text:
Torre Eiffel
La Torre Eiffel (Tour Eiffel, en francés) es una estructura concebuda e dessenhada per l'engenhaire francés Gustave Eiffel a l'ocasion de l'Exposicion Universala de 1889 a París (França).
Construïda en plena controvèrsia amb los artistas de l'epòca, que la percebián coma un mostre d'acièr, es considerada coma lo simbòl màger de l'Estat francés e subretot de la vila de París. Es lo monument mai visitat del mond.
Caracteristicas tecnicas[modificar | modificar la font]
La Torre es nauta de 300 m. Amb l'antena de ràdio qu'es a sa cima, la torre arriba a mesurar 324 m. Quand foguèt bastida, la Torre pesava aperaquí 7300 tonas, a mai se uèi se calcula que son pes passa 10 000 tonas (per encausa del musèu, dels restaurants e de las botigas que encabís actualament). Èra previst que la torre arribèsse a 350 m, mas los vesins èran espantats (de paur qu'un edifici talament naut e bastit sens pèiras poguèsse tombar) e se manifestèron, provocant un cambiament dins los plans. Los 24 darrièrs mètres correspondon a una antena de ràdio que foguèt aponduda plan mai tard.
(Situacion geografica 48º 51' 29,04" N; 2º 17' 40,10" E)
En foncion de la temperatura ambienta, la cima de la Torre Eiffel se pòt sarrar o alunhar del sòl de gaireben 8 cm, per encausa que la dilatacion termica del metal que la vertèbra. Segon lo site oficial del monument, per aténher la cima cal montar 1665 escalons (e non pas 1792, nombre que d'unes creson cèrt en allusion a l'annada de la Primièra Republica Francesa).
Lo manteniment de la torre demanda l'aplicacion de 50 t de pintura cada sèt ans, pr'amor de la protegir de la corrosion. Qualques vegadas, la color de la pintura se càmbia, a mai se en (2005) la torre aguèt una tonalitat parda. Al primièr nivèl, i a de consòlas que permeton de votar per la causida de la futura color de l'estructura. La color originala de la torre èra lo jaune, a mai se actualament demòra pas res d'el.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'estructura se construiguèt entre 1887 e 1889 pr'amor que venguèsse arca de dintrada de l'Exposicion Universala, una fièra mondiala organizada per commemorar lo centenari de la Revolucion Francesa. La torre foguèt inaugurada lo 31 de març de 1889, e foguèt dobèrta al public lo 6 de mai d'aquela annada.
Gaireben 200 obrièrs uniguèron 18 038 pèças de fèrre, en emplegar dos milions e mièg de bolons, e en seguir lo dessenh estructural de Maurice Koechlin.
Per encausa de la proximitat del flum e de la natura del sòl sos cements an, a una de sus pautas, una prigondor de 30 mètres.
En diferéncia dels gratacèls modèrnes, la torre ten una estructura dobèrta sens nivèls intermediaris, se fasèm excepcion de sas doas plataformas. Malgrat las precaucions immensas d'Eiffel devèrs sos obrièrs (que inclusián l'emplec d'arneses), un d'eles tombèt durant l'installacion dels ascensors. Coma anecdòta, cal notar que l'engenhaire francés Gustave Eiffel presentèt d'en primièr son projècte de torre als responsables de la Comuna de Barcelona, per que la torre siá construida a Barcelona a l'ocasion de l'Exposicion Universala de Barcelona (1888). Mas un projècte aital semblèt als responsables de la comuna barcelonesa una construccion estranha e cara, que convendriá pas ges a l'arquitectura de la vila. Aprèp la responsa negativa de las autoritats de la ciutat, Eiffel presentèt son projècte als responsables de l'Exposicion Universala de París, que se faguèt un an mai tard, en 1889. Aqueles acceptèron de bastir la torre, malgrat que a la debuta pensèssen que se deuriá desmontar un còp s'acabèsse l'exposicion. Sonque la volontat populara evitèt que se tombèsse.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficial (en francés)
- Guida per visitar la Torre Eiffel
- Informacion sus la Torre Eiffel
- Fotografías - Torre Eiffel
- Gustave Eiffel
- Torre Eiffel - Fotografias
- Vidèos de la Torre Eiffel
- Torre Eiffel Webcams
- Fotografias e Vidèos de la Torre Eiffel
- Fotografias de la Torre Eiffel
- Fotografias de la Torre Eiffel (francés)


c: text/html

text:
1611
Aquesta pagina concernís l'an 1611 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion per Johannes Kepler (1571-1630) de la premiera temptativa d'explicacion de la simetria dei flòcs de nèu. Son idèa èra basada sus lo biais pus eficaç d'organizar d'esfèras dins l'espaci. Se sa teoria èra pas totalament veraia per lei flòcs de nèu, assaièt de l'estendre ais organizacions d'atòms — qu'èran alora solament una ipotèsi — e prepausèt la conjectura de Kepler : per de cristaus exagonaus, la densitat maximala d'ocupacion de l'espaci es agantada amb una compacitat de 74,05%. S'aquela conjectura foguèt rapidament considerada coma veraia, sa demonstracion formala foguèt pas aisada e aguèt pas luòc avans 2014.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cecitat
La cecitat es una deficiéncia visuala totala; es lo fach d'èsser cèc. La cecitat es una malautiá de l'uèlh que tòca fòrça èssers umans dins lo monde. Aquela abséncia de la vista d'un o dels dos uèlhs es deguda a de causas multiplas.
Somari
Tipologia[modificar | modificar la font]
Lo cèc es aquel qu'es privat de sos uèlhs o de la vista.
En França, se considèra que la cecitat comença tre que l'agudesa es inferiora a 1/20. Concernís los subjèctes cècs, al sens estricte (subjèctes qu'an pas cap de percepcion visuala).
Una persona es considerada coma deficient visual s'a mens de 3/10 d'agudesa visuala de l'uèlh melhor aprèp correccion. Aquel sulhet varia segon los païses e las províncias.
Usatge del tèrme[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de cecitat es tanben emplegat per designar la condicion neurologica que resulta d'una destruccion parciala o totala dels airals visuals del cervèl. Seguent la localizacion de la lesion, lo pacient pòt pèrdre de facultats visualas.
La cecitat corticala totala resulta d'una destruccion del cortèx visual bilateral. Las personas atengudas de la forma de cecitat son a vegadas subjèctes al fenomèn de vision cèga (blindsight), que se tradusís per una incapacitat totala pel pacient de percebre las informacions visualas que li pervenon alara que tot lo sistèma visual periferic es en perfèit estat de foncionament. Una exploracion foncionala mai fina mòstra que qualques facultats de vision pòdon demorar sens que lo pacient el meteis n'aja consciéncia. Per exemple, lo pacient pòt ajustar sa man per trapar un objècte alara qu'afirma percebre res.
Una cecitat parciala pòt èsser lo resultat d'una destruccion pus restrencha dels territòris visuals. Lo pacient sofrís alara d'un escotòma (taca cèga dins lo camp visual), pòt pas percebre las informacions visualas venent d'aquela region de l'espaci perque la zona que tractava aquela region es estada destruida.
Amb l'expression cecitat verbala se fa referéncia a un demens selectiu dins la lectura dels mots resultant lo mai sovent d'un damatge de las regions occipotemporalas esquèrra. Malgrat que sa vision siá perfèita d'un autre biais, lo pacient pòt pas legir. Dins lo cas de la cecitat verbala dita pura, lo pacient demòra capable de legir las letras mas pas mai los mots tot en demorant capable d'escriure.
Las causas pus correntas[modificar | modificar la font]
Las malautiás[modificar | modificar la font]
Dins los païses sosdesvolopats ont la noiridura manca e ont las condicions de salubritat son deplorablas, la cecitat es la consequéncia de qualques malautiás infecciosas. Dins los païses industrializats, las doas causas principalas de cecitat son la cataracta e lo glaucòma. La cataracta es una malautiá de la vielhesa caracterizada per una modificacion del cristallin (aquel ven blanc). Gaireben la mitat de las cecitats serián degudas a una cataracta non curada. Lo glaucòma es una aumentacion de pression interiora de l'uèlh que pòt provenir del diabèta e menar a la cecitat.
L'ereditat[modificar | modificar la font]
Los parents pòdon transmetre diferentas malautiás a lors nens. D'anomalias coma lo càncer de la retina que tòca los enfants joves abans l'edat de tres ans. E mai, la cecitat pòt aparéisser tre la naissença se la maire, emprenhada, contracta la rubeòla o la toxoplasmòsa.
Coma viure amb aquel andicap?[modificar | modificar la font]
Sovent las personas cègas desvolopan pus prigondament lors autres sens coma aquel del tocar per exemple. Lo tocar que servís per l'aprendissatge e la mestreja de l'alfabet Braille. Aquel alfabet permet als cècs de deschifrar las letras, las chifras... mercé a l'assemblatge de punts en relèu. Existisson tanben d'autras ajudas coma cana blanca o can de cèc.


text:
Pòl
Lo tèrme pòl se pòt referir al concèptes seguents:
- En geografia :
- Los pòls geografics d'una planeta, interseccions de son ais de rotacion e de sa superfícia.
- Lo pòl Nòrd e lo pòl Sud d'un astre, pus particularament de la Tèrra.
- En geografia politica, lo pòl designa lo punt o luòc qu'estructura o comanda un territòri. Tot territòri es estructurat per un pòl, las doas nocions (pòl -- territòri) son dialecticament ligadas, atal un Estat dispausa d'una capitala, tot coma una region ; un departament dispausa d'un capluòc e una comuna de son ostal, etc. Lo pòl es puèi lo sèti dels poders politics, e mai economics.
- En astronomia :
- Los pòls celèstes son, per analogia amb los pòls geografics, aquels de l'esfèra celèsta. L'estela polara (a Ursae Minoris) marca lo pòl celèst Nòrd.
- Los pòls de l'ecliptica son los punts d'interseccion de l'esfèra celèsta amb la perpendiculara al plan de l'ecliptica.
- En fisica :
- Un pòl magnetic es una extremitat d'un aimant.
- Lo pòl Nòrd magnetic e pòl Sud magnetic de la Tèrra
- Un dipòl electrostatic es un ensemble de dos pòls electrics, del meteis biais un dipòl magnetic es un ensemble de dos pòls magnetics.
- Un quadripòl permet lo transferiment d'energia entre dos dipòls electrics.
- Vejatz tanben polaritat.
- En matematicas :
- En analisi complèxa, lo pòl d'una foncion analitica es un certan tipe de singularitat.
- Lo sistèma de coordenadas polaras es un biais de descriure la posicion d'un punt dins lo plan o l'espaci.
- Un pòl pòt representar quicòm d'atracit : lo pòl d'interès o pòl de competéncias.


text:
La marca automobila Alpine, mitica dins las annadas seisantas e setantas, se reviscola amb la produccion d'una novèla A110. Es estada presentada al mes de decembre de 2017.
Los qualques 2 000 exemplaris que preveson de fabricar per lo lançament son estats venduts en tres jorns.
Occitanica lo portal del CIRDÒC dedicat als documents numerics presenta (novembre de 2017) la nòva rubrica « Campus ».
Aquel site a per vocacion de recampar e de donar accès a las produccions de la recèrca actuala en domeni occitan. Segon los creators, es a l'encòp bibliotèca numerica e archiu obèrt de la recèrca en domeni occitan, permet d'accedir als memòris universitaris, tèsis, articles scientifics, actes de collòquis, conferéncias o als documents de preparacions als concorses (CAPES, agregacion, etc.).
Una còla de cercaires, Linnea Hesslow e Ola Embréus, jos la direccion del profesor Tünde Fülöp del centre de recèrca Chalmers Department of Physics en Sueda, propausan un biais d'alentir los electrons que son, per part, responsable de la destabilizacion dels plasmas al dintre dels reactors de fusion termonucleara.
La mestreja del comportament d'aquelas particulas que folastrejan es clau per poder contrarotlar la fusion e produsir d'electricitat.
La societat Navya basada a Lion, presentèt lo 7 de novembre de 2017 a Sant Danís en region parisenca lo veïcul Autonom Cab, un taxi conectat, electric e autonòm.
Navya a ja en activitat en Euròpa, Estats Units o en Asia mai de 50 Autonom Shuttle, de pichons busses d'un quinzenat de plaças que se menan solets sus d'itineraris coneguts. Lor velocitat es compresa entre 25 e 45 km/h.
La societat americana Wright Electric en collaboracion amb EasyJet trabalha sul desvolopament d'avions a propulsion electrica. Las companhiás an presentat lor partenariat en setembre de 2017.
Preveson de poder assegurar de ligasons regularas d'aicí 20 ans entre de vilas pro pròchas, per exemple París e Londres o Nòva Yòrk e Boston.
Après la decision de la societat HTT de s'installar a Tolosa per desvolopar un sistèma de transportacion iperloop, es lo grop canadian TransPod que manifèsta son interés per la region Occitània.
Son basats carrièra dels Briquetiers a Blanhac, al còr de l'Aerospace Valley, d'aquí desvolopan lors projèctes per la region.
Los aparelhs electronics portables son de mai en mai pichons e podrián far còrs amb los vestits que vendrián alara intelligents : podrián comunicar, mesura, localizar, sonhar...
Demòra pel moment, lo problèma de l'alimentacion : las batariás son pesugas, resistan mal als tusts, a l'aiga e se pòdon pas plegar.
L'abotiment recent (agost de 2017) de recèrcas menadas a l'Universitat de Manchester podriá ajudar lo desvolopament d'aquel tipe de vestit.
La comunautat d'aglomeracion del sud-est tolosan desvelèt lo dimars 12 de setembre de 2017 los detalhs del projècte de reorganizacion del quartièr Enova Labège Toulouse.
Aquel ensemble dedicat a l'innovacion serà concebut al torn d'un Vilatge numeric que sus 100 000 m2 serà consacrat a l'acuèlh de las jovas entrepresas e de grands comptes. L'idèa es de crear sul site un vertadièr ecosistèma, favorable a la creacion.
Nissan presentava lo dimècres 6 de setembre de 2017 la nòva Leaf. Un veïcul 100 % electric.
L'estil càmbia, es mai simple. Contrariament al modèl actual, mastòc, las formas de la novèla veitura semblan de se voler far oblidar tot en respectant los còdes de las berlinas naut de gamma.
Son autonomia passa los 350 quilomètres.
La lei es intrada en vigor lo primièr d'agost de 2017. Aquò's una primièra per Euròpa ont cap de cadre juridic existissiá pas dusca ara al subjècte de las ressorsas minièras espacialas.
Luxemborg se vòl motor al nivèl del continent al subjècte de l'esplechacion d'aquelas ressorsas e aviá ja en mai de 2016 comunicat sus aquel punt.
Page 2 of 7


text: La benda sonora d'un filme constituís sa partida sonora. De 1891 (data dels primiers filmes de cinèma) a 1927, i a pas de benda sonora accompanhant la benda imatge, s'agís de filmes muts. Mas lo cinèma mut es gaire silenciós, los filmes son accompanhats de musica jogada in situ o gravada sul cilindre o disc de cera, e de bruchs a cada sesilha. La misa al punt de sons enregistrats, tornats en sincronisme amb l'imatge, balhèt al cinèma un vam nòu. L'arribada d'un engenhaire del son suls emponts revolucinèt los bais de realizacion d'un filme.


text:
Beuvillers (Calvados)
Beuvillers es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1960, Beuvillers (727 abitants l'an 1954) absorbeix una part de Sant-Jacques (3 039 abitants)[2].
En 1960, Beuvillers (727 habitants en 1954) absorbe une partie de Saint-Jacques (3 039 habitants)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »
- ↑ 2,0 et 2,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 17 de mai 2010) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « EHESS » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
1968
Aquesta pagina concernís l'an 1968 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 12 de març - independéncia de Maurici.
- 6 de setembre - independéncia de Swaziland.
- 12 d'octobre - independéncia de la Guinèa Eqüatoriala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Premiera presentacion d'una experiéncia de fusion nucleara per confinhament magnetic a l'Institut Kurchakov de Moscòu. Pasmens, de recèrcas parallèlas èran menadas ais Estats Units d'America e en Euròpa Occidentala (subretot França e Reiaume Unit).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Cuba Gooding Jr., actor american
- 3 de genièr - Michael Schumacher, pilòt alemand de Formula 1
- 14 de genièr - LL Cool J, cantaire de rap american
- 15 de genièr - Iñaki Urdangarin, espós de Cristina de Borbon
- 30 de genièr - Felipe de Borbón y Grecia, prince d'Astúrias
- 1 de febrièr - Lisa Marie Presley, cantaira americana
- 2 de març - Daniel Craig, actor britanic
- 30 de març - Céline Dion, cantaira canadiana
- 8 d'abril - Patricia Arquette, actritz americana
- 19 d'abril - Ashley Judd, actritz americana
- 28 de mai - Kylie Minogue, dançaira e cantaira australiana
- 7 de julhet - Jorja Fox, actritz americana
- 17 d'octobre - Ziggy Marley, cantaire jamaican, filh de Bob Marley
- 2 de decembre - Lucy Liu, actritz americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de febrièr - Howard Walter Florey, farmacològ australian, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1898)
- 1 d'abril - Lev Davidovich Landau, fisician sovietic, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1908)
- 4 d'abril - Martin Luther King, religiós protestant american, Prèmi Nobel de la Patz en 1962 (n. 1929)
- 14 de junh - Salvatore Quasimodo, escrivan italian, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1901)
- 15 de junh - Wes Montgomery, musician de jazz american (n. 1925)
- 28 de julhet - Otto Hahn, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1879)
- 2 d'octobre - Marcel Duchamp, artista dadaista francés (n. 1887)
- 27 d'octobre - Lise Meitner, fisiciana austriana (n. 1878)
- 10 de decembre - Karl Barth, teològ protestant soís (n. 1886)
- 20 de decembre - John Steinbeck, escrivan american, Prèmi Nobel (n. 1902)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Luis Walter Álvarez
- Prèmi Nobel de Quimia : Lars Onsager
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Robert W. Holley, H. Gobind Khorana e Marshall W. Nirenberg
- Prèmi Nobel de Literatura : Yasunari Kawabata
- Prèmi Nobel de la Patz : René Cassin


text:
1711
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1711 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Tewoflos (1708-1711) que foguèt belèu empoisonat per son cosin e successor Yostos (1711-1716). Lo negus novèu èra estat chausit per l'aristocracia dins una branca segondària de la dinastia salomoniana per assaiar d'arrestar lo cicle d'assassinat e de venjanças acomençat en 1706 ambé lo murtre dau negus Iyasu Ièr (1682-1706). Dins aquò, Yostos èra espaurit tant per sa familha que per leis autrei nobles etiopians. Ansin, dins lo corrent de son rèine, quitèt jamai Gondar franc de quauquei partidas de caça e capitèt d'estabilizar la situacion politica dau país. Pasmnes, en fòra de la prudéncia dau negus novèu, aquò confirmava l'afebliment dau poder centrau en fàcia de l'aristocracia dempuei la mitat dau sègle XVII.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida dei reformas e de la politica de modernizacion dau shogun Tokugawa Ienobu. En particular, dins lo corrent de l'annada, melhorèt lei relacions entre lo shogunat e la cort imperiala. Suprimiguèt plusors limitacions impausadas a l'Ostau Imperiau coma l'obligacion per lei cadets de venir prèire. De son caire, son conselhier Arai Hakuseki contunièt sa politica d'estabilizacion de la moneda e de limitacions dei sortidas de metaus preciós en fòra de l'archipèu.


text:
Audinhon
Audinhon[1] (oficialament en francés Audignon) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo castèth de Captan, aperat tanbenh "Castèth de Galard".
- Lo molin de Marselhon.
- La glèisa de Nosta-Dauna, classada Monument Istoric (12-05-1975)[2].
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean Darcet (1724-1801), quimista, batiat a Audinhon[3].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ ficha de la basa Merimée
- ↑ acte deu batiòu


text:
Jean-Marie Degoutte
Jean-Marie Joseph Degoutte (1866-1938) foguèt un generau francés.
Soudat dins lo 36en regiment d'artilhariá, intrèt a l'Escòla de Saint-Cyr lo 29 d'octòbre de 1888. Entre 1890 e 1896, participèt ai campanhas en Tunisia e Madagascar. Venguèt capitani en 1896, luòctenent-coronèu en 1912 e coronèu lo 1èr de novembre de 1914. Participèt en particular ais ofensivas de Champagne en setembre de 1915 puei venguèt generau de bregada lo 25 de març de 1916 e generau de division lo 9 de mai de 1917. Comandèt adonc lo 21en còrs de la VIa armada francesa. Après la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, foguèt cap de l'armada dau Ren puei venguèt membre dau Conseu de guèrra superior. Enfin, entre 1923 e 1925, dirigiguèt lei tropas francesas durant l'ocupacion de la Ruhr.
Foguèt tanben Grand Crotz de la Legion d'Onor en 1923.


text:
Balaiçagas
Balaiçagas, foneticament [balɛj'ʃaƔǝ][1] (oficialament en francés Baleyssagues) es una comuna occitana deu Vasadés istoric[2], situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region de Novèla Aquitània. S'entend tanben [balɛj'saƔǝ], emb un chotament leugèir.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Sola atestacion anciana : Balaisagues (1260).
Dauzat e Rostaing supausan *Ballaciaca (villa), d'un nom d'òme latin *Ballacius, derivat de Ballius, e sufixe -acum [3] [fòrma femenina deu sufixe, evidentament]. Ernèst Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, aima mèi Balacius + -acas (terras). Jacques Astor, citat tanben per B. Boyrie-Fénié, opina per un nom d'òme latin *Ballatius o Ballacius, derivats de Ballius. Pierre-Henri Billy, citat enquèra per B. Boyrie-Fénié s'aparta de la posicion deus collègas en prepausant lo gallés *balladio-, «ginèsta», emb -acas.
Bénédicte Boyrie-Fénié discutís las proposicions de Negre e la de Billy. Per Balaciacas, lo grope [kj] (graficament -ci-) dona a son idèia [s] sense conservacion de [j], çò que faré *Balaçagas e non pas Balaiçagas. Per la proposicion de Billy, *ballaydagas (anteposicion de iòd) seré passat a *ballayzagues, donc emb una sonora e non pas la sorda, eventualament chotada, de la fòrma orala. De mèi, probable que lo sufixe seré estat diferent emb una planta. En conclusion, Bénédicte Boyrie-Fénié se pronóncia pas per un etime precís, mès constata que lo nom correspond a un domeni de l'Antiquitat o de la Nauta Edat Mejana. Cita tanben dus luecs de la comuna, Lavagnac e Bagnac (en francés) que corresponden a d'autres sites antics [4] (se son pas de simples patronimes de propietaris). Apondrem qu'au limit de Gasconha, un nom que comença per Ball-, coma quauques uns de citats, pòt eventualament evolucionar en *Bar-, sense certitud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Entre 1841 e 1852, Balaiçagas annexet Senta Colomba de Duràs; la comuna portava lo nom de Balaiçagas [5].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Duràs; es adara deu canton de Les Coteaux de Guyenne (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- per los recensaments de 1841, 1846, 1851 : Balaiçagas annèxa Senta Coloma de Duràs de 1841 a 1852.
- 2013 : 178 abitants (22 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Lot et Garonne, ed. CAIRN e Institut occitan, Pau, 2012
- ↑ http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b77101733/f1.item.zoom
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Lot et Garonne, ed. CAIRN e Institut occitan, Pau, 2012
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=2493


text:
Rascassa volanta
La rascassa volanta (Pterois volitans) es un peis fòrt verinós de la familha dels Scorpaenidae. Tanben es apelada peis escorpion[1] o peis leon[ref. desirada].
Somari
Morfologia[modificar | modificar la font]
.
- Talha dels mascles : 38 cm.
Sa coloracion es variabla en foncion de son abitat. Per exemple, las espècias formas son mai escuras e gaireben negras dins los estuaris.
Possedís d'espinas dorsalas verinosas. Sa picadura es fòrt dolorosa. Son verin es destruch per la calor.
Biologia e ecologia[modificar | modificar la font]
- Prigondor : 2 m a 50 m.
Aquestes peisses an d'apendicis al dessús dels uèlhs. Capturan lors predas per aspiracion.
Ficha d'identitat[modificar | modificar la font]
Estatut : comun
Vida sociala : solitari o en gropes pichons
Longor : de 30 a 35 cm
Migracion : pas migraire
Mòde de vida : comunautats d'estèus marins
Activitat : nocturna e crepusculara
Reproduccion[modificar | modificar la font]
La rascassa volanta es un peis ovipar. La femèla pòt produire fins a 40 000 uòus per ponda. Lo taus de mortalitat es important. Qualques jorns pus tard, las larvas espelisson, mesuran pas alara que qualques millimètres.
Al cap de tres setmanas, seràn vengudas de rabalhas.
Reparticion[modificar | modificar la font]
La rascassa volanta se tròba dins l'ocean Pacific e dins l'èst de l'ocean Indian.
Dins la rèsta de l'ocean Indian e en mar Roja, se tròba l'espècia extrèmament vesina Pterois miles, tanben apelada rascassa volanta.
Usatge[modificar | modificar la font]
Lo peis es recercat tant pels aqüaris coma per l'alimentacion.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : espècia Pterois volitans (Linnaeus, 1758) (en) (+ traduccion (fr)) (+ noms vernaculars 1 & 2)
- Referéncia ITIS : Pterois volitans (Linnaeus, 1758) (fr) (+ version anglesa (en))
- Modèl:Catalogueoflife espècia
- Pterois volitans dins www.aquabase.org (fr)
- Referéncia NCBI : Pterois volitans (en)
- Referéncia Animal Diversity Web : Pterois volitans (en)
- Referéncia GISD : espècia Pterois volitans (Linnaeus, 1758) (en)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ D'aprèp Pterois volitans dins www.aquabase.org (fr)


text:
Rèn
Un rèn o rangièr dins son abitat natural en Suècia
Reng de precisar
Rangifer tarandus
(Linnaeus, 1758)
244px
VU A2a : Vulnerable
Reparticion geografica
/ rèn
/ caribó
Lo rèn [1], ( var. rène [2]), o rangièr [3] (var. rangier, rangèir [4]), conegut coma caribó en America del Nòrd, es un cervid (concrètament Rangifer tarandus) qu'abita en Artic e dins las regions subarticas.
Abitat[modificar | modificar la font]
Los rèns se trapan en mantuna zòna d'Escandinàvia (inclusa Islàndia), en Russia, Groenlàndia, Canadà e Alaska. En 1952 foguèron reïntrodusits en Escòcia ont s'èran estenches al sègle X. Lo rèn adometgit se trapa principalament al nòrd d'Escandinàvia e de Russia, mentre que lo salvatge se trapa principalament en America del Nòrd, Groenlàndia e Islàndia.
Anatomia[modificar | modificar la font]
Lo pes de la femèla oscilla entre los 60 e 170 kg. Dins mantuna sosespècia de rèn lo mascle es un pauc pus grand, dins d'autras lo mascle pòt aténher los 300 kg. Dins los dos sèxes li creisson de banas. La casuda de las banas pels mascles vièlhs (de la varietat escandinava) es en decembre, pels mascles joves a la prima e per las femèlas pendent l'estiu. Los rèns domètges an de patas pus cortas e son pus pesucs que sos cosins salvatges. Son romiaires, e an un estomac de quatre cavitats. Principalament manjan de liquèns en ivèrn. Ça que la, tanben manjan las fuèlhas de sauses e beç, tant coma d'èrbas. Tanben pòdon manjar de rats de camp, de lemmings (lemmus lemmus), d'aucèls e d'uòus d'aucèl.
Populacion[modificar | modificar la font]
A l'estat salvatge emigran en formant de grandas manadas de lors abitats de naissença a lors abitats d'ivèrn. Lors batas largas los ajudan a se mòure per la nèu o la tondra, e tanben quand nadan. Aproximativament un milion vivon en Alaska, e un nombre similar abita en Canadà. S'es estimat un nombre de cinc milions en Eurasia, principalament adometgits. Los mascles normalament se separan de la manada e son solitaris, e demòran principalament de femèlas, çò qu'afavorís las manadas matriarcalas.
Lor preséncia dins la cultura[modificar | modificar la font]
Los rèns se remarcan per lor preséncia dins la cultura nadalenca, a travèrs dels mitics rangièrs nadalencs, que s'encargarián de lançar la lisa del Paire Nadal.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Del suedés ren (id.), lo mot rèn es estat incorporat dins lo diccionari referencial basic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana Diccionari en linha Lo Congrès.
- ↑ Varianta non incorporada Diccionari en linha Lo Congrès.
- ↑ Del francés rangier ( id.), lo mot es pas estat incorporat dins lo diccionari referencial d'occitan del Congrès Permanent de la Lenga Occitana. Ça que là, aqueste francesisme es plan present dins lo Tresor dau Felibrige (TdF) Frederic Mistral TDF P-Relena pagina 698.
- ↑ Variantas non admesas de rangièr, absentas del TdF e del diccionari referencial del Congrès Permanent.


text:
Jerusalèm Èst
Jerusalèm Èst es la part de Jerusalèm capturada e annexada per Jordania durant la Guèrra Araboisraeliana de 1948 puèi capturada e annexada per Israèl en 1967 pendent la Guèrra dels Sièis Jorns. Aquò inclutz la Vila Vièlha e d'unes luòcs sants del Judaïsme, Cristianisme, e Islam, coma lo Mont del Temple, lo Mur de las lamentacions, la Mosqueta Al Aqsa, e la Glèisa del Sant Sepulcre.
Jerusalèm Èst se pòt referir tanben al sens larg a tot l'airal que demorèt jos administracion jordaniana entre 1948 e 1967, e que foguèt après incorporat a la municipalitat de Jerusalèm (aperaquí 70 km²), o unicament a la municipalitat jordaniana anteriora a 1967, cobrissent en aqueste cas sonque 6,4 km².
Après la Guèrra Araboisraeliana de 1948, Jerusalèm foguèt dividida en doas parts: la porcion oèst d'en primièr poblada de josieus, passèt jos poder israelian, mentre que la porcion èst, poblada mai que mai de musulmans e de crestians palestinians, passèt jol poder jordanian. Los arabs que demoravan dins los quartièrs oèst de Jerusalèm coma Katamon o Malha foguèron forçat de los daissar; foguèt parièr pels josieus dels airals èst, inclús la vila vièlha e Silwan. Lo sol airal de l'èst de la vila que demorèt a las mans dels israelians durant los 19 ans de poder jordanian foguèt lo Mont Scopus, ont se situa l'Universitat Ebraïca de Jerusalèm, e que formèt un enclavament israelian dintre del territòri jordanian durant aqueste periòde e que, encara uèi, es pas considerat part de Jerusalèm Èst.
Après la Guèrra dels Sièis Jorns, la part èst de Jerusalèm passèt jos poder israelian, amb la totalitat de Cisjordania. Pauc de temps aprèp la presa de contraròtle israeliana, Jerusalèm foguèt annexat, amb mantun vilatges vesins de Cisjordania. En novembre de 1967, lo Conselh de Securitat de las Nacions Unidas votèt la resolucion 242, que cridava Israèl al retrach "dels territòris ocupats dins lo conflicte recent". En 1980, la Knesset votèt la Lei de Jerusalèm, que declarèt "Jerusalèm, completa e unida, capitala d'Israèl"[1], en tot formalizar l'annexion unilaterala per Israèl. Aquesta declaracion foguèt declarada "nulla e voida" per la resolucion 478 del Conselh de Seguretat de las Nacions Unidas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Basic Law- Jerusalem- Capital of Israel » (consultat lo 11 junh 2008)


text:
Regis Bertrand estùdio dounc li biais tradiciounau, li biais liga à la religioun o à la laïceta. Vai ansin que pinto e estùdio li cementèri emé li carrat diferènt, li toumbèu e li mounumen especiau. Mai la mort se trobo tambèn dins li vilo, en deforo di cementèri, emé li lauso sus lis oustau, lis oustau-museon (Maiano, Serignan, etc.), li noum de carriero e diferènt mounumen pèr eisèmple.
L’autour coumenço em’uno presentacioun di pratico e di representacioun ounte trouban lis enteramen dis escabin de Marsiho, la mort dis enfant, li terro jalado dins lis Aup e li mort que poudien pas toujour lis enterra, li mort en mar o li trevo dins li « memòri » de Mistral.
Aprenèn tambèn l’istòri e lou biais di repas d’enterramen e coume li flour venguèron de tradicioun sus li toumbo e li multiplicanto que nous sèmblon tant naturalo que daton pas que d’un siècle aperaqui… Regis Bertrand se foundo tant sus lis estùdi de Van Gennep que sus lis estùdi istouri e lis archiéu.
Dins la segoundo partido, nous esplico li cementèri e li memouriau. Demié li cementèri estudia plus menimousamen, trouban bèn entendu lou celèbre cementèri Sant Pèire de Marsiho emé si mounumen e si toumbo ufanouso que lis mai grands escultaire ié baièron tout soun art. En particulié, li mounumen Oulive e Clos-Bey emé soun estile mouresc…
Lou cementèri d’Arle, éu, se devino un di bèn ràri de Franço que daton d’avans la Revoulucioun e soun sèmpre utilisa. Lou cementèri de Four-cauquié emé si tuei taia (tuei, qu’en prouvençau ié disèn justamen « aubre-de-vido »…) es bèn couneigu. Tambèn li cementèri di Turc dins li galèro de Marsiho o Touloun, li toumbo di proutestant e tout ço que rèsto pèr garda memòri dis grands ome e dis escrivan.
Un oubrage saberu e forço interessant que toco un tèmo un pau à despart e qu’aqui s’avisan qu’es gaire aliuencha de nosto vido-vidanto emai caminessian souvènt en virant la tèsto…
Encaro un bèl oubrage de grand interès que nous pourgisson lis edicioun La Thune, de Marsiho, beilejado pèr lou Paire Quan.
« Mort et Mémoire » de Regis Bertrand, un oubrage de 420 pajo que costo 24 éurò (lou port en mai), ISBN 978-2-913847-50-7. Se pòu coumanda à : La Thune, 30 rue Thubaneau, 13001 Marseille. Tel. 04 91 91 52 48, info@la-thune.com


text:
Coarasa, purmèra vila d’Occitània labellizada
Lo 25 de junh dau 2011 la comuna de Coarasa faguèt un pas de mai a favor de l’occitan, demandant la certificacion de Coarasa per lo labèl « Òc per l’occitan ! » (nivèu 1). Toti li condicions estent reünidi, Coarasa, comuna dau 06 es la premiera comuna labellizada de l’espaci occitan.
De Joan-Pèire Baquié, president de l’IEO-06 http://ieo06.free.fr/spip.php?artic...
Vos presentam, çai-sota, lo discors de Dòna Mònica GIRAUD-LAZZARI, cònsola de Coarasa que ditz tot lo caminament de la comuna sieua que l’a menada a demandar aquest labèl.
Sénher Pèire BRECHET, president de l’IEO-Federal
Sénher Glaudi JUNIOT, president de l’IEO-PACA
Sénher Joan-Pèire BAQUIE, president de l’IEO-06
Cari amigas, cars amics,
Vequí es fach, Coarasa a de que èstre fiera, l’Institut d’Estudis Occitans, IEO, ven de li remetre esto sera lo premier label « òc per l’occitan » (nivèu 1) balhat a una comuna. Bòn, l’i son tres nivèu, alora es basta un principi !
N’i a totplen le labèls : lo labèl dei vilatges florits (l’avèm), lo labèl dei mai bèi vilatges de França (l’avèm), lo labèl verd, blu e ne’n passi, es sempre ben de lu aver, es una promocion toristica interessanta per lu vilatges embé de retorns economics, es una reconoissença dei esfòrç complits, mas nautres, siam fiers d’èstre la premiera comuna a aver un labèl « òc per l’occitan », perque va en là dei retorns economics, ben en là de l’atractiva torística, ben en là dau rapòrt qualitat-prètz, nen distinga per la promocion de la lenga e de la cultura occitani, un labèl qu’espelisse ancuei perque lu sieu raïç son prefonds e son estats ben aigats, de maniera regulara e aquò despí de temps.
Lu jardiniers ?
Lu anciens, lu vielhs, aquelu que parlavan coarasier sensa lo saupre, perque èra natural, perque èra la sieu diferença emb’ai autres, aquelu dei autri valadas ò de Niça, mas tot lo monde si capissia, aquesta diferença èra, e es una riquessa da partir e non pas una baranha de proteccion.
E pi la grana raissa de la lenga francea es passada emperaquí ! Calia pas plus parlar « patois », calia que França s’impause, la Ratapinhata non èra ben luenh e faía paur au poder central, e pi calia ben que la pichona ò lo pichon pòsque faire d’estudis en vila, que sigue pas marginalizat, si faire garçar d’eu, alora li si parlava basta francés, mas coma toi lu pichins furbos, capissia vito e si remembrava dei mòts dau pastrolh dei parents, dei expressions que repepilhava embé plasir e malícia.
E pi calia afrontar la magistra qu’aplicava li directivas de l’Educacion Nacionala. Quora laissava escapar un mòt « patois », li donavan lo signe, pi lo passava a un autre que finda eu avia laissat escapar un mòt de la sieu lenga mairala, e aquò durava la jornada tota fins au sera. Aqueu qu’avia lo signe en man, e ben devia faire una punicion (de regas d’escritura ò pejor encara !) Eficaç lo metòdo.
Mas lu raíç de lenga d’aquí son talament fons, van cercar l’aiga tant luenh, son coma lu òuliviers de Coarasa, refudan de crepar. De tetarèlas d’òuliviers an grelhat e creissut.
De poetas coma Alan Pelhon, de saberuts coma Guiu Pelhon, de cantaires coma Maurís e Miquèu Bianco, de cònsol coma Mari Paul d’Antoine, Mari Joan-Glaudi, de coarasiers estacats a la sieu tèrra coma Robaut Ives, d’associacions coma La Dralha, toi sensibilizats a la riquessa de la nòstra cultura occitana, n’an laissat de tèxtos, de poemas, d’obratges sus la toponimia e l’arquitectura de Coarasa, de cants e lo gust de l’autenticitat. Nos an dubèrt lu orizonts de l’occitania tota, prepauat d’escambis embé Biarn, Pimont, Provença, Lemosin e encara ben d’autres, de rescòntres embé de cantaires, de cuntaires, de fremas e d’òmes que partisson embé nautres aquesta cultura que nen norrisse., e sus d’aquesti basas l’aubre es vengut grandaràs. Aüra lo devem faire fructificar, l’IEO, l’institut d’estudis occitans, nen sosten en la nòstra determinacion. Mercí Joan-Pèire, per la tieu ajuda, lu tieus consèus, li tieu traduccions, bessai qu’un jorn, aurem pas plus besonh de tu, e auràs ganhat mas es pas encara sus lo còup, auràs encara totplen de ribòtas da faire a Coarasa, sota susvelhança dei nòstres agachaires infiltrats sus plaça Audeta conselhera municipala e Joan-Pèire GIORDAN, agent territorial en carga dau seguit dau projèct de labellizacion.
L’escomessa, lo « chalenge » perque pas un mòt anglés, èra dificultós da realizar mas aviavam un chícol d’avança :
Messa en plaça des placas de carrieras en occitan facha per una reira-cònsola, Dòna FONTANA en li annadas 90
Messa en plaça dei panèus bilingas (francés-occitan) ai entradas e sortida de la comuna fach en lo 2011
Existença d’una version occitana dau site internet, sus la telaranha realizat en lo 2010
Existença d’un cors per adults entamenat en lo 2008 embé Cristòu Daurore dau Centre cultural País Nissart e Aupenc, que a vist de coarasiers bretons, de bendejunencs russos, de mametas Marcèla e Fineta, de monde venguts dau defòra coma Rogier, provar de charrar coarasier sota dau regard estonat e perplexe de Renat ò Anna, referenças incontestabli dei expressions coarasieri que si demandavan en que lenga si podia ben parlar. De bèli forras de rire ! Perque finda aquò es la cultura occitana !!
Distribucion per l’ofici dau torismo de documents en occitan en lo 2009 gauch a Audeta que si despatolha pas mau per lo parlar.
Après los discors, Pèire BRECHET que balhè a la cònsola de Coarasa la placa de husta que simbolisa lo labèl. E dòna Mònica GIRAUD-LAZZARI que tornè tà acabar lo son discors[...]
... Seguit sus site de l’IEO-06: http://ieo06.free.fr/spip.php?artic...


text:
Eslovènia
Eslovènia (en eslovèn Slovenija) es un Estat d'Euròpa Centrala. Es membre de l'Union Europèa dempuèi lo 1èr de mai de 2004. Eslovènia es enrodada per la mar Adriatica, Itàlia, Àustria, Ongria e Croàcia.
La capitala es Liobliana.
Lo gentilici es eslovèn -a.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas e referncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lo territòri eslovèn sembla abitat per d'èssers umans dempuei 250 000 ans (Jama Pekel). Durant l'Edat dau Fèrre, de tribüs de Cèltas e d'Illirians s'i installèron. Lei Romans lo conquistèron dins lo corrent dau sègle I ap. JC après dos sègles d'incursions per redurre l'ostilitat dei populacions indigènas. Urbanizèron lo país e i fondèron Ljubljana (Emona'), Celje (Celeia), Vrhnika (Nauportus) e Ptuj (Poetovia).
De l'eslavizacion a la creacion de Iogoslavia[modificar | modificar la font]
Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident, la region foguèt brèvament ocupada per lei Lombards avans d'èsser abitada per de tribüs eslavas, probablament a la fin dau sègle VI, qu'anavan formar l'ensems deis Eslaus dau Sud. Un sègle pus tard, lei pus occidentaus deis Eslaus dau Sud, menaçats per leis Avars, demandèron la proteccion dei Bavarés e foguèron integrats au sen de l'Empèri Carolingian. Aquò entraïnèt una diferenciacion culturala a respèct deis autrei pòbles eslaus dei Balcans que foguèt a l'origina de la formacion dau pòble eslovèn.
Au sègle X, après la disparicion deis estats carolingians, la region faguèt partida dau Sant Empèri Roman Germanic. Lei Hamsborg ne prenguèron lo contraròtle au sègle XIII. Dichs « Austrians de lenga eslava », leis Eslovèns conoguèron una existéncia suava car relativament alunchadas dei prats batalhiers balcanics. Au sègle XVI, l'introduccion dau protestantisme entraïnèt la publicacion de Bíblias e de tèxtes religiós que permetèron de codificar la lenga eslovèna. Pasmens, maugrat una activitat intensa, la Reforma mau capitèt de se mantenir dins la region e Eslovènia venguèt tornarmai catolica au començament dau sègle XVII.
En 1809, Eslovènia foguèt annexada per França mai aquò durèt gaire e Àustria la reconquistèt en 1814. En 1867, ambé l'instauracion de la monarquia dobla d'Àustria-Ongria, la region foguèt restacada aCisleithanie. Una vida politica locala apareguèt, dominada per lo Partit Popular Eslovèn, formacion catolica qu'èra dirigida per lo prèire Anton Korosec. Puei, durant la Premiera Guèrra Mondiala, leis Eslovèns demorèron fidèus ai Hamsborg. Ansin, foguèt dins l'encastre austroongrés que Korosec demandèt l'instauracion d'un estat deis Eslaus dau Sud en 1917. Pasmens, ambé l'afondrament de l'Empèri, preferiguèt finalament se raliar ai Sèrbes per assegurar la plaça de son pòble dins lo « Reiaume deis Sèrbes, dei Croats e deis Eslovèns » que foguèt proclamat lo 1èr de decembre de 1918.
Lo periòde iogoslau[modificar | modificar la font]
De la Premiera Guèrra Mondiala a la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Lei frontieras de Iogloslavia foguèron definidas en 1920. Eslovènia i obtenguèt lo districte de Mur, abandonat per Ongria, mai deguèt renonciar a la Carintia dau Sud, que votèt en favor de son integracion au sen d'Àustria (Viena i reconoguèt pasmens lei drechs de la minoritat eslovèna), e a plusors regions frontalieras annexadas per Itàlia. Aquò laissava 400 000 Eslovèns en Itàlia que Mussolini assaièt — sensa succès — d'italianizar a partir deis annadas 1920.
Au sen dau reiaume iogoslau, l'eslovèn foguèt reconegut coma lenga oficiala e certaneis òmes politics eslovèns, especialament Anton Korosec que venguèt cap dau govèrn en 1928, i tenguèron un ròtle important. En revènge, Eslovènia recebèt ges d'autonòmia. Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lo país foguèt ocupat per leis Alemands (au nòrd) e per leis Italians (au sud). Lei fòrças d'ocupacion, sostengudas per una milícia locala, luchèron còntra de movements de partisans (principalament comunistas) e deportèron 25 000 personas vèrs lei camps nazis. Aperaquí 8% de la populacion foguèt tuat per lei combats, leis atrocitats de l'Axe e la repression còntra lei collaborators après la Liberacion.
Lo periòde comunista[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, Eslovènia venguèt una republica socialista constitutiva de la Federacion de Iogoslavia. Lo Tractat de París (1947) li permetèt d'annexar plusors territòris italians poblats d'Eslovèns (vau auta d'Isonzo, mitat de la vila de Gorizia...). Aquò permetèt de redurre la minoritat eslovèna d'Itàlia a 50 000 personas. En revènge, de tensions vivas demorèron fins a 1954 quant au partiment de la region de Trieste. A la perfin, la vila demorèt italiana e lo rèsta de son territòri foguèt partejat entre Eslovènia e Croàcia.
Durant lo periòde comunista iogoslau, Eslovènia èra la republica pus desvolopada de la Federacion. Après la mòrt de Tito e la montada dei nacionalismes intèrnes, de tensions apareguèron ansin entre Ljubljana e Belgrad a prepaus de la participacion eslovèna ais ajudas federalas a destinacion dei republicas meridionalas. Tre genier de 1989, de partits politics independents se formèron en Eslovènia. Après la restauracion oficiala dau multipartisme en Iogoslavia, d'eleccions liuras se debanèron en abriu de 1990. En Eslovènia, lei legislativas foguèron ganhadas per la drecha mai lo president de la Liga dei Comunistas d'Eslovènia, Milan Kucan, foguèt elegit a la presidéncia. Puei, en decembre de 1990, un referendum sus l'independéncia recebèt 95% de bulletins favorables. Sièis mes pus tard, après la revirada de negociacions sus una reforma de la Federacion, aqueu resultat foguèt utilizat per proclamar l'independéncia dau país lo 25 de junh de 1991. Una brèva guèrra còntra l'armada federala iogoslava entraïnèt lo retirament dei soudats iogoslaus dau territòri eslovèn.
L'Eslovènia independenta[modificar | modificar la font]
Après son independéncia, Eslovènia foguèt rapidament reconeguda per lei país occidentaus e integrada au sen d'Euròpa Occidentala. En parallèl, se metèt en plaça una democracia parlamentària dominada per Milan Kucan (president fins a 2002) e per Janez Drnovsek (cap dau govèrn de 1992 a 2002 e president de 2002 a 2007). Eslovènia integrèt l'OTAN e l'Union Europèa en 2004. Tres ans pus tard, lo país jonhèt la zòna èuro.
L'economia eslovèna foguèt durament tocada per la crisi economica de 2008. La situacion foguèt agravada per d'escandòls de corrupcion e per una politica d'austeritat estricta. De novembre de 2012 a març de 2013, de manifestacions importantas entraïnèron ansin lo reversament parlamentari dau Premier Ministre Janez Jansa (condamnat en 2014 per corrupcion). Foguèt remplaçat per Alenka Bratusek qu'assaièt de perseguir la politica liberala inspirada per l'UE. Dins aquò, perdiguèt lo poder après mens d'una annada passada a la tèsta dau país. Miro Cerar, elegit sus un programa de lucha còntra la corrupcion e còntra lei privatizacions impausadas per la Comission Europèa, prenguèt sa plaça lo 18 de setembre de 2014.
Politica[modificar | modificar la font]
Eslovènia es una republica parlamentària segon la siá Constitucion.
Lo President del país, dempuèi 2012, es Borut Pahor. Lo president es lo cap d'Estat e es elegit cada cinc d'ans pel vòte popular.
Lo cap de govèrn es lo Primièr Ministre, elegit pel Parlament.
Lo Parlament es bicameral, format de l'Assemblada Nacionala e lo Conselh Nacional. Actualament degun a la majoritat parlamentària.
Los principals partits son lo Partit Democratic Eslovèn e la Democracia Liberala d'Eslovènia.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Eslovènia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Qualques artistas eslovèns son coneguts fòra del lor país, coma los musicians de Laibach o lo movement NSK (Neue Slovenische Kunst)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
- Hiking in Slovenian Alps
- Government of the Republic of Slovenia
- (mul) Pagina oficiala de l'Ofici deu Torisme d'Eslovènia
Nòtas e referncias[modificar | modificar la font]

- ↑ http://www.stat.si/statweb/en/home
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Divendres o la vida salvatja - Michel Tournier
Revirat per Sèrgi Carles, cobèrta illustrada per Muriel Selleron (Letras d'òc, 2016, 15 x 21 cm, 144 paginas, 15 €).
L'editor Letras d'òc presenta (novembre de 2016) la revirada occitana de Vendredi ou la vie sauvage de Michel Tournier.
La traduccion es de Sèrgi Carles ja conegut per son trabalh sul libre d'André Brink Una cadena de voses (2011) e sus La vida de Lazarillo de Tormes (2015). Lo primièr es estat revirat de l'anglés, lo segond de l'espanhòl.
Aqueste còp Sèrgi Carles causís de nos presentar en occitan una òbra destinada a un public larg, que revirada dins un quarantenat de lengas, es venguda un classic. L'escrivan i renovèla lo mite de Robinson Crusoe, balhant a l'indian Divendres una plaça essenciala.
Un bon biais per totes lo curioses, feruts de lectura o escolans de passar en bon moment en companhiá dels personatges eissits de l'imaginacion de Michel Tournier.
Presentacion - Setembre de 1759, lo naviri La Verginia naufraga al larg de la còsta de Chili. Robinson es lo sol subrevivent sus una illa desèrta del Pacific. S'acaprícia a bastir, cultivar e civilizar per subsistir... e téner cara a la solesa e al desespèr. Fins al jorn ont un autre uman apareis dins l'illa, l'indian Divendres : una autra vida comença.


text:
Eth cors de 100 ores ei gratuït e tractarà sus eth patrimòni naturau e antropologic deth nòste entorn.
Es inscripcions se pòden realizar enquiath dia 8 de mai e ei requisit prealable era inscripcion en burèu deth SOC de Vielha.
Eth Conselh Generau d’Aran, a trauès dera Escòla de Tecnics Esportius dera Val d’Aran (ETEVA), a organizat eth cors: Formacion sus Interpretacion e educacion miei ambientau, que se realizarà pendent aguest mes de mai.
Eth cors de 100 ores ei gratuït e tractarà sus eth patrimòni naturau e antropologic deth nòste entorn e ei dirigit as persones que siguen en caumatge o demandants d’aucupacion. Tanben pòt èster fòrça interessant entàs persones que trabalhen en sector toristic, pr’amor que permeterà conéisher e difóner era riquesa naturau e culturau dera Val d’Aran.
Eth contengut deth cors ei:
MF0804_3: Estructura e dinamica deth miei ambient
– UF 0732: Elements abiotics, biotic e antropics (30h)
– UF 0733: Ecologia e interpretacion deth païsatge (40h)
– UF 0734: Documentacion e difusion d’informacion ambientau (30h)
Se voletz mès informacion podetz contactar damb nuria@eteva.org o sara.arjo@gmail.com.
Es inscripcions se pòden realizar enquiath dia 8 de mai de 2018 e ei requisit prealable era inscripcion en burèu deth SOC de Vielha.
Vielha, 4 de mai de 2018
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan
Hònt: ETEVA


text:
Teatro Colón
Lo Teatre Colomb (Teatro Colón en castelhan) qu'ei la mei grana sala d'opera (dab mei 3000 plaças) e de balet de la ciutat de Buenos Aires. Bastit en un vinteat d'annadas suber l'emplaçament de l'anciana gara deu camin de hèr de l'oest (Ferrocarril Oeste en castelhan) e dusau teatre de gran endom de portar aqueth nom dens aquesta ciutat (lo purmèr, toca tocant de l'Ostau Arroset, qu'ei uei lo dia lo Banco de la Nación Argentina, la Banca Nacionau) que s'estreè lo 25 de mai (diada de hèsta nacionau) de 1908. Qu'èra l'òbra de l'arquitècte Francesco Tamburini e de Víctor Meano. La copòla que ho ondrada per l'artista argentin Raúl Soldi.
Los talhèrs e colissas deu teatre que son sosterranhs e en partida situats devath la vesia plaça Lavalle.
Durant la soa istòria lo teatre que ho marcat per grans noms com los de : Arturo Toscanini, Enrico Caruso, Maria Callas, Plácido Domingo, Luciano Pavarotti, Ástor Piazzolla o Mercedes Sosa.
Situat dens lo quartièr de San Nicolás, lo Teatro Colón qu'ei pròche deu Teatre Nacionau Cervantes e tanben de la Sinagòga de la Congregacion Israelita de la Republica Argentina.
Galeria[modificar | modificar la font]
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Argentina/Articles ligats
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Teatre de Buenos Aires
- San Nicolás (Buenos Aires)


text:
Diluns, 12 de febrièr de 2018, 03h00 Politica,Societat
Provença > Provença > País Marselhés
trabalhava coma serveire dins un restaurant dempuèi dos ans sens documents oficials, fins que la polícia l’arrestèsse en cò sieu
Après un suplici en preson, lo jove de 23 ans Florenc Beqiraj moriguèt abans Nadal a l’espital de Marselha
Aquò se passèt pendent la vesita a Tirana del ministre dels afars estrangièrs francés, que reprochava al govèrn albanés la nauta quantitat de demandaires d’asil a França.
Florenc Beqiraj
Lo jove trabalhava coma serveire dins un restaurant dempuèi dos ans sens documents oficials, fins que la polícia l’arrestèsse en cò sieu.
Encarcerat pendent 30 jorns, Florenc demandèt a las autoritats que li permetèsson de tornar en Albania per i passar las fèstas del cap d’an. Totun, segon sos amics e parents, de policièrs lo torturèron dins sa cellula.
La polícia se’n lava las mans
La quita polícia declarèt que Florenc ensagèt de se nafrar solet per obténer que lo menèsson dins son país dos jorns puèi. Pasmens, lo 15 de decembre son cervèl èra mòrt, mas lo còr e los autres organs foncionavan. Los parents donèron lor consentiment per arrestar l’aparelh que lo manteniá viu, e l’estat albanés faguèt menar lo cadavre al país.
Reaccions
Los mèdias albaneses, premsa e television, soslinhèron la responsabilitat de la polícia francesa e del govèrn albanés a prepaus dels faches e, en general, dels problèmas dels refugiats albaneses en Euròpa occidentala.
S’anoncièt que lo procuraire de Marselha aviá començat una enquèsta.
Bardhyl Selimi
Correspondent de la revista Monato en Albània
S'ha d'investigar lo que passet en preson per los carcelhers, non se pot matar a una persona en prison, es una falta greva dels Drets Humans e cal que se sapiga la veritat. Encara que coste per un estat o reconeisser.


text:
Vielha, 6 de noveme de 2017.- Eth pròplèu dimèrcles 15 de noveme eth CEI Val d’Aran, en collaboracion damb GlobaLleida e era Deputacion de Lhèida, aufrís ua naua session de capsules formatiues gratuïtes.
Aguest viatge es capsules tractaràn sus coma identificar e conéisher es contractes bancaris; e sus prevencion dera morositat a trauès des mejans de pagament de credit. Totes dues capsules seràn impartides per Marta Montserrat Aragonés, expèrta en Dret Mercantil, Dret Privat damb especiau consideracion deth Dret de Familha e Dret des Hemnes, atau coma deth Dret Laborau.
Er orari des capsules serà:
“Identifica e coneish es contractes bancaris”, 15 de noveme des 10:00 as 12:00 ores. “Prevencion dera morositat a trauès des mieis de pagament de credit”, 15 de noveme des 12:00 as 14:00 ores.
Es capsules auran lòc en CEI Val d’Aran Plaça Naua, 1 de Casau. Son dubèrtes a toti as que pogue interessar, que se pòden inscríuer en ceivaldaran@aran.org o per telefòn en 973 64 18 01.
Tota era informacion en www.ceivaldaran.org


text:
Witold Gombrowicz
Witold Gombrowicz (Małoszyce, 4 d'agost de 1904 - Vença, 24 de julh de 1969) foguèt un romancièr e dramaturg polonés del sègle XX. A mai se venguèt famós sonque cap a la fin de sa vida, es considerat actualament coma un dels escrivans màgers de la literatura polonesa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Witold Gombrowicz nasquèt en 1904 a Małoszyce, un vilatge del centre-sud de Polonha, al sen d'una familha amonedada qu'aparteniá a la noblesa polonesa. Èra lo mai jove dels quatre enfants de Jan e Antonina Gombrowicz (nascuda Kotkowska). En 1911 la familha partiguèt s'installar a Varsòvia. Estudièt lo drech a l'Universitat de Varsòvia de 1926 a 1932. Aprèp l'autor passèt una annada a París e i estudièt a l'Institut des Hautes Etudes Internationales. A mai se s'interessèt mens als estudis qu'anteriorament lo periòde passat en França li permetèt de conéisser divèrses joves intellectuals. Durant aquel temps visitèt tanben l'airal mediterranèu.
Quand tornèt en Polonha se presentèt mantun còp a de plaças de jurista mas sens i capitar gaire.
La publicacion de Ferdydurke, son primièr roman, li portèt fama e apreciacion dins los cèrcles literaris.
Tot bèl just quand comencèt la Segonda Guèrra Mondiala, Gombrowicz se trobava sul Chrobry, un vaissèl de crosièra que fasiá son viatge inaugural cap a l'America Latina. Quand s'assabentèt que la guèrra aviá esclatat en Euròpa, decidiguèt d'esperar a Buenos Aires que lo conflicte s'acabèsse. Encara que declarèt sa preséncia a las autoritats polonesas d'Argentina en 1941, foguèt pas considerat capable de venir soldat. Gombrowicz demorèt en Argentina fins a 1963 e fòrça sovent aguèt de patir, mai agudament durant la guèrra, d'una granda miséria financièra.


text:
Sègle
Un sègle es ara un periòde de cent ans. Lo mot ven del latin saeculum, i, que significava « raça, generacion ». Puèi indiquèt la durada d'una generacion umana e fasiá 33 ans 4 meses (d'ont benlèu l'edat del Crist?). Fòrt rapidament, lo sègle a significat una durada de 100 ans.
Dètz sègles forman un millenni.
Lo sègle I de l'èra crestiana comença lo 1èr de genièr de l'an 1 perque existís pas d'an 0 dins lo calendièr gregorian ni dins lo calendièr julian. Lo sègle II comença lo 1èr de genièr de 101 perque e atal de seguida fins al sègle XXI que comença lo 1èr de genièr de 2001 (2001 = 1 + 20 × 100).
Es una error fòrça correnta que de far començar lo sègle amb un an d'avança. Atal, Victor Hugo el meteis s'enganèt. Dins son recuèlh Les Feuilles d’automne, parlant de 1802, son annada de naissença, escriguèt :
- Aqueste sègle aviá dos ans! Roma remplaçava Esparta.
- Ja Napoleon traucava jos Bonaparte.
[:Ce siècle avait deux ans ! Rome remplaçait Sparte.
- Déjà Napoléon perçait sous Bonaparte.]
Usatge oral e escrich[modificar | modificar la font]
En occitan, los sègles s'exprimisson en metent lo mot sègle d'en primièr, seguit del nombre cardinal o ordinal.
En tipografia, s'òm seguís l'usatge majoritari de las lengas romanicas, lo nombre del sègle s'escriu en chifras romanas (sovent en pichonas majusculas). Lo nombre escrich en chifras romanas s'acompanha pas del sufixe dels nombres ordinals. Aital lo nombre escrich en chifras romanas pòt exprimir tant un ordinal coma un cardinal. Per exemple:
- sègle I se ditz "sègle un" o "sègle primièr"
- sègle II se ditz "sègle dos" o "sègle segond"
- sègle XV apC se ditz "sègle quinze après lo Crist" o "sègle quinzen (var. quinzesme, quinzau) après lo Crist"
- sègle XV abC (var. ... avC) se ditz "sègle quinze abans (var. avans) lo Crist" o "sègle quinzen (var. quinzesme, quinzau) abans (var. avans) lo Crist".
Dins una enumeracion o dins una durada limitada per de sègles, se ditz per exemple aital:
- los sègles XII, XIII e XIV, çò que se ditz "los sègles dotze, tretze e catòrze" o "los sègles dotzen, tretzen e catorzen" (var. "los sègles dotzesme, tretzesme, e catorzesme" o "los sègles dotzau, tretzau e catorzau").
- del sègle XII al sègle XIV, çò que se ditz "del sègle dotze al sègle catòrze " o "del sègle dotzen al sègle catorzen" (var. "...dotzesme ...catorzesme" o "...dotzau ...catorzau").
- Forma equivalenta: dels sègles XII a XIV, çò que se ditz "dels sègles dotze a catòrze " o "dels sègles dotzen a catorzen" (var. "...dotzesme a catorzesme" o "...dotzau a catorzau").
La nòrma classica recomanda s'utilizar la forma sègle; se desconselha lo francisme siècle* e l'italianisme sècolo*.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- 2001 : l’Odissèu de l’espaci… Començament del sègle XXI ?


text:
Crotzam la pensada jacobina de «Sciences Po» ambe una analisi d'una tribuna publicada per Sud-Ouest divendres de 11 de julhet 2014.
La paur dels cambiaments dins los poders vièlhs fabrica conservatismes dels Estats violents e vièlhs, ajudat per una tecnocracia jacobina, centralista, nacional-violenta e la tecnocracia europèa actuala.
Un professor de «Sciences Po» de Bordèu, un ancian professor qu'a degut causir lo remplaçar en foncion d'aquela idèa de la santetat de l'Estat central, a donat lo seu punt de vist dins lo jornal Sud-Ouest del 11 de julhet 2014.
Ai legit l'article perqué ai legit primièr l'apondon associat al seu nom ; lo parentèsi (1) indicava «François-Charles Mougel, "Une histoire du Royaume-Uni, de 1900 à nos jours", édition Pérrin, 575p.» ; jà lo títol del libre, sovent causit per l'editor, me sembla pron precís per contunhar legir l'article publicat per Sud-Ouest.
La primièra frasa aprèp aver establit en anglés (sense l'indicar qu'es en anglés) «"Independence or no independence ?" Lo 18 de setembre 2014, los Escoceses (que son pas ciutadans coma per l'Estat francés, benlèu qu'o cal explicar tanben), se questionaràn sobre lo contracte que, dempuèi 1707, los lígan als Angleses dedins la comuna Granda-Bretanha?» (traduccion meuna) me sembla interessanta per ameritar comentaris, e una conclusion que farà la polemica.
Me dona una pietat especiala l'emplec de «Grande-Bretagne» legat a la concepcion de contracte, donc de juridic. Es benlèu un assag semantica per non emplegar sistematicament Reialme-Unit, United-Kingdom o Royaume-Uni, la bona semantica ; mas benlèu cal explicar tanben que «Granda-Bretanha» es realament una realitat geografica, una Iscla ; avèm donc una iscla e dos Estats potencials, aquò existís dins lo monde, entre Asia e Austràlia n'avèm mantunes Estats sobre una sola Iscla. Confondre Granda-Bretanha e Reialme-Unit me sembla una pegesa gròssa, pegessa francesa costumièra, mas darrièr lo calam d'un professor de «Sciences-Po» me sembla una error semantica que cal pas far. Lo debat deuriá èstre dubert dins los mèdias televisuals d'Aquitània e de la rèsta d'Occitània, car nosautres tanben aquí i devèm participar ; es un debat de la ciutadanetat europèa.
Mas jà a la segonda frasa, i a un problèma de semantica diferenta, comentam unes pauquetons : « Per els (los Angleses), en efèit, l'Union (amb un grand U) foguèt e damora abans del tot un afar d'interès (e per quí? Jamai se pausa l'espòli capitalistic londonian). Que la poténcia britanica (jà es un problèma aquel qualificatiu) s'aflaquèsse, e Escòcia, autentica nacion ufanosa de la seuna identitat e de la seuna istòria (jà me sembla un castig dins l'escrit d'un franchimand), se questiona sobre lo luòc dedins lo Reialme-Unit (lo mot es precís, e benlèu qu'o cal explicar encara e encara, car ...).»
Dins aquela article sul referèndum d'Escòcia, lo professor mençona lo balanç que Madrid ne farà, e explica «çò qu'Espanha pensa», jamai es mençonat lo problèma europèu que pausa realament ;la question de saber qualificar la pensada de Madrid, non arriba jamai ; de quina manièra ciutadans europèus pòdon pensar l'afar ; perqué jà membres d'un Estat dedins l'Union Europèa, auràn de sortir de l'Union Europèa de moment que vòlon cambiar de situacion juridica dedins l'Estat membre de l'Union Europèa ? De mai aquela question pausa realament lo problèma d'una Union Europèa que seriá realament l'expression dels pòbles europèus, e non pas aquela d'unas castas al poder al cap dels Estats, la rason que lo Reialme-Unit, vision anglesa e nacionalisme vièlh (UKIP o Moviment 5 Estèlas, o FN e Lega Norte), vòl sortir de l'Union Europèa o destrusir l'instrument de liberacion de las dominacions nacionalistas e expansionistas vièlhas ; aquel instrument podriá èstre l'Union Europèa e lo seu Parlament Europèu d'Estrasborg-Brussels.
Dedins la tribuna del professor emerita de «Sciences Po» fauta donc l'essencial, e aiçò mantunes meses aprèp las eleccions europèas que seràn, un còp mai, lo rebat del refús d'una tecnocracia europèu de respectar la pausicion critica dels pòbles cap a la tecnocracia en plaça. En fasent aital, lo professor de «Sciences Po» de Bordèu, pensi ligat la pensada parisenca, a la dominacion parisenca de Bordèu (dempuèi 1453 per conquèsta violenta) ; aquel professor auriá poscut indicar que favoriza aital l'extremisme nacional-expansionista dels vièlhs Estats qu'an fabricat guèrras en Euròpa a partir de 1791, e abans tanben (sense n'aver aquela etiqueta o concepte politic de nacion modèl Ernest Renan e Maurici Barrès) e dinca nòstre XXIen sègle, e las destruccions e migracions forçadas de mantunes pòbles (e las migracions contunhan dedins un continent que fabrica immigrats, e mudanças forçadas).
Donc, la question dels Referèndums (acceptats o pas) en Escòcia o Catalonha (e segur lèu d'Euskadi, ambe los poders cridats en Iparralde dedins lo sistèma de la «reforma territoriala» dels socialistas), pausa realament lo problèma de saber de quina manièra lo continent europèu podrà tirar la pagina de las violéncias dels Estats vièlhs, per daissar als pòbles, lo dreit de decidir la patz dedins l'Union Europèa.
Car una causa es segura del XVIIIen sègle al XXIen sègle, los problèmas son dels Estats imperialistas europèus. Aqueles Estats son pas brica sants, ni brica lo bon caval per desvolopar una ciutadanetat europèa, nimai una assegurança sociala per una melhora vida dels pòbles.
La tribuna d'en François-Charles Mougel pausa una idèa jacobina e vièlha de l'Union Europèa, benlèu que lo debat se podrà desvolopar mai, se lo jornal Sud-Ouest gausar donar la paraula al delai dels jacobins professors seleccionats de «Sciences Po», a la paraula castica, mas benlèu que mantunes conselhièrs regionals o elegits occitans e bascos an quicòm d'escriure sul tèma ; la crisi del regionalisme limita la pensada a la «réforme territoriale» dels socialistas (?) ; çaquelà pels elegits occitans ne dobti doblament, pel tèma de l'Escòcia e pel tèma de la reforma territoriala dels socialistas.
Conselharai a la redaccion de Sud-Ouest a Bordèu de legir mai regularament Enbata.


text:
Leon Tolstoi
Leon Tolstoi, de son nom vertadièr Lev Nikolaievich Tolstoi (en rus: ЛeB HиkoлaeBич ToлcToй) (n. 1828, m. en 1910), foguèt un escrivan rus, un dels grands romancièrs classics de totes los tempses, mai que mai distinguit per òbras coma Guèrra e Patz (1869) e Anna Karenina. Per lor ambicion, alen e descripcion de la vida en Russia, totes dos libres son demest de libres essencials del realisme. Dins lo sieu ideari filosofic se destaca la nocion de resisténcia pacifica. Aquel ideari foguèt exprimit dins de libres coma Lo Reialme de Dieu es en Vosautres e influiguèt sus de personalitats del sègle XX coma per exemple Mohandas Gandhi, [1] e Martin Luther King. A mai d'escrivan e filosòf, foguèt un anarquista crestian, un pacifista, un reformador de l'educacion e un vegetarian.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Martin E. Hellman. "Resist Not Evil". A World Without Violence (Arun Gandhi ed.), M.K. Gandhi Institute, 1994, accedit el 14 de desembre de 2006


text:
Morvillers-Saint-Saturnin
Morvillers-Saint-Saturnin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Morvillers-Sant-Saturnin es un vilatge picard situat a 6 km a l'èst de Aumale (Seine-Maritim) e près de la Normandie.
Es facilament accessible pel autoroute A29 e la anciana rota nacionala 29 (actuala RD 1029).
Morvillers-Saint-Saturnin est un village picard situé à 6 km à l'est d'Aumale (Seine-Maritime) et à proximité de la Normandie.
Il est aisément accessible par l'autoroute A29 et l'ancienne route nationale 29 (actuelle RD 1029).


text:
1974
Aquesta pagina concernís l'an 1974 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 25 d'abril - La Revolucion dels ulhets fa tornar la democracia en Portugal.
- 16 de mai - Helmut Schmit es elegit per cancelièr d'Alemanha de l'Oèst.
- 17 de junh - En Anglatèrra, explosion d'una bomba a l'Ostal del Parlament a Londres; l'Armada Republicana Irlandesa se declara responsabla de l'aver pausada.
Mond[modificar | modificar la font]
- 2 de febrièr - Independéncia de Grenada
- 8 de febrièr - Aprèp 84 jorns dins l'espaci, la còla de Skylab 4 torna sus Tèrra.
- 13 de febrièr - Lo Prèmi Nobel de Literatura Aleksandr Solzhenitzyn es fòrabandit d'Union Sovietica.
- 16 de mai - Índia fa espetar amb succès sa primièra bomba nucleara.
- 20 de julhet - Ocupacion turca de Chipre; aprèp lo còp d'Estat de l'EOKA, las fòrças de Turquia envasisson Chipre.
- 9 d'agost - Escandal de Watergate: demission del president dels Estats Units Richard Nixon, qu'es remplaçat pel seu vicepresident Gerald Ford.
- 10 de setembre - Independéncia de Guinèa Bissau.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
La sonda estatsunidenca Mariner 10 capitèt de realizar lei premierei fotografias d'una partida de la superficia de Mercuri mostrant un còrs fòrça craterizat d'aspèct similar a la Luna.
Fisica[modificar | modificar la font]
Demonstracion de l'existéncia dei bosons Z0, W- e W+ de la fòrça nucleara febla gràcias a una experiéncia basada sus de teorias desvolopadas per Steven Weinberg, Abdus Salam e Sheldon Glashow. Lei tres òmes se partejèron lo Prèmi Nobel de Fisica de 1979. Leis autors de l'experiéncia (Carlo Rubbia e Simon Van der Meer) obtenguèron tanben un Prèmi Nobel de Fisica en 1984.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 13 de febrièr - Robbie Williams, cantaire britanic
- 28 d'abril - Penélope Cruz, actritz espanhòla
- 16 de mai - Laura Pausini, cantaira italiana
- 23 de mai - Jewel, cantaira, cantautritz, actritz, filantròpa, e autora nòrd-americana
- 30 de mai - Andry Rajoelina, president de Madagascar
- 1èr de junh - Alanis Morissette, cantaira canadiana
- 22 d'agost - Agustin Pichòt, jogador de rugbi argentin
- 11 de novembre - Leonardo DiCaprio, actor american
- Joan Pau Ferrer, escrivan gascon
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de març - Eduardo Santos Montejo, president de Colómbia (n. 1888)
- 2 d'abril - Jòrdi Pompidor, òme politic, primièr ministre e president de França (n.1911)
- 27 d'abril - Franz Jonas, president d'Àustria (n. 1899)
- 24 de mai - Duke Ellington, musician de jazz dels Estats Units (n.1899)
- 9 de junh - Miguel Ángel Asturias, escrivan guatemaltèc, Prèmi Nobel de Literatura (n.1899)
- 1 de julhet - Juan Domingo Perón, president d'Argentina (n. 1895)
- 11 de julhet - Pär Lagerkvist, escrivan suedés, Prèmi Nobel (n. 1891)
- 13 de julhet - Patric M. Blackett, baron Blackett, fisician britanic, Prèmi Nobel (n. 1897)
- 9 de novembre - Ange Mathurin Blanchet, avesque italian (n. 1892)
- 13 de novembre - Vittorio de Sica, realizator italian de cinèma (n. 1901)
- 17 de novembre - Erskine Hamilton Childers, president de la Republica d'Irlanda (n. 1905)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica :
- Prèmi Nobel de Quimia :
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina :
- Prèmi Nobel de Literatura : Eyvind Johnson, Harry Martinson
- Prèmi Nobel de la Patz : Séan MacBride, Eisaku Sato
- Prèmi Nobel d'Economia :


text:
Lo fablièr occitan de Prosper Estieu, una illustracion de la « convivéncia » per las faulas [article enciclopedic]
Resumit
En 1930, Prosper Estieu publica un de sos darrièrs recuèlhs originals, Lo fablièr occitan, que recampa de faulas del monde entièr, traduchas en occitan. Emai siá pas estat pensat aital, apareis coma una emanacion originala de l’idèia de « convivéncia » dins la literatura occitana de la debuta del sègle XX.
Referéncia bibliografica del recuèlh
ESTIEU, Prosper. Lo fablièr occitan. Castèlnòudari : Societat d'Edicions Occitanas, 1930, 168 p.
Note d’étude
Retrobam dins aquelas faulas la quita idèia de la « convivéncia » tala coma es definida a l'ora d'ara per Alem Surre-Garcia :
« L'art de viure ensems dins lo respècte de las diferéncias en tèrmes d'egalitat »
La coabitacion d'una multiplicitat de culturas es pas gaire susprenenta dins un tal recuèlh puèi que lo genre literari de la faula se bastiguèt sus la tradicion de recuperacion de racontes ancians, en particular amb las òbras d'Esòp e de Fèdre.
Al delai de las importantas reinterpretacions culturalas inerentas al genre de la faula, Lo fablièr occitan se plaça tanben dins la dralha del movement Orientalista alara de mòda en Euròpa occidentala tant dins lo domeni de la literatura que dins lo de las arts plasticas. Prosper Estieu, sensible a aquel movement literari e artistic s’es fòrça largament inspirat del grand autor francés Victor Hugo, que s’èra el tanben ensajat al genre coma dins son recuèlh de poèmas Les Orientales (1829).
Pasmens Lo fablièr occitan es pas la sola òbra de Prosper Estieu a faire resson a la nocion de «convivéncia». En efècte, Estieu se clinèt sus l'Edat Mejana tre los primièrs numèros de la revista Mont-Segur (1901-1904), qu'estampava del sieu domicili e al dintre de la quala pausava coma question centrala l'influéncia contemporanèa de la civilizacion medievala occitana, largament dubèrta cap a l’Orient.
Per ne saber mai sus Prosper Estieu e son òbra : http://vidas.occitanica.eu/items/show/2077
Citar aqueste document
http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/14906


text:
FACEBOOK NON LAISSARÀ BLOQUEJAR ANONCIS
O a tot just anonciat Facebook. S’abans los usatgièrs podián demandar d’arrestar la visualizacion d’anoncis, ara solament poirán causir quin tipe d’anoncis vòlon veire. Mas auràn de veire d’anoncis en la version de Facebook a travèrs de l’ordinador.
Aital, Facebook contunharà de mostrar d’anoncis maugrat que los usatgièrs ajan demandat d’arrestar de los veire. La soleta opcion qu’auràn los usatgièrs ara serà causir quin tipe d’anoncis se poiràn veire e pro – coma anoncis d’animals o de viatges – e demoraràn bloquejats totes aqueles anoncis que l’usatgièr non a demandat.
“Es una manièra d’ofrir un contraròtle mai potent dels anoncis a l’usatgièr – çò diguèt en lo blòg oficial de Facebook, Andrew Bosworth, portavotz de l’entrepresa-. Dempuèi ara, se la gent non vòl pas veire d’anoncis sus una tematica poirà quitar de la sieuna lista d’interèsses aquestas preferéncias e non tornarà mai a veire d’anoncis d’aqueste tipe”.
Una mesura que non a data
Aqueste anonci de Facebook que non a encara data per dintrar en vigor non serà aplicada ne en telefonets ne en l’aplicacion meteissa de Facebook e solament serà efectiva en l’ordinator. De mai, la nòva configuracion de lo siti de Facebook non permeterà veire d’una manièra desparièra als usatgièrs los anoncis o los autres contenguts. E non poiràn mai, totjorn en l’ordinator, demandar d’arrestar aquestes meteisses anoncis.
“Avèm fach d’esfòrces per ajudar en las preferéncias dels usatgièrs – çò confirmèt Bosworth -. Aital melhorarem la decision de l’usatgièr de non veire determinats anoncis. La gent tanben a de saber que i an d’entrepresas que vòlon recebre d’argent per non enviar d’anoncis e qu’aquò es contrari a l’esperit de la Fondacion Facebook”.
Coma entrepresa qu’ofrís servicis gratuits, Facebook a defensat la preséncia dels anoncis al mond pr’amor que fan d’aqueste un lòc mai dubèrt e connectat. Aquò totjorn segon Facebook es en benefici de la meteissa entrepresa, qu’aital pòt destinar argent a la sieuna Fondacion e non aver de pagar d’argent a las entrepresas en tot demandar d’arrestar la visualizacion de diches anoncis.
Christian Andreu


text:
O a pogut demostrar una còla de scientifics: los chimpanzés pòdon aprene coma los umans –un procès tanben conegut coma “cultura cumulativa”- Es una caracteristica umana que la sciéncia ja aviá confirmada en tres espècias animalas abans: umans, baboins e colombs. Ara los chimpanzés an jonch lo club de las espècias mai intelligentas de la planeta.
Mas, de segur, tanben n’i a d’autras que pòdon aprene. L’estudi es estat dirigit per Andrew Whiten, de l’Universitat de St Andrews e d’autres collègas de l’Universitat de Tèxas. E o an confirmat amb una experiéncia pro simpla: balhar de palhetas als chimpanzés per beure de chuc d’un contenedor barrat.
“Avèm volgut estudiar se los chimpanzés podián aquerir una cultura determinada –expliquèron los cercaires – en tot balhar una tòca nòva e inabituala“. Aital, per poder crear lo potencial de cultura cumulativa, caliá balhar als chimpanzés divèrses espleches e entre eles divèrses tubes que podián èsser utilizats per chucar lo chuc”. Qualques unes d’aquestes èran de fòrça mal utilizar, mas los chimpanzés los an pogut far servir, fin finala.
Divèrses grops de chimpanzés
Los grops que solament podián utilizar los tubes mas qu’avián pas cap d’especimèn que o saupèsse far capitèron mal. Totun, dins d’autres grops ont n’i aviá un que o sabiá far, los autres copièron sa conducha e lèu tot lo grop podiá arribar de beure lo chuc.
La descobèrta mòstra que las tradicions e costumas malaisidas tanben pòdon plan capitar pr’amor de la compreneson collectiva e de la cultura cumulativa.
“Çò de fondamental, benlèu, es poder afirmar qu’un grop de chimpanzés pòt arribar d’èsser mai intelligent qu’un solet individú, çò diguèt Whiten, pr’amor que crèan divèrses passes dins l’evolucion culturala”.
“Los chimpanzés poguèron aprene de mai en mai a travèrs de l’observacion de determinats especimèns que ja avián la coneissença“, çò soslinhèt Gillian Vale, de l’universitat texana .
L’estudi pòt demostrar ara que mai d’una espècia non umana pòt capitar d’aprene la complexitat de la conducha culturala a travèrs del temps, un fach qu’abans se cresiá pas possible. A mai, los autors de l’estudi, publicat dins la revista Evolution and Human Behavior suggerisson qu’aquò es vital per comprene çò que se seriá pogut passar pendent l’evolucion umana, quand l’òme e sos ancessors aguèron besonh de far de causas nòvas e trobar de solucions a de cambiaments environamentals radicals –coma la transformacion del bòsc en savana–.
Segon los meteisses scientifics qu’an fach aqueste estudi, aquò auriá ajudat a la cultura cumulativa especialament pendent las divèrsas edats de glaç que i aguèt sus la Tèrra. Benvenguts doncas al club, amics chimpanzés!
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet , lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.


text:
Vaquí una pichona rason, ontologic a las federacions francesas d’espòrts.
#Marcafrança = racisme ontologic e arrogança de superioritat que se reberta dins las federacions esportivas ; es la rason perqué cal pas los jòcs olimpics a París, senon n'anèm flestar.
"Dans la vie, il y a deux choses que je déteste par-dessus tout : les Corses et le chou-fleur. Je trouve ce légume particulièrement affreux au goût, quant aux Corses, ils me font vomir. Pour certains c’est les Roumains, pour moi c’est les Corses." Frederic Thiriez, pdt de la federacion francesa del fótbol demissionari.
“Dins la vida, ia causas que detesti per amont del tot : los Còrses e lo caulet. trapi aquela verdura particularament afrosa pel gost, per çò que tòca als Còrses, es vomitiu. Per mantunes son los Romaneses, per me, es los Còrses.” Frederic Thiriez, ancian pdt de la federacion francesa de fótbol, demissionari.
E coma es demisionari, sembla que la federacion es neta sus aquel tèma ; òr, cal plan dire qu’es estat elegit abans per aquesta federacion ; ieu oblidi pas München 1936…
L’Estat francés amerita pas de recebre competicions internacionala, cap competicion, ges.
Quora se sap que lo caulet es una especialitat alsaciana e que lo sabèm tanben pro plan cosinar en Occitània… Se podrà questionar sus la capacitat d’aquel personatge de non pas sonque viure dins las 5 bòrdas reialas ancianas, «cinq grosses fermes», sus la mapa de 1732.
Sabi pas çò que cal pensar de l’arrogança francesa, mas sembla que puja al mesme nivèl que la pujada de l’expansionisme parisenc, e del seu regionalisme francilian, o quitament de l’assimilacion politica de la sotmission a-n aquesta idèa mediatizada, assimilada pels pòbles sotmetuts.
L’arribada dels jòcs olimpics agreujarà la causa, donc :
Es una urgéncia de far saber al pus naut nivèl internacional.
Amb aquel bilhet, avèm una rason essenciala de dignitat epr l’umanitat, e per la borsa de cada ciutadan d’Occitània, qu’es sempre aleugerida pels las errors nacionalistas francesas.
Car la pensada politica es la pensada d’un regionalisme que pensa dins l’espaci de las «cinq grosses fermes» de l’ancian regime reial, una dictatura borbonica. Sa definicion de «nation» es fabricada per non pas destrusir aquel espaci de pensada per un pòble conquestaire, e matador dels autres pòbles, per las armas, per imposicion lingüistica, en emplegar lo papisme e l’integrisme religiós, o simplament per l’arrogança parisenca en vacanças en Occitània (veire bilhet següent).
Espèri que París ganha, espèri que las regions occitanas (Granda Occitània de La Rochelle a Evian, es de dire las «provinces réputées étrangères») non pagaràn per aiçò, al mens !
-°-


text:
La filha e la besenga
La filha se passejava per l'òrt. Venguèt la davalada, subte. Que d'un còp lo temps cambièt.
La vèlha lo termomètre marcava 28 grads , lo lendeman , a punta d'alba, gelèt.
L'aucèl dispareguèt lo 23 d'octòbre . E lo 24 estatjava Carcassona.
La filha plorèt, mas que vejèt una causa blanca sul pas.
Jos la pòrta trapèt un papèl jaune, de la tencha blava que disià: pòdi pas pus demorar aici que me gèle las coconhas , mas te disi a lèu, oblidètz pas e cante ambe ièu : t'esperarai a la pòrta del parcatge, serà aqui dins la polida autò , que farà nuèch mas ambe l'esclairatge, que podrem veire dusc'al cap del costal....
Al cap veirem las torres de Carcassona, nasejar a l'azuèlh de Barbeira...


text:
Arte
ARTE (Association relative aux télévisions européennes / Associacion relativa a las televisions europèas) es un cadena de television francoalemanda que dona de programas de qualitat en relacion amb lo monde de l'art e de la cultura. Los seus estudios son a Estrasborg, França (sèti) e Baden-Baden, Alemanha, Los programas son difusats tant en francés qu'en alemand.
E mai la SBS d'Austràlia tradusís fòrça dels programas d'Arte en anglés per los distribuir als mercats d'aquela lenga. Tanben faguèt d'acordis amb grandas televisions publicas d'Euròpa: RTBF de Belgica, SRG SSR de Soïssa, TVE d'Espanha, TVP de Polonha, ÖRF d'Àustria, YLE de Finlàndia, NPS dels Païses Basses, BBC de la Grand Bretanha e SVT de Suècia.
Arte es una cadena qu'a mai d'audiéncia en França (4%), qu'en Alemanha (1%). Aquela cadena succediguèt a La Sept (Société d'édition de programmes de télévision / Societat d'edicion de programes de television), lançada en Mai de 1989.
Arte a una radio en linha sus son site, anomenada Arte Radio.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Arte TV
- (fr) Arte Radio


text:
OGC Niça
L’Olimpico Gimnasta Club de Niça (oficialament, en francés, Olympique Gymnaste Club Nice), mai conoissut coma l'OGCN ò lo Gim, es un club de fotbòl de la vila de Niça, fondat en 1904.
Après l’Olimpic de Marselha e lu Girondins, es lo terço club mai titolat de l'espaci occitanofòn embé lu siéu quatre campionats de França (1951, 1952, 1956, 1959) e li siéu tres copas de França (1952, 1954, 1997). Lo siéu paumarès es testimòni de la siéu temporada daurada, que la màger part dei siéu titols li ganhèt dins li annadas 1950.
Despí 2016 aparten majoritàriament a de capitalistas chinés e americans.
Lo logò introduch en 2013 ten la frasa en occitan niçard Despì 1904.
Li son doi grands gropes de suportaires. Lo mai vielh es lo CDS (oficialament, en francés, Club des Supporters) que foguèt creat en lo 1947. Lo segond es la Popularia Sud (anciana Brigada Sud Nissa ò Brigade Sud Nice en francés). Es una dei associacions Ultrà mai vielhi de França, que foguèt creada en lo 1985. Encuèi, aquesta associacion recampa environ 3 000 socis.
Despí 2014, lo GIM acuèlhisse lu siéu adversaris à l'Estadi de l'Allianz Riviera, dins la plana dau Var. Denant d'aquò, lo Club jugava à l'Estadi Municipal Léo-Lagrange que lu niçards soanon "lo Rai".
En març de 2017 la cantaira Zine crea Lu baudos de l’OGIM, una adaptacion de la cançon de Jacques Dutronc, J’aime les filles e una video subre lu jogaires de l’OGC Niça.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Lu baudos de l’OGIM" sus Youtube.


text: * Aix, Alleyrat, Ambrugeat, Beissat, Bellechassagne, Bort les Orgues, Bugeat, Chavanac, Chaveroche, Chirac Bellevue, Clairavaux, Combressol, Confolent Port Dieu, Couffy sur Sarsonne, Courteix, Davignac, Eygurande, Feniers, Feyt, La Courtine, Lamazière Basse, Lamazière Haute, Laroche près Feyt, Latronche, Le Mas D’artige, Liginiac, Lignareix, Magnat-L’Étrange, Malleret, Margerides, Maussac, Merlines, Mestes, Meymac, Millevaches, Monestier Merlines, Monestier Port Dieu, Neuvic, Palisse, Perols Sur Vézère, Peyrelevade, Poussanges, Roche le Peyroux, Saint Angel, Saint Fréjoux, Saint Rémy, Saint Setiers, Saint Victour, Sarroux, Serandon, Sornac, Soursac, St Bonnet près Bort, St Etienne aux Clos, St Etienne la Geneste, St Exupery les Roches, St Germain Lavolps, St Hilaire Luc, St Julien près Bort, St Martial le Vieux, St Merd la Breuille, St Merd les Oussines, St Oradoux de Chirouze, St Pantaleon de Lapleau, St Pardoux le Neuf, St Pardoux le Vieux, St Sulpice les Bois, Ste Marie Lapanouze, Thalamy, Ussel, Valiergues, Veyrières


text:
Dansa collèga ! Siàs aqui per te desatristar,
Sauta raggamuffin ! Sauta ! Moussu T., per tu, reven cantar !
Dansa collèga ! Dansa ! Siàs aqui per te desentravar,
Sauta raggamuffin ! Sauta ! Moussu T., per tu, reven trobar !
Repic
Raggà lo trobar reven !
Un còp de mai, veni versar mon tenchièr
Que la musica es, per ièu, va sas raggà, coma un caièr !
Rajan lei tenchas sus lo reggae-papièr
Colors ! Colors ! N’en vaqui dei milièrs !
Canti per estre, canti per dire,
Canti per anar e per lei barrièras vincre
Canti per viure, canti per rire,
Canti per ma doça dòna ajonher.
Sirventes per cridar o cançon per calinhar
Que lei pensaments totei son dins lo trobar,
Sirventes o cançon sai pas çò qu’aquò serà
Mai, quora ven lo riddim, me fau totjorn charrar !
Siàu joglar, raggà
La mièuna rota se ditz lo trobar
Ame un T. per commençar e un R per acabar,
sus la version, lo trobar ten Moussu T. afogat !
Ah òc pecaire ! va cresi pron,
Lo trobar reven, n’avèm de besonh !
Vaici mai sirventes e tenson e cançon
Faire dansar lei gens dins lei seradas e lei maisons !
Mescla de " trobador" e de "raggamuffin",
Dedins la plaça arriva lo trobamuffin,
Troba mena lo còr e troba mena lo trin,
Troba mena la corsa de mon vers sus lo riddim !
Numerò 1 dins lei charts occitans,
Un còp de mai, Massilia fai avans !
Fin amor de Nissa a l’Ocean,
Dins la dansa, lo trobar fai avans !
A la 1, à la 2, à la 3, de totei lei dònas montam lo pretz,
Per elei, camina la cançon que siam M.C.’s gents e cortes,
Por lei gelos, lei cònòs, lei pebrons avèm molon de sirventes,
Dins la batalha o dins l’amor, nòstre trobar rescontraretz.
Cu ditz aquò ? Moussu T. ditz aquò !
Cu ditz aquò ? Papet J. ditz aquò !
Cu ditz aquò ? Goatari ditz aquò !
Cu ditz aquò ? Massilia de lònga ditz aquò !
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Author Archives: lutzdetolosa
Bevètz de vin, senon, moriretz !
Los Daneses faguèron un estudi fòrça interressent (publicat en 1995) sus la mortalitat ligada a una consomacion moderada de vin.
Lor conclusion : los beveires regulars de vin an una mortalitat netament inferiora a la mejana.
Mas qué vol dire netament inferiora ?
Imaginam una vila ont 100 personas morisson cada an. Vila dins la quala i a pas un quite beveire de vin !
Ara, suspausam que se convertiguèsson al vin.
• n’i auriá pas mai que 75 mòrts se bevon 1 gòt de vin cada mes
• 65 se bevon cada setmana
• 60 se bevon 2 gòts per jorn
• e… solament 51 per 3 gòts quotidians !
Santat !
Perque los franceses dison « gousse d’ail »
Novèla istòria. Tant vertadièra que la precedenta. Si, si !
Un parisenc (anam dire…) venguèt en vacanças dins un vilatge entre Tolosa e Montalban, sabi pus lo qual. Rai.
Veguèt un òme qu’aviá un can, que li anava cercar e li tornava l’alh ! Un brave can, plan brave. (encara una istòria de can, ten…)
Lo parisenc, el, coneissiá pas l’alh ! N’aviá pas jamai vist ! Doncas demandèt a l’òme çò qu’èra, dins lo morre del can.
L’òme, el, se podiá pas imaginar que qualqu’un coneguèsse pas l’alh, creguèt que lo tipe li parlava de son can ! Li respondèt :
— Es un gos d’alh !
Dempuèi, en francés, se parla de gousse d’ail.
Bona annada 2001, lo monde ! ;)
Blinis
Bon, ben amb aquel freg, anam gaitar del costat de la gastronomia russa !
Veni de trapar una recepta aisida de blinis, testada, tastada, e aprovada.
☀ BLINIS ☀ Contunhar la lectura
A chantar m’er…
Una de las mai polidas interpretacions contemporanèas de Beatritz de Dia…
Vos daissi, coma ieu, aprofeitar d’aqueste momenton de gràcia…
Pffff… ieu tanben pòdi ! :P
Maime lancèt un concors de biblioteca, gelós de la de la Mela.
Ben ieu tanben Maime, soi intelligenta ! 😀 (enfin, es pas evident encara, mais i trabalhi…)
Vaquí lo contengut de la meuna, a la debuta aviái pas qu’un trocinon d’estatgièra (coma la negre seguenta, en quitament pas plena) e mai vira, mai pren de plaça ! Ara ai un canton « lenga » (metòdes, diccionaris) e un canton « cultura » (qu’a de libres tanben en francés). Contunhar la lectura


text:
Ai gaitat aquel programa, o conselhi, malgrat que fauta las mapas istoricas per melhor entendre la situacion istorica e politica del vilatge, dels tempses de las creacions. Es un programa d'ARTE TV, suls vilatges de fRança. Anuèch lo 29 de mai se passeja en Droma-Provençala, Èst-Occitània.
Dins lo temple protestant lo prèire assegura que la Bíblia (que mostra, veire fòto d'illustracion) es en francés e "la primièra Bíblia -bien sûr- en lenga vulgara"... data de 1678!
Èra dins la lenga del rei (e segur que ne fau dire mai) ; mas passèm car a Lo-Puèg-Laval la lenga vulgara èra la lenga dels trobadors e pas la lenga del rei.
- Detalh un : la Bíblia primièra en lenga vulgara (e lenga del país de Lo-Puèg-Laval) es estada la Bíblia dels bons cristians o "catars" del IX, X, XIen sègles.
- Detalh dos : lo sol exemplar que damora es de Lyon, car al moment pas brica lo reialme de fRança (se cerca encara moneda per l'editar tornar, un exemplar damora, sonque) ? -
Detalh tres : Joana d'Albret a demandat la traduccion pels protestants de la Bíblia en lengas basca e bearnesa (occitan de Bearn).
Fau donc informar la glèisa protestanta de fRança que li fauta elementS de coneisséncia de l'istòria de las religions en Occitània. fau notar que la Bíblia de Joana d'Albret èra la Bíblia d'un Estat independent protestant oficialament, e que la caça als Catolics an debutat quand los catolics an caçat los protestants del damorat d'Occitània ; l'istòria d'#Occitània [#Occitanie] fauta d'ensenhar dins los convents #protestants per Droma e Ardècha [#Drome et #Ardèche], e l'ensems de Provença [#Provence ].
Un prèire del Gavaudan me confirma d'autres detalhs : Lo calvinisme a tradusit en lenga del rei es pensar s'adobar las bonas vistas del rei dels Francs, rei dels Parisencs e de l'expansionisme borbonic en Occitània ; faliá conviure al melhor ambe la violéncia del rei François Ièr, qu'a probat ambe l'edicte de Villers-Cotterêt sa gaire pichona volontat pacifica per imposar una lenga : mas la tòca politica a pas capitat, vist los chaples ordenats contra los protestants, pels poders imperialistas reials francs ; fau notar que lo cambiament de religion aviá notadament consequéncias grèvas sus l'administracion del reiala ; èra pas simplament un pantais reial d'aver solament la religion del rei, l'ecclesià èra una administracion pel rei dels Francs, dels Parisencs ; aiçò tanben es d'ensenhar dins los convents protestants.
Fau notar tanben que los Vaudeses (sortits violentament d'Occitània per la fòrça del rei dels Francs) an finançat una Bíblia que n'èra que per els. Los Vaudeses o Valdeses, los de las Vals.... literalament.
Dins lo temps protestant lo prèire assegura que la Bíblia (que mostra) èra en francés perqué la region èra « naturalament » francesa dins lo país de Droma e donc un espaci politic del rei dels Francs, dels Parisencs. Çò qu'es una error istorica granda. Se trapa que Provença èra pas gaire que tèrra de guèrra entre lo Rei dels Francs e los poders politics de Provença... e que la val de Lo-Puèg-Laval èra una terminèra de la guèrra.
Ai sul pic notat aiçò sus la meuna novèla pagina Linked In, vist que soi estat fòra bandit de FB. E lo bilhet aquel serà mandat sus PInterest e Twitter.
Fau notar que Linked In a pas encara acceptat la lenga catalana, ni l'occitana.


text:
M’interessava plan de participar a la Dictada Occitana, per confrontar çò qu’ai aprés a un tèxt. La dictada se debanèt a Sent-Lis, urosament que Claudi, un camarada de cors m’a pogut acompanhar. En 2 dialectes, gascon e lengadocian a l’encòp. Pausèt pas de problèma. Faguèri qualquas dècas, sus de mots que coneguèri pas, e de conjugason tanben (e qualques accents, sul títol comprés…)
Bon, esperar las resultas foguèt un pauc long, mas devi ben dire que soi pas patienta. Ai d’autras qualitats, mas pas aquela… 😛
E ben, es pas per cranejar, mas amb mas 7 dècas, soi arrivada 4a, e ai ganhat de prèmis (e dire qu’aviái paur de seguir pas en 2a annada)! Le primièr es Cedric, un autre camarada de mon cors (es fòrt Cedric, e parla plan, sabi pas perqué pren de corses…). Avèm un bon professor ! (Giraud, se me legisses, lol…) 😀
Tornèri a l’ostal amb una Palanqueta dedicada pel autor (Cedric, qu’es un pauc « people », anèt faire dedicar lo seu, e me conselhèt de lo seguir), una camiseta Qu’es Aquò (dins le sac, m’aviam botat un copat òme, talha XL, mas Vincent —le tipe de Qu’es Aquò—, qu’èra sus plaça, me l’escambièt contre un femna en M…), e un libre sus St-Lis… Ai pas perdut ma jornada ! 🙂 Totis les qu’an ganhat foguèron pregats de se botar amassas per la fòto amb Lagarda. (Sabi pas se verai aquela fòto un jorn, devi èsser tota roja dessus !)
Hihihi ! ^^ Contenta ieu ! 🙂
(bon, vos daissi, soi esperada a l’Estanquet per Occitaneta…) 😉


text:
Ornithomimus
Ornithomimus ("imitador d'aves ") es un genre conegut per doas espècias de dinosaures teropòdes ornitomimids, que visquèron a la fin del periòde Cretacèu, fa aperaquí entre 70 e 65 milions d'ans, al Maastrichtian, en çò qu'es uèi America del Nòrd. Ornithomimus velox, l'espècia tipe, foguèt nomenada en basa a un pè e una man provenenta de la Formacion Denver, mas lo melhor materiala es estat trobat en Canadà, en inclusent Ornithomimus edmontonicus un excellent especimèn articulat del Pargue Provincial del Dinosaure, dins la Formacion de Horseshoe Canyon. D'autres especimèns assignats a Ornithomimus son estats trobats sus la còsta èst dels Estats Units. Lo primièr fossil d'Ornithomimus foguèt trobat en 1889 e nomenat pel paleontològ norteamerican Othniel C. Marsh En 1890.