text:
Caravaggio
« Quand i a pas d'energia i a pas de color, pas de forma, pas de vida »
Michelangelo Merisi[1] da Caravaggio, dich Caravaggio, nascut a Milan lo 28 de setembre de 1571, mòrt a Porto Ercole lo 18 de julhet de 1610, foguèt un pintre italian. Actiu a Roma, Nàpols, Malta e en Sicília entre 1593 e 1610, es considerat coma lo premier grand representant de l'escòla barròca e un dei pintres pus celèbres dau Mond.
Somari
- 1 Biografia
- 1.1 La joventut (1571-1595)
- 1.2 Lei succès deis annadas romanas (1595-1606)
- 1.3 Lei darriereis annadas (1606-1610)
- 2 Activitat artistica
- 3 Òbras
- 4 Musèus
- 5 Liames intèrnes
- 6 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
La joventut (1571-1595)[modificar | modificar la font]
Michelangelo Merisi nasquèt en 1571, a Milan coma o pròva lo certificat de naissença descubèrt en 2007[2]. Son paire, Fermo Merisi, èra intendent e arquitècte decorator (« magister ») de Francesco Ier Sforza, marqués de Caravaggio. Sa maire, Lucia Aratori, aparteniá a una familha aisada de l'encontrada. En 1576 la familha se mudèt a Caravaggio en Lombardia per fugir l'epidemia de pèsta que devastava Milan. Lo paire e lo grand i moriguèron en 1577. Se supausa que lo futur artista cresquèt ailà, e que la familha restèt en relacion amb lei Sforza e seis aliats (per maridatge), lei poderós Colonna, que devián jogar puei un ròtle major dins la vida de Caravaggio.
En 1584, dins sei tretze ans, Michelangelo intrèt per aprendís dins l'obrador dau pintre lombard Simone Peterzano, actiu a Milan, d'una cèrta renomada a l'epòca, e escolan de Tician[3]; i deviá restar quatre ans. Entandaumens, aprenguèt la leiçon dei mèstres de l'escòla lombarda e venèta. Giulio Mancini, un de sei biografs, dins lei Considerazioni sulla pittura de 1621, sotalinha lo fòrt caractèr de l'artista ja dins aquelei premiereis annadas: «Estudièt dins son enfança pendent quatre o cinc ans a Milan, amb diligéncia, e mai de temps en temps faguèsse quauqua extravagança causada per aquel afogament e aquel esperit tant viu.»[4]
Lo 6 d'abriu de 1588 tombava tèrme lo contracte amb son mèstre; tant se pòt que lo jove pintre n'aprofichèt per visitar Venècia e veire leis òbras dei grands mèstres de la color, Giorgione, Tician e Tintoretto.
Lo sejorn a Roma (1592)[modificar | modificar la font]
Quauquei biografs dau pintre (subretot Giovanni Baglione), fan allusion a un omicidi probable que Caravaggio, qu'aviá alora gaire mai de vint ans, auriá comés aquel an, supausant que lo viatge a Roma foguèsse estat en fach una fugida.
Lei premiers temps foguèron durs e depriments, subretot a causa de son caractèr menèbre e agressiu que facilitava pas sei relacions amb leis autrei. Giovanni Pietro Bellori, un istorian de l'epòca e un dei premiers biografs de Caravaggio, lo descriu ja afectat an aqueu moment per la malària, malautiá que condicionèt tota la vida son sistèma nerviós e rendèt son fisic fragil e vulnerable, en contrast perfiech amb son temperament irascible.
Dins lo premier periòde roman, Caravaggio se veguèt obligat de faire de còpias de quadres sagrats: se'n serviá per pagar son lotjament modèst dins la pension menada per un monsignor Pandolfo Pucci (que se li disiá « Monsignor Insalata », a causa dau manjar gaire regissent qu'aviá costuma de servir a sei clients).
Alassat d'aquela situacion, l'artista s'installèt près de l'obrador de Lorenzo lo Sicilian, pintre mediòcre que saupèt pas valorar e sasir lo talent dau jove aprendís en cu fasiá pintar ren que de tèstas de sants. Après lo Sicilian, Caravaggio aguèt brevament per mèstre Antiveduto Gramatica, un pintre manierista sienés alambicat.
Gràcias a l'aprendissatge dins leis obradors d'aquelei dos artistas, Caravaggio aquistèt la rapiditat d'execucion: estent que lei dos pintres produsián d'òbras « en seria », en un grand nombre de còpias, elei e seis escolans, que seguissián sei directivas, èran constrenchs de pintar rapidament. Foguèt tanben gràcias a sei premiers mèstres se Caravaggio dins lo corrent de vint ans de carriera capitèt a crear tant de caps d'òbra.
L'obrador dau Cavalier d'Arpino[modificar | modificar la font]
Après l'experiéncia en cò de Gramatica, Caravaggio faguèt tèsta dins l'obrador de Giuseppe Cesari, dich lo Cavalier d'Arpino, un dei pintres qu'èran en vòga a Roma sus lo mercat de l'art. En cò d'aqueu mèstre, coma o ditz Bellori: «s'apliquèt a pintar de flors e de fruchs tant ben imitats, que ne venguèt a li donar la beutat incomparabla que nos agrada tant uei.»[5] Aquelei flors e fruchs representan en fach la començança dau genre picturau que serà puei conegut coma natura mòrta. L'ensenhament dau Cavalier d'Arpino satisfasiá pas lo jove pintre que se sentiá gaire estimulat per çò que li prepausava lo mèstre. Aquela insatisfaccion, aponduda an un episòdi que veguèt Caravaggio espitalizat per la reguitnada d'un cavau, sensa que son mèstre li faguèsse visita, foguèt motiu de garrolha entre lei dos; lo caractèr marridàs de l'escolan menèt a la rompedura dei liames amb l'obrador de Cesari.
Caravaggio, se volent afirmar, decidiguèt de s'establir a son còmpte. Durant aqueu periòde, coma tota sa vida, aguèt un comportament puslèu desreglat; sovent se citèt dins lei rancuras per divèrs actes de violéncia dins lei quartiers mau famats de la ciutat, çò qu'a mai que mai alimentat lo mite de l'artista boèmi que tirava l'inspiracion de la vida de la carriera e dei maufachs que i èra acostumat.
Dins lo Jove Bacus malaut, una de sei premiereis òbras complidas, se representa lo Caravaggio d'aquelei premiereis annadas romanas; son regard viu e intens contrasta amb la malanconiá provocada per la malautiá que ne patissiá lo jove pintre e que l'acompanhèt fins a la mòrt.
Lei personatges que pausavan per sei pinturas venián directament de la carriera: èran de gents dau pòble que eu trevava cada jorn; de mai, Caravaggio se podiá pas permetre de pagar de modèls de profession, en rason dau pauc de comandas qu'obteniá, amb malei penas.
Lei succès deis annadas romanas (1595-1606)[modificar | modificar la font]
L'amistat amb lo cardinau Del Monte[modificar | modificar la font]
Gràcias a Prospero Orsi (que se conois mielhs coma Prosperino delle Grottesche), pintre per cu aviá una gròssa amistat, Merisi en 1595 rescontrèt son premier protector: lo cardinau Francesco Maria Del Monte, òme d'una vasta cultura e apassionat d'art que, pivelat per sa pintura, aquistèt quauqueis uns de sei quadres; lo jove lombard intrèt a son servici, i restant per environ tres ans. Segon Bellori, Del Monte «metèt Michele dins l'aisança e l'aucèt en li donant una plaça onorabla dins l'ostau entre lei gentilòmes.»[6]
Gràcias a son important mecènas, la renomada de l'artista comencèt de s'espandir dins lei pus importants salons de l'auta noblesa romana. Lo mitan foguèt bolegat per sa pintura revolucionària que se trobèt immediatament au centre de discussions animadas e de polemicas enfuocadas. Bònadich lei comandas e lei conseus dau prelat influent e esclairat, Caravaggio tremudèt son estil: abandonèt lei telas de pichonei dimensions e lei retrachs individuaus e comencèt de se consagrar a la realizacion d'òbras complèxas amb de gropes de mai d'un personatge interagissent entre elei, descrivent dins un luòc un episòdi especific. Una dei premiereis òbras d'aqueu periòde es lo Repaus pendent la fugida en Egipte.
En pauc d'annadas sa renomada cresquèt d'un biais espectaclós; Caravaggio venguèt un mite vivent per una generacion entiera de pintres que n'exaltavan l'estil e lei tematicas.
Lei premierei comandas importantas[modificar | modificar la font]
En 1599 Caravaggio, gràcias a l'ajuda dau cardinau Del Monte, recebèt la premiera comanda publica de doas grandei telas per plaçar dins la Capèla Contarelli de la Glèisa de Sant Loís dei Francés a Roma. Lei pinturas que Caravaggio deviá realizar pertocavan d'episòdis de la vida de Sant Matieu: la vocacion e lo martiri.
En mens d'un an lo pintre acabèt lei doas òbras; aguèron un tau succès que Caravaggio recebèt immediatament un autre pretzfach important per la Glèisa de Santa Maria dau Pòble. Per òrdre de monsignor Tiberio Cerasi, qu'aviá aquistat una capèla de la glèisa romana, se li comandèt doas pinturas: la Crucifixion de Sant Pèire e la Conversion de Sant Pau. En meteis temps se li demandèt de realizar una tresena tela per la Glèisa de Sant Loís dei Francés: Sant Matieu e l'Àngel. Lo pintre, e mai coneguèsse ben lei gosts estetics de sei clients, chausiguèt de modèls populars per exprimir lo debanar deis eveniments dins son costat reau e dramatic, representant ansin lei valors espiritualas dau corrent « pauperista » a l'interior de la Glèisa Catolica.
La premiera version dau Sant Matieu e l'Àngel, destrucha en Alemanha durant la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt pasmens refusada puei remplaçada per aquela que se i tròba encara, pintada en 1602. Ansin foguèt dei dos quadres comandats per la Capèla Cerasi de Santa Maria dau Pòble, qu'après èsser estats refusats, foguèron crompats per lo cardinau Giacomo Sannesio.
La descripcion per Bellori de l'episòdi dau refús dau retaule de Sant Matieu e l'Àngel sèrve d'introduccion a un autre protector important de Caravaggio:
- « D'aqueu temps un eveniment destorbèt mai que mai Caravaggio e lo metèt quasi au desespèr, que crenhiá per sa reputacion; en fach, quand aguèt acabat lo quadre centrau dau retaule de Sant Matieu e que l'aguèt plaçat sus l'autar, lei prèires lo levèron, disent qu'aquela figura aviá ni la dignitat ni la semblança d'un sant, car se teniá d'assetada, cambas crosadas e mostrant lei pès au pòble d'un biais desconvenent. Caravaggio èra desesperat, que l'avián escornat per sa premiera òbra destinada a una glèisa, quand lo marqués Vincenzo Giustiniani lo venguèt sostar, e lo desliurèt d'aqueu pensament: s'entremetèt dins lo litigi, se crompèt lo quadre e li ne faguèt faire un autre, diferent, qu'es aqueu que se vei ara sus l'autar. »[7]
Lo marqués Giustiniani èra un ric banquier genovés dins l'orbita de la cort pontificala — e vesin d'ostau, amb son fraire lo cardinau Benedetto Giustiniani, dau cardinau Del Monte. Protector de Caravaggio pendent fòrça annadas, colleccionèt tot plen de seis òbras e contribuiguèt grandament a la formacion culturala dau pintre. En mai d'una ocasion, gràcias a seis influéncias multiplas, capitèt a sortir l'artista dei dificultats judiciàrias onte se trobava sovent en rason de son naturau agressiu.
Lei problèmas amb la justícia[modificar | modificar la font]
Lo 28 de novembre de 1600, dau temps que sejornava au Palazzo Madama, demòra dau cardinau Del Monte, Merisi maumenèt e piquèt amb un baston Girolamo Stampa, un nòble qu'èra l'òste dau prelat; s'enseguiguèt una rancura. Après aquel incident, leis episòdis de chafarets, batèstas e violéncias anèron aumentant; sovent lo pintre foguèt arrestat e menat a la preson de Tor di Nona.
Coma que siá, sembla pas que foguèsse son premier problèma amb la justícia. Bellori va fins a sostenir que devèrs 1590-1592, Caravaggio, ja conegut per de bagarras entre bandas de marriàs, auriá comés un omicidi qu'a causa d'eu s'èra enfugit de Milan, d'en premier per Venècia (ont estudièt la pintura locala, en particular aquela de Giorgione), puei per Roma. Sa partença per la Ciutat Etèrna, doncas, seriá pas estada premeditada, mai puslèu la consequéncia d'una fugida.
En 1602 pintèt L'arrestacion dau Crist e Amor Vincit Omnia (tanben conegut coma l'Amor victoriós). En 1603 lo jutgèron per aver difamat un autre pintre, Giovanni Baglione, que portèt rancura còntra Caravaggio amb sei discípols Orazio Gentileschi e Onorio Longhi, copables d'aver escrich de rimas ofensantas a son esgard. Gràcias a l'intervencion de l'ambaissador de França, Merisi, condemnat, foguèt liberat puei mes per gaire de temps ais arrèsts domiciliaris (qu'aperavans, aviá ja complit un mes de preson a Tor di Nona).
Entre mai e octobre de 1604, lo pintre foguèt arrestat mai d'un còp per possession illegala d'armas e injúrias ai gàrdias de la ciutat; de mai, lo citèt en justícia un garçon de tavèrna per li aver mandat a la figura un plat de carchòfas.
En 1605 se deguèt sauvar a Gènoa per environ tres setmanas, qu'aviá nafrat grevament un notari, Mariano Pasqualone da Accumuli, a causa d'una frema: Lena, l'amanta de Caravaggio. L'intervencion dei protectors de l'artista permetèt d'enterrar l'afaire e mai se, quand tornèt a Roma, lo pintre foguèt citat per Prudenzia Bruni, sa proprietària, estent qu'aviá pas pagat lo loguier; per se venjar, Merisi mandèt de nuech de pèiras sus sa fenèstra, e foguèt citat un còp de mai. En novembre de la meteissa annada, lo pintre foguèt espitalizat per una nafra, qu'a son dire se l'èra facha solet en tombant sus son espasa.
Pasmens, lo fach mai grèu se debanèt a Campo Marzio, lo vèspre dau 28 de mai de 1606, jorn que l'artista tuèt, benlèu involontariament, Ranuccio Tommasoni. En seguida d'una garrolha per una fauta au jòc de pauma, lo pintre foguèt nafrat e, a son torn, nafrèt a mòrt lo rivau, amb cu aviá ja agut aperavans de rasons, sovent conclusas per de batèstas. Tanben aqueu còp èra question d'una frema, Fillide Melandroni, que totei dos se disputavan sei gràcias. Probablament darrier lo murtre de Ranuccio i aviá pereu de questions de sòus (benlèu quauque deute de jòc que lo pintre auriá pas pagat) o quitament politicas: d'efècte, la familha Tommasoni èra notoriament dau partit espanhòu, mentre que Merisi èra assostat per l'ambaissador de França.
Lo verdicte dau procès per lo crime de Campo Marzio foguèt implacable: la mòrt per decapitacion. Après la condemnacion de Caravaggio, comencèron d'aparéisser dins seis òbras, coma una idèa fixa, de personatges supliciats amb la tèsta copada, onte son autoretrach preniá sovent la plaça dau condemnat.
La fugida de Roma[modificar | modificar la font]
Caravaggio podiá plus restar dins la Ciutat Etèrna: es lo prince Filippo I Colonna que l'ajudèt a fugir, e que lo recaptèt dins un de sei fèus laciaus de Marino, Palestrina, Zagarolo e Paliano.
Lo nòble roman apliquèt una seria d'escapadors, sostengut per lei membres de sa familha que testimonièron de la preséncia dau pintre en d'autrei vilas d'Itàlia, fasent ansin pèrdre sei traças.
An aquela epòca, Caravaggio executèt divèrsei pinturas per lei Colonna, la pus importanta estent la Cena a Emmaús, dins la version esplendida e sòbria qu'es uei a la Pinacotèca de Brera.
Lei darriereis annadas (1606-1610)[modificar | modificar la font]
Lo periòde napolitan[modificar | modificar la font]
A la fin de 1606 Caravaggio arribèt a Nàpols, onte restèt aperaquí un an. La renomada dau pintre dins la ciutat èra ben establida. Lei Colonna lo recomandèron a una branca collaterala de la familha: lei Carafa-Colonna, membres importants de l'aristocracia napolitana. Ailà Merisi visquèt un periòde urós e fecond en çò que pertòca lei comandas: la pus importanta, d'un mercant croat de Ragusa, Nicola Radulovic, foguèt la Madòna dau Rosari; lo client eu meteis definiguèt l'iconografia de la pintura, mai fin finala vouguèt plus de l'òbra; aquesta foguèt modificada per lo pintre e plaçada a l'interior de la Capèla dau Rosari dins la glèisa dei dominicans. D'aqueu temps realizèt lei Sèt òbras de Misericòrdia.
Lo sejorn a Malta[modificar | modificar la font]
En 1607 Michelangelo Merisi partiguèt per Malta, sostat un còp de mai per lei Colonna. Ailà intrèt en contacte amb lo Grand Mèstre de l'Òrdre dei Cavaliers de Sant Joan, Alof de Wignacourt, que lo pintre ne faguèt tanben un retrach. Sa tòca èra de venir Cavalier per obtenir l'immunitat, que sus eu pesava encara la senténcia de mòrt.
En 1608 Caravaggio pintèt la Degolacion de Sant Joan Baptista, son quadre mai grand per lei dimensions, totjorn conservat dins la Catedrala de La Valeta.
Après un an de noviciat, lo 14 de julhet de 1608, Caravaggio foguèt investit de la carga de Cavalier de gràcia, de reng inferior an aquela de Cavalier de justícia (reservada ai nòbles). Ailà tanben aguèt de problèmas: l'arrestèron per violéncias còntra un cavalier de reng superior e perque se saupèt que sus eu pesava una condemnacion a mòrt. Embarrat dins la preson de Sant Àngel a La Valeta, lo 6 d'octòbre, capitèt a s'escapar e a se refugiar en Sicília, a Siracusa. Lo 6 de decembre, lei Cavaliers l'embandiguèron de l'Òrdre «Coma membre fetid e putrid.»
Caravaggio en Sicília[modificar | modificar la font]
A Siracusa, Caravaggio foguèt l'òste de Mario Minniti, son amic de vièlha data, conegut durant lei darriereis annadas romanas. Dins la ciutat siciliana s'interessèt fòrça a l'arqueologia, estudiant lei pèças ellenisticas e romanas; pendent una visita amb l'istorian Vincenzo Mirabella, creèt lo nom d'Aurelha de Danís per designar la Grotta delle Latomie (« Bauma dei Latomias »)[8].
Durant aqueu sejorn pintèt per la Glèisa de Santa Lúcia un retaule de l'Enterrament de Santa Lúcia (la patrona de la ciutat siciliana), que son decòr sembla d'èsser precisament aqueu dei baumas vesinas qu'admirava tant.
Pendent son viatge, segon fòrça critics e segon l'escrivan Andrea Camilleri, se seriá arrestat a Licata, pintant lo Sant Jiròni dins la fòssa dei lions (pintura supausada d'èsser a l'origina dau culte de la fèsta dau Divendres Sant dins aquela localitat de l'Agrigentin) e lo Sant Jaume de la misericòrdia present dins la glèisa omonima.
A Messina pintèt la Resurreccion de Làzer, dei colors mau conservadas, que sa part centrala es ocupada per Làzer, « sostengut fòra dau sepulcre e durbent lei braç a la votz dau Crist que lo sòna » (segon la descripcion de Bellori), e l'Adoracion dei pastres, umila, reculhida, essenciala, serena.
Faguèt a Palèrme per l'Oratòri de la Companhiá de Sant Laurenç una Nativitat amb Sant Laurenç e Sant Francés, mencionada per Giovanni Pietro Bellori, puei sostracha per Cosa nostra dins la nuech dau 17 au 18 d'octòbre de 1969. Segon lo repentit Gaspare Spatuzza, l'òbra, passada de « familha » en « familha » e expausada dins leis acamps de caps coma simbòl de poder e de prestigi, foguèt cremada dins leis annadas 1980 car rosegada per lei ratas dau temps que lei Pullarà la gardavan dins un estable[9]. L'episòdi dau raubament inspirèt lo darrier roman de Leonardo Sciascia, Una storia semplice, « Una istòria simpla ».
Lo retorn e la fin[modificar | modificar la font]
A la fin de l'estiu de 1609 Caravaggio tornèt a Nàpols. Lo 24 d'octòbre, atacat per quauqueis òmes que se saup pas cu leis assoudava, restèt desbregat e la novèla de sa mòrt comencèt de circular denantora. La fasa creativa de son segond periòde napolitan es reconstituida per leis istorians amb fòrça conjecturas: de tot segur pintèt lo Martiri de Santa Orsula per Marcantonio Doria, lo Renegament de Sant Pèire, e lo Sant Joan Baptista conservat a la Galleria Borghese.
Atribuits au periòde napolitan o, se se preferís de considerar la comanda, maltés, son lei dos quadres amb lo meteis tèma: Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista expausat dempuei gaire en prest a la National Gallery a Londres, que lo pintre auriá degut remetre ai Cavaliers de l'Òrdre de Malta, e Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista, conservat a Madrid. En mai d'aquò, lo Sant Francés recebent leis Estigmatas, lo Sant Francés meditant e una Resurreccion (aquesta se conois uei per una còpia de Louis Finson as Ais de Provença) foguèron perduts durant lo tèrratrémol de 1805 amb la derrunada de la Glèisa de Santa Anna dei Lombards, per la quala èran estats pintats.
De Roma se li mandèt la novèla que lo Papa Pau V èra a preparar una revocacion dau bandiment. Caravaggio, de Nàpols, ont abitava vèrs la marquesa Costanza Colonna, s'encaminèt dins una feloca que cada setmana fasiá lo trajècte Nàpols-Porto Ercole e retorn; se gandissiá secretament a Palo, fèu deis Orsini en territòri papau, luòc situat a 40 km de Roma. I auriá esperat en part de sauvetat la gràcia papala avans de tornar a Roma, en òme libre.
La seguida es pas clara. Sembla qu'a l'escala de Palo, Caravaggio foguèt arrestat (per error o mauvolença), restèt dos jorns en preson, onte tombèt malaut, avans d'èsser alargat. Sei bagatges èran restats dins la feloca. Anèt a Porto Ercole per lei recuperar, e i moriguèt lo 18 de julhet de 1610, sus la plaja segon la tradicion, en realitat a l'espitau locau de Santa Maria Ausiliatrice[10]. Lo perdon papau foguèt expedit quauquei jorns après a la Marquesa Costanza.
Activitat artistica[modificar | modificar la font]
Estil picturau[modificar | modificar la font]
La tecnica particulara picturala e d'execucion de Caravaggio foguèt una dei claus de son succès. Avans son aveniment dins la pintura, i predominava un estil fondat mai que mai subre l'estudi academic de l'art classic, amb d'influéncias fòrtas dei grands artistas de l'edat d'aur de la Renaissença italiana, especialament Miquèl Àngel e Rafèu en Itàlia centrala, Tician, Correggio e Leonardo da Vinci en Itàlia septentrionala.
La revolucion de Caravaggio tèn au naturalisme de son òbra, que s'exprimís dins lei subjèctes de sei pinturas e mai dins lo tractament de la lutz, que sotalinha teatralament lei volums dei còrs sorgissent de la sorniera. Son rars lei quadres onte lo mèstre pinta lo fons, segondari a respècte dei personatges, lei veritables e solets protagonistas de son òbra. Per realizar sei pinturas, Caravaggio plaçava dins son obrador de lantèrnas en d'endrechs chausits per que lei modèls foguèsson esclairats ren qu'en partida, laissant lo restant dau còrs dins l'escuritat de la pèça.
Lei personatges[modificar | modificar la font]
Lei personatges efebics e l'omosexualitat presumida[modificar | modificar la font]
Leis òbras de joventut de Caravaggio mòstran sovent de dròlles sedusents, ocupats de costuma a jogar d'un instrument (acompanhament tradicionau de l'amor) o a manjar un fruch (simbòl de la satisfaccion dei sens); son de jovents rescontrats per carrieras, o dins d'endrechs que eu trevava volontiers coma lei tavèrnas, ostaus de jòc, bordèus e luòcs mau famats de la ciutat. La preséncia continuala d'aquelei personatges a portat de critics nombrós a emetre de suposicions per quant a l'omosexualitat presumida de l'artista e de sei dos crompaires pus importants, lo cardinau Del Monte e lo marqués Giustiniani, que gardavan fòrça d'aqueleis òbras dins son gabinet particular; la mai famosa es l'Amor victoriós, pintura de la forta tonalitat sensuala, que l'artista ne deguèt faire una replica per cadun dei dos crompaires. E mai sián plausiblas, aquelei tendéncias omosexualas son pas establidas e rèstan que de presompcions.
Leis autrei personatges[modificar | modificar la font]
La natura[modificar | modificar la font]
Dins lei premiereis òbras de Caravaggio s'atròba sovent d'elements esplendids de natura mòrta, mai nos es pervengut ren qu'una composicion completa, la Canestèla de frucha, contemporanèa dau periòde d'aprendissatge dins l'obrador dau Cavalier d'Arpino.
Lei retrachs[modificar | modificar la font]
Lo pintre pintèt gaire de retrachs e ne sobra solament quatre o cinc (l'unic retrach femenin, aqueu d'una cortesana, probable Fillide Melandroni, que serviguèt de modèl a l'artista, foguèt destruch a Berlin, dins lo Kaiser Friedrich Museum durant la Segonda Guèrra Mondiala). En mai d'aquò, rèstan lo retrach dau cardinau Maffeo Barberini (que vendrà papa sota lo nom d'Urban VIII), aqueu dau Grand Mèstre dei Cavaliers de Malta Alof de Wignacourt amb un patge, lo retrach d'un autre Cavalier de Malta, Antonio Martelli, aqueu d'un gentilòme desconegut e aqueu dau Papa Pau V (d'atribucion mausegura).
Comandas importantas[modificar | modificar la font]
Entre 1600 e 1606 Caravaggio pintèt per quauquei glèisas romanas quatre telas lateralas importantas e cinc retaules (compresa la Mesa au tombèu, ara a la Pinacotèca Vaticana, mai pintada per la segonda capèla a drecha a Santa Maria in Vallicella, la glèisa Nòva de Roma), que tres d'entre elei (Sant Matieu e l'Àngel, la Mòrt de la Verge e la Madòna dei Palafreniers) foguèron refusadas o levadas perqué consideradas coma de representacions gaire convenentas d'un subjècte sagrat.
Fòrça quadres de Caravaggio representan de sants; lei tres pus representats son Sant Francés, Sant Jiròni e Sant Joan Baptista. Sant Francés apareis en generau coma una figura ascetica en preguiera, Sant Jiròni coma un vièlh ocupat a escriure e Sant Joan coma un jovent, practicament nus, dins lo desèrt.
La redescubèrta[modificar | modificar la font]
Celèbre e admirat de son vivent, Caravaggio foguèt oblidat quasi completament dins lei sègles que seguiguèron sa mòrt, e cauguèt esperar lo començament dau sègle XX per que se reconeguèsse universalament son importància dins lo desvolopament de l'art picturau modèrne. Maugrat aquò, son influéncia subre lo Barròc novèu — l'estil picturau qu'emergiguèt dei roïnas dau Manierisme — foguèt fonsa.
André Berne-Joffroy, autor de Le Dossier Caravage, ditz d'eu: « Çò que comença amb l'òbra de Caravaggio es tot simplament la pintura modèrna »[11].
Òbras[modificar | modificar la font]
- Dròlle amb una canestèla de frucha (1593-1594) - Roma, Galleria Borghese.
- Jove Bacus malaut (1593 - 1594) - Roma, Galleria Borghese.
- Lei trichaires (1594) - Fort Worth, Kimbell Art Museum.
- Devinarèla, (1594) - Roma, Musei Capitolini.
- Sant Francés en extasi (1594-1595) - Hartford (Connecticut), Wadsworth Atheneum.
- Magdalena penitenta (1594-1595) - Roma, Galleria Doria Pamphilj.
- Concèrt (1595) - Nòva York, Metropolitan Museum of Art.
- Jogaire de laüt (1595 - 1596) - Sant Petersborg, Musèu de l'Ermitage.
- Dròlle mordut per un laïmbèrt (1595 - 1596) - Florença , Fondazione Longhi.
- Repaus pendent la fugida en Egipte (1595 - 1596) - Roma, Galleria Doria-Pamphilj.
- Bacus (1596-1597) - Florença, Galariá deis Oficis.
- Devinarèla (1596-1597) - París, Musèu dau Lovre.
- Santa Catarina d'Alexàndria (1597) - Madrid, Museo Thyssen-Bornemisza.
- Canestèla de frucha (1597-1598) - Milan, Pinacotèca Ambrosiana.
- Dàvid e Goliat (1597-1598) - Madrid, Musèu dau Prado.
- Tèsta de Medusa (1598) - Florença, Galariá deis Oficis.
- La vocacion de Sant Pèire e Sant Andrieu (1598) - Londres, Hampton Court Palace, Royal Gallery.
- Crist a la colomna (1598) - Cantalupo in Sabina (Rieti), Palazzo Camuccini
- Judit e Olofèrnes (1599) - Roma, Palazzo Barberini.
- Narcís (1599) - Roma, Palazzo Barberini.
- Vocacion de Sant Matieu (1599-1600) - Roma, Capèla Contarelli, Glèisa de Sant Loís dei Francés.
- Martiri de Sant Matieu (1600-1601) - Roma, Capèla Contarelli, Glèisa de Sant Loís dei Francés.
- Conversion de Sant Pau (1600) - Roma, Colleccion privada Odescalchi.
- Conversion de Sant Pau (1600 - 1601) - Roma, Capèla Cerasi, Glèisa de Santa Maria dau Pòble.
- Crucifixion de Sant Pèire (1600 - 1601) - Roma, Capèla Cerasi, Glèisa de Santa Maria dau Pòble.
- Incredulitat de Sant Tomàs (1600 - 1601) - Potsdam, Bildergalerie.
- Cena a Emmaús (1601) - Londres, National Gallery.
- Sacrifici d'Isaac (1602) - Modena, colleccion privada. (*)
- Sant Matieu e l'Àngel (1602) - Roma, Capèla Contarelli, Glèisa de Sant Loís dei Francés.
- Arrestacion dau Crist (1602) - Dublin, National Gallery of Ireland.
- Coronament d'espinas (1602-1603) - Prato, Galleria di Palazzo degli Alberti.
- Amor Vincit Omnia (1602-1603) - Berlin, Staatliche Museen.
- Sant Joan Baptista (1602) - Roma, Pinacotèca Capitolina.
- Mesa au tombèu (1602-1604) - Roma, Pinacotèca Vaticana.
- Coronament d'espinas (1603) - Viena, Kunsthistorisches Museum.
- Sacrifici d'Isaac (1603-1604) - Florença, Galariá deis Oficis.
- Mòrt de la Verge (1604) - París, Musèu dau Lovre.
- Madòna dei Pelegrins (1604-1606) - Roma, Glèisa de Sant Agustin.
- Sant Jiròni meditant (ca. 1605) - Monastèri de Montserrat, Catalonha.
- Madòna dei Palafreniers (1605- 606) - Roma, Galleria Borghese.
- Sant Francés meditant (1605) - Glèisa de Sant Pèire, Carpineto Romano, en depaus a la Galleria Nazionale d'Arte Antica, Palazzo Barberini, Roma.
- Santa Familha amb Sant Joan Baptista (1605-1606) - Caracas, colleccion privada, en depaus au Metropolitan Museum, Nòva York.
- Sant Jiròni (1605-1606) - Roma, Galleria Borghese.
- Sant Francés en preguiera (1605-1606) - Cremona, Museo Civico.
- Dàvid amb la tèsta de Goliat (1605-1606) - Roma, Galleria Borghese.
- Cena a Emmaús (1606) - Milan, Pinacotèca de Brera.
- Madòna dau Rosari (1607) - Viena, Kunsthistorisches Museum.
- Dàvid amb la tèsta de Goliat (1607) - Viena, Kunsthistorisches Museum.
- Sèt òbras de Misericòrdia (1607) - Nàpols, Pio Monte della Misericordia.
- Crucifixion de Sant Andrieu (1607) - Cleveland, Museum of Art.
- Flagelacion dau Crist (1607) - Roan, Musée des Beaux-Arts.
- Flagelacion dau Crist (1607-1608) - Nàpols, Museo di Capodimonte.
- Retrach d'Alof de Wignacourt (1608) - París, Musèu dau Lovre.
- Retrach de fra Antonio Martelli, Cavalier de Malta (1608-1609) - Florença, Galleria Palatina di Palazzo Pitti.
- Degolacion de Sant Joan Baptista (1608) - La Valeta (Malta), Musèu de la Cocatedrala de Sant Joan.
- Sant Jiròni escrivent (1608) - La Valeta (Malta), Musèu de la Cocatedrala de Sant Joan.
- Amor dorment (1608) - Florença, Galleria Palatina di Palazzo Pitti.
- Enterrament de Santa Lúcia (1608) - Siracusa, Glèisa de Santa Lúcia, en depaus a la Galleria Regionale di Palazzo Bellomo.
- Nativitat amb Sant Laurenç e Sant Francés (1609) - Palèrme, Sostrach de l'Oratòri de Sant Laurenç.
- Resurreccion de Làzer (1609) - Messina, Museo Nazionale.
- Adoracion dei pastres (1609) - Messina, Museo Nazionale.
- Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista (1609) - Madrid, Palais Reau.
- Anonciacion (1609-1610) Nancí, Musée des Beaux-Arts.
- Renegament de Sant Pèire (1609-1610) - Metropolitan Museum, Nòva York.
- Martiri de Santa Orsula (1609-1610) - Nàpols, Galleria di Palazzo Zevallos Stigliano.
- Sant Joan Baptista (1610) - Roma, Galleria Borghese.
Musèus[modificar | modificar la font]
Lista dei musèus que tènon d'òbras de l'artista:
- Académia de Bellas Artes de San Fernando a Madrid
- Galleria Borghese a Roma
- Galleria Nazionale d'Arte Antica a Roma
- Galariá deis Oficis a Florença
- Galleria Doria Pamphilij a Roma
- Metropolitan Museum of Art a Nòva York
- Musèu dau Lovre a París
- Musèu de Capodimonte a Nàpols
- Musèu dau Prado a Madrid
- Musèu de l'Ermitage a Sant Petersborg
- Museo Nazionale di Palazzo Bellomo a Siracusa
- Museo Regionale di Messina
- Museo Thyssen-Bornemisza a Madrid
- National Gallery a Londres
- National Gallery of Ireland a Dublin
- Palazzo degli Alberti di Prato
- Galleria Palatina di Palazzo Pitti di Firenze
- Pinacotèca Capitolina a Roma
- Pinacoteca del Museo Civico di Cremona
- Pinacotèca de Brera
- Pinacotèca Vaticana
- Staatliche Museen a Berlin
- Kimbell Art Museum a Fort Worth
- Kunsthistorisches Museum
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ o Merigi o Amerighi.
- ↑ La descubèrta clava un debat dubèrt en 1973, quand per lo premier còp se metèt en dobte que foguèsse nascut a Caravaggio dins la província de Bergam, tradicion sensa fondament, mai comunament acceptada dempuei de sègles. Segon de recèrcas recentas dins leis archius parroquiaus lombards, Michelangelo Merisi nasquèt dins la parròquia de Santo Stefano in Brolo (Milan) lo 28 de setembre de 1571 e i foguèt batejat lo 30: « Adi 30 fu bat[tezzato] Michel Angelo f[ilio] de D[omino] Fermo Merixio et d[omina] Lutia de Oratoribus. Compare Francesco Sessa ». Cf. Sole24ore, suplement dominicau, 25 de febrier de 2007.
- ↑ Segon lo contracte d'aprendissatge.
- ↑ « Studiò in fanciullezza per quattro o cinque anni in Milano, con diligenza ancorché di quando in quando, facesse qualche stravaganza causata da quel calore e spirito così grande. »
- ↑ « fu applicato a dipinger fiori e frutti sì bene contraffatti, che da lui vennero a frequentarsi a quella maggior vaghezza che oggi tanto diletta. »
- ↑ « ridusse in buono stato Michele e lo sollevò dandogli luogo onorato in casa fra i gentiluomini. »
- ↑ « Qui avvenne cosa, che pose in grandissimo disturbo, e quasi fece disperare Caravaggio in riguardo de la riputazione; poiché avendo egli terminato il quadro di mezzo di San Matteo e postolo sù l'altare, fu tolto via dai Preti, con dire che quella figura non aveva decoro, né aspetto di santo, stando à sedere con le gambe incavalcate, e co' piedi rozzamente esposti al popolo. Si disperava il Caravaggio per tale affronto nella prima opera da esso pubblicata in chiesa, quando il Marchese Vincenzo Giustiniani si mosse à favorirlo, e liberollo da questa pena; poiché interpostosi con quei Sacerdoti, si prese per sé il quadro, e glie ne fece fare un altro diverso, che è quello che si vede ora sul'altare. »
- ↑ (fr) Catherine Puglisi : Caravage, traduit de l'anglais par Denis-Armand Canal, Paris : Phaidon, 2005, p. 313 (ISBN 978-07-1489-475-1).
- ↑ (en) « Lost Caravaggio painting 'was burnt by Mafia' »
- ↑ Lo document atestant la mòrt de Michelangelo Merisi.
- ↑ (fr) André Berne-Joffroy, Le Dossier Caravage, Ed. de Minuit (1959)
Error: No pot estar buit l'atribut
name dels indicadors d'estat de la pàgina.
- Pagina utilizant lo modèl Referéncias amb un paramètre obsolèt
- Pagina utilizant una icòna de títol sens identificant
- Article utilizant lo modèl Commons
- Naissença a Milan
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian del sègle XVII
- Pintre barròc
- Pintre d'art sagrat
- Pseudonim
- Naissença en 1571
- Decès en 1610
- Cavalièr de l'Òrdre de Malta


c: text/html

text:
Tyrannosaurus
Tyrannosaurus ("lagarto tiran") es un genre representat per una unica espècia de dinosaure teropòde tiranosaurid, que visquèt a de fins del periòde cretacèu, fa aperaquí 67 e 65 milions d'ans, en lo Maastrichtian, en çò qu'es uèi America del Nòrd. L'espècia tipe e unica espècia valida Tyrannosaurus rex a on rex significa rei en latin, comúnmente abracat coma T. rex, Es una figura comuna en la cultura populara. Visquèt a travèrs de çò qu'es ara Norteamerica occidental, amb una distribucion fòrça mai ampla qu'unes autres tiranosaurids. Es òm dels darrièrs dinosaures pas avians en existir abans de l'escandilhament massiu del Cretacèu-Terciari.
Amb mai de 30 especimèns de Tyrannosaurus rex identificats, qualqu'uns que ne son esqueletos gaireben complèts. Teissut conjuntivo e proteínas s'es informat en almens òm d'aquestes especimèns. L'abundancia de material fossil a permés l'investigacion significativa en fòrça aspèctes de la siá biologia, en inclusent istòria de vida e biomecanica. Las abituds d'alimentacion, fisiologia e velocitat potenciala de Tyrannosaurus rex son qualques tèmas de discussion.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Pierre-de-Bressieux
Nom desconegut en arpitan (Saint-Pierre-de-Bressieux en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es limitrophe de divèrsas municipalitats: Sant-Siméon-de-Bressieux, Bressieux, Brézins, Sant-Etienne de Sant-Geoirs, Sant-Geoirs, Brion, Chasselay, Roybon, Marnans
La commune est limitrophe de plusieurs communes: Saint-Siméon-de-Bressieux, Bressieux, Brézins, Saint-Etienne de Saint-Geoirs, Saint-Geoirs, Brion, Chasselay, Roybon, Marnans


text:
Frederic Mistral, lo Prèmi Nobel
Frederic Mistral es un dels escriveires occitans mai renomats, sa reputacion despassa las frontièras de....
Boissier de Sauvages, lexicographe occitan (1710-1795)
Pierre Augustin Boissier de Sauvages naît en 1710 dans une famille de la noblesse d'Alès (Gard).....
Belaud de la Belaudiera, lo mèstre dau sonet
Loís Belaud, (1543 ?-1588), Belaud de la Belaudiera de son nom literari, es un poèta provençau....
Marcela Delpastre, femna de letras e de tèrra
Marcela Delpastre (1925-1998) se passèt la vida dins la bòria que i nasquèt, a Germont, comuna....


text:
Programa de l’AG de 2017 de l’IEO
L’Amassada Generala es dobèrta e tots los aderents, personas fisicas e moralas (associacions aderentas), al jorn de la lor cotisacion alprèp de l’Institut d’Estudis Occitans. Cada aderent a una vòtz e pòt, en mai de la sieuna, esser mandatat per 10 autras personas.
Solas las declaracions fachas per las seccions alprèp de l’IEO e validadas fan fe. Es possible de pagar son adesion a l’IEO sus plaça (l’IEO organizarà dins aquel cas la reversion a la seccion departamentala dont depend abitualament l’aderent).
Programa previsional de l’AG de l’IEO
Dissabte 29 d’abril de 2017 :
13h30 : Acuèlh amb cafè, tè e shucs.
14h00 : Dobèrtura de l’AG de l’IEO, per Pèire Brechet, President.
- Acuèlh dels participants, remerciaments.
- Discussion e vòtes dels rapòrts en seguida de las presentacions fachas pels membres del Burèu : IEO (IEO activitats interregionalas, IEO IDECO (IEO Edicions e IEO Difusion), comptes consolidats sus los 2 establiments).
- Rapòrt moral.
- Rapòrt d’activitat.
- Rapòrt financièr.
- Discussions e vòtes.
Preparacion de las discussions del dimenge e presentacion dels candidats.
16h30 : Pausa e acuèlh dels participants a las taulas redondas.
17h00 : Taulas redondas : "agir o subir", lo ròtle associatiu dins l’estructuracion de las politicas publicas per l’occitan (veire lo tèxt de presentacion çai-dejós).
19h10 : Aperitiu e presentation de l’IEO Cantal (filmòt de 10 minutas environ).
19h30 : Sopar sus plaça (inscripcion mandatòria).
20h45 : Espectacle de contes amb Daidièr Huguet.
22h00 : Animacion musicala.
Dimenge 30 d’abril de 2017 :
8h30 : Acuèlh.
9h00 : Dobèrtura de la segonda jornada de l’AG de l’IEO.
Mocions e presas de posicion.
11h30 : Eleccions al CA de l’IEO.
12h30 : Fin de l’AG – Repais liure o buffet (inscripcion mandatòria).
14h30 : Visita del centre de la vila d’Orlhac contada en occitan amb Joan-Claudi Rocher (inscripcion mandatòria).
Pel sopar del 29 e/o buffet del 30, se cal marcar e mandar lo chèc d’inscripcion (pel 15 d’abril).
Sopar del 29 d’abril : 15 euros (en comptant las bevendas).
- Ensalada auvernhata,
- Parmentièr de patanas, confit de galina e ensalada,
- Crèma cremada.
Disnar (o buffet) organizat pel 30 d’abril : 12 euros.
Sonque las reservacions pagadas seràn presas en compte.
De mandar lo bilhet dab lo chèc, a l’òrdre de l’IEO, a l’adreça seguenta :
IEO
11, carrièra Malcosinat
31000 Tolosa


text:
[Vítejte - Welcome - Benvinguts - Bienvenidos - Benvenuti - Bienvenue - Mbote]
Aquí mon primièr ostal sul Web, o gaireben. Arribèri a Geocities de cap a la fin de decembre de 1995 (e òc !). D'aquel temps se disián Geopages e foncionavan per vesinatges. La primièra pagina èra a l'ostal 2687 de París, qu'ara a un autre locatari. I aviá dessús un fum de causas, qu'assagèri après de metre un pauc pertot segond lo contengut. Mudèri los catons dins lo barri de SoHo que li soi ara. Après, Yahoo se crompèt Geocities e los vesinatges o barris son estats remplaçats per los noms d'usancièrs.
Aquela paja es dempuèi lo 2 de junh de 1999 dedicada a una activitat qu'ai pas gaire léser de far per ara, l'escritura. E coma es ma pagina "personala", se parlarà tanben de ma persona.
Empacha pas que las activitats qu'ai son endacòm mai, tanben...
Enfin, se sètz lengacopat (avètz un problèma
grèu de monolingüisme, per exemple), de causas i n'aurà en d'autras
lengas.


text:
Dus dies mès de canicula ena Val d'Aran.
Temperatures fòrça nautes encara que tamb leugèra descenuda pera tarde a causa des tempèstes (15ºC/31°C).
Eth dijaus 22 dominaràn es cèus sereni encara que pera tarde se poderien formar quauqui bromalhs convectius tamb probabilitat mieja de tempèsta.
Temperatures en tot tocar tet (17ºC/32°C) ena zòna de Les e Bossòst poderien èster un shinhau mès nautes.
Eth diuendres 23, Net de Sant Joan, seguiram tamb solei e quauques bromes nautes pendent eth maitin, pera tarde se tornaràn a formar bromes convectiues tamb probabilitat baisha de tempèsta; a darrères ores se formaràn bancs de brumes.
Es temperatures diürnes seràn un shinhau mès portadères (19ºC/27°C).


text:
A la seguida dels atlas sonòres de las ribièras d’Òlt, cants d’ausèls degaunhats, istòrias de fèstas e vòtas e musicas cantarèlas o de la Dordonha e del Causse, L’Atlas sonore bourian vos convida a viatjar dins un ranvèrs tipic d’Òlt : la Boriana.
País mesclat de castanhals, de garrics, e d’albuga, a cabalons entre los departaments de Dordonha e d’Òlt al sud de Sarlat, es la memòria musicala e contada, a partir de collèctas de Xavier Vidal e de l’IEO d’Òlt, que vos es prepausada d’escotar dins aquel disc de mai d’una ora.
Se devòlzan cadun son torn dels contes pels mainatges, racontes de paurs, dançarèlas jogadas pels musicians de la Granja.
Aquel libròt es estat aparelhat per publicar unas memòrias occitanas promptas a noirir l’imaginari de las generacions d’avuèi e a venir. Lo libròt es en occitan e en francés, amb las règlas de lecturas de l’occitan a la fin. S’es fach amb la participacion dels dròlles de las escòlas borianòlas.
Libre-disque format A5 ; 60 patjas ; gratis.
La distribucion es facha pel Pais Borian :
Moulin Delsol - Le bourg
46300 Le Vigan
Tel : 05 65 41 70 30
paysbourian@orange.fr


text:
Volkswagen
Volkswagen (en alemand "Automobila del Pòble") es un fabricant d'automobilas que lo sèti social se tròba a Wolfsburg, en Alemanha.[1] Fa partida del Grop Volkswagen, lo fabricant pus grand d'automobilas d'Euròpa e un dels pus importants del mond.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Inicis de la fabrica[modificar | modificar la font]
Lo nom Volkswagen ven del fach qu'en los ans 1930 sorgiguèt en Alemanha lo projècte de bastir una automobila que foguèsse accessibla per un grand nombre de personas. Quand Adolf Hitler s'enaucèt al poder en 1933, decidiguèt d'amodar un plan de desvolopament de l'industria automobila, amb l'objectiu de relançar las siás fabricas e las far pus competitivas davant las anglesas e las francesas. D'aquela manièra se lança un concors als entrepreneires per la concession de la fabricacion d'una "automobila del pòble" (Volks Wagen). Ferdinand Porsche foguèt l'encargat de menar a tèrme lo projècte que la fin n'èra bastir un veïcul simple e bon mercat que poguèsse èsser a posita de la majoritat dels alemands sens que las siás economias se ne ressentiguèsson.
Hitler preteniá bastir la fabrica mai granda d'Euròpa per la fabricacion de l'automobila del pòble. Per aiçò, lo requisit èra aver accès a una via fluviala navegabla. Èra tanben necessària una centrala electrica pròpria, que provesiguèsse tant dins la fabrica coma la nòva vila. Hitler causiguèt lo vilatge de Fallersleben, al bòrd del canal de Mittelland. Lo luòc fasiá partida dempuèi lo sègle XIV del Comtat de Schloss Wolfsburg, proprietat del comte von Schulenburg. Segon las idèas de Hitler, la fabrica deviá dispausar de la siá pròpria vila annexa, per lotjar los trabalhadors e las siás familhas.
Lo nom causit per Hitler per l'automobila foguèt Kdf-Wagen (Kraft durch Freude, La fòrça per la jòia) e la vila, Kdf-Stadt. Malgrat aiçò, ni dins la fabrica ni en Alemanha tota degun empleguèt pas un autre nom que lo de Volkswagen per far referéncia al Escaravat. Lo nom Kdf-Wagen foguèt solament utilizat dins los catalògs e pels militars fanatics nazis.
Lo partit nazi facilitèt a Ferdinand Porsche l'obtencion de l'infrastructura necessària pel bastiment de la fabrica encargada del projècte. Per la realizacion d'aquel projècte, se fondèt la vila nòva lo 26 de mai de 1938. La ceremònia, eveniment important pel regim nazi, cercava clarament d'impressionar lo pòble alemand, un pòble que se mostrava confiant amb lo sieu dirigent. Mai de 70.000 personas arribadas de totes los cantons d'Alemanha anèron a la ceremònia. Logicament, Ferdinand Porsche i èra present, amb de generals nazis e lo Führer el meteis. En aquela ceremònia, Hitler pugèt a bòrd d'un Kdf-Wagen descapotable,e menat per Ferdinand Porsche.
Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Amb l'intencion de finançar tot aquel projècte de dotar dins lo pòble alemand d'una automobila de bas còst, lo govèrn alemand inventèt un sistèma que los trabalhadors que desirèsson de possedir un Volkswagen (automobila del pòble), aportavan 5 Reichsmark setmanalament. S'amassèron aital a l'entorn de 286 milions de marcs. Cap d'aquelas personas recebèt lo sieu Kdf-Wagen, doncas que los projèctes de militars monopolizèron l'atencion del país après l'inici de la Segonda Guèrra Mondiala en setembre de 1939. La fabrica de Fallersleben se destinèt a la produccion militar, e après 6 ans de guèrra, los sòus del Kdf-Wagen foguèron requisats pels russes en concèpte d'apariaments de guèrra.
Començada la guèrra la fabrica se convertiguèt en objectiu militar, a pesar que lo quite Hitler augurèt a Porsche: "La fabrica aurà pas importància estrategica" en vesedora referéncia a l'exclusiu bastiment del Kdf civil e la victòria que s'obtendriá amb la blitzkrieg. Pas encara iniciadas las ostilitats, la planta passèt a l'orbita del Ministèri d'Armaments e de la Luftwaffe.
Los aliats donèron prioritat als atacs a la planta del Kdf per rason de la siá contribucion a l'esfòrç belic enemic. Ans abans, per la siá banda, expèrts de la Luftwaffe (Fòrça Aeriana Alemanda) avián suggerit la siá prudenta dispersion en los bòsques. Malgrat aiçò, fins al quite moment de las primièras incursions s'èra pas pres la mai minima precaucion en aquel sens.
Al temps de las primièras incursions en abril de 1944 se mancava encara de camoflatge, defensa antiaeriana, e de refugis sosterranhes pels trabalhadors. L'enemic podiá veire facilament l'esmòla massiva rectangular a un costat del Mittellandkanal.
Lo 8 d'abril de 1944 cinquanta sièis bombardaments descarguèron ailà 146 tonas de bombas incendiarias e de naut poder explosiu. E mai se se causèron pas de grands damatges materiales, tretze personas moriguèron e quaranta resultèron de feridas. Tres setmanas après, un Boeing B-17 sens tripulacion, s'esclafèt en los tets del hall 1 de la planta en ocasionant grèus estrossejas dins tot aquel airal. A aiçò li seguiguèron d'autres tres importants atacs: Lo 20 de junh, 137 Boeing B-17 lancèron 500 tonas de bombas incendiarias e de naut poder explosiu. D'aquelas aperaquí 582 faguèron blanc dins la fabrica en causant la mòrt de vint-e-sèt trabalhadors e feridas a nonanta tres mai. Nòu jorns après, seissanta cinc avions ataquèron amb 826 pompas, en aucint a catorze personas e causèron la destruccion en forma considerabla a la planta, vila e barracas de presoèrs. Fin finala lo 5 d'agost, ochanta cinc Liberator daissèron quèir 300 tonas de pompas de naut poder explosiu, en atenhent un estimatiu de 300 capitadas en la planta, cosinas, barracas e carrièras. Moriguèron sèt personas e vint-e-sèt foguèron feridas. Totas las incursions se realizèron a plena lutz del jorn conformi la modalitat operativa de l'Ochena Fòrça Aeriana Nòrd-americana.
Lo 10 d'abril de 1945, tropas nòrd-americanas dirigiguèron la siá avançada en direccion cap la vila del Volkswagen. Malgrat aiçò arribèron pas a dintrar en ela, doncas que desconeissián la siá existéncia. La vila èra tròp nòva e figurava pas encara en las siás mapas mai recentas. Lo 18 d'abril prenguèron possession de la fabrica e vila divèrsa tancs Sherman defenduts per dos cents soldats americanes. Los esperavan cinc mil russes e poloneses. L'armada americana li calguèt s'emplegar a fons per los conténer en tirant quitament contra la multitud.
Los nòrd-americanes originariament avián l'intencion de destruir tota la fabrica a causa de la siá connotacion nazi. Assabentat l'inspector-cap de la planta, Rudolf Brörmann, los s'opausèt, evitant la planejada demolicion pendent los meses de prima e estiu de 1945. La siá gestion en aquela critica epòca, es estat desbrembada per l'istòria oficiala de la Volkswagenwerk. Aital alavetz lo 25 de mai, amb la venia nòrd-americana, se resolguèt renomenar a l'anciana Stadt dones Kdf-Wagen amb lo nom de Wolfsburg, pres del castèl vesin de Von Schulemburg.
Lo 28 de mai Rudolf Brörmann foguèt mes en la foncion de director executiu de la planta. Per fins d'aquel meteis mes s'èran armats manualament 110 Kübelwagen amb las pèças restants.
Hitler arribèt jamai a veire lo sieu Kdf-Wagen sortir de las linhas de produccion. Amb la fin de la guèrra, Ferdinand Porsche foguèt empresonat per la siá vinculacion amb lo regim nazi e los angleses prenguèron lo contraròtle del factorat.
Dempuèi los ans 1950[modificar | modificar la font]
E mai se los sieus primièrs passatges comencèron abans de la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt pas fins als ans 50 quand l'Escaravat se convertís en un veïcul de granda acceptacion sociala tant en Euròpa cossí America. En 1955 sortèt de la fabrica l'exemplar un milion,[1] e en 1972 l'Escaravat, coma lo se coneissiá ja dins tot lo mond, superèt lo recòrd d'unitats fabricadas d'una automobila, que ostentava Ford Motor Company amb lo sieu modèl "T", en aténher la chifra de 15.007.034 Volkswagen fabricats.
L'Escaravat quitèt de se fabricar a Alemanha en davalar la demanda dins la majoritat dels païses, doncas qu'avián aparegut dins lo mercat mondial automobilas equivalentas, mas de dessenh e tecnologia fòrça mai actualas. contunhèt de se produsir, malgrat aiçò, en Mexic, dempuèi ont se recebiá lo mercat interior e lo dels païses latinoamericans, qu'aquel contunhava d'aver una bona aculhida. Pendent fins del sègle passat, l'Escaravat èra considerat L'automobila del Sègle.
Volkswagen triguèt pas a acompanhar l'evolucion de las automobilas e presentèt en 1974 lo modèl Golf, qu'aguèt immediatament un grand succès. Volkswagen foguèt en agrandint pas a pas la siá gamma de modèls, en abandonant la siá anteriora politica de modèl unic. Anèt aital en incorporant en primièr luòc lo Passat, un pauc abans que lo Golf, e de contunh lo Polo e lo Lupo, modèls mai pichons. En 1997 apareis lo New Beetle, qu'ofrís un dessenh basat en l'ancian Escaravat, mas totalament modernizat, aital coma la tecnologia. Aquela automobila es destinada principalament al mercat nòrd-american, ont contunha d'existir un grand nombre de menaires nostalgics de l'Escaravat. L'aparicion d'aquel modèl, joncha a una descenuda de la demanda tanben dins los païses latinoamericans, pòrta en l'an 2003 al barrament de la fabricacion del classic Escaravat a Mexic. Amb anterioritat son anats en sortint d'autres modèls nòus, coma lo Phaeton, vaissèl insignia de la marca, lo Touran, un monovolum de sèt plaças, e lo Touareg, un veïcul tot terren per usatge dins vila, rota e en terrens malaisits.
En l'an 2002 Volkswagen liurèt gaireben 5.000.000 de veïculs. Lo nombre de trabalhadors e trabalhadors foguèt de 325.000. La siá participacion dins lo mercat mondial foguèt del 12,1 per cent. Tanben en 2002 e après 28 ans de produccion, lo Golf superèt en de ventas al legendari Escaravat.[2] Lo grop dispausa de 45 fabricas dins 19 païses e es present dins 150 païses amb organizacions comercialas pròprias.
Fabricas[modificar | modificar la font]
Wolfsburg es actualament sieu principal del Grop Volkswagen. Lo grop dispausa de 45 fabricas dins 20 païses: Alemanha, Argentina, Belgica, Brasil, China, Espanha, Eslovaquia, Estats Units, França, Ongria, Índia, Itàlia, Israèl, Malàisia, Mexic, Polonha, Reialme Unit, Republica Chèca, Russia, e Sudafrica, e es presenta dins 150 païses amb organizacions comercialas pròprias.
Volkswagen a bastit en los darrièrs ans a Drèsda una fabrica totalament nòva, de cristal, que permet als visitants veire en detalh tot lo procès de fabricacion. En Wolfsburg s'edifiquèt la vila de l'automobila, un ensems de bastissas destinadas al public, que se pòdon veire d'exposicions sus l' istòria de la companhiá e sul mond de l'automobila, e que los crompadors pòdon reculhir personalament las siás automobilas Volkswagen.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 (es) « El "escarabajo" cumple 60 años » (consultat en 20 de setembre de 2007)
- ↑ (es) « Golf supera al ‘escarabajo’ » (consultat en 10 de novembre de 2007)


text:
Patxoc –a Aqueste mot, qui significa "patut", "malestruc", "pesuc", "qui manca d’agilitat entau caminar", qu'ei notat peu DCVB sonque com a mot deu parlar d’Olòt (Garròcha). Qu’ei tanben deu lexic deu nòrd-catalan (cf. dic. rossellonès de Verdaguer e dic.
nòrd-catalan de Botet-Camps ). En gascon (ved. Palay), la
significacion deu mot "pachòc" (grafiat patchòc per l'I.B.G.) qu’ei "patut", qu’ei a
díser, qui a de patas largas e pesucas o de patas emplumadas. Ua dusau significacion, la mei correnta en gascon, qu’ei precisament la qui trobam en catalan : patut, pesuc, qui manca
d’agilitat. Lo mot patxoc-a qu' ei pro isolat en catalan, non l'acompanha pas sonque patxòt qui n'ei probablament ua varianta sinonima, autanplan un nom de familha. En gascon, per contra, lo mot n’i ei pas briga isolat. Que i son "pachacar" o "pachocar "(har malament o lentament un tribalh), "pachacaire" (maishant obrèr), "pachic-pachòc" (subst. : desòrdre ; loc. adv: . pesucament, shens
gràcia), "pachocada" (fr. malestruguer), "pachoquèr" : accion
de pachocar, "pachoqueria" = "pachoquèr"etc. L'etimon qu'ei lo deu latin pes, pedis ("pè"). L'origina deu mot pachòc qu'a de cercà's en vèrbe latin pedicare ("travar"), deu quau derivan "empachar" (impedicare -> empachar, "impedir") e "paishiu" (fòrma, mei anciana e mei corrècta etimologicament, de "puisheu", un aute gasconisme). "Paishiu", uei lo dia un substantiu, qu'èra a l'origina un adjectiu ("qui empacha" (ex. arch: seis nulh contrast paixiu) mentre lo noste adjectiu "pachòc" que hè pensar meilèu a un antic substantiu (ipoteticament, forma despreciativa formada dab l'afixe -èc (èkku): a partir de *pach, *paish (descompausat e sinonime d' empach).
En occitan non gascon, lo mot pachòc-a qu’existeish, totun dab de significacions completament diferentas de la qui trobam en catalan e en gascon. En
occitan non-gascon, lo mot que i significa « 1-vétilleur, méticuleux, scrupuleux, 2- babillard, chipotier
(segon Mistral qui ignòra lo noste gasconisme).
Dongas qur podem observar
1-que lo mot catalan patxoc-a i ei pro isolat mentre lo mot pachòc non n'ei pas en gascon
2- que lo mot catalan patxoc-a qu'a plan la medisha significacion que lo mot pachòc-a en gascon, aquesta significacion estant desconeishuda en occitan non gascon.
Aquestas observacions que senhalan patxoc
com a prèst gascon en catalan. Qu'ei un gasconisme clar. Recentament, lo mot patxoc
qu'ei estat incorporat en catalan normatiu (ved. aquiu
). Totun l'etimologia e l'origina deu mot n'i son pas hens los diccionaris. Mercés au blòg, adara que las avetz.


text:
Lady Gaga
Stefani Joanne Angelina Germanotta, mai coneguda coma Lady Gaga (Manhattan, Nòva York, 28 de març de 1986) es una cantaira e cantautora americana. Se faguèt conéisser gràcias a son primièr títol "Just Dance". Son nom li es estat inspirat per la cançon "Radio Ga Ga" del grop britanic Queen. Dempuèi la debuta de sa carrièra a produch 5 albums e a ganhat 21 prèmis.
Discografia[modificar | modificar la font]
- The Fame (2008)
- The Fame Monster (2009)
- Born This Way (2011)
- Artpop (2013)
- Cheek to Cheek (2014), amb Tony Bennett


text:
EDICTE: Bases reguladores deth procés de seleccion d'un peon especialista en jardins, adscrit ara brigada d'obres, de caracter laborau temporau, per miei de concurs.
Bossòst hará la recogida de residuos voluminosos a domicilio
El tercer jueves de cada mes, avisando antes al 973 64 81 57
A partir de este mes, el Ayuntamiento de Bossòst hará la recogida de residuos voluminosos a domicilio, el tercer jueves de cada mes, con horario de 8.00h a 12.00h. Así lo ha anunciado hoy el alcalde Amador Marqués, a través de un bando, en el que informa a los vecinos y vecinas que los servicios municipales pasarán a recoger estos residuos, como electrodomésticos, muebles y enseres domésticos, siempre que los interesados avisen antes al Ayuntamiento, llamando al número de teléfono 973 64 81 57, para concretar el lugar y la fecha de recogida.
De este modo, el consistorio prohíbe depositar los voluminosos en la zona llamada del párking de Bersach para evitar su acumulación y el mal efecto visual que pueda causar. “Con esta medida queremos mantener limpio y cuidado el entorno urbano, facilitar la vida cotidiana de los vecinos y ofrecer la imagen adecuada que merece un municipio turístico como el nuestro”, ha explicado Marqués.
Edicte sus era naua aprovacion iniciau dera modificacion puntual des Nòrmes Subsidiaries e Complementaries de Planejament dera Val d'Aran, en er àmbit de Sant Ròc
Edicte sus aucupacion de terrens d'us public
Bases seleccion d'un peon adscrit ara brigada d'obres
Vèir edicte:
PLAÇA DE TRABALH ENTÀ ATIER ERA OFICINA DE TORISME DE BOSSÒST.
Edicte: Bases reguladores seleccion Oficina Torisme 2015
EDICTE SUS ES BASES REGULADORES DE DUES PLACES DE SOCORRISTA
Edicte sus era aprovacion iniciau dera modificacion puntuau des Normes Subsidiàries e Complementàries de Planejament dera Val d’aran, en er ambit de Sant Ròc.
E D I C T E
Edicte sus era aprovacion iniciau dera modificacion puntuau des Normes Subsidiàries e Complementàries de Planejament dera Val d’aran, en er ambit de Sant Ròc.
Er Ajuntament de Bossòst en session ordinària deth Plen de data 30 de seteme de 2014, a adoptat per unanimitat des membres assistenti, que representen era majoria absoluta legau des membres dera Corporacion, er acòrd qu’ena part dispositiua establís çò següent:
PRUMÈR: Aprovar iniciaument era modificacion puntuau 01/2014, des Nòrmes Subsidiàries e Complementàries de Planejament dera Val d’Aran en er ambit de Sant Ròc, tanplan coma cònste en eth document redactat per OUA Gestió del Territori i Urbanisme e promoigut per GRUP SANT RÒC 5.
DUSAU: Sométer er expedient aprovat iniciaument a informacion publica per un ternini d’un mes, per miei d’anonci que se publicarà en eth Diari Oficiau dera Generalitat de Catalonha (DOGC), en eth Huelheton Oficiau dera Provincia de Lhèida (BOP), en eth diari Segre, atau coma inserir edicte en eth taulèr d’anoncis dera corporacion e ena pagina web der ajuntament, a fin e efècte de qu’es persones interessades poguen consultar eth document entara aprovacion iniciau dera modificacion des nòrmes e presentar es allegacions e reclamacions que consideren de besonh, a compdar deth longdeman dera darrèra publicacion.
TRESAU: Simultanèament ath tramit d’informacion publica calerà demanar informes as organismes afectadi per rason des sues competéncies sectoriaus. Tot açò en compliment der article 85.5 deth Decret Legislatiu 1/2010, de 3 d’agost, peth quau s’apròve eth text rehonut dera Lei d’Urbanisme.
QUATAU: Autrejar audiéncia as municipis damb es que confine Bossòst.
CINCAU: Suspéner er autrejament des licéncies urbanistiques tostemp qu’en sòn autrejament supause ua disconformitat o queden afectades per aguesta modificacion, cossent damb er article 73.2 deth Text Rehonut dera Lei d’Urbanisme.
Bossòst, 7 d’octobre de 2014
Er alcalde
Francisco Rodríguez Miranda
ANONCI APROVACION MODIFICACION PROJECTE
ANONCI
Era Junta de Govèrn Locau en session de data 15 de junhsèga de 2014, cossent damb eth besonh d’incorporar precisions enes partides deth paviment deth carrèr Major, aprovèc era modificacion deth projècte basic e d’execucion redactat per Estudi d’Arquitectura i Urbanisme Santi Sindreu, dera òbra “Arranjament del nucli antic. Plaça Glèisa, C/ Glèisa i C/ Major de Bossòst”, en tot mantier eth pressupòst d’execucion per contracta en 165.588,50 euros.
Contra aguest acòrd, qu’ei definitiu en via administratiua, es interessadi pòden interpausar recors contenciós administratiu deuant deth Jutjat Contenciós administratiu de Lhèida en eth termini de dus mesi a compdar deth longdeman dera sua publicacion.
Alternatiuament e de forma potestatiua, tanplan se pòt interpausar recors de reposicion deuant der organ que l’a dictat, en eth termini d’un mes a compdar des deth longdeman dera sua publicacion, se ben se poderà interpausar quinsevolh aute recors o accion que se considère de besonh.
Bossòst 18 de junhsèga de 2014
Francisco Rodríguez Miranda
Alcalde
EDICTE d'aprobacion iniciau deth projècte de condicionament dera sala polivalenta de Bossòst.
Número de registre 9511
AJUNTAMENT DE BOSSÒST
Aprovació inicial projecte: Arranjament sala polivalent de Bossòst
EDICTE
Era Junta de Govèrn Locau en session de 3 d’octobre de 2013, a aprovat iniciaument eth projecte nomentat: “Arranjament sala polivalent de Bossòst”, redactat per Estudi d’Arquitectura i urbanisme Santi Sindreu, damb un pressupòst d’execucion per contracta de 50.105,82 euros, IVA inclodit.
Eth projecte, se sotmet a informacion publica entà pramor de que laguens deth tèrme de trenta dies abils, a compdar deth Iongdeman ath dera sua publicacion en eth BOP, es interessadi poguen presentar es reclamacions e/ò allegacions que consideren de besonh. Cas de non presentar-sen cap s’entenerà aprovat definitiuament sense besonh d’ulterior acòrd.
Es drets d’informacion e consulta se poiran exercitar ena Secretaria der Ajuntament de Bossòst, de deluns a diuendres en orari d’atencion ath public.
Bossòst, 14 d’octobre de 2013
L’alcalde, Francisco Rodríguez MirandaNúmero de registre 9511


text:
Plan de Belha
Lo plan de Belha es un massís montanhós dels Pirenèus lengadocians situat dins lo departament d'Arièja. Es al sud de la valada d'Arièja entre Tarascon e Ax en dessús dels vilatges de Las Cabanas, d'Albiès e de Vèbre. L'accès rotièr al plan se fa per la rota (D 522) dempuèi Las Cabanas.
Longtemps, aquel plan foguèt pas mai qu'un luòc d'elevatge, subretot bovin. Es recentament devengut lo site d'una importanta estacion d'espòrts d'ivèrn dels Pirenèus, principalament per la practica de l'esquí de fons.
Tanben, pel plan de Belha passa lo camin GR 10 que passeja per los Pirenèus d'èst cap a l'oèst.
Enfin, la montada de Las Cabanas fins al plan (16 km à 8 %) constituís sovent dempuèi 1998 l'arribada d'una estapa del Torn de França ciclista.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo plan de Belha es delimitat par las valadas de dos afluents d'Arièja : Aston a l'oèst, Laball a l'èst. Se termina al sud pel pòrt de Fenestràs (1967 m), ont passa lo camin GR 10 ; e al nòrd, per lo versant la valada d'Arièja.
L'estacion d'esquí[modificar | modificar la font]
Es una estacion de jorn, i a pas l'albergament sul plan; l'albergament se fa dins la valada.
La gestion es intercomunala.
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
-
Lo vilatge de Las Cabanas al pè de la montanha
-
-
-


text:
Lou Gèni de la liberta courounant li sciènci e lis art, uno telo dóu pintre arlaten Jaque Réattu déu èstre presentado a l’autouno 2017 au museu dóu mume noum, un cop restaura. Ja quatre de si sorre, coumo ela tratado vèrs 1794 en grisaio, soun aro restaurado emé l’ajudo de la Direicioun Regiounalo de l’Acioun Culturalo de Prouvènço, la banco BNP Paribas e lou Despartamen de l’Isèro. Uno autro ja restaurado es moustrado a Vizille (38).
Mai per la quatreno manco 35 000 € e lo musèu arlaten espèro n’en trouba 7000 emé l’ajudo dóu publi en uno óuperacioun de finançamen participatiéu, gràci à la plato-formo Commeon (ex. Culture Time), dins li quaranto jour que vènon.
Lou Musèu Réattu es aro acoustuma d’aquélis óuperacioun, bord
que deja avié pouscut restaura uno autro obro
dóu mume tèms revouluciounàri.
Emé si dessin preparatòri, li sièis obro de Réattu, coumando publico de 1794 pèr ilustra li vertu republicano, soun tóuti dins li resèrvo dóu musèu que li douno soun noum.
S’agis de la souleto obro mounumentalo d’aquéu tèms revouluciounàri, que devié decoura un temple republican, dedica à la Resoun, à Marsiho, mai jamai basti. Per countribuï es aqui


text:
ACTUALITAT
Cellers AT Roca renauís era sua collaboracion de Nadau damb era EMD de Bagergue
13/11/2017
Aguesta reconeishuda enterpresa catalana decorarà er arbe de Nadau e collaborarà enes campanades de Cap d'Aran
Era EMD de Bagergue a arribat a un nau acòrd damb era entepresa catalana Cellers AT Roca, de Sant Sadurní d'Anoia (Barcelona), entà tornar a collaborar ena decoracion deth pòble de Bagergue entàs pròplèus Hèstes de Nadau e era esponsorizacion des Campanades de Cap d'Aran.
Cellers AT Roca aufrirà eth sòn producte mès important: Rosat Resèrva, entà celebrar es campanades de Cap d'Aran que Bagergue pòrte en tot gaudir enes darrèri anes e que ja ei ua celebracion assolidada entàs vesins d'aguest pòble e toti es visitaires que passen aguesti dies ena Val d'Aran.
At Roca ei eth projècte vitau d'Agustí Torelló Sibill e era sua familha neishuda damb un objectiu clau: elaborar vins unics qu'agen eth poder d'emocionar. Era sua filosofica e compromís se base en 3 pilars identitaris: eth territòri, es varietats autoctònes que lo pòblen e es persones que la demoren. E tot açò ac artenhen en tot trabalhar es vinhes vielhes, en tot veremar e seleccionar de forma manuau es melhors arradims de cada cep o en tot practicar ua viticultura ecologica sostenibla.
IMATGE: Celebracion de Cap d'An (EMD Bagergue)
Cellers AT Roca aufrirà eth sòn producte mès important: Rosat Resèrva, entà celebrar es campanades de Cap d'Aran que Bagergue pòrte en tot gaudir enes darrèri anes e que ja ei ua celebracion assolidada entàs vesins d'aguest pòble e toti es visitaires que passen aguesti dies ena Val d'Aran.
At Roca ei eth projècte vitau d'Agustí Torelló Sibill e era sua familha neishuda damb un objectiu clau: elaborar vins unics qu'agen eth poder d'emocionar. Era sua filosofica e compromís se base en 3 pilars identitaris: eth territòri, es varietats autoctònes que lo pòblen e es persones que la demoren. E tot açò ac artenhen en tot trabalhar es vinhes vielhes, en tot veremar e seleccionar de forma manuau es melhors arradims de cada cep o en tot practicar ua viticultura ecologica sostenibla.
IMATGE: Celebracion de Cap d'An (EMD Bagergue)
Manu Moga


c: application/xml

text:
Declaracioun universalo di dre de l'ome
Article 1
Tóuti lis uman naisson libre. Soun egau pèrla digneta e li dre. An tóuti uno resoun e uno counsciènci. Se dèvon tenifreirenau lis un 'mé lis autre.
Article 2
Tout èsse uman a tóuti li liberta e tóuti lidre prouclama dins aquesto declaracioun, sènso ges li destria pèr de raço, decoulour, de sèisse, de lengo, de religioun, d'idèio poulitico o d'autro meno,d'óurigino naciounalo o soucialo, de richesso, de neissènço o d'àutricoundicioun.
En mai, se fara ges de destriamen foundasubre l'estatut pouliti, amenistratiéu o internaciounau dóu païs o de l'endréde la persouno, fugue aquel endré independènt o sa soubeiraneta countourrouladoo limitado d'un biais o d'un autre.
Article 3
Cado persouno a dre à la vido, à la liberta,e à la segureta.
Article 4
Degun sara soumés à l'esclavitudo o à laservitudo. Es enebi en plen de teni d'esclau o de n'en faire coumèrci.
Article 5
Degun sara soumés à la tourturo nimai à depeno o de tratamen crudèu, inuman o desgradant.
Article 6
Cadun a dre à la recouneissènço de sapersounalita juridico de pertout.
Article 7
Tóuti li gènt soun egau davans la lèi.Memamen an tóuti dre d'èstre apara pèr la lèi sènso ges de destriamen. An tóutidre d'èstre apara parié contro tout ço que vióularié aquesto declaracioun o quebutarié à la vióula.
Article 8
Touto persouno a lou dre de s'apela proche litribunau naciounau coumpetènt. Aquéli ié dèvon l'eficàci e la dèvon defèndrecontro lis ate que violon li dre foundamentau recouneigu pèr la lèi e lacoustitucioun.
Article 9
Degun sara arresta, embarra vo eisila pèrarbitràri.
Article 10
Tóuti li persouno an lou meme dre de pleidejapublicamen sa defènso davans un tribunau que lis escoutara em'un esperitd'independènci e de justiço, que se prounounciara pièi siegue toucant si dre esis óubligacioun, siegue toucant la foundamento de touto acusacioun contro eloen matèri penalo.
Article 11
Touto persouno acusado d'un ate fautible es regardado coume innoucènto jusco que fugue legalamen establido sa coupableta pèr un proucès publi. Dins aquéu proucès, tóuti li garantido necito à sa defènso ié saran estado pourgido.
Res sara coundana pèr d'ate o d'óublit qu'èron pas counsidera fautible segound lou dre naciounau o internaciounau quouro fuguèron fa. Mai qu'acò, se pòu pas coundana li gènt en de peno mai forto d'aquéli que se poudien aplica quouro l'ate fautible fuguè coumés.
Article 12
Se pòu pas sènso resoun valablo bouta lou nasdins la vido privado, la famiho, l'oustau o lou courrié di gènt. Se pòu nimaiataca soun ounour e sa reputacioun. Touto persouno a lou dre d'èstre aparadopèr la lèi contro aquéli malafacho.
Article 13
Cadun a lou dre d'ana d'ounte vòu, de planta caviho d'ounte vòu dedins li raro d'un Estat.
Cadun a lou dre de quita un païs e lou siéu tambèn. Cadun a lou dre de s'entourna au païs siéu.
Article 14
Quouro secutado, touto persouno a lou dre de cerca un recate dins d'àutri païs e de lou prouficha.
Pòu pas s'apela d'aqueste dre uno persouno perseguido de-bon pèr un crime de dre coumun o d'ate countràri i principe emai i toco di Nacioun Unido.
Article 15
Cadun a dre à uno naciounalita.
Se pòu leva en res pèr arbitràri sa naciounalita o lou dre de la chanja.
Article 16
L'ome e la femo, s'un cop soun maridadou, an lou dre de se marida e de founda uno famiho, sènso ges d'empache pèr encauso de raço, de naciounalita o de religioun. Li dre dis ome e di femo soun parié raport au maridage, que siegue dóu tèms que soun marida o quouro se divorçon.
Lou maridage se pòu faire soulamen se li nòvi se volon de-bon.
La famiho es la foundamento naturalo de la soucieta. A dre d'èstre aparado pèr la soucieta e l'Estat.
Article 17
Touto persouno, souleto o coutrìo 'mé d'àutri gènt, a dre à la prouprieta.
Degun sara despoussedi de soun bèn pèr arbitràri.
Article 18
Touto persouno es libro de sa pensado, de sacounsciènci e de sa religioun. En aquéu dre ié caup la liberta de cambia dereligioun o de crèire, e tambèn de manifesta sa religioun o si crèire, soulet o'mé d'àutri gènt, dins la vido publico o privado, pèr l'ensignamen, lis usage,lou culte emai l'acoumplissamen di rite.
Article 19
Tout persouno a dre à la liberta d'óupinioune d'espressioun. En aquéu dre ié caup de rèn se capita carcagna pèr encauso deço que pensas, e tambèn de cerca, reçaupre e espandi lis enfourmacioun e lisidèio, coume que siegue lou mejan d'espressioun, sènso empache à respèt difrountiero.
Article 20
Tóuti li gènt an lou dre de s'acampa e de s'assoucia dins un esperit de pas.
Degun pòu èstre óublija de faire partido d'un groupamen.
Article 21
Touto persouno a lou dre de partecipa au gouvernamen de soun païs, siegue direitamen siegue depèr de representant chausi libramen.
Touto persouno a lou dre d'óuteni de founcioun publico de soun païs dins de coundicioun d'egalita.
La voulounta dóu pople es la foundamento de l'autourita di poudé publi. Aquesto voulounta se dèu espremi depèr d'eleicioun ounèsto que saran estigançado à cadènço reglado, au sufrage universau emé buletin secret, o d'un biais equivalènt que posque assegura la liberta dóu vote.
Article 22
Touto persouno, en fasènt partido de lasoucieta, a dre d'uno prouteicioun soucialo e de coumpli si dre ecounoumi,souciau e culturau ; e acò bonadi lis esperfors naciounau e l'entre-ajudointernaciounalo, segound l'ourganisacioun e li mejan de chasque païs, que ladigneta e lou desvouloupa libre de la persounalita podon pas faire sènso.
Article 23
Cadun a lou dre de travaia, de chausi libre soun mestié, dins de coundicioun equitablo d'obro e de prouteicioun contro lou chaumage.
Tóuti an dre en uno memo pago pèr uno memo obro, sènso ges de destriamen.
Un que travaio a dre en uno pago justo e counvenènto, que sara coumpletado se ié fai besoun pèr tóuti lis àutri mejan de prouteicioun soucialo. Dins tout acò, dèu pousqué viéure de-segur dignamen emé sa famiho.
Touto persouno a lou dre de founda emé d'autro de sendicat e d'èstre sòci d'un sendicat pèr defèndre sis interès.
Article 24
Cadun a dre de se pausa e de s'espaça. A dreà uno tanco resounablo de la journado de travai, à de counget regulié e paga.
Article 25
Tóuti an dre à un nivèu de vido que i'assegure la santa e lou bèn-èstre emai à sa famiho, mai que mai pèr lou manja, lou vèsti, l'oustau, li siuen de santa e pèr tóuti li service souciau necite. Pèr escasènço que un posque pas mai se gagna sa vido sènso l'avé vougu, pèr eisèmple se vèn vièi, malaut, endeca o chaumaire, a dre à la segureta.
Li femo embarrassado, li maire e li pichot an dre à uno ajudo particuliero. Siegon pas si gènt marida, e lou fuguèsson pas quouro lou nistoun es nascu, tóuti li pichot proufichon pamens la memo prouteicioun soucialo.
Article 26
Touto persouno a lou dre d'èstre educado. L'educacioun dèu èstre à-gràtis, lou plus pau pèr ço que pretoco l'ensignamen elementàri e foundamentau. L'ensignamen elementàri es óubligatòri. L'ensignamen di teinico e di mestié dèu èstre d'atencho pèr tóuti. Lis estùdi superiour dèvon èstre dubert à tóuti parié à respèt de si merite.
La toco de l'educacioun es que la persounalita di gènt s'espeligue, e que lou respèt degu i dre de l'ome e i liberta foundamentalo s'afourtigue. Dèu favourisa la coumprenènço, la touleranço e l'amista entre tóuti li nacioun, li group etni vo religious, emai lou crèis dis ativeta di Nacioun-Unido. pèr manteni la pas.
Lou paire emai la maire an lou dre de chausi, bèu proumié, lou biais d'educacioun que volon pèr si pichot.
Article 27
Touto persouno a lou dre de partecipa libramen à la vido culturalo de la coumunauta, au prougrès scientifi e i bèn-fa qu'aduson.
Tout lou mounde a lou dre de prouficha lou plesi coungreia pèr lis art. L'autour d'uno obro scientifico, literàri o artistico a dre à l'aparamen de sis interès mourau e financié.
Article 28
Touto persouno a lou dre de viéure dins unmitan souciau e internaciounau proun ourdouna, que li dre esplica dins aquestodeclaracioun d'aqui se ié poscon aplica en plen.
Article 29
Touto persouno a de devé à respèt de la coumunauta, qu'es en soun dintre soulet que lou desvouloupamen libre e coumplet de sa persounalita i'es poussible.
Se pòu restanca li dre e li liberta de chascun soulamen dóu biais que la lèi l'a vougu pèr fin d'assegura la recouneissènço dis autre, lou respèt de si dre e liberta ; e tambèn pèr fin de respeta lis eisigènci justo de la mouralo, de la tranquileta di gènt, e dóu bèn-èstre generau dins uno soucieta demoucratico.
Aquésti dre e liberta poudran jamai e de ges de biais èstre emplega pèr faire de causo countràri i principe di Nacioun-Unido.
Article 30
Res, ni Estat ni groupamen nimai unopersouno, poudra assaja de tira d'aquesto declaracioun lou dre de fairequaucarèn pèr escracha li dre e li liberta que ié soun esplica.


text:
A68
L'autorota A68, Autorota del Pastèl religa Tolosa a Albi. Son traçat es long d'una seissantena de quilomètres.
L'autorota A68 aparten a Autoroutes du sud de la France (ASF) per la partida en Nauta Garona (de Tolosa a la sortida 3 Montastruc e Conselhièra). La partida tarnesa es gratuita.
Radio Trafic FM (107.7FM) fonctiona sur l'A68 sector ASF.
A680[modificar | modificar la font]
Sortida de l'A68 de la futura autorota cap a Castras
Futur[modificar | modificar la font]
La sortida 2 o A680 es lo punt de despart de l'autorota cap Castras.
Lo projècte es que l'A68 religue Tolosa a Lion via Albi, Rodés, Mende, Lo Puèi de Velai e Sant Estève en tornant prendre lo traçat de la RN 88.


text:
INSTITUT D'ESTUDIS OCCITAN
Seccion Regionala Miègjorn-Pirenèus
11, carrièra Malcosinat 31000 TOLOSA
Tel : 05.61.23.95.86
MOCIONS
adoptadas per l’ Assemblada Generau de la Seccion Regionau de l’IEO MP
dissabte 12 d’ abriu de 2014
Vòte relatiu au congrés . MOCION :
« L’Institut d’Estudís Occitans de Meidia-Pireneas assemblat a Pàmias lo 15 d’abriu de 2014 - en seguida a la lectura deu contèxte de creacion deu Congrès Permanent de la Lenga Occitana e de las suas mission – que considèra que :
Hòrt de l’unitat deus actors arrepresentatius de la lenca occitana, de las associasions e de las collectivitats pertocadas, lo congrès ei lo sol operator en matèria de regulacion lingüitica aplicada a « l’ensemble deu territòri » de la lenca d’òc. »
Vòte per a l’unanimitat.
Vòte relatiu a l’OPLO. MOCION :
« L’Institut d’Estudís Occitans de Meidia-Pireneas assemblat a Pàmias lo 15 d’abriu de 2014 torna ahòrtir lo sué sosteng de cap a ua politica interregionau en favor de la lenga occitana.
Que considèra qu’aquesta e’s pòt hèr sonque en concertacion dab lo hialat associatiu portaire de l’accion a favor de l’occitan e qui representa los usagers de la lenca.
Que demanda doncas un partenariat entre Regions concernidas e associacions, avant la mesa en plaça de tota definicion de l’utís qui deu èster hargat entà tribalhar a la mesa en òbra d’aquera politica.
Que demanda ad “ èster associat a la concepcion, a l’elaboracion e a la governança” de l’O.P.L.O.
Que mandata lo sué C.A. entà miar las desmarchas qui pòden concretisar aquesta volentat notadament de cap au Cosselh Regionau de Meidia Pireneas. »
Vòte per a l’unanimitat.
Vòte relatiu au tèxte gessit de la reünion de Carcassona. MOCION :
« L’Assemblada Generau de l’I.E.O. M.P. que da poder au CA entà tornar tribalhar lo tèxte sus la fòrma puish validar-lo e dar ua seguida dab las autas associacions.»
Vòte per a l’unanimitat.
MOCION de l’AG de l’IEO MP, Dissabte 12abriu de 2014 a Pàmias :
« Fàcia a l’urgéncia de menar de politicas sociolinguisticas pus eficaças per la lenga e la Cultura occitanas e compte tengut de las evolucions de l’organizacion autan plan administrativas coma dels perimètres dels territòris au sen de las collectivitats territorialas de l’Estat francés, l’I.E.O. M.P. decidís:
1. de tornar pensar las missions de l’ensemble de la Federacion IEO e l’estructuracion de son foncionament
2. de preparar una mocion dins aquel sens per l’Assemblada Generala de l’IEO 2015
3. de trabalhar a la preparacion d’un congrès per la renovacion de la Federacion Institut d’Estudis Occitans – IEO »
Vòtada, dab los projècts tà 2014, a l’ unanimitat


text:
Dimars, 28 de julhet de 2015, 03h00 Espòrt
Desfaita catalana, mas qualificacion, jos la pluèja anglesa (sit Dracs)
© Dragons Catalans
A l’Estivada de Rodés, discussion sus l’espòrt dins lo Jornalet entre Alan Roch e Ferriòl Macip (fotografia: Mirèlha Braç)
© Mirelha Braç
La victòria de Saint Helens 52-12 sus Hull KR, dijòus en serada, qualificava matematicament los Dracs per la segonda fasa dita Super 8 de la competicion.
Mas: lo capitani Casty a acabada la sason e n’a per uèit meses per tornar trapar lo terren entre operacion (ligaments del genolh) e reeducacion; lo president Guasch a pres una emenda de 1400 èuros per aver dit çò que pensava dels arbitres del rescontre contra los Gigants; Loís Anderson poguèt pas téner sa plaça en segonda linha aprèp l’entraïnament del dimenge de matin... Lo retorn de Todd Carney (enfin) a la dobertura capitariá a inversar lo cors de las causas cò dels caps de fila, los Rinocèros de Leeds? Una partida jogada jos una plojassa estivenca e anglesa e los entraïnaments de la setmana amb palmas chunchadas dins d’aiga sabonada empachèron pas los catalans d’èsser malaisits palma en man. A la mièja ora, aprèp d’ensages, de Gigòt e Escarré menèron 10-6, mas dins las cinc darrièras minutas del primièr temps coma tròp sovent se faguèron doblar per dos ensages assassins: 16-10 per Leeds. Dins lo segond temps, los Rinocèros profeitèron de contras e de l’indisciplina catalana per ganhar 36-22.
Los Dracs son qualificats en oitena posicion amb 20 punts per 9 victòrias, doas egalitats e 12 desfaitas . Dins lo Super 8, los punts son gardats e cal acabar dins los 4 primièrs per se qualificar. E se mal anar quèrre lo trio de cap —Leeds (33 punts ), St Helens (32 punts) o Wigan (31 punts)— e caldriá una tièra de victòrias e de concorses de circonstància per agantar la quatrena plaça a la perseguida d’Hull FC (22 punts), Warrington (24 punts) e, mai que mai, Castleford (26 punts) o Huddersfield (28 punts).
D’aitan mai que los Dracs auràn tres recepcions a Brutus (Leeds, St Helens, Castleford) per quatre desplaçaments (Wigan, Huddersfield, Warrington e Hull).
Lo calendièr del Super 8 serà conegut aqueste dimècres 29 de julh de matin.
Pel Middle Eight que qualificarà quatre formacions per la Superliga 2016, Widnes, Hull KR, Salford e Wakefield tornaràn trapar Bradford e tres autras formacions istoricas: Leigh, Halifax e Sheffield. Aprèp las 7 partidas, los 3 primièrs en Superliga e barratge entre lo quatren e lo cinquen.
Plaça a la Cup
Aquesta dimenjada serà consagrada a las mièjas finalas de la Cup. Qualques partidas que se poiràn seguir sus Be In Sport: Leeds-St Helens se jòga a Warrington aqueste divendres 31 de julh (9 oras de la nuèit, ora occitana) e Warrington rescontra Hull KR aqueste dissabte 1r d’agost a doas oras manca un quart del vèspre (ora occitana) sus la pelena de Leeds.
Carcassona en crisi
Nos cal tornar sus la situacion fosca de l’AE Carcassona XIII ont diluns passat lo burèu mes en plaça en junh demissionava pretextant de la situacion financièra del club e d’una campanha de destabilizacion. L’ancian president Joan Guilhèm anima un directòri de 7 personas per destricar la situacion financièra e assegurar un recrutament que permeta a l’AE Carcassona XIII de téner sa plaça istorica dins lo campionat d’Elèit 1; lo genre de fulheton que l’òm se’n passariá plan!
Alan Roch
Lo calendièr dels Dracs pel Super-Uèit :
http://www.catalansdragons.com/articles-9/109-3425-le-calendrier-du-super-8-devoile/


text:
Joan Carles I d'Espanha
Lo rei Joan Carles I d'Espanha (var. Joan Charles I) (en castelhan : Juan Carlos I de Borbón y Borbón), nascut a Roma lo 5 de genièr de 1938, foguèt rei d'Espanha de 1975 a 2014.
Las institucions oficialas emplegan generalament per lo designar son nom en castelhan Juan Carlos I dins totas las lengas estrangièras en Espanha, mentre que son nom siá aisidament tradusible dins totas las lengas d'Euròpa. Aqueste nom s'es anuèit impausat pertot dins l'usatge. Ça que la, en occitan/catalan, basc e galèc, s'emplegan respectivament los noms Joan Carles I, Joan Karlos I.a e Xoán Carlos I.
Es lo filh de Joan de Borbon e de María de las Mercedes de Borbón y Orleans. Del costat de son paire, Anfós XIII es son grand e Victoria Eugenia de Battenberg sa granda. Del costat de sa maire, Don Carlos de Borbón-Doas Sicílias e son grand e Luisa de Orleans sa granda.
Es l'espós de la reina Sofia.
Es lo paire d'Elena de Borbon, de Cristina de Borbon e del rei Felip VI.


text:
Dissabte a Figueres amb la Jefa e Pomponeta, dinnèrem de grasilhadas que mangèrem amb los dets que nos donèron pas de forquetas solament.
Puèi partiguèrem cap al Musèu Dalí...
Lo trobèrem lèu lèu perque sèm subreintelligentas e, mai que mai, es plan indicat...
Mas, t'i aviá una coassa davant aquel musèu!!!
Eriam coma tres gallinas davant d'un cotèl! Qué faire?
Innocentarassas, pensaviam que i auriá pas un paure cat a aquel musèu. E ben i aviá una coa de dos-cents mètres!
Alara, d'un comun acòrd, decidiguèrem que nani, anaviam pas far aquela coassa e que tornariam un autre jorn.
Quina frustracion! Quina decepcion!
An pas d'ostal lo mond?
Alara, per me desfrustrar, faguèri de fòtos per las carrièras de Figueres o de cossí la ciutat viu a l'entorn de e mercés al pintre...
A l'ostal, Google me diguèt que lo Musèu Dalí de Figueres es lo tresen musèu mai visitat de Catalonha aprèp lo musèu del Barça e lo musèu Picasso, totes dos a Barcelona, tot s'explica
E ben languissi d'i tornar!


text:
Souspierre
Souspierre (Souspierre en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Souspierre es situat a 10 km a l'oèst de Dieulefit e a 18 km a l'èst de Montélimar.
Las municipalitats limitrophes son Salettes, La Bégude-de-Mazenc, Lo Poët-Laval e Eyzahut.
Souspierre est situé à 10 km à l'ouest de Dieulefit et à 18 km à l'est de Montélimar.
Les communes limitrophes sont Salettes, La Bégude-de-Mazenc, Le Poët-Laval et Eyzahut.


text:
Sent Pèr de Nivela
Saint-Pée-sur-Nivelle / Senpere
Sent Pèr de Nivela (Saint-Pée-sur-Nivelle en francés e Senpere en basco) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord.
Las comunas tòcatocantas que son Ahetze e Arcangós au nòrd, Sent Joan de Lus e Ascain a l'oèst, Sara au sud e Ustàrits, Zuraide e Ainhoa a l'èst.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Hèstas e celebracions[modificar | modificar la font]
Las hèstas que s'i celèbran lo 29 de junh per Sant Pèir.
Cada an que's celèbra a prèp deu lac lo Herri Urrats, hèsta de las ikastolas (escòlas bascas) deu país bascofrancés.


text:
Donzac (Carcin)
Donzac [1][2] (Donzac en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Carcin, administrada peu departament de Tarn e Garona de la region d'Miègjorn-Pirenèus. A la termièra de la Lomanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Es una lenga creada per far mai aisida la comunicacion entre los pòbles de la tèrra. Al cap de cent ans d'usatge, l'esperanto es vengut una lenga viventa, capabla de dire totes los matisses de la pensada umana.Neutrala e internacionala
I a pas cap de païs o de pòble que siá, tot sol, proprietari de l'esperanto. Donc, aqueste carreja pas cap de cultura mestrejanta o susceptibla de suplantar las autras. L'esperanto apertén egalament a totas las personas que lo parlan e es tanben un bon camin entre totas las culturas.Plan aisida
Per sa gramatica simpla e logica, per lo caractèr internacional de son vocabulari, per sa subtila manièra de bastir un fum de mots en utilizant pauc de rasics, l'esperanto es una de las lengas mai aisidas a aprene. I a d'estudis scientifics qu'an mostrat qu'aquela lenga pòt èstre detz còps mai aisida a aprene que quina autra que siá.Per qué te pòd servir l'esperanto?
Corses - I a plan de possibilitats. Om pòd començar amb corses balhats dins los clubs locals, mas tanben per correspondencia, o en s'ajudant de manuals per autodidactes.
Consí prene contacte - En t'adreçant a un grop de ta localitat o a l'organisacion nacionala de ton païs, o a TEJO, la Associacion Mondiala de Joves Esperantistes, qu'a de membres dins mai de cent païses.Adreças:
Adreso: http://www.esperanto.net/info/baza/oc_eo-baza.html
Lasta ŝanĝo: 2013-03-15, Andrej Grigorjevskij
La retejo estas omaĝata al ĝia kreinto Torben Kehlet.
Ekde junio 2002 administras ĝin reto@uea.org.


text:
23/02/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 28 de feurier 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 28 de feurier a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Patric Ratineaud de l'Union Occitana Camila Chabaneu per parlar de « l'Enchantada », la jornada dau chant que se debanara lo 10 de març a Nontron.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:27 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Bal traditionnel avec Lezamidal
Dissabde 27 de belier, lo grope « Lezamidal » de Nicolas Peuch, Paul e Aliça Delteil van far lo baleti a las 9 oras de l'enser a la sala de las festas d' Albuga.
19:20 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Monique Burg conte à Castelnaud-La-Chapelle
L’amicale laïque propose une soirée conte avec Monique Burg samedi 27 février à 20 h 30.
14/02/2016
Sabrondadis
Ne'n voliatz de l'aiga, l'an passat ? E ben, questa annada, ne'n avem pro !
Dempuei diluns passat, a plògut a raissas, de las ramadas, una alacada, tot ço que voletz ! Mon beu pair me disset que, dempuei lo prumier de l'an, a tant plògut coma a la fin dau mes de mai l'an passat. Laidonc , arrieba ço que devia arribar. Nostras ribieras, nòstres quites rigalhons se botan en colera, sabrondan, surten de lor liech e se van pradelar dins los champs, los prats mai se'n van nejar los nogiers. En mai de quò, lo vent bufa e fai tombar nòstres vernhes e nòstres pibles los mai vielhs. Nòstres molins son coma de las islas au mitan de l'aiga, isolats, essaian de protejar lor materiau. Podem pus anar veire nòstres amics moliniers, daus uns còps la rota es barrada...Esperam qu' anem pas mancar de farina ! Las passarelas serven pus de ren, los baratges se vesen pus, l'aiga passa au ras daus ponts e charja de las fustas de bois.
Los mai vielhs d'entre n'autres son abituats a queu fenomène naturau e zo espian emb filosofia : « N'i podem ren, qu'es entau, mon paubre ». Fatalitat perigòrda? Benleu ben... o b'etot mielhs : marca de sapiença. L'an vist tant de còps. Saben ben que podem ren far contre, devem aprener a viure emb quò. Lo limon es pas meschant per las pradas e los champs; l'aiga chaba totjorn per se tirar. Queraque, las rotas son 'rachadas...mas de tot biais podian pus esser petaçadas un còp de mai.
I a dins la vita de la chausas que devem pas acceptar, quo es segur. Sovent de las chausas que son la consequença de ço que l'ome fai, de ço qu' auriá degut far o pas , de ço que deuriá far e a pas enquera fach eac(etc...). Avem lo drech e lo dever de luchar per i botar de l'òrdre. Devem pas acceptar l'idèia que « quò sera entau, partir d'aura, n'i podem ren », un biais de capitular, de se resignar, d'acceptar l'inacceptable e « apres io, lo deluvi », de laissar un monde tarrible a nòstres enfants.
Mas n'i a, de las autras chausas, que son nonmas la manifestacion de la natura, d'un òrdre eternau dins loquau l'òme a sa plaça, nonmas sa plaça e que se deu de suportar, quitament si quò l'adòba pas tròp.
Una fòrma de sapiença es de saber far la diferença entre las doas chausas.
Denis Gilabert.
La félibrée de Saint-Aulaye a son site
La félibrée du Bornat dau Perigòrd se tiendra cette année a Saint-Aulaye les 1, 2 et 3 juillet. La dernière fois, c'était en 1956 ! A cette occasion, le comité organisateur a créé un site très plaisant, très complet, avec des photos anciennes, des renseignements précis sur l'organisation 2016.
A voir sur : http://www.felibree-2016-saintaulaye.fr/


text:
Tractat de Lisbona
Lo Tractat de reforma institucionala de la Union Europèa, Tractat de Reforma o Tractat de Lisbona es un tractat adoptat pel Conselh de l'Union Europèa dins la vila de Lisbona lo 19 d'octobre de 2007 que se substuís a l'escac de la Constitucion Europèa de 2004.[1]
Aquel tractat foguèt signat pel plen del Conselh de la Union lo 13 de decembre de 2007, donant a l' Union Europèa (UE) una personalitat juridica li permetent de signar los acòrdis internacionals al nivèl comunautari.
En junh de 2008 lo tractat foguèt negat per referendum en Irlanda, l'unic país qu'aviá previst de lo sotmetre a l'opinion publica.
Processus[modificar | modificar la font]
L'escac de la ratificacion de la Constitucion Europèa en França e als Païses Basses provoquèt la paralisia de la reforma de las institucions europèas e la crisi institucionala al sen de l'Union Europèa (UE).[2] Lo preojècte prepausat per la Presidéncia alemanda del Conselh de l'Union Europèa lo 19 de mai de 2007 inclusèt l'"esséncia de la Constitucion".[3] La prepausa foguèt presentada aprèp de reünions de trebalh entre la presidéncia e los delegats dels vint e set estats membres pendent lo primièr semestre de l'an, decidissent fin finala abandonar lo format del Tractat constitucional e promòure al luòc un tractat classic qu'introduís esmendaments dins los dos tractats actualament en vigor, Lo Tractat de Roma a lo Tractat de Maastricht.[4]
Portugal, qu'assumava la presidéncia de l'UE pendent la segonda mitat de 2007, lancèt una conferéncia intergovernamentala (CIG) los 23 e 24 de julhet per acabar la redaccion del tèxte, coïncident amb la reünion dels ministres dels Afars exteriors. Lo nòu Tractat foguèt presentat a la cima lo 18 d'octobre dins la vila de Lisbona, amb l'intencion que siá signat pels caps nacionals abans la fin l'an. Aprèp comencèt lo processus de ratificacion amb l'objectiu que lo tèxte dintre en vigor en 2009.
Naut Representant[modificar | modificar la font]
Lo Conselh de l'Union arribèt a un acòrdi sul luòc, ròtle e poders del futur representant de la politica exteriora de l'UE.
Establiguèt que lo cap de la Politica Exteriora se nomenarà "Naut Representant per la Politica Exteriora e de Securitat Comuna de l'Union Europèa", que venguèt alara Vicepresident de la Comission Europèa. Definís lo Naut Representant de Politica Exterior e lo Comissari de las Relacions Exterioras, que contraròtla lo budgèt de la Comission en matèria de cooperacion e de politica exteriora e lo personal d'aquel camp de l'executiu comunitari. E mai serà encargat de presidir lo Conselh del Ministres del Afars exteriors de l'UE.
Doble majoritat[modificar | modificar la font]
Lo tractat de reforma establís qu'a partir de 2014 començarà a s'aplicar formalament lo sistèma de doble majoritat (55% dels Estats membres, amb un minium de 15, que reünís 65% de la poblacion), atal Polonha podrà invocar lo Tractat de Niça per impausar una minoritat de blocatge.
En mai, las matèrias que s'adoptaràn a la majoritat qualificada passan de 36 a 87.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca) Acòrdi sul nòu Tractat de la Union Europèa que substituirà la constitucion escaçada
- ↑ (ca) Euròpa torna prendre alen amb la fin de la crisi institucionala
- ↑ (es) La Presidéncia prepausa una reforma que manten la esséncia de la Constitucion
- ↑ (es) Principalas questions dobèrtas per la reforma del Tractat constitucional


text:
NAUA DISCUSSION SUS CHICXULUB
Es dinosaures sigueren uns animaus que demorèren ena Tèrra pendent mès de 160 milions d’annades. Sigueren animaus tant estonants qu’es umans s’an demanat tostemps perqué non podéren subreviue era queiguda deth meteòr Chixculub que provoquèc era mòrt de toti es dinosaures dera planeta. Ara, un aute còp, era comunautat scientifica torne a discutir s’açò aurie estat possible.
Quan eth meteòr que queiguec pròp deth Yucatan, en eth cratèr aperat Chicxulub toti es dinosaures moriren mès, s’auesse queigut en un aute lòc, aurien podut víuer mès temps ? Dilhèu s’auesse queigut en er ocean mès prigond o en un aute continent aurien podut víuer mès temps. Ei çò que diden ara diuèrsi scientifics: solament eth 13% dera superfícia dera planeta auie es condicions necessàries entà provocar era extincion massiua que i auec hè 66 milions d’annades. E pr’açò an publicat un nau estudi ena revista online Scientific Reports.
“Pensi qu’es dinosaures poirien èster vius encara aué, çò diguec eth paleontològ dera Universitat de Tohoku Kumio Kaiho, se eth meteòr auesse queigut en un aute lòc aquera possibilitat poirie auer estat reau”.
Un estudi polemic
Segontes aguest estudi, quan eth meteòr queiguec, auie eth diamètre dera meitat dera isla de Manhattan. queiguec ena còsta de Mexic e trapèc una grana hònt de sulfur e idrocarburs. Era queiguda provoquèc nautes temperatures e açò siguec era causa dera ignicion d’aqueri materiaus fossils carburants. Era combustion aurie provocat er espandiment deth sulfur e hum ena estratosfèra e aurie arrestat vèder eth solei. Açò siguec un cambi environamentau dramatic e siguec quan i auec eth collapse des ecosistèmes e era extincion de ¾ de totes es espècies que i auie ena Tèrra.
Era causa reau, segontes diuèrsi recercaires, dera extincion des dinosaures, siguec era queiguda de Chicxulub, que provoquèc er espandiment de granes quantitats de hum de carbon nere. Açò dèc pas a ua atmosfèra mès heireda (18º nebs). Mès non toti es lòcs dera planeta auien aqueres caracteristiques. Segontes eth nau estudi lòcs damb mens idrocarburs aurien creat un efècte environamentau fòrça mès petit entara planeta. E çò a hèt situar Kaiho aquera extincion en toti es escenaris deth Mesozoic.
A creat ua mapa dera Tèrra hè 66 milions d’annades e a mesurat es arroques sedimentaries e matèria organica entà determinar era distribucion globau d’idrocarburs pendent aquera epòca. Segontes aqueth modèl, creat peth scientific Naga Oshima, solament es airaus damb mès idrocarburs poirien auer lançat tan de hum entara estratosfèra entà hèr mès heiredes es temperatures enquia nivèus catastrofics.
Er estudi confirmèc que pròp deth 87% dera superfície dera Tèrra – ena sua majoritat en Índia, China, er Amazones e Africa – non auien aqueres concentracions d’idrocarburs e non aurien provocat era extincion des dinosaures se Chicxulub auesse queigut ailà. Mès s’auesse queigut ena còsta marina de Siberia, Orient Mejan o era Còsta d’America deth Nòrd òc.
Totun, d’auti scientifics non pensen atau e non son d’acòrd damb es donades d’aguest estudi. “Era idèa qu’eth lòc non ei important non ei bona, çò diguec eth geològ marin P.S. Gulick, dera Universitat de Tèxas, mès non se pòt díder qu’es donades son corrèctes”.
Atau, diuèrsi scientifics non son d’acòrd damb es donades de Kaiho. Segontes Gulick era queigut de Chicxulub provoquèc diuèrsi incendis en tota era planeta. E sigueren aqueri e non er espandiment deth hum ara atmosfèra çò que provoquèc era grana extincion des dinosaures. De mès, segontes Gulick, non i auien tants idrocarburs en eth cratèr de Chicxulub en aquera epòca.
D’un aute costat, Natalia Artimera, der Institut Planetari de Sciéncies de Tucson, diguec qu’er espandiment de hum non siguec çò que provoquèc era queigut des temperatures dempús dera queigut deth meteòr. Mès Kaiho tanben diguec qu’era sua analisi ère corrècta e que çò que provoquèc eth cambi environamentau extrèm siguec er espandiment de hum des de Chicxulub e non es incendis. Atau ac demòstren es pèires trapades en eth cratèr. Ua istòria vielha mès damb ua discussion naua.
Era Redaccion
Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita


text:
LO BICENTENARI ES ACABAT !
Napoleon à Montalban
En l'annada commemorativa del bicentenari de la creacion del Tarn e Garona (2008), l’Académia de Montalban a portat un agach novèl sul poèma "Napoleon a Montalban", que balha totes los detalhs sus la jornada del 29 de julhet de 1808. Edoard Forestièr l’aviá fach pareisser dins lo Butletin de la Societat arqueologica en 1908 : èra una compilacion de las doas còpias conegudas (degun sap ont es passat l’original). Aqueste còp, la grafia n’es estada normalisada per Estève Bordoncle e Norbèrt Sabatièr a balhat una revirada en vèrses, aprèp una pichona presentacion critica.
En mai del poèma occitan de Constans-Manàs, ambe la revirada francesa, d’imatges inedits son publicats dins aqueste libròt de 66 paginas, a començar per las armas de la bona vila de Montalban, de las tres abelhas en plaça de las tres flors de liri. I a tanben una gravadura del fons Forestièr que representa l’emperaire a caval, saludat par un fòc d’artifici*.
*On se pòt crompar lo libròt alprèp de l'associacion Antonin-Perbòsc, rota de Montèg a Montalban, al prètz de 10 euros, o pel biais del siti : academie-montauban.fr ont se pòdon trapar fòrça causas en rapòrt ambe la lenga nòstra.