text:
Miquèl de Montanha
Miquèu Eiquèm de Montanha (nascut lo 28 de febrièr de 1533 e defuntat lo 13 de setembre de 1592 a Sent Miquèu de Montanha (Perigòrd), foguèt un pensaire e òme politic occitan de la Renaissença.
Biografia[modificar | modificar la font]
Miquèu de Montanha nasquèt en una familha de negociants de Bordèu, carrièra Rossèla. Son rèire grand, Ramon Eiquèm, crompèt en 1477 un castèl del sègle XIV, a Montanha (Perigòrd) e accediguèt a la condicion nòble de "Senhor de Montanha", títol que transmetèt als sieus descendents. Son grand, Grimon Eiquèm, demorèt mercadièr e contunhèt de far prosperar l'ostal de negòci a Bordèu.
Son paire, Pèir Eiquèm, primièr de la familha a naisser al castèl de Montanha, en 1495, daishèt lo comerci e faguèt carrièra dins la armas. Participèt a las campannhas d'Itàlia. En 1519, « nòble òme, Pèire Eiquèm, senhor de Montanna, escudièr », faguèt omenatge a l’arquevèsque de Bordèu, suzeiran de la baroniá de Montravel. Sa rotura definitivament atudada, en 1529, maridèt Antoinette Lopez de Villanueva, filha de mercadièrs tolosencs e d'origina judeoespanhola convertida al protestantisme. Miquèl, l'ainat de set fraires e sòrres recebèt de son paire una educacion liberala e umanista. Tre sa naissença, l'educacion del jove Miquèu seguiguèt un plan pedagogic dirigit per son paire e afinat pels conselhs de sos amics umanistas. Pauc après sa naissença, Montanha foguèt deishat dins un maset, ont visquèt las tres purmeras annadas de sa vita dab la sola companhia d'un familha paisana, "dins la tòca de ", segon son paire de "lo far venir pus pròche del pòble, e de sas condicions de vida, qu'a plan de besonh de la nòsta ajuda."[1]
Après aqueles purmèrs ans espartans, Montanha tornèt al castèl. L'objectiu èra de far del latin sa primièra lenga. L'educacion intelectuala de Montanha foguèt fisada a un tutor alemand nomenat Horstanus. Son paire embauchava sonque de sirvents que parlavan latin e ordonèt de sempre s'adreiçar al dròlle en latin. La meteissa règla s'aplicava per sa maire, son paire, los sirvents, qu'èran totes obligats d'emplegar sonque los mots latins qu'el utilizava, e aqueriguèt aital lo saber de la lenga que son tutor li comunicava. L'educacion latina de Montanha èra acompanhada de contunh d'una estimulacion intelectuala e espirituala. Foguèt familiarizat amb lo grèc per un metòde pedagogic qu'emplegava jòcs, convèrsa, exercicis de meditacion solitària, tant coma los libres.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Montagne "Essays", III, 13
- Personalitat de la Renaissença
- Personalitat francesa del sègle XVI
- Escrivan francés del sègle XVI
- Filosòf
- Filosòf epicurian
- Filosòf de la Renaissença
- Filosòf del sègle XVI
- Umanista francés
- Moralista
- Filosòf francés
- Filosòf catolic
- Ensagista francés
- Personalitat politica del Regim Ancian
- Cònsol de Bordèu
- Personalitat de Gironda
- Personalitat de Dordonha
- Bordèu
- Antiesclavagista
- Naissença en 1533
- Decès en 1592


c: text/html

text:
Chasteu de Rechoard
Lo chasteu de Rechoard se tròba en Lemosin, au dessús dau confluent de las ribieras de Graine / Grâne[en occitan?] e de Vayres[id.], bastit inicialament au segle XII e qu'a tanben de las partidas dau segle XV. La dinastia daus vescomtes de Rechoard ne fuguet proprietària dempuei sa creacion juscanta sa venda a l'estat francés au segle XIX. A partir d'alara es un museu e la sosprefectura de Nauta Vinhana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Vers l'an 1000, los vescomtes de Lemòtges fortifiqueren un esperon rochós dominant la ribiera de Graine / Grâne[id.]. Juscanta 1470, la chastelaniá fuguet lo feu de 'na brancha capdeta daus vescomtes de Lemòtges. De l'anciana fortalesa nonmàs subsistís lo chastelet d'entrada emb pont levadís que conserva lo donjon dau segle XIII (que sa cima fuguet copada au començament dau segle XVI.
Durant la Revolucion, ensageren de demolir lo chasteu. Los revolucionaris chapiteren solament de demolir lo suc de las doas tors de la façada sud-est.
Fuguet crompat per lo departament en 1836, pendent lo regne de Loís Felip Ier, qu'entreprenguet sa restauracion.
Entre 1858 e 1859, lo servici daus monuments istorics i installet la sosprefectura e la comuna, sos lo regne de Napoleon III.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tordesillas
Tordesillas es un municipi de la província espanhòla de Valhadolid, a 28 km al sud-oèst de la capitala provinciale. Es situada a 704 m d'altidut compta 9186 abitants (INE 2012). [1]
Somari
Origena e Etimologia[modificar | modificar la font]
Prèp de la vila s'escavèt de rèstres de preséncia datan de la segonda Edat del Fèrre. Benlèu dins los bauces s'installèron de tribús ibèras e celtas als sègle V e III AbC
L'etimologia de Tordesillas es discutada. A l'epòca romana es mencionat un procònsol Quinto Cecilio Metelo posible fundator de la vila en 83 AbC. e qu'auriá fach bastir una torre en onor al dictator Lucio Cornelio Sila. Una autra version evòca l'epòca de la dominacion araba e la Thor Shilah, es a dire, fortalessa dels Shilanes, tribús arabas aquí presentas al sègle VIII. Mas la version al vam es aquela d'Oter de Sillas o Oter de Cillas, que lo mòt clau es Otero que significa luòcs naut, vertat que Tordesillas se situa sus un puèch. Lo mòt Sillas vendría del mirador de pèiras en forma de sillas [2].situat a la virada de riu o alara de Cilla dins lo sens d'espeluga, vertat que dins los bauces prèp del riu son fòrça.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'origina èra un naut escarpament fortificat que servissiá per gaitar los èrms de l'Extremadura castelhana a l'exemple de Zamora, Toro e Simancas.
Al sègle IX, García, filh ainat d'Alfons III dins un vam de repoblament d'aquelas tèrras ocupèt l'Otero que mai tard vendrá Tordesillas.
A l'arrivada d'Almanzor la vila reconeguèt un declin e pèrda de populacion fins a qu'al sègle XI. Al sègle XII aparteniá a l'evescal de Palencia que tenía de palais dins las muralhas d'aquela plaça fòrta.
Pendent l'Edat Mejana foguèt integrada a la Merindad del Infantazgo de Valladolid .
En 1494, foguèt establit dins aquela ciutat lo Tractat que pòrta lo seu nom
Juana I de Castilla, conocida como Juana la Loca, fue recluida en Tordesillas en 1509, permaneciendo allí hasta su muerte en 1555.
Monuments[modificar | modificar la font]
Existisson de rèstes de barris de pèira e brica a l'entorn de ciutat. I a un punt medieval, de pèira de talha amb dètz arcs en ogiva e rompents als pilars que teniá a l'origina castèl defensiu construido a un tercio de la entrada. Lo malhum urban s'organiza a partir de doas carrièras perpendicularas que dona sus la plaça major seguent l'esquema roman.
- Plaza Mayor: data del sègle XVII. Es un cuadrat perfècte que dintran las quatres carrièras. Es rodejada d'arcadas amd de boticas, los estats an de grandas finèstras e balcons ont se podián assisstir a las fèstas.
- Lo pont: Son estructura indica l'origina medievala es una òbra de pèira de talha de dètz arcs en ogiva amb de rompents triangulars als pès dels pilars seriá estat restaurat al sègle XV e foguèt consolidat als sègles XVI e XVIII. La vila e lo seu pont èran un pas obligat dels camins qu'unissián lo nòrd-èste de la Peninsula amb lo centre.
- Los barris': Enrodava tota la vila èran bastits de pèira e brica. Demòra pas que la partida occidentala, una torre nomenada "Torre de Sila". Los rèstes a l'èst e a l'oèst tornèron èsser bastit en totalitat. I aviá quatre pòrtas pricipalas. Al sud, la Pòrta del Pont, a l'èst, la pòrta de Valoh dolid o de la Vila, al nòrd, la Pòrta del Mercat, e a l'oèst la Pòrta Nòva.
- Monastèrio de Santa Clara. Foguèt edificat sus l'ancian palais mudejar lo «Pelea de Benimerín» (que foguèt edificat sus autre arab), en 1340 sus òrdre d'Alfons XI de Castelha aprèp que triumfèt a la Batalha del Salado.
- Glèisa de Sant Antònin. Edificada al sègle XVI e XVII.
- Glèisa de Santa Maria. D'estructura gotica foguèt restaurada amb un estil classic a l'imatge l'Escorial.
- Glèisa de San Pedro. Glèisa gotica del sègle XVI.
- Glèisa de Santiago
- Los ostals del Tractat. Son dos palais units, que la tradicion situa las negociacions entre Castelha e XVIIPortugal, menent al Tractat de Tordesillas lo 7 de junh de 1494. Lo planpè es de pèiras de talha e los estatges superiors son de corondats. L'ostal mai vièlh es de la fin del sègle XV ont se faguèron las negociacions del Tractat de Tordesillas. Sus la pòrta i a l'escut reial dels Reis Catolics, e los escuts eraldics dels propietaris, Alfonso González de Tordesillas e Leonor de Ulloa. L'autre ostal es de la segonda mitad del sègle XVII.
- Palais Reial (desaparegut). Èra lo sèti temporal de las cortes itinerantas de las monarquias castelhanas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tamben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)Escut de Tordesillas.
- ↑ Caduna de las pèiras talhada en forma de paralelebipède rectangle, que fa partit d'una construccion de sillería
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Martín González, Juan José. Provincia de Valladolid. Editorial ARIES, 1968
- (es)Zalama, Miguel Ángel. Por tierras de Valladolid. Editorial Lancia, León 1994. ISBN 84-86205-91-3


text:
Los reis 2017 a Perinhan
Cada annada lo Cercle Occitan de Narbona festeja los reis dins un vilatge del Narbonés.
Ongan, Perinhan es lo que nos recebrà dins sa Sala de las fèstas, lo dissabte 14 de genièr de 2017 a 19 oras.
Sètz totes convidats a aquela « serada cabaret » animada per AQUELES, triò vocal de polifonias masculinas en occitan.
Moment festiu de paratge e convivialitat, dobèrt a totes, a l'entorn d'una saqueta. Cadun pòrta de que manjar e beure. (portatz vostre cobèrt al complet)
Lo Cercle Occitan de Narbona ofrirà aperitiu, galetas e blanqueta e mostrarà son taulièr d'articles a las colors occitanas.
Dintrada liura, capèl (indispensable) pels artistas.
Vòts del Cercle 2017
Lo taulièr
Veire las tièras
Articles a las colors occitanas


text:
Un poc pri li deserte, e qualmen it es creat. Un traduction de Occitan a Occidental.
Friday, November 13, 2009
E nu li traduction.
-----
Un desèrt es una region que reçaup pauc de pluèja.
-Un deserte es un region que recive poc pluvie.
Coma consequéncia, los desèrts an la reputacion d'albergar pauc d'èssers vius.
- Quam consequentie, li desertes have li reputation de mantener poc entes vivent.
En los comparar amb de regions mai umidas aquò pòt èsser verai, pasmens, en l'examinar d'un biais pus detalhat, los desèrts albèrgan sovent una riquesa de vida que normalament demòra esconduda (especialament durant lo jorn) per tal de conservar l'umiditat.
- In comparation con regiones plu humid to posse esser ver, támen, examinant in un maniere plu detalliatmen, li desertes mantene sovente un richesse de vive quel normalmen remane celat (specialmen durante li jorne) por conservar humiditá.
Aperaquí dos novens de la superfícia continentala de la Tèrra son desertics.
Circa du ninesims del superficia continental del Terra es deserte.Los païsatges desertics an d'unes elements en comun.
Li desert paisages have quelc elementes in comun.Lo sòl del desèrt es principalament compausat d'arena, e de dunas pòdon èsser presentas.
Li suol del deserte es principalmen composit per sable, e dunes posse esser present.Los païsatges de sòl rocós son tipics, e rebaton las ressorsas redusidas del sòl e la manca de vegetacion.
Li paisages de suol roccosi es tipic, e reflecte li remedies reductet del suol e li manca de vegetation.Las tèrras bassas pòdon èsser de planas cobèrtas de sal.
Li terres bass posse esser de planuras covrit de sale.
Los procèssus d'erosion eoliana (provocadas pel vent) son de factors importants per la formacion de païsatges desertics.
Li processus de erosion eolian (provocat per vente) es important factores por li formation de desert paisages.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 25 de juny de 2011
Hèsta deu Rondèu (Castèthnau B., 24, 25 e 26 de junh)
Que trobaratz lo programa aquiu!
1 comentari:
- Mela ha dit...
-
Lo rondèu, la dança (gas)cona per exceléncia.
Anóncian per l'an que ven:
- una fèsta de la borrèia a Laguiòla
- una fèsta dau brisa-pè a Milhau
- una fèsta de la farandòla a Montpelhièr
- una fèsta de la Dança de l'Ors a Vielha
- una fèsta de la ronda prot prot en Arle
- una fèsta de la borrèia d'Arièja a Foish
- una fèsta del branle dau rat dins los toats parisencs
"La societat es regèrga,
se la volèm cambiar,
nos cal partir en guèrra,
èsser 1000 a dançar!" La Talvera, "Al bal de la Talvera", in Sopac e Patac
- 26 de juny de 2011 a les 0:59


text:
Piastra
La piastra èra la moneda d'usança de l'Empèri Otoman e de la Republica de Venècia au sègle XVI dins sei fondegues dau Levant. Era facha de bronze.
Popularament, en dialècte marselhés de l'occitan, la piastra designa tota mena de moneda. Aquest usatge s'es espandit au francitan parlat a Marselha.
De notar tanben que dins lo francés d'America dau Nòrd, en Quebèc coma Loïsiana, la piastra es lo nom donat au dollar locau, canadian ò deis Estats-Units.
Dau temps de l'Indochina francesa, la moneda locala se disia la Piastra indochinesa, que donèt son nom a n'un dei grands escàndous de la Quatrena Republica Francesa.
Encuei, lei sotas divisions de nombrosei monedas d'ancianei provincias otomanas s'anomenan piastras.


text:
Aberracion cromatica
Una aberracion cromatica es una aberracion optica que dona un imatge fosc e de contorns irizats. Resulta de la descomposicion de la lutz blanca en bendas de colors.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Mesa en evidéncia
- 3 Consequéncia en fotografia
- 4 Causa de l'aberracion cromatica
- 5 Reduccion de l'aberracion cromatica amb los mejans optics
- 6 Reduccion de l'aberracion cromatica en fotografia numerica
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Las aberracions cromaticas foguèron constatadas dempuèi las primièras lunetas astronomicas e consideradas coma geinantas. Isaac Newton, que creèt lo seu telescòpi provesit d'un miralh e doncas sens aberracions d'aquel tipe, afirma, dins un primièr temps, l'impossibilitat fisic de la correccion d'aquelas. Leonhard Euler postula, per contrar aquela afirmacion, lo caractèr sens aberracions cromaticas de l'uèlh uman, fach que lo caractèr erronèu será desmontrar sonque mai tard.
La fabricacion de las primièras lunetas corrigent aquelas aberracions o faguèt Chester Moore Hall, barrister e optician amator, que realizèt lo primièr prototipe dempuèi 1733[1],[2]. Utiliza per aquó de veires especials, amb de plomb e nomena son prototipe Flint-glass.
Mas Hall preferèt gardar lo secret de son invencion e faguèt fabricar las doas lentilhas necessária, una de veire flint e una de veire crown per dos opticians diferents, Edward Scarlett e James Mann[3],[4],[5]. Per un singular azard, aqueles opticians sostractèron lo trabalh al mèsme fabricant George Bass. Bass comprenguèt l'interés d'aquela tecnica mas tanpauc el fa pas de brevet sur l'invencion. A la fin dels ans 1750, ne revelèt l'existéncia a John Dollond. Aquel devinèt lo potencial d'aquelas lentilhas e capitèt a las reproduire puèi a ls brevetar en 1758[6], çò que li balhèt de dreches dels autres opticians suls dreches de fabricacion e de comercializacion. Se deu considerar que Dollond popularizèt las lentilhas acromaticas puslèu que los inventèt. En seguida, son filh, Peter Dollond, inventèt los triplets apocromatics.
Mesa en evidéncia[modificar | modificar la font]
Lo fenomèn foguèt mes aisidament en evidénca amb un veire de fòrta correccion:
Consequéncia en fotografia[modificar | modificar la font]
En fotografia, la consequéncia es la degradacion de la qualitat de l'imatge, al mens quand l'efècte « artistic » (vejatz Lomografia) es pas cercat. Dins l'exemple en dejós, lo fenomèn foguèt volontáriament amplificat n'apondent un objectiu fotografic grand angulari sul meteis Apparelh fotografic abans la segonda presa de vista. S'obsèrve entre autre una listra blava sul costat drech del teulat del bastit:
Causa de l'aberracion cromatica[modificar | modificar la font]
Es mai sovent degut a la variacion de l'indici de rebat del materal compausant las lentilhas en foncion de la longor d'onda de la lutz que passa. Ne resulta una distància focala variabla, de biais que la mesa al pòt gaire se fa simultanèament per totas las colors de l'espectre. Se, per exemple, la mesa al punt es efectuada pel roge, lo blau es alara flosc: l'imatge d'un objècte blanc presenta alara suls bòrds una irizacion blavenca.
L'aberracion cromatica pòt èsser a l'encòp longitudinala, quand las colors son focalizadas a de distàncias diferentas; e transversala o laterala, quand las colors son focalizadas cap a diferentas posicions dins lo plan focal (perque lo grandiment d'una lentilha varia tanben amb la longor d'onda).
L'uèlh tanben presentar d'aberracions cromaticas que son detectadas per l'oftalmologista amb un tèst de vision utilizant un ensems filtras colorats. Per verificar la correccion de l'acuitat visuala, se demanda al pacient d'observar d'imatges filtrats en verd o en roge e de citar aquela que li pareis mai neta. Se la correccion es bona, la cornèa, lo cristallin e lo veire prescrich focalizaran las longors d'onda verda e roja just dabans e darrièra la retina, amb la mèsma netetat. Se lo veire corrector es tròp o pas pro divergent, alara una color será focalizada sus la retina, mas l'autra color será netament mai fosca.
Reduccion de l'aberracion cromatica amb los mejans optics[modificar | modificar la font]
En fotografia, microscòpi optic e en astronomia, l'aberracion cromatica es reduisida de diferents biais:
- apond d'un filtre daissant passar una benda espectrala estrecha;
- utilizacion preferenciala de miralhs (telescòpi) que ne presentan pas d'aberracion cromatica (mas una aberracion d'esfericitat o d'aberracions de camp);
- utilizacion de veire optic de granda qualitat, coma aquel contenent de fluorina, per mermar aquela dispersion cromatica.
- utilizacion d'un montatge de lentilhas en doblet, l'acromat.
- utilization d'un objectiu apocromatic, combinant mai de doas lentilhas de diferentas composicions.
Pendent de la presa de vista d'una fotografia, la diminucion de l'obertura permet de limitar l'aberracion cromatica longitudinala. Mas es sens efècte sus l'aberratcon cromatica laterale que deu, se cal, èsser corrijada per d'autras mejans.
Reduccion de l'aberracion cromatica en fotografia numerica[modificar | modificar la font]
La correccion de l'aberracion cromatica venguèt un subjècte de preoccupacion fòrça mai important amb lo desvelopament de la foto numerica, en granda partida amb la possibilitat d'examinar en detalh d'imatges de nauta definicion: de decas qu'èran inapercebudas sus un tiratge foto de talha classic venan evidentas sus un ecran permetent la visualizacion en detalh.
Correccion integrada als aparelhs fotografics[modificar | modificar la font]
Correccion en postractament[modificar | modificar la font]
Aprèp la presa de vista, es possible de mermar aquel tipe d'aberracion amb de logicials de tractament d'imatge, que siá dempuèi d'imatge de format JPEG o d'imatges de format natiu RAW, quitament s'aquel darrièr es preferable:
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Daumas, Maurice, Scientific Instruments of the Seventeenth and Eighteenth Centuries and Their Makers, Portman Books, Londres 1989 ISBN 978-0-7134-0727-3
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Fred Watson,  Stargazer: the life and times of the telescope, Allen & Unwin, Crows Nest, 2007 (ISBN 978-1-74175-383-7) Modèl:OCLC, p. 140–55
- ↑ (fr)Fred Hoyle, Astronomy; A history of man's investigation of the universe, Rathbone Books, 1962, LC 62-14108
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 31 de julhet de 2009, en (en)A review of the events of the invention of the achromatic doublet with emphasis on the roles of Hall, Bass, John Dollond and others.
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Terje Dokland e Mary Mah-Lee Ng,  Techniques in microscopy for biomedical applications, World Scientific, New Jersey, 2006, poche (ISBN 978-981-256-434-4), p. 23
- ↑ Kidger, M.J. (2002) Fundamental Optical Design. SPIE Press, Bellingham, WA, pp. 174ff


text:
Apalaches
Los Apalaches son una cadena de montanhas situadas a l'èst de l'America del Nòrd e que s'espandisson de Terranòva (Canadà) fins al centre de l'estat d'Alabama (Estats Units) al sud. Culminan al Mont Mitchell (2037 mètres) en Carolina del Nòrd. Los Apalaches despartisson la plana costièira atlantica del bacin del flume de Mississipí e dels Grands Lacs.
Los Apalaches son los vestigis de sèrres ancians fòrça erodats; son formats de corredors longs que s'espandisson parallèlament a d'esquinas rectilinèas. Las clusas dels Apalaches forman de passatges estreches al travèrs de los sèrres.
Los Apalaches foguèron entre autres los territòris dels Americans Natius Cherokees (mas tanben dels Creeks e Iroqueses) abans que foguèsson decimats per la veròla puèi deportats en Oklahoma (Camin de las lagremas).


text:
Rogièr IV de Fois
Rogièr IV de Fois ( ? - 1265 ), vescomte de Castèlbon (1230-1265) e comte de Fois (1241-1265).
Biografia[modificar | modificar la font]
Rogièr IV èra lo filh e successor del comte Rogièr Bernat II de Fois e de sa primièra esposa Ermessenda de Castèlbon. Fou nét per línia paterna de Ramon Rogièr I de Fois e Felipa de Montcada e per linha materna d'Arnaud I de Castèlbon. A partir del maridatge de la sia sòrre Esclarmonda venguèt lo conhat de Ramon IX de Cardona, e per encausa del maridatge de sa sorrastra Ceselha de Fois foguèt lo conhat d'Alvar I d'Urgèl.
L'ascension al tròn[modificar | modificar la font]
Rogièr IV arribèt a governar tre 1241 a mai se ja èra vescomte de Castèlbon per eiretatge mairal a partir de 1230. En 1242 foguèt anullat pel rei de França Loís IX lo tractat de París de 1229, e lo comte de Tolosa se revoltèt ajudat per un bèl nombre de senhors occitan que s'aliguèron als angleses.
Roger IV demorèt en espèra e la victòria francesa a Taillebourg lo 22 de julh de 1242 l'incitèt a causir una posicion neutra. Faguèt omenatge al comte de Tolosa sonque per la part bassa del comtat, a partir del nòrd del Pas de la Barra. Lo comte de Tolosa Ramon VII considerèt lo fach que se revoltèsse pas coma una fauta a son deure de vassalhatge e aital espetèt la guèrra a la fin de l'an 1242. Pasmens lo 30 de novembre d'aquel an lo comte tolosan deguèt capitular davant las tropas reialas francesas, a mai se las ostilitats contunhèron encara contra lo país de Fois durant qualques meses. A partir d'aquel temps lo comte de Fois se considerèt feudatari dirècte del rei de França. Lo conflicte amb los vassalhs del país foissenc a qui Tolosa reclamava l'omenatge feudal, perdurèt fins a 1249.
Lo Vescomtat de Castèlbon tanben aguèt de problèmas amb l'Avesque d'Urgèl e per l'omenatge feudal del vescomtat al comte d'Urgèl, e mai de limits amb lo comtat de Palhars. Lo litigi d'Andòrra e d'autras vals foguèt portat a un tribunal del Papa en 1243 e aprèp d'annadas se capitèt en 1256 de tirar l'escomenge que li aviá mandat l'avesque d'Urgèl qualques ans abans.
En 1245 se reconeguèt vassalh de Jacme I lo Conqueridor per çò qu'es dels castèls de Saut e Querigut e mai las vilas catalanas d'Èvol e Estavar. Aquel meteis an va donèt los fòrs a Fois e l'an seguent realizèt un pariatge amb l'abadiá del Mas d'Asil al que van seguir altres amb l'abadiá de Bolbona el 1253 e amb la de Combalarga en 1255. Las rèstas de sos avantpassats foguèron transportadas a la glèisa de l'abadiá de Bolbona, endrech que defensèt subretot contra la de Sant Antòni de Pàmias.
Maridatges e descendéncia[modificar | modificar la font]
Rogièr IV se maridèt cap a 1231 amb Brunissenda de Cardona, filha de Ramon Folc IV de Cardona. D'aquela union nasquèron:
- l'infant Rogièr Bernat III de Fois (?-1302), comte de Fois
- l'infant Pèire de Fois
- l'infanta Sibilla de Fois, que se maridèt cap a 1265 amb lo vescomte Aimeric VI de Narbona
- l'infanta Agnès de Fois, maridada cap a 1256 amb lo comte Esquivat I de Bigòrra
- l'infanta Felipa de Fois (?-1310), maridada en 1264 amb lo comte Arnaud Rogièr I de Palhars Sobeiran
- l'infanta Esclarmonda de Fois (cap a 1250- a l'entorn de 1315), maridada en 1272 amb lo rei Jacme II de Malhòrca
Moriguèt lo 24 de febrièr de 1265 e foguèt enterrat a l'abadiá de Bolbona. Son successor foguèt son filh Rogièr Bernat III de Fois e Castèlbon.


text:
Lac Balqash
Lo lac Balqash[1] (Бaлқaш Kөлi, Balqash Köli en cazac; Oзepo Бaлxaш, Ozero Balkhash en rus) es lo lac màger de Cazacstan e lo premier d'Asia Centrala, dempuei l'assecament d'una gròssa part de la mar d'Aral.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo lac Balqash es situat au sud-èst dau país, au nòrd de la ciutat d'Almaty, a una altitud de 341 m. Mesura mai de 600 km de longor e sa largor es compresa entre 4,5 km e 70 km. Amb una superfícia que fa aproximativament 18 200 km2, contèn aperaquí 106 km3 d'aiga. Pasmens, sa talha varia de contúnia. La fonsor maximala passa pas 25,6 m e la fonsor mejana es ren que de 5,8 m. La partida orientala es sensiblament pus fonsa que la partida occidentala. Son bacin idrografic s'estend subre 413 000 km2 e fa partida dau vast bacin centreasiatic que compren tanben la mar Caspiana e la mar d'Aral.
De sei sèt afluents, lo principau es lo riu d'Ili, que pren sorgent dins lei montanhas de la region autonòma chinesa de Xinjiang; venent dau sud, se trai dins lo lac per un dèlta près de son extremitat occidentala. A passat temps, fornissiá mai de 80% de l'aiga escampada dins lo Balqash. Ara sa contribucion s'es reducha, en causa de la centrala idroelectrica de Kapshagai (bastida dins leis annadas 1970) e de l'irrigacion.
Es de notar que i a pas d'emissari: lo lac es endoreïc (lei pèrdas naturalas d'aiga son degudas unicament a l'evaporacion).
Au centre dau lac, un estrech lo parteja en doas mitats. Mentre que la partida occidentala contèn d'aiga doça, lo percentatge de sau creis fins a 7 % vèrs l'èst.
De lòng dei ribas, que sa longor totala es d'aperaquí 2400 km, se tròban d'illas e de peninsulas nombrosas. Lo lac es envoutat subretot de desèrts e d'estèpas.
Lo clima de la region es netament continentau e arid amb d'estius cauds, d'ivèrns fregs (en generau, lo lac es gelat de novembre a abriu) e ben gaire de precipitacions (solament 150 mm a 200 mm per an).
La vila omonima, la màger de la region (87 000 abitants) foguèt fondada en 1937 sus la riba nòrd.
Ecologia[modificar | modificar la font]
Coma la mar d'Aral, lo lac Balqash a fortament demenit pendent lei decennis passats; en 1910, sa superfícia èra encara de 23 464 km2. De mai, es menaçat per una pollucion sevèra en causa de complèxes industriaus installats sus sei ribas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sota la dinastia Qing, lo lac Balqash constituissiá la frontiera nòrd-oèst de l'Empèri Chinés. Pasmens après 1871, tota la region intrèt dins l'esfèra d'influéncia russa.
Galariá[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Riu d'Ili (l'afluent principau dau Lac Balqash)
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ De pas confondre amb lo Lac Baikal.


text:
1279
Aquesta pagina concernís l'an 1279 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Intrada de Constantinòple dins una aliança ambé lei Cumans e lei Mamelocs d'Egipte dirigida còntra lei Mongòls de l'Ilkhanat. Aquò permetiá de renfòrçar la frontiera d'Anatolia.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Incapable de dirigir l'Estat d'un biais eficaç, As-Saïd Bàraka Khan foguèt reversat per l'ancian conselhier de son paire Qala'un. Lo venceire prenguèt sa plaça[1] mai lo vencut foguèt autorizat de se retirar en sa fortalesa d'Al-Karak onte moriguèt rapidament. Lo premier pensament dau sobeiran novèu foguèt de formar una aliança ambé lei Bizantins e lei Cumans còntra lei Mongòls. S'assegurèt tanben de la neutralitat dei Francs ocupant Acre.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra còntra lei Mongòls e de l'Empèri Song definitivament desfach. D'efèct, la flòta Song (aperaquí 1 000 naviris) foguèt anientada a Yamen (19 de març) per la marina mongòla (aperaquí 100 naviris). La tactica dei generaus Song qu'avián estacat sei naviris entre elei per defugir lei traïsons e lei fugidas agravèt lei pèrdas (belèu 100 000 mòrts). Lo darrier emperaire Song Bing, son premier ministre Lu Xiufu e environ 800 dignitaris dau clan imperiau se suicidiguèron. En revènge, lo rèsta de l'ostau imperiau foguèt esparnhat per Kubilai. L'Empèri Song dispareguèt e foguèt annexat per lei Mongòls de la dinastia Yuan.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- ↑ Salamish, un enfant de 7 ans qu'èra lo fraire de As-Saïd Bàraka Khan, ocupèt oficialament la plaça durant un mes fins a l'organizacion d'un vòte de destitucion au profiech de Baàbars. Moriguèt en 1291.


text:
1912
Aquesta pagina concernís l'an 1912 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 7 de genier : leis Italians capitèt de destruir una flòta otomana au larg de Kunfuda
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Revolucion Mexicana. Maucontent de la presidéncia de Francisco Madero qu'aplicava lentament sei projèctes de reformas agricòlas, Emiliano Zapata se revoutèt tornarmai. Unei caps revolucionaris l'imitèron entraïnant una multiplicacion deis insureccions dirigidas còntra lo govèrn centrau.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
En març, premiera mission militara aeriana de nuech realizada en març per l'aviator italian Giulio Gavotti (1882-1939). En Alemanha, intrada en servici de la premiera mina terrèstra modèrna que foguèt per la seguida largament copiada per leis autrei país.
Astronomia[modificar | modificar la font]
L'estudi de la variacion deis estèlas cefeidas permetèt a Henrietta Leavitt (1868-1921) de descubrir una relacion lineara entre periòde de variacion e luminositat mejana que se pòu utilizar per mesurar de distàncias espacialas.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion de la turbina que porta son nom per l'engenhaire austrian Viktor Kaplan (1876-1934). Au contrari dei turbinas ja existentas (turbina Francis de 1855), presentava l'avantatge de poder esplechar d'un biais eficaç lei cors d'aigas presentant un debit important e de diferéncias d'autor feblas.
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion d'estudis sus la difraccion dei rais X per lo fisician alemand Max von Laue (1879-1960) que li permetèron de donar la premiera explicacion sus la natura dei rais X. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica 1914.
Geologia[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de la teoria de la deriva dei continents per lo meteorològ alemand Alfred Wegener (1880-1930). Pasmens, franc de quauqueis excepcions, aquela teoria foguèt ignorada ò mau aculhida per la communautat scientifica fins ais annadas 1960.
L'annada 1912 es tanben sovent considerada coma aquela de la fondacion de la volcanologia modèrna ambé la bastida dau premier observatòri sus lo volcan Kilauea a l'iniciativa dau geològ estatsunidenc Thomas Jaggar (1871-1953).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 19 de genièr - Leonid Kantorovich, economista sovietic, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 21 de genièr - Konrad Emil Bloch, bioquimista alemand, Prèmi Nobel (m. 2000)
- 23 de març - Wernher von Braun, scientific e engenhaire alemand (m. 1977)
- 28 de genièr - Jackson Pollock, pintor american (m. 1956)
- 30 de genièr - Horst Matthai Quelle, filosòf alemand (m. 1999)
- 31 de genièr - Camilo Ponce Enríquez, president d'Eqüator (m. 1976)
- 19 de febrièr - Anton Buttigieg, president de Malta (m. 1983)
- 11 de març - Walter Guevara Arze, president de Bolívia (m. 1996)
- 15 d'abril - Kim Il Sung, president de la Corèa del Nòrd (m. 1994)
- 19 d'abril - Glenn T. Seaborg, quimista american, Prèmi Nobel en kemio (m. 1999)
- 26 de març - James Callaghan, òme politic britanic, èx-primièr ministre (m. 2005)
- 21 d'abril - Marcel Camus, realizator francés (m. 1982)
- 22 de mai - Herbert C. Brown, quimista britanic, Prèmi Nobel (m. 2004)
- 28 de mai - Patrick White, escrivan australian, Prèmi Nobel (m. 1990)
- 28 de mai - Rogèr Lapassada, escrivan bearnés (m. 1999)
- 30 de mai - Julius Axelrod, bioquimista american, Prèmi Nobel (m. 2004)
- 14 de julhet - Woody Guthrie, musician american (m. 1967)
- 31 de julhet - Milton Friedman, economista american, Prèmi Nobel (m. 2006)
- 10 d'agost - Jorge Amado, escrivan brasilièr (m. 2001)
- 11 d'agost - Thanom Kittikachorn, primièr ministre de Tailàndia (m. 2004)
- 13 d'agost - Salvador Luria, scientific italian, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 18 d'agost - Elsa Morante, escrivana italiana (m. 1985)
- 23 d'agost - Gene Kelly, actor american (m. 1996)
- 30 d'agost - Edward Mills Purcell, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1997)
- 5 de setembre - John Cage, musician american (m. 1992)
- 29 de setembre - Michelangelo Antonioni, realizator italian (m. 2007)
- 29 de setembre - Pere Calders, escrivan catalan (m. 1994)
- 7 d'octobre - Fernando Belaúnde Terry, president de Peró (m. 2002)
- 17 d'octobre - Papa Joan Pau I (m. 1978)
- 18 d'octobre - Philibert Tsiranana, president de Madagascar (m. 1978)
- 3 de novembre - Alfredo Stroessner, dictator de Paraguai (m. 2006)
- 19 de novembre - George Emil Palade, scientific romanés, Prèmi Nobel (m. 2008)
- 30 de novembre - Hugo del Carril, cantaire argentin (m. 1989)
- 13 de decembre - Luiz Gonzaga, compositor e cantaire brasilièr (m. 1989)
- 18 de decembre - Givi Javakhishvili, primièr ministre de Georgia (m. 1985)
- decembre - Abubakar Tafawa Balewa, primièr ministre de Nigèria (m. 1966)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 25 de febrièr - Grand-Duc Guilhèm IV de Luxemborg (n. 1852)
- 29 de març - Robert Falcon Scott, explorador anglés del Pòl Sud (n. 1868)
- 20 d'abril - Bram Stoker, escrivan anglés (n. 1847)
- 14 de mai - August Strindberg, escrivan suedés (n. 1849)
- 15 de mai - Albino Jara, president de Paraguai (n. 1877)
- 30 de mai - Wilbur Wright, pionièr american en l'aviacion (n. 1867)
- 12 de junh - Frédéric Passy, economista francés, Prèmi Nobel de la patz (n. 1822)
- 17 de julhet - Henri Poincaré, matematician francés (n. 1854)
- 22 de julhet - François-Charles Ostyn, personalitat de la Comuna de París (n. 1823)
- 16 d'agost - Johann Martin Schleyer, sacerdot alemand, creator del Volapük (n. 1831)
- 6 d'octobre - Auguste Marie François Beernaert, primièr ministre de Belgica, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1829)
- 12 de novembre - José Canalejas Méndez, primièr ministre d'Espanha (n. 1854)
- Marcos Antonio Cabral, president de la Republica Dominicana (n. 1842)
- Georges Arnold, personalitat de la Comuna de París (n. 1837)
- Enric Pelisson, felibre bearnés (n. 1846)


text:
Villes et mairies du District d'Uster (9)
Liste des communes
Uster
Ville de Uster, localité de la Suisse de 29 000 habitants.
La mairie de Uster a une adresse e-mail et un site Internet.
Dübendorf
Ville de Dübendorf, localité de la Suisse de 22 000 habitants.
La mairie de Dübendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Volketswil
Ville de Volketswil, localité de la Suisse de 15 000 habitants.
La mairie de Volketswil a une adresse e-mail et un site Internet.
Maur
Ville de Maur, localité de la Suisse de 8 900 habitants.
La mairie de Maur a une adresse e-mail et un site Internet.
Egg
Ville de Egg, localité de la Suisse de 7 700 habitants.
La mairie de Egg a une adresse e-mail et un site Internet.
Fällanden
Ville de Fällanden, localité de la Suisse de 6 900 habitants.
La mairie de Fällanden a une adresse e-mail et un site Internet.
Wangen-Brüttisellen
Ville de Wangen-Brüttisellen, localité de la Suisse de 6 800 habitants.
La mairie de Wangen-Brüttisellen a une adresse e-mail et un site Internet.
Greifensee
Ville de Greifensee, localité de la Suisse de 5 100 habitants.
La mairie de Greifensee a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwerzenbach
Ville de Schwerzenbach, localité de la Suisse de 4 100 habitants.
La mairie de Schwerzenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Mönchaltorf
Ville de Mönchaltorf, localité de la Suisse de 3 100 habitants.
La mairie de Mönchaltorf a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
947
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 947 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila còntra lei partisans dau teologian ibadista Abu Yazid qu'aviá capitat de federar leis oposicions au chiisme dins la region de Magrèb e entraïnat una revòuta fòrça importanta en 943. D'efècte, après sa desfacha de Kairouan lo 15 d'aost de 946, s'èra enfugit dins lei montanhas. I organizèt una armada novèla e assaièt de faire lo sètge de M'sila. Pasmens, en causa de la superiotat numerica dei tropas dau Califat, deguèt tornarmai s'enfugir dins lei montanhas onte foguèt capturat après una caça lònga. Moriguèt en causa de sei bleçaduras e lo califa Al-Mansur organizèt un trionf per celebrar sa victòria a Mahdia. Dins aquò, certanei tribüs demorèron ostilas e d'operacions novèlas foguèron necessàrias entraïnant lo reculament progressiu dei vencuts dins lei regions perifericas de Magrèb.


text:
Balma de las Domaisèlas
La balma de las Domaisèlas se dobrís a Sent Bausèli, prèp de Gange, dins las Cevenas. Es coneguda dempuèi de tempses immemorials. En 1889, lo celèbre espeleològ Édouard-Alfred Martel comencèt de l'estudiar; la davalada èra alavetz perilhosa. La balma foguèt dobèrta al public en 1931.
Geologia[modificar | modificar la font]
Sembla que se formèt per l'enfonzament de la massa calcària en seguida d'un aflacament per las infiltracions d'aiga. Lo dobte subsistís quant a l'origina d'aquesta aiga: lo riu que raja uèi 300 m en aval o ben un riu sosterranh desaparegut.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Autres còps apelada balma de las Fadas, se sonariá balma de las Domaisèlas per una legenda locala:
- « Un pastre a la recèrca d'un anhèl aperdesit s'enfonzèt dins l'avenc per recobrar son ben. En l'ausissent mes sens lo poder véser, s'entrauquèt entrò a desbocar dins çò que seriá puèi batejat la « catedrala ». Percasit per una soleta entòrca, s'esparranquèt e caiguèt al fons de la sala (60 m de tombada entre las estalactitas e estalagmitas). Embalausit pel tust, destrièt, abans de s'estavanir, un grop de joves domaisèlas, dançant e cantant al ròdol d'el. Quand despertèt, se trobava en defòra amb son anhèl. D'ara endavant, la balma foguèt tornar nomenada. »


text:
Batalha de Copenaga (1801)
La batalha de Copenaga de 1801 o premiera batalha de Copenaga se debanèt lo 2 d'abriu de 1801 durant la Guèrra de la Segonda Coalicion. Opausèt una flòta britanica a una flòta danesa. L'objectiu dei Britanics èra d'obtenir lo retirament danés de la Liga de neutralitat armada per limitar lo comèrci entre estats baltics e França. La neutralizacion dei naviris danés èra tanben necessària ai Britanics per gardar son avantatge navau. Lo combat s'acabèt per una victòria anglesa, per la pèrda d'unei naviris per lei Danés e per un cambiament de la politica russa que va marcar la fin de la Liga. En revènge, Danemarc se raprochèt de l'aliança francesa e demorèt un aliat de Napoleon fins a 1814. En 1807, una segonda ataca foguèt organizada per lei Britanics per destrurre lo rèsta de la flòta danesa.


text:
Secretari General de las Nacions Unidas
Lo Secretari General de las Nacions Unidas (abreviat en anglés: UNSG) es lo president del Secretariat de l'Organizacion de las Nacions Unidas (ONU). Foncionari mai important d'aquesta entitat, deu generalament saber parlar correntament las doas lengas oficialas de trabalh de l'ONU, l'anglés e lo francés.
Lo Secretari General actual d'aquesta organizacion es lo sud-corean Ban Ki-moon qu'ocupa aquesta foncion dempuèi l'1 de genièr de 2007 e foguèt reelegit en 2011.


text:
Lutècia
Lutècia (deu nom latin Lutetia o Lutecia parisiorum) qu'ei lo nom de la vila galloromana bastida suber l'isla de la Ciutat e qui vadore París.
Que ho en purmèr pas sonque un vilatge de pescadors deu pòble gallés aperat los parisii durant lo periòde protoistoric (pirògas que hon descobèrtas a l'escadença de cavas arqueologicas). En 52 av J.C., aqueth vilatge que ho conquestat per las legions romanas de Juli Cesar arron de la batalha de Lutècia.
Dab lo temps, la vila que pravè de cap a l'arribèra esquèrra de la Sena qui ei uei aperada lo quartièr latin de París.
Lo palais deu governador e lo purmèr temple que's trobavan sus l'isla de Ciutat (lo temple on uei e's quilha la catedrau de Nosta Dauna de París). D'aqueth temps be demòran, enter autes las tèrmas de Clunhic, las arenas de Lutècia (tornadas descobertas au sègle XIX e parciaument destrusidas abans qu'ua intervencion de l'escrivan Victor Hugo non las sauvèsse) e lo pialar deus Nautas (colomna en onor deu diu Jupiter descobèrta au sègle XVIII devath Nosta Dauna de París).
Segon la legenda, Sant Danís, purmèr bisbe de Lutècia, que seré estat decapitat peus pagans de cap a 250 a Montmartres abans d'arrecaptar lo son cap e de caminar dinca au lòc on lo deishè e on hore bastida ua basilica en aunor d'eth.
De cap a 300 lo nom de la vila que cambiè per París, abreviacion de Civitas Parisiorum o Urbs Parisiorum (ciutat deus Parisii)


text:
-249
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -249 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans. Incapables de prendre d'assaut la fortalesa de Lilybaeum en causa d'un blocus navau ineficaç, lei Romans mandèron una flòta per atacar Drepana qu'èra lo pòrt principau dei Cartaginés en Sicília. Pasmens, l'ataca nocturna de la flòta de Publius Claudius Pulcher mau capitèt en causa de condicions climaticas malaisadas. Lo generau cartaginés Adherbal aprofichèt la situacion per blocar lei naviris romans entre sei naviris e lo litorau. La flòta romana foguèt chaplada e perdèt 93 unitats sus 130 engatjadas.
Après aqueu succès, lei naviris cartaginés ataquèron lei convòis romans a l'entorn de Sicília. Per s'aparar còntra aquela menaça, lei Romans assaièron de viatjar de nuech mai foguèron suspres per una tempèsta. A la fin de l'annada, la quasi totalitat de la flòta romana èra anientada. Pertocant leis operacions terrèstras, lei Cartaginés organizèron de còntra-ofensivas dins l'oèst de Sicília ont organizèron de posicions defensivas quasi inexpugnablas.


text:
Crisi de Bizèrta
La Crisi de Bizèrta foguèt un conflicte diplomatic e militar que se debanèt durant l'estiu de 1961 entre França e Tunisia. Foguèt entraïnat per de trabalhs per aumentar la longor de la pista d'aterratge de la basa navala de Bizèrta totjorn contrarotlada per lei Francés après l'acòrd sus l'independéncia de Tunisia en 1956. La fin de la pista, 1,5 m èran situats sus lo territòri contraròtlat per lo govèrn tunisian, e l'abséncia de consultacion deis autoritats de Tunis per lo començament dei trabalhs èran lei causas principalas dei tensions que van crear una onda nacionalista còntra França. Dau 19 au 23 de julhet de 1961, entraïnèron de combats après una ataca tunisiana còntra la basa francesa. S'acabèron per una desfacha saunosa dei fòrças tunisianas. Pasmens, lo combat entraïnèt la dubertura de negociacions que permetèron l'evacuacion de la basa en octòbre de 1963.


text:
-380
Aquesta pagina concernís l'an -380 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Agesipolis I que foguèt remplaçat per son fraire Cleombrotus Ièr.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Egipte onte lei tropas pèrsas èran a assaiar de reconquistar lo país dempuei au mens 386 av. JC, lo rèi Artaxerxès II obtenguèt un succès important ambé lo retirament dau còrs de mercenaris grècs dirigit per lo generau atenenc Chabrias.


text:
Tolosa
Segonda vila d’Occitània (e quatrena vila de França), traversada per Garona e le Canal de las Doas Mars, Tolosa (oficialament en francés Toulouse) es la prefectura de la Nauta Garona e de la region d' Occitània. Son escais es la Vila Ròsa a causa de la color del principal material de construccion tradicional local : la brica de tèrra cuèita. Dins le passat se disiá tanben La Ciutat Mondina, per referéncia a la dinastia dels comtes de la vila que se son sovent sonats Raimon.
Le gentilici es tolosenc -a (e tanben: tolosan -a, tolzan -a).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Administracion
- 3 Demografia
- 4 Istòria
- 5 Lengas
- 6 Administracion
- 7 Ensenhament superior e recèrca
- 8 Economia
- 9 Cultura
- 10 Monuments e luòcs toristics
- 11 Tolosa, vila d’Espòrt
- 12 Personas celèbras nascudas a Tolosa
- 13 Embessonatges e acòrdis de cooperacion
- 14 Referéncias e notas
Geografia[modificar | modificar la font]
L’altitud mejana es de 141 m.
La vila es situada sus un coide de Garona que proven dels Pirenèus, s’orienta al nòrd-èst vèrs la Mediterranèa, càmbia de direccion a Tolosa e se dirigís al nòrd-oèst vèrs l’Atlantic.
Le relèu es marcat per la convergéncia de las valadas d’afluents de Garona :
- Arièja al sud dominat pels versants penjaluts del Lauragués de Tolosa Vièlha que venon dominar la vila sul Puèg Dàvid.
- L’Èrs Mòrt que se geta al nòrd de Tolosa en una plana vasta dicha de « Lalande » separat a l’èst del sit de la vila per una linha feblament accidentada, damb particularament les puèges de Montaudran e de Jolimont.
- A l’oèst de la vila, a bèla distància del centre urban (6 a 7 km en mejana), tres terrassas s’estajan per aténher les travèrses de Gasconha.
Sus la riba esquèrra entre le riu de Toish que s’escampa al nòrd de Purpan e l’actuala diga del Bazacle ga natural agençat, la corba del flume a evoluit forçant l’implantacion urbana antica de la vila sus la riba dreta platèu mai naut al recès de las inondacions.
Le canal del Miègjorn que repren una corsa artificiala de la Garona vèrs la Mediterranèa remana al sud-èst la valada de l’Èrs mòrt.
La comuna de Tolosa fa 11 830 ha de superfícia, es a dire un pauc mai que París : 10 539 ha.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Al recensament de 2004, Tolosa es la quatrena vila de França damb 426 700 abitants (populacion intra muros - cf. tablèu çai contra), le cinquen airal urban de França damb 1 130 000 abitants (recensament de 2007) e la seisena aglomeracion de l’estat damb 940 000 abitants (recensament de 2010) (aprèp París, Lion, Marselha, Lilla-Roubaix-Tourcoing e Niça-Canas). Es tanben le pus grand centre universitari en defòra de la region parisenca damb mai de 120 000 estudiants.
La populacion de la vila aumenta principalament gràcias a un salde migratòri largament positiu, degut a una posicion geografica interessanta (clima, situacion estrategica entre mai d’un bacin toristic - Pirenèus, mar Mediterranèa, còstas basca e landesa, terradors miègjorn-pirenencs) e a un imatge fòrtament positiu (qualitat de vida, varietat de las filièras de formacion, posicionament socioeconomic sus d’industrias e de servicis de fòrta valor ajustada aeronautica, espaci, biotecnologias, sistèmas embarcats, electronica).
font : INSEE
Clima[modificar | modificar la font]
La vila benefícia, de per sa posicion a l’interseccion de las influéncias oceanicas e mediterranèas, d’un clima temperat doç de davalada a la prima e pro caud e sec d’estiu. Les vents dominants son, per òrdre d’importància, le vent d’oèst (que mena generalament l’umiditat de l’ocean Atlantic), le vent de sud-èst (tanben apelat vent d’autan, puslèu caud e sec) e le vent del nòrd, netament mens frequent e generalament freg e sec (que mena l’aire de las massas anticiclonicas frejas plaçadas sul nòrd d’Euròpa).
Urbanisme[modificar | modificar la font]
La vila es organizada en mantuna zòna mai o mens concentrica :
- la vila romana de las carrièras estretas e tòrtas, que garda mai o mens le plan de la ciutat romana;
- S’i ajusta la ciutat de l’Edat Mejana (lo borg de Sent Sarnin);
- les quartièrs del sègle XVIII al sègle XIX ;
- la banlèga contemporanèa, bastida a l’entorn d’ancians vilatges (Sent Simon, La Landa) o de residéncias nòblas (Le Miralh) annexats a la comuna ;
La ciutat se desvolopèc primièr le long de la riba dreta de Garona, al nivèl del ga del Bazacle, le sol mejan natural per passar Garona. Atanben la riba dreta es plan mai elevada a respècte del flume que non pas la riba esquèrra e se tròba naturalament aparada de las aigadas. La posicion privilegiada d’aquel punt d’inflexion del flume (que ven del sud e que vira cap al nòrd-oèst), al contacte de la val d’Èrs, perlongament de la via naturala cap a la mar Mediterranèa, fasquèc de Tolosa un caireforc comercial.
A las vias de comunicacions que constituisson les rius naturals se son ajustadas le long dels sègles de vias que ligan la ciutat a sas vesinas : via romana, de la Mediterranèa fins a Aquitània, le Canal del Miègjorn e le Canal lateral, ligasons rotièras e ferroviàrias cap al nòrd (rota de Montalban), cap al sud (rota de Fois), sud-oèst (Murèth puèi Tarba), oèst (cap a Aush) e èst (cap a Albi, Rodés). Aquelas vias son totjorn presentas dins le teissut urban e fòrman le rastèl d’esquina dels Barris, avengudas mercadièras dels ancians quartièrs populars (Avenguda de Murèth, dels Minimes, del barri Bonafé).
Al centre urban, vironat dels Baloards qu’emplacèron las muralhas ancianas, s’ajustèron al sègle XVIII les grands jardins (de las plantas, Reial e le Redond Grand) estructurats per una tièra d’andanas largas e plantadas (Jules Guesde, Pau Feuga, Frederic Mistral).
Le sègle XIX fosquèc le del traucament de tres grandas avengudas Haussmanianas : la carrièra de Metz, l’avenguda d’Alsàcia Lorena/del Lengadòc e la carrièra Ozenne. Aquel traucament destrusiguèc de carrièras e d’ostals dels pus vièlhs de la ciutat. Se dobriguèron al meteis moment les grands axes cap al canal puèi la gara (Joan Jaurés, Matabuòu, Raimon IV).
Un element emblematic del bastit, un còp èra reservat als ortalans de la periferia, es representat per las tolosencas "tolosencas", ostalets damb un òrt, sens estatge ne cava mès provesit d’un trast.
L’espandiment urban de Tolosa es de còps qualificat d’extrèm, damb una densitat de populacion flaca per una ciutat tan granda. Ça que la la crisi de creissença actuala de la ciutat buta a una densificacion del bastit damb la realizacion de mantun programa d’urbanisme.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Le rastèl d’esquina de la ret de transpòrts en comun de la ciutat son las duas linhas de mètro inauguradas en junh de 1993, un VAL e una linha SNCF cadenciada. En setembre de 2003 la linha C fosquèc completada per quatre estacions intermediàrias en mai de las tres inicialas. En decembre de 2003, la linha A fosquèc alongada de Jolimont a Balmar de tres estacions mai, per un nombre de 18 estacions per 12 km de linhas. Una segonda linha de mètro, la B que corrirà segon un ais nòrd-sud serà normalament mesa en servici al començament de 2007, damb 20 estacions per 15 km.
Un malhum de 64 linhas de busses en estèla permet de religar les quartièrs periferics tan coma las comunas de la corona al centre, mai que mai mercé a de plataformas multimodalas (Mètro-Busses-Parcatges) coma Arenas, Bassacamba o Bèlmont.
D’autras linhas de transpòrts en sit pròpri son previstas o son a s’acabar per asondar les bacins d’emplecs de las comunas perifericas (Blanhac, Colomèrs, Labeja e limitar la congestion automobila suls grands axes (per exemple las linhas E e E’ que desserviràn respectivament Blanhac centre e aeroconstellacion e l’aeropòrt internacional de Blanhac o la linha F cap a Murèth).
Les projèctes d’urbanisme començan atanben d’estudiar les mejans de demesir l’empresa automobila pel profièit dels transpòrts en comun o de la bicicleta que Tolosa es una de las ciutats mens avançada sus aquel sicut de l’estat francés a causa de son urbanisme pauc densificat e plan espandit.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Abans l’installacion romana, la region de Tolosa èra ocupada per una tribú celtica, les Vòlcas Tectosages qu’arribèron al sègle III abans Crist en dominar d’auctotòns de mal definir, benlèu d’ibèrs o d’aquitans. Les cèltas s’èran installats non pas sul sit actual mès sus las sèrras al sud de la ciutat, mai que mai a Vièlha Tolosa ont les arqueològs trobèron mantun potz que contenon d’objèctes preromans e romans.
Le territòri dels Vòlcas Tectosages fosquèc integrat a l’Empèri Roman en 118 abans Crist e èra le punt mai a l’oèst de la novèla Provincia de Narbonesa.
Les romans fondèron Tolosa sus son sit actual e la vila s’espandissiá del Capitòli als Salins. Le forum se situava a l’entorn de la plaça Esquiròl sul Cardio Maximus (l’ais actual carrièra Sent Roman/ carrièra dels filatièrs).
Tolosa èra un centre administratiu e intellectual màger de la Provincia.
En 413, les visigòts envasisson la vila e la causisson per capitala, aquò serà le reialme de Tolosa. En 507 les francs de Clodovèu vencisson les visigòts d’Alaric II a la batalha de Vouillée van ocupar Aquitània tota e prene Tolosa en 508.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l’Edat Mejana, la vila fosquèc longtemps independenta. Les comtes de Tolosa espandiguèron lor domeni sus la mai granda partida del Miègjorn de França constituissent atal la província de Lengadòc. Aprèp la Crosada contra les Albigeses, Lengadòc es restacat al reialme de França en 1271. Testimoniatge de la preséncia dels comtes de Tolosa, las rèstas de las fondacions del castèl comtal son estadas recentament mesas a jorn prèp de la pòrta sud de la vila medievala a l’emplaçament de la plaça del salin.
A la Renaissença[modificar | modificar la font]
A la Renaissença (fin del sègle XV, XVI, Tolosa conesquèc un periòde de granda prosperitat, gràcias a l’industria del pastèl. Dos simbòls de la vila, le Pont Nòu e le Canal del Miègjorn, son realizats respectivament en 1632 e en 1682.
A l’Edat Modèrna[modificar | modificar la font]
Le Capitòli es bastit, el, al sègle XVIII. En 1762 se debana l’afar dels Calàs : le cas d’un protestant injustament condemnat provòca una intervencion celèbra de Voltaire.
En 1814, la batalha de Tolosa opausa les angloespanhòls de Wellington als franceses del marescal napoleonian Soult, que mentre qu’aguèsson capitat a resistir son constrents de se retirar.
Dins las annadas 1920, Tolosa fosquèc la vila dels pionièrs de l’aviacion, jos l’impulsion de Pierre-Georges Latécoère, qu’instaurèc de ligasons dambe Casablanca e Dakar. En 1927, l’Aeropostala fosquèc creada, dambe de figuras coma Antoine de Saint-Exupéry e Jean Mermoz.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, la vila fosquèc estalviada pels combats, mès la Resisténcia s’i desvolopèc fòrtament. Forquèc abandonada per las tropas d’ocupacion alemandas pauc aprèp le desbarcament de Normandia.
Aprèp la victòria de Franco en 1939 de nombroses refugiats republicans espanhòls venguèron a Tolosa, e al començament de las annadas 1960, fòrça rapatriats d’Argeria venguèron tanben s’installar, çò que modifiquèc sensiblament le païsatge demografic de la vila. Tolosa venguèc prefectura de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Le nombre d’abitants de la comuna aumenta fòrça rapidament, de 269 000 abitants en 1954 a 380 000 en 1968 puèi 390 350 en 1999 per aténher 426 700 abitants en 2004.
Lengas[modificar | modificar la font]
.
La lenga istorica de Tolosa es l’occitan. La particularitat de la ciutat es qu’es situada sus la termièra entre les parlars lengadocians e les gascons. Mai se la legenda vòl que se parle gascon a Sant Çubran (riba esquèrra de Garona) e lengadocian al centre de la ciutat, les primièrs vilatges gascons son, dins la comuna de Tolosa, Sent Martin de Toish e Sent Simon.
Le parlar lengadocian de Tolosa, le tolosan, de còps sonat mondin (de "Raimondin", referéncia a la dinastia comtala), es un parlar sud-lengadocian. Fosquèc mai que mai illustrat per Pèire Godolin.
L’occitan quitèc d’èstre regularament ausit per carrièras dins las annadas 1920 fòra cèrts quartièrs populars coma la Landa, Sant Çubran o Bonafé ont se podiá ausir fins a las annadas 1960.
Le francés penetrèc las classas nautas de la ciutat a la fin de l’Edat Mejana e le cɔambiament de lenga (almens a l’escrit e dins les registres formals) per l’eleit se passèc entre 1500 e 1530. Le francés parlat a Tolosa aguèc longtemps una marca occitana, que siá dins la pronóncia (l’accent caracteristic), dins la sintaxi o dins le vocabulari. Aquel francés regional (francitan) es tanben a se pèrdre.
Cal notar l’importància qu’aguèron las comunautats castelhanofòna e catalanofòna dins las annadas 1950 e 60 a causa de l’immigracion massissa, politica (la retirada) o economica. Tolosa fosquèc un centre de creacion teatrala, mai que mai antifranquista, en castelhan e catalan dins aquel periòde.
Administracion[modificar | modificar la font]
Les cònsols precedents èran :
- 30 de març de 2014:Joan-Luc Moudenc
- 2008-2014 : Pèire Cohen
- 2004-2008 : Joan-Luc Moudenc
- 2001-2004 : Felip Douste-Blazy (UMP), demissionari le 30 d’abril, aprèp son accession al Govèrn, coma Ministre de la Santat
- 1983-2001 : Domenge Baudis (UDF)
- 1971-1983 : Pèire Baudis
- 1958-1971 : Loís Bazerque
- 1944-1958 : Ramon Badiou
Tolosa es devesida en 15 ; veire tanben cantons de la Nauta Garona :
- Le Canton de Tolosa-1 es format d’una partida de Tolosa (26 342 abitants)
- Le Canton de Tolosa-2 es format d’una partida de Tolosa (26 890 abitants)
- Le Canton de Tolosa-3 es format d’una partida de Tolosa (36 207 abitants)
- Le Canton de Tolosa-4 es format d’una partida de Tolosa (31 016 abitants)
- Le Canton de Tolosa-5 es format d’una partida de Tolosa (26 686 abitants)
- Le Canton de Tolosa-6 es format d’una partida de Tolosa (18 578 abitants)
- Le Canton de Tolosa-7 es format d’una partida de Tolosa (28 578 abitants)
- Le Canton de Tolosa-8 es format d’una partida de Tolosa e de las comunas de Balmar, Bèlpuèg, Dremil e La Faja, Florenç, Montdosilh, Monts, Monrabe, Pin Balmar e Quint e Fontsagrivas (46 383 abitants)
- Le Canton de Tolosa-9 es format d’una partida de Tolosa e de la comuna de Ramonvila e Sant Anha (42 467 abitants)
- Le Canton de Tolosa-10 es format d’una partida de Tolosa (37 298 abitants)
- Le Canton de Tolosa-11 es format d’una partida de Tolosa (29 456 abitants)
- Le Canton de Tolosa-12 es format d’una partida de Tolosa (42 892 abitants)
- Le Canton de Tolosa-13 es format d’una partida de Tolosa e de la comuna de Colomièrs (37 809 abitants)
- Le Canton de Tolosa-14 es format d’una partida de Tolosa e de las comunas d’Aucamvila, Castèlginèst, Fenolhet, Fontboscat, Ganhac de Garona, Launaguet e Sant Alban (41 093 abitants)
- Le Canton de Tolosa-15 es format d’una partida de Tolosa e de las comunas de Castèlmauron, Montberon, Puègbonieu, Rofiac Tolosan, Sant Ginèst, Sant Joan le Vièlh, Sent Lop e L’Union (51 774 abitants)
Ensenhament superior e recèrca[modificar | modificar la font]
Les tres pòls universitaris son :
- L’Universitat Tolosa I - Sciéncias Socialas (UT1 - Tolosa-I) : sciéncias socialas, particularament damb l’Institut d’Estudis Politics de Tolosa, le dret e l’economia.
- L’Universitat de Tolosa-Joan Jaurés (UTM - Tolosa-II) : sciéncias umanas, disciplinas artisticas e literàrias.
- L’Universitat Pau Sabatièr (UPS - Tolosa-III) : medecina, farmacia e sciéncias duras.
L’importància de la vida universitària a Tolosa se manifèsta tanben per la riquesa e la diversitat dels laboratòris de recèrca presents suls campus universitaris e dels centres ospitalo-universitaris.
Las grandas escòlas principalas :
- L’Institut d’Estudis Politics de Tolosa (IEP Tolosa)
- L’Escòla Superiora de Comèrci de Tolosa (ESC Tolosa)
- L’Escòla nacionala veterinària de Tolosa
- L’Escòla Superiora d’Agricultura de Purpan
- L’Escòla d’Arquitectura de Tolosa
- Supaéro (ENSAE)
- L’ENAC
- L’ENSIACET
- L’ENSEEIHT
- L’ICAM
- L’INPT
- L’INSA
- L’IPSA
- L’ENSICA
- L’ENSAT.
Economia[modificar | modificar la font]
Agricultura, cultura ortalana[modificar | modificar la font]
Coma la màger part de las grandas vilas situadas en plana alluviala, Tolosa a desvolopat una cultura ortalana que li permet un aprovesiment regular de produits frescs. Atal, le sud-èst e le nòrd de la vila son de zònas tradicionalament dedicadas a aquel tipe de culturas. Çaquelà, aquesta practica es a desparéisser, las superfícias disponiblas se demesisson a causa de la pression fonzièra.
Tolosa es tanben coneguda per la cultura de la violeta, per sas flors e son perfum.
Le domeni de Candie es una bòria de mai 300 ectaras qu’aparten a la comuna e qu’es espleitada en regia agricòla municipala.
Aeronautica e espaci[modificar | modificar la font]
Dempuèi la Primièra Guèrra Mondiala, Tolosa entreten una relacion particulara damb l’aviacion. Per aquel periòde las industrias aeronauticas mudèron a Tolosa, pr’amor la vila èra considerada coma pro alunhada de las zònas de combat. Las usinas Latécoère dispausan aital d’obradors en plena vila.
D’autras entrepresas o centre de recercas seguiguèron, que siá dins le domeni de l’aviacion e de le de l’espaci: le CNES, MATRA, ALCATEL, la SNPE (carburant de fusèa), e AIRBUS. Tolosa possedís las cadenas d’assemblatge dels avions de l’entrepresa europèa (damb Amborg) mès tanben de centres de recèrcas e d’ensages. Las usinas del grop se situan a l’oèst de l’aglomeracion sus las comunas de Tolosa (Sent Martin de Toish), Blanhac e Bausèla. Las usinas son una de las destinacions màgers dels viatges de caps d’Estat o de govèrn: Joan Carles I d’Espanha, Elisabèt II del Reialme Unit, le primièr ministre de la Republica Populara de China.
Quimia[modificar | modificar la font]
Situat principalament dins la zòna sud de la vila, le pòl quimic compren d’entrepresas dels sectors de la quimia pesuga (AZF : fertilizant azotats), de carburants, explosius e fuòcs d’artifici (SNPE, Ets Lacroix), de la quimia farmaceutica, de la pintura (pigments)
Le pòl quimic tolosenc a conegut una importanta activitat fins a la catastròfa del 21 de setembre de 2001 : l’explosion de l’usina AZF a fait 30 mòrts e environ 2500 ferits, e mai de degalhs materials considerables (Universitat de Tolosa-Le Miralh, quartièr En Palòt, La Reinariá, Ranguèlh e l’espital psiquiatric Marchand en particular).
Aquesta activitat tend dempuèi a se reorientar vèrs la quimia fina e la quimia farmaceutica, jutjadas mens polluentas e mens menaçantas per la populacion.
Informatica[modificar | modificar la font]
De nombrosas entrepresas del sector son implantadas a Tolosa, beneficiant de la qualitat de la formacion universitària e de las grandas escòlas localas. Especialament las SSII Atos Origin, Capgemini, Unilog, CS, Coframi e IBM.
La comunautat d’aglomeracion de la Grand Tolosa s’es dotada dempuèi la fin de 2001 d’una excellenta infrastructura metropolitana de telecomunicacions (IMT). Compausada de cinc boclas totalizant 77 km de fibra optica l’IMT s’espandís sus la Grand Tolosa del nòrd al sud e d’èst en oèst altorn de Tolosa, de Blanhac a Labeja e de L’Union a Tornafuèlha. Passant principalament pel mètro tolosenc, le Periferic e le Canal del Miègjorn. Cada cable se compausa de 144 fibras opticas negras, cada parelh de fibra ofrís una capacitat de 2,5 Gbit/s dins les dus senses.
Vejatz le sit oficial de l’IMT dins les ligams.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Le Centre Nacional de Calcul de Météo-France es installat dempuèi 1982 a Tolosa. Es en particular dins aquel centre que son efectuadas las previsions meteorologicas per França tota.
Le "Météopôle" de Tolosa regropa en mai le Centre Nacional de Recèrcas Meteorologicas (CNRM).
Mèdias[modificar | modificar la font]
- Unas televisions son installadas a Tolosa :
- TLT es la television locala de Tolosa. Es installada dins la novèla Médiathèque José Cabanis, a Marengo (a l’origina son sèti èra a Compans-Cafarelli). Acaba d'emetre en julhet de 2015 per causa de dificultats financièras
- Tv Bruits son de televisions associativas qu’emeton tanben a Tolosa.
- OC-TV es una television sus Internet
- France 3 Sud es la television regionala del Sud, sos estúdios son situats a la Cepièra.
- M6 a tanben un descrocatge local a Tolosa.
- Tolosa abrita les estúdios de las ràdios :
- Ràdio Occitània
- Sud Radio
- lo Mouv’
- Canal sud
- FMR, Radio-Radio (partejan la meteissa frequéncia)
- Booster Fm, Radio Plus (partejan la meteissa frequéncia)
- Radio Présence
- Radio Campus
- Per la premsa escrita jornalièra, se trapa essencialament le sèti social del quotidian regional La Dépêche del Miègjorn.
- Per la premsa escrita setmanièra, se trapa Le Journal des Toulousains.
- Per la premsa satirica, se trapa Satiricon [1]
- Sèti de las Edicions Hubert (Murèth)
Cultura[modificar | modificar la font]
La vida culturala tolosenca es rica :
- d’apòrts particulars ligats a divèrsas ondas d’immigracion (espanhòla pendent la Guèrra Civila, pè-negre dins las annadas 1960, maugrabina dins las annadas 1970) ;
- de la diversitat e de la joinesa de la populacion dels estudiants;
- dels movements culturals alternatius.
Teatre[modificar | modificar la font]
Tolosa fosquèc le brèç de companhiás de teatre de carrièra coma Royal de Luxe e de tot un movement d’artistas ligats a la scèna urbana.
Divèrsas scènas coma le Teatre de la ciutat, le Granier-Teatre - Teatre Daniel Sorano o le Teatre de la Levada aculhisson de pèças cada annada.
La vida teatrala amatritz coneis tanben una activitat importanta.
Cinèma[modificar | modificar la font]
N’es Tolosa una de las vilas exagonalas melhor dotada (franc París de segur!!!) per aquò tot que de cinèma de qualitat se tracta damb, bèla primièra:
- la Cinematèca de Tolosa, carrièra del Taur fondada per en Raimond Bòrdas (1920-2004) devèrs las annadas 1950 e qu’a un fons unic al mond
Se ne salvèc per exemple tot un tròç de L’Edat d’aur d’en Luis Buñuel o ne ten una version mai completa qu’enlòc mai del filme subrecultissim qu’es Freaks.
Tanben se ne possedís le negatiu original de La màger illusion d’en Joan Rainoard.
N’a tanben una bibliotèca pro rica de libres e revistas (e totes autres documents) subre le 7en art.
Tot parièr se ne pòt notar un malhum de cinèmas d’art e ensag pro ric damb
- l’ ABC, carrièra de Sant Bernat que se ne formèc un santfum de generacions de cinefils dempuèi ara mai de 50 ans d’existéncia (n’a tanben una bibliotèca plan rica )
- American Cosmograph[2] (Contunha l'activitat de l'UTOPIA Tolosa a partir de junh de 2016)
Tot parièr se n’organiza ara a la Cinematèca e dins tota la vila dempuèi mai de 20 ans les festenals Cinèma d’America Latina e Cinespaña que pro succès ne rescontran alprèp del public tolosan.
Un molon d’autras manifestacions mai pontualas a l’entorn del cinèma se debanan cada an en per tota la ciutat.
Musica[modificar | modificar la font]
Las opèras son prepausadas per le Teatre del Capitòli de Tolosa dins l’Orquèstra Nacionala del Capitòli de Tolosa que s’es fait una reputacion internacionala dins le domeni de la musica classica, jos la direccion de Michel Plasson.
Entre autres, la "Halle aux grains", sala prestigiosa reputada per son acostica, e qu’abritava un mercat.
Tolosa a tanben une reputacion de vila dinamica dins le domeni de la musica de las annadas 1980 e 1990.
Dins un autre domeni, mantun artistas e grops tolosencs se son fait una reputacion nacionala en chanson française coma :
- Claudi Nogaròu damb entre autras sa cançon intitulada Tolosa ;
- Emile e Images ;
- Zebda ;
- KDD
- Projet Factor X
- Dadoo
- Sang-Mêlé
- Fabulous Trobadors
- Les Capitoligams
- "Les beautés vulgaires"
Doblidem pas subretot la celèbra « Tolosenca » del compositor Louis Deffès. (cantata aicí per Benjamin Auriol).
Espectacles[modificar | modificar la font]
Salas :
- Le Bikini, petita sala mitica de Tolosa, ont de nombroses artistas renomenats se son produits. La sala es estada bufada per l’explosion d’AZF. Sa reconstruccion al bòrd del Canal del Miègjorn es prevista, dins una configuracion un pauc mai granda (1200 personas) ; dins l’espèra, la sala de las fèstas de Ramonvila aculhís la programacion.
- Le Zénith de Tolosa, la sala cobèrta mai granda de França (9000 pers.) aprèp Bercy (15 000 pers.) ;
- Le Palais dels Espòrts de Tolosa. Tornèc èstre bastit entièrament, sas estructuras portairas an sofèrt tanben de la catastròfa d’AZF ;
- La glèisa de Sant Pèire de las Cosinas es estada recentament dobèrta coma auditòri e sala d’espectacle.
Festivals :
- Piano aux Jacobins
- Prima de Setembre
- Houfastival
- Ça bouge encore
- Festival del cinèma d’America Latina
- Rio Loco
- Aiguill’ART
- Tolosa les Orgues
- Convivencia
- Le Forum de l’Imatge
- Festival N7
- Printemps de l’INP
Fotografia[modificar | modificar la font]
La Galariá del Castèl d’Aiga met en scèna regularament d’exposicions fotograficas. Jean Dieuzaide ne fosquèc un actor renomenat e sovent expausat.
D’eveniments a l’entorn de la fotografia coma la « prima de setembre » o « le Forum de l’Imatge » son parièrament organizats jos forma de festenals.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
Al còr del Sud-Oèst, Tolosa ocupa una plaça estrategica a proximitat de Gasconha. Les restaurants de la vila servisson donc fòrça especialitats a basa d’anet gras. Çaquelà le plat mai conegut es sens dobte le caçolet, a basa de salsissa de Tolosa e de mongetas, qu’apaissa atal una brega ancestrala entre les partisans del caçolet de Castèlnòu d’Arri e les del caçolet de Tolosa sus sas originas.
De remarcar tanben le Cachou Lajaunie, inventat en 1880 a Tolosa per Léon Lajaunie, farmacian.
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Tolosa es classificada vila d’art e d’istòria. Les baloards de cintura determinan le sector salvagardat mai grand de França (220 ha).
Fòrça luòcs tolosencs son de descobrir en landrejant. Le patrimòni de bastiments religioses es particularament ric, damb qualques curiositats coma la glèisa dels Jacobins (qu’a una nau damb de corondas centralas en palmièrs). Tolosa es la vila francesa que compta le pus grand nombre d’ostals particulars de la Renaissença, aquò es degut a l’edat d’aur del pastèl.
Bastiments e luòcs publics remarcables[modificar | modificar la font]
- le Capitòli qu’es l’ostal de comuna, sus la plaça del meteis nom ;
- le Donjon del Capitòli (Ofici del Torisme) ;
- les cais e las ribas de Garona ;
- le Bazacle ;
- le Jardin de las Plantas, le Grand Redond e le Jardin Reial ;
- le Pont Nòu ;
- l’Espital de la Grava e son dòma de coire ;
- le Castèl d’Aiga ;
- le Canal del Miègjorn ;
- le pont de Sant Pèire ;
- la plaça Wilson ;
- la Gara Matabuòu ;
- l’Ostal del Vièlh Rasim.
- la preson de Sant Miquèl (Fotografias)
Bastiments religioses[modificar | modificar la font]
- la basilica de Sant Sarnin ;
- la glèisa de Nòstra Dòna del Taur damb son campanal-mur ;
- la glèisa dels Jacobins e sas clastras ;
- la catedrala de Sant Estève ;
- la basilica de la Daurada ;
- la torrèla de las Ursulinas.
- la glèisa de Sant Aubin
- la glèisa de Sant Jiròni
- la Sinagòga de Palaprat
Musèus[modificar | modificar la font]
Les nombroses musèus de la vila presentan un patrimòni istoric important. Demest elis, podèm citar :
- le Musèu Georges Labit ;
- le Musèu dels Agustins ;
- le Museum d’Istòria Naturala ;
- le Musèu d’Art Modèrne als vièlhs tuadors de Sant Subran ;
- la Ciutat de l’Espaci ;
- l’Ostal d’Assesat (Fondacion Bemberg) ;
- Goethe-Institut ;
- le Musèu del Vièlh Tolosa ;
- le Musèu de l’Aficha ;
- le Musèu Departamental de la Resisténcia e de la Deportacion ;
- le Musèu dels Antics de Tolosa (Musèu de Sant Ramon) ;
- le Musèu Paul Dupuy (Arts aplicadas de l’Edat Mejana a uèi).
Tolosa, vila d’Espòrt[modificar | modificar la font]
- Fotbòl : damb le Tolosa Fotbòl Club
- Rugbi de XV : damb l’Estadi Tolosenc
- Rugbi de XIII : damb la Tolosa Olimpica XIII
- Beisbòl : damb l’Estadi Tolosenc BaseBall
- Voleibòl : damb l’Spacer's de Tolosa Volley-Ball
Personas celèbras nascudas a Tolosa[modificar | modificar la font]
- Sylvain Augier (1955- ), animator de ràdio
- Laetitia Barlerin (1974-), doctor veterinari
- Georges de Caunes (1919-2004), jornalista (paire d’Antoine de Caunes e grand paire d’Emma de Caunes)
- Jean Dausset (1916- ), mètge
- Jean-Louis Debré (1944- ), òme politic francés, president de l’Assemblada Nacionala dempuèi le 25 de junh 2002
- Louis Deffès (1819 - 1900) Compositor (especialament de l’Imne tolosenc :Ò Mon País)
- Marine Delterme (1970-), actritz
- Filippe Druillet (1944- ), dessenhaire e scenarista
- Joan Estève Esquiròl ( 1772-1840), psiquiatre
- Pèire Godolin (1580-1649) poèta
- Ticky Holgado (1944-2004), actor
- Gabriel Koenigs (1858-1931), matematician
- Marguerite Marin (1951- ), dançaira e coregrafa
- Art Mengo (1962- ), cantaire
- Frédéric Michalak (1982- ), jogaire francés de rugbi de XV
- Moos (1974- ), cantaire
- Claudi Nogaròu (1929-2004), cantaire, compositor
- Fabien Pelous (1973- ), jogaire francés de rugbi de XV
- Jacques Polieri (1928- ), meteire en scèna
- Jean-Luc Reichmann (1960- ), animator de television
- Antoine Rivalz (1667-1735), pintor
- Sébastien Roch (1972- ), cantaire, actor (Elena e les dròlles)
- Claudi Sicre (1947), cantaire
- Laurent Terzieff (1935- ), comedian
- Jacques de Tourreil, membre de l’Acadèmia Francesa
- Jean Antoine Verdier (1767-1839) general de Napoleon
- Bernard Werber (1961- ), escrivan
- Pierre Gamarra
Embessonatges e acòrdis de cooperacion[modificar | modificar la font]
La vila de Tolosa es bessonada damb las vilas seguentas (per òrdre cronologic) :
- Tel Aviv (Israèl) dempuèi 1962,
- Atlanta (Estats Units) dempuèi 1975,
- Kyiv (Ucraïna) dempuèi 1975,
- Bolonha (Itàlia) dempuèi 1981,
- Elx (Espanha) dempuèi 1981,
- Chongqing (China) dempuèi 1981.
Nosèt d’acòrdis de cooperacion damb :
Tolosa a tanben una vila d’adopcion : Câmpia Turzii (Romania).


text:
Gossip
Gossip, e anteriorament The Gossip es un grop de musica de rock indie american. La formacion creada en 1999 a Olympia (estat de Washington) compren tres membres, la cantaira Beth Ditto, lo guitarrista Brace Paine e lo percussionista Hannah Blilie. Se faguèron conéisser tre 2006, gràcias a l'album Standing in the Way of Control.
Discografia[modificar | modificar la font]
- That's Not What I Heard (2000)
- Movement (2003)
- Standing in the Way of Control (2006)
- Music for Men (2009)
- A Joyful Noise (2012)


text:
Famagosta
Famagosta (en turc Gazimağusa) qu'ei ua vila de Chipre dens l'autoproclamada Republica Turca de Chipre. Lo son nom que vien deu grèc Auuόxwσtoς qui vòu díser « amagada peu sable ».
Simple vilatge de pescadors, qu'aquesó ua certa importància dab las crozadas a la fin deu sègle XII e qu'arrecebó mantuns crestians qui arribèn arron de la caduda de Sant Joan d'Acre.
A partir de 1374 que ho presa per Gènoa puish que vadó veneciana a partir de 1489.
Los Turcs que la prengón en 1571 e executant atroçament lor comandant Marco Antonio Bragadin çò qui motivè la batalha de Lepant. A maugrat d'aquesta victòria crestiana, Famagosta que demorè turca dinc a l'arribada de la dominacion britanica en 1878 qui s'acabè en 1960.
Los Grècs que hon horabandits per l'invasion turca en 1974. Per Chipre, qu'ei oficiaument tostemps situada dens lo districte de Famagosta.


text:
Telefòn roge
Lo telefòn roge es una linha de comunicacion dirècta establida lo 30 d'aost de 1963 entre leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica après la crisi de Cuba que menacèt d'entraïnar un conflicte mondiau en 1962. Son objectiu èra de permetre una comunicacion entre lei caps dei dos blòts de la Guèrra Freja dins lo cas d'una crisi grèva menaçant de se transformar en guèrra nucleara. Maugrat son nom, la linha èra en realitat magerament constituida d'un telescriptor que foguèt pauc a pauc modernizat en foncion dei progrès de la tecnologia informatica. D'autrei linhas son estadas apondudas dempuei 1963 entrei d'autrei poissanças nuclearas coma França e URSS, Paquistan e Índia ò Estats Units e China.


text:
Hermelange
Hermelange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A Hermelange se tròba la jonction de las doas Sarres : la Sarre roja e de la Sarre Blanca, #que ven "La Sarre".
A Hermelange se trouve la jonction des deux Sarres : la Sarre rouge et de la Sarre Blanche, qui devient "La Sarre".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dependéncia del domeni episcopal de Sarrebourg.
- Batalha en 1312.
- Destruit a Modèl:La s
- #Venir fief del senhor de Guermange en 1494, de contunh eretat pels de Custine en 1561.
- Dépendance du domaine épiscopal de Sarrebourg.
- Bataille en 1312.
- Détruit au XVen
- Devint fief du seigneur de Guermange en 1494, puis hérité par les de Custine en 1561.


text:
Lesménils
Lesménils es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Combates acarnissats l'an 1915 al senhal de Xon.
- Combats acharnés en 1915 au signal de Xon.


text:
La huelha de rota tau desvolopament numeric de l'occitan qu'utiliza lo metòde de l'estudi de MetaNet, un hialat europèu d'excelléncia dedicat a la promocion de las plomasons tecnologicas d'ua societat multilingua de l'informacion en Euròpa. Hèit per mei de 200 expèrts internacionaus, aqueth estudi que hè un estat actuau de las ressorsas e tecnologias deu lengatge tà 30 lengas europèas en sheis maines : la traduccion automatica, la sintèsi vocau e la reconeishença vocau, la correccion ortografica, l'analisi semantica, l'analisi gramaticau e la generacion automatica de tèxte.
Que perpausa tanben ua grasilha comuna de classificacion e d'evaluacion de las ressorsas e utís numerics. Lo diagnostic deu sostien tecnologic de la lenga occitana que ns'a permetut purmèr de recaptar dadas objectivas tà çò de la situacion numerica de l'occitan (inventari) e, après escambis dab expèrts internacionaus (lengas basca, bretona, catalana e gualesa), d'identificar las mancas. Tad aquestas, la huelha de rota ací devath que perpausa ua projeccion de desvolopament sus cinc ans (2015-2019).
Tablèu 1 : Tablèu sintetic hèit a partir deu Diagnostic e huelha de rota tau desvolopament numeric de la lenga occitana : 2015-2019, Media.kom/Elhuyar, 2014.
Lo diagrama ací devath que repren los elements en despartint los objectius en tres seccions (ressorsas, utís intermediaris e utís finaus) e en ensenhant las interdependéncias enter los « blòcs » : per exemple tà un traductor automatic de qualitat que hè besonh d’un analisator morfologic, e aqueth qu'a besonh en amont d'ua basa lexicau e de modèles gramaticaus. Un còrpus parallèle que pòt ajudar a perfeccionà'u. Aquesta lectura que'ns permet d'aver un vision estructurada deus tribalhs, e de pensar a la planificacion deus desvolopaments operacionaus.
Tablèu 2 : Document de sintèsi hèit a partir de la huelha de rota tau desvolopament numeric de la lenga occitana
Modèles gramaticaus e modèles de lengatge : que serà ua gramatica descriptiva de l'occitan organizada com un ensemble de règlas tà ua utilizacion en informatica (mei que mei taus analisators morfologic e sintaxic) dab lexics e còrpus anotats.
Basa lexicau monolingua : que serà la sòla de la màger part de las autas ressorsas e deus utís desvolopats. Qu'aurà ua lista de mots occitans, dab la categoria gramaticau (tipe, genre, nombre, etc.), las formas flexionaus (feminin, plurau, conjugasons, etc.), la varianta e eventuaument informacions tà çò de l'usatge (maine, registre, etc.). Que i aurà tanben lo ligam enter dus medishs mots tà mantuas variantas.
Basa lexicau bilingua : qu’ei la basa géncer tà la traduccion automatica. Qu’a entradas en occitan qui an los medishs camps que la basa lexicau monolingua, mes tanben la(s) lor(s) traduccion(s) en francés (a tèrmi, que’s pòt pensar tanben a la lor traduccion en catalan).
Basa de coneishença lexicau : qu’ei ua basa de coneishença lexicau qui liga mots o concèptes enter eths, dab relacions de categoria (ua poma qu'ei un hrut), de camp lexicau (« pan » e « cotèth »), de derivacion (« passat » e « passacion »), etc. WordNet, per exemple, qu'ei ua basa de coneishença lexicau.
Còrpus : un còrpus qu'ei un ensemble de documents amassats dens ua mira precisa. Dens lo domeni deu TAL (Tractament automatic deu lengatge), los còrpus textuaus son fòrça utils tà perfeccionar utís dab estatisticas suus mots e la lenga. Per exemple, tà un traductor automatic, lo còrpus parallèl francés-occitan que permeterà de saber que, estatisticament, lo nom « son » francés ei mei sovent revirat per « son » que per « bren ».
Còrpus monolingüe especializat : aqueth tipe de còrpus qu'amassa ua piela de tèxtes en occitan qui atèstan d’un usatge referenciau de lenga en divèrs maines sociaus (literatura, premsa, recèrca). Que son indispensables a la creacion deus utís o de las autas ressorsas.
Còrpus monolingüe web : que serà ua colleccion de tèxtes en occitan trobats sus Internet, shens seleccion en tèrmi de qualitat lingüistica. Que serviràn mei que mei a har estatisticas tà perfeccionar los utís.
Còrpus parallèle : qu'ei un còrpus qui amassa tèxtes qui an a cada còp au mensh duas versions qui corresponen au mensh a duas lengas diferentas. Lo còrpus parallèle occitan que serà un còrpus francés-occitan (sites web institucionaus, memòris, etc.).
Ressorsas tà la reconeishença de la paraula : segon la huelha de rota, non se pòt crear un vertadèr utís de reconeishença de la paraula (creacion d'escriut a partir d'un document orau) abans 2019. Començar que cau d'identificar e de crear las ressorsas qui hèn besonh a ua tecnologia d’aquera pagèra. Que poderà estar utilizada, per exemple, tà har sostitolatge automatic.
Detector de l'occitan : aqueth utís que poderà detectar automaticament se un tèxte ei en occitan.
Detector de las variantas de l'occitan : Aqueth utís que poderà detectar automaticament la varianta occitana d’un tèxte.
Analisator morfologic (lematizator) : un lematizator qu’ei un utís que hè ua analisi morfosintaxica deu contienut d'un tèxte. Qu'associa cada mot a la soa forma « canonica » (infinitiu taus vèrbes, masculin singular taus adjectius, etc.), la categoria gramaticau o partida d'un devís, lo genre, lo nombre, lo temps e lo mòde, la persona (ex. : parli->purmèra persona/singular, indicatiu present deu vèrbe parlar). Qu'a tanben informacions semanticas e referenciaus (definitud, quantificacion, animat/inanimat, uman/pas uman, etc.).
Analisator sintaxic (parser en anglés) : que hica en evidéncia l'estructura d'ua frasa. L'analisi que balha la faiçon dont los mots e son combinats dens lo tèxte. Que permet de conéisher las relacions de dependéncia deus sintagmas (grops de mots qui an ua foncion sintaxica particulara dens la frasa, per exemple lo subjècte).
Traductors automatics : que permeteràn, a partir d'un tèxte en occitan, d'obtiéner automaticament ua traduccion francesa, e invèrsament. Mercés au transcriptor de variantas, que poderà balhar la traduccion d'un tèxte en francés en quau varianta que sia.
Transcriptor automatic enter variantas : qu’a lo medish principi qu’un traductor automatic. Que permeterà, a partir d'un tèxte en ua varianta de l'occitan, d'obtiéner automaticament ua version en ua auta varianta.
Corrector ortografic polivalent : tà amuishar l'unitat de la lenga en respectant la soa diversitat, l'idea qu'ei d'aver un sol corrector ortografic qui perpause ua correccion dens totas las variantas. L'utilizator que poderà causir la(s) varianta(s) qui vòu tà la correccion. Lo corrector que serà suus logiciaus mei utilizats dab prioritat aus formats libres shens estremar los comerciaus (LibreOffice, OpenOffice, Microsoft Office, navigators, clients de corrics, seguida Adobe, etc.).
Clavèr predictiu e autocorreccion : aqueth utís que servirà aus telefonets, per exemple tà suggerir o corregir mots dens los SMS. Que permeterà de causir la soa varianta e que's poderà installar sus sistèmas operatius mei utilizats (Androïd, iOS).
Sintèsi vocau : la sintèsi vocau qu'ei la creacion de documents oraus a partir de documents escriuts. Qu'ei per exemple utilizada tà léger los noms de carrèra en los GPS, taus logiciaus d’assisténcia taus mauvedents, etc.
OS e aplicacions principaus : L'idea qu'ei de perpausar un sistèma operatiu taus ordinators cap e tot en occitan, e dab los logiciaus mei corrents tradusits (burotica, navigators, clients taus corrics...).
Véder tanben :


text:
Lo Basic es un lexic referencial e ortografic francés-occitan (comun gascon-lengadocian per començar) que se vòl, a tèrme, un diccionari unic per totes los locutors e usatgièrs de l'occitan, quala que siá lor varianta. Per una entrada en francés, prepausa la forma occitana comuna e/o las formas especificas a las grandas variantas.
L’idèa del Basic – lexic francés-occitan per l’ensemble de la lenga, integrat uèi al dicod'Òc, es nascuda d’un objectiu, d’un dels principis del Congrès e d’unas constatacions sociolingüisticas.
Un dels objectius, un dels principis del Congrès es de contribuir a confortar l’unitat de l’occitan e la consciéncia d’aquela unitat en respectant sa diversitat.
Las constatacions son :
Lo Basic es un lexic qu’es estat concebut amb un èime centripèt, per valorizar l’unitat dins la diversitat, far veire çò comun, çò que se revèrta e que, jol vestit cambiadís de la prononciacion, d’una evolucion o d’una grafia diferenta, ven ben de la meteissa soca. Far veire tanben çò qu’es especific, emblematic de tala o tala granda varianta e qu’es un critèri d’adesion.
Totes los qu’an participat a aquel trabalh son estats sovent estonats de veire que trapavan de similituds ont las esperavan pas.
Lo Basic, en mai de favorizar la consciéncia de l’unitat de la lenga, deu permetre de relativizar la variacion e sustot de facilitar l’intercompreneson entre variantas, la dubertura a l’ensemble de l'occitan que manca sovent.
Un còp èra la variacion pausava benlèu mens de problèmas pels locutors. Lor èra familiara, mai coneguda que l’es pels locutors e aprenents de uèi qu’utilizan mai que mai lo francés. La lenga occitana servís sovent a se diferenciar, e i a una tendéncia a quichar mai sus las diferéncias que non pas sus las semblanças. Cal d’utisses modèrnes que prengan en compte l’ensemble de la lenga e de sas variantas. Un lexic en linha ne pòt èsser un dins l’espèra del grand diccionari general de la lenga que nos cal, e que lo Congrès e son Conselh lingüistic n’an decidit e amodat la creacion.
Fargar lo Basic amb aqueles objectius es pas estat de bon far, que curiosament s’es plan mai estudiat la variacion que non pas çò comun, çò que se sembla. Pas de bon far tanpauc de reglar lo cursor per causir çò comun, çò que se revèrta, çò qu’es especific e que cal servar.
Quand comencèrem, nos mainèrem pas plan de tot lo trabalh que demandava lo Basic se voliam prene d’un còp l’ensemble de la lenga. Comprenguèrem, en faguent lo quasèrn de las cargas e los primièrs ensages amb un escapolon de mots, que seriá long. Vegèrem que nos podiam pas apevar, curiosament, sus gaire d’estudis prealables sul sicut del vocabulari comun. Nos caliá tornar a las fonts que son los diccionaris, los atlasses lingüistics. Lo multidiccionari e la basa lexicala del Congrès nos faguèron ganhar fòrça temps.
Nos caliá tanben mobilizar la coneissença de la lenga de uèi qu’aviá la còla, a començar per sos directors scientifics. Se caliá ça que la malfisar de la tendéncia centrifuga d’unas fonts a donar la prioritat a çò qu’es plan especific, localizat, alara que, al contrari, cercàvem de’n primièr se i aviá quicòm de comun e las semblanças. Se caliá malfisar tanben de las accepcions que pòdon cambiar d’una varianta a l’autra.
Se sèm estats, pel moment, dins l’obligacion de nos limitar al lexic occitan del Lengadoc e de la Gasconha, al sens geografic, istoric e lingüistic, es per mai d’una rason :
Començam doncas per un pichon Basic, parcial e provisòri, per doas grandas variantas, en esperant de poder trobar, se l’experiéncia demòstra l’interès d’aquela produccion, los mejans, las competéncias e las collaboracions indispensables per alargar lo prètzfach cap al Levant e al Nord, a tota la lenga. Baste siá !
Aquel lexic se vòl pas normatiu e mai se cal ben far de causidas. Lo pus sovent la causida es pro evidenta, mas dins de cases es plan malaisida e, vira revira, manja plan temps. Lo Basic es pel moment un ensag dubèrt que va èsser experimentat per de professors e lors escolans.
Mercegi lo vintenat de personas qu’an participat a aquel trabalh, de laboratòri d’un biais, sens precedent, en començant per Patrici Pojada e Maurici Romiu, membres del Conselh lingüistic del Congrès que, en mai de nos conselhar e guidar, an contribuit a nos formar. Una mencion especiala tanben per Domenge Château-Annaud pel desvolopament e tractament de las donadas e per Vincent Rivière, co-autor per sa participacion a la concepcion e a la coordinacion del trabalh. Enfin tornar mai un brave mercé a Maurici Romiu, vicepresident del Conselh lingüistic, qu’a acceptat la pesuga responsabilitat (per pas dire lo risc !) d’una longa, menimosa relectura e correccion.
Gilabèrt Mercadièr, president del Congrès permanent de la lenga occitana
Veire tanben :


text:
Núñez (Buenos Aires)
Núñez qu'ei lo quartièr mei septentrionau de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires. Qu'ei limitat per las aviengudas Av. Guillermo Udaondo, Av. del Libertador, Av. Congreso, Zapiola, Av. Crisólogo Larralde, Av. Cabildo e Av. General Paz (termèra de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires) ; qu'ei tanben limitat per l'Arriu de la Plata.
Qu'ei associat sovent dab l'Estadi Monumentau qui totun se tròba dens lo quartièr vesin de Belgrano. Lo club de fotbòl vertaderament acesat per Núñez qu'ei lo Club Atlético Defensores de Belgrano.
La sinistra anciana Escòla de Mecanica la Marina (ESMA) lòc de tortura e de dentacion clandestina de la represion illegau de l'estat durant la Dictatura que's tròba a Nuñez. Uei qu'ei un musèu entaus drets de l'òmi.