text:
Dimars, 27 de setembre de 2016, 03h00 Espòrt
Pel primièr còp de lor istòria, las Làmias de Cronulla son en finala de l'NRL
NRL: Làmias e Tempèsta en finala
En Australia, la tradicion es respectada. Lo titulari del trofèu cambia cada an dempuèi la creacion de la competicion en 1998. Los Vaquièrs, campions 2015, an pas res pogut en mièja finala contra las Làmias de Cronulla que menèron 32-6 abans de ganhar 32-20 e que son en finala pel primièr còp de lor istòria. Dins l’autra partida, l’ensag de l’èx-Dragon Whitehead per Canberra venguèt tròp tard per empachar la Tempèsta de Melbourne d’anar en finala: 14-12. Finala dimenge 2 d’octòbre a l’ANZ-Stadium de Sydney (9h30 del matin, - los oraris son balhats en ora occitana -; de seguir sus BeInSport).
Super League: Los Dragons acaban seisens
La dramatica marcha enrèire dels catalans contunhèt en aquesta darrièra jornada: l’esquipa sang e aur desmobilizada encaissèt un 48-24 a Wigan e daissèt la cinquena plaça a Castleford, victoriós contra Widnes: 40-26.
En ganhant cò d’Hull-FC 23-6, Warrington acaba la competicion coma cap de fila e reçauprà dijòus (21h,) en mièja finala St-Helens (victoriós de Wakefield: 32-12). L’autra aficha serà: Wigan-Hull-FC (divendres, 21 h).
D’aquel temps, los Catalans fan la granda ruscada amb un brave dotzenat de jogaires que se’n van: arrèst, rompeduras de contracte, non-renovelaments, signaturas endacòm mai... Los Dragons son en reconstruccion e auràn una figura novèla l’an que ven.
Dins lo 8 del Mitan, Brough passa lo tombat a qualques minutas de la fin e Huddersfield se salva la pèl 23-22 fàcia a Hull-KR. Aquestes jogaràn la partida de barratge decisiva per demorar en Superliga contra Salford (dissabte, 14h).
En U-19, cal anar al punt en aur per conéisser lo venceire del campionat: St-Helens bat Wigan 22-20 mercé a una penalitat a la 84a minuta.
Tolosa a una marcha del Championship
Dissabte, lo Tolosa Olimpic, remés de la finala de la Liga Una, recebiá York en barratge d’accession al Championship: l’emportèt largament 62-10. Dissabte, reçauprà Barrow dins la partida que caldrà pas mancar per ben capitar dins l’objectiu afichat: la montada en division superiora (partida a 15h, als Minims).
Elèit 1: la Dimenjada Magica lança lo Campionat
Brutus èra l’encastre de la Dimenjada Magica de l’Elèit 1. Dissabte, los Orses de Sent Gaudenç marquèron lor retorn dins la competicion bèla per una victòria sus Tolosa-Broncos: 16-10. Puèi, Vilanòva faguèt plegar Albi 24-22 e Lesinhan s’impausèt fàcia als catalans: 30-26.
Dimenge, Avinhon foguèt sens pietat per Palau 44-4 per prendre lo cap del classament e, dins lo revenge de la finala passada, Limós se mostrèt mai en cambas e mai organizat que l’AS Carcassona: 40-16.
Per la segonda jornada, quatre partidas se jogaràn dissabte: Palau-Tolosa, catalans-Avinhon, Carcassona-Albi, St Gaudenç-Vilanòva. Lo dèrbi Lesinhan-Limós se jogarà dimenge de vèspre al Molin.
La dimenjada veirà tanben la represa de las competicions Elèit 2 (Ferrals de Corbièras descobrirà la competicion del costat de Lion) e juniors U20.
Cronica occitana de XIII-Magazine: visca la Liga!
XII-Magazine entamena sa segonda sason amb lo n° de setembre (sus abonament: 38 € l’an; chèc a l’òrdre de Treize-Rugby-Events Axe-Sud 49, Grand carrièra Sant Miquèl, 31400 Tolosa), ont se trapa la cronica occitana seguenta:
“Visca la Liga! Non, vos cal pas pensar que vos vau parlar del jòc de palma redonda de l’autre costat de Pirenèus: parlarai plan de palma ovala! Quand lo rugbi passèt a 13, la federacion anglesa de l’esport novèl causiguèt lo tèrme de Liga. Es atal que se ditz en çò nòstre Liga pel 13 e tanben per la Federacion.
Es un polit mot que “liga” dins l’idèa e l’objectiu de se recampar, d’unir sos esfòrces per tirar totes dins lo meteis sens, per un projècte compartit, per presentar un front comun. Se ligar supausa d’èsser en bona ententa. Plan ligats, los avants butavan en mesclanha (ara, aquel esfòrç es un pauc desligat, atal van las causas!). Una esquipa plan ligada per l’amistat serà totjorn plan melhora qu’una còlha d’individualitats.
Las espigas dauradas se ligavan en garbas abans de venir palha e farina. Cal plan ligar la vinha (l’estiu, al temps ligaire): autrament, se poirà pas dintrar dins las tièras per vendémias. Se pòt ligar la salsa (amb farina barrejada docetament amb d’aiga o de bolhon dins una sieta per empachar los coquèls) per que lo plat siague mai requist. “Èsser de bona liga” es èsser respectable e respectat, balhar fisança.
Alara, ajam fisança: per defendre los dreits de nòstre rugbi, siaguèssem totes aligats e recampats per la Liga e pel 13! E, fin finala, lo rugbi, coma lo vin, desliga la lenga: fa parlar e, de còps, desparlar!”
Alan Roch


c: text/html

text:
Podestat
Lo podestat (en italian podestà) èra lo primièr magistrat de las vilas del centre e del nòrd d'Itàlia. La foncion se mantenguèt dempuèi l'Edat Mejana fins al regim faissista de Mussolini.
Epòca medievala[modificar | modificar la font]
Periòde comunal[modificar | modificar la font]
Lo podestat remplaça lo conselh dels cònsols que governava las municipalitats medievalas a comptar de la fin del sègle XII. Aquela carga, contràriament al cònsol, aviá d'èsser exercida per una persona qu'apertenguèsse pas a la vila per tal d'evitar la siá implicacion personala dins las controvèrsias e garantir aital l'imparcialitat dins l'aplicacion de las leis. Per aquesta rason, se li disiá tanben « podestat estrangièr ». Lo podestat èra elegit per la principala assemblada de la municipalitat e la siá carga durava de 6 meses a un an. En practica, lo podestat aviá los poders executius, administratius, judiciaris e de polícia, e en fach l'instrument mai important de l'aplicacion de las leis. Amb los ans, la carga se transformèt en un vertadièr mestièr exercit per de professionals que cambiavan sovent de luòc de trabalh e recebián un salari regular. Aquel contunh cambiament de personal e d'experiéncia contribuiguèt a çò que las leis e las siás aplicacions venguèsson omogenèas quitament entre vilas fòrça distantas mas ont los meteisses podestats avián governat.
Lo testimòni istoric de la foncion es frequent a comptar del sègle XII. Apareis a Pàdoa en 1175, a Bunifaziu e a Pisa l'an 1190, puèi aquel usatge se generalizèt: n'i a de traças a Florença, Modena, e quitament a Arle entre 1220 e 1250, a Avinhon e a Marselha. Cal pas limitar la siá preséncia sonque a las grandas vilas: per exemple a Voltri, a la periferia de Gènoa, i aviá un podestat.
Periòde dels senhors[modificar | modificar la font]
Pendent lo periòde dels senhors, lo podestat perdèt la màger part de sas prerrogativas politicas, e un naut magistrat s'encarguèt d'administrar la justícia e de manténer l'òrdre public. Dependiá dirèctament del senhor de la vila e del prince de l'estat que la vila aperteniá. Aquela evolucion del ròtle del podestat accentuèt encara mai l'aspècte professional de la carga, se desplaçava de vila en vila amb tota la "familha", tèrme que designava la còla del podestat que se compausava del vicari, dels jutges del penal e del civil, dels agents de la mantenença de l'òrdre, dels servidors. Lo podestat èra designat pel senhor o pel prince e sonque après la causida èra somés d'un biais formal al Conselh Urban; la durada de la carga èra variabla d'una vila a l'autra, e anava de sièis meses a dos ans e de còps renovelabla per un segond mandat.
Jol regim faissista italian[modificar | modificar la font]
Jol regim faissista (lei del 4 de febrièr de 1926, pas. 237), los organs democratics de las municipalitats foguèron suspenduts e totas las foncions ocupadas pel cònsol, las comissions e lo conselh municipal foguèron transferits a un podestat designat per decrèt reial per cinc ans e revocable en quin moment que siá. Per las municipalitats de mai de 5000 abitants, lo podestat èra ajudat per un o dos vicepodestats designats de la meteissa manièra e dependiá de se la populacion èra inferiora o superiora a 100 000 abitants. Lo podestat èra tanben ajudat per una assemblada municipala, qu'aviá una foncion de consulta e qu'èra compausada almens per sièis conselhièrs designats pel prefècte.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
dimarts, 2 d’abril de 2013
Resultat injust, sonque manquèc eth gol
Partit dominat pendent es 90 menutes en qu’ auérem fòrça oportunitats que malurosament non podérem concretar.
Ena prumèra mietat, Paba en dues ocasions auec eth gol a tocar mès es sues rematades de cap anèren ua entà dehòra e er auta as mans deth portèr. Ua fauta shutada per Pèir siguec desviada entath cornèr peth portèr francés. En un shut de Luis eth portèr Lacaze se trapèc era pilota rebotada en sòn cos. Eth Landorthe sajèc de suspréner ara fin dera prumèra mietat damb un contraatac d’ Armengaud. Tamb 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mitat continuèc eth domini aranés ; eth Landorthe non passèc de miei camp. Ignasi en ua jogada shutaue e era pilota dempús de tocar ath portèr anaue entath garròt e dempús gessie dehòra. En un shut de Paba eth portèr desviaue era pilota damb es pès entath cornèr. Luis damb eth sòn shut tocaue eth garròt dera porteria francesa. Felipe que tornaue a jogar en Bossòst dempús dera grèu lesion auec era darrèra ocasion mès eth sòn shut passaue a tocar deth garròt.
Ath finau, 0-0 (eth Landorthe ac celebrèc coma s’ auesse guanhat ua copa), sonque mos manquèc eth gol; er equip luitèc ath màxim entà guanhar eth partit mès non auérem era sort de cara.
Dam es gràcies ara aficion peth sòn suport pendent tot eth partit.
Aguesta dimenjada non auem partit, se jogue es ¼ de finau dera Copa de Comminges. Eth plòplèu partit, dimenge 14 d’ abriu tàs 15 :00 en OÔ contra er equip deth Larboust-oô.
Entrenaments aguesta semana eth dijaus dia 4 d’abriu.
U.E. Bossòst : Kike, Abraham, Chapo, Antonio, Liaño, Àlex, Luis, Paba, Javi Castet, Ignasi e Pèir. Remplaçants: Felipe, Marc e Pipe.
Tarjetes auriòles: Luis.
Trainer: Jordi.
Arbitre : Darnaud Claude.
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada


text:
Comunicat · 06.04.2018
Lo 29 de març passat, lo president de l’Assemblada Nacionala de l’estat francés a registrat una proposicion de lei “relativa a la reconoissença de la lenga provençala coma lenga de França”. Es una iniciativa dau deputat Bernat Reynès.
Lei movements que defendèm lo provençau, si que ne demandam, una melhora reconoissença! Mai la proposicion de lei de Bernat Reynès menaça en realitat lo provençau perque lo vòu separar artificialament de l’occitan. Aquò privariá lo provençau de legeires d’Occitània tota, li levariá l’accès a la cultura anciana en grafia classica e lo menariá a se desvalorizar e a se reduire au solet folclòre.
Aquela proposicion de lei a lo sosten d’un dotzenat de deputats de diferentei regions, dont lo breton Marc Le Fur. Cresèm que son de deputats de bòna fe, mai nos sembla que son estats manipulats per una oficina de reputacion dobtosa que perturba de lònga leis activitats de desvolopament dau provençau.
Dins la realitat, lo provençau es ja reconogut coma una partida constitutiva de l’occitan o lenga d’òc: es aquò la posicion consensuala que defendèm, coma l’ensemble dei promotors dau provençau. Aquesta realitat es reconoguda per:
La proposicion de lei de Sénher Reynès pretend que sus lo territòri de la region de Provença-Aups-Còsta d’Azur existirián tres lengas distintas: lo provençau, lo niçard e lo vivaroaupenc (o “provençau aupenc” o “gavòt”). En realitat se tracta de tres modalitats regionalas de la lenga occitana. E aquelei tres modalitats son ja reconogudas per lei Ministèris de l’Educacion e de la Cultura. Volèm mantenir aquela definicion.
Dins la proposicion de lei, afirman que lo provençau auriá “la sieuna ortografia especifica” e que Frederic Mistral seriá la referéncia literària que rendriá legitima la particularitat dau provençau. En realitat, lo provençau a doas ortografias legitimas e ja reconogudas per lo Ministèri de l’Educacion:
Lei doas grafias illustran la literatura en provençau. Defendèm lo drech de leis utilizar totei doas, dins una perspectiva unitària e pluralista.
Dins la proposcion de lei, afirman que la grafia classica (que li dison “occitana”) auriá “ges de realitat istorica” en Provença. Evidentament, es una messòrga enòrma, bòrd que la grafia classica illustra la majoritat dei produccions literàrias modèrnas en provençau dempuei leis ans 1950. Tanben es la grafia dau provençau medievau. Es escandalós de voler suprimir aquela dimension fondamentala de nòstra cultura provençala.
Dins la proposcion de lei, denóncian l’unitat de la lenga occitana que qualifican de “visada reductritz”. Es tanben una messòrga perque lo concèpte de lenga occitana afirma ben clar lo respècte dau provençau e deis autrei dialèctes. E l’occitan ensenhat en Provença es naturalament lo provençau.
Retrobam dins la proposicion de lei de Sénher Reynès totei leis ingredients dau discors propagandista abituau de certaneis organizacions pseudoprovençalistas. Fan de “secessionisme lingüistic” còntra nòstra granda lenga occitana: mesclum dei nocions, marrida fe e pretension de s’exprimir en nom dau pòble. En realitat, lei promotors seriós dau provençau sus lo terren regètan aqueleis idèas de division e de sectarisme, e la majoritat deis associacions provençalas sostenon l’unitat pluricentrica de l’occitan dins la quala lo provençau a tota sa plaça.
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) s’insurgís còntra tot aquel assortiment d’arguments inèptes. Afortissèm lo caractèr unitari de la lenga d’òc (o occitan), que lo provençau ne fa dignament partida.
Cresèm que l’urgéncia actuala, per defendre realament lo provençau, es de demandar un estatut de proteccion oficiala per l’ensemble de la lenga occitana —en inclusent lo provençau— a l’escasença de la revision de la constitucion.
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Dangolsheim
Dangolsheim en alemannisch (Dangolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dangolsheim Fa partida del costat de Wasselonne e del arrondissement de Molsheim e a situat sus la rota dels vins. Los abitants an trucat los Dangolsheimois o Dangolsheimoises. Lo vilatge a situat a una vintena de quilomètres a l'oèst de Estrasburg. Lo vilatge a bastit al pè d'un tuc de vignoble, #çò que dona al torista de passatge l'impression d'èsser en una bourgade typiquement alsacienne.
Dangolsheim fait partie du canton de Wasselonne et de l'arrondissement de Molsheim et est situé sur la route des vins. Les habitants sont appelés les Dangolsheimois ou Dangolsheimoises. Le village est situé à une vingtaine de kilomètres à l'ouest de Strasbourg. Le village est construit au pied d'une colline de vignoble, ce qui donne au touriste de passage l'impression d'être dans une bourgade typiquement alsacienne.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Diluns, 18 de decembre de 2017, 03h00 Societat,Politica
La region nomenada fins ara “Provença-Alps-Còsta d’Azur” s’apelarà desenant “Region Sud Provença-Alps-Còsta d’Azur”, segon una decision adoptada pels elegits del Conselh regional divendres passat, 15 de decembre.
La marca serà depausada a l’Institut de la Proprietat Industriala de l’estat francés, e figurarà a partir de 2018 sus totes los documents e supòrts de l’institucion regionala.
Sus Twitter, lo president de la region, Renaud Muselier, se felicitava d’aquel cambiament. “Suportavi pus l’acronim PACA que vòu ren dire”, çò disiá.
C’est officiel, @regionpaca devient la « Région Sud » !— Renaud Muselier (@RenaudMuselier) 15 de desembre de 2017
Je ne supportais plus l’acronyme #PACA qui ne veut rien dire.
Notre territoire c’est le soleil, la mer, la montagne, le bien-vivre.
Il était indispensable de donner à notre région un nom valorisant tous nos atouts: le Sud. pic.twitter.com/Pn6Sq1QXXv
#22 Aprèp un viatge de quaranta-e-cinc ans a las confinhas del sistèma solari l'astronaute que sètz ven tot bèl just de tornar sus Tèrra e d'arribar al nòstre. Ben tornat a l'ostal, companh ! Aprendràs que malaürosament las causas an plan cambiat dempuèi que partiguères al mitan de las annadas setanta. A la debuta aquò fa totemps estranh de se trapar fàcia a una realitat d'a fons desparrièra de çò qu'èra. Que i-a totjorn un temps d'adaptacion dolorosament crudèl al mond actual... Legir mai
http://www.varmatin.com/vie-locale/nouveau-nom-de-la-region-paca-le-terme-de-provence-serait-le-plus-approprie-affirme-jean-jacques-aillagon-ex-ministre-de-la-culture-194121
Un autre avejaire
#22 Avètz ren comptés. Parlo dau Conselh regionau de PACA, pas dels "provençaus" nimai dels occitanistas provençaus. Ni los uns ni los autres an ges de poder sus las decisions de Muselier sus lo nom de PACA. Naturalament, se siatz capable, vos de far compréner a Muselier qu'a intégrés a parlar d'Occitania orientala, félicitations, anatz -i, ne'n tornarem puèi parlar.
#22 Ai jamai parlat de "los qu'an balhat lo nom d'Occitània a una region administrativa francesa" sus d'aquel article, encara mens ai dich qu'èra sa "fauta" (de qu'es lo rapòrt ? )
Quora sortètz d'elucubracions gigantassassas e que desvalorisètz l'accion dei nombrós actors occitanistas de Provença, auriam pas lo drech de vos venir respòndre ?
Per quant a mon engatjament occitanista, aquò me concerna. Ai au còp lo drech de pertatjar en ren vòstra analisi e lo drech de venir aicí c... Legir mai
#19 e be que vòls que te diga, aquò's ton problèma. S'as pas enveja de reïvindicar un estacament al concèpte d'Occitània, te regarda, mès cerca pas d'excusa en díser qu'es la fauta de los qu'an balhat lo nom d'Occitània a una region administrativa francesa manifestament en granda part occitana. Se los que demòran en Provença se senstissan "Provençaus", s'an enveja d'apelar la lenga vernaculara qu'emplegan "provençau"puslèu qe "occitan de provença", se vòlen per nom "PROVENCE"... Legir mai
Pèr nautri es e demourara Prouvènço e countinuarèn de demanda que la regioun siegue ouficialamèn "Provence" o "Pays de Provence".
Farèn de bano i couiounas que diran "Région Sud" coume fasian de bano an'aqueli que disian "PACA".
Coume aguè fisènço en un Muselier o autri ? Soun touti pasta dins lou meme mole de maufatan que quouro fan un pas en avans, es pèr n'en faire 2 de rebous; quouro te passon la poumado à la man, es pèr meiour te faire li pocho.
#16 Aprèp un viatge de quaranta-e-cinc ans a las confinhas del sistèma solari l'astronaute que sètz ven tot bèl just de tornar sus Tèrra e d'arribar al nòtre. Ben tornat a l'ostal, companh ! Aprendràs que malaürosament las causas an plan cambiat dempuèi que partiguères al mitan de las annadas setanta. A la debuta aquò fa totemps estranh de se trapar fàcia a una realitat d'a fons desparrièra de çò qu'èra. Que i-a totjorn un temps d'adaptacion dolorosament crudèl al mond actual.... Legir mai
#16 (sospir) Yakafokon, lo retorn… Despuèi qu'Occitània es estat enregistrat per l'Estat coma denominacion d'una region administrativa, es cuech per totas las autras. O ai ja dich, en quauque luec mai aici, alora o repeto : chasca region se fai sa sopa dins son canton, e l'idèia de las far aderar a una Occitània superiora a lor pichon domèni notabiliari es totalament en f-defora de tota realitat politica.
#15 La vòstra causida es un pauc OPACA!
#16 Leis occitanistas que revendican "Provence" se tiran pas una bala dins lo pè. Vivon dins la vida vidanta.
Lo demai de vòstre messatge mòstra una pregonda desconoissença de la situacion dins lei país de lenga d'Òc en defòra de vòstra cantonet que fa paur de legir.


text:
«L’immersion en occitan aplanta una situacion-problèma plan interessanta : parlar una lenga dominada qu’es tanben a l’encòp la lenga ensenhanta … Dobrís oficialament la pòrta de l’escòla als aprendissatges non-conscients ! » Felip Hammel
Immersion e aprendissatges non conscients :
« Cossí s’aprenguèrem de parlar a la començança de la vida nòstra? »…
Pòdi pas descriure cossí m’aprenguèri de parlar. Quitament de marchar…Podèm pas descriure ni explicar cossí las idèas nos venon. E, pels professionals de l’ensenhament que sèm, per l’escòla en occitan que fasèm, aquel afar es important: impòrta. Tant val dire qu’es de consequéncia. D’aitant mai que la volèm ajudaira al pus mai pels mainatges, aquela escòla en occitan. Mancam encara de responsas scientificas aquí dessús, de segur, mas n’avèm unas, pr’aquò. Las anam avisar a la seguida.


text:
Los lexics occitans qui estón publicats dinc adara qu’avón divèrsas escadenças e que's presentan dab mei d'ua forma : quantitativa, dab o shens definicions, publicats en format papèr o non, en linha o pas… Que hè besonh de valorizar çò qui existeish en hant compte de las caracteristicas tecnicas e politicas que la terminologia occitana encontrarà dens un aviéner pròche.
L’objectiu deu tèrm'Òc qu’ei de perméter en purmèr un accès unic d’aqueths lexics au gran public, mercés a ua mesa en coeréncia d’aquestes (format, còrpus, tractament de las variantas, etc.) e a l’integracion dens ua basa de dadas comuna publicada sus internet.
La màger part d’aqueths lexics qu’an, a partir d’un còrpus francés, tèrmis occitans dab per cas sinonimes, e sovent ne tractan pas qu'ua varianta. Que s’agirà d’aviar un plan de desvolopament deus lexics existents segon los principis d’accion deu Congrès : valorizacion de las fòrmas comunas e respècte de las variantas de l’occitan, atau com definits dens lo diccionari elementari deu Congrès.
Lo tèrm'Òc qu’ei un partenariat enter Lo Congrès e l’InÒc Aquitània, operator regionau per la lenga occitana, qui recèp comandas publicas de produccion e de valorizacion de lexics. Per’mor de la necèra d’eficacitat e entà lhevar l’interès deu public e de valorizar los camps lexicaus investits, qu’ei pensat de har mesa en situacion en format audio o video deus tèrmis entà concretizar e har pertinentas las causidas.


text:
Laffrey
Lafrêd en arpitan ( Laffrey en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Laffrey Es una localité touristique, a 30 km al sud de Grenòble, celèbre per los sieus lacs. Situat al marge septentrional de la Matheysine, lo vilatge a bastit sus la linha de contacte entre lo socle cristallin — #que aflora en la depression del Grand Lac e del Lac Mòrt — e las primièras ruscas triasiques de la tampa sédimentaire, #que forman la basa dels tucs en dominant aqueles lacs del costat oèst.
Laffrey est une localité touristique, à 30 km au sud de Grenoble, célèbre pour ses lacs. Situé à la marge septentrionale de la Matheysine, le village est construit sur la ligne de contact entre le socle cristallin — qui affleure dans la dépression du Grand Lac et du Lac Mort — et les premières couches triasiques de la couverture sédimentaire, qui forment la base des collines dominant ces lacs du côté ouest.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es celèbre per l'amassada de [[Napoleon Ier|Napoleon Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]], lo data|7|de
, al retorn del Ile de Elbe, amb las tropas reialas, cargadas de l'arturar. Après lo sieu débarquement a Gòlf-Juan, lo 1er {{}} en març 1815, Napoleon a preses la rota de las Alpes (l'actuala expedís Napoleon) per ganhar París, expedís jutjada mai segura que la vallée del Rhône réputée favorable als royalistes. Passa alavetz pel scenari Matheysin. Après èsser-i passat la nuèch del 6 de març a Còs, passa per La Mure se dirigís de contunh cap a Grenòble. Lo 7 de març davant Laffrey, sus la plana se tròba un bataillon de la Modèl:5e de Linha enviada per Louis XVIII per l'arturar. Napoleon s'avança sol a lo-davant las tropas sus #çò qu'es d'ara endavant nomenada la « Prada de l'Amassada » e lo #parlar en principi aital: « de Soldats de la Modèl:5e de Linha, soi lo vòstre Emperaire, reconeissètz-me ! », De contunh, davant lo indécision dels soldats esblancossits d'emocion lududa en fasent cara, se #sarrar a portada de fusell, #entreobrir la siá redingote e se #exclamar: « S'es entre vosautres un soldat #que vòlga aucir lo sieu Emperaire, me voici.» A aquelas paraulas, la Modèl:5e de Linha #metre bas las armas e se #precipitar cap a Napoleon en plorant.... Après aquel episòdi, Napoleon dicha al general Cambronne : « A acabat. dins uèch jorns serem a París. »
Le village est célèbre par la rencontre de [[Napoléon Ier|Napoléon Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]], le Mes invalid (mars), au retour de l'Ile d'Elbe, avec les troupes royales, chargées de l'arrêter. Après son débarquement à Golfe-Juan, le 1er mars 1815, Napoléon a pris la route des Alpes (l'actuelle route Napoléon) pour gagner Paris, route jugée plus sûre que la vallée du Rhône réputée favorable aux royalistes. Il passe alors par le plateau Matheysin. Après avoir passé la nuit du 6 mars à Corps, il passe par La Mure puis se dirige vers Grenoble. Le 7 mars devant Laffrey, sur la plaine se trouve un bataillon du Modèl:5e de Ligne envoyé par Louis XVIII pour l'arrêter. Napoléon s'avance seul au-devant des troupes sur ce qui est désormais nommée la « Prairie de la Rencontre » et leur parla d'abord ainsi: « Soldats du Modèl:5e de Ligne, je suis votre Empereur, reconnaissez-moi ! », puis, devant l'indécision des soldats pâles d'émotion lui faisant face, il s'approcha à portée de fusil, entrouvrit sa redingote et s'écria: « S'il est parmi vous un soldat qui veuille tuer son Empereur, me voici.» À ces mots, le Modèl:5e de Ligne mit bas les armes et se précipita vers Napoléon en pleurant.... Après cet épisode, Napoléon dit au général Cambronne : « C'est fini. Dans huit jours nous serons à Paris. »
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Ortografia de verificar
- Pagina utilizant lo modèl data amb una sintaxi erronèa
- Portal:Daufinat/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Arpitània/Articles ligats
- Comuna arpitana dau Daufinat
- Comuna d'Isèra


text:
Caçaire-culheire
Ua societat caçaire-culheire ei ua societat nomada ena qual era majoritat deth minjar o tot ei gahat de plantes e animals sauvatges e açò ei disparièr des societats agricultores que depenen d'espècies domesticades. Es antropològs an arremercat qu'eth terme cercaire (1) ei mès adequat tà descríuer era hònt de minjar predominant tà plan de grops non agricultors: cuélher ei ua hònt de minjar plan mès importanta que no pas caçar tàra majoritat de societats non agricultores segontes Richard Borshay Lee.
Cercar(2) a sigut, de tostemps, era mès ancestral manèra de subervíuer d'Homo. Coma ditz era Enciclopedia de Cambridge de Caçaires-Culheires: " Caçar e cuélher siguec era prumèra adaptacion qu'aguèc era umanitat e tamben era qu'aguèc mès escaduda pr'amor qu'ocupèc eth 90% dera istòria dera umanitat".
Enquia hè 12.000 annadas, toti es umans demorauen atau (3). Quan i aguèc era invencion dera agricultura, es caçaires-culheires sigueren desplaçats per pastors o grangièrs e plan d'eres an coma suplement, de còps e d'una manèra estesiva, es sòns activitats de cercaires damb animals de bòria.
Somari
Evidències arqueologiques[modificar | modificar la font]
Pendent es annadas de 1950, Louis Binford suggeriguèc qu'es umans ancians auien eth sòn minjar hènt de carronhièrs e pas caçant (4). Es umans ancians deth Baish Paleolitic demoraven en bòsqui e tèrres damb força arbes e açò'ls permetiá cuélher crustacis, ueus, notzes e fruta ath delà de carronhejar. Mès que tuar animals grani tà auer minjar utilizaven es uassades des animals mòrts per predators o es qu'auien mòrt per causes naturals. (5)
Segontes era ipotesi dera corrida de durada, córrer longues distàncies coma quan es caça ei ua metoda encara utilizada per quauques caçaires-culheires aué e siguec era força evolutiua qu'amièc ena evolucion a arténher quauques caracteristiques umanes (aguesta ipotesi contraditz pas era ipotesi des carronhièrs: ambdús estrategies poden auer sigut utilizades de còp i alternatiuaments).
Caçar e cuélher siguec, de segur, era estrategia de sosistencia utilizada pes societats umanes hè 1.8 milions d'annadas per Homo erectus e tamben des deth neishement d'Homo sapiens hè ues 200.000 annadas. Siguec era soleta manèra de subervíuer enquia era dintrada en eth Mesolitic hé 10.000 annadas e dempús siguec remplaçada sonque graduauments damb er espandiment dera Revolucion Neolitica.
Ena transicion demest eth Miei e eth Paleolitic Superior, hè 80.000 a 70.000 annadas, diuersi grops de caçaires-culheires començaren tà especializar-se e se concentraren en caçar ua selleccion petita de cèrvis (mès que non pas auien caçat auans) e començaren tamben a cuélher ua petita selleccion de minjar.
Aguesta especializacion deth trabalh tamben amièc a crear naus utís coma es rets de pescar e es arpons d'uassi e es gafets (6). Era transicion entàra eth seguent periode neolitic ei descrit per un desvolopament sens precedents de diuerses practiques agricultores. Era agricultura s'originèc e espandiguèc en airaus desparièrs includint eth Pròche Orient, Asia, Mesoamerica e tamben en es Andes en ua epoca tan anciana coma hè 12.000 annadas.
Plantar en es bòsqui siguec tamben un sistema de produccion de minjar en diuerses parts deth mond pendent aguest periode. Es jardins salvatges aueren eth sòn origen pendent es temps preïstorics ath cant des arrius, enes selves e en es tudons enes regions damb monsons. Pendent eth proces gradual de conquistar er environament mès proche pes familhes se descurbigueren naues espècies d'arbes e de vinha que sigueren protegides e plantades mentres qu'es espècies non utilas sigueren eliminades. Tamben sigueren escolhides e sellecionades diuerses espècies estrangiéres e includides en es naus jardins (7).
Diuersi grops contunharen era sua vida coma caçaires-culheires. Totun, començaren a declinar pera pression des agricultors e des comunautats de pastors. Plan d'eri demorauen en regions desertiques o en bòsqui tropicals. Airaus qu'auans èren des caçaires-culheires adara èren - e encara son - conquistades per colonies d'agricultors. Pendent aguesta competicion pera utilizacion dera tèrra, es societats de caçaires-culheires s'adaptaren a naues practiques o migraren entàra naus airaus.
Segontes açò, Jared Diamond conferma ua arreduccion dera capacitat d'auer minjar salvatge, especiauments enes hònts animals. En America del Nòrd e America del Sud, per esemple, es espècies de mamifèrs mès granes s'auien escandit ena fin deth Pleistocèn - segontes Diamond pr'amor dera susesplotacion des umans (8). Totun, aguesta ipotesi dera caça estensiva que Diamond manten qu'ei encara plan discutida.
Coma qu'eth tamanh e nombre des societats d'agricultors creisheren e s'espandiren entàra tèrres tradicionalments des caçaires-culheires, aguest proces amiéc ath desvolopament des prumères formes de govern en es centres agricultors, coma en eth Fertil Creishent, Índia anciana, China anciana, civilizacion olmeca, Africa sos-sahariana e Norte Chico.
Fin finau, era umanitat cambiéc pera agricultura e es pauques cultures de caçaires-culheires contemporanèus demoren en airaus pas utils tàra agricultura. Es arqueològs an evidencies coma es utís de pèira tà compréner es activitats des caçaires-culheires includint era mobilitat (9).
Caracteristiques comunes[modificar | modificar la font]
Abitat e poblason[modificar | modificar la font]
Es assetades de caçaires-culheires poden éster permanents, temporals o ambdús, segontes era mobilitat dera comunautat. Es comunautats mobils tipiques bastissen refugis utilizant materials tà bastir temporals o utilizen refugis d'arroca naturals on se pòt.
[modificar | modificar la font]
Es caçaires-culheires an un ethos social egalitaire. Totun, es colonies de caçaires-culheires (per esemple aqueri que demoren ena costa deth nòrd-oèst d'America del Nòrd) son ua excepcion. Gaireben toti es caçaires-culheires africans son egalitaires e es hemnes an tant de poder coma es òmes (10).
Er egalitarisme tipic des umans caçaires-culheires non a sigut jamès perfecte més ei revolucionari en eth contexte dera evolucion. Un des cosins primats més proches ara umanitat, er chimpanzé, ei tot mens egalitaris e bastissen jerarquies dominades soent per un mascle alfa. Era disparietat ei tan grana damb es umans caçaires-culheires qu'es paleoantropològs soent díden qu'era arresistencia tà éster dominat siguec ua clau entàra eth neishement dera consciencia umana, era lengua, es relacions socials e era organizacion (11)(12)(13).
Quauques arqueològs díden qu'era violencia enes societats de caçaires-culheires ère totjorn present. Díden que demest un 25% e un 30% des mòrts des adults en aguestes societats èren per omicidis. En eth sègle XXau sonque son demest eth 2% o 3%. Díden qu'era arrason ère era guerra tribal constant: "Es !kung deth Kalahari, es Inuit der Artic, es aborigens d'Austràlia, dus tresaus des caçaires-culheires d'aué son en un estat de guerra constant e gaireben un 90% an de hèr era guerra un còp cada an" (14). Totun, plan d'antropològs, includint quauqu'ns qu'an demorat damb caçaires-culheires son pas d'acòrd damb açò e díden qu'es societats de caçaires-culheires nomàdes an plan pauca violencia (15).
Quauques antropològs confermen qu'es caçaires-culheires an pas de caps permanents; en lòc d'açò era persona que pren era inicitaiva cada còp depen deth trabalh a hèr (16)(17)(18). Tà hèr crèisher er egalitarisme social e economic que i a tamben soent, mès pas tostemps, egalitarisme sexual (16). Es caçaires-culheires son soent amassats sus es valors d'amistat e apertenença ara tribú (19).
Eth lòc tà víuer es matrimonis demest es caçaires-culheires qu'ei matrilocal, sustot pendent sòn inici (20). Açò vò díder qu'es mairs joenes poden auer era ajuda des sues propies mairs que contunhen de víuer en er madeish camp (21). Es sistemes d'amistat e descendencia demest es caçaires-culheires èren relatiuaments flexibles. Totun, tamben i a evidencies qu'aguesta union per amistat pòt éster matrilineal (22).
Diuersi paucs grops coma es Haida der Colómbia Britanica d'aué demoraven en un environament tant ric que podián demorar sedentaris o semi-nomàdes coma plan d'autes natius americans dera costa deth nòrd deth Pacific.
Qu'ei facil tàs escolaires occidentals de càder ena trapa de vèder es unions sexuals e socials des caçaires-culheires coma era lutz des valors occidentals. Un pont comun ena desseparacion sexual qu'ei era madeisha desseparacion deth trabalh, damb es hemnes que sustot cuelhen mentres qu'es òmes caçen. Se poderiá pensar qu'aguest hèt comporta era opression des hemnes e que las manten laguens dera esfera domestica. Totun, diuersi espiaires i son pas d'acòrd. Coma encuedar-se des petits ei un trabalh collectiu, aguesti an diuerses mairs e pairs e era esfera domestica pr'açò, qu'es hè pas mès petita se non mès poderosa.
En totes es societats de caçaires-culheires es hemnes shauten plan dera carn que porten es òmes ath camp. Un esemple illustratiu ei eth der estudi de Biesela Megan des Ju/'hoan sud-africans, " Women like Meat" (23) (Es hemnes shauten era carn). Recerques arqueologiques recents suggereishen qu'era desseparacion sexual deth trabalh siguec era innovacion organizativa fonamental qu'amiéc Homo sapiens a guanhar era batalha damb es Neanderthal pr'amor que permetèc qu'es nosti ancessors migrassen d'Africa e s'espandissen per tota era planeta (24).
Encara aué plan de caçaires-culheires an ua desseparacion sexual deth trabalh estructurada simbolicaments e tamben conceptuauments a trauers dera ideologia dera sang (25). Totun, ei vertadièr qu'en minoritats es hemnes caçen tamben coma es òmes e de còps ath sòn costat. Es melhors esemples son es Aeta des Filipines. Segontes un estudi "prèp deth 85% des hemnes Aeta filipins caçen coma es òmes en grops o damb cans e an ua escaduda d'un 31% comparat damb eth 17% des òmes. Es sòns percentatges son encara melhor amassat damb òmes: grops mixtes an ua escaduda d'un 41% demest es Aeta (17). Tamben se trapèc qu'enter es Ju'/hoansi de Namibia es hemnes ajudaven a dur eth minjar pendent era caçera (26).
Ena conferencia de 1966 "Er òme caçaire" es antropològs Richard Borshay Lee e Irven DeVore confermaren qu'er egalitarisme ère ua des principals caracteristiques des caçaires nomàdes pr'amor qu'era mobilitat sonque a besonh de pauques posessions materials.
Ath delà i a pas de surplus tà éster amassat per un solet individú. D'autes caracteristiques confermades per Lee e DeVore son es termières territorials e era composicion demografica. Ena madeisha conferencia, Marshall Sahlins parlèc sus "Notes sus era societat original que flueish" e diguèc que era vision sus es caçaires-culheires coma ésters solets, praubes, lords, bestiudals e cuerts coma Thomas Hobbes auia descrit en 1651 ère pas vertadièra. Segontes Sahlin, es dades etnografiques arremerquen qu'es caçaires-culheires trabalhaven mens ores e auien mès d'oci qu'es membres d'ua societat industrial e qu'aguesti encara minjen ben.
Siguec vaduda era idia que son urosi damb plan pauc en eth sentit material. Açò, se diguèc, qu'ère ua economia Zen (27). Aguesta gent auia es madeishi besonhs que sòns vesins sedentaris mès trapaven era vida pas tan malaisida. Dempús, en 1996, Ross Sackell hèc dus metanalisis desparièrs tà esprovar empiricauments eth pont de vista de Sahlins. Eth prumèr qu'es basava sus 102 lòcs d'estudi e eth dusau analizèc 207 estudis sus era energia des caçaires-culheires. Sackett trapèc qu'es adults quan cerquen e hèn trabalhs socials d'orticultura i son sonque 6.5 ores per dia mentres qu'era gent que trabalha en societats agricultores o industrials i son 8,8 ores per dia. (28).
Ua recerca hèta recentaments arremerca qu'era sua esperança de vida ei, susprenentments plan alta (29). Er intercambi mutu de hònts (p.e. carn caçada) ei important en eth sistema economic des societats de caçaires-culheires (19). Ath delà, aguestes societats poden éster descrites coma ues que víuen dera economia des regals.
Variabilitat[modificar | modificar la font]
Es societats de caçaires-culheires an ua grana variabiliat segontes era zona climatica e son accés as estructures socials e tecnologiques.
Ua manèra de desseparar es grops de caçaires-culheires ei per sòn sistema de retornar es causes. James Woodburn utiliza era categoria retorn immediat des caçaires-culheires tà mostrar es grops egalitaris e un retorn endarrerit en eth temps pes non egalitaris. Es cercaires que retornen immediataments menjen en un dia o dus dempús d'auer-lo auut. Es qu'an un retorn posterior amassen eth surplus de minjar (30).
Éster caçaire-culheire siguec eth mode de vida uman de suberviuencia mès comun pendent eth Paleolitic mès quan s'espien es caçaires-culheires d'aué se trapa pas qu'aguestes sejan parières as societats paleolitiques. Es cultures caçaires-culheires d'aué an auut plan de contacte damb era civilizacion moderna e mostren pas ues condicions parières as trapades en societats qu'an pas auut encara contacte damb eth mond modern (31).
Era transicion deth mond des caçaires-culheires entàra ua societat agricultora se pòt hèr per mès d'ua dralha. S'a confermat qu'es caçaires-culheires an ua estrategia d'adaptacion que pòt tornar a éster utilizada se n'an de besonh quan es cambis environamentals causen un stress tà auer minjar sus es agricultors (32). De hèt, qu'ei encara malaisit de diboishar ua linha clara demest es societats agricultores e es de caçaires-culheires, especiauments des der espandiment dera agricultura que amiéc a ua difusion cultural viuída pendent es darrèrs 10.000 annadas. Aguest pont de vista antropològic a pas cambiat des des annadas de 1960.
Perspectives modernes e revisionistes[modificar | modificar la font]
Pendent es annades 80 ua petita part mès significatiua des antropològs e arqueològs sajaren de demostrar qu'es grops contemporanèus aperats caçaires-culheires an pas, ena majoritat des còps, ua istòria contunhada de caça e cerca e que an plan de còps es sòns ancessors qu'èren agricultors o pastors butats entàra airaus marginals coma resultat de migracions, explotacion economica i/o conflictes violents. Eth resultats d'açò ei que i a ua interaccion complessa demest caçaires-culheires e non caçaires pendent milenats.
Quauqu'ns que confermen aguesta teoria revisionista díden tamben qu'es caçaires-culheires purs s'escandiren pauc dempús d'auer contactes colonials e que's pòt pas apréner arren d'aguesti grops de caçaires-culheires preïstorics des deth pont de vista des estudis moderns (33)(34).
Lee e Guenther an dit non as arguments que Wilmsen (35)(36)(37), Doran Shultziner e d'autes qu'espliquen que encara podem apréner plan des estils de vida des caçaires-culheires prïstorics se estudiem es caçaires-culheires contemporanèus - sustot es sues societats egalitaires - (38).
Força caçaires-culheires cambien eth paisatge copant e cremant es plantes qu'an pas de besonh e quaququ'ns enquiath pont que modifiquen es abitats animals. Aguestes activitats son en ua escala totauments disparièra des hètes pes agricultors mès tamben son ua domesticacion des hònts de minjar produsides temporauments o cambiades per productes que da era natura.
Diuersi agriculturalistes tamben caçen e cuélhen adara e adés (p.e. que planten pendent era sason liure de heired e caçen pendent er ivern). D'autes encara caçen sustot per plaser en paises desvolopats. Ena selva brasilera aguesti grops que caçaven e cuelhien enquia hè pauc an tornat a ac hèr dempús d'auer adoptat era agricultura pr'amor que volen hugir deth control colonial o es malauties europees que arredusiren es sòns populacions enquia nivèus on era agricultura ei malaisida de practicar.
Damb tot, encara i a un nombre de caçaires -culheires contemporanèus qu'an auut contacte damb d'autes societats e contunhen damb es sòns estils de vida damb ua influencia esterna plan arredusida. Un d'aguesti ei eth des Pila Nguru der oèst australian, que demoren en eth Grand Desert de Victoria on es europeus poden pas plantar arren ( o auer de bueus). D'autes son es Sentinelesians des Isles Andaman, en er Ocean Indian, que demoren ena isla deth Nòrd de Sentinel e qu'an encara vides independents e volen pas auer contacte damb gent de dehòra.
Ameriques[modificar | modificar la font]
Se pensa qu'es caçaires-culheires crotzaren er Estrech de Bering des d'Asia entàra America del Nòrd per un pont de tèrra aperat Beringia que i auia hè demest 47000-14000 annades (40). Hè 18.500-15.500 annadas aguesti caçaires-culheires seguien era megafauna deth Pleistocèn adara escandida a trauers de dralhes liures de gèu que i auia demest es montanhes de gèu dera Laurentida e era capa de gèu dera Cordilhera (41).
Ua aute ruta prepausada ei a pè o damb gabarròts migrant per tot eth Pacific enquia America del Sud (42)(43).
Es caçaires-culheires aurien auut escaduda enes Ameriques sustot enes Granes Planures des Estats Units e Canada e arribat enquia era Peninsula de Gaspé ena costa atlantica o tan luenh coma Monte Verde, en Chile. S'espandiren per un plan gran airau geografic e pr'amor d'açò aueren diuersi estils de vida. Totun, toti eri auien en comun gaireben eth madeish estil tà produsir utís de pèira. aguestes adaptacions regionals se trapen en totes es Ameriques e les hèien grops de demest 25 a 50 membres d'ua familha espandida (44).
Eth periode arcaic american vedèc un cambi environamental per causa d'un clima mès sec e er escandiment dera megafauna (45). Plan d'aguesti grops qu'èren ena epoca grops de caçaires-culheires qu'es movien plan, mès adara grops individuals començaren a cercar hònts de minjar locauments. Damb eth temps i a ua generalizacion d'un creishement d'estils regionals coma es deth Sud-èst, Artic, Poverty, Dalton o Plano, tradicions pro conegudes. Aguestes adaptacions regionals demorarien era norma damb ua dependencia cada còp mès petita sus caçar o cuélher e ua economia barrejada de petita caça, peish e ,segontes era sason, verdura salvatge e tamben plantes amassades pendent tot er an (46)(47).
Referències[modificar | modificar la font]
- Marlowe, F. W. (2005). "Hunter-gatherers and human evolution". Evolutionary Anthropology: Issues, News, and Reviews 14 (2): 54–67. doi:10.1002/evan.20046. edit
- http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.an.17.100188.002333
- Lee, Richard B (2005). Cambridge Encyclopedia of Hunters and Gatherers. Cambridge University Press. p. inside front cover. ISBN 9780521609197.
- Binford, Louis. R. (1986) Human ancestors: Changing views of their behavior. Journal of Anthropological Archaeology 3:235-257.
- The Last Rain Forests: A World Conservation Atlas by David Attenborough, Mark Collins
- Fagan, B: People of the Earth, pages 169-181. Scott, Foresman, 1989.
- Douglas John McConnell (1992). The forest-garden farms of Kandy, Sri Lanka. p. 1. ISBN 9789251028988.
- Diamond, Jared. (1998). Guns, Germs and Steel. London: Vintage. ISBN 0-09-930278-0.
- Blades, B. 2003. End scraper reduction and hunter-gatherer mobility. American Antiquity 68:141-156.
- Karen Endicott 1999. Gender relations in hunter-gatherer societies. In R.B. Lee and R. Daly (eds), The Cambridge Encyclopedia of Hunters and Gatherers. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 411-418.
- Erdal, D. and A. Whiten 1994. On human egalitarianism: an evolutionary product of Machiavellian status escalation?Current Anthropology 35(2): 175-183.
- Erdal, D. and A. Whiten 1996. Egalitarianism and Machiavellian intelligence in human evolution. In P. Mellars and K. Gibson (eds), Modelling the early human mind.Cambridge: McDonald Institute Monographs.
- Boehm, C. 2001. Hierarchy in the Forest. The evolution of egalitarian behavior. Cambridge, MA: Harvard University Press.
- "Noble or savage?". The Economist.
- http://www.psychologytoday.com/blog/freedom-learn/201105/how-hunter-gatherers-maintained-their-egalitarian-ways-three-complementary
- a b Gowdy, John M. (1998). Limited Wants, Unlimited Means: A Reader on Hunter-Gatherer Economics and the Environment. St Louis: Island Press. p. 342. ISBN 1-55963-555-X.
- a b Dahlberg, Frances. (1975). Woman the Gatherer. London: Yale university press. ISBN 0-300-02989-6.
- Erdal, D. & Whiten, A. (1996) "Egalitarianism and Machiavellian Intelligence in Human Evolution" in Mellars, P. & Gibadfson, K. (eds) Modelling the Early Human Mind. Cambridge MacDonald Monograph Series
- a b Thomas M. Kiefer (Spring 2002). "Anthropology E-20". Lecture 8 Subsistence, Ecology and Food production. Harvard University. Retrieved 2008-03-11.
- Marlowe, F. W. 2004. Marital residence among foragers. Current Anthropology 45 (2): 277-284.
- Hawkes, K., J. F. O’Connell, N. G. Blurton Jones, H. P. Alvarez, and E. L. Charnov. 1998. Grandmothering, Menopause, and the Evolution of Human Life-Histories.Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 95: 1336-9.
- Knight, C. 2008. Early human kinship was matrilineal. In N. J. Allen, H. Callan, R. Dunbar and W. James (eds.), Early Human Kinship. Oxford: Blackwell, pp. 61-82.
- Biesele, M. 1993. Women Like Meat. The folklore and foraging ideology of the Kalahari Ju/'hoan. Witwatersrand: University Press.
- Stefan Lovgren. "Sex-Based Roles Gave Modern Humans an Edge, Study Says". National Geographic News. Retrieved 2008-02-03.
- Testart, A. 1986. Essai sur les fondements de la division sexuelle du travail chez les chasseurs-cueilleurs. Paris: Éditions de l’École des Hautes Études en Sciences Sociales.
- Biesele, Megan; Barclay, Steve (March 2001). "Ju/'Hoan Women's Tracking Knowledge And Its Contribution To Their Husbands' Hunting Success". African Study Monographs. Suppl.26: 67–84.
- Sahlins, M. (1968). "Notes on the Original Affluent Society", Man the Hunter. R.B. Lee and I. DeVore (New York: Aldine Publishing Company) pp. 85-89. ISBN 0-202-33032-X. See also: Jerome Lewis, 'Managing abundance, not chasing scarcity', Radical Anthropology, No.2, 2008, and John Gowdy, 'Hunter-Gatherers and the Mythology of the Market' in Lee, Richard B (2005). Cambridge Encyclopedia of Hunters and Gatherers.
- Sackett, R. 1996. Time, energy, and the indolent savage. A quantitative cross-cultural test of the primitive affluence hypothesis. Ph.D. diss., University of California, Angles.
- Guenevere, Michael; Kaplan, Hillard (2007). "'Longevity amongst Hunter-gatherers'". Population and Development Review 33 (2): 319.
- Kelly, Robert L. (1995). The Foraging Spectrum: Diversity in Hunter-Gatherer Life ways. Washington: Smithsonian Institution. ISBN 1-56098-465-1.
- Portera, Claire C.; Marlowe, Frank W. (January 2007)."How marginal are forager habitats?" (PDF). Journal of Archaeological Science 34 (1): 59–68.doi:10.1016/j.jas.2006.03.014.
- Lee, Richard B. & Daly, Richard, eds., ed. (1999). The Cambridge Encyclopedia of Hunters and Gatherers. Cambridge University Press. ISBN 0-521-60919-4.
- Kelly, Raymond (October 2005). "The evolution of lethal intergroup violence". PNAS 102 (43): 15294–15298.doi:10.1073/pnas.0505955102. PMC 1266108.PMID 16129826.
- Wilmsen, Edwin (1989). Land Filled With Flies: A Political Economy of the Kalahari. University Of Chicago Press.ISBN 0-226-90015-0.
- Lee, Richard B.; Guenther, Mathias (1995). "Errors Corrected or Compounded? A Reply to Wilmsen". Current Anthropology (36): 298–305.
- Lee, Richard B. (1992). "Art, Science, or Politics? The Crisis in Hunter-Gatherer Studies". American Anthropologist(94): 31–54.
- Marlowe, Frank (2002). Ethnicity, Hunter-Gatherers and the 'Other'. Smithsonian Institution Press. p. p247.
- Shultziner, Doron (2010). "The causes and scope of political egalitarianism duringthe Last Glacial: a multi-disciplinary perspective". Biology and Philosophy 25: 319.doi:10.1007/s10539-010-9196-4.
- Nicolas Peterson; John Taylor (1998). "Demographic transition in a hunter-gatherer population: the Tiwi case, 1929-1996". Australian Aboriginal Studies (Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies)1998.
- "Atlas of the Human Journey-The Genographic Project". National Geographic Society. 1996–2008. Retrieved 2009-10-06.
- "The peopling of the Americas: Genetic ancestry influences health". Scientific American. Retrieved 2009-11-17.
- "Alternate Migration Corridors for Early Man in North America". American Antiquity, Vol. 44, No. 1 (Jan., 1979), p2. JSTOR 279189.
- ""Mitochondrial DNA Studies of Native Americans: Conceptions and Misconceptions of the Population Prehistory of the Americas", Evolutionary Anthropology"(pdf). University of Illinois at Urbana-Champaign. 2003. p. 12:7–18. Retrieved 2009-11-17.
|first1=missing
|last1=in Authors list (help)
- Broster, John (2002). "Paleoindians in Tennessee". Tennessee Department of Environment and Conservation. Tennessee Historical Society. Online Edition provided by:The University of Tennessee Press. Retrieved 2009-11-21.
- "Blame North America Megafauna Extinction On Climate Change, Not Human Ancestors". ScienceDaily. 2001. Retrieved 2010-04-10.
- Fiedel, Stuart J (1992). Prehistory of the Americas(Digitised online by Google books). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-42544-5. Retrieved 2009-11-18.
- Stuart B. Schwartz, Frank Salomon (1999-12-28). The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas(Digitised online by Google books). Cambridge University Pre
Tà léger més[modificar | modificar la font]
- Barnard, A. J., ed. (2004). Hunter-gatherers in history, archaeology and anthropology. Berg. ISBN 1-85973-825-7.
- Bettinger, R. L. (1991). Hunter-gatherers: archaeological and evolutionary theory. Plenum Press. ISBN 0-306-43650-7.
- Bowles, S. and Gintis, H. (2011). A Cooperative Species: Human Reciprocity and Its Evolution. Princeton University Press. ISBN 0-691-15125-3. (Reviewed in The Montreal Review)
- Brody, Hugh (2001). The Other Side Of Eden: hunter-gatherers, farmers and the shaping of the world. North Point Press. ISBN 0-571-20502-X.
- Lee, Richard B. and Irven DeVore, eds. (1968). Man the hunter. Aldine de Gruyter. ISBN 0-202-33032-X.
- Meltzer, David J (2009). First peoples in a new world: colonizing ice age America. University of California, Berkeley. ISBN 0-520-25052-4.
- Morrison, K. D. and L. L. Junker, eds. (2002). Forager-traders in South and Southeast Asia: long term histories. Cambridge University Press. ISBN 0-521-01636-3.
- Panter-Brick, C., R. H. Layton and P. Rowley-Conwy, eds. (2001). Hunter-gatherers: an interdisciplinary perspective. Cambridge University Press. ISBN 0-521-77672-4.
- Turnbull, Colin (1987). The Forest People. Touchstone. ISBN 978-0-671-64099-6.
- [Mudar K and Anderson D 2007. New evidence for Southeast Asian Pleistocene foraging economies: faunal remains from the early levels of Lang Rongrien rockshelter, Krabi, Thailand [1]. Asian Perspectives 46(2)
Pàgines web[modificar | modificar la font]
- Nature's Secret Larder - Wild Foods & Hunting Tools.
- A wiki dedicated to the scientific study of the diversity of foraging societies without recreating myths
- Balmer, Yves (2003–2009). "Ethnological videos clips. Living or recently extinct traditional tribal groups and their origins". Andaman Association.


text:
ANNADA PREPARATÒRIA AL MESTIÈR
L’annada Aprene1 es una annada preparatòria al mestièr ; sa validacion es indispensabla per ensenhar dins las escòlas Calandreta amb lo títol de Regenta o de Regent. Sa tòca es de far venir cada calandrin(a) al nivèl de competéncia B2 1)Nivèl definit dins lo Quadre Europèu Comun per las Lengas en occitan e l’ajudar a se bastir una pedagogia biaissuda en classa.2)En referéncia a la Carta de las Calandretas adoptada lo 21 de mai de 2005 a Limos.
Per complir amb l’objectiu, cada calandrin(a) 3)Estudiant en formacion a APRENE en Aprene1 viurà:
* Un modul d’almens 4 setmanas d’estagi acompanhat per un paissèl o un baile dins los 4 cicles del primièr e del segond gra, dins tres establiments diferents. I practicarà de preparacions de classa e de menadas de sesilhas o, se ne vira, de sequéncias. Participarà activament a las institucions de classa. Viura de projèctes pedagogics. Al cap de cada modul, lo paissèl o lo baile emplenarà una grasilha d’avaloracion.
* 12 estagis a Besièrs ont aprendrà las competéncias teoricas de basa del mestièr.
* 3 estagis “Lenga – Cultura”.
* 120 oras de Formacion Obèrta A Distància (FOAD).
* 6 setmanas en responsabilitat de classa acompanhada ont començarà de tastar del mestièr en autonomia, ajudat per un espatlaire. I aurà tres visitas de paissèls ajudaires que redigiràn un rapòrt a cada còp.
* 2 acamps associatius almens ont se presentarà al mond « en tant que calandrin(a) » e ont rescontrarà l’aspècte « s’associam per far escòla ». (cf ligam :http://calandreta.org/Carta-de-las-Calandretas.html)
Aital, al cap de l’annada d’Aprene1, cada calandrin(a) aurà viscut una annada rica d’occitan, almens, dins quatre establiments Calandreta diferents, mantuna setmana de vida de classa e d’escòla dins una amira professionala. Aurà tastat de la realitat del movement associatiu de las Calandretas. Sauprà preparar la classa (ficha menaira de sesilha, quasèrn de bòrd), far una leiçon en tot pausar un objectiu, avalorar los aquesits dels calandrons mercés un dispositiu d’avaloracion formativa, montar un emplec del temps de classa, organizar una sortida e alestir un projècte pedagogic, pensar sa classa amb las aisinas e las institucions adaptadas. Serà capable de portar la lenga occitana de longa, tant a l’oral coma a l’escrich, sens trantolar.
Còla APRENE 1 2018-2019
References


text:
22 agost 2018
La nuèit es agradiva e amusanta. A la sala polivalenta se debana la serada dels estagiaris
17 agost 2018
Aquesta annada i a 20 catalans, un allemand, un anglès e una belga.
S'ausisson totes los dialectes occitans
16 agost 2018
Dimenge 12 d'agost comencèt la 44a Escòla Occitana d'Estiu, que se debana dempuèi fòrça annadas a Vilanòva d'Òlt, dins l'Agenés.
26 juny 2018
Del 12 al 18 d’agost de 2018, una oportunitat de viure i conviure en occità.
28 maig 2018
Lo Prèmi Ostana, que n’es a sa desena edicion, se debanarà a Ostana del 1 al 3 de junh de
25 maig 2018
Organizada per Fasètz la Lenga en Cabardés, la 2ena edicion de Total Festum en Cabardés se tendrà dissabte 9 de junh a Vilagalhenc
9 maig 2018
Lo festenal Escambis se consolida coma eveniment de cultura occitana de referéncia en Carcin.
26 març 2018
La 15 edicion del Festival Passa-Pòrts organizat per l’Ostau Comengés se debanarà lo 6 e 7 d’abril a Montrejau (31)
30 novembre 2017
Los bibliotecaris del Lector del Val organizan lor XXen concors de novèlas, dobèrt a totes e a gratís, fins al 16 de febrièr de 2018.
13 novembre 2017
L’Ostal Occitan de Pàmias organiza lo Festenal occitan del 17 al 18 de novembre


text:
Pierre-Bénite
Pierre-Bénite es una comuna francesa situada dins la metropòli de Lion e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Comuna declarada independenta de Oullins lo 24 d'abril de 1869,
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Cinisme
Lo cinisme èra una escòla filosofica de la Grècia antica, fondada per Antistènes, que son discipol mai celèbre foguèt Diogènes de Sinope. Aquela escòla temptava una transposicion de las valors, e ensenhava la desenvoltura e l'umilitat als òmes grands e als poderoses de la Grècia antica. Radicalament anticonformistas, los cinics, e a lor tèsta Diogènes, prepausavan una autra vision de la filosofia e de la vida en general, subversiva e urosa.
Per una derivacion estranha del tèrme, se parla a nòstra epòca de cinisme per designar una manièra de pensar que diferís de las nòrmas establidas (en particular dins lo domeni de la morala). Se pòt ligar a aqueste autre cinisme una sòrta d'umor negre (de còps involontari), mordent e ironic, utilizat sovent per manifestar una cèrta rebellion fàcia a un mond incomprensible, a diferéncia del sarcasme, que per sa part cèrca pas qu'una demostracion de fòrça. Mas enlà d'aquela indiferéncia a la morala e a las convenenças, lo cinic modèrne a pas granda causa de veire amb los filosòfs antics.


text:
Thyez
Thyez en arpitan (Thyez en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- La municipalitat de Thyez a situat en la vallée de la Arve, a l'oèst de Cluses.
- Es limitrophe de las municipalitats de Cluses, Scionzier, Marignier, Marnaz, Mieussy e Châtillon-sus-Cluses.
- La commune de Thyez est située dans la vallée de l'Arve, à l'ouest de Cluses.
- Elle est limitrophe des communes de Cluses, Scionzier, Marignier, Marnaz, Mieussy et Châtillon-sur-Cluses.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Etymologie
Anciennement THY O TYES (de manièra versemblant de étymologie celtique), antany « abitacion », « sus las aigas » o « al mièg de las aigas ».
Thyez Èra una importanta aglomeracion gallo-romaine en la mitat de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle abans J.-C. Fins a la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
- Etymologie
Anciennement THY ou TYES (vraisemblablement d’étymologie celtique), autrefois « habitation », « sur les eaux » ou « au milieu des eaux ».
Thyez était une importante agglomération gallo-romaine dans la moitié du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle avant J.-C. jusqu’à la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Categoria:Climatologia
La climatologia es una branca de la geografia fisica que se consacra a l'estudi dels climas, es a dire la succession de las condicions meteorologicas sus de periòdes longs dins lo temps.
La sciéncia que seguís l'evolucion dels climas a travèrs los temps geologics s'apèla la paleoclimatologia.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
A
- ► Atmosfèra (1 C, 7 P)
C
- ► Cambiament climatic (2 C, 9 P)
- ► Clima per tipe (1 C)
G
- ► Glaciologia (1 C, 11 P)
Articles dins la categoria « Climatologia »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Orlhac (Auvèrnhe)
Orlhac[2] (oficialament en francés Aurillac) z-es 'na comuna d'Auvèrnhe (Occitània) ; z-es 'na prefectura del departament del Cantal de la region administrativa d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A 600 mètres d'altitud, Orlhac es situat au pè daus monts de Cantal dins un pichon bacin sedimentari. La vila es bastida sus las ribas de Jordana, afluent de Cèra que raja a proximitat. Es desservida per la rota nacionala 122 e la via de camin de fèrre Fijac - Arvant.
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Aureliacus, en latin, en 984, Aorllhac, al sègle XIII, Orliac, al sègle XIII, Orlhac, en 1280, Aureliecum, latinizacion de 1296, Aurellyacum, latinizacion de 1366, Aurilhac, en 1380, Aurilliacum, latinizacion de 1398, Aorlhat, en 1400, Aurillacus, latinizacion de 1408, Aorlhac, en 1419, Aurelhiacus, en latin, en 1435, Orliac, Orlliac, en 1449, Orilhac, en 1465, Orillac, en 1480, Aurelliacum, latinizacion de 1481, Orilhat, en 1484, Auriliacum, latinizacion de 1529, Aurelhacus, latinizacion de 1535, Orilhat, en 1536, Aureilhiac, Orlhiac, en 1544, Horilac, en 1548, Ourilhac, en 1554, Aurilhiac, en 1566, Aourlhac, Aourlhiac, Aurlhiac, en 1567, etc.
Lo nom d'Orlhac ven del nom latin d'òme Aurelius amb lo sufixe -acum[3],[4], latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Orlhac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Aurelius. Lo nom passèt logicament per una estapa Aurlhac, grafiada tanben Aorlhac, Aourlhac (e variantas semblablas, que temptan de representar un diftongue a la primièra sillaba) a l'Edat Mejana. Un diftongue se consèrva mal a la pretonica darrèr lo grop consonantic -rlh, aquí perqué lo nom passèt a [ur'ʎat], benlèu après la transicion de *[ɔwr'ʎat]. Aquò's pas segur, en efècte, que las atestacions del sègle XIII, Orliac e Orlhac, representen dejà la prononciacion modèrna de la primièra sillaba : son benlèu degudas a la dificultat dels escribas a grafiar un diftongue coma [ɔw-] o quitament [aw-]. Coma pertot entre l'Agenés e l'Auvèrnhe, la finala -ac s'afebliguèt en -at, mas aquò apareis sonque en 1400, perqué los escribas avián consciéncia qu'aquel -at representavan una realizacion d'un -ac pus etimologic.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo comte Guiral d'Orlhac fondèt l'abadiá en 894 e la vïla se desvolopèt a son entorn.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Orlhac es capluòc de 3 cantons. N'èra de 4 davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015.
Demografia[modificar | modificar la font]
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : "De gules ambe tres concas d'argent ambe lo chap d'azur charjat de tres floralís d'aur"
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://macarel.net/files/parlem/Parlem_2-077.pdf
- ↑ Maitot escriut Aurlhac o Aorlhac en occitan medieval.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 37, a Aureil
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 121


text:
Per la màger part dels occitanistas, l’istòria d’Occitania comença amb la siá literatura coneguda, los primièrs tèxtes, lo primièr trobador. E non an parallèlament que mesprètz e ironia pels istorians que fan començar als Galleses o a « Clovis » (Hlodovic) l’istòria de nòstres vesins. Donc, qué se passèt en çò nòstre dins los mila ans que separan la latinizacion del territòri e l’aparicion de l’occitan escrit ? Mila ans e mai, aquò seriá la mitat de l’istòria nòstra se nos en teniam als sols critèris linguistics. Per amor que lo primièr indigèna qu’escarraunhèt lo latin pòt èsser considerat coma lo creator de l’occitan, o pel mens lo qu’avièt lo procès qu’abotiguèt a l’espeliment de nòstra lenga. Vertadièrament, aquela evolucion foguèt lenta e, segon M. Banniard, la rompedura de compreension entre lo latin e los parlars populars se situa per la Gàllia del sud entre 800 e 850 (entre 750 e 800 per la del nòrd). Entre aquelas datas e los primièrs trobadors se passèron donc tres sègles, coma entre Pèir de Garròs e Frederic Mistral ! Compreni mal la lentor de l’evolucion linguistica dins los uèit primièrs sègles e son acceleracion subta entre 800 e 1100. L’ipotèsi seriá puslèu – simpla reflexion d’un non especialista – que cap a 800, la lenga populara auriá desbordat la lenga aristocratica, fins a ganhar sa dignitat entièra dins los sègles seguents. Es d’aquel temps tanben que s’elaborèron los cants eroïcs que seràn a l’origina de las cançons de gèstas, losquals conservavan la memòria dels eròis aquitans e provençals de temps encara anteriors.
J.P.


text:
Juvignies
Juvignies es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge Juvignies ven de Chuc de Vinhas, perque i aviá (e i a totjorn) de las vinhas a l'entorn e dins lo pòble[ref. necessària].
Le nom du village Juvignies vient de Jus de Vignes, car il y avait (et il y a toujours) des vignes autour et dans le village[ref. necessària].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Per Matias Camapna-Mouly, Lou Ladevèze, Noha Bournebede, Amelie Vignes, eslhèves de 4au au Collègi Victor Hugo de Tarba
En 2130, qu’i èran dus astronautes, Pom e lo generau Spok dens ua estation espatiau dens laquau i èra ua intelligéncia artificiau, Tiri, qui geriva tota l’estacion. Los dus astronautes que vienèvan deu planeta Naarox. Que devèvan anar reparar ua auta estacion qui s’aperava Rilès2000 e qui s’èra esglaishada sus Tèrra.
– Generau Spok, qu’arribaram d’ací duas òras pròche de l’estacion Rilès2000.
– Tiò, Pom. Tiri balha-me mes d’informacions sus l’estacion Rilès2000.
– Rilès2000 qu’ei ua estacion qui emet signaus de detressa desempuish dus dias. D’après lo sué darrèr signau l’equipatge qu’an aterrit dens las Hautas-Pireneas que i èran 7 soldats dens aquera estacion. La loa desparicion qu’ei estranha, ce responó Tiri.
Qu’arribèn après sèt òras de viatge suu planeta Tèrra aon trobèn los soldats mes n’i avèva pas d’autes umans. Los soldats n’avèvan pas trobat nat uman desempuish dus dias. Donc Spok que demandè a Tiri:
– Qu’ei çò qui’s passat aquí?
– N’èi pas nada responsa peu moment, ce responó Tiri.
– Que vam dever trobar tots sols.
Los soldats e Pom que partín en cèrca deus òmis mentre que lo generau Spok ne’n profieitè entà cercar mes d’informacions suu virus estranh de qui pensava que podosse estar sus Tèrra…. Duas òras mes tard, lo generau Spok n’avèva pas avançat mes los soldats e Pom que trobèn ua hemna e los sués mainatges.
– Adishatz monde, avetz aiga desinfectada ? ce demandè la hemna.
– Desinfectada, perqué desinfactada ? ce disó un soldat en balhant-la un botelhòt d’aiga.
– Ne sabetz pas que i a un virus aperat « brasa d’aiga » ?…
– Non, e qu’ei çò qu’ei aquò?
– Qu’ei un virus incurable qui hèr càger malaut tot lo monde e qui tua. Qu’ei un virus present dens l’aiga.
– Mercés per aqueras informacions.
De tira, un soldat que transmetó l’informacion a Spok :
– Generau ne cau pas béver aiga de Tèrra pr’amor qu’ei infectada per la « brasa d’aiga » de qui ei un virus mortau.
– Mercés soldat, vè-te’n cercar aiga entà la hèr analisar per Tiri.
Lo generau, Pom e los soldats que tornèn a l’estacion dab un escantilh d’aiga infectada per lo virus. Que lo hasón analisar per Tiri.
– Alavetz Tiri? ce demandè Pom
– L’escantilh qui m’avetz balhat qu’ei infectat deu virus « brasa d’aiga ».
– Quin heram tà desinfectar-la ? ce demandè lo generau.
– Que sufeish de l’aspirar dab un colador.
– Aon podem trobar aqueth colador, Tiri ?
– Suu planeta Zedòu.
Quate soldats que partín dab Riles2000 reparada sus aqueth planeta e que tornèn tres dias arron dab los coladors. Mes los quate soldats ne volèvan pas los balhar aus abitants deu planeta Tèrra mes los ac véner.
Lo Generau e Pom qui ne volèvam pas briga los véner e que prenón las loas armas pr’amor que sentivan los quate soldats un drin agresius e miançaires. Los quate soldats que sortín eths tanben las loas armas.
– Ne cau pas usar la misèria umana tà emplear-se las pochàs, ce disó Pom.
Un deus quate soldats que gahè Pom per lo braç e que’u pausè la soa arma sus la tempa.
– Si ne hiquètz pas las armas a tèrra que tiri, ce disó un deus quate soldats.
Lo generau e los tres soldats que hiquèn las loas armas au sòu. Un grope d’òmis qui passava per athèu que lancèn peiras qui estabosín los quate soldats. Donc Pom que s’apressè tà anar mercejar los omis mes un deus soldats qui n’èra pas estabosit qu’a miejas que tirè sus Pom. Que morí suu còp. Lo generau ne tirè pas d’un còp sus lo soldat.
Los dias arron, coma avèva sauvat l’avier de l’espesa umana, ua estatua qu’estó quilhada en l’aumatge de Pom.


text:
Parlatz occitan e sentissètz la vocacion d’ensenhar a de publics enfants ? Vos agrada trabalhar en còla ? Sètz geograficament mobil ? Avètz una licéncia d’universitat ?
Podètz far de regent en Calandreta, dins la ret de las escòlas immersivas bilingüas occitan-francés Ajudaretz los « Calandrons » a parlar e escriure en occitan ; portaretz als enfants una cultura de dobertura e del respècte de l’autre, lor balharetz las coneissenças escolaras de basa gràcia a una progression pedagogica
Per qual ?
Las personas titularas d’una licéncia , que practican la lenga occitana e la desiran ensenhar
Una formacion completa en 3 annadas escolaras :
L’examen de dintrada se sona « La Jurada » : los candidats acceptats a la « Jurada » per una Federacion Regionala de Calandretas venon de « calandrins » e dintran en primièra annada de formacion iniciala de « regent »(ensenhaire).
Lo CFPO pren en carga aquesta primièra annada de formacion de mercé al sosten financièr del Conselh Regional de Lengadòc-Rosselhon. Los « Calandrins » participan a 10 estagis teorics a Besièrs e a 30 setmanas d’estagis de practicas professionalas enquadradas per un ensenhaire titular.
> Podètz consultar lo siti web de APRENE
Modalitats de recrutament :
- Aprèp acceptacion d’un dels prescriptors de la ret AIO de la Region Lengadòc-Rosselhon (prescripcion) , cada candidat serà convidat pel CFPO per un entreten a Besièrs.
- Pendent aquel entreten, rescontrarà mantun actor del movement Calandreta (Federacion Regionala, establiment APRENE, regents de Calandreta) e tanben lo director pedagogic del centre de formacion.
Cada candidat(a) parlarà de son projècte professional. La tòca d’aqueste entreten serà d’estimar lo gras d’implicacion de cada candidat dins la lenga occitana e sa capacitat de mesa al trabalh.
- Al cap de lentreten, los representants de Calandreta en partenariat amb lo director pedagogic de CFPO decidiràn se lo van convidar per la partida escricha de la « Jurada ».
- Los candidats que capitan l’entreten seràn convidats una jornada per de produccions escrichas dins 4 domenis : occitan, reflexion, matematicas, e francés.
Cada còpia, anonimisada, serà corregida per dos correctors.
Aqueste dispositiu permet de mesurar mièlhs las capacitats del CFPO a menar los candidats cap a la mesa en òbra de las exigéncias de la Carta de las Calandretas, en classa e dins una escòla, e al nivèl de competéncias demandadas per lo CRPE.
- La comission de decision publicarà, una setmana mai tard, la tièra dels estagiaris acceptats per la dintrada seguenta.
Pre-requesits per integrar la formacion :
- Coneissença de la lenga e de la cultura occitanas (oral e escrich « Diplòma » nivèl Escapolaire-A2 del CECRL apreciat)
- Coneissenças de basa en burotica indispensablas
- Capacitat a s’investir e trabalhar en autonomia
- Volontat de partejar la lenga e la cultura occitanas
Public tocat :
Demandaire d’emplec : obligatòriament marcat a Pòl Emplec e orientat per un dels prescriptors de la Region Lengadòc-Rosselhon (CIDFF, Pòl Emplec, Cap Emplec, MLI, APEC, conselhièrs d’insercion dels Conselhs Generals)
Contengut pedagogic de la formacion :
- Modul dels aprendissatges primièrs en occitan
- Modul en cicle dels aprendissatges fondamentals, aprendissatge de la lectura
- Modul en cicle dels aprigondiments en situacion bilingüa
- Modul d’especializacion e d’avaloracion
- Modul desvolopament durable
- Seguit e acompanhament dels estagiaris/Dinamica d’emplec (TRE/TRS)
- Modul d’aprigondiment en lenga occitana (nivèl B1-B2 del CECRL)
- FOAD
Mena demplec e foncion trapat al cap de la formacion
« Regent » (ensenhaire) en delegacion d’auxiliar dins las escòlas Calandretas, o regent remplaçaire amb la possibilitat d’èsser titularizat aprèp lo concors del CRPE especial.
Debanament de la formacion:
( ritmes, duradas e finançament)
La formacion en occitan per futurs « Regents » de las Calandretas es una formacion de 10 meses a temps complet. Començarà lo 31 d’agost de 2017 fins al 29 de junh de 2018.
Fòrça rics en contengut (teorics e practics), conten 637 oras de formacion en centre a Besièrs e 741 oras de formacion en entrepresa dins 3 establiments diferents e dins los 3 cicles de l’escòla primària.
Aquesta accion de formacion, realizada gràcia al sosten de la Region Lengadòc-Rosselhon es finançada per un efectiu de 10 personas.
Validacion de la formacion : Atestacion de formacion