text:
Erasme
Desiderius Erasmus Roterodamus, nascut lo 28 d'octobre de 1469 a Rotterdam, comtat d'Olanda, e mòrt lo 12 de julhet de 1536 a Basilèa, es un canonge regular de sant Agustin, filosòf, escrivan latin, umanista e teologian dels Païses Basses borguinhons, considerat coma una de las figuras màgers de la Renaissença tardièra.
Somari
Biografia brèva[modificar | modificar la font]
Erasme nasquèt lo 28 d'octobre de 1466 o 1467 o 1469, segon los biografes, a Rotterdam. Es lo filh illegitime d’un capelan e d’una filha de mètge. Segon d'uns, son nom d'origina èra Geert Geerts, o Gerhard Gerhards[1], mas aquó es gaire provat[2].
En 1488, prononcièt sos vòls cap als canonges regulias de sant Agustin a Stein. Foguèt ordonat prèstre lo 25 d'abril de 1492. Obtenguèt alara una dispensa de cors. L’evèsque de Cambrai invitèt Erasme a lo seguir dins sos desplaçaments coma secretari a partir de 1493. Quittèt lo convent. Demorèt a París entre 1495 e 1499 ont auriá aprés lo grèc. Sembla qu'aurián tanben encontrat fòrça umanista.
Escriguèt dins aquel temps l’Enchiridion militis christiani (Lo Manual del soldat crestian), jos l’inspiracion del franciscan Jean Vitrier, alara gardian (superieur) del convent de Saint-Omer.
Entre 1499 e 1514, Erasme percorriguèt Euròpa. En 1499 anèt pel primièr còp en Anglatèrra, ont coneguèt John Colet, canonge de Sant Paul, e Thomas More. Tornèt de nòu en Anglatèrra entre 1505 e 1506. E entre 1506 e 1509 Erasma demorèt en Itàlia. Vanguèt doctor en teologia a l’universitat de Turin. A partir de 1509 faguèt son tresen sejorn en Anglatèrra, a cò de Thomas More. I escriguèt L’Elògi de la Folia.
En 1514, encontrèt de l’estampaire Johann Froben a Basilèa e escriguèt l'Educacion d'un prince destinat al duc de Croÿ, preceptor del futur Carles Quint, puèi venguèt conselhèr d'aquel sobeiran entre 1517 e 1521, demorant subretot a Lovaina ont dirigissiá lo Collègi de las Tres Lengas novèlament fondada. En 1517 Leon X lo dispensa de portar lo vestit monastic. Luther, fondator du protestantisme, sollicitèt Erasme de le rejónher, mas aquel darrièr refusèt (1519).
Entre mai e octobre de 1521, Erasme passèt cinc meses a Anderlecht ont es ara l'ostal d'Erasme, près de Brussèlas, a cò de son amic lo canonge Pierre Wichmans. Puèi, entre 1521 et 1529, demorèt a Basilèa, ont publiquèt la màger partida de son òbra (Edicions e comentaris de gaireben totes los Paires de la Glèisa). En 1522, foguèron pels primièr còp publicat Colloquis e De conscribendis epistolis (manual d’epistolografia). En 1524, Erasme ataquèt Luther dins son De libero arbitrio (Del liure arbitre) a que Luther respondèt en 1526 per lo De servo arbitrio. Que la polemica contunhèt ben après.
En 1528, publiquèt Lo Ciceronian, critica del purisme d'uns autors de son epòca coma Bembo que fixavan la lenga e refusavan d'utilizar un vocabulari diferent d'aquel de Ciceron per descriure las realitats modèrnas. En 1529, la vila de Basilèa tota acquerida a la Reforma, preferiguèt s’installar a Friborg de Brisgòvia ont escriguèt sa darrièra grand obra: L’Ecclesiasta. En 1535, faguèt son retorn definitiu a Basilèa. Lo meteis an, lo papa li ofriguèt de lo far cardinal, que refusèt.
Moriguèt lo 12 de julhet de 1536 a Basilèa.
Òbras e pensadas[modificar | modificar la font]
L'Elògi de la Folia[modificar | modificar la font]
S’agís d’una ficcion burlesca e allegoric, que deu benlèu quicòm a l'òbra De triumpho stultitiae de l'umanista italian Faustino Perisauli de Tredozio (près de Forlì)[3]. Erasme i fa parlar la divessa de la Folia e li fa dire una critica virulenta de las diversas professions e categorias socialas, coma los teologians, los mèstres, los monges e lo naut clergat mas tanben los cortesans que n'avèm una satira fissaira. Aquel autor excellava dins lo genre satiric. Atal, es l’autor dels Colloquis: una satira fissaira de las mòrs de son epòca que de mòstra son esperit independent. Mas dins L’Elògi de la Folia, la satira s’espandís e despassa l’epòca de son autor per aténher la societat umana en general. L'obratge foguèt mes a l'Indèx en 1557 pendent la Contra Reforma.
Comença amb un savent elògi imitat de l’autor satiric grèc Lucian, qu'Erasme e Thomas More acabavan de traduire l’òbra en latin, una pèça de virtuositat dins lo deliri. Lo ton ven mai sorn dins una seria de discors solemnes, quand la folia fa l’elògi de l’embòniament e de la deméncia e que passa a un examèn satiric de las supersticions e de las practicas piosas dins la Glèisa catolica e tanben a la folia dels pédants. Erasme venguèt prigondament decebut de Roma, qu'aviá refusat d'avanças de la Curia. Pauc a pauc la Folia pren la quita vòtz d’Erasme qu'anoncia lo castig. L’ensag s'acaba en descrivent de biais onèste e esmovant los ideals vertadièrs crestians.
Erasme e Euròpa[modificar | modificar la font]
Erasme militèt per la patz en Euròpa. Aquel engatjament europèu es fondat sus son cosmopolitisme: proclama « Lo mond entièr es la nòstra patria a totes », dins la Querela pacis. Es tanben basat sul seu pacifisme. La discòrda sanglanta que devisa los Angleses, los Alemands, los Franceses e los Espanhòls li semble una absurditat. « Perque aqueles noms estupids nos sepan, alara lo nom de crestian nos unís? »
Dins la biografia que consacrèt a Erasme, Stefan Zweig commena: {{cita|puslèu que d’escotar las vanas pretencions dels reiatons, dels sectators e dels egoïsmes nacionals, la mission d’Europèu es al contrari de totjorn insistir sus çò que liga e çò qu'unís les peuples, d’afirmar la preponderança de çò europèu sul nacional, de l’umanitat sus la patria e de transformar la concepcion de la Cretiantan, considerada coma una comunautat unicament religiosa, cap a una crestiantat universala, cap a un amor de l’umanitat umila, serviabla, desvoat[4]
En l’onor d’Erasme, lo programa europu d’escambi pels estudiants e los enseignhaires foguèt nomenat Erasmus.
La traduccion del Nòu Testament[modificar | modificar la font]
Erasme, de son vivent, èra ja conegut dins l’Euròapa occidentala coma un dels grands pensaires de son temps. Òme fòrça instruit, mestrejava lo latin e lo grèc. Sa coneissença del grèc lo persuada que de partidas de la Bíblia que son dins la Vulgata latina foguron pas corrèctament traduchas. Decidiguèt donc de far estampar lo Nòu Testament grèc, malgrat las objeccions de sos amics coma Van Dorp per que seriá minar la fondacion de la Glèisa, ja qu'èra en tan mal estat. Per realizar aquel Nòu Testament (1516) grc, Erasme dispausava de sièis o sèt manuscrichs grècs (Minuscul 1, 2, 817, 2814, 2815, 2816, 2817)[5]. Ne faguèt una traduccion nòva en latin per far veire las diferéncias amb la Vulgata. Per la seguida los Elzevier, una familha d’estampairess de Leyde, utilizèron lo tèxte grèc d’Erasme en escrivent en dejós del títol Textus receptus. Aquela publicacion rejonh en granda partida las critica que se basa la reforma de Luther: la Glèisa catolica l’accusa, el e los seus partisans, de connivéncer amb Luther. A aquel repròche d’aver pausat l’uòu de l’eretgia, respond qu'èra pas lo seu let e qu'èra pas el lo responsable de l’esclatament de la Glèisa.
Erasme mistificaire?[modificar | modificar la font]
En 1530, Erasme, dins sa quatrena edicion de las òbras de sant Ciprian, introduch un tractat De duplici martyrio ad Fortunatum, qu'atribuís a sant Ciprian e presenta coma se foguèra trobat per azard dins una anciana bibliotèca. Aquel tèxte, pròche dels obratges d'Erasme, que siá su fond (ostilitat a la confusion entre vertut e sofrença) o sus la forma, e que se conéis pas cap de manuscrich, conten d'anacronismes flagrants, coma una alusion a la persecucion de Dioclecian, persecution plan posteriora a la mòrt de sant Ciprian. En 1544, lo dominican Henricus Gravius denòncia l'obratge coa inautentic e n'attribuís la paternitat a Erasme o a un imitator d'Erasme. Al sègle XX, l'ipotèsa d'una frauda d'Erasme foguèt abandonada gaireben totes los grands erasmians, per exemple Percy S. Allen, mas adoptada per d'universitaris coma Anthony Grafton[6].
La devisa d'Erasme[modificar | modificar la font]
Erasme aviá causit coma devisa[7] « Nulli concedo » (« A degun concedís ») mas quand li èra reprochada perque pro orguelhosa, repondava plan subtilament qu’èra pas la seuna mas aquela de Terminus, dieu antic representant la mòrt o lo tèrme de la vida, e qu'èra la mòrt e non Erasme que parlava. En fach, Erasme portava coma sagèl sus son anèl, una gemma antica representant lo dieu Bacus, present de son escolan l’arquevèsque Alexandre Stuart, mas Erasme pensava qu’èra del dieu Terminus.
Òbras[modificar | modificar la font]
- In Acta Apostolorum paraphrasis ERASMI Roterodami, nunc primun recens & nata & excusa. 1524.
- Parabolæ sive similia… Lion, Sébastien Gryphe, 1528.
- Dialogus de recta latini graecique sermonis pronuntatione, 1528.
- De morte declamatio… in genere consolatorio. Lon, Sébastien Gryphe, 1529.
- Modus orandi Deum. Lion, Sébastien Gryphe, 1529.
- D. Erasmi Roterodami epistolae duae recens conditae et aeditae ; Ejusdem Erasmi, responsio ad epistolam apologeticam incerto autore proditam nisi quod titulus forte fictus habebat Per ministros verbi ecclesiae argentoratentis, Coloniae, 1530
- De sarcienda ecclesiae concordia : deque sedandis opinionum dissidiis, cum aliis nonnullis lectu dignis. París, Christian Wechelus Chrétien Wechel, 1533.
- De Immensa Dei Misericordia. Virginis et martyris comparatio per eundem. París, Christianus Wechelus Chrétien Wechel, 1534.
- Erasmi Roterodami Liber cum primis pius, De præparatione ad mortem. París, Christianus Wechelus Chrétien Wechel, 1534.
- Exomologesis, per Des. Erasmum Roterodamum recognita diligenter & aucta. París, Christianus Wechelus Chrétien Wechel, 1534
- Adagiorum chiliades quatuor, et sesquicenturia ex postrema autoris recognitione. Ad Hæc Henrici Stephani animadversiones in Erasmicas quorumdum Adagiorum expositiones, Lion, Sébastien Gryphe, 1541, puèi 1559, Johannis Andreae, Francofierti (Francfòrt), 1670.
- Opus eruditissimum divi Ireanei episcopi lugdunensis, in quinque libros digestum, in quibus mire retegit & consutat veterum haereseon impias ac portentosas opiniones, ex vetustissimorum codicum collatione quantum licuit Des. ERASMI roterodami opera emenda. Parisiis, Apud Audoënum Parvum, 1563.
- Apophthegmatum ex optimis utriusque linguae scriptoribus. Lion Sébastien Gryphe, 1541.
- Epitome adagiorum D. Erasmi Roterodami, in locos digesta communes, singulari fide recognita, & multis aucta locis, in quibus antea manca videbatur. Huic adiecta proximè, Pars altera auctorum sane multorum, qui proverbia post Erasmum ediderunt. Parisiis, apud Aegidium Beys, 1583.
- Enchiridion Militis Christiani. Ejusdemque oratio de virtute amplectenda. Ludguni Batavirum, Apud. Andr. Clouquium, 1624
- Querela Pacis iundique gentium ejectæ prostigatæque. Lugduni Batavorum, Ioannis Maire, 1641.
- Consultatio de Bello Turcis inferendo. Opus cum cura recens editum. Lugduni Batavorum, Ioannis Maiore, 1643.
- Desiderii Erasmi Roterodami Colloquia familiaria. In usum studiosæ iuventutis cum notis accuratioribus M. Nicolai MERCIER. Parisiis, apud Claudium Thiboust, 1656.
- Elògi de la Folia, 1731.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Adrian Room, Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins, p. 165
- ↑ Erasmus, Johan Huizinga, Ed. Ad Donker, Rotterdam, 2001, p. 28
- ↑ Vejatz per exemple (fr)Jean Claude Margolin, Neuf années de bibliographie érasmienne, 1962-1970, París, Vrin, 1977, p.85 (noticia sus Ijsewijn-Jacobs, J. et J., « De Triumphus Stultitiae van Faustinus Perisauli en de Laus Stultitiae van Erasmus », in Handelingen van de Koninklijke Zuidnederlandse Maatschappij voor Taal- en Letterkunde en Geschiedenis, 1964, p. 241-250), obratge parcialament consultable sus Google Libres.
- ↑ Stefan Zweig, Érasme. Grandor e descadénncia d’une idèa
- ↑ W. W. Combs, Erasmus and the textus receptus, DBSJ 1 (Spring 1996), 45.
- ↑ Anthony Grafton, Faussaires et critiques, Les Belles Lettres, 2004, p53-54. Fernand Halleyn, « Le fictif, le vrai et le faux », dins Jan Herman e al. (dir.), Le Topos du manuscrit trouvé, p.503}} a 506, parcialament sus Google Livres, ed. Peeters, Louvain - París, 1999. L'attribucion a Erasme foguèt sostenguda per F. Lezius, « Der Verfasser des pseudocyprianischen Tractates De duplici martyrio : Ein Beitrag zur Charakteristik des Erasmus », dins Neue Jahrbücher für Deutsche Theologie, IV (1895), p.95-100; per Silvana Seidel Menchi, « Un'opera misconosciuta di Erasmo ? », dins Rivista storica italiana, XC (1978), p.709-743; e per Neil Adkin, « The Use of Scripture in the Pseudo-Cyprianic De duplici martyrio, dins Giornale italiano di filologia, 47, 1995, p.219-248. Vejatz recension de l'article de N. Adkin per François Dolbeau dins Revue des études augustiniennes, 44 (1998), Chronica Tertullianea et Cyprianea, p.307-339, en linha.
- ↑ Alain van Dievoet, Concedo Nulli, dins, « Miscellanea Jean-Pierre Vanden Branden : Erasmus ab Anderlaco », Brusslas, Archius e bibliotecas de Belgica, 1995.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Marie Barral-Baron, L'Enfer d'Erasme. L'humaniste chrétien face à l'histoire, Droz, 2012.
- (fr) Marcel Bataillon, Érasme et l'Espagne - Recherches sur l'histoire spirituelle du XVIme sicle, 1937 (tèsi), edition aumentada e corrigida de 1991, Droz, 1998,
- (fr) Yvonne Charlier, Érasme et l’amitié d’après sa correspondance, Paris, Les Belles-Lettres, 1977.
- (fr) Bernard Cottret, Thomas More, Paris, Tallandier, 2012.
- (fr) André Godin, « L’enfant bâtard et la langue du père », Bulletin de l’Association d’étude sur l’humanisme, la réforme et la Renaissance 1982 (15-2), p. 83–94.
- (fr) André Godin, Érasme, lecteur d’Origène, Genève, Droz, 1982.
- (fr) Léon Halkin, Érasme parmi nous, éd. Fayard, 1987
- (fr) Jean-Claude Margolin, Érasme précepteur de l’Europe, Paris, Julliard.
- (fr) Stefan Zweig, Érasme, grandeur et décadence d’une idée, éd. Lgf, 2008 (rééd.)
- (fr)} Karel Vereycken, Comment la folie d'Érasme sauva notre civilisation
- (fr) Jean-Louis Antoine Alfred Gilly, Érasme de Rotterdam, sa situation en face de l'Église et de la libre pensée, 1879
- (it) Lorenzo Cortesi, "Esortazione alla filosofia. La Paraclesis di Erasmo da Rotterdam", Ravenna, SBC Edizioni, 2012, ISBN 978-88-6347-271-4
- (ca) Pep Mayolas, "Erasme i la construcció catalana d'Espanya", Barcelona, Llibres de l'Índex, 2014


c: text/html

text:
Es una novèla de las bonas : Jules Ferry es de retorn ; lo president de la Republica li va rendre l’omenatge que s’amerita. E i avèm tot a ganhar. Escotatz un pauc aquelas fòrtas paraulas : « Messieurs, il faut parler plus haut et plus vrai ! Il faut dire ouvertement qu’en effet les races supérieures ont un droit vis-à-vis des races inférieures. (...) Je répète qu’il y a pour les races supérieures un droit, parce qu’il y a un devoir pour elles. Elles ont le devoir de civiliser les races inférieures ». Quand pretendiá aquò, lo Juli segur pensava a nosautres occitans, que sèm dins aquela categoria amb nòstra paura « lenga regionala ». Doncas, tot es en òrdre per que se signe enfin la carta culturala europèa. E alavetz, benlèu, l’òme occitan intrarà dins l’istòria.
J.P.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Johannes Gutenberg
Johannes Gutenberg qu'èra un orfevre deu Sant Empèri Roman Germanic qui desvolopè la tecnica de l'estamparia en bèth causir un aligatge per hargoar letras de metau mobilas qui's podèvan estruçar dehens caishas de husta e atau poder har un gran nombre de copias de medishas paginas, abans de las poder tornar arrengar per ne d'autas.
Lo purmèr libe de gran edom estampat per Gutenberg que ho la Bíblia (la Vulgata, en latin) de Gutenberg; de 1442.
Gustenberg que desvolopè la soa invencion dab lo sustien financièr deu banquièr Johann Fust ; a maugrat de la soa escaduda, gutemberg que ho roeinat e que ho sauvat deu praubèr peu bisbe de Mayence, Adòlf II de Nassau.
- 1000 articles fondamentals
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Estampaire alemand
- Estampariá
- Tipograf
- Metallurgista
- Data de naissença desconeguda (sègle XIV)
- Data de naissença desconeguda (sègle XV)
- Decès en 1468
- Istòria de l'estampariá
- Personalitat alemanda del sègle XV


text:
502
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 502 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Après la reconquista de son tròne en 499, lo rèi Kavadh Ièr (488-486 e 499-531) deviá pagar una sòma importanta ai Huns Blancs que li avián provesit una importanta armada. Pasmens, tocat per lei combats e de catastròfas climaticas (vengudas deis aigas), l'Empèri èra pas capable de pagar. Demandèt d'ajuda a l'Empèri Roman que refusèt. Pasmens, lei Romans èran pas lèsts per una guèrra novèla còntra son vesin orientau. Aprofichant la situacion, Kavadh Ièr ataquèt donc vèrs l'oèst. Prenguèt aisament Theodosiopolis e assetjèt Amida (→ 503).


text:
Bibliotèca d'Alexàndria
La bibliotèca d'Alexàndria es la bibliotèca mai celèbra de l'antiquitat. Situada dins la ciutat egipiana d'Alexàndria, seriá estat fondada als començament del sègle III AbC per Ptolèmeu I e capitèt a dispausar d'un fons bibliografic de 700 000 volums.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat d'Alexàndria foguèt fondada entr 332 e 331 AbC per Alexandre lo Grand. Venguèt pendent l'antiquitat lo primièr pòrt d'Egipte. Foguèt dins aquel temps un dels grands centres culturals de Mediterranèa. Sens dupte la seuna granda bibliotèca èra un dels principis fonamentals de la seuna fama.
Foguèt un dels generals d'Alexandre, Ptolemèu I, que recebèt Egipte dins lo partatge que se faguèt a la mòrt de l'emperaire, e donèt lo vam intellectual e comercial de la futura granda d'Alexàndria. Faguèt bastir un musèu (museion: lo palais de las Musas), qu'abrigava una universitat, una acadèmia[1] e la bibliotèca (amb 700 000 volums estimats). Puèi demandèt que cada país conegut li trameta d'òbras de tota mena d'autors, que fasiá traduire en Grèc ancian. Coma la ciutat èra un pòrt, demandava tanben a totas las naus que fasián escala que permetan que los libres qu'èran al bòrd sián copiats e tradusits. La copia tornava a la nau e l'original èra gardat a la bibliotèca!
La traduccion cap al grèc de totes aquelas òbras èra un trabalh colossal que mobilizava una granda partida dels intellectuals e sabents de cada país. Caliá qu'aqueles òmes dominèsson perfectament la seuna lengua e tanben lo grèc. La bibliotèca èra dirigida per d'erudits coma Callimac, Eratostenes, Aristarc de Samotràcia, Apollòni de Ròdas o Aristofanes de Bizanci. Se pòt parlar, per exemple, dels Setanta, un grop d'erudits sortits del corrent filosofic del meteis nom, que traduguèron l'Ancian Testament. La legenda dels Setanta dich que sièis representants de cada tribú josieva se barrèron dins l'illa de Faros per acabar aquela traduccion. Èran, alara, 72 rabins, qu'aurián fach la traduccion en 72 jorns.
Destruccions de la bibliotèca[modificar | modificar la font]
En 47 AbC, las tropas de Juli Cesar incendièron la flòta d'Alexàndria. Lo fuèc se seriá propagat al cai e auriá destruït una partida de la bibliotèca. En 292, un edicte de Dioclecian manèt a la destruccion dels libres d'alquimia.[2] De nòu bastida, la bibliotèca tornèt èsser destruïda en 391, e tanben en 642 e en 645, per l'emir Amr Ibn al-As, esperit religiós rigide, que considerava que se los libres èran en acòrdi amb l'Alcoran èran superflús, e que se lo contradisián, èran pernicioses. Mas, aquela istòria es mesa en dubte e s'atribuís a la propaganda antiislamica. Cossí que siá, lo contingut de la bibliotèca desapareguèt en aquela epòca.
Lo fach que fòrça escrichs d'Aristòtel sián arribats fins a nosautres suggerís, en tot cas, que se i aguèt d'òrdres de destruccion, i aguèt de voluntaris que salvèron d'amagat aquela partida dels documents. Aquels voluntaris devián aver drech a la neutralitat benvolenta de las tropas d'ocupacion, se n'èran pas partits. La tradicion explica, de fach, que los tèxtes d'Aristòtel escapèron en partida a la destruccion (e que la destruccion pel fuòc dins los centenars de caudièras dels banhs d'Alexandria se perlonguèt de meses).
La bibliotèca actuala: Bibliotheca Alexandrina[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre d'un projècte comun de l'UNESCO e de l'Egipte, la bibliotèca del mond mediterranèu foguèt bastida sus las roïnas de l'ancian edifici Ptolemaïc. Deuriá poder aculhir prèp de 5 000 000 volums.
Après que lo president Hosni Mubarak pausèt la primièra peira de l'edifici, lo 26 de junh de 1988, foguèt convocat un concors mondial en setembre del meteis an per permetre als Estats del mond que proposessin projectes. I participèron 400 arquitèctes de mai de 77 païses. Lo jurat causiguèt entre los mai grands arquitèctes e bibliotecaris d'Alemanha, Soïssa, Itàlia, França, Anglatèrra, los Estats Units d'America, Mexic, Japon, Índia e Egipte. Lo ganhant del primièr prèmi, de 600 000 dolars, foguèt l'estudi de l'arquitècte norvegian Snohetta. L'entrepresa Snohetta/Hamza signèt lo contracte relatiu a la concepcion e a la supervision de l'execucion del projècte en octobre de 1993.
Pauc de temps après de l'obertura al public, la novèla Bibliotheca Alexandrina foguèt inaugurada pel president de la Republica Araba d'Egipte lo 16 d'octobre de 2002.
D'una belesa arquitectonica atrasenta e d'una foncionalitat optimala, l'edifici, situat a la vòra de la mar, a la forma d'un long cilindre de 160 mètres de diamètre, talhat de biais. De l'exterior es un imens semicercle que s'auça de tèrra, omenatge a Ra, lo dieu Solelh. L'inclinason del plafon permet als nivèls superiors de la bibliotèca de beneficiar de la lutz naturala e de mermar los efièchs de las ombras. Mai prigondament, los arquitèctes concebèron pas la bibliotèca, estrictament, coma un simbòl solar, mas reconeisson que pretendon que siá un imatge del dardalh e d'obertura e pas un luòc tancat o reservat. Vista d'en dessús, efectivament, la seuna forma circulara remembra l'imatge del solelh (los ieroglifs lo representan generalament coma un simple disc). Aquel simbolisme solar s'accentua encara mai per la volontat de se ligar amb la saviessa de la bibliotèca antica e de contribuir a la compreneson entre los pòbles e la construccion de la patz. Es aquela idèa que s'exprima per las parets: son gravadas totas las escrituras conegudas del mond, dempuèi l'araba a la chinesa, passant pels caracters cirillics, ebrieus, latins... La nòva Bibliotheca Alexandrina se presenta atal coma lo nòu temple del saber universal, e lo darrièr grand monument de l'èra novirtuala.
Referencias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) The library of the 21st century, Long River Press, , p.183 p. (ISBN 1592650481, legir en linha)
- ↑ (en) Henry Marshall Leicester, The historical background of chemistry, p.47


text:
Era catedrau de Santa Maria, d’estil romanic e datada deth sègle xii, ei era darrèra de tot un corròp de catedraus que se lheuèren ena Seu d’Urgell entre es sègles IV e XII. Se considère òbra der avesque sant Ot, maugrat qu’aguest moric er an 1122, just en inici des òbres. Era catedrau se continuèc pendent eth mandat des sòns successors. Se coneish eth nòm d’un des arquitèctes qu’intervengueren ena òbra: Ramon Lambard, originari de Coll de Nargó, gràcies ath solet contracte d’òbres dera epòca deth quau s’a coneishement. Er estat actuau dera catedrau ei frut des diferentes restauracions que se heren pendent eth sègle XX.
Ei ua construccion de planta basilicau, formada per tres naus e un gran transsepte rematat enes extrems per ua tor. Era cabecèra, ua des mès ben hètes deth romanic catalan, a cinc absides encara qu’era centrau se projècte en exterior damb ua galeria dubèrta ena part superiora, de clara influéncia italiana e qu’ei er element mès vistós dera absida. Cau destacar era façada principau, a on se concentre lèu tota era decoracion escultorica damb es motius caracteristics deth romanic. Ena façada sud se tròbe era pòrta d’accès ath claustre, espaci destinat ara meditacion, qu’ath delà permetie era comunicacion entre era catedrau e es dependéncies annèxes: era glèisa de Sant Miquel, eth deganat e era glèisa dera Pietat, er actuau musèu. Se consèrven tres des galeries romaniques deth sègle XII damb capitèus esculpidi. Era quatau galeria siguec reformada en sègle XVII.


text:
Lo repertòri de tèmas WordPress es utilizat per de milions d'utilizaires de WordPress dins lo monde. Los tèmas dins lo repertòri son disponibles al telecargament via WordPress.org e los utilizaires WordPress los pòdon tanben installar dirèctament dins lor administracion.
En albergant vòstre tèma sus WordPress.org, auretz accès :
- Stats sus lo nombre de còps que vòstre tèma es estat telecargat
- als vejaires dels utilizaires suls forums
- a las nòtas, per veire çò que los utilizaires pensan de vòstre tèma
La tòca de l'annuari dels tèmas es pas d'albergar totes los tèmas del monde, mas de prepausar los melhors tèmas WordPress open-source qui soient. Los tèmas albergats sus WordPress.org ofrisson las meteissas libertats que WordPress el-meteis ; aquò significa que son a 100% en GPL o una licéncia compatibla.
a de guidas & Ressorsas
Per s'assegurar que los utilizaires de WordPress ajan lo mens de tracasses possibles, cada tèma de l'annuari es validat per un membre de l'equipa de validacion. Legissètz las bonas practicas abans de metre vòstre tèma en linha.
Los tèmas de sites que son pas en GPL (o amb una licéncia compatibla GPL) o que seguisson pas las bonas practicas de desvolopament seràn pas aprovats.
Vòstre tèma va èsser passat en revista en utilizant las donadas del Theme Unit Test data. Mercé de testar vòstre tèma amb l'ajuda d'aqueste "jòc de donadas tèsts" abans de lo telecargar.
Further resources for theme developers can be found in the Theme Developer Handbook.
Per las questions a prepaus del desvolopament d'un tèma, utilizatz lo forum dels tèmas e modèls.


text:
L’educacion publica francesa ofrís solament un pòst per l’agregacion per l’occitan en 2018
La FÈLCO, que se regaudissiá de l’anóncia de l’agregacion en març passat, a reagit amb indignacion, çò publica La Setmana.
“Apondèm a aquò que lo nombre de pòstes al CAPES 2018 es pas que de 4 (siá una baissa de 33 % per rapòrt a la session 2017), e que l’espaci occitan compta 32 departaments, qu’una bona part an pas cap de professor del segond gra titular (Ardecha, Droma, Cruesa, Corresa, Nauta Vinhana, Puèi Domat, Alps de Nauta Provença , Nauts Alps), e mesuram l’amplor del mesprètz de cap a una lenga pr’aquò inscricha dins lo patrimòni nacional (Art. 75.1 de la Constitucion). Del temps de la campanha presidenciala, lo candidat Emmanuel Macron, qu’afortís que fai totjorn çò que ditz, explicava que facilitariá, «tre l’escòla, l’aprendissatge de las lengas e culturas regionalas, que lor interès educatiu, lingüistic e cultural es reconegut.». Lo quite sénher Macron que s’estrambordava a Pau lo 12 d’abril passat sur aquela «França plurala» e «sas bèlas lengas regionalas» que, çò disiá «vòli reconéisser e reconeisserem»".
La FÈLCO a mandat una letra al Ministèri de l’Educacion dicha nacionala, e a bandida una peticion publica que podètz signar sus aqueste ligam.


text:
Quercus ilex
Quercus ilex
Reparticion geografica
En irange: Quercus ilex subsp. rotundifolia. En verd: Quercus ilex subsp. ilex.
L'euse es un arbre de fulhatge persistent de la familha de las Fagacèas present jos forma de bòsques clars e garrigas principalament en zona Mediterranèa..
Caractèrs biologics[modificar | modificar la font]
Es un arbre de 5 a 20 mètres de naut. Son fulhatge es persistant. ITen una longevitat de 200 a 2 000 ans. Fa partit de las plantas monoïcas. La florason s'esten d'abril a mai. Es pollinizat especificament pels insèctes mas los fruits son escampilhats per nombroses autres animals.
Caractèrs descriptius[modificar | modificar la font]
- Tronc cort et sovent tortueux ;
- Fuèlhas altèrnas, coriaças, pichonas, (longas de 3-9 cm) de forma variabla (entièras, dentadas o espinosas) amb un pecol cort, verd fonçat, lusentas sul dessús, pubescentas e blanquinosas dessos ;
- Flors unisexuadas, las mascles son fòrça abondantas. Son de catons pendent a la basa de las brotas de l'annada ;
- Los aglands son bruns, de dimension variadissa entre 1 e 3 centimètres de long.


text:
Sommaire
Un sistèma de publicacion
Un sistèma de publicacion per l’Internet. Qu’es aquò ? S’agís d’un ensemble de fichièrs, installats sus vòstre compte Web, que vos permetton de profechar mantun automatisme : gerir vòstre sit collectivament, metre en pagina vòstres articles sens aver besonh de picar en HTML, modificar aisidament l’estrucura de vòstre sit...
A travèrs lo quite logicial que servís per vesitar un sit (Netscape, Microsoft Explorer, Mozilla, Opera...), SPIP permet de crear e de téner a jorn un sit, mercés a una interfàcia de bon utilizar. D’autres sistèmas de publicacion existisson ; cadun ten sas especificitats. Un dels mai coneguts actualament es phpNuke ; impausa al sit una estructura pro regda, jos forma de portalh amb d’articles cortets. SPIP es mai plegadís, e virat cap a la creacion d’un sit estructurat coma un magazin : valent a dire amb de rubricas, de jos-rubricas... ont se tròban d’articles e de brèvas que se pòdon completar de fòrums de discussion.
Perqué SPIP ?
SPIP es un logicial liure distribuit jos Licéncia Publica Generala GNU (GNU General Public License o GPL). Los besonhs logicials e materials de SPIP son rasonables e se pòdon trobar quitament en cò d’unes albergaires gratuits (veire la Fièra de las questions e lo manual d’installacion per mai de detalhs - o, per resumir a l’extrèma : PHP+MySQL).
SPIP es distribit a gratis sus aqueste sit.
L’interèst de SPIP es de...
- gerir un sit Web de tipe magazin, valent a dire compausat mai que mai d’articles e de brèvas inserits dins una arborescéncia de rubricas imbricadas las unas dins las autras. Veire la tièra competa de las caracteristicas d’SPIP per mai de detalhs.
- desseparar completament, e distribuir entre mantuna persona, tres menas de prètzfaches : la composicion grafica, la contribucion redaccionala via proposicion d’articles e de brèvas, e la gestion editoriala del sit (organisar las rubricas, validar los articles prepausats...).
- estalviar al webmèstre e a cada actor de la vida del sit mantun aspecte fastigós de la publicacion sul Web, e mai de coneissenças tecnicas tròp longas d’aquerir. Installar SPIP se fa pas a pas, mercés una interfàcia simpla. Tre SPIP installat, podètz començar de crear las rubricas e los articles.
SPIP a las caracteristicas seguentas...
Pel(s) redactor(s) e administrator(s)
- Una interfàcia Web intuitiva aisida fòrça la proposicion d’articles e de brèvas tant coma la gestion editoriala del sit. En mai d’aquò, d’acorchas tipograficas permeton de metre en forma un tèxt sens que siá necite d’utilizar lo lengatge HTML, aital cadun - e mai aja pas cap de coneissenças tecnicas - pòt contribuir a la redaccion del sit , qu’aquò es tant simple coma escriure un e-mail.
Pel webmèstre
- Las esqueletas HTML (o "formats tipes") definisson l’aspècte grafic e la navigacion (ou « formats types »). Cada esqueleta HTML definís une "vista" (per exemple una vista per la pagina d’index, una autra per afichar una rubrica amb un resumit de son contengut, una tresena pel detalh d’un article, una autra encara per afichar las brèvas...). Unes pseudotags HTML, pro aisits de mestrejar, definisson cossí s’integra lo contengut redaccional del sit dins aquelas paginas.
- SPIP limita pas las possibilitats graficas nimai navigacionalas del sit. Lo webmèstre definís entièrament las esqueletas del sit, pòt quitament gerir d’unes elements del sit amb SPIP e lo demai manualament o amb d’autres sistèmas de publicacion (a condicion, plan solid, qu’aqueles sistèmas sián tant tolerants coma SPIP).
Pels vesitaires
- Un sistèma d’econdedor dins l’espaci public del sit rend mai aviada la navigacion pel sit en estalviar mantuna requista cap a la basa de donadas. En mai d’aquò, l’escondedor apara lo sit quora la basa fa fogassa (aquò arriva plan de còps amb de servidors subrecargats) : quora aquò arriba, lo sit demòra pasmens disponible gràcias a l’escondedor que serva en memòria las paginas ja consultadas. Pr’aquò, se pòt pas far cap de modificacion dels contenguts a aquel moment (quitament pas de contribucions als fòrums).
- Un motor de recèrca e d’indexacion integrat a SPIP, lo webmèstre l’aja activat, permet de recercar una informacion sul contengut tot del sit public.
D’inconvenients
Ara per ara, SPIP es pro sople per demandar gaire d’esforces d’aprendissatge al webmèstre que ne vòl modificar la presentacion predefinida. Al contrari d’autres sistèmas fòrça constrenches coma phpNuke - basta de quichar un boton per ne cambiar la color e lo lògo mas es tot çò qu’avètz drèch de far-, al webmèstre jos SPIP, li cal aprene los qualques rudiments d’un sembla-HTML que li basta puèi per far quasi tot çò que vòl.
SPIP es balhat amb un format d’interfàcia de navigacion complet : podètz començar de vesitar vòstre sit tre qu’auretz començat de ne crear lo contengut. Apareisserà alara amb l’interfàcia grafica predefinida. Plan solid, lo webmèstre es liure de se crear una interfàcia grafica novèla.
D’avenidor, se prevei de porgir amb lo logicial mantuna presentacion, per permetre a la màger part dels webmèstres de n’utilizar una que lor ane plan e limitar l’esfòrç de personalizacion.
Exemples
L’exemple istoric de l’utilisacion de SPIP es lo webzine uZine2 (es lo còde, especific a la debuta al sit aqueste, que foguèt tornar emplegat per realizar l’SPIP generic). Entre autres sits que marchan amb SPIP, se pòt citar Le Monde diplomatique e Vacarme.
Perseguir...
Per anar mai luenh, e vos lançar amb SPIP, vos farà mestièr de legir la documentacion, los exemples e los « primièrs paupejaments » prepausats dins aquela rubrica. Podètz tanben utilizar las tièras de difusion per escambiar de questions, de biaisses e d’astúcias. A lèu-lèu !


text:
Resisténcia electrica (compausant)
Una resisténcia electrica es un compausant electric que la caracteristica principala es d'opausar una resisténcia mai o mens fòrta au passatge d'un corrent electric.
Aquesta resisténcia s'opera segon la lei d'Ohm que liga l'intensitat del corrent a la valor de la resisténcia e a la tension entre sas bòrnas per la relacion
Las resisténcias son de compausants fòrça comuns dins tot circuit electric e per aquò se tròban dins gaireben totes los aparelhs electronics. Las resisténcias pòdon èsser fachas de diferentas substàncias, mas tanben de fial metallic especial, en aliatge de niquèl-cròme, amb un granda resistència electrica.


text:
Tèxas
Tèxas es un estat dels Estats Units d'America. Es lo segond mai grand estat del país a l'encòp en superfícia e en populacion. Geograficament, es situat al centre sud del país, e confronta los autres estats americans de Loïsiana a l'èst, Arkansas al nòrd èst, Oklahoma al nòrd, Nòu Mexic a l'oèst, e los estats mexicans de Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, e Tamaulipas al sud oèst, mentre que lo Golf de Mexic se situa al sud èst.
Houston es la vila mai grand granda de Texas e la quatrena mai granda als Estats Units, mentre que l'aira metropolitana de Dallas - Fort Worth es la mai granda de tot l'estat e la quatrena mai granda del país. Las autras vilas importantas son San Antonio, El Paso e Austin que n'es la capitala.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Tèxas, que s’estend entre 25°50’ e 36°30’ de latitud nòrd, e entre 93°31’ e 106°9’ de longitud oèst, ten de paisatges variats. La vila pus a l'oèst es El Paso. Amb 696 241 km2, Tèxas es lo segond Estat pus vast dels Estats Units après Alaska. La longor totala de sas còstas atenh mai de 1 000 km[1]. La pus granda part de Tèxas se trapa dins lo fus orari dels Estats del centre (UTC−06:00) ; sola la region pus occidentala (comtats d’El Paso e d’Hudspeth) aperten al fus orari de las montanhas (UTC−07:00). L'Estat a una frontièra comuna amb Mexic. Aquela region es una zona d'escambis umans e economics. Los Estats americans que bòrdan Tèxas son Loïsiana e Arkansas a l'èst, Oklahoma al nòrd, e Nòu Mexic a l'oèst.
Las frontièras de Tèxas foguèron longtemps disputadas entre las poissenças colonialas europèas, Mexic e los Estats Units. Uèi, mai d'un rius marcan los limits de l’Estat : lo Rio Grande au sud, la Ribièra roja al nòrd e la Sabine a l’èst[2]. Tèxas aperten a plusors ensembles regionals : a la Sun Belt per son clima e son dinamisme economic; al Far West per sos paisatges e son folclòr ; mas tanben al Sud dels Estats Units per son istòria e sa cultura. Se durbrís sul golf de Mexic e sus la Mexamerica pr'amor de son passat e de sas relacions amb lo país vesin.
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- ↑ « Natural and Man-made Wonders », Texas Historical Commission.
- ↑ Encyclopædia Britannica, « Texas ».


text:
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Nicolau Maquiavèl
foguèt un dels primièrs a far usatge dau mot stato
dins lo sens d'« unitat politica d’un pòble que lo dobla e pòt subreviure a las anadas e vengudas non solament dels govèrns mas tanben de las formas de govèrn ».
L'estat es una dei formas d'organizacion politica e juridica d'una societat (coma comunautat de ciutadans o de subjèctes) o d'un país. Foguèt precedit per la Polis grèga, la res publica romana, lo Sant Empèri Roman Germanic... Es delimitat per de frontieras territorialas qu'a l'interior sei leis s'aplican e es constituit d'institucions per exercir autoritat e poder; la legitimitat d'aquela autoritat repausa sus la sobeiranetat (dau pòble o de la nacion per exemple).
Lo concèpte d'Estat varia segon leis autors; d'unei lo definisson coma un ensems d'institucions que tenon autoritat e poder per establir lei nòrmas que regulan una societat avent sobeiranetat intèrna e extèrna sus un territòri determinat. Max Weber, en 1919, definís l'Estat coma una organizacion que reclama per se meteissa, amb succès, lo "monopòli de la violéncia legitima"; segon eu, dintre de l'Estat s'incluson d'institucions coma lei fòrças armadas, l'administracion publica, lei tribunaus e la polícia; assumís tanben l'estat lei foncions de defensa, govèrn, justícia, securitat, e lei relacions exterioras.
L'evolucion dau concèpte menèt au desvolopament de « l'Estat de drech » que s'articula a l'entorn dau règne de la lei, de la division dei poders (executiu, legislatiu, judiciari) e d'autrei foncions mai subtilas coma l'emission de sa moneda pròpria.


text:
Château-Bréhain
Château-Bréhain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La distincion levava de la familha Bayer de Boppart a partir del Sègle XIV(2 avesques de Mètz).
- Castèl destruit l'an 1443 pels Messins.
- Distincion de la familha Créhange al Sègle XVI
- Lo castèl #quèir en ruïna al començament sègle XIX, arruïnes encara visibles .
- Madama dels bòsques a la promenciale.
- La seigneurie relevait de la famille Bayer de Boppart à partir du Sègle XIV(2 évêques de Metz).
- Château détruit en 1443 par les Messins.
- Seigneurie de la famille Créhange au Sègle XVI
- Le château tomba en ruine au début sègle XIX, ruines encore visibles .
- dame des bois a la promenciale.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Gelatina
La gelatina es una substéncia solida translucida, transparenta o leugièrament jauna, gairebens sens gost e sens odor, obtenguda per bolh perlongat de teissuts conjonctius (pèl) o d'òs d'animal (subretot pòrc, buòu, peisson). Possedís nombrosas aplicacions dins lo domèni culinar, la medecina, las industrias agroalimentària e farmaceutica.
Mai, la gelatina es considerada, en tèrmes d'etiquetatge, coma un ingredient (nòrma europèa[1]) e non pas coma un aditiu, es la causa que pòrta pas de numèro E oficial. Se pòt pasmens encara l'encontrar amb la denominacion E441, que demora considerada per unes païses fòrça de l'Union europèa coma un aditiu gelificant.
Somari
- 1 Proprietats
- 2 Istòria
- 3 Produccion
- 4 Utilizacions
- 5 Restriccions d’usatge per motius religioses
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Annèxes
Proprietats[modificar | modificar la font]
Proprietats fisicas[modificar | modificar la font]
La gelatina es una mescla de proteïnas obtenguda per idrolisi parciala del collagèn extrach de la pèl coma la pèl de pòrc, dels òsses, dels cartilatges, etc. Los ligams moleculars entre las fibras de collagèn son alara trencadas. Mescladas amb l'aiga, la gelatina forma un gèl colloïdal semisolid termoreversible (fond quand es caufat e torna a son aspècte gelatinós al refregir). Jos forma desidratada, per contra, la gelatina a pas de punt de fusion e ven friable o brutla quand es caufada a tròp nauta temperatura[2].
Sa capacitat de coesion, o fòrça, es mesurada pel gra Bloom[3].
Proprietats medicalas[modificar | modificar la font]
Es utilizada dissolguda dins l'aiga de bevenda per far l'aiga gelificada (~ 20 g·l-1), utila per evitar las falsas rotas pels pacients avent de trebles de la degluticion.
Los acids aminats constituissent la gelatina son: la glicina (21 %), la prolina (12 %), l'idroxiprolina (12 %), l'acid glutamic (10 %), l'alanina (9 %), l'arginina (8 %), l'acid aspartic (6 %), la lisina (4 %), la serina (4 %), la leucina (3 %), la valina, la fenilalanina e la treonina (2 %), l'isoleucina e l'idroxilisina (1 %), la metionina e l'istidina (< 1 %) e la tirosina (< 0,5 %). Aquestas valors son variablas (subretot pels constituents minoritaris) e dependent de la font de matrials bruts e de la tecnica de preparacion.
La gelatina es constituida a unes 98-99 % (en pes sec) de proteïnas e conten 18 acids aminats que uèit dels nòu acids aminats essencials a l'Òme. A una valor nutricionala relativa a causa de l'abséncia de triptofan e de son deficit en isoleucina, treonina e metionina; possedís tanben un taus inabitualament naut d'acids aminats non essencials, la glicina e la prolina (que son de produchs pel còs uman). Sa consomacion exclusiva coma font de proteïnas provòca de trebles deficitaris greus. Unas personas morisson de seguidas de malnutricion dins las annadas 1970, tot en seguent un regim plan popular de « proteïnas liquidas ».
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra gelatina es realizada per Denis Papin a la fin del sègle XVIII que la vesiá coma substitut de vianda per alimentar la populacion paura. Al sègle XIX, l'administracion favorisa la recerca de tipes novèls d'aliments economics. Lo quimista Jean-Pierre-Joseph d'Arcet s'entosiasma subretot per la gelatina. Fòrça recercas foguèron entrepresas, subretot de 1841 a 1846 per Claude Bernard, suls conselhs de son mèstre François Magendie, qu'aviá mostrat la necessitat d'una font extèrna d'element azotat. Aquestas experiéncias foguèron pauc concluentas, mas es al começament del sègle XX que la rason foguèt compresa, es a dire l'abséncia dins la gelatina de triptofan (non fabricats per l'organisme)[4].
Produccion[modificar | modificar la font]
A l'escala industriala, la gelatina es realizada amb de sosproduchs de l'industria de la vianda, subretot los òsses e pèls de bovins o de pòrcs destinats a la consomacion umana. Al contrari de las cresença popularas, la bana espas utilizada, que conten pas de collagèn. Los materials bruts son preparats per de procediments de secatge, de procediments acids e de procediments basics, que son utilizats per extraire lo collagèn, çò que pòt prene de setmanas. La produccion mondiala es de l'òrdre de 320 000 tonas per an[5]. La gelatina contenent pas cap de traça porcina representa mens de 5 % de la produccion mondiala[6].
Lo manten en bolh d'unes cartilatges o òs permet d'extraire de gelatina dissolguda dins l'aiga. Seguent sa concentracion, lo bolh obtengut pòt formar naturalament una gelada per refregiment. Es un procediment utilizat per exemple dins la preparacion del bolhit.
Lo procediment de fabricacion de la gelatina consistís en tres estapas:
- de pretractaments per preparar la matèria bruta a l'etapa d'extraccion e per levar las impuretats que poirián aver d'efièchs negatius sus las proprietats fisicoquimicas de la gelatina finala;
- l'estapa d'extraccion, realizada subretot amb d'aiga cauda o de solucions d'acid diluidas, per idrolizar lo collagèn en gelatina;
- los tractaments d'afinament: filtracion, clarificacion, evaporacion, esterilizacion, secatge, trissatge e sedaçatge.
Pretractaments[modificar | modificar la font]
Se lo material brut de la produccion es present per d'elements ossoses, de solucions diluidas d'acid son utilizats per levar lo calci e los minerals similars. Quand s'agís de pèl o de cuer, los pretractaments mai importants son lo netejatge, l'arracatge dels pels e lo desgessatge.
Lo material brut es preparat per l'extraccion per tres metòdes diferents: l'acid, l'alcalí o los tractaments enzimatics:
- lo tractament amb acid es subretot utilizat per de materials mens reticulats coma lo collagèn de la pèl de pòrc. Dura normalament de detz a quaranta euèit oras.
- lo tractament amb alcalí es utilizat per de collagèns mai complèxes coma aquestes dels òsses de bovins. Aqueste procediment demanda normalament de setmanas. Son objectiu es de destruire las reticulas quimicas enara presents dins lo collagèn;
- los tractaments enzimatics son relativament novèls e presentan d'avantatges al respècte del tractament amb alcalí: lo procediment es rapid, lo rendiment es gaireben de 100 %, la gelatina es mai pura e las proprietats fisicas de la gelatina obtenguda son melhoras.
Extraccion[modificar | modificar la font]
Lo collagèn plan purificat es cambiat en gelatina par extraccion a l'aiga cauda a de temperaturas e pH adaptats. Totes los procediments industrials utilizan un pH neutre o acid que un pH basic accelèra la conversion mas favoriza los procediments de degradacion. La concentracion en acid varia pasmens segon los procediments. L'extraccion se debana en diferentas es tapas e la temperatura aumenta mai sovent dins las darrièras. Aqueste procediment assegura una degradacion termica minimala de la gelatina extracha.
Rafinament[modificar | modificar la font]
Aquesta estapa compren la filtracion, la clarificacion, l'evaporacion, l'esterilizacon, lo secatge, lo trissatge e lo sedaçatge de la gelatina realizada. Aquestas operacions dependon de la concentracion e del tipe de gelatina. Per minimizar la degradacion, la temperatura es limitada tant que possible e los procediments son rapids.
Gelatina d'usatge alimentari[modificar | modificar la font]
De varietats particularas de gelatina pòdon èsser preparadas a partir de peisson o d'unes animals que siá halal o kasher. Los vegetarians pòdon utilizar de produchs coma l'agar-agar, la pectina o lo conjac. Aquestes aditius d'origina glucidic e la gelatina d'origina proteïca son totalament diferents del vejaire quimic. Pasmens se lo nom gelatina es a vegada utilizat existís pas de gelatina d'origina vegetala.
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Son usatge mai conegut es sens dobte aqueste d'agent gelificant en cosina. De gelatinas de diferents tipes e de diferentas qualitats son utilizadas dins un grand nombre d'aplicacions, dins lo domèni alimentari, farmaceutic e tanben dins de domènis tecnics nonalimentaris.
Usatges alimentars[modificar | modificar la font]
La gelatina alimentària es venduda jos forma de fulhets, de granuls o en polvera. Unas formas pòdon èsser apondudas en dirècte dins la preparacion culinària, d'autres demandan un banhatge prealable dins de l'aiga.
Un grand nombre de produchs alimentaris contenon de gelatina. La gelatina es utilizada coma espessissent, estabilizant o agent texturant dins de produchs coma las confisariás, las crèmas glaçadas, las confituras, los iaorts, la margarina e las còcas. Es tanben utilizada dins los produchs aleujats per esimular la sensacion de gras en boca e crear de textura sens apondre de calorias.
La gelatina es utilizada coma agent de rescobriment o per la separacion d'unas substéncias. Fa lo B-carotèn soluble dins l'aiga, çò que permet de realizar una color jauna per de fòrça bevendas.
Clarificacion dels chucs e bevendas fermentadas[modificar | modificar la font]
La gelatina e utilizada per clarificar de chucs, coma lo chuc de poma, e l vinagre.Es a vegada utilizada dins la produccion du vin per la clarificacion[7]. De gèl de silici e de tanins pòdon èsser utilizats en complement.
Aquesta tecnica de clarificacion, que ven del sègle XIX demora fòrça empirica. Es en via remplaçar par la filtracion e la centrifugacion pasmens melhoras per une bona clarificacion dels vins. Mas los professionals decobriguèron sos avantatges qu'una des sas proprietats es de levar d'elements solubles, mas que riscan de precipitar après una mesa en botelhas.
Aquestes colloïds, responsables de trebles dins lo vin, malgrat un pes molecular naut, passan per de filtres. Mai, la clarificacion amb gelatina agís suls tanins dels vins levant de substéncias responsablas de l'astringéncia e de l'amarum.
Usatges medicals[modificar | modificar la font]
- Gelula de medicaments de gelatina: La gelatina es un màger constituents de las gelulas contenent de medicaments. Apara los principis actius dels efièchs nefasts de la lutz e de l'oxigèn. Lo bon dosatge e de bona causida del tipe de gelatina quitament permeton d'influir sus la velocitat de liberacion del principi actiu pendent l'administracion de gelulas.
- La gelatina es lo màger constituent dels substituts de teissuts biologics (substituts de vaissèls sanguins, de plasma, etc.) So de materials de substitucion utilizats en medecina coma dins lo domèni de la recerca scientifica per simular los teissuts biologics.
- De produchs cosmetics contenon un derivat de la gelatina, lo « collagèn idrolizat », sessats aver d'efièchs antiedat e agir coma fortificant pels onglas e los pèls segon lo sindicat dels productors franceses.
Usatges tecnics[modificar | modificar la font]
- La gelatina èra longtemps utilizada coma pega e es encara utilizada coma pega tradicionala naturala (entre autres pel trabalh de a fusta: s'utiliza a caud, es comercializada jos la forme de grans que se banhan dins l'aiga e que prenon una textura cachotosa en conflant; e que se calfa a près de 55°CError de citacion : Clausura
omesa per la balisa
. L'estudi se piejèt sus l'ipotèsi d'un escenari catastròfa ont la matèria primièra auriá estat artificialament contaminada per l'ESB. Pas cap de prion de l'ESB a podut èsser detectat dins la gelatina producha quina que siá lo metòde industrial utilizat.
Sus la basa d'aqueste estudi, als EUA, l'Administracion responsabla dels aliments e dels medicaments (Food and Drug Administration, FDA) amb l'ajuda del Comitat consultatiu TSE, faguèt un avís sul risc de transmission a l’òme de malautiás animalas, e subretot l’encefalopatia spongifòrma bovina (ESB).
La FDA confirmèt la seguretat de la gelatina eissida d’òsses bovins al vejaire del risc ESB.
Tanben, lo Comitat de pilotatge scientifiqc (Scientific Steering Committee, SSC) de l'Union europèa tornèt afirmar en 2003 que lo risc associat a la gelatina d’òs bovins èra negligible. En 2006, l’Autoritat europèa de seguritat dels aliments (EFSA) aprovèt l'avís del SSC e confirmat que lo risc de ESB ligat a la gelatina d’òs èra tnt feble e que aviá pas cap de rason d’exclure lo crani e las vertèbras dels bovins vièlhs de mai de 12 meses de las matèrias primièras utilizadas dins sa fabricacion.
Totes los fabricants serioses de gelatina sseguisson uèi lo sistèma de qualitat ISO 9001 per èsser confòrmes a l’ensemble dels estandards de produccion e de qualitat fisica, quimica, microbiologica e tecnica exigidas. Atal, totas las estapas de fabricacion son garantidas e documentadas, e respectan las règlas internacionalas. Per las gelatinas de qualitat farmaceutica, las règlas estrictas del FDA, del CPMP europèu e de la farmacopèa europèa devián èssser aplicadas. Un punt detalhat de las disposicions reglamentàrias relativas a la produccion de gelatina es disponibla dins lo « Gelatine Handbook »[8].
Restriccions d’usatge per motius religioses[modificar | modificar la font]
La consomacion de gelatina es interdita per unes crestians, coma los adventistas, que lo pòrc es enebit per l'Ancian Testament[9]. Pels autres, Jèsus autorisèt la consomacion de tot animal dins lo Nòu Testament.
Es interdita dins l’Islam se la gelatina ven del pòrc (dobla interdiccion dins la Bíblia e l'Alcoran) o quitament d’autres animals se son pas tuats segon lo rite islamic. Los substituts d’origina vegetala o la gelatina a basa de peissons, d'uòus, o d’insèctes, fa pasmens pas l’objècte d'interdiccion per la lei islamica. Per l’escòla malaquita, se piejant sus un hadit de Maomet, las gelatinas son licitas que le produch de basa qu'èra « impur » cambièt d’estat (de solid a gas puèi cap a un autre solid o liquid) e de natura cap un produch « pur » e « bon », per l’exemple lo vin (considerat coma « impur ») ven, transformat en vinagre, « pur ».
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Modèl:Dr Roland Heynke, Gelatin Production and Prion Theory, General Information about Gelatin and Mad Cow Disease including references to various studies
- (en) Modèl:Dr Bernard Cole, Gelatin Food Science
- (en) Grobben, A. H. ; Steele, P. J. ; Somerville, R. A. ; Taylor, D. M., Inactivation of the bovine-spongiform-encephalopathy (BSE) agent by the acid and alkali processes used in the manufacture of bone gelatine, Biotechnology and Applied Biochemistry, 2004, 39, 329-338, login nécessaire [PDF]
- Reportage de la télévision sur la gélatine de porc, sur Dailymotion


text:
-158
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -158 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Important viatge d'inspeccion de l'emperaire Han Wendi que visitèt plusors camps militars per melhorar lei capacitats de l'Empèri dins lo cas d'una ataca xiongnu. I descurbiguèt en particular lei talents dau generau Zhou Yafu qu'anava tenir un ròtle important durant la Revòuta dei Sèt Reiaumes.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Guyencourt-Saulcourt
Djiyincourt-Seucourt en picard (Guyencourt-Saulcourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Guyencourt-Saulcourt A situat al Nòrd-Es de la Soma dintre Épehy e Liéramont.
Guyencourt-Saulcourt est situé au Nord-Est de la Somme entre Épehy et Liéramont.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
KwaZulu-Natal
Lo KwaZulu-Natal (sovent sonat simplament KZN o Natal) es una província de Sud-Africa eissida de la fusion de l'anciana província de Natal amb lo bantostan zolo de KwaZulu.
Cap a 1830 la part nòrd èra lo reialme zolo e la part sud foguèt brevament una Republica boer sonada Natalia (1839-1843). En 1843 aquesta darrièra venguèt una colomia britanica: la colonia de Natal; la tèrra zolo (KwaZulu en zolo) demorèt independenta dusca en 1879.
La província es dicha la "província jardin" e es la tèrra de la nacion Zolo. Dos pargues naturals : lo iSimangaliso Wetland Park e lo uKhahlamba Drakensberg Park, foguèron declarats Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l' UNESCO. Situada al sud-èst del país, la província ten una longa còsta subre l' Ocean Indian. Confronta tres autras províncias e los païses vesins de Moçambic, Swaziland, e Lesotho. Sa capitala es Pietermaritzburg e la pus granda vila Durban.


text:
Ajuda:Cossí amodar una pagina
Lo Wikiccionari es a se bastir : es doncas util de saupre cossí crear una pagina nòva. Vaquí cossí procedir.
Somari
Verificacions de far abans tota creacion[modificar]
Abans de crear una pagina, fa mestièr de verificar :
- Qu'aquesta pagina ja existís pas en la cercant dins lo Wikiccionari (en la picar dins lo quadre d'esquèrra).
- De verificar la pertinéncia o l'interés de l'article : d'unes articles coma las biografias an pas sa plaça dins lo Wikiccionari mas sus Wikipèdia (Vejatz la pagina d'admissibilitat dels articles per mai de precisions).
- De respectar las règlas de nomenclatura, mai que mai per çò que concernís las minusculas.
Creacions[modificar]
Aprèp aquestas etapas preliminàrias, vaquí cossí crear un article normal amb mai d'un metòdes. Notatz que l'article es pas creat que quand avetz salvat lo contengut de la fenestra d'edicion (aval a esquèrra de la zona de tèxte). Se pòdon destriar tres metòdes :
Metòde dels ligams[modificar]
Quand un ligam punta cap a un article qu'existís pas, ven colorat (en roge) alara que s'es blau, es que punta cap a un article existent. Se picam sus aquel ligam cap a un article inexistent, la fenestra d'édicion se durbrís directament e se pòt alavetz redigir l'article.
Podètz utilizar aquò per crear d'articles :
- A partir de tèxtes existents qu'an des ligams voids ;
- A partir d'une lista de mòts ;
- En editar la vòstra pagina d'utilizaire e en escriure lo mot [[mot]], dins una tièra per exemple.
Metòde de la recèrca[modificar]
- Picar le mot correctament en verificar l'ortografia, dins la zona de sasida recercar del quadre a l'esquèrra de la pagina. Validatz puèi per lançar la recerca.
- La pagina especiala de recerca s'aficha, en indicar
- Clicatz sul ligam colorat (que significa que la pagina existís pas encara).
- La pagina d'edicion se durbrís : podetz redigir l'article novèl. Vejatz per aquò la pagina explicant cossí modificar un article.
Mèfi! : Aqueste metòde marcha pas s'existís ja un mot identica mas amb una caissa diferénta, pr'amor que la recerca vos tornarà dirigir automaticament vèrs aquel mot.
- Exemple :
Sètz doncas obligats d'utilizar una dels dos autres metòdes prepausats sus aquesta pagina per crear lo vòstre article.
[modificar]
- dins la barra d'adreça del vòstre navegador (Firefox, Internet Explorer, Netscape, Opera, etc.), picatz (o copiatz aquesta seccion) :
Basta puèi de validar e la pagiga d'edicion se durbrís: podetz alara redigir l'article.
Contengut d'un article creat[modificar]
- Per fin que la pagina creada siá comptada coma article pel Wikiccionari, cal al mens crear un ligam cap a aqueste darrièr per que siá pas orfanèl
- E mai, se l'article redigit demora incomplet, mercés d'apondre a la debuta de l'article lo modèl {{esbòs}}.
- Per simplificar la fasenda, d'unes patrons pre-escrits son a la vòstra dispausicion : Basta de los copiar dins los articles e de completar.
Veire tanben[modificar]
- Voyez la page qui explique comment modificar una pagina.


text:
114-Plumalhon
6 novembre 2007 21:39 0 messages
Actualitat
Las platanas deu canau que son malaudas
- 1944 en Provença, malaudia de las platanas d’America
- le chancre coloré
- le tigre
Bilinguisme e senilitat
La valada de las Meravilhas : lo Mercantor en los Aups
gravaduras de la preistòria : vacas e crabas, fòrmas geometricas, armas (sagetas, destraus, picas, punhaus, cotèras, ganivets)
lo Mont Bego : marmòtas, camos, lops
Las otarias de Namibia
harems, gestacion, educacion deus joens
caça inutila e crudèla : IFAW
Actualitat
los robòts de la NASA sus Mars : fòtos e relhevats geologics gràcias a l’energia solara
sus Tèrra : escaloriment deu climat, nivèu de las aigas deus oceans, responsabilitat de l’òmi (CO2)
La susmauta de las hemnas
Haut Xingu, Mato Grosso au Brasil
Yamaricuma : revòlta contra la supremacia deus òmis
Tolo : hèsta de l’amor
taulejada grana : còcas de maniòc, peish, lo béver
danças, cants, concors de luta
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
Sus la plaja de Trachilos, en Creta, son estadas descobèrtas de pesadas polemicas. Son estadas descrichas dins la revista numerica scientifica Proceedings of the Geologists, mas balharàn a la comunautat scientifica una discussion de las grandas. Los cercaires que las an estudiadas dison qu’an mai de 5,6 milions d’ans e que foguèron fachas per d’ominins.
Mai ancianas encara son – encara oficialament– las pròvas que demòstran qu’Ardipithecus ramidus demorèt en Etiopia fa 4,4 milions d’ans. Es lo fossil d’un ominin mai ancian jamai trobat fins a uèi lo jorn. E totun, las pesadas trobadas ara en Creta encara son d’1,2 milion d’ans mai ancianas. Cossí es possible?
Un ancessor uman desconegut
Las pesadas trobadas ara mòstran un pè plan semblable al qu’avèm uèi. E los paleoantropològs qu’an descrich Ardipithecus an totjorn afirmat que foguèt l’ancessor dirècte mai ancian dels ominins que i aguèt en Africa puèi. Mas tanben confirman qu’un pè coma lo qu’avèm uèi encara s’èra pas desvolopat.
“Çò que fa venir plan polemica aquesta descobèrta son l’edat e lo luòc de las pesadas –çò diguèt un dels autors de l’estudi, Erik Ahlberg, de l’Universitat d’Uppsala–. Foguèron fachas a l’epòca que demoravan Sahelanthropus e Orrorin, çò es mai d’un milion d’ans abans Ardipithecus, qu’encara aviá un pè de monard”.
Per ansin, la nòva ipotesi es totalament contrària a la conclusion qu’Ardipithecus foguèt un ancessor dirècte dels ominins que venguèron puèi. E fins ara totes los fossils trobats d’ominins amb mai d’1,8 milion d’ans (l’edat d’Homo Georgicus) son totjorn estats trobats en Africa. Per tant la majoritat dels cercaires dison que nòstra espècia evolucionèt en Africa.
Malgrat aquò, las pesadas de Trachilos son estadas analisadas amb de foraminifèrs e tanben l’estudi dels depauses del luòc. E las ròcas sedimentàrias trobadas a lor torn an una edat de 5,6 milions d’ans. De mai, ongan meteis, una autra còla de cercaires confirmèt que los òsses d’un primat trobat en Grècia e Bulgaria èran los d’un ominin –pas d’un primat – que demorèt fa 7,2 milions d’ans. Es estat apelat Graecopithecus freybergi.
“A l’epòca lo desèrt del Sahara existissiá pas. I aviá un environament de savana del nòrd d’Africa estant fins a la Mediterranèa e mai luènh encara –çò diguèron los cercaires qu’an estudiat las pesadas de Trachilos–. Aital seriá pas malaisit de veire d’ancians ominins que viatjavan per l’Euròpa del Sud-Èst e Africa e que laissèron de rèstas de lor pas dins çò que puèi seriá Creta”.
Segon Ahlberg, aquela descobèrta càmbia al 100% l’istòria de l’evolucion umana coneguda fins ara. Cal dobrir doncas lo debat e estudiar amb mai de prigondor las pròvas pr’amor que benlèu los ominins del Miocèn de Creta balhan a nòstra espècia una nòva edat de naissença.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.


text:
Ascetisme
L'Ascetisme es una disciplina etica[1] que considèra que l'òme cal aténher la felicitat o la perfeccion dins la reduccion maximala de la dependéncia al respècte dels besonhs materials e corporals, dins lo renonciament volontari a de plasers (sexuales, estetics, gastronomics…) e quitament en s'infligir la dolor per de mortificacions corporalas.[2] Etimologicament ascèsi ven del grèc ancian ἄσknσις (askēsièis) que significa entraïnament o exercici esportiu.
La nocion d'ascetisme es una opcion etica o religiosa que s'encontra en fòrça culturas, coma accion permanenta d'unes grops sectaris, o coma un periòd de quaresma pendent que totes se devon «purificar» un còp l'an o per se preparar un rite de transicion. L'ascetisme prealable al sacrifici acabèt per passar per lo quita sacrifici.[3]
Dins lo cas d'un ascetisme exagerat, que sosestima la valor de la renonciacion e de la mortificacion, s'emplega tanben lo tèrme d’asceticisme.[4]
Unas escòlas asceticas[modificar | modificar la font]
Dins l'ascetisme bodista es la nocion de moderacion e d'independéncia al respècte de las passions que dominan, dins l'estoïcisme la lucha contra las passions o l'impassibilitat, al gnosticisme e lo catolicisme la nocion de dolor que jamai pas poirà compensar çò que patiguèt lo Crist crucifixat.[5] Refusar un plaser, quitament s'es legitim, es considerat coma una vertut e consomar un plaser coma un vici o un pecat. Lo gnosticisme introdusiguèt la teoria que la purificacion del còrs pel abstinència e la dolor ajuda a aténher una connexion mai intima amb la divinitat e en consqüéncia de trobar la patz interiora.
Pendent lo cristianisme primari se desvolopèron diferents movements d'ascetisme exagerat o d'asceticisme: los anacoretas, los estilitas e fòrça mai. Dins lo judaïsme un movement semblable se devolopèt dins una manifestacion al Sègle II amb los essenians. Tanben dins las estructuras monacals, los exercicis ascetics podián prene de formas extrèmas de abstinéncia, de la ceracion corporala pensant qu'ajudava a obténer la gràcia divina e a aténher un estat de perfeccion superiora que lo comun dels mortals jamai pas poiràn aténher. Inspirat de Platon e dels neoplatonians que preconizan l'imortalitat de l'arma, van encara mai luènh per conclure que lo còrs — dins los tèxtes ancians se parla de la carn — amb lo demòni son los enemics de l'arma, que se lor cal dominar amb totes los mejans possibles. Encara uèi, los membres de Opus Dei proseguèron la tradicion e pòrtan lo cilici. Lo luteranisme rebutèt tota forma d'ascetisme inflictiu o de mortificacion. Accèpta solament la sanctificacion per moderacion e continéncia de passions e desirs del pecat.[6][7][8]
Al començament del sègle XX lo sociològ alemand Max Weber vei una diferéncia conceptuala en «l'ascèsi que refusa lo mond» e «l'ascèsi intramondial». Aquesta darrièra se participa dins una manifestacion per exemple en movements que vòlon impausar un ideal ascetic, dins lo mond a totes coma per exemple Oliver Cromwell, los Quakers o de brancas del pietisme. Riquesa e succès professional, pel ascèta intramondial, son considerats coma bons, dins la mesura que son una pròva que lo pietós collabòra a manténer lo mond e la creacion. S'i veson una expression de la gràcia de Dieu pel trabalh plan fach. Riquesa e succès son pesoses al contrari se lo ric ne gaudís e ne ven depenent. Mutatis mutandis se deu concebre l'eroticisme, la violéncia d'estat, lo poder amb lo quite racionalisme ascetic: son bons quand contribuisson a mantenir lo mond, penoses quand s'i tròba un plaser personal o una passion. Weber vei dins aquesta ascesi «intramondial» un dels factors que contribuiguèron al succès economic e tecnician de l'Occident. L'art, lo léser e autras activitats «inutilas» son ipso facto penoses.[9][10]
Contramoviments e critica[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'antiquitat i aguèt d'escòlas que concebèron una etica que valorizava l'art de cultivar lo sieu plaser e aquel dels autres. Donan una plaça centrala al plaser responsable coma dins l'edonisme e l'epicureisme. Los sofistas reprochèron a Socrates qu'aviá creat una etica «per d'impotents, flebles e amars, que sas vertuts consistissián a far pas, quicòm satisfasent per aqueles que pòdon pas far.» Dempuèi lo sègle XV al cogant, la renaissença e la redescoberta dels filosòfes ancians precristians originèron de divèrses movements llibertins que volián reabilitar lo plaser.[11] Martin Luter excluguèt lo principi del ascesi e de la mortifiació. Totun, los movements protestants de mai influéncia, lo calvinisme e lo luteranisme, avián un compausant ascètic prononciat, a la diferéncia que refusavan lo dolor autoinfligit.[12]
Amb l'emancipacion borgesa e la secularizacion, los repròches d'ipocrisia venguèron mai fòrts al sègle XIX. Lo poèta alemand, Heinrich Heine resumiguèt l'actitud religiosa en aquestes vèrses celèbres en 1844: «Sabi que d'amagat bevon de vin / e predican aiga en public». Friedrich Nietzsche Foguèt un autre opausant de l'ideal ascetic, qu'el vesiá un «testarditge contre se meteis», «se far de tròces de se meteis». Dins cada morala ascetica, l'òme adora una part de se meteis, mas, per poder lo far, cal diabolizar lo rèste, e es en fach, segon Nietzsche, una forma suprèma de vanitat. La mortificacion e l'ascèsi van en sens contrari de las valors de la vida.[13][14]
Al sègle XX, Bertrand Russell fòrça sa critica contra de la ascetisme: «de Religions que condemnan lo plaser dels senses, conduson los òmes a perseguir lo plaser del poder. Pendent tota l'istòria, lo poder foguèt lo vici del ascetic.» Los escandals d'abuses sexuals que se debanèron pendent de decenniás dins diferentas institucions religiosas e qu'espeliguèron pauc a pauc al començament del Sègle XXI[15] faguèron pèrdre lo pauc d'autoritat morala de las institucions que predicavan l'abstinéncia e practivavan non solament lo plaser sexual, mas pièger, l'abús de biais mai qu'accidental. O d'una Glèisa que predica la prauretat, alara que la Curia Pontificala viviá en grand luxe.[16][17][18]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Simeó lo Pietós, Oratio de vitae asceticae officiis summatim scripta Sègle X
- Tomàs de Kempis, Imitació de Crist (1418-1427)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ «ascetisme». L'Enciclopèdia.cat. Barcelona: Grup Enciclopèdia Catalana.
- ↑ L. Fuerbringer, «Asceticism» (anglès), The Concordia Cyclopedia The Handbook Of Religious Information With Special Reference To The History Doctrine Work And Usages Of The Lutheran Church, Saint Louis, Concordia Publishing House, 1927, pàgina 42
- ↑ Marcel Mauss i Henri Hubert, Assaig sobre la naturalesa i la funció del sacrifici, Barcelona, Icaria Editorial, 1995, pàgina 46ISBN 9788474262520
- ↑ «asceticisme». Gran Diccionari de la Llengua Catalana. Barcelona: Grup Enciclopèdia Catalana.
- ↑ «estoïcisme». L'Enciclopèdia.cat. Barcelona: Grup Enciclopèdia Catalana.
- ↑ Josefina Rabella, «Temes sobre pares i mares», Montserrat, monestir de Bendicitines de Sant Benet [consulta l'11 d'agost de 2013]
- ↑ Laura Masip i Bracons, Ermitans a la literatura medieval, Barcelona, Ed. de l’Abadia de Montserrat, 1999, pàgina 119-121, ISBN 9788484151449
- ↑ Enric Gonzàlez, «El estricto internado del Opus (castellà)», El País, 7 de març de 2007
- ↑ Weltablehnende Askese
- ↑ Innerweltliche Askese en: Max Weber, Weltablehnende und innerweltliche Askese», Wirtschaft und Gesellschaft. Grundriss der verstehenden Soziologie, 1922.
- ↑ Xavier Renau, «Friedrich Wilhelm Nietsche», Història de la filosofia, IES F. Ribalta, s.d., pàgina 12
- ↑ Albert L. Mok, «Max Weber en het Calvinisme» (neerlandès), Texts del col·loqui L'espèrit de Calví i el capitalisme, Anvers, Universitat d'Anvers, 2009 [consulta l'11 d'agost de 2013]
- ↑ «Conec la cançó, conec la lletra/Conec els senyors que van concebre'l/Sé que d'amagat beuen vi/i en públic prediquen aigua.» traducció pròpia d'Heinrich Heine, «Deutschland, ein Wintermärchen», Hamburg, Hoffmann i Campe, 1844, pàgina 5 (en català: Alemanya, un conte d'hivern).
- ↑ Friedrich Nietzsche, «Askese als Trotz gegen sich selbst» (alemany), Menschliches, allzumenschliches I, Ein Buch für freie Geister, n° 137, primera edició 1878
- ↑ Vegeu per exemple Roger Vangheluwe, Asil de les Magdalenes…
- ↑ Bertrand Russell, «Religions, which condemn the pleasures of sense, drive men to seek the pleasures of power. Throughout history power has been the vice of the ascetic.», The New York Herald Tribune Magazine, del 6 de març de 1938, citat per en «Bertrand Russel», Viquiquote
- ↑ «Gairebé un segle d'abusos a infants per part del clergat catòlic a Irlanda» Racó Català, 21 de maig de 2009
- ↑ Xavier Reixach, «La cúria romana», El Punt Avui, 17 de juny de 2012


text:
17 feb. 2012
L'Occitán niçart
Le niçart est una varietat de l'occitán paulada nál rigion estórica dele Comdat de Niça (que plusaldemens coincide cheu l'actual Destrit de Niça, remasat nel departament francés d'ols Alps Marítims); á exceptación dáls çonas lingüísticas dele mentonásc e dele roiásc, que constitugen parlas de transicion enta'l ligur e le piemuntés.
Niçart, en niçart ge prolaciona [niˈsaʀt] e s'escreb niçard (norma clásica) uo nissart / niçart (norma mistraliana).
En francés est niçois, n'italián nizzardo. Est paulada aután en Mónega hu ela leunga monegasca é domilhativa joncols le Francés.
Vuejorn, ela maoritat d'ols residents de Niça e rigion nu paulan le Niçart, malgrat aia qualques persons que son bilinguals nál leunga e n'ol Frances. Clar que, i-há d'odi qui desvlaupa'l resurgiment dele dialect Niçart. Qualques telejornals dál tevé local son presentats en niçart cheu subtítols en francés et elas placas d'identificacion dáls carreras nál Cibtat Velha ge presentan cheu inscrepcions namos idioms. Ela chançon "Niçarda se Nissa La Bella" est per mults vista acum himne de Niça.
Second le sorciment dialectológic, le niçart est una variant particular de l'occitán e constituge una dáls quator maors variants dáls leungas clamadas prohençals, que son: le rodanés, le marítim, l'alpín e le niçart. Empré, per raçons estóricas atingidas á ela sue longa pertinança á ela Cá de Savoia-Piemunt, ols niçarts claman á ela sue leunga "nizardo", sien far explícitament refrença á elas altras parlas prohençals u occitanas.
Des 2000 le niçart há estat recognoscut leunga rigional de França.
ORIGIN
Ols poples ligurs c'ocupavan le territor actual de Niça, priat de l'aribada d'ols foceis, paulavan un idiom d'origen indoevrupei.
Ols grecs, que temp depus s'instalaron n'ilho c'odi est territor niçart, probabilment nu averon plus qu'escasa influença nál sue parla; deút al fet du elis no ge volturavan cheula poplación local que vesquiva á l'entránh dáls terras e ge limitaron á ocupar ungadament le pleuc de l'actual Castel de Niça. Fo le trovament cheu Roma ilho que reialment mutó ela leunga d'ols naturias. Ilha ge fo paulatinament en desolvent chol latín, ilho que fo l'origin de l'occitán, en gernial, e dele dialect niçart, en particular.
Onde, par l'intelectual niçart Pierre Isnard, que fo membre de l'Academia Niçarda, le niçart era á ela primería mult propinc á un'altras leungas romanças, en comprehendent l'ancestre dáls leungas d'oïl. Est atal que'l text d'ols Enjuraments d'Estrasburc que datan dele sécul IX alé constitugen un d'ols primiers traus escrebits d'ilho que seríe l'origin dáls leungas d'oïl e cheu posterioritat dele francés, amostra una fuort important propinqüitat chol niçart, plus que chol francés modern.
LE NIÇART EN NIÇART
En leunga niçarda, ols habitants de Niça ge desinhan prel gentiliç nissart - nissarda (norma clásica) uo ben, nissart - nissarda / niçart - niçarda (norma mistraliana).
Seja qual fur ela grafía emprejada, ge prolaciona n'ols tots casus [niˈsaʀt(e), niˈsaʀda].
Nál forma masculina [niˈsaʀt(e)], ela 'te' est ela resultança d'un sordesçiment d'una 'de' final; mentre que l'aditament facultatív d'un suen [e] final d'apoiament, depus d'una 'te' final, est una particularitat dál fonética niçarda. Nu empecent, aquessa 'e' ge considera que nu há pas valesçiment fonológic e jahúrs est indicada ortográficament en deguna dáls dúas normas.
Existen innúmers variants gráficas en raçon dáls dificultats par transportar una norma lingüística estabil: cheu -ç- uo -ss-, uo ben -d uo -t (cf. -te). Per enxemple, ela zedielha (ç) est una grafía preconiçada per Frederic Mistral, c'aután Jorge Castellana adopta.
Fasta fai puec, á França, pelho regular s'usava'l gentilíç "niçart" sól par qualificar aols habitants de Niça, pró adés le sui usament s'há amplat par desenhar tot ilho qu'est characterístic dáls tradicions e persons que paulan ela leunga niçarda, una forma de renasçiment d'aquesta cultura uo d'usament folklóric.
Ela quistion dál similaritat dele niçart chol francés uo cheu l'italián dele nord est fortment sesgada per avantfrenças políticas. Qualques nacionalists francesus exageran le sui paprentat chol francés, n'ignorant elas evidenças filológicas e lingüísticas innegabils c'amostran paprentats chol gaulitalián ("italián" dele nord). Le niçart sembla eser una leunga de transicion entre l'occitán-prohençal e le piemuntés e un'altras leungas gaulitalianas, cum le cunees (varietat piemuntessa). Le francés fo completament alien á ela societat niçarda fasta 1861 ánh en que se imposó aquesta leunga nál rigion circundant á ela cibtat de Niça.
NORMAS, GRAFÍAS, ESTANDARDIÇACION
Ols niçarts poden folsar dúas normas:
Ela norma mistraliana. Plus similar á l'escribiment francés; le sui folsament s'enquadra al context estóric de l'incorpor dele Comdat de Niça á França en 1860. Est rejuda en primería prel Félibrige (empré, aután existe una Academia Niçarda).
Ela norma clásica, ela qual previlelha elas tradicions lingüísticas autóctonas. Fo desvlaupada per Robert Lafont (Fonética e grafía dele prohençal, 1951, L'ortografía occitana, le prohençal, 1972), após per Juan Pedro Baquié (Empari lo niçard, 1984) et ela competença dele Conselh dál Leunga Occitana (CLO), actualment auto-desolt. Nu indica certanas diftongacions.
Pariment, aveu grafías d'estil italián, deút á que priat Niça apendieva aols Estats Sardescus (que vuejorn ja nu existen), pró furon abandonadas após du Niça fos anexada á l'Impér francés. Est Rancher, grant auctor clásic niçart qui apre en 1830, nál sue ópra "Ela Nemaiada", ela quistión dál grafía (mult priat que Mistral).
Distanciat durant aprés muei milhenie d'evolucion lingüística dáls altras parlas occitanas influenciadas per ela domelhacion francessa, le niçart há manutenidas certanas formas plus arcaicas dele prohençal mesvián, leunga d'ols trovists.
Deset, cheu muei milhenie d'aungament al realme de Sardenha, plecaron al niçart de mults térmius segudants dele ligur e l'italián que contribugeron al sui despatiment dál resta de l'occitán-prohençal, en devenint-se plus e plus n'una leunga romança de transición entre l'occitán e le gaulitalián.
DIALECTOLOGÍA
Alguandre ge folsa'l térmiu 'niçart' par refrir se exclusivament á ela varietat paulada nál cibtat de Niça, n'exclugint elas altras varietats existents nel Comdat de Niça, cum quand ge destingue'l niçart dele peilhasc, per enxemple.
Plur isoglossas travesan, n'efect, le Comdat de Niça. Elas difrenças son plus marcadas entre'l niçart costanér e l'alpín de l'entránh. Nel nord dele comidat, s'há conservada ela desinença femínea -a, prolacionada [ɔ] (cum est freqüent nel prohençal) uo ela prolación dál -r final d'ols verbs n'infinitív.
ENSENHAMENT
Plur jovens e adults prisen cursus de niçart, sien eser necessariament íncolas de Niça. Maguer ge tractan plus encomunalment d'opcions facultativas nel currículum universitár destinadas á compensar un déficit de puncts n'altras matieras. Le niçart escolar s'ensenha cheu puecs mueis en l'ensenhament primár e secondár, cheu examinament final aután facultatív.
GRAMÁTICA
Artícul
Le niçart posej dúos artículs: determinat e indeterminat.
Masculin singular determinat: Lou
Femínei singular determinat: La
Masculin plural determinat: Lu
Femínei plural determinat: Li
Masculin singular indeterminat: Un
Femínei singular indeterminat: Una
Masculin plural indeterminat: De
Femínei plural indeterminat: De
Nombre
En niçart, le nombre mai receb ela marca de plural:
Lou toumati, lu toumati (le pomaur, ols pomaurs)
Empré, l'adjectiv xion c'ol marca:
Lou beu toumati, lu bei toumati
Perdán le verb:
la bella platana es verda, li belli platana soun verdi
Verb
Le niçart posej tres grups de verbs principals:
Primiera conjugacion: Verbs finits en -à (cantà).
Seconda conjugacion: Verbs finits en -ì (finì).
Terça conjugacion: Verbs finits en -re (vendre).
Primiera conjugacion
Ols verbs dál primiera conjugacion son ilhos finits en -à, cum cantà.
Present d'indicatív: canti, cantes, canta, cantas, síte, canton.
Imperfect: cantavi, cantaves, cantava, cantavan, cantavas, cantavon.
Futur: canterai, canteras, canterà, canteren, canteres, canteran.
Seconda conjugacion
Ols verbs dál seconda conjugacion son ilhos finits en -ì, cum sentì.
Present d'indicatív: senti, sentes, sente, sentèn, sentès, senton.
Futur: sentirai, sentiras, sentirà, sentiren, sentires, sentiran.
Terça conjugacion
Ols verbs dál terça conjugación finan en -re, cum vendre.
Presente d'indicatív: Vendi, Vendes, Vende, Vendèm, Vendètz, Vèndon.
Eser
Le verb eser (estre) est folçat, á l'equant que l'aver (avé) cum auxiliar.
Present d'indicatív: siéu, siès, es, sian, sias, soun.
Imperfect: èri, eres, era, eravan, eravas, eron.
Futur: seria, seras, sera, seren, serès, seran.
Comparança entr'elas dúas normas existents n'occitán niçart (extrait dele Declarament Universal d'ols Destrages Humáns)
Norma clàssica occitana:
Toti li personas naisson liuri e egali en dignitat e en drech. Son dotadi de rason e de consciéncia e li cau agir entre eli emb un esperit de frairesa.
Norma mistraliana:
Touti li persouna naisson libri e egali en dignità e en drech. Soun doutadi de rasoun e de counsciència e li cau agì entre eli em' un esperit de frairessa.
Suscribirse a: Enviar comentarios (Atom)


text:
lave vaisselle encastrable but lave but plaque induction pas lave vaisselle encastrable miele pas cher.
lave vaisselle encastrable darty bosh siemens candy but sign bosch boulanger,lave vaisselle encastrable 45 cm bosch but smi53l86eu siemens,lave vaisselle encastrable miele solde siemens sn636x01ae whirlpool wbo3t123pfx,lave vaisselle encastrable pas cher belgique 45 cm conforama darty miele,lave vaisselle encastrable siemens avec tiroir couverts miele chez boulanger but 2 whirlpool g 4942 sci in,lave vaisselle encastrable chez boulanger 45 cm conforama electro depot but gallery of four,lave pas but machine a vaisselle encastrable 45 cm chere miele g 4942 sci in,lave vaisselle encastrable ikea metod pas chere marvelous but 6 siemens 45 cm,lave vaisselle encastrable whirlpool 6eme sens miele gain place signature but pas darty bosch,lave vaisselle encastrable 45 cm electro depot bosch whirlpool 6eme sens.


text:
05/10/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 9 d'octòbre 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 9 d'octòbre 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Benoît Roux, responsable dau magazine de television occitan « Viure al pais » sur França 3 e dau Jornalet.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:10 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Washington, DC
Washington o mens correntament Washington DC (Washington, DC) o lo Districte de Colúmbia (en anglés Washington; Washington, D.C.; District of Columbia) es la capitala dels Estats Units d'America. Sa populacion èra estimada a 646 449 abitants en 2013. Sa superfícia totala es de 177 km². Es l'unic districte federal dels Estats Units d'America. Se tròba situada als bòrds del riu Potomac, entre los estats de Virgínia e Maryland.
Projècte de l'arquitècte francés Pierre Charles L'Enfant a la fin del sègle XVIII, foguèt la primièra vila del mond creada per venir un centre de govèrn. I se troban l'Ostal Blanc e lo Capitòli federal.
Lo districte de Colúmbia, fondat lo 16 de julhet de 1790, es un districte federal, coma o especifica la Constitucion dels Estats Units. Fa pas part de cap d'estat del país, mas s'airalèt dins de parts ancianas dels estats de Virgínia e Maryland. I a un govèrn municipal, mas lo Congrès dels Estats Units ten l'autoritat maximala sul districte.


text:
Placa de las Cocos
La placa de las Cocos es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de 0,07223 estereoradians. Mao sovent s'i associa la placa Rivera.
Cobrís una partida de l'ocean Pacific es de l'illa costariciana Cocos que donèt son nom a la placa. Pòrta pas cap de partida continentala et es donc constituida tota de litosfèra oceanica.
La placa de las Cocos intra en contacte amb las placas Rivera, pacifica, de las Galápagos, de Nazca, de Panamà, cariba e nordamericana.
Sas frontièras amb las autras placas son entre autre formadas de la fòssa d'America Centrala sus la còsta pacifica de l'America Centrala e de las dorsalas de las Galápagos e del Pacific Èst dins l'ocean Pacific.
Lo desplaçament de la placa de las Cocos se fa cap a l'èst a una velocitat de 8,55 centimètres per an o encara a una velocitat de rotacion de 1,9975° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 36°82' de latitud nòrd e 108°63' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).
La placa de las Cocos (amb las placas Juan de Fuca, de Nazca, Rivera, Explorer e Gorda) constituís un rèste de la placa Farallon que desapreguèt gaireben tota per subduccion jol continent americain al Jurassic.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Lo coire (del latin cuprum), de simbòl Cu, es un element quimic de numèro atomic 29, e es un dels metals mai importants. S'agís d'un metal de transicion de coloracion rogenca e lusor metallica que, amassa amb l'argent e l'aur, fa partida del grop 11 de la taula periodica, caracterizat pel fach que son los melhors conductors de l'electricitat. Mercé a la siá nauta conductivitat electrica, ductilitat e malleabilitat, es vengut lo material pus utilizat per fabricar cables electrics e autres compausants electrics e electronics.


text:
LO DIABLE E SANT }IARTIN
CONTES DE LA VIELHA FEANÇA, Juli CUBAYNES
Un còp, i aviâ sant Martin. Èra un santâs qu’a convertit tot lo pais de França e a fach un pòple de brarve monde amb una nacion de pagans. Sant-Martin èra un grand sant e tant-ben, un grànd soldat. Aviá un caval e li se teniâ dessus coma un angèI, una espasa larga e plan azugada, e portava en tota sason un mantèl rotge que lo sailava tot. M’es avist que lo vèsi.
E li teniia à son mantèI, sant Martin, coma un pacre à sa pecunha, e avià rason. Aviâ fach cose en dedins una crotz blanca en estôfa, e dins aquela crotz aviâ botat un pièl de Nòstre-Senhe qu’el tenià de Zaquèu son amic. E comprenètz, amh aquela relequia, avià pas paur de res, nimaï del diable quitament.
Juste, lo diable èra rnèstre de tot lo païs, quand sant Martin arribèt aici. Demorava sus la truca desèrta ont es ara Io molin del vent de Ramps ; i teniâ sos consels cle sorcièrs e de fagelièra§ e es d’aquuital que partià per afalcar lo paure monde.
Una nèch, aprenguèt, lo diable, per sos sorcièrs que son coma sos gendarmas, qu’un santâs èra arribat per convertir lo païs e qu’aquel santâs reusirià, se pòt, de mercés qu’èra bèlament caritable. Donava tot çô qu’aviâ, son quite pan e sos solièrs.
-« A ! A ! diguèt Mossenh lo cliable, veirem ben se lo convertirá, lo pais. Per començar, que prèngue garda à el ; i a d’aules camins dins lo païs e fòrças cabaulhas (1) : poiriâ ben redolar al fons de qualque trauc, davaus d’aver convertit mon tropèI. »
E tota Ia nèch lo diable entraversèt de còrdas pels camins ont sant Martin devià passar, per çò que sant Martin èra totjorn pel campèstre. Mas aqui : lo caval de sant Martin èra un caval de sant ; comprenià lo dangièr e s’arrestavn davans la côrda ; e la crotz blanca del mantèl rotge fasiâ lum sus la rota. Sant Martin vesiâ la còrda entraversada e, cl’un côp d’espasa, la copava net.
Passava, sant Martin, e risiá dins sa barba, per çô qu’aviâ una barba longa e tota blanca. Los coneissiâ totes, los torns del cliable, e pel la vertut de sa crotz, de son caval e de son espasa, se vengava totjorn d’i escapar,
Èra content, sant Marrtin : convertissiá de pagans e se jogava de las enganás del diable. Solament, aqui ajèt tort - comprenètz, es pas per lo jutjar, mas disi ço que pensi - ajèt tòrt de parlar fòrt, un ser. sus ia rôta. A I caldrià pas jarnai parlar, quitament quand sètz sols. I a totjorn qualqu’un qu’entend. Pardi, lo diable qu’èra rescondttt dins un bartás entendèt sant Martin.
Sant Nartin veniá de copar una côrda del diable e disiá : « Mon Senhor, vos reddi gracias : soi salve encara un còp. Aquô’s totjorn per la vertut de mon caval, de Ia crotz de mon rnantèl e de mon espasa ? Es egal, tot cô qu’ai, oc donariai pels paures ; mas morl caval, mon mantèl e mon espasa ! non, jamai los donariai, per çò que , se los aviai plus, Io diable serià
lo pus fòrt. »
E sant Martin s’arrestèt, per çò qu’aviâ ausit qualqu’un rire dins los bartasses. Se diguèt : « Es Io diable » ; mas se’n chautava e se tornèt encaminar.
De fèct, era lo cliable que risiâ, per çò qu’aviâ son idea. Aviâ son itlea, lo diable, e la prôva lèu se’n vejèt.
L’encleman, à I’alba, sant Martin traversava un bòsc, quand ausiguèt de cridas despoderadas. Un carbonièr sortigrrèt cle per un randal e, volant à la brida del caval de sant Murtin, I’arrestèt e i diguèt :
- « Per pietat, grand sant, viste, donatz-me vòstra espasa ; i a un lop que manja ma filha. »
Sant Martin èra bon efant ; se mainèt pas qu’aurià pogut anar lo tuar, lo lop o ; donèt son espasa. E aprèp aquò, per tant que cerquès son carbonièr, lo trobèt pas : l’espasa èra perduda.
Quand s’endeveniá à una còrda del diable, davalaba
de son caval e desnosava la còrda . Se plangiá pas, praquò per ço qu’èra un grand Santas.
Un Jorn que seguià lo camin que monta dusca Ramps vejèt un mercadièr que loa lairons èran en mand de lo desraubar. Los lairons s’enfugiguèron en lo versent. Lo mercadièr tombèt à sos ginols è diguèt :
-« Grand Sant,m’an presa la borsa, viste, prestatz-me vòstre caval, que los acorsi ! »
Sant Martin èra bon efant ;se mainèt pas qu’auriá pogut los acorsar, el, los lairons,donèt son caval, Pèi tant que cerquès lo mercadièr lo trobèt ps ; son ca alors èra perdit coma son espassa.
Quand s’endeveniá à una còrda del diable, la vesiá, è Cara per çò que la croûte de son mantèl esclairava la rota. Plangiá son caval, mas se plangiá pastròp el, per çò sûèra un santas.
Un jorn que passava dins Val-Prigonda è que corriá viste per s’escaudurar, per çoò que fasiá fresch, vejèt un quistaire que tremolava al abòrd del camin.
- « Bon sant, disiâ lo quistaire, ai frech, velstissètz- me, al norn de Dieu l donatz-me vôstre mantèI. »
E-ben, sant Martin sosqttèt. Aviá pas enveja de donar son mantèl, comprenètz : aviá plus cle caval, plus d’espasa ; volià gardar son mantèl.
Mas lo quistaire caimava totjorn. Alavetz, sant Martin ajèt una idea. Prenguèt son mantèI, I’esquissèt pel mèch, gardèt per el Io tròs qu’aviâ Ia crotz blanca e donèt I’autre al quistaire.
Aqueste faguèt la pòta, prenguèt lo petàs e s’en enguèt. E sant Martin, i foguèt avist que sentiá una pudor de sulpre.
Aquela pudor, I’aviá ben sentida, qnand Io carbonièr i avià presa I’espasa, e quancl lo mercadièr i prenguèt son caval. Mas i aviá pas fach moment. Aduèi, reapariava totas las pudors de sulpre e se soscava.
- « Comenci de comprene. Es lo diable que m’a près lo caval e l’espasa e que volclriá rna crotz. M’a ausit, l’arpalhand, quand parlavi tot sol ? Deu èstre aquô, tot segur. E-ben, que torne | »
Atal se pensava sant Martin, mas disiá pas res, de paur d’èstre ausit del diable.
Justament, l’endeman, corriá viste per s’escaudurar, qu’aviá plan frech : vejèt un quistaire tot nut que tremolava al abôrd del camin.
- « Brave sant, disiá lo quistaire, vestissètz-me. - Al nom de Nòstre-Senhe, donatz-me vòstre man[è1. »
Sant Martin, sens respondre, agacha coma cal lo quistaire. E jol pièl del paure vejèt doas banetas. Es clar : aquo’s Io diable que s’es cambiat en quistaire.
- « Atal, mon amic, diguèt sant Martin ; te vau donar mon mantèI. »
Alavetz, sant Martin quita son mantèl ; mas à l’encura de Io li donar à la man, al diable, que l’auriá gitât dins un trauc, s’aprôpja d’etl è aut ! lo i saila sus l’as espallas.
Alavetz, lo diable de gingolar. Comprenètz, amb lo pièl la crotz de Nôstre-Sénh » lo cramava ; la voliá ben tinar, mas i teniâ à la pèI. Renégava, gronhava, pas passar per sabiâ pas en passât per, fugir. A la fin, Ia tèrra s’asclèt i se cunhèt e avaliguè[.
Oc, avaliguèt del pais, lo cliable, per la vertut de sant Martin. E Dieu I tornèt un cacao un sabre è un mantèI.
(1) fortes pentes.


text:
Andrew Carnegie
Andrew Carnegie (Dunfermline (Escòcia), 25 de novembre de 1835 - 11 d'agost de 1919) foguèt un celèbre industrial e filantròp britanic naturalizat american.
Biografia[modificar | modificar la font]
Partiguèt del Reialme Unit en 1848 cap als Estats Units d'America.
Aprèp que comencèsse a trabalhar dins l'industria textila coma simple obrièr, creèt una de las mai importantas acieriás americanas a Pittsburgh, entre la Guèrra de Secession e lo començament del sègle XX.
La capitada de la siá societat, Carnegie Steel (Acièr Carnegie), se deu essencialament a la capacitat siá de produire en quantitat bèla e a un prètz bas ralhs de camin de fèr, que la demanda en aquel temps èra forta. Participèt tanben a la fabricacion de material ferroviari amb la Pittsburgh Locomotive and Car Works. En 1901, per la soma de 480 milions de dolars, vendèt sas proprietats industrialas a un grop de financièrs capitanejats per J. P. Morgan, çò qu'èra en aquela epòca un recòrd de cession comerciala. Li foguèt donat l'escais: "l'òme mai ric del mond" e venguèt alara l'incarnacion perfèita del sòmi american.
Filantropia[modificar | modificar la font]
Es remembrat Andrew Carnegie subretot per son prètzfait de benfaseire e filantròp. Quand se moriguèt, daissèt mai de 350 milions de dolars a de fondacions divèrsas, e 30 milions suplementaris foguèron legats a d'òbras de caritat divèrsas.
Foguèt creaire d'aproximativament 2500 bibliotècas publicas gratuïtas als Estats Units, que pòrtan lo sieu nom, las Carnegie Libraries (Bibliotècas Carnegie; que la mai coneguda es la New York Public Library). Financèt 65 bibliotècas annèxas dins la vila de Nòva York. Tanben portèt ajuda a las institucions culturales (musèus, Carnegie Hall), a las glèisas e als parcs publics.
En França, la donacion Carnegie permetèt la construccion de la de Rems, inaugurada en 1928, d'estil art deco.
Faguèt construire la famosa sala d'espectacle Carnegie Hall a Nòva York.
En 1891, l'Institut de Tecnologia de Califòrnia foguèt creat a partir dels fons que Andrew Carnegie metèt a disposicion de l'astronòm George Ellery Hale.
A Pittsburgh se tròba ara l'universitat Carnegie Mellon (una descendenta dirècta del Carnegie Institute of Technology), destinada a portar un ensenhament tecnic de qualitat als enfants dels trabalhaires sens moneda.


text:
Capèla Sixtina
La Capèla Sixtina es un dels mai famoses tresaurs artistics de la Santa Ses, bastida entre 1471 e 1484, a l'epòca del papa Sixt IV, d'ont li ven son nom, e mai qu'inicialament se nomenava Capèla Palatina.
Lo seu arquitècte foguèt Giovannino de Dolci. Es coneguda dins lo mond entièr per èsser la sala ont se celèbra lo conclau e autras ceremonias oficialas coma los coronaments papals, e mai per èsser estada decorada per Michelangelo Buonarroti. Se tròba a la dreta de la Basilica de Sant Pèire, après la Scala Règia, e a l'origina servissiá coma capèla a l'interior de la fortalesa vaticana.
La capèla es de forma rectangulara e fa 40,93 m de long per 13,41 m de larg (las dimensions del Temple de Salomon segon l'Ancian Testament). Sa nautor es de 20,7 m.
Sa decoracion picturala constituida de frescas comencèt a l'acabament de la construccion; i participèron Sandro Botticelli, Lucca Signorelli, Perugino, Pinturicchio e Ghirlandaio entre autres.
La paret sus l'autar màger, amb una superfícia de 13,7 m per 12,2 m, l'ocupa lo Jutjament Darrièr. Al centre de la vòlta son representadas nòu scènas rectangularas sus la Creacion e la casuda de l'òme, flanquejadas per de profètas e sibillas, los davancièrs de Jèsus e d'arquitecturas e esculturas simuladas.


text:
1629
Aquesta pagina concernís l'an 1629 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Províncias Unidas[modificar | modificar la font]
En Indonesia, Batavia foguèt assetjada per lo segond còp en dos ans per lei fòrças dau sultan Agung (→ 1628) de mai a setembre. La [[vila], basa fòrça importanta deis Olandés dins la region, capitèt de resistir gràcias a una epidemia de colerà que decimèt lei dos camps. En particular, dins lei rengs olandés, moriguèt Jan Pieterszoon Coen, fondator de la vila.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre deis insureccions que se debanavan dins tot lo país dempuei l'adopcion dau rite catolic en 1626, acomençament d'una revòuta fòrça importanta dirigida per Melka Krestos, un cosin alunchat dau negus Susenyos Ièr (1607-1632), installat en Lasta. Susenyos preparèt una campanha còntra lo rebèl mai sei soudats èran totalament desmotivats. Lo negus foguèt obligat de lei laissar celebrar una fèsta ortodòxa. Aquò entraïnèt una tiera de criticas de part de la Glèisa Catolica.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Jan Pieterszoon Coen, oficier de la VOC e fondator de Batavia.


text:
Canton de Genève
Li Canton de Genève (german: Kanton Genf) es un del 26 cantones del Confederation Svissia.
Li Canton de Genève es situat in li west del land in li francesi-parlant region Romandie. Francesi es li official lingues del canton. 88,3 percentes del habitantes parla francesi. Li Canton de Genève devenit membre del Confederation Svissia in li annu 1815.
Li cité capital e max cité del Canton de Genève es Genève.
Li Canton de Neuchâtel have 477.400 (2014) habitantes e un area de 282,44 quadrat-kilometres. Li abbreviation por li Canton de Genève es GE.