text:
Evangèlis
Los Evangèlis constituisson, pel cristianisme, lo nuclèu d'origina e fondamental d'aquela fe. S'agís d'escrits que contan la vida e lo messatge de Jèsus de Nazaret, nomenat pels crestians Jesus Crist. Pendent los primièrs sègles del cristianisme se n'escriguèron diferentas versions, mas solament quatre foguèron retenudas coma canonicas: los evangèlis diches de Matèu, Marc, Luc e Joan; e las autras los son nomenadas evangèlis apocrifs. Ara lo tèrme s'emplega sovent mostrar çò qu'es essencial dins lo messatge crestian en relacion amb çò que s'apondèt amb lo temps.[1]
Somari
Origina del nom[modificar | modificar la font]
«Evangèli» deriva del grèc euaYYέλιov, evangelion (eu, 'bon', angelion, 'messatge'). A l'origina designava la recompensa ofèrta al messatgièr portaire de bonas nòvas. En plural, indicava las ofrendas presentadas als dieus en gratitud per una bona novèla recebuda. Puèi venguèt a designar la quita novèla, gaireben totjorn una victòria militara. I a de testimònis que tanben nomenavan «evangèli» la naissença d'un emperaire roman o son accès al tròn. Dins l'anciana version grèga de la tanakh, coneguda coma Los Setanta, lo tèrme apareis sièis còps, parlant sempre d'un messatge joiós o de la recompensa percebuda per l'aver transmés. Mas jamai, a pas un sens religiós.
Lo cristianisme utiliza tanben lo tèrme «evangèli» per exprimir qu'una realitat es comunicada e que provòca jòia en qui la recep. Pels crestians, aquel evangèli es la bona notícia de la salvacion de Dieu, anonciada e realizada per Jèsus de Nazaret, lo Senhor, lo Messias, lo Filh de Dieu. «Evangèli» equival, doncas, a l'ensems del messatge crestian.
Los evangelistas utilizan pas jamai lo tèrme «evangèli» per indicar los libres que coneissèm ara coma Evangèlis. Dins la pensada dels autors del Nòu Testament, lo tèrme conten un sens triple. Designa, en primièr luòc, l'anóncia de Jèsus sul Reialme de Dieu. Ven après a designar tota la vida de Jèsus e lo sieu messatge: la persona de Jèsus es la bona novèla que cal anonciar. Mai tard, al sègle II, lo tèrme «evangèli» indica los tèxtes que se deu organizar en material de la tradicion al respècte de çò Jèsus diguèt e faguèt. L'objectiu dels quatre evangèlis es, doncas, d'ofrir als lectors una presentacion dels eveniments màger que dessenhan la vida e l'òbra de Jèsus, e los far alara viure en acòrdi damb son messatge.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi las originas de la Glèisa, los discípols de Jèsus conservan l'ensenhament del Mèstre. Pasmens pareisson, seguent las nòrmas literàrias de l'epòca, diferentas tradicions oralas que se desvolòpan segon los besonhs de cada comunautat. Mai tard, aquelas tradicions se pausèron per escrit, qu'es una demanda amb lo creissement de las glèisas e lo prètzfach d'instruccion pels convertits: sorgisson de recuèlhs de parabòlas, de miracles e de paraulas, e d'episòdis de la vida de Jèsus, e tanben lo raconta de la passion, que servisson de basa a la predicacion e a la catequèsi.
Dins la presentacion del messatge crestian, la vida e l'activitat de Jèsus son un ponch de referéncia constant. Pasmens quand naisson los evangèlis. Los autors trabalhan a partir del material recebut de la tradicion, que se mòstran amb el fòrça respectuosos; aquò es una pròva de l'importança que deviá aver entre las comunitats aquela paraula viva, sorgida del quita Jèsus, capabla d'alimentar l'existéncia dels nòus crestians e de satisfar la 1000 s sieunas exigéncias. Mas los autors dels evangèlis s'arrestan pas a reculhir lo material literari e l'organizar en un tèxte plan estructurat, mas, i apondon d'informacions pròprias, elabòran d'òbras qu'an una nautor teològica e una configuracion literària particulara.
Ne venen alara als tèxtes coneguts abitualament jol nom d'evangèlis: quatre recits que, seguent lo fil conductor de la vida de Jèsus, expausan l'ensems de la fe crestiana. Aquò explica fòrça los problèmas que se prepausan al lector. Los evangèlis, que fan testimòni de la fe de las primièras comunautats crestianas, foguèron escrichs per d'autors que daissèron l'emprenta de sa personalitat e de sas preocupacions. E los cal legir atal. Los quatre evangèlis dessenhan la tradicion orala e los recuèlhs escrichs precedents (p. Ex., La font Q); aquò explica lo fach que dins lo tèxt evangelic se tròban de pichonas unitats narrativas o d'ensems mai elaborats, independents los uns dels autres, que sonque la man del darrièr redactorconceptualisèt fins a se vei a l'ora d'ara.
Cal concebre Jèsus mejans la tradicion de çò que diguèt e faguèt; e la tradicion, per definicion, interprèta los eveniments que relata. Pasmens, dins aqueles eveniments i a lo resson segur de la persona istorica de Jèsus de Nazaret. Cada pagina de l'evangèli dona testimòni del personatge de Jèsus, que nasquèt e demorèt en Palestina al començament la nòstra èra e moriguèt clavat a la crotz a Jerusalèm, aquel que la comunautat confessa coma èsser lo Messias e Senhor. Doncas, s'es pas possible de conéisser totas e caduna de las paraulas e accions concrètas de Jèsus, los quatre evangèlis apòrtan de donadas sufisentas per dessenhar los elements fondamentals del sièu messatge; d'autre costat, los evangèlis menan a la fe en Jèsus Crist ressuscitat, viscuda e proclamada per la comunautat crestiana.
Evangèlis canonics[modificar | modificar la font]
Dels evangèlis, dins lo sens literari, que foguèron escrichs los primièrs sègles de la nòstra èra, quatre foguèron acceptats per las autoritats eclesiasticas coma partida del canon del Nòu Testament. L'insisté 1000 ncia de conservar solament quatre libres canonics foguèt l'òbra centrala de Irenèu de Lion v. 185. Per defendre los quatre evangèlis canonics, declarèt qu' "es pas possible qu'i aja ni mai ni mens de quatre", e presentèt una analogia amb lo libre d'Ezequièl, de las quatre creaturas amb las quatre caras: d'un òme, d'un leon, d'un buòu, e d'una agla. Aquel es l'origina dels simbòls convencionals, subretot dins lo catolicisme, dels evangelistas, es a dire, los escrivans dels evangèlis canonics:
Origina dels evangèlis canonics e lo problèma sinòptic[modificar | modificar la font]
E mai se totes los evangèlis son seqüencials, Matèu e Luc començan la narracion dempuèi la naissença de Jèsus; Marc e Joan o fan amb lo començament de lo sieu Ministèri. Mas, Matèu, Marc e Luc contan de passatges fòrça similars de la vida de Jèsus, e utilizan sovent de paraulas identicas. Joan, d'autre costat, es escrich dins un estil diferent, e fa de relacions amb la majoritat dels incidents de manièra diferent, amb mai de messatges teologics e filosofics. Joan es aquel que presenta Jèsus coma Dieu encarnat.
Lo parallelisme dels tres primièrs evangèlis es estat estudiat per nombroses filològs e teològs. L'alemand J.J. Griesbach (1776) ordenèt los recits dels tres primièrs evangèlis en una taula de tres colomnas nomenadas "sinpòsi". Al final de son estudi, aqueles evangèlis venguèron èsser coneguts coma "evangèlis sinoptics", e la question de la similitud es coneguda coma lo "Problèma Sinoptic". I a de diferenta teorias qu'explican la similitud d'aqueles tres evangèlis:
- Los primièrs crestians cresián que los evangèlis foguèron escrichs dins l'òrdre de la Bíblia: Matèu, Marc e après Luc..
- Après las luses, los filològs prepausèron qu'aquel de Marc foguèt lo primièr evangèli, e que Matèu e Luc l'utilizèron coma referéncia, e tanben un autre evangèli que s'es perdut dins l'istòria, que los filològs an nomenat l'evangèli "Q" (de l'alemand Quelle, que significa "font"). a causa qu'utilizan las meteissas fonts, los primièrs tres evangèlis son fòrça similara.
- Una autra teoria es l'"Ipotèsi de Farrer". Aquela teoria prepausa que lo primièr evangèli foguèt aquel de Marc, que foguèt utilizat coma referéncia per Luc e Matèu, mas, qu'existís pas l'evangèli "Q".
- Fin finala, d'autras suggerisson que los evangèlis sinòptics foguèron escrichs per un sol autor, p 1000 er diferents destinataris, e alara son fòrça similars.
Datas[modificar | modificar la font]
Las estimacions de las datas dels evangèlis vàrian significativament, qu'existís pauc de pròva. La majoritat dels filològs accèpta las seguentas datas:
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo consens general es que los quatre evangèlis canonics foguèron escrichs originalment en grèc, la lingua franca, de l'Orient de l'Empèri Roman. Pasmens, foguèt prepausa que Matèu foguèt escrich originalment en aramèu, e que foguèt conegut coma l'Evangèli als ebrieus, mas se trobèt pas cap de tèxte original dins aquela lenga.
Racontes comuns[modificar | modificar la font]
Los quatre evangèlis canonics presentan una granda armonia o de passatges similars. Los mai importants son los seguents:
- Genealogia De Jèsus = Mt, 1:17 e Lc, 3:23
- Naissença de Jèsus = Mt, 1:25 e Lc, 2:1
- Gèstas de Joan Baptista = Mt, 3:1 e Jn, 1:19
- Baptisme De Jèsus = Mt, 3: 13; Mc, 1:9 e Lc, 3:21
- Temptacion de Crist = Mt, 4:1; Mc, 1:12 e Lc, 4:1
- Exorcisme De Cafarnaom = Mc, 1:21 e Lc, 4:31
- Primièrs discípols de Jèsus = Mt, 4:18; Mc, 1:16 e Jn, 1:35
- Beatituds = Mt, 5:3 e Lc, 6:20
- Paire nòstre = Mt, 6:9 e Lc, 11:2
- Paràbola dels dos ostals = Mt, 7:24 e Lc, 6:46
- Miracle de la garison del leprós = Mt, 8:1; Mc, 1:40 e Lc, 5:12
- Garison de la sògra de Pèire = Mt, 8:14; Mc, 1:29 e Lc, 4:38
- Dominar la tempèsta = Mt, 8:23; Mc, 4:35 e Lc, 8:22
- Crida de Matèu apòstl = Mt, 9:9; Mc, 2:13 e Lc 5:27
- Causida dels 12 = Mt, 10:2; Mc, 3:13 e Lc, 6:12
- Parabòla del gran de mostardaa = Mt, 13:31; Mc, 4:13 e Lc, 13:18
- Decapitació De Joan Baptista = Mt, 14:6 e Mc, 6:21
- Multiplicacion dels pans e peissons = Mt, 14:13; Mc, 6:31; Lc, 9:10 e Jn,6:5
- Caminar sus las aigas = Mt, 14:13; Mc, 6: 1000 45 e Jn, 6:16
- Transfiguracion de Jèsus = M7, 17:1; Mc, 9:2 e Lc, 9:28
- Parabòla De la feda perduda = Mt, 18:10 e Lc, 15:4
- Prediccion de la mòrt de Jèsus = Mt, 20:17; Mc, 10:32 e Lc, 18:31
- Dimenge dels Rams = Mt, 21:1; Mc, 11:1, Lc 19:29 e Jn, 12:12
- Parabòla Dels talents = Mt, 25:14 e Lc, 19:12
- Oncion de Jèsus = Mt, 26:1; Mc, 14:3 e Jn, 12:2
- Las monedas de Judàs = Mt, 26:14; Mc, 14:10 e Lc, 22:1
- Santa cena = Mt, 26:26; Mc, 14:18; Lc, 22:17 e Jn, 13:1
- Lo bais de Judàs = Mt, 26:47; Mc, 14:43; Lc, 22:47 e Jn, 18:2
- Jutjament de Jèsus = Mt, 26:57; Mc, 14:53; Lc, 22:63 e Jn, 18:12
- Crucifixion = Mt, 27:27; Mc, 15:1; Lc, 23:25 e Jn, 19:1
- Cavòt vuèg = Mt, 28:2; Mc, 16:2; Lc, 24,2 e Jn, 20:1
- Sul camin de Emaús = Mc, 16:12 e Lc, 24:13
- Mission dels apòstols = Mt, 28:16; Mc, 16:16; Lc, 24:44 e Jn, 20:21
- Ascension de Jèsus = Mc, 16:19 e Lc, 24:50
Evangèlis apòcrifs[modificar | modificar la font]
En mai dels quatre evangèlis canonics, i a d'autres evangèlis que foguèron pas incorporats al canon del Nòu Testament. Unes foguèron escrichs après los canonics, e foguèron acceptats solament per pichons grops de la comunautat crestiana de la Glèisa Primitiva. Una partida del contengut dels evangèlis non canonics foguèt declarat eretic per la majoritat de las brancas del cristianisme, e uns d'aqueles foguèron objècte de persecucion de la part de la Glèisa Catolica.
Dins la literatura evangelica apòcrifa pren un ròtle important lo pòble simple. Son imaginacion orientala per tot çò que se presentava coma extraordinari, misteriós e legendari, trobèt la biais d'emplir los vuèg dels evangèlis canonics amb detalhs de la vida de Jèsus.
Los evangèlis apòcrifs mai ancian son l'Evangèli de Tomàs (basat suls dichs de Jèsus) e l'Evangèli de Pèire (una autra raconte de la vida de Jèsus). Al sègle II apareguèron los "Evangèlis de l'enfança" (en grèc protoevangelion), coma l'Evangèli de Jaume, que presenta lo concèpte de la virginitat perpètua de Maria e l'Evangèli de l'Enfança, escrich per Tomàs. Ambedós contenon d'istòrias de miracles fachs per Jèsus quand èra mainat.
D'autres evangèlis apòcrifs son: l'Evangèli de Felip, l'Evangèli de Maria, l'Evangèli dels Egipcians, l'Evangèli dels Ebrièus e l'Evangèli de Judes.
Evangèlis modèrnes[modificar | modificar la font]
Pendent l'Edat mejana sorgiguèron de nòus evangèlis, coma l'Evangèli de Barnabé, escrich benèu per autors musulmans, doncas s'i anóncia la venguda de Mahomet.[2][3] Un evangèli recent es l'Evangèli d'Aqüari de Jèsus lo Crist (1908), òbra del predicador american Levi Ora Dowling basada en las 'cronicas de l'Akaixà'.[4]
Criticas sus la veracitat istorica[modificar | modificar la font]
Se sap pas istoricament fins quals punt dels episòdis dels Evangèlis se pòdon atribuir a un sol personatge o serián, puslèu, d'actes e d'anecdòtas de la vida de diferents profètas mai o mens contemporanèu que, amb lo temps, s'atribuiguèron a un sol profèta.
D'un punt d'enguarda materialista, los actes contats son plens de fachs "fantastics", que van dempuèi una concepcion virginal (Jèsus seriá nascut d'una maire verge) fins a una resurreccion (Jèsus ressuscitariá après mòrt e son còrs s'auçarà al cèl). Pasmens, i a tota mena de miracles que las diferentas glèisas interpretan coma de fachs istorics e que per los criticas son de legendas de caractèr simbolic qu'amb lo temps foguèron de considerats coma de fachs reals.
Los evangèlis segon Matèu e Luc comprenon de nombrosas referéncias als escrits profetics de l'Ancian Testament ligats a la venguda del messias. Segon los teològs, Matèu, l'evangèli que conten mai referéncias profeticas de l'Ancian Testament, foguèt escrich als ebrièus e l'autor voliá provar que Jèsus de Nazaret èra lo messias qu'auriá complit las profecias messianicas, utilizant fòrça versets de l'Ancian Testament, benlèu de la traduccion de la Septanta. Per d'autres criticas aqueles passatges semblan èsser estat escrichs per adaptar la figura d'un òme al rei profèta qu'èra estat anonciat pels profètas: la naissença d'una maire jove, la pretenuda ascendéncia de Jèsus a la genealogia del rei Dàvid, e quitament la mòrt de Jèsus, poirián èsser de referéncias dels tèxtes que los destinataris de l'evangèli de Matèu (las comunautats josievas qu'esperavan lo messias) coneisserián fòrça plan. Quitament, la naissença virginala de Jèsus es considerat pels criticas naturalistas e per de filològs una conformacion a una "error" de traduccion josieva de la Septanta del passatge d'Isaïas 7:14, que se traduguèt l'ebrèu "almah" (que segon lo Diccionari Strong's pòt significar "gojata jove", "domaisèla" o "verge"), pel grèc "parthenos" (que significa solament "verge").
Referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- ↑ «Evangeli».
- ↑ text integral (fr)
- ↑ Geneviève Gobillot, « Évangiles », a M. A. Amir-Moezzi, Dictionnaire du Coran, éd.
- ↑ The Aquarian Gospel of Jesus the Christ


c: text/html

text:
Krak deus Cavalièrs
Lo Krak deus Cavalièrs (deu siriac karak qui vòu díser « hortalessa ») qu'ei un castèth de Siria qui ho possession deu comtat de Trípol (Estat crestian d'Orient de lenga e de vassalitat occitanas).
La purmèra hortalesa que ho bastida en 1031 per l'emir d'Alab. Raimon IV de Tolosa (Raimon de Sant Gèli, futur comte de Trípol) que la prengó en 1110 abans de virà's de cap a la conquèsta de Jerusalèm. Que la dè a l'òrdi deus Espitalèrs qui la tornèn hen lo castèth qui's pòt véder uei lo dia. Lo Krak que resistè au gran Salahadin mes que ho fin finau presa peus mamelocs musulmans en 1291.
Considerat com un deus castèths hòrts miélhers preservats au monde per Lawrence d'Arabia, que ho classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat per l'UNESCO en 2006.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Al-Tasrif
Lo Kitab al-Tasrif (arabi, ' كتاب التفسير ') ( Lo metòde de medecina) es una enciclopèdia de medecina e de cirurgia fòrça famosa, escrita cap a l'an 1000 per Abu Al-Qasim (Abulcasis), considerat coma lo paire de la cirurgia modèrna. Los 30 volums d'aqueste obratge comprenon de descripcions anatomicas, de classificacions de malautiás, d'informactions subre la nutricion e d'articles subre la medecina, l’ortopedia, l’oftalmologia, la farmacologia, e tractan mai que mai de la cirurgia[1].
En Occident, lo libre s'es espandit largament jos lo títol latin de Concessio ei data qui componere haud valet. Pendant al mens sièis sègles, demorèt un guide important per la practica medicala dels mètges e cirurgians a l'encòp dins las civilizacions islamicas e crestianas. Lo trenten volum d'aquesta òbra es tractat cirurgical (La Cirurgia d'Albucassis) que foguèt revirat en occitan per iniciativa de Gaston III de Foish-Bearn (Gaston Fèbus) e que ne'n demora, uei lo jorn, un manuscrit a la bibliotèca de l'Universitat de Montpelhièr[2].
Nòtas e referéncias [modificar]
- ↑ Dr. Monzur Ahmed, El Zahrawi (Albucasis) - father of surgery, Muslim Technologist, August 1990.
- ↑ La Cirurgia d'Albucasis a Google Book


text:
Bertran de Bòrn
Bertran de Bòrn (v.1140 - v.1215), senhor d'Autafòrt, als confinhs de Lemosin e Perigòrd, foguèt un daus trobadors mai coneguts. Se ditz d'el que celebrèt tan plan l'amor coma la guèrra. Foguèt ficat dins las luchas daus filhs d'Enric II Plantagenest, e prenguèt partit contra Ricard per Enric lo Jove. A la mòrt d'aqueste, se reconcilièt amb Ricard, que sostenguèt a son torn contra lo rei de França Felip-August.
Bertran de Bòrn passa per èsser estat lo mestre daus sirventés, que sas poesias pus bravas an un accent satiric plan marcat, e que son de plaçar demest las òbras majoras de la literatura occitana.
Sa vida nos ensenha que luchet fòrça temps, per l'avent dau chasteu d'Autafòrt, contra son frair Constantin, qu'aviá lo sosten dau rei Enric Plantagenest. Alaidonc, excitet de contunha los filhs d'Enric contra lor pair; se pensa que considerava qu'ilhs nonmàs aviá lo sang aquitan trasmés per lor mair Alienòr d'Aquitània. Fin finala, son voler d'independéncia per Aquitània es au còr de sa poesia, qu'evòca mai que mai de las questions politicas.
L'un daus libres pus complets sus la vida e l'òbra de Bertran de Bòrn es benleu lo de Gérard Gouiran (L'Amour et la Guerre), publicat a l'Universitat de Provença.
Veiquí un extrach d'un de sos sirventés:
Be'm platz lo gai temps de Pascor / Que fai folhas e flors venir / E platz me quant auv la baudor / Dels ausels que fan retentir
Lor chant per lo boscatge / E platz me quand vei per los prats / Tendas e pavalhons fermats
E ai grand alegratge / Quand vei per campanhas rengats / Cavaliers e cavals armats
E platz me quand li corredors / Fan las gens e l’aver fugir / E platz me quand vei après lor / Granren d’armats corren venir
E platz me mon coratge / Quand vei fòrts chastels assetjats / E-ls barris rots e-d'esfondrats
E vei l’òst e'l ribatge / Qu’es tot entorn claus de fossats / Ab lissas de fòrts pals serrats
E-us dic que tan non m’a sabor / Manjar ni beure ni dormir / Com' a quant auv cridar : « a lor ! » / D’ambas las parts e-d'auv bruir
Cavals votz per l’ombratge / E-d'auv cridar : « aidatz, aidatz ! » / E vei chaser per los fossats
Paucs e grands per l’erbatge / E vei los mòrts que pel-s costats / An los tronçons ab los cendatz
Barons metetz en gatge / Castèls e vilas e ciutats / Enans qu’usquecs no-us guerreiatz


text:
Averroès
Averroès (Còrdoa, 1126 - Marraquèsh (Marròc), 10 de decembre de 1198) foguèt un filosòf, mètge e astronòm d'Al Andalós. Son nom es la traduccion de l'arabi Abu Al-Walid Muhammad Ibn Ahmad Ibn Rushd o simplament Ibn Rushd.
Sa dobertura d'esperit e sa modernitat desplasián a las autoritats musulmanas de l'epòca que l'exilièron coma eretic e ordenèron que sos libres foguèsson cremats. Demorèt profondament desconegut fins al sègle XIII que comença dos ans après sa mòrt, que son importància foguèt, ça que la, minimizada. Los istorians de la filosofia actuals reconeisson son importància. Comenta totas las òbras d'Aristòtel: per aquò èra apelat 'lo Comentador'.


text:
Roairós
Roairós[1][2] (Rouairoux en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia [modificar]
Comuna situada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc
Istòria [modificar]
Administracion [modificar]
Demografia [modificar]
Luòcs e monuments [modificar]
- La crotz d'èura situada prèp del luòc dich "La Fendelha".
Nòtas e referéncias [modificar]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Erzsébet Báthory
La comtessa Erzsébet Báthory (Báthory Erzsébet en ongrés, Alžbeta Bátoriová-Nádasdy en eslovac, Elżbieta Batory en polonés), nascuda lo 7 d'aost de 1560 e defuntada lo 21 d'aost de 1614, siguèt una comtessa ongresa de la familha prestigiosa dei Báthory.
Es un dei murtriers mai celèbres de l'istòria ongresa e eslovaca. Es sovent evocada per lo subrenom de "dòna saunosa de Čachtice", dau nom dau castèu près de Trenčín (en Ongria Reiala, uèi una partida d'Eslovaquia), onte restèt la màger part de sa vida.
Après la mòrt de son òme, ela ambé quatre collegas presumits siguèron acusats de tortura e de murtre de fòrça dròllas e fremas joinas que lo nombre demòra incertan. En 1610, deguèt anar au castèu de Čachtice, sa preson, onte restèt fins que morissèt, après quatre ans. Son origina nòbla li evitèt un procès e una execucion.
Erzsébet Báthory inspirèt fòrça istòrias e legendas onte si sariá banhada dins lo sang de sei victimas per gardar sa jovença, e aguèt ensin de subrenoms coma la Comtessa saunosa ò la Comtessa Dracula. Aquelei legendas siguèron largament refutadas per leis istorians modèrnes, mai contunhan de persistir dins lei crèires populars.


text:
Botanica
La botanica es la sciéncia consacrada a l'estudi dels vegetals (grèc: Botάvn « èrba, planta »). Presenta mantuna faceta que la restacan a las autras sciéncias del vivent.
La botanica generala recobrís la taxinomia (classificacion de las plantas), la morfologia vegetala (descrivent las partidas de la planta), l'istologia vegetala, la fisiologia vegetala, la biogeografia vegetala e la patologia vegetala. Cèrtas disciplinas, coma la dendrologia, son especialisadas sus un sosensemble de vegetals.
La coneissença fina dels vegetals tròba d'aplicacions dins los domenis de la farmacologia, de la seleccion e del melhorament de las plantas cultivadas, en agricultura, orticultura, silvicultura.


text:
La Folia
La Folia qu'ei un aire de musica ancian e dilhèu originari de la Peninsula Iberica e qui inspirè a mantuas vegadas un gran nombre de compositors e, mei que mei, Arcangelo Corelli, Antonio Vivaldi, Marin Marais, Jean-Baptiste Lully e, mei recentament, Vangelis.
Ligams extèrnes [modificar]
- [1]Interpretacion de La Folia de Corelli per Nathan Milstein.
- [2]Interpretacion de La Folia de Vivaldi.
- [3]Las Holias d'Espanha de Jean-Baptiste Lully.
- [4]Conquets of Paradise de Vangelis escrit dab los acòrds de La Folia.


text:
Aimeric de Peguilhan
Aimeric de Peguilhan (Pegulhan, c. 1175 - c. 1230, Itàlia) foguèt un trobador occitan nascut a Pegulhan (airal de Sent Gaudenç).
Biografia [modificar]
Aimeric èra lo filh d'un borgués de Tolosa, mercadièr de teissuts. Coma o indica sa vida lo trobador deguèt fugir d'Occitània aprèp que nafrèsse lo marit d'una borguesa que calinhava. Se refugièt en Catalonha, ont visquèt qualques annadas jos la proteccion del trobador Guillem de Berguedà. Demorèt puèi un temps a la cort del rei de Castilha que lausèt dins qualques composicions. Li calguèt abandonar la region davant la menaça de la crosada albigesa e s'installèt alara dins lo nòrd d'Itàlia cap al 1212 e i demorèt dètz ans. Se crei que moriguèt dins aquel país.
Vida d'Aimeric de Peguilhan [modificar]
N'Aimerics de Peguillan si fo de Tolosa, fils d'un borges qu'era mercadiers, que tenia draps a vendre. Apres cansos e sirventes, mas molt mal cantava. Et enamoret se d'una borgesa, soa visina. Et aquella amors li mostret trobar. Et fetz de leis maintas bonas cansos. E mesclet se ab lui lo marritz de la domna e fetz li desonor. E N'Aimerics si s'en venget, qu'el lo feri d'una espaza per la testa. Per que.l covenc ad issir de Tollosa e faidir. Et anet s'en en Cataloigna. E.N Guillems de Berguedam si l'acuilli; et enansset lui en son trobar, en la premiera canson qu'el avia faita. Et fetz lo joglar, qu'el li det son pallafre e sos vestirs. E presentet lo al rei Anfos de Castella, que.l crec d'arnes e d'onor. Et estet en aquellas encontradas lonc temps. Puois s'en venc en Lombardia, on tuich li bon ome li feron gran honor. Et en Lombardia definet.
Bibliografia [modificar]
Se sap que compausèt almens cinquanta òbras, que sonque ne son arribadas sièis amb la musica:
- Atressi•m pren com fai al jogador
- Cel que s'irais ni guerrej' ab amor
- En Amor trop alques en que•m refraing
- En greu pantais m'a tengut longamen
- Per solatz d'autrui chan soven
- Qui la vi, en ditz
Ligams extèrnes [modificar]
- http://usuarios.lycos.es/allagostera/trobadors/peguilha.htm (en catalan)
- Article: Aimeric de Peguilhan. Grove Music Online (en anglés – s'i cal inscriure)
- Informacion sus Aimeric de Peguilhan (fr)
- Informacion a medieval.org (en)


text:
Cafarnaom
Cafarnaom (de l'ebrieu: כפר נחום Kəfar Nāḥūm «vilatge de Nahum»)[1], foguèt un implantament antic de Galilèa, en Israèl actuala, en riba de la mar de Galilèa o lac de Tiberiàs o Kineret. Es coneguda pels crestians coma "la ciutat de Jèsus". Segon lo Novèl Testament foguèt un dels luòcs causits per Jèsus per transmetre son messatge e per realizar mantun miracle. Se trapa a 2,5 km de Tabga e a 15 km de la ciutat de Tiberiàs, en riba nòrd-oèst del lac.
Etimologia [modificar]
Lo nom semitic de la pichona ciutat èra Kfar Nahum (vilatge de Nahum, lo nom d'un profèta). Dins los escriches de Flavi Josèp son nom es transcrit al grèc coma Kaφapvaouu (Kapharnaum). En arabi aqueste endrech se nomena "Tell Hum", doncas, lo tuc (Tell) de Hum (abreviacion de Nahum).
La recuperacion de Cafarnaom [modificar]
En 1838, lo nòrd-american Edward Robinson descobriguèt las roïnas d'aqueste endrech. L'ancian Cafarnaom se mostrèt als primièrs cercaires coma un endrech desolat e trist. En 1866, lo cercaire e capitani britanic Charles W. Wilson identifiquèt las rèstas de la sinagòga e en 1894 lo franciscan italian Giuseppe Baldi, al nom de la Custòdia de Tèrra Santa, aqueriguèt una granda partida de las roïnas als bedoïns. Los franciscans metèron un andàs per protegir las roïnas dels actes frequents de vandalisme; plantèron palmièrs e eucaliptus portats d'Austràlia per tal de crear un pichon oasi ont recebre los pelegrins dins aquesta zona, situada a 210 mètres jol nivèl de la mar. Al delà, bastiguèron un pichon pòrt per facilitar l'entrada pel lac. Aquestas òbras prenguèron un grand vam jos la direccion del franciscan Virgilio Acorbaishi
Descubèrtas arqueologicas [modificar]
Las furgas mai importantas comencèron en 1905, jos la direccion dels alemands Heinrich Kohl e Carl Watzinger e continuèron amb los franciscans Vendelin von Benden (1905-1915) e Gaudencio Orfali (1921-1926). Los resultats d'aquestes cavaments foguèron la descubèrta de dos bastiments publics, la sinagòga ja mencionada e una glèisa de forma octogonala. D'annadas après, las furgas foguèron represas per Acorbaishi e Stanislao Loffreda, amb l'ajuda financièra del govèrn italian. La descubèrta pus significativa d'aquestes cavaments foguèt l'ostal supausat de Pèire e mai d'un quartièr de l'epòca evangelica. Aquestes cavatges se concluguèron en 1986. Las furgas permetèron de saber que l'implantament foguèt creat probablament pendent lo règne de Juda Macabèu, a l'entorn del sègle II aC, e que foguèt abandonat a l'entorn del sègle XI.
Istòria de l'implantament [modificar]
Los arqueològs, en se basant dins las fònts literàrias e dins los resultats dels cavaments, an pogut refar una part de l'istòria d'aqueste implantament. Lo vilatge es pas mencionat dins l'Ancian Testament. Es arqueologicament demostrat que ja existissiá al sègle II aC, pendent lo govèrn de Juda Macabèu. Lo vilatge aviá pas cap de mur defensiu e s'estendiá per la riba del lac (d'èst a oèst). A 200 mètres al nòrd de la sinagòga se trapava lo cementèri, aluenhat del nuclèu abitat. Sa superfícia èra 3 km2, que confrontava amb Tabga, dedicada a l'agricultura, fach que s'es demostrat per nombrosas mòlas d'òli e gran trapats al cors dels cavaments. Altra fònt d'ingrèssos èra la pesca. Se trobèron de vestigis d'un pòrt a l'oèst del que bastiron los franciscans. Cafarnaom èra pròche de las pricipalas artèrias qu'unián Galilèa amb Damasc. Jèsus causiguèt aqueste vilatge coma centre de son ministèri public, dempuèi d'abandonar Nazaret que, simplament, èra un umil vilatge de montanha. S'es pas trapat de fònts que fagan pensar que Cafarnaom participèsse a las revòltas josievas sagnosas dels ans 70 e 135 contra los romans.
Descripcion [modificar]
L'implantament èra fòrça regular. De las doas bandas d'una granda carrièra orientada del nòrd al sud en sorgián quartièrs pichons e illas d'ostals, que limitavan amb de carrièras transversalas e carrierons sense sortida. Los murs se fasián amb de blòcs de basalte e èran refortits amb de pèiras e fanga. La part mai espaciosa dels ostals èra lo pati, ont se trapava lo forn circular fach de tèrra refractària, mòlas pel gran e l'escalièrs de pèira que portava a la terrassa. Lo sòl de totes los ostals èra empeirat. Altorn del pati s'i trapavan de petitas cèlas umilas que recebián la lutz de duberturas petitas o fenèstras bassas. La descubèrta de l'escalièr a la terrassa a permés de comprene lo passatge biblic ont se fa passar un paralitic a travèrs del tech:
- Marc, 2, 1-12: En vesent qu'amb tanta gent lo podián pas portar fins a Jèsus, faguèron un trauc al tech sus l'endret ont èra e baissèron la liechòta ont jasiá lo paralitic.
Pel tipe de bastiment, èra pas dificil de pujar al tech pels escalèrs del pati e ne trèir una part per far baissar lo paralitic fins a l'abitacion ont se trapava Jèsus. Un estudi del quartièr plaçat entre la sinagòga e la glèisa octogonala revelèt que divèrsas familhas vivián a l'estil patriarcal, donc, emplegavan los meteisses patis e, dintre, i aviá pas de pòrtas. Los ostals èran generalament fòrça paures. I aviá pas de servicis de sanejament o d'enversadors, las abitacions èran estrechas e pauc confortablas. La majoritat dels objèctes trobats èran de ceramica: olas, plats, anfòras e lums d'òli. S'i trobèt tanben de musclaus, de ponchons, de fuses per téisser e de mòlas de basalte que s'emplegavan per premsar lo gran e l'oliva. Dins aquela societat, la mòla èra un ben fòrça prevat que s'eretava de paires a filhs pendent sègles. A partir del sègle IV melhorèron las condicions de vida dels abitants de Cafarnaom: dempuèi, los ostals se bastiguèron amb de mortièr e s'emplegava de ceramica fina d'importacion. Los bastiments faches pendent la fondacion del vilatge continuèron de s'utilizar fins a l'abandonament.
Nòtas [modificar]
- ↑ Segon lo CLO, la forma occitana es ben Cafarnaom amb la terminason "-om", en foncion de l'etimologia ebrieva Kəfar Nāḥūm; s'agís pas d'un mot latin en "-um" coma album, referendum, forum.


text:
Sopela
Sopela
Sopela (basco), Sopelana (espanhòu), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Biscaia, situada dens la comarca d'Uribe Kosta.
Lo gentilici qu'ei sopeloztar.
Plajas [modificar]
- Barinatxe: grana plaja shens urbanizar, formada de sable daurat fin. Qu'ei ua plaja ventosa, d'ondadas hòrtas, embraçada d'un bauç naut cobèrt de vegetacion, arrondada de prats e d'òrts.
- Arriatera-Atxabiribil: grana plaja formada de sable daurat fin. Qu'ei ua plaja ventosa, perfècta entà la practica del surf, embraçada d'un bauç. Que s'i arremarcan los bèths colcars de só. Aquesta plaja que possedeish la certificacion ISO 9001-14001.
- Meñakoz: plaja mejana, non urbanizada, formada de grava e de pèira. Qu'ei ua plaja ventosa, d'ondadas hòrtas, ideau entaus surfèrs expèrts peu son hons d'arròca, arrondada d'un bauç naut cobèrt de vegetacion, prats e d'òrts.


text:
Nòva Galas del Sud
New South Wales
La Nòva Galas del Sud (var. Nòva Galas dau Sud, Nuòva Galas dau Sud, Nava Galas deu Sud) (en anglés New South Wales) es un Estat d'Austràlia. Foguèt creada en 1788 e a l'origina cobrissá la màger part del continent australian. Mas al sègle XIX, de grandas partidas ne foguèron sompartidas per formar las colonias britanicas de Tasmania (1825), d'Austràlia Meridionala (1836), de Victòria (1851) e de Queensland (1859).
En 2005, la Nòva Galas del Sud comptava 6 760 000 abitants.
Vilas principalas :
Estats
Austràlia Meridionala • Austràlia Occidentala • Nòva Galas del Sud • Queensland • Tasmania • Victòria
Territòris interiors
Territòri de la capitala australiana • Territòri del Nòrd
Territòris exteriors
Antartic australian • Illa Christmas • Illa Lord Howe • Illas Ashmore e Cartier • Illas Cocos • Illas de la Mar de Coralh • Illa Heard e illas McDonald • Territòri de la baia de Jarvis
Territòri autonòm autogovernat
Illa Norfolk


text:
Notícies
Dimecres 23.01.2013 23:09
Lo Parlament de Catalonha a aprovada la declaracion de sobeiranetat
Traducció en occità
Preambul
Lo pòble de Catalonha, long de son istòria, a manifestat democraticament la volontat de s'autogovernar, amb l'objectiu de melhorar lo progrès, lo benèsser e l'egalitat d'oportunitats de totes los ciutadans, e per refortir sa cultura pròpria e son identitat collectiva.
L'autogovèrn de Catalonha se fonda tanben suls dreches istorics del pòble catalan, sus sas institucions secularas e sus la tradicion juridica catalana. Lo parlamentarisme catalan a sos fondaments en l'Edat Mejana, amb las Assembladas de Patz e Trèva e de la Cort Comtala.
Al sègle XIV se crèa la Deputacion del General o Generalitat, que va aquerissent mai d'autonomia fins a agir, durant los sègles XVI e XVII, coma govèrn del Principat de Catalonha. La casuda de Barcelona en 1714, en seguida de la Guèrra de Succession, impliquèt que Felip V aboliguèsse amb lo Decret de Nòu Plan lo drech public catalan e las institucions d'autogovèrn.
Aquel itinerari istoric es estat partejat amb d'autres territòris, çò qu'a configurat un espaci comun lingüistic, cultural, social e economic, amb vocacion de lo refortir e de lo promòure partent de la reconeissença mutuala.
Durant tot lo sègle XX, la volontat de s'autogovernar de las catalanas e dels catalans es estada una constanta. La creacion de la Mancomunitat de Catalonha en 1914 representèt un primièr pas vèrs la recuperacion de l'autogovèrn, que foguèt abolida per la dictatura de Primo de Rivera. Amb la proclamacion de la Segonda Republica espanhòla se constituiguèt un govèrn catalan en 1931 amb lo nom de Generalitat de Catalonha, que se dotèt d'un Estatut d'Autonomia.
La Generalitat foguèt abolida de nòu en 1939 pel General Franco, qu'instaurèt un regim dictatorial fins en 1975. La dictatura comptèt amb una resisténcia activa del pòble e del govèrn de Catalonha. Un dels eveniments de la lucha per la libertat es la creacion de l'Assemblada de Catalonha en 1971, prèvia a la recuperacion de la Generalitat, amb caractèr provisòri, amb lo retorn en 1977 de son president en exili. Dins la transicion democratica, e dins lo contèxt del nòu sistèma autonomista definit per la constitucion espanhòla de 1978, lo pòble de Catalonha aprovèt mejançant referendum l'Estatut d'Autonomia de Catalonha en 1979, e celebrèt las primièras eleccions al Parlament de Catalonha en 1980.
Aquestes darrièrs ans, sus la via de l'aprigondiment democratic, una majoritat de las fòrças politicas e socialas catalanas an impulsat de mesuras de transformacion de l'encastre politic e juridic. En essent, la mai recenta, concretizada dins lo procès de reforma de l'Estatut d'Autonomia de Catalonha, iniciat pel parlament en 2005. Las dificultats e los refuses de las institucions de l'estat espanhòl, qu'entre elas cal destacar la senténcia 31/2010 del Tribunal Constitucional, compòrtan un refús radical de l'evolucion democratica de las volontats collectivas del pòble catalan dins l'estat espanhòl e crèa las basas per una involucion en l'autogovèrn, que uèi s'exprimís amb clartat totala dins los aspèctes politics, competencials, financièrs, socials, culturals e lingüistics.
De divèrsas manièras, lo pòble de Catalonha a exprimit la volontat de superar l'actuala situacion de blocatge al sen de l'estat espanhòl. Las manifestacions multitudinàrias del 10 de julhet de 2010, amb lo lèma “Sèm una nacion, nosautres decidissèm”, e la de l'11 de setembre de 2012, amb lo lèma “Catalonha nòu estat d'Euròpa”, son expression del refús de la ciutadaniá envèrs la manca de respècte de las decisions del pòble de Catalonha.
A la data del 27 de setembre de 2012, mejançant la resolucion 742/IX, lo Parlament de Catalonha constatèt la necessitat que lo pòble de Catalonha poguèsse determinar liurament e democraticament son futur collectiu mejançant una consulta. Las darrièras eleccions al Parlament de Catalonha del 25 de novembre de 2012 an exprimit e confirmat aquesta volontat de manièra clara e inequivòca.
Per tal de menar a tèrme aqueste procès, lo Parlament de Catalonha, reünit en la primièra session de la X legislatura, e en representacion de la volontat de la ciutadaniá de Catalonha exprimida democraticament a las darrièras eleccions, formula la seguenta declaracion de sobeiranetat e lo drech de decidir del pòble de Catalonha.
Declaracion de sobeiranetat e lo drech de decidir del pòble de Catalonha
En acòrd amb la volontat majoritària exprimida democraticament pel pòble de Catalonha, lo Parlament de Catalonha s'acòrda en iniciar lo procès per far efectiu l'exercici del drech de decidir per tal que los ciutadans e las ciutadanas de Catalonha pòscan decidir lor futur politic collectiu, en acòrd amb los principis seguents:
-Sobeiranetat. Lo pòble de Catalonha, per de rasons de legitimitat democratica, a caractèr de subjècte politic e juridic sobeiran.
-Legitimitat democratica. Lo procès de l'exercici del drech de decidir serà escrupulosament democratic, en garentissent especialament la pluralitat d'opcions e lo respècte per totas aquelas, a travèrs de la deliberacion e del dialòg al sen de la societat catalana, amb l'objectiu que lo prononciament que ne resulte siá l'expression majoritària de la volontat populara, que serà lo garent fondamental del drech de decidir.
-Transparéncia. Se facilitarà totas las aisinas necessàrias per que l'ensemble de la populacion e de la societat civila catalana tengan tota l'informacion e la coneissença precisa per l'exercici del drech de decidir e per que se'n promòga la participacion al procès.
-Dialòg. Se dialogarà e se negociarà amb l'estat espanhòl, amb las institucions europèas e amb l'ensemble de la comunautat internacionala.
-Coesion sociala. Se garentirà la coesion sociala e territoriala del país e la volontat exprimida fòrça vegadas per la societat catalana de manténer Catalonha coma un sol pòble.
-Europeïsme. Se defendrà e promourà los principis fondadors de l'Union Europèa, particularament los dreches fondamentals dels ciutadans, la democracia, l'engatjament per l'estat del benèsser, la solidaritat entre los pòbles d'Euròpa e l'escomesa pel progrès economic, social e cultural.
-Legalitat. S'utilizarà totes los encastres legals existents per far efectiu l'enfortiment democratic e l'exercici del drech de decidir.
-Ròtle principal del parlament. Lo parlament, coma institucion que representa lo pòble de Catalonha, a un ròtle principal en aqueste procès e, per tant, caldrà acordar e concretizar los mecanismes e las dinamicas de trabalh que garentiscan aqueste principi.
-Participacion. Lo Parlament de Catalonha e lo Govèrn de la Generalitat devon far que sián de participants actius dins tot aqueste procès lo mond local, e lo nombre maximal de fòrças politicas, d'agents economics e socials, e d'entitats culturalas e civicas del país nòstre, e concretizar los mecanismes que garentiscan aqueste principi.
Lo Parlament de Catalonha encoratja l'ensemble dels ciutadans e ciutadanas a èsser actius e protagonistas d'aqueste procès democratic de l'exercici del drech de decidir del pòble de Catalonha.
Palais del parlament, 23 de genièr de 2013


text:
Lei Grafions
Son jorn, aqueste Nonidí 19 de Messidòr, es ara un pauc tardier dins mai d’un endrech per li faire sa fèsta, mai se i a de fruchas que nos fan pensar a d’idèias revolucionàrias, ei ben lo grafion, que son temps restarà totjorn associat a la fin de la Comuna de París, e a la celèbra cançon qu’a plus jamai arrestat d’esmòure.
Totei nòstei diccionaris, nòus ò vièlhs, fan la diferéncia entre lei cerièisas, tèrme generau, e lo grafion (ò grafien), qu’ei lo « bigarreau ». Ieu per ieu, ai totjorn entendut parlar aicí de grafions, e jamai de cerièisas.
Mai ieu, es a mon cat que me fan pensar… Aqueu cat, per son anniversari (pas besonh de dire qu’aquela istòria se debanava fai de temps…), li aviáu donat una « super-bala » : una pichona bala rotja qu’arrestava plus de rebombar. Après aguer mancat de ne’n venir fòu, a la fin l’escondet sota un mòble per plus la veire.
Un jorn quauqu’un nos aduguet una cageta de còrs-de-buous, que l’aviam pausada sus una cadièra. Nòste cat, fòrça curiós, venguet li metre le nas dessús, e s’arrestava plus de lei regardar. Au bot d’un lòng moment, anet sota son mòble, ne’n tornet ambé sa bala entre lei dents, e la pauset au bèu mitan dei grafions, qu’èron gaire pus gròs qu’ela e quasi de la mema color. Lo minet regardet ben lo tablèu, puei s’enanet, manifestament content de son òbra…


text:
Chiroptera
L'òrdre dels quiroptèrs (Chiroptera) es un òrdre de mamifèrs volants, comunament apelats ratapenadas (var. ratapinhata). L'òrdre dels quiroptèrs es lo segond dels mamifèrs en nombre d'espècias (prèp de 950), es davançat per l'òrdre dels rosegaires. Çaquelà, sembla qu'aqueste òrdre siá lo primièr en nombre d'individús (dos tèrces dels mamifèrs vivents son de ratapenadas).
La caracteristica mai remarcabla de las ratapenadas es que sas patas de davant son desvolopadas coma d'alas, çò que fa qu'es lo solet mamifèr del mond capable de volar d'un biais natural; d'autres mamifèrs, coma los esquiròls volants e qualques marsupials pòdon planar sus de distàncias limitadas mas son pas capables d'un vòl vertadièr sostengut. Lo nom de Chiroptera se pòt traduire a partir dels mots grècs per "man ala," coma l'estructura de l'ala dobèrta es plan semblanta a la d'una man umana dubèrta, amb una membrana (patagium) entre los dets que s'espandís tanben entre la man e lo còs.
S'estima qu'existisson aperaquí 1100 espècias de ratapenadas dins lo mond, çò que representa gaireben 20% de totas las espècias de mamifèrs. Environ 70% de las ratapenadas son d'insectivòrs. Del demai, la màger part se noirisson de frucha e de sos sucs; tres espècias se noirisson de sang e qualques autras caçan de vertebrats. Aquestas darrièras ratapenadas incluson las Phyllostomidaes d'America Centrala e d'America del Sud, e las ratapenadas pescairas (Noctilionidae) que se noirisson de peis. Almens doas espècias conegudas de ratapenadas se noirisson d'autras ratapenadas: la ratapenada espectrala o American False Vampire bat e la macroderma gigas d'Austràlia. Malgrat lo clima freg, existisson sièis espècias de ratapenadas en Alaska.
Qualques espècias pus pichonas de ratapenadas son d'importantas pollinizairas de cèrtas flors tropicalas. D'efièch, divèrsas plantas tropicalas se trapan ara totalament dependentas d'elas, pas solament per la pollinizacion, mas per l'espandiment de sas granas après aver manjat sos fruches. Aqueste ròtle explica las preocupacions per l'environament quand una ratapenada es introduita dins un contèxt novèl. Tenerife nos porgís un exemple recent amb l'introduccion de la Rosseta egipciana.


text:
Nacion
Lo tèrme nacion es un concèpte de significacion complèxe e multiple que -brevament- fa referéncia essencialament a un ensems d'individús qu'an un encastre juridic especific o ben a un ensems d'individús amb de características culturalas comunas dins un espaci geografic mai o mens delimitat. La relacion entre lo concèpte de Nacion e aquel d'Estat es fòrça complicada: i a de cercaires en sciéncia sociala que los considèran totalament distints (per exemple consederant lo primièr coma basicament cultural e lo segon basicament politic); mai d'autres los definisson en considerant que la nacion sonque pren la seuna realitat vertadièra quand es constituïda en Estat.[1]
Dins totes los cases, una nacion es un grop de gents que partejan de traches caracteristics, coma la lenga, la cultura, d'unas institucions o l'origina etnica.
Etimologia [modificar]
Lo tèrme nacion ven del mot latin natio, que s'utilizava d'en primièr a la Universitat de París per se referir a un grop d'estudiants originaris d'un país, que parlavan la meteissa lenga e se regissian per las seunas leis pròpias.
Rapòrt entre Estat e Nacion [modificar]
Alara que fòrça nacions coincidisson a l'ora d'ara amb d'Estats independents, aquò es pas lo cas mai frequent. Fòrça nacions, coma lo Curdistan, los Païses Catalans o Occitània, an pas un estat pròpi.
En fach, lo concèpte d'estat-nacion nasquèt als sègles XVIII e XIX. Idealament los estats-nacion an un sentiment nacional omogenèu sus tot lo territòri, sovent acompanhat d'una uniformitat lingüistica, legala e culturala. Mas sovent, los estat-nacion se creèron a partir de la dominacion d'un grop nacional sus d'autres grops minoritàris o copats de las estructuras del poder, dominacion que fins ara demòra. Es lo cas de França que n'es l'exemple mai tipic.
Frequentament, s'utilizan los tèrmes nacional e internacional per se referir als estats e a las seunas relacions.
Nacion e Comunautat nacionala [modificar]
Lo sentiment d'apartenir a una comunautat nacionala s'exprima abitualament amb de simbòls comuns, tal que una bandièra, una cançon especiala (l'imne nacional) o un jorn de fèsta que remembra qualque fach istoric important per a la collectivitat (fèsta nacionala). Las nacions se diferencian de las etnias per dos elements principals:
- An un gra mai elevat d'organizacion.
- La populacion es generalament pas tan omogenèa.
A diferéncia de las etnias, lo fach d'apartenir a una nacion e de se sentir d'aquela ven pas solament de l'astra d'èsser nascut dins dins lo territòri donat, mas tanben pòt resultar de la volontat o del desir personal de se n'identificar, pasmens qu'endacòm mai nasquèt. Per se referir a una nacion sovent s'utiliza coma sinonim lo mot país. A l'ora d'ara se pensa que per qu'un un grop uman pòsca èsser considerat coma una nacion cal que remplisca tres condicions basicas formadas amb lo temps:
- Qu'aquela comunautat de personas demòra dins un espaci geografic concrèt e plan delimitat.
- Qu'aja de diferéncias o signes d'identitat (coma la lenga), de tradicions e leis, qualque element fisic (una montanha o un paisatge determinats, per exemple) que se poiriá considerar coma emblematics, e encara de menas de èsser collectivas marcadas per una cultura comuna.
- Qu'i aja una consciéncia de grop, tanben nomenada consciéncia nacionala, dins lo sens de possedar de biais permanent lo sentiment e la volontat d'apartenir a un grop de personas, a una collectivitat concrèta.
Nacion de la Luces e nacion romantica [modificar]
Existisson doas concepcions de nacion, una nascuda del Sègle de las Luses e l'autra del mond del Romantisme. Una es la nacion legala e l'autra la nacion culturala. Totas las concepcions de nacion, que son fòrça variablas e subjectivas, venon d'una o de l'autra o son mescaladas d'elements d'ambedoas.
La concepcion de nacion nascuda del Sègle de las Luses e de la Revolucion Francesa es aquela de nacion coma un ensems de ciutadans d'un Estat, amb tot çò qu'implica lo concèpte de ciutadanetat suls dreches e devers e aquel de la sobeiranetat. Dins aquela concepcion la nacion preval pas sus l'Estat e a cap de biais de connotacion culturala perque los ciutadans son un ensems d'individús. Es l'encastre legal que condiciona tot. Aquel concèpte de nacion es aquel que se tròba dins l'Encyclopédie de Diderot e d'Alembert (1781):
-
- « une quantité considérable de peuple, qui habite une certaine étendue du pays, renfermée dans de certaines limites, et qui obéit au même gouvernement [una quantitat considarable de pòble, qu'abita una cèrta espandida del país, contenida dins de certas limitas, e qu'obesís al meteis govèrn][2] »
Aquela concepcion de nacion es mai objectiva e se pòt transportar a quin que siá luòc del mond e quina que siá cultura, per que despend pas d'aquela. Es la concepcion legala e per aquò la mai espandida. Es lo tipe de nacion que fa referéncia a las constitucions e l'ensems de l'encastre juridic a nivèl internacional. En mai aquela concepcion, pòt s'aplicar a quin que siá luòc del mond per que sonque se cal un estat e un encastre juridic non autoritàri que los ciutadans aja reconegut la sobeiranetat. Çò que se pòt aplicar a l'encòp dins un Estat de la vièlha Euròpa que dins un Estat nascut de la descolonizacion qu'a pas de caracteristicas culturalas pròpias o comunas per tota la seuna ciutadanetat. Aquel concèpte de nacion representa l'esfòrç dels pensaires de las Luces per véncer las resisténcias de l'istòria e liberar l'individú dels determinismes del seu temps, sobretot de la religion, e afirmar la seuna autonomia.[3]
La concepcion de nacion nascuda del Romantisme es la nacion culturala. La desvolopèt Johann Gottfried von Herder, enemic dels franceses Rouseau e Voltaire e fondador del nacionalisme ideologic. Es la cultura, que siá religion, lenga o costumas, que dóna còrs a la nacion. E aquela cultura es fruch de l'Istòria, de biais que la nacion tanben n'es. Aquela idèa de nacion apareguèt dins lo mond germanic amb la idèa de volkgeist que seriá quicòm coma "esperit del pòble". Dins aquela concepcion la nacion es anteriòra a l'estat e independenta d'aquel. L'avantatge d'aquela concepcion es que la nacion es gaire artificiala, per que formada lo long de l'istòria, es quicòm mai que de limitas politicas, que subretot pels païses nascuts de la descolonizacion son fòrça artificials. Lo concèpte de nacion a de trachs identitàris e alara es quicòm mai pels seus membres. Dins aquela concepcion nacion e Estat an res de veire amb los problèmes politics importants entre las comunautats nacionalas e l'Estat. E mai, un autre problèma es qu'aquela concepcion torna incompatible amb la multiculturalitat e normalament amb la multietnicitat, de biais qu'es pas aplicable pels Estats de comunitats culturalas divèrsas, siá geograficament, per motius istòrics o per movements migratòris. L'assimilacion d'una cultura dominanta pels mai individús es necessària.
Aquelas doas concepcions son pas incompatiblas e dins la practica conviuon dins qualques estats. De fach, las nacions tendon a voler reünir las caracteristicas de la nacion legala amb la nacion culturala. Es a dire, las nacions pluriculturalas que deurián èsser un simple ensems de ciutadans tendent a uniformizar culturalament los seus gents e las nacions culturalas tendent a voler se constituir coma un Estat, amb lo seu encastre legal pròpi e amb una sobeiranetat reconeguda.
Bibliografia [modificar]
- ↑ (ca)"Nació i Estat-nació, avui" Entrevista de Gonçal Mayos (UB).
- ↑ (fr)Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métier. Lausanne et Berne: Sociétés Typographiques, 1781, vol. 44 p. 221. Citat per Zeev Sternhell, Les Anti-Lumières de tous les pays... Le Monde Diplomatique décembre 2010, pag 3
- ↑ (fr)Zeev Sternhell, Les Anti-Lumières de tous les pays... Le Monde Diplomatique décembre 2010, pag 3
Ligams extèrnes [modificar]
- (ca)Estat i nació a l'Europa moderna Conferència de Joaquim Albareda
- (ca)"Nació i Estat-nació, avui" entrevista a Gonçal Mayos (UB).


text:
Chechenia
Hoxчийчob / ЧeчHя
La Republica Chechèna (ЧeчeHckaя Pecпyблиka Chechenskaia Respublika en rus ; HoxчийH Pecпyблиka Noxčijn Respublika en chechèn) o Chechenia (ЧeчHя /ˈʧɛʧniːə/ en rus, Hoxчийчob Noxčijčö en chechèn) qu'ei ua republica de la Federacion de Russia.
Lo gentilici qu'ei chechèn -èna.
Las regions e païses tòcatocants que son Stavropol au nòrd-oèst, Daguestan au nòrd-èst e a l'èst, Ingoshia e Ossetia deu Nòrd a l'oèst; lo sud qu'ei bordat per Caucàs, termièra montanhosa dab Georgia.
Las lengas oficiaus que son lo chechèn e lo rus.
Los chechèns e los ingoshes, animistas o crestians, qu'estón islamizats au sègle XVIII (e enqüera XIX) peus missionaris naqshbandís de Daguestan e que practican uei lo dia l'islam conservator sofí.
L'economia que's basa suber l'espleita deu petròli, la silvicultura e l'agricultura. Lo país que possedeish resèrvas de gas naturau.
Lo purmèr president deu país qu'estó Dzhokhar Dudaiev.


text:
Redireccions doblas
Las donadas seguendas son en escondedor e benlèu, son pas a jorn. Un maximum de 13 de mai de 2013 a 23.31 resultats es disponible dins l'escondedor.
Vaquí una lista de las paginas que redirigisson cap a de paginas que son elas-meteissas de paginas de redireccion.
Cada entrada conten de ligams cap a la primièra e la segonda redireccions, e mai la primièra linha de tèxte de la segonda pagina, çò que provesís, de costuma, la « vertadièra » pagina cibla, cap a la quala la primièra redireccion deuriá redirigir.
Las entradas
barradas son estadas resolgudas.
Aquesta pagina es voida.


text:
Tram de Buenos Aires
Lo Tram de Buenos Aires (tanben aperat en espanhòl Tren del Este o Tramvía del Este) que ho inaugurat lo 14 de julhet de 2007 dens lo quartièr de Puerto Madero on circula paralelament a l'anciana arribèra deu pòrt. Mantuns projèctes que prevesen la soa extencion. Qu'ei fabricat per l'enterpresa francesa Alstom e qu'ei deu son modèl Citadis 302.
Lo projècte mei solide entà lo son avenidor qu'ei d'arreligar la gara de Retiro dab la carrèra toristica Caminito.
Estancs[modificar]
- Retiro (avienguda Antartida Argentina e Dr. G. Martínez Zuviría / Maipú) (per inaugurar en 2010)
- Córdoba (avienguda Alicia Moreau de Justo e avienguda Córdoba / Viamonte)
- Corrientes (Av. Alicia Moreau de Justo e Lavalle / Avenida Corrientes)
- Belgrano (Av. Alicia Moreau de Justo y Avienguda Belgrano)
- Independencia (Av. Alicia Moreau de Justo y Chile / Avienguda Independencia)
- San Juan (Av. Alicia Moreau de Justo y Avienguda San Juan) (per inaugurar en 2010)


text:
NISSART PER TOUGIOU AUX MAIS DE CIMIEZ
Actus du 7/05/13 - NPT
Car Soci,
L'association Nissart per Tougiou est présente aux Mais de Cimiez. La journée du 1er Mai a été très profitable, nous avons diffusé notre culture du mieux que nous avons pu. Beaucoup de nos anciens étaient heureux de nous entendre parler nissart !
Une démonstration de Mourra a eu lieu, une initiation au Vitou, danses improvisées avec "Nice la Belle " et chants avec leurs musiciens.
Nous serons encore présents les Dimanches 5 et 12 Mai à Cimiez.
Venez nombreux partager votre enthousiasme pour notre belle culture !
N'oubliez pas Samedi 18 Mai Place de la Tour dans le Vieux Nice, Nissart per Tougiou relance les Mai de quartier !!! Election de la Reine des Mai, Danses, Chants, Pan Bagnat, mourra, tournois de Vitou.... Venès numerous, avèn besoun de vautre !
(à partir de 10h00 jusqu'à....)
RACONT DE ENRIC MALAUSSENA
Actus du 7/05/13 - NPT
Gramacì à Bertrand Roussel, diretour-ajount dóu museou arqueoulougic de Nissa, d’avé oufert ai soci de Nissart per Tougiou lou vertigo de la proufoundità dóu temp, aquestou 13 d’abrieu dóu 2013, lou temp d’una visita aproufoundida dau brès arqueoulougic de Nissa que s’atrova à Terra Amata e de la bauma dóu Lazaret proch avesinada, au pèn de mount Bouroun doun li Alpi si finisson, o coumenson, couma lou sentès.
Aquestou luèc museougrafic, counouissut da toui lu arqueoulogou dóu mounde, n’en vèn dei premièri descubèrta fachi au moumen dóu cavamen, un pau après lou 1860, de la routa nova de Vilafranca, que li dihèn ancuèi « Cournis Bas » (Basse Corniche). De naturalista au noum bèn counouissut dai Nissart, Barla e Risso, en fach aremarcà la riquessa dóu site. Un sècoulou passat, de Genouié fin a Julhet dóu 1966, una campagna de fouòrti recèrca pura souta dóu coumant sientìficou de Henri de Lumley, finisserà per la recounouissença dei óutourità poulitiqui loucali e naciounali en plaça, de l’interès de la preservacioun d’aquestou site inaugurat en lou setèmbre dóu 1976.
Eravan 36 à s’aretrouvà 400 000 an en darrié, la mar en davau toucava en aquèu temp lou site ; despì, plan planin lou countinent african, d’abutada en abutada, a finit per n’enaussà de 26 mètre à còu de refrenimen dei placa tectouniqui.
Quauqu’un de 50 an passesse successivamen 8000 còu la relèva en un tetarèu, aquestou nen farìa arribà sus d’aquestou site, fin à Homo Heidelbergensis. Un Erectus que vendrìa d’una aluègnada separacioun dei australopitèque en passant per Homo Habilis.
Aquestou Ome-Drech (Erectus) a acendut lou fuèc de la nouòstra prehistòria, de fach Terra Amata es lou pu ancian site de la nouòstra planeta que testimònia dóu doumestigamen dóu fuèc dai nouòstre reire antenat.
Homo Heidelbergensis usava jà de peira picada, de chopping-tools o de codou bèn efilat e countendent per poudé amassà d’elefan jouve, de rhinoceros apalhassat en Palhoun, de bisoun, de cerf, de pouòrc sauvage mà finda de dainou, de voulatile, de tartuga, de pèi e de couquilha…aquestou luèc encara souta aiga serà bèn pu tardi lou cours Saleya ! De bèli soubralha d’ouòs que vengon o noun d’aqulu festin soun en li mouòstra dóu museou.
Una emoucioun particulièra percoure l’esquina dei nouòstre « soci » quoura souta d’un veire groussissent vehon apareisse una dènt de lach d’una mainau de 8 an, soulet testimoni d’ouòs uman de n’aquela epoca trouvat fin ahura.
230 000 an pu tardi (dounca lì a 170 000 an) Homo Neanderthalensis a pilhà la plaça de lou nouòstre Ome-Drech, lou pensié simboulic es jà ben present aquì embé li premièra sepultura e a pau à pau embé d’art figuratieu. Cascaiat devers lou – 35000 da Homo Sapiens vengut d’Àfrica dóu levent pi de l’ourient d’ahura, lì laisserà la plaça seguramen mau voulentié. Plan planin mà dau segur, pura ben pu vitou qu’avant, Cro-magnon chamboulerà lou mounde en si pauhant, en alevant e en doumesticant de bèstia, per fin finala n’abrivà en l’istòria, devers lou - 3300 embé li premièra escritura.
Moussù Roussel, em’un sens pedagougicou pounchut, nen pouòrge un fai d’infourmacioun tecniqui e sientifiqui e respouònde pacientamen, ai nouòstri numerouhi questioun. Lou travalh es tant coumplicat que cau au plus pau 8000 gran tiradou de bouòsc per ourdounà, classà, ourganisà touti li traça materiali naissudi dei fouirage. Cau en mai d’acò moubilisà de counouissença en fisica, en chimìa, en bioulougìa… per estabilì, per prouvà, verificà mai e pi mai, de fach devenènt pura incountestable.
Un bèl isemple d’aquela minucìa n’es fournida, passat pau de temp, en la bauma dóu Lazaret, souòrta de catedrala naturala, doun soun menat ancuèi lu fourfoui metoudic, souta l’egida dóu Counsèu General dei Alpi-Maritimi. Aquestou luèc, après de peripecìa administrativi autant longui que coumplicadi que da Tarra Amata, es paciamen cavat, chantilhounat, caroutat au cours dei campagna actuali. Lu element material meme ìnfimou de li còu datant de mai de 100 000 an, soun mandat en de laboratòri especialisat per acò faire.
Après d’aquela rica visita, la chourma s’aretròva souta lu fulhage printanié dai jardin qu’estraploumbon una mediterranéa que n’espousca d’un soulèu mai que generous.
Rescaufat, poudèn que coustatà la fragilità dóu pichin malhoun que sièn, ensin repilhat dau vertigo dei prefount dóu temp. Acò noun n’empacha d’aremercià lu soci dóu burèu de « Nissart per Tougiou » qu’an ourganisat mé paciença aquela visita.
revirada da Jean Louis Bellon


text:
Lion
Lion (en francoprovençal Liyon) es una vila de França, a l'èst, e es lo capluòc de la region de Ròse-Alps e del departament de Ròse. Es la tresena vila de França amb 465 300 abitants. L'aglomeracion de Lion, poblada de 1 348 832 abitants, es la segonda de França. Es traversada per Ròse e Sòna.
Sos abitants son apelats amb lo gentilici lionés -esa.
Geografia [modificar]
Istòria [modificar]
Lo luòc de Lion a #èsser ocupat dempuèi la Préhistoire e la primièra vila data de la Roma anciana. Una cita de l'istorian Fernand Braudel presenta plan la riquesa e la complexitat de l'istòria de Lion :
Modèl:Article détaillé Le site de Lyon a été occupé dès la Préhistoire et la première ville date de la Rome antique. Une citation de l'historien Fernand Braudel présente bien la richesse et la complexité de l'histoire de Lyon :


text:
Edgar de Wahl
Edgar de Wahl, lo creador de la lenga auxiliara internacionala dicha occidental o interlingue, nasquèt a Olviopol, Russia (dicha uèi Pervomaysk, en Ucraïna) l'11 d'agost de 1867 (segon lo calendièr julian). Estudièt a Sant Petersborg, e trabalhèt pendent la màger part de la siá vida professionala dins la vila de Tallinn en Estònia (vila tanben coneguda mangi Reval).
Primièr foguèt un adèpte del volapük de Wahl, ulteriorament foguèt un dels primièrs locutors de l'esperanto, e e mai se aconselhèt a Zamenhof sus qualques ponches de gramatica e vocabulari de la nòva lenga, renoncièt a l'usatge de l'esperanto après qualques annadas e pendent los decennis seguents trabalhèt sus la question de la forma ideala d'una lenga auxiliara internacionala.
En 1922 publiquèt una « clau » a una nòva lenga, Occidental, e publiquèt lo primièr numèro d'un periodic intitulat Kosmoglott (e pus tard cambiat en Cosmoglotta), escrich entierament en aquela lenga. Formulèt la nòrma de Wahl. Las annadas seguentas, de Wahl participèt a la discussion sul desvolopament d'Occidental, mes daissèt que l'idiòma evolucionèsse en seguint las recomandacions de personas que l'utilizavan. Après lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala, en 1939, aguèt solament un contacte intermitent amb lo movement occidentalista, qu'en aquel temps se centrava en Soïssa. Visquèt los sieus darrièrs ans dins un sanatòri en Estònia e moriguèt en 1948.
(Lo nom de la lenga Occidental foguèt cambiat en Interlingue en 1949.).


text:
Protoindoeuropèu
Lo protoindoeuropèu qu'ei la lenga parlada de 3 000 a 6 000 ans abans J. C., dont derivan las lengas indoeuropèas de uei lo dia.
Los locutors d'aquera lenga ne ns'an pas deishat nat document escriut, mes los lingüistas que pòden ensajar de la reconstituir per la reconstruccion extèrna, qui consisteish a comparar enter eras las lengas qui derivan deu protoindoeuropèu. Ua auta faiçon de procedir, mai aleatòria, qu'ei la reconstruccion intèrna, qu'ei a díser en partint de çò de dejà reconstituit per la reconstruccion extèrna.
Fonologia deu protoindoeuropèu [modificar]
Las sonantas [modificar]
Ua de las soas particularitats qu'èran las "sonantas", fonèmas qui segon lo contèxte e foncionavan coma vocalas o coma consonantas. L'indoeuropèu que'n possediva sheis: [j], [w], [r], [l], [m], [n]. Per exemple, a la desinéncia de l'acusatiu singular de la tresau declinason latina "(e)m" (sonanta consonantica) que correspond la desinéncia grèca "a" (sonanta vocalica passada a la vocala "a"): lat. consul-em, gr. kόpak-a.
Las laringalas [modificar]
Ua auta de las soas particularitats qu'èran las "laringalas", consonantas qui's vocalizèn mei tard en "schwa" (lo son de l'"e" dicha "muda" en francés), o, au contacte d'autas vocalas, evoluín segon los cas en E, A e O: que's nòtan alavetz respectivament H1, H2 e H3. Las laringalas qu'estón descobèrtas peu metòde de la reconstruccion intèrna peu lingüista Ferdinand de Saussure. En tribalhant de cap au sistèma vocalic de l'indoeuropèu, qu'avó l'idea de pausar que l'alternància de las vocalas longas e devè estar parallèla a la de las sequéncias vocala-sonanta, çò qui formulè ā : ə = ey : i. Que parlè de "quasi-sonanta" a prepaus deu schwa, qui mei tard aperarén laringala, e que la a longa (ā) èra lo resultat de la sequéncia qu'escrivèm eH2.
Morfologia de l'indoeuropèu [modificar]
Que nse'n tieneram a dus aspèctes de la morfologia: l'arraditz e la declinason.
L'arraditz [modificar]
L'arraditz qu'ei l'element lexicau ultime de l'analisi morfologica. Per exemple, dens la forma verbau grèga "δeίkvuuι", "amuishi", un còp identificats la desinéncia verbau "uι" e "vu" qui ei un sufixe verbau, que'ns demora "δeιk" on ne podem pas isolar mei d'un element: qu'ei donc l'arraditz. L'arraditz indoeuropèa que'se defeneish per las soas consonantas. Qu'an reconstituit arraditz dab duas o tres consonantas; *deyk- (δeιk) qu'ei ua arraditz de tres consonantas (d, y, k).
L'indoeuropèu que coneish l'alternància vocalica dins las arraditz, e tanben dens las desinéncias. Un exemple dab ua araditz qui's presenta dab las formas *weyd-, *woyd,-, *wid e exprimeish l'idea de "véder", "saber": que disen que la prumèra forma ei au grad normau, la segonda au grad flexit e la darrèra au grad zèro. Dab lo grad normau qu'avèm, en grèc, eἶδov "vedoi" (aorista) e dab lo grad flexit oἶδa "sèi" (perfèit dab sens de present); dab lo grad zèro que trobam lo latin video, "vedi".
La declinason [modificar]
Lo protoindoeuropèu qu'avè ueit cas: lo nominatiu, lo vocatiu, l'acusatiu, lo genitiu, lo datiu, lo locatiu, l'instrumentau e l'ablatiu.
Que's pòden distinguir duas granas classas de noms: los noms tematics, de qui lo tèma e's feneish per na vocala -o/-e qui s'insereish enter lo radicau e la desinéncia, e los noms atematics de qui lo tèma e's feneish en consonanta.
La declinason atematica qu'ei la mei anciana. Qu'ei a l'origina de las "tresaus declinasons" deu grèc e deu latin (kόpaE, consul).
La declinason tematica qu'ei a l'origina de las "segondas declinasons" de las lengas classicas (λόYoς, dominus). Las soas desinéncias respectivament en protoindoeuropèu, en grèc e en latin que son:
- Nominatiu -o-s, gr. -os λόYoς, lat. -us dominus
- Vocatiu -e, gr. -e λόYe, lat. -e domine
- Acusatiu -o-m/n, gr. -on λόYov, lat. -um dominum
- Genitiu -os et -os-yo, gr. ou λόYou (< λόYoιo), lat. -i domini
- Datiu -o-ey, gr. -ô-y λóYῳ, lat. -o domino
- Locatiu -e/o-i, gr. oἴkoι "a l'ostal", lat. humi "a tèrra"
- Instrumentau -e/o-H1, shens continuacion en gr. e en lat.
- Ablatiu enqüèra discutit, gr. a pas l'ablatiu, lat. ablatiu manlhevat aus pronoms
La declinason qui apèran "prumèra" deu grèc e deu latin, la deus noms feminins en -n o -a (keφaλή, rosa), que vien d'ua soscategoria de la declinason atematica: la deus tèmas en laringala; la -a de rosa, passada a -n (è longa) en grèc atic, que gesseish deu grope -eH2. Dab lo temps, aqueth grop qu'arribè a foncionar com la vocala tematica de la declinason d'aqueth nom; per'mor d'aquò qu'apèran la declinason deus tèmas en laringala -eH2 "declinason paratematica".
Sintaxi de l'indoeuropèu [modificar]
Com ne's pòt pas restituir morfèmas de subordinacion comuns a partir de las lengas conegudas, de que n'i a qu'an pensat que l'indoeuropèu n'auré pas avut unitats superioras a la frasa simpla: en plaça de la sintaxi (qui implica subordinacion), qu'auré practicat la parataxi (qui implica juxtaposicion). A l'òra d'ara, los especialistas qu'an abandonat aquera ipotèsi. Indicis qu'amuishan qu'au contra de çò qui's passa dins las lengas modèrnas, on las subordinadas e segueishen la principau, en indoeuropèu la subordinada qu'èra antepausada.


text:
Al Gore
Albert Arnold Gore, Jr., mai conegut sos lo nom d'Al Gore, es un òme politic e òme d'afars american nascut lo 31 de març de 1948 a Washington (Estats Units). Es estat membre de la Cambra dels Representants de 1977 à 1985, senador de Tennessee de 1985 à 1993 e vicepresident de Bill Clinton de 1993 a 2001.
Es estat lo candidat del Partit Democrata pendent l'eleccion presidenciala de 2000. Es estat batut per lo candidat del Partit Republican, George Bush.
En 2007, es laureat, amb lo GIEC, del Prèmi Nobel de la Patz per « lors esfòrces per fin de de metre en plaça e difusar una melhora comprenença del cambiament climatic causat per l'òme, e de getar las basas de las mesuras necessàrias per contrar un tal cambiament »[1].
Es l'actor e l'orator del documentari ecologista realizat per David Guggenheim, An Inconvenient Truth (Una Veritat que Truca). Lo 25 de febrièr de 2007, lo filme a obtengut dos Oscars : Oscar del melhor filme documentari e Oscar de la melhora cançon originala.
Referéncias [modificar]
- ↑ for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made climate change, and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change (Sit web del Prèmi Nobel de la Patz)


text:
Birdy
Jasmine van den Bogaerde (mai coneiguda dessota lo nom de Birdy) es una cantaira e una musiciana britanica. Es nascuda lo 15 de mai de 1996, a Lymington. Birdy es coneiguda per aver ganhat lo concors de musica Open Mic UK a 12 ans.
Son promier album Birdy sortiguèt lo 7 de novembre. Sa version de Skinny Love (originau de Bon Iver) sortiguèt en genièr de 2011. Agèut un grand succès. La cançon aparéis dins la seria Vampires Diaries. En 2012 sortiguèt una novèla cançon Just a games per lo film Hunger Games.


text:
Southampton
Southampton es una vila portuària importanta de 220 000 abitants, situada sus la còsta sud d'Anglatèrra, en Hampshire, entre Portsmouth e Bournemouth, detràs l'illa de Wright. A l'estatut de Ciutat.
Coma d'autrei vilas anglesas, Southampton siguèt totplen degalhada pendent la Segonda Guèrra Mondiala : la màger part de la ciutat siguèt destrucha per lei bombardaments alemands de la Luftwaffe. La muralha medievala e son intrada monumentala, coneissuda coma Bargate, au nòrd de la ciutat anciana, siguèron esparnhadas. S'utiliza sovent aquela pòrta coma lo simbòl de Southampton.
Si tròba en ribas de la River Itchen.
Southampton es la ciutat mai pròcha de la New Forest.
La màger part dei servicis municipaus coma la bibliotèca ò encara la galariá d'art son au Civic Centre.


text:
Colómbia Britanica
La Colómbia Britanica (en anglés British Columbia; en francés Colombie-Britannique), es la província pus a l'oèst de Canadà, famosa per la beutat de sa natura, coma o exprimís sa devisa en latin, Splendor sine occasu ("Splendor sens luscre"). Foguèt la seisena província que se jonhèt a la Confederacion canadiana.
Sa capitala es Victòria, 15en region metropolitana de Canadà. La vila pus granda es Vancouver, tresen airal metropolitan de Canadà e segond de la region del Nòrd-oèst Pacific.


text:
Palau de la Música Catalana
Lo Palais de la Musica Catalana, en catalan lo Palau de la Música Catalana es una sala de concèrt situada dins lo quartièr de Sant Pèire de Barcelona (Barri de Sant Pere). Es l'òbra de Lluís Domènech i Montaner, un dels principals representants del modernisme catalan. Las òbras se faguèron de 1905 a 1908 e utilizèron d'estructuras novèlas coma los novèls perfils laminaris: s'agís d'una estructura metallica centrala estabilizada per de contrafòrts e de vòltas d'inspiracion gotica. L'arquitècte fa una innovacion amb l'utilizacion de faciadas ridèls e fòrça tecnicas artisticas: esculturas, mosaïcas, veirals e ferretariá.
L'edifici es una comanda de l'associacion « l'Orféo Catalan » que ne volguèt far son sèti social. Coma per la construccion del Liceu seissanta ans abans, l'argent venguèt per soscripcion: industrials, financièrs, notables e amators de musica financièron la construccion.
La vocacion primièra de la sala èra de recebre de concèrts de corala, de musica sinfonica e de recitals. Es utilizada uèi per totes tipes de musicas, classica o modèrne.
Lo Palais de la Musica Catalana, coma l'Espital de Sant Pau de Barcelona, foguèron inscriches ensems sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1997.
Lo projècte [modificar]
Lo projècte comencèt en octobre de 1904, quand l'Orféo Catalan comandèt a l'arquitècte Lluís Domènech i Montaner de construire un edifici per abrigar son sèti social[1]. Lo projècte èra estat de per abans validat per l'assemblada del 31 de mai de 1904 e son president Joaquim Cabot. L'associacion aquerís lo meteis an los 1 350,75 m2 de las clastras del convent de Sant Francés per 240 332,60 pessetas.
Las òbras comencèron per la pausa de la primièra pèira lo 23 d'abril de 1905. Foguèron finançadas per un prèst de 600 000 pessetas jos forma d'obligacions al portaire, en doas serias de 500 e 1000 pessetas d'un rapòrt annadièr de 4 %[2].
La causida de l'arquitècte se faguèt pas per azard. A l'epòca Domènech i Montaner ja èra un personatge important de Catalonha, per sas activitats politicas e culturalas. Coma arquitècte realizèt l'editorial Montaner i Simon[3] que uèi abriga la fondacion Tapies, l'edifici escaissat castèl dels tres dragons e d'autres bastiments[4]. Foguèt tanben president dels Jòcs Florals e de l'Acadèmia de las Letras. Mas subretot, per sas presas de posicions al dintre de la Lliga de Catalunya[5] e son ròtle de primièr president de l’Unió Catalanista[6], èra una figura politica clau del catalanisme de la fin del sègle XIX[7].
Inauguracion [modificar]
Aprèp tres ans d'òbras, lo Palais foguèt inaugurat lo 9 de febrièr de 1908}}[8]. L'edifici recebèt lo prèmi d'un concors artistic annadièr organizat per la vila coma « melhor edifici de l'an » amb la mencion seguenta:
-
- « Foguèt relativament facila la tasca fisada a aquel jurat, perque, entre los edificis acabats durant l'an 1908, un d'aqueles s'impausèt, naturalament e sens esitacion, sus totes los autres. Lo supèrb edifici de l'Orfeó Català remplís plenament la primièra condicion per ganhar lo prèmi del Concors, perque se pòt dire segurament que, d'esperel, embelís pas solament lo luòc ont es plaçat, mas que irràdia l'environament artistic, l'animacion e la beutat a tot son quartièr... ».
L'auditorium es concebut pels concèrts de musica instrumentala e los recitals de musica vocala[9]. Pasmens, fòrça eveniments culturals se faguèron dedins: òbras de teatre, debats politic, e plan segur, de concèrts de musicas de totes repertòris: musica escricha, jazz, musica populara.
L'acostica de l'auditorium es plan remarcabla per la musica corala e la musica de cambra. Pels ensembles sinfonics grands, la sala presenta de pècas dins las zonas nautas. Los interprètes e caps d'orquestras mai grands del sègle XX joguèron dins aquela sala, çò que ne fa un vertadièr santuari de la musica en Catalonha e una referéncia dins lo domeni artistic internacional.
Dictaturas [modificar]
Pendent tota son istòria, lo Palais foguèt lo luòc ont la causa d’eveniments sens relacion amb la musica. La vida politica catalana fa de l'edifici un simbòl que demòra uèi encara. D'entre aqueles eveniments las assembladas de Solidaritat Catalana, la tancadura del Palais sus òrdre de Primo de Rivera del 24 de junh de 1925 al 13 d'octobre de 1925 seguís l'ispanizacion del nom e de la supression del tèrme « catalana »[10].
Malgrat de concèrts a l'Espanha fascista[11], de representacions de militars russes tsaristas[12] o un còr de las jovenças itlerianas en 1943, lo Palais torna trobar pauc a pauc un semblant de normalitat, e la vida musicala s'i desvolopa. Lo 9 de novembre de 1940 Joaquim Rodrigo jòga son concerto d'Aranjuez e lo 31 de març de 1944 Edouard Toldrà jòga pel primièr còp amb l'Orquèstra Municipala de Barcelona[13], l'actuala orquèstra sinfonica e nacionala de Catalonha. Fins a la dubertura de l’auditori en 1999, lo Palais demòra la principala sala d'espectacle de l'orquèstra.
L'Orféo Catalan renasquèt en 1946 jos la direccion de Lluis Maria Millet, filh del fondator. Interpretèt lo Requiem de Mozart[14].
Eveniments del Palais [modificar]
Los eveniments del Palais[15] es lo nom donat als eveniments e arrestacions que seguèron la visita de Francisco Franco en Catalonha. Lo 19 de mai de 1960, pel centenari de la naissença de Joan Maragall, de concèrts e celebracions foguèron organizats al Palais de la Musica en preséncia de ministres de Franco. L'enebiment per la dictatura franquista de cantar lo cant de la senyera foguèt trasgressat en preséncia de quatre ministres. Una partida del public s'aucèt, e comencèt de cantar e gètan de tractes imprimits amb las paraulas als representants de l'estat espanhòl[16].
Fòrça arrestacions seguèron l'eveniment. Alara qu'èra pas present suls luòcs, lo futur president de la Generalitat de Catalonha, Jordi Pujol foguèt pres e somés a un conselh de guèrra. Condemnat a sèt ans de prison, ne faguèt que trenta meses[17],[18]. Fins a 1967, l'interpretacion del cant de la senyera demorèt illegala.
Camin cap a la normalitat [modificar]
Lo Palais tornèt trobar pauc a pauc un foncionament normal malgrat de problèmas politics totjorn presents. Pasmens que la falanja i remembrèt sa fondacion, aquel periòde tanben se faguèt de representacion de pèças de teatre en catalan, la signatura de novèls partenariats amb de productors de musica classica, de jazz e de la nova cançon[19].
A la fin dels ans 1960 la programacion artistica se fa pus libra. Lo cant de la senyera es jogat pel centenari de Lluis Millet lo 18 d'abril de 1967. Lo Palais de la Musica Catalana es declarat Monument Nacional espanhòl en 1971, çò que permetèt de far d'agrandiments e de restauracions[20]. Foguèron conduitas per Joan Bassegoda e Jordi Vilardaga. Los grands interprètes tornan pauc a pauc.
Periòde contemporanèu [modificar]
Pendent los ans 1980, fòrça cambiaments se faguèron. D'un punt de vista juridic lo Consorci del Palau de la Música Catalana foguèt creat. Assòcia l'associacion d'origina e d'autres actors coma la vila de Barcelona, la Generalitat de Catalonha e lo Ministèri de la Cultura espanhòl. L'Orféo Catalan es majoritari dins aquela estructura e consèrva la proprietat dels luòcs.
Dins son arquitectura, lo Palais foguèt modificat segon los dessenhs d'Òscar Tusquets i Guillén (prèmi FAD en 1989). Los trabalhs durèron sèt ans. Luis Domènech i Girbau, felen del primièr arquitècte del Palais e el meteis arquitècte, escriguèt sus aquelas transformacions:
-
- « La reabilitacion de la sala e accèsses, la construccion d'un nòu edifici annèxe pels servicis (...) donèron per resultat una òbra coerenta e creativa, perfèitament al jorn per çò que tòca a la seguretat e lo quasèrn de cargas pel confòrt e l'acostica, seguent l'esperit innovant radical e aimador del detalh que Domènech i Montaner auriá desirat[21] »
La Fundació Orfeó Català-Palau de la Música foguèt creada pel centenar de l'Orféo Catalan, en 1990[22], per permetre un finançament pel privat d'una partida de las activitats del Palais. Fa pauc, aquela institucion foguèt mesa en causa per de destornaments de ben socials per la via de son director. Entre 25 e 31 milions d'èuros destinats a l’Orféo Catalan e a la fondacion auràn disparegut[23].
Bastiment [modificar]
Luòc [modificar]
Lo Palais es situat dins la carrièra de Sant Francés de Paula e pendent sa construccion, tòca la glèisa omonima. Aprèp la destruccion del bastiment religiós pendent la guèrra civila, un edifici sens importància se tornèt bastir sus las roïnas avant d'èsser demolit encara. La carrièra estrecha del quartièr de la Ribera venguèt alara una plaça.
Concepcion [modificar]
Dins lo quadre del movement nacionalista que caracteriza Euròpa e Catalonha dempuèi lo començament del sègle XX, los mecenas — de rics barceloneses — demandan a l'arquitècte de metre en abans l'avantgardisme catalan per mejan d'aquel edifici e de ne far un simbòl nacional. Montaner faguèt apèl a una granda varietat d'artesans e de fabricants per decorar lo Palais de fòrça mosaïcas e esculturas. Qualques unas d'aquelas decoracions an un caractèr nacionalista fòrt.
L'arquitectura del Palais es representativa del modernisme catalan per l'usatge de las corbas que dominan sus las linhas drechas, per la preferéncia acordada a las formas dinamicas sus las formas estaticas, e per fòrça motius florals e organics utilizats. A la diferéncia d'autres edificis construits dins lo meteis estil, la concepcion del Palais es prigondament racionala.
L'aspècte foncional es pres en compte fondamentalament, l'òbra utiliza los materials mai modèrnes de son epòca e las tecnologias pus avançada del començament del sègle XX, coma lo fustatge d'acièr. Mai important encara, l'estructura de facíadas ridèls foguèt utilizada pel primièr còp per Montaner.
Arquitectura [modificar]
Domènech i Montaner foguèt fòrça original dins la concepcion del Palais. Utiliza una estructura metallica novèla per liberar de grands espacis tancats per de veire[24]. L'utilizacion d'un pati intermèdi entre l'edifici e la glèisa que tòca permet la dintrada de lutz d'un biais unifòrme e simetric dins la sala de concèrt. E la causida de construire la scèna al primièr estatge permet un esclairatge natural pel plafon e de liberar l'espaci del planpè pels burèus de l'Orféo Catalan. L'accès a la sala de concèrt se fa dempuèi lo planpè per un escalièr organizat en seccions. Son agençament compensa la montada necessària d'un estatge per accedir a la sala. Aquelas diferents aspèctes de l'arquitectura ne faguèron una realizacion de granda qualitat, e permetèron a una lutz naturala e uniforma d'esclairar la sala pendent tota la jornada[25].
Domènech i Montaner integrèt abondosament las arts aplicadas dins son edifici[26]. A l'exterior, la decoracion es facha amb d'esculturas fasent referéncia al monde de la musica e d'elements d'arquitectura de caractèrs modernistas e barròcs. Dedins, l'arquitècte combina magistralament los divèrses materials de construccion amb ceramicas e veires. Las grasas e la scèna forman un ensemble armoniós se mesclant l'un amb l'autre. La scèna es dominada per la tudelariá de l'òrgue que tanben servís d'element decoratiu. La dubertura de la scèna es decorada d'esculturas espectaclosas combinant las allegorias de la musica classica e portalièra: a drecha, un bust de Ludwig van Beethoven sus una colomna dorica, d'ont sortís la cavalgada de las Walkyries; a esquèrra, un al pè d'un sause de las brancas d'ont apareis lo bust de Josep Anselm Clavé, autor de la cançon las flors de mai qu'inspirèt aquel ensemble.
Pendent la renovacion del Palais jos la direccion d'Oscar Tusquets e de Carles Díaz, un novèl bastiment de sièis estatges li es apondut. Aquel edifici servís de vestiari, d'archius, de bibliotèca e de sala de reünion. Dona sus l'espaci daissat libre per la demoliment de la glèisa de Sant Francés de Paula. La segonda fasa del trabalh permetèt de renovar l'interior del Palais, de realizar un novèl agrandiment de la sala d'espectacle, e dubrir un restaurant[27].
Faciada laterala [modificar]
La faciada laterala es situada sus la carrièra de Sant Pèire al canton amb la carrièra Amadeu Vives. Èra fins a 1989 l'unic accès al Palais. Se termina pel grop d'esculturas la cançon populara catalana de l'artista Miquel Blay. Sus la mitat superiora i a una escultura de sant Jòrdi. Un visatge de femna es installat a la mitat de la faciada coma una figura de proa: es una allegoria de la musica. A sos costats de personatges representan de marins, agricultors, la vielhesa e l'enfança. Coma o indica una inscripcion a son pè, l'escultura foguèt finançada pel Marqués de Castellbell qu'assistiguèt a l'inauguracion de l'òbra lo 8 de setembre de 1909. La complexitat de la faciada a l'esquina doas carrièras rend dificila l'apreciacion globala de l'ensemble.
Los autres elements importants d'aquela faciada son los arcs amb lors grandas colomnas de bricas rojas e decoradas de ceramicas. A l'interior d'aquelas colomnas se trapan los portanèls d'origina. Un balcon fa lo torn de la façade au premier étage. Il relie quatorze colonnes groupées par deux e cobèrtas de mosaïcas de motius variats. Al segond estatge, de bustes de musicians ornan de colomnas. Es l'òbra d'Eusebi Arnau. I a d'esquèrra a drecha: Palestrina, Bach, Beethoven e, aprèp lo grope d'escultura d'angle, lo bust de Wagner sus la carrièra Amadeu Vives.
Lo grand fronton de mosaïca es signat Lluís Brú que 14 personas bastiguèron[28]. Es bastit sus la partida superiora de la faciada e pòrta lo senhal de l'Orféo Catalan. Al centre una reina presidís una fèsta. Es una scèna inspirada de la pèça de Joan Alcover Maspons, la Balanguera sus una musica d'Amadeu Vives, una de las pèças que l'Orféo Catalan jòga mai[29].
Faciada principala [modificar]
Dempuèi 1989, la faciada que dona carrièra del palai de la musica servís de dintrada principala al Palais. S'accedís per una esplanada.
La faciada realizada per Domènech i Montaner suspren per sa construccion. Foguèt ricament decorada dempuèi los primièrs trabalh. Mas, sul luòc de l'actuala carrièra s'auçava la glèisa de Sant Francés de Paula que mascava tota aquela partida del Palais. L'arquitècte bastiguèt doncas un pati de 3 mètres de larg sufisent per fae dintrar la lutz dins la sala d'espectacle — l'esplanada actuala — mas calguèt esperar lo demoliment de la glèisa per que se pòsca aprofeitar de l'arquitectura d'aquela partida de l'edifici.
La faciada principala es bastida amb granda varietat de materials e de concèptes. Utiliza de bricas rojas, de rampas de ferretariá, de cornichas e de capitèls escultats. E, coma dins lo rèsta de l'edifici, las fenèstras son fachas de veirals colorats.
En regardant aquela faciada, i a drecha lo bastiment de servici, concebut pels arquitèctes Òscar Tusquets, Lluís Clotet e Carles Díaz entre 1980 e 2000. L'edifici a la forma d'una torre que sa basa escultada fa pensar a un grand palmièr. Es per aquel edifici que se fa la dintrada dels artistas. A esquèrra i a installée l'escultura dedicada à Lluís Millet. Es un bronze signat Jassans de 1991. Un restaurant es situat a la dintrada del Palais darrièr los grands veirals. L'extremitat esquèrra d'aquela faciada es formada per una rotonda de bricas rojas. Es suportada per un tronc escultat d'un bas relèu coma un arbre gigant.
La partida centrala de la faciada es tota cobèrta per de panèls de veire transparents e recents. Son marcats Palau de la Música Catalana al nivèl de la dintrada.
Interior [modificar]
De malons de Valéncia, de pèças de ceramicas motladas e de mosaïcas cobrisson tot lo bastiment. Demandèron l'intervencion de diferents mestièrs, artesans e fabricants, pendent la construccion del Palais. La granda partida de las mosaïcas dels murs e dels troncs de las colomnas interioras e exterioras. Es lo trabalh de Lluís Bru.
Vestibul [modificar]
En entrant per l'anciana pòrta de la carrièra de Sant Pèire, se pòt veire dos grands escalièrs que montan al primièr estatge. Lo plafon del vestibul es decorat amb de motladuras de ceramicas esmaltadas que son dispausadas en flors. Los escalièrs en marbre son coronats de grands lumenièrs sus de colomnas. La rampa dels escalièrs es de pèira finament trabalhada e es portada per de balustres de veire jaune transparent. Se tremina per una bola de ceramica decorada amb de flors sul modèl dels motius del plafon. Aquela dintrada inspirèt l'escrivan Robert Hughes:
-
- « Jamai se bastirà autra causa de semblable a Barcelona, que siá del punt de vista de l'audàcia conceptuala, de l'esclat formal, del simbolisme o dels efèits decoratius[30] »
Uèi, los visitors dintran en general dins lo Palais pel fogal, creat en 1989 per la renovacion de Tusquets e Díaz, dins l'ancian sèti de l'Orféo Catalan. L'espaci del fogal es pus sòbriament decorat que lo rèsta del Palais, sas vòltas de bricas son ornadas de flors en esmalt verd, ròse e jaune. A costat, entre los pilars massís de brica i a un bar. Es esclairat dempuèi lo fons per de veirals suspenduts al plafon. Un cube de veire dins lo vestibul pòrta lo signe de l'Orféo Catalan brodat dins lo teissut segon l'estil modernista.
La sala Lluís Millet [modificar]
La sala Lluís Millet situada al primièr estatge abans la sala de concèrt es nomenada en omenatge al cap d'orquèstra e fondador de l'Orféo Catalan. Es concebuda coma una sala d'espèra o de repaus esclairada per un impausant luminièr modernista de fèr. Domènech i Montaner s'impliquèt personalament a la realizacion d'aquel luminièr e, amb un grand mestritge teoric, donèt de vertadièras leiçons als artesans fabres pendent los trabalh del Palais[31]. La sala es decorada amb de bustes de musicians (Lluís Millet, Amadeu Vives, Pau Casals, Eduard Toldrà, Just Cabot et Rosa Sabater) e de quadres modernistas pintats per Joan Brull i Vinyoles que representan de personatges femenins.
L'usatge de veirals a de fins decorativas es abitual dins l'estil modernista. Domènech i Montaner las utiliza dins totes sos edificis. Pasmens, dins lo quadre del Palais de la Musica, aqueles an tanben un ròtle arquitectural que demandèt una simbiòsi parfeita entre l'arquitècte e lo veiralièr Antoni Rigalt i Blanch.
Las pòrtas de veire son fachas de veirals amb de tèmas florals. Es tanben lo cas de la longa fenèstra que separa aquela sala de la terrassa. Aquela es facha de veires transparents dins las partidas nautas e de veires colorats amb de motius florals dins las partidas bassas. Sul veire transparent corrís una frisa. Los veirals imitan las mosaïcas. Sus la terrassa se trapa de colomnas que donan sus la carrièra de Sant Pèire. Son decoradas amb de mosaïcas de ceramica.
Sala de concèrts [modificar]
L'accès a la sala de concèrt dempuèi lo primièr estatge produtz un grand efèit teatral. Se passa de l'espaci escur dels corredors a una explosion de luses e de colors donada a la sala pels veirals. De cada costat, los dos balcons de sètges son organizats en plans, las colomnas son decoradas amb de mosaïcas coloradas, e los plafons amb de ròsas rojas e blancas de ceramica. Al fons del segond balcon, las colomnas sostenon de cada costat d'arcs en ogivas. S'acaban per de mosaïcas en semicercle que representan de coas de pavon.
Los veirals son utilizats per diferenciar los espacis de la sala en apond dels elements bastits. La granda cortina de veire de la sala de concèrt assegura una de las foncions principalas en tamisant la lutz exteriora. Aquel ensemble de veiral mai important per sa talha e luminositat es installat sus doas fenèstras de las parets laterals e separats de cada costat per quatre colomnas de cinc veirals formats de grands ensembles de placas de veire opac sus una faciada ligats de plomb. Aquelas son ròses e representan de tòrcas de fuèlhas e flors que passan d'una fenèstra cap a l'autra enlaçant de motius eraldics: l'escut de Catalonha e la crotz de sant Jòrdi. Dins las partidas nautas, a costat dels arcs d'estil Tudor, se pòt veire una franja de vitras exagonalas de tons òcras clars e grises coma una mosaïca. Al primièr estatge, se vei encara las tòrcas de flors ligadas amb de veire blau. Dins los balcons los motius son de veire ròse amb una frisa florala sus la partida superiora.
Al centre del plafon, la copòla de veiral es de Antoni Rigalt i Blanch. Es esclairada per la lutz naturala e es equipada d'un esclairatge electric per las nuèches. Es constituida al centre se forma de esfèras inversadas representant un grand solelh aur e òcra. Las colors se degradan pauc a pauc cap al blanc e blau clar — color del cèl — abans de dessenhar de bustes de femnas. Los primièrs ranc de bustes es dins los blaus clar e malva, lo segond de color blava escur e verd clar. Los visatges son grises amb un diadèma ornat amb de colors mai vivas. La lutz que resulta de la fusion de las tintas dauradas del plafon amb lo ròse de las fenèstras lateralas dona a la sala una clartat unica et misteriosa.
En dessús dels balcons i a doas esculturas de Pegàs d'Eusebi Arnau que figuran lo poder ascensional de la musica.
La sala a una capacitat de 2049 personas distribuidas atal:
- Pertèrra : 688 ;
- Primièr balcon : 321 ;
- Segond balcon : 910 ;
- Galariás de l'òrgue : 82 ;
- Plaças reservadas : 48.
Scèna [modificar]
La scèna mesura onze mètres de larg. A la dintrada se trapa lo grope d'esculturas començadas per Diego Massana Majò e continuadas per Pau Gargallo. Il représente à droite le buste de Beethoven acostada de doas colomnas doricas jos la cavalgada de las Walkyries. Es un omenatge a la musica de Wagner fòrça apreciada dins la Barcelona del començament del sègle XX[32]. La representacion de la musica catalana es a esquèrra. I a lo bust de Josep Anselm Clavé jos un grand arbre qu'a son pè se trapa un grope de cantaires.
La scèna est un emicicle al fons d'ont se tròba dètz uèit musas modernistas. Los troncs e los visatges son escultats de relèu, alara que las basas dels còrses son de mosaïcas de coloradas, de tal biais da l'illusion que sortisson del paret en balhant. Las musas son d'Eusebi Arnau e las faudas de ceramica de Mario Maragliano e Lluís Bru. Cada musa a son instrument pròpri. Lo fons es fach de malons rogencs irregulars d'ont se destacan las pòrtas dels artistas. Al centre de la scèna, entre las musas, i a lo signe de l'Orfeó Català dessenhat per Antoni Maria Gallissà. Es entornat de simbòls medievals sus fons blau, totjorn fachs de mosaïcas.
-
-
Pegàs al començament del segond balcon.
-
-
Òrgue [modificar]
La companhia E.F. Walcker & Cie de Ludwigsburg faguèt en 1908 l'òrgue del Palais de la Musica. Lo primièr concèrt d'òrgue se donèt lo meteis an per Alfred Sittard, organista de la catedrala de Drèsda. L'òrgue foguèt restaurat en 2003.
Pichon Palais [modificar]
Concebut per l'arquitècte Òscar Tusquets, lo novèl edifici bastit a costat de dintrada de la carrièra de Sant Pèira mesura onze mètres de long. Foguèt inaugurat lo 22 d'abril de 2004. La sala de teatre conten fins a 538 personas e a una acostica excellenta per la musica de cambra.[33]
En 2007, lo pichon palais foguèt un dels cinc projèctes primats al concors europèu Uli Awards For Excellence per sas qualitats conceptualas e arquitecturalas[34]
Bibliotèca [modificar]
La bibliotèca del Palais de la Musica foguèt començada amb la colleccion de l'Orféo Catalan en 1891. Compta divèrs libres e manuscrits del sègle VI, una granda quantitat de volums de tèmas musicals. I a tanben las particions de totas las òbras jogadas al Palais dempuèi sa fondacion.
Istòria artistica [modificar]
L'istòria del Palais de la Musica es rica. Los interprètes mai grands, orquèstras e caps d'orquèstra i joguèron. De 1920 a 1936, l'orquèstra Pau Casals trabalhèt al Palais. Dirigiguèron entre autres per Pau Casals, Richard Strauss, Vincent d'Indy, Igor Stravinsky, Arnold Schönberg, Anton Webern, Arthur Honegger, Manuel de Falla e Eugène Ysaÿe. L'Orquèstra Sinfonica de Barcelona i èra residenta fins a que ajan a l'auditori en 1999.
Fòrça espectacles populars foguèron donats al Palais de la Musica. Venguèt lo teatre emblematic pels cantaires catalans de la Nòva Cançon per qui cantar dins aquel edifici èra une consecracion. Se compta per exemple: Raimon, Joan Manuel Serrat, Maria del Mar Bonet e Lluís Llach.
Aquela scèna tanben servissiá per de representacions de pèças de teatre. Coma principala sala de concèrt dins la vila al sègle XX, lo Palais de la Musica foguèt lo luòc ont se creèt fòrça òbras musicalas que Goyescas (Granados), lo Concerto a la memòria d'un àngel (Alban Berg) e lo Concerto d'Aranjuez (Joaquín Rodrigo).
Ligams extèrnes [modificar]
Nòtas e referéncias [modificar]
- ↑ (es)Josep L. Roig Historia de Barcelona 1995 Ed. Primera Plana ISBN=84-8130-039-X
- ↑ (ca)Orfeó Català, Memòria Orfeó Català 1904
- ↑ (ca)Cararach| Joan Rafael Anton Vargas Ortiz, El Palau de la Música Catalana, Sinfonia d'un segle, 2007, Barcelona, ed: Edicions 62, ISBN=978-84-297-6037-8
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca) Joan Crexell, Els fets del Palau i el Consell de Guerra a Jordi Pujol, ed:la Magrana, 1982, Barcelona, ISBN=8474100933
- ↑ id: Crexell
- ↑ id: Crexell
- ↑ (ca)Els Fets del Palau, cinquanta anys després
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca)Lluís Fomènech i Girbau, L'arquitectura del Palau, 2000, Barcelona, ed:Lunwerg Editores, ISBN=978-84-7782-715-3
- ↑ (ca)L'Orfeó Català i la Fundació Orfeó Català-Palau de la Música
- ↑ (es)La auditoría del Palau de la Música eleva el desvío de fondos a entre 25 y 31 millones
- ↑ (ca)Grencic: La Gran Enciclopèdia en català, Barcelona, ISBN=84-297-5443-1
- ↑ id Grencic
- ↑ id Grencic
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca)Lluís Permanyer, in [1], La Vanguardia 19/04/1987
- ↑ (ca) Oriol Pi de Canamyes, Cases modernistes de Catalunya, 1992, ed:Edicions 62, ISBN= 84-297-3607-7
- ↑ {{Robert Hughes, Barcelona, 1996, ed:Galaxia Gutemberg, ISBN=84-8109-082-4
- ↑ (ca)Josep Garrut, Modernisme a Catalunya: Decoració, 1982, Barcelona, ed:Edicions de Nou Art Thor ISBN=84-7327-052-5
- ↑ (ca)Associació Wagneriana de Barcelona
- ↑ (ca)Planta del Petit Palau
- ↑ (en)Europa press


text:
Castèth de Montanèr
Lo Castèth de Montanèr qu'ei ua hortalessa bearnesa de capvath (dens lo parçan septentrionau deu Montanerés) bastida au sègle XIV per Gaston Febus segon los plans deu son arquitècte Sicard de Lordat.
Que ho bastit dab teulas entà har lèu dab lo prètzhèit de har rampèu a Armanhac. Com d'autas hortalessas febusianas, qu'ostenda l'inscripcion "Febus me fe" ("Febus me he" en occitan modèrne dab lo preterit hòrt).
Au sègle XVII que ho ua preson qui d'Artanhan n'avó la carga e los beneficis.
Uei qu'ei un musèu dab la soa tor, lo son varat e la soa encinta poligonau qui embarra ua cort adara vueita shens parets ni tèit.


text:
Reglament (UE)
Dins lo drech de l'Union Europèa, un reglament es obligatòri dins totes los elements dempuèi la publicacion. Se pòt doncas pas aplicar d'un biais incomplèt o selectivament. Es dirèctament aplicable sens cap de mesura de transcripcion nacionala, al contrari de la directiva qu'es un objectiu de l'Union que se deu transpausar dins lo drech nacional dins un delai determinat. S'aplica de biais simultanèu e unifòrme dins cada Estats membres de l'Union. Se dich qu'es d'aplicacion imediata. Lo règlament a una portada generala, es publicada al Jornal oficial de l'Union europèa.
Clasificacion [modificar]
Dempuèi la dintrada en vigor del Tractat de Lisbona en 2009, e segon los articles 289 a 291 del TFUE,[1] existisson, amb los meteisses caractèris precitats, tres tipes de reglament que se distingan formalament (segon l'autoritat que los dicta), foncional (per la foncion qu'es asignada) e ierarquicament:
- lo reglament legislatiu, qu'emana de la autoritat legislatritz del Parlament Europèu e del Conselh (segon lo procèssus legislatiu de l'Union Europèa) o d'una d'aquelas doas institucions (procèssus legislatius especials), que l'adoptan dins exercici del poder legislatiu comunautari, se prononciant sus una prepausa de la Comission. Los actes juridics atal formats constuisson un acte legislatiu de l'Union.
- Lo reglament delegat, que se fa mejans lo mandat o abilitacion contenenguda dins un acte legislatiu, per que la complete o modifique, dins los elements non esencials, l'aplicacion d'aquel, per aquela norma d'aplicacion generala e d'aplicacion dirècta. Los actes legislatius delegats « delimitarán de forma expresa los objetius, lo contengut, l'espandiment e la duraada de la delegacion dels poderes. La regulacion dels elements esencials d'una portada será reservada al acte legislatiu e, pasmens, poirá pas èsser l'objècte d'una delegacion de poderes » (art. 290.1 TFUE). Lo reglament delegat deurá exprimir aquela natura dins lo seu títol, e no tornará pas sus la natura d'un acte legislatiu.
- Lo reglament d'execucion, que la Comission o, dins de cases especifics e degudament justificats, lo Conselh, poirán adoptar dins exercici de las seunas foncions executivas quand será preferable una aplicacion uniforma d'un acte de fòrça juridicament obligatòria de l'Union (de quina natura que siá), en substitucion de quin que siá los mecanismes nacionals. Dins lo títol d'aqueles actes non legislatius deurá figurar la quita expresion d'execucion.
Cal notar qu'aquela meteissa graducion o escala dels actes legislatius e actes non legislatius, delegats o d'execucion, es tanben aplicabla als autres dos tipes de normas juridicas comunautàrias obligatòrias, la directiva e la decision, tanben los efèctes serán pròpi a caduna d'elas.
E mai, dins la non abotida Constitucion Europèa lo reglament de fasa legislativa se seriá nomenat "Lei europèa", alara que en las mai doas aurián gardat lo nom de "Reglament delegat" o "Reglament d'execucion".