text:
Lista de las lengas oficialas d'Índia
Las lengas oficialas d'Índia son de doas menas :
- las lengas oficialas de l'administracion federala : l'indi e l'anglés (lenga oficiala associada).
- las lengas planificadas (en anglés, scheduled languages) definidas per la Constitucion e que pòdon èsser oficializadas pels Estats e utilizadas pel recrutament de foncionaris.
Dempuèi 1965, l'anglés a pas mai la paritat amb l'indi. Pasmens, d'estats que l'indi i es al conegut coma lo Tamil Nado fan pression per gardar a l'anglés sa plaça oficiala.
Lengas oficialas (administracion federala)[modificar | modificar la font]
- indi (हिन्दी), o hîndi (amb l'ordo forma part de l’indostani);
- anglés (considerat coma associate official, lenga oficiala associada)
Lengas nacionalas reconegudas dins Índia[modificar | modificar la font]
- assamés (অসমীয়া o ôxômiya — AFI [ɔxɔmija]) (oficiala dins Assam)
- bengalin (oficiala dins Tripora e Bengala Occidental)
- bodo (oficiala dins Assam)
- dogri (डोगरी o ڈوگرى) (oficiala dins Jammu e Cashmir)
- gujarati ( ગુજરાતી) (oficiala dins Dadra e Nagar Haveli, Daman e Diu e Gojarat)
- indi (oficiala dins las illas Andaman e Nicobar, Bihar, Chandigar, Chatisgar, Delhi, Ariana, Himachal Pradesh, Jarcand, Madia Pradesh, Rajastan, Uttar Pradesh e Utaranchal)
- cannada (oficiala dins Carnataca)
- cashmirian (کٲشُر) (oficiala dins Cashmir)
- concani (oficiala a Goa)
- maitili (oficiala dins Bihar)
- malaialam (മലയാളം) (oficiala dins Querala, las illas Laquedivas e dins lo territòri de Pondicheri)
- manipori (en anglés Meithei, oficiala dins Manipur)
- marati (मराठी) (oficiala dins Maarashtra)
- mizo (oficiala dins lo Mizoram)
- nepalés (नेपाली) (oficiala dins Siquim)
- oriya (oficiala dins Orissa)
- panjabi ( ਪੰਜਾਬੀ) (oficiala en Panjab)
- sanscrit (संस्कृतम)
- santali
- sindi
- tamol (தமிழ்) (oficiala dins Tamil Nado e Pondicheri)
- telogo (oficiala dins Andhra Pradesh e Pondicheri)
- ordo (اردو) (officiala dins Jammu e Cashmir)


c: text/html

text:
Fons Europèu d'Investiment
Lo Fons europèun d'investiment (FEI), creat en 1994, es una institucion europèa filiala de la Banca Europèa d'Inverstiment (BEI) espécializada per melhorar la creissença economica e la reduccion del caumatge dins l'Union Europèa. Lo FEI sosten entre autre las pichonas e mejanas entrepresas ne balhant de fons pròpris a de fons de capital risc o per d'acòrdis amb las bancas financiant las PME.
Composicion e foncionament[modificar | modificar la font]
Lo foncionament del FEI es basat sus un partenariat entre la Banca Europèa d'Inverstiment , la Comission Europèa e de las institucions financièras dels diferents Estats membres de l'Union.
Es compausat:
- d'una Assemblada generala dels actionaris
- d'un Comité financièr
- d'un Conselh de susvelhança
Domèni d'intervencion[modificar | modificar la font]
L'accion del FEI s'espandis als Païses Membres de l'Union Europèa e als Estats candidats a l’adesion (Croàcia, Turquia, e los tres païses de l'AELE: Norvègia, Islàndia, Lichtenstein).
Interven principalament per sostenir:
- de projèctes d'infrastructuras coma en matèria de transpòrt, d'energia e de telecomunicacions.
- las entrepresas pichonas e mejanas del sector de l'industria e del comèrci

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Balleroy
Balleroy es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat a la lisière de la bòsc de Balleroy, a tretze quilomètres de Bayeux e vint quilomètres de Sant-Lô, en la vallée de la Drôme.
Le village est situé à la lisière de la forêt de Balleroy, à treize kilomètres de Bayeux et vingt kilomètres de Saint-Lô, dans la vallée de la Drôme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Proprietat fins en 1521 del senhor de Aunay, la distincion de Balleroy es rachetée per la familha Trextot. Jean de Choisy, conselhièr, notaire e secretari del rei rachète a lo sieu torn la distincion de Balleroy aital coma de las tèrras a Cormolain, Montfiquet e Vaubadon. Es als fils de Texans de Choisy, intendant de Mètz, chevalier, aconselhar del rei e del pòrti de Orléans, senhor de Balleroy, de Beaumont, de Grandcamp, de Léthanville e de Sant-Pierre #que se deu los fondements del castèl actual. El inféoda als abitants lo territòri #que #vorejar lo grand luòc près de de lo castèl, los en obligant a i bastir las siás abitacions.
Lo senhor de Balleroy obten en 1634, l'establiment d'un mercat setmanièr (lo dimars) e de doas fièras per an.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Bal-sus-Drôme[1].
Propriété jusqu'en 1521 du seigneur d'Aunay, la seigneurie de Balleroy est rachetée par la famille Trextot. Jean de Choisy, conseiller, notaire et secrétaire du roi rachète à son tour la seigneurie de Balleroy ainsi que des terres à Cormolain, Montfiquet et Vaubadon. C'est au fils de Jean de Choisy, intendant de Metz, chevalier, conseiller du roi et du duc d'Orléans, seigneur de Balleroy, de Beaumont, de Grandcamp, de Léthanville et de Saint-Pierre que l'on doit les fondements du château actuel. Il inféoda aux habitants le territoire qui borda la grande place près du château, les obligeant à y construire leurs habitations.
Le seigneur de Balleroy obtient en 1634, l'établissement d'un marché hebdomadaire (le mardi) et de deux foires par an.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Bal-sur-Drôme[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Nòta de Balleroy sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS, consultat lo 26 de julhet de 2012.


text:
Rugby Club Tolonenc
Lo Rugby Club Tolonenc (abreujat RCT) es una equipa de rugbi de la vila de Tolon e una dei majoras còlas d'Occitània e dau campionat francés dau Top 14. Foguèt quatre còps campiona de França (1931, 1987, 1992 e 2014) e dos còps de reng campiona d'Euròpa (2013 e 2014).
Lo club foguèt creat en 1908 per fusion de l'Estela esportiva varesa e d'una part de l'Estadi varés. Sos primiers vestits foguèron donats per l'Estadi tolosenc, que n'a las meteissas colors (roge e negre).
Son estadi es l'Estadi Mayol que pòrta lo nom dau cantaire tolonec Félix Mayol que donèt l'argent per lo bastir.


text:
Lenin
Lenin (idem Vladimir Ilich Ulianov en rus romanizat, nascut lo 22 d'abril de 1870 a Simbirsk, uèi Ulianovsk, dins l'Empèri Rus, mòrt a Gorki, en Union Sovietica lo 21 de genièr de 1924) foguèt un revolucionari e un filosòf, teorician del comunisme, rus, sovietic.
Foguèt tanben lo lider del Partit Bolchevik (idem Partit Obrièr Social-Democrata Rus), e lo primièr cap d'Estat (1èr President del Soviet dels Comissaris del Pòble) de l'URSS, entre 1917 e 1924, aprèp la Revolucion capitada russa de 1917 (idem Revolucion d'Octobre o Revolucion de 1917).


text:
170
Sus li piado d’Anfos Daudet..
Toupounimìo de Ventour.
Carrat d’As.
Lou Matagot.
L’Erau e li pintre.
L'Auta.
La fauno grando de Ventour.
170
Sus li piado d’Anfos Daudet..
Ensignadou - Nòstis emissioun - Prouvèrbi.
La LGV se farié pas.
Editouriau
Vitòri pèr Magalouno.
L’atualita en image.
L’Evenamen.
La Mar Nostro es menaçado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Cavaucado. Carreto ramado.
36en Festenau Prouvençau.
Targo Prouvençalo.
Councous Literàri.
Toupounimìo de Ventour.
Pargue Naturau Regiounau di Pre-Aup.
Dis Aup i Pirenèu.
Lou fenoun
Carrat d’As.
Fos.
Lou Matagot.
Pau Ruat (1862-1938).
Balado à l’entour dóu Vis.
Lou cantoun d’Estève dóu Mas de Grichaud
L’Erau vist pèr li pintre.
L'Auta.
La fauno grando de Ventour.
Balado à l’entour dóu Vis
(Mount Viso)
Lou Vis, Monte Viso en Italian, es la mountagno la mai auto dóu relarg aupen miejournau. Aqui se parlo à nosto modo coume l’an di de generacioun d’ùmblis estajan d’aquéli valèio de l’anciano Gaulo Cisaupino, que res i’avié di que parlavon prouvençau.
La formo pounchudo dóu mount, e, segound li poun de visto, piramidalo, fai signau e sèmpre m’a fa pensa à-n-aquéu vers dóu grand pouèto indian R. Tagore : Mountagno, esperfors de la Terro pèr adesa l’inacessible. Segur que la countemplacioun d’un parié brè e de tout lou mountagnage que l’acoumpagno douno envejo de medita.
Sus lou camin que meno à Coumboscuro, me remembrarai sèmpre de Luigi Lombardi (1), óurientalisto de trìo, proubablemen ispira pèr la sublimeta dóu païsage, que s’assetè dins la pousicioun dicho de la ninfèio (2), pendènt uno pauso au còu dóu Viribianc. Lou Vis de segur fai lingueto e quau a pas raiva de l’escala? Aqueste pantai l’ai realisa lou 28 d’Avoust de 1989.
Eilamoundaut (3841m)
Emé d’ami gapencés aviéu fa adeja dous cop lou tour dóu Vis, venènt dóu Queiras, en passant pèr lou Còu de la Traverseto e en s’entournant pèr lou Còu Valanto. Belavian aquesto cimo e se disian : ié faudra mounta. Emé prudènci espererian que i’aguèsse plus ges de nèu pèr tenta l’escalado.
Erian quatre e arriberian la vèio au refuge Quintino Sella (3) quiha à 2640m d’auturo, pèr ié soupa e dourmi. Lou vèspre, fasènt cueisso alentour d’uno taulo, faguerian couneissènço d’un Piemountés de Fossano, Segne Giobergia, qu’esperavo d’ami que venguèron pas. Aqueste brave ome que couneissié bèn l’escarpinado se prepausè coume guide bountous. Vague!
Iéu, aviéu quand meme lou coudoun, bord que d’aupenisme n’aviéu jamai fa. L’endeman fasié encaro negro niue quouro quiterian la michour de la mèiro pèr s’endraia vers l’auturo à la co-dóu-loup. Devinavian lou camin en vesènt la lus di làmpi frountalo pourtado pèr li courdado qu’èron davans nous autre. Fasié pas caud. Avans que de coumença nosto batudo roucassiero pèr de bon, fauguè passa lou Pas di Sagneto e atravessa uno grosso casso.
Arriberian au Biva Andreotti, recate reserva is aupenisto en dificulta. A coumta d’aqui, pèr mounta, fauguè noun soulamen se servi di cambo mai tambèn di man. Urousamen noste menoun qu’èro passa darnié, nous encourajavo :" Agués pas pòu!." Nous dounavo tambèn d’endico : "Arrapas un pau mai aut! I’a un benc, aqui, pèr voste pèd...!".
Nosto atencioun èro en plen moubilisado e aguerian gaire lou tèms d’amira lou païsage. Aguènt passa li dous rode vertadieramen tihous de la mountado, arriberian à la crous de ferre que marco lou soum. Aguerian enfin la recoumpènso de nòsti peno. À nòsti pèd, au levant, s’espandissié majestouso la plano dóu Po.
Noste ami Piemountés emé la man designavo li vilo : "Aqui Cavour, eila la vilasso de Turin...." En alucant à man drecho e senèco veguerian l’esplendour de l’arc aupen que cencho Piemount e Loumbardìo. L’ome de Fossano tirè pièi de soun saquet uno boutiho de vin blanc de Frascàti. Lou chicouloun èro inespera e la bevèndo, quàsi de vin de messo, poudié pas miés s’endeveni em’ aquest istant soulenne e adeja un pau celestiau.
La nauto Ubaio
Li Prouvençau que volon s’avança vers lou Vis podon tambèn remounta de long de l’Ubaio. La valèio ounte raio lou gaudre destrauco au còu dóu Lounget, vertadié badarèu sus la vau Varacho e lou Vis. La nauto Ubaio èro, i’a gaire de tèms, dins l’atualita bord que lou dimenche 26 de Febrié de 2012 lou rode fuguè espóussa pèr un terro-tremo que fuguè ressenti enjusqu’à Niço. Li gènt dóu païs dison qu’an couneigu de mau-parado de touto meno e que, basto d’ana vèire l’iscripcioun escricho sus lou pourtau de la glèiso roumano de Maurin, amèu de la coumuno de Sant-Pau-sus-Ubaio, pèr coumprendre que lou dangié pòu tambèn veni dis avalanco : 1531 lo 14 de febrier svalancha la gleiso.
Lou rode pamens es geoulougicamen forço interessant. Proche Maurin atrouban de peiriero de mabre verd proche la coulour dóu pourfire emplega dins l’Antiqueta. L’esplecho se faguè à coumta dóu siècle 5en de nosto èro enjusqu’à la mita dóu siècle 20en.
Aquesto roco requisto serviguè à basti lou socle dóu toumbèu de l’Emperaire Napouleoun 1ié. Fuguè utilisado tambèn, à Paris, à l’Oupera Garnier. Un pau mai aut dins la valèio se pòu vèire de roucas d’aparènci curiouso que vènon dóu founs de la mar. D’efèt l’enaussamen dis Aup faguè remounta d’escampamen de lavo que gisclèron dins l’aigo di founsour abissalo. En se refrescant prenien uno formo de couissin, de pillow coume dison lis especialisto.
Après agué parla de geougrafìo, fau aro parla d’istòri o pulèu de preïstòri bord que se pòu atrouba dins un caire tengu un pau secrèt pèr aquéli que lou counèisson, de gravaduro de l’estile dóu Mount Bego dins Mercantour. La teinico èi la memo : de picoutage fach em’ un óutis à percussioun lançado, proubablo uno pouncho de peirard. Tout acò remounto à-n-uno periodo coumpresso entre 3.200 e 1.700 an avans J.C., valènt-à-dire procho de 5.000 an.
Sian aqui à l’age de l’aram e fau metre aquéli gravaduro en paralèle emé li de la Vau Camonica en Itàli e, tambèn, emé la descuberto de la moumìo d’un ome dins un counglas dis Aup de l’Ötzal sus li raro d’Austrìo e d’Itàli. Aquéli testimòni fan provo que lis auturo aupenco èron pas un desert. Tout au contro, uno civilisacioun, emé si crèire e soun espressioun artistico, a pouscu ié trachi. E pièi coume me lou disié un ami savouiard qu’esplicavo ansin lou recate aupen :" La mountagno es l’endré ounte lou pèis arribo lou mens fres e l’enemi lou mai alassa".
Li Cèlto
En 1994, emé d’ami de Barcilouneto, trevère la Valèio de Blins. Passerian de la nauto Ubaio à la Valèio de Blins (Bellino en italian) en mountant au Còu de l’Autaret (4). Lou noum meme dóu rode nous remando i Cèlto, bord que Blins vèn dóu noum de l’Apoulon galés Belenos (5) segound lis especialisto de toupounimìo.
A Ruha-la-Guiéso, l’amèu principau, anerian en bousco de mounumen mounte èron representado de tèsto umano, car Jan-Lu Bernard, autour d’uno mounougrafìo sus la valengo de sis aujòu, evoco l’ipoutèsi de l’ispiracioun celtico d’aquélis esculturo. De segur li caro escultado fan pensa i descuberto arqueoulougico facho en Prouvènço en Entremount o à Rocopertuso ounte s’èi atrouba de pourtegue emé de capeleto destinado à reçaupre de cran uman.
Se saup despièi toujour que li Cèlto avien lou culte de la tèsto umano. Tre l’Antiqueta se n’en parlavo. Pèr l’istourian Dioudore de Sicilo li tèsto èron de cran d’enemi : "Embaumon li tèsto de sis enemi li mai celèbre dins l’òli de cèdre e li servon emé siuen dins de cofre. Li fan vèire em’ ourguei is estrangié en fasènt lou raconte qu’un de sis aujòu refusè de douna talo o talo tèsto contro uno grosso soumo d’argènt. D’ùni que i’a se fan glòri d’agué refusa d’escambia l’uno d’aquéli tèsto contro soun pes d’or".
Vuei lis arqueoulogue pènson que li tèsto espausado pèr li Cèlto dins lou relarg prouvençau èron pulèu aquéli de si rèire. Si descendènt i’aurien vouda un culte coume en d’erò. Li cercaire qu’an travaia sus la Tarasco de Novo an vist dins l’espàci entre li pauto dóu moustre uno meno de pausadou qu’aurié aculi siegue un cran, siegue d’óufrèndo.
De tout biais, la segoundo esplico lèvo pas de cassolo aquelo de Dioudore de Sicilo, que poudèn imagina un culte dis erò, meme enemi... Artisticamen lou tèmo s’es esperlounga dins l’art di glèiso roumano que si pourtau, capitèu, moudihoun soun poupla de fàci umano barbassudo o noun.
Lou pertus de la Traverseto
Lou Còu de la Traverseto que s’aubouro à 2947m d’auturo fai coumunica Queiras e Piemount. Destrauco istouricamen sus lou Marquesat de Saluço. Lou segnour d’aqueste fièu s’atroubè, en 1210, féudatàri dóu Dóufin de Vienés. En 1349, Umbert II, darnié Dóufin, cedè soun estat au rèi de Franço, es ansin que li marqués de Saluço devenguèron vassau di Capecian.
Pèr desenclava lou marquesat, qu’èro au mitan di terro savouiardo, e facilita lou coumèrci, Ludovi II, en founcioun de 1475 à 1504, aguè l’idèio de cava un pertus souto lou Còu de la Traverseto. D’efèt, meme se lou camin mounto et davalo soude, li tiero de miòu pourtant la sau di salino d’Ièro gagnavon tres jour sus l’itineràri passant pèr lou còu dóu Mount Genèbre.
La sau, à l’epoco, èro un pau coume lou petròli de vuei. Pèr lou marqués falié subre tout evita d’aquita de dre de douano qu’aurien endrudi lou tresor savouiard. Dins lis escàmbi i’avié pas soulamen la sau, mai un impourtant tiro veni de proudu de touto meno. De Prouvènço venien l’òli, lou fedan, dóu Dóufinat li teissut e li drap d’Espagno. Au contro, venien de la plano cisaupino lou ris, alor cultiva dins lou marquesat, li telo de Carmagnolo, lis ase de Brondello e de Cavour (pèr n’en faire de saussissot).
Adounc, emé lis acord dóu Parlamen de Grenoblo, de Reinié II d’Anjou, darnié comte de Prouvènço e de Louvis XI, rèi de Franço, Ludovi II fisè lou cavamen dóu pertus à dous mèstre d’obro : Martin de Sant Auban e Baldassar de Piasco. Lou chantié coumencè en 1480 à 2.882m d’auturo. Lou pertus es long de 75m, larg de 2,50m, aut de 2m. Li miòu embasta ié poudien passa. Après lou tratat de Lioun de 1601 que cedè lou marquesat de Saluço à l’Oustau de Savoio, lou pertus perdeguè soun impourtanço geoupoulitico e fuguè pau à cha pau abandouna. Pamens l’obro, dificultouso se tenèn comte di mejan teini de l’epoco, restara pèr sèmpre la proumiero traucado aupenco. Acò s’amerito d’èstre serva dins la memòri di Pople d’Éuropo.
Alan COSTANTINI
(1) Soun fraire, Frederi Lombardi, es lou porto-paraulo dóu Papo Benezet XVI.
(2) Lotus.
(3) Quintino Sella (1827-1884), engeniaire di mino, menistre di finanço, foundadou du Clube Aupen Italian en 1863, faguè partido de la proumiero espedicioun qu’escalè lou Vis.
(4) Pas aquéu ounte passo lou tour de Franço. L’Autaret es un toupounime coumun dins lis Aup.
(5) Coume Bouleno dins lou despartamen de Vaucluso.
30273


text:
Nadar
Gaspard-Félix Tournachon (lo 6 d'abril de 1820 - 21 de març de 1910 París), conegut popularament coma Nadar, foguèt un jornalista, illustrador e caricaturista, mas sustot fotograf francés.
Per conselh d'un amic crompèt un aparelh fotografic qu'utilizèt per reculhir los retraits que lor caldriá servir de basa de las caricaturas de son òbra Panthéon Nadar 1853, ont apareguèron de grands personatges de la politica e de la cultura del moment apertenent a son cercle d'amics, coma Charles Baudelaire, etc.
Jamai pas considerèt lo retrait fotografic coma una activitat per ganhar de sòus, doncas que manteniá unas idèas esteticas. En tot moment se volguèt pas colorizar los retraits, aital coma practicar pas cap tipe que siaga de retòca e sens utilizar accesòris. Nadar se servís unicament de la lutz -manièra d'illuminar al modèl- e de la pausa, coma elements principals de la fotografia.
Dins las òbras de Nadar l'important es vertadièrament la cara del retrait rason que s'enebís los ornaments superflúses.
A Nadar se devon las primièras fotografias aerianas de l'istòria en 1856 realizadas amb un aparelh fotografic dempuèi un aerostat. Aquela innovacion aguèt un grand interès militar. Dins las annadas 1870 foguèt nomenat comandant d'una companhiá d'aeroestat per prene de fotografias de las posicions dels prussians qu'environavan París.
Foguèt tanben lo primièr fotograf en realizar de fotografias amb lum artificial en atenhent captar d'imatges de las catacombas de París.


text:
Joan de Cabanas
Joan de Cabanas (Ais de Provença, batejat lo 28 de març de 1654 - lo 26 de febrier de 1717 ; en francés ortografiat Cabannes [1] o Cabanes[2]) foguèt un escrivan provençau de lenga occitana dei sègles XVII e XVIII autor, entre d'autrei causas, d'òbras de teatre, de còntes (totei conservadas en fòrma manescricha puei que non foguèron jamai estampadas dau temps de Cabanas) e d'enigmas poetics.
Gardy sotalinha que[3] Cabanas, dins sei prològs en occitan, revindica e que teoriza l'emplec dau provençau marginalizat intellectualament e dominat per lo francés dins un contèxte onte son prestigi èra encara reconeissut mai considerat coma passat.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Joan de Cabanas es naissut as Ais de Provença d'un paire avocat nomat Joan Agustin de Cabanas (en francés Jean-Augustin de Cabannes) e de Catarina de Tisaty (Catherine de Tisaty). Èra capdet, çò que l'obligava e l'obliguèt a se ganhar la vida e ansin serviguèt dins l'armada dau duc de Savòia.
La mòrt de son fraire qu'èra l'eiretier dau paire faguèt de Joan a son torn eiretier, e ansin lo sortiguèt dau besonh de trabalhar, au ponch de d'escriure, coma o cita Gardy : Ay de ben, siou content dau miou / Em'aquo me douni carriero / D'escrioüre tout ce que voudray
Teatre[modificar | modificar la font]
De seis òbras teatralas en vèrs conservam : Lo Païsan Astrològ (pèça bilingüa onte l'occitan es la lenga dau païsan, com dins la Pastorala deu Paisan dau bearnés Joan Enric de Fondevila), Liseta o la Cortisana amorosa, Lei Bigòts, Lo Jutgi avare e Marra o lo Fòu sage.
Còntes[modificar | modificar la font]
Lo critic literari occitan Felip Gardy publiquèt 20 dei 100 còntes de Cabanas : Lo desesper, Lo pòrc, La clara, Lei cabudelàs, Lo lach, La truita, Lo braier, La gageura , Lo bòn choix , La mòrt, Lo recipiendari, Lo pachi, L'imposteur, Lo quietista, La conversacien, Lo dobte esclarcit, Lo masc, Crespin, L'ase, Lo caractère.
Dins lo prològ de sei còntes, Joan de Cabanas revindica lo ton leugier de sei modèls qu'èran lo Decameron de Giovanni Boccaccio e tanben l'Eptameron de Margarida de Navarra.
Extrach dei còntes[modificar | modificar la font]
Per joïr plenament dei doçors dau mariatge[4],
La frema & lo marit devon se ren cachar,
&, de concèrt toei dos, l'un, l'autre, prendre part,
A tot ce que porrà li donar avantatge [5] ;
D'aquela estrecha unien, vendrà lo resultat,
Que, ben luenh de trobar dedins aquel etat,
Penas, soenhs, maus, chagrins, fachariás & suplicis,
Ai quaus tot maridat tomba per son malur,
Auràn doçor, plesirs, gaugs, charmes & delicis!
La confidença dona aqueu parfet bònur.
Prevenguts & certens [6] d'aquela politica,
Doi noveus esposats la botan en practica.
Lo premier soir, cochats ensems dedins lo liech,
Après certen [7] plesirs que lo dever voliá,
Atendent lo talent de faire autra reprisa,
Resonan totei dos emé granda franchisa.
Molher ! Ditz lo marit, pusque siáu tant urós[8],
Que d'aver esposat frema tala que vos,
Trocariá pas mon sòrt emé lo Rei de França;
Non parce que siatz genta, acomplida d'apàs,
Saja, vertuosa[9] en tot, coma per l'esperança,
Qu'entre nautres jamai n'aurem ges debats;
Possedant lo bòn sens, me sembla emé confiença,
Qu'auretz a mon egard un pauc de complasença;
& fondat sus aquò, vòli vos declarar,
Un secret, qu'emé dau temps, porriá vos faire pena;
Mai, m'amor, se sau pro onte la joinessa mena;
& qu'agís ben sovent sensa considerar.
Folejant autreifes em' una mia mestressa,
Profitèri d'abòrd de tota sa tendressa,
& la sarrant de près, n'aguèri au bot de l'an,
Per fruch[10] de son amor, un tendre e bèl enfant :
Ara es assés grandet, & d'agreabla mina;
L'aduerai a l'ostau, s'aquò non vos chagrina ?
_ Me fètz plesir, mon còr, ditz la pruda molher !
Fau qu'au començament tot siá sus un bòn pè,
Afin qu'a l'avenir ren nos pareisse estrange,
& que en ce veirem prenguessiam pas lo change[11]
Ieu[12] mesme, pusque fau nos parlar librament,
Vòli vos avoar, qu'estant ben prevenguda
D'un galant, que m'amava en tota certituda,
Me laissèri tombar : que, malurosament,
Sabètz qu'en jòinei gens la natura petilha,
Me fèt faire en nòu mes una polida filha.
Se va trobaviatz bòn, prendriàn nòstreis enfants,
& s'aquò li conven, quand seràn toti dos grands,
Li darem l'un & l'autre un pichòt avantatge[13],
E farem totei dos un benesit mariatge!"
Lista dei 100 còntes[modificar | modificar la font]
1. Lo desespèr - 2. Lo pòrc - 3. Lo charlatan - 4. Lo bòn conseu - 5. L'escudèla - 6. la clara - 7. Lei cabudelàs - 8. Lo tetaire - 9. Leis engenh - 10. Lo lach - 11. L'inquisicien - 12. Lo mariagi - 13. Lo penet - 14. Rodrigue - 15. La truita - 16. Lo prègui Dieu - 17. Lo carema - 18. L'enflura - 19. Lo vòt - 20. Lo braier
Enigmas[modificar | modificar la font]
En 2007 Gardy publiquèt Enigmas de Cabanas, revelant ansin un genre literari e poetic onte Cabanas saup desplegar umor, estil e ambigüitat coma per exemple dins violon :
Un membre gròs ambé nèrvis tenduts
fòrça sovent lei plus cruèlas
d'èstre ni fieras ni rebèllas
ai pas deis amants assidús
Quand leis a botadas en trin
son piegi que d'abandonadas
elei fan e sauts e gambadas
jusques a ne'n susar a la fin
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Edicions[modificar | modificar la font]
- Cabanas, Joan de. L'Historien Sincere. Ais : Pontier, 1808 [1].
- Cabanas, Joan de - Jean de Cabanes- . Enigmos, Édition établie par Philippe Gardy. Letras d'òc, 2007.
- Gardy, Felip. Un conteur provençal au XVIIIe siècle : Jean de Cabanes. Ais de Provença : Edisud, 1982 (edicion de còntes).
Critica[modificar | modificar la font]
- Anatole, Crestian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane, Tome II. París : P.U.F., 1970.
- Gardy, Felip. Histoire de la littérature occitane, Tome II, L'âge du baroque - 1520 - 1789 (193 - 212). Montpelhièr : Presses du Languedoc (Premsas de Lengadòc), 1997.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ In Nouvelle Histoire de la littérature occitane
- ↑ Dins l'òbra teorica en francés de Gardy subre Cabanas
- ↑ Op. cit. (7-53).
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "mariagi".
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "avantagi"
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "sartens".
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "sarten"
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "heurous".
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "vartuouzo"
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "fruict"
- ↑ Aquestei doas rimas que son en fach en "-angi"
- ↑ "Jou" dins la grafia d'origina
- ↑ Rimas en "-agi" dins la grafia originala
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Provença/Articles ligats
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Poèta occitan
- Literatura provençala
- Escrivan provençau
- Poèta francés
- Acadèmia dels Jòcs Florals
- Carladés
- Naissença en 1653
- Naissença a Ais de Provença
- Decès en 1717
- Escrivan auvernhat
- Escrivan occitan deu sègle XVII


text:
Giovanni Battista Pergolesi
Giovanni Battista Pergolesi (Jesi, lo 4 de genèr de 1710 - Pozzuoli, lo 16 de març de 1736), que ho un vriulonista, un organista e compositor classic italian qui, au maugrat de la soa brèva vita, ho un important compositor de musica vocau e un deus màgers per l'opèra buffa.
Que comencè d'estudiar la musica a Jesi dab Franceso Santini abans de continuar, en 1725, a Nàpols e on avó com mèste, enter autes, lo compositor Gaetano Greco. Que tribalhè ua grana partida de la soa vita per la cort de Nàpols. Que's morí joen de tuberculòsi.
L'òbra la mei famosa de Pergolesi qu'ei la soa opera buffa La Serva Padrona. Que l'escrivè com un intermezzo per la soa opera seria Il prigioner superbo. Qu'ei escrivuda com un petit opera en duas hèitas e que domanda chic de musicians entà estar interpretada. Aqueta òbra que conegó ua grana popularitat e que debutè, en França la famosa Querelle des Bouffons enter los partisans de l'opera a la francesa (com l'èran las òbras de Jean-Baptiste Lully e de Jean-Philippe Rameau) e los de l'opera italian (com l'escrivan soís Jean-Jeacques Rousseau). L'opera occitan de Joan Josèp Cassanea de Mondonvila, Dafnís e Alcimadura, que ho ua importanta pèça dens aquesta polemica per estar ua òbra escrivuda dens ua lenga (l'occitan) mei tanhenta de l'italian que non pas deu francés mes, totun, musicaument francés.
Enter los autes operas de Pergolesi que cau mentàver La conversione e morte di San Guglielmo (1731), Lo frate 'nnammorato (1732), L'Olimpiade (1735) e Il Flaminio (1735). A despart de L'Olimpiade, jogat peu purmèr còp a Roma, tots que ho estreats a Nàpols.
Pergolesi qu'ei tanben famós per la soa musica religiosa e mei que mei peu son Stabat Mater (1736) comandat peus monges de la Confraternita dei Cavalier di San Luigi di Palazzo per remplaçar lo Satbat Mater d'Alessandro Scarlati qui cantavan cada Divès Sant. Aquesta òbra que ho famosa e mantuns còps estampada au cors deu sègle XVIII e que ho transcrivuda per Johann Sebastian Bach (per lo psaume Tilge, Höchster, meine Sünden, BWV 1083).
Que compausè tanben musica instrumentau : ua sonata e un concerto peu vriulon.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca


text:
Emily Ratajkowski
Emily Ratajkowski (Londres, 7 de junh de 1991) es una modèla e actritz americana d'origina anglesa e polonesa. Se faguèt conéisser a partir de sa participacion dins la vidèo de la cançon de Robin Thicke, Blurred Lines, qu'i apareguèt pitre nus. Son primièr grand ròtle foguèt dins lo film de David Fincher, Gone Girl en 2014.
Biografia[modificar | modificar la font]
Emily Ratajkowski nasquèt dins la capitala anglesa, Londres, en 1991 dins una familha d'intellectuals e artistas. Son paire es un artista polonés e sa maire una professora e escrivana anglesa. Demorèt pas gaire de temps en Anglatèrra e cresquèt mai que mai a Encinitas, una vila litorala de Califòrnia. Durant son enfància e adolescéncia visquèt tanben dins divèrsas parts d'Euròpa, mai que mai a Bantry en Irlanda e a Malhòrca.
Comencèt sa carrièra de modèla quand aviá pas que 14 ans per Ford Models. A l'encòp contunhèt son escolaritat dins un collègi e licèu de San Diego e fasiá de desfiladas a Los Angeles. Faguèt puèi d'estudis artistics a l'UCLA durant un an mas abandonèt per seguir una carrièra a temps complet de modèla.
Pr'aquò foguèt sonque en 2013 que venguèt celèbra, subretot sus Internet, aprèp son aparicion, pitre nus, dins lo clip de la cançon "Blurred Lines" de Robin Thicke e tanben la censura de la vidèo. Sortiguèt puèi dins d'autras vidèos musicalas coma "Love Somebody" de Maroon 5. Venguèt gràcias a aquelas participacions una modèla per la marca Victoria's Secret.


text:
767
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 767 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Execucion dau patriarcat Constantin II de Constantinòple arrestat en 766 dins l'encastre de la repression dei partisans supausats de l'ermita Estève lo Jove (mòrt en 765).


text:
Filozoa
Los Filozoaris fòrman un clad monofiletic que compòrta los animals, los coanomonads e los filasterians, aqueles darrièrs an balhat lor nom al taxon[1]. Fòrman lo grop fraire dels mesomicetozoaris al dintre dels Olozoaris. Compòrtan los animals e totes los organismes unicellulars mai pròchis dels animals que de tot autre organisme pluricellular.
Anatomia[modificar | modificar la font]
Se pensa que l'ancèstra dels opistocontas possedissiá de filaments vermifòrmes, que se semblavan a de tentaculs. Aqueles filaments son estats perduts pels Olomicètes e los mesomicetozoaris. Son estats conservats pels filozoaris, pels quals son simples e pas efilats. Aqueles filaments possedisson amai un nucli format de paquets d'actina. Se transfòrman, pels coanomonads e pels coanocites de las esponjas, en "coleretas" qu'enròdan la flagèla.
Sistematica[modificar | modificar la font]
- clad Filozoa
- classa Filasterea
- òrdre Ministeriida
- familha Capsasporidae
- genre Capsaspora
- familha Minesteriidae
- genre Ministeria
- familha Capsasporidae
- òrdre Ministeriida
- clad Choanobionta
- règne Choanomonada
- familha Codonosigidae
- familha Salpingoecidae
- familha Acanthoecidae
- règne Animalia o Metazoa
- classa Demospongiae (parafiletic)
- classa Hexactinellida
- classa Calcarea
- clad Epitheliozoa
- sosclassa Homoscleromorpha
- embrancament Placozoa
- sosrègne Eumetazoa
- règne Choanomonada
- classa Filasterea
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Eukaryota
- Unikonta
- Opisthokonta
- Mesomycetozoa, lo grop fraire dels filozoaris
- Choanobionta
- Filasterea
- Choanomonada
- Metazoa
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Shalchian-Tabrizi K., Minge M.A., Espelund M., et al., «  Multigene phylogeny of choanozoa and the origin of animals », PLoS ONE, vol. 3, no 5, 2008, p. e2098 [tèxte integral, ligam PMID, ligam DOI]


text:
935
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 935 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Defeccion de la tribú aràbia Banu Habib que se convertiguèt au cristianisme e intrèt au servici dei Bizantins. Foguèron installats sus la riba occidentala d'Eufrates onte cinc themas novèus foguèron creats.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Incursion de piratas venguts d'Itàlia lòng dau litorau fatimida. Aquò entraïnèt una tièra de repòstas còntra lei pòrts de la peninsula fins ais annadas 940.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Revirada d'una campanha de l'armada abbassida còntra lei Hamdanides qu'èran venguts tròp independents dins la region de Siria. Entraïnèt l'instauracion d'un estat hamdanide definitivament independent deis Abbassidas — franc d'una senhoriá fòrça nominala — dins lo nòrd d'Iraq e en Siria en 936.
En Egipte, lei governadors locaus de la dinastia deis Ikhchidides aprofichèron l'afebliment deis Abbassidas per venir egalament independents.


text:
Pont-lès-Bonfays
Pont-lès-Bonfays es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pont-lès-Bonfays es una pichona municipalitat rurala de l'Oèst vosgien, traversada pel Madon, al sud de Mirecourt e a l'èst de Vittel. Los bòsques ocupan la mitat orientala : Bòsc Sant-Michel, Bòsc del Rei, dominadas pel Fôtel (378 m). La départementale 3 pòrta a Escles (6,5 km al sud-es) e a Bainville-a los-Saules (4 km al nòrd).
Pont-lès-Bonfays est une petite commune rurale de l'Ouest vosgien, traversée par le Madon, au sud de Mirecourt et à l'est de Vittel. Les forêts occupent la moitié orientale : Bois Saint-Michel, Bois du Roi, dominées par le Fôtel (378 m). La départementale 3 mène à Escles (6,5 km au sud-est) et à Bainville-aux-Saules (4 km au nord).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Pont-los-Bonfays aperteniá al bailliage de Darney.
- A l'esperital, Pont dépendait de la parròquia de las Tres-Vallois #que lo patrocini ne levava del capítol de Remiremont. Uèi annèxa de la parròquia de las Vallois, la municipalitat possedís pas glèisa.
- De 1790 a l'an IX, Pont-los-Bonfays a fach partida del costat de Valfroicourt, district de Mirecourt.
- Pont-les-Bonfays appartenait au bailliage de Darney.
- Au spirituel, Pont dépendait de la paroisse des Trois-Vallois dont le patronage relevait du chapitre de Remiremont. Aujourd’hui annexe de la paroisse des Vallois, la commune ne possède pas d’église.
- De 1790 à l’an IX, Pont-les-Bonfays a fait partie du canton de Valfroicourt, district de Mirecourt.


text:
Chailly-en-Brie
Chailly-en-Brie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es desservie per una parca de la linha París - Coulommiers - La Ferté-Gaucher. Las municipalitats limitrophes incluent : Beautheil, Boissy-lo-Châtel, Marolles-en-Brie, Sant-Siméon e Chauffry.
La commune est desservie par une gare de la ligne Paris - Coulommiers - La Ferté-Gaucher. Les communes limitrophes incluent : Beautheil, Boissy-le-Châtel, Marolles-en-Brie, Saint-Siméon et Chauffry.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sus la taula de Peutinger, Chailly-en-Brie a mencionat jol nom de Calagum per Caliacum sus gaulois caliá « pèira » e suffixe -acum. Cf. Unes autres Chailly e Cailly.
Sur la table de Peutinger, Chailly-en-Brie est mentionné sous le nom de Calagum pour Caliacum sur gaulois *calia « pierre » et suffixe -acum. Cf. Autres Chailly et Cailly.


text:
Petrópolis
Petrópolis es una vila toristica de l'estat de Rio de Janeiro en Brasil. Sa populacion èra estimada a 310 216 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 774,6 km².
Lo primièr nom de la region foguèt Fazenda Córrego Seco, quand èra camin entre la vila de Rio de Janeiro e Minas Gerais. Lo començament de la construccion de la vila aguèt luòc durant lo govèrn de Pedro II de Brasil, en 1843: lo nom de Petrópolis significa "vila de Pedro", en son onor.[1] Lo clima temperat transformèt la vila en residéncia d'estiu de l'emperaire. Aprèp la construccion de la vila, 600 familhas d'immigrants alemands colonizèron la region; los primièrs arribèron en 1824.
L'importància politica de la vila perdurèt fins a la fin de l'empèri. Entre 1894 e 1902 Petrópolis foguèt la capitala de l'estat de Rio de Janeiro.[1] Actualament, per sas construccions d'epòca imperiala (coma lo Musèu Imperial), plaças arborizadas e païsatges naturals pròches, la vila es una importanta destinacion toristica de l'estat, dempuèi la capitala.


text:
Província d'Espanha
Espanha es devesida en 17 comunautats autonòmas e doas ciutats autonòmas (Ceuta e Melilla) que benefician d'un cèrt nivèl d'independéncia.
Espanha compren tanben 50 províncias. Las províncias pòrtan en general lo meteis nom que la capitala de la província. Solament Mérida (Extremadura), Sant Jacme de Compostèla (Galícia), Vitòria, Bilbao e Sent Sebastian (Comunautat Autonòma Basca) pòrtan pas lo meteis nom que la província que ne fan partida.
Sèt comunautats autonòmas son pas compausadas que d'una sola província : Astúrias, Illas Balearas, Cantàbria, La Rioja, Madrid, la region de Múrcia e Navarra. Son senhaladas en gras dins lo tablèu çai-jos.


text:
Lo Silenci
Lo Silenci (Tystnaden en lenga suedesa...) es un filme de n' Ingmar Bergman, considerat lèumens coma lo tresen d'una trilogia subre lo silenci de Dieu amb En pel miralh e Lutz d'ivèrn.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Doas sòrres, n'Anna e n'Estèr, se'n tornan a Suècia aprèp las vacanças, amb lo filh de dètz ans d'Anna, Johan que s'apèla, mas se veson forçadas de s'aplantar dins un otèl d'estil finisègle gaireben vuèg per encausa de la malautiá d'Estèr, una tuberculòsi engreujada per un alcoolisme extrèm.
Se tracha d'un país estrangièr a mand de cridar guèrra, çò sembla, e que se ne comprenon pas cap la lenga quitament se l'Estèr es traductritz professionala. Ne sabrem sonque lo nom de la vila, que Timoka se ne ditz...
Los sols clients de l'otèl semblan d'èsser de nanets d'un espectacle de teatre vesin... ne van far irrupcion vestits d'un biais istoric teatrós, coma nans eissits sobte d'una tela d'en Diego Velázquez, dins l'otelàs immens e ensilenciat de las parets ofegantas e dels sieus plafons ben tròp nauts.
Mentre n'Anna assistís a l'espectacle teatral, se vei un parelh a far l'amor davant ela, sens pas cap amagar sa passion. N'es tota atissada l'Anna que li ne va far bèl-bèl a un cambrièr del cafè.
Mentretant ne demòra l'Estèr soletona al lièch, ajudada per un vielhòt.
L'Anna amb lo cambrièr van aver una relacion mèrament fisica, amb sodomia, qu'es lo primièr còp al cinèma, que çò se ne menciona quicòm a perpaus d'aquel tipe de relacion sexuala.
O va far tot l'Anna per que la siá sòrre o sàpia de que se passèt, que sempre son en conflicte e se ne tenon de carpinhadas.
Lo Johan es el que li va aprene a sa tanta que sa maire dintrèt dins una cambra amb un òme inconegut.
Estèr ne va far un infart mas l'Anna la se va daissar soleta en mans d'un vièlh cambrièr, en tot partir amb lo sieu filh.
Aiceste li ne va legir a sa maire una letra corta que n'Estèr escriguèt dins la lenga desconeguda e que ne serà la darrièra Hadjek, valent a dire arma umana.
Generic[modificar | modificar la font]
Còla tecnica[modificar | modificar la font]
- maquilhatge: Borje Lundh & Gullan Wesfelt
Interprèts e personatges[modificar | modificar la font]
- Ingrid Thulin: Ester
- Gunnel Lindblom: Anna
- Birger Malmsten: lo cambrièr
- Håkan Juhnberg: lo propietari de l'otèl
- Jörgen Lindström: Johan
- Lissi Alandh: la femna de l'espectacle
- Karl-Arne Bergman: lo gafet dels jornals
- Leif Forstenberg: l'òme de l'espectacle
- Eduardo Gutiérrez: l'impresari dels nans
- Eskil Kalling: lo propietari del bar
- Birger Lensander: lo portièr
- Nils Waldt: lo caissièr
- Olof Widgren: un vielhòt


text:
-153
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -153 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Ataca dei Numides de Massinissa que conquistèron lei Grands Plans. En fàcia d'aquela menaça, Cartage mobilizèt una armada importanta maugrat la defensa romana. Aquò causèt de tensions e una ambaissada romana venguèt dins la region per estudiar la situacion.


text:
Bèuvéser
Bèuveser (Beauvezer en francés) es una comuna occitana de Provença, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat a Unitat|1175|m}} d'altitud[1], en l'anautita vallée del Verdon. Las gargamèlas de Sant-Pierre, estrechas, rocoses, adornades de fonts, de cascades e d'arbres, an soslinhat coma un luòc grandiose[2].
Le village est situé à 1 175 m d’altitude[1], dans la haute vallée du Verdon. Les gorges de Saint-Pierre, étroites, rocheuses, agrémentées de sources, de cascades et d’arbres, sont signalées comme un site grandiose[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
altitude.
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
archeo-provence.


text:
Rusca
La rusca o l'escòrça es lo revestement exterior del tronc, de las brancas e de las raices dels arbres, e pus generalament de las plantas lenhosas.
Es sovent possible de reconeisser un arbre per sa rusca, que son aspècte pòt fortament variar segon las regions (latituds, altituds), son edat, son exposicion, e la preséncia eventuala de liquèns o d'autras epifitas.
En zona tropicala, nombrosas espècias d'arbres an de ruscas garnidas d'espinas solidas.
Definicions[modificar | modificar la font]
Dins lo lengatge corrent ;
s'apèla rusca los teissuts extèrnes, mòrts, crebassats, que de còps s'exfòlian per placas, e que los botanistas apèlan ritidoma.
En botanica ;
la rusca compren l'ensems dels teissuts diches corticals produches vèrs l'exterior de la camba (o tija) pel foncionament del càmbium, sus las brancas, sul tronc e sus las racinas dels arbres. Es un jaç de cellulas generatrises, apelada tanben assisa libèro-lenhosa, que produtz vèrs l'interior lo xilèma, o fusta, e vèrs l'exterior lo floèma o libèr. Demest las angiospermas, a l'exterior del floèma, una segonda assisa generatritz, lo càmbium subero-felodermic o càmbium cortical produtz vèrs l'interior lo felodèrma, qu'es la rusca viventa, e vèrs l'exterior un teissut suberós impermeable, lo siure. Lo felodèrma assegura la continuitat de la proteccion extèrna, malgrat l'acreissement en diamètre de la camba. La rusca dels arbres es sovent rica en toxinas (fenòls) e principis amargants (tanins) çò que la ren pus protectritz, mas en fach tanben una fònt de principis terapeutics, que mai d'un animal a tanben aprés a esplechar (per exemple : l'aspirina de la rusca de sauses pasturada pels animals).
Feridas de la rusca[modificar | modificar la font]
Son frequentas, d'originas naturalas o umanas. La produccion de rusca participa a la cicatrizacion de l'arbre, s'acompanhant d'una produccion de fenòls, resinas e d'autras moleculas limitant l'infeccion micotica e bacteriana.


text:
Verge d'Itatí
La Verge d'Itatí qu'ei ua verge venerada en Argentina e mei que mei dens la província de Corrientes (qui n'es la santa patrona) on e demora dab la soa basilica - un deu pricipaus center de romiatge deu país -.
Segon la legenda, qu'auré sauvat lo missionari jesuit Luis de Bolaños e los indians qu'avèva convertits d'un ataque d'aborigens.
Galeria[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las fotografias que son proprietats deu Burèu de Premsa de l'arquibisbat de Corrientes, publicadas dab la loa aurorizacion.


text:
Haka
Lo haka es una dança tradicionala del pòble Maòri en Nòva Zelanda. Es una dança de postura acompanhada de cants bramats, realizada per un grop.[1]
Espandi[modificar | modificar la font]
Emai que lo Haka dels All Blacks aja popularizat un tipe de haka, existisson d'idèas falsas. Los Haka[2] son pas sonque de danças de guèrra, e son pas unicament realizats per d'òmes. Unes son fachs per de femnas, d'autres per de grops mesclats, e unes haka simples son dançats per los mainatges. Los Haka son realizats per diferentas rasons: per amusament, coma benvenguda corala per de convidats illustres, o coma signe de reconeissença bèla dins unas ocasions (McLean 1996:46-47). Diferentas accions son emplegadas dins un Haka, inclusent de contorsions de la cara coma de mostrar lo blanc dels uèlhs e de tirar la lenga, e una varietat granda d'accions vigorosas del còs coma de se tustar lo pitre o las cuèissas amb las mans o de tustar lo sòl dels pès. Coma paraulas de cant, mantun brams e crits son utilizats. Lo Haka pòt èsser comprés coma una mena de sinfonia que las diferentas partidas del còs representan los instruments. Las mans, braces, cambas, pès, voces, uèlhs, lenga e lo còs coma una mena de combinason per exprimir coratge, desaprovacion, jòia o tot autre sentiment.
Los Haka son subretot populars coma danças de guèrra, mas los haka individuals an per origina diferentas rasons, que son pas totas ligadas a la guèrra. Los haka de guèrra, qu'an los seus pròpris tèrmes, peruperu èran a l'origina complits pels guerrièrs abans una batalha, en proclamar sa fòrça e poder per tal d'intimidar l'oposicion. Uèi, haka constituís una partida integrala de las ceremonias formalas o oficialas de benvenguda per los visitors illustres o dignitaris estrangièrs, per mostrar l'importància de l'ocasion.
Haka e genre[modificar | modificar la font]
Fòrça haka son realizats principalaments per d'òmes, qu'an de còps que i a daissat creire l'idèa falsa que sonque los òmes podián far lo haka. Ça que la, i a una minoritat de haka que son executats per de femnas, un dels mai famós haka femenins se sona Ka Panapana. Dins fòrça haka, lo ròtle femenin se limita a cantar darrièr.
Las femnas son fòrtament implicadas dins l'origina tradicionala del haka. Segon la mitologia Maòri, lo dieu solelh, Tama-nui-te-rā, aviá doas esposas, la filha estiu, Hine-raumati, la filha ivèrn, Hine-takurua. Lo filh de Tama-nui-te-ra e Hine-raumati, Tāne-rore seriá a l'origina de la dança.
Tipes de haka[modificar | modificar la font]
Los diferents tipes de haka incluson whakatu waewae, tutu ngarahu e peruperu. Lo peruperu se caracteriza per de sauts que las cambas i asseguran una butada jol còs. Autres còps, lo peruperu èra realizat abans una batalha per tal d'invocar lo dieu de la guèrra e de descoratjar e far paur als enemics. Caliá per aquò d'expressions ferotjas de caras e d'engaunhadas, tirar la lenga, far los uèlhs gròsses, rondinar e bramar, e mostrar sas armas. Se lo haka èra pas executat dins una union perfècta, aquò èra vist coma un un meissant presagi per la batalha. Sovent los guerrièrs anavan nus a la batalha, levat una cinta de lin treçat a l'entorn de la talha. La tòca dels guerrièrs èra de tuar totes los sòcis de la còla enemiga, per fin que i aguèsse pas de revenja possibla.
Lo tutu ngarahu tanben demanda de sautar, mas a costat l'un de l'autre, alara que lo whakatu waewae se fa sens sautar. Una autra mena de haka realizat sens armas es lo ngeri, la tòca n'es la motivacion psicologica dels guerrièrs. Los movements son fòrça liures, e cada dançaire deu èsser expressiu dels seus sentiments. Manawa wera haka son generalament associats a un enterrament o autre eveniment funèbre. Coma lo ngeri son executats sens armas, e amb pauc movement o de coregrafia.
Lo haka pus conegut es Ka Mate, atribuit a Te Rauparaha, cap de guèrra de la tribú Ngāti Toa. Lo Ka Mate es classificat coma Haka Taparahi - haka de ceremonia. Lo Ka Mate concernís la rusa, Te Rauparaha l'utilizèt per enganar los seus enemics, e se pòt interpretar coma « una celebracion del trionf de la vida subre la mòrt » (Pōmare 2006).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo grop de gens que fan un haka se definís coma kapa haka (kapa significa « rengada »). Lo mot māori haka es tanben conegut dins d'autras lengas polinesianas, per exemple: tongan haka, « accion de las mans en cantar »; samoan sa'a, tokelau haka, rarotongan 'aka, hawaiian ha'a, marquesan haka, que significa « dança »; mangarevan 'aka, « dançar en vestits tradicionals; dançar acompanhat de cant, mai que mai per la guèrra ». Dins qualques lengas, lo sens es diferent, per exemple en tikopia saka vòl dire « far un rite dins lo sistèma tradicional ». la forma reconstruida pel protopolinesian es *saka, derivada del protooceanic *saŋka(g).
- ↑ Haka es tanben la forma plurala
Referéncias[modificar | modificar la font]
McLean, Mervyn, 1996. Maori music. Auckland: Auckland University Press.


text:
Bénarville
Bénarville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XIII, lo senhor de la parròquia es Matthieu de Abetot, chevalier o genet.
L'istòria de la parròquia sembla ligada a aquela de la familha de Bòsc-Rozé. A l'origina, existís sens dobte un luòc fortificat e un domeni seigneurial en levant sires de Tancarville a lépoque ducale, e aguts pels angleses pendent la Guèrra de #Cent Ans.
Al mièg del Sègle XVI, lo domeni aperten a Pèira Martel, sieur de Boscrosay.
En 1596, lo titular de la distincion es Charles de Goustimesnil. Aquel capitani ligueur opèra en país de Caux e arma dempuèi Sant-Valery de las naus contra Henri IV. En 1592, pren de assaut amb una poignée d'òmes la fortalesa de Fécamp #que met al rei l'an seguent. Aquel darrièr lududes concedís de títols, rendas e bens de senhors ligueurs en païses de Caux.
La parròquia a erigit en municipalitat l'an 1869 per deslligament de Tocqueville-los-MursModèl:Labor .
Au Sègle XIII, le seigneur de la paroisse est Matthieu d'Abetot, chevalier ou écuyer.
L'histoire de la paroisse semble liée à celle de la famille de Bois-Rozé. À l'origine, il existe sans doute un site fortifié et un domaine seigneurial relevant des sires de Tancarville à lépoque ducale, et tenus par les anglais pendant la Guerre de Cent Ans.
Au milieu du Sègle XVI, le domaine appartient à Pierre Martel, sieur de Boscrosay.
En 1596, le titulaire de la seigneurie est Charles de Goustimesnil. Ce capitaine ligueur opère en pays de Caux et arme depuis Saint-Valery des navires contre Henri IV. En 1592, il prend d'assaut avec une poignée d'hommes la forteresse de Fécamp qu'il remet au roi l'année suivante. Ce dernier lui accorde titres, rentes et biens de seigneurs ligueurs en pays de Caux.
La paroisse est érigée en commune en 1869 par détachement de Tocqueville-les-Murs (ISBN 2-84234-017-5) .


text:
Brachiosaurus
Lo Brachiosaurus (Del grèc «Bpaxιwv» brachion, braç, e «σaupoς» sauros, lausèrp) es un genre de dinosaures sauropòdes braquiosaurids, que visquèron a de fins del periòde Jurassic, fa aperaquí 152 e 145 milions d'ans, del Kimeridgian fins al Titonian, en çò qu'es uèi Africa, America del Nòrd e Euròpa. Los sieus membres anteriors èran mai longs que los sieus membres posteriors, caracteristica que balhèt son nom. Es un dels animals mai grands qu'an caminat subre la tèrra, e es vengut un dels dinosaures pus populars.


text:
Valašské Meziříčí
Valašské Meziříčí (pop. Valmez) es una vila de la Republica chèca, situada dins la region de Zlín.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Valašské Meziříčí es al conflent (meziříčí) de las doas Bečva, dins la region tradicionala de Valaquia Morava (Valašsko). Se pòt revirar en Confolents de Valaquia.
Istòria[modificar | modificar la font]
La fusion de Meziříčí e de Krásno nad Bečvou se faguèt en 1924. Prenguèt l'epitète Valašské per se destriar de l'anciana comuna e dels autres Meziříčí chècs.
Barris[modificar | modificar la font]
- Bynina
- Hrachovec
- Juřinka
- Krásno nad Bečvou
- Krhová
- Lhota
- Podlesí
- Poličná
- Valašské Meziříčí
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Lo grope de rock Mňága a Žďorp
- Lo jogaire de fotbòl Milan Baroš
- Los jogaires de tennis Tomáš Berdych e Jaroslav Levinský


text:
Barbadan Dessús
Barbadan Dessús ( Barbazan-Dessus en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Arnaud Guilhèm de Barbadan, chivalier de la Guèrra de Cent Ans que dirigiguèt la defensa de Melun en 1420.


text:
Tennis
Lo tennis es un espòrt de raqueta qu'opausa dos jogaires dins lo cas d'un simple o quatre jogaires que forman doas equipas de dos jogaires dins lo cas d'un doble. L'objectiu dau jòc es de picar la bala per empachar l'advèrsari de la remandar corrèctament. Fa partida deis espòrts de raqueta pus popular de la planeta.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Règlas
- 3 Popularitat dins lo monde e competicion
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis originias dau tennis[modificar | modificar la font]
L'ancessor dau tennis será un varianta provençala dau jòc de paume dicha tenes. Aqueu nom, que va pauc a pauc donar lo tèrme tennis dins lei país de lenga anglesa, vèn de l'avertiment orau prononciat au començament dau jòc. La mesa en jòc i èra realizada a quinze pas per lo premier còp puei trenta e quaranta pas. Aqueu biais especiau d'engatjar la partida es l'origina dau descompte dei ponchs dins lo tennis modèrn. Vengut fòrça popular dins lo reiaume de França sota lo nom de tenez, aqueu jòc apareguèt en Anglatèrra après la batalha d'Azincourt (1415) quand certanei presoniers francés coma lo duc d'Orléans i joguèron regularament.
En França, lo jòc de pauma èra tant popular que leis autoritats de la vila de París assaièron sensa succès de limitar sa practica au dimenge. Au sègle XVI, lo rèi Francés Ièr autorizèt la professionalizacion dei jogaires e, en 1596, l'Italian Francesco d’Ierni estimèt lo nombre de terrens dins la capitala a 250. Es tanben dins lo corrent d'aqueu sègle que son recensats lei premierei mencions de l'utilizacion d'una raqueta.
La fixacion dei règlas[modificar | modificar la font]
Lo tennis modèrn nasquèt en Anglatèrra entre 1858 e 1870 siá mai de quatre sègles après l'introduccion dau jòc de pauma dins lo país. D'efèct, en 1858, lo major Harry Gem dessenhèt subre la tepa de sa demorança lo premier terren semblant un terren de tennis modèrn. Vèrs 1863, lo major Walter Clopton Wingfield practiquèt una forma de jòc de pauma pròcha dau tennis a Londres. Sièis annadas après, Harry Gem e son amic espanhòu Augurio Perera experimentèron una version novèla dau jòc dicha pelota puei lawn rackets. La descubèrta dau cauchó que permetèt de produrre de balas bombant sus lo germ foguèt l'etapa decisiva e lo premier club foguèt fondat a Leamington per Gem, Perera, Frederic Haynes e Arthur Tomkin. Lo tennis èra alora dich Lawn Tennis (tennis subre tepa) e lo jòc de pauma Real Tennis.
L'aparicion dau tennis modèrn[modificar | modificar la font]
Après la fixacion dei reglas e la fondacion dei premiers clubs, lo premier torneg oficiau se debanèt en aost de 1876 dins la proprietat de William Appleton dins lo Massachusetts. Dau 9 au 16 d'aost de 1877, foguèt lo torn dau torneg de Wimbledon que seis organisators venguèron pendent un decenni l'autoritat suprèma en matèria de reglas dau tennis. D'autrei tornegs apareguèron rapidàment coma aqueu organizat au Marylebone Cricket Club e lei premiers campionats amators d'Escòcia (1878) puei d'Irlàndia (1879). Enterin, lo jòc s'espandiguèt dins d'autrei país coma França onte un club foguèt fondat tre 1878 a Dinard en Bretanha e Austràlia.
Lòngtemps amators, lei tornegs principaus acomencèron de s'estructurar au començament dau sègle XX. En 1900, foguèt creada la copa Davis, torneg internacionau per equipa, que va venir la competicion majora d'aqueu periòde e donar una importància novèla au Campionats Nacionaus organizats per lei quatre premiers venceires de la competicion (Reiaume Unit, Austràlia, Estats Units e França) que van formar lo Grand Chelèm modèrn[1]. Excluchs d'aquelei competicions, lei jogaires professionaus demorèron rars e formèron de ligas independantas. Aqueu modèle intrèt en crisi a partir deis annadas 1950 e 1960. A partir de 1968, l'inscripcion de professionaus foguèt autorizada per certaneis organizators marcant lo començament dau tennis modèrn.
L'èra Open[modificar | modificar la font]
L'annada 1968 e l'abandon progressiu de l'amatorisme per la màger part dei tornegs marca la naissança dau tennis modèrn. Fins a 1972, lei jogaires van s'organizar per defendre seis interés. En 1972, foguèt donc creat un sindicat dich Association of Tennis Professionals (ATP) que son ambicion èra d'organizar lo calendièr dei competicions en collaboracion ambé lei Federacions. En aost de 1972, lo circuit ATP Tour foguèt creat e lo premier classament dei jogaires professionaus foguèron publicat lo 23 d'aost de 1973. Lo circuit conoguèt una evolucion similara ambé la creacion de la Women's Tennis Association (WTA) en 1973.
La professionalizacion dau tennis va entraïnar d'evolucions majoras dins la practica d'aquel espòrt. D'en premier, lei tecnicas de preparacion e d'entraïnament dei jogaires evolucionèron. Per exemple, Martina Navrátilová que comencèt sa carriera en 1973 utilizèt de tecnicas de preparacions fisicas e psicologicas novèlas. A l'ora d'ara, aquelei metòdes son completats per l'utilizacion dau trabalh video e informatic per estudiar lo jòc advèrs o lo biais de melhorar son jòc pròpri. D'autra part, la practica mondiala dau tennis, alora generalament reservada ais elèits economicas e socialas, se desvolopèt dins totei lei classas dei societats desvolopadas. Ansin, la Federacion Francesa de Tennis veguèt son nombre de licenciats aumentar de 167 110 en 1970 a 1 134 571 en 2010.
Règlas[modificar | modificar la font]
Equipament[modificar | modificar la font]
La raqueta[modificar | modificar la font]
La raqueta foguèt inventada au començament dau sègle XVI per practicar lo jòc de pauma. Es facha de tres partidas principalas que son :
- lo cordatge que permet de mandar la bala e d'i donar un efiech.
- lo quadre que permet de mantenir lo cordatge en plaça.
- lo manche que permet au jogaire de tenir la raqueta.
Lei quadres e lei manchas foguèron inicialament fachs de fusta. En 1963, foguèt inventada la raqueta d'acièr que permetiá de còps pus poderós e mestrejats. Puei, l'acièr foguèt a son torn remplaçat per de materiaus composits pus leugiers e resistents. De desenaus de raquetas diferentas existisson a l'ora d'ara en foncion dau tipe de jòc practicat.
De son caire, lei cordatges son fachs de budèu de buòus o de materiaus composits. Lei premiers foguèron inventats en 1875 e son totjorn superiors ai materiaus composits. Pasmens, aquelei darriers son entre quatre e uech còps mens cars. Ansin, lei cordatges de budèu son principalament utilizats per una minoritariá de jogaires confirmats. La superficia e la tension dau cordatge dependon dau tipe de jòc. D'un biais generau, una superficia febla e una tension auta favorizan la precision mentre qu'una superficia auta e una tension febla favorizan la poissança.
Lei balas[modificar | modificar la font]
Lei balas son d'esfèra de cauchó emplidas d'èr. Son cubèrtas de feutre. Tènon un diamètre situat entre 6,350 e 6,668 cm e una massa situada entre 56,7 e 58,5 g[2]. Largadas d'una autor de 254 cm subre una basa de betum, tènon una autor de rebomba situada entre 134,62 e 147,32 cm[2]. A l'origina, lei balas èran de color blanca. Dins leis annadas 1970, ambé la professionalizacion e lo besonh de s'assegurar un public nombrós, lei balas venguèron jaunas per melhorar la visibilitat magerament au nivèu dei linhas. Pasmens, la color blanca es totjorn autorizada a l'ora d'ara.
La tenguda[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XX, lo tennis evolucionèt pus rapidament que la mòde dei vestits e lei jogaires venián alora ambé sei gravatas o sei flanèlas. Dins lo corrent dau sègle, lei tenguras de tennis evolucionèron pauc a pauc per venir mai leugieras e confortablas : shorts, camisas, polo e meme raubas o per lei fremas. Rapidàment, certanei jogaires e jogairitz rivalizèron per s'afichar ambé de vestits mai e mai elegants. Per exemple, dins leis annadas 1920, la Francesa Suzanne Lenglen venguèt una icòna de la mòde e foguèt la premiera celebritat femenina internacionala dau tennis. Ambé l'arribada de la publicitat, de reglas foguèron creadas per la talha dei lògos. La color dei tengudas foguèt lòngtemps blanca e lo torneg de Wimbledon contunièt d'impausar l'utilizacion de tengudas blancas. Pasmens, la màger part deis autrei tornegs autorizan l'utilizacion de vestits acolorits que son venguts majoritàrias entre lei jogaires professionaus dempuei leis annadas 1990
Terren[modificar | modificar la font]
Lei dimensions[modificar | modificar la font]
Lo cort de tennis es la zona de jòc. Sei dimensions son fòrça precisas car lei mesuras originalas èran defenidas segon lo sistèma d'unitats tradicionalas britanic. La longor es de 23,77 m siá 26 yards per una largor de 8,23 m siá 9 yards. Lei corredors lateraus son utilizats solament per lo doble e an una espessor de 1,37 m. Existís cinc linhas principalas que dèvon obligatòriament èsser dessenhadas de pintura blanca per melhorar lor visibilitat :
- lei linhas de fons que se situan a cada bot.
- lei linhas de servici, que definission de limits dau carrat de servici, son plaças a 6,40 m (7 yards) dau fielat.
- la mediatritz dau fielat perpendiculara ai linhas de servici que definís tanben lo carrat de servici.
- lei linhas de costat utilizadas en simple.
- lei linhas de costat utilizadas en doble.
Existission tanben de dimensions obligatòriament per leis espacis entre la fin de la zona de jòc e la fin dau cort per permetre ai jogaires de se desplaçar corrèctament. Per exemple, la Federacion francesa impausa un espaci de 5,50 entre la linha de fons e la fin dau terren e 3,05 m per lei linhas de costat.
Lo fielat[modificar | modificar la font]
Coma per lei dimensions dau terren, lei caracteristicas dau fielat son estrictament definidas. Sa autor ais extremitats dèu agantar 1,07 m e sa autor centrala 0,914 m. Sa color dèu èsser sorna e sa cima es marcada per una benda blanca que son objectiu es de melhorar la visibilitat dau fielat. Es tengut per doas bigas de seccion carrada d'una largor maximala de 10 cm.
Tocar lo fielat ambé lo còrs o la raqueta es defendut per lei jogaires e entraïna la pèrda dau ponch en cors.
Lei superficias de jòc[modificar | modificar la font]
Lei superficias de jòc, e sei caracteristicas, son relativament variadas. Se distinguís quatre tipes principaus que son :
- lei superficias duras ((Rebound Ace, Decoturf, betum o quick) que representan la màger dei terrens. Son de superficia de jòc rapida que la qualitat dau rebomba es fòrça variabla. Necessitan una entretenença febla mai son fòrça exigenta au nivèu fisic.
- la tèrra batuda qu'es compausada per una mèscla de calcari e de brica trissada. Es una superficia de jòc lenta que favorizan lei cambis lòngs entre lei jogaires. Pasmens, leis articulacions dei jogaires son mens sollicitadas.
- la tepa qu'es venguda una superficia fòrça rara en causa dei dificultats e dau còst important de son entretenença. Es una superficia fòrça rapida ambé de rebombas fòrça bas favorizant leis estils de jòc ofensius.
- lei superficias sinteticas (Gerflor, Taraflex, Greenset...) utilizadas per lei terrens en sala. Son de superficias fòrça rapidas que sei caracteristicas son pròchas dei superficias duras. Pasmens, en causa d'un còst d'entretenença aut, son relativament raras.
Deis annadas 1880 ais annadas 1950, lo postam èra una superficia relativament frequenta que sei caracteristicas èran un rebomba bas e un estil de jòc fòrça rapid.
Debanament de la partida[modificar | modificar la font]
Nombre de manchas[modificar | modificar la font]
Una partida de tennis pòu se jogar au melhor dei tres manchas o au melhor dei cinc manchas. Dins lo premier, lo jogaire o l'equipa dèu ganhar doas manchas per averar la partida e tres dins lo segond. Aqueu darrier tipe es vengut relativament rar e es principalament present dins lei rescòntres masculinas de simple dei tornegs dau Grand Chelem, de Copa Davis e per lei finalas deis autrei tornegs. En doble, existís solament per lo torneg masculin de Wimbledon.
La mancha[modificar | modificar la font]
Existís dos sistèmas principaus per lo descòmpte dei ponchs d'una mancha :
- lo sistèma dich « a l'avantatge » : lo gasanh d'una mancha necessita de ganhar sièis jòcs e d'aver au mens dos jòcs d'avança sus son advèrsari. S'es necessari, la mancha se continua fins a obtenir aquela avança de dos jòcs.
- lo sistèma dich de « jòc decisiu » : lo gasanh d'una mancha necessita totjorn de ganhar sièis jòcs e d'aver au mens dos jòcs d'avança sus son advèrsari. Pasmens, se lo resultat agantat sièis-sièis, se debana un jòc decisiu per definir lo venceire de la mancha.
Lo premier sistèma es generalament utilizat per la darriera mancha d'una partida mentre que lo segond es utilizat per totei leis autrei manchas.
Lo jòc[modificar | modificar la font]
Existís dos tipes de jòc que son lo jòc normau e lo jòc decisiu.
Jòc normau[modificar | modificar la font]
Lo descòmpte dei ponchs d'un jòc normau es realizat dau biais seguent :
- Ges de ponchs : 0.
- Premier ponch : 15.
- Segond ponch : 30.
- Tresen ponch : 40.
- Quatren ponch : gasanh dau jòc.
Pasmens, se lei dos jogaires agantan 40, son alora en situacion d'« egalitat ». Lo venceire dau ponch seguent obtèn alora un « Avantatge ». Puei, se ganha tanben lo ponch seguent, obtèn lo gasanh dau jòc. Dins lo cas contrari, lei jogaires son tornarmai en situacion d'egalitat.
Dins lo corrent d'un jòc normau, lo servici es totjorn realizat per lo meme jogaires alternativament dempuei la mitat drecha dau terren e dempuei la mitat senèstra. La bala dèu alora agantar dirèctament lo carrat de servici advèrs situat en diagonala. Per exemple, un servici realizat dempuei la mitat senèstra dau jogaire au servici dèu arribar dins lo carrat de servici senèstre de l'advèrsari. Per realizar un servici, lo jogaire dèu mandar la bala en l'èr e la picar ambé sa raqueta avans que la bala arribe au sòu.
Jòc decisiu[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau jòc decisiu, lei ponchs son comptats 0, 1, 2, 3... etc. Lo gasanh dau jòc necessita d'obtenir sept ponchs amb au mens dos ponchs d'avança subre son advèrsari. Au nivèu dau servici, cada jogaire dèu servir dos còps de reng.
Lei còps legaus[modificar | modificar la font]
Per èstre considerada coma legau, un còp dèu mandar la bala rebombar dins la partida advèrsa dau terren. Se la rebomba se debana en fòra, la bala es dicha « fauta » e l'advèrsari avera lo ponch. Una bala mandada dins lo fielat entraïna tanben la pèrda dau ponch. D'un biais generau, per ganhar lo ponch, es necessari de mandar la bala dins un endrech onte l'advèrsari será pas capable de la remandar corrèctament. Una bala que tomba subre una linha es considerat dins lo cort que la linha marca lo limit. Es tanben possible de remandar la bala a son advèrsari avans la rebomba.
Popularitat dins lo monde e competicion[modificar | modificar la font]
Practica[modificar | modificar la font]
Lo tennis es principalament practicat en Euròpa, en America e Oceania. Se desvolopa a l'ora d'ara en Asia mai lo continent african demora en defòra d'aqueu movement en causa de la manca d'infrastructuras. Fa partida deis espòrts pus mediatizats de la planeta.
Competicion[modificar | modificar la font]
La competicion professionala de tennis un espòrt fòrça mediatizat qu'es dirigit e organizat per l'ATP per leis òmes e la WTA per lei fremas. Es tanben un espòrt que foguèt olimpic de 1896 a 1924 e que l'es tornarmai dempuei 1988. Lei tornegs principaus son aquelei dau Grand Chelèm (Melbourne, Roland Garros, Wimbledon, US Open) e la Copa Davis. Pasmens, lo calendièr professionau tèn uneis autrei tornegs professionaus que son gropats en foncion de lor importància (Masters, ATP 250 e 500...).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La nocion de Grand Chelèm es apareguda dins leis annadas 1930 mai lo nom foguèt definitivament adoptat dins leis annadas 1950.
- ↑ 2,0 2,1 (fr) [1] Caracteristicas d'una bala de tennis.


text:
Musèu Reina Sofia
Lo Musèu Nacional Centre d'Art Reina Sofia (MNCARS o lo Musèu Reina Sofia) es lo musèu d'art contemporanèu (presenta l'art dempuèi 1900 dusca uèi) de Madrid. Foguèt inaugurat a Madrid en 1992 e es nomenat en onor de la Reina Sofia, la femna del rei d'Espanha Joan Carles I d'Espanha. Amb lo Musèu del Prado e lo Musèu Thyssen-Bornemisza es l'un dels tres grands musèus de Madrid.
Dins lo Musèu Reina Sofia, i a d'òbras de Pablo Picasso (dont lo famós Guernica), de Salvador Dalí, de Juan Gris, de Joan Miró, d'Antoni Tàpies, de Miquel Barceló, de Vasily Kandinsky, de Fernand Léger, de Mark Rothko, de Francis Bacon, d'Henry Moore, d'Ouka Lele, de Luis Gordillo, de Pablo Gargallo, o d'Eduardo Chillida.


text:
818
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 818 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Lo 22 de genier, partença dau califa Al-Mamun en direccion de Bagdad per eliminar lo califa usurpator Ibrahim ben al-Mahdi. Dins lo corrent de son viatge, marquèt unei pausas per s'assegurar dau sostèn popular gràcias a de demenicion d'impòsts. Organizèt tanben l'assassinat de son vizir Fadh que sa fidelitat èra mau segura e marquèt tornarmai son sostèn au sunisme après divèrsei temptativas mancadas per se raprochar dei chiitas.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Limòtges (forma usuala locala) o Lemòtges (forma classicizanta) es una vila dau nord-oest d'Occitània (e dau mieg oest de França), es la vila principala e chapluòc de la region de Lemosin e dau departament de la Nauta Vinhana (87), sus Vinhana.
Lo gentilici es limotjaud -a o lemotjaud -a.
Limòtges e las comunas de la metropòli.
Lu Lemosin administratiu, e sas vilas principalas.
- Cripta de Sent Marçau : darrier la plaça de la Republica
- Abadiá de Santa Maria de la Regla
- Anfiteatre galloroman : vargier d'Orsay
- Convent daus Carmes (segle XIII) : avenguda de Sent Alec
- Pavilhon dau Verdurier (segle XX)
- Catedrala de Sent Estève
- Chapela de Sent Aurelian (segle XVII)
- Chasteu de Beuvés (segle XVIII) : Sent Marçau (Landoja)
- Chasteu daus Eissarts (segle XVII) : Beuna
- Caserna de la Visitacion (segle XVII)
- Egleisa de Sent Micheu daus Lions (segle XIV)
- Egleisa de Sent Peire (segle XIII)
- Egleisa de Beuna
- Palais de l'Eveschat (segle XVIII) : Museu Municipau
- Font de las Barras (segle XVII)
- Gara daus Benedictins (segle XX)
- L'Ala (segle XIX)
- Ancian ospitau (segle XVIII) : Biblioteca multimèdia
- Ostau Estienne de la Ribiera (segle XIX) : plaça dau Presidiau
- Ostau Maledent de Savinhac de Festiac (segle XVII) : rua Nauta de la Comedia
- Ostau de Vila e font (segle XIX)
- Liceu Gay Lussac (segle XVII)
- Cort dau Temple (segle XVI)
- Museu Adrien Dubouché (segle XIX)
- Plaça de la Mòta
- Pont de Sent Estève (segle XIII)
- Pont de Sent Marçau (segle XIII)
- Prefectura (segle XX)
- Forn daus Casseus (segle XIX)
Limòtges es reputat per sa porcelana, fabricada en tirant dau caolin de Sent Iriès.
- Industria mecanica e electrica
- Quimia
Meras de Limòtges :
En 1962, Limòtges a fusionat emb la pita comuna de Beuna.
L'aglomeracion de Limòges a constituit una comunautat d'aglomeracion, Limòtges Metropòli.
Limòtges es devesida en 16 cantons :
- Lo canton de Limòtges-Beu Pueg es format d'una partida de Limòtges (7 227 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Carnot es format d'una partida de Limòtges (8 976 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Centre es format d'una partida de Limòtges (7 336 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Ciutat es format d'una partida de Limòtges (7 891 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Condat es format d'una partida de Limòtges e de las comunas de Condat de Viena, Solenhac e Lo Vijan (17 826 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Cornhac es format d'una partida de Limòtges (9 644 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Cosés es format d'una partida de Limòtges e de la comuna de Cosés (9 115 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Esmautaires es format d'una partida de Limòtges (15 442 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Grand Truelh es format d'una partida de Limòtges (6 656 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Isla es format d'una partida de Limòtges e de la comuna d'Isla (13 288 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-La Bastida es format d'una partida de Limòtges (10 585 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Landoja es format d'una partida de Limòtges (12 806 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Lu Palaiç es format d'una partida de Limòtges e de la comuna dau Palaiç de Viena (11 886 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Panasòu es format d'una partida de Limòtges e de las comunas de Aurèlh, Festiac, Panasòu e Sent Just (20 494 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Pueg las Ròdas es format d'una partida de Limòtges (9 757 abitants) ;
- Lo canton de Limòtges-Vigenau es format d'una partida de Limòtges (10 177 abitants).
Charlotte (Estats Units)
Fürth (Alemanha)
Grodno (Bielorussia)
Plzen (Republica Chèca)
Seto (Japon)
L'esquipa de basquet dau Limòtges CSP (Cercle Sent Peire), fondada en 1929 es la pus titolada de França dins aqueu espòrt. Lo CSP a lo palmarés seguent :
- Champion d'Euròpa : 1993
- Copa d'Euròpa Korac : 1982, 1983, 2000
- Copa d'Euròpa daus Venceires de Copas : 1988
- Torneg daus As : 1988, 1990
- Champion de França Pro A : 1983, 1984, 1985, 1988, 1989, 1990, 1993, 1994, 2000
- Champion de França Pro B : 2001
- Copa de la Federacion : 1982, 1983, 1985
- Copa Robert Busnel : 1994, 1995, 2000


text:
Aristòtel
Aristòtel (en grèc: Ἀpισtotέλnς, Aristotélēs) (384 abans JC, Estagira – 322 abans JC, Eubea) foguèt un filosòf grèc, escolan de Platon e professor d'Alexandre lo Grand.
Es considerat coma un dels grands pensaires de l'umanitat. S'interessèt gaireben a totas las sciéncias dins los sieus diferents domenis. Aristòtel figura entre los mai influents filosòfs grècs, a costat de Socrates e Platon, que transformaràn la filosofia presocratica, en bastir los principals fondaments da filosofia occidentala. Aristòtel portèt sas contribucions dins los divèrs domenis de la coneissença umana, en particular etica, politica, fisica, metafisica, logica, psicologia, poesia, retorica, zoologia, biologia, istòrias naturalas. Es considerat per fòrça coma lo filosòf que mai influencèt la pensada occidentala.