text:
Bufo periglenes
Lo grapaud daurat o grapaud de Monteverde (Bufo periglenes) es un pichon grapaud (d'environ 5 centimètres) de la familha dels bufonids que viviá dins una punhada d'endreches del bòsc de Monteverde, al Còsta Rica, en America Centrala[1]. Es classificada per l'IUCN coma espècia atuda dempuèi 2001. Pas un sol especimèn de grapaud daurat es pas estat apercebut dempuèi 1989. Aquela espècia, que foguèt descobèrta en 1960, èra confinada a una pichona region de nauta altitud del bòsc de nívols de Monteverde, dins un airal de 10 km². L'escantiment del grapaud daurat es citat coma partida del declin de las populacions d'anfibians, e es vengut l'emblèma d'aqueste declin. Lo cambiament climatic degut al rechalfament global es una de las causas avançadas per explicar sa desaparicion[2],[3].
Somari
Biologia[modificar | modificar la font]
Lo grapaud daurat es una espècia del genre Bufo (familha Bufonidae) que compren mai de 250 espècias. Viviá dins la reserva del bòsc dels Nívols de Monteverde, al Còsta Rica, dins un airal de 10 km² a 1500 m d'altitud mejana[4].
Morfologia[modificar | modificar la font]
Los adultes mascles mesuran a pena 5 cm en longor. De color jaune iranjat fosforescent[5], se distinguián de la màger part dels grapauds per lor pèl brilhanta e lusenta. Son descobreire, Jay Savage, èra tant surprés quand los vegèt pel primièr còp, que ne'n cresiá pas sos uèlhs ; es citat disant : « me cal confessar que ma reaction quand los ai vistes pel primièr còp èra una mescla d'incredulitat e de dobte, coma se qualqu'un los aviá trempats dins de pintura esmaltada »[6]. La femèla de l'espècia èra leugièrament mai granda que lo mascle, e son aspècte èra pro difrrent. Al luòc d'èsser brilhantas, las femèlas èran de color verd oliva o negras amb de tacas escarlatas enrodadas de jaune.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pounds & Savage (2004). Bufo periglenes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Retrieved on 11 May 2006
- ↑ Flannery, Tim (2005). The Weather Makers. Toronto, Ontario: HarperCollins, 114-119. ISBN 0-87113-935-9
- ↑ J. Alan Pounds, Michael P.L. Fogden, and John H. Campbell (1999). Biological response to climate change on a tropical mountain. Nature 398: 611-615.
- ↑ Neville, Jennifer J. "The Case of the Golden Toad:Weather Patterns Lead to Decline". North Ohio Association of Herpetologists online. URL accessed July 27 2006.
- ↑ Crump, Marty. In Search of the Golden Frog (1998) quoted in Flannery.
- ↑ Savage, Jay quoted in Neville, Jennifer J.
- Savage, Jay M. (1966) : An extraordinary new toad from Costa Rica. Revista de Biología Tropical 14: 153–167.
- Pounds & Savage (2004). (en) Bufo periglenes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Retrieved on 11 May 2006. Database entry includes a range map and a brief justification of why this species is listed as extinct.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 202074 Bufo periglenes Savage, 1967 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Bufo periglenes (en)
- Referéncia IUCN : espècia Bufo periglenes Savage, 1967 (en)
- Referéncia CITES : espècia Bufo periglenes Savage, 1967 '1966' (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Bufo periglenes Savage, 1967 '1966' (fr+en)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Le crapaud orange du Costa Rica, Bufo periglenes, est considéré actuellement comme disparu! traduccion en francés del tèxte de ADW


c: text/html

text:
Polonha Jova
La Polonha Jova (var: Polonha Joena) (en polonés: Młoda Polska) es un periòde modernista de l'art, de la literatura e de la musica polonesa que cobriguèt prèp dels ans despuèi 1890 fins a 1918. Foguèt un dels efèctes de la fòrta oposicion a las idèas del positivisme e promoguèt los caractèrs de la decadéncia, del neoromanticisme, del simbolisme, de l'impressionisme e de l'Art Nouveau.
Historia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme foguèt conegut d'après un dels manifèstes d'Artur Górski. Lo manifèst foguèt publicat en lo jornal Życie ("La Vida"), amb sedença a Cracòvia, en l'an 1898 e anèt immediatament acceptat en totas las parts de la Polonha dividida, coma analogia a autres tèrmes semblats coma Alemanha Jova, Belgica Jova, Escandinàvia Jova, e atal successivament.
Literatura[modificar | modificar la font]
La literatura polonesa del periòde foguèt basada sus doas concepcions principalas:
- La primièra concepcion foguèt la tipica desillusion modernista verso la borgesiá, son biais de viure e sa cultura. Los artistas que seguiguèron aquesta concepcion creguèron tanben en la decadéncia, en la fin de tota la cultura, en lo conflicte entre los òmes e lor civilizacion, e en la concepcion de l'art coma valor suprèma (en latin: ars gratia artis). Entre autres autors cal senhalar Kazimierz Przerwa Tetmajer, Stanisław Przybyszewski, Wacław Rolicz-Lieder e Jan Kasprowicz.
- La segonda concepcion foguèt lo continuament del romanticisme, e per aquesta rason es cridada neo-romanticisme. Lo grop d'escrivans que perseguiguèt aquesta idèa foguèt mens organizat e los escrivans els meteisses cobriguèron una vasta gamma de tèmas dins sas escrituras: dempuèi lo sens de la mission del polonés dins la pròsa de Stefan Żeromski fins a l'inegalitat sociala descrita per Władysław Reymont e Gabriela Zapolska, fins a la critica de la societat polonesa e a l'istòria de Polonha de Stanisław Wyspiański.
D'autres escrivans importants del periòde foguèron:
- Wacław Berent
- Jan Kasprowicz
- Jan Augustyn Kisielewski
- Antoni Lange
- Jan Lemański
- Bolesław Leśmian
- Tadeusz Miciński
- Andrzej Niemojewski
- Franciszek Nowicki
- Władysław Orkan
- Artur Oppman
- Włodzimierz Perzyński
- Tadeusz Rittner
- Wacław Sieroszewski
- Leopold Staff
- Kazimierz Przerwa-Tetmajer
- Maryla Wolska
- Tadeusz Boy-Żeleński
Musica[modificar | modificar la font]
En musica, lo tèrme Polonha Jova es aplicat a un grop informal de compositors que compren Karol Szymanowski, Grzegorz Fitelberg, Ludomir Różycki e probablament tanben Mieczysław Karłowicz. Aqueste grop agiguèt jos la fòrta influéncia del neo-romanticisme de la musica, e particularament de compositors estrangièrs coma Richard Strauss e Richard Wagner. Los compositors serián tanben de ligams fòrts amb lo Grop dels Cinc, un grop de compositors russes qu'inclusiá Modest Musorgskii, Aleksandr Borodin e Nikolai Rimskii-Korsakov.
Art[modificar | modificar la font]
Dins lo periòde de la Polonha Jova i aguèt pas de grands corrents artistics dins l'art polonés. Los pintors e los escultors cerquèron de contunhar la tradicion romantica, en introduire de biaisses nòus d'expression ja populars a l'estrangièr. Lo corrent mai influénciat foguèt l'Art Nòu, quitament se los artistas poloneses comencèron d'anar en cèrca tanben de nòvas formas d'estil nacional. Tant l'escultura coma la pintura del periòde foguèron fortament influenciadas per totas las formas del simbolisme.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lista dels primièrs ministres de Russia
Lo President del Govèrn de la Federacion Russa (en rus ПpeдceдaTeлb ПpaBиTeлbcTBa Poccийckoй Фeдepaции, colloquialament ПpeMbep-MиHиcTp) es lo cap de govèrn e la segonda persona del govèrn rus per òrdre d'importància. Lo títol de primièr ministre es pas utilizat en Russia.
Aquesta es la lista de primièrs ministres e altres caps de govèrn de Russia de 1905 fins a uèi.
Somari
Lista dels primièrs ministres de 1905 fins a 1917[modificar | modificar la font]
Lista dels primièrs ministres dempuèi la Revolucion Russa[modificar | modificar la font]
Caps del Conselh de Ministres — Govèrn de la RSF Russia (1978-1991/1992)[modificar | modificar la font]
Cap del Conselh de Ministres — Govèrn de la Federacion Russa (1991/1992-1993)[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo nom Republica Socialista Federala de Russia foguèt modificat a Federacion Russa lo 25 de decembre de 1991 de facto, mai solament lo 21 de mai de 1992 de jure
- ↑ S'auto-indiquèt coma primièr ministre en exercici, mas la Cort Constitucionala considerèt aquel decrèt inconstitucional. Lo president revoquèt lo decrèt.


text:
Protectorat
Un protectorat èra un regime politic dau periòde coloniau. Èra caracterizat per lo mantenement deis institucions de l'estat protegit e d'una autonòmia locala mai ò mens importanta sus leis afaires intèrns. De son caire, la poissança protectritz èra en carga deis afaires estrangiers, dau comèrci exterior e de la defensa. Durant la Segonda Guèrra Mondiala (1937-1945), lo tèrme designa leis estats mai ò mens fictius creats per lei país de l'Axe (Manchokuò, França de Vichy...) per certanei territòris ocupats.


text:
Pau Arena
Pau Arena (en francés Paul Arène, Sisteron, 26 de junh de 1843 - Antíbol, 17 de decembre de 1896) foguèt un escrivan occitan de Provença.
Biografia[modificar | modificar la font]
Pau Arena nasquèt a Sisteron en 1843 dins una familha modèsta que son paire èra relotgier e sa maire modista. Faguèt seis estudis au collègi dei Fraires de Sisteron amb un bòn nivèu. Après aver preparat una licéncia de filosofia, Pau Arena trabalhèt coma mèstre d'estudis ai licèus de Marselha e puei de Vanves. En 1865 abandonèt l'universitat per s'orientar devèrs lo jornalisme. A París, ont soliá anar ai cafès literaris, coneguèt divèrseis escrivans coma Anfós Daudet, François Coppée e Catulle Mendès e s'amistancèt amb elei.
En 1871, capitèt que Mistral faguèsse l'intermediari per demandar la man de Naïs, la filha de la familha Romieu de Bèucaire. Pasmens Naïs qu'aviá conegut quauqueis ans avans li foguèt refusada. L'an seguent se moriguèt sa maire. En 1879 participèt a la fondacion de la Societat Felibrenca de París, qu'i foguèt un dei membres mai actius. Foguèt a son iniciativa que se creèt lo Jardin dei Felibres. Escriguèt amb Albèrt Tornièr Des Alpes aux Pyrénées en 1884.
Foguèt trobat mòrt dins sa cambra, la tèsta apiejada sur un cònte qu'aviá pas acabat, lo vèspre dau 17 de decembre de 1896.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Jean-des-Figues (1868)
- Au bon Soleil (1880)
- Paris ingénu (1882)
- La Vraie tentation du grand Saint-Antoine (1880)
- Des Alpes aux Pyrénées (1884)
- Vingt jours en Tunisie (1884)
- Contes de Paris et de Provence. L'Âne de Nazaire. La Mule (1887)
- La Chèvre d'or (1889)
- Nouveaux contes de Noël (1891)
- Le Midi bouge (1891)
- Les Ogresses (1895)
- Domnine (1894)
- Friquette et Friquets (1896)
- Août de provence


text:
Mauna Kea
Lo Mauna Kea es un volcan situat sus l'illa d'Hawaii. Vièlh de mai d'un million d'annadas, es lo segond pus ancian dels cincs volcans majors de l'illa. Sa darrièra erupcion remonta a aperaquí 4 500 ans e representa un amenaça febla per las populacions. Son suc presenta nombroses còns volcanics, que lo Puʻu Wēkiu n'es lo trescòl a 4 207 mètres d'altitud, çò que ne fa lo som pus enauçat de l'archipèla. En considerar sa part immergida, lo Mauna Kea es pus enauçat que lo Mont Everest. Aquesta altitud afecta son clima ; lo temps i es nevadís mantun jorn l'an, Mauna Kea significa "montanha blanca" en hawaiian. La montanha presenta quitament de traças de glaciacion anciana.


text:
Escòla de Sent Marçau
Escòla medievau de musica vaduda en l'Abadia de Sent Marçau, a Limòtges en Lemosin. Que ho un center màger de desvolopament de la musica dens l'Euròpa medievau. L'abadia que ho fondada sus la tomba de l'aposto Sent Marçau, purmèr avesque de Lemòtge. Enter los sègles Xau e XIIau l'abadia que ho un center d'escritura e de concentracion de composicions de cants polifonics compausats en Aquitània e tanben dens la resta d'Occitània e transcrivudas en particions. Aquestas composicions b'èran tròpas, sequéncias e organum. Dens l'istòria de la musica, l'Escòla de Sent Marçau que precedeish e que prepara la gessida de l'Escòla de Nosta Dauna de París. Uei lo dia los manescrits de Sent Marçau que son mei que mei en la Bibliotèca Nacionau de París.


text:
Mòstra de Venècia
La Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia idem Mostra di Venezia o mai simplament la Mostra, es un festenal cinematografic, una mòstra d'art cinematografic, que se debana dempuèi 1932 dins la ciutat dels Dògis, al Lido, dins lo ja istoric Palazzo del cinema, per çò essencial.
Coneguèt mantun nom oficial, que lo primièr foguèt Esposizione internazionale d'Arte cinematografica l'annada de sa creacion.
Ne comencèt l'aventura amb la volontat pròpria e determinada de Benito Mussolini, per tal de, bèl primièr, li ne far lo contra a Hollywood, e bèl segond, se trobar de tombadas pel cinèma transalpin amb, que se ne concretizarà d'unas annadas apuèi, la creacion de Cinecittà e los sius complèxe e malhum d'estudios gigantals, en 1936-1937 al sud-èst de la capitala italiana.Sempre dins la meteissa amira de contarotlar o almens dominar lo mercat del filme europèu, e quitament mondial, o aguèssen pogut far... O faguèt tot quitament lo Duce per o s'abastar, amb moltas leis de proteccion de la produccion nacionala.En de badas benlèu per una dominacion planetària,mas pro sufisentas pr'aquò, per n'aver atal fondamentat tot lo cinèma italian.
Tot lo long de la siá ja longa istòria, n'aguèt lo meriti la Mostra, entre autres e molts, d'abrivar, per exemple, la coneissença del cinèma japonés en Euròpa, en li decernir lo siu trofèu màger, lo Leon d'Aur, a n'Akira Kurosawa per Rashomon tre 1951.
Seguiguèt un autre guerdonat de la recompensa màger nipon, n'Hiroshi Inagaki, amb lo siu Muhomatsu no Issho (idem Lo Buta-buta), en 1958.Tanben se ne floquèron en Kenji Mizoguchi, de dos Leons d'argent en 1953 pel siu cap d'òbra excepcional Ugetsu Monogatari ...Conte de la luna vaira e Sansho Dayu ...L'intendent Sansho l'an seguent, quand los autres festivals europèus ne fasián los refastinhoses, en tot rufir lo siu nas tapat, davant las òbras japonesas, de tan malaisit exportar e comprene, çò disián.Quitament se li n'autregèron pas jamai la recompensa suprèma (malgrat un omenatge postum excepcional de la retrospectiva de son òbra complèta, en 1980...) Lo quite AK tornèt recebre un Leon d'argent per Shichinin no Samurai ...Los sèt samorais en 1954, ex aequo amb lo mèstre de Quiòto.
Ne foguèt aiceste un dels meritis màgers de Venècia de trencar la vision aquela e tant estequida d'Occident fàcias a ailò tot que diferent, autre, e produch d'una civilizacion millenària.Se ne passarà exactament o quasi çò meteis amb los cinèmas indian, corean o chinés, per sonque parlar dels asiatics, mas n'auriam tot parièr pogut parlar del brasilièr, o dels cinèmas arabis, d'Africa, e d'endacòm mai.
Èra lo temps (ne sèm a parlar de las annadas 60 del sègle passat) qu'un François Truffaut, per exemple, al festenal de Canas, voliá pas veire de filmes d'en Satyajit Ray perque, çò disiá, ne vòli pas veire d'istòrias de mond que manjan amb las mans (sic).O s'èra un pecic d'umor trufaldian, d'un Truffaut qu'aital se trufava d'el meteis... o li volèm ben concedir, amb un dobtàs màger totun.
Balalin balalan, plan planin, pian pianino, se ne faguèt endavant la Mostra, fins a n'èsser una de las 3 manifestacions cinematograficas que mai ne comptan al mond, amb lo siu vesin (gaireben...) Festenal de Canas, e la ceremònia de l'Oscar, los Oscars d'Hollywood, a Nuestra Señora de los Ángeles (... Porciunculo... and so on!!) ailaluènh, tan luènh de Sant Marc.
Somari
- 1 Las Recompensas
- 2 La Mostra
- 3 Lo Palmarès
- 4 A l'entorn del palmarès
- 5 Premiats famoses
- 6 Non premiats famoses
- 7 La Mostra & la Biennale di Venezia
- 8 Istoria de la Mostra
- 9 Impacte mediatic
- 10 Venècia, Canas & Hollywood
- 11 Bilanç & perspectivas
- 12 Citacions
- 13 Vejatz tanben
- 14 Bibliografia generala
- 15 Documents audiovisuals
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Nòtas & referéncias
Las Recompensas[modificar | modificar la font]
Guerdons actuals[modificar | modificar la font]
- Leon d'Aur
- Leon d'Aur del melhor filme (1946 -
- Leon d'Aur per la carrièra (1969 -
- Leon d'Argent
- Grand prèmi de la jurada (1951 -
- Prèmi especial de la mesa en scèna (1990 -
- Copa Volpi
- Copa Volpi melhor actor (1934 -
- Copa Volpi melhora actritz (1934 -
- Prèmi Osella
- Prèmi Osella melhor scenari (2005 -
- Prèmi Osella melhora contribucion tecnica (2002 -
Guerdons suprimits[modificar | modificar la font]
- Prèmi San Marco (2002 - 2003)
- Copa Volpi melhor actor dins un segond ròtle (1993 - 1995)
- Copa Volpi melhora actritz dins un segond ròtle (1993 - 1996)
- Copa Mussolini (1934 - 1942)
La Mostra[modificar | modificar la font]
La seleccion[modificar | modificar la font]
Lo Programa[modificar | modificar la font]
La Jurada[modificar | modificar la font]
Lo Palmarès[modificar | modificar la font]
Lo Leon d'Aur[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Autras recompensas e guerdons[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
A l'entorn del palmarès[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Premiats famoses[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Non premiats famoses[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
La Mostra & la Biennale di Venezia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Istoria de la Mostra[modificar | modificar la font]
Genèsi[modificar | modificar la font]
Lo periòde faissista[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1945 - 1968[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1968 fins ara[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Impacte mediatic[modificar | modificar la font]
Resson en Itàlia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Resson endacòm mai[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Venècia, Canas & Hollywood[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Bilanç & perspectivas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
Istòria de la Mostra[modificar | modificar la font]
Publicacions de la Mostra[modificar | modificar la font]
Istòria generala del cinèma[modificar | modificar la font]
- Jacques Legrand: Chronique du cinéma, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 959 pp (de grand format, amb iconografia abondosa e de màger qualitat), edicions Chronique, Boulogne-Billancourt, 1992 (en francés) ... una istòria cronologica del cinèma mondial que çò ne menciona cada an de la Mostra de Venècia e dels sius eveniments màgers... indefugible e essencial...
- Philippe d'Hugues: Almanach du cinéma:
- Tome I - Des origines à 1945;
- Tome II - De 1946 à nos jours, edicion de grand luxe, 294 pp & 360 pp (grand format rectangular, amb iconografia rèireabondosa e d'extrèma qualitat), Encyclopædia Universalis France S.A., París, octobre de 1992 (en francés) ... d'encara mai excepcional e complèt que non pas lo precedent... E ne comença l' armanac aiceste en l'an 1487, amb en Leonardo da Vinci de personatge motor e actor... de qué se ne pòt dire mai ?


text:
Al-Tasrif
Lo Kitab al-Tasrif (arabi, ' كتاب التفسير ') ( Lo metòde de medecina) es una enciclopèdia de medecina e de cirurgia fòrça famosa, escrita cap a l'an 1000 per Abu Al-Qasim (Abulcasis), considerat coma lo paire de la cirurgia modèrna. Los 30 volums d'aqueste obratge comprenon de descripcions anatomicas, de classificacions de malautiás, d'informactions subre la nutricion e d'articles subre la medecina, l’ortopedia, l’oftalmologia, la farmacologia, e tractan mai que mai de la cirurgia[1].
En Occident, lo libre s'es espandit largament jos lo títol latin de Concessio ei data qui componere haud valet. Pendant al mens sièis sègles, demorèt un guide important per la practica medicala dels mètges e cirurgians a l'encòp dins las civilizacions islamicas e crestianas. Lo trenten volum d'aquesta òbra es tractat cirurgical (La Cirurgia d'Albucassis) que foguèt revirat en occitan per iniciativa de Gaston III de Foish-Bearn (Gaston Fèbus) e que ne'n demora, uei lo jorn, un manuscrit a la bibliotèca de l'Universitat de Montpelhièr[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dr. Monzur Ahmed, El Zahrawi (Albucasis) - father of surgery, Muslim Technologist, August 1990.
- ↑ La Cirurgia d'Albucasis a Google Book


text:
Sant Bartomieu (illa)
Sant Bartomieu (en francés Saint-Barthélémy o informalament Saint-Barth) es una illa deis Antilhas, en America. Forma oficialament la "collectivitat de Sant Bartomieu" (en francés collectivité de Saint-Barthélémy) dempuei 2007; avans èra una part dau departament de Guadalope.
La populacion es de 9 171 abitants en 2011 (9 035 sens comptes dobles).
Lo capluòc es Gustavia.
Lo còdi INSEE es 977.
Los còdis ISO 3166 son BL, BLM e 652.
Lo domeni internet es .bl.
Divisions[modificar | modificar la font]
L'illa es una collectivitat de la comuna unenca (del còdi 977 01).
Es pasmens devesida en 2 parròquias (Jol vent a l'oèst, Al vent a l'èst) e 40 borgadas.


text:
Província de Nòva Jersey
La Província de Nòva Jersey èra partida de las Colonias Miègjornalas, la província foguèt d'en primièr colonizada pels europèus dins l'encastre de las Províncias Unidas, mas tombèt jos dominacion anglesa aprèp la reddicion de Fòrt Amsterdam en 1664 e venguèt colonia de proprietari britanic. Las Províncias Unidas tornèron prene lo contraròtle de 1673-1674 e compausèron doas divisions politicas, East Jersey e West Jersey, fins a que sián units coma une colonia reiala britanica en 1702. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Nòva Jersey dels Estats Units d'America.


text:
Teofil d'Antiòquia
Teofil foguèt, al sègle II, patriarca (evesque) d'Antiòquia segon Eusèbi.
Nos es conegut per qualques unas notícias ancianas e pel sol de sos tractats – una apologia – qu'es arribat fins a nosautres: los Tres libres a Autolycus.
Sembla d'èsser originari d'Assiria[1] en Mesopotamia, coma Tacian, mas sa lenga e tot son rèireplan son grècs. D'origina pagana, venguèt crestian après legir « los escriches sacrats dels sants profètas »[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A Autolycus II. 24
- ↑ A Autolycus II. 14. S'agís probablament de l'Ancian Testament mas benlèu tanben de l'Apocalipsi


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
5. La Candelouso. L’aprimage.
La 5enco sesoun prouvençalo, qu’a debuta pèr Santo-Barbo (4 de desèmbre), s’acabo pèr la Candelouso (2 de febrié). Es aqui que se barro la quaranteno duberto au Soulstice d’Ivèr e qu’avié debuta lou jour de Nouvè. Es la fèsto de la purificacioun de la Vierge, mai tambèn aquelo di candèlo. Dins li glèiso prouvençalo se fai la «crècho blanco» em ‘un noumbre redu de persounage.
Èro, à Marsiho, dins lou tèms, la Fèsto dóu Fuenòu, que pourrié veni dóu fenoui gigant dóu Levant proche, qu’èro utilisa pèr traspourta dins si cambo li braso d’un fougau à l’autre. Aquesto fèsto, encaro, pourrié significa qu’es necite d’atuba un fiò nouvèu, bord que li radiéri braso dóu cacho-fiò de la vèio de Nouvè se soun amoussado.
A Sant-Vitour de Marsiho, la Candelouso es marcado pèr la benedicioun de candeleto verdo e la fabricacioun d’uno pastissarié especialo : li naveto de Sant-Vitou, que retipon, se dis, la barco di sànti Marìo vo aquelo d’Isis.
La Candelouso marcavo, dins la civilisacioun agricolo e pastouralo, l’abenage de la mita di reservo de prouvesioun facho pèr passa l’ivèr. Adounc falié que l’autro mita o ço que n’en soubravo durèsse enjusqu’i recordo venènto.
Lou 14 de febrié, enfin, debuto pèr li pastre l’aprimage, lou tèms de la primo. Es lou proumié de l’an de l’annado pastouralo e lou coumençamen de la nouvello sesoun pastouralo. Li fedo quitaran li pradarié pèr ana pastura dins lis ermas o en Crau en esperant, debuto de jun, lou tèms de l’amountagnage qu’es la segoundo sesoun pastouralo.
6. E pèr acaba prouvisourimen...
Dins un autre estùdi, tant se pòu pèr Nouvè de 2010, cavaren d’àutri tradicioun de celebracioun dóu Soulstice d’Ivèr.
N’en signalan, rapidamen, uno que ié revendren, es la Fèsto jusiolo de Hannoucca, apelado Fèsto di Lumiero. Se debano, toujour, seguènt lou calendié religious judiéu, entre li mes de nouvèmbre e de desèmbre dóu calendié gregourian qu’es lou nostre.
L’an darnié, en 2009, Hannoucca s’èi festeja dóu 12 (25 Kislev) au 19 de desèmbre (2 Tevet).
7. Counclusioun.
La Fèsto de Nouvè, fin finalo, es fourtamen enracinado autour dóu ribeirés de la Mar Nostro e dins lis encountrado vesino. Escound, en realita, la relacioun entimo de l’ome de la terro emé soun mitan naturau e li sesoun, que soun bèn marcado que dins li zouno temperado. Li religioun pièi, e que que siegon, an placa sa mitoulougìo sus l’ordre naturau di causo.
Li mai anciano de l’agué fa soun, dins lou Levant Mejan li qu’eisistavon à Sumer, Babilouno, en vièio Perso, au Liban, en Palestino, en Crèto, en Egito, autambèn qu’aquéli di rode d’Éuropo mounte se desvouloupè la revoulucioun neoulitico, quouro nòsti rèire devenguèron de pacan, es de dire d’agricultour e d’abalissèire de fedo, de cabro e de vaco.
Coume l’avèn deja evouca, Nouvè, au nostre, en Prouvènço, es lou moumen que tóuti li recordo soun rintrado, que n’i’aura pas d’autro avans de mes. Fau festeja aqueste moumen e prene de forço, que l’ivèr finira qu’après l’equinòssi de printèms.
D’un autre las, dins nòsti vilo escleirado à giorno la niue, fau se remembra qu’acò ’s recènt. A passa tèms, l’ivèr èro lou règne di tenèbro meme se, d’à cha pau, lou soulèu empuravo la durado di jour. En rintrant au siéu, de vèspre, lou pacan, lou pastre, èron agouloupa de la negro niue, franc di dato de pleno luno e, dins soun oustau, i’avié que la chaminèio e un o dous calèu pèr faire lus. Ramenten-se que noste Charloun escrivié si cansoun, la niue, au clarun de la luno!
Es d’aquésti racino que fau n’èstre mai que mai counsciènt dins lou mounde de vuei.
1121406


text:
Rasés
Rasés es un parçan d'Occitània[1] situat en Lengadòc.
Sa vila principala es Limós.
Se situa dins lo departament francés d'Aude. Rasés foguèt lo nom d'un ancian comtat de l'Edat Mejana, situat dins tot l'oèst del departament actual d'Aude e dins una partida del departament actual dels Pirenèus Orientals (Conflent). Ara, lo territòri d'aquel ancian comtat se limita al canton d'Alanha e a qualques comunas prèp de Limós.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
Écrammeville
Écrammeville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Écrammeville Es una municipalitat situada dins lo país del Bessin, a tres quilomètres de lo sieu cap-luòc de costat, Trévières e vint quilomètres de Bayeux. Lo vilatge a situat en lo Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin.
Écrammeville est une commune située dans le pays du Bessin, à trois kilomètres de son chef-lieu de canton, Trévières et vingt kilomètres de Bayeux. Le village est situé dans le Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin.


text:
Brauvilliers
Brauvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brauvilliers Es un vilatge tradicional, constituit de planas, de pendents doces e de bòsques. Lo sieu territòri compta de divèrsas carrièras espetadas per la produccion de pèiras de talha.
Brauvilliers est un village traditionnel, constitué de plaines, de pentes douces et de forêts. Son territoire compte plusieurs carrières exploitées pour la production de pierres de taille.


text:
Épineuse
Épineuse es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 7 d'octòbre 1870, lo pilòta pujada Armand Barbès, partit de la met Sant Pierre a París, assiégée pels prussiens, condusit per Alexandre Jacques Trichet e pujat per Eugène Spuller e Léon Gambetta #aterrar a Espinosa après èsser-i passat las linhas enemiques[1].
Le 7 octobre 1870, le ballon monté Armand Barbès, parti de la place Saint Pierre à Paris, assiégée par les prussiens, piloté par Alexandre Jacques Trichet et monté par Eugène Spuller et Léon Gambetta atterrit à Épineuse après avoir passé les lignes ennemies[2].


text:
Breux (Mòsa)
Breux es una comuna francesa administrada per lo departament de Mòsa de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es délimitée al nòrd-es per la frontièra bèlga #que la separa de la província de Luxemborg. Los pòbles bèlgas los mai prèps son Limes al nòrd e Sommethonne a l'èst.
La commune est délimitée au nord-est par la frontière belge qui la sépare de la province de Luxembourg. Les villages belges les plus proches sont Limes au nord et Sommethonne à l’est.


text:
Teodòr Aubanèu
Teodòr Aubanèu (en nòrma mistralenca  ) (Avinhon, 26 de març de 1829 - Avinhon, 2 de novembre de 1886) foguèt un estampaire e mai que mai un dei pus grands poètas occitans (provençaus), que marquèt fòrça la Renaissença Occitana dau sègle XIX.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Aubanèu nais dins una familha d'estampaires (estampaires "dau Papa e de l'Archevesque d'Avinhon" au sègle XVIII quand Avinhon èra encara part deis Estats de la Glèisa). Fa seis estudis amb lei paires as Ais de Provença avans de tornar trabalhar a l'estampariá Aubanèu.
Es bòn catolic, coma tota sa famiha, seguís leis amassadas de la Societat de la Fe ont fa la coneissença de Josèp Romanilha. Es aqueu que li fa rescontrar d'amics coma Frederic Mistral e Ansèume Matieu. Totei se retròban au castèu de Fòntsegunha per i far de poesias e de cançons. Aubanèu i vei tanben en 1850 Jenny Manivet, dicha Zaní. Amorós totei dos, Teodòr e Zaní arriban pas a se declarar sei sentiments e en 1854, la joveneta se fa monja au convent dei Filhas de la Caritat.
Lo meteis an leis amics de Fòntsegunha fondon lo Felibritge qu'Aubanèu, segon d'unei, n'es lo poèta mai prefond e mai desesperat. En 1860, publica La miugrana entredubèrta  , ben aculhida per lo monde literari, que i canta lo sieu amor per Zaní. Mai lei catolics avinhonencs, qu'Aubanèu se'n sent tan pròche, meton l'òbra a l'indèx e aquò fica en perilh l'estampariá Aubanèu, ben ligada a l'archevescat d'Avinhon.
Se marida en 1861 e torna trobar una mena de felicitat mai publica plus tot çò qu'escriu.
Pasmens i a un conflicte creissent entre Aubanèu, lo catolic liure, e Romanilha, lo catolic conservator. Après de malentenduts amb Romanilha en 1878, au meteis temps que i a de jornaus qu'acusan lo Felibritge d'èsser separatista, s'aluenha dau movement a partir de 1880. Quand publica confidencialament en 1885 un autre recuelh, fòrça sensuau, Lei filhas d'Avinhon  , lei devòts l'atacan amb violéncia e l'archevesque lo blaima. Mòr d'una crisi d'apoplexia en octòbre de 1886. Es enterrat au cementèri de Sant Veran d'Avinhon.
Son òbra[modificar | modificar la font]
Amb Romanilha e Mistral, Aubanèu es un dei tres pilars dau Felibritge. Ai dos recuelhs de poesias publicats quand viviá, La miugrana entredubèrta e Lei filhas d'Avinhon, li cau ajustar un drama en vèrs, Lo pan dau pecat  , que lo jògan en 1878. E tanben d'òbras postumas coma lo recuelh de poesias Lo Rèiresoleu   publicat en 1899 e dos dramas: Lo raubatòri   publicat en 1928 e Lo pastre   publicat en 1947.
Extrach[modificar | modificar la font]
Debuta de "La Vènus d'Avinhon  ", primier poèma dau recuelh Lei filhas d'Avinhon  .
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Leis òbras completas d'Aubanèu, la maison Aubanèu leis editèt a Avinhon de 1960 a 1963.


text:
1207
Aquesta pagina concernís l'an 1207 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions dei legats pontificaus còntra lo catarisme. Pasmens, lei catars contunièron de viure normalament en causa de l'abséncia de reaccion deis autoritats dau Comtat. Ansin, a la prima, unei caps catars poguèron provocar un collòqui de doas setmanas a Montreal. Leis arbitris dei discussions refusèron de designar un venceire mai lei legats s'estimèron venceires e s'enardiguèron. Aprofichant l'arribada de monges suplementaris, se devesiguèron en grops pus pichons per visitar un nombre pus important de vilatges. Venguèron ansin pus malaisats de susvelhar e, en abriu, lo legat Pèire de Castelnòu poguèt arribar en dessobte a Tolosa per i prononciar l'excommunicacion de Ramon VI de Tolosa e l'interdich sus sei territòris.


text:
Alfa Centauri
Alfa Centauri (a Cen / a Centauri) es l'estela mai brilhanta de la constellacion del Centaure e la quatrena de tot lo cèl nocturne. Per la majoritat d'observaires de l'emisfèri nòrd se trapa tròp al sud per la poder veire, mas es una de las estelas pus remarcablas pels observaires de l'emisfèri sud, estant que soslinha una de las direccions de la Crotz del Sud. Es lo sistèma estellar mai pròche de nòstre Sistèma Solar, a una distància de sonque 4,2-4,4 ans-lutz, e en realitat se tracta d'un sistèma triple, format per Alfa Centauri A, Alfa Centauri B e Proxima Centauri. Son nom pròpri es Rigil Kentaurus, derivat de l'arabi al-Rijl al-Kentaurus, que significa « lo pè del centaure », mas es pus abitual de la nomenar amb sa designacion de Bayer.
Compausants del sistèma[modificar | modificar la font]
Alfa Centauri es un sistèma triple. Consistís en doas estelas principalas, Alfa Centauri A e Alfa Centauri B (que forman un sistèma binari) situadas a una distància de 4,36 ans-lutz, e una nana roja nomenada Proxima Centauri situada a 4,22 ans-lutz. Alfa Centauri A es parièra al Solelh, amb lo meteis tipe espectral (G2 V), mas un pauc pus brilhanta e pus granda. Alfa Centauri B es pus febla e de tipe espectral K1 V. Las doas s'orbitan mutualament en una ellipsa d'excentricitat e = 0,52. Proxima Centauri, de son costat, es una nana roja situada a environ 13 000 UA (unitats astronomicas) d'Alfa Centauri (0,21 a.l.) e es possible que siá en orbita al torn del sistèma doble principal amb un periòde d'aperaquí 500 000 ans. Vista de la Tèrra, Proxima es separada d'aperaquí 2° del sistèma principal, qu'A e B i son separadas sonque per un angle de 40".


text:
1582
Aquesta pagina concernís l'an 1582 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Tres annadas après François Viète, formulacion d'un sistèma de calcul utilizant lei nombres decimaus per lo matematician Simon Stevin que favorizèt la generalizacion de l'utilizacion d'aquelei nombres en Euròpa.


text:
Periguers
Periguers [peri'gœ: / peri'gʏ:] o Peiriguers [pejɾi'ɡø] e Periguers [pɛɾi'ɡø] (nom corrent) o Peireguers [pejɾɛ'ɡø: / pejre'gʏ:] (nom classicizant)[1](Périgueux en francés) es una vila occitana francesa de la region d'Aquitània, prefectura dau departament de Dordonha.
Es la capitala istorica de Perigòrd.
Lo gentilici es pergosin -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila s'estend dins una bocla d'Eila environada de set costaus (Escornabuòu, la Boissiera o Curada, Beu Puei, l'Arsaut, las Cebradas,...)
L'etimologia de Periguers ven daus Petrocorii ("las quatre armadas"), pòble gallés que demorava aquí avant la conquista romana. A l'epòca galloromana, l'emplaçament de la vila actuala era ocupat per Vesona.
La vila de Periguers nais vertadierament en 1240 de l'union de dos borgs rivaus implantats a quauquas centenas de metres l'un de l'autre : d'una man la Ciutat (surtida de l'antica Vesona galloromana), vila de l'avesque e dau comte de Perigòrd, de l'autra la vila borgesa de Puei Sent Front.
En 1669, l'aveschat passa de la catedrala de Sent Estefe, situada en La Ciutat, a la catedrala de Sent Front, jurc'alara basilica dau Puei.
En 1813, Periguers annexa la comuna de Sent Martin, que ven un quartier.
En 1857, lo chamin ferrat arriba a Periguers en venir de Cotràs; s'ensec l'installacion daus talhiers de reparacion de las locomotivas e de las veituras de la Companhiá de París a Orleans (PO), activitat que demòra totjorn dins lo quartier dau Tolon.
La devisa de la vila es Fortitudo mea civium fides, es a dire Prene ma fòrça dins la fidelitat de mos ciutadans. L'escut de la vila, roge e verd, es fach de tres tors merletadas, que la centrala es susmontada d'una flor de liri (De golas, dau chasteu de tres tors d'argent merletadas e maçonadas de sable, la dau mitan susmontada d'una flor de liri d'aur, las doas autras cubertas e viradoradas, lo tot sus una champanha de sinòple).
Demografia[modificar | modificar la font]
Comuna sola :
(1) 6 201 emb l'anciana comuna de Sent Martin, que fusionará en 1813
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Periguers es ligat a Bordèu e a Clarmont per l'autorota A89.
Dau costat ferroviari, la vila a de las ligasons TER emb Bordèu, Lemòtges, Briva, Agen e daus trens grandas linhas vers París, Lion e Clarmont.
Economia[modificar | modificar la font]
Periguers aciala, dins lo quartier dau Tolon, daus talhiers de reparacion de la Societat Nacionala daus Chamins Ferrats Francés (Establiment Industriau de Perigòrd) qu'emplejan quasi 600 personas. Las veituras Corail e Téoz i son renovadas, tanben o los trens TER.
Dempuei 1970, Periguers aculhís tanben l'Estampariá Nacionala daus Timbres-Pòsta, d'onte ven la totalitat daus quatre miliards de timbres francés esmetuts chada annada. L'establiment se tròba dins la zòna industriala de Bolasac, e fai trabalhar 700 personas.
Pasmens, Periguers es aüei una vila mai que mai terciària, que un emplei sus dos es public o parapublic.
Administracion[modificar | modificar la font]
Personatges nascuts en Periguers[modificar | modificar la font]
- Iriés Peir Daumesnil (1777-1832), generau d'Emperi
- Joan Frederic Frenet (1816-1900), matematician e astronòm
- Jacmes Emili Lafon (1817-1886), penheire
- Lèon Bloy (1846-1917), romancier e ensagista
- Jòri Goursat çò-dich SEM (1863-1934), caricaturista
- Joan Jòri Villepontoux (1884-1963), banquier
- Aimat Clariond (1894-1959), actor
- Joan Carzou (1907-2000), penheire
- Claudi Seignolle (n. en 1917), escrivan
Eveniments[modificar | modificar la font]
- Salon internacionau dau Libre Gormand [1]
- Mimòs, festivau internacionau dau mime [2]
- Sinfonia, festivau de musica barròca [3]
- MNOP, festivau de las musicas de la Nòva Orleans [4]
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Periguers es classada Vila d'Art e d'Istòria e presenta un patrimòni remirable, emb 43 monuments istorics e un important sector sauvagardat. Demest v-ilhs :
Los vestigis de la bastida galloromana de Vesona[modificar | modificar la font]
- La tor de Vesona, vestigi d'un temple dedicat a la divessa tutelara de la ciutat galloromana
- Las roïnas de l'Anfiteatre roman, mesas en valor dins un brave jardin
- Lo museu Vesunna, bastit sus los vestigis de la domus daus Boquets (bastida galloromana) per l'architecte Joan Nouvel - musée de Vesunna
La vila medievala[modificar | modificar la font]
- La catedrala de Sent Front, inscricha au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat, es una de las estapas pus famosas dau Pelegrinatge de Sent Jacme de Compostela. D'estil romanic-bizantin, presenta cinc copòlas en crotz greca. Fuguet (larjament) restaurada au segle XIX per Paul Abadie, lo quau se n'inspiret per l'edificacion de l'egleisa dau Sacré Cœur de París. Lo chamin de crotz de Sent Front, pench a l'entorn de 1850 per Jacmes Emili Lafon, fuguet restaurat en 2002
- L'egleisa romanica de Sent Estefe, anciana catedrala, que ne'n demòra doas copòlas
- Lo covent de las Dònas de la Fe (segle XII)
- La Tor Mataguerra (segle XIII), lo vestigi mai conservat de las fortificacions de l'Edat Mejana
- La charriera Limotjana, còr de la vielha vila
La vila de la Renaissença[modificar | modificar la font]
- La Maison daus Cònsols, que se remira dins Eila
- Lo Chasteu Barriera (roïnat), dau nom d'una familha de la vila
- La Maison dau Pastissier, mesa en valor lòrs de la restauracion de la Plaça Sent Loís
- Mai d'un ostau daus segles XV e XVI dins l'ancian Puei Sent Front (ostaus Gamenson, Sench Astier, d'Abzac de La Dosa, de Lestrada,...)
- La Prefectura (segle XIX) : façada d'estil dau Segond Emperi; los salons son d'òbras d'art vertadieras, dins l'estil daus chasteus de Versalhas, Fontainebleau e dau Lovre
- Lo Museu d'Art e d'Arqueologia de Perigòrd
- Lo Museu Militar de Perigòrd
- Lo museu-talhier dau Trompe-l'œil [5]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Periguers es bessonada coma la vila bavaresa d'Amberg (Alemanha).
Ligams externes[modificar | modificar la font]
- Sit oficiau de la municipalitat
- Sit de l'Ofici de Torisme de Periguers
- Sit plan brave sus Periguers
- Festivau MNOP
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La grafia Perigüers emb un trema es pas normativa, que s'escriu normalament Periguers sens trema coma dins orguelh
- La forma *Perigús [peɾi'ɡys] es una adaptacion que se tròba dins los dialectes que coneissen pas lo son [ø], probablament a travers lo francés (per analogia emb "gueux"   "gus"?), que convendriá d'evitar dins la grafia.


text:
Sant Joan de Cap Ferrat
Sant Joan de Cap Ferrat o Sant Joan dau Cau [1] es una comuna d'Occitània en Provença, situada dins lo departament francés dei Aups Maritims e la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Jean-Cap de-Ferrat es situat sobre la Còsta d'Azur, entre Niça e Mónegue, a la broa de la mar Mediterranèa. Lo territòri de la municipalitat se situa entre Vilafranca de Mar e Bèuluec de Mar ; compren la totalitat de la presqu'isla dau cap de Ferrat e tanben, sobre la còsta èst d'aqueu darrièr, la poncha de Sant Ospici siá a pauc près de 250 ectaras. Es ocupat per 500 villas, la majoritat fòrça luxuosas, estofadas sota lei flors, lei palmeras, lei pins d'Alèp, leis oliviers. Entre leis villas celèbres, se compta la villa Ephrussi-Rothschild donada a l'Estat en l'an 1934. Lo luec es classat e lei bastiments nòus son fòrça susvelhats[2]. Aquò empacha pas, dempuèi lo començament deis ans 2000, lei rics proprietaris d'efectuar de multiples trabalhs amb o sens autorizacion e de còps au mespretz de la lei dau litorau. Leis associacions localas de defensa de l'environament multiplican lei recorses dau temps que lo cònsol sosten lei bastiments que respèctan lei nòrmas d'urbanisme per rasons economicas[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancianament Anao, lo site de Sant Joan de Cap Ferrat foguèt inicialament ocupat peus ligurs, puèi peus lombards vèrs 575. Au començament de l'Edat Mejana, lo reclus sant Ospici i ocupa una tor sus la part èst de la presqu’isla. Au sègle VIII, los sarrasins conquistèron lo luec; ne seràn pas delotjat qu'au sègle XI.
En 1388, au moment de la dedicion dau comtat de Niça, lo masatge de Sant Joan, que fasiá partida de la comuna de Vilafranca, tornèt au ducat de Savòia. Lo site foguèt fortificat sota protectorat savoiard ; en 1561, sota lo règne de Emanuèl Filibèrt de Savòia, lo fòrt Sant Ospici foguèt bastit. Serà puèi destruit en 1706 per lo duc de Berwick, a l'escasença de la presa de Niça per França.
Sant Joan passèt mai d'un còp sota ocupacion francesa entre 1720 e 1820 ; foguèt definitivament restacat a França en 1860 amb l'ensems dau Comtat de Niça.
En 1904, lo masatge de Sant Joan se separa de Vilafranca de Mar e ven una comuna a part entièra. D'en premier nomenada Sant Joan de Mar, la comuna prendrà lo nom de Sant Joan de Cap Ferrat en 1907.
Uèi, Sant Joan de Cap Ferrat es lo un dei principaus luecs residenciaus de la Còsta d'Azur, amb de nombrosas e luxuosas proprietats.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Laurenç Revest
- ↑ 2,0 2,1 Isabelle Rey-Lefebvre, « Sant-Jean-Cap de-Ferrat : un luòc béton », Lo Mond, 29 de decembre 2008.


text:
1706
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1706 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 17 de genièr - Benjamin Franklin, scientific, escrivan e òme politic american (m. 1790)
- 18 d'octobre - Baldassare Galuppi, compositor italian (m. 1784)
- 17 de decembre - Émilie du Châtelet, matematiciana, fisiciana e escrivana francesa (m. 1749)


text:
Uncey-le-Franc
Uncey-le-Franc es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat, banc d'una commanderie templière, de contunh dels Chevaliers de Malta en dependent de la commanderie de Bure-las-Templiers.
Au Moyen Âge, siège d'une commanderie templière, puis des Chevaliers de Malte dépendant de la commanderie de Bure-les-Templiers.


text:
-203
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -203 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Leis armadas cartaginesa e numida dirigidas per Hasdrubal Gisco e Sifax assaièron de destrurre lei fòrças romans de Scipion l'African mai foguèron desfachs ai Grands Plans ambé de pèrdas importantas, compres Sifax que foguèt tuat. Puei, Massinissa, un cap numide aliat ai Romans, conquistèt la capitala numida entraïnant lo suicidi de la frema de Sifax. Après aquela desfacha, Cartage acceptèt la fin de la guèrra ambé de condicions duras : retirada dei fòrças cartaginesas d'Itàlia, abandon d'Espanha, cession de sa flòta franc de 20 naviris e pagament d'una indemnitat de 5 000 talents.
En Itàlia, lei Cartaginés de Magon Barca ocupant Gènoa dempuei 205 avC foguèron atacats e obligits de se retirar. Aquela retirada èra tanben realizada après un acòrd entre Magon e son fraire Annibal Barca de refusar lei condicions de patz romanas e de rintrar en Africa per liberar la region de la preséncia romana. Aqueu plan foguèt favorizat per la represa de la guèrra après la captura d'un naviri roman per Cartage onte lei viures acomençavan de mancar. Pasmens, Magon moriguèt dins lo corrent dau viatge en causa d'una bleçadura recepuda a Gènoa.


text: Destutt de Tracy (1754-1836) èra un filosòf francés celèbre per aver desvolopat lo concèpte d'ideologia. Membre de l'aristocracia e d'ascendéncia escocesa, èra en favor de la separacion dels poders e de las libertats individualas. Defendava una cosmovision materialista, pròcha a las posturas d'Étienne Bonnot de Condillac, que las facultats de l'esperit apareisson a partir dels sentiments (per atal rebutva qu'existís una disciplina coma la psicologia, tròp abstracha e amb de connotacions idealistas). Definiguèt tanben de concèptes de basa per l'economia, coma per exemple l'intercambi coma motor de creissença, una idèa que se trobará presenta dins l'òbra de Karl Marx. Pels seus apòrts venguèt membre de l'Académie française e aguèt d'emplecs d'onor dins divèrsas societats de pensaires de las Luses.


text:
Kappelkinger
Kappelkinger es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés. Vilatge de la distincion episcopala del Val de Guéblange.
Abans 1150: Curbera es un alleu del Comte de Werde, Siegebert. Curbera #Qu'al fil dels ans se tranformera en Cungera =KINGER. En l'an 1150 Siegebert dona Curbera al Abbaye de Wadgassen, amb los #dire e la bassa, mièja e anautita justícia. La donation a confirmat l'an 1179 pel pape Alexandre III. En l'an 1200 Kappelkinger possedís ja una capèla. (Se tròba en l'archiu del prieuré de Insming la traduccion alemanda facha l'an 1617 pel vicari del Val-de-Guéblange). En 1224 lo abbaye de Wadgassen renóncia als sieus dreches sus Kappelkinger en favor del Comte Siegebert III e de los sieus fils Henri e recep a cambiament la mitat de las #dire a Guéblange. En 1727 Kappelkinger, fins ailà annèxa de la parròquia de Insming, a erigit en parròquia de la archiprêtré de Morhange amb Überkinger coma annèxa. Lo 12 de decembre de 1724 la destruccion de la capèla es ordonnée aital coma lo bastiment de la glèisa actuala, aquel als còstes del prieuré de Insming. Kappelkinger A erigit en parròquia dédiée a St Jacques en 1727. En 1732 a luòc lo bastiment de la glèisa de Kappelkinger. En 1790 las municipalitats de Kappelkinger e de Ueberkinger fan partida del Costat de Sarralbe, district de Sarreguemines, amb 7 autras comunas. En 1811 lo nombre de las municipalitats del costat de Sarralbe passa de 19 a 13, sièis comunas en avent #èsser suprimidas e amassadas a las municipalitats vesinas; A comptar d'aquela data Uberkinger es una annèxa de Kappelkinger[1].
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés. Village de la seigneurie épiscopale du Val de Guéblange.
- Avant 1150: Curbera est un alleu du Comte de Werde, Siegebert. Curbera qui au fil des ans se tranformera en Cungera =KINGER.
- En l’an 1150 Siegebert donne Curbera à l’Abbaye de Wadgassen, avec les dîmes et la basse, moyenne et haute justice. La donation est confirmée en 1179 par le pape Alexandre III.
- En l’an 1200 Kappelkinger possède déjà une chapelle. (On trouve dans les archives du prieuré d’Insming la traduction allemande faite en 1617 par le vicaire du Val-de-Guéblange).
- En 1224 l’abbaye de Wadgassen renonce à ses droits sur Kappelkinger en faveur du Comte Siegebert III et de son fils Henri et reçoit en échange la moitié des dîmes à Guéblange.
- En 1727 Kappelkinger, jusque là annexe de la paroisse d’Insming, est érigé en paroisse de l’archiprêtré de Morhange avec Überkinger comme annexe. Le 12 décembre 1724 la destruction de la chapelle est ordonnée ainsi que la construction de l’église actuelle, ce aux frais du prieuré d’Insming. Kappelkinger est érigée en paroisse dédiée à St Jacques en 1727. En 1732 a lieu la construction de l’église de Kappelkinger.
- En 1790 les communes de Kappelkinger et de Ueberkinger font partie du Canton de Sarralbe, district de Sarreguemines, avec 7 autres communes.
- En 1811 le nombre des communes du canton de Sarralbe passe de 19 à 13, six communes ayant été supprimées et réunies aux communes voisines; À compter de cette date Uberkinger est une annexe de Kappelkinger[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ " Forbach e lo sieu Arrondissement" de Joseph ROHR e " Lorraine&Alsace" pel Tinent J.Pàg. JEAN.
- ↑ " Forbach et son Arrondissement" de Joseph ROHR et " Lorraine&Alsace" par le Lieutenant J.P. JEAN.


text:
Magnières
Magnières es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Magnières es un vilatge del sud-es del departament de Meurthe-e-Moselle al limit del departament dels Vòges, a 47 km de Nancy, 23 km de Lunéville e a 14 km de Rambervillers. A adaigat per un riu davalat dels Vòges, la Mortagne, afluent de la Meurthe. La Belvitte arriba a la siá confluence amb la Mortagne a Magnières. [[Fila:Confluiscan de la Belvitte en la Mortagne 02.jpg|thumb|upright=1.5|center|Confluisson de la Belvitte en la Mortagne.
Veire en panorama virtual.]]
Magnières est un village du sud-est du département de Meurthe-et-Moselle à la limite du département des Vosges, à 47 km de Nancy, 23 km de Lunéville et à 14 km de Rambervillers. Il est arrosé par une rivière descendue des Vosges, la Mortagne, affluent de la Meurthe. La Belvitte arrive à sa confluence avec la Mortagne à Magnières.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
.


text:
Glèisa de Sant Pèire dels Chartroses de Tolosa
La glèisa de Sant Pèire dels Chartroses es una glèisa de Tolosa situada prèp de la plaça Sant Pèire dins la carrièra Valada. Deu son nom a la comunautat dels monges Chartroses que l'edifiquèron al sègle XVI.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La construccion de la glèisa comencèt en 1602: de chartroses, fòragetats de Castras pels protestants, decidiguèron de bastir un monastèri a Tolosa. Aprèp la casuda d'un primièr dòma en 1609, l'edifici foguèt auçat. La glèisa foguèt consacrada pel cardinal François de Sourdis lo 20 de mai de 1612.
Del monastèri demòra ara pas que la glèisa e una partida del clastre. Dempuèi de setembre de 2007, la parròquia de Sant Pèire dels chartroses es la parròquia estudianta de Tolosa.
Dedicacion[modificar | modificar la font]
La glèisa foguèt d'en primièr dedicada a la Verge e a Paul de Tebas. Aprèp la revolucion, la Glèisa de Sant Pèire de las Cosinas e son convent foguèron requisicionats coma arsenal, e la parròquia transferida. Aquela glèisa situada Carrièra Valada prenguèt doncas lo nom de Sant Pèire en 1792.
Elements d'arquitectura[modificar | modificar la font]
La nau a la particularitat d'èsser dividida en doas partidas. Una pels fidèls, e l'autra pels Chartroses, separadas per un altar monumental, cada costat avent la seuna dintrada. Aquel altar màger, bastit amb divèrses marbres Pirenèus, foguèt construit segon los dessenhs de François Cammas.
Le portal foguèt escultat en 1613 per Antoine Bachelier, filh de Nicolas Bachelier.
Decòrs interiors[modificar | modificar la font]
L'interior compta fòrça quadres (que l'adoracion dels Pastres per Jean-Baptiste Despax de frescas e bas relèus. Lo còr es compausat de 62 formas escultadas del sègle XVII. Cal signalar de caps d'òbra coma les ángels coronant lo Sant Sacrament de François Lucas en 1785. La capèla de la Santa Crotz presenta un ensems excepcional d'esculturas sus fusta d'Arthus Legoust (sègle XVII)[1]. [2]
La cadièra data del sègle XVIII e ven de la glèisa de Sant Pèire de las Cosinas. L'orguena ven de la glèisa dels Jacobins que foguèt transferit en 1792.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)L'âge d'or de la sculpture, Somogy, París, 1997.
- ↑ (fr)Les collectionneurs Toulousains du XVIIIe siècle, Somogy, París, 2003


text:
Dèlta fluvial
Un dèlta es un tipe d'embocadura qu'un riu pòt presentar al luòc ont s'escampa dins un ocean, una mar o un lac.
Dins de condicions ligadas a la turbuléncia de la mar e a la quantitat de sediment carrejats pel riu, se pòt formar un amàs de fons. Aquel dividissent lo riu en divèrses braces que lor traçat amb la còsta es sovent triangular, semblant a la letra grèga A (Dèlta). La primièra division del riu a la dintrada del dèlta se nomena l'apèx.
L'activitat alluvionària intensa condutz la forma pròpria del dèlta a cambiar segon lo temps.
Existís dos grands tipes de dèlta : de tipe Gilbert, e marins. Lo dèlta de tipe Gilbert es pus corrent e pus simple. Possedís un ventalh ribassut e de depaus sedimentaris basals, frontals e suls sucs. Los dèltas marins son pus complèxes dins lor arquitectura, perque possedisson una partida deltaïca aeriana e una autra sosmarina.
Un dèlta fòrça conegut es aquel format per Nil quand s'escampa dins la mar Mediterranèa per dos braces : lo de Damieta e lo de Roseta.
Somari
Ecologia dels dèltas[modificar | modificar la font]
Coma los estuaris, los dèltas constituisson d'ecosistèmas particulars. l'engorgament fangós e la mescla d'aigas de densitat, salinitat, temperaturas e turbiditat diferentas i crèan de condicions e abitats unics, expleitats per qualques espècias pendent tot o partida de lor cicle de la vida.
Ecotoxicologia[modificar | modificar la font]
Ont lo corrent alentís e segon los fenomèns de bioconcentracion e de sedimentacion, de « pòchas » de sediments polluits pòdon aparéisser, mai o mens renduts al moment de las tempèstas, dels curatges e dels aigats sasonièrs, o quand se pesca amb lo chalut. Lo projècte « CAROL » (Camarga Ròse Lengadòc) mostrèt la preséncia [1] de pòchas de sediments fòrça radioactius al drech de l’embocadura del Grand Ròse, contaminats per de Cèsi 137, fixat suls sediments.
[modificar | modificar la font]
Lista dels principals rius que lor embocadura forma un dèlta[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
- Òb
- Ienissèi (lac Baikal e ocean Artic), e lo Golf d'Ienissèi
- Olenek
- Lena
- Indigirka
- Huang He
- Xi Jiang
- Flume Roge
- Mekong
- Chao Phraya
- Irrawaddy
- Ganges e Dèlta de Ganges
- Mahanadi
- Godâvarî
- Krishna
- Kâverî
- Indus
- Chatt-el-Arab (reünion d'Eufrates e de Tigre)
- Kora
- Oral
- Amodarià (sec)
- Sirdarià (sec)
Africa[modificar | modificar la font]
- Nil e dèlta de Nil
- Nigèr (dèlta interior e ocean Atlantic)
- Ogooe
- Okavango (dèlta interior)
- Salom e son dèlta Sinesalom
Oceania[modificar | modificar la font]
Pas cap
America[modificar | modificar la font]
- Amazonas
- Orinòco
- Coco
- Rio Jacuí
- Mississipí
- Albani
- Mackenzie
- Yukon
- Colorado
- Paraná
- Sacramento (flume)
Antartida[modificar | modificar la font]
Pas cap
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Rapòrt final del projècte Carol per l'Institut de Radioprotection et de Sûreté Nucléaire. Vejatz tanben (fr) B. Lansard, 2005. Distribution et remobilisation du plutonium dans les sédiments du prodelta du Rhône (Méditerranée nord-occidentale). Tèsi de doctorat, Universitat d'Ais-Marselha 2.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Menaces sur les deltas numèro 121 revista Hérodote
- (fr)De l’importance des liens géographie physique/géographie humaine pour comprendre les risques de submersion des deltas surpeuplés per Sylvie Fanchette


text:
Institucions europèas
Las Institucions de l'Union Europèa (UE) son los organismes politics e institucions en que los Estats membres delegan una partit dels seus poders e sobeiranetat. La tòca es que de decisions e d'actes institucionals vengan d'organs de caràcter supranacional, que se vòl atal que s'aplica dins l'ensems dels estats membres, los organs de cada país abandonant atal lo seu poder pròpri.
Coma tot autre Estat l'UE dispausa d'un parlament, un poder executiu e independent, que son aparats e complementats per d'autras institucions.
Los tractats de l'Union Europèa son eles que crean las institucions e en elas se basan totas las activitats de l'UE. Actualament los tractats que definisson l'estructura institucionala son lo Tractat de Roma, que creèt la Comunautat Economica Europèa (CEE) en 1958, e lo Tractat de Maastricht de 1992.
Lo Tractat de reforma institucionala de la Union Europèa, segon la proposicion de la Presidéncia alemanda al Conselh de l'Union Europèa, se substituís a l'escas de la Constitucion Europèa.
Somari
Institucions[modificar | modificar la font]
Dins la presa de decisions de l'Union Europèa (UE) intervenon principalament quatre institucions:
- Parlament Europèu (PE) constituit aprèp las eleccions europèas pels ciutadans de l'Union, es l'assemblada parlamentària e l'unic parlament plurinacional elegit al sufragi universal dirècte al mond. Pr'amor qu'ensaja de passar per èsser un organ important e democratic de l'UE es en realitat sonque consultatiu.
- Conselh de l'Union Europèa (CUE), de per abans nomenat Conselh dels Ministres, es lo principal organ legislatiu e de presa de decisions al sen de l'UE. Representa los Govèrns dels Estats membres.
- Comission Europèa (CE), institucion politicament independenta que representa e defend los interesses de l'Union dins son ensems, prepausa la legislacion, politicas e programas d'accion e es responsable d'aplicar las decisions del Parlament e del Conselh de l'Union. Amb l'iniciativa seuna la Comission prepausa las nòvas leis de l'Union mas son lo Parlament e lo Conselh que los adòptan.
- Conselh Europèu (que lo cal pas confondre amb lo Conselh de l'Union Europèa), format pels Caps d'Estat o de Govèrn dels Estats membres.
Autras institucions:
- Cort de Justícia Europèa (CJUE), garantís lo respècte de las leis de l'Union, e li son someses los poders judiciaris dels Estats membres.
- Cort dels Comptes Europèa, efectua lo contraròtle de la legalitat e la regularitat de la gestion del budjèt de l'UE.
Las nòrmas e processus que las institucions devon seguir s'establisson pels tractats de l'UE, negociats pels representants al Conselh e ratificats pels parlaments de cada Estat.
Organs[modificar | modificar la font]
Los òrgans s'ocupan de domènis especifics.
- Mediator europèu, defend los ciutadans e entrepresas de l'UE en relacion al foncionament marrit de las institucions o dels organismes comunautaris.
- Contrarotlaire Europèu de la Proteccion de las Donadas (CEPD), garantís que las institucions e organismes de l'UE respècten lo drech de las personas a l'intimitat dins lo tractament de las seunas donadas personalas.
Organs financièrs[modificar | modificar la font]
- Banca Centrala Europèa (BCE), es responsabla de la politica monetària europèa. Es la banca centrala de la moneda unica europèa, l'euro (€).
- Banca Europèa d'Inverstiment (BEI), a per mission de contribuir al desvolopament equilibrat del territòri comunautari mejans l'integracion economica e la coesion sociala.
- Fons Europèu d'Investiment (FEI), povesís de garantias e de fons de capital risc per ajudar las pichonas e mejanas entrepresas (Pime).
Organs consultatius[modificar | modificar la font]
- Comitat Economic e Social Europèu (CESE), representa los interesses dels diferents grops economics e socials d'Euròpa.
- Comitat de las Regions (CDR), representa las autoritats regionalas e localas.
Organs interinstitucionals[modificar | modificar la font]
- Jornal Oficial de l'Union Europèa (JOUE), publica, imprimís e distribuís l'informacion sus l'UE e las seunas activitats.
- Burèu Europèu de Seleccion de Personal (BESP), recruta lo personal de las institucions de l'UE e dels autres organismes.
Organs descentralitzats[modificar | modificar la font]
Agéncias[modificar | modificar la font]
Existisson 23 agéncias comunautàrias cargadas de tascas especificas de tipe tecnic, cientific o de gestion dins l'encastre d'un domèni comunautari.
Aquelas agéncias èran pas previstas pels tractats europèus: caduna foguèt creada per un acte legislatiu e pas totas an lo títol d'"agéncia", mas pòdon aver lo nom d'autoritat, centre, institut, burèu o fondacion.
Politica Exteriòra e de Seguretat Comuna[modificar | modificar la font]
- Agéncia Europèa de Defensa
- Institut d'Estudis de Seguretat de l'Union Europèa, Contribuís a crear una cultura europèa comuna de seguretat e promòu lo debat estrategic.
- Centre dels Satellits de l'Union Europèa
Cooperacion Policiària e Judiciara[modificar | modificar la font]
Son d'organismes creats per ajudar los Estats membres a cooperar dins la luta contra lo crime internacional organizat. Aquelas agéncias desvolupan de tascas dins lo contèxte del dialòg, l'assisténcia e la cooperacion entre polícias, doanas, servicis d'immigracion e ministèris de la justícia dels Estats membres.
- Europol, encargat de facilitar las operacions de luta contra la criminalitat al sen de l'UE.
- Eurojust, establís lo refortiment de la cooperacion judiciara entre los Estats membres.
- Escòla Europèa de Polícia, favoriza la cooperacion transfontalièra dins la luta contra la delinquéncia, lo manten de la seguretat publica e la lei e de l'òrdre.


text:
Guèrras Napoleonencas
Las Guèrras Napoleonencas qu'estón la seria de guèrras qui avón lòc en Euròpa durant lo Purmèr Empèri de Napoleon Bonaparte en França. Que son en part lo resultat de las guèrras engendradas per la Revolucion Francesa de 1789. N'existís pas de consensus suu lor punt de partença. Mei d'un que considèra que comencèn quand lo generau Bonaparte pren lo poder, en noveme de 1799. D'autes que prolongan las guèrras de la Revolucion Francesa dinc a 1802, e qu'estiman que la declaracion de guèrra enter França e lo Reiaume Unit en 1803, après lo cort periòde de patz qui seguís lo Tractat d'Amians (1802), qu'ei lo punt de partença de las Guèrras Napoleonencas. Que s'acaban lo 20 de noveme de 1815, après la des·hèita de Napoleon a Waterloo e dab lo Dusau Tractat de París.
-
Napoleon Bonaparte retratat per Jacques-Louis David en 1801.
-
-
Batalha de Trafalgar (1806)
-
-
-
Empèri Napoleonenc au començament de 1811
-
-
Retirada de l'Armada Grana de Russia (1813)
-
Napoleon e Józef Poniatowski, cap de las fòrças polonesas dens la Batalha de Leipzig (1813)
-
L'armada russa entra a París (30 de març de 1814)
-
Batalha de Waterloo (18 de junh de 1815), darrèra batalha de Napoleon e la soa des·hèita definitiva
-
L'Emperaire Napoleon, òbra de Jean Auguste Dominique Ingres


text:
Associacion
Ua associacion qu'ei ua grop de personas que s'amassan entà escàder s'i entà realizar un prètzhèit e shens nat objectiu de realizar un benefici financier (per aqueste rason que's parla d'"associacion shens nat fin de lucre" o "non lucrativa).
Lo regim legau de las associaicion que varia segon los país.
En França : associacion segon la lei de 1901[modificar | modificar la font]
En França qu'ei aquesta lei qui marca l'encastre juridic de las associacion.
Que cau :
- Au mens dus membres dab un qui sia responsable juridicament entçà l'associancion (un cap de l'associacion).
- Que l'activitat de l'associacion n'enriquissin pas nat membre.


text:
1546
Aquesta pagina concernís l'an 1546 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
En despiech de la victòria espanhòla de 1545, una agitacion importanta se desvolopèt dins divèrsei ciutats maias en causa de l'introduccion dau cristianisme, de l'encomienda, dei tributs de pagar ai venceires e de la violéncia de la campanha finala còntra Uaymil e Chactemal. A la fin de l'annada, dins la nuech dau 8 au 9 de novembre, lei Cupules se revoutèron a Valladolid e tuèron 17 Espanhòus e 400 auxiliaris indians. L'insureccion se generalizèt rapidament e la rebellion poguèt mobilizar 20 000 combatents. De còntra-ofensivas espanhòlas s'organizèron per reconquistar Valladolid, atacar lei Cocomes dins la region de Sotuta e rompre lo sètge maia de la vila de Salamanca de Bacalar.


text:
Se coneis pauc de l'istòria de la Còsta d'Evòri abans l'arribada dels portugueses al decènni de 1460. Los principals pòbles de la region èran los Kru, originari de Libèria e los Senoufo e los Lobi, originaris de Burkina Faso e Mali. En los sègles XVIII e XIX arribèt una migracion de pòbles d'etnia Akan, que migrèron de Ghana, e los Malinké, de l'actuala Guinèa.
França s'interessèt a la region dins las annadas 1840, e establiguèt de contactes amb los caps locals per aver lo monopòli del comèrci dins l'airal. Còsta d'Evòri venguèt una colonia francesa fins a 1960 qu'obtenguèt l'independéncia.
En decembre de 2010, los evorians elegisson Alassane Ouattara president de la Republica. Lo president Gbagbo refusa lo verdict de las urnas e se fa proclamar elegit per un Conselh Constitucional que contraròtla.[1]
A la fin del mes de març de 2011, las fòrças armadas vengudas leialas al president elegit lançan l'ofensiva e prenon lo palais presidencial lo 1èr d'abril.
Dempuèi 1983, la capitala oficiala de Còsta d'Evòri es Yamoussoukro. Malgrat aiçò, Abidjan contunha d'èsser la capitala economica e sèti de totas las delegacions diplomaticas. La populacion contunha de sofrir a causa d'una guèrra civila en cors. Las organizacions internacionalas de dreches umans an senhalat de problèmas amb lo tractament dels presonièrs non combatents per ambedós partits e lo retorn de l'esclavatge infantil entre los trabalhaires dins la produccion de cacau.
Còsta d'Evòri ofrís una gamma variada de païsatges, dempuèi la savana desertica al nòrd fins a la selva verge. Lo limit sud o marcan de vastas plajas. Aquesta zòna, pus pluviosa, se caracteriza per las grandas plantacions de produches d'exportacion: cafè, cacau e banana. Al nòrd lo païsatge se vei conformat per una plana granitica recobèrta de savanas. En aqueste airal son cultivats per pichons proprietaris de tèrras lo sorgo, lo milh e la cacauèta.


text:
Lista de las lengas oficialas
Aquesta pagina recensa las 77 lengas oficialas dins los païses del mond. Los asterisques (*) indican las lengas que son oficialas solament dins una partida del territòri (Estats, cantons, províncias...). Índia dispausa, en mai de l'anglés e l'indi, de vint-e-doas autras lengas oficialas, que figuran pas dins la lista ; cal consultar l'article sus las lengas d'Índia.
Somari
- 1 Occitan
- 2 Lengas qu'an un estatut al prèp de l'ONU
- 3 Lengas parladas dins almens dos païses
- 4 Lengas parladas dins un sol país
- 4.1 Afrikaans
- 4.2 Amharic
- 4.3 Armèni
- 4.4 Azèri
- 4.5 Bahasa indonesia
- 4.6 Bulgar
- 4.7 Creòl
- 4.8 Danés
- 4.9 Dari
- 4.10 Dzong-kha
- 4.11 Finés
- 4.12 Gilbertin
- 4.13 Ebrieu
- 4.14 Ongrés
- 4.15 Irlandés
- 4.16 Islandés
- 4.17 Japonés
- 4.18 Cazac
- 4.19 Khmer
- 4.20 Lao
- 4.21 Latin
- 4.22 Leton
- 4.23 Lituanian
- 4.24 Luxemborgés
- 4.25 Maltés
- 4.26 Maòri
- 4.27 Maòri de las Illas Cook
- 4.28 Nauruan
- 4.29 Nepalés
- 4.30 Norvegian
- 4.31 Pachton
- 4.32 Pilipin
- 4.33 Polonés
- 4.34 Singalés
- 4.35 Eslovac
- 4.36 Eslovèn
- 4.37 Chèc
- 4.38 Tai
- 4.39 Turc
- 4.40 Ucraïnian
- 4.41 Vietnamian
- 5 Lengas oficialas de vocacion regionala
- 6 Vejatz tanben
- 7 Ligams extèrnes
Occitan[modificar | modificar la font]
L'occitan* es una lenga oficiala "regionala" en :
- Espanha (cooficiala dins la Val d'Aran amb lo catalan e lo castelhan e pus largament, en teoria, dins tota la Generalitat de Catalonha).
Lengas qu'an un estatut al prèp de l'ONU[modificar | modificar la font]
Anglés[modificar | modificar la font]
L'anglés es lenga oficiala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, lo ndebele*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
- Austràlia
- las Bahamas
- Botswana (mas la lenga nacionala es lo setswana)
- Cameron (amb lo francés)
- Canadà (amb lo francés)
- Chipre (amb lo grèc)
- la Dominica
- los Estats Units (lo govèrn a pas de lenga oficiala ; l'anglés es la primièra lenga per tradicion, pas per la lei). L'anglés es lenga oficiala dins los Estats seguents :
- Alabama
- Arizòna
- Arkansas
- Califòrnia
- Carolina del Nòrd
- Carolina del Sud
- Colorado
- Dakota del Nòrd
- Dakota del Sud
- Florida
- Georgia
- Hawaii (amb l'hawaian)
- Illinois
- Indiana
- Kentucky
- Loïsiana
- Mississipí
- Montana
- Nebraska
- New Hampshire
- Nòu Mexic (amb lo castelhan)
- Puerto Rico (amb lo castelhan)
- Tennessee
- Virgínia
- Wyoming
- Fiji (mas la lenga nacionala es lo fijian)
- Gàmbia
- Ghana
- Hong Kong (amb lo chinés)
- Índia (amb l'indi e 32 lengas oficialas regionalas)
- Irlanda (oficiala mas segondària, amb l'irlandés)
- Jamaica
- Kenya (amb lo swahili)
- Kiribati (amb lo gilbertin)
- Libèria
- Malawi
- Nauru (amb lo nauruan)
- Nigèria
- Nòva Zelanda (lenga oficiala per tradicion ; l'autra reconeguda per la lei es lo maòri)
- Oganda
- Papoa-Nòva Guinèa (amb lo tok pisin e l'hiri motu)
- Paquistan
- las Filipinas (amb lo tagalòg)
- Sierra Leone
- Singapor (amb lo malai, lo tamol e lo mandarin)
- Zimbabwe (amb lo shona e lo sindiabele)
Arabi[modificar | modificar la font]
L'arabi es lenga oficiala de :
- Argeria
- l'Arabia Saudita
- Bahrayn
- las Comòras
- Jiboti
- Egipte
- los Emirats Arabis Units
- Iraq (amb lo curd*)
- Israèl (amb l'ebrieu)
- Jordania
- Kowait
- Liban
- Libia
- Marròc (amb lo berbèr)
- Mauritània
- Oman
- Palestina
- Qatar
- lo Sahara Occidental (dependéncia contestada del Marròc)
- Somalia
- Sodan
- Siria
- Chad
- Tunisia
- Iemèn
Chinés[modificar | modificar la font]
Lo chinés, de còps que i a nomenat pus exactament mandarin, es la lenga oficiala de :
Castelhan[modificar | modificar la font]
Lo castelhan es la lenga oficiala de :
- Argentina
- Bolívia (amb l'aimara e lo quíchoa)
- Chile
- Colómbia
- Còsta Rica
- la Republica Dominicana
- Eqüator
- Espanha (amb l'occitan*, lo basc*, lo catalan* e lo galèc*)
- los Estats Units (cooficial amb l'anglés al Nòu Mexic e a Puerto Rico)
- Guatemala
- la Guinèa Eqüatoriala (amb lo francés)
- Honduras
- Mexic
- Nicaragua
- Panamà
- Paraguai (amb lo guaraní)
- Peró (amb lo quíchoa)
- Lo Salvador
- Veneçuèla
- Uruguai
Francés[modificar | modificar la font]
Lo francés es lenga oficiala de :
- Belgica (amb lo neerlandés* e l'alemand*)
- Benin
- Canadà (amb l'anglés)
- Burkina Faso
- Burundi (amb lo kirundi)
- Cameron (amb l'anglés)
- Centreafrica
- Comòras (amb l'arabi e lo shikomor)
- la Republica de Còngo
- la Republica Democratica de Còngo
- la Còsta d'Evòri
- Jiboti
- França (dins la constitucion dempuèi 1992)
- Gabon
- Guinèa
- Guinèa Eqüatoriala (amb lo castelhan)
- Haití (amb lo creòl haitian)
- Itàlia (dins la Val d'Aosta, amb l'italian)
- Madagascar (amb lo malgash)
- Mali
- Maurici (amb l'anglés)
- Mónegue
- Soïssa (amb l'alemand, l'italian e lo romanch)
- Senegal
- Chad
- Tògo amb l'ewe e lo kabiye
- Rwanda (amb lo kinyarwanda e l'anglés)
Rus[modificar | modificar la font]
Lo rus es lenga oficiala de :
- Bielorussia (amb lo bielorús)
- Cazacstan (amb lo cazac)
- Russia
- Ucraïna (en Republica autonòma de Crimèa)
Lengas parladas dins almens dos païses[modificar | modificar la font]
Albanés[modificar | modificar la font]
L'albanés es lenga oficiala de :
Alemand[modificar | modificar la font]
L'alemand es lenga oficiala de :
- Alemanha
- Àustria
- Belgica (amb lo neerlandés* e lo francés*)
- Itàlia (dins la província de Bolzano, amb l'italian)
- Liechtenstein
- Luxemborg (aprèp lo luxemborgés, lenga nacionala, e lo francés)
- Soïssa (amb lo francés, l'italian e lo romanche*)
- 17 dels 26 cantons soïsses (sol)
- Grisons (amb l'italian e lo romanche*)
- Bèrna, Friborg, Valés (amb lo francés)
Bengalin[modificar | modificar la font]
Lo bengalin es la lenga oficiala de :
- Bangladèsh
- Índia (lenga constitucionala e una de las 32 lengas regionalas oficialas, oficiala dins los Estats seguents :)
- Bengala Occidental
- Tripura (amb lo tripuri*)
Catalan[modificar | modificar la font]
Lo catalan es la lenga oficiala de :
- Andòrra
- Espanha (cooficiala dins las illas Balearas, en Catalonha e a Valéncia (ont l'apèlan valencian) amb lo castelhan)
Corean[modificar | modificar la font]
Lo corean es la lenga oficiala de la :
Grèc[modificar | modificar la font]
Lo grèc es la lenga oficiala de :
Italian[modificar | modificar la font]
L'italian es la lenga oficiala de :
- Itàlia (amb l'alemand*, lo francés*, lo ladin* e lo sarde* dins certanas regions)
- Soïssa (amb l'alemand, lo francés e lo romanche*)
- Sant Marin
- Vatican (amb lo latin)
- Eslovènia (amb l’eslovèn, en Istria)
- Croàcia (amb lo croat, en Istria)
Malai[modificar | modificar la font]
Lo malai (o [malai-indonesian]) es la lenga oficiala de :
Neerlandés[modificar | modificar la font]
Lo neerlandés es la lenga oficiala de :
- Belgica (amb l'alemand* e lo francés*)
- Païses Basses
- Surinam
Ordo[modificar | modificar la font]
L'ordo es una lenga oficiala de :
Romanés[modificar | modificar la font]
Lo romanés (appelé tanben daco-romanés) es la lenga oficiala de :
Sèrbe[modificar | modificar la font]
Lo sèrbe es lenga oficiala de :
- Serbia e Montenegro
- Kosovo (amb l'albanés)
- Croàcia (amb lo croat)
- Bòsnia e Ercegovina (amb lo croat)
Portugués[modificar | modificar la font]
Lo portugués es la lenga oficiala de :
Suedés[modificar | modificar la font]
Lo suedés es una lenga oficiala de :
- Suècia
- Finlàndia (amb lo finnés)
- Åland (una província autonòma exclusivament suedofòna jos sobeiranetat finlandesa)
Tamol[modificar | modificar la font]
Lo tamol es una lenga oficiala de :
- Singapor (amb l'anglés, lo malai e lo chinés)
- Índia (regionalament, amb l'anglés e l'indi)
- Sri Lanka (amb lo cingalés)
Lengas parladas dins un sol país[modificar | modificar la font]
Afrikaans[modificar | modificar la font]
L'afrikaans es una lenga oficiala en :
- Sud-Africa (amb l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Amharic[modificar | modificar la font]
L'amharic es lenga oficiala de:
Armèni[modificar | modificar la font]
L'armèni es la lenga oficiala de:
Azèri[modificar | modificar la font]
L'azèri es la lenga oficiala de :
Bahasa indonesia[modificar | modificar la font]
Lo bahasa indonesia (o malai-indonesian) es la lenga oficiala de :
Bulgar[modificar | modificar la font]
Lo bulgar es la lenga oficiala de :
- la Bulgaria
Creòl[modificar | modificar la font]
Lo creòl haitian es la lenga oficiala de :
- Haití (amb lo francés)
Danés[modificar | modificar la font]
Lo danés es la lenga oficiala de :
- Danemarc
- Illas Feròe (amb lo feroés)
- Groenlàndia (a egalitat amb l'inuit groenlandés)
Dari[modificar | modificar la font]
Lo dari es la lenga oficiala de :
- Afganistan (amb lo pachto)
Dzong-kha[modificar | modificar la font]
Lo Dzong-kha es la lenga oficiala de :
Finés[modificar | modificar la font]
Lo finés es la lenga oficiala de :
- Finlàndia (amb lo suedés)
Gilbertin[modificar | modificar la font]
Lo gilbertin es la lenga oficiala de :
Ebrieu[modificar | modificar la font]
L'Ebrieu es lenga oficiala de :
- Israèl (amb l'arabi)
Ongrés[modificar | modificar la font]
L'ongrés es la lenga oficiala de :
- Ongria
- Se tròba tanben de minoritats ongresas beneficiant de dreches reconeguts per las autoritats localas en Romania, en Eslovaquia, en Serbia (Voivodina).
Irlandés[modificar | modificar la font]
L'irlandés es la primièra lenga oficiala de :
- Irlanda (amb l'anglés coma segonda lenga oficiala)
Islandés[modificar | modificar la font]
L'islandés es la lenga oficiala de :
Japonés[modificar | modificar la font]
Lo japonés es la lenga oficiala de :
Cazac[modificar | modificar la font]
Lo cazac es la lenga oficiala de :
Khmer[modificar | modificar la font]
Lo khmer es la lenga oficiala de :
Lao[modificar | modificar la font]
Lo lao es la lenga oficiala de :
Latin[modificar | modificar la font]
Lo latin es la lenga oficiala del :
- Vatican (Sant Sèti)
Leton[modificar | modificar la font]
Lo leton es la lenga oficiala de :
Lituanian[modificar | modificar la font]
Lo lituanian es la lenga oficiala de :
Luxemborgés[modificar | modificar la font]
Lo luxemborgés es dempuèi 1984 lenga oficiala de:
- Luxemborg (mas lo francés e l'alemand i an gardat lor plaça oficiala)
Maltés[modificar | modificar la font]
Lo maltés es la lenga oficiala de :
- Malta (amb l'anglés)
Maòri[modificar | modificar la font]
Lo maòri es lenga oficiala de :
- Nòva Zelanda (amb l'anglés)
Maòri de las Illas Cook[modificar | modificar la font]
Lo maòri de las Illas Cook es una lenga oficiala de las :
- Illas Cook (amb l'anglés)
Nauruan[modificar | modificar la font]
Lo nauruan es la lenga oficiala de :
- Nauru (amb l'anglés)
Nepalés[modificar | modificar la font]
Lo nepalés es la lenga oficiala de :
Norvegian[modificar | modificar la font]
Lo norvegian es la lenga oficial de:
Pachton[modificar | modificar la font]
Lo pachton es lenga oficiala de :
- Afganistan (amb lo dari)
Pilipin[modificar | modificar la font]
Lo pilipin (tagalòg) es la lenga oficiala de las :
- Filipinas (amb l'anglés)
Polonés[modificar | modificar la font]
Lo polonés es una lenga oficiala de :
Singalés[modificar | modificar la font]
Lo singalés es la lenga oficiala de :
- Sri Lanka (amb lo tamol)
Eslovac[modificar | modificar la font]
L'eslovac es una lenga oficiala de:
Eslovèn[modificar | modificar la font]
L'eslovèn es una lenga oficiala de :
Chèc[modificar | modificar la font]
Lo chèc es una lenga oficiala de la:
Tai[modificar | modificar la font]
Lo Tai es la lenga oficiala de :
Turc[modificar | modificar la font]
Lo turc es la lenga oficiala de :
- Turquia
- Republica turca de Chipre nòrd (non reconeguda internacionalament)
Ucraïnian[modificar | modificar la font]
L'ucraïnian es lenga oficiala de:
Vietnamian[modificar | modificar la font]
Lo vietnamian es la lenga oficiala de :
Lengas oficialas de vocacion regionala[modificar | modificar la font]
Occitan[modificar | modificar la font]
L'occitan* es una lenga oficiala "regionala" en :
- Espanha (cooficiala dins la Generalitat de Catalonha amb lo catalan e lo castelhan).
Basc[modificar | modificar la font]
Lo basc es una lenga oficiala regionala de :
Galèc[modificar | modificar la font]
Lo galèc es una lenga oficiala regionala de :
Galés[modificar | modificar la font]
Lo galés es una lenga oficiala del :
- País de Galas (amb l'anglés)
Hawaiian[modificar | modificar la font]
L'hawaiian es una lenga oficiala regionala dels :
- Estats Units :
- Hawaii (amb l'anglés)
Curd[modificar | modificar la font]
Lo curd es una lenga oficiala regionala de :
- Iraq (solament dins las regions curdas, amb l'arabi)
Ladin[modificar | modificar la font]
Lo ladin es una lenga oficiala regionala de :
Ndébélé[modificar | modificar la font]
Lo ndébélé es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Romanche[modificar | modificar la font]
Lo romanche es lenga nacionala dempuèi 1938, lenga oficiala regionala de :
Sarde[modificar | modificar la font]
Los parlars sardes son lengas oficialas regionalas (pas de nòrma unica) de :
Sepedi[modificar | modificar la font]
Lo sepedi (sotho del Nòrd) es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Sesotho[modificar | modificar la font]
Lo sesotho (sotho del Sud) es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Shona[modificar | modificar la font]
Lo shona es una lenga oficiala de :
- Zimbabwe (amb l'anglés e lo síndiabele)
Síndiabele[modificar | modificar la font]
Lo síndiabele es una lenga oficiala de :
- Zimbabwe (amb l'anglés e lo shona)
Swahili[modificar | modificar la font]
Lo swahili es una lenga oficiala de :
- Kenya (amb l'anglés)
Swati[modificar | modificar la font]
Lo swati es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Tsonga[modificar | modificar la font]
Lo tsonga es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Tswana[modificar | modificar la font]
Lo tswana es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Venda[modificar | modificar la font]
Lo venda es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo xhosa* e lo zolo*)
Xhosa[modificar | modificar la font]
Lo xhosa es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda* e lo zolo*)
Zolo[modificar | modificar la font]
Lo zolo es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda* e lo xhosa*)


text:
Palais Reiau (París)
Lo Palais Reiau a París que ho bastit en 1622 au ras deu Palais deu Lovre a l'emplaçament de l'ostau de Rambouillet peu cardinau de Richelieu e que ho en purmèras aperat lo palais Cardinau. En 1643 Ana d'Àustria, lo son hilh Loís XIV e lo cardinau Mazarin qu'abandonèn lo Lovre entà s'i installar. Que comencén alavetz ad l'apera palais Reiau. En 1648, durant la Fronde, que ho envasit per la horrèra parisenca qui volèva estar segur que lo rei i demorava. En 1661 Loís XIV que tornè au Lovre en bèth deishar lo Palais Reiau a son hrair : Monsieur. Felip II d'Orléans que'n eretèr. Incendiat en 1773, e Felip IV d'Orléans que'u tornè bastir e que'n he un deus lòcs los mei frequentats de París (lòc on e s'escad l'accion deu Nebot de Rameau de Denis Diderot). Per aquesta rason que ho un lòc important durant la Revolucion Francesa on Camille Demoulins e abambè la horrèra. En 1814 que ho tornat a la familha d'Orléans puish sacamadejat lo 22 de heurèr de 1848 a l'escadença de la caduda de la Monarquia de Julhet. Destrusit en 1871, que ho restaurat entà acuélher lo Conselh Constitucionau.
Uei qu'ei la sede deu Conselh d'Estat de la Republica Francesa, deu son Conselh Constitucionau, d'ua branca de la Biblioteca Nacionau e la Comedia Francesa.


text:
Modèl:Supression imatge
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
modèl. Mercés de vos assegurar qu'avètz plan utilizat la sintaxi
Lo paramètre
{{supression|nòta=ok}}  ; en efièch, sens las balisas
, las paginas dins las qualas lo modèl es inclús portaràn tanben aquel bendèl, alara que son pas prepausadas a la supression.
Lo paramètre
nòta permet d'afichar pas mai la presenta nòta.
- Descripcion
- Aqueste modèl permet d’indicar qu’un imatge es prepausat a la supression. L’aposicion d’un tal bendèl rend imperatiu de seguir la procedura descricha sus Wikipèdia:Imatges de suprimir.
- Sintaxi
{{supression imatge |[CritèriTriada] }}
- Paramètres
- CritèriTriada : critèri de triada d'utilizar dins la categoria Imatge prepausat a la supression (facultatiu : nom de la pagina correnta s'es omés).
- Exemples
- Plaçar per exemple
{{supression imatge|Portal Argeria}}dins la pagina Imatge:GM PortailAlgerie02.jpg…
- Vejatz tanben


text:
Sus (genre)
Sus es lo genre dels suids qu'acampa los pòrcs e singlars.
Compren las espècias seguentas :
- Sus barbatus - singlar de mostachas
- Sus bucculentus † - singlar de Vietnam (atudat)
- Sus cebifrons - singlar de las Visasyas
- Sus celebensis - singlar de Celèbes
- Sus heureni - singlar de l'illa de Flores
- Sus oliveri - singlar de Mindoro (Filipinas)
- Sus philippensis - singlar de las Filipinas
- Sus salvanius - singlar nan
- Sus scrofa - singlar, pòrc
- Sus timoriensis - singlar de Timor
- Sus verrucosus - singlar de Java
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Sus (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180721 Sus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Sus (en)
- Referéncia NCBI : Sus (en)
- PIGTrop lo sit del CIRAD dedicat a l'elevatge porcin e als suids salvatges en zona tropicala


text:
Elisabeth Dmitrieff
Elisabeth Dmitrieff (1851 - 1910 o 1918) foguèt una feminista russa e una personalitat de la Comuna de París (1871).
Venguèt jornalista a La Causa dau Pòple e Karl Marx la mandèt a París per curbir leis eveniments de la Comuna. Lo 11 d'abriu, fondèt l'Union dei fremas ambé Nathalie Lemel puei participèt ai trabalhs de la Comission dau trabalh, industria e cambi sus l'organizacion de cooperativas de fremas. Se bateguèt durant la Setmana Saunosa e sauvèt de la captura Léo Fränkel.
Dempuei 2007, una plaça dau IIIen arredoniment de París porta son nom.


text:
Malawi
Malawi (oficialament Republica de Malawi) es un país que se tròba plaçat al sud-èst d'Africa. Limita a l'oèst amb Zambia, a l'oèst, sud e èst amb Moçambic e al nòrd amb Tanzania. Sa capitala es Lilongüe.
Lo gentilici es malawian - a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Anteriorament, durant lo protectorat anglés lo país foguèt apelat Nyassaland (Niassalandia) - es dire, Tèrra del Lac (en idiòmas bantu Niassa o Nyassa significa: lac), Malawi se sonèt en d'autre temps Maravi, o ‘la lutz rebatuda’, en fasent referéncia benlèu a la ludentor del solelh sul Lac Malawi. Las còstas del Lac Malawi son abitadas dempuèi de milièrs d'ans segon las rèstas trobadas en catacions arqueologicas recentas. La majoritat de la populacion actuala aperten a grops etnics bantos qu'arribèron dins la region qualque temps abans l'arribada dels primièrs comerçants d'esclaus arabis e los primièrs exploradors portugueses. Los missionaris e colonizadors britanics, apareisson tre la fin del decenni de 1850, après l'arribada dins la region de David Livingstone.
Las tèrras fertilas de Malawi favorizèron l'implantacion rapida de colons angleses e lo desvolopament comercial de la region, e en 1891 declaravan la constitucion del protectorat Britanic de Nyassaland. En 1953 lo Nyassaland Britanic se jonhèt amb la Rodèsia del Nòrd (uèi Zambia) e la Rodèsia del Sud (actualament Zimbabwe) per formar la Federacion de Rodesia e Nyassaland.
Aquesta Confederacion s'acabariá en 1964 amb l'independéncia de Malawi, après l'eleccion de Hastings Kamuzu Banda del Malawi Congress Party (MCP) - coma lo cap del país, en 1963. Dos ans pus tard, lo president Banda declarariá la Republica de Malawi coma un estat unipartidari e lo caractèr obligatòri per totes los ciutadans d'aperténer al MCP.
En 1971 Banda foguèt nomenat president vitalici en desvolopant dins los ans seguents una politica repressiva contra quina oposicion que siá que sorgiguèsse. Lo cap de la Liga Socialista de Malawi, Dr Attati Mpakati, se veguèt obligat a s'exiliar e en 1983 apareguèt assassinat. Los fondadors del Movement per la Libertat de Malawi, Orton e Bòrd Chirwa, foguèron empresonats en 1981 e acusats de ‘conspiracion’. La dirigenta sindicala, Chakufwa Chihana foguèt empresonada en 1970 en passant sèt ans en preson e en tornant a èsser condemnada a dos ans de preson, en 1992 acusada de "sedicion". La siá violacion constanta dels dreches umans empediguèron pas qu'en 1991 los Estats Units anoncièsson publicament lo sieu apiegi incondicional al govèrn de Banda.
Banda mantenguèt bonas relacions diplomaticas amb los govèrns racistas d'Africa del Sud e Rodèsia e ajudèt en la repression del movement d'independéncia en Moçambic e, après 1975, ajudèt lo grop rebèl RENAMO, d'oposicion dins lo govèrn moçambican.
Mas los cambiaments internacionals après la desaparicion dels blòcs militèsses, supausèt que lo regim de Banda comencèsse a recebre de pressions per acabar amb tanta repression e assassinat politic, çò que jonhut a l'aumentacion del malcontentament popular per la desastrosa situacion economica de la populacion e l'ascens de la preséncia dels partits de l'oposicion, forcèron la realizacion en 1993 d'un referendum subre la fin de l'unipartidisme e la democratizacion de la vida publica.
Lo 17 de mai de 1994 aguèron luòc las primièras eleccions liuras jos una constitucion provisòria. Bakili Muluzi, cap del United Democratic Front (UDF, Front Democratic Unit), foguèt elegit en aquestas eleccions.
Politica[modificar | modificar la font]
Malawi a una democracia multipartidaria dempuèi 1994. Segon la constitucion de 1995, lo president, qu'es al meteis temps cap de Govèrn e cap de l'Estat, es elegit per sufragi universal e dirècte cada cinc ans. Lo vicepresident es elegit amassa amb lo president. En mai, lo president a la possibilitat d'elegir un segond vicepresident, que deu èsser d'autre partit politic. Lo president causís tanben los membres del sieu govèrn, que pòdon o pas èsser de membres de la cambra legislativa.
L'Assemblada Nacionala de Malawi compta 193 deputats, elegits per mandats de cinc ans. Per d'autra part, la Constitucion prevei l'existéncia d'un Senat (cambra nauta) de 80 membres, mas fins a la data es pas estat creat. Lo Senat auriá la foncion de representar los caps tradicionals e los divèrses districtes geografics, en mai de determinats grops d'interès, coma las femnas, los joves o los andicapats.
La Constitucion establís un poder judiciari independent. Lo sistèma judiciari de Malawi, basat en lo modèl anglés, es compausat per de tribunals inferiors, un Naut Tribunal e un Tribunal Suprèm d'Apellacion.
Geografia[modificar | modificar la font]
A l'èst del país se tròba lo Lac Niassa, tanben conegut coma Lac Malawi.
Lo país se tròba administrativament dividit en tres regions: la region nòrd, amb capitala a Mzuzu, la region centre, amb capitala a Lilongüe, qu'es la pus granda vila de la nacion, e la region sud amb capitala a Blantyre. Lo país descen en nautor segontes anam de la frontièra de l'oèst al Lac Niassa.
La montanha pus nauta del país es lo Satipwa, amb 3002 mètres d'altitud.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Malawi.


text:
Jacques-Yves Cousteau
Jacques-Yves Cousteau (Sent Andriu de Cubzac, 11 de junh de 1910 - París, 25 de junh de 1997), tanben conegut coma Comandant Cousteau o Le Pacha, foguèt un oficièr de la marina francesa, un oceanograf e cineasta francés, internacionalament conegut coma comandant de la Calypso.
Amb Émile Gagnan acabèt la mesa al punt de l'escafandre autonòm, amb reductor de pression, basa de la sotada modèrna.
Sas exploracions sosmarinas coma commandant de la Calypso, a sos filmes e documentaris televisats permetèron a un public larg de descobrir lo mond de la mar.


text:
Ali Khamenei
Ali Hosseini Khamenei (en farsi: علی حسینی خامنه ای, en azerbaitjanés: سید علی حسینی خامنهای /Seyyid Əli Xameneyi; Mashhad, 17 de julh de 1939) es un religiós iranian. Es actualament lo Menaire Suprèm d'Iran e un Shia Marja'. Foguèt anteriorament president d'Iran de 1981 a 1989. Khamenei subrevisquèt a una temptativa d'assassinat en junh de 1981 que lo laissèt pr'aquò paralisat del braç drech. En 2012, la revista americana Forbes lo situèt en 21ena posicion dins la lista de las personas mai influentas del mond.


text:
Màfia
Una màfia es una organizacion criminala fòrça organizada e estructurada qu'es caracterizada una estructura e de reglas intèrnas partejadas per sei membres (certanei an d'institucions quasiment similaras a aquelei d'un estat), per una utilizacion de la violéncia per s'enrichir e per protegir l'organizacion gràcias a de tacticas d'intimidacion, per un ròtle sociau important (certanei membres pòdon aver de situacions importantas dins la vida politica, economica ò sociala), per un ancoratge territòriau poderós, per una coexisténcia d'activitats legalas ò illegalas e per de liames importants ambé leis institucions politicas ò nacionalas. Aquò permet d'estructurar de rets fòrça desvolopats e de limitar ò d'alentir leis enquistas dirigidas còntra l'organizacion.
A l'origina, aqueu tèrme designava solament lei mafias dau sud italian probablament aparegudas dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. Pasmens, a l'ora d'ara, designa totei leis organizacions criminalas simiilaras dins d'autrei país.


text:
Charly García
Carlos Alberto García Lange, vadut Carlos Alberto García Moreno (que demondè per via legau de cambier Moreno per Lange, nom de la soa ajòla pairau), mei conegut deu son nom d'empont Charly García (Buenos Aires, lo 23 d'octobre de 1951) qu'ei un cantaire argentin de ròc de longas.
Que comencè a cantar dab lo grop Sui Generis (1972 - 1974), puish dab La Máquina de Hacer Pájaros (1976 - 1977) e fin finau Serú Girán (1978 - 1982) abans de perseguir sol. Qu'a interpretat l'imne nacionau dab la soa interpretacion personau de cantaire de ròc.
La soa personalitat que soslhevè mantuas polemicas. Que'u diagnostiquè divèrs destrobles deu comporatament e qu'a avut per aquesta rason problèmas au parat deu servici militar. Qu'a tanben coentas coneguda dab las drògas. Que'u ei vedat l'entrada en Uruguai per s'aver pelejat dab un paparazzi. Fin finau qu'ei obèrtament en conflicte dab lo son hilh e tanben dab lo cantaire argentin Andrés Calamaro.


text:
Meni
Meni (o Menes, en çò de Maneton) qu’ei un rei egipcian considerat com lo fondator de la purmèra dinastia e l’unificator de la Hauta e la Baisha Egipte. Que regnè de cap a -3100.
Qu’ei a còps con.honut dab lo rei Narmer (dilhèu la medisha persona o un predecessor - lo quite pair) identificat dab la paleta eponima e eth tanben associat dab l’unificacion deu país.
La soa realitat istorica que’s mescla dab lo mite de fondacion e d’unifacacion d’Egite per la victòria e la conquesta de la Hauta Egipte suber la Baisha.
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas, Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988
- Shaw, Ian, The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Sinfonia fantastica
La Sinfonia fantastica o Episòdi de la vita d'un artista, sinfonia en cinc actes qu'ei ua sinfonia compausada per Hector Berlioz e interpretada peu purmèr còp au Conservatòri de París en deceme de 1830. Qu'ei ua composicion d'estil romantic e que compta enter las òbras màgers d'aqueth compositor e qu'ei rica de mantuns innovacions musicaus.
Estructura[modificar | modificar la font]
La Sinfonia fantastica que's compausa de cinc partidas :
- Purmèra partida : Saunei - Passion
- Dusau partida : Un Bal
- Tresau partida : Scèna aus camps
- Quatau partida : Marcha de cap au suplici
- Cincau partida : Saunei d'ua nueit de Sabat
Orquestracion[modificar | modificar la font]
La particion d'orquèstra qu'ei escrivuda per :
- Espiulas :
- 2 flabutas (la segonda jogant tanben deu piccolo)
- 2 clarins (lo segond jogant tanben deu còrn anglés)
- 2 clarinetas.
- 2 bassons
- Coires :
- 2 trompas
- 2 cornets
- 2 trompetas
- 2 trombons
- 2 tubas
- Còrdas :
- Purmèr vriulons
- Segonds vriulons
- Vriulons alto
- Violoncèls
- Contrabassas
- 2 arpas
- Percussions :
- Caisha clara
- Caisha bèra
- Tambor d'orquèstra
- Cimbalas
- Campanas