text:
823
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 823 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila entre Miquèu II Psellos, sostengut per lei Bulgars, e Tòmas l'Eslau, sostengut per leis Abbassidas. A la prima, invasion de Tràcia per lei Bulgars e batalha indecisa còntra Tòmas l'Eslau, lei dos camps semblant subir de pèrdas importantas[1] e lei rebèls poguèron plus contuniar lo sètge de la capitala.
Au contrari, Miquèu II capitèt d'obtenir la capitulacion de la flòta enemiga a l'entorn de Constantinòple. En abriu, ataquèt lei fòrças terrèstras de son adversari que refusèron de combatre. Tòmas e sei partisans pus fidèus s'enfugiguèron a Arcadiopòlis. Miquèu II comencèt lo sètge de la vila. Finalament, obligats de manjar de cadabres de chivau, lei defensors se revoutèron e liurèron son cap après cinc mes de resisténcia acarnada en cambi de la misericòrdia de l'emperaire. Tòmas foguèt torturat e executat.
En Creta, desbarcament d'una armada aràbia cargada de conquistar l'illa mau defenduda en causa de la guèrra civila. Acabèt sa conquista tre l'annada seguenta.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La màger deis descripcions de la batalha, desfavorable a Tòmas, depintan una desfacha dei rebèls. Pasmens, coma, après la batalha, lei Bulgars poguèron pas contuniar lo combat, la màger part deis istorians modèrnes consideran lo resultat coma una victòria de Tòmas.


c: text/html

text:
Concerto per trompeta (Leopold Mozart)
Lo concerto per trompeta, trompa e còrdas en Re major de Leopold Mozart (lo pair deu famós compositor (Wolfgang Amadeus Mozart) qu'ei ua pèça importanta deu repertòri d'estil classic per aqueth instrument.
Que compta dab dus moviments :
- I. Largo
- II. Allegro moderato
Au cap deu largo que's pòt generaument intrepretar ua cadenzza.
Qu'ei cracterizat per la soa simplicitat : escrivut entà ua trompeta naturau, lo son registre qui non puja pas autan dens los aguts com aquò b'èra generaument lo cas dab las òbras escrivudas per las trompetas barròcas. D'un aute costat, au contre deus concertos per trompeta de Josehp Haydn e de Hummel, lo concerto de Leopold Mozart b'ei vertaderament escrivut per ua trompeta naturau e pas per ua trompeta de claus.
Qu'ei donc ua òbra unica per lo son estil, la soa tessitura e lo tipe d'instrument emplegat (ua combinason qui impausa la simplicitat armonisca de la particion deu solista).
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] Sus youtube.com, interpretacion dab ua trompeta barròca.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saverne
Zabern en alemannisch (Saverne en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Saverne A situat en lo Bas-Rhin, a l'oèst d'aquel departament, près del limit Alsace/Lorraine.
La vila a situat a aperaquí 40 quilomètres al nòrd-oèst de Estrasburg, sul traçat de la D1004 (RN 4) e a aperaquí 15 quilomètres de Wasselonne. A traversat pel Zorn e lo canal de la Marna al Rhin. Lo camin de halage del canal a manlevat pel grand itinerari cyclable Eurovélo 5 (EV5 Via Francigena de Londres a Roma/Brindisi).
La vila ocupa una posicion estrategica sul caulet de Saverne, un dels passatges naturales del scenari lorrain a la plana de Alsace a travèrs de las Vòges. A traversat pel GR 53-5 #que connècta Wissembourg a Masevaux per la crête de las Vòges.
Saverne est situé dans le Bas-Rhin, à l'ouest de ce département, près de la limite Alsace/Lorraine.
La ville est située à environ 40 kilomètres au nord-ouest de Strasbourg, sur le tracé de la D1004 (RN 4) et à environ 15 kilomètres de Wasselonne. Elle est traversée par le Zorn et le canal de la Marne au Rhin. Le chemin de halage du canal est emprunté par le grand itinéraire cyclable Eurovélo 5 (EV5 Via Francigena de Londres à Rome/Brindisi).
La ville occupe une position stratégique sur le col de Saverne, un des passages naturels du plateau lorrain à la plaine d'Alsace à travers les Vosges. Elle est traversée par le GR 53-5 qui relie Wissembourg à Masevaux par la crête des Vosges.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 22 sègles, los grands corrents istorics e culturales an marcat la vila de la siá peada.
De l'epòca de la vila gauloise, vengut camp romain, @dénommer "Tres Tabernae" fins als nòstres jorns, Saverne conserva las traces de lo sieu papièr istoric, de la siá vida passada, vestigis del mur de enceinte romain, mur medieval, glèisa romane, cloître, ostals ancians considerables, la vila se presenta jos totes los sieus atractius en un luòc natural excepcional, al pè de las montanhas boisées, coronadas de castèls-fòrts #que la environan, coma tant de sentinelles supèrbas e etèrnas.
- Aucupacion dempuèi la Een de la nòstra ère en tres ponches #qu'aquel situat sul ponch culminant i n'aurà priviliegiat e formarà la vila anautita #que i aurà environat d'una enceinte a Modèl:La s ; los avesques d'Estrasburg son mèstres de la vila de 1236 a la Revolucion ; en 1394 ven residéncia episcopala #çò que favorís lo desvolopament de la vila e los nombroses bastiments ; la vila s'estend en defòra de la enceinte romaine : la vila bassa s'establís al delà de la pòrta dicha Mitteltor e a precedit de l'autre costat de la Zorn per Kleinstadt ; al sud estenduda del faubourg ; la longitud de la Zorn molins e tanneries ; reconstruction après los incendis a causa de la guèrra de Trenta Ans ; a partir del mièg de la XVIIen lor cal èsser bastidas en la meteissa alineació e èsser de meteissa nautor ; al començament de la XVIIIen lo cardinal Armand Gaston Maximilien de Rohan facilita lo bastiment del quartièr entre la pòrta anautita e la carrièra dels Bains ; grand essor démographique a Modèl:La s ; estenduda del faubourg e de la comunitat josieva ; cap a 1860 desvolopament de l'activitat industriala #çò que contribuissi a la fondacion de la comunitat protestante ; ultérieurement formacion de nòus quartièrs a l'oèst e al sud
- I a çò Castèl dels Rohan #que, amb la siá immensa façada néoclassique, remembra la glòria dels Princes-Avesques e testifica del papièr istoric de Saverne, banc del Évêché pendent divèrses sègles.
- Los ancians ostals a colombages, se particulars a la Alsace, an representat sustot per L'ostal Katz (Sègle XVII) #qu'es segurament la una dels mai interessantes. Lo sieu oriel triangular e las siás bigas aparentas ricament sculptées surplombent la zòna piétonne totjorn animada.
- La glèisa de las Récollets (Sègle XIV) e lo sieu cloître gotic en grès ròsa. Un orgue Dubois i a #èsser édifié l'an 1763.
- La glèisa paroissiale La nòstra-Madama de la Nativité, a las vidrieres magnificas, e lo sieu poderós torn-porche d'estil roman testifiquen de l'istòria episcopala de la vila.
- Lo torn Cagliostro ont Cagliostro s'i seriá liurat a las siás escuras experiéncias mai prèpas de la alchimie #que de la sciéncia. De lo sieu autre nom Joseph Balsamo, #èsser egalament implicat en la famosa "Question del collier de la reina".
De grands personatges an séjourné dins la vila savernoise, coma Goethe e Victor Hugo.
Final 1913 la vila es lo teatre de évènements a las ressonàncies internacionalas coneguts jol nom de incident de Saverne.
Saverne A #èsser liberada per la 2en division blindée del general Leclerc lo 22 de novembre de 1944, abans #qu'ajan pas liberat la plana de Alsace e Estrasburg.
Depuis 22 siècles, les grands courants historiques et culturels ont marqué la ville de leur empreinte.
De l'époque de la cité gauloise, devenue camp romain, dénommée "Tres Tabernae" jusqu'à nos jours, Saverne conserve les traces de son rôle historique, de sa vie passée, vestiges du mur d'enceinte romain, mur médiéval, église romane, cloître, maisons anciennes remarquables, la ville se présente sous tous ses attraits dans un site naturel exceptionnel, au pied des montagnes boisées, couronnées de châteaux-forts qui l'entourent, comme autant de sentinelles superbes et éternelles.
- Occupation dès le Ier de notre ère en trois points dont celui situé sur le point culminant sera privilégié et formera la ville haute qui sera entourée d'une enceinte au IIIen ; les évêques de Strasbourg sont maîtres de la ville de 1236 à la Révolution ; en 1394 devient résidence épiscopale ce qui favorise le développement de la ville et les nombreuses constructions ; la ville s'étend en dehors de l'enceinte romaine : la ville basse s'établit au delà de la porte dite Mitteltor et est précédée de l'autre côté de la Zorn par Kleinstadt ; au sud extension du faubourg ; le long de la Zorn moulins et tanneries ; reconstruction après les incendies dus à la guerre de Trente Ans ; à partir du milieu du XVIIen doivent être construites dans le même alignement et être de même hauteur ; au début du XVIIIen le cardinal Armand Gaston Maximilien de Rohan facilite la construction du quartier entre la porte haute et la rue des Bains ; grand essor démographique au XVIIIen ; extension du faubourg et de la communauté juive ; vers 1860 développement de l'activité industrielle ce qui contribue à la fondation de la communauté protestante ; ultérieurement formation de nouveaux quartiers à l'ouest et au sud
- Il y a le Château des Rohan qui, avec son immense façade néoclassique, rappelle la gloire des Princes-Évêques et témoigne du rôle historique de Saverne, siège de l'Évêché pendant plusieurs siècles.
- Les anciennes maisons à colombages, si particulières à l'Alsace, sont représentées notamment par La maison Katz (Sègle XVII) qui est certainement l'une des plus intéressantes. Son oriel triangulaire et ses poutres apparentes richement sculptées surplombent la zone piétonne toujours animée.
- La glèisa des Récollets (Sègle XIV) et son cloître gothique en grès rose. Un orgue Dubois y a été édifié en 1763.
- L'église paroissiale Notre-Dame de la Nativité, aux vitraux magnifiques, et sa puissante tour-porche de style roman témoignent de l'histoire épiscopale de la ville.
- La tour Cagliostro où Cagliostro se serait livré à ses obscures expériences plus proches de l'alchimie que de la science. De son autre nom Joseph Balsamo, il fut également impliqué dans la fameuse "Affaire du collier de la reine".
De grands personnages ont séjourné dans la cité savernoise, comme Goethe et Victor Hugo.
Fin 1913 la ville est le théâtre d'évènements aux retentissements internationaux connus sous le nom d'incident de Saverne.
Saverne a été libérée par la 2en division blindée du général Leclerc le 22 novembre 1944, avant que ne soient libérés la plaine d'Alsace et Strasbourg.


text:
Grécourt
Gricourt en picard ( Grécourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard del Santerre situat al sud de Nesle e Ham, facilament accessible per las ancianes nacionalas RN 30 e RN32 (actualas RD 930 e RD 932)
Village picard du Santerre situé au sud de Nesle et Ham, aisément accessible par les anciennes nationales RN 30 et RN32 (actuelles RD 930 et RD 932)
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pòble fòrça deteriorat pendent la Primièra Guèrra mondiala
Village très endommagé pendant la Première Guerre mondiale


text:
Miquèu Tronc
Miquèu Tronc foguèt un escrivan occitan de Provença de la fin dau sègle XVI naissut a Lançon de Provença.
Es autor de Las Humours à la lourguino.
Sens o poder provar, Robèrt Lafont supausa en referéncia a Pèire Pau que Tronc porriá èstre la mesma persona que lo capitani Lorge, membre d'una còla sonada la Manada e opausada ais Arquins, que Loís Bellaud n'èra un membre.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Las Humours a la Lorgina. L'Astrado, 1978.[1]
- Anatole, Cristian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane. París : P.U.F., 1970.


text:
Arquimèdes
Arquimèdes de Siracusa (en grèc: Ἀpxιuήδnς/Arkhimếdês), nascut a Siracusa vèrs 287 av. J.-C. e mòrt a Siracusa en 212 av. J.-C., foguèt un scientific grèc de Sicília de l'Antiquitat, fisician, matematician e engenhaire.
Entre sei domenis d'estudi en fisica, se pòt citar l'idrostatica, l'estatica e l'explicacion dau principi dau paufèrre. Se li atribuís la concepcion de divèrs dispositius innovants, coma lo vitz d'Arquimèdes.
Se considèra generalament Arquimèdes coma lo pus grand matematician de l'Antiquitat e un dei pus grands de totei lei temps [1],[2]. Utilizèt lo metòde d'exaustion per calcular l'aira sota un arc de parabòla per mejan de la soma d'una seria infinida e balhèt un enquadrament de pi d'una precision remarcabla[3]. Introduguèt tanben l'espirala que pòrta son nom, de formulas per lei volums limitats per lei superfícias de revolucion e un sistèma engenhós per exprimir de nombres fòrça grands.
A diferéncia de seis invencions, leis escrichs matematics d'Arquimèdes foguèron gaire coneguts dins l'Antiquitat. Lei matematicians d'Alexàndria leis avián legits e citats, mai la premiera compilacion foguèt facha ren qu'en 530 après Jèsus Crist per Isidòr de Milet, mentre que lei comentaris de l'òbra d'Arquimèdes escrichs per Eutocius au sègle VI durbiguèron per lo premier còp l'òbra d'Arquimèdes a un public pus larg. Lo nombre pron reduch de còpias de l'òbra escricha d'Arquimèdes qu'an subreviscut a travèrs l'Edat Mejana es estat una fònt poderosa d'inspiracion per lei scientifics de la Renaissença[4], mentre que la descubèrta en 1906 d'òbras inconegudas d'Arquimèdes dins lo palimpsèst d'Arquimèdes a balhat d'idèas novèlas sus lo biais qu'obtenguèt de resultats matematics[5].
Somari
Elements biografics[modificar | modificar la font]
Se conois gaire la vida d’Arquimèdes; per exemple sabèm pas se se maridèt ni s'aguèt d'enfants. Leis informacions que lo pertòcan vènon principalament de Polibi (202 av. J.-C. — 126 av. J.-C.), Plutarc (46 - 125), Tit Livi (59 av. J.-C. – 17 ap. J.-C.) o ben encara per lo cas de l’anecdòta de la banhadoira, de Vitruvi, arquitècte roman celèbre. Aqueleis escrichs son donc, alevat per Polibi, fòrça posteriors a la vida d’Arquimèdes.
En çò que pertòca lei matematicas, avèm conoissença de divèrsei publicacions, òbras e correspondéncias d'Arquimèdes. Per còntra, considerèt pas util de botar per escrich seis òbras d’engenhaire que lei conoissèm solament per d'autrei.
Arquimèdes seriá nascut a Siracusa en 287 av. J.-C. Son paire seriá [6] un astronòm, Fidias, fiu d’Acupater, qu'auriá començat son instruccion. Èra contemporanèu d'Eratostènes. Se supausa que completèt seis estudis a la fòrça celèbra Escòla d'Alexàndria. Siam segurs aumens que ne conoissiá de professors puei que s'es retrobat de letras qu’auriá escambiat amb elei[7].
Pròche de la cort de Hieron II, rei de Siracusa[8], intrèt a son servici coma engenhaire e participèt a la defensa de la vila durant la Segonda Guèrra Punica. Moriguèt en 212 av. J.-C. quand lei fòrças dau Roman Marcellus s'apoderèron de la vila après dos ans de sètge.
Apòrts en geometria[modificar | modificar la font]
Arquimèdes es un matematician de granda envergadura, principalament geomètra. S’interessèt a la numeracion e a l’infinit, afirmant per exemple qu’aviá l’idèa de l’infinitat dei grums de sabla, mai que lei faudriá nombrar (es l’objècte dau tractat intitulat tradicionalament L’Arenari, Ψάuuιtnς)[9]. Un sistèma de numeracion vesin d'aqueu d’Arquimèdes èra l’objècte dau libre I (mutilat) de la Colleccion Matematica de Pappus d’Alexàndria. La màger part de seis òbras pertòcan la geometria ambé:
- l'estudi dau cercle onte met au ponch un metòde d’aproximacion de pi per mejan de poligòns regulars, e prepausa lei fraccions seguentas per aproximacions: 22/7, 223/71.
- l'estudi dei conicas, en particular la parabòla que ne presenta doas qüadraturas fòrça originalas. Prolònga l'òbra d’Eudòxe de Cnidos subre lo metòde d'exaustion.
- l'estudi deis airas e dei volums que fa d'eu un precursor dau calcul integrau avenidor. Trabalhèt en particular subre lo volum de l'esfèra e dau cilindre e demandèt que se gravèsse aquelei figuras subre sa tomba. Dins son tractat De l'esfèra e dau cilindre , aviá demostrat que lo repòrt dei volums d’una bola e d’un cilindre, se l'esfèra es tangenta au cilindre per la fàcia laterala e lei doas basas, es egau a 2/3, ansin coma lo repòrt de sei superfícias (en i comprenent, per lo cilindre, la superfícia dei dos discs).
- l'estudi de l'espirala que pòrta son nom, que ne balhèt tanben una qüadratura.
- lo metòde d’exaustion e l’axiòma de continuitat (present dins leis Elements d’Euclides, proposicion 1 dau libre X: « En levant de la màger de doas grandors donadas mai de sa mitat, e dau rèsta mai de sa mitat, e ansin successivament, s'obtendrà (en reïterant lo procedit tant de còps coma serà necessari) una grandor mendra que la pus pichona ». En se fondant sus aqueu metòde, s'es poscut faire d’Arquimèdes un precursor dau calcul infinitesimau. Lo Metòde d'Arquimèdes apareis en particular dins un palimpsèst conegut coma palimpsèst d'Arquimèdes, que contèn tanben lei tractats Dei còrs flotants, e lo Stomachion.
Apòrts en mecanica[modificar | modificar la font]
Se considèra Arquimèdes coma lo paire de l'estatica. Dins son tractat, De l'equilibri dei figuras planas, s'interèssa au principi dau paufèrre e a la determinacion de centres de gravitat.
Se li atribuís tanben lo principi d'Arquimèdes subre lei còrs immergits dins un liquid (Dei còrs flotants).
Trabalhèt tanben subre l'optica (La catoptrica).
Metèt en practica sei conoissenças teoricas dins un grand nombre d'invencions. Li devèm, per exemple,
- de maquinas de traccion onte provèt que per mejan de carrèlas, de palans e de paufèrres, un òme pòt solevar ben mai que son pes.
- de maquinas de guèrra (principi de l'arquiera, catapultas, braç mecanics utilizats dins lo combat navau). Entre lei maquinas de guèrras pus importantas, fau notar l'aparelh per mesurar lei distàncias (odomètre) que lei Romans manlevèron[10] a Arquimèdes. En efièch, per que l'armada siá eficaça, deu èsser repausada e lei jornadas de marcha devon donc èsser identicas. La maquina d'Arquimèdes se deu realizar ambé de dents d'engranatge ponchudas e non pas carradas (en rason d'aquela error, fauguèt fòrça temps per la reconstituir).
- lo vitz sensa fin e lo vitz d'Arquimèdes, que n'aduguèt, çò sembla, lo principi d'Egipte e que se'n serviguèt per remontar d'aiga. Se li atribuís tanben l'invencion dau vitz e de l'escró.
- lo principi de la ròda dentada que gràcias an ela construguèt un planetari representant l'Univèrs tau coma èra conegut a l'epòca.
Legenda[modificar | modificar la font]
L'engèni d'Arquimèdes en mecanica e en matematicas fa d'eu un personatge excepcionau de la Grècia antica e explica la creacion a son sujet de fachs legendaris. Seis admirators, entre elei Ciceron que descurbiguèt sa tomba[11], Plutarc que relatèt sa vida, Leonard de Vinci, e pus tard Auguste Comte an perpetuat e enriquit lei còntes e legendas d’Arquimèdes.
Eurêka[modificar | modificar la font]
Coma a totei lei grands sabents, la memòria collectiva a associat una frasa, una fabla transformant lo descurbeire en eròi mitic: a Isaac Newton es associada la poma, a Louis Pasteur lo pichon Joseph Meister, a Albert Einstein la formula E = mc².
Per Arquimèdes, serà lo mot Eurêka! (en grèc eὕpnka/heúrêka significant « Ai trobat! ») qu'auriá prononciat en corrent nus a travèrs lei carrieras de la vila. Segon Vitruvi [12], Arquimèdes veniá de trobar la solucion d'un problèma pausat per Hieron II, tiran de Siracusa. En efièch, Hieron aviá balhat a un orfèbre una quantitat d'or per façonar en una corona. Per èsser segur que l'orfèbre l'aviá pas enganat en substituissent d'argent (metau mens car) a una partida de l'or, Hieron demandèt a Arquimèdes de determinar s'aquela corona èra efectivament constituida d'or unicament, e senon, d'identificar sa composicion exacta. Es dins sa banhadoira, mentre que cercava dempuei de temps, qu'Arquimèdes trobèt la solucion e sortiguèt dau sieu en prononciant la frasa famosa. Bastava de mesurar lo volum de la corona per immersion dins l'aiga puei de la pesar per comparar sa massa volumica a aquela de l'or massís.
L'anecdòta es mausegura. Figura pas dins lei pròpris escrichs d'Arquimèdes. En mai, lo metòde utilizat (calcul de la massa volumica de la corona) es pron simple e a pas de relacion ambé l'empencha d'Arquimèdes, que sa concepcion es fòrça mai complèxa. Es probable que Vitruvi ague agut fum d'una descubèrta d'Arquimèdes subre lei còrs immergits dins l'aiga, sensa ne saber mai.
Lo sètge de Siracusa e lei miraus d'Arquimèdes[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, pendent lo sètge de Siracusa per la flòta romana, Arquimèdes auriá mes au ponch de miraus gigants per reflectir e concentrar lei rais dau soleu dins lei velas dei naviris romans e ansin leis abrar. Aquò sembla gaire probable, car la tecnica de l'epòca (existissiá que de miraus en bronze polit) permetiá pas de fabricar de miraus de grandei dimensions.
La mòrt d’Arquimèdes[modificar | modificar la font]
En -212, après dos ans de sètge, lei Romans prenguèron Siracusa. Lo generau Marcus Claudius Marcellus desirava pasmens d'esparnhar lo sabent. Malurosament, segon Plutarc[13], un sordat roman crosèt Arquimèdes mentre qu'aquest traçava de figuras geometricas au sòu, s'estent pas avisat de la presa de la vila. Destorbat per lo sordat, Arquimèdes li auriá mandat: « Desaigues pas mei cercles! » (Mn uou touς kύkλouς tάpatte). Lo sordat, encanhat, l’auriá alora tuat d’un còp d’espasa. En omenatge a son gèni, Marcellus li faguèt de grandei funeralhas e faguèt dreiçar un tombèu adornat d'esculturas que representavan leis òbras dau defunt.
Tractats[modificar | modificar la font]
Arquimèdes escriguèt divèrs tractats, que dotze nos son estats transmés. Se supausa que quatre o cinc d'elei se perdèron.
- De l’equilibri dei figuras planas, libres I e II: principi de l'estatica, associativitat dau baricentre, centre de gravitat dau parallelogramma, dau triangle, dau trapèzi, de segments de parabòlas...
- La qüadratura de la parabòla: aira d'un segment de parabòla.
- De l'esfèra e dau cilindre , libres I e II: aira dau cilindre, dau còn, de l'esfèra, d'un segment d'esfèra; volum dau cilindre, de la bola, d'un sector de bola.
- Deis espiralas: aira de domenis limitats per una espirala, tangenta a l'espirala.
- Subre lei conoïdes e leis esferoïdes: volum d'un segment de paraboloïde, d'iperboloïde o d'ellipsoïde.
- Dei còrs flotants, libres I e II: principi d'Arquimèdes, equilibri de divèrs còrs dins un liquid.
- De la mesura dau cercle: aira dau disc, circonferéncia dau cercle.
- L'arenari: nombre de grums de sabla contenguts dins l'Univèrs.
- La catoptrica.
- Dau metòde: l'unica còpia de Lo Metòde e l'unica còpia dau Tractat dei còrs flotants en grèc datan dau sègle X e apareisson sota un tèxte religiós dau sègle XII subre un palimpsèst, lo palimpsèst d'Arquimèdes, que foguèt descubèrt solament en 1906[14] [15].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Calinger, Ronald (1999). A Contextual History of Mathematics. Prentice-Hall, 150. ISBN 0-02-318285-7. “Shortly after Euclid, compiler of the definitive textbook, came Archimedes of Siracusa (ca. 287 212 BC), the most original and profound mathematician of antiquity.”
- ↑ Archimedes of Siracusa
- ↑ A history of calculus
- ↑ Galileo, Archimedes, and Renaissance engineers
- ↑ Archimedes - The Palimpsest
- ↑ Arquimèdes o escriu explicitament dins son tractat L’Arenari, cap. I, 3ena ipotèsi: « Lo diamètre dau soleu es trenta còps pus grand qu'aqueu de la Luna […] e mai entre leis astronòms anteriors… mon car paire Fidias (Φeιδίa δὲ toῢ ἁuoῢ πatϱὸς) ague temptat de lo presentar coma dotze còps pus grand ».
- ↑ Dositèu, Conon de Samos e Eratostènes son lei destinataris dei libres d’Arquimèdes. Diodòr de Sicília (libre V, 37) menciona tanben qu’Arquimèdes viatgèt en Egipte.
- ↑ (aicí fau prendre lo mot de familha au sens fòrça larg de « quauqu’un de l'ostau de Hieron »)
- ↑ (fr) Hourya Benis Sinaceur, La pensée mathématique de l’infini, conferéncia dau 2 de febrier de 2004 subre lo site dau Licèu Enric IV.
- ↑ Aquel aparelh es descrich dins lo libre X dau De architectura de Vitruvi.
- ↑ Ciceron, Lei Tusculanas, Libre V, cap. XXIII, §64-65, [1].
- ↑ Vitruvi, « De Architectura, Libre IX, chap.3, paragrafs 9–12 », Universitat de Chicago
- ↑ Plutarc, Vida de Marcellus, capítol XIX, 8-12.
- ↑ Bulletin de l'ICC, nº 28, décembre 2001 subre la participacion de l'ICC a la restauracion dau palimpsèst d'Arquimèdes
- ↑ William Noel, Reviel Netz, Le codex d'Archimède, éd. JC Lattès (2008) ISBN 978-2-7096-2935-5


text:
Resolucion 1973 del Conselh de Seguretat de las Nacions Unidas
La Resolucion 1973 del Conselh de Seguretat de las Nacions Unidas, subre la situacion en Libia, es una mesura adoptada lo 17 de març de 2011. La resolucion del Conselh de Seguretat foguèt prepausada per França, Liban e lo Reialme Unit.[1] Dètz membres del Conselh de Seguretat votèron en favor (Bòsnia e Ercegovina, Colómbia, Gabon, Liban, Nigèria, Portugal, Sud-Africa e los membres permanents França, lo Reialme Unit e los Estats Units). Cinc membres ( Brasil, Alemanha e Índia, e los membres permanents Russia e la China) s'abstenguèron, e cap s'i opausèt pas. La resolucion ordena un alt al fuòc immediat e autoriza la comunitat internacionala a establir una zona d'exclusion aeriana subre Libia e a far usatge de totes los mejans necessaris levat de l'ocupacion estrangièra per protegir los civils.


text:
Entraînement à la Dictada
Le CIRDÒC-Mediatèca occitana vous propose des modules d'entraînement à la Dictada, dictée occitane.
Ecoutez, notez et faites vos corrections grâce à la transcription et à la traduction de textes occitans.
Contient :
Extrach 1 - "Lo Pissalach" - Florian Vernet
Extrach 2 - "La Monina e lo Palhassa" - Claude Alranq
Extrach 3 - "Lo Mètge de Cucunhan" - Prosper Estieu
Citer ce document
Contribuez
Lo pissalach
Un còp èra un reiaume, dins las montanhas. Lo reiaume aviá un rei e una reina, pro braves totes dos, mas lo reiaume èra trist e miserable çaquelà. Perqué donc trist e miserable ?
Perque, un an abans, los tres enfants del rei e de la rèina, los tres princes, avián desaparegut. Èran partits ensems un jorn de prima, a caval, e degun los aviá pas jamai pus tornats veire.
Despuèi aqueste jorn, tot lo país èra trist, doncmai que l'annada d'aprèp aquesta disparicion èra estada una annada de catastròfas : un aigat a la prima, la secada en estiu, un aigat encara en automn... Las recòltas èran plan magras e lo paure mond avián pas grand causa a manjar.
Fa que totes trevavan lo campèstre en bosca de quicòm per melhorar l'ordinari. E vaquí que, al vilatge, i aviá, dins una bòria pichona, una veusa qu'aviá tres filhas : Adèla, qu'èra la màger, Maria qu'èra la segonda e Faneta, la darrièra. Èran totas tres polidas coma tot, mas Faneta èra encara mai polida que sas sòrres, e mai escarrabilhada, s'aquò se pòt ! Cada jorn, las tres joves ajudavan la maire a faire lo recapte, a trabalhar dins l'ortet, e puèi anavan, elas tanben, amb lor doas cabras, pel campèstre e aquí recampavan çò que trobavan...
Répondre
Accès direct
Collection
RPCO : Repertòri del patrimòni cultural occitan
Type de document
Voir aussi


text:
Trompeta barròca
Ua trompeta barròca qu'ei un instrument de musica e mei precisament un aerofòn de la familha deus coires e enqüèra mei precisament ua trompeta naturau ; aquò que vòu díser qu'ei ua trompeta desprovesida de cap piston (au contra de las trompetas modèrnas). En mei d'estar ua mena de trompeta naturau, ua trompeta barròca que deu (com tot instrument barròc) estar un instrument hargoat deu temps de l'epòca barròca o estar ua replica d'un instrument remontant ad aquestas tempsadas. Las replicas modèrnas que son generaument inspiradas de trompetas simplament plegadas dus còps entà formar ua bocla ; a l'epòca barròca, se un heish de trompetas b'èra efectivament hèitas atau, non i avèva pas nada nòrma e la famosa trompeta de Gottfried Reiche, sancerament enrollada, qu'èra hèra desparièra ad aqueth modèl.
Tecnicament lo musician qui joga sus ua trompeta naturau qu'ei limitat peu hèit qu'aqueth instrument be pòt pas sonque interpretar nòtas d'ua sola seria armonica. Com las armonicas naturaus e son los multiples d'ua medisha frequència dita fondamentau e que cada multiple de dus d'aquesta frequència que's puja d'ua octava, la nòta de la seria que son mei numerosas e mei tanhentas quan òm puja dens los aguts e suberaguts ; aquò que vòu díser que mei òm puja dens los aguts e mei òm dispausa de nòtas entà interpretar ua melodia mei complèxa.
Durant l'epòca barròca, pujar dens los suberaguts que ho donc l'estrategia deus compositors entà poder compausar melodias elaboradas per trompeta. Malurosamet las nòtas suberagudas que son las de mens bon prodúser entau trompetista. L'exemple lo mei famós d'aquesta tecnica de composicion qu'ei lo concerto brandeborgés numèro 2 de Johann Sebastian Bach. Deu son costat, Antonio Vivaldi qu'avó lo meriti de virar se las entà escríver per aqueth instrument dens ua tessitura mei grava shens har paréisher de tròp las limitacions d'aqueste instrument dens lo son concerto per 2 trompetas.
Uèi, las òbras barròcas suberagudas per trompetas que son generaument interpretadas dab trompetas piccolos, çò qui ho l'especialitat deu trompetista occitan Maurici André. Totun, com las tempsadas barròcas que ns'an legat chic de musica hèra elaborada per aqueste instrument limitat dens las soas possibilitats melodicas, mantuas trancripcions que son estadas hèitas per la trompeta modèrna de particions barròcas escrivudas per d'autes instruments.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] sus youtube.com, interpretacion de la sinfonia d'Alessandro Scarlatti Il Giardino d'Amore.
- [2] sus youtube.com, Abblasen Fanfare de Gottfried Reiche.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca


text:
Djehotimes III
Djehotimes III (tanben conegut com Tothmòsis III, version ellenizada deu son nom) que ho lo sheisau faraon de XVIIIdinastia egipciana. Qu'èra lo hilh de deu faraon Djehotimes II dab ua concubina e lo pair d'Amehotep II (Amenofis II en grèc). A la mort deu son pair qu'èra hèra joen e la soa mairastra Hatshepsot qu'assegurè ua longa regença. A la mort d'aquesta regina, Djehotimes que comencè lo son prestigiós regnat carracterizat per un gran nombre de campanhas victoriósas en Nubia e en Orient Mejan (subertot contre l'espandida deu Mitani) qui mièn Egipte au som de la soa expansion exteriora e au son deu son poder d'influéncia diplomatica e militara.
Djehotimes III qu'ei tanben brembat com bastidor deus grans : qu'espandí lo temple de Karnak, e que bastí en mantun autes lòcs d'Egipte.
Que ho sepelit dens la Vath deus Reis, dens lo tombèu KV34.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- Non d'Òrus :
- Nom d'Òrus d'aur:
- Nom de Nisot-Bití :
- Nom de Sa-Ra :
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Sant Simon (Tolosa)
Sant Simon es un grand quartièr residencial situat al sud-oèst de la vila de Tolosa, dins lo canton de Tolosa-12. Es un ancian vilatjòt absorbit per la vila de Tolosa. Lo quartièr garda son centre de vilatge malgrat lo fòrt desvelopament de lotjaments d'ostalets dempuèi lo començament dels ans 2000. Tres grands axes rotièrs traversan lo quartièr: la carrièra de Sèishes a l'èst, lo camin de Bassacamba al centre e la carrièra de Sant Simon a l'oèst que permeton de religar las comunas vesinas de Portèth de Garona, Cunhaus (e l'anciana basa aeriana militara de Francasal) e Tornafuèlha.


text:
Pleuronectiformes
Los Pleuronectifòrmes (tanben apelats Heterosomata, significant "dels costats dissemblables") o peisses plats
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Sosòrdre dels Pleuronectoidei
- Sosòrdre dels Psettodoidei
Descripcion[modificar | modificar la font]
Peisses pròchis dels Percifòrmes, mas que lors nadarèlas dorsalas e analas son continuas e plan desvolopadas, que, en bassa edat, adòptan la nada d’un costat, entraïnant una granda asimetria fisiologica fòrt adaptada pels fonses marins. Devenon senèstres o dèxtres, segon lo costat que vei la lutz, costat sus lo qual ven migrar l’autre uèlh daissant lo costat inferior cec. Lor boca manja atal orizontalament e los uèlhs, ressortits e independents, ofrisson un larg camp de vision. L'estructura nervosa e musculara s’en tròba fòrt cambiada, especialament dins lo cran, lo costat cec essent mens desvolopat que lo costat ocular (costat pigmentat).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Pleuronectiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Pleuronectiformes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 172702 Pleuronectiformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Pleuronectiformes (en)
- Referéncia NCBI : Pleuronectiformes (en)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Lista d'articles suls peisses | Lista dels animals d'elevatge (animals aqüatics) | Lista dels peisses de mar per cosina | Lista d'especialistas de peisses


text:
Santa Eulàlia (Cantal)
Santa Eulàlia [1][santo agàrio/augàlio] (Sainte-Eulalie en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Seccion departamentala de l'IEO usa aquesta forma


text:
Hagetmau
Hagetmau o Haget (Hagetmau en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region Aquitània .
Lo nom sancèr qu'es "Hagetmau", mès oraument que s'emplega sustot l'abracat "Haget".
.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Haget qu'es format de "hai" (latin fagus) e deu sufixe collectiu vegetau "-et" (latin -etum) = Haget : bòsc de hais.
Mei l'adjectiu "mau" (latin malum) = maishant. Hagetmau significa "Maishant bòsc de hais".
Gentilici[modificar | modificar la font]
Los abitants que son "los Hagets" o "los Hagetons" (pejoratiu).
Dens lo mitan esportiu, sustot rugbistic, que son chafrats "los Carronhas".
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Haget qu'es un caplòc de canton de la Shalòssa Hauta. Que's tròba a mieitat camin enter Lo Mont (27 km) e Ortès (22 km), sus la rota D933. La vila qu'es adaigada peu Los, afluent de l'Ador. La comunas tanhentas que son : Senta Coloma, Horsarriu, Doasit, Sèrraslós e Arribans, Sent Cric de Shalòssa, Momui, La Bastida de Shalòssa, La Craba, Montsegur, Samadèth, Sèrras Gaston.
Economia[modificar | modificar la font]
La fabrica de sietis qu'èra vaduda emblematica de la ciutat, dinc a la barradura en 2010 de l'usia Capdeviela.
Istòria[modificar | modificar la font]
La preïstòria qu'a deishat quauques tumuli dens lo vesiatge, e vestigis litics esbarrisclats.
Gironç (Gerontius), vienut evangelizar Novempopulània dab sheis auts compairs, que seré estat martirizat a Haget, de cap a 409[1].
Au sègle XIIau, que bastín (o qu'arrebastín ?) ua glèisa abadiau, per dessús ua cripta on serén conservadas las relíquias de Sent Gironç. La glèisa qu'estó desbastida en 1904 ; ne damora pas mei sonque la cripta. La glèisa actuau qu'estó apitada en 1884.
La vila de Hagetmau que s'es desvelopada a l'entorn deu son castèth, on viscón las familhas de Marsan, Lescun, Andoins e Gramont. Ne damora pas arren d'aqueth castèth, despitat de cap a 1800.
Preu miei deus hèits qui an marcat l'istòria e la memòria deus Hagets, que cau mentàver :
- La captura d'Antoine de Gramont en 1572, en plen castèth de Haget, on avè amassat tota la noblessa catolica deu parçan, hèit presonèr peu baron d'Arròs, dab sonque 38 òmis[2] ; d'auts que parlan de 1573, dab 200 a 300 òmis[3].
- la susmauta contre la gabèla, miada peu Bernat Daudijòs, sortit de Couduras[4].
- Lo passatge deus Anglés en 1814. Wellington qu'estó plan arcuelhut per los uns, e un chic mensh per los auts.[5].
- La linha de demarcacion pendent la Dusau Guèrra Mondiau[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La cripta de Sent Gironç.
- Los Lacs d'Halco : Lagas amainatjadas tà las passejadas e la pesca.
- Lo lac d'Agès : 2,5 Mm3 sus mei o mens 44 ectaras, a miejas dab la comuna de Montsegur ; sosten de las aigas baishas deu Los, irrigacion deu milhòc, pesca.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Sent Gironç ; evangelizator, martirizat a Haget de cap a 409.
- Enric II de Navarra, mort a Haget en 1555.
- Diane d'Andoins, dita "la bròia Corisanda" (Haget, 1555 - Haget, 1621) : mestressa d'Enric III de Navarra (IV de França).
- Pascal Duprat (Haget, 1815 - 1885 en mar) : mantuns còps elejut deputat, republican.
- Fernand Lubet-Barbon (Haget, 1857- Sent Cric de Shalòssa, 1948) : medecin.
- Henri Lefebvre (Haget, 1901- Pau, 1991) : filosòf marxista.
Arreproèrs[modificar | modificar la font]
- Haget, Hagetons[7].
(Çò qui sembla voler díser : a Hagetmau, petitas gents)
- Mensfida't de l'aiga e deu huec, e de las gojatas de Haget.
(Aqueth arreproèr que seré en ligason dab lo passatge deus Anglés en 1814 : gojatas de Haget qu'aurén ahiscat sordats anglés tà'us atirar dens quauque tracanard, avant de tuà'us, e d'ahonar los còs dens lo Los o de'us har cresmar dens lo horn deu panissèr.)
- Pudir com los òlis de Haget[8].
(Flairar lèd)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Hagetmau 1900-1920, Regards oubliés, seguit de "Petite Histoire de Cagots" ; Michel Marsan ; en çò de l'autor ; Haget ; abriu 1997.
- Hagetmau Perle de la Chalosse ; Pierre Bordes ; imp. Dumartin ; Haget ; noveme 1997.
- Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sent Gironç suu site de l'avescat d'Aira e Dacs
- ↑ La France protestante ; De Eugène Haag, Émile Haag ; Paris ; 1846 ; T. I, p.134.
- ↑ Corisande d'Andoins Comtesse de Guiche et Dame de Gramont
- ↑ Relation véritable... ; Enric de Labòrda Pèboèr de Doasit
- ↑ The dispatches of field marshal the duke of Wellington ; John Murray, Albemarle Street ; London ; 1838 ; T.11, p.601.
- ↑ Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005.
- ↑ Dictionnaire Gascon-Français ; Vincent Foix ; Presses Universitaires de Bordeaux ; CECAES ; 2003.
- ↑ Dictionnaire du Béarnais et du Gascon modernes; Simin Palay ; éd. CNRS ; 1980 ; p.553.


text:
Adenina
L'adenina qu'ei ua basa azotada d'ua grana importància en bioquimia. Qu'entra dens la composicion deus nucleotids de la macromolecula d'ADN (e mei generaument dens la composicion deus acids nucleïcs. Qu'entra tanben dens la composicion de l'adenosina trifosfat (ATP) molecula qui, enter autes causas, participa aus escambis bioenergetics.
Composicion[modificar | modificar la font]
La soa formula qu'ei C5H5N5. Qu'ei ua basa purina e la soa formula qu'ei eterociclica puish que forma dus cicles compausats d'atòms de carbòni e d'azòt.
Proprietat[modificar | modificar la font]
L'adenina qu'entra dens la composicion de certes nucleotids e donc qu'entra dens la composicion deus acids nucleïcs (com per exemple l'ADN) on e's pòt apariar dab ligams idrogèn per complementaritat dab ua auta basa azotada : la timina.
Aquesta capacitat de formar ligams idrogèn que hè pujar lo punt de fusion de cap a 350 °C - 365 °C (puish que cau mei d'energia entà dissociar un compausat qui los son elements be son estacats per aqueths ligams idrogèn).
La soa massa atomica qu'ei de 135 128 Da.
Nucleotid[modificar | modificar la font]
Dens un nucleotid l'adenina que's liga dab un sucre pentòsa (la ribòsa dens lo cas d'un ARN e la desoxiribòsa dens lo cas de l'ADN) ; que forman alavetz ua molecula d'adenosina, era medisha ligada a un acid fosforic. Que forma atau un nucleotid d'adenina ; los nucleotids que son los monomèrs deus acids nucleics.
Adenosina trifosfat[modificar | modificar la font]
Com lo son nom ac dit, l'adenosina trifosfat (ATP) qu'ei ua molecula d'adenosina (ua adenina ligada dab ua ribòsa) ligada dab 3 fosfats. Aquesta adenosina trifosfat qu'ei ua molecula rica en energia qui pòt estar idrolizada en adenosina monofosfat (AMP) en tot liberar ua energia qui pòt estar utilizada peus estes vius.


text:
Sent Martin Tarrassos
Sent Martin Tarrassos (oficialament en francés Saint-Martin-Terressus) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Sent-martins.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-


text:
Vòlcas Tectosages
Los Vòlcas Tectosages, literalament "lo pòble que cèrca un teulat", son un pòple cèlta originari d'Euròpa Centrala, benlèu dels territòris de las actualas Boèmia e Moràvia[1].
Une partida s'installèt sus las nautors de la val de Garona al sègle III abC. Lor desplaçament cap al sud de Gàllia seriá ligat a las posibilitats dobèrtas pel mercenariat (donas de la part dels grècs, cartigeneses e romans).
Los Vòlcas Tectosages participèron a la « granda expedicion » de 280 abC. que los menèt en Anatolia ont los Tectosages formèron un dels tres grands pòbles dels Galatas. La tradicion ditz que los Vòlcas Tectosages de la region tolosana aurián participat a aquela granda expedicion. Aurián participat al pilhtage (plan segur imaginari) del santuari de Dèlfes e aurián tornat portar un butin que seriá a l'origina de l'aur de Tolosa. Aquel aur seriá estat maldich a causa de son origina sacrilèga.
Fonts istoricas[modificar | modificar la font]
- Juli Cesar, Guèrra de las Gàllias, I-VIII.
- Diodòr de Sicília, Bibliotèca istorica, V.
- Estrabon, Geografia, IV.
- Plini lo Vièlh, Istòria naturala, III.
- Ptolemèu, Tractat de geografia, II.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Kruta (Venceslas), Les celtes:Histoire et dictionnaire. Des origines à la romanisation et au christianisme, Robert Lafont, Paris, 2000.
- Michel BATS, Bernard DEDET, Pierre GARMY, Thierry JANIN, Claude RAYNAUD et Martine SCHWALLER, Peuples et territoires en Gaule méditerranéenne - Hommage à Guy Barruol, Montpellier : Revue Archéologique de Narbonnaise - Suppl. 35, 2003, 586 p.
- Dom DEVIC et Dom VAISSETE, Histoire générale de Languedoc - tome premier, Editions Privat et Claude Tchou pour la Bibliothèque des Introuvables, 2003, (1ère édition au XIXe siècle), 1290 p.
- Pierre GROS, La Gaule Narbonnaise - De la conquête romaine au IIIe siècle apr. J.-C., Paris : Editions Picard, 2008, 166 p.


text:
Chondrostei
Los condrosteans (Chondrostei) son de peisses actinoptèrs que ne demòra fòrt pauc d'espècias uèi. Son esqueleta a la particularitat d'èsser fòrça cartilaginosa (chondro, « cartilatge »). Lor morre es fòrt alongat e pòrta d'organs sensorials particulars : los barbilhons sensorials. La boca es sus la fàcia ventrala. Es dins aqueste grop que se tròba lo mai gros peis d'aiga doça conegut, lo beluga europèu (Huso huso), que pòt mesurar fins a 8 mètres e pesar 1,3 tona. Se tròba de condrosteans en America del Nòrd e en Eurasia.
Classificacion[modificar | modificar la font]
- òrdre Acipenseriformes
- sosòrdre Acipenseroidei
- familha Acipenseridae - los esturjons
- genre Acipenser
- genre Huso
- genre Scaphirhynchus
- genre Pseudoscaphirhynchus
- familha Polyodontidae
- familha Acipenseridae - los esturjons
- sosòrdre Acipenseroidei
- òrdre Polypteriformes
- familha Polypteridae
- genre Erpetoichthys Smith, 1865
- genre Polypterus Lacepède, 1803
- familha Polypteridae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Chondrostei (en)
- Referéncia ITIS : TSN 161062 Chondrostei (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Chondrostei (en)
- Referéncia NCBI : Chondrostei (en)


text:
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (nascut lo 21 de febrièr de 1980) es lo cinquen rei de Botan e lo cap de la dinastia de Wangchuk. [1] Filh de Jigme Singye Wangchuck e de Tshering Yangdon, succediguèt al paire après l'abdicacion d'aqueste lo 14 de decembre de 2006. Foguèt coronat lo 6 de novembre de 2008.
Es considerat coma lo cap d'Estat mai jove del Monde.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Boston Globe Bhutan's new king committed to democracy, 18 de decembre de 2006.


text:
Vassonville
Vassonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux.
Commune du pays de Caux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Significat del nom : lo domeni de Vasson, ancian nom germanique vengut patronyme. Cas regim de Vasse (Cf. Wace). Lo nom lèva de la phonétique del normand septentrional per Gasson en normand meridional.
Vilatge d'origina de Robert de Bassonville, chevalier normand emigrat a Itàlia al Sègle XI.
Signification du nom : le domaine de Vasson, ancien prénom germanique devenu patronyme. Cas régime de Vasse (Cf. Wace). Le nom relève de la phonétique du normand septentrional pour Gasson en normand méridional.
Village d'origine de Robert de Bassonville, chevalier normand émigré en Italie au Sègle XI.


text:
L'Avare o l'Escòla de la Mentida
L'Avare o l'Escòla de la Mentida qu'ei ua comedia en pròsa e en 5 hèitas de Molière estreada au Teatre deu Palais Reiau lo 9 de seteme de 1668. Com lo títol ac ditz, que tracta lo tèma de l'avaridèr a truvèrs deu personatge principau : Harpagon.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Harpagon : pair de Cléante e d'Élise, avare e amorós de Mariane.
- Cléante : hilh d'Harpagon, amorós de Mariane.
- Elise : hilha d'Harpagon, amorosa de Valère.
- Valère : hilh d'Anselme, amorós d'Élise.
- Mariane : hilha d'Anselme, amorosa de Cléante mes aimada d'Haragon.
- Anselme : pair de Mariane e de Valère.
- Frosine : intriganta.
- Mèste Simon : cortièr.
- Mèste Jacques : cosinèr e cochèr d'Harpagon.
- La Flêche : vailet de Cléante.
- Dauna Claude : serviciala d'Harpagon.
- Brindavoine e Lamerluche : lacais d'Harpagon.
- Un comissari e lo son clèrc.
Resumit[modificar | modificar la font]
Hèita I[modificar | modificar la font]
Harpagon, pair d'Élise e de Cléante, qu'ei un avare. Que s'a enterrat au jardin un cròfo dab pistòlas e qu'a tostemps paur que l'ac panen. Per aquesta rason, qu'acaça Laflêche. Élise qu'ei amorosa de Valère, un napolitan qui tribalha peu son pair mentre que Cléante ei amorós de Mariana, ua gojata desprovesida de fortuna. Harpagon tanben que la vòu esposar en tot maridar Élise dab Anselme (un òmi vielh qui l'accèpta shens cap de dòt) e Cléante dab ua veusa. Élise que refusa e Harpagon que demanda a Valère de la convéncer.
Hèita II[modificar | modificar la font]
Cléante, en besonh de moneda, que se'n va véder un usurèr qui fin finala ei Harpagon. Pair e hilh que's disputan. Arron, Frosine qu'ensaja de'u convéncer que Mariana e l'aimarà per'mor qu'ei vielh, shens que pòrte cap fortuna totun, mes tanben shens que sàpia çò qu'ei la despensa. A maugrat de la satisfaccion produsida en çò d'Harpagon, aqueste non paga pas un ardit a Frosine.
Hèita III[modificar | modificar la font]
Harpagon que deu organizar un sopar a l'escadença de la signatura deu contracte de maridatge, mes las despensas que deu har mèste Jacques entad aquò que l'esmaleishen. Valère qu'entervien alavetz entà estar au gost d'Harpagon (dab la frasa famosa "que minjar entà víver e non pas víver entà minjar") e fin finala Jacques qu'ei trucat a còps de barròt. Que's vòu venjar.
Frosine qu'arriba dab Mariane. Era e Cléante que's reconeishen e que s'escambian paraulas d'amor veladas. Cléante que s'ac vira entà obligar son pair a auherir ua de las soas bagas a la gojata.
Hèita IV[modificar | modificar la font]
Harpagon que sospècta los sentiments de Cléante per Mariana e que'u ditz qu'a renonciat au maridatge entà véder la soa reaccion. Adara au hiu de la vertat pair e hilh que's pelejan un aute còp e mèste Jacques qu'ensaja d'adobar l'ahar en disent a cadun que l'aute e s'ei plegat a la soa volontat. A despart d'aquò, las pistòlas deu cròfo que son estadas panadas.
Hèita V[modificar | modificar la font]
Harpagon qu'apèra un comissari ; entà's venjar, mèste Jacques que denóncia Valère. Qu'ei con•honut per'mor que's cred a con•hessar lo son amor. Alavetz Anselme qu'arriba e que reconeish Valère e Mariane com los sons hilh e hilha que credèva aver perdut durant un naufratge. Fin finala Harpagon qu'accèpta que's mariden dab los sons hilhs dab la condicion qu'Anselme pague sol.


text:
Porto (vin)
Lo porto es un vin sofrat portugués, produit unicament dins la region del Naut Douro, a 100 km en amont de la vila de Porto. La vinha es essencialament mendada per de pichons productors, possedent cadun una pichona pèça, nomenada quinta.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
De vin es produit dins la conca de Douro dempuèi l'Antiquitat mas l'appelacion de vin de Porto apareguèt solament al sègle XVII.
Coneguèt en aquela epòca fòrça succès en Anglatèrra. En seguent la guèrra contra la França, los Anglés daissant lo vin francés, se viran cap al Porto. Amb lo Tractat de Methuen (1703), tractat de cooperacion militara, diplomatica e economica, obtenon lo privilègi de fondar en Portugal d'ostals de negòci en cambi de la baissa de las taxas sul vin de Porto. Mas demòra car en concurréncia amb los vins franceses. Mas aqueste vin endura mal lo viatge, pr'amor s'apondèt d'aiga. Puèi un mercand anglés, Joan Bearsley, aguèt l'idèa d'aumentar lo gra en apondent d'aigardent. Es la naissença del produch que se coneis avuèi, produch lèu fòrça presat en Euròpa. La demanda aumentèt considerablament, çò qu'entraïnèt una baissa de qualitat. Lo primièr ministre, lo marqués de Pombal, creèt doncas en 1756 un comitat per garantir de critèris de qualitat, davancièr gaireben de las Apellacion d'origina contrarotlada. Lo reglament preveguèt entre autres un cadastre de las ribas de Douro. Una classificacion basada sus un sistèma de ponchs devesiguèt lo porto en sièis categorias, segon lo clima, lo sòl, l'enclinason, l'altitud, lo rendement e l'edat de las vinhas. Los plants foguèron tanben devesits en tres categorias.
Las botas de porto devián èsser transportadas per batèl (los rabelos) fins a Vila Nova de Gaia, ont se trapan las màgers societats de venda de porto.
Lo Reialme Unit es avuèi encara un dels màgers païses consomators de porto e los Britanics joguèron un ròtle important coma proprietaris de las societats de porto. Las grandas societats son Cálem, Ferreira, Messias, Graham's, Barros, Quinta do Noval, Sandeman, Taylor's, Fonseca, Niepoort. La majoritat de las cavas de porto apartenon a de grands consòrcis internacionals e rèsta pauc de societats familialas. Lo porto es, coma lo conhac o lo champanha en França, principalament un produch d'exportacion.
Lo sòl e lo clima[modificar | modificar la font]
La vinha es cultivada sus una superfícia esquistosa asolada sus un sossòl granitic. Le sol es talament paure en matèrias organicas e talament arid que gaire de plantas capitan de butar. Solament i creisson olivièrs, ametlièrs e de bartàs marrits. La cultura se fa sus de laissas encrancadas sus de bauces abruptes que se lançan dins la valada de Douro. La region jos l'apellacion d'origina contrarotlada ten un clima continental fòrça contrastat. I fa fòrça calor e fòrça sec en estiu, ont las temperaturas pòdon aténher los 40 °C. Mai, d'ivèrn, se pòt veire de nevadas e i fa fòrça fred.
Los plants[modificar | modificar la font]
Lo porto es per definicion un vin d'acampament. Fa pauc, las diferentas varietats que compausan lo porto avián pas d'importància. Actualament, gaireben una cinquantena de varietats de rasims negres e blancs son admesas e una vintena son recomandadas per las autoritats. Dins aquelas varietats recomandadas, cinc son reconegudas per los negociants coma avent de qualitats de primièr òrdre.
- Lo touriga nacional,
- lo tinta roriz,
- lo touriga franca,
- lo tinta barroca,
- lo tinta cão (o red dog).
La fabricacion[modificar | modificar la font]
L'elaboracion del porto comença amb las vendémias, efectuadas dins de condicions particularament penosas dins las laissas solament accessiblas a pè. E es tanben amb los pès que se fasiá lo trolhatge del rasim, dins las lagares, grandas concas naturalas en granit qu'òm pòt veire encara dins las quintas tradicionalas.
Pendent la fermentacion, s'apond al most sucrat una pichona quantitat d'aigardent de vin de 77% d'alcòl. Lo moment es crucial per l'avenir del porto : tròp lèu, e lo vin serà grèu e pastós, tròp tard, li mancarà de fruch e de rondor. Aquela operacion, lo sofratge, a per avantatge d'arrestar la fermentacion primària, conservant de sucre al vin (çò que balha rondor e fruitat) per li evitar de venir tròp sec o tròp aspre ; renfortís tanben sa capacitat al vielhiment, li balhant un còs pus poderòs e un aròma mai que mai ric.
Dempuèi, lo vin dintra dins un periòde de sòm que dura tot l'ivèrn, li permet de se decantar amb l'accion del fred, mercé a de trescolatges successius. Lo printemps venent, lo porto quita las quintas, cap a los chais dels negociants. Segon la seuna qualitat, comença un vielhiment mai o mens long, o en botas, o en botelhas, o las doas.
Los diferents tipes de Porto[modificar | modificar la font]
Porto Tawny[modificar | modificar la font]
Lo "Porto Tawny" es un assemblatge de cuvadas, que vielhís entre cinc e sèt ans en botas.
Porto Tawny amb indicacion d'edat[modificar | modificar la font]
Es un assemblatge de portos variats de diferentas annadas. L'edat indicada es doncas la mejana aproximativa de las edats dels portos assemblats. S'amaduran dins de botas de garric pendent 10, 20, 30 o 40 ans.
Porto Ruby[modificar | modificar la font]
Lo porto Ruby est un vin jove que passa al maximum dos ans en bota abans d'èsser embotelhat e vendut.
Porto blanc[modificar | modificar la font]
Son a vedadas mens alcolizats que los autres tipes de portos e pòdon èsser secs o doces segon tres variantas : extra-dry, dry e sweet. Se bevon fòrça frescs.
Porto vintage (Porto millesimat)[modificar | modificar la font]
Es lo produch d'una annada excepcionala que ven dels melhors vinhals. Lo vin rèsta dos ans en botas abans d'èsser embotelhat. Vielhís e se bonifica en botelha. Se pòt gardar 20 ans e mai.
Abans de poder declarar una annada "vintage", lo productor o lo negociant deu far instruire sa demanda vèrs l'Institut del vin de Porto]].


text:
Fonèma
Lo fonèma (manlevat al grèc ancian φώvnua "articulacion, prononciacion") es l'abstraccion del son, es a dire, la realizacion ideala d'un son sens prene en compte sa prononciacion fisica vertadièra dins un contèxte concret. De còps, arriba qu'un fonèma (ideal) siá representat per de sons (fisics) diferents segon lo contèxte. Cada lenga ten un nombre concret de fonèmas, qu'agisson coma d'unitats minimalas pr'amor de distinguir de significats diferents entre las paraulas.
Los fonèmas se pòdon transcriure unitàriament gràcias a l'alfabet fonetic internacional, (AFI; en anglés: IPA, International Phonetic Alphabet).
Los fonèmas son l'objècte d'estudi principal de la fonologia, una de las brancas de la lingüistica (e de la filologia).


text:
Madama
Madama es una cançon de Patric :
Sus un trepador lusent luònh dins una capitala
Se passejava longtemps al moment que dins la vila
La nuòch pren son vestiment son lum roge per senhal
Dins la carrièra un ostal aicí cambras per logar
Per metre en venda son còs blanquejat per aquela vila
Aviá lo morre plan pintrat aviá la camba plan polida
Pasmens i aviá dins son regard una mena de dire t'aimi
Aital l'òme pagava car un amor color de sòmi
Quand dins sa cambra lo sèr sul lièch se trapava sola
S'inventava un païs a l'odor de farigola
Ont los monsurs disián en se levant lo capèl
Adieu Madama e dins sos uòlhs beluguejava lo solelh
Segur regardava sovent coma quand òm quita un parent
Dins la gara tot lentament fugir lo trin al nom de vent
E puèi quand veniá un client que parlava amb l'accent
D'aquel païs qu'èra lo sèu ela plorava doçament


text:
806
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 806 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de l'annada precendenta, invasion d'amplor d'Anatolia per leis Arabis (135 000 òmes). Nicèfor Ièr, gràcias a sa politica de restauracion dei finanças imperialas, poguèt negociar sa retirada en cambi dau pagament d'un tribut important e de l'abandon d'unei fortalesas frontalieras. Pasmens, tre la retirada de l'armada abbassida, Nicèfor Ièr reocupèt lei posicions abandonadas aprofichant una revòuta dins lo nòrd-èst dau plan iranian.
En causa de dificultats intèrnas au sen de l'Empèri Bizantin e dau Califat abbassida, aquò foguèt lo començament dau periòde suau d'un vintenau d'annadas en Anatolia.
En Itàlia, rompedura entre lei Francs e lei Bizantins. Venècia, darriera posicion bizantina dins lo nòrd de la peninsula, foguèt l'enjòc principau dau conflicte. Pasmens, en causa de l'alunchament a respèct de Constantinòple, leis autoritats localas acceptèron de venir vassalas de l'Empèri Carolingian.


text:
Economia de Moldàvia
L'economia de Moldàvia, tradicionalament agricòla, comencèt, cossent damb la rèsta de territòris del Union Sovietica, un accelerat procès de industrializacion, mai que mai alimentària (vin e sucre refinat). La produccion de refrigerators, confeccion, materialas de bastiment e maquinària agricòla es tanben significativa. Lo país es un dels pus paures d'Euròpa.
L'agricultura, en essent encara un important motor economic, perdèt pes ras de l'accelerada industrializacion. Malgrat aiçò, a atengut florir de nòu davant la crisi de lo sieu sector industrial. A l'ora d'ara, mai de la mitat de la populacion activa de la Republica de Moldàvia se consacra a l'agricultura.
La produccion agricòla moldava es variada: virasolelh, tabac, granatges, vinha, ortalécias, bledaraba sucrera e trufa. La ramaderia es pauc significativa, e es principalament bovids e pòrcs, e tanben la cria d'ausèls de corral.
- Mineracion: Sal e petròli.
- Indústria: alimentària, texila, mecanica, del cauçat, d'aparelhs de precision.


text:
Lo Borgés gentiu
Lo Borgés gentiu (en francés Le Bourgeois gentilhomme) qu'ei ua comedia-balleti en 5 actes en pròsa e en vers de Molière (peu tèxte) dab musica de Jean-Baptiste Lully e balletis de Pierre Beauchamp. Que ho estreat lo 14 d'octobre de 1670 ens lo castèth de Chambord.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Monsieur Jourdain : borgés qui vòu gahar l'anar d'un aristocrata.
- Madame Jourdain : molher de Monsieur Jourdain.
- Lucile : hilha de Monsieur Jourdain.
- Nicole : serviciala.
- Cleonte : aimador de Dorimène.
- Covielle : vailet.
- Dorante : intrigant.
- Dorimène : veusa.
- Mèste de musica.
- Mèste d'armas.
Intriga[modificar | modificar la font]
Monsieur Jourdain qu'ei un borgés qui vòu aquerir mercés aus sons denèrs, l'anar d'un aristocrata e, per aquò, qu'ensaja d'apréner las letras, la filosofia, l'escrima, de vestí's de com cau e de sedusir ua dauna de qualitat, Dorimène. L'aimador d'aquesta, Cleonte, que's perpausa d'espleitar economicament la naïvetat de Monsieur Jourdain.


text:
Canèla
La canèla es la rusca interiora del canelièr de Ceilan (Cinnamomum verum), una espècia d'arbre apartenent a la familha de las Lauraceae e originari de Sri Lanka.
Cal pas confondre aquela canèla amb la canèla cassiá (Cinnamomum cassia) que lo gost es mens ric e qu'a un aspècte de rusca mai evident.
Somari
Utilizacion[modificar | modificar la font]
La canèla es coneguda dempuèi l'Antiquitat, e es utilizada pels ancians Egipcians dins lo procediment de l'embaumament. La Bíblia, Erodòt e d'autres autors classics i fan referéncia.
L'arbre es cultivat un pauc pertot pel mond, La rusca possedís una color brun jaune palenc, una odor fortament perfumada, e un gost aromatic singularament doç e caud. La sabor es deguda a l'òli aromatica que contien. Aquela òli, es tanben comercializada, es preparada en martelant fortament la rusta, la daissant macerar dins l'aiga de mar, puèi en distillant l'ensems. Es d'una color jauna aur, amb l'odor particulara de la canèla e d'un gost aromatic fòrça poderós.
S'utisa la canèla dins de fòrça preparacions, de l'Edat Mejana fins a l'ora d'ara. Seriá arribada a çò nostre vèrs 1220. Se trpa din la la bevenda medievala celèbra ipocràs.
La primièra sintèsi d'aròma artificial de canèla foguèt realizada en 1856 per Luigi Chiozza[1].
La canèla es mai sovent utilizada en cosina coma condiment e substéncia aromatica, en associacion amb la poma, dins la preparacion de chocolats e de licors, mas tanben dins la cosina indiana e orientala. Es utilizada en perfumariá e per l'industria farmaceutica.
Utilizacion medicinala[modificar | modificar la font]
L'òli essenciala de canèla es compausada de 65-90 % d'aldeíd cinnamic, 4 a 12 % de fenòls (subretot eugenòl) e los compausats seguents: camfre, beta-cariofillèn, benzaldeíd, cuminaldeíd, cineòl, fellandrèn, eca.
Estimulariá la digestion e la respiracion, seriá antiseptica (activa contra lo bacil de la tifoída), antispasmodica, vermifuga ; es a vegada indicada dins l'atonia e los espasmes gastrointestinals, l'astenia gripala (J. Valnet).
D'etudis indican que la canèla es eficacia per ajudar los diabetics a estabilizar lor glicemia mas aquò foguèt contredich per un estudi de genièr de 2008[2].
Los autors notan que la consomacion a de dosis importantas de canèlas o d'extrachs de canèla pòt se revelar toxic a causa de la comarina que pòt per de personas causar de domatges al fetge.
Produccion[modificar | modificar la font]
Òli essenciala[modificar | modificar la font]
- L'òli essenciala de canèla a de vertuts dinamisantas sus l'organisme, l'utilizacion excessiva (inalacion) pòt provocar dels mals de caps e de nausèas fòrtas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)John Emsley; Guide des produits chimiques à l'usage du particulier, ed:Odile; París,juin de 1996 isbn=2738103847
- ↑ W.L. Baker, Universitat de Connecticut - (en)Effect of Cinnamon on Glucose Control and Lipid Parameters Diabetes Care, January 2008, Vol. 31, P. 41-43, doi: 10.2337/dc07-1711
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)La cannelle, dix façons de la préparer de Pierre-Brice Lebrun, Les éditions de l'Epure (6 juin 2005)


text:
Taula periodica
La taula periodica deis elements es una disposicion tabulara deis elements quimics, ordenats per numèro atomic creissent.
Somari
Taula periodica[modificar | modificar la font]
D'aquesta maniera, s'agropa leis elements en blòts, grops (colomnas) e periòdes (renguieras) amb de proprietats fisicas e quimicas similaras. En generau, leis elements se pòdon dividir en metaus (part inferiora senèstra de la taula) e non-metaus (part superiora drecha), amb lei semimetaus au mitan. Un cas a despart es aqueu dei gas nòbles, que se situan dins la colomna pus a drecha (grop 18).
La primiera taula periodica modèrna foguèt concebuda simultaneament per Lothar Meyer e Dmitrii Ivanovich Mendeleiev.
La figura seguenta es una taula periodica modèrna amb leis elements quimics coneguts.
Proprietats periodicas[modificar | modificar la font]
- Rai atomic: distància entre lo nuclèu e leis electrons extèrnes.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde, e en avent lo meteis nivèu, demenís a dicha qu'Z aumenta, a causa de la traccion.
- Volum atomic: espaci qu'ocupa un atòm.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde se passa la meteissa causa qu'amb lo rai, valent a dire: demenís a dicha qu'Z aumenta, a causa de la traccion.
- Energia (potenciala) d'ionizacion: energia que cau administrar a un atòm en estat gasós per li derrabar un electron. Un a cha un, a cada còp es pus malaisat.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Electroafinitat (afinitat electronica): energia que pèrd un atòm en estat gasós quand ganha un electron e deven un anion. Lei gas nòbles i intran pas.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Electronegativitat: tendéncia a capturar d'electrons, per leis atòms d'un element determinat.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Caractèr metallic e non metallic:
- Metau: energia d'ionizacion bassa, electroafinitat bassa e electronegativitat bassa.
- Non-metau: energia d'ionizacion auta, electroafinitat auta e electronegativitat auta.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- EQTabla Taula periodica amb informacion en catalan, imatges e ressorsas.
- Webelements: Informacion (en anglés) subre totei leis elements de la taula periodica
- Lista deis elements e traduccion en lengas divèrsas
- Edu365 elements quimics Pagina web amb informacion subre totei leis elements e informacion generala subre leis elements (en catalan).


text:
Neuròna
Ua neuròna qu'ei ua cellula hèra ramificada deu teishut nerviós qui pòt arrecéver e mandar senhaus electrics aperats diferéncia de potenciau. Las neurònas que's brancan las uas suber las autas au meian d'ua zòna tanhenta aperada sinapsi.
La neuròna qu'ei considerada com l'element de basa deu sistèma nerviós. Totun, dens lo cervèth deus vertebrats non representa pas sonque detz per cent. La resta qu'ei compausada de cellulas glialas qui lo lor nom que testimonha de la penssada qui non servirén pas sonque de plear lo vuèit deishat per las neurònas. Peu moment, a maugrat qui la sciéncias non las coneish pas precisament cap aute ròtle, que's pensa que la loa foncion e poderé estar mau coneguda.
Somari
Estructura d'ua neurona[modificar | modificar la font]
Ua neuròna que's compausa d'un còs cellular massís on lo nuclèu qu'ei de bon véder, e de ramificacions de duas menas : axòn e dendrita. L'axòn, a bèths còps hèra long, que pòt estar caperat e emparat per cellulas de Schwann qui forman la mielina (alavetz que's dit qu'ei mielinizat) o pas. La termièra enter duas cellulas de Schwann que s'apera lo nòd de Ranvier. L'endom deu nuclèu que pòt estar devut a la grana activitat de sintèsi de la neuròna, qui las soas sinapsis e foncionan mercés a la liberacion massiva de proteïnas aperadas neuromediators La preséncia importanta de reticulum endoplasmic (amb rediculum endoplasmis lis e reticulum endoplasmic granulós, aqueths darrèrs corpuscul de Nissl) que testimònia tanben d'aquesta activitat de sintèsi proteïca. Los cromosòmas que son desplegats en cromatina e que's ved un nucleòl (e, en çò de las cellulas hémias, un corpuscul de Barr qui ei en verat un cromosòma X replegat).
Classificacion de las neurònas[modificar | modificar la font]
Per estructura[modificar | modificar la font]
- Neuròna unipolar
- Neuròna bipolar
- Neuròna mutipolar
Per foncion[modificar | modificar la font]
- Neuròna aferent
- Neuròna eferent
- Interneuròna
Per accion suber las autas neurònas[modificar | modificar la font]
- Neuròna excitanta
- Neuròna inibenta
- Neuròna modulatòria
Per mòda de descarga[modificar | modificar la font]
Briu nerviós[modificar | modificar la font]
Quan la neuròna qu'ei arrepausada (quan cap briu nerviós trauca pas la neuròna) ua diferéncia de potenciau (qu'ei a díser ua diferéncia de cargas electricas) que s'estableish enter lo dehens de la cellula (lo mitan intracellular, e donc lo dehens de l'axòn) e lo dehòra (lo mitan extracellular) mercès a la proporcion d'ions Na2+ (ions sodium, acompanhats dab cargas negativas deus Cl-, ions clorur) e K+ (ions potassium) qui ei mantienguda, a contra briu, per ua pompa actiu (aquò que vòu díser que consoma energia produsida per l'oxidacion de l'ATP). Un briu nerviós que's s'escorreish au long de l'axòn canaus ionics que s'obreishen en tot provocar ua entrada massiva d'ions que crea un potenciau d'accion.
Sinapsi[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la debuta de l'estudi de las neurònas qu'ei mei que mei ligada au nom deu biologista aragonés Santiago Ramón y Cajal qui, mercés a la coloracion argentica desenvolopada peu son rival italian Camillo Golgi, e podó observar e representar ua grana quatitat de neurònas en las identificant com las vias de circulacion deu briu nerviós e en eméter l'ipotèsi de qu'èran ligadas enter elas e que comunicavan amassas, com la loa estructura ramificada e dab contactes mutuaus e podèva har pensar.


text:
Friedrich Grützmacher
Friedrich Wilhelm Grützmacher (Dessau, Anhalt, 1 de març de 1832 - Dresden, 23 de febrièr de 1903) foguèt un violoncellista alemand. Venguèt famós durant la segonda mitat del sègle XIX.
Biografia[modificar | modificar la font]
Friedrich Grützmacher aprenguèt la musica amb son paire. Mai tard comencèt d'estudis de violoncèl amb Karl Dreschler, un dels discípols de Dotzauer.
En 1848 foguèt descobèrt a Leipzig pel prestigiós violonista, Ferdinand David, que faguèt organizar divèrses concèrts per el. Dos anys mai tard, venguèt violoncellista solista dins l'orquèstra del teatre de Leipzig e professor al Conservatòri de Leipzig. Toquèt dins lo David String Quartet. Grützmacher se mudèt a Dresden en 1860 per venir violoncellista principal de l'Orquèstra de cort, e lo menaire de la Societat Musicala de Dresden Musical. Mai avant, en 1877, trabalhèt coma professor al Conservatòri de Dresden. Comencèt alara de far de concèrts dins tota Eurpa e mai dins l'Empèri rus, e es durant lo temps qu'i demorèt que coneguèt Karl Davidov, un violoncellista famós, e venguèron fòrça amics. Foguèt professor de Wilhelm Fitzenhagen e d'Hugo Becker.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L’itri (var. ittri[1], en latin yttrium, del vilatge suèc d’Ytterby) es un element quimic, de simbòl Y e de numèro atomic 39. L’itri es un element de transicion d’aparéncia metalica, qui ten un comportament quimic pròche d’aquel dels lantanids, e classat istoricament dins las tèrras raras, amb l’escandi e los lantanids.
- ↑ Josiana Ubaud. Diccionari scientific francés-occitan: matematica-informatica-fisica-tecnologia-quimia (lengadocian e provençau). Lo Crèç: Nerta edicion. 2014. ISBN 978-2-9549771-0-2. p.426.


text:
Linha de Kármán
La linha de Kármán s'espandís segon las normas internacionalas, a 100 km en dessús de la superfícia de la Tèrra. Definís lo tèrme entre la Tèrra e l'Espaci per la Federacion aeronautica internacionala[1].
Origina[modificar | modificar la font]
Lo nom d'aquela linha ven del nom del fisician ongroamerican, Theodore von Kármán, que calculèt l'altitud dempuèi que l'atmosfèra ven trop teunhe per d'aplicacions aeronauticas. En efecte, pasmens qu'existís pas de limita estricta al delá de que l'atmosfèra de la Terrà existís pas pus, mai l'altitud aumenta, mens l'atmosfèra es densa, e doncas existís un tèrma dempuèi que se pòt levar los efecte de l'atmosfèra (viscositat, fregadís...).
Definicion[modificar | modificar la font]
L'atmosfèra d'una planèta s'acaba pas subitament a una nautor verticala precisa, mas ven totjorn mai escassa amb la distància verticala. E mai, segon la definition de las diferéncias jaças que compausan l'espaci a l'entorn de la Tèrra, la linha determinant aquela frontièra pòt variar fòrça. Considerant la termosfèra e l'exosfèra coma composants de l'atmosfèra e non de l'espaci, se deuriá marcar la talvèra de l'espaci fins a 10 000 km al dessús del mar. Atal la linha de Kármán pren lo ròtle d'una linha arbitrària basada sus las consideracions segentas:
Un avion demòra en l'aire sonque s'avança de contunh dedins l'aire a l'entorn, per que las alas asseguren la portança. Se lo coeficient de portança d'una ala a un angle d'ataca donat es conegut, la portança producha dins un debit precís s'exprimís de biais seguent:
Ont :
- es la massa volumica, caracterisant lo mitan que lo desplaçament se debana,
- es la velocitat,
- es la superfícia de l'objècte (dicha superfícia alària per una ala d'aeronau),
- es lo coeficient de portança.
La portança (C) producha es directament en foncion de la densitat de l'atmosfèra (p). Totes los autres factors incambiats, la velocitat vertadièra de l'avion (V) deu augmentar per colomar la densitat flaca de l'aire dins las mai grandas nautors.
Una nau espaciala en orbita depend d'un equilibri entre la pesantor e lo compausant centre fugissent del seu movement a l'entorn de la Tèrra. S'orbita mens aviat, la pesantor menará progressivament la nau cap al bas. Aquela velocitat requerida se nomena velocitat orbitala e varia segon la nautor de l'orbita. Per l'Estacion Espaciala Internacionala en orbita terrèstra bassa, la velocitat orbitala apròcha 27000 km/h.
Per un avion qu'ensag de volar totjorn mai naut, l'aire arrarit dona totjorn mens de portança, çó qu'exigís una velocitat totjorn mai granda per generar la portança que cal. Fin finala, a una nautor donada, deu volar tan aviat per generar pro de portança qu'atenh la velocitat orbitala. Lo consèpte la linha Kármán es de marcar l'altitud que la velocitat de vol demandada egalariá la velocitat orbitala.


text:
Viana
Viana que pòt estar :
- Viana, ua comuna occitana d'Òut e Garona
- Viana, ua comuna occitana de Tarn
- Viana, ua comuna d'Angòla
- Viana, ua comuna de l'estat d'Espírito Santo de Brasil
- Viana, ua comuna arpitana d'Isèra
- Viana, ua comuna de l'estat de Maranhão de Brasil
- Viana, ua comuna de Navarra
- Viana, ua comarca de Galícia, en Espanha
- la diocèsi de Viana, ua diocèsi catolica d’Angola
- la diocèsi de Viana, ua diocèsi catolica de Brasil
Que i a tanben lòcs dab qualificatius :
- Viana de Cega, comuna de la província de Valhadolid en Espanha
- Viana de Duero, comuna de la província de Sòria en Espanha
- Viana de Jadraque, comuna de la província de Guadalajara en Espanha
- Viana de Mondéjar, comuna de la província de Guadalajara en Espanha
- Viana do Bolo, comuna de Galícia, en Espanha, caplòc de la comarca de Viana
- Viana do Castelo, comuna e caplòc de districte de Portugal
- la diocèsi de Viana do Castelo, ua diocèsi catolica de Portugal


text:
Wikipèdia:Burocrata
Dins los sites e projèctes Wikimedia, un burocrata es un administrator que dispausa de possibilitats tecnicas :
- de balhar (unicament, perque sol un steward los pòt levar) als utilizaires los dreches d'administrator. O pòt far solament per aplicar una decision de la comunautat.
- de balhar (unicament, perque sol un steward los pòt levar) als utilizaires los dreches de burocrata. O pòt far solament per aplicar una decision de la comunautat.
- de renomenar los utilizaires.
Somari
Lista dels burocratas[modificar la font]
Los burocratas actuals del projècte Wikipèdia occitan son :
Lista mesa a jorn automaticament : Special:Listusers/bureaucratprevias
Candidaturas novèlas[modificar la font]
Lo procediment d'eleccion d'un burocrata exprimís un gra de fisança suplementari de la comunautat. En causa de que la durada de vòte es pus longa (1 mes) e l'aspècte consensual es primordial : un candidat se deuriá retirar en fàcia d'oposicions radicalas s'interpretant coma un vèto.
- Veire los ancians vòtes.
Istoric de las accions burocraticas[modificar la font]
Ligams utils[modificar la font]
e tanben :


text:
Marchezais
Marchezais es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
[[Fichier:Parca_de_Marchezais_-_Broué_6.JPG|thumb|Naut=La parca de Marchezais - Broué.|La parca de Marchezais - Broué.]]
La linha de Sant-Cyr a Surdon passa pel territòri communal. La parca ferroviaire la mai prèpa es la parca de Marchezais - Broué, situada sul territòri de la municipalitat de Broué.
[[Fichier:Gare_de_Marchezais_-_Broué_6.JPG|thumb|alt=La gare de Marchezais - Broué.|La gare de Marchezais - Broué.]] La ligne de Saint-Cyr à Surdon passe par le territoire communal. La gare ferroviaire la plus proche est la gare de Marchezais - Broué, située sur le territoire de la commune de Broué.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Marchezais Se trucava en 1250 « Marchères ». Lo sieu nom ven de Marchesium #qu'a la Mièja Edat designava un luòc marécageux. Lo écusson de la municipalitat representa las canas, las silos e lo blat, expression de la plana céréalière. Marchezais Es un vilatge agropat a l'entorn de la siá glèisa #que la voûte pintada n'a #èsser refacha l'an 1998, èra un ponch de salvaguarda pels desparièrs viatgèrs. Cossí en de nombroses pòbles franceses, la glèisa a environat del cementèri ont en un cuic discrèt se tròba lo "monument als mòrtes". Ne siá #encobrir a pas res de plan extraordinari, se pòt per contra legir sus la plaque commemorativa que cèrts Marcherois an queigut per la França pendent la guèrra de 1914-1919 ! Fauta del graveur o circonstància de l'istòria #que voldriá que la granda guèrra i aguèt #èsser mai longa a Marchezais #qu'en un autre luòc ? A l'origina pòbli purament agricòla amb 5 granjas e de nombroses obrièrs agricòlas uèi Marchezais es essencialament poblada de citadins venguts s'installar a la campanha pendent las darrièras vint ans, malgrat aiçò l'activitat agricòla i estada intensa tant a rason de las tèrras conreades #qu'a rason de las indústrias de stockage e de transformacion céréalières #que son presentas sus luòc.
Marchezais s'appelait en 1250 « Marchères ». Son nom vient de Marchesium qui au Moyen Âge désignait un lieu marécageux. L’écusson de la commune représente les roseaux, les silos et le blé, expression de la plaine céréalière. Marchezais est un village groupé autour de son église dont la voûte peinte a été refaite en 1998, elle était un point de sauvegarde pour les différent voyageurs. Comme dans de nombreux villages français, l'église est entourée du cimetière où dans un angle discret se trouve le "monument aux morts". En soit cela n'a rien de bien extraordinaire, en revanche on peut lire sur la plaque commémorative que certains Marcherois sont tombés pour la France pendant la guerre de 1914-1919 ! Faute du graveur ou circonstance de l'histoire qui voudrait que la grande guerre eut été plus longue à Marchezais qu'ailleurs ? À l'origine village purement agricole avec 5 fermes et de nombreux ouvriers agricoles aujourd'hui Marchezais est essentiellement peuplée de citadins venus s'installer à la campagne pendant les dernières vingt années, cependant l'activité agricole y demeure intense tant à raison des terres cultivées qu'à raison des industries de stockage et de transformation céréalières qui sont présentes sur site.


text:
Carbonifèr
Lo Carbonifèr es un periòde e sistèma geologic que s'estendèt entre lo Devonian, i aperaquí 358.9 ± 0.4 milion d'ans, e la debuta del Permian,i a 298.9 ± 0.15 Ma. Lo nom de Carbonifèr foguèt inventat pels geològs William Conybeare and William Phillips en 1822.[1] en referéncia al fach que nombroses jaciments de carbon se formèron d'aquel temps.[2]
La vida terrèstra s'establiguèt durant aqueste periòde. Los amfibians èran los vertebrats terrèstres dominants, entre los quals una branca evoluguèt benlèu cap als reptils, los primièrs vetrebrats entièrament terrèstres. Los artropòdes èran tanben fòrça comuns, e d'unes (coma Meganeura), èran fòrça pus grands que los de uèi. D'immensas estendudas de selvas cobrissián la Tèrra , que balheràn pus tard los jaciments de carbon caracteristiques del Carbonifèr. Un escantiment terrèstre e marin menor se produguèt al mitan del periòde, causat per un cambiament del clima.[3] La darrièra mitat del periòde vegèt de glaciacions, un nivèl de las mars bas, e l'enauçament de montanhas, mentre que los continents se trucavan per formar la Pangèa.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Rev. W. D. Conybeare and William Phillips, Outlines of the Geology of England and Wales … , Part I, (London, England: William Phillips, 1822). On page 323, Conybeare titles the chapter "Book III. Medial or Carboniferous Order."
- ↑ Cossey, P.J. et al (2004) British Lower Carboniferous Stratigraphy, Geological Conservation Review Series, no 29, JNCC, Peterborough (p3)
- ↑ Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. (2010). Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica (PDF) 38, 1079–1082. DOI:10.1130/G31182.1.


text:
1382
Aquesta pagina concernís l'an 1382 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Prepausicion d'Ais de formar una liga dei vilas provençalas per luchar còntra leis enemics de la rèina. Una ambaissada foguèt mandada a Marselha per assaiar sensa succès d'obtenir lo sostèn de la ciutat focèa. En revènge, l'idèa aguèt mai de succès dins lo rèsta dau comtat, especialament dins leis endrechs ostils a Loís d'Anjau. A partir febrier, quand Ais refusèt de reconóisser la senhoriá de Loís vengut en Avinhon per obtenir lei juraments de fidelitat dei senhors provençaus, lo movement evolucionèt rapidament per gropar seis advèrsaris e formèt l'Union d'Ais. Acomencèt de reünir de tropas per liberar la rèina Joana.
Pasmens, après l'assassinat de la rèina Joana a l'iniciativa de Carles III de Duràs, la question principala venguèt aquela de la succession de la defunta. Carles Duràs capitèt de paréisser innocent de l'assassinat de la rèina[1] e obtenguèt lo sostèn de l'Union que lo reconoguèt coma còmte de Provença. En revènge, Marselha refusèt e sostenguèt la legitimat de Loís d'Anjau. A la fin de l'annada, aquò entraïnèt de tensions grèvas dins lo comtat que foguèron a l'origina de la guèrra de l'Union d'Ais tre 1383. Niça jonhèt tanben lo movement sensa intrar formalament au sen de l'Union.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha-Ongria[modificar | modificar la font]
Mòrt de Loís d'Anjau. Sa filha ainada, Maria, li succediguèt coma rèi d'Ongria. En revènge, l'aristocracia polonesa refusèt de mantenir l'union personala entre lei dos reiaumes e chausiguèt sa filha cadeta, Edvija, per lo remplaçar.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Newaya Maryam après dètz annadas d'un rèine relativament pacific — gràcias ai guèrras de succesion dins leis estats musulmans d'Africa Orientala — mai fòrça mau conegut en causa de la manca de documents sus lo periòde. Foguèt remplaçat per son fraire Dawit Ièr (1382-1413).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Nicole Oresme, evesque, teologian, musician e sabent francés.


text:
Sent Blancat
Sent Blancat [1][2] (Saint-Blancard en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
CRF Sent Blancat, Centre de Reeducacion de Sent Blancat : [1]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Sent Blancat sus lo sit de l'Insee


text:
Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras
Lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM) es una dei tres organizacions establidas per mantenir lo Sistèma Internacionau d'Unitats (SI) sota lei nòrmas de la Convencion dau Mètre.
Es situat au Pavillon de Breteuil (48° 49′ 45.56″ N 2° 13′ 12.62″ E / 48.8293222, 2.2201722) a Sèvres[1], dins lo Pargue de Saint-Cloud près de París, onte benefícia de l'extraterritorialitat per un acòrd dau 25 d'abriu de 1969.
Mission[modificar | modificar la font]
Segon lo site oficiau,
- « Lo BIPM a per mission d'assegurar l'uniformitat mondiala dei mesuras e sa traçabilitat a respècte dau Sistèma Internacionau d'Unitats (SI).
- Òbra sota l'autoritat de la Convencion dau Mètre, qu'es un tractat diplomatic conclús entre cinquanta un estats. Exercís son activitat amb l'ajuda de divèrs Comitats consultatius, que sei membres son de laboratòris nacionaus de metrologia deis Estats membres de la Convencion dau Mètre, e mai per son trabalh de laboratòri.
- Lo BIPM efectua de recèrcas liadas a la metrologia. Organiza o participa en de comparasons internacionalas d'escandaus nacionaus de mesura e efectua d'escandalhatges per leis Estats membres. »[1]
Lo BIPM a tanben per mission de mantenir lo Temps Atomic Internacionau (TAI) e lo Temps Universau Coordenat (UTC).
Leis autreis organismes de referéncia son:
- la Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras (CGPM) e
- lo Comitat Internacionau dei Pes e Mesuras (CIPM).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras a per origina la decision deis autoritats revolucionàrias d'utilizar lo sistèma decimau.
Lo 20 de mai de 1875, dètz e sèt Estats signèron à París la Convencion dau Mètre. An aquela ocasion se creèt lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras.
Lo Pavillon de Breteuil, a Sèvres, es lo sèti dau BIPM dempuei 1884.
En 1889, la premiera Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras aprovèt lei novèus escandaus internacionaus dau mètre e dau quilograma, e demandèt que se depausèsson oficialament au Pavillon de Breteuil.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Sistèma Internacionau d'Unitats
- IERS, lo Servici Internacionau de Rotacion de la Tèrra.
Liame extèrne[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 BIPM, « Page d'accueil »


text:
Regiment de Västerbotten
Lo Regiment de Västerbotten (en suedés: Västerbottens regemente) foguèt una unitat d'infantariá de l'armada suedesa situada a Umeå. Las originas d'aqueste còs militar, que foguèt dissolvut en 2000, remontan almens al sègle XVI. Inicialament los soldats del regiment èran recrutats dins la província de Västerbotten e per aquesta rason mai tard establiguèron sa garnison dins son airal de provenença.
Aprèp la dissolucion de la companhiá, l'endrech qu'ocupava foguèt crompat per la comuna d'Umeå e transformat en un parc d'entrepresas sonat Umestan.
Campanhas ont participèt lo Regiment[modificar | modificar la font]
- La Segonda Guèrra Polonesa (1600-1629)
- La Guèrra de Trenta Ans (1630-1648)
- Las Guèrras del Nòrd (1655-1661)
- La Guèrra d'Escània (1674-1679)
- La Granda Guèrra del Nòrd (1700-1721)
- La Guèrra Russo-Suedesa (1741-1743)
- La Guèrra dels Sèt Ans (1757-1762)
- La Guèrra Russo-Suedesa de Gustau III (1788-1790)
- La Guèrra Finlandesa (1808-1809)
- La Campanha Suedesa contra Norvègia (1814)


text:
Sent Pau de Sava
Sent Pau de Sava[1][2] ( Saint-Paul-sur-Save en francés) es una comuna gascoa de Comenge situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 23 km al nòrd-oèst de Tolosa sus Sava.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personnalités liées à la commune[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Massilhan
Massilhan o Macilhan o Marcilhan (Marseillan en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region administrativa de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Massilhan es situat a 13,3 km de Seta e a 6,5 km d'Agde a proximitat de l'estanh de Taur. Lo vilatge es al ras de l'autorota A9. A Massilhan, l'estanh de Taur comunica amb la mar per lo grau de Pissa-Sauma e i recep las aigas del Canal de las Doas Mars al luòc dich Los Onglós.


text:
Briançonet
Briançonet[1] (Briançonnet en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En l'Antiquitat, Briançonnet se trucava Brigomagus[2]. Es un ancià oppidum de contunh bourg romain #que las pèiras #èsser réutilisées en bastiments mai tardanes, coma ne testifiquen las inscripcions romaines precintades en los murs dels ostals. Lo nom del vilatge installat en la vallée a l'arribada de las Romains n'es pas pas cèrt, mas pòt s'agir dels Velaunii[3].
Dans l’Antiquité, Briançonet s’appelait Brigomagus[2]. C'est un ancien oppidum puis bourg romain dont les pierres furent réutilisées dans des constructions plus tardives, comme en témoignent les inscriptions romaines scellées dans les murs des maisons. Le nom du peuple installé dans la vallée à l’arrivée des Romains n’est pas certain, mais il peut s’agir des Velaunii[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ 2,0 2,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
AHP.
- ↑ 3,0 3,1 Raymond Boyer e Guy Barruol, mapa 12 « Pòbles e abitats de l'epòca pré-romaine », in Baratier, Duby & Hildesheimer, Atlàs istorica de la Provence, e comentari Error de citacion : Invalid
tag; name "AHP-c12" defined multiple times with different content


text:
Modèl:AcuèlhActualitat
Wikipèdia es pas un simple fial d’actualitat e es pas Wikinews. Inserissètz aicí solament las informacions e los eveniments que se prèstan a una cobertura enciclopedica e qu'an provocat la creacion d’un article o que n'an pregondament modificat un. Los pichons e grands eveniments de cada jorn e mai los eveniments locals son d'inserir dins Wikinews. Doblidetz pas tanpauc que Wikipèdia es una enciclopèdia occitana e qu’una novèla que concernís França/Espanha o Itàlia sola pòt paréisser menora als uèlhs de la rèsta d'Occitània. Aquò tanben es valable pels autres païses. Ensajatz tanben de seguir al maximum las recomandacions seguentas :
- Metètz en gras lo ligam vèrs l’article concernit per l’informacion.
- Armonizatz los quadres de l'acuèlh, ensajatz de limitar lo nombre d'informacions a 5.
- Indicatz entre parentèsis una mencion permetent als lectors de far aisidament lo ligam amb l’imatge afichat.
- Balhetz pas de data qu’a las informacions pontualas e suprimissètz la pus anciana quand n'ajustatz una novèla.
- Siatz brèu dins la descripcion de l’informacion e ensajatz de la téner a jorn en foncion dels eveniments.
- Defugissètz de ne far una rubrica necrologica.
- Sonhatz l'estil e l’ortografia. Doblidetz pas que se comença totjorn las frasas per una letra capitala. Çaquelà, los signes de pontuacion “:” e “;” marcan pas la fin d’una frasa, doncas capitalizetz pas una minuscula iniciala dins lo tèxt que seguís aquestes signes.
N. b. : aqueste quadre es unicament visible dins aquesta pagina, apareisserà pas sus la pagina d’acuèlh.
Resultat sus la pagina d’acuèlh[modificar la font]
- 22 de mai de 2016: Alexander Van der Bellen (imatge) es elegit president federal d’Austria.
- 20 de mai: Tsai Ing-wen (蔡英文) ven presidenta de la Republica de China a Taiwan.
- 12 de mai: lo senat de Brasil suspend la presidéncia de Dilma Rousseff. Lo vicepresident Michel Temer n’assumís l’interim.
- 10 de mai: lo quincaire Antoine Deltour a l'origina de l'escandal financièr LuxLeaks qu'implicava l'actual president de la Comission Europèa Jean-Claude Juncker es condemnat a 18 meses de preson condicionala a Luxemborg.
- mai: un incendi forestièr en Canadà desplaça 88.000 personas e destrutz mai de 1.600 bastiments a Fort McMurray, dins l'estat d'Albèrta.
- 26 d'abril: lo rei d’Espanha convòca de novèlas eleccions generalas pel 26 de junh.
- 26 d'abril: Riek Machar (imatge) torna veni vicepresident del Sodan del Sud.
- 25 d'abril: Lisa Phillips ven governadora de Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha.
- 19 d'abril: Boungnang Vorachith es elegit president de Laos.
- 18 d'abril: Pel 38en còp lo parlament de Liban pòt pas far l'eleccion del president per causa de quorum.
- 10 d'abril: Idriss Déby Itno es reelegit president de Chad.
- 10 d'abril: Azali Assomani es elegit president de l'Union de las Comòras.
- 8 d'abril: Ismail Omar Guelleh es reelegit president de Jiboti.
- 2 d'abril: Trần Đại Quang es elegit president de Vietnam.
- 1 d'abril: Gian Nicola Berti e Massimo Andrea Ugolini venon capitanis regents de Sant Marin.
- 31 de març: Morís l'escrivan Imre Kertész, un dels autors ongreses mai famoses mondialament.
- 17 de març: Bakir Izetbegović (imatge) ven president de Bòsnia e Ercegovina.
- 15 de març: Htin Kyaw es elegit president de Birmania.
- 11 de març: Taneti Maamau ven president de Kiribati.
- 7 de març: La jogaira de tennis russa Maria Sharàpova, aprèp un contraròtle antidopatge, anóncia que pren dempuèi d'annadas de meldòni, un medicament inventat pel quimista leton Ivars Kalviņš e classificat coma substància dopanta dempuèi 2016.
- 20 de febrièr de 2016: Yoweri Museveni es reelegit president d’Oganda.
- 19 de febrièr: Faustin-Archange Touadéra es proclamat elegit president de Centrafrica.
- 14 de febrièr: Jocelerme Privert es elegit president provisòri d’Aïtí.
- 11 de febrièr: Los dos observatòris del LIGO anóncian la primièra observacion dirècta d'ondas gravitacionalas.
- 7 de febrièr: a l’expiracion del mandat del president Martelly, Evans Paul ven president provisòri d’Aïtí.
- 1èr de febrièr: Serge Telle ven ministre d’estat dau Mónegue.
- 28 de genièr: Hilda Heine ven presidenta de las Illas Marshall.
- 24 de genièr: Marcelo Rebelo de Sousa es elegit president de Portugal.
- 15 de genièr: Tsai Ing-wen (蔡英文) es elegida presidenta de Republica de China a Taiwan.
- 13 de genièr: Māris Kučinskis es nommat primièr ministre de Letònia.
- 10 de genièr: Carles Puigdemont es investit president de la Generalitat de Catalonha.
- 4 de genièr: Carole Delga ven presidenta del conselh regional de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus. Laurent Wauquiez ven president del conselh regional d’Auvèrnhe Ròse Aups. Alain Rousset ven president del conselh regional d’Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
- 1 de genièr: Johann Schneider-Ammann ven president de Soïssa.
- 29 de decembre de 2015: Roch Marc Christian Kaboré ven president de Burkina Faso.
- 20 de decembre: lo Partit Popular pèrd la majoritat a las eleccions generalas de l’Estat espanhòl. I aurà de negociacions per un govèrn de coalicion.
- 17 de decembre: Cristian Estrosi es elegit president de la region PACA. François Bonneau es tornar elegit president de la region Centre e Vau de Léger.
- 6 e 13 de decembre: Eleccions dels conselhs regionals e de las amassadas de las collectivitats unicas dins l’estat francés. Lo Partit Socialista se ganha 3 regions occitanas, los Republicans, las autras doas.
- 9 de decembre: La revista informatica Wired indica que lo creador del Bitcoin podriá èsser Craig Steven Wright, un informatician e entrepreneire australian.
- 1èr de decembre: er Unesco proclame patrimòni der’umanitat es Hèstes deth huec deth solstici d'estiu enes Pirinèus.
- 29 de novembre: Roch Marc Christian Kaboré es elegit president de Borquina.
- 22 de novembre: Mauricio Macri es elegit president d’Argentina.* 13 de novembre: d’atemptats tuan mai de 130 personas en Illa de França.
- 12 de novembre: d’atemptats tuan mai de 40 personas a Beirot.
- 12 de novembre: Jioji Konrote ven president de Fiji.
- 10 de novembre: cai lo govèrn minoritari de drechas impausat pel president de Portugal.* 9 de novembre: Beata Szydło ven primièra ministra de Polonha.
- 5 de novembre: John Magufuli ven president de Tanzania.
- 28 d'octobre: Bidhya Devi Bhandari es elegida presidenta de Nepal.
- 26 d'octobre: Carme Forcadell es elegida presidenta del parlament de Catalonha.
- 25 d'octobre: Jimmy Morales se ganha las eleccions presidencialas de Guatemala.
- 25 d'octobre: Alassane Ouattara es tornar elegit president de Còsta d'Evòri.
- 24 d'octobre: la manifestacion per l’occitan de Montpelhièr recampa aperaquí 15 000 personas.
- 11 d'octobre: Alpha Condé es tornar elegit president de Guinèa.
- 11 d'octobre: Aliaxandar Locashenca es tornar elegit president de Bielaros.
- 7 d'octobre: la region Lengadòc-Rosselhon pren per 18 meses la presidéncia de l’euroregion Pirenèus-Mediterranèa.
- 1èr d'octobre: Lorella Stefanelli e Nicola Renzi venon capitanis regents a Sant Marin.
- 27 de setembre: los partits per l’independéncia se ganhan las eleccions en Catalonha.