text:
Orbita
En fisica, l'orbita es lo camin qu'un objècte percorrís dins l'espaci a l'entorn d'un autre objècte, jos l'influéncia d'una fòrça centripeta. En particular, especialament dins las sciéncias de l'espaci (astronomia, astrofisica e astronautica), se referís als camins percorreguts pels còrs celèstes jos influéncia de la gravitat.
Dos còrs en atraccion gravitacionala mutuala descrivon d'orbitas ellipticas, parabolicas o iperbolicas seguent las leis de Kepler, que se pòdon derivar de la lei de la gravitacion de Newton.
Somari
Forma de l'orbita[modificar | modificar la font]
La majoritat dels còrs celèstes seguisson una orbita a l'entorn d'un autre còrs fòrça mai massís. En primièra aproximacion, se pòt considerar que los còrs en orbita se tròban somés unicament a la gravitat del còrs a l'entorn d'aquela orbita. En aquela situacion, l'orbita pren la forma d'una corba conica (es a dire una ellipsa, una parabòla o una iperbòla), situant lo còrs massís en un dels fòcus de la corba.
Aquò es una consequéncia matematica del fach que l'atraccion gravitacionala entre dos còrs es proporcionala a l'invèrs del carrat de la distància que los separa.
Lo fach de presentar una o l'autra d'aquelas formas depend de l'energia orbitala especifica del còrs en orbita. Aquela quantitat representa l'energia mecanica per unitat de massa del còrs (es a dire, la soma de son energia cinetica e son energia potenciala). L'energia orbitala es constanta pendent tota l'orbita e s'exprimís coma:
Ont:
- K es l'energia orbitala
- V es la velocitat del còrs en orbita (en modul)
- µ es la constanta gravitacionala del còrs massís a l'entorn d'aquel aqueste es orbita. Es egal al produch de la constanta gravitacionala universala (G) amb la massa d'aquel còrs (M), çò es:
- Dins lo cas de la Tèrra µ val 398 600 km3/s2
- e r es la distància entre los dos còrs
La forma de l'orbita es determinada per l'energia orbitala. Se l'energia orbitala es negativa (K   0) l'orbita serà iperbolica.
Dins lo Sistèma Solar l'immensa majoritat dels còrs seguisson d'orbitas ellipticas. Pasmens qualques uns seguisson d'orbitas iperbolicas e dins aquel cas son de cometas o de sondas artificialas. Las orbitas parabolicas constituisson un cas limit e que solament existisson teoricament. En realitat, un còrs en orbita parabolica seriá somés a de perturbacions que faràn que l'orbita vendriá elliptica o iperbolica.
Orbita elliptica[modificar | modificar la font]
Se l'energia orbitala es negativa, l'orbita pren la forma d'una ellipsa, amb lo còrs massís situat en un de sos fòcus. Perque es una corba tancada, lo movement d'un còrs en una orbita elliptica es periodic. Lo temps que lo còrs en orbita met per recórrer l'orbita completa se nomena periòde de revolucion o periòde de l'orbita. Es definit per l'expression seguenta:
ont a es lo semiaxe major de l'orbita. Dos autres paramètres importants per aquel tipe d'orbita son lo rai de l'apoapsida e lo rai del periapsida:
- lo rai de l'apoapsida es la distància entre lo centre del còrs a l'entorn del que s'orbita e lo punt mai alunhat de l'orbita:
- lo rai de la periapsida es la distància entre lo centre del còrs a l'entorn del que s'orbita e lo punt pus prèp de l'orbita:
ont e es l'excentricitat de l'orbita.
Las orbitas circularas (en forma de cercle) son un tipe particular d'orbitas ellipticas amb excentricitat nulla (e = 0).
Orbita parabolica[modificar | modificar la font]
Se l'energia orbitala es nulla, l'orbita pren la forma d'una parabòla, amb lo còrs massís situat al fòcus d'aquela. Se tracta d'una orbita dobèrta, lo còrs en orbita tend a s'alunhar infinidament del còrs central. En aquel tipe d'orbita, lo fach d'aver una energia orbitala nulla se tradusís per un movement del còrs en orbita totjorn a la velocitat d'escapament correspondent a la posicion ont se tròba. Una autra interpretacion d'aquel fach es que lo còrs aura una velocitat nulla en aténher l'infinit.
La forma d'una orbita parabolica se tròba perfèitament definida amb pasmens d'un paramètre, lo rai de la periapsida rp. La velocitat del còrs ont que siá sus una orbita parabolica es de calcul aisit:
Orbita iperbolica[modificar | modificar la font]
Se l'energia orbitala es positiva, l'orbita pren la forma d'una iperbòla, amb lo còrs massís situat en un dels fòcus d'aquela. Dins lo cas de l'orbita parabolica, se tracta d'una orbita dobèrta, ont lo còrs orbital s'alunha infinidament del còrs central. A diferéncia d'aquesta, pasmens, lo còrs orbital se mòu totjorn a una velocitat superiora a la velocitat d'escapament. La velocitat tanpauc s'anulla a l'infinit, mas que tend a la valor seguenta:
Del meteis biais que las orbitas ellipticas, las orbitas iperbolicas presentan un certan semiaxe major (a) e una certana excentricitat (e). Per aquel tipe d'orbita, los paramètres seguents son importants:
- lo rai de la periapsida, la distància entre lo còrs massís a l'entorn del qual orbitan e lo punt de l'orbita que li es pus prèp. Se tròba amb l'expression seguenta:
- l'angle de divergéncia, l'angle que pren la trajectòria en s'alunhar del còrs central. S'exprimís atal:
Determinacion de l'orbita[modificar | modificar la font]
En astronomia e astronautica, un dels problèmas principals en practica d'aquelas sciéncias es de conéisser precisament l'orbita del còrs que s'estúdia. La coneissença de l'orbita es necessària per determinar la posicion presenta e futura del còrs, e atal de lo poder trobar entre l'infinitat d'objèctes presents sus l'esfèra celèsta. Tanben balha d'informacions sus la natura de l'objècte e la region de l'espaci d'ont ven. En astronautica, l'orbita del satellit artificial o sonda interplanetària es un dels paramètres importants d'una mission espaciala.
La posicion d'un còrs sus una orbita elliptica (lo tipe pus comun) es perfèitament determinada per sièis quantitats nomenadas elements orbitals. Aquelas quantitats definisson la forma de l'ellipsa e sa posicion e orientacion dins l'espaci segon un sistèma de referéncia qu'a per origina lo centre del còrs central. Per exemple, los elements orbitals d'un còrs qu'orbita a l'entorn del Solelh seràn definits a partir del centre del Solelh.
Los elements orbitals d'una orbita elliptica son:
- lo semiaxe major (a): definís la grandor de l'ellipsa.
- l'excentricitat (e): definís la forma de l'ellipsa.
- l'enclinason (i): se definís coma l'angle entre lo plan de l'ellipsa e un plan definit pel sistèma de referéncia. En cas d'orbitas a l'entorn del Solelh s'utiliza lo plan de l'ecliptica com referéncia, alara que per las orbitas a l'entorn d'una planeta se pren l'eqüator celèst d'aquela.
- la longitud del nos ascendent (Ω): se definís coma l'angle entre lo nos ascendent de l'orbita e lo meridian de referéncia definit pel punt vernal.
- l'argument del periapsida (w): se definís coma l'angle, mesurat dins lo plan de l'orbita, entre lo nos ascendent e lo periapsida.
- l'anomalia mejana (M): representa la posicion dins l'orbita del còrs a respièch de la periapsida e correspond a la fraccion del periòde orbital percorrit dempuèi lo darrièr passatge pel periapsida, exprimida coma angle.
Istoricament, l'unic biais de determinar l'orbita d'un còrs celèst èra de mesurar son movement a respièch de las estelas fixas. Lo temps necessari deu èsser pro long per que lo còrs se mòga d'un biais sufisent subre la copòla celèsta e que se pòsca acumular pro de mesuras per determinar sos elements orbitals. Atal, d'ont mai s'acumula de mesuras, d'ont mai serà precisa l'estimacion de l'orbita. Aquela tasca, pasmens, pòt èsser complicada pels còrs alunhats, qu'abitualament se mòvon a de velocitats aparentas fòrça flacas, e en consequéncia, se pòt passar un certan temps entre sa descobèrta e la determinacion de son orbita.
Lo progrès tecnologic contribuiguèt a melhorar la coneissença de las orbitas dels còrs celèstes. D'en primièr, se pòt utilizar dels còrs artificials l'efècte Doppler de sas emissions de ràdio per poder conéisser la velocitat radiala de l'objècte a respièch de la Tèrra, informacion que facilita fòrça la determinacion de l'orbita. Encara, pels satellits artificials en orbita bassa se pòt utilizar de mejans de radiolocalizacion precís per conéisser l'orbita del satellit (per exemple lo GPS). Pels còrs naturals prèps, s'utiliza los sistèmas de deteccion per ondas ràdio (Radar) o de lutz (Lidar) per mesurar las orbitas. Lo cas pus conegut es la mesura de l'orbita de la luna per lasèr gràcias als miralhs que los astronautas del programa Apollo daissèron de las missions lunaras.
Perturbacions orbitalas[modificar | modificar la font]
Cal pas oblidar que l'orbita d'un còrs se pòt pas conéisser amb una precision infinida. De considerar l'orbita coma elliptica e de calcular sos elements orbitals es una aproximacion valida dins la majoritat dels cas, mas sèm a oblidar que l'atraccion gravitacionala del còrs central es pas l'unica fòrça qu'agís subre lo còrs en orbita. Las autras fòrças (nomenadas perturbacions) modifican la forma de l'orbita, del biais que la pòt far apartenir a una de las tres autras categorias (ellipsa, parabòla o iperbòla).
En partida perque la fòrça de las perturbacions se coneis pas perfèitament, en partida perque lo movement orbital pòt èsser fòrça complèxe, la posicion futura del còrs en orbita se pòt pas predire amb exactitud a tèrme long. Aquò s'aplica subretot pels còrs pichons (asteroïdes, cometas, satellits artificials) qu'an mens d'inèrcia se veson pus afectats per las perturbacions.
La natura de las divèrsas perturbacions pòt èsser fòrça variada:
- La gravitat d'autres còrs celèstes: es la perturbacion dominanta dins lo Sistèma Solar, ont la gravitat de las planetas influéncia l'orbita a l'entorn del Solelh dels còrs pichons e de las quitas planetas entre elas. Lo movement de dos còrs jos l'influéncia de la gravitat mutuala es de bon predire, mas lo movement mutual de tres còrs o mai es un problèma matematic sens solucion « exacta ». Dins lo cas del Sistèma Solar, la posicion dels còrs se pòt pas predire amb exactitud.
- La friccion atmosferica: afècta los còrs en orbita prèpa de l'entorn de planetas. Lo fregament demenís l'energia de l'orbita, mermant son rai fins que lo còrs en orbita acabe precipitat contra la superficia del còrs central.
- La forma del còrs central: pels satellits qu'orbitan prèp del còrs central, lo fach qu'aquel seguís pas una esfèra perfèita a per consequéncia l'irregularitat de son atraccion gravitacionala al long de l'orbita, deformant aquela.
- La pression de radiacion solara: confòrma a las leis de la mecanica qüantica, la mediacion solara (lutz las particulas) exercís una fòrça sufisenta per perturbar las orbitas dels còrs pichons.
Orbitas dels còrs naturals[modificar | modificar la font]
Dins lo Sistèma Solar, la majoritat dels còrs celèstes seguisson d'orbitas subretot ellipticas. L'excepcion principala son la cometas, que pòdon presentar d'orbitas ellipticas, quasi parabolicas o per lo mens iperbolicas. Cada tipe de còrs del Sistèma Solar (planeta, satellit, asteroïde,...) presentan d'orbitas caracteristicas:
- Orbitas de las planetas: las planetas seguisson a l'entorn del Solelh d'orbitas ellipticas de bassa excentricitat e enclinason, es a dire d'orbitas gaireben circularas e prèpas del plan de l'ecliptica. L'unica excepcion es Pluton, que presenta una orbita fòrça excentrica e enclinada. Mercuri a tanben una orbita enclinada (e = 0,21, i = 7°), seguida per Mart (e = 0,09) e Vènus amb una enclinason (i = 3,4°). Las planetas orbitan a l'entorn del Solelh a de distàncias entre 0,39 UA (Mercuri) e 49 UA (Pluton). Un autre punt important es que totas las planetas se mòvon en lo meteis sens a l'entorn del Solelh, en sens contrari de las agulhas del relòtge.
- Orbitas dels asteroïdes: los asteroïdes possedisson d'orbitas ellipticas, mas amb una granda diversitat de sos elements orbitals. Existisson d'asteroïdes de tot tipe d'enclinason, excentricitat e semiaxe major, mas la majoritat orbitan a l'interior de la cencha d'asteroïdes. En aquela region, situada entre las orbitas de Mart e Jupitèr (entre 2,1 e 3,3 ua) se concentra 90% dels asteroïdes del Sistèma Solar. Coma son de còrs en general pichons, sas orbitas se veson fòrça perturbadas per la gravitat de las planetas, subretot per aquela de Jupitèr. Un grope d'asteroïdes, los asteroïdes troians, partejan lor orbita amb aquela planeta e se tròban situats a las posicions d'equilibri constituidas pels punts de Lagrange L4 e L5 (a +60° e -60° d'anomalia).
- Orbitas dels satellits: los grands satellits naturals orbitan a l'entorn de las planetas en orbitas ellipticas, de forma aproximativament circulara e prèp del plan de l'eqüator de la planeta. Es lo cas dels grands satellits de las planetas exterioras (Jupitèr, Saturne, Uranus e Neptun). Mas existisson d'excepcions notablas. Las orbitas de la Luna e Triton (satellit de Neptun) son pus prèp del plan de l'ecliptica que del plan de l'eqüator del planeta. Aquel tanben presenta una orbita retrograda (movement en sens contrari a la rotacion del planeta), çò que fa pensar que Triton es un còrs capturat per la gravitat de Neptun posteriorament a sa formacion. Febe (satellit de Saturne) tanben a una orbita retrograda que se pensa deguda a la captura gravitacionala d'aquel còrs per Saturne. Per las planetas exterioras, se tròba comunament de satellits de pichona grandor que partejan la meteissa orbita e que se mantenon als punts de Lagrange (L4 e L5) respectius. Tanben se tròba sovent d'orbitas retrogradas. Lo satellit Caront es tan grand que forma una planeta dobla amb Pluton. Los dos astres orbitan a l'entorn del centre de las massas del sistèma que se tròba fòra de la superficia de Pluton.
- Orbitas de las cometas: las cometas son los unics còrs naturals que presentan los tres tipes d'orbita: elliptica, quasiparabolica e iperbolica. L'enclinason e l'excentricitat pòdon èsser de tot tipe, existís de cometas qu'an d'orbitas retrogradas, perpendicularas o prèp de l'ecliptica, fòrça e pauc excentricas, etc. Pasmens la majoritat presenta d'orbitas ellipticas, fòrt excentricas e de periòde long.
- Cometas de periòde cort: son de còrs que complisson una revolucion a l'entorn del solelh en mens de 200 ans. Serián originàrias de la cencha de Kuiper e qu'aqueriguèron amb orbitas fòrtament ellipticas a causa de tipes de perturbacion. La cometa Halley es lo representant mai conegut d'aquel grop de cometas, amb un periòde de 76 ans.
- Cometas de periòde long: son de cometas amb un periòde orbital de mai de 200 ans. Serián de còrs del nívol d'Oort qu'aqueriguèron orbitas que las precipitan dins lo Sistèma Solar interior. Un representant d'aquel grope es la cometa Hale-Bopp (periòde de 2380 ans aprox.), coneguda per son apròcha de 1997, una de las pus espectaclosas dels temps recents.
- Las orbitas de las cometas son unas de las mai imprevisiblas dels còrs naturals. A causa de que la fòrta excentricitat que las fa crosar las orbitas de las planetas majoras, permetent atal la possibilitat qu'ajatz d'encontres amb aquestas. Quand aquò se passa, los elements orbitals de la cometa pòdon cambiar considerablament (fins a cambiar lo tipe de l'orbita). Aquò se vei per lo fach qu'un nombre de cometas foguèron perdudas e descobèrtas de decennis après un encontre amb una planeta e que ne cambièt completament l'orbita.
- Lo pauc de cometas conegudas amb orbita iperbolica constituisson un cas excepcional, ja se tròban pas ligadas gravitacionalament amb lo Solelh e, en consequéncia, fan pas part del Sistèma Solar. Pasmens lo consensus general es de dire que son pas de còrs d'origina extrasolara. Se tractariá de cometas ordinàrias que foguèron perturbadas fòrtament per un encontre amb una planeta giganta, convertissent son orbita d'elliptica a iperbolica.
Orbitas de los còrs artificials[modificar | modificar la font]
Los divèrses enginhes que l'Òme lança dins l'espaci seguisson orbitas variadas e complèxas. Aquelas orbitas se causisson e se planifican amb fòrça suènh per que lo satellit o sonda artificiala pòsca complir sa mission. De fait, l'orbita de l'enginh es un dels paramètres pus importants que determina alara l'utilitat e la dificultat d'una mission espaciala. Una diferéncia importanta par rapòrt als còrs naturals es qu'aquelas pòdon cambiar activament son orbita o contrapesar las perturbacions orbitals gràcias a divèrses sistèmas de propulsion.
Del punt de vista de l'orbita, existisson dos grands gropes de còrs artificials dins l'Espaci: aqueles qu'orbitan a l'entorn de la Tèrra (nomenats satellits artificials o simplament satellits) e aqueles qu'orbitan a l'entorn d'autres còrs del Sistèma Solar (nomenats sondas artificialas):
- Los satellits artificials qu'orbitan a l'entorn de la Tèrra o fan en orbitas ellipticas generalament quasicircularas que son entresecament necessarias per complir la mission que lo es assignada. Per exemple, un satellit de difusion de television cal que se trobar sus una orbita geostacionària per que las antenas pòscan recebre lo senhal. L'orbita d'un satellit artificial sofrís de pauc de cambis lo long de sa vida utila. En general es la fusada lançaira que lo pausa sus las seuna orbita definitiva o en una orbita prèpa. Desempuèi lo satellit se limita a corregir l'efièit de las perturbacions orbitalas per se mantenir a l'orbita designada. Dins la majoritat dels cas, a la fin de sa vida utila lo satellit demòra en una orbita d'ont derivarà lentament a causa de las divèrsas perturbacions. Lo problèma creissent dels rebut espacials fa que i a tendéncia uèi a efectuar una operacion de sortida de l'orbita per qu'aquela pòsca èsser utilizada per autres satellits.
- Las sondas artificialas an una capacitat per cambiar d'orbita fòrça mai granda que los satellits artificials, çò que lor permet de realizar de viatges interplanetaris vertadièrs dins lo Sistèma Solar. Per se desplaçar de son punt de partida (la Tèrra) fins a sa destinacion se veson obligadas de realizar un nombre important de cambis d'orbita. Per exemple, una sonda a destinacion de Mart realiza lo viatge seguent quatre estapas amb de tipes d'orbita diferents:
- Fasa de sortida de l'influéncia terrèstra: lo lançaire daissa la sonda en una orbita terrèstra iperbolica que li permet de sortir del camp gravitacional terrèstre.
- Fasa eliocentrica: la sonda seguís naturalament una orbita a l'entorn del Solelh que la mena fins a l'entorn de sa destinacion (Mart en aquel exemple).
- Fasa d'arribada a Mart: l'orbita eliocentrica ven naturalament prèp de Mart una orbita iperbolica a l'entorn d'aquela planeta.
- Fasa de captura: Prèp del periastre de l'orbita iperbolica a l'entorn de Mart, la sonda utiliza son sistèma de propulsion per frenar e convertir l'orbita en elliptica. D'aquel biais demorarà ligada en permanéncia a la planeta e executarà sa mission.
- A tot moment pendent las quatre fasas la sonda corregís l'orbita per evitar l'efècte de las perturbacions e ajustar l'orbita d'un biais contrarotlat.
- Aquel exemple es significatiu per la majoritat de las sondas interplanetàrias, mas existisson fòrça variacions. Per exemple, fòrça sondas realizan pas la fasa de captura a l'entorn de sa destinacion, atal pòdon transmetre d'informacions durant lo brèu e unic encontre proporcionat per l'orbita iperbolica de la fasa d'arribada. La fasa eliocentrica pòt èsser fòrça longa e complicada, utilizant un certan nombre de vegadas la tecnica de l'assisténcia gravitacionala per arribar a la destinacion. Aquela tecnica consistís a utilizar de manièra contrarotlada la perturbacion orbitala per cambiar l'orbita sens aver d'utilizar lo combustible de la sonda amb l'encontra d'un planeta "intermediaria".


c: text/html

text:
Torre Agbar
La Torre Agbar es un gratacèl situat a la Plaça de les Glòries catalanes, dins lo districte de Sant Martí de Barcelona. Foguèt dessenhada per l'arquitècte francés Jean Nouvel. Foguèt dobèrta en junh de 2005, mas son inauguracion oficiala se debanèt lo 16 de setembre de 2005.
Aqueste edifici a un aspècte que pòt far pensar a un missil enòrme. Ten 30 000 m² que servisson a de burèus, 3210 m² als servicis e installacions tecnicas, e 8350 m² als servicis generals e a mai possedís un auditòri. La Torre Agbar a una nautor de 144 m, amb 38 nivèls, que quatre son jos tèrra. Es lo tresen edifici de la vila en nautor, aprèp l'Hotel Arts e la Torre Mapfre.
Es equipada de mai de 4000 dispositius luminoses que fan servir la tecnologia LED e que permeton de generar d'imatges luminoses sus la façada. A mai, dispausa de sensors de temperatura a l'exterior de la torre que regulan la dobertura e lo tancament de las persianas de veire de la façada de l'edifici, en reduire aital sa consomacion d'energia necessària per la climatizacion.
Es proprietat del grop immobiliari Laietana, e es lo sèti del Grup Agbar.
Foguèt aquí que se celebrèron las campanadas del Cap d'an amb TV3 en 2006 e sus la façada se dessenhèron los nombres de las dotze campanadas. Per tal de preparar l'eveniment, lo 8 de decembre d'aquela annada se faguèron d'ensages d'impression dels nombres, de las letras e dessenhs sus las parets gràcias als lums de la torre.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- 30 St Mary Axe, un edifici semblant arquitecturalament a Londres.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
860
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 860 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Entre lo 18 de junh e lo 4 d'aost, incursion suspresa dei Rus' de Kiev que pilhèron la region de Constantinòple mai poguèron pas intrar dins la capitala. L'emperaire foguèt obligit de rintrar d'Anatolia onte se debanava una campanha malaisada còntra leis Arabis qu'ataquèron la region ambé doas armadas terrèstras e una flòta. Pilhèron la basa navala d'Antalya.


text:
Belfòrt
Belfòrt (en francomtés Béfô, en francés Belfort) es una comuna francesa situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e dins la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la vila es una composante essenciala de la istòria del Territòri de Belfòrt. Lo luòc del territòri a ocupat dempuèi lo Paléolithique. Malgrat aiçò cap de luòc notable serà pas visible abans la nautor Mièja Edat. La vila a totjorn #èsser un ponch de contacte entre lo mond rhénan e lo mond roman e lo territòri #qu'ocupa pòrta, a just títol, lo nom de Pòrta de Bourgogne e Pòrta de Alsace.
L'histoire de la ville est une composante essentielle de l'histoire du Territoire de Belfort. Le site du territoire est occupé depuis le Paléolithique. Cependant aucune place notable ne sera visible avant le haut Moyen Âge. La ville a toujours été un point de contact entre le monde rhénan et le monde roman et le territoire qu'elle occupe porte, à juste titre, le nom de Porte de Bourgogne et Porte d'Alsace.


text:
Grenada
Grenada es un país pichon dins la Mar Cariba. Es format per l'illa de Grenada e per las mai meridionalas de las illas Grenadinas (que sonque doas an d'abitants: Carriacou e Pichona Martinica.)
Politica[modificar | modificar la font]
Grenada es dempuèi 1974 una monarquia parlamentària. Lo cap d'Estat es la reina Elisabeta II del Reialme Unit, representada localament per un governador general.
Geografia[modificar | modificar la font]
La quita illa Grenada es la pus bèla del país. Las Grenadinas son Carriacou e Pichona Martinica (qu'an d'abitants) e Redonda (Ronde), Calha (Caille), Diamant (Diamont), Larga (Large), Salina (Saline) e Fregata (Frigate).
La màger part de la populacion rèsta sus l'illa de Grenada ont s'atròban las vilas : Sant Jòrdi, la capitala (ancian Fort Royal francés, St George's en anglés), Grenville e Gouyave. En defòra de l'illa de Grenada, la vila principala es Hillsborough sus Carriacou.
Las illas son d'origina volcanica e las tèrras son mai que ricas. L'illa de Grenade es montanhosa ambe lo mont Santa Catarina que puja a 840 m. Lo clima es tropical, caud e umid a la sason de las pluèjas, refrescat pels alisèus a la sason seca.
Al limit meridional del passatge dels ciclòns, Grenada ne patiguèt mai d'un: Janet, en 1955; Ivan, en 2004, destrusiguèt 85% de las infrastructuras de l'illa; Emily en 2005 atenguèt lo nòrd de l'illa de Grenada e las Grenadinas qu'èran estadas esparnhadas en 2004.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Grenada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de Grenada foguèron probablament d'Amerindians venguts d'America del Sud : los Cibonais (-3000) seguits pels Aravaks puèi pels Caribs. Los Caribs nomenèron l'illa Camerhogue e redusiguèron los Aravaks en esclavatge.[1]
En 1498, Cristòu Colomb, al cors de son tresen viatge, trobèt l'illa que li donèt lo nom de Concepcion. Mas los marinièrs que la trobavan plan semblabla a lor Andalosia l'apelèron Granada, pus tard francizat en Grenada.
Los Caribs resistiguèron a tota temptativa de colonizacion pendent 150 ans. En 1650, lo governador de Martinica, Jacques du Parquet, negocièt la crompada de l'illa als Caribs e i installèt 200 francés. Aqueles, en conflicte permanent ambe los Caribs, demandèron e obtenguèron l'intervencion de l'armada qu'exterminèt los Caribs. Los darrièrs Caribs s'estimèron melhor sautar e se negar dins la mar, del lòc conegut coma Sauteur Bay.
En 1762, los anglés prenguèron l'illa als francés. Venguèt definitivament britanica en 1783. Los colons francés demorèron en partida sus l'illa, çò que foguèt la font de mai d'un conflicte.
En 1795, una revòlta d'esclaus comandada per Julien Fédon, sostengut pels revolucionaris francés, capitèt plan a prene lo contaròtle de l'illa per un brèu periòde.
En 1877, Grenada venguèt colonia de la corona britanica.
Pendent tot lo periòde colonial britanic, Grenada faguèt partida de las Illas Britanicas del Vent, qu'agropava jol meteis governador un nombre cambiadís de colonias.
Après l'episòdi de la Federacion de las Índias Occidentalas (1958-1962), Grenada s'encaminèt dapasset cap a l'autonomia, obtenguda en 1967, e a l'independéncia, obtenguda en 1974.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Tèxte tradusit de Histoire de la Grenade.


text:
Ortografia
Lo tèrme ortografia ven del grèc orthos (drech) e graphia (letra) ; se referís a la manièra corrècta d'escriure los mots d'una lenga, segon de règlas precisas e convencionalas.
Dins la nòrma lingüistica d'una lenga, cal distinguir:
- l'ortografia o nòrma ortografica (règlas per escriure los sons, per ex. realizar en non realisar*)
- la nòrma orala (règlas per fixar la lenga parlada, per ex. quimia e non chimia*, la vòli seguir e non vòli la seguir*).
Cal pas confondre los concèptes d'ortografia (grafia codificada) e de grafia en general (tot sistèma convergent d'escritura per una lenga donada, comprenent de formas codificadas —o ortografia— e atanben de formas non codificadas).


text:
Beauvoir-en-Royans
'Beauvoir-en-Royans' (nom francés, lo nom occitan es desconegut) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Beauvoir-En-Royans a situat a 50 km de Grenòble.
Beauvoir-en-Royans est situé à 50 km de Grenoble.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl De Beauvoir, e aguèt bastit per Humbert II, darrièr Dauphin del Viennois, jove sobiran, en soniant al tribunal de Nàpols ont regnava amb estèla lo sieu oncle Robert de Sicile, se fa bastir lo "Versailles" dels Dauphins. Per agradar a la siá doça Béatrice de Ongria, escolleix la jamai polida vista de ont lo nom de « Beauvoir », situat al pè dels falaises calcaires del massís del Vercors, entre Grenòble e Valéncia. Un castèl compausat de 1 000 fenèstras ont vivián tumultueusement jamai de 2 000 personas. Humbert II, #que pas vacil·lava pas a se preténer rei, e #viure una vida òc dépravée #qu'a la ora de la siá ruïna, revestirà la alba de bure dels dominicans. Vengut fraire « Ymbert », #obténer Per brigue, del rei de França, lo évêché de París, mas #morir en 1355 en disposicion cercar lo òci del pape per recebre la siá mitre.
Los Romains avián Ja observat aquela posicion anautita #que domina la vallée de la Isère, e e avián bastit un camp fortificat. Guigues VII, comte de Albon, prince sobiran del Viennois #que la dynastie ne portava dempuèi 1110 lo subernòm de Dauphin, se apròpria aquela tèrra la an 1251, en lo moment d'un escambi de fiefs amb Raymond de Béranger, senhor de Royans e ne fa una de las siás residéncias preferidas, lo castèl a viscut regularament fins en 1349, data #que lo darrièr Dauphin li cediguèsse al lo Dauphiné a la França. En 1561, nòva epòca, lo baron dels Adrets s'e installa, e e tortura los sieus d'adversaris pendentes las guèrras de religion. Paissièras, represas e degradat per las armadas catòlicos e protestantes, Beauvoir queirà progressivament en ruïna.
Cèrtas familhas E an marcat lo istòria de la siá peada coma, la granda familha de las « Robert » (òmes de armas) #qu'se procedenta de Beauvoir, ont a trobat las siás cartas de noblesa. Aqueles Roberts permetián als senhors del castèl de desvolopar tota una region : Lo ainé possedissiá la tèrra, lo segond èra régisseur o chevalier, lo tresen religiós, e los autres se maridavan amb filhas de bens sovent per far comèrci. (Legir las cronicas De la abbé Fillet, o melhor ; se legissètz lo ancià « François » de lenga de Oc ; lo archiu del Isère al archiu del Dauphiné, legir encara La pichona istòria de Pont en Royans de Sylviane Chaussamy)
Se a Beauvoir #qu'e aguèt signat lo 29 de jamai de 1343 la charte #que fasiá perdurer en lo drech escrich la ancian estatut coutumier dels Escartons del Briançonnais.
Le château de Beauvoir, fut construit par Humbert II, dernier Dauphin du Viennois, jeune souverain, rêvant à la cour de Naples où régnait avec éclat son oncle Robert de Sicile, se fait construire le "Versailles" des Dauphins. Pour plaire à sa douce Béatrice de Hongrie, il choisit la plus belle vue d'où le nom de « Beauvoir », situé au pied des falaises calcaires du massif du Vercors, entre Grenoble et Valence. Un château composé de 1 000 fenêtres où vivaient tumultueusement plus de 2 000 personnes. Humbert II, qui n'hésitait pas à se prétendre roi, y vécut une vie si dépravée qu'à l'heure de sa ruine, il revêtira l'aube de bure des dominicains. Devenu frère « Ymbert », il obtint par brigue, du roi de France, l'évêché de Paris, mais mourut en 1355 en allant quérir l'agrément du pape pour recevoir sa mitre.
Les Romains avaient déjà remarqué cette position haute qui domine la vallée de l'Isère, et y avaient construit un camp fortifié. Guigues VII, comte d'Albon, prince souverain du Viennois dont la dynastie portait depuis 1110 le surnom de Dauphin, s'approprie cette terre en 1251, lors d'un échange de fiefs avec Raymond de Béranger, seigneur de Royans et en fait une de ses résidences préférées, le château est habité régulièrement jusqu'en 1349, date à laquelle le dernier Dauphin cède le Dauphiné à la France. En 1561, nouvelle époque, le baron des Adrets s'y installe, et y torture ses adversaires durant les guerres de religion. Pris, repris et dégradé par les armées catholiques et protestantes, Beauvoir tombera progressivement en ruine.
Certaines familles y ont marqué l’histoire de leur empreinte comme, la grande famille des « Robert » (hommes d’armes) qui est originaire de Beauvoir, où elle a trouvé ses lettres de noblesse. Ces Roberts permettaient aux seigneurs du château de développer toute une région : L’ainé possédait la terre, le second était régisseur ou chevalier, le troisième religieux, et les autres se mariaient avec des filles de biens souvent pour faire commerce. (lire les chroniques de l’abbé Fillet, ou mieux ; si vous lisez l’ancien « François » de langue d’Oc ; les archives de l’Isère aux archives du Dauphiné, lire encore La petite histoire de Pont en Royans de Sylviane Chaussamy)
C'est à Beauvoir que fut signé le 29 mai 1343 la charte qui faisait perdurer dans le droit écrit l'ancien statut coutumier des Escartons du Briançonnais.


text:
Rezonville
Rezonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Resionisvilla Al Sègle X. Possession de la abbaye messine de Sant-Arnould dempuèi lo Modèl:VIIe sègle, de contunh del abbaye de Gorze al Sègle X e fins a la Revolucion francesa.
En 1817, Rezonville, vilatge del anciana província de las Tres-Évêchés, aviá per annèxa lo masatge caseriu de Flavigny. A aquela epòca, i i aviá 530 abitants repartits dins 80 ostals.
La Mois invalide (d'agost)M a Rezonville, las tropas prussiennes débordant pel sud l'armada francesa (armada del Rhin), la #obligar a una batalha #que lo resultat #èsser l'òrdre de repli sus Mètz, donat pel en comandant francés, lo maréchal Bazaine. Una segonda batalha, lo 18, sus la linha Gravelotte-Sant-Privat, ne desboca al enfermement en Mètz de l'armada francesa.
Resionisvilla au Sègle X. Possession de l'abbaye messine de Saint-Arnould dès le Modèl:VIIe siècle, puis de l'abbaye de Gorze au Sègle X et jusqu'à la Révolution française.
En 1817, Rezonville, village de l'ancienne province des Trois-Évêchés, avait pour annexe le hameau de Flavigny. À cette époque, il y avait 530 habitants répartis dans 80 maisons.
Le Mois invalide (août)M à Rezonville, les troupes prussiennes débordant par le sud l'armée française (armée du Rhin), l'obligèrent à une bataille dont le résultat fut l'ordre de repli sur Metz, donné par le commandant français, le maréchal Bazaine. Une seconde bataille, le 18, sur la ligne Gravelotte-Saint-Privat, aboutit à l'enfermement dans Metz de l'armée française.


text:
Lei Salas de Verdon
Lei Salas de Verdon (Les Salles-sur-Verdon en francés) son una comuna de Provença administrada per lo departament de Var de la region provençala de Provença-Aups-Còsta d'Azur .
Foguèron destruchas (la glèisa dinamitada, leis ostaus rasats) dins leis annadas 1970 subre una decision dau regim gaulista amb la bastison dau barratge e dau Lac de Santa Crotz. Lei Salas foguèron alora tornadas bastir pus aut, dins lo vilatge actuau. La fònt e de lavadors foguèron sauvats en tot assegurar ansin una pichona continuitat.


text:
Mehrgarh
Mehrgarh es un sèti arqueologic neolitic d'Asia dau Sud situat dins lo centre de Paquistan. Apareguèt vèrs 7000 avC e fuguèt ocupat fins ais annadas 2600-2000 avC quand se desvolopèt la civilizacion de la Vau d'Indus. Lei cavaments an identificat entre sèt e uech periòdes d'ocupacion e Mehrgarh es, a l'ora d'ara, considerat coma la colonia agricòla pus anciana dau sud dau continent asiatic. En fòra dei traças d'activitats agricòlas, se trobèt tanben de vestigis d'una activitat artesanala importanta (esculptura, joielariá...), d'una organizacion urbana complèxa e dau desvolopament progressiu de la terralha (a partir de la premiera mitat dau milleni VI avC).


text:
Londinières
Londinières es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'element çò de mès en marcant de l'istòria del vilatge es la descobèrta, en 1847, per Pàg. Ora Cahingt, acompanhat del abbé Cochet d'aperaquí 400 fòssas talhadas en la craie e #que barravan de còps de divèrses còrsses. Los sépultures avián orientat oèst-es e dispausadas n'ordenat nòrd-sud. Comparativement Als nécropoles mérovingiennes analogues de Douvrend o de Envermeu, lo mobilier exhumé es relativament pauc luxueux (cap de pèça d'aur o daurada). En aquel mobilier se tròba : de las placas arrisses en bronze datat del Modèl:VIIe sègle, dels fibules, una abondiua ceramica (150 pòdes, dels vasos, dels plats) e un pauc de verrerie. Lo grand nombre d'armas descobèrtas sul luòc e lo sieu tipe mòstran #que s'agissiá de guerrers francs (amb femnas e mainats) : se dénombre pas mens de 130 scramasaxes, una vintena de breitsaxes, 3 spatha (espasas), una quinzena de pigassas #qu'una francisque, dels fèrres de flêches, 75 ne lances, un umbo de bouclier en fèrre, eca[1].
Londinières Èra una baronnie[2].
Lo circuit de Dièpa que # s'es corregut sus el quatre Grands prèses del ACF passava per Londinières.
Lo bourg a #èsser desservi per la linha de camin de fèrre secondaire Amians - Aumale - Envermeu de 1906 a 1947.
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, a patit bombardements lo data|7|de
e lo data|21|de
Error de citacion : Clausura
omesa per la balisa
.
Londinières était une baronnie[3].
Le circuit de Dieppe sur lequel s'est couru quatre Grands prix de l'ACF passait par Londinières.
Le bourg a été desservi par la ligne de chemin de fer secondaire Amiens - Aumale - Envermeu de 1906 à 1947.
Lors de la Seconde Guerre mondiale, il a subi des bombardements le Mois invalide (juin)M et le Mois invalide (décembre)M[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Isabelle Rogeret, La Seine-Maritima 76, in Mapa archéologique de la Gaule, edicions de la Fondacion Marida de las Sciéncias de l'Òme, Escomesas 1998.
- ↑ PAN1156&lpg=PAN1156&dq=se%C3%A8ge+de+Lombers+1615&font=bl&ots=XgW0C6kL2N&sig=VcbmKpWhrB9NjCHnuMgb9oPPTuI&hl=fr&la siá=X&ei=ercuUJzLNMm90QXCsoDgDA&sqi=2&ved=0CEcQ6AEwCA Diccionari Istoric de la França T2
- ↑ Dictionnaire Historique de la France T2
- ↑ (ISBN 2-86743-179-4)


text:
Lista dels primièrs ministres de Malta
Lo Primièr Ministre es la figura pus poderosa dins lo govèrn de Malta, e mai se lo president de Malta a un reng superior. Lo Primièr ministre es nomenat pel president, mas lo president pren la decision en se basant en la situacion del parlament maltés. Lo primièr ministre li cal comptar amb una majoritat de vòtes dins lo parlament per aténher lo mandat.
Dotze personas ocupèron la carga de primièr ministre de Malta dempuèi que se creèt la carga en 1921. La carga demorèt vagui dins lo periòde entre 1933 e 1947 e entre 1958 e 1962.


text:
Steenbecque
Steenbecque es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
1169 : Simon de Steenbecque, senhor de Blaringhem, Ebblinghem, Nieles, Pradelles, Thiennes, .
1297 : Philippe lo Polit ocupa tota la Flandre maritima.
Lo 15 de julhet de 1298, Baudoin de la Planque, senhor de Steenbecque e de Thiennes, recep tota la tèrra de Blaringhem, confisquée sus Thomas de Lille.
1578 : Jeanne, madama de Steenbecque, fonda un oratoire en l'onor de Santa Pharaïlde.
1582 : Jeanne de Steenbecque esposa lo senhor de (Mailly-)Popatz(t)z.
La Mois invalide (de març)M, un forcené armat d'una carabine a detengut lo cònsol, Claude Rahou, 72 ans[1], en otage. Après près de sèt oras de negociacions portadas pel GIGN, lo forcené s'a retut en començament de serada. Pendent tot aquel temps, lo cònsol a #èsser retengut dins la siá comuna per un ancià emplegat municipal de 47 ans. Aquel darrièr, paire de tres mainats, èra en depression. Un différend, vièlh d'una quinzena d'ans l'opausava al cònsol. Lo ancià emplegat municipal i aviá queigut d'un échafaudage e aviá recebut, segon lududes, de las indemnités insufisentas per aquel #que considerava èsser un accident del trabalh. Reprotxava Egalament al cònsol de pas lo i aver pro sostengut. Lo forcené i aviá ja #èsser condemnat l'an 1996 a un mes de preson amb sursis per aver-i menaçat lo cònsol amb un guinhauet[2],[3].
1169 : Simon de Steenbecque, seigneur de Blaringhem, Ebblinghem, Nieles, Pradelles, Thiennes, .
1297 : Philippe le Bel occupe toute la Flandre maritime.
Le 15 juillet 1298, Baudoin de la Planque, seigneur de Steenbecque et de Thiennes, reçoit toute la terre de Blaringhem, confisquée sur Thomas de Lille.
1578 : Jeanne, dame de Steenbecque, fonde un oratoire en l'honneur de Sainte Pharaïlde.
1582 : Jeanne de Steenbecque épouse le seigneur de (Mailly-)Mame(t)z.
Le Mois invalide (mars)M, un forcené armé d'une carabine a détenu le maire, Claude Rahou, 72 ans[4], en otage. Après près de sept heures de négociations menées par le GIGN, le forcené s'est rendu en début de soirée. Pendant tout ce temps, le maire a été retenu dans sa mairie par un ancien employé municipal de 47 ans. Ce dernier, père de trois enfants, était en dépression. Un différend, vieux d'une quinzaine d'années l'opposait au maire. L'ancien employé municipal était tombé d'un échafaudage et avait reçu, selon lui, des indemnités insuffisantes pour ce qu'il considérait être un accident du travail. Il reprochait également au maire de ne pas l'avoir assez soutenu. Le forcené avait déjà été condamné en 1996 à un mois de prison avec sursis pour avoir menacé le maire avec un couteau[5],[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Paissièra de otage a Steenbecque, amb vidèo :: LA VOTZ DEL NÒRD
- ↑ Lo Figaro - Actualitats : Lo cònsol de Steenbecque sequestrats
- ↑ detlo_cònsol_es_terminee.html Nòu Obs : la paissièra de otage a acabat
- ↑ Prise d'otage à Steenbecque, avec vidéo :: LA VOIX DU NORD
- ↑ Le Figaro - Actualités : Le maire de Steenbecque pris en otage
- ↑ Nouvel Obs : la prise d'otage est terminée


text:
Euskadi ta Askatasuna
Euskadi[1] ta Askatasuna (sigla ETA per "País Basc e libertat" en basco) es una organizacion armada (classificada coma terrorista)[2] que sa tòca es l'independéncia del Bascoat.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sa creacion remonta au 31 de julhet de 1959. Se lo nom es restat incambiat, lo contengut de l'organizacion a rapidament evoluit. Creada per unes joves nacionalistas, ETA es rejoncha a partir deis ans 1960 per una movença revolucionària. Au començament gausiguèt de popularitat, non solament au País Basc, mai tanben dins la rèsta d'Espanha, per son oposicion frontala au Franquisme.
Al moment de la transicion democratica espanhòla, refusa de reconéisser la constitucion e perseguís la lucha armada contra los govèrns democratics. Es marginalizat que la màger part de sos sòcis s'estiman melhor de menar un combat politic.
En genier de 2011 proclama l'arrèst de la lucha armada.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo tèrme Euzkadi, que ne deriva Euskadi, es de creacion recenta; foguèt inventat per Sabino Arana a partir dau basc eguzki 'sol' (se basant sus lo mite solar d'Agosti Xaho) per fin de remplaçar lo nom tradicionau basc dau país (Euskal Herria).
- ↑ Organizacions terroristas segon l'Union Europèa


text:
Quinasa
En bioquimia, una quinasa (tanben apelada fosfotransferasa) es un tipe d'enzim que transferís de grops fosfats dempuèi l'ATP a un substrat especific. Lo procès se sona fosforilacion. Lo substrat se pòt activar o inactivar per la fosforilacion. Totas las quinasas an besonh d'un ion metallic divalent coma lo Mg2+ o lo Mn2+ per transferir lo grop fosfat. Aquestes enzims son activats per l'AMP ciclic, que catalisa la fosforilacion de cèrtas proteïnas. Las quinasas son implicadas dins los mecanismes de senhalizacion cellulara. Tres menas d'aminoacids son fosforilablas per las quinasas: la serina, la treonina e la tirosina.


text:
Micmac
Los micmacs, (mi'gmaq en lenga micmac) son una nacion primièra d'americans nadius, indigènas del nòrd-èst de Nòva Anglatèrra, de las províncias atlanticas de Canadà, e de la Peninsula de Gaspe en Quebèc.
La nacion a una populacion d'aperaquí 40 000 personas, que aproximativament un tèrç parlan encara l'algonquin, lenga lnuísimk. L'inuísimk èra sonque escrit en escritura micmac ieroglifica e es ara escrit en utilizar fòrça letras de l'alfabet latin estandard.
Dins las províncias canadencas de Nòva Escòcia e Tèrranòva e Labrador, octobre es celebrat coma lo mes de l'istòria dels micmacs e la nacion entièra celèbra Treaty Day cada an lo 1èr d'octobre.


text:
Barre (Tarn)
Barre [1][2] (Barre en francés) es una comuna lengadociana en Caunés situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a la punta èst del departament de Tarn, Barre es al tèrme del departament d'Avairon.
Lo vilatge es bastit sus los Monts de La Cauna.
Clima[modificar | modificar la font]
Barre se trapa a tèrme de las influéncias oceanicas e mediterranèas. Encara, son altitud influís sus las temperaturas e las precipitacions. Lo clima es fred e umide l'ivèrn. L'estiu es caud, fins a sec, quand l'influéncia mediterranèa es fòrta.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Cabanas e Barre èran doas comunas distintas en 1790, lèu reünidas fins a 1900.
- En 1900 la comuna es separada en dos: Barre e Lo Molin Màger.
- En 1790, dins la comuna i aviá 2 parròquias: Nòstra Dama de Barre e Sant Alari de Cabanas.
- La parròquia de Nòstra Dama del Molin Màger foguèt creada lo 9 d'octobre de 1843.
- La parròquia de Sant Josèp de Gòs foguèt creada lo 5 de febrièr de 1855.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Estatue pèira levada de Cantol
- Glèisa de Nòstra Dama de Barre
- Glèisa de Sant Josèp de Gòs
- Castèl de Gòs
- Forn banal de Gòs
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Loïsa Paulin i foguèt institutritz
- Lo marescal Solt, que passèt a Barre en 1815, de retorn de Waterloo, deguèt lèu fugir l'albèrga Tabaries, devant que la las gents manifestavan.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Lucien Aguié, Le Débutant. Barre avant la Guerre, Centre de Recherche du Patrimoine de Rieumontagné, 2006
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Sant Liòns
Sant Luònç[1][2] oLuòns[3][4] o Sant Liòns[5][6] (Saint-Léons en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. Es lo luòc de naissença de l'entomologista Joan Enric Fabre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa al limit del Causse Roge e de Leveson, en la val de Musa a l'èst del departament d'Avairon.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preistòria: La preséncia umana dins la comuna es atestada per d'artefactes neolitiques dempuèi lo Rodesenc (de - 3300 a - 2400 ans abans la nòstra èra), mercés a alsescavaments faits al sègle XIXe per Emili Cartalhac.
- L'istòria de Sant-Léons foguèt estudiada principalament per Albert Carrièra, en la siá Monografia de Sant Liòns[7]. Qualques informacions complementàrias foguèron aportadas pel numèro de Sauvegarde du Rouergue[8] consagrat al vilatge.
Lo vilatge de Sant Liòns es atestat dempuèi lo sègle IXe. Portava alavetz lo nom de Noviliacum. Al sègle Xe lo luòc es donat al monastèri de Vabres, puèi al sègle XIe passa jos la dependéncia de l'abadiá de Sant-Victor de Marselha. Lo prior del monastèri bénédictin "Sant Pèire e Sant Leonci" èra al cap d'un territòri que cobrissiá las actualas municipalitats de Sant Liòns e Sent Laurenç de Leveson. Fins a la Revolucion Francesa, lo senhor féodal es doncas lo prior del monastèri. Dotze fraires compausavan la comunitat bénédictina. Entre eles, lo cambrièr, lo sacristan e lo pitancièr avián de prètzfaches particulars e gausissián de revenguts suplementaris. Pendent l'Edat mejana, lo nom de "Sant Pèire deNoviliacum" desapareis al benefici d'aquel de Sant-Leonci / Sant Liòns. Lo periòde de prosperitat de Roergue (mitat de sègle XV - mitat del sègle XVIe) es atestat per la preséncia de polidas bastissas talas que lo castèl dels priors, dich "de Sant Martin" (mitat del sègle XV), e los ostals de torreta d'escalièr fòra d'òbra e de fenèstras de traversièrs. A aquela epòca, lo prior ven comendatari : demòra pas pus a Sant Liòns, e los fraires causisson un d'entre eles coma prior clastral. Las guèrras de religion tòcan particularament Sant Liòns, ont lo prior laic passa al protestantisme e transforma lo monastèri en plaça fòrta. En 1580, los catòlics assetjant Sant-Léons, canonan e afogan lo vilatge, lo sieu castèl e lo sieu monastèri. Los vestigis actuals del monastèri correspondon aperaquí a son estat d'après 1580. En 1739, lo conselh del Rei decidís de secularizar Sant Victor de Marselha e los sieus priorats. La comunitat religiosa de Sant Liòns ven un capítol de canonges, e lo prior es alara nomenat dirèctament pel rei. Los canonges daissan pauc a pauc lo vilatge. En 1789, un sol d'entre eles residís a Sant Liòns, e la venda dels bens eccésiastiques coma bens nacionals sembla d'aver pas levat de contestations màgers ; tant mai que los notables locals ne son los principals beneficiaris. L'anciana senhoriá ven cap de-luòc de comuna e comuna. Es en 1869 que los abitants de Sent Laurenç de Leveson obtengan la creacion de sa pròpria comuna. Sant Liòns coneguèt son apogèu demografica al sègle XIXe e foguèt puèi tocat per l'exòdi rural. Las grandas fièiras de bestial an declinadas e desaparegudas, los comèrcis an barrats e las residéncias secondàrias se son multiplicadas Un vam novèl pel vilatge es ligat a la dubertura de Micropolis, e a la proximitat de la sortida de l'A 75.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Puntas de sageta del Neolitic – Museum de Tolosa
-
-
Ostal natal d’Enric Fabre
-
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Carrièra, Monografia de Sant Léons, Memòrias de la Societat de las Cartas, Sciéncias e Arts de la Aveyron, Rodez 1940
- ↑ Sauvergarde del Rouergue, n°63, Rodez, 1999


text:
Pleuronectiformes
Los Pleuronectifòrmes (tanben apelats Heterosomata, significant "dels costats dissemblables") o peisses plats
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Sosòrdre dels Pleuronectoidei
- Sosòrdre dels Psettodoidei
Descripcion[modificar | modificar la font]
Peisses pròchis dels Percifòrmes, mas que lors nadarèlas dorsalas e analas son continuas e plan desvolopadas, que, en bassa edat, adòptan la nada d’un costat, entraïnant una granda asimetria fisiologica fòrt adaptada pels fonses marins. Devenon senèstres o dèxtres, segon lo costat que vei la lutz, costat sus lo qual ven migrar l’autre uèlh daissant lo costat inferior cec. Lor boca manja atal orizontalament e los uèlhs, ressortits e independents, ofrisson un larg camp de vision. L'estructura nervosa e musculara s’en tròba fòrt cambiada, especialament dins lo cran, lo costat cec essent mens desvolopat que lo costat ocular (costat pigmentat).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Pleuronectiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Pleuronectiformes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 172702 Pleuronectiformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Pleuronectiformes (en)
- Referéncia NCBI : Pleuronectiformes (en)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Lista d'articles suls peisses | Lista dels animals d'elevatge (animals aqüatics) | Lista dels peisses de mar per cosina | Lista d'especialistas de peisses


text:
Mèrcure (planèta)
Mèrcure est la premére planèta du systèmo soléro en ôdre de distance du Solely. On sé prèje d’una planèta terrestra de dimencion modèsta, avouéc un diamètre enfèrior a la mêtiêt de cél terrestro; il aparêt pesantament cratèrizâ, assé/incô a côsa de la mancance d’una atmosphèra aprèciabla qu’il povésse amortar les empacts mètèoricos, et per ço-ce son aspect rapèle de prôcho cél de la Luna.
Son nom dèrive de cél de l'omonyma divinitât romana; son symbôlo astronomico () il consiste d’una rapresentacion stylisâ du caducé du Diô. Dens les cultures de l'Estrèmo Oriant la planèta est designâye coment l'âstro de l'égoua, un des cinqu èlèments fondamentals.
La planèta at pas des verjèttes et des satellites naturales.
Novèles Historiques[changiér | modifier le wikitexte]
On se prèje de la planèta ples/més prôcho du Soley, de pas franc simpla obsèrvacion, mas quand mêmo ja cognua ux popolacions ancienes, coment Èg.iptians, Ch.inouès, Sumèros (trêsiémo milènèro a.C.). Les dificultâts de lo individuâ ils dèpendont de la petiôda distance du Solely, qu’il dèrenje pas tojorn la vijon (da)ment lo crépuscôlo ô justo avant l’ârba. Les Sumèros lo apèlavon Ubu-idim-gud-ud; les Babilonès, qu’ils ant tramandô la premiére obsèrvacion detèlyâye des planètes, en empléyant les noms gu-ad ô gu-utu.
Les Grecs balyéront à Mèrcure doux noms: Apol, l’èthêla du matin, et Hermes, l’èthêla de la vèprâ. La rèalisacion du fêt qu’il fut una solèta planèta il est atribuya à Phytagora. Tojorn à côsa des grandes dificultâts d’observacion, tant que u XXèmo sièclo il ére d’opinion comena qu’il egzistisse una ôtra planèta assé/incô ples/més prôcho u Solely que Mèrcure, Volcan, aprés identifiâ avouéc lo mémo côrp cèlèsto.
Ples de rècent, u 1631 Pierre Gassendi fut lo premiér à observar un passajo de Mèrcure devant lo Solely, selon les previjons fôrnie de Jian Kepler. U 1639 Jian-Baptista Zupi, en empleyant un tèlèscopo, dècuvret les fases de Mèrcure, semblables à celes de Venus et de la Luna/Lena. Ço-cé fôrnit l’èprôva dèfinitiva que Mèrcure verie u tôrn du Solely.
Mas que dens les ans Souessanta du XX° sièclo, marci ux osbservacions radiô et radar, on a carculâ avouéc precijon la pèrioda de rotacion de la planèta, qu’avant on pensâve qu’el ére ègâla à cela de rèvolucion.
Nomenclatera[changiér | modifier le wikitexte]
- Les planes de Mèrcure, semblables a les mèrs lunères mas avouéc una albeda maj.ora, els vegnont apelâyes planitiae. Á èxcèpcion de Planitia Caloris, la règ.ion plata ples/mes ètendua, et Borealis Planitia, qu’el ocupe una partia de l’emisphèro enversenc/septentrionâl, totes les ôtres planes pregnont à nom de Mèrcure dens les difèrentes lengoues.
- Les quatro valâyes (valles) pregnont à nom des enstalacions radio tèrrèstres marci à les quintes il est éthâ dètèrmenâ l'èfèctiva perioda de rotacion mèrcuriena.
- Les noms des baragnes (rupēs) ils derivont des batéls empleyês per les grandes esploracions du XV° sièclo, avouéc rèfèrence u rolo de Mèrcure coment Diô des voyâjos et des comèrços.
- Doves morênes pregnont lo nom de dorsa et els sont entitulâs à des astronomi qu’ils obsèrvéront Mèrcure de la Tèrra.
- Les noms des cratéros dèrivont des grands esponents des arts et de l'umanismo, à èxcèpcion du cratéro Kuiper, qu’il fut lo premiér à éthre dècuvèrt vu qu’il est visiblo de luen et il fut entitulâ à l'emportant astronomo, et lo cratero Hun Kal, du termo maya per "20", puésque il est convèncionalament travèrsâ du vengtiémo mèridian de longituda et il foncione de puent de rèpère per lo systèmo des coordinâyes mèrcurianes.


text:
Canberra
Canberra es la capitala d'Austràlia. Amb una populacion estimada a 360 000 abitants, es l'ochena vila d'Austràlia. Sa superfícia totala es 805,6 km². La vila es situada a l'extèm nòrd del territòri de la capitala australiana (ACT), a 280km al sud-oèst de Sydney, e 660km al nòrd-èst de Melbourne.
Lo site de Canberra foguèt causit per i bastir la capitala australiana en 1908 coma un compromés entre sas rivalas Sydney e Melbourne, las doas pus grandas vilas d'Austràlia. Es la sola vila d'Austràlia qu'aperten a cap estat, similara al Districte federal american de Columbia. Sa bastison comencèt en 1913 après un concors internacional remportat per lo parelh d'arquitèctes americans Walter Burley Griffin e Marion Mahony Griffin. La concepcion de la vila foguèt fortament influenciada par l'idèa de vila verda ; aital Canberra presenta de vastas zonas de vegetacion naturala que li vaguèron l'escais de "capitala del bush". Emai que la creissença de la vila siá estada fortament alentida per las doas guèrras mondialas e la crisi economica de 1929, Canberra faguèt flòri après la Segonda Guèrra Mondiala quora lo primièr ministre Robert Menzies encoratjèt son desvolopament e creèt la National Capital Development Commission (Commission pel desvolopament de la capitala nacionala) en li balhant de poders executius. Aquesta commission foguèt supprimida en 1988 e remplaçada per la National Capital Authority (l'Autoritat de la capitala nacionala) qui permet a l'Estat de servar una certa influéncia sul territòri , e mai que siá vengut ara autonòm.
Sèti del govèrn australian, Canberra assosta tanben lo Parlament e la Nauta Cor e nombroses ministèris e direccions nacionalas mas es tanben lo sèti de fòrças institucions socialas e culturalas coma la Galariá nacionala, lo National Museum, lo Memorial de guèrra, l'Universitat nacionala australiana, l'Institut dels Espòrts e la Bibliotèca nacionala.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Versalhas (França)
- Nara (Japon)
- Atlanta (Estats Units d'America)
- Pequin (Republica Populara de China)
- Dili (Timòr Èst)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Delphinidae
Los Delphinidae son de mamifèrs marins odontocèts nomenats dalfins e òrcas.
Coma totes los mamifèrs, son d'animals omeotèrmes (de sang caud) (35 a 36 °C). Son carnivòrs e manjan de peisses costièrs, de sardinas e d'arengs, de sépias, de gabaròts, de pofres e de còps, quitament, d'autres mamifèrs marins (òrcas).
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Morfologia[modificar | modificar la font]
Lo dalfin a una pel lissa e sopla. Amb son fuselage idrodinamic, es un animal dotat per la velocitat que pòt aténher 45 km/h. Sa longor es d'environ 1,7 m a 4 m per un pes que varia de 70 a 400 kg. Son ròstre (lo bèc del dalfin), pro long, es provesit de dents nombrosas, pichonas e ponchudas, que servisson a agafar sas predas, mas non pas a las mastegar.
A la diferéncia dels peisses, sa coa propulsa lo dalfin en bolegant de naut en bas. L'esqueleta del dalfin mòstra que las nadarèlas son los vestigis de mans e de patas de quadrupède.
Los uèlhs del dalfin, espaçats, li permeton de veire tant plan suls costats coma en naut, en bas o en arrièr, e aquò, tant plan jos l'aiga coma al dessús, gràcias a sa capacitat de deformar sa cornèa. En revenge, sa vision de fàcia es marrida, e utiliza alara l'ecolocacion per se localizar. Es lo melon, la partida grassosa sul front de l'animal, que li permet d'emetre e de recebre los ultrasons que permeton al dalfin de localizar la posicion de sa preda e sa velocitat.
Lo « nas » del dalfin, apelat event, es situat al som del rostre e li servís a alenar e se dobrís pas que quand l'animal es al dessús de l'aiga. Amb una respiracion, lo dalfin renovèla 90 % d'aire de sos polmons. Los dalfins pòdon cabussar fins a 260 m de pregondor e demorar atal sens alenar pendent prèp d'un quart d'ora mas demòran pas en general jos l'aiga que pendent qualques minutas abans de reprendre lor respiracion. La respiracion del dalfin es un acte volontari.
Coma a pas de glandas sudoriparas, lo dalfin evacua la calor a travèrs sas nadarèlas, largament irrigadas de sang.
Quand dormís, lo dalfin demòra a 50 centimètres al dejós de la superfícia e, automaticament, tòrna pujar cada mièjorada per prendre d'aire. Se vei de còps flotar prèp de la superfícia amb una nadarèla que despassa de l'aiga. Coma la màger part dels mamifèrs, lo dalfin somia pendent son sòmi.
Lo dalfin, que siá en absolut o en comparason amb sa maissa, a un cervèl plan mai gròs que lo de l'òme. Se poiriá doncas pensar que lo dalfin es lo mai intelligent dels animals. Çaquelà, aquesta conclusion es fòrt rapida e simplista. La question de l'intelligéncia dels dalfins es encara subjècta a de debats.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los mamifèrs coma lo dalfin pòrtan de mamèlas (dins de silhons sul costat del ventre) e son vivipars. Lo jove dalfin atenh sa maturetat vèrs l'atge d'1 o 2 ans. Lo coble de dalfin es permanent
La gestacion es de 52 setmanas environ, al tèrme de laquala un sol pichon es mes al mond.
Lo pichon sortís per la coa (per evitar de nadar immediatament) e sap nadar sul pic.
La maire e sas « tantas » menan alara immediatament lo pichon alenar a la superfícia. Serà alachat pendent 2 a 8 meses, mas a partir d'1 setmana s'anirà aventurar ja solet.
Corologia[modificar | modificar la font]
Lo dalfin pòt viure fins a 50 ans.
Reparticion[modificar | modificar la font]
Lo dalfin es un animal que viu dins las aigas saladas de totas las mars temperadas del glòbe, a l'entorn de las còstas, e que migra per seguir los gropes de peisses.
Es un animal social que viu en tropèls de centenats d'individús ont coabitan los joves, las femèlas e los mascles, mas sens estructura ierarquica. Lo dalfin coopèra amb los autres membres del tropèl a travèrs de sas activitats de caça e de jòc en comunicant amb eles per ultrasons. Abandonan pas lors ferits e luchan pas entre eles.
Predators[modificar | modificar la font]
Lo sol predator natural del dalfin es l'òrca, qu'es tanben un delfinid mas fòrça mai grand e poderós que lo dalfin.
Sistematica[modificar | modificar la font]
Denominacion e taxonomia[modificar | modificar la font]
Lo nom del dalfin ven del grèc delphis que significa esperit de la mar e es ligat al nom de Delphes, quitament s'èra l'emblèma de Corinta. Ja, dins l'Antiquitat, los pòbles marins lor prestavan de valentitges multiples coma de guidar los vaissèls perduts dins la tempèsta o salvar los naufragièrs...
Lo mot cetacèu significa mòstre marin en grèc e lo mot odontocèt significa cetacèu de dents.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los delfinids comptan 32 espècias diferentas. Los noms vernaculars indicats çaijós son los noms pus sovent utilizats mas çaquelà, existisson de variacions nombrosas.
- Sosfamilha Cephalorhynchinae (o Cephalorhynchidae) — Cefalorinquids
- Genre Cephalorhynchus
- Genre Sotalia
- Genre Sousa
- Sosfamilha Delphininae — Delfinins
- Genre Delphinus
- Genre Lagenodelphis
- Genre Lagenorhynchus
- Lagenorhynchus albirostris — Lagenorinc del bèc blanc
- Lagenorhynchus acutus — Lagenorinc dels costats blancs de l'Atlantic
- Lagenorhynchus obliquidens — Lagenorinc dels costats blancs del Pacific
- Lagenorhynchus obscurus — Lagenorinc escur
- Lagenorhynchus australis — Lagenorinc de Peale
- Lagenorhynchus cruciger — Lagenorinc sablièr
- Genre Lissodelphis
- Genre Stenella
- Genre Steno
- Genre Tursiops
- Tursiops aduncus (Ehrenberg, 1833) -- Grand dalfin de l'ocean Indian
- Tursiops truncatus — Grand dalfin
- Sosfamilha Globicephalinae — Globicefalins
- Sosfamilha Orcaellinae — Orcellins
- Sosfamilha Orcininae — Orcinins
- Genre Orcinus
- Genre Pseudorca
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180415 Delphinidae Gray, 1821 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Delphinidae (en)
- Referéncia NCBI : Delphinidae (en)
- Referéncia CITES : familha Delphinidae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Delphinidae dins Systema Naturae 2000 (en)
- Un sit per la proteccion e la conneissença dels dalfins marins (fr)
- Un sit qu'explica l'anatomia e la fisiologia dels delfinids (fr)


text:
Sacrifici uman
Un sacrifici uman es un rite religiós que si practiquèt especialament per de civilizacions ancianas, generalament de cultivators sedentaris, per s'atirar lei favors dei dieus, per exemple per conjurar la secaressa.
Atestat en particular en Mesoamerica, onte l'autosacrifici per extraccion de sang e lo sacrifici per cardiectomia si practiquèron d'un biais fòrça corrent e de còups a una escala abòrd gròssa (au moment de certaneis ocasions excepcionalas, leis Astècas sacrifiquèron fins a de miliers de personas en quauques jorns), si retròba aqueu tipe de practica dins d'autrei civilizacions coma aquelei de la Grècia antica, de l'Egipte anciana, dei Dogons en Africa o dins la China arcaïca fins a la dinastia Shang.


text:
Rock'n'roll
Lo rock'n'roll o rock and roll es un genre musicau que mescla lo Blues negre e lo Rythm and Blues en primièr luòc, amb la cultura blanca marcada per la musica country.
Los instruments de basa del rock son la guitarra electrica, la bassa electrica e la batariá. Lo rock se pòt tanben considerar coma una cultura vertadièra, amb en mai de la musica lo cinèma, las bendas dessenhadas en passant per la mòda.
Naissença del Rock 'n' Roll[modificar | modificar la font]
Lo rock n'roll apareguèt en 1951 als Estats Units amb lo disc jockey Alan Freed qu'animava una emission apelada Moondog's Rock And Roll Party. Foguèt la primièra difusion del rock n'roll a una larga audiença.
Los dos precursors en cò dels cantaires blancs foguèron Elvis Presley "The King" e Bill Haley. Buddy Holly, Jerry Lee Lewis, Eddie Cochran e autres Gene Vincent seguèron. Los musicians negres demorèron fòrça actius amb Chuck Berry e Bo Diddley.


text:
Boèmia del Sud
La region de Boèmia del Sud (en chèc, Jihočeský kraj) es una region e entitat autonòma de la Republica Chèca creada lo 1èr de genièr de 2000 jol nom de region de České Budějovice (Budějovický kraj). Prenguèt son nom actual - qu'èra estat tanben lo d'una anciana region mai espandida e sens autonomia - lo 1èr de junh de 2001.
Sa capitala es České Budějovice.
Somari
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa de 7 districtes : České Budějovice, Český Krumlov, Jindřichův Hradec, Písek, Prachatice, Strakonice, Tábor.
Administracion locala[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (obcí s rozšířenou působností) que son las 7 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Blatná, Dačice, Kaplice, Milevsko, Soběslav, Strakonice, Trhové Sviny, Třeboň, Týn nad Vltavou, Vimperk e Vodňany.
Govèrn local[modificar | modificar la font]
Lo governador es Jiří Zimola (PSDC) dempuèi 2008.
Jan Zahradník (PDC) foguèt lo primièr governador, de 2000 a 2008.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 30 de junh de 2009 : http://www.cbudejovice.czso.cz/


text:
Espatla
L'espatla o cinta escapulara es l'arradit deu membre superior, es formada de tres òs (clavicula, escapula e lo cap de l'umèrus e de cinc articulacions. Atau, ende bolegar lo membre superior, l'accion deus muscles darà un movement complèxe de totas las articulacions, pe'u biaish de flechors ventraus, extensors dorsaus, abductors lateraus, adductors mediaus e rotators.
Las articulacions de l'espatla[modificar | modificar la font]
- l'articulacion sternocòstoclaviculara
- l'articulacion acromioclaviulara
- l'articulacion escapuloumerala
- l'articulacion escapulotoracica
- l'articulacion sosdeltoïdiana
Los muscles de l'espatla[modificar | modificar la font]
- grop ventrau:
- grop dorsau:
- grop mediau:
- grop laterau:


text:
Mijanes
Mijanes[1][2] ( Mijanès en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo País de Fois en Donasan, lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Farga catalana[modificar | modificar la font]
Sul riu dempuèi l'Edat Mejana fonccionava una molina de fèrre).
Es mencionada pel primièr còp en 1714 quand lo Marqués d'Usson foguèt autorizat pel rei Lòis XIV de França per bastir una farga catalana. Lo minerau de fèrre veniá de Vic de Sòs e benlèu de Botadiòl), e foguèt carrejat per muls. Lo metòde consistís a extraïre lo fèrre par reduccion pel Carbòni, porgit pel carbon de fusta. Dins lo fornèu se plaça fourneau una jaça de mineral, una de carbon, e aquela combustion activada per l'aire bufat pòt aténher 900 °C. Uèit obrièrs èran necessaris per far fonccionnar la farga, 4 mèstres e 4 valets.
Los Òrris[modificar | modificar la font]
Refugis de pastres e païsans quand l'estiu devalavan pas al vilatge. Son fòrça a l'entorn del vilatge.
L'estacion d'esquí[modificar | modificar la font]
L'estacion d'esquí de Mijanes-Donasan : 1 470 m-2 000 m, 45 km de pistas (que 36 km d'esquí nordic), 5 telesquí, 10 pistas (esquí de pista). Creada en 1961.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean-Pierre Bel, Président del Senat francés, ne foguèt cònsol màger
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
1683
Aquesta pagina concernís l'an 1683 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Guèrra dei Reünions còntra Espanha lo 26 d'octòbre. Entraïnat per lei revendicacions francesas sus lei despendéncias dei territòris annexats en 1678-1679 a l'eissida de la Guèrra d'Olanda, lo conflicte foguèt ben preparat per la diplomacia de Loís XIV. Espanha trobèt ges d'aliat e sei fòrças, mau preparadas, foguèron aisament batudas. La vila de Courtrai foguèt ansin conquistada tre lo mes de novembre.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 12 de setembre - Pèire II deven rei de Portugal.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa de conquistar Viena après un sètge dau 14 de julhet au 12 de setembre que foguèt rompuda per l'arribada victoriosa de renfòrç germanopolonés importants menats per Carles de Lorena e Joan III Sobierski. Lei fòrças otomanas foguèron obligidas de se retirar sus son territòri onte foguèron atacadas per leis Austrians.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo sud d'Etiopia, invasion d'una armada oròmo que foguèt victoriosament arrestada per lei fòrças dau negus Iyasu Ièr (1682-1706) a la batalha de Melka Shimfa.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 28 de febrièr - René-Antoine Ferchault de Réaumur, scientific francés (m. 1757)
- 1 de març - Tsangyang Gyatso, lo 6en Dalai Lama (m. 1706)
- 25 de setembre - Jean-Philippe Rameau, compositor francés (m. 1764)
- 19 de decembre - Rei Felip V d'Espanha (m. 1746)
- 21 de decembre - Carlo Bergonzi, laütièr de Cremona (m. 1747)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de setembre - Jean-Baptiste Colbert, ministre de Loís XIV (n. 1619)
- 12 de setembre - Rei Anfós VI de Portugal (n. 1643)
- Jacob Stainer, laütièr austriac (n. c. 1617)


text:
1567
Aquesta pagina concernís l'an 1567 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo sud de l'Empèri, victòria dei fòrças dau negus Sarsa Dengel (1563-1597) còntra lei nomadas oròmos qu'èran a envaïr lo sud dau territòri etiopian dempuei leis annadas 1530-1540. Après aquela batalha, de negociacions entre Etiopians e Oròmos permetèron de desviar leis incursions dei nomadas vèrs leis estats musulmans, tactica ja utilizada per lei negus precedents.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de mai - Claudio Monteverdi, compositor italian (m.1643)
- Samuel de Champlain, explorator francés, fondator de la vila de Quebèc (m.1635)


text:
Seanad Éireann
Seanad Éireann que significa en irlandés « Senat d'Irlanda », es la cambra nauta de l'Oireachtas qu'es lo Parlament de la Republica d'Irlanda. Contràriament a la cambra bassa o Dáil Éireann, lo Senat es pas elegit directament mas se compausa de membres causits per diferents biais. Aquela cambra a mens de poders que lo Dáil e pòt solament retardar las leis que desapròva, mas pas metre de vèto definitiu. Lo Seanad es situat dempuèi sa creacion dins lo palais de Leinster House a Dublin.


text:
Batalha de Caseros
Dens l'istòria argentina, la batalha de Caseros (lo 3 de heurèr de 1852) qu'opausè las tropas de Buenos Aires (las deus son governador e cap d'Estat de la Confederacion Argentina, Juan Manuel de Rosas) e ua aligança victoriosa aperada Ejército Grande ("Armada grana") de Brasil, Uruguai, e las províncias de Corrientes e Entre Rios gavidada per Justo José de Urquiza qui avèva deishat de sostiéber Rosas en se proniciar contre aqueth darrèr.
La soa victòria que marquè la fin de las tempsadas de Rosas qui avó de partir entà Anglatèrra e que dè lo parat au Partit Unitari e liberaus de tornar en Argentina e d'impausar las loas idèas e lo lor poder.


text:
1894
Aquesta pagina concernís l'an 1894 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una moneda novèla e perseguida dei campanhas militaras dins lo sud e l'èst destinadas a annexar lei territòris vesins d'Etiopia (principalament Harrar, Ogaden, Kaffa e Wollamo) dins l'encastre de la politica expansionista dau negus Menelik II.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de l'argon per William Ramsay (1852-1916) e John William Rayleigh (1842-1919).


text:
Wikipèdia:Paginas de suprimir
Vòtes[modificar | modificar la font]
Setembre de 2009[modificar | modificar la font]
3 de setembre de 2009: de suprimir troyes (corregit en "tròias"). Tuc negre (d) 3 setembre de 2009 a 17.06 (UTC)
4 de setembre de 2009: de suprimir dictatura (gramatica e redaccion). Tuc negre (d) 4 setembre de 2009 a 12.03 (UTC)
9 de setembre de 2009: de suprimir las entradas alesbes, artzentales, karrantza, turtzioz, lapoblación, uharte Garazi, erriberri e ainhize-Monjolose (tornar nomenats "villafranca (navarra)", "arcentales", "carranza", "trucios", "la poblacion", "uhart de cisa", "olite" e "aniça-montgelós") e darrèr discors de Manuel Azaña e rapòrt del Comissari als dreches de l'òme del Conselh d'Euròpa sus la Comunautat Autonòma Basca (2001) (articles inconcluses). Tuc negre (d) 9 setembre de 2009 a 16.22 (UTC)
12 de seteme de 2009: de suprimir vergonha (psicologia) (esbós non enciclopedic). Tuc negre (d) 12 setembre de 2009 a 19.04 (UTC)
21 de setembre de 2009: de suprimir las entradas La Bastida-Clarença e Discutir:La Bastida-Clarença (corregit en "La Bastida de Clarença" segon lo nom ancian e un panèu a Baiona) e Urraul Ekialdekoa, Doneztebe e Villafranca (Navarra), (corregits en "Vath Arromançada d'Urraul", "Sent Estève (Hauta Navarra)" e "Vilafranca (Navarra)"). Tuc negre (d) 21 setembre de 2009 a 18.17 (UTC)
25 de setembre de 2009: de suprimir las entradas Aguilar Kodes, Allin, Cascante, Castejón, Deikaztelu, Elo, Gazteluberri, Lerin, Luzaide, Mues, Murchante, Murillo el Cuende, Olite, Piedramillera, Pitillas, Puiu, Ribaforada, San Adrián, San Martin Unx, Uharte, Uharte-Arakil, Urrotz, Urrotz (Malerreka), Valtierra, Villamayor de Monjardín, Zangoza, Zarrakaztelu (articles tornar nomenats) e Vila Màger de Mont Jardín e Villa Màger de Mont Jardín (èrrors). Tuc negre (d) 25 setembre de 2009 a 07.37 (UTC) Mertyl (d) 25 setembre de 2009 a 18.31 (UTC)
30 de setembre de 2009: de suprimir Centre Nacionau d'Entresenha (Espanha) e las paginas de redireccion Centre Nacional d'Entresenha e Centre Nacionau d'Entresenha (non enciclopedic en l'estat, l'article fornissent d'entresenhas non confrontadas). Tuc negre (d) 30 setembre de 2009 a 22.32 (UTC)
Octobre de 2009[modificar | modificar la font]
2 d'octobre de 2009: de suprimir Servici d'entresenha (gramatica e redaccion), las paginas de redireccion Rensenhament e Espionatge e la pagina de discussion Discutir:Servici d'entresenha e de suprimir Companhia deu Camin de Hèr de Tudèla a Bilbao (esbòs). Tuc negre (d) 2 octobre de 2009 a 08.30 (UTC)
8 d'octobre de 2009: de suprimir las entradas Sant Sebastian (Guipuscoa), Hondarribia, Cautarès, Discutir:Cautarès, Andosilla, Hiriberri (Aezkoa) e La Guarda de Navarra (èrrors divèrsas) e Còp d'Estat (esbòs non enciclopedic). Tuc negre (d) 8 octobre de 2009 a 19.07 (UTC)
17 d'octobre de 2009: de suprimir Lo comte Lucanor e carnaval (esbòses), Erronkari, Noain (Elortzibar) (tornar nomenats "Roncal" e "Noain (Vath d'Elortz)"), Sant Joan Pè de Pòrt ("Sent Joan Pè de Pòrt" forma tipica en gascon) e Labord, Baisha Navarra, Bassa Navarra, Sola, La Bastida de Clarença e Sent Sebastian (Guipuscoa) (redaccion: de refar per d'occitanofòns). Tuc negre (d) 17 octobre de 2009 a 19.00 (UTC)
20 d'octobre de 2009: de suprimir los esbòses sus Patxi Zabaleta, Patxi López, Josu Jon Imaz, Fernando Puras, José Antonio Santano, José Antonio Santano Clavero e Uxue Barkos. Tuc negre (d) 20 octobre de 2009 a 07.20 (UTC)
- fach ! Cedric31 (d) 20 octobre de 2009 a 18.24 (UTC)
- Demandi tamben la supression de las entradas Hont Arràbia e Irun. Tuc negre (d) 20 octobre de 2009 a 18.54 (UTC)
21 d'octobre de 2009: de suprimir l'entrada Ziortza-Bolibar. Tuc negre (d) 21 octobre de 2009 a 15.13 (UTC)
Març de 2010[modificar | modificar la font]
1èr de març de 2010: de suprimir, se siatz consents, la pagina "Florença", qu'es venguda una pagina de redireccion. L'explicacion es aicí. Vivarés (d) 1 març de 2010 a 14.48 (UTC)
- Fach. La pagina "Florença" correspònde ara a la vila de Toscana. Grandmercé Mertyl. Vivarés (d) 3 març de 2010 a 22.47 (UTC)
1èr de març de 2010: de suprimir lei categorias vuejas, qu'ai remplaçadas per de rasons de tipografia o de formulacion de son nom (cf. Categoria:Pagina prepausada a la supression). Vivarés (d) 1 març de 2010 a 14.53 (UTC)
- --Jblanc (Joan Francés Blanc) (d) 8 març de 2010 a 08.41 (UTC)
30 de març de 2010: de suprimir los portaus e los modèus de Lemosin e de Perigòrd (paginas d'assag de refar en considerant d'autres punts de vista). Tuc negre (d) 30 març de 2010 a 14.00 (UTC)
- Sembla qu'as cambiat d'idèa. --Jfblanc (Joan Francés Blanc) (d) 31 març de 2010 a 06.58 (UTC)
Agost de 2010[modificar | modificar la font]
16 d'agost de 2010, diluns: de suprimir Ertzaña (esbos non enciclopedic; entresenha mancanta). Tuc negre (d) 16 agost de 2010 a 09.18 (UTC)
- Hèit ! --— J. F. B. (me´n parlar) 16 agost de 2010 a 09.29 (UTC)
Març de 2011[modificar | modificar la font]
De suprimir, se vos plai, lo modèl:utilizaire Wikipedian del Reialme de Juda, lo modèl:utilizaire Wikipedian Adèpte d'Apollòni de Tiana. Coralament, Tuc negre (d) 15 març de 2011 a 15.53 (UTC)
Mai de 2011[modificar | modificar la font]
Demandi de suprimir l'istoric d'utilizaire:tuc negre. Tuc negre (d) 11 mai de 2011 a 09.48 (UTC)
Octobre de 2011[modificar | modificar la font]
De suprimir, SVP, garda en mai de las redireccions guarda, gardian, guardian (infraesbòs). ܒܘܪܓܐ (d) 1 novembre de 2011 a 20.23 (UTC)
- Hèit --— Joan Francés B. (me´n parlar) 2 novembre de 2011 a 05.16 (UTC)
Febrièr de 2014[modificar | modificar la font]
De suprimir, SVP, Utilizaire:Izkilanttoa, Modèl:Utilizaire Wikipedian apatrida e Modèl:Utilizaire demòra Republica Democratica Espanhòla (errors). Izkilanttoa (d) 27 febrièr de 2014 a 16.19 (UTC)
Març de 2014[modificar | modificar la font]
De suprimir, SVP, protobasco, protobasc (l'article es pas logicament estructurat). Izkilanttoa (d) 24 març de 2014 a 11.51 (UTC)
- Hèit! --— Joan Francés B. (me´n parlar) 25 març de 2014 a 07.55 (UTC)
Agost de 2014[modificar | modificar la font]
De suprimir, SVP, los esbòsses contenent pas gaire que lo títol e los articles contenent de nombrosas errors d'estil de mal resseguir, listats dins la categoria "pagina prepausada a la supression" e, pus particularament, aqueles senhalats concernissent la preïstòria, l'antiquitat e l'edat mejana: Silurian, Cauna de l'Arago, Cuneïfòrme, Campanifòrme, Cultura dau vas campanifòrme, Cultura del vas campanifòrme, Discutir:Cultura del vas campanifòrme, Cultura deth vas campanifòrme, Discutir:Cultura deth vas campanifòrme, Cultura deu vas campanifòrme, Vas campanifòrme, Espelugas de Gargàs, Fàcies, Machaerus, Peiregordian, Peiregordian Superior, Perigordian Superior, Fonzier, Fonzièr; la literatura: Cançon de mio Cid, Cançon de Mio Cid, Gonzalo de Berceo, Hernando del Pulgar, Pedro López de Ayala; la religion: Possession (antropologia), Ponç Pilat, Apollòni de Tiana, Barrabàs, Discutir:Barrabàs, Simon lo Mague, Sant Torquat (Tricastin), Torquat (Tricastin), Domenge de Silòs, Nestorius, Pau de Tars, Ovadia Yosef, Gilgul haneshamot; lo país basc: Argantzun, Auritz (omonimia), Comtat de Trebiñu, Judimendi, Comunitat Forala de Navarra, Puiu, Portal:Abando, Modèl:Portal d'Abando/Introduccion, Modèl:Portal d'Abando/Lutz sus..., Modèl:Portal d'Abando/Arquitectura religiosa, Modèl:Portal d'Abando/Geografia e natura, Modèl:Portal d'Abando/Arquitectura civila, Modèl:Portal d'Abando/Esculturas, Modèl:Portal Abando, Calada de Bilbao; la seguretat: KGB, Veïcul militar, Minhon, Miquelet, Polícia de la Generalitat de Catalonha, Centre Nacional d'Entresenha d'Espanha, Còs Nacionau de Polícia d'Espanha, Ertzaintza, Garda Civila (Espanha); l'arquitectura: Torre de Don Borja; e la medecina: Moshe Prywes, Òbra de Socors ais Enfants, Memòria, Neuropsicologia, Càncer del palmons, Narcotic, Trebol bipolar, Tresvirament bipolar, Triscaidecafobia. Coralament, Izkilanttoa (d) 18 agost de 2014 a 10.02 (UTC)
- Hèit! --— Joan Francés B. (me´n parlar) 18 agost de 2014 a 10.31 (UTC)
Setembre de 2014[modificar | modificar la font]
Demandi la supression, SVP, d'Espeluga d'Antoliña, Espeluga d'Arenaza, Espeluga d'Atxuri, Espeluga de Goikolau, El Rincón, Venta de Laperra, Espeluga d'Altxerri (esbòsses non enciclopedics). Izkilanttoa (d) 18 setembre de 2014 a 11.57 (UTC)
- Fach. --Nicolas Eynaud (d) 18 setembre de 2014 a 21.41 (UTC)
Demandi la supression, SVP, de Malhs de Riglos (l'article presenta de dificultats). Izkilanttoa (d) 23 setembre de 2014 a 11.53 (UTC)
- Fach. --Nicolas Eynaud (d) 23 setembre de 2014 a 15.22 (UTC)
Prepausi la supression, SVP, de Senescauciá d'Angieus, Senescauciá de Baugé, Senescalciá de Beaufort, Seneschauciá de Château-Gontier, Seneschauciá de La Flèche, Seneschauciá de Laudun, Senescaucia de Saumur, Generalitat de Tors, Senescalciá de Besièrs, Senescauciá de Bèucaire, Senescalciá de Montpelhièr, Seneschauciás de Bretanha (ne soi l'unic autor; las errors d'aqueles articles son de mal resseguir). Izkilanttoa (d) 26 setembre de 2014 a 16.34 (UTC)
- Fach. --Nicolas Eynaud (d) 26 setembre de 2014 a 17.04 (UTC)
Octobre de 2014[modificar | modificar la font]
Prepausi la supression d'òdi (non enciclopedic). Hegibeltz (d) 4 octobre de 2014 a 22.17 (UTC)
- Soi pas segur que siá (enfin, las versions suprimidas) non enciclopedic. Ai fintat l'article en francés que fa d'allusions a de filosòfs coma Ortega y Gasset. Es un subjècte filosofic de melhorar la redaccion. Se pòdi far una propausicion, es de ne discutir sus la pagina de discussion de l'article (e de'n parlar dins la Tavèrna, se per cas n'i a d'interessats). Coralament, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 5 octobre de 2014 a 06.50 (UTC)
Novembre de 2014[modificar | modificar la font]
Prepausi la supression de François Asselineau: cap de "notorietat nacionala, regionala, provinciala o cantonala" - Wikipèdia:Critèris d'admissibilitat dels articles#Personalitats politicas ("Per evitar que Wikipèdia devenga un mejan d'autopromocion per de personas encara desconegudas dins lor domeni, se conselha de consagrar d’articles solament a las personas respondent almens a un dels critèris seguents : ..." - #Biografias). Vejatz tanben la pagina escafada de wp en francés: "personnage pratiquement inexistant" - LePlusNouvelObs, "illustre inconnu" - Causeur. Oliv0 (d) 3 novembre de 2014 a 11.23 (UTC)
- Mercés per vòstre vejaire, mas sèm pas la wikipèdia en francés aicí! Per contra se volètz crear d'articles aicí sètz benvenguts! Bona setmana, Claudi/Capsot (d) 3 novembre de 2014 a 12.18 (UTC)
- Wikipèdia:Paginas de suprimir/Entèsta#Debanament del vòte e tractament: "Los contributors de Wikipèdia vòtan e donan lors avises respectius sus la proposicion de supression", "S'un consensus clar se desgatja aprèp una setmana, ..." = cal una setmana! (sorry, I understand a lot in Occitan but I am totally unable to write) Oliv0 (d) 3 novembre de 2014 a 13.24 (UTC)
- Adieu, lei critèris citats son solament una recomandacion per Oliv0. An donc una valor limitada. De mai, coma Capsot, siáu d'acòrdi per pas importar aiçí lei practicas de la wikipèdia francesa e restrénher lei supressions d'articles au minimom. --Nicolas Eynaud (d) 3 novembre de 2014 a 21.32 (UTC)
- Adieu, lei critèris citats son lei critèris balhats per la wikipèdia occitana, pas solament per io. (I wanted to check "io" but I did not find an article about grammar?) Oliv0 (d) 4 novembre de 2014 a 06.20 (UTC)
- Adieu, se ditz ieu ([jew] o [ju]) o jo ([ju] o [ʒo]) segond lo dialècte. En provençal es ieu. La fòrma escricha io se tròba dins la lenga vièlha. Coralament, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 4 novembre de 2014 a 17.34 (UTC)
- [tuˈdʒu ju kanteˈʁaj ... ˈnisa la ˈbɛla] :) Oliv0 (d) 4 novembre de 2014 a 19.47 (UTC)
- Aimi melhor la version de Mauris, "Nissa rebella"... Senon, per informacion i a pas que 7 aeropòrts sus la wikipèdia en occitan: Blanhac, O'Hare e cinc au Vietnam. Es un forcauquierenc qu’a espandit un cèrt nombre de sites faus d'aeropòrts africans (coma lo de Vagadogo, au Borquina) que Le Monde ne ditz: «Ajoutant à la confusion, les pages Wikipedia des aéroports renvoient vers ces sites, personne ne les ayant jusque-là identifiés comme étant des faux.» (http://bigbrowser.blog.lemonde.fr/2014/11/04/le-faux-site-web-de-laeroport-de-ouagadougou-en-cache-dautres/) M’espofidi. --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 4 novembre de 2014 a 23.07 (UTC)
- [tuˈdʒu ju kanteˈʁaj ... ˈnisa la ˈbɛla] :) Oliv0 (d) 4 novembre de 2014 a 19.47 (UTC)
- Adieu, se ditz ieu ([jew] o [ju]) o jo ([ju] o [ʒo]) segond lo dialècte. En provençal es ieu. La fòrma escricha io se tròba dins la lenga vièlha. Coralament, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 4 novembre de 2014 a 17.34 (UTC)
- Adieu, lei critèris citats son lei critèris balhats per la wikipèdia occitana, pas solament per io. (I wanted to check "io" but I did not find an article about grammar?) Oliv0 (d) 4 novembre de 2014 a 06.20 (UTC)
- Alara lei Wikipèdia:Critèris d'admissibilitat dels articles comptan pas e cal restrénher lei supressions d'articles au minimom? Per ieu es pas important, va plan, vosautres decidètz. Oliv0 (d) 12 novembre de 2014 a 15.33 (UTC)
- Adieu, comptan e comptan pas. Pel moment son solament de reviradas del francés, e caldrà un jorn que la comunautat prenga una decision... Amai, i aguèt pas de votacion per la supression de la pagina. Davant lo comportament dels amics de l'Asselineau, me sembla mai fin d'insistir dins l'article sus sas pauras resultas electoralas... Amistats, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 12 novembre de 2014 a 18.13 (UTC)
- Adieu, lei critèris citats son solament una recomandacion per Oliv0. An donc una valor limitada. De mai, coma Capsot, siáu d'acòrdi per pas importar aiçí lei practicas de la wikipèdia francesa e restrénher lei supressions d'articles au minimom. --Nicolas Eynaud (d) 3 novembre de 2014 a 21.32 (UTC)
- Wikipèdia:Paginas de suprimir/Entèsta#Debanament del vòte e tractament: "Los contributors de Wikipèdia vòtan e donan lors avises respectius sus la proposicion de supression", "S'un consensus clar se desgatja aprèp una setmana, ..." = cal una setmana! (sorry, I understand a lot in Occitan but I am totally unable to write) Oliv0 (d) 3 novembre de 2014 a 13.24 (UTC)


text:
1881
Aquesta pagina concernís l'an 1881 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
En causa de la crisi financiera de l'Empèri començada en 1876, lei finanças e lei doanas turcas foguèron plaçadas sota tutèla internacionala en decembre.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Per equilibrar la poissança dau prince Menelik de Choa, lo negus Yohannes IV donèt 8 000 fusius modèrnes e 12 canons au prince Adal Tessemma. L'encoratjèt tanben a conquistar la region de Keffa. Pasmens, Menelik demorèt ostila a l'expansion de son rivau dins una region pròcha dei sieus fèus.
En Sodan, l'acomençament dau movement madista menacèt lo govèrn egipcian e l'influéncia britanica dins la region. Entraïnèt tanben de tensions frontalieras grèvas. Pasmens, permetèt tanben lo raprochament ambé Londres e lo reglament de la guèrra de 1875-1876 còntra Egipte.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 19 de setembre - James Abram Garfield, president dels Estats Units (n.1831).