text:
Esparta
Esparta (Eπάptn / Spártē en grèc ancian, Eπάptn / Spárti en grèc modèrne, Eπάpta / Spárta en dorian) ò Lacedemònia (Aakeδaίuwv / Lakedaímōn) foguèt una vila grèga anciana de Peloponés. Situada en Lacònia sus lo riu Eurotes, foguèt una dei ciutats-estats pus poderosa de la Grècia antica amb Atenas e Tebas.
D'efèct, ciutat caracterizada per son organizacion militarista, foguèt lòngtemps la premiera poissança terrèstra de Grècia. Après una lònga guèrra còntra Atenas de 431 av. JC a 404 av. JC, venguèt la premiera ciutat grèga fins a sa desfacha de Leuctra còntra Tebas en 371 av. JC. Après aquela revirada, son prestigi li permetèt de mantenir son independéncia. Pasmens, comencèt de declinar en causa d'una crisi sociala importanta. Divèrsei reformators assaièron sensa succès de restaurar sa poissança a la fin dau sègle III av. JC e au començament dau sègle II av. JC. Finalament, la vila foguèt somesa per Roma que li laissèt una autonòmia fòrça importanta. Destrucha per leis invasions barbaras e de tèrratrems, la vila foguèt abandonada dins lo corrent de l'Edat Mejana au profiech de Mistra.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 La formacion e l'emergéncia d'Esparta
- 1.2 L'apogèu
- 1.3 Lo declin e la somission ai Romans
- 1.4 Esparta après l'Antiquitat
- 2 Organizacions politica e militar
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
La formacion e l'emergéncia d'Esparta[modificar | modificar la font]
La formacion de la vila[modificar | modificar la font]
Avans lo Periòde Classic, l'istòria d'Esparta es fòrça mau coneguda en causa de la manca de documents escrichs. Pasmens, lo poblament dei ribas d'Eurotes sembla relativament ancian que leis arqueològs i an descubèrt 21 sites aquèus datant de 2 000 a 1 500 av. JC. L'afondrament de la civilizacion micenèa au sègle XII av. JC trevirèt la region ambé l'installacion de Dorians. Aqueu pòble i fondèt de vilatges e, a la fin dau sègle IX av. JC, quatre d'entre elei s'assemblèron per fondar Esparta.
La ciutat novèla estabilizèt seis institucions e sei lèis durant lo periòde dau legislator, mai ò mens legendari, Licurg (fin dau sègle IX - començament dau sègle VIII av. JC). D'inspiracion aristocratica[1], metèt en plaça un estat oligarquic, austèr e autarquic. Lo poder èra tengut per dos rèis, per un conseu d'ancians (la gerúsia) e per cinc efòras elegits per l'assemblada. A sa basa, se trobava un còrs civic de 9 000 ciutadans (leis homoioi[2]). En mai d'aquò, lei tèrras espartencas foguèron devesidas entre 9 000 lòts redistribuits entre lei ciutadans[3]. Esplechats per d'esclaus ò per d'Ilotes, permetián teoricament d'assegurar un revengut sufisent a cada ciutadan per viure e per se concentrar sus l'entraïnament militar que venguèt l'activitat civica per excelléncia. Ansin, Esparta desvolopèt rapidament una armada fòrça eficaça que foguèt considerada coma la premiera dau mond grèc.
L'expansion espartenca[modificar | modificar la font]
Durant lei sègles VIII e VII av. JC, Esparta menèt plusors guèrras que li permetèron de venir la premiera poissança de Peloponés. En particular, ocupèt Lacònia e obtenguèt un accès a la mar a Gítion. Pasmens, sa conquista pus importanta foguèt aquela de Messènia que sa populacion foguèt asservida. Lei vencuts formèron leis Ilotes qu'èran una populacion de sèrvs formant la màger part de la man d'òbra agricòla necessària au foncionament deis institucions espartencas.
Esparta participèt gaire au movement de colonizacion grèga en Mediterranèa. Foguèt pasmens a l'origina de la fondacion de Tarenta (Taras) vèrs 700 av. JC. Dins lo corrent dau sègle VII av. JC, la vila venguèt un important centre intellectuau e culturau reputat per sa poesia (Alcman, Tirteu, Terpandre), sa dança, sa musica, son cant corau, sa terralha e sa metallurgia dau bronze. Dins aquò, la vila venguèt tanben pauc a pauc un bastion dau conservatisme e refusèt tota evolucion dau sistèma de Licurg[4]. D'efèct, après son expansion, Esparta deviá gerir un important territòri. La menaça d'una revòuta deis Ilotes ò dei ciutadans dei vilas somesas venguèt lo centre de sa politica, çò qu'entraïnèt un enreddiment de la societat espartenca. De lèis estrictas foguèron donc adoptats per defugir una insureccion e Esparta comencèt de sostenir totei lei regimes aristocratics ò oligarquics grècs.
L'apogèu[modificar | modificar la font]
La Liga de Peloponés[modificar | modificar la font]
Esparta establiguèt pauc a pauc una politica d'aliança ambé leis autrei ciutats dorianas de Peloponés. Aqueu sistèma foguèt a l'origina de la Liga de Peloponés que gropava la màger part dei ciutats-estats de la region. Gràcias a sa poissança militara, Esparta i tenguèt un ròtle preeminent. En 464 av. JC, la ciutat foguèt destrucha per un tèrratrem. La catastròfa entraïnèt una revòuta deis Ilotes que foguèt reprimida en 459 av. JC après un conflicte lòng e saunós.
Esparta participèt pas a la Premiera Guèrra Medica en 490 av. JC[5]. Aguèt un ròtle pus important durant lo segond conflicte còntra Pèrsia en 480-479 av. JC. D'efèct, la resisténcia e lo sacrifici dau rèi Leonidas e de sei 300 soudats a la batalha dei Termopilas donèron un prestigi durable a la ciutat. De mai, leis Espartencs assegurèron lo comandament dei fòrças grègas unidas que rebutèron definitivament lei Pèrsas de Grècia a la batalha de Platea. Pasmens, aquelei succès poguèron pas eclipsar lei victòrias d'Atenas. Ansin, après lei guèrras medicas, Esparta conoguèt un periòde de retirament sus seis interès en Peloponés onte deguèt se defendre còntra leis ambicions de Tegea, d'Elis e sustot d'Argòs qu'èra sostenguda per leis Atenencs.
La Guèrra de Peloponés[modificar | modificar la font]
A partir de la segonda mitat dau sègle V av. JC, l'imperialisme atenenc comencèt de menaçar seriosament lei regimes oligarquics de Peloponés e lei ciutats rivalas d'Atenas (coma Corint). En 431 av. JC, possada per seis aliats, Esparta intrèt donc en guèrra còntra Atenas per defendre lei « libertats » dei ciutats-estats grègas. Incapabla de faciar l'armada espartenca, Atenas utilizèt sei barris per se protegir deis incursions espartencas e organizèt d'atacas maritimas per secutar dirèctament lo territòri de sa rivala. En 425 av. JC, obtenguèt un succès resclantissent sus l'illa d'Esfacteria onte, per lo premier còp de l'Istòria, de soudats espartencs vencuts capitulèron puslèu que de morir sus lo prat batalhier. Pasmens, l'annada seguenta, lo generau Brasidas capitèt de restablir la situacion ambé la presa de la vila portuària d'Amfipòlis. Afeblits, lei dos camps preferiguèron alora negociar e signar una patz en 421 av. JC.
Dins aquò, aqueu tractat permetèt pas de restablir la patz en Grècia car plusors enemics d'Atenas contunièron la guèrra. Puei, en 415 av. JC, leis Atenencs ataquèron Siracusa que demandèt e obtenguèt l'ajuda de Lacedemònia. L'expedicion atenenca s'acabèt per un desastre militar ambé la mòrt ò la captura de 40 000 òmes. En 412 av. JC, Esparta concluguèt una aliança ambé Pèrsia que li permetèt d'obtenir de naviris e de sòus per bastir una flòta pròpria. Aquò li permetèt ansin d'atacar l'empèri maritim d'Atenas. En 405 av. JC, capitèt de destrurre la flòta atenenca a la batalha d'Aegospotami e d'establir un sètge vertadier de sa rivala que capitulèt l'annada seguenta.
L'egemonia[modificar | modificar la font]
Après sa victòria còntra Atenas, Esparta establiguèt son egemonia sus l'ensems de Grècia. Pasmens, aqueu periòde durèt gaire car la ciutat de Licurg deviá totjorn concentrar son atencion sus lei menaças de revòuta intèrna. De mai, èra dependenta de l'ajuda financiera de Pèrsia. Sa dominacion foguèt donc contestada tre 395 av. JC per una coalicion gropant Atenas, Tebas, Corint e Argòs. Vencuda sus mar per leis Atenencs, leis Espartencs foguèron venceires sus tèrra e lo conflicte s'acabèt en 386 av. JC amb un arbitratge pèrsa (patz d'Antalcidas) que preservèt l'egemonia espartenca.
Reconeguda coma arbitre dei libertats dau mond grèc per aqueu tractat, Esparta aprofichèt aquel estatut per establir de govèns oligarquics dins mai d'una ciutat. En particular, en 382 av. JC, Tebas foguèt ocupada per suspresa per un grop de soudats espartencs. Tres ans pus tard, la vila se revoutèt sota la direccion dau generau Epaminondas. Bòn tactician, lo cap teban esquichèt l'armada espartenca a la batalha de Leuctra en 371 av. JC. 400 homoioi (sus un totau de 1 200 a 2 000) i foguèron tuats e Esparta perdiguèt son egemonia. Puei, lei Tebans pilhèron una partida de Lacònia, liberèron Messenia e establiguèron de fortalesas (Megalopolis) per isolar son adversari dins lo sud de Peloponés. Nòu ans après aqueu desastre, la batalha saunosa de Mantinèa agravèt aquela situacion en despiech de la mòrt d'Epaminondas tuat per de soudats espartencs.
Lo declin e la somission ai Romans[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Après lei desfachas còntra Tebas, Esparta limitèt seis ambicions a la reconquista de Lacònia e assaièt de reformar son sistèma politic. D'efèct, la populacion deis homoioi èra venguda fòrça reducha e lei richessas èran concentradas entre lei mans d'un grop encara pus limitat de ciutadans. Afeblida, la ciutat poguèt donc pas s'opausar a l'ascension de Macedònia. Pasmens, son prestigi èra encara fòrça important e ni Felip II ni Alexandre lo Grand l'ataquèron.
Lo rèi Agis III aprofichèt aquela situacion e la mobilizacion dei fòrças macedonianas en Asia per assair de restaurar la poissança espartenca. En 333 av. JC, ocupèt Creta que venguèt una fònt de mercenaris per la vila fins au sègle II av. JC. Puei, ataquèt Megalopolis. Pasmens, lo generau macedonian Antipaper reagiguèt rapidament e infligiguèt una desfacha importanta ais Espartencs e a seis aliats. Agis III moriguèt sus lo prat batalhier e Esparta foguèt obligada de jónher la Liga de Corint qu'èra una aliança sota dominacion macedoniana.
Lei temptativas de reformas[modificar | modificar la font]
En despiech de sa desfacha, Esparta acceptèt pas la dominacion macedoniana. Per aquò, divèrsei reformators assaièron de restaurar sei lèis ancianas ò de lei modernizar. Lo premier foguèt lo rèi Agis IV (244-241 av. JC). Prepausèt de devesir lo territòri civic d'Esparta entre 4 500 lòts per tornar crear la classa dei homoioi. Pasmens, se turtèt ais interès dei proprietaris terrencs e foguèt arrestat e executat per seis adversaris.
Instrugut per aquela revirada, lo rèi Cleomenes III (235-222 av. JC) adoptèt un biais pus autoritari per impausar de reformas. Suprimiguèt leis efòras e exilèt plusors gerontas. Puei, restaurèt lo sistèma de Licurg (enebiment de l'òci e dau luxe), donèt de tèrras a 4 000 Perioikoi per tornar crear de homoioi e modernizèt l'equipament dei soudats espartencs. Aquò li permetèt de tornar dotar la ciutat d'una armada poderosa, çò qu'èra vengut necessari per resistir ais ambicions de la Liga Aquèa, dirigida per Aratos, que voliá unificar Peloponés a son profiech. Cleomenes III ganhèt ansin plusors batalhas (presa de Corint e d'Argòs) mai son adversari demandèt finalament l'ajuda dei Macedonians. En despiech d'un succès important (la destruccion de Megalopolis en 223 av. JC), Cleomenes III foguèt batut a la batalha de Selassia en 222 av. JC e obligat de s'exilar. Lei venceires restabliguèron l'òrdre sociau anterior a sei reformas.
Après la desfacha de Selassia, la darriera temptativa de redreiçar la poissança espartenca foguèt l'òbra de Nabis (207-192 av. JC). Rèi usurpator, aboliguèt la dobla monarquia tradicionala e creèt un còrs civic de 6 000 ciutadans. Puei, menèt un jòc diplomatic complèx entre Romans e Macedonians qu'èran a s'afrontar per lo contraròtle de Grècia. En 197 av. JC, Felip V li fisèt ansin la garda d'Argòs e Nabis se raprochèt alora dei Romans per gardar la vila. Pasmens, Roma refusèt de reconóisser l'annexion e, après una brèva guèrra, Esparta deguèt abandonar Argòs e la màger part de son territòri (compres lo pòrt de Gítion). Puei, Nabis foguèt assassinat tres ans pus tard per seis aliats etolians.
La somission ais Aquèus e ai Romans[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Nabis, Esparta foguèt integrada per fòrça dins la Liga Aquèa e conoguèt un lòng periòde d'instabilitat que durèt fins a 180 av. JC. En 148 av. JC, la vila assaièt de se liberar mai foguèt vencuda e ocupada per leis Aquèus. Pasmens, aquò entraïnèt una intervencion dau Senat Roman qu'ordonèt ais Aquèus d'abandonar Esparta e Corint. Après lo refús d'aquel ultimatum, leis Aquèus foguèron vencuts per lei legions e Esparta oficialament liberada en 146 av. JC. Pasmens, dins lei fachs, la vila perdiguèt tota importància car lei venceires li rendèron pas son territòri ancian.
D'ara endavant totalament enceuclada per l'Empèri Roman, Esparta gardèt una independéncia nominala que dispareguèt pauc a pauc per èsser remplaçada per una autonòmia au sen de l'Empèri. La vila venguèt alora un centre toristic per lei Romans e se concentrèt sus sa particularitat, l'educacion espartenca. Aquò entraïnèt l'emergéncia de rituaus violents e espectaclós que necessitèron la construccion d'un important amfiteatre per acueilhir totei lei visitaires. Aqueu torisme antic durèt fins au sègle IV ap. JC.
Pilhada un premier còp en 267 per lei Herules, la vila foguèt destrucha en 375 per un tèrratrem avans de subir una novèla invasion en 396 de part dei Visigòts.
Esparta après l'Antiquitat[modificar | modificar la font]
Après la fin de l'Antiquitat, Esparta demorèt un centre demografic relativament important au sud-èst de Peloponés. Patiguèt deis invasions eslavas mai lei Bizantins la repoblèron. En 1204, foguèt presa per lei Francs de la Quatrena Crosada que bastiguèron en 1249 la fortalesa de Mistra a quauquei quilomètres de la vila. Esparta foguèt alora rapidament abandonada per seis abitants.
En 1834, après l'independéncia de Grècia, una vila foguèt tornada fondar a l'emplaçament d'Esparta. Sa populacion èra de 15 828 abitants en 2001.
Organizacions politica e militar[modificar | modificar la font]
La populacion[modificar | modificar la font]
La populacion espartenca èra devesida entre tres classas principalas qu'èran lei ciutadans (dichs homoioi), lei ciutadans dei ciutats somesas a Esparta (lei Perioikoi) e leis Ilotes. Lo premier grop teniá lo poder politic e deviá menar una vida austèra e centrada sus leis activitats militaras. Per ne far partida, quatre condicions èran necessàrias : èsser lo fiu d'un ciutadan espartenc e de la filha d'un ciutadan espartenc, aver seguit l'educacion espartenca, participar ai repàs collectius e i pagar son escòt (gràcias a l'esplecha de son lòt de tèrra dich kleros). Éran gaire nombrós. Licurg aviá solament previst 9 000 kleros dins sa constitucion e lo nombre de homoioi demeniguèt pauc a pauc per agantar solament quauquei centenaus de sòcis après la desfacha de Leuctra.
Lei Perioikoi vivián segon lei lèis de sei ciutats. Podián tenir de tèrras e far partida de l'armada espartenca. En revènge, podián pas participar ai decisions de l'assemblada ni venir magistrat. Leis efòras podián tanben lei condamnar a mòrt sensa l'acòrd dei gerontas. Per lo rèsta, l'organizacion politica e sociala d'aquelei ciutadans es mau coneguda mai semblan poder gerir leis afaires de sa ciutat.
Leis Ilotes èran una classa de sèrvs destinats a servir lei ciutadans espartencs. Fòrça nombrós (entre 150 000 e 200 000 a l'apogèu de la ciutat), èran considerats coma una menaça constanta per leis Espartencs. Divèrsei lèis èran destinats a leis avilir ò a lei terrorisar. Pasmens, de biais d'afranquiment existián e èran regularament utilizats, principalament au profiech d'Ilotes aguent participat a d'expedicions militaras. L'estatut deis Ilotes afranquits, dichs Neodamodes, èra similar a aqueu dei Perioikoi.
En fòra d'aquelei tres categorias principalas, i avián d'autrei grops sociaus coma lei ciutadans aguent perdut son estatut en causa de sa pauretat ò lei ciutadans mespresats en causa d'un acte de coarditge sus lo prat batalhier (lei Tresantes).
Leis institucions politicas[modificar | modificar la font]
Lo sistèma politic espartenc èra basat sus quatre institucions principalas qu'èran l'assemblada, lei rèis, la gerúsia e leis efòras :
- l'assemblada èra formada per lo recampament dei ciutadans espartencs e èra reünida d'un biais regular. Elegissiá lei gerontas e leis efòras e votava lei lèis somesas per la gerúsia ò leis emendaments prepausats per leis efòras. Pasmens, lei ciutadans avián pas lo drech de discutir lei projèctes de lèi e la gerúsia podiá pas faire cas dei decisions de l'assemblada. Lei vòtas e leis eleccions èran generalament per aclamacion[6].
- lei rèis, après lei reformas de Licurg, avián sustot un ròtle militar e religiós. En particular, un rèi en campanha èra lo cap suprèm de son armada.
- la gerúsia èra un conseu format de 28 òmes de mai de 60 ans, elegits a vida per l'assemblada, e dei dos rèis. Cada ciutadan podiá se presentar ais eleccions per venir geronta mai la chausida èra generalament facha au sen dei familhas pus importantas. La gerúsia aviá l'iniciativa dei lèis, podiá pas faire cas dei vòtas dei ciutadans e formava lo tribunau suprèm d'Esparta en carga dei crimes[7]. Reünits ambé leis efòras, lei gerontas podián jutjar lei rèis.
- leis efòras èran un grop de cinc ciutadans elegits per l'assemblada per una durada d'un an. Son ròtle principau èra de susvelhar lei rèis e lei ciutadans per assegurar lo respèct dei tradicions. Podián donar d'emendas ai ciutadans, prononciar de penas de preson e ordonar l'execucion deis Ilotes sensa jutjament. Èran pereu cargats deis afaires estrangiers, de la mobilizacion de l'armada e podián adoptar de mesuras d'urgéncia sensa consultar leis autrei caps de la ciutat. Generalament chausits entre lei ciutadans paures, tenián un ròtle major dins lo mantenement de l'egalitarisme espartenc. Un efòra èra pas reeligible.
L'armada espartenca[modificar | modificar la font]
L'armada espartenca èra un element fòrça important de la ciutat e totei lei ciutadans ne fasián partida de 20 a 60 ans. Coma la màger part deis autrei ciutats-estats grègas, Esparta se concentrava sus l'infantariá pesuca e cada ciutadan èra oplita. De ciutadans dei vilas dau territòri espartenc e d'Ilotes podián tanben servir coma oplitas au sen de l'armada. La disciplina èra la basa de l'entraïnament per assegurar la coësion de la falanja sus lo prat batalhier. En particular, la mòrt au combat èra fòrça valorada au sen de la ciutat e lei ciutadans tuats sus lo prat batalhier avián drech a una tomba que portava son nom (çò qu'èra pas lo cas dei ciutadans defuntats de mòrt naturala).
Dins lo corrent dau sègle V av. JC, l'armada espartenca creèt tanben d'unitats leugieras per completar sa falanja ò per cumplir de missions d'auxiliaris. Generalament formada per lei ciutadans d'autrei ciutats ò per d'Ilotes, permetián de secutar lei tropas enemigas. Durant la Guèrra de Peloponés e la Guèrra de Corint, Esparta desvolopèt pereu una flòta de guèrra importanta dirigida per de navarcas elegits per un an.
L'educacion espartenca[modificar | modificar la font]
L'educacion espartenca èra obligatòria, collectiva e organizada per la ciutat. Èra destinada a formar de soudats per protegir la ciutat e èra reputada dura. Pasmens, es fòrça mau coneguda car lei testimoniatges son rars, especialament aquelei regardant l'educacion durant lo Periòde Classic. Particularitat espartenca, existiá un sistèma educatiu per lei filhas basada sus un important entraïnament esportiu, militar (per assegurar una descendéncia vigorosa) e religiós (musica e dança).
Drechs dei fremas[modificar | modificar la font]
Per assegurar lo bòn foncionament deis institucions e lo renovelament de l'armada, lei fremas espartencas dispausavan de drechs fòrça importants a respèct deis autrei fremas de l'Antiquitat. Ansin, a la naissença e durant l'enfança, èran corrèctament norridas e recebián una educacion avançada amb aprendissatge de l'escritura e de la comptabilitat. Lo maridatge — per raubament segon una tradicion arcaïca — aviá generalament luòc entre 18 e 20 ans amb un òme aguent un temps similar.
En causa dau mòde de vida collectiu deis òmes, la vida conjugala èra limitada e lei fremas èran donc en carga de la gestion dei bens dau pareu. Per aquò, podián se desplaçar liurament en fòrça de l'ostau ò parlar publicament ambé d'autreis òmes. Ambé l'acòrd de son marit, podián tanben aver de relacions sexualas ambé d'autreis òmes (especialament per aver d'enfants pus fòrts). En cas de relacions marridas ambé son marit, lei fremas espartencas podián divorciar sensa crenhença de perdre sei revenguts ò sei bens. Enfin, avián lo drech de tenir personalament de proprietats. Ansin, a la fin dau Periòde Classic, 35% dei tèrras èran tengudas per de fremas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
En causa de son mòde de vida austèr, Esparta negligiguèt l'arquitectura. Segon l'istorian atenenc Tucidides, la vila teniá ges de monument ò de temple important. Pasmens, en fòra de la ciutat, se pòu citar lo santuari d'Artèmis Orthia qu'èra lo complèx religiós pus important dau territòri de Lacedemònia. Bastit entre lei sègles IX e VIII av. JC, foguèt agrandit vèrs 570 av. JC per lei rèis Leon e Agasiclès. Durant lo periòde roman, de trabalhs de restauracion se debanèron au sègle II av. JC e un amfiteatre foguèt bastit au sègle III ap. JC per acuelhir lei visitaires dei ceremònias espartencas.
Escultura e terralha[modificar | modificar la font]
L'escultura espartenca es mau coneguda e sembla de qualitat febla a respèct deis autrei regions grègas. La terralha aguèt mai de succès, especialament durant lo sègle VI av. JC. N'existís dos tipes diferents. Lo Laconian I es un estile geometric dau sègle VII av. JC caracterizat per una alternància de carrats e de ponchs negres ò de renguieras de granadas. Lo decòr figuratiu èra quasi unicament compausat de lions. Lo Laconian II introduguèt la figura negra e èra sustot destinat a l'exportacion (principalament vèrs Tarenta). Lo decòr venguèt alora pus variat ambé de representacions de satiras, d'escènas de la guèrra de Tròia ò dau mite d'Eracles. Pasmens, aquela produccion s'arrestèt vèrs 530 av. JC en causa dau desvolopament de la terralha de vernís negre.
Litertatura, cant e musica[modificar | modificar la font]
Tre la fin dau sègle VII av. JC, Esparta èra un centre literari important ambé de poetas coma Tirteu, Alcman, Terpandre, Thalétas ò Timotèu de Milet. La vila èra tanben un centre intellectuau marcat per lei trabalhs dei filosòfs coma Quilon e Mison que fasián partida dei Sèt Savis de Grècia. Enfin, leis Espartencs donavan una certana importància ai formas tradicionalas de cant e de musica.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En Grècia Antica, l'aristocracia designava l'elèit d'una ciutat. En foncion dei ciutats-estats, sa composicion èra fòrça variabla e podiá gropar dei nobles, dei captaus, deis elegits, de militars, de sabents... etc.
- ↑ Es a dire leis « Egaus » en occitan.
- ↑ I aviá pereu 30 000 lòts destinats ais òmes liures non ciutadans (lei Perioikoi).
- ↑ Aqueu refús de modificar lo sistèma de Licurg contunièt durant lo declin d'Esparta. Ansin, frac de Nabis, totei lei reformators volián solament restablir lo sistèma originau més en plaça per lo legislator.
- ↑ Un còrs de soudats foguèt mandat per la ciutat per ajudar Atenas e Platèa. Pasmens, arribèt après la batalha.
- ↑ Existiá tanben un sistèma, pus rarament utilizat, de vòte per desplaçament dei ciutadans.
- ↑ En particular, la gerúsia podiá prononciar la pena de mòrt e deschaire un ciutadan de sei drechs civics.


c: text/html

text:
Republica de Corsega
La Republica de Corsega foguèt un estat qu'existiguèt entre 1755 e 1769 sus l'illa de Corsega. Foguèt envasit e annexat per França a partir de 1767.
En novembre de 1755, Pasquale Paoli proclamèt Corsega en nacion sobeirana, independenta de la Republica de Gènoa. Crèet la constitucion corsa, qu'èra la primièra constitucion escrita segon los principis del sègle de las Luses, e qu'inclusiá pel primièr còp lo drech de vòt de las femnas, pus tard revocat pels franceses quora prenguèron l'isla en 1769. La Republica creèt una administracion e un sistèma judiciari, e fondèt una armada.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Winston Churchill
Winston Churchill, òme politic e autor, foguèt primièr ministre del Reialme Unit entre 1940 e 1945, e entre 1951 e 1955. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1953.
Bibliografia e fonts[modificar | modificar la font]
- (fr) François Kersaudy, De Gaulle et Churchill, La mésentente cordiale, París, Edicions Perrin, 2003.
- (fr) François Bedarida, "Churchill" a las edicions Fayard
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Associacion per la memòria de Winston Churchill
- (en) Discors "We shall fight on the beaches", Cambra de las Comunas, 4 de junh de 1940
- 1000 articles fondamentals
- Naissença al Reialme Unit
- Naissença en 1874
- Decès en 1965
- Cap d'Estat o de govèrn de la Segonda Guèrra Mondiala
- Cavalièr de la Cambaliga
- Companh de la Liberacion
- Escrivan britanic
- Escrivan de lenga anglesa
- Francmaçon
- Istorian britanic
- Laureat del Prèmi Nobel de Literatura
- Personalitat protestanta
- Pintre
- Prèmi Nobel britanic
- Primièr ministre del Reialme Unit


text:
Piano
Un piano es un instrument de musica polifonic de clavièr de la familha de còrdas picadas. En bèth prémer sus cadua de las soas tòcas òm hè trucar un martèth caperat sus ua de las soas còrdas d'acer ; aqueth martèth que truca en tot arrebotar sus la còrda çò qui la deisha vibrar dinc a l'amortosiment deu son son.
Lo piano qu'ei un deus instruments de musica los mei espanduts a maugrat deu son còst eslhevat e deu son pes qui representa ua empacha a la soa mobilitat. L'endom deu son clavièr que'u permet de jogar sol, en musica de crampa e orquèstra en acompaniment o en solo e, sustot qu'ei un instrument capable d'acompanhar los autes musicians solistas en repeticion o audicions.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'invencion deu piano que's deu a la rescontra de dus principis : lo de las còrdas picadas qui's practicas desempuish mantuns sègle sus instruments shens nat clavier com lo cibalum deu tzigans o lo tamborin de còrdas emplegat dens lo Pirenèus ; lo segon princi, eth tanben hèra ancian,qu'ei l'invencion deu clavier, conegut desempuish l'epòca romana dab l'idraulos e desvolopat despuish sus instrument de vent com l'orgue, sus instruments de còrdas hregadas com la sonsaina e tanben sus sus instrument de còrdas picadas durant l'Etat Mejana, la reneishença e los temps barròcs dab instruments com lo virginal, l'espineta e lo clavecin.
Los purmèrs pianos que hon desvolopats per l'italian Bartolomeo Cristofori a la debuta deu sègle XVIII e, a maugrat de la loa navèra tecnologia de trucar e lòc de picar las còrdas, que sonavan haut o baish com clavecins. L'objectiu de Cristofori qu'èra de desvolopar un instrument qui deisharé sonar la còrda après l'aver trucada enlòc de l'estancar com ac hèn los plèctres deu clavecin ; que'u calèva donc inventar un principi entà arrebotar sus la còrdas enlòc de la puntejar e dabun maviment d'anar e tornar.
Durant decada e quitament sègles l'instrument que's devolopè au mejan d'innovacion que melhoren contament lo son son. Au dia de uei, la tecnologia deu piano numeric desprovesit de nada còrdas mes imitant lo son deu piano e las sensacion deu son clavier en tot auherir un instrument leugèr de bon transportar que's desvolopa.
Referéncias[modificar | modificar la font]
88 notes pour piano solo, Jean-Pierre Thiollet, Neva Ed., 2015. ISBN 978 2 3505 5192 0


text:
1632
Aquesta pagina concernís l'an 1632 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après la batalha saunosa de l'annada precedenta ganhada còntra lei rebèls ortodòxs de Melka Krestos, lo negus [Susenyos Ièr|Susenyos Ièr]] (1607-1632), prefondament tocat per lo chaple, abdiquèt en favor de son fiu Fasilides (1632-1667). Pasmens, aperavans, adoptèt un decrèt laissant la libertat de culte ai crestians de l'Empèri. Tre lo començament de son rèine, Fasilides s'ocupèt de reprendre la màger part deis avantatges obtenguts per lei jesuistas que foguèron obligats de demorar a Fremona en Tigre.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'ancian shogun Tokugawa Hidetada qu'aviá abdicat en 1623 au profiech de son fiu mai gardat la realitat dau poder. Lo shogun en títol, Tokugawa Iemitsu, venguèt alora lo cap vertadier dau país.


text:
Matieu C. a écrit:
Bah, a tu ti compreni pron ben hè, ren de veire amb lo metalexicologatgiolisonatge de panoccitan.
Mai m'èri totjorn demandat d'onte sortiá aqueu "tà"...
Urosament !
TE coma t'aimi ben te balhi causa que benleu te podran ajudar (sabi pas sias tu lo lenguiste) lo meu gran mairal es aranes de Bossost, la meuna granda mairala es bigordana (de ço que me sembla, los gascons del forum, me podetz confirmar se Solan (al dessus de Sant Lari e de Viela Aure es bigordan) la meuna maire creisset dins lo luchones, soi ben amic amb lo monde de Radio Pais o de l'emission de França 3 de Bordeu (desbrembi tot temps lo seu nom merda, perdon Danis) sabi pas d'onte me ven aquel "ta", tan coma teni provencalisme de las meunas cufelas amb Manu, amb "l'oncle", amb KAgola, amb tu, de la meuna amistat prigonda amb Alh Oli, de la meuna istoria amb Darboneta, de las meunas engrunadas amb Bojarron, me venon de lemosinismes de la meuna amistats amb Einucent, de las meuna engrunadas amb Tiston, dels escambis amb Maime, de catalans per las meunas rasigas o per monde que coneissi, de valadenc per Sergio, Dado, Steo.... tant coma en frances mescli d'occitan, de vietnaùian, de catalan....... es atau soi uman.
Raport a Panoccitan, soi pas totjorn d'acòrdi amb las causidas d'Arve, aprep, Arve es mon amic, i fau reflexions sus ço que me desagrada, a el per de que se deman devi diser merda a l'Alh Oli a Gavachas, a Lafontan, a Einucent (e d'autres que desbrembi) lo farai pas aici, lo farai de cara per de que son mos amics, aprep te podi assegurar que lo "paire de panoccitan" ten una licencia d'occitan, validada a Pau Valeri per un professor d'occitan renomat, e d'autres dins lo seu cursus, que pensi qu'un fum de PAu Valerian an agut) e que demori sus la meuna idea : se quicom va pas lo temps qu'om pren de tustar contre l'autre, om lo podria mai prener de bastir un espleche (per los que le coneisson pas aquel, sus panoccitan se dich apleche, espleche es tirat de Bodon) aquo tanben far part de las causas qu'ai apresa merces a monde que viran a l'entorn de Panoccitan....mas bon sus aquo tanben soi uman
Umanistosament (te aquel soi segur qu'es pas un PanoccitanISME es un CedriquianISME (merda ieu tanben a d'ara teni un ISME lol)
Cedric


text:
“Per quan l’oficializacion de l’occitan ?”
Aquesta question, n’èm pas solets a la nos pausar, mantun mèdia
regionau se’n hasèn la una l’endoman de la manifestacion de Carcassona
deu 24 d’octobre.
Pe’u tresau còp en quate ans, lo pòble occitan a devarat per las
carrèiras per defénder sons drets lingüistics : 10 000 a Carcassona en
2005, 20 000 a Besièrs en 2007, mei de 20 000 a Carcassona en 2009. Aqueras chifras demòstran clarament que la problematica occitana existís reaument.
Per aqueths rendetz-vos hestius e politics, las reïvindicacions son
multiplas : una plaça digna e perenna de l’occitan dens los mediàs, un
desvolopament de l’ensenhament de la lenga, atau comsa preséncia dens
la vita publica. A maugrat d’aquò, la plaça de l’occitan dens los
mèdias es tostemps febla e aleatòria, las òras de cors d’occitan son
victimas de restriccions budgetàrias, çò qui va au contre de la demanda
creishenta.
Despuish numerosas annadas, l’esquèrra revolucionària d’Occitània
luta cada jorn per que lo pople occitan dont los drets elementaris son
escarnits peus Estats francés, italian e espanhòu, sia enfin libre dens
sas causidas.
Recentament creat, LIBERTAT, movement politic de l’esquèrra revolucionària d’Occitània, desfilè a Carcassona dab duas reïvindicacions majoras qui resumín la problematica occitana : “Sèm un pòble, Occitan Lenga Oficiala” e “Libertat per la lenga, per lo país !!“
Per LIBERTAT, s’ageish pas mei de se contentar de promessas de
modificacion minoras d’articles de las Constitucions estataus mes
d’obtiéner l’aplicacion de nòstes drets elementaris.
Se lo movement culturau occitan solet pòt pas vertaderament portar reïvendicacions mei pregondas, lo desbat a l’entorn de l’occitan dèu adara anar delà de la problematica de la lenga
e se dèu pausar la question de l’autonòmia politica. L’oficializacion
de l’occitan ne representa pas qu’una estapa dens l’espelida possibla
deus Occitans.
L’amenatjament deu territòri, la politica agricòla, los servicis
publics son preocupacions majoras deu nòste quotidian. Las nos devem
arrecaptar ende organizar la societat dens la quau volem víver.
L’autonomia d’Occitània per tot çò qui pertòca la vita vitanta qu’ei au dia de uei indispensabla.
Los occitans an de drets, e los haràn vàler !
Seram çò que bastiram !
LIBERTAT.
Per nos contactar: libertat.org
http://libertatbearn.wordpress.com


text:
Garbura
La garbura qu'ei la sopa de caulets tradicionau e correnta de Bearn e Gasconha.
Que coneish mantuas variantas mes, en generau, totas que partajan ua varietat de legums (caulets e havas mei que mei, dab combinasons possiblas de carròtas, naps, pomas de tèrra, porrets, alh, ceba, gerbeta, péber e a còps tomata) qui son borits un par d'òras dehens un topin (tanben aperat topia au femenin) dab un tròç de carn (tradicionaument lo qui n'èra pas emplegats peus autes plats : cambajon o lo son òs, patas o còth de guit o de garia... a còps simpament remplaçat per òli entà hornir ua hont de graisha).
Segon lo diccionari de Littré (citat dens l'article Garbure deu diccionari bearnés de Pau Raimond e Vastin Lespin) la qualitat que's coneish a la densitat e dens las géncer la culhèr qu'i pòt demorar quilhada tota sola.
Dens la literatura, la garbura, adaptabla autaplan a las borsas pleas com per las vueitas, qu'ei lo sol plat economicament accessible au praube Capitani Fracasse (lo baron de Sigonhac) dens lo purmèr capítol deu roman de Teofil Gautièr :
Le Baron s’assit en silence devant la petite table, après avoir répondu d’un geste de main bienveillant au salut respectueux de Pierre.
Celui-ci détacha la marmite de la crémaillère, en versa le contenu sur son pain taillé d’avance dans une écuelle de terre commune qu’il posa devant le Baron ; c’était ce potage vulgaire qu’on mange encore en Gascogne, sous le nom de garbure ;
Dens lo son libe Le bal des célibataires, lo sociològ bearnés Pèir Bordièu qu'escriu que la garbura, plat collectiu qui amassava los qui tribalhavan a l'ostau, que dava a la gaha de la mestressa de maison l'estatut d'un ceptre qui èra tranmés com simbòl de poder.


text:
Saint-Laurent-sur-Sèvre
Saint-Laurent-sur-Sèvre es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en Vendée al limit dels Dos-Sèvres e del Maine-e-Loire en un triangle format de las 3 vilas de Cholet, Las Herbiers e Bressuire.
La commune est située en Vendée à la limite des Deux-Sèvres et du Maine-et-Loire dans un triangle formé des 3 villes de Cholet, Les Herbiers et Bressuire.
Istòria[modificar | modificar la font]
Una granda part del territòri de la parròquia de Sant-Laurent constituissiá antany una distincion en portant aquel nom. Lo banc primitif d'aquela distincion li caliá se situar en un solar a la localizacion del presbytère actual. Jol Ancian Regim, lo domeni compreniá de divèrses dreches seigneuriaux, un grand bòsc, un molin, un étang, dels ostals en lo bourg e cinc métairies: Lo Bòsc Chabot Grolleau, lo Gast, la Péardière, la Boisvinière, la Pichona Yvoie. La distincion i aviá possedit a l'origina per un fisèl vassal del baron de Mortagne, lududes-quitament vassal del vicomte de Thouars e fin finala del comte de Peitau. A Modèl:La s-, s'agissiá de la familha Chabot (gròs cap de). A Modèl:La s-, lo baron de Mortagne #possedir lo domeni de Sant-Laurent en dirècte e fins a la Revolucion, en daissant se degradar progressivament lo solar. A Modèl:La s-, lo baron #vendre métairies e quitament lo solar de Sant Laurent #que #venir lo presbytère après trabalhs. D'unes autres fiefs existissián sus la parròquia : Se retendrà La Granda Vergnaie, La Barbinière, La Maltière e La Barra. Una part del territòri constituent la Granda Vergnaie se trobava los Caminas Dessús Anjau-Peitau. Per la part poitevine, lo posseïdor li caliá retre aumenatge al baron de Mortagne. Se La Barbinière #prene de l'importància al XVIIIe e XIXe de sègles, s'agissiá pas totun pas a l'origina d'una importanta distincion. Totun, las familhas de Espinasseau e Sapinaud de Bòsques-Huguet #escuélher de s'i installar dins un castèl. Progressivament, al favor de mutations foncières, se #constituir una proprietat a l'entorn del vièlh abitatge. En 1893, lo marques Albert Charles François de Aviau de Piolant i #bastir un polit castèl en l'estil néo gotic en vogue a aquela epòca.
Une grande partie du territoire de la paroisse de Saint-Laurent constituait jadis une seigneurie portant ce nom. Le siège primitif de cette seigneurie devait se situer dans un manoir à l'emplacement du presbytère actuel. Sous l'Ancien Régime, le domaine comprenait divers droits seigneuriaux, un grand bois, un moulin, un étang, des maisons dans le bourg et cinq métairies: Le Bois Chabot Grolleau, le Gast, la Péardière, la Boisvinière, la Petite Yvoie. La seigneurie était possédée à l'origine par un fidèle vassal du baron de Mortagne, lui-même vassal du vicomte de Thouars et enfin du comte de Poitou. Au Modèl:S-, il s'agissait de la famille Chabot (grosse tête). Au Modèl:S-, le baron de Mortagne posséda le domaine de Saint-Laurent en direct et jusqu'à la Révolution, laissant progressivement se dégrader le manoir. Au Modèl:S-, le baron vendit des métairies et même le manoir de Saint Laurent qui devint le presbytère après des travaux. D'autres fiefs existaient sur la paroisse : On retiendra La Grande Vergnaie, La Barbinière, La Maltière et La Barre. Une partie du territoire constituant la Grande Vergnaie se trouvait sur les Marches Anjou-Poitou. Pour la partie poitevine, le possesseur devait rendre hommage au baron de Mortagne. Si La Barbinière prit de l'importance au XVIIIe et XIXe siècles, il ne s'agissait pourtant pas à l'origine d'une importante seigneurie. Toutefois, les familles d'Espinasseau et Sapinaud de Bois-Huguet choisirent de s'y installer dans un château. Progressivement, à la faveur de mutations foncières, ils se constituèrent une propriété autour du vieux logis. En 1893, le marquis Albert Charles François d'Aviau de Piolant y construisit un beau château dans le style néo gothique en vogue à cette époque.


text:
Gourdièges
Gourdièges ( Gourdièges en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Per Dauzat e Rostaing, que citan las atestacions del sègle XIV, Gordeuga e Gordegia, «Gourdièges» ven benlèu d'un tèma prelatin *gor-d-, dont lo sens seriá montanha (cf. Gòrda), amb lo sufixe -ĭdia[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Sharka Blue
Sharka Blue (pseudonim) qu'ei ua actora de cinèma pornografic chèca.
Qu'ei neishuda dens la vila de Chomutov lo 7 d'abriu 1981.
La soa carrièra que comencè en 2002 e que's persegueish a l'òra d'ara. Qu'ei marcada per las soas interpretacions dens scènas de gang bang e de pòrno interraciau. En 2006, qu'ei estada nominada entà miélher interprèta femenina de l'annada a l'AVN Award.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficiau
- (fr)(en) Sharka Blue sus l'Internet Movie Database


text:
Chambèri
Chambèri [CFLL : Shanbèri] (Chambéry en francês) est na comena francêsa et arpetana du sud-èste de la France, que sè trôve diens le dèpartament de la Savouè-d’Avâl en règ·ion Ôvèrgne-Rôno-Ârpes.
Enstalâ diens les Prèalpes de la Bise entre-mié los massis de les Bôges et de la Chartrosa, ux regonfllos de l’Èsse et de l’Arbana pués de la Yére, la vela z-est la prèfèctura d’ora de la Savouè-d’Avâl, et pués la sièta d’una cort d’apèl et d’un arch·evèchiê. Avouéc na populacion municipâla de 58 437 habitents en 2011, Chambèri sè renge u 88o rang nacionâl[1].
La vela est surnomâ la « Citât des ducs », reçua per la mêson de Savouè en 1232, vint la capitâla politica des comtos de Savouè en 1295 pendent l’emplèta du châtél et l’ètablissement oficièl du Consèly rèsident[2] tant qu’a son dèplacement de vers Turin en 1562[3]. Portant Chambèri réste la capitâla historica des Ètats de Savouè. Grâce a la mêtrise des grants cols alpins et de la rota d’Italie, que lor at valu le surnom de « Portiérs de les Alpes », los comtos, pués ducs de Savouè, vegnus rês de Sardègne en 1718, ant ègzèrciê un’enfluence cèrtêna en Eropa, notament en fondent un veré laboratior de l’« absolutismo ècllarâ ». Dês 1792 tant qu’a 1815 et pués dês 1860, la vela est avouéc la France.
Marcâ per un’endustrialisacion tardiva, l’èconomia de la vela at grant-temps repôsa sur la presence de les administracions et de l’armê. Son centro historico at étâ a mêtiêt dèmoli pendent los bombardaments de mê 1944. Dês sa fusion avouéc doves comenes campagnârdes et la crèacion de novéls quartiérs et zones endustrièles diens los ans 1950 et 1960, Chambèri cognêt un fôrt crêt dèmografico. La presence de l’univèrsitât Savouè-Mont-Blanc, emplanta en 1979, at asse-ben aportâ a Chambèri un’importanta populacion univèrsitèra. La presence d’un mouél d’ètrangiérs, notament italiens, balye per ôtra pârt a la vela un caractèro cosmopolito.
En 2015, un cllassement nacionâl « de la qualitât de via diens les zones de travâly » montâ per Les Échos bete Chambèri et son bachèt de travâly u 6o rang sur 304 zones ètudiyês[4].
Los habitents de la vela sont apelâs los Chambèriens et les Chambèrienes.
Somèro
- 1 G·eografia
- 2 Urbanismo
- 3 Toponimia
- 4 Histouère
- 5 Politica et administracion
- 6 Populacion et sociètât
- 7 Èconomia
- 8 Cultura locâla et patrimouèno
- 9 Galeria d’émâges
- 10 Vér avouéc
- 11 Notes et rèferences
G·eografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Localisacion[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
La vela de Chambèri sè trôve diens le sud-èste de la France a pou prés 520 km de Paris, 330 km de Marselye, 210 km de Turin, 100 km de Liyon et a 85 km de Geneva, cen que lyé vâlt le qualificatif de « crouesement naturèl eropèen » et pués èxplique sa prospèritât historica. El’est diens le selyon alpin (que s’èpate de Valence a Geneva) et pués sè trôve praticament a mi-chemin entre-mié Grenoblo (55 km) et Èneci (50 km).
Son centro est ensarrâ u nivô de la partia la ples ètrêta de la cllusa èponima de Chambèri[5], lârge comba dèlimitâ u levant per le massis de les Bôges (dominâ per le Nivolèt et la crouèx du Nivolèt), u mi-jorn per le mont Graniér (Chartrosa) et la chêna de Bèladona, u cuchient per la chêna de l’Èpena (montagne la ples mijornâla du Jura) et pués a la bise per le lèc du Borgèt.
Comenes vesenes[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
G·eologia et relièf[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Cllimat[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Urbanismo[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Toponimia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Histouère[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Politica et administracion[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lista des sendecos[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Relacions entèrnacionâles[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Bessonâjos[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Populacion et sociètât[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Los habitents de la vela sont apelâs los Chambèriens et les Chambèrienes (Chambériens et Chambériennes en francês).
Dèmografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Èconomia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Cultura locâla et patrimouèno[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Endrêts et monuments[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Bôna-chiéra[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Patrimouèno culturèl[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Pèrsonalitâts liyês a la comena[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Hèraldica[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Galeria d’émâges[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Vér avouéc[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Bibliografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lims de defôr[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Notes et rèferences[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Notes[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Rèferences[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- (fr) Sôrses de les balyês : Insee - Populations légales de Chambéry.
- (fr) Réjane Brondy, Bernard Demotz, Jean-Pierre Leguay, Histoire de la Savoie, lévro II : "La Savoie de l’an mil à la Réforme", Ouest-France Université, Rènes, 1984, pâge 158.
- (fr) Roger Devos, Bernard Grosperrin, Histoire de la Savoie, lévro III : "La Savoie de la Réforme à la Révolution française", Ouest-France Université, Rènes, 1985, pâge 48.
- (fr) Jean-Marie Colomb, Les Échos, « Où fait-il bon vivre en France ? », viu lo 19 de julyèt 2015.
- (fr) Franck Bourdier, La cluse de Chambéry pendant le quaternaire, Les Études rhodaniennes, n° 1-3, 1939, p. 101-118.
- Articllo en arpetan savoyârd / ORB
- Pâge avouéc cordonês pariéres dessus Wikidata
- Articllo g·eolocalisâ en Tèrra
- Articllo qu’emplèye lo modèlo Commons
- Chambèri
- Comena de la Savouè-d’Avâl
- Vela francêsa
- Vela arpetana
- Comena touristica francêsa
- Vela d’ârt et d’histouère
- Vela titulèra de la crouèx de guèrra 1939-1945
- Veles et velâjos flloris
- Sôl urben de Chambèri


text:
Innocent I
Innocent Ièr (mòrt lo 12 de març de 417) foguèt lo 40en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 22 de decembre de 401 au 12 de març de 417. Succediguèt a Anastasi Ièr (399-401) e foguèt remplaçat per Zosim (417-418).
Originari d'Albano dins la region de Roma, èra lo fiu de son predecessor Anastasi Ièr (399-401) segon Sant Giròni. Dins lo corrent de son pontificat, deguèt faciar l'afondrament militar de l'Empèri Roman d'Occident en fàcia dei Grandeis Invasions e lo sac de Roma per lei Visigòts d'Alaric en 410. Per empachar l'afondrament de la Glèisa qu'èra menaçada per la disparicion de l'autoritat imperiala, decidiguèt de renfòrçar l'autoritat de Roma sus leis autreis evesques e exigiguèt que Roma venguèsse lo luòc de debat deis afaires regardant la doctrina dau cristianisme. Ansin, a sa mòrt, l'autoritat pontificala sus lo clergat crestian agantava un nivèu encara desconegut dins l'istòria de la Glèisa.
Foguèt tanben l'autor d'una lista de libres canonics de la Bíblia que foguèt finalament retenguda per lo concili de Trenta e condamnèt lo pelagianisme.


text:
Crisi (filme 1946)
Crisi(del siu títol original Kris) es lo primièr filme realizat pel cineasta suedés Ingmar Bergman en 1946.
Se tracha de l'adaptacion del roman danés de Lack Fischer La Bestia maire (Moderhjertet) que li n'impausèt la Svensk Filmindustri mas d'aquò que ne virava lo cineasta que çò diguèt: Me ne seriái quitament trach un filme d'a l'annuari del telefon.
Ja podem trobar pr'aquò dins aiceste primièr filme d'unes tèmas recurrents de son òbra coma ne son las relacions entre maire e filha o lo desespèr existencial de l'èsser uman dins las grandas vilas modèrnas.
Se conta que lo rodatge ne foguèt pro complicat pel jove (28 ans) aprentís cineasta amb un director de la fotografia que daissèt lo filme en cors de filmatge amai la casuda d'un aparelh que provoquèt un ferit dins la còla o de causidas pro costosas de Bergman per d'unes resultats ges evidents.
E se pòt dire que foguèt un fiasco lo filme a sa sortida publica.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo filme nos conta l'istòria de Nelly, una joventa de 18 ans que viu una vida tranquilla dins un vilatge de la còsta amb la siá maire adoptiva Ingeborg e ensenhaira de piano.La s'abariguèt dempuèi tota pichona malgrat la siá santat pro fragila.
Al vilatge arriba la vertadièra maire Jenny, que pro lèu es considerada coma portaira d'escàndol amb los sius biaisses de viure e lo sieu comportament.
N'es pivelada Nelly que la seguís fins a Estocòlme, atracha per la vida excitanta e audaciosa que li ofrís la granda ciutat.
Mas pro lèu li ne van tornar recòrds vièlhs... Se ne va mainar d'ailò tant escur de l'umanitat e de sas junglas urbanas. N'acabarà aprèp moltas peripecias a s'esposar Ulf, un jove veterinari, lo gojat que dempuèi totjorn èra enamorat d'ela, quitament s'ela ne parteja ges los sieus sentiments.
Interprèts e personatges[modificar | modificar la font]
- Dagny Lind: Ingeborg
- Marianne Löfgren: Jenny
- Inga Landgré: Nelly
- Stig Olin: Jack
- Allan Bohlin: Ulf
- Ernst Eklund: oncle Edvard
- Signe Wirff: tanta Jessie
- Svea Holst: Malin
- Viktor Andersson: un musician
- Anna-Lisa Baude: una clienta
- Julia Cæsar: la molhèr del cònsol màger
- Gus Dahlström: un musician
- Sture Ericson: un musician
- Karl Erik Flens: l'acompanhator de Nelly
- Holger Höglund: musician
- Ulf Johansson: un musician
- Arne Lindblad: lo cònsol màger
- John Melin: un musician
- Dagmar Olsson: una cantaira
Analisi[modificar | modificar la font]
N'apareis dins aiceste filme un dels tèmas que puèi se senhorejaràn tota la siá òbra futura, valent a dire lo del conflicte entre las generacions e las relacions entre femnas que, coma çò n'escriguèt n'Alfonso Moscato, representa un rescontre que, equilibrat en periòde de normalitat, n'es çai agusat pel materialisme dominant dins la societat d'aprèp-guèrra.
Un conflicte que lai ne son centralas sonque Nelly e Ingebor... Los autres personatges ne son sonque satellits que s'enriquesisson l'òbra de valor umana.
Per exemple lo personatge de Jack n'es tras qu'interessant, una mena de colcavestit de l'arma modèrne, ric de sòmis e paure de realitat mas totun segondari dins l'anament general del filme.
Sols solets los remòrses, l'inexperiéncia e la dolça ingenuitat de Nelly pòdon èsser considerats coma leitmotiv d'aiceste primièr opus bergmanian.
vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

[[DEFAULTSORT:Crisi (filme 1946)}}


text:
1539
Aquesta pagina concernís l'an 1539 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Conquista de Daman dins la peninsula indiana.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Botanica[modificar | modificar la font]
Publicacion de New Kreütter Büch (« Erbari novèu dei plantas » en occitan) dau prèire e botanista alemand Hieronymus Bock (1498-1554). I depintèt 800 espècias vegetalas e i prepausèt una classificacion novèla basada sus lei categorias d'èrba, d'aubrilhon e d'aubre. Son òbra conoguèt un succès important e foguèt regularament editada dins lo corrent dei sègles XVI e XVII.


text:
La Librariá occitana de Limòtges eisiguet en 1984.
Dempuei 2000, ‘l’es arregida per l’Institut d’Estudis Occitans dau Lemosin.
Quela librariá es per tots los que volen mielhs conéisser lo Lemosin e l’Occitània, per los que s’interessen a las lengas minorizadas. Los que parlen occitan, mai los que parlen pas l’i trobaran segur de qué far lor bonur.
Mai de 1000 libres, en occitan segur, o maitot en francés e bilingües. Daus libres qu’an de veire emb l’espaci occitan – emb ‘na colleccion importanta sus lo Lemosin – e las lengas minorizadas :
La Librariá occitana es tanben ‘n’endrech d’informacion e de sensibilisacion a la lenga e a la cultura occitanas :
Atanben, qu’esperatz-vos per l’i nar trainar vòstras sòcas e despensar vòstras sòunas !
Qu’es noveu dempuei la darriera, podetz visar nòstre catalògue en linha e comandar sus :
Profitatz ne’n !
Mesfiatz vautres ! Lo site es a jorn per çò qu’es de las noveutats e de la literatura lemosina. Per lo demai, qu’es pas complet per aura ! Mercès de pacientar enguera un pauc !
- L’associacion daus artisans e comerçants charriera Viena-Nauta ;
- L’Associacion daus Libraris Independents dau Lemosin (ALIL).
La Librariá occitana es « punt librari ». Voletz ’chaptar un libre sus internet (quau que siá) ? ’Chaptatz-lo sus lalibrairie.com e venetz lo querre a la Librariá occitana !


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era politica. Es planes multilingües sus era politica, son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb era política en era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
sitis 2
Anaram Au Patac
Movament Revolucionari de l'Esquèra Occitana.
Elaboracions Divergentas En Gascon
Frontèras Politicas E Frontèras Lingüisticas (Tamb Bèri Exemples Deth Aranés).
Aguesta categoria en autes lengues: 62
Darrera actualitzacion:Març 8, 2014 at 10:14:34 UTC
Societat
Espòrts
All Languages
Arts e cultura
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser
Referéncia
Regionau


text:
798
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 798 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Pagament d'un tribut ais Arabis per s'assegurar de l'estabilitat — relativa — de la frontiera orientala de l'Empèri.


text:
Zeca Afonso
José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos Aveiro, 2 d'agost de 1929 — Setúbal, 23 de febrièr de 1987), èra un cantaire e compositor portugués. Es tanben conegut pel diminutiu familiar de Zeca Afonso, que venguèt son nom d'artista.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Premios e omenatges
- 3 Eretatge
- 4 Discografia (pt)
- 5 Bibliografia activa
- 6 Bibliografia passiva
- 7 Notas e referéncias
- 8 Bibliografia (pt)
- 9 Ligams extèrnes (pt)
Biografia[modificar | modificar la font]
Vida pessonala e formacion[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 2 d'agost de 1929, dins la Freguesia de Glória, a Aveiro, filh de José Nepomuceno Afonso dos Santos, jutge, venent de Fundão, e de sa femna Maria das Dores Dantas Cerqueira, Professora, de Ponte de Lima.[2] Visquèt dins aquela localitat fins a tres ans, dins un ostal del Largo das Cinco Bicas, amb la tanta Gé e l'oncle Chico, e tanben la seu fraire João Cerqueira Afonso dos Santos (1927), Avocat, paire de dos dels seus nebots. A aquela edat foguèt menat en Angòla, ont lo paire foguèt nomenat delegat del Procuraire da Republica, en 1930, e ont nasquèt Silva Porto sa sòr Maria Cerqueira Afonso dos Santos, maire de seus nebots, tanben musicians, João Afonso Lima e António Afonso Lima.
En relacion fisica amb la nature bastiguèt un ligam prigond amb lo continent African, que rebatèt lo rèsta de sa vida. Las trumadas, las selvas e los grandes rius passat en radèu li amagavan la realitat coloniala.
En 1937 tornèt a Aveiro, mas partiguèt lo mèsme an per Moçambic, ont encontra los paires e los fraires en Lourenço Marques.
L'an seguent, retorn a Portugal, s'aner viure a Belmonte[3], amb l'oncle Filomeno, qu'èra cónsol màger. Completèt son instruccion primária alá, e cexistiguèt dins un mitan fòrça Salazarista, que lo seu oncle èra fervorós admirator, essent obrigat de se vestir en Jovença Portuguesa.
En 1939 los seus paires s'anèron viure a Timor, ont vnguèron prisonièrs dels ocupants japoneses pendent tres ans, entre 1942 e 1945. Pendent aquel periòde, Zeca Afonso aguèt pas mai de novèlas dels seus paires.
Frequentèt lo Liceu Nacional D. João III e la Facultat de Letras de Coïmbra, e integrèt l'Orfeon Academic de Coïmbra e la Tuna Academica de l'Universitat de Coïmbra; ja a l'epòca, se revelèt un intérprète plan dotat pel Fado de Coïmbra, s'impegnant de l'ambient de cambiament que começava a se manifestar dins aquela vila.[3]
En 1948 acabèt los estudis.
Coneguèt Maria Amália de Oliveira, una cordurièra d'origina umble, que se maridèron en segret, per causa d'oposicion familhala. Contunhèt dins la vida associativa, fasent de viatges amb l'Orfeon Academic de Coïmbra e la Tuna Academica de l'Universitat de Coïmbra[3], al metis temps integrèt l'equipa de fotbòl academica. En 1949 s'inscriguèt al cors de Sciéncias Istorico-Filosoficas, a la Faculdat de Letras de l'Universidade de Coïmbra.[3] De retorn a Angòla e Moçambic, integrat lo mitn de l'Orfeon Académico de Coimbra.
Moriguèt lo 23 de febrièr de 1987[3], a l'Espital de Setúbal, a tres oras del matin, vítima de escleròsi en placas.
Carrièra proficionala, artistica e politica[modificar | modificar la font]
Del començament coma ensenhaire fins als ans 1960[modificar | modificar la font]
En genièr de 1953 nasquèt lo seu primièr filh, José Manuel. Para noirir la familha, Zeca Afonso venguèt agencièr e corrector dins lo jornal Diário de Coimbra. A la mèsme epòca enregistrèt lo seu primièr disc, Fados de Coimbra. Coneguèt de grandas dificultats economicas, se ne confièt per letra als paire qu'èran al Moçambic. Alara qu'acabava los estudis, li foguèt autrjat d'ensenhar dins lo tecnic.
Entre 1953 a 1955, a Mafra e Coïmbra, faguèt lo Servici Militar Obrigatóri; pauc après, comecèt a ensenhar, passant, sucessivament, per Mangualde, Alcobaça, Aljustrel, Lagos, e Faro.[3] Comencèt sa faonçions coma professor a Lagos lo 29 d'octobre de 1957, na Escola Comercial e Industrial Vitorino Damásio.[3]
En 1956 foguèt nomenat a Aljustrel e se divorcièt de Maria Amália. En 1958 envièt los filhs a Moçambic, que demorèron dins la vila dels grans. Entre 1958 e 1959 foguèt professor de Francés e d'istòria, a l'Escòla Comerciala e Industriala d'Alcobaça.
Magrat las exigéncias de la seuna profession, oblièt pas sos ligams amb Coïmbra, ont enregistrèt lo seu primièr disc, em 1958.[3] Foguè influenciat pels corrents de cambiament que se fasián sentir alá, e per la icònas coma António Portugal, Flávio Rodrigues da Silva, Manuel Alegre, Louzâ Henriques, e Adriano Correia de Oliveira, que marquèt subretot son òbra Coimbrã.[4]
[modificar | modificar la font]
Participèt, sovent dins de fèstas popularas cantant en public, lancèt, em 1960, lo seu quatren disc, Balada do Outono. En 1962 seguèt de près la crisa academica de Lisbona, èra a Faro amb Luiza Neto Jorge, António Barahona e António Ramos Rosa. S'enamorèt de Zélia, venent de Fuzeta, amb que se maridèt. Tornèt encara un còp en Angòla, amb la Tuna Academica de l'Universitat de Coïmbra, e lo meteis an realizèt l'album Coimbra Orfeon of Portugal. Dins aquel disc José Afonso trenca amb l'acompanhament de las guitarras de Coïmbra, se fazent acompanhar, dins las cançons Minha Mãe e Balada Aleixo, per las viòlas de José Niza e Durval Moreirinhas.
Em 1963 acabèt los estudis en Sciéncias Istorico-Filosoficas, amb una tèsi sus Jean-Paul Sartre, titulada Implicações substancialistas na filosofia sartriana[5].
Lo meteis an foguèron editats lo primièrs tèmas de caractèr ligats a la politica, Os Vampiros e Menino do Bairro Negro — lo primièr contra l'opression del capitalisme, lo segund, inspirat per la misèria del Bairro do Barredo, quartièr de Porto — comprenent lo disc Baladas de Coimbra, que foguèt proïbit per la censura.[6] Os Vampiros, amb Trova do Vento que Passa (um poèma de Manuel Alegre, mes en musica per António Portugal e cantat per Adriano Correia de Oliveira) venguèt un simbòls de la resisténcia antisalazarista.
Faguèt de viatges en Soïssa, Alemanha e Suècia, integrat un grop de fados e guitarras, dins la companhiá d'Adriano Correia de Oliveira, José Niza, Jorge Godinho, Durval Moreirinhas e l'ajuda de la fadista lisboèta Esmeralda Amoedo.
En Mai de 1964 José Afonso se produguèt dins la Sociedade Musical Fraternidade Operária Grandolense, que s'inspirèt per far a cançon Grândola, Vila Morena. Lo cant foguèt causir coma lo senhal del Movimento das Forças Armadas dins lo còp d'Estt de 25 d'abril de 1974, venguèt una de las musicas mas significativas del periòde revolucionari. E maiaquel an foguèron lançats los albuns Cantares de José Afonso e Baladas e Canções.
En 1964, José Afonso s'estabeliguèt a Lourenço Marques, amb Zélia[4], o. Entre 1965 e 1967 aculissent los filhs del precedent maridatge. Colaborèt a un grop de teatre local, metent en musica una pèça de Bertolt Brecht, A Excepção e a Regra. Se manifestèt contra lo colonialisme, çò que li causèt problèmas amb la PIDE, la polícia politica de l'Estado Novo. Al Moçambic nasquèt sa filha Joana, en 1965.
Demorèt, entre 1964 e 1967, en Moçambic, acompanhat pels dos filhs e companha, Zélia, ensenhant a Beira, e Lourenço Marques[7]. A l'epòca, comecèt sa carrièra politica, per defendre los ideals d'independéncia, çò que li valguèt l'atencion dels agents del govèrn colonial.[4]
Intervencion politica fins a Revolucion del 25 d'abril[modificar | modificar la font]
Quand tornèt a Portugal, en 1967, foguèt nomenat professor a Setúbal; en realitat, demorèt ensenhar pauc de temps, puèi foguèt expulçat de l'ensenhament oficial, après um periòde de malautiá.[4]Alara venguèt un simbòl de la resisténcia democratica. Mantenguèt de contactes amb la Liga de Unidade e Acção Revolucionária e lo Partit Comunista Portugués — pr'amor se declarèt independent dels partits — e foguèt presonièr de la PIDE. Contunhèt de cantar e participèt a l'encontra d Chanson Portugaise de Combat, a París, em 1969. Tanben enregistrèt Cantares do Andarilho, recebent lo prèmi de la Casa da Imprensa pelo Melhor Disco do Ano, e lo prémio da Melhor Interpretação. Per que lo seu nom siá pas censurat, Zeca Afonso s faguèt nomenar pels jornals amb anagrama Esoj Osnofa.
En 1971 publiquèt Cantigas do Maio, que compren Grândola, Vila Morena. Zeca participèt un fun de festivals, e tanben publiquèt um libre sus el e lancèt lo títol Eu vou ser como a toupeira. En 1973 cantèt al IIIn Congrés de l'Oposicion Democratica e enregistrèt l'lbum Venham mais Cinco. Al meteis, comecèt se dedicar al cano, e ajudèt d'instituicions popularas, tot en continhant sa carrièra politica dins la Liga de Unidade e Acção Revolucionária.[4]
Entre abril e maio de 1973 esteve detido no Forte-prisão de Caxias pela PIDE/DGS.
Après a Revolucion dels ulhets[modificar | modificar la font]
Après la Revolucion dels ulhets de 1974, acentuèt sa defensa de la liberdat, realizant d'ajudas a diverses movements, en Portugal e a l'estrangièr; retonèt, tanben, a sa foncion de professor.[4] Contunhèt de cantar, enregistrant lo títol Coro dos Tribunais. Son intervencion politica jamai acabèt, venguèt un admirator del PREC. En 1976 declarèt son sosten a la campanha presidenciala de Otelo Saraiva de Carvalho.
Los seus darrièrs espectacles se donèron dins los colisèus de Lisbona e do Porto, en 1983, dins una fasa avançada de s malautiá. A la fin d'aquel li foguèt atribuit l'Ordem da Liberdade, mas lo cantor refusèt la distinccion.[8]
En 1985, foguèt editt lo seu darrièr album d'òbras originalas, Galinhas do Mato, que, a causa de sa malautiá, Zeca aviá pas podut interpretar totas las musicas previstas. L'album foguètr completat per José Mário Branco, Sérgio Godinho, Helena Vieira, Fausto e Luís Represas. En 1986 sostenguèt la candidatura de Maria de Lourdes Pintasilgo coma President de la Republica.
Premios e omenatges[modificar | modificar la font]
Foguèt laureat per la Casa da Imprensa, coma melhor compositor e interprète de musica leugièra, per 1969, 1970 e 1971.[9]
Recebèt, tenben, l'omenatge de Câmara Municipal de Lagos, que donèt son nom a una carrièra da Freguesia de Santa Maria.[9]
E la Câmara Municipal do Porto donèt lo seu nome a una carrièra que fa lo ligam entre Rua António Cândido e Rua da Constituição.
Eretatge[modificar | modificar la font]
A l'origina amb lo fado de Coimbra, fogu utna figura centrala del movemento de renovacion de la musica portuguesa que se desevolopèt dels ans 1960 fins als 70, essent a l'origina de las celèbras cançons engatjadas, de contengut d'esquèrra, contra lo Regime. Zeca Afonso demora de segur associat a la casuda de l'Estado Novo, regime de ditatura Salazarista en Portugal entre 1933 e 1974, après qu'una des sa composicions, "Grândola, Vila Morena", foguè utilizada coma senhal pel Movimento das Forças Armadas (MFA), comandats pels Capitanis d'abril, qu'instaurèt la democracia, lo 25 d'abril de 1974.
Fòrça de sas cançons contunhan d'esser represas per d'artistas portugueses e estrangièrs, qu'existisson mai de 300 versions de cançons seunas gravadas per mai d'un centenat de interprètas,[10] que ne fa un dels compositors portugueses mai difusat pel mond.
Discografia (pt)[modificar | modificar la font]
Álbuns de estúdio
- Baladas e canções (1964)
- Cantares de andarilho (1968)
- Contos velhos rumos novos (1969)
- Traz outro amigo também (1970)
- Cantigas do Maio (1971)
- Eu vou ser como a toupeira (1972)
- Venham mais cinco (1973)
- Coro dos tribunais (1974)
- Com as minhas tamanquinhas (1976)
- Enquanto há força (1978)
- Fura fura (1979)
- Fados de Coimbra e Outras Canções (1981)
- Como se fora seu filho (1983)
- Galinhas do mato (1985)
Albuns en Viu
- José Afonso in Hamburg (1982)
- Ao vivo no Coliseu (1983, album duble)
Bibliografia activa[modificar | modificar la font]
- Cantares (1968)
- Cantar de Novo (1969)
- Quadras Populares (1980)
- Textos e Canções (1986)
Bibliografia passiva[modificar | modificar la font]
- José Afonso - por José Viale Moutinho (1972, ed. espanhola 1975)
- Zeca Afonso: As Voltas de um Andarilho - por Viriato Teles (1983)
- Livra-te do Medo - Histórias e Andanças do Zeca Afonso - por José António Salvador (1984, reeditado, em versão revista e aumentada, em 2014)
- Zeca Afonso - Poeta, Andarilho e Cantor - edição Associação José Afonso (1994)
- José Afonso - O Rosto da Utopia - por José António Salvador (1994)
- José Afonso, Poeta - por Elfriede Engelmeyer (1999)
- As Voltas de um Andarilho - por Viriato Teles (1999, ed. aumentada; 2009, reedição actualizada)
- Zeca Afonso antes do mito - por António dos Santos e Silva (2000)
- José Afonso - Um olhar fraterno - por João Afonso dos Santos (2002)
- José Afonso - Todas as Canções - por Guilhermino Monteiro, João Lóio, José Mário Branco e Octávio Fonseca (2010), Assírio & Alvim - ISBN 9789723715675
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins aquel ostal visuèt lo trobador de la libertat, Lo zeca
- ↑ (pt)Zeca Afonso
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Ferro, 2002:28
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Ferro, 2002:29
- ↑ Implicacions substencialistas dins la filisofia sartriana
- ↑ Viriato Teles A discografia completa de Zeca Afonso, Associação José Afonso discografia
- ↑ Sus aquel periòde (fr)testimòni.
- ↑ En 1994 lo President de la Republica volguèt balhar la decoracion a títul postum, mas Zélia refusèt, alegant lo fach lo seu marido aviá pas acceptat de viu, alara, la recebrà pas un còp mòrt.
- ↑ 9,0 9,1 Ferro, 2002:30
- ↑ Viriato Teles, in As Voltas de um Andarilho
Bibliografia (pt)[modificar | modificar la font]
- Silvestre Marchão FERRO; Vultos na Toponímia de Lagos; Lagos; ed:Câmara Municipal de Lagos; 2002; ISBN 972-8773-00-5
- Alexandre Felipe FIUZA; Representações do Espaço Africano na Moderna Canção Popular Portuguesa: O Caso José Afonso 2008


text:
Dies endarrèr era polemica sus eth dejà projècte de lei de vegueries arribaue possiblement a un des sòns punts mès delicadi. Era abstencion deth sindic d'Aran ena votacion des esmendes ara totalitat dera lei en Parlament provoquèc tota sòrta de reaccions. Cau díder qu'era grana majoria, inclodidi es mieis de comunicacion, sigueren reaccions de supòrt e d'encoratjament pr'amor dera fermetat e coeréncia dera posicion deth maxim representant des aranesi deuant d'un moment de tanta trascéndencia entà Aran. Un moment plan simbòlic qu'eth partit dera oposicion, CDA, luenh de préner ua actitut constroctiva e responsable, en tot plaçar-se ath cant deth Govèrn d'Aran entà deféner es drets e interèssi des ciutadans d'Aran peth dessús des sòns interèssi partidistes, a tornat a demostrar qu'ei mancat de cultura politica e credibilitat e a prenut eth camin dera difamacion e era mentida...un aute còp....e non a dubtat en hèr a servir es naues tecnologies en tot abusar dera bona fè de tanti e tanti "internautes". Vos recomani ua lectura rapida ath blog d'Amador Marqués, qu'en diuèrsi "post" explique clarament era situacion. Sincèrament pensi que, per sòrt, eth temps ac plaçarà a tot e a toti en lòc que correspon. Per cèrt, quauquarres sap ce qué pense EROC (esquerra republicana occitana) sus tot aguest ahèr???
En tot cambiar de tèma radicaument, voi parlar tanben un moment der acte d'aumenatge a Robèrt Lafont qu'eth passat dia 16 de març organizèc eth departament dera Vicepresidéncia dera Generalitat en Barcelona. Possiblement un des actes mès importants que s'an amiat a tèrme ena capitau catalana per çò que hè a Occitània e er occitanisme. Ua Occitània que semble comence a auançar, fòrça fòrça lentament, mès que pren consciéncia qu'era unitat ei era unica gessuda. En aguest sens, voi destacar er auanç que supause era APORLOC (Associacion Prefigurativa der Organisme de Regulacion dera Lengua Occitana), qu'en pòc de temps a de dar lòc ara Acadèmia dera Lengua Occitana, e dera qu'eth Conselh Generau d'Aran, amassa damb er Institut d'Estudis Occitans, n'ei eth precursor.


text:
-530
Aquesta pagina concernís l'an -530 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, creacion de la premiera moneda atenenca.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Annada tradicionalament retenguda per la mòrt de l'emperaire Cir II dins un combat còntra de nomadas eurasiatics. Son fiu Cambis II li succediguèt.