text:
Partit Socialista
- Lo Partit Socialista es un partit politic bèlga francofòn ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic chilian ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic de la Republica Democratica de Còngo ;
- Lo Partit Socialista Obrièr Espanhòl es un partit politic espanhòl ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic francés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic ongrés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic japonés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic neerlandés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic polonés ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic portugués ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic soís ;
- Lo Partit Socialista es un partit politic ucraïnian.
Vejatz tanben :
- los Partits Socialistas Democratics en França e en Marròc
- lo Partit Socialista Unificat d'Alemanha (SED) ;
- lo Partit dels Socialistas Europèus ;
- la Seccion Francesa de l'Internacionala Obrièra (SFIO), nom del PS francés de 1905 a 1970 ;
- lo Partit Socialista Francés (començament del sègle XX, fondat per Joan Jaurés en 1902, e que s'integrèt dins l'SFIO en 1905 ;
- lo Partit Socialista de França (començament del sègle XX).
- l'Internacionala Socialista que recampa dempuèi 1951 la màger part dels partits socialistas del Mond.


c: text/html

text:
31/12/2016
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission de diumenc 1er de genier 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a daus contes de Guilhaneu escrichs e dichs per Gilbert Borgés.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
10:01 Publié dans Actualitats, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aruba
Aruba es una illa de la mar Cariba, qu'aperten a las pichonas Antilhas e situada en fàcia de las còstas de Veneçuela. Aruba forma un estat del Reialme dels Païses Basses .
Istòria[modificar | modificar la font]
Los espanhòls colonizèron Aruba en 1498 per un periòde gaireben d'un sègle. L'illa foguèt conquistada pels neerlandeses de la Companhiá Neerlandesa de las Índias Occidentalas en 1636. La Companhiá mantenguèt lo sieu contraròtle, per gaireben dos sègles. En 1805, durant las Guèrras Napoleonencas, los angleses mantenguèron brèvament lo contraròtle de l'illa fins a 1816, quand tornèt als Païses Basses.
Durant lo sègle XIX i aguèt una fèbre de l'aur, e mercé a la prosperitat que se'n seguèt, la dobertura d'una rafinariá de petròli de la Standard Oil en 1924, la pus granda del mond pel sieu temps.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'illa foguèt una font importanta pel provesiment de combustible de las fòrças aligadas qu'operavan en Euròpa. Las que forabandiguèron del sieu pòrt los sosmarins de l'Alemanha Nazi.
Lo 1èr de genièr de 1986, l'illa obtenguèt un estatut d'autonomia al dintre del Reialme dels Païses Basses, çò que la desseparèt de la rèsta de las Antilhas Neerlandesas. Venguèt primièr ministre Henny Eman. Dempuèi aquesta data es un territòri non metropolitan dels Païses Basses, que ten sa Cambra Legislativa pròpria.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article: Economia d'Aruba.


text:
Sants-Montjuïc
Lo districte de Sants-Montjuïc es lo Districte III, un dels dètz en que se dividís la vila. Es lo pus vast de Barcelona amb una superfícia de 2090 ectaras.
Trobam los quartièrs seguents: Hostafrancs, La Bordeta, Poble-sec, Font de la Guatlla, Sants, Sants-Badal, La Marina del Port e La Marina del Prat Vermell. Lo sieu territòri compren tanben lo poligòn industrial de la Zona Franca, una part del pòrt de la vila e la montanha de Montjuïc. Lo 1èr de genièr de 2005 i vivián 177 636 abitants.


text:
Aplodontia
L'Aplodontia rufa, lo "vibre de montanha", es un rosegaire d'America del Nòrd, lo sol de son genre. Sinonims : Sewell, Aplodontie.
Es aparentat als esquiròls e als vibres, mas forma una familha separada. Es un rosegaire pro grand (amb un còrs de 30 a 46 cm de long, mas una coa fòrt corta, de 1 a 2 cm, e un pes de 0,9 a 1,8 kg).
Viu dins los bòsques de montanha umids de la còsta pacifica de l'America del Nòrd, en Canadà e als Estats Units, de la Colómbia Britanica a Califòrnia. Mas es pas especialament atirat per l'aiga, contràriament a çò que son nom poiriá daissar suggerir.
Aqueste animal cava de terrièrs pauc prigonds mas ramificats, ont viu sol o en coble. Ivèrna pas.
La femèla met al mond de dos a sièis pichons al cap d'un mes de gestacion.
L'espècia es classada coma "quasimenaçada" en rason d'un airal de reparticion pro restrench (env. 150 000 km²), e de la raretat de doas sosespècias sus las sèt que compta l'espècia.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Sits de referéncias taxinomicas :
- Aplodontia rufa dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Aplodontia rufa dins brainmuseum.org (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180133 Aplodontia rufa (Rafinesque, 1817) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Aplodontia rufa (en)
- Referéncia NCBI : Aplodontia rufa (en)
- Referéncia IUCN : espècia Aplodontia rufa (Rafinesque, 1817) (en)
Autres ligams extèrnes :
- Mountain Beaver (Aplodontia rufa) Jornnal (en)
- Mountain Beaver (Aplodontia rufa) per Dale Steele, Conservation Biologist. (en)
- Mountain Beaver : fòtos d'adult, terrièr e emprentas dins la natura. (en)
- The North American mammals : Aplodontia rufa, Mountain Beaver. Tèxt, fòtos, mapa de reparticion e cran.
Fòtos :
Bibliografia :
- L. N. Carraway e B. J. Verds. Aplodontia rufa. The american Society of Mammologists, dins "Mammalian Species", 431:1-10. 1993. Legir lo document PDF, 10 paginas (en).


text:
Noirissa
Una noirissa o baila o hilhuquèra es una femna qu'alacha un enfant qu'es pas son fiu. Lo trabalh de noirissa remonta a la preïstòria, e foguèt comun fins au sègle XIX per alimentar de mainatges que sei maires podián pas o desiravan pas o far, mas es actualament vielhanchon dins la màger part d'Occident. Lo recors a una noirissa podiá èsser motivat per de rasons fisicas coma en cas de produccion insufisenta de lach, o tanben socialas; la professionalizacion de la lactància permetiá a la maire de se dedicar a d'autreis ocupacions, de reduire lo periòde entre emprenhament (per que lo sistèma endocrin enebís generalament la concepcion mentre que la maire alacha), o simplament de liurar d'un prètzfach percebut socialament d'inadequat per lei classas superioras. Dins mai d'una societat, lo prètzfach èra pas una profession, mai èra fach per totei lei maires dau grop. La professionalizacion de l'alachament foguèt sociologicament un dei mejans que permetèt ai femnas de classa auta de se desliurar dau liame constant au trabalh domestic femenin dins lei societats patriarcalas. Lo desvolopament de formulas complètas de lach en pouvàs, adaptada al sistèma digestiu dau mainatge, a portat l'escandilhament progressiu d'aquesta institucion dins lei país desvolopats.


text:
Clément Marot
Clément Marot (Caors, ca 1496/97 - Turin, 1544) que ho un poeta francés deu sègle XVIau ; Normand de costat deu pair e occitan per la mair, que ho pròche de la reina Margarida de Navarra e deu son hrair Francés I de França e tanben de las idèas reformadas.
Las soas divèrsas Epistòlas au Rei que'u sauvèn de mantuas coentas (dont la preson) e bèth eth autrejar per lo son estil literàri las favors de Francés I.
En 1533 que comencè de tradúser los Psaumes en francés e, pròche de la idèas reformadas qu'avó de huéger entau Bearn gavidat per Joana de Labrit abans de s'exiliar en Itàlia, de tornar en França, puish de's tornar exiliar (en 1542) en Soïssa e Savòia.
Eth sieu lexic qu'ei plan influençat peu occitan deu Carcin on va nàisher.


text:
Stéphane Grappelli
Stephane Grapelli (París, lo 26 de genèr de 1908 - lo 1 de deceme de 1997) que ho un vriulonaire francés de jazz deu sègle XX.
Lo son pair qu'èra italian e la soa mair francesa de Saint-Omer. Que la perdó aus 4 ans. Au 12 ans qu'aprengó lo vriulon e que joguè dens cinèmas muts entà ganhà's la vita.
Dab lo guitarrista Django Reinhardt que creè lo Quintette du Hot Club de France e que desvolopè entau vriulon l'estil jazz manouche.
Qu'ei amassa qui estreèn ua version jazz de la Marselhesa qui hè escàndal. A despart de los sons numerós enregistraments que hè la banda sonora de filmes com Milou en mai.


text:
Acapulco
Acapulco (nom vengut del nauatl: Aca-pōl-co e que significa "endrech ont son estadas assoladas las sanhas") sonada oficialament Acapulco de Juárez, es una municipalitat e vila portuària de las mai importantas de Mexic. La fin de la forma oficiala "de Juárez" foguèt aponduda per omenatjar l'ancian president del país, Benito Juárez, en 1885. La vila se tròba dins l'estat de Guerrero sus la còsta pacifica del país, a 304 quilomètres al sud-oèst de sa capitala, Ciutat de Mexic.
La vila, qu'es la mai importanta de tot l'estat, es situada sus una baia semicirculara que faguèt d'ela una de las platjas mai toristicas que serviguèt de luòc de divertiment dels actors e milionaris americans a partir de las annadas 1950.


text:
Civilizacion astèca
Leis Astècas èran un pòple autoctòn d’America Centrala que formèt un empèri e una civilizacion importants en Mexic au sègle XV. L’estat astèca foguèt creat dins lo corrent dau sègle XIII. Inicialament febles e vassaus d’estats mai poderós, leis Astècas capitèron de formar una aliança solida amb doas autrei vilas durant leis annadas 1420 que venguèt la premiera poissança de la region e formèt finalament un empèri. La superficia d’aquel empèri foguèt aumentada per lei sobeirans successius fins a 1519 e l’arribada dei conquistadors espanhòus d’Hernan Cortés. Après una guèrra de dos ans entre 1520 e 1521, leis Astècas foguèron vencuts e lor capitala, Tenochtitlan, destrucha e annexada au Reiaume d’Espanha.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Organizacion politica e sociala
- 3 Economia
- 4 Religion
- 5 Literatura
- 6 Arts
- 7 Referéncias
- 8 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis originas e la formacion dau poder astèca[modificar | modificar la font]
L’origina precisa dau pòple astèca es mau coneguda mai probablament situada dins una region dau nòrd d’America Centrala. A partir dau sègle VI, divèrsei pòples acomencèron de migracions vèrs lei regions sud de Mexic. Leis Astècas serián entre lei darriers que realizèron aquela migracion probablament durant lo sègle XII. En 1258, pervenguèron a Chapultepec dins la region de la vila actuala de Mexico. Foguèron sota la dominacion de Culhuacan qu’èra un deis estats pus poderós de la region. Pasmens, leis Astècas foguèron atacats per Azcapotzalco, ciutat-estat rivala de Culhuacan, e rebutats de Chapultepec. En 1299, Cocoxtli, lo cap de Culhuacan, permetèt donc l’installacion deis Astècas sus lei tèrras de Tizapan. Aquela installacion entraïnèt lor integracion a la cultura de Culhuacan.
Puei, segon la tradicion astèca, fondèron la vila de Tenochtitlan en 1325 sus una illa dau lac Texcoco. En 1375, elegiguèron lor premier cap, Acamapichtli, que veniá d’una dinastia toltèca de Colhuacan. Fins a 1428, Tenochtitlan demorèt vassala d’Azcapotzalco. D’efèct, aquel estat èra vengut una poissança regionala fòrça importanta, probablament sens equivalent dempuei l’afondrament de la civilizacion toltèca. Ansin, per exemple, lo tresen cap astèca conegut, Chimalpopoca, èra vassau d’Azcapotzalco.
La Tripla Aliança e l’apogèu de l’Empèri Astèca[modificar | modificar la font]
En 1426, lo cap astèca Chimalpopoca foguèt capturat per Maxtla, eiretier dau rèi Tezozomoc, sobeiran d’Azcapotzalco. Foguèt tuat pauc après. Aquela mòrt entraïnèt una reaccion fòrta deis Astècas que capitèron de formar una aliança ofensiva, coneguda sota lo nom de la « Tripla Aliança », amb lei vilas de Texcoco e de Tlacopan per batre Maxtla. Puei, après aqueu succès, aquela aliança bateguèron lei fòrças d’Azcapotzalco e conquistèron la vila en 1430.
Lo desnosament de la guèrra causèt pas la fin de la Tripla Aliança mai Tenochtitlan demorèt la vila pus influenta. Ansin, après lo rèine d’Itzcoatl (1428 - vèrs 1440), lo rèine de Moctezuma Ièr, ajudat per son frairastre Tlacaelel, estend la dominacion astèca vèrs Puebla, Oaxaca e Guerrero. Dau temps d’aquelei conquistas, la societat astèca foguèt prefondament reformada au nivèu de sa religion e de son istòria oficiala. Ansin, aqueu periòde es probablament l’origina dei rites religiós necessitant un nombre important de presoniers capturats durant de guèrras limitadas contra leis estats vesins.
L’extension de l’Empèri se persègue durant lo rèine d’Ahuitzotl (1486 - 1502) que foguèt remplaçat per Moctezuma II après sa mòrt. Aqueu darrier contunièt l’organizacion administrativa de l’Empèri. De mai, capitèt d’estendre l’Empèri vèrs lo sud e la civilizacion astèca agantèt son apogèu. Ordenèt pereu la reconstruccion de la capitala devastada per una inondacion.
L’invasion espanhòla e la fin de la civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
En 1519, lei fòrças dau conquistador Hernan Cortés desbarquèron sus lei còstas mexicanas. Concluguèron una aliança amb lo reiaume de la confederacion de la ciutat de Tlaxcala, estat enclavat dins l’Empèri Astèca e enemic de la Tripla Aliança. Puei, leis Espanhòus arribèron a Tenochtitlan, amb seis aliats, lo 8 de novembre de 1519. Foguèron inicialament aculhits pacificament per Moctezuma II mai la mesfisança aumentèt lèu. Cortés capturèt Moctezuma e assaièt d’obtenir sa somission per contraròtlar l’Empèri Astèca d’un biais legau.
Pasmens, Cortés deguèt quitar la capitala astèca amb la màger part de sei tropas per luchar contra Panfilo de Narvaez, un conquistador rivau, desbarcat amb una armada pus importanta. Gràcias a la corrupcion, Cortés capitèt d’obtenir lo sosten d’una partida dei soudats de de Narvaez e lo poguèt capturar après una ataca sospressa contra son camp. Poguèt tanben renforçar sei forças amb lei soudats de de Narvaez e tornar a Tenochtitlan.
Enterin, durant l’abséncia de Cortés, leis astècas se revoutèron contra la garnison espanhòla que foguèt blocada dins un palais de la capitala. Lei renfòrç dirigits per Cortés intrèron dins Tenochtitlan lo 24 de mai e foguèron tanben pres a la leca dins lo palais d’Axaycatl. Incapables de resistir de temps, leis Espanhòus capitèron de s’enfugir de nuech lo 30 de junh mai sofriguèron de pèrdas importantas. Pasmens, arrestèron la còntraofensiva astèca lo 7 de julhet de 1520 a la batalha d’Otumba. Cuitlahuac venguèt lo cap novèu deis Astècas après la mòrt, dins de circonstàncias mau conegudas, de Moctezuma II.
Après aquela batalha, leis Espanhòus se poguèron retirar vèrs Tlaxcala onte formèron una armada novèla amb seis aliats. De mai, una epidemia de variòla s’estendèt dins la region menada per leis Europèus. Causèt la mòrt de miliers d’abitants e afebliguèt fortament l’Empèri Astèca. Ansin, lo 7 de decembre de 1520, Cuitlahuac moriguèt de la malautiá e son cosin Cuauhtémoc li succediguèt. En abriu de 1521, Cortés tòrna a Tenochtitlan amb una armada renforçada per de soudats venguts dau rèsta dei colonias espanhòulas e acomença lo sètge de la vila que foguèt conquista après una resisténcia acarnada lo 13 d’agost. Lo rèi Cuauhtémoc foguèt capturat e lei pèrdas astècas foguèron fòrça importantas, probablament de desenaus de miliers de tuats.
Lo periòde coloniau e lo declin de la populacion[modificar | modificar la font]
Après la conquista per lei conquistadors, divèrseis epidemias de malautiás importadas d’Euròpa per leis Espanhòus decimèron la populacion d’America Centrala, especialament dins la region de Mexico, nom novèu de Tenochtitlan. Ansin, lo nombre d’abitants evoluciona de 20 milions en 1521 a solament 1,6 milions en 1618.[1] De mai, dins leis annadas 1520, lei caps principaus deis Astècas foguèron acusats de complòt o de traïson e condamnats a mòrt. Per exemple, foguèt lo cas de Cuauhtémoc que son execucion en 1525 marca la fin definitiva de l’Empèri Astèca.
[modificar | modificar la font]
L’organizacion politica[modificar | modificar la font]
L’organizacion politica de la societat tèn tres nivèus principaus que son la familha, lo calpulli e l’altepetl :
- Lo calpulli èra una organizacion d’unei familhas sota l’autoritat d’un cap locau que deviá repartir lei tèrras e lo trabalh en cambi d’un tribut. La talha d’un calpulli èra variada e podiá se situar entre un domeni agricòla e una vila. Cada calpulli teniá un temple e una escòla d’arts militars. Certanei calpullis èran especializats, per exemple, dins lo comèrci.
- L’altepetl èra una ciutat-estat e regropava unei calpullis. Èra dirigit per un cap dich « tlatoani ». Aqueu tèrme podiá designar au còp lo territòri de l’altepetl e sa populacion. Leis altepetls èran relativament autonòms e podián formar d’alianças coma, per exemple, lei tres vilas de la Tripla Aliança. Enfin, quand un tlatoani capitava d’estendre sa dominacion sus d’autrei tlatoanis, podiá venir « huey altepetl », títol significant « grand tlatoani ».
Au començament de la conquista espanhòla, l’Empèri Astèca èra devesit en 38 províncias liadas per d’acòrds mai o mens constrenhents, especialament per lo pagament dei tributs. Au nivèu locau, lei tlatoanis vencuts per leis armadas astècas èran generalament restaurats après la guèrra. Avián una autonomia importanta a condicion de pagar lo tribut demandat.
La ierarquia dei membres dau govèrn e de l’estat[modificar | modificar la font]
Lo tlatoani[modificar | modificar la font]
Cada ciutat-estat aviá generalament l’estatut d’altepetl e èra alora dirigida per un sobeiran dich tlatoani. Aquelei sobeirans èran de la mema familha, mai la succession se debanava pas totjorn de paire en fiu car lei cosins, lei fraires e leis oncles avián tanben de drechs au tròne. De mai, au començament de l’Istòria astèca, lo tlatoani èra designat per una assemblada generala de guerriers. Vèrs la fin de l’Empèri, l’estatut dau tlatoani de Tenochtitlan, vengut huey tlatoani après lei conquistas astècas, èra considerat coma mieg divin. Pasmens, èra totjorn elegit per un grand conseu e lo vòte deviá èsser aprovat per leis autrei membres de la Tripla Aliança (Texcoco e Tlacopan). Lo membre de la familha mai competent èra donc generalament elegit. La nominacion veniá definitiva tre que l’emperaire novèu aviá mostrat de pròvas de sei capacitats, generalament per la conquista d’autrei províncias.
Lo poder dau tlatoani èra principalament la direccion deis afaires exteriors de la vila e la realizacion dei ceremònias religiosas per protegir la ciutat. Aviá de conselhiers qu’èran lo Cihuacoatl, cap dei fòrças armadas, e certanei grands dignitaris. De mai, certanei tlatoanis, coma aqueu de Texcoco, avián de conseus permanents per certanei subjèctes, coma leis afaires militars, lei finanças, la musica... etc.
Lei grands dignitaris[modificar | modificar la font]
En fòra dau tlatoani, leis autrei personatges importants dau govèrn d’una ciutat-estat èran lei responsables militars. Lo premier èra lo Cihuacoatl qu’èra lo cap deis armadas e tanben lo jutge deis apelacions o lo remplaçant dau tlatoani. De mai, quatre autrei conselhiers acompanhavan lo cihuacoatl per lo comandament de l’armada. Totei lei conselhiers èran membres dau Grand Conseu que se podiá opausar tres còps ai decisions de l’emperaire.
La ierarquia deis abitants e de la societat astèca[modificar | modificar la font]
Au moment de l’invasion espanhòla, la societat astèca èra fòrtament ierarquizada a l’entorn de cinc grops sociaus principaus : la noblesa, lo clergat, lei marchands, lei roturiers non marchands e leis esclaus.
La noblesa[modificar | modificar la font]
La noblesa èra la classa a la cima de la societat e dau poder astèca. Foguèron dichs dignitaris, senhors o cacics per lei cronicaires espanhòus. Sei membres èran generalament elegits ai foncions administrativas, militaras o religiosas per sei conciutadans. Puei, aqueleis eleccions devián èsser confirmadas per lo poder. Per assegurar sei ròtles, lei membres de la noblesa recebián de revenguts dei tèrras e una partida dei tributs pagats per lei pòples de l’Empèri Astèca. De mai, èran dispensats dau pagament de l’impòst. Pasmens, au moment de la conquista, la noblesa èra a venir pauc a pauc una classa ereditària. D’efèct, seis enfants avián automaticament accès ais escòlas melhoras e certanei familhas acomencavan de se crear de parents d’origina divina per legitimar lor permanància au poder.
Lo clergat[modificar | modificar la font]
Lo clergat èra la segonda classa de la societat astèca per òrdre d’importància, en causa de son caractèr religiós fòrça prononciat. Lei prèires èran tanben dispensats d’impòsts e avián una formacion similara a la noblesa. Son estructura èra fòrça ierarquizada. Ansin, lei províncias èran dirigidas per de prèires superiors. Un ròtle pròche d’aqueu de vicari generau èra tengut per lo Mexicatl Teohuatsin de Tenochtitlan, la capitala astèca. Lo ròtle principau dei prèires èra la realizacion de rituaus e ceremònias religiós. Pasmens, avián tanben una activitat sociala importanta, especialament au nivèu deis espitaus.
Lei marchands[modificar | modificar la font]
Lei marchands, dichs « pochteca », èran un grop sociau especiau en causa dei particularitats dau comèrci d’America Centrala. D’efèct, lei marchands formavan d’expedicions relativament luenchas amb un caractèr militar força important per la proteccion dei caravanas. De mai, aqueleis expedicions avitalhavan Tenochtitlan en produchs exotics e certanei marchands podián tanben servir d’espions.
Ansin, la classa dei marchands teniá de quartiers e de tribunaus pròpris, èra dispensada dei servicis personaus e dei trabalhs publics organizats per l’Estat. De mai, seis enfants podián anar ais escòlas reservadas a l’aristòcracia. Enfin, lei marchands podián portar de joièus en òr e de vèstits luxuós per certaneis ocasions meme s’aquelei demostracions de richessa èran limitadas per evitar de turtar lei privilègis de la noblesa.
Lei roturiers non marchands[modificar | modificar la font]
Lei roturiers non marchands formavan de grops diferents en foncion de l’activitat o de la possession de tèrras :
- lei « macehualtin » èran la màger part de la populacion e exercissián lei mestiers d’artesans, d’artistas o de païsans. Devián participar ai òbras publicas de l’Estat, realizar un servici militar e pagar un tribut. Èran gropats en « calpulli » qu’aviá la possession collectiva dei tèrras. Cada familha recebiá lo drech d’utilizar una partida d’aquelei tèrras.
- una partida dei « macehualtin » formavan una aristòcracia inferiora (guerriers aiglas o guerriers jaguars) a la noblesa dei grands dignitaris gràcias au servici militar. D’efèct, lei soudats pus meritants avián la possibilitat de venir « cuauhpilli » e d’obtenir certanei privilègis de la noblesa.
- Lei « mayeque » èran una classa inferiora ai « macehualtin » que fasián pas partida d’un « calpulli ». Devián cultivar lei tèrras dei senhors.
- Lei « tlalmaitl » èran de païsans sensa tèrras qu’èran pas considerats coma de ciutadans astècas. Pagavan donc pas d’impòst mai devián far lo servici militar.
Leis esclaus[modificar | modificar la font]
Leis esclaus èran la proprietat d’un mèstre e avián de drechs civics. D’unei, capturats durant una guèrra, èran destinats ai sacrificis umans de la religion astèca. Leis autreis, dichs « tlatlacotin » venián esclaus per divèrsei rasons coma la realizacion d’un delicte o la venda per de parents, o per d’esperelei, durant una famina o per pagar un deute. Lo tractament deis esclaus sembla d’èsser estat bòn. Certanei podián tenir de bens e, de còps, d’autreis esclaus. Leis enfants d’esclaus èran libres. Leis esclaus podián comprar lor libertat o èsser liberats per lor mèstre o a sa mòrt.
Economia[modificar | modificar la font]
L’economia de l’Empèri èra facha de tres domenis principaus qu’èran l’agricultura, lo comèrci e lei tributs pagats per sei províncias diferentas. L’agricultura èra capabla de norrir una populacion importanta gràcia ai culturas de gròs blat, de faiòus, de cocordas o de pebrons. En revenge, lo norrigatge, principalament de dindons, demorèt limitat. D’autra part, un sistèma de cambis e de comèrci fòrça dinamic existissiá entre lei regions de l’Empèri, especialament entre lei tèrras autas e lei zonas pròchas dei còstas. Lei vilas importantas de l’Empèri èran donc de centres comerciaus actius. Enfin, lo pagament dei tributs dei províncias imperialas èra tanben una fònt importanta de cambis d’objèctes preciós o corrents.
Agricultura[modificar | modificar la font]
La prosperitat de la civilizacion astèca foguèt permesa per l’eficacitat d’una agricultura capabla de norrir de milions d’abitants. Conoissián de tecnicas de construccion de bancaus e d’aigatges. De mai, leis Astècas capitèron de restaurar e de melhorar lei sistèmas d’aigatges dei civilizacions precedentas de la region.Dins certanei regions, coma lo lac Xochimilco, existissiá tanben de culturas flotantas fòrça fertilas.
La planta pus cultivada èra lo gròs blat qu’èra transformat en tortilla. Leis autrei culturas principalas èran l’avocat, lei faiòus, lei cocordas, lei trufas, la sàuvia e lo pebron. De mai, dins lei regions litoralas, existissiá tanben de culturas de coton, de cacau e d’aubres dau cauchó.
Comèrci[modificar | modificar la font]
Lo comèrci astèca èra fòrça desvolopat, especialament entre lei regions autas e aquelei dau litorau. Lei cambis pertocavan lei recòltas dei zonas autas coma lo gròs blat e lei produchs preciós dei regions litoralas coma lei plumas, l’obsidiana, lo cacau o lo coton. Aquelei produchs èran generalament venduts sus lei mercats dei vilas. Aquelei mercats, coma aqueu de Tlatelolco, avián una importància granda e podián recebre 60 000 visitaires cada jorn. Se debanavan generalament d’un biais setmanier per un vilatge tipic. Pasmens, aqueu ritme èra jornadier dins lei grandei vilas. De vendre de produchs en defòra dei mercats èra defendut e lei pretz èran fixats per lo cap dei marchands.
Tribut[modificar | modificar la font]
Lo sistèma dei tributs pagats per certanei províncias de l’Empèri èra un ensems de cambis de produchs parallèl au comèrci oficiau. D’efèct, per una província, l’integracion dins l’Empèri aviá d’avantatges coma lo desvolopament dau comèrci, lo mantèn d’una autonomia vertadiera e una proteccion contra leis autrei pòples de la region mai tanben d’inconvenients coma lo pagament d’un tribut per la populacion. Lei produchs inclús dins lei tributs èran similars ai marchandisas vendudas sus lei mercats. Èran donc de materiaus preciós coma coton o pluma e egalament de produchs quotidians coma lo manjar. Aquelei tributs èran diferents segon lei regions e pagats un a quatre còps dins l’an.
Moneda[modificar | modificar la font]
L’Empèri Astèca aviá un sistèma de monedas basat sus lei favas de cacau e sus de longors de teissut de coton. Lei favas èran utilizadas per lei crompas pichonas de la vida vidanta. En revenge, lei longors de coton, dichas « quachtli », èran destinadas ai crompas pus importantas. Diferentei qualitats de teissuts existissián. Aqueu sistèma de moneda permetèt principalament lei cambis sus lei marcats.
Religion[modificar | modificar la font]
La religion astèca es caracterizada per lo politeïsme e l’associacion d’una divinitat o d’un rite per cada instant de la vida. Lei dieus principaus son Quetzalcoatl (dieu de la civilizacion), Tezcatlipoca, Tlàloc (dieu de la plueja), Chalchitlicue (frema de Tlàloc), Metztli, Cihuacoatl, Ilamatecuhtli e Mixcóatl. Lei prèires avián un ròtle important car èran lei solets que podián contraròtlar lei fòrças de la natura. Un ensems de calendiers liturgics precís reglava e ordenava totei lei ceremònias. Aquelei èran marcadas per l’utilizacion frequenta dei sacrificis d’umans capturats pendent lei guèrras contra leis estats vesins.
Lo panteon, la mitologia dei dieus astècas e lei rites[modificar | modificar la font]
Leis Astècas avián doas formas principalas per lei manifestacions subrenaturalas qu’èran dichas « teotl » e « tēixiptla ». La « teotl » designava una fòrça impersonala impregnant lo monde. En revenge, lo « tēixiptla » designava lei representacions fisicas (dieus, idòlas...) de la « teotl » e l’activitat religiosa umana per aquelei representacions.
La religion astèca èra una mescla dei religions astèca e dei pòples pus ancians de la region. Coma per leis autrei religions de Mesoamerica, l’observacion dau cèu aviá donc un ròtle important. Lei dieus principaus deis Astècas èran donc Huitzilopochtli, dieu dau Soleu e de la guèrra, Tlaloc, dieu de la plueja e Quetzalcoatl, la sèrp emplumada, dieu de la civilizacion, d’origina probablament toltèca. Pasmens, existissiá un nombre fòrça important de dieus car la màger part deis objèctes o manifestacions naturaus èran restacats a un dieu particular. Ansin, per exemple, 400 dieus diferents èran restacats a la saba de l’agava.
La mitologia astèca depintava una seria de mondes destruchs per de desastres generalament entraïnats per lor Soleu :
- Lo premier foguèt destruch per d’inondacions causant l’aparicion de peis a partir d’umans subrevivents.
- Lo segond foguèt destruch per lo fuòc. Lei subrevivents venguèron alora d’animaus.
- Lo tresen foguèt destruch per de terratrèms e d’atacas de bèstias fèras.
- Lo quatren s’acabèt per la transformacion deis abitants en moninas.
- Lo cinquen foguèt destruch per una inondacion dau tipe diluvi. Solament un pareu subrevisquèt a la cima d’una montanha. Après lo desastre, poguèron poplar tornarmai la Tèrra que conoguèt lo pòple astèca.
D’autra part, en fòra dei dieus, leis Astècas avián tanben un nombre important de supersticions e de rites quotidians. Certanei, especialament per lei naissenças, lei maridatges e la mòrt, èran pus importants.
Lei calendiers astècas[modificar | modificar la font]
Leis Astècas avián tres calendiers liats a la mitologia astèca, influenciats per lei calendiers maias :
- Lo « tonalpohualli » qu’es un calendier sacrat de 200 jorns assemblats en 20 grops tenent 13 jorns. Un simbòl èra tanben associat ai grops e ai jorns.
- Lo « xiuhpohualli » qu’es un calendier solar de 365 o 365,25 jorns. L’annada es devesida en 18 mes de 20 jorns mai un mes pus pichon de cinc jorns considerats coma nefasts, probablament amb un jorn suplementari cada quatre annadas.
- Un calendier de 584 jorns basat sus lei cicles de Vènus.
Lei prèires e lei centres religiós[modificar | modificar la font]
Dins la religion astèca, lei prèires avián un ròtle important car èran lei solets que podián contraròtlar lei fòrças de la natura. Ansin, la preséncia d’un prèire èra necessaria per la màger part dei rites principaus. Per exemple, lo nom deis enfants èra chausit per un prèire quatre jorns après la naissença. Lo clergat èra fòrça organizat e ierarquizat. Ansin, lo cap dau temple de Huitzilopochtli de Tenochtitlan aviá un ròtle important, especialament per lei ceremònias oficialas de l’Estat. Pasmens, leis autrei clergats dei dieus principaus dau panteon demoravan independents dei prèires de Huitzilopochtli e avián lor ierarquia e lor importància pròprias.
Lei centres religiós principaus èran aquelei de Tenochtitlan e de Cholula. Lo modèl dei temples astècas es una piramida amb una plaça granda davant un costat. De mai, certanei temples avián una plataforma a la cima per la realizacion dei ceremònias pus importantas. D’autra part, se bastissiá regularament un revestiment novèu. Ansin, lei temples dei dieus principaus de la religion astèca aumentavan pauc a pauc lor talha gràcias a l’empielament regulars de revestiments. Enfin, vèrs la basa de la piramida, èran situats lei lotjaments dau personau coma lei prèires o l’orquèstra e lei dançaires dau temple.
Lo temple principau de l’Empèri Astèca èra lo « Templo Mayor » situat au centre de Tenochtitlan. Èra una piramida d’una autor de 45 mètres que teniá a sa cima dos temples consacrats ai dieus Tlaloc e Huitzilopochtli. Fasiá partida d’un ensems mai impausant amb d’autrei temples d’una talha importanta qu’èran dedicats a Chicomecoatl, Tezcatlipoca, Quetzalcóatl e a quatre dieus dei pòples conquists.
La practica dei sacrificis umans[modificar | modificar la font]
La practica dei sacrificis umans èra una caracteristica importanta de la religion astèca, especialament per leis Europèus crestians dau sègle XVI. Aquela practica existissiá dins la màger part deis estats d’America Centrala. Pasmens, leis Astècas l’estendèron a un nivèu pus desvolopat e desconegut a respèct deis autrei pòples de la region. Per exemple, lo codex Telleriano-Remensis, un document astèca originau dau sègle XVI, parla de 20 000 sacrificis per la renovacion dau Templo Mayor en 1487.[2]
La màger part dei sacrificats èran probablament d’esclaus capturats durant una guèrra. D’efèct, cada an, leis Astècas mandavan d’ofensivas contra certaneis estats per obtenir de presoniers per sei ceremònias de sacrificis. L’exemple pus conegut es l’estat de Tlaxcala, totalament enclavat dins lo territòri de la Tripla Aliança, que foguèt l’aliat principau deis espanhòus pendent la conquista de l’Empèri Astèca. Pasmens, es possible que certanei sacrificats èran volontaris per èsser divinizats après lo rite. Enfin, certanei ceremònias necessitavan de personas especialas coma de nanets o de gibós.
Literatura[modificar | modificar la font]
Lo nahuatl, o astèca classic, escrich amb de caractèrs latins, es la lenga d’una literatura rica de qué la màger part a disparegut pendent o après la conquista espanhòla. Un subjècte important èra la narracion istorica. Ansin, existís un nombre grand de codex contant de fachs istorics, de legendas o de genealogias que son donc de fònts fòrça preciosas per lei recèrcas sus leis Astècas.
La lenga e l’escritura astèca[modificar | modificar la font]
La lenga deis Astècas èra lo nahuatl. Èra escricha, avans la conquista espanhòla, amb un sistèma d’ideogramas, de pictogramas e de simbòls fonetics[3]. Son utilizacion èra limitada ais elèits e èra un simbòl de poder dins la societat astèca. Permetèt l’enregistrament d’informacions religiosas, istoricas e economicas[3]. L’escritura astèca dispareguèt brutalament au sègle XVI en causa de la conquista espanhòla. D’efèct, la lenga foguèt victima d’una desconsideracion importanta. De mai, la lucha per impausar lo catolicisme ai populacions d’America Centrala entraïnèt la destruccion deis escrichs astècas. Enfin, l’alfabet astèca foguèt remplaçat per l’alfabet latin per l’escritura dau nahuatl espereu[3].
Lo cant e la poesia[modificar | modificar la font]
Lo cant e la poesia èran leis activitats mai apreciadas per leis Astècas. Organizavan de concors, de representacions e d’espectacles. Ansin, un nombre important de poèmas foguèt rejonch dins lo corrent de la conquista espanhòla. Lo nom de certaneis autors astècas es donc totjorn conegut coma Nezahualcóyotl, tlatoani de Texcoco e Cuacuatzin. Divèrsei tipes diferents formavan la poesia astèca. Per exemple, lo « Yaocuicatl », consacrat ai dieus e a la guèrra, lo « Teocuicatl », dedicat ai divinitats, o encara lo « Xochicuicatl », destinat ai flors. Existissiá tanben de pèças de teatre amb orquèstra e acrobatas per lo divertiment dei nòbles.
Arts[modificar | modificar la font]
Leis arts astècas coneguts son principalament l’arquitectura qu’èra derivada de l’art toltèca de Teotihuacan, l’escultura, lo trabalh de l’aur, lo trabalh dei plumas e la pintura.
L’arquitectura[modificar | modificar la font]
L’arquitectura astèca foguèt destrucha d’un biais sistematic per la colonizacion deis espanhòus. Pasmens, l’organizacion de centres de populacion importants es relativament ben coneguda per lei scientifics. Ansin, a Tenochtitlan, lo centre de la vila es ocupat per un quartier religiós envitoutat per una escencha. Aqueu quartier assosta unei temples, d’escòas religiosas, de palais... etc. Lei temples avián sovent una forma rectangulara e piramidala. Lei temples circulars èran rars e probablament dedicats au dieu dau vent. A la cima de la piramida, se situa una plataforma amb un santuari pichon. Leis ostaus astècas avián pas de fenèstras e tenián una cort interiora amb un jardin e un banh de vapor. Leis abitants modèsts avián una teulissa de palha. En revenge, leis ostaus dei dignitaris astècas avián dos estancis e una teulissa.
L’escultura[modificar | modificar la font]
Coma per l’arquitectura, la màger part deis esculturas astècas foguèron destruchas per leis espanhòus. Pasmens, leis exemplars conservats mòstran que leis Astècas èran capables d’escultar divèrs materiaus coma la pèira, la fusta, lei metaus preciós, lei pèrlas e lei pèiras preciosas. D’estatuas religiosas e profanas existissián. Ansin, lei bastiments religiós èran decorats per d’estatuas representant d’animaus o d’atributs dei dieus, coma de sèrps o de tèstas de granolhas. Lei pèças profanas èran generalament comandadas per lei sobeirans e leis emperaires.
La pintura[modificar | modificar la font]
L’art de la pintura èra fòrça desvolopat per la decoracion dei muralhas de temples e de palais. Aqueleis òbras foguèron destruchas per la colonizacion e l’evangelizacion de la region. Pasmens, lei fragments descubèrts per lei scientifics mòstran l’existéncia de representacions pintadas de dieus. De mai, leis escrichs e l’escritura astècas èran de tieras d’imatges sonhosament dessenhadas e coloradas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Manuel Aguilar-Moreno, Handbook to Life in the Aztec World, Oxford University Press (2007), 464 p. (ISBN 0-19-533083-8)
- (fr) Nigel Cawthorne (trad. Daniel Alibert-Kouraguine), L’art des Aztèques, Solar (1999), 96 p. (ISBN 2-263-02860-9) .
- (fr) Georges Duby (dir.), L’Histoire du monde. Le Moyen Âge, Larousse (1994) (ISBN 2-03-209002-3) .
- (fr) Christian Duverger, L’origine des Aztèques, Seuil, coll. « Points Histoire » (2003), 432 p. (ISBN 2-02-059075-1) .
- (fr) Christian Duverger, La Fleur létale, Seuil, coll. « Recherches anthropologiques » (1979) (ISBN 2-02-005169-9) .
- (fr) Christian Duverger, L’esprit du jeu chez les Aztèques, Walter de Gruyter (1978) (ISBN 90-279-7664-3) .
- (fr) Michel Graulich, Le sacrifice humain chez les Aztèques, Fayard, 2005, 415 p. (ISBN 2-213-62234-5)
- (fr) Paul Hosotte, L’Empire aztèque, impérialisme militaire et terrorisme d’État, Economica (2001).
- (es) Eduardo Matos Moctezuma, Tenochtitlan, Fondo de Cultura Económica & El Colegio de México, coll. « Obras de Historia / Ciudades » (2006), 191 p. (ISBN 968-16-8118-5) .
- (fr) Michel Mourre (dir.), Dictionnaire Encyclopédique d’Histoire, Bordas-Sejer (2004) (ISBN 2-04-027055-8).
- (en) Esther Pasztory, A Civilization Going Mad. The Aztecs in Western Thought, dins Arqueología e historia del Centro de México : Homenaje a Eduardo Matos Moctezuma (2006), p. 638-643 (ISBN 968-03-0180-X).
- (fr) Jacques Soustelle, Les Aztèques, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je? » (2003), 128 p. (ISBN 2-13-053713-8) .
- (fr) Jacques Soustelle, Les Aztèques à la veille de la conquête espagnole, Hachette Littératures (2002) (1a edicion en 1955), 318 p. (ISBN 2-01-279080-1) .
- (fr) Jacques Soustelle, L’Univers des Aztèques, Hermann, coll. « Savoir » (1997).
- (en) Berdan, Frances F. and Patricia Reiff Anawalt (1997) The Essential Codex Mendoza. University of California Press, Berkeley. ISBN 0-520-20454-9.
- (en) Cortés, Hernan (1987) Letters from Mexico. Nòva edicion. Traduch per Anthony Pagden. Yale University Press, New Haven. ISBN 0-300-03724-4.
- (en) Díaz del Castillo, Bernal (1963) The Conquest of New Spain. Traduch per J. M. Cohen. Penguin, New York. ISBN 0-14-044123-9.
- (en) Díaz, Gisele and Alan Rogers (1993) The Codex Borgia: A Full-Color Restoration of the Ancient Mexican Manuscript. Dover Publications, New York. ISBN 0-486-27569-8.
- (en) Durán, Fray Diego (1971) Book of the Gods and Rites and The Ancient Calendar. Traduch per Fernando Horcasitas and Doris Heyden. University of Oklahoma Press, Norman. ASIN B000M4OVSG. ISBN 0-8061-1201-8 (edicion de 1977).
- (en) Durán, Fray Diego (1994) The History of the Indies of New Spain. Traduch per Doris Heyden. University of Oklahoma Press, Norman. ISBN 0-8061-2649-3.
- (es) Garganigo et al., (2008) Huellas de las Literaturas Hispanoamerica. 3ena edicion. Prentice Hall, New Jersey. ISBN 0-13-195846-1.
- (en) Zorita, Alonso de (1963) Life and Labor in Ancient Mexico: The Brief and Summary Relation of the Lords of New Spain. Traduch per Benjamin Keen. Rutgers University Press, New Brunswick. ASIN B000INWUNE. ISBN 0-8061-2679-5 (1994 paperback).


text:
Flandra
Flandra o Flandes (en neerlandés Vlaanderen) es lo nom d'una region que, a l'Edat Mejana, cobrissiá una part del nòrd de França (la region del riu d'Escalda), lo nòrd‑oèst de Belgica e l'extremitat sud‑oèst dels Païses Basses (la Flandra zelandesa; en neerlandés, Zeeuws-Vlaanderen).
Pus ancianament, e abans la regionalizacion de Belgica, lo mot de Flandra correspondiá al territòri de las províncias bèlgas de Flandra Occidentala e de Flandra Orientala e tanben a la region vesina de Westhoek en França a l'entorn de Duinkerke. Correspond uèi a una de las tres regions de l'estat federal de Belgica.
Geografia[modificar | modificar la font]
Flandra forma una planura que s'estira d'oèst en èst e compren divèrsas regions, del nòrd‑oèst al sud‑èst: a l’òrle de la mar del Nòrd, la region costièra amb la plaja e las dunas; la region dels polders, d'una largor de 10 km a 15 km, amb doas sosregions, lo Veurne Ambacht, o Mestier de Fuernas, dinc lo bacin d’Yser, e los polders de la bassa Escalda; la Flandra interiora, amb sas doas compausantas, la Flandra sablosa – que compren lo país de Turhout, lo país d'Eeklo e lo país de Waes – puèi la Flandra sablolimonosa, al sud, amb las còlas flamencas (156 m al mont Kemmel) e las còlas de Renaix o Ardenas flamencas (141 m al mont de l'Enclus e 157 m al Pottelberg).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo comtat de Flandra remonta a l'epòca carolingiana. Lo Tractat de Verdun (843) lo placèt en Lotaríngia, puèi passèt a la Frància Occidentala per lo Tractat de Meersen (870). S’espandiguèt vèrs lo nòrd de França d’en primièr (Lilla, Arràs), puèi vers l'Empèri (Flandra imperiala), de l’auta man d'Escalda, gràcias als comtes que se seguèron de paire en filh de 862 a 1119 (de Baudoïn I a Baudoïn VII) e arribèt a cima de sa poténcia al sègle XII, sota los règnes de Teiric e Felip d'Alsàcia.
Vassal del rei de França, lo comte de Flandra patís puèi la politica centralizaira de son senhor capecian. Annexada per Felip lo Bèl, Flandra se revòlta (Matinas brugesas) e umília la cavalariá francesa a la batalha dels Esperons d'Aur (1302). A la mòrt del comte Loís de Mala (1384), escai a son gendre, lo duc de Borgonha Felip l’Ardit. Província dels Païses Basses espanhòls, puèi austrians, Flandra pèrd Artés al Tractat dels Pirenèus (1659), Lilla e Doai (Flandra francesa) al Tractat d'Ais d'Alemanha (1668), e se vei quitar, puèi restituir, divèrsas vilas flamencas. França, sota la Revolucion, devesís son territòri en dos departaments : lo de Lys e lo d'Escalda, que devendràn las províncias de Flandra Occidentala e de Flandra Orientala.


text:
Seneferó
Seneferó (en egipcian ancian Seneferu/S-nfr.w(j), Snefru/S nfr.w(j), Senefer/S-nfr, Snofru...) que ho un faraon deus famós qui l'Egipte antica e se'n brembè per sègles. Purmèr faraon de la IVau dinastia, que bastí tres piramidas qui, amassas, representan un tribalh màger que cap deus autes faraons a pas jamei deplegat.
Qu’ei lo pair deu faraon Khofo (Kheòps en grèc) qui he bastir la Grana Piramida de Giza.
En ieroglif Seneferó que s'escriu :
La Pèira de Palèrme que’u descriu com un rei pelajadís qui auré gavidat campanhas en Nubia e en Libia e sus la mar, en bèth raportar milèrs de presoèrs e bèstias. L’enjòc, per Egipte, b’èra de daunejar e de conservar punts estrategics de matèrias purmèras qui èran aus estrems deu país (Nubia dab aur, animaus exotics, pèiras preciosas) e lo nòrd, Libia e Sinai (dab metaus e husta).
Que bastí hèra; en mei de las tres piramidas (la purmèra començada a Meidon, e las duas autas, dont la Piramida romboïdala a Dahshor) qui muishan ua progression arquitecturau, que hasó bastir vilas, hortalessas, temples e palais.
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Batalha de la Montanha Blanca
La Batalha de la Montanha Blanca se debanèt lo 8 de novembre de 1620 dins la region de Praga durant la Guèrra de Trenta Ans. Foguèt una victòria fòrça importanta per leis armadas de la Liga Catolica, comandadas per lei còmte de Tilly e de Bucquoy. D'efèct, lei tropas protestantas de Christian d'Anhalt-Bernburg perdeguèron 5 000 òmes e son artilhariá contra solament 700 soudats perduts per la Liga. Après aquela victòria, lei Catolics poguèron prendre Praga e ocupar Boèmia.


text:
Bon, fòra aqueste detalh, nasquèri a Sant Junian, en Lemosin ed ara vivi a Rodés, qu'es una vila tan polida coma un bricon languiva los autres tres cents seissanta jorns de l'an que i a pas l'Estivada! Pòdi èsser qualqu'un de pro nastre quand sabi qu'ai rason mas me vergonhegi pas d'aver tòrt de temps en temps! Coma vesètz, es aicí en Roèrgue qu'aprenguèri la lenga nòstra, pas dins mon país natal que mos parents la comprenon mai o mens e mos grands la parlavan d'amagat, entre amics de lor temps. Me fisi de l'avenidor de l'Occitània, de Lemòtges a Marselha e de Clarmont a Bordèu en passar per Tolosa, perque l'istòria fa pas que començar per nosautres...
Dernière édition par le Mer 29 Aoû - 18:07, édité 1 fois


text:
22/01/2016
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironia nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 24 de genier 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Sebastian Girard de l'Agença Culturala Dordonha Perigòrd, per parlar de la dictada occitane que se debanará le 30 de genier de 9 oras 30 a 16 oras au centre departamentau de la communicacion ( rota de Briva) a Perigüers.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:47 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier), Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Wisembach
Wisembach es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Wisembach A situat al pè del caulet de Sant-Ostal (772 mètres d'altitud) #que se llaura sus la Alsace, a 14 quilomètres de Sant-Dié sus la rota départementale 459 en connectant Sélestat a Nancy. Lo vilatge es acculé en una gargamèla, environada de nautors exceptuat a l'oèst ont se llaura sus la vallée de la Fave e la vallée de la Meurthe en portant cap a Sant-Dié.
La municipalitat ocupa l'anautita-vallée d'un jos-afluent de la Fave nomenat lo Blanc Ru. Qualques personas erudites, a Modèl:La s-, an prepausat una étymologie germanique séduisante, amb una simpla traduccion francesa del nom germanique del pòble, basada en la denominacion del pichon riu. Qualques observaires rapids dempuèi las nautors surplombant la vallée de la Fave obsèrvan que la part sommitale de la montanha, antany chaume pastorala, en amont del territòri communal apareis blanca. Las autras montanhas #que environnent lo caulet de Sant-Ostal sus la cadena de las Vòges an reflets bleutés, de còps mai o mens verdâtres o grises, mas pas ponch blanc. Sembla que l'anautita-vallée, la montanha o la chaume, probablament contiguë a la anciana vasta chaume de Legiguèsse, ajan #èsser qualificadas antany de blanca[1].
Desgraciadament, En detriment antany dels importants ligams dels abitants amb Sant-Ostal-a las-Minas, #qu'a gardat dempuèi la Modèl:S- una pichona minoritat germanique e protestante sortida de descendents de minèrs del comte de Ribeaupierre, lo toponyme es fòrça mai ancian e remonta a l'epòca gallo-romaine. La forma patoise Vouzèbè, la appellation Wissembaccum de la localité viscuda testificada en l'archiu de la Modèl:S- permeton pas donar una interpretacion d'aquel toponyme.
Sembla que lo vilatge medieval i aja ligat al vièlh camin en portant dins Sant-Ostal. Lo sieu ancienneté a provat en partida doncas qu'aquela via portava a una maladrerie, mai tard léproserie, dédiée a l'ostal-Madeleine, origina alunhada de la pichona vila de Sant-Ostal-a las-Minas. En consequéncia, lo ruisseau #que bassa del caulet podiá pas èsser qualificat #qu'amb l'adjectiu blanc.
Wisembach est située au pied du col de Sainte-Marie (772 mètres d'altitude) qui s'ouvre sur l'Alsace, à 14 kilomètres de Saint-Dié sur la route départementale 459 reliant Sélestat à Nancy. Le village est acculé dans une gorge, entourée de hauteurs excepté à l'ouest où elle s'ouvre sur la vallée de la Fave et la vallée de la Meurthe menant vers Saint-Dié.
La commune occupe la haute-vallée d'un sous-affluent de la Fave nommé le Blanc Ru. Quelques personnes érudites, au Modèl:S-, ont proposé une étymologie germanique séduisante, avec une simple traduction française du nom germanique du village, basée sur la dénomination de la petite rivière. Des observateurs attentifs depuis les hauteurs surplombant la vallée de la Fave remarquent que la partie sommitale de la montagne, autrefois chaume pastorale, en amont du territoire communal paraît blanche. Les autres montagnes qui environnent le col de Sainte-Marie sur la chaîne des Vosges ont des reflets bleutés, parfois plus ou moins verdâtres ou gris, mais non point blancs. Il semble que la haute-vallée, la montagne ou la chaume, probablement contiguë à l'ancienne vaste chaume de Lusse, aient été qualifiées autrefois de blanche[2].
Malheureusement, en dépit autrefois des importants liens des habitants avec Sainte-Marie-aux-Mines, qui a gardé depuis le Modèl:S- une petite minorité germanique et protestante issue de descendants de mineurs du comte de Ribeaupierre, le toponyme est beaucoup plus ancien et remonte à l'époque gallo-romaine. La forme patoise Vouzèbè, l'appellation Wissembaccum de la localité habitée attestée dans les archives du Modèl:S- ne permettent pas de donner une interprétation de ce toponyme.
Il semble que le village médiéval soit attaché au vieux chemin menant à Sainte-Marie. Son ancienneté est prouvée en partie puisque cette voie menait à une maladrerie, plus tard léproserie, dédiée à Marie-Madeleine, origine lointaine de la petite ville de Sainte-Marie-aux-Mines. En conséquence, le ruisseau qui descend du col ne pouvait être qualifié qu'avec l'adjectif blanc.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Wisembach A mencionat dempuèi la fondacion del monastèri de Jointures a Sant-Dié. Aquel monastèri en podent pas aculhir totes los discipols, sant Déodat (o Dieudonné) #far bastir una capèla a Wisembach #qu'el dédia a sant Barthélémy.
D'après Gravier, lo pòble de Wisembach (Weissenbach o ruisseau blanc) deu lo sieu nom a una colònia alemanda #que, arribada en lo val de Galileu per las gargamèlas de Sant Ostal-a las-Minas, se #fixar en aquel luòc. Près de Wisembach, existís una montanha coneguda anciennement jol nom de Woed, #qu'a #èsser francisé per la paraula varde. Es jos aquel nom que los ancians títols designan lo territòri de Wisembach e las siás dependéncias. Lo démembrement de 1594 designa la municipalitat aital: la tèrra de Wurde de Wuisembach, e mai bas : Wuisembach ont son los fonderies per las minas de la crotz.
Lo 2 de mai 1290, lo pòrti Transbordador #comprometre a Anselme, sire de Ribeaupierre, la guarda de Wisembach, lo sieu ban e en justícia, e lo sieu drech de peatge de beffroi per 560 francs que lo pòrti lududes deviá. Es dicha en aquelas cartas, que los òmes de la guarda de Wisembach devián lo cri en armas dempuèi las montanhas de Alsace fins a Beauregard, castèl a lo-dessus de Raon-l'Estapa. Existís encara de compromises de la tèrra de varde de Wisembach, lo un de 1381, l'autre de 1473.
Wisembach Èra çò cap de-luòc d'un doyenné del district de Sant-Dié, en comprenent los pòbles de Wisembach, Layegoutte, Manjars, Bonipaire, una part de Combrimont e Verpeillière, ont los afars èran de mortemain, de sòrta que quand un d'eles vendiá a defallir sens mainats, los sieus mòbles tornavan al domeni, quitament quand i aviá dels mainats paures #qu'aguèsson maridat, malgrat que lo un d'eles pas pas l'èra pas. Los abitants de la varde de Wisembach lor caliá annalament al domeni una talha de 54 francs. Cada nòu abitant pagava, per drech d'en primièr e de borgesiá, la soma de dètz francs. Mas s'aqueles nòus venguts épousaient de las filhas del luòc, pagavan pas mai que mitat del drech de borgesiá. Totes #çò que venián del vin pagavan 10 francs per an.
Sul ponch culminant de la montanha #que separa las Vòges del Alsace, lo pòrti Thiébaut aviá fa bastir, cap a la fin de la Modèl:S-, un castèl fòrt #que i li aviá donat a el lo nom de Châtel-sus-Faîte, e #que i aviá destinat a conténer las invasions e a protegir lo peatge. Aquel castèl a #èsser totalament destruit mas s'ignòra a quina epòca. Las darrièras rèstas del castèl an #èsser récupérés après la Revolucion per un abitant de Wisembach pel bastiment de lo sieu ostal.
A un quilomètre de Wisembach, sul camin #que condusís al Manjar, existissiá antany un pòble trucat Norbépaire. L'epòca de la siá destruccion es pas pas coneguda ; se preten solament #que #èsser, i a longtemps, arruïnat per un incendi. S'es trobat sus la siá localizacion un âtre de caminada.
Lo bastiment del torn de la glèisa de Wisembach remonta a la s-|XII|e}}. La nef e lo chœur an #èsser rebâtis en 1782, la nef pels abitants de la parròquia e lo chœur pel capítol de Sant-Dié, #que i aviá cargat de la mantenença d'aquela part de la glèisa a rason de las dîmes #que requectava a Wisembach. La tradicion fa remontar lo bastiment de la glèisa al temps de Charlemagne, cap a l'an 800. Lo anciana torn existís totjorn, mas la nef e lo chœur an #èsser reconstruits en 1779.
La comuna e las escòlas an #èsser bastits en 1848. En 1814, lo pòble #èsser rançonné per las armadas de passatge. En lo moment de la guèrra de 1870, los combats aguèron limitat, los Prussiens en avent pas pas manlevat lo caulet de Sant-Ostal.
Wisembach est mentionné dès la fondation du monastère de Jointures à Saint-Dié. Ce monastère ne pouvant accueillir tous les disciples, saint Déodat (ou Dieudonné) fit bâtir une chapelle à Wisembach qu'il dédia à saint Barthélémy.
D'après Gravier, le village de Wisembach (Weissenbach ou ruisseau blanc) doit son nom à une colonie allemande qui, arrivée dans le val de Galilée par les gorges de Sainte Marie-aux-Mines, se fixa dans ce lieu. Près de Wisembach, il existe une montagne connue anciennement sous le nom de Woed, qui a été francisé par le mot varde. C'est sous ce nom que les anciens titres désignent le territoire de Wisembach et ses dépendances. Le démembrement de 1594 désigne la commune ainsi: la terre de Wurde de Wuisembach, et plus bas : Wuisembach où sont les fonderies pour les mines de la croix.
Le 2 mai 1290, le duc Ferry engagea à Anselme, sire de Ribeaupierre, la garde de Wisembach, son ban et en justice, et son droit de péage de beffroi pour 560 francs que le duc lui devait. Il est dit dans ces lettres, que les hommes de la garde de Wisembach devaient le cri en armes depuis les montagnes d'Alsace jusqu'à Beauregard, château au-dessus de Raon-l'Étape. Il existe encore des engagements de la terre de varde de Wisembach, l'un de 1381, l'autre de 1473.
Wisembach était le chef-lieu d'un doyenné du district de Saint-Dié, comprenant les villages de Wisembach, Layegoutte, Repas, Bonipaire, une partie de Combrimont et Verpeillière, où les sujets étaient de mortemain, de sorte que lorsqu'un d'eux venait à décéder sans enfants, ses meubles revenaient au domaine, même lorsqu'il y avait des enfants pauvres qui fussent mariés, même si l'un d'eux ne ne l'était pas. Les habitants de la varde de Wisembach devaient annuellement au domaine une taille de 54 francs. Chaque nouvel habitant payait, pour droit d'entrée et de bourgeoisie, la somme de dix francs. Mais si ces nouveaux venus épousaient des filles du lieu, ils ne payaient que moitié du droit de bourgeoisie. Tous ceux qui vendaient du vin payaient 10 francs par an.
Sur le point culminant de la montagne qui sépare les Vosges de l'Alsace, le duc Thiébaut avait fait construire, vers la fin du Modèl:S-, un château fort auquel il avait donné le nom de Châtel-sur-Faîte, et qui était destiné à contenir les invasions et à protéger le péage. Ce château a été entièrement détruit mais on ignore à quelle époque. Les derniers débris du château ont été récupérés après la Révolution par un habitant de Wisembach pour la construction de sa maison.
À un kilomètre de Wisembach, sur le chemin qui conduit au Repas, il existait autrefois un village appelé Norbépaire. L'époque de sa destruction n'est pas connue ; on prétend seulement qu'il fut, il y a longtemps, ruiné par un incendie. On a trouvé sur son emplacement un âtre de cheminée.
La construction de la tour de l'église de Wisembach remonte au Modèl:S-. La nef et le chœur ont été rebâtis en 1782, la nef par les habitants de la paroisse et le chœur par le chapitre de Saint-Dié, qui était chargé de l'entretien de cette partie de l'église à raison des dîmes qu'il percevait à Wisembach. La tradition fait remonter la construction de l'église au temps de Charlemagne, vers l'an 800. L'ancienne tour existe toujours, mais la nef et le chœur ont été reconstruits en 1779.
La mairie et les écoles ont été construits en 1848. En 1814, le village fut rançonné par les armées de passage. Lors de la guerre de 1870, les combats furent limités, les Prussiens n'ayant pas emprunté le col de Sainte-Marie.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Poiriam tradusir per una forma dialectale archaïque wisembè, amb la ancià francés blanca #pujar(e)gne, amb l'alemand modèrn Weissberg o lo alsacien Weissenmatt.
- ↑ Nous pourrions traduire par une forme dialectale archaïque wisembè, avec l'ancien français blanche monta(i)gne, avec l'allemand moderne Weissberg ou l'alsacien Weissenmatt.


text:
1794
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1794 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de la Premiera Coalicion entre la França Revolucionària e la màger part d'Euròpa. Pasmens, après lei desfachas de 1793 e lo conflicte polonés, Prússia èra desirosa de quitar la coalicion. De mai, l'armada francesa acomençava de menaçar dirèctament lo territòri de certaneis estats coalizats. Ansin, aprofichant son avantatge, França ataquèt e ganhèt una tiera de batalhas importantas : Tourcoing (18 de mai), Fleurus (26 de junh), Bastan (24 de julhet), Sprimont (18 de setembre) e Sierra Negra (17 de novembre). A la fin de l'annada, l'armada revolucionària ocupava Belgica, acomençava lo sètge de Luxembourg, èra a intrar dins lei Províncias Unidas e èra intrada dins lo territòri espanhòu. En fàcia de l'abséncia de reaccion de l'armada prussiana, Londres decidèt d'anullar son ajuda financiera a Berlin. En consequéncia, Prússia negocièt un armistici ambé França e quitèt la coalicion en novembre.
Sus lo teatre maritim, leis operacions demorèron a l'avantatge dei Britanics que conquistèron Corsèga. Pasmens, la batalha principala de l'annada se debanèt lo 1èr de junh dins l'Ocean Atlantic quand una flòta anglesa ataquèt un convòi francés de gran escortat per una importanta esquadra. Aprofichant lei problemas de la marina francesa dempuei lo començament de la Revolucion (manca d'oficièrs, equipatges pauc entraïnats e reduchs...), leis Anglés infligiguèron de pèrdas importantas a son adversari (7 naviris destruchs ò capturats, 7 000 tuats ò presoniers). Pasmens, lo convòi que son importància èra vitala per defugir la famina sus tot lo territòri francés passèt sensa dificultat. De mai, lo naufragi dau Vengeur du Peuple ambé lei subrevivents de son equipatge cantant La Marseillaise venguèt un episòdi important de la legenda e de la propaganda revolucionàrias.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Après sei desfachas de l'annada precedenta, lo negus Hezqeyas perdiguèt lo poder e Tekle Giyorgis Ièr retrobèt son tròne per lo tresen còp lo 24 d'abriu. Per se mantenir dins la capitala, assaièt alora una aliança ambé lo dejazmach Gadlu que refusèt. Ansin, foguèt obligat de se virar vèrs lo ras Aligaz, l'ancian protector de Hezqeyas. Lei dos òmes trobèron un acòrdi.
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Transferiment de sa capitala a Antananarivo per lo rèi Andrianampoinimerina. Pasmens, la region foguèt pas totalament pacificada avans 1797.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Revòuta deis abitants de Pennsilvània que refusavan l'instauracion d'una taxa federala sus lo borbon. D'efèct, l'alcòl èra utilizat coma moneda per assegurar lei cambis economics dins la region [1]. George Washington aprofichèt la situacion per afirmar la poissança dau govèrn centrau. Decretèt la lèi marciala e reprimiguèt l'insureccion en octòbre. L'expedicion demostrèt la capacitat de l'estat de reprimir la violéncia sus lo territòri. En revènge, lo pagament de l'impòst demorèt feble.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Presa de Kerman per Lotf Ali Khan e contraofensiva rapida d'Agha Mohammad Khan que poguèt enceuclar lei fòrças de la dinastia Zand dins la vila. Capturat, Lotf Ali Khan foguèt mutilat e moriguèt dins lo corrent de l'annada a Teheran. D'atrocitats importantas foguèron tanben dirigidas còntra la populacion de Kerman. Aquò marquèt la fin de la guèrra civila entre Zand e Qajar per la direccion de Pèrsia. Pasmens, certanei regions frontalieras èran totjorn en estat de rebellion.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 10 de julhet - Descobèrta del daltonisme per lo quimista britanic John Dalton.
Armament[modificar | modificar la font]
Creacion de la premiera unitat militara aeriana per la Convencion revolucionària (2 d'abriu). Èra destinada a l'observacion dau prat batalhier e deis operacions enemigas. La premiera utilizacion aguèt luòc a la batalha de Fleurus (26 de junh).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 21 de febrièr - Antonio López de Santa Anna, militar, dictator de Mexic (m. 1876)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de febrièr - Maria Fèl, cantadora occitana (n. 1713)
- 4 d'abril - Georges Danton, revolucionari francés (n. 1759)
- 8 de mai - Antoine Lavoisier, quimista francés (n. 1743)
- 28 de julhet - Maximilien de Robespierre, revolucionari francés (n. 1758)
- 16 de decembre - Jean-Baptiste Carrier, revolucionari francés (n. 1756)


text:
Dempuèi l'independéncia de las Seichèlas en 1976, la produccion per capita d'aquel pichon archipèla a crescut sèt còps quand la comparam als nivèls anteriors a l'independéncia. La creissença es estada impulsada pel sector toristic - qu'emplega près de 30% de la man d'òbra e provesís mai de 70% de las intradas en moneda fòrta -, e per la pesca del ton. Aqueles darrièrs ans lo govèrn a encoratjat los investiments estrangièrs amb l'intencion de modernizar los otèls e d'autres servicis[1].
Al meteis temps, lo govèrn i a fach d'esfòrces per redusir la dependéncia al torisme, en promovent lo desvolopament de la creacion d'animals, de l'agricultura, pesca, e de la fabricacion a pichona escala. Lo PIB cresquèt entre 7% e 8% dins lo periòde 2006-2007 a causa d'una creissença del torisme e a l'expansion dels bastiments d'otèls en aquel periòde[1]. La creissença sofriguèt una retraccion de gaireben 9% en 2009 a causa de la casuda del torisme[1].


text:
Insviller
Insviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del ancià duché de Lorraine, en la distincion del comtat de Sarrebruck-Dos-Ponts.
- Cedit a la França en 1766.
- Pòble totalament destruit al cors de la guèrra de Trenta ans, encara inhabité l'an 1663.
- Entratge de la Reforma l'an 1577.
- Restabliment Del culte catolic l'an 1685, la glèisa en servint a doas oras cultas.
- Village de l'ancien duché de Lorraine, dans la seigneurie du comté de Sarrebruck-Deux-Ponts.
- Cédé à la France en 1766.
- Village entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans, encore inhabité en 1663.
- Introduction de la Réforme en 1577.
- Rétablissement du culte catholique en 1685, l'église servant aux deux cultes.


text:
Cort dels Comptes Europèa
La Cort dels Comptes Europèa foguèt instituida pel Tractat de Brussèlas del 22 de julhet de 1975, e entrèt en foncion en octobre de 1977. Son sèti es a Luxemborg.
Foguèt elevada al reng d'Institucion Europèa, le 1èr de novembre de 1993, amb l'entrada en vigor del Tractat de Maastricht.
Ròtle[modificar | modificar la font]
Es una Institucion Superiora de Contraròtle (I.S.C.) que contraròtla la gestion financièra de l'Union Europèa, e de sas institucions :
- Comission Europèa
- Parlament Europèu
- Conselh de l'Union Europèa
- Cort de Justícia Europèa
- Banca Europèa d'Investiment
- sos organs annèxes
- los beneficiaris de las ajudas europèas
La Cort dels Comptes Europèa permet a l'Union Europèa de dispausar d'un organ de contraròtle extèrne independent, destriat dels responsables de la gestion financièra al sen meteis de las institucions.
La Cort dels Comptes examina la leialtat e la regularitat de las recèptas e de las despensas de l'Union Europèa, e s'assegura de la bona gestion financièra dels fons comunitaris (respècte de la règla de las 3 "E" : Economia, Eficiéncia, Eficacitat). Los rapòrts de la Cort (Rapòrt Annadièr e rapòrts especials) constituisson, certament, un biais de pression sus las institucions e autres organs administratius per qu'asseguren una bona gestion dels fons. Concretament, l'autoritat budgetària (Parlament Europèu e Conselh Europèu) se fonda en particular sus las apreciacions del Rapòrt Annadièr de la Cort per balhar (o non) a la Comission descarga de la seuna gestion.
Quand la Cort identifica de mancaments, d'irregularitats e de cases de fraudas potencials, avisa las administracions e organs competents per qu'agiscan en consequéncia.


text:
Còrdas
Còrdas[1][2] (oficialament en francés Cordes-sur-Ciel) es una comuna Occitània de Lengadòc en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Ten son nom de Còrdoa, en Espanha. La forma anciana del nom de la vila èra Còrdoas, qu'es utilizat suls panèls de dintrada de la vila. En francés, se disiá Cordes e, dempuèi 1973, se sona Cordes-sur-Ciel.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Còrdas es situada dins lo nòrd-oèst del departament de Tarn, dins la val de Ceron. La comuna es sus la RN122 e sus la riba esquèrra de Ceron, un afluent d'Avairon, a 1 h 15 per la rota, de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
La bastida de Còrdas, plaça fòrta al nòrd del comtat de Tolosa, foguèt edificada entre 1222 e 1229 sus la demanda de Ramon VII de Tolosa per amassar las populacions escampilhadas, caçadas mai que mai del castelar de Sant Marcèl brutlat per las tropas de Simon IV de Montfòrt en 1215, pendent de la primièra crosada francesa contra los albigeses[3]. Pendent la segonda crosada, la magnificéncia e la soliditat de las muralhas de Còrdas faguèron renonciar Humbert de Beaujeu de la prene.
Segon lo Tractat de París (1229), Joana, filha unica de Ramon VII de Tolosa, maridèt en 1241 Anfós II de França, comte de Peitieus, fraire del rei Loís IX de França (Sant Loís). Lo comtat de Tolosa, fins alara autonòm, serà ligat a la Corona de França a la mòrt d’Anfós II e de Joana en 1271. Pas jamai presa, Còrdas venguèt aital tèrra francesa en 1370. Una carta foguèt balhada als Cordiòls lor autrejant de bastir de demòras aparadas pels barris. Aital foguèron construits qualques magnifics ostals entre la fin del sègle XIII e la mitat del sègle XIV, dont las faciadas perduran. L’arquitectonica de la bastida, dins un pur estil gotic, li valguèt l'escais de « Ciutat de las Cent Ogivas ». Son edat d'aur va del sègle XIVn al sègle XVI amb un maximum de 6 000 estatjants. Son economia èra basada sul comèrci e lo teissatge.
Còrdas, fidèla a « la Glèisa de Dieu » ben aprèp lo lenhièr de Montsegur en 1244, resistiguèt a l’Inquisicion fins a 1312, data de sa somission oficiala a la Glèisa Catolica Romana. Las Guèrras de religions de la fin del sègle XVI provoquèron pauc de damatge a Còrdas.
Prosper Mérimée, alara encargat per Napoleon III de far un inventàri del patrimòmi arquitectural francés, la visitèt. La cuitat se reviscolèt a partir de la mitat del sègle XXn, quand los artistas la tornèron descobrir.
Albert Camus aprèp l'aver visitada dins los ans 1950, diguèt « A Còrdas, tot es bèl, quitament lo languiment ».
Administracion[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de la comuna es ligada al torisme e als artistas que son installats dins los ostals del vilatge.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es enrodat de quatre muralhas e de pòrtas coma la dels Olmats, la de Joana o la del Relòtge.
- Potz del mercat cobèrt qu'es prigond de mai de 100 mètres (113,47 mètres).
- L'ostal del Grand Venaire, granda bastenda de gres amb una faciada de tres estatges qu'es la mai escultada del vilatge. Es uèi lo sèti de l'ostal de la comuna.
- La glèisa de Sant Miquèl, d'estil gotic miègjornal, data subretot del sègle XIII, modificada al sègle XV. Lo cloquièr es del sègle XIV. L'interior es pintrat de frescas d'inspiracion Renaissença realizadas pel pintre Gayral de 1841 a 1844 e decoradas de quadres de la meteissa epòca.
- Lo lòc del « Pè Naut » situat prèp del vilatge que dona un punt de vista sus la bastida.
Cultura[modificar | modificar la font]
- Còrdas ten un musèu desacostumat e unic al monde: lo musèu del sucre e del chocolat. Es constituit d'una centena de pèças d'Art realizadas solament amb de sucre sus de tèmas coma l'Edat Mejana, la mitologia, las flors, la natura, las tecnologias o los contes e legendas.
- Lo Musèu Charles Portal istòria e arquitectura es installat a la pòrta dels Olmats, bastiment medieval (monument istoric), tipic de la construccion militara de Còrdas.
- L'ostal del Grand Falconièr (Monument Istoric) recapta lo Musèu d'Art Modèrne e Contemporanèu, òbras d’Yves Brayer (1907-1990), un dels mai importants pintres figuratius del sègle XX ; òbras de Picasso, Miró, Léger, Klee, Magnelli, Prévert, Arman, Appel, Kijno, Fromanger, Christo... Gaireben totas las òbras de Maurice Baskine, òbras de Aline Gagnaire (1922-1997).
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Yves Brayer (1907-1990): pintre francés
- Francis Meunier (1924-1995): pintre francés ; membre del grop surrealista
- Charles Portal: archivista departamental
- Paul Quilès: òme politic francés (PS)
- Yves Thuriès: mèstre cosinièr e pastissièr francés
- Ligne indentée
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ (fr)Henri Bru, Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, p.78
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (oc)Daniel Loddo, Entre Cordas e Gresinha, CORDAE / La Talvera, 1997.
- (fr)Henri Bru, Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles, Éditions Grand Sud, décembre 2005, ISBN 2-908778-48-3}}.
- (fr)Julie Conton et Gérard Conton, Le Zodiaque de Cordes-sur-Ciel, clés symboliques d'une bastide cathare du XIIIème siècle, éditions Mémoires du Monde, 2008 (édition revue et augmentée), ISBN 978-2-9532372-0-7.
- (fr)Charles Portal, Histoire de la Ville de Cordes, Privat, 1984.
- (fr)Simone Jacquemard, La Fête en éclats, Seuil, 1985.
- (fr)Simone Jacquemard, Le Funambule, Seuil, 1981.
- (fr)Jean-Gabriel Jonin, Cordes-sur-Ciel, la Cité cathare, éditions de Mordagne, 1992.
- (fr)Jean-Gabriel Jonin, Cordes-sur-Ciel, la Cité philosophale, éditions de Mordagne, 1993.
- (fr)(fr)Jeanne Ramel-Cals, Légendaire de Cordes-sur-Ciel, Fayard, 1947.
- (fr)Claire Targuebayre, Cordes en Albigeois, préfacé par Albert Camus, 1950.
- Òbras collectiva
- (oc)Daniel Loddo, Entre Cordas e Gresinha, CORDAE / La Talvera, 1997.Templiers : les yeux du Baphomet, collectif de 19 auteurs, Rafael de Surtis/ Editinter, 2004.
- (fr)Ils ont écrit Cordes..., catalogue de l'exposition, Jean-Gabriel Jonin, OMT, 2004. Cet ouvrage recense tous les auteurs qui ont écrit sur Cordes. On y trouve notamment, en plus des auteurs cités dans la bibliographie ci-dessus : Albert Camus, Jean Giono, Violette Leduc, Hector Malot, Prosper Mérimée, Laurence d'Arabie...


text:
Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si, Do, Si, La, Sol, Fa, Mi, Re, Do sus la clau de Sol
En solfegi, ua nòta designa un deu noms e deus simbòls representant la hautor d'un son. Dens las escalas diatonica e cromatica de la musica occidentau, las nòtas que son au nombre de 7 e que hon nomadas Do (Ut a l'origina), Re, Mi, Fa, Sol, La, Si per Guido d'Arezzo a partir deu poëma Ut Queant Laxis.
Las nòtas de musica que son notadas suu pentagrama en foncion de la clau emplegada ; dens lo cas de la clau de Sol, lo Sol qu'ei marcat sus la linha deu miei e las nòtas que s'encadenan dens l'òrdi ascendent Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si e, dens un òrdi descendent Do, Si, La, Sol, Fa, Mi, Re.
Cada nòta qu'ei definida per la soa frequéncia. Ua medisha nòta qu'eixisteish dab diferentas hautors. Las hautor superioras que son multiples de 2 d'ua medisha nòta grava.
Uei la frequéncia relativa de las nòtas qu'ei definida a partir deu La de 440 Hz, mes aquesta frequéncia de referéncia qu'a coneguda variantas leugèras qui inspiran los acordatges deus ensembles de musica anciana e, en particular barròca.


text:
Dictatura Militara Argentina (1976 - 1983)
La Dictatura Militara Argentina (tanben coneguda en Argentina com la Dictatura o, d'après lo nom qui s'autregè, lo Procès de Reorganizacion Nacionau) que ho un regim de facto qui governè argentina d'un biais anticontitucionau en violacion de la lei après aver capvirat lo govèrn constitucionau de la presidenta María Estela Martínez de Perón dab lo còp d'Estat deu 24 de març de 1976. Los membres d'aqueth regim que perpetrèn actes de repression dens lo quadre de çò qui ei aperat la Guèrra Lèda ; deu punt de vista de la junta militara au poder, qu'èra ua necessitat entà combàter grops armats d'esquèrra qui volèvan destabilizar lo país ; dens aqueste prethèit lo regim de la Dictatura que ho sostiengut peus principaus regims anglosaxons capitalistas (sustot los Estats Units d'America) dinc a l'espèt de la Guèrra de las Malvinas (a maugrat d'aver tribalhat economicament tanben dab l'Union Sovietica). Lo regim de la Dictatura que cadó per'mor de resultas economicas catastroficas e per'mor de la des.hèita de la Guèrra de las Malvinas.
Somari
Las violacions deus drets umans e lo genocidi esconut[modificar | modificar la font]
Los procès contra membres de la Dictatura qui hon pleitejats arron la soa caduda que descrobín la detencion clandestina e illegau shens cap procès seguit de la desaparicion de 30 000 personas (qu'ei lo nombre minimum de victimas identificadas per'mor reclamadas per tanhents demorats vius e dab mejans intellectuaus e sociaus de manifestà's), sovent detienguts dens centers clandestins puish executadas e sepelidas o cabussadas dens la mar. Mantuas personas qu'èran simplament arrestadas per'mor de supausadas simpatias marxistas sus pretèxtes arbitraris (com aver cooperat dab organizacions d'ajudas aus praubes o possedir un exemplari deu Prinçòt - libe considerat com subversiu - d'Antoine de Saint Exupéry) o simpla denonciacion (sovent basadas sus òdis personaus o interès materiaus).
Lo ritme de las sequestracions que ho accelerat mei que mei en prepraracion de l'organizacion de la Copa deu Monde de Fotbòl de 1978 en bèth seguir ua recomandacion de Henry Kissinger a la junta militara : "se cèrtas causa e debèn estar hèitas, alavetz hascatz las viste".
Las mairs de mantuns desapareguts que s'amassèn entà concentrar las loas recèrcas e fin finala e que comencèn a protestar en bèth virar autorn de la plaça de Mayo ; los militars qui denegavan aquestas acusacions e qui cinicament acusavan la guerrilla d'estar responsabla de las desaparicions que la chafrèn las hòlas de plaça Mayo tot aquò en bèth perpetrar au medish temps la desaparicion (gahada, sequestracion, tortura e desaparicion deus còs) de Mairs com Esther Ballestrino, Azucena Villaflor de Vicenti e María Ponce de Bianco. Simptomaticament, Alfredo Astiz, lo principau militar responsable d'aquesta operacion que s'illustrè durant la Guèrra de las Malvinas e se rendent a l'armada anglesa shens non pas aver ensajat de tirar lo mendre còp de huec.
Politica economica[modificar | modificar la font]
La corrupcion que ho un aute motor deu regim qui organizè projèctes d'interès controvertit entà poder emplegar e panar argent empruntat auprès d'organismes financièrs internacionaus (com lo FMI) qui alimentèn lo deute extèrne qui paralizore lo país per mantuas annadas. Durant mantuas operacion de sequestracion actes de panatòri comés peus òmis de la dictatura e hon perpetrats. Lo cap ideologic de la politica economica de la dictatura que ho lo ministre d'economia José Alfredo Martínez de Hoz qui gavidè ua politica de desindustrializacion e d'importacions, de pravada deu deute extèrne (e atau ua sosmission forçada a autoritats economicas estrangièras) e de mermada de la proteccion sociau eretat de l'èra deu peronisme. Deu punt de vista de regim de la dictatura, l'industria argentina b'èra pas competidora, la proteccion sociau b'èra un luxe insuportable entà un país praube e lo deute qu'èra un mejan de desvolopament.
Leis d'Aubediéncia devuda e de Punt finau[modificar | modificar la font]
Après la caduda deu regim la miaça d'un aute còp d'Estat perpetrat per l'armada (on demoravan alavetz mantuns membres de l'ancian regim) qu'obliguè lo govèrn constitucionau a promulgar duas lèis conegudas com la Lei d'Aubediéncia Devuda e lo "Punt Finau" (absolucion deus crimes en escambi deu respècte de l'autoritat constitucionau. Los membres de la dictatura desbrembèn totun los crimes contre l'umanitat perpetrats contre los mainatges e qui son imprescriptibles. Qu'ei atau que crimes de desaparicion d'enfant de desapareguts (hidats a l'adopcion a familha tanhentas deu regim) e hon jutjats. Lo govèrn de Néstor Kirchner que tornè sus aquesta absolucion e d'autes membres de la dictatura que podón estar jutjats e condemnats.
Uèi lo dia las Mairs de Plaça de Mayo (vadudas Ajòlas de Plaça de Mayo) que persegueishen las loas recèrcas entà amassar mainatges desapareguts dab las loas familhas vertadèras.
Balanç uman e economic[modificar | modificar la font]
Suu plan deus drets de l'òmi qu'ei reprochat au regim de la dictatura l'arbitrari de la soa repression (a l'estujòu) e dehòra de tota oficialitat e de quina procedura qui hosse), l'endom e los mejans emplegats (dab un recors quasi sistematic a la tortura e a las execucions en bèth estujar los còs deus supliciats) e l'aspècte cèc d'aquesta repression qui la màger part deu temps e toquè personas shens cap engatjament politic de natura a representar la mendra miaça entau regim politic dominant (ua grana partida de las mei de 30 000 victimas èran adolescents e mantuns quitament menors en etat).
Suu plan economic qu'ei reprochat a la dictatura ua pravada deu deute extèrne e ua corrupcion (qui alimentè e s'alimentè de mantuns deus sons actes de repression fisica contre los ciutadans) hèra eslhevada qui lo país paguè dab annadas de crisi economica pregonda e de dependéncia e de sosmission de cap a autoritats economicas estrangièras.


text:
Autrey lès Gray
Que visiter à proximité de Autrey lès Gray (70), sites touristiques principaux à voir, guide et carte.
Tourisme
. Que voir à Autrey lès Gray, guide de visite et tourisme. Carte des sites touristiques, les avis, les idées de l'office de tourisme pour vos vacances.
A faire durant votre séjour à Autrey lès Gray
En plein AirSentier des Hauts de Belleneuve à Belleneuve (22,2km du centre de Autrey lès Gray).
A découvrirPort de Savoyeux à Savoyeux (19,9km du centre de Autrey lès Gray).
Villes et villages a visiter non loin de Autrey lès Gray
A parcourir durant votre voyage à Autrey lès GrayChateau De Rosieres à Saint-Seine-sur-Vingeanne (6,8km du centre de Autrey lès Gray).Parc Lamugnière à Arc-lès-Gray (7,0km du centre de Autrey lès Gray).Jardin Du Quai Villeneuve à Gray (7,2km du centre de Autrey lès Gray).Parc De L'Etang à Battrans (12,0km du centre de Autrey lès Gray).Jardin Pédagogique Du Musée Départemental Des Arts Et Techniques à Champlitte (14,8km du centre de Autrey lès Gray).Jardin A La Francaise Du Chateau De Champlitte à Champlitte (14,8km du centre de Autrey lès Gray).Château De Talmay à Talmay (15,0km du centre de Autrey lès Gray).Le Petit Lavoir à Bèze (17,3km du centre de Autrey lès Gray).Abbaye De Beze à Bèze (17,3km du centre de Autrey lès Gray).Le Jardin Des Vieilles Vignes à Valay (19,5km du centre de Autrey lès Gray).Le Clos Ballot à Chancey (22,8km du centre de Autrey lès Gray).Les Jardins Du Pavillon De Bouloie à Hugier (24,3km du centre de Autrey lès Gray).Le Jardin De Gaïa à Montsaugeon (24,9km du centre de Autrey lès Gray).Parc De Sculptures à Malans (25,4km du centre de Autrey lès Gray).Château D'Arcelot à Arceau (26,5km du centre de Autrey lès Gray).Jardin Aquatique Acorus à Autoreille (26,7km du centre de Autrey lès Gray).Parc Du Château De Prauthoy à Prauthoy (26,9km du centre de Autrey lès Gray).Verger De L'Ancienne Abbaye à Belmont (26,9km du centre de Autrey lès Gray).Bambousaie Du Patis à Vanne (28,9km du centre de Autrey lès Gray).Musée Baron Martin à Gray (8,2km du centre de Autrey lès Gray).Musée Départemental Albert Demard à Champlitte (14,9km du centre de Autrey lès Gray).
Monuments Historique de Autrey lès GrayEglise du
et dont les éléments classées sont Eglise : classement par arrêté du 26 octobre 1910
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Autrey lès Gray et dans les environsClicker sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Autrey lès Gray
Sinon en Gîte ?
- La Casa à Fontaine-française qui est à 11,0km de Autrey lès Gray.
- Les Hirondelles - Lucette BAUDEMENT à Bourberain qui est à 15,5km de Autrey lès Gray.
- Olivier Amil à Maxilly-sur-saône qui est à 17,5km de Autrey lès Gray.
- Marie-France LAVIER à Pontailler-sur-saône qui est à 20,1km de Autrey lès Gray.
- Côté Rivière à Pontailler-sur-saône qui est à 21,1km de Autrey lès Gray.
- Le Relais de la Poste à Til-châtel qui est à 24,6km de Autrey lès Gray.
- Edmond et Monique Kruszynski à Echevannes qui est à 25,4km de Autrey lès Gray.
- Olivia BINET à Selongey qui est à 26,3km de Autrey lès Gray.
- Château de Flammerans à Flammerans qui est à 28,6km de Autrey lès Gray.
- Gîte de l'élevage des alpagas de la Tille à Chambeire qui est à 28,6km de Autrey lès Gray.
En chambre d'hôte
- Chambres d'hôtes Les trois Pierres à Volon (22,5km de Autrey lès Gray), Chambre d'hôte de M. Klumpp et Mme. Baumann.
Ceci vous intéressera également :


text:
Ebrieu
L'ebrieu (rarament l'ebraïc) (nom autoctòn: עִבְרִית - ‘Ivrit -) qu'ei ua lenga semitica occidentau de la familha de las lengas afroasiaticas. Qu'ei parlada en Israèl e utilizada dens la religion judiva (totun, qu'ei tanben la religon deus Samaritans, tanhent mes desseparat deu judaïsme.
L'ebrieu modèrne, en Israèl, qu'ei la lenga dominanta, e mai se i es cooficiau dab l'arabi. L'ebrieu biblic, qu'ei, deu son costat, lenga liturgica e de tèxtes sagrats estudiat dens los contèxtes deu judaïsme e tanben deu cristianisme (per'mor d'estar la principala lenga de la Torà e de la Bíblia Ebraïca).
Istòria[modificar | modificar la font]
Deu punt de vista deu judaïsme, l'ebrieu qu'ei la lenga deu pòble ebrieu, descendent deu personatge biblic Éber ben Shelà (עֵבֶר בן-שֵׁלָח - "Éber fiu de Shelà"). D'un punt de vista istoric, qu'ei ua lenga pròcha deu cananean e deu fenician. Qu'ei la principala lenga de la Bíblia e que ho estudiada per aquesta rason durant l'Etat Mejana, peus judius e tanben peus cristians. La Reforma protestanta que desvolopè lo son estudi. Lo moviment de la Haskala e lo moviment d'immigracion de cap a Palestina qu'encorratgè lo retorn a l'emplec de la lenga orau, qu'un deus sons principaus desvolopaires e ho Eliezer Ben‑Yehuda. L'establiment de l'estat d'Israèl l'institucionalizè.


text:
Sales de Llierca, située en pleine Haute Garrotxa est formée par les localités de Gitarriu, Sadernes et Sant Grau d'Entreperes et Sant Miquel de Monteia.
La concentration d'églises romanes est impressionnante, on trouve ainsi l'église paroissiale de Sant Martí, celle de Santa Cecília de Sadernes, celle de Sant Grau d'Entreperes, celle de Sant Andreu de Gitarriu et celle de Sant Miquel de Monteia. On ne peut manquer de mentionner le Château de Sales et deux des grottes les plus connues de la Haute Garroxa : la cova del Bisbe et la cova dels Ermitons.


text:
779
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 779 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Continuacion de la guèrra entre Arabis e Bizantins amb una incursion aràbia en Anatolia.
Wessex[modificar | modificar la font]
Mai de vint ans après la conquista de Berkshire (→ 758), lo redreiçament de la poissança de Mèrcia entraïnèt una guèrra novèla entre Wessex e Mèrcia. Au contrari de la premiera guèrra, lo rèi Cynewulf (757-786) i foguèt vencut e deguèt abandonar Berkshire.


text:
Phascolarctos cinereus
Coala
Phascolarctos cinereus
(Golfuss, 1817)
Lo coala (Phascolarctos cinereus) es un marsupial arboricòl erbivòr endemic d'Austràlia e lo sol representant encara vivent de la familha Phascolarctidae. Lo coala se tròba per las regions costièras de l'Austràlia meridionala e orientala, d'Adelaïda a la part sud de la peninsula del cap York. Las populacions s'estendon tanben sus de distàncias considerablas dins lo rèire país australian (outback) ont l'umiditat es sufisenta per lo manten dels bòsques. Los coalas d'Austràlia Meridionala foguèron largament exterminats a la debuta del sègle XX, mas aquel Estat federat foguèt tornar poblat mercé a de transferiments dempuèi l'estat de Victòria. Lo coala es pas present ni en Tasmania ni en Austràlia Occidentala. Lo coala es estrechament ligat a l'eucaliptus o gomièr, que ne manja las fuèlhas d'unas espècias. Pòt viure en mejana 15 ans per los mascles e 20 ans per las femes.
Es vengut amb lo cangoro, un dels simbòls principals d'Austràlia. Après d'èsser estat caçat massisament per sa pèl, es uèi principalament amenaçat per la desaparecion de son biotòp.


text:
01/04/2015
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau diumenc 5 de març a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a la poesia avec entre autres daus textes de Brigita Miremont, Loisa Paulin, Marcela Delpastre, Max Roqueta e Joan Bodon.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:14 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Descriptif
529 : l’emperaire bizantin Justinian barra l’escòla filosofica d’Atenas e ne’n fai fugir sa còla de pensaires. Comença un eveniment màger per la pensada occidentala : la Translatio studiorum, lo transferiment daus estudis. Matiàs Gibert nos conta quela aventura que nos mena en Occitània. Nos desvela lo ròtle qu’i jutgueron sos intellectuaus e sa lenga. De’n primier publiadas dins lo jornau en linha Jornalet.com, las cronicas de la Translatio studiorum son reünidas dins quel obratge.
Un extrach :
Lengadòc e Provença an conegut mantes centres intellectuals de traduccion e de produccion filosofica entre los sègles XII e XIV, ont las comunautats josievas, de Narbona fins a Marselha, en passant per Besièrs, Montpelhièr e subretot Lunèl, son arribadas a un naut nivèl de coneissença e refinament filosofic, en tradusent d’òbras aràbias, en mantenent una correspondéncia amb de figuras intellectualas de l’epòca coma lo grand Moïses Maimonid.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Harold Clayton Urey (n. 29 d'abril de 1893 a Walkerton e m. 5 de genièr de 1981) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1934, per sa descobèrta de l'idrogèn pesant.
Nasquèt lo 29 d'abril de 1893 a Walkerton, situada a l'estat nòrd-american de Indiana. Après un còrt periòde d'aprendissatge obtenguèt lo 1917 lo títol de zoologia a l'Universitat de Montana, e dintrèt posteriorament trabalhar a la companhiá quimica Barrett de Filadèlfia. Durant la Primièra Guèrra Mondiala se consacrèt a l'investigacion, en contunhant après los sieus estudis a l'Universitat de Califòrnia, ont se doctorèt en quimia l'an 1923. Entre 1923 e 1924 estudièt fisica atomica amb Niels Bohr a l'Universitat de Copenaga, ont se concentrèt en l'estructura de la atòm a l'Institut per la Fisica Teorica de Copenaga.
Entre 1919 e 1924 foguèt professor de quimia a l'Universitat de Montana, entre 1924 e 1929 a l'Universitat John Hopkins, entre 1934 e 1945 a l'Universitat de Columbia, e entre 1945 e 1957 a l'Universitat d'Oxford. Lo 1958 foguèt nomenat professor de l'Universitat de Califòrnia, a San Diego
Moriguèt lo 5 de genièr de 1981 dins la vila de La Jolla, situada dins l'estat de Califòrnia.


text:
Categoria:Desvolopament durable
Lo desvolopament durable es una estrategia de desvelopament social e economic destinada a conciliar progrès economic e social sens metre en perilh l'equilibri natural de la planeta per un desvolopament respondent als besonhs actuals sens comprometre la capacitat de las generacions futuras a respondre als lors. Lo desvolopament durable insistís suls principis de biodiversitat, de participacion e lo principi de precaucion.
La categoria Desvolopament durable es una soscategoria de la categoria:environament e de la categoria:Economia.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
E
- Espècia en perilh (1 C, 2 P)
U
Articles dins la categoria « Desvolopament durable »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Dimorfisme sexual
Lo dimorfisme sexual es l'ensemble de las diferéncias morfologicas mai o mens marcadas entre los individús mascles e femes d'una meteissa espècia. Pus generalament, aquò inclutz las diferéncias fisiologicas o comportamentalas ligadas al sèxe (coma lo cant de cèrts aucèls mascles).
Lo dimorfisme sexual pòt portar sus:
- de caractèrs sexuals primaris, per exemple los organs genitals,
- de caractèrs sexuals segondaris, que pòdon èsser morfologics (talha, color de las plumas o pelositat...), fisiologicas (metabolisme, odor, ...) o comportamentals (parada nupciala, construccion del nis, socializacion, ...).
L'origina evolutiva de talas diferéncias entre mascles e femes d'una meteissa espècia s'explica mai que mai per la seleccion sexuala, mas tanben per de pressions de seleccion diferentas ligadas a l'investiment parental.


text:
Avenc
Un avenc es un cròs caracteristic de las regions karsticas dels Grands Causses, plan sovent format per l'enfonzament de la vòuta d'una cavitat karstica degut a la dissolucion dels jaces calcaris.
Es una cavitat que se dobrís dins lo sòl e que presenta mai que mai la forma d'un potz vertical de mal accedir. Las dimensions de l'obertura superficiala d'aquelas cavitats badivas son variablas : de qualques decimètres entrò a 200 m ; aital meteis lor prigondor pòt èsser enòrma.
Los avencs de granda prigondor e/o d'una obertura fòrça larga recebon d'unes còps lo nom d'« abís » o « abisme ». Sinonim: iga.


text:
Brageirac (vila)
Brageirac o Brajairac[1] [brɒʦɒj’ra] o [brazèj'ra] (oficialament en francés Bergerac) es una comuna occitana de Perigòrd, situada administrativament dins lo departament de Dordonha e la region de Nòva Aquitània.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Se pensa que l'etimologia de Brageirac ven del nom d’òme Bracarius (lo mercant o lo fabricant de bragas), amb lo sufixe -acum, es a dire lo domeni de Bracarius.
Geografia[modificar | modificar la font]
Brageirac es bastida lo long de Dordonha, al centre del Perigòrd purpal.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo 24 d'agost de 1345, al començament de la Guèrra de Cent Ans, la vila es assalhida per lo comte de Derby.
- En 1565, lo rei de França Carles IX s'arresta dins la vila al moment de sa virada reiala (1564-1566), acompanhat de la Cort de França e dels Grands del reiaume.
- Lo 17 de setembre de 1577 : signadura de la Patz de Brageirac entre los catolics e l'igonauds, tractat qu'acaba la sieisena guèrra de religion.
- En 1794, las comunas de La Còmna, La Magdalena, Sent Cristòu de Mont Bazalhac e Senta Fe de las Vinhas fusionan amb Brageirac.
Vinhal[modificar | modificar la font]
Lo vinhal de Brageirac es un dels mai coneguts de França. S'espandís sus 12 600 ha, compren dotze apelacions e dona entre 500 000 hl e 600 000 hl per campanha.
Las dotze apelacions d'origina contra-rotlada (AOC) son :
- Brageirac
- Brageirac Rosat
- Brageirac Sec
- Còstas de Brageirac
- Còstas de Brageirac Blanc
- Còstas de Mont Ravel
- Mont Ravel (Roge e Blanc)
- Naut-Mont Ravel
- Saucinhac
- Mont Bazalhac
- Puèg Armand
- Roseta
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
- Musèu d'Interès Nacional de Tabat
- Musèu del Vin e de la Batelariá
- Memorial de la Resisténcia
- Musèu d'Art Sacrat
- Musèu Costi
- Estatuas de Ciranò de Brageirac (plaça de la Mirpa e novèla estatua plaça Pelissiera)
Bessonatges[modificar | modificar la font]
Doas vilas son bessonadas coma Brageirac :
- despuèi 1997 la vila de Repentigny al sud de Quebèc, rasís lo Lac Sent Laurenç, dins la region de Lanaudière ;
- despuèi 1998 la vila de Faenza situada al nòrd d'Itàlia en Emília-Romanha, a 50 km de Bolonha.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Comuna sola :
Aglomeracion : (17 comunas, dont 4 en Gironda)
Airal urban : (59 comunas, dont 8 en Gironda)
Accès[modificar | modificar la font]
- París : A10 – A71 – A20 – N89 – N21
- Lion : A47 – A72 – A710 – D941 – N89 – A89 – A20 – N89 – A89 – N21
- Bordèu : N89 – A89 – D709
- Tolosa : A62 – D931 – N21
Transpòrts[modificar | modificar la font]
- Aeropòrt de Brageirac-Romanièras
- Vòls vèrs Birmingham/Southampton/Bristol
- Vòls vèrs Londres
- Viatges SNCF
Espòrts[modificar | modificar la font]
- Aviron : l'Espòrt Nautic de Brageirac
- Escalada, alpinisme, raquetas : Associacion Esportiva de la Podrariá de Brageirac
- Fotbòl : Brageirac Fot
- Kendò : Associacion de las Òbras Laïcas de Brageirac
- Cloncada sosmarina : Associacion Ciranò Cloncada Brageirac
- Rugbi : Union Esportiva Brageirac Rugbi Valada de Dordonha
- Tennis : Associacion Esportiva dels P.T.T.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Maison Comuna de Brageirac
- Ofici de Torisme de Brageirac
- Site Oficial del País de Brageirac en Perigòrd Purpal
- Comunautat de comunas de Brageirac purpal
- Ficha de Danièl GARRIGUE, cònsol de Brageirac, deputat de Dordonha
- Conselh General de Dordonha
- Brageirac sus lo site de l'Institut Geografic Nacional
- [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=24037
- Brageirac sus lo site del Quid
- Comunas rasís Brageirac
- Localizacion de Brageirac sus una carta de França
- Plan de Brageirac sus Mapquest
I a tanben de las informacions sus los cantons Bergerac-1 et Bergerac-2 dins la Wikipèdia Alemanha.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Elias Fonsalada, trobador del sègle XII e/o XIII
- Salh d'Escòla, trobador del sègle XII e XII
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ segon Ives Lavalada e lo site http://toponimiaoc.webs.com, grafia atestada en documents antics https://oc.wikipedia.org/wiki/Salh_d%27Esc%C3%B2la.