c: text/html

text:
Bantostan
Un bantostan (o homeland) èra un territòri reservat als abitants negres de Sud-Africa e d'Africa del Sud-oèst (ara Namibia), del temps de la politica d'apartheid. Dètz bantostans èran establits en Sud-Africa, e dètz en Africa del Sud-oèst vesina (alara jos administracion sudafricana), per fin de concentrar los membres d'unes grops etnics designats, e de far venir cadun d'aquestes territòris etnicament omogenèu coma basa per la creacion d'estats de nacions autonòmas per los diferents grops etnics de Sud-Africa.
Lo tèrme foguèt d'en primièr emplegat a la fin dels ans 1940, e èra fargat a partir de banto (« gent » en banto) e -stan (un sufixe que significa « tèrra » en persan). Èra considerat coma insultant per d'unes critics dels govèrns dels 'homelands' pendent lo periòde d'apartheid (de l'afrikaans tuisland). Lo mot bantostan, uèi, es sovent utilizat dins un sens pejoratiu per descriure una region qu'a pas una legitimitat reala, formada d'enclavas desseparadas o eissida d'un descopatge electoral.
D'unes bantostans recebèron l'independéncia. En Sud-Africa, Transkei, Bophuthatswana, Venda, e Ciskei (alara nomenat « estat TBVC ») foguèron declarats independents, alara que d'autres (coma KwaZulu, Lebowa, e QwaQwa), recebèron una autonomia parciala, mas obtenguèron pas jamai l'independéncia. En Africa del Sud-oèst, Ovamboland, Kavangoland, e East Caprivi se vegèron autrejar l'autodeterminacion. La condicion d'estat sobeiran independent èra pas reconeguda fòra l'Africa del Sud.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A faire durant votre séjour à Saint Nicolas de Macherin
En plein AirCCSTI La Casemate à Grenoble (23,1km du centre de Saint Nicolas de Macherin).
A découvrirBallalama Elevage de Lamas à RÉaumont (6,0km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Médiathèque Philippe Vial à Voiron (2,3km du centre de Saint Nicolas de Macherin).
Miam !Biscuiterie Louvat à Saint Geoire En Valdaine (8,3km du centre de Saint Nicolas de Macherin).
A parcourir durant votre voyage à Saint Nicolas de MacherinParc Du Château De Longpra à Saint-Geoire-en-Valdaine (8,4km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin Ethnobotanique à Saint-Laurent-du-Pont (10,8km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Arboretum Du Val D'Ainan (Vert Écarlate) à Saint-Geoire-en-Valdaine (11,4km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Mon Jardin Paradis à Velanne (11,9km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin De La Tisanière à Saint-Pierre-de-Genebroz (14,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin À La Française Du Château De Virieu à Virieu (14,6km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin Ethnobotanique Du Fontanil à Fontanil-Cornillon (15,1km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin Du Château De Vaulserre à Saint-Albin-de-Vaulserre (15,7km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Petits Jardiniers à Saint-Pierre-de-Chartreuse (16,3km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin Alpin Du Musée De La Chartreuse à Saint-Pierre-de-Chartreuse (17,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin Communal De Corbel à Corbel (19,0km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Château De Sassenage à Sassenage (19,7km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardins De L'Orangerie De La Casamaures à Saint-Martin-le-Vinoux (22,3km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin Du Musée Hébert à La Tronche (23,1km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Le Jardin Des Dauphins à Grenoble (23,1km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Les Jardins Du Musée Dauphinois à Grenoble (23,2km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Le Jardin Des Cairns à Grenoble (23,2km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Parc Du Château De Tournin à La Tour-du-Pin (23,2km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Parc Paul Mistral à Grenoble (23,4km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Parc Du Château De Vallin à Saint-Victor-de-Cessieu (23,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Le Jardin Coleopterre à Grenoble (23,8km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Le Grand-Séchoir - Maison Du Pays De La Noix à Vinay (23,9km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Domaine De Beauregard à Seyssinet-Pariset (24,3km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Parc De Bonne à Grenoble (24,3km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin Pédagogique Des Plantes Culinaires Et Médicinales De Chartreuse Et Jardin Sportif De Plantes Tinctoriales à Saint-Bernard (24,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Parc Du Château De Crolles à Crolles (25,1km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardin Du Musée Hector Berlioz à La Côte-Saint-André (26,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Jardins Du Château Du Touvet à Le Touvet (27,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée Lucien Mainssieux à Voiron (2,4km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée - Parc Archéologique du Lac de Paladru à Charavines (8,3km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée de la Grande Chartreuse à Saint-Pierre-De-Chartreuse (15,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée Gallo-Romain à Aoste (22,8km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée Hébert à La Tronche (23,1km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée Saint-Laurent à Grenoble (23,1km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée Dauphinois à Grenoble (23,2km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée Stendhal à Grenoble (23,4km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée des Troupes de Montagne à Grenoble (23,4km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée de Grenoble à Grenoble (23,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée de la Résistance de la Déportation de l'Isère à Grenoble (24,0km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Muséum d'Histoire Naturelle de Grenoble à Grenoble (24,2km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée de la viscose à Echirolles (26,4km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée Hector Berlioz à La-Cote-Saint-Andre (26,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Musée Géo-Charles à Echirolles (27,2km du centre de Saint Nicolas de Macherin).
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Saint Nicolas de Macherin et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Saint Nicolas de Macherin
Sinon en Gîte ?
- Gïte rural Valériane à Saint Aupre, Gîte de Mme Bellintani qui est à 4,4km de Saint Nicolas de Macherin.
- Gîte Les Cinq Chartreux à Miribel Les Echelles, Gîte de M. Paulin qui est à 13,3km de Saint Nicolas de Macherin.
- Gite les Tournesols à Fitilieu, Gîte de M. et Mme Djellal qui est à 18,9km de Saint Nicolas de Macherin.
- Ferme du Muguet Gîte La Bonnette à Romagnieu, Gîte de M. et Mme Stéphane Revol qui est à 21,2km de Saint Nicolas de Macherin.
- Gite des Orpins à L'albenc, Gîte de M. Stéphane Gillet qui est à 21,4km de Saint Nicolas de Macherin.
- Gîte Janu Domaine de la Trancoulette à Saint Genix Sur Guiers, Gîte de Mme Alleon qui est à 24,1km de Saint Nicolas de Macherin.
- Gîte de la Grimaudière à Rochetoirin, Gîte de Mme Paris qui est à 27,1km de Saint Nicolas de Macherin.
- Gite de Pierrefeu à Lans En Vercors, Gîte de Mme Catherine Vanvaer qui est à 28,4km de Saint Nicolas de Macherin.
- Gîte Le Pas de l'Alpette à Chapareillan, Gîte de M. Letellier qui est à 29,9km de Saint Nicolas de Macherin.
En chambre d'hôte
- Chambre d'hôtes La Ferme du Marais à Valencogne (13,6km de Saint Nicolas de Macherin), Chambre d'hôte de M. Tardy.
- Chalet La Bachole à Charancieu (15,4km de Saint Nicolas de Macherin), Chambre d'hôte de Mme Mas Merlin.
- Chambres d'hôtes Le Séchoir de Creneuf à Notre Dame De L'osier (21,4km de Saint Nicolas de Macherin), Chambre d'hôte de M. et Me Pin.
Ou encoreCentre de Vacances Centre de vacances Maison des Isles du Rhône à Bregnier Cordon (29,5km du centre de Saint Nicolas de Macherin).
Saint Nicolas de Macherin, trouver un Office de tourismeOffice de Tourisme à Voiron (2,4km du centre de Saint Nicolas de Macherin).Office du Tourisme du Pays Voironnais à Charavines (8,6km du centre de Saint Nicolas de Macherin).


text:
Zenit (astronomia)
En astronomia, lo zenit es un dels punts d'interseccion de la verticala d'un luòc donat e de l'esfèra celèsta. Lo punt d'interseccion que se tròba en dessús de la Tèrra es lo zenit; al contrari aquel que se tròba als antipòdes es lo nadir. D'un autre biais lo zenit es lo punt sus la verticala en dessús de la nòstra tèsta e lo nadir es le punt sus la verticala situat jos los nòstres pès. En coordenadas orizontalas, l'axe zenit-nadir es perpendicular al plan de l'orizont celèst, e lo zenit e lo nadir son los pòls del grand cercle de l'orizont. Lo meridian celèst del luòc passa par aqueles pòls que son lo zenit e lo nadir.
Lo punt pus elevat de la trajectòria d'un astre dins lo cèl (per exemple lo Solelh) se nomena lo punt de culminacion. Lo Solelh passa al zenit solament entre los dos tropics.


text:
1489
Aquesta pagina concernís l'an 1489 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat de Delhi[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sultan Bahlul Lodi que foguèt remplaçat per son fiu Sikandar Lodi.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dei signes "+" e "–" per l'Alemand Johannes Widmann (1462-1498) dins son obratge aritmetic Behende vnnd hübsche Rechnug auff allen Kauffmanschafften.


text:
Bernardvillé
Bernhardsweiler im Loch en alemannisch (Bernardvillé en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bernardvillé Es un vilatge en fasent partida de la arrondissement de Sélestat-Erstein e del costat de Barr. Lo vilatge es al pè de la tuc del Ungersberg. Lo pòble a situat entre Itterswiller e Reichsfeld, près de Andlau e Epfig los dos bourgs las mai importantas.
Bernardvillé est un village faisant partie de l'arrondissement de Sélestat-Erstein et du canton de Barr. Le village est au pied de la colline de l'Ungersberg. Le village est situé entre Itterswiller et Reichsfeld, près d'Andlau et Epfig les deux bourgs les plus importants.
Istòria[modificar | modificar la font]
La localité se desvolòpa a l'entorn de la abbaye de Baumgarten creada en 1125 per Cunon de Michelbach avesque caçat de Estrasburg per l'emperaire. Lo pòble a mencionat per las primièras fes dempuèi 1260. Los sires de Andlau vassaux del Sant Empèri germanique per los sieus fiefs a Bernardvillé i son de proprietaris dempuèi 1305 e gardan los sieus títols fins a la Revolucion. Lo pòble #èsser dévasté a divèrsas recuperacions en lo moment de las guèrras #que #desolar la Alsace, e #èsser totalament destruit en lo moment de la guèrra de las paysans. Existís encara en la municipalitat divèrsa ostals ancians, sustot lo presbytère #que data de 1732. Dempuèi lo Sègle XVIII lo pòble s'estend pas mai. Dempuèi la fin del Sègle XX lo pòble es sustot un luòc de residéncia.
La localité se développe autour de l'abbaye de Baumgarten créée en 1125 par Cunon de Michelbach évêque chassé de Strasbourg par l'empereur. Le village est mentionné pour la première fois dès 1260. Les sires d'Andlau vassaux du Saint Empire germanique pour leurs fiefs à Bernardvillé y sont propriétaires depuis 1305 et gardent leurs titres jusqu'à la Révolution. Le village fut dévasté à plusieurs reprises lors des guerres qui désolèrent l'Alsace, et il fut entièrement détruit lors de la guerre des paysans. Il existe encore dans la commune plusieurs maisons anciennes, notamment le presbytère qui date de 1732. Depuis le Sègle XVIII le village ne s'étend plus. Depuis la fin du Sègle XX le village est surtout un lieu de résidence.


text:
Acetilcolina
L'acetilcolina es un neurotransmeteire present dins d'unas sinapsis del sistèma nerviós central e de las glandolas del sistèma nerviós autonòm. Quimicament es un estèr de l'acid acetic e de la colina de formula CH3COOCH2CH2N+(CH3)3.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'acetylcholine (ACh) foguèt descobèrta en 1914 per Henry Hallett Dale per sas accions sul teissut del còr. Foguèt identificada coma neurotransmeteire per Otto Loewi que li balhèt inicialament lo nom de vagusstoff perque èra desliurada pel nèrvi vague. Ambedós recebèron en 1936 lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per sos trabalhs. L'acetilcolina foguèt tanben lo primièr neurotransmeteire d'èsser identificat.
Efièches[modificar | modificar la font]
Los efièches experimentals de l'acetilcolina son despartits en doas categorias en foncion de las dòsis, las condicions e mode d'administracion:
- Efièches muscarinics obtenguts per activacion dels receptors del meteis nom,
, a de dòsis feblas e par la via generala; aquestes efièches son:
-
- ipotension
- bradicardia
- estimulacion del tractus digestiu e de las secrecions
Totes aquestes son enebits per l'atropina.
- Efièches nicotinics obtenguts per activacion dels receptors del meteis nom, après administracion d'atropina, a de dòsis fòrtas per via generala o injeccion arteriala pròcha de la zona interessada:
-
- Ipertension
- taquicardia
- enebicion del tractus digestiu e de las secrecions


text:
I a ua frase dera escriptora francesa Margerite Yourcenar que ditz: “Mès enlà dera alegria, mès enlà deth dolor, i a era dignitat d’èster”. Dignitat. Aguesta ei era prumèra emocion que voleria transméter. Era dignitat de poder díder ben clar quin a estat eth resultat d’aguesti 8 ans de govèrn de quèrres. Creigui qu'ei eth moment d'auer eth cap ben naut e explicar clarament quina a estat era òbra deth govèrn deth president Montilla e comparar-la damb es 23 ans de govèrn de convergéncia. E non cau anar massa luenh, quedem-mos en Aran: er Institut d'Aran, era
Entà jo existissen fòrça motius entà votar PSC eth dia 28 de noveme.Totun vos vau a díder dues des mies rasons entà dar supòrt ath projècte deth PSC:
Era prumèra rason ei que coma hemna non sabi trapar un partit ne uns candidats que defenen e prebotgen es politiques d’igualtat, era igualtat d’oportunitats coma ac a hèt aguest partit, non n’i a cap! En tot escotar es paraules deth senhor Duran i Lleida en un acte de campanha de CiU enes que didec qu'ua des accions que vòlen amiar a tèrme ei era de "potenciar era natalitat autoctona", en tot dar incentius as hemnes catalanes entà qu'agen "hilhs catalans", pr'amor que se non sonque auie hilhs es hemnes inmigrants e atau metiem data de caducitat a Catalonha.
Francament, me preocupen afirmacions coma aguestes, enes qu'eth papèr dera hemna quede relegat ath de procrear e ath delà dividís as ciutadans entre "boni" e "mali" catalans....o "boni e mali aranesi", que tanben n'auem en casa des que pensen atau. E jo me demani: “s’aguesta gent, se CiU artenh a governar en Catalonha…qué va a passar damb era igualtat d’oportunitats? Jo voi ua societat ena qu'es mèns hilhs e hilhes poguen créisher sense pensar que i a ciutadans de prumèra o dusau classe e qu'es hemnes auem es madeishes oportunitats qu'es òmes . Non voi ua societat classista , damb ua mentalitat mès pròpria de cinquanta ans endarrèr.
E era dusau rason entà votar PSC vo’la plantegi coma aranesa. 23 ans de govèrns convergents en Catalonha, 12 ans de governs nomentadi nacionalistes en Aran, d’aqueri que s'emboliquen ena bandèra e se vanten d’èster nacionalistes, de deféner era lengua e era cultura coma elements d’identitat exclusiva, aguesti aueren 23 ans entà protegir, amparar e promocionar era nòsta lengua pròpria…totun….a estat aguest govèrn, en
Sigue coma sigue, quauquarrés ei capable de trobar ua melhor manèra de reconéisher a un pòble coma eth nòste qu’eth de reconéisher ,per lei, era sua lengua? E encara vau a anar mès enlà…eth simbolisme dera aprovacion d’aguesta lei ei tremendament important. Era lengua d’un pòble ei eth sòn signe d’identitat mès prigond, ei aquerò qu’estaque as persones damb eth sòn entorn. Parlar de lengua, parlar d’aranés, deth nòste occitan en aguest cas, vò díder parlar de sentiments, des sentiments des persones d’aguest país, des sues emocions, des sòns sònis e ilusions…un aute còp es persones per dauant. E parlar de lengua vò díder tanben parlar d’identitat, parlar de coesion sociau, de voler bastir ua societat integradora, a on era identitat sigue quauquarren que some, non pas que rèste. Non dividim, coma eth sr. Duran Lleida, entre catalans, en aguest cas aranesi, e non aranesi, non credem ena discriminacion ne enes classes sociaus.
Er enemic a combàter en aguestes eleccions non ei CiU, non ac creigui, auem era rason de costat, e tà jo un enemic ei aqueth que, aumens, se trape enes madeishes condicions que tu e que per tant pòt competir damb tu, e aqueth non ei eth cas, ja’c auem explicat. Er enemic d’aguestes eleccions ei era abstencion. Per tant jo vos demani qu'eth pròplèu 28 de noveme anegatz a votar.
Coma ditz era cançon, que siguec himne deth movement occitanista “Volem viure al país”, coma ditz: “que seram çò que bastiram”. E ei atau, aguestes paraules segurament se desbrembaran, mès eth resultat deth 28 de noveme condicionarà eth nòste futur, eth futur d’Aran e d’aqueth resultat, de toti nosati depen que poscam seguir garantint progrès entà Catalonha, progrès entà Aran o ben tornar endarrèr dera man dera dreta. Per tant, ànims, auem era rason de costat!


text:
poirem far una euro region occitania amb las partidas occitanas de l'italia et l'espanha, non? poira estre una solucion per un debut d'unitat de nostre pais, per far des projectes de melhorament des linhas de trin per exemple, que ne pensatz?
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Euro région , una fortuna per una autonomia de l'occitania?
1 Euro région , una fortuna per una autonomia de l'occitania? le Ven 12 Fév - 3:37
burdigala
Pintaire
poirem far una euro region occitania amb las partidas occitanas de l'italia et l'espanha, non? poira estre una solucion per un debut d'unitat de nostre pais, per far des projectes de melhorament des linhas de trin per exemple, que ne pensatz?
2 Re: Euro région , una fortuna per una autonomia de l'occitania? le Ven 12 Fév - 12:38
Zengi
Trobador !!
OCCITANIA !! Forum » ESTANQUET » Debuta de Serada » Euro région , una fortuna per una autonomia de l'occitania?
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Villes et mairies du Canton de Glaris
Liste des communes
Glaris
Ville de Glaris, localité de la Suisse de 5 800 habitants.
La mairie de Glaris a une adresse e-mail et un site Internet.
Näfels
Ville de Näfels, localité de la Suisse de 3 900 habitants.
La mairie de Näfels a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederurnen
Ville de Niederurnen, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Niederurnen a une adresse e-mail et un site Internet.
Mollis
Ville de Mollis, localité de la Suisse de 3 000 habitants.
La mairie de Mollis a une adresse e-mail et un site Internet.
Netstal
Ville de Netstal, localité de la Suisse de 2 900 habitants.
La mairie de Netstal a une adresse e-mail et un site Internet.
Ennenda
Ville de Ennenda, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Ennenda a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwanden
Ville de Schwanden, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Schwanden a une adresse e-mail et un site Internet.
Bilten
Village de Bilten, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Bilten a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberurnen
Village de Oberurnen, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Oberurnen a une adresse e-mail et un site Internet.
Luchsingen
Village de Luchsingen, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Luchsingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Linthal
Village de Linthal, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Linthal a une adresse e-mail et un site Internet.
Mitlödi
Village de Mitlödi, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Mitlödi a une adresse e-mail et un site Internet.
Riedern
Village de Riedern, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Riedern a une adresse e-mail et un site Internet.
Elm
Village de Elm, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Elm a une adresse e-mail et un site Internet.
Engi
Village de Engi, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Engi a une adresse e-mail et un site Internet.
Haslen
Village de Haslen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Haslen a une adresse e-mail et un site Internet.
Filzbach
Village de Filzbach, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Filzbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Obstalden
Village de Obstalden, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Obstalden a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Irancy
Irancy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La terminologia en « i » supausa probablament una aucupacion gallo-romaine. Grands aficionats de vins, los Romains an probablament apreciat a lo sieu just mesure las possibilitats de la situacion géographique de Irancy. La tradicion locala vòl #que i i aja #aver émeutes sagnants pendent la Sant-Barthélémy, que la sang i aja fluït en los carrerons en pendent, #çò qu'explicariá lo nom a caractèr morbide de cèrtas vias, sustot la "carrièra dels mòrtes", situada a la extremitat OÈST del pòble. Es dicha #qu'al cors d'una nuèch, las huguenots an assautat lo pòble, an aucit de nombroses abitants e saquejat lo pòble, per représailles. Los còrsses aurián #èsser tirats en los potzes situats tot a la longitud d'aquela "carrièra dels mòrtes".
La terminologie en « y » suppose probablement une occupation gallo-romaine. Grands amateurs de vins, les Romains ont probablement apprécié à leur juste mesure les possibilités de la situation géographique d'Irancy. La tradition locale veut qu'il y ait eu des émeutes sanglantes pendant la Saint-Barthélémy, que le sang ait coulé dans les ruelles en pente, ce qui expliquerait le nom à caractère morbide de certaines voies, notamment la "rue des morts", située à l'extrémité OUEST du village. Il est dit qu'au cours d'une nuit, les huguenots ont assailli le village, ont tué de nombreux habitants et pillé le village, par représailles. Les corps auraient été jetés dans les puits situés tout au long de cette "rue des morts".


text:
Hargicourt (Somme)
Hargicourt (Sonme) en picard ( Hargicourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard de l'Anautita-Soma, situat entre Montdidier e Moreuil, en la vallée de la Avre.
Lo vilatge es facilament accessible pel ancià traçat de la rota nacionala 35 (actuala RD 935) en connectant Compenha a Amians e Abbeville. Se pòt egalament se retre-i pel tren (Linha Amians - Compenha).
Village picard de la Haute-Somme, situé entre Montdidier et Moreuil, dans la vallée de l'Avre.
Le village est aisément accessible par l'ancien tracé de la route nationale 35 (actuelle RD 935) reliant Compiègne à Amiens et Abbeville. On peut également s'y rendre par le train (Ligne Amiens - Compiègne).


text:
Sant Andrieu de Ròcalonga
Sant Andrieu de Ròcalonga (oficialament en francés Saint-André-de-Roquelongue) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Pau Albarèl (1873-1929) : felibre nascut a Sant Andrieu de Ròcalonga.


text: Puyi que ho lo darrier emperaire de China (dinasticament lo son nom qu'èra Emperaire Xuantong). Qu'èra gessit de la dinastia manchó deus Qing e que pugè suu tròn mainatge a l'edat de 3 ans e qu'èra enqüèra enfant quan, per'mor de l'instauracion de la Republica de China, e ho obligat a abdicar ua purmèra vegada, en tot estant au còp autorizat e obligat a demorar dens ua partida de la Ciutat Vedada. Son poder que ho ua estona restaurat peu generau leiau Zhang Xun mes shens s'i escàder fin finala. Puyi que tanben coroat emperaire de Manchokuò per Japon entà legitimar la creacion d'aqueth estat de façada contrarotlat peus japonés. Après la des·hèita japonesa, que ho arrestat peus sovietics puish atornat a las autoritats de la joena Republica Populara de China. Mandat per Mao Zedong dens un camp de "reeducacion" que ho liberat peu medish Mao, e que s'integrè dens la societat comunista, en purmer com jardinier puish bibliotecari.


text:
Kazimieras Būga
Kazimieras Būga (nascut lo 6 de novembre de 1879 a Pažiegė, a ras de Dusetos - mòrt lo 2 de decembre de 1924 a Königsberg e enterrat a Kaunas) èra un lingüista e filològ lituanian. Foguèt professor de lingüistica e trabalhèt mai que mai sus la lenga lituaniana.
Nomenat secretari personal del lingüista lituanian Kazimieras Jaunius, mostrèt son interès per la lingüistica e en 1905-1912 estudièt a l'Universitat d'Estat de Sant Petersborg. Puèi, contunhèt son trabalh sus l'indoeuropèu jos la supervision de Jan Niecisław Baudouin de Courtenay. S'installèt puèi a Königsberg (uèi Kaliningrad, dependéncia russa) per estudiar jos la direccion d'Adalbert Bezzenberge. En 1914 recebèt son diplòma de lingüistica.
Sas recèrcas dels noms lituanians lo menèron a l'estudi de la toponimia. A partir d'eles poguèt determinar que lo centre istoric dels lituanians e dels autres pòbles baltics fins als sègles VI o IX èra estat just al nòrd d'Ucraïna a l'entorn del riu de Pripet. A mai estudièt la sequéncia cronologica dels manlèus a las lengas eslavas dins las lengas balticas.
Faguèt de reconstruccion lingüistica dels noms lituanians dels princes de la debuta del Grand Ducat de Lituània e provèt qu'èran pas d'origina eslava. Foguèt lo personatge essencial de l'idèa e de la creacion del Diccionari academic de lituanian (Didysis Lietuvių Kalbos Žodynas en lituanian).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Antanas Klimas (L'Universitat de Rochester), Kazimieras Būga e lo Diccionari academic de lituanian, Lituanus, Volume 27, No.4 - Winter 1981
- Kazimieras Būga, de l'Encyclopedia Lituanica I-VI, Boston, 1970-1978, publicada dins the Lithuanian Word de la Comission Seimas sus las tradicions e l'eiretatge de la lituanistica


text:
Tina Karol
Tina Karol (en ucraïnian: TiHa Kapoлb; Orotukan, 25 de genièr de 1985) es una de las cantairas ucraïnianas mai famosas dins son país e internacionalament.
Biografia[modificar | modificar la font]
Tina Karol, de son nom vertadièr Tetiana Liberman (TeTяHa ГpиropiBHa ЛiбepMaH), nasquèt de parents ucraïnians jusièus a Orotukan, Magadan Oblast, en Russia. Karol puèi partiguèt per Ivano-Frankivsk, una vila de l'èst d'Ucraïna, a l'edat de sièis ans. Se diplomèt a una escòla de musica e un institut musical a Kyiv. Karol participèt a un bon nombre de competicions musicalas juvenilas, regionalas, internacionalas e jusièvas e tanben a de comédias musicalas e d'espectacles teatrals. Obtenguèt la segonda plaça al festival de Letònia "New Wave". Karol venguèt la solista de l'ensems de Ukrainian Armed Forces e a mai una personalitat de la television.
En 2006 Karol se ganhèt la preseleccion ucraïniana al Festival de l'Eurovision 2006 amb la cançon "I Am Your Queen" e representèt doncas Ucraïna al festival. Acabèt setena amb 145 ponches, amb una version novèla de la cançon "Show Me Your Love".
Discografia[modificar | modificar la font]
- Show Me Your Love (2006)
- HoчeHbka (2007)
- Пoлюc пpиTяжeHия (2008)
- 9 жизHeй (2010)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficial (en anglés e en ucraïnian)
- Sit dels fans


text:
Guèrra dei Ducats
La guèrra dei Ducats se debanèt dau 1èr febrier au 30 d'octòbre de 1864 entre la Confederacion Germanica (magerament Prússia e Àustria) e Danemarc dins lo sud de la peninsula danesa. S'acabèt per una victòria de la Confederacion Germanica e l'annexion dei ducats de Holstein e de Schleswig.
La causa de la guèrra foguèt l'estatut especiau dei ducats de Holstein e de Schleswig qu'èran partida de la Confederacion Germanica mai dirigits en union personala per lo rèi de Danemarc. Lo premer èra unicament poblat per de populacions alemandas mai lo segond teniá una minoritat danesa importanta. Aquela dominacion danesa èra mau acceptada per lei nacionalistas alemanda e ja, en 1848, la dieta revolucionària alemanda de Francfort aviá demandat au rèi de Prússia de conquistar lei dos ducats. Pasmens, la resisténcia danesa e una menaça d'intervencion britanica còntra lei Prussians aviá entraïnat la dubertura de negociacions. En mai de 1852, una conferéncia organizada a Londres ordonèt lo retorn au statu quo ante : lei ducats de Holstein e de Schleswig èran dirigits per lo rèi danés en union personala e l'integracion d'aquelei territòris dins lo reiaume de Danemarc èra defenduda. Òr, lo 30 de març 1863, Frederic III aprofichèt lei dificultats intèrnas prussianas per proclamar l'integracion dei dos ducats dins son reiaume. Pasmens, sa mòrt sensa eiretier dirèct lo 15 de novembre seguent i entraïnèt una crisi de succession. Segon lo tractat de Londres, son successor deviá tanben gardar lo títol de duc de Holstein e de Schleswig mai lei populacions alemandas dei dos ducats sostenguèron la candidatura dau prince liberau Frederic d'Augustenborg.
Per Otto von Bismarck, cancelier prussian desirós de realizar l'unificacion d'Alemanha a l'entorn de Prússia, aquela crisi èra l'occasion d'annexar lei dos ducats au reiaume prussian. Pasmens, per aquò, deguèt contornejar l'oposicion dau rèi de Prússia gaire favorable au projècte, deis Austrians e de la màger part dau rèsta de la Confederacion Germanica. Establiguèt donc un plan per escondre seis intencions vertadieras e ganhar l'aliança de Viena. D'en premier, prepausèt donc au govèrn austrian de formar una aliança conservatritz per empachar l'arribada au poder d'un prince liberau. Un ultimatum foguèt donc mandat au rèi de Danemarc per restablir lo statu quo. Aquela demanda moderada permetèt tanben d'empachar una repòsta importanta de Reiaume Unit.
Lo 23 de genier de 1864, lo refús danés permetèt d'acomençar una guèrra. Pus nombrós, lei Prussians e leis Austrians prenguèron pauc a pauc l'avantatge e ocupèron militarament lei ducats. Lo 30 d'octòbre de 1864, Danemarc acceptèt sa desfacha e la sobeiranet sus lei ducats foguèt balhada a Prússia e Àustria. Lo reglament dau sòrt dei territòris conquists va alora venir un problema diplomatic grèu entre lei dos venceires. La degradacion dei relacions entre lei dos va entraïnar una guèrra novèla en 1866 entre Prússia e Àustria.


text:
-245
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -245 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans. Pasmens, coma l'annada precedenta, franc d'operacions de secutament, lei dos camps organizèron ges d'operacion importanta.


text:
Moneda
La moneda es un instrument de pagament, en vigor en un endrech e a una epòca donats, que complís lei foncions d'unitat de còmpte, d'intermediari dins lei cambis de bens ò de servicis e de resèrva de valor. Segon lei luòcs e leis epòcas, es tanben un ben public gràcias ai servicis que rend a la societat e un otís d'integracion economic, politic ò sociau.
La moneda es un concèpt fòrça ancian qu'apareguèt per la premier còp a la fin de la Preïstòria, probablament en Anatolia. Per la seguida, i aguèt una difusion progressiva de l'idèa que se debanèt en parallèl d'aparicions independentas. A partir dau millenari IV av. JC, s'escampèt l'usatge de monedas metallicas que foguèron a l'origina dei premierei pèças de moneda au sègle VII av. JC. Aqueu sistèma se difusèt lentament lòng dei rotas comercialas anant d'Asia a Euròpa e foguèt adoptat per lei principalei poissanças de la fin de l'Antiquitat e de l'Edat Mejana.
A la Renaissença, l'invencion dei premierei bancas modèrnas en Euròpa entraïnèt l'aparicion progressiva de la moneda fiduciària que conoguèt una lònga evolucion per venir la forma principala de moneda en circulacion au sègle XX. D'efèct, après la Premiera Guèrra Mondiala, leis estats, durament destabilizats per lei consequéncias economicas dau conflicte, poguèron pas restablir lei sistèmas monetaris basats sus de resèrvas de metaus preciós (principalament d'aur). Puei, en 1971, l'abandon de l'escandau aur per leis Estats Units entraïnèt la generalizacion de la moneda fiduciària a tota la planeta.
En parallèl, lo desvolopament dei bancas entraïnèt una aumentacion dei depaus. Ansin, au començament dau sègle XXI, la màger part de la moneda mondiala es formada per la moneda escripturala que correspond ais escrituras dins lei registres de còmpte bancaris.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Lei premierei monedas
- 1.2 L'expansion de la moneda metallica
- 1.3 La transicion vèrs lei monedas modèrnas
- 1.4 De la moneda metallica a la moneda fiduciària
- 2 Tipes de moneda
- 3 Foncions de la moneda
- 4 Regulacion de la moneda
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lei premierei monedas[modificar | modificar la font]
Lo concèpte de moneda sembla relativament ancian coma l'atesta la descubèrta de tròç d'obsidiana datant de 15 000 av. JC qu'èran distribuits au sen de certanei culturas liticas d'Anatolia. L'idèa s'escampèt pauc a pauc e sostenguèt probablament la formacion dei rets comerciaus estructurats de la fin de la Preïstòria. Quatre tipes de monedas primitivas – largament utilizadas fins au sègle XVIII – aparaguèron durant aqueu periòde :
- lei matèrias naturalas coma la pèira, lo sau (utilizat per pagar lei legions romanas), l'ambre, lei gemmas, lei metaus (preciós ò non)... etc.
- lei produchs agricòlas coma l'aver, lei grans (cerealas, cacau, pebe...), leis espècias, lei pelissas, lei fuelhas de tè... etc.
- lei produchs artesanaus coma d'armas (cotèus en China Anciana, destraus dins lei país celtics, armas de fuòc durant lo comèrci triangular...), de metratges de teissuts (Egipte, Africa, Mesoamerica...), d'otís agricòlas (araires en China)... etc.
- leis èssers umans dins lei societats esclavagistas.
En parallèl, lei premiereis unitats de còmpte apareguèron ambé la formacion dei premiereis administracions vèrs 2 500 av. JC. Sovent derivadas d'unitats de massa coma la mina utilizada dins l'Empèri d'Akkad, permetián una gestion deis impòsts e dei deutes per leis escribas. Pasmens, aqueu sistèma se difusèt pas en fòra deis institucions estatalas avans la fin de l'Antiquitat.
L'expansion de la moneda metallica[modificar | modificar la font]
Atestat tre lo millenari IV av. JC en Sardenha, l'utilizacion de metaus coma moneda se difusèt pauc a pauc en Mediterranèa e en Orient Mejan. Aqueu sistèma èra generalament basat sus de cambis de lingòts. A respèct deis autrei formas de moneda primitiva, presentavan probablament l'avantatge d'èsser duradís e conservables. En 687 av. JC, lo rèi lidian Gygès inventèt lei premierei pèças de moneda en remplaçant lei lingòts per de tròç d'electrum (aliatge d'aur e d'argent) dotats de caracteristicas identicas (pes, talha...) e d'una marca autentificacion.
L'idèa de Gygès foguèt pauc a pauc adoptada per leis autrei pòbles de la region. Sei successors contunièron de melhorar son invencion ambé l'instauracion dau bimetallisme durant lo rèine de Cresus (560-546 av. JC). La conquista de Lidia per Pèrsia arrestèt pas aqueleis evolucions e leis Aquemenidas adoptèron tanben una moneda bimetallica après la presa de Babilònia en 539 av. JC.
Au sègle seguent, l'adopcion de pèças de moneda per lei ciutats-estats grègas pus importantas, especialament Atenas, permetèt a l'idèa de se difusar dins lo rèsta d'Euròpa. Dins la direccion opausada, vèrs Asia, China adoptèt una moneda de coire durant lo rèine de Qin Shi Huang (221-210 av. JC). Utilizada per pagar lei tropas e leis impòsts, demorèt en circulacion fins a 1837.
En parallèl de son usatge economic, la moneda metallica aquistèt pauc a pauc de ròtles politics e sociaus. Ansin, permetiá d'unificar politicament un espaci economic. Per exemple, foguèt lo cas en China onte l'òbra unificatritz de Qin Shi Huang subrevisquèt a l'afondrament rapide de sa dinastia. En Euròpa, lei pèças romanas, que representavan lo perfieu de l'emperaire, venguèron un otís de propaganda e de glorificacion dei sobeirans. Perpetuat per Constantinòble après la disparicion de l'Empèri d'Occident, lo sistèma monetari roman influencièt lei monedas creadas per leis estats barbars e arabes que se formèron entre lei sègles V e VII. En particular, en 696, leis Omeias adoptèron un sistèma trimetallic basat sus un dinar d'aur fòrça similar au solidus bizantin qu'èra la referéncia internacionala dau periòde.
La transicion vèrs lei monedas modèrnas[modificar | modificar la font]
L'adopcion e la revirada de la moneda papier en China[modificar | modificar la font]
China foguèt lo premier país qu'adoptèt una moneda de papier a la fin dau sègle X ò a l'inici dau sègle XI[1]. D'efèct, per limitar lo raubament dei quantitats de metaus preciós necessàrias au comèrci, lei Song dau Nòrd emetèron de bilhets dichs jiaozis. Lei premiers bilhets èran pintats sus de supòrts de fusta mai lo papier s'impausèt lèu per la fabricacion.
Adoptat per leis autrei dinastias chinesas dau periòde, lo sistèma conoguèt una utilizacion intensiva per la dinastia Yuan. Aquò entraïnèt una crisi a partir de la fin dau sègle XIV. La dinastia Ming assaièt de reprendre lo contraròtle dei jiaozis en 1374 e ne suspendiguèt la convertibilitat. La valor de la moneda de papier demeniguèt donc pauc a pauc. Puei, au sègle XV, une tiera de revòutas causèt d'emissions importantas qu'entraïnèron l'afondrament definitiu de la valor dei bilhets. Finalament, l'emperaire Ming Renzong (1424-1425) enebiguèt son usatge sota pena de mòrt.
Lo mercantilisme e lei premierei teorias de la moneda[modificar | modificar la font]
A partir dau començament dau sègle XVI, l'arribada de quantitats gròssas de metaus preciós en provenància dei minas d'America dau Sud entraïnèt una aumentacion dei cambis economics e dei prètz en Euròpa. Dins un periòde dominat per lo mercantilisme (aparegut vèrs 1450) e per lo renfòrçament deis estats, aquò favorizèt lei premierei reflexions sus la moneda e sa gestion.
Lo premier que publiquèt lo resultat de seis estudis foguèt probablament lo monge polonés Nicolau Copernic (1473-1573) qu'emetèt la premiera formulacion de la teorica quantitativa de la moneda. Segon eu, una moneda tròp abondosa pèrd sa valor[2]. Represa en Espanha e en Portugau per l'Escòla de Salamanca, aquela idèa foguèt aprefondada per John Locke (1632-1704) e David Hume (1711-1776). Condamnèt l'intervencion de l'Estat dins leis afaires monetaris e es a l'origina dei concepcions classicas de l'economia modèrna.
Pasmens, dins lei fachs, leis estats dau periòde, especialament Anglatèrra, utilizèron largament l'expansion monetària per sostenir lo desvolopament de l'industria. Lei condicions d'aquela creissença economica (quantitats importantas de moneda e taus d'interès feble) foguèron rapidament descubèrtas per l'Estat e per leis industriaus. Aquò entraïnèt la creacion dei premierei bancas d'emission de bilhets que prefiguravan la moneda fiduciària que remplacèt – lentament – la moneda metallica eissida de l'Antiquitat.
Leis orfèbres banquiers[modificar | modificar la font]
Lo passatge de la moneda metallica marchanda – es a dire que sa valor èra egala a sa quantitat de metaus preciós – per una moneda fiduciària conoguèt un episòdi decisiu dins la premiera mitat dau sègle XVII en Euròpa. Per divèrsei rasons (sasida de metaus preciós, dificultats logisticas dau transpòrt dei pèças...), l'aristocracia e la borgesiá de mai d'un país comencèron de fisar sei resèrvas d'aur, d'argent e d'objèctes preciós a d'orfèbres qu'èran alora considerats coma un refugi segur. En cambi, recebèron de « certificats de depaus » que permetián de recuperar lei sòmas e leis objèctes gardats.
Pauc a pauc, aquelei certificats venguèron anonims e foguèron utilizats coma mejans de pagament. En 1661, apareguèron lei premiers bilhets europèus vertadiers en Suècia[3]. Autra evolucion, leis orfèbres, venguts banquiers, descurbiguèron qu'èra pas necessari d'aver una resèrva financiera egala a la totalitat dei depaus enregistrats. D'efèct, la conversion dei certificats èra rarament demandada e la banca podiá donc utilizar lei depaus per investir. Ansin, en mai dei certificats de depaus, lei banquiers comencèron d'emetre dei títols de deute e la valor deis emissions passèt rapidament la valor dei depaus.
Aqueu procès entraïnava una creacion monetària de part dei bancas e sostenguèt lo desvolopament economic dau periòde. En parallèl, favorizèt l'utilizacion d'una moneda de papier qu'èra plus dirèctament basada sus de resèrvas de metaus preciós per una partida de l'elèit economic europèu. Pauc a pauc, l'usatge dei bilhets s'escampèt au sen de la societat en despiech de quauquei reviradas coma aqueu de la banca de Law.
L'aparicion dau thaler[modificar | modificar la font]
En fòra deis inovacions liadas au papier moneda, lei Temps Modèrnes veguèron tanben la reaparicion d'una moneda internacionala que foguèt lo thaler e sei derivats. Aparegut en 1518 dins la region dei minas de Jáchymov en Boèmia, èra una moneda d'argent que foguèt caracterizada per una estabilitat excepcionala fins a sa disparicion au començament dau sègle XX. Adoptada coma unitat de còmpte dau Sant Empèri Roman Germanic, foguèt adoptada ò utilizada per lei país germanics (compres lei regions balcanicas que fasián partida d'Austria), per lei Províncias Unidas, per Anglatèrra e per lei colonias europèas d'America, d'Asia e d'Africa. En mai d'aquò, suscitèt la creacion de monedas similaras en França, en Espanha e dins d'autrei país europèus. Ensems, aquelei monedas d'argent dominèron l'economia durant lei sègles XVII e XVIII.
De la moneda metallica a la moneda fiduciària[modificar | modificar la font]
Lo declin dau bimetallisme[modificar | modificar la font]
Leis evolucions de la Renaissença e dei Temps Modèrnes permetèron l'instauracion d'un sistèma bimetallic en Euròpa basat sus l'aur e l'argent. Pasmens, lei quantitats d'argent necessàrias a son foncionament comencèron pauc a pauc de mancar. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, la descubèrta de jaciments aurifèrs fòrça importants agravèt aquela situacion ambé la produccion de 2 000 tonas d'aur entre 1851 e 1860. Aquò representava la mitat dei quantitats extrachas durant lei quinze sègles precedents e leis estats poguèron plus mantenir la paritat entre l'aur e l'argent. Lo monometallisme basat sus l'aur (escandau aur) venguèt donc la nòrma.
Lei sistèmas bimetallics e monometallic èran basats sus la convertibilitat de la moneda en aur ò en argent. Necessitavan de resèrvas importantas au sen dei bancas centralas per n'assegurar la valor. Pasmens, aqueu sistèma permetèt tanben d'emetre mai de bilhets e de batre de pèças fachs de metaus mens preciós (coire, bronze...) ò francament banaus (niquèl...).
Lei trèbols monetaris de la Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) entraïnèt de despensas considerablas que destabilizèron prefondament l'economia mondiala. Après la revirada dei politicas classicas, sa consequéncia principala foguèt un renovelament de la pensada monetària que favorizèt l'emergéncia de teorias intervencionistas.
D'efèct, après la guèrra, leis estats mau capitèron de restablir lo monometallisme que prevaliá avans 1914 (inflacion en Alemanha, recessions economicas deis ans 1920...). Puei, la crisi economica de 1929 escobèt lei temptativas de restauracion. Dins aqueu contèxte malaisat, s'impausèron leis idèas eissidas de l'òbra majora de l'economista britanic John Maynard Keynes (1883-1946), Teoria generala de l'emplec de l'interès e de la moneda (1936), que se prononciava en favor de politicas intervencionistas menats per lei govèrns per assegurar lo plen emplech.
Aquelei teorias favorizèron l'emission de moneda sota forma de bilhets per favorizar la demanda e la represa economica. Aquò aumentèt donc la fiduciarizacion de la moneda. En parallèl, lo dolar estatsunidenc venguèt la moneda dominanta en 1922 ambé la conferéncia de Gènoa. D'efèct, venguèt la soleta moneda dirèctament convertibla en aur. La liura britanica èra convertibla en dolar e leis autrei monedas èran convertiblas en dolars ò en liuras. Ansin, se metèt en plaça un sistèma mixt metallic e fiduciari dins la màger part deis país.
Lo sistèma de Bretton Woods[modificar | modificar la font]
Adoptat en 1944, lo sistèma de Bretton Woods èra un sistèma mixt destinat a assegurar lo redreiçament de l'economia mondiala après la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945[4]). Lo dolar estatsunidenc demorèt l'unica moneda que gardava l'escandau aur. Leis autrei monedas èran definidas a respèct dau dolar e de reglas suplementàrias permetián de limitar lei devaluacions violentas deis ans 1920-1930.
En despiech de sa mixitat teorica, aqueu sistèma èra de facto de tipe fiduciari. D'efèct, per n'assegurar l'estabilitat, una regla implicita èra de pas – ò fòrça rarament – demandar la conversion dei dolars en aur. En plaça, lei dolars èran gardats dins leis estats per sostenir la moneda locala.
Lei monedas fluctuantas e la desmaterializacion[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de Bretton Woods foncionèt corrèctament fins a la crisi economica deis ans 1970. Tre 1971, leis Estats Units d'America abandonèron oficiosament l'escandau aur[5]. En parallèl, lei teorias keynesianas foguèron suplantadas per lei teorias neoclassicas de l'Escòla Austriana e de l'Escòla de Chicago que depintan la moneda coma la manifestacion d'un òrdre espontanèu e condamnan l'intervencion monetària de l'Estat.
Dempuei leis ans 1970, lei monedas son donc vengudas fluctuantas e varian entre elei segon lei variacions dei mercats financiers. Leis estats gardan la possibilitat de devaluar mai dins lei fachs, aqueu tipe de manòbra es vengut rar. L'autra consequéncia majora es que la fiduciarizacion de la moneda es venguda la nòrma universala car ges de país a restablit l'escandau aur.
D'autra part, leis evolucions tecnologicas aparegudas a la fin dau sègle XX ambé lo desvolopament dei rets informatics aguèron de consequéncias sus lei cambis monetaris. D'efèct, la generalizacion dei [carta de crèdit|cartas de crèdit]] e dei viraments electronics remplaça mai e mai sovent l'utilizacion e la manipulacion de pèças e de bilhets. Ansin, la moneda es d'ara endavant sovent desmaterializada e l'usatge de la moneda escripturala es vengut fòrça frequent dins la vida vidanta.
Tipes de moneda[modificar | modificar la font]
Moneda marchanda[modificar | modificar la font]
Una moneda marchanda es una moneda que sa valor es egala a la valor dei bens ò dei materiaus que la fòrman. Dominèt la vida economica fins a l'aparicion de la moneda fiduciària. D'exemples son lei monedas primitivas formadas de produchs artesanaus ò agricòlas e lei monedas metallicas que sa valor despendiá de sa quantitat d'aur ò d'argent. Uei, son usatge es vengut limitat mai existís totjorn dins l'encastre de sistèmas economics informaus.
Moneda fiduciària[modificar | modificar la font]
Una moneda fiduciària es una moneda que sei supòrts an ges de valor intrinsèca. Sa valor es donc basada sus la fisança que li dona la societat. A l'origina, lo tèrme designa lei pèças d'aliatges industriaus de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Pasmens, ambé l'abandon de l'escandau aur, la generalizacion dei bilhets e l'utilizacion de metaus a bòn mercat per la fabricacion dei pèças, tota la moneda actuala es venguda fiduciària.
Moneda escripturala[modificar | modificar la font]
La moneda escripturala es formada dei depaus bancaris sus lei còmptes corrents dins lei bancas comercialas. Es materializada per una escritura dau còmpte. Uei, aqueu tipe de moneda fòrma la màger part de la massa monetària en circulacion (entre 80 e 90%). Ambé lo desvolopament deis otís informatics, la moneda escripturala es desenant sovent numerizada.
Foncions de la moneda[modificar | modificar la font]
Foncions economicas[modificar | modificar la font]
La moneda a tres ròtles economics essenciaus que son aquelei d'unitat de còmpte, de ben dirèctament escambiable e de resèrva de valor :
- coma unitat de còmpte, permet de definir aisament la valor d'una causa amb un escandau unic.
- coma ben dirèctament escambiable còntra totei leis autrei, es un instrument de pagament que permet d'aquistar un ben ò un servici quin que siegue.
- coma resèrva de valor, pòu èsser gardada car la moneda garda sa valor e demòra perfectament liquida (es a dire qu'es immediatament utilizabla per cambiar de bens e servicis).
[modificar | modificar la font]
Ben public[modificar | modificar la font]
Gràcias a sei tres foncions economics, la moneda a un ròtle fondamentau au sen dei societats. D'efèct, en facilitant lei cambis de bens ò de servicis, permet de rendre de servicis collectius a la comunautat ont es en circulacion. Per aquela rason, la moneda es considerat coma un ben public que pòu pas faire unicament l'objècte d'una regulacion per lei financiers. Ansin, d'institucions estatalas (bancas centralas...) foguèron creadas per representar l'interès collectiu dins la gestion monetària.
Otís de iearquizacion[modificar | modificar la font]
Dins certanei societats, la moneda es un otís de iearquizacion sociala que permet de mesurar la richessa deis individús. Dins l'Empèri Roman, lo reng sociau deis abitants èra dirèctament determinat per sei revenguts. Se un sistèma tant rigorós es uei rar, la richessa es totjorn un element important au sen de mai d'una societat actuala car es considerada coma un factor de capitada per una partida importanta de la populacion.
Instrument d'integracion economica e politica[modificar | modificar la font]
La moneda es tanben un instrument d'integracion economica e politica d'una zòna somesa a un meteis poder politic. Per exemple, durant l'Antiquitat, Atenas utilizèt lo primat de sa moneda per renfòrçar son contraròtle sus la Mar Egèa en exclusent l'usatge de monedas de ciutats rivalas. Autre exemple, en Occitània, la liura tornesa, adoptada per Loís IX (1226-1270) en 1262, aguèt un ròtle important dins la mesa en plaça de la dominacion francesa en suplantant pauc a pauc leis autrei monedas en circulacion e en s'impausant coma unitat de còmpte.
En causa de l'importància politica de la moneda, la fabricacion de moneda faussa es una infraccion grèva dempuei l'invencion de la moneda au sègle VII av. JC. La màger part dei país la classan entre lei crimes pus grèus. Per exemple, en França, la pena de mòrt foguèt encorruda per lei faus-monediers fins a 1832. Uei, riscan totjorn 30 ans de preson[6], çò qu'es identic a la pena encorruda per un murtre sensa premeditacion[7]. Entre país, la fabricacion de moneda faussa es de còps utilizada coma arma de guèrra (operacion Bernhard dau IIIen Reich còntra la liura britanica...) e leis atacas còntra una moneda estrangiera son d'otís d'influéncia poderós entre lei mans dei poissanças pus importantas de la planeta.
Regulacion de la moneda[modificar | modificar la font]
Lei teorias economicas principalas[modificar | modificar la font]
Diferentei teorias modèrnas de regulacion de la moneda existisson. Lei pus frequentament aplicadas fan partida dei còrpus classics (ò liberaus) e keynesians. Lo premier corrent es istoricament lo pus ancian qu'es aparegut au sègle XVI ambé lei trabalhs de Copernic. Dominèt fins a la crisi economica de 1929 avans de conóisser una lònga eclipsi fins ais 1970. Durant aqueu periòde, foguèt suplantat per lo corrent keynesian que posa son origina dins lei preconizacions defendudas per John Maynard Keynes e lei politicas de l'après guèrra.
Per leis economistas classics, lo ròtle de la moneda es unicament economic e se limita a la facilitacion dei cambis de marchandisas e de servicis. Segon l'economista Jean-Baptiste Say (1767-1832), la moneda es donc solament una vela qu'escond lo fach qu'un ben se càmbia còntra un autre ben segon la lèi de l'ofèrta e de la demanda. Segon aquela concepcion, la quantitat de moneda en circulacion a donc un efèct sus lei prètz mai pas sus lo foncionament vertadier de l'economia. La moneda auriá donc un ròtle neutre e tota politica monetària dèu aver per objectiu d'empedir una aumentacion de la massa monetària que seriá desconnectada de la creissença de l'activitat economica.
Lei keynesians defendon, au contrari, una vision pus intervencionista dau ròtle de l'Estat. Per elei, la politica monetària pòu influenciar e estimular l'economia e seis actors. Segon aquela concepcion, la gestion de la moneda es donc un aigre politic fondamentau. Per exemple, redurre lei taus d'interès pòu crear mai de moneda e favorizar la demanda e l'investiment.
Lei bancas centralas[modificar | modificar la font]
Lei bancas centralas son d'institucions estatalas cargadas d'aplicar la politica monetària. Se son ròtle varia en foncion dei país, sei missions principalas son sovent :
- d'assegurar l'emission de la moneda fiduciària e contribuir ansin a la definicion dei taus d'interès.
- de susvelhar lo foncionament dei mercats financiers e d'assegurar lo respèct dei reglementacions deis institucions financieras (bancas...).
- de tenir lo ròtle de prestaire de darrier ressòrt dins lo cas d'una crisi sistematica.
Dins lei país dominats dins lei teorias economicas classicas, la banca centrala pòu èsser totalament ò parcialament independenta dau poder politic. Per exemple, la Resèrva federala deis Estats Units es dirigida per un conseu mesclant de representents designats per lo president e lo cap dau Senat e de representents eissits dei bancas privadas. Una tala delegacion es sovent acompanhada per d'objectius fixats dins leis estatuts de la banca centrala. Ansin, la Banca centrala europèa a, segon lei tèxtes, per mission unica d'assegurar l'estabilitat dei pretz au sen de l'UE.
Crisis monetàrias[modificar | modificar la font]
Dins certanei, lei mecanismes de regulacion monetaris mau foncionan e la moneda pèrd d’un còp una partida importanta ò la totalitat de sa valor. Dicha crisi monetària, aquela situacion entraïna generalament una crisi economica grèva car tot lo sistèma de cambis utilizat per la societat conoís de perturbacions. Au pièger, de pans entiers de l'economia son susceptibles d'èsser blocats per manca de liquiditats. N'existís plusors tipes :
- la panica bancària qu'es caracterizada per una afluéncia massisa dei depausants dins lei bancas per retirar fisicament sei sòus. Òr, coma lei bancas an jamai pron de fons per curbir la totalitat dei depaus, lo risc de falhida es fòrça important. Per empachar aqueu tipe de crisi, leis estats asseguran generalament una partida dei depaus. Pòdon tanben organizar un plan de « sauvament » per provesir a la banca lei sòus necessaris ai retiraments.
- l'iperinflacion qu'es una situacion marcada per una aumentacion fòrça rapida dei pretz qu'entraïna una demenicion parallèla de la valor de la moneda. Aqueu tipe de crisi es fòrça ancian qu'existiá ja durant lo periòde de la moneda metallica. Lo cas pus famós es l'iperinflacion alemanda deis ans 1920 qu'aviá necessitat l'emission de bilhets de cinc miliards de marks en 1923.
- la rompedura dau mercat interbancari qu'es caracterizat per l'afondrament dau sistèma de prest qu'existís entre lei bancas. Òr, sensa aquelei prests, lei bancas pus feblas pòdon rapidament far falhida, çò que pòu afeblir d'autrei bancas e entraïnar pauc a pauc una falhida de tot lo sistèma bancari.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Formas de moneda :
- Teorias e institucions :
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Milton Friedman, Capitalism and Freedom, 1962.
- (en) John Maynard Keynes, The General Theory of Employment, Interest and Money, 1936.
- (fr) Frédéric Lemaire, À quoi sert la monnaie, in Manuel d'économie critique, Le Monde Diplomatique, setembre de 2016.
- (fr) Karl Marx, Le Capital, 1861.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Daniel R. Headrick, Technology: A World History, Oxford University Press, 2009, p. 85.
- ↑ (fr) N. Copernic, Discours sur la frappe des monnaies... in Écrits notables sur la monnaie : XVIe siècle, tome I, Librairie Félix Alcan, 1934.
- ↑ (en) Charles R. Geisst, Encyclopedia of American business history, 2005, p. 39.
- ↑ 1937-1945 en Asia.
- ↑ L'abandon foguèt oficializat en 1976.
- ↑ Article 442-1 dau Còdi penau de França, Legifrance, consultat lo 27 de decembre de 2016 [1]
- ↑ Article 221-1 dau Còdi penau de França, Legifrance, consultat lo 27 de decembre de 2016 [2].


text:
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz ( audio) (Birán, 13 d'agost de 1926 - 25 de novembre de 2016), foguèt un politician e revolucionari cuban, que governèt Cuba durant 47 ans coma Primièr ministre entre 1959 e 1976 puèi coma president de la Republica entre 1976 e 2006. Politicament èra marxista-leninista e nacionalista cuban, foguèt tanben primièr secretari del partit comunista cuban entre 1961 e 2011. Durant son administracion, Cuba venguèt un estat socialista de partit unic; l'industria e los afaires foguèron nacionalizats, e las reformas socialistas aplicadas a la societat.
Lo 31 de julhet de 2006, va anar a l'espital que d'en desempuèi lo sieu fraire Raúl Castro assumís la presidéncia de l'Estat.
Somari
Vida e accion revolucionàra[modificar | modificar la font]
Resisténcia contra Batista e revolucion[modificar | modificar la font]
Foguèt educat a Cuba dins d'escòlas jesuistas e, mai tard, al Collègi Belén de L'Avana, jesuista tanben. En 1945 dintrèt a l'Universitat de L'Avana per i estudiar lo drech que lai obtenguèt son diplòma en 1950.
Castro faguèt d'avocat dins un pichon burèu d'avocats entre 1950 e 1952.
En 1952 se presentèt coma candidat al parlament pel Partido Ortodoxo mas lo còp d'Estat del general Fulgencio Batista tombèt lo govèrn de Carlos Prio Socarras e anullèt las eleccions.
Castro acusèt Batista davant los tribunals de violar la Constitucion mas sa peticion foguèt rebutada.
De responsa, Castro organizèt lo 26 de julhet de 1953 una ataca armada amb de consequéncias nefastas sul moment (coma un borrolhon ça que la de la revolucion venidoira...) contra las casèrnas Moncada, de Santiago de Cuba, e Carlos Manuel de Céspedes, de Bayamoen, totas doas dins la província d'Oriente.
I moriguèron mai d'ochanta guerrilhièrs atacaires e Castro foguèt fach presonièr, jutjat e condemnat a quinze ans de preson. (Dins lo tèxt final del plaideg, Castro va prononciar un apassionat discors [1], dins lo qual va defendre las siás accions e va explicar los sieus punts de vista polítics). Après 22 mesadas de preison, foguèt liberat gràcias a l'amnistia generala de mai de 1955 e s'exilièt a Mexic e als Estats Units.
Tornèt a Cuba amb d'unes autres exiliats del Movimiento 26 de Julio lo 2 de decembre de 1956. Aprèp qualques jorns de marcha foguèron suspreses a Alegría del Pío.
Los pauques supervivents (e demest eles, lo Che Guevara, Raúl Castro e Camilo Cienfuegos) se retirèron dins la Sierra Maestra, d'onte menèron una guèrra d' escarmochas contra lo govèrn de Batista.
Lo movement de Castro se ne ganhèt lèu una ajuda populara que n' arribèt a comptar mai de 800 combatents. Lo 24 de mai de 1958, Batista envièt dètz-e-sèt batalhons contra Castro dins la dicha pel dictator Operación Verano.
Malgrat la superioritat en nombre de las tropas del govèrn, las fòrças de Castro encadenèron una tièra de victòrias susprenentas, ajudadas per las desercions e las rendicions massivas dins las armadas de Batista. Lo 1 de genièr de 1959, Batista abandonava lo país e las fòrças de Castro prenián L'Avana.
Accion politica[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Una revolucion es una lucha a mòrt entre çò venidor e çò passat.
- Degun revolucionari vertadièr morís en de badas.
- Una revolucion es ges lièch de ròsas.
- Pas jamai me vegèri una contradiccion entre las idèas que me sostenon e las idèas d'aquel simbòl, d'aquela figura extraordinària, Jèsus Crist.
- Los nòrd-americans o comprenon ges... que lo país nòstre es pas sonque Cuba: lo país nòstre es atanben l'umanitat.
- Vos cresètz Amnesty International? Ba, ne sètz ben liures d'o far.Ieu los me cresi pas cap: respiechatz-vos almens aquesta miá pensada.
- Te parlan de falhida del socialisme mas ont es lo succès del capitalisme en Africa, Asia e America Latina ?
- Me trapi lo capitalisme repugnant.Es refastigós, es lordàs, es alienador... per que causa guèrras, ipocrisia e competicion.
- Sens lo poder, los ideals se pòdon cap realizar; amb lo poder ne subrevívon ges sovent.
- Soi pas cap comunista e tanpauc n'es lo movement revolucionari.
- Soi un marxista leninista e ne serai fins al darrièr jorn de ma vida.
- Lo revolucionari crei dins l'òme, dins los èssers umans.Qual non crei dins l'èsser uman, es pas cap revolucionari.
- Per pas luchar i aurà agut sempre fòrça pretèxtes a cada epòca e dins cada circonstància, mas pas jamai sens lucha se ne poirà aver la libertat.
- Las idèas li ne fan ges de besonh las armas se son capablas de convéncer las grandas massas.
- La consequéncia mai extraordinària d'aicesta revolucion es l'incresibla consciéncia revolucionària que s'es desenvolopada dins lo pòble.
- Lo procès revolucionari es intrinsecament lo melhor programa de santat publica possible.
- Lo sacrilègi que piéger es l'estancament de la pensada.
- Los capitalistas utilizan lo lor argent; nosautres los socialistas lo despensam.
- Los revenguts a Cuba de las entrepresas estatalas son utilizats exclusivament pel benefici del pòble, que li n'apartenon.
- Los quites mòrts pòdon pas cap pausar en patz dins un país oprimit.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras d'en Fidel Castro[modificar | modificar la font]
- Fidel Castro: Una conversación en La Habana... entrevista amb Alfredo Conde 1989 (en castelhan)
- Fidel Castro: Mes années de jeunesse... amb prefaci d'en Gabriel García Márquez, Alain Stanke Éd. 2003 (en francés)
tèxtes e discorses d'en Fidel Castro[modificar | modificar la font]
- (es) Discorses de Fidel Castro... 1959-2008 (8 lengas)
- (es) Reflexions del Líder maximo... 2007-2011 (idem)
òbras a l'entorn de l'òme e del revolucionari[modificar | modificar la font]
- Salim Lamrani: Washington contre Cuba.Un demi-siècle de terrorisme.L'affaire des cinq... Le Temps des cerises 2005 (en francés)
- Salim Lamrani: Fidel Castro, Cuba et les États-Unis... conversacions amb en Ricardo Alarcón de Quesada, president de l'Assemblada Nacionala Cubana... idem 2006 (id)
- Salim Lamrani: Cuba face à l'empire Timéli id (id)
- Ignacio Ramonet: Cien horas con Fidel Debate Barcelona 2006 (en castelhan)
- Ignacio Ramonet: Biografia a dos voces idem id id (id)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La historia me absolverá
- ↑ Sit onèste e objectiu, que son pas tantes ni gaires... amb l'asondi imperialista estatsunian o sucursalista occidental!!!


text:
Numeracion etrusca
La numeracion etrusca es aquela que los Etruscs utilizavan, un sistèma de numeracion adaptat de la cultura grèga atica e que fuguèt transmesa en granda partida a la civilizacion romana.
Somari
Sistèma[modificar | modificar la font]
Lor sistèma es de basa 10 e non oas de basa 20 coma l'èra lo nòstre a l'Edat Mejana, o encara sovent de 5 coma dins l'escritura latina (IV per 4). Los Etruscs escrivián IIII per 4 (coma se fa suls quadrants dels relòtge). La practica de la sostraccion pels 3 nombres precedent la detzena superiora es constanta e escrivián 17 (ci-em zathrum : 3 tirat de 20), 18 (esl-em zathrum : 2 tirat de 20), 19 (thun-em zathrum : 1 tirat de 20).
Los Romans, eles, utilizèron aquela sostraction, sonqu'en partida, limitada à 1, coma dins lo 9 (IX), lo 40 (XL), lo 90 (XC), e dins las formas gramaticalas arquaïcas duo-de-viginti (2 avant de 20), un-de-viginti (1 avant de 20), un-de-centum (99)...
Istoricament aquel sistèma es derivat d'aquel de las òscas de comptatge del bestial:
- una barra sul pal per una bèstia, doas barras...
- arribat a dètz, barram l'ensems puèi remplaçam aquel ensems per una crotz: una crotz transversala en forma de signe plus (+) puèi de sant Andrèu (X).
- Lo cinc es derivat del X e representa sa mitat A (çò que los Romans interpretèront dins lo signe capvirat V)
- lo cinquanta que vesèm coma une flècha (↑) es en fach un I susmontat del signe A (cinq) coma lo fasèm pels expausants.
- Lo cent pòt èsser interpretat de dos biais:
- cumulariá dos còps los dos signes compausant lo cinquanta en formant una estela Ж,
- o alara vendriá de l'X crosat amb l'I (un dètz superior egal a cent)
- La C qu'encontram a vegada, es pas una letra de l'alfabet etrusc.
Quines que sián los signes utilizats son diferents de las letras, a contrario d'aqueles dels Romans que prenguèron de letras per lors nombres (I V X L C D M) e los signes representant 500 e 1000 son mai tardius.
Es tanben possible que de signes sián acrofonics (utilisant la letra iniciala del nombre escrich): A es tanben una varianta grafica locala de la m (max: 5), X nòta localament une siflanta arquaïca valent ś (śar :10)
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèron trobats (coma la lenga dtrusca) sonque sus pauc d'objèctes:
Los nombres (fins 100) foguèron trobats escrichs suls sarcofags per exprimir l'edat du mòrt : II +++↑ (lectura de drecha a esquèrra) pels 82 ans del mòrt sus un sarcofag del Musèu arqueologic nacional de Tarquinia.
Los 6 primièrs chifras, reconeguts per lor preséncia suls dats etruscs[1] (de jogar o de divinacion) que comportavan los chifras d'1 a 6 e que dins la lenga etrusca s'escrivián en totas letras: θu, zal, ci, huθ, max e śa (pour 1, 2, 3, 4, 5 e 6).
E la valor dels seguents per las operacions reportadas: mach + zal = sèpt ; thu + huth = sèpt ; ci + ša = sèpt.
(Los caractèrs emplegats aquí per presentar las formas ancianas dels chifras son empruntats a divèrsas escrituras, per semblança. Lo traçat real dels caractèrs pòt pas èsser dirèctament reproduch aquí.)
Consensús dels etruscològs[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Notes et références[modificar | modificar la font]
- ↑ Un parelh unic de dats d'ivòri conservat a la Bibliotèca Nacionala de França, París.


text:
Indochine (grop)
Indochine es un grop de rock francés, eissit dau corrent new wave, format en 1981. A conegut una fama relativament importanta dins leis annadas 1980, puèi dins leis annadas 2000 e encar encuei en França mai tanben dins lo rèste d’Euròpa e au Peró, ambé lei titols coma L’Aventurier, 3ème Sexe e Canary Bay.
Es actualament compausat de sièis personas, Nicolas Sirkis(cantaire), Boris Jardel (guitarra), Olie de Sat (guitarra), Mar Elliard (baissa), Mr Shoes (bateria) e Matu (clavièr).


text:
Gravetian
Lo Gravetian es una fasa del Paleolitic Superior. Se desvolopèt pendent una fasa climatica freda. Las espècias principalas son lo rangièr e lo mamot. Es present en Euròpa e en Siberia.
I a una unitat culturala granda al repècte de l'industria litica, de las estatuetas femeninas apeladas vènus e de las estructuras d'abitacion. Las vènus son de representacions femeninas de 10 cm en mejana. Lor siloeta presenta de traches anatomics accentuats. Las aisinas d'òsses del gravetian son mendres que las de l'Aurinhacian, encara qu'apareisson los primièrs objèctes d'òs decorats. Apareis tanben la coseson d'argila. Las estructuras d'abitacion son nombrosas e, sovent, fòrça complèxas, dins de fòssas circularas ovalas, cavadas dins lo sòl glaçat, delimitadas per d'òsses de mamot. Aquela fasa, desvolopada de 30 000 a 22 000 abC, se caracteriza per la preséncia de nombroses burins, de còps ligats a de gratadors, de perforadors o a de lamas troncadas. Per contra i a mens de raspadors e son generalament plans.
Una aisina caracteristica es la poncha de La Graveta, d'esquina rectilinèa. Apareisson tanben de lamas d'esquina e de ponchas de lança pichonas en òs.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Barnim (060)
Liste des communes
Eberswalde
Ville d'Eberswalde, localité de l'Allemagne de 40 000 habitants.
La mairie d'Eberswalde a une adresse e-mail et un site Internet.
Bernau bei Berlin
Ville de Bernau bei Berlin, localité de l'Allemagne de 36 000 habitants.
La mairie de Bernau bei Berlin a une adresse e-mail et un site Internet.
Wandlitz
Ville de Wandlitz, localité de l'Allemagne de 21 000 habitants.
La mairie de Wandlitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Panketal
Ville de Panketal, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Panketal a une adresse e-mail et un site Internet.
Ahrensfelde
Ville d'Ahrensfelde, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie d'Ahrensfelde a une adresse e-mail et un site Internet.
Schorfheide
Ville de Schorfheide, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Schorfheide a une adresse e-mail et un site Internet.
Werneuchen
Ville de Werneuchen, localité de l'Allemagne de 7 900 habitants.
La mairie de Werneuchen a une adresse e-mail et un site Internet.
Biesenthal
Ville de Biesenthal, localité de l'Allemagne de 5 500 habitants.
La mairie de Biesenthal a une adresse e-mail et un site Internet.
Joachimsthal
Ville de Joachimsthal, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie de Joachimsthal a une adresse e-mail et un site Internet.
Chorin
Ville de Chorin, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie de Chorin a une adresse e-mail et un site Internet.
Oderberg
Ville d'Oderberg, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie d'Oderberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Britz
Ville de Britz, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Britz a une adresse e-mail et un site Internet.
Rüdnitz
Village de Rüdnitz, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Rüdnitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Marienwerder
Village de Marienwerder, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Marienwerder a une adresse e-mail et un site Internet.
Lunow-Stolzenhagen
Village de Lunow-Stolzenhagen, localité de l'Allemagne de 1 100 habitants.
La mairie de Lunow-Stolzenhagen a une adresse e-mail et un site Internet.
Melchow
Village de Melchow, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Melchow a une adresse e-mail et un site Internet.
Friedrichswalde
Village de Friedrichswalde, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Friedrichswalde a une adresse e-mail et un site Internet.
Sydower Fließ
Village de Sydower Fließ, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Sydower Fließ a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Basugas
Basugas[1][2][3] (oficialament en francés Bazugues) qu'ei ua comuna gascona d’Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gasconha situada sus Orsa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Caroline Martin (Miss Aquitània 2007, prix de la photogénie Télé 7 Jours à l'élection de Miss França 2008)
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Moissida
Moissida [mwɛj'ʂidɒ][1] (en francés Mussidan) es una comuna occitana, que se tròba en Perigòrd (departament de Dordonha e region d'Aquitània Lemosin Peitau e Charantas).
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
L’etimologia de Moissida es pas segura. Bastida sus la forma Mulcedonum de l'an 830, l’eidéia comunament admesa d’una origina gallesa fondada sus lo sufixe -dunum (nautura, tertre) pausa problema : d’una man perqué lo prumier element (un nom d’òme ?) demòra escur, e de l'autra a causa de l’evolucion fonetica de la -d- latina intervocalica, que s’es pas jamai mantenguda dins los toponims occitans se 'chabant per -dunum (cf. per exemple Lausun). D’un autre costat, una ipotesi basada sus lo patronim galloroman Mussidius (rare, mas atestat) explicariá pas las formas medievalas en Moys- / Mois-, e enquera mens la forma en Mulce- del segle IX.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es bastida a riba mança d'Eila, au junhent emb Cremsa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Moissida coneguet una prosperitat vertadiera a l'arribada dau chamin de fer, que la vila era a la crosada de doas linhas (Bordèu-Periguers e Engolesme-Marmanda). Sofriguet mai que mai de l'avaliment de las ligasons vers Brageirac e Rabairac a l'entorn de 1945, puei de la crisi industriala que coneguet la valada d'Eila dins las annadas 1970-80. Uei, s'espera que l'arribada de l'autorota A89 (coblada emb la novela rota vers Brageirac) rendrà a la vila lo dinamisme qu'aviá perdut dempuei la guerra.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Ligams externes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'ortografia es Moissida e non pas Moissídan*. Quò es la règla daus toponims achabats per "-a" pòstonica venent d'una terminason primitiva tonica en "-an", cf. introduccion dau diccionari d'Alibèrt p. 28.


text:
Colonias Miègjornalas
Las Colonias Miègjornalas en America del Nòrd foguèron establidas per la Grand Bretanha pendent los sègles XVI e XVII. Las Colonias Miègjornalas son[1] (segon de documents, Virgínia e Maryland pòdon èsser gropadas amb las Colonias de Chesapeake)
- la Província de Maryland, que venguèt l'estat de Maryland
- la Colonia e Dominion de Virgínia, que venguèt los estats de Virgínia, Kentucky e Virgínia Occidentala
- la Província de Carolina del Nòrd, que venguèt l'estat de Carolina del Nòrd;
- la Província de Carolina del Sud, que venguèt l'estat de Carolina del Sud
- la Província de Georgia, que venguèt l'estat de Georgia.
Aquelas colonias foguèron creadas d'en primièr dins l'encastre la correguda per las colonias als sègles XV, XVI e XVII. Venguèron prospèras e amb lo processus de desvolopament de las colonias nordamericanas faguèron fòrça profits dins las culturas de renda coma lo tabat,[2] indigòt,[3] e ris.[4] Amb lo temps, la region lèu venguèt plan coneguda per sa granda populacion d'esclaus e amb una estratificacion en classa sociala fòrta.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Study resource for Sixteen Colonies history
- ↑ Paul S. Boyer, The Enduring Vision, 5th Edition, ed: Houghton-Mifflin, seria: The Enduring Vision, p64, 2004
- ↑ [1] Jean M. West, The Devil's Blue Dyeim a bossand Slavery, 2011
- ↑ Paul S. Boyer, The Enduring Vision, 5th Edition, ed:Houghton-Mifflin, The Enduring Vision, p77, 2004


text:
Melleg
Melleg en breton ( Mellé en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Chouannerie, la municipalitat #èsser presa de assaut per estonament per las Chouans, lo 15 de febrièr 1794, en lo moment del combat de Mellé.
Pendant la Chouannerie, la commune fut prise d'assaut par surprise par les Chouans, le 15 février 1794, lors du combat de Mellé.


text:
Mato Grosso
Mato Grosso es un estat de Brasil qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta al nòrd los estats de Amazonas e Pará, a l'èst los estats de Tocantins e Goiás, al sul el Mato Grosso do Sul e a l'oèst Bolívia e l'estat de Rondônia. Sa capitala es la vila de Cuiabá.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèron d'arribar en la region.
Los paires jesuistas fondèron de missions dins la region mas foguèron expulsats pels bandeirantes (explorators) originaris de São Paulo en 1680.
Aprèp la descobèrta d'aur dins la region en 1718 e la fondacion de Cuiabá en 1719, la populacion de la region comencèt d'aumentar. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passèt al domini portugués.


text:
883
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 883 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
En despiech de la victòria franca d'Avaux l'annada precedenta, lei Vikings organizèron una incursion novèla còntra lo Reiaume. Au contrari de 882, lo rèi Carloman foguèt batut per leis envaisseïres a Miannay. Lei venceires poguèron pilhar la region de Somme. Aquò entraïnèt la dubertura de discussions per negociar la retirada dei Vikings.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Arrestacion de Leon, fiu segond e eiretier de l'emperaire (mai sospichat d'èsser lo fiu de Miquèu III) per un complòt imaginari còntra son paire. Foguèt liberat après tres annadas. Basil menacèt de li crebar leis uelhs mai l'agitacion de la populacion e l'influéncia dau patriarcat Foci lo dissuadiguèron.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la Rebellion dei Zanj que foguèt definitivament anientada per lei tropas dau visir Al-Muwaffaq. Aquò permetèt de restaurar l'autoritat abbassida dins la màger part de Mesopotamia après un periòde lòng de trèbols acomençats en 861.


text:
Illas Salvatjas
Las Illas Salvatjas (Ilhas Selvagens en Portugués) cnstituisson una susarchipèla de l'Archipèla de Madèira, Portugal, dins l'Ocean Atlantic. Administrativament, apartn a la freguesia da Sé, concelho do Funchal, Region Autonòma de Madèira. Se situa a 165 quilomètros al nòrd de l'archipèla espanhòla de las Canárias, a 250 quilomètres al sul de la vila de Funchal (Madèira), a près de 250 quilomètres a l'oèst de la còsta africana, a près de 1000 quilomètres al sud-oèst del continent europèu. Las Salvatjas son constituïdas per doas illas principalas e d'autras illotas, que, coma gaireben totas las illas de Macaronesia, an una origina volcanica. L'archipèla es un sanctuari pels aucèls, e fer e s'espandís sus un airal de 273 ectaras.
Ara sonque i a dos abitants permanents dins illa Salvatja Granda e dos miègpermanents dins la Salvatja Pichona, gardias del Parc Natural de Madèira, essent tanben visitadas periodicament pel soldats de l'Armada Portuguesa pel servici del Far. En mai, sus Salvatja Granda es abitada mai d'un còp l'an per la familha Zino, de Funchal, que possèda alà un ostal.
L'Estat Espanhòl insistís que la delimitacion de la Zona Economica Exclusiva (200 milas nauticas) sens prene en compte las Salvatjas, que la considèra coma de ròcas, alara que L'Estat Portugués defend la classificacion coma illas, aumentant atal la Zona Economica Exclusiva (ZEE) portuguesa.
Malgrat que son alunhadas e isoladas, las illas recebèron las visitas oficialas de trés presidents de la Republica Portuguesa, Mário Soares, Jorge Sampaio e Aníbal Cavaco Silva, que foguèt lo primièr president a passar la nuèch dins una de las illas (Salvtja Granda) del 18 al 19 de Julhet de 2013, acts de sobeiranetat per tòca de reforçar l'identidat e solidariedat nacionalas e demòstrar lo seu estat coma resèrva naturala nacionala. La Resèrva Naturala de las Illas Salvatjas (que s'intègra al Pargue Natural da Madèira) foguèt creada em 1971, essent una de las mas ancianas resèrvas naturalas de Portugal.
Somari
L'archipèla[modificar | modificar la font]
L'archipèla se consistís de dos grops. Lo grop nord-èst compren l' "Illa Salvatja Granda" e tres illas pichonas, "Palheiro da Terra", "Palheiro do Mar" e "Sinho". Lo grop sud-oèst compren l' "Illa Salvatja Pichona" e l' "Ilhéu de Fora" entre fòrça illòtas mai pichonas que que "Alto", o "Comprido", o "Redondo", "Pequeno", "Grande", "Ilhéu do Sul" e lo pequeno grop dels "Ilhéus do Norte". Una granda barrièra d'estèus circulara fa que l'archipèla es dificila a acostar.
Las illas Salvatjas Granda e Pichona son alunhadas de 15 quilomètres l'una de l'autra. Existisson dos païses mai pequenos em área que as Salvatjas: Vatican (44 ectaras) e Mónegue (195 ectaras).
Temperatura e mitan ambient[modificar | modificar la font]
Las temperaturas de las Illas Salvatjas despassan aquelas de l'Illa de Madèira e la temperatura de la mar demòra confortabla pendent l'ensems de l'an. L'oceanograf francés Jacques-Yves Cousteau afirmèt qu'alà encontrèt las aigas mas claras del mond. En 2003 las illas foguèron seleccionadas per far partit del Patrimòni Mondial de l'UNESCO. Lo seu accés es restrench, los candidats visitantas devon demandar una autorizacion prealabla especiala prés del Pargue Natural da Madèira.
Dins la Salvatja Granda existís la nomenada Casa do Governo, l'electricitat ven de panèls solars e l'aiga de las pluèjas e servada dins de grandas cistèrnas, permetent d'afrentar de secadas que pòdon durar fins a trés ans.
Istiòria[modificar | modificar la font]
Las Illas Salvatjas foguèron atal batejadas en 1438 per Diogo Gomes de Sintra e avián estat descobèrtas pels fraires Pizzigani en 1364. Al sègle XVI, las Salvatjas apartenián als Caiados, importanta familha madeirana, foguèron donadas a João Cabral de Noronha en 1560 pel canonge Manuel Ferreira, descendent dels Caiados.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
En 1904, las illas foguèron vendudas a familha del banquièr Rocha Machado.
En Setembro de 1911, lo Govèrn espanhòl envièt una nota al Govèrn portugués comunicant que s'anava deliberar per incorporar las Salvatjas a l'arquipèla de las Canárias e qu'anavan bastir dins las illas un fare. L'administracion portuguesa protestèt e foguèt acordat que se farà quin que siá acte que pòsca comprometre una solucion amigabla de la question. Em 1938, la Comission Permanenta del Drech Marítima Internacional confirmèt la sobeiraneta portuguesa de las illas que, en 1959, suscitèron l'interés de la World Wildlife Fund (WWF), que volgava far signar un contracte de promessa de venta amb lo proprietari Luís Rocha Machado.
En 1971, l'Estat Portugués intervenguèt e aqueriguèt las Illas Salvatjas, instituissent, lo mèsmo an, la Resèrva Naturala de las Illas Salvatjas, çò que permitèt d'enebir la caça dins las illas e contraròtlar mas efectivament la pèsca ilegala. L'an seguent foguèron arrestadas, dins las illas, doas embarcacions de pèsca espanhòlas. En 1975, proveitant del trebolum politic en Portugal, los espanhòls de las Canárias desbarquèron a las Salvatja Granda e issèron una bandièra espanhòla, pr'amor a títul sonque privat e sens pas cap d'accòrdi amb lo Govèrn espanhòl. L'an seguent, foguèt arrestada la nau espanhòla "Ecce Homo Divino" e, dos ans mai tard, foguron preses, tanben per pèsca illegala, d'autras naus de flòta espanhòla. Tanben per non respècte de l'espaci aerian, qualques pichons incidents, totjorn en relacion amb de vols d'avions espanhòls sus la resèrva naturala a bassa altitud.[1]
Sègle XXI[modificar | modificar la font]
- 2005 - en 23 de Junh, quatre naus de pèsca espanhòlas foguèron detenidos 28 milas nauticas (52 km, 32 mi) al sul de las illas. Pauc de jorns après, lo 8 de Julhet, un biologista e un dels gardas de resèrva naturala dins l'Illa Salvatja Granda foguèron ameaçats amb una coutèla e arpons de pèsca susmarina per un grop de pescadors espanhòls. Un grop de detz fusilhièrs portugueses foguèron alara envias dins l'illa per un mes per tòca d'acabar amb la caça illegala de las espècias protegidas.
- 2007 - en Junh, la caça espanhòla susvolèt las illas a baissa altitud, obligant lo Ministèri Portugués del mejan ambient a entrar en contacte amb lo seu omolòc espanhòl sul l'afar. [2]
- 2013 - Lo 5 de Julèt, Espanha envièt una letra reclamant oficialamente a las Nacions Unidas que las Illas Salvatjas sián de facto consideradas comas ròcas e apartenent pas a Portugal.[3]
- 2013 - Lo 18 de Julhet, lo President de Portugal, Aníbal Cavaco Silva, lo President del Govèrn da Madèira, Alberto João Jardim, lo President de la Câmara do Funchal e lo President de la Junta da Sé arribèron sus las illas a bòrd de la fragata portuguesa "Vasco da Gama" per visitar e demorar sus las illa. Aníbal Cavaco Silva foguèt lo primièr President a passar la nuèch sus las ilhas, alara que los ex-presidents Mário Soares e Jorge Sampaio las visitèron una oras. [4]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (pt)Luís Carvalho e Nuno Leitão, A noção "estratégica" das Ilhas Selvagens - pp. 8 e 15
- ↑ (pt)Espanhóis violam espaço aéreo nas Ilhas Selvagens, Correio da Manhã, 18 de Julhet de 2007
- ↑ (fr)Selvagens – Reacendeu-se o conflito entre Portugal e Espanha sobre a ZEE das ilhas, Pedro Quartin Graça, Setembre de 2013
- ↑ Cavaco Silva passeia nas Selvagens , Expresso, 11 d'agost de 2013
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes (pt)[modificar | modificar la font]
- Blòg Ilhas Selvagens
- Fotos de las illas Salvatjas
- Pargue Natural de Madèira - Resèrva de las Salvarjas
- C.M. Funchal Fotos de las Illas Salvatjas
- A Última Fronteira |4=Documentário
- madeiranature.com Ilhas Selvagens
- Fotos


text:
Traduccion genetica
La traduccion es lo segond procès de la sintèsi proteïca (part del procès general de l'expression genica). La traduccion se debana dins lo citoplasma, ont se tròban los ribosòmas. Los ribosòmas son formats d'una sosunitat pichona e d'una granda qu'entornejan l'ARNm. Dins la traduccion, l'ARN messatgièr se descodifica per produsir un polipeptid especific segon las nòrmas especificadas del còde genetic. Es lo procès que convertís una sequéncia d'ARNm en una cadena d'aminoacids per formar una proteïna. Es necessari que la traduccion siá precedida d'un procès de transcripcion. Lo procès de traduccion a quatre fasas: activacion, iniciacion, elongacion e terminacion (entre totes descrivon lo creissement de la cadena d'aminoacids qu'es lo produch de la traduccion). Dins l'activacion, l'aminoacid (AA) corrècte se jonh al ARN de transferiment (ARNt) corrècte. E mai se tecnicament aquò es pas un pas de la traduccion, es necessari per que se produsisca la traduccion. Lo AA se jonh per son grop carboxil amb lo grop idroxil 3' del ARNt mejançant un ligam de tipe estèr. Quand l'ARNt es ligat amb un aminoacid, se ditz qu'es « cargat ». L'iniciacion supausa que la sosunitat pichona del ribosòma se jonha amb l'extrèm 5' del ARNm amb l'ajuda de factors d'iniciacion (FI), d'autras proteïnas qu'assistisson lo procès. L'elongacion arriba quand lo seguent aminoacil-ARNt (l'ARNt cargat) de la sequéncia se jonh amb lo ribosòma en mai d'amb un GTP e un factor d'elongacion. La terminacion del polipeptid succedís quand la zona A del ribosòma se tròba amb un codon Acabar, que son lo UAA, UAG o UGA. Quand aquò succedís, cap d'ARNt o pòt pas reconéisser, mas lo factor de desliurança pòt reconéisser los codons Acabar e provòca la desliurança de la cadena polipeptidica. La capacitat de desactivar o inibir la traduccion de la biosintèsi de proteïnas s'utiliza en d'antibiotics coma l'anisomicina, la cicloeximida, lo cloranfenicol e la tetraciclina.
Somari
Mecanismes basics[modificar | modificar la font]
L'ARNm pòrta l'informacion genetica codificada en forma de sequéncia de ribonucleotids dempuèi los cromosòmas fins als ribosòmas. Los ribonucleotids son « legits » per la maquinariá traductritz en una sequéncia de tripletes de nucleotids diches codons. Cadun d'aquestes tripletes codifica un aminoacid especific. Lo ribosòma e las moleculas d'ARNt tradusisson aqueste còde per produsir de proteïnas. Lo ribosòma es una estructura amb divèrsas sosunitats que conten ARNr e proteïnas. Es la « fabrica » que se montan en el los aminoacids per formar proteïnas. L'ARNt son de pichonas cadenas d'ARN non codificador (de 74-93 nucleotids) que transpòrtan d'aminoacids al ribosòma. Los ARNt an un luòc per anclarse a l'aminoacid, e un luòc dich anticodon. L'anticodon es un triplete d'ARN complementari al triplete d'ARNm que codifica a son aminoacid. L'aminoacil-ARNt sintetasa (un enzim) cataliza lo ligam entre los ARNt especifics e los aminoacids que concòrdan amb sos anticodons. Lo produch d'aquesta reaccion es una molecula d'aminoacil-ARNt. Aquesta aminoacil-ARNt viatja a l'interior del ribosòma, ont los codons d'ARNm s'afrontan amb los anticodons especifics de l'ARNt mejançant l'apariament de basas. S'utilizan après los aminoacids que pòrtan los ARNt per montar una proteïna. L'energia necessària per tradusir las proteïnas es significativa. Per una proteïna que conten n aminoacids, lo nombre de ligams fosfat de nauta energia necessaris per la tradusir es 4n-1. Es tanben lo procès que los ribosòmas utilizan mejançant el la sequéncia de codons de l'ARNm per produsir un polipeptid amb una sequéncia particulara d'aminoacids.
Traduccion dins los procariòtas[modificar | modificar la font]
Iniciacion[modificar | modificar la font]
L'iniciacion de la traduccion dins los procariòtas supausa d'ensamblar los compausants del sistèma de traduccion, que son: las doas sosunitats ribosomalas, l'ARNm a tradusir, lo primièr aminoacil-ARNt (l'ARNt cargat amb lo primièr aminoacid), GTP (coma font d'energia) e de factors d'iniciacion qu'ajudan a ensamblar lo sistèma d'iniciacion. L'iniciacion procariotica es lo resultat de l'associacion de las sosunitats pichona e granda del ribosòma e l'acoplament del primièr aminoacil-ARNt (fmet-ARNt) amb lo codon d'iniciacion mejançant l'aparelhament de basas anticodon-codon.
Lo ribosòma es constituit de tres luòcs: lo luòc A, lo luòc P e lo luòc E. Lo luòc A es lo ponch d'en primièr per l'aminoacil-ARNt (exceptat pel primièr aminoacil-ARNt, fmet-ARNt, qu'entra dins lo luòc P). Lo luòc P es lo ont se forma lo peptidil-ARNt. E lo luòc E es lo luòc de sortida de l'ARNt un còp descargat après ofrir son aminoacid a la cadena peptidica en creissement.
L'iniciacion de la traduccion comença amb las sosunitats 50s e 30s sens associar. L'IF-1 (factor d'iniciacion 1) bloqueja lo luòc A per assegurar que lo fMet-ARNt se pòt sonque acoplar al luòc P e que cap autre aminoacil-ARNt pòt acoplarse al luòc A pendent l'iniciacion, del temps que l'IF-3 bloqueja lo luòc E e evita que las doas sosunitats s'assòcien. L'IF-2 es una GTPasa pichona que s'assòcia amb lo fmet-ARNt e li ajuda a s'acoplar amb la sosunitat ribosomica pichona. L'ARNr 16s de la sosunitat ribosomica pichona 30S reconeis lo luòc d'acoplament ribosomic del ARNm (la sequéncia Shine-Dalgarno, 5-10 parelhs de basas per davant lo codon d'iniciacion (AUG). La sequéncia Shine-Delgarno se tròba sonque dins los procariòtas). Aquò ajuda a posicionar correctament lo ribosòma envolopa l'ARNm per que lo luòc P siá sobre directament lo codon d'iniciacion AUG. L'IF-3 ajuda a posicionar lo fmet-ARNt en lo luòc P, de sòrta que lo fmet-ARNt interactúa mejançant l'aparelhament de basas amb lo codon d'iniciacion de l'ARNm (AUG). L'iniciacion fenís quand la sosunitat ribosomica granda se jonh al sistèma en provocant lo desacoplament dels factors d'iniciacion. Cal prendre en compte que los procariòtas pòdon distinguir entre un codon normal AUG (que codifica la metionina) e un codon d'iniciacion AUG (que codifica la formilmetionina e indica lo començament d'un nòu procès de traduccion).
Elongacion[modificar | modificar la font]
L'elongacion de la cadena polipeptidica consistís en l'addicion d'aminoacids a l'extrèm carboxil de la cadena.
L'elongacion comença quand lo fmet-ARNt entra dins lo luòc P, en causant un cambiament de conformacion que dobrís lo luòc A per que lo nòu aminoacil-ARNt s'acople. Lo factor d'elongacion Lo tieu (EF-Lo tieu), una pichona GTPasa, facilita aqueste acoplament. Ara lo luòc P conten lo començament de la cadena peptidica de la proteïna a codificar e lo luòc A a lo seguent aminoacid qu'a de s'apondre a la cadena peptidica. Lo polipeptid creissent qu'es connectat a l'ARNt en lo luòc P se desacopla de l'ARNt e se forma un ligam peptidic entre lo darrièr dels aminoacids del polipeptid e l'aminoacid qu'es acoplat a l'ARNt dins lo luòc A. Aqueste procès, conegut coma formacion del ligam peptidic, es catalizat per un ribozim, la peptidil-transferasa, una activitat intrinseca a l'ARNr 23S de l'unitat ribosomica 50s. En aqueste ponch, lo luòc A a format un nòu peptid, del temps que lo luòc P a un ARNt descargat (ARNt sens aminoacid). Dins la fasa finala de l'elongacion, la translacion, lo ribosòma se mòu 3 nucleotids cap a l'extrèm 3' de l'ARNm. Coma los ARNt son ligats a l'ARNm mejançant l'aparelhament de basas codon-anticodon, los ARNt se mòvon respècte al ribosòma en recebent lo polipeptid nacent del luòc Ad al luòc P e en movent l'ARNt descargat al luòc E de sortida. Aqueste procès es catalizat pel factor d'elongacion G (EF-G).
Lo ribosòma contunha de transladar los codons restants de l'ARNm mentre contunhan de s'acoplar mai aminoacil-ARNt al luòc A, fins que lo ribosòma atenh un codon Acabar en l'ARNm (UAA, UGA o UAG).
Terminacion[modificar | modificar la font]
La terminacion arriba quand un dels tres codons de terminacion entra dins lo luòc A. Aquestes codons son pas reconeguts per cap d'ARNt. Per contra, son reconeguts per de proteïnas nomenadas factors de desliurança, concrètament la RF-1 (que reconeis los codons Acabar UAA e UAG) o la RF-2 (que reconeis l'UAA e l'UGA). Un tresen factor de desliurança, lo RF3, cataliza la desliurança produsida pel RF-1 e lo RF-2 a la fin del procès de terminacion. Aquestes factors tiran l'idrolisi del ligam estèr de la peptidil-ARNt e la desliurança del ribosòma de la proteïna recentament sintetizada.
Reciclatge[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de post-terminacion format a la fin de la terminacion consistís en l'ARNm amb lo codon de terminacion dins lo luòc A, los ARNt e lo ribosòma. La fasa de reciclatge del ribosòma es responsabla del desmantelament del sistèma ribosomic posterior a la terminacion. Un còp que la proteïna nòva es liberada pendent la terminacion, lo factor de reciclatge del ribosòma e lo factor d'elongacion G (EF-G) se meton en foncionament per liberar l'ARNm e los ARNt dels ribosòmas e desligar los ribosòmas 70s dins las sosunitats 30s e 50s. L'IF-3 ajuda tanben al procès de reciclatge del ribosòma en convertint las sosunitats transitòrias descopladas en sosunitats establas, se ligant amb las sosunitats 30s. Aquò « recicla » los ribosòmas per de rondas de traduccion posterioras.
Polisòmas[modificar | modificar la font]
La traduccion es executada per divèrses ribosòmas al meteis temps. A causa de la granda talha dels ribosòmas, se pòdon sonque acoplar a l'ARNm a una distància de 35 nucleotids un de l'autre. Lo sistèma consistent en un ARNm e un cèrt nombre de ribosòmas se sona polisòma o poliribosòma.
Efècte dels antibiotics[modificar | modificar la font]
I a divèrses antibiotics qu'agisson en interferint dins lo procès de traduccion de las bacterias. Espetan las diferéncias entre los mecanismes de traduccion procariotica e eucariotica per inibir selectivament la sintèsi de proteïnas dins las bacterias sens afectar l'òste. Qualques exemples incluson:
- La puromicina a una estructura similara a l'aminoacil-ARNt de la tirosina. Per aquò, s'ataca al luòc A del ribosòma e participa a la formacion de ligams peptidics, en produsint peptidil-puromicina. Malgrat aiçò, pren pas part dins la translacion e se desacopla rapidament del ribosòma, en causant una terminacion prematura de la sintèsi del polipeptid.
- La streptomicina provòca una lectura erronèa del còde genetic dins las bacterias a de concentracions relativament bassas e inibe l'iniciacion a de concentracions màgers, en se fixant a la sosunitat ribosomica 30s.
- D'autres aminoglucosids coma la tobramicina e la kanamicina evitan l'associacion ribosomica a la fin de la fasa d'iniciacion e provòcan una lectura erronata del còde genetic.
- Las tetraciclinas bloquejan lo luòc A del ribosòma, en evitant l'acoplament dels aminoacil-ARNt.
- Lo cloranfenicol bloqueja la fasa de la transferéncia peptidica de l'elongacion dins la sosunitat ribosomica 50s, tant dins las bacterias coma dins las mitocondrias.
- Los macrolidos e las lincosamidas se fixant a las sosunitats ribosomicas 50s, inibent la reaccion de la peptidiltransferasa o la translacion, o las doas causas.
Traduccion dins los eucariòtas[modificar | modificar la font]
Iniciacion[modificar | modificar la font]
Iniciacion depenenta de caperuza[modificar | modificar la font]
L'iniciacion de la traduccion supausa l'interaccion de divèrsas proteïnas amb una marca especiala ligada a l'extrèm 5' de las moleculas d'ARNm. Los factors proteïcs s'assòcian a la sosunitat ribosomica pichona. La sosunitat, acompanhada de qualques uns d'aquestes factors proteïcs, se mòu al cors de la cadena d'ARNm cap a son extrèm 3' en cercant lo codon de 'començament' (normalament l'AUG), qu'indica en quin ponch se comença de codificar la proteïna. Après lo ribosòma tradutz la sequéncia qu'i a entre los codons de 'començament' e 'acabar' en una sequéncia d'aminoacids, en se sintetizant una proteïna. Dins los eucariòtas e las archaea, l'aminoacid codificat pel codon d'inici es la metionina. L'ARNt iniciador cargat amb metionina fa partida del sistèma ribosomic, e per aquò totas las proteïnas començan per aqueste aminoacid (levat que l'extirpe una proteasa en qualque pas posterior).
Iniciacion independenta de caperuza[modificar | modificar la font]
L'exemple melhor estudiat de traduccion independenta de caperuza dins los eucariòtas es lo IRES, lo Luòc Intèrne d'en primièr al Ribosòma. Çò que distinguís la traduccion independenta de caperuza de la dependenta de caperuza es que la primièra a pas besonh que lo ribosòma comence de recórrer l'ARNm dempuèi l'extrèm 5' fins al codon de començament. Los ITAF (IRES trans-acting factor) pòdon plaçar al ribosòma en lo luòc d'inici, en evitant lo besonh de recórrer l'ARNm dempuèi l'extrèm 5' de la region sens tradusir de l'ARNm. Aqueste metòde de traduccion es estat descobèrt recentament, amassa amb son importància en de condicions que requerisson la traduccion d'ARNm especifics malgrat l'estrés cellular o l'incapacitat de tradusir la majoritat dels ARNm. Exemples incluson los factors que respondon a l'apoptòsi.