text:
Piero della Francesca
Piero De Benedetto Dei Franceschi de nom compler Piero di Benedetto de Franceschi o encara Pietro Borghese (Sansepolcro, Toscana, 1416-1492) èra un pintre del Quattrocento italian conegut per l'escai Piero della Francesca. Tanben èra geomètra e matematician. Es un dels principals e fondamentals personatges de la Renaissença que trabalhèt pels Medicis, e, pasmens, passèt sonque un an a Florença.
Biografia[modificar | modificar la font]
Piero della Francesca es un personatge itinerant: se trobèt a Ferrara entre 1447 e 1448 trabalhant amb Lionello d’Este, a Rimini trabalhant per Sigismundo Malatesta a l'entorn de 1450, a Roma jols òrdres del Papa Piu II entre 1458 e 1459 e a Urbino trabalhant per Frederic III de Montefeltro en mai d'una ocasions. Dins la seuna itinerança l'acompanhava Leon Battista Alberti.
Nasquèt a Borgo San Sepolcro (Nord de Florença, dins la zona d'Ómbria) en 1416. Aquel territòri dins la primièra mitat del sègle XV canbièt de sobiraniá en diverses ocasions: d'en primièr dins las mans de Rimini, aprèp dins aquela de republica florentina e mai tard passèt jos la possession del papat. Per causa qu'èra un territòri frontalièr.
L’autor ven d’una familha de mercands, e d'aquò ven que sabiá l'aritmetica, lo calcul, l'algebra, la geometria e comptar amb l’abac. Aprèp l'aprendissatge que recebèt per tenir lo negòci familiar foguèt format amb un mèstre local que se nomenava Antonio di Anghiari per venit pintre. D'en primièr, entre 1432 e 1436, trabalhèt coma collaborador amb lo seu mèstre .
En 1438-39 trabalhèt a Florença, quand Masaccio veniá de morrir. Dins aquels moments existissián fòrça estils: encara èra al vam lo linealisme e lo lirisme de Fra Angelico, Panozzo Gonzolo o Filippo Lippi, e d'un autre caire veniá lo realisme geometric de Paolo Uccello. Dins la biografia de Piero es dificil de ligar la seuna vida de pintre amb la seuna vida de teorician. Segons Vasari, Piero, dins los seus darrièr 30 ans seriá estat cèc, e per aquò abandonèt la pintura dins aquel periòde, per se dedicar exclusivament a l’escriptura de tractats jos la dictat.
Piero escriguèt 3 tèxtes fòrça importants (dels mai cientifics del sègle XV e que foguèron la font basica per Da Vinci): un sul calcul amb l’abac, un sus la perspectiva pinctoriala e un autre sus la geometria.
Òbra[modificar | modificar la font]
La seuna òbra se caracteriza per una dignitat classica, coma Masaccio. Lo tractament dels personatges es fòrça volumetric e se percep un estudi anatomic, e una certa monumentalitat. Remarcam l'inexpressivitat e frejor dels personatges, amb de personatges que semblan èsser fòrça estatics, coma congeladas e calhats dins los seus pròpis moviments. Se percep tanben la volontat de construccion d'un espaci racional e coerent. Piero s'interessèt fòrça als problèmas del clarobscur e de la perspectiva, coma lo seu contemporanèu Melozzo da Forli.
La lutz dins los seus quadres es fòrça diafana, amb un tractament unifòrme, sens intensitats ni gradacion luminosa (leugièrament arcaïca, coma aquò de Fra Angelico). Arriba a donar la sensacion que los seus personatges son modelats dins de material dotat de lutz pròpia, intima, radianta. Las frescas coma la Legenda de la Santa Crotz, dins l'absida de la glèisa de San Francesc, Arezzo, son una òbra d'art de luminositat.
La perspectiva lineària èra la seuna caracteristica principala, se la pòt apreciar dins totes los seus quadres, que se distinguisson basicament pels seus colorits luminoses e un suau mas un traçat fèrme dels personatges.
A un estil pinctorial fòrça particular e es alara aisit d’identificar. Utiliza una lutz de plan jorn e de colors fòrça brilhantas, que li venon del seu contacte amb Domenico de Venezziano. Dins la seuna òbra totjorn es present lo pes de la geometria, qu'implica, d'un caire utilizar la perspectiva lineària e mermar los personatge a l’essencial.
Los personatges de Piero della Francesca son fòrça estetics, pauc emotius, çò que va al revèrs de las mai pinturas de la renaissença de Florença, qu'amb lo temps venián cada còp mai dinamics.
Longhi , quand parla de Piero, ditz que los seus personatges son de "columnas". Piero viu al meteis temps amb lo novelum de la Renaissença e l’evolucion de la pintura flamenca (realisme fragmentari). Piero della Francesca viatjèt pas en Flandra, mas ne visquèt fòrça pròcha e dins aquela influéncia: fa una mena de simbiòsi entre la renaissença italiana e la pintura flamenca.
Òbras celèbras[modificar | modificar la font]
- Trionf de la Castetat
- Poliptic de Sant Antòni
- Nativitat
- Madonna del parto
- Conversacion sacrada
- Maria Magdalena
- Lo baptisme del Crist, 1450, National Gallery de Londres.
- Flagellacion del Crist
- Verge de Misericòrdia
- Legenda de la Crotz Vertadièra


c: text/html

text:
1609
Aquesta pagina concernís l'an 1609 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Dubertura dau pòrt de Hirado, au sud-oèst de l'archipèu, au comèrci ambé leis Olandés (→ 1616).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Utilizacion de la premiera luneta astronomica, concebuda a partir d'un modèl de concepcion olandesa, per Galileo Galilei (1564-1642). Li permetèt de menar rapidament una tièra d'observacions fòrça importantas (observacion dau sistèma de Jupitèr, deis anèus de Saturne[1] ò deis estèlas de la Via Lactèa).
D'autra part, publicacion per Johannes Kepler dei doas premierei lèis que portan son nom dins Astronomia nova (en occitan Astronomia novèla).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oscar
Los Prèmis de l'Acadèmia (Academy Awards en anglés), mai coneguts coma los Oscars, son un prèmi cinematografic que recompensan cada annada, dempuèi 1928, los melhors filmes sortits als Estats Units (pus precisament dins lo Comtat de Los Angeles en Califòrnia entre lo 1èr de genièr e lo 31 de decembre de l'annada precedent la ceremonia).
Las recompensas son atribuidas per una associacion cinematografica professionala, l’Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS, Acadèmia de las Arts e Sciéncias del Cinèma) que comptava en 2003 5816 membres possedent lo dreit de vòte.
La ceremonia es organizada al començament de l'annada per l'AMPAS, al cors d'una emission televisada fòrça seguida. Sa mediatizacion entraina tanben d'incidents qu'an marcat l'istòria de l'emission e participa a sa notorietat. En 1973, Marlon Brando manda una jove Indiana que se presenta a sa plaça per refusar la recompensa e denonciar lo ròtle reservat als Indians d'America del Nòrd dins los filmes americans.
Lo mai grand nombre d'Oscars ganhat per un sol filme es de 11. Aquel recòrd es detengut per tres filmes :
En concurréncia (pas totjorn leiala tanplan...) amb lo Festenal de Canas e la Mòstra de Venècia, l'Oscar (li ne direm sovent de Ceremonia dels oscars o Oscars d'alhors...), ne pretend èsser l'eveniment màger del cinèma mondial, planetari...
Çò ne veirem que s'economicament es lèumens vertat (quitament se quand se parla de box office, se ne parla sonque del nòrd-american, d'a vegadas de l'europèu, mas pas jamai del chinés o de l' indian, que mantun filme d'ambedos païses aquels, se passèron ja la muralhassa ( de China, segur, mas pas cap de porcelana...) de mai de 200 o 300 000 000 d'espectators..., que lo recòrd se ne sarra dels 500!!! , o se ne son eles d'aliens, que vívon pas sus la meteissa planeta qu'Occident lo Conflòra, l'imperiala e imperialista, tant imperialista e plan sovent racista (lo racisme cultural, qu'es un dels piégers que i a sus Tèrra...) mens que petita mitat del cèl? Tant i a.
Per çò tot que d'art e creacion audiovisuala se tracha, ne veirem, amb pròvas sufisentas e evidentas assatz, que n'es pas cap lo cas o almens fòrça mens sovent.
N'es fòrça mens dominairitz la posicion d'Hollywood per ailò tot que d'art cinematografic vertadièr se tracha (ja ne comencèt la polemica, d'al grèc poulemos id est « guèrra »... entre en Thomas A. Edison e los fraires n'Auguste e'n Louis Lumière, tre la quita naissença del cinèma...), amai promocion de la creacion artistica... per çò quar lo cinèma es quicòm mai que non pas un simple divertiment (il cosidetto entertainment), o una novèla alquimia capabla de tot o se mudar en pecunha (i cosidetti soldi, the so-called money money...) mas un art total e complèt, coma musica, pintura o escultura ne son (o almens ne pòdon èsser... mas daissan "prosperar" sos "Van gOGH$$$" dins sos còfres e crebar los novèls Vincents!!!) , amb de millenaris d'edat de mai çaquelà.[2]
E es far pròva d'objectivitat e onestetat enciclopedicas que de o afortir amai o provar.
Que, coma çò ne disiá lo grand, l'immens en John Cassavetes (se ne foguèt el oscarizat un jorn, o pas... I don't think so...), Money is not a culture!!
Not at all.
Pas cap. Per çò quant a n' Orson Welles, se deguèt exiliar per crear.
Somari
- 1 los Oscars del merit (Academy Awards of Merit)
- 2 l'Istòria
- 3 l'Oscar
- 4 la Nominacion
- 5 la Ceremonia
- 6 los Oscars especials (Academy Special Awards)
- 7 los Oscars scientifics e tecnics (Academy Scientific and Technical Awards)
- 8 los Oscarizats famoses
- 9 los Nonoscarizats famoses
- 10 l'Impacte
- 11 Citacions
- 12 Hollywood, Canas & Venècia
- 13 Vejatz tanben
- 14 Bibliografia generala
- 15 Documents audiovisuals
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Ligams videografics
- 18 Nòtas & referéncias
los Oscars del merit (Academy Awards of Merit)[modificar | modificar la font]
guerdons màgers[modificar | modificar la font]
- Oscar del melhor filme (dempuèi 1928)
- Oscar del melhor actor (... 1928)
- Oscar del melhor realizator (...1928)
- Oscar del melhor actor dins un segond ròtle (...1928)
- Oscar de la melhora actritz (...1928)
- Oscar de la melhora actritz dins un segond ròtle (...1936)
- Oscar del melhor filme de lenga estrangièra (...1947)
citacions[modificar | modificar la font]
autres guerdons[modificar | modificar la font]
- Oscar del melhor scenari adaptat (...1928)
- Oscar de la melhora fotografia (...1928)
- Oscar de la melhora direccion artistica (...1928)
- Oscar de la melhora mescla de son (...1930)
- Oscar del melhor filme cort d'animacion (...1931)
- Oscar del melhor filme cort de ficcion (...1931)
- Oscar de la melhora musica de filme (...1934)
- Oscar de la melhora cançon originala (...1934)
- Oscar del melhor montatge (...1935)
- Oscar dels melhors efèctes visuals (...1939)
- Oscar del melhor scenari original (...1940)
- Oscar del mehor filme cort documentari (...1941)
- Oscar del melhor documentari (...1943)
- Oscar del melhor vestit (...1948)
- Oscar de la melhora benda sonòra (...1963)
- Oscar del melhor maquilhatge (...1981)
- Oscar del melhor filme d'animacion (...2001)
citacions[modificar | modificar la font]
guerdons passats[modificar | modificar la font]
- Oscar dels melhors intertítols (...1927-1928)
- Oscar de la melhora e triada qualitat artistica de produccion (... sonqu'en 1928)
- Oscar dels mehors efèctes d'engenhariá (... sonqu'en 1928)
- Oscar de la melhora istòria originala (...1928-1956)
- Oscar del melhor filme cort per la noveltat (...1932-1935)
- Oscar del melhor assistent-realizator (...1933-1937)
- Oscar de la melhora direccion per la dança (...1935-1937 & 1962)
- Oscar del melhor filme cort en colors (...1936-1937)
- Oscar del melhor filme cort d'accion de dos rotlèus (...1936-1956)
- Oscar de la melhora particion per un filme musical o una comèdia (...1995-1999)
citacions[modificar | modificar la font]
l'Istòria[modificar | modificar la font]
1928 - 1945[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1946 - 2010[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
l'Oscar[modificar | modificar la font]
origina[modificar | modificar la font]
citacion[modificar | modificar la font]
apellacion[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
la Nominacion[modificar | modificar la font]
los Votants[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
las Règlas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
la Ceremonia[modificar | modificar la font]
sètis[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
organizacion[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
los Oscars especials (Academy Special Awards)[modificar | modificar la font]
guerdons actuals[modificar | modificar la font]
- Oscar d'onor (dempuèi 1929)
- Oscar commemoratiu Irving G. Thalberg per guerdonar la melhora produccion o lo melhor productor (...1938)
- Oscar umanitari Jean Hersholt per guerdonar una personalitat dins la siá accion umanitària (...1957)
- Oscar per contribucion especiala (...1973)
citacions[modificar | modificar la font]
guerdons passats[modificar | modificar la font]
- Oscar de la joventut (... 1934-1960)
citacions[modificar | modificar la font]
los Oscars scientifics e tecnics (Academy Scientific and Technical Awards)[modificar | modificar la font]
guerdons actuals[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
los Oscarizats famoses[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
los Nonoscarizats famoses[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
l'Impacte[modificar | modificar la font]
resson als EUA[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
resson endacòm mai[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Hollywood, Canas & Venècia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
istòria de l'Oscar[modificar | modificar la font]
- K. Gail & J. Piazza: The Academy Awards: The Complete History of Oscar, Black Dog & Leventhal Publishers, 2002 (en anglés)
- Emmanuel Levy: All about Oscar: The History and Politics of the Academy Awards, Continuum, Nòva York, 2003 (id)
- Jon Wright: The Lunacy of Oscar: The Problems with Hollywood's Biggest Night, 2007 (id)
istòria del cinèma mondial[modificar | modificar la font]
- Jacques Legrand: Chronique du cinéma,, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 959 pp (de grand format, amb iconografia abondosa e de màger qualitat), edicions Chronique, Boulogne-Billancourt, 1992 (en francés) ...una istòria cronologica del cinèma mondial que çò ne menciona cada an de l'Oscar (amai dels Oscars...) e dels sius eveniments màgers... indefugible e essencial...
- Philippe d'Hugues : Almanach du cinéma:
- Tome I - Des origines à 1945;
- Tome II - De 1946 à nos jours, edicion de grand luxe, 294 pp & 360 pp (de format rectangular, amb iconografia rèireabondosa e d'extrèma qualitat), Encyclopædia Universalis France S.A., París, octobre de 1992 (en francés) ... d'encara mai excepcional e complèt que non pas lo precedent... E ne comença l' armanac aiceste en l'an 1487, amb en Leonardo da Vinci de personatge motor e actor... de qué se ne pòt dire mai ?
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficial
- (en) Sit oficial de la Ceremonia
- (en) Lista completa del palmarès de l'Oscar
- (en) Istòria de l'Oscar
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 66 100 documents subre l' Oscar en picar coma clau Academy Awards Oscar
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- Portal del cinèma
- [[gl:Premios Oscar]]


text:
Sucre
Lo sucre, que sa formula quimica es C12H22O11, es denominacion comuna del disacarid sacaròsa, un compausat organic de la familha dels glucids, que sòl èsser lo mai comun dels glucids. Aqueste nom sucre s'emplega d'unes còps que i a per extension a l'ensems dels glucids o idrats de carbòni.
S'emplega lo sucre mai que mai dins l'alimentacion. Es un aliment de bon assimilar per l'organisme e pòrta una granda riquesa calorica amb gaireben 17 J (4 calorias) per grama. Actualament s'obten a partir de la bledaraba de sucre e de la cana de sucre.
Lo sucre blanc refinat durant la digestion consoma una part de las vitaminas e de las sals mineralas presentas dins lo còs uman. Es estat provat que la consomacion excessiva de sucre blanc pòt crear una dependéncia semblabla a la de las drògas duras.
La paraula "sucre" ven del mot sanscrit sarkara (Let. sabbia), adaptat puèi en sakcharon o saccharum pels autors grècs e romans. Es aqueste quite mot la basa de l'etimologia del mot "sacarina".
Somari
L'istòria del sucre: sa difusion en Euròpa[modificar | modificar la font]
L'aparicion primièra del sucre qu'es atestada dins los documents es la del sucre obtengut a partir de cana de sucre, que demorèt sègles e sègles lo solet tipe de sucre possible. Se ditz que foguèt portat pels abitants de las islas polinesianas en China e en Índia. Qui los pèrsas de Dàrius trobèron, en 510 abans Crist, de culturas d'un vegetal que se ne trasiá un siròp dens e plan doç. Un còp assecat dins de fuèlhas bèlas donava de cristals que duravan un bon temps, amb de spiccate proprietats energeticas. Los pèrsas emportèron las plantas amb eles e n'espandiguèron la cultura dins l'Orient Mejan.
En 325 a.C. Alexandre lo Grand portèt la nòva que dins las tèrras d'Orient existissiá una "mèl qu'aviá pas besonh d'abelhas". Foguèron los arabis pasmens, que dins son país èra ja emplegat al sègle VI abans Crist, que n'espandiguèron la cultura dins sos territòris.
Los genoveses e los venecians, durant lo sègle X, presero a importar de modèstas quantitats de çò que se sonava "la sal aràbia" que las crosadas espandiguèron encara mai. Federic II del Sant Empèri Roman Germanic capitèt a far cultivar la cana de sucre en Sicília, mas lo sucre demorèt un bèl temps una espécia rara e preciosa, venduda per los speziali e pels apotecaris a un prètz fòrça car coma medecina d'emplec pels siròps, impacchi e enteroclismi.
Sonque los rics se podián permetre de l'emplegar coma dulcificant a mai se son rival mai ancian, la mèl, de segur non èra producha en quantitats talas per poder sortir sus las taulas del pòble coma un adocissent de cada jorn.
A partir de la descobèrta de l'America los espanhòls introdusiguèron la cultura de la cana de sucre a Cuba e a Mexic, los portugueses en Brasil, los angleses e franceses dins las Antilhas, dins aqueles territòris de l'America Centrala e Meridionala que encara uèi son demest los productors mai importants. Vist que lo sucre de las Americas èra melhor e mens costós, las culturas espanhòlas e italianas desapareguèron, coma tanben los trafics amb los territòris arabis.
Nasquèt un trafic d'importacion florissent que faguèt aqueste produch, qu'èra de luxe a l'origina, plan mai abitual. Aqueste donèt una spinta notabla a l'art culinària, en permetre la naissença de la pastissariá europèa coma art autonòma subretot gràcias a la barreja de sucre amb lo cacao, lo lach o amb lo cafè.
En 1575 l'agronòm francés O. de Serres faguèt una observacion inusuala, que fòrça annadas mai tard cambiarà una part de l'istòria d'Euròpa. Constatèt que la bledaraba (beta vulgaris), una ortalissa plan comuna e grandament cultivada, dusca ara utilizada coma pastura, un pauc de pertot e que un còp cuèch produsís un siròp semblable a lo de la cana de sucre, un siròp fòrça doç. Aquela observacion demorèt, pasmens, letra mòrta tanben pr'amor de la fòrta oposicion de diferents grops d'importadors e cultivadors de cana de sucre, que ostacolarono in tutti los biaisses possibles las recercas sus d'eventualas alternativas a son produch. Gràcias anche a sas pressions, talvolta sfociate in sabotaggi anche violents, lo succre de canna rimase lo solet disponible encara pendent molto temps. En l'espaci d'un sègle, entre 1640 e 1750, la consomacion de la substància se tripliquèt, en provocar lo fenomèn tragic del negòci dels esclaus d'Africa qu'èran sistematicament capturats e deportats per trabalhar dins las plantacions.
Amb l'ascension al poder de Napoleon s'intensifiquèron los contrastes comercials entre França e Anglatèrra, que portèron a un blocatge delle importacions anglesas (decret de Berlino, 1806). Lo sucre de cana, qu'arribava en Euròpa per la mar, desapareguèt una corta passa dels scaffali dei negozi, vist que los angleses reagiguèron al blocatge sequestrando a loro volta las navi dirette a pòrts franceses o de sos aligats aderenti al blòc (dins un segond temps se "limitèron" a costringere queste navi a passar da porti angleses e a pagar una forta taxa sus la carga). Sulla spinta de la necessitat los europèus s'adobèron per trobar una alternativa. En 1747 lo quimista alemand Sigmund Andreas Marggraf capitèt l'extraccion de saccarosio de la barbabietole e qualques decadas mai tard son discípol F.K. Achard perfeccionèt lo procès en lo far economicament viable. Es a el que se deu la primièra sucrariá industriala, sorto in Slesia en 1802. Per volontat exprèssa de Napoleon, la produccion de sucre de bieta foguèt encoratjada dins totes los territòris jos son contraròtle e foguèron dobèrts d'autres stabilimenti en França. Aprèp lo Congrès de Viena lo sucre de cana tornèt circular, mas l'expansion d'aquel de bledaraba èra venguda irreversibla. Son còst inferior lo faguèt disponible lèu lèu a de parts mai amplas de la populacion, en cambiar considerablament las abituds alimentàrias d'Euròpa.[1]Alcuni storici ritengono que la maggior disponibilitat de sucre abbia contribuït a melhorar sensiblament las condicions de santat de la populacion e sa potencialitat de concentracion, contribuendo al desvolopament intellectual de la societat.
Produccion e comèrci[modificar | modificar la font]
Segon las donadas de 2005 del Ministèri de l'Agricultura dels Estats Units, los principals productors son:
- pel sucre de bledaraba: Euròpa a 25 (21,6 milion de tonas), los Estats Units (4.0), Russia (2,5) e Ucraïna (1,85);
- pel sucre de cana: Brasil (27,1 milion de tonas), Índia (20,3), China (8,7), Mexic (5,6), Austràlia (5,3), Tailàndia (4,8).
Significativo l'exploit de Brasil, qu'es passat da un tasso mejan annual d'aumentacion de la produccion de 2,23% (1960-1990) fins a 8,1% (1990-2006); Euròpa produsís pas que 288 migliaia de tonas de sucre de cana, los Estats Units 2,8 milions de tonas.
Lo comèrci internacional es puslèu desvolopat: lo total de las importacions e exportacions es leugièrament inferior a 65% de la produccion. Los exportadors principals son Brasil (17 milions de tonas), Euròpa (7,2), Austràlia (4,3) e Tailàndia (2,9). Los Estats Units, qu'importan 2,8 milions de tonas, sonque expòrtan 159.000 tonas.
En 2002 s'es dobèrta una vertenza internacionala sul sucre. Austràlia, Brasil e Tailandia an contestato presso l'Organizacion Mondiala del Comèrci il sostegno acordat per Euròpa als productors nacionals, que lor consentís de vendre a de prèses inferiors als còstes de produccion. L'OMC ha riconosciuto la fondatezza de las acusacions ([1]), mas las trattative per addivenire a una solucion son encara en cors.
Contraindicacions[modificar | modificar la font]
La consomacion de sucre a salito dai 2 kg pro/capite per an, a una mejana de 80 kg. La consomacion excessiva de sucre es considerada demest las causas probablas de
Segon las indicacions dieteticas, la consomacion de calorias que derivan dels sucres simples deu èsser limitada a 15% dels besonhs jornalièrs. Existisson qualques malautiás raras que fan que lo sucre siá indigerible
Alternative[modificar | modificar la font]
Vi sono diverse alternative allo zucchero sia naturali che di sintesi. Il principale è senz'altro il miele, utilizzato almeno dalla preistoria, nonché sciroppi ricavati da alberi come l'acero o da cereali e frutta, il fruttosio. Esistono molti dolcificanti di sintesi, come lo xilitolo,il ciclammato, la saccarina e l'aspartame. Esiste, inoltre, una pianta chiamata Stevia che ha proprietà dolcificanti maggiori dello zucchero: il potere dolcificante dello stevioside è circa 300 volte superiore a quello dello zucchero. Tuttavia negli USA e dal 2000 nell'Unione Europea è proibito il commercio di questa pianta a fini commestibili, anche se in molti paesi, tra cui il Giappone, viene usata come dolcificante.
Curiosità[modificar | modificar la font]
Anticamente, in Russia, lo zucchero veniva adoperato soprattutto in occasione dei banchetti funebri. La Stevia negli Usa non è vietata, semplicemente deve essere definita integratore alimetnare e non dolcificante. con questa definizione viene venduta ovunque.
Voci correlate[modificar | modificar la font]
Altri progetti[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La difusion del sucre de bieta non foguèt pas pr'aquò immediata. Lo blocco s'acabèt aprèp a penas un pauc mai de sèt annadas de son institucion, e aital sos efièches, ma nel contempo non si erano pogut crear molti stabilimenti ne aumentar molto las superfici coltivate a bieta. Lo "retorn" del sucre de cana provoquèt, coma se podiá preveire, una davalada dels prèses e la produccion del sucre de la bieta aviá pas encara pogut aténher de nivèls quantitatius tales per ne far tombar lo prètz a la portada de totas las tasche. Lo procès de cultura de la bledaraba e d'extracion industriala del sucre subì un arresto, stante la minor remuneratività de l'investiment in stabilimenti e in coltivazioni. Pasmens lo procès "sostitutivo" sul mercat europèu foguèt lent mas imparable e lo sucre de bledaraba comencèt de far concurréncia al de cana a partir de la segonda mitat dell'ottocento


text:
Leonid Kogan
Leonid Kogan (Dnepropetrovsk, Ucraïna, lo 17 de noveme de 1924 - lo 17 de deceme de 1982) (en ebrieu לאוניד בוריסוביץ' קוגן e en rus ЛeoHид БopиcoBич KoraH) que ho un deus màgers violonista representant de l'escòla sovietica. Qu'èra judiu.
Gran interpreta de Niccolò Paganini, qu'avó l'aunor de jogar las soas òbras suber Il Cannone, lo vriulon deu mèste italian.
Qu'etudiè au conservatòri de Moscòu on e hore professor quauques annadas arron, puish que debutè com solista en 1941 abans de perseguir la soa carrièra en Union Sovietica e dens lo monde sancèr.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] Leonid Kogan anat cercar Il Cannone per interpretar Paganini.


text:
Wikipèdia:Modèls
Aquesta pagina presenta los diferents modèls utilizats sus Wikipèdia oc, repartits dins divèrsas sospaginas en foncion de lor usatge.
Aquestas sospaginas mòstran lo modèl e sa sintaxi (prèsta a èsser copiada-empegada) e mai un exemple d'utilizacion. Son en construccion, la Lista dels modèls demòra pel moment mai completa.
Sospaginas en cors d'escritura :
- /Arborescéncia (per la categorizacion dels modèls)
Per una ajuda generala suls modèls, la sintaxi e las possibilitats, vejatz Ajuda:Modèl.
Somari
Articles[modificar la font]
- Avertiments permanents
- Títol incorrècte
Unicòde
Contengut ofensant
Desvelament de l'intriga
Cas d'omonimia / omofonia
- Bendèls temporaris
- Article protegit
Esbòs
Article prepausat de qualitat, de la setmana
- Desacòrdis e problèmas
- Desacòrdis de neutralitat / de pertinéncia
Proposicions de supression
Supression d'imatges
Problèmas de copyright
- Mantenença
- Modificacions en cors
Tascas d'efectuar (traduccion, relectura, proteccion...)
- Ligams entre projèctes
- Commons, Wikiccionari, Wikiquote, Wikifont, Wikinews, Wikilibres
Wikipèdia dins una autra lenga
- Fonts
- Pels articles copiats de fonts liuras
- Mèdia
- Insercion de fichièrs àudio
Ajudas a la redaccion[modificar la font]
- Ajudas generalas a la redaccion
- Nòtas de bas de pagina e bibliograficas
Formatatge del tèxt
Simbòls
Tèxt en colors
Escritura dels noms pròpris
- Datas
- Escritura facilitada pels sègles, millenaris, 1èr del mes...
- Païses
- Per inclure la bandièra d'un país e son nom. Creat a l'origina per l'espòrt.
- Indicacion de lenga
- Icòna amb lo còde d'una lenga, util pels ligams extèrnes o las traduccions.
- Coordenadas sus una mapa
- Afichatge d'una mapa amb las coordenadas d'un luòc
Tablèus[modificar la font]
- Tablèus
- ajuda a la creacion de tablèu predefinit e de quadre per incorporar de sospaginas (ex:pels portals).
- InfoBox
- per inclure de Tablèus de donadas amb paramètres amb una forma e una posicion predefinidas en completant de variablas una lista completa existís.
- Taxobox
- Tablèu recampant las informacions filogeneticas per totes los articles del domeni del vivent. Es un cas particular d'infobox. Vejatz Wikipèdia:Projècte/Carta grafica/Utilizacion de las taxobox.
Paginas d'utilizaire[modificar la font]
- Espaci d'utilizaire
- Se presentar
Utilizar los modèls Babel
Jónher una categoria d'utilizaires
Utilizar las boitas d'utilizaire
- Espaci Discussion Utilizaire
- Far la benvenguda
Avertir un vandal
Donar de conselhs a un començaire
Festejar un anniversari...
Autras paginas[modificar la font]
- Categorias
- Modèls per las paginas de categoria
Modèls per categorizar aisidament cèrts articles (coma per exemple vida e mòrt d'una persona)
- Imatges
- Licéncias dels imatges
Avertiments
Listas completas[modificar la font]
Doas listas relativament completas son disponiblas :
- Lista completa
- Aquesta lista intègra totas las sospaginas de la pagina actuala. Pòt èsser utila amb la foncion Seguit dels ligams per seguir las modificacions suls modèls. Aquesta pagina es fòrça longa de cargar !
- Special:Allpages
- Lista exaustiva de totas las paginas dins l'espaci Modèl:
Vejatz tanben[modificar la font]
- Messatge de benvenguda
- Messatge a un anonim
- Categorias d'esbòsses
- Autorizacion d'autor
- Alèrta de copyright
- Messatge de descripcion dels imatges
- Modèl fair use
- Desvela l'intriga del recit
- Messatge estandard de violacion de la GFDL
- Ajuda:Paletas de navigacion
- Ajuda:Modèl
- Messatges predefinits de Wikipèdia
- Lista dels modèls e Modèls/lista


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Ieroglifs sus una estèla funerària egipciana.
Los ieroglifs egipcians èran lo sistèma d'escritura emplegat correntament dins l'Egipte anciana per notar la lenga egipciana, subretot dins la vida religiosa. Aqueste sistèma d'escritura foguèt deschifrat pel filològ e cercaire occitan Joan Francés Champolion (1790-1832) en 1822.
Lo sistèma ieroglific es copausat de signes fonetics (los ieroglifs unilitaris, bilitaris e trilitaris), com dens l'alfabet occitan, e ideografics (los ieroglifs determinatius).
Existisson de formas simplificadas d'escritura d'aqueste sistèma: lo ieratic e lo demotic


text:
Prússia
Prússia (en alemand Preußen, (del latin: Borussia, Prussia o Prutenia; en polonés Prusy; en rus Prussija; en lituanian Prūsija) foguèt lo mai important dels ancians estats alemands. Se situava al nòrd de çò qu'èra l'anciana Alemanha unificada. La superficia totala d'aquela entitat arribèt a èsser de 292 800 km² durant lo 2n Reich alemand (1871-1918). La Prússia originala nasquèt sus las ribas de la Mar Baltica dins çò qu'es actualament Lituània, Polonha e Russia. Coneguèt una tendéncia expansionista importanta cap a l'Alemanha renana, a l'oèst.
Ducat puèi reialme, venguèt en 1918 una republica jol nom d'Estat liure de Prússia.


text:
Viriato
Viriato (180 AC -139 AC) foguèt lo principal cap de la tribú lusitana que tenguèt tèsta a l'expansion de Roma dins una bòna part dels territòris dels actuals Extremadura (Espanha) e Portugal entre las concas del Tage e del Guadiana. Viriat Condusiguèt l'armada tribal cap a fòrças victòrias suls romans entre los ans 147 AC e 139 AC, abans que foguèsse traït e assassinat per qualqu'uns de los seus òmes, que se vendèron als romans. En catalan se nomena Viriat, en portugués, en galhèc, en castelhan e en italian se coneis coma Viriato, en francés se nomena Viriatus e en latin e en anglés, Viriathus.
Vida[modificar | modificar la font]
Se sap pas gaire de la seuna vida. Poiriá èsser estat pastor, lo trabalh de la majoritat de lusitans. Èra conegut entre los lusitans coma un bon guerrièr. Fòrça lo consideravan coma un cap. Nasquèt a Herminius Mos (Sèrra de l'Estèla), al còr de Lusitània (l'actuala region portuguesa de la Beira Nauta). Viriato es considerat coma lo primièr eròi iberic (portugués e espanhòl), foguèt lo cap de l'union de tribús ibericas que resistiguèron a la conquista romana. L'istòria de Viriato e la guèrra lusitana la conta l'istorian Appià d'Alexàndria en lo seu libre sus Ibèria; dins la seccion Istòria romana comenta que «Viriato auciguèt fòrça romans tot en mostrant la seuna granda abiletat».
Conquista de Lusitània[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra Punica, dins lo sègle III AC, Roma comencèt la conquista de la Peninsula Iberica. Lo Senat envièt una armada ont i aviá los renfortiments que los cartagineses enviaran d'Itàlia per ajudar Aníbal. Aiçò desencadenèt, pendent 250 ans, una seria d'afrontaments contunhs dins la peninsula. Fin finala, foguèt conquistada pels romans. La Guèrra Lusitània es un dels episòdis mielhs documentats de la conquista de la Peninsula Iberica. Servi Sulpici Galba comandava las tropas romanas d'Ibèria que, vèrs l'an 150 aC., comencèron de destruir la rèsta de las fòrças de resisténcia dels lusitanians.
Guèrra Lusitaniana[modificar | modificar la font]
vesètz Guèrra Lusitaniana
Assassinat de Viriato[modificar | modificar la font]
Lo Senat roman refusèt lo pacte que faguèt Sexvila amb lo pòble lusitan. Los romans cambièron duncas la seuna manièra d'agir: Marc Popilli Laenes IV va subornar tres enviats de Viriato qu'avián coma objectiu d'arribar a un acòrdi de patz amb los romans. Aqueles èran Àudax, Ditalc e Minurus, que Marc los prometèt una recompensa se aucissián Viriato, e lo faguèron aital, l'assassinèron tranquillament mentre dormissiá.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Mauricio Pastor Muñoz, Viriate - la lutte pour la liberté, Pluvia Nocturna, Paris, 2009, 160 p., ISBN : 978-2-917735-01-5


text:
Uffholtz
Uffholz en alemannisch ( Uffholtz en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Uffholtz Fa partida del costat de Cernay e de la arrondissement de Thann. Una de las municipalitats #que constituissi la comunitat de municipalitats amb Cernay (1,5 km), Steinbach e Wattwiller. Uffholtz Es una sortida de la "rota de las Crêtes", la D 431, a traversat per la "rota dels Vins" de Alsace, la D 5, la rota départementale 83 (anciana RN 83) e per un camin balisé cap a St Jacques de Compostelle, encara a 2180 km. Lo vilatge a situat a una altitud d'Unitat|310|mètres {{}}. La municipalitat fa partida del ressort del Mestièr de torisme de Cernay e de la region del Vièlh-Armand.
Uffholtz fait partie du canton de Cernay et de l'arrondissement de Thann. Une des communes qui constitue la communauté de communes avec Cernay (1,5 km), Steinbach et Wattwiller. Uffholtz est un départ de la "route des Crêtes", la D 431, est traversé par la "route des Vins" d'Alsace, la D 5, la route départementale 83 (ancienne RN 83) et par un chemin balisé vers St Jacques de Compostelle, encore à 2180 km. Le village est situé à une altitude de 310 mètres. La commune fait partie du ressort de l'Office de tourisme de Cernay et de la région du Vieil-Armand.
Istòria[modificar | modificar la font]
Uffholtz A citat per las primièras fes en 823 en fasent partida de la abbaye de Murbach. En 1252, Ulric de Ferrette e lo abbé de Murbach son en guèrra en çò que tanh a la advocatie e dels dreches sul pòble. A partir del 1347, lo vilatge fa partida del bailliage de Watwiller après lo defalhiment de la veusa del darrièr comte. Dintratz Uffholtz e Wattwiller, se vei las rèstas del castèl de Herrenfluh. Aquel castèl i aguèt bastit per Jean de Sant-Amaren, sobrenomenat Nortwind, amb l'autorizacion de la abbé Conrad, #que lududes octroya en 1312 la montanha a títol de fief. Lo recueil dels fiefs de Murbach al Sègle XIV apren #que Hermelin de Nortwind e lo sieu fraire Bourcard an #èsser investits pel abbé del castèl Herflu. Dempuèi aquela epòca, lo se viu pas mai figurar en cap de charte. En 1739 se produsisson émeutes antijuives amb lo pillage de divèrses ostals e de la sinagoga dins lo pòble. A Modèl:La s mini- e Modèl:S-, Uffholtz es lo banc d'un rabbinat. Al cors de la Revolucion, lo pòble a ocupat per revolucionaris de Sant-Amaren #que saquegen los ostals josieus e lo tribunal dimière. Al cors de la Primièra Guèrra mondiala, lo pòble situat al pè del Hartmannswillerkopf dicha tanben Vièlh Armand, a destruit totalament. La municipalitat a decòr de la Crotz de guèrra.
Uffholtz est cité pour la première fois en 823 faisant partie de l'abbaye de Murbach. En 1252, Ulric de Ferrette et l'abbé de Murbach sont en guerre au sujet de l'advocatie et des droits sur le village. À partir du 1347, le village fait partie du bailliage de Watwiller après le décès de la veuve du dernier comte. Entre Uffholtz et Wattwiller, on voit les restes du château de Herrenfluh. Ce château fut construit par Jean de Saint-Amarin, surnommé Nortwind, avec l'autorisation de l'abbé Conrad, qui lui octroya en 1312 la montagne à titre de fief. Le recueil des fiefs de Murbach au Sègle XIV nous apprend qu'Hermelin de Nortwind et son frère Bourcard ont été investis par l'abbé du château Herflu. Depuis cette époque, on ne le vit plus figurer dans aucune charte. En 1739 se produisent des émeutes antijuives avec le pillage de plusieurs maisons et de la synagogue dans le village. Aux Modèl:S mini- et Modèl:S-, Uffholtz est le siège d'un rabbinat. Au cours de la Révolution, le village est envahi par des révolutionnaires de Saint-Amarin qui pillent les maisons juives et la cour dimière. Au cours de la Première Guerre mondiale, le village situé au pied du Hartmannswillerkopf dit aussi Vieil Armand, est détruit entièrement. La commune est décorée de la Croix de guerre.


text:
Hernán Cortés
Hernán Cortés de Monroy y Pizarro (Medellín, Extremadura, alavetz Castelha, 1485 – Castilleja de la Cuesta, Andalosia, lo 2 de decembre de 1547) foguèt un dei conquistadors principaus que conquistèt e someteguèt l'Empèri Astèca.
Nascut dins lo Reiaume de Castelha, traversèt l'ocean per faire fortuna e visquèt dins l'illa d'Hispañola puei a Cuba onte recebèt una proprietat coloniala (una encomienda) e organizèt una expedicion de conquista dau continent maugrat l'ostilitat persistenta dau governador de la colonia, Diego Velázquez de Cuéllar.
Estrategicament e tacticament, comprenguèt l'ostilitat de grops indians còntra la supremacia astèca e seis aliats, l'avantatge donat per l'explecha de mites de la religion astèca e la poissança deis armas europèas a respèct deis armas tradicionalas utilizadas en America Centrala. En mai d'aquò, aguèt una mestressa indiana, coneguda dins l'Istòria coma Doña Marina que foguèt tanben son conselhier e son interprèta. Fin finala, maugrat quauquei desfachas importantas e una resisténcia acarnada (Nuech Trista), capitèt la conquista rapida dei territòris astècas. Coma recompensa, foguèt nomat duc de Oaxaca per lo rèi d'Espanha e rintrèt au país vèrs 1540 ambé de riquessas importantas.
Somari
- 1 Familha e jovença
- 2 La conquista de Mexic
- 3 Leis expedicions vèrs Califòrnia
- 4 L’expedicion d’Argier e sa mòrt
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Ligams intèrnes
- 7 Bibliografia
Familha e jovença[modificar | modificar la font]
Hernán Cortés èra lo fiu unic d’una familha de l’aristocràcia auta d’Espanha entre 1483 e 1485[1]. Son paire, Martin Cortés de Monroy, foguèt Procuraire generau, e divèrsei membres de la familha participèron ambé succès a la Reconquista, especialament dins la província d’Estremadura. I obtenguèron de fèus.
A 14 ans, Cortés foguèt mandat per doas annadas a l’Universitat de Salamanca avans d’abandonar seis estudis per començar una carriera dins l’armada. En 1504 o 1506, s’embarquèt per America per participar a la colonizacion de l’illa d’Hispaniola. I recebèt de tèrras, d’esclaus e la carga de notari.
En 1511, participèt a una campanha de conquista de l’illa de Cuba e recebèt d’autrei tèrras. Venguèt tanben cònsol de Santiago de Cuba. En 1518, après leis expedicions en Yucatan e lei racòntes de Francisco Hernández de Córdoba (1517) e Juan de Grijalva (1518) a prepaus d’aur dins lei ciutats de la region, se decidiguèt de preparar a son torn una expedicion dins la region.
La conquista de Mexic[modificar | modificar la font]
Lei premiers contactes[modificar | modificar la font]
En causa de la mesfisança dau governador de Cuba, Cortés foguèt obligat de precipitar sa partença ambé solament onze naviris e mens d’un milier d’òmes. Pasmens, la màger part èran de soudats experimentats qu’avián ja participat ai guèrras d’Itàlia. Lo 22 d’abriu de 1519, desbarquèron pròche dau luòc ocupat per la vila modèrna de Veracruz. Lei premiers contactes ambé lei Maias foguèron relativament bons e Cortés descurbiguèt doas personas que van aver un ròtle primordiau dins la perseguida de son expedicion.
Lo premier foguèt lo capelan espanhòu Gerónimo de Aguilar qu’èra un presonier ancian d’una tribú d’Indians. Lo segond èra una esclava, dicha Malintzin. Lei dos avián una conoissença fòrça importanta dei lengas, dei populacions e de la politica de la region. Venguèron de membres majors de l’expedicion. Puei, Cortes aprenguèt l’existéncia d’un país dich ‘’Mexico’’, en fach l’Empèri Astèca, que sembla d'èsser lo centre dei riquessas circulant dins la region. De contactes foguèron donc conclús ambé lei representants de son rèi, Moctezuma II e la conquista d’aquela region va venir pauc a pauc l’objectiu principau de Cortés.
De la fondacion de Vera Cruz a Cholula[modificar | modificar la font]
Per començar la conquista de Mexic, Cortés fondèt una vila a l’endrech dau desbarcament que foguèt dicha Veracruz. Ne’n venguèt lo capitani generau devenent donc independent de l’autoritat dau governador de Cuba. Aquò, e l’abséncia de resultats dins l’expedicion, entraïnèt una revòuta d’una partida dei membres de l’expedicion. Cortés deguèt eliminar lei caps principaus dau movement per reprendre lo contraròtle de seis òmes.
D’autra part, gràcias ai conseus de Malintzin, lo conquistador poguèt crear de relacions diplomaticas ambé de pòples enemics deis Astècas. Descurbiguèt tanben lo dieu Quetzalcoatl, divinitat principala de tota la region d’America Centrala, e lei tradicions parlant de son retorn sota la forma d’un òme blanc.
Lo 19 d’aost de 1519, acomencèt sa campanha en direccion dei territòris astècas. Lo 2 de setembre, averèt una batalha còntra lei tropas de la ciutat de Tlaxcala, enemiga de la Tripla Aliança astèca[2], e obtenguèt son aliança e son sostèn. Aprofichant aquelei renfòrç e la possibilitat de faire una pausa, leis Espanhòus poguèron contuniar d’avançar après quauquei setmanas per arribar a Cholula onte recebèron un acuelh favorable per leis Astècas. Pasmens, aquela recepcion èra una leca per eliminar l’expedicion durant la nuech. Avertits, Cortés e sei fòrças ataquèron d’en premier e destruguèron la vila tuant entre 15 000 e 30 000 abitants.
La conquista de l’Empèri Astèca[modificar | modificar la font]
L’intrada dins Tenochtitlan[modificar | modificar la font]
La destruccion de Cholula permetèt ais Espanhòus d’espaurir leis Astècas que deguèron acceptar l’intrada de Cortés e de seis aliats dins lor capitala Tenochtitlan lo de novembre de 1519. Totei leis exigéncias de Cortés foguèron egalament acceptadas coma lo desliurament d’aur cada an a Cortés e au rèi d’Espanha e lo remplaçament de l’estatua d’un dieu astèca per una escultura de la Verge Maria.
Enterin, de combats avián agut luòc a l’entorn de Veracruz entraïnant la mòrt de quauquei membres de la garnison. Aquò mostrèt ais Astècas que leis Espanhòus èran pas de dieus mai solament d’òmes normaus. De mai, a Tenochtitlan, lei relacions entre lei dos camps venguèron fòrça marridas après la descubèrta d’un tesaur escondut per de soudats de Cortés. Per empachar una ataca massiva deis Astècas, Cortés decidiguèt tornarmai d'agir d'en premier e prenguèt lo rèi Moctezuma II coma ostatge. Aqueu darrier deguèt venir lo vassau dau rèi d’Espanha.
La lucha intèrna entre conquistadors[modificar | modificar la font]
Quauquei jorns après lo succès de Cortés a Tenochtitlan, una expedicion desbarquèt per esquichar la rebellion de Cortés còntra l’autoritat dau governador de Cuba durant la fondacion de Veracruz e la presa dau titól de capitani generau. Dirigit per Panfilo de Narvaez, annoncièron la traïson de Cortes ais Astècas e li donèron lo drech de lo tuar.
La reaccion de Cortés foguèt rapida. Laissant un centenau d’òmes en garnison a Tenochtitlan, mandèt una ofensiva rapida còntra Narvaez que foguèt tuat après una sospresa. Lo rèsta de sei tropas acceptèt de jónher l’expedicion de Cortés gràcias au racònte dei riquessas de la capitala astèca.
La rebellion astèca[modificar | modificar la font]
Après sa victòria còntra Narvaez, l’armada de Cortés intrèt tornarmai dins Tenochtitlan lo 24 de junh de 1520. Pasmens, l’acuelh foguèt fòrça marrit e una revòuta aguèt luòc entraïnant la mòrt de Moctezuma II e la rebellion generala de la vila dins la nuech dau 30 de junh au 1en de julhet (Nuech Trista). Vencuts, leis Espanhòus se deguèron retirar en fòra de la ciutat ambé de pèrdas importantas.
Pasmens, lo 7 de julhet, l’ofensiva astèca foguèt replegada a Otumba. Gràcias au sostèn de Tlaxcala, Cortés poguèt formar una armada novèla e enceuclar Tenochtitlan que deguèt capitular lo 13 d’aost de 1521 marcant la fin de l’estat astèca.
Après sa victòria còntra leis Astècas, Cortés mandèt d’autreis expedicions en America Centrala. En 1524, la traïson de Cristóbal de Olid durant una expedicion vèrs lo sud l’obliguèt de mandar una ofensiva en fòra de Mexic. Aprofichant sa partença, de rumors d’insurreccions astècas aguèron luòc au profiech dau darrier emperaire astèca, Cuauhtémoc ambé lo sostèn dau rèi de Tlacopan.
Foguèt l’ocasion per Cortés d’assegurar son poder per l’eliminacion dau rèsta de l’aristocràcia auta astèca encara enemiga deis Espanhòus e per la desfacha finala de Cristóbal de Olid que foguèt egalament tuat.
Leis expedicions vèrs Califòrnia[modificar | modificar la font]
Entre 1533 e 1540, Cortés mandèt o diriguèt quatre expedicions d’exploracion e de colonizacion vèrs Califòrnia. Aqueleis operacions obtenguèron gaire de resultats mai permetèron ais Europèus de descubrir de territòris novèus au nòrd de Mexic.
L’expedicion d’Argier e sa mòrt[modificar | modificar la font]
En 1541, Cortés, vengut duc de Oaxaca coma recompensas de sei conquistas, foguèt volontari per dirigir una ataca còntra Argier. Pasmens, en causa d’una tempèsta, sa flòta deguèt faciar de pèrdas importantas e la vila resistiguèt au sètge. Après aquela revirada, moriguèt en 1547 a Castilleja de la Cuesta en Espanha mentre que preparava son retorn en America.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La màger part dei fònts donan l’annada 1485 coma data de naissança.
- ↑ La Tripla Aliança èra l'aliança entre Tenochtitlan, Texcoco e Tlacopan. Lo territòri d'aquelei ciutats formava l'Empèri Astèca.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Conquistador: Hernan Cortes, King Montezuma, and the Last Stand of the Aztecs, Buddy Levy, 2008, ISBN 978-0-553-80538-3.
- (en) Restall, Matthew, Seven Myths of the Spanish Conquest, Oxford University Press, 2003, ISBN 0-19-516077-0.
- (en) Thomas, Hugh, 1993, Conquest: Cortés, Montezuma, and the Fall of Old Mexico, ISBN 0-671-51104-1.
- (en) White, Jon Manchip, 1971, Cortés and the Downfall of the Aztec Empire, ISBN 0-7867-0271-0.
- (es) Hernán Cortés, José Luis Martínez, Edicion del Fondo de Cultura Económica y UNAM, 1990.
- (es) El dios de la lluvia llora sobre México, László Passuth, 1939, ISBN 84-217-1968-8.
- (es) Compostela de Indias, su origen y fundación, Salvador Gutiérrez Contreras, 1949.
- (es) Hernán Cortés: el conquistador de lo imposible, Bartolomé Bennassar, 2002.
- (fr) Kirkpatrick, F.A, Les conquistadors espagnosl, Payot, Paris, 1935.


text:
Mar Adriatica
La mar Adriatica es una part de la mar Mediterranèa situada entre las còstas de la peninsula Italica, al sud e a l'oèst, e de la peninsula Balcanica, al nòrd e a l'èst, del golf de Venècia fins al canal d'Otrant, que la jonh amb la rèsta de la Mediterranèa, dins l'airal nomenat mar Ioniana.
Los estats banhats per la mar Adriatica son Itàlia, Eslovènia, Croàcia, Bòsnia e Ercegovina, Montenegro e Albania. Los noms que recep dins aqueles diferents païses son mare Adriatico (italian), Jadransko morje (eslovèn), Jadransko more (croat, bosniac e sèrbe; escrit JaдpaHcko Mope dins l'alfabet cirillic) e Deti Adriatik (albanés).
Sus la mar Adriatica se tròba divèrses pòrts importants: Rijeka e Split en Croàcia, Koper en Eslovènia e los pòrts italians de Bari, Ancona, Venècia (Mestre) e Trieste (que foguèt la sortida maritima de l'Empèri Austroongrés en Mediterranèa).
- Donadas:
- Superfícia: 160 000 km²
- Prigondor maximala: 1460 m
- Prigondor mejana: 240
- Superfícia: 160 000 km²
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Adriatic Sea Britannica Encyclopedia 2008. Online Library Edition 7.


text:
Riu Magdalena
Lo riu Magdalena se considèra lo principal riu de Colómbia. Aquel riu nais a Laguna de la Magdalena, als Andes, e desboca a 22 km de Barranquilla, al mar Cariba. A 1.540 quilomètres d'extension, un cabal idraulic mejan de 6.987 m³/s e un'amplada de 566 mètres a la siá desbocadura. Es navegable dempuèi la vila de Honda (a Tolima, centre de Colómbia, fins a la siá desbocadura,[1] anomenada Bocas de Ceniza.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Riu Magdalena Enciclopedia Microsoft Encarta Online, 2007 (es)


text:
1127
Aquesta pagina concernís l'an 1127 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Capitada d'un complòt dirigit per la rèina Adelaïda de Savòia còntra Estève de Garlande, favorit dau rèi. Estève foguèt desgraciat mai se revoutèt e resistèt fins a 1130 ai fòrças reialas. En Flandra, l'assassinat dau còmte Carles Ièr de Flandra permetèt a Loís VI de prepausar Guilhèm de Clisson, pretendent a la succession de Normandia, coma successor. Pasmens, lo còmte foguèt incapable d'administrar e de dirigir son fèu, çò qu'entraïnèt una insureccion e l'arribada d'un pretendent novèu dich Tierrí d'Alsàcia (→ 1128).


text:
Roma
Roma (Roma en étalien) est la capitâla de la Rèpublica étalièna. El est lo ch·èf-luè de la règ·ion du Lacion et de la province de Roma. En 2014, el compte 2 869 461 habitents sur na supèrficie de 1 285 km².
Somèro
- 1 G·eografia fesica
- 2 Toponimia et ètimologia
- 3 Histouère
- 4 Endrêts et monuments
- 5 Sociètât
- 6 Administracion
- 7 Èconomia
- 8 Cultura
- 9 Sport
- 10 Pèrsonalitâts liyêes a la comena
- 11 Vêde avouéc
G·eografia fesica[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Seto[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Roma est situâye u centro de la pèninsula d'Étalie, a pou prés a 25 km de la mar Tirrènièna por lo centro de la vela. Cependent, l'aglomèracion s'ètend tant qu'a la mar. Sèpt molârds se trovont u centro historico de Roma, sur la riva gôche de la reviére du Tibro que vât en dirèccion du Sud.
Cllimat[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lo cllimat de Roma est mèditèrranèèn.
Toponimia et ètimologia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Histouère[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Antiquitât[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Roma ère la capitlâla de la Monarch·ie romena pués de la Rèpublica romena et enfin de l'Empiro romen.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Pèire I de Russia o Pèire lo Grand (Moscòu, 9 de junh de 1672 - Sant Petersborg, 8 de febrièr de 1725; CJ 30 de mai de 1672 - 28 de genièr de 1725)[1] foguèt lo tsar de l'Empèri Rus (1682-1725). En rus : ПëTp I (Piotr I), ПëTp Beлиkий (Piotr Velikii, es a dire « Pèire lo Grand ») o ПëTp AлekceeBич PoMaHoB (Piotr Alekseievich Romanov).
- ↑ Las datas amb l'indicacion CJ son del calendièr julian, utilizadas sonque en Russia. Las autras datas de l'article son del calendièr gregorian.