text:
Solidaritat
La solidaritat es un ligam d'engatjament e de dependéncia recipròcs entre de personas caduna tenguda a l'autres, sovent de membres d’un meteis grope ligats per una comunautat de destin (familha, vilatge, profession, entrepresa, nacion, etc.).
En drech, la solidaritat dels debitors significa que lo creditor pòt demandar de pagar a qui que siá de la societat dels debitors.
Somari
Nocion juridica[modificar | modificar la font]
En drech, se fa referéncia a la solidaritat quand un ensems de personas an una obligacion en comun, que siá d'un deute eissit d'un contracte, d'un delicte, quasidelicte o ligada a la possession comuna d'una causa o d'un drech (per exemple pels membres d'una indivision). La nocion de solidaritat es donca ligada a aquela de societat, que siá de drech o de fach.
Sens larg[modificar | modificar la font]
Dins lo sens larg, la solidaritat caracteriza de personas que causisson o se senton una moralitat per assistir una autra persona e lo contrari. La solidaritat se distinguís de l'altruisme: l'altruista pòt pas desirar d'ajudar autrú sens se sentir tocat per çò que viu, e al contrari se pòt venir solidari d'autrú simplament per interès plan comprés (escambi de reciprocitat) e non per altruisme.
Plan sovent, se torna d'un biais positiu de formas de solidaritat mai ambiguas:
- una mena d'escambi mutual, ont un membre del grop es solidari dels autres perque los autres vengan solidari d'el. Es doncas un calcul (economic) e non una intervencion generosa (vejatz ajuda mutuala) ;
- una mena de solidaritat impausada, ont cada membre es obligat d'aderir al grope per que pèrda pas un nombre de beneficis (còsts de coproprietat,...), quitament jos la menaça de sancions (partida socializada du salari, impòsts, conscripcion).
Expression de la solidaritat[modificar | modificar la font]
La solidaritat al dintre d'una societat s'exprimís en particular cap als mai paures. Pòt consistir en una ajuda financièra, un sosten moral, o una ajuda en natura (provisions).
Utilizacion politica del tèrme[modificar | modificar la font]
L’Estat organiza una redistribucion obligatòria dels revenguts e de las riquesas que los politics elegits justifican, segon lor tendéncia politica, per un « dever de solidaritat » entre los membres d'una meteissa societat, perque una aumentacion de las inegalitats socialas menaçant la coesion sociala, o per una espoliacion de las riquessas produchas pel trabalh al profèit del capital, obligant a una redistribucion de las riquesas. Segon los pus liberals, economicament, aquela practica mena cap a l'assisténcia e l'espoliacion etatica.
Qualques organizacions se revendican de la valor positiva de solidaritat, fins a se considerar coma en practica l'incarnation de la solidaritat:
- las organizacions non governamentalas (que se vòlon associacions independentas dels govèrns) coma Mètges Sens Frontièras ;
- fòrça Associations sens tòca lucrativa
- de sindicats de salariats.


c: text/html

text:
Robert De Niro
Robert De Niro Jr. (Nòva York, Estats Units, 13 d'agost de 1943) es un actor e un realizaire american que ganhèt l'Oscar del melhor actor per son interpretacion de Jake La Motta dins Raging Bull (1980) e l'Oscar del melhor segond ròtle per son interpretacion de Vito Corleone dins Lo Pairin (segonda partida) (1974).
Biografia[modificar | modificar la font]
Robert De Niro nasquèt dins la vila de Nòva York en 1943. Es lo filh de Robert De Niro Sr. (d'origina italiana), pintor, escultor e poèta, e de Virginia Admiral (d'origina irlandesa), tanben pintora.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Angieus
Angieus (Angers en francés) es la prefectura de Maine e Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Angieus es l'anciana capitala d'Anjau. L'aglomeracion angevina s'estend sus la val del Léger, classificat al patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO. La vila es situada en riba del riu Maine, a qualques km. de Léger. Es tanben al ras del lac artificial de Maine.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Convent de la Baumeta, apelat tanben Convent daus Cordeliers d'Angieus, bastit sul Ròc de Chanzé, susplombant Maine.
Personalitats d'Angieus[modificar | modificar la font]
- David d'Angieus (1788-1856) escalpraire.
- Hervé Bazin (1911-1996) escrivan de Vipère au poing
- Lo Bòn Rei Rainier (1409-1480) duc d'Anjau, de Lorena e de Bar, còmte de Provença, rei de Nàpols, de Sicília e de Jerusalèm.


text:
Tràcia
Tràcia (en grèc ancien Θpᾴkn / Thrákê}}, en grèc modèrne Θpάkn / Thráki, en bulgar Tpakия / Trakiya, en turc Trakya) es una region de la peninsula balcanica partejada entre Bulgaria (Tràcia del Nòrd), Grècia (Tràcia Occidentala o Tràcia Egèa) e Turquia (Tràcia Orientala). Lo nom li ven dels tracis, pòble indoeuropèu qu'ocupava la region dins l'Antiquitat. Segon la mitologia grèga, lo dieu Dionís e l'eròi Orfèu ne son originaris.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La nocion de Tràcia varièt dins l'istòria e segon los pòbles.
A l'ora d'ara, se considèra que Tràcia es la region delimitada atal:
- a l'èst son limit se constituís per la broa de la mar Negra ;
- son limit nòrd va del Cap Emine, seguís la linha de cresta del Monts Balcans fins al Mont Ostra ;
- son limit oèst va del Mont Ostra, seguís la linha de cresta dels Galabèts e de la Sredna Gora fins al mont Mont Mossala, passa pel Ravni čal, seguís la linha de cresta separant los bacins de Čepin e de Razlog, passa pel Mont Videnica e atenh la frontièra grècobulgara al vilatge de Kainčal;
- son limit sud va de Kainčal, seguís la frontièra grècobulgara fins al mont Giftokastro, devala fins al flume Mesta, que seguís fins a la mar Egèa. Longa, enseguida, la broa nòrd d'aquela, de l'estrech dels Dardanèls, de la mar de Marmara e del Bosfòr fins a la mar Negra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Tràcia pendent la Preïstòria[modificar | modificar la font]
Tràcia èra abitada pels òmes ja a la Preïstòria: las primièras traças de preséncia umana datan del Paleolitic. L'Òme de Neandertal abitava dins la region pendent prèp de 300 000 ans abans d'èsser remplaçat par l'òme modèrne (Homo sapiens) al començament del Paleolitic superior, pendent l'Aurinhacian (entre -40 000 et -30 000).
Al Neolitic (-7000 a - 3300), l'agricultura venguda de Mesopotamia, via l'Anatolia vesina, s'espandís dins la region. La Cultura de Karanovo (-6200 a -5500) se desvelopèt dins la màger part de Tràcia mentre que la Cultura d'Hamangia (-5200 a -4500) —venguda d'Anatolia— s'espandís dins l'èst de Tràcia, al tèrme de la mar Negra.
Los Prototracians - un dels pòbles Indoeuropèus mai ancians en Euròpa - arribant en Tràcia a una data que domòra encara desconeguda (o milenari VI AbC., o al començament del milenari II AbC).
Tràcia dins l'Antiquitat[modificar | modificar la font]
A l'epòca miceniana, los Tracians formavan de societats fòrça ierarquizadas dominadas per de soldats e de prèires.
Al començament de l'edat del Fèrre, los Tracians conservavan lor organizacion e formavan d'Estats religioses dirigits per de reis prèires, al cap de tropas constituidas de cavalièrs aristocratas e de païsans guerrièrs liures. De demoràncias fortificadas - capitalas temporàrias - èran bastidas pels reis itinerants.
À partir del sègle VII, de tribús tracianas – subretot los Besses e los Odrises – escambièron amb les ciutats Estats grègas qu'establiguèron de colonias sus las broas de la mar Egèa e del Pont Euxin. Los Tracians son mencionats pel primièr còp, dins un document escrich, per Erodòt qu'indica que « la nacion dels Tracians es, aprèp aquela dels Indians, la mai importanta del monde. S'avián un sol rei e se podavan s'entendre entre eles, serián invincibles e, segon ièu, fòrça mai poseroses que totas las nacions »[1]. La region èra traversada sens dificultats pels Pèrsas de Dàrius I mas, aprèp lor pèrda fàcia als Grècs, anèron en Anatolia. Segon los istorians grècs Erodòt e Tucidid, una dinastia reiala emergís dentre las tribús odrisianas, al començament del sègle V, amb lo prince Terès I. A partir de la Tràcia centrala, lo successors espandiguèron lo reialme, s'impausan sus las mai tribús tràcias. Los Grècs s'implantèron dins las regions costièras de la Tràcia miègjornala, a partir de -464[2] mas pagavan un tribút als Odrises. Los Atenencs contrarotlavan una partida de la Tràcia sud mercé a lor colonia d'Amfipolis. Los escambid entre Grècs e Tracians aumentèron e aqueles darrièrs acabant per utilizar l'alfabet grèc per d'escriches pas encora dechifradas. Pendent Guèrra de Peloponès (-431 a -404), lo reialme dels Odrises s'aliguèt als Atenencs abans de se tornar contra eles. Lo royaume atenguèt son apogèu jos Cotis I, s'espandissent del Danubi a la mar Egèa, mas a sa mòrt, foguèt divisat en tres reialmes que foguèron conquesíts, pauc a pauc, pel realme de Macedònia. aquela conquèsta s'acabèt en -342.
Tràcia integèt, entre -341 e -331 al reialme de Macedònia, abans qu'un Estat odrise vassal se tornèt constituir dins le nòrd de Tràcia. Al partatge de l'empèri d'Alexandre lo Grand, en -323, Lisimac venguèt esatrapa puèi rei (-304) de Tràcia e contrarotlèt un territòri que va del Danubi fins a Anatolia e a Caucàs. Venquèt Seutès III, rei dels Odrises, que s'èra revoltat mas son reialme demorèt dins lo reialme de Tràcia. Lysimac espandiguèt sa dominacion sus las ciutats gregas del Pont Euxin e de l'Ellespont, qu'implatèt de basas navalas.
Pendent la Granda expedicion menada per una coalicion de pòbles cèltas, aqueles darrièrs foguèron rebutat, en -298, pels Tribals establits dins lo nòrd e lo nòrd-oèst de Tràcia. Pasmens, en -279, una partida dels Cèltas menats pel rei Comontorios passèt en Macedònia puèi en Tràcia centrala que se fondèt lo reialme de Tilis. Aquela tombèt, vèrs -213, jols tustes dels Tracians.
Los Etats tracians tornèron trobar l'independéncia al mitan del sègle III. Lo reialme de Macedònia conservèt las regions miègjornalas al sud dels Rodòps alara qu'Atenas contrarotlava las colonias sus las broas del Pont Euxin e lo sud-èst de Tràcia, vesina de Bizanci.
Al mitan del sègle II, lo reialme dels Odrises venguèt client de la Republica romana, alara que las autras tribús traciana èran somisas. La region passèt pauc a pauc jol contraròtle roman: a la casuda dels princes dels Asteans, una partida de lor reialme foguèt annexada puèi lo darrièr reialme tracian foguèt annexiat per l'Empèri Roman en l'an 46 ApC.
La província romana de Tràcia foguèt creada en 46, per l'emperaire Claudi. D'en primièr confiada a de procuradors governadors, la província de Tràcia foguèt enseuida confiada a de legats pretorians que le nom apareis a vegada sus la moneda de las ciutats de la província. Al tèrme de lor govèrn aqueles personatges podavan paln sovent pretendre al consulat: la província aviá pas de legion mas èran pro importanta. Plan espandida èra propicia al brigandatge e expausada a las invasions e a la expedicion barbaras. Tràcia èra tanben una provIncia estrateca perque son malhum de comunicacion permetavan la ligason entre las províncias frontièras del Danubi e l'Orient de l'empèri. Tràcia èra doncas, a partir de la segonda mitat del segon sègle una província menaçada al moment de las crisas de l'Empèri[3].
A la seguida de las reformas administrativas de Dioclecian, a la fin del sègle III, la Tràcia geografica foguèt devesida en quatre pichona províncias (Tràcia, Haemimontus, Rodopas e Euròpa) apartenant al Diocèsi de Tràcia(Thraciae), el meteis apartenent a la prefectura d'Orient. Jol Duumvirat (286-293) puèi la Tetrarquia (293-324), foguèt plaçada jos l'autoritat de l'August encargat de l'Orient. A de division definitiva de l'Empèri Roman, en 395, lo diocèsi de Tràcia foguèt inclusit dins l'Empèri Roman d'Orient.
-
-
Una partida del tresaur de Panagyurichté.
Tràcia a l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Jol l'emperaire Eracli, l'Empèri d'orient se transformèt en Empèri Bizantin. Capitant pas a véncer las atacas vengudas de totas parts (Avars e Eslaus al nòrd, Empèri sassanid a l'èst, arabomusulmans al sud-èst), l'emperaire Eracli faguèt una nòva organizacion l'empèri sul plan militar. Se considèra que, gaireben a aquela epòca, foguèt creat lo tèma de Tràcia per far fàcia, entre autre, a la menaça protobulgara.
Amb de l'installacion d'aqueles darrièrs al sud del Danubi, en 680, Tràcia èra disputada de contunh entre, d'un costat, l'Empèri Bizantin e, d'un autre pel Primièr puèi lo Segond Estat bulgar.
La Tràcia turca[modificar | modificar la font]
L'Empèri Otoman s'installèt en Tràcia, en 1347, amb la conquèsta de la vila de Kallipolis. Amb l'ofensiva, dons los Balcans, dins los ans 1380-1390, los Turcs conqueriguèron leu tota Tràcia levat una pichona listra a l'entorn de Constantinòple. Aquela darrièra tombèt, amb la vila, en 1453 e foguèt inclusida dins la Romelia otomana.
La Tràcia modèrna[modificar | modificar la font]
Al desmembrament dels territòris balcanics de l'Empèri otoman, la region faguèt l'objècte de maid'un partatges. A la seguida dels tractas de San Stefano puèi de Berlin (1878), l'Empèri conservèt Tràcia mas una província autonoma de Romelia orientala - de majoritat bulgara - foguèt creda al nòrd de Tràcia. La Romelia orientala e lo Principat de Bulgaria - tanben plaçada jos l'autoritat otomana - deciguèron lor union dempuèi 1885 per reünir dins una entitat autonoma gaireben de populacions bulgaras de Tràcia.
Pendent las guèrras balcanicas de 1912-1913, la província foguèt disputada entre l'Empèri otoman e lo Reialme de Bulgaria, aliat, pendent la Primièra Guèrra Mondiala, a Grècia e los mai Estats balcanics. La majoritat de Tràcia faguèt partida de Bulgaria mas l'Empèri otoman conservava una Tràcia orientala larga.
Los tractats - que lo Tractat de Neuilly (1919) - qu'acabèron la Primièra Guèrra Mondiala e decopant Euròpa faguèron passar la Tràcia occidentala (o Tràcia egeana) jos autoritat grèga; un pichon territòri a l'èst de Svilengrad, de per abans otoman, foguèt restacada a Bulgaria. Lo Tractat de Sèvres (1920) que fixava las novèlas frontièras de l'Empèri otoman attribuiguèt gaireben tota la Tràcia orientala a Grècia mas lo Tractat de Lausana (1923) tornèt sus aquelas modificacions e Turquia conservava l'essencial la Tràcia orientala e tanben lo tèrme nòrd-èst de la Tràcia occidentala, vesina de la vila d'Edirne. La Tràcia Occidentala tornèt èsser presa per Bulgaria pendent de la Segonda Guèrra Mondiala mas tornèt a Grècia a la fin del conflicte.
Tràcia es divisada, a l'ora d'ara, entre la Republica de Bulgaria, la Republica de Grècia e la Republica de Turquia.
-
-
-
-
Lo diocèsi roman de Tràcia en 400
-
-
Tràcia otomana en 1585 (mapa d'Abraham Ortelius)
-
-
Tràcia al tractas de San Stefano e de Berlin
-
-
-
Mapa etnografica de la Tràcia orientala e occidentala en 1912
-
-
Tràcia aprèp lo Tractat de Neuilly (1919)
-
Reputacion[modificar | modificar la font]
Tràcia passava per èsser una region que los abitants èran bellicoses:
« los pòbles d'aqueles païses aman fòrt la guèrra » [4].
En Tràcia visquèron tanben l'eròi Orfèu, filh del rei de Tràcia Egre, de la musa Calliopa e del eròi Espartac.
Referéncoas[modificar | modificar la font]
- ↑ Erodòt, L'Enquèsta, V, 3, passatge en linha
- ↑ (fr)Thucydide, Histoire de la guerre du Péloponnèse, IV, 102 passatge en linha
- ↑ B. Rossignol, Gouvernadors e procuradors dins un temps de menaças: l’administracion imperiala de la província de Tràcia pendent lo reialme de Marc Aurèli (161-180)
- ↑ Vincenzo Cartari, Les Images des dieux des anciens
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)(el)Descripcion dels pòblrs e costumas tracianas, dins lo tèxte integral de l'Enquèsta d'Erodòt, sul site de L'antiquitat grèga et latine de Philippe Remacle, Philippe Renault, François-Dominique Fournier, J. P. Murcia, Thierry Vebr, Caroline Carrat.


text:
Penicillina
Penicillina es lo nom d'antibiotics del grop betalactaminas utilizats dins lo tractament de las infeccions causadas pels bactèris de gram-positius .
Istòria[modificar | modificar la font]
La penicillina foguèt descobèrta per lo biologista escocés Alexander Fleming en 1928 quand èra a estudiar de culturas bacterianas de Staphylococcus aureus. Observèt que quand las boitas de cultura se contaminavan amb un campairòl microscòpic del genre Penicillium (Penicillum notatum) aqueste darrièr inibissiá la creissença dels bactèris, a causa de la produccion d'una substància que sonarà penicillina.
Estructura quimica[modificar | modificar la font]
Las penicillinas apertenon al grop beta-lactamina amb un cicle tiazidic acolat al nuclèu beta-lactam e que presenta una foncion acid carboxilic portada pel carbòni vesin de l'azòt comun als dos cicles. Existisson divèrsas penicillinas, en foncion de la natura de l'acid que va amidificar lo grop NH2. Cèrtas penicillinas son naturalas, eissidas de Penicilllium notatum o Penicillium chrisogenum, per exemple la penicillina G e la penicillina V. An una accion suls germes Gram positiu e los cocci de gram negatiu e tanben sul spiroquèts. D'autras son emisinteticas, coma las penicillinas de tipe M (per meticillina) e las de tipe A (A per Ampicillina) qu'an tanben una accion suls cocci de gram negatius.
Mòde d'accion[modificar | modificar la font]
Los antibiotics B-lactams an una accion inibitritz de la polimerizacion dels peptidoglicans de la paret cellulara bacteriana. Lo grop foncional B-lactam de las penicillinas se fixa a l'enzim DD-tanspeptidasa que deu ligar las moleculas de peptidoglican dels bactèris , e aquò va destruire la paret cellulara del bactèri (en d'autres tèrmes l'antibiotic provòca la mòrt de la cellula per citolisi).
Los bactèris Gram-positiu son apelats protoplasts quand pèrdon lor paret cellulara. Los gram-negatius pèrdon pas completament lor paret cellulara e son sonats sferoplasts après tractament per la penicillina.


text:
Gien-sur-Cure
Gien-sur-Cure es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Parc natural regional del Morvan, lo sieu territòri es pauc accidentat e fòrça descobèrt, mas es prim e fred a causa de la siá elevacion #que vària de 632 a 714 mètres al dessus del nivèl de la mar. Al Sègle XIX, lo bòsc recobrava encara 171 ectaras. Aquel finage confine amb los departaments de la Còsta-d'Aur, de la Saône-e-Loire. Es agréablement situat près de la rota de Castell-Chinon, a Saulieu. A dividit en dos per un vallon, al fons #que se'n trobava un grand étang, al Nòrd #que se n'elèva la Montanha de las Epaux e al Sud, la Montanha del Gousset. Un autre réservoir mai considerable existissiá en 1865 al Sud, del primièr. Servissián totes los dos al flottage #que començava antany al bas del pòble.
- Hydrographie
- Caserius
- Cabras,
al Sud, compausat de qualques chaumières fasiá partida en 1865 de tres comunas, de tant de departament e de diocèses. #Çò que pòt far virar de cabras los sieus abitants.
- Cantierada-lès-Gien
Al Sud près de bòsc, fief #que i aviá possedit en tota justícia per l'Ostal de Chaugy-Roussillon. La Mois invalide (d'abril)M, Hugues de Chaugy, #far un tractat amb Mathurin Brossard, verrier de Vergigny, près de Sant-Florentin, per i establir una fabrica de verrerie. Lududes #abandonar a aquel efièch una localizacion près de la extremitat esquèrra de la cauçada de la étang del luòc, per i bastir un ostal, un foguet e una lòtja, e lududes cedir totes los bòsques necessaris al bastiment d'aquelas bastissas e a la mantenença del fuòc, moyennant quatre écu sòl d'aur, n'aur, payable cada an al Sant-Martin d'ivèrn. Acòrdi conclús davant Louis Desplaças, notaire reial a Montcinet.
- Bòsc de Aligny, fief situat al Nòrd e agut en tota justícia. #Passar sires de Alligny als comtes del Montal, senhor del luòc e de Sant-Brisson, #que se sonavan en consequéncia, sieurs de Gien en partida.
- La Copa-Launay e Las Lignerons, situats al Nòrd, aperteniá dins l'Ostal de Loppin de Montmort, #que lo #possedir fins a la casuda de las institucions féodales. Los abitants de La Copa-Launay, passavan antany per èsser vaudois e èran fòrça temuda de los sieus vesins. Un incendi lo #consumar en 1854. Lignerons, Dividit en anautit e bas, tira lo sieu nom d'una anciana familha #que la viviá.
Commune du Parc naturel régional du Morvan, son territoire est peu accidenté et très découvert, mais il est maigre et froid à cause de son élévation qui varie de 632 à 714 mètres au dessus du niveau de la mer. Au Sègle XIX, la forêt recouvrait encore 171 hectares. Ce finage confine avec les départements de la Côte-d'Or, de la Saône-et-Loire. Il est agréablement situé près de la route de Château-Chinon, à Saulieu. Il est divisé en deux par un vallon, au fond duquel se trouvait un grand étang, au Nòrd duquel s'élève la Montagne des Epaux et au Sud, la Montagne du Gousset. Un autre réservoir plus considérable existait en 1865 au Sud, du premier. Ils servaient tous les deux au flottage qui commençait autrefois au bas du village.
- Hydrographie
- Hameaux
- Chèvres,
au Sud, composé de quelques chaumières faisait partie en 1865 de trois communes, d'autant de département et de diocèses. Ce qui peut faire tourner chèvres ses habitants.
- Monceau-lès-Gien
Au Sud près des bois, fief qui était possédé en toute justice par la Maison de Chaugy-Roussillon. Le Mois invalide (avril)M, Hugues de Chaugy, fit un traité avec Mathurin Brossard, verrier de Vergigny, près de Saint-Florentin, pour y établir une usine de verrerie. Il lui abandonna à cet effet un emplacement près de l'extrémité gauche de la chaussée de l'étang du lieu, pour y bâtir une maison, un fourneau et une halle, et lui céder tous les bois nécessaires à la construction de ces édifices et à l'entretien du feu, moyennant quatre écu sol d'or, en or, payable chaque année à la Saint-Martin d'hiver. Accord conclu devant Louis Desplaces, notaire royal à Montcinet.
- Bois d'Aligny, fief situé au Nord et tenu en toute justice. Il passa des sires d'Alligny aux comtes du Montal, seigneur du lieu et de Saint-Brisson, qui se disaient en conséquence, sieurs de Gien en partie.
- La Coupe-Launay et Les Lignerons, situés au Nord, appartenait à la Maison de Loppin de Montmort, qui le posséda jusqu'à la chute des institutions féodales. Les habitants de La Coupe-Launay, passaient jadis pour être vaudois et étaient fort redoutés de leurs voisins. Un incendie le consuma en 1854. Lignerons, divisé en haut et bas, tire son nom d'une ancienne famille qui l'habitait.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat se trucava Joen al Sègle XIV, Jocus, es-a dire Jòc. Segon lo abbé Baudiau, aquel subernòm vendriá de la posicion d'aquela municipalitat près de fonts del riu de La Curació #que sòrt d'un bòsc de Anost.
La parròquia èra antany del diocèse de Autun e del archiprêtré de Anost, èra en 1865, la una del cinc compausant lo doyenné de Ouroux-en-Morvan. En 1790, #far partida del costat #que i aviá #èsser creat en aquel bourg. La collation de la curació èra a l'avesque e los #dire apertenián al curé e al marques de Roussillon. Suprimida pel Concordat de 1801, #venir annèxa de Moux-en-Morvan, #que i n'aguèt separat en 1845, amb un nòu títol.
La distincion d'aquel país èra en la mouvance de Castell-Chinon, e aperteniá antany al Abbé del Abbaye Sant-Rigaud, a Ligny-en-Brionnais, près de Beaune, que # i aguèt sus el vendut pels officiers del rei al bailliage de Mâcon, en 1564. I aguèt aquerit per Hugues de Chaulgy Chaugy, baron de Roussillon per la soma de 1500 libres e en recéda la mitat a Texans de Fussey, chevalier, stipulant per Texans de Vaulx, lo sieu polit-paire seigneurt de Ménesserre. A partir d'aquela epòca #demorar annéxée dins aquelas tèrras[1].
La commune s'appelait Joen au Sègle XIV, Jocus, c'est-à-dire Jeu. Selon l'abbé Baudiau, ce surnom viendrait de la position de cette commune près des sources de la rivière de La Cure qui sort d'un bois d'Anost.
La paroisse était autrefois du diocèse d'Autun et de l'archiprêtré d'Anost, elle était en 1865, l'une des cinq composant le doyenné d'Ouroux-en-Morvan. En 1790, elle fit partie du canton qui avait été créé en ce bourg. La collation de la cure était à l'évêque et les dîmes appartenaient au curé et au marquis de Roussillon. Supprimée par le Concordat de 1801, elle devint annexe de Moux-en-Morvan, dont elle fut séparée en 1845, avec un nouveau titre.
La seigneurie de ce pays était dans la mouvance de Château-Chinon, et appartenait jadis à l'Abbé de l'Abbaye Saint-Rigaud, à Ligny-en-Brionnais, près de Beaune, sur lequel elle fut vendue par les officiers du roi au bailliage de Mâcon, en 1564. Elle fut acquise par Hugues de Chaulgy Chaugy, baron de Roussillon pour la somme de 1500 livres et en recéda la moitié à Jean de Fussey, chevalier, stipulant par Jean de Vaulx, son beau-père seigneurt de Ménesserre. À partir de cette époque elle resta annéxée à ces terres[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Archiu del Castell de Chastellux, títols de Roussillon.
- ↑ Archives du Château de Chastellux, titres de Roussillon.


text:
Coralh
Los coralhs marins (var coraus) son d'animals colonials qu'apertenon a la classa dels antozoaris del Embrancament Cnidaris. Las colonias son formadas per de milièrs d'individús nomenats zooidas e pòdon aténher de grandas espandidas (escuèlhs de coralh). Los coralhs son pus frequents e abondoses dins las mars caudas. Los coralhs son los rèstas d'autres animals marins.
Somari
Usatge del tèrme[modificar | modificar la font]
Lo tèrme "coralh" es pauc precís e a pas cap de valor taxonomica concrèta. Dins un sens larg designa los antozoaris que secrètan un esqueleta calcari dur, subretot aqueles que forman de colonias ramificadas. Mas tanben es comun per nomenar d'espècia que creisson en formant de colonias compactas, coma lo coralh cervèl (Diploria labyrinthiformis) e mai aqueles que possedisson un esqueleta cornut e flexible coma las gorgonias.
Los coralhs, subretot lo coralh roge e lo coralh negre, s'utilizan en joielariá.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
L'animal conegut coma coralh es sonque un pichon polip de solament qualques millimètres de diamètre. A la capacitat de fixar suls seus teissuts lo calci dissolgut dins la mar e atal formar las estructuras rigidas características.
Lo coralh e son estructura calcària es blanca, las diferentas colors que presentan son degudas a de microalgas que vivan en simbiòsi amb los polips e se nomena zooxantèls. Per aquela rason lo coralh demanda d'aigas transparentas per se desvolopar, perque los zooxantèls realizen atal la fotosintèsi.
Los coralhs son animals carnivòrs, s'alimentant basicament de zooplancton. Per la reproduccion, i a las espècias de reproduccion sexuala e de reproduccion asexuala, e fòrça espècias an doas formas. Las cellulas sexualas son expulsadas dins la mar totas d'un còp, seguissent senhals coma las fasas de la luna o las marèas. La fecondacion es extèrna e las pòstas son tan nombrosas que pòdon a ténher las aigas. Fòrça uòus son devorats pels peisses, mas son tant que la majoritat subreviu.
Escuèlhs de coralh[modificar | modificar la font]
Los polip s de coralh morisson amb lo temps, mas las estructuras calcàrias se mantenon e pòdon èsser colonizadas per d'autres polips de coralh, qu'aprèp crearàn las estructuras calcicas de generacion en generacion. Lo long de milièrs o de milions d'ans se forman de grandas estructuras calcàrias conegudas coma los escuèlhs de coralh.
De còps qu'i a los escuèlhs son tan grands que pòdon arribar a emergir a la superfícia. Atal, quand lo coralh creis a l'entorn d'una illa volcanica que posteriorament s'enfonza, se crèa una estructura corallina en forma d'anèl amb una lòna centrala que se nomena atòl.
L'escuèlh mai grand es la Granda Barrièra de Coralh, sus la còsta de Queensland en Austràlia: a mai de 2 000 km2, e es una de las construccions naturalas mai grandas del monde.
Los escuèlhs corallins forman lo lar de fòrça organismes marins que i tròban manjar e aparament contra los predators.
Qualques genres de coralh[modificar | modificar la font]
- Acropora spp.
- Antipathes spp. - Coralh negre
- Corallium rubrum - Coralh roge
- Symphyllia spp. - Coralh cervèl
- Fungi spp. - Coralh fong
- Millepora spp. - Coralh de fuòc
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Identificacion de coralhs per classificacion e morfologia
- (en)Corals can alter their skeleton to match the changing chemistry of seawater (Pòdon los coralhs modificar lor esqueleta per correspondre a la quimia cambianta de l'aiga de mar?) - LiveScience.com
- (en)Biomineralisation in modern and fossil corals (Biomineralizacion dins los coralhs actuals e fossils)
-
Corall cervell (Diploria labyrinthiformis)


text:
Squamata
Los squamates (Squamata, del latin squama, escalha), reptils d'escatas, es un vast òrdre de reptils que compren totes las cernalhas, lausèrts, sèrps e amfisbèns.
Sistematica[modificar | modificar la font]
Es tanben un clad que compta actualament 6850 espècias repertoriadas. Es devesit en cinc sosòrdres :
- Amphisbaenia -- amfisbèns
- Autarchoglossa — las cernalhas o lagremusas
- Gekkota — las tarentas
- Iguania — los igüanas e los cameleons
- Serpentes — las sèrps
Las relacions filogeneticas a l'interior dels squamates son encara discutidas, coma o mòstra aqueste arbre inspirat del siteTree of life :
- Squamates
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Serpentes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 174118 Serpentes Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Serpentes (en)
- Referéncia NCBI : Serpentes (en)


text:
18
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 18 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Probablament en causa de son inquietud regardant la popularitat de son fiu adoptiu e eiretier Germanicus, l'emperaire Tibèri li ordonèt d'anar en mission dins lei províncias orientalas per l'alunchar de Roma. Lo Senat li donèt l'imperium proconsulare maius sus aquelei regions. Coma Tibèri aviá ges de fisança en Germanicus, nomèt Gnaeus Calpurnius Piso, un òme de fisança qu'èra estat cònsol amb eu en 7 av. JC, governador de la província de Siria per susvelhar son eiretier. D'òrdres secrèts foguèron tanben probablament donats a Piso per defugir una guèrra còntra lei Parts.
En Africa, perseguida dei combats còntra lei Numides de Tacfarinas qu'assaièron tornarmai d'atacar lei territòris romans d'Africa en despiech de sa desfacha de l'annada precedenta. Lo novèu procònsol de la region, Lucius Apronius, mandèt una tropa d'elèit còntra leis asalhidors que foguèron vencuts e rebutats dins lo desèrt de Sahara. Après aquela desfacha novèla, lei Numides foguèron obligits de se sometre. Pasmens, aquò dura gaire car Tacfarinas menacèt encara l'Empèri Roman en 22.


text:
Glacièr
Un glacièr (var. glacèir, glacèr, glacier, selh) es un estòc d'aiga solida permanenta a l'escala umana [1]. La massa de glaç se forma a la superfícia de la Tèrra per compactacion e cristallizacion de la nèu. Un glacièr se desplaça, avança pels efièches conjugats de son pes pròpri e de la penda.
Somari
- 1 Estructura
- 2 Formacion
- 3 Classificacion
- 4 Movement
- 5 Velocitat
- 6 Erosion glaciària
- 7 Transformacion del terren
- 8 La glaciacion del Quaternari
- 9 Qualques efièches del periòde glaciari quaternari
- 10 Causas de las glaciacions
- 11 Curiositats
- 12 Nòtas e referéncias
- 13 Bibliografia complementària
- 14 Vejatz tanben
- 15 Ligams extèrnes
Estructura
Un glacièr es constituït de doas zonas principalas:
- la zona d'acomolacion: situada dins la part pus enauçada del glacièr, es lo luòc que s'i acomolan las precipitacions de nèu. Dins aquesta zona lo glacièr produtz de glaç e ganha en massa.
- la zona d'ablacion: situada dins la part pus bassa del glacièr, la fonda importanta i provoca un demesiment de l'espessor, entrò sa disparicion totala al nivèl del front del glacièr. Aquesta airal es una zona deficitària, de perda de massa pel glacièr.
Aquestas doas zona son desseparadas per una linha dita linha d'equilibri que corespond aperaquí al limit de las nèus etèrnas. Amont d'aquesta linha , lo glacièr es totjorn cobèrt per un nevièr, mas aval de la linha d'equilibri, lo glaç es nus e descobèrt a la fin de la sason d'estiu. Per que lo bilan de massa del glacièr siá positiu, cal generalament que la zona d'acomolacion (exedentària) ocupa al mens aperaquí los dos terces de la superfícia totala del glacièr.
Formacion
Los glacièrs se forman dins d'airals ont s'acomola mai de nèu en ivèrn que la que se fond en estiu. Las principalas formas d'acomolacion son las precipitacions directas de nèu, la congelacion de l'aiga liquida, la nèu transportada per lo vent, la nèu e lo glaç carrejats per las avalancas, lo gelibre e la congelacion de l'aiga dins los jaces prigonds.
Quand las temperaturas se mantenon jos lo punt de congelacion, la nèu tombada càmbia son estructura perque l'evaporacion e la recondensacion de l'aiga provòcan la recristallizacion que va formar de grans de glaç pus pichons, espesses e de forma esferica. Aqueste tipe de nèu recristallizada es sonada neviza en espanhòl, firn en anglés. Tre que la nèu se depausa e se càmbia en firn, los jaces inferiors son somés a de pressions cada còp mai intensas. Quand los jaces de glaç e de nèu tenon una espessor qu'atenh mantuna desena de mètres, lo pes es tal que la neviza comença de produire de cristals de glaç pus grands.
Dins los glacièrs, ont la desnevada se fa dins la zona d'acomolacion de nèu, la nèu se pòt cambiar en glaç al travèrs de la desnevada e recongelacion (sus mantuna annada). En Antartida, ont la desnevada es fòrça lenta o existís pas (inclús en estiu), la compactacion que tresmuda la nèu en glaç pòt perdurar de milierats d'annadas. L'enòrma pression suls cristals de glaç fa qu'aicestes subisson una deformacion plastica, que va provocar lo desplaçament lent dels glacièrs jos la fòrça de la gravitat coma se se tractava d'un enòrme flux de tèrra.
La dimension dels glacièrs depend del clima de la region ont s'encontran. La diferéncia entre çò que s'amolona dins la partida superiora respècte a çò que fond dins la partida inferiora constituís lo nombre de balança glaciària. Dins los glacièrs de montanha, lo glaç se va compactar dins los cirques, que vendràn la zona d'acomolacion equivalenta a çò que seriá la conca de recepcion d'un riu. Dins lo cas dels glacièrs continentals, l'amolonament se fa tanben dins la partida superiora del glacièr mas es la resulta mai de la formacion de gelada, es a dire, del passatge dirècte de la vapor d'aiga de l'aire a l'estat solid dins las bassas temperaturas dels glacièrs, que de las precipitacions de nèu. Lo glaç amolonat s'esquicha e exercís una pression considerabla sul glaç pus prigond. Al seu torn, lo pes del glacièr exercís una pression centrifuga que provòca la butada del glaç cap a la broa exteriora ont se desnèva; aquesta partida es coneguda coma zona d'ablacion. Dins los glacièrs de val, la linha que dessepara aquestas doas zonas (la d'amolonament e la d'ablacion) se sona linha de nèu o linha d'equilibri. L'elevacion d'aquesta linha varia amb las temperaturas e la quantitat de nèu tombada e es fòrça mai importanta per l'adrech que per l'envèrs. L'avançada o lo recuolament d'un glacièr son determinats per l'aumentacion de l'amolonament o de l'ablacion respectivament. Los motius de l'avançada o del recuolament dels glacièrs pòdon èsser, objectivament, naturals o umans, mas son aquestes darrièrs los pus segurs dempuèi 1850, e lo desvolopament de l'industrializacion pr'amor que los efièches mai coneguts son l'enòrma produccion d'anidrid carbonic o dioxid de carbòni (CO2) lo qual absorbís de grandas quantitats d'aiga (dirèctament dels glacièrs vesins) per formar l'acid carbonic, amb lo qual los glacièrs de val van recuolar. Es lo cas dels glacièrs aupencs europèus, qu'an a proximitat de grandas fabricas que consoman de quantitats considerablas de combustibles que generan lo dioxid de carbòni. Pels glacièrs de Groenlàndia e d'Antartida los resultats son pus dificils de mesurar, pr'amor que los movements del front pòdon èsser compensats per un mai o mens grand amolonament de glaç dins la partida superiora, e presentar una mena de cicle d'avançada e recuolament que se retroalimentan mutualament e que son a l'origina d'una compensacion dinamica dins las dimensions del glacièr. Una baissa de la nautor del glacièr d'Antartida, per exemple, podriá provocar a l'encòp una butada màger cap a l'exterior, e una mai granda plaça per que s'acomola tornarmai una quantitat de glaç similara a la qu'existissiá abans: aquesta nautor (unes 3 km) es determinada per la balança glaciària, que ten una mena de limit determinat al dessús del qual se pòt pas acomolar mai de glaç per la febla quantitat de vapor d'aiga contenguda dins l'aire a mai de 3000 m.
Classificacion
Los glacièrs se classan d'aprèp lors dimensions e lors relacions amb la geografia.
Glacièrs alpencs o confinats
- Glacièr de val
Es la representacion "classica" del glacièr : amb un bacin d'alimentacion en forme d'ola o circ al pè de pics despassant de la nèu, una massa de glaç alongada ocupant tota la largor d'una val e un front glaciari donant naissença a un torrent.
- Glacièr de circ
Es la zona d'acomolacion d'un glacièr de val.
- Glacièr penjat
Un glacièr penjat es generalament de talha pichona e quilhat sil pendís d'una montanha. Es pas format que d'una zona d'acomolacion, lo glaç es evacuat per sublimacion e casuda de seracs que pòdon formar un glacièr regenerat en contrabas.
- Glacièr regenerat
Es un glacièr que sos apòrts en nèu son provesits per las casudas dels seracs d'un glacièr penjat. Los apòrts en nèu son limitats e aquestes glacièrs son de talha pichona e forman pas de glacièrs de val. Lo glaç s'evacua per sublimacion o fonda. Lo glacièr regenerat es d'un certa manièra la zona d'ablacion del glacièr penjat.
- Glacièr de pè de mont
- Los glacièrs de pè de mont ocupan de tèrras bassas, situadas a la basa de montanhas esquivas. Se forman quand un o mantun glacièrs alpencs sorgisson de las parets de confinament de las valadas de montanhas. Las dimensions dels glacièrs de pè de mont varian fòrça: demest los pus grands se trapa lo glacièr Malaspina, que s'espandís al larg de la còsta sud d'Alaska. Ocupa mai de 5 000 km2 de la plana costièra situada al pè de l'enauçada cadena de Saint Elias.
- Glacièr costièr
Un glacièr que una de sas lengas rejonh la mar o l'ocean es generalament qualificat de costièr. Aquelas situacions s'encontran pas que per de latituds enauçadas, amor que cal una temperatura annadièra mejana atmosfèrica al nivèl de la mar pròcha de la temperatura de glaciacion. S'encontran en Norvègia, e en Alaska ont se getan dins de fjòrds.
Glacièrs continentals non confinats
- Calòta glaciària continentala o Inlandsis
- Los glacièrs mai grands son las Calòtas glaciàrias continentalas: enòrmas massas de glaç que son pas influenciadas pel païsatge e que s'espandisson per tota la superficia, levat a las talveras, ont son espessor es mendre. Antartida e Groenlàndia son actualament los unics glacièrs continentals existissents. Aquestas regions contenon de grandas quantitats d'aiga doça. Lo volum de glaç es tant grand que se Groenlàndia se fondiá, lo nivèl de las mars aumentariá de 21 m al nivèl mondial, alara que s'èra Antartida que fondiá, l'enauçada seriá de 108 m. La fonda combinada provocariá una enauçada de 130 m.
- Calòta glaciària
- Es formada per d'enòrmes jaces de glaç que pòdon cobrir una cadena montanhosa o un volcan; sa massa es inferiora a la dels glacièrs continentals. Aquestas formacions cobrisson una granda partida de l'archipèla de las illas norvegianas de Svalbard, dins l'Ocean Glacial Artic.
Movement
Lo glaç se compòrta coma un solid fragil entrò que l'espessor del jaç de glaç atenga los 50 m d'espessor. Un còp despassat aqueste limit, la pression es tala que lo glaç se compòrta coma un material plastic e comença de s'escolar. Dintre del glacièr, lo glaç es constituit de jaces de moleculas ligadas las unas a las autras. Los ligams entre los jaces son mai febles que los existents al dintre de cada jaç, e quand la fòrça de la pression ven superiora a las fòrças dels ligams que mantenon los jaces units, aquestes darrièrs començan de limpar los uns sus los autres.
Un autre tipe de movement es lo limpament de la sòla, quand lo glacièr entièr se desplaça sul terren ont se tròba. Dins aqueste processus, l'aiga de fonda contribuís al desplaçament del glaç per lubrificacion. L'aiga liquida provòca una baissa del punt de fusion per a mesura qu'aumenta la pression. L'aiga pòt aver tanben per origina la friccion del glaç sus la ròca, çò qu'aumenta la temperatura, o la calor provenent de la Tèrra. Lo desplaçament d'un glacièr es pas unifòrme pr'amor qu'es condicionat per la friccion e la fòrça de gravitat. Per encausa de la friccion, lo glaç del glacièr inferior se bolega mai lentament que las partidas superioras. A la diferéncia de las zonas inferioras, lo glaç situat dins los 50 m superiors, es pas subjècte a la friccion e es mai rigid. Aquesta seccion es coneguda coma zona de fractura. Lo glaç de la zona de fractura viatja en naut del glaç inferior e quand aqueste darrièr passa al travèrs de terrens iregulars, de crebassas se forman sus la zona de fractura que pòdon aver fins a 50 m de prigondor. La rimaia es un tipe especial de crebassa que se forma pas que dins los glacièrs de circ e que per encausa de la gravitat, ten una direccion transversala al movement. Es una crebassa que se forma als punts ont se dessepara la ròca o la nèu situada al fond del circ del glaç que encara es plan aderent dins la partida superiora.
Velocitat
La velocitat de desplaçament dels glacièrs es determinada per la friccion. Coma se sap, la friccion fa que lo glaç de fons se desplaça a una velocitat pus febla que lo de las partidas superioras. Dins lo cas dels glacièrs aupencs, aquò s'aplica tanben per la friccion de las parets de las vals, per los que las regions centralas presentan un màger desplaçament. Aquò foguèt confirmat per las experiéncias realizadas al sègle XIX e qu'utilizèron d'estacas alinhadas suls glacièrs aupencs per n'analisar l'evolucion. Mai tard se confirmèt que las regions centralas s'èran las pus desplaçadas. Se passa exactament la meteissa causa per lo desplaçament de l'aiga del rius dins lor lièch mas a velocitat pus febla.
Las velocitats mejanas varian. D'unes an una velocitat tan lenta que los arbres pòdon brotar entre los bridadís depausats. D'autres ça que la, se desplaçan de qualques mètres per jorn. Es lo cas del glacièr Byrd, un glacièr de desbordament d'Antartida que, d'aprèp los estudis faches per satellit, se desplaçava de 750 a 800 m per an (siá 2 m per jorn).
L'avançada de fòrça glacièrs se pòt caracterizar per de passas d'avançada rapida apeladas ondas. Los glacièrs que fan d'ondas, se compòrtan d'un biais normal fins que bruscament accelèran lor movement per après tornar a lor estat anterior. Pendent las ondas, la velocitat de desplaçament es fins a 100 còps superiora a las condicions normalas.
Erosion glaciària
Las ròcas e los sediments son incorporats al glacièr per mantun processus. Los glacièrs provòcan l'erosion del terren principalament de dos biais: abrasion e arrancament.
Per mesura que lo glacièr raja sus la superfícia fracturada del lièch de ròca, arranca e leva de blòcs de ròcas qu'incorpora al glaç. Aqueste processus conegut coma arrancament se produsís quand l'aiga de fonda penètra dins las crebassas e las diaclasas del lièch de ròca e del fons del glacièr e se congela. Tre que l'aiga s'espandís, va far coma un agre e alussar la ròcas. D'aqueste biais, los sediments de totas las talhas dintran per venir formar una partida de la carga del glacièr.
L'abrasion se produís quand lo glaç e la carga de bridadís rocalhos lisan sul lièch de ròca e foncionan coma un papièr de veire qu'alisa la superficia situada en dejós. La ròca polsejada per abrasion recep lo nom de farina de ròca. Aquesta farina es formada per de grans de ròca d'una talha de l'òrdre de 0,002 a 0,00625 mm. De còps que i a, la quantitat de farina de ròca produsida es tan elevada que los corrents d'aiga de fonda prenon una color grisa.
D'autras caracteristicas visiblas de l'erosion glaciària son los selhons glaciaris. Aquestes se produsisson quand lo glaç de fonda conten de grands tròces de ròca que marcan lo lièch del glacièr. Cartografiar la la direccion dels selhons pòt permetre de determinar lo desplaçament del flux glaciari, çò qu'es una entresenha interessanta dins lo cas de glacièrs ancians.
Velocitat d'erosion
La velocitat d'erosion d'un glacièr es fòrça cambiadissa. L'erosion realizada pel glaç es contrarotlada per quatre factors importants:
- Velocitat del movement del glacièr.
- Espessor del glaç.
- Forma, abondància e duretat dels fragments de ròca contenguts dins lo glaç a la basa del glacièr.
- "Erosionabilitat" de la superficia situada jol glacièr.
Brisadís
Un còp que lo material es incorporat al glacièr, pòt èsser carrejat a qualques quilomètres abans d'èsser depausat dins la zona d'ablacion. Totes los depaus daissats per los glacièrs recebon lo nom de bridadís glaciaris. Los bridadís glaciaris son devesits pels geològs en dos tipes distints:
- Los materials depausats directament pel glacièr, coneguts coma tills o baldra glaciària.
- Los sediments daissats per l'aiga de fonda del glacièr, nomenats bridadís estratificats.
Los blòcs que s'encontran dins lo till o liures sus la superficia son apelats blòcs erratics glaciaris se son diferents del lièch de ròca ont se trapan (es a dire quand sa litologia es diferenta de la de la ròca del lièch). Los blòcs erratics d'un glacièr son de ròcas transportadas e lèu abandonadas pel corrent de glaç. Son estudi litologic permet de comprene la trajectòria del glacièr que los a depausats.
Morrenas
Lo nom pus comun per los sediments dels glacièrs es lo de morrena. Lo tèrme de moraine utilizat en francés e anglés a per origina lo francoprovençal morêna que los pageses empleguèron per designar los molons de bridadís encontrats prèp de las talveras dels glacièrs dins los Alps. A l'ora d'ara, lo tèrme ten un sens mai larg, e s'aplica a una seria de formacions, totas las que son compausadas pel till.
- Morrena terminala
- Una morrena terminala es un molon de material que foguèt desplaçat pel glaç e que se depausa a l'extremitat d'un glacièr. Aqueste tipe de morrena se forma quand lo glaç s'es fondut e evaporat prèp de l'extremitat del glacièr a una meteissa velocitat que la de l'avançada endavant del glacièr dempuèi sa zona d'alimentacion. E mai que l'extremitat del glacièr siaga estacionària, lo glaç contunha de rajar e de depausar los sediments coma un riban transportaire.
- Morrena de fons
- Quand l'ablacion ven superiora a l'acomolacion, lo glacièr comença de recuolar; per mesura qu'o fa, lo processus de sedimentacion del riban transportador contunha daissant un depaus de till en forma de planas onduladas. Aqueste jaç de till doçament ondulat se sona morrena de fons. Las morrenas terminalas que se depausèron pendent las estabilizacions ocasionalas del front de glaç e pendent los recuolaments se nomenan morrenas de recuolament.
- Morrena laterala
- Los glacièrs aupencs produsisson dos tipes de morrenas qu'apareisson exclusivament dins las vals de montanha. Lo primièr se sona morrena laterala. Aqueste tipe de morrena apareis mercé al lisament del glacièr al respècte de las parets de la val ont es confinat; d'aqueste biais los sediments s'amolonan parallèlament als costats de la val.
- Morrena centrala
- L'autre tipe son las morrenas centralas. Aqueste tipe de morrenas es exclusiu dels glacièrs alpencs e se forma quand dos glacièrs s'amassan per formar un sol corrent de glaç. Dins aqueste cas las morrenas lateralas s'amassan per formar una franja centrala fosca.
Transformacion del terren
Vals glaciàrias
Abans la glaciacion las vals de montanha an una forma de V caracteristica, produsida per l'erosion verticala de l'aiga. Ça que la, pendent la glaciacion aquestas vals s'alargan e se cavan, çò qu'abotís a la creacion d'una val glaciària en forma de U. A mai de son cavament e alargament, lo glacièr tanben alisa la val gràcias a l'erosion. D'aqueste biais va eliminar los esperons de tèrra que s'espandisson dins la val. La resulta d'aquesta interaccion es la formacion de bauces triangulars sonats esperons trencats, deguts a çò que mantun glacièr cava las vals mai que o fan sos afluents pichons. Doncas, quand los glacièrs acaban de recuolar, las valadas dels glacièrs afluents demòran en naut de la depression glaciàra principala, e son apelats glacièrs suspenduts. Las partidas del sòl que foguèron afectadas per l'arrancament e l'abrasion pòdon formar de lacs de còps sonats lacs paternoster per referéncia a las estacions del rosari.
A l'origina d'un glacièr i a una estructura fòrça importanta, apelada circ glaciari que ten la forma d'una ola amb de parets escarpadas de tres costats, mas dobèrtas del costat que davala a la valada. Es dins lo circ que se fa l'acomolacion del glaç. Aquò comença del costat de la montanha que lèu va aumentar de talha per encausa de l'amolonament del glaç. Quand lo glacièr se fond, aquestes circs pòdon èsser ocupats per de pichons lacs de montanha nomenats tarn.
De còps que i a l'erosion pòt formar una gòrja o un passatge entre dos circs glaciaris vesins. Aquestas formacions son nomenadas pas de montanha.
Los glacièrs tanben son responsables de la creacion de fjòrds, talhaduras prigondas e escarpadas que s'encontran dins las nautas latituds. Amb de prigondor que pòdon superar lo quilomètre, son provocadas per l'elevacion postglaciària del nivèl de la mar e, dins lo meteis temps pel cambiament de nivèl d'erosion dels glacièrs.
Arestas e pics (horns)
A mai de las caracteristicas que los glacièrs crean sus un terren montanhós, tanben se pòdon encontrar de crestas sinuosas de bòrds aguts que recebon lo nom d'arestas e de pics piramidals e aguts sonats horns en anglés.
Aquestas doas caracteristicas pòdon seguir lo meteis processus: l'aumentacion de talha dels circs produsida per arrancament e per l'accion del glaç. Dins lo cas dels pics, las encausas de sa formacion son los circs qu'enròdan una sola montanha.
Las arestas sorgisson del meteis biais; l'unica diferéncia s'encontra que dins los circs que son pas dispausats en cercle, mas en costats opausats. Las arestas tanben se pòdon formar amb l'encontra de dos glacièrs parallèls. Dins aqueste cas, las lengas glaciàrias van estequir las linhas de division per mesura que s'alisan las valadas adjacentas.
Ròcas motonadas
Son formadas sus la trajectòria del glacièr quand escalpra de pichonas còlas a partir de las protuberàncias del lièch de ròcas. Una protuberància de ròca d'aqueste tipe recep lo nom de ròca motonada. Las ròcas motonadas son formadas quand l'abrasion glaciària alisa lo pendís leugièr que se tròba sul front del glaç glaciari que se sarra e l'arrancament aumenta l'inclinason del costat opausat per mesura que lo glaç passa per dessús de la protuberància. Aquestas ròcas indican la direccion del flux del glacièr.
Drumlins
Las morrenas son pas las solas formacions depausadas pels glacièrs. Dins d'airals determinats que dins d'unas ocasions foguèron cobèrts per las calòtas glaciàrias continentalas existís una varietat especiala de païsatge glaciari caracterizat per de còlas lisadas, alargadas e parallèlas sonadas drumlins.
Los drumlins son de còlas asimetricas de perfil aerodinamic compausadas principalament de till. Sa nautor oscilla entre 15 e 50 m e podon aténher fins a 1 km de longor. Lo costat penjarut de las còlas agacha la direccion d'avançada del glaç, alavetz que la penjal pus larg seguís la direccion de desplaçament del glaç.
Los drumlins apareisson pas isolats, mas al contrari, s'encontran amassats dins çò que se nomena camps de drumlins. Un d'els s'encontra a Rochester, Nòva York, e se calcula que conten qualques 10 000 drumlins.
Quitament se sabèm pas d'un biais segur coma se forman, a la vista de lor aspècte aerodinamic, se pòt pensar que foguèron modelats dins la zona de flux plastic d'un glacièr ancian. Se pensa que fòrças drumlins se forman quand los glacièrs avançan sus de brisadis glaciaris ja depausats, en remodelar lo material.
Brisadís glaciaris estratificats
L'aiga que sorgís de la zona d'ablacion s'aluènha del glacièr en un jaç planièr que transpòrta de sediments fins; per mesura que baissa la velocitat, los sediments contenguts començan de se depausar e alara l'aiga de fonda va cavar de canals naturals anastomosats. Quand aquesta estructura se forma en associacion a una calòta glaciària, recep lo nom de plana alluviala e quand es confinada dins una val de montanha, se nomena trin de val.
Las planas d'alluvions e los trins de val son sovent acompanhats de pichonas depressions conegudas coma kettles o olas de gigant, que son tanben de formacions menoras del relèu que se forman dins los corrents fluvials, e doncas pas pas al sens estricte del tèrme ligadas als glacièrs, mas que son fòrça frequentas en terrens fluvioglaciaris. Las depressions de glacièr se caracterizan tanben per de depaus de till. Las depressions màgers se forman quand de blòcs de glaç enòrmes demòran dins los brisadís glaciaris e que après de s'èsser fonduts daissan de cròs dins los sediments, e que son a l'origina gaireben sempre, de sistèmas formats per de lacs nombroses religats entre els. Aquestas formacions alargadas e parallèlas an una direccion mai o mens coïncidenta amb la direccion de l'avança del glaç durant las glaciacions del Pleistocèn. Es una morfologia glaciària fòrça frequenta en Finlàndia (qu'es per aquò apelat « país dels 10 000 lacs »), en Canadà e dins qualques unes dels estats nòrd-americans coma Alaska, Wisconsin e Minnesòta. L'amplitud d'aquestas depressions, en general, supera pas los 2 km, levat en Minnesòta e autres endreches, que de còps que i a pòdon atenher los 50 km de diamètre. Las prigondors oscillan entre 10 m e 50 m.
Depaus en contacte amb lo glaç
Quand la talha d'un glacièr merma fins a un punt critic, lo flux s'arrèsta e lo glaç demòra amachotit. Dins aquel temps, las aigas de fonda que rajan sus, al dintre e jol glaç daissan de depaus de brisadís estratificats. Per mesura que lo glaç se va fondre, va daissar de depaus de sediments estratificats en forma de còlas, terrassas e molons. Aqueste tipe de depaus es conegut coma depaus en contacte amb lo glaç.
Quand aquestes depaus an la forma de còlas son apelats kames. Los kames son formats per de sediments que se depausan dins una depression a la superfícia d'un glacièr en fasa de retirada, e que se tròban pel sòl après la fusion completa del glacièr. Quora lo glaç glaciari ocupa una val, pòt formar de terrassas de kame de long dels costats de la val.
Un tresen tipe de depaus en contacte amb lo glaç se caracteriza per de crestas sinuosas longas e estrechas compausadas principalament d'arena e de grava. Qualques unas d'aquestas crestas superan los 100 m de nautor e los 100 km de long. Se tracta dels eskers, crestas depausadas pels rius d'aigas de fonda que rajan jos una massa de glaç glaciari qu'avança lentament. Aquestes rius recebon las aigas de fonda dins la zona del glacièr en contacte amb lo sòl e ocupan una mena de tina alargada jol glacièr. L'origina d'aquestas còlas alargadas es deguda a las capacitats distintas de desplaçament dels sediments dins lo glaç (qu'es pus importanta) e dins l'aiga: dins lo lièch d'aquestes rius sosterranhs van s'amolonar de materials arrancats pel glacièr e que l'aiga pòt pas carrejar. Los eskers son de còlas alargadas per ont passèron los rius intèrnes d'un glacièr e qu'an sempre la meteissa direccion que lo sens de desplaçament del glacièr. Son fòrça frequents en Finlàndia.
La glaciacion del Quaternari
En 1821, un engenhaire soís, Ignaz Venetz, presentèt un article que suggerissiá la preséncia de traças de païsatge glaciari a de distàncias considerablas dels Alps. Aquesta idèa foguèt negada per un autre scientific soís, Louis Agassiz, mas quand ensagèt de demostrar son invaliditat, en realitat acabèt d'acreditar las presompcions de Venetz e d'autres lo seguiguèron, coma De Saussure, Esmark e Charpentier. D'efièch, un an aprèp son excursion amb Charpentier (1836), Agassiz pausèt l'ipotèsi d'una granda epòca glaciària qu'auriá agut d'efièches generals e de longa portada. Sa contribucion a la Teoria glaciària consolidèt son prestigi coma naturalista.
Amb lo temps, e mercé al melhorament de las coneissenças geologicas, se comprenguèt que i aguèt mantun periòde d'avançada e de recuolament dels glacièrs e que las temperaturas renhantas sus Tèrra èran fòrça diferentas de las actualas.
La glaciacion del quaternari es devesida en quatre etapas per l'America del Nòrd e Euròpa. Aquestas divisions son basadas principalament sus l'estudi dels depaus glaciaris. En America del Nòrd, caduna d'aquestas quatre etapas foguèt nomenada pel nom de l'estat ont s'encontran aquestes depaus. Per òrdre d'aparicion aquestes periòdes glaciaris (o glaciacions) son los seguents: Günz, Nebraska; Mindel, Kansas; Riss, Illinois e Würm, Wisconsin. Aquela classificacion foguèt melhorada mercé a l'estudi detalhat dels sediments del fons oceanic. Los sediments del fons oceanic, a la diferéncia dels continentals, son pas afectats per de discontinuitats estratigraficas, pr'amor que resultan d'un processus continuós, son especialament utils per determinar los cicles climatics de la planeta.
D'aqueste biais, las divisions identificadas son passadas a vint e la durada de caduna es d'aproximativament 100 000 ans. Totes aquestes cicles se tròban dins lo periòde conegut coma glaciacion quaternària.
Lo glaç daissèt sa marca sus gaireben 30% de la superficia continentala e cobriguèt aperaquí 10 000 000 km2 en America del Nòrd, 5 000 000 km2 en Euròpa e 4 000 000 km2 en Siberia. La quantitat de glaç glaciari dins l'emisfèri Nòrd foguèt lo doble de la dins lo sud. Aquò se justifica pr'amor que dins l'emisfèri sud, lo glaç pòt pas cobrir mai de territòri qu'Antartida.
A l'ora d'ara, se considèra que la glaciacion comencèt fa 2 o 3 milions d'annadas, es a dire çò qu'es conegut coma Pleistocèn.
Qualques efièches del periòde glaciari quaternari
Los efièches del periòde glaciari quaternari son encara evidents. Se sap que d'espècias animalas e de plantas se vegèron obligadas d'emigrar alavetz que d'autras se poguèron pas adaptar. Ça que la, la pròva pus importanta es l'actuala enauçada que se produsís en Escandinàvia e America del Nòrd. Per exemple, se sap que la baia d'Hudson dins los darrièrs mila ans s'es enauçada d'aperaquí 300 m. La causa d'aquesta ascension de la rusca terrèstra es l'equilibri isostatic. Aquesta teoria sosten que quand una massa, coma un glacièr, apieja sus la rusca terrèstra, aquesta darrièra s'enfonza jos la pression, mas un còp que lo glacièr se fond, la rusca comença de s'enauçar fins a sa posicion d'origina, es a dire, a son nivèl d'equilibri, en se liberar del pes del glacièr. Aquel movement es nomenat movement eustatic.
Causas de las glaciacions
A partir de las coneissenças de las darrièras annadas, se sap pauc de causas de las glaciacions.
Las glaciacions generalizadas foguèron raras dins l'istòria de la Tèrra. Ça que la, l'Edat de glaç al pleistocèn foguèt pas lo sol eveniment de glaciacion emai que foguèsson identificats de depaus (nomenats tilitas en espanhòl), e que son una ròca sedimentària formada per litificacion del till glaciari.
Aqueles depaus encontrats en sisas subrepausadas d'edats diferentas presentan de caracteristicas identicas coma de fragments de ròca raiada, e estratificada sus la superficia d'un lièch de ròca alisada o associats amb de bresilhas o de conglomerats que revèrtan los depaus de las planas alluvialas.
Son estats identificats dos episòdis glaciaris Precambrians; lo primièr fa aproximativament dos miliards d'annadas e lo segond 600 milions d'annadas. A mai, dins las ròcas del Paleozoïc tardiu, d'una edat de 250 milions d'annadas s'encontra un registre plan documentat d'una epòca glaciària anteriora.
E mai qu'existisson diferentas idèas scientificas suls factors determinants de las glaciacions, las ipotèsis pus importantas son doas: la tectonica de las placas e las variacions de l'orbita terrèstra.
Tectonica de las placas
La teoria de la tectonica de las placas es deguda a l'idèa que los glacièrs se pòdon formar sonque sus la tèrra fèrma, e suggerís que la pròva de glaciacions anterioras es presenta dins las latituds tropicalas pr'amor que las placas tectonicas a la deriva an transportat los continents de las latituds tropicalas fins a las regions pròchas dels pòls. Las pròvas de la preséncia anciana d'estructuras glaciàrias en America del Sud, Africa, Austràlia e Índia confirman aquesta idèa, pr'amor que se sap que i aguèt un periòde glaciari a la fin del Paleozoïc, fa aperaquí 250 milions d'annadas.
L'idèa que las traças de glaciacions encontradas dins las latituds mejanas son ligadas al desplaçament de las placas tectonicas foguèt confirmada per l'abséncia de traças glaciàrias dins lo meteis periòde a las latituds pus nautas d'America del Nòrd e Eurasia, çò qu'indica que las localizacions dels glacièrs èran fòrça diferentas de las actualas. Dins un autre ordre d'idèa, per exemple, l'esple de minas de carbon actualament dins l'archipèla de Svalbard corrobòra l'idèa del desplaçament de las placas tectonicas, pr'amor qu'existís pas a l'ora d'ara dins aquel archipèla una vegetacion sufisenta per explicar aquelas resèrvas de carbon mineral.
Los cambiaments climatics tanben son ligats a las posicions dels continents, pr'amor que lo desplaçament de las placas afècta los corrents oceanics, que a lor torn an una influéncia sus la transmission de la calor e de l'umiditat. Coma los continents se desplaçan fòrça lentament (2 cm per an), los cambiaments se produsisson sus de milions d'annadas.
Variacions de l'orbita terrèstra
Coma lo desplaçament de las placas tectonicas es fòrça lent, aquela explicacion se pòt pas utilizar per explicar l'alternança entre climas glaciari e interglaciari que se produsiguèt pendent lo Pleistocèn. Per aquesta rason, los scientifics creson que las oscillacions climaticas del Pleistocèn devon èsser ligadas a las variacions de l'orbita terrèstra. Aquela ipotèsi foguèt formulada per Milutin Milankovitch e se basa sul fach que las variacions de las radiacions solaras dintrantas constituisson un factor fondamental dins lo contraròtle del clima terrèstre.
Lo modèl es basat sus tres elements:
- Variacions dins l'excentricitat de l'orbita de la Tèrra a l'entorn del Solelh;
- Cambiaments dins l'obliquitat, es a dire, los cambiaments dins l'angle que forma l'axe amb lo plan de l'orbita terrèstra;
- La fluctuacion de l'axe de la Tèrra, coneguda amb lo nom de precession.
E mai que las condicions de Milankovitch pareisson pas de justificar de grands cambiaments de las radiacions incidentas, lo cambiament se fa sentir pr'amor que càmbia lo gra de contrast de las sasons.
Un estudi de sediments marins que contenián unes microorganismes climaticament sensibles foguèt fach fins a un mièg milion d'annadas pus lèu e foguèt comparat amb d'estudis de la forma de l'orbita terrèstra; la resulta n'es que los cambiaments climatics son estrechament ligats als periòdes d'obliquitat, de precession e d'excentricitat de l'orbita de la Tèrra.
En general, amb las donadas reculhidas se pòt afirmar que la tectonica de las placas es sonque aplicabla per de periòdes de temps fòrça longs, alara que l'ipotèsi de Milankovitch, apuejada per d'autres trabalhs, es pus pròcha de la de las alternanças periodicas dels episòdis glaciaris e interglaciaris del Pleistocèn. Ça que la, cal prene en compte qu'aquelas proposicions son subjèctas a criticas, a l'ora d'ara se sap pas amb certitud se i a d'autres factors en jòc.
Curiositats
- Chapadura sul glacièr es una famosa e interessanta novèla romantica de Roger Frison-Roche, alpinista, guida de nauta montanha e escrivan francés, nascut a París en 1906, que moriguèt en decembre de 1999 a Chamonix.
- Lo jorn d'aprèp deman (The day after tomorrow) es una truculenta pellicula que conta la brusca e violenta venguda d'una novèla èra glaciala. Per Roland Emmerich e amb Dennis Quaid.
Nòtas e referéncias
Bibliografia complementària
- DERRUAU, Max. “El sistema de erosión glacial.” En Geomorfología. Sección 3, capítulo 2. Barcelona: Ariel, 2ª ed., 1991.
- KASER, Georg; OSMASTON, Henry. Tropical Glaciers. Cambridge University Press, 2001. ISBN 0-521-63333-8
- HAMBREY, Michael; ALEAN, Jürg. Glaciers. Cambridge University Press, 2004. ISBN 0-521-82808-2
- MATTERN, Joanne. Antártida: El glaciar más grande del mundo. The Rosen Publishing Group, 2004. ISBN 0-8239-6874-X
- STRAHLER, Arthur N. "Landforms made by glaciers". In Physical Geography, chapter 26. New York: John Wiley and Sons, 1960.
Vejatz tanben
- Escalfament global
- Cambiament climatic
- Glaciacion
- Glacièr Perito Moreno
- Glaciologia
- Recuolament dels glacièrs dempuèi 1850
- Circ glaciari
- Val glaciària
Ligams extèrnes
- (es) Biblioteca digital y apoyo estudiantil en línea
- (es) Icarito Enciclopedia Virtual
- (es) Los Glaciares
- (fr) Les Paysages glaciaires, index géographique
- (fr) Les différents types de glaciers
- (en) swisseduc.ch - Glaciers online
- (en) National Snow and Ice Data Center - Images de glaciers
- (fr) Des glaciers sur Mars
- (fr) Université de Fribourg - « Opération glacier »
- (fr) Université de Neuchâtel - Cours de glaciologie


text:
1693
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1693 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 29 de març - Fondacion de la vila de Curitiba, en Brasil.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de març - Clamenç XIII, papa (n. 1768)
- 21 de julhet - Thomas Pelham-Holles, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1768)


text:
Batalha de Montjuèi
La batalha de Montjuèi, en avril de 1211, s'acabèt per la victòria del comte Ramon Rogièr de Fois sus una armada de crosats comprenent une majoritat d'alemands e de frisons.
Introduccion[modificar | modificar la font]
A partit de 1211, la Crosada dels albigeses començada en 1208, los crosats dels reialmes de França foguèron ajudats per de cavalièrs venent de diverses países d'Euròpa. Fòrça d'aqueles soldats seguèron los òrdres d'un evesque e lo servici militar aviá una durada limitada.
En avril de 1211, Simon de Montfòrt, le futur vencedor de la batalha de Murèth, assetgèron La Vaur, dins la comtat de Tolosa. A causa de la resisténcia dels occitans, Simon trapèt fòrça de dificultats a far capitular La Vaur. Una poténcia armada crosada se trapava a Carcassona, Simon decidiguèt de l'apelar a l'ajuda. Se compausant en majoritat d'alemands e de qualques frisons, aquela armada de crosats sortiguèt de Carcassona en marcha cap a La Vaur. Savent de l'itinerari de marcha d'aqueles crosats, Rogièr Raimon de Fois decidiguèt de los prene en emboscada. Pasmens, per destruire aquela armada, calguèt al comte de Fois que reünisca un nombre comparable de combatents. La seuna tropa personala de cavalièrs occitans èra pas sufisenta, lo comte de Fois recrutèt un fum de païsans e l’incorporèt a la seuna armada. Lo pauc d'entraïnament e d'experiéncia dels païsans occitan per èsser militar ne fasiá de soldats pauc efficaces. Pasmens, la motivation d'aqueles païsans es fòrta al respècte d'una crosada s'atacant a la lor cultura.
Debanament[modificar | modificar la font]
L'emboscada foguèt montada dins lo bòsc al bòrd Montjuèi. Rogièr Raimon de Fois avent parfeitament amagat las seunas tropas dins lo bòsc, la surpresa es totala pels crosats. Al senhal del comte de Fois, los païsans e cavalièrs sortiguèron del bòsc, atacant vigorosament los crosats e los massacrèron. Al ser de la batalha, totes los crosats foguèron tuats, ferits o presonièrs. Rogièr Raimon de Fois ordonèt als seus soldats de copar las aurelhas e lo nas de cada presonièr. Simon de Montfort deguèt perseguir lo sètge de La Vaur sens aquelas ajudas.
Comentaris[modificar | modificar la font]
A Auvezinas (masatge de la comuna de Montjuèi), una estèla foguèt pausada en memòria d'aquela batalha. Es un dels rares monuments relatius de la crosada de 1209-1229. Lo 800n anniversari de la batalha e foguèt celebrat lo 9 d'abril de 2011 en preséncia de las autoritats civilas e militaras.


text:
Comunautat Autonòma Basca
La Comunautat Autonòma Basca (Euskal Autonomia Erkidegoa en basco e Comunidad Autónoma del País Vasco en espanhòl) es una comunautat autonòma d'Espanha qu'englòba Alaba, Biscaia e Guipuscoa, ont se tròba la partida occidentala del Bascoat istoric.
Lo nom oficial d'aquela comunautat, en occitan, es Bascoat o País Basco o País Basc, mas es un nom enganaire perque dins aquela comunautat autonòma se localiza solament una partida del Bascoat istoric.
Se situa a l'extrèm nord-oriental de la franja cantabrica, sul golf de Gasconha o mar Cantabrica. Los territòris limitròfs son lo departament francés dels Pirenèus Atlantics al nòrd, La Rioja e la província de Burgos al sud, Cantàbria a l'oèst e la Comunautat Forala de Navarra a l'èst.
La superfícia es de 7234 km² e la populacion de 2 124 846 abitants (font: INE, genièr de 2005) e la densitat de populacion de 292,4 ab./km².
La capitala es Vitòria en Alaba, onte se tròban los sètis del parlament e del govèrn de la comunautat.
Evolucion del territòri[modificar | modificar la font]
A partir del sègle XIX lo territòri de la comunautat actuala foguèt apelat en espanhòl Provincias Vascongadas ('províncias bascofònas'); aquel nom compreniá pas Navarra, qu'èra estat pas una província mas un reialme. La comunautat es uèi integrada per las províncias (territòris istorics dins l'ordenament autonomic) d'Alaba, Biscaia e Guipuscoa. Navarra a tanben drech de s'integrar en la Comunautat Autonòma Basca, en cas que decidisca son incorporacion segon lo procediment establit dins la quatrena disposicion transitòria de la Constitucion espanhòla e dins la LORAFNA (Lei Organica de Reintegracion e de Melhorament del Regim Foral de Navarra), mas fins ara a mostrat pas cap d'interès d'exercir aquel drech.
Lengas[modificar | modificar la font]
Se parla subretot doas lengas, l'espanhòl e lo basc, mas ancianament s'es tanben parlat occitan gascon dins mantun vilatge de la còsta orientala de Guipuscoa. Lo basc, a la diferéncia d'aquelas lengas, procedís pas del latin mas del protobasc, una anciana lenga circonpirenenca. En 2001, 51% de la populacion èra monolingüa castelhana, 32% èra bilingüa, encara que 18% parlava basc amb dificultat. Aqueles percentatges vàrian segon lo territòri istoric; Guipuscoa es la mai bascofòna e Alaba la mens. Cal notar qu'aquelas donadas son de 2001 e qu'actualament, lo percentatge de populacion bilingüa es probablament màger.


text:
Coulommiers
Coulommiers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Localizat a la cœur de la Brie e suls bòrds del Grand Morissètz, Coulommiers a situat a unitat|60|km}} a l'èst de París, a unitat|20|km {{}} del autoroute A4 e de la vila nòva de Marna-la-vallée (Disneyland París, Val d'Euròpa) e a unitat|35|km {{}} del autoroute A5. La vila a traversat per la rota départementale 934 (ex nacionala 34) de París a Esternay. La municipalitat dispausa d'una estacion, connectada a París-Es.
Qualques ancians caseriux notabla fan d'ara endavant partida de Coulommiers, talas #que Pontmoulin, vengut la carrièra de Pontmoulin ; Lo Theil, quartièr prèp de la vila anautita e #qu'es sovent confonduda a fauta amb aquela ; Triangle e Vali. Lo Caseriu de Polida Crotz #qu'a situat a l'intrada de la vila de Coulommiers es en realitat sus la municipalitat de Mouroux. Las municipalitats limitrophes incluent sustot Aulnoy, Boissy-lo-Châtel, Chailly-en-Brie, Sants, Beautheil e Mouroux[1].
Localisé au cœur de la Brie et sur les bords du Grand Morin, Coulommiers est situé à 60 km à l'est de Paris, à 20 km de l'autoroute A4 et de la ville nouvelle de Marne-la-vallée (Disneyland Paris, Val d'Europe) et à 35 km de l'autoroute A5. La ville est traversée par la route départementale 934 (ex nationale 34) de Paris à Esternay. La commune dispose d'une gare, reliée à Paris-Est.
Des anciens hameaux notables font désormais partie de Coulommiers, tels que Pontmoulin, devenu la rue de Pontmoulin ; Le Theil, quartier proche de la ville haute et qui est souvent confondue à tort avec celle-ci ; Triangle et Vaux. Le Hameau de Belle Croix qui est situé à l'entrée de la ville de Coulommiers est en réalité sur la commune de Mouroux. Les communes limitrophes incluent notamment Aulnoy, Boissy-le-Châtel, Chailly-en-Brie, Saints, Beautheil et Mouroux[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
atome77.


text:
Limeux (Somme)
Limeu (Sonme) en picard ( Limeux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Huchenneville a Frucourt e de l'ais Es-Oèst en connectant virtuellement Bailleul e Huppy.
Implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Huchenneville à Frucourt et de l'axe Est-Ouest reliant virtuellement Bailleul et Huppy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat lèva las armas de la familha de Limeux (13e -16e sègles, senhors del luòc a la 13e sègle) Mas los angels son de cara, e pas de perfil coma representats aicí (referéncia : Belleval, Nobiliaire, tome E, 1862, p 221). Amistats Jacques Dulphy Los angels son de cara Cordialement Jacques Dulphy
La commune relève les armes de la famille de Limeux (13e -16e siècles, seigneurs du lieu au 13e siècle) Mais les anges sont de face, et non de profil comme représentés ici (référence : Belleval, Nobiliaire, tome I, 1862, p 221). Amitiés Jacques Dulphy Les anges sont de face Cordialement Jacques Dulphy


text:
Sofia Kovalevskaia
Sofia Vasilievna Kovalevskaia (Coфbя BacилbeBHa KoBaлeBckaя en rus) (Empèri Rus, 1850 - Suècia, 1891) aguèt de se maridar per poder sortir de Russia per estudiar e, maugrat que d'en premier Weierstrass vouguèsse pas balhar de leiçons a una femna, en vesent son talent se faguèt son màger defensor. Cerquèt sus fòrça aspèctes dei matematicas, que lei pus coneguts son seis òbras subre leis eqüacions diferencialas e leis anèus de Saturne. Luchèt per balhar de leiçons remuneradas, çò qu'atenhèt en Suècia, mai moriguèt d'una gripa, sens a penas saborejar lo trionf.


text:
Economia de Sierra Leone
Sierra Leone es lo segond país pus paure del mond, après Papoa-Nòva Guinèa e tanben compta amb una distribucion de la riquesa fòrça inegala. A d'importants recorses minerals e de pesca e una agricultura a potenciar. Malgrat aiçò, l'infrastructura sociala e economica es pauc desvolopada, e de divèrses problèmas socials contunhan d'empachar lo desvolopament economic, après una guèrra civila de 9 ans. Es un país ric en diamants, en mai d'autres produchs, la que causa li a convertit a un territòri fòrça desirat per grandas companhiás minaires multinacionalas. Près de dos tèrces de la populacion en edat de trabalhar viu de l'agricultura de subsisténcia. L'indústria se redusís al tractat de matèrias primièras e a l'indústria leugièra dirigida al mercat domestic.
En essent en 2004 83% de la valor de los sieus exportacions los diamants, lo prètz del mineral a condicionat constantament l'economia del país. En los decènnis de 1970 e 1980, la davalada del prètz del mineral ocasionèt de problèmas a l'economia. La nòva crisi que se desliguèt en 2003 tornèt punir lo precari sistèma economic.
De l'espleitacion del diamant, solament entre lo 7 e 10% del total es legal, la que causa empedís que los beneficis arriben a la populacion. L'espleitacion illegala contribuissi al sostenament de la lucha armada de grops guerrilhèrs, comèrci d'armas e activitats delictivas en general, amb un govèrn fòrça flac que pòt a pena afrontar de solucions a la situacion. Malgrat tot dempuèi l'an 2000 se multipliquèt per 20 lo volum d'exportacion legala declarada. Aiçò, amassa amb la creacion, a instàncias de las Nacions Unidas, d'un fons amb los impòsts que grauan l'exportacion de diamants, a permés lo retorn als ciutadans de las regions minaires d'una part importanta de ressorsas.


text:
Alteracion (solfegi)
En solfegi, ua alteracion qu'ei ua modification de la hautor d'ua nòta (dit d'ua aute biais ua alteracion que hè vàder la nòta mei aguda o mei grava).
Be i a 3 alteracions principaus :
- la dièsi : () que hè pujar la nòta d'un miei ton
- Lo bemòl : () qu'abaisha la nòta d'un miei ton
- Lo becaire : () que torna a la nòta alterada per ua dièsi o un bemòl la soa valor naturau.
Suu pentagrama l'alteracion qu'ei marcada abans la nòta (mes mentavuda abans a l'orau ; per exemple, òmparla d'un La dièsi o d'i Si bemòl).
Las alteracions que pòden estar doblas : un doble bemòl () que baisharà logicament la nòta d'un ton mentre qu'ua dièsi dobla ( o ) que la harà pujar d'un ton.
Las alteracions que pòden estar mentavudas sus la clau (dens l'òrdi segnet entà las dièsis : Fa, Do, Sol, Re, La, Mi, Si, e, entaus bemòls : Si, Mi, La, Re, Sol, Si, Mi) e aplicà's sus totas la aparicion de la nòtas alteradas dens la particion sancèra (au mens d'i hicar un becaire de segur), o estar accidentaus ; ua alteracion accidentas qu'ei marcada davant ua nòta e que s'aplica pas sonque sus ua mesura (dab ua sola exepcion totun : ua medisha nòta legato ligada enter duas mesuras que conserva l'alteracion dinc au cap deu son legato).


text:
Pieter Brueghel lo Vièlh
Pieter Brueghel lo Vièlh o Bruegel (c.1525 – 9 de setembre de 1569) foguèt un pintor e gravaire flamenc conegut pels seus païsatges e scènas campèstras. De còps que i a prenguèt lo nom de Brueghel pagés per se distinguir d'autres membres de la familha, mas es mai que mai apelat Brueghel. A partir de 1559 tirèt la 'h' del seu nom e comencèt de signar sas pinturas Bruegel.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Es conegut que nasquèt a Breda, mas se sap pas segurament s'aqueste nom designa la Breda del Païses Basses o la Bree flamenca, actualament en Belgica, e qu'en latin tanben pren lo nom de Breda. Foguèt escolan de Pieter Coecke van Aelst, amb la filha del qual, Mayke, se maridarà mai tard. En 1551 foguèt acceptat coma mèstre pintor a la corporacion d'Anvèrs. Viatgèt en Itàlia pauc après, tornarà a Anvèrs e s'installarà definitivament a Brussèlas dètz ans pus tard. Moriguèt dins aquesta ciutat lo 9 de setembre de 1569.
Foguèt lo paire de Pieter Brueghel lo Jove e Jan Brueghel lo Vièlh. Totes dos venguèron pintors, mas coma encara èran mainatges quand lor paire moriguèt, recebèron pas d'educacion de pintor d'el.
Estil[modificar | modificar la font]
Brueghel pintèt dins un estil pus simple que lo de l'art italianizant que dominava a son epòca. L'influéncia mai evidenta dins son òbra es la del vièlh mèstre neerlandés Hieronymus Bosch, mai que mai dins las pinturas demonologicas primièras de Brueghel coma Lo trionf de la mòrt e Dulle Griet.
Òbra[modificar | modificar la font]
De Brueghel demòran 45 òbras autentificadas, qu'un tèrç se trapa al Kunsthistorisches Museum de Viena. Se sap que d'autras se son perdudas. Tanben existís un grand nombre de dessenhs, gravaduras e aigafòrts.
Una de las seunas òbras mai coneguda es la Torre de Babel.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Brueghel a la Web Gallery of Art
- (de) (en) Brueghel al Kunsthistorisches Museum
- (fr) Biografia e presentacion d'òbras
- (fr) Biografia e analisis d'òbras


text:
Carnegiella
Lo genre Carnegiella regropa mantuna espècias de peisses americans de la familha dels Gasteropelecidae e apelats comunament « peisses-pigassons » en rason de lor forma caracteristica. Son de peisses que vivon essencialament jos la surfàcia de l'aiga.
Son capables de s'envolar sus de distàncias cortas.
S'elèva corentament en aqüari, ont son presats a causa de lor forma originala.
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
- Carnegiella marthae - Myers, 1927
- Carnegiella myersi - Fernández-Yépez, 1950
- Carnegiella schereri - Fernández-Yépez, 1950
- Carnegiella strigata - (Günther, 1864)
Referéncias[modificar | modificar la font]
Referéncia ITIS : TSN 163119 Carnegiella (en)


text:
Châtenois (Nauta Sòna)
Châtenois es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Sòna de la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Châtenois a situat a ieu-distància de las tres vilas de Vesoul, Lure, e Luxeuil, al còr de la campanha elevada-saônoise.
La commune de Châtenois est située à mi-distance des trois villes de Vesoul, Lure, et Luxeuil, au coeur de la campagne haut-saônoise.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc de Châtenois i aguèt ocupat fòrça d'ora : s'i es trobat de vestigis d'abitat gallo-romain. A la Mièja Edat, la municipalitat de Châtenois èra una baronnie. Aquela possedissiá un castèl #que i aguèt destruit a la fin de la Modèl:S-. Lo nom de Châtenois es issu del grand nombre de châtaigniers #qu'empengan (encara uèi) sus la comuna. Qualques vestigis del castèl son encara visibles, e sustot lo grand portail #qu'es intacte. Châtenois Possedís doas grandas fontaines totjorn n'aiga. La una i aguèt bastit l'an 1890 en grès ròsa. Es surmontée d'una pichona crotz e fasiá egalament mestièr de lavoir (lo bac de lavage en essent separat del bac de rinçage) e de abreuvoir. L'autre fontaine, un pauc mai modèst, data de la meteissa epòca. Per çò qu'es de l'eleganta glèisa de Châtenois, i aguèt bastit ela tanben a Modèl:La s- en un estil néo-gotic. En lo en environant, se pòt descobrir un en encantant parc verdoyant ont se niche una pichona capèla. La façada d'aquela es adornada armoiries de la familha de Sant-Mauris
Le site de Châtenois fut occupé très tôt : on y a retrouvé des vestiges d'habitat gallo-romain. Au Moyen Âge, la commune de Châtenois était une baronnie. Celle-ci possédait un château qui fut détruit à la fin du Modèl:S-. Le nom de Châtenois est issu du grand nombre de châtaigniers qui poussent (encore aujourd'hui) sur la commune. Quelques vestiges du château sont encore visibles, et notamment le grand portail qui est intact. Châtenois possède deux grandes fontaines toujours en eau. L'une fut construite en 1890 en grès rose. Elle est surmontée d'une petite croix et faisait également office de lavoir (le bac de lavage étant séparé du bac de rinçage) et d'abreuvoir. L'autre fontaine, un peu plus modeste, date de la même époque. Quant à l'élégante église de Châtenois, elle fut construite elle aussi au Modèl:S- dans un style néo-gothique. En la contournant, on peut découvrir un charmant parc verdoyant où se niche une petite chapelle. La façade de celle-ci est ornée des armoiries de la famille de Saint-Mauris


text:
Miralh
Un miralh (var. mirau) o rarament espelh es una superfícia reflectiva pro clara per formar un imatge. L'exemple pus simple es lo miralh plan que fòrça gents an en cò sieu. L'exemple pus ancian es l'aiga tranquilla, ont abans l'invencion del miralh las gents s'agachavan.
Dins un miralh, un fais de lutz parallèl pòt cambiar de direccion entièrament e contunhar en essent parallèl, en podent produsir aital un imatge virtual d'un objècte en la siá grandària e forma reala. Existisson tanben de miralhs concaus, ont un fais de lutz parallèl es convertit en convergent, en trobant interseccion al fòcus del miralh e distorsionant l'imatge rebatut. Los miralhs convèxes son aqueles de corbadura invertida a aquela d'un miralh concau, los que provòcan un efièch opausat.
Los primièrs miralhs consistissián en una placa polida de metal, normalament d'argent. Los miralhs modèrnes son constituits d'un jaç prim d'alumini depausat sus una placa de veire que protegís l'alumini e permet al miralh de durar mai de temps.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los miralhs coma utisses de tocador e objècte manual foguèron fòrça emplegats dins las civilizacions egipciana, grèga, etrusca e romana. S'elaboravan totjorn amb metal brunit, generalament "crubatz", argent o bronze, a aquel procès lo se coneis pel nom de plateig. Avián forma de placa redonda o ovala, ornada ordinàriament amb grabaduras o relèus mitologics al revèrs (los demòras avián pas grabats, mas òc de relèus). D'aqueles miralhs se ne consèrva encara fòrça exemplars dins qualques musèus arqueologics. Pendent la nauta Edat Mejana l'usatge del miralh èra estranha, fins qu'al sègle XIII s'inventèt la fabricacion dels de veire e de cristal de ròca sus lama metallica, sens ne quitar de bastir los de solament metal fins al sègle XVIII. Lo miralh, coma mòble d'abitacion o cambra, comença al sègle XVI, doncas que malgrat que pendent los dos sègles anteriors se citen qualques exemplars istorics èra pas fòrça coneguts e lo sieu usatge èra pauc corrent. Dins aquel sègle se presenta coma marca d'elegància e gost artistic e ocupa una plaça de tria al salon coma objècte mobil e de dimensions redusidas. Cap al sègle XVII las fabricas venecianas arriban a bastir de miralhs de granda mesura e ne servisson ençà coma objèctes singularament decoratius en salons, qu'ocupan un luòc destacat.
Lo miralh dins la cultura[modificar | modificar la font]
Lo miralh ocupa una plaça importanta dins la mitologia e las supersticions de fòrça pòbles. L'imatge que s'i rebat s'identifica sovent amb l'arma o l'esperit de la persona: d'aicí per exemple que los vampirs, còrses sens arma, s'i rebaton pas. Quand qualqu'un es a mand de daissar aquel mond, se sòl cobrir los miralhs, de paur que l'arma de l'agonizant i demòre barrada. Lo miralh s'interprèta coma una fenèstra dins lo mond dels esperits. La legenda urbana de Veronica aprofècha exemplarament aquela vision. Totun, lo mond dels esperits tend a s'imaginar coma una contrapartida especulara del dels vius. Lewis Carroll desvolopa magistralament l'idèa del miralh coma entrada dins un mond envèrs en la segonda part de las aventuras d'Alícia. Lo miralh es tanben objècte frequent de consulta: lo jutjan capable de mostrar d'eveniments e d'objèctes distants dins lo temps o l'espaci. Dins lo conte de Blancanèu, lo miralh a la facultat de parlar e respond a las questions que li pausa la mairastra. John Ronald Reuel Tolkien repren amb lo sieu celèbre miralh de Galadriel la tradicion del miralh capable de mostrar lo futur. Dins lo roman de Harry Potter e la pèira filosofala, de J.K. Rowling, apareis lo miralh OESED, que rebat pas l'imatge de qui lo contempla, mas los sieus desirs pus prigonds.


text:
Batalha de Guadalcanal
La Batalha de Guadalcanal foguèt una de las batalhas pus importantas de la Segonda Guèrra Mondiala. Durant la primièra ofensiva americana a la Guèrra del Pacific, la marina aliada e 16 000 soldats de Estats Units assautèron, lo 7 d'agost de 1942, l'illa de Guadalcanal, alavetz ocupada pel Japon. Lo nom en clau de l'operacion foguèt Watchtower. Foguèron tanben assautadas simultanèament las illas Floridas, Tulagi, Gavutu e Tanambogo.
Los japoneses bastissián un aeropòrt dins l'illa, que poirián dempuèi el enviar d'avions e interceptar las rotas maritimas entre Estats Units e Austràlia. Los americans, australians e nouzelandeses decidiguèron d'atacar e de prene l'aeropòrt abans que ne finalizèsson las òbras. Mercé al factor estonat, prenguèron l'aeropòrt gaireben sens oposicion, en finalizant las òbras e en lo cristianant amb lo nom de Henderson Field. Mas aquò que semblava una victòria facila se compliquèt: los japoneses contraataquèron, e aquel còp los estonats foguèron los aliats, que perdèron divèrses vaissèls (en fach, lo 8 d'agost de 1942 los aliats patiguèron la màger desbranda navala de la guèrra, après Pearl Harbor, en pèrdre 4 crosators pesats en la Batalha de l'illa de Savo) e vegèron interrompudas las siás rotas d'aprovesiment dins l'illa, malgrat qu'atenguèron conservar l'aeropòrt, fach que, a la longa, acabèt en essent decisiu per la siá victòria.
Aperaquí trenta mila personas moriguèron a Guadalcanal. L'assag japonés infructuós de recuperar l'aeropòrt lor costèt près de 24 000 mòrts. Los 6000 autres foguèron de soldats aliats.


text:
Ajoncourt
Ajoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es riveraine de la Seille.
Elle est riveraine de la Seille.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aiçò èra una possession de la abbaye Sant-Clément de Mètz.
Ajoncourt Èra una distincion de la familha del Buchet al Modèl:XVIe e Modèl:S-[1].
C'était une possession de l'abbaye Saint-Clément de Metz.
Ajoncourt était une seigneurie de la famille du Buchet au Modèl:XVIe et Modèl:S-[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
genlor.


text:
1798
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1798 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta per lo fisician francés de la lèi de Charles depintant un liame entre la pression d'un volum constant de gas e l'aumentacion de sa temperatura.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion de la nocion de vector per lo geomètre danés Caspar Wesel dins un estudi sus lei nombres complèxes
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de març - Jansemin, escrivan occitan (m. 1864)
- 26 d'abril - Eugène Delacroix, pintor francés (m. 1863)
- 12 d'octobre - Pèire I de Brasil e IV de Portugal, Emperaire de Brasil e Rei de Portugal (m. 1834)


text:
Grand Fraire
Lo Gran Fraire (Big Brother en anglés) es un personatge de ficcion del 1984 de George Orwell.
Lo Gran Fraire es dins aquela òbra l'enigmatic e totalitari dictador d'Oceania, un dels tres Estats en que se devesís lo mond. Dins la societat descricha per Orwell, totes son jos la susvelhança estricta de las autoritats mejans los telecrans e a las gents de contunh se las remembra la frasa Lo Gran Fraire vos gaita. Sembla que lo personatge del Gran fraire será inspirat del dictador de l'URSS Ïosif Stalin.
Lo Grand Fraire dins lo libre[modificar | modificar la font]
Dins lo libre, resulta gaire clar se lo Gran Fraire existís de vertat coma persona o s'es un imatge creat per l'Estat, de notar qu'a un moment de l'òbra es explicat al protagonista Winston Smith que lo Gran Fraire pòt pas morir jamai, çò que significariá que vertadièrament existís pas. A un autre moment, tanben se ditz que lo Gran Fraire degun l'a vist jamai. Lo Gran Fraire seriá una cara e una votz qu'utiliza lo partit per sa mòstra e agir coma catalisador per las emocions dels ciutadans.
Pasmens, la propaganda del partit, presenta lo Gran Fraire coma una persona reala, que foguèt un dels fondadors del partit amb l'Emmanuel Goldstein que faguèt dissidéncia. En un moment de l'òbra, lo protagonista, ensaja de se remembrar quand foguèt lo primèr còp que se seriá entendut parlar del Gran Fraire, e crei que foguèt dins los ans seissenta, mas es pas segur. Dins las istòrias del partit, apareis totjorn coma lo líder e gardian de la revolucion dempuèi los primièrs jorns, dins los ans trenta e quaranta, quand los capitalistas amb los seus capèls nauts encara rebalavan pels las carrièras de Londres en veituras luxosas. Degun sap pas fin finala a que punt aquela legenda es vertadièra o inventada.
En 1984, an se passa l'istòria del libre, lo Gran Fraire apareis su las afichas e telecrans coma un bèl òme de 45 ans. Alara, dificilament poirá aver tengut un ròtle salhant dins la politica dels ans 40 o abans, desmostrant tanben que la seuna biografia es una invencion.
Origina del Gran Fraire[modificar | modificar la font]
Dins la partida estudi del seu libre 1985, Anthony Burgess, afirma que l'idèa del Gran Fraire, venguèt a Orwell de las anoncias que fasián pendent la Segonda Guèrra Mondiala per de corses per correspondéncia la companiá Bennett's.
Sus las afichas publicitárias, se vei lo sénher Bennet oferissent sosten e ajuda a d'estudiants amb lo lèma: daissatz me èsser lo vòstre paire.
Quan Bennet moriguèt, lo seu filh vesent lo succès de las afichas cambièt lo lèma en: daissatz me èsser lo vòstre fraire grand
Tanben se ditz que lo Gran Fraire es inspirat d'Stalin e d'Hitler. De caracteristicas e idèas d'aqueles dos dictadors rebaton sul Gran Fraire.
En mai, l'omnipoténcia, l'omnipreséncia, l'eternitat e la naturalesa non verificable de la seuna existéncia, la seuna demanda d'absoluda obesissença, fan suggerir qu'amb aquel Gran Fraire se poíria tractar d'una parodiá de Dieu.
Lo Gran Fraire ara[modificar | modificar la font]
Dempuèi la publicacion de 1984, lo nom de Gran Fraire foguèt utilizat generalament per descriure qualqu'un excessivament contraròtlant. Lo programa de television Big Brother (Gran Fraire) adaptat dins fòrça païses, pren lo nom d'aquel personatge.
La revista Book considèra lo Gran Fraire coma lo 59n dels 100 dels melhors personatges de siéncia ficcion dempuèi 1900.
En octobre de 2006, lo libre The 101 Most Influential People Who Never Lived (Las 101 personas mai influentas que jamai visquèron) listèt lo Gran Fraire coma lo segond.


text:
Adjib
Adjib que ho un faraon de la Ièra dinastia egipciana durant lo periòde tinita. que ho lo successor deu long regnat deu rei Den. Com lo son predecessor que celebrè ua hèsta Sed (ua mena de jubilèu - justificat dens aqueth cas per la soa etat - destinat a reviscolar lo rei e a provar la soa vigor).
Nicolas Grimal que situa lo son regnat enter : -2995 e -2960.
Dens la Lista Reiau d'Abidòs qu'apareish dab lo son nom de Sa-Ra Merbiap :
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Cançon de Rotland
La Cançon de Rotland (var. la Chançon de Rotland) es un poèma epic medieval qu'a una version en occitan e una autra en francés.
Lo Rotland occitan[modificar | modificar la font]
Existís una version en occitan que son manuscrit es parcialament desaparegut mas que daissa mantun tèxte coma Rotland a Saragossa e Ronçasvals [1] e de testimoniatges dins d'autres documents medievals.
Lo Rotland francés[modificar | modificar la font]
Existís tanben una version en francés, pro celèbra, de divèrses milièrs de vèrses, escricha a la fin del sègle XI en francés ancian, atribuida a un monge normand, Turold, que son nom apareis dins lo darrièr e enigmatic vèrs: "Ci falt la geste que Turoldus declinet". Ça que la, la significacion de decliner dins aqueste vèrs es pas clara: pòt significar "compausar" o benlèu "transcriure", "copiar". Es la Cançon de gèsta pus anciana d'Euròpa. Lo tèxt de l'apelat Manuscrit d'Oxford escrich en anglonormand (cap a 1170) es constituit de 4002 vèrses decassillabs, distribuits en 291 estròfas de longors diferentas.
Las Cançons de gèsta[modificar | modificar la font]
Las Cançons de gèsta son de poèmas escriches per èsser recitats en public, amb una o mai d'una melodia simpla. Lo mot latin gesta significa "fachs soslinhats". Son, doncas, de fachs memorables, eroïcs. França e Espanha an una importanta tradicion epica medievala. Coma totas las Cançons de gèsta, la Cançon de Rotland es anonima.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gerard GOIRAN & Robert LAFONT (1991) = Gérard GOUIRAN & Robèrt LAFONT Le Roland occitan, París: Christian Bourgois


text:
La Ferté-Bernard
La Ferté-Bernard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Ferté-Bernard a situat a l'èst de la Sarthe, al intersection del Adorna e del departament de Eure-e-Loir. A sobrenomenat la Venècia de l'Oèst[1] per rason de los sieus nombroses dédales de rius en lo sieu centre (sustot lo Huisne e la Meteis). Amb los sieus dos lacs artificiales, la siá glèisa e lo sieu centre istoric, La Ferté-Bernard es vengut un luòc de sojorns culturales e touristiques.
La Ferté-Bernard est située à l'est de la Sarthe, à l'intersection de l'Orne et du département d'Eure-et-Loir. Elle est surnommée la Venise de l'Ouest[3] en raison de ses nombreux dédales de rivières en son centre (notamment l'Huisne et la Même). Avec ses deux lacs artificiels, son église et son centre historique, La Ferté-Bernard est devenue un lieu de séjours culturels et touristiques.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 16 d'agost de 2008
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Site de l'office de tourisme de La Ferté-Bernard. Consultat lo 16 août 2008
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée