text:
Canton (China)
Canton (del portugués Cantão o en chinés tradicional 廣州 e simplificat 广州 Guangzhou es la capitala de la província de Guangdong dins lo sud de China. La vila a un estatut administratiu de vila sosprovínciala de la Republica Populara de China. Amb prèp de 12 700 000 d'abitants (que 11 070 000 residents urbans sus un territòri de 3 843 km2)[1], es la tresena vila la mai poblada del país aprèp Shanghai e Pequin, e la primièra del Sud de China. Amb las vilas de Shenzhen, Foshan, Dongguan, Zhongshan, e Jiangmen, forma la megalopòli chinesa del dèlta del Fluvi de las Pèrlas, granda aglomeracion s'espandissent sus prèp de 20 000 km2 e avent prèp de 40 millions d'abitants.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Geografia
- 3 Administracion
- 4 Personalitats
- 5 Cultura cantonesa
- 6 Universitats
- 7 Economia
- 8 Transpòrts
- 9 Luòcs d'interèst
- 10 Esport
- 11 Embessonatge
- 12 Subdivisions administratives
- 13 Notas referéncias
- 14 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la legenda Canton es la vila de las cabras davaladas del cèl amb d'imortals, d'ont la perifrasa chinesa de « ciutat dels Cinc Arets » , arets que son de fach de cabras.
Canton, o Guangzhou, èra d'en primièr Panyu (番禺), nom que ven dels dos puèges situats a l'entorn de la vila actuala, Pan e Yu. La seuna istòria comença a la conquista de la region a l'epòca de la dinastia Qin. Panyu comencèt lo seu desvolopament quora la vila venguèt la capitala del reialme Nanyue (南越) en 206 AbC, aquel darrièr incluent a l'epòca çò que constituís uèi Vietnam. La dinastia Han annexèt lo Reialme Nanyue en -111 e Panyu venguèt una capitala de la província de Guangdong. En 226 ApC, Panyu venguèt lo sètge de la prefectura de Guang (广州; Guangzhou). Lo seu non foguèt cambiat Guangzhou (廣州) en 226.
Jos la dinastia Tang (618-907), la societat chinesa s'internacionalizava amb l'aflús de merças estragièras que seguèt lo restabliment del contraròtle chinés sus la rotas de la seda, aprèp las conquistas militaras de l'emperaire Taizong (626-649). Canton, coma d'autres grandas vilas coma Chang'an o Luoyang, accuelhiguèt de comunautats estrangièras. Originàrias gaireben totas de l'Asia Centrala, aquelas darrièras introduguèron de novèlas religions e d'autres novèlas tradicions culinàrias, musicala e artisticas. Al sègle IX, la populacion estrangièra de la vila de Canton es estimada a 100 000 personas.
De piratas arabis e pèrsas saquegèron Guangzhou (que nomenavan Sin-Kalan) en 758, segon un rapòrt del govérn local del 30 d'octobre de 758, (jornada Guisi (癸巳) del noven mes lunar dins lo primièr an de l'èra de l'emperaire Suzong Qianyuan de la dinastia Tang). Entre los sègles XX e XI, existiguèt a Guangzhou un quartièr d'estrangièrs, assostant entre autre d'abitants venguts del Golf Persic en seguida del sac de 758.
Penetracion europèa[modificar | modificar la font]
Los portugueses foguèron los primièrs europèus a arribar a Guangzhou per mar en 1514, constituissent un monopòli sul comerci exterior a partir de 1517. Foguèron mai tard forabandits de lor colonia a Guangzhou (Cantão en portugués), mas gardèron l'usatge de Macau coma basa comerciala en 1557. Gardèron pendent un sègle entièr un quasimonopòli sul comerci exterior de la region, fins a l'aribada dels olandeses al començament del sègle XVII.
Canton èra l'un dels cinc pòrts duberts pel Tractat de Nanquin, de 1842, marcant la fin de la primièra guérra de l'òpi.
La vila foguèrt bombardada pels Britanics e los Franceses en 1858, pendent la segonda gèrra de l'òpi. Lo palais del vicerei foguèt alara completament avalit.
Las missions estrangièras de París i establiguèron un vicariat apostolic d'en primièr confisat a Monsenhor Guillemin. Aquel i faguèt bastir la Catedrala del Còr Sacrat qu'encara existís.
Los autres pòrts dubèrt al meteis temps èran Fuzhou, Xiamen (Amoy), Ningbo e Shanghai.
Invasion japonesa[modificar | modificar la font]
Pendent l'invasion japonesa, la vila patiguèt dempuèi l'automne de 1937 de violents bombardaments estrategics sus d'objectius civils, provocant la redaccion d'una resolucion de blaime per la Societat de las Nacions contra Japon. L'armada imperiala i bastiguét tanban l'unitat de recerca bacteriologica 8604, una filiala de l'unitat 731, ont de mètges japoneses practicavan d'experimentacions sus des cobais umans.
Ara[modificar | modificar la font]
Foguèt una de las primièras vilas a se dubrir als investiments estrangièrs al començament dels ans 1980. La proximitat d'Hong Kong favorizèt l'emergéncia de tot lo Guangdong.
La fièra internacionala de Canton, que se debana dos còps (abril e octobre), es una de las mai grandas fièra comerciala del mond. S'i fa de negòcis de textil fins a l'electronica.
La populacion passèt de 7 126 000 abitants segon lo cens de 2001 a 10 500 000 segon lo cens de 2003, e 15 000 000 en 2008.
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada dins la partida centre sud du Guangdong, Guangzhou s'espandís de 112 ° 57 'à 114 ° 03' de longitud È e 22 ° 26 ' a 23 ° 56' de latitud nòrd. La vila fa partit de la megalopòli del Dèlta de la Riu de las Perlas e lo centre vila foguèt siruada a costat del mont Baiyun, qu'es localament momenat « lo palmon de la vila (市 肺) ». La superfícia totala de l'entitat administrativa de la vila es de 7 434,4 quilomètres carrats, que 10 districtes osupan 3 843,43 quilomètres carrats (1,483.96 milles carrés), alara que dos ocupan lo rèsta. La nautor de la prefectura aumenta en general del sud-oèst al nord-èst, amb de monts formant l'espina dorsala de la vila, e l'ocean per davant.
La vila es situada a la broa del riu de las Perlas, a una centena de quilomètres de bòca del seu dèlta[2],[3].
Clima cantonés[modificar | modificar la font]
Lo clima cantonés es a l'origina del nom clima subtropical umid (dich tanben « clima chinés »), un tipe de clima localizat dins una partida de China, du Japon, dins lo sud dels Estats Units d'America, lo nòrd d'Argentina, l'èst de l'Africa del Sud e lo sud èst d'Austràlia. Se caracteriza per una umiditat granda amb una pluviometria anadièra de 1 682 mm, d'ivèrns doces amb una temperatura mensuala de 13,3 °C en genièr e d'estius cauds e moises amb una temperatura mensuala de 28,5 °C en julhet. Las precipitacions son abondantas tota l'anada. Canton es jos l'influeéncia de la moisson e la sason dels tifons s'espandís de junh a setembre. Sol l'automne, d'octobre a decembre, es luminós.
Administracion[modificar | modificar la font]
Canton es cap luòc dels districtes seguent: Yuexiu (fusionat amb Dongshan), Liwan, Haizhu, Tianhe, Baiyun, Huangpu, Fangcun, Huadu, Conghua, Zengcheng, Panyu.
Personalitats[modificar | modificar la font]
- L'escrivan Lu Xun demorèt a Canton; un musèu li es consacrat.
- Vila natala de John Woo, realisator de films d'accions
Cultura cantonesa[modificar | modificar la font]
La vila de Canton es, d'entre las tres mai grandas vilas chimesas actualas que demòra mai alunhada geograficament de Pequin; la seuna integracion culturala e politica es tanben aquela que foguèt mai tardiva. Los cantoneses, pròche d'Hong Kong e plutôt influencés par l'Occident, gardan un sentiment d'independéncia.
Le clima subtropical du Guangdong inspira un biais devida miègjornal plan diferent de las províncias nòrd del Yangzi Jiang.
La coisina cantonesa es reputada.
Lo cantonés es un dels rares dialèctes chineses que benefica de caractèris pròpres, que l'utilizacion foguèt popularzat per l'utilizacion coma lenga oficiala a Hong Kong.
Lo simbòl de la vila es una estatua representant cin cabras, que se pòt veire dins lo pargue Yuexiu.
Universitats[modificar | modificar la font]
Universitats nacionalas
- Universitat Jinan (暨南大學) (creada en 1906)
- Universitat Sun Yat-sen (中山大學) (creada en 1924)
- Universitat de tecnologia de China miègjornala (華南理工大學)
- Universitat Normala de China del Sud (華南師範大學)
- Universitat agricòla de China miègjornala (華南農業大學)
- Universitat d'estudis estrangièrs du Guangdong (廣東外語外貿大學)
Universitats e grandas escòlas publicas
- Institut agrotecnic Zhongkai (仲愷農業技術學院) (creada en 1927)
- Institut medical de Guangzhou (廣州醫學院)
- Facultat de farmacia del Guangdong (廣東藥學院)
- Universitat de tecnologia del Guangdong (廣東工業大學)
- Universitat de Canton (廣州大學)
- Escòla de comerci del Guangdong (廣東商學院)
- Conservatòri de musica Xinghai (星海音樂學院)
- Politecnica del Guangdong (廣東技術師範學院)
- Institut d'educacion fisica de Canton (廣州體育學院)
Economia[modificar | modificar la font]
Canton es la tresena mai granda vila de China continentala, aprèp Shanghai e pequin. Capitala de la provícia del Guangdong, la província de China continentala mai rica en tèrme de PIB, contribuís fórça a la produccion de riquesa dels país. Per Guangzhou passa la mai granda partida dels produchs manufacturats de dèlta de la Riu de las Perlas, es una de las principalas agglomeracion comerciala de China continentala. En 2009, lo PIB nominal de la vila atenh 911 000 000 000 yuans, o 1 108 000 000 000 €, aquel per abitant es de 89 498 yuans o 10 886 €. La Fièra de china a Canton es organizada cada an en abril e en octobre es organizada pel ministre del comerci chinés. Inaugurada a la prima de 1957, la Fièra es un evenement major per la vila. Dempuèi la 104a edicion, l'ancian site de Liuhua Complex es pas mai utilizat la fièra foguèt transferida a Pazhou Complex.
Grandas entrepresas[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Existís mai de 180 000 ostelarias, restaurants e entrepresas de servici. 40 % del pargue chinés de taxis roges circulan a Canton.
A Canton i a fòrça pargues fòrças espandits e plan consebuts e dos zòos.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
- Linha ferroviari « Express de la China populara » cap a la gara de Kowloon a Hong Kong, a doas oras de tran (182 km).
- L'aeropòrt internacional de Guangzhou Baiyun, qu'es un dels mai grands de China dubriguèt lo 5 d'agost de 2004. i es basada la China Southern Airlines. Aquel aeropòrt deuriá venir un concurrent dirècte de l'aeropòrt internacional d'Hong Kong. Son trafec es de 40 975 673 passatgièrs per l'an 2010, es lo tresen aeropòrt de China aprèp Pequin e Hong Kong e lo dètz-e-noven del mond[4].
- Lo mètro de Canton dubriguèt en 1999. Actualament, compta cinc linhas en servici. La linha 2 desservervís la gara principala, e las linhs 1 e 3 la gara de l'èst (Dong) que permet de jònher Shenzhen en una ora (Gara de Luo Hu).
- Dempuèi 2010 fonciona lo GBRT, Guangzhou Bus Rapid Transit (System).
- Un grand projet d'interconnexion de totes los sistèmas de transpòrt del Dèlta de la Riu de las Perlas avança.
Luòcs d'interèst[modificar | modificar la font]
Guangzhou, una de las cinc mai granda agglomeracion del país, es una vila reputada per tota China per la gastonomia. S'i trapa la Citic Plaza, l'una de la dètz mai nautas torres del mond, amb 391 mètres, sus l'illòta de 沙面Shamian, consèrva una remarcable arquitectura coloniala datant de la fin del sègle XIX. Lo musèu de la tomba dels Yue del Sud presenta una fòrça bèla colleccion d'objèctes arqueologics descobèrts en 1983.
- Musèu provincial du Guangdong
- Catedrala del Còr Sacrat de Canton, catedrala gotica.
- Parc Yue Xiu越秀
- Novèla torre de television de Canton
- Torre de television de Canton
- Lo Baiyun Shan (« mont du nívol blanc », 白雲山), lo jardin calligrafic e la vista sus Canton a l'alba
- Green Walk, passetjada nòrd-sud, a l'entorn del pichon riu, tresplombada per doas carrièras enclausas en tresplomb.
Esport[modificar | modificar la font]
L'Estadi Olimpic de Guangdong foguèt bastit pels des Jòcs Olimpics d'estiu de Pequin de 2008. Aquel estadi olimpic omniesports pòt abrigar 80 000 spectators foguèt inaugurat l'11 de novembre de 2001 per la dubertura dels 9n Jòcs nacionals de la Republica populara de China.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Subdivisions administratives[modificar | modificar la font]
La vila sosprovinciala del Canton exercís la seuna jurisdiccion sus dotze subdivisions - dètz districtes e deux vilas districtes .
Notas referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm
- ↑ Plan de la vila sur VbGood, en chinés
- ↑ Plan de la vila en anglés, Chinatourist maps
- ↑ ACI Airports Council International 2010
- ↑ (en) Vancouver Twinning Relationships
- ↑ (en) Bristol City - Town twinning


c: text/html

text:
Fòs
Fòs (oficialament en francés Fos-sur-Mer) es una comuna occitana de Provença situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
A Fòs l'es una part bèla deis instalacions portuària dau grand Pòrt Maritim de Marselha, bastidas dins leis annadas 1970 per aculhir leis industrias petro-quimicas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Swahili
Lo swahili o kiswahili (nom autoctòne: Kiswahili) qu'ei ua lenga parla per divèrs grops etnics qui s'estenen sus la còsta de l'Ocean Indian, deu sud de Somalia au nòrd de Moçambic. Qu'ei parlat com lenga mairana per 5 milions de locutors, com lenga segonda (lingua franca per 70 milions mei[1], màgerment en Tanzania, au Kenya e dens la Republica Democratica de Còngo, ocupant atau la plaça de lenga africana dab lo mei gran nombre de locutors. Qu'ei lenga oficiau o nacionau dens quate Estats, e la sola lenga africana qui hè partida de las lengas oficiaus de l'Union Africana.
Lo swahili qu'ei estat hèra influenciat per l'arabe, subertot au nivèu lexicau. Qu'a emprontat mots tanben au portugués, a l'alemand e a l'anglés. Au nivèu gramaticau, per venciva, qu'ei demorat ua lenga banto tipica dab un sistèma de classas nominaus hèra regular.
Lo swahili, com totas las lengas bantos, qu'ei ua lenga aglutinanta.
Somari
- 1 Grafia e prononciacion
- 2 Las classas nominaus e l'acòrd de classa
- 3 Lo connectiu
- 4 Lo sufixe locatiu -ni-
- 5 Determinants e pronominaus
- 6 Los nombres
- 7 Lo vèrbe
- 8 Lo lexic
- 9 Dialèctes e sociolèctes
- 10 L'estandardizacion deu swahili
- 11 Quauques mots
- 12 Nòtas
- 13 Véder tanben
Grafia e prononciacion[modificar | modificar la font]
Lo swahili que s'escrivó en prumèras dab l'alfabet arabe. Despuish la fin deu XIXau sègle, que s'escriu dab l'alfabet latin. Non i a guaire, lo sistèma d'escritura Mandombe qu'ei estat prepausat entà divèrsas lengas africanas, enter eras lo swahili, mes lo son usatge que demora minoritari.
Las letras de l'alfabet utilizadas en swahili que son: a, b, ch, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, ng', o, p, r, s, t, u, v, w, z.
La letra c qu'ei tostemps utilizada dab h. Lo swahili qu'utiliza tanben las combinasons de letras ny, sh, e entaus empronts a l'arabe, las combinasons dh, gh e th.
Las vocalas a, e, i, o, u que's pronóncian respectivament com en occitan a, è, i, ò, o.
La prononciacion de las consonantas qu'ei indicada dens lo tablèu qui s'ensèc:
M e n que pòden estar vocalizats e prononcià's com sillabas distintas. Que pòden portar l'accent tonic quan constitueishen l'abansdarrèra sillaba deu mot. Ex.: dens mtu [ˈmtu] "òmi", nchi [ˈnt͡ʃi] "país" , nitampa [nitaˈmpa] "que'u balharèi".
L'accent tonic que's plaça quasi tostemps sus l'abansdarrèra sillaba.
Ua sillaba swahili qu'ei tostemps ubèrta (acabada per ua vocala), e atau un mot com askari (soldat) que's descompausa a-ska-ri.
Las classas nominaus e l'acòrd de classa[modificar | modificar la font]
Lo swahili, com las autas lengas bantos, qu'a un ric sistèma de classas nominaus. Tot nom que hè partida d'ua classa, dont lo nombre ei de 14, en comptant separadament las classas de singular e las de plurau. Que i a tanben ua classa deus infinitius, çò qui pòrta lo nombre totau de classas a 15.
Ua classa que's pòt definir com ua cadena d'acòrds qui ligan tots los mots qui dependen d'un nom : l'adjectiu, lo possessiu e lo demonstratiu au nom, lo vèrbe au subjècte e au complement d'objècte.
En teoria, los noms que hèn partida de tau o tau classa segon çò qui designan: per exemple, los noms de personas que hèn partida de las classas 1 e 2 (1: singular en m, mw davant vocala; 2: plurau en wa).
Atau, los noms mchawi (broish), mfuata (adèpte d'ua religion), mkwao (parent), mwalimu (regent), que hèn partida de la classa 1-2. Mes l'evolucion de la lenga (e per ua gran partida los manlhèus a l'arabe e a las lengas europèas) qu'a hèit que la correspondéncia enter sens e classa nominau ne sia pas mei briga sistematica.
Dens lo grop nominau, la classa deu nom qu'ei mercada tanben peus autes mots, adjectiu qualificatiu, adjectiu numerau, demonstratiu...
Ex.: - dab la classa 7-8: kitabu kizuri, "beròi libe"; vitabu vizuri, "beròis libes"; kitabu kimoja, "un (sol) libe"; vitabu viwili, "dus libes"; kitabu kile, "aqueth libe"; vitabu vile, "aqueths libes", vitabu vile vizuri, "aqueths beròis libes".
- dab la classa 1-2: watoto, watoto wadogo, watoto wadogo wale, respectivament "mainatges", "petits mainatges",
Dens la frasa, lo vèrbe que repren las indicacions de classa deu grop nominau subjècte e, se n'i a un, objècte: watoto wazuri, watoto wazuri wawili, watoto wazuri wawili wanasoma, respectivament "beròis mainatges", "dus beròis mainatges", , "dus beròi mainatges que legen" ; ninamwona, "que'u vei", ninawaona, "que'us vei".
Los noms d'èstes animats qui ne son pas dens las classas 1-2 qu'entrainan totun, dens lo vèrbe, l'acòrd dab la classa 1-2 (acòrd segon lo sens). Ex. : maseremala wanafanya kazi nyingi, "los carpentèrs que tribalhan hèra". Maseremala qu'ei de classa 6 e lo prefixe subjècte wa- de wanafanya qu'ei lo de classa 2.
Lo connectiu[modificar | modificar la font]
La particula -A qu'ei aperada connectiu. Que serveish a indicar lo possessor e qu'apòrta precisions sus çò dont se parla. Qu'equivau a la preposicion "de" mes tanben a dauvuns emplecs de la preposicion "en".
Lo connectiu que hè l'acòrd de classa dab la persona o l'objècte dont se parla, qui'u precedeish dens la frasa. Qu'avem atau las formas seguentas :
La possession[modificar | modificar la font]
Lo prumèr emplec de la particula -A qu'ei de marcar la possession.
Ex. : mwana wa mfalme, lo hilh deu rei (cl. 1)
miti ya msitu, los arbes de la seuva (cl. 4)
wenyeji wa nchi, los abitants deu país (cl. 2)
kisu cha mpishi, lo cotèth deu cosinèr (cl. 7)
Se, au contra, e vòlen insistir suu possessor, qu'utilizan l'adjectiu -ENYE, "qui a".
Ex. : mfalme mwenye mwana, lo rei qui a un hilh (cl. 1)
ndege yenye mbawa ndefu, "un ausèth dab longas alas" (cl. 9)
La caracterizacion[modificar | modificar la font]
Un aute emplec, hèra espandit, de -A, que serveish entà caracterizar lo nom qui precedeish.
Ex. : mfuko wa chakula, "lo sac de la viòca", "lo sac entà la viòca" (cl. 3)
taa ya mkono, "la lampa de man" (cl. 9)
kisu cha kukatia nyama "un cotèth entà copar carn"
Que pòt aver un sens locatiu : soko la mji, "lo mercat de la vila" (cl. 5)
Que pòt tanben servir entà formar torns qui an lo sens d'un adjectiu qualificatiu :
maji ya moto "aiga cauta" (mot per mot : "aiga de calor") (cl. 6)
maneno ya furaha "mots gaujós" (mot per mot : "mots de gaujor")
A bèths còps, que s'arrevira per tota ua locucion :
fedha ya kutosha "moneda en quantitat sufisenta" (mot per mot : "moneda de sufir") (cl. 9)
Lo sufixe locatiu -ni-[modificar | modificar la font]
Lo sufixe locatiu -ni-, hornit a un nom comun, que serveish a mercar qu'aqueste nom indica un complement de lòc. Ex. dab shamba, "camp": Ninakwenda shambani. "Que vau tau camp." Ninakuja shambani. ""Que vieni deu camp. Ninapita shambani. "Que passi peu camp.
Ne's horneish pas jamei a un nom pròpi: Ninakwenda Nairobi. "Que vau tà Nairobi."
Se i a lòc, tà precisar qu'un nom pròpi ei complement de lòc dens la frasa, que'u hèn precedir d'un nom comun complement de lòc, com mjini ("a la vila") o nchini ("au país"): mjini Nairobi. "A (la vila) [de] Nairobi". nchini Kenya. "En (au país) [de] Kenya".
Los empronts a las lengas estrangèras, eths tanpòc, ne pòden pas préner aqueth sufixe: Ninakwenda sinema. "Que vau tau cinèma."
Tà quauques mots, totun, l'usatge qu'ei fluctuant: Ninakwenda hospitali. (Zanzibar) o Ninakwenda hospitalini.: Que vau tà l'espitau.
Determinants e pronominaus[modificar | modificar la font]
Los demonstratius[modificar | modificar la font]
Lo swahili qu'a tres categorias de demonstratius : un demonstratiu de proximitat (oc. aqueste), un demonstratiu d'aluenhament (oc. aqueth, aceth) e un demonstratiu de referéncia, qui concerneish quauquarren o quauqu'un de dejà mentavut dens lo discors.
Entrams los tres que's forman dab lo prefixe subjècte de la classa concernida, sonque entà la classa 1 qui presenta la forma yu (en plaça de a, prefixe subjècte de cl. 1).
Los demonstratius que's plaçan darrèr lo nom. Totasvetz, lo demonstratiu d'aluenhament plaçat davant lo nom qu'equivau a l'article francés. Ex: kile kitabu, "lo libe" Lo son emplec n'ei pas sistematic: kitabu, "un libe" o "lo libe".
Lo demonstratiu de proximitat[modificar | modificar la font]
Lo demonstratiu de proximitat que's forma de la manièra seguenta : h + vocala + prefixe subjècte. La vocala qu'ei la medisha que la de la segonda sillaba, deu prefixe subjècte.
Lo demonstratiu d'aluenhament[modificar | modificar la font]
Lo demonstratiu d'aluenhament que's forma de la manièra seguenta : prefixe subjècte, seguit de -le.
Lo demonstratiu de referéncia[modificar | modificar la font]
Los demonstratius de referéncia que's forman en remplaçant la darrèra vocala deus demonstratius de proximitat per -o, dab eventuaument los cambiaments fonetics necessaris:
Los possessius[modificar | modificar la font]
Los possessius que son, per ordi de persona, -angu, -ako, -ake, -etu, -enu, -ao, dab los prefixes de classa apropriats. Ací, aquestes prefixes que prenen la medisha forma que dab lo connectiu.
Ex. : kisu changu, "lo men cotèth" ; mji wako, "lo ton vilatge" ; mke wake, "la soa hemna" ; shamba letu, "lo noste camp" ; nchi yenu, "lo vòste país" ; ng'ombe zao, "las lors vacas" ; kusoma kwake, "la soa manièra de léger".
A bèths còps, lo possessiu qu'ei estacat au nom devath ua forma abreviada. Ex. : mwanangu, "lo men mainatge" ; wenzake, "los sons companhons".
Los pronoms personaus subjèctes[modificar | modificar la font]
Lo swahili n'a pas que pronoms personaus subjècte, e enqüèra sonque entà la classa 1-2. Lo lor emplec n'ei pas obligatòri e que serveishen a marcar l'insisténcia. Ne i a pas en swahili pronoms personaus complements : l'infixe objècte dens lo module verbau que'n tien lòc.
Ací qu'avetz la lista deus pronoms personaus subjèctes :
mimi ("jo"), wewe ("tu"), yeye ("eth", "era"), sisi ("nosaute/as"), ninyi o nyinyi ("vosaute/as"), wao ("eths", "eras")
Los relatius[modificar | modificar la font]
La particula relativa[modificar | modificar la font]
En swahili, que i a pronoms relatius desseparats deu vèrbe, mes l'usatge mei corrent e mei "natre" que consisteish a emplegar ua particula relativa qui s'insereish com infixe dens lo module verbau qui introduseish la proposicion relativa.
Aqueth afixe que compòrta la marca de classa de "l'antecedent" seguida d'ua o dita "de referéncia"; "l'antecedent" que pòt estar autanplan subjècte com C.O.D. deu vèrbe qui pòrta lo sufixe. La classa 1 qu'a un afixe relatiu irregular de fòrma ye.
Ex. dab "antecedent" subjècte: Mtoto aliyesoma kitabu, "lo mainatge qui lejó lo libe", Watoto waliosoma, "los mainatges qui lejón"; barua iliyokuja jana, "la letra qui arribè ger".
Quan l'antecedent ei complement d'objècte dirècte, qu'ei tostemps determinat ("lo libe qui lejoi"), lo vèrbe que compren donc dejà un infixe qui marca la classa deu C.O.D. Aqueth infixe que demora quan lo vèrbe e pren l'afixe "relatiu", aqueste que's plaça dirèctament davant l'infixe C.O.D.
Ex.: Mtoto alikisoma kitabu, "Lo mainatge que lejó lo libe"; Kitabu alichokisoma mtoto, "Lo libe qui lejó lo mainatge".
Lo pronom relatiu AMBA-[modificar | modificar la font]
En plaça de la particula relativa, que's pòt emplegar lo relatiu polivalent AMBA-. Aqueth usatge que s'espandeish en swahili standard per'mor qu'ei mei simple. La basa AMBA- qu'ei seguida de l'afixe qui correspond a la classa de l'antecedent :
Ex. : Mtoto ambaye alisoma kitabu, "lo mainatge qui lejó lo libe", barua ambayo ilikuja jana, "la letra qui arribè ger".
Quan lo relatiu a un sens preposicionau (quan s'arrevira en occitan per dont, deu quau, dens lo quau...), ne's pòt pas emplegar la particula relativa. Sol lo pronom relatiu AMBA- qu'ei possible. La particula relativa qu'ei emplegada dens la proposicion qui segueish AMBA- :
Ex. : Yohana, ambalo jina lake la pili ni Marko "Jan, dont lo segond nom ei Marc". Hiki ni kitabu ambacho ndani yake niliona picha "Aqueste libe qu'ei lo dens lo quau èi vist l'imatge". Njia nyingine ambayo kwayo watu hupata fedha "Ua auta faiçon per la quau lo monde e ganhan sòus".
Los nombres[modificar | modificar la font]
Los cardinaus[modificar | modificar la font]
Los numeraus cardinaus deu swahili que son :
Que son empronts a l'arabe, a l'excepcion de las chifras 1 a 5 e de la chifra 8.
Entaus cardinaus enter 11 e 19, 21 e 29, etc., las chifras qui segueishen la prumèra que son precedidas de na ("e") : Ex. : 11 : kumi na moja ; 17 : kumi na sita ; 23 : ishirini na tatu ; 45 : arobaini na tano ; 68 : sitini na nane.
Qu'ei parièr entaus cardinaus enter 101 e 999 e 1001 a 999 999 : Ex. : 101 : mia na moja ; 450 : mia nne na hamsini ; 720 : mia saba na ishirini ; 999 : mia tisa na tisini na tisa ; 1001 : elfu na moja ; 543 000 : elfu mia tano na arobaini na tatu.
"Milion" que's ditz milioni. Lo multiplicator de milioni que pòt, entà mei de claretat, anar davant. Ex. : 23 351 000 : ishirini na tatu milioni na mia tatu na hamsini na moja.
L'acòrd deus nombres[modificar | modificar la font]
Los nombres bantos (-moja, -mbili, -tatu, -nne, -tano et -nane) que prenen l'acòrd de classas : watu wawili, "duas personas" ; miti mitano, "tres arbes" ; mayai manane, "ueit ueus".
Los nombres manlhevats a l'arabe (tots los autes) ne'u prenen pas jamei : watu sita, "sheis personas" ; miti kumi, "dètz arbes" ; mayai ishirini, "vint ueus".
Dens los nombres formats d'un nombre de detzenas seguit d'un nombre d'unitats, se lo nombre d'unitats ei -moja, -mbili, -tatu, -nne, -tano o -nane, que pòt préner l'acòrd de classa, mes aqueste n'ei pas obligatòri : watu ishirini na wanne o watu ishirini na nne, "vint-e-quate personas".
Los ordinaus[modificar | modificar la font]
Los ordinaus que's forman dab lo connectiu -A, seguit deu nom de nombre costumèr : kitabu cha tatu, "lo tresau libe".
Mbili que's presenta dab la forma pili : kitabu cha pili, "lo dusau libe", "lo segond libe".
Entà "prumèr", lo swahili que ditz -a kwanza (de -anza, "començar") : kitabu cha kwanza, "lo prumèr libe".
Lo vèrbe[modificar | modificar la font]
Lo module verbau[modificar | modificar la font]
Los vèrbes swahilis qu'an ua estructura morfologica complèxa qui consisteish en un radicau e divèrs afixes (prefixe(s), infixes e sufixes) qui indican lo subjècte, se i a lòc lo C.O.D.), lo mòde e lo temps, la forma afirmativa o negativa.
Que i a tanben fòrmas diferentas entà la conjugason afirmativa e la conjugason negativa.
- Ací que son los prefixes subjècte de la classa 1-2 e mots de las autas classas qui designan èstes animats, com paka, "gat":
Cada classa nominau qu'a los sons pròpis prefixes, definits sonque per la tresau persona deu singular e la tresau persona deu plurau. Per exemple, los noms de la classa 7-8 (qui indican en generau objèctes inanimats) qu'an entà prefixes verbaus ki- (au singular) e vi- (au plurau).
- Un vèrbe swahili qu'a tanben a l'acostumada un infixe temporau; per exemple -na- qu'indica ua accion au present, -li- qu'ei l'infixe deu passat, e -ta- lo deu futur: wanasoma, "que legen"; walisoma, "que lejón"; watasoma, "que legeràn".
- Lo vèrbe swahili que pot contiéner tanben un infixe indicant lo C.O.D.: dens alituona ("que ns'a vists"), l'infixe -tu- qu'indica lo C.O.D. "nos"; ua fòrma com wanakisoma kitabu ("que legen lo libe") que's descompausa en wa- (prefixe = subjècte: tresau persona deu plurau, animat), -na- (infixe deu present), -ki- (infixe = C.O.D. de la classa 7, kitabu), -soma- (radicau verbau). L'indicacion deu C.O.D. dens la fòrma verbau n'ei pas obligatòria, mes segon qu'ei presenta o non que carreja ua nuança de sens: wanakisoma kitabu, "que legen lo libe"; wanasoma kitabu, "que legen un libe".
- Ua forma verbau swahili que's pòt compausar de tots los elements seguents, dens l'ordi : prefixe subjècte, infixe temporau (o formator), relatiu, infixe objècte, basa verbau, vocala tematica.
Un exemple de forma verbau dab tots aqueths elements presents qu'ei alichokisoma, "(lo libe) qui a lejut". Que's pòt descompausar en A- (prefixe subjècte de classa 1, 1èra pers. sing.), -LI- (formator deu passat), -CHO- (relatiu de classa 7), -KI- (infixe objècte de classa 7), SOM- (basa verbau), -A (vocala tematica).
Las conjugasons[modificar | modificar la font]
En generau las formas conjugadas deus vèrbes que's pòden descompausar en mantun element: prefixe subjècte (sonque a l'imperatiu), formator (l'infixe caracteristic deu temps), radicau verbau, vocau tematica (sonque entaus vèrbes emprontats a l'arabe). Dens las formas conjugadas que s'i pòden trobar tanben un afixe relatiu e un afixe objècte.
Que prenem l'exemple deu vèrbe -soma, "léger".
Las conjugasons afirmativas[modificar | modificar la font]
Las conjugasons negativas[modificar | modificar la font]
Las conjugasons negativas qu'an com prumèra caracteristica de's formar dab prefixes subjèctes especifics. A las classas 7-8, aqueths prefixes que son : si-, hu-, ha-, hatu, ham, hawa. A las autas classas que's fòrman dab lo prefixe verbau afirmat precedit de ha-.
Totun, que i a temps entaus quaus la conjugason negativa e's forma en hant seguir lo prefixe subjècte de l'infixe de negacion -si-.
Aqueths prefixes negatius ne s'emplegan pas qu'au present, au passat, au futur e au resultatiu. Entà formar los autes temps negatius, qu'utilizan los medishs prefixes qu'a la fòrma afirmativa.
Com se ved, los radicaus verbaus que s'acaban per ua vocala tematica -A qui càmbia au present negatiu e au subjontiu. En realitat, açò ne vau pas qu'entaus vèrbes bantos. Los vèrbes manlhevats a l'arabe que s'acaban per quina vocala que sia e aquera vocala ne càmbia pas jamei dens la conjugason. Ex. dab -shukuru, "mercejar" : ashukuru, "que mercege", sishukuru, "ne mercegi pas".
Los vèrbes derivatius[modificar | modificar la font]
Lo lexic[modificar | modificar la font]
Lo lexic deu swahili qu'ei màgerment de duas originas: banto e arabe. Que i a tanben mots emprontats a las lengas europèas, quasi tots a l'anglés.
Dialèctes e sociolèctes[modificar | modificar la font]
Los dialèctes istorics[modificar | modificar la font]
Que son los dialèctes deu swahili qui existivan dejà abans l'espandida de la lenga au XIXau sègle. Aqueths dialèctes, e sosdialèctes, que son numerós ; los màgers que son :
- Lo kingozi, un dialècte literari, plen de formas arcaïcas, utilizat peus poètas deu nòrd de l'airau (islas e còsta de Kenya)
- Lo kiunguja, dialècte de Zanzibar-vila, puish de tota l'isla, qui serví de sòla a l'elaboracion deu swahili estandard ;
- los autes grans dialèctes de la còsta èst-africana que son lo kimvita (lo dialècte de Mombasa), lo kiamu (lo dialècte de Lamu), tots dus parlats au Kenya, e lo chimwiini, parlat a Barawa e a Kisimayo au sud de Somalia.
Lo comorian, longtemps considerat com un parlar o meilèu un ensemble de parlars swahilis, au dia de uei qu'ei considerat com ua lenga pròcha mes diferenta.
Los autes dialèctes[modificar | modificar la font]
Lo kingwana[modificar | modificar la font]
Lo swahili que serveish de lenga veïculara dens tot l'èst de la RD Còngo, dens ua gran region estermiada per Kisangani e Lubumbashi. Lo swahili practicat au Còngo que s'aluenha deu swahili estandard e que constitueish un dialècte a despart, lo kingwana. Qu'ei un dialècte segondari, qu'ei a díser un dialècte qui s'ei format a partir deu kiunguja, dab influéncias de las lengas locaus, e non pas dirèctament suu lòc.
L'usatge deu kingwana qu'ei, malurosament, estat ahortit aquestas annadas per'mor deus movements de poblacion devuts a las guèrras qui an ensangnosit l'èst de la RD Còngo.
Lo kizungu[modificar | modificar la font]
Lo kizungu qu'èra mei un sociolècte qu'un dialècte : qu'èra lo nom qui balhavan au swahili parlat peus europèus establits en Africa orientau e au Còngo[2], ua lenga simplificada, shens acòrds de classa e dab un vocabulari redusit.
[modificar | modificar la font]
(Musoma, sheng, lugha ya mitaani)
L'estandardizacion deu swahili[modificar | modificar la font]
Lo swahili estandard (kiswahili sanifu) qu'ei basat suu dialècte de Zanzibar, lo kiunguja, qui èra espandit suu continent, dejà abans la colonizacion, per'mor qu'èra la lenga deus escambis comerciaus, puish de las missions crestianas establidas en Africa orientau.
Periòde coloniau[modificar | modificar la font]
L'estandardizacion deu swahili qu'estó en prumèras lo fèit deu poder coloniau britanic qui contarotlava Zanzibar e lo Tanganyika (la futura Tanzania), lo Kenya e l'Oganda. Aquera iniciativa qu'èra destinada a facilitar lo tribalh deu poder coloniau e non a melhorar la vita deus abitants[3] ; qu'estó decidida peu Comitat d'estandardizacion reünit a Dar-es-Salaam en 1925 e confirmada a la reünion de Mombasa (1928). En 1930 qu'estó creat un Comitat Interterritoriau per la Lenga[4] encargat de difusar l'estandard dens l'ensenhament e l'edicion, d'encoratjar los escrivans e de suscitar vocacions. Per contra, las autoritats deu Còngo bèlga n'amuishèn pas guaira de volontat de participar a l'estandardizacion de la lenga.
La difusion deu swahili au Tanganyika qu'estó rapida e en 1964, lo navèth Estat de Tanzania que causí lo swahili com lenga oficiau e que decidí de continuar l'amainatjament lingüistic ; mes lo Kenya e l'Oganda que's desinteressavan de la question.
[modificar | modificar la font]
La situacion dinc a la fin de las annadas 1990[modificar | modificar la font]
Las autoritats tanzanianas que creèn tres institucions :
- UKUTA (Chama cha usanifu wa Kiswahili na ushairi wa Tanzania : Organizacion entà l'estandardizacion deu swahili e l'escritura poetica tanzaniana), un Conselh d'amainatjament de la lenga e de la poesia encargat de la coordinacion de la politica lingüistica ;
- BAKITA (Baraza za Kiswahili ya Tanzania : Comitats tanzanians deu swahili), encargat d'aprovar los tèrmis navèths, seguir dens lo país lo desvolopament de la lenga e conselhar lo govèrn ;
- TUKI (Taasisi ya uchunguzi wa Kiswahili : Institut de recèrca suu swahili), encargat de la recèrca lingüistica e literària.
Ad aquera epòca, la creacion de tèrmis navèths qu'èra, entaus membres d'aqueras institucions, ligada a un objectiu politic, la construccion deu socialisme, dens la quau s'engatjava lo país a la fin de las annadas 60. Qu'estó un periòde de publicacion de lexics e diccionaris destinats a difusar los tèrmis navèths.
A la fin de las annadas 80, l'abandon de la construccion deu socialisme qu'a repercussions suu lexic : que cau amuishar que lo swahili ei un atot entau desvolopament economic e pas solament ua referéncia ideologica. Atau, BAKITA que publica en 1987 un diccionari tecnic anglés-swahili de mei de 10 000 tèrmis.
Dens las annadas 2000, l'amainatjament lingüistic deu swahili que pren ua orientacion navèra : TUKI que pren mei en compte la produccion de tèrmis navèths per non lingüistas (jornalistas, artistas, especialistas divèrs), e que's hè dens l'encastre d'ua cooperacion dab lo Kenya.
Au Kenya, n'existiva pas nat organ oficiau encargat de l'innovacion terminologica : aquesta qu'èra deishada a l'iniciativa deus ensenhaires e deus letrats de la còsta.
La situacion actuau[modificar | modificar la font]
A comptar de la fin de las annadas 1990, ua estrategia coerenta de desvolopament que s'ei hicada en plaça : que s'ei establit un dialògue enter tanzanians e kenyans dens la produccion terminologica, e TUKI que tribalha de cotria dab un organisme kenyan, la Fondacion Jomo Kenyatta. Utís navèths e importants (manuaus, lexics especializats), publicats per la Fondacion Jomo Kenyatta, que son estats hicats a la disposicion deu public, sus subjèctes tecnics mei precís [5]. L'arrevirada en swahili de l'Istòria Generau d'Africa de l'UNESCO qu'ei prevista.
Quauques mots[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ chifra d'Alain Ricard, Le kiswahili, une langue moderne, p. 12
- ↑ deu swahili Mzungu, europèu
- ↑ Alain Ricard, op. cit., p. 37
- ↑ Inter-Territorial Language Committee for the East African Dependencies
- ↑ Per exemple : R.M. Wafula, Uhakiki wa Tamthilia, Historia na Maendeleo Yake (La critica deu teatre, istòria e desvolopament), 1999 ; Kimani Njogu e Rocha Chimerah, Ufundishaji wa Fasihi, Nadharia na Mbinu (L'ensenhament de la literatura, teoria e metòde), 1999 ; K. M. Wamitila, Kamusi ya Fasihi, Istilahi na Nadharia (Diccionari de literatura, teoria e metòde), 2003.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Alain RICARD, Le kiswahili, une langue moderne, Karthala, 2009.
Odile RACINE-ISSA, Le swahili sans peine, Assimil, 1998.
Odile RACINE-ISSA, Exercices de swahili pour débutants, L'Harmattan, 1996.
Ali SALEH, Cours d'entraînement au swahili, Publications Orientalistes de France, 1979.
Joan RUSSELL, Teach yourself Swahili : complete course, McGraw-Hill Companies, 2003.
E. O. ASHTON, Swahili grammar including intonation, Longman, 1984.
Frederick JOHNSON, A standard Swahili-English dictionary, Oxford University Press, 1985.
Alphonse LENSALEAR, Dictionnaire swahili-français, Karthala, 1983.
Georges MERTENS, Dictionnaire kiswahili-français et français-kiswahili, Karthala, 2006.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Kamusi Project, un projècte de diccionaris e autas ressorsas en linha, que compta mei de 60 000 mots swahilis


text:
Amics N’Amautz, cent dòmnas d’aut paratge
E non pòdon lai complir lor vïatge,
Ni çai tornar per nulha ren que sia,
Si non o fan per aital covinen
Qu'un pet façatz que mòva un tal ven
Que las dòmnas vadan a salvamen.
Fèr-l'etz o non? que saber o volria.
Sénher En Coms, eu ai un tal usatge
Qu'adès mantenh dòmnas e drudaria ;
E si be'l petz no'm vengués d'agradatge,
Faria lo, car si eu no'l fazia,
Falhiria vas dòmnas malamen.
E dic vos ben que s'ilh per altramen
Non podion anar a salvamen
Après lo pet, totz me concagaria.
Amics N'Arnautz, tròp parlatz malamen
Et auretz ne gran blasme de la gen,
(Que) passar voletz tan bèl còrs avinen
Ab vent de cul en tèrra de Suria.
Sénher En Coms, mout es mielhs per un cen
Qu'ieu faça'l pet, que tan gai còrs plazen
Se perdesson per fòl ensenhamen,
Qu'ieu'm puòsc lavar quan concagatz seria.


text:
Bundestag
Lo Bundestag (Dièta Federala) es lo parlament alemand. Foguèt establit per la constitucion alemanda de 1949 (Grundgesetz), e es lo successor del precedent Reichstag. Lo president actual del parlament alemand es Norbert Lammert.
Somari
Confederacion Alemanda[modificar | modificar la font]
Se nomenèt popularament Bundestag l'Assemblada Federala de la Confederacion Alemanda de 1815-1866 (oficialament Bundesversammlung), que se reünissiá a Francfòrt de Men amb un President austríac. Los delegats èran elegits pels princes e govèrns de las ciutats.
Empèri Alemand[modificar | modificar la font]
Amb la dissolucion de la Confederacion alemanda en 1866 e la fondacion de l'Empèri Alemand (Deutsches Reich) en 1871, lo Reichstag s'establiguèt coma lo parlament alemand a Berlin e l'edifici actual foguèt bastit. Los membres del Reichstag èran causits per sufragi dirècte e agalitari per la populacion masculina. Lo Reichstag participava pas a l'eleccion del Cancelièr fins a las reformas d'Octobre de 1918.
Republica de Weimar[modificar | modificar la font]
Après de la Revolucion de 1918 e l'establiment de la Constitucion de Weimar, las femnas obtenguèron lo drech de vòte e d'èsser elegidas, e lo parlament aviá lo drech de retirar la fisança per fòrçar lo Cancelièr o a se retirar.
Tresen Reich[modificar | modificar la font]
Lo 23 de març de 1933, un mes après de l'Incendi del Reichstag lo parlament cedèt los seus poders al Govèrn Federal del Cancelièr Adolf Hitler aprovant la Lei de capacitacion. A partir d'alara rarament se reüniguèt, la darrièra d'elas se debanèt lo 26 d'abril de 1942.
Republica Federala[modificar | modificar la font]
Amb la nòva constitucion de 1949, lo Bundestag s'establiguèt coma lo parlament de la Republica Federala d'Alemanha. Perque Berlin èra pas jos la jurisdiccion de la constitucion, a causa de la Guèrra Freja, lo Bundestag se reünissiá a Bonn dins diferents edificis.
Alemanha[modificar | modificar la font]
Depuèi de 1999, lo parlament alemand se reünís a Berlin dins lo seu edifici de 1871, renovat jos la direccion de l'arquitècta britanic Norman Foster.
Composicion actuala (XVIIIa legislatura 2013-2017)[modificar | modificar la font]
Composicions de las altras legislaturas dempuèi 1949[modificar | modificar la font]
Presidents del Bundestag (dempuèi 1949)[modificar | modificar la font]
- ↑ Inclusit: BP 17, KPD 15, WAV 12, Zentrum 10, DKP-DRP 5, Independents 3 e SSW 1
- ↑ Dempuèi de 1983 fins a 1990 Los Verds, de 1990 a 1994 Aliança 90 e de 1994 Aliança 90/Los Verds
- ↑ Dempuèi 1990 fins a 2005 Partit del Socialisme Democràtic (PDS), de 2005 a 2007 Partit de l'Esquèrra.PDS, e dempuèi 2007 L'Esquerra
- ↑ GB/BHE 27 e Zentrum 3


text:
Bouafle
Bouafle es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Bouafle a situat en la vallée de la Seine. Se limitrophe de Flins-sus-Seine al oèst, dels Mureaux al nòrd, de Ecquevilly al èst e de Bazemont al sud.
Se desservie per la expediguèsse départementale D113 #que connècta París a Can, per la autoroute de Normandie (A13), aital coma per la Départementale 44 #que la connècta a las Mureaux
En la siá part sud, la municipalitat se estend sus una part de la bòsc dels Alluets.
La commune de Bouafle est située dans la vallée de la Seine. Elle est limitrophe de Flins-sur-Seine à l'ouest, des Mureaux au nord, d'Ecquevilly à l'est et de Bazemont au sud.
Elle est desservie par la route départementale D113 qui relie Paris à Caen, par l'autoroute de Normandie (A13), ainsi que par la Départementale 44 qui la relie aux Mureaux
Dans sa partie sud, la commune s'étend sur une partie de la forêt des Alluets.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Luòc viscut dempuèi l'epòca gallo-romaine.
- Territòri en avent apertengut al Xe sègle al abbaye de Sant-Germain-de detlos-Prés, #que i establís un prieuré.
- Lo terroir #èsser antany dédié a la cultura de la vinha (una grappe de raisin en lo blason de la municipalitat o remembra).
- Site habité depuis l'époque gallo-romaine.
- Territoire ayant appartenu au Xe siècle à l'abbaye de Saint-Germain-des-Prés, qui y établit un prieuré.
- Le terroir fut autrefois dédié à la culture de la vigne (une grappe de raisin dans le blason de la commune le rappelle).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Turin
Turin (Turin en piemontés, Torino en italian) es una vila d'Itàlia e la capitala de Piemont. A 880 807 estatjants (2010) e n'i a 1,7 milion dins l'aglomeracion. Sa província es una de las mai grandas de l'estat, amb 6.830 km², e tanben una de las mai pobladas, amb 2.165.619 abitants segon lo censament de 2001.
Turin foguèt la capitala del Ducat de Savòia tre 1563, del Reialme de Sardenha a partir de 1720, e puèi la primièra capitala d'Itàlia de 1861 a 1865. La vila es un dels centres universitaris, culturals, toristics e scientifics mai importants de l'estat italian.
Lo gentilici es turinés -esa.
Geografia[modificar | modificar la font]
Confronta las comunas de Venaria Reale, Settimo Torinese, Borgaro Torinese, San Mauro Torinese, Collegno, Rivoli, Baldissero Torinese, Grugliasco, Pino Torinese, Orbassano, Pecetto Torinese, Beinasco, Moncalieri, Nichelino,
Istòria[modificar | modificar la font]
Epòca romana[modificar | modificar la font]
Durant lo primièr sègle abans Crist, probablament en 28 abans Crist, los romans creèron un camp militar (Castra Taurinorum), que foguèt dedicat mai tard a August (Augusta Taurinorum). The typical Roman street grid can still be seen dins la vila modèrna, e d'un biais encara mai precís dins lo neighborhood que se coneis jol nom de Quadrilatero Romano. Via Garibaldi traces la dralha exacta Decumanus de la Ciutat romana que començava a la Porta Decumani which was later incorporated dins lo Castello o Palazzo Madama. La Porta Palatina, a la part septentrionala del districte, es estada preservada fins uèi dins un parc còsta la Catedrala. Turin teniá aperaquí 5.000 abitants en aquel temps, que totes vivián a l'interior de las grandas muralhas.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Aprèp la casuda de l'Empèri roman, la ciutat foguèt conquistada pels lombards, puèi pels francs de Carlesmanhe en 773. La Marca de Turin (un comtat) foguèt fondat dins las annadas 940, e foguèt dominat per la dinastia Arduinic fins a 1050. Aprèp lo maridatge d'Adelaïda de Susa amb lo filh d'Humbert Biancamano, Otto, la familha dels Contes de Savòia prenguèt lo contraròtle. While la dignitat de conte was held per l'avesque coma conte de Turin (1092–1130 e 1136–1191) èra regit coma una prince-bishopric pels avesques. En 1230–1235 èra a lordship jos la Marqués de Montferrat, styled Lord de Turin. A la fin del sègle XIII, quand foguèt annexada al Ducat de Savòia, la vila comptava ja 20.000 abitants. Un bèl nombre dels jardins e palaises nasquèron durant lo sègle XV quand la vila foguèt remodelada. L'Universitat de Turin foguèt tanben fondada en aquel periòde.


text:
Mortièr (aisina)
Lo mortièr (var. mortier, mortèr) es un instrument que s'utiliza fòrça sovent dins la cosina mediterranèa, per trissar e mesclar de produches e far de salsas coma l'alhòli, la maionesa, la romesco, etc.
Se compausa de doas pèças: lo quita mortièr; un vas de parets espessas e fòrtas, fach par exemple de terralha, pèira o fusta, sovent amb un o quatre pichonas prolongacions en forma de semicilindre concau per facilitar lo versament del contengut; e d'un autra lo piston o (var. trissador, trisson; pilon) , gaireben totjorn de fusta, que se pren amb la man per trissar lo contengut del vas.
Un mortièr se pòt tanben utilizar en farmacia, parfumariá, etc. per embrenicar d'espècias, medicaments, granas e d'autras causas.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo mortièr foguèt inventat pendent lo periòde Naqada de l'anciana Egipte a vèrs 4000 AbC., e son usatge dins la gastronomia, medecina e alquimia data de temps immemorials dins fòrça culturas pel mond.[1]
Dins las culturas mediterranèas de l'antiquitat s'emplegavan tanben d'autras mortièrs de bronze, de grandas dimensions, per trissar lo marbre o la calç, o per fabricar de conglomerants del bastiment, coma dins lo cas de l'estuc. En fach, encara ara, contunham de nomenar mortièr la mescla de calç, sable e aiga, emplegada per ligar las pèiras o d'autras materials del bastiment.
Lo mortièr se tròba documentat en qualques òbras de literatura anciana, coma lo "papir Ebers" egipcian, que data de l'an 1550 AbC e l'Ancian Testament (11:8 e de proverbis 27:22).
Usatges culinaris[modificar | modificar la font]
Dins la cultura mediterranès, lo mortièr es una aisina indispensabla a la cosina, ont s'utiliza sustot per esclafar d'alhs, picar o mòler de fruchs secs, presents dins fòrça plats coma alhòlis, maionesa, romesco, eca
Lo mortièr dins d'autras culturas[modificar | modificar la font]
- Euròpa: Dins la cultura mediterranèa, lo mortièr es una aisina indispensabla a la cosina, ont s'utiliza sustot per esclafar d'alhs, picar o mòler de fruches secs, presents dins fòrça plats coma alhòlis, maionesas, romesco, eca...
- En Occitània e en Itàlia s'utiliza per far la salsa dicha "al pisto" (pesto en Itàlia).
- En Catalònhia se fa la salsa de xató, la salsa de calçots, la balandra, etc.
- En Espanha s'utiliza tanben per far sopas fredas coma lo salmorejo o lo ajoblanco, salsas coma la ajoarriero e de preparacions coma la atascaburras.
- Orient Mejan:
- En l'Orient Mejan s'emplegavan d'enòrmes morters de pèira, amb trisson fins a un mètre de nautor, per picar la carn utilizada per farcir de legums o per far boletas (kibbeh). S'utiliza tanben per far la pasta de céser (hummus) e d'aubergina (baba ganush).
- Africa:
- En Africa centrala s'utiliza encara de mortièrs amb de grands pistons, que s'emplegan sovent amb las doas mans, per trissar de granas.
- dins l'isla de la Reünion es un esturment indispensable dins la gastronomia que s'utiliza per la preparacion dels caris, un biais de cosinar la carn, peis o d'espècias coma lo gengibre e la curcuma. Tant lo mortièr (kalou) coma lo piston son faches de la meteissa pèira.
- Asia:
- Dins la gastronomia del Japon s'utilizan de grands mortièrs per preparar de pasta de ris nomenat mochi. Lo mortièr estandarditzat japonés se nomena suribachi e son piston, de fusta e normalizada, surikogi.
- Dins la cosina de l'Índia e sud-èst asiatica lo mortièr es conegut coma lesung, tant lo mortièr coma lo pilon son de granit.
- America:
- Diins la gastronomia de las tribús dels indians nadius dels Estats Units d'America s'emplegavan de mortièrs per mòldre lo milh e de fruchs secs.
- Al Mexic s'utiliza per escrachar los avocats del guacamole. Lo mortièr tradicional mexican e son trisson son de basalt.
Usatges farmaceutics[modificar | modificar la font]
Lo mortièr permet de trissar de diferents ingredients d'una prescripcion medicala, e es en fach una de las icònas mai comunas que s'assòcian a l'activitat farmaceutica. Dins unes cases, lo mortièr es un especific, conegut coma morter Wedgwood ("Wedgwood" es una marca de porcellana anglesa), de porcellana blanca e que s'utiliza dempuèi 1779.
En farmacia s'utiliza tanben simplament per polvorizar de pastilhas e que sián aital de mai rapida absorcion a l'encòp de las ingerir o inhalar.
Autres usatges[modificar | modificar la font]
Dins lo passat, los mortièrs de grandas dimensions foguèron utilizats per formar de materials del bastiment e per l'elaboracion de la primièra arma de tir pas rectilinha, alara qu'a l'ostal se podava emplegan de pocion e enguents magics o per sintetisar de substàncias addictivas illegalas. D'autres tipes de morter s'emplegan a l'elaboracion de produchs de veire.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (anglès) Thom F. Cavalli, Embodying Osiris: The Secrets of Alchemical Transformation, p.82


text:
4/25
- Créée le
- Lundi 9 Septembre 2013
- Mots-clés
- 360, Ariege, Cap de Ruhos, Cap du Carmil, Guins de l'aze, La Pointe d'Argent, Le Picot, Mont Beas, Mont Ceint, Mont Fourcat, Mont Rouch, Mont Valier, Panorama, Pech de Therme, Pic d'Estibat, Pic de Baborte, Pic de Certascan, Pic de Couillac, Pic de Font Blanca, Pic de l'Estanyo, Pic de l'Etang Foucat, Pic de Malcaras, Pic de Mauberme, Pic de Montabone, Pic de Montaud, Pic de Montcalm, Pic de Moredo, Pic de Peyroutet, Pic de Pioulou, Pic de Puntussan, Pic de Saint-Barthelemy, Pic de Seron, Pic de Serrera, Pic de Serrere, Pic de Soubirou, Pic de Soularac, Pic de Tarbesou, Pic dels Estanys, Pic des Trois Comtes, Pic des Trois Seigneurs, Pic du Port de Sullo, Pic Rouge de Bassies, Pic Rouge de Belcaire, Pique d'Endron, Pique d'Estats, Pirineos, Pirineus, Pointe de Rabassere, Pointe du Montcalm, Pyrenees, Tuc d'Eychelle, Tuc de la Coume, Tuc de la Messe, Tuc de Parros
- Visites
- 439
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- 4.43 (1 note)
- Notez cette photo
-


text:
Meisenthal
Meisenthal es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat als confinhs de Lorena e d'Alsàcia, al còr dels Vòges, lo vilatge de Meisenthal s'espandís en "país cubèrt", dominat per la separacion de Schieresthal. Una tièra de peiras levadas en 1608 per marcar la frontièra entre lo Ducat de Lorena e lo comtat de Hanau-Lichtenberg, la Pèira dels dotges Apòstols de Meisenthal e una colomna enaussada al primièr Empèri materialisan encara vuèi aquela rara.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Nouvelle-Église
Nouvelle-Église es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nòva-Glèisa es un pichon vilatge francés, situat en lo departament del Passatge-de-Calava e la region del Nòrd--Calava. Los sieus abitants an trucat los Nouvellois e los Nouvelloises, a situat a 35 km de Sant-Omer, 29 km de Dunquèrca e 18 km de Calava. A environat per las municipalitats de Vièlha-Glèisa, Guemps e Offekerque. Situat a 3 mètres d'altitud, cap de cors d'aiga travèrsa pas lo vilatge de Nòva-Glèisa. La municipalitat es prèpa del parc natural regional dels Caps e Marais de Opale, a aperaquí 9 km.
Nouvelle-Église est un petit village français, situé dans le département du Pas-de-Calais et la région du Nord-Pas-de-Calais. Ses habitants sont appelés les Nouvellois et les Nouvelloises, il est situé à 35 km de Saint-Omer, 29 km de Dunkerque et 18 km de Calais. Il est entouré par les communes de Vieille-Église, Guemps et Offekerque. Situé à 3 mètres d'altitude, aucun cours d'eau ne traverse le village de Nouvelle-Église. La commune est proche du parc naturel régional des Caps et Marais d'Opale, à environ 9 km.
Istòria[modificar | modificar la font]
Nòva-Glèisa #èsser en principi trucat "Hereweg", es-a dire "La granda rota", al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, de per la siá posicion sus aquel ancian camin. De contunh aquel #èsser l'arribada dels Angleses en la contrée. Aqueles rebatejaran aquela municipalitat primièrament "Harrawaye" de contunh en 1556 "Newkirke", a l'origina del toponyme actual. En l'esperança sens dobte de se manténer mai segurament dins aquel país, i #far bastir de divèrsas fortalesas, #qu'una i n'aguèt nomenat lo fòrt Bâtard, sul territòri de "Newkirke", sul marge drech del canal de Sant-Omer a Calava.
En 1634, los Espanhòls, mèstres alavetz de Gravelines e de Bourbourg, se #apoderar del fòrt Bâtard e en #confiar la guarda a quaranta òmes #qu'en #èsser évincés lo 24 d'octòbre per dos #cent òmes de la garnison francesa de Marck e quatre #cent d'aquela de Calava. L'abandon que # i èra demorat aquela fortalesa dempuèi la jubilacion dels Angleses l'an 1558 en #motivar lo restabliment l'an 1642, amb la fin de garantir lo país contra las frequentas invasions dels Espanhòls. A penas los trabalhs avián acabat qu'aqueles darrièrs, jols òrdres del general Francisco de Mello, la #reprene en 1643. Mas en #èsser gaireben sulpic caçats per un deslligament de l'armada del comte de Harcourt, alavetz comandada pel marques de la Ferté. Après la rendicion de Sant-Omer l'an 1677, lo fòrt i aguèt rasat.
Nòva-Glèisa #èsser çò cap de-luòc de costat de cinc comunas de 1789 a 1801, data #que i li aguèt a el amassat a aquel de Audruicq.
Nouvelle-Église fut d'abord appelé "Hereweg", c'est-à-dire "La grande route", au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, de par sa position sur cet ancien chemin. Puis ce fut l'arrivée des Anglais dans la contrée. Ceux-ci rebaptiseront cette commune tout d'abord "Harrawaye" puis en 1556 "Newkirke", à l'origine du toponyme actuel. Dans l'espoir sans doute de se maintenir plus sûrement en ce pays, ils y firent construire plusieurs forteresses, dont une fut nommée le fort Bâtard, sur le territoire de "Newkirke", sur la rive droite du canal de Saint-Omer à Calais.
En 1634, les Espagnols, maîtres alors de Gravelines et de Bourbourg, s'emparèrent du fort Bâtard et en confièrent la garde à quarante hommes qui en furent évincés le 24 octobre par deux cents hommes de la garnison française de Marck et quatre cents de celle de Calais. L'abandon dans lequel était restée cette forteresse depuis la retraite des Anglais en 1558 en motiva le rétablissement en 1642, afin de garantir le pays contre les fréquentes invasions des Espagnols. À peine les travaux étaient-ils terminés que ces derniers, sous les ordres du général Francisco de Mello, la reprirent en 1643. Mais ils en furent presque aussitôt chassés par un détachement de l'armée du comte d'Harcourt, alors commandée par le marquis de la Ferté. Après la reddition de Saint-Omer en 1677, le fort fut rasé.
Nouvelle-Église fut le chef-lieu de canton de cinq communes de 1789 à 1801, date à laquelle il fut réuni à celui d'Audruicq.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Momerstroff
Momerstroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Momerstroff Es un pichon pòble, situat dins la zòna de charbonnage. Dels carottages an revelat la preséncia de venas de carbon de sièis mètres de diamètre, doncas commercialement exploitables. Malgrat aiçò, jamai de las galariás an pas troué lo jos-sòl de Momerstroff. Lo forage de extraction de la Houve s'es arturat a l'intrada del ban communal. Momerstroff Se situa entre las doas concas de fèrre e de carbon, en amont del país de Nied. Lo ban communal a traversat de oxyducs e de azoducs de la centrala de Richemont.
Sèt luòcs-diches comprenon lo suffixe berg, significa tuc, montanha. Lo altitud avoisinant los 400 mètres es propice a l'installacion de eolianas. Cinc aérogénérateurs an implantat sul ban communal, en produsint una quantitat de correnta - revenut a EDF - sufisenta per illuminar una vila coma Sant-Avold. Amb una poténcia nominal de 2,3 mégawatts, a lo sieu bastiment #èsser los mai elevadas de França : 145 mètres a la reünion (compòrta verticala) siá près de la mitat de la torn Eiffel, lo rotor en fasent 90 mètres de diamètre, lo pal 100m de nautor[1].
Momerstroff est un petit village, situé dans la zone de charbonnage. Des carottages ont révélé la présence de veines de charbon de six mètres de diamètre, donc commercialement exploitables. Cependant, jamais des galeries n'ont troué le sous-sol de Momerstroff. Le forage d'extraction de la Houve s'est arrêté à l'entrée du ban communal. Momerstroff se situe entre les deux bassins de fer et de charbon, en amont du pays de Nied. Le ban communal est traversé d'oxyducs et d'azoducs de la centrale de Richemont.
Sept lieux-dits comprennent le suffixe berg, signifie colline, montagne. L'altitude avoisinant les 400 mètres est propice à l'installation d'éoliennes. Cinq aérogénérateurs sont implantés sur le ban communal, produisant une quantité de courant - revendu à EDF - suffisante pour éclairer une ville comme Saint-Avold. Avec une puissance nominale de 2,3 mégawatts, à leur construction elles furent les plus hautes de France : 145 mètres au sommet (pale verticale) soit près de la moitié de la tour Eiffel, le rotor faisant 90 mètres de diamètre, le mât 100m de haut[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Momerstroff remonta a aperaquí dos mil ans. Lo pòble a traversat per una via romaine, telefonada die Römerstrasse, al luòc-dich Augustenberg (tuc de Auguste César). Lo pòble siás christianisé cap al an 700 e lo primièr sacerdòt a nomenat en l'an 689, del temps que çò cristianisme aurà a cohabitar encara longtemps amb tradicions ancestralas paganes.
De 962 al tractat de Lunéville del 9 de febrièr 1801, Momerstroff fa partida d'un comtat, #que i aurà elevat a la dignitat de principauté. La una dels particularité del vilatge seriá que, segon la Societat d'istòria e de arqueologia de la Lorraine (SHAL), i auriá pas jamai fach l'objècte d'un rattachement oficial a la França a la fin del Sègle XVIII. N'efièch, lo professor de chaire superior Johann Chavant, nascut e en residint a Momerstroff, decrèt a divèrsas recuperacions per la gendarmerie nacionala, a #èsser a cada fes liberadas pel president del departament de la Moselle a Mètz, al motiu #que « èra pas francés ». Momerstroff Levava n'efièch del Sant-Empèri. En 1806, lo emperaire demissiona per pas gardar que la corona imperiala de Àustria. Lo Sant-Empèri possedissiá encara una enclave constituida tres pòbles de Denting, Niedervisse e Momerstroff, en la Lorraine de expression alemanda, enclave #qu'en 1766 fasiá pas pas partida de la dòta de Ostal Leszczyńska a Louis XV. Denting Emet la vœu d'èsser ligat a la França çò 21 de març 1793, Niedervisse egalament, del temps que Momerstroff refusi de totas las siás armas de se sometre a un regim manejant la guillotine.[ref. necessària]
Se las doas unas autras municipalitats del enclave an ligat a la França al prima 1793, Momerstroff refusi lo regim revolucionari de la Convencion jacobine. Aital Momerstroff es lo sol territòri sant-imperial a i aver pas #èsser ligat a la França, mas pleinement integrat a la Republica Francesa. Aquela particularité istorica, juridica e touristique se vòl pas de cap de manièra politica. Los arxivas locala de la jonction de las Sègle XVIII e Sègle IXs son fèrtils en rebondissements istoricas en illustrant aquel aspècte original e singular de Momerstroff.
L'origine de Momerstroff remonte à environ deux mille ans. Le village est traversé par une voie romaine, appelée die Römerstrasse, au lieu-dit Augustenberg (colline d'Auguste César). Le village est christianisé vers l'an 700 et le premier prêtre est nommé en l'an 689, tandis que le christianisme aura à cohabiter encore longtemps avec des traditions ancestrales païennes.
De 962 au traité de Lunéville du 9 février 1801, Momerstroff fait partie d'un comté, qui sera élevé à la dignité de principauté. L'une des particularité du village serait que, selon la Société d'histoire et d'archéologie de la Lorraine (SHAL), il n'aurait jamais fait l'objet d'un rattachement officiel à la France à la fin du Sègle XVIII. En effet, le professeur de chaire supérieure Johann Chavant, né et résidant à Momerstroff, arrêté à plusieurs reprises par la gendarmerie nationale, a été à chaque fois libéré par le président du département de la Moselle à Metz, au motif qu' « il n'était pas français ». Momerstroff relevait en effet du Saint-Empire. En 1806, l'empereur démissionne pour ne garder que la couronne impériale d'Autriche. Le Saint-Empire possédait encore une enclave constituée des trois villages de Denting, Niedervisse et Momerstroff, dans la Lorraine d'expression allemande, enclave qui en 1766 ne faisait pas partie de la dote de Marie Leszczyńska à Louis XV. Denting émet le vœu d'être rattaché à la France le 21 mars 1793, Niedervisse également, tandis que Momerstroff refuse de toutes ses armes de se soumettre à un régime maniant la guillotine.[ref. necessària]
Si les deux autres communes de l'enclave sont rattachées à la France au printemps 1793, Momerstroff refuse le régime révolutionnaire de la Convention jacobine. Ainsi Momerstroff est le seul territoire saint-impérial à ne pas avoir été rattaché à la France, mais pleinement intégré à la République Française. Cette particularité historique, juridique et touristique ne se veut nullement politique. Les archives locales de la jonction des Sègle XVIII et Modèl:IXe siècles sont fertiles en rebondissements historiques illustrant cet aspect original et singulier de Momerstroff.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Penchard
Penchard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge typique de Seine-e-Marna. Es en 1217 #que se tròba per las primièras fes la traça de Penchard jos la orthographe Penchat. En 1771, la glèisa Sant Nicolas es una succursale de Neufmontiers ont l'avesque de Meaux nomena un vicari amovible.
En 1829, la populacion es de 390 abitants. Lo sieu territòri es dins tèrras labourables, en bòsques e en vinhas. S'i tròba cinc carrièras de pèiras a plâtre apertenenta a Senhors Masson fils, Aunorat Masson, Vion, Vincent e Duriquet. I a tanben de forns a plâtre.
En 1876, i a 380 abitants, de contunh 360 l'an 1900 al començament del sègle precedent. S'i tròba los comèrcis seguents : tres auberges e débitants de vins #qu'un n'es tanben otelièr, e un autre épicier, mercier, vendeire de tabac, dos carnissers, un forner, un charcutier, un charron, un perruquer, una épicière, vendeira de faïences, una épicière mercière, un grainetier, dos pressureurs, un vendeire de tèrra de bruyère, un vendeire de veaux. I a una societat de auxili mutual : los Sants Texans #que M Blas n'es president. A partir de 1913, aquela societat de auxili mutual se truca La Fraternelle. M Blas ne serà president fins en 1930.
Penchard Es sustot conegut per lo sieu papièr dins los primièrs jorns de la Batalha de la Marna, en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala. Lo 2 de setembre de 1914, los Alemands son a Meaux, un darrièr esfòrç deu los portar a París, que lo govèrn ven de deslotjar. Davant eles, l'armada francesa apurat retrocedís gaireben sens estancada dempuèi lo debut del conflicte. Mas los Alemands idéalement meses al Nòrd (sud de l'Oise) decidiscan de delimitar lo gròs de las tropas francesas e davalan la longitud de l'actuala RN330 per prene en étau París e las tropas #que i son retranchées. Prestan aital lo sieu flanc drech a la garnison de París, e particularament laModèl:6 e armada del General Maunoury. Maunoury Ataca lo 5 de setembre de 1914 sus la linha de la Ourcq, amb per objectiu principal las nautors boisées de Monthyon e Penchard, que # los Alemands dispausan sus el de posicions de artillerie e de plaças d'observacion idéalement meses. La Brigada Marocaine atac sus Penchard, e al prètz de pesadas pèrdas arriba a s'establir dins lo vilatge cap a miègjorn. Los Marocains an progressat al còrs a còrs en las òrtas e los jardins, perdent près de 1200 combatents. La posicion i aurà abandonat en la serada, perque l'atac de la 55en division en avent fracassat sul tuc de Monthyon, Penchard rèsta jol fuòc del artillerie alemanda #que i a plaçat. Las fòrças alemandas evacueront lo pòble en la nuèch, e en jutjant la siá posicion tròp expausada se replegaran sus Chambry. Es lo començament del retournement de l'armada francesa, #que trobarà los recorses per refusar las armadas alemandas al delà de la Marna, ont començarà la guèrra de tranchées. A anotar #qu'es al pè dels tucs de Penchard que lo poëte Charles Péguy a trobat la mòrt, en lançant un assaut sus Monthyon.
Petit village typique de Seine-et-Marne. C'est en 1217 qu'on trouve pour la première fois la trace de Penchard sous l'orthographe Penchat. En 1771, l'église Saint Nicolas est une succursale de Neufmontiers où l'évêque de Meaux nomme un vicaire amovible.
En 1829, la population est de 390 habitants. Son territoire est en terres labourables, en bois et en vignes. Il s'y trouve cinq carrières de pierres à plâtre appartenant à Messieurs Masson fils, Honoré Masson, Vion, Vincent et Duriquet. Il y a aussi des fours à plâtre.
En 1876, il y a 380 habitants, puis 360 en 1900 au début du siècle précédent. On y trouve les commerces suivants : trois auberges et débitants de vins dont un est aussi hôtelier, et un autre épicier, mercier, marchand de tabac, deux bouchers, un boulanger, un charcutier, un charron, un coiffeur, une épicière, marchande de faïences, une épicière mercière, un grainetier, deux pressureurs, un marchand de terre de bruyère, un marchand de veaux. Il y a une société de secours mutuel : la Saint Jean dont M Blas est président. À partir de 1913, cette société de secours mutuel s'appelle La Fraternelle. M Blas en sera président jusqu'en 1930.
Penchard est surtout connu pour son rôle dans les premiers jours de la Bataille de la Marne, lors de la Première Guerre mondiale. Le 2 septembre 1914, les Allemands sont à Meaux, un dernier effort doit les amener à Paris, que le gouvernement vient d'évacuer. Devant eux, l'armée française épuisée recule presque sans arrêt depuis le debut du conflit. Mais les Allemands idéalement placés au Nord (sud de l'Oise) décident d'encercler le gros des troupes françaises et descendent le long de l'actuelle RN330 pour prendre en étau Paris et les troupes qui y sont retranchées. Ils prêtent ainsi leur flanc droit à la garnison de Paris, et particulièrement la 6en armée du Général Maunoury. Maunoury attaque le 5 septembre 1914 sur la ligne de l'Ourcq, avec pour objectif principal les hauteurs boisées de Monthyon et Penchard, sur lesquelles les Allemands disposent de positions d'artillerie et de postes d'observation idéalement placés. La Brigade Marocaine attaque sur Penchard, et au prix de lourdes pertes parvient à s'établir dans le village vers midi. Les Marocains ont progressé au corps à corps dans les vergers et les jardins, perdant près de 1200 combattants. La position sera abandonnée dans la soirée, car l'attaque de la 55en division ayant échoué sur la colline de Monthyon, Penchard reste sous le feu de l'artillerie allemande qui y est positionnée. Les forces allemandes evacueront le village dans la nuit, et jugeant leur position trop exposée se replieront sur Chambry. C'est le début du retournement de l'armée française, qui trouvera les ressources pour repousser les armées allemandes au-delà de la Marne, où commencera la guerre de tranchées. À noter que c'est au pied des collines de Penchard que le poëte Charles Péguy a trouvé la mort, en lançant un assaut sur Monthyon.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
235
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 235 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Lei temptativas de Sever Alexandre de reglar lo conflicte ambé leis Alamans gràcias a de negociacions entraïnèron una revòuta de sei soudats e l'assassinat de l'emperaire lo 18 ò lo 19 de març. Maximin Ièr i succediguèt. Aquò marquèt lo començament de la crisi militara de l'Empèri Roman au sègle III.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Era sedença de Girona deth Museu d’Arqueologia de Catalunya consèrve es materiaus arqueologics trobats enes excavacions de diuèrsi jaciments des comarques de Girona, des dera preïstòria enquiara edat mieja.
A era sua origina en Museu Provincial d'Antiguitats i Belles Arts, fondat en 1846 pera Comissió Provincial de Monuments, e ei, donc, un des mès antics de Catalonha. Entre 1846 e 1857 eth musèu auec diuèrses ubicacions, enquia qu’en 1857 s’installèc en monastèri de Sant Pere de Galligants, lòc a on a estat enquiara actualitat e que li a dat eth nòm damb eth quau ei coneishut tradicionaument.
Er edifici a o se tròbe ei ua des mès notables mòstres deth romanic catalan deth sègle XII. Non se coneish era data de fondacion deth monastèri, mès ei documentat des de darrèrs deth sègle X. En 1836 l’aueren d’abandonar era comunitat de monges benedictins, en aplicacion des leis desamortizadores. Er actuau musèu ocupe eth claustre e era glèisa romanica, e un sobreclaustre construït ena segona mitat deth sègle xix. Des de 1992 forme part deth Museu d'Arqueologia de Catalunya, actuau ens dera Agéncia Catalana del Patrimoni Cultural.
Tarifa generau: 4,50 €
Tarifa redusida: 3,50 €
Tarifa redusida especiau: 2,00 €
Tarifa de grop: 4,00 € per persona
Tarifa de grop toristic: 3,40 € per persona
De mai a seteme: de 10.00 a 19.00 ores
D’octobre a abriu: de 10.00 a 18.00 ores
Diumenge e festius: de 10.00 a 14.00 ores
Dies de barrament: deluns; 25 e 26 de deseme; 1 e 6 de gèr