text:
dimarts, 28 de gener de 2014
Quiiiiiiiiiina!!!!
7 comentaris
dilluns, 27 de gener de 2014
L'infèrn del diluns de matin
Dòna SNCF, lo diluns de matin, ton tren de 6h45, me t'o cal dire, es un bocin pas possible.
Primièr, lo cai de la gara es tot plen de mond que fuman. Vòli plan que vòtes de reglaments coma pagar sa bilheta o enebir de tubar dins tot çò que t'aparten, mas a un moment m'agradariá plan que los apliquèsses tos reglaments e empachèsses totes aqueles conasses de m'enfumar los palmonets. Que crebèsson totes amb una maquina d'oxigèn dins lo cuol. E lèu.
Aprèp, quand monti dins lo tren, i a quasi pas de plaça. Ja, i a lo gròs del diluns de matin, que me passa davant e me pren la plaça que i aviá de liura (que crebe escanat per un pet cunhat!). Puèi, i a aqueles adolescentasses que prenon MA taula. Son tres: i a lo dròlle qu'a pas comprés que se penchenar a la Justin Bieber es passat de mòda dempuèi uèch meses al mens e que dormís dins una posicion de contorsionista chinesa que mon esquina, quand vei aquò, crida a l'eresia e comença de sortir las aluquetas, e amb el, i a doas dròllas, una reborsièra de la vida qu'escota la musica e l'autra que fa sos devers de matematicas, ai pas encara capitat de desvistar se copiava los devers de la reborsièra o los de Ronquet.
E i a lo conàs que legís Midi Libre. Putan, lo tipe, son plaser del matin, es de se crompar a 6h30 lo Midi Ivre del jorn e de te lo dubrir dins lo tren. Midi Libre es lo grand condòr dels jornals : 1,50 m d'ample. Aquò te pren de plaça quand siás sus un sèti d'ochanta centimètres... (l'avètz comprés lo jòc de mots, è?). E se lo tipe t'a doblidat las clucas, es 1.50m d'ample x la longor dels braces del tipe, densitat minimala 1 tipe per 3m2. Urosament, es pichonèl aquel de tipe. Enfin, aital, pòdi legir la Una e l'oroscòp, uèi, rubrica trabalh, i aurà “des petits heurts”. 'Fant, me vau encara petar lo genolh contra aquela puta de tirador del burèu!
E vos parli pas del mostachut que monta a Seta e que s'empega TOTJORN davant ieu. E pòt pas anar en fàcia de quauqu'un mai? Que los aimi pas los mostachuts ieu. Sabètz d'aqueles qu'an una mostacha ponchuda que rebeca suls costats? Sortís son libre e tot de long del viatge, legís en s'alisant las mostachas, o se las grata -sembla que la mostacha, aquò te fa te gratar, e coma s'es despenchenat la mostacha en se la gratant, se la tòrna alisar, grata-alisa-grata-alisa-vira la pagina-grata-alisa, e aquò , sens relambi fins a Montpelhièr.E i as d'arnas dedins? A, e tant que i soi, arrèsta lo tweed.
Çò pièger quand meme es aquel tipe que monta en Agde. Primièra error, es dagtenc. Segonda error, es penchenat a la mòda de las annadas 30 (las del sègle passat, pas las que son per venir!), sabètz aquela èrsa sul costat tota gominada. Soi segura qu'a un penche dins la vèsta per se la tornar far tot lo long del jorn son èrsa minabla. PIETAT! Que quauqu'un li diga qu'aquò's afrós! E es vièlh, aquò rai, es pas sa fauta, mas a son atge, deuriá èsser la retirada, de qué nos ven prene la plaça lo diluns de matin e nos impausar son marrit gost? Puta de vièlh! Mas çò pièger pièger d'aquel òme, es qu'a un mantèu en pel d'animal. E aquò's pas possible. Ieu, veire de borra de cuol de lapin sus un òme gominat a 7h del matin, es pas possible. E mai a Ercules, los Dieus de l'Olimp li faguèron pas aquò!
Lo tren de 6h45, sabi pas se i vau subreviure.
E puèi i a aquela paura filha de l'aire reborsièr qu'es totjorn cargada coma una muòla, que t'a una saca d'esquina mai gròssa qu'ela (çò qu'es ja un recòrd) e que sembla que pren lo tren de 6h45 per anar montar l'Anapurna. E en mai de sa saca que i deu portar l'ostal dedins, t'a una saca a costat, d'aquelas banastas que las vièlhas fan servir per anar far lo mercat, mas aquela banasta, i a una tela dessús per empachar los curioses de fintar de qué i pòt ben carrejar aquí dedins, que lo tròn de Dieu los cure, los curioses! Ela, t'agacha tot lo mond d'un aire de pitbull atalentat genre “t'aimi pas e se te sarras, te mossegui” o “se contunhas d'agachar çò que soi a escriure sus mon ordinator, te vau emplastrar”.
Aquela d'aquí, aquò's ieu.
6 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: vida ferroviària
dilluns, 20 de gener de 2014
de la pauretat e dels supermercats
L'autre jorn qu'èri a far las crompas a mon Intermercat qu'es just a costat del funerarium, tombèri sus un polet a 3€. De qué? Pas que 3€? Èra pas un polet discount pas car, èra just un polet que la data de perempcion èra l'endeman.
Directe dins lo carreton: lo fau còire per dinnar o lo congeli.
E vegèri de guinda a mitat de prètz tanben. Meteis rasonament.
"Mas se crompri la carn a mitat de prètz perque la data de perempcion es marcada uèi o deman, farai d'estalvis e aurai tot plen de carn dins mon congelator!"
Arribada a l'ostal, faguèri còire un parelh de causas e metèri la rèsta dins lo congelator ont tres aranhas jogavan al rami.
E ièr de ser, volguèri descongelar de salcissa qu'aviái crompada a 2€.
Un còp descongelada, l'odor me semblèt un pauc estranha, per pas dire desagradiva.
Pas grèu, un còp cuècha, aquò passarà.
Te metèri de ceba, que tot lo mond sap que la ceba es bon.
Tastèri un bocinon, èra pas gaire bon.
Metèri de tomata.
Tastèri.
Èra francament pas bon, tan desgulasse que lo bocinon lo poguèri pas engolir e l'escampèri.
Fin finala, tot acabèt a las escobilhas, çò qu'es pas gaire estalvi spirit.
E çò pièger, dempuèi ièr de ser, ai lo racavòmit.
O sabiái que la carn la cal pas crompar dins los supermercats, fa d'annadas que o fau pas mai, perqué o faguèri divendres???
E, ara, o compreni perque l'an fotut a costat del funerarium l'intermercat!
Anem, vau als comuns e vos desiri una bona jornada!
Directe dins lo carreton: lo fau còire per dinnar o lo congeli.
E vegèri de guinda a mitat de prètz tanben. Meteis rasonament.
"Mas se crompri la carn a mitat de prètz perque la data de perempcion es marcada uèi o deman, farai d'estalvis e aurai tot plen de carn dins mon congelator!"
Arribada a l'ostal, faguèri còire un parelh de causas e metèri la rèsta dins lo congelator ont tres aranhas jogavan al rami.
E ièr de ser, volguèri descongelar de salcissa qu'aviái crompada a 2€.
Un còp descongelada, l'odor me semblèt un pauc estranha, per pas dire desagradiva.
Pas grèu, un còp cuècha, aquò passarà.
Te metèri de ceba, que tot lo mond sap que la ceba es bon.
Tastèri un bocinon, èra pas gaire bon.
Metèri de tomata.
Tastèri.
Èra francament pas bon, tan desgulasse que lo bocinon lo poguèri pas engolir e l'escampèri.
Fin finala, tot acabèt a las escobilhas, çò qu'es pas gaire estalvi spirit.
E çò pièger, dempuèi ièr de ser, ai lo racavòmit.
O sabiái que la carn la cal pas crompar dins los supermercats, fa d'annadas que o fau pas mai, perqué o faguèri divendres???
E, ara, o compreni perque l'an fotut a costat del funerarium l'intermercat!
Anem, vau als comuns e vos desiri una bona jornada!
2 comentaris
divendres, 17 de gener de 2014
Contra la morositat
Lo clip plen d'energia de Du Bartàs! L'energia dins aqueste luòc tot pichonèl dels musicians e del public caud caud caud.
Soi fan fan fan.
Lo darrièr CD de Du Bartàs Tant que vira, de pas mancar:) ieu ai una preferéncia per las cançons Galinas e Mon vesin. E vosautres?
Crompable en cò de Macarel
2 comentaris
dijous, 16 de gener de 2014
Règlas de vida
Règla nº1 : cal pas córrer, la corsa es pas un movement natural. Bracejas, as las popas que fan de saut a l'elastic amb lo sosten, as la grassa del cuol que fa la lambada, siás ridicula.
Règla nº2: cal pas anar a la television, aprèp lo mond te reconeisson per carrièra e se sovenon per totjorn de çò que i diguères e se un pauc i diguères de conariás...
Règla nº3: cal pas cargar de tongs en public La claqueta es l'enemiga de ton esquina e del bon gost : ja te vesèm los artelhs que los as laidasses e de còps que i a, pas pròpres-pròpres, sas, amb un bocin de poiridum jos l'ongla del det gròs?
E quand fas los tres a l'encòp, e ben me fas rire un brave moment:
Çò melhor es quand meme la cagòla amb una maissa a trabalhar amb Rocco que fa genre "ensagi de la reténer per protegir los ecrans que còstan 1956€ cadun e aprèp acabarem dins una posicion sexuala que marcha pas gaire entre femnas mas que farà montar l'audimat."
0 comentaris
dimecres, 15 de gener de 2014
Lectura de divendres de ser
2014, o vos ai dich ja, serà literària : vau legir tot plen de libres d'autors que serà l'anniversari de sa mòrt, es mon costat reac, m'agradan las celebracions.
Per començar, per aquesta debuta del mes de genièr, legiguèri un autor que son anniversari èra l'an passat.
Soi una reborsièra vertadièra.
E qué cresiatz?
Divendres de ser, m'engoliguèri L'estranh d'Albert Camus dins sa revirada occitana de l'Eric Gonzales. La version originala, en francés, l'aviái legida ja un parelh de còps a un moment al licèu e un pauc mai tard.
"Mas qual legirà L'Étranger en gascon?" me diguèt un blogaire que vos dirai pas son nom.
E ben IEU!
Completament d'acòrdi amb la nòta d'introduccion del traductor
"Aquiu qu'avetz çò qui responi aus qui dobten enqüèra de l'utilitat de las traduccions. Mes autament, n'ei pas au fèit normau que los qui legen en occitan e poscan - au cap de mei de cent ans de REnavida, totun!- léger, s'ac vòlen, las òbras màgers de las autas literaturas en lenga nosta? Refusar-d-ac qu'ei acceptar que lo sol aviéner d'aquesta e sia la diglossia perpetuau."
E ben ieu me regalèri de legir aquò. Per los que son pas d'aise d'aise amb lo gascon, serà pas completament aisit, mas s'avètz ja legit de gascon, deuriá pas pausar problèma. En mai d'aquò, lo traductor a agut la bona idèa de botar a la fin del libre un lexicòt que consultèri un parelh de còps. Entre autres per aquel "pelada" que tornava sovent... e que vòl dire "plaja", mas a despart d'aquò, ges de problèma gròs de compreneson.
E puèi, o cal plan dire, es totjorn un chale per ieu de legir Camus. E aquí de tornar descobrir lo tèxt de l'Etranger...òm sosca pas parièr a 15 ans qu'a 35. E lo comprenguèri tantes còps aquel òme que parla pas per res dire, que seguís pas las convencions de la societat e que los autres jutjan per son biais d'èsser...
Un mot per parlar d'un detalhon, de l'objècte libre qu'es plan polit, m'agradèron fòrça la mesa en pagina e la poliça utilizada, confòrt de lectura power.
Un autre mot per un autre detalhon: lo prètz, pas que 7€. Seriá daumatge de lo pas crompar!
Espèri que Reclams ne publicaràn d'autres de libres coma aqueste e a aqueste prètz!
0 comentaris
dimarts, 14 de gener de 2014
2014 serà literària o serà pas
Figuratz-vos qu'aprèp mos vòts e mon oblit dels vòts, ausiguèri a la ràdio que 2014 èra lo bicententari de la mòrt del Marqués de Sade.
E ben ieu, legiguèri pas res del Marqués.
Pas encara.
Un libre de Mistral, un libre de Sade, un libre de Mistral, un libre de Sade, deuriam poder servar un equilibri...
E ben ieu, legiguèri pas res del Marqués.
Pas encara.
Un libre de Mistral, un libre de Sade, un libre de Mistral, un libre de Sade, deuriam poder servar un equilibri...
3 comentaris
Dos ligams per la setmana
- Una causa que l'avètz vista passar dins la premsa : aquel jove que va trabalhar amb de païsans en Africa e qu'o fa en occitan, podètz contunhar de li donar d'argent, aquò li servirà totjorn! :)
- Anatz agachar sens esperar lo documentari Marcadiu 2010 de Fabrisexi Bernissan de Nosaus de Bigòrra sus Octele. Me soi regalada! (sabi pas tròp quant de temps serà disponible a aqueste ligam, alara afanatz-vos...).
E vau ensajar de vos venir contar de causas interessantas ;)
- Anatz agachar sens esperar lo documentari Marcadiu 2010 de Fabrisexi Bernissan de Nosaus de Bigòrra sus Octele. Me soi regalada! (sabi pas tròp quant de temps serà disponible a aqueste ligam, alara afanatz-vos...).
E vau ensajar de vos venir contar de causas interessantas ;)
1 comentaris
dissabte, 4 de gener de 2014
Telefonada
- Te telefoni per te desirar la bona annada
- Me poiriás telefonar per me desirar tot cort.
0 comentaris
divendres, 3 de gener de 2014
L'error istorica de mos vòts...
Ò 'fant de lop, ai doblidat quicòm pendent mos vòts! E m'o avètz pas dich, banda d'aissables!
Urosament que i a la Peirinassa que m'a mandat un SMS per m'o dire!
2014 es tanben lo centenari de la mòrt del nòstre Joanon!
Joan Jaurès, assassinat lo 31 de Julhet de 1914.
Çai jos, quauques fòtos que faguèri al musèu Joan Jaurès de Castras (clicatz sus d'unas e apareisseràn en grand per las poder legir melhor )
Per los qu'aquò interessa, Vent Terral publiquèt quauques obratges sus Joan Jaurès mas los ai pas encara legits. Seriá l'escasença, ten!
Urosament que i a la Peirinassa que m'a mandat un SMS per m'o dire!
2014 es tanben lo centenari de la mòrt del nòstre Joanon!
Joan Jaurès, assassinat lo 31 de Julhet de 1914.
Çai jos, quauques fòtos que faguèri al musèu Joan Jaurès de Castras (clicatz sus d'unas e apareisseràn en grand per las poder legir melhor )
Per los qu'aquò interessa, Vent Terral publiquèt quauques obratges sus Joan Jaurès mas los ai pas encara legits. Seriá l'escasença, ten!
1 comentaris
dimecres, 1 de gener de 2014
Bona annada!
Bona annada, plan granada e plan paupada a totes los legeires d'aquel blòg :)
2014, serà l'annada :
- de la poncha!
- que saurem se viurai mai vièlha que lo Cristo o pas. Tant que me crucifican pas, tot me conven.
- del centenari de la mòrt de Fredo Mistral. Seriá l'escasença benlèu de legir o de tornar legir son òbra. 'fant!, seriá una resolucion que tuga aquò : legir tota l'òbra de Mistral al fial de 2014. (que la podètz telecargar aquí, es completament legal, fa 100 ans qu'es mòrt lo tipe!)
- del centenari de la debuta de la Primièra Guèrra Mondiala, qu'a pas res de veire amb lo ponch precedent mas que n'ausirem parlar plan mai!
- de l'independéncia de Catalonha, que per que pòsca veire aquò, me caldrà viure mai que lo Cristo. Eloïm, me meti de genolhons, mas daissa-me viure fins a la fin de novembre, los jòcs olimpics russes, la copa de balon brasileira, me'n brandi, mas l'Istòria qu'es a s'escriure, i vòli èsser!
- de la tresena edicion d'Escala a Seta, del 18 al 21 d'abrial, qu'espèri aquò amb impaciéncia! The question is jogarai sus un batelàs? (n'ai ja parlat sul blòg!)
- del Congrès de l'AIEO a Lhèida. L'Aieo es l'Associacion dels Intelectuals Emmerdaires Onanistas, e coma me reconeissi plan dins dos dels critèris, ai ja reservada l'ostalariá.
E tu, brave legeire, qué faràs?
3 comentaris
Subscriure's a: Missatges (Atom)


c: text/html

text:
Constitucion e esplecha d’un còrpus textual estructurat occitan per la formacion permanenta e l’accès a la cultura (2016-2019)
Lo còrpus textual constituit e tractat a vocacion a se presentar jos la forma de libres numerics telecargables dins diferents formats (Epub, pdf, tei), e d’edicions scientificas en linha amb un aparat critic e de ligams vèrs d’autras ressorsas (biografias dels autors dins l’aplicacion Vidas d’Occitanica.eu per exemple) valorizant atal la coneissença produch a l’entorn de las òbras presentadas.
Lo projècte benefícia del programa interregional de numerizacion del patrimòni occitan.
S’inscriu dins una volontat de porgir de supòrts e d’aplicacions innovants, adaptats als besonhs dels cercaires, estudiants e ensenhaires tal coma a las novèlas practicas de lectura (tauletas e legidoiras).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Joan Claudi Forêt, prèmi Pau Froment 1990 entau roman La Pèira d’asard, prèmi Antigone 2000 dab Lo Libre dels grans nombres, que sorteish un recuelh de poesia bilingüe au format de pòcha.
Un grand eissam de mots : chants e cants que n'ei lo títol, que presenta cants e poèmas occitans en vivaro-aupenc e en lengadocian. 190 paginas de’vs har seguir hens la pòcha en balada, de viatge o... tà copar la rotina au vòste tribalh parièr !
Joan Claudi Forêt qu'ei un deus creators de las edicions Jorn, lo recuelh que hè paréisher Un grand eissam (eishami) de mots que's tròba en çò de l'editor de Lion EMCC (www.livresemcc.com), dens la colleccion Régionales, un libe que recebó l’ajuda de la region Ròse-Aups (d'on un prètz accessible de 10 euros).
Las musicas d'En Ondas
* Combi-Peirat Eishantits Me vòle pas fachar
* Lo còr de la plana Tant deman Jorns de mai
* Occidentale de fanfare Omar le chauve Courant d'air
* Duo Artense Marcha de noça
* Tesi-Trovesi-Vaillant Veranda Promenade
* Philipp Glass Òbras màgers disc 2 Kuru field of justice
Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A.e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.


text:
Energia nucleara
Segon lo contèxte d'usatge, lo tèrme d’energia nucleara a dos senses diferents:
- al nivèl microscopic, l’energia nucleara es l'energia associada a la fòrça de coesion dels nucleons, l'interaccion fòrta (protons e neutrons) al sen del nuclèu dels atòms. Las transformacions del nuclèu liberant aquela energia son nomenats reaccions nuclearas. L'interaccion flaca, ela, regís las reaccions entre particulas e neutrinos;
- al nivèl macroscopic, l'energia nucleara correspond, d’una part a l'energia liberada per las reaccions de fusion nucleara al sen de las estelas, e d’autra part als usatges civils e militars de l'energia liberada pendent las reaccions de fission o de fusion del nuclèu atomic.
Somari
- 1 Reaccions nuclearas
- 2 Aplicacions
- 3 Industria nucleara
- 4 Debat sus l’energia nucleara
- 5 Recèrcas dins lo domeni de l'energia nucleara
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Annèxes
Reaccions nuclearas[modificar | modificar la font]
L’energia nucleara es producha pels nuclèus dels atòms que subisson de transformacions; son las reaccions nuclearas. Aqueles repairaraments nuclears conduson a de configuracions pus establas, lo diferencial d’energia (correspondent al diferencial de massa) constituís alara l’energia liberada per la reaccion. Las aplicacions de l'energia nucleara utilizant aquela energia. Las reaccions nuclearas a la basa de las diferentas aplicacions son:
Fission[modificar | modificar la font]
Quand un neutron percutís lo nuclèu de qualques isotòps pesucs, existís una probabilitat que lo nuclèu tusta se partege en dos nuclèus mai leugièrs. Aquela reaccion, que se nomena fission nucleara, se tradutz per una emission d'energia fòrça importanta (gaireben 200 MeV per eveniment, a comparar a las energias de las reaccions quimicas, gaireben 1 MeV.
Aquela fission s’acompanha de l'emission de plusors neutrons que, segon las condicions, percutisson d’autres nuclèus e atal provòcan una Reaccion en cadena. Dins un reactor nuclear, aquela Reaccion en cadena se passa a una velocitat lenta e contrarotlada. Dins una bomba, se propaga tan rapidament que mena a una reaccion explosiva.
L'importància de l’energia emesa dins la fission ven del fach que l’energia de ligason per nucleon del nuclèu inicial es mai flac qu'aquela dels nuclèus produsits (gaireben 7,7 MeV per nucleon pels elements pesucs, contra 8,8 pel fèrre). La pus granda partida de l'energia se transforma en energia cinetica dels neutrons e dels nuclèus filhs, energia recuperada coma calor dins los reactors.
Radioactivitat[modificar | modificar la font]
Un còrs radioactiu emet naturalament un flux lentament descreissent de calor. Aquela calor se pòt utilizar per generar d'electricitat per de pichons generators, los generators termoelectrics de radioisotòp. Aquela aplicacion es fòrça cara, e delicata per utilizar a causa del fòrt environament radioactiu. Es doncas utilizada solament que per de pichonas poténcias, par exemple per progit en energia una sonda espaciala que s'alunha del Solelh, e que pòt pas mai utilizar las placas solaras fotovoltaïcas.
Fusion[modificar | modificar la font]
La fusion nucleara es una reaccion ont dos nuclèus atomics s’assemblan per formar un nuclèu pus pesuc (par exemple un nuclèu de deutèri e un nuclèu de triti se jonhon per formar un nuclèu d’èli mai un neutron). La fusion dels nuclèus leugièrs emet una enòrma quantitat d’energia venent de l’interaccion fòrta, fòrça mai importanta que la repulsion electroestatica entre los constituents dels nuclèus leugièrs. Aquò se tradutz per una manca de massa (cf. energia de ligason; E=mc²) ; lo nuclèu resultant avent una massa mens elevada que la soma de las massas dels nuclèus d’origina.
Aquela reaccion es possibla pas qu'a de temperaturas fòrça nautas (mai de dètz milions de grases) ont la matèria es dins l’estat de plasma. Aquelas condicions son acampadas al sen de las estelas o pendent l’explosion d’una bomba de fission nucleara, que atal amorça l’explosion termonucleara (bomba H).
A l'ora d'ara, pas cap d'aparelhatge permet de produire d'energia tot en contrarotlant las reaccions de fusion nucleara. Se contunhan las recèrcas per obtenir un plasma pendent una durada sufisenta, per que l'energia de fusion producha siá superiora a aquela investida dins lo calfatge de las particulas. E se fan de recèrcas dins lo quadre internacional per desvolopar l’usatge civil de l’energia de fusion nucleara per la produccion electrica.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Reaccions nuclearas contrarotladas[modificar | modificar la font]
Las aplicacions de l’energia nucleara concernisson, subretot, dos domenis:
- la produccion d’electricitat dins de centralas nuclearas ;
- la propulsion navala (subretot per las flòtas militaras, dins los sosmarins e los portavions).
Una autra aplicacion es la produccion d’isotòps radioactius utilizats dins l’industria (radiografia de sòudadura per exemple) e en medecina (medecina nucleara e radioterapia)
D’autras utilizacions foguèron imaginadas, e quitament experimentadas, coma la produccion de calor per provesir un malhum de calfatfge, lo dessalatge de l’aiga de mar o la produccion d’idrogèn.
Las reaccions de fission nucleara i son amorçadas, moderadas e contrarotladas dins lo còr: assemblatge de combustible e de barras de contraròtle traversat per un fluide caloportador que n'extrai la calor. Aquela calor es aprèp convertida en energia electrica (o en energia motritz dins lo cas de propulsion navala) per l'intermediari de turbinas.
Centralas nuclearas[modificar | modificar la font]
La part de l'electricitat nucleara dins la produccion d'electricitat totala es de 14% en 2009. Lo país comptant lo pus grand nombre de centralas nuclearas es los Estats Units d'America (104 reactors nuclears per una poténcia de 99 GW), puèi França (59 reactors nuclears per una poténcia de 63 GW). En proporcion, Lituània es lo segond país per l'importància de l'energia nucleara, amb 69,6 % de son electricitat producha a partir del nuclear segon l’AIEA, França venent en primièra posicion amb 78 % de son electricitat producha a partir del nuclear[1]. La produccion d'energia nucleara en China foguèt en progression rapida a partir de la mitat dels ans 2000. En 2004, foguèt de 50 TWh[2]. Actualament dispausa de 13 reactors d'una poténcia de 10,8 GW per aténher 40 GW en 2020.
[modificar | modificar la font]
Las naus de propulsion nucleara utilizan un o mai reactors nuclears. La calor producha es transmesa a un fluide caloportaire utilizat per engendrar de vapor d’aiga movent:
- de turbinas apariadas a las elices de propulsion (propulsion de vapor);
- de turbinas apariadas als alternators alimentant en energia electrica tota la nau, e eventualament los motors electrics de propulsion (propulsion electrica).
Gaireben 400 naus de propulsion nucleara existisson dins lo monde, majoritàriament militaras, subretot de sosmarins, mas tanben de portavions e de crosaires, e qualques naus civilas (brisaglaces). De naviris mercants nuclears foguèron tanben experimentats dins los ans 1960 e 1970 (l’american NS Savannah, l’alemand Otto Hahn e le japonés Mutsu), mas lor espleita èra pas rendabla.
Los còstes d'investiment e d'expleitacion de la propulsion nucleara son importants, aquò la fa pas interessanta per una utilizacion civila. Es vertadièrament interessanta pels usatges militars, e subretot pels sosmarins. Aquela energia permet:
- una fòrça granda autonomia e atal d’evitar la constrencha del provesiment en combustible (retorn a un port o provesiment en mar). Suls portavions, l’espaci liberat per l'abséncia de sota pel combustible, permet de consacrar mai de volum a l'estocatge del carburant e de las municions dels aeronaus;
- una propulsion totalament independenta de l’atmosfèra;
- alara que los sosmarins classics devon tornar a la superfícia per alimentar los motors Diesel en aire e tanben recargar lors batariás electricas, aprèp qualques desenas d’oras de plonjada pels motors electrics, aquò los rendent detectables e vulnerables, los sosmarins de propulsion nucleara pòdon demorar plusors meses en plonjada,
- Pòdon tanben sostenir dins la durada de velocitats importantas en plonjada.
Propulsion espaciala[modificar | modificar la font]
Qualques naus espaciala coma Voyager emportèron ja de generators nuclears per alimentar lor sistèma electronic. Pasmens, la propulsion nucleara, que siá possible, foguèt pas encara ensajada. Auriá l'avantatge de produire una pojada, plan segur flaca, mas continua pendent tot lo viatge, alara que las naus actualas - levat aquelas utilizant l'energia solara e los motors ionics – pòdon produire solament una pujada iniciala, o qualques ajustaments de trajectòria, a causa de la pichona contenéncia de lors sèrvas.
Reaccions nuclearas explosivas[modificar | modificar la font]
La poténcia de l'energia nucleara es dins aquel cas utilizada dins las bombas. Las poténcias de las bombas nuclearas van de la quilotona a la megatona d’equivalent TNT. L’energia d’una explosion nucleara se repartís subretot dins l’efèit de buf (onda de tust), l’efèit termic, l’efèit d’impulsion electromagnetic e las radiacions.
Las armas nuclearas son de dos tipes :
- las armas de fission o « bombas A »: utilizan l’urani enriquesit o lo plutòni, mes en condicion critica per implosion jos l'efèit d’un explosiu classic;
- las armas de fusion o bombas termonuclearas o « bombas H ». Las condicions de temperatura e de pression necessàrias a la reaccion de fusion d’isotòps d’idrogèn (deutèri e triti) se dona per l’explosion d’una « amorça » constituida per una bomba de fission al plutòni.
La bomba de neutrons es una varianta de bomba termonucleara concebuda per maximizar la part de l'energia emesa jos forma de neutrons; es supausada de destruire las formas de vida a l'entorn de la cibla, tot en provocant un minimum de damatges materials.
Industria nucleara[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, la produccion d'armas atomicas foguèt la principala eissida de l'industria nucleara. Dempuèi los ans 1970, aquela industria tanben produsís d'energia[4].
En comparason amb d'autras fonts d'energia, la nucleara demanda d'investiments inicials fòrça importants, mas aprofiècha d'un còst d'expleitacion mendre per quilowatt produsit[5], condusent a un flac taus de rendabilitat intèrne: l'investiment dins lo nuclear se deu far dins una politica de cors fòrça long[6]. Aquela expleitacion se fa per de desena d'annadas. Lo còst de l'energia nucleara depend fòrtament de la durada ont l'investiment inicial es amortit, e la prolongacion eventuala de lor expleitacion constituís un enjòc economic fòrça important[7],[8].
Lo còst del combustible nuclear es subretot degut a l'enriquiment de l'urani e a la fabricacion dels elements combustibles, que demandan una tecnologia pro complèxa[9][10]. La part del mineral d'urani dins lo còst de l'energia es flac comparada a aquel de las energias fossils: l'energia nucleara es d'esperela la font d'una activitat industriala especializada. Pels païses que mestrejan l'ensemble del cicle del combustible nuclear, l'energia nucleara permet una independéncia energetica nacionala[11].
La produccion d'energia nucleara es una activitat de nauta tecnologia, e que demanda un contraròtle rigorós e permanent[12]. Aquel contraròtle se fa per las autoritats de seguretat nacionalas (Autoritat de Seguretat Nucleara en França) o internacionalas (Euratom en Euròpa o AIEA (Agencia de la ONU)).
Debat sus l’energia nucleara[modificar | modificar la font]
Las aplicacions civilas de l'energia nucleara fan controvèrsia en rason:
- dels risques d’accident nuclear sul reactor nuclear o pendent lo cicle del combustible;
- de problèmas non resolguts ligats a la gestion a tèrme fòrça long dels descais radioactius;
- del risc de la proliferacion nucleara;
- del risc del terrorisme nuclear pel destornament de matèria radioactiva per l’utilizar coma toxic o per fabricar una « bomba radiologica », o per l’ataca dirècta d’un reactor;
- del còst economic de la cadena de produccion de l'electricitat nucleara, de l’extraccion dels minerals fins a la gestion dels descais. La construccion de centralas novèlas en Grand Bretanha costariá 44 £ (48 €) de mai per an per cada contribuable anglés[13] ;
- de fonts en combustibles fòrça limitadas (levat pels subregenrators, de tipe Superphénix). Aquela fonts son disponiblas dins de perspectivas comparablas a las fonts de petròli e de gas (prèp de 60 ans per una consomacion constanta).
Los partisans de l'energia nucleara avançan d'autres arguments:
- las fonts potencialas (rusca terrèstra, aiga de mar) serián pus elevadas que las fonts existissent pels combustibles carbonats (carbon, gas, petròli), per la filièra de generacion IV permetent la subregeneracion, las filièras utilizant lo tòri, o las centralas de fusion. Los partisans de l'energia nucleara afirman que poirián alimentar la planeta pendent mai de mila ans ;
- las filièras nuclearas produsent pauc de dioxid de carbòni qu'es un gas d'efèit de sèrre, e seriá doncas obligatòri per lutar contra lo rescalfament climatic.
Los risques e los còstes son pas avalorats del meteis biais pels partisans e los adversaris del nuclear, fan controvèrsia tanben l’utilitat de las aplicacions nuclearas civilas e militaras, en particular de la produccion d’electricitat nucleara e de l'oportunitat d’una sortida del nuclear civil.
Recèrcas dins lo domeni de l'energia nucleara[modificar | modificar la font]
- Los Estats Unis d'America, l’Union Europèa, Russia, Japon, China e la Corèa del Sud se reüniguèron pel projècte ITER, programa d’estudi de tèrme long de la fusion nucleara contrarotlada. Aquel projècte de recèrca a per objectiu la construccion e l’expleitacion experimentala d’un tokamak de grandas dimensions. Lo reactor serà construit a Cadaracha (Sant Pau de Durença, Bocas de Ròse).
- D'estudis son menats sul desvolopament de novèlas filièras de reactors nuclears de fission. La planificacion d'aquel programa internacional prevei la mesa en servici industrial d'aqueles reactors per 2030-2040.
- L’estudi del cicle del tòri es en cors ; aquel poirà suplantar l’urani uèi utilizat, perque las sèrvas de tòri son pus importantas qu'aquelas d'urani. Pasmens, lo tòri natural es compausat a 100 % de l’isotòp 232 qu'es pas fissil mas fertil (coma l’urani 238). Son utilizacion demanda doncas lo desvolopament de reactors subregenerators e de procèssus quimics de tractament del combustible usat eissits.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)AIEA de 2005 [PDF], 20 de març de 2007
- ↑ (fr)L'industria de l'energia
- ↑ World Nuclear Association
- ↑ Word Nuclear Association
- ↑ id "EcoNuc"
- ↑ (fr)Rapòrt de l'Assembla Nacionala francesa, Christian Bataille e Robert Galley, Rapòrt parlamentari
- ↑ Contrôle n°184 : lo continuament de l'expleitacion de las centralas nuclearas. ASN, 2009.
- ↑ Rapòrt sus la durada de vida de las centralas nuclearas e los nòus tipes de reactors, Christian Bataille e Claude Birraux, Ofici Parlamentari d’Avaloracion de las Causidas Scientificas e Tecnologicas
- ↑ id "EcoNuc"
- ↑ L'économie de l'énergie nucléaire, E. Bertel,G. Naudet, M. Vielle, ISBN 2-86883-691-7, EDP Sciences 2004.
- ↑ id "EcoNuc"
- ↑ Rapòrt de l'Assemblada Nacionala francesa: bilanç e las perspectivas de la politica de seguretat de las installacions nuclearas Claude Birraux.
- ↑ Estudi del consultant EIC citar pel jornal The Guardian, 19 d'octobre de 2009
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Jaime Semprun, La Nucléarisation du monde, éditions Gérard Lebovici, 1986. (ISBN 2-85184-172-6)
- (fr)Arnaud Michon, Le Sens du vent : Notes sur la nucléarisation de la France au temps des illusions renouvelables, éditions de l'Encyclopédie des Nuisances, 2010.
- (fr)Thierry Garcin, Le Nucléaire aujourd’hui, Paris : LGDJ, coll. « Axes », 1995.
- (fr)Géopolitique n° 52 (numéro spécial), Le nucléaire : un atout maître, hiver 1995-1996.
- (fr)Mary Byrd Davis, La France nucléaire : matière et sites (2002), 340 p., format 21,9×15 cm. [1]
- (fr)Annie Thébaud-Mony, L’Industrie nucléaire : sous-traitance et servitude, éd. EDK et Inserm
- (fr)Claude Dubout, Je suis décontamineur dans le nucléaire, éd. Paulo-Ramand


text:
Zine presenta un videoclip en omenatge als jogadors de l’esquipa de fotbòl OGC Niça
L’idèa del clip “es de donar un imatge de glamor a aquel espòrt de còps mau considerat mas que dona tot plen d’exemples positius per lu nòstres joves e recampa en aquelu temps de crisi e d’individualisme”.
Las paraulas son en occitan niçard sus una melodia de Jacques Dutronc. Lo clip es lo trabalh de tres femnas independentas: la realizatritz Catherine Brun, aliàs Shootmi, la ferventa suportaira de l’OGC Niça Sandhra e la cantadora occitanofòna, Zine, qu’es tanben compositritz, interprèta e ensenhaira de francés e d’occitan.
Zine es una cantadora engatjada per la lenga e la cultura occitanas. Fa un an respondèt a las questions de Jornalet dins una entrevista simpatica e fòrça optimista. “L’art e l’espòrt fan part de la mieu vida”, çò disiá, e ara ven de o demostrar.


text:
Présentevillers
Présentevillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Présentevillers A situat en lo nòrd es de la Franca-Comtat, a 8 km de Montbéliard e 28 de Belfòrt.
Las municipalitats limitrophes de Présentevillers son : Bart, Bavans, Dung, Sant-Ostal, Sant-Julien-lès-Montbéliard.
Présentevillers est situé dans le nord est de la Franche-Comté, à 8 km de Montbéliard et 28 de Belfort.
Les communes limitrophes de Présentevillers sont : Bart, Bavans, Dung, Sainte-Marie, Saint-Julien-lès-Montbéliard.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Présentevillers Aperteniá al comtat de Montbéliard #que i aguèt ligat a la França en 1793.
Présentevillers appartenait au comté de Montbéliard qui fut rattaché à la France en 1793.


text:
NSDAP
Lo Partit Nacionau Socialista dei Trabalhaires Alemands (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei en alemand, designat ambé la sigla NSDAP) èra un partit politic alemand faissista qu'existiguèt de 1920 a 1945. Son cap principau èra Adolf Hitler que dirigiguèt Alemanha de febrier de 1933 a abriu de 1945. Après la desfacha dau Tresen Reich, plusors responsables dau NSDAP foguèron arrestats e jutjats per lei crimes dau nazisme, lo partit foguèt reconegut coma organizasion criminala e la societat alemand « denazificada » per lei venceires.


text:
Saint-Masmes
Saint-Masmes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Veire Heutrégiville perque al treizième sègle Sant Martin i i aviá ligat.
- La filature Louis C0RNET a emplegat de nombrosas familhas e dos importants ( e qualques autres ) éleveurs de fedas porgián la lana de las siás bèstias tondues a cada prima.
- Voir Heutrégiville car au treizième siècle Saint Martin y était attaché.
- La filature Louis C0RNET a employé de nombreuses familles et deux importants ( et quelques autres ) éleveurs de moutons fournissaient la laine de leurs bêtes tondues à chaque printemps.


text:
Trompeta marina
La trompeta marina qu'ei un instrument de musica de la familha de la còrdas hregadas. Qu'ei monocòrda, çò qui vòu qu'ei provesida pas sonque d'ua còrda. La soa caisha de resonància qu'a ua forma de pavalhon e qu'ei justament horadada au cap com se's tractasse d'un pavalhon d'instrument de coire com ua trompeta.
La resulta qu'ei justament un timbre de son pròche deu timbre deus instruments de coire. En mei d'aquò l'instrument qu'ei jogat en bèth har vibrar las nòtas armonicas naturaus de la còrdas qui bremban atau las armonicas produsidas per las trompetas naturaus (com ac èras las trompetas de las tempsadas barròcas).
L'instrument que deurè lo son nom de marina au hèit qui èra jogat per las sòrs dens certes convents aulòc de las vertaderas trompetas, quan e's considerava indecent que hemnas e podossen jogar d'un instrument de vent dab las loas bocas.


text:
Arriba las campanhas oficialas sus l’Union Europèa ; i a tanben d’article que nos explican l’utilitat de l’Union Europèa, son sovent pro-UE, jamai critic sul subjecte. Prenèm per exemple aquel article :
i aprenèm que las entrepresas aprèp aver deslocalizat lo capital, ara son a deslocalizar lo trabalh per prendre lo mendre còst ; la natura del consomator es pas de crompar mai car, mas mens car.
Se n'i a qu'an un problèma ambe l'Euròpa, es perqué son pas damorats sul romantisme d'Eurasmus, aquel de las letras... mas qu'o vívon clarament al jorn sense salari o revengut per causa d'Union Europèa. 200.000 en França ! (son chifras minimalas). L'Union Europèa a destrusit 200.000 emplecs en França, siá segur 70.000 en Occitània. Podèm apondre a-n aquò que la qualitat agronomica dels mercats costumièrs s’es pas melhorat, e s’enpiejorarà al fial de las annadas per causa d’elonhament dels productors del centre de consomacion, se ne damora un, un jorn en Occitània.
Podèm tanben apondre que son los revenguts de l’Estat que son demesits, e donc aquel del central, coma de la decentralizacion, dons dels servicis al pòble occitan.
L’article positiva, mas podèm tanben verificar que l’avança de l’Estat francés, non assegura pas la creacion de riquessa ambe l’Union Europèa, assegura la renda per una casta europeanista, e basta. Malgrat totes los meravilhós discors teorics, e romantics, l’Union Europèa es un real problèma per totes los pòbles d’Euròpa, levat los qu’an sabut se ne protegir, Confederacion Helvetica, Reialme-Unit, Norvèja, Danemarc … que fosquèsse a la talvèra o dedins. Los que se son protegit sancièr, o los qu’an agut govèrns centrals per entendre lo dangièr de la tecnocracia europèa.
-°-


text:
26 de des. 2011
En Ondas : ràdio numerica e en MF, los 10 ans d'Ardalh, Fukushima qu'ei en cors
En Ondas de Domenja Lekuona lo dimèrcs 28 a 9h lo ser, a 2 h lo vrèspe lo dijaus 29 de deceme de 2011 e lo dimenge 1er de genèr de 2012 a 11h suu site de Ràdio País
En abracat dangerós, l'article deu canadian Jean-Nicolas Saucier sus Canoe.ca que parla au passat d'ua catastròfa tostemps en cors... la de Fukushima Dai-ichi.
En entervista :
7au congrès deu SNLR Jean-Jacques Cheval e Michelle Lestelle
Ardalh los 10 ans en companhia de Marie-Elèna Oustalé
Las musicas d'En Ondas
* Paroplapi La Finestra dell'Ultimo piano A come Armatura
* Moby 18 We are all made of stars
* Patti Smith Trampin' Rodio Baghdad
* Ardalh Polifonias Tot la baish, la baish
* Ardalh Polifonias Cantem en allegressa
* La Novem L'aute jorn Quan jo n'èri amoroseta
sonaus d'En Ondas
JF Tisnèr « Saut de la calor »
JF Tisnèr « Quatuor de saxofònes »
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
L'InÒc d'Aquitània qu'a aviat e que co-ordina lo projècte de colleccion aquitana de diccionaris toponimics de las comunas deus cinc departaments aquitans, dont los quate purmèrs obratges son dejà pareishuts : los de las Lanas - Baish Ador, de Gironda e d'Òlt e Garona de Benedicta Boyrie-Fénié, en coedicion dab las edicions Cairn, e lo de Bearn de Miquèu Grosclaude, editat de nau en coedicion dab las edicions Reclams e Cairn. Aqueths toponimes que son integrats au top'Òc deu Congrès permanent de la langue occitane.
Lista de las comunas d'Òlt e Garona, deu Bearn, de Gironda, de las Lanas e deu Baish-Ador.


text:
Jordi Savall
Jordi Savall i Bernadet (Igualada, Catalonha, 14 de genièr de 1941) es un musician, jogaire de viòla de gamba, cap d'orquèstra, e compositor catalan. Foguèt una de las figuras màgers dins lo domeni de la musica anciana dempuèi las annadas 1970, largament responsable del reviscol de la viòla de gamba sus scèna. Lo sieu repertòri va de la musica medievala a la de la Renaissença e a la musica barròca. En 1988 foguèt condecorat coma Oficièr de l'Òrdre de las Arts e las Letras pel Ministèri de Cultura francés e en 1990 recebèt la Crotz de Sant Jòrdi.


text:
Sants-Montjuïc
Lo districte de Sants-Montjuïc es lo Districte III, un dels dètz en que se dividís la vila. Es lo pus vast de Barcelona amb una superfícia de 2090 ectaras.
Trobam los quartièrs seguents: Hostafrancs, La Bordeta, Poble-sec, Font de la Guatlla, Sants, Sants-Badal, La Marina del Port e La Marina del Prat Vermell. Lo sieu territòri compren tanben lo poligòn industrial de la Zona Franca, una part del pòrt de la vila e la montanha de Montjuïc. Lo 1èr de genièr de 2005 i vivián 177 636 abitants.


text:
diumenge, 28 de setembre de 2014
Preparacion de la Lei d'Aran: proposicions d'Iniciativa per Occitània a l'invitacion de la CUP
Preparacion de la Lei d’Aran
Proposicions d’Iniciativa per Occitània
a l’invitacion de la CUP
Compareissença al Parlament de Catalonha, lo 25 de setembre de 2014
I
Gerard-Joan BARCELÓ
Iniciativa per Occitània
Dònas e Sénhers deputats,
Coma occitan, senti una emocion particulara e una prigonda gratitud de me poder adreiçar al Parlament de Catalonha dins ma lenga occitana, plenament reconeguda per vòstre país mentre qu’es encara mespresada dins lo sieu. Me permetètz a Barcelona çò que m’es impossible a París, e mai a Tolosa o Marselha en escasenças oficialas.
Militants d’Iniciativa per Occitània, En Sumien e ieu sèm tanben lingüistas, e venèm de luènh, de las tèrras provençalas, perque Aran, sol territòri occitan amb autogovèrn, es un subjècte important que merita lo viatge.
Ben sabètz qu’occitans e catalans compartissèm despuèi l’Edat Mejana una civilizacion comuna. Sens la desfacha de Murèth e la mòrt del rei d’Aragon e comte de Barcelona Pèire lo Catolic, una unitat politica seriá estada possibla entre tèrras occitanas e catalanoaragonesas. La lenga dels trobadors foguèt una lenga literària de grands autors catalans coma Guilhèm de Cabestanh o Ramon Vidal de Besalú, fins a Ramon Llull, qu’escriguèt una part de son òbra en occitan. Nòstras doas lengas se semblan fòrça, e per aiçò vos pòdi parlar en occitan general sens que sentatz, pensi, de dificultats per m’entendre. Avèm d’elements populars en comun, coma lo Tió de Nadal que per nosautres es lo Cachafuòc, o la cançon Joan Petit. Lo reviscolament de la cultura occitana amb Frederic Mistral, que celebram lo 100n anniversari de sa mòrt ongan, permetèt tanben un reviscolament de las relacions culturalas occitanocatalanas. Per exemple, se deu a l’amistat entre Mistral e Balaguer un dels imnes occitans, La cançon de la Copa. Encara uèi, se pòt constatar la vitalitat de las relacions entre nòstras doas nacions: ansin una autora barcelonesa, Griselda Lozano, conta dins son roman Òc de 2013 cossí una jove istoriana catalana s’enamora de l’istòria e de la cultura d’Occitània.
Aran es administrativament Catalonha mas culturalament Occitània, valent a dire que fa partida de la nacion occitana, e demandam la reconeissença per la lei del fach nacional occitan. L’aranés es una forma d’occitan gascon, encara en relacion estrecha amb l’ensemble de la lenga occitana, coma o demòstran, per exemple, los trabalhs gramaticals d’Aitor Carrera, professor a l’Universitat de Lhèida. S’escriu segon los principis de la grafia classica definida per lo gramatician Alibèrt. L’aranés es fragil, la lenga majoritària d’Aran es lo castelhan, sonque mens d’un quart dels araneses practican l’occitan coma lenga abituala: en consequéncia nos sembla important de garentir l’unitat de la lenga e de la codificacion. Los catalans podètz èsser conscients d’aqueste problèma, ja que i a de temptativas, per astre minoritàrias, al País Valencian e a las Illas Balearas, d’afeblir la lenga catalana mejançant un secessionisme lingüistic evidentament artificial e antiscientific. Es doncas essencial que la lei precise que l’aranés es una modalitat de la lenga occitana.
Per aiçò Catalonha pòt aver, gràcias a sa proteccion d’Aran, un espaci natural d’influéncia en Occitània Granda, que creisserà amb la visibilitat de la cultura occitana en Catalonha, ja que los interèsses recipròcs se refortiràn necessàriament. Sos interèsses seràn encara mai fòrts se Catalonha, en particular quand siá un estat, valent a dire quand pòsca mestrejar son economia e sas finanças, assumís a l’exterior la projeccion de sa segonda cultura pròpria e sosten dins la rèsta d’Occitània d’accions educativas e/o culturalas occitanas.
Dins aquesta projeccion de la cultura occitana, entendretz qu’Aran pòt tenir un ròtle central. Pensam que li cal obtenir de competéncias especificas per poder negociar dirèctament amb de regions occitanas, de govèrns d’Euròpa e d’institucions europèas se se tracta de coordenar d’accions de proteccion e de promocion de la cultura occitana. Es lo sol territòri d’Occitània amb l’occitan coma lenga oficiala, es tanben lo sol amb un autogovèrn vertadièr: es legitim qu’ocupe una posicion nauta al nivèl internacional per defendre la cultura occitana.
A Iniciativa Per Occitània, pensam doncas que non solament cal mantenir l’autogovèrn, mas tanben fa mestièr de l’aprigondir. Per garentir un ensenhament immersiu occitan e de manièra generala sas competéncias pròprias al servici del desvolopament de son territòri, e tanben per aprofechar plenament son associacion amb Catalonha, prepausam per Aran l’obtencion de poders legislatius.
Visca Aran, visca Occitània, visca Catalunya lliure!
II
Domergue SUMIEN
Iniciativa per Occitània
Dònas e Sénhers deputats,
Vos mercejam d’escotar de voses d’Occitània.
Dins l’encastre de la Lei d’Aran, vos fasèm qualques proposicions tocant la politica lingüistica en favor de l’occitan.
La futura Lei d’Aran pòt enquadrar e precisar certanas disposicions de la Lei de l’occitan, aranés en Aran.
1
L’occitan, en Aran, es en posicion fragila davant l’espanhòl. La sociolingüistica nos indica qu’una lenga menaçada se salva per diferentas mesuras, la primièra es la transmission familiala e intergeneracionala. Per tant, demandam que laLei d’Aran preveja una ajuda concreta, jos forma de facilitats materialas, als parents que parlen en occitan de faiçon permanenta a lors enfants.
2
Una sèria de demandas concernís l’organisme oficial de codificacion de l’occitan, çò es, ara, l’Institut d’Estudis Araneses (IEA).
(a) La Lei d’Aran deu exigir qu’aquel organisme de codificacion tenga un foncionament academic, amb una garentida de qualitat dins lo trabalh scientific e amb un ròtle preponderant donat als especialistas de la lingüistica. Es necessari que qu’aquel organisme tenga lo nivèl de credibilitat de l’IÈC.
(b) La Lei d’Aran deu exigir qu’aquel organisme de codificacion garentisca una continuitat amb los trabalhs precedents de codificacion. Es necessària, dins la lei,
— una referéncia al grand filològ occitan Loís Alibèrt (equivalent occitan de Pompeu Fabra),
— mas tanben, e es fondamental, una filiacion oficiala amb lo Conselh de la Lenga Occitana (CLO), que precisèt et refortiguèt la nòrma de Loís Alibèrt dins los ans 90-2000.
=> Fins ara, lo Conselh de la Lenga Occitana (CLO) es lo sol organisme de codificacion de l’occitan qu’aja garentit un nivèl de qualitat comparable al de l’IÈC. Es la referéncia indispensabla per los universitaris, los especialistas e los organismes d’ensenhament.
=> Se la filiacion amb Conselh de la Lenga Occitana (CLO) es pas garentida, i a un risc d’assistir a una destabilizacion de la nòrma de l’occitan, comparabla a la destabilizacion de la nòrma del catalan causada per l’Acadèmia Valenciana de la Lenga.
(c) Cal garentir un desvolopament coesionat e solidari entre doas varietats d’occitan dins una sola comission de l’IEA: l’occitan aranés amb l’occitan estandard. Cal pas separar los trabalhs dedicats a cada varietat.
(d) Demandam lo restabliment de las seccions d’istòria e de drech dins l’IEA, jos la responsabilitat d’istorians e de juristas competents.
3
Una darrièra demanda es que las ajudas concretas per l’occitan pòscan tocar las regions occitanas exterioras a Aran. L’occitan aranés, per se desvolopar e se consolidar, a besonh d’un territòri de projeccion lingüistica, qu’es naturalament tot lo país d’Occitània, “dels Alps als Pirenèus” coma disiá Frederic Mistral.
4
Iniciativa per Occitània apròva tanben las proposicions de:
— Ferriòl MACIP (sus las connexions entre Aran e la rèsta d’Occitània dels servicis publics, dels transpòrts, de la prevencion dels risques e dels mejans de comunicacion)
— Aitor CARRERA (sus la convergéncia entre occitan aranés e occitan estandard e sus lo besonh de qualitat academica de l’IEA)
— Mireia BOYA e l’ANC VAL D’ARAN (sus lo fach nacional occitan e la solidaritat amb Catalonha)
— Julian SANHELLY (sus la promocion de las activitats de montanha tradicionalas, fondamentalas per la cultura aranesa).
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
N’autres sem dins la setmana contra l’omofobia, ‘laidonc, dos o tres bilhets sus las tapetas. ‘Vant tot, tene, emai degun me iò damandesse, tene de precisar ma posici’ sus los cocobles gais que ven mán dins la mán per las ruas : tant per estre eteròs e jòios, fau màs gaitar dins la mesma direcci’, que per estre un cocoble gai, fau adjustar au mesma momint son perfil sus « griiiiind © ».
Ma posici’ es la dau missionarí, perdon, es non per lu maridatge (sei contre lu maridatge per tot-a-s qu’es l’asservisament d’una persona, ‘na femna, ad una autra persona, ‘n òme ; sei per l’egalitat davant la lei per tot-a-s dins lu contrat), non per la PMA (e apres ‘ver fach l’amor ad un’eproveta, quela gent balharan minjar biò au goiat ; non a la PMA per tot-a-s. Ad un momint, se de jugar a tenon-mortaise ‘quò fai pas eissir un goiasson dins un chauç o ‘na ròsa, fau pas insistar e passar a autra chausa, ne pas far de l’eifant ‘na nevròsa), non per la GPA (qu’es aures que de la prostituci’ ; emai siguesse pas oposat a la protistuci’ a titre personau), sei per l’adopci’ (‘quò qu’es jà possible, malaisat mas possible ; la lei devriá màs iò far mai aisat)(vesetz que pòde estre per quauquares).
Bon, es la setmana contra l’omofobia, un prumier bilhet per parlar de banda dessenhada, coma ‘na fòrma d’istorique de la chausa.
Los prumiers :
Es a la desbuta de las annadas 1980 que las prumièras bedes gaias ‘riban. Segur, avant, i aguet los pitits scots dau Joubert o b’etot lu Alix dau Martin… Es la publicaci’ de Lycaons dau Alex Barbier ne’n 1979 que marca lu pas. Es pas ‘na bede aisada de legir, coma lu restant de l’òbra dau tipe.
1984 es l’annada de publicaci’ dau Protecteur dau Frederic Lère. L’istòria es la d’un policier de Berlin que tomba amoros d’un goiat. Los dos van se trobar contra las reglas de la societat. Es pas vertadierament ‘na banda dessenhada gaia, mai una istòria mai daus gais. La mesma annada, Hippolyte Romain, un dessinator dau Gai-Pied, fai pareisser las Chéries. Aquí es vertadierament ‘na bede que parla dau mitan omossessuau, es de dire los bars, los luòc per dragolhar…
Ne’n 1986, Copi, un dessinator s’etot dau Gai-Pied, un dessinhator e mai qu’aquò, publiet lu Monde fantastique des gays. Un trach simple, aisat per far rire la gent sus de las situaci’s d’enquera d’actualitat.
Lu S.I.D.À.
Fau atendre 1992 per veire ‘na bede parlar directament dau SIDÀ, beucòp de temps apres la literatura o lu cinematografa. L’Avenir perdu es dessinhat per Annie Goetzinger, sus ‘n’istòria daus Jonsson e Knigge. Lu libre persenta quò qu’eriá la vita daus malautes dins las annadas 1990.
Tito fai ‘n’òbra pedagogica dins la seria Tendre banlieue. Es fòrça didactic, clafit de bonas intenci’s e la resulta es gaire meschaënta.
L’autobiò-grafia :
Des 1994, un colectif de jòunes autors pren la charja de la publicaci’ dau trabalh dau Fabrice Neaud. Los albums per ilhs mesma surtiren des 1996. Neaud parla pas d’una comunautat, mas pas au nom d’una comunautat, eu parla de se, sa vita qu’es eslunhada de la vita gaia coma ‘la es venduda per Par¥s-£€ Marai$, coma me iò diguet ‘na vetz ‘na fòla parisiena : « Es entau la vita de provinça ? Los paubres !». Los prumiers libres erián un pauc sorne, lu quatrieme (e darnier ne’n 2002) montra ‘na p’ita evoluci’ de l’autor.
Lu Mariage de Roberto, 1999, es beucòp pus legier, de segur. Cunéo sembla en quò-quí au Copi.
Totjorn per parlar de la gent apres parlar d’ilhs mesma, e los gais aiman ‘quò. Aime ‘quò mai-me-tot, mas, òòòòòòòò sei gai ! Un pitit mòt per dire que ‘quò eissista e pas ne’n dire mai i a las Folles nuits de Jonathan dau Jean-Paul Jennequin, e Jean-François fait de la résistance dau Hugues Barthe. Lu darnier ne’n contet d’autras dins d’autres libres per los gais de Par¥s-£€ Marai$. De legir nonmàs se v’autres atz de que pardre 10 minutas o avant d’anar far los esplorators dins París.
E perque un afar de banda dessenhada es pas soladament ‘n afar de dessenh, vau ‘chabar ‘quí queu prumier bilhet sus un libre erotic, Odeur de mâles dau Alain Fretet (1990). Es ‘n’òbra fòrça-fòrça realiste per son dessenh, son prumier coma gai, los autres seran eterossessuaus.
Los Amours homosexuelles de Louis XIII dau S. Nordhal, de segur, i a gaire de plaça a l’eimatginaci’ dins ‘queu libre, emai lu dessenh es tirat de l’escòla europenna, per pas dire la linha classica. Linha classica per ‘nar contra la jòuna generaci’ coma Tom de Pékin, ‘na fòrma de Tom of Finland, mas pas per las tapetas, nonmàs per las fòlas*, que las istòrias, pas forçament mauplasentas, son dessinadas coma los comics o las manga.
- Per un punt sus la banda dessenhada gaia ne’n defòra de la França, fau atendre lu bilhet 2.
- Sus ‘quela istòria concervatritz de maridatge :
- Per far chiar (@lm) los normopates e las normopatas…
- Me pense que fau veraiament « un papa et une maman » (@lm) per quilhar de’n pè un eifant, autrament coma feriá-t-eu per traucar la vita, desjà que la rua…
- Los autistes ne’n parlan aquí (>òc)
_____
* quò-quí es de l’umor
_____
E per los, o las, stalinien-a-s, i a pas besonh de me denonçar a las ligas LGBTHQ mai AZERTY, sei pro grand per ‘nar legir los lurs soschaments que son luenh d’estre colhons :
Tu prétends que la vraie liberté, c’est ton droit de ne pas te marier, de rester « différent » et de t’éclater comme tu veux. Mais c’est toi qui limites la liberté des autres à choisir leur vie comme ils le veulent, et qui en plus a décidé de le faire avec des gens qui te haïssent et qui, de fait, révèlent la haine profonde que tu as pour toi-même…
afè, quauquas vetz, aquò pudís la norma, malaürosadament.


text:
Luis Aragonés
José Luis Aragonés Suárez Martínez (Hortaleza, Madrid, 28 de julh de 1938 - Madrid, 1 de febrièr de 2014) foguèt un fotbolaire e entrainador espanhòl. Jogava mai que mai coma centre de terrenh e subretot al Club Atlético de Madrid, que s'i faguèt remarcar durant las annadas 1960 e 1970. Disputèt en total 360 partidas dins la Primera Division d'Espanha e marquèt 160 buts.[1] Entrainèt la seleccion nacionala espanhòla de 2004 a 2008 abans de se trachar de l'equipa turca del Fenerbahçe. Se moriguèt a la Clinica Cemtro de Madrid l'1 de febrièr de 2014 al cap d'una malautiá longa.[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Ne’n veiquí un ba’e filme per eisplicar coma ‘quò se passa dins lu cerveu.
L’istòria es la de Riley, una goiata de 11 ans, que tot sembla ben anat per ela dins lu Minnesota sauv que sos pairs per chamjar de vila.
E d’aquel afar, ne’n ‘vieisem tot, dau defòra, dins la vita de tot los jorns e mai-que-tot daus dedins, perque una granda partida dau filme se passa dins lu cerveu au mitan de 5 grandas sensaci’s, la Jòia, la Tristessa, lu Desgost, la Paur e la Colera, 5 sentiments apres se jargossar e entau fasent, farjat l’estat s’esprit de la goiata coma sa personalitat.
A la desbuta, quante ‘la es tota pita, i a nonmas un boton de ‘pulhar per estre aürosa o espaurida, a 11 ans, lu « tableu de bòrd » es un pauc mai complicat.
Quante ‘riba lu desmenajament, la Tristessa vai desboirar un pauc las chausas, n’autres ‘nam nos permenar dins lu cerveu au mitan de las zònas grisas, daus fenomenes de distorci’ o d’abstracci’s de quò qu’es una emoci’, sens obludar los cantons de l’obludança…
Qu’es lu long dau chamin que pren Jòia per tornar meijon de bana coma Tristessa que nos es balhat la clau de la nòstra vita de grandas personas.
Eimatge de las 15 grandas combinasons, tirat dau site Vox.com (>en).
Ne’n mai de veire un filme parlar dau cerveu daus goiats, « l’endefòra vut dau dedins » parla de nos, au jorn d’aüei, me sonje qu’un tau filme pòt aidar los pròfs per eisemple per far l’Eudipe, que l’Estat es pas Papà, los nacionalistes perque la Nacion es pas la Mamà…
Apres, ne’n sei pas fiar mas lu cinemà d’Art & d’Eissai ente vau visar los filmes perpausava la VF e la VO, am eschapats a la 3D. Coma sei un pauc leva-nas, anguí veire la VO sos titrada. E aüei, veiquí que legisse sus Slate (>fr) que los filmes son pas parriers d’un païs l’autre (de legir sus la mòda de la pola e dau costeu).
Pòde be comprener que la repersentaci’ dau monde es pas la mesma, mai-que-mai quante quò se parla daus sentiments, mas un cerveu es un cerveu, e un filme american, un filme american. De creire que lu monde pòt pas se metre dins la peu de l’autre, e pertant, quantben de filmes vuts sus daus « indians » e daus « cow-boys » per ne’n balhar mas un eisemple.
Adonc avieisem lu filme mai los chauls brocolis, contrarament à los dau Japon, e, la VO persenta lu filme mai lu hockey e non pas lu fotbòl d’Euròpa quante la femna apela son òme*.
E pòde iò dire, aürosadament ! De’n prumier perque, tòrne iò dire, ‘neí vieisar un filme american, mai de las referenças americanas. Emai siguesse pas etero, vau veire daus filme que l’i son montrats ne’n grand nombre. Emai siguesse un minja-raiça, ai daus amics « minja-tots »**. Emai siguesse un bicicletejinair… se lu monde deviá me semblar, paubres mai paubras seriatz be maluròs-a-s.
Pensatz v’autres, lu jorn que lu païs sirá toschat per los de l’Auba-Daurada occitana :
« Pixar deu nos far la virada mai lu ruguebi e non pas lu hockey, perque aquí qu’es l’Occitanistan-grand »
« Pixar deu nos montrar desgotats per lu burre non per los brocolis, perque dins l’Occitanistan-crane, la cosina se fai a l’olí »
« Pixar deu pas montrar un chasteu de carta mas un chasteu catar(tique) »…
Aürosadament ne’n sem pas aquí e los filmes americans*** pòden d’enquera nos ‘ribar dins lur integralitat.
« InsideOut » es un filme d’animaci’ dau Pete Docter **** mai daus 0 e daus 1 coma actor e actritz, dès los 10 ans. Ai pas besonh de vos dire d’anar lu veire.
- Sus los afars dau cerveu, i a un bon libre « Le cerveau de Bouddha » dau Rick Hanson e dau doctor Richard Mendius, que ne’n parle aquí (>lm)
—-
* qu’es be un afar eteronormat e seissiste : òme = fotbòl, e pus luenh dins lu film : femna = raibe d’un brasilian
** Umor gai : e mesma daus amics « minja-quò-que-voes ! ». Non, te’n prengue « vau prener quò qu’es sur la taula » o de las vetz « sei au regima dissociat, jamai cafet e cresma ».
*** – Fau dire « daus colons de l’America ». – Crese que chas Pixar son daus canadians – Parier, daus colons. – V-òc-es !
**** Freud ! Non res.


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
[gronhament de zòmbi*] Oh, euh, vos presenti Rogier. Es mon zòmbi, un zòmbi domestic. Calma, Rogier ! Tròbi que s’en parla pas pro dels zòmbis, pertant es una part importanta de la societat. Doncas uèi, vos vòli parlar de zòmbis, e aquesta cronica foguèt doncas elaborada amb Rogier lo zòmbi, Rogier m’aniràs querre una tassa de cafet, seràs gente.
E lo zòmbi e lo videojòc es un pauc un maridatge que dura dempuèi que lo videojòc existís. Mas es un pauc sa part negra, de l’estile la femna que gausam pas mostrar als amics per de que avèm paur de lor reaccion. Mas benlèu nos fasèm una idèia, se lo mite dels zòmbis foguèt longtemps reservat a un public pichon d’amators vistes un pauc coma d’adolescents en manca de sensacions fòrtas e tant descervelats que las creaturas que seguisson, es ara de mòda. E òc, de mòda, avètz pas que de veire lo succès de World War Z amb Brad Pitt o de la seria Walking Dead, tirada d’un comic american a succès. E es mai particularament d’aquò qu’anam parlar uèi.
Dins lo monde dels videojòcs, n’i a que fan pas las causas tot a fet coma los autres. Es lo cas de Telltale Games, que començan juste de se ganhar un bricon de succès. E son sus la talvera de la profession per çò que son plan mens de fargaires de jòcs que de creators d’istòria, coma o pòt indicar lor nom. Aprèp qualques ensages un pauc mancats, o cal plan dire, son tornats per la pichona pòrta amb The Walking Dead, un jòc que tòrna prene l’estetica e l’univèrs de la BD originala. L’estetica e l’univèrs, e pas qu’aquò, que lo scenariò es a 100 del 100 original. Una primièra originalitat ven del fach que lo jòc existís sonque en supòrt descargable e se jòga per episòdi ; aital la primièra sason s’acabèt amb cinc episòdis sortits regularament pendent un an, episòdis que se seguisson e que prenián plan suenh d’entretenir lo suspens entre dos, de que far un pont entre lo comic e la seria tele.
Incarnatz dins aquel jòc Lee, un ancian professor qu’es a se far menar en preson per çò que sabèm plan lèu èstre un murtre passional. L’epidemia que transfòrma lo monde en zòmbis comença a aqueste moment e farà que Lee jamai arribarà a sa preson e s’escaparà dins un environament ara vengut ostile. Encontrarà lèu Clementina, una pichona filha en cèrca de sos parents, qu’acompanharà Lee de longa. Enfin disi qu’incarnatz mas es pas talament lo càs, que si Lee es plan lo personatge principal, a aquel que vos identificaretz, controlaretz plan mens sos moviments que sas causidas e son biais de pensar, que seràn a cada còp un crèba-còr talament seràn en possibilitat de cambiar la seguida de l’istòria, o de reglar definitivament lo sòrt d’un de vòstres companhs de rota.
Es aquí l’excepcion e la fòrça de The Walking Dead : los tablèus son pichons, i a pas gaire d’interaccions amb l’environament, los objèctes e evidentament los zòmbis, gents de pauca conversacion, n’i a juste un briconèl mai amb los personatges qu’an totjorn de causas de dire. Mas auretz totjorn d’eveniments qu’arribaràn que vos damandaràn en un temps limitat de prene una decision qu’engatjarà la seguida de l’istòria. Una alternància de fasas de repaus ont prenèm lo temps d’installar lo personatge e de bocins d’estress intense que vos trasviraràn lo cap. De que rapelar un còp de mai la seria, que lo jòc n’es una bona non-adaptacion. Mas es tanben un bon jòc, o puslèu un raconte interactiu talament la fòrma es luènh de çò que conèissem del videojòc. E es un bon jòc perque capita de crear, sens jamai vos botar completament dins la pèl d’un personatge, un nivel d’empatia rarament atenhut dins aqueste genre de mediàs. E ieu, disi òsca. Es pas simple de jogar, es adulte, es frustrant pel fach de justament jogar pauc, i cal un pauc de temps, e ieu m’en calguèt, per dintrar dins l’istòria e gafar l’envèja de seguir tot fins a la fin, mas l’experiéncia vos daissarà lo buf copat, aquò’s una promessa. D’alhors vos en pòdi pas dire gaire mai sens desflorar un pauc lo jòc sancèr.
Doncas ne dirai pas res pus, qu’en mai es ora de noirrir mon Walking Dead a ieu, vau veire se pòdi alinhar un testimòni de Jeovàh per carrièra a la carabina. Rogier, Rogieeeeer, vèni, vèni ! [fiulets e bruchs de succion*]
*Es lo primièr còp que fau una cronica escricha amb de didascalias, doncas saurai pas tròp vos conselhar de l’anar escotar aquela en particular…


text:
Dimenge, 21 de genièr de 2018, 03h00 Politica
Provença > Provença > Tolonenc
Torna lo servici militar en França. Lo president Emmanuel Macron a ratificat un de sos engatjaments electorals, lo de crear un “servici nacional universal” que responda als nòus besonhs de defensa del país.
Per sos primièrs vòts a l’armada, Macron se gandiguèt divendres passat sus la basa navala de Tolon. Après aver rescontrat los militars s’exprimiguèt a bòrd del bastiment de projeccions e de comandament Dixmude, un des tres pòrtaelicoptèrs franceses. Dins son discors, de mai d’una ora, lo president francés evoquèt sa promessa d’un servici nacional universal, e confirmèt son intencion de portar lo budget del Ministèri de la Defensa al 2% del PIB d’aicí a 2015.
Pendent la campanha electorala, Macron aviá fach remarcar que lo servici obligatòri s’aplicariá a totes los joves e auriá una durada d’un mes.
Lo servici militar obligatòri dins l’estat francés se suspendèt en 1997, jos la presidéncia de Jacques Chirac.
Dinc una VRAIA DEMOCRACIA (ce qu'es pas jamai arrivat !), chasca ciutadan sariá au còp decideire e bastisseire de la comunautat locala, de son avenir. E per fin de tot còmpte es lo projèct collectiu globau (la societat regionala amai nacionala) que se desmancipariá, s'organizariá per gerir entelligentament sa vida jornadièira emb de, per amira, l'avenir de las novèlas generacions.
Quò fai que chascun vendriá responsable, se retrovariá lo sens de la responsabilitat endividuala que non... Legir mai
#5
̶a̶ ̶s̶a̶s̶ ̶f̶r̶u̶i̶t̶a̶s̶ > a sa fruita (= a sos fruits)
Que «fruita» implica dejá lo plurau puèi qu'es un collectiu... non ?
Macron lo que vol es provocar una cortina de fum, per aprés aplicar las mesuras dels banquiers de tot per els. Mas primier ha de distreure al poble, e puei per l'esquena clavar la punhalada a los trabalhadors. Ja sap que ninguen vol far lo servici, mas l' hipocrita, fara finalament retirar lo servici obligatòri per far creire qu' ha escoltat al poble e a las joves victimas. Guaita s' es bona persona !
Macron, ni d'esquèrra, ni d'esquèrra, ni mai d'esquèrra tanpauc : se reconeis un arbre a sas fruitas ! Lo quite Chirac nos i semblarà lèu o tard Che-Guevarista !
#2 i es una persona qu'a votat mens un, quand meme...
Miladius! Un còp de mai França se mescla lo nacional e l'univèrsal : çò qu'es francés es de fach per tota la planeta . França se considera coma lo centre del Mond; alara mèfi Mister Trump !!!
"portar lo budget del Ministèri de la Defensa al 2% del PIB d’aicí a 2015."
E que fariá 2% dau PIB portat a una politica lingüistica occitana nacionala?
Ò anquí, èi aujut la shança de nèisher au bon moment !


text:
Canigó
Canigó es un massís montanhós dels Pirenèus catalans situat a mens de 50 km de la mar Mediterranèa, entre Conflent e Valespir. Domina Prada de Conflent e tota la valada de la Tet ambe 2784 m a la seuna cima. Se pòt veire de fòrça luènh, de tota la plana lengadociana (e fins a Marselha, en de circonstàncias particularas).
La legenda atribuís la seuna primièra ascension al rei Pèire III d'Aragon, en l'an 1285.
Al pè de Canigó se tròban los monastièrs de Sant Martí del Canigó e de Sant Miquel de Cuixà.
Canigó es un vertadièr simbòl nacional en Catalonha, e a inspirat de poètas coma Jacint Verdaguer, e tanben de cançons popularas coma: Muntanyes de Canigó, fresques són i regalades
- Lo Canigó és una magnòlia immensa
- que en un rebrot del Pirineu se bada;
- per abelles té fades que la volten,
- per papallons los cisnes i les àligues.
- Formen son càlzer escarides serres
- que plateja l’hivern i l’estiu daura,
- grandiós beire on beu olors l’estrella,
- los aires rellentor, los núvols aigua.
- Les boscúries de pins són sos bardissos,
- los Estanyols ses gotes de rosada,
- i és son pistil aqueix palau aurífic,
- somni d’aloja que cel davalla. Jacint Verdaguer Canigó (poèma) (p. 27-28)
La flama de Canigó[modificar | modificar la font]
Existís una tradicion, cada 22 de junh, fòrça monde i pujan per alucar la flama de Canigó, una flama que velhan tota la nuèit. L'endeman, davalan fins a Perpinhan amb la meteissa tesa emplegada a la cima, per alucar los divèrses fuòcs de la nuèit de Sant Joan als Païses Catalans.[2] [3]
Notes[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Geoportal amb mapa IGN a l'escala al 1:25000
- ↑ Vermut a la rebuda de la Flama del Canigó
- ↑ Festes - l'espai on comença la festa


text:
Es aranesi auem estat acompanhadi, per prumèr viatge ena nòsta Hèsta, e damb balh tradicionau includit, peth president dera Generalitat. Un hèt plan destacable e autant de simbolic dempús deth debat territoriau intens qu’auem mantengut entà hèr a prevàler er estatut territoriau dera Val d’Aran, era votz dera quau a estat liderada de forma nauta e ben clara peth sòn sindic. Eth procès a estat long e dificil, mès ara fin a vençut era politica, ei a díer, er acòrd e era volentat d’entenuda. Vau era pena de soslinha’c en aguesti tempsi en qué, justament, era politica non passe per un des sòns mielhors moments. Deth problèma, a brotoat ua grana oportunitat. Non sonque era Val demore excludida de quinsevolh encastre que non sigue eth pròpri, senon que se daurís era possibilitat a qu’aquerisque ua naua naturalesa de singularitat territoriau, que l’apregondís e la consolide entàs pròplèu ans. Montilla e Boya an sagerat publicament eth pacte renauit entre andues comunitats. Eth president a rebrembat es paraules qu’eth sindic escriuec en un article e que son pro illustratives: “Er acòrd mos permet aubirar un futur a on es institucions araneses auràn, s’eth pòble aranés ac vò, possibilitats de seguir creishent entà desvolopar er autogovèrn”. Èm dauant era politica democratica en estat pur, perque, ara fin, ei eth pòble, er ensem de ciutadans que demoren en Aran, eth que decidís d’acòrd damb es leis. Arren a veir damb er exercici trampós deth “dret a decidir” era secession de Catalonha, que convergents e republicans proclamen coma panacèa. Arren a veir, perque, sonque damb eth pacte, eth nòste futur ei plen d’esperança.
(Diari Segre, 19 de junh de 2010)


text:
537
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 537 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lo 27 de decembre, inauguracion oficiala per l'emperaire Justinian Ièr de la basilica Santa Sophia.
Reiaume Ostrògots[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts còntra lei Bizantins amb una còntra-ofensiva dau rèi Vitigès qu'assetjèt Roma defenduda per lo generau Belisari. La vila resistèt e Vitigès tuèt leis ostatges pres per s'assegurar de la fidelitat de la ciutat en 536.


text:
L'Illusion Comica
L'Illusion Comica (en francés : L'Illusion Comique) qu'ei ua òbra dramatica de Pierre Corneille estreada hens lo teatre de l'Ostau de Borgonha, a París, en 1636.
Òbra barròca dens tots lo sens de la palaura, qu'ei ua mecladissa (com ac soslinha lo quite autor dens lo prològ) en 5 actes de comedia, tragedia e pastorala.
Ua de las originalitats de l'òbra qu'ei la soa mesa en abisme, puish que lo public qu'espia dus personatges qui espian las hèitas deus autas.
Un deus sons personatges, lo Matamore, qu'ei un prototipe de gascon (qu'arrenega justament dens aquesta lenga).
Personatges[modificar | modificar la font]
- Alcandre, magician.
- Pridamant, pair de Clindor.
- Dorante, amic de Pridamant.
- Matamore, capitani gascon, amorós d’Isabelle.
- Clindor, vailet deu Capitan e aimador d’Isabelle.
- Adraste, gentiu, amorós d’Isabelle.
- Géronte, pair d’Isabelle.
- Isabelle, hilha de Géronte e aimador de Clindor.
- Lyse, serviciala d’Isabelle amorosa de Clindor.
- Carcerau de Bordèu.
- Page deu Capitan.
- Clindor, representant Théagène, senhor anglés.
- Isabelle, representant Hippolyte, hemna de Théagène.
- Lyse, representant Clarine, serviciala d’Hippolyte.
- Eraste, escudèr de Florilame.
- Tropa de vailets d’Adraste.
- Tropa de vailets de Florilame.
- Léo, palhassa de Clindor
Resumit[modificar | modificar la font]
Acte I[modificar | modificar la font]
A l'entrada de l'espelunga deu magician Alcandre, Dorante e Pridamant que devisan amassas. Pridamant que cerca lo son hilh Clindor qu'i s'ei escapat deus sons maus tractaments. Dorante que'u recomanda de s'anar consultar lo magician Alcandre. Aqueth darrèr que domanda a Dorante de'us deishar e que hè entrar Pridamant dehens la soa espelunga on endevina de tira la rason de la soa vienguda ; que l'aconorta dab la nava de que Clindor qu'ei tostemps viu mes en tot l'assabentar que non vòu pas estar tornat trobar. Qu'ei a Bordèu au servici d'un capitani e Alcandre que'u pòt har paréisher lo son imatge mes dab la condicion que Pridamant non mauti pas, quinas que sian las apariéncias o las circonstàncias. Durant la representacion, Alcandre e Pridament que seran expectators de las aventuras de Clindor.
Acte 2[modificar | modificar la font]
Lo mèste de Clindor, lo capitani Matamore, gascon e franchimandejaire que's vanta de mantuns esplèits de tot escantilh e de mau créder mentre qui demoran Isabelle qui arriba dab lo son pretendent, Adraste, qui se'n va arron. Clindor e Matamore que pareishen, lo dusau se tornant vantar. Totun un page que'u se vien cercar dab la justificacion que la soa hòrça be hè hrèita alhors e atau que deisha los dus autes sols amassas ; Isabelle que con•hessa a Clindor lo son amor mes Adraste que torna endevinant aquestes sentiments e miaçant Clindor. Lyse, la serviciala d'Isaelle, era tanben gelosa de non pas estar aimada per Clindor, que perpausa la soa ajuda a Adraste entà'u suspréner.
Acte III[modificar | modificar la font]
Géronte, pair d'Isabelle que l'arcasta per'mor de non pas voler d'Adraste e que's perpausa de la convécer de'u se préner per espós. Que revia tanben lo Matamore viengut vantà's un còp mei e qui, un còp luenh e shens que'u pòscan audir, lo miaça en retorn. Que huegeish totun tan de paur léu qui enten los vailets de Géronte. Arron, Clindor que perpausa a Lyse d'estar lo son amador quan sia maridat dab Isabelle. Aquesta, emalida, que jura de's venjar. Matamore, espaventat, que s'esconeish mentre qu'Isabelle e Clindor e devisan d'amor. Que'n vad furiós mes un còp mei que hegeish quan Clindor eth dit que los vailets que'u son a cercà'u. Puish Adraste que suspren Isabelle a Clindor e potonejà's e Clindor que l'aleba d'un còp d'espada abans d'estar gahat peus vailets de Géronte. Pridamant, en tot véder aquò qu'ei malurós e que teeish per l'anar e la sguida deus eveniment.
Acte IV[modificar | modificar la font]
Isabelle que's lamenta quan Lyse e'u vien díser qu'a sedusit lo carcerau e que liberan Clindor. Pridamant qu'ei urós alavetz e Alcandre que'u perpause d'espiar lo son hilh dus ans arron.
Acte V[modificar | modificar la font]
Los personatges que son adara mei ricament vestits. Isabelle e Lyse que son dens lo jardin d'un palais e la purmèra que conda que son espós qu'ei un arren-que-valha e que se'n va véder la princessa Rosina. Clindor alavetz qu'arriba e, credent qu'Isabelle qu'ei en vertat Rosina, que la parla d'amor. Que's retracta arron en bèth audir lo arcasts d'Isabelle quan Rosina qu'arriba. Aqueth còp Clindor que demora hidèu ad Isabelle, mes los òmis deu princi Florilame qu'auciden Clindor e Rosine e lo prince que declara lo son amor a Isabelle. Pridamant qu'ei deseperat, mes, fin finau, Clindor que's tonar quilhar per'mor la hèita b'èra pas sonque ua representacion de teatre e Isabelle, Lyse e Clindor que son vaduts comedians, mestièr qui n'ei pas, en purmèras, au grat de Pridamant, e enta'u ressegura e per lo har cambiar d'opinion Alcandre que clava la pèça dab ua apologia deu teatre.
Mélite (1629) • Clitandre o l’Inocéncia persecutada (1631) • La Veusa (1632) • La Galeria deu Palais (1633) • La Seguenta (1634) • La Plaça Reiau (1634) •
Médea (1635) • L'Illusion Comica (1636) • Cinna o la Cleméncia d'August (1641) • Lo Cid (1636) • Oraci (1640) • Polyeucte (1642) • La Mort de Pompée (1644) • Lo Mentidor (1644) • Rodoguna (1644) • Théodore (1646) • Héraclius (1647) • Andromède (1650) • Don Sanche d’Aragon (1650) • Nicomède (1651) • Pertharite (1652) • Edip (1659) • La Lanada d'Aur (1660) • Sertorius (1662) • Sophonisbe (1663) • Othon (1664) • Agésilas (1666) • Atilà (1667) • Titus e Bereniça (1670) • Psiqué (1671) • Pulchérie (1672) • Suréna (1674)


text:
13 octobre 2009
La particula dau gabian
/archives/2009/10/15/15449360.html Una nòva anecdòta encuèi : l'origina dau nom quark. La magèr part dei particulas an un nom que si pòu retraçar son etimologia, siá per lo comun dei mortaus (ex: neutre + on → neutron) siá per un grèga-parlant (ex: ἁδpός, hadrós, fòrt + on → hadron ). Mai lo quark fa excepcion, li a ges de rason racionala per qu'un quark siágue dich quark. Aqueu nom foguèt balhat per lo paire dau modèl dei quarks, Murray Gell-Mann (premi Nobel 1969). Explica un pauc sa causida dins lo libre The Quark and the Jaguar,... [Lire la suite]
11 octobre 2009
Una istòria de pingoín
/archives/2009/10/11/15388545.html De còps que li a lei fisicians an d'inspiracions estranjas, encuèi vos vau parlar dau diagrama pingoín. Aquò es una classa de diagrama de Feynman que sa fòrma sembla vagament (mai alora vagament...) a un pingoín. Lo tèrme foguèt inventat per lo teorician inglés John Ellis qu'explica [ref] : "Mary K. [Gaillard], Dimitri [Nanopoulos] e iéu foguèron d'en premier interessats a ço qu'ara dison diagramas pingoín mentre qu'erem estudiant la violacion de simetria CP dins lo Model Estandard en 1976...... [Lire la suite]
02 octobre 2009
La massa dau monde
/archives/2009/10/10/15374966.html La massa es un concèpte qu'es soventi fes pas tan naturau que si pensa. Bensai vos remembratz vòstre prof de fisica dau collègi que vos esgassava embé sei "cau pas mesclar pes e massa". Mai finda per lei scientifics es pas totjorn una nocion qu'es ben clara, aquò ai pougut lo remarcar dins una discussion ais Houches. Aqui vau provar d'explicar un pauc aqueu concèpt fins a l'explicacion de la creacion de la massa dins l'univers. La massa en generau Lo concèpte de massa es utilisat dins un... [Lire la suite]
22 septembre 2009
La mager part deis estats quantics son tròp entricats per "quantificar" un computador classic
/archives/2009/09/26/15213592.html [1] D. Gross, S.T. Flammia, J. Eisert, Physical Review Letters 102, 190501 (2009).[2] M.J. Bremner, C. Mora, A. Winter, Physical Review Letters 102, 190502 (2009). L'informacion quantica es un domèni de la fisica qu'a un sant-graal ben particular : vòu poder construire un computador quantic. Aquela mena de nòu computadors aurà una capacitat de carcul dei gròssas, en un sens que significa pas simplament que podriam faire lei cauvas dos o tres fes mai vito, mai que podriam vertadierament... [Lire la suite]
21 septembre 2009
Podèm "sonhar" de rats paraplegics !
Siéu absoludament pas un especialiste de biologia, mai vau parlar un pauc d'un nòu papièr que m'a espantat. Es lo darrièr gros papièr en vòga de Nature (un dei dos principaus jornaus scientifics generalistes). Enfin en fach es pas exactament dins Nature, es dins Nature Neuroscience. Dins aquest article, una còla americano-soïssa mòstra de resultats que van dins la direccion d'una cura de la paraplegia. Utilisan mantunas tecnicas combinadas (inclusent una estimulacion electrica) per remplaçar lo signau dei cerveus per un signau... [Lire la suite]
19 septembre 2009
Lei gents lambda e la sciença
Veni de veire aquò sus un blòg francimand. L'ai panca legit mai sembla interessant. Vos balhi unei grafics çai-sota (en inglès, desencusatz) : L'informacion principala es que leis europencs son pas vertadierament mai intelligents que leis americans, contrarament a ço que si pensa generalament. Una autra cauva que m'a estonat es la cabussada, despi l'an 2000, dau sosten a l'ecologia coma prioritat. E a dire qu'anèm drech dins lo mur... Caquela vesi de lònga un molon de bobos ecologistes, e finda Sarko si deu dire ecologiste. Alora... [Lire la suite]
18 septembre 2009
La fisica dau bèu juèc
Ai tot bèu juste recebut un mèl amusant, sus la miéua adreça de l'ENS, vos fau la revirada : John Bush, Professor au MIT, balharà diluns 15 de junh que ven ai 15oun seminari sus la fisica dau fotbal.Afogat(da)s dau balon redon e/o dei fenomènas fisics, es unaescasença unica de combinar li vòstres doas passions...----------------------------------------------------- The Physics of The Beautiful GameJ. W. M. Bush (MIT, USA)diluns 15 de Junh, 15oSala dei TèsisJohn Bush combina li tecnicas de modelisacion theorica embé lu... [Lire la suite]
15 septembre 2009
L'OM es melhora que Bordèu, e contradigatz pas lei scientifics ;-)
/archives/2010/12/15/19880974.html Ai agut l'idèia d'analisar lei resultats de la Liga 1, coma lo fariam se eran d'experiments scientifics. Vòu dire que la question es pas simplament "cu es lo melhor entre l'OM e Bordèu" ma "embé quau percentage d'asegurança podèm dire que l'OM es melhora que Bordèu sus tau o tau ponch". Pensi qu'aquò vos pòu balhar una idèia dei metòdas d'analisi statistica dei experiments scientifics. Lo modèle Ja que parlam de probabilitat, nos cau un modèle, nos cau definir una fòrma per la... [Lire la suite]
11 septembre 2009
Coma ben triar un juèc de cartas ?
Aqueu problèma de la vida vidanta apartene a la problematica generala de la triada, qu'es fòrça important en informatica. Donc l'informatica teorica a estudiat la cauva, e nos pòu dire quina es la melhora performança possibla d'un algoritme de triada, nos balhant d'exemples d'aquelei bòns algoritmes. Ai agut l'idèia de parlar d'aquò au vesent un amic triar de cartas embé una metòda siéuna : prim triar lei colors, puèi les numerò de cada color. En fach aquò es una aplicacion dau principi divisar per reinar, qu'es lo principi de basa de... [Lire la suite]
09 septembre 2009
ITER, qu'es aquò ?
Aviáu dich que parlariáu d'ITER, ara mi lanci... Totei lei centralas nuclearas actualas son basadas sus de reaccions de fission nucleara. ITER, eu, es un otiís de recerca per desvelopar de centralas nuclearas basadas sus la fusion nucleara. Es pas una centrala que va produsir d'electricitat, en fach per lo moment consome mai que ço que produse, mai l'objectiu es d'estre capable de construire de centralas vertadièras d'aquí a l'entorn de 2050. Lo remplaçament de la fission per la fusion permetrà d'aver de centralas mai seguras,... [Lire la suite]


text:
Per Theò Bajon
Es una causa unica per nòstrei tèrras e l’i siam acostumats despuei totjorn, mai, sabètz, l’òm nos conta sovent lei diferéncias luènchas. Aquela causa unica, que n’es pas vertadierament una, nos fai sentir sa preséncia en de miliers de pichòts alens, de paraulas brutalas, e de còps doças tanben. A ges de lenga, o dau mens ges de lengatge uman. Sei mòts son aquelei de l’universau, tant pròches e pasmens tant mailaisats de comprendre. Lei torrents cridants, lei ribieras piosas, lei montanhas sàvias, lei pluejas tristas, lei calors risentas, leis èrbas joiosas, lei marèias confusas, lei baumas fisançosas, lei vents luenchs que resquilhan per baias, emai aquelei que vos frustejan l’aurelha, totei parlan aquela lenga, e dins una armonia preciosa, comunican. Es sa maire a totei, lei norrís amorosament, de son sen maternau, coma l’aiga que silenciosa vèn norrir la Tèrra. Aquesta mema Tèrra, qu’es pas ela directament, benlèu, sa creacion, ne lo saupriam jamai. I a ben lòngtemps qu’a enfantat, e jamai pasmens seis enfants an ausat se destacar d’ela, s’emancipar.
I aguèt quauquei còps de tempèstas maucontentas, de cratèrs de lavas descoradas, de frèscs dolorós e orgulhós, que cercavan pas de partir, mai de se desaviar. Urosament, èra sempre aicí, per velhar sus la Tèrra e sus totei seis autreis enfants, sensa jamai en abandonar un solet, sensa jamai ne’n laissar s’escapar un sensa que se n’avisèsse. I a una benvolença dins sei preocupacions. I a de tendresa, la mema que, tant fièra, la maire cabra tèn per son cabrit. Dins sa descendéncia, aquela causa unica, laissa sempre una part d’ela, benlèu pas sa persona tota, tant digam que l’i aguèsse jà agut una persona, mai au mens sa vivacitat, sa proteccion e son arme. Velha sus lo Sápmi, la tèrra de nὸstreis ancians, coma s’eriam sei pròpris enfants, e maugrat lo fach que coma tota frairiá, nos chaupinam, leis uns e leis autres, i a un amor segur per nòstrei fraires, lei montanhas, lei torrents, lei ribieras, lei èrbas, lei pluejas, lei vents…
Avèm la costuma de l’appelar Òí, es protectora dau Sápmi, e de tot lo pòple Same.
Sensa ges d’autra richessa qu’aquela maire norriguiera, subsistissèm e vivèm non pas per ela, mai per que nos a donnat, ela, l’ocasion de viure entre seis enfants dirècts, aquí, despuei dei millenaris. Manjam pas nòstrei fraires, se pὸu pas dire ansin, qu’aquò siá lei Boazus qu’enantissèm per son lach, e sa carn en cas de grand fresc, o ben lei plantas que nos ofrís la tèrra, quora l’entretenèm e li donam pron d’aiga per beure. Tuam pas nòstrei fraires, lei carissèm mai que tot au monde, e nosautres subsistèm gràcia an elei, e elei subsiston gràcia a nos.
Lo pòple Same ocupa lo Sápmi despuèi dei millenaris, tant coma l’ensems de nòstrei fraires. Sabèm pas vertadièrament se siam lei filhs d’Òí, mai aquò nos impὸrta pas, lo solet fach d’èstre acceptat per nòstra maire norriguiera es la jòia de nòstrei jorns.


text:
Per Theò Bajon
Òlan envièt d’autres òmes a Kautònà despuèi la darrièra luna, e degun non aviá tornat. A mesura que passava lo temps aguèram una sensacion de paur que creissava en nòsautre. La paur es un sentiment qu’ Òí non nos aviá jamai donat. Mai en aviam aussit parlar, d’aquesta estranha sensacion que vos dona lo perilh, aicí non l’avèm pas.
Ja en leis ancians temps, quora èram guerriers e que luchàvam entre ceardàs, non aviam pas aquò. L’ànsia e la paur son pas comunas per aíci, e maugrat tot aquò, aquela sensacion s’agravèt quora un matin, alora que lei rius e lei planas èran tranquils e lo solèu pas encara revelhat, que trobèt un òme sus la plaja. Portava res mai qu’un guinhauet, paissièra d’una pèl a la camba. Jamai en ma vida aviá vist una lama, e quora reculhiguèram de plantas en lei planas, es solament ambé nòstrei pròprias mans coma lei prenèm, e es tanben ambé lo fuòc o la fòrça de nòstrei braçs que se fabricam nòstrei barracas, que se quilhan a l’entorn dau grand dòla de la sijddà. L’òme aviá una color de pèu estranha, un pauc plus leugièra e clara que nos, e per dessús tot de grands uèlhs entièrament dobèrts.
Quand Càpà lo trobèt, se cercariá alora de pèiras a costat de la mar, ela primièr pensèt que l’òme èra encara viu, mai, après qu’arribèt, Òlan observèt l’individu, e finalament arribèt a la conclusion qu’èra pas mai d’aquest mond e que li caliá èstre mòrt despuei quaquei jorns. Òlan nos diguèt qu’èra impossible qu’un òme podiá arribar aqui. Siam la plus nauta sijddà de tot lo Sápmi, la mai septentrionala, e après la granda mar, i a pas plus que de tèrras, aluènchas e desèrta, onté leis òmes, siatz quina siá son origina pòdon pas viure o quitament subreviure.
Per que lei correntas son estats capables de portar aquest òme a nosautrei, èra necessari que d’estrangièrs son arribats au Sápmi, e aquò pòu explicar perque leis òmes qu’Òlan a enviat foguèron jamai tornats. Òlan mostrèt pas de signes de febelsa en aquelei temps mauaisits, mai, totei sabián qu’eu aviá tanben aquesta sensacion de paur prigonda en eu. En sa cara se podiá legir de trachas conflictius que se barregèron delicatament, entre la saviesa e la memòria. Òlan èra pas encara vièlh, e pasmens a causa de seis coneissenças que semblava aver viscut de milièrs d’annadas, despuèi la fin de la guèrra, coma se foguèsse lo filh dirècte d’Òí.
Una bruma d’ivèrn sorgiguèt en la distància, e la nèu prigonda de l’ivèrn comencèt a vibrar, coma s’un gigant en esclafant de montanhas, independentament d’òmes e animals. Alora tota la sijddà s’establiguèt per regardar cap au sud, onté venèt aquelei grands rugiments que se podián sentir dins la tèrra. E ailà, en un tarabast aluench, èra ara posible de veire la rason de tot aquest mistèri.


text:
Paris-l'Hôpital
Paris-l'Hôpital es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitats avoisinantes : Chagny, Nolay, Santenay, Dezize-lès-Maranges. A la cœur de la Vallée de la Cozanne.
Communes avoisinantes : Chagny, Nolay, Santenay, Dezize-lès-Maranges. Au cœur de la Vallée de la Cozanne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
París-l'Espital tirariá lo sieu nom del fach #qu'un espital i i aguèt installat al Mièja Edat per la Òrdre de las Chevaliers de Malta. Aiçò èra una proprietat de las Templiers, #que #passar a las mans de l'Òrdre de l'Espital St-Jean de Jerusalem a Modèl:La 14e sègle.
Paris-l'Hôpital tirerait son nom du fait qu'un hôpital y fut installé au Moyen Âge par l'Ordre des Chevaliers de Malte. C'était une propriété des Templiers, qui passa aux mains de l'Ordre de l'Hôpital St-Jean de Jérusalem au Modèl:14e siècle.


text:
(H. Quesnel-Ch. )
Aquò èra dinc un caire que me ne’n sovene pas gaire a l’ora d’ai-ara.
Aquò saguèt mon paire que contèt tot aquò a mon fraire que me lo diguèt a son torn, sabètz.
Bòn, l’òme que vos vòle parlar, aquò z èra pas un buvaire de lait, vai. Aquò fai que l’aiga coma la sopa li agradàvon pas gaire ben. Forçament, se seguiá embè de monde de la mesma mèna.
Un jorn, s’enanèt sacar tot solet dinc lo cafet de son vilatge en cridar bien fòrt : «Patron! baila me dos aperitius bien mesurats!» E lo cabaretièr de respòndre : «Benlèu qu’aqueste mossur aspèita quaucús, que vese que sètz tot solet?» — «Que non, respondiguèt l’autre. Vau te dire una veià : sabes lo Pèire? e ben, es partit per faire son temps. Alor, per pas languir l’un de l’autre, a l’ora de l’aperitiu avem decidat, chascús de son latz de beure un còp en pensar a l’autre. E per aquò faire, chascús, aquí ont se tròba, beu lo verre de l’autre. Adoncas, baila me dos aperitius, i-un per ieu, e l’autre per lo Pèire que ieu los beuguèssie.»
Mès pensatz ben, aquò podiá pas durar, sobre tot que, botava tornar mais d’un còp sa tornada amais aquela de son amic. Aquò fai qu’un jorn : «Patron! baila me un aperitiu bien mesurat!» — «Ò? De qué se passa? Voste amic seriá mòrt?», damandèt lo patron. — «Que non pas, mès vèses, ma sandat, aquò vai pas bien ad aquesta ora. Alor, èi decidat de m’arrestar de beure…»
Hervá Quesnèl naissèt en 1947. Aprenguèt la lenga en Velai, onte fai lo professor, e onte òbra per la cultura occitana. A agut una licència de Letras Modènas e un Mestritge en Dialectològia.
mèna
espè, sorte


text:
FOTOMATÒN – Clement e Veronica – Associacion Ligams
Presentatz-nse lo projècte LA PASSEM, portat per la vòsta associacion.
C : Ligams qu’organiza la corruda La Passem tà deféner e har vàler la lenga occitana, inspirada de la Korrika basca e de la Redadeg bretona. Que s’i va córrer a contunh, sus 400 km enter Bidaishe e Pau, pendent 3 jornadas e 2 nueits, deu divés 25 dinc au dimenge 27 de mai. Los corredors que’s van har passar lo senhau, aperat ligam, e har avançà’u. Los quilomètres que son botats « en venta » tà amassar sòus e finançar projèctes. Se fonciona, que s’i tornaram tots dus ans en adaptar lo trajècte.
Çò qu’ei lo prètzhèit d’ua tau accion ?
C : Dejà, qu’ei botar en ligam las iniciativas e accions qui existeishen peu territòri. Puish, har avançar la lenga. Lo messatge b’ei clar. Ne passa pas en dusau, a l’endarrèr d’animacions culturaus, per exemple.
V : Se lo monde emplegan l’occitan entà har vàler un produit, ua practica, ganhà’s la vita en l’ensenhar, que vòu díser que la lenga e’us hè servici. Dab La Passem, que pòden dar las tornas. A mantuns, en córrer un sengle quilomètre, que s’i podem escàder tà miar lo projècte dinc au cap.
C : En cada endret on passam, que prenem contact dab las comunas e intercomunalitats entaus informar e incitar a desvolopar la transmission de la lenga nosta. L’arribada a Pau que’s harà au quartièr deu Hedàs. La vila qu’a per projècte de’n har un navèth quartièr occitan. Que responem presents dab la Passem, entà marcar lo còp.
Quin participar ?
C : Cadun que i pòt participar a la soa escala. Sol o en grop, en associacions, dab collègas de tribalh… N’ei pas reservat au monde qui an ua practica esportiu. Cadun que s’ac vira dab los sons mejans e a la soa vitessa. Que s’i pòt córrer, har kayak, skateboard, çò que volhim ! Mes se vòs préner lo ligam en man e hà’u avançar, que cau crompar lo quilomètre.
Los qui van córrer que son dejà, per la màger part, benevòles engatjats qui balhan en temps, en energia, e a còps, en moneda ! E son eths qui van enqüèra botar sòus ?
V : Non, justament, ne volem pas demorar enter occitanistas e har circular la moneda d’ua associacion a l’auta. Que sollicitam associacions, comitats de las hèstas, clubs esportius, enterpresas, comerçants e collectivitats hòra deu hialat dejà implicat. Lo but qu’ei de tocar personas en mei que las qui tocam tostemps. Los bascos per exemple, que hèn lo quilomètre deus politics. Nosauts que volerém de segur s’i escàder tà har córrer los maires, los deputats.
C : Tà har víver la lenga qu’avem besonh sòus. Qu’ei aqueth messatge qui deu passar tanben. La moneda qu’ei completament necessària tà aviar projèctes constructius. Que cau investir tà har víver la lenga.
Clement & Veronica – Associacion Ligams
Organizators de LA PASSEM
Corruda per la lenga occitana
25-26-27 de mai
100 € per quilomètre ,donc 40 000 € se tot e’s passa plan. Un còp lo budget d’organizacion remborsat, qué har deus beneficis ?
CM : La grana question ! N’i podem pas respóner adara. L’associacion Ligams que va lançar un aperet a projèctes en favor de la transmission de la lenga. Shens remplaçar los subvencionaires, qu’ajudarà a desvolopar iniciativas e accions concretas.


text:
Reclams
Reclams (a l'origina Reclams de Biarn e Gascounhe) es una revista occitana, nascuda en Gasconha en 1897 jos l'auspici de l'Escòla Gaston Febus, escòla felibrenca "bearnesa e gascona", coma se disiá alaidonc. Participèron a sa fondacion los grands escrivans e intellectuals gascons que foguèron Miquèu de Camelat e Simin Palay, que i tenguèron la primièra plaça de las annadas 1920 a 1950.
L'apogèu dels Reclams se situa dins las annadas 1920 e 1930, mercés al grand trabalh de Miquèu de Camelat que n'èra secretari.
Camelat fasent-se vièlh pensèt a un jove escrivan armanhaqués, Andreu Pic, per li succedir, mas malurosament aqueste moriguèt en 1958 e foguèt fin finala l'abat Sent-Besard qu'aguèt la responsabilitat de prene la seguida de Camelat. Jos son secretariat, que cobrís totas las annadas 1960 e 1970, los Reclams coneguèron un declin.
Al començament de las annadas 1980, la revista e l'associacion passèron entre las mans de Jan Salas-Lostau que dobriguèt mai largament los Reclams a la grafia classica. Son trabalh foguèt continuat per Jan Eigun, puish, a comptar de la fin de las annadas 1990, per la còla d'Eric Gonzales, Sèrgi Javaloyès, los fraires Eric e Nicolau Rei Bèthvéder, Estela Comellas e Maurici Romieu, que son apòrt es estat de dubrir la revista, qu'èra duscas aquí escricha gaireben tota en gascon, als autres dialèctes occitans. Lor trabalh es coordinat dempuèi 2006 per un navèth cap-redactor, Jan Loís Baradat.
Los Reclams aculhisson uèi encara d'escrivans contemporanèus, joves o confirmats, de totes los recantons d'Occitània.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Sit de la revista


text:
Per Patric
Arribava de luènh amb son grand mantèl
De posca sus la pèl e sul cap un capèl
Fasià paur als enfants li escampavan de peiras
Lo mostrava del det coma s’èra missant
Per trapar de trabalh aquò duret un mes
Lo fagueron susar li doneron pas res
Manjava era content dormissià sus la palha
E cantava sovent coma canta un enfant
Una nuòch de genier dins un ostal en fuòc
Foguet el l’estrangier que sauvèt de la mòrt
Un enfant demorat au mitan de las flamas
Lo volguèron trapar per li dire mercès
Dins un vilatge vielh arriba l’estrangier
De posca sus la pel una nuòch de genier
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Petita Istòria europèa d'Occitània
Petita istòria europèa d'Occitània
Robert Lafont
Aqueste libre porgís una vision globala, concisa e accessibla de l’istòria d'Occitània. Lo ponch de vista es clarament autocentrat. Long dels sègles, s’explica l’espaci de relacions qu’a pastat Occitània, entre Atlantic e Mediterranèa, sud e nòrd d'Europa, peninsula lberica e Continent... Se compren tota la destinada d'un nos, al còr del mond latin.
Robert Lafont insistís sus d’unes periòdes essencials qu’an modelada la personalitat d’òc e que son sovent periferics dins l’istoriografia vista dempuèi las capitalas estatalas. Aital lo legeire descobrís una vision nòva de la penetracion romana, una Auta Edat Mejana visigotica, lo ròtle central de Concas dins los Camins de Sant Jaume, lo dardalh medieval de Clarmont e Lemòtges, los pòls occitans de la Reforma, los experiments politics de Niça, Marselha o Bearn…Del còp, los trobadors e los catars, e mai foguèsson importants, cèssan de monopolizar una istòria occitana qu’es plan mai rica, complèxa e europèa que çó que se crei.
Del mateix autor:
Temps Tres
Le petit décaméron
Contes libertins e faulas amorosas
L'Eròi talhat
Sur Robert Lafont:
Robert Lafont. La haute conscience d'une histoire. Actes du colloque de Nîmes 26-27 septembre 2009


text:
È descorbit un perfil en isuu.com gràcies a un tweet de @rebregat on i a cinc libes en aranés entà apréner-lo. Que i a es libes que s'empleguen ena assignatura d'aranés en Institut d'Aran, eth libe de prumèr, dusau e tresau d'ESO. Tanben i a eth libe d'aranés de quatau, qu'ei eth madeish que s'emplegue en nivèu C. Apareish tanben un exemplar d'ua revista que se ditz "Èm de Les". E çò mès interessant: eth dusau volum dera Istòria d'Aran, un magnific libe que conde era istòria d'Aran a compdar dera Querimònia.
Eth dimèrcles Nadau toquèc en Barcelona, en Auditòri. Vos dèishi un vidèo d'aqueth dia... i auie mieja Val, en concèrt!
Non vos desbrembetz deth concèrt d'O.K! Brigada Internacional que se debanarà aguest dissabte ena Sala Luz de Gas (BCN), un grop que amasse Catalonha e Occitània, amb musicians des dus païsi: Joan Garriga dera Troba Kung-Fú, Carles Belga, Gigi de Nissa e Stefano de Lou Seriol.


text:
Se de bòn matin començe ma rima
Es qu’un desidèri uèi me rima
Ai un fuòc de sant Joan dins la peitrina
E i a sonque la musica que m’apasima
Brami ais estèlas l’amor que devinhan
As poscas d’endacòm la luna chima…
Siatz
tan polidas que mi monta lo pantais
Siatz tan polidas que ne’n vòli totjorn mai…
50000 vèrs en Occitan
Tan coma de lumes parpelejant
Agachi passar lei jorns que s’encalant
Mi fan creísser dins lo cabestran
Una enveja prigonda un ruscle gigant
De que ti faire manjar tot lo pesquier grand…
Repic.
Es pas que l’espaci ven a me
mancar
Mai ne pòde pas pus e voldriái bufar
es que ton solèu jamai s’arrestarà
Vira que vira e totjorn virarà
Mai ieu de tròp dançar, tan vau tombar
Basta que me sobra fuelh, pluma e trobar…
Repic.
Vaquí qu’acabi la mieuna cançon
Un pauc de ton chale sus la version
E se n’ai fach de tròp demandi perdon
Mai teis uelhs son gotas de per amont
N’i aurà per dire qu’ai perdut rason
M’en bati que l’embruni sèrva ton nom…
Repic.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel