text:
Ponç Pilat
Ponç Pilat (En latin Pontius Pilatus) èra un governaire (prefècte) de la província romana de Judèa entre los ans 26 e 36 de la nòstra èra, successor de Valeri Grat. Es conegut per èsser l'òme, que, segon los Evangèlis, condemnèt Jèsus a morir per la crotz jos la demanda dels grands sacerdòts del temple, après que se ne lavèt las mans. Fòrça detalhs de sa vida nos son desconeguts e foguèron completats per fòrça legendas. La Glèisa Ortodoxa Etiopiana lo venèra coma sant, doncas que crei que se convertiguèt al cristianisme
Dins sa carrièra coma governaire de Judèa ensagèt de romanizar la província çò que provoquèt d'afrontaments amb los dirigents josieus. Un exemple d'aquela politica es l'introduccion dins la vila de Jerusalèm d'imatges pel culte de Cesar o l'enssag de bastir un aqüeducte amb los tresaurs del temple. A causa de sa supausada tiraniá, se produguèt una revòlta a Jerusalèm e s'espandiguèt en Samaria la repression que causèt fòrça mòrts. Los samaritans se planguèron al governaire de Siria, Luci Vitelli, que lo capvirèt (36) e l'envièt a Roma per respondre fàcia l'emperaire.
Arribèt a Roma pauc après la mòrt de TibèriT lo 15 de març de 37. Eusebi dich que se suïcidèt al començament del regne de Calígula, lo successor de Tibèri, benlèu tanben en 37.
De supausadas letras e d'Actes de Pilat son de documents fals fabregats pels primièrs crestians unes sègles mai tard.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Claudia Procula, supausat nom de l'esposa de Pilat, mencionada (sens la nomenar) sin l'Evangèli de Matieu


c: text/html

text:
Nepal
Nepal (en nepalés नेपाल) es un país d'Asia situat en Imalaia. Confronta Índia al sud, èst e oèst, China al nòrd.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Economia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas & referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a la formacion dau Nepal modèrne[modificar | modificar la font]
La descubèrta d'otís neolitics dins la Vau de Katmandó indica una preséncia umana sus lo territòri nepalés dempuei au mens 11 000 ans. Vèrs 3300 av. JC, un pòble dravidian, qu'aviá lo mestritge dau bronze e qu'èra probablament liat a la Civilizacion de la Vau d'Indus, s'installèt dins la region. Foguèt jonhat per de pòbles tibetobirmans, indoarians e austroasiatics. Aqueu procès foguèt lòng e fòrça estendut dins lo temps e es a l'origina de la mosaïca etnica actuala de Nepal. Son debanament precís es mau conegut en causa de l'abséncia de documents escrichs contemporanèus.
Segon de racòntes legendaris, la Vau de Katmandó venguèt lo centre d'un estat imalaian, dich Reiaume de Kirati, tre lo sègle VII av. JC. Disparegut au sègle II ap. JC, aqueu reiaume seriá a l'origina de l'introduccion dau bodisme dins la region. D'autreis estats lo seguiguèron, totjorn centrat sus la Vau de Katmandó, coma lo Reiaume Licchavi entre lei sègles V e VIII, un reiaume newar au sègle X e lo Reiaume Malla de 1201 a 1769. Lei dinastias a la tèsta d'aquelei reiaumes èran indoïstas e sa religion venguèt pauc a pauc largament majoritàrias au sen de la populacion. Pasmens, situada sus la rota comerciala entre Tibet e Índia, Katmandó èra una vila prospèra onte se formèt una societat fòrça ierarquizada segon lo sistèma creat per lo rèi indoïsta Jayasthiti Malla (vèrs 1382-1395).
Lo Principat Gurkha[modificar | modificar la font]
En 1484, lo Reiaume Malla conoguèt una crisi qu'entraïnèt sa division entre tres principats rivaus. Dins lo corrent d'aqueu periòde de declin de la dinastia Malla, divèrsei pòbles arribèron en Nepal après conquista dau nòrd d'Índia per lei musulmans. En particular, en 1559, lei Gurkhas fondèron un principat a l'oèst de Katmandó.
Entre 1768 e 1769, durant lo rèine de Prithvi Narayan (1743-1775), conquistèron la Vau de Katmandó e i transferiguèron sa capitala. I impausèron l'usatge de sa lenga — que venguèt lo nepalés — coma lenga oficiala. Aquò marquèt la fondacion dau Nepal actuau. A la fin dau sègle, estendiguèron sa dominacion entre Sikkim e l'estat indian actuau de Himachal Pradesh. Dins aquò, aquela expansion entraïnèt una reaccion chinesa. En 1792, una armada Qing ocupèt Katmandó que deguèt reconóisser la senhoriá de Pequin. Pasmens, dins lei fachs, aquela somission se limitèt au mandadís d'un tribut cada tres annadas e lei Gurkhas gardèron son independéncia.
Durant lo sègle seguent, deguèron faciar l'expansionisme britanic. De 1814 a 1816, una guèrra, entraïnada per l'oposicion entre leis expansionismes gurkha e britanic, opausèt Nepal a la Companhiá Anglesa deis Índias Orientalas. S'acabèt per una victòria britanica e per lo tractat de Sugauli que fixèt lei frontieras actualas de Nepal. Establiguèt tanben un protectorat britanic parciau sus lo país ambé l'installacion d'un resident a Katmandó equilibrat per un respèct estricte de la sobeiranetat nepalesa. Aquò favorizèt l'isolament de Nepal que foguèt pas dubèrt ais estrangiers avans lo sègle XX.
Lo periòde Rana[modificar | modificar la font]
De 1846 a 1951, la politica nepalesa foguèt dominada per la dinastia Rana que monopolizèt lo pòste de Premier Ministre e reduguèt la monarquia a un ròtle unicament simbolic. Aquò comencèt amb un complòt de Jung Bahadur Rana qu'assassinèt plusors centenaus de captaus liats a la dinastia reinanta e que prenguèt lo poder. S'assegurèt lo sostèn d'una armada renfòrçada e establiguèt de relacions bònas ambé lo Reiaume Unit. Per exemple, Nepal permetèt a Londres d'utilizar sei regiments de Gurkhas puei de recrutar dirèctament de soudats au sen d'aqueu pòble au profiech de l'armada britanica d'Índia. Aquelei fòrças se destrièron durant lei doas guèrras mondialas onte 200 000 Nepalés participèron au combat. Après l'independéncia d'Índia, aquela tradicion contunièt e plusors unitats indianas son totjorn formadas de soudats recrutats en Nepal. En 1923, lei Britanics cridèron son resident e reconoguèron la sobeiranetat plena de Nepal.
Nepal dempuei 1951[modificar | modificar la font]
La restauracion de la monarquia[modificar | modificar la font]
En 1947, l'independéncia d'Índia entraïnèt de cambiaments politics en Nepal qu'entraïnèron la casuda de la dinastia Rana en 1951. D'efèct, lo Premier Ministre Mohan Shamsher Jang Bahadur s'opausèt a la formacion d'un partit politic liat au Congrès Nacionau Indian. Au contrari, lo rèi Tribhuvana Bir Bikram (1911-1955) sostenguèt aqueu projècte e poguèt reversar lei Rana. Aquò permetèt de restaurar lo poder dei rèis nepalés que gardèron lo poder fins a 2007-2008.
Son fiu Mahendra Bir Bikram (1955-1972) capitèt d'obtenir l'adesion dau país a l'ONU en 1955, çò que permetèt d'assegurar son independéncia entre Índia e China. En 1959, foguèt a l'origina d'una constitucion parlamentària. Pasmens, aqueu periòde democratic durèt gaire car lo partit dau Congrès, venceire deis eleccions, votèt una reforma agrària que causèt de trèbols e d'esmogudas. En 1960, lo rèi suspendiguèt la constitucion e reprenguèt lo poder fins a l'adopcion d'una constitucion novèla en 1962. Pus autoritari, lo tèxte renfòrçava lo poder reiau e adoptèt lo sufragi indirècte. La monarquia conoguèt una evolucion similara e venguèt pus autoritària ambé lo desvolopament d'un aparelh policier important. Ansin, en despiech d'una politica de modernizacion (abolicion dei castas en 1963... etc.), lo regime deguèt una oposicion creissenta.
La fin de la monarquia e la guèrra civila[modificar | modificar la font]
L'oposicion apareguda dins lo corrent dau rèine de Mahendra Bir Bikram se renforcèt durant lo rèine de Birendra Bir Bikram (1972-2001) e entraïnèt finalament l'abolicion de la monarquia en 2008. D'efèct, maugrat divèrsei consultacions popularas e la reintroduccion dau sufragi universau, lo regime evolucionèt gaire e lo poder restèt entre lei mans dau sobeiran.
En 1990, aquò entraïnèt de manifestacions importantas a Katmandó e lo rèi foguèt obligat de restablir la constitucion de 1959. D'eleccions organizadas en 1991 veguèron la victòria dau partit dau Congrès mai son poder demorèt fragil. Ansin, dins lo corrent deis annadas 1990, lo poder foguèt mai ò mens partejat entre lo Congrès e un partit comunista moderat. En 1996, una insureccion maoïsta acomencèt dins lei regions pauras de l'oèst qu'èran totalament oblidadas per lo poder centrau. La guerilha prenguèt rapidament lo contraròtle d'una partida importanta dau territòri mentre que lo govèrn se concentrèt sus lo contraròtle de la Vau de Katmandó, còr economic e demografic dau país.
En 2001, lo rèi Birendra Bir Bikram e una partida de l'ostau reiau foguèron assassinats. Lo segond fraire dau sobeiran defunt, Gyanendra Bir Bikram (2001-2008), li succediguèt. Fòrça impopular e sospichat d'èsser l'organizator dei murtres per la populacion, assaièt de rompre per fòrça la guerilha. Pasmens, l'extension dau conflicte agravèt la situacion economica nepalesa. En 2005, la suspension de la constitucion maucontentèt mai la populacion. En abriu de 2006, de grèvas duras entraïnèron lo restabliment dau regime parlamentari e l'estatut sacrat dau rèi foguèt abolit. En 2007, lo govèrn concluguèt un acòrd ambé lei maoïstas permetent d'acabar la guèrra civila. Aquela patz prevesiá d'organizar l'eleccion d'una assemblada constituenta e d'abolir la monarquia en 2008.
Nepal dempuei 2008[modificar | modificar la font]
L'assemblada constituenta foguèt elegida lo 10 d'abriu de 2008 e la monarquia oficialament abolida lo 28 de mai de 2008. En plaça, foguèt proclamada una republica democratica e federala. Pasmens, lo país demorèt instable car ges de partit capita de ganhar clarament leis eleccions. Ansin, d'un caire, lei maoïstas dirigiguèron lo país en 2008-2009 e 2011-2013 mai aguèron pas de majoritat parlamentària e d'autre caire, lo Congrès e lei comunistas moderats formèron una coalicion de 2009 a 2011 mai deguèron lo laissar après d'importantei manifestacions socialas organizadas per lei maoïstas.
En 2013, d'eleccions constituentas se debanèron per resòuvre la crisi. Ganhadas per lo Congrès e lei comunistas moderats, permetèron la promulgacion d'una constitucion lo 20 de setembre de 2015. Lo tèxte devesís lo país entre sèt estats federaus. Certanei minoritats, lesidas per lo traçat deis entitats federalas ò per una reforma de la nacionalitat que donèt la nacionalitat nepalesa unicament ais enfants aguent un paire nepalés, assaièron de s'i opausar. En parallèl, Nepal dèu faciar lei consequéncias d'un tèrratrem violent que destruguèt una partida dau país e tuèt au mens 6 600 abitants en abriu de 2015.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dadaïsme
Lo Dadaïsme, conegut tanben coma dadà, foguèt un movement intellectual, literari e estetic d'avantgarda, desvolopat entre 1916 e 1925, precedent immediat del surrealisme. Lo movement se caracterizèt per una postura nihilista, anarquica, irracionala e primitivista, e per un questionament de las convencions totas e una oposicion violenta a las ideologias, l'art, e la politica tradicionals.
Son líder dadà foguèt Tristan Tzara.
Lo movement dadà influïguèt de manièra prigonda e clara d'unes movements posteriors e pus recents coma lo neodadaïsme, l'Art brut o lo Pop Art.


text:
Federal Bureau of Investigation
Lo Federal Bureau of Investigation (« Burèu federau d'enquista »), generalament nomenat per son acronim FBI, es lo servici federau de polícia judiciària màger deis Estats Units d'America tant coma un servici de rensenhament interior. A la comencença dau sègle 21, la juridiccion dau FBI caupe mai de 200 categorias de crimis federaus, ne'n fasent l'organisme d'enquista màger dau govèrn american. Demieg seis atribucions li son l'anti-terrorisme, lo còntre-espionatge, la ciber-criminalitat e la medecina legala.
Fuguèt establit per Charles Joseph Bonaparte[1], rèire nebòt de l'Emperaire Napoleon lo 1er, en 1908 coma Bureau of Investigation (BOI, « Burèu d'Investigacion »), puei tornat batejat FBI en 1935 amb l'accion de J. Edgar Hoover. Son sèti s'atròva a Washington, dins l'edifici J.Edgar Hovver Building, e sei burèus son esparpalhats dins mai de 400 vilas americanas e dins 50 embassadas dins lo mond.
Lo sagèu dau FBI es estat dessenhat per lo cap illustrator Leo Joseph Gauthier e fuguèt emplegat per lo premier còp en 1941.
La dicha oficiala dau FBI es Fidelity, Bravery, Integrity (« Fidelitat, Coratge, Integritat »).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fabrizio Calvi, David Carr-Brown, FBI. L'histoire du Bureau par ses agents, Fayard, 2010, p. 21


text:
Caça
La caça es l'activitat que consistís a cercar e perseguir d'animals salvatges per fin de los tuar dins la tòca de los utilizar coma matèria primièra per lo manjar o lo negòci. Uèi lo tèrme se refererís sovent a la practica esportiva, qu'es regulada, sinon se parla braconatge o caça illegala.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se supausa que al començament, la caça servissiá per complementar l'alimentacion en proteïnas animalas e l'utilizacion de las ressorsas animalas que son la pèl o lo cuèr o los òsses. Dins las regions articas, pels inuits la caça èra, fins qualques decenias enrè, l'unica font d'alimentacion amb la pesca. La caça tanben a per foncion d'alunhar o d'eliminar los predadors perilhoses per l'òme. E mai aviá dins fòrça culturas una importància rituala, per exemple amb l'iniciacion dels joves adultes.
Amb la revolucion neolitica e l'aveniment de l'elevatge e la domesticacion dels animals, la caça perdèt de son importància per la subsisténcia; e mai que demòre encara dins los airals de bòsques tropicals e las regions polaras ont constituís totjorn (amb la pesca) la font primièra de proteïnas.
Dins las civilizacions e nacions posterioras la caça dels grands mamifèrs venguèt una activitat reservada de las classas dominantas. Dins l'Euròpa feudala per exemple dins fòrça païses los nòbles e reis avián de resèrvas exclusivas de caça o pel mens èran los unics qu'aviá lo drech de caçar d'unes animals.
Las armas utilizadas abitualament per la caça pendent tota la preïstòria e gaireben fins a l'edat modèrna èran: la lança, l'arc e las flèchas, la fronda, e tanben los cans de caça. D'autras menas de caça èra las trapadèlas.
Uèi se practica encara la caça dins tot lo monde, abitualament en utilizant d'armas modèrnas coma los fusilhs o totjorn en utilizant de tecnicas ancestralas, coma a l'espèra, l'usatge de pistaires o de cans per que tròben las presas. Sovent los païses an aplicat una legislacion e uèi cal èsser licenciat per practicar la caça.
Tecnicas[modificar | modificar la font]
Se pòt caçar amb divèrsas tecnicas, coma:


text:
Categoria:Nauta Garona
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 10 soscategorias, sus un total de 10.
C
- Comenge (4 C, 2 P)
- Comuna de la Nauta Garona (1 C, 589 P)
G
- Geografia de Nauta Garona (2 C)
I
- Intercomunalitat de Nauta Garona (1 C, 2 P)
M
- Monument de Nauta Garona (3 C, 1 P)
N
- Naissença en Nauta Garona (1 C, 3 P)
P
- Personalitat de Nauta Garona (2 C)
- Politica de Nauta Garona (2 C, 1 P)
T
- Transpòrt en Nauta Garona (2 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Nauta Garona »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.
Fichièrs multimèdia dins la categoria « Nauta Garona »
Los 2 fichièrs seguents figuran dins aquesta categoria, sus una soma de 2.
- Caseras.jpg
698 Ko
- La Louges à Peyssies.jpg
220 Ko


text:
-500
Aquesta pagina concernís l'an -500 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa d'invasion de l'illa de Naxos per lo tiran de Milet, Aristagoras, e lo satrapa locau Artafernes. Coma la causa de la desfacha èra de divisions intèrnes dins lo comandamant de l'expedicion, Aristagoras se revoutèt per defugir un castigament dau rèi Darius Ièr. Aquò marquèt l'acomençament de la revòuta d'Ionia.


text:
Bray-sur-Somme
Bray-su-Sonme en picard ( Bray-sur-Somme en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bray-Sus-Soma es un bourg picard de la vallée de l'Anautita-Soma, situat l'acorbaissa dessús nòrd d'un dels méandres d'aquel fleuve litoral, a 29 km a l'èst de Amians e a 17 km a l'oèst de Péronne.
La municipalitat a environat de tucs a l'èst e a l'oèst. Al sud, los marais an traversat per la Soma. Lo vilatge #èsser una localizacion estrategica al cors dels sègles mercés al passatge entre lo Artés e la Picardie per quatre gués.
Bray-sur-Somme est un bourg picard de la vallée de la Haute-Somme, situé sur la courbe nord d'un des méandres de ce fleuve côtier, à 29 km à l'est d'Amiens et à 17 km à l'ouest de Péronne.
La commune est entourée de collines à l’est et à l’ouest. Au sud, les marais sont traversés par la Somme. Le village fut un emplacement stratégique au cours des siècles grâce au passage entre l’Artois et la Picardie par quatre gués.


text:
William Matthew Flinders Petrie
William Matthew Flinders Petrie (Charlton, 3 de junh de 1853-Jerusalèm, 28 de julhet de 1942) que ho un egiptològ anglés qui horruquè mantun sites arqueologics e notament las anticas ciutats d'Abidòs e de Tell-El-Amarna en beth emplegar e en desenvolopant un metòde hèra scientific e rigorós. Qu'ei tanben lo descrobedor de l'Estela de la victòria de Menerptah (tanben coneguda com Estela d'Israel) considerada com la purmèra mencion de istorica d'Israèl.
Flinders Petrie que vadó a Charlton, en Anglatèrra. Qu'èra l'arrèr hilh deu capitani Matthew Flinders qui explorè las còstas australianas. Après l'atge de ueit ans non podó pas mei anar a l'escòla per'mor de la soa santat e qu'arrecebó la soa educacion a casa.
Que comencè de practicar l'arqueologia en Anglatèrra e quitament a Stonehenge. En 1880 que viatgè entà Egipte on e ho uns deus purmèrs a estudiar scientificament las piramidas de Giza. Que's preocupè tanben de las destruccion deu patrimòni arqueologic.
De cap a la fin de l'annada 1880 que tornè en Anglatèrra on e rescontrè la jornalista e sufrageta Amelia Edwards qui èra tanben la gavidaira de la Fondacion per l'Exploracion Egipciana (Egypt Exploration Fund) qui financiè las soas recèrcas futuras qui podón començar en 1883 suu sit de Tanis. Un còp acabat aqueth tribalh, e en tot demorar l'argent per las recèrcas prosmanas, que devarè lo flumi Nil dinc a Nubia en beth fotografiar lo país. Per la soa recèrca seguenta que horruquè tombas datadas de -30 dens la region deu Faiom. En 1890 lo son interès arqueologic que's virè de cap a Palestina.
En 1891 Petrie que tribalhè a Tell-El-Amarna, l'antica capitala Akhetaton bastida peu faraon Amenòfis IV (tanben conegut com Akhenaton) qui arrenaguè los dius egipcians entà vodar un culte au son navèth diu Aton.
Durant las annadas seguentas, Petrie que ho professor au University College de Londres. En 1913, aquesta institucion que he l'aquesida de la colleccion deu professor Petrie. Que ho hèit chivalier en 1923 peu son tribalh arqueologic.
Tostemps interessat per l'istòria Palestiniana, que's morí a Jerusalèm en 1942. Per'mor de la soa credença en l'interès d'estudis antropologics e raciaus que de lo son cap entà qui hosse estudiat peu Collègi deus Çurgents de Londres, mentre que lo son còs b'èra sepelit dens lo cemitèri protestant deu Mont Sion. Los temps de guèrra (dab l'apròchi de Rommel) que hen que's perdó.


text:
Modèl:GeoTemplate
» Sistèmas globals
» America del Nòrd
» Euròpa
» Oceania
» Asia
» America del Sud
» Autras planetas
» Autras ressorsas
» Vejatz tanben
|} Aquesta pagina servís a trobar de mapas e vistas satellitas en linha, gràcias a las coordenadas geograficas provesidas dins los articles de Wikipèdia. Avètz seleccionat las coordenadas seguentas (dins lo sistèma WGS 84) :
Sistèmas globals[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech (Satellit, Vista ibrida) amb Google maps [1].
- Articles de Wikipèdia al mai pròche sus una mapa, amb WikiWix [2]
- Afichar aqueste endrech (Satellite,Vista ibrida) amb MapQuest [3]. Rotas e itineraris.
- Afichar aqueste endrech (Satellite, Vista ibrida) sus Yahoo Maps [4]. (besonh del plugin Flash)
- Afichar aqueste endrech (Vista aeriana, Vista ibrida) sus Live Search Maps [5]. (Totes los navegadors son pas compatibles, vejatz la lista.)
- Afichar aqueste endrech amb Maps-For-Free (Intégrée lo plan del relèu en Google Maps (example))
- Afichar aqueste endrech sus MSN World Atlas [6].
- Afichar aqueste endrech sus Ask.com Maps [7].
- Afichar aqueste endrech amb Map24 [8].
- Afichar aqueste endrech amb Flash Earth [9]. Vistas aerianas e satellitas de la Tèrra, en Flash.
- Afichar aqueste endrech sus ACME Mapper [10].
- Afichar aqueste endrech sus Multimap [11]. Mapas rotièras.
- Afichar aqueste endrech amb GeaBios [12]. Vistas satellitas e mapas (besonh del plugin Flash).
- Afichar aqueste endrech suls imatges de nuèch de Blue Marble Navigator [13].
- Afichar aqueste endrech sus GeoNames [14]. Noms de luòcs geografics sus mapas de Google Maps.
- Afichar aqueste endrech amb Fourmilab [15]. Imatges satellits projectats sus un glòbe.
- Afichar aqueste endrech amb Norkart Virtual Globe [16]. Donadas d'altitud SRTM e imatges de Landsat 7.
- Afichar aqueste endrech amb MapTech [17]. Mapas nauticas e qualques mapas topologicas.
- Veire aquesta mapa sus USMapServer-WorldMapServer [18].
- Afichar aqueste endrech amb Geody [19]. Motor de recèrca geospacial, permet de cercar d'endreches sus la Tèrra, las planetas, l'espaci, etc., e supòrta Google Earth, NASA World Wind, Celestia e Stellarium.
- Mapa d'aqueste endrech amb GPS Visualizer [20]. Lo ligam balha un formulari amb d'opcions nombrosas.
Logicials extèrnes[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech dins NASA World Wind. Necessita lo logicial NASA World Wind.
- Afichar aqueste endrech dins Google Earth. Necessita lo logicial Google Earth.
Sistèmas qu'incluson d'informacions de Wikipèdia[modificar la font]
- Wikipèdia amb Google maps
- Afichar aqueste endrech amb Google Earth en mostrant un calc suplementari amb d'informacions de Wikipèdia dins mai d'una lengas, o d'imatges de Commons. Necessita lo logicial Google Earth. (nòta : d'unes calques pòdon èsser meses per defaut dins vòstra colleccion permanenta).
- Mapas Wikipedia-World simplificadas, en francés.
Autres wikis o sits similars[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb WikiMapia [21].
- Afichar aqueste endrech amb Flickr Map [22].
- Afichar aqueste endrech amb Wiki.WorldFlicks.org [23]. Photos d'endroits et panoramas, ainsi que vues satellites et cartes.
- Afichar aqueste endrech amb WhereTo.org [24]. Descriptions modifiables comme sur un wiki.
- Afichar aqueste endrech sur Panoramio [25].
- Trouver les lieux proches amb Geocaching.com [26].
- Trouver les lieux proches sur GeoURL [27].
- Afichar aqueste endrech amb CyberPharos.com [28].
- Afichar aqueste endrech amb Loc.alize.us [29].
- Afichar aqueste endrech amb OpenStreetMap [30].
- Voir l'utilisation de la terre à cet endroit amb GlobalGuide.org [31].
- Afichar aqueste endrech sur Liftershalte.info [32].
Vistas satellitas gaireben en temps real[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech sur les vues satellite météo de la NASA.
- Explorar aqueste endrech amb NASA Daily Planet + METAR (Airport) Weather information, mapa interactiva.
Mapas en mòde SIG[modificar la font]
- Topografia, mòde elevacion numerica 30sec d'aqueste endrech.
- Afichar aqueste endrech (Satellite, Vista ibrida) amb ArcWeb Explorer [33].
America del Nòrd[modificar la font]
Canadà[modificar la font]
- National Atlas of Canada, mapa interactiva de Canadà amb mapas topograficas e satellitas fins a l'escala 1:20 000.
Estats Units[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech sus Topozone [34]. Mapas topograficas.
- Afichar aqueste endrech sus TerraServer-USA [35]. Fòtos satellitas de l'USGS e mapas topograficas.
- Trobar las zònas atenentas sus las mapas de l'US Census [36].
- Afichar aqueste endrech suls imatges del satellit metèo GOES-E (Geostationary Operational Environmental Satellite) de la NASA.
Euròpa[modificar la font]
- ViaMichelin : mapas e itineraris.
Alemanha[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb GoYellow. [37]
Danemarc[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb Findvej.dk : Google Maps combinat amb la recèrca d'adreças danesas. Mapas satellita/ibridas. Findvej.dk
- Afichar aqueste endrech amb Findvej.dk. Coma çaisús, mas amb de ligams cap a la Wikipèdia en danés.
- Afichar aqueste endrech amb Eniro. Mapas, itineraris ; vistas satellitas e mapas. kort.eniro.dk/
Indirècte :
- Kort & Martikelstyrelsen : Mapas topologicas de Danemarc, illas Fèroe e Groenlàndia.
Finlàndia[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech sul sit national finlandés d'informacion geografic. Mapas topologicas, recèrca per adreça, coordenadas. [38]
- Afichar aqueste endrech sus Eniro. Rotas, topografia, itineraris. [39]
Eslovènia[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb GeaBios : images satellites, cartes. [40]
França[modificar la font]
Grand Bretanha[modificar la font]
{osgb36ref} dins la grasilha de referéncia nacionala britanica.
- Afichar aqueste endrech amb lo servici Get-a-map de l'Ordnance Survey.
- Afichar aqueste endrech amb l'esplech MAGIC del govèrn. (Mapas al 1:10 000))
- Afichar aqueste endrech amb StreetMap. [41]
- Fòtos d'aquest endroit del Geograph British Isles project.
- Vilatges e comunautats a aqueste endroit sus UKVillages. [42]
Itàlia[modificar la font]
Norvègia[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb Eniro. Rotas e itineraris. [43]
- Afichar aqueste endrech amb Gule Sider. Rotas e itineraris.
- Afichar aqueste endrech amb Inatur. Topografia e informacions toristicas. [44]
Indirècte :
- Norgesglasset. Topografia, navigacion per coordenadas UTM. [45]
- Visveg. Rotas e topografia, itineraris.
- WebAtlas. Rotas, fòtos aerianas, topografia.
- Finn.no. Rotas, fòtos aerianas.
Polonha[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb Mapa Polski Targeo [46]
Republica chèca[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech (Vue aérienne, Vue hybride, Vue historique) amb Mapy.cz.
- Afichar aqueste endrech amb mapy.atlas.cz
Russia[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb Kosmosnimki [47]. Imatges satellits de Russia centrala.
Suècia[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb Eniro. Rotas, topografia, itineraris, fòtos aerianas, vistas ibridas. [48]
Indirècte:
- Stadskartan : mapas dels comtats e vilas.
- Kartguiden. Mapas de vilas.
Soïssa[modificar la font]
{ch1903easting} / {ch1903northing} sus la grasilha soïssa.
- Afichar aqueste endrech amb Swisstopo. [49]
- Afichar aqueste endrech amb Swissinfo, mapas de Swisstopo. [50]
- Afichar aqueste endrech amb map.search.ch (amb imatges e mapas de Teleatlas) [51]
- Afichar aqueste endrech amb MySwitzerland.com, informacions toristicas (mapas de Teleatlas/Endoxon) [52]
- Cantons de Saint-Gall, Appenzell Ròdes Interioras e Ròdes Exteriorzs : Afichar aqueste endrech amb geoportal.ch [53]
- Canton de Zurich : Afichar aqueste endrech amb GIS-ZH (GIS cantonal) [54]
- Canton d'Argovia : Afichar aqueste endrech amb AGIS (GIS cantonal) [55]
- Canton de Neuchâtel : Afichar aqueste endrech amb Guichet cartographique SITN (GIS cantonal) [56]
- Ville de Bâle : Afichar aqueste endrech amb GeoPortal Basel-Stadt (mapas e SIG) [57]
- Canton de Zoug : Afichar aqueste endrech amb ZugMap (cantonal GIS) [58]
- Canton de Vaud : Afichar aqueste endrech amb Guichet cartographique GéoPlaNet (SIG cantonal) [59]
Oceania[modificar la font]
Austràlia[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb Street-Directory.com.au. Mapas, plans de carrièras dins Austràlia tota, mapas del repertòri Ausway.
- Afichar aqueste endrech amb MSN Maps Australia.
- Afichar aqueste endrech amb Geoscience Australia (mapas topograficas).
- Afichar aqueste endrech amb l'Atlas numeric Bonzle australian.
Indirècte :
- SIX - New South Wales - fotografias aerianas, rotas, topografia.
- LIST - Tasmania - Topografia, mapas toristicas.
Nòva Zelanda[modificar la font]
- NZTopoOnline - Mapas topograficas.
Asia[modificar la font]
China[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb Google 地图.
Indirècte :
Índia[modificar la font]
Indirècte :
- MapMyIndia, mapas interactivas.
- Maptell. Mapas rotièras e ferroviàrias indianas.
Japon[modificar la font]
Los sits seguents utilizan las coordenadas WGS84.
- Afichar aqueste endrech (Satellite, Vue hybride) amb Google Japan. [60]
- Afichar aqueste endrech amb las mapas topograficas del Geographical Survey Institute. [61]
Los sits seguents utilizan las coordenadas relativas a Tòquio ; se vòstras coordenadas son basadas sus WGS84, lo punt mostrat se tròba environ 450 m al nòrd-oèst del punt real.
- Afichar aqueste endrech amb Mapion. [62]
- Afichar aqueste endrech amb MapFan Web. [63]
- Afichar aqueste endrech amb Yahoo! Japan. [64]
- Afichar aqueste endrech amb Goo. [65]
- Afichar aqueste endrech amb Its-mo Guide. [66]
- Afichar aqueste endrech amb Livedoor. [67]
Taiwan[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb Urmap. [68]
America del Sud[modificar la font]
Brasil[modificar la font]
- Afichar aqueste endrech amb MSN Maps Brazil.
Chile[modificar la font]
Indirècte :
- Office of Territory Studies - Diferents tipes de mapas de Chile.
Autras planetas[modificar la font]
- Luna :
- Afichar aqueste endrech amb Google Moon (Élévation, Colors visiblas)..
- Afichar aqueste endrech amb Geody.
- Mart :
- Afichar aqueste endrech amb Google Mars (Couleurs visibles, Infraroge).
- Afichar aqueste endrech amb Geody.
- Mercuri :
- Afichar aqueste endrech amb Geody.
- Vènus :
- Afichar aqueste endrech amb Geody.
Autras ressorsas[modificar la font]
Mapas sens ligam dirècte[modificar la font]
Los servicis infra se pòdon pas ligar dirèctament, mas es possible d'i navigar gràcias a las coordenadas; lo tablèu çaijós balha las coordenadas dins diferents sistèmas, aquò vos pòt èsser util.
las coordenadas qu'an per basa WGS84 tanben seràn valablas per NAD83 e EU89.
Levar / clucar de solelh[modificar la font]
- Ex :: Natura Horaires de lever et coucher de soleil pour cet endroit (en, de)
- www.sunrisesunset.com : Levar e clucar de solelh, luna, crepuscul. (GMT sens DST)
- Geody Sunrise and Sunset (GMT) per una data quina que siá.
Geocaching[modificar la font]
- geocaching.com : lista de geoamagatals a l'entorn d'aqueste endrech.
- geocaching.com map : lista de geoamagatals a l'entorn d'aqueste endrech. (amb Google Maps).
Fus orari[modificar la font]
- www.earthtools.org : fus orari d'aquesta zòna (resultat formatat en XML).
Fotografia[modificar la font]
- www.flickr.com : imatges geolocalizates pels utilizaires de Flickr.


text:
Colomèrs
Colomèrs[1][2], dins lo parlar local qu'es d'occitan gascon tolosan, (Colomiers en francés e Colomièrs en occitan lengadocian) es una comuna d'Occitània (Gasconha) del departament francés de la Nauta Garona (Miègjorn-Pirenèus).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Categoria:Istòria militara
Lista dels articles se raportant a l'istòria militara : guèrras, batalhas, generals, estratègs, etc.
Veire tanben Lista dels articles d'istòria militara
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 10 soscategorias, sus un total de 10.
- Istòria militara per país (8 C)
- Istòria militara per periòde (1 C)
B
- ► Batalhas en Occitània (5 P)
C
E
- Istòria militara de l'Edat Mejana (4 C, 1 P)
- Eveniment militar (3 C)
L
- ► Lista d'istòria militara (1 P)
M
- ► Mòrt a la guèrra (2 P)
P
- Personalitat militara (3 C)
Articles dins la categoria « Istòria militara »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Erupcion peleana
Leis erupcions peleanas son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizats per una lava fòrça viscosa que son escolament es fòrça limitat e que forma donc un dòme de lava a la sortida de la chaminèia. Lo desagatge es fòrça malaisat e la preséncia dau dòme entraïna l'aumentacion de la pression dau magma. Aquò entraïna una explosion dau dòme que forma una plumacho volcanic d'unei quilomètres d'autor e de coladas piroclasticas sus lei pendas dau volcan. Lo plumacho causa tanben de tombadas de materiaus volcanics (cendre... etc.). L'erupcion peleana tipe es aquela de la Montanha Pelada en 1902. Es un tipe d'erupcion frequent sus lei volcans gris.
Lei riscs son fòrça importants per lei societats umanas en causa dei coladas piroclasticas e dei casudas de cendre que pòdon causar de destruccions gròssas. L'Indici d'Explosivitat Volcanica d'una erupcion peleana se situa entre 1 e 8.


text:
Partenon
Lo Partenon (Πapθevώv en grèc) es un temple de l'Acropòli d'Atenas dedicat a la divessa Atena qu'èra la protectritz de la vila. Sa bastida comencèt en 447 avC durant l'apogèu de la la Liga de Delos, aliança dei ciutats-estats grègas anticas dirigida per leis Atenencs. Foguèt acabada en 438 avC mai lei trabalhs d'ornament interior contunièron fins a 432 avC. Es lo vestigi pus important de la Grècia Antica e es generalament considerat coma l'apogèu dau desvolopament de l'Òrdre arquitecturau doric. Es tanben vengut lo simbòl de la Grècia Antica, de la democracia atenenca e de la civilizacion occidentala antica.
Lo Partenon remplacèt un temple pus ancian qu'èra tanben dedicat au culta d'Atena e que foguèt destrucha pendent l'invasion de la vila per leis Aquemenidas durant la Segonda Guèrra Medica (480-479) en 480 avC. Coma d'autrei temples grècs, lo Partenon foguèt tanben utilizat per protegir lo tesaur de la ciutat.
Après la casuda de la civilizacion grèga antica, lo temple foguèt transformat en glèisa crestiana dins lo corrent de la premiera mitat de l'Edat Mejana. Puei, après la disparicion de l'Empèri Bizantin e la conquista d'Atenas per leis Otomans, lo Partenon foguèt transformat en mosqueta. Foguèt tanben utilizat coma fortalesa durant la Guèrra de Morèa (1684-1699) per protegir la vila còntra leis atacas venecianas. Lo 26 de setembre de 1687, lo bombardament dau temple entraïnèt l'explosion d'un depaus de municions e de polvera otoman entraïnant de degalhs importants au bastiment e ais esculturas. L'interès occidentau per l'Antiquitat entraïnèt pereu la retirada de la màger part dei vestigis encara presents au profiech dau British Museum de Londres per lo diplomata escocés Thomas Bruce (1766-1841).
La restauracion acomencèt a la fin dau sègle XIX e es totjorn en cors a l'ora d'ara.
Somari
- 1 Edificacion dau bastiment
- 2 Arquitectura
- 3 Istòria tardiva dau bastiment
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Edificacion dau bastiment[modificar | modificar la font]
Lo Partenon foguèt bastit a l'iniciativa de Pericles[1]. La construccion se debanèt de 447 a 438 av. JC e foguèt fisada ai [[arquitectura|arquitecta]s] Ictinos e Callicratès. La decoracion interiora s'acabèt en 432 av. JC e la realizacion deis esculturas exterioras durèt fins a 431 av. JC[2]. L'escultor Fídias ne'n assegurèt la supervision.
Lo luòc de construccion èra l'emplaçament de dos temples ancians que son uei dichs « Partenon primitiu » e « Pre-Partenon ». Lo premier èra un temple periptèr de tuf probablament bastit au començament dau sègle VI av. JC e acabat vèrs -566-565 av. JC dins lo corrent de l'institucion dei Grandei Panateneas per Pisistrate[3]. La bastida dau segond acomencèt a l'entorn de 500 av. JC e foguèt probablament arrestada per lei Guèrras Medicas. En 480 av. JC, foguèt cremat e destruch ambé l'invasion pèrsa d'Atenas[4]. Lo racònte de la construccion es mau conegut mai una partida dei còmptes financiers foguèt conservada. Ansin, lo còst dau Partenon, de l'estatua criselefantina d'Atena Partenos e dei Propileas seriá d'aperaquí 2 000 talents[5], çò que representava una soma colossala, compres una ciutat-estat d'Atenas a son apogèu[6].
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lo Partenon es un bastiment doric, periptèr, amfipròstil e octòstil construch sus un sòcle de tres escaliers de 0,55 m. Lo temple fa 10 m d'autor, 69,51 m de longor e 30,88 m de largor. Ges de temple doric agantavan aquelei dimensions que s'observan solament dins l'arquitectura de quauqueis edificis ionics coma l'Heraion de Samos, l'Artemission d'Efèsa ò lei temples romans de Baalbeck. Existís un rapòrt egau a 4/9 entre lei diferentei dimensions de l'edifici[7]. D'efèct, aqueu nombre se troba dins lo rapòrt entre la largor e la longor, la largor dei colonas e la distància que lei separan ò entre l'autor de la façada e sa largor.
La façada principala es orientada vèrs l'èst, caracteristica frequenta dei temples dorics[8], e la colonada exteriora es octòstil e non exastil segon l'usatge dau periòde. A 46 colonas de 10 a 12 tambors de 20 caneladuras. Lo conflicte d'angle pròpri ai construccions doricas es resolgut ambé la reduccion de l'espaci entre lei doas darrierei colonas. Lo sekos (partida sarrada de l'edifici) es subreauçat per un sòcle de dos escaliers. Es amfipròstil e exastil. Sa nau centrala a una portada de 11 m, distància alora agantada per lo premier còp en Grècia. Doas fenèstras (9,75 x 4,20 m), situadas d’un costat e d’autre de la pòrta principala, permèton d'esclairar la nau centrala e lei doas naus lateralas. Enfin, lo naos, larg de 9,815 m, es enviroutat d'una colonada. La peristasis, lo pronaos e l'opistodòma èran de dimensions reduchas per laissar mai de plaça a l'estatua d'Atena.
Lo temple èra bastit de maubre dau Mont Pentelic. Sa teulissa èra formada de 8 480 teules plans de maubre de 50 kg. Lei sòcles èran fachs de tuf.
Correccions opticas[modificar | modificar la font]
L'arquitectura dau Partenon compren un sistèma de correccion optica per donar l'illusion d'una verticalitat e d'un orizontalitat perfèctas mentre que certanei partidas (escaliers dei stilobates, arquitraus, colonas non parallèlas, colonas d'espessors diferentas... etc.) son en realitat convèxas[9]. En fòra de l'aspèct estetic, aquelei correccions visualas donavan d'avantatges tecnics coma una eliminacion pus aisada de l'aiga ò un melhorament de l'estabilitat de l'edifici gràcias au renfòrçament de certanei colonas. Pasmens, complicavan la construccion car necessitan la realizacion e lo pausament precís de pèças especificas fòrça pesucas[10]. Lei tecnicas utilizadas durant l'Antiquitat per concebre e bastir aqueu sistèma de correccion son encara mau conegudas. Se supausa l'existéncia de proceduras predefinidas permetent de modular la construccion.
Decòrs[modificar | modificar la font]
Frontons[modificar | modificar la font]
Fronton èst[modificar | modificar la font]
Lo fronton èst de l'edifici depinta l'episòdi de la naissença d'Atena sortida en armas dau crani de son paire Zèus. Segon la mitologia grèga, Atena èra la filha de Zèus e de Metis. Dins lo corrent de la grossesa, Uran e Gèa revelèron a Zèus que la filha de Metis seriá la maire d'un filh pron poderós per lo reversar. Per defugir aqueu risc, Zèus decidèt d'utilizar lo metòde de son paire Crònos e d'empassar Metis per gardar son enfant presonier de son còrs. Pasmens, au tèrme de l'emprenhament, lo rèi dei dieus foguèt victima d'una migrana terribla. Per aleujar sa dolor, Zèus ordonèt a Efèst de li fendre lo crani ambé sa destrau. Atena sortiguèt alora de la tèsta de son paire en gitant un crit que resclantiguèt dins lo cèu e sus la Tèrra.
Pasmens, lei partidas centralas dau fronton foguèron destruchas avans l'arribada dau dessenhaire Jacques Carrey en 1674 e son uei perdudas. Lei reconstitucions son donc basadas sus d'ipotèsis que supausan la preséncia dei dieus olimpians principaus coma Zèus, Efèst, Èra e de segur Atena. La màger part deis elements intactes es expausada au British Museum de Londres. L'angle senèstre representa Elios e son carri que marcan lo començament dau jorn, Dionís, Demetèr, Persefòn e Iris. Sus la partida de drecha, se pòu observar Estia, Dionèa, Afrodita, Selenèa e lei chivaus de son carri.
Fronton oèst[modificar | modificar la font]
Lo fronton oèst, en fàcia dei Propilèus, depinta la garrolha entre Atena e Poseidon per l'onor de l'atribucion de la vila. Atena, que tèn un ramèu d'olivièr, e Poseidon, que brandís son trident, i son representats au centre de la composicion, opausats en diagonala. Son enviroutats per dos grops de chivaus atalats a de carris e per personatges legendaris de la mitologia atenenca.
Frisas[modificar | modificar la font]
Frisa dorica[modificar | modificar la font]
La frisa dorica exteriora es compausada de triglifs (motiu de tres bendas verticalas) alternant ambé de metòpas onte son escultadas de scenas tradicionalas de la mitologia :
- una gigantomaquia de 14 metòpas a l'èst qu'es relativament damatjada. Lei scenas principalas (n°6, n°8 e n°14) i figuran Zèus, son fraire Poseidon gitant l'illa de Nísiros sus un gigant vencut e lo Soleu celebrant la victòria dei dieus olimpians.
- una centauromaquia de 32 metòpas au sud en partida damatjada per lo bombardament venecian de 1687. Pasmens, franc de certanei metòpas centraus, aquela partida de la frisa es ben coneguda. Representa lo combat dei Lapites còntra de centaures.
- una amazonomaquia de 14 metòpas a l'oèst que mostra lo combat deis Amazònas dins lo corrent de l'invasion legendària d'Atena per aqueu pòble. Lei vèstits portats per leis Amazònas son d'origina pèrsa e fan referéncia a l'invasion pèrsa de la ciutat atenenca pendent lei Guèrras Medicas.
- una representacion supausada dau sac de Tròia (Iliupersis) de 32 metòpas au nòrd. Es fòrça degalhada e solament tres metòpas son conservats.
Lei 92 metòpas de la frisa dorica son estats escultats de 446 a 440 av. JC per Calamis en aut relèu, tecnica alora reservada ai tesaurs (bastiments utilizats per conservar leis ofrendas ai dieus). Lei trachs dei caratges son sevèrs e lei detalhs corporaus limitats. Ansin, i a ges d'indicacions dei muscles mai certanei venas salhentas son representadas, magerament dins la centauromaquia.
Frisa ionica[modificar | modificar la font]
Lo naos es decorat au dessüs de l'arquitrau doric d'una frisa ionica continua qu'es generalament dicha « frisa dau Partenon » ò « frisa dei Panatenèas » car sembla figurar la procession qu'aviá luòc dins lo corrent d'aquela fèsta. Fa 160 mètres de longor e representa 360 personatges comprenent d'èssers umans, d'eròis dei tribüs grègas, de dieus, de chivaus e divèrseis objèctes cultuaus. De carris e d'atlètas participant a una corsa son tanben figurats. Enfin, entre leis èssers umans, son probablament representadas lei fremas (ergastinai/ἐpYaσtῖvaι) cargadas de tèisser lo peple destinat a l'estatua sacrada d'Atena Polias).
Estatua criselefantina d'Atena Partenos[modificar | modificar la font]
L'interior dau temple assostava una estatua criselefantina de 12 mètres d'autor (15 mètres ambé la basa) realizada per l'escultor Fidias entre 447 e 434 av. JC[11]. Apareguda en Grècia Antica dins lo corrent dau sègle VI av. JC, aqueu tipe d'estatua èra compausada de placas d'evòri e d'aur fixadas sus una estructura intèrna de fusta imputrescibla. Coma l'evòri es un materiau fragile qu'es sujècte a secason, èra entretenguda amb una aiga oliada laissada a disposicion dins un bacin situat au pè de l'estatua. Lo jaç d'òli permetiá de formar una pellicula protectritz empachant l'evaporacion e donant son lustre au materiau[12].
Maugrat sa destruccion dins un incendi au sègle V, l'aspèct de l'estatua es conegut car plusors còpias son estadas descubèrtas. Atena i èra figurada en armas. Èra vestida d'un peple e de l'Egida de pèu de cabra ornada de la tèsta de Gorgona e bordada de sèrps. Portava un casco de tres cimièrs representant un esfinx enviroutat per dos pegàs. Dins sa man drecha, teniá la Niké alada. Segon certanei fònts, la man èra pausada sus una colona. La man senèstra teniá un bloquier que sa fàcia extèrna èra decorada per una amazonomaquia e sa fàcia intèrna per una gigantomaquia. Una centauromaquia èra figurada sus la part espessa dei sandalas. Enfin, la naissença de Pandòra èra representada sus lo pedestau.
Foncions[modificar | modificar la font]
Ben que lo Partenon foguèsse bastit sus lo modèl arquitecturau dau temple grèc e designat tal e quau dins lei tèxtes antics, èra pas un temple au sens convencionau dau tèrme[13]. D'efèct, ges de prèire i èra liat e sa foncion principala èra aquela de resèrva d'aur. Lo temple vertadier de l'Acropòli èra l'ancian temple d'Atena qu'assostava l'estatua de fusta d'Atena Polias[14].
En despiech de sa talha e sa natura ostentatòrias, l'estatua d'Atena Partenos foguèt donc pas l'objècte d'un culte conegut e aviá pas de ròtle religiós[15]. Au contrari, Pericles ne'n parlava coma d'una resèrva d'aur de 44 talents (aperaquí 1 100 quilogramas) utilisabla dins una situacion d'urgéncia[16]. Lo metau preciós de l'estatua èra eissit de la fonda de pèças de moneda podiá ansin èsser utilizat sensa risc d'impietat[17]. Per la seguida, aquela foncion de tesaur venguèt encara pus importanta e lo temple foguèt utilizat per gardar lei tesaurs moneiats d'Atenas e de la Liga de Delos.
Istòria tardiva dau bastiment[modificar | modificar la font]
Incendi de l'Antiquitat Tardiva[modificar | modificar la font]
Lo Partenon foguèt devastat per un incendi durant l'Antiquitat Tardiva. Lo fustatge cremèt e la teulissa s'afondrèt causant de degalhs grèus a l'interior dau bastiment. La calor dei flamas fendèt plusors elements de maubre (muralhas, frontons, colonas... etc.). Lei causas d'aquela catastròfa son mau conegudas e mai d'una ipotèsi foguèt avançada : una destruccion consecutiva a una invasion barbara (Herules vèrs 267-268, Visigòts en 395-396)... etc.), una conversion mancada dau temple en glèisa, un accident... etc[18].
Un important trabalh de reconstruccion foguèt alora entrepres. Lei colonas dau naos foguèron remplaçadas per de colonas presas sus dos portaus ellenistics de l'Agòra Romana. Totei lei nivèus foguèron ansin d'ara endavant d'òrdre doric e lei colonas dau premier nivèu èran plus caneladas. Leis entabladuras dei portaus foguèron recuperadas per restaurar lei pòrtas èst dau bastiment. Per lei pòrtas oèst, divèrsei fònts foguèron utilizadas per trobar lei materiaus necessaris e certanei blòts portan ansin d'inscripcions liadas a una utilizacion precedenta. De bigas de maubre novèlas foguèron escultadas e un novèu cubèrt de teules foguèt bastit. Pasmens, la teulissa novèla èra plus pichona que l'anciana e protegissiá plus lo peristile. De regòlas i foguèron donc cavadas per drenar l'aiga.
Dins lo corrent dau sègle V, l'estatua d'Atena seriá estada desplaçada a Constantinòple per un emperaire roman non identificat onte sa traça se pèrd.
Conversion en glèisa[modificar | modificar la font]
La data precisa de la transformacion dau Partenon en glèisa es desconeguda en causa de l'abséncia de documents escrichs e dau nombre limitats d'indicis arqueologics. Après leis Edictes de Teodòsi, l'edifici demorèt vuege e simbolizèt la desfacha dei dieus pagans en fàcia dau cristianisme trionfant que s'installèt dins la catedrala d'Atenas bastida dins lo complèx de la biblioteca d'Adrian au començament dau sègle av. JC[19]. Lei cavaments an permés la descubèrta de tombas crestianas au sud dau bastiment ambé de pèças de moneda datant deis emperaires Justin Ièr (518-527), Justinian Ièr (527-565) e Tibèri II Constantin (578-582). Lo periòde de la transformacion pòu ansin datar dau rèine d'aqueleis emperaires. Lo desplaçament dau sèti de l'evescat d'Atenas vèrs l'Acropòli]] — benlèu après l'invasion eslava de 582-583 — pòu tanben n'èsser la causa. Pasmens, coma l'inscripcion crestiana pus anciana dins lo Partanon remonta a 693, la conversion en glèisa podriá èsser pus tardiva e datar dau sègle VII. Èra en revènge realizada au sègle X quand l'emperaire Basili II (976-1025) venguèt au Partenon regraciar la Verge après sa victòria còntra lei Bulgars[20].
Aquela conversion entraïnèt divèrsei transformacions. Premier, l'orientacion dau bastiment foguèt inversada ambé l'intrada principala, alargada, a l'oèst. Una absida pichona foguèt bastida ambé de materiaus recuperats sus d'edificis vesins a l'emplaçament dau pronaos. La sala oèst venguèt la nau de la glèisa amb un baptisteri installat dins lo canton nòrd-oèst. Aqueu membre pichon èra separat dau rèsta per un iconostasi de pèira ambé doas pòrtas. De placas de maubre trobadas sus l'Acropòli foguèron utilizadas per la construccion dei fònts. Tres pòrtas foguèron dubèrtas per permetre la comunicacion entre lei salas oèst e èst. Lo naos d'origina foguèt gaire modificat. Pasmens, un postam de fusta foguèt installat entre lei dos nivèus de colonas per crear una galariá. La colona axiala foguèt destrucha e remplaçada per una arca que permetiá que la galariá fague lo torn de la sala. Leis escaliers èran probablament situats dins lo canton nòrd-oèst. Tres fenèstras foguèt realizadas au nivèu de la galariá. Lo peristile exterior foguèt sarrat ambé de muralhas. Leis esculturas dau Partenon subiguèron lo vandalisme crestian. D'elements dei frontons foguèron ansin destruchs. En particular, lei metòpas oèst, èst e nòrd foguèron fòrça degalhats e son identificacion precisa es uei fòrça malaisada. La metòpa 32 dau costat nòrd demorèt en revènge intacta car foguèt a tòrt considerada coma una representacion de l'Anonciada. Lei metòpas sud foguèron relativament esparnhadas siá car èran en partida escondudas siá car sa tematica (de centauris) èra encara presenta dins l'art bizantin.
Au sègle XII, la glèisa cambièt d'aspècte. Una absida novèla pus granda foguèt bastida. Integrèt lei doas colonas dau pronaos ancian. Lo baptisteri dispareguèt e foguèt remplaçat per un beneitier de maubre. Lo santuari foguèt avançat mai au sen de la nau. Un templon de sièis colonas pichonas de pèira verda foguèt construch per marcar la separacion entre lei doas partidas. L'autar foguèt installat en dessota d'un ciborium sostengut de quatre colonas de porfir. La corba de l'absida aculhiguèt lo sintronon amb un tròne centrau per l'evesque metropolita. Un decòr crestian format de frescas (disparegudas a una data desconeguda) e d'una mosaïca (dispareguda en 1765-1766) foguèt realizat dins l'absida. Segon lei vestigis descubèrts, i aviá mai d'un nivèu de decoracion, especialament avans la crisi de l'iconoclasme e après una restauracion ordonada per Basili II. Uei, se pòu encara dinstinguir sus lei muralhas dau Partenon lei rèstas d'una Verge ambé l'enfant de color roge sorn e una Passion dau Crist.
Après la Quatrena Crosada e la creacion dau Ducat d'Atenas, lo Partenon demorèt una catedrala mai passèt de la liturgia ortodòxa a la liturgia catolica. Un cloquier foguèt bastit dins lo canton sud-èst dau temple ambé de materiaus trobats sus l'Acropòli. Una pòrta foguèt realizat dins la muralha oèst dau nartèx per i accedir. Sa autor totala es mau coneguda mai sa cima passava la teulissa. Un decòr novèu foguèt tanben pintat. S'i trobava en particular un imatge de la Verge e dau Jutjament Darrier.
Conversion en mosqueta[modificar | modificar la font]
Atenas foguèt conquistada per leis Turcs Otomans en 1456 e lo Partenon foguèt rapidament transformat en mosqueta (avans 1460). Pasmens, lo bastiment foguèt gaire modificat car lo sultan Mehmet II èra un admirator dei monuments antics. Leis objèctes e lei mòbles liats au cristianisme foguèron sortits, lei fenèstras pauc a pauc muralhadas, lo cloquier transformat en minaret e un mihrad bastit au sud de l'absida per indicar la direccion de La Mèca. En revènge, lei decòrs antics e crestians foguèron respectats e gardats. La mosqueta semblèt pas tenir de nom especific car foguèt totjorn designada per d'apellacions generalas coma « Mosqueta d'Atenas », « Mosqueta dau Castèu d'Atenas » ou « Granda Mosqueta ».
La foncion e l'istòria de l'edifici son alora en partida oblidadas. Un document escrich per Mehmet II de 1458 a 1460 noma lo Partenon « Glèisa de la Maire de Dieu » e precisa son origina pagana. Pasmens, lo nom de la divinitat originala dau temple èra desconegut[21]. Au sègle XVI, èra dich Panteon per divèrsei sabents e certanei pensavan au sègle seguent que foguèsse lo luòc utilizat per Platon per ensenhar. Lo sègle XVII marquèt l'acomençament de l'estudi scientific dau bastiment per leis Otomans e lei sabents europèus. En particular, foguèt minuciosament dessenhat en 1674.
En 1687, dins lo corrent de la Guèrra de Morèa, lei Venecians ataquèron Atenas e la garnison otoman se retirèt dins l'Acropòli. En causa de sa soliditat, lo Partenon foguèt utilizat coma pòuveriera[22]. Pasmens, un tir toquèt lo bastiment causant un incendi e una explosion. Aquò entraïnèt l'afondrament de la teulissa, d'una partida dei muralhas e de 21 colonas. Puei, lei roïnas foguèron damatjadas per lei temptativas de Francesco Morosini de s'apoderar dau fronton oèst. Enfin, après l'abandon de la vila per lei Venecians en 1688, leis Otomans utilizèron de materiaus dei roïnas per rebastir plusors ostaus. Una mosqueta pichona foguèt rebastida mai son usatge foguèt probablament unicament destinat ai soudats de la garnison. Lo minaret, durament tocat per l'explosion, foguèt destruch en 1765-1766 e la mosqueta en 1843 ambé lo començament de cavaments importants sus l'Acropòli[23].
Premiereis estudis scientifics[modificar | modificar la font]
Au sègle XVIII, lo melhorament dei relacions diplomaticas entre Euròpa e l'Empèri Otoman permetèt a d'Europèus de viatjar en Grècia. Atenas foguèt una destinacion de tria e mai d'un artista, d'un arquitecta ò d'un scientific visitèt lei vestigis antics de la ciutat. En 1751, la societat britanica dei Dilettanti i mandèt lo pintor James Stuart e l'arquitecta Nicholas Revett per mesurar e dessenhar lei vestigis grècs d'Atenas. Publicats en 1787, son trabalh marquèt la redescubèrta scientifica dau temple. Foguèt perseguit per l'Escòla francesa d'Atenas que permetèt de detalhar la policromia de l'edifici e lo biais de corbar lei linhas orizontalas utilizat per lei Grècs ancians. Dins aquò, en 1801-1802, una mission importanta dirigida per Lord Elgin, ambaissador britanic a Constantinòple, mandèt a Londres la màger part deis esculturas de maubre de la frisa dau Partenon, dei frontons e dei metòpas. Son uei expausats au British Museum[24].
Restauracion dau bastiment[modificar | modificar la font]
La restauracion dau Partenon acomencèt après un tèrratrem en 1893 sota la direccion de l'arquitecta e engenhaire Nikolaos Balanos. Una segonda campanha acomencèt dins lo corrent deis annadas 1980. Utilizant de tecnicas modèrnas, aquela campanha es totjorn en cors e sa fin èra normalament prevista en 2020. Assaièt premier de corregir leis errors de la premiera restauracion ambé lo plaçament dei tambors e dei capitèus dei colonas a sa plaça d'origina, l'eliminacion dei crampons de fèrre que sa dilatacion entraïna de fissuras dau maubre e son remplaçament per de fixacions de titani. Lei partidas restauradas son senhaladas ambé de pèiras blancas per diferenciar leis estructuras anticas e novèlas.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) M.-C. Amouretti e F. Ruzé, Le Monde grec antique, Hachette, 1978.
- (fr) J. Baelen, Chronique du Parthénon. Guide historique de l'Acropole, Les Belles-Lettres, 1956.
- (en) F. Brommer, The Sculptures of the Parthenon, Thames & Hudson, 1979.
- (fr) B. Holtzmann, L'Acropole d'Athènes, Monuments, cultes et histoire du sanctuaire d'Athéna Polias, Picard, 2003.
- (fr) François Queyrel, Le Parthénon, Un monument dans l'Histoire, Bartillat, 2008.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Philippe Gauthier, Athènes au temps de Périclès, Hachette, 1965, p. 9.
- ↑ (en) W. B. Dinsmoor, « Attic building accounts, I: the Parthenon », AJA 17 (1913), pp. 53-80.
- ↑ (fr) M.C. Hellmann, L'Architecture grecque 2. Architecture religieuse et funéraire, Picard, 2006, p. 83.
- ↑ (fr) Pierre-Jean Launay, Grèce, Hachette, 1954, p. 117.
- ↑ Certaneis estimacions modèrnas avançan puslèu la soma de 400 talents.
- ↑ Un talent permetiá de bastir e d'equipar un naviri de guèrra.
- ↑ (en) Clemente Marconi, The Oxford Handbook of Greek and Roman Art and Architecture, Oxford University Press, 2014, p. 64.
- ↑ (en) Émile Burnouf, Monuments de la Grèce : le Parthénon, La Revue des Deux Mondes, tòme 20, 1847.
- ↑ (en) Christopher Tadgell, Antiquity: Origins, Classicism and the New Rome, Routledge, 2007, p. 419.
- ↑ Per exemple, lo tambor d'una colona a un pes d'aperaquí una tona.
- ↑ Segon Pausanias e Lucian de Samosate, l'estatua foguèt l'òbra d'una còla d'artesans variats (orfèbres, fustiers... etc.) dirigida per Fídias.
- ↑ (fr) Anne Queyrel, Athènes, la cité archaïque et classique du VIIIe siècle à la fin du Ve siècle, Picard, 2003, p. 251.
- ↑ (en) S. Deacy, Athena, Routledge, 2008, p. 111.
- ↑ (en) Burkert, Greek Religion, Blackwell, 1985, p. 143.
- ↑ (fr) MC. Hellmann, L'Architecture grecque. Architecture religieuse et funéraire, Picard (2006), p. 118
- ↑ (fr) Tucidides, Histoire de la guerre du Péloponnèse (traduccion en francés de Jacqueline de Romilly), II, 13, 5.
- ↑ (en) S. Eddy, « The Gold in the Athena Parthenos », AJA 81/1 (estiu 1977), pp. 107-111.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, p. 299.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, pp. 300-302.
- ↑ Au sègle XII, la Verge aviá totalament remplaçat Atena coma protectritz de la vila e l'epitèt Atheniotissa li èra atribuida.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, p. 317.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, pp. 316-317.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, pp. 322-324.
- ↑ Grècia ne'n reclama lo retorn dempuei leis annadas 1980.


text:
Potz Arthur-de-Buyer
Lo potz Arthur-de-Buyer (o potz n°11) es un dels carbonatges principals de las houillères de Ronchamp. Es situat sul territòri de la comuna de Magny-Danigon, dins la region francesa de Franca Comtat. Foguèt cavat tre 1894 pr'amor d'assegurar l'avenidor de la companhiá que se trobava en aquel temps dins una situacion financièra malastrosa. Lo projècte foguèt portat per Léon Poussigue, lo director de las houillères dempuèi 1891. Èra cargat de dirigir las òbras de cavatge, de concebre los bastiments e d'installar cada maquina. Le siège foguèt batejada amb lo nom del president Arthur de Buyer, que gerissiá la societat dempuèi 1876 e partiguèt en retirada tre que la fòssa foguèt mesa en activitat.
Lo potz foguèt en activitat de 1900 fins a la debuta de las annadas 1950. Sa prigondor es de 1.010 mètres, çò que fasiá d'el lo potz de mina mai prigond de l'estat francés al començament del sègle XX, e lo primièr a passar la fonzor simbolica de 1.000 mètres. Aprèp que s'i explotèt la houille durant gaireben un mièg sègle e que s'ensagèsse d'i explotar d'urani aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, s'i debanèron mantuna temptativa de reconversion, per finalament acabar en ruina a la debuta del sègle XXI. Un projècte d'installacion d'una centrala solara fotovoltaïca es a èsser estudiat per la municipalitat dempuèi junh de 2012.


text:
Sent Liunard
Sent Liunard [sɛ̃ ʎo'nar] (Saint-Léonard-de-Noblat en francés) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los miauletons.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de la vila es compausat dau nom d'un sent e de l'ancian nom dau luec abitat.
Sent Liunard(t), o Leunard(t), o Launard(t), es un agionime. Lo sent eponime, que auriá viscut entre 466 e 559, es coneissut que per una biografia dau segle XI (BHL 4862[1]).
Anteriorament, lo vilatge s'apelava donc Noblat, en latin Nobiliacum (atestacion dau segle XI). Dins los noms en -ac, la finala se muda en -at en Lemosin, Auvèrnhe e una partida del Bordalés e de l'Agenés, çò que fariá supausar un ancian Noblac. En realitat se chal mesfisar, tots los noms formats sus Nobiliacum (nom d'òme latin Nobilis emb sufixe -(i)acum), sus Novelliacum (nom d'òme latin Novellius emb sufixe -acum) o sus lo latin novellus emb lo sufixe -iacum, qu'ensenha un desboijatge[2], compòrtan una -l- palatala (-l- molhada o [ʎ]) : Noalhac (Avairon), Neuillac, Neuilly, etc. La conservacion dau grope interior -bl- senhala donc una fòrma semi-sabenta, benlèu fabricada en chambra...
Dins los tèxtes latins, Nobiliacum es sovent preferit a las autras possibilitats (nobilis > nòble), çò que fai qu'òm pòt pas se prononciar sus l'etime exacte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Tèxte latin editat (emb de las copadures) per Bruno Krusch, dins Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Merovingicarum, tòme III (1896), p. 396-399.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Agnes Obel
Agnes Caroline Thaarup Obel (Gentofte, Copenaga, 28 d'octobre de 1980) es una cantaira e cantautora danesa. Son primièr album, Philharmonics, que sortiguèt lo 4 d'octobre de 2010 en Euròpa, li valguèt un disc d'aur en junh de 2011. Puèi durant los Prèmis musicals daneses de novembre de 2011, ganhèt cinc recompensas coma melhor album de l'annada, lo melhor disc pop de l'annada, melhora novèla artista de l'annada, melhora artista feminina de l'annada e la melhora compositora de l'annada.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Philarmonics (2010)
- Aventine (2013)


text:
A-ha
A-ha (sovent escrich estilisticament a-ha) foguèt un grop de musica pop norvegian. La formacion se creèt a Òslo en 1982 e èra menada pel vocalista Morten Harket, acompanhat del clavierista Magne Furuholmen e del guitarrista Pål Waaktaar. Totes tres musicians venguèron famoses durant la mitat de las annadas 1980 gràcias a las cançons de "Take on Me" e "The Sun Always Shines on T.V." de son primièr album Hunting High and Low. Aqueste se ganhèt la primièra posicion en Norvègia, foguèt numèro 2 al Reialme Unit, e numèro 15 als Estats Units.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Hunting High and Low (1985)
- Scoundrel Days (1986)
- Stay on These Roads (1988)
- East of the Sun, West of the Moon (1990)
- Memorial Beach (1993)
- Minor Earth Major Sky (2000)
- Lifelines (2002)
- Analogue (2005)
- Foot of the Mountain (2009)


text:
Julio Sosa
Julio Sosa (Las Piedras, Canelones, Uruguai, lo 2 de heurèr de 1926 - Buenos Aires, lo 26 de noveme de 1964) que ho un deus cantaires mei famós de l'istòria deu tango. Qu'èra uruguaian de neishença mes que he la soa carrièra artistica en Argentina on e ho chafrat el Varón del tango ("lo Sénher deu tango" en castelhan).
Qu'èra vadut dens ua familha prauba ; lo son pair, Luciano Sosa qu'èra peón (qu'ei a díser "vailet") e la soa mair, Ana María Venturini, lavadora. Que's maridé ua purmèra vegada a l'edat de 16 ans dab Aída Acosta ; que separoren dus ans arron. Lo praubèr que l'obliguè a practicar plusors mestièrs. Que comencè a cantar en 1947 en Uruguai dab l'orquèstra Carlos Gilardoni puish que trauquè l'arriu de la Plata entà intallà's a Buenos Aires on comencè la soa grana carrièra e on enregistrè lo son purmèr disc titolat justament El Varón del Tango.
En 1958 ue's tornè maridar dab Nora Edith Ulfred entà divorciar chic arron per víver dab Susana "Beba" Merighi.
En 1960 qu'escrivó los son libe Dos Horas antes del alba (en occitan : "Duas oras abans l'auba").
Sosa qui aimava hèra las autòs qu'avèva avut quauques accidents de circulacion e que's morí justament a Buenos Aires dens un accident de veitura aus 38 ans.
Tangos famós interpretats per Julio Sosa[modificar | modificar la font]
- Justo el 31 (1953)
- Bien bohemio (1953)
- Mala suerte (1953)
- ¡Quién hubiera dicho! (1955)
- Abuelito (1955)
- Padrino Pelao (1955)
- Cambalache (1955)
- Seis Años (1960)
- La Cumparsita (por qué canto así) (1961)
- Rencor (1961)
- María (1962)
- Tarde (1962)
- En esta tarde gris (1963)
- Nada (1963)
- Nunca tuvo novio (1963)
- Qué me van a hablar de amor (1963)
- Guapo y varón (1964)
- El firulete (1964)


text:
-522
Aquesta pagina concernís l'an -522 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En julhet, usurpacion dau tròne per Smerdis, probablament un fraire dau rèi legitim Cambis II qu'èra ocupat dins lei províncias occidentalas de l'Empèri. Aqueu darrier preparèt una repòsta per reconquistar lo poder mai moriguèt de la gangrana en Siria. Pasmens, una coalicion de generaus refusèt de reconeisser lo rèi novèu e l'assassinèt dins son palais (→ -521).


text:
Tuissan
Tuissan (pron. locala: [tø'ʃa]; Tuchan en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, dins lo país de las Corbièras, situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Tuissan es una zona de produccion dels vins de las Nautas Corbièras, Fitor, corbièras e muscat de Ribesaltes.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tuissan es una vila de las Corbièras situada al pè del Mont Tueis, sul Pichon Verdoble, prèp del jonhent amb Tarrasac.
Tuissan es situada a 18 km de Durban de las Corbièras, a 19 km d'Estagell, a 27 km de Ribesaltes, a 31 km de l'aeropòrt de Perpinhan - Ribesaltes e a 37 km de La Grassa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Ostal de las Pòstas del sègle XIV.
- Castèl d'Aguilar dels sègles XII e XVe sègles roïnat.
- Ostal de las Pòstas per Vidal, 1905-1906.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Olivièr de Tèrme (1200-1274) : senhor de Tèrme e de Tuissan ;
- Leon Malaviala (1860-1924) : politician nascut a Tuissan.


text:
Caissacs
Caissacs[1][2] ( Caychax en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, que s'exprimisson ambe un punt d'interrogacion, Caissacs poiriá venir de *Cassiacum, atal coma Caishac, vilatjòt de la comuna de Blancahòrt (Gironda). Seriá donc un compausat del nom d'òme latin Cassius e del sufixe d'origina celtica -acum[3]. En los parlars lengadocians d'Arièja, le grop -iss- se palataliza en -ish- (fenomèn que la grafia del lengadocian prend pas en compte).
La finala en -acs al lòc de -ac qu'èra esperat poiriá pausar un problèma, mès les cases del vilatge d'Ardús (caplòc de La Mòta e Capdevila), que ven de dos mots galleses ARE + DUNO-, e de nombrosas comunas de Gironda[4] fa pensar a un collectiu (les caissacs, les abitants de Caissac, nom inicial del vilatge), puèi confusion del nom del vilatge ambe aquel collectiu.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 158.
- ↑ Miquèu Audoièr, Ua solucion unica a un problèma doble : lo grop -ts, fonetica istorica e toponimia, País Gascons n°269, pp. 8-9, Ortès, Noveme-Deceme 2013.


text:
-454
Aquesta pagina concernís l'an -454 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Pèrda d'una flòta mandada sostenir la revòuta d'Egipte còntra l'Empèri Aquemenida. Aquò entraïnèt un afebliment provisòri de la poissança atenenca. Inquiet d'una revòuta possibla dei ciutats de la Liga de Delos, Pericles ordonèt lo transferiment dau tesaur de la Liga de l'illa de Delos a l'Acropòli. A partir dau decenni seguent, aqueu tesaur foguèt utilizat per finançar lo programa de bastida de Pericles.
Esparta[modificar | modificar la font]
Reglament quasi definitiu de la revòuta deis Ilotes acomençada en 464 avC. Lei subrevivents foguèron autorizats de se retirar mai una guerilha — fòrça limitada — demorèt en plaça còntra leis Espartencs durant d'annadas.
Macedònia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Alexandre. Foguèt remplaçat per son fiu Alcetas II que patissiá d'un alcoolisme grèu.
Republica Romana[modificar | modificar la font]
En fàcia dau blocatge deis institucions e dei perilhs entraïnats per la crisi de la Lex Terentilia, lei tribuns de la plèba e lo patriciat capitèron de trobar una compromes. En cambi de l'abandon de la lèi, una comission de dètz magistrats foguèt creada per redigir una lèi escricha regardant totei lei Romans.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Egipte, destruccion dau còrs expedicionari atenenc mandat en 459 av. JC per sostenir l'insureccion. Capturat, Inaros — lo cap principau de la revòuta — foguèt executat.


text:
Romaní
Lo romaní o gitano, cingaro o tzingarin, o ròm (en romaní: Romani chib) es una lenga indoeuropèa de la branca indoiraniana, mai precisament indoariana. Es la lenga del pòble gitano (ròms), originari del nòrd d'Índia, qu'entreprenguèt una migracion massiva cap a la debuta del millenni II a la seguida d'una invasion turca gaznevida puèi seldjokida per colonizar l'Asia Menora.
Lo romaní se desvolopèt a partir d'una sola lenga populara o prakrit parlada dins la val mejana del flume de Ganges e que sa forma sabenta èra lo sanscrit.
Pendent lo long sejorn dels sieus locutors (1071-1381) dins lo Sultanat de Rom, jos dominacion seldjokida en Asia Menora, e ont la lenga oficiala èra lo persan e las lengas vernacularas lo grèc e l'armenian, lo romaní s'es enriquit de fòrça mots d'aquelas tres lengas.
Los manlèus a las divèrsas lengas europèas que lo romaní costegèt son posteriors al sègle XIV.
Diferents dialèctes[modificar | modificar la font]
- Balkan Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmn
- Baltic Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rml
- Carpathian Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmc
- Kalo Finnish Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmf
- Sinte Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmo
- Vlax Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmy
- Welsh Romani, lo còde ISO 639 qu'ei rmw


text:
1083
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1083 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Maridatge entre Ceselha de Provença e Bernat Aton IV Trencavel, vescòmte de Carcassona, de Besièrs e d'Agde.
Ostau de Trencavèl (Vescomtats de Carcassona, de Besièrs e d'Agde)[modificar | modificar la font]
Maridatge entre Ceselha de Provença e Bernat Aton IV Trencavel, vescòmte de Carcassona, de Besièrs e d'Agde.
França[modificar | modificar la font]
Ducat de Normandia[1][modificar | modificar la font]
Mòrt de la rèina Matilda inspiratritz de la Tapissariá de Bayeux (2 de novembre). Foguèt enterrada dins l'Abadiá ai Damas.


text:
Isaac Abrabanèl
Don Isaac Abrabanèl (sonat tanben Abravanèl e Abarbanèl) (יצחק בן יהודה אברבנאל Yitzhak ben Yehudà Abravanel en ebrieu) (1437, Lisbona - 1508, Venècia), membre de la celèbra familha Abrabanèl, foguèt un òme d'Estat, filosòf, comentator biblic e financièr jusieu.
La familha Abrabanèl, d'ascendéncia davidica, es una de las mai ancianas e distinguidas, demest los jusieus e los Grands d'Espanha. S'i son establits abans l'arribada dels sefarditas, e los Reis Catolics usèron de totas las estratagemas per temptar d'empachar don Isaac de seguir sos fraires fòra d'Espanha en 1492 per l'Edicte d'expulsion, anant fins a fomentar lo raubatòri de son felen.
Es enterrat a Pàdoa.


text:
1494
Aquesta pagina concernís l'an 1494 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Luchant còntra d'incursions musulmanas còntra son territòri, lo negus Eskender (1471-1494) foguèt tuat per un arquier enemic. Foguèt remplaçat per son fiu Amda Seyon II que reinèt solament sièis mes. Foguèt reversat per un còp d'estat organizat per son oncle Naod (1494-1508). Lo negus novèu capitèt de signar la patz ambé lo Sultanat d'Adel, agotat per la guèrra santa acomençada en 1471. Pasmens, deguèt faciar d'incursions organizadas per l'emir de Harrar que foguèt aisament vencut.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
A Venècia, publicacion e impression de Summa de arithmetica, geometria, de proportioni et de proportionalita escrich per lo matematician italian Luca Pacioli (vèrs 1445-1517). Èra un resumit de l'ensems dei conoissenças matematicas dau periòde, especialament en algèbra, e conoguèt un succès important. Inaugurèt tanben la comptabilitat.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- Georgius Agricola, sabent alemand.
- Francesco Maurolico, matematician e astronòm italian.


text:
-391
Aquesta pagina concernís l'an -391 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Après la revirada dei negociacions de l'annada precedenta, perseguida de la Guèrra de Corint. Leis Espartencs capitèron una campanha victoriosa còntra Argos ambé la conquista d'unei posicions fortificadas. Pasmens, leis oplitas espartencs foguèron esquichats a Lechaeum per l'infantariá leugiera atenenca. En despiech d'una còntra-ofensiva que permetèt a Esparta de reocupar lo prat batalhier, lei pèrdas èran tròp importantas per contuniar la campanha e leis Atenencs poguèron reconquistar lei fortalesas inicialament ocupadas per Lacedemònia.
En Mar Egèa, una flòta espartenca assaièt de menaçar lei posicions atenencas dins lo nòrd-èst. Après quauquei succès, foguèt destrucha dins una emboscada per leis Atenencs. Aquò permetèt a Atenas de restablir sei relacions amb uneis èx-aliats de la Liga de Delos. Pasmens, la mòrt dau generau atenenc comandant l'operacion (Trasibul) dins un combat còntra de pilhards venguts d'Aspendus entraïnèt l'aplant d'aquelei progrès.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint que se debanèt d'un biais malaisat. En Ionia, lo satrapa Struthas, teoricament aliat de Lacedemònia dempuei l'annada precedenta, ataquèt lei posicions espartencas. Aquò entraïnèt una repòsta d'amplor dau governador espartenc de la region (Thibron). Pasmens, après divèrsei succès, foguèt tuat dins una emboscada per lei tropas de Struthas. En Grècia, leis Atenencs menats per lo generau Iphicrates ataquèron lei posicions espartencas dins la region de Corint ont èran establits dempuei dos ans. Foguèron venceires a Lechaeum gràcias a son infantariá leugiera que secutèt victoriosament leis oplitas espartencs. En causa de sei pèrdas, Esparta deguèt abandonar plusors fortalesas de la region que foguèron ocupadas per Atenas e seis aliats. Puei, lei democratas d'Argos prenguèron lo contraròtle de Corint e declarèron la fusion dei doas ciutats renfòrçant lei rivaus de Lacedemònia dins lo nòrd de Peloponès.
Roma[modificar | modificar la font]
Après aquela de 392 avC, incursion novèla de la ciutat etrusca de Volsinies còntra lo territòri roman.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Desgradacion fòrça importanta entre lo rèi Artaxerxès II e Evagoras, rèi vassau de Chipre que menava divèrseis operacions navalas en Mediterranèa au nom de son senhor. Aquò entraïnèt una guèrra car Evagoras, sostengut per leis Atenencs e leis Egipcians, assaièt de conquistar una partida dau litorau de Fenicia e de Cilicia (→ -381).
En Anatolia, leis Espartencs assaièron d'organizar una tiera d'atacas còntra lei posicions dau satrapa Estrutes mandat dins la region l'annada precedenta per perseguir la politica antiespartenca dau rèi Artaxerxès II. Après divèrsei succès, lei soudats grècs tombèron dins una emboscada e subiguèron de pèrdas importantas. Lei subrevivents deguèron alora gardar una atitud defensiva.


text:
Connotacion
La connotacion es l'ensems dels senses subjectius associats a una paraula deterninada, en oposicion al sens de la denotacion, mai o mens objectiu e identificat sovent amb la definicion del diccionari.
Las connotacions pòdon èsser culturalas o personalas. Per exemple, un colomb a lo sens denotatiu d'animal mas dins nòstra societat s'associa a la patz. Encara per un individú determinat pòt significar d'autras causas segon son experiéncia particulara. Donada aquela subjectivitat, lo sens connotatiu es pas de bon mesurar o de definir, quitament s'i a d'ensages, coma la tecnica del diferencial semantic.
La connotacion es a l'origina de fòrça figuras literàrias, coma la metafòra.
Per Geoffrey Leech, es un tipe de sens associatiu, e inclutz la connotacion pura (un concèpte evocat al sens d'una paraula qu'aperten pas a la seuna definicion), la collocacion (lo parlant evòca las paraulas qu'apareissent sovent amb aquel tèrme e que modifican son sens) o la nuància afectiva experienciala que cada persona pòt associar a una paraula.


text:
Corneville-sur-Risle
Corneville-sur-Risle en normand (Corneville-sur-Risle en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A situat sus la Risle en amont de Pont-Audemer.
Elle est située sur la Risle en amont de Pont-Audemer.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo abbaye La nòstra-Madama fondada l'an 1143 per Gilbert de Corneville, a estrossejat per un incendi l'an 1287. Lo abbaye es reconstruite a Modèl:La s- per las chanoines reformats de la Congrégation de França, constituissi aital la sòla abbaye génovéfaine n'Anautita-Normandie.
L'abbaye Notre-Dame fondée en 1143 par Gilbert de Corneville, est ravagée par un incendie en 1287. L'abbaye est reconstruite au Modèl:S- par les chanoines réformés de la Congrégation de France, elle constitue ainsi la seule abbaye génovéfaine en Haute-Normandie.


text:
Glòbe (joguet)
Un glòbe es una mena de sac o recipient de material flexible, de forma mai o mens esferica e plen de gas, utilizat sovent coma joguet pels mainatges. Servís tanben de decoracion per d'aniversaris e d'autras fèstas juvenilas. Los glòbes constituisson tanben un bon supòrt publicitari pr'amor que se pòdon serigrafiar en colors variadas per d'eveniments o marcas comercialas. Los glòbes modèrnes se fabrican amb de materials coma la goma, lo latex o lo nilon, e pòdon adoptar de formas variadas que se manifèstan quand son conflats. Lo glòbe pòt basicament s'emplir amb d'aire o amb d'èli e, dins aquest cas, fa mestièr d'utilizar un conflador determinat. Aqueles darrièrs son los favorits dels mainatges pr'amor que s'enairan e se pòdon atal portar amb una còrda o los daissar anar o los daissar flotejar sus lo tech d'una abitacion. Los glòbes se comercializan per unitats o en borses. Lor modalitat espompida, es distribuida per de vendeires de carrièra.
Autres emplecs dels glòbes[modificar | modificar la font]
Per lor color e espectacularitat, los glòbes s'utilizan dins d'eveniments coma concèrts, fèstas, fièras e inauguracions o espòrts, en los desliurant de manièra massissa dempuèi la tèrra o largats al public dempuèi amont o mejançant explosions amb de desliurança de confeti o d'autres elements. Los glòbes fan tanben partida de representacions de carrièra o de circ. Los modèls tubulars s'utilizan per crear de figuras divèrsas. Los artistas combinan las colors e forman de cans, espasas, chapèls..., que dònan après al public. Un jòc popular demest los mainatges consistís d'emplir los glòbes d'aiga e de los lançar entre els-meteisses. L'abiletat consistís a esquivar los missils mandats pels companhs.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs glòbes èran fachs de vessiga animala. Lo glòbe modèrne foguèt inventat per Michael Faraday al començament del sègle XIX, mas la produccion en massa se produsiguèt pas fins a l'annada de 1930.


text:
Diane-Capelle
Diane-Capelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany trucat Capelle, lo vilatge i aguèt destruit e reconstruit per Diane de Dommartin, comtesse de Fontenoy e baronne de Fénétrange, futura marquise de Havré e nomenat aital en remerciement[1]. Lo vilatge serà de nòu dévasté pendent la Guèrra de Trenta Ans.
Kerprich-A los-Bòsques a #èsser desligat de Diane-e-Kerprich en 1984.
Jadis appelé Capelle, le village fut détruit et reconstruit par Diane de Dommartin, comtesse de Fontenoy et baronne de Fénétrange, future marquise d'Havré et nommé ainsi en remerciement[2]. Le village sera de nouveau dévasté pendant la Guerre de Trente Ans.
Kerprich-aux-Bois a été détaché de Diane-et-Kerprich en 1984.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari topographique del departament de la Meurthe, Henri Lepage, ed.Impremta Imperial, París, 1862
- ↑ Dictionnaire topographique du département de la Meurthe, Henri Lepage, ed.Imprimerie Impériale, Paris, 1862


text:
Oppidum
Un oppidum (del latin n. oppidum, pl. oppida: luòc elevat, fortificacion), es un ancian luòc de poblament fortificat sovent situat sus un puèg, que data de l'Edat del Fèrre europèu. Los oppida son generalament associat a la civilizacion celtica tardiva (Cultura de La Tène).
Definicion[modificar | modificar la font]
Oppidum es un tèrme latin que significava "poblament principal" dins las divisions administrativas de la Roma antica. Lo mot deriva del latin primairenc ob-pedum, "espaci claus", benlèu vengut del Protoindoeuropèu *pedóm-, "espaci ocupat" o "pesada".
Dins sos Commentarii de Bello Gallico, Juli Cesar nomenèt oppida los pus grands poblaments qu'encontrèt en Gàllia durant la Guèrra de las Gàllias entre 58 e 52 abans JC. Emai qu'expique pas clarament en foncion de quals critèris nomena un poblament oppidum, es de bon compréner que: èran de sites economics importants, ont las merças èran produchas, negociadas e escambiadas, ont de còps que i a los mercants romans s'installavan e ont las legions romanas se podián aprovisionar. Èran tanben de centres politics importants, lo sèti d'autoritats que prenián de decisions que concernavan un grand nombre de personas – per exemple la nomenacion de Vercingetorix al cap de la revòlta gallesa en 52 ab JC..[1]Modèl:Rp
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (2011) Keltenstädte aus der Luft/AID Sonderheft Plus (en de). WBG. ISBN 978-3-8062-2242-5.


text:
Stattmatten
Stattmatten en alemannisch (Stattmatten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'altitud minimale e maximala de Stattmatten son respectivements de 116 m e 122 m.
Stattmatten A adaigat per la Moder.
L'altitude minimale et maximale de Stattmatten sont respectivements de 116 m et 122 m.
Stattmatten est arrosé par la Moder.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge del Ried del Nòrd, a la separacion dels grands aisses viaris, compta a l'ora d'ara 599 abitants. Se lo primièr archiu en mencionant lo sieu nom remontan a la s-|XIV|e}}, la naissença de Stattmatten li caliá se situar als environs de la Modèl:S-. En 1359, lo vilatge passa amb dètz unas autras municipalitats del Uffried a las mans dels barons de Fleckenstein. Una legenda transmesa per las generacions conta que lo pòble i aguèt fondat per una familha suisse, las Heintzen, #que ne longeant lo Rhin #èsser émerveillée per la beutat del luòc. #Amarrar Lo sieu vaissèl près d'un marge, un quai actiu près d'una prada verdoyante (Statt en den matten) e acaba per s'i establir definitivament. L'istòria de la bourgade es estretament ligada a aquela del Rhin, frontièra naturala e zòna de passatge de las gents de guèrra. Stattmatten Manca disparaitre coma d'unes autres pòbles en los méandres dels pillages, mesas a sac e unes autres orrors de guèrra. Aquela de Trenta Ans (1618-1648) #èsser la mai homicida e escasses #èsser las familhas #que survécurent en se refugiant sus las islas del Rhin. En lo moment de la guèrra de Succession d'Espanha (1701-1714), lo maréchal de Villars, en comandant las tropas del rei de França #liurar en 1706 una batalha importanta contra las armadas del Prince de Bade #que lududes #permetre dintre d'autras de prene o cap del pont del Rhin a Stattmatten. En lo moment del extinction del linhatge viril dels Fleckenstein l'an 1720, lo pòble #passar fins a la Revolucion a las mans del Cardinal Rohan Soubise. La populacion de Statmatten a pagat un pesat tribut en lo moment de las doas guèrras mondialas. dins los sègles passats, la majoritat dels abitants vivián del persec, de la batellerie e de l'agricultura. Se tròba egalament qualques orpailleurs #que demòran en memòria pels subernòms familiales (Hofname) tales #que Goldriecke o Goldschaengel. La reforma protestante #èsser instaurada l'an 1543.
Ce petit village du Ried du Nord, à l'écart des grands axes routiers, compte actuellement 599 habitants. Si les premières archives mentionnant son nom remontent au Modèl:S-, la naissance de Stattmatten devait se situer aux environs du Modèl:S-. En 1359, le village passe avec dix autres communes de l'Uffried aux mains des barons de Fleckenstein. Une légende transmise par les générations raconte que le village fut fondé par une famille suisse, les Heintzen, qui en longeant le Rhin fut émerveillée par la beauté du site. Elle amarra son bateau près d'une berge, un quai actif près d'une prairie verdoyante (Statt en den matten) et finit par s'y établir définitivement. L'histoire de la bourgade est étroitement liée a celle du Rhin, frontière naturelle et zone de passage des gens de guerre. Stattmatten faillit disparaitre comme d'autres villages dans les méandres des pillages, mises à sac et autres horreurs de guerre. Celle de Trente Ans (1618-1648) fut la plus meurtrière et rares furent les familles qui survécurent en se réfugiant sur les îles du Rhin. Lors de la guerre de Succession d'Espagne (1701-1714), le maréchal de Villars, commandant les troupes du roi de France livra en 1706 une bataille importante contre les armées du Prince de Bade qui lui permit entre autres de prendre le tête du pont du Rhin à Stattmatten. Lors de l'extinction de la lignée mâle des Fleckenstein en 1720, le village passa jusqu'à la Révolution aux mains du Cardinal Rohan Soubise. La population de Statmatten a payé un lourd tribut lors des deux guerres mondiales. Dans les siècles passés, la plupart des habitants vivaient de la pêche, de la batellerie et de l'agriculture. On rencontre également quelques orpailleurs qui restent en mémoire par les surnoms familiers (Hofname) tels que Goldriecke ou Goldschaengel. La réforme protestante fut instaurée en 1543.


text:
La dictada occitana a Besièrs
RESULTATS DE LA DICTADA OCCITANA !!!!
La dictada s’es plan passada en Occitania tota, lo dissabte 29 de genièr de 2011.
A Béziers, la dictada a réuni une cinquantaine de participants, prêts à débusquer tous les pièges du texte adapté du livre de Christian Chaumont, Roges Nivolasses.
La dictada de Béziers est particulièrement conviviale : la manière de noter est très positive, puisque ce sont les mots justes qui sont comptabilisés, en pourcentage dans le texte. Les notes sont donc toutes encourageantes.
Pendant la correction, les participants ont eu le plaisir d’écouter les contes de Florian Vernet.
La remise des prix a eu lieu au CIRDOC, ce qui a permis à de nombreux participants de découvrir la nouvelle salle de lecture.
Voici le texte de la dictée, pour vous préparer pour l’année prochaine !
Un silenci pesuc tombèt. Òm auriá ausit volar un moscalhon. Cadun pensava al dangièr. De regardèlas espelissián dins d’unes caps. L’imaginacion trotava.
Los surgents de las vièlhas rancuras se desbondèron. E lo diable ne jubilèt. Una partida del conselh espiava l’autra, d’un aire sornarut. La paur, pauc a pauc, conflava… (fin de la primièra partida [mainatges] 50 mots. Legeira: Patrícia Adam).
Lo primièr adjunt al conse, En Fonhenc, un dels rars conselhièrs a èsser estat del municipi passat, e lo sol del conselh a èsser estat victima del fuòc diguèt:
»Del temps del conse Espieu, d’afars coma aquel serián pas advenguts… »
La paraula li foguèt copada sul pic (sulpic) pel conse vexat que rebequèt eiriçat:
»De qué mila dieus! Pòdes (Pòs) parlar! N’avèm vist del temps del conse vièlh, d’afars de tota mena! Vau pas balhar de precisions! (fin de la segonda partida[començaires] 125 mots. Legeire: Felip Hammel).
Çaquelà (Ça que la) patz a sa memòria, e los ciutadans an plan jutjat a la cana de sa votacion la seuna (sieuna) codrilha (cotria/codria) plan coneguda per son immovedisme massís, e que d’efièit l’afar en question se seriá pas passat, perque res, mas res de res se passava pas jamai! »
Fonhenc dochat s’amudèt. Lo gendarma Ramondenc espinchava lo conse qu’espiava apertièra los conselhièrs totes que s’afanèron d’agachar endacòm mai. Lo conse perseguèt:
»Medamne (Me damne)! Nos cal reprene! Si que non finirem per nos sospeitar totes. E soi segur e solide que lo colpable es pas aicí. »
»A bon! relevèt lo brigadièr, se ne sètz segur e solide, es qu’avètz de lums sus la question, alara cal que digatz çò que sabètz. (fin de la tresena partida, [avançats] 240 mots. Legeira: Valèria Sarthou).
Tèxt tirat (e adaptat pel CFPO-Besièrs) de Roges nivolasses, paginas 29-30, de Cristian Chaumont, IDECO, colleccion A TOTS, 2010.


text:
Vòlcas Tectosages
Los Vòlcas Tectosages, literalament "lo pòble que cèrca un teulat", son un pòple cèlta originari d'Euròpa Centrala, benlèu dels territòris de las actualas Boèmia e Moràvia[1].
Une partida s'installèt sus las nautors de la val de Garona al sègle III abC. Lor desplaçament cap al sud de Gàllia seriá ligat a las posibilitats dobèrtas pel mercenariat (donas de la part dels grècs, cartigeneses e romans).
Los Vòlcas Tectosages participèron a la « granda expedicion » de 280 abC. que los menèt en Anatolia ont los Tectosages formèron un dels tres grands pòbles dels Galatas. La tradicion ditz que los Vòlcas Tectosages de la region tolosana aurián participat a aquela granda expedicion. Aurián participat al pilhtage (plan segur imaginari) del santuari de Dèlfes e aurián tornat portar un butin que seriá a l'origina de l'aur de Tolosa. Aquel aur seriá estat maldich a causa de son origina sacrilèga.
Fonts istoricas[modificar | modificar la font]
- Juli Cesar, Guèrra de las Gàllias, I-VIII.
- Diodòr de Sicília, Bibliotèca istorica, V.
- Estrabon, Geografia, IV.
- Plini lo Vièlh, Istòria naturala, III.
- Ptolemèu, Tractat de geografia, II.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Kruta (Venceslas), Les celtes:Histoire et dictionnaire. Des origines à la romanisation et au christianisme, Robert Lafont, Paris, 2000.
- Michel BATS, Bernard DEDET, Pierre GARMY, Thierry JANIN, Claude RAYNAUD et Martine SCHWALLER, Peuples et territoires en Gaule méditerranéenne - Hommage à Guy Barruol, Montpellier : Revue Archéologique de Narbonnaise - Suppl. 35, 2003, 586 p.
- Dom DEVIC et Dom VAISSETE, Histoire générale de Languedoc - tome premier, Editions Privat et Claude Tchou pour la Bibliothèque des Introuvables, 2003, (1ère édition au XIXe siècle), 1290 p.
- Pierre GROS, La Gaule Narbonnaise - De la conquête romaine au IIIe siècle apr. J.-C., Paris : Editions Picard, 2008, 166 p.


text:
880
Aquesta pagina concernís l'an 880 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après la mòrt dau rèi Loís II e son remplaçament per sei dos fiusLoís III e Carloman II, lo reiaume foguèt partejat entre sei dos eiretiers que demorèron aliats fins a la mòrt de Loís III en 882. Ansin, dins lo corrent de l'annada, acomencèron una campanha còntra Boson que s'èra proclamat rèi d'un reiaume gropant Provença e Daufinat e menaçava d'obtenir la fidelitat de Lion e de sa region. Capitèron de sometre Berric, Nivernés e Lion. Puei, ambé l'ajuda dau rèi d'Itàlia Carles III lo Gròs, acomencèron lo sètge de Viana.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après sa desfacha de Siracusa en 878, repòsta bizantina dins lo sud d'Itàlia ont una flòta capitèt de conquistar Taranto e d'autrei posicions tengudas per leis Arabis en Calàbria. Aquò permetèt de restablir una preséncia bizantina poderosa dins la region.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Lo visir Al-Muwaffaq renforcèt lei tropas mandadas en 879 còntra la Rebellion dei Zanj dins lo sud d'Iraq amb una armada suplementària dirigida per lo visir en persona. Lei tropas abbassidas capitèron d'avançar pauc a pauc fins a la desfacha finala de la rebellion en 883.


text:
1170
Aquesta pagina concernís l'an 1170 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida deis esfòrç de Loís VII per reconciliar Enric II e Thomas Becket. Pasmens, mau capitèt en causa de l' intransigéncia de l'arquevesque. En fàcia de la desgradacion de la situacion, Loís VII assaièt puei de dissuadir Thomas Becket de s'entornar en Anglatèrra onte foguèt assassinat lo 29 de decembre (→ 1171).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte entre lo rèi Enric II (1154-1189) e l'arquevesque de Cantorbery Thomas Becket entraïnat per lei Constitucions de Clarendon (1162). Coma en 1169, lo fiu d'Enric II èra estat coronat en fòra de la preséncia de l'arquevesque de Cantorbery, lo papa autorizèt Becket de menaçar lo rèi d'excomunicacion. Ansin, Becket foguèt autorizat de tornar venir en Anglatèrra (julhet). Pasmens, lei relacions ambé lo rèi demorèron marridas e quatre chivaliers au servici dau rèi — l'implicacion vertadiera dau rèi es totjorn subjècte de debats — assassinèron Thomas Becket lo 29 de decembre. Aquò entraïnèt un escandòl immens dins totei lei país crestians.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Temptativa d'incursion de Saladin còntra lo territòri dau Reiaume de Jerusalèm. Pasmens, lo visir mau capitèt e deguèt se retirar.


text:
Torismond
Torismond èra un ei dels Visigòts de 451 a 453. Alara que combatava los Huns d'Atila al costat del seu paire lo rei Théodoric Ièr, foguèt elegit rei sul camp de batalha (Camps Catalaunics) a la mort del ascendent, tuat al combat per una lança ostrogota venent de las tropas d'Atila.
Foguèt assassinat pel seu fraire Teodoric II, qu'aprofeitèt que Torismond siá aleitat dins sa cambra, malaut. De mai, un servicial sornarut traguèt al rei las armas, de biais qu'aquel deguèt de defendre del seus assassins amb una cadièra .


text:
Gustave Lefrançais
Gustave Lefrançais (Angers, 1826 – París, 1901) foguèt una personalitat francesa de la Comuna de París (1871).
Diplomat ensenhaire, seis idèias revolucionàrias e sa participacion a l'Associacion d'institutors e d'institutritz socialistas en 1848 lo barrèron d'obtenir dau trabalh. Puei, foguèt interdich d'ensenhament en 1851 e s'exilièt a Londres de 1852 a 1853. Membre de l'oposicion parisenca a Napoleon III, foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 de març de 1871 per lo IVen arredoniment. Faguèt partida de la Comission executiva (26 de març - 3 d'abriu), de la Comission dau trabalh, industria e cambi (3 - 21 d'abriu) e de la Comission dei finanças (après lo 21 d'abriu). Votèt contra la creacion dau Comitat de Salut Public. Pendent la Comuna, assaièt d'organizar la defensa de Montmartre lo 23 de mai puei, s'exilièt en Soïssa e venguèt membre de la Federacion dau Jura. Tornèt en França après l'amnistia de 1880 e participèt a de jornaus anarquistas.


text:
-582
Aquesta pagina concernís l'an -582 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
En Palestina, somission dei reiaumes de Moab e d'Ammon en revòuta còntra la dominacion babiloniana dempuei lo començament deis annadas 580 avC. Tir demorèt lo darrier centre de resisténcia ai Babilonians dins la region e capitèt de resistir fins a 572 avC.