text:
Berbèrs
Los berbèrs o amazighen[1] son un pòble del nòrd de l'Africa. Tradicionalament, parlan las lengas tamazights de la familha afroasiàtica. La mot berbèr, que s'utiliza mai sovent per far referéncia a aquel pòble, ven del latina barbarus (barbar), alara que lo quite pòble se nomenava amazigh (persona liura, al plural imazighen).
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
Alra qu'istoricament circulèron fòrça teorias sus la seuna origina, ara, amb los rèstas nombroses escavats al nòrd d'Africa, se pòt afirmar que los amazighs son presents sul territòri dempuèi la mai nauta antiquitat. Doncas, son considerats coma la populacion autoctòna del nòrd d'Africa. I a de divèrsas teorias qu'afirman l'origina eurasiàtic dels berbèrs; per exemple, dins la regions coma lo Rif del Marròc, i a de populacions amb aspècte europèu (uèlhs blaus o verdes e pel ros o pel roge), coma los rifencs.[2]
Territòri[modificar | modificar la font]
Demoran en grops compactes, mai sovent dins la montanha, al Marròc (Rif, Atlàs e Sos) e en Argeria (Cabilia, Aurès, Mzab e Hoggar), mas tanben en Tunisia (illa de Djerba, Matmata e d'autras zònas del sud), en Libia (subretot, al djebel Nefussa), Egipte (oasi de Siwa), Mali (nòrd-oèst), Nigèr (nòrd-oèst), e en qualques tribus fòrça limitadas a Mauritània (entorn de Nouakchott), lo Chad e Burkina Faso.[2]
Costumas[modificar | modificar la font]
Son rarament nomads —levat de grops coma los toarèg—; abitan mai sovent dins d'ostals de tipe mediterranèu amb terrassa e, los de l'interior, dins de tendas de quadrangulara. L'estructura sociala se basa sus la familha patriarcala; organizats en cabilas, son governats per un conselh de ancians (gama'a) e regits per una lei pròpri (qanun) o ensems de tradicions oralas. Son de religion musulmana, desformada sovent per supersticions localas o mesclat amb de rèstas de paganisme. La poligamia i es pauc correnta.
La majoritat dels berbèrs son musulmans sunnitas, quitament se tanben i a agut tradicionalament de minoritats josievas, e sedentaris, levat los toarègs. Son presents a la region dempuèi la preïstòria. A comptar del sègle XI, comencèron a s'assimilar als arabs.
Organizacion[modificar | modificar la font]
Se dividisson en pòbles (karuba), cadun es administrat per una Djamaa, assemblada de ciutadans dirigits per un amin (cap d'assemblada) e un temman (inspector). Los berbèrs an pas demandat jamai l'autonomia politica, mas la reconeissença de sa cultura coma part integranta dels estats ont son presents.
Ni al Marròc ni en Argeria i d'autonomia intèrna, malgrat que lo 28 de mai del 1995 se creèt al Marròc un Haut-Commissariat à l'amazighité amb de competéncias per desvolopar l'ensenhament en amazigh, mas s'agís d'una mesura politicoadministrativa e pas una reconeissença de jure, de sòrta que son existéncia es precària. En Argeria, reclaman l'autonomia politica e culturala. Los toarèg an sovent recorregut a la lucha armada per l'aténher reconeissença al Nigèr e al Mali.
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina[modificar | modificar la font]
Son origina demora fins ara desconeguda, mas es fòrça anciana. Lo fach de trobar d'amazighs de pel ros pòt suggerir que i aguèt una mescla de las populacions de la còsta sud de la Mediterranèa amb de populacions de la còsta nòrd, mas en una epòca tan anciana que se pòt pas determinar. Ara, se trabalha sus la lenga tamazight coma font per apreciar son origina possibla.
Temps istorics[modificar | modificar la font]
Los berbèrs son ja mencionats dins de tèxtes egipcians. Los libis (libu) o tehenu èran berbèrs; una dinastia (la Dinastia XXII) d'origina libi governèt Egipte dins lo sègle X AbC. Los berbèrs poblèron totas las tèrras a l'oèst del Nil. De rèstes de populacion berbèr a tot lo nòrd d'Africa se son trobats pel desèrt del Sahara. Las fonts grègas e romanas ne fan referéncia tanben. Los geògrafs grècs utilizan de noms que de segur utilizavan pas d'espereles: nasamons e psilles en Cirenaïca e Tripolitana, garamants al Sahara, maculs (machyles) e maxyes dins lo Sahèl tunisian, numids al Magrèb oriental, getuls als confins del desèrt e l'altiplan; maures al Magrèb central e occidental. Entre aqueles pòbles, s'establiguèron de colònias, d'en primièr fenicianas e mai tard cartaginesas e grègas, qu'aguèron pauc d'efièch dins la populacion, levat a l'entorn de Cartage e Cirena. Son unitat foguèt tardièra, mas se constituiguèron fin finala los reialmes dels massils e dels massesils, après Realme de Numidia, e lo reialme de Mauritània. Los dos reialmes desapareguèron absorbits per Roma dins de províncias, dins la primièra mitat del sègle I.
Dominacion romana[modificar | modificar la font]
La dominacion romana durèt fins al sègle V. Pendent aquel periòde, la romanizacion demorèt superficiala dins las montanhas e lo desèrt, e l'administracion de las tribús correspondava amb los sieus caps. De revòltas foguèron dirigidas per de berbèrs romanizats coma los Tacfarines (17 a 29) e d'autras per de tribús de l'interior. Las principalas revòltas las faguèron los nasamons al temps d'August, los garamants al temps de Domician, dels maures jos Adrian, Antonin lo Pietos e Commòde, dels getuls a la mitan dels sègle III e dels cabils a la fin del sègle III. A mesura que l'autoritat romana se diluissiava, los berbèrs venguèron totjorn mai autonòms e adoptèron de posicions diferenciadas, per exemple lo donatisme dins la província d'Africa. Dins lo sègle IV, la revòlta dels circumcellions foguèt un biais de bagaudas berberas; de revòltas coma aquelas de Firm (372-375) e Gildon (398) mòstra lo particularisme berbèr; mas aquela ostilitat los romans menèt pas a la creacion d'un Estat berbèr, mas que facilitèt la conquista del vandals dins lo sègle V. Los berbèrs se faguèron independents a Mauretania, la Cabilia, l'Aurès, e la Tripolitana, mas desorganizats, alara qu'una partida cooperava amb los vandals e fasiá partida de las seunas armadas.
Dominacion bizantina[modificar | modificar la font]
La conquista bizantina del reialme vandal (531) donèt lo poder als grècs fins al 642. Los berbèrs s'opausèron als bizantins localament, coma Antalas a la Bizacena, e Yabdas dins l'Aurès. Lo governaire de Justinian I, Salamon podèt véncer la resisténcia amb fòrça facilitada. Après la mòrt de Salamon (643), dins una expedicion contra la tribú berbèra dels Lawatas de Tripolitana, aqueles èran per ocupar l'Africa, mas foguèron justament los berbèrs de l'Aurès qu'evitèron ajudar lo governaire Joan Troglita (546-552). Dins aquel periòde, los berbèrs èran divisats en tres grops principals e autras tribús independentas:
- Lawata (Amb los Hawwara, Awrigha, Nafzawa e Awraba) en Tripolitana, Cirenaïca, Djerid e Aurès,
- Sanhadja (Amb los Kutama, Zwawa, Zanata, Ifren, Ghumara, Masmuda, Gezula, Lemta e Sanhadja) al Magrèb occidental e central,
- Zanata en Tunisia e una part d'Argeria.
Governaires bizantins[modificar | modificar la font]
- Arquelau, 534 (governaire militar).
- Belisauri, 534 (tribú militar).
- Salamon, 534-536 (tribú militar 534-535, prefècte 535-536).
- Simac, 536 (prefècte).
- German, 536-539 (tribú militar).
- Salamon (segond còp, prefècte), 539-643.
- Areobinde, 544-545 (prefècte).
- Gunteri, 545 (prefècte).
- Anatasi, 545-546 (prefècte).
- Artaban, 546 (tribú militar).
- Joan Troglita, 546-552 (tribú militar).
- Pau, 552-555.
- Boeci, 555-558.
- Joan Troglita (segond còp), 558-562.
- Joan Rogatin, 562-563.
- Areobinde, 563.
- Marcian, 563-565.
- Tomàs, 565.
- Luci Mappi, 565-569.
- Teodor, 569-570.
- Teoctist, 570-571.
- Amabilis, 571-574.
- Desconeguda/s, 574-578.
- Tomas, 578.
- Gennadi, 578.
- Vitali, 578-582.
- Teodor, 582-590.
- Joan, 590-591.
- Gennadi, 591-594.
- Pantaleon, 594-598.
- Gennadi (Tresen còp), 598-600.
- Innocenci, 600-602.
- Heracli Crisp, 602-611.
- Desconegut, 611-614.
- Cesari, 614-617.
- Desconegut, 617-619.
- Nicetes, 619-627.
- Gregori (patrici), 627-633.
- Peire, 633-641.
- Gregòri (Segond còp) 641-648, (independent, 642-648).
Conquista araba musulmana[modificar | modificar la font]
Las primièras atacas musulmanas foguèron de simplas expedicions de sacatge que podián dificilament realizar a un domeni permanent. Fins a 670, amb la fondacion de Kayrawan, aquel domeni s'establiguèt pas de bias solid, e mai las vilas costièras venguèron als bizantins coma las zonas montanhosas. Los berbèrs, dirigits pels caps tribals, Kosayla, tuèron Uca ibn Nafi a Tahudha e foguèt format lo primièr grand reialme berbèr (687-690), comprenen la partida màger de Tunisia. Koysala podèt pas gaire resistir, mas lo flambèl foguèt recuelhit per la reina Kahina dins l'Aurès, que foguèt fin finala derrotada en 703.
Pendent lo sègle VIII, los berbèrs se convertiguèron a l'islam. Los berbèrs formèron lo nuclèu de l'armada que conquistèt Ispània, amb al cap lo conquistaire Tariq. Mas se reviscolèron lèu los particularismes e la màger partida dels berbèrs adoptèt las doctrinas kharigitas.
Estats berbèrs musulmans[modificar | modificar la font]
Lo 740, comencèt la revòlta contra los arabs a l'oèst del Magrèb, dirigida per Maysara; quand o faguèron morrir los seus successors, la revòlta contunhèt e s'espandiguèt per tot lo Magrèb e fins a Ispània. Los arabs patiguèron de divèrsas desbrandas, que la de Khultum ibn Iyad lo 741, que ne faguèron Cairoan, saquejada pels warfadjdjuma sufrits (756); après los hawwara ibadits derrotèron los warfadjdjumas e formèron un Estat ibadit de Tripolitana e Tunisia e part d'Argeria. La division intèrna dels berbèrs los permetèt pas d'aprofechar las siás victòrias e lo cap Abul Khattab foguèt derrotat per tropas arabas vengudas de Siria, que recuperèron Ifriquiya (761). La guèrra contunhèt encara vint ans, a la fin que los arabs n'avián restablit lo seu domeni d'Ifriquiya, mas l'Argeria central, occidental e Marròc, los recuperèron pas mai. Aital, sorgiguèron estats sovent governat pels arabs qu'avián lo supòrt dels berbèrs coma l'imamat de Tahart (761-908), dirigit per la dinastia rustamids; l'emirat de Sidjilmasa (Sigilmasa), governat pels Midrarites o Banu Midrar (772-977); l'emirat de Tilimsan, fondat per Abu Kurra del grop Banu Ifren; l'emirat de Nakur, fondat pels Ghumara; l'estat dels Barghawata, a la còsta atlantica, e ja dins lo sègle IX l'emirat idrissid de Fès, amb lo supòrt del berbèrs miknasa, Sadrata, e Zwagha. Solament los aglàbides (800-909), en fach independentes, reconeguèron la sobeiranetat abbàssida, e se lor calguèt afrontar sovent als berbèrs del sud de los sieus domenis.
dins lo sègle X, los Kutama portèron los soldats necessaris al dai chiit Abu Abd Allah per poder derrotar los aglabidas (909) e fondar l'Estat fatimit. Los fatimits podèren eliminar l'imamat de Tahart (908), mas capitèron pas a dominar lo Marròc, ont se mantenguèron los idrissids amb l'ajuda dels Maghrawa e los Zanata, que per oposicion als fatimits èran de clients dels omeias de Còrdoa. Los fatimits faguèron una fòrta oposicion dirigida per Abu Yazid Makhlad plan Kaydad a lo-Nukkari, l'òme de l'ase (943-947), que per un temps dominèt Ifriquiya, mas lo poguèren derrotar amb l'ajuda dels Sanhadja del Magrèb central. A comptar del 973, amb los fatimits establits a Egipte, se desinteressèt del Magrèb.
Dins d'autras escasenças las tribús berbèrs se disputèron lo poder: a l'èst, los sanhadja suplantèron los kutama e sostenguèron los zirids (973-1167); a l'oèst, desapareguts los idrissids, lo poder passèt als Zanatas, primièr govèrn del país pel compte dels califes omeias de Còrdoa e après pels emirs independents a Fès, ont demorèron fins a l'arribada dels almoravits (1063). Al començament del sègle XI, l'estat zirida se divisèt e al Magrèb central sorgiguèt lo reialme ammadita o dels Banu Hammad, amb capitala Kalat Bani Hamad e après a Bgayet (1014-1152).
A mitan del sègle XII, l'invasion dels nomads Banu Hilal enviats pel califa fatimita impliquava la devastacion d'Ifriquiya e l'establiment d'un domèni arab sus la populacion berbera. Los berbèrs se mesclèron dins las planas e altiplans amb los arabs e abandonèron pauc a pauc la lenga e costumas, e s'arabizèron. Solament los que vivián dins zònas d'accès mai deficil escapèron a aquela tendéncia (Aurès, Cabilia, Atlàs, Rif).
Mas, d'un autre costat, las dinastias dels almoravids o dels almohads serián de dinastias basicament berbèrs e, per un temps, establiguèron lo sieu domeni al Magrèb. Los almoravids èran ajudats pels berbèrs Lamtunas del Marròc del sud, convertits a l'islam dins lo sègle IX. Abu Bakr fondèt Marraquèsh (1070) e Yusuf ibn Tashfin dominèt l'ensems del Marròc, lo Magrèb central e una partida d'ispània, e Abd Allah plan Buluggin (1086) venquèt los crestians de la peninsula. Mas los califes almoravids capitèron pas a comptar amb los berbèrs per s'impausar coma civilizacions mai desvolopadas e dintrèron rapidament en decadéncia. E, foguèt lo torn dels Masmudas de l'Atlàs, que sostengavan las doctrinas unitàrias dels almohads, e dirigits per Abd a lo-Mumin plan Ali suplantèron los almoravids (1147). Dominèron tot lo Magrèb, en tanben l'emirat hammadid de Bogia e l'emirat zirid d'Ifriquiya, e tanben una partida de Ispània. Tanben, dintrèron en decadéncia fòrça lèu. Los Banu Ghaniya de Mallorca, leials als almoravids, recebèron l'ajuda dels berbèrs del Magrèb central que, d'un autre costat, se desinsteressavan l'independéncia. Lo darrièr almohad, Abu Dabbus, moriguèt lo 1269 sens pas cap de poder, alara que los marinids s'installavan a Fès, los abdalwadits a Tilimsan e los hafsids a Tunis. Aquelas dinastias exercissián un contraròtle plan flac suls berbèrs de las montanhas, ont los Banu Wamannu dins la region de Ouarsenis, los Zwawas a Djurdjura, los Cabils dins lo Constantinés, e las populacions del Zab e lo Djerid, èran en fach independentas; tanben los berbèrs de l'Aurès e de Djebel Nafusa demravan independents. A l'epòca, las populacions berbèras èran tan escampilhadas e en grops pro pichons qu'èra pas mai possible de realizar un grand Estat berbèr al nòrd d'Africa. Son istòria posteriora es aquela de cada grop.
Referéncias bibliograficas[modificar | modificar la font]
- AKIOUD, Hassan; CASTELLANOS, Eva Els amazics : una història silenciada, una llengua viva, 2007, Cossetània Edicions ISBN 978-84-9791-254-9. Enllaç a Google Llibres.
- Brett, Michael; & Fentress, Elizabeth (1997). The Berbers (The Peoples of Africa). ISBN 0-631-16852-4. ISBN 0-631-20767-8 (Pbk).
- The Civilizations of Africa: A History to 1800, Christopher Ehret.
- Egypt In Africa, Celenko.
- Stone Age Races of Northwest Africa, L. Cabot-Briggs.
- The people of Africa (People of the world series), Jean Hiernaux.
- Britannica, 2004.
- Encarta, 2005.
- Blanc, S. H., Grammaire de la Langue Basque (d'apres celle de Larramendi), Lyons & Paris, 1854.
- Entwhistle, W. J. "The Spanish Language," (as cited in Michael Harrison's work, 1974.) London, 1936.
- Gans Eric Lawrence, "The Origin of Language," Univ. of California Press, Berkeley, 1981.
- Geze, L., Elements de Grammaire Basque, Beyonne, 1873.
- Hachid, Malika, "Les Premiers Berberes" EdiSud, 2001.
- Hagan, Helene E., "The Shining Ones: an Etymological Essay on the Amazigh Roots of Ancient Egyptian Civilisation." (XLibris, 2001).
- Hagan, Helene E. "Tuareg Jewelry: Traditional Patterns and Symbols," (XLibris, 2006).
- Harrison, Michael, "The Roots of Witchcraft," Citadel Press, Secaucus, N.J., 1974.
- Hualde, J. I., "Basque Phonology," Routledge, London & New York, 1991.
- Martins, J. P. de Oliveira, "A History of Iberian Civilization," Oxford University Press, 1930.
- Osborn, Henry Fairfield, "Men of the Old Stone Age," New York, 1915-1923.
- Renan, Ernest, De l'Origine du Langage, Paris, 1858; La Societe' Berbere, Paris, 1873.
- Ripley, W. Z., "The Races of Europe," D. Appleton & Co., New York, 1899.
- Ryan, William & Pitman, Walter, "Noah's Flood: The new scientific discoveries about the event that changed history," Simon & Schuster, New York, 1998.
- Saltarelli, M., "Basque," Croom Helm, New York, 1988.
- Silverstein, Paul A. "Algeria in France: Transpolitics, Race, and Nation," Indiana University Press, Bloomington, 2004.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los mots berbèrs exactes, que s'utilizan de còps en occitan, son: amazigh "berbèr" (persona), imazighen "berbèrs" (populacion), tamazight "lenga berbèra", Tamazgha "Berberia / país berbèr". Lo grafèma gh se remplaça pus exactament per la letra Y dins l'alfabet latin berbèr
- ↑ 2,0 et 2,1 AKIOUD, Hassan; CASTELLANOS, Eva Els Amazics : una història silenciada, una llengua viva, Cossetània Edicions, 2007 ISBN 978-84-9791-254-9
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Richard L. Smith, Ferrum College, Que foguèt dels ancians Libis ? A la recèrca de fonts en lo Sahara dempuèi Herodot a Ibn Khaldun, Journal of World History, vòl. 14, pas. 4, 2003 Online article
- Sistèma numèric e de calendaris de las populacions berbers de Granda Canària e Tenerife.
- Encyclopedia of the Orient -- Berbers .
- Flags of the World -- Berbers/Imazighen.
- www.mondeberbère.Cossí.
- CMA: Congrès Mondial Amazigh.
- Amazigh Startkabel.
- Institut Reial de la Cultura Amazighe.
- The New Mass Mesurava and the Shaping of Amazigh Identity.
- Fotografias de Berbèrs al Moussem de Imilchil, Marròc


c: text/html

text:
Cercle artic
Lo cercle artic es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 66° 33' 39" de latitud nòrd, la latitud pus meridionala ont se pòt observar lo solelh de mièjanuèit.
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo cercle artic marca lo limit sud del jorn polar al solstici de junh e de la nuèit polara al solstici de decembre. Al delà del cercle artic, lo solelh demòra en dessús de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an (solelh de mièjanuèit). Recipròcament, lo solelh demòra en dejós de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an.
En fach, a causa de la refraccion e que lo solelh apareis coma un disc e pas coma un punt, se pòt apercebre una partida del Solelh de mièjanuèit la nuèit del solstici de junh fins a 50' (90 km) al sud del cercle artic (del meteis biais al solstici de decembre, se pòt apercebre una partida del solelh fins a 50' al nòrd del cercle artic). Aquò se verifica solament al nivèl de la mar: de s'auçar aumenta aquelas valors.
Posicion[modificar | modificar la font]
La posicion del cercle artic es determinada per l'enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra a respièch de l'ecliptica. Aquel angle es pas constant e seguís de cicles amb de periòdes divèrses. A causa de la nutacion, l'enclinason oscilla de 9" (gaireben 280 m a la superfícia) sus un periòde de 18,6 ans. Lo cicle principal a un periòde de 41 000 ans e una amplitud de 0,68°, o 76 km a la superfícia. Actualament, l'enclinason demenís de gaireben 0,47" cada an e lo cercle artic se muda cap al nòrd de 14 m cada an.
Païses traversats[modificar | modificar la font]
Lo cercle artic travèrsa los païses seguents, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst :
- Norvègia (lo cercle artic travèrsa d'illas al larg de la còsta norvegiana, entre elas Sørnesøya, Storselsøy e Rangsundøya)
- Suècia
- Finlàndia
- Russia
- Estats Units d'America (Alaska)
- Canadà (Yukon, Territòris del Nòrd-Oèst, Nunavut, amb l'illa de Baffin)
- Danemarc (Groenlàndia)
- Islàndia (Grímsey)
Los territòris situats pus al nòrd del cercle artic son pauc poblats. Las pus grandas villas son Mormansk (325 100 abitants) e Norilsk (135 000 abitants), totas doas en Russia. Tromsø en Norvègia a 62 000 abitants. Rovaniemi en Finlàndia es situada subretot al sud del cercle artic e a prèp de 58 000 abitants.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eth Cèrcle Occitan Comengés qu'organiza diferentas activitats entara promocion dera cultura occitana en Comenge :
Lenga e cultura occitanas
Talhèr de lenga dus divendres cada mes, cada 15 dias, en periòde escolaria, de 17 h 30 a 19 h 30 dab Claude HOUSSET
Maison deras Associacions, 51, Carrèra deth Pradet a Sent Gaudenç
Danças tradicionalas
Talhèr DANS'BAL, dus dias cada mes, cada 15 dias, en periòde escolaria de 20 h 30 a 22 h 30 dab Jean Pierre ROUSSEAU - Sesilhas animadas peth MusiC'Oc.
Maison Chappert, 6 bis route de Landorthe, Sent-Gaudenç
Acordeon diatonic
Un estagi cada trismèstre, eth dissabde de 10 h 00 a 17 h 00 (tres estagis)
Maison des Associations, 51, rue du Pradet à Saint-Gaudens
Bals e autas animacions
- Podètz descobrir eths FESTOY'ÒC, Bal Dans'Trad' convivial dab eth MUSIC'ÒC, grop de musicians dera associacion : 4 bals dens l'annada, eth dissabde de ser a comptar de 21 h 00
- Eras vòstas seradas, hèstas animadas peth MusiC'Oc, condicions particularas
Maison Deras Associacions
51, carrèra deth Pradet
31800 SENT GAUDENÇ
Tel: 06 34 95 41 28
Email: cercleoccitancommingeois@gmail.com


text:
D’independentistas del Mond entièr se son rescontrats en Corsega
La violéncia dels estats contra los pòbles en lucha
Lo primièr debat se centrèt sus "la violéncia de l’estat contra los pòbles en lucha". Aquí se tenguèt una intervencion interessanta de Conxita Bosch de l’Associacion Catalonha Corsega e de Cesc Poch d’Esquèrra Republicana de Catalonha, que faguèron una detalhada exposicion de la repression de l’estat espanhòl contra l’independentisme catalan, de la brutala repression policièra del referendum del 1r d'octòbre passat, de l’encarcerament dels representants de la societat civila, de las perquisicions e menaças contra la premsa, las estampariás, los cantadors, los professors, e fin finala de la situacion d’après lo 27 d'octòbre amb la declaracion d'independéncia e l’aplicacion de l'article 155, ont se suspenguèt l’autonomia e s’empresonèt los membres del govèrn de la Generalitat qu’èran demorats en Catalonha. Se denoncièt tanben la persecucion per mejan dels mandats d'arrèst europèus dirigits contra los elegits catalans en exili mas refusats pels autres païses.
Dins aquel parladís intervenguèt tanben Iker Elizalde per l’esquèrra basquista, que critiquèt l’immobilisme de l’estat espanhòl a respècte de la situacion dels presonièrs bascos, e denoncièt la dispersion coma venjança politica de l’estat contra las familhas dels presonièrs e l’independentisme basco.
De son costat, Katy Bartoli, per l’organisme de solidaritat amb los presonièrs còrses Sulidarità, condemnèt la politica repressiva de l’estat francés envèrs los independentistas empresonats, malgrat lo procès de desmilitarizacion de l'FLNC de l'an 2012 e l’exigéncia d’amnestia de part del govèrn de Corsega, de las comunas e de la majoritat del pòble còrs. Faguèt una crida a la participacion a la manifestacion nacionala per la revendicion de l’amnestia del 22 de setembre venent.
De l'autonomia a l'independéncia
Dimenge, lo primièr debat internacional foguèt organizat per U Ribombu sul tèma "Dels limits de l’autonomia al futur de l'independéncia". A aquel debat participèt lo canac Mickaël Forest , responsable dels afars internacionals de l'FLNKS, que dins son intervencion expliquèt los enjòcs generals de la campanha dels independentistas canacs per l'òc a l'independéncia , de las fraudas del recensament e de la discriminacion raciala de l’estat francés denonciat dins cinc rapòrts de la mission de l’ÒNU per la Nòva Caledònia.
Per quant a el, Moetai Brotherson, deputat independentista de la Polinesia francesa, parlèt tanben del procès de descolonizacion e dels ensages nuclears franceses dins son país.
Per Catalonha intervenguèt Josep-Lluís Carod Rovira, èx-vicepresident de la Generalitat, pel País Basco parlèt Gorka Elejabarrieta, e Petru Antoine Tomasi, cap del grop parlamentari Corsica Libera membre de la coalicion nacionalista Pè a Corsica, expliquèt la posicion de Corsica Libera davant lo refús francés d’autrejar la mendre avançada dins l'encastre constitucional.
Long del debat entre las fòrças nacionalistas que govèrnan Corsega dins la coalicion Pè a Corsica i participèron de conselhièrs territorials, de representants sindicals e de conselhièrs executius (membres del govèrn còrs) a prepaus de l'agricultura, de l'environament e dels transpòrts.
Refondar l'Union Euròpa
La clavadura de las Jornadas Internacionalas de Corti se faguèt amb un miting de Corsica Libera que i participèt per videoconferéncia lo president de la Generalitat de Catalonha en exili, Carles Puigdemont, per mercejar Corsega de son sosten. Dins un discors en francés, Puigdemont defendèt qu'Euròpa se deu refondar sus la basa del respècte de la democracia e de la diversitat de las nacions dobèrtas a la rèsta del Mond.
Puèi, Josep-Lluís Carod Rovira intervenguèt en lenga còrsa amb una reflexion sus Euròpa: "Los estats an sequestrat Euròpa e l’an transformada en una estructura freja e sens arma. Los pòbles coma lo catalan e lo còrs devèm recuperar Euròpa per la democracia e la libertat".
Lo seguiguèt Arnaldo Otegi, coordinator general d’EH-Bildu, que dins son intervencion prepausèt de bastir “de procèsses democratics de resolucion dels conflictes tant en Corsega coma al Bascoat”; defendèt pereu lo "besonh de bastir [lors] pròprias republicas independentas dins l'encastre europèu".
Las intervencions las clavèt lo president de l’Assemblada de Corsega, Jean Guy Talamoni, qu'anoncièt que "davant la nòva estapa que se dobrirà en setembre, es essencial que [lor] majoritat prenga lo temps necessari per debatre e definir una nòva estrategia, comuna e eficaça" contra lo govèrn francés. "Quin que siá lo destin de la revision constitucionala francesa al començament de la rintrada, e quina que siá l'eventuala plaça de Corsega dins aquel tèxt, es fòrça clar que jamai lo [reconeisseràn] coma [lor] lei fondamentala", çò afirmèt, en assegurant que "l'independéncia es l’unica esperança".
Enfin, Talamoni acabèt son intervencion en demandant la bastison d’una "estrategia comuna en Euròpa" amb d'elegits bascos e catalans per una "nòva Union Europèa".


text:
Boney M
Boney M. es un grop vocal alemand d'anglofons de las Caribas de disco-pop, creat e dirigit pel productor alemand Frank Farian e que foguèt actiu de 1976 a 1985. Los quatre membres a l'origina del grop son Bobby Farrell (defundut lo 30 decembre de 2010 a Sant Petersborg en Russia), Liz Mitchell, Maizie Williams, e Marcia Barrett. Reggie Tsiboe cantèt amb eles de 1982 a 1985, sa foto pasmens pareis pas sul site oficial.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
En decembre de 1974, lo cantaire e compositor alemand Frank Farian (de nom vertadièr Franz Reuther), que travalhava pel labèl alemand Hansa Records, enregistrèt en estudio Baby Do You Wanna Bump?, que faguèt a l'encòp la votz grava e las voces de tèsta. Mes sul marcat per Farian que prenguèt lo pseudonim de Boney M., lo titre coneis un grand vam als Païses Basses e en Belgica.
Formava un grop avidament per ne far la promocion dins las discotècas e a la television. Engatgèt de coristas antilhadas: Maizie Williams, originària de l'illa de Montserrat, Sheyla Bonnick, cantaire jamaïcana, e un dansaire del nom de « Mike » (als primièrs temps).
En 1975, Sheila Bonnick foguèt remplaçada per Claudja Barry (qu'aviá succedit a Donna Summer dins la comèdia musicala Hair) e Mike per Bobby Farrell, dansaire exotic originari de l'illa d'Aruba. La caira jamaïcaina Marcia Barrett integrèt a son torn lo grop. En 1976, Liz Mitchell, ancian membre dels Humphries Singers, remplacèt Claudja Barry, demissionària, lassada de far pas que de la sincronizacion labiala.
La grop es ara constituit de Liz Mitchell, Maizie Williams, Marcia Barrett, e de Bobby Farrell.
S'oficialament Bobby Farrell es lo dansaire e cantaire del grop, la vòtz rocasuda es aquela de Frank Farian d'esperel, modificada per l'electronica e enregistrada sus banda magnetica. Quitament, Maizie Williams jamai cantèt de tota la seuna carrièra dins lo grop. Gaireben totas las cansons son cantadas per Liz Mitchell e Frank Farian, Marcia Barrett fasián los còrs, e qualques cansons en solo (coma Belfast).
L'imatge de Boney M., tres filhas prosternadas als pés d'un mèstre vodó pareissent un proxenet, sens dobte contribuiguèt al succès del grop, mas es subretot la qualitat de las melodiás e de las instrumentacions, fòçra obratjada, qu'explican lo trionf fenomenal qu'emportèt lo grp en Euròpa amb de titres Daddy Cool (1976), Sunny (1977) o Ma Baker (1977) coma la lors version del classic del reggae dels Melodians, Rivers of Babylon (1978), tresena melhora venta de discs 45 torns de tota l'istòria dels classaments britanics.
Aprèp Rasputin (1978) e una reprisa du Painter Man de The Creation (1979), lo grop coneguèt los seus darrièrs vams disco amb Hooray! Hooray! It's a Holi-Holiday! (1979), Gotta go Home (1979) e El Lute (1979).
L'an 1980 es pro calma amb la sortida de quatre cançons: Bahama Mama, My friend Jack, Children of paradise e Felicidad.
Seguèt una virada en Africa e l'enregistrament de l'album Boonoonoonoos que pareguèt a l'automne de 1981.
En 1982, Bobby Farrell quitèt lo grop e foguèt remplaçat per Reggie Tsiboe, fins al son retorn dins lo grop en 1984.
Las sortidas comercialas venguèron mais rares e l'album Ten thousand lightyears sortiguèt qu'en 1984. Lo grop encontra mens lo vam que coneguèt dins los ans disco.
En 1985, Boney M. sortiguèt son darrièr album Eye dance que foguèt escac comercial e aprèp un espectacle celebrant lo lors 10 ans de carrièra e la sortida d'una recopilacion, los membres del grop se separèron en 1986.
En 1989, alara que Liz, Marcia, Maizie e Bobby son totes espandits epl monde, lo grop original se tornèt formar e trionfèt encara en Euròpa amb un « Megamix » seguit del « Summer Megamix »: s'agís d'un recopilacion de totes los vams dins una novèla version. La mòda dels « Megamix » foguèt alara lançada e fòrça artistas s'i ensagèron. Foguèt lo darrièr còp que los quatre membres oficials de Boney M. foguèron sua scèna ensemble.
De 2006 a 2010, cada membre original del grop se produguèt amb sa pròpria formacion jos nom de « Boney M. »
Bobby Farrell moriguèt d'una malautiá cardiaca[1] lo 30 de decembre de 2010 a l'adat de 61 ans dons una ostelariá de Sant Petersborg (meteis jorn e luòc que Raspotin, eponim de lor vam mai grand)[2] alara que lo grop èra en virada en Russia.
Discografiá[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)« Le chanteur de Boney M a succombé à une maladie cardiaque, selon les enquêteurs », tempsreel.nouvelobs.com, le 5 janvier 2011.
- ↑ (fr)« Le chanteur de Boney M est mort », 7sur7.be, lo 30 de decembre de 2010.


text:
Empèri Navèth egipcian
L'Empèri Navèth egipcian qu'ei un deus peròdes los mei rics de l'istòri de l'Egipte anciana. Que s'obreish dab l'expulsion de l'envadidor Icsòs (qui clava lo Segond periòde intemediari) qui deishè totun la soa tecnologia guerrièra e qu'introdusí los chivaus. Durant aqueth periòde qui s'esten de -1500 dinc a -1000 las dinastias XVIIIau, XIXau que's succedín en bèth portar mantuns deus reis los mei famós de l'istòria egipciana ; qu'ei en ehèit durant l'Empèri Navèth qui regnèn Hatshepsot (considerada la purmèra hemna cap d'Estat de l'Istòria), Totmòsis III, Akhenaton (espòs de la famosa Nefertiti, pair de Totankhamòn e fondator d'ua navèra religion a l'origina de l'epopea Amaniana) e lo poderòs Ramses II.
Personatges: Hatshepsot, Djehotimes III (Totmòsis en grèc), Akhenaton, Nefertiti, Totankhamòn, Horemheb, Ramses II,
Dinastias: XVIIIau, XIXau, XXau
Honts istoricas:
Monuments: Temple d'Abo Simbel, Vath deus Reis, Tomba de Totankhamòn,


text:
Lo concors es dubèrt en totei lei publics (escolars, estudiants, adultes), en totei lei formas
d’escritura (novèlas, còntes, poèmas, umor, letras, bandas dessenhadas), en totei lei grafias.
La data limita de mandadís per lo concors venent es lo 1er d’abriu de 2019.
Lei tèxtes son a adreiçar per mel a : marnaudmesclum@orange.fr
Ensenhaires, pensatz de faire concórrer vòstrei escolans novèus, e brave mond parlatz
ne’n a vòstrei conoissents qu’es totjorn una bèla causa de faire resclantir la lenga nòstra.


text:
Dimars, 16 de setembre de 2014, 03h00 Espòrt
Los Dracs en costum de gala
Dissabte, los Dracs jogavan a Brutus lor darrièra partida a domicili de la sason. Aprèp la desfaita de Widnes a Salford, sabián qu’acabarián a la setena plaça. Castleford veniá quèrre la primièra plaça al classament. Los primièrs temps vegèron un afrontament solide e ferme dels dos paquets d’avants. Mas a la mièja ora, lo centre Duport trauquèt la muralha defensiva anglesa, trapèt Escarré a nautor e l’arrièr anava puntar lo primièr ensag de la partida. Repicava a la còrna amb un ensag de funambul: just lo cap dels dets per pausar la pauma sus la linha al pè de la bandieroneta de canton amb tot lo còs en suspension fòraterrenc. 10-0 pels Dracs a la pausa.
Tre la represa, los catalans remontavan lo terrenc sus 80 mètres aprèp una intercepcion e Zeb Taia acabava l’òbra per un novèl ensag. Los Tigres metián a profièit una pèrda de bala catalana per marcar, mas Henderson e Eliot “Capblanc” Whitehead marcavan dos ensages plens de determinacion per signar un 28-6 saludat pels 10 000 espectators presents.
E ara, plaça a las pelhòfas: direccion Leeds aqueste dissabte; Leeds ont, per l’ora, los Dracs ganhèron pas jamai, mas tot acaba per arribar un jorn o l’autre! Los Dracs an tornat trapar un èime collectiu, una solidaritat e un plaser de jogar que seriá domatge d’arrestar tre aqueste primièr torn. Per sa part, Warrington reçauprà Widnes. Los perdents d’aquestas partidas n’auràn acabat de la sason.
Dins lo naut del tablèu, ont los venceires seràn en mièja finala e los perdents en barratge, Wigan reçauprà Huddersfield aqueste dijòus, puèi, divendres, lo primièr Saint Helens esperarà Castleford.
Los Pols un pauc desplumats
En Austràlia, èra ja lo primièr torn de las pelhòfas del campionat NRL. La sason es acabada per Melbourne batut per Canterbury 28-4 e pels Broncos de Brisbane despassats pel Queensland del Nòrd 33-20. Dins lo naut del tablèu, los Lapinons s’impausèron aisidament fàcia a Manly 40-24. Los Pols, ont Casty manquèt de gaire de marcar un ensag decisiu, pensavan d’aver fait l’indispensable en menant 18-12 a quauquas minutas del tèrme. En volguent assegurar una sortida de la pauma en tòca, l’arrièr dels Roosters se faguèt panar jol nas lo balon remandat per un jogaire de Penrith sus la pelena: ensag de las Pantèras, transformacion e un tombat a la còrna! Victòria sul fial de Penrith: 19-18. Los Pols son bons per un barratge contra lo Queensland del Nòrd mentre que Manly reçauprà Canterbury.
Bèla entama del campionat d’Elèit
D’aquel temps, lo campionat d’Elèit tornava prene en çò nòstre. Dissabte, es amb una esquipa jove, que los “estrangièrs” son pas encara de retorn, que lo campion tolzan recebiá Limós. Los audencs menavan 12-4 a la pausa abans de plegar 28-18. Vilanuèva demorava mèstra sus sa pelena fàcia a Avinhon: 24-12. Dimenge, partida sarrada a Lesinhan entre l’FCL e los Dragonets. Cada esquipa marquèt dos ensages mas, pels Verds e Blancs locals, Benausse ajustèt las doas transformacions e una penalitat: 14-8 pels lesinhaneses.
A Palau, Carcassona prenguèt lèu fait la partida a son compte: 24-8 a la pausa e 36-20 al final amb la primièra plaça al classament en prima.
Al programa de la dimenjada qu’arriba: Carcassona-Tolosa dissabte (6 e mièja a Domèc); tres partidas dimenge: Avinhon-Palau, Dragonets-Vilanuèva e, a l’Agulha, lo primièr dèrbi audenc de la sason entre Limós e Lesinhan.
Alan Roch
Morgan Escarré Drac fins a 2018 :
http://www.lindependant.fr/2014/09/16/dragons-escare-prolonge-jusqu-en-2018,1930357.php


text:
Madonne-et-Lamerey
Madonne-et-Lamerey es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat per la Gitte, afluent del Madon. A format de caserius jouxtant Dompaire a l'èst.
La commune est traversée par la Gitte, affluent du Madon. Elle est formée de hameaux jouxtant Dompaire à l'est.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Madonne Èra antany çò cap de-luòc d'un ban compausat de Madonne, Lamerey, Naglaincourt, Craincourt e Chenimont. Aquel ban aperteniá al bailliage de Dompaire. Lo abbesse de Remiremont i exercissiá l'anautita, mièja e bassa justícia, #que partejava amb la madama sonrière e lo cancelièr de la siá glèisa. A l'esperital, la municipalitat dépendait de Laviéville - e uèi de Dompaire - perque li cal pas glèisa.
La municipalitat s'es constituida pauc après la Revolucion, jos la siá denominacion actuala.
Madonne était autrefois le chef-lieu d’un ban composé de Madonne, Lamerey, Naglaincourt, Craincourt et Chenimont. Ce ban appartenait au bailliage de Dompaire. L’abbesse de Remiremont y exerçait la haute, moyenne et basse justice, qu’elle partageait avec la dame sonrière et le chancelier de son église. Au spirituel, la commune dépendait de Laviéville - et aujourd’hui de Dompaire - car elle n’a pas d’église.
La commune s'est constituée peu après la Révolution, sous sa dénomination actuelle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Colandre
Colandre[1] (oficialament en francés Collandres) es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Colandre, en 1333, Calandre, en 1443, Colandres, en 1513, Collandrez, en 1608, Collandres, en 1663, Coulandres, en 1673, Collandre, en 1687 [2],[3],[4]. Lo nom es omonime, en francés, de Collandres-Quincarnon (Eure), atestat Chorlandis en 1035 e Dauzat interprèta lo segond coma vengut del latin cortem, « proprietat, ben » e del francés lande, « pialadís, landa » [mot d'origina gallesa] [5]. Se l'origina de Colandre es la meima, lo nom supausa una metatèsi (desplaçament de -r-). N'es aital amb una autra explicacion, presentada coma una suposicion per l'autor, la de Xavier Delamarre, pels dos Col(l)andre(s) : coro-landa, ame'l sens de « terrenhs claus » [6]. Lo passatge de *Corolanda a *Corlanda pausa pas de problèma, mas que i aja una metatèsi semblabla ( > *Colandra / Colandre), possibla mas sense necessitat fonetica (*Corlande es d'articulacion aisada), dins de luòcs tan distants, supausa l'influéncia grafica d'un sus l'autre, per l'intermediari d'un escriba o d'un foncionari. Ajustarem que las fòrmas pel vialatge auvernhàs son en -dre e pas en -dra, çò qu'es pas una vertadeira empacha. La prononciacion (notada a Apchon, limitròfe) es [ku'gɔndrə] [7](l'alteracion de -l- intervocalica e la barradura en [ɔ-] de a- quand precedís -n son regularas).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Riòm de las Montanhas, i demorèt.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 200
- ↑ Emile Amé, Dictionnaire Topographique du Cantal, 1897
- ↑ Site Aprogemere
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 200
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 125 e 340
- ↑ enquèsta Sivadon abrial 2018


text:
D'aqueu divendres 13 de julhet, avèm après ambe tristum la mòrt pendent la nuech d'una figura marselhesa, lo grand iniciaire de l'univèrs Manga-Comic de la vila, Gégé lo Chinès.
S'installèt primier plaça Carli, davant lo conservatòri, ambe d'autres libraris corredís, puei au restaurant la Passerelle, a l'estanci, çò que ne'n fasiá una botiga atipica...
Faguèt puei Sant Miqueu
mai bas sus la carrièra, en fàcia dau Licèu Thiers. Lei locaus novèus mai grands e mai confortables venguèron la librariá BD Store. A l'epòca onte lei bendas dessenhadas, autras que francesas, èran una “curiositat” e sei legeires de gents “estranhs”, foguèt un primadier. Inspirèt, inicièt e formèt mai d'una generacion de bedefiles de Provença e d'autras part, e mai encara... Es plorat a l'ora d'ara mai son ceucle d'amics prometon de tornar prendre en man la librariá
. Coma diriá lo Comís dei Comics, lòngamai e legissètz de lònga...
Un siti es lançat per la crompadura d'una corona e la transicion de la librariá


text: Lei guèrras de l'òpi son un ensems de dos conflictes (1839-1842 e 1856-1860) entre l'Empèri Qing e lo Reiaume Unit, sostengut per França e d'autrei poissanças occidentalas dins lo corrent de la segonda guèrra. Foguèron entraïnadas per la volontat britanica de durbir per fòrça l'Empèri Chinés au comèrci internacionau dominat per leis Europèus. S'acabèron per de desfachas chinesas e Pequin deguèt per la seguida acceptar de signar una tièra de tractats inegaus que donèron d'avantatges comerciaus, politics e territòriaus importants ai marchands europèus sus son territòri.


text:
Empèri Carolingian
L'Empèri Carolingian es un estat europèu de la premiera mitat de l'Edat Mejana. Se formèt a partir dau reiaume franc dirigit per la dinastia dei Merovingians. D'efèct, pendent lo sègle VIII, aquelei darriers perdiguèron pauc a pauc lo poder au profiech de l'aristocràcia, au premier reng dei quaus la familha dei Carolingians que prenguèt pauc a pauc la direccion dau reiaume. A partir de la batalha de Peitius (732), son cap, Carles Martèl, ne'n venguèt lo cap vertadier. Pasmens, èra pas encara pron poderós per se proclamar rèi. Pasmens, son influéncia contunièt d'afeblir lo prestigi reaiu e son fiu Pepin poguèt rebutar lei Merovingians en 751. A sa mòrt, Carlesmanhe aprofichèt la mòrt rapidà de son fraire per unificar lo territòri franc. En 800, foguèt sacrat Emperaire per lo papa. L'Empèri subrevisquèt durant la rèine de son successor Loís Ièr. Pasmens, a sa mòrt en 843, foguèt devesit entre sei tres eiretiers segon la costuma franca per formar la Francia Occidentala que serà a l'origina de França, la Francia Mediana e la Francia Orientala que serà a l'origina dau Sant Empèri Roman Germanic.


text:
17/09/2018
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que la convidada de l'emission dau diumenc 23 de setembre 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Benedicta Bonnet, escrivana poetessa lemosina que parlara de l'ensemble de son òbra.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
Les commentaires sont fermés.


text:
A Castèlmaure, los òmes an cambiat. Lo cambi s’amodèt dins los primièrs ans 80. Jol govèrn de Patrick de Marien, lo president, e de Bernard Pueyo, lo director, los 70 aderents de la vièlha copé
del vilatge comencèron primièr de s’interrogar sus sas vinhas : quines terradors ? quin socam ? Aital la màger part del vinhairés foguèt renovelada, se remplacèron d’unes carinhans mal adaptat que i aguèt per de siracs, de granaches e mai recentament per de morvedres. Puèi, totjorn la lucha e l’amor, un bèl plantièr foguèt creat en 1993, al còr del maquís, suls esquistes – çò que permetèt sul pacte d’establir de cenchas d’arrèstafuòcs. Enfin, per que tot siá fach rigorosament, l’ensem dels tenements – unes 760 – foguèron inspectats e repertoriats informaticament. Per tant, a Castèlmaure, cada tenement es conegut individualament per un tecnician que s’avòda per tot son temps de trabalh a aquel prètzfach. Se tornèt aprene a podar, a laurar, a contrarotlar los rendements, a triar, a seleccionar, amb lo pensament de longa de respectar l’environament e la santat del consumeire. Ben segur, totes los rasims son vendemiats a man, dins de semalons, per tal d’aparar pel melhor lo fruch e los aròmas. I a pas de plaça per la maquina de vendemiar, mostre ciclopoïde, dins la Val del Paradís.>>> (3)


text:
Dimars, 26 d'abril de 2016, 03h00 Espòrt
Imatge: Lo public, dreit, saludèt longament la rintrada sus la pelena de Tomàs Bòsc per sa 200a partida de Superliga amb los Dragons
Dins mai d’una partida de la dimenjada, calguèt esperar los darrièrs moments per saupre cossí virariá l’afar. Pròva de mai que l’espòrt es pas una sciéncia justa mas un movement perpetual e de mal contrarotlar.
E de sèt, dins la dolor, pels Dragons
Tomàs Bòsc dintrèt solet sus la pelena e foguèt saludat per 10 000 espectatrors dreits: anava jogar sa 200a partida de Superliga amb “els Dragons”.
Mas los Diables de Salford li daissèron gaire lo temps d’apreciar lo moment. Del banc (ont comencèt la partida), vegèt los Roges marcar tre la 5a minuta a la recuperacion d’un còp de pè a seguir. Aürosament, Inu, que se nafrèt al genolh sus la segonda traucada, metiá sus orbita Broughton puèi Escarré. Los Diables avián causit d’escartar al pus mai la palma. E se Duport marcava a la 35a minuta, los angleses èran encara al contcate a la pausa: 16-14 pels catalans.
Los angleses prenián l’avantage a la 49a minuta, mas los catalans encadenavan tres ensages: Myler (51a), Broughton (55a) e Myler tornar (58a). Richards ne transformava dos e ajustava una penalitat: 34-20 pels Sang e Aur. Los Diables tornèron sortir de la boita per passar un còp sus l’ala dreita, l’autre sus l’ala esquèrra. Demoravan 12 minutas de jòc e l’avança catalana aviá fondut coma la nèu sul Canigó: 34-32. Mas, aprèp una carga elefantesca de Mason, Richards se jogava de la defensa diabolica e Tomàs Bòsc passava la transformacion qu’assegurava la victòria catalana, refortida per una darrièra penalitat de Richards: 42-32. Qu’aquela victòria (setena de la tièra) es estada complicada d’obténer! E tre divendres, “els Dragons” seràn cò d’Hull FC que lor i faguèt plan de misèrias a Brutus per la partida anar. Aqueste dimenge, Hull FC ganhèt a Wakefield: 46-28.
En cap de classament, los Dragons son encara a egalitat de punts amb Warrington (venceire 48-16 a Widnes, que marca lo pas) e de Wigan que se deguèt emplegar per batre Huddersfield: 26-19. Las doas formacions se rescontraràn dijòus a Warrington. Leeds contunha de manjar son pan negre: desfaita d’un res 38-34 a St Helens. Hull KR sortís de l’espirala de la desfaita del costat de Castleford e fa pas las causas a mièjas: 58-16.
En rota pels quarts!
N’èrem als barratges del campionat d’Elèit marcats per las victòrias de las formacions catalanas: Sant Estève-XIII Catalan bat Vilanuèva 44-16 e Palau arrèsta la sason d’Albi: 30-10.
Los quarts de dimenge veiràn doncas las partidas Lesinhan-Palau e Avinhon-Dragonets.
La Cup que ven
En oiten de Cup, lo 6 de mai, los catalans anaràn cò de Batley (formacion del Championship) mentre que, lo dimenge 8 de mai, Tolosa se mesurarà en Anglatèrra a una formacion de Superliga: los Gats Fèrs de Wakefield.
Aqueste dimenge, en Championship, Tolosa a obtengut l’egalitat a Rochdale 28-28. Dissabte, recebràn Oxford a Blanhac (6 e mièja del vèspre).
Impressions anglesas
Aquí la cronica occitana pareguda dins lo numèro de mai de XIII Magazine:
“En febrièr, anèri en Anglatèrra seguir los 3 rescontres entre formacions anglesas e australianas. Vaquí a la lèsta unas impressions del viatge:
Krisnan Inu : sason acabada (nafrat als ligaments crosats del ginolh).
De fait, los quarts d'Elèit-1 se jogaràn dissabte de vèspre a Avinhon (retrasmés en estriming per la FFR13) e Lesinhan.


text:
Lo 9 de julhet de 2018 se tenguèt a l’Ostal de Region de Clarmont d’Auvèrnhe una amassada per la lenga. Lo Congrés permanent de la lenga occitana que participava a l'eveniment comunica :
Amassada per la lenga e la cultura occitanas
en Auvèrnhe-Ròse-Alps
Lo 9 de julhet a l’Ostal de Region de Clarmont d’Auvèrnhe se faguèt l’Amassada per la lenga e la cultura occitanas en Auvèrnhe-Ròse-Alps ont s’acampèron mai de 50 personas representantas de las associacions e institucions occitanas e de la region.
La jornada se dubriguèt amb una vidèo d’acuèlh de Laurent Wauquiez, president de la Region, que declarèt qu’Auvèrnhe-Ròse-Alps èra « una granda region d’Occitània » e que la lenga i èra enrasigada en tot estant « extraordinàriament modèrna ». Anoncièt tanben un programa d’accions a venir, amb de convencions, per desvolopar la lenga dins la region.
Seguiguèron las intervencions de François Duval (director de la Cultura de la Region) e de Gilabèrt Mercadièr (president del Congrès).
Se passèt puèi d'extraches de dos filmes per far plan veire l'importància e la valor de la transmission per l'ensenhament bilingüe.
Bernat Giacomo (CFPO Auvèrnhe) presentèt un panorama complet dels actors e de las realizacions mèstras en region, seguit per las intervencions de Desdièr Huguet (ensenhament public), Marie Barret (federacion regionala Calandreta), Thierry Bousseau (agéncia Sirventés), Jean Roux (IEO), Jean-Baptiste Martin (edicions EMCC), Mickaël Neyrolles (IEO Ròse-alps), Jean-Pierre Bonnet (Universitat de Clarmont).
Lo vèspre se trabalhèt en taulas redondas – ensenhament e transmission, accion culturala e creacion artistica, edicion e difusion, socializacion e mèdias. Los raportaires presentèron per cada talhièr de proposicions d’objectius e d’indicators d’evaluacion. Se publicarà aquestas setmanas un document de sintèsi d'aquela amassada.
Enfin Martine Guibert, vicepresidenta de la Region, clavèt la jornada. Los participants e los representants de la Region s’acordèron sus la qualitat dels escambis e prepausèron que l’Amassada siá annadièra. Aquel 9 de julhet, que permetèt als actors de la cultura occitana d'escambiar entre eles e amb la Region, es doncas una data importanta per la cultura e la lenga dins lo Nòrd e l’Èst d’Occitània !
Lo Congrés permanent de la lenga occitana
*
Intervencion vidèo de Laurent Wauquiez abans l'eveniment ont, tot en saludant los convidats, afirma l'identitat, per part, occitana de la region que presida, e sa volontat d'ajudar al desvolopament de la lenga.


text:
Bielorús
Lo bielorús (en bielorús: бeлapyckaя MoBa, BGN/PCGN: byelaruskaya mova, Scientific: belaruskaja mova, Łacinka: biełaruskaja mova) es una lenga eslava parlada en Bielorussia amb l'estatut de lenga oficiala e es parlada tanben dins qualques regions de Polonha.
Los locutors son estimats a 7 milions de personas (sèt milions en Bielorussia, mièg milion en Russia, aperaquí 200 000 en Polonha e benlèu 150 000 en Ucraïna). La lenga mòstra de caracteristicas de transicion entre l'ucraïnés e lo polonés, amb de fòrtas influéncias del lituanian. Se devesís en quatre dialèctes: Nordest (a Polack, Viciebsk i Mahilou), Sudoest (Hrodnia, Baranovychi, Slutsk i Mozyr), Zabludov o central, qu'es emplegat coma basa de la lenga literària, e polesia.


text:
lundi 9 mai 2011
MAIADA VENDARGUES 2011
Musica occitana a bailejar
9èna edicion
DISSABTE 21 DE MAI 2011
Sala Armingué II
De 5° e mieja cap a 7° del ser: Talhièr de danças tradicionalas a gratis amb los musicaires convidats amb animators.
Plan L. OLIVIER (al prèp del centre escolari Las Garrigas)
7° cap a 8° del ser: Dobertura del empont e aperitiu musical amb LA MASCA (30)
8° cap a 9° del ser: Concert de GENEPI (65).
Debuta del repais pres d’amassa (per 12€, de reservar !)
9° del ser cap a 1° del matin: Balèti tradicional amb los grops:
BOLEGAM TOTIS (34) + LA MASCA
LA TALVERA
Entre tradicion e modernitat, per dançar o per escotar, la Maiada convida aquest’an una còla de musicaires de Bigòrra, GENEPI. Venètz descobrir dins un encastre convivial e un ambient familial lor repertòri fach de cançons festivas tradicionalas e de creacion..
LA MASCA nos ven de las Cevenas e prepausarà musicas de carrièras e de fèstas.
BOLEGAM TOTIS recampa de musicaires amators del ròde e farà balèti sus
d’ers tradicionals arrangats e de compausicions.
Enfin LA TALVERA botarà lo fuòc dins la nuòch de la Maiada amb un balèti
plen d’estrambòrd. Un espectacle de musica vivanta facha d’una mescla dels genres,
une grande mescladissa festiva per la jòia de totes !
Vous esperam nombroses per far d’aquela serada primaverala una vertadièra fèsta
de la musica e de la dança occitana. Venètz faire la bambòcha aqueste 21 de Mai !
Beure e mangiscla sus plaça
ENTRESENHAS et per SE MARCAR : 06.73.14.67.13 o 04.67.07.90.45
La newsletter sus http://cercleocvendargues.over-blog.com/
En cas de marrit temps, la serada seriá desplaçada dins
la sala ARMINGUE II Avenguda de la gara.
mercredi 20 avril 2011
Rythm'Occitan lei 6, 7 e 8 de mai en Aramon
Divendres 6 de mai
22o00 concèrt de Mauresca
Dissabte 7 de mai
20o30 - 21o : Concèrt de Jean-Bernard PLANTEVIN
21o15 :Balèti animat per Jean-Bernard PLANTEVIN
Tot lo programa aqui
mardi 15 mars 2011
L'estanquet
Esprovam una granda jòia e coneissèm un moment de bonur quand anam beure un còp a l’estanquet ambe lei colègas. Foguèt lo cas aqueste dijòus 10 de febrier au teatre La Vista, Teatre de la Mediterranèa a Montpelhier per leis espectators privilegiats de la darrièira pèça de la Rampe TIO. Aquestei privilegiats èran leis estudiants d’occitan de la Facultat Pau Valèri de Montpelhier e lei collegians de quatrena e tresena dau Collègi calandreta Leon Còrdas de Grabels.
L’Estanquet es cinc peçòtas a l’entorn d’una construccion de fusta, coma una palhòta que se pòt desplaçar per poder jogar la pèça d’empertot : dins lei carrièras, dins de festenaus, sus la plaja, ...
Es Claudi Alranq que metèt en scena aquelei peçòtas jogadas en occitan e sus-titoladas en francés. Nascut en 1947 a Pesenàs, Claudi Alranq es comedian, autor dramatic, meteire en scèna, contaire, cercaire dins lo domeni de l’etno-scenologia e enfin, fondator dau Teatre de la Carrièra qu’a prigondament marcat aquelei trentas darrièras annadas lo teatre en generau e particularament lo teatre en occitan. La primièra pèça, apelada « Sant Martin » es inspirada d’un fablèu de l’Atge Mejan. Puèi, « Las plamas de Banador » e « Lo somnambul » vènon afortir l'ambient comic de la tantossada. « Sopa de Morres », una comèdia de mors, jòga ambe la societat actuala, la societat de consum. Enfin, per acabar l'espectacle joiós, la darrièra pèça, nomada « L'anguiala », encanta l'auditòri ambe una cançon tradicionala. En resumit, “un moment de rire dins un ambient de brava convivialitat!” Podèm felicitar la còla dei comedians : Isabèl Francés, Veronica Valèri, Joan-Loís Blenet, Brunon Cecilhon e Renat Frenandez, sens doblidar Sergio Perera, lo tecnician que joguèt dins la darrièra pèça e que faguèt un trabalh de qualitat dins l'ombra dei projectors.
Es un espectacle de veire, per totei leis amators de rire, que comprengan l'occitan o pas!
vendredi 25 février 2011
La Carreta Ramada
La carreta ramada es una carreta decorada de vegetaus qu’es tirada per de chivaus de tira a l’ocasion dei fèstas de vilatge. Es un vertadier saupre-faire, perque se fai córrer lei chivaus lèu-lèu en negociant lei tornants. Aquesta carreta ramada rend omenatge ais recòltas agricòlas de chasque vilatge
Lei carretas ramadas son dedicadas a Sant Alòi, Sant Ròc et Sant Joan.
A l’origina, se tractava, solament per Sant Alòi, d’un exercici d’abiletat per lei carretiers pendent una fèsta de vilatge ambe una presentacion dei bèstias de lauratge. Èra donc l’occasion per lei grands proprietaris de mostrar sa riquesa.
Sant Alòi, ministre dei finanças dau rèi Dagòbert, èra lemosin. Èra lo patron deis argentiers e de totei lei trabalhaires dau metau. Es donc lo patron dei manescaus puèi venguèt protector dei chivaus de lauratge e, en Provença, venguèt tanben patron dei mainatgiers.
Aquesta fèsta es pas d’origina religiosa puei que l’expression “faire Sant Alòi” vòu dire faire chafaret, s’enebriar e mai batre sa femna.
D’aprèp Frederic Mistral, lo promier nom de la fèsta de la carreta ramada seriá carreta de Sant Alòi :
« Sant-Aloi, en Prouvènço, es, coume lou sabès, la fèsto di meinagié. Pèr touto la
Prouvènço, aquéu jour, li curat benesisson li bèsti, ase, miòu e chivau. E li gènt, au
bestiàri, fan tasta lou pan signa, aquéu bon pan signa, perfuma ‘mé d’anisse e daureja
‘mé d’iòu, qu’apellon tourtihado. Mai, dins nòsti païs, aquéu jour, se fai courre la
Carreto Ramado, un càrri de verduro atala de quaranto o de cinquanto bèsti,
encaparraçounado coume au tèms di tourné, garnido de soubarbo, de caberto broudado,
de plumet, de mirau, emé de luno de letoun! E s’encanto lou fouit, valènt-à-dire qu’à
l’encant meton publicamen la digneta de Priéu […]Pièi, la proucessioun facho, la Carreto, empourtado pèr li cinquanto miòu o miolo,
zóu! vague de rounfla dins un revoulunas de póusso, emé li jouìni ràfi que lampon,
arderous, au coustat de si bèsti, en cors de camiso tóuti, lou bounet sus l’auriho, i pèd li
soulié prim e la taiolo is anco. »
Memòri e Raconte
Existissiá tanben la carreta de Narbona (especiala dedicàda a Joan-Luc) que passava dins lei carrièras dei vilatges en fèsta, au sud dau departament d’Aude, ambe una carreta decorada tirada per cinquanta muòus.
Lei chivaus son arnescats a la mòda sarrasina, es a dire que lei bridas e lei grands colanas dei chivaus son decorats ambe de miraus, de flòcs de lana de totei lei colors, de cascavèus, de campanetas,... Èra a l’encòp per alunchar lei moscas mai tanben lei marrits esperits... Aquestei garniments an per origina l’épòca onte lei Sarrasins envaïguèron Provènça.
Una expression demòra a respèct de la beutat dei colanas e dei bridas dei chivaus, quand una femna es vestida ambe ostentacion se ditz “ sembla un davant de Sant Alòi” en referéncia au promier chivau que tira la carreta, qu’es lo mai bèu e lo mai decorat.
Ara, lei chivaus apartènon a deis afeccionats de mai d’un vilatge, que son regropats dins una federacion e que participan a chasca manifestacion.
Aquò se passa dau mes de junh au mes de septembre dins lei vilatges entre Ròse, Aupilhas e Durença, coma per exemples : Malhana, Graveson, Barbentana, Maussana, Sant Estève dau Grés, Sant Romieg de Provença, Bolbon, Nòvas, Palud de Nòvas, Auriòu, Ròcavaire, …
Lo recòrd dau monde d’atalada es detengut per l’associacion de chivau de tira de Castèu-Rainard ambe dos-cent-cinc chivaus. Lo recòrd foguèt batut a l’occasion dei 20 ans d’aniversari de l’associacion.
L'atalada pòt arribar lèu-lèu dins lo vilatge e fau faire mèfi de pas se trobar au mitan!!!
Vaquí doas vidèas per veire un pauc coma se passa :
mardi 22 février 2011
Lei begudas
« Uèi, lo tèma de l’emission es… »
E òc, avèm l’astre de poder faire una emission de radiò un còp per mes ambe lo Ben-Ben que s’ocupa de nautres “leis estudiants de segonda annada d’occitan de la Fac Pau Valèri!”.
E tot aquò gràcia a la Melania :)
Nòstra emission sus lei begudas passarà dimècres 23 de febrier a tres oras e mièja la tantossada, es a dire deman!!!
Per lei qu’auràn pas lo temps de nos escotar, vau vos presentar una seria de libres que tròbe ben per faire vostrei begudas vòstras!
Bòn, lei libres son en francés mai degun es perfiech...
Es la colleccion « Petits Bonheurs Maison » de Marie-Françoise Delarozière et Chantal James ais edicion Edisud.
Ieu n’ai tres, enfin ma maire n'a tres... :
Chasque exemplar es un libre polit e sembla a un quaièrn vòstre de per sei dessenhs e sa grafia d’estile manescrich.
Vau vos balhar la recèpta qu'ai causida per vautres, per que òc,
"Avèm tastat per vautres!"
Dins Plasers sens alcòl, vos ai trobat un cocktail "lendeman de fèsta" que nos ven de Martinica. Aquò se beu au revelh, de segur :
- Una dòsi de jus de manga
- Una dòsi de jus de carròta
- Una dòsi de jus d’arange
Fau bolegar tot aquò e m'o saupretz a dire... A ben lèu :)
Aprenem l'occitan
Ara, n’i a pron ambe lei buòus, alara vau vos presentar la campanha Aprenem l’occitan qu’es una campanha per la lenga occitana, una campanha de promocion dei cors d’occitan.
La campanha foguèt creada per tres assossiacions :
- Institut d’Estudis Occitans IEO
- Centre de Formacion Professionala Occitan CFPO
- Escòla Occitana d’Estiu EOE – IEO 47
Mai d’un biais es prepausat per aprene l’occitan.
Per lei que trabalhan, i a lei cors dau ser.
Per lei que son de lònga sus l’ordenador, i a lei cors per internet.
Per lei que pòdon pas veire l’ordenador e que sabon pas de qu’es, i a la version anciana qu’es lei cors per corrier.
Per lei qu’an besonh de veire de monde e de s’amusar, prepausan d’estagis mai o mens lòngs pendent una dimenjada o en immersion e tanben d’estagis d’estiu.
En mai de la lenga es tanben l’escasença d’aprene la cultura occitana ambe de cants, de provèrbis, la literatura e l’istòria.
Coma ditz la campanha, es pas sonque per leis escolans, lei collegians, lei liceans o leis estudiants d’aprene una lenga. E mai se i a de vièlhs que tòrnan estudiants, n’i a que vòlon aprene l’occitan sens èstre obligats d’aprene de linguistica o d’occitan medievau. Es per aquò que tròbe interessant de poder aprene la lenga occitana per aqueste biais.
En mai d’aquò lei cors son per totei lei nivèus de lenga, de debutant fins a locutor avançat.
Çò qu’es interessant tanben es que lei cors son de'n pertot en Occitània :
- En Aquitània
- En Lengadòc-Rosselhon
- En Miègjorn Pirenèus
- En Nòrd Occitània
- En Provença Aups Còsta d’Azur
- A París (rai París es pas Occitània mai i a de cors donc... J ), Barcelona, dins lei Valadas d’Itàlia
La campanha Aprenem l’occitan creèt tanben lo labèl PARLESC.
Lo labèl PARLESC es una garantida minimala per l’aprenent; per saupre s’es un bòn cors o pas. Perque per aver lo labèl, fau emplenar de critèris. Es ben tanben per l’estructura perque li balha l’assegurança de la qualitat de son trabalh. Chasca cors pòt faire la demanda per obténer aqueste labèl. Per aquò i a lo quasèrn dei cargas qu’explica lo contengut dau labèl.
Per ne saupre mai sus lo quasèrn dei cargas, es aquí!
Per lei qu’an la canha de legir tot aquò vos ai fach un pichòt resumit :
A la gròssa per aver lo labèl fau
- Que i aja lo respèct de la legislacion per un cors.
- Que l’endrech onte se fai lo cors siague securisat e confòrm ambe d’estructuras per leis andicapats.
- Que leis aprenents siagan seguits e ben aculhits.
- Que l’estatut de chasque ensenhaire siague notat e respectat (que siague benevòu o salariat pagat).
- Que leis ensenhaires ajan de competéncias tant en occitan coma en pedagogia.
- Que lo cors siague de bona qualitat ambe la compreneson de chasque dialècte, l’escritura ambe la grafia classica normalisada, …
- Que lo professor faga son ròtle de pròf, es a dire pas tubar, pas beure de vin, èstre present a chasque còp, …
- E enfin que lo professor aja un bon comportament, que siague drech e corrècte, …
Donc, se lo cors pensa aver toteis aquelei critèris, pòt emplenar un dorsier de candidatura per obténer lo labèl.
De mai, l’estructura PARLESC organiza de formacions per permetre ais ensenhaires de completar sa coneissença, rescontrar e escambiar ambe d’autrei professors, ...
Vaquí, pense qu’ai pron fach la promocion d’Aprenem l’occitan donc vau m’arrestar!!!
(E òc parlar dei buòus, aquò me manca!! E perqué me manca? Per que a Sant Laurent, dei buòus, siam passionats!)
Inscription à : Articles (Atom)


text:
Une marque de fabrique pour les mises en scène de Katie Mitchell : embrasser toute la situation et sa complexité en multipliant les lieux de l'action, qui peuvent être aussi ceux de l'inconscient (photo XDR)
Katie Mitchell es ara acostumada dau Festivau d’Art Liric d’Ais, una vièlha conoissença, qué ! Written on Skin, de George Benjamin, en 2012 ; The House Taken Over de Vasco Mendonça en 2013; Alcina d’Haendel en 2015… Mai o mens chasque estiu regala son public d’aqueleis univèrs transparents, onte ce qu’es escondut ais actors vèn vesible au public.
D’ostaus onte chasca pèça se revèla tot d’un còp a l’ agach
, que fa veire l’accien e l’inconscient dei protagonistas, es son biais de far veire : mostrar d’un biais fluide la complexitat de la vida e deis èstres. Li ajonhe
bèn.
Amé lo Pelléas e Mélisande de Debussy-Maeterlinck, siam servits ! Mélisande (la Melusina dei legendas adaptada pèr lo començament dau siècle XX) a ges de passat, e sus aquela persona nòva, chasque òme pòu projectar son fantasme. La vòudrián coma aquò o coma aiçò… Ela saup qu’amar. E pèr son malur serà Pelléas, lo frairastre
de son òme.
Pèr l’anar-venir entre frema e fantasme de frema, Katie Mitchell nos fa veire una actritz, doble de Barbara Hannigan, la sopranò que juega lo ròtle de Mélisande. E per simbolisar lo sorn d’aquela situacien d’una frema au passat desconeissut, una viseta que davala ai cròtas de l’ostau bastarà.


text:
La longa nuèch, l'avèm dempuèi las quatre oras de la vesprada fins après uèch oras del matin. Los ostals se preparan per que lors abitants se sentiscan plan, per que se daissen anar, apasimats après una jornada de trabalh, d'estudi...
Cal metre de lum ont n'i a pas, cal metre de calor al còr de l'ivèrn. Per balhar a l'ambient un air confortable. Aquesta sensacion s'obten amb de fuòcs pichonets, controtlats per l'òme, qu'acompanhan la persona e son arma.
Aqueste concèpte se sona hyggelighed en lenga danesa. Benlèu nosautres latins, fasèm quicòm de semblable mas quand siam en bona companhia, maileu que solets. Nòstra arma s'exprimís melhor quand una autra l'estimula. Aicí, en Escandinàvia, cal far sortir los bons sentiments amb l'ajuda del fuòc, que fa lum tot a l'entorn e fa que l'arma se sentisca segura aquí defòra.
Se o volètz, passatz per mon ostalet, a Copenague, e begam una tassa de tè o de mate ensem. Soi plan segur que vos sentiretz fòrça a l'aise.


text:
Escotar la votz sexy de Florian Vernet dins una entrevista de La Setmana.
divendres, 3 de maig de 2013
Pas lo temps de bloguejar mas...
Preni lo temps de vos dire de legir lo darrièr Vernet Fin de Partida. (punt final)
Bon contunhi un pauc:
Es de Vernet dels bons.
Es a mitat camin entre Vidas e Engranatges qu'avètz totes legit e adorat, Jardindelasdelicias.com qu'avètz totes ensajat de legir e qu'avètz aimat sens pas res comprene e benlèu ben sens l'acabar solament e los policièrs agotats dempuèi l'an pebre mas que podètz trobar aquí (mercés Ciel d'òC!) e es de melhor comprene que las nòvas fantasticas de Miraus Escurs.
Fin de Partida son sièis nòvas, plan mai longas que las de Vidas e Engranatges e del còp, i sèm plan dedins, nos i installam. Un libre, es coma un radassièr, t'i installas dedins, t'i escambarlas, i siás ben. La nòva, es coma lo sèti del tren, es çò que cal de confortable mas t'i siás pas installat que te cal ja davalar sus tèrra. E ben Fin de Partida, çò que m'agradèt es que me poguèri installar dins d'unas nòvas longas. Èri pas dins la brevetat de Vidas e Engranatges (que m'agrada fòrça e que me'n servisssi cada jorn en classa!), ni dins l'umoràs dels policièrs (que ne soi fan fan fan), ni dins la complicatitud de Jardindelasdelicias.com ( que m'agrada fòrça, emai aguèsse pas comprés! Avoatz-o, sètz coma ieu, o sabi!), èri endacòm mai ont i a l'escritura de Vernet que m'agrada. Demorèri completament pegada al libre, son totas excellentas las nòvas amb una mencion especiala a Warpaint qu'es un policièr excellent de trenta paginas (e ben òc! es possible! Pas besonh de faire de librasses de 859 paginas! Fuck!), a Ragnarok perque Dieu apareis enfin e a la darrièra nòva per son estructura.
È, vos preveni, es negre. Es pas Joiós al país dels Potonorses. Mas es pas Bodon tanpauc, òu! Mas es negre. E me maini que me n'èri pas jamai trachada que l'escritura de Vernet es negra. Rai, dins Vidas e Engranatges, es pas sovent happy end, "mas rai"... o sentiguèri mai dins Fin de Partida. Oè, èra marcat dins lo títol me diretz. Poiriái dire de causas intelligentas sul títol, sul camin de l'òbra de l'autor o autre mas ai passat l'atge de faire de fichas de lectura e sèm pas dins Òc aquí, nimai al PENis Club. Doncas comandatz-lo, Fin de partida, legissètz-lo e fasètz-ne present als autres!
Legir l'article de la Setmana aquí dessús.
Escotar la votz sexy de Florian Vernet dins una entrevista de La Setmana.
Escotar la votz sexy de Florian Vernet dins una entrevista de La Setmana.
Presentacion sul sit de l'editor l'IEO Lengadòc
Presentacion sul sit de la FELCO
2 comentaris
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Divendres, 17.11.2017 03h00
Sovent dins los comentaris d’un article sul tèma de la lenga, mas pas solament, vesèm de legeires aportar de precisions tocant lor dialècte o sos-dialècte. Aquelas coneissenças son d’aur que nos cal documentar. Avèm d’òbras gramaticas, de libres de vocabulari, mas sul malhum Internet avèm un espaci en espèra d’aquel contengut. Vos parli aicí de l’enciclopèdia participativa Wikipèdia. I a de paginas ben garnidas pels dialèctes mas pels sos-dialèctes, i trobem de tot. D’articles dels bons coma çò del Tolosenc o del Montpelhierenc: estructurats, amb de referéncias, un lexic. E d’autres que tenen pas que doas frasas coma l’agenés qu’es mai descrich dins d’articles al subjècte d’autres sos-dialèctes.
Estant qu’òm pòt participar a l’escritura d’aquelas paginas, vos convidi a apondre vòstras coneissenças.
Podèm tanben soscar a l’elaboracion d’un modèl de pagina pels dialèctes e los dialèctes. S’avètz d’idèas d’informacions que volètz mostrar a man drecha d’una pagina, daissatz un comentari per explicar qualas informacions i podèm amassar per cada dialècte.
Vaquí la lista d’unes sos-dialèctes lengadocians per exemples:
#7 bah ..fai zo, non ?
Lo liam "Presentacion del vivaroaupenc del [archive] Naut Vivarés, dins lo caire d'Anonai" es pas bon
fau pichar sus www.bartavel.com, Lo siti sus l'occitan dau Vivarés-Naut !
#5 Mercé per ta responsa. M'èri pas exprimit coma cal. Parlavi de quicòm mai (de la causida de far mai d'articles dins Wikipèdia dins los diferents parlars occitans al luòc de la causida de l'occitan estandard qu'èra mai present al començament). Pr'aquò, es plan de far una pagina que pòsca presentar los diferents parlars e dialèctes de l'occitan.
Nicolau, ai pas ben comprés ton messatge.
L'article parla de documentar totas las diferéncias, per exemple se de monde vòl recuperar la lenga.
S'agís donc pas de de voler parlar en occitan general. Aprèp tocan lo biais d'escriure sus Wikipedia, te sabi pas dire. Ieu i escrivi en General.
Heu pensi que la règla es de mesclar pas las variantas sus la meteissa pagina.
Purmèra pagina, purmèr article, purmèra frasa : "La Guèrra de Cent Ans foguèt es un conflicte".
Que va estar hèra complicat tà l'occitan...
Questions: las paginas Wikipèdia en catalan, breton, basc, francés, ... son escrichas dins divèrsas variantas o pas ? Cal empachar a tota fòrça l'occitan estandard / larg / referéncial (causissètz) dins las paginas Wikipèdia o dins l'occitanisme en general ?
Se tot lo monde e pòden deishar articles, que va estar lo rambalh, non?
Mes se i a un polícia occitana entà avalorar las contribucions, que pausarà d'autas questions eticas e ideologicas. Que va estar complicat tà nosautes, que crèi... :(


text:
Dins sa revista à Toulouse d'abril/mai de 2017 la vila de Tolosa presentava, en occitan, una entrevista de Laëtitia Dutech sul projècte Passapòrt per l’òc. L'occasion de ne saupre un pauc mai sul la politica lingüistica de la vila.
L'article :
Gràcias al dispositiu de la Comuna « Passapòrts per l’art » l’associacion D’arts e d’Òc fa descubrir l’occitan dins las escòlas. Un trabalh en musica portat per Laëtitia Dutech, cantaira e percussionista.
L'entrevista de Laëtitia Dutech
Avètz pas que quatre sesilhas per faire trabalhar lo cant, la musica e una lenga als escolans. Cossí vos organizatz ?
Primièr, escotam una cançon e la fau repetir als enfants sens la revirar. Es un jòc d’imitacion, e an de bonas aurelhas : capitan de rotlar la r, fan las s empastadas coma los vièlhs de Roergue. Puèi reconeisson de mots quand reviram lo tèxt. Coma daissi lo supòrt sonòr al regent, tòrnan escotar la cançon mantun còp entre cada sesilha. Aprèp fasèm una iniciacion a la polifonia. Partissèm de la melodia originala e ajustam d’autras voses e de jòcs ritmics.
Cossí reagisson los enfants quand devon jogar amb la lenga occitana ?
Los enfants son ben mai dubèrts que çò que se poiriá pensar. Ja son contents de pas aver de trabalh escolar. E son curioses de tot. Per elis, cantar en occitan es una activitat coma una autra. Comenci per lor mostrar una vidèo de collectatge de la cançon. E rison pas que siá una persona vièlha que cante. Son d’enfants que son tant lenc [sic] de l’occitan qu’an pas de nocion de « vergonha » restacada a son emplec. E puèi interveni dins doas classas, l’una qu’es una seccion bilingua espanhòl e l’autra qu’es au Miralh, ont totis an d’autras lengas que se parlan a l’ostal. Tre la debuta lor demandi se elis tanben pòdon parlar quicòm mai que lo francés. Atal l’occitan lor permet de se valorizar.
Justament, quina plaça balhatz a la lenga dins las vòstras intervencions ?
A cada rescontre, barregi lo francès e l’occitan. E per los saludar o balhar las comandas en musica, lo fau sonque en òc. Los escolans aiman reperar, repetir las expressions qu’emplègui e veire que comprenon una lenga de mai. Per ieu es un plaser de lor portar aquela cultura qu’es lora. Son de Tolosans, es una part de lor patrimòni. Mas levat los calandrons o los que son en classa bilingua, los enfants i an pas accès.
*
Lo passapòrt per l’art. Qu'es aquò ?
Lo dispositiu « Passapòrt per l’art » (Passeport pour l’art), creat fa uèit ans, organiza lo rencontre dels escolans amb diferents domènis artistics o culturals. Aquò concernís la musica, mas tanben las sciéncias, lo patrimòni, los arts visuals e plastics...
Los talhièrs son menats per d’associacions o d’equipaments que respondon a un apèl a projèctes. Per çò que concernís la cultura occitana, lo Centre Occitan de las Musicas e Dansas Tradicionalas (COMDT) e l’associacion Les ateliers du Monde prepausan d’animacions a l’entorn del conte, de las danças o dels aucèls dins la musica tradicionala.


text:
Les Galejaires, la tropa de teatre de l' IEO d'Arièja
Le teatre es a solide un bon biais de far ausir, conèisser e aimar la lenga nòstra, tanben l'idéa nos es venguda de margar una pèça escrita per Alan VIDAL : "La gata de la Barona" e de la jogar pels vilatges que seriàn interessats.
Es tanben un biais per ensajar de far dintrar un chic de moneda dins las caissas de l'IEO que n'a plan besonh. Totis les actors de "la còla dels galejaires" son benevòls e amators.
Es de notar que la pèça es a l'encòp jos-titolada en francès e les que comprenon pas tot en occitan se pòdon gaitar la revirada de reiruèlh.
E l'Alan VIDAL se ten una autra pèça dins les quasèrns!


text:
Jade
Lo jade (chinés: 玉) es una pèira gemma fòrça dura e tenaça utilizada en ornementacion e en joielariá. Las diferentas varietats de jade essent utilizadas en Euròpa a l'epòca de la pèira polida (lo Neolitic) per la confeccion dels destrals. Los artistas chineses utilizan dempuèi longtemps aquesta pèira fina per realizar d'objèctes d'art pichons.
Somari
Tres jades[modificar | modificar la font]
Lo jade designa en realitat de minerals difererents podent aver una aparéncia e de proprietats pro semblablas: la jadeïta, la nefrita e lo cosmoclor. Los dos premièrs minerals èran pas diferencias per abans.
Es en 1863 qu'Alexis Damour descriu e nomena la jadeïta, après aver observat una varitat de jade que la composition se destriva radicalament d'aquesta d'una autra varietat qu'aviá estudiada en 1846 (la nefrita) e identificada coma apartenant a la familha de las tremolitas. Se destria ara:
- lo jade nefrita compausat subretot de nefrita, un silicat de calci e magnesi del grop dels anfibòls, pro commun;
- lo jade jadeïta compausat subretot de jadeïta, un silicat de sòdi e alumini del grop dels piroxèns, mai dur, mai dense, mai rare e considerat coma mai preciós.
Etimologia[modificar | modificar la font]
L'origia etimologica es espanhòla: los conquistadors dègle XV la nomena piedra de ijada - textuellement pèira pel clòt (iliac): que la cresença indiana, la fasiá passar per garrir las mals de rens e las colicas nefreticas mas tanben per alunhar los esperits marrits[1].
Los noms jada e nefrita son de mèsma origina: lapis nephriticus es l'équivalent latin de l'espanhòl piedra de ijada, es a dire pèira del flanc, en referéncia a son utilizacion pels pòbles mesoamericans per garrir diferents mals intèrnes, coma los problèmas nefretics.
Color[modificar | modificar la font]
- Lo jade es mai sovent d'un verd mai o mens intens.
- Lo jade blanc es lo jade pur.
- Lo jade verd conten de sals de cròm.
- Lo jade blau-verd conten de sals de cobalt.
- Lo jade negre conten de sals de titan.
- Lo jade ròse conten de sals de fèrre e de manganès.
Jaces[modificar | modificar la font]
S'escava uèi la nefrita en China, en Russia, en Nòca Zelanda e am Canadà. La jadeïta foguèt tanben utilizada al Guatemala pels Maias; deuriá venir de las tèrras nautas del país (Sierra de las Minas). Al Guatemala, lo geològ Jay Ridinger e son esposa Mary Lou qu'èra arqueològa, cerquèron dins la region d'Antigua, las broas del flevi Motagua. En 1974, i descobriguèron los ancians jaces qui foguèron escava a l'epòca precolombiana. Dins los jaces que son de nòu en expleitacion, s'i trapa de colors de jade anant del blanc al negre passant pel tradicional verd e tanbe de ròse fòrça rare. Lo jade blau-verd es nomenat « jade dels Olmecas », lo jade verd escur « jade dels Maias ».
Se'n trapa tanben al Cazacstan, e en Birmania ric en cosmoclor (jade imperial).
Existís de jaces de jadeïta dins los Alps occitans, près del mont Vísol. Descobèrts en 2003 per Pierre Pétrequin[2], los jaces alpins avián estat expleitats al neolitic per realizar de destrals de prestigi en pèira polida exportadas en granda quantitat dins tota l'Euròpa occidentala[3]. De destrals que lo material ven d'aquestes jaces doguèron trobats fins en Angletèrra[4],[5].
Jade fals[modificar | modificar la font]
L'antigorita, una serpentina es sovent utilizada, colorizada, per simular de jade alara qu'es fòrça mai correnta e mens cara que lo jade. L'autre rason essent que l'antigorita es fòça mens dura que lo jade e donc mai aisit de talhar[6].
En China[modificar | modificar la font]
Istorica[modificar | modificar la font]
Es, din l'estat actual de las conesseissenças (2012) , dins la cultura de Hongshan[7] (una cultura neolitica, v. 4700-2900 abans uèi) del nòrd-èst de la China (Hebei e de cada costats de cors superiors del Daling (大凌河) e del Xiliao (西遼河) al Liaoning e en Mongolia Interiora) e dins una mendre mesura dins la Cultura de Zhaobaogó que l'a precediguèt (v. 5000-4400) dins la mèsme region, qu'apareisson los primièrs objèctes de jade en China. Son donc de contemporanèus de las culturas : « pre-Yangshao » del periòde 5500-4500: culturas de Laoguantai a l'Oèst, e de las fasas finalas de las culturas Cishan-Peiligang a l'Èst. Lo primièr « apogèu » d'aqueste art se trapa dins la cultura de Liangzhu (v. 3300-2000 abant l'èra comuna, dins lo Dèlta del Yangzi Jiang), que multiplica la produccion e ne fa un usatge ceremonial sistematicament associat a l'emergéncia d'un grop social distincte, ont lo mòrt dispausant d'un prestigi d'aparéncia incontestable es literalament sebelit jol jade: un elèit pren atal una matèria associada a un trabalh dificil e lent, e ne fa sa marca distinctiva. Aquesta practica contunharà jos diferentas variantas pendent los millenaris seguents, e la pèira es sempre polida a mai o mens talhada de biais artistic demerarà ligat al prestigi dels reng social e de la beutat fins a l'epòca modèrna.
Simbolica[modificar | modificar la font]
Fa uèit mila ans los abitants de çò que venguèt la China d'uèi, pujats per de motivacions poderosas e un esperit creatiu segur, comencèron a polir mininosament aquestas pèiras finas fòrça duras per ne far d'ornaments que portavan sus los còrs. Mas aquesta accion fòrça complèxa e fòrça lenta, associada a las formas singularas que causissián de segur d'actes sens pas cap d'importança, veire de sens.
La China es lo país mai important dins la produccion, la fabricacion e l'utilizacion del jade [8]
Pendent la preïstòria de China, lo jade es vengut una pèrie preciosa cargada de proprietats magicas. Las legendas contribuiguèron a aqueste imatge d'elegéncia, de caractèr fòrme, d'aspècte de tranquillitat, de resèrva, de puretat e de vertut. Atal la legenda de Nuwa, la creatritz de l'umanitat, quand lo dòme del Cèl s'asclèt, Nuwa tapèt las ascladuras del cèl trissant ensemble cinc pèiras de colors diferentas. aquesta posca cobrissiá la tèrra pendent d'eons. Sus tèrra los esperits del cèl e de la Tèrra, los dieus dels rius, e lo mèl immortal on las flors e totas las plantas banhan, an pel primièr còp acampat l'esséncia de la vida, e un còp lo temps vengut, se manifestèt dins la douça esplendor de las pèrlas, l'incandescenta brilhança de las gemmas, las compaténcias de la complexitat e la plena magnificéncia. Après, le jade apareguèt al sen de l'umanitat. Lo signe chinés pòrte en el una goteta que sembla posada a costat del pilar que represente la Tèrra, aquesta gota es aquesta matèria preciosa que Nuwa espandiguèt sus tèrra: le quite jade[9]. Mas los chineses valorizan la beutat del jade per manifestar lors desirs per una melhora qualitat de vida. Atal la legende de Pangu, a l'escasença del primièr uman mòrt son buf venguèt vents e nívols, sa carn venguèt tèrra, e sos òsses de pèrlas e de jade. Le jade tanben venguèt pèira de bonastre, creada amb la proprietat magica d'alunhar lo mal.
Dins la simbolica chinesa, lo jade èra una pèira en relacion amb l'emperaire, simbòl d'un poder absolut. L'emperaire deviá portar un scèptre de jade (Ruyi) pendent las grandas ceremonias. Los cinc rengs de princes recevián cadun una tauleta de jade d'un tipe particular.
- Lo primièr reng receviá una tauleta oblonga amb doas colomnas gravadas.
- Lo segond reng receviá una tauleta oblonga ont figurava un òme de pè, de còrs drech.
- Lo tresen reng receviá una tauleta oblonga on èra presentat un òme corb.
- Lo quatren rang receviá una tauleta anulara ont figurava de milh.
- Lo cinquèn reng receviá una tauleta anulara gravada de fuèlhas de jonc.
Cada annada, los princes anèron en audiéncia debans l’emperaire e tornavan lors tauletas qu'èran alara comparadas amb los modèls servats al palai. Se tot èra parelh las tauletas lor èran retornadas. Lo simple fach que l’emperaire volguesse pas tornar una tauleta signifiacava la destitucion del prince. Los enviats de l’emperaire e los ambassadors possedavan, eles, de mièg tauletas trencadas dins la longor e qu'embedoas devián perfièchament correspondre. Possedir un jade, en China, es donc, d'un biais, poder pretendre a una dignitat imperiala.
Mai, se plaçava dins la boca dels defunts una cigala de jade, simbòl de la vida eternala e de la resurreccion dins l'al delà. Los nòus orificis del còrs tampats per d'aur e de pèira de jade qu'apararián de la putrefaccion. En China, lo jade es tanben assimilat al semen del dragon[10].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ {{{2}}},
- ↑ (en) « 14 », dans Neil MacGregor, Une histoire du monde en 100 objets [« A History of the World in 100 Objects »], Penguin Books, , 608 p. (ISBN 9781846144134), p. 85-89
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant
- ↑ [[#Atlas_RoMi|]].
- ↑ Gu Fang and Li Hongjuan 2013, p. 43.
- ↑ Gu Fang and Li Hongjuan 2013, p. 12: le professeur Gu Fang (Institute of Archaeology Chinese Academy of Social Sciences, établi en 1950 à la suite de l'Academia Sinica. Situé à Pékin il constitue un "département" de http://bic.cass.cn/english/infoShow/Arcitle_Show_Cass.asp?BigClassID=1&Title=CASS] la Chinese Academy of Social Sciences, CASS [page établie en 2003]) est aussi l'auteur de l'ouvrage monumental qui compile les jades découverts en Chine [1] : The Complete Collection of Jades Unearthed in China (15 vol.).
- ↑ Gu Fang and Li Hongjuan 2013, p. 12-13.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Sofía Martínez del Campo Lanz, préface de Marc Restellini, Les Masques de jade mayas, catalogue de l'exposition de la Pinacothèque de Paris, 2012, 312 p. ( (ISBN 978-235-867022-7))


text:
La 21ena Dictada occitana de Castras (81)
La 21ena Dictada occitana, que se tenguèt lo dissabte 27 de genièr, acampèt dins los 100 candidats, mai que mai del Sud de Tarn. La dictada èra tirada de « Lo Monde perdut » de Conan Doyle, que foguèt revirat per Pèire Beziat.
Dictada menada per Genevièva Sandral-Mazenq, conselhièra pedagogica e Ana-Carolina Garcia-Cros, professora d'occitan.
Aicí la tièra dels ganhants de la 21a Dictada occitana :
1- La Dictada a traucs
Categoria Enfants
- TCHALALA Meriem
- MOREIRA Céleste
- GENET Anaël
Categoria Joves : Pas de candidats
Categoria Adultes
- SOLER Jean-Pierre
- PIERRE LE NY Françoise
- CAVALIE BEDOS Christine
2- La Dictada tradicionala
Categoria Enfants
- JEANNE Mathieu
- DERIEPPE Charles
- DALBIN Gabriel
Categoria Joves
- CAVALIE Anna
- CAVALIE Mathias
- GENET Abigaël
Categoria Adultes
- BERLIC Louis
- VERNHET Emile
- JULIEN Daniel
Tèxt de la Dictada
Conan Doyle-Pèire Beziat, Lo Monde perdut (I.E.O. Edicions, 2017, p. 125-6)
Opcion 1 (Dictada a traucs)
Totes demorèrem ficats e embalausits. Seguissent las traças, aviam quitat la sanha e passat a travèrs la randa de bruga e d’arbres. Darrèr, començava una prada e aquí i aviá cinc de las creaturas mai meravilhosas qu’aviái jamai vistas. Acoatats darrèr un bartàs, las espièrem a nòstre plaser.
Èran cinc, coma o ai ja dich, dos adultes e tres pichons. Enòrma èra lor talha. Los pichons èran tan gròsses coma d’elefants, mentre que los grands suspassavan de luènh totas las creaturas qu’aviái ja vistas. Avián la pèl color de lausa amb de placas coma los lausèrts e que beluguejavan al solelh. Totas cinc èran sèitas e se balançavan sus lor coassa poderosa e sus lorspatassas de darrèr de tres dets mentre qu’amb las de davant, pus pichonas, de cinc dets, arrancavan las brancas per las piuçar. Sabi pas se las vos pòdi descriure melhor qu’en disent que revertavan de cangorós mostroses de sèt mètres de naut amb una pèl de cocodril negre.
.
Opcion 2 (Dictada classica) Primièra frasa 13 mots comuna a totes los candidats.
Sabi pas quant de temps demorèrem a agachar sens bolegar aqueste espectacle meravilhós.
Un vent fòrt bufava cap a nosautres e èrem plan amagats, çò que fasiá qu’aviam pas cap de rason d’èsser dessobtats. De quand en quand, los pichons s’amusavan a costat de lors parents en guimbant pesugament.
Las bestiassas se lançavan en l’aire e retombavan en s’aplatussant amb fòrça bruch pel sòl. La fòrça dels parents semblava sens limit, alara qu’un pichon qu’arribava pas a trapar un ramèl de fuèlhas que creissiá a la cima d’un arbre gigant, un dels parents l’enrodèt de sas cambas de davant e lo derrabèt coma s’èra estat un arbricèl. Aqueste eveniment mostrèt, me sembla, non solament lo desvolopament de sos muscles, mas encara la pichonetat de son cervèl que la fusta li retombèt sul cap e qu’udolèt, butant de crits aguts.
[Aqueste incident li faguèt pensar, probable, que lo vesinatge èra dangierós, que s’enfonilhèt doçamenton dins lo bòsc, seguit per son companhon e sos tres enfantasses.]
- Publicat dens Dictées


text:
Representacion de Joan Crisòstom sus una mosaïca bizantina
dau sègle IX.
Joan Crisòstom (vèrs 345 - 407) foguèt un teologian crestian dau sègle IV. Foguèt tanben arquevesque de Constantinòble de 397 a 404. Pasmens, sa rigor e son zèl reformator còntra la corrupcion que començava de tocar lo clergat entraïnèron son exili e sa mòrt.
Nascut dins una familha crestiana d'Antiòquia, estudièt la retorica e foguèt batejat a 18 ans. Acomencèt d'estudiar la teologia. A la fin de seis estudis, venguèt ermita e s'installèt dins la region d'Antiòquia per perseguir sei recèrcas teologicas. En 380 ò 381, venguèt diague avans d'èsser ordonat prèire quauqueis annadas pus tard. Venguèt alora predicaire e director espirituau. Aqueu periòde veguèt la redaccion de mai d'un tractat sus lo maridatge, l'educacion ò la vida monacala. Son talent oratòri li donèt pauc a pauc una celebritat certana.
En 397, l'emperaire Flavius Arcadius lo chausiguèt per venir arquevesque de Constantinòble. S'i turtèt rapidament a d'oposicions fòrtas en causa de sa lucha còntra la corrupcion dei mors tant au sen dau clergat qu'au sen de l'aristocracia. En particular, ordonèt la destitucion de l'evesque d'Efèsi e s'ataquèt ais eretics, ai judieus e ai pagans. Enfin, capitèt d'impausar l'autoritat eclesiastica de Constantinòble sus lei diocèsis d'Anatolia. Pasmens, aquò lo privèt pauc a pauc dau sostèn imperiau. En 402, obligat d'organizar un sinòdi per jutjar lo patriarca d'Alexàndria, reuniguèt un nombre pas sufisent d'evesques e se trobèt en minoritat en fàcia d'una delegacion egipciana fòrça importanta. Seis enemics aprofichèron la situacion per obtenir sa condamnacion per lo sinòdi. Destituit un premier còp, foguèt rapidament restaurat per l'emperaire mai una segonda campanha còntra eu s'acabèt per una segonda destitucion que venguèt definitiva en 404. Exilat en 407 dins la region de Pònt, i moriguèt dins lo corrent dau viatge vèrs sa region novèla.
Es considerat coma un sant per la Glèisa Catolica — que reconoguèt pas sa destitucion — per la Glèisa Ortodoxa e per la Glèisa Còpta. Es tanben un Doctor de la Glèisa per lei Catolics.


text:
Asur
Asur[1] (oficialament en francés Azur) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània.
Somari
Arreproèr[modificar | modificar la font]
- Ad Asur, que paishan los asos preu cuu.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Gaucho
Gaucho (paraula castelhana ortografiada gaúcho en portugués) qu'ei lo nom dat d'un biais generau au cavaèr qui guardan las vacas en Argentina, Uruguai, Paraguai, Chaco bolivian, Chile meridionau e Rio Grande do Sul en Brasil).
Lo gauchos que son los parions deus cowboys americans, deus llaneros veneçolans, deus capiras de São Paulo, e deus gardians provençaus.
Deu biais de víver (caracterizat per la libertat, lo solèr e l'independéncia) deus gauchos e de las loas regions que gessí ua cultura, un folclòre e ua quita literatura gauchesca (qui l'òbra la mei representativa qu'ei lo Martín Fierro de l'escrivan argentin d'orgina bearnesa José Hernández.
Lo gaucho qu'ei associat dab lo chivau, lo recado (pèth d'aulha qui remplaça la sera), la guitarra, lo mate, lo facón (ganivet gaucho), lo capèth nodat entà qui non s'envoli pas, lo poncho, lo recado (la cinta de cuer semiada de monedas) o la cinta de tela, las boleadoras.
Somari
Immigracion[modificar | modificar la font]
Gauchos judius[modificar | modificar la font]
A partir de 1888, emigrants judius que s'installèn en Argentina mercés a l'ajuda d'ua organizacion deu baron Hirsch aperada Jewish Colonization Association. Qu'èran ashkenazim originaris de Polonha e de l'Empèri Rus que huegèvan los progroms.
Qu'installèn colonias dens la província de Entre Ríos e Santa Fe. La principau que ho Moïseville uei apareda Moisés Ville (Santa Fe). D'autas colonias que hon fondadas arron en Santiago del Estero, La Pampa e dens la Província de Buenos Aires (Colonia Lapin ).
En ua o duas generacions qu'adoptèn lo biais de víver tradicionau deus gauchos.
Emigracion[modificar | modificar la font]
Emigracion de gaúchos en Brasil[modificar | modificar la font]
A causa de nauta emigracion de gaúchos de Rio Grande do Sul pels estats del Paraná, Mato Grosso do Sul, Mato Grosso e estats del nòrd de Brasil, la cultura gaucha es fòrça difonduda en la rèsta de Brasil. Existisson près de 1,5 milion de gauchos escampats per Brasil.
En Paraguai[modificar | modificar la font]
En Paraguai existisson 200 000 gaúchos e descendents, venguts del Rio Grande do Sul per crompar tèrra a causa del millor valor de tèrras.