text:
Geomyidae
La familha dels Geomyidae foguèt creada pel zoologista Charles Lucien Bonaparte (1803-1857) en 1845.
Los representants de la familha dels Geomyidae son de rosegaires apelats rats a pòcha en rason de lors grandas gautas. Aquestas se dobrisson cap a l'exterior e servisson a estockar la noiridura ; las voidan amb l'ajuda de lors patas de davant.
Son originaris d'America Centrala e d'America del Nòrd.
Lista dels genres[modificar | modificar la font]
- Geomys Rafinesque, 1817.
- Orthogeomys Merriam, 1895.
- Pappogeomys Merriam, 1895.
- Thomomys Wied-Neuwied, 1839.
- Zygogeomys Merriam, 1895.


c: text/html

text:
Guèrra dau Mèu
La Guèrra dau Mèu foguèt un conflicte frontalier que se debanèt dins leis annadas 1830 e 1840 entre Iowa e Missóri que son enjòc èra la possession d'una faissa territòriala entre lei dos estats estatsunidencs. Lei dos camps mobilizèron de miliciás mai ges de combat se debanèt. Un arbitratge per leis autoritats federalas foguèt finalament acceptat en 1849. Pasmens, quauquei tensions existisson totjorn a l'ora d'ara entre lei dos estats. Per exemple, en 2005, Missóri decidiguèt tornarmai de susvelhar sa frontiera amb Iowa après quauquei garrolhas novèlas sus sa definicion.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hawaiian
L'hawaiian (nom autoctòn: ʻōlelo Hawaiʻi) es una lenga austronesiana parlada a las illas Hawaii. Fa part del grop polinesian oriental e es una lenga qu'aperten al sosgrop marquesan que son nuclèu se tròba a las illas Marquesas. L'hawaiian proven d'aquel nuclèu marquesan.
La proximitat lingüistica màger de l'hawaiian es amb lo marquesan del nòrd e lo marquesan del sud. Parteja tanben una granda part del vocabulari amb la rèsta de las lengas polinesianas. Aital 76% del vocabulari de l'hawaiian fa veire de similituds o es identic al tahitian o al maòri.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de La Petite-Pierre, Job Canton de La Petite-Pierre
Les offres d'emploi populaires en Canton de La Petite-Pierre
agent Canton de La Petite-Pierre
assistante Canton de La Petite-Pierre
chef Canton de La Petite-Pierre
comptable Canton de La Petite-Pierre
technicien Canton de La Petite-Pierre
administratif Canton de La Petite-Pierre
adv Canton de La Petite-Pierre
agent administratif Canton de La Petite-Pierre
aide Canton de La Petite-Pierre
aide comptable Canton de La Petite-Pierre
allemand Canton de La Petite-Pierre
anglais Canton de La Petite-Pierre
animateur Canton de La Petite-Pierre
approvisionneur Canton de La Petite-Pierre
assistant commercial Canton de La Petite-Pierre
assistant export Canton de La Petite-Pierre
assistante direction Canton de La Petite-Pierre
assistante ressources humaines Canton de La Petite-Pierre
batiment Canton de La Petite-Pierre
beauté Canton de La Petite-Pierre
bebe Canton de La Petite-Pierre
bilingue Canton de La Petite-Pierre
bois Canton de La Petite-Pierre
cartographe Canton de La Petite-Pierre
centre Canton de La Petite-Pierre
chargé Canton de La Petite-Pierre
chef projet Canton de La Petite-Pierre
chercher Canton de La Petite-Pierre
commis cuisine Canton de La Petite-Pierre
conseil Canton de La Petite-Pierre
coordonnateur Canton de La Petite-Pierre
cuisine Canton de La Petite-Pierre
debutant Canton de La Petite-Pierre
directeur Canton de La Petite-Pierre
douane Canton de La Petite-Pierre
droit Canton de La Petite-Pierre
economie Canton de La Petite-Pierre
economiste Canton de La Petite-Pierre
educateur Canton de La Petite-Pierre
électricien Canton de La Petite-Pierre
enfants Canton de La Petite-Pierre
étudiant Canton de La Petite-Pierre
export Canton de La Petite-Pierre
femme Canton de La Petite-Pierre
femme chambre Canton de La Petite-Pierre
femme menage Canton de La Petite-Pierre
fiscaliste Canton de La Petite-Pierre
garde Canton de La Petite-Pierre
garde d'enfant Canton de La Petite-Pierre
général Canton de La Petite-Pierre
gestion Canton de La Petite-Pierre
gestionnaire Canton de La Petite-Pierre
gestionnaire paie Canton de La Petite-Pierre
guide Canton de La Petite-Pierre
impots Canton de La Petite-Pierre
industriel Canton de La Petite-Pierre
junior Canton de La Petite-Pierre
juridique Canton de La Petite-Pierre
maintenance Canton de La Petite-Pierre
maison Canton de La Petite-Pierre
maternelle Canton de La Petite-Pierre
mecanicien Canton de La Petite-Pierre
mecanique Canton de La Petite-Pierre
ménage Canton de La Petite-Pierre
mini Canton de La Petite-Pierre
mode Canton de La Petite-Pierre
nounou Canton de La Petite-Pierre
office Canton de La Petite-Pierre
ouvrier Canton de La Petite-Pierre
paie Canton de La Petite-Pierre
patrimoine Canton de La Petite-Pierre
peintre Canton de La Petite-Pierre
peintre batiment Canton de La Petite-Pierre
presse Canton de La Petite-Pierre
public Canton de La Petite-Pierre
publique Canton de La Petite-Pierre
recherche Canton de La Petite-Pierre
recouvrement Canton de La Petite-Pierre
recrute Canton de La Petite-Pierre
repassage Canton de La Petite-Pierre
responsable Canton de La Petite-Pierre
ressources humaines Canton de La Petite-Pierre
saint Canton de La Petite-Pierre
serveur Canton de La Petite-Pierre
service Canton de La Petite-Pierre
site Canton de La Petite-Pierre
social Canton de La Petite-Pierre
stage Canton de La Petite-Pierre
stagiaire Canton de La Petite-Pierre
technicien maintenance Canton de La Petite-Pierre
temps Canton de La Petite-Pierre
tour Canton de La Petite-Pierre
travaux Canton de La Petite-Pierre
trilingue Canton de La Petite-Pierre
vacances Canton de La Petite-Pierre
val Canton de La Petite-Pierre
valet Canton de La Petite-Pierre
vente Canton de La Petite-Pierre
web Canton de La Petite-Pierre
Recherche d'emploi par ville Canton de La Petite-Pierre
emploi Wingen-sur-Moder, 67290
emploi La Petite-Pierre, 10800


text:
PRESOÈRS DERA MAR GELADA
- Ficha Técnica
- ISBN:
- 978-84-7935-730-6
- EAN:
- 9788479357306
- Páginas:
- 164
- Derechos eBook:
- Copiar/pegar: Prohibido.
Imprimible: Prohibido.
- DRM
- Si
- Idioma:
- CATALA
Pèmi "Les Talúries, 1998". Sense dubte quauquarren mès enlà d'ua novèlla d'aventures. Er autor viu e hèr víuer era grana aventura des sòns personatges, mès non pas coma un fin, senon menjançant sensacions, pensaments, interiors e exteriors d'aqueri que la viuen e la senten, com pèces d'un tot inseparable, com se toti eri auessen estat predestinats a víuer un tròç de vida amassa, jenhudi, embarradi e presoèrs d'un junhs estranhs a ua hita tà arténher e tà complir: Pujar ua montanha. Era descripcion des ambients, deth paisatge, des personatges ei luenh d'èster ua descripcion fisica. Tot ath contrari, eth lector se i cale laguens pr'amor deth minuciós detalh en explic e raconte de sensacions. Plan ben contextuada ena vision romantica deth segle XIX, prebotge en lector experiéncies e sensacions contradictòries e encontrades. Tan lèu viatge ena mès absoluta cauma, coma s'enhon-se ena henerècla d'ua pendent, enes hinèscles, es presons dera mar gelada.


text:
Chicago
Chicago qu’ei la mei grana ciutat de l’estat american d’Illinois. La soa populacion qu’èra estimada a 2 842 518 abitants en 2005. Aquò que’n hè la tresau ciutat mei poblada deu país après Nava York e Los Angeles.
La soa superfícia totau qu’ei de 606,2 km².
Qu’ei chafrada The Windy City, la "Ciutat Ventosa."
Somari
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Chicago qu’ei continentau, tan vau díser qu’ei ua ciutat dab diferéncias de temperaturas extrèmas dab estius hèra cauds (dab temperaturas qui pujan dinc a 30 °C) e ivèrns extremament hreds (on la temperatura e pòt baishar dinc a -20 °C).
Que pòt nevar intensament e la nèu que pòt caperar ua importanta partida de la vila durant setmanas.
Avienguda[modificar | modificar la font]
La Michigan Avenue qu’ei pròcha deu Lac Michigan e qu’ei la mei toristica e comerciala dab botigas de tot escantilh e mei que mei de gran luxe.
Gratacèu[modificar | modificar la font]
Chicago qu’ei considerada com un deus lòcs de neishença deus gratacèus. Que possedeish lo gratacèu mei haut deus Estat Units, la Tor Sears. Enter los mei famós que’s pòden mentàver:
- La Tor Sears
- Lo Temple Maçonic
Monuments[modificar | modificar la font]
Aeropòrt[modificar | modificar la font]
- L’Aeropòrt Internacionau de O'Hare es un deus principaus deus Estats Units.
Musèus[modificar | modificar la font]
- L’Institut d'Art de Chicago qu’amassa òbras qui comptan enter las mei famosas au monde, e mei que mei en pintura francesa impressionista.
- Lo Museum Campus de Chicago dab lo Musèu Field d’Istòria Naturala.
Espòrts a Chicago[modificar | modificar la font]
Chicago que compta dab ua grana equipa de fotbòl american, los Chicago Bears e tanben dab ua famosa equipa de basquet, los Chicago Bulls. L’estadi deus Bears qu’ei lo monumentau Estadi deu Soldat Field.
Universitats a Chicago[modificar | modificar la font]
L’Universitat de Chicago qu’ei ua institucion privada e ua de las universitats màgers deu país. La cau pas con·hóner dab l’Universitat d'Illinois a Chicago. La DePaul University qu’ei la mei grana universitat catolica au monde e Chicago que compta tanben dab la Loyola University, l'universitat jesuista màger deus Estats Units.
Mejan de transpòrt[modificar | modificar la font]
Personalitats de Chicago[modificar | modificar la font]
- Hillary Rodham Clinton (nascuda a Chicago)
- Barack Obama
- Harrison Ford (nascut a Chicago)


text:
Lo Cos e Bigaròca
Lo Cos e Bigaròca (oficialament en francés Coux-et-Bigaroque) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. La creacion de la comuna novèla de Lo Cos, Bigaròca e Mosens, ratificada par l'arrestat del 21 de decembre 2015[1], es efectiva lo 1èr de genièr 2016, e transforma las doás ancianas, Lo Cos e Bigaròca e Mosens, en comunas delegadas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Lo Cos. Las atestacions ancianas son tròp tardièras per èsser vertadièrament utilas : Al Cos e Alcos, en 1365. Lo nom es plaçat per Dauzat e Rostaing dins un ensemble de noms escrits Coux, Lacoux, o Coulx en francés, que vendrián benlèu del latin cotes, al sens de « luècs peiróses » [2], explicacion represa per Chantal Tanet e Tristan Hordé[3], atal coma per los Féniés[4]. Pr'aquò, a prepaus de Cors de Vertuèlh, en francés Coulx, escrit Cols al sègle XVI, Bénédicte Boyrie-Fénié constata que i a pas d'atestacion emb -t- e que l'acusatiu plural de collis, colles, convendriá milhor [5], emb un sens oronimic (en relacion emb lo relèu). Cal notar que son de noms que se fixèron probablament al segond millenari, pr'amor de la preséncia de l'article, coma aicí al Cos, e que la referéncia al latin val que per donar l'origina del nom que servèt a nommar los noms. Es pas impossible que l'origina siá pas la meteissa per totes aquels noms, estant que quand i a un article, es masculin o femenin segon los cases; lo sens pòt tanben èsser diferent, « luèc peirós » o de tipe oronimic. Coma Lo Cos domina la ribièra de la Dordonha, los dos son possibles. Pel Cos, Bénédicte Boyrie-Fénié supausa adara l'ancian occitan cos, varianta de cors (viá, camin), del latin cursum [6], çò qu'explicariá lo vocalisme en [-u-], e pas en [-ɔ-] (la prononciacion es [lu’ku]), que seriá normal per un eretièr de collis. La question de l'origina del nom es pas reglada.
- Bigaròca es atestat coma Castrum de Begaroca, puèi en 1206 coma Biga Roca e en 1207 Biga Rocha, enfin coma Bigarroque en 1760 (l' r es simpla o dobla dins la prononciacion modèrna ?). Lo segond element es ròca, que prenguèt sovent lo sens de « castèl, fortalesa »; pel primièr, Chantal Tanet e Tristan Hordé supausan lo mot occitan viga(n) (coma Lo Vigan (Cevenas) o Lo Vigan (Carcin)), adjectiu derivat del latin vicus, « vilatge » e s'apièjan sus la preséncia, a 400 m de Bigaròca, d'un luèc nommat Vic-Bas [7]; mas la prononciacion [b] de v al començament del sègle XIII, tan luènh de Gasconha, es una dificultat. Bénédicte Boyrie-Fénié fornís una autra possibilitat, biga ròca, « ròca dobla ». La prononciacion es [bigɒ’rɔkɒ] [8].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sent Cíbran; es ara del canton de Vallée Dordogne (en francés), donc Val Dordonha.
- L'intercomunalitat es la Communauté de communes Vallée de la Dordogne et Forêt Bessède, donc la Comunautat de Comunas Val de la Dordonha e (Forèst) Beceda.
Demografia[modificar | modificar la font]
- annexion de Bigaròca en 1825
- 201, : 977; 2013 : 972 abitants (50 ab/km²)
Demografia Bigaròca (abans 1825)[modificar | modificar la font]
- 1793 : 108
- 1800 : 100
- 1806 : 109
- 1821 : 117
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ url=http://www.dordogne.gouv.fr/content/download/18042/140254/file/RAA%20d%C3%A9cembre%202015%20n%C2%B0%203.pdf%7Ctitre=Arrêté Arrêté n° PREF/DDL/2015/0229 portant création de la commune nouvelle de Coux et Bigaroque-Mouzens, Recueil des actes administratifs de la Dordogne, 21 décembre 2015, pp. 136-139
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/st-cyprien/COUX-ET-BIGAROQUE.htm
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/st-cyprien/COUX-ET-BIGAROQUE.htm


text:
Le Poiré-sur-Vie
Le Poiré-sur-Vie es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Poiré sus Vida a situat en lo bocage Vendéen, sus un promontori en dominant la Vida
Le Poiré sur Vie est situé dans le bocage Vendéen, sur un promontoire dominant la Vie
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Mémorial del Poiré sus Vida, luòc consagrat als òmes del Poiré sus Vida « Mòrta per la França », dempuèi la guèrra de 1870 fins als nòstres jorns.
- Mémorial du Poiré sur Vie, site consacré aux hommes du Poiré sur Vie « Mort pour la France », depuis la guerre de 1870 jusqu'à nos jours.


text:
Païses Basses Caribencs
Los Païses Basses Caribencs (Caribisch Nederland en neerlandés) son dempuèi 2010 l'apellacion oficiala de las tres comunas dels Païses Basses situadas dins las Antilhas : Bonaire, Sant Eustaqui e Saba. Son de còps sonadas "Illas BES" (Bonaire - Eustaqui - Saba). Lo còde ISO 3166 es BQ (version longa BES).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 10 d'octobre de 2010, a la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas, las tres illas de Bonaire, Sant Eustaqui e Saba venon de comunas de l'estatut especial dels Païses Basses.
Un servici d'estat dels Païses Basses Caribencs, lo Rijksdienst Caribisch Nederland es encargat d'organizar l'administracion comuna de las tres illas. Lo comissari que dirigís aqueste servici es Wilbert J. Stolte.
Economia[modificar | modificar la font]
La moneda èra lo Florin de las Antilhas Neerlandesas entrò lo 31 de decembre de 2010. Es desenant lo dolar american.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 20 de setembre de 2011
Un shinhau de consideracion tà un shinhau.
L'expression un senyal que s'emplega tanben en Aragon tà díser un pòc (o sia: ua traça), segon Coromines.
Lo regent comengés Duplech, autor d'un lexic gascon (comengés) - francés adobat tà ensenhar lo francés aus sons escolans gasconofòn(e)s (editat en 1843), qu'arrevirava "chignaou" per ...nombril. Lo melic qu'ei plan la marca o la traça deu cordon qui t'arreligava dab la mair, vertat? Qu'ei hòrt probable lo mot gascon shinhau qu'avèva a l'origina exactament la medisha significacion que l'aragonés sinyal, qu'ei a díser traça, marca. En gascon, lo mot qu'ei cadut completament en desús. Que demora, uei lo dia, sonque fossilizat en aquesta expression un shinhau.
En son obratge consacrat a l'aranés, Coromines que'ns precisa aquesta medisha expression s'arretròba conservada en daubuns parlars d'Itàlia, çò qui deisha pensar qu'en los Pirenèus, l'expression poiré remontar a la colonizacion romana a l'origina deu vascoroman.
PS: Puishqu'èm a parlar d'ua expression tipica deu gascon orientau, anatz escotar "Era votz dera Montanha", las emissions en gascon de Ràdio-Coserans, aquò que'vs cambiarà un shinhau de las vòstas emissions acostumèras. Que hèn gòi, los de Ràdio-Coserans. Qu'an un parlar naturau dab l'accent deu país. Picatz aciu.
5 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
«Coromines que'ns precisa aquesta medisha expression s'arretròba conservada en daubuns parlars d'Itàlia» E sabes quinis parlars? Soi pas un expèrt, mès de çò que coneishi i a pas qu'en friolan que fan servir "un segnâl di" per díser "un po' di". E lo friolan es pas exactament un dialècte italian, es meilèu una lenga independenta e -- çò interessant -- una lenga montanhenca. Dins aquest cas, l'expression poiriá èsser una rèsta d'un parlar prelatin alpenc meilèu qu'una rèsta del latin. Qual sap?
- 21 de setembre de 2011 a les 10:25
-
-
Mossur Joan deu Peiroton. Que'vs voi felicitar per la qualitat deu vòste blòc e susquetot per la qualitat deu gascon qui escrivetz. Per estar un navèth locutor que hètz tostemps l'esfòrç de plan escríver e d'alindar la vòsta lenga. Que cau senhalà'u pr'amor, generaument, los navèths parlaires que s'acontentan d'emplegar un nhirgo panoccitan de mau devèrzer e, tad ac tot díser, de non suportar.
- 21 de setembre de 2011 a les 13:15
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
賈尼: "en diversos dialectes del centre i Nord d'Itàlia": Cavassico,Papanti, Comelico, els Abruzzi.
Anonim: Mercés peu compliment. Ac hèi tostemps un pòc tròp viste, la vertat. Hèra de d'òra, sovent. Alavetz, quan e m'avisi que i èi deishadas pècas, que soi obligat d'i tornar entà corregir-las. E poish saber qui ètz, en vos pregar?
- 21 de setembre de 2011 a les 18:59
-
-
Qui soi? Aquò n'a pas nada importança. Que soi amorós deu gascon e, tanben com truqui suu nas deus qui n'arrespectan pas la nosta lenga, en signant, que volerí dar balanç aus qui se l'aiman e se l'achòlan autant com jo. Vos balhèssi lo men nom, aquò que'vs haré mei trabuc qui non pas ajuda. Los occitanistas non m'aiman pas briga, que m'espudeishen e que poderén créder de qu'èm amics. En lo mondòt occitan, un amic o ua amiga com jo qu'ei un castig, un mau dat. Que lh'agrada hòrt a caçar las maishantas broishas gasconas ad aquera gentalha.
- 21 de setembre de 2011 a les 20:33
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
lol Ua broisha! Non soi pas un caçaire de broishas, jo. E non hèi pas partida de nat mondòt d'aqueth escantilh.
Soi abonat a la setmana, a pais gascons e a l'I.B.G., e aparentament, que son tots contents de m'aver com client. M'enervan tots, mès que'us ajudi a tots. Atau qu'ei. Que sagi de demorar libre de pensar çò qui voi.
- 21 de setembre de 2011 a les 22:04


text:
Vese qu'as pas una nauta opinion de tu, "Gavach lo secret" !
Per ieu, gavach es fòrça pejoratiu ! En mai, avem jamai vist un "gavachejant" parlar tan plan occitan !
Bon, n'i a pro de queu umor sus los gavachs, vòle nonmas te desirar la planvenguda sus nòstre fòrom ! Ses aqui chas tu !
(qu'es conil, çò que vene de dire, pense plan que quand "surfas" sus lo net, ses chas tu...)
E una indicacion per 'chabar : QUEU FÒROM ES PAS RESERVAT AUS ESTUDIANTS, QU'ES JUSTE QUE SON ESTUDIANTS QUE L'AN BOTAT EN PLAÇA ! ALARA, VOS EXCUSATZ PAS DE LO PAS ESSER !
Dise pas 'quò per tu, Gavach, mas ai l'impression que lo monde venen pas sus lo fòrom per çò que an l'impression que i a nonmas daus estudiants dessus !
Veiqui, qu'era lo "còp de gula" de la jornada...


text:
Diarrèa
La diarrèa (tèrme medical), sonada tanben l'escorrença o l'escorrement (tèrmes corrents), es pas una malautiá mas lo simptòma d'un tresvirament. Consistís en l'evacuacion frequenta de matèrias fecalas aigosas, çò que provòca una absorcion bassa de liquids e substàncias nutritivas. La diarrèa ven generalament amb de dolor, de fèbre, de vòmit, de flaquesa o una pèrda de l'apetit. D'après las chifras de l'Organizacion Mondiala de la Santat, la diarrèa es una de las causas principalas de mòrt dins los païses sosdesvolopats o del Tèrç Mond.
Causas[modificar | modificar la font]
Pòt èsser causada per una infeccion virala o per de toxinas bacterianas, per una lesion, per una malautiá, per una allergia, per l'intolerància al glutèn (celiaquia), a la fructòsa, a la lactòsa... o per un excès de vitamina C. Ven amb de dolor de ventre e de vòmit. La diarrèa arriba quand lo colon absorbís pas de fluide sufisent. Un colon damat o conflat pòt pas absorbir l'aiga e la matèria fecala ven aigosa. La diarrèa pòt menar a una desidratacion grèva que pòt èsser mortala. Pòt tanben èsser un simptòma de malautiás pus seriosas, coma la disenteria, lo còlera o lo botulisme e pòt tanben èsser indicativa d'un sindròm cronic coma la malautiá de Crohn. Los pacients d'apendiciti an pas normalament de diarrèa mas aquela es un simptòma comun d'un apendix trincat. La diarrèa es tanben un dels efèctes de la contaminacion grèva per radiacion. Pòt èsser causada per la consomacion excessiva d'alcòl. Lo tractament terapeutic comun contra la diarrèa consistís a consomir d'aiga amb de sals mineralas essencialas, en quantitat sufisenta per remplaçar la pèrda dels liquids.


text:
Solanaceae
Las solanacièas (Solanaceae) Son una familha de plantas erbacièas o lenhosas amb las fuèlhas alternas, simplas e sens estipulas pertenecientes a l'òrdre Solanales, de las dicotiledonèas (Magnoliopsida).
Compren aperaquí 98 genres e unas 2700 d'espècias, amb una granda diversitat d'abitud, morfologia e ecologia. La familha es cosmopolita, en se distribuint per tot lo glòb amb l'excepcion de l'Antartida. La màger diversitat d'espècias se tròba en America del Sud e America Centrala. En aquesta familha s'incluson d'espècias alimenticias tan importantas coma lo papa (Solanum tuberosum), la tomata (Solanum lycopersicum), la aubergina (Solanum melongena) e los ajíes o pimients (Capsicum). Fòrça plantas ornamentals fòrça popularas apertenon a las solanacièas, coma Petunia, Schizanthus, Salpiglossis e Datura. Cèrtas espècias son mundialment conegudas per los sieus emplecs medicinals, los sieus efèctes o per èsser poisonosas. Fin finala, mas pas mens important, las solanacièas incluson fòrça organismes modèl per investigar afars biologics fondamentals a nivèl celular, molecular e genetic, tales coma lo tabac e la petunia.


text:
Colòs de Ròdes
Lo Colós de Ròdes (grèc antic: Ὁ Ἥλιoς Ῥόδιoς, Ὁ Koλoσσὸς Ῥόδιoς – ho Hélios Rhódios, ho Kolossòs Rhódios, latin: Colossus Solis Rhodi o Solis Colossus Rhodi, grèc modèrne: Koλoσσός tnς Pόδou – Kolossós tis Rhódu) èra una gigantesca estatua del dieu Èlios bastida sus l'illa grega de Ròdes al sègle III abC per Cares de Lindόs. Sa grandor èra coma aquela de la modèrna Estatua de la Libertat, de Nòva York, alara qu'èra pausat sus una plataforma mens elevada. Foguèt una de las Sèt Meravilhas del Monde.
Las originas[modificar | modificar la font]
Alexandre lo Grand, moriguèt a una edat primieirenca sens designar un successor. Alara esclatèt fòrtas disputas entre sos generals e tres dels quals acabèron per dividir la majora partida d'aquel empèri Mediterranèu.
Pendent la disputa, Ròdes èra al costat de Ptolomèu I e, quand aquel general venguèt rei d'Egipte, formèt una aliança que permetèt de contrarotlar una granda partida del comèrci de la Mediterranèa orientala.
Un autre dels generals d'Alexandre, Antigon, èra ofensat per aquò. En 305 aC ordenèt a son filh Demètri (alara ja un famós general) envasèt Ròdes amb una armada de 40 000 soldats. Pasmens, la ciutat èra plan protegida e a Demetri le calguèt bastir fòrça torres de sètge per accedir als murs. La primièra d'aquelas torres èra montada sus sièis naus, que foguèron enfonzadas pendent una tempèsta abans que se pòscan utilizar. Temptèron encara amb una torre pus granda per tèrra, mas los defensors de Ròdes los arrestèron en inondant la tèrra al pè dels barris per evitar l'avançada de las torres. En 304 abC, una armada de naus enviadas per Ptolemèu arribèt a Ròdes e causèt la desbandada de l'armada de Demetri, qu'abandonèt una granda partida de l'esquipament. Malgrat son fracàs a Ròdes, Demetri foguèt escaissat de Poliorcetes, "aquel qu'assètja las ciutats".
Per celebrar lor victòria, los de Ròdes decidiguèron de bastir una estatua giganta la patronizant al lor dieu, Èlios. La construccion foguèt balhada a la direccion de Cares, natiu de l'illa, que ja avia trabalhat a la construccion de grandas estatuas. Son mèstre, lo famós escultor Lisip, aviá ja bastit una estatua de Zèus de 18 mètres d'auçada.
La construccion e son destin final[modificar | modificar la font]
De recits antics (que diferisson mai o mens) descrivon una estructura interiora formada per de colomnas de pèira (o torres fachas de grands blòts), situada sus un naut pedestal de marbre blanc prèp de la dintrada del pòrt (d'autres fonts indican que se trobava sus una pèirada del pòrt). A l'interior de las torres de pèira se plaçava de bigas de fèrre, e per la cobertura exteriora s'utilizèt de placas de bronze. Una granda partida del material venguèt de l'armament que daissèt l'armada de Demetri, e la segonda torre de sètge foguèt utilizada per bastir los nivèls d'en bas. Las partidas mai elevadas foguèron bastidas amb l'ajuda d'una granda rampa. La torre aviá, al total, una nautor de 34 mètres.
La construccion s'acabèt en 282 abC aprèp 12 ans de trabalh. Demorèt drecha pendent 56 ans, abans que Ròdes patiguèsse un tèrratrem en 226 abC. Alara l'estatua se rompèt pels genolhs e casèt a tèrra. Ptolomèu III ofriguèt de pagar per la tornar bastir, mas un oracle faguèt pensar a los de Ròdes qu'avián ofensat Èlios e declinèron l'ofèrta. Los rèstas de l'estatua demorèron sus el tèrra de Ròdes pendent mai de 800 ans, e maugrat que foguèsson copats èran encara tan impressionants que fòrça viatgèron solament per los veire. Plini lo Vièlh destacava que plan pauc podi´Æn entornejar amb lo braces lo poce casut per tèrra, e que cadun dels dets del Colòs èra pus grand que fòrça estatuas.
En 654 una fòrça aràbia dirigida per Muawiyah I capturèt Ròdes e vendèt los rèstas de l'estatua a un òme de negòcis d'Edessa, segon lo cronicaire Teofanes Isauric. Lo comprador tirèt l'estatua de tèrra e transportèt las placas de bronze sus l'esquina de 900 camèls cap a son país. Se contunhèt de vendre de pèças pendent d'ans, tal coma ne testimònian los rèstas que se pòt trobar sus la rota de la caravana.
La novèla construccion[modificar | modificar la font]
En novembre de 2008, s'anoncièt que lo Colós tornarà èsser bastit. Segon lo Dr Dimitris Koutoulas, que dirigís lo projècte en Grècia, en plaça de reproduire l'estatua originala, bastirà l'òbra amb una nòva estructura. Serà entre 60 e 100 mètres d'auçada, la gent i poirà dintrar fisicament e serà bastida de tal biais que serà una escultura de lutz. Lo projècte poiriá costar fins a 200 milions d'èuros, que seràn obtenguts per soscripcion internacionala e l'artista alemand Gert Hof. Lo nòu Colòs de Ròdes adornarà un cai exterior a la zòna del pòrt de Ròdes, ont serà vesible pels vaissèls en transit.


text:
Lista dels primièrs ministres de Bielorussia
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Bielorussia. Aquesta es la lista de primièrs ministres de Bielorussia, de 1918 fins a uèi.
Caps del secretariat del pòble[modificar | modificar la font]
- Jazep Varonka (21 de febrièr fins a mai 1918)
- Jan Sierada (junh fins a agost 1918)
- Raman Skirmunt (agost fins a octobre 1918)
- Anton Luckevich (octobre fins a 11 d'octobre de 1918)
Caps del Conselh de Ministres[modificar | modificar la font]
- Anton Luckevich (octobre de 1918 fins a 13 de decembre de 1919)
- Vaclau Lastouski (13 de decembre de 1919 fins a 1920)


text:
Per boclar 'quel afar, vos explique coma se fau senhalar, coma quauques uns me l'an demandat.
Per lo moment, lo campatge es reservat a mon nom a io, mas lo vau botar au nom de "Occitania !! Forum" o "Forum Occitania" tanleu 'ribat.
Normalament, l'acuelh aurá 'na fuelha emb vòstres noms, o au mens vòstres chafres dau forum, e la durada per la quala demoratz (a vos de lur dire quau setz). E vos menarán puei, o vos indicarán la banda que nos an reservat. Segon tota logica, ma tenda l'i será desjá (vau ensaiar de 'ribar d'abora lo diluns, per i esser avant tot lo monde), 'quò es una Decathlon blue e verda, emb un pegasolet dau forum dessus. E s'avetz un probleme, me trobaratz dau costat daus concerts dau ser, o au Broussy (lo bar/ostalaria de la plaça), 'quò-qui quo es per lo diluns, o sus lo festenau tota la setmana. Per los que me coneissen pas, aurai un chapeu negre, de las lunetas, e una camerá a l'espantla...malaisat de mancar...


text:
Grop dels 20
Lo Grop dels 20 (o G20) es un grop de 19 païses mai l'Union Europèa que lors ministres, lors caps de las bancas centralas e lors caps d'Estat se reünisson regularament. Foguèt creat en 1999, aprèp la seguida de crisis financièras dins las annadas 1990[1]. Vòl favorir la concertacion internacionala, en avent per principi un dialòg larg prenent en compte lo pes economic creissent pres per nombre de païses.
Lo G20 representa los dos tèrces del comèrci e de la populacion mondiala e mai de 90 % del produch mondial brut (soma dels PIB de totes los païses del monde)[2].
Lo 15 de novembre de 2008, pel primièr còp de son istòria, foguèron los caps d'Estat o de govèrn que se reüniguèron e pas unicament los ministres de las finanças. Ara lo G20 se reünís de tres bandas : los G20 regropant los caps d'Estat e de govèrn, los G20 finança regropant los ministres de las finanças e los governadors de las bancas centralas e, dempuèi los 20 e 21 d'abril de 2010, los G20 socials, reünissent los ministres de l'emplec.
Somari
- 1 Creacion
- 2 Membres del G20
- 3 Montada en poténcia dels païses surgents, marginalizacion politica d'Euròpa
- 4 Presidéncia
- 5 Soms passats e venents (G20 Caps d'Estat e de govèrn)
- 6 G 20 dels ministres de las finanças e dels governadors de las bancas centralas
- 7 G 20 Social
- 8 Nòtas e referéncias
Creacion[modificar | modificar la font]
Lo G20 foguèt creat en marge del G7 del 25 de setembre de 1999 de Washington, jos l'iniciativa del ministre de l'economia canadian Paul Martin, pendent una reünion dels ministres de las finanças del grop[3]. Lo but d'aquel novèl grop venguèt de favorir l'estabilitat financièra internacionala e de crear de possibilitats de dialògs entre païses industrializats e païses surgents, çò que las reünions dels ministres de las finanças del G7 permetián pas.
Per Fareed Zakaria[4], « la governància mondiala poirà evolucionar solament per mejan del G20 ». D'autras rasons explican aquel ponch de vista. D'una banda, lo Conselh de Securitat de las Nacions Unidas es paralisat pel drech de vèto. Sas missions poirián se reüssir melhor pel G20 pus representatiu dels rapòrts de fòrça mondials. D'autra banda, se los Estats Units d'America an pas mai la fòrça d'impausar sols lors visions, pòdon per mejan d'aquela instància aver un ròtle positiu de catalisor.
Membres del G20[modificar | modificar la font]
Los membres del G20 sont representats pels ministres de las finanças e los directors de las bancas centralas dels 20 païses o organizacion seguentas :
- Sud-Africa
- Alemanha
- Arabia Saudita
- Argentina
- Austràlia
- Brasil
- Canadà
- China
- Corèa del Sud
- Estats Units
- França
- Índia
- Indonesia
- Itàlia
- Japon
- Mexic
- Reialme Unit
- Russia
- Turquia
- Union Europèa
Montada en poténcia dels païses surgents, marginalizacion politica d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Lista dels Estats per PIB en 2009 donada pel Fons Monetari Internacional[5]
Lista dels Estats donada en 2010 per la Central Intelligence Agency [6]
Doncas i a :
- 25 % de païses asiatics (Japon, China, Índia, Corèa del Sud, Indonesia);
- 25 % de païses europèus (Alemanha, França, Reialme Unit, Itàlia, Union Europèa);
- 15 % de païses d'America del Nòrd (Estats Units d'America, Canadà, Mexic);
- 10 % de païses d'America del Sud (Brasil, Argentina);
- 5 % de païses africans (Africa del Sud);
- 10 % de païses del Orient Mejan (Turquia, Arabia Saudita);
- 10 % d'autres païses (Russia, Austràlia).
Lo G20 es en primièr un grop politic que lo grop dels 20 primièras economias mondialas. Los païses europèus deurián en teoria representar 40 % e pas 25 % dels Estats membres del G20. En efèit, quatre Estats son pas membres del G20 alara que fan partida dels 20 primièrs PIB de la planeta:
- Espanha, 9a economia mondiala;
- Los Païses Basses, 16a;
- Soïssa 19a
- Belgica 20a;
Los quatre païses non membres son totes de païses europèus. Se pòt remarcar una marginalizacion d'Euròpa dins las instàncias decisionalas internacionalas. Cal ramentar que los païses europèus representan 70% dels Estats membres del G7 en 1976.e representan pas mai que 25% del G20 -supausat de se substituir al G7- en 2008.
Al contrari se tròban tres païses non membres de las 20 primièras economias mondialas e presents al G20:
- L'Arabia Saudita, 26a;
- Argentina, 30a;
- l'Africa del Sud, 32a.
D'autra banda, la localizacion dels soms al nivèl dels cap d'Estat dempuèi 2008 marca la dominacion dels païses anglosaxons: Washington, DC (Estats Units d'America, octobre de 2008), Londres (Reialme Unit, mai de 2009), Pittsburgh (Estats Units d'America, setembre de 2009), Toronto (Canadà, junh de 2010).
L'Union Europèa es representada pel President del Conselh Europèu e aquel de la Banca Centrala Europèa, çò qu'explica lo nom de G20. Pasmens los presidents de la Banca Mondiala e del Fons Monetari Internacional son tanben presents al G20, aquò relativiza la preséncia de las institucions europèas.
Los membres actuals del G20 representan prèp de 65,2% de la populacion mondiala. Los regims se repartisson atal : 1 union de tipe confederal, 14 republicas (que 7 republicas federalas e 1 republica populara) e 5 monarquias (que 1 monarquia absoluda).
Los 3 Estats de l'ALENA son membres del G20 que compta tanben 2 Estats del MERCOSUR, 4 Estats de l'Union Europèa (que sèti tanben esperela) e 3 Estats membres de l'Organizacion de la Conferéncia Islamica. Lo continent asiatic es relativament plan representat amb de païses coma China, la Corèa del Sud, Índia, Indonesia, Japon e tanben Turquia e l'Arabia Saudita ; l'Africa del Sud es sola representant del continent african al G20.
Presidéncia[modificar | modificar la font]
- de 1999 a 2001 : Canadà
- en 2002 : Índia
- en 2003 : Mexic
- en 2004 : Alemanha
- en 2005 : China
- en 2006 : Austràlia
- en 2007 : Africa del Sud
- en 2008 : Brasil
- en 2009 : Reialme Unit
- en 2010 : Corèa del Sud
- en 2011 : França
Soms passats e venents (G20 Caps d'Estat e de govèrn)[modificar | modificar la font]
- 1999 : Berlin, Alemanha
- 2000 : Quebèc, Canadà
- 2001 : Ottawa, Canadà
- 2002 : Nòva Delhi, Índia
- 2003 : Morelia, Mexic
- 2004 : Berlin, Alemanha
- 2005 : Pequin, China
- 2006 : Melbourne, Austràlia
- 2007 : Lo Cap, Africa del Sud
- 2008 : São Paulo, Brasil
- 2008 : (15 de novembre) Washington, Estats Units d'America
- 2009 : (2 d'abril) Londres, Reialme Unit
- 2009 : (24 e 25 de setembre) Pittsburgh, Estats Units
- 2010 : (26 e 27 de junh) Toronto, Canadà
- 2010 : (11 e 12 de novembre) Seol, Corèa del Sud
- 2011 : novembre de 2011. Niça, França
G 20 dels ministres de las finanças e dels governadors de las bancas centralas[modificar | modificar la font]
- Los 22 e 23 d'abril de 2010 foguèt organizat a Washington, una reünion d'aquel grope per tractar coma regular e velhar sul sistèma financièr. Lo som acabèt amb un desacòrdi suls mejans a utilizar[7]
- Lo som del G20 que foguèt organizat dels 3 al 5 de junh de 2010 a Pusan en Corèa del Sud auriá degut preparar lo G20 dels cap d'Estats dels 26 e 27 de junh venents a Toronto. Auriá « enterrat »[8] lo projècte de taxa bancari internacionala volgut pels Estats Units d'America, Alemanha e França pasmens que lo FMI deuriá presentar a Toronto dos tipes de taxa bancària[9].
G 20 Social[modificar | modificar la font]
S'agís de far progressar lo drech social e sindical al nivèl mondial
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ [1] Harper contra una refonda globala del sistèma financièr, Alexandre Shields, Le Devoir, 15 e 16 de novembre de 2008
- ↑ id supra
- ↑ (fr)Universitat de Quebèc a Montreal : Del G10 al G20 Modèl:PDF
- ↑ (fr) Les Echos, del 14/09/2009, Entrevista de Fareed Zakaria per Pierre de Gasquet
- ↑ BIP 2009 nach Ländern in der World Economic Outlook Database, April 2010 des Internationalen Währungsfonds
- ↑ CIA_R2001, site de la CIA(page consultée le 25 juin 2010)
- ↑ (fr) Richard Hiault, Les Echos del 26/04/2010
- ↑ (fr) Frédéric Ojardias et Robert Jules " Le G20 enterre la taxe bancaire internationale" La Tribune 7 de junh de 2010
- ↑ id supra


text:
Saint-Mard (Somme)
Saint-Mard (Somme) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Près de Roye, accessible per la Modèl:Sortida de la autoroute A1 e a 45km de Amians.
Près de Roye, accessible par la Modèl:Sortie de l'autoroute A1 et à 45km d'Amiens.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo sieu roman "Retorn en Picardie" aparegut l'an 2008 Roger ANA evoca qualques paginas de l'istòria de Sant-Mard jos Louis XIV (la glèisa, lo castèl, los étangs, la font, la Avre, qualques ancians mestièrs)
Dans son roman "Retour en Picardie" paru en 2008 Roger ANA évoque quelques pages de l'histoire de Saint-Mard sous Louis XIV (l'église, le château, les étangs, la source, l'Avre, quelques anciens métiers)


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Böblingen (115)
Liste des communes
Sindelfingen
Ville de Sindelfingen, localité de l'Allemagne de 60 000 habitants.
La mairie de Sindelfingen a un site Internet.
Böblingen
Ville de Böblingen, localité de l'Allemagne de 46 000 habitants.
La mairie de Böblingen a un site Internet.
Leonberg
Ville de Leonberg, localité de l'Allemagne de 45 000 habitants.
La mairie de Leonberg a un site Internet.
Herrenberg
Ville de Herrenberg, localité de l'Allemagne de 31 000 habitants.
La mairie de Herrenberg a un site Internet.
Weil der Stadt
Ville de Weil der Stadt, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Weil der Stadt a un site Internet.
Renningen
Ville de Renningen, localité de l'Allemagne de 17 000 habitants.
La mairie de Renningen a un site Internet.
Holzgerlingen
Ville de Holzgerlingen, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Holzgerlingen a un site Internet.
Gärtringen
Ville de Gärtringen, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Gärtringen a un site Internet.
Rutesheim
Ville de Rutesheim, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Rutesheim a un site Internet.
Weil im Schönbuch
Ville de Weil im Schönbuch, localité de l'Allemagne de 9 700 habitants.
La mairie de Weil im Schönbuch a un site Internet.
Schönaich
Ville de Schönaich, localité de l'Allemagne de 9 600 habitants.
La mairie de Schönaich a un site Internet.
Gäufelden
Ville de Gäufelden, localité de l'Allemagne de 9 300 habitants.
La mairie de Gäufelden a un site Internet.
Aidlingen
Ville d'Aidlingen, localité de l'Allemagne de 9 000 habitants.
La mairie d'Aidlingen a un site Internet.
Magstadt
Ville de Magstadt, localité de l'Allemagne de 8 700 habitants.
La mairie de Magstadt a un site Internet.
Waldenbuch
Ville de Waldenbuch, localité de l'Allemagne de 8 500 habitants.
La mairie de Waldenbuch a un site Internet.
Ehningen
Ville d'Ehningen, localité de l'Allemagne de 7 900 habitants.
La mairie d'Ehningen a un site Internet.
Jettingen
Ville de Jettingen, localité de l'Allemagne de 7 500 habitants.
La mairie de Jettingen a un site Internet.
Weissach
Ville de Weissach, localité de l'Allemagne de 7 300 habitants.
La mairie de Weissach a un site Internet.


text:
Lo legat de composicions, enregistraments e d'interpretacions de Mayfield es enòrma. Coma votz principala de la formacion The Impressions, faguèt qualques unas de las mai importantas enregistraments del soul vocal dels 60.
Emprenguèt la siá carrièra en solitari en lo decènni dels 70, inspirat en lo funk e en apondent traches urbans a la musica soul, en essent un dels maximals exponents d'estils coma lo blaxploitation, lo chicago soul, lo uptown soul e lo soul psicodelic.
Mayfield Escriviá la majoritat de lo sieu material, quand aiçò èra pas abitual entre los cantaires soul. Foguèt un dels primièrs musicians que s'impliquèt en lo movement de l'orgulh de la cultura afroamericana, en realizant mejançant las siás letras, de la meteissa forma qu'o fasián Aretha Franklin o Nina Simone. Coma productor e compositor foguèt un dels grands creadors del Chicago soul, en trabalhant para e amb artistas del genre coma Gene Chandler, Jerry Butler, Màger Lance e Billy Butler.
Coma guitarrista, manifèsta cèrtas influéncias de la musica negra mai latina, quicòm que daissèt tanben entreveire en escasenças dins de The Impressions en los ans 60. Durant lo decènni posterior melhorèt lo sieu trabalh coma guitarrista e productor en apondent cèrtas esséncias del funk e lo ròck psicodelic.
Mayfield Foguèt jamai dispausat a se somar al corrent pop de se sarrar a grandas massas coma fasián, especialament, los artistas de Motown.
En l'an 2004 la revista Rolling Stone o placèt en lo luòc 98 de la siá lista dels 100 melhors artistas de l'istòria.[2]


text:
ARN polimerasa
L'ARN polimerasa qu'ei un enzim qui catalisa la fabricacion d'ua molecula d'acid ribonucleïc (ARN) complementària de la sequéncia nucleotidica d'un tròç d'ADN.
Aqueth enzim qu'ei present en çò de tot los estes vius. D'un punt de vista quimic, l'ARN polimerasa qu'ei un nucleotidil transferasa qui horneish ribonucleotids (los nucleotids especifics de l'ARN) suber ua extremitat 3' d'un tròç d'ARN. Aquesta catalisa que s'apera transcripcion genetica.
Au contre de l'ADN polimerasa (qui, en vertat, b'ei un complexe enzimatic on mei d'un enzim e realiza sengle partida de las operacions qui desbocan sus la sintèsi d'ua navèra molecula d'ADN), l'ARN polimerasa qu'ei constituida d'un sol tròç e que realiza sola totas las operacions de sintèsi de l'ARN ; aquestas que son :
- Arreconéisher ua sequéncia nucleotidica suber l'ADN qui da l'òrde de començar la transcripcion (per aquesta reson b'ei aperada aperada sequéncia d'iniciacion).
- Obrir e mantiéner obèrta l'eliç dobla d'ADN entà qu'ua de las doas cadenas de nucleotids d'aquesta macromolecula e pòsca estar copiada.
- Hornir los ribonucleotids (los nucleotids de l'ARN) en tot atau alongar e perlongar la cadena d'ARN.
- Acabar la transcripcion de la sequéncia de l'ADN en ua navèra molecula ARN qui's deu alavetz destacar entà se liberar de la soa sequéncia d'ADN matritz e de l'ARN polimerasa qui catalizè la soa sintèsi, entà atau poder realizar las soas foncions d'ARN.
ARN polimerasa procariota[modificar | modificar la font]
En la cellula procariòta, lo meteis enzim cataliza la sintèsi de totes los tipes d'ARN: ARNm, ARNr e ARNt.
L'ARN polimerasa procariòta es formada de cinc subunitats d'environ 410 kDa a2BB'w, amb dos unitats a identicas, que se jonh al ADN de forma inespecifica per catalitzar la sintesi d'ARN. Per aumentar l'especificitat d'union a regions promotors, l'oloenzim requerís un factor σ. Doncàs l'enzim es format de cinc subunitats a2BB'σw (480 kDa). L'estructura de l'ARN polimerasa presenta una fenedura de 55 Å de longor e una largor de 25 Å. Aquela fenedura permet lo passatge de l'eliç dobla d'ADN, amb una mesura de 20 Å. Los 55 Å de longor permeton acceptar una sequéncia d'ADN de 16 nucleotids.
Totas las unitats que forman l'enzim foncionan amassa per menar a tèrme las reaccions de transcripcion. La subunitat B' participa a l'union de l'ADN, la subunitat B conten part del centre actiu e la subunitat σ es implicada principalament en l'iniciacion de la transcripcion, se dissociant de la rèsta de l'enzim un còp iniciat la transcripcion.
Las ARN polimerases dels organismes procariòtas foncionan de manièra analoga.
ARN polimerasas eucariotas[modificar | modificar la font]
Las cellulas eucariòtas an de tipes differents d'ARN polimerases amb diferéncias estructurales e foncionales concrètas
- ARN polimerasa I: sintèsi, apariament, revision e correccion e eliminacion de las mòrsas (primers). Sintetisa de precursors d'ARN ribosomic (ARNr).
- ARN polimerasa II: apariament, sintèsi de precursors d'ARN messatgièr. Aquela polimerasa es l'isoforma mai estudiada e requerís de factors de transcripcion perque se jonha a un promotor genic. Son estructura tridimensionala es estat elucidada per Roger Kornberg de l'Universitat de Stanford, que recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 2006.
- RNA polimerasa III: enzim principal de polimerizacion. Sintetisa l'ARN de transferiment, l'ARN ribosomic 5S e d'autres ARN pichons localizats al nuclèu cellular (snRNA, de l'anglés small nuclear RNA) e al citoplasma.
- ARN polimerasa IV e V: apariament dins de condicions especialas.
- D'autres tipes d'ARN polimerases se tròban al mitocondria, al cloroplast e dins lo nuclèu del ribosòma.


text:
Florença
Florença (Firenze en italian) es la capitala de la region italiana de Toscana.
La populacion de la ciutat es de 378.236 habitants,[1] mas en considerant las localitats que l'enròdan, arriba a far una aglomeracion urbana d'aperaquí un milion e mièg d'abitants.
En l'Edat Mejana foguèt un important centre cultural, economic e financièr. Coneguèt la seuna epòca de major esplendor après de l'instauracion del Grand Ducat de Toscana jos la dominacion de la dinastia Medici. Florença es lo nuclèu urban qu'aguèt per origina en la segonda mitat del sègle XIV lo movement artistic e cultural nomenat Renaissença, e es considerada un dels brèces mondials de l'art e de l'arquitectura. Aital, es remarquable per la seuna riquesa arquitecturala e los seus musèus. Son centre istoric foguèt declarat Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1982, amb d'òbras medievalas notablas coma la copòla de Santa Maria del Fiore, lo Ponte Vecchio, la Basilica de Santa Crotz, lo Palazzo Vecchio e de musèus coma l'Uffizi, lo Bargello o la Galaria de l'Acadèmia de Florença, que aculhís lo David de Miquel Àngel.
Somari
Comunas limitròfas[modificar | modificar la font]
Bagno a Ripoli, Campi Bisenzio, Fiesole, Impruneta, Scandicci, Sesto Fiorentino.
Personalitats istoricas ligadas al nom de Florença[modificar | modificar la font]
- Dante Alighieri
- Michelangelo Buonarroti
- Leonardo da Vinci
- Laurenç de Medici
- Nicolau Maquiavèl
- Girolamo Savonarola
Monuments[modificar | modificar la font]
- Sinagòga màger: es situada dins lo centre istoric. Sa copòla en coire verd fa partida integranta del panorama de la vila.


text:
Ihòut
Ihòldi (Iholdi en basco, Iholdy en francés) o Ihòut qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Qu'ei adaigada peus arrius de Bidosa e de Lihurri.
Las comunas tòcatocantas que son Armendaritze au nòrd-èst, Heleta au nòrd-oèst, Irisarri a l'èst, Landibarre au sud-èst e Suhescun au sud.
L'agricultura qu'ei la basa economica de la comuna.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Ostau Elizabelar, palais de 1680, qui tien ua tor cilindrica dens los quate vertèxes.
- Ostau tradicionau basco Ameztoia, de 1698.
- Castèth o palais d'Oltze (sègle XVIIau).
- Glèisa de Sant Joan (sègle XVIIau) e estèlas discoïdaus (la mei anciana de las quaus e data de 1597) deu cemitèri.
.


text:
Roma
Roma es la capitala d'Itàlia, de la region de Laci e de la Ciutat Metropolitana de Roma Capitala. Dempuèi lo 3 d'octòbre de 2010 es una comuna de l’estatut especial, jol nom de Roma Capitala. Sa populacion èra estimada a 2 866 733 abitants, en abril de 2014. Sa superfícia totala es 1285 km². Es la comuna pus poblada e pus estenduda d'Itàlia.
Roma foguèt dins l'Antiquitat la capitala de l'Empèri Roman. Li diguèron adonc correntament Urbs (« la Vila » per bonesa). Li dison sovent la vila dei sèt còlas (Aventin, Cælius, Capitòli, Esquilin, Palatin, Quirinal e Viminal); es apelada tanben de còps que i a, Caput mundi (« capitala dau mond »), o la Città Eterna (« La ciutat etèrna »).
Una enclava de Roma es l'Estat dau Vatican, lo territòri sobeiran qu'albèrga la Santa Ses, lo pus pichon estat dau mond. Lei catolics considèran l'evesque de Roma (lo papa) coma lo successor de Sant Pèire e la vila de Roma coma lo centre dau Cristianisme o aumens dau catolicisme.
Vila globala, Roma es la tresena destinacion toristica pus visitada d'Euròpa darrièr Londres e París[1]. Los musèus del Vatican e lo Colisèu son entre los sites pus frequentats. Roma compta tanben nombroses ponts e fonts, 900 glèisas, e un grand nombre de musèus e d'universitats. En mai del torisme, l'economia de la vila es virada cap a las nòvas tecnologias, los medias e las telecomunicacions dempuèi las annadas 2000. Enrodada per las sèt còlas, la vila se situa a l'embocadura de Tibre e se devesís en vint e dos rioni. Roma organizèt tanben los Jòcs Olimpics d'estiu de 1960.
Divisions[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la capitala es divisit en 15 comunas que pòrtan lo nom de Roma seguit d’un numèro, tradicionalament escrich en chifras romanas (Roma I a Roma XV). La comuna de Roma èra divisada en 20 circonscripcions dempuèi mai de 1972. En març de 1992 la 14ena circonscripcion venguèt la comuna de Fiumicino. En 2001 las ciconscripcions venguèron de comunas, apeladas de Roma I a Roma XX (sens Roma XIV). En 2013, d'unas comunas foguèron fusionadas e renumerotadas, ara de I a XV sens manca.
Istòria[modificar | modificar la font]
La fondacion de Roma qu'ei atrubuida legendariament au personatge de Ròmul. La data retienguda desempuish l'epòca romana edesignada com punt de referéncia dab lo nom de Ab urbe condita qu'ei l'annada -753. Istoricament, Roma que ho fondada autorn de sèt comas pobladas per tribus latinas puish reunidas amassas entà formar ua sola ciutat.
Lo purmèr regim politic de Roma que ho la monarquia, qui durè dinc a l'annada -509.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Caroline Bremner, « Top 150 City Destinations London Leads the Way »


text:
Lengònha
Lengònha[1][2] [len'gwonjo] (oficialament en francés Langogne) es una comuna de Gavaudan a la termièra de Velai e Vivarés situada dins lo departament de Losera e la region d' Occitània.
Èra la pòrta del "comtat de Gavaudan",.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada al nòrd èst de Losera e de Gavaudan. Langoiron, un riu que davala de Mercoira, un bòsc al sud, passa per la vila e se geta dins Alièr al nòrd de la comuna. Alièr es lo limit amb Vivarés. Es enrodada de montanhas : Marjarida, Mont Milan, volcan de Bonjorn. Es a un altitud enauçada (900 m), mès parada dels vents, amai foguèsse pas luènh de l'airal mediteranèu (60 km per rota per anar als Vans).
Èra sobre l'antic chamin de Regordana, que dempuèi l'auba de l'umanitat bota en relacion pòbles de Mediterranèa e los del reirepaís. Èra un vector important de romanizacion dels pòbles celtics e d'espandiment de la lenga latina.
La rota nacionala 88 (Lion-Tolosa) passa per Lengònha.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat : lo mont Milan (amont de la vila) èra un oppidum roman. Medalhas e monadas romanas i fogueron trobadas.
Nauta Edat Mejana : lo país fai partida de la Vigariá de Miliac, una de las uèit vigariá gavaudanesas.
998 :fondacion de la vila per los monges del Monestier.
1336 : la fièira de Sant Geli es instituïda. Lengònha es una granda plaça comerciala e un important centre de telariá. Lengònha es sobre lo chamin de Regordana, un de los pus grands axis de communicacion occitan de l'edat majana vers la Mediterranèa (que arribava al pòrt de Sant Geli).
1568 : la tropa uganauda del capitani Mèrle venguda d' Usès pilha e destrusís la vila
1754 : lo contrabandièr Lois Mandrin es a Lengònha
1764 : las tropas de "dragons" estationan a Lengònha per tracar la Bèstia de Gavaudan. La primièira ataca de la "bèstia" foguèt sobre una vachineira prèp de la vila. La dròlla foguèt pas plagada.
1870: la "linha" París-Nimes (qu'es vengut "lo Cevenòl") es dubèrta. Desvelopament de l'industria (de la carn) e del torisme. Lengònha es la gara ont las locomotivas repausan apuèi la passada de las Cevenas.
1944 : la vila es liberada per la "Premièira DB"
Annadas setanta dètz : movement contra lo bastison de la paissièra de Naussac. Aqueste movement iniciat per los paisans de Naussac foguèt ajudat per qualques grops ecologistas e occitanistas. Manifestacion e acampada a Lengònha los 7 e 8 d'agost de 1976 amb los del Larzac e qualques figuras de l'occitanisme . L'eslogan èra "Gardarem Naussac: la Losera viurá" .
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Lo mercat cobèrt (la ala) :: un dels pus polits d' Occitània. Bastit en 1743. Monument istòric.Testimòni d'un temps ont los mercadièrs dels país "nauts" (Gavaudan, Vivarés, Velai) e "bas" (Provença, Lengadòc) negociavan lana, cuer, fromatges, vins, òli,....
La gleisa de St-Gervais-St Protais : romanic (Sègle XII). Foguèt sobre la primièira lista dels monuments istorics (1840).
Charreira nauta : foguet de segur una via celtica. Fòrça ostaus dels sègle XVII e XVIII.
Lo pònt vièlh : sobre lo riu Langoiron, un "cagaire" i es escultat (Edat mejana).
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Pèire Victor Galtièr nasquèt a Lengònha en 1846 : veterinari, professor de patologia animala a Lion. Sa candidatura per lo prèmi Nobel de medecina foguèt prepausada per sas recèrcas sobre lo vaccin contra la ràbia. Lo prèmi i foguèt pas atribuit que moriguèt l'annada del recebement (1908).
- Robert Louis Stevenson : Son Viatge amb un ase per las Cevenas passava per Lengònha. L'escrivan arribèt sobre lo pònt d'Alièr lo 23 de Setembre de 1878. I encontrèt una vachineira. Curiosament, escriguèt pas res sobre la ciutat, amai foguèsse la pus importanta de sa chaminada.. Los especialistas de son òbra pensan qu'èra malaut.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponims occitans de Losera
- ↑ Diccionari Ortografic, Gramatical e Morfologic del'Occitan de J. UBAUD Editions TRABUCAIRE, avril 2011


text:
Uffholtz
Uffholz en alemannisch ( Uffholtz en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Uffholtz Fa partida del costat de Cernay e de la arrondissement de Thann. Una de las municipalitats #que constituissi la comunitat de municipalitats amb Cernay (1,5 km), Steinbach e Wattwiller. Uffholtz Es una sortida de la "rota de las Crêtes", la D 431, a traversat per la "rota dels Vins" de Alsace, la D 5, la rota départementale 83 (anciana RN 83) e per un camin balisé cap a St Jacques de Compostelle, encara a 2180 km. Lo vilatge a situat a una altitud d'Unitat|310|mètres {{}}. La municipalitat fa partida del ressort del Mestièr de torisme de Cernay e de la region del Vièlh-Armand.
Uffholtz fait partie du canton de Cernay et de l'arrondissement de Thann. Une des communes qui constitue la communauté de communes avec Cernay (1,5 km), Steinbach et Wattwiller. Uffholtz est un départ de la "route des Crêtes", la D 431, est traversé par la "route des Vins" d'Alsace, la D 5, la route départementale 83 (ancienne RN 83) et par un chemin balisé vers St Jacques de Compostelle, encore à 2180 km. Le village est situé à une altitude de 310 mètres. La commune fait partie du ressort de l'Office de tourisme de Cernay et de la région du Vieil-Armand.
Istòria[modificar | modificar la font]
Uffholtz A citat per las primièras fes en 823 en fasent partida de la abbaye de Murbach. En 1252, Ulric de Ferrette e lo abbé de Murbach son en guèrra en çò que tanh a la advocatie e dels dreches sul pòble. A partir del 1347, lo vilatge fa partida del bailliage de Watwiller après lo defalhiment de la veusa del darrièr comte. Dintratz Uffholtz e Wattwiller, se vei las rèstas del castèl de Herrenfluh. Aquel castèl i aguèt bastit per Jean de Sant-Amaren, sobrenomenat Nortwind, amb l'autorizacion de la abbé Conrad, #que lududes octroya en 1312 la montanha a títol de fief. Lo recueil dels fiefs de Murbach al Sègle XIV apren #que Hermelin de Nortwind e lo sieu fraire Bourcard an #èsser investits pel abbé del castèl Herflu. Dempuèi aquela epòca, lo se viu pas mai figurar en cap de charte. En 1739 se produsisson émeutes antijuives amb lo pillage de divèrses ostals e de la sinagoga dins lo pòble. A Modèl:La s mini- e Modèl:S-, Uffholtz es lo banc d'un rabbinat. Al cors de la Revolucion, lo pòble a ocupat per revolucionaris de Sant-Amaren #que saquegen los ostals josieus e lo tribunal dimière. Al cors de la Primièra Guèrra mondiala, lo pòble situat al pè del Hartmannswillerkopf dicha tanben Vièlh Armand, a destruit totalament. La municipalitat a decòr de la Crotz de guèrra.
Uffholtz est cité pour la première fois en 823 faisant partie de l'abbaye de Murbach. En 1252, Ulric de Ferrette et l'abbé de Murbach sont en guerre au sujet de l'advocatie et des droits sur le village. À partir du 1347, le village fait partie du bailliage de Watwiller après le décès de la veuve du dernier comte. Entre Uffholtz et Wattwiller, on voit les restes du château de Herrenfluh. Ce château fut construit par Jean de Saint-Amarin, surnommé Nortwind, avec l'autorisation de l'abbé Conrad, qui lui octroya en 1312 la montagne à titre de fief. Le recueil des fiefs de Murbach au Sègle XIV nous apprend qu'Hermelin de Nortwind et son frère Bourcard ont été investis par l'abbé du château Herflu. Depuis cette époque, on ne le vit plus figurer dans aucune charte. En 1739 se produisent des émeutes antijuives avec le pillage de plusieurs maisons et de la synagogue dans le village. Aux Modèl:S mini- et Modèl:S-, Uffholtz est le siège d'un rabbinat. Au cours de la Révolution, le village est envahi par des révolutionnaires de Saint-Amarin qui pillent les maisons juives et la cour dimière. Au cours de la Première Guerre mondiale, le village situé au pied du Hartmannswillerkopf dit aussi Vieil Armand, est détruit entièrement. La commune est décorée de la Croix de guerre.


text:
Vémars
Vémars es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, la mai orientala del departament als confins del Oise e de Seine-e-Marna, es limitrophe de Sant-Witz, Plailly (Oise), Moussy-lo-Nòu (Seine-e-Marna), Mauregard (Seine-e-Marna), Espiava-lès-Louvres, Chennevières-lès-Louvres e Villeron.
La commune, la plus orientale du département aux confins de l'Oise et de Seine-et-Marne, est limitrophe de Saint-Witz, Plailly (Oise), Moussy-le-Neuf (Seine-et-Marne), Mauregard (Seine-et-Marne), Épiais-lès-Louvres, Chennevières-lès-Louvres et Villeron.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Vémars proven benlèu del latin vetus, vièlh e mansum, domeni rural o « vetere mansio », vièlh sojorn.
L'aucupacion del territòri dempuèi la préhistoire a testificat per la descobèrta de traces d'abitats neolítics e d'ostals gauloisès. Dels poteries comunas e sigillées del IIe al Modèl:IVe sègles i aguèron descobèrt. Un primièr castèl fòrt a bastit a Champfourcy o Chaufourcy, de contunh lo vilatge de « Avemart » s'implanta leugièrament en contrebas en la vallée del ru de la Michelette al Sègle XI. Possession de la abbaye de La nòstra-Madama-de detlos-Camps al Sègle XII, lo fief èra una dependéncia de la archevêché de París e del doyenné de Montmorency. Al Sègle XIII, lo fief aperten a Texans de Vémars, de contunh a Pèira de Vémars ; la distincion passa en 1580 a Louis del Crocq, genet. La distincion al Sègle XV es la proprietat de Texans de Sant-Romain, aconselhar dins lo Parlament, e al Sègle XVIII del comte del Torn de Auvergne fins a la Revolucion. Lo vilatge ven un luòc de villégiature réputé al sègle XIX.
Lo castèl de la Motte, actuala comuna, #èsser la proprietat de François Mauriac. I aviá fach de nombroses sojorns dins lo pòble dempuèi lo sieu matrimòni en 1913, a 28 ans, amb Jeanne Lafon, descendent d'una familha implantada dempuèi longtemps a Vémars. L'ostal de Vémars servís de basa a la siá accion de propaganda contra l'ocupanta nazi a partir de 1940. L'escrivan es enterré al cementèri del pòble.
Le nom de Vémars provient peut-être du latin vetus, vieux et mansum, domaine rural ou « vetere mansio », vieille demeure.
L'occupation du territoire dès la préhistoire est attestée par la découverte de traces d'habitats néolithiques et de maisons gauloises. Des poteries communes et sigillées du IIe au Modèl:IVe siècles y furent découvertes. Un premier château fort est bâti à Champfourcy ou Chaufourcy, puis le village d'« Avemart » s'implante légèrement en contrebas dans la vallée du ru de la Michelette au Sègle XI. Possession de l'abbaye de Notre-Dame-des-Champs au Sègle XII, le fief était une dépendance de l'archevêché de Paris et du doyenné de Montmorency. Au Sègle XIII, le fief appartient à Jean de Vémars, puis à Pierre de Vémars ; la seigneurie passe en 1580 à Louis du Crocq, écuyer. La seigneurie au Sègle XV est la propriété de Jean de Saint-Romain, conseiller au Parlement, et au Sègle XVIII du comte de La Tour d'Auvergne jusqu'à la Révolution. Le village devient un lieu de villégiature réputé au sègle XIX.
Le château de La Motte, actuelle mairie, fut la propriété de François Mauriac. Il avait fait de nombreux séjours dans le village depuis son mariage en 1913, à 28 ans, avec Jeanne Lafon, descendante d’une famille implantée depuis longtemps à Vémars. La maison de Vémars sert de base à son action de propagande contre l’occupant nazi à partir de 1940. L'écrivain est enterré au cimetière du village.


text:
Linx
Lo linx (genre Lynx) es una mena de felids de que i a quatre espècias. Las lors caracteristicas son: talha mejana, patas fòrtas, aurelhlas longas, coa corta o lo pelatge mai o mens tacat.
Espècias[modificar | modificar la font]
- Lynx canadensis- Linx canadenc
- Lynx lynx- lop cervèr o linx boreal o linx d'Euràsia o linx d'Euròpa o linx comun
- Lynx pardinus- Linx iberic o linx pardèla
- Lynx rufus - Linx ros
Totas las espècias abitan exclusivament dins l'emisfèri nòrd, en Euràsia e al Nòrd d'America (que semblon n'èsser originaris). Lo nomenat linx de desèrt (Caracal), qu'abita en Africa e dins una granda partida d'Àsia Centrala e Occidental, es en realitat un felin escassament parent que parteja qualques semblanças extèrnes amb los representants del genre Lynx, fruch de la convergéncia evolutiva, coma exemple i a la seuna coa, plan fòrça corta e las lors grandas aurelhas, coronadas de longs pèls negres a la punta que servisson per aumentar la lor excellanta audicion.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo pelatge a diferentas tonalitats segons l'espècia e la sosespècia. Los linxs canadencs e eurasiatics oscillan entre lo marron e lo jaune desvolopant un pelatge mai long e gris pendent l'ivèrn. Lo linx iberic es de color marron alara que lo linx ros, coma l'indica lo seu nom, a una forradura marron rogenca. Las quatre espècias tenon de tacas e de raias que varian segon los individús. Los individús mai tacats vivon subretot al sud. L'espècia mai granda es l'eurasiatica, que pòt arribar als 30 kg de pes e l'espècia mai pichona es l'iberica, que capita pas los 20 kg.
Biologia e ecologia[modificar | modificar la font]
Son d'animals de preferéncia forestièrs. Lo linx iberic abita de bòsques de tipes mediterranèu, alara que l'eurasiatic e lo canadenc se trapan dins los bòsques de conifèrs e aqueles de fulèlha caduca. Lo linx rosses se tròba dins los bòsques coma dins las grandas planas e airals de bartas del centre e oèst del Nòrd d'America. La lors presas mai comunas son los Rosegairess e los lagomòrfs, a que s'apon ocasionalament aucèls e ongulats de pichona talha, coma cabretas e pichons del cèrvis. Los pichons carnivòrs, entre el que s'inclou el gat salvatge, tampauc s'escapa pas a la seuna predacion.
Problematica del linx[modificar | modificar la font]
De las quatre espècias conegudas de linx, l'espècia iberica es la mai vulnerable a causa del nombre d'indiviús. Aquela espècia es sus la Lista Roja d'Espècias de la UICN. La poblacion del linx iberic es redusida a 200 exemplars, se repartís a de pichons airals del sud-oèst de la peninsula iberica, entre que se trapa al Coto de Doñana. Malgrat los recents succeses del programa d'abaliment en captivitat menat en Espanha, l'espècia encara merma a causa de la fragmentacion de l'abitat e l'escassetat d'aliments, degut subretot a la mixomatòsi del conilh. Tanben se morrís d'animals tenrapalats a l'ocasion del braconatge.


text:
Estereoscopia
L'estereoscopia, imatge estereografica, o imatge 3D (tridimensional) es quina que siá tecnica capabla de donar una informacion visuala tridimensionala o de crear l'illusion de pregonditat dins un imatge. L'illusion de la pregunditat dins una fotografia, film, o mai imatge bidimensional es creada en presentant un imatge leugièrament diferent per cada uèlh, coma se pasa dins la nòstra forma abitual de veire la realitat. Fòrça ecrans 3D utilizan aquel metòde per transmetre los imatges. Foguèt inventada d'en primièr per Sir Charles Wheatstone en 1838. L'estereoscopia s'utiliza en fotogrametria e tanben pel léser amb la produccion de estereogramas. L'estereoscopia es utila per veire d'imatges fabricadas (trabalhada per ordinator) d'un ensems de donadas multidimensionalas coma aquelas obtingudas per de donadas experimentalas. La fotografia tridimensionala de l'indústria modèrna pòt utilizar escàners 3D per detectar e servar d'informacion tridimensionala. L'informacion 3D de pregunditat se pòt tornar bastir mejans de dos imatges utilizant un ordinator per metre en relacion los pixels correspondents als imatges d'esquèrra e drecha. Resòlvre lo problèma de correspondéncia dins lo camp de la vision per ordinator a coma objectiu de crear d'informacion significativa de pregoditat dempuèi dos imatges. La fotografia estereoscopica tradicionala consistís en crear una illusion 3D a partir d'un ecran d'imatges 2D. La forma mai simpla de crear dins lo cervèl la percepcion de prigondor es de donar als uèlhs de l'espectator dos imatges diferents, que representan doas perspectivas del meteis objècte, amb una pichona desviason similara a las perspectivas que de biais natural recebon los uèlhs dins la vision binoculara. Per evitar la fatiga visuala e la distorsion, cadun dels imatges 2D se cal plaçar pel melhor a l'uèlh correspondent de l'espectator de tal biais que quin que siá objècte a una distància infinida percebut per l'espectator deu èsser visualizat per aquel uèlh, e, en mai, l'imatge deu èsser orientat just al davant e dins la posicion adeqüada a la realitat. La vision obtinguda dempuèi cada uèlh deu pas se crosar.
Somari
Estereoscopia[modificar | modificar la font]
L'imatge estereoscopica se basa sus la visualizacion de dos imatges que representon doas perspectivas diferentas d'un meteis objècte. D'aquel biais lo nòstre cervèl redep dos imatges mas las interprèta coma una sola produsent una sensacion tridimensionala, es a dire, apondent de pregonditat als imatges convencionals 2D.
Podèm situar lo fenomèn de l'esteresocopia a la primièra mitat del sègle XIX, quand un fisician de Gran Bretanha, Charles Wheatstone, establiguèt las basas de la vision tridimensional, bastissent d'esperel un aparelh per poder apreciar de figuras geometricas en relèu. En 1849 David Brewster dissenhèt e construiguèt la primièra cemèra fotografica estereoscopica, e, pauc aprè, un aparelh ver visionar amb de lents per poder observar las fotografias. Es important de notar, doncas, que los primèrs aparelhs apareguèron pauc aprèp la fotografia convencionala, aquò confirma que los estudis de l'estereoscopia ja se realizavan quitament abans l'apareision de la primièra camèra fotografica, per de personatges illustres coma Leonardo Da Vinci. Oliver Wendell Holmes, en 1862, construiguèt un modèl mai comòde d'utilizar. Pasmens, venguèt pas al vam al contrari de çò que se passèt amb la fotografia e mait tard amb lo cinèma estereoscopic. Sonqu'al metan del sègle XX, se tentèt de far una expleitacion comerciala d'aquel sistèma en tres dimensions, coma dins Los crimas del musèu de cera d'Andre de Toth el 1953. Mas aquelas tentativas d'aquela mena satisfaguèron pas lo public a causa de las dificultats de vision del film. Sonque lo cinèma IMAX, que permet veire los imatges en relèu sus de grands ecrans capitèt.
En mai, l'estereoscopia a d'autres aplicacions que lo léser, coma la ciéncia e la medecina. Los progreses informatics permeton de representar d'imatges 3D que s'utilizan dins la cartografia o la medecina, en mai de las aplicacions industrialas e de l'astronomia, que permeton de veire d'astres d'un biais que la fotografia convencionala permetriá pas. Mai especificament, per poder observar d'imatges estereoscopics, foguèron creats diferents procediments, coma la visualizacion crosada, que l'imatge de drecha se vei a esquèrra e viceversa. D'autre procediments demandan la utilizacion d'aparelhs, coma l'anaglif, que cada uèlh de las son de color roge e blau. Un sistèma similar a aquel es la polarizacion, qu'utilitza la lutz polarizada per separar los imatges de drecha e esquèrra. Cal prene en compte que dins tots aqueles procediments, lo resultat final de la visualizacion variarà d'una persona a una autra perque cadun n'a una percepcion diferenta.
A l'ora d'ara se pòt trobar divèrsas aplicacions informaticaes per crear d'imatges e vedèos que permeton de las veire 3D amb lo material apropriat. Una autra futura aplicacion serà per la television convencionala, que en comportarà una nòva dimension. Existisson dos tipes de sensors remots. Sensors passius que detectan l'energia (radiacion) qu'es emetida o rebatida per l'objècte o los seus alentorns. Rebatisson la luz solar qu'es la font mai comuna de la radiacion mesurada pels sensors passius. Qualques exemples de sensors remots passius, son: la fotografia del cinema, los sensors d'infraroge, radiòmetres e mai. Al contrari, los sensors actius emeton d'energia amb l'objectiu d'analisar los objèctes e los seus alentorns. Lo sensor mesura la radiacion que se rebatís o se retrodispersa. Lo RADAR es un exemple actiu de la televigiléncia que lo temps de retard entre l'emission e lo retorn se mesura, permetent la localizaion, la nautor, la velocitat e la direccion d'un objècte.
Parallaxi en X[modificar | modificar la font]
La parallaxi en X, parallaxi estereoscòpica, es causada per una rotacion dins la posicion d'observacion. Per generar un parelh estereo de fotografias aerianas, una camèra fotografica al bòrd d'un avion fa de fotos del terren a divèrses oras e posicions. Dins lo cas dels satellits, cal que las donadas sián reculhidas dempuèi doas posicions o angles diferents. Lo cambi dels punts d'observacion provòca una rotacion aparenta a la posicion de l'objècte al repècte de l'imatge de referéncia.
Angle parallactic[modificar | modificar la font]
L'angle parallàctic, o angle de convergéncia, es format per l'interseccion de la linha de vista de l'uèlh esquèrra amb la linha de vista de l'uèlh drech. Lo punt mai pròche dels uèlhs d'aquelas interseccions a l'angle de convergéncia mai grana. Lo cervèl percep la grandor d'un objècte associant la pregonditat al seu suc e a la seuna basa amb lo angles de convergéncia que se forman vesent lo suc e la basa. Lo parallaxi en X e l'angle parallactic son en relacion. Alara que lo parallaxi en X aumenta, tanben o fa l'angle parallactic.
Modèl estereo. Quand los uèlhs exploran d'airals que s'encrosilhan entre un parelh estereo d'imatges, lo cervèl recep una percepcion tridimensional (3D) contunha de la superfícia. Aquò es causat perque lo cervèl percep de contunh los cambis dins l'angle parallactic d'un infinit nombre de punts de l'imatge que se superpausa per generar la percepcion del terren. Lo modèl tridimensional percebut es conegut coma modèl estereo.
Parallaxi en Y[modificar | modificar la font]
Lo parallaxi en Y es present en fòrça parelhs estereo. Es la diferéncia de distàncias entre dos imatges d'un punt contengut dins lo plan vertical que possedís la basa airala. Pòt èsser causat per l'enclinason d'un o ambedos imatges al respècte d'un sistèma de referéncia exteriora. L'inclinason pòt donar coma resultat la desviacion de l'avion. Lo parallaxi de Y se pòt causar tanben per una variacion dins las nautors de vòl o si las imatges s'estampen dins d'escalas leugièrament diferentas. Fin finala, la parallaxi en Y pòt se passar se l'espectator pausa en linha los imatges incorrectament. En quantitats pichnas, lo parallaxi en Y pòt causar una fatiga visuala, pasmens, lo cervèl o compensa e lo modèl tridimensional ven alara visible. En quantitats granda, lo parallaxi en Y fa impossible la vision estereo.
Exageracion visuala[modificar | modificar la font]
L'exageracion verticala es presenta dins totes los parelhs estereo e se deu a la dispersion entre las escalas verticalas e oritzontalas d'un modèl estereo. En condicions normalas, l'escala verticala es mai granda que l'orizontala. Aqueles interpretan de l'imatge devon prene encompte aquel efècte per estimar las nautors dels objèctes. L'exageracion verticala s'interprèta melhor quand se considèra la relacion entre la geometria de projeccion de l'imatge e la geometria de vista de un modèl estereo. L'exageracion verticala es la diferència entre las relacions de la base de la projeccion de l'imatge a la nautor de vòl e la basa de la vision estereo a la nautor que lo modèl estereo es vist utisant un dispositiu de vision estereoscopica.
Integracion d'imatges[modificar | modificar la font]
Matematicament, un imatge es la representacion de l'espaci tridimensional dins un mitan 2D. La vision d'imatges de la superfícia de la Tèrra en estereoscopia dóna als interprètas d'una informacion mai qualitativa e quantitativa qu'un sol imatge. Los cartografs, los engenhièrs, los geelògs, los idrologistas e mai scientifics utilizèron tradicionalament la vision estereo dins lo seu trabalh. Un modèl estereo pòt contenir l'informacion suls penjals, la dimension de formas de la tèrra e las elevacions de biais fòrça mai clarament qu'una representacion 2D. Encara, los models estereo pòdon mostrar de relacions entre las formas del terren e la vegetacion, las expleitacions de minerals, o los sistèmas d'assecament que no son pas evident de veire amb un sol imatge.
Vision estereoscopica[modificar | modificar la font]
Utilizant de parelhs d'imatges de radar se genera del meteis biais qu'en fotogrametria convencionala la vision estereoscopica. Lo contraròtle del posicionament dins l'imatge permet d'anular lo parallaxi en Y, d'aquel biais l'operator suprimís lo parallaxi en X, fusionant las marcas flotantas e mesurant lo parallaxi bidimensional entre los dos imatges per cada punt. L'operacion visuala de supression de parallaxi combina un aspècte geometric, "fusion de las marcas flotantas" e un aspècte radiometric, "cerca de punts omològs dins los imatges". Aquò es lo principal avantatge de la vision en estereo, per integrar simultanèament, la percepcion generala del relèu e lo senhal de retorn d'ambedos imatges. La correspondéncia automatica es sensibla a las dispersions radiometricas que la correspondéncia visuala en la cerca de punts omològs dins los dos imatges. La vision estereoscopica demanda la propagacion de l'error de parallaxis artificials de las coordenadas dels punts de contraròtle (GCP, ground control points). Encara, l'utilizacion d'imatges estereo facilita lo processus d'identificacion d'una caracteristicas coma: punts de contraròtle sobre la capa dels bòsc, rius, bacins, eca. dins lo metòde estereoscopic, l'extraccion planimetrica de las caracteresticas es independent de l'altimetria. Un parelh estereo tanben dona una informacion mai quantitativa qu'un sol imatge, peque permet una visualizacion tridimensionala del terren.
Ligams[modificar | modificar la font]
- (ca)Web de l'Institut Cartografic de Catalunha
- (es)Web de la Sociedad Española de Cartografía, Fotogrametría y Teledetección
- (en)Web del Instituto Geográfico Nacional


text:
Estadi
Un estadi es un mot que ven dau grèc σtάδιov que donèt puei lo mot latin stadium e que pòu aguer plusiorei significacions.
- un estadi, segond sa significacion grèca, es una unitat de mesura.
- un estadi, segond sa significacion latina, que podem atrovar dins l'Stadium de Tolosa, es un ròdol bastit per praticar d'espòrt, promier la corsa de pè, d'aquí la referéncia a la mesura grèca, puei totei leis espòrts.
- per metonomia e reaccion a l'emplec de noms anglés coma club ò sporting, un estadi, Stade, en francé siervèt de designar de club d'espòrt en França (Estadi Francés, Estadi Tolosenc, Estadi de Rems).


text:
Carles IX de França
Carles IX (Castèth de Saint-Germain-en-Laye, lo 27 de junh de 1550 - Castèth de Vincennes, lo 30 de mai de 1574) que ho rei de França a la mort deu son hrair Francés II de França. Qu'èra lo tresau hilh deu rei de França Enric II e de Caterina de Medici. Que portè en purmèr lo títol de duc d'Engolesme, puish de duc d'Orleans abans d'estar rei de França enter 1547 e 1557. Que ho succedit suu tròn per Enric III, lo son hrair.
- Pages using invalid self-closed HTML tags
- Carta grafica pas indicada
- Istòria modèrna
- Monarca de la Renaissença
- Dinastia dels Valés
- Duc d'Orleans
- Personalitat de las guèrras de religion
- Sèti de La Rochèla (1573)
- Personalitat de Nòva França
- Cavalièr de la Cambaliga
- Naissença en 1550
- Decès en 1574
- Rei de França
- Personalitat del sègle XVI


text:
Westhoffen
Westhoffen en alemannisch (Westhoffen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Westhoffen a mencionat per las primièras fes l'an 732. A aquela epòca, lo luòc se compausava de la granja oèst" (West) d'una anciana villa romaine situada a Kircheim, villa que # l'usatge situa un palai reial mérovingien, e mai al sud, la longitud del Kohbach, d'una autra granja apertenenta a la abbaye de Marmoutier. Los tèxtes mencionan qu'aquelas granjas porgián essencialament en vin los sieus proprietaris respectius, sustot lo abbaye de Wissembourg e aquela de Marmoutier. D'aquela epòca nos demòra la Rosenbourg (Modèl:S-), un donjon fortificat de la possession de Marmoutier transformat a Modèl:La s- en abitat rural, e qualques vestigis de la glèisa Santa Erhard (Modèl:S-) #que çò chevet roman n'es encastré en lo mur de enceinte.
A partir de 1236, Westhoffen aperten al Sant Empèri, e en 1302, la localité a donat en penyora a la familha de Lichentberg, #qu'amb los sieus successors los Hanau-Lichtenberg demoraràn los senhors dels luòcs fins a la Revolucion. Lo blason de Westhoffen es aital dirèctament inspirat del sagèth dels Lichtenberg : un heaume al cimier en caulet de cygne. A aquela epòca (1250) debuta lo bastiment de la glèisa Santa Martin, una de las escassas glèisas-lòtjas de l'epòca gotica, #que #èsser prigondament remaniée e engrandida a Modèl:La s-, lududes en donant aital un aspècte exterior néo-gotic alavetz en vogue.
Quand en 1332, Westhoffen i aguèt elevat al reng de vila d'empèri, se édifia lo enceinte fortificada #qu'estrenh encara de los nòstres jorns la totalitat del centre ancian o Staedtel ; e #que las pòrtas n'an desgraciadament desaparegut. En 1545, los Senhors de Hanau-Lichtenberg òptan pel culte reformat sus l'ensems de las siás possessions. De la fin de la Modèl:S- fins en 1637, la populacion de Westhoffen #que comptava ja près de 1200 abitants, es décimée per la peste.
Pel repeuplement, dels immigrants arriban principalament de Soïssa e entre eles la familha Burri #que édifia una tannerie aital coma l'ostal d'estil renaissance alemanda flanquée d'un considerable oriel a la N°29 de la carrièra Birris (déformation de Burri). Se tròba a travèrs del centre ancian de nombrosas unes autres bastiments e elements architecturaux d'epòca (defunta Modèl:S-, mièja Modèl:S-), sustot de las portails en arc de cercle, qualques ricament decòrs.
A partir de la segonda mitat de la Modèl:S-, los bastiments adòptan un estil mai imponent, seguent aital l'evolucion de l'agricultura e de la viticulture. Se pòt admirar la marida n°6 carrièra de la libertat, e lo Rhebof, berceau familial del general Scherb, oficiar d'empèri jos Napoleon 1er.
L'esperit de tolerància dels senhors de Hanau-Lichtenberg #permetre a Westhoffen de comptar entre #lo sieu, la una dels mai importants e de la mai anciana comunitat josieva de Alsace, #que s'es largament escampilhada a partir de la Modèl:S- per pas mai comptar que qualques personas de los nòstres jorns. D'aquela comunitat son issus qualques personatges e de familhas illustras, sustot Léon Blum e la familha Debré. El nos rèsta d'aquela comunitat una sinagoga néo-orientaliste de la Modèl:S- (restaurada dempuèi pauc) e un ancian cementèri.
Le nom de Westhoffen est mentionné pour la première fois en 732. À cette époque, le site se composait de "la ferme ouest" (West) d'une ancienne villa romaine située à Kircheim, villa dans laquelle l'usage situe un palais royal mérovingien, et plus au sud, le long du Kohbach, d'une autre ferme appartenant à l'abbaye de Marmoutier. Les textes mentionnent que ces fermes fournissaient essentiellement en vin leurs propriétaires respectifs, notamment l'abbaye de Wissembourg et celle de Marmoutier. De cette époque il nous reste la Rosenbourg (Modèl:S-), un donjon fortifié de la possession de Marmoutier transformé au Modèl:S- en habitat rural, et quelques vestiges de l'église Saint Erhard (Modèl:S-) dont le chevet roman est encastré dans le mur d'enceinte.
À partir de 1236, Westhoffen appartient au Saint Empire, et en 1302, la localité est donnée en gage à la famille de Lichentberg, qui avec leurs successeurs les Hanau-Lichtenberg resteront les seigneurs des lieux jusqu'à la Révolution. Le blason de Westhoffen est ainsi directement inspiré du sceau des Lichtenberg : un heaume au cimier en col de cygne. À cette époque (1250) débute la construction de l'église Saint Martin, une des rares églises-halles de l'époque gothique, qui fut profondément remaniée et agrandie au Modèl:S-, lui donnant ainsi une allure extérieure néo-gothique alors en vogue.
Lorsqu'en 1332, Westhoffen fut élevée au rang de ville d'empire, on édifia l'enceinte fortifiée qui enserre encore de nos jours la totalité du centre ancien ou Staedtel ; et dont les portes ont malheureusement disparu. En 1545, les Seigneurs de Hanau-Lichtenberg optent pour le culte réformé sur l'ensemble de leurs possessions. De la fin du Modèl:S- jusqu'en 1637, la population de Westhoffen qui comptait déjà près de 1200 habitants, est décimée par la peste.
Pour le repeuplement, des immigrants arrivent principalement de Suisse et parmi eux la famille Burri qui édifia une tannerie ainsi que la maison de style renaissance allemande flanquée d'un remarquable oriel au N°29 de la rue Birris (déformation de Burri). On retrouve à travers le centre ancien de nombreuses autres constructions et éléments architecturaux d'époque (fin Modèl:S-, milieu Modèl:S-), notamment des portails en arc de cercle, certains richement décorés.
À partir de la seconde moitié du Modèl:S-, les constructions adoptent un style plus imposant, suivant ainsi l'évolution de l'agriculture et de la viticulture. On peut admirer la maison n°6 rue de la liberté, et le Rhebof, berceau familial du général Scherb, officier d'empire sous Napoléon 1er.
L'esprit de tolérance des seigneurs de Hanau-Lichtenberg permit à Westhoffen de compter parmi les siens, l'une des plus importantes et des plus anciennes communauté juive d'Alsace, qui s'est largement dispersée à partir du Modèl:S- pour ne plus compter que quelques personnes de nos jours. De cette communauté sont issus quelques personnages et familles illustres, notamment Léon Blum et la famille Debré. Il nous reste de cette communauté une synagogue néo-orientaliste du Modèl:S- (restaurée depuis peu) et un ancien cimetière.


text:
La desaparicion progressiua de l'espècia umana mejançant lo cessament volontari de la reproduccion permetrà a la biosfèra terrèstre de recuperar la salut. La manca d’espaci vital e l’escassetat de recorses se resolveràn a mesura que redusirem la nòstra densitat.
Lo Movement per l’Escandilhament Volontari de l’Umanitat (MEVH) es pas una organizacion, mas un movement social sostengut per de gents que se preocupan per la vida sus la Tèrra. Sèm pas un grop de misantropes e antisociales, o inadaptats malthusians que gaudisson amb las catastròfas que afèctan a l’umanitat. Pas brica. L’escandilhament volontari de l’umanitat es una alternativa umanitària a las catastròfas umanas.
Nos consacram pas solament a insistir sus la manièra que l’espècia umana agís coma un parasit egoïsta e immoral sus la superfícia ancianament sana d’aquela planeta. Aquel negativisme resòlv pas los orrors inexorables causats per l'activitat umana. Mai lèu, lo movement ofrís una alternativa encoratjant a l’irracional espleitacion e destruccion de l’ecologia terrèstre.
Coma sabon plan los volontaris del movement, l'alternativa optimista a la desaparicion de milions d’espècias animalas e vegetalas es l’escandilhament volontari d’una sòla espècia: l’Homo sapiens… ço es nosautres.
Cada còp que quauquarrés de nosautres decidís pas apondre mai d'èssers umans als milions qu'ocupan ja aquela afligida e superpoblada planeta, un nòu rai d'esperança brilha en la tenèbra.
Quand totes decidiràn daissar de se reprodusir, la biosfèra terrèstre recuperarà la siá anciana glòria e la rèsta d’èssers seràn liures per viure, morir, evolucionar e desaparéisser benlèu, coma an ja fach fòrça “experiments” de la maire natura al cors dels tempses. L’ecosistèma de la Tèrra, aquela forma de vida coneguda ja per fòrça coma Gaia, recuperarà alavetz la salut.
Cal que totes i participam.
Parlatz seriosament?
Fòrça veson umor dins lo movement e creson que parlam pas seriosament sus l'escandilhament volontari de l'umanitat; mas malgrat la seriositat de la situacion e del movement, i a tanben luòc per l'umor. En realitat, sens umor, las condicions de vida sus la Tèrra son insuportablement deprimentas; un pauc de leugieresa mitiga la gravetat de la situacion.
Vertat es que lo rapid escandilhament de la fauna e la mòrt de 40.000 enfants cada jorn son pas causas divertidas, mas ni rire ni plorar càmbian pas res. Perqué nos divertir pas mentre trabalham per un mond melhor? D'autra banda, retornar la Tèrra a la siá esplendor naturala e metre fin al patiment innecessari de l'umanitat son d'idèas positivas: a pas sentit se daissar abatre.
Los volontaris espèran aver succès?
Los volontaris del MEVH sèm realistas. Sabèm plan que veirem pas jamai lo jorn que l'òme desapareisserà de la Tèrra. Las nòstras perspectivas son a long tèrme.
Òm a suggerit que i a solament doas possibilitats que totes se fagan volontaris e daisson de se reprodusir: minima e cap. Mas quitament se las nòstras possibilitats de succès foguèsson solament d'una entre cent, nos caldriá ensajar. Abandonar e daissar l'umanitat seguir lo sieu camin seriá una decision fòrça injusta.


text:
Exposicion universala de 1873
L'Exposicion Universala de Viena (1873) (en alemand: Wiener Weltausstellungse) se debanèt de l'1 de mai al 31 d'octobre de 1873 a Viena, Empèri Austroongrés.
Lo tèma d'aquela exposicion foguèt "Cultura e educacion". Demest los bastiments nombroses que foguèron construïts per l'exposicion, dins lo parc vienés de Prater, se remarcava la Rotunde, una construccion emblematica qu'aviá la copòla mai granda del mond durant aquela epòca.
Grelh de l'exposicion[modificar | modificar la font]
Tre 1857 se publiquèron divèrses documents per botar en plaça l'estructuracion d'una exposicion industriala per tal de ne promòure l'aspècte economic. A partir de 1862, s'integrèron a l'estructura organizativa l'Associacion de de Comèrci e la Cambra de Comèrci e d'Industria de la Bassa Austria. Los expausaires que who could already show some success soslinhèron los beneficis immenses que podriá portar l'eveniment. De resolucions imperialas per afavorir l'organizacion foguèron publicadas entre 1866 e 1868, pasmens los problèmas que causèt la guèrra en 1866 emperilhèt la realizacion de l'exposicion.


text:
Tahiti
Tahiti es l'illa mai granda de Polinesia Francesa, situada dins l'archipèla de las illas de la Societat al sud d'Oceania. Istòricament es coneguda tanben coma Otaheite. La capitala es Pape’ete, situada sus la costa nòrd-oèst de l'illa.
Es l'illa pus poblada de la Polinesia Francesa, amb 69% de la populacion totala. Dispausa de l'aeropòrt internacional de Faaa. La lenga oficiala es lo francés, e lo tahitian o reo mā’ohi la lenga autoctòna.
Geografia[modificar | modificar la font]
Tahiti a una largor maximala de 45 km, amb 132 km de còsta e una superfícia de 1043 km2. Lo punt culminant de l'illa es lo mont Orohena amb 2241 m.
L'illa es formada de doas partidas centradas sus de volcans espandits e units per l'istme de Taravao. La part nòrd-occidentala se nomena Tahiti Nui, o granda Tahiti, e la sud-orientala es Tahiti Iti, o pichona Tahiti. Sonque la franja costièra es abitada amb una penetracion maximala que passa pas los dos quilomètres. Mentre que Tahiti Nui es densament poblada, subretot a l'entorn de Papeete, e dispausa de bonas infrastructuras e d'una forta influéncia de la metropòli francesa, Tahiti Iti es demorada pus isolada en mantenir la cultura tradicionala polinesiana. Lo clima es tropical, caud e umid tot l'an. Sonque i a doas sasons: la seca e l'umida, dita tanben sason de las pluèjas, de novembre a abril. La durada dels jorns e de las nuèits se manten sensiblament constanta tot l'an, independentament de las sasons.
Istòria[modificar | modificar la font]
La populacion nativa es polinesiana, e se pensa que s'es establida dins l'illa vers 300 aC, durant las migracions e colonizacions primerencas de tot l'espaci polinesian a partir de Tònga e Samoa.
Lo sòl fertil e la pesca abondanta an provesit aisidament de noiridura als abitants. La percepcion del caractèr tranquil e alègre dels natius e la caracterizacion de l'illa coma un paradís an impressionat los primièrs explorators europèus, establissent un mite romantic e utopic en Occident que dura encara fins a uèi. L'anglés Samuel Wallis descobriguèt l'illa, en 1767, la nomenant illa del Rei Jòrdi (King George III Island). Louis Antoine de Bougainville faguèt Tahiti famosa en Euròpa amb la publicacion del raconte del seu viatge. La nomenant Nova Citera, en referéncia a l'illa grèga de Citèra ont nasquèt Vènus, descriguèt l'illa coma un paradís sus tèrra amb un pòble que viu aürós e dins l'innocéncia, luenh de la corrupcion de la civilizacion. Las seunas descripcions illustravan lo concèpte del nòble salvatge de Jean-Jacques Rousseau, e an influits los pensaments utopics de filosòfs coma Denis Diderot.
Lo capitani James Cook visitèt Tahiti mantun còp dins los seus tres viatges entre 1769 e 1779. La seuna basa principala foguèt la baia de Matavai, ont bastiguèt lo fòrt Vènus per observar lo trajècte de la planeta. Encara uèi lo luòc se ditz Punta Venus. En 1842 lo reialme de Tahiti foguèt declarat protectorat francés. En 1880 lo rei Pōmare V (1842 – 1891) abandonèt la sobeiranetat a França.
Lo pintor francés Paul Gauguin visquèt a Tahiti entre 1891 e 1901 s'inspirant dels païsatges e dels modèls polinesians; un pichon musèu li es dedicat a Papeari. Dempuèi 2004, Tahiti amb la Polinesia Francesa, ten l'estatut de país d'otramar.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Istòria de Tahiti e de la Polinèsia Francesa (fr)
- Tahiti Torisma (fr)
- iFenua, portal sus los lèsers a Tahiti e sas illas (fr)
- Tahiti Guide (fr)
- Site web dedicat a Tahiti (Actualitat, istòria e geografia) (fr)
- Premsa de Tahiti (fr)
- Tahiti Surf Report, lo portal del surf a Tahiti (fr)
- Faufa’a Tupuna, wiki dedicat al patrimòni cultural polinesian (fr)
- Galariá de fòtos de Tahiti (en)
- Fòtos de Tahiti (fr)


text:
Contracte social
Contracte social es una expression que s'utiliza en filosofia, sciéncia politica e sociologia en allusion a un acòrd real o ipotetic realizat a l'interior d'un grop per los sieus membres, coma per exemple çò que s'aquerís en un estat en relacion als dreches e devers de l'estat e dels sieus ciutadans. Se partís de l'idèa que totes los membres del grop son d'acòrd per volontat pròpria amb lo contracte social, e en vertut de tala causa demòran en dich grop.
Lo contracte social, coma teoria politica explica, entre d'autras causas, l'origina e prepaus de l'Estat e dels dreches umans. L'esséncia de la teoria (que la siá formulacion mai coneguda es la proposicion de Jean-Jacques Rousseau) es la seguenta: per viure en societat, los èssers umans acòrdan un contracte social implicit, que los autreja cèrts dreches a cambi d'abandonar la libertat que dispausarián en estat de natura. En essent aital los dreches e devers dels individús las clausulas del contracte social, e l'estat l'entitat creada per a far complir amb lo contracte. De la meteissa manièira, los òmes pòdon cambiar los tèrmes del contracte se o desiran aital; los dreches e devers son pas immutables o naturals. D'ua auta faiçon, un màger nombre de dreches implica de màgers devers, e mens dreches, mens de déuers.
Istòria[modificar | modificar la font]
La teoria del contracte social ven de fòrça antic; en la Republica de Platon (a l'entorn de l'an 360 aC) Glaucon suggerís que la justícia es un 'pacte' entre egoïstas racionals, mentre que Ciceron (106-43 aC) plaça una teoria similara a la fin del periòde de la Republica Romana. Lo primièr filosòf modèrne qu'articulèt una teoria contractualista detalhada foguèt Thomas Hobbes (1588-1679), amb la siá opinion que los òmes en l'estat de natura cedissián los sieus dreches individuals a un sobeiran fòrt a cambi d'emparament. John Locke (1634-1704) sometèt tanben una teoria contractuala. A diferéncia de Hobbes, Locke cresiá que cada òme fasiá un contracte amb los autres per un tipe determinat de govèrn mas que se podiá modificar o quitament abolir lo govèrn.
Lo Contracte Social de Rousseau[modificar | modificar la font]
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778), en lo sieu influent tractat Lo contracte social publicat en 1762, dessenhèt una version diferenta de la teoria contractuala. La teoria de Rousseau a fòrça ponchs en comun amb la tradicion individualista de Locke, encara que se diferéncia tanben d'aquela en fòrça aspèctes. Lo postulat de Rousseau, que dona nom a aquesta teoria, emplega lo lengatge juridic pròpri de las relacions privadas entre los òmes. Aqueste pensaire, tre la siá observacion de la societat, constituida per de massas somesas al Rei, discorre sus lo ligam qu'existís entre lo sobeiran e los subjèctes. Escarta que lo ligam se trape en la fòrça o la somission, mas que al contrari, los òmes renóncian volontàriament a un estat de naturala innocéncia per a se sometre a las règlas de la societat, en cambi de beneficis màgers inerents a l'escambi social. Aqueste consentiment volontari se materializa a travèrs d'un contracte, "social" en aqueste cas.
Per Rousseau, l'òme primigèni (qu'èra en l'Estat de natura) es un èsser sens malesa, qu'en el predominan dos sentiments basics: l'amor d'un meteis (es a dire, l'instint d'autoproteccion) e la pietat (repugnància per lo sofriment alièn), mas a mesura que creis la populacion se junhon de grops. Aquesta union crèa de falses besonhs, per los cobrir l'òme inventa l'agricultura e la ramaderia, mas quant mai a l'òme mai desira, e cèrtas personas acumulan de riquesas; aquestes, en sofrint per las siás vidas e per las siás riquesas per causa de las malfisanças creadas promòvon un pacte: aqueste pacte serà lo primièr còde juridic.
Novèlas teorias[modificar | modificar la font]
John Rawls (1921-2002) prepausèt una teoria contractuala amb reminiscéncias kantianas que, dempuèi una ipotetica posicion originala, e en daissant de costat las siás capacitats e preferéncias individualas, èssers racionals plaçats jos un vel d'ignorància se metrián d'acòrd segon ela per establir unes principis generals de la justícia.