text:
Camps de concentracion nazis
Los camps de concentracion nazis que hon centers de detencion puish d'execucion massiva creats a l'origina peu govèrn aleman deu IIIau Reich entà amassar, isolar, explèitar la hòrça de tribalh puish aucíder los sons presoèrs. Com camps de detencions que hon creats chic après l'arribada deus nazis au poder en 1933 contre los marginaus, los malauts de naissença, los opausants politics o religiós.
Après la debuta de la Segonda Guèrra Mondiau que hon emplegats entà controllar las populacions deus país ocupats, emplegar massivament lo tribalh deus presoèrs e acabar ua politica sistematica d'eliminacion fisica deus grops mei mespresats peus alemans nazis en se virant mei que mei de cap au genocidi deus Judius e deus Ròms.
Los principaus camps d'exterminacion que hon Auschwitz-Birkenau, Majdanek, Chełmno, Belzec, Sobibor e Treblinka.
Los purmèrs camps que hon centers a còps quasi clandestins tienguts per membres de la SA e qui s'i libravan en dehòra de nat encastre reglementari a las torturas mei bestiaus. L'objectiu qu'èra terrorizar las hòrças d'oposicion (mei que mei comunistas) en bèth proheitar deu pretèxte de l'Incendi deu Reichtag qui desboquè sus l'autrejament deus plens poders a Adolf Hitler.
Lo sistèma que ho formalizat e organizat per Theodor Eicke a partir de Dachau qui ho atau lo purmèr deus grans camps, bastit a partir de 1933. Los camps que hon hidats aus SS en 1937. La disciplina que ho alavetz basada sus la terror en bèth emplegar la tortura e l'execucion deus presoèrs revoltats o qui ensajan d'escapar. Las execucions e la repression qu'èran hidadas aus presoèrs de dret comun qui s' èran jà illustrats dens lo crime.
L'invasion d'Àustria e de Checoslovàquia seguidas d'autes país e pòbles que mièn a la creacion de navèths camps entà poder amplificar la represssion contre los resistents o opausants dens los navèths pòbles ocupats e somés.
L'intensificacion de l'esfòrç de guèrra (dab la pravada deus besonhs deus òmis alemans suu front e tanben un òp d'ua creishuda de la produccion industriau) que's portè suus presoèrs expleitats dinc au cap de las loas hòrças.
Au medish temps, de cap a 1941, quauques camps de concentracion que vadón camps d'exterminacion dab l'ensag puish la generalizacion de las execucions massivas de las crampas de gas. L'objectiu qu'èra de miar au cap la Solucion Finau, qu'èi a díser l'eliminacion deus judius e deus Ròms.
Dens cèrtes camps, los presoèrs, a despart de las torturas e autas atrocitats, que hon emplegats com cobais umans entà espravar navèras potingas ; dens d'autes cas, aquestas « experiéncias » que hon simplament torturas sadicas practicadas shens cap encastre scientific e shens desbocar sus cap descobèrta (com per exemple las « experiéncias » de Joseph Mengele qui, enter autas, consistivan en torrar presoèrs vius).
Lo 27 de genèr de 1945, l'Armada Arroia que liberè en purmèr lo camp d'Auschwitz. Suu front occidentau, l'armada americana que he çò medish un pauc mei tard. A l'arribada de las armadas aligadas, la descobèrta deus subervivents dab l'espiar vueit e dab sonque pèth e òs atau com la descobèrta de las atrocitats que creèn un hòrta impression suus sordats. A Dachau per exemple, los sordats americans en non se poder pas retiéner qu'executèn còp sec quauques oficièrs alemans responsables de las atrocitats descobèrtas.
En Occitània lo màger camp de concentacion que ho lo Camp de Gurs, en Bearn.


c: text/html

text:
Sòmi
Lo sòmi (sinonims: pantais, saunei) es un procediment imaginatiu de la ment que se produsís mentre qu'una persona dormís.
Fisiologia del sòmi[modificar | modificar la font]
Las recèrcas de las ultimas annadas an esclarzit fòrça aspèctes dels sòmis, mas l'aspècte fisiologic es lo camp principal de las descobèrtas. Los nòrd americans Eugene Aserinsky e Nathaniel Kleitman, precursors dins la recèrca suls sòmis, comencèron en 1953 una seria d'estudis que mòstran que los sòmis consistisson pas qu'en imatges efemèrs apareissent a la persona a sa revelhada, mas que se desenrotlan segon un procediment fisiologic especific. Es pendent la fasa del sòm paradoxal que se sòmia. Atal, se sòmia de quatre a cinc vegadas cada nuèit. Sembla que seriá mai facil de se remembrar un sòmi quand la persona se desvelha dins una fasa de sòm paradoxal o sulcòp après. Per se remembrar tota la seria es necessari de se desvelhar après la fasa de sòm paradoxal.
Lo sòmi dins la cultura[modificar | modificar la font]
Istoricament s'ensagèt de descobrir lo sens dels sòmis, que de còps que i a foguèron vist coma un procès de divinacion o coma la mediacion d'èssers transcendentals (dieus o àngels) que comunican amb los èssers umans. Atal coma en la Bíblia apareisson l'istòria de Josèp, que intepretèt los sòmis de la familha dels faraons egipcians o l'àngel de l'Anonciacion que dintra dins lo sòmi de la Verge.
Los grècs, coma força pòbles amerindians, aimavan de provocar los sòmis per comunicar amb las divinitats. Morfèu èra lo patron d'aquestes viatges onirics. Lo surrealisme revendica lo sòmi, reialme de l'inconscient, coma la font d'inspiracion per l'art.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Didier-en-Donjon
Saint-Didier-en-Donjon es una comuna francofana, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en los Bassas Caminas del Bourbonnais, al èst del departament de l'Aliar.
La commune se situe dans les Basses Marches du Bourbonnais, à l'est du département de l'Allier.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent lo periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), lo vilatge #prene lo nom de Bòsc-Didier[1].
Pendant la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), le village prit le nom de Bois-Didier[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 28 de junh de 2012.


text:
Castèth de Coucy
Lo castèth de Coucy que's situa en Picardia dens l'actuau departament d'Aisne. Qu'ei proprietat de l'estat francés e que ho classat monument istoric en 1862.
Que ho fondat au sègle X per Hervé bisbe de Rems puish pres per Albéric, purmèr senhor de Coucy, au sègle XI.
Enguerrand III de Coucy que bastí lo gran castèth admirat per Violet le Duc e qu'òm pòt véder las rueinas uei lo dia.
En 1498 que ho estacat per Loís XII de França au domeni reiau.
Que ho desmantelat per Loís XIV de França, puish utilizat com peirera a la Revolucion.
Crompat per l'Estat francés en 1829 que ho ahortit e restaurat au sègle XIX per Viollet-le-Duc.
Durant la Purmèra guèrra Mondiau las òsts alemandas qu'ocupèn Coucy tres durant annadas e, en se retirant, que hen explosar lo castèth shens rason estrategica aparenta.


text:
Pastenaga
La pastanaga o la carròta (Daucus carota) es una planta cultivada que se'n consumís la raiç. Fa partida de la familha de las Apiaceae, abans coneguda amb lo nom d'ombellifèras.
Aquesta planta biennala es cultivada coma annala. I a tanben de varietats silvèstras. De varietats cultivadas son atestadas tre l'antiquitat ; al sègle XVII los olandeses ne seleccionèron d'autras de color iranjada e rogenca (de per abans èran negras o violacèas). La germinacion es dificila pr'amor que fòrça granas son pas viablas e la creissença es fòrça lenta. An besonh d'èsser deserbadas de manièra eficaça per que las plantulas se desvolòpan en primièr dapasset. Son cultivadas en rengada dins d'òrts o ben en cultura extensiva. An besonh de tèrras moflas e sablonencas per que la racina cresca coma cal. Lo terren pòt pas èsser peirós ni pòt i aver fòrça fems pr'amor qu'alavetz las raices forcan.
Del punt de vista nutritiu son importantas per lor contengut ric en betacarotèn, precursor de la vitamina A e contenon pauc de lipids e de proteïnas. Provesisson una energia de 40 calorias per cada cent gramas.


text:
Cultura de La Tène
La cultura de La Tène, tanben coneguda coma Edat dau Fèrre II, foguèt lo darrier periòde de l'Edat dau Fèrre e se desvolopèt tre 500 avC fins a 200 avC. Es una cultura majoritariament cèlta, que son nuclèu es dins leis Aups, encara que pendent son apogèu s'estendèt tanben au centre d'Euròpa, en França, au nòrd d'Espanha, dins leis Illas Britanicas e a una partida de l'èst d'Euròpa. Aquela civilizacion a dos tipes d'installacions:
- D'unas fortificadas, amb un bastion de pèiras, enrodat per un valat pichon. Au dintre i aviá d'ostaus de fusta de forma rectangulara.
- D'abitats ruraus: gropes pichons d'ostaus de fusta, tant de forma rectangulara coma quadrangulara. Son comuns leis assetaments dins de vaus.
Pendent lo periòde finau d'aquela cultura, l'abitat caracteristic foguèt l'oppidum, una estructura creada en respònsa ais invasions d'autrei pòbles, e que son de fortificacions autenticas, segon Juli Cesar. Aqueleis oppida se plaçavan pròche de jaciments de matèrias primieras o de vias comercialas, e èran d'autentics centres economics. An una agricultura extensiva, en ocupant de territòris grands. I a de molins redons dempuei lo sègle III avC, e de molins giratòris dempuei lo sègle II avC. Lo bestiau bovin provesissiá lo lach e la màger part de la carn que se consumissiá. Per contra, lo bestiau ovin produsiá de lana. Foguèt tanben fòrça important lo contraròtle de la produccion dau fèrre, que podriá èsser estat la basa de sa riquesa. Dins lei necròpolis son fòrça comuns leis enterraments amb de carris de doas ròdas, e tanben lei vas ceramics d'origina grèga e etrusca. Dins lei tombas masculinas predominan leis armas, mentre que dins lei femeninas i a d'ornaments e de paraments per lo vestit. Lo rite funerari pendent lei sègles IV e III avC es aqueu d'enterrament sens tumul, mentre qu'au sègle II aC. aumenta lo rite d'incineracion. Se caracteriza per una unitat culturala dei cèltas, e un sentiment d'unitat a travèrs lei druidas o lei capelans.
Entre lei novèus pòbles indoeuropèus, lei gals arriban dins la Peninsula Iberica vèrs 500 avC. Encara que la [[cultura d'Hallstatt] perdurèt, lei gals laissèron de nombrosei tralhas de sa penetracion. La toponimia indica son passatge per Aragon, amb de noms coma lo riu Gálligo e lo riu Arva, de ciutats coma Mallén, Gallur, Mogallón, Munebrega, Gallocanta, Fòrum Gallorum, Galicum, Gorum, Arcobriga..., e d'autres toponims mens coneguts. Lei gals pòrtan a Espanha la cultura de La Tène. L'invasion se produguèt dins la zona aragonesa e dins la vau centrala d'Èbre. Amb lei gals s'introdutz aquesta cultura de La Tène. Lei cèltas de la cultura post-hallstattica foguèron influenciats e liats amb la cultura de La Tène, çò qu'origina de clans tribaus, que dins sa capitala confederala s'emetiá de vegadas de moneda. Amb l'arribada de la poblacion gala, lei trachs fisics, de caractèr e culturaus dei cèltas peninsulars prenon de caracteristicas marcadas. Encara que lei cèltas peninsulars avián una talha auta, lei gals èran encara pus auts. Totei lei pòbles cèltas èran valents e exaltats; fasián de combats a mòrt e tuavan sei pròprias familhas se lei vesián en perilh. Èran austèrs e leiaus. Quand vencián, respectavan l'enemic. Avián un gost grand per la bevenda. Èran arrogants, cèrcagarrolhas e creduls. Leis òmes s'arrasavan la cara, mas laissavan de mostaches grands e de peus lòngs. Lei femnas se curbián la testa amb un vel, montat sus un aparelh de fèrre. Portavan de tunicas e s'adornavan amb de braçalets e colarets.
Per l'agricultura utilizavan l'araire de doas ròdas. Bevián de vin, d'idromèu, de cervesa e de citre. Manjavan de pan e de carn. Se crei que descubriguèron lo sabon, que son nom ven del mot cèlta sapo e lor atribuisson d'autras invencions.
La ceramica ofrís pas de modificacions. Seguís en èssent sens decorar o decorada amb de pintura roja, benlèu d'influéncia iberica (encara que pus simpla qu'aquela). Leis urnas èran generalament esfericas, coma lei vas (esferics, de pè aut). Se tròba tanben de vas dobles conics de derivacion hallstattica. Se comença d'utilizar lo torn. Leis espasas de l'epòca èran lòngas, que lei cenhián au costat drech. Utilizavan tanben d'escuts de cuèr de l'autor d'un òme, e usavan d'arcs e de flèchas, ondas e carris e lanças lòngas amb de ponchas de fèrre. Utilizavan tanben de ponhaus, de casques...
Lei ciutats cèltas avián de noms acabats en -dunum (« castèu ») e -briga (« fortificacion »). Lei cèltas dau periòde de La Tène avián coma basa la familha, qu'èra sota lo cum o assemblada de familhas emparentadas, amb un cap comun (institucion similara au clan deis escocés) e un emblèma diferenciau (un objècte naturau dessenhat sus de pèiras que marcava lei limits de sei domenis). Cada cum governava una comunautat, que son centre èra lo vertcum (vila del clan) consistent en una fortificacion au centre d'una fortificacion generalament circulara bastida sus una zona auta. La tribú èra l'ensems dei cums. Lei tribús èran de divisions generalas qu'avián un castèu centrau, benlèu un luòc comun de culte, mas cada cum èra absoludament independent. Lo cap dau cum aviá un còs especiau de devòts, que l'assistissiá dins la guèrra e que se suicidava après sa mòrt. Lo cap aviá un poder absolut. En cas de guèrra podián s'acampar divèrsei ciutats o mai d'un cum, que chausissián un cap de guèrra. Excepcionalament lei tribús se podián confederar. Per la guèrra dispausavan d'unitats d'infantariá e de cavalariá perfèctament entrenadas dins lor foncion.
Lei practicas religiosas èran complèxas. La cultura de La Tène adorava leis animaus caçats, leis domestics (cavaus, braus, ases, motons...), leis aubres, bòscs e fruchs, lei deitats femeninas agràrias, la feconditat dei plantas, lei dieus dau comèrci, de la musica, de la guèrra, de la mar, dei rius, dei fònts e d'autres; donavan de culte ais armas (martèu, fauç, borra e espasa); lei caps dei cum èran considerats coma de dieus, oma mai d'un eròi. Se proïbissiá de manjar cèrteis animaus (la galina, l'auca e la lèbre). Èran supersticiós. Cresián fermament en una autra vida après la mòrt. Sembla que mai d'una practica religiosa exigissiá de sacrificis umans. Se coneisson quauqueis uns de sei dieus, que lei principaus èran Neto (dieu dau Soleu), Endovèlic (dieu de la bontat) e Atecina (la divessa apelada Proserpina per leis ibèrs). Leis abitats de la populacion avián melhorat, e l'ostau tipic a l'epòca èra de tres membres: vestibul, cosina e dormitòri, amb un *cerèr o magazin sota lo *solèr.


text:
Nikita Khrushchov
Nikita Sergeievich Khrushchov (en rus: HиkиTa CepreeBич XpyщëB), nascut a Kursk, Russia, dins l'Empèri Rus, lo 17 d'abril de 1894, mòrt a Moscòu, capitala de l'Union Sovietica l' 11 de setembre de 1971) foguèt un òme politic e cap d'Estat rus, sovietic.
Foguèt primièr secretari o Secretari General del Partit Comunista de l'Union Sovietica, lo segond aprèp Estalin, de 1953 fins a 1964. Tanben primièr ministre o President del Conselh dels Ministres de l'URSS entre 1958 e 1964, es mai que tot famós per aver denonciat los crimes d'Estalin e de l'estalinisme en 1956, al XXen Congrès del Partit Comunista de l'URSS.
Coneguèt un periòde de tension màger, en octobre-novembre de 1962, amb lo president dels Estats Units d'America, John Fitzgerald Kennedy, pendent la Guèrra Freja entre ambedoas superpoténcias, amb lo problèma de l'installacion de missils estrategics dins l'illa de Cuba, tot just sortida d'una Revolucion capitada, bailejada per Fidel Castro e Ernesto Che Guevara.
Foguèt caçat, embandit d'al poder en 1964, que Leonid Brezhnev li succediguèt.
Somari
La Vida[modificar | modificar la font]
L'Accion politica[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Lo bilanç[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Òbras[modificar | modificar la font]
- Nikita Khrushchov: For Victory in Peaceful Competition with Capitalism, E.P Dutton & Co, Inc. 1960 (en anglés)
- Nikita Khrushchov: Rapport secret sur Staline au XXe Congrès du PC soviétique seguit pel Testament de Lénine... Champ Libre París 1970 (en francés)
- Nikita Khrushchov: Memoirs of Nikita Khrushchev Volume 1: Comissar... editat per en Sergei Khrushchev The Pensylvania State University Press 2004 (en anglés)
- id e : Memoirs of Nikita Khrushchev Volume 2: Reformer id id 2006 (id)
- id e : Memoirs of Nikita Khrushchev Volum 3: Statesman id id 2007 (id)


text:
La dinamica economia de Turquia es una barreja d'un sector agricòla tradicional, que representa 35% dels emplecs, e una industria modèrna. Lo país a un sector privat fòrt e en desvolopament rapid; totun l'estat a una fòrta participacion dins l'industria basica, las bancas, lo transpòrt e las telecomunicacions[1].
Lo principal sector industrial es lo textil e de vestiari, que representa 1/3 dels emplecs industrials. Lo sector afronta la concurréncia internacionala e los sistèmas de quòtas. Malgrat aiçò, d'autres sectors, coma lo de l'automobila e lo de l'electronica, cresquèron en importància dins las exportacions turcas[1].


text:
1942
Aquesta pagina concernís l'an 1942 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 10 de novembre - Invasion de la França de Vichèi per de tropas alemandas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Fin de la Batalha de Moscòu, amb victòria sovietica estrategica.
- 18 de julhet - Primièr tèst de l'avion alemand Messerschmitt Me-262.
- 30 d'agost - Annexion de Luxemborg al Reich alemand.
- 25 d'octobre - Deportacion dels presonièrs josieus de Norvègia a Auschwitz.
- 19 de novembre - Batalha de Stalingrad: contra-atac de las tropas sovieticas.
Alemanha[modificar | modificar la font]
Regardant la politica racista e antisemita dau regime nazi, la conferéncia de Wannsee (20 de genier) organizèt la generalizacion de l'exterminacion sistematica dei pòbles « inferiors » (Eslaus, presoniers sovietics, josieus, Gitans...). En particular, dins lo corrent de l'annada, lei presoniers de guèrra sovietics conoguèron de condicions de detencion fòrça duras e aperaquí 2,8 milions de presoniers de l'Armada Roja moriguèron entre 1941 e 1942.. De mai, d'arrestacions, de desportacions e d'execucions massivas se debanèron en Euròpa de l'Èst. Lei desportacions èran dirigidas vèrs lo sistèma de camps de concentracion e d'exterminacion alemand e leis execucions èran dirèctament organizadas per lei grops d'execucion de l'armada alemanda (Einsatzgruppen) que foncionavan dempuei 1939. D'autrei metòdes mens eficaças foguèron tanben assaiats. Pasmens, lo metòde dei camps, que permetiá d'exterminar rapidament de milièrs de personas (famina, trabalh fòrçat, chambras de gas), s'impausèt rapidament e foguèt generalizat en 1943-1944.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, l'armada sovietica menèt divèrsei còntra-ofensivas còntra lei fòrças alemandas que se retiravan de la region de Moscòu. Aquò causèt de pèrdas importantas dins lei rengs enemics mai l'armada alemanda s'afondrèt e aprofichèt la demenicion dei resèrvas sovieticas e lo desgèu per estabilizar lo front. En revènge, lo sètge de Leningrad poguèt pas èsser romput e de milièrs d'abitants moriguèron en causa de la manca de viures. Après aquelei combats, la guèrra conoguèt una pausa relativa fins ai mes d'abriu-mai.
En abriu, la Wehrmacht acomencèt la preparacion d'una gròssa ofensiva còntra la mitat sud dei linhas sovieticas. L'objectiu èra de conquistar la region de Vòlga e lei jaciments de petròli de Caucàs. Pasmens, leis Alemands deguèron premier arrestar una ofensiva sovietica dins la region de Karkòv. Capitèron tanben de redurre la resisténcia de Sebastopòl que capitulèt lo 4 de julhet après 250 jorns de sètge. Puei, lo 28 de junh, rompèron lo front dins la region de Voronej e 500 km de front sovietic s'afondrèron. Rostov foguèt perduda lo 23 de julhet e lo 21 d'aost, un grop d'alpinistas alemands agantèt la cima dau mont Elbroz.
En parallèl de l'avançada vèrs Caucàs, una armada alemanda se dirigiguèt vèrs Vòlga que foguèt agantada lo 20 d'aost. Puei, entre lo 1èr e lo 15 de setembre, ataquèt e conquistèt una partida de la vila de Stalingrad. Pasmens, l'ofensiva alemanda èra estada devesida entre dos axes isolats e lei Sovietics opausèron una resisténcia acarnada dins Stalingrad qu'empachèt leis Alemands d'ocupar la totalitat de la ciutat. Au contrari, aquò permetèt a Gueorgui Júkov d'organizar una còntra-ofensiva generala que s'acabèt per l'enceuclament de la VIa armada alemanda dins Stalingrad (19-23 de novembre). Acomencèt alora lo sètge deis Alemands blocats dins la mitat occidentala de la vila que bastiguèron de linhas poderosas per s'aparar còntra una ataca dirècta. Lei soudats de l'Armada Roja deguèron pereu se protegir còntra lei temptativas alemandas de rompre l'enceuclament. La pus importanta se debanèt entre lo 12 e lo 25 de decembre mai s'acabèt per una revirada.
Mond[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Tropas japonesas ocupan Manila.
- 11 de genièr - Japoneses ocupan Kuala Lumpur.
- 7 de genièr - Ruptura de las relacions diplomaticas entre Brasil e los païses de l'Ais.
- 15 de genièr - Rendicion de Singapor als japoneses.
- 19 de genièr - Tropas japonesas envasisson Birmania.
- 23 de genièr - Començament de la Batalha de Rabaul.
- 25 de genièr - Tailàndia declara la guèrra al Reialme Unit e als Estats Units.
- 19 de febrièr - Avions japoneses atacan la vila de Darwin.
- 18 d'abril - Bombardament de Tòquio per d'avions B-25 Mitchell americans, comandats per James Doolittle.
- 1 de junh - Mexic declara la guèrra a Japon, Alemanha e Itàlia.
- 4-7 de junh - Batalha de Midway.
- 1-27 de julhet - Primièra Batalha de El Alamein, entre tropas britanicas, sud-africanas, australianas, indianas e nouzelandesas contra los alemands e italians.
- 3 d'agost - Tropas de Japon ocupan Guadalcanal.
- 22 d'agost - Brasil declara la guèrra a Alemanha e Itàlia.
- 27 d'octobre-5 de novembre - Segonda Batalha de El-Alamein, amb derrota dels alemands e italians.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Construccion de la premiera pila atomica a l'iniciativa dau fisician Enrico Fermi (1901-1954). Èra compausat de 50 000 bricas de grafit (siá 400 tonas de carbòni), 6 tonas d'urani e de 36 tonas d'oxid d'urani. Venguèt critica lo 2 de decembre.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Alassane Ouattara, politician ivorian
- 3 de genièr - László Sólyom, president d'Ongria
- 8 de genièr - Stephen Hawking, fisician britanic
- 8 de genièr - Junichiro Koizumi, primièr ministre de Japon
- 8 de genièr - Yvette Mimieux, actritz americana
- 17 de genièr - Muhammad Ali, boxeador american
- 19 de genièr - Paul-Eerik Rummo, escrivan e politician estonian
- 25 de genièr - Eusébio, fotbolaire portugués (m. 2014)
- 1 de febrièr - Terry Jones, actor britanic
- 9 de febrièr - Carole King, cantaira e compositora americana
- 12 de febrièr - Ehud Barak, primièr ministre d'Israèl
- 16 de febrièr - Kim Jong-il, cap d'Estat de la Corèa del Nòrd (m. 2011)
- 27 de febrièr - Robert H. Grubbs, quimista american, Prèmi Nobel
- 28 de febrièr - Brian Jones, musician anglés (The Rolling Stones) (m. 1969)
- 2 de març - Lou Reed, musician, compositor e cantaire american (The Velvet Underground) (m. 2013)
- 5 de març - Felipe González, primièr ministre d'Espanha
- 9 de març - John Cale, musician e compositor galés (Velvet Underground)
- 21 de març - Fradique de Menezes, president de São Tomé e Príncipe
- 21 de març - Françoise Dorléac, actritz francesa, sòrre de Catherine Deneuve (m. 1967)
- 21 de març - Ali Abdullah Saleh, president d'Yemen
- 25 de març - Aretha Franklin, cantaira americana
- 25 de març - Richard O'Brien, actor britanic
- 27 de març - John E. Sulston, quimista britanic, Prèmi Nobel
- 27 de març - Michael York, actor anglés
- 28 de març - Neil Kinnock, politician britanic
- 29 de març - Ann Kiessling, biologista american
- 2 d'abril - Gabriela Adameșteanu, romancièra, ensagista, jornalista e traductritz romanesa
- 5 d'abril - Peter Greenaway, realizator de cinèma galés
- 12 d'abril - Jacob Zuma, president de Sudafrica
- 18 d'abril - Jochen Rindt, pilòt austriac de Formula 1 (m. 1970)
- 20 d'abril - Arto Paasilinna, escrivan e scenarista finlandés
- 24 d'abril - Barbra Streisand, actritz de cinèma e teatre, cantaira e compositora americana
- 26 d'abril - Bobby Rydell, cantaire american
- 3 de mai - Věra Čáslavská, gimnasta checoslovaca
- 13 de mai - Pál Schmitt, president d'Ongria
- 15 de mai - Barnabas Sibusiso Dlamini, primièr ministre de Swaziland
- 28 de mai - Stanley B. Prusiner, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 3 de junh - Curtis Mayfield, musician american (m. 1999)
- 12 de junh - Bert Sakmann, fisiologista american, Prèmi Nobel
- 13 de junh - Abdulsalami Abubakar, president de Nigeria
- 17 de junh - Mohamed ElBaradei, director de l'IAEA, Prèmi Nobel de la Patz
- 18 de junh - Paul McCartney, musician, cantaire e compositor britanic (The Beatles)
- 18 de junh - Thabo Mbeki, president de Sudafrica
- 20 de junh - Brian Wilson, cantaire american (The Beach Boys)
- 24 de junh - Eduardo Frei Ruiz-Tagle, president de Chile
- 24 de junh - Mick Fleetwood, compositor american (Fleetwood Mac)
- 24 de junh - Gilberto Gil, cantaire, musician e òme politic brasilièr
- 27 de junh - Bruce Johnston, musician american (The Beach Boys)
- 1 de julhet - William Carney, politician american
- 2 de julhet - Vicente Fox Quesada, president de Mexic
- 10 de julhet - Ronnie James Dio, musician, cantaire e compositor american (Black Sabbath) (m. 2010)
- 13 de julhet - Harrison Ford, actor american
- 1 d'agost - Jerry Garcia, musician american (Grateful Dead) (m. 1995)
- 2 d'agost - Isabel Allende, escrivana chilena
- 4 d'agost - David Lange, primièr ministre de Nòva Zelanda (m. 2005)
- 7 d'agost - Caetano Veloso, cantaire brasilièr
- 12 d'agost - Martin Seligman, psicològ american
- 20 d'agost - Isaac Hayes, cantaire american (m. 2008)
- 28 d'agost - José Eduardo dos Santos, president d'Angòla
- 29 d'agost - Sterling Morrison, musician e compositor american (Velvet Underground) (m. 1995)
- 5 de setembre - Werner Herzog, actor e realizator alemand
- 19 de setembre - Freda Payne, actritz e cantaira americana
- 29 de setembre - Jean-Luc Ponty, musician francés
- 29 de setembre - Ian McShane, actor britanic
- 4 d'octobre - Jóhanna Sigurðardóttir, primièra ministra d'Islàndia
- 8 d'octobre - Nguyễn Minh Triết, president de Vietnam
- 11 d'octobre - Amitabh Bachchan, actor indian
- 19 d'octobre - Péter Medgyessy, primièr ministre d'Ongria
- 20 d'octobre - Christiane Nüsslein-Volhard, biologista alemanda, Prèmi Nobel
- 21 d'octobre - Elvin Bishop, musician american
- 21 d'octobre - Christopher Albert Sims, economista american, Prèmi Nobel
- 23 d'octobre - Michael Crichton, escrivan american (m. 2008)
- 26 d'octobre - Bob Hoskins, actor britanic (m. 2014)
- 1 de novembre - Marcia Wallace, actritz americana de television (m. 2013)
- 2 de novembre - Stefanie Powers, actritz americana
- 10 de novembre - Robert F. Engle, economista american, Prèmi Nobel
- 11 de novembre - Charles Konan Banny, primièr ministre de la Còsta d'Evòri
- 17 de novembre - Martin Scorsese, director american de cinèma
- 20 de novembre - Joe Biden, politician american
- 27 de novembre - Jimi Hendrix, musician e cantaire american (m. 1970)
- 30 de novembre - Reinhard Kurth, mètge e virologista alemand (m. 2014)
- 3 de decembre - Peter Mafany Musonge, primièr ministre de Cameron
- 30 de decembre - Michael Nesmith, Musician american (The Monkees)
- 31 de decembre - Andy Summers, musician britanic (The Police)
- Muammar al-Gaddafi, líder de Libia (m. 2011)
- Iolu Abil, president de Vanuatu
- Walter Lini, primièr ministre de Vanuatu (m. 1999)
- Maxime Carlot Korman, primièr ministre e president de Vanuatu
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 o 28 de genièr - Kaarel Eenpalu, primièr ministre d'Estònia (n. 1888)
- 9 de febrièr - Lauri Kristian Relander, president de Finlàndia (n. 1883)
- 13 de febrièr - Epitácio Pessoa, president de Brasil (n. 1865)
- 22 de febrièr - Stefan Zweig, escrivan austriac (n. 1881)
- 8 de març - José Raúl Capablanca, jogaire d'escacs cuban (n. 1888)
- 10 de març - William Henry Bragg, fisician anglés, Prèmi Nobel (n. 1862)
- 23 de març - Marcelo Torcuato de Alvear, president d'Argentina (n. 1868)
- 28 de març - Miguel Hernández Gilabert, poèta espanhòl (n. 1910)
- 17 d'abril - Jean Baptiste Perrin, fisician francés, Prèmi Nobel (n. 1870)
- 3 de mai - Thorvald Stauning, primièr ministre de Danemarc (n. 1873)
- 4 de junh - Reinhard Heydrich, politician nazi (n. 1904)
- 8 de julhet - Refik Saydam, primièr ministre de Turquia (n. 1881)
- 28 de julhet - William Matthew Flinders Petrie, egiptològ anglés (n. 1853)
- 3 d'agost - Richard Willstätter, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1872)
- 15 de setembre - Gabriel Terra, president d'Uruguai (n. 1873)
- 4 de decembre - Juhan Kukk, primièr ministre d'Estònia (n. 1885)
- 21 de decembre - Franz Boas, antropològ american (n. 1858)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : non atribuit
- Prèmi Nobel de Quimia : non atribuit
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : non atribuit
- Prèmi Nobel de Literatura : non atribuit
- Prèmi Nobel de la Patz : non atribuit


text:
Mètro
Lo mètro (forma abreujada de camin de fèrre metropolitan), nomenat camin de fèrre urban dins los primièrs temps, es un camin de fèrre electric pel transpòrt de passatgièrs dins lo domeni urban, amb una nauta capacitat e frequéncia de passatge, en essent en general sosterranh o en viaducte.
A diferéncia del tramvia, es totalament independent e segregat de la rèsta de circulacion e mejans de transpòrt. En Euròpa (mai que mai en Alemanha e en Benelux) se son bastits de sistèmas mixtes de mètro e tramvia (Stadtbahn, Prémetro), ont los convòis circulan segregats e sosterranhs al centre de las vilas coma lo mètro e de forma superficiala dins los quartièrs periferics en forma de tramvia.
Lo primièr mètro foguèt lo de Londres (1863), que foncionava inicialament per mejan de locomotrices de vapor. Lo primièr mètro europèu pel continent foguèt lo de Budapèst (1896).
I a divèrsas caracteristicas que diferéncian los mètros. La presa electrica pòt èsser ja plan aeriana (per catenària o per ralhs superior) o ben al mejan d'un tresen ralh situat dins la tèrra al bòrd dels autres dos. Lo bastiment dels tunèls respond a dos estils fòrça diferents: lo nomenat de trincada, un tunèl fòrça superficial fach generalament pel procediment de talhar e cobrir, e los fòrça prigonds, faches coma de vertadièrs tunèls de minas, uèi lo jorn amb tuneladoiras.


text:
Menton (vila)
Menton (pronóncia locala: [meⁿˈtaⁿ]) es una vila d'Occitània, dins lo País Mentonasc (País Niçard) e lo departament dei Alps Maritims, en riba de la mar Mediterranèa, sobre la Còsta d'Azur. Si tròba just au costat de Ventemilha, en Itàlia. A 27 300 estatjants (2005).
Lo gentilici es mentonasc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Menton es situat a la frontièra francoitaliana (la vila frontièra dau costat italian èst Ventemilha) en riba de la mar Mediterranèa.
Lo citron es un dei simbòls de la vila de Menton ont, mercés a un clima mediterranèu fòrça doç, lu citroniers fructifian ; dempuèi 79 ans, la fèsta dau citron s'i debana una deis tres darrièras dimenjadas dau mes de febrièr.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los registres Rochers Rojas de Grimaldi, dins la frontièra italiana, testifiquen una preséncia umana dempuèi lo paléolithique superior.
La via Julia Augusta, (anciana via romaine #que connectava Vintimille a Niça-Cimiez) e a Roma, li caliá traversar Menton. S'a pas jamai pogudas identificar de traces archéologiques dins la vila, malgrat que s'es pensat #que podiá seguir la carrièra Longa.
Es sul tuc de Pépin, a l'oèst de la vila actuala, #que s'agropava sens dobte l'aglomeracion primitive, a l'entorn de lo sieu castèl fondat jos la impulsió del comte de Vintimille. La distincion de Puypin (Podium Pinum) échut amb aquela de Menton al Sègle XIII als Venti, familha génoise #que i #bastir un autre castèl : aquel #donar naissença dins la vila actuala. La primièra mencion de la vila data de la Mois invalide (de julhet)M, en lo tractat de patz dintre Charles d'Anjau e Gènoa. La siá posicion al limit del comtat provençal angevin e de la republica de Gènoa - #que reivindicava alavetz Mónegue coma lo sieu limit occidental - ne fa una posicion relativament convoitée.
Aquerida l'an 1346 per Charles Grimaldi de Mónegue, Menton #demorar jos la suzeraineté dels princes monégasques (cf. La lista dels sobirans de Mónegue) pendent cinc sègles, fins en 1848, epòca ont se #proclamar Vila Liura amb la siá vesina Roquebrune, en se metent jos la proteccion del rei de Sardenha. Menton A pas fa jamai partida del comtat de Niça istoric.
Menton I aguèt ligat a la França pendent la Revolucion e lo Primièr Empèri e #far alavetz partida del departament dels Alpes-Maritims (#que incluait alavetz Mónegue e Sant Rímol). Fasiá partida de la arrondissement de Sant Rímol.
La principauté de Mónegue #èsser reconstituée en 1814, mas #passar en 1815 jol protectorat dels reis de Sardenha e los princes lor calguèsse retre l'aumenatge féodal per Menton a aqueles reis — de manièra anachronique (mas pas per Mónegue pròpiament dicha).
1848 #èsser l'an de las revolucions a Euròpa e Menton (tot coma Roquebrune) #far sécession de la principauté de Mónegue amb la siá vesina. Vertat es que lo prince [[Florestan Ier de Mónegue|Florestan Sègle I de Mónegue]] se obstinait a requectar una taxa sus la exportacion de las citrons, principal recors de la vila... Las doas vilas se #constituir alavetz en de Vilas liuras, #demandar la proteccion del Reialme de Sardenha e aguèron administrat en fach per la ostal de Savoie. Aquelas doas vilas liuras #venir de francesas un an après lo rattachement del comtat de Niça, en 1861. Al plébiscite organizat ongan-ailà, Menton se #prononciar massivement en favor del rattachement a la França. Consulta #que #èsser clarament condusida pels Franceses e per l'Ostal Reial italiana (Savoie). Napoleon III #pagar un dédommagement d'un impòrt de 4 milions de francs al prince Charles III de Mónegue pel perjudici territorial parlat a la principauté.
Continuament a la armistice del 24 de junh de 1940, los dos tèrces del territòri de la municipalitat aguèron annexat al Itàlia de l'estiu 1940 fins a la Mois invalide (de setembre)M (armistice de Cassibile) — ont #èsser alavetz totalament ocupada per las Alemands fins a la siá desliurança o Mois invalide (de setembre)M.
Les fouilles des Rochers Rouges de Grimaldi, à la frontière italienne, attestent une présence humaine dès le paléolithique supérieur.
La via Julia Augusta, (ancienne voie romaine qui reliait Vintimille à Nice-Cimiez) et à Rome, devait traverser Menton. On n'a jamais pu identifier de traces archéologiques dans la ville, même si l'on a pensé qu'elle pouvait suivre la rue Longue.
C’est sur la colline de Pépin, à l’ouest de la ville actuelle, que se groupait sans doute l’agglomération primitive, autour de son château fondé sous l’impulsion du comte de Vintimille. La seigneurie de Puypin (Podium Pinum) échut avec celle de Menton au Sègle XIII aux Vento, famille génoise qui y construisit un autre château : celui-ci donna naissance à la ville actuelle. La première mention de la ville date du Mois invalide (juillet)M, dans le traité de paix entre Charles d'Anjou et Gênes. Sa position à la limite du comté provençal angevin et de la république de Gênes - qui revendiquait alors Monaco comme sa limite occidentale - en fait une position relativement convoitée.
Acquise en 1346 par Charles Grimaldi de Monaco, Menton resta sous la suzeraineté des princes monégasques (cf. la liste des souverains de Monaco) pendant cinq siècles, jusqu’en 1848, époque où elle se proclama Ville Libre avec sa voisine Roquebrune, en se plaçant sous la protection du roi de Sardaigne. Menton n’a jamais fait partie du comté de Nice historique.
Menton fut rattachée à la France durant la Révolution et le Premier Empire et fit alors partie du département des Alpes-Maritimes (qui incluait alors Monaco et Sanremo). Elle faisait partie de l’arrondissement de Sanremo.
La principauté de Monaco fut reconstituée en 1814, mais passa en 1815 sous le protectorat des rois de Sardaigne et les princes durent rendre l’hommage féodal pour Menton à ces rois — de façon anachronique (mais non pour Monaco proprement dit).
1848 fut l’année des révolutions en Europe et Menton (tout comme Roquebrune) fit sécession de la principauté de Monaco avec sa voisine. Il est vrai que le prince [[Florestan Ier de Monaco|Florestan Sègle I de Monaco]] s’obstinait à percevoir une taxe sur l'exportation des citrons, principale ressource de la ville... Les deux cités se constituèrent alors en Villes libres, demandèrent la protection du Royaume de Sardaigne et furent administrées de fait par la maison de Savoie. Ces deux villes libres devinrent françaises un an après le rattachement du comté de Nice, en 1861. Au plébiscite organisé cette année-là, Menton se prononça massivement en faveur du rattachement à la France. Consultation qui fut clairement pilotée par les Français et par la Maison Royale italienne (Savoie). Napoléon III paya un dédommagement d’un montant de 4 millions de francs au prince Charles III de Monaco pour le préjudice territorial causé à la principauté.
Suite à l’armistice du 24 juin 1940, les deux tiers du territoire de la commune furent annexés à l’Italie de l’été 1940 jusqu’au Mois invalide (septembre)M (armistice de Cassibile) — où elle fut alors entièrement occupée par les Allemands jusqu’à sa libération le Mois invalide (septembre)M.
Menton èra entrò 1848 una dei tres comunas dau Principat de Mónegue. En 1848, si proclamèt ciutat liura e si botèt sota la proteccion dau reiaume de Sardenha. En 1861, faguèt partida dei territòris donats a França.
Imatges[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liams intèrnes[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
}}


text:
Eslovaquia
Eslovaquia (en eslovac Slovensko) es un país del centre d'Euròpa, qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Polonha al nòrd, Ucraïna a l'èst, Ongria al sud, e Àustria e la Republica Chèca a l'oèst. Sa capitala es Bratislava.
Lo gentilici es eslovac -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los eslaus arribèron dins lo territòri qu'es actualament Eslovaquia al sègle VI. Sa mitat occidentala venguèt puèi una part del còr de l'empèri de Moràvia Granda. A partir del sègle XI, l'espandi eslovac seguiguèt l'istòria del reiaume d'Ongria.
A la fin de la Primièra Guèrra Mondiala, lo Tractat de Saint-Germain-en-Laye creèt Checoslovaquia, qu'amassava Boèmia, Moràvia, Eslovaquia e la Rutènia Subcarpatica. Aquela union politica artificiala èra probablament deguda a la necessitat de refortir la majoritat eslava fàcia a la gròssa minoritat alemanda.
En 1939, jos la pression alemanda, apareguèt un Estat independent eslovac, dirigit per Jozef Tiso, qu'èra en realitat un satellit de l'expansionisme nazi. Una part foguèt pasmens annexada per Ongria.
Après la Liberacion, Checoslovaquia foguèt restaurada (sens la Rutènia Subcarpatica qu'èra estada annexada per l'Union Sovietica).
En 1969, una novèla constitucion checoslovaca creèt un Estat federal, amb una Republica Socialista d'Eslovaquia, amb una autonomia sonque formala.
Après la revolucion de velós de 1989, l'autonomia d'Eslovaquia dins la Republica Federativa Chèca e Eslovaca creis. Pasmens a las mièjas de 1992 la victòria, en Eslovaquia, dels independentistas mena a una negociacion que permet la scission pacifica, lo 1èr de genièr de 1993, de la Republica Chèca e d'Eslovaquia.
Lo 1èr de mai de 2004, Eslovaquia dintrèt dins l'Union Europèa. Lo 1èr de genièr de 2009, abandonèt la corona eslovaca per dintrar dins la zòna èuro.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
En 1993, Eslovaquia eireta de las divisions administrativas de Checoslovaquia : se las quatre regions (Bratislava, Eslovaquia Occidentala, Eslovaquia Centrala, Eslovaquia Orientala) son pas pus utilizadas dempuèi la fin de 1990, sèrva los 79 districtes e las comunas.
Dempuèi 2001 Eslovaquia es devesida en uèch regions (kraje) qu'agropan los districtes e qu'an un estatut d'autonomia. Se fa la diferéncia entre la region (kraj, subdivision administrativa, amb una administracion nomenada per l'Estat central) e la region autonòma (samosprávny kraj, collectivitat territoriala amb un executiu elegit). Lo mot popular per region es župa, que correspond a l'occitan província. Es admés coma sinonim per « region autonòma ». Las comunas an tanben ganhat una autonomia locala.
Las regions pòrtan lo nom de son capluòc :
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Eslovaquia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ al 31 de març de 2009. Font: Estadistica eslovaca


text:
Miègjorn
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Miègjorn (var. Miegjorn) o lo Mieidia (var. Mèidia) es un nom de luòc vague que pòt designar de territòris divèrses.
- Dins l'encastre de l'estat francés, lo "Miègjorn" o lo "Sud de França" o lo "Sud" es una apelacion possibla per Occitània. Rebat la percepcion populara mai o mens inconscienta d'una diferéncia culturala entre Occitània e França al sens estricte (la França del Nòrd). Per exemple se sona Valença la "Pòrta del Miègjorn" dins lo torisme. Dins lo movement occitanista, se critica lo nom de "Miègjorn" per Occitània pr'amor qu'Occitània se pòt definir d'esperela e non pas coma lo sud de quicòm mai. Efectivament Occitània se pòt percebre atanben al nòrd de Catalonha o d'Espanha, a l'oèst d'Itàlia o al nòrd de la Mediterranèa.
- Dedins l'encastre d'Occitània, lo "Miègjorn" pòt designar la part meridionala d'Occitània, e pus particularament l'Occitània mediterranèa, per oposicion a l'Occitània del Nòrd o a l'Occitània atlantica.
- Dins l'encastre d'Euròpa, lo "Miègjorn" pòt designar totas las regions mediterranèas.
- Lo "Miègjorn" pòt èstre la part meridionala d'un país quin que siá. Lo sud d'Itàlia se sona en italian lo Mezzogiorno (çò es: "Miègjorn" en lenga italiana).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Temps[modificar | modificar la font]
Miègjorn es l'ora ont lo solelh es lo mai naut dins lo cèl.


text:
Categoria:Fisica teorica
La fisica teorica es la branca de la fisica qu'estudia l’aspècte teoric de las leis fisicas e ne desvolopa lo formalisme matematic. Se pòt destriar mantun tipe de teorias: las teorias estandard (coma la relativitat generala, lo modèl estandard de la fisica de las particulas o encara la teoria del condensat de Bose-Einstein) que sas fondacions son estadas verificadas sus la basa d'experiéncias, e las teorias candidatas que se prepausan de resòlvre un cèrt nombre de dificultats conceptualas (coma la teoria de las còrdas e la gravitacion quantica e boclas concernent lo problèma de la gravitat quantica o encara la supersimetria concernent lo problèma de la constanta cosmologica) mas qu'an pas encara passat l'estadi de la verificacion experimentala.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
C
- Cosmologia (1 C, 2 P)
Q
- Fisica quantica (3 C, 1 P)


text:
Aubon d'Ardecha
Aubon[1] d'Ardecha (Albon d'Ardèche en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Albon De Ardèche (o Albon-de Ardèche) a traversat per la Glueyre.
Albon d'Ardèche (ou Albon-d'Ardèche) est traversée par la Glueyre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las municipalitats de Albon de Ardèche e de Marcols-las-aigas formavan fins en 1912 lo vilatge de Marcol.
Les communes d'Albon d'Ardèche et de Marcols-les-eaux formaient jusqu'en 1912 le village de Marcol.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Quint Nicolas (1999) Le parler occitan ardéchois d'Albon, Paris: L'Harmattan, p. 105


text:
Lemoiz
Lemoiz (basco), Lemóniz (espanhòu), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Biscaia, situada dens la comarca d'Uribe Kosta.
Lo gentilici qu'ei lemoiztar.
Las comunas tòcatocantas que son Gorliz e Plentzia a l'oèst, Gatika au sud, Maruri-Jatabe au sud-èst e Bakio au nord-èst. La capitau Bilbao qu'ei distanta de 26 km.
Los quartièrs que son Andraka (vilatge rurau), Urizar (valent a díser 'vila vielha', dilhèu ua installacion naut-medievau, uei lo caplòc) e Armintza (vilatge de pescaires au ras d'ua cala naturau qui serveish de refugi aus vaishèths pendent las galèrnas), qui's situan respectivament au corses naut, mejan e baish de l'arrivet d'Andraka).
Que compta ua centrau nucleara inconclusa, bastida suber la cala de Basorda.


text:
Ramon Rogièr de Fois
Ramon[1]Rogièr de Fois, (1152 † 3 d'abril de 1223) foguèt comte de Fois de 1188 a 1223. Èra lo filh de Rogièr Bernat Ier de Fois e de Cecília Trencavel.
Esposèt en 1189 Felipa de Moncada e aguèron dos mainatges: Rogièr Bernat que vendriá comte de Fois, e Cecília, que se maridèt en 1224 amb Bernart V de Comenge. Raimond Rogièr aguèt tanben dos enfants illegitims : Lop de Fois, que venguèt senhor de Saverdun, e Esclarmonda de Fois.
Primièrs ans[modificar | modificar la font]
Al començament de son règne Ramon participèt probablament a la Tresena Crosada amb lo rei de França Felip August al cors de la quala deu aver participat al sètge de Sant Joan d'Acre (Akkon), e mai que son nom aparesca pas dins las cronicas de l'eveniment. Quand foguèt tornat de la Tèrra Santa Raimon decidiguèt d'estendre son esfèra d'influéncia al sud dels Pirenèus e s'aliguèt a aquesta ocasion en 1196 amb lo vescomte Arnaut de Castelbon. Dintrèt alavetz en conflicte amb lo comte Ermengòl VIII d'Urgèl e amb l'avesque d'Urgèl, Bernat de Villemur.
Lo conflicte s'acabèt en febrièr de 1203 amb la captura e la reclusion de Raimon e de son aligat Arnaut; pasmens foguèron desliurats en setembre del meteis an mercé a la mediacion d'En Pèire II, rei d' Aragon, amb la tòca d'afortir sa conquista de Lengadòc. En Pèire donèt en 1209 en fièu a Raimon los castèls d'Usson e de Querigut après li aver ja assignat l'an precedent una autra senhoriá catalana.
Dempuèi 1200 s'èra alucada una disputa amb lo potent comte de Tolosa, aprèp que lo senhor de Ròcafixada e Montsegur se siá declarat vassal del comte de Fois. D'aqueste biais la domincion dels dos comtes sus Sabardu demorava pas clara. Amb la tòca de recuperar aquesta senhoriá, Raimon s'aliguèt amb Ramon Rogièr Trencavel, vescomte de Carcassona contra Tolosa e en 1202 la brega se resolvèt en sa favor.
Al meteis temps Raimon se trobèt en conflicte amb Bernat IV, comte de Comenge, per la possession del Canton de Santa Crotz de Volvèstre, querèla que se resolvèt en 1209 en favor de Raimon.
Protector dels catars[modificar | modificar la font]
Coma d'autres nòbles importants de Lengadòc Ramon, pr'amor de son estacament a la causa catara, foguèt sospechat d'eretgia. E mai qu'apatenguèsson encara a la Glèisa Catolica, la molhèr Felipa de Moncada e la sòrre Esclarmonda de Fois èran doas perfeitas de la fe catara. Raimon foguèt testimòni de la sòrre al cors de la ceremonia d'atribucion a aquesta darrièra del consolament de la part de l'avesque catar Guilhabèrt de Castra, que se debanèt a Fanjaus en 1204. En 1206 de mai aguèt luòc a Mirapeis, en tèrra de Fois, un concili de la nòva fe que i partecipèron 600 catars. Un an aprèp se debanèt a Pàmias[2] l'ultima granda disputa entre los catars (entre los quals Esclarmonda de Fois e Beneset de Termes) e la Glèisa Catolica (Diego di Osma, Sant Domenge) que i èra present Ramon. Puèi la bastison per Raimon de Perelha de la fortalesa de Montsegur, luòc de refugi per los catars del territòri del comtat de Fois, aguèt un impacte considerable.
La Crosada dels Albigeses[modificar | modificar la font]
Lo comtat de Fois venguèt tanben un dels objectius de la crosada demandada pel Papa Innocenci III contra lo catarisme, a la quala dempuèi lo començament Ramon Rogièr se refusèt de participar. Aprèp que los cavalièrs crosats en 1209, jol comandament de Simon de Montfòrt, aguèron conquistat Besièrs e Carcassona, la crosada arribèt al comtat de Fois.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las formas Ramond e Raimon son tanben posssiblas en occitan
- ↑ Detta anche Frédélas, dal principe ostrogoto Federico, figlio del re Teodorico I


text:
Roumare
Roumare es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en bordure de la bòsc de Roumare.
La commune est située en bordure de la forêt de Roumare.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo document seguent a #èsser establit d'après lo Bulletin d'informacion de las pòrtes nòrd-oèst de Roan :
Rotmarus, senhor #que lo rei Dagobert i li auriá a el concédé al Modèl:VIIe sègle lo territòri en recompensa d'una brilhanta accion militar a pas segurament res a veire amb lo nom del pòble, vist las formas ancianas Rolmara, èca. Una autra origina del nom del pòble, mai romanesque, met ne scèna Rollon, #que, en 920, i auriá suspenut a las brancas d'un roure situat près d'una maire (.....La maire de Rou) un collier e dels bracelets de aur que degun pas osa traire e #que #demorar aital tres ans en durant. Malgrat aiçò, es pas segur que lo Rou(f), #que postuli lo toponyme, siatz plan Rollon. La tradicion vòl egalament #qu'un potz, situat al mièg del pòble, comunica amb los sosterranhes dels abbayes de Sant-Georges de Boscherville e de Jumièges. Lo vilatge es lo resultat de la reünion l'an 1814 d'una part de Sant-Thomas-la-Cauçada ( [latinisé en] Sanctus Thomas de Caceya) #qu'a pas pas conservat lo sieu glèisa[1] e Roumare ([latinisé en] Rolmara al Sègle XI e Roumara al Sègle XIV). Vestigi del ric passat istoric de la municipalitat, los murs de enceinte en briques, silex e torchis de quatre ancians castèls son encara visibles. Dos solars e un castèl, inscrich monument istoric, son estadas privadas.
- le document suivant a été établi d'après le Bulletin d'information des portes nord-ouest de Rouen :
Rotmarus, seigneur auquel le roi Dagobert aurait concédé au Modèl:VIIe siècle le territoire en récompense d'une brillante action militaire n'a certainement rien à voir avec le nom du village, vu les formes anciennes Rolmara, etc. Une autre origine du nom du village, plus romanesque, met en scène Rollon, qui, en 920, aurait suspendu aux branches d'un chêne situé près d'une mare (.....la mare de Rou) un collier et des bracelets d'or que personne n'osa enlever et qui demeurèrent ainsi trois années durant. Cependant, il n'est pas sûr que le Rou(f), que postule le toponyme, soit bien Rollon. La tradition veut également qu'un puits, situé au milieu du village, communique avec les souterrains des abbayes de Saint-Georges de Boscherville et de Jumièges. Le village est le résultat de la réunion en 1814 d'une partie de Saint-Thomas-la-Chaussée ( [latinisé en] Sanctus Thomas de Caceya) qui n'a pas conservé son église[2] et Roumare ([latinisé en] Rolmara au Sègle XI et Roumara au Sègle XIV). Vestige du riche passé historique de la commune, les murs d'enceinte en briques, silex et torchis de quatre anciens châteaux sont encore visibles. Deux manoirs et un château, inscrit monument historique, sont des demeures privées.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00020726, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00020726, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Jean-Luc Mélenchon
Jean-Luc Mélenchon, nascut lo 19 d'agost de 1951 a Tànger, Marròc, es un òme politic francés, deputat europèu e copresident del Partit d'esquèrra. Elegit local de Massy puèi del departament de l'Essonne a partir de 1983, foguèt elgit senator de l'Essonne en 1986, 1995 e 2004. Foguèt elegit deputat europèu dins la circonscripcion Sud Oèst en 2009.
Jean-Luc Mélenchon foguèt ministre de l'Ensenhament professional de 2000 a 2002, dins le govèrn de coabitacion de Lionel Jospin. Al Partit socialista, se situa a l'ala èsquèrra fins al congrès de Rems de novembre de 2008, quand quitèt lo partit per crear lo Partit d'esquèrra. Al començament president del burèu nacional del Partit d'esquèrra, es actualament lo copresident, als costats de Martine Billard. Jean-Luc Mélenchon es candidat a l'eleccion presidenciala de 2012 pel Front d'esquèrra.


text:
Wuenheim
Wünheim en alemannisch ( Wuenheim en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Wuenheim Fa partida del costat de Soultz e del arrondissement de Guebwiller. Lo vilatge Se tròba a 5 km de Guebwiller e a 2 km de Soultz e pas luènh de la rota dels vins de Alsace #que pòt facilament èsser paissièra per la rota nacionala 83.
Wuenheim fait partie du canton de Soultz et de l'arrondissement de Guebwiller. Le village se trouve à 5 km de Guebwiller et à 2 km de Soultz et non loin de la route des vins d'Alsace qui peut facilement être rejointe par la route nationale 83.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Wuenheim a conegut dempuèi lo Sègle XIII, mas èra alavetz una annèxa de la vila de Soultz apertenent al Nautor-Mundat de la évêché de Estrasburg. Lo pòble i aviá administrat per un sergent (Waibel) e per quatre jurats (Geschworene). Totas las decisions avián presidit per un conselhièr de la vila de Soultz. Wuenhneim S'es pas émancipé de la vila de Soultz #qu'a partir de 1832. dins aquel pòble se trobava çò castèl de Ollwiller (Olwilre en 1249, Ollewilre en 1254, Olwilr en 1260). Lo anciana fortalesa de Ollwiller i aguèt rasat en 1752 per Dagobert de Waldner, e a lo sieu luòc i aguèt elevat lo magnific castèl actual. L'espleitacion forestala, la viticulture son pendenta longtemps la principala activitat e la riquesa de la localité. Se percep d'en un autre luòc encara qualques ostals vigneronnes opulentes #que son çò testimoniatge d'aquel passat viticole. Aquel es pas #qu'a partir del Sègle XVIII #que i aurà implantat la primièra fabrica texila dins lo pòble #que procura del trabalh suplementari a la populacion. En 1870 una fonderie a installat, #çò qu'aumenta sensiblement la venguda d'abitantas. En 1905, lo pòble coneis un pic amb una populacion de 1059 abitant. En 1915 Wuenheim #qu'es prèp dels combats del Hartmannswillerkopf a destruit als tres tèrces(?) Pel artillerie francesa. Lo pòble es rapidament reconstruit dempuèi 1920.
Le village de Wuenheim est connu depuis le Sègle XIII, mais était alors une annexe de la ville de Soultz appartenant au Haut-Mundat de l'évêché de Strasbourg. Le village était administré par un sergent (Waibel) et par quatre jurés (Geschworene). Toutes les décisions étaient présidées par un conseiller de la ville de Soultz. Wuenhneim ne s'est émancipé de la ville de Soultz qu'à partir de 1832. Dans ce village se trouvait le château d'Ollwiller (Olwilre en 1249, Ollewilre en 1254, Olwilr en 1260). L'ancienne forteresse d'Ollwiller fut rasée en 1752 par Dagobert de Waldner, et à sa place fut élevé le magnifique château actuel. L'exploitation forestière, la viticulture sont pendant longtemps la principale activité et la richesse de la localité. On aperçoit d'ailleurs encore quelques maisons vigneronnes opulentes qui sont le témoignage de ce passé viticole. Ce n'est qu'à partir du Sègle XVIII que sera implanté la première usine textile dans le village qui procure du travail supplémentaire à la population. En 1870 une fonderie est installée, ce qui accroît sensiblement la venue d'habitants. En 1905, le village connaît un pic avec une population de 1059 habitant. En 1915 Wuenheim qui est proche des combats du Hartmannswillerkopf est détruit aux trois tiers(?) par l'artillerie française. Le village est rapidement reconstruit dès 1920.


text:
Nòva Galas del Sud
La Nòva Galas del Sud (var. Nòva Galas dau Sud, Nuòva Galas dau Sud, Nava Galas deu Sud) (en anglés New South Wales) es un Estat d'Austràlia. Foguèt creada en 1788 e a l'origina cobrissá la màger part del continent australian. Mas al sègle XIX, de grandas partidas ne foguèron sompartidas per formar las colonias britanicas de Tasmania (1825), d'Austràlia Meridionala (1836), de Victòria (1851) e de Queensland (1859).
En 2005, la Nòva Galas del Sud comptava 6 760 000 abitants.
Vilas principalas :


text:
Plouvorn
Plouvorn en breton (Plouvorn en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a conegut per faches ligats a la Revòlta de las Casquetas Rojas l'an 1675.
Descobèrta d'un Tumulus de Kernonen.
A Modèl:La s-, la distincion de Penhoët, sise en Sant-Thégonnec, s'estendiá alavetz sus uèch parròquias : Sant-Thégonnec, Taulé, Plouvorn, Plougar, Guiclan, Pleyber-Crist, Plounéour-Ménez e Commana[1].
Cette commune est connue pour des faits liés à la Révolte des Bonnets Rouges en 1675.
Découverte d'un Tumulus de Kernonen.
Au Modèl:S-, la seigneurie de Penhoët, sise en Saint-Thégonnec, s'étendait alors sur huit paroisses : Saint-Thégonnec, Taulé, Plouvorn, Plougar, Guiclan, Pleyber-Christ, Plounéour-Ménez et Commana[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Arthur de la Borderie, "La vicomté o principauté del Léon", Revista de Bretanha e de Vendée, 1889, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k207871k/f114.Image.R=Ròca.langFR
- ↑ Arthur de La Borderie, "La vicomté ou principauté du Léon", Revue de Bretagne et de Vendée, 1889, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k207871k/f114.image.r=Roche.langFR


text:
Mongeta mungó
La mongeta mungó (chinés : 绿豆, pinyin: lùdòu) es una planta annadièra de la familha de las fabaceae originària del soscontinent indian e cultivada coma ortalécia per sas granas consomidas coma legum. Es un ingredient corrent de la cosina asiatica.
Aquela mongeta es reputada per aver de proprietats fortificantas e lutar contra la fatiga.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Dins de regions de China, se manja lo mungó en sopa.
La farina de mungó es utilizada dins l'Andhra Pradesh, en Índia, per ne far de pescajons: los Pesarattu. En China la farina permet de far de vermicèli e de pastas.
Se manja tanben los joves grelhs eissits de granas aprèp germinacion, sovent conegudas jol nom fals de « grelhs de sòja » o « brots de sòja ».
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo mungó es una planta tropicala (o sostropicala) que sa cultura demanda de temperaturas caudas (30 a 35 °C). Pòt butar dins d'aiga destillada.


text:
La Vallée-Mulâtre
La Vallée-Mulâtre es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de la Vallée-Mulâtre i aguèt creat l'an 1864 a partir d'un caseriu de la municipalitat de Sant-Martin-Riu.
La glèisa dédiée a Sant-Pierre e Sant-Paul a #èsser édifiée l'an 1859 e consagrada l'an 1860.
La comuna i aguèt bastit l'an 1881.
La commune de La Vallée-Mulâtre fut créée en 1864 à partir d’un hameau de la commune de Saint-Martin-Rivière.
L’église dédiée à Saint-Pierre et Saint-Paul a été édifiée en 1859 et consacrée en 1860.
La mairie fut construite en 1881.


text:
Agéncia Espaciala Europèa
L'Agéncia Espaciala Europèa (European Space Agency, ESA) foguèt creada en l'an 1975. Es una organizacion intergovernamentala consacrada a l'exploracion de l'espaci. Actualament 18 Estats participan al projècte, e lo seu sèti es a París, França. L'agéncia a un personal de 1900 trabalhadors, sens comptar las entrepresas jos contractes, e un budgèt de 3 000 000 000 èuros (2005).
- La plataforma de lançament de l'ESA es lo Centre espacial de Guaiana a Kourou, Guaiana Francesa, un luòc causit pr'amor de la proximitat amb l'Eqüator, dempuèi ont se pòt accedir pus facilament a las orbitas comercialas. Pendent l'èra d'Ariane 4, l'ESA ganhèt la posicion de cap del mercat, e es actualament lo competitor mai important de la NASA per exploracion de l'espaci.
- Las missions scientificas de l'ESA an una basa a l'ESTEC de Noordwijk, Païses Basses,
- las missions d'observacion de la Tèrra son a l'ESRIN a Frascati, Itàlia,
- lo contraròtle de missions (ESOC) es a Darmstadt, Alemanha,
- lo Centre Europèu d'Astronautas (EAC), qu'entrena los futurs astronautas es a Colonha, en Alemanha.
- l'ESAC, lo Centre Europèu d'Astronomia Espaciala, localizat a Villanueva de la Cañada, Madrid, Espanha es lo centre ont se menan a tèrme las operacions scientificas de las missions d'astronomia e planetàrias de l'ESA, en mai de la recompilacion, l'archivatge e la distribucion de las donadas obtengudas per la comunitat scientifica
Membres[modificar | modificar la font]
L'ESA es formada de las organizacions espacialas e autras entitats de 18 païses:
- Alemanha,
- Àustria,
- Belgica,
- Danemarc,
- Espanha,
- Finlàndia,
- França,
- Grècia,
- Païses Basses,
- Irlanda,
- Itàlia,
- Luxemborg,
- Norvègia,
- Portugal,
- Reialme Unit,
- Suècia,
- Soïssa,
- Chequia.
Se prevei l'arribada d'autres païses que se son jonches recentament a l'Union Europèa.


text:
Carthago Nova
Carthago Nova foguèt lo nom latin de la vila de Cartagena de la conquista romana fins a la dominacion bizantina al sègle VI, quand la ciutat cambièt de nom per Carthago Spartaria.
Somari
Las originas de la ciutat[modificar | modificar la font]
La ciutat de Carthago Nova foguèt fondada vèrs 227 AbC pel general cartaginés Asdrubal, lo gendre del general Amilcar Barca, amb le nom de Qart Hadasht (la « Vila Nòva »).
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Vestigis arqueologics de Carthago Nova[modificar | modificar la font]
- Augusteum e lo forum roman de Carthago Nova: Edifici roman qu'utilizavan los prèires, dedicat al culte de l'emperaire al sègle I.
- Teatre roman de Carthago Nova: Descobèrt dins los ans 1980, s'agís d'un dels mai grands d'Ispània.
- Barri punic: Darrièra rèsta del barri bastit pels Cartagineses, unic en Euròpa.


text:
1936
Aquesta pagina concernís l'an 1936 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- Air France inaugura la linha París-Dakar.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 7 de març - En violacion al Tractat de Versalhas, Alemanha tòrna ocupar Renània.
- 10 de mai - Manuel Azaña deven lo president de la Republica Espanhòla.
- 1 d'agost - Obertura dels Jòcs Olimpics de Berlin.
- 25 d'octobre - Aliança entre Adolf Hitler e Benito Mussolini.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Acomençament dei Grands Procès de Moscòu ambé lo Procès dei 16. Grigori Zinoviev e Lev Kamenev i foguèron condamnats a mòrt e executats.
Mond[modificar | modificar la font]
- 17 e 18 de març - Pittsburgh, Pensilvània sufrís grèva inondacion: lo resultat es 69 mòrts e 100 000 construccions afectadas.
- 5 de mai - Tropas italianas ocupan Addis Abeba, capitala d'Etiopia.
- 7 de mai - Itàlia annèxa Etiopia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Creacion de la cinemateca francesa.
Armament[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau tabun per la companhiá alemanda IG Farben. Fòrça perilhós, aqueu gas entraïna la contraccion dei muscles liscs e la mòrt amb una DL50 febla (400 mg-min/m3).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Julio María Sanguinetti, president d'Uruguai
- 10 de genièr - Robert Woodrow Wilson, fisician american, Prèmi Nobel
- 12 de genièr - Émile Lahoud, president de Liban
- 19 de genièr - Ziaur Rahman, president de Bangladèsh
- 22 de genièr - Alan J. Heeger, fisician american, Prèmi Nobel en quimia
- 27 de genièr - Samuel Chao Chung Ting, fisician american, Prèmi Nobel
- 28 de genièr - Ismail Kadare, escrivan albanés
- 22 de febrièr - John Michael Bishop, virologista american, Prèmi Nobel
- 23 de febrièr - Federico Luppi, actor de cinèma argentin
- 29 de febrièr - Pèir Morà, escrivan gascon
- 29 de febrièr - Ives Roqueta, escrivan e òme politic occitan
- 6 de març - Choummaly Sayasone, president de Laos
- 11 de març - Harald zur Hausen, scientific alemand Prèmi Nobel en fisiologia o medecina
- 18 de març - Frederik Willem de Klerk, president d'Africa del Sud, Prèmi Nobel de la Patz
- 19 de març - Ursula Andress, actritz soïssa
- 26 de març - Giora Feidman, clarinetista argentin
- 28 de març - Mario Vargas Llosa, escrivan perovian, Prèmi Nobel
- 15 d'abril - Raimond Polidor, ciclista occitan
- 23 d'abril - Roy Kelton Orbison, cantaire american (m. 1998)
- 27 d'abril - Theo Angelopoulos, realizator de cinèma grèc (m. 2012)
- 29 d'abril - Zubin Mehta, cap d'orquèstra indian
- 9 de mai - Ernest Shonekan, president de Nigèria
- 12 de mai - Guillermo Endara, president de Panamà (m. 2009)
- 17 de mai - Dennis Hopper, actor e realizator de cinèma american
- 21 de mai - Günter Blobel, scientific alemand-american, Prèmi Nobel
- 8 de junh - Kenneth Geddes Wilson, fisician american, Prèmi Nobel
- 18 de junh - Ronald Venetiaan, president de Surinam
- 22 de junh - Hermeto Pascoal, musician e compositor brasilièr
- 23 de junh - Konstantinos Simitis, primièr ministre de Grècia
- 25 de junh - Jusuf Habibie, president d'Indonesia
- 16 de julhet - Yasuo Fukuda, primièr ministre de Japon
- 31 de julhet - Boniface Alexandre, president d'Aïtí
- 1 d'agost - Yves Saint-Laurent, creator de mòda francés (m. 2008)
- 12 d'agost - André Kolingba, president de Centreafrica (m. 2010)
- 18 d'agost - Robert Redford, actor e realizator de cinèma american
- 20 d'agost - Hideki Shirakawa, quimista japonés, Prèmi Nobel
- 29 d'agost - John Mc Cain, òme politic american
- 3 de setembre - Zine El Abidine Ben Ali, president de Tunisia
- 7 de setembre - Buddy Holly, cantaire american (m. 1959)
- 14 de setembre - Ferid Murad, biològ american, Prèmi Nobel
- 17 de setembre - Rosa Russo Iervolino, femna politica italiana
- 23 de setembre - Valentín Paniagua Corazao, president de Peró (m. 2001)
- 25 de setembre - Moussa Traoré, president de Mali
- 29 de setembre - Silvio Berlusconi, primièr ministre d'Itàlia
- 5 d'octobre - Václav Havel, ex-president de Checoslovaquia, e president de Chequia (m. 2011)
- 10 d'octobre - Gerhard Ertl, fisician alemand, Prèmi Nobel
- 4 de novembre - Didier Ratsiraka, president de Madagascar
- 19 de novembre - Yuan T. Lee, quimista taiwanés-american, Prèmi Nobel
- 28 de decembre - Han Seung-soo, primièr ministre de la Corèa del Sud
- 29 de decembre - Mary Tyler Moore, actritz americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Ramón María del Valle-Inclán, escrivan espanhòl (n. 1866)
- 18 de genièr - Rudyard Kipling, escrivan britanic, Prèmi Nobel (n. 1865)
- 20 de genièr - Rei Jòrdi V del Reialme Unit (n. 1865)
- 22 de febrièr - Valèri Bernard, escrivan francés de lenga occitana (n. 1848)
- 26 de febrièr - Takahashi Korekiyo, primièr ministre de Japon (n. 1854)
- 26 de febrièr - Saito Makoto, primièr ministre de Japon (n. 1858)
- 27 de febrièr - Ivan Pavlov, psicològ rus, Prèmi Nobel en fisiologia o medecina (n. 1849)
- 28 de febrièr - Charles Nicolle, bacteriologista francés, Prèmi Nobel (n. 1866)
- 4 de març - Antón Vilar Ponte, escrivan galèc (n. 1881)
- 8 d'abril - Róbert Bárány, fisician austriac, Prèmi Nobel (n. 1876)
- 30 d'abril - Carlos José Solórzano, president de Nicaragua (n. 1860)
- 7 de junh - Lola Mora, escultriz argentina (n. 1866)
- 14 de junh - Maxim Gorky (nascut Alexei Maximovich Peshkov), escrivan rus (n. 1868)
- 21 de julhet - Georg Michaelis, cancelièr alemand (n. 1857)
- 2 d'agost - Louis Blériot, pionièr d'aviacion francés (n. 1872)
- 15 d'agost - Grazia Deledda, escrivan italiana, Prèmi Nobel (n. 1871)
- 19 d'agost - Federico García Lorca, escrivan espanhòl (n. 1898)
- 19 d'agost - Oscar von Sydow, primièr ministre de Suècia (n. 1873)
- 2 d'octobre - Juho Sunila, primièr ministre de Finlàndia (n. 1875)
- 6 d'octobre - Valèri Bernard, pintor, gravador e escrivan occitan (n. 1860)
- 31 d'octobre - Ignacy Daszyński, primièr ministre de Polonha (n. 1866)
- 9 de decembre - Arvid Lindman, primièr ministre de Suècia (n. 1862)
- 10 de decembre - Luigi Pirandello, escrivan italian, Prèmi Nobel (n. 1867)
- 31 de decembre - Miguel de Unamuno, filosòf espanhòl (n. 1864)


text:
José Hernández
José Hernández (lo 10 de noveme de 1834 - lo 21 d'octobre de 1886), poèta e jornalista argentin, autor deu Martín Fierro, òbra epica gauchesca e de segur lo libe argentin mei famós.
Peu costat deu pair qu'èra d'origina espanhòu, e per la mair (ua cosia de Joan Martin Pueyrredon) qu'èra irlando bearnés. Que vadó dens la proprietat familiau dens lo Partit se San Martín, Província de Buenos Aires. Orfanin de mair aus nau ans, que devó deishar l'escòla per'mor de la soa santat, e que ho educat dens la proprietat familiau on viscó au miei deus gaucho qui tribalhavan peu son pair en bèth apréner lo lor biais de víver e de parlar qui trobam dens Martín Fierro.
En 1857 que s'installè a Paraná e qu'esposè Carolina González Del Solar en lo 8 de junh de 1863. Qu'avón seis hilhas e un hilh.
Politicament que dehenó, enter 1852 e 1872 las idèas federaus contra las pretencions centralizatiças e egemonicas de la capitala. Qu'èran las annadas qui seguivan la caduda deu govern (qui revidicava ua posicion federau) de Juan Manuel de Rosas, vençut peus sons adversaris unitaris (e per d'autes federaus, com Justo José de Urquiza, qui l'abandonèn fin finala). Au maugrat deu son federalisme, Hernández que s'opausè a Rosas, per'mor de'u jutjat tiranic, en tot oposà's encara mei aus unitaris pro europeus e qui mesprèsavan e regetavan lo pòble e la cultura argentina. Per'mor d'aquò non s'estimava pas hèra la politica d'emigracion europèa qui anava cambiar lo país en impausar un biais de víver mei comerciau e ciutadan. Los massacres de gauchos patagons comés a la debuta deu sègla XXau per l'armada e jus lo govèrn radicau d'Hipólito Irigoyen (elejut per la classa meiana gessida de l'immigracion), que provèn qu'Hernández, eth medish decendent d'immigrats, non s'enganáva pas tròp.
En 1871 que participè a la susmauta gaucha miada per López Jordán mes la des.hèita que l'obliguè a exilià's a Brasil. Tornat en Argentina en 1874 que continuè a palejà's per la premsa e la politica. La soa mei grana victória que ho l'escaduda de Martín Fierro, un long poèma epic escrivut dens lo castelhan un pauc arcaïc e hèra especific deus gauchos, en octosillabs qui expriman las valors d'aunor e de libertat sancèra deus gauchos.En la léger, que cau pensar qu'aquesta òbra que deu estar acompanhada, dens la ficcion, per ua guitarra, com ac hasèvan los gauchos payadores. Aquò qu'ei exprimit per las purmèras paraulas:
"Aquí me pongo a cantar / au compás de la vigüela [...]" (Aquiu que'm hiqui a cantar / au ritme de la guitarra).
Que's morí d'ua ataca cardiaca dens çò qui ei uei lo barri de Belgrano (mes qui en aquestas temporas n'èra pas qu'un camp au ras de Buenos Aires) .


text:
Oppenans
Oppenans es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble, #que fasiá partida de la tèrra de Montjustin-e-Velotte, dépendait al Mièja Edat de las Comtes de Bourgogne.
Lo marques de Chappuis, president a morter al Parlament de Besançon n'a #èsser lo darrièr senhor, per lo sieu matrimòni amb la filha de Claude François de Cordemoy, senhor de Oricourt.
Le village, qui faisait partie de la terre de Montjustin-et-Velotte, dépendait au Moyen Âge des Comtes de Bourgogne.
Le marquis de Chappuis, président à mortier au Parlement de Besançon en a été le dernier seigneur, par son mariage avec la fille de Claude François de Cordemoy, seigneur d'Oricourt.


text:
Meylan
Meylan es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Meylan es una vila de l'aglomeracion Grenobloise situada en la vallée del Grésivaudan. Suls contreforts del massís de la Chartreuse, dominada pel Mont Sant-Eynard, fa cara al massís de Belledonne. Lo bas de la municipalitat a vorejat pel Isère e sustot la Sivella de la Taillat, un espaci natural sensible.
La superficie de la municipalitat es de 1 232 ectaras.
Meylan est une ville de l'agglomération Grenobloise située dans la vallée du Grésivaudan. Sur les contreforts du massif de la Chartreuse, dominée par le Mont Saint-Eynard, elle fait face au massif de Belledonne. Le bas de la commune est bordée par l'Isère et notamment la Boucle de la Taillat, un espace naturel sensible.
La superficie de la commune est de 1 232 hectares.


text:
Fouilleuse
Fouilleuse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat rurala es nascuda grandas défrichages del Sègle X. Dempuèi lo Sègle XIX, patís un èxode rural important e una reestructuracion de las finages. La principala cultura es aquela de la remolatxa e dempuèi pauc del lli e del soja.
Evrard Èra senhor de Fouilleuse en 1191. Lo blason dels Fouilleuse es ne fa d'una factura pro escassa lo papelonné (se se exceptua la Familha Champenoise de las Angures) los sols Senhors en comportant los meme armas son las Ronquerolles del Nom d'un pichon Vilatge près de Chambly Ça que la sembla que las Armas de las Fouilleuse soint una Brisure lo franc-quartièr amb ne subrecarga un Calhau de Echiquier, un annellet, una etoile ( o molette de Eperon) e un ecusson, de autree familhas ressenssées dins lo comtat" de Clermont en 1375 pòrta d'unas autras Brisures Beronne Erquinviller, crapin, Noroy, #qu'un leon dos fasces, un chevron, e una bordure los sieus ligams de parenté pas fach cap de dobte mas demòra a saber se los Ronquerolles son issus del Comtat de clermont o es-aquel los Ronquerolles #que son venguts de Chambly (comtat de Beaumont sus Oise) s'installats en Picardie. Sens #que ceal siá facil a provar, Ronquerolles signifirait Ronces ne fa aquel poiriá èsser d'Armas parlantes lo papelonné en podent evoquer dels Ronces (Borbó = lo comtat en avent #èsser revenuda pels ancians comtes de clermont a St-Louis Per lo sieu fraire d'o la dynastie del Comte de clermont synonyme de Borbó) Se contunha quand meteissa a trucar los Comtes de clermont los Ancians Comtes
En 1284, Robert, comte de Clermont #donar a Thibault de Fouleuzes, chevalier, a causa de leiales servicis, lo bòsc #que possedissiá a Breuil-lo-Shut, trucat bòsc de Gaaingni. En 1463, la tèrra de Fouilleuse #venir proprietat de la familha de las Ravenel, senhors de Porquéricourt e de Rantigny, pel matrimòni de Antoinette de Fouilleuse amb Aubert de Ravenel. Fouilleuse #Demorar a las mans de las Ravenel pendenta mai d'un sègle. En 1773, la tèrra de Fouilleuse #tornar en la familha Belleval, de contunh en 1785, #venir per alliance proprietat de Jean-François-Anselme Pasquier, comte de Franclieu #qu'en #demorar senhor fins a la Revolucion. La comuna posséde un armari en roure, a dos batents, d'estil transition dintre Louis XIV e Regència. I aguèt ofrit en 1732 a la parròquia de Ivillers (Villeneuve sus Verberie) pel prieur dels luòcs. La rason de la siá preséncia dins la comuna de Fouilleuse es desconeguda. La municipalitat i aguèt ligat a aquela de Maimbeville de 1828 a 1834.
Cette commune rurale est née des grands défrichages du Sègle X. Depuis le Sègle XIX, elle subit un exode rural important et une restructuration des finages. La principale culture est celle de la betterave et depuis peu du lin et du soja.
Evrard était seigneur de Fouilleuse en 1191. Le blason des Fouilleuse est en fait d'une facture assez rare le papelonné (si on excepte la Famille Champenoise des Angures) les seul Seigneurs comportant les meme armes sont les Ronquerolles du Nom d'un petit Village près de Chambly Or il semble que les Armes des Fouilleuse soint une Brisure le franc-quartier avec en surcharge un Roc d'Echiquier, un annellet, une etoile ( ou molette d'Eperon) et un ecusson, d'autree familles ressenssées dans le comté" de Clermont en 1375 porte d'autres Brisures Beronne Erquinviller, crapin, Noroy, qui un lion deux fasces, un chevron, et une bordure leur liens de parenté ne fait aucun doute mais il reste à savoir si les Ronquerolles sont issus du Comté de clermont ou est-ce les Ronquerolles qui sont venu de Chambly (comté de Beaumont sur Oise) s' installés en Picardie. sans que ceal soit facile a prouver, Ronquerolles signifirait Ronces en fait ce pourrait être des Armes parlantes le papelonné pouvant evoquer des Ronces (Bourbon = la comté ayant été revendue par les anciens comtes de clermont a St-Louis Pour son frère d'ou la dynastie des Comte de clermont synonyme de Bourbon) On continue quand même à appeler les Comtes de clermont les Anciens Comtes
En 1284, Robert, comte de Clermont donna à Thibault de Fouleuzes, chevalier, à cause de loyaux services, le bois qu'il possédait à Breuil-le-Sec, appelé bois de Gaaingni. En 1463, la terre de Fouilleuse devint propriété de la famille des Ravenel, seigneurs de Porquéricourt et de Rantigny, par le mariage d'Antoinette de Fouilleuse avec Aubert de Ravenel. Fouilleuse resta aux mains des Ravenel pendant plus d'un siècle. En 1773, la terre de Fouilleuse revint dans la famille Belleval, puis en 1785, elle devint par alliance propriété de Jean-François-Anselme Pasquier, comte de Franclieu qui en resta seigneur jusqu'à la Révolution. La mairie posséde une armoire en chêne, à deux battants, de style transition entre Louis XIV et Régence. Elle fut offerte en 1732 à la paroisse d'Ivillers (Villeneuve sur Verberie) par le prieur des lieux. La raison de sa présence dans la mairie de Fouilleuse est inconnue. La commune fut rattachée à celle de Maimbeville de 1828 à 1834.


text:
Google.org
Google.org es una branca de tòca filantropica de la societat americana Google.
La tòca es de lutar e d'ajudar dins un ensems de domenis : la pauretat dins lo mond, las energias e l'environament. Lo finançament de Google.org es realizat amb los beneficis de la societat Google. Un percentgate qu'es pel moment de 1% dels beneficis de la societat. L'un del primièr projècte es de crear una veitura ibrida que fonciona amb d'etanòl, d'electricitat e d'esséncia e que consoma un galon per 100 milas[1], es a dire 3,78 litres per 160,93 km.


text:
Bèucaire (Gard)
Bèucaire (Beaucaire en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon. Es situada a la broa de Ròse, fàcia a la vila de Tarascon e forma amb ela una aglomeracion d'aperaquí 30 000 abitants.
La vila foguèt un centre important d'escambis dei païses mediterranèus, e mai europèus, gràcias a sa fiera de la Magdalena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Bèucaire se tròba a ras de Ròse e marca la termiera orientala de Lengadòc e a l'encòp dau departament de Gard. Se situa au centre d'un triangle format per Nimes a l'oèst, Avinhon au nordèst e Arle au sud. Es au crosament dei grandas regions naturalas de l'airau coma Provença, Camarga e lei Costieras. De l'autra mand dau flume, s'i acara la ciutat de Tarascon en Provença.
Bèucaire es una dei 79 comunas que son membres de l'esquema de Coeréncia Territoriala SCOT dau Sud dau departament de Gard. Es tanben demest lei 41 comunas dau País Garrigas Costieras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Probablament fondada a l'entorn dau sègle VII abans Crist, la vila d'Ugernum èra coneguda coma una deis etapas de la Via Domícia que ligava Roma a la peninsula Iberica devèrs 121 abans Crist. Formava una mena d'interseccion que la via s'i devesissiá en mantuna rota en direccion d'Arle, Nimes, Remolins o mai Sant Gèli. Aicí foguèt ont, après la conquesta de Roma per lei vandals, s'amassèt la noblesa galesa per tal d'elegir un emperador novèu: Avitus.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana la vila coneguèt una creissença mendra que se veguèt agarrida per divèrseis invasions. D'en primièr aguèt de patir leis atacas dei burgonds, puèi dei gòts e mai tard dei sarrasins. Foguèt en aquela epòca que se construsiguèt la primièra muralha e que se faguèt l'agrandiment dau castèu. Es a partir d'aqueu temps que la vila recebèt son nom actual de Bèucaire.
La vila dependiá originalament del comtat de Provença. Foguèt lo comte Ramon Berenguièr que, lo 15 de decembre de 1125, la cediguèt al comte de Tolosa, Anfós Jordan.
En 1216 Simon de Montfòrt ensagèt d'assetjar Bèucaire, mas leis occitans resistiguèron e foguèt una dei desfachas mai importantas de l'invasor francés.
Durant lo sègle XIII, lo rei de França Loís IX visitèt mantun còp la vila que començava una expansion considerabla en conéisser una aumentacion importanta de sa populacion.
Maugrat la Guèrra de Cent Ans e lei guèrras de religion ulterioras (durant lei sègles XIV e XVI), l'arquitectura de Bèucaire coneguèt de melhoraments significatius dau mai èra a créisser la fortuna dei mercadièrs dau país.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Pèire Bonet (1786-1858), escrivan occitan burlesc
- Antòni Bertièr (1878-1953), escrivan occitan
- Ròsa Artaud, mai coneguda sota l'escais Artaleta de Bèucaire (1857-1943), escrivana felibrenca occitana


text:
Plan de Lanamesa
Eth Plan de Lanamesa (o localament Platèu de Lanamsa), en Gasconha, que's situa ath pè deths Pirenèus en nòrd-èst deth departament deths Hauts Pirenèus en limit dera Nauta Garona. Qu'a ua altitud mejana de 510 m. Era sua populacion qu'ei de cap a 10 000 estatjants.
Que pòrta eth nom de Lanamesa per'mor eth vilatge omonim que's situa quasi ath son center. Qu'ei era hònt deths arrius de Gers, de Sava, de Gimona, de Baïsa, d'Arrats, de Loja, de Toish, tots afluents de Garona, e de Boés (?) afluent deth bacin d'Ador.
Popularament, eths abitants deth parçan que l'apèran simplament eth Platèu per auposicion ara Valea, de qui disgna era vath d'Aura, e aths Costalats mes entà capvath de cap ath Manhoac.
Geologia[modificar | modificar la font]
Compausat de dus tèrçs de tèrras incultas e esterilas, de bòsques, de talhadas, entercopats de paluns e de landas.
Eth terren qu'ei d'origina calcària dab un jaç de tèrra arabla de qui non despassa pas 20 cm. Ena lana ath arras dera Barta que s'espleita era torba.


text:
Hallencourt
Hallencourt en picard ( Hallencourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg picard Del Vimeu situat a l'oèst del Departament e a unitat|13|km {{}} al sud de Abbeville, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Fontaine-sus-Soma e Mérélessart per la Rota départementale "RD 21" e de l'ais Es-Oèst en connectant Bettencourt-Ritz e Frucourt, facilament accessible pel ancià traçat de la RN1 (actuala RD 901) o la anciana RN 336 (actuala RD 936).
Los autoroutes A16 e A28 an situat a flaca distància.
Bourg picard du Vimeu situé à l'ouest du Département et à 13 km au sud d'Abbeville, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Fontaine-sur-Somme et Mérélessart par la Route départementale "RD 21" et de l'axe Est-Ouest reliant Bettencourt-Rivière et Frucourt, aisément accessible par l'ancien tracé de la RN1 (actuelle RD 901) ou l'ancienne RN 336 (actuelle RD 936).
Les autoroutes A16 et A28 sont situées à faible distance.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
S'es trobat traces d'aucupacion neolític dins lo pòble, amb potz de extraction del silex, aital coma de las traces d'una villa gallo-romaine
On a retrouvé des traces d'occupation néolithique dans le village, avec des puits d'extraction du silex, ainsi que des traces d'une villa gallo-romaine