text:
Sèrbocroat
Sonan sèrbocroat (o rarament croatosèrbe) (nom autoctòn: srpskohrvatski = cpпckoxpBaTckи, hrvatskosrpski = xpBaTckocpпckи) l'ensemble format per quatre lengas eslavas: lo croat, lo bosnian, lo montenegrin e lo sèrbe. Totas quatre son fòrça similaras e mutualament intelligiblas. Lo sèrbocroat es doncas un diasistèma e las quatre lengas que lo compausan, croat, bosnian, sèrbe e montenegrin, son de lengas per elaboracion.
Somari
- 1 Un diasistèma e quatre lengas
- 2 Un diasistèma e tres dialèctes
- 3 Una lenga...
- 4 Lengas e dialèctes: un exemple
- 5 Vejatz tanben
Un diasistèma e quatre lengas[modificar | modificar la font]
En efièch, dempuèi l'independéncia de Croàcia en 1991 e de Bòsnia e Ercegovina en 1992, puèi de Montenegro en 2006, lo sèrbocroat es pas pus reconegut enlòc per lenga oficiala. Se reconeisson sonque quatre lengas distintas, que caduna ten la sieuna nòrma pròpria, e mai demoren fòrça semblantas:
- Lo croat es la lenga oficiala de Croàcia e de la comunitat croata de Bòsnia e Ercegovina. S'escriu sonque en alfabet latin.
- Lo bosnian (o mens oficialament bosniac) es la lenga oficiala de la comunitat "musulmana" (dicha "bosniaca") de Bòsnia e Ercegovina. S'escriu sonque en alfabet latin e mai se pòsca teoricament escriure tanben en alfabet cirillic.
- Lo sèrbe es la lenga oficiala de Serbia e de las comunitats sèrbas de Croàcia e de Bòsnia e Ercegovina. S'escriu indiferentament en alfabet cirillic o en alfabet latin. Pasmens, la novèla Constitucion de la Republica de Serbia estipula que sol lo cirillic es oficial.
- La reivindicacion d'una lenga montenegrina es estada longtemps minoritària, mas l'an fin finala represa las autoritats del novèl Estat montenegrin independent. Pasmens, aquela lenga es encara a s'elaborar. Aquela elaboracion compòrta de causidas de formas fòrça localas, qu'an menat a la necessitat de crear de novèlas letras per tal de notar de fonèmas qu'existisson pas dins los divèrses estandards, çò que podriá far del montenegrin, paradoxalament e un pauc artificialament, una lenga mai diferenciada de las tres autras que non o son las tres autras entre elas. La Constitucion montenegrina estipula que lo montenegrin se pòt escriure tant en alfabet cirillic coma en alfabet latin.
Un diasistèma e tres dialèctes[modificar | modificar la font]
Los tres grands dialèctes[modificar | modificar la font]
Lo diasistèma sèrbocroat se compausa de tres grands dialèctes, que lor nom ven de la forma que i pren l'interrogatiu "qué": lo štokavski ("qué" i se ditz što o šta), lo kajkavski (i se ditz kaj) e lo čajkavski (i se ditz čaj). La mapa o mòstra, lo štokavski es de fòrça lo mai important dels tres, que cobrís Serbia, Montenegro, Bòsnia e una brava mitat de Croàcia. Lo kajkavski es lo dialècte de la region de Zagreb, amb d'unes parlars que fan transicion amb l'eslovèn, e lo čajkavski se parla en Ístria e dins de parts de la Croàcia occidentala e de Dalmàcia (Zadar, Split).
Las tres variantas del štokavski[modificar | modificar la font]
Lo štokavski, al sieu torn, se parteja en tres grands sotadialèctes, definits segon la realizacion de la vocala jat de l'ancian eslau. Aquela vocala se pronóncia al jorn d'avuèi coma una e longa dins la màger part de Serbia: aquò's l'ekavski; je o ije (segon la sieuna plaça dins lo mot) en Croàcia, en Montenegro, al sud-oèst de Serbia e dins la màger part de Bòsnia: aquò's lo jekavski; e i dins d'unes parçans de Bòsnia e de Croàcia: aquò's l'ikavski.
Un exemple de mot dins los tres dialèctes: ekavski lep, jekavski lijep, ikavski lip ("bèl").
La mapa mòstra tanben una extension del jekavski de cap a l'oèst, al detriment de l'ikavski que lo sieu domeni s'es trobat copat en dos. Aquela extension se deu a las migracions provocadas per las invasions otomanas. Un dels dialèctes jekavskis que s'espompiguèt bravament amb aquel fenomèn de las migracions es lo d'Ercegovina orientala (cf. infra). Aquelas migracions çaquelà explican la preséncia d'una fòrta minoritat sèrba en Croàcia, mas fòrça croats an un dialècte local jekavski tanben.
Lo lexic: diferéncias dialectalas e influéncias divèrsas[modificar | modificar la font]
I a de diferéncias lexicalas dins lo domeni sèrbocroat, e al sen d'aqueste dins lo domeni štokavski, coma i n'a dins totas las lengas e subretot las qu'an pas conegut un procèssus d'estandardizacion multisecular (pensem a l'occitan "Nadal"/"Nadau" vs. "Calendas"/"Chalendas", per citar pas qu'un exemple). Pasmens, la difusion de la lenga (nòrma) sèrbocroata per l'escòla e los mèdias, ni per l'emplec de variantas diferentas dins cada republica, a difusat un neo-štokavski aplanador de fòrças diferéncias, almens iperdialectalas. De diferéncias màgers subsistisson, que los locutors i tenon fòrt e mòrt coma caracteristica de lor "varianta", e dempuèi 1991-92 de lor "lenga". Per exemple, "setmana" se ditztjedan en croat e sedmica (ceдMицa) en sèrbe, e en bosnian, "pan" se ditz kruh en croat e hleb (xлeб) en sèrbe e en bosnian, hljeb, qu'es lo meteis mot mas jos la sieuna forma jekavski. Los noms dels meses, en sèrbe e en bosnian, son los noms internacionals (januar (jaHyap), februar (фeбpyap), mart (MapT)...) e en croat son de noms eslaus autentics (siječanj, veljača, ožujak...).
Per de rasons istoricas, los parlars de Serbia e de Bòsnia an fach fòrces manlèus al turc, çò qu'es pas lo cas lo cas, solide, dels parlars de Croàcia. Maites an passat dins los estandards d'aquelas republicas, de còps que i a i an pas cap d'equivalent eslau (sèrbe kašika (kaшиka), "culhièr" vs. croat zliča), de còps que i a son de simples sinonims (ćuprija (ћyпpиja) es un autre mot per most (MocT), "pont", emplegat dins tot lo domeni del serbocroat), o pòdon tanben èsser practicament de dialectalismes: jok / jok ("non") vs. lo mot corrent ne / He).
Dialectalament, la còsta croata (region de Dalmàcia) e la de Montenegro coneisson tanben de manlèus a l'italian.
Tanben, fòrças divergéncias entre sèrbe e croat venon de las causidas diferentas davant los neologismes e la formacion dels mots scientifics e tecnics (cf. infra).
Una lenga...[modificar | modificar la font]
Abans l'esclatament de Iogoslavia en 1991-1992, se considerava que i aviá una lenga sèrbocroata unica. Dins la primièra Iogoslavia de 1918 a 1941, s'i englobava lo quite eslovèn (considerat com lo sèrbocroat parlat en Eslovènia), que lo regim comunista restabliguèt lenga ni cort ni costièr.
Fa qualques annadas, un dessenh en capèl dins un article de Le Monde fasiá dire a un estudiant: "J'étudie le serbo-croate au département des langues mortes" (Estúdii lo sèrbocroat al departament de las lengas mòrtas). Es vertat que la quasi-totalitat dels locutors se dison de lenga sèrba, croata, bosniana o montenegrina, e los establiments estrangièrs coma l'INALCO de París an renomenat lo cursus "bosnian-croat-sèrbe". Pasmens, i a encara de gent, estacats a l'anciana unitat de l'espaci iogoslau, qu'estiman mai de continuar de parlar de sèrbocroat: existís una Wikipèdia que se reclama d'aquela lenga, http://sh.wikipedia.org
... resulta d'una ideologia: Ljudevit Gaj e Vuk Karadzic...[modificar | modificar la font]
Ljudevit Gaj (1809-1872) e Vuk Stefanović Karadžić (1767-1864) son los reformators, respectivament, del croat e del sèrbe. Fins al XIXen sègle, los croats escrivián lors parlars en alfabet latin e d'un biais fonetic, los sèrbes escrivián dins una lenga sabenta, en alfabet cirillic mas amb una ortografia complicada. Ljudevit Gaj alenguèt los sieus compatriòtas a abandonar lo čajkavski e lo kajkavski e a utilizar los parlars jekavskis de Croàcia, perque aquestes pus pròches de la massa dels dialèctes sèrbocroats e tanben a causa de l'influéncia de la lenga literària jekavski de Dubrovnik. Vuk Karadžić, el, incitèt los sieus a escriure coma parlan (aquò's lo sieu famós eslogan: piši kako govoriš (пиши kako roBopиш), "escriu coma parlas"), en cirillic e d'un biais quasi fonetic. Aquelas reformas fan la lenga escricha, siá en Croàcia siá en Serbia, accessibla al pòble, e permeton l'acòrdi de Viena (1850) pel qual maites escrivans dels dos pòbles s'engatjan a escriure la meteissa lenga amb dos alfabets diferents. Lo dialècte causit es lo jekavski de l'Ercegovina orientala (cf. supra), que çaquelà Karadžić n'èra originari. Aquel acòrdi es la traduccion lingüistica de l'ideologia iogoslava que vòl unir los pòbles eslaus del sud en lucha per lor reconeissença.
Aquel acòrdi merquèt la naissença de la lenga sèrbocroata, mas cal pasmens apondre que foguèt pas jamai completament aplicat. D'un latz, los sèrbes de Serbia continuèron d'escriure en ekavski; d'un autre, i aguèt pas jamai cap trabalh per trencar las diferéncias lexicalas o morfologicas; enfin, lo problèma del vocabulari tecnic e scientific, que se pausava pas gaire en 1850, menariá de solucions diferentas pels uns e pels autres e accentuariá la diferéncia entre lo croat e lo sèrbe.
Pasmens, i aviá tre 1850 una lenga sèrbocroata prèsta a servir de lenga comuna als croats, als sèrbes, als montenegrins e als eslaus musulmans, e qualques decennis aprèp, lo grand lingüista francés A. Meillet poiriá escriure, dins l'introduccion de la sieuna Grammaire de la langue serbo-croate ("Gramatica de la lenga sèrbocroata"): "Ni per lo sieu nom doble, lo sèrbocroat designa un sol tipe de parlars e una lenga literària unica".
...amb maitas variantas oficialas...[modificar | modificar la font]
Aquela lenga unida èra pas del tot unificada. Lo "reiaume dels sèrbes, croats e eslovèns" (SHS) proclamat en 1918, sonat reiaume de Iogoslavia a partir de 1929, assagèt d'espandir la nòrma ekavski dins tot lo país, en Croàcia e dins la quita Eslovènia (que çaquelà la sieuna lenga es ekavski per sa realizacion de l'anciana vocala iat, mas clarament diferenciada del sèrbocroat). D'unes escrivans croats seguiguèron aquela tendéncia.
La Republica Federativa Socialista de Iogoslavia que s'establiguèt en 1945 aguèt una politica lingüistica plan mai egalitària: s'admetián doas grandas varietats egalas entre elas e d'amainatjaments dins cada republica. En Serbia s'escriviá en ekavski e en alfabet cirillic, mas tanben en alfabet latin (l'ekavski en alfabet latin servissiá de facto de lenga oficiala dins los documents produsits per l'Estat federal), en Croàcia e en Bòsnia, en jekavski e en alfabet latin, e en Montenegro en jekavski e en alfabet cirillic.
...dos alfabets...[modificar | modificar la font]
Un d'aqueles amainatjaments èra en efièch la libertat d'utilizar l'alfabet latin o l'alfabet cirillic. Lo cirillic l'utilizavan sustot los sèrbes e montenegrins (mas utilizavan l'alfabet latin tanben).
Certanas letras de l'alfabet cirillic existisson pas qu'en sèrbocroat, coma la ћ que nòta una "t molhada" pròcha de la que s'ausís dins d'unes parlars gascons, la j que se pronóncia coma la i de rai o la j gascona de jòc, la љ (l molhada) o la њ (n molhada). I correspondon en alfabet latin, respectivament, las letras ć e j e los digrafs lj e nj.
Cal precisar que i aviá, e i a encara, una correspondéncia exacta entre cada letra dels dols alfabets, çò que permet una transliteracion rapida e rigorosa. Per i arribar, calguèt crear de letras suplementàrias dins l'alfabet latin, amb de signes diacritics, coma la ž (que se pronóncia coma la "j" francesa e correspond a ж del cirillic), la š (ш en cirillic, se pronóncia coma "sh" del gascon), la č (ч en cirillic, se pronóncia coma "ch"), e far de la c l'equivalent de la letra cirillica ц (prononciada "ts").
Coma aquelas letras latinas novèlas èran fòrça utilas per transcriure las lengas eslavas, los eslovèns las faguèron servir tanben (a l'excepcion de ć que correspond a un fonèma qu'existís pas dins lor lenga).
...e d'actituds diferentas davant lo vocabulari scientific e tecnic[modificar | modificar la font]
Pels sèrbes, que poguèron fargar un Estat pròpri tre la primièira mitat del sègle XX, manlevar de mots estrangièrs, e particularament franceses, presentava pas cap de problèma; al contra, representava un biais de s'alonhar del passat recent otoman e de s'inserir dins la cultura europèa. Los croats, per contra, integrats dins lo grand empèri d'Àustria-Ongria que i sentissián lor identitat menaçada, faguèron la causida d'adaptar tota la terminologia ligada al vam de las sciéncias e de las tecnicas a lor lenga, en creant de mots novèls a partir de rasics eslavas. Aquelas doas causidas creèron un valat entre las doas grandas variantas del sèrbocroat, que cessèt pas jamai de s'alargar.
Atal, quand los sèrbes integravan tal qual dins lor lenga lo mot internacional per la geografia, amb l'ortografia de geografija (reorpaфиja), los croats creavan un neologisme: zemljopis, a partir de las rasics dels mots zemlja ("tèrra") e pisati ("escriure"); quand los sèrbes manlevavan lo neologisme francés avion (avion, aBиoH), los croats creavan zrakoplov, de zrak, "aire", e ploviti, "navegar".
Pasmens, la tendéncia recenta del croat es a l'acceptacion dels anglicismes ligats al monde modèrne e a las tecnologias novèlas.
En Bòsnia, i a coma en Serbia una granda acceptacion dels mots estrangièrs, mas tanben, per de rasons istoricas e culturalas (afirmacion de l'identitat majoritàriament islamica del país e de las bonas relacions passadas amb lo poder otoman), un nombre de manlèus al turc, dins l'estandard ("lenga bosniana") que las autoritats de Sarajevo assajan de metre en plaça, mai grand qu'en Serbia o, aquò se compren, qu'en Croàcia.
Totjorn a prepaus dels mots estrangièrs, lo croat e lo sèrbe divergisson per çò qu'es de l'adaptacion dels noms pròpris estrangièrs. Lo croat los intègra sens cap de modificacion ortografica: Victor Hugo, Rambouillet, Bill Clinton, Amnesty International... Los sèrbes, aplicant dins los quites noms pròpris la devisa "Piši kako govoriš" (cf. supra), escrivon eles Victor Igo (BиkTop Иro), Rambuje (PaMбyje), Bil Klinton (Бил KлиHToH), Amnesti Internešenel (AMHecTи ИHTepHeшeHeл)... Pòt susprene los estrangièrs, mas los sèrbes contunhan uèi encara de practicar sistematicament aquelas transcripcions.
Lengas e dialèctes: un exemple[modificar | modificar la font]
- parlar de Dalmàcia:
NE MOŽE NAUČIT
Netko u kinu puši u vrijeme filma. Dolazi kućepazitelj i veli mu:
- – Oprostite, al vi bi trebali znati da je u kinu zabranjeno pušiti.
- traduccion occitana:
PÒT PAS APRENE
Qualqu'un al cinèma fuma durant lo filme. Arriba lo gardian e li ditz:
- – Excusatz-me, mas deuretz saber qu'es interdich de fumar al cinèma.
- equivalent sèrbe:
-
- en alfabet latin:
NEMOŽE DA NAUČI
Neko u bioskopu puši za vreme filma. Dolazi domar i kaže mu:
- — Izvinite, ali vi biste morali da znate da je u bioskopu zabranjeno pušenje.
-
- Comentari:
L'examèn d'aqueste pichòt tèxt presenta de diferéncias foneticas, gramaticalas e lexicalas entre d'un latz lo parlar ikavski dialectal e de l'autre la nòrma ("lenga") sèrba basada sul dialècte ekavski.
-
-
- Las diferéncias foneticas: cal senhalar que i pòt aver de diferéncias foneticas que son pas notadas a l'escrich coma la plaça e la longor del ton que pòdon cambiar d'un parlar a l'autre e d'una "lenga" a l'autra. Demest las que se nòtan, d'en primièr cal citar solide vrime vs. vreme, "temps". La forma jekavski qu'es de las nòrmas ("lengas") croata, bosniana e montenegrina es vrijeme. Avèm dins aquela categoria tanben cili del ikavski e ceo qu'es ekavski ("entièr"). Lo jekavski auriá cijeli o cijeo, cf. infra.
-
Per acabar, las formas d'infinitiu naučit ("aprene"), pušit ("fumar"), znat (saber), son tanben dialectalas: son de formas amb la desinéncia de l'infinitiu -ITI apocopada, al lòc de naučiti, pušiti, znati, que son las solas formas oficialas en croat, sèrbe e bosnian.
Pasmens, aquestas formas naučiti, pušiti e znati, se tròban pas dins lo tèxte en sèrbe: veire infra, "diferéncias gramaticalas".
-
-
- Las diferéncias lexicalas: las mai evidentas son los italianismes d'aqueste dialècte de Dalmàcia, influenciat per la proximitat de la peninsula e la preséncia veniciana al cors dels sègles: skužat (de scusare) per izviniti, šjor (de signore o d'un equivalent venician) per gospodin. Se vei tanben un exemple de diferéncias dins los manlèus amb kino d'un latz, bioskop de l'autre (mas avèm vist que d'un biais general lo croat evita los manlèus).
-
Notam que lo tèxte dialectal nos porgís un emplec pronominal del numeral jedan, "un", al sens de "qualqu'un". Pasmens es benlèu una simpla question d'estille o de nivèl de lenga.
-
-
- Las diferéncias gramaticalas: lo sèrbe a consacrat coma nòrma una tendéncia plan presenta dins fòrces parlars de Serbia, qu'es de far seguir los indicators de modalizacion ("voler", "poder"...), en plaça de l'infinitiu tradicional, de la conjoncion da seguida del vèrb conjugat. Aital, ne može naučiti (He Moжe HayчиTи) a daissat la plaça dins l'usatge corrent a ne može da nauči (He Moжe дa Hayчи). Aquò explica perqué trobam pas dins los tèxtes sèrbes los equivalents estandards (naučiti (HayчиTи), pušiti (пyжиTи), znati (зHaTи)) dels dialectalismes naučit, pušit, znat...
-
Aquela construccion mena lo sèrbe a emplegar lo pronom personal subjècte dins la frasa vi biste morali da znate / Bи биcTe Mopaли дa зHaTe (" vos deuriatz saber"), çò que partvira l'òrdre del sintagma verbal (version dialectala: morali bi ste zna. Bi ste / biste (биcTe) es una diferéncia purament ortografica.
La nòrma croata a servat la construccion tradicionala amb l'infinitiu.
-
- en alfabet cirillic:
HE MOЖE ДA HAyЧИ
Heko y биockoпy пyши зa BpeMe филMa. Дoлaзи peдap и roBopи My:
- — ИзBиHиTe rocпoдиHe, aли Bи биcTe Mopaли дa зHaTe дa je y биockoпy зaбpaњeHo пyшeњe.


c: text/html

text:
Picaudon
Lo picaudon es un formatge occitan de lait crus de chabra, de pasta frescha e de crosta florida blancha o blava.
Es produit dins dos departaments, Droma e Ardecha, de la region de Ròse-Aups, e benefícia d'una AOC despuèi 1991 e d'una AOP.
Lait[modificar | modificar la font]
Lo lait de chabra es reculhit en Ardecha, dins Droma, dins lo canton de Barjac dins Gard e dins l'enclava de Vauriàs en Vauclusa. Una chabra dona en mejana tres litres de lait per jorn e la fabricacion d'un picaudon demanda aumens mèig litre de lait.
Fabricacion[modificar | modificar la font]
Dins lo respècte de la tradicion artesanala, los productors mesclan lo lait entièr e crus de chabra amb una brisa de calh. Delicadament, montan la calhada ambé la culhèira dins d'escudelons.
Esgotats, salats, desmotlats, los formatges son afinats pendent uèt jorns o mai. Pasmens chau un afinatge de 14 jorns aumens per obténer l'apellacion de Picaudon. Devon mai respectar certans critèris: forma, crosta, pasta, gost, rèiregost e textura.
Un autre metòde de fabricacion AOC consistís a lavar la crosta tres còps o mai pendent un afinatge d'un mes aumens. Aqueste metòde es dit « Dieulofetz », delh nom de la comuna de Droma.
Economia[modificar | modificar la font]
La produccion èra de 500 tonas en 2003.
Lo picaudon pertòcha 360 elevatges de chabras e mai de mila emplecs dirèctes. Permet de preservar una agricultura de montanha. Las chabras desbartassan los èrmes e mai son capablas d'eschalar dins los arbustes; paran eficaçament lo territòri còntra los fuòcs.
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) La Fèsta delh Picaudon, a Sau (Droma)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Chipre del Nòrd
La Republica Turca de Chipre del Nòrd es un estat de facto non reconegut per la comunitat internacionala (solament reconegut per Turquia), situat dins lo nòrd-èst de l'illa de Chipre.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Golf de Califòrnia
Lo golf de Califòrnia (en espanhòl Golfo de California, sonat tanben Mar de Cortés o Mar Bermejo) es lo braç d'aiga que separa la peninsula de Baissa Califòrnia de la rèsta de Mexic. Confronta a l'oèst los estats de Bassa Califòrnia e Bassa Califòrnia Sud, al nòrd Sonora e a l'èst Sonora e Sinaloa.
Aquesta region es un ric e divèrs ecosistèma. A mai d'una granda varietat de creaturas endemicas, s'i tròban fòrça espècias migratòrias coma la balena gibosa (Megaptera novaeangliae), la balena grisa de Califòrnia, la granda manta e la tartuga laüt. Lo govèrn mexican a enssajat de crear d'airals de conservacion e de proteccion del mitan natural, mas los territòris de la peninsula son pauc poblats, çò que fa malaisida la susvelhança estricta de las activitats que s'i realizan.
Per l'abondància de peisses e autras creaturas marinas, aquesta region es un centre mondial d'activitats de pesca esportiva, subretot a Los Cabos, La Paz, Loreto, Guaymas, San Carlos e Mulegé. La zòna es tanben un important centre per la pesca comerciala de Mexic.


text:
1533
Aquesta pagina concernís l'an 1533 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei fòrças dau Sultanat d'Adel dirigida per lo cap musulman Ahmad ibn Ibrahim. Après sei desfachas de 1527-1528 (ocupacion dei regions de Bale e de Hadya), lo negus Dawit II (1508-1540) perdiguèt lo contraròtle de Lasta e d'Amara. Lei glèisas de la region foguèt cremadas e lei populacions convertidas per fòrça a l'islam.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
En trigonometria, publicacion de la premiera taula de sinus per lo matematician alemand Petrus Apianus (1495-1552).


text:
Convent de San Carlos Borromeo
Lo convent de San Carlos de Borromeo a (San Lorenzo qu'ei lo lòc o s'ostalèn las òste de José de San Martín e on librèn lo combat de San Lorenzo, purmèra batalha de la Guèrra d'Independéncia Argentina e sola batalha gavidada per aqueth generau suu sòu argentin.
Qu'èra alavetz un convent de l'òrdi deus hrairs menors començat en 1792, enqüèra en bastida e quitament inacabat. D'estil coloniau, la soa glèisa qu'ei ua òbra de Juan Bautista Segismundo, l'arquitècte de la recova de Buenos Aires.
Dens lo son refectòri que s'installè l'espitau on e morí lo sargent Cabral, famós eròi de la batalha.
Uei lo convent qu'ei lo Museo Histórico del Convento San Carlos dab soviers de la batalha e mòstras d'art religiós.
En 1940 lo convent e lo camp batalhèr que hon decretats Monument Istoric Nacionau.


text:
Baixa
Baixa de Lisbona, tanben nomenada Baixa Pombalina es un quartièr edificat per òrdre del Marqués de Pombal, seguent lo tèrratremol de 1755, sus una aira de gaireben 23,5 ectaras.
Lo quartièr de Baixa es format de carrièras drechas e perpendicularas organizadas per los dos costats d'un axe central, la Rua Augusta. Los edificis an una arquitectura identica, amb al planpè de comèrcis e als estatges superiors de demoranças. Las dimencions previstas èran uniformas, çò que permetiá una construcion pus rapida amb d'elements prefabricats, coma los montants de las fenèstras, de dos tipes — un per las façadas de las carrièras principalas e l'autre per las façadas de las carrièras segondàrias.
Es tanben un dels primièrs exemples de construccion antisismica. Los modèls arquitectonics foguèron testats amb l'utilizacion de tropas en marcha per simular un tèrratremol.


text:
Saint-Manvieu-Bocage
Saint-Manvieu-Bocage en normand ( Saint-Manvieu-Bocage en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es a l'oèst del Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat a l'èst de Sant-Sever-Calvados e a Unitat|8|km {{}} a l'oèst de Vire.
Lo ponch en culminant (290 m) se situa al sud-oèst, près del luòc-ditz la Bruyère a las Fleury, sus una pendenta en arribant a la quòta d'Unitat|296|m {{}}, sus la municipalitat vesina, Sant-Sever-Calvados. Lo ponch mai bas (148 m) correspond a la sortida de la Dathée del territòri, al sud-es. La municipalitat es bocagère.
La commune est à l'ouest du Bocage virois. Son bourg est à 6 km à l'est de Saint-Sever-Calvados et à 8 km à l'ouest de Vire.
Le point culminant (290 m) se situe au sud-ouest, près du lieu-dit la Bruyère aux Fleury, sur une pente atteignant la cote de 296 m, sur la commune voisine, Saint-Sever-Calvados. Le point le plus bas (148 m) correspond à la sortie de la Dathée du territoire, au sud-est. La commune est bocagère.


text:
Celebas
Celebas o Sulavesi es una illa d'Indonesia a 300 km a l'èst de Bornèo, a 600 km al sud de las Filipinas, a 200 km a l'oèst de las Molucas e al nòrd-èst de Java. Amb una superfícia de 189 035 km2, es la quatrena illa del mond, mas representa pas que 7 % de la populacion permor de son relèu e de la selva tropicala. Lo punt culminant es lo mont Rantemario de 3 455 m.
Geografia[modificar | modificar la font]
Celebas se tròba a l'Èst de la linha de Wallace e doncas dins la part oceaniana d'Indonesia.
Celebas es devesida en 6 províncias:
- Celebas del Centre (jaune)
- Celebas del Nòrd (verd)
- Celebas de l'Oèst (marron clar)
- Celebas del Sud (ròse)
- Celebas del Sud-Èst (marron)
- Gorontalo (blau)


text:
Chile
Chile es un estat d'America del Sud que confronta Peró al nòrd, Bolívia al nòrd-èst e Argentina a l'èst. Al sud e a l'oèst es bordat per l'ocean Pacific.
Sa capitala es Santiago.
Lo gentilici es chilen -a (o chilian -a).
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Lo periòde precolombian
- 1.2 Lo periòde coloniau
- 1.3 La formacion de la nacion chilena
- 1.4 De l'edat d'aur dei nitrats au còp d'estat de Pinochet
- 1.5 Chile dempuei 1973
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde precolombian[modificar | modificar la font]
Lo poblament dau territòri chilen per Homo sapiens es relativament recent. Data probablamnt de 12 500 av. JC dins lo nòrd e de 7 000 av. JC dins lo sud. Dins lo corrent dau millenari VII av. JC, de cambiaments climatics entraïnèron la formacion dau Desèrt d'Atacama e leis indigèns deguèron migrar vèrs lo litorau de la Vau Centrala. Aquelei desplaçaments de populacion foguèron a l'origina dei grops etnics principaus de Chile : Atacamas, Aymaras, Diaguitas e Changos dins lo nòrd, Mapuches dins la Vau Centrala e Tehuelches, Chonos, Alakalufs, Onas e Yagans dins lo sud. Au sègle XV, l'Empèri Inca ocupèt lei regions septentrionalas mai mau capitèt de sometre lei Mapuches. Pasmens, l'influéncia inca s'estendèt sus la màger part de la region.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La resisténcia deis Araucans[modificar | modificar la font]
Leis Espanhòus arribèron en Chile en 1536 quand una expedicion menada per lo conquistador Diego de Almagro agantèt la vau d'Aconcagua en cèrca d'aur. En 1540, Pedro de Valdivia foguèt cargat per Francisco Pizarro de conquistar Chile. Un an pus tard, fondèt la vila de Santiago. Pasmens, leis Araucans la destruguèron e Valdivia foguèt obligat de resistir sus una illa isolada dau riu Mapocho durant dos ans. L'arribada de renfòrç espanhòus li permetèt de tornar prendre l'ofensiva mai foguèt finalament tuat en 1553. Foguèt remplaçat per García Hurtado de Mendoza que capitèt de restablir la posicion deis Espanhòus.
Dins aquò, leis Araucans capitulèron pas. A la fin dau sègle XVI, reconquistèron tota la region au sud dau riu Biobio. Puei, de 1608 a 1674, l'autorizacion donada ai colons de redurre en esclavatge leis Araucans presoniers agravèt lo conflicte. Durant aqueu periòde, leis Espanhòus poguèron ocupar certanei ponchs lòng de l'ocean mai pas avançar dins lei tèrras interioras. Ansin, lo conflicte s'acabèt lentament e Espanha reconoguèt de facto l'independéncia deis Araucans vèrs 1720.
La colonizacion[modificar | modificar la font]
Durant lo periòde coloniau, Chile èra una colonia isolada gaire presada per leis Espanhòus. Dins la region centrala, una agricultura mediterranèa se desvolopèt e lo sistèma de l’encomienda permetèt de provesir la man d'òbra. L'endrech venguèt exportator de blat qu'èra crompat per Peró.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
En 1808, Espanha foguèt ocupada per França. En Chile, aquò entraïnèt la formacion d'una junta dirigida per Juan Martínez de Rozas e Bernardo O'Higgins. Sota sa direccion, Chile venguèt un estat de facto independenta. Après un còp d'estat organizat en decembre de 1811, José Miguel Carrera obtenguèt lei plens poders. Pasmens, son govèrn s'afondrèt après la desfacha dei rebèls a Rancagua en 1814.
Leis independentistas contraataquèron en 1817 a partir dau Rio de la Plata. La batalha de Chacabuco (12 de febrier de 1817) li permetèron de reconquistar Santiago. Lo poder foguèt fisat a O'Higgins. Instaurèt un regime dictatoriau per impausar de reformas liberalas. Pasmens, mau capitèt de redurre lei darrierei pòchis de resisténcia lealistas. Reversat e exilat en 1823, O'Higgins foguèt remplaçat per lo generau Ramon Freire. Aqueu darrier capitèt d'eliminar la preséncia espanhòla en Chile d'un biais definitiu en 1826. Dins aquò, perdiguèt a son torn lo poder avans la fin de l'annada e una guèrra civila donèt lo poder au generau José Joaquín Prieto en 1829.
La formacion de la nacion chilena[modificar | modificar la font]
Lo periòde de Diego Portales[modificar | modificar la font]
Après la guèrra civila, lo conservator Diego Portales dominèt la vida politica fins a son assassinat en 1837. Considerat coma l'organizator de la nacion per certanei Chilens ò coma un tiran, instaurèt un regime « fòrt » basat sus una constitucion adoptada en 1833. Creèt un estat centralizat amb un regime presidenciau e restrenguèt lo drech de vòte ai proprietaris capables de legir e d'escriure. De mai, de fraudas electoralas permetèron ai conservators de se succedir a la presidéncia : José Joaquín Prieto (1831-1841), Manuel Bulnes (1841-1851) e Manuel Montt (1851-1861). Pasmens, en despiech de l'autoritarisme dau govèrn, aqueu periòde permetèt d'estabilizar la situacion politica dau país e d'adoptar quauquei reformas progressistas ambé l'aumentacion dau nombre d'escòlas ò la redaccion d'un Còdi Civiu.
La dominacion conservatritz s'acabèt ambé l'eleccion dau liberau José Joaquín Pérez (1861-1871). Reduguèt lo ròtle de la Glèisa dins la societat chilena e enebiguèt la reeleccion immediata dei presidents, çò que marquèt la fin dau « Periòde dei decennias ». Joaquín Pérez foguèt remplaçat per plusors presidents liberaus que dominèron la scena politica deis annadas 1870 e 1880.
Lo desvolopament de la produccion de coire[modificar | modificar la font]
A partir deis annadas 1830, lei ressorsas naturalas de Chile comencèron d'atraire lei capitaus estrangiers. Investits dins de minas de coire, permetèron au país de'n venir lo premier productor mondiau e d'obtenir una fònt de revenguts establa. Aquò favorizèt son estabilitat politica e li permetèt de formar de fòrças armadas ben equipadas. Ansin, en 1838-1839, l'armada e la marina chilenas intervenguèron victoriosament còntra lo generau Andrés de Santa Cruz qu'èra a assaiar d'unir Peró e Bolívia sota sa direccion. Puei, en 1866, la flòta chilena enregistrèt quauquei succès còntra Espanha durant la Guèrra deis Illas Chincha — mai poguèt pas empachar la destruccion d'una partida dau pòrt de Valparaíso per una esquadra espanhòla.
De l'edat d'aur dei nitrats au còp d'estat de Pinochet[modificar | modificar la font]
La Guèrra dau Pacific e l'expansion vèrs lo sud[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1870, la crisi mondiala liada a la Granda Depression (1873-1896) entraïnèt una demenicion deis exportacions de coire. Aqueu declin foguèt en partida compensat per l'aumentacion dei vendas de nitrats. Òr, lei jaciments principaus èran situats au nòrd de Chile en Bolívia e la companhiá anglochilena que n'èra proprietària èra en conflicte ambé leis autoritats de Sucre. En 1879, lei Chilens decidèron de conquistar militarament la region. Après plusors victòrias còntra lei Bolivians e lei Peruvians, annexèron en 1883-1884 lei regions d'Antofagasta e de Tarapaca e lei districtes d'Arica e de Tacna[1].
En parallèl de l'expansion vèrs lo nòrd, l'armada chilena s'interessèt tanben ai regions araucanas situadas au sud dau riu Biobio. Coma còntra leis Espanhòus, leis Araucans resistiguèron durament e sa somission durèt fins ais annadas 1880. Puei, Chile intrèt en competicion amb Argentina per lo contraròtle de Patagònia. Après quauquei tensions, lei dos país acceptèron un arbitratge britanic en 1902.
La « Republica Parlamentària »[modificar | modificar la font]
Elegit en 1886, lo liberau José Manuel Balmaceda Fernández (1886-1891) assaièt d'utilizar lei revenguts eissits dei nitrats per melhorar lo sistèma educatiu e construrre un ret de camins de fèrre. Se turtèt a l'oposicion dau Parlament e assaièt de pas faire cas dei deputats. Pasmens, aquò entraïnèt una guèrra civila entre sei partisans, sostenguts per l'armada de tèrra, e una junta insureccionala defenduda per la marina. Après uech mes de combats, lo conflicte s'acabèt ambé la victòria deis insurgents e lo suicidi dau president.
Venceiritz, l'oligarquia, que dominava lo Parlament, establiguèt un regime parlamentari fòrça favorable a seis interès sota lei presidéncias de Jorge Montt (1891-1896), de Federico Errázuriz Echaurren (1896-1901), de Germán Riesco (1901-1906) e de Pedro Montt (1906-1910).
De l'Aliança Liberala au Frònt Popular[modificar | modificar la font]
Lei preocupacions socialas venguèron una question importanta au sen de la societat chilena ambé lo desvolopament de l'industria dei nitrats. Òr, dominat per l'oligarquia, lo Parlament poguèt pas respòndre an aquelei problemas, çò que favorizèt l'emergéncia de movements radicaus, generalament anarquistas, tre leis annadas 1890. Au començament dau sègle XX, de grèvas entraïnèron d'esmogudas a Santiago (1905) ò de chaples de manifestants per l'armada (1907).
Après la revirada d'una grèva generala en 1919, lo movement sindicalista comencèt de s'estructurar dins lo corrent deis annadas 1920 quand Luis Emilio Recabarren capitèt de liar sindicats e Partit Comunista Chilen. Una partida dei liberaus lo jonhèt entraïnant la fondacion de l'Aliança Liberala que son candidat, Arturo Alessandri Palma, foguèt elegit president tre 1920. Pasmens, Alessandri se turtèt a l'oposicion dau Parlament e un còp d'estat militar entraïnèt son exili en 1924.
Un an pus tard, un segond còp d'estat menats per d'oficiers joves permetèt lo retorn d'Alessandri. Dins aquò, una situacion economica marrida entraïnèt de trèbols grèus e lo chaple d'un milier de grevistas. Alessandri quitèt alora lo poder. La situacion se melhorèt sota la presidéncia de Carlos Ibáñez del Campo, responsable dau chaple de 1925, fins a la crisi economica de 1929. Lo govèrn adoptèt alora una politica repressiva que mau capitèt.
Tornat elegir president en 1932, Alessandri capitèt de redurre lo caumatge. En revènge, l'inflacion demorèt un problema seriós. En parallèl, a l'iniciativa dei comunistas, se formèt en 1936 un Frònt Popular gropant comunistas, radicaus e socialistas (a partir de 1938). Aquela coalicion ganhèt lei presidencialas de 1938 e de 1942 ambé lei radicaus Pedro Aguirre Cerda (1938-1941[2]) e Juan Antonio Ríos (1942-1946). Inspirat per lei teorias keynesianas, lo Frònt Popular adoptèt una politica dirigista e reformèt l'educacion e la santat. Dopada per la demanda de coire entraïnada per la Segonda Guèrra Mondiala e la Guèrra de Corèa, aquò permetèt de redreiçar l'economia chilena e lo país conoguèt un periòde de prosperitat que durèt fins ais annadas 1950.
Dau Frònt Popular a la democracia crestiana[modificar | modificar la font]
En 1946, lei socialistas se retirèron dau Frònt Popular e per enraiar l'inflacion, lo radicau Gabriel González Videla gelèt lei salaris. Aquò entraïnèt de grèvas e de violéncias que causèron la partença dei ministres comunistas dau govèrn en 1947. Videla proclamèt l'estat de sètge e dirigiguèt lo país fins a 1952 ambé lo sostèn dei liberaus.
Après aqueleis eveniments, lo païsatge politic chilen conoguèt de transformacions importantas. Lo movement sindicau se renforcèt ambé la fondacion de la Centrala Unica dei Trabalhaires (CUT) en 1953. A senèstra, lei socialistas dirigits per Salvador Allende se raprochèron dei comunistas. Au centre, lei radicaus declinèron e foguèron a cha pauc remplaçat per de democratas crestians. Enfin, la drecha demorèt influenta dins lei zònas ruralas mai poguèt plus governar sensa formar d'alianças ambé lo centre.
Après un retorn de Carlos Ibáñez del Campo de 1952 a 1958, lo centrista Jorge Alessandri Rodríguez, president de 1958 a 1964, restaurèt lei finanças publicas gràcias a una politica ortodòxa que causèt de problemas sociaus grèus, especialament una aumentacion de la pauretat. Aquò favorizèt lei progrès dei partits de senèstra au sen dei classas popularas. De 1964 a 1970, lo democrata crestian Eduardo Frei Montalva assaièt de menar de reformas progressitas per redurre aquela influéncia. Pasmens, se turtèt a l'ostilitat de la drecha. De mai, a partir de la fin deis annadas 1960, le retorn de l'inflacion descreditèt sa politica economica.
Lo periòde d'Allende[modificar | modificar la font]
En 1969, foguèt fondada l'Unitat Populara que gropava lei socialistas, lei comunistas e una partida dei radicaus e dei democratas crestians. Son programa de « transicion pacifica vèrs lo socialisme » permetèt a Salvador Allende de ganhar leis eleccions de 1970. Pasmens, obtenguèt pas la majoritat parlamentària. Puei, lo govèrn nacionalizèt lei principaleis industrias, lei bancas, lei minas de coire e divèrsei companhiás estatsunidencas. Aquò irritèt Washington que sostenguèt la resisténcia patronala ai reformas. Aquò desorganizèt l'economia e agravèt l'inflacion.
Tre 1971, Allende trobèt plus d'aliats au Parlament. Puei, en 1972, una grèva dei transportaires paralizèt lo país e obliguèt lo govèrn de se raprochar dei militars. En març de 1973, l'Unitat Populara ganhèt leis eleccions legislativas mai deguèt rapidament faciar un agravament de la situacion economica amb una inflacion de 600%. Sostengudas per l'oligarquia, lei grèvas se multipliquèron e entraïnèron finalament un còp d'estat militar lo 11 de setembre de 1973. Refusant de se rendre, Allende se suicidiguèt e foguèt remplaçat per lo generau Augusto Pinochet, cap dei putchistas.
Chile dempuei 1973[modificar | modificar la font]
La dictatura de Pinochet[modificar | modificar la font]
Après lo còp d'estat de Pinochet, lei partits de senèstra e lei sindicats foguèron decimats per la repression, lo Parlament foguèt dissòut e tota activitat politica foguèt enebida. En 1974, Augusto Pinochet venguèt « cap suprèm de la Nacion » e lo demorèt fins a 1989. Mantenguèt un aparelh d'estat fòrça repressiu (assassinats e disparicions d'opausants...) e remplacèt lo dirigisme economic dau periòde precedent per un neoliberalisme inspirat per l'Escòla de Chicago (fin dau proteccionisme, privatizacions, investiments estrangiers, supression de plusors drechs sociaus...). Aquò entraïnèt una baissa dei salaris e una aumentacion dau caumatge.
En 1980, una constitucion legitimèt lo poder militar amb un referendum. Lo tèxte preveguèt l'organizacion d'eleccions après un periòde de transicion d'uech ans. En 1982-1984, de dificultats economicas causèron de manifestacions violentas durament reprimidas per l'armada. La situacion s'amaisèt lentament a partir de 1985 gràcias a una represa de l'economia. En 1988, Pinochet prepausèt son mantement a la presidéncia fins a 1997 mai un referendum demandèt la partença dei militars. Ansin, en 1989, lei militars laissèron lo poder ai civius après l'adopcion d'una constitucion que li permetèron de mantenir son influéncia. En particular, Pinochet demorèt cap dei fòrças armadas fins a 1997.
La democratizacion[modificar | modificar la font]
En decembre de 1989, una aliança gropant democratas crestians, radicaus e socialistas ganhèt leis eleccions gràcias a Patricio Aylwin (1990-1994). Solida, aquela coalicion ganhèt leis eleccions seguentas ambé Eduardo Frei Ruiz-Tagle (1994-2000), Ricardo Lagos (2000-2006) e Michelle Bachelet (2006-2010). Aquelei govèrns mantenguèron l'orientacion liberala de l'economia chilena e assaièron sensa succès de jutjar lo generau Pinochet (mòrt en 2006) e plusors responsables de la dictatura. Pasmens, capitèron de restaurar d'institucions democraticas vertadieras.
En 2010, lo candidat de drecha, Sebastián Piñera, ganhèt per lo premier còp la presidéncia dempuei la fin de la dictatura. Sostenguèt lei privatizacions dins certanei servicis estataus coma l'educacion. Pasmens, sa politica suscitèt de manifestacions d'estudiants en 2011. Ansin, vengut impopular, Piñera foguèt batut per Michelle Bachelet en 2014. Dins aquò, mau capitèt de reglar lei problemas economics eissits de la crisi economica de 2008 (creissença febla, manca d'investiments...).
Politica[modificar | modificar la font]
La Republica de Chile es un estat unitari presidencial, lo govèrn que n'es integrat per divèrsas institucions autonòmas segon un esquèma constitucional que determina lors foncions e de competéncias, que diferís de la doctrina tradicionala de la separacion de poders. La constitucion de Chile foguèt aprovada lo 11 de setembre de 1980 e dintrèt en vigor lo 11 de març de 1981; es estat reformada divèrses còps, una de las mai importantas, la reforma del 26 d'agost de 2005 que cambièt qualques aspèctes formals de la democracia chilena, mas pas las basas fondamentalas de l'Estat.
Lo poder executiu, nomenat lo "govèrn e l'administracion publica" es dirigit pel president de la republica, cap d'Estat e cap de govèrn. Dempuèi 2010, aquela carga es ocupada per Sebastián Piñera, membre del partit Renovación Nacional. Lo president es elegit per sufragi universal dirècte per un periòde de quatre ans sens la possibilitat de reeleccion immediata. Lo President designa los ministres d'Estat, los intendents, encargats del govèrn de caduna de las regions qu'intègran l'Estat, los governadors de las províncias.
Lo poder judiciari es constituit per de tribunals autonòms e independents; la Cort Suprèma de Justícia n'es l'institucion mai nauta. I a un Tribunal Constitucional, autonòm e independent, encargat de la constitucionalitat dels projèctes de lei e los decrèts.
Lo poder legislatiu es exercit pel President de la Republica e a l'encòp pel Congrès Nacional, bicameral, integrat per:
- lo Senat, constituit per 38 senadors elegits per votacion populara, per un mandat de uèch ans, amb la possibilitat de reeleccion. Cada circonscripcion elegís dos senadors; cada quatre ans se renovèla la mitat de la cambra en las eleccions regularas.
- La Cambra de Deputats, constituida per 120 membres elegits per vòte popular per un mandat de quatre ans, amb la possibilitat de reeleccion en lors districtes; cada districte elegís dos deputats; la cambra se renovèla totalament cada quatre ans.
Las eleccions parlamentàrias fan usatge del sistèma binominal, causa que permet l'establiment de dos blòcs politicament majoritaris, actualament lo de la Renovación Nacional, e exclutz los partits politics minoritaris. Aquel sistèma foguèt instaurat en la constitucion de 1980.
Geografia[modificar | modificar la font]
Los païsatges e los climas de Chile son variats :
- al nòrd, lo desèrt d'Atacama,
- a l'èst, las nautas montanhas dels Andes,
- al centre-nòrd e sul litoral, de regions de clima mediterranèu,
- al centre-sud, de regions de clima temperat,
- a l'extrèm sud, de regions de glacièrs.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Chile.
Cultura[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei dos districtes èran cedits per un periòde de dètz ans mai Chile refusèt de lei restituir. La question foguèt reglada en 1929 amb un partiment de la zòna contestada : Tacna foguèt restituit e Arica definitivament annexat.
- ↑ Pedro Aguirre Cerda moriguèt lo 25 de novembre de 1941. Jerónimo Méndez assegurèt l'interim fins ais eleccions seguentas.


text:
Hiroshima
Hiroshima (広島市, -shi) es la capitala de la prefectura de Hiroshima, dins la region de Chugoku, a l'oèst de l'illa de Honshū en Japon.
La vila es localizada en amont del dèlta del riu Òta (riu que nais dins las montanhas prèp de Chugoku), e amb sos set braces, devesís la vila en sièis illas, fins a la baia d'Hiroshima. La vila es gaireben plana, amb una leugièra elevacion en dessús del nivèl de la mar.
La populacion estimada en 2003 èra d'1.130.000 abitants, per una superfícia de 741,75 km², amb una densitat de mai de 1.500 personas per km².
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat foguèt fondada en 1589, sus la còsta de l'illa de Seto, venguèt puèi un centre urban durant l'Èra Meiji. Adquiriguèt l'estatut de vila l'1 d'abril de 1889.
Hiroshima foguèt la scena del primièr bombardament atomic de l'istòria, lo 6 d'agost de 1945, cap al final de la Segonda Guèrra Mondiala, per l'aviacion dels Estats Units d'America.
Cultura[modificar | modificar la font]
Hiroshima es classificada per l'UNESCO coma Patrimòni Mondial de l'Umanitat:
- Lo Santuari chinto d'Itsukushima.
- Lo Monument a la Patz, que Copòla de Gembaku.


text:
CONADEP
La CONADEP qu'ei en Argentina l'acronim de la Comicion Nacionau suber la Desaparecion de Personas ; que ho creada e convocada peu president Raúl Alfonsín e qu'amassè custòdias argentinas dab la mission de horrucar los cas de violéncia e de crimes perpetrats peu regim anticonstitucionau de la Dictatura Militara. A la fin finala la CONADEP que tornè ua compte-rendut devath lo títol de Nunca Más (formula qui's pòt tornar per que no's torne pas jamei escàder) dab ua lista de 30 000 noms de desapareguts identificats (donc, dilhèu pas exautiva segon los sons redactors).
Los membres de la comission qu'èran :
- Ernesto Sábato (escrivan e president de la comission)
- Ricardo Colombres.
- René Favaloro (mètge).
- Hilario Fernández Long (engenhaire).
- Carlos T. Gattinoni.
- Gregorio Klimovsky (filosòf).
- Marshall Meyer (Rabin).
- Jaime de Nevares (òmi de la Glèisa Catolica).
- Eduardo Rabossi (filosòf).
- Magdalena Ruiz Guiñazú (jornalista).
- Santiago Marcelino López
- Hugo Diógenes Piucill
- Horacio Hugo Huarte
Que comptè tanben dab 5 secretaris :
- Graciela Fernández Meijide: arrecebuda deus planhs
- Daniel Salvador: Documentacion de tractament deus dats
- Raúl Aragón: tractament
- Alberto Mansur: questions legaus
- Leopoldo Silgueira: administracion


text:
711
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 711 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Menaçadas per d'atacas aràbias, Lazes e Abcazia cambièron de jurament e acceptèron la senhoriá dau califa Al Walid Ièr. Justinian II preparèt donc una expedicion per sometre tornarmai aquelei regions mai la revòuta de Cherson e la proclamacion de Filípicos coma emperaire l'obligiguèt de se preocupar d'aqueu frònt en prioritat. Organizèt donc una expedicion a Sinòpe dins lo corrent de l'estiu. Pasmens, arribat a Cherson, l'expedicion se revoutèt e acceptèt Filípicos, sostengut per lo Khanat dei Khazars, coma emperaire. Puei, se dirigiguèt còntra Constantinòple onte lei partisans e lo fiu de Justinian II foguèt tuats. De son caire, Justinian assaièt de rintrar mai la pèrda de la capitala entraïnèt la traison de sei tropas e foguèt descapitat per un soudat de sa garda. Filípicos venguèt l'emperaire unic de l'Empèri Bizantin.
D'autra part, l'expedicion còntra Lazes e Abcazia, dirigida per lo futur emperaire Leon III l'Isaurian, permetèt de restablir lo contraròtle bizantin sus la segonda.
Reiaume Visigòt[modificar | modificar la font]
Desbarcament d'una fòrça araboberbèra — belèu aliada ai princes visigòt en revòuta còntra Roderic — dins lo sud de la Peninsula Iberica. Lo 19 de julhet, l'armada dau rèi visigòt foguèt vencuda sus lo riu Guadalete e Roderic foguèt tuat dins lo corrent dei combats entraïnant la dispersion de sei fòrças. Après aquela desfacha, lo poder reiau s'afondrèt e lo Reiaume Visigòt dispareguèt.
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Sètge de la vila per l'armada de Tonína. K'inich K'an Joy Chitam II foguèt capturat mai l'eissida de la batalha es desconeguda.


text:
Dinastia dels Ptolemèus
La Dinastia deus Ptolemèus, tanben coneguda com Dinastia Lagida, que regnè sus Egipte enter -305 e -30, sia enter la mort de Lissandre lo Gran (Alexandre lo Gran) e lo suicidi de Cleopatra VII, darrèra reina d'aqueta dinastia qui's èra considerada decendenta de Lagòs (en grèc AaYóς), generau de Lissandre. A maugrat qui los Ptolemèus e bastín ua navèra capitala (Alexàndria) e qu'empleguèn la lenga grèga, que s'identifiquèn dab la cultura e la religion egipciana ; que bastín temples deu màgers com, per exemple, lo temple d'Òrus a Edfo. Lo temps d'aquesta dinastia que ho donc ua renavida culturau per Egipte (la bastida de la famosa bibliotèca qui cremè just a la fin d'aqueth periòde que'n ho la màger pròva). De destacar tanben, lo periòde lagide que de aus judius lo parat de tornar installar en Egipte on, segond la tradicion, setanta sages judius arrevirèn la Bíblia (a la demanda deu sobiran) exactament deus medish biais sens consultà's : atau que vadó la Bíblia deus Setanta.
Cartoche (aquiu qu'ei lo determinatiu per "rei") deus Ptolemeos (qu'i cau léger en ieroglifs fonetic : P-T-OA-L-M-I-I-S) :
Faraons de la dinastia lagida[modificar | modificar la font]
- Ptolemèu Ièr Sòter (Sauvador), de -305 dinc a -285
- Ptolemèu II Filadelfe, de -285 dinc a -246
- Ptolemèu III, de -246 dinc a -222
- Ptolemèu IV, de -222 dinc a -205
- Ptolemèu V Epifan, de -204 dinc a -180
- Ptolemèu VI, de -180 dinc a -145
- Ptolemèu VII, de -145 dinc a -144
- Ptolemèu VIII, de -144 dinc a -116
- Ptolemèu IX, de -116 dinc a -107, puish de -88 dinc a -81
- Ptolemèu X Alexandre, de -107 dinc a -88
- Ptolemèu XI Alexandre, en -80
- Ptolemèu XII Neòs Dionisòs (Navèth Dionisòs) o Aulèta (Lo flabutaire), de -80 dinc a -58, puish de -55 dinc a -51
- Bereniça IV, de -58 dinc a -55
- Cleopatra VII, de -51 dinc a -30
- Ptolemèu XIII Dionisòs, de -51 dinc a -47
- Ptolemèu XIV Filopatòr (aimant lo son pair), de -47 dinc a -44
- Ptolemèu XV Cesarion, de -44 dinc a -30
Monuments legats peus Lagides[modificar | modificar la font]
- la ciutat d'Alexàndria (Ptolemèu I) ;
- la ciutat de Ptolemaïda (Ptolemèu I) ;
- lo Far d'Alexàndria (Ptolemèu II) ;
- la bibliotèca d'Alexàndria ;
- lo temple d'Òrus a Edfó ;
- lo temple d'Isis a File ;
- lo temple d'Atòr à Denderah (Cleopatra VII e Ptolemèu XV Cesarion) ;
- lo temple de Sòbec e d'Aroeris a Kom Ombò.


text:
Revolucion Russa
La Revolucion Russa es l'ensems deis eveniments que se debanèron en 1917 e venguèron la fin de l'Empèri Rus e lo començament de l'Union Sovietica. Causada per la crisi de l'Empèri Rus a la fin dau sègle XIX e l'immobilisme de seis institucions teocraticas en fàcia dei desiranças de la populacion, se debanèt en divèrseis etapas.
Lei premierei veguèron la revirada deis assais de reformas e l'aparicion d'una oposicion politica armada en lucha còntra lo govèrn. Se desvolopèt una agitacion permanenta que causèt una premiera revòuta còntra lo regim en 1905 permetent l'establiment d'una monarquiá constitucionala. Pasmens, aqueu sistèma mau capitèt e lei difficultats russas durant la Premiera Guèrra Mondiala entraïnèron un procès revolucionari novèu en 1917. Aqueu darrier rebutèt lo govèrn dau tsar en febrier de 1917. Un Govèrn Provisori li succediguèt mai sa volontat de contuniar la guèrra se turtèt a la populacion qu'exigiguèt la fin dei combats. Ansin, en octòbre, lei Bolchevics de Lenin capitèron de prendre lo poder.
Aquò marquèt lo començament d'una guèrra civila lònga entre lei Bolchevics e seis enemics que gropèron la màger de seis adversris politics. Pas capables de s'organizar, aquelei darriers foguèron replegats entre 1918 e 1919 e batuts dins lo començament deis annadas 1920 permetent la consolidacion dau govèrn dei Bolchevics que proclamèron la fondacion de l'Union Sovietica lo 30 de decembre de 1922.
Somari
- 1 La fin de l'Empèri Rus e sei causas
- 1.1 Lo blocatge dau regim imperiau
- 1.2 La rompedura de la societat ambé l'Empèri
- 2 La Premiera Guèrra Mondiala e l'afondrament de l'Empèri
- 3 La revirada dau Govèrn Provisòri
- 4 La Guèrra Civila Russa
- 5 La Reconstruccion dau país e la consolidacion dau poder novèu
- 6 Referéncias e nòtas
- 7 Bibliografia
La fin de l'Empèri Rus e sei causas[modificar | modificar la font]
Lo blocatge dau regim imperiau[modificar | modificar la font]
La guèrra de Crimèa (1853-1856), qu'opausèt l'Empèri Rus ai fòrças britanicas e francesas, foguèt revelatora de sei dificultats, de son declin relatiu e de son retard economic e tecnologic. Ansin, la segonda mitat dau sègle XIX veguèt divèrseis assais de reformas de modernizacion que van finalament mau capitar en rason de l'evolucion rapida de la societat e de l'immobilisme e dau conservatisme de la màger part deis elèits politics.
L'evolucion de la societat russa[modificar | modificar la font]
La segonda mitat dau sègle XIX veguèt de transformacions importantas dins la societat russa ai nivèus demografics e economics que van entraïnar una desirança de cambiaments dins lo sistèma politic dau país.
La premiera transformacion regardèt la demografia de l'Empèri qu'aumentèt fòrtament de 1869 a 1913 per passar de 80 milionsa 170 milions d'abitants. D'efèct, la populacion rurala aumentèt de 65% entre 1861 e 1890 enterin que la populacion urbana evolucionèt de 11 a 17%. Aquò causèt una baissa de la superficia cultivada per cada familha entraïnant de riscs acreissuts de famina en cas de recòlta marrida o un endeutament superior. Ansin, en 1900, quatre milions de païsans avián perdut sei tèrras per formar un grop d'obriers agricòla que venguèt una fònt d'agitacion[1] e doas economias ruralas diferentas se formèron donc pauc a pauc :
- una agricultura de tipe capitalista que se desvolopèt principalament en Ucraïna a l'entorn de tecnicas modernizadas coma l'utilizacion d'engrais.
- una agricultura de païsans paures que devián vendre una partida de la recòlta per pagar seis impòsts.
De son caire, l'estructura de la populacion urbana se transformèt en causa de son aumentacion e de l'aparicion d'un proletariat novèu format per leis obriers dei premiereis indústrias russas capitalistas. Aqueu proletariat demorèt limitat (3 milions de personas) mai fòrça concentrat dins solament quauquei vilas (Moscòu, Sant Petersborg, Varsòvia...). Lei condicions de vidas i foguèron malaisadas, lei salaris bas e leis emendas disciplinàrias importantas.
Au nivèu economic, Russia conoguèt un desvolopament fòrt a partir deis annadas 1880. Aqueu darrier foguèt principalament dirigit per d'iniciativas de l'Estat que remplacèt una borgesiá tròp febla e limitada. La prioritat foguèt donc donada ais industrias de talha importanta e ais infraestructuras ferroviàrias. Se veguèt rapidàment de resultats estent que l'industria russa capitèt de passar aquela de l'industria francesa tre lo començament dau sègle XX. Pasmens, la produccion de bens de consomacion foguèt negligida e abandonada a l'artisanat locau.
L'ensems de seis evolucions suscitèt una desirança e de besonhs de reformas que van venir una tematica majora de la politica russa de la segonda mitat dau sègle XIX e durant lei premiereis annadas dau sègle XX. Pasmens, lei govèrns successius foguèron pas capables d'i donar una respònsa apropriada.
L'immobilisme dau govèrn[modificar | modificar la font]
Fàcia ai transformacions de la societat, leis assais de reformas dau govèrn rus demorèron limitats en causa de l'aparicion de movements armats còntra lo tsar e de l'idèa qu'avián aquelei darriers de lor poder.
Pasmens, lei premiereis annadas dau rèine d'Alexandre II (1856-1881) foguèron marcats per d'esfòrç per modernizar lo país après sa desfacha còntra França e Reiaume Unit. La mesura pus importanta foguèt l'abolicion dau servatge en 1861. 25 milions de païsans obtenguèron lor libertat mai la lèi li donèt pas de tèrras levat d'un ensems pichon reservat a la communautat dau vilatge. Ansin, lei païsans rus demorèron sota lo contraròtle de la borgesiá e l'aristocràcia dei proprietaris agricòlas e dei païsans rcihes (kolaks) e, finalament, la reforma causèt una decepcion granda en aumentat lei dificultats de la màger part de la populacion rurala.
D'autrei reformas foguèron realizadas dins l'administracion, l'armada, la justiciá e l'ensenhament fins a l'atemptat mancat en 1866 còntra lo tsar. Leis institucions principalas dau regim (aristocràcia, Glèisa, administracion...) aprofichèron la situacion per encausar la politica de reformas e l'aplantar. La polícia secrèta foguèt cargada de la repression dei movements politics d'oposicion. Aquò foguèt renforçat per la mòrt d'Alexandre en 1881, finalament victima d'un atemptat capitat que sei successors, Alexandre III (1881-1894) e Nicolau II (1894-1917), se veguèron coma dei rèis de drechs divins titulars d'una mission divina. Pensavan donc aver pas lo drech de la modificar entraïnant un blocatge de la vida politica fins a 1917.
La rompedura de la societat ambé l'Empèri[modificar | modificar la font]
L'aparicion d'una oposicion politica[modificar | modificar la font]
Vèrs la fin dau sègle XIX, leis evolucions economicas de Russia e lo blocatge de seis institucions politicas venguèron la fònt de l'aparicion d'una oposicion politica novèla que va se reorganizar e s'estructurar a l'entorn de tres tendàncias principalas :
- lei pus nombrós èran lei liberaus que formavan tanben lo grop pus organizat. Recrutant dins una partida de la noblesa e dins lei professions liberalas, seis objectius son l'instauracion d'una monarquiá constitucionala e la reconaissança de certanei libertats individualas. Formèron un partit clandestin en 1904.
- lo Partit Obrier Sociau-Democra de Russia (POSDR) que se formèt en 1898 a l'entorn dei divèrsei grops marxistas rus. Implantat dins lo proletariat urban, se devesiguèt en 1902-1903 entre Bolchevics e Menchevics.
- lo Partit Socialista-Revolucionari (SR) que se formèt ofiacialament en 1902 per la reünion de grops favorables a un socialisme agricòla. Fòrça engatjat dins la lucha armada e popular dins lei campanhas, aqueu movement mau capitèt d'organizar un partit estructurat au nivèu nacionau.
La reorganizacion d'aquelei partits entraïnèt una recrudescéncia de l'agitacion còntra lo regim amb una aumentacion dei grèvas e deis atemptats, coma per exemple, l'assassinat de ministres per de membres dau Partit Socialista-Revolucionari.
La Revolucion de 1905 e la formacion d'una assemblada legislativa[modificar | modificar la font]
La Revolucion mancada de 1905 marquèt la rompedura dau ligam entre lo tsar e la màger part de la populacion. D'efèct, aquela annada foguèt caracterizada per una crisi importanta dau regim qu'èra afeblit au nivèu economic per la crisi mondiala de 1900-1904 e au nivèu militar per la desfacha còntra lei Japonés. Enfin, una recòta marrida en 1904-1905 entraïnèt una explosion populara.
Acomencèt lo 22 de genier de 1905 per la repression saunosa d'una manifestacion pacifica portairitz d'una suplica au tsar. Aqueu chaple marquèt la fin dau mite dau tsar paire de son pòple e entraïnèt una propagacion de la revòuta dins lo rèsta dau país. En març, lo premier soviet foguèt creat per leis obriers d'Ivanovo e lo movement ganhèt la flòta militara de la Mar Negra ambé la mutinariá dau cuirassat Potemkine lo 27 de junh. Enfin, divèrsei pòples dei regions frontalieras de l'Empèri coma Polonha acomencèron de manifestar.
Per desamorsar la crisi, lo tsar deguèt aceptar de crear una assemblada legislativa e de reconóisser certanei libertats democratics. Ajudat per una repression eficaça dei partits d'oposicion politica, aquò permetèt d'entornar lo calme dins l'Empèri au començament de 1906. De mai, lei capacitats dei partits revolucionaris foguèron provisoriament demenidas.
La revirada de la monarquiá constitucionala[modificar | modificar la font]
Maugrat lei concessions obtengudas per la revòuta de 1905, apareguèt rapidament que lo tsar èra decidit de conservar lo sistèma politic existent de l'autocràcia. Lo mòde d'eleccion foguèt donc creat per donar un avantatge decisiu ai candidats dau govèrn. De mai, l'assemblada foguèt egalament dissoluda quatre còps entre 1906 e 1912. Cada còp, un mòde novèu permetèt la formacion d'una majoritat pus importanta en favor dau tsar.
Lei reformas foguèron donc gaire nombrosas. La principala foguèt l'adopcion d'una lèi agricòla per assaiar de desvolopar una classa mejana de païsans gràcias a l'encoratjament de la proprietat privada, la redistribucion de tèrras e una ajuda per la modernizacion dei tecnicas. Pasmens, lei beneficiaris d'aquela iniciativa foguèron principalament lei païsans ja aisats e leis inegalitats aumentèron cuasant divèrsei rancunas tenaças.
La Premiera Guèrra Mondiala e l'afondrament de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Lei dificultats russas[modificar | modificar la font]
Coma dins leis autrei país europèus, lo començament de la Premiera Guèrra Mondiala veguèt la formacion d'una Union Sacrada a l'entorn dau tsar. Pasmens, lo mobilizacion puei lei desastres militars van entraïnar la desorganizacion de l'Empèri. Per exemple, la màger part de l'agricultura manquèt de man d'òbra e l'avitalhament dei vilas foguèt tocada tre la prima de 1915. En 1916, l'incompeténcia de l'administracion e dei generaus entraïnèt lo basculament dins l'oposicion de la Douma onte lei liberaus e lei conservators moderats s'alièron per exigir la formacion d'un govèrn novèu. D'incidents grèus aguèron luòc dins lo país que lo cap, isolat dins son quartier generau aviá perdut la realitat e van entraïnar una revòuta populara còntra lo regim.
La Revolucion de Febrier[modificar | modificar la font]
La revòuta decisiu còntra lo regim aguèt luòc a la fin dau mes de febrier de 1917. Entraïnèt la fin de la dinastia lo 3 de març e la formacion d'un govèrn provisòri per la Douma ambé l'objectiu de contuniar la guèrra. D'efèct, lo 23 de febrier de 1917, una manifestacion pacifica regardant lei problèmas d'avitalhament se transformèt en insureccion. Lo 27 de febrier, la polícia tirèt sur leis insurgents mai l'armada demorèt esitanta. Son passatge dins lo camp de l'insureccion causèt lo basculament dei combats. Lo 28, leis unitats de la Gàrdia permetèron ais abitants de prendre leis armas entrepausadas dins leis arsenaus de la capitala enterin que leis autreis vilas principalas de l'Empèri se revoutèron. Nicolas II deguèt abdicar sota la pression de sa familha qu'assaièt de conservar lo poder fins a la renonciacion dau grand-duc Michèu. Lo govèrn foguèt assumit per la Douma que formèt un Comitat provisòri lo 28 defebrier que venguèt Govèrn provisòri lo 2 e venguèt l'autoritat principala dau país l'endeman.
La revirada dau Govèrn Provisòri[modificar | modificar la font]
La revirada de la contuniacion de la guèrra[modificar | modificar la font]
Arpès la Revolucion de Febrier, dos poders diriguèron Russia. Lo principau foguèt lo Govèrn Provisori qu'èra format per la Douma. Lo segond foguèt lo Comitat executiu dau Soviet de Petrograd. Òr, lei dos èran opausats sus l'estrategia de seguir. Fòrça legalista, lo Govèrn Provisori refusèt de realizar la màger part dei reformas esperadas per pas usurpar lei prerrogativas de l'assemblada constituenta que deviá èsser elegida a la fin de la guèrra. En revenge, voliá contuniar la guèrra ambé leis Aliats. Ansin, lo Govèrn Provisori mau capitèt de dirigir Russia car foguèt rapidàment desbordat per de manifestacions violentas.
Lo 5 de mai, lo prince Lvov deguèt modificar son govèrn quand son Ministre de la Guèrra annoncièt que Russia respectariá seis engatjaments internacionaus e contuniariá lei combats. Una aliança formada dei liberaus, dei SR e dei Mencheviks prenguèt adonc lo poder a decidiguèt de preparar una ofensiva majora còntra leis Alemands (ofensiva de Julhet) que s'acabèt per un desastre militar. Enterin, la situacion sociala e l'agitacion dei pòples frontaliers pejorèron entraïnant la fin dau govèrn Lvov que foguèt remplaçat Kerenski.
Kerenski decidiguèt de luchar còntra lei Bolchevics qu'avián agut un ròtle primordiau dunrat lei manifestacions dau mes de julhet de 1917. Pasmens, aquela politica poguèt pas empachar la radicalizacion de la populacion au profiech dei Bolchevics. De mai, permetèt ai movements conservators de s'organizar a l'entorn dau generau Kornilov. Entre lo 8 e 10 de setembre, aqueu darrier assaièt de rebutar lo Govèrn Provisòri per acabar la revolucion ambé lo sostèn de l'armada. Per se defendre, Kerenski deguèt s'aliar ambé lei milícias obrieras enquadradas per lei Bolchevics qu'aprofichèron la situacion per obtenir la liberacion de sei presoniers. L'ofensiva de Kerenski foguèt replegada a partir de la mitat de setembre de 1917. Sei fòrças se retirèron vèrs lo sud laissant lei Bolchevics venceires e lo govèrn de Kerenski fòrça afeblit e descreditat.
La Revolucion d'Octòbre[modificar | modificar la font]
L'afebliment de Kerenski e la desfacha deis elements conservators gropats a l'entorn dau generau Kornilov donèt l'occasion de rebutar lo govèrn tre la mitat de setembre de 1917. Pasmens, la presa dau poder necessitèt d'esperar sièis setmanas de negociacions au Congrès Panrus dei Soviets onte lei Bolchevics aguèron la majoritat (390 elegits sus 670) per legitimar lo còp d'estat. D'efèct, Lenin deguèt faciar l'oposion de Zinoviev e de Kamenev e obtenguèt solament lo vòte necessari lo 23 d'octòbre. Enterin, Trotski aviá organizat un Comitat Revolucionari e reüniguèt de tropas. Ansin, lo 25 d'octòbre de 1917, 25 000 Bolchevics prenguèron pacificament lei ponchs estrategics de la capitala. Quauquei tirs dau crosaire Aurora còntra lei posicions dei tropas dau Govèrn Provisòri entraïnèt la fugida d'aqueu darrier. L'endeman, lei deputats non bolchevics dau Congrès dei Soviets se retirèron per protestar permetent a Lenin d'obtenir l'aprovacion unanima de la presa dau poder.
La Guèrra Civila Russa[modificar | modificar la font]
Lo programa comunista[modificar | modificar la font]
Lo programa dei Bolchevics permetèt d'explechar lei contradiccions de la politica dau Govèrn Provisori. Sei principis èran de demandar la patz, de donar lei tèrras ai soviets de païsans, de donar lo contraròtle de l'industria ai soviets d'obriers e de nacionalizar lei bancas. La màger part d'aqueu programa foguèt realizada après la Revolucion d'Octòbre :
- lo decrèt sus la patz foguèt adoptat lo 25 d'octòbre de 1917. Prepausèt una patz sensa annexion e reparacion. Son objectiu èra de preparar la revolucion mondiala gràcias a la fin de la guèrra entre lei poissanças imperialistas.
- lo decrèt sus la tèrra enebiguèt la granda proprietat agricòla que lei domenis foguèron nacionalizats sensa indemnisacion. En revènge, lei païsans koulaks, a condicion que cultivèsson sei tèrras, foguèron esparnhats.
- lo contraròtle obrier deis industrias foguèt establit lo 1èr de novembre. De soviets, ambé de majoritats favorablas ai Bolchevics, foguèron creats dins cada fabrica per assegurar lor direccion.
- lo decrèt sus lei Nacionalitats establiguèt l'egalitat dei pòples de l'Empèri. Pasmens, se turtèt ai desirança d'independéncia d'unei populacions vivent dins lei regions frontalieras, coma Polonha, onte de guèrras acomencèron rapidàment entre lei Bolchevics e leis independentistas.
Aquelei mesuras foguèron completadas en decembre per la nacionalizacion dei bancas, l'afirmacion de l'egalitat dei sèxes o l'adopcion dau matrimòni e dau divòrci civil. Aquò permetèt d'establir de ligams solids entre lei Bolchevics e la màger part dau rèsta de la populacion mai decidiguèt leis autrei faccions de la vida politica russa de preparar la guèrra còntra lo govèrn novèu.
La desfacha dei Blancs e de seis aliats[modificar | modificar la font]
La guèrra civila acomencèt oficialament lo 19 de genier de 1918 quand lei Bolchevics dispersèron l'assemblada constituenta elegida durant lei darriers jorns dau govèrn Kerenski. Comprenent rapidàment que podián pas contuniar la guèrra exteriora enterin que la lucha interiora per lo poder, lei Bolchevics decidiguèron donc de conclure la patz ambé leis Empèris Centraus e de crear una armada novèla per la guèrra civila. De mai, mobilizèron l'economia dei territòris sota lor contraròtle per assegurar l'avitalhament dei vilas e dei tropas.
D'efèct, maugrat lei succès comunistas dins lei vilas principalas de Russia dins lo corrent de la Revolucion d'Octòbre, la màger part dau país demorava en 1918 sota lo contraròtle de seis adversaris. Aquelei darriers, que foguèron dichs « Blancs », assaièron de reprendre lo poder ai Bolchevis que formèron lo camp dei « Roges ». Aquela guèrra civila s'acabèt en 1923 per la victòria dei Roges qu'aprofichèron l'abséncia d'unitat dei Blancs[2].
Pasmens, lei premiers mes dei combats foguèron malaisats per lo govèrn bolchevic. D'efèct, au començament de la Guèrra Civila, lei Bolchevics devián luchar còntra uneis enemics mai o mens aliats :
- lei fòrças russas blancas qu'èran principalament formadas per leis unitats militaras opausadas ai comunistas (Mencheviks, partisans dau tsar...).
- lei fòrças dei minoritats de l'Empèri Rus que luchavan per obtenir lor independéncia.
- lei fòrças d'avanturièrs coma lo baron Ungern-Sternberg.
- lei tropas mandadas per lei poissanças majoras (Reiaume Unit, França, Japon...) e leis estats vesins (Polonha...) de Russia per ajudar lei Blancs[3].
Ansin, dins lo nòrd, lei Britanics sostenguèron lo govèrn de Russia dau Nòrd a Arkhangelsk e Mormansk obligant lei Roges de transferir la capitala russa a Moscòu. En Siberia, lei Japonés e leis Estatsunidencs prenguèron lo contraròtle de la província maritima e contunièron d'avançar de lòng dau Transiberian. Pasmens, en realitat, leis Estats Units èran principalament preocupats per lei progrès de son aliat que par la victòria eventuala dei Bolchevics. Favorizèron donc una retirada negociada meme se certanei ciutats demorèron sota occupacion japonesa fins a 1925. Dins lo sud, lei Britanics ataquèron en direccion de Bakó e prenguèron la vila. Enfin, lei doas menaças principalas èran l'insureccion d'Ucraïna a l'oèst e l'armada dau govèrn de Samara disposava de tropas importantas dins lei monts Orals.
Lei fòrças comunistas capitèron de resistir fins a la retirada dei tropas aliadas en 1919. D'efèct, lei soudats aliats foguèron sensiblas a la propaganda comunista e divèrsei mutinariás aguèron luòc coma, per exemple, dins la flòta francesa d'Odessa. De mai, entre 1918 e 1919, l'armada dei Roges realizèt de progrès dins son organizacion e son comandament sota la direccion de Trotski que li permetèt d'aprofichar la manca de coordinacion dins leis ofensivas blancas per resistir e contratacar. Ansin, l'armada dau generau Koltchak ataquèt en març de 1919 e foguèt esquichada en novembre. Puei, entre mai de 1919 e març de 1920, foguèt lo torn dau generau Denikine sus lo teatre ucraïnian e enfin aqueu de Iodenitch dins lo nòrd entre mai e octòbre de 1919.
A partir de 1920, lei Bolchevics aguèron donc l'avantatge dins lei combats interiors. En 1921, la fin de la guèrra còntra lei Polonés, batuts a Kiev mai venceires sus la Vistula, va marcar l'element decisiu qu'entraïnèt la victòria finala dei Bolcheviks. D'efèct, aquò permetèt lo mandadís de tropas bolchevicas sus leis autrei frònts. En novembre de 1920, la darriera armada blanca deviá donc abandonar Crimèa. Se dispersèt en Euròpa maugrat leis esfòrç de son cap per tornar començar la lucha. En 1921, lei fòrças d'Ungern-Sternberg foguèron vencudas dins la region dau lac Baikal. Enfin, en 1922, lei Bolchevics prenguèron lo contraròtle dau Caucàs, especialament de l'estat menchevik de Georgia. En revènge, lei guèrras exterioras s'acabèron per de patz negociadas e lei BOlchevics deguèron aceptar de pèrdas territòrialas importantas a respèct dei frontieras russas de 1914, especialament l'independéncia dei regions pus occidentalas coma Polonha, lei tres estats baltas e Finlàndia.
La Reconstruccion dau país e la consolidacion dau poder novèu[modificar | modificar la font]
Après lei combats pus importants entre 1918 e 1919, lei Bolchevics capitèron de consolidar lor poder per de reformas economicas e per l'eliminacion deis oposicions intèrnas au movement.
Lei reformas economicas[modificar | modificar la font]
En 1921, Russia èra devastada per lei combats e la situacion economica èra catastrofica. Lei pèrdas umanas entre 1914 e 1921 son estimadas entre 8 e 10 milions de mòrts e lei vilas an conegut un declin fòrça important durant lo periòde. Per exemple, Petrograd a perdut dos terç de sa populacion e Moscòu la mitat. La classa obriera foguèt decimada e la produccion industriala aviá demenida de 80% a respèct de 1913. Enfin, la recòlta agricòla de 1921 foguèt marrida causant una famina grèva.
En fàcia d'aquelei dificultats economicas, de revòutas aguèron luòc dins lei campanhas. Lo Xen Congrès dau Partit decidiguèt donc d'abandonar la politica dicha dau Comunisme de Guèrra adoptada durant lei combats còntra leis armadas blancas. En plaça, foguèt creada la NEP (per "Politica Economina Novèla") que l'objectiu èra de renforçar l'aliança entre lei païsans e leis obriers que desirava Lenin. La nacionalizacion dei tèrras venguèt pus sopla : se l'Estat es totjorn lo proprietari teoric dei tèrras, lei païsans podòn leis arrendar e lei transmetre coma una proprietat. De mai, lei païsans obtenguèron lo drech de vendre liurament sei produccions. Au nivèu industriau, la màger part deis entrepresas (88%) foguèron privatizadas, especialament leis estructuras que tenián mens de 20 obriers. Leis establiments pus grands poguèron veire lor gestion fisada a d'entrepreneires privats o estrangiers.
Aquelei mesuras foguèron consideradas coma de regressions per una partida importanta dei militants bolchevics. Pasmens, Lenin va obtenir de resultats economics decisius que van permetre de restaurar lei nivèus de produccion de l'agricultura d'avans la guèrra tre l'annada 1924. L'industria capitèt tanben de tornar entraïnar. Ansin, la produccion de bens de consomacion de 1924 representèt 75% d'aquela de 1913. Enfin, au nivèu sociau, la jornada de 8 òras foguèt legalizada e la populacion dei vilas aumentèt tornarmai après son declin. Fin finala, aquò permetèt de consolidar e de legitimar lo poder bolchevic que poguèt annonciar la fondacion de l'Union Sovietica a la fin de 1922.
L'eliminacion de l'oposicion intèrna[modificar | modificar la font]
En fòra de son òbra economica, lo poder bolchevic foguèt tanben renforçada per l'eliminacion dei faccions opausadas a sa politica dins lo Partit en 1921. D'efèct, lo començament d'aquela annada veguèt la repression de la Revòuta de Cronstadt e la renonciacion dei partisans de l'Oposicion Obriera, principala faccion organizada d'oposicion dins lo Partit, a sei projèctes de reformas.
La Revòuta de Cronstadt (28 de febrier - 18 de març de 1921) se debanèt durant la crisi politica causada per lei dificultats economicas qu'aguèron luòc vèrs la fin de la Guèrra Civila. L'illa qu'assostava una basa navala e 14 000 obriers e soudats se revoutèt còntra la confiscacion dau poder per lei Bolchevics ai crits « Viva lei Soviets ! A bas lei BOlcheviscs ! ». Après una resisténcia acarnada a l'assaut dei tropas de l'Armada Roja entre lo 7 e lo 17 de març, lo movement foguèt esquichat marcant la fin de l'influéncia politica dei movements obriers dins l'eissida de la revolucion.
Enterin, lo Xen Congrès dau Partit, lei militants decidiguèron d'enebir lo fraccionisme. Aquò obliguèt lei partisans de Trotski e subretot de l'Oposicion Obriera, demandant lo retorn de l'autogestion obriera dins leis entrepresas, d'aceptar la NEP o de riscar l'exclusion. Aquela decision causèt una premiera epuracion dau Partit que leis efectius demeniguèron de 750 000 en 1921 a 412 000 en 1924 e renforcèron lo poder dau Partit que lo Comitat Centrau Executiu venguèt l'organe centrau de l'Union Sovietica en gestacion.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Entre 1910 e 1914, leis autoritats comptèron 13 000 revòutas localas dins lei regions agricòlas.
- ↑ Quauquei guerilhas capitèron de resistir fins a 1925 dins certanei regions de Siberia.
- ↑ Fins a sa desfacha de 1918, Alemanha aguèt un ròtle similar, especialament en Ucraïna.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Acton, Edward, Vladimir Cherniaev e William G. Rosenberg, A Critical Companion to the Russian Revolution, 1914–1921, Edicion Bloomington, 1997.
- (en) Beckett, Ian F.W., The Great war (2 ed.), Edicion Longman, 1997. ISBN 1405812524. [1]
- (en) Robert Paul Browder, Aleksandr Fyodorovich Kerensky, The Russian Provisional Government, 1917: documents, Edicions Stanford University Press, 1961. ISBN 9780804700238. [2]
- (en) Cambridge History of Russia, vol. 2–3, Edicions Cambridge University Press. ISBN 0-521-81529-0 (vol. 2) ISBN 0-521-81144-9 (vol. 3).
- (en) Figes, Orlando, A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891–1924, ISBN 0-670-85916-8.
- (en) Fitzpatrick, Sheila, The Russian Revolution, Edicions Oxford University Press (2a edicion), 199 paginas. ISBN 0-19-280204-6.
- (en) Lincoln, W. Bruce, Passage Through Armageddon: The Russians in War and Revolution, 1914–1918, 1986.
- (en) Malone, Richard, Analysing the Russian Revolution, p. 67, Edicions Cambridge University Press, 2004. ISBN 0-521-54141-7.
- (en) Pipes, Richard, The Russian Revolution, 1990.
- (en) Robert Service, A history of modern Russia from Nicholas II to Vladimir Putin, Edicions Harvard University Press, 2005. ISBN 9780674018013. [3]
- (en) Steinberg, Mark, Voices of Revolution, 1917, Edicions Yale University Press, 2001.
- (en) Tames, Richard, Last of the Tsars, Edicions Pan Books Ltd 1972. ISBN 9780330029025.
- (en) Wade, Rex A., The Russian Revolution, 1917, Edicions Cambridge University Press, 2005. ISBN 9780521841559. [4]
- (fr) Oskar Anweiler, Les Soviets en Russie, Gallimard, 1997.
- (fr) Edward Hallett Carr, La Révolution bolchevique, 1917-1923, 3 vol., Minuit, París, 1969-1974.
- (fr) François-Xavier Coquin, La Révolution russe, PUF, coll. « Que sais-je ? », París, 1962, 128 paginas.
- (fr) Hélène Carrère d'Encausse, Lénine, Fayard, 1998.
- (fr) Isaac Deutscher, La Révolution inachevée : cinquante années de révolution en Union soviétique, 1917-1967, Robert Laffont, 1967.
- (fr) Marc Ferro, La Révolution de 1917, 2 vol., Aubier, Paris, 1967, 1092 paginas.
- (fr) Orlando Figes, La Révolution russe. 1891-1924 : la tragédie d’un peuple, Edicions Denoël, 2007.
- (fr) Rosa Luxemburg, La Révolution russe, setembre de 1918, reedicions "Éditions de l'Aube", coll. « l'Aube poche essai », 2007, 72 paginas.
- (fr) Martin Malia, Comprendre la Révolution russe, Seuil, 1980.
- (fr) John Silas Reed, Dix jours qui ébranlèrent le monde, 1919, reedicion "Éditions sociales", Paris, 1958, 376 paginas.
- (fr) Rudolf Rocker, Les Soviets trahis par les bolcheviks, 1921.
- (fr) Leonard Bertram Schapiro]], Les Bolcheviks et l'opposition. Origines de l'absolutisme communiste (1917-1922), Les Iles d'Or, Paris, 1957, 297 paginas.
- (fr) Victor Serge, L'An I de la révolution russe. Les débuts de la dictature du prolétariat (1917-1918), 1930, reedicion "La Découverte", Paris, 1997, 521 paginas.
- (fr) Leon Trotski, Histoire de la révolution russe, 2 vol., 1930, reedicion "Éditions du Seuil", 1950.
- (fr) Voline, La Révolution Inconnue, Livre premier : Naissance, croissance et triomphe de la Révolution russe (1825-1917), Éditions Entremonde, Lausanne, 2009. ISBN|978-2-940426-02-7.
- (fr) Nicolas Werth, 1917 : la Russie en révolution, Gallimard, coll. « Découvertes », 1997.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 13 de juny de 2011
François Lazarevitch que boha e los Magyars qu'an vist lo lop e la vop a dançar
Mila ans de cornamusa? E òc, lo François qu'ei tanben bohaire. La pròva:
E la musica deus de Saint-Julien n'ei pas sonque sabenta, que saben animar los bals tradicionaus com cau, dab lo vriulon, la sansonha, la cornamusa e lo diatonic. Au François que'u agrada de jogar los rondèus de nòste a la boha e las borrèias a la cabreta, a la chabreta, a la cornamusa deu centre...o quitament a la cornamusa picarda o muchosa com se ditz en Belgica. Muchosa qu'ei un mot picard, pr'amor aqueth instrument qu'ei tradicionau de Picardia on ei jogat tant en la partida francesa com en la partida belga (Hainaut). Muchosa en picard o muzosak en valon, que vòu díser literaument musa dab (au) sac. Aquesta cornamusa picarda que pòt préner ua tièra de noms diferents segon los lòcs, qu'ei meslèu coneguda en Picardia costat francés com pipasso, deformacion de pipossa sia "pipa dab (au) sac" en picard. E òc, be m'agrada la cornamusa picarda)!
O anatz véder aquiu.
E tà acabar, deisham François Lazarevitch e los sons musicaires tà hèr ua passejadeta deu costat de (H)ongria, que i an vist lo lop e la vop a dançar, segon çò qui cantan los magyars (en ongués, que non en (h)ongrés ;-D) :
.


text:
763
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 763 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la presa dau poder dins lo Khanat Bulgar per leis enemics de la trèva signada en 760, Constantin V organizèt tornarmai una ataca terrèstra e navala de Bulgaria. Acomencèt a la prima e la flòta capitèt sensa dificultat vertadiera de pilhar la region de Danubi. Lei fòrças terrèstras passèron lòng dau litorau. Lo 16 de junh, averèron la batalha d'Anchialos que causèt de pèrdas importantas dins lei doas armadas.
A son retorn dins la capitala, Constantin celebrèt un trionf e arrestèt dins lo corrent de l'estiu l'ermita Estève lo Jove que refusava de signar la declaracion de Hiereia e èra a l'origina de divèrsei movements d'agitacion au sen dau clergat a prepaus de l'iconoclasme. Aquò anava menar a la radicalizacion dau rèine a partir de 766-767.


text:
Olibrius
Flauius Anicius Olybrius (mòrt en 472), mai conoissut coma Olibrius[Olibri?], fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt quauquei mes en 472 a la fin de l'Empèri Roman d'Occident. Succediguèt a Anthemius e fuguèt remplaçat per Gliceri. Obtenguèt rapidament lo sostèn dei Borgondas qu'ocupavan la màger part d'Itàlia mai moriguèt d'idropisia a la fin de 472, après solament quauquei mes de rèine. Après sa mòrt, lei senhors borgondas, mèstres vertadiers de la peninsula, podián pas venir emperaires e quatre mes fuguèron necessaris per trobar un successor.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de La Chapelle-d'Angillon, Job Canton de La Chapelle-d'Angillon
Les offres d'emploi populaires en Canton de La Chapelle-d'Angillon
assistante Canton de La Chapelle-d'Angillon
domicile Canton de La Chapelle-d'Angillon
garde Canton de La Chapelle-d'Angillon
maternelle Canton de La Chapelle-d'Angillon
recherche Canton de La Chapelle-d'Angillon
aed Canton de La Chapelle-d'Angillon
agricole Canton de La Chapelle-d'Angillon
agricole autre Canton de La Chapelle-d'Angillon
ais Canton de La Chapelle-d'Angillon
animal autres Canton de La Chapelle-d'Angillon
animaux Canton de La Chapelle-d'Angillon
ans Canton de La Chapelle-d'Angillon
ans ecoles Canton de La Chapelle-d'Angillon
assistant familles Canton de La Chapelle-d'Angillon
assistant notre Canton de La Chapelle-d'Angillon
assistant recherche Canton de La Chapelle-d'Angillon
assistante domicile Canton de La Chapelle-d'Angillon
assistante ecole Canton de La Chapelle-d'Angillon
assistante maternelle domicile Canton de La Chapelle-d'Angillon
assistante maternelle ecole Canton de La Chapelle-d'Angillon
babysitter Canton de La Chapelle-d'Angillon
babysitter domicile Canton de La Chapelle-d'Angillon
batiment Canton de La Chapelle-d'Angillon
besoins Canton de La Chapelle-d'Angillon
chez dan Canton de La Chapelle-d'Angillon
cie Canton de La Chapelle-d'Angillon
cie ans Canton de La Chapelle-d'Angillon
devenez assistant Canton de La Chapelle-d'Angillon
divers ans Canton de La Chapelle-d'Angillon
divers voir Canton de La Chapelle-d'Angillon
domicil plus Canton de La Chapelle-d'Angillon
domicile divers Canton de La Chapelle-d'Angillon
domicile enfants Canton de La Chapelle-d'Angillon
domicile urgence Canton de La Chapelle-d'Angillon
ecole maternelle Canton de La Chapelle-d'Angillon
ecole soit Canton de La Chapelle-d'Angillon
ecoles Canton de La Chapelle-d'Angillon
elevage Canton de La Chapelle-d'Angillon
enfants Canton de La Chapelle-d'Angillon
enfants ecole Canton de La Chapelle-d'Angillon
enfants garder Canton de La Chapelle-d'Angillon
faire Canton de La Chapelle-d'Angillon
famille Canton de La Chapelle-d'Angillon
famille babysitter Canton de La Chapelle-d'Angillon
famille garde Canton de La Chapelle-d'Angillon
fille Canton de La Chapelle-d'Angillon
fille ans Canton de La Chapelle-d'Angillon
garde d3enfants Canton de La Chapelle-d'Angillon
garde d4enfant Canton de La Chapelle-d'Angillon
garde d'enfant Canton de La Chapelle-d'Angillon
garde domicile Canton de La Chapelle-d'Angillon
garde maternelle Canton de La Chapelle-d'Angillon
garde partagée Canton de La Chapelle-d'Angillon
garde personne Canton de La Chapelle-d'Angillon
gardes d'enfants famille Canton de La Chapelle-d'Angillon
interim Canton de La Chapelle-d'Angillon
intervenant Canton de La Chapelle-d'Angillon
juste à temps Canton de La Chapelle-d'Angillon
léa Canton de La Chapelle-d'Angillon
maternelle enfants Canton de La Chapelle-d'Angillon
matin Canton de La Chapelle-d'Angillon
merci plus Canton de La Chapelle-d'Angillon
mission Canton de La Chapelle-d'Angillon
mission interim Canton de La Chapelle-d'Angillon
négociateur Canton de La Chapelle-d'Angillon
nettoyage Canton de La Chapelle-d'Angillon
nettoyage batiment Canton de La Chapelle-d'Angillon
nounou Canton de La Chapelle-d'Angillon
nounou assistante maternelle Canton de La Chapelle-d'Angillon
nounou domicile Canton de La Chapelle-d'Angillon
nounou école maternel Canton de La Chapelle-d'Angillon
nounou enfants Canton de La Chapelle-d'Angillon
nounou enfants garder Canton de La Chapelle-d'Angillon
ouvrier Canton de La Chapelle-d'Angillon
ouvrier agricole Canton de La Chapelle-d'Angillon
ouvrier batiment Canton de La Chapelle-d'Angillon
ouvrier nettoyage Canton de La Chapelle-d'Angillon
ouvrier production Canton de La Chapelle-d'Angillon
partage Canton de La Chapelle-d'Angillon
personnes Canton de La Chapelle-d'Angillon
plus Canton de La Chapelle-d'Angillon
porc Canton de La Chapelle-d'Angillon
production Canton de La Chapelle-d'Angillon
production agricole Canton de La Chapelle-d'Angillon
production animale Canton de La Chapelle-d'Angillon
recherche babysitter Canton de La Chapelle-d'Angillon
recherche domicile Canton de La Chapelle-d'Angillon
recherche faire Canton de La Chapelle-d'Angillon
recherche nounou Canton de La Chapelle-d'Angillon
recherchons assistante Canton de La Chapelle-d'Angillon
soins Canton de La Chapelle-d'Angillon
soins animaux Canton de La Chapelle-d'Angillon
temps Canton de La Chapelle-d'Angillon
temps partagé Canton de La Chapelle-d'Angillon
temps plein Canton de La Chapelle-d'Angillon
toute batiment Canton de La Chapelle-d'Angillon
type Canton de La Chapelle-d'Angillon
voir Canton de La Chapelle-d'Angillon
votre domicile Canton de La Chapelle-d'Angillon
Recherche d'emploi par ville Canton de La Chapelle-d'Angillonautres villes


text:
Brettnach
Brettnach es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana província de Lorraine, Brettnach, #que i aviá #èsser ligat a Bouzonville l'an 1974, a represes la siá autonomia lo 1er {{}} en genièr 1982 (las municipalitats èran pas pas limitrophes).
Ancienne province de Lorraine, Brettnach, qui avait été rattaché à Bouzonville en 1974, a repris son autonomie le 1er janvier 1982 (les communes n'étaient pas limitrophes).


text:
Villes et mairies du District de Kulm (111)
Liste des communes
Reinach
Ville de Reinach, localité de la Suisse de 7 600 habitants.
La mairie de Reinach a une adresse e-mail et un site Internet.
Menziken
Ville de Menziken, localité de la Suisse de 5 300 habitants.
La mairie de Menziken a une adresse e-mail et un site Internet.
Schöftland
Ville de Schöftland, localité de la Suisse de 3 300 habitants.
La mairie de Schöftland a une adresse e-mail et un site Internet.
Unterkulm
Ville de Unterkulm, localité de la Suisse de 2 800 habitants.
La mairie de Unterkulm a une adresse e-mail et un site Internet.
Beinwil am See
Ville de Beinwil am See, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Beinwil am See a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberkulm
Ville de Oberkulm, localité de la Suisse de 2 300 habitants.
La mairie de Oberkulm a une adresse e-mail et un site Internet.
Gontenschwil
Ville de Gontenschwil, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Gontenschwil a une adresse e-mail et un site Internet.
Teufenthal
Village de Teufenthal, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Teufenthal a une adresse e-mail et un site Internet.
Zetzwil
Village de Zetzwil, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Zetzwil a une adresse e-mail et un site Internet.
Schmiedrued
Village de Schmiedrued, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Schmiedrued a une adresse e-mail et un site Internet.
Holziken
Village de Holziken, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Holziken a une adresse e-mail et un site Internet.
Dürrenäsch
Village de Dürrenäsch, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Dürrenäsch a une adresse e-mail et un site Internet.
Burg
Village de Burg, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Burg a une adresse e-mail et un site Internet.
Birrwil
Village de Birrwil, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Birrwil a une adresse e-mail et un site Internet.
Schlossrued
Village de Schlossrued, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Schlossrued a une adresse e-mail et un site Internet.
Leutwil
Village de Leutwil, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Leutwil a une adresse e-mail et un site Internet.
Leimbach
Village de Leimbach, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Leimbach a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Piblange
Piblange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es compausada quatre pòbles de Piblange, Bockange, Drogny e Sant-Bernard.
La commune est composée des quatre villages de Piblange, Bockange, Drogny et Saint-Bernard.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, possession de la Abbaye de Villers-Bettnach.
- Drogny A #èsser annéxé entre 1790 e 1794, a Piblange.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, possession de l'Abbaye de Villers-Bettnach.
- Drogny a été annéxé entre 1790 et 1794, à Piblange.


text:
La setmana passada los imatges de la jòuna filha egipciana violament tustada per daus sodards dau SCAF an impressionats milions de personas de per lo monde. Los militars l’an desvestida davant de la frapar, çò que li vauguet lo chafre de « Blue Bra Girl » (la dròlla dau sosten blu) per los medias – tot un simbòu.
Queu blògue es estat creat per lo collectiu AnonTranslator per l’i publicar daus textes que parlen de la condicion de las femnas en Egipte (e dins tots los país ente las femnas son mautractadas tots los jorns), emai las fòtos enviadas per daus contributors anonimes o pas.
Pas mestier d’èsser ‘na femna per participar a #opBlueBra, mas si iò desiratz (m’adrece mai que mai a las femnas), vos podetz far fotografiar vestida d’un sosten (o dau naut d’un vestit de banh, d’una pèça de teissut) blu, mascada (o pas), en téner una fuelha emb un messatge (o pas). Fasetz coma voletz. Podetz tanben « metre en scèna » lo sosten blu dins un endrech que vos sembla pertinent, poetic, suggestiu, …
Si desiratz nos far pervenir vòstras fòtos o vòstres textes, mandatz-los a l’adreça seguenta : contact@anontranslator.eu


text:
Novempopulània
Novempopulània (egaument aperada Aquitania novempopulana o Aquitània IIIau) qu'èra ua província romana gessida de la division de la província de Gàllia Aquitània en tres (e correspondèva haut o baish a l'anciana Aquitània). La soa capitau qu'èra Eusa (uei en Armanhac - departament de Gers).
Novempopulània que voleva díser "país deus nau pòbles". Aqueths pòbles qu'èran :
- Los Tarbelli (de l'actuau Labord dinc a Shalòssa).
- Los Auscii (de l'actuau Aush, en Armanhac)
- Los Bigerri (de l'actuau Bigòrra).
- Los Convenae (de l'actuau Comenge).
- Los Consorani (de l'actuau Coserans).
- Los Lactorats (de l'actuau Leitora, en Lomanha)
- Los Elusats (de l'actuau Eusa)
- Los Vassei (de l'actuau Gironda)
- Los Boii (deu país de Bug)


text:
Brinhòla
Brinhòla (Brignoles en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brinhòla, capitala dau Centre Var, foguèt la ciutat dei Còmtes de Provença. La vila es situada sus la ribiera de Carami e près de la montanha de la Loba (767 m). Es un ancian bacin minier d'extraccion de baucita. La vila es coneguda despuei l'Edat Mejana per sa produccion de prunas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Brinhòla a per sant patron Sant Loís, fèsta lo 19 d'agost. Loís d'Anjau, rèirenebot dau rei de França Loís IX, nasquèt a Brinhòla en 1274. Venguèt evesque de Tolosa e moriguèt a Brinhòla en 1297. Foguèt canonizat per lo papa Joan XXII en 1317.
Lo blason de la vila es subremontat d'una corona comtala, que lo Còmte de Provença aviá bastit un palais dins aquela vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Francés Rainoard (1761-1836), escrivan, nascut a Brinhòla.


text:
Sopa de Cabra
Sopa de Cabra, sonats popularament Els Sopa, foguèt un grop de musica rock catalan. La formacion creada en 1986 e sovent adscricha al movement sonat Rock Catalan se dissolguèt en 2001.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo grop Sopa de Cabra se formèt en 1986 a Girona e aprèp qualques annadas de concèrts e d'una maqueta enregistrèron son primièr disc "Sopa de Cabra" en 1989. Pauc de temps aprèp enregistrèron lo segond album "La Roda" (1990) amb la produccion de Marc Grau. En 1991 Sopa de Cabra enregistrèt un doble disc en dirècte "Ben endins" dins la sala Zeleste de Barcelona, e lo concèrt multitudinari del Palau Sant Jordi que faguèron amassa amb Els Pets, Sau e Sangtraït davant mai de 22 000 personas.
En 1992 editan "Girona 83-87 Somnis de carrer" amb un recuèlh de vièlhas cançons, un an abans de cambiar d'ostal discografic e a mai de lenga (passèron a l'espanhòl) dins lo disc "Mundo Infierno". En 1994, aprèp una cèrta polemica lingüistica (e segur una manca de succès en espanhòl), tòrnan editar un disc completament en catalan "Al.lucinosi". En 1996 sortís son seten disc "Sss..." e un còp mai decidisson de cambiar d'ostal discografic e espelís puèi en 1997 lo segond disc en dirècte "La nit dels anys", un disc acostic enregistrat dins la sala l'Espai.
En 1998 sortisson lo disc "Nou" e participan al primièr festival del Senglar Rock. En 2000 recebon un disc de platina (100 000 còpias vendudas) pel "Ben Endins", publicat uèch annadas abans.
En 2001 fan "Plou i fa sol" e partisson far una virada capitada d'adieu per tot lo Principat de Catalonha, lo País Valencian e las Islas Balearas.
En 2002 sortís "Bona Nit Malparits!" enregistrat pendent los darrièrs concèrts de Sopa de Cabra dins la sala Razzmatazz.
Foguèt en 2003 qu'espeliguèt lo darrièr disc "El llarg Viatge", qu'èra un concèrt acostic realizat dins la sala l'Espai en 2001.
Lo 2 de març de 2011 anóncian que se reformaràn per un concèrt unic lo 9 de setembre de 2011.
Membres[modificar | modificar la font]
- Gerard Quintana - cantaire
- Josep Thió - guitarrista
- Joan "Ninyin" Cardona - guitarrista
- Francesc "Cuco" Lisicic - bassista
- Josep Bosch - batariá
- Jaume Soler "Peck" - guitarrista (a partir de 1997)
- Eduard Font - clavièrs (a partir de 1999)
Aprèp Sopa de Cabra[modificar | modificar la font]
Aprèp la dissolucion de la formacion comencèron una carrièra musicala en solista Gerard Quintana e Josep Thió. Cal dire, a mai, que d'aquela scission nasquèt lo grop Kabul Babà, que i a Jaume Soler "Peck" e Francesc "Cuco" Lisicic. Josep Bosch tanben èra part d'aqueste ensems del temps de l'enregistrament del primièr disc sieu (Clu) e la virada ulteriora.
Discografia[modificar | modificar la font]
Albums[modificar | modificar la font]
- Sopa de Cabra (1989)
- La Roda (1990)
- Ben endins (1991) (Directe)
- Girona 83-87 "Somnis de Carrer" (1992)
- Mundo Infierno (1993)
- Al.lucinosi (1994)
- Sss... (1996)
- La nit dels anys (1997) (Directe)
- Nou (1998)
- Dies de Carretera (2000)
- Plou i fa sol (2001)
- Bona nit, malparits! (2002) (Directe)
- El llarg viatge (2003)


text:
Categoria:Alimentacion
Aquesta categoria abòrda la noiridura d'un punt cultural e de sos produches. Pels aspèctes biologics e medicals, consultar la categoria nutricion.
La noiridura es normalament manjada o beguda pels organismes vivents. Los termes de noiridura o alimentacion incluson tanben los aliments liquids e bevendas. Consultatz las soscategorias aliment pels diferents tipes de produches alimentaris, ingredients, aròmas e espècias, o la conservacion dels produches alimentaris.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
A
- Aliment (12 C, 4 P)
B
- Bevenda (5 C, 4 P)
D
- Dietetica (3 C)
G
- Gastronomia (9 C, 6 P)
N
- Nutricion (7 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Alimentacion »
Aquesta categoria conten los 3 articles seguents.


text:
Haute-Vigneulles
Haute-Vigneulles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancian domeni del évêché.
- Etait Annèxa de Dorvillers a Modèl:La s; la capèla Santa-Crotz i aviá visitat pels fisèles e de pelegrins.
- Ancien domaine de l'évêché.
- Etait annexe de Dorvillers au XVIIIen; la chapelle Sainte-Croix était visitée par les fidèles et pèlerins.