text:
Immanuel Kant
Amanieu Kant (Immanuel Kant en alemand) es un filosòf alemand, fondador de l’« idealisme transcendental » [1]. Nascut lo 22 d'abril de 1724 a Königsberg, capitala de la Prússia Orientala, ont moriguèt lo 12 de febrièr de 1804. Un dels grands pensadors de las Luses, Kant continua d'exercir, uèi encara, una fòrça influéncia, tan dins la filosofia analitica, puslèu anglosaxona, que dins la filosofia continentala. Son òbra, fòrça granda e divèrsa dins sos interès, mas centrada a l'entorn de tres Criticas, la Critica de la rason pura, la Critica de la rason practica e la Critica de la facultat de jutjar, faguèt atal l'objècte d'apropriament e d'interpretacions successivas e divergentas.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Filosofia
- 3 Nòtas
- 4 Bibliografia
Biografia[modificar | modificar la font]
Kant nasquèt en 1724 a Königsberg en Prússia Orientala (uèi Kaliningrad en Russia) dins un mitan modèst: son paire, d'origina escocesa, foguèt selièr, e sa maire, descricha per Kant coma una femna fòrça intelligenta, es prigondament pietista. Foguèt lo quatren d'una familha d'onze enfants. Foguèt pendent sèt ans al collègi Frederic, dirigit per Schulz, pastor pietista que considerèt la pietat de l'arma coma superiora al rasonament.
En 1740, dintrèt a l'Universitat de Königsberg dins la visada d'estudiar alà la teologia. Seguèt los cors de Martin Knudsen, professor de matematicas e de filosofia ; aquel professor, tanben pietista e discípol de Wolff, combat lo dualisme e torna a la pura doctrina de Leibniz, que segon ela la fòrça representativa e la fòrça motoriza participan una de l'autra e se supausan recipròcament.
Alà descobrís Newton e la fisica, pròva segon el qu'una sciéncia a priori de la natura es possibla (es a dire las matematicas e la fisica) [2]. Pus tard, creditèt tanben l'astronomia de nos aver « aprés fòrça causas estonantas », que la pus importanta es que nos « descobèrt l'abisme de l'ignorància, que la rason umana, sens [aquela coneissença], jamai auriá pogut se representar que foguèt tan prigonda ; e la reflexion sus aquel abisme, diguèt encara, deuriá produire un grand cambiament dins la determinacion de las finalitats darrièras per assignar al nòstre usatge de la rason. » [3]
En 1746, la mòrt de son paire l’obliguèt a interrompre sos estudis per balhar de corses : es engatjat coma preceptor per de familhas aisadas e compliguèt aquela tasca pendent nòu ans. Es tanben aquela annada que publiquèt sa primièra dissertacion : Pensadas sus la vertadièra avaloracion de las fòrças vivas.
En 1755, obtenguèt una promocion universitària mercé a una tèsi sul fuòc e una abilitacion mercé a una dissertacion suls principis primièrs de la coneissença metafisica. Comencèt d'ensenhar a l’Universitat de Königsberg, amb lo títol de Privatdozent (ensenhant pagat per sos estudiants).
Kant foguèt lo primièr grand filosòf a balhar un ensenhament universitari regular. Sos cors, e mai sas publicacions a aquel periòde, foguèron fòrça diversificadas : matematicas, fisica, apresa amb Newton, teoria de las fortificacions, pirotecnica, morala amb Rousseau, Shaftesbury, Hutcheson e Hume, e enciclopedia filosofica.
A partir de 1760, sos cors aguèron per novèls objèctes la teologia naturala, l'antropologia, e subretot la critica de las « pròvas de l'existéncia de Dieu » e mai la doctrina del bèl e del sublim.
En 1770, es nomenat professor titular, aprèp aver escrit una dissertacion, De la Forma dels principis del monde sensible e del monde intelligible, qu'òm designa coma la dissertacion de 1770.
En 1781 pareis la primièra edicion de la Critica de la rason pura. Aquel obratge, fruch d'onze ans de trabalh, encontrèt pas lo succès esperat per son autor. Una segonda edicion vegèt lo jorn en 1787. En 1788 foguèt publicada la Critica de la rason practica e, en 1790, la Critica de la facultat de jutjar. Totas sas autras òbras majoras (Fondaments de la metafisica de las mors e Cap a la patz perpetua entre autras) foguèron escritas pendent aquel periòde.
Kant jamai quitèt sa region natala[4] mas foguèt fòrça atentiu als movements del monde, coma o mòstran fòrça publicacions que tractan de subjèctes variats e contemporanèus de son epòca. Recebiá tanben fòrça sovent de nombrós amics per dinnar.
Moriguèt en 1804 a Königsberg, vengut celèbre, pasmens incomplètament comprés per sos contemporanèus (a l'excepcion dels filosòfs Fichte, Schelling, Hegel, etc.). Sos darrièrs mots foguèron: "aquò es ben" (es ist gut en allemand).
Filosofia[modificar | modificar la font]
Division generala[modificar | modificar la font]
Las tres grandas brancas de la filosofia de Kant son las seguentas : filosofia teorica (desvolopada subretot dins la Critica de la rason pura), filosofia practica (expausada dins la Critica de la rason practica e los Fondaments de la metafisica de las mors) e estetica (dins la Critica de la facultat de jutjar).
- La filosofia teorica a per finalitat de respondre a la question « que pòdi saber ? ». Tempta doncas pas de conéisser un objècte particular (coma la Natura per la fisica o lo viu per la biologia) mas de limitar e de determinar la portada de la nòstras facultats cognitivas, es a dire de la rason en lengatge kantian (cf. lo títol Critica de la rason pura).
- La filosofia practica a per objècte la question « que devi far ? » e elle comporte aussi bien la philosophie morale que la philosophie du droit ou que la philosophie politique. La philosophie pratique s’intéresse aussi à la question « que devi esperar ? ». Mòstra que las idèas transcendentalas, pasmens que pòscan pas venir d'objèctes de la nòstra coneissença, se devon postular per permetre la moralitat e l'espèr. La coneissença deu atal èsser limitada per la quita rason per far plaça a la cresença.
Enjòcs del criticisme[modificar | modificar la font]
Los enjòcs de la filosofia kantiana son multiples car Kant a balhat fòrça contribucions tan dins la teoria de la coneissença, que dins l'etica, dins la metafisica o dins la filosofia politica.
Sa primièra granda contribucion foguèt d’aver fondat, dins la Critica de la rason pura, la teoria de la coneissença aquela meteissa : foguèt d'aquela una disciplina independenta de la metafisica e tanben de psicologia.
Encara, e dempuèi los aquits de la Critica de la rason pura, Kant elaborèt una filosofia morala prigondament novèla que part del concèpte de lei morala valable per tot èsser rasonable, universala e necessària, e de son correspondent, la « libertat transcendentala ». Expausada en particular dins la Critica de la rason practica, l'etica kantiana foguèt qualificada de deontologica, es a dire que considèra l'accion en ela meteissa e lo dever o obligacion morala, qual que siá tota circonstància empirica de l'accion. S'opausa doncas tan a l'etica consequéncialista, qu'estima la valor morala de l'accion en foncion de las consequéncias previsiblas d'aquelas, coma a l'eudemonisme, que considèra que l'etica deu visar lo bonaür. A causa del caractèr absoludament imperatiu de la nocion de dever, e de la connexion pas necessària entre lo bonaür e la morala, la posicion kantiana foguèt sovent qualificada de rigorista.
Enfin, dins la Critica de la facultat de jutjar, expausèt una teoria estetica qu'es lo fondament de la reflexion estetica modèrna. La tresena Critica es tanben una reflexion sus la natura e la teleologia.
Existís d'un biais incontestable un « abans » e un « aprèp » Kant dins aqueles tres domenis. La reflexion kantiana foguèt presa en compte, dempuèi son elaboracion, per l'idealisme alemand (Fichte, Schelling, Hegel), abans d'èsser perseguida pel nòu kantisme (Cassirer, etc.).
La Teoria de la coneissença[modificar | modificar la font]
Lo punt de despart de la reflexion elaborada dins la Critica de la rason pura es, de la declaracion meteissa de Kant, lo scepticisme empirista de Hume. Hume a, en efèit, construiguèt una critica radicala dels fondaments de la metafisica de Leibniz e de Wolff, que Kant ne foguèt un adèpte. « Dempuèi las temptativas de Locke e de Leibniz o pus exactament dempuèi la naissença de la metafisica - tan luènh que coneissèm son istòria – i aguèt pas cap d'eveniment qu'auriá pogut èsset pus decisiu concernent lo destin d'aquela sciéncia que l'ataca que David Hume contra aquela », diguèt encara dins los Prolegomèns a tota metafisica futura que voldrà se presentar coma sciéncia [5], òbra que visa a explicar d'un biais pus simple lo projècte de la primièra Critica.
Meteis lo títol d'aquel obratge explicita lo projècte kantian : i a, aprèp Hume, que refondar la metafisica sus de basas solidas, e de far d'aquela una sciéncia rigorosa, en imitant l'exemple de la revolucion coperniciana. Del meteis biais que Copernic mostrèt que la Tèrra virava a l'entorn del Solelh e pas lo contrari, Kant afirmèt que lo « centre » de la coneissença lo subjècte coneissent (l'òme o l'èsser rasonable), e pas una realitat exteriora per rapòrt a aquela seriam simplament passius. Es doncas pas mai l'objècte qu'obliga lo subjècte a se conformar a sas règlas, es lo subjècte que balha las seunas a l'objècte per lo conéisser [6]. Aquò a per consequéncia immediata que podèm pas conéisser la realitat en se (noümen), mas solament la realitat coma aquela nos apareis jos la forma d'un objècte, o fenomèn.
La critica kantiana es tanben una temptativa de despassar l'oposicion entre lo « dogmatisme », o l'idealisme, e lo « scepticisme », representat per l'empirisme d'Hume: « la metafisica es un camp batalhièr », atal diguèt dins la primièra Critica [7]. Segon Heidegger (Kant e lo problèma de la metafisica), Kant seriá estat lo primièr filosòf a se contentar pas de regetar la metafisica tradicionala, mas qu'auriá comprés son trabalh filosofic coma una refondacion de la metafisica.
Aquela refondacion es, dins lo meteis temps, assignacion de limits a l'entendement uman : Kant establiguèt una linha de partiment entre çò qu'es accessible a la rason umana e çò que la despassa, permetent atal de distinguir la sciéncia d'un costat, e çò que depend de la cresença d'un autre costat. Tot dire pretendent formular una vertat certana sus Dieu es atal qualificat de « dogmatic » : lo projècte meteis d'una teologia racionala, dins sa forma classica (que passa per exemple per las « pròvas de l'existéncia de Dieu ») es atal invalid. Recipròcament, tota profession d'ateïsme que se volriá apiejar sus la sciéncia per afirmar l'inexisténcia de Dieu es, ela tanben, renviada del costat de la simple cresença: totas aquelas questions, que concernisson las Idèas transcendentalas (Dieu, l'Arma e lo Monde), son fòra de portada de l'entendement uman. Es perqué Kant escriguèt, dins son prefaci de la Critica de la rason pura: « Deguèri doncas abolir lo saber per obtenir una plaça per la cresença ».
Limitar las pretensions de la rason : aquò es dins lo fons la solucion que vòl aportar Kant a la crisi de la metafisica. Aquela limitacion es possibla solament per una critica complèta de la rason per ela meteissa. I a qu'entreprendre una critica de la rason per la rason : vaquí lo sens vertadièr del títol Critica de la rason pura. Lo tèrme de critica renvia etimologicament al grèc krinein, que significava jutjar un procès (al sens juridic). La rason organizarà doncas un procès de las seunas pròprias pretensions, « dogmaticas », a conéisser d'objèctes situats per delà l’experiéncia, nomenats per Kant noümens (per contrast amb los fenomèns). Pasmens restrictiva, aquela tasca permet tanben, en limitant lo saber e en despartissent clarament lo camp del saber e aquel de la cresença, de metre en securitat totes los aquits del saber contra las atacas del scepticisme.
Filosofia practica[modificar | modificar la font]
La filosofia practica de Kant es expausada subretot dins los Fondaments de la metafisica de las mors e dins la Critica de la rason practica. Ven de las tèsis finalas de la Critica de la rason pura mas desvièt sensiblament las tèsis kantianas subretot en çò que concernís la foncion de la libertat dins la morala. Kant elabòra tanben, a costat d'aquela filosofia morala, una filosofia politica que li es ligada. Aquela es explicitat dins d'opusculs, que Cap a la patz perpetuala, que recomanda un federalisme cosmopolita per establir una patz vertadièra; l' Idèa d'una istòria universala d'un punt de vista cosmopolitic, que precisa las concepcions kantianas al subjècte del progrès del drech e de la morala dins l'Istòria, o encara de çò que Hegel nomenèt — en modificant l'apròcha — la Rason dins l'Istòria); o Que son las Luses?, un opuscula fòrça brèu que formula coma devisa de l'Aufklärung (las Luses) Sapere aude (« Ausar pensar per tu meteis »).
L’articulacion entre la filosofia teorica e la filosofia practica es la seguenta. Lo sol usatge legitim dels concèptes de la metafisica es un usatge dins lo quadre de la morala. Dins la Critica de la rason pura Kant faguèt solament qu'evocar aquela idèa sens li donar tota l'importància que merita. Comolèt aquel manca amb la Critica de la rason practica. Mas dins aquel obratge, mostrèt que lo dever moral es per esséncia sens condicion (es l'imperatiu categoric ja presentat dins Fondaments de la metafisica de las mors ) e qu’es impensable sens los concèptes de libertat, de Dieu e d'immoralitat de l’arma.
D'un biais general, se pòt dire qu'es d'una etica deontologica, que siá la lei morala, tala coma descobèrta per la rason pura, desvia brica de l'experiéncia empirica e s'impausa coma l'imperatiu categoric. Lo dever o obligacion morala per que la lei morala se presenta a nosautres, èssers rasonables finits, considèra doncas pas l'accion dins son encadenament empiric de causas e de consequéncias, mas l'accion en ela meteissa. Una illustracion dels enjòcs levats per l'apròcha de Kant es fornida pel debat amb Benjamin Constant al subjècte de la messòrga. Aquel darrièr critiquèt Kant per çò qu'interdisiá d'un cap absolut la messòrga, pasmens qu'aquò podèt aver de consequéncias importunas, çò que li valguèt una replica de Kant dins D'un pretendut drech de mentir per umanitat (1797). D'un biais significatiu, se Kant interdiguèt categoricament la messòrga, admetèt la legitimitat de la pena de mòrt, criticant las tèsis de Beccaria e l' « sensiblariá simpatizanta d'una umanitat afectada », e mai lo rasonament que fonda « l'illegitimitat de la pena de mòrt sul fach qu'es pas contenguda dins lo contracte social »: per aquel, « tot es pas mai que sofisme e plaidejament » [8].
L’accion morala segon Kant obeís a un imperatiu categoric (lo dever per lo dever), e pas a un imperatiu ipotetic (que siá dictat per la prudéncia, que visa lo bonaür, o per l'abiletat). Aquò significa que visa pas d’autras finalitats qu’ela meteissa. S'agís moralament solament per agir moralament e pas per recèrca d'un interès personal quin que siá. Un imperatiu categoric se distinguís d’un imperatiu ipotetic, per çò qu'aquel darrièr pòrta sus los mejans a utilizar per aténher una finalitat determinada.
Una accion libra es una accion que lo mobil que determina la volontat a agir es pas empiric: pòt èsser de seguir lo bonaür, o d'agir per vertut per çò qu'aquò nos fa urós, coma dins l'etica eudemonista d'Epicur [9]. I a que al contrari agir pas « conformament al dever », mas « per dever », es a dire que lo mobil de la volontat deu èsser la lei morala ela meteissa, qu'es necessariament universala e a priori [10].
La tresena Critica[modificar | modificar la font]
La tresena Critica', o Critica de la facultat de jutjar, visa a comblar l'abisme prigond entre l'usatge teoric de la rason, qu'es al fondament de la renaissença de la natura per l'entendement (Critica de la rason pura) e l'usatge practic de la rason que comanda tota accion morala (Critica de la rason practica). La facultat de jutjar es atal lo punt d'articulacion entre la rason teorica e la rason practica. Kant vòl atal acabar l'edifici de la metafisica que ne comencèt la refondacion amb la primièra Critica.
La primièra partida de la Critica de la facultat de jutjar es consacrada a una estetica (analisi del jutjament estetic), la segonda partida a una teleologia (analisi de la plaça de la natura). Es dins aquel obratge que Kant expausa coma distinguir entre jutjament determinant e jutjament pensadís. I a de fach tres problematicas principalas que semblan, a primièra vista, eterogenèas: d'una part lo jutjament de gost, reflexion que part d'una critica de l'estetica coma es concebuda per Baumgarten, que voliá far d'aquò una sciéncia racionala; d'autra part una reflexion suls èssers organizats o l'individualitat biologica; fin finala una interrogacion sus la finalitat o sistematicitat de la natura [11] Segon Alain Renaut, que repetís atal una tèsi d'Alfred Baümler de 1923, lo punt d'encontre entre la problematica de la belesa e dels èssers organizats, es la question de l'irritacional [11]. La brega del panteïsme (o del spinozisme), qu'opausa dempuèi 1875 Mendelssohn e Jacobi a l'entorn de las consequéncias del racionalisme de las Luses, forma lo fondament de la tresena Critica [11].
Lo jutjament estetic[modificar | modificar la font]
La finalitat de Kant es pas de prepausar de nòrmas del bèl, mas d'explicar perqué una causa es bèla, e en que consistís un jutjament de gost. Lo bèl seriá un produch del sens estetic. En aquel sens, çò qu'es bèl, es pas un objècte, mas sa representacion. Kant balha d'aquel las definicions seguentas:
- L'universalitat sens concèpte : « Es bèl çò qu'agrada universalament sens concèpte ». Lo bèl es un intermediari entre la sensibilitat e l'entendement : aquò es pas un concèpte definissable per nòstre sol entendement.
- Una finalitat sens fin : Lo bèl es pas l'util, i a doncas pas de fin exteriora. I a pr'amor una fin intèrna (armonia).
- Un plaser desinteressat : Lo bèl se confond pas amb l'plasent, que depend per sa part d'una percepcion estrictament personala : « Quand disi que lo vin de Canaires es plasent, sofrís volontièr qu'òm me repotegue e qu'òm me rapèle que devi dire solament qu'es plasent per ieu. » al contrari que per l'exemple d'un jutjament sus la belesa d'una causa, expliquèt : « jutgi pas solament per ieu, mas per tot lo monde, e parli de la belesa coma se foguèsse una qualitat de las causas »[12] Si lo bèl balha plaser e satisfaccion, es d'un biais desinteressat.
Kant distinguís dos tipes de bèl : la belesa libra e la belesa aderenta.
- Lo sublime : Per Kant, le sublime se distinguís del bèl en çò que despassa nòstre entendement.
« L'art vòl pas la representacion d'una bèla causa mas la bèla representacion d'una causa. » (Critica de la facultat de jutjar). Se vei aquí la plaça qu'ocupa per Kant la facultat de jutjar, e l'interpretacion de l'estetisme se fa per una apreciacion variabla d'un individú a l'autre.
Lo jutjament teleologic[modificar | modificar la font]
La teleologia es l'estudi de las causas finalas (del grèc ancian telos, finalitat, e logos, discors, rason). Segon l'optica teleologica, l’umanitat va cap a un punt de perfeccion.
Dins sos Opusculs sus l'istòria, Kant emetèt l'ipotèsi d'un sistèma teleologic de la natura permetent lo progrès istoric de l'umanitat. Lo presenta doncas pas coma certan, mas solament coma ideal regulator. Es lo famós "coma se" de Kant (als ob) : la renaissença de las finalitats darrièras de l'umanitat escapa a l'experiéncia, mas aquò empacha pas de postular dins la practica l'idèa del progrès a de finalitats moralas. Es aquel meteis avantatge practic que per Kant fa de Dieu una idèa "utila".
Posteritat[modificar | modificar la font]
L'influéncia de Kant se vei dins la majora partida de la filosofia continentala:
- l'idealisme alemand (Fichte, Schelling, Hegel)
- lo nòu kantisme (Escòla de Marborg : Cohen, Natorp, Cassirer ; Escòla de Bade : Windelband, Rickert)
- l'èra del sospèit (Schopenhauer, Kierkegaard, Marx, Nietzsche)
- la fenomenologia, l'existencialisme e l'ermeneutica (Dilthey, Husserl, Jaspers, Heidegger, Sartre, Levinas, Merleau-Ponty, Ricœur)
- la filosofia politica contemporanèa (Habermas, Rawls, Apel, Arendt, Alain Renaut, Luc Ferry)
- la filosofia pòstmodèrna (Foucault e la nocion de modernitat, Deleuze e son concèpte d'empirisme transcendental, Lacan e lo raprochament Kant/Sade).
Nòtas[modificar | modificar la font]
Fonts per la biografia[modificar | modificar la font]
La melhora font d'informacion concernent la biografia de Kant es sa correspondéncia, 2(da) partida del t. XI de l’edi. Rosenkranz e Schubert de las òbras de Kant, Kuno Fischer, Geschischte der n. Philosophie, t. III. .
Se dispausa tanben de las òbras de sos amics Hasse, Borowski, Wasianski e Jackmanu
La Grande Encyclopédie, inventaire raisonné des sciences, des lettres, et des arts.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Entre autras afirmacions, vejatz Prolegomèns a totes metafisica futura..., 1èra partida : "Perque, de çò que balhèt ieu la meuna teoria lo nom d’idealisme transcendental, pòt pas autorizar degun a lo confondre amb l’idealisme empiric de Descartes [...], o amb l’idealisme mistic e fanatic de Berkeley." Se pòt encara, dins un biais particular, considerar que Kant a res d'un idealista al sens comun, coma o afirma el meteis : "Puèi avoï mentretant que i a fora de nosautres de còrs, es de dire causas que, pr'amor son absoludament pas conegudas de nosautres dins çò que pòdon èsser en elas meteissas, son pasmens conegudas per las representacions que nos procura lor accion sus la nòstre sensibilitat, e a que balham lo nom de còrs, mot qu'indica per consequent que lo fenomèn d'aquel objècte de nosautres pas conegut mas pasmens real. Que nomenem aquò idealisme ! Aquò es tot juste lo contrari", ibidem.
- ↑ Vejatz sus aquel subjècte las doas primièras partidas dels Prolegomèns a tota metafisica futura... que tractan de la matematica e de la fisica puras, es a dire a priori.
- ↑ Nota de la Critica de la Rason pura, « L'ideal de la rason pura », 2(da) seccion: « De l'ideal transcendental », A575/B603.
- ↑ Histoire de la vie et de la philosophie de Kant (Amand Saintes), pp 22-23.
- ↑ Prefaci als Prolegomèns a tota metafisica futura.
- ↑ Critica de la rason pura, prefaci de la segonda edicion, III, 12
- ↑ Prefaci de la primièra edicion de la Critica de la rason pura
- ↑ Citacion de la Doctrina del drech, VI, 335, in Metafisica de las mors
- ↑ Cf. critica de l'epicurisme al capítol I de la Critica de la rason practica
- ↑ Capítol III de la Critica de la rason practica, « Dels mobils de la rason pura practica »
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Introduccion a la Critica de la facultat de jutjar (1995), per Alain Renaut.
- ↑ Critica de la facultat de jutjar, Cap. 7
>
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- L'unic fondament possible d'una demonstracion de l'existéncia de Dieu (1763).
- Ensag per introduire en filosofia lo concèpte de grandor negativa (1763).
- Sòmis d'un visionari explicats per de sòmis metafisics (1766).
- De las diferentas raças umanas (1775).
- Critica de la rason pura (1781 ; 2a 1787)
- Prolegomèns per tota metafisica futura(1783).
- Idèa d'una istòria universala d'un vejaire cosmopolitic (1784).
- Responsa a la question : « que son las Luces ? » (1784).
- Fondacion de la metafisica de las mòrs (1785).
- Qu'es que s'orientar dans la pensada? (1786).
- Critica de la rason practica (1788).
- Critica de la facultat de jutjar (1790).
- Sul misticisme e los mejans d'i remediar (1790).
- Sus l'escaç de tota tentativa filosofica en matèria de teodicèa (1791).
- Quines progreses efectius compliguèt la metafisica dempuèi l'epòca de Leibniz e de Wolff ? (1791).
- Sul mal radical (1792).
- La religion dins las limitas de la simpla rason (1793)
- Sul luòc commun: aquò es bon en teoria, mas val pas res en practica (1793).
- La Fin de totas causas (1794).
- Projècte de patz perpetuala (1795).
- La Metafisica de las mòrs (1796-1797)
- Sus un pretendut drech de mentir per umanitat (1797).
- Conflicte de las facultats (1798).
- Antropologia d'un vejaire pragmatic]] (1798).
- Logica (publiée en 1800).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- (en) Scruton, Roger. Kant: a Very Short Introduction. Oxford University Press, 2001. ISBN 0-19-280199-6 (provides a brief account of his life, and a lucid introduction to the three major critiques)
- (en) Broad, C. D. Kant: an Introduction. Cambridge University Press, 1978. ISBN 0-521-21755-5, ISBN 0-521-29265-4
- (en) Gardner, Sebastian. Kant and the Critique of Pure Reason. Routledge, 1999. ISBN 0-415-11909-X
- (en) Martin, Gottfried. Kant's Metaphysics and Theory of Science. Greenwood Press, 1955 ISBN 978-0-8371-7154-8 (elucidates Kant's most fundamental concepts in their historical context)
- (en) Perez, Daniel Omar. Kant e o problema da significação. Curitiba: Editora Champagnat, 2008. ISBN 978-85-7292-187-9 (Portuguese)
- (en) Palmquist, Stephen. Kant's System of Perspectives: an architectonic interpretation of the Critical philosophy. Lanham, MD: University Press of America, 1993. ISBN 0-8191-8927-8 (for availability see link)
- (en) Seung, T. K. 2007. Kant: a Guide for the Perplexed. London: Continuum. ISBN 0-8264-8580-4
- (en) Uleman, Jennifer. An Introduction to Kant's Moral Philosophy. Cambridge University Press, 2010. ISBN 978-0-521-13644-0
- (en) Satyananda Giri. Kant. Durham, CT: Strategic Publishing Group, 2010. ISBN 978-1-60911-686-6
- (en) White, Mark D. Kantian Ethics and Economics: Autonomy, Dignity, and Character. Stanford University Press, 2011. ISBN 978-0-8047-6894-8. (Reviewed in The Montreal Review)
- (en) Braver, Lee. A Thing of This World: a History of Continental Anti-Realism. Northwestern University Press: 2007. ISBN 978-0-8101-2380-9 (This study covers Kant and his contribution to the history of Continental Anti-Realism)
- (en) Caygill, Howard. A Kant Dictionary. Oxford, UK; Cambridge, Mass., US: Blackwell Reference, 1995. ISBN 0-631-17534-2, ISBN 0-631-17535-0
- (en) Derrida, Jacques. Mochlos; or, The Conflict of the Faculties. Columbia University, 1980.
- (en) Mosser, Kurt. Necessity and Possibility; The Logical Strategy of Kant's Critique of Pure Reason. Catholic University of America Press, 2008. ISBN 978-0-8132-1532-7
- (en) Perez, D. O. . Os significados dos conceitos de hospitalidade em Kant e a problemática do estrangeiro. Revista Philosophica (Chile), v. 31, p. 43-53, 2007. Também em Konvergencias, 2007, nro. 15. UCV.cl, Konvergencias.net
- (en) Perez, D. O. A loucura como questão semântica:uma interpretação kantiana. Trans/Form/Ação, São Paulo, 32(1): 95-117, 2009. Scielo.br
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- libre audio: Kant, Pour la Paix perpétuelle
- Audiolivre : Critique de la raison pure, préfaces et introduction20px
- Pages du site agora sur Kant
- Textes kantiens en allemand et en français sur Vox Philosophiae
- Kant's Critique of Metaphysics`` dans le Stanford Encyclopedia of Philosophy
- Philopsis, Textes inédits sur la philosophie kantienne
- Kant, Critique de la raison pure, commentaire de l’Analytique transcendantale, Pierre Lachièze-Rey
- L'assise de l'ontologie critique. Commentaire de l’Esthétique transcendantale, François-Xavier Chenet
- La métaphysique de la métaphysique, François-Xavier Chenet
- La philosophie pratique de Kant.(Cours), François-Xavier Chenet


c: text/html

text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Montignac, Job Canton de Montignac
Les offres d'emploi populaires en Canton de Montignac
assistante Canton de Montignac
saisonnier Canton de Montignac
technicien Canton de Montignac
agent commercial Canton de Montignac
agent immobilier Canton de Montignac
aide domicile Canton de Montignac
ambulancier Canton de Montignac
assistant commercial Canton de Montignac
assistante gestion Canton de Montignac
babysitter Canton de Montignac
chef cuisine Canton de Montignac
chef de rang Canton de Montignac
commercial terrain Canton de Montignac
consultant Canton de Montignac
coordonnateur Canton de Montignac
desamiantage Canton de Montignac
développement Canton de Montignac
entreprise Canton de Montignac
garde d'enfant Canton de Montignac
gestion locative Canton de Montignac
immobilier Canton de Montignac
maternelle Canton de Montignac
menage repassage Canton de Montignac
négociateur immobilier Canton de Montignac
nounou domicile Canton de Montignac
particulier Canton de Montignac
professionnel Canton de Montignac
responsable Canton de Montignac
telephonie Canton de Montignac
temps partiel Canton de Montignac
village vacances Canton de Montignac
Recherche d'emploi par ville Canton de Montignac
emploi Rouffignac-Saint-Cernin-de-Reilhac, 24580

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sègle
Un sègle es ara un periòde de cent ans. Lo mot ven del latin saeculum, i, que significava « raça, generacion ». Puèi indiquèt la durada d'una generacion umana e fasiá 33 ans 4 meses (d'ont benlèu l'edat del Crist?). Fòrt rapidament, lo sègle a significat una durada de 100 ans.
Dètz sègles forman un millenni.
Lo sègle I de l'èra crestiana comença lo 1èr de genièr de l'an 1 perque existís pas d'an 0 dins lo calendièr gregorian ni dins lo calendièr julian. Lo sègle II comença lo 1èr de genièr de 101 perque e atal de seguida fins al sègle XXI que comença lo 1èr de genièr de 2001 (2001 = 1 + 20 × 100).
Es una error fòrça correnta que de far començar lo sègle amb un an d'avança. Atal, Victor Hugo el meteis s'enganèt. Dins son recuèlh Les Feuilles d’automne, parlant de 1802, son annada de naissença, escriguèt :
- Aqueste sègle aviá dos ans! Roma remplaçava Esparta.
- Ja Napoleon traucava jos Bonaparte.
[:Ce siècle avait deux ans ! Rome remplaçait Sparte.
- Déjà Napoléon perçait sous Bonaparte.]
Usatge oral e escrich[modificar | modificar la font]
En occitan, los sègles s'exprimisson en metent lo mot sègle d'en primièr, seguit del nombre cardinal o ordinal.
En tipografia, s'òm seguís l'usatge majoritari de las lengas romanicas, lo nombre del sègle s'escriu en chifras romanas (sovent en pichonas majusculas). Lo nombre escrich en chifras romanas s'acompanha pas del sufixe dels nombres ordinals. Aital lo nombre escrich en chifras romanas pòt exprimir tant un ordinal coma un cardinal. Per exemple:
- sègle I se ditz "sègle un" o "sègle primièr"
- sègle II se ditz "sègle dos" o "sègle segond"
- sègle XV apC se ditz "sègle quinze après lo Crist" o "sègle quinzen (var. quinzesme, quinzau) après lo Crist"
- sègle XV abC (var. ... avC) se ditz "sègle quinze abans (var. avans) lo Crist" o "sègle quinzen (var. quinzesme, quinzau) abans (var. avans) lo Crist".
Dins una enumeracion o dins una durada limitada per de sègles, se ditz per exemple aital:
- los sègles XII, XIII e XIV, çò que se ditz "los sègles dotze, tretze e catòrze" o "los sègles dotzen, tretzen e catorzen" (var. "los sègles dotzesme, tretzesme, e catorzesme" o "los sègles dotzau, tretzau e catorzau").
- del sègle XII al sègle XIV, çò que se ditz "del sègle dotze al sègle catòrze " o "del sègle dotzen al sègle catorzen" (var. "...dotzesme ...catorzesme" o "...dotzau ...catorzau").
- Forma equivalenta: dels sègles XII a XIV, çò que se ditz "dels sègles dotze a catòrze " o "dels sègles dotzen a catorzen" (var. "...dotzesme a catorzesme" o "...dotzau a catorzau").
La nòrma classica recomanda s'utilizar la forma sègle; se desconselha lo francisme siècle* e l'italianisme sècolo*.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- 2001 : l’Odissèu de l’espaci… Començament del sègle XXI ?


text:
Angres
Angres es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Angres Es una municipalitat de la banlèga de Liévin, a traversat per l'A26 e per la D58E.
Angres est une commune de la banlieue de Liévin, elle est traversée par la A26 et par la D58E.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Angres A #èsser ocupada dempuèi l'epòca gallo romaine.
Angres a été occupée dès l'époque gallo romaine.


text:
Antonio Stradivari
Antonio Stradivari (Italia, c. 1644 - Cremona, lo 18 de deceme de 1737) qu'ei lo laütièr lo mei famós de tots los temps. que signava deu son nom latin Stradivarius e per aquesta rason los sons instruments que son aperats.
Que's cred que ho aprenedís dens lo talhèr de Nicolò Amati. En 1680 qu'aubrí la soa botiga suber la plaça San Domenico de Cremona. Qu'aquesí lèu ua grana reputacion en desenvolopant los son instruments pròpis, çò qui vòu díser que he recercas suber la diferentas espessor de husta, la qualitat d'aquestas, la composicion e color deu vernís, l'inclinason de las vòutas (taula e hons) e lo dessenh de mòtle pròpis.
A despart deus vriulons qui 'u hen vàder, Stradivari qu' ei tanben l'autor (en quantitats mendras) d'autas menas d'instruments : violoncèl, guitarra, mandolina, arpa, vriulon alto. Que signava dab ua etiqueta on escrivèva en latin (segon l'annada) :
Antonius Stradivarius Cremonensis Faciebat Anno 1720
Per'mor d'aquò, lo terme neolatin stradivarius que son emplegats entà referí's aus instruments qui n'ei l'autor.
Deus 1 100 instruments que's cred que he (de segur que n'i qui no he pas que supervisar la loa fabricacion) sonque 650 be remanan dens estats mei o mens bons de conservacion ; un deus mei famós, lo lo Messia (tornat descobert peu laütièr Francés Jean-Baptiste Vuillaume) qu'ei enqüera conservat nau (a maugrat qui la soa autenticitat be sia discutida).
Galeria de vriulons estradivaris[modificar | modificar la font]
-
Lo Messia, lo mei famós deus vriulons.
-
HellierFront.jpg
-
Segon vriulon Palatin (stradivarius deu Palais Reiau de Madrid), pertanhent au quatuor de straduvarius Palatins.
-
-
Stradivarius deu Metropolitan Museum of Art, 1717
Galeria de violoncèls estradivaris[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
JullianLloydWebber1.PNG


text:
Prússia
Prússia (en alemand Preußen, (del latin: Borussia, Prussia o Prutenia; en polonés Prusy; en rus Prussija; en lituanian Prūsija) foguèt lo mai important dels ancians estats alemands. Se situava al nòrd de çò qu'èra l'anciana Alemanha unificada. La superficia totala d'aquela entitat arribèt a èsser de 292 800 km² durant lo 2n Reich alemand (1871-1918). La Prússia originala nasquèt sus las ribas de la Mar Baltica dins çò qu'es actualament Lituània, Polonha e Russia. Coneguèt una tendéncia expansionista importanta cap a l'Alemanha renana, a l'oèst.
Ducat puèi reialme, venguèt en 1918 una republica jol nom d'Estat liure de Prússia.


text:
Anglicanisme
L'Anglicanisme es una division de la religion crestiana apareguda au sègle XVI en Anglatèrra quand lo rèi Enric VIII (1509-1547) rompèt ambé la papautat. Au començament dau sègle XXI, teniá 77 milions de fidèus magerament en Anglatèrra o de regions que faguèron partida de l'Empèri Britanic en America o en Africa.
Son organizacion gropa divèrsei Glèisas nacionalas que son autocefalas e reünidas au sen d'una Comunion Anglicana. Pasmens, l'arquevesque de Canterbury, primat de la Glèisa Anglicana d'Anglatèrra i a una influéncia e un prestigi pus importants. L'estructura intèrna dei Glèisas Anglicanas an una estructura episcopala e una ierarquia fòrça desvolopada similara a aquela de la Glèisa Catolica Romana. Ansin, lei Glèisas Anglicanas se presentan coma de glèisas catolicas non romanas.
Pasmens, aquela qualitat es pas reconeguda per leis autoritats catolicas e ortodòxas. En particular, lo papa Leon XIII (1878-1903) refusèt en 1896 de reconóisser leis ordinacions realizadas per lo clergat anglican. Aquela posicion evolucionèt pauc a pauc dins lo corrent dau sègle XX e lo concili de Vatican II reconoguèt solament una « plaça especiala » ais Anglicans « que gardan en partida lei tradicions e leis estructuras catolicas ». Dins aquò, a la fin dau sègle, lo dialòg entre lei doas glèisas foguèt romput en causa dei questions sus l'ordinacion dei fremas. La Glèisa Ortodòxa i es tanben opausada e lo dialòg entre Anglicans e Ortodòxs conoissiá egalament de dificultats sus aquelei questions.
D'autra part, lei Glèisas Anglicanas se dison tanben reformadas car acceptan certanei principis de la Reforma protestanta en matèria de doctrina e de liturgia. A l'origina, sa doctrina foguèt definida dins lei Trente-e-Nòu articles establits en 1563. Au sègle XVII, divèrsei movements anglicans diferents apareguèron e leis estructuras dei diferentei Glèisas se formèron durant la segonda mitat dau sègle XIX. Dempuei lo sègle XX, lei debats regardan lei tematicas de l'ordinacion dei fremas, de la comunion e de la posicion a prepaus de l'omosexualitat.


text:
Superordinator
Un superordinator es un ordinator amb de capacitats de tractament mai elevadas del mond, subretot, per la seuna capacitat de calcul.
Somari
Vision generala[modificar | modificar la font]
Istòria de l'industria[modificar | modificar la font]
Las primièras maquinas de la classa dels superordinators foguèron concebudas dins lo ans 1960, subretot per Seymour Cray de la companhiá nordamericana Control Data Corporation, que se mantenguèt al cap del mercat fins als ans 1970. Alara Cray abandonèt l'entrepresa per fondar la seuna companhiá, Cray Research, que passèt al cap del mercat amb las seunas nòvas realizacions, arribant a fabricar los superordinators mai rapids durant cinc anys (1985–1990). Dins lo ans 1980 un seguida de pichons cocurrents integrèron lo mercat, mas amb la creacion del mercat dels miniordinadors un decenni abans, se faguèt que la majoritat d'aqueles desapareguèron dins los ans 1990.
Ara los superordinators son fabricats per de companhiás "tradicionalas", coma Hewlett-Packard o IBM, que comprèron la majoritat de la companhiás dels ans 1980 per profeitat lor experiéncia, encara que Cray Inc. demòra especializada dins aquela produccion.
Los superordinators evoluèron dempuèi los primièrs temps fins a la mesa en parallel massissa. Los primièrs superordinators avián sonque una sola CPU fòrça rapida (tipicament un processador vectorial), mas amb lo temps lo nombre de CPU aumentèt. Ara totes los superordinators son formats per de milerats de CPUs, de tal biais que foguèron modificats los algorismes convencionals per poder èsser executats en processus distributiu (a la plaça del parallèl).
Actualitat de la superinformatica[modificar | modificar la font]
Ara los superordinators tendon a èsser dessenhats en ensems en parallèl massís, formats per de milerats de processors 'normals' destinats al mercat, coma aqueles d'IBM PowerPC, d'Intel Itanium o d'AMD Opteron. Un grand nombre dels superodinators actuals son de clusters d'ordinators dessenhats exprès per aténher lo mai grand rendement.
Logicials[modificar | modificar la font]
Los logicials mai utilizats pel processus distributiu incluson d'intefácia de programcions coma MPI e PVM tanben de solucions coma Beowulf e openMosix basadas sus d'aplicacions de liura de dreches, que facilitan la creacion d'un superordinator amb un ensems d'estacions de trabalh e de servidors. La darrièra revision del lengatge de programacion Fortran (Fortran 2003/2008) implementèt un estandard simple de calcul en parallèl nomenat 'Fortran Co-Array' qu'es independent de la plataforma.
Usatges comuns[modificar | modificar la font]
Los superodinators s'utilizan per de tascas de calcul intensiu tant dins la recerca publica que dins l'industria privada. Aqueles calculs incluson:
- Problèmas de mecanica quantica
- Prediccion e analisi del clima
- Calcul en quimia computacionala
- Relegament de proteïnas e d'autres problèmas de bioqumia computacionala
- Recerca en fusion nucleara
- Criptoanalisi
- Simulacions en engenheriá aeronautica
Concepcion de las maquinas e dels logicials[modificar | modificar la font]
Los superordinators qu'utilizan las CPUs fabricadas tradicionalament ganhèron de velocitat mercé als seus concepcions innovants que los permeton de realizar fòrça tascas en parallèl. Tendon s'especializar en biais d'informatica experta, subretot dins lo calcul numeric e a aver un rendement paure per d'autras tascas. La seva ierarquia de memòria es plan dessenhada per tòca que los processors sián calculant permanentament. La majoritat del rèsta de las maquinas es dessenhat per evitar lo maxim la preséncia d'enventuals ralentiments. Los dessenhs incorpòran mai sovent possible aquels dels PCs actuals, alara qu'un PC d'ara a la capacitat de calcul d'un superordinator de fa 15 ans.
E mai, per qu'un superordinator venga performant, lo logicial deu èsser concebut de tal biais que sián minimalizadas las interdependéncias de las donadas, e per aquó son dispausats en parallèl seguent la lei d'Amdahl.
Superordinators mai rapids[modificar | modificar la font]
la velocitat dels ordinators s'exprimir en FLOPS (o flops o flop/s) qu'es un acronime significant « operatcons a virgula flautanta per segonda » (en anglés, FLoating point Operations Per Second).
Top 500[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1993, los superordinators mai rapids del mond s'inclusisson dins la lista Top500 en funcion dels seus resultats amb una bibliotèca de programas d'algèbra lineari nomenada LINPACK.
Superordinators actuals mai rapids[modificar | modificar la font]
En decembre de 2008, lo superodinator mai poderós del mond èra el "Roadrunner" d'IBM, qu'en junh de 2008 foguèt lo primièr a depassar la velocitat de calcul d'un petaflop.
En 2013, lo mai rapid èra lo Tianhe-2 [1]de l'Universitat chinesa de tecnologia de defensa [2] amb 33,86 PFLOPS[3]


text:
Lo Congrès permanent de la lenga occitana e lo laboratòri CLLE-ERSS (CNRS/Universitat Tolosa-Joan Jaurès) qu'an aviat ua aliança entà la creacion d'un lexic obèrt de las formas flechidas de l'occitan (Loflòc).
Que hèn aquesta iniciativa dens l'encastre de Restaure (RESsorsas informatizadas e Tractament Automatic tà las lengas REgionaus), un projècte ANR (Agéncia nacionau de recèrca) associant CLLE-ERSS (universitat de Tolosa), LESCALP (universitat d'Amiens) e LILPA (universitat d'Estrasbourg) arron lo desvolopament de las ressorsas informaticas e deus utís de tractament automatic tà tres lengas de França : alsacian, picard e occitan.
Parièr au Morphalou tau francés o au Lexic Obert Flexionat de Català, Loflòc que serà un lexic de las formas flechidas d'un lèma, qu'ei a díser ua basa lexicau monolingua qui compren ua lista de mots occitans dab la categoria gramaticau (tipe, genre, nombre, etc.), las formas flechidas (feminin, plurau, conjugason, etc.) e la varietat.
Loflòc que hè partida deus desvolopaments prioritaris de la huelha de rota entau desvolopament numeric de l'occitan e qu'ei ua ressorsa indispensabla tà l'anotacion deus còrpus textuaus e la creacion d'aplicacions numericas taus com la sasida predictiva e la correccion ortografica.


text:
Frederik Willem de Klerk
Frederik Willem de Klerk ( Johannesburg, 18 de març de 1936 ) es un òme politic sud-african que foguèt president del govèrn sud-african entre agost de 1989 e mai de 1994. En 1993 li foguèt atribuit lo Prèmi Nobel de la Patz conjuntament amb Nelson Mandela.
Venent d'una familha bòer amb una fòrta tradicion politica, foguèt licenciat en dreit e 1958. Posteriorament fondèt un estudi d'avocats a Vereeniging e, en 1972 foguèt elegit deputat al Parlament pel Partit Nacional de Sud-Africa. Durant lo ans seguents ocuparà divèrsas foncions ministerialas: entre 1979 e 1982, la de las Minas e de l'Energia; entre 1982 e 1985, la de l'Interior; e entre 1984 e 1989, la dels Afars Exteriors.
En aqueste darrièr an remplacèt Pieter Willem Botha a la presidéncia del govèrn, pòst a partir del qual començarà una politica de reformas encaminada a l'abandon de l'apartheid. Abroguèt las leis segregacionistas, e faguèt desliurar los presonièrs politics negres, que entre eles i aviá Nelson Mandela, legalizèt lo Congrès Nacional African (CNA) e dotèt lo país d'una nòva Constitucion.


text:
Maurice Utrillo
Maurice Utrillo, nascut Maurice Valadon a París lo 25 de decembre de 1883 e mòrt a París lo 5 de novembre de 1955, filh de l'artista Suzanne Valadon, foguèt un pintor francés especializat dins los païsatges urbans. Nascut dins lo quartièr parisenc de Montmartre, n'es un dels pintors mai famoses.
Per sa tendéncia preocupanta a l'alcolisme tombèt malaut dels nèrvis a 21 ans, donc sa maire l'encoratgèt per que comencèsse de pintar. De mercé son talent artistic grand e los sols ensenhaments de sa maire, Suzanne Valadon, diboissèt e pintèt çò que vesiá a Montmartre. Tre 1910 son òbra atreiguèt l'atencion dels critics, e ja en 1920 èra una figura legendària e sas òbras s'èran internacionalament difusadas. En 1928, lo govèrn francés l'onorèt amb la crotz de la Legion d'Onor.
Per causa de sos tresviraments mentals, foguèt mai d'un còp internat dins d'asils psiquiatrics. A mitat de sa vida, Utrillo venguèt religiós fervent e en 1935, a l'edat de 52 ans, se maridèt amb Lucie Valore e se mudèt a Le Vesinet, dins las banlègas de París. Èra alavetz tròp malaut per pintar a l'aire liure e, per aquò, pintava los païsatges que vesiá dempuèi las fenèstras de l'ostal, o de memòria. Malgrat son alcolisme, superèt los setanta ans. Moriguèt lo 5 de novembre de 1955 e foguèt enterrat al cementèri de Sant Vincenç de Montmartre.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Utrillo, sa vie, son oeuvre, Jean Fabris, Claude Wiart, Alain Buquet, Jean-Pierre Thiollet, Jacques Birr, Catherine
Banlin-Lacroix et Joseph Foret, Editions Frédéric Birr (Paris), 1982


text:
Yeonpyeong
Yeonpyeong o Yeonpyeong do (en corean: hangeul : 연평도, hanja : 延坪島, illa totalament plana) es un archipèla de la Corèa del Sud situat en mar Jauna, a 80 km a l'oèst d'Incheon e a 12 km al sud de las còstas de la província de Hwanghae, en Corèa del Nòrd. L'illa principala del grop es Daeyeonpyeong, e mai que siá simplament designada jol nom de Yeonpyeong, amb una superfícia de 7,01 km² e una populacion de 1 176 abitants (1999). La sola autra illa abitada de l'archipèla es Soyeonpyeong, amb una superfícia de 0,24 km²
Lo grop d'illas constituís lo Yeonpyeong-myeon, una de las subdivisions del Comtat d'Ongjin (Incheon, Corèa del Sud).


text:
Télécharger la présentation
La présentation est en train de télécharger. S'il vous plaît, attendez
Publié parFraser Bellet Modifié depuis plus de 2 années
1
Cerc BdT 112.3a Puois nostre temps comensa brunezir, vv : Ves manhtas partz vey lo segle faillir, per quieu nestauc marritz e cossiros, que soudadiers non truep ab cuy sapays, per lauzengiers quan bec malahuros, qui son pejor que Judas que Dieu trays; ardre·ls degr om e totz vius sebellir. De maints côtés, je vois le monde faillir : je suis marri et soucieux de ce que le soudoyer ne trouve plus qui le nourrisse, par le fait des médisants à la langue maudite, pires que Judas, qui trahit Dieu ; on les devrait brûler ou ensevelir tout vivants. BnMar BdT 63.2 A, senhor, qui so cuges, vv et : Lenguaforcat, becx agutz, quan totz lo plaitz es vencutz e lor digz que di aunitz ve·us los ab peira batutz et an pro que consirar. Lengua forcat son pejor cel qua trait son Senhor, [var. E - que Judas que trait] que ri daquo cautre plor e fan la lei cambiar, « Langue fourchues », becs aigus, quand le procès est tout à fait gagné, et que leurs paroles – que Dieu honnisse! … les voilà (?) frappés dune pierre et ils ont bien de quoi réfléchir. « Langues fourchues » sont pires que Judas qui trahit son seigneur, car ils rient de ce dont un autre pleure et ils bouleversent la loi. BnMar BdT 63.8 Quan lerbes reverdezida, vv : Car si·n fauc folesbrugida e trop gran vertat lenquier si auran mamor delida e vieillas e lauzengier. BnMar BdT 63.7a Quant la plueja e·l vens e·l tempiers, vv [7, 14, 35] : Tan voil, domna, qus jorns primiers esplei que nostramors non cas per gelos ni per lauzengiers, cui mals focs las lengas abras. Car si je fais sottement du tapage et que je menquiers de trop près de la vérité, les vieilles et les calomniateurs auront détruit mon amour Je désire tant, ma dame, réussir quelque jour (auprès de vous), avant que notre amour ne soit brisé par des jaloux et par des « losengiers ».
2
BnMar BdT 63.3 Bel mes lai latz la fontana, vv : Dona es vas drut trefana de samor pos tres napana: estra lei ni son trei, mas ab son marit lautrei un amic cortes prezant. E si plus ni vai sercant es desleialada e puta provada. Une dame est déloyale en amour envers son ami, quand elle laccorde à trois; cest contre la loi quils sont à trois. Mais je lui permets à côté de son mari un ami courtois et estimé. Et si elle en cherche plus, elle est déshonorée et putain avérée.
3
Et quand Pierre dAuvergne fut entré comme chanoine dans un canonicat, pourquoi se promettait-il « entièrement » à Dieu, pour ensuite « se briser » (rompre ses vœux)? Car il se transforma en fol jongleur, de sorte quil change son renom « entier ». Composer des airs nouveaux et inédits, cest une belle maîtrise; et celui qui sait lacer et lier de belles paroles, exerce un bel art; mais il ne convient pas que quelquun dise quil y est supérieur à tout le monde. PrAlv BdT Al dessebrar del païs, vv : A partir m'ave de la terra conia; si no·m fos per que·s n'azir, mes mi fora en canonia. BnMar BdT 63.6, Dentier vers far ieu non pes, vv : E quan canorgues si mes Pey dAlvernh en canongia, A Dieu per ques prometia Entiers que pueys si fraysses? Quar si feys, fols joglar es Per que lentier pretz cambia. BnMar BdT 63.6, Dentier vers far ieu non pes, vv : De far sos novelhs e fres so es bella maestria e qui belhs motz lassa e lia de belh art ses entremes; mas non cove qus disses que de totz na senhoria. Je ne songe pas à faire une chanson « entière » (parfaite), mais je nen ferais pas non plus de « brisée » (imparfaite), et pourtant je fais sans cesse des chansons, une ou deux ou trois par an, mais fussent-elles encore plus nombreuses, elles ne sont ni « entières » ni brisées ». BnMar BdT 63.6, Dentier vers far ieu non pes, vv. 1-6: Dentier vers far ieu non pes Ni ges de fragz non faria E si fatz vers tota via, En lan un o dos o tres, Et on plus sion asses, Entier ni frag no so mia PrAlv BdT Sobre·l vieill trobar e·l novel, vv. 1-6: Sobre·l vieill trobar e·l novel vueill mostrar mon sen als sabens, quentendon be cil que a venir son canc tro per me no fo faitz vers entiers, e qui non cre quie·n sia verdadiers auia dese con estau a razon.
4
PrAlv BdT Chantarai daquestz trobadors, vv : E·l tertz Bernartz de Ventadorn, ques menre de Bornelh un dorn: en son paire ac bon sirven per trair ab arc manal dalborn, e sa maire escalfav al forn et amassav a lissermen. Le troisième, Bernard de Ventadour, inférieur à Bornelh de la largeur de la main, eut pour père un serviteur expert à tirer de larc de cytise. Quant à sa mère, elle chauffait le four et ramassait des sarments. PrAlv BdT Chantarai daquestz trobadors, vv : Peire dAlvernhe a tal votz que non canta sus ni desotz, e lauza·s mout a tota gen; pero maiestres es de totz, ab qun pauc esclarzis sos motz, qua penas nulhs hom los enten. Quant à Pierre dAuvergne, il a une voix telle quil chante aussi bien en haut quen bas et se vante fort auprès de toute gent. Mais cest bien le maître de tous, à condition quil rende un peu plus claires ses paroles, car cest à peine si on les comprend. BnMar BdT 63.7a Quant la plueja e·l vens e·l tempiers, vv. 7, 14, 35 : lo matin egal del alborn eum al mon bel palais el forn dels mals nom puesc partir un dorn
5
PrAlv BdT Chantarai daquestz trobadors, vv : E lochens Bernatz de Saissac, quanc un sol bon mestier non ac mas danar menutz dos queren, et anc pueys no·l prezei un brac, pus a·N Bertran de Cardalhac ques un vieil mantel suzolen. Le huitième est Bernard de Saissac, qui neut jamais dautre bon métier que daller mendier de menus dons. Et je lestime moins que fange depuis quil est allé mendier à Bertrand Cardaillac un vieux manteau couvert de crasse. BnMar BdT 63.8 Quan lerbes reverdezida, vv. 8-14: Si ai amor encobida e mes tot mon cossirier que ja no vuelh a ma vida, mon grat, far autre mestier, quanc pus nasquey de ma maire no volgui autrobra faire ni dautre labor no viu. Jai tellement convoité lamour, jy ai tant mis tout mon désir, que de ma vie je ne veux faire, de mon propre gré, dautre métier, car jamais depuis ma naissance je ne voulus mappliquer à autre chose, et je ne vis point dautre labeur. BnMar BdT 63.7 Farai un vers ab son novelh, vv et : Cuy siey amic falhon del tot ben seri ops a perforsar que non estes tostemps el lot Mas so que hom a, sobretot cove per mezura menar, si non o fai es senes cot: lautruy lave segr e cassar. Celui qui est tout abandonné de ses amis, devrait bien sefforcer de ne pas toujours rester dans la boue. Mais ce que lhomme a, surtout il convient de le mener avec mesure. Sil ne le fait pas et quil le néglige, il est obligé de poursuivre et de pourchasser le bien dautrui.
6
PrAlv BdT Chantarai daquestz trobadors, vv : E NEbles de Saigna·l dezes, a cuy anc damor non venc bes si tot se canta de coynden: us vilanetz enflatz plages, que dizon que per dos poges lai se logua e sai si ven. Le dixième est messire Ebles de Saignes, qui neut jamais grand succès en amour, bien quil chante comme sil avait mal aux dents (?). Cest un vilain, prétentieux et chicaneur, dont on dit que pour deux deniers pougeois, il se loue dun côté et se vend de lautre. BnMar BdT 63.8 Quan lerbes reverdezida, vv : NEblon man ves Marguarida, lo vers per un mesatgier, quen lui es amor jauzida de don e de cavalier. Et ieu soi sai ajustaire de dos amicx dun vejaire, NAimes e·N LEstrebesquiu. NAimes e·N LEstrebeschaire son dui amic dun vejaire [...] ab LEntrebeschiu. Jenvoie la chanson par un messager à messire Eble, du côté de Margarida, car chez lui amour de dame et de chevalerie trouve un joyeux accueil. Et ici, je mets daccord deux amis dun [même?] avis, les sires Aimes et le Dénoueur. Les sires Aimes et le Dénoueur sont deux amis dun avis…
7
BnMar BdT 63.7 Farai un vers ab son novelh, vv : Mas so que hom a, sobretot cove per mezura menar, si non o fai es senes cot: lautruy lave segr e cassar. Ab so quieu sembli be la cot que non talh e fa·l fer talhar. Aquo de quieu non say un mot cugi ad autruy ensenhar. Mais ce que lhomme a, surtout il convient de le mener avec mesure. Sil ne le fait pas et quil le néglige, il est obligé de poursuivre et de pourchasser le bien dautrui. Avec cela, je ressemble bien à la pierre à aiguiser qui, sans tailler, fait tailler le fer. Ce dont je ne sais pas (moi-même) un mot, je pense lenseigner à autrui. Horace, Ars poetica, : Ergo fungar vice cotis, acutum reddere quae ferrum valet exsors ipsa secandi. Munus et officium, nil scribens ipse, docebo Donc, je veux jouer le rôle de la pierre à aiguiser, capable de rendre le fer tranchant sans avoir elle-même la propriété de couper. Jenseignerai, sans rien écrire moi-même, la tâche et le devoir.
8
BnMar BdT 63.5 Compahno, per companhia, vv : Pero per conseill faria la leujor Bernart Martin lo Pintor que ditz e trai guirentia Ainsi il ferait la légèreté selon le conseil de Bernart Martin le Peintre qui dit et témoigne. Horace, Ars poetica, 9-10, 361 : Pictoribus atque poetis quidlibet audendi semper fuit aequa potestas Ut pictura poesis Les peintres et les poètes, toujours, eurent le juste pouvoir de tout oser. Il en est dune poésie comme dune peinture
9
BnMar BdT 63.1 Amar dei, vv : Dunc dompnei color en peintura, mas be vei en plan ma rancura Alors je me donne lair dêtre heureux en amour [je courtise une vaine apparence], mais en réalité je vois bien ce qui fait mon chagrin. Sap. 15, 4-5 : Non enim in errorem induxit nos hominum malae artis excogitatio, nec umbra picturae labor sine fructu, effigies sculpta per varios colores, cuius aspectus insensato dat concupiscentiam. Non, les inventions humaines d'un art pervers ne nous ont pas égarés, ni le travail stérile des peintres, ces figures barbouillées de couleurs disparates, dont la vue éveille la passion chez les insensés et leur fait désirer la forme inanimée d'une image morte.
10
GlPoi BdT Ben vueill que sapchon li pluzor, vv. 1-3 : Ben vueill que sapchon li pluzor dun vers, si es de bona color quieu ai trat de bon obrador Marc BdT Daisso laus Dieu, vv : Del plus torz fens sui ples e prens, de cent colors per mieills chauzir RbAur BdT Cars, douz e fenhz del bederesc, v. 19: Cars, bruns e tenhz motz entrebesc Je veux que tout le monde sache sil est de bonne couleur, ce petit vers sorti de mon atelier. Je suis doué et rempli dune infinité dartifices, de cent moyens pour aboutir [ou nuire] Jenchevêtre des mots obscurs et ternes
11
JfRud BdT Qui no sap esser chantaire (BnMar ?): Qui no sap esser chantaire, braire deu quant aug lo ver sonar clar e qant son per tot mesclat prat e·l rozal del mati sespan blan sobre lerba josta·l sauza. Que celui-là qui ne sait pas chanter aboie, quand jentends les vergers résonner gaiement, quant partout les prés sont bigarrés et que la rosée du matin sépand doucement sur lherbe auprès du saule.
12
BnVen 70.9, 1: Bel mes can eu vei la brolha BnVen 70.10, 1: Bel mes queu chan en aquel mes Marc , 1: Bel mes quan la rana chanta (cf , 12a, 13, 21) JfRud 262.5, 1: Quan lo rius de la fontana Marc , 9-10: E sesforsa si la rana lonc la fontanilha Marc , 1-4: Bel mes quan la fuelh ufana / en lauta branquilha / e·l rossinholets safana / desotz la ramilha Cerc 112.1c, 6: Contre livern e·l freig aurei GrEsp , 42-43: Dous aureys / tempratz non trop cautz ni freys Cerc 112.1a, 3: Can par la flors sobre·l verjan Cerc 112.3a, 2: E li verjan son de la fuelha blos Cerc 112.4, 2: E·l fuelha chai de sus verjan Marc 293.5, 7-11: Cest amors… a cui es dousse privada
13
« In conclusione: nella poesia di Bernart Marti si possono cogliere echi formali da Marcabruno, ma non si trova affatto il rigoroso moralismo marcabruniano. In particolare, la strofa in cui egli sentenzia che estra lei ni son trei non costituisce uninterpretazione autentica della condanna che Marcabruno pronuncia contro cella quen pren dos o tres. Essa ricorda, sì, i versi di Marcabruno; ma, forse giuocando consapevolmente sullequivoco, in realtà li corregge, nel senso di quello chio chiamerei il compromesso cortese. Compromesso tra la spregiudicata esuberanza dun Guglielmo dAquitania e larcigno ritegno dun Marcabruno; compromesso tra libertinaggio distinto mondano e monogamia di legge divina » A. Roncaglia, « Trobar clus: discussione aperta », p
14
Cerc 112.1a, 36-37: Non a valor daissi enan cela, cab dos ni ab tres jai Celle qui couche avec deux ou trois amants, de ce jour-là, elle perd toute valeur Marc , 27-30: Mas cella quen pren dos o tres e per un non si vol fiar, ben deu sos pretz asordejar e sa valors a chascun mes. Marc , et (ms. C): Selhamor[s] viu de rapina que per un sol non defina ………………………………………. Amors qui ves dos saclina quer lo ters quel plec lesquina, plus es puta que maustina Mais celle qui en prend deux ou trois [amants? hommes?] et ne veux donner sa foi à un seul doit bien avilir son prix et sa valeur chaque mois Lamour qui ne se contente pas dun seul [homme] vit de pillage [tromperie] ……………………………………………… Lamour qui sincline devant deux personnes et en désire aussi une troisième devant laquelle plier léchine est plus dévergondé quune mâtine
15
Marc , 27-30: Mas cella quen pren dos o tres e per un non si vol fiar, ben deu sos pretz asordejar e sa valors a chascun mes. Mais celle qui en prend deux ou trois [amants? hommes?] et ne veux donner sa foi à un seul doit bien avilir son prix et sa valeur chaque mois Marc , 87: ni de son cor plus trefana
16
Marc , 64-72: Camors sembria lai on conois son par; blancha e floria, e presta de granar, ses fellonia fai contramic aisar; ops les qe·is gar cel cui bonamors guia de mespreiso. Car amour croît là où il reconnaît son compagnon; blanc et fleuri et prêt à germer, sans méchanceté il met à son aise le vrai amant; il faut que celui que guide le bon amour se garde des mauvaises actions.
17
Marc , 54-56: Per so nauretz per soudada al partir: bada, fols, bada, e la muza meliana Marc 293.5, 12: Tant quel fols deven musaire Marc 293.5, 29: Si lus musa, lautre bada Marc , 1: La musa portel badalh Marc , 33: Questra grat muse badalha Marc , 63-64: Bade mus / quil vol plus Marc , 15-16: El jelos bada e musa / e fai badiu badarel Cerc 112.4, 37-38: Bel mes quant ilh menfolhetis / em fai muzar en vauc badan Pour ce, vous aurez pour salaire, au départ: baye, fou, baye, et la perte de laprès-midi.
18
BnMar BdT 63.1, 55-57: non a rei / el mon tan com dura / mieils estei Cerc BdT 112.1b, 5-6: mas tan ses de mi loignada /qieu non la puesc aconseguir Marc BdT 293.1, 42: que trop ses de mi alonhatz BnMar BdT 63.1, 49-50: tant es fine pura, / graile grasse plana RmMir BdT 406.6, 53-54: quen tela renzana / agren sa cabana ArGlMarsan, Ensenhamen, 11: camizas de ransan Flamenca, : camise bragas ac de tela / de Rens ben faita e sotil GlPoi BdT 183.1, 23-24: enquer me lais Dieus viure tan / quaia mes mans soz son mantel Cerc BdT 112.1b, 47-49: si josta mi despoliada non la puesc baizar e tenir dins cambra encortinada JfRud BdT 262.5, 12-14: ab atraich damor doussana dinz vergier o sotz cortina ab dezirada companha
19
Léo S PITZER, « Lamour lointain de Jaufré Rudel et le sens de la poésie des troubadours », in Romanische Literaturstudien , Tübingen 1959 (1944), p Grace F RANK, « The distant love of Jaufré Rudel », Modern language notes, 57 (1942), p Pietro G. B ELTRAMI, « Ancora su Guglielmo IX e i trovatori antichi », Messana, n.s. 4 (1990), p
20
PrAlv BdT , 8-11: Contraisso magrada·l parers damor lonhdana e de vezis, quar pauc val levars ni iazers a lui ses lieys cuy es aclis, BnVen BdT 70.7, 7: eu melhur enans que sordei Vida du Monge de Montaudon: E fo faichs seingner del Puoi Sainta Maria e de dar lesparvier. Lonc temps ac la seingnoria de la cort del Puoi, tro que la cortz se perdet Canso de la Crozada, : Qui no sap cosselh pendre lora que la mestier, ja a la cort del Poy no prengua lesparvier Canso de la Crozada, 8119: Que fier e trenca e briza totz los cors e·ls correitz Dans cette situation, jaime bien lapparition dun amour lointain et voisin, parce que la veille et le sommeil ont peu de valeur pour lui, sans celle à laquelle il est soumis Je deviens meilleur au lieu dempirer Et il fut fait seigneur du Puy Sainte-Marie, avec le privilège de donner lépervier. Longtemps il eut la seigneurie de la cour du Puy, jusquau moment où la cour disparut Celui qui ne sait pas prendre sa décision à linstant où cela lui est nécessaire, ne se hasarde pas à prendre lépervier à la cour du Puy Elle rompit et brisa tous les cuirs et les attaches
21
JfRud BdT 262.5, vv. 8-14: Amors de terra lonhdana, per vos totz lo cors mi dol. E no·n puesc trobar meizina si non vau vostre reclam ab atraich damor doussana dinz vergier o sotz cortina ab dezirada companha. BnMar BdT 63.3, vv , 43-47: Ges non ai mon cor voiant damor quan men vauc prezant per Na Dezirada, mas trop mes lunhada. ………………………………………. casatz fauc meils mon talant quan lai despoillada sotz cortin obrada. En autramistat propdana mamar mis, que·m fo dolsana: Cerc BdT 112.1b, vv. 3-6, 12-13, 47-49: vueil un novel chant comenzar dun amor cui am e dezir; mas tan ses de mi loignada qieu non la puesc aconseguir ………………………………………………. Las! tan laurai desirada qe per lei plaing, plor e sospir ………………………………………………. si josta mi despoliada non la puesc baizar e tenir dins cambra encortinada.
22
BnMar BdT 63.6, 15-17: Fols hom leu so cujaria que chans nulhs entrebesques quom de vanetat fezes ElCai BdT 133.2, 17-18: Quus rics savais que trastomba finamor e lentrebesca GlAde BdT 202.4, 13-14: Ans vauc de bresc entrebrescan, debresc entrebrescat denjan GrBor BdT , 20-21: es, qui sap razo gardar, com los motz entrebeschar Marc BdT , 35-36: quamors adoncx entrebresca, enginhos desentrebresc Marc BdT , 39-40: del cim tro quen la racina, entrebescat hoc e no Marc BdT , 9-11: mas menut trobador bergau entrebesquill mi tornon mon chant en badau Marc BdT , 7-8 et 11-12: Trobador, ab sen denfanssa, movon als pros atahina, […] e fant los motz, per esmanssa, entrebeschatz de fraichura RbAur BdT , 20-21: qieu non sui cel que paresc: qen autre sen m'entrebesc RbAur BdT , 19 et 26-27: Cars, bruns e tenhz motz entrebesc …………………………………………….. e enclau Joven e serga per quira e jois entrebesca RbAur , 36-37: Ben ai ma voluntat plena de tal sen que sentrebesca
23
Attribution: C+CReg2 = Marc; R+CReg1 = BnMar; ABDEIKNN2 = PrAlv 8ababcd (cf. Cerc BdT Quant laura doussa samarzis) 8 coblas unissonans + tornada cd Mss. ABIKNN2z: Sainta Maria dOrien, guiza·ls reis e lemperador e faitz lor far ab la lur gen lo servizi Nostre Seignor, qe·il Turc conoscant lentresseing on Dieus moric per nos carnau. Mss. C(DE): Sancta Mari, en Orien, guiza·l rei e lemperador e lur fagz far ab la lor gen lo servizi Nostre Senhor, que·lh Turc conosco lentressenh que Dieus pres per nos mort carnau. reis = Philippe II Auguste et Henri II Plantagenêt (ou son fils Richard Cœur de Lion) emperador = Frédéric Barberousse date = troisième croisade, rei = Louis VII emperador = Conrad III date = deuxième croisade,
24
BnMar BdT 323.5, 1: Belha mes la flors daguilen (ABCDKN2) Belha mes la flor daguilen (IENR) DdPra BdT 124.5, 1: Bela mes la votz autana BnMar BdT 323.5, 2: quant aug del fin joi la doussor cant aug dels dos chans la dossor (R) GlMon BdT 225.2, 1-5: Ar ab lo coinde pascor, qan vei de bella color flors per vergiers e per pratz, e aug chantar daus totz latz los auseletz per doussour
25
BnMar BdT 323.5, 5: e son de flors cubert li reynh (C) e son de flors cubert li ram (ABDEIKNN2) e son li ram cubert de penh (R) ArDan BdT 29.5, 2: son nou de flors els rams li renc BnMar BdT 323.5, 6: gruec e vermelh e vert e blau (ABCDEIKN2) groc e vermeill e vert e brau (N) gruoc e vermelh e blanc e blau (R) Marc BdT 293.2, 5: quant li prat son vermelh e groc BnVan BdT , 6: e son li prat groc e vermelh PrRmTol BdT , 2: e·il prat son groc vert e vermeill ArDan BdT 29.4, 1-2: Er vei vermeilz vers blaus blans gruocs vergiers plais plans tertres e vaus
26
Marc BdT , 25-28: Drudari es trassaillida e creis Putia sonor, e·il moillerat lant sazida e so·is fait dompnejador Cerc BdT 112.1a, 15-17: Ben sai qe lor es mal estan als moilleratz car se fan gai domnejador ni drudejan Marc BdT , 50-56: Non puosc sofrir quals moilleratz non diga lor forfaitz saubutz; non sai la cals auctoritatz lor mostra com los apel drutz semblan fant del ase cortes, cab son seignor cuidet bordir, cant lo vic trepar ab sos ches. Marc BdT 293.5, 19-30: Moillerat, per saint Ylaire, son duna foldat confraire, Quentrels es guerra moguda tals que cornutz fa cornuda, e cogotz copatz copada. Puois eis la coa de braire. Tals cuid esser ben gardaire de la so e del autrui laire, catretals es devenguda daicel de sai que la cuda; si lus musa, lautre bada e ieu sui del dich pechaire. BnMar BdT 323.5, 7: De molheratz ges no mes gen (CR) De moilleratz no mes pas gen (ABDEIKNN2) molherat: Marc BdT 293.4, 31 et 39; 5,19; 8, 16 et 51; 17, 31,42 et 44; 19,46; 36,27; 39,50; 40,16
27
GlPoi BdT 183.7, 43-48: Fait ai lo vers, no sai de cui; et trametrai lo a celui que lo·m trametra per autrui enves Peitau, que·m tramezes del sieu estui la contraclau. Marc BdT , 34-36: Tans ni vei dels contraclaviers, greu sai remanra conz entiers a crebar ni a meich partir. Marc BdT a, 31-33: Car el na la clau segonda per qe·l segner, so·us afin, porta capel cornut conin Marc BdT , 19-20: Avoleza porta la clau e geta Proez en issill RmMir BdT , 15-16: Ab fals digz et ab termes loncs fant dompnas de cortes vilas Marc BdT , 19-24: Non sai que faire, tant fort sui entrepres, qentorn laraire si fant villan cortes e·il just pechaire daisso qen lor non es Marc BdT , 25-28: Drudari es trassaillida e creis Putia sonor, e·il moillerat lant sazida e so·is fait dompnejador BnMar BdT 323.5, 10: Engienhs cossi gardon las lor (C) Engeing ab que gardon las lor (ABDEIKNN2) Ab genh co mielhs gardon labor (R)
28
BnMar BdT 323.5, 15-16: E lases quan bram eyssamen, cum fai lebriers ab son senhor (C) E lasne braydis eyssamen, com fa·l lebrier a son senhor (R) E lases camjet eissamen, qand vi·l lebrier ab son seignor (AB) Ellas si·s camjon eissamen, com lo lebriers ab son seignor (DEN) Ellas si·s camion eissamen, qan lo lebriers ab son seignor (IKN2)
29
Marc BdT , 50-56: Non puosc sofrir quals moilleratz non diga lor forfaitz saubutz; non sai la cals auctoritatz lor mostra com los apel drutz semblan fant del ase cortes, cab son seignor cuidet bordir, cant lo vic trepar ab sos ches. Marc BdT 293.2, 26-30: Greu cug mais que ja lur don aquist soldat vay ques traitz pla seguon la natura del ca: pus lo guos ro e·l lebriers gron, de sus ves del plat bufa·l foc. Marc BdT , 46-49: Dompna non sap damor fina cama girbaut de maiso, sa voluntatz la mastina cum fai lebrieir ab gosso Adémar de Chabannes, à partir dÉsope 275: Asinus cotidie uidebat Catellum blandiri Dominum, et de mensa saturari, et a familia illi largiri plura. Sic dixit As[inus] : Si Canem immundissimum sic diligit Dominus meus et familia, [quanto magis me], et si obsequium illi fecero, qui multo plus melior sum quam Canis, et multis rebus laudabilior, et ualde utilis? Aqua [ex] sanctis fontibus alor; cibus mihi mundus datur; melior sum Catello; meliori uita frui possum et maximum honorem habere. Cum haec As[inus] cogitass[et], uidit Dominum introire. Cui occurrens uelocius et clamans prosiliuit, et ambos pedes super humeros Domini sui imposuit, eumque lingua linguens, et ungulis uestem discerpens, Dominum suo fatigat pondere. Clamore Domini concitatur omnis familia; fustes et lapides arripiunt, et super Asinum insurgunt; faciunt debilem membris, costisque confractis abitiunt ad praesepia lassum atque semiuiuum. Ne quis indignus ingerat, ut melioris officium faciat.
30
BnMar BdT 323.5, 20: de veziat enguanador (C) denverinat enjanador (R) de lenveiat enganador (AB) de lenvezat enganador (DEIKNN2) Marc BdT , 34-35: Per semblant es veziada, plus que veilla volps cassada DdPra BdT , 27-30: Qua dreg son coguos e sufren silh qui plus sen fan veziat; que donas e drut e marit, tug volon esser amador. BnMar BdT 323.5, 21: que lautrui pa guasta e despen (C) que lautruy blat gaste despen (R) lautrui gran gasta e despen (ABDEIKNN2) Marc BdT 293.2, 13: quencaritz son li guasta-pa
31
RmDur BdT 397.1, 3: e pus yeu ab vos men emprenh RmMir BdT 406.7, 1: A penas sai don mapreing RmMir BdT , 54: damar, pus eu de vos napreing RmMir BdT , 10: e faz e dic e aprein RmMir BdT , 14: que qora·s vol memprenh en la mesclanha BnMar BdT 323.5, 23: mas cel a cui grans fams en pren (ADIKNN2) mas selh a cuy grans fams en prenh (CE) e sela que la fam destrenh (R) BnMar BdT 323.5, 24: manja lo pan que non labau (ABCNN2) manja·l pan que non labau [-1] (DEIK) manuga·l pan que non labau (R)
32
Marc BdT , 49 et 63: maritz qui lautrui con grata […] e fai son seinhor sufren BnVan BdT 71.3, 41-48: Maritz-drutz, quautrui con bezuc, del sieu fai lo trieu dEspanha, et es li·n avols mesclanha si per un colp ne pren trezens, que luy suefre, et er sufrens, si no·s nirays; ben sembla que pels autruys bays fassa dels sieus eys sufrensa. BnMar BdT 323.5, 26: deu tastar datretal sabor (ABCIKNN2R) deu tastar de tal sabor [-1] (DE) Marc BdT , 55-56: que qui car compra car ven, ar, segon la lei de Piza. BnMar BdT 323.5, 28: e·l gelos met li guardador (ABCN) e·l gilos meten gardador (DEIKN2) car lo sieu meteus gardador (R)
33
Marc BdT , 23-30: e tenon guirbautz als tisos cui las comandon a gardar. E segon que ditz Salamos, non podon cill pejors lairos acuillir daquels compaignos qui fant la noirim cogular, et aplanon los guirbaudos e cujon lor fills piadar. Marc BdT , 46-52: Dompna non sap damor fina cama girbaut de maiso, sa voluntatz la mastina cum fai lebrieir ab gosso; ai! Daqui naisso·ill ric savai que no fant conduit ni pai Marc BdT , 22-28: Eyssamens son domnas trichans e sabon trichar e mentir, per que fan los autrus enfans als maritz tener e noyrir; daqui naisso·l malvat avar quus non ama Joy ni Deport ni nauza hom entrelhs parlar. BnVan 71.1a, 36-37: Aquest parelhs fai paria don nays semensa non monda
34
Cerc BdT 112.2a, 3-6: ir e dolor e marrimen ai, car vei abaissar Joven: malvestatz puej e Jois dissen despois muric lo Peitavis. GcFai BdT , 31-37: Tant cum reignet leialmen amistatz, fo·l segles bos e senes vilania, mas, puois cAmors tornet en tricharia, es deschazutz Jovens, et abaissatz – et ieu meteis, pos dir vuoill las vertatz, ai tant apres dels fals drutz trichadors, qe non es dreitz que ja mais en reveigna BnMar BdT 323.5, 35: cist tenon laver el destreing (ABENz) cist ten laver el destreing [-1] (DIKN2) sest ama laver el estrenh (C) quest serra laver el destrenh (R) BnMar BdT 323.5, 36: li fals e·il garsson naturau (AB) li fes e·l garson natairau (N) li fel e·l garson naturau (N2z) e·l fel son garson naturau (D) e·ill fol son garson naturau (E) e·l fel e·l garson naturau (IK) li folh e·l guarso naturau (C) lo filh de garizon naturau (R)
35
Cerc BdT 112.1c, 31: plas es lo vers, vauc lafinan BnVan BdT 323.6, 50: lo vers vas la fin satraia BnVan BdT 71.1a, 43-44: vers la fenida sembria lo vers, ses qui·l chant ni·l gronda PrRmTol BdT , 43: lo vers vai a la fenida PrAlv BdT 323.7, 36: chantadors, lo vers vos fenis BnVan BdT 71.1, 50: del vers es prop la fenizos BnMar BdT 323.5, 47: qieu non sui drutz ni no men feing (ABE) quez ieu non son drutz ni men feing (DIKNN2z) quieu no suy drutz ni drutz no·m fenh (C) pero no son drutz ni men fenh (R) PrAlv BdT 323.4, 40-42: Faich ai longa carantena, e sai, si la fezes loignor, ades la trobera pejor
36
Ms. C: Non er mais drutz ni drutz no·m fenh lo peniers ni joys non lesjau Ms. E: Non es mais drutz ni drutz no·s fenh los pitar ni jois no lesjau Ms. R: Ies no son drutz ni drutz no·m fenh ni per joy damors no mesjau MoMon BdT 305.7, 57-58: Monge, penhers ab afachar lor fai manhs colps daval sofrir
37
Cf. 175d(marcabru ) Belha mes | la flors daguilen. q(ua)nt | aug del fin ioy la dous|sor. que fan lauzelh no|uelhamen. pel temps ques tor|natz en uerdor. e son de flors cu|bert li reynh. gruec e uermelh | e uert e blau. De molherat ges nom es gen. | ques fasson drut ni amador. q(ua)b | las autrus uau emprenden. en||[176a]gienhs cossi guardon las lor. mas selh per que hom las des|trenh. portal braguier la contra|clau. Vilas cortes hieys des | son sen. e molherat do(m)pneador. | el azes quan bramæyssamen. | cum fai lebriers ab son senhor. | mas ieu nocre pros dompna | denh. far drut molherat gelos | brau. Molherat fan captene|men. de ueziat enguanador. q(ue) | lautruy pa guastæ despen. el | sieu met en luec saluador. mas | selh a cuy grans fams en prenh. | manja lo pan que no(n) labau. | Maritz que marit uay sufren. | deu tastar datretal sabor. q(ue) car | deu comprar qui car uen. el ge|los met li guardador. pueys | li laissa sa molher prenh. dun | girbaudo filh de girbau. Daqui naisson li recrezen. qu(s) | non ama pretz ni ualor. a cu(m) | an abaissat iouen. e tornat en | tan gran error. sest ama lauer | el estrenh. li folh el guarso natu|rau. Sancta mariæn orien. | guizal rey el emperador. e lur | fagz fa ab la lur gen. lo serue|zi nostre senhor. quelh turc co|nosco lentressenh. que dieus | pres per nos mort carnau. Aissi uay lo uers definen. (et) | ieu que nol puesc far lonjor. | quel mals mi ten e lo turmen. | quem a mes en tan gran la(n)guor. | quieu no suy drutz ni drutz no(m) | fenh. ni nulhs ioys damor nom | esiau. Non er mais drutz | ni drutz nom fenh. lo peniers || [176b] ni ioys non lesiau.
38
Ef. 45a (peire daluernhe ) Bela mes laflor danguilen. quant | aug del fin ioi la dousor. que fan | lauzel nouelamen. pel tems ques tornatz en | uerdor. eson deflor cubert li ram. gruec e | uermeill euert eblau. De moilleratz nomes pas gen. ques faso(n) | drut ni amador. cab los autruius uan apr|enen. engenh abque guardon las lor. mas | cel percui hom las destrenh. portal braier la |contra clau. Vilas cortes eis deson sen. emoillerat do|mpneiador. elas sis camion eisamen. com | lo lebriers abson senhor. mas ieu no(n) cre | pros dona denh. far drut moillerat ge|los brau. Moillerat faun captenemen. de lenuezat en|guanador. lautrui gran guasta edespen. el | sieu te enluec saluador. mas sill acui grans | fams enprenh. manial pa que non labau. Maritz que marit fai sufren. deu tastar | detal sabor. que quar deu comprar qui | quar uen. eill gelos meten guardador. pu|eis li laisa sa moiller prenh. dun girbau|do fill de girbau. Daqui naison li recrezen. cuns nonama || [45b] pretz ni ualor. a com aun abaisat iouen. | etornat entan gran error. sill teno(n) lauer | endestrenh. eill fol son garson naturau. Sancta maria dorien. guidal rei elemperador. | efaitz lur far abla lur gen. lo seruizi nostre | senhor. quill turc conoscon lentresen. que | dieus morit per nos carnau. Aisi uai lo uers definen. (et) ieu que nol pu|esc far lonhor. quel mals mi te engreu tur|men. qui ma mes entan gran langor. q(ue)u | no soi drutz ni nomen fenh. ni nuils iois | damor nomesiau. Dieus que nasques enbetlehem. tu los cap|dela els acor. que per lo nostre saluamen. | prezes en cros mort edolor. uers dieus uers | hom uai macorren. trinus unus naor en | lau. Non es mais drutz ni drutz nos fenh. los | pitar ni iois nolesiau.
39
Rf. 29d([.B. marti] ) Bela mes la flor daguilen. cant aug dels dos | chans la dossor. que fan lauzel nouelamen. pel tems | ques tornatz en verdor. e son li ram cubert de penh. gru|oc e vermelh e blanc e blau. B[ d ]els molheratz ges nom | es gen. q(ue)s fassan drut. ni | amador. cap las autras va(n) | a preze(n). ab genh co mielhs | gardo(n) labor. e sela que la fam destrenh. manugal pan | q(ue) no(n) labau. Maritz q(ue) marit fay sufre(n). deu ben gostar | daytal sabor. e deu car comprar qui car ven. car lo sieu | meteus gardador. lan fag sa molher dun filh prenh. du(n) | girbaudo filh dun girbaut. Daqui nayson li recrezen > | que no(n) ama(n) pretz ni valor. enans fan abaissar iouen. | el segle tornar e(n) error. q(ue)st serra lauer el destrenh. lo | filh de garizo(n) naturau. Molheratz fan capteneme(n) > de(n) | verinat e(n)ianador. q(ue) lautruy blat gaste despe(n). el sieu | met el loc saluador. est no(n) cre com so(n) co(m) le(n)ge(n)h. sil bra|yer no(n) a co(n)tra clau. Vilas cortes ieys de son se(n). e mo|lherat domneyador. e las ne braydis eyssame(n). com fal | lebrier a son senhor. per q(ui)eu no(n) cug pros domna denh > fals | molherat pe(n)re son lau. Lo vers vay vas lo fenimen. | bos es e nol puesc far honor. quel pena quieu trac el t(ur)|men. mo tol q(uim) ten e(n) gran langor. p(er)o no son drutz ni | me(n) fenh. ni p(er) ioy damor no mesiau. Ies no son drutz | ni drutz nom fenh. ni p(er) ioy damors no mesiau.
40
Nf. 254c(anonyme) Bella | mes | laffl|or da|gui|len. Cant | aug | del fin ioi la douçor. Que | fan lauzel nouella men. Pel | temps ques tornatz enuer|dor. Eson deflors cubert li | ram. Groc euer meill euert | ebrau. Emoillerat nomes pas gen. | Ques fasson drut niama|dor. Cab los autruis uan | apre nem. Egien abque gar|don las lor. Mas cels per cui | hom las destreing. Portal | braier la contra clau. Ilans cortes ieis deson sen. | Emoillerat dompneiador. | Ellas sis cambion eissamen. | Con lo lebriers con son sein|gnor. Mas eu non cre pro || [254d] dompna deing. Far drut | moillerat gilos brau. Oillerat fan captenemen. Del | en uezat enganador. Lautrui gran gesta edes pen. El sieu | met en loc saluador. Masel | acui g(ra)nz fams enpren. Man|ia lo pan que non labau. Arit que marit fai sofren. | Deutas tar detretal sabor. Q(ue) | car deu conprar qui car uen. | El gilos met ligardador. Pu|eis lilaissa samoiller pren. | Dun girbaud on fil de gir bau. | A qui naison lire|crezen. cus nom hama pretz | ni ualor. Ai con an baissat io|uen. Etornat entan gran. Er|ror > cist tenom lauer el destre|ing. Lifes el gars on natairau. Canta maria dorien. | Guizals reis elenperador. E | fatz lur far ab la lur gen. Lo | seruizi nostre seingnor. Quel | turc conoscon lentre seing. | Que dieus pernos mori car|nau. || [255a] Isis uai louers de finen. Et | eu que nol puesc far loing|nor. Quel mals miten elo tur|men. Que ma mesen tan g|ran langor. Ques ieu nom | sui drutz nimen feing. Ni | nuil ioi damor nomes iau.
Présentations similaires
© 2017 SlidePlayer.fr Inc.
All rights reserved.


text:
Nòva Anglatèrra
La Nòva Anglatèrra (New England, en anglés) es una region dels Estats Units d'America, qu'existiá abans l'independéncia, localizada a l'extrèma nòrd-èst del país. Limitad amb Canadà al nòrd, l'ocean Atlantic a l'èst e al sud, e l'estat de Nòva York per l'oèst. Inclusissent, en òrdre orogràfic del nòrd-èst a sud-oèst, los sièis estats de Maine, Nòu Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island e Connecticut. Nòva Anglatèrra es pas una division administrativa dels EUA, mas una region culturala e istorica. Dins los Estats Units, lo tèrme yankee (ianqui) es un escai dels gents de Nòva Anglatèrra lo tèrme s'utilisava pel passat per se referir als descendents dirèctes dels colons d'origina anglesa.
Es la region dels EUA amb qualitat de vida e nivèl economic (47 100 $ de renda per capita) mágers. Tanben es la regió culturalament mai pròcha d'Euròpa (conserva orgulhosament des costumas e tradicions des dels sègles XVII e XVIII) e amb un nivèl cultural e educatiu máger (amb de prestigiosos centres educatius de Harvard, Boston College, l'Institut Tecnologic de Massachusetts, Brown University e Yale, entre d'autre). També aculhís de centres toristics d'estiu reputats e sovent elitistas (New Haven dins lo Connecticut, Newport dins lo Rhode Island, Portsmouth dins lo New Hampshire, totes aqueles sus la còsta), e tanben altres centres de torisme mens elitistas coma las illas de Martha's Vineyard e Nantucket, e de centres mai populars coma la peninsula de Cape Cod, la majoritat de la còsta de Maine e la majoritat de la còsta de Massachusetts, e de centres de torisme de davalada (per gausir de l'espectacle de las fuèlhas de colors, fenomèn nomenat "fall foliage") e d'ivèrn, d'esqui, dins los Apalaches a l'oèst de la region. Nòva Anglatèrra aculhís 4,7% de la populacion dels EUA (14,3 milions d'abitants), mas balhant 5,5% del PNB nacional.
Boston, amb 600 000 abitants (5,8 milions dins l'airal metropolitan) n'es lo centre cultural ("capitala culturala" dels EUA) e industrial mai important de la zòna, e tanben la granda vila gran mai antica dels EUA. La region de Nòva Anglatèrra es poblada majoritàriament (prèp de 90%) per d'anglosaxons descendents d'europeus (demòra una minoria francofòna dins lo Maine e New Hampshire). Se destaca politicament pel seu caracter progressista, essent un "fèu" del progressisme e del Partit Democrata.
Originalament, Nòva Anglaterra èra formada per las colonias anglesas la Província de la Baia de Massachusetts, la Província de la Baia de Massachusetts, la Colonia de Rhode Island e las Plantacions de Providence, la Colonia de Connecticut e ara sul meteis territòri amb los estat de:
Vegeu també[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
44° 12′ 20.00″ N 70° 18′ 23.13″ O / 44.2055556, -70.3064250


text:
Edwin Hubble
Edwin Powell Hubble (Marshfield, Missouri, 20 de novembre de 1889 - Pasadena, Califòrnia, 28 de setembre de 1953) foguèt un dels astronòms americans mai importants del sègle XX. Es famós mai que mai per aver demostrat l'expansion de l'univèrs en mesurar lo desplaçament al roge de galaxias distantas. Hubble es considerat coma lo paire de la cosmologia e mai se son influéncia en astronomia e astrofisica afècta mantun autre domeni. Per omenatjar sas contribucions, lo telescòpi que foguèt lançat en 1990 per la NASA e l'Agéncia Espaciala Europèa recebèt lo nom de Telescòpi Espacial Hubble.


text:
Gissac
Gissac[1][2][3] (Gissac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
=Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Gissac se tròba entre los vallées de la Sorgues, del Dourdou e del Grauzou (aquel darrièr pren la siá font), a una vintena de quilomètres de Sant-Affrique.
La commune de Gissac se trouve entre les vallées de la Sorgues, du Dourdou et du Grauzou (ce dernier prend sa source), à une vingtaine de kilomètres de Saint-Affrique.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Luòc Ocupat al epòca romaine.
- Lo vilatge Se trucava Jenciacium (1133).
- Site occupé à l'époque romaine.
- Le village s'appelait Jenciacium (1133).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Christian-Pierre Bedel, Camarés, al canton, 2000
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Senàs
Senàs (Sénas en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament dei Bocas de Ròse de la region provençala de Provença Aups e Còsta d'Azur .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo centri-vila de Sénas a environat de maraîchers e una anciana part de lo sieu territòri al nòrd a #èsser cedida a la municipalitat de Orgon #que la frontièra actuala amb Sénas se'n situa al nivèl del camin de las Parts. Sénas Es una dels setze comunas en compausant çò parc natural regional dels Alpilles.
Le centre-ville de Senàs est entouré de maraîchers et une ancienne partie de son territoire au nord a été cédée à la commune d'Orgon dont la frontière actuelle avec Senàs se situe au niveau du chemin des Parties. Senàs est une des seize communes composant le parc naturel régional des Alpilles.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitat liada ambé la comuna[modificar | modificar la font]
- Sextius Miquèu : escrivan de lenga occitana e cònsol dau XVen Arrondiment de París.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Danube-Ries (779)
Liste des communes
Nördlingen
Ville de Nördlingen, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Nördlingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Donauworth
Ville de Donauworth, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Donauworth a une adresse e-mail et un site Internet.
Rain
Ville de Rain, localité de l'Allemagne de 8 400 habitants.
La mairie de Rain a une adresse e-mail et un site Internet.
Wemding
Ville de Wemding, localité de l'Allemagne de 5 600 habitants.
La mairie de Wemding a une adresse e-mail et un site Internet.
Harburg
Ville de Harburg, localité de l'Allemagne de 5 400 habitants.
La mairie de Harburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Oettingen
Ville d'Oettingen, localité de l'Allemagne de 5 000 habitants.
La mairie d'Oettingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Monheim am Rhein
Ville de Monheim am Rhein, localité de l'Allemagne de 4 800 habitants.
La mairie de Monheim am Rhein a une adresse e-mail et un site Internet.
Kaisheim
Ville de Kaisheim, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie de Kaisheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Asbach-Bäumenheim
Ville d'Asbach-Bäumenheim, localité de l'Allemagne de 4 200 habitants.
La mairie d'Asbach-Bäumenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Tapfheim
Ville de Tapfheim, localité de l'Allemagne de 4 000 habitants.
La mairie de Tapfheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Mertingen
Ville de Mertingen, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Mertingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wallerstein
Ville de Wallerstein, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie de Wallerstein a une adresse e-mail et un site Internet.
Marxheim
Ville de Marxheim, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Marxheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Möttingen
Ville de Möttingen, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Möttingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberndorf am Lech
Ville d'Oberndorf am Lech, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie d'Oberndorf am Lech a une adresse e-mail et un site Internet.
Fremdingen
Ville de Fremdingen, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Fremdingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Deiningen
Ville de Deiningen, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Deiningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Munningen
Village de Munningen, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Munningen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
1757
Aquesta pagina concernís l'an 1757 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Sèt Ans sus lei teatres europèu, american e asiatic :
- en Euròpa, l'armada francesa capitèt d'obtenir la capitulacion d'Hannover après la batalha de Hastenbeck (26 de julhet). Pasmens, sus lo frònt prussian, lei Francés mau capitèron d'aprofichar lei dificultats dau rèi Frederic II (1740-1786) e, au contrari, foguèron durament batuts a la batalha de Rossbach (5 de novembre). I perdiguèron aperaquí 10 000 òmes còntra mens de 600 per l'armada prussiana.
- en America, lei tropas de Montcalm contunièron de blocar leis atacas anglesas còntra Quèbec. En mai d'aquò, capitèron de prendre lo Fort William Henry (3 d'aost).
- en Asia, la situacion venguèt fòrça marrida après la batalha de Plassey que permetèt ai Britanics de vencre la coalicion dei princes indians profrancés. D'efèct, après aquela desfacha, lei Britanics prenguèron l'iniciativa e comencèron de menaçar lei comptadors francés deis Índias.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Austria[modificar | modificar la font]
Après la lònga pausa militara impausada per l'ivèrn, fòrça freg, de 1756-1757, l'armada austriana deguèt protegir sei frontieras septentrionalas còntra una ataca prussiana en direccion de Praga. A partir dau 6 de mai, i sostenguèt un sètge dur mentre que de renfòrç comandats per lo manescau Leopold Joseph von Daun capitèron de rompre lo blocus prussian a la batalha de Kolin (18 de junh). Aqueu succès permetèt ais Austrians de portar la guèrra en Silèsia que son contraròtle èra primordiau per lei finanças e l'avitalhament de Frederic II (1740-1786). Pasmens, se la campanha comencèt d'un biais favorable ambé doas victòrias a Moys (7 de setembre) e Breslau (22 de novembre), l'armada austriana foguèt finalament durament batuda a Leuthen (7 de decembre) e obligada de se retirar sus son territòri (→ 1758).
Prússia[modificar | modificar la font]
Après sei victòrias de l'annada precedenta (→ 1756), lo rèi Frederic II (1740-1786) decidèt de dirigir sei fòrças còntra Boèmia. Après una campanha saunosa, capitèt de començar lo sètge de Praga (6 de mai). Pasmens, foguèt batut per una còntra-ofensiva austriana a la batalha de Kolin (18 de junh). I perdiguèt 14 000 òmes (còntra 9 000 per seis adversaris) e foguèt obligat d'abandonar la region de Praga.
Après aquela desfacha, la situacion prussiana èra malaisada en causa de la progression austriana au sud, francesa a l'oèst e russa a l'èst. Pasmens, lei Prussians capitèron d'arrestar totei seis adversaris a cha un. Còntra lei Rus, après una desfachha a Gross-Jägersdorf (30 d'aost), aprofichèron lei fortificacions de la region de Konigsberg per empachar tota avançada suplementària. Sus lo frònt austrian, après doas desfachas a Moys (7 de setembre) e a Breslau (22 de novembre), Frederic II ganhèt una batalha importanta a Leuthen (7 de decembre) que li permetèt de protegir Silèsia qu'èra un centre major per l'avitalhament de sei tropas. Enfin, a l'oèst, infligiguèt una desfacha resclantissenta ai Francés a la batalha de Rossbach (10 000 soudats francés perduts còntra solament 500 Prussians) lo 5 de novembre.
A la fin de l'annada, Prússia aviá donc capitat de protegir son territòri e sei ressorsas. Pasmens, son armada aviá subit de pèrdas importantas (au mens 58 000 tuats, bleçats e presoniers) e anava d'ara endavant faciar de dificultats importantas (→ 1758 e 1759).
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'annada, lo Reiaume Unit contunièt la guèrra començada còntra França tant en Euròpa que dins lei colonias :
- sus lo continent europèu, sei tropas foguèron batudas per lei Francés a la batalha de Hastenbeck (26 de julhet). Aquò entraïnèt la capitulacion de Hannover (convencion de Klosterzeven, → 1758). En parallèl, un còrs expedicionari foguèt mandat per atacar la basa navala francesa de Rochefort mai l'expedicion s'acabèt per una revirada en causa de la poissança dei fortificacions litoralas (1er d'octòbre).
- en America dau Nòrd, lei Francés aprofichèron leis errors de comandament britanicas per atacar e ocupar Fort William Henry (3 d'aost) e arrestar leis atacas britanicas en direccion de la colonia francesa.
- ais Índias, la situacion èra pus favorabla a Londres que sei tropas ganhèron una importanta batalha a Plassey que rompèt lo sistèma d'alianças format per lei Francés.
Russia[modificar | modificar la font]
Après lo començament de la guèrra l'annada precedenta (→ 1756), Russia jonhèt lo camp francoaustrian e comencèt d'atacar Prússia a l'èst. Pasmens, se son armada ganhèt una premiera batalha a Gross-Jägersdorf (30 d'aost), foguèt rapidament blocada per lei defensas de la region de Konigsberg. Ansin, lei Rus poguèron pas sostenir seis aliats francés e austrians que subiguèron de desfachas saunosas a la fin de l'annada a Rossbach (5 de novembre) e a Leuthen (7 de decembre).
America[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Per limitar l'influéncia deis estrangiers, especialament deis Europèus, en China, Pequin decidèt de limitar lo comèrci ambé leis autrei país au pòrt de Canton. En mai d'aquò, l'ensenhament dau chinés foguèt enebit ais estrangiers.
Dins l'estèpa, perseguida de la repression de la revòuta dei Jungars. Òr, aquò menaçava lei projèctes de l'emperaire Qianlong d'estendre l'influéncia chinesa en Asia Centrala. Dirigida per lo generau Zhaohui, l'armada Qing infligiguèt plusors desfachas au prince Amursana que menava l'insureccion. Lo vencut deguèt s'enfugir en Russia onte foguèt arrestat e moriguèt lo 21 de setembre. Pasmens, aquò amaisèt pas la situacion car leis atrocitats chinesas entraïnèron una insureccion novèla (→ 1758).
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Presa e pilhatge de Delhi per leis Afgans.


text:
>La Direccion de la Cultura e de l'Audiovisual de la Region
Miègjorn-Pirenèus prepausa un estagi de 6 meses sus la politica
regionala de desvolopament de l'occitan.
S'agirà mai particularament, al dintre de la mission "lenga e cultura
occitanas" e jos la responsabilitat del Director de la Cultura e de
l'Audiovisual :
- de participar a l'elaboracion de l'enquèsta sociolinguistica en
Miègjorn-Pirenèus
- de participar a la definicion de plans d'accions per çò que concernís
las orientacions novèlas de l'Esquèma Regional de Desvolopament de
l'Occitan.
- d'ajudar a la mesa en plaça d'una sensibilizacion a l'occitan
generalizada dels agents de la Region e preparar la mesa en plaça de
corses de lenga.
Esitetz pas de comunicar aquel messatge a tota persona potencialament
interessada per tal que me pòsca contactar rapidament.
En vos mercejant per avança.
Estève CRÒS
Cargat de mission lenga e cultura occitanas
Conselh Regional Miègjorn-Pirenèus
22, baloard del Manescal Juin
31406 TOLOSA
tel. 05 61 39 62 06


text:
Cicne negre
Lo Cicne negre (Cygnus atratus) es una espècia de cicne originari d'Austràlia e de Tasmania que deu son nom a la coloracion negra de son plumatge.
Somari
Distribucion e abitat[modificar | modificar la font]
Lo Cicne negre es originari d'Austràlia e Tasmania. En 1864, foguèt introdusit en Nòva Zelanda.
Pendent los sègles XIX e XX sègles, foguèt introdusit dins diferents païses coma d'aucèls d'ornament.
En territòri australian, nisa en colonias fòrça densas al contrari del cicne mut. Demora los grands lacs pauc prigonds.
La populacion mondiala es estimada entre 300 000 e 500 000 individús.
Domesticacion[modificar | modificar la font]
En França, la varietat argentada del Cicne negre es legalament considerada coma essent domestica[1].
Galeriá[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Légifrance Arrèst de l'11 agost de 2006 fixant la lista de las espècias, raças o varietats d'animals domestics sus Légifrance.


text:
Valèga
Valèga (fr. Vallègue) es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués sus l'anciana RN622 a 36 km al Sud-Èst de la vila.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòc e monuments[modificar | modificar la font]
- Castèl de Valèga dels sègles XIII, XVI e XVIII (monument istoric)


text:
-509
Aquesta pagina concernís l'an -509 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Roma[modificar | modificar la font]
Data tradicionala de la revòuta còntra lo monarquia romana e fugida dau rèi — legendari — Tarquin lo Supèrbe. Aquela data marquèt lo començament supausat de la Republica Romana.
Signatura d'un tractat comerciau ambé Cartage.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Signatura d'un tractat comerciau ambé Roma. Donèt ai Cartaginés l'exclusivitat dau comèrci en Africa dau Nòrd en cambi de l'aplant deis operacions de pilhatge dau territòri roman ò d'aquelei de seis aliats.


text:
Ostal
L'ostal (var. ostau) o la casa o la maison (var. maion) es un bastiment o la partida d'un bastiment que servís d'abitacion pels umans. L'ostal, format pel cobèrt e las parets que barran un espaci claus, es util per se protegir de la pluèja, del vent, del fred, de la calor o d'autras incleméncias meteorologicas. Dins nòstre domeni cultural, l'ostal es l'abitat familiar. Aqueste abitat a cambiat pendent l'istòria: los ostals avián ancianament de membres e d'elements utilizats per l'elevatge e l'agricultura.