text:
La Boca
La Boca qu'ei un quartièr de Buenos Aires situat a l'embocadura deu Riachuelo (l' arriulet en occitan) au ras deu pòrt marcadèr de la ciutat de la soa zòna d'activitat. Qu'èi donc tradicionaument un quartièr praube e obrèr hortament marcat culturaument per l'immigracion italiana e mei que mei genovesa.
Deu temps de la colonia e durant las pumèras annadas de l'istòria argentina, La Boca qu'èra un zona estermada on tanavan los cuèrs qui èran produsits quantitats de la granas. Puish, a la fin deu sègle XX los emigrants qu'arrivèn en gran nombre. La màger part deu quartier b' èra poblada d'immigrats mei que mei italians e mei que mei genovés au punt qui los abitants deu quartièr, e sustot lo qui suportan lo club de fotbòl Boca Juniors, be son familiarament aperat Xeneises (çò qui vòu díser "genovés" en genovés justament).
Los emigrants que bastín casas dab placas de metaus pintradas de mantuas colors qui èran tipicas e representativas d'aqueth quartièr. Uei, la famosa carrèra toristica Caminito que conserva aquesta estetica. L'imatge deu quartièr qu'ei tanben hortament ligada e las representacion que'n he lo pintre Benito Quinquela Martín dens los sons tablèus e qu'ei tanben un deus quartièrs on vadó lo tango, a la debuta dançat enter òmis dens lo pòrt o dens los bordèls, çò que bremba la carrèra Caminito, batejada atau per'mor d'un famós tango deu medish nom compausat per Juan de Dios Filiberto.
La soa identitat qu'ei tanben ligada au club de fotbòl Boca Juniors au maugrat qui lo son rivau tradicionau, lo Club Atlético River Plate e sia vadut en 1901 dens lo medish quartièr, siant donc de quate annadas lo son ainat ; au contre de Boca Juniors, totun, River Plate que bastí los sons estadis succecius luenh deu son quartièr nadau de La Boca. Au moment de causir las colors de l'equipa, lo suportaires de Boca Juniors que decidín de prene's las de la banèra deu purmèr batèu qui partore deu pòrt ; com aqueth b'èra suèc, las loas colors que son lo blau e lo jaune dinc au dia de uei.


c: text/html

text:
Lenga vernaculara
Se nomena lenga vernaculara la lenga locala comunament parlada dins una comunautat. Aquel tèrme s'utilisa sovent en oposicion amb lo tèrme lenga veïculara, liturgica o encara lingua franca.
Per exemple, quand la liturgia catolica èra en latin, èra la meteissa dins lo mond entièr: lo latin servissiá de lenga liturgica veïculara. Dins lo veteis temps, l’ensenhament de la religion se fasiá en lenga locala, la lenga vernaculara.
On trouve aussi cette distinction dans les échanges économiques et commerciaux d’aujourd’hui, où l’anglais sert de langue véhiculaire face à la multitude des langues vernaculaires.
Lo mot « vernaculara » ven del latin vernaculum que designava tot çò qu'es levat (esclaus compreses), abalit, teissut, cultivat, fabrica a l'ostal, per oposition a çò que se procurava per escambi. Son sens es pròcha d'aquel dels mòts « autoctòn » o « indigèn ».
Istòria[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle IX, los fidèls comprengavan pas mai la lenga dels letrats e dels clergue. Pendent lo concili de Tors de 813, la Glèisa catolica demandèt doncas als sacerdòts de far los presics de biais que lo pòble pòsca los comprene. Los evesques amassats per Carlesmanhe décidiguèron que las omelias deurián pas mai èsser prononciadas en latin, mas en « lenga rustica romana » o en « lenga tudesca » (germanica), segon lo cas[1].
La primièra gramatica d'una lenga vernaculara, la Gramatica castelhana, foguèt publicada en 1492 per Antonio de Nebrija.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Michèle Perret, Introduction à l'histoire de la langue française, 3a ed., Armand Colin, 2008, page 36
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Lenga mairala
- Lenga viventa e lenga mòrta
- Lenga construcha
- Koinè
- Creòl
- Pidgin
- Sabir
- Ebonics e Anglés vernacular afroamerican
- Lenga veïculara

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Puput
La puput (var. peput, pepuda, aucèl de Sant Martin, pupa, gaje-pube[1]) o en latin Upupa epops es un aucèl de la familha dels upupids.
Es de color marron rosat amb las alas e la coa raiada de blanc e negre.
Lo bèc es prim, corbat e long. Ten una cresta que se pòt dobrir e tancar, amb las puntas negras. Sovent après d'aterrar la dobrís e la torna tancar de seguida.
Lo seu cant es fòrça facil d'identificar, fa "pu-pu-put" e o repetís fòrça vegadas.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Manja sautarèlas, formigas, grelhs, erugas, aranhas, vèrmes e larvas d'insèctes.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Fa lo nis dins de traucs d'arbres vièlhs o de murs o d'ostals arroïnats. Lo nis es fòrça simple, fach amb sonque qualques èrbas o branquetas. La feme pond entre 5-7 uòus e los coa durant 16 a 19 jorns. Los puputons començan de volar al cap de 4 setmanas.
Viu en zonas dobèrtas, òrts e bòsques.
Abituds[modificar | modificar la font]
A costuma de manjar pel sòl, caminant dapasset d'un luòc a l'autre tot en picotejant. A la tardor migra cap a Africa, e torna en febrièr seguent.
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Upupa epops dins Upupiformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Upupa epops dIns Avibase (fr) (Vejatz mapa de reparticion)
- Referéncia Fauna Europaea : Upupa epops (en)
- Referéncia ITIS : TSN 178136 famille Upupidae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 178116 genre Upupa Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia ITIS : TSN 178117 espèce Upupa epops Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Upupa epops (en)
- Referéncia NCBI : Upupa epops (en)
- Referéncia IUCN : espècia Upupa epops Linnaeus, 1758 (en)


text:
Tercé
Tercé es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vinhana e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, la linha de démarcation traversava la comuna[1], del 22 de junh de 1940 al 1er Modèl:En març 1943, en daissant çò cap de-luòc en zòna ocupada.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, la ligne de démarcation traversait la commune[2], du 22 juin 1940 au Modèl:1er mars 1943, laissant le chef-lieu en zone occupée.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:30questions-OccupationVienne, mapa p 5
- ↑ Modèl:30questions-OccupationVienne, carte p 5


text:
Catalisador
En quimia, un catalisador (del grèc: kataλύtnς, catalytēs), es una substància qu'aumenta la velocitat d'una reaccion quimica, mas que se consumís pas dins la reaccion.
Existisson dos tipes de catalisadors,
- Omogenèu: se tròban dins la meteissa fasa que los reactius e productes. Los catalisadors omogenèus reagisson amb un o mai d'un reactiu per formar un intermediari que après va evoluir cap als productes finals de la reaccion. Per exemple,
- A + C -> AC
- AC + B -> AB + C,
- ont A, B son los reactius, C es lo catalisador, AC es un intermediari de reaccion e AB es lo producte.
- Eterogenèu: se tròban dins una fasa diferenta dels reactius e productes. Lo cas abitual es lo d'un catalisador solid e de reactius e productes en solucion. Los reactius son adsorbits a la superfícia del catalisador, de tal biais que qualques ligams quimics s'aflaquisson en permetent l'evolucion cap als productes.
A nivèl energetic la foncion del catalisador es de demenir l'energia de l'estat de transicion, doncas l'energia d'activacion de la reaccion. Los catalisadors principals son los metals de transicion, que sián jos la seuna forma metallica o formant de complèxes.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Enzim - biocatalisadors


text:
IVau dinastia egipciana
IVau dinastia egipciana qu'ei ua dinastia de l'empèri ancian qui ho ua grana dinastia de bastidors qui bastí los mei famós monument d'Egipte : lo gran esfinx e las piramidas de Giza. Cada rei que bastí au mens un tombèu de gran endom (sustot Snefro qui bastí tres granas piramidas dab mei de pèiras que cap auta piramida sola, e Khofo qui bastí la Grana Piramida). La soa capitala qu'èra Menfis. Lo papir de Westcar qu'ei un document hèra posterior qui conta hèitas supausadas d'aqueth temps.
Faraons de las IVau dinastia[modificar | modificar la font]
- Seneferó
- Khofo (tanben conegut com Keòps, version ellenizada deu son nom)
- Djedefra
- Khafra (tanben conegut com Kefren)
- Djedefher
- Baefra (Baka)
- Menkaora (tanben conegut com Mikerinòs)
- Shepsekaf
- Djedefptah


text:
Dinastia Qajara
La Dinastia Qajara fuguèt una dinastia iraniana que reinèt sus Pèrsia de 1786 a 1925. Aqueu periòde fuguèt marcat per lo declin dau país que perdiguèt divèrsei territòris au profiech dei Russia, dei Reiaume Unit, deis Omanés — d'aperaquí 1780 a 1880 — e reconóisser l'independéncia d'Afganistan. A partir de la fin dau sègle XIX, lo país venguèt tanben l'enjòc de luchas d'influéncia entre Rus e Britanics que finiguèron per devesir lo país entre una zòna russa au nòrd, una zòna britanica au sud-èst e una zòna neutra entre lei doas. Aquel acòrd permetèt d'empachar la colonizacion de Pèrsia mai entraïnèt un afondrament economic. Durant la Granda Guèrra, Pèrsia fuguèt parcialament ocupada per leis Otomans entraïnant una reaccion russa e britanica. De 1917 a 1919, lo país fuguèt ocupat per lei Britanics, ço qu'entraïnèt l'afondrament totai dau poder de la dinastia que perdiguèt lo poder tre 1921 e fuguèt oficialament destituida en 1925.


text:
Brusca
Brusca[1][2][3] (Brusque en francés) es una comuna roergassa situada dins lo Rogièr de Camarés, lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brusca es traversat pel Dordon de Camarés. La municipalitat se situa subre l'aigavèrs Mediterranèu-Atlantic, gaireben en totalitat del costat Atlantic.
La municipalitat es situada sus una zona de transicion entre la plana de Sant Africa e los monts de La Cauna, de relèu fòrça accidentat. Lo trescòl n'es lo Mardelonh, qu'es tanben lo massís pus enauçat del sud-Avairon e presenta nombroses avencs. Lo clima es vesin de lo de La Cauna, amb de precipitacions fòrtas entre abril e octòbre, que provocan sovent d'aigats importants.
Lo vilatge es situat al jonhent de Dordon e del rèc de Sanctus, traversat per un pont.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Christian-Pierre Bedel, Camarés, al canton, 2000
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
170
Sus li piado d’Anfos Daudet..
Toupounimìo de Ventour.
Carrat d’As.
Lou Matagot.
L’Erau e li pintre.
L'Auta.
La fauno grando de Ventour.
170
Sus li piado d’Anfos Daudet..
Ensignadou - Nòstis emissioun - Prouvèrbi.
La LGV se farié pas.
Editouriau
Vitòri pèr Magalouno.
L’atualita en image.
L’Evenamen.
La Mar Nostro es menaçado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Cavaucado. Carreto ramado.
36en Festenau Prouvençau.
Targo Prouvençalo.
Councous Literàri.
Toupounimìo de Ventour.
Pargue Naturau Regiounau di Pre-Aup.
Dis Aup i Pirenèu.
Lou fenoun
Carrat d’As.
Fos.
Lou Matagot.
Pau Ruat (1862-1938).
Balado à l’entour dóu Vis.
Lou cantoun d’Estève dóu Mas de Grichaud
L’Erau vist pèr li pintre.
L'Auta.
La fauno grando de Ventour.
Balado à l’entour dóu Vis
(Mount Viso)
Lou Vis, Monte Viso en Italian, es la mountagno la mai auto dóu relarg aupen miejournau. Aqui se parlo à nosto modo coume l’an di de generacioun d’ùmblis estajan d’aquéli valèio de l’anciano Gaulo Cisaupino, que res i’avié di que parlavon prouvençau.
La formo pounchudo dóu mount, e, segound li poun de visto, piramidalo, fai signau e sèmpre m’a fa pensa à-n-aquéu vers dóu grand pouèto indian R. Tagore : Mountagno, esperfors de la Terro pèr adesa l’inacessible. Segur que la countemplacioun d’un parié brè e de tout lou mountagnage que l’acoumpagno douno envejo de medita.
Sus lou camin que meno à Coumboscuro, me remembrarai sèmpre de Luigi Lombardi (1), óurientalisto de trìo, proubablemen ispira pèr la sublimeta dóu païsage, que s’assetè dins la pousicioun dicho de la ninfèio (2), pendènt uno pauso au còu dóu Viribianc. Lou Vis de segur fai lingueto e quau a pas raiva de l’escala? Aqueste pantai l’ai realisa lou 28 d’Avoust de 1989.
Eilamoundaut (3841m)
Emé d’ami gapencés aviéu fa adeja dous cop lou tour dóu Vis, venènt dóu Queiras, en passant pèr lou Còu de la Traverseto e en s’entournant pèr lou Còu Valanto. Belavian aquesto cimo e se disian : ié faudra mounta. Emé prudènci espererian que i’aguèsse plus ges de nèu pèr tenta l’escalado.
Erian quatre e arriberian la vèio au refuge Quintino Sella (3) quiha à 2640m d’auturo, pèr ié soupa e dourmi. Lou vèspre, fasènt cueisso alentour d’uno taulo, faguerian couneissènço d’un Piemountés de Fossano, Segne Giobergia, qu’esperavo d’ami que venguèron pas. Aqueste brave ome que couneissié bèn l’escarpinado se prepausè coume guide bountous. Vague!
Iéu, aviéu quand meme lou coudoun, bord que d’aupenisme n’aviéu jamai fa. L’endeman fasié encaro negro niue quouro quiterian la michour de la mèiro pèr s’endraia vers l’auturo à la co-dóu-loup. Devinavian lou camin en vesènt la lus di làmpi frountalo pourtado pèr li courdado qu’èron davans nous autre. Fasié pas caud. Avans que de coumença nosto batudo roucassiero pèr de bon, fauguè passa lou Pas di Sagneto e atravessa uno grosso casso.
Arriberian au Biva Andreotti, recate reserva is aupenisto en dificulta. A coumta d’aqui, pèr mounta, fauguè noun soulamen se servi di cambo mai tambèn di man. Urousamen noste menoun qu’èro passa darnié, nous encourajavo :" Agués pas pòu!." Nous dounavo tambèn d’endico : "Arrapas un pau mai aut! I’a un benc, aqui, pèr voste pèd...!".
Nosto atencioun èro en plen moubilisado e aguerian gaire lou tèms d’amira lou païsage. Aguènt passa li dous rode vertadieramen tihous de la mountado, arriberian à la crous de ferre que marco lou soum. Aguerian enfin la recoumpènso de nòsti peno. À nòsti pèd, au levant, s’espandissié majestouso la plano dóu Po.
Noste ami Piemountés emé la man designavo li vilo : "Aqui Cavour, eila la vilasso de Turin...." En alucant à man drecho e senèco veguerian l’esplendour de l’arc aupen que cencho Piemount e Loumbardìo. L’ome de Fossano tirè pièi de soun saquet uno boutiho de vin blanc de Frascàti. Lou chicouloun èro inespera e la bevèndo, quàsi de vin de messo, poudié pas miés s’endeveni em’ aquest istant soulenne e adeja un pau celestiau.
La nauto Ubaio
Li Prouvençau que volon s’avança vers lou Vis podon tambèn remounta de long de l’Ubaio. La valèio ounte raio lou gaudre destrauco au còu dóu Lounget, vertadié badarèu sus la vau Varacho e lou Vis. La nauto Ubaio èro, i’a gaire de tèms, dins l’atualita bord que lou dimenche 26 de Febrié de 2012 lou rode fuguè espóussa pèr un terro-tremo que fuguè ressenti enjusqu’à Niço. Li gènt dóu païs dison qu’an couneigu de mau-parado de touto meno e que, basto d’ana vèire l’iscripcioun escricho sus lou pourtau de la glèiso roumano de Maurin, amèu de la coumuno de Sant-Pau-sus-Ubaio, pèr coumprendre que lou dangié pòu tambèn veni dis avalanco : 1531 lo 14 de febrier svalancha la gleiso.
Lou rode pamens es geoulougicamen forço interessant. Proche Maurin atrouban de peiriero de mabre verd proche la coulour dóu pourfire emplega dins l’Antiqueta. L’esplecho se faguè à coumta dóu siècle 5en de nosto èro enjusqu’à la mita dóu siècle 20en.
Aquesto roco requisto serviguè à basti lou socle dóu toumbèu de l’Emperaire Napouleoun 1ié. Fuguè utilisado tambèn, à Paris, à l’Oupera Garnier. Un pau mai aut dins la valèio se pòu vèire de roucas d’aparènci curiouso que vènon dóu founs de la mar. D’efèt l’enaussamen dis Aup faguè remounta d’escampamen de lavo que gisclèron dins l’aigo di founsour abissalo. En se refrescant prenien uno formo de couissin, de pillow coume dison lis especialisto.
Après agué parla de geougrafìo, fau aro parla d’istòri o pulèu de preïstòri bord que se pòu atrouba dins un caire tengu un pau secrèt pèr aquéli que lou counèisson, de gravaduro de l’estile dóu Mount Bego dins Mercantour. La teinico èi la memo : de picoutage fach em’ un óutis à percussioun lançado, proubablo uno pouncho de peirard. Tout acò remounto à-n-uno periodo coumpresso entre 3.200 e 1.700 an avans J.C., valènt-à-dire procho de 5.000 an.
Sian aqui à l’age de l’aram e fau metre aquéli gravaduro en paralèle emé li de la Vau Camonica en Itàli e, tambèn, emé la descuberto de la moumìo d’un ome dins un counglas dis Aup de l’Ötzal sus li raro d’Austrìo e d’Itàli. Aquéli testimòni fan provo que lis auturo aupenco èron pas un desert. Tout au contro, uno civilisacioun, emé si crèire e soun espressioun artistico, a pouscu ié trachi. E pièi coume me lou disié un ami savouiard qu’esplicavo ansin lou recate aupen :" La mountagno es l’endré ounte lou pèis arribo lou mens fres e l’enemi lou mai alassa".
Li Cèlto
En 1994, emé d’ami de Barcilouneto, trevère la Valèio de Blins. Passerian de la nauto Ubaio à la Valèio de Blins (Bellino en italian) en mountant au Còu de l’Autaret (4). Lou noum meme dóu rode nous remando i Cèlto, bord que Blins vèn dóu noum de l’Apoulon galés Belenos (5) segound lis especialisto de toupounimìo.
A Ruha-la-Guiéso, l’amèu principau, anerian en bousco de mounumen mounte èron representado de tèsto umano, car Jan-Lu Bernard, autour d’uno mounougrafìo sus la valengo de sis aujòu, evoco l’ipoutèsi de l’ispiracioun celtico d’aquélis esculturo. De segur li caro escultado fan pensa i descuberto arqueoulougico facho en Prouvènço en Entremount o à Rocopertuso ounte s’èi atrouba de pourtegue emé de capeleto destinado à reçaupre de cran uman.
Se saup despièi toujour que li Cèlto avien lou culte de la tèsto umano. Tre l’Antiqueta se n’en parlavo. Pèr l’istourian Dioudore de Sicilo li tèsto èron de cran d’enemi : "Embaumon li tèsto de sis enemi li mai celèbre dins l’òli de cèdre e li servon emé siuen dins de cofre. Li fan vèire em’ ourguei is estrangié en fasènt lou raconte qu’un de sis aujòu refusè de douna talo o talo tèsto contro uno grosso soumo d’argènt. D’ùni que i’a se fan glòri d’agué refusa d’escambia l’uno d’aquéli tèsto contro soun pes d’or".
Vuei lis arqueoulogue pènson que li tèsto espausado pèr li Cèlto dins lou relarg prouvençau èron pulèu aquéli de si rèire. Si descendènt i’aurien vouda un culte coume en d’erò. Li cercaire qu’an travaia sus la Tarasco de Novo an vist dins l’espàci entre li pauto dóu moustre uno meno de pausadou qu’aurié aculi siegue un cran, siegue d’óufrèndo.
De tout biais, la segoundo esplico lèvo pas de cassolo aquelo de Dioudore de Sicilo, que poudèn imagina un culte dis erò, meme enemi... Artisticamen lou tèmo s’es esperlounga dins l’art di glèiso roumano que si pourtau, capitèu, moudihoun soun poupla de fàci umano barbassudo o noun.
Lou pertus de la Traverseto
Lou Còu de la Traverseto que s’aubouro à 2947m d’auturo fai coumunica Queiras e Piemount. Destrauco istouricamen sus lou Marquesat de Saluço. Lou segnour d’aqueste fièu s’atroubè, en 1210, féudatàri dóu Dóufin de Vienés. En 1349, Umbert II, darnié Dóufin, cedè soun estat au rèi de Franço, es ansin que li marqués de Saluço devenguèron vassau di Capecian.
Pèr desenclava lou marquesat, qu’èro au mitan di terro savouiardo, e facilita lou coumèrci, Ludovi II, en founcioun de 1475 à 1504, aguè l’idèio de cava un pertus souto lou Còu de la Traverseto. D’efèt, meme se lou camin mounto et davalo soude, li tiero de miòu pourtant la sau di salino d’Ièro gagnavon tres jour sus l’itineràri passant pèr lou còu dóu Mount Genèbre.
La sau, à l’epoco, èro un pau coume lou petròli de vuei. Pèr lou marqués falié subre tout evita d’aquita de dre de douano qu’aurien endrudi lou tresor savouiard. Dins lis escàmbi i’avié pas soulamen la sau, mai un impourtant tiro veni de proudu de touto meno. De Prouvènço venien l’òli, lou fedan, dóu Dóufinat li teissut e li drap d’Espagno. Au contro, venien de la plano cisaupino lou ris, alor cultiva dins lou marquesat, li telo de Carmagnolo, lis ase de Brondello e de Cavour (pèr n’en faire de saussissot).
Adounc, emé lis acord dóu Parlamen de Grenoblo, de Reinié II d’Anjou, darnié comte de Prouvènço e de Louvis XI, rèi de Franço, Ludovi II fisè lou cavamen dóu pertus à dous mèstre d’obro : Martin de Sant Auban e Baldassar de Piasco. Lou chantié coumencè en 1480 à 2.882m d’auturo. Lou pertus es long de 75m, larg de 2,50m, aut de 2m. Li miòu embasta ié poudien passa. Après lou tratat de Lioun de 1601 que cedè lou marquesat de Saluço à l’Oustau de Savoio, lou pertus perdeguè soun impourtanço geoupoulitico e fuguè pau à cha pau abandouna. Pamens l’obro, dificultouso se tenèn comte di mejan teini de l’epoco, restara pèr sèmpre la proumiero traucado aupenco. Acò s’amerito d’èstre serva dins la memòri di Pople d’Éuropo.
Alan COSTANTINI
(1) Soun fraire, Frederi Lombardi, es lou porto-paraulo dóu Papo Benezet XVI.
(2) Lotus.
(3) Quintino Sella (1827-1884), engeniaire di mino, menistre di finanço, foundadou du Clube Aupen Italian en 1863, faguè partido de la proumiero espedicioun qu’escalè lou Vis.
(4) Pas aquéu ounte passo lou tour de Franço. L’Autaret es un toupounime coumun dins lis Aup.
(5) Coume Bouleno dins lou despartamen de Vaucluso.
1117567


text:
Josephine Baker
Josephine Baker (n. Freda Josephine McDonald en Saint Louis, Missorí, lo 3 de junh de 1906 - m. en París, lo 12 d'abriu de 1975), cantaira e dançaira afroamericana e, arron, francesa qui he ua grana carrièra en França. Que ho tanben resistenta de la Segonda Guèrra Mondiau, activista deus drets deus afroamericans. Que viscó ua grana partida de la soa vita en Occitània dens lo castèth de Las Milandas en Lemosin on, dab los sons hilhs adoptats de pertot autorn deu monde, en ensaiat atau de realizar los sons ideaus de patz e de frairèra.
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
Josephine Baker qu'èra descendenta d'esclaus de Carolina deu sud e d'indians de las Apalaches. Que creishó dens lo praubèr e, aus seis ans, qu'avó de huéger un pogróm antinegres dab los sons dus canhòts en los sons braç. Mainatge que comencè a dançar en bèth desplegar un gran talent au quau e horní lo son jòc comic (ua de las soas especialitats qu'èra de har virar los sons uelhs com se hossin bilhas).
Carrièra artistica[modificar | modificar la font]
Aus quinze ans que comencè a aver ròtles deus importants e que se'n anè de cap a New York deu temps de la Harlem Renaissance. Acerà, que joguè au Plantation Club e dens lo chorus de las revistas Shuffle Along (1921) e The Chocolate Dandies (1924). Ja plan escaduda que s'aviè de cap a París en 1925. A maugrat deu colonialisme e deu racisme francés d'aqueth temps, la descoberta de París que ho ua experiéncia agradiva per Baker qui, en mei de rescontrar d'autes afroamericans com èra (enter los quaus lo musician Sydney Bechet), peu purmèr còp, que podèva anar pertot sens estar horabandida per'mor de la color de la soa peth. De tira que s'escadè en çò deu "Folies bergères" on dançava quasi nuda dens la Revista Negra. Hèra viste que ho ua de las personalitats las mei famosa de l'espectacle en França e durant aquesta tempora que bastí la soa iconografia (la cinta de babananas, lo son leopar qui acabère fin finala au zoo e las fotografias deus sens nus) e que conegó lo son impresàrio italian Giuseppe Pepito Abatino. D'aqueth temps tanben (en 1931) qu'interpretè la soa famosa cançon: Qu'èi duas amors, lo men país e París.
Que virè dus filmes : Zouzou (1934) e Princesse Tamtam (1935), aqueth darrèr dab Jean Gabin.
Hòrta d'aquesta fama que's decidè (dab lo conselh d'Abatino) d'anar har ua camada aus Estats Units mes aquò que virè mau. Que ho umiliada raciaument (n'avèva pas quitament lo dret de botar pe dens lo Hall de de la grana otalaria on demorava per'mor d'estar negra) e artisticament (lo public american que la shiulè). Esmalida que tornè entà França e en desseparà's d'Abatino. La soa popularitat aciu qu'èra tau qui l'ocupant nazi non la gausè pas tocar de tròp. Era qu'avó de huèger en entrar dens la Resisténcia e en bèth juntar las armadas aliadas. Au despart de la soa activitat artistica de sustien de las òst aliadas (en essaiar, de mei, de lutar contra la segregacion raciau qui's practicava au dehens de l'armada americana e qui èra moraument e estrategicament desastrosa) que prengó risques deus seriós. Après la guèrra França que li balhère lo grad de Chivalier de la Legion d'Aunor. Deu punt de vista personau, durant la guèrra que conegó lo son marit, lo cap d'orquèstra jazz francés Joe Bouillon. Un càncer que he péder tot esper de anc mainadar.
La temporas de l'idealisme[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, en 1947 que crompè lo son casteth en Occitània Las Milandas. Que tornè aus Estats Units, aqueth còp dab mei de vam entà pelejà's contra la discriminacion. A Miami qu'obliguè lo teatre a deishar que lo public negre e podosse crompà's plaças autant bonas que non pas los blancs. A New York, que s'esmalí en un restaurant on la volèvan pas servir e, après aver interpelat un famós jornalista de ràdio present, que seguí ua peleja mediatica on los dus perdén (au maugrat qui non se pòsca denegar que Baker avosse har avançar las causas). En 1963, qu'hore au costat de reverent Martin Luther King per la grana Marcha de Wasington.
En Argentina, Juan Domingo Perón que conprengó las similaritats de personalitat enter Baker e Evita (duas mainadas umiliadas creishudas dens lo prauber qui, adultas, e s'èran escadudas dens l'espectacle en emplegar l'admiracion d'òmis poderós e qui avèvan virat la loa set de revancha en combat contra las injustícias sociaus) qu'ensaiè de la har préner la plaça de la defunta "Mair deus tribalhadors". Josephine Baker qu'acceptè e que viscó ua tempora a Buenos Aires mes fin finala, que de comprengó de qu'èra manipulada per un regim populista sus la soa fin e que tornè entà França on adoptè mainatges de tot lo monde sancer entà muishar, que los òmis, d'on que sian, be vaden entà víver amassas. Qu'aperè aquesta familha la "Rainbow tribe" (la tribú de l'arcolin). Aqueth saunei que virè mau quan, escanada per l'idealisme demesurat e peus deutes, que's desseparè de Bouillon, e que perdó la garda deu mainatges e Las Milandas.
Grace Kelly que l'arcuèlhè a Monegue on podó víver. En 1975 que tornè sus l'empont a Bobinò. Qu'èra impressionant de la véder dab un còs e ua agilitat qui semblavan estar los d'ua dançaira joena. Totun, per'mor deu pes deus ans, que's morí quasi si l'empont.


text:
Verneuil (Nièvre)
Verneuil es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat en lo costat de Decize, Verneuil a traversat pel Aron (Loire, lo Andarge, la Senelle, lo ruisseau de ozon e lo Canal del nivernais.
Situé dans le canton de Decize, Verneuil est traversée par l'Aron (Loire, l'Andarge, la Senelle, le ruisseau d'ozon et le Canal du nivernais.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En tirant lo sieu nom del gaulois Vernos, en significant Aulne, Verneuil remonta a originas alunhadas. Lo luòc li caliá en efièch ja èsser ocupat a l'epòca gallo-romaine ont èra un luòc de passatge important d'una via de comunicacion. La part la mai anciana del vilatge se situa al bòrd de la vallée de la Andarge en lo Bourg. S'i tròba los dos monuments los mai importants, amb la Glèisa romane Sant-Laurent bastida a Modèl:La s- prèpa del cementèri, e lo castèl força datat de la Modèl:S-. Louis Antoine de Sant-Just, celèbre revolucionari francés #passar la siá pichona mainadesa dins lo pòble. A partir de la Modèl:S- lo vilatge se engrandeix sus las nautors en dominant lo canal del nivernais. S'establisson alavetz una escor/comuna publica, una plaça, e qualques comèrcis (épicerie, #forn# de pan, otèl, bar/en restaurant, carnisseria èca...). Pendent la primièra guèrra mondiala, un camp american s'establís a Verneuil en 1917 près de l'estacion en la plana de la Aron. S'i trobava principalament de talhièrs de montatges automobilas. Lo camp reagrupa 4000 òmes #qu'abandonaràn la França en 1920. Verneuil connait Alavetz lo sieu apogée, mas declinèt pichon a pichon al fil de la Modèl:S-. Cercy-Lo-Torn, pòble vesin a escuelhut al detriment de Verneuil per l'establiment d'una fabrica automobila, #çò que contribuissi al déclin del pòble. A la fin de la Modèl:S-, totes los comèrcis an desaparegut e l'escòla se concedís amb Champvert per formar un regroupement pédagogique.
Tirant son nom du gaulois Vernos, signifiant Aulne, Verneuil remonte à des origines lointaines. Le site devait en effet déjà être occupé à l'époque gallo-romaine où il était un lieu de passage important d'une voie de communication. La partie la plus ancienne du village se situe au bord de la vallée de l'Andarge dans le Bourg. On y trouve les deux monuments les plus importants, avec l'Église romane Saint-Laurent bâtie au Modèl:S- proche du cimetière, et le château fort daté du Modèl:S-. Louis Antoine de Saint-Just, célèbre révolutionnaire français passa sa petite enfance dans le village. À partir du Modèl:S- le village s'agrandit sur les hauteurs dominant le canal du nivernais. S'établissent alors une école/mairie publique, une poste, et quelques commerces (épicerie, boulangerie, hôtel, bar/restaurant, boucherie etc...). Durant la première guerre mondiale, un camp américain s'établit à Verneuil en 1917 près de la gare dans la plaine de l'Aron. On y trouvait principalement des ateliers de montages automobiles. Le camp regroupe 4000 hommes qui quitteront la France en 1920. Verneuil connait alors son apogée, mais va décliner petit à petit au fil du Modèl:S-. Cercy-la-Tour, village voisin est choisi au détriment de Verneuil pour l'établissement d'une usine automobile, ce qui contribue au déclin du village. À la fin du Modèl:S-, tous les commerces ont disparu et l'école s'accorde avec Champvert pour former un regroupement pédagogique.


text:
Vallerange
Vallerange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ciutat l'an 790 : "Vylaru".
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, bailliage de Dieuze.
- Vièlh domeni del Abbatiale Sant-Pierre-e-Sant-Paul de Neuwiller-lès-Saverne
- Cité en 790 : "Vylaru".
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, bailliage de Dieuze.
- Vieux domaine de l'Abbatiale Saint-Pierre-et-Saint-Paul de Neuwiller-lès-Saverne


text:
Teatre
Lo teatre (del grèc θέatpov, « luòc per contemplar ») es un art scenic en relacion amb la performança e la representacion d'eveniments, que vòl representar una istòria de ficcion que fa jogar un o mai personatges en un luòc e un temps concrèt e davant un public. S'utilizan d'elements coma los discors e los dialògs, lo gèst, la scenografia, la musica, lo son e l'espectacle. Es tanben lo genre literari que compren las òbras concebudas coma un scenari e per èsser donat davant un public.
Somari
- 1 Caracteristicas generalas
- 2 Genres teatrals
- 3 Istòria
- 3.1 Africa
- 3.2 Egipte antica
- 3.3 Grècia e Roma
- 3.4 Civilizacions americanas
- 3.5 Civilizacions orientalas
- 3.6 Edat Mejana europèa
- 3.7 Renaissença
- 3.8 Barròc e neoclassicisme
- 3.9 Jòc al natural e realisme dins lo teatre dels sègles XIX e XX
- 4 Teatre en Occitània
- 5 Referéncias
Caracteristicas generalas[modificar | modificar la font]
Lo teatre constituís un ensemble que sos diferents elements forman una part indivisibla. Pasmens cadun d'aqueles elements possedís de caracteristicas e nòrmas pròprias. Vaquí los elements:
Tèxte[modificar | modificar la font]
Las òbras dramaticas s'escrivon en dialògs e a la primièra persona, ont se descrivon las accions entre parentèsis. Dins la tradicion occidentala, lo tèxte, l'òbra dramatica, foguèt totjorn considerada coma la pèça essenciala del teatre, nomenat « l'art de la paraula ». Aquela predominança existís tanben dins las culturas orientalas mas d'un biais mendre. Predominant mas pas lo tot: en primièr luòc, lo tèxte esgota pas lo fach teatral, perque una òbra dramatica es pas teatre fins que siá representada, aquò implica un minimum d'elements de performança; en segond luòc, fòrça formas dramaticas arcaïcas e tanben d'espectacles modèrnes utilizan pas ges de paraula o la subordenan a d'elements coma la mimica, l'expression del còrs, la dança, la musica, l'expression scenica.
Lo fach que l'òbra aquerís plena validitat justament amb representacion es la caracteristica que distinguís l'escritura dramatica dels autres genres literaris. La majoritat dels grands dramaturgs de totes los temps, dels classics grècs a l'anglés William Shakespeare, lo francés Molière, l'espanhòl Pedro Calderón de la Barca o l'alemand Bertolt Brecht, basan sas creacions sus la coneissença dirècta e prigonda de las ressorsas scenicas e d'interpretacion e d'una utilizacion senada de sas possibilitats.
Meteire en scèna[modificar | modificar la font]
La personalitat del meteire en scèna coma artista creatiu d'esperel se veguèt afirmada, a la fin del sègle XIX. Aquela foncion, de quin biais que siá, totjorn existissiá, coma responsabla de la coordinacion dels elements que van de la scenografia a l'interpretacion. Pertòca a el, fin finala, de convertir lo tèxte, s'existís, en teatre, amb de mejans qu'el estima precises, per provocar la reflexion segon los alemands Bertolt Brecht e Erwin Piscato.
Performança[modificar | modificar la font]
Las tecnicas de jòc varièron fòrça lo long de l'istòria. Dins lo teatre occidental classic, per exemple los grands actors, los « monstres sagrats », tendián a far enfaticas las emocions amb la tòca de metre en evidéncia lo contengut de l'òbra, dins la comèdia de l'art l'interprèt jogava d'èime; los actors japoneses kabuki, utilizan de còdes determinats per exprimir los estats d'arma per mejan de gèstes simbolics, de granda subtilitat o volontàriament exagerats.
Dins lo teatre modèrne emergís en general lo jòc naturalista: ont l'actor amb la coneissença de tecnicas corporalas e psicologicas e l'estudi de se meteis e del personatge, cèrca de crear en scèna la personalitat d'aquel. Aquela opcion, se desvolopèt a partir dels traches fondamentals ensenhats pel rus Constantin Stanislavski e ja fòrça presenta dins lo domeni cinematografic. Lo jòc naturalista es pas de la sola causida e depend de l'orientacion de l'estil interpretatiu, de las caracteristicas de l'espectacle e de las indicacions del meteire en scèna.
Pasmens, uèi, al començament del sègle XXI, la performança teatrala demòra fixada dins lo jòc naturalista. Se lo teatre contemporanèu fa una critica del jòc naturalista, es per lo definir coma la simpla reproduccion del comportament uman destacat dels ligams amb lo seu entorn. Actualament i a de grandas transformacions del trabalh de Stanislavsky inspiradas; per los mai importants, Antonin Artaud, Jerzy Grotowsky, Etienne Decroux e Eugenio Barba.
Autres elements[modificar | modificar la font]
Dins un sens estricte son: aqueles que preparan lo mitan ont se jòga una representacion dramatica, la scenografia e l'art de crear las decoracions.
Dins l'Antiquitat, la scenografia èra condicionada pels limits tecnics e arquitectonics, circonstàncias que se mantenguèron pendent tota l'Edat Mejana. E foguèt solament aprèp la Renaissença e, subretot, pendent los sègles XVII e XVIII, que la scenografia comencèt de se melhorar, mercé al perfeccionament de la perspectiva picturicala, que permetèt de donar aparéncia melhora de prigondor a la decoracion, e tanben al desvolopament de la maquinariá teatrala. Al sègle XIX, amb l'introduccion del teatre realista, la decoracion ven un element de basa de la representacion reauçat pel jòc de la lutz electica e fins a la projeccion de sons e videogramas.
Lo costum totjorn foguèt ligat amb la concepcion scenica. Dins lo teatre grèc, l'aspècte brut de las decoracions èra compensat pel mejan de masquetas — tragicas o comicas — e las tunicas estilizadas dels actors, que lor objècte èra de reauçar lo caractèr arquetipal dels personatges. Pendent lo Barròc e lo Neoclassicisme prenguèron importància lo maquilhatge e lo costum, tant i a que sovent foguèt utilizat d'un biais anacronic — per exemple se representava una òbra situada dins la Roma antica amb de vestits franceses del sègle XVII —. Uèi, la causida dels costums es un element important dins la concepcion generala de la performança.
Genres teatrals[modificar | modificar la font]
- Comèdia: Genre realista. Dins la comèdia los personatges son complèxes, ordinaris e corrents que encarnan las pecas e los vicis dels èssers umans, lo conflicte presentat es possible e probable dins la vida reala, tant i a que lo contengut es exagerat o ridiculizat pr'amor de provocar lo rire del regardaire. Lo protagonista en aquel conflicte luta amb son antagonista per fin qu'aquel falhe e atal aconseguir sos objectius; e dins aquelas temptativas s'avançan dins de situacions ont abocan o son objècte de trufariá. Lo desnosament presenta una solucion alègra al conflicte ont totes los problèmas venon auroses e totes venon astrucs. Generalament los autors per mejan del rire visan que lo regardaire sosque perque l'òbra capitèt e atal ne sortir un ensenhament quand aquel pòt s'identificar a un dels personatges. Atal, qualques autors considèran que la comèdia es moralista. Tartufa o l'impostor de Molière n'es un exemple.
- Tragedia: Genre realista. Dins la tragedia i a de personatges celèbres, e la finalitat es de produire una crisi, es de dire, una purificacion del lector o espectator e que culmina en fòrça ocasions amb la destruccion sociala o fisica del protagonista. Edip rei de Sofòcles es un exemple d'aquel genre.
- Drama: Genre realista. Lo drama representa una situacion de la vida reala complèxa e dificil mas amb una fin favorabla o aurosa, se caracteriza per aver de personatges ordinaris e complèxes que s'afrontan dins de situacions limitas de lor vida e fin finala reconeisson mas aquò provòca pas necessàriament un cambi intèrne del protagonista.
- Melodrama: Genre non realista. Los arguments complèxes amb de personatges son simples e son las caracteristicas fondamentalas d'aquel genre. Òm espèra que l'espectator aguèsse una responsa emocionala superficiala davant los eveniments de la scèna. Los personatges an de reaccions emocionalas exacerbadas davant las accions dels autres personatges. I a un conflicte de valors que se pòdon trobar dins de domenis coma: morala, estetica, etc.
- Tragicomèdia: Genre non realista. Lo personatge de la tragicomèdia es simple, generalament un arquetipe, es a la recèrca d'un ideal: l'amor, l'amistat, la fraternitat, etc. L'argument es complèxe. Es pas l'union de tragedia e comèdia. L'aucèl blau de Maurice Maeterlinck n'es un exemple.
- Obra didactica: Genre non realista. Caracterizada per una forma de sillogisme que convida a la reflexion de l'espectator e que a partir d'aquela fa un aprendissatge. Los personatges son simples e l'argument complèxe. Lo cercle de greda caucasian de Bertolt Brecht es un exemple clar.
- Farsa: Genre impossible. La farsa es un genre dramatic que la meta es de far rire e que sovent a de caracteristicas grossièras, bofonescas, e absurdas. Las originas remontan a Aristofanes mas es alsègle XX qu'aquel genre pren vertadièra importància e relevància. La cantatritz clòscapelada[1] d'Eugène Ionesco es lo mai clar exemple.
- Pantomima: Los mims son los actors qu'utilizan pas lo lengatge parlat dins sas performanças e, sovent, utilizan de sons o objèctes per se far comprendre. A d'elements ligats amb la dança e lo circ. Es una forma correnta de l'art de la carrièra.
- Musicala es una forma de teatre que combina musica, cançon, dança e dialògs. Lo contengut emotiu de l'istòria (umor, pathos, amor, ira...), e tanben l'istòria d'esperela, es transmés per mejan de las paraulas, la musica, los movements e los aspèctes tecnics de l'espectacle.
- Opera es un drama total o en partida musical que lo cant scenarizat es acompanhat per l'orquèstra, e los elements scenics abituals del teatre (decoracions, costum).
- Teatre de mariòtas ont los personatges son de monacas manipuladas nomenadas Mariòtas
- Performança es una accion artistica en dirècte ont se fa una importanta mesa en scèna, e ont abitualament l'artista s'implica d'un biais particular fàcia al grop de gentas.
Istòria[modificar | modificar la font]
La majoritat dels estudis considèran que las originas del teatre se devon cercar dins l'evolucion dels rituals magics ligats a la caça, coma las pinturas rupèstras, o la culhida agricòla que, a partir de l'introduccion de la musica e de la dança, arribam en de vertadièras ceremonias dramaticas ont se rend lo culte als dieus e s'exprimissian los principis esperitals de la comunitat. Aquel caractèr de manifestacion sagrada es un fach comun a l'aparicion del teatre dins totas las civilizacions.
Africa[modificar | modificar la font]
Lo teatre african, entre tradicion e istòria, camina uèi per d'autres camins. Tot predispausa Africa al teatre. Lo sens del ritme e de la mimica, l'amor e l'aisiment per la paraula fan dels africans actors nascuts. La vida quotidiana dels africans se fa al ritme de divèrsas ceremonias, ritualas o religioses, concebudas e viscudas generalament coma de vertadièrs espectacles. Pasmens cal se demandar se sagís vertadièrament de teatre. Qualques pensan qu'aqueles espectacles son tròp cargats de significacion religioses per que siá considerat coma teatre. D'autres estiman que los tipes de teatre africans demòran dins una semblança, coma dins d'autres temps la tragèdia grèga, coma un preteatre que jamai arribarà totalament a èsser teatre almens que se dessacralize. Mas ara dins l'Àfrica independenta pren forma un novèl teatre.
Novèl Teatre: Se tracta d'un teatre engatjat, o militant, concebut per defendre l'identitat d'un pòble que capitèt la seuna independéncia.
Teatre d'avantgarda: Anem uèi cap a una recèrca sul ròtle d'actor, coma o fan Jerzy Grotowski e son teatre laboratòri. Atal, a Libreville, Gabon, se formèt en 1970 un teatre d'avantgarda que realizèt dos espectacles que daissèron una emprenta durabla dins aquela jove generacion de comedians. Un autre camp de recèrca es lo teatre del silenci, creat per François Rosira, que sa finalitat èra de realizar d'espectacles ont lo cant, lo recitat, la musica e la dança se complementen en perfiècha armonia.
Egipte antica[modificar | modificar la font]
Pendent l'Egipte antica, a la mitat del segond millenari abans l'edat crestiana, ja se representava de dramas sus la mòrt (resurreccion de Osiris). Foguèt la començança del teatre per mejan de masques e de dramatizacions.
Lo teatre se dona per de luòcs publics pr'amor lo culte e la representacion dels mites d'Egipte[2], coma fòrça mai tard lo faguèron los actes sacramentals medievals.
Grècia e Roma[modificar | modificar la font]
Las racinas son dins los rites orfics e las fèstas dedicats a Dionís, se realizava d'interpretacions de la vida dels dieus acompanhadas de danças e cants (Ditirambics). Mai tard comencèron las primièras representacions pròpriament dramaticas, executadas per las plaças de las vilas per de companhiás constituidas solament d'un actor e d'un còr. A la fin del Sègle VI ab. C. lo poèta e interprèt Tespis ganhèt una celebritat legendària.
Lo teatre grèc se formèt seguent l'evolucion de las arts e ceremonias grègas coma la fèsta de la meisson (ofèrta a Dionís) ont los joves dançavan e cantavan cap al temple del dieu, e d'ofrir lo melhor dels vinhals. Aprèp un jove que se destacava del grop se transformava en corifèu o mèstre del còr, que alara dirigissiá lo grop. Amb lo temps apareguèron lo barde e lo rapsode, qu'èran recitadors.
Al sègle V ab.C., edat classica de Grècia, s'establiguèron los modèls tradicionals de la tragèdia e la comèdia, e los dramaturgs Esquil e Sofòcles apondèron respectivament un segon e un tresen actor a l'accion, aqueles balhèron a aquela una complexitat que rendèt necessària la creacion de grandas scenografias. Alara foguèron bastits lo grands teatres de pèiras, coma aquel d'Epidaure al sègle V ab. C. (qu'encara demòra), capables de contenir aperaquí 12 000 personas, o aquel de Dionís, a Atenas, al sègle IV ab. C. La construccion se realizava aprofeitant del penjal d'un puèg, se dispausavan de forma semicirculara las grasas qu'entornejavan l'orquèstra, espaci circular ont se fasiá la màger part de la representacion. Darrièr l'orquèstra s'auçava un bastit nomenat Skene, scèna, destinat als actors per que cambièsson lor costum. Davant aquela s'auçava una paret de colomnas, lo prosceni, que podiá sostenir de superfícias pintadas, evocacions del luòc de l'accion. Aquelas decoracions, amb las tunicas e los masques utilizats pels actors e qualques maquinas rudimentàrias, constituissián tot l'aparelh scenic.
Las representacions del teatre grèc se fasián a l'aire liure, i aviá lo còr (dirigit pel Corifèu o mèstre del còr) que cantava e dançava a l'entorn d'un autar. Dins lo teatre grèc se representavan dos tipes d'òbras: la tragedia, òbra dramatica de la fin malastrada que tractava dels tèmas de las legendas eroïcas, e la comèdia satirica, que criticava umoristicament los politics e las òbras e avián recors a una mimica iniciada per un còr de satirs, e comèdias qu'avián per subjècte la vida quotidiana; totas èran escrichas en vèrses e utilizavan de masques.
Teatre roman[modificar | modificar la font]
Lo bastit del teatre roman es un grand emicicle[3] tapat per un gigantesc mur de scèna, lo frons scaenae. Contrariament als Grècs es bastit amb estatges sus un terren plan. Las decoracions èran fixas, repausant sus la paret de scèna gigantesca (aquela del Teatre antic d'Aurenja mesura 36 m de naut e 103 m de larg) ornat de colomnas e d'estatuas, e dubèrt de pòrtas. Se trapava sovent al centre l'estatua d’un emperaire e mai fòrça riquesas, butin de batalhas ganhadas per la vila. Per aparar lo public del solelh una granda vela èra estenduda. Darrièr èran las colissas (postscaenium). Lo suc èra clinat cap a l’abans per renviar la votz dels comedians. Eretièr del teatre grèc antic, lo teatre roman se n'alunha en fòrça punts. Se a l'origina es associat a de ceremonias religiosas, evoluiguèt lèu cap a de formas de representacion profanas, ont l'escritura, lo jòc dels actors e la mesa en scèna èran plan codificadas.
Civilizacions americanas[modificar | modificar la font]
Dins las culturas americanas preïspanicas lo teatre aviá aquerit un notable desvolopament, subretot aquel dels maias; una de las òbras pus representativas del teatre maia es lo drama Rabinal Achin. Lo teatre maia se trobava en partit ligat als cicles agricòlas e a las epopèias de sos eveniments istorics. Los astècas e Incas, èran de societats d'estructura teocratica alara las activitats teatralas aviàn un tèma eminentament guerrièr e religiós.
Civilizacions orientalas[modificar | modificar la font]
Las manifestacions dramaticas en Asia remontan a d'epòcas fòrça ancianas. En China se practicavan ja, sos la forma de poèmas scenarizats, a la fin del segond millenari abans l'èra crestiana. En Índia son aparicion foguèt posteriora, lo Mahabharata, poèma epic qu'aqueriguèt sa forma definitiva cap al sègle IV ab. C., es especificament mencionat que l'òbra revela l'existéncia de formas teatralas alunhadas en relacion amb las cresenças vedicas. Lo caractèr marcant ritual e simbolic del teatre oriental es que dona un ròtle a la musica e a la dança fòrça superior a aquel de l'occidental, es parièr al Japon, amb lo desvolopament del teatre Nó (能, nō) emergit al sègle XV, qu'evoluiguèt dos sègles mai tard cap al歌舞 伎 o kabuki , lo pus popular, e basat subretot sus la capacitat dels interprèts, e sus la mobilizacion del sentiments abans l'èime.
Edat Mejana europèa[modificar | modificar la font]
Aprèp de sègles d'oblit, lo reviscòl del teatre en Occident se deu subretot a l'ajuda del clergat, que l'utilizèt amb de fins didacticas. Atal, dempuèi lo sègle XI, se fa dins las glèisas de representacions de mistèris e moralitats; l'objècte èra de presentar d'un biais simple la doctrina crestiana als fidèls. Pr'amor que aisine la compreneson, lo latin cedèt lo pas pauc a pauc a las lengas vernacularas, e als sègles XIII e XIV, tant las pèças religiosas coma las flori farsas profanas comencèron d'èsser representadas.
Renaissença[modificar | modificar la font]
La Renaissença en Itàlia aurà de consequéncias decisivas sus l'evolucion del teatre. E doncas va nàisser una produccion dramatica de caractèr culte, inspirada dels modèls classics e destinada a las classas aristocraticas, se generalizèt al sègle XVI la construccion de salas cobèrtas especializadas.
Teatre en Itàlia[modificar | modificar la font]
Lo teatre Olimpic de Vicènça es sovent citat coma lo primièr dels teatres modèrnes; dessenhat per Andrea Palladio e acabat en 1585, èra una variacion dels modèls romans e presentava, al fons de la scèna, una perspectiva tridimensionala amb de vistas urbanas. Lo modèl classic del teatre italian foguèt lo teatre Farnese de Parma, erigit en 1618; l'estructura se compausava de la scèna, emmarcada per un arc proscenic e separada del public per una tela, e un pertèrra en forma de ferradura entornejada per divèrses estatges de galariás. Pendent aqueles temps se desvolopava tanben en Itàlia una forma de teatre popular, la comèdia de l'art, que amb son enfasi e la libertat de l'improvisacion de l'actor donèt una granda avançada a la tecnica de l'interpretacion.
Anglatèrra: lo Teatre Elisabetan[modificar | modificar la font]
Los teatres erigits en Anglatèrra pendent lo regne de Elisabeta I d'Anglatèrra èran fòrça diferents. Èra l'epòca de l'esplendor excepcionala del genre dramatic, entre eles se destacava lo teatre londinenc The Globe ont se jogava las òbras de William Shakespeare. Sens teulat e bastits de fusta, la caracteristica principala èra una scèna elevada rectangulara, qu'a l'entorn d'ela èra lo public per tres costats, alara que las galariás èran reservadas per la noblesa.
Espanha: los Corrales de Comedias[modificar | modificar la font]
En Espanha, e a la meteissa epòca que lo teatre Elisabetan en Anglatèrra (sègles XVI e XVII) se creava d'installacions fixas per jogar teatre a l'aire liure nomenadas Corrales de Comedias per exemple lo corral de comedias d'Almagro. A l'epòca Lope de Vega, Tirso de Molina e Calderón de la Barca, son los exemples del Sègle d'aur espanhol.
Barròc e neoclassicisme[modificar | modificar la font]
Los sègles XVII e XVIII balhèron un grand enriquiment a la scenografia. Lo reviscòl ven del drama classic francés amb la règla de les tres unitats, accion, temps e luòc; en consequéncias s'abandonèt l'unicitat de las decorations, e se pren l'abitud de ne cambiar en cada entreacte. Al començament del sègle XVIII, l'influéncia dels grands dramaturgues coma Molière del sègle de Loís XIV encara demòra sus la scèna de la Comèdia Francesa. La Tragedia, al delà de las imitacions de Jean Racine se vira cap a un teatre amb de scènas d'orror al limit del malèsser. Aprèp, lo vam de l'operà, que demandava divèrses montatges, favoriguèt lo desvolopament de maquinas perfeccionadas que donèron mai l'aparéncia de vertat amb efèctes coma: la disparicion dels actors e la simulacion de vòls. Lo teatre de la Scala de Milan, acabat el 1778, es un exemple de las grandas dimensions qu'èran necessàrias per lotjar un fum de public coma l'argument e l'aparelh scenic.
Jòc al natural e realisme dins lo teatre dels sègles XIX e XX[modificar | modificar la font]
Lo Realisme èra un corrent estetic dels ans 1830-1880; apareguèt aprèp lo romanticisme e anoncièt lèu molt los movements contemporanèus. Se caracterizava per d'arguments que se preocupavan de far una pintura precisa de la societat, desira replicar la realitat.[4]
Lo corrent que se caracteriza per:
- espontaneïtat del personatge
- psicologia del personatge
Lo jòc al natural comencèt en França en 1870, pauc aprèp apareissiá lo teatre de jòc al natural en Euròpa (subretot en Anglatèrra, Alemanha, França) e als Estats Units d'America.[5]
Los dramaturgues abandonèron l'istòria per situar l'accion dins l'epòca contemporanèa. Los dramaturgues pus significatius d'aquela estapa son Frederic Soler e Àngel Guimerà.
Teatre en Occitània[modificar | modificar la font]
Vejatz:
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Revirada occitana de Maurici Andrieu, 2007
- ↑ (en)Stanton, Sarah; Banham, Martin (1996). "Middle East and North Africa". Cambridge paperback guide to theatre. Cambridge, England: Cambridge University Press.
- ↑ Lo teatre de Pompèu de Roma ten 27 000 plaças, que la tribuna de 50 plaças per l'Emperaire e de sos conselhièrs.
- ↑ (ca) teatre medieval i del Renaixement, Barcelona 62,1983
- ↑ (ca)Castells i Altirriba, Joan: materials relatius al teatre profà dels s.XVIII-XIX.Estudios escénicos,XIX ( 1975), 13-46


text:
Itamar Franco
Itamar Augusto Cautiero Franco (28 de junh de 1930 - 2 de julhet de 2011) engenhaire e òme politic, foguèt president de Brasil aprèp l'impeachment de Fernando Collor de Mello.
Abans la presidéncia, foguèt prefècte de Juiz de Fora en doas ocasions (1967-1971 e 1973-1974). Foguèt tanben governador de Minas Gerais aprèp la presidéncia (1999-2003).
Origina e formacion[modificar | modificar la font]
Filh d'Augusto César Stiebler Franco (que moriguèt pauc abans de la naissença de Itamar Franco) e de Itália Cautiero. Itamar Franco nascut a bòrd d'un vaissèl, e lo registre civil de la siá naissença foguèt lo de la capitala de Bahia, ont la siá maire veusa trobar refugi dins l'ostal de lo sieu oncle. La siá familha èra de Juiz de Fora, ont cresquèt e se graduèt en engenhariá lo 1955, e se graduèt dins l'Escòla d'Engenhariá de Juiz de Fora. Foguèt foncionari de l'armada del Brasil.
La vida publica abans de la presidéncia[modificar | modificar la font]
Itamar dintrèt a la politica a la mitat dels ans 1950 a las filas del partit PTB. Foguèt candidat per conselhièr de Juiz de Fora lo 1958 e tinent de prefècte d'aquela vila lo 1962.
Amb l'implantacion de la dictatura militara en lo país lo 1964, e la posteriora instalacion del sistèma de dos partits politics, Itamar s'afilièt al partit d'oposicion MDB, e foguèt candidat a prefècte de la siá vila en las seguents eleccions, amb succès. Foguèt prefècte de Juiz de Fora, de 1967 a 1971. En novembre de 1972, Itamar foguèt eligit prefècte de Juiz de Fora, pel segond còp. Lo 1974, demissionèt coma prefècte per far concurréncia a succès, al Senat coma representant de Minas Gerais.
Elegit senador, rapidament, se ganhèt influéncia en lo MDB, partit de l'oposicion a la dictatura que governèt Brasil del 1964 a 1985. Itamar foguèt elegit vice-president del MDB e doncas de l'oposicion dos còps lo 1976 e 1977.
A la debuta dels 1980, lo sistèma multipartidista que se restablís dins lo país, e de contunh Itamar s'afilia al partit PMDB successor politic a MDB). Lo 1982 Itamar foguèt elegit Senador pel segond còp, e lo sieu companh, Tancredo Neves, governador elegit de Minas Gerais.
Durant lo sieu mandat, Franco foguèt un fèrm defensor de la campanha de Diretas Já!. Amb lo refús de l'esmena Dante d'Oliveira,se li calguèt far unas eleccions presidencialas indirectes. Al collègi electoral amassat per l'eleccion presidecial, Itamar votar al candidat de l'oposicion Tancredo Neves.
Volguèt èsser candidat per governador de Minas Gerais, e foguèt pas acceptat lo sieu nom en lo PMDB, Itamar daissèt lo partit e s'afilia al Partit Liberal e après al 1986, se presentar dins lo govèrn estatal de Minas Gerais, mas sens succès e es derrotat pel candidat del PMDB, Newton Cardoso, per una diferéncia de 1% dels vòts. Amb la desbranda, Itamar tornèt dins lo Senat per acabar lo sieu mandat l'an 1990.


text:
Estruci
L'estruci (Struthio camelus) es l'aucèl vivent mai grand. Fa fins a 2,5 mètres d'auçada, pòt pas volar e segon fòrça autors, es lo darrièr membre vivent de la familha dels estrutionids e de son genre, Struthio.
D'autres membres dels estrutioniformes son los reas, los emús, los casuaris, los kiwis e l'aucèl mai grand qu'aja jamai existit, l'Aepyornis, uèi desaparegut. Los estrucis an lo còl a las cambas fòrça longs e pòdon corrir fins a 65 km/h.
Los estrucis se tròban, de biais natural, dins las savanas e los semidesèrts d'Africa, tant al nòrd coma al sud de la zòna tropicala boscosa.
Sas plumas li servisson pas per volar, mas son fòrt presats coma ornaments per los capèls de las damas, e mai. Los estrucis son plan grands perque un pichon uman los pòt cavalgar e s'utilizèron en certans luòcs del nòrd d'Africa e Aràbia coma animals de corsas.
Es abalit per sa carn dins fòrça païses, inclús en climas freds coma aquel de Finlàndia. Lo gost de la carn d'estruci sembla lo del vedèl.
Segon la mitologia populara, l'estruci es famós per enterrar lo cap dins la sabla al primièr senhal de perilh. En realitat, s'obsèrva pas aquel comportament.
Los estrucis nisan comunautàriament. Un cèrt nombre de femèlas pondon los uòus dins lo meteis niu, ont son coats per la femèla en principal, pendent lo jorn, e pel mascle, pendent la nuèch. Los uòus d'estruci son los pus gròsses d'entre totes los uòus.
Sosespècias[modificar | modificar la font]
Los estrucis se dividisson en cinc sosespècias, que son:
- S. c. australis, de Sud-Africa, nomenat estruci meridional. Se tròba al sud dels rius Zambèzi e Cunene e dins la plana subdesertica de Karoo, Província del Cap.
- S. c. camelus, de l'Africa del Nòrd, nomenat estruci d'Africa del Nòrd o estruci del còl roge. Es la sosespècia pus estenduda, e espandisson dempuèi Etiopia e Sodan, a l'èst, a Senegal e Mauritània, a l'oèst, e abans en Egipte e Marròc . Es la sosespècia mai granda; mesura fins a 2,74 mètres e 154 quilogramas. Lo còl presenta una color rogenca e lo plumatge vària segon lo sèxe; los mascles l'an blanc e negre, e las femèlas gris.
- S. c. massaicus, d'Africa Orientala, nomenat estruci massai. An qualques plumas pichonas sul cap e son còl e sas cuèissas son de color irange brilhanta . Pendent l'epòca d'apariament, lo còl e las cuèissas del mascle venon brilhants. Son territòri se limita al sud de Kenya, l'èst de Tanzania e Etiopia e de zonas meridionalas de Somalia.
- S. c. syriacus, d'Orient Mejan, nomenat estruci arabi o estruci d'Orient Mejan. Foguèt una sosespècia fòrça comuna dins la Peninsula Aràbia, Siria e Iraq, mas despareguda en 1966.
- S. c. molybdophanes, d'Etiopia meridionala, nòrd-èst de Kenya e Somalia, nomenat estruci somali. Lo còl e las cuèissas son d'un color entre gris e blau, e pendent l'epòca d'apariament, lo còl e las cuèissas del mascle venon blau brilhant. Las femèlas son pus marrons que las femèlas de las autras sosespècias. Generalament vivon sols o en coble. Son territòri es lo meteis del S. c. massaicus al nòrd-èst de Kenya.
Las analisis indican que l'estruci somali se poiriá considerar coma una espècia independenta (Struthio molybdophanes). Lo projècte "The Tree of Life" e "Avibase" lo reconeisson coma una espècia diferenta de l'estruci, mas la "IOC" e "Birdlife" tanpauc lo reconeisson coma espècia. Dempuèi 2008, Birdlife.com revisa la division prepausada.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Vidèos e fotografias d'estruci sus Internet Bird Collection.


text:
-212
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -212 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Victima d'una epidemia grèva, lei tropas cartaginesas desbarcadas a Agrigenta poguèron pas desblocar Siracusa que foguèt conquistada per lei fòrças romanas dins lo corrent de l'annada. La vila foguèt parcialament pilhada. Puei, lei Romans organizèron divèrsei chaples d'abitants sospichats de sostenir lei Cartaginés per s'assegurar de la fidelitat dei diferentei vilas de Sicília.
A Tarenta, en despiech de sa situacion malaisada, la garnison romana que blocava lo pòrt dempuei l'annada precedenta contunièt de resistir maugrat una flòta cartaginesa venguda sostenir Annibal Barca. En revènge, l'amirau comandant aquela flòta ataquèt lei naviris romans estacionats a Brindisi, çò qu'auriá permés lo passatge dei soudats macedonians de Felipe II de Macedònia en guèrra còntra leis aliats de Roma dins lo nòrd-oèst de Grècia. Aprofichant lo blocatge d'Annibal a Tarenta, lei Romans assaièron d'atacar Capoá qu'èra un sostèn important d'Annibal. Una còntra-ofensiva dau generau cartaginés entraïnèt la revirada de l'operacion.
En Espanha, Hasdrubal Barca capitèt de sometre l'insureccion dau cap numide Sifax permetent lo passatge de tres armadas cartaginesas dins la peninsula.


text:
L’Orsalhèr
L'Orsalhèr qu'ei un filme en occitan, realizat per Joan Flechet en 1980. Eth filme qu'obtiengó eth "Gran premi de Public deth Festenau de Grenòble" en 1983. Er escrivan Leon Còrdas participèc hòrtament dens era escritura deth filme.
Istòria[modificar | modificar la font]
Que conta eth caminament de Gaston Sentein hilh d'ua familha de boscatèrs ariegesi d'Èrce, qui dens eths ans 1840 deisha era soa prometuda e eth son vilatge entà partir suus camins har er orsalhèr.
Eths actors[modificar | modificar la font]
Demest era distribucion apareguèren divèrses persones conegudes laguens er occitanisme com Marcèu Amont, Rosina de Pèira, Leon Còrdas e mei Ives Roqueta.


text:
Filon d'Alexàndria
Filon d'Alexàndria (c. 20 abC-c. 45) qu'estó un filosòf judiu ellenistic.
Qu'escrivó un sarròt de tractats sus la lei mosaïca. La soa òbra qu'ei màgerament apologetica, entenent demostrar la perfèita adequacion enter la fe judiva e la filosofia ellenistica. N'avó pas brica influéncia suu judaïsme mes si qu'estó ua hont d'inspiracion feconda entaus Pairs de la Glèsia. Eusèbi de Cesarèa dens la soa « Istòria eclesiastica » que hè un arrecuelh deus sons escriuts.
La soleta hèita la data de la quau ei segura qu'ei la soa participacion a l'ambaishada qui los judius d'Alexàndria envièn a l'emperaire Caligula en l'an 40 tà demandar la soa proteccion arron de las susmautas antijudivas d'Alexàndria.


text:
Forbes
Forbes es una revista publicada als Estats Units qu'es especializada dins la publicacion d'articles a prepaus del mond dels afars e de las finanças. Foguèt fondada en 1917 per B.C Forbes e sa sedença se tròba sus la Cinquena avenguda dins la vila de Nòva York. Son editor principal es Steve Forbes e son director es Mike Perlis.
Cada an publica de listas que generan un grand interès dins l'univèrs financièr coma per exemple Forbes 400, Forbes 500 e Fortune 500. Annualament, dempuèi 1986, la revista publica sa lista de las personalitats mai ricas del mond (en anglés: The World's Richest People). Cal remarcar de que dins la lista 3 personas venon de païses en via de desvolopament coma Mexic, Índia e Arabia Saudita. Forbes a publicat tanben d'autras listas ligadas a la fortuna, coma la de personatges de ficcion milionaris, de listas de companhiás segon sos beneficis, los rics en foncion dels païses o per sector econòmic, entre altras causas.
La proximitat politica dels dirigents de la revista amb lo mitan conservador fa que recebèt divèrsas criticas coma per exemple dins son estimacion de la riquesa de Fidel Castro que se comptabilizèt la moneda de l'estat e mai acusèron lo dictator cuban d'aver de comptes en Suïssa. Per contra sembla que la riquesa de divèrses monarcas coma lo rei del Marròc o la reina d'Anglatèrra sián pas presas en compte. Lo 7 de març de 2013, foguèt lançada una version espanhòla de Forbes.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Jacobus Henricus van 't Hoff (n. 30 d'agost de 1852 - m. 1 de març de 1911) foguèt un quimista neerlandés. Recebèt lo primièr Prèmi Nobel de Quimia en 1901.
Nasquèt lo 30 d'agost de 1852 dins la vila de Rotterdam filh d'un mètge. Dempuèi jove s'interessèt per la sciéncia e, en contra dels desirs de lo sieu paire, estudièt quimia al Delft Polytechnical Institue e successivament a l'Universitat de Lèida; Bonn, ont coincidiguèt amb Friedrich Kekulé; e l'Universitat de París, ont estudièt amb Charles Adolphe Würtz; e fin finala a l'Universitat d'Utrecht, ont obtenguèt lo doctorat l'an 1874.
Foguèt posteriorament professor a las universitats de Amsterdam e Berlin, ont moriguèt la 1 de març de 1911 .
Interessada en la quimia organica, es considerat un dels precursors de l'estereoquimia, amb la fin d'explicar las doas formas isomeras de l'acid tartaric e d'autres cases de isomeria optica. L'an 1874 prepausèt, al meteis temps que lo quimic francés Joseph Achille Le Bel, l'ipotèsi del carbon tetraedric asimetric.


text:
Talha (impòst)
La talha era un impòst directe dau Regim Ancian francés. Venguet annau e permanent en 1439 durant la Guerra de Cent Ans.
A l'origina, lo terme designava un baston de talha: bagueta de fust asclada, que permetiá de servar la traça de valors chifradas. Era un sistema de comptabilitat accessible a las personas que sabián pas legir ni mai escriure. S'empleguet d'en prumier per los pagaments a crèdit, puei s'apliquet a la fiscalitat.
Lo 2 de novembre de 1439, los Estats Generaus, reunits dempuei octòbre a Orleans, decidigueren l'entretenença de 'na armada permanenta per poder bandir definitivament los angleses fòra de França. Aquesta decision suscitet 'na revòlta daus nòbles: la Pragariá (1440). Per finançar l'esfòrç de guerra, los Estats Generaus instituigueren un impòst noveu, que seriá levat dins chada familha dau reiaume: la « talha ». Los delegats autregeren a Charles VII la permission d'alevar la talha tots los ans. Aqueste noveu impòst annau s'aboliguet a la Revolucion.


text:
Babilònia
Babilònia foguèt una ciutat de l'anciana Mesopotamia, que sas roïnas se trapan uèi lo jorn prèp de la vila modèrna de Al Hillah, dins la província de Babil, en Iraq, aperaquí 85 km al sud de Bagdad.
Tot çò que demora uèi de la famosa ciutat antica de Babilònia son de molons de brisadís de bricas de construccion dins la plana fertila mesopotamiana entre los rius de Tigre e d'Eufrates. Las fonts istoricas nos dison que Babilònia èra inicialament una vila pichona qu'es apareguda a la debuta del tresen millenni abans JC (l'auba de las dinastias). La vila floriguèt per aténher sa fama politica amb la pujada de la primièra dinastia babiloniana. Èra la "ciutat santa" de Babilònia aproximativament en 2300 abans JC, e lo sèti del Neo-Empèri Babilonian a partir de 612 abans JC. Los Jardins penjats de Babilònia èran una de las Sèt Meravilhas del Mond.
La forma Babylon es la varianta grèga de l'akkadian Babilu (bāb-ilû, que significa "La pòrta dels Dieus", tradusit en sumerian Ka.dingir.ra). Dins la Bíblia, lo nom apareis coma בבל (Babel), interpretat pel Libre de la Genèsi 11:9 per significar « confusion » (de lengas), del vèrb balal, « confondre ».


text:
Sionisme
Lo Sionisme (derivat de Sion, lo nom d'un tuc de Jerusalèm e per extension la vila era medisha, dab lo sufixe -isme qui serveish tà formar un sarròt de noms de doctrinas) qu'ei ua ideologia politica nacionalista qui preconiza l'existéncia d'un centre espirituau, territoriau o nacionau judiu dens la Tèrra d'Israèl. A la neishença deu movement, a la fin deu sègle XIXau, aqueth territòri qu'apartienèva a l'Empèri Otoman puish, arron de la Purmèra Guèrra Mondiau, qu'estó devath la sobeiranetat de la Gran Bretanha. Suu plan ideologic e institucionau, lo Sionisme que vòu tornar balhar aus judius un estatut perdut autanlèu l'Antiquitat, valent a díser çò d'un pòble tornar gropat au sen d'un medish estat.


text:
America
America es un continent e una partida del Mond. De còps qualifican America de «Mond Nòu» (var. Mond Nuòu, Mond Nau), per oposicion al «Continent Vièlh» (Euròpa) o al «Mond Vièlh» (Euròpa, Africa e Asia), d'un ponch de vista europèu de segur.
Lo continent american es generalament dividit en tres partidas, per facilitar l'analisi geografica:
- l'America del Nòrd (i restacan pas tostemps l'illa de Groenlàndia)
- l'America Centrala (de còps, la Cariba es considerada a part).
- l'America del Sud
Lo nom del continent es sovent mes al plural: Las Americas.
Lo primièr còp que s'utilizèt lo nom America foguèt en 1507. D'un ponch de vista europeocentric, mentre qu'America foguèt descobèrta pel viking Leif Eriksson en l'an 1000 e redescobèrta per Cristòl Colomb en 1492, lo continent foguèt nomenat segon Amerigo Vespucci, un navigaire italian posterior a Colomb.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Vidèos de las "Jornades sobre la censura espanyola" (a l'epòca de la Descobèrta d'America e apuèi)
- Institut Nova Història: darrièras descobèrtas concernentas a l'epòca de la Descobèrta d'America


text:
Viana (Isèra)
Viana (o eventualament Viena) (en arpitan Vièna, en francés Vienne) es una vila dau Daufinat e d'Arpitània, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Pages with script errors
- Comuna francesa
- Ortografia de verificar
- Portal:Daufinat/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Arpitània/Articles ligats
- Comuna d'Isèra
- Ciutat de la Roma antica
- Vila d'art e d'istòria
- Comuna arpitana dau Daufinat


text:
Gavaudanés (sosdialècte)
Lo gavaudanés o gevaudanés es la varietat occitana de Gavaudan, país que correspond gaireben al departament de Losera. Aqueste sosdialècte lengadocian coma totes los dialèctes o sosdialèctes, a una definicion e un espandiment arbitraris que pòt cambiar d'autor a autor. Foguèt estudiat pregondament per Carles Camprós dins doas òbras Essai de géographie linguistique du Gévaudan e Étude syntaxique des parlers gévaudanais. Se considèra que lo parlar "tipic" del gavaudanés es lo de Mende.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Fonetica[modificar | modificar la font]
Vocalisme[modificar | modificar la font]
- Assordiment de la -a- [1] en /ɔ/ d'un biais mai sistematic a l'oèst que non pas a l'èst (= lengadocian septentrional)
- Manten dels diftongs e triftongs (= lengadocian)
Consonantisme[modificar | modificar la font]
- Palatalizacion dels grops latins CA e GA e del -qui- en ch-, j- e -schi- sus la màger part del domeni. La chabra, lo jal, l'eschina. (= nòrd-occitan)
- Transformacion de la -l- intervocalica en -g- o -r-. Ex: soguelh per solelh, aga per ala.
- Casuda o vocalizacion de la -l finala provenent de -l- intervocalica latina simpla: l'ostà o l'ostau.
- Betacisme, confusion de v- e b- en [b] (= lengadocian, levat lo cevenòl e lo bas-vivarés)
- Manten dels grops SC, ST e SP (= lengadocian)
- Manten de las oclusivas finalas (= lengadocian)
- Manten de la -s finala (= lengadocian)
Morfologia[modificar | modificar la font]
- Finala en /'jɔ/ pels noms de mestièr: lo fornièr /lu fur'njɔ/.
- Primièra persona dels vèrbes en -e: chante
- Morfologia particulara del preterit: L'òme chantèt mas Nosautres chantessiam.
Parabòla de l'enfant prodig[modificar | modificar la font]
Un òme aviá dos filhs. Lo pus jove d'aquelei diguèt a son paire: "Mon paire, dono-mi la part del ben (/bè/) que mi deu venir". Ansin (francisme /ensí/) lo paire li divisèt son ben. Paucs de jorns après, aqueste pus jove filh amassèt tot aquò siu, se n'anèt dins un país eloanhat e i dissipèt tot son ben en vivent dins la debaucha. Après qu'aguèt tot despensat arribèt una granda famina dins aquel país e el comencèt d'èstre dins l'endigença. Alòrs se n'anèt e si meteguèt al service d'un dels abitants d'aquel país, que lo mandèt dins sas possessions, per faire pàisser los pòrcs (/poòrs/). E auriá ben volgut si rassasiar de carrojas que los pòrcs manjavon; mes persona non (/nun/) le'n donava.
Tèxt complet: http://books.google.fr/books?id=uBQ0AAAAMAAJ&pg=PA513&lpg=PA513&dq=lozere+parabole+patois&source=bl&ots=VNY77BQ0CS&sig=JiEZ3eC8aEW_juNvOyQ5pbcAACA&hl=ca&sa=X&ei=6f0WU8rpHInesgaJoYG4DA&ved=0CC8Q6AEwAQ#v=onepage&q=lozere%20parabole%20patois&f=false
Lo gavaudanés es donc un parlar que ten la caracteristica que definís lo nòrd-occitan, la palatalizacion dels grops CA e GA, e a l'encòp las del "lengadocian central". Sa classificacion es donc complicada, mas es considerat generalament, a causa de son conservatisme, coma un parlar lengadocian.
- ↑ Mai que mai /a/ tonica nasala (enfant, plana) e /a/ tonica finala de la tresena persona del futur (parlarà)
Autors gavaudanés[modificar | modificar la font]
Lo mai conegut dels autors es lo canonge Felix Remize (lo Grelhet) qu'escriguèt entre autres los Contes del Gavaudan.


text:
Categoria:Enigma istoric
Se recampan aicí los subjèctes istorics del mond real, qu'an fach l'objècte de trabalh d'istorians mas per los quals mantuna tèsi son desvolopadas sens que cap pòrte de certituds definitivas. Al contrari, semblariá plan que los eveniment evocats demòren encara longtemps sens explicacion complèta. Aquestes subjèctes, d'aqueste fach, son estats tanben fòrt sovent la basa de scenaris d'òbras de ficcion.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
A
- ► Assassinat de John F. Kennedy (1 P)
Articles dins la categoria « Enigma istoric »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Monceaux-le-Comte
Monceaux-le-Comte es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Cantieradas-Lo-Comte a situat en bordure del massís del Morvan (a l'oèst), suls marges del Yonne.
Le village de Monceaux-Le-Comte est situé en bordure du massif du Morvan (à l'ouest), sur les rives de l'Yonne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La châtellenie de Cantieradas-lo-Comte possedissiá al Sègle XVII la tèrra de Saizy ne parteja amb Neuffontaines.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Cantieradas-sus-Yonne[1].
La châtellenie de Monceaux-le-Comte possédait au Sègle XVII la terre de Saizy en partage avec Neuffontaines.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Monceaux-sur-Yonne[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 5 d'agost 2012


text:
842
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 842 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Teòfil lo 20 de genier. Son bilanç suscitèt rapidament una controvérsia entre lei cronicaires — puei entre leis istorians — car certanei lo consideran coma un emperaire fòrça competent, especialament dins la lucha còntra la corupcion, e d'autrei coma un tiran sensa d'amplor. Son fiu Miquèu (nascut en 840) li succediguèt sota la regéncia de sa maire Teodòra, dau logoteta dau Drome Teoctist e de son oncle Bardas.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mutasim (5 de genier) en causa d'una malautiá contractada après una sagnada. Son fiu Al-Watiq li succediguèt. Contunièt la politica religiosa en favor dau mutazilisme adoptada per son oncle e son paire.


text:
Winkel (Haut Ren)
Winkel en alemannisch ( Winkel en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Winkel A situat en lo #Jurar alsacien, a aperaquí 550 mètres d'altitud.
Winkel est situé dans le Jura alsacien, à environ 550 mètres d'altitude.
Istòria[modificar | modificar la font]
Per l'ora, cap de informacion sul vilatge en lo Antiquitat a pas #èsser trobat. Es avéré que la region i aviá ocupat per las Rauraques fins a l'arribada de las Romains. Aqueles darrièrs aurián agut en Rauracie una plaça permanenta, mas la siá localizacion exacta es pas pas conegut. La proximitat de la via romaine #que, sembla, passava pel luòc actual del oratoire N.D. De la Nautor a probablament incitat Quiquerez a situar un camp romain sus una nautor en dominant la font de la Ill.
Aquela municipalitat aperteniá a la distincion de Ferrette.
Pour l'heure, aucun renseignement sur le village dans l'Antiquité n'a été retrouvé. Il est avéré que la région était occupée par les Rauraques jusqu'à l'arrivée des Romains. Ces derniers auraient eu en Rauracie un poste permanent, mais son emplacement exact n'est pas connu. La proximité de la voie romaine qui, semble-t-il, passait par le site actuel de l'oratoire N.D. du Haut a probablement incité Quiquerez à situer un camp romain sur une hauteur dominant la source de l'Ill.
Cette commune appartenait à la seigneurie de Ferrette.


text:
Illas Georgia del Sud e Sandwich del Sud
Las illas Georgia del Sud e Sandwich del Sud (var.islas, isclas, isolas/ísolas, nisolas deu / dau / deth sud) (en anglés South Georgia and the South Sandwich Islands, conegudas tanben jol sigla SGSSI) son un territòri d'otramar britanic de l'Atlantic sud.
Lo territòri es format per l'illa de Georgia del Sud, qu'es la pus granda de tot l'ensemble, e per un grop d'illas menoras nomenadas illas Sandwich del Sud. An una extension totala de 3.093 km². I pas de populacion originària de cap de las illas e los unics abitants (un centenat, segon l'estimacion de 2003) son los de la garnison militara britanica e los scientifics de la British Antarctic Survey ("Inspeccion Antartica Britanica"), qu'an una basa a la capitala, Grytviken.
La sobeiranetat britanica en Georgia del Sud data de 1775, e pels Sandwich del Sud de 1908. L'administracion britanica locala permanenta e lo Magistrat resident existisson dempuèi 1909. Argentina reclamava ja la Georgia del Sud en 1927, e las illas Sandwich del Sud en 1938. Aquesta disputa subre la sobeiranetat de las illas foguèt un dels detonadors de la Guèrra de las Malvinas de 1982 e encara es pas resolguda. Argentina mantenguèt un destacament a las illas Sandwich del Sud entre 1976 e 1982, e ocupèt la Georgia del Sud durant la guèrra de las Malvinas.


text:
Ardachir Ier
Ardachir Ièr[1] (mòrt en 241) fuguèt lo fondator de l'Empèri Sassanida e son premier rèi de 224 a sa mòrt après lo rebutament de la dinastia parta. Fuguèt remplaçat per son fiu Shapur Ièr (240[2]-272).
Vassau dau rèi part, Ardachir acomencèt a partir de 211 o 212 una tièra de campanhas còntra leis autrei vassaus de l'Empèri Part. Capitèt pauc a pauc d'unificar un territòri important dins lo centre dau plan iranian e lo rèi part decidiguèt d'arrestar aquela expansion. Aquò entraïnèt una revòuta d'Ardachir en 224. Lo 28 d'abriu de 224, lei Sassanidas fuguèron lei venceires de la batalha de Hormizdaghan que s'acabèt per la mòrt dau rèi part Artaban V (216-224). Aquò permetèt a l'insureccion d'obtenir lo sostèn progressiu de l'aristocràcia pèrsa e de conquistar la capitala, Ctesifont, en 226. Capitèt de gardar lo contraròtle de l'Empèri Part e contunièt la politica estrangiera de la dinastia precedenta ambé doas guèrras còntra lei Romans. En revènge, acomencèt una tièra de reformas intèrnas per melhorar l'administracion e aumentar sa centralizacion.


text:
Moçambic
Moçambic (en portugués Moçambique) es un Estat de la còsta orientala d'Africa Australa, que confronta al nòrd Zambia, Malawi e Tanzania, a l'èst lo canal de Moçambic e l'Ocean Indian, al sud e a l'oèst Sud-Africa e a l'oèst Swaziland e Zimbabwe. Del costat del canal de Moçambic, lo país a d'autres vesins, coma las Comòras, Madagascar, la possession francesa de Maiòta e las dependéncias de l'illa de la Reünion, Joan de Nòva, Bassas da Índia e l'illa Euròpa.
La capitala n'es Maputo.
Lo gentilici es moçambiqués, -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Moçambic obtenguèt son independéncia de Portugal lo 25 de junh de 1975, après una guèrra que comencèt en 1964.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo Frelimo foguèt lo movement que lutèt per desliurar lo país de la colonizacion portuguesa a partir del començament de las annadas 1960. Après l'independéncia, lo Frelimo venguèt un partit politic e ocupèt lo poder. Samora Machel aguèt la presidéncia del país puèi moriguèt en 1986. Lo Frelimo es demorat al poder encara uèi, pr'amor qu'a ganhat las doas eleccions multipartidas realizadas en 1994 e en 1999. La Renamo es lo partit principal de l'oposicion.
Moçambic es actualament una republica parlamentària. Lo president es lo cap d'Estat, elegit per la populacion per un periòde de cinc ans. Actualament es Armando Emílio Guebuza.
Geografia[modificar | modificar la font]
La superfícia totala de Moçambic es vesina de de Turquia. Lo punt culminant del país es lo Monte Binga, amb 2436 m d'altitud. Lo clima predominant es tropical e la vegetacion predominanta a l'interior del país es la savana.
Lo riu principal del país es Zambèzi.
Subdivision administrativa[modificar | modificar la font]
Moçambic es dividida en 11 províncias:
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Moçambic
En 1975 Moçambic èra un dels païses pus paures del mond. En 1997 l'agricultura èra l'ocupacion d'aperaquí 80% de la fòrça de trabalh del país.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Govèrn de Moçambic - pagina oficiala
- Institut Nacional del Petròli


text:
Anonymomys mindorensis
Lo genre Anonymomys compren pas qu'una sola espècia de rosegaire, de la familha dels Murids :
- Anonymomys mindorensis, rosegaire terrèstre dels bòsques tropicals e subtropicals a la Filipinas [1]. Es una espècia menaçada, endemica de l'illa de Mindoro[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Referéncia IUCN : espècia Anonymomys mindorensis Musser, 1981 (en)
- ↑ Mammalian fauna of the Philippine Islands: Anonymomys mindorensis
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 584982 Anonymomys Musser, 1981 (en)
- Referéncia ITIS : TSN 585124 Anonymomys mindorensis Musser, 1981 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Anonymomys (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Anonymomys mindorensis (en)
- Referéncia IUCN : espècia Anonymomys mindorensis Musser, 1981 (en)
Autres ligams:
- Mammalian fauna of the Philippine Islands: Anonymomys mindorensis, Crâne.


text:
Consigny
Consigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una via romaine, dicha l'"Anautit Camin", manlevava una part del territòri ont lo vilatge i aguèt bastit. Seguissiá la direccion S/O-N/E. Qualques traces ne son encara visibles.
Une voie romaine, dite le "Haut Chemin", empruntait une partie du territoire où le village fut construit. Elle suivait la direction S/O-N/E. Des traces en sont encore visibles.


text:
Comenge
Comenge es un parçan d'Occitània[1] situat en Gasconha .
La soa vila principala es Sant Gaudenç.
Lo gentilici es comengés -esa.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca antica, lo territòri deu Comenge de uei èra poblat peu pòble deus Convenes (Conveni en Latin) dab Lugdunum Convenarum (uei Sent Bertran de Comenge) coma vila principau ; lo son nom segondari de Comunica vadore Comenge. Durant la conquèsta romana los Convenes èran un deus pòble de l'antica Aquitània abans d'estar inclús dens la província romana d'Aquitània. Aqueth territòri ho conquestat peus Visigòts abans d'estar près per las òstes francas de Clodovèu e estar partida deu Ducat d'Aquitània qui conegó ua brèva preséncia araba au moment de la pujada màger de la conquèsta musulmana e qui's pòt encara endevinar dens la toponimia (dab noms coma los de Poimaurin o Montmaurin).
Los prumèrs comtes de Comenge aparegón de cap a la debuta deu sègle XI. Lo darrèr Matèu de Fois espós de Margarida de Comenge e comte de jure uxoris morí en 1453 en tot legar Comenge au rei de França.
A la Revolucion Francesa, Comenge ho esquarterat dehens los departaments de Hauts Pirenèus, Gers, Arièja e sustot Hauta Garona.
Geografia[modificar | modificar la font]
Ciutats[modificar | modificar la font]
Ligam intèrne[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
Francs
Los francs èran una confederacion de tribús germanicas que los poblaments son atestats tre lo sègle III per las ribas drechas de Ren. Entre los sègles III e V d'unes francs faguèron d'incursions dins los territòris romans mentre que d'autres jonhèron las tropas romanas en Gàllia. Sols los francs salians formèron un reialme que foguèt reconegut pels romans après 357. Dins lo clima d'afondrament de l'autoritat imperiala a l'oèst, las tribús francas s'uniguèron jol poder merovingian e conquistèron tota la Gàllia levat Septimània al sègle VI. L'elita politica saliana èra una de las fòrças pus activas dins la crestiantat que s'espandissiá subre l'oèst d'Euròpa. Los francs creèron un dels reialmes barbar dels pus fòrts e estables.
La dinastia merovingiana, descendenta dels Salians, fondèt una de las monarquias germanicas que remplacèron l'Empèri Roman d'Occident a partir del sègle V. L'estat franc consolidèt son poder subre una granda part de l'Euròpa de l'oèst a la fin del sègle VIII, per donar l'Empèri Carolingian qu'anava dominar tota la region. Aqueste empèri evoluèt dapasset per donar França e lo Sant Empèri Roman Germanic.


text:
Lo morau (en morau : moravščina) es lo nom de còps donat a las varietats del chèc parladas en Moràvia, una region istorica en Republica Chèca. Al recensament chèc de 2011, 108 469[1] personas declarèron lo morau per lenga mairala. Coma lo biarnés, lo morau presenta pas cap d'unitat e se compausa de parlars que sas termièras correspondon pas amb las termièras istoricas o presentas de Moràvia.
Los dialèctes moraus dins lo territòri istoric de Moràvia
En blau, las zonas de lenga alemanda abans 1945
En ròse, lo dialècte intermediari entre chèc e polonés


text:
Avion
Un avion es una maquina mai pesanta que l'aire que pòt volar dins l'atmosfèra. Ten un còs, que pòt transportar de passatgièrs o de carga divèrsa, d'alas que permeton a l'avion d'èsser estable dins l'aire, e una coa que li permet de manobrar melhor e favoriza son estabilitat. Segon son emplec se pòdon classificar en avions de passatgers, de carga, militars, d'acrobacia, atudafuòcs, etc.. Pòt èsser propulsat per un motor o mai. Los motors son situats sul còs o sus las alas de l'avion en foncion del modèl, o alara pòdon èsser sens motor (dins aqueste darrièr cas l'avion es un planador).


text:
Benin
Benin es un país de l'oèst d'Africa que confronta Burkina Faso e Nigèr al nòrd, Nigèria a l'èst, e Tògo a l'oèst. Al sud es bordat per l'Ocean Atlantic.
La capitala es Porto Novo.
Lo gentilici es beninés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Amb lo nom Dahomey, l'actual Benin foguèt colonia francesa entre 1899 e lo 1èr d'agost de 1960, quand se declarèt independent. Lo primièr president del país après l'independéncia foguèt Hubert Maga que governèt entre lo 1èr d'agost de 1960 e lo 28 d'octobre de 1963.
Politica[modificar | modificar la font]
Benin es actualament una republica presidencialista. Lo president, elegit per la populacion per un periòde de cinc ans (amb la possibilitat de reeleccion un còp), es lo cap d'Estat e tanben lo cap de govèrn.
Lo poder legislatiu es compausat solament de la Cambra dels Deputats, amb 83 membres, elegits per un mandat de quatre ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Benin.


text:
Censura
La censura, eissit d'al latin censura, es la pretension de tota mena de contaròtle coercitiu o repressiu de la creacion o l'expression artistica, de l'expression de las idèas e del lor desvolopament amai la lor promocion, per totas menas de poders politics, autoritaris o pas, estatals o pas, exercit per de govèrns, d'institucions oficialas mas tanben per tot deteneire d'una parcèla de poder que se ne crei atal aver lo drech d'impausar als autres lo siu pròpri vejaire, que lo voldriá veire oficial.
Somari
Domenis generals d'exercici[modificar | modificar la font]
Se pòt exercir a totes los nivèls de la societat e dins totes los domenis de l'activitat umana: arts, cultura, economia, vida associativa, vida politica, vida sociala... e ca etc.
Istòria generala de la censura[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
La censura en politica[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
La censura dins l' art[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Maxime Dury: La Censure, Publisud, París, 1995 (en francés)
- Enzo Sallustro: Storie del cinema italiano - Censure (film mai nati, proibiti,, perduti, ritrovati), obratge collectiu engulhat per l' autor editor, edicion de grand luxe, 285 pp (format subrebèl, amb iconografia de tria), Silvana editoriale, Milan, 2007 (en italian)... Una òbra remirabla, que molts païses deurián imitar per estudiar las malafachas de l' Anastasia dins lo domeni del cinèma... e totes autres maines possibles, natürlich...
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles: