text:
Chevaigné-du-Maine
Chevaigné-du-Maine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1919, Chevaigné ven Chevaigné-de detlo-Maine[3].
En 1919, Chevaigné devient Chevaigné-du-Maine[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 20 de junh 2010
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Chevaigné-du-Maine », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 20 juin 2010


c: text/html

text:
Monastèri de Montserrat
Santa Maria de Montserrat es un monastèri benedictin situat sus la montanha de Montserrat, dins lo municipi de Monistrol de Montserrat (Bages), a una nautor de 720 m sul nivèl de la mar. Es un dels simbòls mai importants per Catalonha e es vengut un ponch de pelegrinatge pels cresents e de visita obligada pels toristas.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del monastèri es incèrta. Se sap que, cap a 1011, un monge que veniá del monastèri de Santa Maria de Ripoll arribèt a la montanha per se prendre carga del monastèri de Santa Cecília, çò que fasiá que lo cenòbi passava jols òrdres de l'abat Oliba de Ripoll. Santa Cecília acceptèt pas aquesta situacion novèla e Oliba decidiguèt de fondar lo monastèri de Santa Maria a l'endrech ont èra un ancian ermitatge del meteis nom. A partir del 1082, Santa Maria va passar a tenir abat pròpri e quitèt de dependre del de Ripoll.
Aqueste ermitatge èra vengut lo mai important de totes los que i aviá sus la sèrra gràcias a l'imatge de la Maire de Dieu que i èra venerada dempuèi l'annada 880. Lèu lo monastèri venguèt un santuari, çò que li portèt benefici, ja que las donacions e las almòinas recebudas li permetèron de créisser e créisser de forma constanta. A la fin del sègle XII, l'abat regent demandèt que se permetèsse d'aumentar la comunitat de monges fins a dotze, valent a dire lo nombre minimal per tal que se poguèsse considerar abadiá.
Lo sègle seguent foguèt lo del començament de la lucha de Montserrat per obtenir l'independéncia del monastèri de Ripoll. Durant lo Cisma d'Occident, lo priorat de Montserrat demorèt fisèl al papa de Roma, a mai se lo monastèri de Ripoll prestava son supòrt a Benesech XIII. Lo sobeiran catalan Martin l'Uman aconselhèt a Benesech XIII que transformèsse Montserrat de priorat en abadiá e i metèsse a la cima coma primièr abat Marc de Villalba, qu' èra cap de Ripoll dempuèi 1408. Lo 10 de març de 1409, una butla papala de Benesech XIII creèt l'abadiá de Montserrat. Malgrat aquò, Ripoll contunhava de gardar cèrts privilegis sus Montserrat. La tenacitat de son primièr abat li permetèt d'obtenir una butla del papa Eugèni IV, l'11 de març de 1431, qu'aliberava definitivament Montserrat de tota mena de servitud.
En 1493, Montserrat perdèt tornarmai l'autonomia. Lo rei Ferran lo Catolic mandèt al monastèri 14 monges que venián de Valhadolid e Montserrat ne venguèt a dependre de la congregacion d'aquela vila espanhòla. Pendent los sègles posteriors s'i van succedir los abats catalans e castellans. Aquela meteissa annada de 1493, un monge del monastèri, Bernat de Boïl, acompanhèt Cristòl Colomb dins un de sos viatges en America, çò que menèt a l'expansion del culte de la Maire de Dieu de Montserrat sus aquel continent.
Lo sègle XIX foguèt particularament tragic per Montserrat: lo monastèri foguèt incendiat dos còps per las tropas napoleonianas, en 1811 e en 1812; e en 1835 patiguèt una exclaustracion en seguida de la desamortizacion de Mendizábal. Lo monastèri foguèt saquejat e incendiat e mantun tresaur se perdèt d'un biais definitiu.
L'exclaustracion durèt pas gaire e en 1844 se restabliguèt la vida dins lo monastèri. La congregacion de Valhadolid aviá desaparegut, rason per la qual Montserrat tornèt a recobrar l'independéncia eclesiastica. Calguèt restaurar l'edifici completament, vist que demoravan pas que que las parets. Dempuèi aquèl temps, lo monastèri de Santa Maria de Montserrat a pas quitat de créisser e actualament (2006) a una de las melhoras bibliotecas de Catalonha. La congregacion actuala es formada per un centenat de monges. A mai, dins lo monastèri i vivon los enfants que compausan l'Escolania de Montserrat, considerada l'escòla de cant mai anciana d'Euròpa, ja que foguèt fondada pendent lo sègle XIII.
Lo monastèri[modificar | modificar la font]
L'ensems del monastèri es format per dos blòcs d'edificis de foncions diferentas: d'un costat la basilica, amb las dependéncias monacalas; de l'autre los edificis destinats a recebre los pelegrins e los visitaires. Aquestes darrièrs inclouen divèrses restaurants, de botigas e una àrea d'allotjament.
La basilica de Montserrat es facha d'una sola nau. Foguèt bastida tornarmai completament al sègle XIX. A l'entorn d'aquesta nau unica se situan mai d'una capèla. La nau es sostenguda per de colomnas centralas, amb de talles de fusta de Josep Llimona. A la capçalera son situats l'autar màger e lo còr.
Tot bèl just ensús de l'autar màger i a lo cambril de la Maire de Dieu, que s'i accedeix aprèp aver passat una portalada d'alabastre en la qual apareisson divèrsas scènas bíblicas.
Lo claustre del monastèri es òbra de l'arquitècte Josep Puig i Cadafalch. Ten dos nivèls sostenguts per de colomnas de pèira. Lo nivèl primièr comunica amb lo jardin e ten una font dins sa partida centrala. Sus las parets del claustre se pòdon veire de peces ancianas, que d'unas son del sègle X.
Lo refectòri que data del sègle XVII foguèt reformat en 1925 per Puig i Cadafalch. La partida centrala encabís una mosaïca amb la representacion del Crist, mentre que del costat opausat se pòt veire un triptic amb de scènas de la vida de sant Benesech. Lo monastèri conten un important musèu devesit en tres seccions diferentas: la seccion preïstòrica, ont son expausadas divèrses trobadas arqueologicas de la quita montanha de Montserrat; lo musèu de l'Orient Biblic, amb de material arqueologic ligat a la Bíblia, e la pinacotèca, amb d'òbras dels sègles XVI al XIX. Demest las pinturas del musèu i a d'òbras del Greco, de Dalí e de Picasso.
A la partida exteriora se distribuisson diverses places que servisson per ordenar l'ensems d'edificis dins l'orografia escarpada de la montanha. La plaça de Santa Maria n'es la principala e és la que dóna accès al monastèri; és obra també de Puig i Cadafalch. Dempuèi la plaça se pòt observar la nòva façada del monastèri, construïda per Francesc Folguera amb de pèiras de la quita montanha. A man esquèrra se pòdon veire los vestigis de l'ancian claustre gotic.
Sus la plaça de l'Abat Oliba son situats los edificis que servisson per albergar los pelegrins e los toristas, amb çò que se nomena cel·les e un otèl de tres estelzs. Aquesta plaça es senhorejada per una estatua de bronze, omenatge a aquel fondaire del monastèri. Foguèt auborada en 1933 e es òbra de l'escultor Manuel Xuclà.
La darrièra de las plaças de Montserrat es la de la Santa Creu (Santa Crotz), dedicada a Sant Miquel. La plaça a aqueste nom per encausa de la crotz que i presidís, una òbra de l'escultor Josep Maria Subirachs.
La Maire de Dieu de Montserrat[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, lo primièr imatge de la Verge (en catalan la Mare de Déu de Montserrat, d'escais la Moreneta per encausa de sa pèl negra) foguèt trobat per de pastorets enfants dins una balma en 880, aprèp qu'aguèssen vist de lum sus la montanha. Quand l'avesque s'assabentèt de la nòva, ensagèt de far portar l'imatge fins a Manresa, pr'aquò o poguèt pas far que l'estatua èra tròp pesuga. L'avesque interpretèt aquò coma una volontat de la Maire de Dieu de demorar al lòc ont èra estada trobada. Aital demandèt que foguèsse bastit l'ermitatge de Santa Maria, qu'es l'origina del monastèri actual.
La Verge que i es venerada actualament es una escultura romanica del sègle XII, de fusta d'albar. Representa la Maire de Dieu amb son fanton assetat sus la fauda e fa gaireben 95 centimètres de nautor. Dins la man dreta aganta una esfèra que simboliza l'univèrs; l'enfant Jèsus a la man drecha quilhada per far un signe de benediccion, mentre que dins la man l'esquèrra ten una pinha.
En defòra de la cara e las mans de Maria e de l'enfant Jèsus, l'imatge es pintrat de daurat. La Verge, per contra, es negra, çò que li a donat son escais popular de la Moreneta (la negreta). L'ennegriment de l'escultura es generalament atribuit al fum de las candelas que durant de sègles an cremat a sos pès en signe de veneracion.
L'11 de setembre de 1881, lo papa Leon XIII declarèt oficialament la Maire de Dieu de Montserrat patrona de la diocèsi de Catalonha. Li foguèt tanben concedit lo privilègi d'aver una messa e un ofici pròpris. Sa festivitat se celèbra lo 27 d'abril.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pladevall, Antoni, Els monestirs catalans, Edicions Destino, Barcelona, 1970
- Tomàs Bonell, Jordi, Descobrir Catalunya, Premsa Catalana, Barcelona, 1994

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Brévainville
Brévainville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Claude-Froidmentel. Frigidum Mantellum, XIIe E XIIIe s. (Cartulaire De Marmoutier) ; Goffridus Burel de Frigido Mantello, Hugo de Frigifo Mantello, cap a 1145 (Cartulaire de Thiron, charte 267) ; Frementellum, 1183 ; Frigidum Pallium, Froitmentel, XIIIe s. (Cartulaire De la Madeleine de Châteaudun, charte 198, 208) ; Froitmenteau, Froitmanteau, XIIIe s. (Cartulaire Blésois De Marmoutier, charte 374, 375 ; Cartulaire Dunois de Marmoutier, charte 64, 70, 77, 92, 281) ; Froitmenteau, Froitmanteau, 1297 (Cartulaire Blésois e Dunois de Marmoutier) ; Frementeau, Fromentel, XIVe s. (B.Lo Sr. De Bles, Archiu Joursanvault ; n'A.D. 28-E 727, 741) ; Froidmenteau, 13 de març 1409 (Bibliotèca Municipala de Orléans, Manuscrit 435bis, pàg. 195 ; Ms 394, t. III, pàg. 117) ; Sant Claude Fromentel, 1740 (Bibliotèca Municipala de Orléans de Orléans, Manuscrit 995, fol. 201) ; Frémenteau, XVIIIe s. (A.D. 45-A 1625) ; Sant Claude Froidmantel, succursale, XVIIIe s. (Mapa de Cassini) ; Mont Mentel, pluviôse an 2 (Deliberacion del Conselh General de la Municipalitat, aplicacion del decrèt del 16 d'octòbre de 1793 = 25 vendémiaire an 2.
La parròquia Santa-Claude-Froidmentel #èsser démembrée finala XVe o començament XVIe s. Per formar aquela de Sant-Jean-Froidmentel, a causa de las dificultats #que provocava lo riu del Loir.
Reünion realizat de Sant-Claude-Froidmentel d'amb Brévainville per Decrèt imperial del 3 de junh de 1811 (Archiu Nacional-F 2 II Loir-e-Doncas que 1) : los 2 comunas se trobavan sul meteis marge del Loir.
- Saint-Claude-Froidmentel.
Frigidum Mantellum, XIIe et XIIIe s. (Cartulaire de Marmoutier) ; Goffridus Burel de Frigido Mantello, Hugo de Frigifo Mantello, vers 1145 (Cartulaire de Thiron, charte 267) ; Frementellum, 1183 ; Frigidum Pallium, Froitmentel, XIIIe s. (Cartulaire de La Madeleine de Châteaudun, charte 198, 208) ; Froitmenteau, Froitmanteau, XIIIe s. (Cartulaire Blésois de Marmoutier, charte 374, 375 ; Cartulaire Dunois de Marmoutier, charte 64, 70, 77, 92, 281) ; Froitmenteau, Froitmanteau, 1297 (Cartulaire Blésois et Dunois de Marmoutier) ; Frementeau, Fromentel, XIVe s. (B.M. de Blois, Archives Joursanvault ; A.D. 28-E 727, 741) ; Froidmenteau, 13 mars 1409 (Bibliothèque Municipale d’Orléans, Manuscrit 435bis, p. 195 ; Ms 394, t. III, p. 117) ; Saint Claude Fromentel, 1740 (Bibliothèque Municipale d’Orléans d’Orléans, Manuscrit 995, fol. 201) ; Frémenteau, XVIIIe s. (A.D. 45-A 1625) ; Saint Claude Froidmantel, succursale, XVIIIe s. (Carte de Cassini) ; Mont Mentel, pluviôse an 2 (Délibération du Conseil Général de la Commune, application du décret du 16 octobre 1793 = 25 vendémiaire an 2.
La paroisse Saint-Claude-Froidmentel fut démembrée fin XVe ou début XVIe s. pour former celle de Saint-Jean-Froidmentel, à cause des difficultés que provoquait la rivière du Loir.
Réunion réalisée de Saint-Claude-Froidmentel d’avec Brévainville par Décret impérial du 3 juin 1811 (Archives Nationales-F 2 II Loir-et-Cher 1) : les 2 communes se trouvaient sur la même rive du Loir.


text:
Hymenoptera
Los imenoptèrs (Hymenoptera) son un òrdre d'insèctes, sosclassa dels pterigòtes, seccion dels neoptèrs, Modèl:B superòrdre dels mecopteroïdèus. Aqueste òrdre compòrta d'espècias fòrt beneficas a l'òme de per lor ròtle pollinizator o d'auxiliars de culturas, mentre que d'unes autres son de depredators de vegetals o de mitans forestièrs.
Los imenoptèrs constituisson, aprèp los coleoptèrs, l'òrdre d'insèctes mai diversificat. S'estima actualament lor nombre a mai de 120 000 espècias descrichas.
Los Imenoptèrs son d'insèctes olometabòls d'una talha compresa entre 0,1 mm e 10 cm, provesit de 4 alas membranosas acobladas en vòl e de pèças bucalas del tipe trissador-lepador. Lo cap es separat del torax per un còl fòrt fin e fòrt mobil. Lor metatorax es fòrt cort, soudat al primièr segment abdominal per formar lo segment mediar. Aqueles insèctes son de bon reconéisser al nivèl de l'òrdre.
L'òrdre dels Imenoptèrs compren de fitofags[1], de pollinizators e una larga part d'entomofags que jogant un ròtle central dins lo manten dels equilibris naturals. Los entomofags compòrtan en majoritat de parasitoïdes (43 % de las espècias Imenoptèrs descrichas) mas tanben de predators.
S'estima al nivèl mondial lo nombre real d'imenoptèrs entre 1 a 3 milions d'espècias repartidas en un centenat de familhas. Fòrça espècias demòran de descriure o quitament de descobrir.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lor nom proven de las alas membranoses que la màger part dels insèctes imenoptèrs pòrtan per parelhs. Lo mot ven del grèc hymên, « maridatge », e pteron, « ala ». Aquò ven del fach qu'existisson de croquets sus la nervadura anteriora de l'ala posteriora que permeton a aquesta d'èsser acoblada amb las alas anterioras.
Evolucion[modificar | modificar la font]
Los fossils d'imenoptèrs pus ancians retrobats datan del Triàs, apartenon a la familha dels Xyelidae. L'aparicion d'imenoptèrs socials que vivon en colonias se data del Cretacèu.
Morfologia generala[modificar | modificar la font]
Los imenoptèrs se caracterizan per :
- dos parelhs d'alas membranosas religadas una a l'autra per un sistèma d'acoblatge,
- d'alas anterioras pus largas que las posterioras,
- l'aparelh bucal varia del tipe trissador al tipe lepador amb de fòrmas intermediàrias.
- las mandibulas plan desvolopats servisson a la captura de las predas e al faiçonatge del nis,
- las maxilhas e lo labium son units per una membrana e fòrman una mena de trompa que permet l'aspiracion dels liquids,
- las larvas son per la màger part desprovesidas de patas mas an una capsula cefalica plan visibla,
- a la fin de lor desvolopament, las larvas teisson sovent un cocon d'ont l'adult sortís aprèp la nimfòsi,
- los mascles son aploïdes perque lors cellulas contenon pas qu'un sol exemplar dels cromosòmas de l'espècia mentre que las femèlas son diploïdas, lors cellulas possedisson un parelh de cadun d'aquestes cromosòmas.
Classificacion[modificar | modificar la font]
L'òrdre dels Imenoptèrs es devesit en 2 grands ensembles :
- los Simfits que lor abdomèn fa dirèctament seguida al torax (pas d'escanament) e
- los Apocrits, que lor abdomèn es ben distint del torax del fach d'un escanament, lo primièr segment abdominal o propodeum es entièrament fusionat al torax.
Los Apocrits son subdevesits entre Terebrants (parasitica) e Aculeats (pòrta agulhons). Los Terebrants possedisson un abdomèn acabat per un oviscapte (tarièra) mentre que pels Aculeats, l'oviscapte a perdut sa foncion de ponduda e es vengut un agulhon.
- Caracteristicas dels Terebrants (Parasitica) :
- Antena amb mens de 16 articles
- Nervacion alara fòrt simplificada
- Ovipositor visible al repaus.
- Caracteristicas dels Aculeats :
- Antena de 12-13 articles
- Lòbe jugal visible sus l'ala posteriora
- Agulhon pas jamai visible al repaus.
Los Simfits recampant la gròssa majoritat dels fitofags, qualques espècias son de degalhaires de mitans forestièrs o agricòlas. Un autre grop important de fitofags, los Cinipids, se rencontra çò los Apocrits Terebrants.
La màger part dels parasitoïdes apartenon al grop dels Terebrants, en particular a las superfamilhas dels Chalcidoidea, Scelionoidea, Serphoidea e Ichneumonoidea.
Los predators se rencontran per l'essencial a çò dels Aculeats dins las superfamilhas dels Formicoidea (formigas), Pompiloidea, Sphecoidea e Vespoidea.
La majoritat dels pollinizators de plantas cultivadas se rencontra tanben a çò dels Aculeats demest los Apoidea, los representants d’aquesta superfamilha se noirisson exclusivament de pollèn e de nectar.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 11 % d'espècias conegudas, cf. Jose Luis Viejo Montesinos (1998). Evolución de la fitofagia en los insectos, Boletín de la Real Sociedad Española de Historia Natural (Actas), 95 : 23-30. (ISSN 0583-7499)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Hymenoptera dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Hymenoptera (en)
- Referéncia The Paleobiology database : Hymenoptera Linne 1758 (en)
- Referéncia ITIS : TSN 152741 Hymenoptera (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Hymenoptera (en)
- Referéncia NCBI : Hymenoptera (en)


text:
Gomelange
Gomelange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- Vilatge donat al abbaye de Freistroff en 1130.
- Colming A totjorn #èsser una annèxa de la comunitat de Gomelange e se citava aquela localité dés 1209 jol nom de Colvinges.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Village donné à l'abbaye de Freistroff en 1130.
- Colming a toujours été une annexe de la communauté de Gomelange et on citait cette localité dés 1209 sous le nom de Colvinges.


text:
Auta Ribagorça
L'Auta Ribagorça es una comarca pirenenca situada al sud de la Val d'Aran, a l'oèst del Palhars Sobeiran e al nòrd del Jusan. A ponent limita amb la comarca omonima de l'Aragon (vejatz Ribagorça). La comarca foguèt creada per lei l'an 1987, amassa amb lo Pla d'Urgèl e lo Pla de l'Estany e, fins alavetz e dempuèi la division comarcala de 1936 aviá fach partida del Palhars Jusan, levat de la nòva division comarcala facha en 1939.
Amb aquela creacion se recuperava, doncas, una comarca qu'èra ja estada creada en 1939, en la division comarcala efemèra entrepresa per la Generalitat republicana pauc abans la fin de la Guèrra Civila, e qu'èra totjorn estada considerada coma tala en los domenis academics e scientifics, malgrat que los estaments politics l'ignorèsson. De tot biais, e en quitant de banda lo conflicte possible amb las municipalitats ribagorçanas d'administracion aragonesa que se son compresas tradicionalament dins l'Auta Ribagorça, la comarca actuala a perdut un bon nombre de municipalitats, per causas divèrsas, coma se pòt veire dins la lista seguenta:
- Barruera: inclusion en la municipalitat de la Vall de Boí (1965)
- Benés: inclusion en la municipalitat de Sarroca de Bellera, del Palhars Jusan (1972)
- Durro: inclusion en la municipalitat de la Vall de Boí (1965)
- Espluga de Serra: inclusion en la municipalitat de Tremp, del Palhars Jusan (1970)
- Llesp: inclusion en la municipalitat de el Pont de Suert (1970)
- Malpàs: inclusion en la municipalitat de el Pont de Suert (1970)
- Sapeira: inclusion en la municipalitat de Tremp, del Palhars Jusan (1970)
- Viu de Llevata: inclusion en la municipalitat de el Pont de Suert (1970).
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Joan Coromines " a tres familhas cultas, ligadas al país (...), l'ai entendut prononciar ambe ó barrada e usat generalament coma femenin. Cal qu'aqueste timbre siá lo primitiu, puèi que coïncidís ambe l'abséncia constanta de diftongason en aragonés e en castelhan. D'un autre costat correspond a la fòrma Ripacurtia, -cia, que predomina en bas latin de totas las epòcas (...). I a pas cap de dobte que lo primièr element es lo latin r i p a, ambe lo sens especific qu'a auèi riba a nòstra comarca, es a dire 'pendent format per un esbodenament de tèrra gipsosa o argilosa" (...) me sembla clar que la segonda mitat de Ribagorça deu derivar del vèrbe c u r t a r e, 'talhar' ". E Joan Coromines precisa per justificar son explica: "los esbodenaments son extraordinàriament frequents auèi a tota la Ribagorça, plan mai encara qu'a la Conca de Tremp vesina". Ne resulta que la prononciacion occitana deu èsser [u], equivalent de l'ó barrada en catalan, e l'escritura o, sense accent, coma dins "penosa" o dins "Saragossa".
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- Joan Coromines, Estudis de Toponímia catalana, volum II, pp. 137-141, Biblioteca filològica Barcino, 1970.


text:
Cellulòsa
La cellulòsa (de formula quimica C6 H12 O5)n qu'ei un glucid, polisacaridic polimèr qui los sons monomèrs e son moleculas de glucòsa. Qu'ei ua substància utilizada per fabricar la paret rigida de las cellulas vegetaus. Que's troba donc ua grana quantitat dens los vegetaus en dens la husta e qu'ei utilizat per fabricar papèr. A maugrat qui sia constituida de moleculas de glucòsa (utilizada com hont d'energia per las cellulas) chic d'èstes vius, a despart de certs bacteris, e possedeishen enzims capables de la copar la cellulòsa, e donc d'utilizar las soas glucòsas. Los animaus qui consoman cellulòsa (com la vaca) qu'an besonh d'engolar bacteris (qui vaden los lor ensimbiòts) capables de la trencar. L'òmi, de segur ne pòt pas digerir la cellulòsa qui ei regetadada en tot facilitar atau los moviments intestinaus.
Proprietats quimicas[modificar | modificar la font]
Los monomèrs de cellulòsa (B-D-glucòsa) que's ligan dab ligams (B→1) glicosidics. Lo polimèr qu'ei ua cadena de glucòsas (au contra d'autes polisacarids, com per exemple l'amidon, qui poden estar ramificats. Las moleculas de cellulòsa que's ligan enter eras per ligam idrogèn que en bèth forma microfibrillas hèra resistentas.


text:
francoprovençau
Somari
Occitan
Etimologia
Derivat de franco (francés) e provençau.
Nom comun
francoprovençau [frankopruBeⁿsˈaw] masculin singular
- Ling. lenga parlada principalament en Francoprovença (o Arpitània que lo territòri es escambarlat sus tres estats França, Soïssa e Itàlia).
- Abitant de Francoprovença (o Arpitània)
- Originari de Francoprovença (o Arpitània)
Adjectiu
francoprovençau // masculin, francoprovençala // femenin (masculin plural francoprovençaus //, femenin plural francoprovençalas //) :
- Relatiu a Francoprovença (o Arpitània que lo territòri es escambarlat sus tres estats França, Soïssa e Itàlia) e a seis abitants.
- Originari de Francoprovença (o Arpitània).
- Relatiu au francoprovençau, lenga francoprovençala (o lenga arpitana).


text:
Charles Barbier
Nicolas-Charles-Marie Barbier de la Serre (Valencianas, 18 de mai de 1767 - 29 d'abril de 1841, foguèt oficièr de l'armada francesa conegut per aver ensajat un procèssus d'escritura dels sons en relèu: la sonografia.
Biografia[modificar | modificar la font]
Charles Barbier nasquèt dins una familha de notables a Valencianas en 1767. Son paire, contrarotlador de las bòrias del rei, lo faguèt admetre en 1782 dins una escòla militara, que ne sortiguèt oficièr. Capitani d'artilhariá, emigrèt en America del temps de la Revolucion, mas tornèt en França al començament de l(Empèri. Volguèt alara codificar e legir las instruccions de nuèch sens lutz. Inventèt vèrs 1808, lo sistèma dich l'escritura nocturna. Presentèt un primièr còp son sistèma a l'Institut Nacional dels Joves Cecs (París) en 1820, mas lo director Guillié se mostrèt fòrça reservat. En 1821, Barbier faguèt una novèla temptativa. Lo nòu director, Pignier, estimèt que sols los joves cecs podián jutjar lo sistèma. Assemblèt los escolans per lor explicar lo sistèma e que l'experimentèssen amb de papièr embosat. D'entre los escolans èra Louis Braille que se mostrèt fòrça interessat.
Sonografia[modificar | modificar la font]
Lo principi de la sonografia es de transcriure de sons (36) amb de punts de relèu plaçats sus una grilha de 2 × 6 punts.
Louis Braille se passionèt pel sistèma ingeniós de punts de relèus inventat per Barbier, mas qu'an lo desavantatge de transcriure solament las sonoritats, supriment l'ortografia, la gramatica, la pontuacion e ignorant las chifras. E a 16 ans, inventèt lo sistèma d’escritura que pòrta son nom e qu'utiliza una matritz de 2x3 punts, mai aisit d'aprendre amb la pulpa del det.


text:
Economia de Canadà
L'economia de Canadà es la 15ena del mond pel Produch interior brut total. Una societat rica, amb una indústria de nauta tecnologia, e amb una economia amb un PIB superior al 1 miliard de dolars, lo país se sembla al sistèma economic de mercat dels Estats Units e a lo sieu patron de produccion. Dempuèi la Segonda Guèrra Mondiala, l'impressionanta creissença de la manufactura, la mineracion e lo sector dels servicis an transformat la nacion d'una economia rurala a una principalament industriala e urbana.
Lo Tractat de Liure Comèrci amb los Estats Units, que se signèt en 1989, e après la creacion del NAFTA que compren Mexic, a produsit un estonant aument en lo comèrci e una màger integracion economica amb los Estats Units. Recebut que gaudís de ressorsas naturalas nombrosas, d'una man d'òbra competenta, e de capital modèrne, Canadà a una economia solida. Amb una administracion fiscala solida, lo país a produsit un excedent del budgèt, en redusint substancialament lo deute nacional, e mai se un rèpte nòu es l'administracion dels còstes creissentes del sistèma de santat publica. Las exportacions representan un tèrç del PIB.
Canadà es lo principal exportador d'energia als Estats Units, en i comprenent lo petròli, lo gas natural, l'urani e l'energia electrica[1].
Alemanha | Austràlia | Àustria | Belgica | Canadà | Corèa del Sud | Danemarc | Eslovaquia | Espanha | Estats Units d'America | Finlàndia | França | Grècia | Irlanda | Islàndia | Itàlia | Japon | Luxemborg | Mexic | Norvègia | Nòva Zelanda | Ongria | Païses Basses | Polonha | Portugal | Reialme Unit Republica Chèca | Soïssa | Suècia | Turquia |


text:
Furdenheim
Fürdenheim en alemannisch (Furdenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Furdenheim #Aperténer fins en 1681 dins la vila liura imperiala d'Estrasburg e pas #venir francesa #qu'en 1681-82 al meteis temps qu'Estrasburg.
Furdenheim appartint jusqu'en 1681 à la ville libre impériale de Strasbourg et ne devint française qu'en 1681-82 en même temps que Strasbourg.


text:
Argun (Manchoria)
L'arriu d'Argun (ApryHb Argun en rus, 额尔古纳河, pinyin: É'ěrgǔnà hé en chinés, Ergune bira en manchó), qui vòu díser « arriu long » en lenga boriata, qu'ei un important cors d'aiga de Manchoria. Lo son confluent dab Shilka que da neishença a Amur.
La soa longor qu'ei de 1 620 km ; lo son bacin qu'a ua superfícia de 164 000 km².
Geografia[modificar | modificar la font]
Que neish a l'oèst de la cadea montanhosa volcanica deu Gran Khingan dens la region autonòma de la Mongolia Interiora au nòrd-èst de China. Lo cors superior situat completament en China, conegut devath lo nom de Hailar (拉尔河 en chinés; pinyin Hailar He), que trauca ua region arida e de l'estèpa on adaiga las vilas de Xiguit Qi e de Hailar, arron que passa au ras deu Lac de Hulun, non luenh de la vila de Manzhouli, e torna vèrs lo nòrd-èst e lo son cors que serveish de termièra naturau enter China e Russia sus 944 km. La soa confluéncia dab l'arriu de Shilka entà dar neishença a Amur qu'a lòc a 65 km a l'oèst de Xilinji, capitau deu xian de Mohe (Heilongjiang).


text:
Abadiá de Senhanca
L'abadiá de Senhanca es un edifici religiós cistercian pròche la localitat de Gòrda, en Provença, en Occitània.
Istòria[modificar | modificar la font]
Nasquèt coma comunautat de monges cistercians en 1148, provenents de l'abadiá de Masan en Vivarés, sota lo patronatge d'Alfant, evesque de Cavalhon, e de Ramon Berenguier II, còmte de Provença. Consagrada en 1178, coneguèt son esplendor maxima dau sègle VIII au sègle XIV, en arribant de possedir quatre molins, sèt granjas e de tèrras nombrosas en Provença. En 1544, amb lei guèrras de religion, lo monastèri foguèt devastat.
Es ren qu'en 1854 que lo luòc se faguèt crompar tornarmai per una comunautat nòva de monges cistercians de la Concepcion Immaculada, sota una règla mens estricta que la de l'òrdre de la Trapa. La comunautat foguèt fòrabandida entre 1903 e 1926 e tornèt au sèti de l'òrdre, l'abadiá de Lerins a l'illa de Sant Onorat, pròche Canas. En 1988, amb la renaissença dei vocacions a l'ostau maire de Lerins, una comunautat pichona de monges se reïnseriguèt a Senhanca.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
La glèisa construcha en forma de crotz de tau, amb una absida que projècta mai enlà dei parets exterioras de l'abadiá, es tras qu'austèra, coma es tipic deis edificis cistercians. Lei clastras son lo luòc de passatge que comunica amb lei diferentei parts dau monastèri. La sala capitulara, gràcias ai sièis vòutas de crotz ogivalas, se caracteriza per la finesa de son acostica (èra la sola estança ont èra permés de parlar), amb l’abat au centre e la Tarasca, figura dau demòni, escultada au davant dei clastras.
Un pauc inusualament, lo costat extrèm orientau liturgic agacha devèrs lo nòrd, perque la vau estrecha e isolada ofririá ges d'espaci per una aculhença convencionala.


text:
Rif
Lo Rif (en arabi, الريف; en tamazight , Arif) es una region montanhosa del nòrd de Marròc, sus la còsta de la Mar Mediterranèa, entre las vilas de Tetoan e Nador. Èra una de las cinc divisions administrativas del Protectorat Espanhòl a Marròc, amb per capitala Vila Sanjurjo.
Es una region tradicionalament isolada e desfavorizada. Los abitants son berbèrs, e la lenga mairala de la mai granda partida de la populacion es lo rifenc o tarifit, e mai que la majoritat parle tanben l’arabi (oficial), lo francés e lo castelhan coma principalas lengas estrangièras.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Las montanhas del Rif son impressionantas prèp de la Mediterranèa fins a Tetoan e contrastant amb los puèges e colors doces, a l'entorn de Tanger lo païsatge ven abrupte. Los dos sucs mai nauts son lo Jebel Tidirhine (2 456 m) e lo Jebel Bouhalla (2 170 m).
A l'èst, las cimas de calcari son cobèrtas d'arbres e dins la seccion centrala del Rif, las alzinaa butan pas que de boscs de cèdres e plantacions de quif a Ketama. Aquí se tòba lo Tiguidin, una montanha que la cima pòt se cobrir de nèu. Après, las montanhas son mai rojas e lo terren es nud o cobèrt d'èrm a l'entorn d’Alhucemas. Dempuèi aquí fins a Uchda (situada al sud d'una fertila plana costièra, en la frontièra amb Argeria) lo terren es plen de rivatèls e de rius secs, los "oèd". Las plajas de la còsta del Rif, al pé de las montanhas, son de las melhora de Marròc, e constituisson un atrach toristic amb dels melhors restaurants de peis de Marròc. Las montanhas del Rif albergan una susespècia pròpia d’Abelha de mèl nomenada Apis mellifera major, amb que los marrocans practican l’apicultura.
Influéncia espanhòla[modificar | modificar la font]
Lo Rif es una zona d'influéncia espanhòla dempuèi de sègles, perque fòça musulmans escapat d’Espanha pendent lo reialme dels Reis Catolics s'installèron aquí e dempuèi de 1912 fins a 1956 èra una partida del Protectorat Espanhòl de Marròc. Atal se pòt observar l'estil andalós en fòrça dels seus edificis, se parla castelhan e i a d'influéncias gastronomicas com la moleta o la paella. Pasmens, las tribús del Rif se sotmetèron pas longtemps als espanhòls. La rebellion del Rif, dirigida per Abd el-Krim en 1921 que provoquèt la batalha d'Annual e que ganhèt fin finala Espanha amb l'ajuda de França (jol comandament del futur president de l'Estat Francés, lo general Petain), constituissent lo primièr acte de revindicacions nacionalistas de Marròc. Donèt luòc a una efemèra independéncia del territòri, la Republica del Rif.
Mas, lo Rif foguèt exclusit de la vida politica del Marròc independent, e en 1958 se produguèt una rebellion contra las tropas de l'armada que s'acabèt amb prèp 8000 victimas rifencas.
Rifencs[modificar | modificar la font]
Los "rifencs" son las tribús del Rif central a l'entorn de Ketama. Los J´bala, tribús de parla arabi mai que berbèr, vivián al tèrme occidental del Rif, prèp de Tetoan. Pasmens, la denominacion de rifenca se refererís als abitants de tota la zona muntanhosa del nòrd de Marròc. Los europèus quan visitan el Rif, son surpreses per l'aspècte físic dels abitants. Degut al fach qu'una fòrça presentan un aspècte nòrdic. Amb individús de pèl clara, uèlhs blaus, grises o verds...e de pèl saura o rossa, las meteissas caracteristicas de regions europèas coma Extremadura, Bascoat o Sicília.
Quif en el Rif[modificar | modificar la font]
La cultura, venta, usatge e transpòrt d'Ashish, o quif coma nomenan los vilatgencs la planta (Cannabis sativa), es illegal al Marròc. Pasmens se fuma dubèrtament dins tot lo Marròc e las plantacions dins los camps a l'entorn de Ketama son clarament visibles dempuèi la carretèra. L’Alcoran, que clarament enebís l'alcoòl, es ambigú al subjècte del quif. Lo vin es tabò perque banda, mas lo quif seriá pas enebit pel Profèta precisament perque banda pas, es inibitor
Economia[modificar | modificar la font]
En acòrdi amb los esfòrces internacionals, lo Govèrn marrocan elimina progressivament la cultura del quif. En realitat lo Govèrn no presta gaire atencion a la zona e atal aquela industria consèrva una importància economica vitala. Malgrat las plantacions illegalas de quif, la contrabanda amb Ceuta e Melilla, la creacion d'una nòva usina d'acièr en Nador e lo desvolupament d'una industria turistica, aquela zona demòra economicament flaca.


text:
Esperasan
Esperasan (Espéraza en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en País de Saut Lengadocian, situada dins lo departament d'Aude e de la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dans la nauta val d'Aude en País de Saut Lengadocian sus l'Aude entre Coisan e Quilhan
Accès SNCF gara d'Esperasan sus la linha Carcassona - Ribesaltes
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Miquèl d'Esperasan
Glèisa d'estil romanic bastida al sègle XIII sus la riba de l'Aude. Destruida totalament en 1575 aprèp dels combats qu'opausavan la populacion als protestants retirats dins le vilatge. Tornèt èsser bastida pendent la primièra mitat del sègle XVII. Las òbras foguèron acabadas en 1664. Foguèt renaniada al sègle XIX e restaurada entre 1995 e 2007. En 2003, una sstatua de Sant Joan Baptista, benlèu del sègle XVIII, foguèt descobèrta jols pasiment del còr.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Embessonatge[modificar | modificar la font]
.


text:
Alcòl
Un alcòl es un compausat quimic que conten un grop foncional -OH. En quimia s'apèlan alcòls los idrocarburs saturats (o alcans) que contenon un grop idroxil (-OH) en substitucion d'un atòm d'idrogèn ligat de manièra covalenta. Ça que la, se parla generalament d'alcòl per se referir a l'etanòl, CH3CH2OH o l'alcòl que se trapa dins las bevendas alcolicas, coma la cervesa, lo vin... Los alcòls pòdon èsser primaris, segondaris o terciaris, en foncion del nombre d'atòms d'idrogèn remplaçats per un atòm de carbòni que s'i trapa ligat lo grop idroxil.
D'exemples d'alcòls son:
alcòls primaris;
alcòls segondaris;
- (CH2OH)2CH-OH (propantriòl, gliceròl o glicerina)
alcòls terciaris;
- (CH2OH)3C-OH
Nomenclatura[modificar | modificar la font]
- Correnta (pas sistematica): Antepausant lo mot d'alcòl e en remplaçant lo sufixe -an de l'alcan correspondent per -ilic. Atal, per exemple: alcòl metilic, etilic, propilic...
- IUPAC: Se remplaça lo sufixe -an per -òl dins lo nom de l'alcan original e s'identifica la posicion de l'atòm de carbòni que s'i trapa ligat lo grop idroxil.
Formulacion[modificar | modificar la font]
Los alcòls alifatics respondon a la formula generala: CnH2n+1OH. I a, ça que la, fòrça tipes d'alcòls, que contenon de ligams dobles e triples, anèls aromatics o d'autres grops foncionals, e que respondon pas a aquesta formula generala.
Proprietats generalas[modificar | modificar la font]
Los alcòls primaris e segondaris son liquids, incolors e d'odor agradiva. Son solubles dins l'aiga en tota proporcion e son mens denses qu'aquesta. Los terciaris, al contrari, son totes solids.


text:
1557
Aquesta pagina concernís l'an 1557 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Conquista dau pòrt de Massaua per leis Otomans qu'isolèt Etiopia e l'empachèt d'ara endavant d'agantar la Mar Roja.
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Annexion dau khanat per lei Rus après un conflicte entre lo khan Dervish Ali Astrakhani qu'aviá assaiat d'eliminar lo partit favorable ai Rus.


text:
Triangle (constellacion)
Triangulum (en occitan lo Triangle) es una pichona constellacion de l'emisfèri nòrd situada entre Persèu, Andromèda, lei Peis e l'Aret.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis estelas de la constellacion dau Triangle foguèron observadas tre l'Antiquitat Auta e rapidament integradas au sen de constellacions. Per exemple, leis astronòm babilonians formèron ambé leis tres estelas de la constellacion actuala e ambé Gamma Andromedae una constellacion dicha Mul.Apin (l'araire). Lei Chinés i formèron una constellacion dicha Grand Generau Celèst. Lei Grècs ancians son a l'origina de la constellacion modèrna que foguèt dicha Triangulum Deltoton dins lo corrent de l'Antiquitat Grèga. Puei, lei Romans l'adoptèron tanben sota l'apelacion latinizada Deltotum. En fòra de la letra deltà, l'associèron tanben ambé l'illa de Sicília e lo deltà de Nil. D'aqueu nom, leis astronòms grècs coma Ptolemèu avián adoptat lo nom de Trigonon que s'estendiguèt pauc a pauc en direccion d'Euròpa Occidentala onte venguèt Trigonum
Au sègle XVII, l'astronòm alemand Johann Bayer li donèt lo nom de Triplicitas and Orbis terrarum tripertitus per desginar lei tres continents d'Euròpa, d'Asia e d'Africa. Puei, apareguèt lo nom de Triangulus Septentrionalis que foguèt utilizat per destriar lei doas constellacions dichas Triangle. Vèrs la fin dau sègle XVII, lo Polonés Johannes Hevelius prepausèt de formar una constellacion dau Triangle Pichon ambé d'estelas vesinas mai sa prepausicion foguèt pas retenguda quand leis astronòms acomencèron d'estabilizar lo traçat dei constellaicons ai sègles XIX e XX.
Estelas principalas[modificar | modificar la font]
Maugrat sa forma caracteristica, lei tres estelas dau traçat de la constellacion an una luminositat relativament febla. Bayer i cataloguèt ansin solament cinc estelas que foguèron completadas per d'apondons de John Flamsteed :
- a Trianguli (dicha tanben Metallah, Mothallah, Ras al Muthallah, Elmuthalleth, Caput Trianguli ò Atria) ocupa la cima dau triangle. Aquò es la causa de sa notacion alfà car es pas l'estela pus luminosa de la constellacion amb una magnitud aparenta de 3,41. Es una estela dobla situada a 64 annadas lutz de la Tèrra.
- B Trianguli (dicha tanben Deltotum ò Deltotron) es l'estela pus luminosa de la constellacion amb una magnitud de 3,0. Es una estela dobla gropant una sota-giganta e una nana jauna similara au Soleu. Lo sistèma es enviroutat per un disc de poussa.
- Y Trianguli es l'estela mens luminosa dau traçat de la constellacion amb una magnitud de 4,03. Situada a 118 annadas lutz, forma una estela multipla optica ambé δ Trianguli e 7 Trianguli que son respectivament situadas a 47 e 235 annadas lutz.
Autreis estelas de remarca[modificar | modificar la font]
En fòra dau traçat principau, d'autreis estelas presentan de particularitats de remarca :
- δ Trianguli es la quatrena estela pus luminosa de la constellacion. En fòra dau sistèma optic format ambé Y Trianguli e 7 Trianguli, es una estela dobla vertadiera formada de doas estelas de tipe solar.
- ι Trianguli es un sistèma doble doble compausat d'una estela jauna e d'una estela blava qu'an tanben una companha.
- R Trianguli es una estela variable de tipe Mira qu'evoluciona entre lei magnituds 5,30 e 12,6 amb un periòde de 266,9 jorns.
Objècts celèsts de remarca[modificar | modificar la font]
L'objèct celèst principau que se pòu observar dins la constellacion dau Triangle es la galaxia espirala M 33 (tanben dicha Galaxia dau Triangle) que fa partida dau Grop Locau ambé la Via Lactèa e la Galaxia d'Andromèda. Pasmens, en causa de son nuclèu pauc luminós e de son extension (70' x 42'), es un objèct malaisat d'observar maugrat una magnitud de 6,7. Aquela galaxia presenta unei nebulosas fòrça estenduda coma NGC 604.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) David Lévy, Guide pratique de l'astronomie, 1995.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Isaac Stern
Issac Stern (Kremenetz, Ucraïna, lo 21 de julhet de 1920 - Nava York, lo 21 de seteme de 2001) que ho un deus màgers violonistas deu sègle XX.
Que vadó en Ucraina en çò d'ua familha judiva qui immigrè de cap aus Estats Units quan Isaac b'avèva tan per tan hèit los detz mes. Que ho la soa mair la qui comencè a'u apréner la vriulon puish, a partir de 1928, qu'estudiè au Conservatòri de San Francisco. Qu'avó successivament Louis Persinger (en leiçons privadas) e Naoum Blinder (per cinc annadas au conservatòri) com professors. Lo 18 de heurèr de 1936 que debutè com solista en jogant lo 3au concerto en si menor per vriulon de Camille Saint-Saëns dab l'Orquèstra Filarmonica de San Francisco devath la direccion de Pierre Monteux.
Qu'enregistrè dab musicians deus grans com los violoncellistas Yo-Yo Ma e Jian Wang, e tanben dab los violonistas Itzhak Perlman e Pinchas Zukerman e qu'enregistrè com solista concertos de concertos Johannes Brahms, Johann Sebastian Bach, Beethoven, Felix Mendelssohn e Antonio Vivaldi e tanben òbras contemporanèas de Samuel Barber, Béla Bartók, Igor Stravinskii e Leonard Bernstein
En 1960, qu'empleguè la soa renomada entà sauvar lo mitic Carnegie Hall de Nava York d'estar demolit. En reconeishença, lo principau auditòri d'aqueth teatre que pòrta lo son nom.
En 1979, arron deu famós viatge de Richard Nixon en China, Isaac Stern que he tanben ua virada de concert en aqueth país qui ho immortalizada per un documentari (From Mao to Mozart, qu'ei a díser "de Mao dinc a Mozart") qui ganhè un Oscar.
Enter los sons instruments que cau destacar un vriulon de Giuseppe Guarneri del Gesù e un aute de Jean-Baptiste Vuillaume.
Que's maridè tres còps e qu'avó tres mainatges dab la soa segonda esposa.


text:
La comuna se tròba en la plana ai pè de la Val Grana, a 577 m d’autessa: fai 3800 abitants, nombrosas ruaas e doas fracions, Sant’Ana e Sant Ròc.
Bela si lo territòri era jà ocupat dai Romans, lhi premiers documents sus lo paìs remonton al 1000. Ental 1198 Bernés pilha part a la revolta d’Caralh contra lo senhor del pòst. En un tractat de patz del 1223 entre lo Marqués de Saluces Manfredo III e lo Cont de Savòia Tomaso son citats tres fraires Nicolao, Ogerio e Guglielmo, senhors de Bernés, que sostenon lo Cont de Savòia. Lo paìs passa sot lo domini del Marqués de Saluces e après sot lo curt domini de lhi Anjovins fins al 1274. Ental Tres Cents deven libra Comuna abo sindics e oficials, e un chastèl sal Bric d’la Madalena; ental Quatre Cents lhi a una fòrta presença de cults considerats eretics: ben 22 vaudés de Bernés son processats e condamnats a brusar. Lo paìs ent’aquel temp era circondat da muralhas abo 2 pòrtas vers Coni e vers Caralh e era dividut en lhi rions Pasquier e Sant Peire.


text:
Lamiaceae
Lei lamiacèas (Lamiaceae) son la familha dau romanin (o romaniu) e dei Labiadas en generau, que pren lo nom dau genre Lamium ansin coma l'òrdre que li apertèn: Lamiales. Conten aperaquí 210 genres e 3500 espècias.
Fòrça sovent son de plantas aromaticas e ricas en òlis essenciaus. La majoritat son de subarbusts o d'arbusts e rarament d'aubres o de lianas. La disposicion tipica de la flor ambé de petals fusionats que forman una labra superiora e una labra inferiora son a l'origina dau nom de Labiadas donat en tota la familha. Tipicament lei tijas son quadrangularas.


text:
Bailleul
Bailleul puede hacer referencia a:
- Bailleul, antigua comuna francesa del departamento de Eure, hoy integrada en Chavigny-Bailleul.
- Bailleul, comuna francesa del Flandes francés, en el departamento de Norte.
- Bailleul, comuna francesa del departamento de Orne.
- Bailleul, antigua comuna francesa del departamento del Sena Marítimo, hoy integrada en Bailleul-Neuville.
- Bailleul, comuna francesa del departamento de Somme.
- Bailleul, antigua comuna valona de Bélgica, actualmente Estaimpuis (provincia de Hainaut).
Véase también[editar]
- Bailleul-aux-Cornailles, comuna francesa del departamento de Paso de Calais.
- Bailleul-la-Vallée, comuna francesa del departamento de Eure.
- Bailleul-le-Soc, comuna francesa del departamento de Oise.
- Bailleul-lès-Pernes, comuna francesa del departamento de Paso de Calais.
- Bailleul-Neuville, comuna francesa del departamento de Sena Marítimo.
- Bailleul-Sir-Berthoult, comuna francesa del departamento de Paso de Calais.
- Bailleul-sur-Thérain, comuna francesa del departamento de Oise.


text:
Le Trait
Le Trait es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia préhistorique testificada en lo bòsc.
- Luòc fòrt al Mièja Edat, lo sieu castèl-fòrt surplombant la Seine a #èsser délaissé per los sieus proprietaris, los comtes de Maulévrier (títol alavetz apertenent a la familha del Fay), en benefici d'un nòu sojorn, lo castèl del Taillis, a la Renaissance. Lo castèl es totjorn visible mas d'ara endavant situat sus la municipalitat vesina de Duclair.
- Bombardement Del chantier naval per Boeing B-17 Flying Fortress çò 24 d'agost 1942 ; lo 4 d'agost, lo 16 de setembre de 1943[1], lo chantier es de nòu bombardat.
- En legint lo tèxt aicí-dessous, largament inspirat del libre de Maurici Quemin, Lo Mols berceau de 200 naus. Qué son venguts ?, Fumatz perque.
Ancian relèu de plaça de la Modèl:S-, Lo Mols antany vilatge rural a #èsser pendent un pauc mai d'una mitat sègle una vila industriala e prospère. Al començament de la Modèl:S-, lo modèst vilatge d'aperaquí 300 armas somnole en bordure de bòsc amb la Seine coma decoració e solament traversat per un passatge important en connectant los abbayes de Sant-Wandrille e de Jumièges. Dempuèi 1917, lo Molzut, #que la populacion se'n compausa exclusivament de laboureurs, de pescadors o bûcherons, patiguèt una transformacion importanta e venir una ruche industriala #que lo nom ne va pendent mai de 50 ans radiar dins lo mond entièr mercés a las siás naus-ambaissadors. N'efièch, al cors de la Primièra Guèrra mondiala, lo Ministre de la Marina vendeira, en tement la penúria de naus, s'interèssa al bastiment naval e lo Molzut, de per la siá posicion géographique, retendrà l'atencion de las Bâtisseurs #que dempuèi 1916 transformaràn la pichona municipalitat rurala dins una vila champignon. Es del temps que començarà lo recrutement de la man de œuvre. De Dunquèrca a Nantas en transeünt per Brèst, arribaràn de professionals, e de nombroses estrangièrs polonais, tchécoslovaques, yougoslaves, italians, s'installaràn èca. al Molzut en i fasent soc per la majoritat. De 1 800 abitants l'an 1926, la populacion s'aumenta a formatnum:3200 {{}} l'an 1936 per arribar en mai de 6 000 abitants l'an 1972, data de la clausura de las chantiers navals. Aital, pendent mai d'una mitat sègle los chantiers bastisson 200 unitats d'una fòrça anautita technicité per la Marina vendeira e la Marina nacionala.
- Présence préhistorique attestée dans la forêt.
- Place forte au Moyen Âge, son château-fort surplombant la Seine a été délaissé par ses propriétaires, les comtes de Maulévrier (titre alors appartenant à la famille du Fay), au profit d'une nouvelle demeure, le château du Taillis, à la Renaissance. Le château est toujours visible mais désormais situé sur la commune voisine de Duclair.
- Bombardement du chantier naval par des Boeing B-17 Flying Fortress le 24 août 1942 ; le 4 août, le 16 septembre 1943[2], le 25 juin, et fin août 1944[3], le chantier est de nouveau bombardé.
- En lisant le texte ci-dessous, largement inspiré du livre de Maurice Quemin, Le Trait berceau de 200 navires. Que sont-ils devenus ?, vous saurez pourquoi.
Ancien relais de poste du Modèl:S-, Le Trait jadis village rural a été pendant un peu plus d'un demi siècle une cité industrielle et prospère. Au début du Modèl:S-, le modeste village d'environ 300 âmes somnole en bordure de forêt avec la Seine comme décor et seulement traversé par un passage important reliant les abbayes de Saint-Wandrille et de Jumièges. Dès 1917, le Trait, dont la population se compose exclusivement de laboureurs, pêcheurs ou bûcherons, va subir une transformation importante et devenir une ruche industrielle dont le nom va pendant plus de 50 ans rayonner dans le monde entier grâce à ses navires-ambassadeurs. En effet, au cours de la Première Guerre mondiale, le Ministre de la Marine marchande, redoutant la pénurie de navires, s'intéresse à la construction navale et le Trait, de par sa position géographique, retiendra l'attention des Bâtisseurs qui dès 1916 transformeront la petite commune rurale en une ville champignon. C'est alors que commencera le recrutement de la main d'œuvre. De Dunkerque à Nantes en passant par Brest, arriveront des professionnels, et de nombreux étrangers polonais, tchécoslovaques, yougoslaves, italiens, etc. s'installeront au Trait y faisant souche pour la plupart. De 1 800 habitants en 1926, la population s'accroît à 3 200 en 1936 pour atteindre plus de 6 000 habitants en 1972, date de la fermeture des chantiers navals. Ainsi, pendant plus d'un demi siècle les chantiers construisent 200 unités d'une très haute technicité pour la Marine marchande et la Marine nationale.


text:
Bergen
Bergen es una vila situada sus la còsta sud-oèst de Norvègia, la segonda pus granda del país pel nombre d'abitants (239 209 en 2005) e tanben per son pòrt, sa ciutat universitària e son evescat.
Pròcha de l'Atlantic Nòrd, es situada dins una pichona plana litorala enrodada de puèches que n'entravan l'expansion urbana, e s'espandís per l'estrech que devesís lo Fjord Vågen, ont se trapan las installacions portuàrias. Lo seu clima es maritim (1,6 °C en genièr e 14,4 °C en julhet), amb de precipitacions abondantas (2000-2500 mm).
Es religada per tren a Òslo e possedís un aeropòrt internacional.
Es un centre comercial, portuari e industrial amb industria navala, electrometallurgica, de consèrvas de peis, tèxtila e de produches lachencs.
Lo quartièr de Bryggen, sul pòrt, es marcat al Patrimòni Mondial de l'UNESCO. Los seus ostals de fusta mirgalhats son una mòstra dels vestigis de la poderosa Liga Anseatica.
Bergen foguèt en l'an 2000 Capitala Europèa de la Cultura.


text:
Lista dels primièrs ministres de Polonha
Lo primièr ministre de Polonha representa e organiza lo trabalh del Conselh dels Ministres. Tanben segon la constitucion e altras leis, supervisiona los govèrns regionals, e es lo cap de totes los foncionaris publics del país. Vaquí la lista de totes los primièrs ministres de Polonha dempuèi 1916.
Somari
- 1 Primièrs ministres del semiautonòm Regne de Polonha (5 de novembre de 1916 - 1918)
- 2 Primièrs ministres de la Segonda Republica de Polonha (1918 - 1939)
- 3 Primièrs ministres de Polonha en exili (1939 - 1990)
- 4 Primièrs ministres de la Republica Populara de Polonha (1944 - 1989)
- 5 Primièrs ministres de la 3ena Republica (dempuèi 1989)
- 6 Veire tanben
Primièrs ministres del semiautonòm Regne de Polonha (5 de novembre de 1916 - 1918)[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres de la Segonda Republica de Polonha (1918 - 1939)[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres de Polonha en exili (1939 - 1990)[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres de la Republica Populara de Polonha (1944 - 1989)[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres de la 3ena Republica (dempuèi 1989)[modificar | modificar la font]
Nòta (1): Convidat pel president a formar un govèrn obtenguèt pas capitada, e renoncièt.


text:
Ceiba speciosa
Ceiba speciosa, tanben conegut en castelhan dab lo nom de palo borracho ("barròt o pau briac") qu'ei un arbo sud-american hicat a bèth còps dehens la familha de la bombaceas (e atau dab lo nom de Chorisia) mes totun tanhent de la familha de la Malvaceas d'un punt de vista filogenetic ; aquò que hè d'eth un tanhent deus baobabs.
Qu'ei originari d'Argentina, Paraguai, Bolívia, Brasil e Uruguai ; a maugrat que los exemplaris joen e cranhin lo hred e mei que mei lo tor, qu'ei present en Mediterranèa e en particular a Niça sus la còsta de Provença.
Que deu lo son nom castelhan a la soa forma de botelha, siant mei estret aus sons dos caps per'mor l'endom deu son tronc que l'ajuda a amassa aiga ; qu'ei tanben vert çò que'n hè en exemplaris joens un lòc de fotosintèsi que pòt compemsar la caduda de huelhas. Las soas hlors que pòden estar de color jaune o ròsa e ua hont de fibra que pòt plea un coissin per exemple. Los sons arrams e lo troncs joen que son caperats d'espinas que pòden emparar nids d'aucèus com per exemple l'ausèth hornèr. Qu'ei egaument aisit de'n har vàder bonsais.


text:
Musèu de las Bèras Arts de Pau
Lo Musèu de las Bèras Arts de Pau que ho inaugurat en 1864 a l'iniciativa de la Societat Bearnesa deus Amics de las Arts dab ua colleccion de sonque vint e cinc òbras ; que ho espandit en 1874 per donacions deu colleccionaire bearnés Loís La Casa. L'annada 1878 que ho marcada per la presentacion deu Burèu de Nava Orleans d'Edgar Degas. En 1931 qu'estreè lo son bastiment actuau bastit suu plans de Jacques Ruillier (1901-1986).
Uei lo dia, la soa colleccion, la màger de la Region d'Aquitània après la deu Musèu de las Bèras Arts de Bordèu, qu'ostenda òbras de Bruegel, Egar Degas, El Greco, Guillaumin, Jordaens, Lhote, Morisot, Nattier, Diego Ribera, Rubens, Joaquín Sorolla, Van Loo e Zurbaran e d'artistas regionaus com Eugèni Devéria (1805-1865) e Victor Galòs (1828-1879)
Ligam externe[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit en francés deu musèu Musée des Beaux-Arts de Pau


text:
Essertaux
Chartieu (Sonme) en picard ( Essertaux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aiçò es un vilatge picard del Scenari picard, facilament accessible pel anciana rota nacionala 1 (actuala RD 1001) e la anciana rota nacionala 320 (actuala RD 920), aital coma per la échangeur Modèl:Sofr de la autoroute A16.
Lo nom del vilatge en picard es Chartieu[1].
C' est un village picard du Plateau picard, aisément accessible par l'ancienne route nationale 1 (actuelle RD 1001) et l'ancienne route nationale 320 (actuelle RD 920), ainsi que par l'échangeur Modèl:Sofr de l'autoroute A16.
Le nom du village en picard est Chartieu[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ch’Lanchron, ech jornal picard, n° 117-118, Cuertes-jorns 2010
- ↑ Ch’Lanchron, ech jornal picard, n° 117-118, Courts-jours 2010


text:
Ad-Dahna
Ad-Dahna ei un desèrt d'Arabia Saudita. Ei un corredèr de terra arenenca que forma coma una mena d'olha e connecta eth desèrt d'an-Nafud en eth nòrd damb Rub' al-Khali en eth sud.
Era sua longada ei de més de 1000 Km e ei plaçat ath cant des Montanhes de Twaik en er èst. Totun a pas de més de 80 Km d'amplada. Ei considerat tamben coma era part geografica que dessepara era provincia d'Al-Ahsa dera de Najd.
Eth desèrt d'Ahsa ei tamben ua linha que connecta es grans desèrts d'Arabia Saudita.
Eth desèrt ei ua seria de sèt desèrts successius desseparats er un der aute per planèrs (1). Es carreteres passen a trauers d'Al-dahna e amassen Kowait damb Al-Zifi e Riyadh e tamben amassen Riyahd damb Hasa.
Eth desèrt d' Al-Dahna ei format per dunes de sorra plan nautes que se bolegeuen orizontaument e son aperades veins. Quauqu'unes d'eres son de color vermelh pr'amor que contenen plan d'oxids de hérre.
Baumes[modificar | modificar la font]
Dejós des durs desèrts d'Arabia Saudita i a crambes hosques e complesses plees d'estructures cristallines damb estalactites e estalagmites.
Era hanga que forma eth terra deth planèr de Summan ei ua area karstica plaçada en er èst deth desèrt d'ad-Dahna conten plan de baumes, conegudes locauments coma Dahls.
Quauqu'ns an de dintrades que daurissen d'autes baumes e beri uees porten enquia corredèrs qu'an diuersi quilometri de longada. Es bedoins locaus coneishen aguestes baumes de tostemps e beri ues an sigut utilizades coma honts d'aiga.
An siggut estudiades sistematicaments en er an 1981 e dempús explorades e descrites peth Saudi Geological Survey.
Referencies[modificar | modificar la font]
1.- ^ a b "Al-Dahnā". Encyclopaedia Britannica. Retrieved 5 February 2013.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Aguest article incorpora un texte dera publiacion de domini public: Wood, James, ed. (1907). "article name needed". The Nuttall Encyclopædia. London and New York: Frederick Warne.


text:
Joan Jaurés
Joan Jaurés (nascut lo 3 de setembre de 1859 a Castras, mòrt lo 31 de julhet de 1914 a París) foguèt un òme politic occitan. Es una granda figura del socialisme francés.
Foguèt deputat moderat de Tarn a 25 ans. Sosten en 1892, la grèva dels caras de Carmauç e deven socialista. Dins l'afar Dreyfus, Jaurés e los socialistas defendon Alfred Dreyfus. En 1904, fonda lo jornal L'Humanité. Pacifista mas pas antimilitarista, Joan Jaurés apèla a la cauma generala abans la Primièra Guèrra Mondiala. Lo 31 de julhet de 1914, es assassinat a París per Raoul Villain, un nacionalista francés.
Al cors d'un viatge a Lisbona en 1911, Joan Jaurés que parlava l'occitan declarèt que las lengas regionalas devián èstre ensenhadas dins las escòlas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Les Preuves
- Études socialistes
- Vers la république sociale
- Prefaci a “L’application du système collectiviste” de L. Deslinières (1898)
- Les Deux Méthodes (1900)
- Notre but (1904)
- La Révolution russe (1905)
- L’Alliance des peuples
- Conflit élargi (1912)
- L'Armée Nouvelle (1914)
- Discours de Vaise (1914)
- ↑ Blanc, Jòrdi. Jaurés e Occitània. 1985. Vent Terral. Valdariás. ISBN 2.85936.044.0


text:
Hartennes e Taux
Hartennes e Taux es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Hartennes aperteniá a la Vicomté de Buzancy, la una de las quatre Vicomtés de Soissons. Situada sus l' anciana via de comunicacion entre Soissons e Tròias. La municipalitat de Taxa a jonch a aquela de Hartennes per decrèt del 7 de junh de 1859.
La seigneurie d'Hartennes appartenait à la Vicomté de Buzancy, l'une des quatre Vicomtés de Soissons. Située sur l'ancienne voie de communication entre Soissons et Troyes. La commune de Taux est unie à celle d'Hartennes par décret du 7 juin 1859.==Administracion==


text:
1076
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1076 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Reiaume de França[modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte ambé lo Ducat de Normandia e victòria francesa a Dol.
Ducat de Normandia[1][modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte ambé lo Reiaume de França e victòria francesa a Dol onte l'armada normanda èra a menar lo sètge de la vila.


text:
Guèrra Sinoindiana
La Guèrra Sinoindiana se debanèt dau 20 d'octòbre au 21 de novembre de 1962 entre China e Índia. Lo conflicte foguèt causat per de diferents frontaliers a prepaus de la linha traçada per lei Britanics durant lo periòde coloniau. S'acabèt per un succès chinés e per la conquista dau nòrd de Cachemire.
La guèrra foguèt provocada per China, dirigida per Mao Zedong, le 20 d'octobre de 1962 que voliá modificar en sa favor la frontièra eiretada de la linha McMahon.
Susprenguèt lo govèrn indian, dirigit per Jawaharlal Nehru, qu'aviá, dins los ans 1950, temptat de se sarrar de la Republica populara de China
Las flacas garnisons de las fòrças armadas indianas al long dels 2 500 km de la frontièra que l'altitud despassa de còps que i a los 5 000 mètres èran pas preparadas per respondre a aquesta agression e se retirèron lèu lèu, 80 % dels soldats que defendián los pòstes avançats foguèron tuats o faits presonièrs[1].
L'armada chinesa ocupèt los territòris de l'Aksai Chin en Cachemire e del futur Estat indian de l'Arunachal Pradesh, dins l'Assam, de zonas fòrça montanhosas revendicadas per China. Lo cessatz-lo-fuòc foguèt declarat lo 20 de novembre de 1962, e mai que l'armada chinesa aja los mejans de contunhar son avança. L'armada chinesa se retirèt dels territòris ocupats, levat de l'Aksai Chin, que foguèt unilateralament anexat e qu'es sempre uèi revendicat per Índia, mentre que l'Arunachal Pradesh es revendicat per China.
Aqueste conflicte renforcèt las tensions a la frontièra sinoindiena e causèt la perda d'aperaquí 3 000 indians e de 900 chineses, mai que mai militars[2] .
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Claude Arpi, « La guerre de 1962 : la position de la France entrevue De Gaulle-Nehru de septembre 1962 » sur http://www.jaia-bharati.org/, mars 2005, La Revue d'Auroville. Consultat lo 14 de març de 2010
- ↑ (en) This tallies


text:
Guadalope
Guadalope (s'escriu tanben Güadalope) (en creòl guadalopenc Gwadlup, en francés la Guadeloupe) es una illa deis Antilhas, en America, enrodada d'illons vesins (Marie-Galante, La Désirade, Les Saintes). Forma un departament (nº 971) e una region administrativa de l'estat francés.
En 2007 separèron d'aqueu departament l'arrondiment de las illas del Nòrd, que venguèron doas collectivitats territorialas: Sant Martin e Sant Bartomieu.
Lo capluòc es Basse-Terre.
Lo gentilici es guadalopenc -a.


text:
Lortias e Montbrun
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Lortias e Montbrun[1][2][3][4] (Lourties-Monbrun en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada sul Cédon afluent del Gers
Commune de Gascogne située sur le Cédon affluent du Gers
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: " Lortias e Montbrun
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Haraucourt-sur-Seille
Haraucourt-sur-Seille es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo Saulnois al sud del departament de la Moselle, a 8 quilomètre al sud-es de Castell-Salins e a 4 quilomètre a l'èst de Moyenvic. Fa partida del parc natural regional de Lorraine.
La commune est située dans le Saulnois au sud du département de la Moselle, à 8 kilomètre au sud-est de Château-Salins et à 4 kilomètre à l'est de Moyenvic. Elle fait partie du parc naturel régional de Lorraine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancian domeni de Lorraine.
- Ancien domaine de Lorraine.


text:
Lengas germanicas
Las lengas germanicas son de lengas indoeuropèas. D'en primièr, foguèron parladas pels pòbles germanics, que vivián inicialament a las frontièras nòrd-èst de l'Empèri Roman. Aquelas lengas partejan d'unes traches unics, demest los quals d'importantas mutacions consonanticas descrichas per las leis de Grimm e de Verner (a las qualas se pòt apondre la segonda mutacion consonantica pel naut alemand vièlh), e mai un important lexic compausat de radicals non indoeuropèus.
Lengas germanicas
- Grop oriental (desparegut)
- gotic (desparegut)...
- Lengas escandinavas o grop nordic (venent del noroèc)
- Grop occidental
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- mapa geografica clicabla de las lengas germanicas
- Cartografia dels "dialèctes germanoneerlandeses" (e dels parlars frisons)


text:
Bunuze
Bunuze en basco o Bunus en francésqu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
L'arriu de Bidosa e tres deus sons afluents (Othalapeko erreka, Babatzeko erreka e Hosta ur Handia) qu'adaigan la vila.
Lo gentilici qu'ei bunuztar.
Las comunas tòcatocantas que son Larzabale-Arroze-Zibitze au nòrd, Jutsi au nòrd-èst, Ibarrola a l'oèst e Sent Just-Ibarre au sud.
La soa glèisa de Sant Joan Batalhaire que data deu sègle XVIII.


text:
Gracian
Gracian (vèrs 359, Sirmium - 25 d'aost de 383, Lugdunum) fuguèt un coemperaire roman que reinèt de 367 a 383 ambé Valentinian Ièr (364-375), Valens (364-378), Teodòsi Ièr (378-395) e Valentinian II (375-392).
Fiu de Valentinian Ièr, fuguèt proclamat coemperaire per son paire en 367 qu'èra cargat de la defensa de la mitat occidentala de l'Empèri Roman. A sa mòrt, acceptèt de partejar son autoritat ambé son fraire Valentinian II proclamat emperaire per lei legions de Panònia. En 377, fuguèt venceire deis Alamans e mandèt de renfòrç a Valens avans lo desastre d'Andrinòple. Lo 19 de genier de 379, acceptèt de nomar Teodòsi Ièr coma coemperaire. En 383, deguèt faciar l'insureccion dau generau Magnus Clemens Maximus e Gracian fuguèt vencut e tuat a Lugdunum en 383.


text:
Portugal continental
Lo Portugal continental designa lo territòri continental portugués, situat dins Peninsula Iberica.
La designacion es utilizada per diferenciar lo territòri continental de las archipèlas atlanticas dels Açòres e de Madèira.
Es la 85a subdivision d'un país mai poblada del mond.
Lo Portugal continental comprend 278 dels 308 concelhs, 89 015 km² dels 92 145 km² del territóri nacional (96,6%), e 10 144 940 del 10 637 713 abitantes qu'i abitan (segon lo cens de 2011[1]), siá, 95,1%.


text:
Sant Grasal
Lo Grasal (var. Grasau) o lo Sant Grasal (var. Sant Grasau) es un objècte mitic de la legenda arturiana, objècte de la quista dels cavalièrs de la Taula redonda. A partir del sègle XIII, es assimilat al Sant Calici (la copa que recebèt lo sang del Crist) e pren lo nom de Sant Grasal. La natura del Grasal e la tematica de la quista que li es associada faguèron naisser fòrça interpretacions simbolicas o esotericas, e a d'illustracions artisticas multiplas.
Somari
- 1 Origina e evolucion de la figura del Grasal
- 2 La legenda del « Sant Grasal »
- 3 Las interpretacions del Grasal
- 4 Lo Grasal e la quista del Grasal dins la cultura contemporanèa
- 5 Luòcs ligats al Grasal
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz
- 8 Nòtas e referéncias
Origina e evolucion de la figura del Grasal[modificar | modificar la font]
L'objècte legendari del Sant Grasal apareis pel primièr còp a la fin del sègle XII dins lo roman Perceval ou le Conte du Graal (capítols 8, 15 e 19), de Chrétien de Troyes, coma avatar del pairòl d'imortalitat del Dagda – talisman de la mitologia celtica. Aquel Grasal que produch una noiritura miraculosa que torna cada jorn[1] se presenta coma un sovenir dels vases e aisinas d'abondància de contengut inagotable, provesidor de manjar e bevenda, que la mitologia celtica e las legendas d'autras culturas indoeuropèas mencionan (lo motiu de la bana d'abondància per exemple, dins la mitologia grèga). Lo fach que lo rei o sèrva e mòstra pendent la fèsta assegura que las riquesas contunhen l'an que ven[2].
Lo grasal es un plat larg e pauc prigond, una aisina cròia de bòrds largs: lo mot ven del latin medieval cratella, « vas », una copa o un plat cròi de bòrds largs. Chrétien de Troyes considèra que s'agís d'un plat de peisses (simbòl crestian, aquel nom d'aisina se trapa dins los inventaris aprèp decès).
Chrétien de Troyes morriguèt avans d'acabar l'obratge, que li aviá comendat Felipe d'Alsàcia, comte de Flandres. Mai d'un autors contunhèron amb l'istòria de Perceval : Wauchier de Denain, Gauvain, Manessier, Gerbert[3]. Aprèp 1230, lo tèma del Grasal foguèt pas pus de nòus desvolopaments literaris.
Per Michel Roquebert, totes los desvelopaments a l'entorn de la quista del Grasal coincidisson amb la crosada contra los Catars en Lengadòc[4] e constituisson d'un biais una maquina de guèrra ideologica[5]. Aqueles desvelopaments son tanben lo resultat d'una rivalitat francoanglesa: la nòva dinastia dels Plantagenêt vòl concurrenciar a l'anciana de Carlesmanhe e als mites fondators dels Capecians.
Per Chrétien de Troyes[modificar | modificar la font]
Dins Perceval ou le Conte du Graal, Perceval vei, al castèl del Rei pescador, un òme jòve tenent en la seuna man una lança d'un blanc treslusent que de la punta ferrada goteja de sang, dos joves òmes tenent de candelièrs d'aur e una gojata tenent un grasal (que dona una lutz tala que lo clarum de las candèlas pèrdon lor treslús) encastrat de rubís rojes sang. Perceval escaç a aquèla « espròva del Grasal », perque demòra silenciós davans aquela apareisson alara qu'auriá degut demandar perque sagnava la lança e que se li seriá menat l'aisina. Cap de significacion per aquela enigma simbolica es donada per Chrétien de Troyes. Caduns dels contunhadors faguèron la lor interpretacion, raprochant l'aisina al sacrat crestian.
Pels contunhadors[modificar | modificar la font]
Una seguida del tèxte de Chrétien de Troyes, la Redaccion corta de Wauchier de Denain, explica que lo Graal dona a cadun las noirrituras que desira, e l'associa amb la Santa Lança, que pertusèt lo flanc del Crist sus la Crotz (dont li fius Diu fu voirement ferus tres parmi le costé). Per Wolfram von Eschenbach, coma lo presenta dins Parzival, lo Grasal es una peira que lo nom se traduch pas : « Lapsit Exillis ». Uns volguèron traduire per « Lapis Exilis » o « Lapis Ex Coelis » : esmeralda tombada, segon la legenda, del front de Lucifèr, e que, cavada en vas, restanquèt lo sang del Christ rajant de las cinc plagas.
Al començament del sègle XIII, Robert de Boron explica dins L'Estoire dou Graal que lo Grasal es lo quite Sant Calici, es a dire la copa que Jèsus utilizèt per celebrar la Cena e qu'après recebèt lo sang. Emportat en tèrras alunhadas (sus l'illa Bretanha ?) per Josèp d'Arimacia, lo « Sant Grasal » (coma Sant Calici) ven lo centre d'un mistèri (car l'objècte èra d'en primièr amagat, puèi perdut), que d'elegits partipant a l'entorn d'una taula redonda — que l'integracion dins los recits de la Taula Redonda. Aquela cristianizacion de la legenda del Graal s'acaba per la Queste del Saint-Graal, roman anonim escrich vèrs 1220, benlèu per un monge, que fa del Graal la Gràcia divina. Segon la legenda, aquel que beu d'aquela copa obten la vida eternala.
La legenda del « Sant Grasal »[modificar | modificar la font]
Segon Robert de Boron, lo Grasal es lo « Sant Grasal » : lo calici contenent lo sang de Jèsus Crist, reculhit par Josèp d'Arimacia. Aquel calici es encara presentat coma essent aquel qu'utilizèt Jèsus pendent la cena, darrièr repais amb los apòstols. Aquela mena acabada de la legenda del Graal, bastida a l'entorn del Josèp d'Arimacia, foguèt escricha en verses per Robert de Boron dempuèi un tèxte grèc apocrif del sègle IV: l’Evangèli de Nicodèm qu'inspirèt fòrça legendas.
D'aquelas se dich qu'un josieu (o un òme de Ponç Pilat) auriá panat lo Sant Calici al Cenacle, puèi l'auriá donat a Pilat. De legendas apondon que lo quite Pilat i auriá posat l'aiga que s'aviá lavat las mans.
- «Uns Juis le veissel trouva
- chiés Symon, se l' prist et garda
- car Jhesus fu d'ilec menez
- et devant Pilate livrez.»
- Robert de Boron
Dins totas las legendas inspiradas par l’Evangèli de Nicodèm, Josèp d'Arimacia reculhèt dins lo Sant Calici (que li foguèt donat per Ponç Pilat o qu'anèt cercar al cenacle) de gotas de sang rajant de la ferrida de las costelas de Jèsus facha d'un cop de la Santa Lança: lo Sant Sang. L’Evangéli de Nicodèm dona lo nom del soldat que donèt lo cop de lança: Longin.
Las interpretacions del Grasal[modificar | modificar la font]
La simbolica tradicionala del Grasal[modificar | modificar la font]
Lo Grasal es un objècte misteriós:
- Es un objècte sacrat de poders poderoses: sol un èsser pur poirá lo trobar e ne prene possession.
- Segon de legendas, la descoberta anoncia la fin dels Temps Aventuroses.
Totes los cavalièrs lo cerquèron, e lo mond aurá pas de patz qu'après la descobèrta, mas, paradoxalament, es aquel qu'o cerca pas que li seriá donat d'o trapar, segon Wolfram. Auriá doas interpretacions a la quista dels cavalièrs:
- L'energia depensada e las espròvas encontradas fan grandir o relevan las qualitats dels cavalièrs, eventualament lor permetre de ne querre mai. S'agís doncas d'una quista initiacica.
- La recerca d'un objècte sacrat coma tòca de la vida, e quitament en riscar aquela, mòstra que la finalitat pòt èsser mai importanta que la seuna existéncia: vista crestiana de la vida terrestra, espèra pel passatge cap a un mond melhor.
- Lo Sant Grasal pausat al centre de la Tauna Redonda, luòc d'encontra dels poderoses, marca simbolicament l'instauracion del cristianisme mercé al poders temporals (politics o militars). Mòstra tanben la primautat del religiós sul temporal, perque justifica los esforces accomplits pels cavalièrs.
- L'anciana civilizacion cèlta druidica puèi medivala pagana, caotica, facha de Magia, de mascariá e de supersticion, s'acaba per daissar plaça a la civilizacion crestiana.
Lo Grasal fácia a la Sciéncia[modificar | modificar la font]
Los scientifics jamai neguèron vertadièrament l'idèa que Jèsus aja podut existit, de brevas mencions de Sueton, Tacit o Plini lo Jove podon piejar aquela tèsi. Mas los quite scientifics considèron que d'elements de la vida de Jèsus venon de fonts deversas a vegada precrestianas[6]. Le Graal coma una aisina contenent lo sang del Crist será una invencion de la fin del sègle XII. La legenda generala del Graal seriá ela una invencion de Chrétien de Troyes e datariá dels ans 1180. Goulven Peron monstrèt que l'apareisson del Grasal al castèl del Rei Pescador es un manlèu dirècte de las Metamofósis d'Ovid, lo "libre preferit" de Chrétien de Troyes[7].
Sens figurat del mot[modificar | modificar la font]
La quista del Grasal a un sens modèrne concret: descriu un objectiu dificilament realisable, mas que portará al mond de connaissenças novèlas o permetrá una aplicacion originala sul subjècte. Atal, en fisica, la teoria de granda unificacion (teoria del tot) esqualificat de « Graal dels fisicians ». E, la comprenesson dels mecanismes amb que los gèns contrarotlan la fiosionomia des organs será lo « Graal dels geneticians ».
Lo Grasal e la quista del Grasal dins la cultura contemporanèa[modificar | modificar la font]
La tematica del Grasal dins ls nòus movements religioses[modificar | modificar la font]
Los movements religioses novèls profeiton de la fascinacion provocada pel mistèri del Grasal. L'aspècte magic e simbolic del Grasal favoriza l'interpretatcion esoterica .
Adaptatcions artisticas o mediaticas del Grasal[modificar | modificar la font]
Lo tèma del Graal se trapa dins la pèça Le Roi Pêcheur de Julien Gracq (1948), dins los romans de T.H. White "The Once and Future king" e "The Sword in the Stone", e per Boris Vian dins "le Chevalier de neige" . Montsalvat, de l'academician Pierre Benoît (1957) torna a la tematica de l'exòdi del Graal presentada per Wolfram mesclat amb de referéncias cataras.
Lo Grasal es tanben evocat dins Lo Pendul de Foucault d'Umberto Eco (1988).
Fòrça òbras cinematograficas se n'inspirèron coma Knights of the Round Table (1953) de Richard Thorpe mas tanben dins las òbras de Jerry Zucker (1995), Robert Bresson, Éric Rohmer, Monthy Python, Walt Disney, John Boorman Excalibur, Hans-Jürgen Syberberg Parsifal (1981) e Steven Spielberg Indiana Jones e la darrièra crosada.
- 1882 : Parsifal de Richard Wagner - Opèra
- 1974 : Lancelot du Lac de Robert Bresson (film)
- 1975 : Monty Python and the Holy Grail de Terry Jones e Terry Gilliam (film parodic comic de la quista dels cavalièrs de la Taula Redonda).
- 1978 : Perceval le Gallois d'Eric Rohmer (film)
- 1981 : Excalibur de John Boorman (film)
- 1984 : L'Enchanteur de René Barjavel (roman)
- 1989 : Indiana Jones e la darrièra crosada de Steven Spielberg (film)
- 1991 : The Fisher King de Terry Gilliam (film) (exmembre de Monty Python)
- 2003 : Da Vinci Code de Dan Brown (roman) que los eròis cercan a trobar lo secret del Graal tornant interpretar L'Enigma sagrada : lo Graal seriá una metafòra per designar Maria Magdalena, que seriá estat la fenma de Jèsus e la maire de la seuna descendéncia.
- 2004 : Bernard Cornwell : La Quête du Graal (roman)
- 2004 : Fate/stay night de TYPE-MOON (vidèojòc)
- 2005 : Labyrinthe de Kate Mosse roman contant la quista de manuscrichs contenent lo secret del Graal, en país catar.
- 2006 : Da Vinci Code de Ron Howard (film) tirat del roman precedent.
Luòcs ligats al Grasal[modificar | modificar la font]
Rèstes del Sant Calici[modificar | modificar la font]
- Santo Caliz de la catedrala de Valéncia, en Espanha: sant Laurenç, diacre del papa Sixt II, l'auriá fach enviar dins lo seu vilatge d'Òsca. Pendent la conquista musulmana, seriá estat amagat dins los Pirenèus del Sud. Vèrs 1070, lo Sant Calici seriá esta plaçat al monastèri de Sant Joan de la Peña. En 1399, lo rei Martin I d'Aragon lo faguèt portar al palais de la Aljafería de Saragossa puèi a Barcelona. En 1416, lo seu pichon filh Alfons V de Portugal lo transferiguèt dins lo seu palais reial de Valéncia. Lo seu fraire Joan II de Portugal lo tornèt donar a la Glèisa Catolica Romana, que lo consèrva dempuei a la catedrala de Valéncia.
- Sacro Catino de Gènoa en Itàlia.
- Calici d'argent d'Antiòcha, conservat al Metropolitan Museum of Art a Nòva York; aquel objècte es presentat coma lo Sant Calici.
- Sant Vas, tornat pels crosats de la basilica de Santa Sofia de Constantinòple cap a Tròias.
Autres Grasals celebres[modificar | modificar la font]
- La copa Nanteos : situada al País de Galas dins un monastèri, s'agís d'un fragment de ból talhat dins de fusta d'Olivièr, usat pels pelegrin venguts per i beure. Reputada per las vertus curativas de l'aiga al seu contacte.
- La copa d'onix de Victoria Palmer, ancianament dels sobeirans de Galas, decobèrta per l'istorian britanic Graham Phillips, e presentada a la premsa en agost de 1995[8].
- La copa de l'Órdre dels templièrs d'Itàlia, donada a aquel darrièr en 1976 pel membre Antonio Ambrosini, e presentada a la premsa pels grand mèstre Rocco Zingaro di San Fernandino en agost de 1995[9].
- La cubeta d'aur d'origina celtica pescada dins lo lac de Chiemsee (Munic) en 2001[10]
Luòcs en rapòrt amb Munsalwäsche e lo castèl del Grasal[modificar | modificar la font]
Castèl de Montsegur[modificar | modificar la font]
En 1940, suls òrdres d'Heinrich Himmler, lo capitan Günter Alquen e una vintena de soldats SS, cerquèron lo Grasal al castèl de Montsegur e a Montserrat. L'associacion de Montsegur (bastion catar) al Graal es de fach degut a una confusion etimologica: dins son òbra Parzival, Wolfram von Eschenbach plaça lo castèl del rei Pellès sul Munsalwäsche, e los Alemands cresián a tort que Montsegur èra la significacion del luóc. La traduccion presisa de Munsalwäsche es mont Salvatge o mont del Salut, e non pas "Montsegur"
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Tèxtes[modificar | modificar la font]
- (fr)Chrétien de Troyes, Le conte du Graal ou le Roman de Perceval.
- (fr)Robert de Boron, Le Roman du Graal (édition de Bernard Cerquiglini, Union générale d'édition, collection 10/18, 1981).
- (de)Wolfram d'Eschenbach, Parzival
- (fr)Le Livre du Graal, Gallimard, "Bibliothèque de la Pléiade"
- (fr)t. I : Joseph d'Arimathie, Les premiers faits du roi Arthur, 2000 p.
- (fr)t. II : Lancelot : La marche de Gaule, Galehaut, La première partie de la quête de Lancelot, 1984 p.
- (fr)t. III : Lancelot (suite) : La seconde partie de la quête de Lancelot, La quête du saint Graal, La mort du roi Arthur, 1728 p.
- (fr)La Quête du Graal, París: ed Seuil, coll. Points "Sagesse", 1982.
Estudis (fr)[modificar | modificar la font]
- Dictionnaire des mythes littéraires, sous la direction de Pierre Brunel, Éditions du Rocher, 1998. Notamment l'article de Jean-Louis Backes « Le Graal », p. 675-687 et celui de Pierre-François Kaempf, « Parsifal », p. 1150-1154.
- Lumière du Graal, René Nelli éd., Paris, Les Cahiers du Sud, 1951.
- Georges Bertin, La quête du saint Graal et l'Imaginaire, Corlet, 1997, et La Pierre et le Graal, Vega, 2006.
- Jean Frappier, Autour du Graal, Genève, Droz, 1977.
- Jean Marx, La Légende arthurienne et le Graal, Paris, PUF, 1952.
- Claude Lévi-Strauss, De Chrétien de Troyes à Richard Wagner, dans Parsifal, L'Avant-Scène Opéra n°213.
- Jean-Jacques Vincensini, Pensée mythique et narrations médiévales, Paris, Champion, 1996.
- Werner Greub, La Quête du Graal, Wolfram von Eschenbach et la réalité historique, Éditions Anthroposophiques Romandes, Genève 2002
- Wolfram von Eschenbach, Parzival, deux tomes, Éditions Aubier Montaigne, Paris 1977
- Chrétien de Troyes, Perceval ou le Roman du Graal, Éditions Gallimard Folio, Paris 1974
- Otto Rahn, Croisade contre le Graal, (1933), Éditions Philippe Schrauben, 1985
- Jean-Paul Bourre,"La Quête de Graal, du paganisme indo-européen à La Chevalerie chrétienne"Ed. Dervy,1993.
- Antonin Gadal, Sur le Chemin du Saint-Graal, Rozekruis-Pers, Haarlem
- Michel Roquebert, Les Cathares et le Graal, Éditions Privat, Toulouse 1994
- Jean Markale, L'Énigme du Saint Graal, Éditions du Rocher, 2005
- Au-delà du Code Da Vinci, Marie Madeleine et ses descendants, le grand secret des Templiers, le Saint Graal, René Chandelle, Ed. Exclusif (2006) ISBN 2-84891-055-0
- Marie Madeleine et le Saint Graal, Margaret Starbird, Ed. Exclusif (2006) ISBN 2-84891-051-8
- Dernières révélations sur le Graal, Pascal le Charpentier, Ed. Exclusif (2006) ISBN 978-2-84891-061-1
- L'Enchanteur, René Barjavel, Éd. Denoël (1984)
- L'Islam et le Graal, Pierre Ponsoye, Éd. Denoël (1957)
- Le livre du Graal, en 3 tomes, collection Bibliothèque de la Pléiade (tome 1 en 2001, tome 2 en 2003, tome 3 en 2009 )
Vejatz[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Estoire del saint Graal manuscrit du XVe, BNF fr. 113 Causida de tèxtes.
- (fr) La Quête du saint Graal et l'imaginaire. Essai d'anthropologie de l'Imaginaire arthurien, per Georges Bertin. 1995
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jean Frappier, Le Graal et l'hostie, In Les romans du Graal dans la littérature des XIIe et XIIIe siècles, París, 1956, p.70-71
- ↑ (fr)Jean-Marc Pastré, Structures littéraires et tripartition fonctionnelle dans le Parzival de Wolfram von Eschenbach, éditions Klincksieck, collection Sapience, 1993, p.270 ISBN 2252028041)
- ↑ Lo nom dels contunhators es pas certificat mas, los tèxtes foguèron atribuits per comoditat.
- ↑ Michel Roquebert, Les Cathares et le Graal, Ed Privat.
- ↑ Catharisme et Chrétienté, José Dupré, La Clavellerie.
- ↑ http://www.zetetique.ldh.org/jesus.html
- ↑ (fr)La Publication de l'Observatoire Zététique, n°76, septembre 2012. Lire sur http://www.zetetique.fr/index.php/nl/450-poz-76#dossier
- ↑ "ReferenceA"(fr)Querelle autour du Saint-Graal, Le Figaro, 19 d'agost de 1995
- ↑ "ReferenceA"
- ↑ (fr)Le Matin, 27 de febrièr de 2007
- Element de la lista numerotada


text:
Titulatura deus faraons
Los faraons d'Egipte qu'arrecebèn generaument cinc noms qui compausavan la loa titulatura. Aqueth noms qu'èran lo nom d'Òrus, lo nom de Nebtí (nom de las duas divessas), lo nom d'Òrus d'aur, lo nom de Nisot-Bití e lo nom de Sa-Ra.
- Lo nom d'Òrus que ligava lo faraon au aqueh diu deu cap de haucon qui la soa legenda e hasèva lo purmèr deus faraons (véder l'article Òrus). Qu'èra escriut dens un Serekh
susmontat per un haucon (animau representant lo diu Òrus)
- Lo nom de Nebtí que hicava lo faraon devath l'empara de duas divessas qui èran la sèrp Oadjet e lo vutre Nekbet, repectivament divessas de Baisha e Hauta Egipte. Lo ieroglif per aquestas duas divessas qu'ei :
- Lo nom de Nisot-Bití (nom de "Rei de las duas tèrras) que brembava que lo faraon qu'èra rei d'un país duau (compausat de la Hauta e de la Baisha Egipte). Qu'èra precedit de la mencion Nisot-Bití, en ieroglif :
- Fin finala, lo nom de Sa-Ra ("hilh de Ra" puish que Sa, representat peu hieroglif en forma de guit, que vòu díser "hilh"), que brembava la divinitat deu faraon e la soa parentat dab lo màger deus dius: Ra. Qu'èra precedit per la mecion :
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Ástor Piazzolla
Astor Piazzolla (Mar del Plata, l'11 de març de 1921 - Buenos Aires lo 4 de julhet de 1992) que ho un bandoneonista e compositor argentin. Que marquè lo tango tan per la soa virtuositat autan com compositor on empleguè la soa pregonda formacion classica (que ho eslhève de Nadia Boulanger) entà compausar musica classica basada suu ritme deu tango dab orquestracion complèxas. Aquò que valè criticas d'autes musicians de tango (aperats d'un biais generau la "Vielha Guardia") qui consideravan que l'òbra de Piazzolla qu'èra desseparada deu tango.


text:
1461
Aquesta pagina concernís l'an 1461 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Carles VII lo 22 de julhet. Son fiu Loís XI li succediguèt. Sensa se procupar dei funeralhas de son paire, lo rèi novèu foguèt sacrat en Reims e intrèt dins la capitala lo 30 d'aost. Un important grop de chivalier de Borgonha menat per Felip III de Borgonha li accompagnèt. Pasmens, tre lo 7 d'octòbre, Loís XI quitèt París per lo castèu d'Amboise. Puei, lo 7 d'octòbre, s'installèt a Tors.
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Fin de la crisi entraïnada per l'afondrament de la vila de Mayapan cremada e abandonada après la revòuta d'Ah Xupan. Lo territòri maia dau nòrd de la peninsula de Yucatan foguèt d'ara endavant devesit entre 16 estats rivaus dominats per lei tribüs dei Cocomes, dei Xius, dei Chels, dei Canuls e dei Chontals.


text:
990
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 990 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra entre Uc Capet e lo pretendent au tròne de França Carles de Lotaríngia. Pasmens, se debanèt ges d'evolucion militara importanta dins lo corrent de l'annada. Uc mandèt tanben una mission diplomatica auprès de la papautat per obtenir la condamnacion de la traïson de l'archevesque Arnoul de Reims mai obtenguèt ges de resultat.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Data retenguda per la fondacion d'Etiopia per Mara Takla Haymanot que fondèt la dinastia dei Zagwes.


text:
Lorleau
Lorleau en normand (Lorleau en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La proprietat de Lorleau s'es partejat al fil dels ans entre las familhas de Caqueray (familha nòbla verrière), Maignard, Tilly e Folleville.
En 1924, dels enregistres an permeses de descobrir las traces d'un cementèri franc en una marnière[1].
La propriété de Lorleau s'est partagé au fil des ans entre les familles de Caqueray (famille noble verrière), Maignard, Tilly et Folleville.
En 1924, des fouilles ont permis de découvrir les traces d'un cimetière franc dans une marnière[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Societat normande d'estudis préhistoriques e istorics, Bulletin de la Societat normande d'estudis préhistoriques, Societat normande de arqueologia préhistorique e istorica, Roan, 1893-1968. Gallica.bnf.fr
- ↑ Société normande d'études préhistoriques et historiques, Bulletin de la Société normande d'études préhistoriques, Société normande d'archéologie préhistorique et historique, Rouen, 1893-1968. Gallica.bnf.fr


text:
Soal
Soal[1][2] ( Soual en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada sus Sòr e al crosament de las ancianas RN 621 e RN 622, sus l'axe Tolosa—Castras/Masamet.
Soal es situada a 9 km de Dornha, de Puèglaurenç e de Vièlhmur d'Agot, a 13 km de Castras e de La Bruguièra e a 15 km de Revèl.
Dempuèi la tancadura de la gara de Soal, la gara mai prèpa es a Semalens (a 6 km) mas solament desservida per de carris. Cal anar fins a Vièlhmur d'Agot, a 9 km de Soal, per trapar lo tren.
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancian vilatge fortificat en rotonda, ont se pòt veire de rèstas de pòrtas.
Borg situat sus la Via Tolosana (Camin de Sant Jaume).
- 1827 : Soal absorbiguèt la comuna de L'Estap que sas colors son encara sus l'escut.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Economia en expansion (preséncia dels laboratòris Pierre Fabre), Soal se caracteriza per sa posicion de caireforc dels axes Tolosa — Masamet e Castras — Revèl.
- La zona d'activitat de Laprada, completa le dinamisme comercial del centre vila e l'associacion commerciala locala, l'UCAS
- Especialitat locala: lo Fuèlhat o tanben lo Pompet o Soalés.
[modificar | modificar la font]
Fotbòl : l'Union Esportiva Soalesa, club creat en 1919 als coulors "escur e aur".
Rugbi de XV : Sòr-Agot 15 foguèt campion de França Onor en 2005. Le club es eissit de la fusion dels dos clubs vesins, lo Soal Olimpic e lo Rugbi Club Sais–Longaginèsta.
Ostal dels Joves e de la Cultura creada lo 28 de febrièr de 1978.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Talassocracia
Una talassocracia es una poténcia politica fondada subretot sus la dominacion de la mar.
Las talassocracias tradicionalas dominan rarament l'interior de tèrras, quitament sus lor pròpri territòri metropolitan. Lo primièr exemple istoric de talassocracia es la civilizacion minoïca. Se pòt tanben mencionar la ciutat grèga d'Atenas al sègle V AbC, Tir, Sidon o Cartage.
Las Republicas maritimas ne son un exemple modèrne. Se pòt citar Venècia et Gènoa, o la Republica de Ragusa. Se pòt apondre lo Reialme de Malhòrca e la Corona d'Aragon en Mar Mediterranèa, la Liga Anseatica en Mar Baltica, e lo Shrîvijaya en Asia del Sud-Èst. Al Marròc, del sègle XVII, un dels rares cas de talassocracia dins lo monde arabomusulman se vei dins las vilas bessonas de Rabat e Salé, entre 1600 e 1660, jol nom de "La Republica de las doas ribas".
Los Fenicians, que dispausavan de fòrça establiments cinc sègles abans Cartage, constituisson pas una talassocracia al sens estricte, perque cambièron pas aquel avantatge en dominacion politica. Pasmens, Erodòt parlava de la necessitat de contrar la talassocracia feniciana en desvolopant "l'empèri maritim" grèc.
Lo tèrme de talassocracia es tanben aplicat a d'empèris, que los territòris de l'Estat s'espandisson sus l'interior dels continents, quitament se son ligats subretot o sonque per de linhas maritimas. Los empèris colonials de Portugal, dels Païses Basses o de la Grand Bretanha emergiguèron coma talassocracias abans de s'espandir suls continents. La talassocracia de l'empèri suedés s'espandiguèt sus la Mar Baltica. Encara, l'Empèri Roman e l'Empèri Otoman, tenent los estreches mai importants de la Mar Mediterranèa, possedissián une autoritat talassocratica.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot talassocracia ven del grèc ancian θaλaσσokpatίa (thalassokratía), format de θάλaσσa (thálassa, « mar ») e de kpάtoς (krátos, « poder, fòrça, poténcia »).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Salomon Reinach, (fr)Lo maridatge amb la mar, Cultes, mythes et religions, t. II, Ed. Ernest Leroux, París, 1906, pp. 206-219.
- Hervé Coutau-Bégarie, (fr)[1]


text:
Filha d'un popular predicador baptista, als catorze ans cantava a la glèisa amb las siás sòrs Carolyn e Erma. Coneguèt e recebèt d'influéncias de las estelas del gospel Clara Ward e Mahalia Jackson. Entre 1956 e 1960 se consacrèt solament a cantar gospel.
Lo 1960 foguèt contractat per la discografica Columbia Records, qu'orientèt la siá carrièra d'una manièra qu'ela podiá amb el pas mostrar tot lo sieu talent. Lo disc qu'aguèt mai succès amb aquela companhiá foguèt Rock-a-bye Your Baby with a Dixie Melody
Lo 1966 passèt a la companhiá Atlantic Records, e tornèt a l'estil R&B e i enregistrèt lo sieu primièr grand succès, que se'n vendèron mai d'un milion de còpias: E never loved a man (The way I love you), compausat per Ronnie Shannon, ont Aretha cantava e tocava lo piano.
La siá carrièra musicala contunhèt amb material original e versions d'autres compositors, cossí: (You make me feel like) A natural woman, de Gerry Goffin e Carole King, I say a little prayer, de Burt Bacharach e Hal David, Eleanor Rigby, de The Beatles, Border song (Holy Moses), de Elton John, Bridge over troubled water, de Simon & Garfunkel, o Until you come back ton me (That's what E'm gonna don), de Stevie Wonder
Lo 1980 passèt a la discografica Arista, ont amb lo sieu primièr album, intitulat Aretha, e la cançon, United together, arribèt al "top ten". Lo duet amb George MichaelI Knew You Were Waiting For Me foguèt tanben un grand "hit".
dins lo cinèma participèt a las pelliculas The Blues Brothers (1980) e Blues Brothers 2000 (1998)


text:
Mediolanum Capta Est
Mediolanum Capta Est qu'ei un disc deu grop de black metal Mayhem. Qu'ei un album "live" enregistrat a Milan en Itàlia. L'illustracion de la pocheta que representa lo cantaire, Maniac, en trin de s'escarificar sus l'empont. En escotant los tròç qu'i sentim ua grana energia, pas tostemps mestrejada. Quauquas partidas que son mèma pro pagalhosas e lo cantaire que sembla, quauques còps, d'aver desbrombat las paraulas e de cridar borgorigmes shens popas ni cuu. Qu'emplega, en mei deus sons crits comstumèrs, un timbre de votz clar e drin teatrau, çò qui èra hòrt reale a l'epòca dens lo black metal.