text:
Lach
Lo lach (var. lo lait, la lait, la lèit) es un liquid secretat per las glandas mammàrias de las femèlas dels mamifèrs. A per tòca de servir d'aliment als pichons pendent la primièra fasa de sa vida.
Cap a la fin de la gestacion, las glandas mammàrias fan pas mai de lach, mas de colòstre; es solament aprèp qualques jorns en seguida de la naissença, amb la dicha montada lactèa, qu'es produch lo lach.
Somari
- 1 Lo lach aliment
- 2 Lo lach natural
- 3 Lo lach crus
- 4 Tractament del lach
- 5 Autres procediments opcionals
- 6 Locucions e provèrbis
- 7 Autras paraulas ligadas
Lo lach aliment[modificar | modificar la font]
Dempuèi los temps mai ancians, a mai del lach uman, l'òme a absorbit preferentament lo lach de feda, de vaca e, mens sovent, de cabra (mai dins d'unes païses que i a, de buflona, d'èga o de camèla... ). Aqueles laches d'origina animala son destinats a substituir lo lach de la maire aprèp que lo nenon siá estat destetat, desmamat.
Dins la tradicion culturale rurala, lo lach a una posicion particulara en foncion dels emplecs, del trabalh e de l'economia de las populacions que provenon d'una estructuracion sociala agropastorala.
En consequéncia es lo lach, coma lo pan e mai caracteristicament qu'aqueste, un aliment fondamental, indefugible, irrenonciable e insubstituible de totas las edats, dempuèi lo nenon que popa sa maire fins al vièlh que per de rasons divèrsas se tròba sens cap d'autra alternativa per s'alimentar, en passar per totas las fasas en que se n'assumisson los contenguts plan importants de calci e de proteïnas, de vitaminas, de sucres e de grassas.
Composicion del lach[modificar | modificar la font]
Quand se parla de "lach" en general, se referís sovent a aquel que fan las vacas; pasmens cal saber que lo lach de cada animal ten una composicion caracteristica e pro diferenta.
Lo lach natural[modificar | modificar la font]
Las femèlas dels mamifèrs, a mai dins l'espécia umana, son provesidas de glandas dichas mamèlas (per las femnas tetas o popas; pels animals braguièr o somesa) que servisson per produire lo lach que servirà per alimentar los pichòts quand venon de nàisser.
En seguida de la naissença doncas, lo còs de la genitritz distribuirà amb son lach de resèrvas alimentàrias acumuladas pendent la gestacion per cobrir lo periòde de desvolopament de la capacitat edula (id est manjarèla...) pròpria de l'enfant.
Lo pichòt del mamifèr a en general un instint (aparentament ormonal-olfactiu, ja qu'es òrb a la naissença) que lo mena cap al popelon o popèl. En estimular e en mossegar a mai quitament palpejar a òrbas aqueste podrà chucar lo preciós element.
Lo colòstre[modificar | modificar la font]
Lo primièr liquid produch per las mamèlas (en seguida de cada naissença) se sona colòstre e es compausat d'una concentracion fòrça especiala d'elements nutritius destinats a formar una mena d' aviada o mesa en plaça dels procèsses alimentaris e digestius del nenon. Per mai d'unes especialistas, lo colòstre es pas vertadièrament de "lach", per diferentas estructuracions e foncions.
Aprèp un parelh de jorns (un periòde grosso modo, a quicòm prèp, analòg per la màger part dels mamifèrs), lo colòstre es remplaçat pel lach vertadièr.
L'alachament[modificar | modificar la font]
L'alimentacion en lach (es a dire l'alachament) dura en realitat sonque un periòde relativament brèu. Lo pichon puèi se deurà alimentar de quicòm mai: las mamèlas dapasset agotan la quantitat e la qualitat del lach, fins que n'arribarà lo moment de destetar lo fanton.
La capacitat productiva de las mamèlas es pro divèrsa en foncion de cada espècia, e ne pòt esser d'un biais oportun e convenent favorizada son extension temporala.
Los animals n'optimizan atal las "potencialitats" dels capi di latte e per la femna ne son la quita origina de la foncion de noirissatge, çò es l'activitat de la noirissa o maire noirissaira, que fornís de lach a de pichons non sius amb una produccion gaireben ininterrompuda pendent tot lo cors de la siá edat fertila.
Quand manca de lach natural de sa pròpria espècia, l'òme non arrèsta pas l'alimentacion en lach: en aquel moment, va cercar lo lach de qualques animals qu'a aprés amb lo temps que son de basas alimentaras excellentas.
Lo lach crus[modificar | modificar la font]
La legislacion comunitària europèa (a mai la de fòrça païses...) uèi permet la venda del lach crus, exclusivament e dirècta entre lo productor e lo consomador, a condicion que l' elevatge o abaliment d'origina se ne respècte las condicions igienicas e sanitàrias necessàrias.
Ne son ara a se desenvolopar en Itàlia per exemple, los distributors de lach crus gestionats directament pels elevaires o abalissaires que los lors escabòts o avers (id est mandrie en italian...) son sotmeses a d'unes contraròtles igienico-sanitaris pro particulars e aprefondits.
Lo lach crus es estat, a passat temps, un aliment de cada jorn tradicional pel jovent e pels vièlhs fins al sègle XX. Es encara dins la memòria de las generacions mai annadidas la naturalitat, çò pro natural de la recèrca del lach animal, e d'en primièr lo dels bovins o dels ovins, l'ensemble de las operacions de la molzuda.
E ne demòra tot parièr d'impossible oblidar o quasi, per totes los que los se poguèron conéisser e gostar o tastar, lo remembre del gost o la sabor incomparables e de subremal confondre (influéncia de las sasons e de l'alimentacion del bestiam), o la siá tebesor idem la siá nolor o quitament e mai simplament la siá quita decoracion crumosa, d'un veirat de lach tot bèl just molzut.
E quitament se uèi lo dia, lo rescontre amb un animal da lach n'es d'aquest'ora'ndavant cada còp mens frequent demest las generacions mai joves, n'èra pr'aquò sonque d'unes desenats d'annadas a lo sol e unic (o almens lo principal) tipe de lach consomat, quora distribuit pel pastre quora per molza d'animals directament elevats (dins fòrça ròdols èra acostumat de tener, aver o servar una feda o una cabra en cortil, e quitament dins los centres abitats, tot simplament e mèra, per la fornitura quotidiana del lach).
Lo lach crus, s'èra pas refrigerat, se conservava pauc de temps a temperatura ambienta, e n'acostumava l'òm de considerar tradicionalment e proverbiala, una jornada (compresa entre l'alba, ora de la molzuda, fins al luscre) coma durada maximala de la siá conservacion.
Las bacterias presentas dins lo lach crus non refrigerat, se multiplicavan de fach pro d'aviada, rapidament, en lo se tornar lèu pus cap comestible: d'unes tipes, d'unas menas de bacterias lo se fan venir d'efièch lèu-lèu acid e coagular (ferments lactics) quand d'unas autras pòdon quitament causar d'unas malautiás per los que lo s'ingerisson (bacterias patogènas).
Franc de las siás accions patogènas, en realitat lo lach acidificat se transforma (quitament amb l' ajuda de las practicas formatgièras) en derivats del tot al tot comestibles e de bon manjar, qu'unes que i a ne son quitament e d'un biais pro particular e singular utils a l'organisme uman, coma lo yogurth idem iaort o lo kefir, que ne son sonque una seleccion, una tria de lach acid fermentat (que lai n'es a de mai provocada l' acidificacion mas tot parièr se ne poiriá escaire naturalament e espontanèa, normalas, amb paciéncia o viraman).
Pr'amor de reduire las riscas d'una preséncia de microorganismes patogèns dins lo lach, pòdon èsser necessaris d'unes tractaments especials.
Tractament del lach[modificar | modificar la font]
Refredament[modificar | modificar la font]
Lo primièr tractament se passa dins la sala de molzuda.Lai lo lach, que sortís del braguièr, de las mamèlas de las vacas amb una temperatura de gaireben 37 °C, es condicionat dins d'unas bóstias especialas o briks estèrlhes ont es refredat e conservat a 4 °C.Amb aquesta temperatura las bacterias se reproduisson mai lentament que d'acostumada.Puèi lo lach es transferit dins de sèrvas o cisternas (termicament isoladas), que lo transpòrtan a las formatjariás per la siá transformacion venidoira en produch finit, manufacturat.
Pasteurizacion[modificar | modificar la font]
Gràcias a las descobèrtas del quimista francés Louis Pasteur, que en 1865 èra a cercar de metòdes per frenar l'epidemia de vairòla en França, sabèm uèi escalfar lo lach a d'unas temperaturas capablas d'anequelir los micròbis.
Los tractaments (quitas vertadièras operacions de bonificacion microbiana e bacteriologica) son diferenciats segon las exigéncias especificas de produccion que per çò far s'efectuan a temperaturas divèrsas e amb mantun estandard operatiu, que cadun se n'indutz de variablas (totas acceptablas pasmens) o variacions organolecticas.
Totes los tractaments s'acaban amb lo refredament a 4 °C: a aquesta temperatura lo lach fresc se sòl conservar pendent 4 o 5 jorns, a travèrs la cadena del fred (camions frigorifics per la distribucion en vila, banc refrigerat del cremièr o lachièr, e fin finala frigidari, frigo de l'ostal).
Pasteurizacion bassa[modificar | modificar la font]
Aqueste tractament, ara pauc emplegat, s'aplica uèi sonque en preséncia de lach amb risc minimal de contaminacion, qu'es portat a 65 °C pendent un periòde de 30 minutas.
L'evolucion genetica de talas bacterias se ne rend pr'aquò pas gaire eficaç aquesta mena de tractament per èsser utilizada dins l'alimentacion dirècta.
Pasteurizacion rapida HTST (High Temperature Short Time)[modificar | modificar la font]
Lo lach, en seguida del prerescaufament, es montat a una temperatura de 72 °C pendent almens 15 segondas. Aquela temperatura elimina aperaquí los 95 del 100 de las bacterias, mentre resta un 5 del 100 constituit per las espòras, valent a dire de bacterias que se son transformadas en una forma plan resistenta a la calor.
Per alentir la creissença de las bacterias que demòran, es lo lach sul pic refredat a 4 °C.
La prolongacion o protraccion del temps de tractament o l'adopcion de temperaturas superioras, n'influéncia la coagulacion, en tot provocar d'unes damatges importants a la producion formatgièra, que lai s'utiliza aicesta mena de tractament. Lo lach aprèp sa pasteurizacion pòt èsser conservat a 4 °C pendent quatre jorns.
Tractament UHT[modificar | modificar la font]
Aqueste procès es una etapa plan importanta dins la consomacion actuala de lach. Lo mot UHT nos ven de l'anglés Ultra High Temperature es a dire Temperatura Plan Nauta).
Lo lach es rescalfat per accion dirècta a 135 °C pendent 2 a 5 segondas.S'efectua tanben amb emission de vapor (es aqueste procès que se pòt veire totes los jorns dins un bar, quand se prepara un cappuccino). Lo lach UHT se pòt servar mai de tres meses.
Esterilizacion[modificar | modificar la font]
Es lo tractament termic mai energic, que n'assegura l'eliminacion completa de totas las bacterias, a mai de las espòras. Lo metòde mai emplegat es l'uperizacion: se caufa lo lach amb de vapor d'aiga a una temperatura plan nauta, a l'entorn de 120 °C, segon de periòdes variables d'entre 20 e 30 minutas.
Lo lach esterilizat d'aqueste biais a una conservacion longa a temperatura ambienta, entre 4 a 6 meses. Pr'aquò, un còp qu'es estat dobèrt un carton o brik de lach esterilizat, lo cal servar al frigidari e consomar davant pauques jorns: que n'es pro lèu de fach en contacte dirècte o indirècte amb los microorganismes presents dins l'aire ambient.
Lo lach esterilizat es sens contèsta possibla mai segur que non pas lo lach UHT del punt de vista bacteriologic, mas a perdut bona o granda part dels sius contenguts nutricionals e d'unes que i a dobtan mai que pus uèi lo dia de l'oportunitat de la siá realizacion per èsser l'encausa primièra d'una diminucion de las vitaminas a mai una alteracion del calci.
Autres procediments opcionals[modificar | modificar la font]
Otra los procediments termics de pasteurizacion e esterilizacion se n'efectuan dequ'unes autres, tostemps segon lo produch particular que se vòl obtenir.
Demest un santfum, n'assenhalarem:
Descrematge[modificar | modificar la font]
Se fa aquel tractament per tal de demesir lo percentatge de grassas dins lo lach.
Lo lach entièr, çò que d'el, ne conten d'unes 3,2 del 100 de mejana (pòt anar de 3,1 en Chile per exemple fins a 3,8 en Soïssa...)
Se procedís en tot centrifugar lo liquid fins a la separacion de la part grassa (la crèma fresca).
Dont mai es longa e intensa la centrifugacion, dont mai son desseparadas las graissas.
Lo lach parcialament descremat ne conten, de fach, de graisses en percentatge d'1,5 a 1,8 del 100 e lo lach magre, mai centrifugat, en percentatge de 0,5 del 100 maximum.
Microfiltratge[modificar | modificar la font]
Aqueste nom remanda a una tecnica d'esterilizacion non termica.
Consistís a far passar lo lach, quitament predescremat, dins de filtres amb forets o trauconèls microscopics. Aquel tractament remplaça pas ges las esterilizacions termicas, es al contrari emplegat en combinason amb aqueste darrièr.
Lo lach microfiltrat se pòt conservar intacte dins un frigo pendent mai de 10 jorns.
Locucions e provèrbis[modificar | modificar la font]
- Lo vin es lo lach dels vièlhs - comparança entre dos aliments tradicionalament necessaris a l'alimentacion del jovent e dels adultes.
- Lach sul vin fa morir, vin sul lach fa santat - conselh sus las barrejas d'aquestes dos aliments.
Autras paraulas ligadas[modificar | modificar la font]
- Alachament
- Caseina
- Derivats del lach
- Mamifèrs
- Microfiltracion
- Pasteurizacion
- Lach artificial
- Posca de lach
- Destetament idem desmamar


c: text/html

text:
Art Mengo
Art Mengo, nom d'artista de Michel Armengot, es un autor, compositor e interprèta nascut a Tolosa lo 16 de setembre de 1961.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut lo 16 de setembre de 1961[1] a Tolosa de parents refugiats espanhòls, musician de bar, se faguèt conéisser en 1988 jos l'escais Art Mengo amb lo titre Les parfums de sa vie (je l’ai tant aimée) (Los parfums de la vida)[2][3], abans un primièr album en 1990, Un 15 août en février (Un 15 agost de febrièr).
Amb l'ajuda de son sògre Patrice Guirao, escriguèt gaireben la majoritat de sos tèxtes, canta d'una vòtz cauda e leugièrament rauca sur des tempòs de Jazz, bossa nova e blues.
Compausa tanben per d’autres: Ute Lemper , Henri Salvador, Enrico Macias, Florent Pagny, Jane Birkin, Johnny Hallyday, Juliette Gréco, Viktor Lazlo, Clarika, Liane Foly, Maurane e Yves Duteil. Met en musica de tèxtes d'escrivans coma Jean Rouaud, Thierry Illouz e Marie Nimier o Eddy Mitchell et Juliette Gréco.
Descografia[modificar | modificar la font]
Albums[modificar | modificar la font]
- 1990: Un 15 août en février
- 1992: Guerre d'amour
- 1995: La mer n’existe pas
- 1997: Live au Mandala
- 1998: Croire qu’un jour…
- 2001: Les parfums de sa vie
- 2004: La vie de château
- 2006: Entre mes guillemets
- 2009: Sujet libre
Prèmi[modificar | modificar la font]
- 1991 : Revelacion varietat masculina de l’anada a las Victòrias de la musica[4]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)3 questions à Art Mengo Dominique Simonet sus lalibre.be.
- ↑ Biografia - Art Mengo sus RFI Musique
- ↑ Art Mengo - Les parfums de sa vie (je l’ai tant aimée) sus lescharts.com
- ↑ (fr)6a Victòrias de la musica.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bell Ville
Bell Ville qu'ei ua ciutat de la Província de Córdoba dens lo departament de Unión en Argentina. Que's tròba sus la rota RN9 qui arreliga Buenos Aires e Córdoba en passan per Rosario a mieitat de camin enter aquesta duas darreras.
Qu'ei traucada peu camin de hèr çò qui facilitè lo son poblament. Que's tròba dens la region naturau coneguda com la pampa umida (ua region agricolement hèra fertila dab blat, sòja, milhòc e virasorelh).
Istòria[modificar | modificar la font]
Las soas originas que pujan de cap a 1650 quan s'isntallè ua proprietat aperada Nuestra Señora de la Pura y Limpia Concepción suu lòc conegut alavetz com deu Fraile Muerto (lo hrair Mort en referéncia a un monge trobat aquiu shens vita). Qu'èra un parçan ocupat peu indians Ranquels. En 1818 los dus capdaus regionaus Juan Bautista Bustos e Estanislao López que s'i afrontèn en batalha.
En 1860 la ciutat que vedó ad arribar lo tren e, per aqueth camin en bèth passar lo president Domingo Faustino Sarmiento que decidè cambiar lo nom de Fraile Muerto en Bell Ville deu nom de la familha de colons escocés Bell qui i desvolopava la soa produccion.


text:
1034
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1034 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila començada en 1031 que s'acabèt per una victòria dau rèi de França e dau duc de Normandia. La rèina Constància, a l'origina dau conflicte, moriguèt en julhet e leis insurgents, menats per Audoïn II de Bles, foguèron militarament desfachs per lei Normands. Lei vencuts prestèron jurament de fidelitat au rèi que donèt lo ducat de Borgonha a son fraire Robèrt. Pasmens, aqueu don anava venir una fònt de problemas regulars per sei successors fins au sègle XIII. De mai, de tensions importantas demorèron entre Bles e lo rèi entraïnant d'escaramochas regularas fins a la represa vertadiera dau conflicte en 1039.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Malcolm II lo 25 de novembre. Son felen Duncan li succediguèt.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de setembre - Go-Sanjō, emperaire de Japon (m. 1073)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 11 de mai - Mieszko II Lambert, rei de Polonha (n. c. 990)


text:
Morsiglia
Mursiglia en còrs (Morsiglia en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Morsiglia es una municipalitat al nòrd-oèst del Cap de Corsega, en lo costat de Capobianco, la una dels dètz-e-uèch comunas reagrupades en la Comunitat de municipalitats del Cap de Corsega. A situat sus la còsta occidentala del Cap, al Sud de Centuri e al Nòrd de Pino.
Morsiglia est une commune au nord-ouest du Cap Corse, dans le canton de Capobianco, l'une des dix-huit communes regroupées dans la Communauté de communes du Cap Corse. Elle est située sur la côte occidentale du Cap, au Sud de Centuri et au Nord de Pino.


text:
Auca
Las Aucas forman un grop d'aucèls qu'apartenon a la familha dels anatids, onte se tròba tanben los cicnes e los guits. Son d'aucèls aquatics pro grands, aparentats als guits (mai pichons) e als cicnes (mai grands). Se destria tanben las gantas e las aucas domesticas.
Gaireben totas las espècias d'Euròpa, d'Asia e de l'America del Nòrd son migratritz a l'estat salvatge. Las diferentas espècias d'aucas son majoritàriament vegetarianas, qualques espècias pòdon provocar de damatges als agricultors en pasturant lors camps.
Qualques espècias d'aucas foguèron domesticadas. L'Auca cendrada (Anser anser) es a l'origina de las raças europèas, mas en Asia l'Auca cicnoïda (Anser cygnoides) a la meteissa istòria. Las raças d'aucas son eissidas d'aquelas doas espècias independentament o de lors ibrids que son pas esterils.
Somari
Etymologia[modificar | modificar la font]
Le tèrme ven del bas latin Auca que seriá una contraccion de *avica, derivat de avis. Del latin classic Anser deriva lo tèrme de ganta.
L'auca dins la mitologia, las legendas e dins la ficcion[modificar | modificar la font]
Las aucas de Meídom, en Egipte, son una de las mai ancianas representacions d'aucas. Afrodita foguèt mai d'un còp representada sus un carri tirat per d'aucas blancas o de cicnes[1], e mai pels grècs ancians l'auca o lo cicne son portaires de la meteissa simbolica. Pels galleses, es Belisama qu'es representada montant una auca. Pels Romans, l'auca es associada al culte de Menèrbra.
Une fabla d'Esòp conta l'istòria d'un bordièr possedent una auca pausa d'uòus d'aur; decidèt de la tuar per d'obtenir totes los uòus d'aur d'un còp, mas perdèt atal la font de la riquessa. La Fontaine esctiguèt "La Pola dels uòus d'aur" que tornèt escriure la meteissa istòria amb un autre aucèl.
Tite Livi conta l'episòdi de las aucas sacradas d'un temple de Junon que salvèron Roma per lors crits vèrs -390, quand los galleses ataquèron lo Capitòli de nuèch.
L'auca, es, amb lo cicne, un dels veïculs (vahana) del dieu indó Brahmá, dieu Creator – « l'Aujòl de totes los èssers » – de la mitologia indoa, nascut dins un uòu d'aur [2],[3] raionant d'esperel: l'« Univèrs » essent tradusit literalament dins las lengas indianas per l'Úòu de Brahmá: Brahmanda (« Univèrs »)[4].
L’auca es un dels esperits Totems de la ròda de la vida dels Amerindians. En China, l’auca es considerada coma un principi yang qu'enlusís la natura. Pels Cheos l'auca simboliza lo maridatge, lo marit deu ofrir una auca pendent la signatura del contrat de promesa.
La pata d'auca es un simbòl magic de l'Edat Mejana. Los leproses devián portar une pata d’auca jauna, alara simbòl d'impuretat.
Consomacion d'auca[modificar | modificar la font]
La plaça del mercat d'aucas de Sarlat e La Canedat èra un luòc de fièras fins al sègle XIX. Fa mens de 30 ans, se vendiá de polalhas. D'aquela data venon las tres aucas de bronze de l'escultor animalièr François-Xavier Lalanne qu'ornan la plaça, vengudas uèi un simbòl de Sarlat.
Manjar una auca a Sant Martin es una tradicion del nòrd d'Euròpa que consistís a manjar una auca lo jorn de Sant Martin, l'11 de novembre, dins un periòde que las aucas son mai grassas. La legenda conta que Sant Martin de Tors, per evitar d’èsser nomenat evesque, s'amaguèt entre d'aucas mas que foguèt descobèrt a causa de lors cascalhatges. Aquela tradicion es originària d'Àustria. Per las personas pauras, l'auca sovent cara es remplaçada per una autra polalha.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)L'Oie réhabilitée (1865) par Ch. Bataillard.
- (fr) Las aucas, ONCFS
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Afrodita de pès sus una auca
- ↑ http://misraim3.free.fr/hindouisme/MANOU.PDF
- ↑ http://ganapati.perso.neuf.fr/dieux/brahma/brahma.html#iconographie Sus l'iconografia.
- ↑ (fr)Hindi Français, dictionnaire général, Nicole Balbir, Jagbans K. Balbir, l'Asiathèque.


text:
Tractat d'Amsterdam
Lo Tractat d'Amsterdam es un acòrdi signat lo 2 d'octobre de 1997 dins la vila neerlandesa d'Amsterdam e prepausèt una revision e faguèt dintrar en vigor una nòva nòrma legala de l'Union Europèa (UE) aprèp una revision del Tractat de Maastricht de 1992. Aquel tractat dintrèt en vigor lo 1èr de mai de 1999 aprèp que foguèsse ratificat per totes los Estats Membres de l'Union.
Lo Tractat d'Amsterdam soslinha divèrses aspèctes fondamentals pel foncionament de l'Union: lo drech al trabalh, la liura circulacion dels ciutadans, lo refortiment de la justícia, la politica exteriora e la securitat comuna de l'Union, e mai la reforma institucionala necessària per afrontar la dintrada de nòus membres, camps que demorèron sens responsas dins lo Tractat de Maastricht.
Negociacions[modificar | modificar la font]
Lo Tractat es lo resultat d'un long procèssus de negociacions, que començèt dins la vila italiana de Messina lo 2 de junh de 1995, quaranta ans aprèp la signatura del Tractat de Roma e s'acabèt entre lo 17 e 18 de junh de 1997 a Amsterdam, quand lo tractat foguèt ratificat el Tractat pel Conselh de l'Union Europèa. Dempuèi lo 2 d'octobre de 1997, quand lo signèron oficialament los Ministres dels Afars Exteriors de totes los païses membres de l'Union, comencèt dins los Estats membres un long e complèxe procèssus de ratificacion. Lo Parlament Europèu ratifiquèt lo Tractat lo 19 de novembre de 1997, e après dos referendums e 13 decisions presas pels parlaments nacionals s'acabèt lo procèssus de ratificacion.
Somari[modificar | modificar la font]
Lo Tractat d'Amsterdam conten 13 protocòls, 51 Declaracions adoptadas per la Conferéncia e 8 Declaracions dels Estats membres e los esmendaments als Tractats ja existissents acampats en 15 articles.
L'Article 1 (que conten 16 paragrafs), modifica las disposicions generalas del Tractat de Maastricht e tracta de la Politica Exteriora e Securitat Comuna (PESC) e la cooperacion en matèria penala e policièra. Los quatre articles venents (70 paragrafs) modifican lo Tractat de Roma constitutiu de la CEE, lo Tractat de París creant la CECA (tractat que s'atudèt en 2002), lo Tractat de Roma constitutiu de l'Euratom e la Lei relativa a l'eleccion del Parlament Europèu. Fin finala, las disposicions finalas contenon quatre articles. Lo nòu Tractat tanben prepausèt de simplificar los Tractats comunitaris, la supression de mai de 56 articles obsolèts, una nòva numeracion d'articles amb la finalitat que siá mai legible dins l'ensems.
Tanben tractèt de tèmas claus coma la securitat personala e juridica, l'immigracion e la luta contra la frauda. Subretot, l'UE serà, a partir d'aquí, capabla de legiferar en matèria d'immigracion, Drech privat o drech de procedura civila, dins l'encastre de la liura circulacion de las personas a l'interior de l'Union. Al meteis temps s'intensifiquèt la cooperacion intergovernamentala de la polícia e en matèria de justícia penala per fin que los Estats membres pòscan coordenar lor activitats d'un biais mai eficaç. L'Union a per objècte d'establir un espaci de libertat, securitat e justícia pels ciutadans, incorporant los Acòrdis de Schengen dins lo sistèma juridic de l'UE (daissant pasmens sul subjècte Irlanda e lo Reialme Unit al marge d'aquel acòrdi).
Lo Tractat establís nòus principis e responsabilitats dins lo camp de la politica exteriora e de securitat, en soslinhant en la difusion de las valors de l'UE cap al monde exterior, l'aparament de sos interèsses e la reforma de sos mecanismes d'accion. Lo Conselh Europèu establiguèt d'estrategias comunas seràn mesas en practica pel conselh a majoritat qualificada, sus de matèrias reservadas e jos condicions. Dins d'autres cases, qualques Estats poiràn causir de s'abstenir de biais constructiu, es a dire, sens capitar a empachar que las decisions sián adoptadas.
Lo tractat introduguèt un Naut Representant per la Politica Exteriora de l'UE, que, ensems amb los Presidents del Conselh e de la Comission Europèa, pausan un nom e una cara a la politica de l'UE pel monde exterior. Pasmens lo Tractat d'Amsterdam prevei pas una defensa comuna, aumentèt la possibilitats de far de despensas en matèria de manteniment de la patz e de tascas umanitàrias, subretot per mejan de la creacion de ligams estrechs amb l'Union Europèa Occidentala (UEO).
Concernissent las institucions, i a doas reformas importantas en relacion amb lo procèssus de codecision (la procedura legislativa amb lo Parlament Europèu e lo Conselh), en relacion amb son camp d'aplicacion e las proceduras detalhadas, amb un Parlament Europèu que se vei refortit dins son ròtle. Lo President de la Comission Europèa tanben aurà de se sometre a la confisança personala del Parlament, que li dona l'autoritat per establir las orientacions de las politicas de la Comission e ocupar un ròtle actiu dins l'eleccion dels membres de la Comission per la decision sus sa nominacion, en acòrdi comun amb los govèrns nacionals. Aquelas disposicions fan de la Comission un ensems politicament pus responsable de sos actes, e es establit una recacion de persona amb lo Parlament Europèu. Fin finala, lo nòu Tractat dobrís la pòrta, en condicions fòrça estrictas, a una cooperacion mai estrecha entre los Estats membres qu'o desiran. Una cooperacion pus estrecha se poirà establir, sus proposicion de la Comission, dins de cases qu'es pas possible d'adoptar una accion comuna, jos resèrva qu'aquelas accions anen pas contra la coeeréncia de l'UE o dels drechs e l'egalitat de sos ciutadans.
Enjòcs[modificar | modificar la font]
Lo Tractat d'Amsterdam resolvèt pas totas las questions institucionalas definitivament. Lo trabalh sus la reforma de las institucions es totjorn en cors perque sián capablas de foncionar d'un biais eficaç e democratic dins una UE totjorn alargada. Las questions mai urgentas son la composicion de la Comission Europèa, la ponderacion dels vòtes dels Estats membres e l'eleccion a la majoritat qualificada. Aquelas questions foguèron envisatjadas dins la redaccion de la Constitucion Europèa.


text:
Èbre
Èbre (Ebro en aragonés GO/SLA, Ebre en catalan, Ebro en basco e castelhan), z-es lo flume mai fòrt d'Espanha, d'una longor de 928 km. Lo nom ven dau latin Iberus.
Nais a Fontribe (dau latin Fontes Iberis, la "Font d'Èbre") en Cantàbria e s'escor dau nòrd-oest au sud-èst per se voidar dins la mar Mediterranèa a Deltebre (lo dèlta d'Èbre, en Catalonha) en traucant sobre 910 km las ciutats de Miranda de Ebro (Castelha e Leon), Haro (La Rioja), Logronh (La Rioja), Tudèla (Navarra), Alagón (Aragon), Saragossa (Aragon), Casp (Aragon) e Tortosa (Catalonha).
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Èbre a Miranda de Ebro
-
Èbre a Saragossa
-


text:
-479
Aquesta pagina concernís l'an -479 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre la coalicion grèga, ont Atenas aviá un ròtle important coma premier contingent navau e segond contingent terrèstre, e l'Empèri Aquemenida. A la prima, lei Pèrsas ataquèron tornarmai en direccion d'Atica e lei roïnas d'Atenas foguèron tornarmai ocupadas. De son caire, lei Grècs demorèron inicialament en plaça per blocar l'istme de Corint puei intrèron en Grècia centrala. Lo 27 d'aost, l'armada pèrsa foguèt destrucha a Platea e sei subrevivents se retirèron vèrs Anatolia.
Puei, lei Grècs, especialament leis Atenencs, menèron una tièra de còntra-ofensivas còntra lei posicions aquemenidas dins la Mar Egèa. Lei darrierei naviris pèrsas presents dins la region foguèron destruchs au cap Mícale (aost ò setembre). Après aqueu succès, la màger part dei ciutats de Peloponés retirèron sei tropas e Atenas finiguèt la campanha en conquistant Sestos. Aquò marquèt la fin dei guèrras medicas mai pas dei combats entre Atenencs e Pèrsas.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Aquemenida. A la prima, lei Pèrsas ataquèron tornarmai en direccion d'Atica e lei roïnas d'Atenas foguèron tornarmai ocupadas. De son caire, lei Grècs demorèron, dirigits per Pausànias, inicialament en plaça per blocar l'istme de Corint puei intrèron en Grècia centrala. Lo 27 d'aost, l'armada pèrsa foguèt destrucha a Platea e sei subrevivents se retirèron vèrs Anatolia.
Puei, leis Espartencs contunièron de participar ai còntra-ofensivas per destrurre leis installacions pèrsas dins leis Estrechs e la flòta coalizada dirigida per Esparta averèt la batalha dau cap Mícale. Pasmens, Lacedemònia e seis aliats se retirèron de la perseguida de la campanha en 477 avC, fisada ais Atenencs, jutjant lei ciutats d'Ionia tròp alunchadas per èstre defendudas.
Dins la ciutat, mòrt de Cleombrot que foguèt remplaçat per Plistarc sota la regéncia de Pausànias.
Roma[modificar | modificar la font]
Incapabla de s'opausar ais incursions dei Volscs, deis Eques e deis Etruscs de Veïes, la Republica autorizèt a la gens Fabii de començar una « guèrra privada » còntra Veïes ambé lei sieunas fòrças per solatjar lei finanças publicas. Bastiguèron un fòrt a dètz quilomètres au nòrd de la vila pròche dau riu Cremera. Aquò marquèt lo començament d'un conflicte centrat sus aqueu fòrt — basa d'incursions regularas còntra lo territòri de Veïes — que s'acabèt per una victòria etrusca en 477 avC.


text:
Longa Marcha
La Longa Marcha (chinés tradicional: 長征, chinés simplificat: 长征, pinyin: Chángzhēng), tanben nomenada Granda Marcha, foguèt lo viatge a travèrs de l'interior de China que seguiguèron las tropas del Partit Comunista Chinés entre los ans 1934 e 1935, en fugent l'armada de la Republica de China. Qualques ans abans, los comunistas avián ensajat d'establir una zòna jol sieu contraròtle dins l'airal montanhós de la província de Jiangxi, dins lo sud del país, ont establiguèron la Republica Sovietica de China. Assetjats per las fòrças nacionalistas dirigidas pel Generalissim Chiang Kai-shek, en octòbre de 1934, los dirigents comunistas decidiguèron de fugir cap al nòrd, çò que los menariá un an après dins la província de Shaanxi, dins una zòna mai alunhada que se trobava tanben jos contraròtle comunista.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]


text:
Pingoïn
Los pingoïns australs son un grop d'espècias d'aucèls que sabon pas volar e que demòran dins l'emisfèri sud. Contràriament a çò que se sòl creire, aquestes animals abitan pas sonque dins de climas freges. Fòrça espècias de pingoïns abitan fins a las illas Galápagos. La part màger d'aquestes aucèls s'alimentan de krill, de peis, de calamars e d'autras creaturas marinas que capturan pendent sas immersions sosmarinas.
L'espècia mai granda es lo pingoïn emperaire: los adultes an una nautor mejana de 1,1 m e pesan 30 kg o mai. L'espècia mai pichona es lo pingoïn blau nan, que ten en general una nautor compresa entre 35 e 40 cm e pesa a l'entorn d'1 kg. Generalament los pingoïns mai grands sèrvan melhor la calor e abitan doncas de regions mai frejas, mentre que las espècias mai pichonas se tròban dins de climas temperats e a mai tropicals.
Lo sistèma operatiu Linux a pres per mascòta oficiala l'imatge d'un pingoïn (Tux)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 176970 Alca Linnaeus, 1758 (en)


text:
Gimont
Gimont[1][2][3][4] (Gimont en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus.
Lo gentilici qu'ei gimontés
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bastide situada en lo Gimois a Unitat|25|km {{}} Es de Auch e suls rius Gimone e Marcaoue.
Accès per la rota nacionala 124, itinerari a Grand Gabarit e per la linha SNCF (linha Tolosa - Auch) parca de Gimont-Cahuzac.
Gimont Es la capitala del Gimontois tanben trucat de còps Gimoès. Lo Gimontois ocupa la bordure orientala del departament del Gers. Lo Gimontois a un jos-sòl argilo-calcaire. Es ja fòrtament estampat influéncias lauragaises tot coma las regions de la vallée de la Save #qu'a situat mai a l'èst. La brique toulousaine s'i introdusís pauc a pauc, imponent una estructura mai robusta e mai massiva.
Bastide située dans le Gimois à 25 km Est d'Auch et sur les rivières Gimone et Marcaoue.
Accès par la route nationale 124, itinéraire à Grand Gabarit et par la ligne SNCF (ligne Toulouse - Auch) gare de Gimont-Cahuzac.
Gimont est la capitale du Gimontois aussi appelé parfois Gimoès. Le Gimontois occupe la bordure orientale du département du Gers. Le Gimontois a un sous-sol argilo-calcaire. Il est déjà fortement empreint des influences lauragaises tout comme les régions de la vallée de la Save qui est située plus à l'est. La brique toulousaine s'y introduit peu à peu, imposant une architecture plus robuste et plus massive.
Bastida situada dens lo Gimoés a 25 km Èst d'Aush e sus rius Gimona e Marcaoa
Accès par la rota nacionala 124, itinéraire à Gran Gabarit et par la ligne SNCF (ligne Toulouse - Aush) gare de Gimont-Cahuzac
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 5 d'abril 1142, nòble Géraud de Brouilh, la siá femna e los sieus mainats, #far don a Albert, abbé de Berdoues, de las tèrras en lo bòsc trucat Planasilva per i fondar una abbaye cistercienne, la abbaye de Planselve. D'aquela abbaye cistercienne demòran pas que qualques primes vestigis en bordure de riu, sul marge esquèrre (per la D12 en direccion de Saraman, a 3 km de Gimont).
Un acte de paréage es passat lo 25 de genièr 1265 entre lo abbé de Planselve e Alphonse de Beaumarchais, sénéchal del comte de Tolosa Alphonse de Peitieus,fraire de Sant Louis. La localizacion escuelhuda èra sus la parròquia de Sant-Justin, al diocèse de Tolosa, près del abbaye. Los còstes del bastiment de la nòva vila an #èsser sostenguts a pel comte e la comtesse de Tolosa. Lo abbé e lo monastèri se #reservar las glèisas #qu'aurián bastit sul territòri de la vila.
En 1274, #recebre una charte de costums, confirmada l'an 1280. Lo destin de la bastide es encara incert doncas que lo contracte prevesiá la restitution de las tèrras a la abbaye a fauta de peuplement. Aquela mesura pròva lo caractèr aléatoire d'aquelas fondacions d'aglomeracions nòvas al Sègle XIII.
Lo 31 de decembre de 1292 un acòrdi es passat entre los cònsols de la vila e lo syndic del abbaye en avent de besonh : lo syndic resèrva pels obrièrs de la glèisa #que per lo temps seràn, lo drech de prene liurament sabla e tèrra al luòc trucat Laurs, defòra dels vallats de la Granda, per llaurar o atrafegar a la glèisa o dins las glèisas de la vila. Tres glèisas an #èsser bastidas dins la vila, La nòstra-Madama, Sant Barthélemy trucada tanben Sant Éloi, e Santa Quitterie. Demòra pas mai uèi que la glèisa La nòstra-Madama.
La bastide se #estendre sus una éminence en dominant la Gimone. S'engancha al tuc, en rason de la étroitesse del promontori (300 m) #que se étire sus un sol ais de 1000m de longitud del temps que la carrièra principala fach de l'equilibri sus la crête e passa jos la lòtja en bòsc (meteis cas a Bassoues e a La Bastide-Clairence en los Pirenèus-Atlantics.
Sul un dels quatre camins de França del pelegrinatge de Santiago de Compostel·la la via Tolosane
Le 5 avril 1142, noble Géraud de Brouilh, sa femme et ses enfants, firent don à Albert, abbé de Berdoues, des terres dans la forêt appelée Planasilva pour y fonder une abbaye cistercienne, l'abbaye de Planselve. De cette abbaye cistercienne ne restent que quelques maigres vestiges en bordure de rivière, sur la rive gauche (par la D12 en direction de Saraman, à 3 km de Gimont).
Un acte de paréage est passé le 25 janvier 1265 entre l'abbé de Planselve et Alphonse de Beaumarchais, sénéchal du Tolosa Alphonse de Poitiers,frère de Saint Louis. L'emplacement choisi était sur la paroisse de Saint-Justin, au Tolosa, près de l'abbaye. Les frais de la construction de la nouvelle ville ont été supportés par le comte et la comtesse de Toulouse. L'abbé et le monastère se réservèrent les églises qui seraient construites sur le territoire de la ville.
En 1274, elle reçut une charte de coutumes, confirmée en 1280. Le destin de la bastide est encore incertain puisque le contrat prévoyait la restitution des terres à l'abbaye en cas de non peuplement. Cette mesure prouve le caractère aléatoire de ces fondations d'agglomérations nouvelles au Sègle XIII.
Le 31 décembre 1292 un accord est passé entre les consuls de la ville et le syndic de l'abbaye précisant : le syndic réserve pour les ouvriers de l'église qui pour le temps seront, le droit de prendre librement arène et terre au lieu appelé Laurs, hors les vallats de la Grande, pour ouvrer ou besogner à l'église ou aux églises de la ville. Trois églises ont été construites dans la ville, Notre-Dame, Saint Barthélemy appelée aussi Saint Éloi, et Sainte Quitterie. Il ne reste plus aujourd'hui que l'église Notre-Dame.
La bastide s'étendit sur une éminence dominant la Gimone. Elle s'accroche à la colline, en raison de l'étroitesse du promontoire (300 m) qui s'étire sur un seul axe de 1000m de long tandis que la rue principale fait de l'équilibre sur la crête et passe sous la halle en bois (même cas à Bassoues et à La Bastide-Clairence dans les Pyrénées-Atlantiques.
Sur l'un des quatre chemins de France du pèlerinage de Saint-Jacques-de-Compostelle la via Tolosane
Sus camin deu Pelegrinatge de Sant Jacme de Compostèla la via Tolosana.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Abadiá de Gimont : Abadiá cisterciana
- Glèisa deu vilatge : Glèisa de estil gotic meridional deu Sègle XIV
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Francis Rui : un joueur de rugby à XV
- Louise d'Esparbès de Lussan
- Famille d'Esparbès de Lussan
- Antonin Carlès
- Damien Duffau
Espòrts[modificar | modificar la font]
Club de rugbí a XV l'Estèla Esportiva Gimontèsa dens lo Campionat de França de 2au division federala).
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Gimont
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Gimont sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Sit oficiau de la Comuna de Gimont
- Sit oficiau de l'Oficina de Torisme de Gimont


text:
Treglonoù
Treglonoù en breton ( Tréglonou /Treglonoù en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Al Sègle XVI, Tréglonou fasiá partida de la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan [1].
- Au Sègle XVI, Tréglonou faisait partie de la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan [2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Perès, Bernard Tanguy, Los bens de la Corona en la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan, d'après lo rentier de 1544, Institut cultural de Bretanha, 1984.
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Perès, Bernard Tanguy, Les biens de la Couronne dans la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan, d'après le rentier de 1544, Institut culturel de Bretagne, 1984.


text:
Arraincourt
Arraincourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés.
- Franc-alleu del País Messin.
- Arraincourt A #èsser desligat de Brulange l'an 1985.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés.
- Franc-alleu du Pays Messin.
- Arraincourt a été détaché de Brulange en 1985.


text:
Amnon Yitzhak
Amnon Yitzhak qu'ei un rabin ortodòxe haredí israelian vadut a Tel Aviv lo 8 de noveme de 1953. Qu'ei lo cap deu partit politic Koah LeHashpi'a.
Biografia[modificar | modificar la font]
Gessit d'ua familha judiva iemenita non religiosa, qu'estudiè l'electronica dens l'escòla nacionau de Tel-Nordau e que serví dens la fòrça aeriana. A 24 ans que vadó religiós arron d'escàder lo libe Kitzur Shulkhan ʿArukh (« Abracat de la Taula Botada »), qui avèva arrecebut per la soa Bar Mitzvah[1].
En 1986, qu'establí l'associacion non lucrativa Shofar entà promàver lo « tornar a la religion ». Conferencèr extraordinari, qu'ei vadut un rabin hèra coneishut au demiei de la populacion judiva israeliana.
Qu'a abordat la question de l'autoritat seculara sionista e qu'a publicat un vidèo titolat « Herzl e lo Sionisme », qui presenta ua vision critica d'ambdus: « Que i avó dus grans criminaus dens l'istòria deu pòble judiu: Hitler e Herzl. Hitler que voló destrusir lo còs de la nacion judiva. Herzl que voló tuar l'amna, qui ei hèra mei importanta que lo còs ».


text:
Gagauz
Los Gagauzes son un pòble turc establesit en Moldàvia, atal coma en Ucraïna e Romania que demòra principalament en Gagauzia. Son aperaqui 200 000. Parlan lo gagauz, e plan sovent lo rus. I a tanben de Gagauzes que parlan lo romanés e l'ucraïnian. Son crestians ortodòxes e lor lenga es oficiala en Gagauzia amb lo rus e lo romanés.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Gagauzes son signalats al sègle 13 dins l'actuala Bulgaria. Convertits al crestianisme dempuèi bèl brieu, patiguèron de nombrosas persecucions e migrèron al nòrd de Danubi, entre 1750 e 1846.
Gagauzia faguèt partida de l'empèri rus fins a 1918, de Romania (1918-1940 e 1941-1944), de l'URSS (1940-1941, 1944-1991). Dempuèi 1991, es moldava.
Los Gagauzes dins lo mond[modificar | modificar la font]
Moldàvia[modificar | modificar la font]
La populacion gagauza a conegut una expansion notabla dempuèi 1959 un desvolopament demografic favorable e superior a lo de la populacion de Moldàvia. Çaquelà, aquela expansion sembla tancada a l'ora d'ara.
Ucraïna, Russia e ex-URSS[modificar | modificar la font]
En 1979, i aviá 173 179 Gagauzes en URSS e en 1989, 197 768. Lo nombre de Gagauzes vivent dins los autres païses de l'URSS passèt atal de 35179 a 44 220 en 10 ans (10051 vivián en Russia, 31 967 en Ucraïna e 2 202 dins las autras republicas). Aqueles nombres se son probablament mantenguts per las autras republicas. En Russia i aviá 13 690 Gagauzes al recensament de 2010, e 31 923 al recensament ucraïnian de 2001. Lo nombre total de Gagauzes dins las autres païses de l'ex-URSS pòt èsser estimat a 48 000 en 2010.
Romania e Bulgaria[modificar | modificar la font]
En 2002, 45 personas se declarèron de nacionalitat gagauza. Es pauc quand se sap que entre 1918 e 1940 gaireben tots los Gagauzes èran en Romania.
En Bulgarian, èran un pauc mai amb 540 membres al recensament de 2001.
Autres païses[modificar | modificar la font]
Qualques Gagauzes an emigrat en Euròpa, Turquia, e mai America. Lor nombre es desconegut mas representa al mens qualques milieirats.
Lenga[modificar | modificar la font]
Veire tanben: Gagauz (lenga)
Al recensament de 2004, en Moldàvia, lo gagauz èra la primièra lenga de 69,42% dels Gagauzes, lo rus de 27,42%, lo moldau/romanés de 2,28%. 0,28% utilizavan l'ucraïnian, 0,56% lo bulgar e 0,04% d'autras lengas. La proporcion de los que sabon parlar gagauz, rus o romanés es ben superiora. Lo bilingüisme rus/ gagauz es d'usatge. Lo romanés es ben mens praticat.


text:
915
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 915 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Acabament de la campanha de l'emir Munis al-Muzaffar en Egipte còntra leis armadas fatimidas qu'avián atacat lo país en 914.


text:
Brasil
Brasil o oficialament la Republica Federala de Brasil (en portugués: República Federativa do Brasil) es lo país mai grand e mai poblat d'America Latina e lo cinquen tant en populacion coma en superfícia del mond. S'espandís sus 8 514 876,599 km² e es localizat dins la part centreorientala de l'America del Sud. Al nòrd tòca a Veneçuèla, Guyana, Surinam e la Guaiana francesa. Al nòrd-oèst tòca a Colómbia, a l'oèst tòca a Bolívia e Peró. Al sud tòca a Uruguai e al sud-oèst a Argentina e Paraguai. Los sols païses d'America del Sud que Brasil a pas de frontièra amb eles son Chile e l'Eqüator. En defòra del continent, Brasil possedís qualques pichòtas illas de l'ocean Atlantic: Penedos de São Pedro e São Paulo, Fernando de Noronha, e Trindade e Martim Vaz e las pichòtas illas coralianas sonadas Atol das Rocas.
Lo gentilici es brasilièr -ièra (-èir -èira, -èr -èra, -ier -iera).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans era arribada deths explorators portuguesi amiadi per Pedro Álvares Cabral en 1500, Brasiu qu'avie estat abitat per pòbles seminomades dempús apuprètz 6000 ans. Pendent eths pròplèu tres sègles, eth territòri que siguèc poblat peths immigrants portuguesi, qu'espleitèren eths recorsi forestaus deth país, e mès tard eths recorsi minaires. Que i desvolopèren tanben era agricultura dera cana de sucre. Eth trabalh pendent eth periode coloniau qu'ère basat ena esclavatge. Atengut aths pògui nombrosi pòbles indigènas, eths afortunadi que crompèren esclaus africani que cambiarien era demografia deth país.
Era annada de 1800, era Reina Maria I de Portugau e sa hilh e regent, eth futur Joan VI de Portugau, en tot húger dera invasion de Napoleon, que s'establiren en Brasil damb tota era familha reiau. Encara que i tornarien tà Portugau eth 1821, aguest periòde que dauric eths pòrts comerciaus ath Reiaume Unit (isolat per França de Napoleon) e era elevacion de Brasil ath estatut de "reiaume unit" ara corona portuguesa. Eth prince-regent Pedro I de Brasil e IV de Portugau que declarèc era independéncia eth 7 de seteme, 1822, en tot establir eth empèri independent deth Brasil. Aquerò non representave cap un movement d'independencia coma ena rèsta deth continent american, senon ua separacion deth Empèri Portugués damb eth tròn en tot restar en mans dera casa de Bragança.
Encara qu'ère ua monarquia, eth Empèri Brasilèr que siguec ua democracia ath estil britanic. Era intensa immigracion europèa que creèc es basas entara industrializacion e era esclavatge siguec a pòga pòc abolida. Pedro I que siguec succedit per sa hilh Pedro II, eth quau se trobèc ath miei d'ua disputa politica entre era armada e eth gabinet, e pes crisis causadas pera guèrra damb Paraguai (fomentada per Reiaume Unit) e non dobtèc en sacrificar eth sòn poder coma monarca entà esvitar ua guèrra civiu entre armada e marina. Que renoncièc eth 15 de noveme de 1889, e era republica federau que siguec establida.
Ara fin deths sègles XIX e XX, Brasil qu'arrecebec mès de 5 milions d'immigrants europèus e japonesi. En aguest periòde Brasil que s'industrializèc e colonizèc e desvolopèc eths territòris interiors. Era democracia brasilèra que siguec reemplaçada per dictaduras en tres periòdes pendent eth sègle XX. En darrèr periòde, de 1964 a 1985, Brasil que siguec governat per generaus designadi pera armada. Eth 1985, era democracia que siguec restablida.
Politica[modificar | modificar la font]
Segon la Constitucion de 1988, Brasil es una republica federativa presidencialista. La constitucion de 1988 dona d'amples poders al govèrn federal, e lo president e lo vicepresident[2] son elegits amassa per vòte popular per un periòde de quatre ans. Lo president a un poder executiu important qu'es a l'encòp cap d'Estat e cap de govèrn, e a la facultat de designar lo govèrn. Lo sistèma es inspirat pel modèl nòrd-american. Malgrat aiçò, lo sistèma legal brasilièr seguís la tradicion romana-germanica. Actualament Brasil es governat per Dilma Rousseff[3]la primièra femna president del país. Lo vicepresident es Michel Temer.
De manièra simultànea a las eleccions presidencialas, son elegits los membres del Congrès Nacional de Brasil, sèti del poder legislatiu, dividit en doas cambras parlamentàrias: la Cambra dels Deputats,[4] que sos membres an mandat de quatre ans,[5] e lo Senat Federal,[6] que sos membres an de mandats de uèch ans e son renovats en un tèrç e dos tèrces alternativament cada quatre ans. S'elegisson actualament 81 senadors (tres per cada estat e tres per lo Districte Federal) e 513 deputats. Los deputats son elegits mejançant la representacion proporcionala e los senadors segon lo metòde de l'escrutinh uninominal majoritari.
Finalament, i a lo poder judiciari, que son instància maximala es lo Tribunal Federal Suprèm, responsable d'interpretar la Constitucion Federala[7], e integrat per onze ministres a vida designats pel president, amb aprobacion del Senat. La carga de ministre del Suprèm Tribunal es vitalícia. Lo poder judicial compren tanben lo Tribunal Superior de Justícia, lo Tribunal Superior del Trabalh, lo Tribunal Superior Electoral e lo Tribunal Superior Militar. Totes jutjan en darrièra instància las matèrias de las siás qualificacions.
Geografia[modificar | modificar la font]
La geografia es divèrsa, amb païsatges semiàrids, montanhoses, tropicals, subtropicals, e amb climas que vàrian del sec al pus umid clima eqüatorial. Contrastan tanben lo clima mai doç de la Region Sud amb son clima subtropical e geladas frequentas. Al Brasil se tròban divèrses recòrds de la geografia mondiala, coma la region del Pantanal en Mato Grosso do Sul e Mato Grosso, un dels màgers airals immergits del mond, considerada per l'UNESCO coma resèrva de la biosfèra; l'illa del Bananal, al riu Araguaia, la pus granda illa fluviala del mond; l'illa de Marajó, la pus granda illa maritimo-fluviala del mond; las illas Anavilhanas, l'archipèla fluvial pus grand del mond, localizadas dins lo fluvi d'Amazonas, qu'es lo pus grand en volum d'aiga e lo pus long del mond[8][9].
Ciutats mai grandas - (abitants en 2005)
- São Paulo - (10 927 985)
- Rio de Janeiro - (6 094 183)
- Salvador - (2 673 560)
- Belo Horizonte - (2 375 329)
- Fortaleza - (2 374 944)
- Brasília - (2 333 108)
- Curitiba - (1 757 904)
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
A causa de las siás dimensions continentalas, Brasil es un país amb una rica diversitat de culturas, que sintetizan las divèrsas etnias que forman lo pòble brasilièr. Per aquela rason, existís pas una cultura brasilièra omogenèa, mas un mosaïc de divèrses corrents culturals que forman, amassa, la cultura de Brasil. Es de notar que, après mai de tres sègles de colonizacion portuguesa, la cultura de Brasil es, majoritàriament, de raiç lusitana. Es justament aquel eiretatge cultural lusitan que compausa l'unitat de Brasil: son d'etnias diferentas, malgrat aiçò, totes parlan la meteissa lenga [10] (es a dire portugués) e, gaireben totes, son crestians, amb ampla predominança de catolics. Aquela egalitat lingüistica e religiosa es un fach rar per un país immens coma Brasil.
E mai siá un país de colonizacion portuguesa, d'autres grops etnics daissèron d'influéncias prigondas dins la cultura nacionala, en se destacant los pòbles indigènas, los africans, los d'italians e los d'alemands. Las influéncias indigènas e africanas daissèron de marcas dins lo domeni de la musica, de la cosina, del folclòre, dins los caractèrs emocionals e dins las fèstas popularas de Brasil. Es evident que qualques regions recebèron una màger contribucion d'aqueles pòbles: los estats del Nòrd an fòrta influéncia de las culturas indigènas, mentre que de regions del Nòrd-èst an una cultura fòrça africanizada.
Mentre que mai al sud de Brasil, la cultura es mai europeïzada. Dins lo Sud del país las influéncias de l'immigracion italiana e alemanda son evidentas, que siá dins la cosina, la musica, las abituds e l'aparéncia fisica de las personas. D'autras etnias, coma los arabis, espanhòls, poloneses e japoneses contribuiguèron tanben a la cultura de Brasil, malgrat aiçò, d'un biais pus limitat.
Patrimòni istoric[modificar | modificar la font]
L'interès oficial per la preservacion del patrimòni istoric e artistic en Brasil comencèt amb l'institucion en 1934 de l'"Inspeccion del Monuments Nacionals". Puèi lo "Servici del Patrimòni Istoric e Artistic Nacional" i succediguèt, e uèi lo sector es administrat nacionalament pel Institut del Patrimòni Istoric e Artistic Nacional (IPHAN), que possedís ja mai de 20 000 bastissas tombados, 83 ostals de camp e conjunts urbans, 12 517 ostals de camp arqueologic donat de nauta, mai d'un milion d'objèctes arrolados, en comprenent l'acervo museológico, près de 250 000 volums bibliográficos e vasta documentacion arquivística [11]. Tradicions imateriais coma lo samba de ròda del Recôncavo Baiano e l'art grafic e pintura corporala dels indians Wajapi de l'Amapá tanben ja foguèron reconegudas coma Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO. Tanben los estats e qualques municipalitats possedisson ja d'instàncias pròprias de preservacion e l'interès dins aquel airal a crescut los darrièrs ans.
Encara amb l'intensa activitat dels organs oficials, lo patrimòni nacional sofrís encara frequent depredação e a la siá proteccion e sustentabilidade limitadas per l'escassesa de budgèts e per la fauta de consciéncia de la populacion envèrs la riquesa de la siá eiretatge culturala e artistica e envèrs lo besonh d'un despartiment de responsabilitats per la siá salvaguarda efectiva a tèrme long [12].
Lo patrimòni istoric brasilièr es un dels pus ancians d'America, en essent risi mai que mai en relíquias d'art e arquitectura barròcas, concentradas sustot dins l'estat de Minas Gerais (Ouro Preto, Diamantina, São João del Rei, Sabará, Congonhas, etc.) e en de centres istorics de Recife, São Luís, Salvador, Olinda, Santos, entre d'autras vilas.
Possedís tanben dins los grands capitals nombroses e d'importantas bastissas d'arquitectura eclectica, de la transicion entre los sègles XIX e XX, e de arquitectura modernista, ont Brasilia, lo sieu exemple màger, es l'unica vila modèrna del mond reconeguda per l'UNESCO coma Patrimòni Cultural de l'Umanitat en foncion de la siá arquitectura, expression de la cultura brasilièra avalorada internacionalament.
I a tanben diversitat dins d'ostals de camp arqueologic, coma lo trobat en lo sud de l'estat del Piauí: Serra da Capivara. Los problèmas afrontats per la majoritat dels ostals de camp arqueologic brasilièrs afèctan pas los mai de 600 ostals de camp que son en lo Parque Nacional da Ressèga da Capivara, en lo Piauí. Localizat dins un airal de 130 000 ha lo Parque Nacional da Ressèga da Capivara es un exemple de conservacion del patrimòni istoric e artistic nacional. En 1991, foguèt consagrat Patrimòni Mondial per l'Unesco.
La Ressèga da Capivara es una dels airals mai protegits de Brasil, doncas es jos la gàrdia de l'Iphan, Ministèri del Mitan ambient (MMA), Fundahm e del Ibama local, qu'a poder de polícia. En aquel meteis airal se localiza lo Musèu de l'Òme American, ont se tròba çò de mès de vièlh fossil uman trobat en America e lo segond mai vièlh del mond.
Espòrt[modificar | modificar la font]
Lo fotbòl es l'espòrt pus important en Brasil. La seleccion brasilièra de fotbòl es considerada la melhora del mond en detenent cinc còps lo títol de campion. Autres espòrts a grand pes dins lo país coma lo basketeball, lo volleyball, lo tennis, lo futsal, d'espòrts radicales, entre unes autres.
Brasil aculhís ja divèrses eveniments esportius d'ample escalièr: lo país organizèt a Copa del Mond FIFA de 1950 e foguèt causit per aculhir a Copa del Mond FIFA de 2014. São Paulo organizèt los de Jòcs de Pan-american de 1963 e lo Rio de Janeiro recebèt los de Jòcs de Pan-american de 2007. Brasil ensaja a l'ora d'ara pel quatren còp lo drech de recebre los de Jòcs Olimpics d'Estiu de 2016.
Idiòma nacional[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Brasil es lo portugués, idiòma parlat e escrit per l'immensa majoritat de la populacion. Lo portugués es la lenga usada dins las institucions d'ensenhament, dins los mejans de comunicacion e dins los negòcis. Brasil es l'unic país de lenga portuguesa de las Americas.
L'idiòma parlat e escrit en Brasil diferís leugièrament de l'utilizat en Portugau e dins los autres païses lusofòns. En rason de las diferéncias geograficas e culturalas entre Brasil e Portugau, e tanben de las divèrsas politicas lingüisticas bastidas pels dels païses a l'ample dels ans, lo portugués brasilièr e lo portugués europèu ne l'evolucionèron de forma uniformi. I a fòrça divergéncias entre las nòrmas cultas de las de las variantas de la lenga, sustot que se fa referéncia en el la la fonética, a l'ortografia e al sistèma pronominal. Encara aital, de talas diferéncias en lo comprometon la compreneson mutuau.
I a encara divèrsas variacions dialectalas intèrnas al portugués brasilièr, que se connèctan sustot la diferéncia regionala e sociala.
Lo lengatge brasilièr de senhals es tanben considerat un mejan legal de comunicacion dins lo país.
Idiòmas indigènas e d'immigrants[modificar | modificar la font]
S'estima qu'a l'epòca del Descobrimento, se parlava mai de mila lengas en Brasil. A l'ora d'ara, aqueles idiòmas son redusits a 180 lengas. De las 180 lengas, sonque 24, o 13%, an mai de mila locutors; 108 lengas, o 60%, an entre cent e mila locutors; del temps que 50 lengas, o 27%, an mens de 100 locutors e la mitat d'aquelas, o 13%, an mens de 50 locutors, çò que mòstra qu'una granda part d'aqueles idiòmas son en risc seriós d'escandilhament.
Los primièrs ans de colonizacion, las lengas indigènas èran parladas inclusivament pels colons portugueses, qu'adoptèron un idiòma mixte basat en la lenga tupi. Per èsser parlada per gaireben totes los abitants de Brasil, demorèt coneguda coma lenga generala. Malgrat aiçò, al sègle XVIII, la lenga portuguesa se faguèt oficiala de Brasil, çò que culminèt en la gaireben desaparicion d'aquela lenga comuna.
Amb lo transcórrer dels sègles, los indians foguèron exterminats o aculturats per l'accion colonizadora e, amb aiçò, de centenats dels sieus idiòmas foguèron extints. A l'ora d'ara, los idiòmas indigènas son parlats sustot en lo Nòrd e Centri-Oèst. Las lengas pus parladas son del tronc Tupi-guarani.
De mai de las desenas de lengas autoctònas, de dialèctes d'origina alloctònas son parlats en de colònias ruralas mai isoladas del Brasil meridional, sustot lo hunsrückisch e lo talian (o vènet brasilièr), d'originas alemanda e italiana, respectivament[13][14].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística - Sinopse do Censo Demográfico 2010
- ↑ http://www.presidencia.gov.br/espanhol/Estructura/
- ↑ http://www.presidencia.gov.br/presidente/
- ↑ http://www2.camara.gov.br/conheca
- ↑ http://www2.camara.gov.br/internet/conheca/comofunciona.html
- ↑ http://www.senado.gov.br/sf/senado/senado.asp
- ↑ http://www.constitution.org/cons/brazil.htm
- ↑ http://noticias.uol.com.br/ultnot/cienciaesaude/ultnot/reuters/2007/06/01/ult4296u177.jhtm
- ↑ http://opovo.uol.com.br/opovo/brasil/704392.html
- ↑ (en) Freyre, Gilberto. 'L'experiéncia afrobrasilièra - l'influéncia africana en la cultura brasilièra. UNESCO, mai-junh de 1986. Obtengut lo 16 d'agost, 2007.
- ↑ Ministèri de la Cultura.
- ↑ Almeida, Luiz Fernando de. O Brasil e os Desafios do Patrimônio (Brasil i los Desafiaments del Patrimòni). Portal del Ministèri de la Cultura, 13 de genièr de 2007.
- ↑ DW-World.de, L'alemand lusitano del Sud de Brasil
- ↑ Lo Talian.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Govèrn de Brasil, en portugués.
- Ministèri de Torisme de Brasil en portugués, anglés, francés, castelhan, italian, alemand


text:
Lo Misantròp o l'Atrabilari Amorós
Lo Misantròp o l'Atrabilari Amorós (en francés Le Misanthrope ou l'Atrabilaire amoureux) qu'ei ua comedia en 5 actes de Molière interpretada peu purmèr còp lo 4 de junh de 1666 au Teatre deu Palais Reiau.
Lo son personatge principau, Alceste, que vòu estar e demora sincèr e vertadièr en tot regetar, dinc a las darrèras extremitats, l'ipocrisia, au punt de non pas poder integrà's dens la societat, hèita de convencions e on lo pragmatisme b'impausa de negociar la vertat. Amorós de Célimène, que la vòu convéncer de seguir lo medish camin en bèth s'estremar deu mòn.
Somari
Personatges[modificar | modificar la font]
- Alceste: aimador de Célimène.
- Philinte: amic d’Alceste.
- Oronte: aimador de Célimène.
- Célimène: aimadora d’Alceste.
- Éliante: cosia de Célimène.
- Arsinoé: amiga de Célimène.
- Acaste: marquès.
- Clitandre: marquès.
- Basque: vailet de Célimène.
- Un guarde.
- Du Bois: vailet d’Alceste.
Resumit[modificar | modificar la font]
Acte I[modificar | modificar la font]
Alceste qu'arcasta lo son amic Philinte en lo bèth reprochar d'estar ipocrita en societat per'mor de non pas díser tostemps e a totòm çò qui pensa en vertat. Philinte que'u respon que no's pòt pas estar tostemps sancerament onèste en societat e que s'estona de véder qu'Alceste qu'ei amorós de Celimène, ua joena hemna mondana e superficiau. Arron, Oronte qu'arriba entà domandar a Alcestela soa amistat e lo son avís suu los vers que vien de compausar. Alceste que respon qu'ei tan sincère que'u cau temps entà balhar la soa amistat e que los sons vers que son deus maus. Oronte ofensat que se'n va ; la crenta qu'emplegui la soa influéncia politica qui ei grana que demora.
Acte II[modificar | modificar la font]
Alceste qu'arcata adar Celimene per'mor de s'amigalhar dab totòm çò qui l'empacha de poder créder au son amor. Davant Acaste e Clitandre, dus deus sons pretendents, que lo vòu obligar a causir. Un oficièr qu'arriba e que l'obliga a'us seguir. Òm cranh qu'ei per'mor de la coentas dab Oronte.
Acte III[modificar | modificar la font]
Acaste e Clitandre que's descobreishen rivaus. Arron Arsinoe que cossira entà la díser qu'òm devisa hèra suber la soa moralitat (que horneish qu'era, de segur que pren la soa dehensa). En tot seguir suu medish terren, Celimene que la merceja en bèth la díser que deu son costat qu'a tanben presa la soa dehensa quan a entenut a díser qu'Arsinoe qu'aveja dab las soas leçons de morau ; conclusion, be i a un atge per tot.
Arsinoe que vòu estremar Alceste (qui gaudeish de la soa admiracion) de Celimene e que perpausa a purmèr de'u muishar una pròva de la soa culpabilitat.
Acte IV[modificar | modificar la font]
Éliante (cosia de celimene) e Philinte que devisan deu lor amic Alceste e de las coetas qu'amian la soa atituda radicau. Éliante qu'avoa qu'a maugrat de tot que n'ei amorosa. Philinte, deu son costat qu'avoa que l'aima era, Éliante. Arron Alceste qu'arriba justament furiós en tot se créder enganat per Celimene e que doanda, entà'u venjar, a Éliante e l'esposar. Celimene qu'arriba au son tor e que reprocha a Alceste de tostemps se mes·hidar e que per aquesta rason que refusa de'u mishar la pròva de la soa onestetat.
Acte V[modificar | modificar la font]
Alceste, furiós d'aver injustament perdut lo son procès, que's vòu estremar deu monde. Davant Alceste, Oronte, e Clitandre, Acaste que legeish ua letra qui pròva que Celimene que s'ei trufada de tots amassas. Tots que l'abandona a despart d'Alceste qui la perpausar de l'esposar se'u segueish dens lo son exili causit. Era, a maugrat de tot, que's denega per'mor de tròp aimar víver en societat. Deu lor costat, Éliante e Philinte que decideishen de's maridar.


text:
Universitat de Nòva York
L’Universitat de Nòva York (en anglés : New York University (o NYU), ancianament University of the City of New York) es una universitat privada americana situada a Nòva York. Son campús principal es situat dins lo quartièr de Greenwich Village de Manhattan. Fondada en 1831 par l’òme politic american Albert Gallatin e un grope de nòvayorkés, l’Universitat de Nòva York es venguda la mai granda universitat privada de tòca non lucrativa del país, amb un nombre total d’estudiants que supera 40 000[1]. L’Universitat amassa quinze establiments (Schools, Colleges e Divisions) despartits sus sièis campús a travèrs Manhattan.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Detalhs de las inscripcions a l’Universitat per l’an 2006-2007, NYU Office of Institutional Research and Program Evaluation


text:
Estat latin de Constantinòple
L'Estat Latin de Constantinòple èra un estat latin fondat en 1204 après la presa de Constantinòple per la Quatrena Crosada e disparegut en 1261 après la reconquista de la capitala bizantina per l'Empèri de Nicèa. L'objectiu dei Crosats d'Occident èra de crear un estat fidèu a la Glèisa Catolica Romana e Venècia gardava e aumentava sei basas comercialas dins la region. Pasmens, l'estat mau capitèt d'installar sa dominacion sus la region e demorèt sota la pression militara dei principats bizantins creats après l'afondrament de l'Empèri Bizantin. A partir de la fin deis annadas 1230, la situacion militara èra fòrça malaisada e lei Bizantins reconquistèron finalament Constantinòple en 1261.


text:
Alemands de Romania
Los Alemands de Romania constituisson un grop etnic amenaçat d'Euròpa. Los Alemands son presents en Romania dempuèi 800 ans mas fa dos milenis que de populacions germanicas se son installadas o an traversat aqueles territòris. An jogat un ròtle plan important dins l'istòria e dins la cultura romanesas. A l'ora d'ara son sonque 36 884[1] ( de comparar amb 786 000 en 1939).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Lengas
- 3 Religions
- 4 Los diferents grops
- 5 Demografia
- 6 Situacion actuala e perspectivas
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Romania parlan gaireben tots romanés coma lenga primièra o segonda. D'unes que i a sabon tanben l'ongrés.
En 2002,[2] sus 59 764 Alemands, 42 014 avián l'alemand (tots dialèctes) coma lenga mairala (70,3%), 11 094 lo romanés (18,6%), 6 413 l'ongrés (10,7%) e 243 d'autras lengas (0,4%).
Dins Romania tota, 44 888 personas avián l'alemand coma lenga mairala (42 014 Alemands (93,6%), 1655 Romaneses, 497 Ongreses e 722 d'autras originas).
Cada grop alemand parla un dialècte o un parlar diferent. D'unes que i a sabon pas l'alemand estandard, subretot demest los ancians. Aqueles parlars son a se morir.
L'alemand estandard es ensenhat dins las escòlas etnicas alemandas e es la tresena lenga estrangièra mai estudiada en Romania ( après l'anglés e lo francés).
Religions[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Romania son en general catolics o protestants, coma los Ongreses de Romania. Los Romaneses son, eles, ortodòxes a mai de 90%.
En 2002,[3], 36 040 èran catolics romans (60,3%), 1542 grecocatolics (2,6%), 16 127 protestants (27%), 5246 ortodòxes (8,8%) e 809 (1,3%) d'autras religions o sensa religion.
Los diferents grops[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Romania constituisson pas un grop unitar. Son devesits en mai d'un grop per de causas istoricas e d'etnogenèsi.
Los Saxons[modificar | modificar la font]
Los Saxons de Transilvania consituisson lo grop per excelléncia dels Alemands de Romania. Es a aqueles que se pensa quand òm se referís als Alemands de Romania.
Se son installats dins la region al sègle 12 e an participat activament a la vida locala en fondant de ciutats e en desvolopant l'economia. De consultar: lista de las ciutats e dels vilatges fondats pels Saxons de Transilvania.
En 1900, representavan encara la majoritat de la populacion de Sibiu. Ara i representan una minoritat pauca[4] nombrosa (2011, 1%).
De consultar tanben: Saxons de Transilvania.
Los Soabes[modificar | modificar la font]
Los Soabes de Banat son a l'ora d'ara estimats a mens de 10 000. S'installèron dins la region a partir de 1718, data de la conquista pels Austriacs.
Per mai de detalhs: Soabes de Banat
Los Soabes de Satu Mare[modificar | modificar la font]
Los Alemands de las montanhas de Banat[modificar | modificar la font]
Los Landlers[modificar | modificar la font]
Los Landlers son una minoritat plan reducha en nombre que demòra a Sibiu , Apoldu de Sus e Cristian. Parlan un dialècte diferent dels Saxons de Transilvania. La majoritat dels Landlers a emigrat en Alemanha après 1989. La minoritat, en Romania, comptariá mens de 200 membres en 2013. En 2002, i aviá encara 66 Alemands a Cristian e 74 a Apoldu de Sus. Es una minoritat en via de disparicion.
Los Zipsers[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Dobroja[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Dobroja èran una minoritat alemanda vivent en Dobrogea. Amb la Segonda Guèrra mondiala an gaireben desaparagut coma minoritat locala en 1945.
De consultar: Alemands de Dobrogea.
Los Alemands de Bucovina[modificar | modificar la font]
Installada a partir de 1815, la minoritat alemanda de Bucovina a desaparegut en 1945 amb lo rapatriament dels darrièrs membres de la communautat. En 1910, representèron duscas 21% de la populacion de Bucovina.
Los Alemands de Bessarabia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Los Alemands representèron fins a la Segonda Guèrra mondiala, mai o mens 4% de la populacion romanesa. Amb la desfacha de 1945, l'arribada dels comunistas e lor casuda en 1989, mai de 90% dels Alemands abandonèron aquelas regions que i vivián de còps que i a dempuèi de sègles.
Situacion actuala e perspectivas[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'Allemands a l'ora d'ara (36 884) ne fa una pichona communuatat sensa comparason amb l'importància istorica de la preséncia alemanda dins aquelas regions.
Pasmens, se constata una revalorizacion de l'eiretatge alemand en Romania e un image globalament positiu d'Alemanha. Se concretiza per exemple per la frequentacion de las escòlas alemandas per de Romaneses que pensan que la conoissença de l'alemand pòt ajudar sos enfants dins l'avenidor[6]. Per aquesta rason, los Alemands que representan 3% del total de las minoritats, representavan gaireben 10% dels escolans en lenga minoritària (de fach la majoritat dels escolans son pas d'Alemands).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Donadas oficialas del recensament de 2011
- ↑ http://www.insse.ro/cms/files/RPL2002INS/vol4/tabele/t3.pdf
- ↑ recensament http://www.insse.ro/cms/files/RPL2002INS/vol4/tabele/t5.pdf
- ↑ Recensament de 2011
- ↑ Hannelore Baier, Martin Bottesch, u.a.: Geschichte und Traditionen der deutschen Minderheit in Rumänien (Lehrbuch für die 6. und 7. Klasse der Schulen mit deutscher Unterrichtssprache). Mediaș 2007
- ↑ http://www.old.edu.ro/minoritati_4.html


text:
Savòia
Savòia (en francoprovençau Savouè, en francés Savoie, en italian Savoia) es un país istoric d'Euròpa, dins lo sud d'Arpitània e dins lo nòrd-oèst deis Aups. Coma region culturala, Savòia compren essencialament, uei:
- dins l'estat francés: lei dos departaments de Savòia e Auta Savòia.
- dins l'estat italian: la Vau d'Aosta.
Lo gentilici es savoiard -a o savoian -a.
Formèt longtemps una poténcia politica creissenta nommada comtat de Savòia, puei ducat de Savòia. Son centre politic foguèt d'en primier a Chamberí, sus lo pendís oèst deis Aups. Puei s'espandiguèt tanben sus lo pendís èst, despassèt la vièlha tèrra savoiarda de la Vau d'Aosta per dominar Piemont. Lèu Piemont e la vila de Turin foguèron lo centre novèu de l'estat de Savòia. Aquel estat prenguèt puei lo nom de reiaume de Sardenha en 1720, amb lo restacament de l'illa de Sardenha, e mai se restava centrat politicament en Piemont. Aqueste reiaume foguèt a son torn lo nuclèu de l'estat italian unificat, creat en 1861.
En Occitània, la dominacion politica de l'estat de Savòia (o dau reiaume de Sardenha) s'exerciguèt longtemps dins lei Valadas Occitanas e dins la Comtat de Niça.


text:
Veckersviller
Veckersviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Importanta activitat industriala a l'epòca gallo-romaine.
- Anciana possession del prieuré de Lixheim en la distincion de Hérange.
- Importante activité industrielle à l'époque gallo-romaine.
- Ancienne possession du prieuré de Lixheim dans la seigneurie d' Hérange.


text:
Lòtja Lautaro
La Lòtja Lautaro - a l'origina aperada Lòtja deus Cavèrs Racionaus (reg. Lòtja dels Cavalièrs Racionaus) que ho ua branca de la francmaçoneria qui ho fondada a Londres peu militar, aventurèr e revolucionari veneçolan Francisco de Miranda en 1797 dab lo pretzhèit de liberar l'America espanhòla de l'autoritat coloniau.
Enter los sons membres que comptè :
- Francisco de Miranda
- Santiago Mariño
- Andrés Bello
- Luis López Méndez
- Simón Bolívar
- Bernardo O'Higgins
- José de San Martín
- Tomás Guido
- Francisco Isnardi
- Ambrosio Plaza Farfán
- José Cortes de Madariaga
- Juan Pablo Fretes
- Bernardo Monteagudo
- Manuel José García
- José Antonio Alvarez Condarco
Lo son que ren omatge a l'indian araucan mapuche Lautaro que dab maquiavelisme resistí aus conquistadors espanhòls.


text:
Agéncia Espaciala Europèa
L'Agéncia Espaciala Europèa (European Space Agency, ESA) foguèt creada en l'an 1975. Es una organizacion intergovernamentala consacrada a l'exploracion de l'espaci. Actualament 18 Estats participan al projècte, e lo seu sèti es a París, França. L'agéncia a un personal de 1900 trabalhadors, sens comptar las entrepresas jos contractes, e un budgèt de 3 000 000 000 èuros (2005).
- La plataforma de lançament de l'ESA es lo Centre espacial de Guaiana a Kourou, Guaiana Francesa, un luòc causit pr'amor de la proximitat amb l'Eqüator, dempuèi ont se pòt accedir pus facilament a las orbitas comercialas. Pendent l'èra d'Ariane 4, l'ESA ganhèt la posicion de cap del mercat, e es actualament lo competitor mai important de la NASA per exploracion de l'espaci.
- Las missions scientificas de l'ESA an una basa a l'ESTEC de Noordwijk, Païses Basses,
- las missions d'observacion de la Tèrra son a l'ESRIN a Frascati, Itàlia,
- lo contraròtle de missions (ESOC) es a Darmstadt, Alemanha,
- lo Centre Europèu d'Astronautas (EAC), qu'entrena los futurs astronautas es a Colonha, en Alemanha.
- l'ESAC, lo Centre Europèu d'Astronomia Espaciala, localizat a Villanueva de la Cañada, Madrid, Espanha es lo centre ont se menan a tèrme las operacions scientificas de las missions d'astronomia e planetàrias de l'ESA, en mai de la recompilacion, l'archivatge e la distribucion de las donadas obtengudas per la comunitat scientifica
Membres[modificar | modificar la font]
L'ESA es formada de las organizacions espacialas e autras entitats de 18 païses:
- Alemanha,
- Àustria,
- Belgica,
- Danemarc,
- Espanha,
- Finlàndia,
- França,
- Grècia,
- Païses Basses,
- Irlanda,
- Itàlia,
- Luxemborg,
- Norvègia,
- Portugal,
- Reialme Unit,
- Suècia,
- Soïssa,
- Chequia.
Se prevei l'arribada d'autres païses que se son jonches recentament a l'Union Europèa.


text:
Dornecy
Dornecy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dornecy Es un vilatge rural, al limit nòrd-oèst del Morvan, entre Clamecy (Nièvre) (8km) e Vézelay (16 km). A situat entre dos monts : Brevois e Martin. Lo vilatge a traversat pel Armance, un afluent del Yonne :
« Es en un pichon val resserré #que nais humblement la tota pichona Armance, a qualques #cent mètres del castèl ont #nàisser lo grand Vauban. Dètz uèch quilomètres, a panatòri d'ausèl,lo separan de la siá desbocadura, mas las détours #que lududes impausen las reliefs del sòl e los méandres #que lududes suggerís la siá fantasia fan mai que duplicar aquela distància. Partida de la quòta 284, ela débouche a 164 solament en la Yonne, #çò que dona una pendenta mièja de 3 millimètres per mètre, mas aquela pendenta es fòrça variable seguent los ponches ont es tortueuse o estend gaireben. » Ferdinand Maié-Davy
Dornecy est un village rural, à la limite nord-ouest du Morvan, entre Clamecy (Nièvre) (8km) et Vézelay (16 km). Il est situé entre deux monts : Brevois et Martin. Le village est traversé par l'Armance, un affluent de l'Yonne :
« C'est dans un petit val resserré que naît humblement la toute petite Armance, à quelque cent mètres du château où naquit le grand Vauban. Dix huit kilomètres, à vol d'oiseau,le séparent de son embouchure, mais les détours que lui imposent les reliefs du sol et les méandres que lui suggère sa fantaisie font plus que doubler cette distance. Partie de la cote 284, elle débouche à 164 seulement dans l'Yonne, ce qui donne une pente moyenne de 3 millimètres par mètre, mais cette pente est très variable suivant les points où elle est tortueuse ou presque étale. » Ferdinand Maié-Davy
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La preséncia d'aiga, sosterranha e en superfícia daissa presumir d'una aucupacion fòrça anciana del luòc. A viscut pels Cèltas de contunh pels Romains, aital coma en testifica las nombrosas pèças e condecores al nom de César, Tibère, Néron o Constantin, de descobèrtas al cuert dels labours. Al cors de la Modèl:S- Girart de Roussillon, pòrti de Bourgogne e comte de Provence, regna sul Nivernais per acte reial. En 838, fa don de Dornecy e de Vézelay al monastèri femenin de la Santa-Vèrge situada en bas de la montanha de Sant-paire, #que serà reconstruit ne nautor après la siá destruccion mas per fraires aquelas fes-aicí. Aqueles religioses venon alavetz los autentics senhors de Dornecy. Pendent nòus sègles, lo pòble patís la siá sobeiranetat. Dornecy E d'una autra part vassal de las comtes, de contunh dels ducs de Nivèrns. Lo tilleul del Camp de la Vila i auriá #èsser plantat jol regna de Henri IV, d'ont lo nom d'arbre de Sully #que lududes es de còps donat ; li cal simbolizar la reconeissença de la populacion cap al rei [[François Ier de França|François Sègle I]], #que i aviá autorizat l'edificacion de las fortificacions de la vila a Modèl:La s-, alavetz sostengut per Ostal de Albret duchesse de Nivèrns.
La présence d'eau, souterraine et en surface laisse présumer d'une occupation très ancienne du site. Il est habité par les Celtes puis par les Romains, ainsi qu'en témoigne les nombreuses pièces et médailles au nom de César, Tibère, Néron ou Constantin, découvertes au court des labours. Au cours du Modèl:S- Girart de Roussillon, duc de Bourgogne et comte de Provence, règne sur le Nivernais par acte royal. En 838, il fait don de Dornecy et de Vézelay au monastère féminin de la Sainte-Vierge située en bas de la montagne de Saint-père, qui sera reconstruit en haut après sa destruction mais pour des moines cette fois-ci. Ces religieux deviennent alors les véritables seigneurs de Dornecy. Durant neuf siècles, le village subit leur souveraineté. Dornecy et d'autres part vassal des comtes, puis des ducs de Nevers. Le tilleul du Champ de la Ville aurait été planté sous le règne de Henri IV, d'où le nom d'arbre de Sully qui lui est parfois donné ; il doit symboliser la reconnaissance de la population envers le roi [[François Ier de France|François Sègle I]], qui avait autorisé l'édification des fortifications de la ville au Modèl:S-, alors soutenu par Marie d'Albret duchesse de Nevers.


text:
Òrdre espontanèu
L'òrdre espontanèu es l'aparicion espontanèa de l'òrdre dempuèi l'aparent caòs per mejan de l'autoorganizacion. Es tanben una teoria sociala que descriu l'aparicion de divèrses tipes d'òrdre social a partir d'una combinason liura de personas interessadas dins son pròpri benestar e qu'ensajan pas intencionalament de crear l'òrdre. Los partisans de la teoria tendon a pensar que l'òrdre espontanèu, es superior a tot tipe d'objècte que seriá estat creat per un dessenh. Alara:
- Dins tot tipe d'organizacion naturala o artificiala l'interaccion es superiora a la planificacion, las operacions amb d'instruccions simplas son superioras a aquelas d'instruccion complèxas, e l'autoorganizacion es superiora a l'organizacion amb una autoritat centrala.
- Pels èssers umans l'òrdre espontanèu se tradusís coma l'òrdre que resulta liurament de l'accion umana entre las personas, fàcia al desòrdre que sortís immancablament quand s'executa un dessenh uman sus las personas.
L'evolucion de la vida sus la Tèrra, lo lengatge uman, lo Drech, las règlas de circulacion, l'economia de mercat e lo sistèma dels preses e argent foguèron prepausats coma exemples classics de sistèmas que se desvolopèron per mejan d'un òrdre espontanèu pel benefici privat. L'òrdre espontanèu tanben s'utiliza coma sinonim de quin que siá comportament d'emergéncia o autoorganizat de que l'òrdre espontanèu per interès pròpri es sonque un exemple, experiéncias de comportaments emergents serián las adhocracia, la division del trabalh, l'autogestion dins las entrpresas, los programas collaboratius (ex. Wikipèdia),[1] o los malhum socials.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Lo concèpte d'òrdre espontanèu serviguèt d'inspiracion a Jimmy Wales., per Dick Clark, Mises.org


text:
Chipre
Chipre (en grèc Kύπpoς = Kypros, en turc Kıbrıs) es un país insular de l'Euròpa de l'Èst o de l'Asia de l'Oèst, dins la Mediterranèa Orientala. Tota l'illa forma un estat dempuèi 1960, nomenat Republica de Chipre, ont las lengas oficialas son lo grèc e lo turc. Mas dempuèi 1974 la partida nòrd es ocupada per Turquia que i a creat un estat non reconegut per la comunitat internacionala, sonat Republica Turca de Chipre del Nòrd.
La capitala es Nicosia.
Lo gentilici es chipriòta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Chipre es una republica presidencialista. Lo president es lo cap d'Estat e cap de govèrn, elegit per un periòde de 5 ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Chipre.


text:
Focea
Focèa (Φώkaιa / Phṓkaia) es una anciana ciutat grèga d'Asia Menora, que sos abitants anèron fondar Marselha. Son site es ara ocupat per la ciutat turca de Foça.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
Los tèxtes ancians parlan pas gaire de las originas de la ciutat. Se ditz pasmens que foguèt benlèu fondada per l'atenenc Filogèn amb de colons d'Atenas e de Focida.
Segon Erodòt, Focèa foguèt fondada dins la region del melhor clima del monde.
La Confederacion Ioniana[modificar | modificar la font]
Focèa aparten a la Confederacion Ioniana, recampant dotze ciutats (dodecapòli) d'Asia Menora.
Aquela confederacion èra pas pro fòrta per resistir a las temptativas de dominacion forastièras a partir del sègle VII aC.
La tutèla lidiana[modificar | modificar la font]
A la començança del s. VII aC, per lutar contra l'invasion cimeriana, Gigès, rei de Lidia, establís una aligança amb los grècs, que s'acabarà per la mesa jos protectorat lidian de las ciutats ionianas.
Las colonias focèas[modificar | modificar la font]
Al sègle VI aC., Focèa participa al movement de colonizacion en Mediterranèa occidentala.
Los focèus fondan Massalia en 600 aC. puèi Avenio, Agatha Tyche, Antipolis e Nikaia en Occitània, mas tanben Alalia en Corsega, Elea en Campània, Emporion en Catalonha, Lampsacos e Amisos en Asia Menora.
Destruccion de la ciutat[modificar | modificar la font]
En 546 aC., Focèa es presa pels Pèrsas de Cirus lo Grand, e destrusida. Las familhas mai poderosas de la metropòli aguèron lo temps de fugir de cap a las colonias. Pasmens lo site serà pas jamai complètament abandonat. Aital lo teatre es bastit al sègle IV aC.
Monedas[modificar | modificar la font]
Après los Lidians, los Focèus foguèron demèst los primièrs qu'utilizèron las pèças de moneda. Las pus ancianas èron en electron, un aligatge natural d'argent e d'aur. De pèças representan de fòcas, qu'en grèc Φώkn es la fòca.
Eiretatge[modificar | modificar la font]
Lo nom de Focèa es encara viu a Marselha de còps nomenada « la ciutat foceana ».
Un asteroïde descobèrt a Marselha es tanben apelat Focèa.


text:
Doudelainville
Dodlinville (Sonme) en picard ( Doudelainville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Huppy (direccion Abbeville) a Fresnes-Tilloloy (direccion Oisemont) per la Rota départementale "RD 25" e de l'ais Es-Oèst en connectant virtuellement Gamaches a Airaines.
Implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Huppy (direction Abbeville) à Fresnes-Tilloloy (direction Oisemont) par la Route départementale "RD 25" et de l'axe Est-Ouest reliant virtuellement Gamaches à Airaines.


text:
Harcourt
Harcourt en normand (Harcourt en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es çò fief d'origina de la familha ducale de Harcourt, una de las mai ancianas familhas nòblas de França e de Angleterre (primièra mitat del Sègle IX).
C'est le fief d'origine de la famille ducale d'Harcourt, une des plus anciennes familles nobles de France et d'Angleterre (première moitié du Modèl:IXe siècle).


text:
-44
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -44 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Assassinat de Cesar que permetèt a Cleopatra VII de se desbarrassar de sa tutèla per contuniar sei projèctes de redreiçament de la poissança egipciana. En particular, èra desirosa de restaurar la preséncia egipciana dins l'illa de Chipre. A son retorn en Egipte, s'ocupèt donc de renfòrçar sa posicion ambé l'assassinat probable de son fraire Ptolemèu XIV. Aquò li permetèt de dirigir soleta lo país au nom de son fiu Ptolemèu XV Cesarion.


text:
Les communes du Parc naturel régional des Vosges du Nord
NOUSSEVILLER-LÈS-BITCHE
La mairie de Nousseviller-lès-Bitche a une adresse e-mail.
Village de Nousseviller-lès-Bitche, commune de la France de -500 habitants.
BOUSSEVILLER
La mairie de Bousseviller a une adresse e-mail.
Village de Bousseviller, commune de la France de -500 habitants.
LIEDERSCHIEDT
La mairie de Liederschiedt a une adresse e-mail.
Village de Liederschiedt, commune de la France de -500 habitants.
ROPPEVILLER
La mairie de Roppeviller a une adresse e-mail.
Village de Roppeviller, commune de la France de -500 habitants.
HINSBOURG
La mairie de Hinsbourg a une adresse e-mail.
Village de Hinsbourg, commune de la France de -500 habitants.


text:
Lisa Gerrard
Lisa Gerrard (nascuda a Melbourne lo 12 d'abril de 1961) es una compositora e cantaira australiana. Èra dins lo grop Dead Can Dance ara desaparegut. Es mai coneguda per sa votz prigonda de contralto.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lisa cresquèt dins lo barri multietnic de East Prahan, ont convisquèt entre las culturas grèga, turca, italiana, irlandesa e araba. Aguèt aquesta diversitat culturala una influéncia bèla sus sa musica, mai que mai dins sos darrièrs albums de Dead Can Dance e dins sa produccion en solista e en grop. Dins sa darrièra creacion, Lisa Gerrard (4AD), La cantaira e compositora australiana recapitula por vez sos mai de vint ans de carrièra amb Dead Can Dance y en solitario. La retrospectiva ilustra su progresión desde el goticismo barroco de su trabajo con Brendan Perry y sirve para adentrarse en su personal mundo etéreo que ampara devaneos neoclásicos y ambientales, incursiones en la fusión étnica y sus exitosas aportaciones a las bandas sonoras de ‘Ali’, ‘El dilema’ o la multipremiada ‘Gladiator’.
Es intérprete del tema de la pelicula Gladiator, Now We Are Free.


text:
President
President es un títol que prenon los caps d'organizacions fòrça divèrsas coma entrepresas e Estats. Etimologicament, un president es lo que sèi coma lo cap (del latin prae (« abans ») e sedere (« sèire »)). Originalament, lo tèrme fasiá referéncia a lo que presidissiá una ceremònia o assemblada. Se fa referéncia uèi abitualament a una persona amb de poders executius.
Somari
Presidents dels païses democratics[modificar | modificar la font]
En politica, lo tèrme de "president" s'utiliza sovent per far referéncia a un individú que representa, o presidís lo poder executiu d'una nacion. Las seunas foncions, e la manièra qu'es elegit, diferisson segon lo sistèma d'organizacion politica de cada Estat.
Sistèmas presidencials[modificar | modificar la font]
Dins los Estats amb de sistèmas presidencials de govèrn, lo president es cap de l'Estat e cap de govèrn. Qualques exemples : los Estats Units e la majoritat dels Estats d'America Latina. La carga de president es independenta de la branca legislativa ; es a dire, qu'es elegit de manièra separada, e que pòt pas èsser destituit de la siá carga per una mocion del Parlament, levat se se pròva qu'a comés un crime.
Sistèmas parlamentaris[modificar | modificar la font]
Dins los sistèmas parlamentaris e republicans, lo president es lo cap de l'Estat, e lo primièr ministre es lo cap del govèrn. Lo president a solament autoritat executiva e representativa; es a dire, que lo govèrn exercit pel primièr ministre se fa en nom del president. Mas lo president a de responsabilitats e de foncions fòrça limitadas o ceremonialas e las seunas foncions son similaras a las foncions d'un monarca dins los sistèmas parlamentaris monarquics. Dins qualques Estats amb de sistèmas parlamentaris, coma Espanha, lo tèrme de president s'utiliza per far referéncia al cap de govèrn, e mai se las seunas foncions son semblablas a las foncions d'un primièr ministre dins los sistèmas parlamentaris.
Sistèmas semipresidencials[modificar | modificar la font]
Dins los sistèmas semipresidencials (o sistèmas franceses), existís un president e un primièr ministre, mas, a la diferéncia dels sistèmas parlamentaris purs, lo president a de foncions e de poders largs. Lo primièr ministre es designat pel president, lo president deu obeïr a las nòrmas parlamentàrias, e seleccionar dins lo cap del partit o coalicion dels partits majoritaris del còrs legislatiu. Aquel sistèma s'utiliza en França, Russia, Sri Lanka e d'autres estats qu'an inspirat lo sistèma francés.
Presidéncia collectiva[modificar | modificar la font]
Un pichon nombre de republicas modèrnas an pas de cap d'Estat. Qualques exemples :
- Soïssa, la capitania d'Estat repausa sul Conselh Federal Soís de sèt ministres, e mai se lo sistèma compren un president de la Confederacion. Lo president es un membre del Conselh Federal elegit per l'Assemblada Federala per un periòde d'un an; una carga simplament primus inter pares (primièr entre los meteisses). Malgrat aiçò, pels Afars Estrangièrs, lo president de torn es considerat coma lo cap d'Estat.
- Bòsnia e Ercegovina, la presidéncia es formada per tres membres; cadun es elegit per caduna de las nacions que constituisson l'Estat. La posicion de "President de la Presidéncia" es rotativa, entre los tres membres.
- Sant Marin, existisson solament dos capitanis regents elegits pel Grand Conselh General.
Istoricament, divèrses païses an optat per un "triumvirat", sovent en periòdes de transicion politica.


text:
Guilhèm de Belibasta
Guilhèm de Belibasta, nascut vèrs 1280 a Cubièra, es lo darrièr "bon òme" ou "perfièch" catar conegut. Foguèt cremat viu en 1321 a Vilaroja de Termenés.
Nasquèt a Cubièra dins una familha del costat de la cause catara. Vèrs 1305, dins una batèsta, assassinèt Bertomieu Garnièr, un pastre de Vilaroja de Termenés. Jutjat copable, fugiguèt en abandonant femna, enfant e bens.
Per se recaptar, s'anèt amb de catars que foguèt iniciat e lèu ordonat "perfièch" a Rabastens a çò de Felip d'Alairac, e faguèt la coneissença de Raimon de Castèlnòu, un dels mai emblematics dels darrièrs perfièchs de l'epòca. Capturat amb lo seus companhs e a la preson de Carcassona, capitèt a fugir en Catalonha, onte, aprèp èsser demorat un temps en Empordan se fixèt lèu prèp de Valéncia, dins la magnifica ciutat de Morella. Exerciguèt la foncion de predicaire dins una pichona comunautat catara, constituida subretot d'exiliats occitans, que gaireben totes establits a San Mateu, èran de refugiats originaris del vilatge de Montalhon. Faguèt qualques dècas amb la règla, en avent entre autre un enfant amb sa concubina, Raimonda Martin. Al començament de la grossessa per paur de veire son autoritat esperituala s'afondrar, faguèt portar la paternitat de l'enfant a Pèire Maurin, pastre de Montalhon e lo seu amic d'enfança, en organizant un maridatge aviat, lo cacèt sul còp per gelosiá tot en fasent creire que l'enfant èra lo fruch de las joías de la nuèch de noça.
Belibasta foguèt traït par Naut Sicre, un "fidèl catar" agent doble enviat per l'Inquisicion, motivat a l'encòp pel desir de venjar la mòrt de sa maire, cremada sul lenhièr coma fidela eretica mas tanben per cupiditat. Sicre le convenquèt de tornar en Lengadòc per se tornar far ordonar "perfièch", foguèt arrestat sul camin de Tírvia, empresonat al castèl de Castèlbon[1] (prèp de La Seu d'Urgèl) qu'aparteniá al Comte de Fois, jutjat a Carcassona, e cremat viu dins la cort del castèl de Vilaroja de Termenés qu'aparteniá a l'evescat de Narbona. La causida de Vilaroja sembla dictat per la volontat de mostrar la poténcia de la justícia qu'aviá ja condamnat per contumàcia Guilhèm Belibasta pel murtre d'un pastre originari justament de Vilaroja.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Gauthier Langlois, « Belibasta, lo darrièr perfièch catar occitan », Paratge, 2012.
- (fr)Henri Gougaud, Belibaste, Points, 1982 (roman istoric)
-
- « Aquel libre es pas una biografia de G. Belibasta, mas un roman inspirat per la vida d'aquel darrièr catar... Çò que se sap de la veritat (o de l'aparéncia) istorica i ten una plaça respectable, mas non exclusiva. L'autor torna los amators de documents bruts a la font que pose d'esperel: lo registre d'Inquisicion de Jaume Fornièr, tradusit [en francés] del latin medieval per Jean Duvernoy ... Avertiment de l'autor. »
- (fr)Emmanuel Le Roy Ladurie, Montaillou, village occitan de 1294 à 1324, Gallimard, 1975.
- (fr)Anne Brenon, Le Vrai Visage du Catharisme, Ed. Loubatières, 1991.
- (fr)René Weiss, Les Derniers Cathares 1290 - 1329, París, Fayard, prefàcia d'Emmanuel Le Roy Ladurie


text:
Província de Carolina del Sud
La Província de Carolina del Sud (Province of South Carolina) fasiá d'en primièr partit de la Província de Carolina, que foguèt creada jos la carta de 1663. Los primièrs establients permanents de la Colonia de Carolina del sud datan de 1653, quand Carles II d'Anglatèrra acordèt la carta creant la Carolina en 1663 per las tèrras al sud de la Colonia de Virgínia e al nòrd de la Florida espanhòla. La mitiat nòrd de la colonia diferencian de biais significatiu de la mitiat nòrd, e lo transpòrt e las comunicacions entre las doas regions colonizadas èran dificilas. Las dissensions al respècte del govèrn de la província conduguèt a l'establiment d'un deputat governaire per administrar la mitat nòrd de la colonia de Carolina en 1691. La division entre lo nòrd e lo sud venguèt oficiala en 1712, mas ambedoas colonias demorèron als mans dels mèsmes proprietaris. La guèrra dels Yamasee de 1715-1717 ravatjava lo rèirepaïs de la colonia. Los planhs que los « proprietors » avián pas fach pron per aparar los colons contra los Indians pendent la gèrra dels Yamasee e contra les Espanhòls mejancièrs pendent la Guèrra de la Reina Ana convenquèron fòrça Carolinians del Sud de la necessitat de daissar l'estatut de proprietary colony. En consequéncia, una rebellion esclatèt contra los proprietors en 1719. A la peticion dels residents de la colonia que cercavan un retorn a l'òrdre, lo govèrn britanic nomenèt un governaire reial per la Carolina del Sud en 1720[1]. Aprèp una decennia d'espèra lo govèrn britanic tornèt comprar de tèrras la colonia, ambedoas Carolinas venguèron colonias reiala en 1729. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Carolina del Sud dels Estats Units d'America
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo governaire de Carolina del Nòrd contunhava d'èsser nomenat pels proprietaris fins a 1729.