text:
Sant Feliu d'Amunt
Sant Feliu d'Amunt en catalan ( Saint-Féliu-d'Amont en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personatges ligats a la comuna[modificar | modificar la font]
- Christian Bourquin, president del Conselh Regional de Lengadòc-Rosselhon
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
{{Portal Rosselhon (Catalonha Nòrd)}}
[[Categoria:Comuna de Rosselhon (Catalonha Nòrd)]]


c: text/html

text:
Guanche
Lo guanche (tanben s'escriu güanche) es un dialècte (o un grop de dialèctes), ara desparegut, que pertanhiá versemblablament a la lenga berbèra e que se parlava dins leis illas Canàrias. Èra la lenga de la populacion autoctòna dei guanches.
Lo guanche a laissat de traças dins l'espanhòu actuau que se parla ai Canàrias, amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. En seguida de la penetracion europèa ai Canàrias au sègle XIV, puei de la conquista per Castelha de 1402 a 1496, sembla que lo guanche coexistiguèt amb l'espanhòu e que despareguèt de l'usatge corrent au sègle XVIII.
Se coneis lo guanche parcialament a travèrs d'inscripcions ancianas en tifinaghs e a travèrs de mots reculhits dins lei cronicas ancianas en espanhòu.
Encuei, de movements nacionalistas canaris utilizan sovent lo guanche coma lenga emblematica e simbolica (títols, formulas, noms d'organizacions) e participan au movement berbèr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Apologia de Socrates
L'Apologia (de Socrates), escricha entre 393 e 389 AbC, es la version que dona Platon del discors de defensa prononciada per Socrates davant lo tribunal atenenc que lo condemnèt a mòrt (399 AbC). Èra acusat d'onorar pas los dieus de la ciutat e corrompre los joves. Es una òbra de joïnessa de Platon.
Somari
Introduccion[modificar | modificar la font]
Socrates comença disent que sap pas se los atenencs (assemblada generala) èran estat ja persuadits de çò que l'acusavan. Aquel començament es crucial per establir lo tèma de tot lo discors, per que es frequent que Platon comença los seus dialògs socratics expausant l'idea generala del tèxte. Dins aquel cas, lo dialòg se dubrís amb « Cossí èretz estats pertocats, atenencs, pels meus acusadors, sai pas ». Aquel « sai pas », de fach, suggerís que la filosofia expausada dins l'Apologia consistís plenament en una vertadièra acceptacion d'ignorància, per que tota la seuna coneissença ven de la seuna confession de saber pas res: « Sonque sai que sai pas res ».
Socrates demanda al jurat qu'o jutgen pas per las seunas abilitats oratòrias, mas per la veritat que los convoquèron. Al seu torn, assegura que qu'utilsará pas d'ornaments retorics nimai frasas consirosament preparadas, mas que dirà en vòtz nauta çò que li passará pel cap, las meteissas paraulas que utilizariá dins l'agora e dins las reünions. Pasmens, demòra un mèstre en retorica, que en mai d'èsser eloquent e persuasiu, sap jugar amb lo jurat. Lo discors, qu'emporta los lectors del seu costat pendent mai de dos millennis, li pemetèt pas de ganhar lo procés. Socrates foguèt condemnat a mòrt, e foguèt admirat per la seuna tranquilla acceptacion d'aquel fach.
Primier discors: la culpabilitat de Socrate[modificar | modificar la font]
Dins la primièra partida, Socrate se defend raportant las paraulas de totes los plaidejaires, sobretot Meletos, e fa un argumentaris per tòca de desmostrar la seuna inocéncia e l'absurditat de l'accusacion.
Rebuta l'idèa que l’educacion qu’ofrís siá per tòca lucratiu (al contrari dels sofistas) e enseguida explica qu’es pas possible que crega pas als dieus perque segon el son aqueles dieua, subretot Apollon (per un oracle rendut a Cherefon), que lo motivèt a èsser filosòf. Encara es Apollon d'esperel que diguèt que Socrate èra l'èsser uman mai savi, quitament se aquela saviesa se poiriá jamai èsser comparable a aquela dels dieus.
A la fin d'aquela partida, los jutges vòtan e n’acceptan pas, amb una corta minoritat (30 vòtes sus 501 jutges), los arguments de Socrate qu'es doncas reconegut copable dels fachs qui li son reprochats. Meletos, al nom de totes los accusaires, reclama la pèna de mòrt. Socrate se deu de propausar una autra pèna, segon le sistèma judiciari atenenc. Los jutges votèron, en seguida, l’una das doas condamnacions que patirá Socrate.
Segond discors: proposicion d'una pèna[modificar | modificar la font]
Socrate se vei dans l'obligacion de trobar une pèna, mas rebuta, al començament, de ne propausar una perque, segon el, seriá d'acceptar la seuna culpabilitat. Coma dins la primièra partida, proclama que faguèt sonque servir la ciutat e ne deduís que la ciutat li deu reconeissença pels seus servicis. Prepausa doncas coma pèna, de biais inesperat, un "guerdon": s'infligís de manjar al Pritanèu. A la fin d'aquela partida Socrate, qu'estima que pòt contunhar a èsser util a Atenas, prepausa als jutges una pèna leugièra a respècte d'aquela qu'aviá prepausada Meletos mas proporcionala a la seuna fortuna: una mina d’argent. Los seus amics li prepausèron de ne li donar trente minas. La pèna capitala foguèt votada e Socrate condamnat a mòrt.
Tresen discors: conversacion amb los jutges[modificar | modificar la font]
Dins aquela partida Socrate parla d'en primièr als jutges que lo condamèron. Enseguida prepausa als jutges que l’an sostengut de discutir amb el. Comença una discussion sus la mòrt. Prepausa doas visions de la mòrt, l’una pessimista que rebuta e l’autre optimista. Dins aquela darrièra, conta d’un paradis es dubèrt a totes los òmes, qu'auràn la possibilitat d'interrogar totes los grands òmes de l’istòria del seu país e que, çò dich amb ironiá, seriá pas condamnat a mòrt per aquò.
Remarcam qu'es pas aisit per nosautres, a l'ora d'ara, de percebre sul còp l'injustícia d'aquel procés. Socrate se distriava gaire dels sofistas e i aviá al seu entorn d'individús pron oportunistas vèire de traïdos (cf. Alcibiade)
Se Socrate dona una defensa ironisanta (veire a vegada amb mesprètz pels jutges, que se refusa a esmòure), benlèu es degut a sa volontat de montrar que las idèas son mai importantas que la vida, o, segon d'autres, al fach qu'avent atengut l'edat de setanta ans Socrate aviá pas res pus a perdre e desirava morir amb onor.
Referéncias bibliograficas[modificar | modificar la font]
- (ca)Antoni Bosch-Veciana, La saviesa nascuda en el Temple de Delfos, Facultat de Teologia de Catalonha, 2006, ISBN 84-935144-3-8
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tèxte de l'Apologia de Socrate en catalan (ePub i MOBI) e en Francés (philoctetes.free.fr)


text:
Lista dels presidents d'Albania
Actualament lo cap d'Estat d'Albania es lo president. Segon la constitucion albanesa, es elegit per l'Assemblada Nacionala per un periòde de 5 ans.
Albania venguèt independenta de l'Empèri Otoman l'an 1912 e venguèt una republica en 1920. L'an 1928 Ahmet Zogu s'autoproclamèt coma rei Zog Ièr e governèt fins a 1939, quand Itàlia ocupèt lo país. En 1944, los comunistas expulsèron los italians, e lo país venguèt tornarmai una republica.
Caps d'Estat d'Albania aprèp 1912[modificar | modificar la font]


text:
Fontaine-Chaalis
Fontaine-Chaalis es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La tèrra de Fontaine dépendait a l'origina de Sant-Denis. Lo nom de Pèira de Fontaine apareis per las primièras fes en 1162.
Lo general Kellermann, pòrti de Valmy, #que #crompar lo domeni l'an 1802, sens dobte, per se sarrar dels Bonaparte, #far reconstruire lo castèl e desplaçar la glèisa e lo cementèri #que se trobavan en las siás proprietats. De nòvas restauracions aguèron aportat dins lo castèl, a la fin de la Modèl:S-.
La terre de Fontaine dépendait à l'origine de Saint-Denis. Le nom de Pierre de Fontaine apparaît pour la première fois en 1162.
Le général Kellermann, duc de Valmy, qui acheta le domaine en 1802, sans doute, pour se rapprocher des Bonaparte, fit reconstruire le château et déplacer l'église et le cimetière qui se trouvaient dans ses propriétés. De nouvelles restaurations furent apportées au château, à la fin du Modèl:S-.


text:
Enric Garriga Trullols
Enric Garriga Trullols (1926-Barcelona, 17 de novembre de 2011 [1])) foguèt un militant catalanista e occitanista que bailegèt lo CAOC e foguèt a l'encòp president de l'IPECC durant fòrça temps e luchèt per far conéisser la realitat occitana en Catalonha e de favorizar los escambis entre totas doas culturas.
Biografia[modificar | modificar la font]
Engenhaire quimista de formacion, Enric Garriga s'avodèt jove a la defensa dels pòbles catalan e occitan. Dempuèi sa tòca d'arribar un jorn a l'independéncia de Catalonha collaborèt continuament e constanta amb mantun dirigent de totes los partits nacionalistas e sobeiranistas catalans e participèt activament a divèrses forums e plataformas civicas, per arribar a una unitat e far avançar l'independentisme.
Dins aquesta trajectòria, Garriga Trullols participèt al Congrés de Cultura Catalana que se debanèt entre 1975 e 1977 e aprèp l'eveniment, que i aviá trabalhat dins lo domeni de projeccion exteriora, fondèt amb d'autres militants l'IPECC. A partir d'aquesta institucion se trachèt de promòure a nivèl internacional la cultura catalana gràcias a d'accions divèrsas, coma per exemple la creacion dels prèmis Josep Maria Batista i Roca o mai la construccion de monuments a de personalitats catalanas en Argentina, Alemanha o Belgica e la realizacion de viatges per crear d'escambis e far conéisser la cultura catalana.
En 1977 foguèt un dels fondadors del CAOC, una entitat que se consagra a encoratjar las relacions entre las culturas e los pòbles occitan e catalan. Amb lo CAOC, Garriga Trullols qu'èra membre de l'Institut d'Estudis Occitans, foguèt un dels promotors dels corses de lenga occitana que se fan a Barcelona, e intervenguèt al parlament catalan dins l'encastre de l'aprovacion de Lei de l'occitan. Lo conselhièr de cultura del govèrn catalan Ferran Mascarell elogièt sas contribucions e diguèt d'el qu'èra estat un "simbòl de l'ideal de la compreneson comuna e de l'afrairament entre Catalonha e Occitània" [2]


text:
Antòni Trial
Antòni Trial, cantador deu sègle XVIIIau, vadut a Avinhon en 1737. Que hasó ua grana carrièra a l'operà, au maugrat de la soa votz nasicaira, en jogant ròtles de pecs e de paisans. Per'mor d'aquò, que balhé, en musica, lo tèrme "votz de trial" per designar aquesta mena de votz. Que participé a la creacion de l'operà occitan Dafnís e Alcimadura. Durant la Terror que s'hiqué au costat de Robespierre e aquò que ho, après la caduda d'aqueth regim, sorsa de l'ostilitat deu public qui acabé la soa carrièra. Que s'morí a París lo 5 de heurèr de 1795. D'autes membres de la soa familha que s'escadèn tanben en musica en aqueth temps: lo son hrair, lo violonista e compositor Joan Claudi Trial, La soprano Maria Joana Trial, molhèr d'Antòni, (vaduda Milon), e lo hilh de Maria Joana e d'Antòni, Armand-Emanuèl Trial, pianista e compositor.


text:
Glucòsa
La glucòsa o dextròsa qu'ei un glucid e la principau de las aldoexòsas (çò qui vòu díser que compte sheis carbònis e qu'ostenda un grop aldeíd). Lo son simbòl convencionau qu'ei Glc. La glucòsa qu'ei ua hont d'energia per las cellulas. Qu'entra dens la composicion de la galactòsa (lo principau glucid de la lèit), deu glicogèn (qui constitueish ua reserva de glucòsa, e donc d'energia) e de la cellulòsa (a l'origina de la husta e deu papèr).
Representacions[modificar | modificar la font]
-
Modèl compacte de la molecula de glucòsa.
-
Modèl expansat de la molecula de glucòsa.
-
Projeccion de Fischer de la molecula de glucòsa.
-
-
-


text:
Província de Pennsylvania
La Província de Província de Pennsylvania èra partida de las Colonias Mejanas, foguèt fondada pel quaker anglés William Penn lo 4 de març de 1681. Lo nom ven del patroním del paire William e del mot latin sylvania, (selva). Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Pensilvània dels Estats Units d'America.


text:
Brando
Brandu en còrs (Brando en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brando es una municipalitat situada sus la còsta es del Cap de corse, a unitat|8|km {{}} al nòrd de Bastia. Antany, La comunitat de Brando èra un fief dels De Gentile ; se situa en lo anciana pieve de Brando.
Brando est une commune située sur la côte est du Cap corse, à 8 km au nord de Bastia. Autrefois, la communauté de Brando était un fief des De Gentile ; elle se situe dans l'ancienne pieve de Brando.


text:
Maria Callas
Maria Callas (Nòva York, 2 de decembre de 1923- Paris, 16 de setembre de 1977) foguèt una de las cantairas (soprano)d'opèra mai famosas del mond; éra coneguda coma "la divina".
Nascuda en Nòva Yòrk (EE UU), mas d'origina grèga, debutèt en l'opèra en 1938 e foguèt dins actiu fins a 1974.
Maria èra dotat d'una votz fòrça poderosa e vasta, gran actritz e amb un grand talent artistic. Revisquèt lo bel cant e foguèt una de las paucas sopranos que trionfèron amb l'opèra Norma. Autras capitadas foguèron Medea, La traviata e Tosca.
Protagonizèt la pellicula Medea de Pier Paolo Pasolini en 1969
En la siá vida privada, mantenguèt una relacion amb lo milionari grèc Aristóteles Onassis.
Morisses en París d'un atac cardíaco.


text:
Vieux-Lixheim
Vieux-Lixheim es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vièlh-Lixheim deu la siá origina a un prieuré bénédictin fondat al XIIe s.
- Fasiá partida de la principauté de Lixheim
- Pas luènh, lo comte Palatin #fondar un nòu Lixheim al XVIIe s.
- Vilatge destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Parròquia dempuèi 1830.
- Vieux-Lixheim doit son origine à un prieuré bénédictin fondé au XIIe s.
- Faisait partie de la principauté de Lixheim
- Non loin, le comte Palatin fonda un nouveau Lixheim au XVIIe s.
- Village détruit au cours de la guerre de Trente ans.
- Paroisse depuis 1830.


text:
Mirèlha
Mirèlha o Mirèio[1], es una òbra en provençau publicada en 1859 per l'escrivan Frederic Mistral. Es un poèma en dotze cants que cònta lo desesper d'una joventa provençala que li dison Mirèlha.
Somari
Quauquei jutjaments en 1859[modificar | modificar la font]
« Lei vièlhs de M. Mistral an la grandor dei vièlhs d'Omèr. » (Jules Canonge, L'Opinion du Midi)
« L'idiòma armoniós dau Miegjorn a trobat son Virgili. Provença tota entiera tòrna viure dins lei cants inspirats de Mistral. » (Jean-Baptiste Gaut, Le Mémorial d'Aix)
« M. Mistral es un verai trobador, que trobador vòu dire aqueu que tròba. » (Paul d'Ivoi, Le Messager de Paris)
« Lo chale e lo pretz inestimable [de Mirèlha] los fan sa riquesa, l'exactitud e la veritat dei tablèus ont se presentan a de reng totei leis aspèctes de la natura provençala. » (Armand de Pontmartin, L'Union)
« Aqueu poèma que s'i tròba de beutats de premier òrdre (...) es escrich dins la lenga dau Miegjorn, qu'apelarem pas patois, per acipar degun, mai solament una lenga mòrta. » (Clément Caraguel, L'Opinion nationale)
« Escriu pas per lei pastres, mai per leis artistas. La traduccion a vivament agantat lei critics, lo tèxt provençau es pas totjorn comprés, dise pas solament dei gents dau pòble, mas pereu deis òmes pus abils per manejar aqueu lengatge. » (Saint-René Taillandier, Revue des Deux Mondes)
« La granda poesia es defenduda a aqueleis idiòmas imperfècts o degenerats que li dison ambé fòrça rason de patois. » (J. M. Guardia, Revue de l'Instruction publique)
L'istòria[modificar | modificar la font]
Lo subjècte de l'òbra es un maridatge refusat, e una mòrt per amor.
Dins lo país dei Bauç, en Provença, Mirèlha, filha dei païsans rics dau Mas dei Falabregas, e Vincenç, un paure jove panieraire coma son paire, mèstre Ambròsi, s'enamoran un de l'autre. Lei dos panieraires van de mas en mas adobar lei banas e s'arrèstan au Mas dei Falabregas onte son aculhits. A la demanda dei rafis dau mas e sustot de Mirèlha, mèste Ambròsi canta un cant sobre sa jovença e sei combats navaus sota leis òrdres dau baile Sufren. Puei, Mirèlha demanda a Vincenç de contar lei causas que vei dins sei viatges. Entre d'autrei causas, lo panieraire cònta de miracles dei Santas e li explica que quand òm es dins un besonh lei fau anar veire e tocar sei santas relíquias. Mirèlha es pivelada per Vincenç e ditz que porriá demorar tota sa vida a l'escotar. (cant I, Lo mas dei Falabregas)
Un autre jorn, Mirèlha cuelh de fuelha d'amorier per lei manhans dau mas quand Vincenç passa e l'ajuda. Li parla de sa sòrre Vinceneta que li dona d'er mas lo panieraire ditz a Mirèlha qu'es fòrça mai polida. Lei dos joves tròban un nis de pimparrins, signe d'un maridatge dins l'an, puei se confèssan son amor. Mai sembla qu'òm leis aja vists. (cant II, La culida)
A l'escasença de la descoconada, la discussion entre chatas comença subre lei manhans, per passar a l'amor ; las chatas galejan e se trufan de Mirèlha ; una premiera allusion geinanta es facha a Mirèlha que tròba lo pretèxte d'anar quèrre una fiòla per sortir. La discussion contunha en son abséncia e quand tòrna li demandan çò que pensa de l'amor ; coma es evasiva, Norada ne profiecha per dire que l'a vista amb Vincenç. Leis autras se trufan d'ela pr'amor d'estar un paure mai la masca Taven lei repotega en li disent que sabon pas veire ont es la valor d'un òme e en contant l'istòria d'un pastre que venguèt se confessar a un ermitan per aver accidentalament tuat un aucèu ; lo cresent nèci, l'ermitan li demandèt d'anar pausar son mantèu subre una verga onte i aviá ren qu'un rai de soleu ; o faguèt mai per miracle lo mantèu demorèt platant subre lo rai mostrant a l'ermita son engana e la santetat dau pastre. E totei comprenon son error e se botan a cantar Magalí. (Cant III, La descoconada)
Tres pretendents (Alari lo pastre, Orriàs lo tocador e Veran lo gardian) vènon demandar Mirèlha a son paire mai ela s'es ja declarada a Vincenç (Cant IV, Lei demandaires). Orriàs rescòntra lo panieraire e lo provòca ; lei dos se garrolhan, Vincenç maugrat la fòrça de son adversari es vencedor e furiós, aqueu lo nafra amb son trident e l'abandona (Cant IV, La batèsta). Trobat per tres porquiers, Vincenç es portat au mas dau paire de Mirèlha que lo pòrta dins la bauma de la masca Taven per lo garir (Cant VI, La masca).
Vincenç parla de son amor recipròc ambé mèstre Ambròsi e ambé lo sosten de Vinceneta, sa sòrre, lo convençon de ne'n parlar a mèstre Ramon ; o fa sensa dire que l'amorosa es Mirèlha e Ramon li conselha de pas far cas d'aquelei sentiments de jove ; Mirèlha, alara, confèssa son amor e sa maire e Ramon, furiós (subretot que Mirèlha a regetat tres bòns partits) insultan Ambròsi que respònd que maugrat sa pauretat, es estat un brave marin qu'a luchat per França (Cant VII, Lei vièlhs).
Mirèlha, desesperada, fugís son ostau, traversant Camarga per arribar ai Santei Marias de la Mar per implorar lei Santas que sei parents acceptan sa decision.
En camin, a causa de la calor aganta una insolacion. Sei parents parton a sa recèrca vèrs Lei Santas (Cant IX, L'assemblada). A la fin dau camin, lei Santas li apareisson, li explican lor istòria (Cant XI, Lei Santas) e li fan veire la felicitat de l'autre mond. Au mitan dei sieus que la tròban, mòr, fisançosa e serena (Cant XII, La mòrt).
Lei personatges[modificar | modificar la font]
I a doas sòrtas de personatges : lei vièlhs e lei joves [2].
- Lei vièlhs : Ramon (lo paire de Mirèlha), Ambròsi (lo paire de Vincenç), Joana-Maria (la maire de Mirèlha), la masca Taven.
- Lei joves : Mirèlha/Mirèio, Vincenç, Vinceneto (la sòrre de Vincenç), lo pastre Alari, lo gardian Veranet, Orriàs lo Valabregan, Andrelon.
Lei cants[modificar | modificar la font]
Lei dotze cants pòrtan lei títols seguents:
- Cant premier : Lo mas dei Falabregas, ambé sa famosa dubertura:
- Cante una chata de Provença.
- Dins leis amors de sa jovença,
- A travèrs de la Crau, vèrs la mar, dins lei blats,
- Umble escolan dau grand Omèra,
- Ieu la vòle seguir. Coma èra
- Ren qu'una chata de la tèrra,
- En fòra de la Crau se n'es gaire parlat.
- Cant segond : La culida
- Cant tresen : La descoconada
- Cant quatren : Lei demandaires
- Cant cinquen : La batèsta
- Cant sieisen : La masca
- Cant seten : Lei vièlhs
- Cant uechen : La Crau
- Cant noven : L'assemblada
- Cant desen : La Camarga
- Cant onzen : Lei Santas
- Cant dotzen : La mòrt
A l'entorn de l'òbra[modificar | modificar la font]
- Mistral e Mirèlha fuguèron presentats au public parisenc e francés per Alphonse Lamartine, que qualifiquèt l'òbra de cap d'òbra. Lo libre fuguèt rapidament revirat dins d'autras lengas.
- Lo compositor francés Charles Gounod, pivelat per l'òbra de Mistral se n'inspirèt per compausar l'opèra Mireille en 1863.
- Fuguèt tanben l'inspiracion d'una revista de poètas marselhés (Mireille) qu'espeliguèt en 1884.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Mistral, Frederic. Mirèio. París : Fasquelle, 1968.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Mirèio es lo nom en grafia mistralenca per "Mirèlha" ; Mirèlha es la forma dau nom en grafia classica.
- ↑ analisi de Robèrt Lafont


text:
Nek
Filippo Neviani, mai conegut per son nom artístic Nek (Sassuolo, 6 de genièr de 1972) es un cantaire e compositor italian de musica pop. Es un dels artistas mai famoses de l'estat italian. Coneguèt un succès internacional gràcias a la cançon Laura non c'è. A enregistrat qualques cançons en anglés e a revirat e interpretat mantuna de sas cançons en espanhòl, condicion necessària per penetrar lo mercat iberic.
Biografia[modificar | modificar la font]
La carrièra musicala de Nek comencèt en 1986 quand formèt amb Gianluca Vaccari un duo de musica country "I Winchester", amb Gianluca Vaccai. Amassa reinterpretava las cançons mai famosas de John Denver, de Simon & Garfunkel e del grop America.
Los concèrts de totes dos musicians obtenguèron una cèrta capitada e dapasset arribèron a venir populars dins la província de Modena. Puèi, en 1989, se faguèt cantaire e bassista d'un grop de rock sonat White Lady e alara comencèt a escriure sas primièras cançons. A la debuta aquel grop èra nascut coma cover band, (en interpretar subretot de cançons del grop britanic The Police), mas se transformèt lèu en una formacion qu'aviá son repertòri personal.
Amassèron totes quatre sos estalvis per tal de poder enregistrar un disc sonat White Lady – The Demo. Pasmens l'aventura durèt pas gaire qu'en 1991 Nek se disseparèt del demai del grop per entamenar un novèl episòdi musical aqueste còp coma solista.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Nek (1992)
- In te (1993)
- Calore umano (1994)
- Lei, gli amici e tutto il resto (1997)
- In due (1998)
- La vita è (2000)
- Le cose da difendere (2002)
- The Best of Nek - L'anno zero (2003)
- Una parte di me (2005)
- Nella stanza 26 (2006)
- Un'altra direzione (2009)
- E da qui - Greatest Hits 1992-2010 (2010)
- Filippo Neviani (2013)
- Prima di parlare (2015)


text:
Vocala barrada posteriora non arredondida
La vocala barrada posteriora non arredondida es una vocala que s'emplega per qualques lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨ɯ⟩. Aquò correspond siágue a una "m" virada, siágue a una "u dobla" (doas u pagadas). Son equivalent X-SAMPA es "M".
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es [[vocala barrada|barrat], valent a dire que la lenga es tan prèpa dau paladar coma possible.
- Son ponch d'articualcion es posterior, valent a dire que la lenga es plaçada tan luònh en darrièr de la boca coma possible.
- Son caractèr de redondetat es non arredondit, çò que significa que las labras son arredondidas.
En Occitan[modificar | modificar la font]
Aqueste sòn existís pas en occitan


text:
Albricotièr
L’Albricotièr, (Prunus armeniaca), es un arbre fruchièr del genre Prunus de la familha dels Rosaceae, cultivada per son fruch, l'albricòt.
Somari
- 1 Sinonims
- 2 Origina
- 3 Descripcion
- 4 Desvolopament
- 5 Agronomia
- 6 Cultura
- 7 Utilizacion
- 8 Principalas varietats
- 9 Produccion
- 10 Referéncias
- 11 Vejatz tanben
Sinonims[modificar | modificar la font]
- Amygdalus armeniaca (L.) Dumort. [≡ Prunus armeniaca var. armeniaca]
- Armeniaca ansu (Maxim.) Kostina [≡ Prunus armeniaca var. ansu]
- Armeniaca vulgaris Lam. [= Prunus armeniaca var. armeniaca]
- Prunus ansu (Maxim.) Kom. [≡ Prunus armeniaca var. ansu]
Origina[modificar | modificar la font]
L'albricòt e lo persec son los dos fruches de clòsc del genre Prunus originaris de China.
Los albricotièrs salvatges butan dins la serrada dels Tian Shan, d'Asia Centrala (Quirguizstan e Xinjiang en China) e dins divèrsas regions de China (Gansu, Hebei, Henan, Jiangsu, Liaoning, Nei Mongol, Ningxia, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Sichuan) e en Corèa e al Japon[1].
L'abricotièr es cultivat en China dempuèi 2000 ans[2]. A causa d'aquela cultura anciana sus de vastas zonas a l'oèst e al nòrd del territòri chinés, es dificil de determinar sa distribucion d'origina exacta, perque se pòt pas saber quinas son las formas vertadièrament salvatjas. Pasmens los darrièrs estudis de l'estructura genetica de las populacions permet a Yuan e d'autres[3] (2007), d'afirmar que lo centre de diversitat de l'albricotièr se tròba en Xinjiang. Las fonts genetics i son fòrça.
L'introduccion de l'albricotièr dins l'Orient Mejan se faguèt per Iran e Armenia, vèrs lo sègle I AbC[4]. Los Grècs puèi los Romans coneguèron de l'albricotièr a aquela epòca. Desconegut del temps de Teofrast (-372, -288), foguèt al sègle I que tròba de mencions d'aquel fruch dins los tèxtes: lo mètge grèc Dioscorid lo nomena Mailon armeniacon « poma d'Armenia » e Plini lo Vièlh fa una mencion escura a une varietat portant lo nom de praecocium (precòç).
La denominacion en latin scientific de armeniaca foguèt utilizada pel primièr còp pel naturalista soís Gaspard Bauhin (1560-1624) (dins Pinax Theatri Botanici). La cresença de l'origina armènia foguèt adobada per Carl von Linné que bategèt l'espècia Prunus armeniaca (1753). Aquela error contunhèt en Occident fins al sègle XX. Segon De Candolle (Origina 1882), seriá lo botanista Joseph Decaisne (1807-1882) que lo primièr auriá sopçonat l'origina chinesa de l'arbre.
Al començament de nòstra èra, qualques centenats d'ans aprèp son arribada en Armenia, la cultura de l'albricotièr èra plan establida en Siria, Turquia, Grècia e Itàlia[5].
Foguèt introduch en Espanha pels Moros aprèp 714.
Mai tard segon GILLES Frédéric[6]l'albricotièr d'un costat arribèt en Provença pel Rosselhon benlèu abans lo sègle XV e d'un autre costat arribèt traversèt los Alps e s'escampant per la val de Léger alara que lo Rei Rainier (1409-1480), eritièr del Reialme de Nàpols, lo menèt dins sa region natala vèrs 1560.
Los descendents dels albricotièrs de la val de Léger, cultivats en Vauclusa e la val de Ròse, presentan las caracteristicas del phylum europèu: una amètla doça, l'autofertilitat e una flaca exigéncia per l'empèut. Los descendents de la populacion d'albricots del Rosselhon possedisson eles las caracteristicas del phylum Nòrd-african: una amètla amara, l'autosterilitat e de fòrças exigéncias per l'empèut[7].
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'albricotièr es una espècia vigorosa: pòt aténher mai de 6 mètres de naut en situacion naturala favorabla. A tendéncia a aver una fòrta vegetacion. Lo tronc es cobèrt d'una rusca cruissinenta brun-negre. La portadura pòt èsser quilhada o penjada. Se multiplica par empèut. Se caracteriza per une florison precòça; çò que lo fa sensible a las geladas de prima.
Las fuèlhas, altèrnas, sessilas son de forma elliptica cordiforma, amb d'estipuls, de bòrd dentelhat.
Las flors, pro grandas, blanchas o rosencas, apareisson abans las fuèlhas. An 25 etaminas.
Lo fruch de forma globulosa es una drupa comestibla de pèl velosada, de color jauna iranjada. La popa mòla a maduritat. Los clòcs, qu'aderís pas a la popa, contenon una amètla doça o amara segon la varietat.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
L'albricotièr a une creissença policiclica. Lo borron situat just en dejós prend lo relais e una novèla unitat de creissença (UC) se constituís. Una a quatre UC son produchas cada an segon lo clima, la varietat e la carga de l'arbre.
Florison[modificar | modificar la font]
Los borrons florals son situats a costat o a la plaça dels borrons vegetatius, contenon en general qu'una sola flor. L'induccion florala se realiza pendent l'an precedent la florison. Comença en junh e contunha fins a la fin de l'estiu. La diferenciacion del meristèma s'efectua pendent l'estiu e continua fins a la prima seguenta. Se pòt fa sonque se las sèrvas glucidicas atengan un nivèl. L'induccion florala es favorizada per una superfícia foliara importanta, una fotosintèsi activa, una creissença moderada e una abséncia de fruches per qualques varietats. Es perque una carga excessiva en fruch provocarà una mendre carga de l'arbre l'an que ven. Los borrons florals dintran en dormença pendent l'estiu. Se las temperaturas d'ivèrn son tròp bassas, las pèças floralas son necrosadas.
Pollinizacion[modificar | modificar la font]
La majoritat de las varietats tradicionalas es autofertil fa que la preséncia d'abelhas es pas indispensabla. Mas actualament, fòrça varietats d'origina americana esterilas foguèron introduchas e demandan la preséncia d'una varietat pollinizatritz adaptada.
Agronomia[modificar | modificar la font]
Lo sòl[modificar | modificar la font]
L'albricotier es tolerant sus la natura del sòl. Pasmens, ama pas las argilas prigondas e las tèrras fredas e umidas (asfixia de las racinas). Suporta de sòls a dòsi elevada de calcari actiu. S'adapta tanben a de tèrras peirosas mai preferís las tèrras leugièras, caudas e permeablas de pH vesin de 0.
Lo clima[modificar | modificar la font]
L'albricotier es un arbre de clima continental suportant de temperaturas ivernalas de –20 °C. Crenh los cambis termics precòces (risc de destruccion dels organs florals e la creissença de la sensibilitat als fongis). La quantitat d'aiga disponibla per l'arbre a une incidéncia dirècta sus la creissença de la vegetacion qu'indutz atal la possibilitat e la qualitat de la culhida e sus la preparacion de la futura produccion. La consomacion aumenta de contunh fins a junh, s'estabiliza puèi demenís a la fin de sason. La fasa critica de sensibilitat a la secada se situariá entre lo començament del durciment del clòsc (mitan de mai) e la culhida. Un asagatge tròp important pòt favorizar lo calibre dels albricòts al detriment del gost, de la fermetat, e de la presentacion (aument de la fragilitat, problèmas d’esclatament…).
Cultura[modificar | modificar la font]
L’albricotièr es una espècia de clima caud, que prospèra plan jol clima mediterranèu, pasmens es rustic fins al nòrd de França. Resistís a de temperaturas anant fins a -30 °C mas es fòça sensible als freds de prima.
Multiplicacion[modificar | modificar la font]
- Semenason pels pòrta empèuts e qualques varietats ancianas se reproduson pro semblant
- Empèut sus abricotièr o perseguièr fin d'agost, sus ameltièr o prunièr fin julhet
Poda[modificar | modificar la font]
Es destinada a assegurar un bon equilibri entre la creissença vegetativa e la fructificacion. Los objectius son:
- de constituir una estructura de las brancas fòrta.
- d’assegurar una mesa en fruch progressiva e regulara, de bèl aspècte e de bon calibre.
- de permetre un bon desvolopament de las ramas.
Esclariment[modificar | modificar la font]
L'operacion consistís a suprimir una partida dels fruches sus de rams en subrecarga per limitar lo fenomèn d'alternança, d'obtenir de fruches de bon calibre e un bon equilibri de l'arbre. En suprissent los fruches tròp pròches, aumentam lor aeracion, los fruches son alara mens sensibles a l’oïdium, a las atacas de forficuls que cèrcan los luòcs escurs e subretot als fongis patogèns que provòcan de poiriments sus l’arbre e de malautiás de conservacion.
Malautiás[modificar | modificar la font]
Las tres principalas malautiás de l’albricotièr son degudas a de virus, a de micoplasmas e a de bacterias.
- L’Enrolament clorotic de l’albricotièr es una malautiá de fitoplasme. L’agent patogèn se multiplica dins los tubes criblats que va obturar s'es present en quantitat, condusent a la mòrt de l’arbre.
- La Sharka es causada pel Plum Pox Virus. Los damatges causats son variables, pòdon anar de la simpla pèrda dins la culhida a una importanta deformacion dels fruches que se pòdon pas vendre. Pòt se transmetre pendent l'empèut per las aisinas, o per de vectors coma lo pesolh verd del perseguièr (Myzus persicae).
- Los damatges causats per la « Bacteriòsi » son lo resultat de doas malautiás, lo cranc bacterian Pseudomonas syringae e Pseudomonas mors prunorum e las tacas bacterianas causadas per Xanthomonas campestris pv. pruni. Se traduson per d'atacas estivalas suls rams e suls fruches enebissent la creissença de la planta e damatjant la qualitat de produccion.
Noisibles[modificar | modificar la font]
- Anarsia lineatella : Son las canilhas que provòcan mai de damatges. Escavan de galariás dins los joves brots d’albricotièr que penjan e secan daissant pèrdre de gotetas de goma. Pòdon tanben penetrar dins los fruches.
- Forficula auricularia L. : Las forficulas provòcan subretot de damatges suls fruches. Manjan l’epidèrma dels albricòts. Los traucs son una pòrta de dintrada pels fongis responsables de las malautiás de conservacion (Monilia, Alternaria). Fugisson la lutz cercant tot element que dona l'escuritat e mantenon l'umiditat.
- Hyalopterus pruni e Mysus persicae: Las fissadas dels pesolhs provòcan un crespament de las fuèlhas jos que s’aparan; los fruches se desvolopan mal pòdon secar e tombar.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
L’albricotièr es cultivat subretot pel fruch, mai rarament per la fusta. Son amètla es tanben consomida dins qualques païses.
Lo fruch se pòt consomir frecs mas la sason es corta e la sèrva fòrça corta.
Es tanben transformat (en còca, confitura, en siròp) o secat.
De son clòsc, se fa de licors coma lo Noyau de Poissy o l’amaretto.
Es tanben un arbre d’ornament per sa florison de prima.
Principalas varietats[modificar | modificar la font]
Produccion[modificar | modificar la font]
Dins lo monde[modificar | modificar la font]
La produccion mondiala d'albricòts èra de prèp de 2 600 000 t en 2004. Un tèrç d'aquela produccion ven d'Euròpa e un tèrç ven de l'Orient Mejan. Turquia es lo primièr productor mondial amb 16% del volum total. La majoritat d'aquela culhida es destinada al secatge, mercat qu'aquel país n'a un quasimonopòli. Venon apuèi Iran, Itàlia e França.
En Euròpa[modificar | modificar la font]
- En Espanha, se fa sobretot dins las zonas de Valéncia et de Múrcia, pasmens s'existís una pichona produccion en Aragon e dins lo centre. Valéncia es una zona de produccion precòça que los produchs son majoritariament destinats al mercat del fresc e a l’exportacion. Los accidents climatics, de problèmas sanitaris e lo flac taus de renovacion del vergièr fan que la zona es en declin.
- En Grècia, la produccion d’albricòts es puslèu concentrada en Creta, Tessalia e Peloponès. Los vergièrs son tradicionals es plan adaptada al mercat del fresc.
- La produccion italiana d’albricòts se situa subretot al Sud, en Campània, en Basilicata e en Calàbria. Dins lo Nòrd i a tanben une produccion tradicionala en Emília-Romanha.
En França[modificar | modificar la font]
Es dins lo Gard, e subretot dins la val de Ròse, que lo potencial de produccion es uèi mai important.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Flora of China Armeniaca vulgaris]}}
- ↑ (zh)Food Plantas de China, Shiu-ying Hu, ed: The Chinese University Press (HK), 2005
- ↑ Population Genetic Structure in Apricot (Prunus armeniaca L.) Cultivars Revealed by Fluorescent-AFLP Markers in Southern Xinjiang, China, Zhaohe Yuan, Xuesen Chen, Tianming He, Jianrong Feng, Tao Feng, Chunyu Zhang, in Journal of Genetics and Genomics, 2007
- ↑ id:zo Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Cultivated Plants in West Asia, Europe, and the Nile Valley; Daniel Zohary, Maria Hopf; Oxford University Press, USA; 2001
- ↑ id=zo
- ↑ (fr)ETUDE DES DETERMINANTS GENETIQUES DE CARACTERES D’INTÉRÊT AGRONOMIQUE CHEZ L'ABRICOTIER; GILLES Frédéric; Ecole Pratique des Hautes Etudes; 2003
- ↑ (fr)Narbonne et son histoire; HERBEZ., F, GIRAULT DE SAINT-FARGEAU.A., JOANNE. P., VATTIER D’AMBROYSE. V.; Editions du bastion; 1995


text:
Acacia
Acacia es un genre d'arbres e arbrilhons qu'apartenon a la familha dels Fabacèas (sosfamilha dels Mimosoidèas). Dins lo lengatge corrent, las espècias d'aqueste genre prenon, segon los cases, l'apelacion d'acacia, cacièr, mimòsa, mulga o encara tamarin. En França, se designa sovent amb lo nom commun « acacia » un arbre entièrament diferent, lo robinièr fals cacièr de l'espècia Robinia pseudoacacia.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Se compta mai de 1 500 espècias de cacièrs a travèrs lo mond dont prèp de 1 000 unicament en Austràlia. D'alhors es un cacièr o mimòsa, lo mimòsa daurat (Acacia pycnantha) qu'es la flor nacionala d'Austràlia. Los cacièrs se rencontran dins una granda varietat de condicions ecologicas, que van de las zònas litoralas, a las zònas fòrtament aisagadas o a las regions submontanhosas en passant per las zònas aridas o subaridas. Pasmens, es dins aquelas darrièras que n'i a lo mai.
Las flors son regularas, generalament pichonas, gropadas en tèstas globulosas o en espigas cilindricas. Segon las spècias las inflorescéncias pòdon comportar de qualques flors a mai d'un centenat. En general, florisson long de l'annada amb una espelida principala a la prima e una florason de mendra importància la rèsta de l'annada. Las flors son en general jaunas, quitament s'existisson qualques espècias de flors ròsas.
Los fruches son de tecas.
Las fuèlhas son compausadas de fòrça paras de foliòlas, mas certanas espècias desvolopan de fillòdis. Qualques-unas, mai raras, an pas cap de fuèlhas e possedisson de tijas transformadas en cladòdas. Lor posicion verticala assegura una proteccion contra la desidratacion e la tròp granda insolacion.
Simbiòsi[modificar | modificar la font]
Mantun genre de formigas, de Tetraponera[1], los Crematogaster mimosae[2] e Crematogaster nigriceps[3], vivon en simbiòsi amb l’Acacia drepanolobium dins d'estructuras apeladas domàcias.
Lo cacièr produsís de cavitats dins de grandas espinas, que son utilizadas per las formigas coma nis e font de noiridura.
Importància[modificar | modificar la font]
Dins las regions semi-aridas, los Cacièr son fòrça importants autant d’un punt de vista economic coma ecologic. Aqueste genre provesís d’ombra als òmes e als animals amai de procurar (amb sos fruches en teca) de noiridura pels animals (per exemple, per las crabas e los dromadaris, doas espècias animalas sovent domesticadas per la populacion locala). Tanben es utilizat coma energia pels fuòcs e coma material de construccion. Aquel arbre tanben pòt servir a bastir de barrièras de proteccion a l'entorn dels vilatges e dels camps (aquò gràcias a las espinas ponchudas que se retròban sus las brancas del Cacièr)[4].
Amai, aquel genre a tanben una granda importància ecologica en essent un fogal per mantuna espècia d’ausèls. Tanben crèa un endrech propici per que d’autras espècias de plantas se vengan establir a proximitat en fixant l'azòt (gràcias a un trabalh de simbiòsi amb de bactèris) e en enriquissent lo sòl d’autres nutriments, gràcia a las rasigas que los van anar quèrre mai en prigondor e los remontar a la surfàci[5].
Utilizacion per l'òme[modificar | modificar la font]
aòrça espècias produsisson de goma. La vertadièra goma arabica proven de l'espècia Acacia senegal comuna tan plan dins las regions tropicalas d'Africa de l'Oèst coma en Africa de l'Èst. En Índia, Acacia arabica produsís de goma mas de qualitat inferiora a la vertadièra goma arabica. En Índia tanben Acacia concinna es utilizat tradicionalament per suenhar los cavals.
Un medicament astringent, apelat catechon, es obtengut en fasent bolhir la fusta de l'espècia Acacia catechu puèi per evaporacion.
Enfin, lo cacièr es utilizat per las membruras de batèu.
Principalas espècias[modificar | modificar la font]
Flòra australiana
- Acacia acinacea
- Acacia acuminata
- Acacia adunca
- Acacia alata
- Acacia alpina
- Acacia aneura
- Acacia baileyana
- Acacia bancroftii
- Acacia beckleri
- Acacia binervata
- Acacia boormanii
- Acacia buxifolia
- Acacia calamifolia
- Acacia cambagei
- Acacia cardiophylla
- Acacia complanata
- Acacia concurrens
- Acacia conferta
- Acacia conspersa
- Acacia continua
- Acacia covenyi
- Acacia craspedocarpa
- Acacia cultriformis
- Acacia dealbata
- Acacia deanei subsp. Paucijuga
- Acacia decurrens
- Acacia denticulosa
- Acacia dimidiata
- Acacia doratoxylon
- Acacia drummondii
- Acacia dunnii
- Acacia elongata
- Acacia erinacea
- Acacia erioloba
- Acacia extensa
- Acacia falcata
- Acacia falciformis
- Acacia farnesiana
- Acacia fimbriata
- Acacia flexifolia
- Acacia floribunda
- Acacia genistifolia
- Acacia glandulicarpa
- Acacia glaucoptera
- Acacia gummifera
- Acacia gunnii
- Acacia hakeoides
- Acacia harpophylla
- Acacia holosericea
- Acacia howittii
- Acacia hubbardiana
- Acacia implexa
- Acacia inophloia
- Acacia iteaphylla
- Acacia jibberdingensis
- Acacia kempeana
- Acacia kettlewelliae
- Acacia lanigera
- Acacia leprosa
- Acacia leptoloba
- Acacia linifolia
- Acacia longifolia
- Acacia macradenia
- Acacia maidenii
- Acacia mangium
- Acacia melanoxylon - Mimòsa de fusta negra (Blackwood)
- Acacia mearnsii
- Acacia montana
- Acacia mountfordiae
- Acacia mucronata
- Acacia myrtifolia
- Acacia nigricans
- Acacia nuperrima subsp.cassitera
- Acacia obliquinervia
- Acacia olgana Maconochie, 1978
- Acacia oncinocarpa
- Acacia oshanesii
- Acacia oxycedrus
- Acacia papyrocarpa
- Acacia paradoxa
- Acacia parramattensis
- Acacia pendula
- Acacia penninervis
- Acacia perangusta
- Acacia plicata
- Acacia podalyriifolia
- Acacia pravissima
- Acacia prominens
- Acacia pycnantha
- Acacia restiacea
- Acacia retinodes
- Acacia riceana
- Acacia rigens
- Acacia rostellifera
- Acacia rubida
- Acacia salicina
- Acacia saligna
- Acacia schinoides
- Acacia sclerophylla
- Acacia semilunata
- Acacia siculiformis
- Acacia spectabilis
- Acacia stenophylla
- Acacia stricta
- Acacia suaveolens
- Acacia sulcata
- Acacia terminalis
- Acacia translucens
- Acacia triptera
- Acacia truncata
- Acacia ulicifolia
- Acacia uncinata
- Acacia verniciflua
- Acacia verticillata
- Acacia vestita
Flòra africana
- Acacia abyssinica Hochst. ex Benth.
- Acacia abyssinica subsp. abyssinica Hochst. ex Benth.
- Acacia albida
- Acacia amythethophylla Steud. ex A.Rich.
- Acacia asak (Forssk.) Willd.
- Acacia drepanolobium
- Acacia hecatophylla Steud. ex A.Rich.
- Acacia lahai Steud. & Hochst. ex Benth.
- Acacia nilotica
- Acacia nilotica var. tomentosa (Gonakier o Gonakié)
- Acacia oerfota (Forssk.) Schweinf.
- Acacia polyacantha Willd.
- Acacia polyacantha subsp. campylacantha (Hochst. ex A.Rich.) Brenan
- Acacia senegal
- Acacia sieberiana DC.
- Acacia sieberiana var. woodii (Burtt-Davy) Keay & Brenan
- Acacia tortilis (Forssk.) Hayne
- Acacia tortilis var. spirocarpa (Hochst. ex A.Rich.) Brenan
- Acacia tortilis subsp. raddiana
- Acacia venosa Hochst. ex Benth.
Flòra indiana
Flòra americana
- Acacia angustissima
- Acacia collinsii
- Acacia cornigera, cacièr banas de buòu, cacièr dobla-espina (Antilhas)
- Acacia farnesiana (L.) Willd., cacièr jaune, cacièr odorant (Antilhas)
- Acacia greggii
- Acacia macracantha, cacièr savana (Antilhas)
- Acacia muricata
- Acacia nilotica, cacièr de Caiena (Antilhas)
- Acacia retusa, amoreta, flor d'amor (Antilhas)
- Acacia rigidula
- Acacia tamarindifolia, (Antilhas)
- Acacia tortuosa, pompon jaune (Antilhas)
Flòra de las illas oceanicas
- Acacia heterophylla - Tamarin dels Nauts (illa de la Reünion)
- Acacia koa (Illas Hawaii)
- Acacia spirorbis - Fals gaïac (Nòva Caledònia)
- Acacia simplex
Reparticion geografica[modificar | modificar la font]
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Truman P. Young et coll (1997) Ants on swollen-thorn acacias : species coexistence in a simple system, Oecologia 109, p. 98-107.
- ↑ (en) Truman P. Young, Maureen L. Stanton, Caroline E. Christian (2003) Effects of natural and simulated herbivory on spine lengths of Acacia drepanolobium in Kenya. Oikos April 2003, 101 (1), 171–179. (DOI:10.1034/j.1600-0706.2003.12067.x)
- ↑ (en) Stapley L (1999) Physical worker castes in colonies of an acacia-ant (Crematogaster nigriceps) correlated with an intra-colonial division of defensive behaviour. Insectes sociaux 1999, vol. 46, n°2, p. 146-149.
- ↑ Legesse, K. et Van der Maarel, E. 1990, « Population Ecology of Acacia tortilis in the Semi-Arid Region of the Sudan », Journal of Vegetation Science, vol.1 n°3:419-424
- ↑ Midgley, J.J. et Bond, W.J. 2001, A Synthesis of the Demography of African Acacias, Journal of Tropical Ecology, vol. 17, n° 6:871-886
- ↑ Catalogue of Life, consultat lo 13 de junh de 2012
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Angiosperm Phylogeny Website : Acacia (en)
- Referéncia ITIS : TSN 26417 Acacia Mill. (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Acacia (en)
- Referéncia NCBI : Acacia (en)


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1992
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1992 (Jòcs de la 18ena Olimpiada) se debanèron a Albertville França ( 8 - 23 de febrièr de 1992 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
1800 atlètas de 64 païses prenguèron part a aicestes tresens jòcs alpencs savoiards.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui acrobatic[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic (Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Patinatge de pista corta[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 601 documents subre Albertville 1992 en picar coma clau Winter Olympic Games 1992


text:
1204
Aquesta pagina concernís l'an 1204 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Anglatèrra acomençada doas annadas aperavans (→ 1202). Lo 6 de març, lei Francés ganhèron una batalha importanta ambé la presa de la fortalesa de Château-Gaillard. Amb aquela victòria, la rota de Normandia èra dubèrta. La màger part de la region capitulèt sensa resisténcia e lei mercenaris locaus passèron au servici de Felip II de França qu'assegurava de pagaments pus importants e pus regulars que Joan d'Anglatèrra.
L'unica resisténcia importanta foguèt aquela de Roan que resistiguèt 40 jorns a l'armada francesa. D'efèct, tot lo comèrci de la vila despendiá de sei liames amb Anglatèrra. Pasmens, foguèt totalament abandonada per Joan d'Anglatèrra que li mandèt ges d'ajuda. Après lei victòrias de 1203 e de 1204, Normandia, Anjau e Peitau (franc de quauquei ponchs de resisténcia, → 1205) reconoguèron la senhoriá dau rèi de França.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Alienòr d'Aquitània, duquessa d'Aquitània e rèina d'Anglatèrra.


text:
Quebèc
Quebèc (Québec en francés, Quebec en anglés, conegut tanben coma « la Bèla Província ») es una província canadenca amb una populacion de 7,5 milions d'abitants. La majoritat dels quebequeses parlan francés, çò que fa de Quebèc lo sol territòri majoritàriament francofòn de l'America del Nòrd, amb l'archipèla francés de Sant Pèire e Miquelon, e qualques autres luòcs d'America.
La capitala de Quebèc es la vila de Quebèc. La vila pus poblada de Quebèc es Montreal, segonda ciutat francofòna del mond per òrdre d'importància.
Somari
Geografia de Quebèc[modificar | modificar la font]
Quebèc es situat a l'èst de Canadà, environat per la província d'Ontàrio e la baia d'Hudson a l'oèst, per las províncias de Tèrranòva e Labrador e de Nòu Brunswick a l'èst, los Estats Units (los Estats de Maine, Nòu Hampshire, Vermont e lo de Nòva York) al sud e l'Ocean Artic al nòrd.
Quebèc es la província pus estenduda de Canadà ; es un vast territòri, aproximativament 2,8 còps lo territòri francés, que sa màger part es pauc poblada. Mai de 90% de la superficia de Quebèc fa partida del bloquièr canadenc, un grand territòri que, istoricament, se disiá la region d'Ungava. Del temps de la Nòva França, Quebèc consistissiá en una franja de tèrra abitabla de qualques desenats de quilomètres de larg que costejava las doas ribas del fluvi de Sant Laurenç. Es aquí que los primièrs colons franceses s'installèron per cultivar la tèrra, aprèp l'aver desbosigada.
En 1912, un grand tròç de la region canadenca d'Ungava foguèt levat dels Territòris del Nòrd-Oèst e integrat a Quebèc en seguida d'una lei del Parlament de Canadà aprovada per Londres. Aquesta vasta region del nòrd, gaireben inabitada, faguèt de Quebèc l'enòrma província que se coneis uèi. Aqueste ajust compreniá la baia de James, ont se tròban qualques uns dels projèctes idroelectrics pus importants de Quebèc.
Lo territòri quebequés es extrèmament ric en ressorsas naturalas gràcias als bòsques de conifèrs, als lacs e als rius. Lo papièr, la fusta e l'idroelectricitat figuran coma las industrias mai importantas de la província. L'extrèm nòrd de Quebèc es format per una region subartica nomenada Nunavik, la tèrra dels Inuits.
La val del fluvi de Sant Laurenç es una region fertila ont se cultivan fruchs e cerealas e mai los produchs lachièrs, lo siròp d'aserau (que Quebèc n'es lo productor mai important del mond), e s'abarís de bestial.
Lo clima presenta de diferéncias importantas a causa de la granda extension territoriala. La zona sud e la val del fluvi de Sant Laurenç an un clima continental, es a dire, un ivèrn freg e un estiu caud. La partida centrala de Quebèc a un clima subartic caracterizat per d'ivèrns mai longs e mai fregs. La partida septentrionala de Quebèc a un clima artic. Finalament, a las illas de la Magdalena la mar a una gròssa influéncia sus lo clima.
Las regions administrativas de Quebèc[modificar | modificar la font]
Quebèc es devesit en 17 regions administrativas :
- 01 Bas-Saint-Laurent
- 02 Saguenay-Lac-Saint-Jean
- 03 Capitale-Nationale
- 04 Mauricie
- 05 Estrie
- 06 Montreal
- 07 Outaouais
- 08 Abitibi-Téminscamingue
- 09 Côte-Nord
- 10 Nord-du-Québec
- 11 Gaspésie-Îles-de-la-Madeleine
- 12 Chaudière-Appalaches
- 13 Laval
- 14 Lanaudière
- 15 Laurentides
- 16 Montérégie
- 17 Centre-du-Québec
Istòria de Quebèc[modificar | modificar la font]
Lo primièr explorator europèu de Quebèc foguèt lo francés Jacques Cartier que plantèt una crotz a Gaspé l'an 1534 e que naveguèt pel fluvi de Sant Laurenç en 1535. En 1608, Samuel de Champlain donèt naissença a la Nòva França en fondant sus la riba nòrd del fluvi de Sant Laurenç, a un endrech nomenat Kébec ("destrech") pels aborigèns, la vila de Quebèc que venguèt lo punt de partença de l'exploracion francesa de l'America del Nòrd. A partir de 1627, lo rei de França Loís XIII concediguèt lo monopòli de la colonizacion als catolics. La Nòva França venguèt una colonia reiala en 1663, sota lo reine de Loís XIV.
Los franceses e los canadencs s'aliguèron amb los urons, contràriament als iroqueses qu'èran aliats als angleses. La Guèrra de Sèt Ans (1756–1763) entre Anglatèrra e França coneguèt un episòdi decisiu en America del Nòrd amb la desfacha en 1759 de l'armada de Louis-Joseph de Montcalm per l'armada del general anglés James Wolfe a la Batalha de las Planas d'Abraam, prèp de la vila de Quebèc. La Nòva França foguèt, atal, perduda definitivament per França. Canadà, la colonia pus granda de Nòva França, comptava solament 55 000 abitants al començament de la guèrra, mentre que la populacion de Nòva Anglatèrra èra de gaireben un milion de colons. A l'epòca, la populacion amerindiana de l'immens territòri de la Nòva França representava aperaquí 600 000 personas.
La Grand Bretanha prenguèt possession de la Nòva França en seguida del Tractat de París, en 1763. Loís XV e sos conselhièrs aimavan mai de conservar l'illa de Guadalope, productritz de sucre, que Quebèc, donat qu'aqueste èra considerat com un grand territòri glaçat sense cap d'importància per lo Reialme de França. Malgrat aquò, França perdèt l'empèri colonial qu'aviá bastit en America del Nòrd.
En responsa a las agitations de las colonias americanas, la corona britanica instaurèt l'Acte de Quebèc en 1774, que restablissiá lo còde civil francés e lo sistèma de proprietat territoriala, garantissiá la practica del catolicisme, mas manteniá lo còde criminal anglés. Durant la revolucion americana, la vila de Montreal foguèt presa e los revolucionaris americans ensagèron de ganhar los Canadencs a lor causa. Aquestes darrièrs restèron puslèu neutres durant lo conflicte, seguent las recomandacions de la Glèisa Catolica que se declarèt en favor dels Britanics.
Aprèp l'independéncia americana, los qu'avián sostengut la causa anglesa s'installèron en Quebèc. Insatisfaches dels privilègis nombroses concedits als Canadencs, demandèron de reformas, e obtenguèron çò que volián amb l'acte constitucional de 1791 que devesiguèt la província de Quebèc e creèt lo Naut Canadà (l'Ontàrio actual) e lo Bas Canadà (lo Quebèc actual). Las doas populacions descobriguèron lo parlamentarisme britanic e se mainèron, fòrça rapidament, dels limits d'aqueste sistèma colonial.
Las grandas idèas del liberalisme de l'epòca finiguèron que provoquèron un soslèvament armat al Bas Canadà e al Naut Canadà en 1837 ; la revòlta s'amodèt aprèp lo refús de Londres de prendre en consideracion las peticions del Partit dels patriòtas de Louis-Joseph Papineau.
Cultura quebequesa[modificar | modificar la font]
Article principal : Cultura quebequesa


text:
Innenheim
Innenheim en alemannisch (Innenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pòbli en fasent part del costat de Obernai e del arrondissement de Sélestat-Erstein, situat près del Gloeckelsberg e près de la via rapida A 35 dintre Barr e Estrasburg. Près de las municipalitats de Krautergersheim, Blaesheim e Hindisheim, lo pòble se situa a 11 km al sud-oèst de Lingolsheim, #qu'es la mai granda aglomeracion la mai prèpa.
Village faisant partie du canton d'Obernai et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein, situé à proximité du Gloeckelsberg et à proximité de la voie rapide A 35 entre Barr et Strasbourg. À proximité des communes de Krautergersheim, Blaesheim et Hindisheim, le village se situe à 11 km au sud-ouest de Lingolsheim, qui est la plus grande agglomération la plus proche.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble es sens dobte ja conegut del temps dels Alamans #que se son installats en los alentours a Modèl:La s2. Ven un fief dels chevaliers del Sant-Empèri romain germanique dempuèi la {{s[X|e}}. Çò de mès d'ancian títol es una investidura concedida en 1316 per Louis IV de Bavière a un cèrts Texans, dicha Kage de Schaeffolsheim de contunh a divèrs chevaliers fins en 1483 amb sustot l'investidura de Henri de Uttenheim e de Bernard Zum Trubel. Cap a 1526, l'emperaire Charles Quint autoriza los sieus vassaux dels pòbles de Innenheim e de Krautergersheim a exercir la juridiction criminala aital coma d'aver una potence e una preson per i exercir los dreches régaliens. Del Modèl:XIVe s al Sègle XVIII, lo pòble passa entre las mans de divèrsas familhas de la pichona noblesa d'empèri e a desparièrs proprietàrias eclesiastica. En 1618, lo fief a donat a Seebach e Berkheim. Aquel darrièr exercís los sieus dreches a Innenheim fins a la Revolucion. Al cors del invasion de las Armagnacs de 1439 e 1444 en operant dempuèi Niedernai, la guèrra de las paysans en 1525, de contunh pendent la guèrra de Trenta Ans lo pòble de Innenheim patís d'invasions e de las dévastations. Pendent la guèrra oponent Louis XIV a la empèri lo pòble es totalament dévasté en 1674. Lo pòble es reconstitué a partir de la XVIIIen.
La Revolucion suprimís dreches seigneuriaux dins lo pòble e sustot la dîme #qu'a a causa del capítol de Sant-Léonard. Après lo periòde revolucionari la municipalitat connait una relativa estabilitat. En 1871, lo Alsace a annexat pel Alemanha : lo pòble ven alemand. Pendent las doas guèrras mondialas, Innenheim pèrd una cinquantena de joves gents. Ancians relèus de diligence, lo pòble viu dempuèi las siás originas del agricultura e de la cultura del canabàs, practicada en las ruisseaux de las tèrras humides del Ried.
Le village est sans doute déjà connu du temps des Alamans qui se sont installés dans les alentours aux Modèl:S2. Il devient un fief des chevaliers du Saint-Empire romain germanique dès le {{s[X|e}}. Le plus ancien titre est une investiture accordée en 1316 par Louis IV de Bavière à un certain Jean, dit Kage de Schaeffolsheim puis à divers chevaliers jusqu'en 1483 avec notamment l'investiture de Henri d'Uttenheim et de Bernard Zum Trubel. Vers 1526, l'empereur Charles Quint autorise ses vassaux des villages d'Innenheim et de Krautergersheim à exercer la juridiction criminelle ainsi que d'avoir une potence et une prison pour y exercer les droits régaliens. Du Modèl:XIVe s au Sègle XVIII, le village passe entre les mains de plusieurs familles de la petite noblesse d'empire et à différents propriétaires ecclésiastiques. En 1618, le fief est donné à Seebach et Berkheim. Ce dernier exerce ses droits à Innenheim jusqu'à la Révolution. Au cours de l'invasion des Armagnacs de 1439 et 1444 opérant depuis Niedernai, la guerre des paysans en 1525, puis pendant la guerre de Trente Ans le village d'Innenheim subit des invasions et des dévastations. Pendant la guerre opposant Louis XIV à l'empire le village est entièrement dévasté en 1674. Le village est reconstitué à partir du XVIIIen.
La Révolution supprime des droits seigneuriaux dans le village et notamment la dîme qui est due au chapitre de Saint-Léonard. Après la période révolutionnaire la commune connait une relative stabilité. En 1871, l'Alsace est annexée par l'Allemagne : le village devient allemand. Durant les deux guerres mondiales, Innenheim perd une cinquantaine de jeunes gens. Anciens relais de diligence, le village vit depuis ses origines de l'agriculture et de la culture du chanvre, pratiquée dans les ruisseaux des terres humides du Ried.


text:
Guèrra de Pirrus en Itàlia
La Guèrra de Pirrus en Itàlia se debanèt de 280 a 272 avC. Opausèt lei Romans a una coalicion d'estats grècs e italians dirigida per lo rèi Pirrus e la vila grèga de Tarent. Foguèt causada per lei rivalitats comercialas e politicas entre Tarent e Roma. Pas capabla de faciar soleta l'armada romana, Tarent obtenguèt l'ajuda dau reiaume d'Epira dirigit per Pirrus que desbarquèt en Itàlia en 280 avC. Venceires a Heraclea en 280 avC puei a Ausculum en 279 avC, obtenguèt lo sostèn d'unei pòbles italians coma lei Samnitas. Après una campanha de Pirrus en Sicilià, lei combats reprenguèron en 275 avC e lei Romans averèron la batalha de Beneventum. Aquela retirada entraïnèt la retirada de l'armada de Pirrus en Epira. Tarent foguèt rapidàment enviroutada e lo sètge de la vila s'acabèt per una victòria romana en 272 avC.


text:
Union Africana
L’Union Africana (UA) es una organizacion compausada per cinquanta dos estats africans. Foguèt establida en 2001 coma successora amalgamada de la Comunitat Economica Africana (CEA) e l'Organizacion per l'Unitat Africana (OUA). Eventualament l'UA anima a aver una sola moneda e unas unicas fòrças armadas integradas, e mai d'autras institucions d'estat en i comprenent un gabinet pel cap de l'UA. Las intencions de l'Union son d'ajudar a assegurar la democracia, los Dreches Umans e una economia sostenibla a l'Africa, en portant mai que mai la fin dels conflictes africans intèrnes e en creant un mercat comun efectiu.
Caracteristicas generalas[modificar | modificar la font]
L'Union Africana es governada per l'Assemblada de l'Union Africana e lo Parlament Panafrican que son assistits per la Comission de l'Union Africana que constituís una de las secretarias del Parlament Panafrican. Lo president actual del Parlament, Gertrude Mongella, es lo Cap d'Estat de l'Union Africana. Muammar al-Gaddafi, president de Libia es lo president de l'Assemblada. Jean Ping es l'actual president de la Comission.
L'Union Africana cobrís tot lo continent a l'excepcion de Marròc que vòl pas n'èsser membre a causa que l'Union reconeis l'independéncia del Sahara Occidental coma Republica Aràbia Sahrauí Democratica. Totun Marròc a un estatut oficial amb l'Union e beneficia dels servicis disponibles dins tots los estats de l'Union, coma la Banca Africana del Desvolopament. Los delegats de Marròc participan tanben a de foncions importantas de l'Union, e participan a de negociacions per ensajar de resòlvre lo conflicte amb lo Tèsta Polisario a Tindouf, Argeria e de parts del Sahara Occidental.
La primièra intervencion militara de l'UA en un estat membre foguèt en mai de 2003 en desplegant una fòrça de patz compausada de soldats de Sud-Africa, Etiopia e Moçambic en Burundi per supervisar la mesa en practica de divèrses acòrdis. Las tropas de l'UA se tròban tanben desplegadas en Sodan per manténer la patz pel Conflicte de Darfor. En 1994 l'OAU foguèt pas atenta a la situacion del país e donèt solament ajuda umanitària al conflicte.


text:
Ai mes ja ma fe en Jèsus... e ara qué?
Ai mes ja ma fe en Jèsus... e ara qué?
Òsca! Avètz pres una decision determinanta! Benlèu vos demandatz, “E ara qué fau? Cossí comenci mon viatge amb Dieu?” Los cinc passes citats çai-jos vos porgiràn una orientacion de la Bíblia. Quand auretz de questions sus vòstre viatge, per plaser anatz visitar www.GotQuestions.org/Occitan.
1. Asseguratz-vos de comprendre lo salut.
1 Joan 5:13 nos ditz, “Vos escrivi aquestas causas a vos que cresètz dins lo nom del Filh de Dieu perque poscatz saber qu’avètz la vida etèrna". Dieu vòl que comprengam lo salut. Dieu vòl qu’ajam fisança en saber de segur que sèm salvats. Brèvament, anam tornar veire los ponches clau del salut:
(a) Totes avèm pecat. Avèm fach totes de causas desplasentas per Dieu (Romans 3:23).
(b) A causa de nòstre pecat, nos meritam d’èsser castigats amb la separacion etèrna de Dieu (Romans 6:23).
(c) Jèsus moriguèt sus la crotz per pagar la pena per nòstres pecats (Romans 5:8; 2 Corintians 5:21). Jèsus moriguèt per nosautres, en recebre la punicion que meritam. La resurreccion demostrèt que la mòrt de Jèsus foguèt sufisenta per pagar nòstres pecats.
(d) Dieu autreja perdon e salut a totes aqueles que plaçan sa fe en Jèsus – en far fisança a Sa mòrt coma pagament de nòstres pecats (Joan 3:16; Romans 5:1; Romans 8:1).
Es aqueste lo messatge del salut! S’avètz plaçat vòstra fe en Jèsus Crist coma vòstre Salvaire, sètz salvats! Totes vòstres pecats son perdonats e Dieu promet que pas jamai non vos laissarà ne vos traïrà (Romans 8:38-39; Matieu 28:20). Remembratz, vòstre salut es segur amb Jèsus Crist (Joan 10:28-29). Se fasètz fisança sonque en Jèsus coma vòstre Salvaire, podètz èsser segurs que demoraretz etèrnament amb Dieu dins lo cèl!
2. Trobatz una bona glèisa qu’ensenhe la Bíblia.
Vos cal pas pensar a la glèisa coma un edifici. La glèisa es las gents. Es plan important que los que creson en Jèsus Crist se pòscan reunir e ajudar entre Eles. Es aqueste un dels objectius principals de la glèisa. Ara qu’avètz ja plaçat vòstra fe en Jèsus Crist, vos encoratjam a trobar una glèisa que crega en la Bíblia de vòstre airal e a parlar amb lo pastor. Li cal far saber vòstra fe novèla en Jèsus Crist.
Un segond objectiu de la glèisa es d’ensenhar la Bíblia. Podètz aprendre a aplicar los conselhs de Dieu dins vòstra vida. Comprendre la Bíblia es la clau per viure una vida crestiana potenta e satisfasenta. 2 Timotèu 3:16-17 ditz, “Tota l'Escritura es inspirada per Dieu e utila per ensenhar, refutar, corregir e educar dins lo ben, perque lo qu’es òme de Dieu arribe a la maturitat e siá de contunh preparat per tota òbra bona.”
Un tresen objectiu de la glèisa es lo culte. Lo culte es mercejar Dieu per tot çò qu’a fach! Dieu nos a salvat. Dieu nos aima. Dieu nos ajuda. Dieu nos orienta e nos dirigís. Cossí podriam li donar pas nòstra reconeissença? Dieu es sant, plen de bondat, aimant, misericordiós, e plen de gràcia. Revelacion 4:11 declara, “Sès digne, nòstre Sénher Dieu, de recebre la glòria, l'onor e lo poder, perque as creat tot l'univèrs. Quand res existissiá pas, volguères que tot foguèsse creat”.
3. Servatz de temps cada jorn per lo consacrar a Dieu.
Es plan important que cada jorn consacrem de temps a Dieu. Qualques personas sonan aquò “temps de calma”. D’autres o sonan “devocion”, qu’es un moment pendent lo que nos consacram a Dieu. D’unes s’estiman mai de lo donar de temps de matin, e d’autres preferisson los vèspres. Es pas gaire important lo nom o lo moment qu’o fasètz. Çò qu’es important es de passar de temps regularament amb Dieu. Quines faches fan part de nòstre moment amb Dieu?
(a) Preguièras. Pregar es simplament parlar a Dieu. Parlatz a Dieu de vòstras inquietuds e problèmas. Demandatz a Dieu que vos done de saviesa e d’orientacion. Demandatz a Dieu que satisfaga vòstras necessitats. Digatz a Dieu cossí L'aimatz e cossí apreciatz tot çò que fa per vos. En aquò consistisson las preguièras.
(b) Legir la Bíblia. A mai d'aprendre la Bíblia a la glèisa, l’Escòla del Dimenge, e/o los estudis biblics – vos cal legir la Bíblia vosautres meteisses. La Bíblia conten tot çò que vos cal per viure una vida crestiana capitada. Conten totes los conselhs de Dieu sus cossí prendre de decisions importantas, cossí conéisser la volontat de Dieu, cossí ajudar los autres, e cossí créisser esperitalament. La Bíblia es la Paraula de Dieu per nosautres. La Bíblia es essencialament un manual d’instruccions sus Dieu, sus cossí viure nòstras vidas d'un biais agradiu per El e satisfactòri per nosautres.
4. Vos cal aver de relacions amb de gents que vos pòscan ajudar esperitalament.
1 Corintians 15:33 nos ditz: "Vos enganetz pas: ‘La marrida companhiá corromp lo bon caractèr.’” La Bíblia es cafida d'avertiments sus l’influéncia que las “marridas” gents pòdon aver sus nosautres. Consacrar de temps a aquelas personas que s'impliquen dins d’activitats pecadoiras nos causarà de temptacions cap a aquelas activitats. Lo caractèr d’aqueles que nos enviran nos afècta nosautres. Es per aquò qu”es tant important de nos envirar de personas qu’aimen lo Senhor e que son compromeses amb El.
Ensajatz de trobar un amic o dos, benlèu de vòstra glèisa, que vos pòscan ajudar e vos encoratjar (Ebrèus 3:13; 10:24). Demandatz a vòstres amics que vos fagan responsable de cap a vòstre temps liure, vòstras activitats, e vòstre camin amb Dieu. Demandatz se podètz far çò meteis per Eles. Aquò significa pas que vos calga laissar de caire totes vòstres amics que coneisson pas lo Sénher Jèsus coma lor Salvaire. Vos cal contunhar d’èsser lor amic e aimatz-los. Sonque los cal assabentar que Jèsus a cambiat vòstra vida e que podètz pas far tot çò que fasiatz abans. Demandatz a Dieu que vos done d’escasenças de partetjar Jèsus amb vòstres amics.
5. Batejatz-vos.
Fòrça gents comprenon pas coma cal lo bateg. Lo mot “batejar" vòl dire submergir dins l’aiga. Lo bateg es lo biais biblic de proclamar publicament vòstra fe novèla dins lo Crist e vòstre compromés de Lo seguir. L’accion de se submergir dins l’aiga illustra lo fach d’èsser enterrat amb lo Crist. L’accion de sortir de l’aiga illustra la resurreccion de Crist. Èsser batejat es s’identificar amb la mòrt de Jèsus, l’enterrament, e la resurreccion (Romans 6:3-4).
Lo bateg es pas çò que vos salvarà. Lo bateg empòrta pas vòstres pecats. Lo bateg es simplament un pas cap a l’obediéncia, la proclamacion publica de vòstra fe en Crist per lo salut. Lo bateg es important qu’es un pas d’obediència – declarar publicament sa fe en Crist e vòstre compromés amb El. Se sètz preparat per èsser batejat, ne deuriatz parlar amb un pastor.
Tornar a la pagina de debuta de l’occitan
Ai mes ja ma fe en Jèsus... e ara qué?


text:
Lutzelbourg
Lutzelbourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- A Modèl:La s, la distincion levava de l'avesque de Mètz.
- L'ostal fòrt #èsser assiégée e destruida pel pòrti de Lorraine en 1151.
- A Modèl:La s, lo castèl i èra vengut un repaire de bandolers ; #èsser definitivament destruit al cors dels combats entre lo comte de Hanau e Franz von Sickingen, en 1523.
- Au XIIen, la seigneurie relevait de l'évêque de Metz.
- La maison forte fut assiégée et détruite par le duc de Lorraine en 1151.
- Au XVIen, le château était devenu un repaire de brigands ; il fut définitivement détruit au cours des combats entre le comte de Hanau et Franz von Sickingen, en 1523.


text:
Eslovènia
Eslovènia (en eslovèn Slovenija) es un Estat d'Euròpa Centrala. Es membre de l'Union Europèa dempuèi lo 1èr de mai de 2004. Eslovènia es enrodada per la mar Adriatica, Itàlia, Àustria, Ongria e Croàcia.
Sa capitala es Ljubljana.
Lo gentilici es eslovèn -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vejatz tanben Iogoslavia
Al sègle II ab.J.C las fonts istoricas enregistran l'existéncia del Reialme de Noricum dins los Alps Orientals.
Aqueste reialme manteniá de relacions amistosas amb los romans, als quals vendián de fèrre. Aqueste mineral èra de fach l'element essencial dels romans per produsir d'armas eficaças, que fòrça li ne fasián de besonh en las siás guèrras contra los cèltas. En l'an 16 abans Crist Noricum s'assòcia a l'Empèri Roman mas preservèt la siá autonomia amb los tèrmes del “ius gentium”. Aquesta lei li permetèt a Noricum conservar la siá pròpria organizacion sociala fins a la casuda de l'Empèri Roman. Malgrat aiçò la cultura romana e la romanizacion se difusèt en per Noricum tot.
Las vilas pus importantas de l'epòca romana dins la zòna èran: Celeia (a l'ora d'ara Celje), Emona (Ljubljana), Nauportus (Vrhnika) e Poetovio (Ptuj). Lo territòri eslovèn se trobava dividit entre las províncias romanas de Dalmatia, Italia, Noricum e Pannonia.
Al sègle IV Noricum foguèt dividida en doas províncias romanas, Noricum Ripense e Noricum Mediterraneum, aquesta darrièra tanben designada Interiore Noricum. Del temps que la primièra d'aquestas províncias foguèt ocupada per de tribús germanicas a la casuda de l'Empèri Roman, la segonda poguèt manténer la siá estructura sociala e après l'ocupacion dels ostrogòts declarèt la pròpria independéncia.
D'unes istorians que i a creson que los ancessors eslaus dels actuals eslovèns s'establiguèron dins aqueste airal a l'entorn del sègle VI. Malgrat aiçò d'autres sostenon que descendon dels pòbles autoctòns dels Alps Orientals.
En l'an 595 s'enregistra la cita, de la part de l'istorian lombard Paulus Diaconus, del primièr estat estable eslau e eslovèn coma "Província Sclaborum", que se coneisseriá après coma Carantania. En l'an 623, los eslaus s'alièron jos l'autoritat d'un rei nomenat Samo, union tanben coneguda en las fonts istoricas coma Marca Vinedorum, la quala inclusiá los territòris de Carantania. En 658, après la mòrt de Samo, l'Aliança Eslava feniguèt, mas Carantania subrevivèt e servèt son independéncia.
En l'an 745, Carantania, que fins a aquel moment èra una nacion pagana, foguèt seriosament menaçada militarament pels avars de la vesina Panonia.
Per aquesta rason, lo duc Borut sollicitèt ajuda militara als amistoses bavars, qu'èran ja cristianizats. Los bavars apertenián a la predominança politica del rei dels Francs, qu'èra lo protector del Cristianisme d'Euròpa. Lo rei dels Francs li donèt permís en Bavièra per ajudar la pagana Carantania, mas sonque amb la condicion qu'aquesta darrièra acceptèsse lo cristianisme.
Lo duc Borut acceptèt la condicion e amb l'ajuda dels bavars Carantania derrotèt definitivament los avars. Foguèt aital que lo duc Borut envièt lo sieu filh Gorazd e lo sieu nebot Hotimir per que s'eduquèssen dins la fe crestiana en Bavièra. Dins los decènnis seguents de la desbranda dels avars l'avesque de Salzborg, Sant Virgili, envièt a Carantania una seria de monges irlandeses que se ne destaca Sant Modèst coma apostòl dels carantanis. Après la mòrt de Sant Modèst, i aguèt una brèva restauracion pagana per encausa de que lo Tractat que Carantania aviá acceptat d'assumir lo cristianisme foguèt violat. Foguèt aital que l'armada bavara envasiguèt lo país e suprimiguèt lo govèrn pagan. L'irrupcion dels bavars, malgrat aiçò, provoquèt un imatge negatiu del cristianisme qu'evidentament l'armada estrangièra respectèt pas cap de disciplina coma tota armada en general dins aquestas circonstàncias. Per encausa d'aquò entre las gents creissèt la malfisança cap al cristianisme.
Politica[modificar | modificar la font]
Eslovènia es una republica parlamentària segon la siá Constitucion.
Lo President del país, dempuèi 2012, es Borut Pahor. Lo president es lo cap d'Estat e es elegit cada cinc d'ans pel vòte popular.
Lo cap de govèrn es lo Primièr Ministre, elegit pel Parlament.
Lo Parlament es bicameral, format de l'Assemblada Nacionala e lo Conselh Nacional. Actualament degun a la majoritat parlamentària.
Los principals partits son lo Partit Democratic Eslovèn e la Democracia Liberala d'Eslovènia.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Eslovènia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Qualques artistas eslovèns son coneguts fòra del lor país, coma los musicians de Laibach o lo movement NSK (Neue Slovenische Kunst)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
- Hiking in Slovenian Alps
- Government of the Republic of Slovenia
- (mul) Pagina oficiala de l'Ofici deu Torisme d'Eslovènia


text:
Tibre
Tibre (latin Tiberis, italian Tevere) es un flum italian que se jèta dins la mar Tireniana.
Es lo tresen mai long flum d'Itàlia aprèp Pò e Adige.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tibre a sa font al mont Fumaiolo a 1 268 mètres d'altitud, dins l'Apenin romanhòl (region Emília-Romanha). Una antica colomna romana foguèt plaçada a costat de la font constituida d’un raj d’aiga limpida. Sus una lausa de marbre, una escritura remembra « Aquí nasquèt lo flum sacrat als destins de Roma ».
Aprèp un brèu passatge en territòri toscan, travèrsa Ómbria en contornant Perosa per l'èst, raja la vila de Roma e lo Latium, e se jeta per un dèlta dins la mar Tireniana.
Lo transpòrt dels aluvions del bacin es important e la bòca avança dins la mar al ritme de 4 mètres par an. Las roïnas du pòrt antic d'Ostia son ara dins los camps a 4 km de la mar. La plana aluviala es partejada par l'estacion balneària de Lido di Ostia al sud e l'aeropòrt Leonardo da Vinci al nòrd.
Affluents[modificar | modificar la font]
Los afluents principals son Paglia apondut de Chiani que passa a Orvieto, Nera que passa Terni e Aniene (o Teverone) que raja Subiaco.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se de tradicions romanas ligam lo nom del flum - en latin Tiberis - a la negada d'un individú d'aquel nom, semblariá pasmens que l'origina de l'idronimia siá puslèu eissida de la langa etrusca, perque gaireben tot lo seu cors travèrsa lor territòri, alara qu'aqueles darrièrs aurián batejat lo flum jol nom de Rumon, tèrme que poiriá aver designat mai tard la vila de Roma[1].
Lo primièr pont que los Romans bastiguèton sus Tibre en aval de l'Illa Tiberina èra lo pont Sublicius que segon la legenda, vendriá de la volontat del rei sabin Ancus Marcius per facilitar los escambis entre Latins e Etruscs, perque se situava a nautor del Forum Boarium ("Marcat de buòus"), lo mai ancian dels forums romans. Èra tot bastit de fusta pesque siá desmontat subte, dins lo cas que las relacions ambedos pòbles se deteriorarián.
D'efèit, al temps de la monarquia, lo Tibre constituissiá una frontièra naturala de Roma amb l'Etrúria. Jos la republica, un quartièr « Al delà del Tibre » (e doncas de la vila), le Transtiberim (lo Trastevere d'ara) se constituiguèt, pobla surbretot de Josieus e de Sirians. Aquela tèrra d'en primièr « estrangièra » foguèt anexada mai tard a la vila de Roa jos l'emperaire August.
D'autres ponts foguèron bastits sul Tibre, los tèxtes que nos parvenguèon n'indican tretze, nombre excepcional per una ciutat antica, confirmat per una inscripcion datant dels emperaires Valentinian Ièr e Valens ordonant d'òbras de renovacion suls tretze ponts. Una commission d'administrators creats per Tibèri, los procuratores alvei Tiberis et riparum (procurators del lièch e de las ribas del Tibre) èra cargada de mantenir de ponts e des broas, del tèrmes de las partidas publicas d'aquelas, e de las concessions de navigacion sul flem[2].
Idrometria - Los debits a Roma[modificar | modificar la font]
Lo debit de Tibre foguèt observat sus un periòde de 59 ans (1921-1979) a Roma, capitala del país[3]. Tibre es un flum pas tròp abondant. Le modul del flum a Rome es de 231 m3/s per una superfíciade 16 545 km2, çò que correspond a gaireben tot l'agavèrs. La lama d'aiga rajan dins lo seu agavèrs es de 441 millimètres anadièrament, çò que se pòt considerar pas gaire naut. Pel debit especific, aténh 14,0 litres per segonda e per km2 de bacin.
Tibre presenta de fluctuations sasonièras de debit moderadas. Las nautas aigas se passan en ivèrn, e se caracterizan per de debits mensuals mejans anant de 301 a 346 m3/s de decembre a març inclusits (amb un suc en febrièr). A partir d'abril, lo debit merma progressivament çò que fa que las bassas aigas d'estiu se debanan de julhet a setembre, amb una bassa du debit mensual mejan fins al nivèl de 125 m3 al mes d'agost, çò qu'encara denòra apreciable. Mas las fluctuacions de debit son mai importantas segon los ans, o calculadas sus de corts periòdes. Las aigadas de Tibre son pauc sovent devastatriças, de fòrça nauts debits essent pauc frequents.
Lo debit mejan mensual observat en agost atenh 125 m3/s, o prèp de 36 % del debit mejan del mes de febrièr (maximum de l'an), çò que mòsta l'amplitud moderada de las variacions saisonièras.
Sul periòde d'observacion de 59 ans, lo debit mensual minimal foguèt de 76 m3/s en agost de 1946, çò que demorèt fòrt confortable; lo debit mensual maximal èra de 1 015 m3/s en decembre de 1937.
Galeriá[modificar | modificar la font]
-
-
Panoramá de la nauta val de Tibre dempuèi Citerna
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- References
- ↑ (fr)De Simone, 1088, p. 30 ; L. Quilci 1974, p. 60, Pittau 1993, p. 461 ; Dell, s.v. Roma : « d’origine peut-être étrusque »[1]
- ↑ (fr)Mireille Cébeillac-Gervasoni, Maria Letizia Caldelli, Fausto Zevi, Épigraphie latine, Armand Colin, 2006, (ISBN 2200217749), pp. 126 et 130
- ↑ (fr)Unesco - Lo Tibre a Rome


text:
Yoshihiko Noda
Noda Yoshihiko (al biais japonés, amb lo nom de familha en primièr, n. 1957) es lo primièr ministre de Japon dempuèi lo 2 de setembre de 2011[1].
Es nascut a Funabashi, Prefectura de Chiba, filh d'un militar de la Fòrça Terrèstre de Autodefensa del Japon (Armada de Tèrra del Japon après la Segonda Guèrra Mondiala). Se graduèt a l'Universitat de Waseda lo 1980. Foguèt eligit membre de l'Assemblada de la Prefectura de Chiba l'an 1987[2].
Es tanben titular del segond dan de cencha negra al judo.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Noda, the DPJ and the Giant Snowball Problem, 29 d'agost de 2011
- ↑ (9 de junh de 2010) Cabinet Profiles: Kan's lineup (en anglés), 4.


text:
Cabala
La Cabala (קבלה en ebrieu, literalament "recepcion") es l'ensemble daus ensenhaments esoterics e mistics pròpris dau judaïsme rabinic, ja eschampats a partir daus segles XII-XIII; au sens large, lo terme designa los movements esoterics nascuts dins los cercles judieus a la fin dau periòde dau Segond Temple.
Segon la creissença tradicionala, la prumiera coneissença cabalistica fuguet transmesa oralament per los patriarchas, los profetas e los saberuts. De 'queu punt de vista, la prumiera Cabala a l'entorn dau segle X avans nòstra èra, fuguet la coneissença duberta practicada per mai d'un milion de personas dins l'Israèl antic. A causa de las conquistas entrangieras, lo Sanedrin[1] rescondet 'quilha coneissença e la rendet secreta, tement que poguesse èsser utilizada impròpriament.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Conselh suprem daus jusieus.


text:
Ovidi Montllor
Ovidi Montllor i Mengual (Alcoi, 4 de febrièr de 1942 - Barcelona, 10 de març de 1995) foguèt un cantaire, autor-compositor e actor valencian. Personalitat anticonformista e de tendéncia anarquista, faguèt partida del movement de la Nòva Cançon catalana. Malgrat sa vida corta, que moriguèt en 1995 a l'edat de 53 ans d'un cancèr de l'esofag, sa trajectòria artistica foguèt fòrça rica amb 12 disques editats, un cinquantenat de participacions a de films entre d'autres.
Biografia[modificar | modificar la font]
Ovidi Montllor nasquèt en 1942 a Alcoi, una vila mejana mas pionièra industrialament del País Valencian, al sen d'una familha modèsta d'obrièrs textils d'origina pagesa. Per encausa de sa santa frèula, se farguèt en autodidacta en se formar culturalament e intellectualament primièr gràcias als libres qu'un oncle, constrench a l'exili, aviá laissat a l'ostal. Aguèt de sortir de l'escòla quand aviá pas encara passat los 12 ans pr'amor de las dificultats economicas de la familha. Ainat dels tres enfants de l'ostalada, li calguèt trabalhar per ajudar los parents e aprenguèt aital 36 mestièrs diferents coma mecanician, vendeire ambulant, obrièr textil, pastor, picapeirièr, jornalista o mai comptable.
Sa vocacion artistica se faguèt sentir tre 1962 quand integrèt lo grop teatral La Cazuela, d'Alcoi. Qualque temps mai tard, quand avib 24 ans, se n'anèt a Barcelona, ont trabalhèt amb de grops de teatre independents, coma lo del CICF, e mai tard amb las Companhiás de Núria Espert e Adrià Gual. En 1968 comencèt lo mestièr de cantaire, sovent acompanhat de Toti Soler, amb sa musica pròpria facha a partir de tèxtes de Salvador Espriu, Vicent Andrés Estellés, Pere Quart e d'el meteis. Demest les seunas pèças musicalas mai popularas se destacan:
- La samarreta
- La fera ferotge
- Homenatge a Teresa
- Perquè vull
- L'escola de Ribera
Cinc meses abans, sa vila natala Alcoi li aviá porgit un omenatge emocionant.
Filmografia[modificar | modificar la font]
Un autre domeni onte Ovidi se distinguiguèt es lo cinèma. Joguèt dins los filmes seguents:
- Spanish Fury
- Furtivos
- Josafat (television)
- El beso de la mujer araña
- La nova cançó
- La ciutat cremada
- L'obscura història de la cosina Montse
- La portentosa vida del pare Vicent
- The Truth on the Savolta Affair
- Companys, procés a Catalunya
- L'hivernacle
- Todos a la cárcel
Discografia[modificar | modificar la font]
- La Fera ferotge / Cançó de les balances (EP 1968)
- Història d'un amic / La fàbrica Paulac (EP 1969)
- Sol d'estiu / Ell (senzill 1971)
- Un entre tants... (1972)
- Crònica d'un temps (1973)
- A Alcoi (1974)
- Salvat-Papasseit per Ovidi Montllor (1975)
- Ovidi Montllor a l'Olympia (1975)
- De manars i garrotades (1977)
- Bon vent... i barca nova! (1979)
- Ovidi Montllor diu 'Coral romput' (doble 1979)
- 4.02.42 (1980)
- Ovidi Montllor... per sempre (recopilatori pòstum 1995)
- Antologia (13cd 2000)


text:
Montpelhièr
Montpelhièr [mumpeˈʎɛ] (pron. locala: [mumpiˈjɛ]; Montpellier en francés e Montpeller en catalan) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament Erau e la region Lengadòc-Rosselhon. Es capluòc del Montpelhierenc e capitala departamentala e regionala a l'encòp.
Temps passat, Montpelhièr foguèt la capitala de la Senhoriá de Montpelhièr que venguèt a èsser una part de la Corona d'Aragon durant lo sègle XIII.
Lo gentilici es montpelhierenc, -a.
L'escais de Montpelhièr es Lo Clapàs, çò que fa que sos abitants sián sonats popularament los clapassièrs. La dicha comuna sus aqueste airal es convit de Montpelhièr, convida a (convit de) l'escalièr.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es situada a 10 km de la mar Mediterranèa al sud e a 75 km del Mont Augal al nòrd, a 54 km de Nimes, 168 km de Marselha a l'èst, 248 km de Tolosa a l'oèst, e 347 km de Barcelona al sud-oèst. Localament, la vila es confrontada per dos rius : Les a l'èst, e la Mauçon a l'oèst. Son païsatge es mercat pel Puòg de Sant Lop, situat a 25 km al nòrd de la vila e visible de la passejada del Peiron e de la terrassa del teit del Corum.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Per mai de detalhs, vejatz : Senhoriá de Montpelhièr.
Montpelhièr es una de las escassas ciutats de la part occitana de l'estat francés qu'aja pas una origina romana. Pendent la nauta Edat Mejana, la ciutat episcopala vesina de Magalona èra la localitat principala de la zòna, mas las atacas dels piratas favoriguèt probablament una installacion de la populacion mai a l'interior. La ciutat foguèt fondada al sègle VIII (a partir d'una proprietat agricòla nomenada Monspeslelarius, citada dins un tèxt de l'annada 985), mas foguèt pas abans lo sègle X qu'aqueriguèt una cèrta importància coma centre comercial al poder dels comtes de Tolosa). Foguèt un temps territòri de la Corona d'Aragon gràcias al maridatge de Pèire II d'Aragon amb Maria de Montpelhièr en 1204.
Foguèt la vila ont nasquèt son enfant unic, Jacme I d'Aragon, lo futur rei d'Aragon e comte catalan, qu'eiretèt la ciutat de sa maire, Maria de Montpelhièr, e la daissèt a sa mòrt a son filh, Jacme II de Malhòrca. En 1349, Jacme III de Malhòrca vendèt la senhoriá de Montpelhièr al rei de França Felip lo Bèl per percebre de fons dins sa lucha contra Pèire IV d'Aragon.
Durant l'epòca de la Reforma, un grand nombre d'abitants se faguèron protestants (o uganauds, escais-nom dels protestants) e Montpelhièr venguèt un fèu de la resisténcia protestanta encontra de la Corona francesa, que son domeni èra majoritàriament catolic. En 1622, lo rei Loís XIII prenguèt la vila aprèp un sètge de uèch meses. Durant lo sègle XIX, la ciutat se desvolopèt en centre industrial. Dins lo decenni de las 1960, sa populacion coneguèt una fòrta creissença en causa de l'arribada dels pènegres.
Ensenhament superior[modificar | modificar la font]
Montpelhièr es una anciana vila universitària. Uèi, sa populacion estudianta (universitats e escòlas) es estimada a 60 000 personas. La vila amassa tres universitats:
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Toponims[modificar | modificar la font]
Basat en documents d'archius e en los barris actuaus.
- Agarèlas (Las) [1] o Aigarèla(s) ("Aygarelle noire" sus un plan de 1272)
- Antigòna (Antigone)
- Arcèus (Los) (Les Arceaux)
- Aubetas (Las) (Mas des Aubes = actual quartièr de "Les Aubes" ?)[2]
- Balma (La) (actualament Les Baumes!)
- Blancariá, La
- Bonièiras (actualament Bonnier!)
- Candilhargues
- Canton sobre lo Forn de las Flamas (Lo) (le coin du Four des Flammes)
- Carrièira de l'Agulhariá
- Carrièira de las Femenas
- Carrièira dels Olius
- Casas (Las) (Las Cazes)
- Castèl Moton (rue Castel-mouton)
- Salanòva [3]
- Corrau (Lo) (actualament Le Coureau/Courr(e)au)
- Còstafreja (ancianament Còstafreia)
- Doga (La)
- Ega Lònga (actualament Aigaslòngas o Aigalonga?/Aiguelongue, i a pas de riu que sapiam, doncas l'etimologia seria "èga lònga" !)
- Escudet/Escuder, L' (L'Ecusson)
- Esplanada, L' (L'Esplanade)
- Figairèlas (Las) (qualque ligam amb lo barri de Figairòlas?)
- Figairòlas
- Glèisa de Sant Paul
- Glèisa Sant Fermin
- Grandmont (escrit Gramont al Pichòt talàmus) (Grammont)
- Lantissargues (Lantiçargues?)
- Matèlas (Las) (Les Matelles)
- Peiron (Lo) (Le Peyrou)
- Pichon Bard (Lo) ?? (Le Petit Bard)
- Pònt Jovenau (Lo) (Le Pont Juvénal)
- Portal de la Saunariá (Lo) (Porte de la Saunerie)
- Mases, Als(actualament Les Mazes)
- Maubòsc (pron. Maubòs) Malbosc
- Mauçon o Mausson (La) (riu)
- Mauçon o Mausson (La) o tradicionalment La Palhada (barri) (La Mosson ou La Paillade)
- Merdanson
- Monestièr de las dònas Nòstra Dòna de Sant Gili
- Nòstra Dòna de Taulas (ND des Tables)
- Odisseum (Odysseum)
- Pilar Sant Gili (rue et porte du Pila Saint-Gély)
- Plan de l'Om
- Pompinhana (La)
- Portal de la Blancariá
- Puèg Rodièr (meteis que l'actual "Pech Radier?")
- Richter
- Riu Colom (actualament Rieucolon)
- Salicatas (actualament Salicate (moulin de) sens S)
- Sant Joan de Vedats (Saint Jean de Védas)
- Sant Alòi (Église de Saint Eloy)
- Sant Cleòfas o Cleofàs?? (Église de Saint Cléophas)
- Sant Daunisi (Saint Denis)
- Sant Estève de Bejargues
- Sant Jolian de Buèjas (Saint-Julien de Buèges)
- Sant Martin de Prunet (Nòstra Dòna de)
- Sant Martin de Sussargues (Suçargues?)
- Torre de la Babòta (La)
- Tor dels Pins (La Tour des pins) (La)
- Tor de Serven(t?) (Tour de Serven(t)
- Truòlhet (Triolet)
- Vaufèra (pron. Bèufèra. Ancianament Valfera) : Valfère
Personalitats nascudas o ligadas a Montpelhièr[modificar | modificar la font]
- Lo comte-rei En Jacme I d'Aragon (1208-1276), sobeiran catalan
- Arnaut de Vilanòva (1238-1311), mètge
- Sant Ròc
- Guilhèm Rondelet (1507-1566), mètge e naturalista occitan
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- L'origen de Montpeller d'Urgell i de Llenguadoc, Josep Gulsoy
- Cartularis de Montpelhièr (980-1789)
- Un poema amb mantuns toponims de la vila
- Montpelhièr l'occitana Sit consagrat a la ciutat de Montpelhièr e sa region environanta e a sa lenga occitana e sa literatura
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (dins Lo testament dau satge)
- ↑ http://ia600208.us.archive.org/15/items/revuedeslanguesr1314univuoft/revuedeslanguesr1314univuoft.pdf
- ↑ (escrit Salanòva dins '"Lo testament dau satge" http://archive.org/stream/revuedeslangues06romagoog#page/n356/mode/2ups) (Celleneuve)


text:
Hangenbieten
Hangenbieten en alemannisch (Hangenbieten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hangenbieten A situat a 2 km del aeropòrt d'Estrasburg Entzheim e a 10 km a l'oèst del centratz vila de Estrasburg. Lo vilatge a traversat pel canal de la Bruche, longé de la siá pista cyclable en connectant Estrasburg a Molsheim.
Hangenbieten est situé à 2 km de l'aéroport de Strasbourg Entzheim et à 10 km à l'ouest du centre ville de Strasbourg. Le village est traversé par le canal de la Bruche, longé de sa piste cyclable reliant Strasbourg à Molsheim.


text:
-308
Aquesta pagina concernís l'an -308 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Fin dei combats acomençats còntra leis Etruscs en 311 avC que s'acabèron per una victòria romana. Divèrsei vilas (Perusa, Cortona, Arezzo, Tarquinia) etruscas deguèron acceptar una trèva lònga e pagar d'indemnitats de guèrra importantas. Dins lo corrent de l'annada, lei tribüs d'Ombria, inquietas de l'avançada romana, intrèron en guèrra còntra lei Romans mai foguèron tanben vencudas e obligadas de se sometre.
Aquela desfacha marquèt lo començament dau declin definitiu dei ciutats-estats etruscas. D'efècte, foguèron victimas de trèbols sociaus grèus menaçant lo poder de l'aristocracia que demandèt alora l'ajuda de Roma per se mantenir en plaça.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
A Cartage, revirada de la temptativa de Bomilcar de restaurar l'autoritat dei rèis cartaginés. Pasmens, l'oligarquia de la vila refusèt de lo sostenir e Bomilcar foguèt executat dins lo corrent de l'annada. Cartage venguèt oficialament una republica.
Regardant lo conflicte opausant la vila ai Grècs de Siracusa, l'armada grèga desbarcada en Africa en 310 avC se retirèt en causa de son incapacitat d'organizar un assaut vertadier còntra lei fortificacions de Cartage.


text:
Thomas Klestil
Thomas Klestil (1932-2004) diplomata e òme politic, foguèt president d'Àustria entre 1992 e 2004. Tanben foguèt ambaissador als Estats Units e a la ONU.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 4 de novembre de 1932 a Viena en una familha obrièra, lo sieu paire trabalhava als tramvias. Després d'acabar la segondària, dintrèt a l'Universitat d'Economia de Viena, e s'i va doctorar lo 1957. Després de complir amb lo servici militar obligatòri, trabalhèt a Àustria, malgrat que tanben a l'estrangièr, coma per exemple a la OCDE. Klestil parlava plan lo anglés, e atenguèt la carga d'ambaissador a la ONU (1978-1982), e posteriorament als Estats Units (1982-1987).
Klestil foguèt membre del conservador Partit Popular d'Àustria (ÖVP).


text:
Ciutat de Mexic
Ciutat de Mexic o la Ciutat de Mexic o mai brèu Mexic (en castelhan Ciudad de México, México) es lo districte federal e la capitala de Mexic. Es una entitat federala qu'aperten pas a cap dels 31 estats mexicans. Sa populacion, en 2009, èra de 8 851 080 abitants, (21 200 000 abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es de 1485 km² (4979 km² amb l'airal metropolitan).
Es una de las pus grandas vilas del mond e un grand centre de comèrci e de servicis. De grandas entrepresas i an lors sètis socials. Coma vila globala "alfa"[1] Ciutat de Mexic es un dels pus important centre financièr en America del Nòrd.[2] La ciutat es situada dins la Val de Mexic (Valle de México), una val larga sus l'altiplan al centre de Mexic, a un altitud de 2240m. La vila se compausa de sètze delegacions (delegaciones, en espanhòl), o subdistrictes.
L'Aira metropolitana de la ciutat de Mexic aviá un produch interior brut de 411 miliard de dollar US en 2011, çò que ne fasiá una de las pus ricas del mond.[3] La vila èra responsable de 21% del PIB de Mexic e l'aira metropolitana de 34% del PIB nacional total.[4] Comparat a l'economia d'estats independents, en 2013, la Ciutat de Mexic auriá agut la cinquena plaça en America latina—cinc còps pus importanta que la de Còsta Rica e aperaquí la meteissa importància que la de Peró.[5]
La vila foguèt bastida a l'origina subre una isla del Lac Texcoco pels astècas en 1325 jol nom de Tenochtitlan, que foguèt completament destruida en 1521 del temps del sètge de Tenochtitlan, e tornar bastida puèi segon los estandarts urbans espanhòls. En 1524, la municipalitat de la Ciutat de Mexic foguèt fondada, amb lo nom de México Tenochtitlán,[6] e en 1585 foguèt oficialament sonada Ciudad de México (Ciutat de Mexic).[6] La Ciutat de Mexic serviguèt de centre politic, administratiu e financièr per la màger part de l'Empèri colonial espanhòl.[7] Après l'acabament de la Guèrra d'independéncia, lo Districte federal foguèt creat en 1824.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Lo territòri es devesit en 16 delegacions (una delegación correspond a un arrondiment). Aquelas delegacions son elas meteissas devesidas en quartièrs: al total, 400 exactament.
- Álvaro Obregón
- Azcapotzalco
- Benito Juárez
- Coyoacán
- Cuajimalpa de Morelos
- Cuauhtémoc
- Gustavo A. Madero
- Iztacalco
- Iztapalapa
- Magdalena Contreras
- Miguel Hidalgo
- Milpa Alta
- Tláhuac
- Tlalpan
- Venustiano Carranza
- Xochimilco