text:
A travers l’istòria umana, dels mites grècs d’un atge d’aur, los mites semblables, sian Europèus, sian Asiatics, sian Africans, om vei pertot l’idèa d’un paradís perdut. Es la fondacion de totas las religions. L’animal dich uman es conscient de sa miseria, sia “filosof” o pas, e convencut qu’aquesta miseria deu aver un genesí.
Los filosòfs, religioses o pas, assajan de comprener lo misteri. Los ideològs de la borgesiá se trufan d’aquesta veritat, e nos dison que los mals – que vesem pertot dins la societat de classas: l’inegalitat e la violència – son inseparables de “la natura umana.” Mas se l’om fa un analisi istoric, social, e tanben zoologic, om ve que la tesi d’una natura umana fondamentalament e biologicament malefica es absurda. (Veire Peir Kropotkin, “Ajuda Mutuala”).
Lavetz, qu’es aquò, lo pantais eternal d’un paradís perdut, senon la nòstra intuicion eretada a travèrs milièrs d’annadas, de la nòstra preistòria comunista?
Alara, com nosautres d’uei, e com eles de l’antiquitat, las gents de l’edat mejana pantaisavan tanben. Dins “Piers Plowman”, Guilhem Langland nos presenta d’una critica de la societat medievala e de sa estructura de classas, exprimida en de termes catolics. Los grands movements “eretics” tanben, los catars e los valdensians, comprenián la vida de Jesus Crist e l’evangeli en termes comunistas.
Lo papa Innocent III resolguèt de neutralisar aquestas eretgias per mejan de l’adopcion papala d’un autre visionaire, Francesco Bernadone d’Assisi, que devendriá lo famós S. Frances. L’ordre franciscan de fraires mendicants respondriá al besonh utopic-socialista del bas pòble dedins la Glèisa catolica, los fidels avent pus besonh de la quitar. (Veire lo film de Zeffirelli, Frances e lo camin del solelh, 1973). Los Franciscans promovián las bonas òbras e la fe catolica otremar. L’impulsion socialista medievala foguèt adrechament adoptada per la Glèisa.
Fins al sègle XIXen, existissiá pas la possibilitat de comprene l’istòria del desvolopament social e economic qu’era d’efiech a l’origina de las societats de classas, e dels fenomèns coma la guèrra, la pauretat, l’oppression de la majoritat per una minoritat. Es pr’aquò que l’impulsion socialista del mond preindustrial es apelada “utopica.”
La granda pesta (la mòrt nègra) e la revolta paisana anglesa
Ara, pels eveniments que seguisson cal parlar mai de l’Anglatèrra, pr’amor que la revolucion borgesa (capitalista) dins aquel país seriá sens egal ferotja, e durariá quatre sègles. Aquesta revolucion sociala e economica creariá la miseria sens precedents, primièr en Granda Bretanha e puèi al mond entièr.
En atendent pasmens cal parlar de la Mòrt Negra, la granda pesta de 1347-49, que decimèt la populacion europèa e donèt un còp mortal al sistema feudal.
Contrari a la vista populara d’uei, qu’imagina un scenari de “cadun per se meteis”, avem plan de testimonis nos mostrant la caritat e las bonas obras sus la part de las gents, una per l’autra, e sobretot sus la part dels curats paures e de las religiosas, per ajudar e suenhar los malauts. En Anglatèrra periguèt la mitat de la populacion, los camps foguèron lavetz abandonats e lo feudalisme tombèt.
L’efiech paradoxal, d’aquò èra d’amelhorar la pausicion dels paisans contra la noblesa, que foguèt forçada de plaidejar ab los paisans per lor trabalh. Foguèt l’esforç sus la part de la noblessa e del jove rei Ricard II de restablir la servitud qu’alucava la revolta paisana de l’an 1381, que menaçava la classa renhanta mai que tot autre fenomèn, abans o despuèi.
En Kent èra paregut l’activista comunista, lo fraire franciscan John Ball, que cridèt:
“Quand Adam cavava e Eva tornejava, qui èra alara un gentilome?”
Los paisans saquegèron Londres e decapitèron l’arquevesque de Cantorberi, exigissent l’egalitat totala e la fin de la societat de classas, en acòrd ab las exigencias de John Ball. Atiravan los fraires e lo clergat menor. Invitèron la borgesiá los jonher, mas aquela refusèt. La borgesiá detestava la noblessa, mas era mai pauruga del comunisme qu’inspirava l’armada paisana.
La feblessa fatala dels paisans èra lor fe al rei. John Ball los avertiguèt de l’insinceritat de Ricard II, mas los sègles de fe avugla a la santitat del rei foguèron impossibles de susmontar. Tragicament, l’armada paisana renoncèt sas armas sus una promessa reiala d’amnistia, e los rebèls principals foguèron penduts.
Lo sègle a venir veiriá la noblessa feudala se suicidar dins las guèrras fratricidas que decimarián sos nombres, laissant solament set familhas nòblas d’Anglatèrra en existència. Primièr foguèt la Guèrra de Cent Ans en França, e puèi las Guèrras de las Rosas, finidas en 1485 a la batalha de Bosworth, ont Enric Tudor ganhèt la corona.
La revolucion capitalista
La desfacha e la mòrt del darrier rei dels Plantagenet, Ricard III, a la batalha de Bosworth en 1485 marquèt la fin de las guèrras fratricidas qu’avián decimada la noblessa. Lo vacuum foguèt remplit pels lacais del vencedor, Enric VII Tudor, qu’assegurèt son trionf en maridatge ab una princessa de York, d’una de las set familhas nòblas que restavan.
Lo poder absolut foguèt ara dins la persona unica del rei. En França, lo mesme foguèt assajat per Loís XI contra la noblessa, mas el aviá pas vencut. L’emancipacion del capitalisme francés de sas cadenas feudalas seriá delaiada mai que tres sègles.
Los paisans abitavan encar, com fermièrs quasi libres, la campanha anglesa. Mas tot aquò seriá lèu finit. Èran la majoritat de la populacion. Lo rei se trobava lo “capitaliste nacional.” Donèt certificats d’autorisacion als mercadièrs-aventurièrs d’explorar otremar e de descubrir de novèlas ressorsas per l’enriquir. Autocratas, los Tudors serián, ab lor lacais los mai proches e los mai leials, mestres de l’alta borgesiá que remplaçava l’anciana noblessa feudala.
Mas lo reialme anglés èra pas encara cap del mercat internacional. Un autre poder fariá tremblar, abans, lo mond.
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


c: text/html

text:
Carst
Lo carst es un massís calcari dins lo quau l'aiga a trauchat un grand nombre de baumas. Daus fenomèns d'erosion de tipe carstic se manifestan tanben dins de las estructuras « pseudocarsticas » (dins de las ròcas non carbonatadas).
Las estructuras carsticas constituissen aperaquí lo cinquen de la superfícia continentala de la Terra. La màger part daus carsts presentan un paisatge beucòp irregular, un malhum idrografic fondamentalament sosterranh e un sossòu trauchat de cavitats nombrosas: releus

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Arquimèdes
Arquimèdes de Siracusa (en grèc: Ἀpxιuήδnς/Arkhimếdês), nascut a Siracusa vèrs 287 av. J.-C. e mòrt a Siracusa en 212 av. J.-C., foguèt un scientific grèc de Sicília de l'Antiquitat, fisician, matematician e engenhaire.
Entre sei domenis d'estudi en fisica, se pòt citar l'idrostatica, l'estatica e l'explicacion dau principi dau paufèrre. Se li atribuís la concepcion de divèrs dispositius innovants, coma lo vitz d'Arquimèdes.
Se considèra generalament Arquimèdes coma lo pus grand matematician de l'Antiquitat e un dei pus grands de totei lei temps [1],[2]. Utilizèt lo metòde d'exaustion per calcular l'aira sota un arc de parabòla per mejan de la soma d'una seria infinida e balhèt un enquadrament de pi d'una precision remarcabla[3]. Introduguèt tanben l'espirala que pòrta son nom, de formulas per lei volums limitats per lei superfícias de revolucion e un sistèma engenhós per exprimir de nombres fòrça grands.
A diferéncia de seis invencions, leis escrichs matematics d'Arquimèdes foguèron gaire coneguts dins l'Antiquitat. Lei matematicians d'Alexàndria leis avián legits e citats, mai la premiera compilacion foguèt facha ren qu'en 530 après Jèsus Crist per Isidòr de Milet, mentre que lei comentaris de l'òbra d'Arquimèdes escrichs per Eutocius au sègle VI durbiguèron per lo premier còp l'òbra d'Arquimèdes a un public pus larg. Lo nombre pron reduch de còpias de l'òbra escricha d'Arquimèdes qu'an subreviscut a travèrs l'Edat Mejana es estat una fònt poderosa d'inspiracion per lei scientifics de la Renaissença[4], mentre que la descubèrta en 1906 d'òbras inconegudas d'Arquimèdes dins lo palimpsèst d'Arquimèdes a balhat d'idèas novèlas sus lo biais qu'obtenguèt de resultats matematics[5].
Somari
Elements biografics[modificar | modificar la font]
Se conois gaire la vida d’Arquimèdes; per exemple sabèm pas se se maridèt ni s'aguèt d'enfants. Leis informacions que lo pertòcan vènon principalament de Polibi (202 av. J.-C. — 126 av. J.-C.), Plutarc (46 - 125), Tit Livi (59 av. J.-C. – 17 ap. J.-C.) o ben encara per lo cas de l’anecdòta de la banhadoira, de Vitruvi, arquitècte roman celèbre. Aqueleis escrichs son donc, alevat per Polibi, fòrça posteriors a la vida d’Arquimèdes.
En çò que pertòca lei matematicas, avèm conoissença de divèrsei publicacions, òbras e correspondéncias d'Arquimèdes. Per còntra, considerèt pas util de botar per escrich seis òbras d’engenhaire que lei conoissèm solament per d'autrei.
Arquimèdes seriá nascut a Siracusa en 287 av. J.-C. Son paire seriá [6] un astronòm, Fidias, fiu d’Acupater, qu'auriá començat son instruccion. Èra contemporanèu d'Eratostènes. Se supausa que completèt seis estudis a la fòrça celèbra Escòla d'Alexàndria. Siam segurs aumens que ne conoissiá de professors puei que s'es retrobat de letras qu’auriá escambiat amb elei[7].
Pròche de la cort de Hieron II, rei de Siracusa[8], intrèt a son servici coma engenhaire e participèt a la defensa de la vila durant la Segonda Guèrra Punica. Moriguèt en 212 av. J.-C. quand lei fòrças dau Roman Marcellus s'apoderèron de la vila après dos ans de sètge.
Apòrts en geometria[modificar | modificar la font]
Arquimèdes es un matematician de granda envergadura, principalament geomètra. S’interessèt a la numeracion e a l’infinit, afirmant per exemple qu’aviá l’idèa de l’infinitat dei grums de sabla, mai que lei faudriá nombrar (es l’objècte dau tractat intitulat tradicionalament L’Arenari, Ψάuuιtnς)[9]. Un sistèma de numeracion vesin d'aqueu d’Arquimèdes èra l’objècte dau libre I (mutilat) de la Colleccion Matematica de Pappus d’Alexàndria. La màger part de seis òbras pertòcan la geometria ambé:
- l'estudi dau cercle onte met au ponch un metòde d’aproximacion de pi per mejan de poligòns regulars, e prepausa lei fraccions seguentas per aproximacions: 22/7, 223/71.
- l'estudi dei conicas, en particular la parabòla que ne presenta doas qüadraturas fòrça originalas. Prolònga l'òbra d’Eudòxe de Cnidos subre lo metòde d'exaustion.
- l'estudi deis airas e dei volums que fa d'eu un precursor dau calcul integrau avenidor. Trabalhèt en particular subre lo volum de l'esfèra e dau cilindre e demandèt que se gravèsse aquelei figuras subre sa tomba. Dins son tractat De l'esfèra e dau cilindre , aviá demostrat que lo repòrt dei volums d’una bola e d’un cilindre, se l'esfèra es tangenta au cilindre per la fàcia laterala e lei doas basas, es egau a 2/3, ansin coma lo repòrt de sei superfícias (en i comprenent, per lo cilindre, la superfícia dei dos discs).
- l'estudi de l'espirala que pòrta son nom, que ne balhèt tanben una qüadratura.
- lo metòde d’exaustion e l’axiòma de continuitat (present dins leis Elements d’Euclides, proposicion 1 dau libre X: « En levant de la màger de doas grandors donadas mai de sa mitat, e dau rèsta mai de sa mitat, e ansin successivament, s'obtendrà (en reïterant lo procedit tant de còps coma serà necessari) una grandor mendra que la pus pichona ». En se fondant sus aqueu metòde, s'es poscut faire d’Arquimèdes un precursor dau calcul infinitesimau. Lo Metòde d'Arquimèdes apareis en particular dins un palimpsèst conegut coma palimpsèst d'Arquimèdes, que contèn tanben lei tractats Dei còrs flotants, e lo Stomachion.
Apòrts en mecanica[modificar | modificar la font]
Se considèra Arquimèdes coma lo paire de l'estatica. Dins son tractat, De l'equilibri dei figuras planas, s'interèssa au principi dau paufèrre e a la determinacion de centres de gravitat.
Se li atribuís tanben lo principi d'Arquimèdes subre lei còrs immergits dins un liquid (Dei còrs flotants).
Trabalhèt tanben subre l'optica (La catoptrica).
Metèt en practica sei conoissenças teoricas dins un grand nombre d'invencions. Li devèm, per exemple,
- de maquinas de traccion onte provèt que per mejan de carrèlas, de palans e de paufèrres, un òme pòt solevar ben mai que son pes.
- de maquinas de guèrra (principi de l'arquiera, catapultas, braç mecanics utilizats dins lo combat navau). Entre lei maquinas de guèrras pus importantas, fau notar l'aparelh per mesurar lei distàncias (odomètre) que lei Romans manlevèron[10] a Arquimèdes. En efièch, per que l'armada siá eficaça, deu èsser repausada e lei jornadas de marcha devon donc èsser identicas. La maquina d'Arquimèdes se deu realizar ambé de dents d'engranatge ponchudas e non pas carradas (en rason d'aquela error, fauguèt fòrça temps per la reconstituir).
- lo vitz sensa fin e lo vitz d'Arquimèdes, que n'aduguèt, çò sembla, lo principi d'Egipte e que se'n serviguèt per remontar d'aiga. Se li atribuís tanben l'invencion dau vitz e de l'escró.
- lo principi de la ròda dentada que gràcias an ela construguèt un planetari representant l'Univèrs tau coma èra conegut a l'epòca.
Legenda[modificar | modificar la font]
L'engèni d'Arquimèdes en mecanica e en matematicas fa d'eu un personatge excepcionau de la Grècia antica e explica la creacion a son sujet de fachs legendaris. Seis admirators, entre elei Ciceron que descurbiguèt sa tomba[11], Plutarc que relatèt sa vida, Leonard de Vinci, e pus tard Auguste Comte an perpetuat e enriquit lei còntes e legendas d’Arquimèdes.
Eurêka[modificar | modificar la font]
Coma a totei lei grands sabents, la memòria collectiva a associat una frasa, una fabla transformant lo descurbeire en eròi mitic: a Isaac Newton es associada la poma, a Louis Pasteur lo pichon Joseph Meister, a Albert Einstein la formula E = mc².
Per Arquimèdes, serà lo mot Eurêka! (en grèc eὕpnka/heúrêka significant « Ai trobat! ») qu'auriá prononciat en corrent nus a travèrs lei carrieras de la vila. Segon Vitruvi [12], Arquimèdes veniá de trobar la solucion d'un problèma pausat per Hieron II, tiran de Siracusa. En efièch, Hieron aviá balhat a un orfèbre una quantitat d'or per façonar en una corona. Per èsser segur que l'orfèbre l'aviá pas enganat en substituissent d'argent (metau mens car) a una partida de l'or, Hieron demandèt a Arquimèdes de determinar s'aquela corona èra efectivament constituida d'or unicament, e senon, d'identificar sa composicion exacta. Es dins sa banhadoira, mentre que cercava dempuei de temps, qu'Arquimèdes trobèt la solucion e sortiguèt dau sieu en prononciant la frasa famosa. Bastava de mesurar lo volum de la corona per immersion dins l'aiga puei de la pesar per comparar sa massa volumica a aquela de l'or massís.
L'anecdòta es mausegura. Figura pas dins lei pròpris escrichs d'Arquimèdes. En mai, lo metòde utilizat (calcul de la massa volumica de la corona) es pron simple e a pas de relacion ambé l'empencha d'Arquimèdes, que sa concepcion es fòrça mai complèxa. Es probable que Vitruvi ague agut fum d'una descubèrta d'Arquimèdes subre lei còrs immergits dins l'aiga, sensa ne saber mai.
Lo sètge de Siracusa e lei miraus d'Arquimèdes[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, pendent lo sètge de Siracusa per la flòta romana, Arquimèdes auriá mes au ponch de miraus gigants per reflectir e concentrar lei rais dau soleu dins lei velas dei naviris romans e ansin leis abrar. Aquò sembla gaire probable, car la tecnica de l'epòca (existissiá que de miraus en bronze polit) permetiá pas de fabricar de miraus de grandei dimensions.
La mòrt d’Arquimèdes[modificar | modificar la font]
En -212, après dos ans de sètge, lei Romans prenguèron Siracusa. Lo generau Marcus Claudius Marcellus desirava pasmens d'esparnhar lo sabent. Malurosament, segon Plutarc[13], un sordat roman crosèt Arquimèdes mentre qu'aquest traçava de figuras geometricas au sòu, s'estent pas avisat de la presa de la vila. Destorbat per lo sordat, Arquimèdes li auriá mandat: « Desaigues pas mei cercles! » (Mn uou touς kύkλouς tάpatte). Lo sordat, encanhat, l’auriá alora tuat d’un còp d’espasa. En omenatge a son gèni, Marcellus li faguèt de grandei funeralhas e faguèt dreiçar un tombèu adornat d'esculturas que representavan leis òbras dau defunt.
Tractats[modificar | modificar la font]
Arquimèdes escriguèt divèrs tractats, que dotze nos son estats transmés. Se supausa que quatre o cinc d'elei se perdèron.
- De l’equilibri dei figuras planas, libres I e II: principi de l'estatica, associativitat dau baricentre, centre de gravitat dau parallelogramma, dau triangle, dau trapèzi, de segments de parabòlas...
- La qüadratura de la parabòla: aira d'un segment de parabòla.
- De l'esfèra e dau cilindre , libres I e II: aira dau cilindre, dau còn, de l'esfèra, d'un segment d'esfèra; volum dau cilindre, de la bola, d'un sector de bola.
- Deis espiralas: aira de domenis limitats per una espirala, tangenta a l'espirala.
- Subre lei conoïdes e leis esferoïdes: volum d'un segment de paraboloïde, d'iperboloïde o d'ellipsoïde.
- Dei còrs flotants, libres I e II: principi d'Arquimèdes, equilibri de divèrs còrs dins un liquid.
- De la mesura dau cercle: aira dau disc, circonferéncia dau cercle.
- L'arenari: nombre de grums de sabla contenguts dins l'Univèrs.
- La catoptrica.
- Dau metòde: l'unica còpia de Lo Metòde e l'unica còpia dau Tractat dei còrs flotants en grèc datan dau sègle X e apareisson sota un tèxte religiós dau sègle XII subre un palimpsèst, lo palimpsèst d'Arquimèdes, que foguèt descubèrt solament en 1906[14] [15].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Ronald Calinger, A Contextual History of Mathematics, Prentice-Hall, , 150 p. (ISBN 0-02-318285-7) :
« Shortly after Euclid, compiler of the definitive textbook, came Archimedes of Siracusa (ca. 287 212 BC), the most original and profound mathematician of antiquity. »
- ↑ « Archimedes of Siracusa », The MacTutor History of Mathematics archive, (consultat lo 9 junh 2008)
- ↑ O'Connor, J.J. and Robertson, E.F., « A history of calculus », University of St Andrews, (consultat lo 7 agost 2007)
- ↑ Bursill-Hall, Piers, « Galileo, Archimedes, and Renaissance engineers », sciencelive with the University of Cambridge (consultat lo 7 agost 2007)
- ↑ « Archimedes - The Palimpsest », Walters Art Museum (consultat lo 14 octobre 2007)
- ↑ Arquimèdes o escriu explicitament dins son tractat L’Arenari, cap. I, 3ena ipotèsi: « Lo diamètre dau soleu es trenta còps pus grand qu'aqueu de la Luna […] e mai entre leis astronòms anteriors… mon car paire Fidias (Φeιδίa δὲ toῢ ἁuoῢ πatϱὸς) ague temptat de lo presentar coma dotze còps pus grand ».
- ↑ Dositèu, Conon de Samos e Eratostènes son lei destinataris dei libres d’Arquimèdes. Diodòr de Sicília (libre V, 37) menciona tanben qu’Arquimèdes viatgèt en Egipte.
- ↑ (aicí fau prendre lo mot de familha au sens fòrça larg de « quauqu’un de l'ostau de Hieron »)
- ↑ (fr) Hourya Benis Sinaceur, La pensée mathématique de l’infini, conferéncia dau 2 de febrier de 2004 subre lo site dau Licèu Enric IV.
- ↑ Aquel aparelh es descrich dins lo libre X dau De architectura de Vitruvi.
- ↑ Ciceron, Lei Tusculanas, Libre V, cap. XXIII, §64-65, [1].
- ↑ Vitruvi, « De Architectura, Libre IX, chap.3, paragrafs 9–12 », Universitat de Chicago
- ↑ Plutarc, Vida de Marcellus, capítol XIX, 8-12.
- ↑ Bulletin de l'ICC, nº 28, décembre 2001 subre la participacion de l'ICC a la restauracion dau palimpsèst d'Arquimèdes
- ↑ William Noel, Reviel Netz, Le codex d'Archimède, éd. JC Lattès (2008) ISBN 978-2-7096-2935-5
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- 1000 articles fondamentals
- Naissença a Siracusa
- Personalitat del IIIe sègle av. J.-C.
- Fisician de la Grècia antica
- Matematician de la Grècia antica
- Engenhaire de la Grècia antica
- Scientific de la Rome antica
- Istòria de la mecanica
- Personalitat de las Guèrras Punicas
- Naissença en -287
- Decès en -212


text:
Lo byte es, levat l'adreçatge fisic de la memòria, l'unitat mai pichona «logicament» adreçabla per un programa sus un ordinator. Ara, lo besonh d'una estructura comuna pel partatge de l'informacion faguèt que los bytes de 8 bits se generalizèron en informatica, pasmens
- Fins als ans 1970, i aviá de processors amb de bytes de talhas fòrça variablas;
- Existís, per la programacion d'automatas e autres equipaments industrials simples, de processors utilizant de memòrias adreçablas per quantitat de 4 bits, veire mens; e
- los microprocessors mai recents adreçan fisicament la memòria de l'ordinator per mots de 64 bits veire mai.
Aquesta generalizacion menèt a çò que sovent se confond la nocion de byte amb la nocion d'octet que, coma son nom l’indica, conten exactament 8 bits (en anglés eight-bit byte).


text:
Armoriau d'Occitània
Somari
- 1 Escuts deus país occitans
- 2 Escuts de las regions administrativas d'Occitània
- 3 Escuts deus departaments administratius occitans de l'estat francés
- 4 Estats istorics d'Occitània (o politicament ligats dab Occitània)
- 5 Grans escuts personaus d'Occitània
Escuts deus país occitans[modificar | modificar la font]
Auvèrnhe ancian (purmèrs comtes)
Borbonés ancian, escut deus Borbon-Dampierre e deu renaishentisme occitan
Borbonés ancian (de Robèrt de França, comte de Clarmont)
Borbonés modèrne (rotura de l'escut de França modèrne)
Daufinat ancian, escut deu renaishentisme occitan
Daufinat (tèrra deu Daufin de França)
Lemosin ancian (Ostau de Combòrn)
Lemosin modèrne (Ostau de Dreux-Bretanha)
Lengadòc (inicialament: Comtat de Tolosa)
Provença (Comtat de Provença), escut de la dinastia catalana (1113-1246) e deu renaishentisme occitan
Provença (Comtat de Provença), escut de la dinastia anjavina (1246-1481) puish de l'annexion a França (1481)
Valadas Occitanas (aquesta part d'Occitània n'a pas nat escut oficiau mes dens los hèits que s'i utiliza sistematicament la crotz occitana)
Escuts de las regions administrativas d'Occitània[modificar | modificar la font]
Regions administrativas de la Republica Francesa[modificar | modificar la font]
Region d'Aquitània
Region d'Auvèrnhe
Region de Lengadòc-Rosselhon
Region de Lemosin
Region de Peitau-Charantas
Region de Miègjorn-Pirenèus
Region de Provença-Aups-Còsta d'Azur
Region de Ròse-Aups
Escuts deus departaments administratius occitans de l'estat francés[modificar | modificar la font]
Pirenèus Atlantics (ancians Baishs Pirenèus)
Comunautat autonòma deu Reiaume d'Espanha[modificar | modificar la font]
Regions de la Republica Italiana[modificar | modificar la font]
Region de Ligúria (La region administrativa qu'ostenta pas sonque aqueth logotipa en lòc d'escut)
Region de Piemont (La region administrativa qu'ostenta pas sonque aqueth logotipe en lòc d'escut)
Estats istorics d'Occitània (o politicament ligats dab Occitània)[modificar | modificar la font]
Reiaume de Jerusalèm (on lo comtat de Trípol b'èra vassau deu comte de Tolosa)
Comtat de Trípol (dens l'actuau Liban, possession deu comte de Tolosa e sol estat crestian d'Orient de lenga occitana)
Santa Set (qu'ocupava Avinhon e lo Comtat Venaicin)
Reiaume d'Espanha (Reis catolics)
Reiaume d'Espanha (Habsborgs)
Reiaume d'Espanha, uei
Reiaume de França
Reiaume d'Anglatèrra
Reiaume d'Anglatèrra 2
Reiaume de Sardenha (englobant lo ducat de Savòia, lo Comtat de Niça e las Valadas Occitanas)
Ducat de Savòia (englobant lo Comtat de Niça e las Valadas Occitanas)
Reiaume d'Itàlia
Itàlia: Republica Italiana
Andòrra: estat catalanofòn qui los vescomtes de Bearn (vaduts reis de França) be n'an la cosobeiranetat (presa per la Republica Francesa)
Grans escuts personaus d'Occitània[modificar | modificar la font]
Los Ramons, comtes de Tolosa
Joan de Montfòrt (comte de Montfòrt, comte de Richmond e duc de Bretanha)
- Armoiries Valentinois.png


text:
Pic d'Aneto
Lo Pic d'Aneto qu'ei lo punt mei haut deus Pirenèus dab 3404 m. Que hè partida deu massís de la Maladeta que ne'n constituish l’extremitat sud. Que's situa dens la comuna de Benasc o Benás, dens la província d'Òsca, au nòrd de la comunautat autonòma d’Aragon, en Espanha.
Ascension[modificar | modificar la font]
La pujada que se hè generalament desempuish l'arruc de la Renclusa (2140 m). Enlà, l'itinerari que passa capvath la mei granda partida deu glacièr que s'espandish cap nòrd deu pic. Lo suc qu'ei dehendut per un cort passatge arrocalhós nomenat "pont de Maomet". Qu'ei format per bèth blòcs estables, dab ua hòrta exposicion au void de cada costat. A la cima que se trapa ua crotz impressionanta e ua vista contrastada, dab cap nòrd, lo massís de la Maladeta cobèrt de nèu e cap sud lo fosc e sec Haut Aragon.


text:
Portulan. : Itinerari en Orient
Portulan I, aquo's l'encontre apassionat d'un Occidental amb l'Autre, l'Afganistan rufe, amb sa sensualitat, lo rafinament despolhat de sos pobles e de sos desèrts. Portulan II, dempuà la misèria e los enebriaments de las Indias, de la man d'ailé de las seguretats e de las aparéncias, seguis los camins dels Imalaias, cap a Ladakh, lo Tibet occidentau. Los dos libres, pareguts en 1978 e 1980,testimonian d'una temporada pivelaira, a l'encop present viscut e durada longa de las civilizacions. Aquesta edicion los recampa. Revista per l'autor, es seguida d'un postféci amb las criticas que saludèron aquela votz inausida dins las letras d'oc.


text:
Crist pantocrator
Lo Crist pantocrator es un Crist en glòria, es la representacion artistica de Jèsus Crist dins son còs gloriós per oposicion a las representacions mai umanas del Crist sofrissent la Passion sus la crotz, o aquela de l'enfant Jèsus. S'agís d'una representacion escatologica de Jèsus-Crist pendent la segonda parosia a la fin dels temps après lo jutjament darrièr. L'adjectiu, venguèt del grèc πavtokpάtwp / pantokrátôr, significa « tot poderós » e aquela tota poténcia es exprimida per una lutz sens ombra, pel nimbe a l'entorn de la tèsta e de simbòls coma las letras grèga: a e w (alfa e omega).
Lo Crist Pantocrator es una representacion privilegiada de l'art bizantin que mòstra lo Crist en bust, tenent lo libre de las Santas Escrituras dins la man esquèrra e levant la man drecha dins un gest d'ensenhament codificat qu'invita a la vida eternela.
Lo Crist en majestat, autra forma du Crist en glòria, se diferéncia del Pantocrator per una representacion del còs complèt del Crist, en pé o segut sus un tròn al centre d'una mandòrla: es la representacion privilegiada per l'Occident medieval, subretot suls timpans de las glèisas romanas e goticas.
Somari
Iconografia[modificar | modificar la font]
Lo Crist pantocrator es representat adult, barbut, amb los pèls longs. Mai sovent ten un libre esbòç un gest de benediccion, sos dos dets quilhats simbolisant la dobla natura, umana e divina, del Crist e los tres autres jonhs figurant la Trinitat[1]. La dificultat pels artistas de l'epòca èra efectivament de capitar a representar la natura umana del Crist desvelant la natura sagrada de Dieu mejans son visatge.
Difusion[modificar | modificar la font]
La mai anciana representacion del Crist pantocrator conservada data de sègle VI e se trapa al monastèri de Santa Caterina del Sinaï, en Egipte. Lo realisme de la figuracion surpren al respècte de las òbras datant de l'Edat Mejana. Lo modèl del Crist pantocrator se repend a partir del sègle IX, e demora subretot utilizada dins l'art bizantin, que siá dins las decoracions interioras dels edificis religioses (frescas de l'anciana basilica Santa Sofia a Istaambol, de la catedrala de Cefalù, de la capèla palatina del Palais dels Normands a Palèrme e de la catedrala de Monreale en Sicília…) o sus d'icònas.
Aquela figura del Crist Pantocrator influencerà largament l'Occident crestian que privilegiarà la representacion de Crist en pé, drech o segut sus un tròn, definissent tanben un crist en majestat, frequentament representat sus lo timpan de las catedralas o dins los arts decoratius coma l'enluminura.
Galariá[modificar | modificar la font]
fonts[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ François Vouga et Jean-François Favre, Pâques ou rien : La Résurrection au cœur du Nouveau Testament, p. 297.


text:
29/06/2015
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que la darriera emission de la sason se debanara en directe de la felibrejada de La Dosa diumenc 05 de junh de 10 oras a 12 oras 30.
Apres la pausa estivala, Meitat-chen, meitat-pòrc tornara començar lo diumenc 06 de setembre.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
21:32 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Lo Libre del Causse
| juillet 2016 | 1 document
Pau GAIRAUD
Transcripcion en grafia normalizada de Domenja BLANCHARD
De la Bèla Epòca a 1968, de la Guèrra de 14 a l’Occupacion, a la Resisténcia, e al reviscòl de las Trentas Gloriosas, una saga familiala sus très generacions ont, del Causse roergàs fins a Montpelhièr, es pas solament question de trabalh e de bòrias a sauvar, mas d’argent, de sèxe e de passion.
Lo Salvatjon / L’Innocent
| juin 2002 | Commentaires fermés
Leopòld Durand / Pierre Calmette
Prefaci de Jòrdi Blanc – Racontes
« Victor », « l’enfant sauvage de l’Aveyron » : Leopòld Durand a caminat sus sas pesadas e li a tornada la paraula en òc. Tant el coma Pierre Calmette, en francés, amb lor coneissença del païs, dels òmes del temps e de uèi, espolson lo mit.
Lo cabrièr de las paraulas
| février 2000 | Commentaires fermés
Joan Bernat Vaselhas
Raconte – Dessenhs de Jacmes Degenne
El es ensenhaire, ela infirmièra. An tres dròlles e se meton a abalir de cabras, de cabras que ne fan parlar mai d’un dins lo vilatge. Fantasiá, causida o biais de se plegar al voler del lòc ?
La Coa de la Cabra
| juillet 1993 | Commentaires fermés
Cristian Laus
Prèmi Pau Froment 1978 – Dessenhs de Clàudia Cohen-Dubrana – Raconte
De vèrs 1940, un enfant de vinhairons dins l’univèrs claus d’un vilatge. La familha, la natura, lo trabalh, vistes pels uèlhs d’un mainatge. Lo jornal pòrta los ressons de la guèrra. La patria, sola se’n tracha l’escòla…
Contes de Gaulena
| septembre 1992 | Commentaires fermés
Lo grand especialista de toponimia que foguèt Ernèst Negre nos tòrna metre la lenga d’òc en boca dins l’unitat de lòc e de temps del seu vilatge d’a passat temps. Un omenatge coral a totes los seus.... [>>]


text:
Crocodilia
Qualques espècias
Familhas de reng inferior
Los crocodilians (Crocodilia o Crocodylia) son de reptils.
L'òrdre dels crocodilians compren tres familhas : los crocodilids (crocodil), los alligatorids (alligator e caïman) e los gavialids (gavial).
Lo mot de crocodil es sovent utilizat per designar l'ensemble dels crocodilians. En realitat conven de reservar lo tèrme a la familha dels crocodilids, per distinguir lo crocodil de l'alligator e del caïman d'una part, del gavial d'autra part.
Las concepcions modèrnas situan l'origina dels crocodilians demest de dinosaures terrèstres e d'aqueste fach son considerats uèi coma los parents mai pròches dels ausèls. Al cors de l'evolucion, se son especializats vèrs una vida anfibia.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Alligatoridae — 4 genres, 8 espècias.
- Crocodylidae — 3 genres, 14 espècias.
- Gavialidae Adams, 1854 — 1 genre, 1 espècia.


text:
Vielh Maruelh
Vielh Maruelh [1],[2],[3], oficialament en francés: Vieux-Mareuil, es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Au 1er de genier 2017, fusionarà emb autras uech comunas per formar la comuna novela de Maruelh en Perigòrd.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Vielh Maruelh pareis dins los tèxtes après lo de Maruelh, mas lo vilatge existissiá abans. Sembla que Maruelh siá un transferiment de (Vielh) Maruelh, çò qu'es degut au desplaçament de la familha senhorala de (Vielh) Maruelh que bastiguet un chasteu noveu a Maruelh au segle XII [ref. necessària]. Lo nom pareis au segle XIII, dejà coma Vetus « vielh » Marolium (en latin). Una autra atestacion es coneissuda au segle XVI, Vielh Mareulh, abans las traduccions francimandas [4]. Maugrat çò qu'escrivon Chantal Tanet e Tristan Hordé, l'opposicion vielh/nuòu es pas totjorn la pròva d'una cronologia (i a daus uns còps l'atraccion de vielh per un vic e de vielha per una vila/viela/viala), mas aquí i a pas de dobte : Maruelh (lo vielh) èra dejà Maruelh quand Maruelh (lo joine) aviá pas aquel nom. Donc las atestacions de Maruelh donan daus ensenhaments sus l'origina de (Vielh Maruelh), Maroll en 1109, Maroill en 1151 (abans la diftongason de -o- en -uè/ue-). Lo nom ven d'un tipe gallés plan productiu : *maro, « grand » e *ialo, « champ, esclarziera, estenduda descoberta » [5],[6].
Istòria[modificar | modificar la font]
- Au 1er de genier 2017, la comuna fusionarà emb autras uech comunas per formar la comuna novela de Maruelh en Perigòrd, dont la creacion fuguet ratificada per l'arrestat dau 26 de setembre 2016, çò que transformarà las nuòu comunas ancianas en « comunas delegadas » [7].
Administracion[modificar | modificar la font]
- En 2017, Vielh Maruelh serà comuna delegada dins la comuna de Maruelh en Perigòrd.
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Maruelh; es aura dau canton de Brantòsme.
- L'intercomunalitat es la Communauté de communes Dronne et Belle (en francés), donc la Comunautat de comunas Drona e (Bela ?).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 345; 2013 : 374 abitants (13 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Abric du Ròc de Rappe (en francés) (cluseu);
- Cròsa preïstorica de Fronsac, inscrita aus Monument istorics, barrada au public,
- Vestigis gallo-romans e merovingians;
- Gleisa romanica fortificada dau segle XII emb fila de copòlas, Monument istoric
- Chasteu de Marafy, o Maraffy (nom francés), segle XVIII;
- Chasteu de Chanet (en francés), (tor dentelhada, segle XV; damorança segle XVI ; chapela segle XVII), inscrit aus Monuments istorics [8];
- Chasteu de Chaveroche (en francés), segles XV e XVII emb vestigis medievaus;
- Chasteu de Fronsac, segle XVII.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://toponimiaoc.webs.com/24dordonha.htm
- ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, a Vieille Tolosa ---> Vièlha Tolosa, p 63.
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/mareuil/VIEUX-MAREUIL.htm
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ Arrêté portant création de la commune nouvelle de Mareuil en Périgord| http://www.dordogne.gouv.fr/content/download/21277/158803/file/-24-2016-026-%20RAA%20normal%20septembre%202016%20n%C2%B0%202.pdf%7C site=Préfecture de la Dordogne (recueil des actes administratifs)|passage=124-128|data=26 de setembre 2016
- ↑ Basa Mérimée Notícia N°PA24000071, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Roches-lès-Blamont
Roches-lès-Blamont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat sul Scenari de Blamont, Ròcas-lès-Blamont a per municipalitats limitrophes Bondeval, Blamont e Thulay.
Situé sur le Plateau de Blamont, Roches-lès-Blamont a pour communes limitrophes Bondeval, Blamont et Thulay.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Préhistoire : Dels enregistres an meses n'evidéncia un camp préhistorique, en lo bòsc de "Chataillon" #que l'aucupacion se n'es estendut del Neolític mièg fins a l'edat del bronze ancian. Aquel abitat i aviá situat sus un esperó barrat per un rempart e una terrassa.
Préhistoire : Des fouilles ont mis en évidence un camp préhistorique, dans la forêt de "Chataillon" dont l'occupation s'est étendue du Néolithique moyen jusqu'à l'âge du bronze ancien. Cet habitat était situé sur un éperon barré par un rempart et une terrasse.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Rattus
Los noms rat (var. arrat) o garri (var. jarri) remandan a divèrsas espècias de rosegaires de talha mejana, del genre Rattus. Pòdon arribar a pesar 500 g e son pus grands que sos parents mai pròches, las mirgas.
Las tres espècias mai caracteristicas — lo rat negre, Rattus rattus, lo rat norvegian, Rattus norvegicus e lo rat de Polinesia, Rattus exulans— coabitan amb los èssers umans de pertot. Pels zoològs, lo tèrme de garri (var. jarri) o rat designa especificament lo genre Apodemus.
Ça que la l'usatge designa sovent jos aquesta apelacion un pichon rosegaire de la campanha qué que siá, o quitament d'autres tipes de micromamifèrs campanhards, coma:
- Los garris de camp que, en mai dels representants vertadièrs del genre Apodemus, son los primièrs visats per l'usatge estendut del tèrme garri.
- Lo rat de las meissons [tèrme de verificar] que sembla fòrça una miniatura de garri.
Dins aquesta categoria, l'usatge comun distinguís sustot «garri» e «mirga», lo primièr es generalament considerat coma una mena de «mirga dels camps». Quand a la davalada los garris an tendéncia a dintrar dins las abitacions, es donc pas susprenent de los ausir lo mai sovent qualificar de «mirgas».
Las musaranhas, se semblan mai o mens de mirgas vistas de luènh, malgrat lor nas ponchut, son tanben de còps qualificadas per error de garris.
Lo garri grèu qu'es tanben un rosegaire es pasmens, maugrat son nom, de la familha dei mioxids.
Nòtas[modificar | modificar la font]
Espècias de rats[modificar | modificar la font]
- Genus Rattus
- Rattus adustus
- Rattus annandalei
- Rattus argentiventer
- Rattus baluensis
- Rattus bontanus
- Rattus burrus
- Rattus colletti
- Rattus elaphinus
- Rattus enganus
- Rattus everetti
- Rattus exulans
- Rattus feliceus
- Rattus foramineus
- Rattus fuscipes
- Rattus giluwensis
- Rattus hainaldi
- Rattus hoffmani
- Rattus hoogerwerfi
- Rattus jobiensis
- Rattus koopmani
- Rattus korinchi
- Rattus leucopus
- Rattus losea
- Rattus lugens
- Rattus lutreolus
- Rattus macleari
- Rattus marmosurus
- Rattus mindorensis
- Rattus mollicomulus
- Rattus montanus
- Rattus mordax
- Rattus morotaiensis
- Rattus nativitatis
- Rattus nitidus
- Rattus norvegicus
- Rattus novaeguineae
- Rattus osgoodi
- Rattus palmarum
- Rattus pelurus
- Rattus praetor
- Rattus ranjiniae
- Rattus rattus
- Rattus sanila
- Rattus sikkimensis
- Rattus simalurensis
- Rattus sordidus
- Rattus steini
- Rattus stoicus
- Rattus tanezumi
- Rattus tawitawiensis
- Rattus timorensis
- Rattus tiomanicus
- Rattus tunneyi
- Rattus turkestanicus
- Rattus villosissimus
- Rattus xanthurus
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Lo rat qu'a pas qu'un trauc es lèu pres"


text:
Comunicat · 09.04.2018
Occitània sembla de venir de mai en mai una “tèrra promesa” de l’extrèma drecha e es fòrça inquietant. Ja dins lu ans 1990, es dins de comunas de Provença que son elejudi li primieri municipalitats Frònt Nacionau (FN), cen que dona a aquesta region la mala fortuna de devenir un bastion d’aqueu partit.
Dementre que si faïan li diferenti votacions presidenciali, legislativi e municipali, lu resultats de l’FN an progressat, non pus solament en Provença, mas tanben en Lengadòc qu’èra tèrra tradicionalament de senèca.
Mas lo desvolopament de l’extrèma drecha en Occitània non si resumisse au vòte FN. De mai en mai, de gropusculs de drecha radicala noirisson la cronica en Occitània tota.
Aquela evolucion tròba li sieus raïç dins lo malèstre sociau (caumatge, desraïçament), la negacion de l’occitanitat per l’estat francés, la confiscacion de la sobeiranetat populara e la decepcion generalizada devèrs la classa politica convencionala qu’a finit que s’es discreditada ai uelhs de l’opinion publica. D’efiech, aquela classa politica a fach de promessas electorali jamai tengudi e a creat d’escàndols constants de corrupcion sempre impunits, dins un contèxt de desregulacion economica e sociala. Aqueu problèma constituisse un terren fertil au desvolopament de l’extrèma drecha e mai largament de toi lu movements complotistas que prospèran sus Internet.
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) denóncia l’extrèma drecha e toi lu extremismes fanatics quau que sigan, e deplòra que s’espandiscan en tèrra occitana. Considèra pura qu’es necessari de tenir còmpte de toi lu factors que contribuisson a aquela expansion e d’orientar toi lu decebuts de la politica francesa devèrs un combat mai just e mai positiu. Li occitanas e lu occitans temptats per l’extremisme fanatic devon acapir qu’es lo nacionalisme supremacista francés que promòu l’extrèma drecha, e ensinda constituisse una menaça per la convivéncia entre comunautats e per l’avenir de la lenga e la cultura nòstri; non portarà minga solucion ai problèmas quotidians que lu pertòcan.
L’ANÒC apara de valors de patz, de tolerància e de justícia sociala. E entende de combatre toti li ideologias extremisti-fanatiqui, que son de vectors de toti menas d’òdis, d’exclusions e de discriminacions.
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Châteauneuf-sur-Sarthe
Châteauneuf-sur-Sarthe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se tròba en lo Nautor-Anjau, en la part orientala del Segréen, al nòrd del departament.
Lo riu la Sarthe travèrsa lo sieu territòri.
La commune se trouve dans le Haut-Anjou, dans la partie orientale du Segréen, au nord du département.
La rivière la Sarthe traverse son territoire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los senhors de Châteauneuf-sus-Sarthe :
Jeanne de las Ròcas, madama de Sablé e madama de Briolé e madama de Châteauneuf-sus-Sarthe e madama de Precigné e madama de Brion, filha de Guillaume de las Ròcas, senhor de Sablé épousa Amaury Ier de Nivèrns, senhor de Craon e senhor de Chantocé e senhor de Ingrande e senhor de Candé e senhor de Segré e senhor de Duretal e senhor de Baugé e senhor de Lude, mòrt lo 12/05/1226.
Louis Eer de la Trémoille nais cap a 1429, senhor de Sully, de Craon e de Châteauneuf-sus-Sarthe de 1446 a 1457, vicomte de Thouars e prince de Talmont, fils de Georges Eer de la Trémoille e de Catherine de la Isle-Bouchard.
Châteauneuf-Sus-Sarthe #èsser cap de-luòc de district de 1790 a 1795.
Les seigneurs de Châteauneuf-sur-Sarthe :
Jeanne des Roches, dame de Sablé et dame de Briolé et dame de Châteauneuf-sur-Sarthe et dame de Precigné et dame de Brion, fille de Guillaume des Roches, seigneur de Sablé épousa Amaury Ier de Nevers, seigneur de Craon et seigneur de Chantocé et seigneur d'Ingrande et seigneur de Candé et seigneur de Segré et seigneur de Duretal et seigneur de Baugé et seigneur de Lude, mort le 12/05/1226.
Louis Ier de La Trémoille naît vers 1429, seigneur de Sully, de Craon et de Châteauneuf-sur-Sarthe de 1446 à 1457, vicomte de Thouars et prince de Talmont, fils de Georges Ier de La Trémoille et de Catherine de l'Isle-Bouchard.
Châteauneuf-sur-Sarthe fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Atencion! Segur que vòs esfaçar aguest itinerari (e totes es ressenhes, articles, imatges interactives e d'auti contenguts associadi)?
Òc, esfaça-lo
Eth riu Garona en coche
Aguest itinerari a dues variantes: en coche seguint era N-230 e era C-28, e a pè seguint eth Camin Reiau e eth GR-211, entre eth Pont d’Arròs e Casarilh. Era distància totau ei de 11 km, damb un desnivèu acumulat de 184 m (3-4 h a pè). Entà hèr eth recorrut a pè, eth servici d’autobús intèrn dera Val d’Aran permet anar o retornar deth punt de gessuda o arribada. Tanben, ei possible préner er autobús en diuèrsi punts intermies deth recorrut, çò que permet hèr recorruts parciaus der itinerari. Eth camin non presente cap de dificultat, e ei adequat entà quaussevolh persona damb ua forma fisica mieja. Era varianta en coche hè er itinerari accessible a tot tipe de visitants. Era Garona aufrís era possibilitat de conéisher un ecosistèma fluviau, es usi e profitaments umans que s’an hèt des d’antic, e com aguesti an modificat e configurat eth riu actuau.
poiG201
Eth Pònt d'Arròs
Eth Pònt d'Arròs ei un antic pònt deth Camin Reiau sus era Garona, entre es pòbles d'Es Bòrdes e Aubèrt. Es prumères notícies dera sua existéncia, uns privilègis deth rei Jaume I, daten deth s. XIII. Er arc siguec possiblament rehèt en ua epòca indeterminada, mès se consèrven elements dera construccion originau ena basa. Era part superiora deth pònt siguec condicionada en s. XIX. Eth pònt ei un element istoric, bon exemple dera òbra civiu populara de sègles passats. Ei catalogat en Inventari deth Patrimòni Arquitectonic dera Generalitat de Catalonha damb eth num. IPA-37276)
Mos trobam en ua zòna deth riu includida ena Xarxa Natura 2000.
Ei tanben declarada Zòna Especiau de Conservacion pera Generalitat de Catalonha.
Es entorns deth pònt son un des pògui endrets a on eth bòsc de ribèra se manten mès o mens intacte e espés, en tot formar ua galeria vegetau que cree un ambient fòrça ombrèr en riu. Eth paisatge ací permet hèr-se ua idia de coma serie tot eth riu en condicions complètament naturaus.
Es bòsqui de ribèra an un papèr plan important laguens der ecosistèma fluviau; contribuïssen ara disminucion des efèctes des avengudes e ara estabilizacion des vòres des rius. Era vegetacion de ribèra exercís un efècte positiu sus era qualitat des aigües, jà qu'actue coma ua depuradora naturau. Ath delà, es bòsqui de ribèra an un papèr important coma corredors biologics, coma refugi de fauna e de melhora sus era qualitat deth paisatge.
En camin que prenem tot just quan trauessam eth riu, aquiu a on ei era barana de husta, auem a man un bon nombre des arbes tipics deth bòsc de ribèra. Entà reconeisher-les, podetz utilizar aguesta guida d'identificacion des arbes que trobaratz peth camin.
poiG202
Estacion de depuracion d'aigües residuaus
Enes entorns d'Aubèrt trobam era estacion depuradora d'aigües residuaus (abreujat com EDAR), semblanta ara que tanben auem vist en un costat deth Pònt d'Arròs. Es EDAR an per objècte era reduccion dera contaminacion presenta ena aigua residuau e eth retorn ath riu dera aigua enes condicions adeqüades entà qu'altère eth minimom possible es paramètres fisics, quimics e biologics deth riu.
Aguesta EDAR ei dessenhada entà processar enquia 30.000 litres d'aigua ath dia, e atier ua poblacion de 650 persones. Eth tractament dera aigua ei de tipe biologic. Açò vò díder qu'era aigua residuau se procèsse en uns reactors a on i viu un autentic ecosistèma de micròbis (bactèris, hongs, protozòus) que se neurissen dera lordèra dera aigua e la incorpòren as sues cellules. Atau, es microorganismes formen ua hanga que precipite ath hons deth reactor e separe era lordèra dera aigua. Aguest ei er aspècte dera hanga e der ecosistèma microbian que i viu, visti en microscòpi.
Çò que podem veir dera EDAR des d'ací son era caseta de contròl (a, ena fòto de dejós), es shetes de pas dera aigua residuau cap as reactors (b), e es compòrtes d'accès a cada un des dus reactors (c e d) que i a en aguesta EDAR.
Ena caseta, ath delà des esturments de contròl, i a un cedaç que filtre es particules mès gròsses. Dempús d'aguest filtratge era aigua passe tàs reactors, que son enterradi e an aguest aspècte:
Ua bomba injècte e hèr bombolhes d'aire enes reactors, entà provedir er oxigèn que les cau as micròbis e mantier era aigua e era hanga barrejadi. Es bombes s'arturen cada quate ores. Alavetz era hanga sedimente en hons deth reactor e era aigua depurada que quede dessús se pòt decantar e abocar en riu. Dempús torne a començar eth cicle.
Damb eth temps se forme cada còp mès hanga. Tres o quate viatges ar an cau vuedar de hanga es reactors, mès cau deishar-ne ua part. Aguest serà er inòcul a compdar deth quau er ecosistèma microbian tornarà a desvolopar-se. Bona part deth trabalh ena EDAR consistís en mantier es condicions adequades enes reactors entà qu'es micròbis visquen ben e poguen hèr eth sòn trabalh.
Entà saber mès de coma foncionen es EDAR e qué se hè damb es hangues que produsissen, clicatz ací.
poiG203
Pònt de Bèussa: escolhèra e depuradora de Vielha
Des deth pònt de Bèussa, guardant aigües enjós deth riu, podem veir er edifici dera estacion depuradora d'aigües residuaus (EDAR) de Vielha. Aguesta planta depuradora ei mès grana e hè mès tractaments qu'es qu'auem vist abans. Ei dessenhada tà processar enquia 4.5 milions de litres ath dia e tà atier ua poblacion de 10.000 persones. Hè un tractement de tipe biologic, damb eliminacion de nitrogèn e fosfòr. Ath delà, hè un tractament des hangues que produsís. Entà saber mès deth foncionament d'ua EDAR com aguesta, clicatz ací.
Era segona causa que vedem ei era escolhèra de grani blòcs de pèira. Aguestes escolhères se bastissen entà protegir es ribes deth riu pendent es aiguats, com eth qu'en 2013 se n'emportèc part des terrens que vedem dauant dera EDAR. Mès pòden auer quaqui inconvenients. Eth flux deth riu demore constret en un canau mès estret de çò qu'ei naturau. Açò e es parets lises dera escolhèra non afavorissen tà qu'era aigua pèrde velocitat, e de bèra manèra se n'empòrten eth problèma aigües enjós. Era aucupacion des marges deth riu compòrte uns risqui que cau gestionar d'ua manèra integrau e non sonque basada ena òbra idraulica. Entà saber mès sus era gestion de aiguats e inondacions, clicatz ací.
poiG204
Era centrau de Vielha e era derivacion d'aigua ena centrau de Benós
Des d'aguest punt podem veir en riu es installacions de derivacion d'aigua cap ara centrau idroelectrica de Benós, e der aute costat dera carretèra era centrau de Vielha.
Ei deth tipe de centrau fluent (non ei a pè de presa, senon que profite un corrent d'aigua) damb canoada forçada. Era aigua baishe a pression pera canoada e botge es turbines qu'accionen es generadors d'electricitat. Podem veir era cramba de carga, qu'ei un petit embassament per a on entre era aigua e da pression (a), era canoada forçada (b) e er edifici de turbines (c). Aguesta centrau a un saut de 191 mètres, un cabau d'enquia 14.000 litres per segon e 22 megavats de poténcia.
Era aigua ges dera centrau pes canaus de descarga (d, fòto inferiora). En aguesta zòna i a ua petita presa o compòrta (e) que subrelhèue eth nivèu dera aigua deth riu entà abocar-la ena entrada deth canau de derivacion (f) que la portarà entara centrau de Benós.
Entà veir eth sistèma de derivacions d'aigua dera Val d'Aran, clicatz ací.
poiG205
Passeg fluviau entre Vielha e Betren
Aguest passeg ei ath cant deth riu, en un lòc a on ei facil entrar-i tà cercar bestietes que viuen dejós des calhaus, es macroinvertebrats. Mès sigam prudenti e non entrem en riu s'eth corrent ei massa fòrt!. Es macroinvertebrats les trapam sustot ena part de dejós des calhaus. Lheuem-les damb compde e observem es bestiòles que corren o son agarrades ath dejós. E en acabar, tornem a deishar-les aquiu a on èren.
Es macroinvertebrats son petiti animalonhs sense esquelet, qu'ei çò que vò díder "invertebrats". An ua mesura que permet distinguir-les a simpla vista e per açò son "macro", en contraposicion as organismes "micro" que cau observar damb un microscòpi.
Era major part son formes juveniles d'insèctes, mès tanben n'i a bèri uns que non son d'insèctes. Es tres grops principaus de macroinvertebrats son es larves d'efemeroptèrs, plecoptèrs e tricoptèrs. Es adults son diboishadi dejós per aguest orden (de naut tà baish).
Es larves (o ninfes) pòden víuer un o dus ans, mès es adults sonque viuen pògui dies, ja que normaument non mingen arren e vòlen entà reprodusir-se. Es adults an tendéncia a volar riu enssús entara pòsta des ueus e atau compensar era deriva riu enjós qu'an patit es individus pendent eth procès d'emergéncia.
Es macroinvertebrats son plan diversificats, non sonque en espècies, senon tanben en tipe d'aliment que mingen. Açò implique que son plan importants en processament de materiaus laguens deth riu, e participen doncs activament enes fluxes de matèria e energia der ecosistèma. Son ua hònt fondamentau d'aliment entàs trueites deth riu. De hèt, es pescaires hèn es escars artificiaus imitant es macroinvertebrats.
Es macroinvertebrats tanben an ua valor bioindicadora plan importanta. Fòrça espècies non tolèren pertorbacions umanes, com ara es contaminants que malerosament se lancen tot soent enes rius. Encara qu'er abocament sigue puntuau, entara recuperacion dera comunitat de macroinvertebrats cau fòrça temps. Per açò era abséncia de bères espècies ei un indicador plan sensible des impactes sus eth riu. De hèt, s'utilizen indexs calculadi a compdar dera preséncia o abséncia de diuèrses espècies de macroinvertebrats entà establir era qualitat des aigües des rius.
Entà reconéisher es macroinvertebrats podetz consultar aguesta guida d'identificacion.
poiG206
Era Mòla e eth pònt de Betren
Es mòles d'aigua èren antiques indústries que ja profitauen era energia idraulica deth riu. Es pagesi portauen eth gran tà mòler e pagauen ua taxa. Bères ues èren propietat deth pòble, que les arrendaue ath molièr. Era Mòla de Betren siguec de propietat particulara, e ei tanben coneishuda damb es nòms des propietaris: era Mòla des de Sancho. Date deth sègle XIV, e siguec ua des mès importantes dera Val d'Aran. Es ans 1950 siguec ampliada e destinada a produsir energia electrica. Manten part deth canau d'entrada d'aigua (era paishèra) ena part deth darrèr. Peth dauant podem veir eth marc de gessuda, un gran arc d'uns dus mètres de lum. Se mos apropam ath marc, podem veir part dera maquinària que se consèrve, tot e qu'ei deteriorada. Era Mòla de Betren ei catalogada coma element deth patrimòni arquitectonic de Catalonha.
Ben apròp dera Mòla i é eth pònt sus era Garona, en un branca der antic Camin Reiau. Cònste notícia istorica deth 1788 (al qüestionari Zamora), mès segurament eth pònt originau date deth s. XII-XIII. Era part superiora deth pònt siguec condicionada en 1924, segontes era inscripcion qu'encara aué se pòt veir en un des extrems. Tanben ei catalogat coma element patrimoniau.
poiG207
Era plana fluviau d'Escunhau e Casarilh
Des d'ací auem vistes sus era plana fluviau que s'esten entre Escunhau e Casarilh. Podem veir encara es efèctes der aiguat de 2013.
Entà compréner mès ben çò que heren es aiguats, podem comparar es dues fòtos aerianes que i a dejós, preses abans (2012) e dempús (2014) der aiguat.
Entà saber mès sus d'auti grani aiguats qu'an passat ena Val d'Aran clicatz ací.
WPG200
Per arribar a l’inici de l’itinerari, prendre la primera sortida de la rotonda a la carretera N-230, en direcció a Arres, i desviar-se cap a l’esquerra just desprès dels edificis, seguint la indicació per anar cap a l’Airau de Servicis del Conselh d’Aran i aparcar a la zona del davant. El pont està 30 m més endavant (total 300 m)
WPG201
Tornar a la rotonda i prendre la carretera N-230 en direcció a Vielha, fins arribar a Aubèrt. Deixar la carretera per la dreta a l’entrada del poble, baixar per travessar el pont i aparcar just passat el pont (2.3 km). Caminar 200 m aigües avall del riu fins arribar a l’estació depuradora.
WPG202
Tornar a la N-230 i seguir en direcció a Vielha 2 km, fins arribar al Pont de Beussa i aparcar.
WPG203
Seguir per la N-230 en direcció a Vielha 750 m, i en aquest punt entrar en el lateral dret de la carretera.
WPG204
Continuar pel lateral fins arribar al monestir de Santa Maria de Mijaran (350 m). Aparcar i acostar-se al riu per visitar l’assut i captació de la central hidroelèctrica
WPG205
Tornar a la carretera N-230 incorporant-se per la rotonda. Travessar el pont, i seguir en la direcció que veníem per l’Avinguda deth Baile Calbetó Barra fins arribar a la següent rotonda (770 m)
WPG206
Girar la rotonda i deixar-la per la quarta sortida (a l’esquerra d’on veníem), i seguir per l’Avinguda de Castièro. Passar el pont del riu Nere i continuar en la mateixa direcció per l’avinguda deth Pas d’Arrò, fins arribar just abans de l’esplanada d’aparcament que queda a l’esquerra (425 m)
WPG207
Girar a l’esquerra i baixar pel carrer dera Querimònia fins passar el pont del riu Garona (200 m)
WPG208
Passar el pont i girar a la dreta per l’avinguda dera Garona fins al final, al costat del poliesportiu Palai de Gèu (365 m). Aparcar per fer un curt recorregut a peu pel passeig fluvial de la Garona que comença allà mateix, a la dreta (mirant aigües amunt) del riu.
WPG209
Retornar al cotxe, i pujar per l’avinguda deth Solan fins arribar a la sortida de Vielha, a la carretera C-28 (175 m).
WPG210
Prendre la carretera C-28 cap a l’esquerra fins a l’entrada de Betren, molt propera (185 m)
WPG211
Entrar a Betren i continuar en la direcció que veníem pel carrer Major fins a la Plaça dera Cal 330 m). Aparcar i baixar a peu (80 m) al riu, fins el pont i la Mòla de Betren
WPG212
En retornar al cotxe, continuar pel carrer major en la direcció que veníem fins a sortir a la rotonda que dóna accés de nou a la C-28 (125 m)
WPG213
Prendre la C-28 en direcció Escunhau. Passar la rotonda d’Escunhau i continuar fins a la propera rotonda, tot just passat Casarilh (2.1 km)
WPG214
Donar la volta a la rotonda, pràcticament 180º per agafar l’entrada a Casarilh pel carrer Major. Seguir pel carrer Major 265 m, fins arribar a la cruïlla amb en carrer de Sant Tomàs (265 m)
WPG215
Girar a la dreta per baixar el carrer de Sant Tomàs primer, i el de Sant Antòni desprès. Al final hi ha una pista curta que baixa fins el pont que hi ha al riu Garona. Final de l’itinerari (180 m)
WPG216
Final de l'itinerari


text:
La langue d'oc telle qu'on la parle. Autors : Jean-Claude Bouvier e Claude Martel. Atlas Linguistique, Provence, 4 (Edicions Alpes de Lumière, 2016, 320 paginas, 60,50 €).
Lo volum 4 de l'Atlàs Lingüistic de Provença corona aquela òbra monumentala començada dempuèi mai de 50 ans e dedicada a la lenga provençala. Nos esclaira sus la reparticion dels parlars entre Alps e Mediterranèa.
Jos la direcion Jean-Claude Bouvier e de Claude Martel, l'atlàs balha un imatge escrupulós de la lenga dins los domenis lexicals retengut : ostal, mòble, cosina, vestits e bugada, familha, naissença, enfança, malautiá, mòrt, còrs uman, religion, vida sociala.
Los tres primièrs volums son estats publicats pel CNRS dins la colleccion Atlas linguistique et ethnographique de la France :
- 1975, Provence, 1 : Le temps, la flore, les travaux agricoles,
- 1979, Provence, 2 : Les travaux agricoles (suite),
- 1986, Provence, 3 : L'élevage. Les animaux sauvages.


text: U.E. Bossòst 4 – S.C. Valentine 1 Partit sense guaire istòria eth d’aguest dissabte en Bossòst donques as 5 menutes eth partit ja i ère sentenciat. Non s’ auie arribat ara prumèra menuta quan Paba profitaue un error dera defensa e se plantaue dauant de Fasan e marcaue a plaser eth 1-0. Ena menuta 5´ se marcaue eth 2-0 en un long desplaçament deth nòste portèr Marcos, un defensa toquèc mau era pilota e eth bot susprenie ath portèr deth Valentine. Se shumaue ua golejada. Ena menuta 20 en ua jogada peth costat d’ Ignasi e rematat per Paba se marquèc eth 3-0. Ena menuta 30 eth Valentine reduie distàncies en marcador en tot marcar eth milhor gol dera net en que Gomez des deth miei camp susprenie a Marcos. Tamb eth 3-1 s ’arribaue ath descans. Ena dusaua mietat, mès domini der equip aranés. Ena menuta 70´, Moha, marcaue eth 4-1. Eth nòste jogador Ignasi auec bères ocasions entà marcar de cap, mès en dues rematades tot solet non artenhèc eth gol e ath delà, en ua jogada en qu’eth sòn remat de cap acabaue en gol, aguest siguèc anulat incomprensiblement per arbitre per fauta inexistent ath portèr francés. Eth Valentine , en tota era dusaua mietat non s’ apropèc ena porteria aranesa. Ath finau, golejada a un equip dera part baisha dera classificacion. Aguesta victòria mos torne a plaçar tresau ena classificacion deth campionat. Ara, a pensar en important compromís dera Copa de Comminges d ’aguest pròplèu dissabte. Eth pròplèu partit jogam es 1/8 de finau dera Copa de Comminges, eth dissabte 9 de abriu tàs 20 :00 ores en Bossòst, contra er equip der Aurignac. U.E. Bossòst: Marcos, Dani, Juanka, Viló, Felipe, Gachi (45’ Arroyo) , Polilla, Paba, Ignasi, Madrid e Alex (60’ Moha). Tarjetes auriòles : Dani. Trainer: Adrian. S.C. Valentine: Fasan, Alcover, Aouam, Jibbou, Alaoui, Canevese, Gimenez, Gomez, Stoll, Toulouse, Diaz. Remplaçants: Duthu, Maury, Delage. Tarjetes auriòles: Delage. Trainer: Mathieu Laurent. Gols : 1-0 Paba (1’), 2-0 Alaoui (p.p 5’), 3-0 Paba (20’), 3-1 Gomez (30’), 4-1 Moha (70’). Arbitre: Guezello Guy.


text:
La Lande-Saint-Léger
La Lande-Saint-Léger en normand (La Lande-Saint-Léger en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat per la Calonne.
La commune est traversée par la Calonne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a constituit per la fusion l'an 1965, de la Lande e de Sant-Leugièr-sus-Bonneville.
La commune est constituée par la fusion en 1965, de La Lande et de Saint-Léger-sur-Bonneville.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
lave vaisselle table de cuisson gaz combinec evier plaque de cuisson combin lave vaisselle plaque cuisson clasf combine evier lave vaisselle plan.
plaque top cuisson pgn vaisselle de lave combinac,cuisson a de plaque four lave vaisselle vendre candy trio, cuisson gaz indesit pim640asix plaque,darty table cuisson blanc brandt 915 de i lave vaisselle dkh,vaisselle par lave brandt de un cuisson dkh1310ix, cher pas dacpat electro gaz table,cuisson de plaque gaz vitrocacramique induction,cuisson table de acmail electrolux gaz en au,au cuisson gaz siemens de table ec7a5sb90 5,de cuisson les comparez dakar a plaques.


text:
Geofisica
La geofisica es la sciéncia que s'encarga de l'estudi de la Tèrra dempuèi lo ponch de vista de la fisica. Lo sieu objècte d'estudi abasta totes los fenomèns ligats a l'estructura, de condicions fisicas e istòria evolutiva de la Tèrra. A l'èsser una disciplina experimentala, usa per lo sieu estudi metòdes quantitatius fisics coma la fisica de reflexion e refraccion d'ondas mecanicas, e una seria de metòdes basats en la mesura de la gravetat, de camps electromagnetics, magnetics o electrics e de fenomèns radiactius. En qualques cases diches de metòdes aprofièchan de camps o de fenomèns naturals (gravetat, magnetisme terrèstre, mareas, de tèrratrems, de tsunamis, etc) e en unes autres son indusits per l'òme (de camps electrics e de fenomèns sismics).
Dins la geofisica se distinguisson doas grandas brancas: La geofisica intèrna e la geofisica extèrna.


text:
Centre cultural occitan, primièra peira plantada ,
Malautiá infantila de l'occitanisme e lo necitge prigond
Que i a quicòm de curiós dins lo discors occitanista lo mai sovent ausit e lo melhor interiorisat. D'evidéncias , de postulats , de lemas es a dire un fum de vertats ressegadas , sens cap de demostracions Per exemple: De qu'es la posicion de l'occitanista actiu en rapòrt de la mòrt programada de la sia lenga ? Fa 8 sègles que la lenga d'òc es forabandida , mespresada per d'unas volontats acarnassidas que venguèsse d'un rei , de l'emperador, d 'un president de la republica ,de l'esquèrra coma de drecha , encara que la diferéncia siá venguda microscòpica.
1% dels enfants son ensenhats. I a pas cap de radiò , de tele,de jornal de nivèl nacional dins Occitania per 30 % de la populacion d ' aquel pais. Alpais dels dreches de l'òme de la femna e de la canhòta. Un fintaire estrangièr comprendriá sul pic que la francificacion…


text:
En çò nòstre, caminan de concèrt arbres e òmes…
« Arbres d’en çò nòstre, arbres de chez nous, Entre sciéncias e racontes »
(Lo Grelh Roergàs, edicion bilingüe).
Son presentats, de mai d’un biais, entre sciéncias e racontes, l’agalencièr, lo fau, lo cornièr, lo grifol, lo sambuc, lo drulhièr, lo fraisse, lo cerièis, lo tremol. Amb fòtos e illustracions.
12,00 €
Los arbres an un « quicomet d’uman »… Es Iveta Balard qu’o ditz dins son libre « Arbres d’en çò nòstre, arbres de chez nous, Entre sciéncias e racontes » paregut a las edicions del Grelh Roergàs. E los òmes an quicòm de l’arbre, que son coma d’arbres que caminan, o afortís la quatrena de cobèrta.
Cada uman auriá son arbre. Iveta Balard escriu : « Cadun coneis un arbre remarcable, un arbre de memòria. Perqué aquel d’aquí ? Perqué aquela mena d’arbre ? Perqué aquí justament a costat d’aquela glèisa, dins aquel cementèri, a aquela crosada de camins o sus aquel sèrre ? Dempuèi quora i es ? Uèi encara, amira, limit o abric, fa partida del paisatge e del patrimòni. […] Arbre plantat per una naissença e que creis amb l’enfant mas que demòra, el, quand lo jove quita l’ostal. Arbres per marcar una rota, un camin de pelegrinatge, una dralha o per far d’ombra sus las plaças dels vilatges…» «Del brèç a la tomba acompanhan tota la vida de l’òme» Al pè de son arbre, cadun i viu urós coma o sap lo cantaire de la mostacha…
Cal dire, òc, que l’arbre es util : « lo fust, la pòst, la lenha, la soca, l’estèla, la rama, lo tronc, lo tanc, lo rol, lo marc» sens parlar de l’ombra e de la respiracion de la tèrra…
Mas cal anar pus luènh. L’arbre fa partida de l’imaginari de l’òme : «Arbre commemoratiu, genealogic o de transmicion, arbre de vida, arbre de la coneissença, arbre del Paradís o arbre de Nadal… Arbres que garisson, arbres de legendas, de contes, de mites…»
Un exemple amb lo fau qu’a donat fòrça noms de luòcs o de persona (coma fau o faja, e tanben fajada, fajal, fajan, fajana, faget, fajàs, fageda).
Descripcion d’Iveta Balard : « Coma las venas del vièlhs que corisson bèl just jos la pèl passida, sas raices s’estiran a flor de tèrra quand l’arbre comença de prene de l’atge e que lo vielhum lo trapa. Lo fust se nosa e presenta de tumors, de lópias, signe de l’ofensa del temps »
Recèpta : « Los qu’an la nostalgia de la vida rurala pòdon amassar las fajas escampilhadas entre las fuèlhas secas. Un còp levada la pèl castanh, las granas se grasilhan amb un pauc de burre o d’òli dins una padena o sus un fuèlh d’aluminium pausat sus las brasas. Salar pas de tròp. Avètz aquí quicòm de manjuquejar en guisa d’amusacais »
Questionament : « Aprofeitem de l’encantament e de l’embelinament d’aquelas fajadas que resistisson encara suls nòstres puèges. Per quant de temps ? »
E se volètz un conte ne vaquí un, a prepaus del cornièr. « Se conta encara qu’un còp èra, al sègle passat e abans benlèu, los jovents e las joventas avián costuma de venir ne tastar l’ombreta d’aquel arbre. Las mametas se sovenon… Quant de gojats amoroses sens o saupre o amoroses per la vida, quant d’apassionats de botanica e de passejadas pel campèstre, quant son los qu’an dich un jorn a lor amigueta : « Ieu sabi sul causse, un arbre… un arbre polit… Vertat que i podèm ben anar… S’aquò te fa plaser » ?… E puèi ? Las mametas contairas dison totjorn « E puèi, te sabi ieu… »
Observacions, sciénças, racontes, remarcas, poesia : n’i a per totes. E de questions tanben pels curioses…
Qual sap qu’un baston de sambuc pòt aver de poders magics, un còp plan adobat ? E que , la flaüta del Dieu Pan, lo dieu dels pastres, èra de sambuc… coma un dels objèctes magics de l’univèrs d’Harry Poter?
Qual a vista la flor feme de l’avelanièr ? Qual sap perqué son a la revèrs las espinas de l’agalencièr ? E perqué se pòt dormir tranquil a l’ombra d’un fraisse ? E çò qu’es la « mèrda de cocut » ? O encara perqué las fuèlhas del tremol fremisson de longa ?
Aprofeitem de l’encantament e de l’embelinament d’aquelas fajadas que resistisson encara suls nòstres puèges !


text:
Dimars, 7.8.2018 03h00
Nòste president de l’Estat francés be sap utilizar los utisses de comunicacion com cau. Es quitament un especialista. Son devís pòt semblar meslèu cambiadís, mes se cau mauhisar, aquò’s ende pertocar una classa de la populacion après de l’auta. Cau pas desbrembar que lo tipe hascoc son memòri d’estudis sus Machiavel.
Un còp apareishut auturós dambe joens o portaires de camisòts ende hèr “respectar la foncion presidenciala” aus uelhs d’un public conservator, se muisha puèi au palais dambe disc-jockeys negres e omosexuaus, dambe la tòca evidenta de tornar aplomar aqueste imatge rigorós en ensajar d’agradar ad un public mès cool, joen, dubèrt e modèrne.
Com disèva l’aute, los presidents hascossen pas qu’una mandatura, trabalharén pas a lor reeleccion.
Mes n’i a pas qu’aquò. Dens sa panoplia de còm’, lo Manu se deishèc un jorn filmar en còs de camisa en tot devisar “en tota simplicitat” suus dinèrs que l’Estat despensa en ajudas publicas de cap aus mès necessitoses. Qualificava aquò de “ardits de tocat” (pognon de fou dens la version originala), en tot utilizar un vocabulari de nivèu popular, ende, cresi, hèr comprénguer que coneish de plan lo mitan deus beneficiaris de las ajudas socialas, justament.
En mès deu hèit qu’aqueste devís estoc sentit per mantuns coma una provocacion de cap aus mès praubes, (au moment quan lo monde s’assabentèc de çò que comandèc 500 000 euros de vaishèra navèra endeu palais presidenciau e una piscina navèra ende lo castèth de Bregançon) estoc tanben una error economica de las beròias. Lo ponhon de dingas existís pas e còsta a l’Estat ... gaireben ren.
Los allocataris de las prestacions socialas, deus quaus, ac cau tornar brembar, un brave nombre de mairs que’s neurissen los tres o quate dròlles soletas lavetz que lo pair s’es escapat e paga pas las pensions alimentàrias, de qué hèn dambe la moneda que receben cada mes? La botan pas dens un paradís fiscau. Van au supermercat e i crompan mangiscla per la grana majoritat. Podèm ajustar pelhas que’s croman tambe au medish lòc, que las botigas deu centre-vila son drin tròp caras end’eths.
I passan la quasi totalitat de sòus de hòus e, haut!, l’Estat n’a dejà tornat prénguer uns 5% tra la debuta. Parli de la mangiscla, pr’amor que suus basquèts o la saca d’escòla deu pichon, son 20%.
Podèm pensar shens de paur de ns’enganar qu’aquestes 26 miliards d’euros (es la soma de la quala parla lo president), injectats dens la grana distribucion o tanben los quites comèrcis de proximitat, crèan emplecs. Dens l’absolut, seré mès d’un million (26 000 000 000 / 24 000 sia la soma dividida per lo còst a la gròssa d’un salari minimau a l’annada) mes solide qu’es mès complicat qu’aquò, doncas se comptam a vista de nas lo cincau, sia 200 000 personas emplegadas de mès, es dejà pas tròp mau.
E d’un salari brut, aqueste còp son pas 5%, ni 20%, mes 50% que l’Estat retròba. I cau ajustar l’allocacion caumatge o l’ajuda sociala que lo trabalhador percep pas mès s’èra desemplegat au davant, çò qu’es un estauvi de mès ende l’Estat. L’emplegat paga impòstes sus aquò, etc, etc, etc …
Es çò que s’apèra un cerc virtuós pr’amor que la moneda torna a l’economia vertadièra e per la fin, lo ministèri de las finanças publicas a recrubat tot o gaireben tot. Es aquò qu’es dingue, fin finala.
Aquò pròva plan que sèm dens un monde on estudiar Machiavel es mès important que non pas estudiar l’economia, … sustot ende parlar d’economia.


text:
14/12/2014
Un grand Nadal per Sergi Lespinasse
La fin del mes de decembre èra arribada a grand tròt, e a l’escòla pendant la darrièra setmana la rigente aviá demandat als escolans de far de dessenhs tant per Nadal que per lo primièr de l’an. Tots los escolans se botèron al trabalh e, per un còp, sens repotegar un bric. Los caliá veire penjats sus lor fuèlha de papier, lo cap clinat, la lenga entre las dents emb los uèlhs lusissent de plaser. E dins la classa pas un bruch ! s’entendiá nonmas los pas de la rigente que passava de taula en taula veire çò que fasián los dròlles e las drolletas, en donant quora un conselh, quora un encoratjament o encara un pichon còp de gredon per ajudar un pauc los picassos en èrba.
Un escolan, un sòl, fasiá pas de dessenh. Qu’èra lo Joantonet, un drollet qu’anava sus sos sèt ans e qu’èra assetat a la darrèra taula al fons de la classa. Disiá res, avisava sa fuèlha blanca emb dels uelhs sens expression, que semblàvan voides en chucant son gredon. En passant la rigenta li disiá qualques mots docetament, coma se parlava a un malaut e emb sa man li alisava los pials, alara Joantonet començava a far un arbrisson, mas s’arrestava lèu . Se sentissiá qu’aviá pas enveja de far quicòm per Nadal.
Pertant Joantonet èra pas malaut, e aviá pas acostumat la rigente a tant de passivitat. L’an passat lo drollet teniá pas en plaça : bolegava coma pas un, caquetava tan un tropèl d’agassas, la cort de recreacion èra tròp petita per el e èra un plan bon escolan que saviá sas lessons e que compreniá lèu, lèu !
A la fin de l’estiu, un pauc abans la dintrada, lo paire de Joantonet se n’èra anat. Lo paire de Joantonet aviá pren una valisa e daissar tot son monde a l’ostal. I aviá nonmas los adults que savián que lo papà èra anar viuvre emb una autra femna ! Anatz explicar aquò a un drollet de sèt ans.. ! un papà pòt pas estre emb una autra femna que la mamà ! e una mamà es pas facha per plorar cada jorn, mas per rire, cantar, e jogar emb son filh ! I aviá ben la mameta – qu’èra la mamà de sa mamà- que lo veniá cercar a l’escòla per li far far quatre oras, e que fasiá tanben de plan bon gatèus, e lo papet que contava d’istòrias agradivas , mas qu’èra nonmas la mameta e lo papet ! E dins tot aquò degun parlava pas del papà.
Tanben Joantonet se decidiguèt a far quicòm : dins lo secret de sa cramba faguèt una letra - « Bon paire Nadal tòrna me mon papà »- e la donèt al factor…
Aqueste 24 decembre foguèt un grand e bèl 24 decembre per nòstre Joantonet qu’en tornant de la messa de miejanuèch emb sa mameta, trobèt dins lo canton de l’ostal son papà, sietat emb sa mamà ! Joantonet credèt un « papà » a far tremolar la maison e sautèt dins los braçs de son paire per lo potonejar …. « sabes » ço-ditz lo papà « lo Paire Nadal, qu’es un Paire Nadal modern, m’a mandat un sms per me dire qu’un papà deviá passar nadal emb son filh ; alara sèi vengut per uèi, e per totjorn demorar emb vosautres. »
E n’i a que dison que la Paire Nadal existís pas ?
Sèrgi Lespinasse
12:51 Publié dans Literatura en òc, textes des ateliers d'occitan pour adultes | Tags : contes de noël en occitan, contes de nadau en occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
En stock
Langue : occitan (languedocien) — traduction : E. Chaplain & S. Viaule — Format : 15 x 21 cm — Nbre de pages : 170.
Una malediccion secuta los Baskervilles qu’ocupan lo maine vièlh dels aujòls. Un castelet perdut al mitan d’una landa enneblada e salvatja. D’udòls tenebroses s’ausisson dins lo bardàs grand de Grimpen. Venon acertanar una sinistra legenda. A còps, un gossàs que sembla un demòni, una òrra bestiassa, una feràmia giganta, sortís del sanhàs e escampilha la mòrt. Lo monde del parçan an paur. Anatz pas creire que seriá sens rason... The hound of Baskervilles, òbra de N’Arthur Conan Doyle escricha en 1902, es un classic del roman negre. Virèt lo torn del monde dins l’arcolan de las lengas. En seguida de la version en gascon, vielha de mai de vint ans : Lo canhàs deus Baskervilles, avem aquí la del parlar lengadocian : Lo gossàs dels Baskervilles. Eric Chaplain e, mai que mai, Sèrgi Viaule que lo siu trabalh i foguèt majoral, menèron la revirada dins un occitan-lengadocian armoniós e ric, que se prèsta perfiechament a l’exercici. A legir Lo gossàs dels Baskerville, lo legeire occitan passarà, en companhia del celebrissime detectiva privat, En Sherlock Holmes e del famós doctor Watson, un moment inoblidable, a l’encòp romanesc e lingüistic.


text:
Assaber de Rajòls d'Antan d'Enric Mouly - Edicion Carrère - 1930 - Grafia modernizada :
Avant d'anar pus luènh, amics, escotaz-me ! Qu'apuèi me vengèsses pas cercar guirguils e dire que vos ai pas avertits.
Sètz de loials Roergats que se carran, lo ser, de passar un moment amb un libre del terrador. Aimatz nòstra lenga saborosa. Va plan. L'aimi ieu atanben e farà pas missant nos entendre. Aquò's su(i)vant. Parlar e escriure aquò fa dos. Quand nos trobarem, sabi, fetivament, que nos comprendrem sans maganha. Mès aicí i a una autra question !
Sètz pas cap qu'ajès enquèra aprés a legir nòstra lenga. Parli de nòstra lenga veritabla, de nòstra lenga roergata, de nòstra lenga que se parla. Sètz pas cap qu'ajès aprés a la legir dins lo biais que l'escrivián los anciens, e tala que la deuriam escriure enquèra. Car i a de règlas per l'escriure, una gramatica coma en francimand.
Un quart d'ora per setmana auriá sufit quand anàvetz a l'escòla, a vos aprene aquelas règlas. Mès, jusca-z-a duèi, lo govèrn non a jutjat a perpaus que las sachèssetz. Tant i a. Se degús las vos a pas ensenhadas, las podètz pas devinar.
Sonca que, vesètz aquò d'aicí. Se ieu las apliqui aquelas règlas, sans vos donar lo sicut cridaretz : "Qu'es aquel emplomat ? De que nos canta aquí ? Nautres prononciam pas aital ! Aquò's pas nòstra lenga ! " E faretz mai que dire benlèu : sacaretz lo libre al fons d'un tirador, e cada còp que i pensaretz i planheretz vòstre argent.
Mès cossí far ? miquel d'estiu ! L'abat Besson, el aviá soscat aquí dessús e maganhat un brave brieu. Puèi, s'èra metut a escriure "a la francesa" per amor que totes comprengèsson. Faguèri aital dins mon prumièr libre "Al cant de l'Alauseta" que totes avètz legit. Faguèri aital e faguèri plan, me diretz, e pr'aquò ne soi estat raumati. De qué, sarnebiu ! nòstra lenga que vos agrada, tota vòstra vida la legiriatz e n'arribariatz pas a la conéisser dins son ortografa veritabla ! Aquò me trespend ! Aquò deu pas èsser ! Aquò serà pas ! I vos ajudarai e cal que me seguètz ! Anarem dapasset, e pauc a pauc arribarem.
Anam començar duèi. Çò que farem serà pas gaire, mès serà quicòm ça que la. Lo còp que ven farem un pas de mai ; lo còp d'après un autre ; e, se Dieu o vòl, dins quauque temps nos poirem vantar d'escriure coma cal. Qu'es aquel que pel sauvament de sa lenga mairala s'aplicariá pas juscas aquí ? E per que i sètz totes, ardit :
La letra "a" qu'es "la letra de noblesa" de nòstra lenga d'òc, ten la plaça de l'"e" bufarèl del francimand. Coma aiçò :
[dins lo tèxt original, Mouly, que juscas aquí portava los femenins en "o" a la Mistral, ara passa al "a"]
la terre - la tèrra
la flamme - la flamba
la pensée - la pensada
la prairie - la prada
la jument - l'èga
une abeille - una abelha
une pomme - una poma
une omelette - una pascada
une journée - una jornada
une soirée - una serada
"Tota la prada èra enramelada de flors vierjetas ? Dins l'èrba nauta que se bressava al bufal que la caressava, la vacada se carrava de paisser e recotelava."
Pas mai qu'aquò. I sètz o i sètz pas ? Aquel "a" prononciatz lo coma volrètz ; prononciatz lo "o" se vos agrada, o lo prononcietz pas se volètz. Aquò pòt pas nòser a degús, d'abòrd qu'es mut los tres quarts del temps.
Ara una autra causa, pauc de causa : Parètz que cal un "m" a la prumièira persona plurala dels vèrbes, "tz" a la segonda ; que cal un "r" a l'infinitiu. [Mouly comença d'utilizar, dins lo sieu tèxt, aquestas preconizacions] Los i anam metre que vos'n tracharetz pas, e prononciaretz coma prononciàvetz.
nous parlons - parlam
nous chantons - cantam
nous lisons - legissèm
vous dites - disètz
vous allez - anatz
vous achetez - crompatz
labourer - laurar
faucher - segar
chercher - cercar
Qui que nos digan, reservarem pel còp que ven la tresena persona d'aquels coquins de vèrbes. Es una particulièira enchiprosa e recàpia que demanda d'aprivadar.
Sonca que sagís pas de fenhandar : ara que sètz a l'estral, ara que podèm corre, tenètz-vos qu'anam trotar.
Enric Mouly
[Dins lo roman que seguís Mouly utiliza las recomandacions fachas çai-sus.]


text:
Commune de Bourg-lès-Valence - Code postal de Bourg-lès-Valence 26500 - Carte de Bourg-lès-Valence - Habitants de Bourg-lès-Valence : Bourcains,...
Accueil > Rhône-Alpes > Drôme > Bourg-lès-Valence
Bourg-lès-Valence est une commune placée dans le département de Drôme (26) (région de Rhône-Alpes). Bourg-lès-Valence est un chef-lieu de canton. 18 400 ! C'est le nombre de "Bourcains, Bourcaines" que le dernier recensement 2009 a établi pour la ville de Bourg-lès-Valence. le territoire s'étend sur 20,3 km². La densité est de 905 habitants au km². Bourg-lès-Valence est associée au code postal 26500.