text:
Grècia
Grècia o pus rarament Ellada (en grèc modèrne n Eλλάδa / n Eλλάς = i Ellada / i Ellas, en grèc ancian ἡ Ἑλλάς = hē Hellás ; Gârția en aromanés) es un país dau sud d'Euròpa, formant un estat ont lo pòble grèc e la lenga grèga son preeminents. A 131 940 km² e 11 244 118 estatjants (2005). Sa capitala es Atenas.
Lo gentilici es grèc, grèga (pus rarament grègo, grèga o gregau, gregala; tanben se pòt dire rarament: ellèn, ellèna coma nom que designa las personas, ellenic per designar la lenga, e ellenic, ellenica coma adjectiu).
Grècia es membre de l’OTAN, de l’Union Europèa dempuèi 1981 e de la zòna èuro dempuèi 2001.
Grècia a de nombrosei minoritats que son pas reconoissudas e que soventei fes sa lenga es menaçada: aromans, arvanitas (albanés), macedonians e turcs son lei mai nombrós.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 Preïstòria e Antiquitat Auta
- 2.2 Antiquitat
- 2.3 L'Edat Mejana
- 2.4 Lo periòde otoman
- 2.5 La Grècia independenta de 1832 a 1944
- 2.6 Grècia dempuei la Segonda Guèrra Mondiala
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat Auta[modificar | modificar la font]
La preséncia umana en Grècia data d'au mens 700 000 ans aquela d’Homo sapiens d'aperaquí 40 000 ans. Pasmens, fins a la fin dau darrier periòde glaciari, l'ocupacion umana sembla pas continua. Durant lo Paleolitic, la preséncia umana demorèt limitada e mai rara dins certaneis endrechs. La transicion vèrs lo Neolotic es mau coneguda e se debanèt entre lei millenaris V e III av. JC.
Lei premiers poblaments importants acomencèron a partir de 3 000 av. JC a partir de l'estèpa. L'agricultura e lo comèrci se desvolopèron entre lo continent e lei diferenteis illas, especialament aqueu de l'obsidiana de l'illa de Milo. A partir de 3 000 av. JC, una societat ierarquizada apareguèt (descubèrta d'armas e d'objèctes de prestigi) e una fòrta expansion demografica aguèt luòc entre 2 600 e 1 950 av. JC.
Lo premier poblament important foguèt l'òbra deis Aqueus, pòble d'origina indoeuropèa, que s'installèt dins la region a la fin dau millenari III ò au començament dau millenari II av. JC. Divèrsei pòbles, relativament pròches, emergiguèron pauc a pauc durant lo periòde. Lei pus importants foguèron leis Aqueus, leis Etolians e leis Ionians.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
La civilizacion micenèa[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau millenari II av. JC, de civilizacions se formèron en Creta e dins lo sud de la Grècia continentala. La premiera foguèt la civilizacion minoïca que dominèt la Mar Egèa e establiguèt d'itineraris comerciaus fins a Sicília, Egipte e Siria. En Creta, foguèt a l'origina d'un sistèma d'escritura pròpri, de palais utilizats coma centres administratius e d'un art relativament rafinat. Pasmens, foguèt destrucha au sègle XV av. JC, probablament en causa d'una invasion deis Aqueus.
La segonda foguèt la civilizacion micenèa apareguèt vèrs 1500 av. JC dins lei regions aqueas. Fòrça influenciada per la civilizacion minoïca, de reiaumes poderós en Peloponés (Micenas, Pilos, Tirint) e en Beocia (Gla). Venguèt un centre comerciau important e èra en relacion ambé leis illas de Mar Egèa, Chipre e lo sud d'Itàlia. Pasmens, declinèt a partir de 1200 av. JC e la màger part dei vilas aqueas foguèron destruchas d'un biais violent, probablament en causa d'una invasion doriana. Vèrs 1100 av. JC, l'unitat micenèa existiá plus e lo territòri grèc èra politicament fragmentat.
L'Edat Mejana Ellenistic[modificar | modificar la font]
L'invasion doriana marquèt l'acomençament d'un periòde mau conegut de l'Istòria de Grècia car l'escritura dispareguèt fins au sègle VII av. JC. Entre lei sègles XII e XI av. JC, se debanèron de cambiaments importants e una crisi demografica entraïnèt la partença ò la disparicion dei tres quarts de la populacion. Pasmens, lei Dorians foguèron a l'origina d'innovacions tecnicas coma l'introduccion de la metallurgia dau fèrre tre lo sègle XI.
En mai d'aquò, apareguèron de pichonei comunautats que se gropèron, segon un procès desconegut, per formar de ciutats, formadas d'una zòna urbana e d'un airau rurau, prefigurant lei ciutats-estats dei periòdes seguents. Au sen d'aqueleis entitats, se formèron una aristocracia, proprietària dei tèrras e dei tropèus, una classa laboriosa gropant lo rèsta de la populacion (artesans, liberaus, païsans... etc.) e una classa d'esclaus excluchs de la vida politica e militara. Segon la tradicion, lei premiers Jòcs Olimpics foguèron organizats en 776 av. JC e lo sègle VIII av. JC es generalament retengut coma lo periòde d'aparicion dei premierei ciutats-estats grègas caracterizadas per la primautat dau politic, un partiment mai ò mens egalitari dei poders entre lei ciutadans e un sentiment comun d'unitat.
En parallèl, acomencèt de s'estructurar la religion grèga caracteristica dau Periòde Classic ambé l'aparicion de santuaris dedicats a Zèus (Olimpia), Èra (Samos, Argos) ò Apollon (Delos, Eretria e subretot Dèlfes). Apareguèt tanben tornarmai un sistèma d'escritura inspirat per lo sistèma fenician.
Lo Periòde Arcaïc[modificar | modificar la font]
Lo Periòde Arcaïc (sègles VII e VI av. JC) es un tèrme d'origina arqueologica que designa lo periòde d'emergéncia de la vida politica e de l'art grèc classic. Es donc una epòca de mutacions socialas caracterizada per la transformacion dei monarquias ancianas vèrs de regimes oligarchics ò democratics, una diversificacion de l'economia e una sofisticacion creissenta de la cultura.
Aqueleis evolucions apareguèron premier dins lei ciutats d'Asia Menora onte l'aristocracia capitèt, sovent tre lo sègle VIII av. JC, de desmembrar lo poder reiau e de'n transformar lei prerogativas en magistratura. Dins aquò, de tensions apareguèron pauc a pauc entre l'aristocracia, proprietària dei tèrras, e lei païsans. Dins lo corrent dau sègle VI av. JC, aquò entraïnèt la redaccion dins mai d'una ciutat de còdis de lèis permetent d'arbitrar lei conflictes (Dracon, Pittacos). Aquò permetèt pas totjorn d'amaisar la situacion e de revòutas entraïnèron la formacion de regimes tiranics per restablir l'equilibri. Pasmens, lei tiranias mau resistiguèron ai problemas de succession e èran ansin sovent reversadas après la disparicion de son fondator siá au profiech d'un regime democratic siá au profiech d'una novèla forma de regime oligarchic. La tirania atenenca de Pisistrate n'es un exemple caracteristic. Au poder de 561 a 527 av. JC e fòrça popular, limitèt lo poder de l'oligarchia, promulguèt dei lèis mens sevèras e sostenguèt lo desvolopament economic gràcias a de mesuras favorablas ai paures e ai païsans. En revènge, sei successors, mens competents e pus autoritaris, foguèron reversats per una revolucion democratica après solament 17 ans de rèine.
En fòra d'aqueleis evolucions, una autra caracteristica dau periòde foguèt l'important movement de colonizacion qu'entraïnèt la fondacion de ciutats grègas en Mar Mediterranèa e en Mar Negra. Lei crisis agràrias e socialas ò leis ambicions comercialas foguèron probablament a l'origina d'aquela emigracion. Dins totei lei cas, l'influéncia grèga se desvolopèt rapidament en Crimèa, en Cirenaïca, dins lo sud d'Itàlia (dicha « Granda Grècia »), dins lo sud-èst de Gàllia e lòng dau litorau espanhòu. Aquò favorizèt l'emergéncia d'una classa marchanda que tenguèt un ròtle important dins lei luchas politicas còntra leis oligarquias grègas.
Lo Periòde Classic e la Guèrra de Peloponès[modificar | modificar la font]
Leis institucions dei ciutats-estats grègas demostrèron sa soliditat au començament dau sègle V av. JC durant lei Guèrras Medicas còntra lei Pèrses. D'efèct, maugrat son inferioritat numerica, lei Grècs capitèron de rebutar doas atacas en 490 (batalha de Maraton) e en 480-479 av. JC (batalha de Platèa). Artesan principau — amb Esparta — de la resisténcia grèga, Atenas i aquistèt un prestigi immens.
Après la batalha de Platèa, l'Atenenc Aristide fondèt una aliança comuna ambé lei ciutats de la Mar Egèa. Dicha Liga de Delos, son objectiu èra de liberar lei ciutats grègas d'Asia, çò que necessitèt una lònga guèrra que s'acabèt en 449 av. JC. Pasmens, l'aliança se transformèt rapidament per venir un empèri maritim dirigit per Atenas. Aquel « imperialisme » inquietèt lei ciutats de Grècia Continentala que se gropèron au sen de la Liga de Peloponès a l'entorn d'Esparta e de Corint per protegir son autonòmia. En 446 av. JC, lei doas ligas concluguèron un acòrd de patz permetent de partejar Grècia entre doas zònas d'influéncias.
Aqueu periòde de patz — relativament brèu — veguèt l'apogèu d'Atenas e de la civilizacion grèga classica. Dirigida per un regime democracic que sa vida politica èra dominada per Pericles, la ciutat atenenca èra la premiera poissança navala dau mond grèc e dominava la vida culturala de la region ambé sei monuments (Partenon... etc.) e seis intellectuaus.
Pasmens, una guèrra novèla, dicha Guèrra de Peloponès, opausèt tornarmai la Liga de Delos a la Liga de Peloponès de 431 a 404 av. JC. Afeblida per la mòrt de Pericles e una epidemia de pèsta, la talassocracia atenenca perdiguèt la màger part de sa flòta e de sei tropas durant lo desastre de l'expedicion de Sicília (415-413 av. JC). Aquò permetèt ais Espartencs de blocar lei rotas maritimas permetent d'avitalhar la ciutat (Batalha d'Aegospotami en 405 av. JC) e, fin finala, d'obtenir la capitulacion d'Atenas. Lei vencuts deguèron destrurre sei fortificacions, dissòuvre la Liga de Delos e s'aliar amb Esparta.
La lucha per l'egemonia e la crisi de la ciutat[modificar | modificar la font]
Après sa victòria còntra Atenas, Esparta abandonèt sa politica en favor de l'autonòmia dei ciutats e establiguèt son egemonia sus Grècia. Pasmens, lei vilas èran afeblidas après d'annadas de guèrra e ges de ciutat capitèt de mantenir sa supremacia d'un biais duradís.
De 395 a 387 av. JC, una guèrra generala novèla opausèt ansin Esparta a una coalicion gropant Atenas, Argos, Corint e Tebas. S'acabèt per una victòria relativament deis Espartencs que deguèron acceptar la restauracion de la poissança navala atenenca e abandonar lei ciutats grègas d'Ionia en cambi d'un sostèn financier de Pèrsia. En 371 av. JC, la dominacion espartenca resistiguèt pas a una guèrra novèla còntra Tebas que ganhèt la batalha de Leuctra gràcias a son generau Epaminondas. Pasmens, l'egemonia tebana suscitèt rapidament l'ostilitat d'Atenas e de Peloponés entraïnant la formacion d'una aliança entre Atenencs e Espartencs. Assaiant de rompre aqueu raprochament, Epaminondas infligiguèt una desfacha novèla a Esparta a Mantinèa mai foguèt tuat durant la batalha. Òr, sensa son generau, Tebas poguèt pas mantenir sa dominacion que foguèt remplaçada per un equilibri precari entre Espartencs, Atenencs e Tebans.
Après aquelei combats, la màger part dei ciutats grègas èran en crisi en causa dei conflictes sociaus e de l'aumentacion deis inegalitats. Ansin, durant aqueu periòde, lo regime aristocratic espartenca evolucionèt lentament vèrs la plotocracia. Atenas conoguèt tanben de problemas liats a l'oposicion entre la minoritat rica dei marchands, deis artesans importants e dei grands proprietaris e la majoritat paura dei ciutadans. Un simbòl d'aquelei tensions foguèt la simpatia que recebèt au sen de la populacion lei tirans de Siracusa. Una autra consequéncia foguèt lo desvolopament de l'individualisme e dei cultes de mistèris (Mistèris d'Eleusis).
Lo periòde macedonian[modificar | modificar la font]
A partir deis annadas 350 av. JC, Macedònia venguèt la poissança dominanta dau nòrd de Grècia e lo demorèt fins a l'arribada dei Romans. Aprofichant lei divisions entre ciutats, Felip II (359-336 av. JC) capitèt d'estendre son influéncia en Grècia Centrala. Mobilizant tardivament sei fòrças en despiech deis avertiments de Demòstenes, Atenas s'alièt ambé Tebas mai foguèt vencuda en 338 av. JC a Queronèa. Après sa desfacha, Atenas gardèt son independéncia mai deguèt jonhar la Liga de Corint qu'èra dominada per Macedònia e seis aliats. Per donar un sens a aquela union, Felip II preparèt una invasion de Pèrsia mai foguèt assassinat avans la partença de l'expedicion.
Foguèt remplaçat per son fiu Alexandre (336-323 av. JC) que destruguèt Tebas qu'aviá aprofichat la transicion per se revòutar. Puei, menèt l'invasion de Pèrsia preparada per son paire. Laissant quauquei garnisons en Grècia, conquistèt la màger part de l'Empèri Aquemenida entre 334 e 326 av. JC avans de morir a Babilònia. Sa mòrt entraïnèt una insureccion menada per Atenas (Guèrra Lamiaca) que s'acabèt per una desfacha en 322 av. JC.
Après aquela revirada, Grècia venguèt subretot un enjòc dei guèrras entre lei successors d'Alexandre lo Grand. Lei ciutats contunièron de s'afeblir franc de Ròdes, d'Esparta, de la Liga Aquea e de la Liga Etoliana. Atenas capitèt tanben de demorar un centre intellectuau de premiera importància.
Lo periòde roman[modificar | modificar la font]
Lo periòde roman durèt de la fin dau sègle III av. JC a la cristianizacion de Grècia dins lo corrent dau sègle IV ap. JC. Se pòu devesir entre dos periòdes. Fins a la segonda mitat dau sègle I av. JC, de conflictes recurrents opausèron Romans e Grècs entraïnant lo renfòrçament progressiu de la preséncia dei premiers. Puei, fins au començament dau periòde bizantin, Grècia venguèt un centre intellectuau major de l'Empèri mai deguèt pauc a pauc faciar la concuréncia deis autrei vilas majoras dei províncias orientalas.
Ansin, Roma acomencèt de s'interessar a Grècia dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle III av. JC. A l'origina, son objectiu èra d'eliminar lei piratas dau litorau d'Illíria (229-228 e 219 av. JC). Pasmens, Macedònia èra opausada a una preséncia romana dins la region e s'alièt a Cartage pendent la Segonda Guèrra Punica. Desirosas de retrobar son independéncia, plusors ciutats grègas (Atenas, la Liga Etoliana, Esparta... etc.) chausiguèron de sostenir lei Romans qu'infligiguèron una desfacha saunosa ai Macedonians a Cinoscèfales en 197 av. JC. Lei vencuts deguèron abandonar sa dominacion sus Grècia e Roma proclamèt la « liberacion » dei ciutats grègas. Dins aquò, en realitat, se lei Romans creèron pas de província de Grècia, avián plaçat lo país dins son esfèra d'influéncia e i esperavan l'aplicacion de politicas proromanas.
Lo protectorat roman mau contentèt donc rapidament lei Grècs e lei Romans deguèron reprimir mai d'una revòuta. Premier, en 195 av. JC, foguèt vencuda Esparta qu'èra a restaurar una partida de sa poissança anciana sota la direccion de Nabis. Puei, en 189 av. JC, la Liga Etoliana foguèt somesa a son torn e deguèt alinhar sa politica estrangiera sus aquela de Roma. En 168 av. JC, l'armada macedoniana foguèt anientada a Pidna entraïnant la disparicion de Macedònia. 22 ans pus tard, la revòuta de la Liga Aquea entraïnèt la dissolucion de l'aliança, la destruccion de Corint e la somission definitiva d'Esparta. Enfin, en 87-86 av. JC, un sètge dur s'acabèt per la destruccion dei fortificacions d'Atenas. Pasmens, la resisténcia grèga èra pas encara totalament rompuda e la region, especialament lei territòris macedonianas, sostenguèt activament lo camp republican durant lei guèrras civilas deis annadas 40-30 av. JC.
A partir dau sègle I ap. JC, lei tensions demeniguèron e Grècia venguèt lo conservatòri de la cultura au sen de l'Empèri Roman. En particular, Atenas gardèt son ròtle intellectuau e plusors emperaires, especialament Adrian (117-138), Antonin lo Piós (138-161) e Marc Aurèli (161-180), sostenguèron de fèstas, de cultes religiós ò d'escòlas de filosofia. Pasmens, aquò permetèt pas de redreiçar la situacion economica e la populacion contunièt de demenir. De mai, a partir dau sègle III av. JC, aqueu declin demografic se conjuguèt amb un declin de l'influéncia culturala e intellectuala. Lo cristianisme venguèt alora un concurrent de l'ellenisme e la Grècia antica foguèt pauc a pauc remplaçada per la Grècia bizantina dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle IV. L'enebiment oficiau dau paganisme (381) e la fin dei Jòcs Olimpics (395) son lei doas datas principalas d'aquela transicion.
L'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Lo periòde de declin[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de l'emperaire Teodòsi (379-395), Grècia foguèt enclusa dins l'Empèri Roman d'Orient e pilhada per divèrsei pòbles barbars. Aquò entraïnèt una reorganizacion territòriala e un transferiment de l'eiretatge culturau grèc a Constantinòple.
D'efèct, a partir dau desastre d'Andrinòple (378), lei Romans aguèron de dificultats per protegir lei Balcans e Grècia foguèt pilhada per lei Visigòts, leis Ostrogòts, lei Huns, leis Eslaus, leis Arabis e leis Avars. Certaneis assaièron de s'i installar coma leis Arabis que prenguèron Chipre (647) e Ròdes (652) e, subretot, leis Eslaus que comencèron de colonizar la Grècia continentala entraïnant l'emigracion dei populacions grègas vèrs lei vilas e lo litorau.
Per faciar aquela situacion, l'Empèri Bizantin se reorganizèt e creèt de circonscripcions militaras, dichas tèmas onte de tèrras foguèron donadas a de colons militars. En parallèl d'aqueleis evolucions, Grècia aguèt un ròtle major au sen de la pensada bizantina ambé la fondacion d'una universitat grèga a Constantinòple, la publicacion de divèrsei tractats filosofics atenencs (maugrat la sarradura deis escòlas de filosofia) e l'adopcion dau grèc coma lenga oficiala. Pasmens, en causa de la centralizacion auta de l'Empèri, la vida intellectuala èra principalament concentrada dins la capitala e Grècia perdiguèt pauc a pauc son ròtle precursor.
Lei menaças medievalas[modificar | modificar la font]
La fin dei Grandeis Invasions e de sei consequéncias permetèt pas de restablir la patz en Grècia. D'efèct, la region demorèt una buta deis invasions aràbias, bulgaras e normandas. Maugrat un reviure militar certan a partir dau sègle X, l'Empèri Bizantin mau capitèt de protegir Grècia d'un biais eficaç e deguèt pauc a pauc i acceptar la concession de privilègis ai republicas marchandas italianas.
Leis Arabis representèron la premiera menaça dau periòde medievau car, en despiech de la reconquista bizantina de Chipre en 746, capitèron de tenir Creta de 826 a 961, de pilhar Tessalonica en 904 e de menaçar lo comèrci maritim crestian en Mar Egèa. En parallèl, lo nòrd de Grècia foguèt regularament tocat per d'incursions bulgaras. Durèron fins au rèine de Basili II lo Bulgaroctòn (976-1025) que destruguèt lo Khanat Bulgar.
Lei victòrias de Basili II permetèron d'establir un periòde lòng de patz en Grècia que s'acabèt en 1081 ambé lo desbarcament de Normands en Epira. Afeblit per lei consequéncias de la batalha de Manzikert (1071) e la necessitat d'obtenir l'ajuda dei Crosats per reconquistar Anatolia, l'Empèri Bizantin aguèt de dificultats per arrestar lei Normands que pilhèron la Grècia Centrala en 1147. Aqueu periòde veguèt un apauriment generau de Grècia e una reorganizacion sociala ambé la formacion d'importants domenis feudaus. Per resòuvre aquela crisi militara, Constantinòple negocièt l'ajuda dei republicas marchandas italianas, especialament Venècia. Lei marchands italians obtenguèron ansin divèrsei basas comercialas en Grècia.
Lo periòde dei Crosadas[modificar | modificar la font]
A partir de la fin dau sègle XI, l'Empèri Bizantin conoguèt un periòde de dificultats en causa de la pèrda de l'Anatolia Centrala e dau desvolopament dei Crosadas. Puei, en 1204, lei Crosats aprofichèron una crisi de succession per prendre e pilhar Constantinòple. Aquò entraïnèt la dislocacion de l'Empèri Bizantin e Grècia venguèt alora un enjòc dei luchas entre caps crosats, republicas marchandas italianas e principats bizantins.
Ansin, entre 1204 e 1214, Peloponés formèt lo còr dau Principat d'Acaia, Atenas e la Grècia Centrala formèron un Ducat d'Atenas e lo nòrd foguèt devesit entre un Reiaume de Tessalonica e un Empèri Latin qu'èra nominalament lo senhor de totei leis estats crosats fondats sus lo territòri bizantin. Venècia obtenguèt Creta e la màger part deis illas de la Mar Egèa e certanei pòrts continentaus. Pasmens, lo nòrd-oèst de Grècia demorèt tengut per una dinastia bizantina que fondèt lo Despotat d'Epira e un autre principat bizantin poderós, dich Empèri de Nicèa, se mantenguèt en Anatolia Occidentala.
Aquela division entraïnèt de conflictes recurrents que virèron en favor d'una aliança entre l'Empèri de Nicèa e la Republica de Gènoa. Aquò permetèt ai senhors de Nicèa de reconquistar Constantinòple, de restaurar l'Empèri Bizantin en 1261 e de reprendre lo contraròtle de la màger part de Grècia. En parallèl, lei Genoès obtenguèron lo contraròtle de pòrts importants coma Focèa (1275), Chio (1304) e Lesbos (1355). Aquela restauracion de l'Empèri s'acompanhèt d'una renaissença culturala importanta dau mond grèc, especialament a Mistra.
Lo periòde otoman[modificar | modificar la font]
La conquista otomana[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XV, lei Turcs Otomans comencèron la conquista de Grècia. Foguèt un procès lòng en causa de la fragmentacion politica de la region mai que foguèt facilitat per lei divisions entre crestians. Lei datas principalas ne'n foguèt la presa d'Atenas (1456), la conquista dau Despotat de Morèa (1460), la rediccion de Ròdes (1522), la conquista de Chipre (1571), aquela de Creta (1669) e la reconquista de Morèa (1715) qu'èra estada presa per Venècia en 1699.
Acabada en 1715[1], la conquista militara mau capitèt de pacificar lo país, especialament lei zònas montanhosas. Ansin, fins a l'independéncia grèga, lo contraròtle otoman demorèt limitada ai regions e vilas importantas.
L'administracion otomana[modificar | modificar la font]
Durant lo periòde otoman, Grècia foguèt plaçada sota l'autoritat d'un administrator otoman e obtenguèron una autonòmia regardant sa lenga, sa religion e son clergat. Ansin, fins a l'emergéncia dau nacionalisme, lo poder turc foguèt pas necessariament pus impopular que lei senhors venecians e latins dau periòde medievau. En particular, lei monastèris, lei grands proprietaris acceptant l'òrdre turc e lei païsans dei montanhas gardèron sei tèrras e sei privilègis. La percepcion deis impòsts foguèt tanben fisada a de Grècs que foguèron a l'origina d'un embrion d'administracion pauc a pauc reconegut per leis Otomans.
Ansin, lo pensament principau dei Turcs foguèt de mantenir l'òrdre dins lo país. Per aquò, dispausavan de tèrras confiscadas (generalament durant la conquista ò après de revòutas) que foguèron donadas a de caps militars (ò au clergat musulman). En temps de guèrra còntra de poissanças crestianas, lei fòrças otomanas deguèron de còps defendre lo territòri grèc, especialament entre 1683 e 1699 còntra Venècia. En revènge, lei revòutas generalas foguèron raras (1463-1479 en Morèa e 1571 en Grècia Centrala).
L'emergéncia dau nacionalisme grèc[modificar | modificar la font]
Lo nacionalisme grèc apareguèt dins lo corrent dau sègle XVIII e se desvolopèt rapidament gràcias a la decadéncia de l'Empèri Otoman e a l'expansionisme rus desirós d'obtenir un accès ai « mars caudas ». Ansin, a partir de 1768, una tiera de guèrras permetèt ai Rus d'avançar vèrs lo sud e d'agantar la Mar Negra avans la fin dau sègle. Enclús dins lei tractats de patz successius, lei Grècs venguèron de protegits de la corona russa e obtenguèron en particular lo drech de navegar sota pavalhon rus.
De mai, en Euròpa Occidentala, lo reviure de l'interès per l'Antiquitat permetèt de desvolopar de liames entre elèits grècs e europèas. Favorizèron tanben la difusion deis idèas revolucionàrias francesas. Adamántios Koraïs e Konstandínos Ríghas foguèron lei doas figuras principalas d'aqueu periòde. Puei, en 1814, foguèt fondada una organizacion secrèta, dicha Filikí Etería, que comencèt de preparar una insureccion sota la direccion d'Alexandre Ypsilanti, un pròche dau tsar Alexandre Ièr.
La guèrra d'independéncia[modificar | modificar la font]
La Guèrra d'Indepéndencia de Grècia durèt de 1821 a 1830 e foguèt una crisi majora de la premiera mitat dau sègle XIX. Sei causas principalas, atisadas per lei nacionalistas, èran la multiplicacion deis abüs dei senhors mau contraròtlats per lo poder centrau, lo desvolopament deis idèas eissidas dei Lutz e l'afebliment generau de l'Empèri Otoman minat per l'insureccion d'Ali Pacha.
L'insureccion començèt en març de 1821 e obtenguèt rapidament lo raliment dei montanhards de Theódhoros Kolokotrónis e dei marins d'Andhréas Vókos e de Konstandínos Kanáris. Leis insurgents prenguèron una partida de Peloponés onte poguèron organizar un congrès a Epidaure (1èr-22 de genier de 1822) que proclamèt l'independéncia dau país. Pasmens, leis Otomans mandèron de renfòrç e acomencèron una repression saunosa de l'insureccion (execucion dau patriarca, chaples de l'illa de Chio... etc.). Aquò creèt un movement de simpatia per la causa grèga en Euròpa. Organizèt de comitats de sostèn e mandèt d'armas, de volontaris e de sòus.
Dins aquò, lei Grècs se devesiguèron entre elei. En 1825-1827, de tropas egipcianas poguèron donc de reconquistar lo país per lo còmpte dau sultan. Pasmens, i multipliquèron leis atrociats entraïnant finalament la formacion d'una coalicion, gropant Russia, lo Reiaume Unit e França, que mandèt un còrs expedicionari sostenir l'insureccion. Lo 20 d'octòbre de 1827, la flòta dei coalizats destruguèt la marina turcoegipciana a Navarin. Puei, Russia declarèt dirèctament la guèrra a Constantinòple en abriu de 1828 e França ocupèt militarament Morèa.
Vencut, l'Empèri Otoman deguèt signar lo tractat d'Andrinòple en setembre de 1829 e retirar sei tropas au nòrd d'una linha situada entre lei Gofs d'Arta e de Volas. Puei, lo 3 de febrier de 1830, lei tres poissanças reconoguèron l'independéncia de Grècia. Après un periòde d'instabilitat de 1830-1832 marcat per la temptativa d'Ioánnis Kapodístrias d'instaurar sa dictatura, Grècia venguèt un reiaume indepenent, protegit per França, Russia e lo Reiaume Unit. Oton de Bavièra (1833-1862) ne'n venguèt lo premier rèi.
La Grècia independenta de 1832 a 1944[modificar | modificar la font]
Lo rèine d'Oton de Bavièra[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XIX, la politica de Grècia foguèt marcat per l'idèa de conquistar lei regions grègas demoradas sota lo contraròtle de l'Empèri Otoman (la « Granda Idèa »), lo jòc d'influéncia de Russia e dau Reiaume Unit per s'assegurar de la preséncia d'un govèrn favorable e de l'equilibri precari entre l'autoritarisme dau poder e leis aspiracions liberalas d'una partida de la populacion.
Lo rèine d'Oton de Bavièra foguèt ansin relativament trebolat. Gaire popular car donèt mai d'un pòste admnistratiu ò militar important a d'Alemands, deguèt faciar un còp d'estat en 1843 e foguèt obligat d'adoptar una constitucion en març de 1844. Lo tèxte contentèt lei conservadors e creèt un parlament bicamerau format d'una chambra elegida au sufragi censitari e d'un senat designat per lo rèi. Oton capitèt finalament de mantenir un poder autoritari gràcias au sostèn de Russia. Puei, la « Granda Idèa », formulada per lo premier còp en 1844, li permetèt de retrobar una certana popularitat.
Pasmens, l'influéncia russa maucontentava Londres qu'organizèt un blocus dau Pirèu en 1850. S'acabèt per una revirada que renforcèt la preséncia russa. En revènge, en 1856, aprofichant la Guèrra de Crimèa, lei Britanics desbarquèron dirèctament dins lo pòrt. Aquò minèt lo prestigi dau rèi que foguèt reversat en 1862 per l'insureccion dei garnisons de Nàuplia e d'Atenas. Ambé lo sostèn de Londres, Jòrgi de Danemarc foguèt nomat coma rèi.
Lo rèine de Jòrgi de Danemarc[modificar | modificar la font]
Una constitucion limitèt lei poders dau rèi en 1864 e l'aliança britanica foguèt renfòrçada per la cession deis illas tenguts per lo Reiaume Unit en Mar Ioniana. Fins a 1913, lo nacionalisme grèc e la « Granda Idèa » venguèron lei motors principaus de la politica grèga amb una multiplicacion dei conflictes còntra lei Turcs.
Aquò comencèt tre 1866 quand lo rèi favorizèt una insureccion de Creta. Pasmens, mau capitèt d'obtenir lo sostèn dei grandei poissanças e l'operacion s'acabèt per una revirada. En 1877-1878, aprofichant la guèrra entre Russia e l'Empèri Otoman, lei Grècs ocupèron una partida de Tessalia e d'Epira e obtenguèron la reconeissença d'aquelei conquistas en 1881. En 1896-1897, una insureccion novèla se debanèt en Creta entraïnada per lo refús deis autoritats otomanas de crear un regime d'autonòmia previst per lo Congrès de Berlin en 1878. Grècia mandèt de tropas en Macedònia e en Creta mai foguèt vencuda. Pasmens, una conferéncia internacionala donèt un estatut autonòm a l'illa en 1897 au sen de l'Empèri Otoman. Un an pus tard, de revòutas novèlas i entraïnèron la nominacion dau prince Constantin coma aut comissari. Creta venguèt ansin de facto grèga.
Dei crisis balcanicas a la Guèrra Turcogrèga[modificar | modificar la font]
De 1913 a 1923, lei crisis balcanicas, la Premiera Guèrra Mondiala e la Guèrra Turcogrèga marquèron un periòde important dins lo procès de formacion de la Grècia modèrna.
En octòbre de 1908, Serbia, Grècia e Bulgaria se raprochèron còntra l'Empèri Otoman. Aquò permetèt ai nacionalistas grècs de Creta, dirigits per Elefthérios Venizelos, de proclamar son restacament a Grècia. Vengut Premier Ministre de Grècia en 1910, gràcias au sostèn d'un grop d'oficiers liberaus, Venizelos liberalizèt e reorganizèt lo país. Puei, renforcèt l'aliança ambé Bulgaria, Serbia e Montenegro. Lo 18 d'octòbre de 1912, aquela liga ataquèt l'Empèri Otoman que foguèt rapidament vencut. L'armada grèga capitèt d'ocupar Epira e Macedònia. Pasmens, de desacòrdis entre lei venceires regardant lo partiment dei conquistas entraïnèt una segonda guèrra opausant Bulgaria a una coalicion formada de Grècia, de Serbia, de Romania e de l'Empèri Otoman. En aost de 1913, lo Tractat de Bucarèst reglèt la situacion e definiguèt lei frontieras novèlas permetent ai Grècs de gardar sei conquistas, especialament lo pòrt de Tessalonica.
Un an pus tard, la Premiera Guèrra Mondiala devesiguèt lo govèrn entre germanofils, sostenguts per lo rèi Constantin qu'aviá remplaçat Jòrgi assassinat en 1913 per un anarquista, e partisans de l'Entenduda, gropats a l'entorn de Venizelos. En 1915, Constantin obtenguèt la demission de son Premier Ministre. Pasmens, lo rèi foguèt rapidament obligat de lo nomar tornarmai coma cap dau govèrn e Venizelos se raprochèt secretament deis Aliats. En setembre de 1916, après una demission novèla, formèt un govèrn republican a Tessalonica que laissèt lei Francés desbarcar dins lo nòrd dau país. En 1917, un ultimatum aliat entraïnèt l'abdicacion dau rèi, lo retorn de Venizelos e l'intrada en guèrra de Grècia ambé l'Entenduda. Pasmens, lei revendicacions grègas foguèron pas totalament contentadas a l'eissida dau conflicte ambé l'annexion de Tràcia e de la region d'Esmirna.
En novembre de 1920, Venizelos perdiguèt leis eleccions e un plebiscit restaurèt Constantin sus lo tròne. Lo govèrn novèu, dirigit per Dimítrios Gúnaris, deguèt rapidament se preocupar de la situacion en Anatolia onte lei Turcs reconeissián pas leis annexions grègas. En genier de 1921, encoratjats per leis Aliats, lei Grècs ataquèron mai foguèron vencuts. En octòbre de 1922, foguèron obligats de signar un armistici. Puei, Gúnaris e sei generaus foguèron reversats e executats per un còp d'estat militar organizat per de partisans d'Elefthérios Venizelos. Constantin deguèt tanben abdicar per lo segond còp e foguèt remplaçat per Jòrgi II. Pasmens, deguèron acceptar la desfacha grèga e renonciar a la Tràcia Orientala e a Esmirna en julhet de 1923 (Tractat de Laussane).
A l'eissida d'aquelei guèrras, Grècia agantèt quasiment sei limits actuaus. De mai, de transferiments importants de populacion (expulsion dei Grècs d'Anatolia, expulsion dei Bulgars e dei musulmans de Grècia... etc.) aumentèron l'omogeneïtat de la populacion. Dins aquò, lei despensas militaras e l'arribada d'un nombre important de refugiats (1,4 milions) entraïnèron una grèva crisi economica.
La Republica Grèga[modificar | modificar la font]
En novembre de 1923, una temptativa de còp d'estat realista permetèt a Venizelos de marginalizar lo rèi. Puei, lo 25 de març de 1924, la republica foguèt proclamada. Pasmens, la crisi economica destabilizèt lo país e lo generau Theodoros Pangalos prenguèt lo poder en junh de 1925. Establiguèt una dictatura que foguèt reversada per lo generau Georgios Kondylis en aost de 1926. Restaurèt lo regime republican mai leis eleccions de 1927 permetèron pas de formar una majoritat.
En julhet de 1928, en fàcia de la situacion financiera catastrofica, Venizelos foguèt tornarmai designat per dirigir lo govèrn. Lo mes seguent, ganhèt largament leis eleccions e obtenguèt una majoritat absoluda. Se raprochèt diplomaticament d'Itàlia (1928), de Iogoslavia (1929) e mai de Turquia (1931). Pasmens, aquò li permetèt de resòuvre lei problemas economics e la crisi de 1929 entraïnèt sa demission. Sei successors mau capitèron a son torn e lo generau Kondylis prenguèt lo poder en març de 1935. Aboliguèt la republica lo 10 d'octòbre.
La restauracion de la monarquia e la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
En novembre de 1935, Jòrgi II foguèt tornat cridar per un plebiscit e la monarquia restaurada. Laissèt lo poder au generau Ioánnis Metaxás qu'instaurèt un regime dictatoriau d'inspiracion faissista. Pasmens, deguèt s'opausar a l'expansionisme de l'Axe e se raprochèt dau Reiaume Unit. Lo 28 d'octòbre de 1940, Mussolini exigiguèt la cession de basas e l'ocupacion de ponchs estrategics per son armada. Lo refús de Metaxás (« Non ») entraïnèt l'invasion de Grècia per Itàlia.
En despiech de sa superioritat numerica e tecnica, l'armada italiana, mau preparada, mau capitèt de vencre lei soudats grècs e deguèt recular. Finalament, leis Alemands deguèron intervenir dirèctament en abriu de 1941. Enceuclada, l'armada grèga foguèt obligada de capitular e Atenas foguèt conquistada lo 27 d'abriu. Lo govèrn e lo rèi se retirèron en Creta sota la proteccion dei Britanics. Deguèron l'abandonar lo 1èr de junh après una ataca de parachutistas alemands.
Lo país foguèt plaçat sota ocupacion italiana, bulgara e alemanda. Un govèrn collaborator dirigit per lo generau Georgios Tsolakoglou foguèt creat per leis Alemands. Pasmens, de movements de resisténcia poderós se formèron rapidament coma lo Frònt Nacionau de Liberacion (EAM) comunista, l'Armada Nacionala Populara de Liberacion (ELAS) egalament comunista, lo Movement de Liberacion Sociala e Nacionala (EKKA) nacionalista ò l'Armada Nacionala Democratica Grèga (EDES) qu'èran tanben nacionalista. La repression foguèt violenta e mai de 300 000 abitants moriguèron en causa d'una famina entraïnada per lo pilhatge dei ressorsas dau país per lo IIIen Reich.
La liberacion dau país se debanèt en 1944 ambé l'evacuacion de Grècia per l'armada alemanda dins lo corrent d'octòbre. A la seguida d'un acòrd de partiment dei Balcans conclut ambé lei Sovietics, lei Britanics obtenguèron lo contraròtle de Grècia. I desbarquèron lo 14 d'octòbre e i trobèron una situacion de tension extrèma entre comunistas e nacionalistas. Tre lo 3 decembre, de combats opausèron un frònt comun d'organizacions de senèstra e de tropas britanicas entraïnant l'acomençament d'una guèrra civila.
Grècia dempuei la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La guèrra civila[modificar | modificar la font]
La guèrra civila durèt de 1944 a 1949. Après una brèva trèva, d'eleccions foguèron organizadas e marcadas per de violéncias de part dei partits de drecha. Aquò entraïnèt l'abstencion dei partits de senèstra, la victòria dei realistas e la rompedura de l'alta-au-fuòc.
Retirats dins lo nòrd montanhós, lei comunistas resistiguèron gràcias a una ajuda iogoslava. Pasmens, deguèron pauc a pauc recular en fàcia de l'armada regulara sostenguda per leis Estatsunidencs. En 1948, l'expulsion de Tito dau blòt sovietic privèt lei comunistas grècs de son sostèn principau car Iogoslavia foguèt d'ara endavant obligada de se concentrar sus lei sieunas preocupacions. En 1949, la guerilha grèga conoguèt alora de dificultats d'avitalhament recurrenta e foguèt finalament definitivament vencuda dins lo corrent d'octòbre.
Lo periòde democratic de 1950-1967[modificar | modificar la font]
De 1950 a 1967, Grècia conoguèt un periòde democratic marcat per de tensions importantas. Aquò comencèt ambé leis eleccions de març de 1950 que veguèron la victòria de la senèstra moderada dau generau Nikólaos Plastíras. Una constitucion novèla foguèt adoptada en genier de 1952 instaurant una monarquia parlamentària. Sota sa direccion, Grècia integrèt l'OTAN en febrier de 1952. Durant aqueu periòde, lo manescau Aléxandhros Papághos reorganizèt la drecha grèga. Aquò li permetèt de conquistar lo poder en novembre de 1952.
Son govèrn assaièt de melhorar la situacion economica amb una devaluacion de la moneda nacionala (abriu de 1953), la conclusion d'acòrds comerciaus ambé Checoslovaquia ò l'Alemanha de l'Oèst (1954) e l'adopcion d'una politica de destenduda ambé lei país vesins. Après la mòrt de Papághos, Grècia foguèt dirigida per Konstandínos Karamanlís fins a 1963. Assaièt de desvolopar l'economia gràcias a una politica de sostèn a l'agricultura e a l'industria. En febrier de 1964, lei centristas de Geórgios Papandréou ganhèron leis eleccions.
Deguèron faciar la desgradacion dei relacions entre comunautats grègas e turcas de Chipre e foguèron accusats per lei nacionalistas d'abandonar lei Grècs de l'illa venguda independenta en 1959. Papandréou aguèt tanben de relacions marridas ambé lo rèi e lei militars. En 1965, lo rèi refusèt de signar un decret de destitucion dau cap de l'Estat-Major e Papandréou deguèt demissionar lo 15 de julhet. Aquò destabilizèt leis institucions e divèrsei govèrns se succediguèron rapidament sensa trobar de solucion per resòuvre la crisi. Finalament, lo 21 d'abriu de 1967, un còp d'estat militar marquèt la fin dau periòde democratic.
Lo regime dei coronèus[modificar | modificar la font]
Lo regime militar, dich regime dei coronèus, gardèt lo contraròtle dau país de 1967 a 1974. Anticomunista e fòrça autoritari, adoptèt en setembre de 1968 una constitucion que donèt la màger part dau poder a l'executiu. Dins aquò, deguèt faciar d'atemptats e de manifestacions organizats per divèrseis organizacions de senèstra que mau capitèron de s'unir entre elei.
A partir de 1970, lo coronèu Geórgios Papadópoulos venguèt la figura principala dau regime. Refusant d'organizar d'eleccions, creèt un còrs consultatiu que sei membres èran designats per lo govèrn. Puei, assaièt de liberalizar un pauc lo regime mai se turtèt rapidament ai revendicacions de la senèstra e de la drecha moderada demandant la restauracion de la democracia. En març de 1972, Papadópoulos concentrèt lei poders entre sei mans. Puei, lo 1èr de junh de 1973, proclamèt la republica e venguèt cap de l'Estat.
Lo 14 de novembre de 1973, de manifestacions insurreccionaus acomencèron en Atenas onte d'estudiants, sostenguts per la populacion, bloquèron leis universitats. Lo 17, la lèi marciala foguèt instaurada e l'armada reprimiguèt lo movement. Pasmens, lo 25, Papadópoulos foguèt reversat e remplaçat per una junta dirigida per lo generau Phaedon Gizikis. Suspendiguèt la constitucion e accentuèt la repression. Pasmens, lei manifestacions s'amplifiquèron e la situacion economica se desgradèt.
En julhet de 1974, lei militars organizèron un còp d'estat en Chipre per ne'n reversar lo president. Aquò entraïnèt una intervencion militara turca e de combats dins l'illa entre lei doas comunautats. Isolats e incapables de reagir en causa dei trèbols intèrnes, lei militars deguèron alora abandonar lo poder e lo restituir ai civius.
Lo restabliment de la democracia e l'integracion europèa[modificar | modificar la font]
Cargat de formar un govèrn provisòri, Konstandínos Karamanlís (Novèla Democracia, ND) ganhèt largament leis eleccions de novembre de 1974. Puei, lo mantenement de la republica foguèt confirmada per referendum. Grècia intrèt dins la Comunautat Economica Europèa en genier de 1981. La meteissa annada, lo Movement Socialista Panellenic (PASOK), d'inspiracion socialista moderada e dirigit per Andréas Papandréou, ganhèt leis eleccions.
Fins a 2008, lo poder alternèt entre la ND e lo PASOK. Gràcias a l'adesion a l'Union Europèa, lo país conoguèt un desvolopament economic important. En 2001, adoptèt l'èuro coma moneda. Lo periòde veguèt tanben la perseguida de la destenduda ambé Turquia e lei país vesins.
La crisi economica de 2008 e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
Grècia foguèt tocada per la crisi economica de 2008 a partir de 2009. Sa situacion economica e financiera se desgradèt rapidament. Un escandòl regardant lo trucatge dau budget nacionau dempuei d'annadas agravèt lei consequéncias de la crisi e entraïnèt una aumentacion dau taus d'interès deis emprunts estataus grècs. Grècia deguèt alora acceptar una tiera de plans d'austeritat e de privatizacions impausats per l'Union Europèa. Entraïnèron una demenicion fòrça importanta dau nivèu de vida de la populacion, dei programas d'ajudas socialas e una aumentacion dau deute public.
En genier de 2015, una coalicion de partits de senèstra, dicha SYRIZA, ganhèt leis eleccions e son cap, Aléxis Tsípras, venguèt Premier Ministre. Assaièt de tornar negociar lei condicions dei plans d'austeritat impausats en cambi d'un sostèn financier. Pasmens, aquò mau capitèt e dins lo corrent de julhet, lo país deguèt acceptar una mena de tutèla europèa sus la gestion de sa politica.


c: text/html

text:
Lodeva
Lodeva (Lodève en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament francés d'Erau e la region administrativa de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es localizada dins la val estrecha del riu de Lerga (afluent del riu d'Erau), al pè del Causse de Larzac. La comuna èra una etapa sul camin de Roergue abans lo Pas de l'Escaleta.
Es al ras de l'autorota A75 (anciana rota nacionala 9) que religa Clarmont-Ferrand (290 km) a Besièrs (65 km) e Montpelhièr (55 km).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Étretat
Étretat es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los bauçes d'Étretat son constituits de calcari del cretacèu, es a dire, per l'essencial, de la greda blanca de silèx del senonian[1]. I a pas d'autres minerals, coma se pòt ne trobar endacòm mai sul littoral cauchois (per exemple lo gres al nòrd del departament de Sèina Maritima, als environs de Dieppe), ni de calcari oolitic del Jurassic coma lo dels bauces de Calvadòs qu'es de tinta pus jaune. S'i distinguisson los jaces regulars de silèx, çò qu'explica la preséncia de còdols sus la plaja. D'efièch, a la seguida dels afondraments de pans de bauç, lo calcari e lo silèx se tròban al contacte de l'aiga de mar que dissòlv lo calcari e l'accion de las èrsas alisca lo silèx per ne far de còdols .
Pus al nòrd, se tròba a Fécamp de bauces calcaris que comptan entre los mai enauçats d'aquel tipe amb 105 m al cap de Fagnet e 120 m ennnaut de la côte de la Vierge (còsta de la Vèrge), contra solament 75 m al maximal costat aval e 84 al maximal costat amont a Étretat. Al pè dels bauces, se verifica la preséncia d'esbudèls eissits de la casuda de pans entièrs de ròca. D'efièch, l'aiga de pluèja s'infiltra dins la greda porosa e l'accion del tòr se pòt apondre alavetz a aquel fenomèn destructor. Comparativement, l'accion de la mar es mendre, e mai que sa responsabilitat siá tanben establida dins lo procès de destruccion dels bauces, amor qu'usa la basa en practicant d'òscas de sapament. Autrament dich, los agents d'erosion pus actius son mai continentals que non pas marins. D'autre biais es çò que permet de comprene los esbodenaments frequents de la de la val de Sèina, que devon evidentament pas res a la mar. »[2]
L'existéncia de tres arcas successivas : la pòrta de Amont, la pòrta d'Aval e la Manneporte es pas ligada a l'origina a l'erosion marina, mas a l'accion d'un riu litoral parallèl a la plaja qu'a cavat son lièch dins lo bauç abans lo recuol d'aqueste, materializat per l'agulha d'un calcari pus dur qu'empachèt sa dissolucion definitiva, d'ont aquela extraordinària creacion de la natura. La mar a puèi alargadas las las arcas, balhant al site son aspècte actual.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
D'après las descobèrtas arqueologicas, l'ocupacion umana del luòc remontariá a l'Antiquitat. Pasmens, s'ignòra tot dels detalhs de la vida e del ròtle tengut istoricament pel vilatge, e quitament lo sieu nom ancian. L'activitat es segurament sempre estada ligada a la pesca, abans lo desvolopament del vilatge en tant qu'estacion balnearia al sègle sègle XIX e la desaparicion dels pescadors a la fin del Sègle XX.
Una vièlha legenda atribuís la fondacion del vilatge als vikings, que sorgissents de son drakkar, aurián temptat d'abusar d'una Dòna Olive, una santa femna fòrça rica, qu'aviá costuma de se banhar o de lavar sa farda a la font al pè d'un ròc. Lo nom de Fontaine Olive a subsistit per designar sus la plaja, una font venguda sosmarina pel recuol del litoral e materializada per una encencha cairada d'epòca antica.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pierre Auger e Gérard Granier, La guida del País de Caux, edicions la Manufacture 1993. pàg. 76 - 77.
- ↑ Pàg. Auger E G. Granier, Op. Vila. pàg. 79.


text:
Nicotinamida adenina dinucleotid
La nicotinamida adenina dinucleòtid (NAD o NADH ) es un coenzim derivat de la vitamina B3 e que sa foncion principala es l'escambi d'electrons e de protons en la produccion d'energia de totas las cellulas. Lo NAD interven dins de multiplas reaccions del metabolisme d'oxido-reduccion. Quand un enzim oxida un substrat per desidrogenacion, los atòms d'idrogèn arrancats d'aquel substrat son cedits per l'enzim al NAD ; aqueste agís coma agent oxidant en acceptant dos electrons (e un proton), daissant liure dins lo mitan d'autre proton:
Lo NADH es la forma redusida del NAD+, doncas possedís dos electrons (e un proton) de mai. Lo NADH agís coma transportaire de 2e- e 1H, per acabar per los cedir. Dins lo catabolisme aerobi, lo NADH cedís sos electrons al complèxe NADH-desidrogenasa (lo primièr element de la cadena respiratòria) plaçat dins la membrana intèrna de la mitocondria; dins lo catabolisme anaerobi, coma dins la fermentacion lactica, lo NADH cedís sos electrons a l'acid piruvic que se redusís a acid lactic. Lo NADP a un mecanisme d'accion similar al descrich pel NAD. La foncion principala del NADP es l'oxidacion de la glucosa-6-fosfat en 6-fosfat-gluconat dins la via de las pentòsas, via alternativa de l'oxidacion de la glucòsa. Las formas redusidas del NAD s'obtenon de la glucolisi e del cicle de Krebs principalament.


text:
Primièra Visión
En la teologia del Movement dels Santos dels Darrièrs Jorns, la Primièra Vision foguèt una teofanía experimentada per Joseph Smith, Jr, pendent lo decenni de 1820 en un luòc prèp dins lo sieu ostal, cridat uèi jorn l'arboleda sagrada, a l'oèst de Naua Yòrk. Smith diguèt qu'en orar per saber coma glèisa èra la vertadièra, coma responsa, messatgièrs celestials li diguèron que totas las glèisas existentas en l'epòca èran falsas e s'avián corromput.
« Vegèri una colomna de lum, mai brilhant que lo sol, dirèctament naut de lo mieu cap; e aquela lutz gradualment descenèt fins a pausar sus mi [...] En reposar sus mi la lutz, vegèri en l'aire naut de ieu a dos Personatges, lo fulgor qu'e glòria n'admeton pas descripcion. Un d'eles me parlèt, en me cridant per lo mieu nom, e diguèt, en soslinhant a l'autre: Aquel es lo mieu Filh Aimat: Escota-o! »


text:
806
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 806 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de l'annada precendenta, invasion d'amplor d'Anatolia per leis Arabis (135 000 òmes). Nicèfor Ièr, gràcias a sa politica de restauracion dei finanças imperialas, poguèt negociar sa retirada en cambi dau pagament d'un tribut important e de l'abandon d'unei fortalesas frontalieras. Pasmens, tre la retirada de l'armada abbassida, Nicèfor Ièr reocupèt lei posicions abandonadas aprofichant una revòuta dins lo nòrd-èst dau plan iranian.
En causa de dificultats intèrnas au sen de l'Empèri Bizantin e dau Califat abbassida, aquò foguèt lo començament dau periòde suau d'un vintenau d'annadas en Anatolia.
En Itàlia, rompedura entre lei Francs e lei Bizantins. Venècia, darriera posicion bizantina dins lo nòrd de la peninsula, foguèt l'enjòc principau dau conflicte. Pasmens, en causa de l'alunchament a respèct de Constantinòple, leis autoritats localas acceptèron de venir vassalas de l'Empèri Carolingian.


text:
Orgères-en-Beauce
Orgères-en-Beauce es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat #servir, jos la Revolucion, de quartièr general a una famosa embena de bandolers, los Xofers de Orgères, tanben trucada la Banda de Orgères.
La commune servit, sous la Révolution, de quartier général à une fameuse bande de brigands, les Chauffeurs d'Orgères, aussi appelée la Bande d'Orgères.


text:
Veire
Lo veire es un material solid amòrf, produch en general quand un material viscós convenent es solidificat rapidament, de tal biais qu'a pas temps de formar una estructura regulara cristallina. Un exemple d'aqueste fenomèn se pòt observar quand se vèrsa de sucre de taula fondut sus una superfícia freja. La resulta n'es la formacion d'un solid amòrf amb una fracturacion de tipe concoïde, que l'estructura cristallina i es absenta al contrari del sucre inicial.
D'un biais comun amb aqueste mot veire s'entend un tipe especific de veire, lo veire silicèu, que s'emplega abitualamente dins los edificis, coma contenidor o dins los elements de decoracion demest d'autras possibilitats.
Jos sa forma pura, es lo veire transparent, relativament dur, practicament inèrt del ponch de vista quimic e biologic e presenta una superfícia plan lissa. Aquestas caracteristicas fan del veire un material d'emplec frequent dins maites sectors, mas a l'encòp es fragil e tend a se copar e en fragments copadisses. Aqueles desavantatges se pòdon melhorar en partida o del tot en apondre d'autres elements o amb de tractaments termics.
Lo veire comun es constituit gaireben exclusivament per de dioxid de silici (SiO2), sonat comunament siliça, valent a dire lo quite compausant del qüars e de sa forma policristallina, la sabla. Jos forma pura, la siliça a un ponch de fusion qu'es a l'entorn de 2 000 °C mas sovent durant la produccion del veire son apondudas d'autras substàncias per far mermar aquesta temperatura. Un d'aquestes elements es la soda (lo carbonat de sòdi Na2CO3) o alara la potassa (lo carbonat de potassi) que fan baissar lo ponch de fusion aperaquí 1 000 °C. Malastrosament la preséncia de soda fa lo veire soluble dins l'aiga (caracteristica de segur pas gaire desiderabla). Per evitar aqueste inconvenient s'i apond a mai de cauç (oxid de calci, CaO) per n'obtenir l'insolubilitat.


text:
Que s’acabè lo 18 de deceme passat lo somiu mondiau de København sus l’arrecauhament climatic. Com ac podèvam prevéder, las negociacions enter govèrns n’an pas permetut que d’arribar a un sonque acòrd simbolic, non pas chifrat, qui n’aurà pas nat efèit tà la reduccion de pollucion en CO2 deu planeta. De mei, aqueth somiu qu’amuishè que’s hèn enlà l’un de l’aute los Estats dits occidentaus e los Estats mei praubes.
Entà Libertat, aquera mauescaduda n’ei pas tanpòc ua desillusion. Non podèva pas sortir arren de concrèt e d’utile d’aqueth encontre qui costè milions, e qu’ei ua engana d’esperar un miracle de la part deus caps d’Estats occidentaus qui produseishen la màger part de las emissions e son oposats a l’idea de decreishença.
L’argument avançat peu govern francés qui hè deu nuclear ua alternativa credibla qu’ei ua engana e que tornam díser a d’aqueth parat la nosta oposicion pregonda a d’aqueth tipe d’energia.
Qu’existeish au dia de uei un cambiament climatic devut en partida a l’activitat umana qui hica en causa l’aviéner deu planeta, mes voler sauvà’u shens cambiar radicaument lo sistèma de societat qu’ei ua eretgia.
Lo capitalisme, per natura, qu’impausa tostemps mei de produccion e de consum, pauc impòrtan los besonhs vertadèrs de las populacions. Atau non podem pas contunhar de víver d’aqueth biaish, e qu’avem tots de préner consciéncia que mesuras o refòrmas internacionaus ne pòden pas portar solucions vertadèras shens cambiar de sistèma economic e sociau.
København ne cambiè pas arren, ne’n cau pas esperar mei deu somiu de Tenochtitlan-México anonciat tà noveme de 2010. Adara que devem tots tribalhar entad apitar ua societat navèra aparada sus mòdes de produccion e de consum de proximitat, sociaument justes qui respèctan la diversitat culturau e biologica deu planeta.
Libertat Bearn
*Copenaga / Copenhague
De véder sus:
http://libertatbearn.wordpress.com/2009/12/20/k%C3%B8benhavn-mauescaduda-anonciada-dun-somiu-ipocrit/


text:
Josèp Ièr de Portugal
Josèp Ièr de Portugal lo Reformador ( Lisbona 1714 - íd. 1777 ), prince de Brasil (1714-1750) e rei de Portugal (1750-1777).
Originas familialas[modificar | modificar la font]
Tresen filh de Joan V de Portugal e de son esposa, Maria-Anna d'Àustria. Per linha mairala foguèt lo felen de Leopold Ièr d'Àustria e foguèt lo grand fraire del futur rei Peire III de Portugal.
Accession al tròn[modificar | modificar la font]
En 1714, a la seuna naissença, foguèt nomenat prince de Brasil, e doncas eretièr al reialme, per la mòrt de son grand fraire e primogenit de son paire Peire de Bragança.
Arribèt al tròn portugués a 35 ans e gaireben immediatament daissèt lo poder en mans de Sebastian de Melo, Marqués de Pombal. L'istòria del reinatge de Josep Ièr es en realitat l'istòria del pròpri Marqués de Pombal.
Lo poderós marqués va supervisar tots los aspèctes de la politica economica, sociala e coloniala, amb l'intencion de far que Portugal se convertiguèsse en un rival de las autras poténcias europèas. Una conspiracion de nòblas temptèt d'assassinar lo rei e lo marqués, lo que permetèt al marqués d'expulsar los jesuitas de Portugal en 1759, en ganhant lo contraròtle sus l'educacion publica e las tèrras de la glèisa. Lo reinatge de Josèp Ièr foguèt marcat pel tèrratrem que va destruire la vila de Lisbona lo 1èr de novembre de 1755. Mai de 100 000 personas perdèron la vida. Lo tèrratrem faguèt que lo rei desvolopèt una fòrta claustrofòbia. Per aquò, transportèt la cort reiala a Ajuda. La capitala se rebastiguèt mas a un còst fòrça elevat.
Matrimòni e descendencia[modificar | modificar la font]
Lo 19 de genièr de 1729 Josèp Ièr se maridèt a Elvas amb l'infanta espanhola, Maria Anna Victoria de Borbon, filha del rei Felip V d'Espanha e d'Isabel de Farnesi, e grand fraire de la futura esposa del rei Ferran VI d'Espanha, Bàrbara. Lo matrimoni tendra quatre filhas:
- l'infanta Maria Ièra de Portugal (1734-1816), reina de Portugal, maridada en 1760 amb lo seu oncle Peire III de Portugal
- l'infanta Marianna de Bragança (1736-1813)
- l'infanta Maria Francesca Dorotea de Bragança (1739-1771)
- l'infanta Maria Francesca Beneta de Bragança (1746-1829), maridada en 1777 amb lo seu cosí, l'infant Josep II de Bragança
Amb la mòrt de Josèp Ièr lo 24 de febrièr de 1777, lo tron passèt a la seuna filha, Maria Ièra de Portugal e lo govèrn de fèrre del marqués de Pombal s'acabèt.


text:
Raúl Soldi
Raúl Soldi (Buenos Aires, lo 27 de març de 1905 e lo 21 d'abriu de 1994) qu'ei un pintre argentin famós per aver ondrada la copola deu Teatre Colón a Buenos Aires en 1966. La soa carrièra totun que ho internacionau e las soas òbras que son expausadas dens mantuns musèu com a Nava York o au Vatican.
Après los sons estudis dens l'Acadèmia Nacionau de Bèras Arts d'Argentina que viatgè en Italia ; que viscó e tribalhè en Alemanha, Itàlia e aus Estats Units (on e tribalhè entaus estudis de Hollywood).
Que ho expausat a l'escadença de l'Exposicion Universau de París en 1937.


text:
Sistèma nerviós central
A cò dels vertebrats, lo sistèma nerviós central (var. sistèma nerviós centrau)(SNC) es la part del sistèma nerviós qu'es inclusa dins las meninjas. Conten la màger part del sistèma nerviós e se compausa del cervèl (pels vertebrats que ne'n possedisson), e de la mesolha espinala. Amb lo sistèma nerviós periferic ten un ròtle fondamental dins lo contraròtle del comportament. Lo SNC es contengut dins la cavitat dorsala, amb lo cervèl dins la cavitat craniana e la mesolha espinala dins la cavitat espinala. Lo cervèl es protegit pel cran, alavetz que la mesolha espinala es protegida per las vertèbras.


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Europa Ecologia én Aquitània
Aller à la page : 1, 2, 3
31 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 1:22
Cerièra de Mai
Trobador !!
Aprèp, te disi pas que per l'aiga, la cultura intensiva del milh es pas complètament cona ! E segur los industrials an d'esfòrces de far.
Mas esperar lo fòc verd dels industrials per adoptar un bon comportament…
32 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 10:03
LaurençD
Occitan Warrior
_________________
http://lacabraelolop.canalblog.com/
33 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 12:43
Zengi
Trobador !!
Purmèra causa: quin an calculat los ecologistas, que dab ua docha consumim mensh d'agia que dab un banh ?Prenetz de banhs cada jorn, s'aquò vos agrada, mas ieu, quand vesi tota l'aiga (potabla !) qu'aquò despensa alavetz que n'i a que n'an pas d'aiga potabla, me disi qu'es pas grand causa d'ensajar de far atencion
A jo m'agrada de demorar devath la docha (soi un criptò fascista hehe) e pensi meilèu qu'ei lo contra.
Estauviam aiga en préner docha, bon, perqué pas, mes a despart d'aver bona consciéncia, qué
cambia ? Balharà pas mei d'aiga aus africans. E cambiarà pas arren entà la situacion de l'aiga a noste. Se cau aucupar deus vertadèrs problèmas per l'environament. Euròpa Ecologia, en sostiéner lo capitalisme, lo hè pas.
34 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 16:40
jfrieux
Occitan Warrior
35 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 16:45
Zengi
Trobador !!
36 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 16:45
maime
Lemosin de prumiera !
Emai un chamnhament politic e collectiu de l'organizacion de la societat es necessari. E fau veire la raiç dau problema, pas solament las consequencias. Fau surtir dau productivisme vertadierament, alaidonc surtir dau capitalisme. Perque se dire anti-poductivista e gardar l'organizacion capitalista (los mejans de produccion e los beneficis per 'na punhada de tipes...), quò sierv de ren.
37 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 16:47
zo
Occitan Warrior
Matieu a écrit:Se cau aucupar deus vertadèrs problèmas per l'environament. Euròpa Ecologia, en sostiéner lo capitalisme, lo hè pas.
Mas ont as vist que sostenissián lo capitalisme?!
38 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 17:06
Zengi
Trobador !!
Aquò dab lo hèit que gavidan las regions dab las majoritats socialistas, qui eths son de capitalistas convençuts e fièrs !
39 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 17:52
fredoc
Occitan Warrior
Matieu a écrit:Purmèra causa: quin an calculat los ecologistas, que dab ua docha consumim mensh d'agia que dab un banh ?Prenetz de banhs cada jorn, s'aquò vos agrada, mas ieu, quand vesi tota l'aiga (potabla !) qu'aquò despensa alavetz que n'i a que n'an pas d'aiga potabla, me disi qu'es pas grand causa d'ensajar de far atencion
A jo m'agrada de demorar devath la docha (soi un criptò fascista hehe) e pensi meilèu qu'ei lo contra.
Jo qu'èi entenut a diser qu'ua docha consumeish mei qu'un banh.
Mes que n'i a qui'm diseràn lo contra.
Que se n'anen cagar a la vinha aqueths analistas ! Que tròban la responsa qui'us a demandat lo lobby qui paga mei.
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
40 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 17:58
zo
Occitan Warrior
fredoc a écrit:Matieu a écrit:Purmèra causa: quin an calculat los ecologistas, que dab ua docha consumim mensh d'agia que dab un banh ?Prenetz de banhs cada jorn, s'aquò vos agrada, mas ieu, quand vesi tota l'aiga (potabla !) qu'aquò despensa alavetz que n'i a que n'an pas d'aiga potabla, me disi qu'es pas grand causa d'ensajar de far atencion
A jo m'agrada de demorar devath la docha (soi un criptò fascista hehe) e pensi meilèu qu'ei lo contra.
Jo qu'èi entenut a diser qu'ua docha consumeish mei qu'un banh.
Mes que n'i a qui'm diseràn lo contra.
Que se n'anen cagar a la vinha aqueths analistas ! Que tròban la responsa qui'us a demandat lo lobby qui paga mei.
Docha te amb la bonda tampada e veiràs ben...
41 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 17:59
zo
Occitan Warrior
Matieu a écrit:Ne'us èi pas jamei entenut hicar en causa clarament lo sistèma capitalista. Son pas anti capitalistas, donc son capitalistas, basta.
Aquò dab lo hèit que gavidan las regions dab las majoritats socialistas, qui eths son de capitalistas convençuts e fièrs !
A of, pensavi qu'èra un vejaire soscat...
42 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 18:53
Zengi
Trobador !!
43 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 21:25
Sokolovic
Trobador !!
LaurençD a écrit:Aquel afar de bobos me confla. Los que vòlon que l'occitan crebe dison tamben qu'aquò's pas qu'un afar de bobos ! Tanplan m'agradaria de saupre çò qu'es exactament un bobo : qualqu'un qu'a fach 6 ans d'estudis e que capita pas de trobar un emplec estable ? Cal arrestar amb aquò.
Un bobo ? Quaqun que passa seis estius de dançar pès descauç sus de musica tradicionala "dau monde" (e occitana, de segur) en menjant de mangiscla biologica e en parlant ambé l'accent franchimand.
Ò quauqun que si ven installar a Marselha dins un barri "popular", en escampant lei familhas pauras que li vivian mai qu'es de segur "còntra la politica de la vila" (sensa s'avisar, ò fa coma se si ne'n volia pas avisar, que fa part complèta d'aqueu procés). Lo bobo es anti racista mai dins sei relacions a solament d'autres colègas bobo vengut d'enfòra Marselha e quant ais indigènis, subretot d'origina estrangiera, ne'n conoisse pas.
Un bobo fa d'estudis que siervon de ren (antropologia, sociologia, beis Arts) mai li fa ren, reçaup la mesada de la familha per posquer organizar de fèstas roots au sieu e pagar son viatge un terç de l'an dins de pais desfavorisats "perqu'elei, an comprés la vertadiera significacion de la vida". N'aprofiecharà per tornar quauquei objèctes pagats una misèria per durbir una botiga onte lei vendrà 50 còps lo prètz que lei crompèt ailà.
Un bobo a SEMPRE una masqueta africana dins son apartament.
Cercaràs ai festenaus occitans, n'atrovaràs un molonàs.
Indici : lei filhas an lei botèus peluts e leis òmes òdian lo balon redond.
44 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 23:08
Cerièra de Mai
Trobador !!
Matieu a écrit:Aresta de har au malin, e balhar me lo document d'Euròpa Ecologia qui ditz que son contra lo capitalisme.
OK, i a pas escrit en totas letras « anti-cap » mas se veses aquí un moviment capitalista, compreni pas…La transition entre deux mondes
Ce nouveau contrat écologiste pour l'Europe est un programme de transition entre deux mondes, entre deux modèles de développement, entre deux civilisations. Il se situe dans la continuité du Manifeste "Changer d'ère" qui constitue le socle politique d'Europe Écologie. Il ne prétend pas résoudre toutes les questions mais fixer la logique d'un nouveau projet. Il s'attaque à la double racine des crises financières, économiques et écologiques: la dictature du court terme et l'exploitation effrénée des êtres humains et de la nature. Il faut arrêter de changer le pansement pour mieux penser le changement. La nouvelle Europe qui naîtra de la crise sera une Europe transformée. Elle reposera sur la protection sociale, la précaution écologique, la prévention des risques, la décroissance de l'empreinte écologique et des flux de matière et d'énergie, et s'opposera frontalement à la concurrence sauvage, à la précarité et à la prédation. Prévoyance, protection, précaution et prévention ne s'opposent pas à l'innovation et au progrès humain. Elles en sont même la condition.
45 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Ven 12 Mar - 23:30
Zengi
Trobador !!
EE s'ei pas jamei presentat com anti-capitalista. Cohn Bendit, un deus creators, que's reivendica fièrament capitalista (que l'a dit mantun còps).
Qu'ei lo son dret e qu'ei lo dret d'EE. Mes cau estar clar e aunèste. Per jo i a pas de movement pas tròp capitalista mes un pauc totun. Que l'ès, o que l'ès pas.
46 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Sam 13 Mar - 1:53
Lafontan
Occitan Warrior
Matieu a écrit:I a pas escribut, ni dit, ni entenut, ni sos-entenut ..
EE s'ei pas jamei presentat com anti-capitalista. Cohn Bendit, un deus creators, que's reivendica fièrament capitalista (que l'a dit mantun còps).
Qu'ei lo son dret e qu'ei lo dret d'EE. Mes cau estar clar e aunèste. Per jo i a pas de movement pas tròp capitalista mes un pauc totun. Que l'ès, o que l'ès pas.
Alavètz as un scoop que soi d'Europa Ecología e soi anti capitalista !
Mon paure sufis pas de lo dire o cal far....N'i a pron de l'ideologia primària e sectaria, quora l'òm prepausa de solucions alternativas al capitalisme coma l'autogestion, sèm anticapitalistas. Dins lo movement ecologista e occitanista i a plan d'ancians del PSU, d'anti liberals, d'anti mondialistas coma F. Simon a Tolosa o J. Bové, benlèu que los joves o sabon pas mas ieu o sabi.
Plan segur que i a agut una soscadissa sul rapòrt entre liberalisme e ecología e amai C. Bendit a denonciat las derivas d'aquel liberalisme que ne volèm pas mai, cal arrestar d'utilisar de paraulas sortidas de lor contexte, cal èsser onèste e veire l'analisa globala que fan los ecologistas del capitalisme; es vertat que i a pas un refús de la societat de mercat perqué pensam qu'i pòt aver una societat de mercat "socialista" mas es aquí quicòm mai que merita un autre debat. Es pas un asard se en Catalonha l'ICV (Iniciativa per Catalonha Verda) es eissuda del PSUC e del Partit Comunista Catalan, te rapèli que son membres dels Verds europencs. Donc plus lèu que de se getar de frasas coma "sètz pas anti capitalistas" fariam melhor de cercar l'unitat dins un projècte concret alternatiu al capitalisme. Per aquò sufis pas de qualques eslogans, cal analisar las causas de l'escac del socialisme e sustot far viure l'autogestion e l'autonomía. Ex. Legissètz "L'arnaque" de Jòrdi Labouysse sus l'afar de MOLEX a Vilamur amb las prepausicions del POC per lutar contra las delocalisacions.
47 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Sam 13 Mar - 8:28
LaurençD
Occitan Warrior
Aaa d'acòrdi, ai comprés ! Es qu'aquò n'avem pas tallament a Sant-Esteve... E te dirai que soi pas jamai estat dins un festenal occitan.Matieu C. a écrit:LaurençD a écrit:Aquel afar de bobos me confla. Los que vòlon que l'occitan crebe dison tamben qu'aquò's pas qu'un afar de bobos ! Tanplan m'agradaria de saupre çò qu'es exactament un bobo : qualqu'un qu'a fach 6 ans d'estudis e que capita pas de trobar un emplec estable ? Cal arrestar amb aquò.
Un bobo ? Quaqun que passa seis estius de dançar pès descauç sus de musica tradicionala "dau monde" (e occitana, de segur) en menjant de mangiscla biologica e en parlant ambé l'accent franchimand.
Ò quauqun que si ven installar a Marselha dins un barri "popular", en escampant lei familhas pauras que li vivian mai qu'es de segur "còntra la politica de la vila" (sensa s'avisar, ò fa coma se si ne'n volia pas avisar, que fa part complèta d'aqueu procés). Lo bobo es anti racista mai dins sei relacions a solament d'autres colègas bobo vengut d'enfòra Marselha e quant ais indigènis, subretot d'origina estrangiera, ne'n conoisse pas.
Un bobo fa d'estudis que siervon de ren (antropologia, sociologia, beis Arts) mai li fa ren, reçaup la mesada de la familha per posquer organizar de fèstas roots au sieu e pagar son viatge un terç de l'an dins de pais desfavorisats "perqu'elei, an comprés la vertadiera significacion de la vida". N'aprofiecharà per tornar quauquei objèctes pagats una misèria per durbir una botiga onte lei vendrà 50 còps lo prètz que lei crompèt ailà.
Un bobo a SEMPRE una masqueta africana dins son apartament.
Cercaràs ai festenaus occitans, n'atrovaràs un molonàs.
Indici : lei filhas an lei botèus peluts e leis òmes òdian lo balon redond.
Aquò dich, me sembla que lo qualificatiu es emplegat pro sovent d'un biais mai larg : un bobo es un intellectual d'esquèra que pensa pas coma ieu. Exemple : pels capbords de la CNT-AIT-FN de Tolosa, un occitan(ista) es un bobo. Un còp era, se seria dich "petit bourgeois".
_________________
http://lacabraelolop.canalblog.com/
48 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Sam 13 Mar - 9:15
Tiston
Occitan Warrior
Los bòbòs minjen biòs mai que locau (ben òc-es, los bòbòs viven a Paris, Lila, Lion, Marselha, Tolosa, Rennes, Bordeu...) e donc chapten daus produchs biòs venguts per avion d'Argentina, d'Alemanha, eca... Mas los bòbòs an lor bona conciencia per ilhs...
Bon, los exemples dau bòbò way of life son per milierats, mas coma l'auretz compres, los bòbòs son subretot de monde que fan semblant, qu'estachen mai d'importancia au pareisser qu'a l'accion, qu'a l'engatjament...
Qu'es donc 'na figura ben particulara, que pòpla quauques centres de vilas en França... mas lo terme es suvent, 'fectivament, usurpat per criticar los discors ecologistes, socialistes eca... Fectivament qu'es aisat, per pas dever platussar d'oras amb'un militant de gaucha, de dire "Mais ça c'est pour els bobos! Tu crois que le vrai peuple, lui..." Quò planta redde 'na discussion que podria esser tròp laboriosa, quò permes d'eschivar lo desbat...
E per informacion, aus States of America, qu'es los hipsters que coresponden lo mai a quela definicion, perque bòbò li a un autre sense (pas obludar que Bourgeois-Bohemian es 'na locucion inventada per un American, e i'a pas gaire de temps (benleu 10 ans)...
49 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Sam 13 Mar - 10:25
zo
Occitan Warrior
150ena edicion:Matieu a écrit:Aresta de har au malin, e balhar me lo document d'Euròpa Ecologia qui ditz que son contra lo capitalisme.
L'économie verte expliquée à ceux qui n'y croient pas.
Pascal Canfin. Les petits matins edition.
Correspond al programa economic dels verds per las darrièras presidencialas.
50 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Sam 13 Mar - 12:37
Zengi
Trobador !!
Ne'n dobti pas ua segonda, Lafontan. Disi pas que i a pas de militants d'EE anticapitalistas, disi qu'aqueth movement a pas de presa de posicion clarament anti capitalista. Per jo qu'ei ua mena de horra-borra. Si en tant qu'anticapitalistas i trobatz la vòsta plaça, òsca per vos, contunhatz.Alavètz as un scoop que soi d'Europa Ecología e soi anti capitalista !
Anti-liberau, sabi pas çò que vòu diser. Los socialistas que'n son aparentament ..
Cécile Duflot qui parla d'autogestion ? Aquò m'agradaN'i a pron de l'ideologia primària e sectaria, quora l'òm prepausa de solucions alternativas al capitalisme coma l'autogestion, sèm anticapitalistas
N'ei pas estar sectari que de defénder las soas valors. Los sectaris, que son los occitanistas qui an descubert la politica en 2010 e qui n'acceptan pas que tots los que disem « occitanistas » ne vòtan pas per EE com un catolic va a la missa, de faiçon naturau.
Zo, n'èi pas legut lo libe que presentas.
Per jo, los Verts que son un partit francés com un aute(a voir l'article publié dans le dernier Ekaitza).
Non desbrembi pas qu'an sostienut e votat la guèrra contra Serbia en las annadas 90. Los Verds europèus qu'an quitament facilitat l'entrada en guèrra de l'OTAN, en la persona de … Daniel Cohn Bendit.
Desbrembi pas tanpòc qu'an defendut lo tractat europèu capitalista (com lo Pòc) e que s'an aperat a un naveth referendum, los deputats Verds que's son abstienguts suu tèxte, shens votar contra aqueth negament de democracia.
Non efectivament, sufeish pas de diser, que cau har. Lo Pòc que mia ua reflexion e ua accion politica interessanta en Occitània, sus la quau avem evidentament cèrtes punts comuns. Que respècti e saluda lo vòste tribalh. Mes anaréi pas votar dimenge ni lo d'après, quitament se personaument m'agrada lo cap de lista biarnés e que pensi que harà tribalh deu bon entà la lenga en Aquitània. N'ei pas ma familha politica, vaqui.
51 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Dim 14 Mar - 0:31
joan_cavalier
Trobador !!
Aquo se dit pas schizophrénie ?
52 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Mar 16 Mar - 12:51
Alh Òli
Occitan Warrior
Matieu a écrit:Purmèra causa: quin an calculat los ecologistas, que dab ua docha consumim mensh d'agia que dab un banh ?Prenetz de banhs cada jorn, s'aquò vos agrada, mas ieu, quand vesi tota l'aiga (potabla !) qu'aquò despensa alavetz que n'i a que n'an pas d'aiga potabla, me disi qu'es pas grand causa d'ensajar de far atencion
A jo m'agrada de demorar devath la docha (soi un criptò fascista hehe) e pensi meilèu qu'ei lo contra.
Estauviam aiga en préner docha, bon, perqué pas, mes a despart d'aver bona consciéncia, qué
cambia ? Balharà pas mei d'aiga aus africans. E cambiarà pas arren entà la situacion de l'aiga a noste. Se cau aucupar deus vertadèrs problèmas per l'environament. Euròpa Ecologia, en sostiéner lo capitalisme, lo hè pas.
Boaf per lo coplet anti capitaliste, lei cavas son ce que son e quite a va refusar preferi prèner una bòria en Lozera (bobo attitud, dedicaça a Matieu C.).
Ai ensajat un jorn un test sordide: prèner la docha en tapant la banhadoira (vòei, dins mon confòrt borgés, ai una banhadoira ). E bé, cava estonanta, quitant la docha, constatèri em' esfrai qu'aviai consommada mai d'aiga qu'en prenent un banh, èra limite de deguolar l'aiga...
Per n'apondre sus lei bòbòs, pensi onestament qu'emé nòstrei consideraciens diversas e variadas sus la lenga d'òc, siam pas luenh de n'estre, siau segur que totei aici avèm un Guide du Routard a l'ostau, ò que si l'avèm pas, nòstrei parents n'an un.
53 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Mar 16 Mar - 12:56
Zengi
Trobador !!
+1 ! Exactament çò que pensi, per'mor d'aquò l'argument deu banh ei ridicule.Ai ensajat un jorn un test sordide: prèner la docha en tapant la banhadoira (vòei, dins mon confòrt borgés, ai una banhadoira ).
E bé, cava estonanta, quitant la docha, constatèri em' esfrai qu'aviai
consommada mai d'aiga qu'en prenent un banh, èra limite de deguolar
l'aiga...
Si que non, cau plan diser que lo resultat d Euròpa Ecologia en Aquitània ei ua mauescaduda.
L'acòrd vien d'estar apssat dab lo PS: au maximum poderén aver 10 siètis, valent a diser un pichon sièti de mei per rapòrt a 2004.
A pas servit a gran causa de har créder a l'independéncia deus verds autanlèu lo purmèr torn, manca degur que Grosclaude serià pas jamei estat acceptat com candidat peus socialistas !
54 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Mar 16 Mar - 13:05
Alh Òli
Occitan Warrior
Matieu a écrit:+1 ! Exactament çò que pensi, per'mor d'aquò l'argument deu banh ei ridicule.Ai ensajat un jorn un test sordide: prèner la docha en tapant la banhadoira (vòei, dins mon confòrt borgés, ai una banhadoira ).
E bé, cava estonanta, quitant la docha, constatèri em' esfrai qu'aviai
consommada mai d'aiga qu'en prenent un banh, èra limite de deguolar
l'aiga...
Si que non, cau plan diser que lo resultat d Euròpa Ecologia en Aquitània ei ua mauescaduda.
L'acòrd vien d'estar apssat dab lo PS: au maximum poderén aver 10 siètis, valent a diser un pichon sièti de mei per rapòrt a 2004.
A pas servit a gran causa de har créder a l'independéncia deus verds autanlèu lo purmèr torn, manca degur que Grosclaude serià pas jamei estat acceptat com candidat peus socialistas !
Sabiau ben que sus internet podian naisser d'istòrias d'amor. Per economisar l'aiga prendrèm de banhs ensems si vòs
55 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Mar 16 Mar - 13:27
Zengi
Trobador !!
56 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Mar 16 Mar - 13:41
Cerièra de Mai
Trobador !!
Enfin, disi aquò, disi pas res ieu…
57 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Mar 16 Mar - 14:04
Alh Òli
Occitan Warrior
58 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Mar 16 Mar - 17:49
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
59 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Mer 17 Mar - 9:04
capbreton
Occitan Warrior
Fusion à gauche : entre fatalisme et déception
David Grosclaude, tête de liste Europe Écologie au premier tour, est en position éligible. (photo archives jean-louis duzert)
Les fusions font toujours des mécontents, c'est clair. Surtout quand l'un des partenaires est en position de force au sortir du premier tour, comme c'est le cas avec la liste PS d'Alain Rousset. Les négociations ont donc été âpres. Il s'agissait de faire de la place à Europe Écologie, au Front de gauche, de respecter la parité et de tenir compte des ambitions au sein même du PS.Dans les Pyrénées-Atlantiques, Europe Écologie conserve deux candidats, à des places éligibles, partant du principe qu'a priori seuls les 12 premiers noms de cette nouvelle liste devraient être élus, en cas de victoire de Rousset, évidemment. Il s'agit du numéro 1 de la liste Europe Écologie,
l'occitaniste David Grosclaude et de la numéro 2, Alice Leiciagueçahar (Verts). Tous les deux sont désormais en 9e et 10e positions.Visiblement, les écologistes ont fait le dos rond. « Nous n'avions pas trop le choix, déclarait hier David Grosclaude. Comme nous n'avons pas dépassé la barre des 10 % dimanche, nous n'avions pas les moyens d'aller plus loin. Avec notre résultat, c'est un bon accord. On pèse tout simplement notre poids électoral. » Pas de rébellion, donc, mais le sentiment de n'être pas en position d'imposer un bras de fer avec Alain Rousset. Jean Lissar (Verts), vice-président du Conseil régional sortant, et numéro 3 de la liste Europe Écologie, ne sera pas de la
partie cette fois-ci. Et de se montrer plus fataliste qu'amer : « Je ne suis ni malheureux, ni abattu. Le PS était en position de force. Je suis surtout déçu qu'on n'ait pas dépassé la barre des 10 %. Évidemment, si nous avions fait 15 %, la donne aurait été différente. Je n'y suis pas, place à d'autres, et puis il y a une vie en dehors de la Région. » Du côté du Front de gauche, la déception est plus nette et les négociations ont été plus serrées. Isabelle Larrouy (tête de liste Front de gauche dans les P.-A.) et Olivier Dartigolles (numéro 2) seront en 12e et 13e positions sur la liste Rousset. L'élection du
conseiller municipal palois, pas impossible, reste néanmoins très aléatoire. Dans un communiqué, le duo regrette le choix du PS « de ne pas accorder sa juste place au Front de gauche » alors que, disent-ils, « nous avons tant besoin de neuf en politique ».Jointe au téléphone, Isabelle Larrouy déclare : « On va faire avec ce qu'on a, mais nous allons oeuvrer pour que les Pyrénées-Atlantiques aient 13 élus dimanche soir. » L'autre question qui se pose est de savoir si Isabelle Larrouy ira siéger au Conseil régional en cas de victoire d'Alain Rousset. « Si nous n'avons que 12 élus dans le département,
l'un des deux candidats du Front de gauche ira bien siéger au Conseil régional », répond-elle. Isabelle Larrouy aura en effet la possibilité de se désister. Le suivant sur la liste, Olivier Dartigolles, pourrait alors la remplacer dans les rangs de l'assemblée régionale. La liste des P.-A. : Bernard Uthurry, Anne Bernard, François Maïtia, Sylviane Alaux, Pierre Chéret, Marie-Pierre Cabanne, Mathieu Bergé, Sylvie Salabert, David Grosclaude, Alice eiciagueçahar, Patrice Laurent, Isabelle Larrouy, Olivier Dartigolles, Farida Hadidi, Yves Darrigrand, Véronique Dehos, Alain Lamarque, Nathalie Chabanne, André Berdou. Dernier meeting d'Alain Rousset et de ses colistiers, ce soir, à Bayonne, à 20 h 30, à la Maison des associations.
60 Re: Europa Ecologia én Aquitània le Mer 17 Mar - 12:04
Lafontan
Occitan Warrior
S'es plan aquò mòstra ben que per defendre l'occitan val melhor èsser dins un partit occitan (qu'aurà un elegit amb Grosclaude) que dins un partit francés coma lo PS(f)
61 Re: Europa Ecologia én Aquitània Aujourd'hui à 6:28
Contenu sponsorisé
Aller à la page : 1, 2, 3
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Languimberg
Languimberg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- #Passar de la distincion de Réchicourt, en 1376, a la châtellenie episcopala de Fribourg.
- Dévasté Al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Passa de la seigneurie de Réchicourt, en 1376, à la châtellenie épiscopale de Fribourg.
- Dévasté au cours de la guerre de Trente ans.


text:
Belaiga
Belaiga[1] (pr. Belaiga o Belaia, oficialament en francés Bélaye) es una comuna de Carcin (Occitània), situada dins lo departament francés d'Òlt e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Dictionnaire toponymique occitan du Lot, Centre de Ressources occitanes et méridionales, Académie de Toulouse, Université de Toulouse - Le Mirail, Région Midi-Pyrénées, 2009, en linha sul sit del Congrès Permanent de la Lenga Occitana


text:
Christian Bourquin
Christian Bourquin (Sant Feliu d'Amunt, Catalonha del Nòrd, 7 d'octobre de 1954 - Montpelhièr, 26 d'agost de 2014)[1], foguèt un politician francés. Ancian deputat de la tresena circonscripcion dels Pirenèus Orientals (1997-2002) e president del Conselh General dels Pirenèus Orientals (1998-2010), venguèt president del Conselh Regional de Lengadòc-Rosselhon lo 10 de novembre de 2010 e senador dels Pirenèus Orientals en setembre de 2011.
Quatren d’una familha d’agricultors catalans de Sant Feliu d'Amunt, dintrèt en 1973 a l'Institut nacional de las sciéncias aplicadas d'Estrasborg e obtenguèt un diplòma d'engenhaire en topografia. E en 1977, a vint-e-tres ans, comencèt a trabalhar per la vila de Montpelhièr coma engenhaire territorial ont lèu foguèt remarcat per Georges Frêche que ne venguèt lèu lo braç drech.


text:
Mérobert
Mérobert es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat, ocupada per l'armada alemanda dempuèi lo 15 de junh de 1940, n'a liberat lo 17 d'abril de 1944[1].
La commune, occupée par l'armée allemande depuis le 15 juin 1940, en est libérée le 17 avril 1944[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Paulin Trégaux (cònsol), "Istòria de la guèrra a Mérobert (nòta del 26 de novembre de 1944)", in Còrpus Etampois
- ↑ Paulin Trégaux (maire), "Histoire de la guerre à Mérobert (note du 26 novembre 1944)", in Corpus Etampois


text:
Alambic
L' alambic (de l'arabi al-inbiq الأنبيق), es l'aisina utilizada per a destillacion dels lequids mejans un processus d'evaporacion per caufatge seguent de la condensacion per refregiment. Trobam las primièras descripcions de l'alambic al sègle IX dins lo "Libre dels secrets" d'Ar-Razin. Tanben ne faguèt una descripcion Abu Al-Qasim, al sègle XI. Èra utilizat per produire de perfums, medicinas e l'alcòl de fruches fermentats.
Es una aisina de destillacion simple que se constituís per una cornuda, que se calfa la mescla. Los vapors emesas pojan dins la partida superiora e es refrejan dins un serpentin situat dins un recipient refrigerat per aiga. Lo lequid resultant s'escampa dins lo vas terminal.
Los alambics de laboratori son de veire, e aqueles utilizats per destillar bevendas alcolicas se fabrican normalament de coire, perque aquel element dona pas lo gost a l'alcòl, resistís als acids e condusís plan la calor.
Quan se destillan de liquids venents de la fermentacion alcolica de fruchs, coma l'alòl bolhís a una temperatura , inferiora a aquela de l'aiga (80 °C), los vapors que d'en primièr se forman son d'aquel, mas encara mesclats amb una pichona proporcion d'aiga, e se capita destillar una substància amb mai gra alcolic que l'original.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es)Al-Ambik.es: Foncionament d'un alambic e informacion sus la destillacion
- (es)Alambiques.com


text:
Nébouzat
Nébouzat (Nébouzat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
D'après Ernèst Negre[2], lo nom dau vilatge se bastiguèt sul modèl nom pròpri roman: Nepotius + sufix -acum. Atal s'escriguèt successivament Nebezac al sègle XIIen; Nebozac al sègle XIIIen; Nebozat en 1373.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008
- ↑ Toponymie générale de la France
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008


text:
Guèrra d'Indochina
La Guèrra d'Indochina foguèt un conflicte dau periòde de descolonizacion que se debanèt en Indochina Francesa (Vietnam actual) de 1946 a 1954. Opausèt França e sei protectorats de la region, sostenguts per leis Estats Units d'America, a una tièra de guerilhas comunistas, que la principala èra lo Viet Minh, sostengudas per China comunista e l'Union Sovietica. Foguèt entraïnada per l'afebliment de la poissança francesa après la Segonda Guèrra Mondiala e la revirada de negociacions entre lo govèrn francés e lei movements nacionalistas de Vietnam. Lo bombardament d'Haiphong per una flòta francesa marquèt lo començament oficiau de la guèrra mai de tensions importantas existián ja entre lei dos camps. Après uèch annadas de guèrra, lo conflicte s'acabèt per una victòria independista negociada ambé lo govèrn francés : un partiment d'Indochina Francesa foguèt organizat a partir dei posicions tengudas per cada camp e quatre estats novèus foguèron creats.
La desfacha francesa en Indochina aguèt de consequéncias importantas dins lo rèsta de l'Empèri coloniau francés en Africa e va entraïnar lo començament de la guèrra d'Argeria a la fin de l'annada 1954. Ansin, entre 1960 e 1962, la màger d'aquel empèri s'afondrèt e venguèt independent. Dins lo rèsta dau monde, la victòria de Viet Minh mostrèt la capacitat d'una guerilha de luchar victoriosament còntra una armada regulara europèa.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Estat sota protectorat francés.


text:
1707
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1707 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'insureccion generalizada dau país après l'assassinat dau negus Iyasu Ièr (1682-1706) per son fiu Tekle Haymanot Ièr. En particular, la capitala foguèt ocupada durant quauquei mes per un usurpator.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Aurangzeb que foguèt remplaçat per Bahadur Shah Ièr.
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Revòuta generala d'Afganistan, dirigida per Mirwais Khan Hotaki, en causa de la politica antisunisme de Chah Sultan Husain.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 de febrièr - Carlo Goldoni, escrivan venecian (m. 1793)
- 10 d'abril - Michel Corrette, compositor classic francés (m. 1795)
- 2 de mai - Joan Baptista Barrièra, compositor occitan (m. 1747)
- 15 d'abril - Leonhard Euler, matematician soís (m. 1783)
- 23 de mai - Carl von Linné, mètge, botanic e zoologician suedés (m. 1778)
- 25 d'agost - Rei Loís d'Espanha (m. 1724)
- 7 de setembre - Georges-Louis Leclerc, comte de Buffon, naturalista, biologista e escrivan francés (m. 1788)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- mai - Dieterich Buxtehude, compositor alemand.
- 1 de decembre - Jeremiah Clarke, compositor barròc anglés (n. c. 1674)


text:
Agricultura
L'agricultura (del latin agricultura) es l'ensems de las activitats economicas qu'an mai que mai per objècte la cultura de las tèrras, e d'un biais general « l'ensems dels trabalhs que transforman lo mitan natural per la produccion de vegetals e d'animals utils per l'èsser uman ».
Dans lo sector de l'economia agricòla, l'agricultura se definís coma l'ensems de las activitats que sa foncion es de produsir un revengut financièr a partir de l'esplecha de la tèrra (culturas), de las selvas (silvicultura), dels produches de la mar, lacs e ribièras (aqüacultura, peisses), dels animals de bòria (elevatge) e dels animals salvatges (caça).


text:
Oliana
Oliana es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), que s'estend entre l'esquèrra del riu Segre, entre la sèrra de Turp e lo congost dels Espluvins. Oliana es la segonda municipalitat en nombre d'abitants de l'Aut Urgèl. Lo nuclèu ancian es assentat aut d'un tuc, al marge esquèrre de l'ampla val e al quite pè dels primièrs contrafòrts dels Pirenèus: lo massís de Sant Honorat e las Sèrras de las Canals, d'Oliana, d'Aubenç e de Turp. La vila d'Oliana es traversada per la rota C-14, que jonh (pel sud) amb Ponts e amb la Seu d'Urgèl (pel Nòrd).
Lo pòble es conegut pel fach d'aculhir la palun que pòrta lo meteis nom: palun d'Oliana.
Situacion[modificar | modificar la font]
Oliana se tròba al sud de la comarca de l'Aut Urgèl. Limita amb la comarca del Solsonés a l'èst. Al nòrd limita amb la municipalitat alturgellenc de Coll de Nargó, a l'oèst amb Peramola e al sud amb Bassella.


text:
Trompeta marina
La trompeta marina qu'ei un instrument de musica de la familha de la còrdas hregadas. Qu'ei monocòrda, çò qui vòu qu'ei provesida pas sonque d'ua còrda. La soa caisha de resonància qu'a ua forma de pavalhon e qu'ei justament horadada au cap com se's tractasse d'un pavalhon d'instrument de coire com ua trompeta.
La resulta qu'ei justament un timbre de son pròche deu timbre deus instruments de coire. En mei d'aquò l'instrument qu'ei jogat en bèth har vibrar las nòtas armonicas naturaus de la còrdas qui bremban atau las armonicas produsidas per las trompetas naturaus (com ac èras las trompetas de las tempsadas barròcas).
L'instrument que deurè lo son nom de marina au hèit qui èra jogat per las sòrs dens certes convents aulòc de las vertaderas trompetas, quan e's considerava indecent que hemnas e podossen jogar d'un instrument de vent dab las loas bocas.


text:
Quito
Sant Francés de Quito (nom oficial, San Francisco de Quito en espanhòl ) o Quito (nom mai utilizat) la capitala de l'Eqüator e lo sèti de l’Union de las Nacions d’America del Sud. Sa populacion èra de 1 399 378 abitants en 2001. Sa superfícia totala es 289,7 km².
En 1809, s’i proclamèt la primièra independéncia del continent, lo Conselh autonòm de govèrn de Quito, que durèt 75 jorns. De 1810 a 1812 foguèt tanben capitala de la Republica de Quito. Dempuèi l’independéncia d’Equätor en 1822, n’es la capitala.


text:
Ferrals de las Corbièras
Ferrals de las Corbièras (oficialament en francés Ferrals-les-Corbières) es una comuna lengadociana en Lengadòc de las Corbièras situada dins lo departament d'Aude e la region d' Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de las Corbièras sus l'Orbiu
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
La viticultura amb lo vin de Corbièras e Corbièras botenac.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Glèisa de Sant Genèst, sègle XII.


text:
Taoïsme
Lo Taoïsme ( o daoïsme, en chinés: 道教, e en pinyin: Dào jiāo) es una religion e una filosofia chinesa creada pendent l'Antiquitat. Son principi fondamental es la recèrca de l'armonia amb lo Tao ( tanben romanizat en Dao).
Es practicat coma religion mas s'apuèja pas sus una fòrma divina antropomorfica e conten una vision del mond influenciada pel panteïsme.
Lo taoïsme aguèt, e a encara, una influéncia prigonda sus la cultura chinesa e delà (esp. sus de países vesins coma Vietnam, Corèa, Japon).
Lo nombre de taoïstas es de mal estimar per divèrsas rasons. D'en primièr la posicion antireligiosa del govèrn chinesa faculta pas las recèrcas e la fisança dins los recensaments. Puèi, cal notar tanben que, en China e mai largament dins l'airal que lo bodisme mahayana i es una religion tradicionala, l'apartenéncia a una religion es pas una categoria completament estanca coma dins un fum d'autres países. Se pòt practicar mai d'una religion e, sovent, las quatres grandas tradicions religiosas ( religion tradicionala chinesa, taoïsme, confucianisme e bodisme) se mesclan.
Segon l'universitat Purdue, 13% de la populacion de la Republica Populara de China serián taoïstas[1] (175 000 000 de personas). A taiwan son 33% ( 7 500 0000). I a tanben de communautats taoïstas dins mai d'un país ( Singapor, Malàisia...). Al total, i auriá gaireben 200 000 000 de taoïstas dins lo mond. Lo taoïsme a tanben influenciat la religion tradicionala chinesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Laozi, nascut en 571 ab. Jèsus-Crist, es lo fondator del taoïsme. Sas idèas principalas son contengudas dins lo Daodejing (道德经). Reprenguèt d'elements ja existents dins la cultura de son temps, en particular la cosmologia de l'Escòla dels Naturalistas ( o Escòla del Yin-Yang). Reprenguèt tanben d'elements eiretats de la religion populara chinesa anciana, çò qu'explica la preséncia d'elements shamanistas dins lo taoïsme. Quatre elements fondamentals compausan lo taoïsme e explican sos rituals:
1. La filosofia taoïsta ( amb lo Daodejing e lo Zhuangzi)
2. Las tecnicas que la tòca es l'obtencion d'un estat d'ecstasi.
3. Las practicas per obténer longevitat e immortalitat.
4. La practica de l'exorcisme.
La primièira fòrma organizada de taoïsme data de la fondacion en -142 del movement dels Cinq Boissèls de Ris, per Zhang Daoling. Aquel movement donèt naissença a l'Escòla dels Mèstres Celestials (天师道). L'Escòla foguèt reconeguda en 215 per Cao Cao que s'apuejèt suls taoïstas per manténer son poder. Del temps de la dinastia Tang (608-917), lo taoïsme venguèt religion oficiala.
La dinastia Song (960-1279) foguèt tanben plan favorabla al taoïsme mas la dinastia Ming (1368-1644) favoriguèt puslèu lo neoconfucianisme. Après la dinastia Song, lo taoïsme poguèt pas jamai retrobar son ròtle de primièr plan e la dinastia Qing (1644-1912) foguèt clarament pròconfucianista e antitaoïsta.
Malgrat una renaissença relativa al sègle XX, lo taoïsme a perdut de son influéncia tot ben que siá una de las 5 religions reconegudas per la Republica Populara de China e que siá la religion de 33% dels Taiwaneses[2].
Doctrina[modificar | modificar la font]
Las doctrinas mai importantas del taoïsme son basadas subre lo Daodejing, lo Zhuangzi e lo Yijing.
Demest las valors mai presadas, se tròba la naturalesa, l'espontaneïtat, la simplicitat, lo destacament, e lo wu wei.
Dao e De[modificar | modificar la font]
Lo Dao (chinés: 道; pinyin: dào) significa 'camin', 'rota', 'mejan' 'metòde' e taben 'doctrina'.
Es definit atal dins lo Daodejing[3]:
Lo Dao que pòt èsser exprimit
Es pas lo Dao absolut;
Los noms que pòdon èsser donats,
Son pas de Noms Absoluts.
Lo SensaNom es l'origina del Cèl e de la Tèrra,
Lo Nomenat es l'origina de tota causa.
Lo Dao es considerat coma indescriptible, sensa nom, eternal, espontanèu e natural. Pòt èsser interpretat coma lo flux de l'univèrs. Lo Dao existís tanben dins cada òme e per aquesta rason totòm pòt descobrir l'imanéncia en el. Seguir l'armonia del Dao es l'objectiu de tot taoïsta practicant.
Lo De (Chinés: 德; pinyin: dé, i.e 'vertut' ) es l'expression del Dao dins una persona que cultiva lo Dao.
Wu Wei[modificar | modificar la font]
Wu wei (Chinés tradicional e Japonés: 無為; chinés simplificat: 无为; pinyin: wú wéi; corean: 無爲(무위); vietnamian: Vô vi) es un concèpte filosofic taoïsta que se pòt revirar per 'non-accion'. Significa que lo que seguís lo Dao e viu en armonia amb el, se compòrta d'un biais natural, confòrme a sa natura.
Dins lo Daodejing, l'actitud del savi es explicada atal[4]:
Lo savi fa tot sensa accion
Presica la doctrina sensa mot,
Agís mas s'apropria pas res,
Accomplís mas demanda pas cap de lausenja
Es perque demanda pas cap de lausenja
Que cap de lausenja pòt pas li èsser dostada.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 2010 Chinese Spiritual Life Survey conducted by the Purdue University's Center on Religion and Chinese Society. Statistics published in: Katharina Wenzel-Teuber, David Strait. People’s Republic of China: Religions and Churches Statistical Overview 2011. On: Religions & Christianity in Today's China, Vol. II, 2012, No. 3, pp. 29-54, ISSN: 2192-9289.
- ↑ Recensament oficial de 2005
- ↑ Daodejing, Libre 1:Los Principis del Dao, 1 Del Dao absolut
- ↑ Daodejing, libre 1 : capitol 2, revirat segon la version de Lin Yutang