text:
Blancaflor, era eroïna dera legenda d’Era Maladeta, simbèu d’esfòrç,
coratge, amor, tolerància, solidaritat, aunestetat, a passat a melhor vida.
Er actuau govèrn de Convergéncia Democratica Aranesa en
Conselh Generau d’Aran a decidit eliminar es Prèmis 17 de junh, es prèmis
nacionaus d’Aran, des quaus Blancaflor n’ère eth guerdon. Aguesti prèmis
neisheren en 2008 damb er objectiu de reconéisher eth trabalh e esfòrç de
persones e collectius enes airaus dera cultura, der espòrt, era promocion
economica e era accion sociau. Uns prèmis qu’artenheren era implicacion e complicitat dera ciutadania, que damb es
sòns vòts decidien as premiadi. Aguesti guerdons s’entregauen era vesilha dera
Hèsta d’Aran, amassa damb es prèmis literaris, en encastre de Mijaran. Un acte
e un lòc que dignificauen encara mès era hèsta deth 17 de junh.
Mès tot aquerò, malurosament, ja ei istòria. E, peth moment,
sense que se’n coneishe eth motiu oficiau. Totun, era justificacion “off the
record” ei ben clara: tot aquerò qu’age encetat er anterior govèrn d’Unitat d’Aran
a de desparéisher pr’amor qu’ei mau hèt e non servís entad arren, encara qu’açò
sigue en detriment deth pròpri país e des sòns ciutadans. En son exemples
tanben eth parc de léser en Plan Batalhèr o era non metuda en foncionament
encara deth Parc deth Portilhon o deth Centre d’Innovacion de Casau. Toti eri
projèctes damb vision de futur, ua vision que a CDA quede clar que li manque.
Tot ena vida qu’ei melhorable, e segurament es Prèmis 17 de
junh tanben ne podien èster. Totun me còste compréner aguesta manèra de hèr es
causes tant primària e incoerenta. E digui incoerenta pr’amor que pensi qu’un
partit que parle dera identitat nacionau coma se sonque siguesse dera sua
proprietat e que, massa soent, s’embolique ena bandèra entà justificar es sòns
actes, prescindisque d’uns prèmis coma aguesti, que volien representar eth
coratge e eth valor d’un pòble coma eth nòste, que reconeish as sòns ciutadans
eth trabalh que desvolopen en favor dera societat, non a mès explicacion qu’era
dera “vendetta” politica e era de voler aplicar era teoria dera tèrra cremada. Ei eth personalisme portat ar extrem
mès ridicul, ei méter eth govèrn ath servici deth partit e non pas eth deth govèrn
ath servici dera societat. E en aguest cas era excusa dera crisi
economica non justifique guaire er hèt, eth reconeishement non a de besonh sòs
ne granes inversions, sonque a de besonh volontat. Ei francament trist.
Non voi pas qu’açò s’interprète coma ua reaccion infantila a
ua accion que, encara que legitima, me permeteratz que diga qu’ei francament qüestionabla,
encara que pensi qu’ara, enes difícils e complicadi moments que mos a tocat
víuer, es govèrns mès que jamès an de prebotjar es valors que Blancaflor e
aguesti Prèmis 17 de junh representauen: er esfòrç, era solidaritat, eth
coratge…Totun aquerò entar actuau govèrn deth Conselh Generau d’Aran non ei
important, a mès valor arrasa’c tot encara que non i age alternativa. E aquerò
ei çò que mès m’entristís, tot ei melhorable e arren ne arrés imprescindible,
mès en tot cas i a d’auer ua auta opcion, un plan B…mès non ei atau, non i a
projècte, ne ambicion, ne responsabilitat. Sonque qu’auem hum. Sòrt n’i a totun
de qu’era nòsta societat civila, encara se botge e innòve, de qu’es
professionaus que trabalhen dia darrèr de dia entà qu’era ahlama non s’amòrte
non se dèishen portar per aguest còp d’aire de deishadesa e grisor. Aué, totun,
Còrdehèr, eth pèrfid gigant que perseguic a Blancaflor entà sosmeter-la, a
artenhut eth sòn objectiu. Blancaflor ei mòrta e dilhèu n’i aurà que la traparàn
de mens. Se mès non m’agradarie pensar qu’eth sòn esperit mos acompanharà
tostemp, Aran atau ac merite.


c: text/html

text:
1930
Aquesta pagina concernís l'an 1930 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Aprovada en la Cambra dels Deputats la construccion de la Linha Maginot
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 30 de junh - Evacuacion complèta d'Alemanha per las tropas aliadas.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Lassat de la lentor dau procès de collectivizacion de l'agricultura, Stalin ordonèt son acceleracion. Prenguèt tanben de mesuras per rompre l'oposicion dei païsans rics (kolaks) que foguèron massivament arrestats e desportats après lo vòte d'una decision dau Comitat Centrau d'eliminar aquela « classa » sociala. Aquò entraïnèt una reaccion viva dei païsans que destruguèron lei recòltas, lo materiau e tuèron lei tropèus. En fàcia d'aquela resisténcia, Stalin deguèt marcar una pausa de març a junh avans d'engatjar de mejans pus importants a partir de julhet. En despiech de quauquei concessions (mantenement d'un jardin privat ambé la polalha e una partida dei tropèu), de milions de païsans foguèron desportats e la produccion foguèt totalament desorganizada entraïnant de faminas fòrça grèvas en 1931-1932. Dins lo corrent de l'annada, acomencèron tanben de purgas novèlas (que demorèron limitadas fins a 1934).
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Per assaiar de resòuvre la crisi economica nascuda dei krash d'octòbre de 1929, lo president Herbert Hoover signèt una lèi proteccionista per demenir leis importacions (17 de junh). Pasmens, coma mai d'un país adoptèt de legislacions similaras, aquò entraïnèt tanben una reduccion deis exportacions estatsunidencas e agravèt la crisi. A la fin de l'annada, lo president deguèt donc demandar – e leis obtenguèt – 116 milions de dolars per ocupar de caumaires ambé de trabalhs publics (→ 1931). Pasmens, aquò a ges d'efèct vertadier car lo nombre d'emplecs suprimits èra desenant tròp important per èsser tractat ambé lei politicas tradicionalas dau periòde.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Descobèrta de Pluton, una planeta nana, per Clyde Tombaugh.
Climatologia[modificar | modificar la font]
Publicacion dau mecanisme de formacion de l'ozòn estratosferic per l'astronòm britanic Sydney Chapman (1888-1970). Aquò permetèt d'explicar la preséncia d'aqueu jaç gràcias a l'accion dau raionament ultraviolet dau Soleu sus lei moleculas de dioxigèn de l'estratosfera (→ 1985).
Energia[modificar | modificar la font]
Depaus dau premier brevet depintant lo foncionament d'un motor de reaccion per l'engenhaire britanic Frank Whittle (1907-1996).
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera evocacion de l'existéncia d'una particula neutra e de massa nulla — que foguèt dich neutrino en 1933 — per lo fisician Wolfgang Pauli (1900-1958).
Fotografia[modificar | modificar la font]
Invencion de l'ampola flash qu'anava remplaçar lei flashs pouveras utilizats dempuei la fin dau sègle XIX. D'usatge unic, aqueleis ampolas èran formadas d'un filament qu'èra cremat dins una atmosfèra d'oxigèn. La combustion èra a l'origina d'un lume fòrça intens que permetiá d'esclairar lo subjècte d'una fotografia.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Derek Walcott, escrivan de las Índias Occidentalas. Prèmi Nobel de Literatura
- 30 de genièr - Gene Hackman, actor american
- 10 de febrièr - Robert Wagner, actor american
- 28 de febrièr - Leon Neil Cooper, fisician american, Prèmi Nobel
- 2 de març - Tom Wolfe, escrivan american
- 15 de març - Zhores Ivanovich Alferov, fisician rus, Prèmi Nobel
- 19 de març - Ornette Coleman, musician de jazz american
- 24 de març - David Dacko, primièr president de la Còsta d'Evòri (m. 2003)
- 24 de març - Steve McQueen, actor e director de cinèma american (m. 1980)
- 28 de març - Jerome Isaac Friedman, fisician american, Prèmi Nobel
- 3 d'abril - Helmut Kohl, cancelièr d'Alemanha
- 15 d'abril - Vigdís Finnbogadóttir, presidenta d'Islàndia
- 16 d'abril - Herbie Mann, musician american (m. 2003)
- 19 d'abril - Dick Sargent, actor american (m. 1994)
- 24 d'abril - José Sarney, èx-president de Brasil
- 21 de mai - Malcolm Fraser, primièr ministre d'Austràlia
- 31 de mai - Clint Eastwood, actor e director de cinèma american
- 8 de junh - Robert Aumann, matematician alemand, Prèmi Nobel
- 28 de junh - Itamar Franco, èx-president de Brasil
- 3 d'agost - Pepita Caubet Delseny, escrivana aranesa (m. 2007)
- 16 de mai - Betty Carter, cantaira americana (m. 1998)
- 9 de junh – Jordi Pujol i Soley, president de la Generalitat de Catalonha
- 2 de julhet - Carlos Saúl Menem, president d'Argentina
- 28 de julhet - Jean Roba, escrivan bèlga (m. 2006)
- 1 d'agost - Pierre Bourdieu, sociològ francés
- 5 d'agost - Neil Armstrong, astronauta american
- 25 d'agost - Sean Connery, actor escocés
- 7 de setembre - Rei Baudoïn de Belgica (m. 1993)
- 22 de setembre - Antonio Saura, artista espanhòl (m. 1998)
- 23 de setembre - Ray Charles, cantaire e musician american (m. 2004)
- 5 d'octobre - Reinhard Selten, economista alemand, Prèmi Nobel
- 6 d'octobre - Hafez al-Assad, president de Siria (m. 2000)
- 10 d'octobre - Yves Chauvin, quimista francés, Prèmi Nobel
- 10 d'octobre - Harold Pinter, autor de teatre anglés, Prèmi Nobel
- 2 de decembre - Gary Becker, economista american, Prèmi Nobel
- 6 de decembre - Daniel Lisulo, primièr ministre de Zambia (m. 2000)
- 11 de decembre - Chus Lampreave, actritz espanhòla
- 21 de decembre - Kalevi Sorsa, primièr ministre de Finlàndia (m. 2004)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 de febrièr - Thomas MacKenzie, primièr ministre de Nòva Zelanda (n. 1854)
- 2 de març - D. H. Lawrence, escrivan britanic (n. 1885
- 8 de març - William Taft, president dels Estats Units (n. 1857)
- 19 de març - Arthur James Balfour, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1848)
- 14 d'abril - Vladimir Maiakovskii, escrivan rus (n. 1893)
- 13 de mai - Fridtjof Nansen, explorator norvegian, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1861)
- 7 de julhet - Arthur Conan Doyle, escrivan britanic (n. 1859)
- 8 de julhet - Joseph Ward, primièr ministre de Nòva Zelanda (n. 1861)
- 28 de julhet - Allvar Gullstrand, oftalmològ suedés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1862)
- 13 de decembre - Fritz Pregl, quimista austrian, Prèmi Nobel (n. 1869)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Chandrasekhara Venkata Raman
- Prèmi Nobel de Quimia : Hans Fischer
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Karl Landsteiner
- Prèmi Nobel de Literatura : Sinclair Lewis
- Prèmi Nobel de la Patz : Lars Olof Nathan Söderblom

robotstxt: allowed

filter: keep


text: La batalha de l'Estrech de Drobak se debanèt lo 9 d'abriu de 1940 durant l'invasion alemanda de Norvègia. Opausèt una flòta alemanda de sièis naviris cargat d'atacar la capitala norvegiana a la fortalessa costièra d'Oscarborg. Bastidas a la fin dau sègle XIX, lei defensas norvegianas èran pas consideradas coma una menaça vertadiera per leis Alemands. Pasmens, l'armada terrèstra de Norvègia i aviá installat en secrèt doas batariás de torpilhas que chonèron un crosaire pesuc e endomatjèron un segond entraïnant l'aplant de l'ofensiva alemanda. Aquela pausa permetèt au rèi norvegian de se retirar d'Òslo puei de quitar lo país per dirigir la resisténcia.


text:
Ma revirada es benleu pas la mai bra’a, segur, mas voliá me tirar dau chamin d’un galicisme per `na vetz ;-). Veiquí un mejan-metratge dins `quela seria de films qu’an `na tematica descreissanta.
La servituda moderna es un film realisat de bocins d’autres pres d’aquí d’alai. L’objectiu es de montrar las nòstras chadenas volontarias, o pas, a la nòstra societat « moderna » :
Seriam daus esclaus dins un sistema totalitaria !
`Tencion, eu ilustra pas `na teoria dau complot de mai°, solament las n’autras desmicions faça a l’educacion, faça au minjar… La partida sus la societat dau spectacle balha ren de nuòu ne’n comparason dau libre de Debord.
Non, la vertadièra trobada d’aqueu film es la nocion de langatge°°, pas tant aqueu daus imatges, mas aqueu daus mòts. Coma los realisators vesen lu monde coma la batalha d’una guerra civila, se pensen que lu biais de nommar las chausas, los actes es mai-que-mai important per ganhar. Pensen entau levar lu vela sus la realitat cruda de nostre monde qu’es benleu pas tant democratica que `quò. Volen montrar la natura prionda de la dominacion.
Los autors afirman pas `ver tornar trobar l’aiga tèbia sus las referenças, `quò es a lur onor, mas dins lu monde dau langatge, me sembla que las ralas citacions escritas son pas pro afirmadas. Ne’n mesma temps es pas aisat d’integrar dau texte dins un film sens très viste far un pauc chiar, sa’e pas, benleu un legir mens monocorda qu’aquela legida trista (per la revirada francèsa). Ma seconda granda critique es qu’eu se moca de la creianssa jusiva e mahometana, mas fai `na citacion dau noveu testament.
Per `chabar `quela pita presentacion, lu film se vòu pas estre un manuau per far la revolucion, jurte un utilh per criticar la societat, emai vos en prenguèssetz plen la testa.
° per preparar `quela serada, me fauguet tornar veire « l’argent dette ». Dau còp, `visí lu limerò 2, sens mau, contrarament au limerò 1 que tant per los mecanismes istoricas de la moneda es un bon film, tant la fin mai lu complòt mondiale (e perquè pas los josius e lurs mans crochudas…) es colhona. Tòrne citar Chomsky : N’i a pas de complòt qu’ordissen lu destin dau pòple, solament daus interès convergeants dintra los medias, los capitaus e lu poder politic.
°° Sus lu langatge, fau legir « LQR la propagande du quotidien » d’Eric Hazan chas Raisons d’Agir, la meijon d’edicion dau Bourdieu, e tant qu’i setz, podetz legir Bourdieu.
- La version française « De la servitude moderne » (52 minutes) est ici


text:
Claudi Ptolemèu
Claudi Ptolemeu (en grèc: Kλaύδιoς Πtoλeuaίoς, Klaudios Ptolemaios); vèrs 85 a Ptolemaïs de Tébaïde (Nauta Egipte) - vèrs 165 a Canòp , d'autres autors dison v. 100- v. 170) foguèt un astronòm, geograf e matematician grecoegipcian, nomenat comunament Ptolemèu.
Visquèt e trabalhèt a Alexàndria, Egipte (Cresquèt en la famosa Bibliotèca d'Alexàndria). Foguèt astrològ e astronòm, activitats que en aquesta epòca èran intimament ligadas. Es l'autor del tractat astronomic l'Almagest (en grèc Ἡ MeYάλn EύvtaEις Hè Megalè Syntaxis, Lo grand tractat) que foguèt servat, coma totes los tractats de sciéncia grècs classics, dins los manuscrits arabis e venguèt disponible dins la traduccion en latin de Gerard de Cremona al sègle XII.
Eretièr de la concepcion de l'Univèrs donada per Platon e Aristòtel, son metòde de trabalh diferiguèt notablament d'aquela d'aquestes, perque mentre que Platon e Aristòtel donavan una cosmovision de l'Univèrs, Ptolomèu èra un empirista. Son trabalh consistiguèt a estudiar la granda quantitat de donadas existissent sus lo movement de las planetas e a far construire un modèl geometric qu'expliquèt las dichas posicions dins lo passat e foguèsse capable de predire sas posicions futuras.
La sciéncia grèga a doas possibilitats per explicar la natura: l'explicacion realista, que consistiguèt a exprimir de forma rigorosa e racionala çò que realament se passa dins la natura; e l'explicacion positivista, que consistiguèt a exprimir de forma racionala çò qu'es aparent, sens se preocupar de la relacion entre çò que se vei e çò qu'en realitat es. Ptolomèu afirmèt explicitament que son sistèma pretendiá pas descobrir la realitat, mas èra solament un metòde de calcul. Èra logic qu'adoptèsse un esquèma positivista, perque sa teoria geocentrica s'opausava flagrantament a la fisica aristoteliciana: per exemple, las orbitas son sistèma èran excentricas, respècte a las circularas e perfèctas de Platon e Aristòtel.
Ptolomèu repertorièt fòrça estelas, assignant a aquelas un treslutz e una magnitud, e establiguèt de nòrmas per predire los eclipsis.
Son apòrt fondamental va èsser son modèl de l'univèrs: cresiá que la Tèrra èra immobila e ocupava lo centre de l'Univèrs, e que lo Solelh, la Luna, las planetas e las estelas, viravan a son entorn. A partir d'aquò, per mescla de la tecnica de l'epicicle-deferent, que son invencion s'atribuís a Apolini de Perge, ensajèt de resòlvre amb pro de succès los dos grands problèmas del movement planetari:
- La retrogradacion de las planetas e son aumentacion de lusor, quora retrogradan.
- La diferenta durada de las revolucions sideralas.
Sas teorias astronomicas influiràn la pensada de l'astronomia e las matematicas scientificas fins al sègle XVI.
Apliquèt sos estudis de trigonometria a la construccion d'astrolabs e relòtges solars. E tanben apliquèt l'estudi de l'astronomia a l'astrologia, creant los oroscòps. Totas aquelas teorias e estudis figuran dins son òbra Tetrabiblon.
Foguèt tanben bon en optica e geografia. Dins lo camp de l'optica explorèt las proprietats de la lutz, subretot de la refraccion e de la reflexion. Son òbra Optica es un bon tractat subre la teoria matematica de las proprietats de la lutz.
Una autra granda òbra seuna foguèt la Geografia, que descriu lo monde de son epòca, amb mapas d'Agatodemon. Utilizèt un sistèma de latitud e de longitud, que servirà d'exemple als cartografes pendent fòrça ans. Una de las vilas descricha en aquela òbra es La Mèca, dins la Peninsula Arabica, que nomenèt Makoraba.
Lo monde de la musica es tanben conegut per Ptolemèu. Escriurà un tractat de teoria musicala nomenat Armonicas.
Lista de las òbras[modificar | modificar la font]
- MeYάλn EύvtaEις tn̂ς ̓Aσtpovouίaς
- TetpάBιBλuς σύvtaEις, Tetrabiblon, o Quadripartitum de Apotelesmatibtus et Judiciis Astrorum
- Kavὼv Baσιλέwv
- φάσeις ἀπλavŵv ἀσtέpwv kaὶ σuvaYwYὴ ἐπισnuaσeιŵv ,De Apparentiis et Significationibus inerrantium
- De Analemmate
- Planisphaerium.
- Πepὶ ὑπoθέσewv tŵv πλavwuέvwv, De Planetarum Hypothesibus
- Aπuovιkŵv BιBλίa Y
- Πepὶ kpιtnpίou kaὶ ἡYeuovιkoû}De Judicandi Facultate e Animli Principatu
- ΓewYpaφιkὴ ̔YφήYnσις
- Geografia Matematica de Ptolemèu.
- Geografia istorica o positiva de Ptolemeu


text:
Intelligencia estrategica e retorn a
la peira talhada . La debuta de la fin
Las causidas estrategicas dels nòstres
governaments (de drecha coma d'esquèrra) pausan de mai en mai de
questions e de problèmas , çò que pòt far pensar que sèm menats
per un tropelon d' ases que siague de monde d' ENA o de Sciéncias
PO, cò melhor una brava còla d'innocents .
-
retorn dins l'OTAN e escorsa ambe
los angleses per èsser lo preferit ( lo chocho), dels americans).
Ambe la creacion d'unes embolhs creissents dins lo monde musulman (
e endacòm mai) . Los saberuts de l'intelligéncia estrategica
americana an decidits de tuar los dictators d'Irak , Afganistan,
Libia , Siria, Egipte , ambe la brava capitada que coneissèm .
Mas es pas volgut?
-
Òsca de voler caçar lo dictator
dins lo monde òsca , la caça es dubèrta , mas consí creire
qu'aquò's per installar la democracia, cal èsser nèci per o
creire , coma se las petrò-monarquiasarabas , Arabia Saodita
primièra o per exemple lo Pakistan èran de democracias . Doncas,
es evident que totas aquelas accions militaras an pas per tòca de
contribuir a la democracia dins lo paure monde... Òm se poiriá
pensarque s'agís quitament del contrari , sufís de se remembrar
la posicion de nòstre governament a la debuta de la guèrra
civila a Damas , que pausa fòrça questions, se vegèt clarament
que lo monde «liure» daissava los joves partir a boldre per la
Siria ( que se parlèt quitament de brigadas internacionalas, un
matin , sus FrancaCultura) e qu'an mes fòrça temps per
comprendre qu'aquel baston merdós
, anàvem lo prendre pel morre . Aquò's pas acabat Charlie.
-
segonda intelligéncia estrategica
la gaireben guèrra dirècta ambe Assad que França se trobèt sul
punt de far tota sola coma una granda , vist que los angleses ( que
son una democracia) votèron contra a las «Comunas» , e vist e que
subran los americans arrestèron los preparatius. Cò que provèt
al passatge e un còp de mai que Franca serà pas jamai qu'un
ritonas garrèl, al nivèl del coble anglo - saxon.
-
tresena intelligéncia estrategica
que non comptant de fotre lo çaganh dins Libia , ambe los resultats
qu'avèm uèi , refugiats de tot costat de la mediterranèa , e
atemptats dins Africa del nòrd, França partiguèt far la guèrra
per «salvar» lo Mali e afortir la democracia, causa qu'arribèt
jamai mentre tres sègles d'esclavatge , un sègle d ' AOF, e un
sègle d' imperialisme de Franca-Africa e qu'òm vei mal consí se
poiriá endevenir un jorn ambe aquela «ajuda». Encara un còp e
totes o sabèm , s'agís d' aparar los « nòstres jaçs , de
petròli, d' urani , de matièras primièras....
-
quatrena intelligéncia
estrategica prigonda : França vend d'armas de pertot , de mistrals
e de rafales per exemple , mas d'unes an pas lo drech de se'n
servir? Curios . Donc França deuriá puslèu fabricar de jogals en
plastic .
-
cinquena intelligéncia
estrategica: Fabius se mostrèt lo pus dur ambe l'IRAN mentre las
negociacions sul nuclear ( un vertadièr Bush o Netanyaou o
gaireben) e ara anòncia qu' espèra anar a Teheran per trapar de
mercats chucós dins l' autò , lo petròli ece?????
-
seisena intelligéncia subre
naturala de la pensada economica franchimanda : es al moment ont lo
monde se prepara a l'escaufament climatic que França daissa tomba
las turbinas a gas d'Alsthom, las de fòrtas poténcias , un sector
estrategic justament, que serà l'avenidor energetica de la
planeta ( vist qu'i a pas que doas entrepresas que las pòdon e
sabon fabricar : Siemens e General Electric . De notar que
d'aquel temps los canadians e los americans pausan de pipes lines,
de pertot per vendre lo gas de sistre , que poirit l'aire, l'aiga e
la tèrra , pròva que se'n chautan del rescaufament e de la
pollucion coma de sa primièra camiseta !!!
-
setena idèa esbrilhaudenta :
punir Russia ambe la resulta qu'avèm pels agicultors e noiridièrs
de l' «etzagòna» . A mai solide que la carn , lo lach de Romania
, o lo polet de Polonha es mens car pels ipermercats , que lo còst
de la man d'òbra es mens car. Fin finala pels saberuts de l'ENA e
de Sciencas Po , l'UE dels «pòbles solidaris» e colhonats ( una
pensada per Grècia) es çò melhor per crear de caumatge e far
baissar la paga dels trabalhadors de l' oèst .... Sonan tot aquò
la globalisacion , la mondialisacion o las leis del mercat
-
ochena asenada esperar que Grècia
pòsca un jorn remborsar lo deute! O farà pas , o pòt pas , pas
mai que nosautres , qu'avèm 20000 euròs per cada estatjant sus
l'esquina ( per pas dire al cuol) e que caldrà pagar un jorn venent
. La volètz pagar vosautres?
Parlarai pas de l'arrèst de l'avion
del president Bolivian, quora creguèt lo Fabius d' arrestar Snowden
... Una escòrna e una vergonha!
Dusca uèi podiam creire qu'un còp
perduda l'industria, nos demorariá l'agricultura e ben non sèm en
passa de tornar a la pèira talhada , benlèu a las pinturas sus la
peira , dins las cavas, mas es que serem competitors ? E tot aquò
mercés a l'ENA e als saberuts de la pensada economica parisenca.


text:
1964
Aquesta pagina concernís l'an 1964 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
- 9 d'agost - Harold Macmillan demanda l'adesion del Reialme Unit a la Comunautat Economica Europèa.
Bechuanaland[1][modificar | modificar la font]
Formacion d'un govèrn autonòm au sen dau protectorat ambé lo sostèn de Londres.
Africa[modificar | modificar la font]
Malawi[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 6 de julhet.
Sodan[modificar | modificar la font]
Dins lei províncias dau sud, l'ostilitat generala a la politica d'islamizacion dau país entraïnèt la formacion d'una guerilha independentista, dicha Anya Nya. Aquò marquèt l'acomençament de la Premiera Guèrra Civila Sodanesa (1964-1972) e destabilizèt tota la societat sodanesa. De manifestacions importantas, menadas per leis estudiants e lei comunistas, se debanèron dins la capitala. En octòbre, leis esmogudas se generalizèron e lei comunistas organizèron ambé succès una tiera de grèvas generalas. Lo generau Abboud, au poder dempuei son còp d'estat de 1958, foguèt rapidament obligat de laissar lo poder a un govèrn civiu gropant lei comunistas e lei partits tradicionaus (15 de novembre).
Tanzania[modificar | modificar la font]
Unificacion dau país lo 26 d'abriu.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera conjectura regardant l'existéncia dei quarks per lei fisicians estatsunidencs Murray Gell-Mann e George Zweig.
Medecina[modificar | modificar la font]
Realizacion de la premiera angioplastia per lo mètge alemand Andreas Gruentzig (1939-1985).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Nicolas Cage, actor american
- 17 de genièr - Michelle Obama, avocata e femna politica americana, femna de Barack Obama
- 27 de genièr - Bridget Fonda, actritz americana
- 15 de febrièr - Chris Farley, actor american de comèdias (m. 1997)
- 18 de febrièr - Matt Dillon, actor american
- 28 de febrièr - Guillaume Lecointre, zoologista e sistematician francés
- 9 de març - Juliette Binoche, actritz francesa
- 18 de març - Rozalla, cantaira de Zambia
- 30 de març - Tracy Chapman, cantaira americana
- 3 d'abril - Bjarne Riis, ciclista danés
- 7 d'abril - Russell Crowe, actor nouzelandés
- 24 d'abril - Cedric the Entertainer, actor american
- 25 d'abril - Hank Azaria, actor american
- 8 de mai - Melissa Gilbert, actritz, escrivana , realizatritz e productritz americana
- 15 de mai - Lars Løkke Rasmussen, primièr ministre de Danemarc
- 18 de mai - Eric Gonzales, escrivan bearnés
- 26 de mai - Lenny Kravitz, musician american
- 10 de junh - Christopher Penn, actor american
- 15 de junh - Courteney Cox, actritz americana
- 16 de julhet - Miguel Indurain, ciclista espanhòl
- 16 de julhet - Nino Burjanadze, presidenta de Georgia
- 9 de julhet - Courtney Love, cantaira e actritz americana
- 14 de julhet - Guga, fotbolaire brasilièr
- 22 de julhet - David Spade, actor e comediant american
- 24 de julhet - Pedro Passos Coelho, primièr ministre de Portugal
- 26 de julhet - Sandra Bullock, actritz american
- 1 d'agost - Kaspar Capparoni, actor italian
- 8 d'agost - Klaus Ebner, escrivan austrian
- 22 d'agost - Mats Wilander, jogaire de tennis suedés
- 2 de setembre - Keanu Reeves, actor american
- 3 de setembre - Abhisit Vejjajiva, primièr ministre de Tailàndia
- 15 de setembre - Robert Fico, primièr ministre d'Eslovàquia
- 16 de setembre - Rossy de Palma, actritz espanhòla
- 26 de setembre - Nicki French, cantaira britanica
- 30 de setembre - Monica Bellucci, actritz italiana
- 9 d'octobre - Guillermo del Toro, realizator mexican
- 22 d'octobre - Zurab Nogaideli, primièr ministre de Georgia
- 25 d'octobre - Kevin Michael Richardson, actor de comèdias american
- 7 de novembre - Laurent Korcia, violonista francés
- 10 de novembre - Magnus Scheving, productor islandés de television
- 11 de novembre - Calista Flockhart, actritz americana
- 12 de novembre - David Ellefson, musician american (Megadeth)
- 16 de novembre - Diana Krall, pianista canadiana de jazz
- 16 de novembre - Luciano Floridi, filosòf italian
- 16 de novembre - Valeria Bruni Tedeschi, actriz e realizatritz italiana e francesa
- 4 de decembre - Marisa Tomei, actritz americana
- 19 de decembre - Arvydas Sabonis, jogaire lituanian de basquetbòl
- Agnès Clerc, escrivana francesa
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Bechara El Khoury, president de Liban (n. 1890)
- 29 de genièr - Adolfo Díaz Recinos, president de Nicaragua (n. 1875)
- 6 de febrièr - Emilio Aguinaldo, president de las Filipinas (n. 1869)
- 5 d'abril - Douglas MacArthur, general american durant la Segonda Guèrrra Mondiala (n. 1880)
- 14 d'abril - Rachel Louise Carson, escrivana americana (n. 1907)
- 19 d'abril - Maurice Maréchal, violoncelista francés (n. 1892)
- 24 d'abril - Gerhard Domagk, bacteriologista alemand, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 21 de mai - James Franck, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1882)
- 27 de mai - Jawaharlal Nehru, primièr ministre d'Índia (n. 1889)
- 30 de mai - Leo Szilard, fisician e biològ molecular (n. 1898)
- 3 de junh - Frans Emil Sillanpää, escrivan finés, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 12 d'agost - Ian Fleming, escrivan britanic, creator de James Bond (n. 1908)
- 2 de setembre - Francisco Craveiro Lopes, president de Portugal (n. 1894)
- 21 de setembre - Otto Grotewohl, primièr ministre de l'Alemanha Orientala (n. 1894)
- 28 de setembre - Harpo Marx, actor american de comèdias (n. 1888)
- 15 d'octobre - Cole Porter, cantaire american (n. 1891)
- 20 d'octobre - Herbert Hoover, president dels Estats Units (n. 1874)
- 6 de novembre - Hans von Euler-Chelpin, quimista suedés, Prèmi Nobel (n. 1873)
- 26 de novembre - Julio Sosa, cantaire uruguaian de tango (n. 1924)
- 28 de novembre - Hans von Halban, fisician francés d'origina austriana (n. 1908)
- 11 de decembre - Sam Cooke, cantaire american (n. 1931)
- 17 de decembre - Victor Francis Hess, fisician austrian, Prèmi Nobel (n. 1883)
- 31 de decembre - Ólafur Thors, primièr ministre d'Islàndia (n. 1892)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Charles Hard Townes, Nicolay Gennadiyevich Basov, Aleksandr Prokhorov
- Prèmi Nobel de Quimia : Dorothy Crowfoot Hodgkin
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Konrad Bloch, Feodor Lynen
- Prèmi Nobel de Literatura : Jean-Paul Sartre
- Prèmi Nobel de la Patz : Martin Luther King
- ↑ Protectorat britanic establit en 1885. Es a l'origina dau Botswana modèrne.


text:
Una novèla exaccion sestiana deis afogats
de l’ Accion Francesa nos es coneissuda despuei dijòus de la setmana passada (7 de mai) per un comunicat dei Joinessas Comunistas d’aquela ciutat. Un desenau de reialistas i an barrat la carrièra bòrnia onte lei Jóinei Comunistas s’èron acampats
per una vesprada cine-debat mesadièra. « An amenaçat nòstrei camaradas, qu’an telefonat a la polícia »
nos ditz Leo Purguette un dei responsables d’aquela JC. Una patrolha de la polícia nacionala a fa lei contraròtles d’usatge, e a remandat lei jóineis reialistas.
Se l’afaire s’es acabat amé quàuqueis injùrias e pas mai, « es pas lo premier còup qu’arriba au nòstre »
, ajusta Leo Purguette Fa un an e mieg dins lei múmei circonstàncias, lei jóinei comunistas siguèron esbramassats
e brutalisats. E ai vòts dau deputat PS Jan-David Ciot, s’i èron convidats per d’àutrei brutalitats. « Demandam l’enebicion d’un grop borrolaire violent »
sotalinha lo responsable de la Joinessa Comunista sestiana. E espèra que lo contraròtle policier de dijòus passat farà avançar l’enquista dubèrta après lei premièreis agressions, fa un an e mieg.


text:
Vistedit qu'apèra l'Ofici Public de la Lenga Occitana a tornar sus la soa decision de non pas acordà'u nada ajuda en 2018
- Escriut per Setmana
- Publicat dens La semaine en videos
Duas setmanas a, la societat Vistedit que recebó ua maishanta novèla. Qu'aperam l'Ofici Public de la Lenga Occitana a tornar sus la soa decision de non pas acordà'u nada ajuda en 2018.
Vint-tres ans a, qu'estó creada per la societat Vistedit La Setmana,lo purmèr setmanèr en lenga occitana. A l'epòca, n'èra pas ua jòga aisida. Har un setmanèr papèr qu'èra dejà mauaisit ; mes hà'u en occitan, qu'èra enqüèra mei riscat. Totun, que calèva qu'existisse un organe d'informacion dens la lenga.


text:
Glaciacion
Una glaciacion o edat de glaç es un periòde de longa durada que s'i produtz una baissa de la temperatura globala del clima de la Tèrra, donant coma resultat una expansion del glaç continental, de las calòtas polaras e dels glacièrs. Glaciologicament, lo tèrme de glaciacion s'utiliza per se referir a un periòde amb calòtas glaciàrias tant a l'emisfèri nòrd coma al sud; segon aquesta definicion, nos trobam encara dins una glaciacion (perqué i a encara de calòtas polaras en Groenlàndia[1] e e Antartida). Mai colloquialament, quand se parla dels darrièrs milion d'ans, s'utiliza glaciacion per se referir a de periòdes mai fregs amb de calòtas glaciàrias estendudas, tant en America del Nòrd coma en Eurasia: segon aquesta definicion, la glaciacion pus recenta s'acabèt fa 10 000 ans.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « NSIDC Arctic Sea Ice News Fall 2007 », nsidc.org (consultat lo 27 març 2008)


text:
Crist Redemptor
L'estatua del Crist Redemptor (en portugués: O Cristo Redentor) es un dels monuments mai famós del monde. Es situada a la vila de Rio de Janeiro e es un dels punts toristcs mai coneguts de Brasil; foguèt inaugurada lo 12 d'octobre de 1931. Es reconeguda en 2007 como una de las 7 meravilhas del monde modern.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Google Earth (lat 22°57'5,69"S - long 43°12'37,81"W)
- Web oficial, en portugués.
- Wikipèdia:esbòs
- Article geolocalizat sus Tèrra
- Article utilizant lo modèl Commons
- Portal:Brasil/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:America del Sud/Articles ligats
- Portal:America/Articles ligats
- Portal:Lusofonia/Articles ligats
- Rio de Janeiro
- Monuments de Brasil
- Monuments del monde


text:
Bèth temps a qu’era politica a entrat en un terrèn de virtualitat qu’ara a mudat en un solèr fòrça botjat e voluble. Aguesta virtualitat de hèr es causes (o de non hèr-les), “coma se…”, que va aquerint un cèrt caractèr performatiu, a despièch qu’eth gèst mèrque era direccion d’aguest castèth de huecs: deth dialòg de sords damb trobades fotografiades que justifiquen eleccions anticipades e consultes improbables sense lèu lèu parlar-ne d’aguestes en aqueres amassades compdades damb es dits d’ua man (açò ei negociacion?), enquiar acte solèmne, aué hè ua setmana, d’ua convocatòria de referèndum, vestit de consulta, e, per tant, inefectiva pr’amor que serà recorruda inevitablament (e toti ac saben) ena culminacion d’un nau gèst de desaprobacion e immobilisme en revèrs, e retroalimentat, en aute costat dera taula tanben virtuau; tot guarnit per ua campanha sense debat entà ues preguntes enredades, que se suspen ath temps que recep lum vèrda era junta qu’a de susvelhar un procès en emparament d’ues règles de jòc autant de virtuaus e, per tant, ara per ara bric clares ne tanpòc objetivades ara lum d’ua observacion internacionau. Mentretant, mentre se cride a trencar era legalitat vigenta damb era finalitat de “votar” se volem trencar o non damb aquera (en ua auta paradòxa), se seguís “coma se” en dia 9 de noveme tot s’auesse de decidir, mès se supòse que tanpòc se decidís arren, perque ara fin tot eth castèth se lhèue entà tastar era opinion dera gent, en un nau procès de transformisme legau, a on eth referèndum ja non ei ne consulta, senon simpla enquèsta. Com voleríem votar ja en un referèndum, legau e, per tant, pactat e garantit, entà acabar damb aguest teatre, damb aguest jòc de masques e personalitats cambiades jos disfrassi e papèrs eissorbadi per aguest illuminisme desorientador, tanplan descoratjador!
(DIARI SEGRE, 4 d’octobre de 2014)


text:
Era nau Espanha que defeníem er aute dia a devengut plurau. De hèt, ja n’ère, de plurau, mès ara, aguesta pluralitat intrinsèca ara societat, compde damb eth sòn reflèx en nau Congrès qu’a de constitusir-se, mentre demore era investidura deth president, aué tanben ena incertesa que ja hè tres mesi ei plaçada en Catalonha. Era Catalonha plurau, tostemp capdauantèra, a contribusit a possar era Espanha plurau gessuda des eleccions de dimenge passat. Diden qu’ei temps de pactes, de dialòg e entenuda. Ei a díder, ei eth torn dera politica democratica, ena cerca d’espacis comuns que poguen favorir era recuperacion economica justa e der Estat de benèster, atau coma er acòrd territoriau e era regeneracion institucionau. Ei era ora des lidèrs generosi, des grani politics, en respècte des procediments democratics tara configuracion dera naua legislatura qu’aurie de vier, perque era propòsta de naues eleccions non serie ua gessuda, senon era mòstra dera incapacitat des nòsti representants entà arribar a acòrds, possibles en d’auti païsi, en un scenari que, dilhèu, en lòc d’esclari’c tot, ac poderie complidar encara mès, damb mès polarizacion e mens oportunitats entath dialòg e eth desbloqueg. Calerie profitar er esperit nadalenc d’aguesti dies entà hèr dera complexitat politica actuau ua escadença en favor des reformes pregones qu’a de besonh aguesta Espanha plurau, damb volentat de permanéncia e reconeishement des principaus fòrces amassades per uns objectius compartits, laguens d’ua Euròpa que volem mès federau e sociau, s’ei possible.
(DIARI SEGRE, 24-12-2015)


text:
15/01/2018
Un pauc de brundis per las abelhas e nòstres mainatges
Ne'n avetz auvit parlar e l'avetz legit dins Sud-Oest : en novembre de l'an passat, la Comission Europenca a autorisat per cinc ans de mai l'utilisacion dau glifosate.
Los pais de l'Euròpa centrala ,novel Eldòradò dau complexe agro-chimique, mai los dau Nòrd, tant tastilhons d'abituda sur l'ecologia e que balhan de leiçons de democracia populara, si s'eran abstenguts d'en prumier, an votat fin finala per l'autorisacion. Pareis que la presa de contròlle en cors d'un gigant de la chimia american per un autre gigant de l'autre costat dau Rhin( los apelarem "Puei Sent" e "Balhaire" mas pas "Belhaire", per pas lor far de publicitat) era pas per ren dins quela decision , de segur liura de tota influença, pensatz.
Pendant queu temps, las belhas van continuar de crebar, farem ren tanpauc contre los perturbators endocrinians que tuan pauc per pauc òmes e bestias.
Urosadament, còp-sec d'abòrd, nòstre vertuos pais se botet en marcha per interdir jos tres ans son utilisacion, « lo temps de trobar una alternativa », valent a dire un autre pesticide, una autra poison, que. Mas « quò es complicat », çò que sovent vòu dire qu'avem pas lo coratge per botar en plaça la solucion. Mas « i a pas enquera de plan B, podem pas nos en passar... »coma fasiam avant jusc'a las annadas 60 ? I a totplen de tecnicas modernas per se passar d'eisserbants e passar las granas au cruveu. Coma sovent, sem durs per los febles e febles e complasents per los poderos, per los « grands » de l'escriveire sarladés Esteve de La Boetia. « Son grands nonmàs perque nos sem botats de genolhs », escriguet-eu.
Mas, arser, una lusor d'esper !
Apres queu Waterloo de santat publica, la Comission Europenca vai lançar una granda consultacion publica sur los polinisators ( las abelhas, mas pas nonmas). L'i sei anat veire ( https://ec.europa.eu/eusurvey/runner/99dabe82-0d08-4141-b...) e l'ai completada còp-sec.
Mas, me sei pausat de la questions, tot-parier. Perqué quela consultacion apres quela funesta decision ? Quela consultacion seria pas , per cas, una version moderna dau « Comitat Théodule », melhor faiçon d'enterrar un problema ? Simulacre de democracia participativa per ganhar dau temps o pusleu contunhar de ne'n perdre ?Sabem bien que las comissions, grandas o pitas chaban totas aus comuns... Mas bon, si « son grands », aimam pas tròp demorar « de genolhs », laidonc perdem ren a dire nòstre biais de pensar...quitament si ne'n fan ren.
Quò sera un pauc de brundis ( de buzz) par sauvar nòstras abelhas e nòstres enfants. Benleu.
Denis Gilabert.
Fotò: un belhaire e nòstre avenir: los goiassons e las belhas, a la darriera felibrejada dau Bornat dau Perigòrd, "Per lo miau e lo fisson".
19:07 Publié dans Actualitats, actualité, Bestias, plantas e aubres | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
1062
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1062 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Pisa[modificar | modificar la font]
Incursion victoriosa d'una flòta pisana còntra Palèrme[1]. Aquò permetèt a la vila de confirmar son estatut novèu de poissança navala mediterranèa.
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
En Marròc, fondacion de Marraquèsh, a l'origina un simple camp militar, per Abu Bakr ibn Umar (→ 1070).
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Començament d'una revòuta deis esclaus negres dau Califat. Foguèt entraïnada per lei tensions importantas entre aqueleis esclaus, especialament aquelei que fasián partida de l'armada, e lei mercenaris turcs. Lo poder sostenguèt lei Turcs e capitèt de protegir la capitala còntra l'insureccion. Pasmens, lei Negres se retirèron dins lo sud onte contunièron la guèrra fins a 1067. Lei tribüs de bedoins d'Egipte Bassa aprofichèron aqueu caòs per pilhar la region.


text:
L’escòla Calandreta deu Seuvèstre qu’organiza la soa pora borida lo dimenge 4 de març a mieidia e mieja.
Servida en musica, dab un bal gascon a comptar de 3.30 deu vrèspe a la sala de las hèstas deu Lauret
Menu : pèrlas deu Japon, pora au topin dab legumes, ris, salada, hromatge, tortièra, cafè e vin compres.
Venta crespèras.
Prètz :
16€ repaish + bal gascon (7€ taus mensh de 10 ans)
5€ entrada bal sonque (a gratis taus de mensh de 10 ans)
Contactes e reservacions (abans lo 25 de heurèr) :
06 33 82 67 36.


text:
Ben (economia)
Al sens estricte, un ben es una causa utilisabla per colomar un besonh fondamental o un desir. Espandit mai sovent coma essent una causa concrèta e fiscament tangibla, se destria del servici que per oposicion se dich « intangible ». Pasmens, en microeconomia, la nocion de ben pòt recobrir ambedoas nocions de ben e de servici. Lo tèrme de "mèrça" es un equivalent a ambedos.
Un ben pòt far l'objècte d'un usatge o d'una apropriacion per un individú o una collectivitat. Las modalitats d'aquel usatge o d'aquema apropriacion son regidas pel Drech.
Somari
- 1 La nocion de Bien dins son sens economic
- 2 Nòtas e referéncias
- 3 Vejatz tanben
La nocion de Bien dins son sens economic[modificar | modificar la font]
Una primièra diferéncia entre los bens que venèm d'evocar concernís lo procediment economic que cerca a las analizar.
Los bens en comptabilitat[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Istoricament, es la comptabilitat que desvolopa un modèl (plan rudimentari a l'origina) per registrar de bens materials que los òmes possedisson. L'idèa es sempre aquela de la mesura de la riquesa d'un individú a partir de la diversitat e de la quantitat dels objèctes que possedís. La gestion dels bens aquerits e venduts jos un compte nomenat "estòc" mòstra que lo substrat material es necessari. De fach, es lo procediment comptable que cerca pas a descriure fidèlament los bens presents dins l'economia: la quista de la valor ajustada a pas cap besonh d'una autra distinccion. A pasmens lo meriti de separar clarament los bens factors de produccion d'una entrepresa (o input en anglés) de sos biens produchs (o output en anglés).
Comptabilitat nacionala[modificar | modificar la font]
La comptabilitat nacionala, nascuda pas qu'a la mitat del sègle XX, a una vision dualista dels bens economics: los tablèus economics separan los produchs de l’economia en bens, que son materials, e en servicis, que sont immaterials. Aquela distinccion aquí encara a una tòca comptabla: la separacion ben/servici s'adapta amb los tres sectors de l'economia: primari e segondari d'una partida, terciari d'autra partida. Se compren que se vòl saber al sen d'un sistèma economic d'ont ven la majoritat de la valor ajustada constituenta del PIB.
Aquela distinccion, intuitiva e sovent vista coma ultima es en realitat pas retenguda en economia aplicada.
Los bens en microeconomia[modificar | modificar la font]
En microeconomia abondan las definicions per saber çò qu'es un ben. Aquí se vòl simplament sintetizar los diferents apòrts.
Del besonh economic al ben de consomacion[modificar | modificar la font]
L'existéncia d'un ben economic respond sempre a un besonh per un o mai individús de l’economia. Dins a quel encastre, se nomena l'individú consomator o son grop, nuclèu familhar: la satisfaccion d'aqueles besonhs es assolada per la consomacion d'un ben nomenat simplament ben de consomacion. Aquel tipe de ben s'opausa a ben de produccion, utilizat dins un procediment de fabricacion (vejatz çai-jos), mas la distinccion es a vegada escura (un compausant electronic diferís segon qu'es vendut a un consomator o a una entrepresa d'electrodomestic, per exemple una ampoula LED). Lo ben de consomacion es sovent en quantitat abondanta o al mens superiora a 1. Dins lo cas contrari, se dich ben non reproductible (ex: una òbra d'art).
Es tanben convengut que cada ben economic constituís un mercat d'esperse, es a dire qu'existís una demanda e una ofèrta per aquel ben equilibrada per un prètz estrictament superior a 0. Los bens economics s'opausan dins aquel sens als bens liures, que se trapa gratuitament e en abondància (coma lo solelh, l'aire, l'aiga dins una regions). En ralitat los bens liures respondon pas a las fòrças del mercat que son naturalament en equilibri (lo solelh e la luna nos esclaira cadun son torn sens pas cap de constrencha). Mas un jorn pòdon venir de bens de consomacion e respondre a la logica d'un mercat, per exemple pessimista, l'aire se vendriá tròp polluit
Las doas darrèras distinccions son fòra del camp d'analisi estandard.
Teoria del consomator[modificar | modificar la font]
Un ben de consomacion essent definit, la teoria mena a la formulacion pel consomator d'una demanda positiva[1] e non nulla per aquel ben: s'agís de la quantitat desirada per un prètz donat. Se supausa que los bens son divisibles es a dire que lors quantitats descrivon l'ensemble dels nombres continús (ensemble ) e pas sonque los entièrs naturals (ensemble ). A vegada pòt pausar problèma que totes los bens son pas divisibles (podèm pas aver 1,56 automobila), mas per simplificar, s'espandís lo domèni de definicion de las quantitats sus l'ensemble continú que se torna après l'aver estudiat a un ensemble discrèt.
Se dich qu'un ben es tipic se, quand lo prètz del ben aumenta, lo consomator en demanda una quantitat mendre. Se dich que lo ben es a-tipic se, quand lo prètz del ben aumenta, lo consomator ne demanda una mai granda quantitat (ex: un ben de luxe, coma un perfum o un relòtge d'aur).
se dich qu'un ben es normal se, a prètz constant, quand los revenguts del consomator aumentan, desira crompar mai d'aquel ben. Se dich que lo ben es inferior se, quand los revenguts aumentan, lo consomator vòl ne crompar mens.
Lo consomator se contenta pas d'un sol ben: supausam que n'existís al mens un segond. Los dos bens que designam per ben 1 e ben 2 pòdon aver una certa substituabilitat es a dire que lors quantitats son ligadas per aquel consomator. Se quand lo prètz del ben 2 aumenta, lo consomator redusís sa demanda en ben 1, se dich que los bens son de bens complementaris. Se quand lo prètz del ben 2 aumenta, lo consomatour aumenta sa demanda en ben 1, se dich que los bens son de bens substituables.
Aqueles sièis appellacions an pas qu'una portada didactica, la realitat es plan diferenta e combina d'efièchs variats (efièch revengut, efièch substitucion, efièch King, efièch Giffen, effièch Veblen). Lo calcul precís de las elasticitat permet de detalhar aqueles fenomèns.
Teoria del productor[modificar | modificar la font]
La teoria del consomator precisa pas vertadièrament d'ont venon los bens de consomacion: o son ja presents dins l'economia o son produchs per una firma.
L'esquèma de la firma es pro simple, utiliza de factors (o inputs) que son sovent resumits pel sol trabalh[2], mas que pòdon tanben èsser d'autres bens de produccion. Se nomena capital tota maquina o instrument utilizat dins lo procediment de produccion e qu'es pas destruit. Se nomena ben consomptible un ben que pendent lo procediment de produccion es totalament destruit (ex: l'esséncia utilizada per far foncionar una maquina). La produccion del ben final per l'entrepresa (dicha output) es alara representada per una foncion de produccion, combinason d'al mens un d'aqueles tres factors: ont Q es lo ben produch, L lo trabalh (per labour en anglés), K lo capital e F lo ben fongible.
Tipologia al sens de Samuelson[modificar | modificar la font]
Paul Samuelson prepausa una classificacion teorica pro simpla dels bens economics, comparant dos principis.
- Lo principi de rivalitat: mai d'un agents economics pòdon pas utilizar simultaneament lo meteis ben (es alara rival).
- Lo principi d'excluson: l'usatge del ben per un agent economic pòt dempre èsser ampachat (es alara exclusiu o excluable)
Combinant aqueles dos principis s'obten doas denominacions elementàrias:
Mas la microeconomia desvolopèt fòrça teorias al subjècte qu'aquel bens e puslèu s'utiliza una denominacion simplificada, per abús de langatge:
Los bens en macroeconomia[modificar | modificar la font]
La quita esséncia de la macroeconomia es l'agregacion. Sintetiza alara totes los bens existents coma un sol e unic ben fictiu e utiliza rarament la distinccion de la comptabilitat nacionala. Per construccions successivas, se pòt plan afinar un modèl macroeconomic e introduire n grops de bens fins a tornar sus la precision microeconomica.
Modèl IS-LM[modificar | modificar la font]
Per definicion, lo modèl IS-LM descriu una economia tancada, es a dire escambian pas amb lo rèste del mond. Existís dins aquela economia un estòc inicial de bens economics nomenats capital inicial e notat . Eritat del passat, aquel capital es directament utilizat per las entrepresas (sovent agregat dins una firma monopolistica) ont combinat al trabalh dels salariats notat permet de produire una quantitat de bens economics. S'agís de la transformacion estandard per la foncion de produccion de l'economia que s'escriu: . Coma lo capital inicial es donat, varia pas. La relacion precedenta pòt èsser resumida per: .
Lo ben produch que constituís l'ofèrta es alara vendut sus son mercat fàcia a una demanda tripartita:
- Los nuclèus familhars de l'economia vòlon consomir una quantitat d'aquel ben qu'es donc un ben de consomacion.
- Lo govèrn crompa per l'optimalitat de l'economia una quantitat d'aquel ben qu'es tanben un ben public.
- Las entrepresas vòlon elas tanben tornar utilizar una partida per la produccion futuae. Ne demandon una quantitat , lo ben es donc tanben un ben d'investiment.
S'agís de la demonstracion intuitiva de l'equacion definissent la corba IS representativa del mercat dels bens: . Coma s'agís d'un mercat unic lo ben es vendut al meteis prètz per totes notat . Aquel argument es pas desprovesit de sens. Per un país europèu, aquel prètz pòt per exemple èsser l'IPCH (indici dels prètz a la consomacion armonizat). Pels Estats Units d'America, se pòt pensar al PPI (Producer Price Index) que ven de 1891[3].
Lo modèl conten tanben tres autres bens plan singulars que conven de mencionar:
- La moneda es un segond ben, ofèrt per la banca centrala (donc lo govèrn) e destinat als nuclèus familhars e a las entrepresas: permet la simplificacion dels escambis dins la mesura ont los bens an de naturas diferentas. Es verai qu'aicí s'agís d'un paradòxe, que pel ben unic tal qu'es definir, escambiar de quantitats posariá pas vertadièrament de problèmas, mas l'agregacion dels bens correspond qu'a un imatge e la moneda demora un ben éeonomic particular. Dins la mesura ont la moneda ven una unitat de compte, son prètz es pausat egal a 1 e son ofèrta es regda.
- Lo títol financièr es un tresen ben qu'es sovent sintetizat per una obligacion corta negociada sus son mercat al prètz nomenat taus d'interés (rate of interest en anglais). Una soma d'argent (de monenada) S plaçada uèi donarà un ganh de (1+R)S èuros al periòde seguent. Dins lo modèl, los nuclèus familhars arbitran entre detenir de moneda non remunerada e detenir aquel títol (estalivar) çò qu'influís sus las variablas economicas. Se pòt plan introduire d'autres títols financièrs coma las accions.
- Lo trabalh fin finala es un ben que se negocia sus mercat al prèts (lo salari, wage en anglés). Coma per la moneda, l'ofèrta de trabalh es considerada coma règda: es lo nombre maxim de trabahadors de l'economia.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En gestion, se parla a vegada de demanda negativa.
- ↑ Lo trabalh es considerat coma un ben economic radicalament diferent dels autres.
- ↑ Vejatz l'article seguent sus Wikipedia en anglés: U.S. Producer Price Index


text:
Aeropòrt de Tolosa-Blanhac
L'aeropòrt Tolosa-Blanhac es un aeropòrt situat sus la comuna de Blanhac, al nòrd-oèst de Tolosa.
Somari
- 1 Situacion geografica
- 2 Istòria
- 3 Trafec
- 4 Las infrastructuras e equipaments
- 5 Companhiás desservissent l'aeropòrt
- 6 Ligasons
- 7 Accès à l'aeropòrt
- 8 Vejatz tanben
- 9 Nòtas e referéncias
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt Tolosa-Blanhac es situat a 8 km al nòrd-oèst de Tolosa. Es construit sus l'emplaçament istoric de l'aerodròme de Blanhac a una altitud de 152 m. Al sud, se pòt veire la barrièra dels Pirenèus alara que al nòrd e nòrd-èst s'espandis la vila de Tolosa e la banlèga. Al sud-èst, Garona va lo long d'un plan que son trescòl es Puèg Dàvid. Lo clima de l'aeropòrt es un clima temperat doç d'automne a prima e caud e sec l'estiu. Los vents dominants son, per òrdre d'importància, lo vent d'oèst, lo vent del sud-èst (l'autan, caud e sec) e lo vent del nòrd, fòrça mens frequent e sovent fred e sec. Las pistas son doncas orientadas nòrd-oèst a sud-èst.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt de Tolosa foguèt creat en 1939, a l'entorn d'un pòl industrial. Lo site aculhiguèt l'aviacion civila a partir de 1945, dins de cabanas de fusta. La primièra aerogara data de 1953.
Aquel aeropòrt vegèt lo primièr vòl del Concorde, amb lo prototipe 001, lo 2 de març de 1969 e aquel de l'Airbus A380 lo 27 d'avril de 2005.
L’aeropòrt foguèt administrat per la Cambra del Comèrci e de l'Industria de Tolosa dins lo quadre d’una convencion de concession consentida per l’Estat fins a 2008 e denonciada lo 27 de març de 2007 amb la creacion de la SA Aeropòrt Tolosa-Blanhac, que la CCI n'es accionària.
Trafec[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt de Tolosa-Blanhac es lo siesen aeropòrt en França, aprèp los aeropòrts de París, Nisa, Lion e Marselha.
- Escalas desservidas par de linhas regularas: 43, que 27 linhas internacionalas e 16 linhas nacionalas
- Escalas desservidas per de linhas de merças : 30
- Trafec merças e corrièr per avion 2006 : 58 721 tonas (+4,1 %)
Las infrastructuras e equipaments[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt s'espandis sus 780 ectaras de terren sus la comuna de Blanhac. La capacitat d'acuèlh de l'aerogara es de 8,5 milions de passatgièrs per una obertura 24 oras per jorn. I a quatre halls que lor superfícia totala es de 61 000 m² sus dos estatges :
- hall A,
- hall B,
- hall C,
- hall D.
L'aeropòrt compòrta tanben:
- 8 ascensors (en zòna publica),
- 68 bancas de registrament,
- 14 escalièrs mecanics,
- 10 passarèlas,
- 10 PIF (Pòste d’Inspeccion Filtratge),
- 28 pòrtas d'embarcament,
- 5 tapís de liurason de bagatges.
I a 9 600 plaças de parcatge
Doas pistas parallèlas son equipadas d’ILS (sistèma d'aterriment amb instruments):
- Pista n° 1 : 3 000 mètres x 45 m, orientacion 14L-32R amb 289 fòcs (balisatge lateral)
- Pista n° 2 : 3 500 mètres x 45 m, orientacion 14R-32L amb 688 fòcs (balisatge lateral e axial)
Companhiás desservissent l'aeropòrt[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt es desservit (ivèrn 2010-2011) par quaranta sèt companhiás aerianas:
Ligasons[modificar | modificar la font]
Destinacions nacionalas regularas (estiu de 2009)[modificar | modificar la font]
Destinacions europèas regularas (estiu de 2009)[modificar | modificar la font]
Destinacions internacionalas regularas (estiu de 2009)[modificar | modificar la font]
Accès à l'aeropòrt[modificar | modificar la font]
Transpòrts en comun[modificar | modificar la font]
La navette Aéroport, linha especiala girida par Tisséo, religa l'aeropòrt a la Gara de Tolosa Matabuòu, amb tres arrèstes intermediaris (Compans-Caffarelli, Joana d'Arc e Joan Jaurès). Un bus passa totes los jorns, cada vint minutas[5].
Las linhas 25| 30 | 66 del malhum Tisséo s'arrèstan a l'aeropòrt.
Fin finala, una branca de la linha 1 del tram, deuriá anar cap a l'aeropòrt.
Ligasons rotièras[modificar | modificar la font]
Lo principal punt d'accès rotièr es l'A621 (sortida 03), que contorna Tolosa par l'oèst.
La RN 124 puèi la RD 902 permeton tanben d'accedir a l'aerogara.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) RADAR TOULOUSE, Trafec aerian en dirècte
- (fr) presentacion de l'aeropòrt sul site de l'Associacion de Defensa de l'Environament d'Aussona
- (fr)(en) Site de presentacion del Hall D
- (fr)(en) Site oficial de l'aeropòrt
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bilan 2006 de l'aéroport de Toulouse-Blagnac [PDF]
- ↑ Trafec de merças
- ↑ Résultat 2007 [PDF]
- ↑ Source INSEE:
- Fréquentation de passatgièrs - Aeropòrt_de_Tolosa-Blanhac; Série INSEE 000439840
- ↑ (fr) [1]La navette Aéroport sus Tisséo.fr (2011)


text:
Ròcalaura (Gers)
Ròcalaura[1] (oficialament en francés Roquelaure) qu'ei ua comuna occitana, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d'Occitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gasconha situada dans la zona urbana d'Aush suus Gers e Arçon.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèra de Sent Blasi (Sègle XIII) de l'anciana comuna d'Arcamont dens Ròcalaura desempueish 1950.
- Castèth deu Riutòrt
Economia[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Antoine de Ròcalaura
- Guillaume Dubarry, Comte de Ròcalaura, ancien propriétaire deu castèth deu Reutòrt.


text:
Fontainebleau
Fontainebleau es una comuna francesa situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fontainebleau A situat al sud-oèst del departament. La municipalitat, #que s'estend sus formatnum:17205 {{}} ectaras, es la mai vasta de la region Isla-de-França, e es gaireben totalament recoberta d'una bòsc #que s'estend egalament sus qualques municipalitats limitrophes (25 000 ectaras al total). Aquel bòsc es un luòc de passejada pels Parisencos, mas lo sieu relief fòrça accidentat e los sieus nombroses rochers en fan tanben un luòc fòrça réputé per la practica esportiua de la escalièr. L'aglomeracion meluncomoditat se situa al limit nòrd del bòsc, e al nòrd-oèst se tròba Barbizon, un vilatge celèbre pels nombroses pintors pré-impressionistes #que i an viscut. Divèrs endroits del bòsc an recobert de silice (quartz) dins l'estat brut. Las nombrosas plantacions de résineux efectuadas per la Mestièr nacional dels bòsques an criticat per cèrts #qu'aiman #que #encobrir a meses a mal la diversité de lo sieu écosystème, a l'origina mai lèu a basa de feuillus.
La vila stricto sensu, es-a dire defòra de bòsc e defòra de domeni del castèl s'estend sus 232 ectaras.
Fontainebleau est située au sud-ouest du département. La commune, qui s'étend sur 17 205 hectares, est la plus vaste de la région Île-de-France, et est presque entièrement recouverte d'une forêt qui s'étend également sur quelques communes limitrophes (25 000 hectares au total). Cette forêt est un lieu de promenade pour les Parisiens, mais son relief très accidenté et ses nombreux rochers en font aussi un lieu très réputé pour la pratique sportive de l'escalade. L'agglomération melunaise se situe à la limite nord de la forêt, et au nord-ouest se trouve Barbizon, un village célèbre pour les nombreux peintres pré-impressionnistes qui y ont vécu. Divers endroits de la forêt sont recouverts de silice (quartz) à l'état brut. Les nombreuses plantations de résineux effectuées par l'Office national des forêts sont critiquées par certains qui estiment que cela a mis à mal la diversité de son écosystème, à l'origine plutôt à base de feuillus.
La ville stricto sensu, c'est-à-dire hors forêt et hors domaine du château s'étend sur 232 hectares.


text:
Vilanòva de Besièrs
Vilanòva jos Besièrs (Villeneuve-lès-Béziers en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània. Ten l'escaisnom de Vilanòva la Cremada[1] per çò que foguèt brutlada durant la crosada dels albigeses en 1220.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ BULLETIN DE LA SOCIÉTÉ ARCHÉOLOGIQUE SCIENTIFIQUE ET LITTÉRAIRE DE BÉZIERS (HÉRAULT) Troisième Série. — Tome XIII 2e LIVRAISON Volume XLV de la collection pagina 188


text: Ua campanha electorau tendís a accentuar es elements mès espectacularizants dera politica, se ben ei vertat que, en aguesta societat der espectacle, aguest ocupe cada còp espacis mès subergessents dera vida publica. Mès, en aunor ara vertat, er espectacle non ei pas exclusiu dera politica. I a ues autes institucions e estaments respectables qu’i contribusissen d’ua forma decidida. Es exageracions, era demostracion d’autoritat, es ambicions desmedides son ingredients perfèctes entà codinar era òlha der espectacle. En miei deth tapatge, era calma aurie d’èster un valor plan destacat, perque pensar a de besonh deth silènci, e dera madeisha forma que sense accion non i a politica, tanpòc n’i pòt auer sense ua actitud mès reflexiva. Ei atau coma era pregunta “quin futur li demore ar autogovèrn aranés?” aquerís un pes especific ena cronica que publiquèc ager eth diari qu’auetz enes mans. Semble que i a consens entre es principaus fòrces en possar ua naua lei d’Aran. Era ponéncia que demanèc eth sindic entre toti es partits ei dejà constituïda. De hèt, jamès s’auie auançat tant en matèria d’autogovèrn en tan pòc de temps: en quate ans, s’a aprovat ua lei entà desvolopar era oficialitat der aranés e s’a arrefortit era singularitat dera Val ena lei territoriau. Mès eth futur ei dubèrt e es opcions politiques damb possibilitats reaus de governar divergissen, perque, ara fin, cau optar o pera reduccion der Estat de benèster e un scenari d’independéncia catalana, a on er encastre aranés ei per definir, o per un modèl de transformacions sociaus e de reconeishement per çò qui èm, que, mès enlà des espectacles de cada dia, sonque podem arténher a compdar dera concòrdia civil.


text:
Ràdio Lenga d'Òc Narbona e Besièrs
Ràdio Lenga d'Òc Narbona e Besièrs es una ràdio associativa occitana, nascuda en 2003 e bailejada per l'associacion Lenga d'Òc-Lenga viva.
En Narbonés e Besierenc, mai de 150 vilas e vilatges recebon aquesta ràdio. La frequéncia es 95.5 FM. La programacion es compausada de musica (occitana e latina) e d'un fum d'emissions (informacion, espòrt, cultura, cosina ...).
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Sit de Ràdio Lenga d'Òc Narbona e Besièrs
- (oc) (fr) Escotar sus lo vòstre navegador


text:
Super 8, per resumir, es un film amb de militars, d'extraterrèstres ; o avètz comprés, es un film american, sortit en 2011 que, malgrat los efièches especials de son epòca, sembla un film de las annadas 80.
Sensacion estranha.
Perqué agachèri aquel film sens interés? Perque un còp de mai, ai pas res comprés. Me semblava d'aver legit qu'èra l'istòria d'un adolescent que filma amb sa camèra Super 8 e que totas las istorietas que s'imaginava e ben aprèp, existissián dins la vida vertadièra : una causa paranormalo-cinematografica que m'auriá agradat perque aquelas causas complicadas m'agradan. E ben pas brica. Es pas brica aquò. Es l'istòria d'un tren que peta mentre de dròlles fan un film a la con, arriban las fòrças aerianas americanas, i a de tot plen de problèmas dins lo bled : dins lo tren, i aviá una bèstia extraterrèstra que s'es escapada e que vòl tornar bastir sa nau per tornar dins son país far far far away ; i apondes quatre dròlles e una dròlla, un pauc de drama, un pauc d'explosius, un pauqueton d'umor, metes de coifaduras de la fin de las annadas 70, un walkman, e vaquí. A la fin, tot acaba plan, l'extraterrèstre tòrna dins son país, mas aqueste còp, pas cona la bèstia, o fa pas en bicicleta.


text:
divendres, 4 de setembre de 2015
Lectura estivala (3) : Jòrdi Peladan - Merièm o la botelha dins la sabla
Lo Jòrdi Peladan, ne vos parlèri ja, e languissiái de lo legir son darrièr libre.
Es publicat en cò de l'IEO Edicions e coma es publicat en cò de l'IEO Edicions, i a una colha : La botelha dins la sabla sus la cubèrta e Merièm o la botelha dins la sabla al dintre del libre. Rayez le titre inutile Tout va très bien Madame la Marquise.
Merièm o la botelha dins la sabla es un libre de bon legir per l'estiu mas me sembla mai un roman joinessa qu'un roman per adultes.
Comença amb una còla d'adolescents nimesencs que van a la plaja. I trobaràn una botelha amb lo messatge de Merièm que crida que l'ajudèsson.
Es un roman politicament coma cal : los adolescents son de totas las colors e dins totas las situacions familhalas possiblas, denóncia l'esclavagisme modèrne, l'immigracion illegala plena de patiment, parla de l'istòria actuala amb la Prima araba. Es un roman d'uèi plan escrich que fa pas modèrn per faire modèrn, tot sona ben just.
Quand lo veirai lo Peladan, li dirai: amb aqueste libre e amb aqueles personatges, ten un concèpte, ten una seria ! Sa còla d'adolescents de son libre, e ben me fan pensar al Club des Cinq : una còla d'amics que s'organizan solets per sauvar lo mond, un pauc irreal mas totalament realista, e aquò marcha.
Lo libre es pas espés, fa pas cent paginas e francament, marcariá ben sus la laissa "joinessa", de romans per los preadolescents. E, coma de costuma, la lenga es bona e de bon legir.
Un Club des Cinq occitan, l'idèa es bona, non?
De fach, mancam de personatges recurrents dins la literatura occitana. A despart dels comissaris de Vernet e Ganhaire, ne vesi pas. Se pensatz a quicòm, digatz-m'o :)
1 comentari:
-
-
Vertat, es exactament çò que pensèri en lo legir : club dels 5 o clan dels 7, aquelas serias que nos faguèron tan legir joves !
- 5/9/15 21:09


text:
Papir
Lo papir es una planta aqüatica comuna dins certans luòcs dau Bacin Mediterranèu, especialament en Egipte. Es un jonc de palun de la categoria biologica de las ciperacèas (Cyperus papyrus) utilizat per la fabricacion d'objèctes utilitaris, en essent son usatge principau l'elaboracion dau supòrt daus ancians manuscrits, denominats maitot papir.
Lo papir coma supòrt d'escritura[modificar | modificar la font]
Las chambas se talhavan verticalament, en cenchas, empejadas puèi una sobre l'autra en crosar las fibras. La fuèlha obtenguda coma aquò èra escrachada e sechada per fornir un bon papèir (lo mot papèir proven dau tèrme grèc πάπupoς = papyros). Generalament, en jónher de fuèlhas divèrsas una a l'autra, fasián de rotlèus; aqueles podián compassar quauques mètres e se gardavan de costuma enroltats a l'entorn d'un supòrt cilindric de fusta.
Lo papir pus ancian conegut es en blanc e lo descobriguèron dins la tomba d'Hemaka, lo vizir dau faraon Den, de la I Dinastia, vèrs 3000 avC, dins la necropòli de Saqqara.
Gràcias aus manuscrits sobre papir coneissèm fòrça tèxts de l'Edat Antica, sobretot de l'Egipte antica, e tanben de tèxts biblics.
Dessobre utilizavan una tinta elaborada a partir de suèja, de peja, d'aiga e d'òli de cèdre.
Classificacion daus papirs[modificar | modificar la font]
En rason dau grand nombre de papirs trobats, an utilizat d'esquèmas divèrs de classificacion per los poder identificar, ansin:
- Per la persona que possedissía lo manuscrit: Papir de Westcar
- Per lo luòc d'origina: Oxyrhynchus Papyri
- Per lo sit ont se consèrva: Canon de Turin
Aus papirs lor assignan en mai d'aquò un numèro per facilitar lor identificacion dins las òbras de classificacion.
Ancianament se classificavan per lor qualidat, en uèit classas segon Plini lo Vièlh:
- Emporitics: los de qualitat inferiora, utilizats coma papèir per envolopar.
- Taeneotics: los de qualitat mauvasa.
- Saïtics: los de qualitat bassa, elaborats amb de materiaus de sòbra.
- Anfiteatrics: los de qualitat mejana.
- Fanians: los de qualitat bona.
- Livians: los de qualitat plan bona.
- Augustics: los de qualitat nauta.
- Ieratics o reiaus: los de qualitat mai nauta, utilizats sonque per de tèxts sagrats.


text:
Listra de Gaza
La Listra de Gaza (var. Lista de Gaza, Faissa de Gaza) (en arab: قطاع غزة = Qita' Ghazzah, en ebrieu רצועת עזה = Retzu'at 'Azza) qu'ei ua listra de tèrra estreta situada au sud-oèst de l'Estat d'Israèl e au nòrd-èst de la peninsula de Sinai en Egipte, dont lo nom e vien de la soa vila principau Gaza, e qui dab Cisjordania e forma los Territòris Palestinians. Qu'a 11 km de frontèra dab Egipte, suu territòri de la vila de Rafah, e 51 km de frontèra dab Israèl; qu'a tanben 40 km de còsta sus la Mediterranèa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Mènes, prumèr faraon representant dab la coha amassant lo Haut e lo Baish Egipte, que creè plaças hòrtas dens lo parçan. Que situan lo son règne de cap a -3150.
Que sembla la vila de Gaza qu'estó fondada de cap a -1500.
Dens l'Antiquitat, lo territòri que conegó las dominacions egipciana, pèrsa e macedoniana, abans de har partida de l'Empèri Roman puish de l'Empèri Bizantin. Puish, conquistat peus arabs, qu'estó devath la dominacion de l'Empèri Otoman de 1517 dinc a las batalhas de Beersheva e de Gaza, en 1917, quan los britanics acacèn l'armada turca.
A la fin de la Guèrra Israèloaraba de 1948, la Listra de Gaza qu'estó ocupada per Egipte e que vedó a arribar haut o baish 170 000 refugiats installats dens ueit camps. La Listra que demorè devath la dominacion egipciana dinc a l'ocupacion per Israèl pendent la Guèrra deus Sheis Dias (1967).
En 1950, la poblacion qu'èra de 254 000 abitants.
Totun, com dauvuas localitats deus Territòris Palestinians, qu'ei au dia de uei administrada en dret per l'Autoritat Palestiniana, mes lo poder que l'exerceish en fèit un govèrn deu Hamas, arron la victòria d'aqueth partit a las eleccions legislativas de 2006 e la formacion d'un govèrn gavidat per Ismail Haniyya.
Totasvetz, las frontèras terrèstras, maritimas e aerianas d'aqueth territòri que son tostemps contarotladas per Israèl qui decretè unilateraument l'estatut de frontèra a la fin de 2005.
Lo 17 d'agost 2005, aplicant ua decision presa plusors mes au davant, lo govèrn israelian gavidat per Ariel Sharon qu'ordonè a l'armada e a la polícia de har evacuar las colonias judivas de la Listra de Gaza, oficiaument dens l'encastre deus esfòrç en vista de l'aplicacion de la huelha de rota entà la patz iniciada peu quartet - Estats Units d'America, ONU, Russia e Union Europèa.
Que s'i avè construsit 21 colonias suu territòri pendent l'ocupacion israeliana consecutiva a la Guèrra deus Sheis Dias.
Lo 12 de seteme 2005, au cap de 38 ans d'ocupacion, las tropas israelianas que quitèn la Listra de Gaza, mes en conservant lo contròtle de l'espaci aerian e de las aigas territoriaus.
Per'mor de la hòrta posicion deu partit Hamas dens lo territòri, uns quants observators que cranhón que l'Autoritat Palestiniana e perdosse influéncia au darrèr de l'evacuacion israeliana. Los eveniments que confirmèn aqueras cranhenças, dab afrontaments interpalestinians qui mièn, au mes de junh de 2007, a la presa de contaròtle completa de la Listra de Gaza peu Hamas, au darrèr d'eveniments qualificats de guèrra civila palestiniana peus mèdias internacionaus.[1]
Lo 19 de seteme 2007, per'mor de la persisténcia suu territòri de tirs de roqueta en direccion d'Israèl, la Listra de Gaza qu'estó declarada "entitat ostila" per Israèl. Deu 27 de deceme de 2008 au 18 de genèr 2009, lo territòri qu'estó sometut a un deluvi de bombas, puish d'artilheria au sòu de las parts de las fòrças armadas israelianas (operacion Plom durcit). Per'mor de la hauta densitat de poblacion, que i avó un gran nombre de victimas civilas, domaus materiaus considerables e ua agravacion clara de la situacion umanitària.
Un territòri sosmetut a ua pression hòrta de l'islamisme[modificar | modificar la font]
Lo Hamas qu'estó creat dens la Listra de Gaza e qu'a tostemps avut ua influéncia hòrta dens aqueste territòri. Quan se n'apoderè en 2007, que declarè que n'èra pas a las intencions d'impausar la lei islamica, mes lo fèit ei qu'au gusmeth deu temps qu'a introdusit elements de legislacion d'inspiracion religiosa e format "brigadas de la vertut"[2].[3] Aquestas darrèras annadas, grops qui's reclaman d'Al Qaida qu'an apareishut au sud de la Listra e que s'opausan, a bèths còps per la violéncia, au poder deu Hamas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Dab mei de 3800 abitants/km², la Listra de Gaza que constitueish lo territòri mei densament poblat deu Monde. Que i viven haut o baish 1,4 milion de palestinians, la majoritat deus quaus e son refugiats qui huejón lo territòri d'Israèl en 1948 e los lors descendents.
Arron la despartida de las poblacions de las colonias israelianas en 2005, l'immensa majoritat deus abitants que son musulmans, dab ua minoritat crestiana de mensh d'1%.
- Taus de natalitat: 41,85 neishenças per 1 000 abitants
- Taus de mortalitat: 4,12 decès per 1 000 abitants
- Bilanç migratòri: 1,73 migrant per 1 000 abitants
- Mortalitat infantila: 24,76 decès per 1 000 neishenças
- Indèx de feconditat: 6,29 mainatges per hemna
- Taus de creishença: haut o baish 4 % l'an
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de la Listra de Gaza qu'ei tradicionaument agricòla e ne i avó pas tà díser nat desvolopament industriau deu temps de l'ocupacion egipciana.
A comptar de 1967, que s'integrè au mercat israelian mes que'n vadó dependenta. Gaza qu'exportava essenciaument tà Israèl produits agricòlas mes tanben produits fenits fabricats devath licéncia israeliana dens la zòna industriau fronterèra d'Erez. Totun, la prumèra hont de revienuts de la Listra qu'èra la soa man d'òbra pòc qualificada, utilizada dens l'indústria deu bastiment e l'agricultura israeliana.
Despuish lo començament de la Segonda Intifada, las frontèras enter la Listra de Gaza e Israèl que son estadas en ua tropa de vegadas barradas au passatge deus bens e de las personas, per rasons de seguretat. Los pòsts frontèra e la zòna industriau d'Erez, en particular, que son estats mantun còp atacats peus grops armats palestinians. Per'mor d'aquò, l'ensemble de l'economia de la Listra que s'ei esbonit. L'Autoritat Palestiniana qu'a assegurat la subervita artificiau de l'economia en ipertrofiant lo sector public, mei que mei los servicis de seguretat, mercés a las ajudas internacionaus. Dens la Listra, un abitant sus tres o pòc se'n manca que seré remunerat per l'Autoritat Palestiniana.
Com consequéncia de la presa deu poder peu Hamas en junh de 2007, los hornidors de fons internacionaus qu'an abandonat los transferiments financèrs dirèctes a las autoritats publicas de la Listra de Gaza, e aquestas ne's veden pas mei vias de pagar los lors emplegats e lo taus de caumatge, segon dauvuas honts, qu'auré aumentat dinc a passar la hita deu 60 % de la poblacion activa.
La Listra de Gaza que demora totaument dependenta d'Israèl entà l'electricitat e lo carburant. La persisténcia de tirs de roqueta qu'a miat las autoritats israelianas a copar lo provediment de manièra pontuau, çò qui a provocat reaccions internacionaus de las vivas per'mor deu perilh de provocar un desastre umanitari dens aqueth territòri.
Israèl qu'a tanben copat tots los punts de passatge, çò qui a miat a ua restriccion deus provediments, qui transitan peu territòri israelian. Las autoritats egipcianas, qui an ahar suu plan interior aus Hrairs Musulmans dont lo Hamas ei ua emanacion, qu'an tanben barrat lo punt de passatge de Rafah. De las 3 900 fabricas de tot ordi qui existivan en junh de 2005, ne'n demora pas que 195 qui emplegan solament 1 750 personas au lòc de 35 000. Segon un rapòrt de la Banca Mondiau, lo 95 % de l'activitat industriau que s'ei arrestat.
Transpòrts e comunicacions[modificar | modificar la font]
A comptar de las annadas 90, entà pausar un tèrmi aus atemptats suicida cometuts per activitats palestinians en provenéncia de la Listra de Gaza, Israèl qu'a construsit ua barralha qui correspond a las termièras de 1967, qui enclaustra la Listra de Gaza.
La poblacion palestiniana que dispausa teoricament deus punts de comunicacion dab l'exterior seguents:
- le punt de passatge d'Erez au nòrd entà accedir a Israèl.
- la frontèra sud dab Egipte a Rafah, au cap deu correder long de 14 km, dit Correder de Filadelfia contarotlat per l'Autoritat Palestiniana despuish seteme de 2005. Qu'ei un punt sensible on Israèl e cercava de har la contracarra au trafec d'armas transitant per tunèls cavats peus contrabandèrs. La seguretat de la frontèra qu'ei tanben de la responsabilitat de l'armada egipciana.
- los punts de passatges de Karni, Sufa e Kerem Shalom que son reservats entau transpòrt de mercaderias.
- l'aeropòrt de Gaza, construsit au darrèr de la signatura deus Acòrds d'Òslo e metut en servici en 1998, n'ei pas mei utilizable despuish los prumèrs mes de la Segonda Intifada quan l'armada israeliana e laurè lo tarmac au bulldozer e destrusí la tor de contaròtle e los radars de l'aeropòrt. La soa reconstruccion, nat acòrd non la preved peu moment.
Nom occitan deu territòri[modificar | modificar la font]
Ja que Benda de Gaza (sic) e's tròbe dens hèras de publicacions correntas, qu'ac cau considerar com un calc lingüistic probable de la forma francesa bande de Gaza per'mor que lo mot occitan benda n'ei pas atestat pro clarament com hant referéncia a la forma d'un terrenh. Aqueste concèpte qu'ei designat per d'autes mots en occitan, lo mots mei espandits que semblan d'estar faissa (Lengadòc), lista (Provença) e la soa varianta fonetica listra (Gasconha, Daufinat, Lengadòc) e correja (Gasconha, Lengadòc).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon informacions qui an corrut sus la Tela, aqueths afrontaments que'us suscitè la CIA qui armè milícias de l'Autoritat Palestiniana arron de la victòria deu Hamas a las eleccions legislativas palestinianas de genèr de 2006
- ↑ « Hamas set to compel Gaza women to wear head covering »
- ↑ Segon lo sit d'informacion israelian francofòn « Metula Press Agency », lo Hamas qu'introdusí la condemnacion deus lairons a aver la man copada, qui ei prevista per la lei islamica. Aquera informacion qu'estó represa per l'ambaishador d'Israèl en França sus France Inter, mes ne sembla pas d'aver apareishut aulhors e qu'ei donc a considerar dab precaucion.


text:
Nòva Escòcia
La Nòva Escòcia es una província situada per la còsta sud-èst de Canadà. Es la província pus poblada del Canadà atlantic. Sa capitala Halifax es un centre economic màger de la region. La Nòva Escòcia es la segonda pus pichona província de Canadà amb una superfícia de 55 284 km². Sa populacion de 935 962[1] ne fa la quatrena província mens poblada del país, mas la segonda pus densament poblada.
L'economia de Nòva Escòcia es tradicionalament basada sus sas ressorsas, mas s'es diversificada dempuèi la mitat del sègle XX. Las industrias coma la pesca, las minas, l'esplecha forestièra e l'agricultura son vengudas fòrça importantas e foguèron rejonchas pel torisme, tecnologia, filmes, musica, e finanças.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Statistics Canada, « Canada's population estimates 2008-06-25 » (consultat lo 25 junh 2008)


text:
Alienòr de Provença
Alienòr de Provença (1223, Ais de Provença – 26 de junh de 1291, Amesbury), filha de Raimon Berenguier V, comte de Provença, e de Beatritz de Savòia.
Èra la sòrre de Margarida de Provença (reina de França e molhèr de Loís IX de França), de Sança de Provença (reina dels Romans e molhèr de Ricard de Cornoalha), e de Beatritz de Provença (reina de Sicília e molhèr de Carles d'Anjau-Sicília).
Venguèt famosa per sa pietat, e es coneguda jol nom de Santa Alienòr, e mai que foguèsse solament beatificada e pas canonizada. Après la mòrt de son espós en 1272, en seguida d'aquestas de son felen Enric, e de sas filhas Margarida e Beatritz, se retirèt dins l'abadiá benedictina d'Amesbury en 1276, ont moriguèt en 1291.
Familha e descendéncia[modificar | modificar la font]
Esposèt Enric III Plantagenèst, rei d'Anglatèrra, a Canterbury lo 14 de genièr de 1236, e aguèt per descendents:
- Edoard Ièr d'Anglatèrra (1239 – 1307);
- Margarida d'Anglatèrra (1240 – 1275), que en 1251 esposèt Alexandre III, rei d'Escòcia;
- Beatritz d'Anglatèrra († 1275) qu'esposèt Joan II de Bretanha, duc de Bretanha ;
- Edmond de Lancastre, 1er comte de Lancastre (1245 – 1296), que en 1276, esposèt Blanca d'Artois.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Aqueste article compren d'extraches traduches del Diccionari Bouillet. Es possible de suprimir aquesta indicacion, se lo tèxte reflècta lo saber actual sus aquel tèma, se las fonts son citadas, se satisfà a las exigéncias lingüisticas actualas e se conten pas de prepauses que van contra de règlas de neutralitat de Wikipèdia.


text:
Transmission naturala e familiala de la lenga occitana
Congrès europèu sus la transmission naturala e familiala de la lenga occitana e de lengas minoritàrias d’Euròpa organizat lo 20 e 21 de novembre a Tarba per l’IEO.
La transmission naturala d’una lenga, dins las familhas, entre las generacions, dins l’encastre professional, dins l’environament social, es indispensable per la transmission de tota lenga. Aquesta transmission es reconeguda per totes los lingüistes coma un biais fòrça eficaç per transmetre una lenga.
Solament, uèi la transmission naturala de l’occitan es paura. Es essencial de tornar activar aqueste mejan de transmission de la lenga occitana en mai de la transmission assegurada per l’escòla e los corses per adultes, per assegurar aital un desvelopament de la lenga per las decennias que venon.
Totas las politicas lingüisticas d’Euròpa e del mond an pres en compte aquesta dimension. Manca uèi en Occitània una vertadièra soscadissa sus aquestas problematicas, d’objectius clars e d’accions concretas de menar de dimension interregionala.
Es per aquò que l’Institut d’Estudis Occitans organiza los 20 e 21 de novembre de 2009 a Tarba un congrès sus aquel tèma.
Seguidas del congrès
Los actes du congrès
Los actes audio del congrés son disponibles en DVDRom al prèp de l’IEO.
Lo DVD conten :
- una version audiò dels dos jorns de congrés europenc dins totas las lengas accessiblas a l’escota e traduitas en simultanèa en francés, occitan, anglés, espanhòl.
- las comunicacions escritas des intervenents.
- qualques fòtos de l’eveniment.
Prètz : 6€.
Pack Actes del congrés+ Film sur la transmission familiala : 11€.
Bon de commanda
Lo DVD sus la transmission familiala de l’occitan
Dos filmes de 6 e 8 minutas e un bonus de 3 minutas registrats al moment de la manifestacion de Carcassona lo 24 d’octobre de 2009 per Piget Produccion.
Mos parents m’an transmetut 6 minutas 20.
Parli occitan a mos enfants 8 minutas17.
+ Bonus 2 minutas 58.
Filme en occitan sostitolat en francés.
La transmission familiau e naturau de la lenga occitana, Piget produccion, IEO, 2009, 7€, 14 minutas.
Passatz la vòstra comanda e mandatz lo vòstre chèc amb vòstras coordonadas a l’IEO.
Mai d’infos
De talhièrs pels parents a prepaus de la transmission familiala de la lenga occitana seràn organisats en 2010.
Editorial del programa del congrès, per David Grosclaude, President de l’Institut d’Estudis Occitans.
Tornar téisher lo ligam
La question de la transmission familiau qu’ei ua question màger entà l’aviéner de la lenga occitana.
Pendent detzenats d’annadas, tot qu’estó hèit entà que los pairs e deishèssen de transméter la lenga aus mainatges. Qu’èra un element centrau de la politica lingüistica en França. Tà l’occitan e las autas lengas de França qu’estó quasi lo còp de la mort. Tot qu’èra hèit entà que los pairs estossen vergonhós de la lor lenga. Que calèva que los mainatges estossen copats de la lenga qui’s parlavan sovent los pairs enter eths.
N’ei pas necessari d’estar hòrt sapient en psicologia entà compréner qu’aquò avó consequéncias malastrosas sus ua generacion, e quitament sus mantuas. L’occitan, com las autas lengas minorizadas, qu’èra ua lenga vergonhosa. N’èra quitament pas ua lenga. Tot aquò qu’averé podut miar la lenga occitana a la mort ; mes a maugrat de tot qu’a resistit.
Uei que devem tornar téisher lo ligam lingüistic familiau quan ei enqüèra possible o que’u cau tornar crear, còps que i a dens un paisatge arroeinat. Los domaus psicologics de decenias de denigrament e de mesprètz non pòden estar denegats. Que’us cau conéisher, que’n cau préner la pagèra entà bastir la politica lingüistica de doman.
Ua generacion navèra qu’ei a vóler préner en carga l’aviéner de la lenga. Aquesta qu’a besonh de conéisher aquera istòria dab las dolors e los traumatismes qu’engendrè. Que comprenerà miélher las dificultats qui trobarà suu camin qui a causit.
Que cau ajudar aquera generacion en li amuishar que la transmission de la lenga en familha e’s pòt apear sus aisinas exterioras com l’escòla o los mèdias per exemple. De tornar socializar la lenga occitana no’s pòt pas har shens arrevitar la transmission familiau. En un sègle totun lo monde qu’a cambiat. La lenga qu’ei tostemps un objècte politic mes l’environament qu’ei diferent ; los enjòcs non son pas los d’un còp èra.
L’occitan qu’ei un ben collectiu. Qu’ei lo de tots los qui’u parlan e de tots los qui, per non pas estar locutors, desiran totun que d’autes, qui vieneràn après eths, e’u poscan parlar.


text:
Cort de Justícia Europèa
La Cort de Justícia de las Comunautats Europèas (CJCE) es una de las cinc institucions de l'Union Europèa, amb la Comission Europèa, lo Conselh de l'Union Europèa, lo Parlament Europèu e la Cort dels Comptes Europèa.
Jos lo nom de Cort de Justícia de las Comunautats Europèas, aquela institucion recampa tres jurisdiccions :
- la Cort de Justícia
- lo Tribunal de Primièra Instància de las Comunautats Europèas
- lo Tribunal de la Foncion Publica de l'Union Europèa.
Lo seu sèti es a Luxemborg.
Lo seu ròtle es de resòlvre totes los contencioses juridics entre las Institucions, los Estats membres e los ciutadans, en vertut de las règlas contengudas dins los Tractats de l'Union Europèa. Aqueste ròtle la destria de totes las jurisdiccions internacionalas per çò qu'aquesta jurisdiccion es obligatòria e las seunas decisions s'impausan dins tota l'Union Europèa.
Las competéncias de la CJCE seguisson en general las evolucions dels Tractats e l'aumentacion de las competéncias de l'Union Europèa.
Somari
- 1 Istoric
- 2 Competéncia
- 3 La mesa en òbra e los efièchs de la jurisprudéncia de la Cort de Justícia
- 4 Sèti
Istoric[modificar | modificar la font]
La CJCE es instituida pel Tractat de París creant la CECA en 1952. Es conservada dins lo Tractat de Roma en creant la CEE e la CEEA (Euratom). La CJCE aviá a l'origina un ròtle marginal. Los Estats membres l'avián creada per se protegir de las usurpacions eventualas de la Nauta Autoritat qu'èra una institucion supranacionala (vejatz CECA). Los Estats Membres prevesián tanben qu'aquela reglèsse los conflictes que podrián arribar entre eles. Mai que mai, los jutges nacionals podián demandar a la Cort una interpretacion dins los afars ont la seuna decision fasiá intervenir lo drech comunautari (recors prejudicial). Lo recors prejudicial èra inicialament un mecanisme marginal. Mas jogarà un ròtle fòrça important dins lo desvolopament de la CJCE a comptar de las annadas 60.
Al començament de las annadas 60, la CJCE pren, en efièch, dos arrèsts audaciós que cambiaràn prigondament la seuna posicion : amb l'arrèst van Gend en Loos (lo 5 de febrièr de 1963) la Cort afirma que lo drech comunautari concernís totes los individús (e non solament los Estats): pòdon far valer sos dreches devant los tribunals nacionals (aplicabilitat dirècta) ; amb l'arrèst Costa contra ENEL (lo 15 de julhet de 1964), afirma la primautat del drech comunautari suls dreches dels Estats membres.
Per aqueles dos arrèsts, la CJCE se donava la posicion d'una Cort suprèma federala, çò qu'èra pas estat previst pels Estats membres quand signèron los Tractats (formalament internacionals) de la CECA e de la CEE.
Los Estats (sustot França, Alemanha o Itàlia) protestèron contra aqueles arrèsts, considerats coma un abús d'autoritat. Per aqueles Estats, l'arrèst de la Cort resultava d'una interpretacion deformada dels Tractats e anava contra las intencions dels Estats al moment de la signatura dels Tractats. La Cort refutèt aqueles arguments en presentant l'arrèst Van Gend en Loos coma conforme als objectius contenguts dins los Tractats : «L'objectiu del Tractat CEE es d'instaurar un mercat comun que son foncionament pertòca dirèctament los justiciables de la Comunautat. Aital que, lo Tractat «constituís un acòrdi que crea mai que d'obligacions mutualas entre los Estats contractants» : «constituís un òrdre juridic novel(...) Que los subjèctes son pas solament los Estats membres mas tanben los seus èssers». Es la posicion de la Cort que fins finala ganharà. Se los Estats aguèsson volgut redefinir los poders de la CJCE, aurián degut cambiar lo contengut dels Tractats, çò qu'auriá exigit una unanimitat de mal aténher.
Dempuèi lo començament de las annadas 90, la CJCE es marcada per divèrsas tendéncias :
- Las Institucions Europèas fan apèl de mai en mai a la Cort per resòlvre los seus conflictes ; es sustot lo cas de la Comission Europèa contra lo Conselh dels Ministres (o Conselh de l'Union Europèa) o del Parlament Europèu contra la Comission e lo Conselh dels Ministres.
- Los Estats son mai que mai atentius a son activitat : lo govèrn francés fa per exemple d'« observacions » mai e mai frequentas a la Cort de Justícia, per temptar de desviar sas decisions.
Dempuèi que lo Tractat de Lisbona es en vigor (après la signatura de Václav Klaus, cap de l'Estat de la Chequia), lo nòu nom de l'institucion es Cort de Justícia de l'Union Europèa.
Competéncia[modificar | modificar la font]
Las competéncias de la Cort de Justícia de las Comunautats Europèas son partejadas entre las tres jurisdiccions (Cort de Justícia, Tribunal de Primièra Instància e Tribunal de la Foncion Publica).
Cort de Justícia[modificar | modificar la font]
Se compara la Cort de Justícia de las Comunautats Europèas amb una Cort Suprèma, sul modèl de la Cort Suprèma dels Estats Units d'America. La Cort de Justícia es ben una jurisdiccion de tipe federal, per çò que lo drech comunautari es superior als drechs dels Estats membres. Pasmens, la seuna jurisdiccion es pus limitada : s’exercís solament dins lo domeni comunautari (lo primièr pilar dels tres pilars de l'Union Europèa) e dempuèi lo Tractat d'Amsterdam dins los domenis que van a èsser comunautaris. Exclutz la politica de defensa e de securitat comuna.
Se despartís tanben de la Cort Suprèma dels Estats Units pel fach que la nominacion dels jutges se fa sens audicion per lo Parlament (coma los jutges de la Cort Suprèma devant lo Congrès dels Estats Units). Los jutges de la Cort de Justícia son pas que simplament nomenats.
La Cort de Justícia jutja principalament de l'interpretacion del drech comunautari, del non respècte per los Estats membres del drech comunautari e dels recors contra las decisions del Tribunal de Primièra Instància, en particular per las vias de drech seguentas :
- La question prejudiciala per la quala las jurisdiccions nacionalas dels Estats membres, o demandan l'interpretacion d'un tèxte comunautari, o demandan a la Cort s'un tèxte comunautari es valid. Aquò significa que los particulars que voldrián obtenir una decision de la Cort de Justícia o pòdon far solament indirèctament en passant en primièr devant un jutge nacional que, constatant un ponch de drech exigent clarificacion, adreçarà a la Cort de Justícia une question prejudiciala. A l’origina dotat d’un foncion purament tecnica, lo recors prejudicial es doncas devengut dempuèi las annadas 60 un biais per far constatar los mancaments dels Estats al drech comunautari (inicialament èra una prerogativa dels Estats membres e de la Comission Europèa).
- Lo recors en mancament amb lo qual la Comission Europèa o un dels Estats membres vòl far constatar qu'un d'eles a pas respectat sos obligacions resultant del drech comunautari.
- Lo recors en cassacion amb lo qual las partidas en una decision del Tribunal de primièra instancia contèstan la seuna decision.
Tribunal de Primièra Instancia[modificar | modificar la font]
Jutja, principalament, de la contestacion dels actes de las institucions comunautaris per las personas fisicas ou moralas, per las vias de drech seguentas :
- Lo recors en anullacion qu'una institucion, un Estat membre o un ciutadan (inclús las entrepresas) vòl far anullar un acte d'una institucion o un organ de l'Union Europèa.
- Lo recors en caréncia qu'una institucion, un Estat membre o un ciutadan (inclús las entrepresas) vòl far constatar qu'una institucion o un organ de l'Union Europèa a pas adoptat un acte obligatòri.
- Le recors en responsabilita (accion en responsabilitat) qu'una institucion, un Estat membre o un ciutadan (inclús las enpresas) vòl far remborsar lo prejudici subit per l'acte d'une institucion o d'un organ de l'Union Europèa.
Dempuèi lo Tractat de Niça, lo Tribunal de primièra instancia recep tanben los recors introduits pels Estats contra los actes de la Comission Europèa.
Tribunal de la Foncion Publica[modificar | modificar la font]
Jutja exclusivament del contenciós entre las institucions o organs comunautaris e los seus foncionaris.
Presidéncia[modificar | modificar la font]
President de la Cort de Justícia[modificar | modificar la font]
Los jutges de la Cort designan entre eles lo president de la Cort per un periòde renovelable de tres ans. Lo president dirigís las òbras de la jurisdiccion e mai los servicis de la Cort e presidís las principalas formacions de jutjament. Assigna los afars dins una cambra en vista de las mesuras d'instruccion eventualas e nomina un jutge raportaire.
Fixa las datas e oras de las sesilhas de la granda cambra e de l’assemblada plenièra de la Cort, compausada de 13 jutges. La Cort s'amassa tanben per cambra de tres o cinc jutges. De mai, le president estatuís el meteis, per via de referit, sus las demandas de subre-sèis a l’execucion e d’autras mesuras provisòrias.
La Cort deu s'amassar d'un biais plenièr dins los cas prevists per los Tractats. En mai, la Cort pòt tanben s'amassar aital quand la question que tracta es d'importància.
Tribunal de primièra instancia e Tribunal de la foncion publica de l'Union Europèa[modificar | modificar la font]
Avocats generals[modificar | modificar la font]
Grefièr[modificar | modificar la font]
Autres[modificar | modificar la font]
La mesa en òbra e los efièchs de la jurisprudéncia de la Cort de Justícia[modificar | modificar la font]
Lo ròtle de la Cort de Justícia dins la creacion d'un mercat unic europèu[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Autres arrèsts[modificar | modificar la font]
Sèti[modificar | modificar la font]
Totes los organs judicaris de l'Union sont basats a Luxemborg, separadas de las institucions politicas basadas a Brussèlas e Estrasborg.