text:
Furçac (Sent Estefe)
Furçac (Sent Estefe) (oficialament en francés Saint-Étienne-de-Fursac) es una anciana comuna occitana situada dins lo departament de Cruesa e la region de Nòva Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
I a divèrsas atestacions ancianas per Sent Estefe de Fursac :
- Ferruciaco, Ferrucia, Firruciac (monedas, sègle VII);
- Vicaria Firciacense (charta de l'an 960),
- Ecclesia sancti Stephani de Furciaco (cartulari de Benavent, vèrs 1090);
- Parrochia Sancti Stephani de Fursac (acte de 1250);
- Parrochia Furciaci-inferioris (colleccion Gaignières, tòme 186, p. 123, 1264);
- Ecclesia beati Stephani de Fursat (cartulari O. Domina, p. 70 vo, archius de la Nauta Vinhana, 1292);
- Burgus de Fursaco (Pierre d'Hozier, registre III, genealogia de Chamboran(t), p. 42, 1457);
- Fursac (registre de Guarin, 1539-1542).
Pendent la Revolucion, la comuna portèt, de prairial de l'an II à pluviôse de l'an IV, lo nom de Fursac-Libre [1] puei, de nivôse de l'an IV a fructidor de l'an IV, lo de Le Bas-Fursac [2].
Las etimologias fantasiosas an pas mancat e an sistematicament negligit las atestacions pus ancianas, las del sègle VII. Segon l'abat Louis Dubreuil, Fursac tira son etimologia de Forum sacrum > Forsac > Fursac, es a dire luec sacrat, vila santa, çò qu'indicava que Furçac èra un centre de devocion. Una autra suggestion pretend que Fursac (fursa) ven de fur (« direccion » en germanic) e sa (« ciutat ») siá la ciutat de las direccions (7 direccions a Furçac)...
Es pus rasonable de creire qu'es coma los autres noms en -ac, format d'un nom de propietari gallo-roman e dau sufixe celtic -*ako, latinizat en -acum. Adara, demòra a trobar lo nom de persona.
Las tres atestacions dau sègle VII fan pensar aus divèrs Ferruçac : Ferruçac (Naut Léger), Ferruçac (Tarn e Garona), un autre prèp de Sent Maurin (Òut e Garona). Lo nom s'explica per Ferucius o Ferrucius segon Dauzat e Rostaing [3], a prepaus dau vilatge dau Naut Léger, per Ferrucius segon Paul Burgan e André Lafon [4], a prepaus del vilatge de la comuna de Recacòrn, per Ferruntius segon Ernèst Negre e los Féniés [5] per lo mesme vilatge. Lo passatge de *Ferruçac a Furçac se pòt explicar de doás faiçons :
- *Ferruçac > *Firruçac > *Firçac > Furçac (veire las atestacions Firruciac e Vicaria Firciacense);
- *Ferruçac > *Fruçac > Furçac (metatèsi de -r-); mas la prumièra explicacion es pus simpla e s'apieja sus las fòrmas ancianas.
La grafia Fursat de 1292 mòstra que la finala -ac fuguèt modificada en -at (t es una oclusiva sorda coma c), abans l'amudiment de la consonanta. I a plan de comunas lemosinas o auvernhassas que lor nom oficial es en -at, eretièr de -acum. Se tròba enquera d'exemples de noms en -ac prononciats -at en Gironda, Òlt e Garona, etc. Es pas impossible que l'usatge daus gentilicis formats dau nom del vilatge + s aja contribuït a la confusion de las oclusivas : un nom en -ac dona un gentilici en -acs articulat coma -ats, çò que fariá eventualament supausar que la finala del nom del vilatge es -at.
Sent Estefe vòu dire que l'egleisa es dedicada a aqueu sent. La varianta Estefe o Estèfe es sabenta per çò qu'es de la transcripcion en -f- dau -ph- grèc, la varianta Esteve o Estève es d'evolucion populara. Logicament, Esteve se tròba dins los patronimes, eretiers de pitits noms, e Estefe puslèu dins los noms d'egleisa, e après, de vilatges.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 793 abitants
- en 1825, Sent Estefe absorbís la comuna de Paulhac.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Archives départementales de la Creuse, p.24 à 45
- ↑ Archives départementales de la Creuse, p.45 à 50
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, p. 287, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 237
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié et Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, p. 121, Edicions Sud-Ouest, novembre 2007


c: text/html

text:
Poèta modèst e discrèt, Alfred Bonnefoy-Debaïs èra un felibre a despart.
Primat mant un còp per son òbra literària, sei problèmas financiaus e sa modestia semblan tota-fes aver entrepachat una mai granda reconeissença.
Joan-Glaude Rixte, cercaire especialista de la lenga d'òc en Droma, s'interessèt an' aqueu poèta dau país mesconeigut ansin qu'a seis òbras.
Dins un obratge pron universitari dins sa fòrma (testimoniant pasmens de competéncias de son autor), Joan-Glaude Rixte concebèt una biografia mesclada a una bibliografia causida e legitimada per sa qualitat literària e son interès linguistic.
Ansin nais «Alfred Bonnefoy-Debaïs, félibre de Séderon». Lo recuèlh acampa divèrseis enformacions mai ò mens detalhadas e s'adreiça en un public variat : conessaires, amators dau felibritge e de la cultura d'òc, autors dau caire ò simples curiós.
Aqueu libre pòrta am’eu la richessa de la literatura baroniarda e que merita lo còp d'uèlh, subretot sus lei tròç de poèmas e sei reviraduras.
Per aquela edicion, Joan-Glaude Rixte effectuèt de recèrcas novèlas fins de regropar pron de tèxtes per lei publicar, e faguèt apèu a Maria-Cristina Rixte per lei reviraduras.
Segon lo cercaire, Alfred Bonnefoy-Debaïs èra «inspirat de vida rurala de Sederon onte visquèt lei vingt-sèt promèreis annadas de sa vida e èra fòrça emprenhat de Mistral».
E d'eitant mai que sei tèxtes èron corregits per aqueste, çò que fai que non siam plus «fàcia a un parlar que representa lei caracteristicas de la lenga de l'autor».
De saupre que leis autors de lenga d'òc an mai ò mens de succès locau. Quauques uns, coma Debaïs, an agut l'astre d'aver de contacts dintre lei felibres, maugrat que demorava «una distància dau fach de sa discrecion e que se mètet pas pron en avans».
Mai sa «granda sensibilitat» poëtica ansin que son «regard d'etnografe» permeton d'apreciar «lo realisme de sei descripcions que lo rend pròche d'un molon d'autors felibres».
Aqueu realisme idealisat deuriá tocar ben de lectors amators de literatura regionala.
Édition, introduction, bibliographie de Jean-Claude Rixte. Traduction de Marie-Christine Coste-Rixte234 pages. Éd. Publications de L’Essaillon, Séderon, 2013.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Arleuf
Arleuf es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge del Morvan a situat a la cœur de la Bourgogne, a qualques quilomètres de Castell-Chinon, al sud del Lac de Pannecière.
A traversat per la rota départementale D978 #que connècta Nivèrns a Louhans.
Ce village du Morvan est situé au cœur de la Bourgogne, à quelques kilomètres de Château-Chinon, au sud du Lac de Pannecière.
Il est traversé par la route départementale D978 qui relie Nevers à Louhans.


text:
Plombèl
Lo plombèl o fial de plomb es un esplech constituit d'un fial saurrat utilizat per donar de verticalas (o al mens la direccion de la pesantor fins a un luòc precís).
Principi[modificar | modificar la font]
L'utilizacion del plombèl es basada sul principi de la pesantor e indica de contunh la direccion d'aquela.
Usatge[modificar | modificar la font]
Es utilizat per far la verticalitat d'un element d'estructura en maçonariá per la verticalitat d'una paret, en fustariá, per pausar papièr pintat.
Es tanben utilizat en dessenh e pintura per de determinar la preséncia de punts d'alinhaments pendent la copia d'una gipariá, l'uèlh uman tend a se daissar aisidament enganar per d'unas formas.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
L'esfèra de laton es saurrada de plomb. Se penja al cordèl mejans un tap forat e filetat tanben de laton. Quand se desbobina aquel cordèl, limpa mejans una còta de fusta d'espessor la meteissa del rai de l'esfèra. Sus tota la nautor d'una maçonariá verticala, l'eqüator de l'esfèra deu frega l'òbra. Ja èra utilizat pels antics egipcians.
Symbolica[modificar | modificar la font]
En francmaçonariá, lo plombèl simboliza per sa verticalitat l'auçada, la perfeccion de se, l'esfòrç, o encara l'enveja de s'auçar.


text:
Dissabte, 19 de mai de 2018, 03h00
Mai d’una centena de personas participèron dijòus passat a la serada de solidaritat amb Catalonha que se teniá a Pau. L’eveniment faguèt venir la deputada occitana ... +
Diluns, 7 de mai de 2018, 03h00
Pau aculhirà lo 17 de mai que ven un debat sus la situacion en Catalonha, amb la preséncia de tres actors màgers dels eveniments dont doas femnas occitanas: la deputada al Parlament ... +
Dimècres, 25 d'abril de 2018, 03h00
Lo CRÈO Aquitània (Collectiu Regionau tà l’Ensenhament de l’Occitan e en occitan en la region dita Nòva Aquitània) en partenariat dab Òc-Bi (associacion ... +
Dimenge, 22 d'abril de 2018, 03h00
Un pòl metropolitan. Sèt intercomunalitats de Bearn sus ueit que’n seràn lo sòcle entà començar. 351 comunas, 337000 abitants. Ne manca pas que ... +
Dimars, 3 d'abril de 2018, 03h00
Se la libreria e maison d’edicion Marrimpouey hesteja augan lo son centenari, la hèita que comença mei de d’òra. En 1689, lo rei que permet aus jurats de Pau d’aver ... +
Diluns, 12 de març de 2018, 03h00
L’ÒLO (Obrador de Lingüistica Occitana) es lo collòqui de l’associacion Lingüistica Occitana que tanben fa paréisser una revista en linha: revistadoc.com. Es ... +
Dimenge, 4 de febrièr de 2018, 03h00
An barrat la Tor deu Borrèu. L’emblematic sit de Pau, ont de joves e mens joves partejan l’occitan e las luchas socialas e politicas, clava pendent tota la durada del carnaval indefinidament ... +
Dijòus, 1 de febrièr de 2018, 03h00
La comuna de Pau a anullat lo Carnav'escòlas, çò es, la fèsta del carnaval dins las escòlas, a causa del marrit temps. E mai se los joves escolans paleses esperavan ... +
Dimècres, 24 de genièr de 2018, 03h00
La polícia deslotgèt diluns passat los susvelhants de la preson de Pau que blocavan l’establiment dempuèi diluns a 6h30, çò rapòrta La République ... +
Dimècres, 22 de novembre de 2017, 03h00
Dissabte que ven, 25 de novembre, se tendrà a Pau una manifestacion en favor de la libertat de Catalonha e Aran. La crida la fa lo Comitat de Solidaritat dab la Republica Catalana amb la tòca ... +
Diluns, 9 d'octòbre de 2017, 03h00
Per protestar de la situacion desesperanta que vivon las escòlas Calandretas après la supression dels contractes ajudats, lo movement Calandreta organiza un calhavari davant la prefectura ... +
Diluns, 18 de setembre de 2017, 03h00
La Tor deu Borrèu festeja ongan son 25n anniversari. S'agís d'un bar associatiu a Pau ont los joves an trobat un luòc de luchas socialas e politicas, e tanben un endrech ont ... +
Dissabte, 29 de julhet de 2017, 03h00
Lo festenal Hestiv’òc, que se debana a Pau del 17 al 20 d’agost, aurà una importanta cobertura mediatica en occitan. Ràdio País e Ràdio Auloron, en partenariat ... +
Dimenge, 7 de mai de 2017, 03h00
Aurà luòc lo 19 de mai que ven a Pau un festenal contra l’òdi e en favor del mescladís. Nomenat Mai-Sclat, l’eveniment portarà al quartièr palés ... +
Divendres, 21 d'abril de 2017, 03h00
Lo militant occitanista Alain Berit-Debat se faguèt agarrir dimarts passat dins lo centre de Pau mentre que fasiá campanha pel movement politic nomenat França Insomesa que presenta ... +
Divendres, 17 de febrièr de 2017, 03h00
Lo cònsol màger de Pau, François Bayrou, a revendicat l’unitat de la lenga occitana, e a reclamat a l’universitat que faga tota sa plaça a la lenga del país. ... +


text:
Làmia
Selachimorpha
— autor complet —, data de precisar
Òrdres de reng inferior
La làmia, lo verdon, lo peis-can (var. peis-chan, peish-can) o lo peis-ferum (var. peis-feram) (superòrdre Selachimorpha) es un ensems de peisses dotats d'una esqueleta completament cartilaginosa e d'un còs aerodinamic. Pòdon alenar gràcias a entre cinc e sèt gaunhas. Las làmias possedisson una pellicula d'escatas que protegís sa pèl dels parasits e que renfòrça son idrodinamicitat.[1] Tenon de dents remplaçablas. Son de predators fòrça mal coneguts, vist qu'atacan rarament los umans a mens que foguèssen intimidats.
Las làmias comprenon d'espècias que van de la làmia pigmèa de la talha de la man, Euprotomicrus bispinatus, una espècia de mar prigonda que sonque mesura 22 cm, a la làmia balena, Rhincodon typus, lo peis lo mai gròs, que pòt aténher una longor d'aperaquí 12 m e que, coma las grandas balenas, manja pas que plancton en s'alimentar per filtracion. La làmia buòu, Carcharhinus leucas, es l'espècia mai coneguda e pòt nadar dins d'aiga salada o doça (se pòt trapar dins lo Lac Nicaragua, en America Centrala) e dins los deltas.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Esqueleta[modificar | modificar la font]
L'esqueleta d'una làmia es completament diferenta de la dels peisses ossoses coma la merluça; es facha d'un cartilatge fòrça leugièr e flexible, e mai lo cartilatge de las làmias mai vièlhas pòsca èsser a còps calcificat, e doncas mai dur e mai regde. La maissa de la làmia es variabla e se pensa qu'a evolucionat a partir del primièr arc de brànquias. Es pas estacada al cran e a de depauses minerals suplementaris que li donan una fòrça mai granda.[2]
Respiracion[modificar | modificar la font]
Coma los autres peisses, las làmias tiran d'oxigèn de l'aiga de mar quand passa per sas brànquias. Qualques làmias possedisson una dobertura modificada sonada estigma que se situa just darrièr l'uèlh, qu'es emplegat per la respiracion.[3] Per encausa de sa talha e la nature de son metabolisme, fòrça làmias an un besonh d'oxigèn mai important que los peisses ossoses e pòdon pas dependre dels corrents d'aiga ambients per fornir una quantitat sufisenta d'aiga oxigenada. Se per cas aquelas làmias s'arrestèssen de nadar, la circulacion de l'aiga davalariá enjós del nivèl necessari per poder alenar e l'animal s'escanariá. Aqueste foncionar qu'assegura un flux adequat de sas brànquias a partir de movements en avant se coneis en anglés coma ram ventilation. Qualques làmias, coma la làmia noiriça, Ginglymostoma cirratum, pòdon pompar d'aiga dins sas brànquias mentre que son a se pausar.
Los procèsses de respiracion e de circulacion començan quand la sang desoxigenada viatja cap al còr, que possedís dos compartiments, de la làmia. Ailà la sang es pompadas a las brànquias de la làmia a travèrs l'artèria ventrala aòrta que divergís en artèrias braquialas aferentas. La reoxigenacion se fa dins la brànquias e la sang reoxigenada raja dins las artèrias braquialas eferentas, que se reunisson per formar l'aòrta dorsala. La sang raja a partir de l'aòrta dorsala dins tot lo còs. La sang desoxigenada del còs puèi circula a travèrs de las venas cardinalas posterioras e dintra dins los sinuses cardinals posteriors. A partir d'aquel ponch la sang dintra dins lo ventricul del còr e lo cicle se repetís. Aqueste tipe de respiracion es pas gaire eficaç e se per cas la làmia se deviá arrestar de bolegar, la sang seriá pas en condicions de circular dins tot lo còs per encausa de la manca de fòrça de l'atrium del còr.
Osmoregulacion[modificar | modificar la font]
Contràriament als peisses, las làmias bevon pas d'aiga de mar; al contrari retenon de grandas concentracions de descais quimics dins son còs per cambiar lo gradient de difusion per tal de poder absorbir l'aiga dirèctament de la mar. Aquesta adaptacion empacha fòrça làmias de subreviure dins d'aiga fresca, e doncas son confinadas a una environa marina. Existisson qualques excepcions a aquesta règla, coma la làmia taure, qu'a desvolopat un biais de modificar sa foncion renala per crear una excrecion de grandas quantitats d'urèa.[4]
Las dents[modificar | modificar la font]
Las dents de las làmias carnivòras son pas ligadas a la maissa, mas inseridas dins la carn, e dins fòrça espècias son constantament remplaçadas long de la vida de la làmia; d'unas làmias arriban a pèrdre 30 000 dents dins sa vida. Totas las làmias an de rengs multiples de dents long del bòrd de sas maissas superiora e inferiora. De dents novèlas creisson de longa dins una rega e se desplaçan avant dins la boca coma sus un "tapís rotlant" format per la pel que i son inseridas. Per qualques làmias de rengs de dents son remplaçats cada 8–10 jorns, mentre que dins d'autras espècias pòdon durar qualques mesadas. Las dents inferioras son emplegadas essencialament per agantar las predas, del temps que las dents superioras son destinadas a talhar dedins.[3] La forma de las dents depend del regim alimentari, de dents coma d'agulhas per tal d'agantar los peisses, o per exemple de dents planas per espotir los crustacèus.
Coas[modificar | modificar la font]
Las coas (aletas caudalas) de las làmias varian considerablament en foncion de las espècias e son adaptadas a l'estil de vida de la làmia. La coa fornís la propulsion e sa velocitat e l'acceleracion dependon de la forma de la coa. Different formas de coas mudèron a cò de las làmias per s'adaptar a d'environas diferentas. La coa de la làmia tigre ten un larg lobe superior que delivra una poténcia maximala per nadar lentament o per una abrivada subta. La làmia tigre a una dieta variada, e per aquesta rason cal que siá capabla de virar dins l'aiga aisidament quand es a caçar, mentre que lo vedèl de mar (Lamna nasus), que caça de flòtas de peisses coma los vairats e los arencs possedís un larg lobe inferior que li permet d'aténher una velocitat mai importanta e aital o ajuda a gardar ritme amb sas predas que nadan lèu. Tanben se pensa que las làmias emplegan lo lobe superior de sa coa per contrarrestar la fòrça portadoira generada per sas aletas pectoralas. [5]
Electrorecepcion[modificar | modificar la font]
Las ampolas de Lorenzini son d'organs electroreceptors. Las làmias n'an entre qualques centenats e qualques milierats. Las làmias las fan servir per detectar lo camp electromagnetic que tot èsser vivent produtz.[6] Aquò ajuda las làmias (en particular las làmias martèl) per trapar de predas. La làmia es l'animal que ten la sensibilitat electrica pus granda de tot lo règne animal. Las làmias trapan de predas amagadas dins la sabla en detectar lo camp electric que produson. Los corrents oceanics que se desplaçan dins lo camp electromagnetic terrèstre generan tanben de camps electrics que las làmias pòdon utilizar per s'orientar e benlèu navegar.[7]
Linha laterala[modificar | modificar la font]
Aquel sistèma qu'es present en çò de nombroses peisses, en particular las làmias, permet de detectar lo movement e las vibracions dins l'aiga. La làmia pòt detectar de frequéncias entre 25 e 50 Hz.[8]
Espècias de làmias[modificar | modificar la font]
Existisson mai de 360 espècias descrichas de làmias. Làmias vesedoras dins las mars occitanas:
- Cat auguier o Gat auguier (Scyliorinus stellaris)
- Estordon (Odontaspis taurus)
- Lambarda (Galeus melastomus)
- Làmia blanca (Carcharodon carcharias)
- Làmia blava (Isurus oxyrhinchus)
- Làmia de l'esquina lònga (Pseudotriakis microdon)
- Làmia lausèrt (Chlamydoselachus anguineus)
- Làmia dau morre ponchut (Mitsukurina owstoni)
- Lentilhat (Mustelus mustelus)
- Meissòla (Mustelus punctulatus)
- Melanton o redona (Lamna nasus)
- Monge (Hexanchus grisus)
- Monge gris (Cetorhinus maximus)
- Monja (Heptanchrias perlo)
- Palona (Mustelus asterias)
- Pèis rata (Alopias vulpinus)
- Pinta rossa (Scyliorhinus canicula)
- Verdon (Ondotaspis ferox)
Autras làmias conoissudas:
- Làmia balena (Rhynchodon typus)
- Làmia buòu (Carcharhinus leucas)
- Làmia noiriça (Ginglyostoma cirratum)
- Làmia pelegrina (Cetorhinus maximus)
- Làmia de puntas negras (Carcharhinus melanopterus)
- Làmia ressèga (Pliotrema warreni)
- Làmia tigre (Galeocerdo cuvier)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Paul Budker, The Life of Sharks, London, Weidenfeld and Nicolson,
- ↑ (en) W. C. Hamlett, Sharks, Skates and Rays: The Biology of Elasmobranch Fishes, Johns Hopkins University Press,
- ↑ 3,0 et 3,1 (en) Lance Gilbertson, Zoology Laboratory Manual, New York, McGraw-Hill Companies, Inc.,
- ↑ (en) Leonard Compagno, Dando, Marc & Fowler, Sarah, Sharks of the World, Collins Field Guides, (ISBN 0-00-713610-2, OCLC 183136093)
- ↑ (en) Joseph S. Nelson, Fishes of the World, New York, John Wiley and Sons,
- ↑ (en) Kalmijn AJ, Electric and magnetic field detection in elasmobranch fishes, vol. 218, , 916–8 p. (PMID 7134985, DOI 10.1126/science.7134985)
- ↑ (en) Meyer CG, Holland KN, Papastamatiou YP, Sharks can detect changes in the geomagnetic field, vol. 2, , 129–30 p. (PMID 16849172, PMCID 1578252, DOI 10.1098/rsif.2004.0021)
- ↑ (en) A. N. Popper e C. Platt, Inner ear and lateral line, CRC Press,
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Géry Van Grevelynghe, Alain Diringer e Bernard Séret, Tous les requins du monde : 300 espèces des mers du globe, Delachaux et Niestlé, (ISBN 978-2603011485)
- (fr) Jean-Pierre Sylvestre, Les requins, Delachaux et Niestlé, (ISBN 978-2-603-01752-4)
- (fr) Andrea Ferrari e Antonella Ferrari, Requins et raies du monde entier, Delachaux et Niestlé, (ISBN 978-2603016756)


text:
La Maison daus Drechs de l’Òme de Limòtges (Occitània - França) emb lo sosten financier dau Conselh Regionau dau Lemosin s’es engatjada a sosténer una campanha de Patz daus Pataxó Hãhãhãe coordonada au Brasil per l’ONG Thydêwa.
’Quela campanha que se deu se passar dau mes d’aust 2006 au mes d’aust 2007 a per objectiu de redusir las tensions entre comunautats e promòure la patz per ’na coneissença mutuala melhora .
S’agis de desvelopar lo dialògue entre los Indians e los autres dins ’quela region. Se farà per lo desvelopament de liams coma divers actors sociaus de l’Estat de Bahia e de las intervencions nombrosas dins los luòcs publics e mai daus establissaments escolars. Dins un prumier temps, un libre en version portuguesa permetrà de facilitar ’queu trabalh de divulgacion de la cultura Pataxó Hãhãhãe. A terme mejan, la realisacion d’un libre en version francesa permetrà de far lo mesma trabalh en França.
Lo Nordeste fuguet la prumiera region dau Brasil colonizada per los portugués, i a mai de 500 ans. Dempuei, la majoritat daus indians que vivian dins ’quela region fuguet decimada. Dempuei 1982, las quauquas familhas subrevivas de la comunautat Pataxó Hãhãhãe comenceren de luchar e defendre lors drechs e lor país. Lo governament boinet un sector de 54000 ectars. Maugrat ’quela reconeissança, los Indians ne’n dispausan nonmàs d’un tierç e son confrontats aus grands proprietaris terrenaus que lor vòlen pas tornar lo país.
Dempuei 20 ans, mai d’un militant indian fugueren assassinats
en luchar per la defensa de lors drechs. ’Queu clima de violença nais tanben dau racisme e de la mesconeissença mutuala entre los indians e lo demai de la populacion.
Dins l’encastre d’una virada francesa iniciada per lo Réseau des Lieux Associatifs de Création et de Solidarité (RELACS) a la darriera 2005, quatre Indians dau Nordeste dau Brasil, dont dos de la comunautat Pataxó Hãhãhãe, fugueren reçauguts en Lemosin per divers actors associatius. ’Quela campanha es l’enchaison de gardar lo contact entre militants indians e lemosins.
Per veire le compte-rendut de la virada en França daus indians dau Nordeste en 2005 :
http://www.reseau-relacs.org/thydew...
Lo site de la Maison daus Drechs de l’Òme :
http://mdh.limoges.free.fr/pataxo


text:
Total Festum en quate temps hòrts
Aquera dotzau edicion deu Total Festum que perpausa 95 eveniments hestius, de la fin de mai entiò lo començar de julhet, esparricats peu territòri de la Region Occitania. Aquiu ua seleccion de tròç causits au demiei d’aqueth abonde, qui pòrta entà la lutz las culturas occitanas e catalanas, en valorizant la lenga, la creacion e lo territòri.
La trainèra deu Cirdòc suu canau de Riquet / a comptar deu 5 de junh
Lo Cirdòc – Centre interregionau de desvolopament de l’occitan, basat a Besièrs – qu’ei lo gran associat deu Total Festum.
Aqueth actor màger deu paisatge culturau occitan qu’òbra dab las collectivitats e las associacions locaus. Que vòu acompanhar projèctes estructurants, entà güeitar, conservar, har conéisher e valorizar lo patrimòni culturau occitan.
L’equipa besierenca deu Cirdòc que s’i hè entà sostiéner la produccion e la difusion larga deus sabers actuaus, e entà desvolopar la transmission e l’apropriacion peus publics d’aqueths elements patrimoniaus estacats au territòri.
Que’s tien prèsta entà estar sollicitada peus portaires de projèctes Total Festum, e entà botar a disposicion la trainèra «Le Tourmente» amainatjada en lòc de ressorça (mustras, documentacion, filmes, fòtos…) tot pròche deus eveniments, au briu deu canau de Riquet.
Atau lo ligam dab la cultura e la lenga qu’ei ahortit. Lo trajècte e estancs de la trainèra, dessenhats mercés aus Larèrs Ruraus, que son a seguir suu site web deu Cirdòc. Aqueth vaishèth que serà inaugurat lo 5 de junh. Un còp la sason acabada, que tornarà partir entà har navigar lo hestau Convivéncia.
Tarba en Canta / deu 7 au 11 de junh
Lo hestau de cants polifonics que’s debana a Tarba, Ibòs e Semiac. Lançat en 2010, l’eveniment que programa concèrts de polifonia de grops locaus e de tota l’Euròpa, en mantruns endrets de las tres comunas.
Portaira de cultura e de ligam sociau, la polifonia qu’ei ua creacion collectiva tostemps renavida. Aquera iniciativa que plaça la canta de pertot : suus emponts, solide, mes tanben hens los bars dab moments de cantèra, au conservatòri de musica on intervienen los artistas programats, en concèrts entaus collegians, o enqüèra en bal a la votz entà har dançar los mainatges de las escòlas, puish en passa-carrèras e animacions cantadas au mercat.
En quauquas chifras, l’eveniment que pertòca a 10 000 hestenalèrs, 2000 escolans presents suus projèctes pedagogics, un centenat d’estagiaris per las master-classes, 250 artistas envitats e au totau un vintenat de concèrts e cantèras gratuits. Aqueth eveniment portat per las tres comunas organizatoras e l’ofici de torisme tarbés, qu’ei gavidat peu Pascal Caumont a la direccion artistica, professor de musica tradicionau au conservatòri Henri Duparc de Tarba, cantaire e director musicau de Vox Bigerri.
La Ronda deus Tòtems, Besièrs e Pesenàs / los 30 de junh, 1èr e 2 de julhet
Los 1èr e 2 de julhet, lo Polin de Pesenàs, un deus mei ancians animaus dits «totemics», inscriut au repertòri immateriau de l’Unesco dempuish 2005, que serà l’òste de «La Ronda deus Tòtems». Los Amics deu Polin e la Vila de Pesenàs, dab lo CIRDÒC e lo CFPCI (Centre Francés deu Patrimòni Culturau e Immateriau) qu’organizan aquera grana permèra ronda europèa deus gigants e tòtems de França, Belgica e Catalonha.
Que’s preparan a arcuélher 45 animaus totemics, gigants e dragons, en tot mesclar moments de hèsta, d’escambis, de partatges e de reflexions. Aqueste cap de setmana que mercarà l’istòria au son biaish, dab l’Amassada Generau constitutiva de la Federacion TOTEMIC deus tòtems occitans e catalans.
En realitat, l’eveniment que començarà lo 30 de junh, en fin de vrespada a Besièrs : lo CIRDÒC que’ns convida au lançament deu site internet TOTEMIC, qui aplegarà tot çò de bon saber sus aqueths gigants e bèstias : qui son las associacions qui’us pòrtan, quin las contactar, quan e on las bèstias e sorteishen segon l’agenda de las hèstas. Lo portau web qu’aubergarà ua totemotèca, bibliotèca numerica de ressorças de referéncia suus tòtems, on cada bèstia totemica e sera repertoriada, dab tots los documents que s’i rapòrtan : legendas de las originas, elements istorics e actuaus de la practica, fòtos, filmes, musica e rituaus estacats…
Lo reclam d’aqueth navèth mèdia que’s harà peu site Occitanica, portau collectiu de la lenga e de la cultura occitanas, e tanben au dehens deu repertòri deu patrimòni culturau occitan, e deus portaus regionaus de la cultura e deu patrimòni.
Clavada deu Total Festum / 8 e 9 de julhet a Castèlnòu d’Arri
Augan, la clavada de la sason Total Festum que serà mercada peu detzau Hestau d’Espòrts Tradicionaus deu territòri occitan e catalan : corsas de vacas, camarguesas e landesas, palet gascon, quilhas, remas tradicionaus, tambornet, luta.
Ua programacion culturau que pontuarà las jornadas de torneis e demostracions. Que va caler aténer ua annada de mei, entà arretrobar lo Forum Euròregionau, qui’s tienerà a annada passada.


text:
Événements contenant la ou les locutions cherchées
4 événements affichés, le premier en 1664 - le dernier en 1726
Naissance d'Antoine-Clériadus de Choiseul-Beaupré
Antoine-Clériadus de Choiseul-Beaupré naît Daillecourt en Haute-Marne le 16 mars 1664, fils de Jacques François de Choiseul (1633-1686), Marquis de Beaupré, et d'Anne-Marie du Chastelet (1644-1705).
Mariage d'Antoine-Clériadus de Choiseul-Beaupré avec Anne Françoise de Barillon de Morangis
Antoine-Clériadus de Choiseul-Beaupré épouse à Paris en juin 1695 Anne Françoise de Barillon de Morangis (morte en 1745). Leurs enfants sont :
Naissance d'Antoine-Clériade de Choiseul-Beaupré
Antoine Clériadus ou Antoine-Clériade de Choiseul-Beaupré naît au château de Daillecourt en Haute-Marne le 28 septembre 1707, fils d'Antoine-Clériadus de Choiseul-Beaupré et d' Anne Françoise de Barillon de Morangis.
Mort d'Antoine-Clériadus de Choiseul-Beaupré Comte de Choiseul Marquis de Beaupré Seigneur de Daillecourt
Antoine-Clériadusde Choiseul-Beaupré meurt Daillecourt en Haute Marne le 19 mai 1726.


text:
asserena.Pau a
paur del
bergièr alemand : lo nazí ten
un poleton cunhat entre sas
cambas e s’ocupa d’assucar
l’aubergaire. Rai que lo paure a trobat un garri crebat dins sa bièra ;
quand mèma, quala
calor ! Rajusta lo capel, Ubèrt, que
nos vas far un mal sòm - e arresta-te de te paupar coma aquò ès indecent ! Se lo mal de dents persistís, Nicòla consultarà sa brosseta ; mas Nicòla se
sarra del fornel e escampa un veire
de sal dedins.
Lo Nazi a rajustat son
poleton e s’es assetat après s’èstre versat
un autre triple Borbon
se mèma, puèi que i a pas mai d’aubergaire.
Un agricultor jovenet fuma un jonch de culassa après l’amor ; sa sòrre es
tota trasvirada, un autre garri s’es negat dins lo triple Borbon del Feldmarescal. Es que va per asard
tornar tuar l’aubergaire ? Se sap pas de qualas atrocitats son capables
los bòches, sustot los jusieus. La lampiòta penjada al comtador representa
una pagòda ; cofa exactament l’aubergaire, loqual compta e tòrna
comptar sos garris e constata totjorn que li ne’n manca dos.
L’Ubèrt se ròtla una americana.
Sortida
d’usina. Pau
entamèna son second amburger. Nicòla
pòrta un braç al còl, lo d’un oncle que
donèt son còs a la cosedura nauta. Escanjariá sa saquèta de crocodil contra
un fare antifums e l’assegurança de sortir
d’aicí. Dos obrièrs se dònan la man dusqu’a l’automobila mas la portièra
se tròba tròp estrecha per que pàssan ensem
alara l’agrandísson a còp de raquetas
de badmington. Lucèta fai un crocadís de la scèna per son album. Cossin
pòt aver lo còr de dessenhar aital
alara que d’enfantonèls se mòrron sus las
plajas del Calvadòs ? Nicòla es
acipada ; Ubèrt adòpta lo ton jaculatòri
e se rotla una americana dins un tube de riz-la-+.
Una conferéncia s’engaja...
Nicòla
a escanjat sa
calça de chabal contra l’autre fare antifums
e una indemnitat. N’espèta
tant que treslusís e quinze obrièrs ne’n son cubèrts
de rebats. S’amolònan al torn de Robèrt e li repròchan son capitalisme. Una conferéncia s’engaja. Los dos
obrièrs de l’automobila an tòrnat botar los relòtges a l’ora e sòrtisson de lor intimitat per discutir de l’amistat nòva. Lo temps s’anivolís ; rajusta ta camisa Ubèrt
se diriá que vòl marranar
per lo proletariat. Volrián persègre la conferéncia
mas s’avísan que los dos obrièrs de l’automobila son Jacme Chirac e
Francés Mitterand ; cadun
rogeja e s’encusa d’inconscienciá ; èra plan la pèna de sègre las
informacions ! Se rassegùran en soscar
que, de tot biais, avián pas lo pèga-solet adeqüat.
Novela augmentacion dels tudèls e dels margues
Dimarç.
Nicola se crosa
los dets e camina sus d’uòus ; s’agís de pas desrevelhar l’oncle Adòlf,
que s’es jai per la palha ièr al retorn de l’usina.
Lo Loís Pauwels e lo Joan Cau soríson
dins lors encastres
d’amarina, al dessús de las fotografías de Nicòla, de Pau alara que
minja un amburger, d’Ubèrt pru-mièr comuniant e de l’oncle Adòlf al retorn de
Verdun.
Qual
vernís ! quala modestía ! Pau agacha la television en
far l’amor a la Nicòla, laquala bròca un tricòt per l’Ubèrt,
puèi que los programas del matin l’interéssan pas. Pau, a la vista dels cors
de la borsa s’esclama. An augmentat los tudèls e los margues !
S’ausís l’Ubèrt que fai biscar
l’oncle Adòlf mas Pau refusa de daissar
Nicòla anar li tirar las aurelhas.
S’acontenta de l’insolentar en cridar
a revelhar la mòrt al travèrs de las dotze parets de la cambra de l’oncle Adòlf ; Ubèrt
se penja a la mostacha de l’oncle ; serà rebondut
dimenche ; ni flors, ni
coronas.
La talonada de Loís Pauwells
L’autre
ser Loís Pauwells
tuèt l’oncle Adòlf. Pretendèt èstre d’esquèra ;
puèi confessèt la talonada. Èrem lo prumièr d’abrial
e l’oncle Adòlf z-o ignoriá. Èra pas fauta
pr’aquò de peissons crebats dins son
lièch - e las borlas del paure Ubèrt !
Quala pègua ! los fares antifums corespòndon pas al modèla del velò-solex de Nicòla ; Pau la consòla lo mai que
pòt, mas Nicòla es caparuda :
minjara pas la mitat de
son amburger.
Paréis que l’usatge del
tabac augmenta la celulita ; Pau es
inquiet : chica un bocin.
De trònes gisclaires
Nicòla
reganha. Las vespasianas son comolas e la promiscuitat ven
insuportable. Tres cadras dinamics pàssan en tandem en imitar lo bruch d’una locomotiva a vapor ; un autobús blau los escrabolha (s’entend cruissir los òsses). Pau vomís tres amburger. Nicòla agacha la
scèna dempuèi los pissadors publics.
Es eirosa maugrat
la dama-pipí que li tira la marga : vòl la plaça. Òm
ausís de sonariás, de timbres ; los trònes son gisclaires ; aquò’s
bel, quand se paga pas qu’un franc,
d’aprofiechar del darrièr crit de la
tecnica. Pau s’escarcalha ; lo sèti
gisclaire data de Matuzalem.
Tan vièlh coma l’arribisme
e la lubricitat ! Nicòla auça
las epatlas e tòrna ajustar son còl. Una
nívol passa. Mínjan dos lescas-cauda dins l’auberga, levat Pau que pren puslèu un amburger. La sauça tomata
es farlatada, Pau decedís dins l’autobús,
après aver confiat a Nicòla que la
trompava ambe lo Bernat.
Quand Bernat arriba per l’ostal, Nicòla es dejà en negre. Pòrta una capa doblada de rotge, de bòtas e un capel de carton ambe un « Z ». Nicòla se vira e tira al jutjat ; mas dejà, una abelha de coire a quitat lo canon del P32 de Bernat e Nicòla tomba al mitan de las caissas ont son jaguts dejà Pau, Ubèrt e l’oncle Adòlf.
La quatrèna caissa conteniá de peisson.
12 de novembre 1986.
18 de julh 2002 per la revirada en
occitan.


text:
Aquest dijòus 2 de novembre, siá 18 jorns après l'incarceracion dei dos Jordis (Jordi Cuixart, president d'Òmnium, e Jordi Sànchez, president de l'ANC), l'estat espanhòu es anat encara mai luenh
dins la repression en decidissent l'arrestacion de 9 membres dau Govèrn Catalan, en enseguent leis autrei membres que son restats a Brussèlas e en enseguent tanben lo burèu dau Parlament
catalan.
L'Assemblada Nacionala Occitana denóncia energicament aquest grèu atac de Madrid còntra la democracia, e prèga l'Union Europèa de far pression sus lo govèrn de Mariano Rajoy per
qu'arreste immediatament sa deriva autoritària indigna d'un país que se pretend democratic, e que desliure tanben totei lei presoniers politics que deten.
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Campanha d'Aude
Campanha d'Aude (oficialament en francés Campagne-sur-Aude) es una comuna lengadociana en Lengadòc, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Campanha d'Aude se situa au sud dins la Val Nauta d'Aude, a 7 km al nòrd de Quilhan.
I a mai d'un masatge que Campanha los Banhs ont i aviá un espital que sonhava subretot los ferits de guèrra. A Campanha los Banhs i a una bauma que ne sortís una aiga ferrosa e cauda.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Escavacions paleontologicas, ont foguèt descobèrt lo dinosaure Ampelosaurus atacis, e de rèstes del Rhabdodon e del Variraptor.
- Glèisa del sègle X.
- La gara de Campanha.


text:
841
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 841 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Sicília, una còntra-ofensiva bizantina vèrs Crotona sostenguda per Venècia — vassau mai e mai teoric de l'Empèri — mau capitèt. En Anatolia, d'intrigas diplomaticas bizanticas e la mòrt dau califa Al Mutasim permetèron d'arrestar — d'un biais provisòri — leis incursions aràbias.


text:
Cornièr sanguinòl
Lo cornièr sanguinòl (Cornus sanguinea) es un arbinèl de fuèlhas caducas de la familha de las cornacèas. Deu son nom a la tencha roge sang de sas fuèlhas a la fin de l'estiu. Las brancas joves expausadas a la lutz del solelh prenon tanben una color roge brilhant. Aqueste fenomèn es degut a la preséncia d'un pigment de la familha dels antocians. L'arbinèl es doncas utilizat per sas proprietats ornamentalas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Cornus sanguinea (en)
- Referéncia ITIS : Cornus sanguinea L. (fr) (+ version anglesa (en))


text:
Un comentari de Pèire Pessamessa dins la revista OC (numèro 84 - pagina 42). Extrach :
[...] Lo principi de realitat dins nòstra lenga auriá d'èstre primordiau, mai la reneissença provençala dau sègle passat patiguèt tre l'origina d'una malautiá infantila, de vouguer marcar sa diferença amb la lenga dominanta en escartant de nombrós mots comuns a totei lei lengas latinas per la sola rason que semblavan au francés e a lei remplaçar per de termes provençaus desvirats de son sens commun o ben per de neologismes azardós.
Lei juòcs floraus d'Ate (1862) pòdon èstre considerats coma lo punt de partença d'aquesta desviacion e un adversari dei felibres, l'atesenc Artaud, ne faguèt la demonstracion crudèla dins un libre polemic que, maugrat d'errors e d'otranças vuèi, encara ei valable. Leis escrivans occitans sovent siam estats victimas d'aquesta pèrda de realitat lengüistica que vos ne balharai un parèu d'exemples pus flagrants amb "unenc" e "omenenc" que prenon illegitimament la plaça de "unic" e "uman". En primier luòc, rendrem omenatge a Mistral lexicograf que dins son Tresor nos dona lei definicions correctas.
- A "unenc" trobam lo sens de uniforme, unanime, unitaire : aquéu blad es unenc : ce blé est de taille uniforme , e a "unencamen" : uniformèment, unanimement amb un exemple dau tolosan Doujat : Pertout reboufo unencamen d'esprit e de bon jujamen. Pus luenh trobaretz "unicamen" : uniquement, e "unique, unic" : unique, seul, seule.
- A "oumenen, co" mistral balha aquesta definicion : d'homme, qui appartient à l'homme, viril, amb d'exemples explicits : a lou parla oumenen : elle a une voix d'homme, uno oumenenco : une fille garçonnière. Pus luenh, trobaretz uman, umano : humain, aine, qui concerne l'homme, doux, ce, secourable, lou cors uman, le corps humain, la raço umano l'espèce humaine.
Malurosament, leis eiritiers lexicografics de Mistral desconectaràn coma Xavier de Fourvières amb son Pichot tresor e "unenc, oumenenc" prenon luòc e plaça "d'unic e d'uman" que dispareisson de son diccionari e de l'escrich. E non pas de la lenga parlada. Ieu, me vesi mau dire a una femna : "Tu, siás l'unenca frema de ma vida" perqué primierament seriá pas verai e segondament seriáu pas comprés. [...]
Petite Histoire de l’Occitanie de Jean Sagnes. Libre en francés.
L'autor istorian de formacion, autor de nombroses obratges sus l'istòria
del Lengadòc e del Rosselhon presenta aquí una sintèsi sus l'istòria d'Occitània.
Jean Sagne rapela primièr lo sens del mot Occitània : l’ensemble de las regions qu’an per
lenga originala una lenga derivada del latin, la lenga d'òc o occitan. Precisa qu'aquel
grand ensemble geografic deu pas èsser confondut amb la region administrativa
recentament creada e nommada Région Occitanie que recampa pas que 13 departaments.
Lo libre de Miquèu Arnaud, Quora la matèria...,
que sortiguèt en 2017 es una ficcion : descabestrada,
leugièra.
L'autor s'amusa aquí de tot e amusa. Fantasma sus l'occitanisme de deman,
per melhor se trufar de lo de uèi, fantasma sus Euròpa, sus las organizacions
politica de venir, sus las tecnologias futuras (e las siá visions aquí son un
pauc ninòias, lo libre pòt pas èsser calificat de roman d'anticipacion).
En 2013 sul site de l'IEO d'Avairon, Ivon Puech se remembrava de Cantalausa, un
dels actors màger de l'occitanisme roergat.
Tornam editar çai jos lo sieu tèxt que nos esclaira sus l'òme que èra
Cantalausa, sus son rapòrt a la lenga occitana e sul trabalh que faguèt per
la far viure :
Dins los Actes del collòqui de l'AIEO de 2014 Xavi Ferré, professor de las
escòlas Calandreta presenta un article titolat : Elements d'analisi dels ligams
entre la lenga e la cultura dins una classa cooperativa Calandreta. Tornam
aquí publicar la siá conclusion (pagina 416 dels actes del collòqui) ont nos rapèla
çò qu'es al còr d'aquelas escòlas e que ne fa l'unicitat e la valor.
La cultura occitana, coma tota autra d'alhors, es tot çò que nos amassa a l'entorn de
valors comunas, dins las qualas nos reconeissèm, almens en partida, coma subjèctes.
Remembri que, en parlant dels òmes e femnas-pèira, Pierre Soulages escriguèt
endacòm (Soulages 2002) que la vida d'una òbra es facha per los que la veson. Per
quales seriá facha la vida d'una cultura ?
Lo dimars 6 de febrièr de 2018 la societat SpaceX capitèt de mandar dins
l'espaci la primièra fusada Falcon Heavy dempuèi son spacepòrt de Cap Canaveral
en Florida.
Carga utila : lo cabriolet roge cerièisa d'Elon Musk,
fondator de la societat. Direccion : Mars o la cencha d'asteroïdas
del sistèma solar.
Aquela fusada es la mai poderosa mandada en orbit dempuèi las miticas Saturn
del programa american Apollo e l'Energia russa.
Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion
al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras
pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.
Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC),
lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran,
Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas :
l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.
Lo conselh general del departament d'Aude comunica :
Lo Departament d'Aude vous balha rendètz-vos per una sesilha d'escambis,
de discutidas e d'emergéncia collectiva lo dissabte 14 d'abril de 2018, de 9h a 14 h
a l'Ostal del Departament, sala Gaston-Deferre, a Carcassona.
L'occitan, aquò's una lenga, unes parlaires, una cultura, femnas e òmes…
L'occitan, es nosaus amassa !
Un manifèst collectiu en sosten a Mireia Boya es estat
publicat en febrièr de 2018. Lo tornam publicar çai jos.
De notar qu'après son entrevista per lo jutge lo 14 de febrièr,
las autoritats l'an daissada en libertat. Lo manifèst :
La deputada aranesa al Parlament de Catalonha, Mireia Boya,
serà menada davant la justícia espanhòla per “rebellion” pr’amor de
sa participacion politica al referendum que se tenguèt lo 1ièr d’octòbre passat.


text:
La paraula de V Gelu aprèp la vesita de l'exposicion universala de Paris de 1855 son premonitòris del sicut actual .
E encara semble l'evolucion es pas encara al bot....
De legir Nouvè Grane de V Gelu trabalh de G Goiran de l'Universita de Provença
A perpaus de la mecanisacion de l’agricultura e de la vesita a l’esposicion universala de 1855 a Paris
« Ara se li vitz clar dins lei brutei messonjàs(messorgas) dei gròssei manufacturas dei entreprenors gavats. Comptant sus sei belei promessas, d’armadas entieras de maluròs estorneus si son vengudas gitar sus d’aquelei grands chantiers ; mai en ren de temps lo grand chantier es devengut campàs., plen d’avausses , d’argielàs emé d’òrtigas. Jan –fai-tot que l’es encadenat, si li tirassa e li fa musa, emé lei dents lòngas , sieis mes de l’an !...
Aquò son de cavas(causas) que raton pas jamai . Es un fet clar coma lo jorn e conoissut de chascun ara perqué se’n vist la pròva de pertot ! Païs de mecanica, païs de misèria ; païs de bassessa, de bruticia e de crimis. Lei riches li venon fòrça richa riches ; mai lo paure monde l’atròva pas d’aiga a boara . Dins aquelei grands centres de fabricas e de trafics, arriba totjornun moment monte tot lo ben a passat entre mans de quauquei grands-gosiers ; perque l’òme alterat de fòrtuna ,au mai beu, au mai a de set!... Aquelei Gargantuans pòdon pas si gavar ensin fins qu’ais uelhs sensa que tot lo restant dei gents vengue mandianalaha pus maloroà que lei peiras de la grand rota... E alòr resta plus degun entremitan : a la plaça dau bònur veritable...
Per lo paure que capita plus de minjar:
D’aquela maniera lei victimas de la vapor ede l’engranagi sabòn dau mens en que se’n tenir sus lei sentiments de sei mestres ; sabon que li gardon lei madraires d’escuts (los manejaires d’escuts), lei princes de la fabricas. . E quand l’ovrièr paure e lo fabricant riche si mòstron sospichòs e enverinats l’un còntra l’autre , tant vum coma l’autre son dins la reson de son pròpre drech. Solament la blança entre elei es jamai drecha quand la justicia dei jugis s’en mela!...
Aumens se degun lei galejavan dins sa miseria , aquelei forçats de l’atelier!... Lei mestres sensa fegi deurriàn fremir de veire sa chorma( sa còla) tant bassa e tant sotieva ; e s’amuson a li faire de prònes ( prèchas ) !... L’ama li trambla pas d’escrasar la paurilha ; e puei ti diran sensa crenta au premier mandiant vengut qu’aurà jamai poscut trachir maugrat son coragi, sa bona volontat , son bon c{or e sa fòrça : “ fai coma ièu ; susa, maluros , e survendràs ! Lo travalh es totjorn lo paire de la fòrtuna!... O! Que nani ! qu’es pas lo tot de susar !... Lo trabalh a fòrça enfants bastards!... “ Aquò va selon!... Se en fòrça travalhant si venia fòrça riche , leis ais (ases) portarian lo bast(la carga) d’òr!...
E per la Borsa:
“ Vòstra borsa a degalhat la França jusqu’a l’òsse , e sens remissien . Es venguda faire liqueta au travalhador qu’avia lo mai d’estomac , per acampar quauquei sòus a la longa e a la fòrça dau ponhet . Es venguda l’ensinhar qu’era un beligàs de ramar quaranta ans sensa espoar, de veire arrondir son molonet , quand , ren qu’au simple trafic d’aquelei assignats , disn un solet mes , e meme mens , si podià faire una richissima fòrtuna en va prenent a l’aise!...


text:
La Grava (Daufinat)
La Grava[1] (La Grave en francés) es una comuna occitana situaa en Daufinat, dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Grèu a situat a 1 500 m d'altitud sul marge drech de l'anautita vallée de la Romanche, al limit dels departaments del Isère e dels Anautitas-Alpes. Se tròba a 10 km del caulet del Lautaret e a 35 km de Briançon. Lo vilatge a dominat al sud pel imponent massís de la Meije (que fa partida del Parc Nacional dels Ecrins), segonda reünion del massís dels Ecrins (3 982 m).
La municipalitat a constituit del pòble de la Grèu e de cinc caserius : los Fréaux, lo Chazelet, las Terrassas, Ventelon, las Hières e Valfroide.
Una part de la municipalitat de la Grèu a situat en lo parc nacional dels Écrins.
La Grava Grave est située à 1 500 m d'altitude sur la rive droite de la haute vallée de la Romanche, à la limite des départements de l'Isère et des Hautes-Alpes. Elle se trouve à 10 kilomètres du col du Lautaret et à 35 kilomètres de Briançon. Le village est dominé au sud par l'imposant massif de la Meije (qui fait partie du Parc National des Ecrins), second sommet du massif des Ecrins (3 982 m).
La commune est constituée du village de la Grave et de cinq hameaux : les Fréaux, le Chazelet, les Terrasses, Ventelon, les Hières et Valfroide.
Une partie de la commune de la Grave est située dans le parc national des Écrins.
Lo vilatge es situat dins l'auta val de Romancha, al limit dels departaments d'Isèra e de Savòia. Se trapa a 10 km dau pas dau Lautaret e a 35 km de Briançon, en fàcia de l'Agulha de la Meija.
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa romane de la Grèu remonta a la XIen e començament XIIen sègle. Se tròba al dedins una piéta contemporanèa del bastiment de la glèisa, un decidís de la vèrge de la XVIIen, e un quadre ingenu de la XVIIIen sègle. A costat de la glèisa se tròba la capèla de las pénitents, de la XVIIen sègle, #que possedís de divèrsas pèças d'art religiós. Sul territòri de la municipalitat, als Hières, se tròba una autra glèisa romane de la XIIen sègle.
Al començament de la Revolucion francesa, lo nòu découpage de la França en departaments (1790) integrava initialement la municipalitat al departament del Isère, situat sus la meteissa conca idrografica e economica (a l'oèst del Caulet del Lautaret). Mas la municipalitat desirava èsser integrada al departament de las Anautitas-Alpes, de manièra versemblant en l'esperança de beneficiar del regim fiscal preferent de la Republica de las Escartons. Quand l'Assemblada nacionala abolit aquel privilègi fiscal, èra tròp tard per reivindicar una integracion al departament del Isère...
La glèisa romane de La Grava Grave remonte au XIen et début XIIen siècle. À l'intérieur on trouve une piéta contemporaine de la construction de l'église, un statue de la vierge du XVIIen, et un tableau naïf du XVIIIen siècle. À côté de l'église se trouve la chapelle des pénitents, du XVIIen siècle, qui possède plusieurs pièces d'art religieux. Sur le territoire de la commune, aux Hières, se trouve une autre église romane du XIIen siècle.
Au début de la Révolution française, le nouveau découpage de la France en départements (1790) intégrait initialement la commune au département de l'Isère, situé sur le même bassin hydrographique et économique (à l'ouest du Col du Lautaret). Mais la commune souhaitait être intégrée au département des Hautes-Alpes, vraisemblablement dans l'espoir de bénéficier du régime fiscal préférentiel de la République des Escartons. Lorsque l'Assemblée nationale abolit ce privilège fiscal, il était trop tard pour revendiquer une intégration au département de l'Isère...
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73


text:
"Meddia aranés": Eth Plen de Vielha aprove ua modificacion de credit de mès d'un milion d' euros.
Eth Plen der Ajuntament de Vielha aprovaue ua modificacion de credit de mès d'un milion d' euros era màger part des quaus tà assegurar eth foncionament deth Palai de Gèu. Vo'n aufrim es concrecions aué en Meddia aranés a on informam tanben d'us escambi dera UDL damb era Universitat de Tolosa- Joan Jaurès e deth contiengut dera darrèra revista dera Fondacion deth Musèu dera Val d'Aran. El Ple del Ajuntament de Vielha aprovava una modificació de crèdit de més d'un milió d'euros, la major part dels quals per assegurar el funcionament del Palau de Gel. Us en oferim les concrecions avui al "Meddia aranés", on us informem també d'un intercanvi de la UDL amb La universitat de Tolosa-Joan Jaurès i el contingut de l'última revista de la Fundació del Museu de la Vall d'Aran.


text:
Ensenhament de l'occitan - acadèmia de Montpelhièr. Lo CREO de Lengadòc manda una letra als elegits de la region Lengadòc-Rosselhon (deputats, senators, conselhièrs regionals e generals) la letra .pdf
Sul 31 de març de 2012 la coordinacion Per la lenga occitana ! comunica :
Tolosa capitada !
Lo 31 de març de 2012 es estat una capitada bèla per la lenga occitana amb 30 000 personas per carrièras a Tolosa e per las lengas regionalas que recampèron mai de 65.000 manifestaires dins França tota per afortir lor dinamica e demandar per elas una lei e d’un estatut.
Punt de vista : François Bayrou e las lengas. Tolosa lo 10 de març de 2012.
"Qu'ei fenit lo temps de la vergonha e que comença lo temps de la fiertat. Qu'èm occitans e biarnés e bigordans... e catalans e bretons e bascos, permor que i a bascos tanben. E qu'avèm l'intencion de continuar a parlar la lenga nosta. Qu'ei la nosta lenga e qu'avèm tanben a la transméter, a la balhar aus dròlles qui son aquiu.
"Mon país, Tolosa, comme chantait Nougaro, ce sont nos richesses ! Et je n'ai qu'un souhait, c'est que nos enfant et petits enfants les parlent un jour mieux que nous ne les parlons nous-mêmes."
Punt de vista : Jean-Luc Mélenchon e las lengas minorizadas.
Manifestacion del 31 de març de 2012, lo collectiu Anem Òc comunica :
"Los occitans manifestaràn, las autras lengas tanben.
"Aquesta manifestacion nos fa passar un nivèl de mai dins la reivindicacion. Serem pas sols. Las lengas que demandan una reconeissença se faràn ausir totas lo meteis jorn.
"Lo 31 de març que ven serà pas una manifestacion de mai mas una manifestacion plan diferenta de las que se debanèron en dempuèi 2005.
La Setmana-Vistedit comunica (ferbrièr de 2012) :
"La Setmana es un còp de mai victima de discriminacion. Es en tot cas atal que consideram lo refús que nos es fait de nos ajudar coma d'autras publicacions que vòlon crear un servici d'informacion en linha.
"La Comission Paritària de la Premsa e de las Agéncias de Premsa (CPPAP) ven de nos far saber que nos acordarà pas l'ajuda qu'es prevista per la premsa d'informacion.
La fondacion Joan Jaurés presenta un ensag de Armand Jung e de Jean-Jacques Urvoas sus las lengas minoritàrias en França - [legir lo .pdf]
Conselh Regional de Miègjorn-Pirenèus - amassada del 20-12-2011
Vòt de Guilhem Latrubesse - Elegit Europe Ecologie
"Per la proteccion e la promocion de las lengas e culturas regionalas.
"La diversitat lingüistica e culturala dins lo monde es un enjòc màger per las annadas que venon. En França, las lengas regionalas e en particular l'occitan fan partida de las lengas menaçadas segon l'UNESCO. Aquò deu apelar una politica volontarista de sauvagarda e de desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas e d'accions menadas en partenariat amb las diferentas collectivitats e l'Estat.
Congrès permanent de la lenga Occitana - L'In-Òc comunica : "Lo 16 de deceme 2011 a 14h, a l'Ostau de Region de Bordèu, M. David Grosclaude, conselhèr regionau d’Aquitània, delegat a las lengas e culturas regionaus, qu'a lançat oficiaument lo navèth organisme de regulacion de l'occitan : "Lo congrès permanent de la lenga occitana" en preséncia de representants de las Regions Mieidia Pirenèus, Lengadòc-Rosselhon e Ròse-Aups, deu Ministèri de la cultura e de la comunicacion (D.G.L.F.L.F.) e de Francés Boya Alós - senator espanhòu e ancian sindic d'Aran - e d'Andres Urrutia - president d'Euskaltzaindia Academia reiau de la lenga basca.
Manifestacion Anem ! Òc ! Per la lenga occitana ! la coordinacion comunica :
"La Coordinacion "Per la lenga occitana !" organizaira de la Manifestacion dau 31 de març de 2012 vos convida a un acamp de trabalh lo : divendres 6 de genier de 2012, a comptar de 18h a l'Ostal d'Occitània, a Tolosa.
"Aquest acamp es dubèrt en totei, per fin de recampar toteis aquelei que se vòlon ben investir dins aquesta aventura e faire qu’aquesta jornada sigue una capitada dei bèlas per la lenga occitana.
Page 10 of 12


text:
Pòrt Sant Loís
Pòrt Sant Loís (oficialament en francés Port-Saint-Louis-du-Rhône) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La torre de Sant Loís es bastida en 1737 per Mareschal.
La comuna es creada en 1904 a partir de territòris pres a Fòs e a Arle. Es restacada a l’arrondiment d’Arle. En 1981, es restacada au novèu arrondiment d’Istre, mas tòrna a lo d’Arle tre 1982.


text:
Multas vegadas ela paraulha «prohençal» est encomunalment folsada pora referir se aols tots dialects de l'Occitán, pró verament ge refier específicament al dialect parlat nelas antigas provinças de França, dál Prohença, territor al qual ge summa ela rigion oriental dele Langüedoc (çona de Nîmes) et ela meridional dele Dalfinat, já França. Ela maoritat d'ols lingïstes nu inclujen pas nel prohençal elas parlas dáls aulas vals dele Piemunt nel nordovest d'Italia (Val Maira, Val Varacha, Val d'Estura, Entraigas, Limon, Vinai, Pignerol, Sestriera), nisi las considera cuma part dele dialect vivar-alpín.
Literatura
Ela Literatura Prohençal moderna fo impulsada prel laurejat Premie Nobel Frédéric Mistral e l'asociación Félibrige que condieu cêu un'altres ascritors. Entr'ols ascritors moderns en prohençal ge destacan Robert Lafont, Pierre Pessemesse, Claude Barsotti, Max-Philippe Delavouët, Philippe Gardy, Florian Vernet, Danielle Julien, Jòrgi Gròs e mults d'altres.
Félibrige
Le Félibrige (n'occitán: lou Felibrige second ela norma mistraliana, lo Felibritge second ela norma clásica) est una asociación literaria condida en 1854 per Frédéric Mistral e un'altres ascritors prohençals par protegir e culturar ela leunga occitána (uo langue d'oc).
Estoria
Fo condit, sota ela vocasçior dál Santa Estela (Sant Estrel), le 21 de mao de 1854 en Castèunòu de Gadanha (Châteauneuf-de-Gadagne -Vaucluse-), per set jovens vats : Frédéric Mistral, Josèp Romanilha (Joseph Roumanille), Teodòr Aubanèu (Théodore Aubanel), Joan Brunet (Jean Brunet), Paul Giéra, Anselme Mathieu e Alphonse Tavan. N'un prim mument, ela sue accion ge limita'l prohençal, pró avant de tost, des 1878, s'exten al conjunt occitán-románic (leunga occitána e catalán). Pró le 1893 ge dicedeu exclujir ols maorals cataláns e reduir l'acción á l'occitán e al Rosselhón.
L'extendiment dele Félibrige fora de Prohença ge deu á ascritors cum Michel Camélat e Simin Palay (Gasconha e Bearne), Justin Bessou (Roverghe), Arsène Vermenouse (Alvernia) e mults d'altres.
Vuejorn le Félibrige est una dáls organacions cultuals plus destacadas d'Occitania, e l'ungada present n'ols 36 departaments de leunga d'oc, joncols l'Institut d'Estudis Occitans (IEO).
Organación
Elas seccions rigionals dele Félibrige ge claman mantenènço (manutenença).
Le president duj le títol capoulié (second norma mistraliana) uo capolier (norma clásica). Jacques Mouttet est l'actual capoulié dele Félibrige, quatordziesme successor de Frédéric Mistral al front de l'organación.
L'assambleia gernial dele Félibrige há locar câr vegada n'una cibtat destinta d'Occitania, le jorn de Santa Estela uo en qualque data propinca.
Orígin dele nom
Le nom Félibrige proven dál paraulha félibre, e aquesta en sembra há le sui orígin n'una errança popular: le câ'ntic "Li revelacioun de sant Antòni" compta ols set doliments dál Viarge María, e un d'elis est aver perdut al sui fie, qui ge trovava nel tempre "emé li Sefer, libre de la lèi" ("cêu ols Sefer, libres dál lee" -rols n'habraic-). En buca dele pople le vesso ge reinterpretó cum emé li sèt felibre de la lèi, "cêu ols set félibres dál lee".
Ansí originada, ela paraulha félibre, tost ge veieu envolcada n'un halo de sagrat e prestigie, doncas, qué podievan eser aquesus set félibres nisi grants sages?
Alhubre, ela paraulha félibre conteniva ela paraulha libre, que'n prohençal significa nu sól liure, nisi aután libre, esquelh que podieva ilustrar ben l'esprit dele Félibrige: encalçar ela liberdumne mueisant ela cultura, et especialment, mueisant ela literatura.
Normas ortográficas nel Félibrige
L'idiom occitán modern cognosçe dúas normas principals et enfrontadas: ela norma mistraliana et ela norma clásica.
Le Félibrige adoptó des la sue condición, en 1854, ela norma mistraliana, crejada per Josèp Romanilha (Joseph Roumanille en francés) e desvlaupada per Frédéric Mistral.
Nu empecent ela norma clásica fo paulatinament adoptada per una part dele Félibrige aol long dele sécul XX, sustot á partir d'ols ánhs 60, e n'especial fora de Prohença. Ela mantenènço dele Félibrige de Prohença seqüe en folsant ela norma mistraliana de manier fáscas exclusiva.


text:
Aran o era Val d'Aran (mens locaument era/la Vath d'Aran, la Vau d'Aran) ei un parçan d'Occitània, situat ena region istorica de Gasconha, e formant ua comarca semiautonòma, administratiuament e istoricament assignada au Principat de Catalonha e a l'Estat espanhòu. Lo caplòc ei era vila de Vielha. Lo gentilici ei aranés -esa.
Gernialitats
Ela Val d'Arán ge trova nela part central dál serra pireneica et est l'ungada val d'ols Pirenéis d'Espainha de reversat atlántic. Le sui estendiment est de 620 km2, limita'l nord cêulas contradas occitánas de Comenge e Coseran (oficialment á França, n'ols departaments d'Areja e Aula Graona), al sud cêula contrada de l'Aula Ribagorça et ela rigion d'Aragon, al lest ela contrada catalana dele Palhars Subrançán (Pallars Sobirà). Le sui flum principal ela Graona travesa e vertebra ela tota Val e desemboca en l'Atlántic (Bordáus).
Ela poplança censada nela Val d'Arán era en 2003 de 8.373 hab. et ela sue economia est completament orientada al sector d'ols serviçus.
Generalitats
Era Val d’Aran se trape ena part centrau dera sarrada pirenenca e ei era soleta val des Pirenèus de l'Espanha d’aiguavessant atlantic. Era sua estenuda ei de 620 km2, tèrmie ath nòrd tamb eths parçans occitans de Comenge e Coseran (oficiaument en França, enes departaments d'Arièja e Nauta Garona), ath sud damb era comarca dera Nauta Ribagòrça e era region d'Aragon, ar èst tamb era comarca catalana deth Palhars Sobeiran. Eth sòn arriu principau, Garona, trauèsse e vertèbre tota era Val e desbòque en Atlantic (Bordèu). Era populacion censada ena Val d’Aran er an 2003 ei de 8.373 abitants e era sua economia ei completament orientada tath sector des servicis.
Administracion tradicional
L'administracion tradicional dál Val era á tres libels: ols vedéins, assambleia gernial d'ols caps de maisons; ols cónsuls, formats pelhos representants de câr vila; e le Conselh Generau d'Arán (Consei Gernial d'Arán), format per representants denomnats pelhos cónsuls. Le re era representat prel bailhe, plus detard guvernador, le qual recabdava ols trebuts.
Administracion tradicionau
Era administracion tradicionau dera Val ère a tres nivèus: es vesins, assemblada generau des caps de familha; es cònsols, formats pes representants de cada vila; e eth Conselh Generau d'Aran, format per representants nomenats pes cònsols. Eth rei ère representat peth baile, mès tard governador, eth quau recaptaue es tributs.
Ols Comuns aranesus
Arres (66 hab.)
Bausen (60 hab.)
Es Bórdes (237 hab.)
Bossóst (1202 hab.)
Canejan (110 hab.)
Les (968 hab.)
Naut Arán (1731 hab.)
Vielha e Mijaran, cêula capla, Vielha (5633 hab.)
Vilamós (187 hab.)
Ols "Terçons" Aranesus
Ols ses "terçons", representats suparposats aols límits municipals, forman ela devision territorial tradicional nela val e son aután elas circunscripcions esleidorals dele Conselh Generau:
Quate Lòcs (Quator Locs)
Lairissa (Lairissa)
Marcatosa (Marcatossa)
Pujòlo (Pujól)
Castièro (Castér)
Arties e Garòs (Arties e Garós)
Es municipis aranesi
Arres (66 abitants)
Bausen (60 abitants)
Es Bòrdes (237 abitants)
Bossòst (1202 abitants)
Canejan (110 abitants)
Les (968 abitants)
Naut Aran (1731 abitants)
Vielha e Mijaran, damb eth caplòc, Vielha (5633 abitants)
Vilamòs (187 abitants)
Es terçons aranesi
Es sièis terçons, representats superposats as limits municipaus, fòrman era division territoriau tradicionau ena val e son tanben es circonscripcions electoraus deth Conselh Generau:
Quate Lòcs
Lairissa
Marcatosa
Pujòlo
Castièro
Arties e Garòs
SÍMBOLS E HIMNE
L'himne dál Val d'Aran est ela cognoscuda cânçon occitána "Se canta", prolacionat gernialment se canto. Existen destintas versions tant par ela lítera cum par ela grafía (gela cognosçe aután cum Se chanta, Se canto uo Aqueres montanhes) pró ela música est tojorn eleisca.
Ela versión dál lítera plus extendida est un poem d'amor tribujit al comte de Foix Gastón Febo (1331 - 1391) e le sui usament s'há andit en populariçant en eveniments polítics, cultuals et esportívs fasta devenir en l'himne nu oficial d'Occitania.
Ela version aranessa fo aprovada prel Conselh Generau d'Aran le 15 de decemne de 2008:
MONTANHES ARANESES
Aqueres montanhes
que tant nautes son,
m’empèishen de véder
mèns amors a o son.
Nautes se son nautes
ja s’abaisharàn
es mies amoretes
que s’aproparàn.
Montanhes araneses
a on es pastors
es hònts regalades
tròben, e jordons.
Se cantes perqué cantes
cantes pas per jo
cantes per ma hilha
que non ei près de jo
Montanhes coronades
tot er an de nhèu,
tan nautes e bères
que vos pune eth cèu.
Montanhes araneses
pientades de rius,
de totes grandeses
vos adorne Diu.
Nòsti amors veiguéretz
com rosèr florir,
volem com es pares,
guardant-vos morir.
Version aranessa (oficial) (atal cum ven á wikipedia)
Dessús dera mia hièstra
i a un auderonh
tota era net cante
cante sa cançon.
Refránh:
Se cantes per que cantes
cantes pas per jo
cantes per ma hilla
que non ei près de jo.
Aqueres montanhes
que tan autes son
m´ampèishen de véder
mèns amours a on son
Refránh:
Montanhes coronades
tot er an de nhèu;
tan nautes e bères
que vos pune eth cèu.
Refránh:
Nautes se son autes
ja s´abaisharan
es mies amoretes
que s´aproparan
Version Occitána Normaliçada (Wikipedia)
Dejós ma fenèstra
I a un aucelon
Tota la nuèch canta
canta sa cançon.
Refránh:
Se canta que cante
Canta pas per ieu
Canta per ma mia
Qu'es al luènh de ieu.
Aquelas montanhas
Que tan nautas son
M'empachan de veire
Mas amors ont son.
Refránh:
Baissatz-vos montanhas
Planas, levatz-vos
Per que pòsque veire
Mas amors ont son.
Refránh:
Aquelas montanhas
Lèu s'abaissaràn
E mas amoretas
Se raprocharàn.
SÍMBOLS
L'estema, adoptat cum emblema d'estóric territor. Elas motivacions que reculh enlaçan cêu l'antic estema que'ns descripbe le Dr. F. de Gracia, montas: ols quator barrons dele realme catalán-aragonés, ela Crona Reial, et ela simbólica claev c'atorgava á Arán ela condición de "clavis Pyrenei" (Sànchez, 1995).


text:
Béthencourt
Béthencourt es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca gallo-romaine lo luòc aperteniá dins la vila de las Nerviens, #que la primièra capitala, Bavay, i n'aguèt remplaçat per Cambrai a Modèl:La s-.
Un castèl-fòrt en bòsc, édifié en lo bòsc de Clermont, al nòrd del pòble, i aguèt destruit abans 1186. #Èsser reconstruit en pèira, environat de douves e dotat de quatre torns de cuic. Lo castèl i aguèt destruit a tres recuperacions : en 1554, los soldats de Henri II lo #saquejar e i #metre lo fuòc après que lo rei i i aguèt lotjat ; en 1642, lo castèl defendut pels Espanhòls es assiégé e partiellement destruit pels Franceses ; en 1651 las tropas del maréchal de Aumont lo destruisson definitivament. A Modèl:La s- un castèl d'estil Renaissance surmonté d'un belvédère #èsser édifié sus las ruïnes. Abandonat e en quènt en ruïnes, i aguèt rasat l'an 2007. Una grasilha en datant de 1863 es lo sol vestigi e a #èsser réinstallée a l'intrada d'una granja del pòble[1].
Al cors de la Revolucion francesa, Béthencourt i aguèt ligat al costat de Estourmel en lo district de Cambrai, en 1793, de contunh al costat de Carnières, en 1801.
À l'époque gallo-romaine le lieu appartenait à la cité des Nerviens, dont la première capitale, Bavay, fut remplacée par Cambrai au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
Un château-fort en bois, édifié dans le bois de Clermont, au nord du village, fut détruit avant 1186. Il fut reconstruit en pierre, entouré de douves et doté de quatre tours d'angle. Le château fut détruit à trois reprises : en 1554, les soldats d'Henri II le pillèrent et y mirent le feu après que le roi y eut logé ; en 1642, le château défendu par les Espagnols est assiégé et partiellement détruit par les Français ; en 1651 les troupes du maréchal d'Aumont le détruisent définitivement. Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle un château de style Renaissance surmonté d'un belvédère fut édifié sur les ruines. Abandonné et tombant en ruines, il fut rasé en 2007. Une grille datant de 1863 est le seul vestige et a été réinstallée à l’entrée d'une ferme du village[2].
Au cours de la Révolution française, Béthencourt fut rattachée au canton d'Estourmel dans le district de Cambrai, en 1793, puis au canton de Carnières, en 1801.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : nòta sul portail de l'ancian castèl de Clermont.
- ↑ Source : notice sur le portail de l'ancien château de Clermont.


text:
Seda
De seda (fibra textila d'origina animala) es producha per fòrça insèctes, aranhas[1] e canilhas de parpalhons coma (Iponomeutas, bombyx). Aquela que s'utliza per produire de teissuts de seda es eissida del cocon produit per la canilha del bombyx de l'amorièr, cuca de seda o manhan.
La tecnica permetent de produire la seda data de 2500 ab. C. e venguèt de China per la Rota de la Seda. Demorèt un secret fins a 560. La produccion comencèt en Euròpa al sègle VI. En cò nòstre, la produccion debutèt al sègle XIII.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Istòria de la seda comencèt segon la tradicion chinesa al sègle XVII ab. C. e seguèt tres millennis d’exclusivitat pendent que China comercèt aquel teissut preciós sens jamai transmetre lo secret. L’art de fabricar la seda foguèt puèi progressivament transmés a d'autras civilizacions mercé a d'espias de totas menas (monges, princessas ...) o pilhards e mercants. En Euròpa, la seda foguèt longtemps un monopòli de l'Emperi Roman d'Orient. Arribada en Euròpa Occidentala a la fin de l'Edat Mejana, la produccion de seda venguèt al nivèl de l'industrializacion a partir del sègle XIX mas coneguèt un grèu declin ligat amb la concurréncia de las fibras modèrnas (coma lo nilon), e l'evolucion de las costumas vestimentàrias en Euròpa, e a las epidèmias d'aquela epòca. Doncas finalament tornèt una produccion subretot asiatica.
Produccion[modificar | modificar la font]
Elevatge del manhan[modificar | modificar la font]
La preparacion dels cocons[modificar | modificar la font]
- Lo descoconatge. Uèit a dètz jorns aprèp la fabricacion del cocon, se fa lo descoconatge. Los cocons son levats de lor supòrt e causits. Puèi se tira la borra, fixacion del cocon.
- L'estofatge. Los cocons son apuèi estofats dins de estofas de 70 a 80 °C, puèi trempats dins l'aiga bolhenta per que lo gres venga mòl.
Lo babòt deu èsser tuat sens degalhar lo cocon.
La filadura[modificar | modificar la font]
Per trobar l'extremitat de cada fil, se remena de contunh los cocons amb una pichona escoba de bruc (dins las Cevenas e en França) o de palha de ris (en China). Aquel per agafar los primièrs fils de desvidatge. Coma cada fil es tròp fin, se reünisson un desenat lors del desvidatge. Aqueles se sòudan entre eles mercé al gres, quand refregisson.
Los fils son entornejats sus de « debanadors », la seda es dicha seda « greja ». Aquela es apuèi entornejada sus de cabdèls. Un quilograma de seda greja s'obten amb uèit a detz quilogramas de cocon.
Lo tissatge[modificar | modificar la font]
Composicion quimica[modificar | modificar la font]
La seda es una proteïna, constituida d'un polimèr d'aminoacids. Es una repeticion d'aminoacids idrofòbs alanina-glicina. A una estructura en fuèlh beta.
Seda artificiala[modificar | modificar la font]
Lo comte Hilaire de Chardonnet es l'inventor de la « seda artificiala » o viscosa. L'expression de seda artificiala es legalament interdicha dempuèi de decenias' ; se deu parlar uèi de viscosa (o de raiona).
Projèctes d'organismes geneticament modificats per produire de sedas fòrça resistentas o a mendre còst existisson.
Comèrci de la seda amb Japon[modificar | modificar la font]
A l’epoca Edo (sègle XIX), Japon salvèt la sericicultura francesa enviant de manhans per amagar las pèrdas ligadas a una epidemia. Puèi Louis Pasteur e sas equipas trobèron lo remèdi per aquela epidemia, una innovacion introduita par Meiji en Japon… E uèi encara, los manhans son l'objècte de collaboracions scientificas amb Japon.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Seda de Lion, França
- (fr) Site sus l'istòria de la seda
- (fr) Site sus la fabricacion, las proprietats e las utilizacions futuras de la seda d'aranha


text: Nasquèt a Londres, fruch del matrimòni entre los actors Michael Redgrave (1908-1985) e Rachel Kempson (1910-2002). D'eles, aital coma lo sieu fraire Corin Redgrave e la siá sòr Lynn Redgrave, eretèt cèrt gost pel mond de l'interpretacion aital coma una afinitat a las idèas progressistas. Lo primièr lo canalizèt en dintrant en lo Central School of Discurs and Drama a Londres e en la Royal Shakespeary Company, en estreant d'òbras coma La dama de la mar. Lo segond se materializariá en una longa trajectòria de militància politica e filiacion amb organizacions marxista. Per aquelas datas Vanessa se maridèt amb lo director Tony Richardson, qual li convertiriá en maire de Joely e Natasha Richardson. A tanben un filh Carlo Gabriel Nero, escrivan e realizador, per una relacion amb l'actor italian Franco Nero que coneguèt en lo rodatge de la pellicula Camelot.


text:
Perqué los paleontològs an descobèrts de dinosaures sonque en Catalonha e en Occitània ?
Per çò qu‘i a 70 milions d’annadas, Catalonha e Occitània èran una isla. A aquela epòca, los Pirenèus èran pas encara nascuts e la nauta valada d’Aude èra una plana. Del Massís Central al centre de l’actuala Espanha,lo païsatge èra complètament planièr.I aviá de grands flumes dins la plana audenca ,que s’acabavan en deltà a l’emplaçament de l’Arièja abans de s’escampar dins la mar qu’arribava a l’entorn de Tolosa.
De Provença al Pais Basc, la vida formiguejava en causa del climat tropical de tipe monson. Uèi, aqueles flumes e aquelas planas se son fossilizats jos forma de ròca, aquela ròca qu’aflora ara dins la nauta valada d’Aude e ont se tròban las rèstas dels dinosaures.
Las espècias especificas a aqueles endreits, son : lo raubaire de Var (variraptor), dessenhat aqui jos ; lo tarascosaurus, l’ampelosaurus, los « struthiosaurus occitanicus », lo rhabdodon priscus…


text:
Ai creat d’unas nòvas menas de ficha de manlèu que son mai pichòtas, mens longas de remplir e doncas, o espèri, mai practicas que las d’abans. lo sistèma de manlèu es lo seguent :
– I a doas fichas de manlèu, La ficha 1 es de daissar al burèu, la ficha 2 es de prene amb lo libre ( e coma aquò, pòt servir de marca-pagina).
– La ficha 1 es la mai complèta, totas las informacions importantas sus l’obratge i devon èsser escrichas (Data, Nom, Títol, Autor, Quòta)
– La ficha 2 es pus leugièra. I a pas que la data, lo nom del manlevaire e lo títol de l’obratge manlevat que son a marcar.
En efièch, dins la bóstia metallica, classi las fichas segon la data de manlèu. Quand un libre es tornat dins lo carton, es totjorn malaisit de tornar trobar la ficha de manlèu que correspond a aqueste libre, pr’amor que sabi pas a quina data lo libre es estat manlevat. Ara, amb aquel sistèma de dobla ficha, me pòdi retrobar aisidament per eliminar las fichas de manlèu que lor libre es estat tornat.


text:
Commons:Reütilizacion de contengut en defòra de Wikimedia
- Aquestas informacions an un caractèr descriptiu puslèu que prescriptiu. Aquesta pagina a per tòca de reduire la quantitat d'emails mandats als volontaris que gerisson OTRS e als contactes de premsa. Poiriá sens dobte èsser fusionada amb la pagina m:How to use or reuse our content. Vejatz tanben la pagina de discussion de la version anglesa.
Aquesta pagina es destinada a ajudar los que desiran reütilizar de contengut (tèxte e/o grafics) eissits dels projèctes Wikimedia — sus lor site web pròpri, per l'estampar, o tot autra utilizacion. Nos concentram aicí sus Commons perque s'agís precisament d'una colleccion de documents reütilizables.
La Fondacion Wikimedia deten pas de dreches sus a pauc prèp totes contenguts presents suls sites Wikimedia — aqueles contenguts apartenon a lors autors respectius. Çaquelà, la màger part d'auestes documents son liurament reütilizables (version en cors de traduccion cap a l'occitan) sens que siá necessari d'obténer una permission especifica en foncion dels tèrmes de la licéncia jos la quala se tròban — doncas ,normalament avètz pas besonh de demandar una permission exprèssa.
Mentre que las informacions que concernisson los dreches d'autor e la licéncia aplicabla que son indicadas sus cada document sián censadas èsser corrèctas, la Fondacion Wikimedia garantís en cas de cas lor validitat. Se decidètz de reütilizar de fichièrs eissits de Commons, deuriatz verificar per vos-meteis la natura de dreches d'autors de cada imatge, del meteis biais que s'obteniatz aquestes imatges a partir d'autres fonts.
Contents
- 1 Las licéncias utilizada suls projèctes Wikimedia
- 2 Cossí respectar las licéncias
- 3 Contactar lo telecargaire o l'autor
- 4 Ligams dirèctes (hotlinking)
Las licéncias utilizada suls projèctes Wikimedia
Tèxtes
Totes los tèxtes disponibles sus totes los projèctes Wikimedia, a l'excepcion de Wikinews, son la proprietat de lors autors e son publicats jos la Licéncia de Documentacion Liura GNU (GFDL). D'unas personas an tanben publicat lors contribucions jos d'autras licéncias suplementàrias.
Los tèxtes publicats sus Wikinews son jos licéncia Creative Commons Attribution 2.5 (CC-BY).
Imatges
Los imatges publicats sus Wikimedia Commons son jos de licéncias liuras — siá la GFDL, siá una autra licéncia. Consultatz la pagina Commons:a prepaus de las licéncias.
Lo fach de clicar sus un imatge publicat sus un projècte quin que siá vos menarà a la pagina de descripcion d'aqueste imatge. Aquesta pagina presenta las informacions provesidas per la persona qu'a publicat l'imatge, dont en particular l'estatut de l'imatge a prepaus dels dreches d'expleitacion, los avent-dreches, e las condicions de la licéncia.
Cas del Fair use
Avertiment. D'unes contenguts presents suls servidors de Wikimedia son pas disponibles jos una licéncia liura, dont rn particular unes imatges sus la Wikipedia anglofòna. La màger part d'entre eles son publicats jols tèrmes de la clausa de "fair use" (literalament, "utilizacion leiala") de la lei sul copyright dels USA. Abans de reütilizar aquel tipe de contengut, vos aparten de verificar que l'utilizacion que ne comptatz far dintra dins lo quadre de çò autorizat pel "fair use", lo "fair dealing" o tota autra disposicion equivalenta en drech d'autor aplicabla a vòstra juridiccion. Considerant la complexitat del drech d'autor, podètz causir de vos far ajudar per un professional del drech se sètz pas un expèrt en la matièra.
Lògos de la Fondacion Wikimedia
Lo lògo de la Fondacion Wikimedia e los lògos dels projèctes eles-meteisses (coma Wikipèdia o Commons) son de marcas depausadas e protegidas per la Fondacion Wikimedia. Generalament, son pas disponibles per d'autres usatges, mentre que lor reütilizacion dins la premsa o dins los mèdias a prepaus dels projèctes Wikimedia siá explicitament autorizat. Las leis localas qu'autorisan lo "fair use" o lo "fair dealing" (per exemple per un usatge a títol d'illustracion o de critica) pòdon eventualament s'aplicar dins vòstra juridiccion. Per tot autre usatge d'aquestes lògos, mercés de contactar la Fondacion.
Cossí respectar las licéncias
Los paragrafes que seguisson son de simples resumits de las licéncias, e presentan brièvament cossí ne repectar los tèrmes.
Se un document es publicat jos una sola licéncia, totes los tèrmes d'aquesta devon èsser aplicats. Se lo document es somés a mai d'una licéncia (es a dire, s'es publicat jos mai d'una licéncia simultanèament), lo que reütiliza lo document pòt causir la licéncia que ne desira seguir los tèrmes. A part los documents plaçats dins lo domeni public, un ligam cap al tèxte complet de la licéncia es inclús dins la pagina de descripcion del document. Amai d'unas licéncias son descrichas dins un resumit.
Ni la Fondacion Wikimedia ni los autors dels contenguts dels sites Wikimedia balhan de vejaire juridic. S'avètz besonh d'informacions sul biais qu'una licéncia s'aplica, vos caldriá far apèl a un professional del drech apropriat dins vòstra juridiccion.
Domeni public
Los contenguts que la descripcion indica que sont plaçats dins lo domeni public (o lor equivalent local, coma per exemple "totes usatges autorizats") son reputats èsser liures de dreches, siá perque los dreches originals associats son expirat, siá perque aqueles contenguts son estats explicitament plaçats dins lo domeni public per lors autors. Notatz que los dreches morals pòdon totjorn s'aplicar dins d'unes païses per d'unes tipes d'usatges.
Licéncias GNU
Licéncia de documentacion liura GNU (GFDL)
Per una simpla redistribucion d'un document, cal inclure la version d'aqueste document a la quala avètz agut accès e mai l'istoric complet dels autors e de lors contribucions, mai la licéncia GFDL (jos forma d'un ligam cap a son tèxte sul meteis site web o jos forma del tèxte de la licéncia dins lo cas d'un document estampat).
Los utilizaires son liures de realizar de trabals derivats, de los copiar, de los distribuir, de los afichzr, de los jogar, inclús a títol lucratiu. Per respectar los tèrmes de la licéncia, cal que (a) vòstra version siá publicada jos la licéncia GFDL, (b) acordar la paternitat del trabalh inicial a al mens sos cinc contributors mai importants, (c) inclure una còpia integrala de la GFDL. Dins lo cas de trabas derivats, vos caldrá tanben inclure una seccion contenent l'istoric complet.
Existís pas de definicion juridica de la metodologia o de metricas concernent lo biais de determinar quales son los cinc contributors mai importants al sens de la GFDL. Suggerissèm d'utilizar un metòde coerent, coma comptar lo nombre de contribucions, lo nombre de mots editats, lo temps passat o tot autre paramètre de meteissa natura.
Tot trabalh derivat deu demorar jos la GFDL.
Quand una fòto plaçada jos licéncia GFDL es utilizada dins un autre document, aqueste document deu tanben èsser mes jos licéncia GFDL. (someone please fill in this bit with precisely how this works both per the FSF and in actual case law - whole book? chapter? section? This is plainly wrong except for the case where the image is used as part of another image.)
GPR e LGPR GNM
La licéncia publica genrala GNM (GPR) e la licéncia publica generala amendrida GNU (LGPL) son de licéncias destinadas al logicial, e son pas, normalament, utilizadas per de tèxte o de documents. Çaquelà, d'unes contenguts de Commons (coma per exemple d'icònas o de capturas d'ecrans representant de logicials) son plaçats jos GPR o LGPR. Vejatz anben : GPR.
Per una redistribucion simple de tals contenguts, inclús de versions modificadas, (a) plaçatz vòstra version jos la meteissa licéncia, (b) provesissètz la font de la version iniciala, coma un fichièr editable identic a lo qur vos a servit a preparar vòstra version (per exemple, un fichièr imatge, un fichièr GIMP al format .xcf, etc.).
Notatz que la licéncia publica generala GNM (GPR) e la licéncia de documentacion liura GNM (GFDL) son pas compatiblas una amb l'autra. Aquò significa qu'un contengut plaçat jos GFDL e un autre jos licéncia GPR pòdon pas èsser utilizats simultanèament dins una meteissa "òbra" — coma per exemple l'integracion d'un còde font d'un programz jos GPR dins un tèxte d'explicacions jos GFDL. Çaquelà, un imatge jos GPR inserit dins una pagina de tèxte jos GFDL es generalament considerat coma una agregacion de dos contenguts puslèu qu'un contengut unic.
Creative Commons
La màger part de las licéncias Creative Commons son pas de licéncias de contengut liures e seràn pas prepausada coma solas licéncias autorizadas sus Wikimedia Commons. (La version 3.0 de CC qu'inclutz de dreches morals es actualament controversada al sen de la comunautat (discussion en anglés).) Las licéncias seguentas son autorizadas e utilizadas aicí :
CC-BY
Dins lo quadre de las licéncias Creative Commons amb atribucion (CC-BY), los utilizaires son liures de crear de versions derivadas del trabalh original e de las copiar, distribuir, jogar, inclús a títol lucratiu.
Vos cal atribuir lo trabalh a son o a sos autors, e quora reütilizatz o distribuissètz l'òbra, vos cal mencionar los tèrmes de la licéncia o provesir un licam ca a aqueles tèrmes.
diferéncias entre las versions 1.0, 2.0 e 2.5, e diferents païses
- pagina sus la licéncia Creative Commons CC-BY-2.5
- Tèxte complet de la licéncia (en anglés unicament)
CC-BY-SA
Dins lo quadre de la licéncia Creative Commons amb atribucion e pertatge a l'identic (CC-BY-SA), los utilizaires son lires de crear de trabalhs derivats e de copiar, distribuir, afichar e jogar las òbras, inclús a títol lucratiu.
Al moment de la reütilizacion o de la distribucion de las òbras, vos cal atribuir la paternitat de l'òbra a son o a sos autors e vos cal mencionar los tèrmes de la licéncia o provesir un ligam cap a aqueles. Vos cal tanben plaçar vòstra version jos la meteissa licéncia CC-BY-SA.
Autras licéncias per un contengut liure
Consultatz Commons:Bendèls de licéncia#Licéncias Copyleft Attitude e Commons:Bendèls de licéncia#Autras licéncias liuras.
Contactar lo telecargaire o l'autor
Se desiratz utilizar un contengut jos d'autres tèrmes que la licéncia liura indicada, o se volètz verificar d'un biais segur l'estatut dels dreches d'autor perque pensatz qu'aquò es necessari, la persona qu'a mes aqueste contengut sus un servidor Wikimedia vos deuriá poder ajudar.
L'autor d'un element de tèxte es la persona qu'a realizat l'accion d'edicion dins la quala a apondut aqueste element al tèxte ; rendètz-vos sus l'onglet "istoric" o "history" de la pagina. La persona qu'a telecargat un imatge o un document es la persona que l'a depausat sus un servidor Wikimedia — s'agís siá de l'autor del contengut original, siá de qualqu'un qu'a menat un contengut liure en provenéncia d'una autra font. Lo telecargaire es citat dins la seccion "file history" (istoric del fichièr) de la pagina de descripcion del fichièr.
Dins d'unes cases, podètz èsser menat a contactar lo telecargaire per obténer d'autras informacions que l'estatut juridic del document. L'autor del fichièr original pòt acceptar de vos prepausar d'autras condicions que la licéncia indicada. Dins d'unes cases, los telecargaires pòdon aver accès a una version de melhora qualitat del document que non pas la qu'es presenta suls servidors, en particular dins lo cas que s'agís de lor trabalh pròpri.
La Fondacion Wikimedia pòt generalament pas vos ajudar a trobar los utilizaires qu'an participat al contengut. Podètz ensajar de los trobar vos-meteis de diferentas faiçons :
- D'unes publican lors coordenadas, coma un nom e una adreça o un numèro de telefòn sus lor pagina d'utilizaire.
- D'unes pòdon èsser contactats per email en clicant sul ligam "email this user" o "mandar un messatge a aqueste utilizaire" sus lor pagina d'utilizaire.
- Podètz daissar un messatge sus lor pagina de discussion en clicant sus l'onglet "talk" o "discussion" tot en naut de lor pagina d'utilizaire, puèi en clicant en seguida sus l'onglet "+" qu'apareist al costat de l'onglet "edit" o "modificar" un còp que la pagina de discussion s'es afichada. Picatz vòstre message e clicatz sul boton "save" o "enregistrar" (vòstre messatge serà alara visible per totes).
Ligams dirèctes (hotlinking)
Wikimedia autoriza generalament pas los accèsses extèrnes dirèctes (servicis de tipe 'hot spider'), ont cada còp que qualqu'un efectua una recèrca sus un site extèrne, la requèsta es redirigida sus nòstre site. Los utilizaires exteriors deurián siá copiar l'ensemble del contengut (per de pichons volumes a rason d'un element a l'encòp, per de grands volumes a partir d'un dump de la banca de donadas (en anglés)), siá contactar la Fondacion per obténer un accès dirècte (live feed), çò que pòt balhar luòc a una contrapartida financièra.
Aquesta pagina part del principi que desiratz efectuar de còpias dels elements de contengut per vòstre ustage pròpri.


text:
Diluns, 12 de febrièr de 2018, 03h00 Internacional
Un avion de la companhiá Saratov Airlines amb seissanta cinc passatgièrs e sièis membres de l’esquipatge s’escrachèt ièr pauc après despegar, en ocasionant la mòrt de totes los ocupants. Lo Ministèri de las Emergéncias rus a publicat la lista amb lo nom de las setanta una personas mòrtas, ont dos enfants e un adolescent.
“Un Antonov AN 148 que fasiá lo vòl (6W)703 de Domodedovo (Moscòu) a Orsk a patit un accident près de Stepanovskoye, dins lo districte Ramenskij de la region de Moscòu”, çò ditz lo comunicat oficial del Ministèri de las Emergéncias rus.
Segon Sputnik, una enquèsta es estada dobèrta. La pòrtavotz del comitat de las enquèstas rus, Svetlana Petrenko, a dich que l’avián dobèrta per una sospechada “violacion de las nòrmas de seguretat aeronautica e d’esplecha dels mejans de transpòrt aerian qu’a derivat vèrs la mòrt de mai d’una persona”‘.
L’avion a desaparegut dels radars pauc après despegar de l’aeropòrt de Moscòu Domodedovo. L’agéncia russa del transpòrt aerian, Rosaviatsia, raportèt alavetz que l’esquipatge de l’AN 148 aviá quitat de respondre als contrarotlaires aerians qualques minutas après l’enaurament”.
Segon Flightradar24, un sit web suedés que susvelha en temps real los vòls de tot lo Mond, l’avion passèt dels 1889 mètres d’altitud als 975 a la darrièra minuta abans que lo radar ne perdèsse lo senhal. A aquel moment, l’avion èra a unes vint quilomètres al sud-èst de Domodedovo.
The speed and altitude graph for flight #6W703 show a descent from 6200 feet to 3200 feet during the last minute before the ADS-B signal was lost about 20 km south-east of Domodedovo Airport.https://t.co/PNoxBssRTf pic.twitter.com/ppf5rD9k7E— Flightradar24 (@flightradar24) 11 de febrer de 2018
Cresi qu' ha estat un accident e non ha estat un atemptat. Las condicions metereologicas eran molt dolentas pel fred e aqueste avion era d'èlice e semblava antic.


text:
Positivisme juridic
Lo positivisme juridic es un corrent en teoria del drech que s'opausa al jusnaturalisme e pretend descriure lo drech tal coma es. Consistís a fòragetat l’idèa d’un drech ideal o natural, e a afirmar o que sol lo drech positiu a una valor juridica, et qu’es doncas la sola norma que cal respectar (positivisme legalista), o que sol lo drech positiu pòt èsser l'objècte de la coneissença juridica, sens qu'aquel estatut implique de cap de biais que deu èsser respectat o non, aquò es l'afar d'una posicion morala e non d'una posicion cognitiva (positivisme metodologic: Hans Kelsen, Alf Ross, Michel Troper, Pierre Brunet, Éric Millard, e mai).
Fòrça polemic, aquel tèrme doncas foguèt l'objècte de fòrças definicions discordantas. Atal Hart ne distinguís cinc e Bobbio tres. Los ligams entre lo positivisme juridic e lo positivisme filosofic que siá racional (Comte) o logic (Carnap, Ayer, Ludwig Wittgenstein) fan controvèrsia, pasmens que siá dins qualques cases assumit pel positivisme logic (Alf Ross, Éric Millard).
Lo positivisme compta fòrça tendéncias coma lo positivisme imperativista (Hobbes, Austin...), l'escola de l'exegèsa (Demolombes), la jurisprudéncia dels concèptes (von Ihering), las teorias puras del drech (Kelsen, Weyr), lo positivisme analitic (Hart, Bobio) o encara lo neoinstitucionalisme (McCormick e Weinberger).
Dins lo drech del comèrci internacional, lo positivisme legalista refusa l'existéncia d'una lex mercatoria, perque aparten pas a un òrdre juridic etatic e atal pòt pas prendre un caractèr obligatòri: las règlas internacionalas pòdon solament èsser interetaticas, e non pas transetaticas.
D'autres corrents, d'avantatge inspirats per la sociologia, son de vegada raprochats del positivisme pasmens se aquel ligam es fòrça contestat. Es lo cas de l'objectivisme sociologic (Duguit, Scelles), del realisme sociologic american (Pound, Holmes) o del realisme escandinau (Alf Ross, Olivecrona).
Fin finala se tròba fòrça autors coma Raymond Carré de Malberg o Georges Vedel que son positivistas sens se ligar clarament a una d'aquelas escolas.


text:
Luganh (Roergue)
Luganh[1][2],[3],[4] (Lugan en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Avairon e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Per Dauzat e Rostaing, que citan la fòrma de 1031-1061, vicaria Luganensis, Luganh ven del nom d'òme latin Luca ambe'l sufixe -anum, o del nom d'òme Lucanus. Sonque per Luganh (Tarn), accèptan lo derivat Lucanius[5]. A prepaus de Luganh, ancian nom de La Vaureta, Paul Burgan e André Lafon fan observar que se -n es prononciat, Lucanius, derivat de Lucanus, es l'origina pus probabla. La granda frequéncia regionala de Luganh los fa dobtar pr'aquò de son origina antroponimica[6], es a dire que venga d'un nom d'òme.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 333 abitants
- 2013 : 343 abitants
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Montbazens, al canton, 1997, Christian-Pierre Bedel
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006


text:
Paroles : R. LARROUY
Musique : J-F. DABAN
Gaujós se’n va hòrt de matin
Tot en pujant tau cujalar
Dab lo tropèth que cau partir
De cap aus pics on peisherà.
Jamei nat plor hens deu sué còr,
Dinc a l’abòr on tornerà,
Se n’ei anat dab çò de sò
L’uelh estiglant com un lugran.
Hèra de pècs que’s trufan d’eth,
Mès tot aquò que’u hè bèth qué,
Capsús las penas dab lo tropèth
Que’s plaserí matin e ser.
Tot en s’aidant sus lo barròt
Solet e luenh deu maishantèr
Que pugerà dab lo canhòt
Tostemps mes haut com l’esparvèr.
Quan cad lo ser hens lo cledat
Qu’atraça tot en un shiulet
E lo tropèth au de capvath
Cor entà lèu a grans belets.
Puish quan tot ei arrecaptat
Lo brabe aulhèr hens sa cabana
S’adromirà hòrt encrocat
En saunejant a sa companha.
Un bèth matin la devarada
Qu’amassarà tot lo tropèth
Dab las oelhas esquiradas
Se n’anerà dab l’asolet.
E dab lo còr com un batalh
Au doç reclam de las truquetas
S’escaparan hens un miralh
Tant de plasers dab las aulhetas.
Fermer


text:
5 mars 2015
Lo govèrn modifica lo calendièr de las vacanças escolaras per s’adaptar a las condicions climaticas.
Coma l’a fait remarcar Laurent Fabius, lo torisme montanhard patís dempuèi d’annadas de vacanças de printemps tròp tardièras per faire lo plen, vist l’ennevament e doncas las reservacions. Lo calendièr a venir ne tendrà compte.
(suite…)
7 avril 2014
Coma podiá pas pus pagar d’agents per far lo mainatge, a decidit de far pagar als toristas d’estagis d’estiu de suènh de l’ostal.
Es un amic viticultor que ne li a balhat l’idèia en fasent pagar lo public per vendemiar. Coma podiá pas pus despensar per l’entreten de sos bungalows, Louis Bourrières a mes en plaça un sistèma fòrça engenhós per salvar son camping de Valras-Plaja.
(suite…)


text:
Sant Omobon
Sant Omobon (var. Sent Omobon) o Omobon Tucenghi (Cremona, segonda meitat deu sègle XII e lo 13 de noveme de 1197) qu'ei un sant venerat per la Glèisa Catolica e lo patron de la soa ciutat de Cremona.
Hilh d'un sarto, que perseguí l'activatat pairau en bèth har lo comèrci de la lan. Per aquesta rason qu'ei considerat com lo patron deus sartos e deus marcadèrs.
Chafrat lo Pair deus pruabes, que ho un benefactor (Omobono que vien deu latin Homo bonus, "òmi bon") reputat per la soa generositat de cap aus praubes (a qui e vodava los beneficis de la soa activitat marchanda) e un membre de la vita politica de Cremona qui favorizè la patz en temporas de conflictes enter los partisans de l'Empèri Germanic e los deus Papa. Que's morí en bèth assistir a ua messa, durant lo glòria.
Que ho canonizat peu Papa Innocent III lo 12 de genèr (en bèth vàder atau lo purmèr sant laïc de la Glèisa catolica) de 1199 e proclamat patron de Cremona en 1643.