text:
Cort Internacionala de Justícia
La Cort Internacionala de Justícia (CIJ), que son sèti es a L'Aia (Païses Basses), es establida per l'article 92 de la Carta de las Nacions Unidas : « La Cort Internacionala de Justícia constituís l'organ justiciari principal de las Nacions Unidas. Fonciona en conformitat a un Estatut establit sus la basa de l'Estatut de la Cort Permanenta de Justícia Internacionala e annexat a la presenta Carta que ne fa partida integranta. »
A per foncions principalas de reglar los conflictes juridics someses per los Estats, e de donar un avis sus las questions juridicas presentadas per los organs e agéncias internacionals e per l'Assemblada Generala de las Nacions Unidas.
Foguèt creada en 1946, aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, per remplaçar la Cort Permanenta de Justícia Internacionala (CPJI), instaurada per la Societat de las Nacions (SDN)[1].
Las lengas oficialas de la CIJ sont l'anglés e lo francés
Somari
- 1 Organizacion de la Cort
- 2 Competéncias
- 3 La CIJ e lo drech internacional public
- 4 Limits de l'accion de la CIJ
- 5 Composicion actuala
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Organizacion de la Cort[modificar | modificar la font]
L'Estatut de la CIJ es calcat sus aquel de la Cort Permanenta de Justícia Internacionala (CPJI). Li balha los instruments necessaris per aplicar lo drech internacional, pasmens l'activitat jurisdiccionala de la CIJ demòra tributària del consentiment dels Estats.
La CIJ es un dels sièis organs principals de l'ONU. Es son unic organ judiciari, çò que la rend sobeirana dins son òrdre juridic. A la competéncia universala, perque totes los membres de las Nacions Unidas son de fach partidas a son estatut. Los Estats qu'apartènon pas a l'ONU pòdon venir a èsser partidas a l'Estatut jos condicions. Aquel un organ permanent compausat de 15 jutges elegits per 9 ans per un doble vòte de l'Assemblada Generala e del Conselh de Securitat. Per èsser elegit, un candidat deu obtenir la majoritat absoluda dins aqueles dos organs. Los jutges son renovelats per tèrç, per assegurar un continuament de jurisprudéncia.
La CIJ gausís de garantidas d'independéncia, d'imparcialitat e de competéncia:
- principi d'independéncia: reparticion geografica equitabla dels jutges (Africa: 3, America Latina 2, Euròpa Occidentala e America del Nòrd: 5, Euròpa Orientala: 2, Asia: 3; la Cort pòt pas comprendre mai d'un ressortissent d'un meteis Estat).
- principi de collegialitat. En general, la Cort exercís sas foncions en sesilha plena, mas dempuèi la reforma de 1975, es possible de formar de cambras amb almens 3 membres. Los arrèstes son adoptats a la majoritat dels jutges presents. Son motivats, signats, amb possibilitat d'opinion dissidenta (desacòrdi sul dispositiu es a dire l'expausat ont la Cort trenca lo diferent) o individuala (desacòrdi sus la motivacion de l'arrèst).
- proteccion dels magistrats : un membre de la Cort pòt èsser destituit solament amb un jutjament unanim dels autres membres.
- imparcialitat : les membres de la Cort pòdon pas exercir una autra activitat professionala annèxa, e pòdon pas participar al reglament d'un afar ont intervenguèron abans.
L'estatut de la CIJ es pro sople. Per exemple, los jutges pòdon, aprèp acordi de las partidas, jutjar en drech o ben en equitat.
Competéncias[modificar | modificar la font]
Competéncia contenciosa[modificar | modificar la font]
Sols los Estats an la qualitat per agir dins lo quadre de la competéncia contenciosa. Jamai en 1921 o en 1945, los Estats volguèron limitar lor sobeiranetat en creissent una jurisdiccion obligatòri del reglament dels conflictes. La CIJ es competenta solament quand las partidas se someton a sa jurisdiccion. I a 3 biais per capitar:
- las doas partidas concluson un compromés, convenent de sometre lor diferent a la Cort. Aquel mode de sasina se rapròcha del compromés d'arbitratge.
- qualques tractats o convencions compòrtan de clausas compromessàrias enonciant que los litigis concernissent l'interpretacion o l'aplicacion d'un tractat seràn someses a la CIJ. [2] .
- un Estat pòt soscriure a una declaracion facultativa de jurisdiccion obligatòria (article 36-2 de l'Estatut de la CIJ). Aquela declaracion se pòt far purament e simplament, jos condicion de reciprocitat, o per un delai de reciprocitat. De resèrvas son tanben possiblas. Fin 1999, sols 58 Estats sus 185 soscriguèron a una tala declaracion.
La CIJ a la competéncia de sa competéncia: s'un Estat soslèva una excepcion preliminara a l'examèn del litigi per la Cort, a aquela aparten de jutjar s'es competenta o pas. Aquò o faguèt dins una seria d'arrèstes de decembre 2004 opausant Serbia e Montenegro a las poténcias que lo bombardèron en 1999 : confirmant un primièr arrèst donat ont la Republica Socialista Federala de Iogoslavia demandava que se prenguèsse de mesuras conservatòrias per interrompre los bombardaments contra son territòri, la Cort estimèt qu'èra pas competenta per se prononciar sus la question de l'usatge licit o pas de la fòrça contra Serbia e Montenegro amb motiu principal qu'aquel país èra pas membre de l'ONU quand aquel formèt son recors.
Un còp donada, la decision es obligatòria per las partidas (art. 59 de l'Etatut, art. 94 de la Carta). En cas de non execucion per una de las partidas, lo Conselh de Securitat pòt èsser sasit per l'autra partida.
Competéncia consultativa[modificar | modificar la font]
La competéncia contenciosa de la CIJ es limitada als Estats. Mas dins lo quadre de la competéncia consultativa, l'Assemblada e lo Conselh de Securitat pòdon adreçar de questions a la CIJ. Aquela competéncia s'espandís als autres organs e institucions de l'ONU (UNESCO, OIT, etc.), aprèp acòrdi de l'Assemblada. Los Estats, eles, son excluses de la competéncia consultativa. Los avises an pas una fòrça obligatòria. Aquò significa pas que los avises consultatius son sens efèit juridic, perque lo rasonament juridic es aquel de las opinions autorizadas de la Cort sus de questions importantas del drech internacional. E mai, la Cort seguís normalament las meteissas règlas e proceduras que dins sos jutjaments constrenhents renduts dins los afars contencioses. Un avis consultatiu pren son estatut e son poder perque es la declaracion oficiala de l'organ judiciari principal de las Nacions Unidas [3]. Dins lo quadre d'aquela procedura, la Cort pòt decidir sobeiranament qu'es pas oportun que se pronóncie.
Sasida pel Secretari General de las Nacions Unidas, Javier Pérez de Cuellar, la Cort se prononcièt lo 15 de decembre de 1989, sul litigi qu'opausava l'Organizacion de las Nacions Unidas al Govèrn romanés concernissent lo Raportaire Especial de l'ONU sus los Dreches de l'Òme, Dumitru Mazilu. Las autoritats romanesas contestavan alara la jurisdiccion de la Cort dins lo cas, afirmant que lo sénher Mazilu èra ciutadan romanés e que l'Estat romanés aviá tota la latitud per enebir al sénher Mazilu d'anar presentar son Rapòrt davant l'instància ONU. La Cort donèt sa decision a l'unanimitat en favor del sénher Mazilu que deuriá gausir dels privilègis e immunitats conferits per l'article 22 de la Convencion [4]
Dins un autre afar, la Cort donèt, lo 9 de julhet de 2004, en demanda de l'Assemblada Generala, un avis consultatiu de grand resson sus las « consequéncias juridicas de l’edificacion d’un mur dins lo Territòri palestinian ocupat ». [5]
La CIJ e lo drech internacional public[modificar | modificar la font]
La mission de la CIJ es « de reglar en conformitat al drech internacional los diferents que li son someses » (art. 38 de l'Etatut). Lo drech aplicable per aquò es:
- las convencions internacionalas, generalas o especialas, establissent las règlas expressament reconegudas pels Estats en litigi;
- la costuma internacionala coma pròva d'una practica generala, acceptada coma essent lo drech;
- los principis generals del drech reconegut per las nacions civilizadas ;
- jos resèrva de la disposicion de l'article 59, las decisions judiciàrias e la doctrina dels juristas publicistas pus qualificats de diferentas nacions, coma mejans auxiliars de determinacion de las règlas de drech.
Pòt tanben jutjar ex aequo et bono (« en equitat »), s'es autorizada per las doas partidas. Pasmens utilizèt d'esperela la nocion d'equitat coma partida integranta de l'interpretacion de la nòrma juridica, es la « supléncia normativa » [6]. En efèit, coma afirma[7] que « sa foncion es de dire lo drech mas pòt pas rendre d'arrèstes solament a l'ocasion de cas concrèts ont aquel existís, al moment del jutjament, un litigi implicant un conflicte d'interèsses juridics entre los Estats. »
Que siá amb sos arrèstes o per sos avises consultatius, la CIJ a contribuit al desvolopament progressiu del drech internacional public, impausant una concepcion pus flexibla e insistissent sus l'importància de la costuma (practica generala e opinio juris dels Estats). Per aquela, la costuma se pòt exprimir dins las convencions e tractats internacionals per efèit declaratòri (la costuma preexistís a la convencion), efèit de cristallizacion (règla en via de formacion) o efèit constitutiu (una disposicion convencionala se torna es costuma).
Limits de l'accion de la CIJ[modificar | modificar la font]
Confinhament als conflictes limitats e marginals[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1945, la CIJ es impotenta per çò que concernís los conflictes majors entre Estats e en consequéncia politicament pus sensibles, per manca de sasina volontària pels Estats. Son accion foguèt doncas limitada als conflictes marginals. La CIJ pasmens tenguèt un ròtle dissuasiu, un còp sasida, menant los Estats a s'entendre dirèctament entre aqueles: foguèt lo cas per l'afar Afar relatiu a qualques tèrras de fosfat a Nauru (1993), opausant Nauru a Austràlia, ont las doas partidas se desistiguèron. Pendent los ans 1970, fòrça Estats anèron fins a refusar de se presentat a la CIJ ; d'autres retirèron lor declaracion facultativa de jurisdiccion obligatòria aprèp de decisions que lor èran estadas desfavorablas (França en 1974 aprèp Ensags nuclears e los Estats Units d'America en 1986 aprèp las Activitats militaras e paramilitaras en Nicaragua e contra aquel meteis).
La CIJ fins d'esperela se limitèt per pas se discreditar dins lo cas d'afars sensibles. Atal, refusèt de jutjar al fons per Ensags nuclears (Austràlia c. França e Nòva Zelanda c. França, 1986) e Sud-Oèst African (Etiopia c. Sudafrica e Libèria c. Sudafrica, 1966). Amb los refús de comparéisser, sovent adoptèt una posicion de retirada: jutjava alara que i aviá pas competéncia, o que l'afar veniá sens objècte.
Concurréncia d'autres biaisses de reglament pacific dels diferents[modificar | modificar la font]
La CIJ es pas lo sol mejan mes a la disposicion dels Estats per reglar pacificament los diferents. L'art. 33 de la Carta ne precisa qualques uns :
« Las partidas per tot diferent que sa prolongacion es susceptibla d'amenaçar lo mantenement de la patz e de la securitat internacionalas ne devon cercar la solucion, abans de tot, per via de negociacion, d'enquèsta, de mediacion, de conciliacion, d'arbitratge, de reglament judiciari, de recors als organismes o acòrdis regionals, o per d'autres biaisses pacifics de lor causir. »
La multiplicacion de las instàncias judiciàrias internacionalas ven tanben limitar lo camp d'accion de la CIJ. Per exemple lo Tribunal Internacional del Drech de la Mar, eissit de la Convencion de Montego Bay de 1982. La creacion en 1993 del Tribunal Penal Internacional per l'èx-Iogoslavia (TPIY) puèi en 1994 del Tribunal Penal Internacional per Rwanda (TPIR) e en 2002 de la Cort Penala Internacionala (CPI).
Composicion actuala[modificar | modificar la font]
La composicion de la Cort Internacionala de Justícia a partir de febrièr de 2012 es:
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)« Cour permanente de Justice internationale », sur le site de la Cour internationale de Justice. Consulté le 29 avril 2008.
- ↑ Nicaragua c. Estats Units d'America en 1986 (Activitats militaras e paramilitaras en Nicaragua e contra aquel meteis)
- ↑ [1]
- ↑ (fr)[2]
- ↑ (fr)[3] paragraphes: 237-246
- ↑ 1969 Plan continental de la mar del Nòrd
- ↑ dins son arrèst Cameron septentrional (1963)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Cort Permanenta de Justícia Internacionala o CPJI.
- Tribunal Administratiu de las Nacions Unidas
- Tribunal d'opinion
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Site officiel de la CIJ
- (fr) Portail judiciaire de La Haye: portal academic donant accès a la institucions de L'Aia concernissent la justícia internationala.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Daniel Lagot, Justice ou injustice internationale ? Vraie justice ou justice à sens unique ?, L'Harmattan, avril 2009 ISBN 978-2-296-08608.


c: text/html

text:
Mónegue
Mónegue, oficialament lo Principat de Mónegue (en ligur monegasc Principatu de Múnegu, en francés Principauté de Monaco, de còps nomenat tanben en occitan Morgues), es una ciutat-estat sobeirana d'Occitània (forma tanben, virtualament, un parçan d'Occitània). L'estat de Mónegue coïncidisse doncas emb la comuna unica de Mónegue, qu'englòba lo quartier celèbre de Montcarles.
Si situa sus la Còsta d'Azur, en riba de la Mar Mediterranèa, entre li vilas de Niça e Menton. Es enclavat dins lo País Niçard (mas non ne fa partida istoricament) e a de frontieras politiqui solament emb França.
Lo sieu regim es una monarquia constitucionala que lo sieu cap d'Estat ten lo títol de prince.
La sieu populacion es de 37 800[2] estatjants e la sieu superfícia es d'1,95 km². Es un dei estats pus pichins dau Mond en superfícia mas gaudisse d'un grand prestigi internacionau e d'una economia dinamica.
Lo gentilici es monegasc -a.
Somari
Lengas[modificar | modificar la font]
Li doi lengas autoctòni e tradicionali son l'occitan (niçard) e lo nòrd-italian (ligur, nommat localament monegasc), segon li enquistas lingüistiqui de Carles de Tortolon e de Ramon Arveiller.
L'occitan dominava mai que mai dins lo quartier de Montcarles (que si sonava a passat temps Li Espelugas), mentre que lo ligur monegasc dominava au quartier centrau de La Ròca e èra la lenga correnta de la familha princiera.
Despí lo 1976, s'organiza un ensenhament obligatòri dau monegasc dins li escòlas (mas non de l'occitan). Tanben l'estat monegasc a creat una Acadèmia dei Lengas Dialectali que prepaua de collòquis e d'estudis de dialectologia sobre lo monegasc e l'occitan. Totun aquela politica lingüistica es fòrça timida e non autreja un estatut de lenga oficiala ni au monegasc, ni a l'occitan.
Despí lo mitan dau sègle XIX, la sola lenga oficiala e dominanta es lo francés. L'italian foguèt lenga administrativa avans l'adopcion dau francés. Finda, encuei, i a tot plen d'estatjants que parlan anglés e italian.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
L'estat es divisit dempuèi 1917 en una sola comuna, Mónegue. Dempuèi 2013[3], es divisit en 8 quartièrs.
Lu ancians municipis de Mónegue èran Mónegue (La Ròca, sèti dau palais dei princes), Montcarles e La Condamina.
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana colònia grèga fondada pels grècs de Messalia amb lo nom Monoikos, la vila aviá un temple consacrat a Eracles e jols romans se sonèt Monoeci Portus (Movoίkou λιuήv) o pus exactament Portus Herculis Monoeci (de còps solament Portus Herculis). Foguèt una basa navala romana de segond òrdre.
Dins las montanhas prèpas s'erigiguèt un monument per commemorar la somission de las tribús liguras, l'inscripcion que ne foguèt conservada per Plini lo Vièlh. Se conservan encara las siás roïnas près de la vila de Turbia derivacion de Tropaea Augusti (Tpόπaιa EeBaσtoῦ) o Tropaea Alpium.
Mónegue passèt a èsser governada per la familha Grimaldi en 1297 e a comptar de 1419 la conservan fins als nòstres jorns. Après èsser estat reconegut per França, en 1793, Napoleon I annexionèt lo principat dins l'estat francés entrò 1814, que se restaurèt lo poder de la dinastia dels Grimaldi.
En 1848, las comunas de Menton e Ròcabruna se proclaman vilas liuras e se meton jos la proteccion del rei de Sardenha.
En 1861, après l'annexion de la contèa de Niça per França, Mónegue reconeis tanben la de Menton e Ròcabruna.
L'ancian absolutisme foguèt remplaçat per un regim liberal a comptar de la constitucion de 1911. Lo govèrn requè sul Prince, que regís sus un conselh de govèrn, mentre lo poder legislatiu l'exercís un Conselh Nacional de 18 membres.
Vengut un paradís fiscal ont los sieus ciutadans pagan pas d'impòst sus la renda e las entrepresas pagan de taxas fòrça redusidas, Mónegue dintrèt en 1993 a l'ONU e s'adoptèron divèrsas mesuras per lutar contra lo blanquiment d'argent. En 2002, Mónegue adoptèt l'èuro coma moneda unica e en abril d'aquel meteis an se modifiquèt la Constitucion per tal d'assegurar lo continuament al tròn dels Grimaldi davant la manca de descendència de l'eretièr Albèrt (en cas de fin de la dinastia, èra abans previst que seria annexat per França).
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Mónegue
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portail officiel du Gouvernement Princier portau oficial del govèrn.
- Site oficial del palais del prince
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Estimacion 2013
- ↑ Estimacion de 2014
- ↑ IMSEE, Focus Surfaces Construites, 11/2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ochey
Ochey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- La municipalitat de Thuilley-a los-Groseilles a #èsser desligada de la municipalitat de Ochey-Thuilley #qu'a preses lo nom de Ochey en 1986.
- Présence gallo-romaine.
- La commune de Thuilley-aux-Groseilles a été détachée de la commune d'Ochey-Thuilley qui a pris le nom d'Ochey en 1986.


text:
Armada
Una armada es una organizacion autorizat per un estat d'utilizar la fòrça armada per defendre son territòri. Segon lei país, l'armada pòu tanben tenir d'autrei foncions coma la direccion dau govèrn (junta...), lo sostèn a l'economia nacionala (expansion imperialista, investiment dins lo capitau d'una companhiá...) o lo contraròtle de la populacion (polícia d'estatut militara...). De mai, certanei còrs de l'estat o organizacions pòdon tenir una organizacion de tipe militar sensa faire oficialament partida dei fòrças armadas.
Lei cavaments menadas per leis arqueològs an mostrat l'existéncia d'infrastucturas militaras, coma de barris, avans l'aparicion de l'escritura e es fòrça possible que leis armas de caça de la Preïstòria poguèsson tanben servir d'armas de guèrra. Per exemple, la mòmia d'Ötzi, mòrt vèrs 2500 avC, presentèt una bleçadura causada per una sagita. Ansin, la necessitat de formar d'armadas, au mens non permanentas, foguèt probablament una caracteristica precòça dei societats umanas.


text:
Serekh
En escritura ieroglifica anciana e dens los noms de la titulatura deus faraons mei ancians un Serekh qu'ei ua representacion grafica d'ua façada de palais dab ua encinta on ei marcat lo nom de Her deu faraon e qui ei coroada d'ua haucon simbòl deu diu Her (Òrus).
A la fin de la segonda dinastia aquesta representacion de Her que ho remplaçada (puish juntat au) peu diu Seth çò qui ei interpretat com un testimoniatge d'un conflicte intèrne puish que dens la mitologia ambs diu que s'opausan atau com s'opausan las loas regions.


text:
1565
Aquesta pagina concernís l'an 1565 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Coma en 1563, lo negus Sarsa Dengel (1563-1597) deguèt reprimir una insureccion menada per un de sei cosins qu'assaièt sensa succès de conquistar lo poder.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri de Vijayanagar[modificar | modificar la font]
Destruccion de l'armada de Vijayanagar a la batalha de Talikota e pilhatge de la capitala. La mòrt de l'emperaire sus lo prat batalhier entraïnèt tanben una crisi de succession.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Conradus Gesnerus, naturalista soís.


text:
John Surtees
John Surtees (Tatsfield, Surrey, 11 de febrièr de 1934) es un ancian pilòt de mòto e de Formula 1 anglés. Foguèt campion mondial de motocicles de 500cc en 1956 e 1958–60, puèi campion del mond de Formula 1 en 1964. Es encara lo sol pilòt que siá estat a l'encòp campion del mond sus doas e quatre ròdas. Mai tard fondèt l'Equipa d'Organizacion de Corsas Surtees que participèt coma constructor a la Formula 1, Formula 2 e Formula 5000 de 1970 a 1978. Es tanben ambaissador de la Fondacion Racing Steps.


text:
Mick Jagger
Michael Philip Jagger, mai conegut coma Mick Jagger (Dartford, Anglatèrra, 26 de julh de 1943) es un famós cantaire e compositor de musica rock anglés, membre e menaire del grop The Rolling Stones. A mai del cant, tòca de còps que i a l'armonica e la guitarra e faguèt tanben l'actor.
Jagger, qu'es un dels cantaires mai celèbres del rock foguèt situat 16en dins la classificacion facha per la revista Rolling Stone dels cent melhors cantaires de totes los temps. L'artista foguèt adobat cavalièr pel princi Carles, en nom de la reina, lo 12 de decembre de 2003


text:
- Alexandre de Bauffremont-Courtenay
-
Alexandre de Bauffremont
Alexandre de Bauffremont, prince-duc de Bauffremont, 1773 - 1833.
Il épouse en 1787 Pauline de Quelen de La Vauguyon 1771-1847, fille du duc Paul François de Quelen de La Vauguyon, prince de Carency et de Antoinette Rosalie de Pons de Roquefort.
Il émigra à Coblence, mais ensuite il se rallia à Napoléon Ier et accepta le titre de comte de l'Empire français ; il fut nommé pair de France en 1815 par Louis XVIII.
Catégories : Maison de Bauffremont | Naissance en 1773 | Décès en 1833 | Pair de France
Wikimedia Foundation.
2010.
Contenu soumis à la licence CC-BY-SA. Source : Article Alexandre de Bauffremont-Courtenay de Wikipédia en français (auteurs)
Regardez d'autres dictionnaires:
-
Jacques de Bauffremont-Courtenay — Jacques de Bauffremont Jacques Yblet Napoléon Marie Laurent Alexandre de Bauffremont Courtenay, 8e duc de Bauffremont (titre de la Restauration) et 10e prince de Marnay (titre du Saint Empire), est né le 6 février 1922. Président de l Institut de … Wikipédia en Français
-
Theodore de Bauffremont-Courtenay — Théodore de Bauffremont Courtenay Théodore de Bauffremont Courtenay, prince duc de Bauffremont, 1793 1852. Epouse en 1907 Laurence de Montmorency 1802 1860, fille d Anne Charles duc de Montmorency et de Caroline de Goyon Matignon. Précédé par… … Wikipédia en Français
-
Théodore de bauffremont-courtenay — Théodore de Bauffremont Courtenay, prince duc de Bauffremont, 1793 1852. Epouse en 1907 Laurence de Montmorency 1802 1860, fille d Anne Charles duc de Montmorency et de Caroline de Goyon Matignon. Précédé par Théodore de Bauffremont Courtenay… … Wikipédia en Français
-
Théodore de Bauffremont-Courtenay — Théodore de Bauffremont Courtenay, prince duc de Bauffremont, 1793 1852. Epouse en 1819 Laurence de Montmorency 1802 1860, fille d Anne Charles duc de Montmorency et de Caroline de Goyon Matignon. Colonel de cavalerie en 1824. Il fut un soutien… … Wikipédia en Français
-
Eugène de Bauffremont-Courtenay — Liste des ducs de Bauffremont Maison de Bauffremont Alexandre de Bauffremont, 1773 1833, prince de Bauffremont et du St Empire, marquis de Bauffremont et de Listenois, pair de France en 1787, duc et pair en 1818, chevalier de l’ordre de Saint… … Wikipédia en Français
-
Gontran de Bauffremont-Courtenay — Liste des ducs de Bauffremont Maison de Bauffremont Alexandre de Bauffremont, 1773 1833, prince de Bauffremont et du St Empire, marquis de Bauffremont et de Listenois, pair de France en 1787, duc et pair en 1818, chevalier de l’ordre de Saint… … Wikipédia en Français
-
Joseph de Bauffremont-Courtenay — Liste des ducs de Bauffremont Maison de Bauffremont Alexandre de Bauffremont, 1773 1833, prince de Bauffremont et du St Empire, marquis de Bauffremont et de Listenois, pair de France en 1787, duc et pair en 1818, chevalier de l’ordre de Saint… … Wikipédia en Français
-
Alphonse de Bauffremont-Courtenay — Alphonse de Bauffremont Alphonse de Bauffremont, 1792 1860 Chr de St Louis, Colonel de cavalerie, Comte d Empire et aide de camp de Murat, Alphonse Charles Jean de Bauffremont participe aux campagnes de Russie et de Saxe. Sénateur en 1852,… … Wikipédia en Français
-
Théodore Pierre d'Alcantara de Bauffremont-Courtenay — Liste des ducs de Bauffremont Maison de Bauffremont Alexandre de Bauffremont, 1773 1833, prince de Bauffremont et du St Empire, marquis de Bauffremont et de Listenois, pair de France en 1787, duc et pair en 1818, chevalier de l’ordre de Saint… … Wikipédia en Français
-
Bauffremont-Courtenay — Maison de Bauffremont Blason des Bauffremont (ancien). La famille de Bauffremont, qui totalisa deux chevaliers du Saint Esprit et quatre de la Toison d or, est une ancienne et illustre famille noble originaire de Haute Lorraine. Somma … Wikipédia en Français


text:
1854
Aquesta pagina concernís l'an 1854 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 2 d'abril: Comença de se publicar a París "Le Figaro", primièr coma setmanièr e dempuèi 1866 coma quotidian.
- 4 d'abril: Nòças, a Viena, de l'emperaire Francés Josèp Ièr d'Àustria d'Àustria amb l'emperairitz Sissi.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la Guèrra de Crimèa que dominèt l'annada dins l'Empèri. En genier, lei Francobritanics intrèron dins la Mar Negra. En febrier, demandèron ai Rus de se retirar de Moldavia e de Valaquia e, en fàcia de l'abséncia de respònsa russa, declarèron la guèrra lo 25 de març. Un còrs expedicionari foguèt mandat en direccion de Crimèa. Lo 20 de setembre, averèt la batalha de l'Alma puei aquela de Balaklava que li permetèron de començar lo sètge de Sebastòple.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après sei succès de l'annada precedenta, Kassa Hailu se raprochèt de l'abuna Selama e l'ajudèt de reglar la crisi teologica que tocava la Glèisa Etiopiana dempuei de decennis. La doctrina sost lidet foguèt condamnada e la teoria tewahedo foguèt oficialament adoptada per la totalitat de la Glèisa. Aquò permetèt a Kassa de ganhar lo sostèn de l'abuna dins sei projèctes de coronament.
America[modificar | modificar la font]
Veneçuèla[modificar | modificar la font]
Abolicion de l'esclavatge.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Contuniacion dei combats còntra la Revòuta Taiping que foguèt blocada per lei tropas imperialas. D'efècte, sus lo frònt de Pequin, l'armada taiping arribada a Tianjin en octòbre de 1853 foguèt batuda per lei fòrças Qing e obligadas de se retirar dins de condicions malaisadas. Dins la region de Hunan, lei Qing averèron una autra batalha importanta lo 24 de julhet au lac Dongting que permetèt de protegir Changsha. Enfin, lòng dau fluvi Yangzi, la vila de Wuhan, foguèt ocupada per lei dos camps dins lo corrent de l'annada. Demorèt finalament sota lo contraròtle Qing.
Japon[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, retorn de l'expedicion Perry qu'èra estada renfòrçada per de naviris mandats per lei poissanças europèas. Lo 31 de març, lei Japonés deguèron signar la Convencion de Kanagawa que durbiguèt lei pòrts de Shimoda e de Hakodate ais Estatsunidencs. França, lo Reiaume Unit, Russia e lei País Bas impausèron rapidament de tractats similars. Aquò marquèt la fin de l'isolacionisme japonés. L'efèct sus lo prestigi dau Shogunat foguèt catastrofica e aquela umiliacion aguèt un ròtle important sus la restauracion dau poder de l'emperaire (→ 1867). De mai, entraïnèt de debats sus la politica dau país, çò que causèt l'aparicion d'una oposicion au govèrn.
D'autra part, a la fin de l'annada, un tèrratrem e plusors tsunamis destruguèron la region de Tokai entraïnant la mòrt d'au mens 10 000 personas. 30 000 bastiments foguèron tanben destruchs.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion deis observacions dau mètge escocés James Young Simpson (1811-1870) regardant lo tetanòs. Per lo premier còp, establiguèron un liame entre la malautiá e una plaga (→ 1884).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de març - Paul Ehrlich, scientific alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1915)
- 15 de març - Emil Adolf von Behring, mètge alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1917)
- 22 d'abril - Henri La Fontaine, avocat e activista francés, Prèmi Nobel de la Patz (m.1943)
- 29 d'abril - Henri Poincaré, matematician, fisician e filosòf francés de las sciéncias (m.1912)
- 15 de mai - Joan Psycharis, lingüista grèc-occitan (m. 1929)
- 16 d'octobre - Oscar Wilde, escrivan irlandés (m.1900)
- 18 d'octobre - Karl Kautsky, teorician marxista (m.1938)
- 20 d'octobre - Arthur Rimbaud, poèta francés (m.1891)
- 5 de novembre - Pau Sabatièr, quimista occitan, Prèmi Nobel de Quimia (m.1941)
- 21 de novembre - Papa Beneset XV (m. 1922)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de julhet - Georg Simon Ohm, fisician alemand (n.1789)
- 9 de decembre - Almeida Garret, escrivan portugués (n. 1799)
- 15 de decembre - Kamehameha III, rei d'Hawaii (n. 1814)?


text:
Villes et mairies du District de Dielsdorf (4)
Liste des communes
Regensdorf
Ville de Regensdorf, localité de la Suisse de 15 000 habitants.
La mairie de Regensdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederhasli
Ville de Niederhasli, localité de la Suisse de 7 700 habitants.
La mairie de Niederhasli a une adresse e-mail et un site Internet.
Rümlang
Ville de Rümlang, localité de la Suisse de 5 900 habitants.
La mairie de Rümlang a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberglatt
Ville de Oberglatt, localité de la Suisse de 5 300 habitants.
La mairie de Oberglatt a une adresse e-mail et un site Internet.
Buchs
Ville de Buchs, localité de la Suisse de 5 000 habitants.
La mairie de Buchs a une adresse e-mail et un site Internet.
Dielsdorf
Ville de Dielsdorf, localité de la Suisse de 4 900 habitants.
La mairie de Dielsdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederglatt
Ville de Niederglatt, localité de la Suisse de 4 100 habitants.
La mairie de Niederglatt a une adresse e-mail et un site Internet.
Dällikon
Ville de Dällikon, localité de la Suisse de 3 400 habitants.
La mairie de Dällikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Steinmaur
Ville de Steinmaur, localité de la Suisse de 2 900 habitants.
La mairie de Steinmaur a une adresse e-mail et un site Internet.
Neerach
Ville de Neerach, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Neerach a une adresse e-mail.
Niederweningen
Ville de Niederweningen, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Niederweningen a une adresse e-mail.
Otelfingen
Ville de Otelfingen, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Otelfingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Stadel bei Niederglatt
Village de Stadel bei Niederglatt, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Stadel bei Niederglatt a une adresse e-mail et un site Internet.
Dänikon
Village de Dänikon, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Dänikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberweningen
Village de Oberweningen, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie de Oberweningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Boppelsen
Village de Boppelsen, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Boppelsen a une adresse e-mail et un site Internet.
Schöfflisdorf
Village de Schöfflisdorf, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Schöfflisdorf a une adresse e-mail.
Weiach
Village de Weiach, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Weiach a une adresse e-mail.


text:
Saint-Étienne-la-Thillaye
Saint-Étienne-la-Thillaye es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Étienne-la-Thillaye es un vilatge del país de Auge #que s'estend sus aperaquí 12 km2. Situat a aperaquí 5 km de Pont-l'Avesque e 10 km de Deauville e de Trouville-sus-Mar, Sant-Étienne-la-Thillaye es mitoyen al bourg de Beaumont-en-Auge.
En cobrint 1 236 ectaras (siatz quatre de mai que Sant-Hymer), lo sieu territòri es çò de mès d'estendut del costat de Pont-l'Avesque.
Saint-Étienne-la-Thillaye est un village du pays d'Auge qui s'étend sur environ 12 km2. Situé à environ 5 km de Pont-l'Évêque et 10 km de Deauville et de Trouville-sur-Mer, Saint-Étienne-la-Thillaye est mitoyen au bourg de Beaumont-en-Auge.
Couvrant 1 236 hectares (soit quatre de plus que Saint-Hymer), son territoire est le plus étendu du canton de Pont-l'Évêque.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Nom desconegut en arpitan ( Sainte-Agnès en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Altitud maximala: 2978 mètres pel grand pic de belledonne.
Altitude maximale: 2978 mètres pour le grand pic de belledonne.
Sainte-Agnès
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Guèrra de la Cinquena Coalicion
La Guèrra de la Cinquena Coalicion se debanèt dau 10 d'abriu au 14 d'octòbre de 1809. Opausèt l'Empèri Francés e seis estats satellits a una coalicion gropada a l'entorn de l'Empèri Austrian. S'acabèt per una victòria francesa après la batalha saunosa de Wagram. La patz de Schonbrunn entraïnèt unei pèrdas territòrialas per Àustria que capitèt de negociar la signatura d'una aliança francoaustriana e d'un tractat d'amistat. Aquò permetèt de mantenir l'Empèri Austrian.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Seisena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.


text:
Sinfonia fantastica
La Sinfonia fantastica o Episòdi de la vita d'un artista, sinfonia en cinc actes qu'ei ua sinfonia compausada per Hector Berlioz e interpretada peu purmèr còp au Conservatòri de París en deceme de 1830. Qu'ei ua composicion d'estil romantic e que compta enter las òbras màgers d'aqueth compositor e qu'ei rica de mantuns innovacions musicaus.
Estructura[modificar | modificar la font]
La Sinfonia fantastica que's compausa de cinc partidas :
- Purmèra partida : Saunei - Passion
- Dusau partida : Un Bal
- Tresau partida : Scèna aus camps
- Quatau partida : Marcha de cap au suplici
- Cincau partida : Saunei d'ua nueit de Sabat
Orquestracion[modificar | modificar la font]
La particion d'orquèstra qu'ei escrivuda per :
- Espiulas :
- 2 flabutas (la segonda jogant tanben deu piccolo)
- 2 clarins (lo segond jogant tanben deu còrn anglés)
- 2 clarinetas.
- 2 bassons
- Coires :
- 2 trompas
- 2 cornets
- 2 trompetas
- 2 trombons
- 2 tubas
- Còrdas :
- Purmèr vriulons
- Segonds vriulons
- Vriulons alto
- Violoncèls
- Contrabassas
- 2 arpas
- Percussions :
- Caisha clara
- Caisha bèra
- Tambor d'orquèstra
- Cimbalas
- Campanas


text:
Pozo Arthur-de-Buyer
El pozo Arthur-de-Buyer (o potz No. 11) Es un carbonatges del Carbo del Ronchamp Principales, Són situat sul Territori del municipi de Magny-Danigon Dins Regio francesa Franco Condado Foguet serà Cavat 1894 pr'amor del assegurar avenidor Companhia que és trobava en aquell momento Dins Una Situació finanzas malastrosa. El Projecte Foguet Portat por Poussigue Léon, director del dempuèi del Carbó 1891. Época del cargat Dirigir Obres de cavatge de concebre Els Bastiments Màquina de Cada installar. El Foguet batejada nombre Seient AMB el del presidente Arthur de Buyer que el gerissiá Societat dempuèi 1876 i partiguèt Retirada sigui en la fosa Foguet taula Activitat.
El potz Foguet tiene Activitat de 1900 por ha començat a annadas 1950. Els seus éS prigondor 1.010 metros, como Co Fancia pozo el Mina Que prigond el Estat de anglès amunt Cap Segle XX, i ty el Primier passar la simbólica fonzor 1.000 metros. Aprèp si i Carbó explotèt durante gaireben Una Mieg Segle electrónicos que i ES ensagèsse Explotar de Uranio aprèp la Segunda Guerra Mundial si yo debanèron conversio mantuna temptativa , finalament Acabar por ha en començat ruïnes del Segle XXI. A installación Projecte Una Centrala Solara Fotovoltaica ed Esser por ha estudiat la municipalitat Junh dempuèi 2012.
Enlaces externoss[editar]
- Wikimedia Commons alberga contenido multimedia sobre Pozo Arthur-de-BuyerCommons.
- (en francés) Les amis du musée de la mine de Ronchamp
- (en francés) Cartes postales anciennes du puits Arthur-de-Buyer, Ronchamp au siècle dernier
- (en francés) Fiche du puits Arthur-de-Buyer van BRGM
- (en francés) Puits Arthur-de-Buyer, base Mérimée, ministère français de la Culture


text:
Adige
Adige, (en italian: Adige; en venèt: Àdexe; en trentin: Ades; en friolan: Adis; en ladin: Adesc, o Adiç; en alemand: Etsch; en latin: Athesis) es un fluvi qu'a sa font dins la region alpina de Trentin-Aut Adige prèp de la frontièra Italiana amb Àustria e Soïssa. Fa 410 km de long, que 220 son situats dins la província de Bolzano; es lo segond fluvi d'Itàlia per la longor, aprèp lo fluvi Pò (652 km).
Lo flume sortís del lac alpin artificial de Resia, situat al pas de Resia (1504 m) que tanca las frontièras d'Àustria e Soïssa en dessús de la val del riu d'Inn. Lo lac es conegut per la torre de la glèisa que marca lo site de l'ancian vilatge de Curon Antica (Alt Graun) que foguèt abandonat e enaigat en 1953 quand la restanca foguèt acabada. Pròche Glurns, Adige encontra la ribièra de Rom que ven de la val soïssa de Müstair. Adige raja puèi cap a l'èst a travèrs la val de Venosta fins a Merano ont encontra lo riu de Passirio que ven del nòrd. Al sud de Bolzano, la ribièra d'Isarco rejonh Adige que raja alara cap al sud a travèrs una val qu'es sempre estat una rota màger dels Alps, entre los passes de Resia e de Brenner, que a 1370 m es considerat coma lo pus aisit dels principals passes Alpins.
Pròche Trent, los rius d'Avisio, de Noce, e de Fersina rejonhon Adige. Adige travèrsa alara la Província de Trent e pus tard Venèt, en asagar puèi las vilas de Verona, Rovereto, e Adria a travèrs de la val de Lagarina e la partida nòrd-èst de la plana de Pò fins a la Mar Adriatica.


text:
Sent Ilari de la Noalha
Sent Ilari de la Noalha[1] (en francés: Saint-Hilaire-de-la-Noaille) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La Noalha deriva de novalia, «tèrras èrmas desboigadas i a gaire»[2].
Sent Ilari fèi referéncia a Sent Ilari de Peitieus (circa 315 - 367) avesque d'aquela vila.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Donadas qu'entran pas dens lo tablèu per de rasons tecnicas : 1793 : 516
2012 : 374
2013 : 379 abitants
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Sent-Ilari de la Noalha, dedicada a Sent Ilari de Peitieus, se bastit al sègle XII e es inscrita au títol deus Monuments istorics dempuèi 1925 per son portal romanic[3].
- Lo castèth de Sent Ilari, près de la glèisa, es una propietat privada que se visita pas.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Basa Merimée Notícia N°PA00083751, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Alcatraz
Alcatraz o l'illa d'Alcatraz es una illa situada dins la baia de San Francisco. L'illa a agudas divèrsas foncions mas es subretot coneguda per per aver albergat una prison federala.
A l'ora d'ara, l'illa, considerada coma un site istoric, es administrada pel servici dels pargues nacionals : lo National Park Service. Los visitaires pòdon accedir a l'illa dempuèi San Francisco amb un batèl ibrid, lo trajècte es gerit per una sola companhiá.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans 1769[modificar | modificar la font]
Las primièras personas que visitèron l'illa foguèron los pòbles qu'arribèron entre 10 000 e 20 000 annadas abans nòstre sègle. Los dos màgers grops que visquèron a l'entorn de la baia foguèron los Miwok per la partida nòrd de l'illa, e los Ohlone.
Los usatges recents de l'illa per aquela populacion son de mal reconstituir. Los istorians pensan que s'utilizèt coma campament e coma airal per reculhir de noiridura coma los uòus d'aucèls. Aquela illa foguèt tanben utilizada coma luòc de bandiment pels membres tribals que respectavan pas las leis tribalas.
Quand los primièrs explorators espanhòls arribèron en 1769, mai de 10 000 personas vivián encara a l'entorn de la baia de San Francisco.[1]
Fortalesa militara & preson[modificar | modificar la font]
Lo 5 d'agost de 1775, lo lòctenent espanhòl Juan de Ayala descobriguèt la baia de San Francisco e passèt un fum de setmanas dins la baia per ne far una mapa. Nomenèt l'illa « La Isla de Los Alcatraces ».
En decembre de 1859, una fortalesa militara foguèt construcha per l'armada americana, puèi se construguèt un far sus l'illa per ajudar los milièrs de batèls de la baia; foguèt capitat lo 1èr de junh de 1854.
L'armada americana comencèt de mandar de soldats dins la fortalesa que serviguèt tanben de preson militara tre lo començament de las annadas 1860. Puèi l'illa foguèt oficialament utilizada solament coma preson militara en 1907.
En 1915 l'armada tornèt nomenar l'illa en "Pacific Branch, U.S. Disciplinary Barracks" abans de tampar la preson militara en 1933.[2]
Preson federala[modificar | modificar la font]
L'armada abandonèt l'illa per ne far una preson civila pendent l'annada en 1934. Lo burèus de las presons foguèt alara la causida de convertir la preson militara en un penitencièr civil de nauta seguretat. Alcatraz venguèt lèu la mai populara preson de l'istòria dels Estats Units d'America.
36 presonièrs foguèron implicats dins dins 14 diferents ensages d'escap. 23 òmes foguèron trapats, 6 foguèron tuats, 2 foguèron negats, 5 desapareguèron.
A la debuta de 1963, lo general Attorney Robert Kennedy comandèt la tampadura de la preson, los darrièrs presonièrs sortiguèron de l'illa lo 21 de març de 1963.[3]
Ocupacion indiana[modificar | modificar la font]
D'indians d'America, de mai d'una tribú tornèron dins l'illa en novembre de 1969 un pauc abans Thanksgiving e revendiquèron l'illa coma "Indian Land" (territòri indian). Foguèt un messatge politic per protestar a prepaus de la situacion de los indians d'America.
L'unitat dels indians foguèt l'element principal de la capitada del movement. La tòca foguèt d'establir un centre cultural indian sus l'illa. Un de mai coneguts indians foguèt Richard Oakes, un jove estudiant Mohawk. Los mèdias l'aguèron designat coma lo cap del movement, a la debuta de 1970 sa nòra Yvonne moriguèt a la seguida d'una casuda sus l'illa. Richard Oakes quitèt l'illa pauc de temps après aquel eveniment e l'ocupacion indiana comencèt de pèrdre en intensitat.
L'ocupacion durèt 18 meses, pr'aquò l'interès de l'ocupacion pel public comencèt de demenir un còp Richard Oakes partit. Lo site foguèt voidat en junh de 1971.
Dempuèi aquel eveniment, cada annada d'indians de totas las tribús tornan sus l'illa pel Thanksgiving Day e pel Columbus Day per commemorar l'eveniment.[4]
Pargue nacional[modificar | modificar la font]
En 1972, lo Congrès american decidiguèt de crear un pargue nacional e pel primièr còp se dobriguèt l'illa al public en octobre de 1973. Mai de 50 000 personas la visitèron la primièra annada. A l'ora d'ara, cada annada mai d'1,3 milions de personas la visitan, siá mai de 3 500 personas per jorn. L'illa es venguda un luòc important de torisme de la vila de San Francisco amb de visitas guidadas e de botigas per crompar divèrses objèctes relatius a l'istòria de l'illa.


text:
Hugleville-en-Caux
Hugleville-en-Caux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge a testificat v.1071 jos la forma latinisée Huglevilla.
Significat: veire Heugleville-sus-Serra.
Le nom du village est attesté v.1071 sous la forme latinisée Huglevilla.
Signification: voir Heugleville-sur-Scie.


text:
Orville (Pas de Calais)
Orville es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement Andriaca villa Vila (en 769) èra una residéncia reiala dependit de las comtes de Sant Pol, dels senhors de Aubigny, de las crequis e de las brandts de marconne. Al Modèl:Ven sègle, #venir una dels sèt chatellenies. Abans d'estonar los Amians en 1597,l'armada espanhòla s'i èra amassada a Orville.
Al començament de la Modèl:S-, lo vilatge de Orville protegissiá mai de mil abitants, entre eles de nombroses Bèlgas #qu'avián #èsser atraches per la preséncia en lo jos-sòl de minas de phosphate. La descobèrta de las pòchas de phosphate orvillois i auriá pogudas èsser comparada a l'epòca, tota proporcion gardada, a la ruée cap a l'aur de l'America del far-west; d'una part lo sable phosphaté #qu'èra d'extrachas pòchas en forma de entonnoir èra d'una color jauna aombrat identic a aquela del sable orifère, d'autra marcha lo sieu informe èra tanben fòrça interessant; la tona de minaré i aviá vendut 70frs de l'epòca del temps que lo còp de tòrna de lo sieu extraction èra de 10 a 15 frs. La populacion de Orville es passat en quatre ans de 461 abitants a 1503. Aquela de Amplier, la municipalitat vesina, es passat pendent lo meteis periòde de 340 a 724 abitants. Se comptava fins a 30 carrièras de extraction d'aquel sable phosphaté a Orville que # trabalhavan mai de 500 obrièrs bèlgas. Aquelas minas de phosphate #qu'avián #èsser de descobèrtas l'an 1887 an #èsser espetadas fins al començament del sègle, al moment ont las relacions comercialas amb lo Marròc e la Tunisie an favorit los importations de phosphate a un prètz plan inferior a aquel del extraction local e amb un minaré fòrça mai ric. Lo nom actual d'aquel luòc es "los buttes de Orville" e es a l'ora d'ara ocupat per un recorregut de bal-trappe de reputacion internacionala.
Existissiá egalament a Orville dels sablières #qu'èran encara espetadas l'an 1970 d'una manièra cèrtament artesanala; las venas de sable èran pas pas pro importants per rendibilitzar una espleitacion industriala. Aquel sable d'una excellenta qualitat i aviá remontat del fons de la carrièra a la pelle per replà successius. Los obrièrs devián, seguent la prigondor de la vena, manejar divèrsas fes lo meteis mètre cube per o remontar a la superfícia ont i aviá cargat en wagonnets o de las remolquis agricòlas.
Los polits ostals en pèira #que se pòt veire en traversant la municipalitat testifiquen de la riquesa d'aquel passat.
Anciennement Andriaca villa cité (en 769) était une résidence royale dependit des comtes de Saint Pol, des seigneurs d'Aubigny, des crequis et des brandts de marconne. Au Modèl:Ve siècle, elle devint une des sept chatellenies. Avant de surprendre les Amiens en 1597,l'armée espagnole s'était rassemblée à Orville.
Au début du Modèl:S-, le village d'Orville abritait plus de mille habitants, parmi eux de nombreux Belges qui avaient été attirés par la présence dans le sous-sol de mines de phosphate. La découverte des poches de phosphate orvillois aurait pu être comparée à l'époque, toute proportion gardée, à la ruée vers l'or de l'Amérique du far-west; d'une part le sable phosphaté qui était extrait des poches en forme d'entonnoir était d'une couleur jaune assombrie identique à celle du sable orifère, d'autre part son rapport était aussi très intéressant; la tonne de minerai était vendue 70frs de l'époque alors que le coup de revient de son extraction était de 10 à 15 frs. La population d'Orville est passée en quatre ans de 461 habitants à 1503. Celle d'Amplier, la commune voisine, est passée pendant la même période de 340 à 724 habitants. On comptait jusqu'à 30 carrières d'extraction de ce sable phosphaté à Orville dans lesquelles travaillaient plus de 500 ouvriers belges. Ces mines de phosphate qui avaient été découvertes en 1887 ont été exploitées jusqu'au début du siècle, au moment où les relations commerciales avec le Maroc et la Tunisie ont favorisé les importations de phosphate à un prix bien inférieur à celui de l'extraction locale et avec un minerai beaucoup plus riche. Le nom actuel de ce site est "les buttes d'Orville" et est actuellement occupé par un parcours de bal-trappe de renommée internationale.
Il existait également à Orville des sablières qui étaient encore exploitées en 1970 d'une façon tout à fait artisanale; les veines de sable n'étaient pas suffisamment importantes pour rentabiliser une exploitation industrielle. Ce sable d'une excellente qualité était remonté du fond de la carrière à la pelle par palier successifs. Les ouvriers devaient, suivant la profondeur de la veine, manier plusieurs fois le même mètre cube pour le remonter à la surface où il était chargé dans des wagonnets ou des remorques agricoles.
Les belles maisons en pierre que l'on peut voir en traversant la commune témoignent de la richesse de ce passé.


text:
Cicne
Lo Cicne es un genre d'ucèls de la familha dels Anatidae, grands aucèls aquatics.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Son coneguts per lor còl corbat e per lors bèlas plumas blancas, en nombre de 25 000 pel cicne adulte[1]. Pasmens, qualques espècias an un plumatge negre. Lors dos pès son palmats. Los cicnes son los pus grands membres de la familha dels guits (anatidae), e d'entre los mai gròsses aucèls volants, pesant fins a 15 kg e mesurant 1,50 m. A respècte de las aucas, son a l'encòp pus grands en talha e an de pès e un còl proporcionalament mai grands[2]. An tanben una pèça de pèl desplumada entre los uèlhs e sul bèc pels adultes. Los plumatges de cada sèxe son similars, mas los mascles son generalament mai grands e mai pesucs que las femèlas.
Lo cicne es l'aucèl dedicat a Apollon dins la mitologia grèga.
Just abans de morir, lo cicne cantariá encara mai e amb mai de fòrça. Aquela caracteristica donèt l'expression que ven de l’Antiquitat grèga (en referéncia al darrièr discors de Socrates condamnat a mòrt per impietat)[3].
Distribucion e migracion[modificar | modificar la font]
Los cicnes son generalament situats dins de mejans temperats, rarament jols tropics. Quatre a cinc espècias se tròban dins l'emisfèri Nòrd, una espècia se trapa en Austràlia e en Nòva Zelanda e una darrièra espècia se trapa dins lo sud de Sud-Africa. Los cicnes son absents de l'Asia tropicala, d'America Centrala, del nòrd de l'America del Sud e de l'ensems d'Africa. Una espècia, lo cicne mut, foguèt introdusida en America del Nòrd, en Austràlia e en Nòva Zelanda[4].
Mai d'una espècias an un comportament migratòri, en partida o en totalitat. Lo Cicne mut es une espècia migratritz parciala, demorant dins de regions de l'Euròpa Occidentala, mas migrant en Euròpa de l'Èst e en Asia. [5].
Comportament[modificar | modificar la font]
Los cicnes se noirisson dins l'aiga e sus tèrra. Son gaireben exclusivament erbivòrs, pasmens se un pichon nombre d'animals aquatics pòdon èsser manjats. Lor regim alimentari es compausat de racinas, de tuberculs, de tijas e de fuèlhas de las plantas aquaticas [6].
Los cicnes s'acoplan per parelhas monogamas e vivon ensems d'annadas. Sovent, los coples pòdon durar per la vida, mas la separacion pòt arribar[7]. Aquelas parelhas demòran quitament dins las espècias migratriças gregàrias que s'amasson dins los airals d'ivernatge[8]. Lo nis se trapa a tèrra, prèp de l'aiga e mesura prèp d'un mètre de diamètre. Al contrari de fòrça d'autres guits e aucas, lo mascle contribuís a la construccion del nis. La talha mejana dels uòus es de 113 x 74 mm, amb un pes de 340 g, una mejana de clocada de 4 a 7 uòus e un periòde de coason de 34 - 45 jorns[9]. Amb los Dendrocygninae, los cicnes son los sols anatidèus que los mascles ajudan la coason dels uòus.
De comportaments omosexuals e transsexuals son observats pels cicnes muts[10].
Color[modificar | modificar la font]
Las espècias de cicnes de l'emisfèri nòrd an lo plumatge d'un blanc pur, mas aqueles de l'emisfèri sud mesclan negre e blanc. L'espècia australiana del cicne negre (Cygnus atratus) es negra en totalitat, levat lo blanc de sas plumas en vòl. Los pichons dels cicnes negres son de color gris clar. Los cicnes del còl negre, vivent en America del Sud, son blancs mas an lo còl negre.
Los membres inferiors dels cicnes son de color gris negrenc, levat per las doas espècias d'America del Sud, qu'an de membres inferieurs roses. La color del bèc varia: las quatre espècias subarticas an de bècs negres amb de tintas de jaune, alara que totas las autras espècias an de bècs amb motius roge e negre.
Malautiás, causas de mortalitat[modificar | modificar la font]
Aspècte cultural[modificar | modificar la font]
L'aspècte cultural del cicne es fòrça ric en Euròpa. Benlèu l'istòria d'un cicne mai coneguda es aquela de la fable Lo guiton lag. L'istòria es centrada sus un guit lag qu'es maltractat fins a qu'encontra de cicnes. Aqueles l'acculhisson e lo guit se transforma en un cicne blanc magnific. Los cicnes son sovent un simbòl de l'amor o de la fidelitat perque mantenon de relacions monogamas de longa durada. Fòrça òbras metan en scèna de cicnes, coma Lohengrin o Parsifal.
En Anglatèrra e País de Galas (mas pas en Escòcia o en Irlanda), la possession de cicnes muts (en anglés, mute swans) es reglamentada per una lei, l'Act of Swans, adoptada pel Parlament anglés en 1482.[11].
Los cicnes son fòrça presents dins la mitologia. Dins la mitologia grèga, l'istòria de Leda e lo cicne conta qu'Elena de Tròia foguèt concebuda per una union de Zèus desguisat en cicne e de Leda, reina d'Esparta.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Un cicne negre
-
-
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Le règne animal; Bernard de Wetter; ed:Éditions Caramel
- ↑ "Ducks"(en) Ducks, Geese and Swans; Kear, Janet; ed:Oxford University; Oxford; 2005
- ↑ (fr)TV5 - Quiz
- ↑ id:"Ducks"
- ↑ (en)Effects of El Nino Southern Oscillation on Numbers of Black-Necked Swans at Rio Cruces Sanctuary, Chile; Roberto Schlatter, Rene Navarro, Paulo Corti; jornal:Waterbirds: The International Journal of Waterbird Biology, 2002 [1].
- ↑ id = "Ducks"
- ↑ (fr)Partnerships in birds, Eileen Rees; ed: Oxford University Press
- ↑ (en) Functional aspects of the pair bond in winter in Bewick's swans (Cygnus columbianus bewickii); D.K. Scott jornal:Behavioral Ecology and Sociobiology; 1980
- ↑ BTO (en) British Trust for Ornithology Mute Swan
- ↑ Bagemihl (en)Bruce Bagemihl, 1999, Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity, St. Martin's Press, Modèl:Isbn, pages 487-491
- ↑ http://www.royal.gov.uk/RoyalEventsandCeremonies/SwanUpping/SwanUpping.aspx


text:
Pèire Vidal
Pèire Vidal (fin del sègle XII - començament del sègle XIII) èra un trobador de Tolosa. Èra lo filh d'un pelissièr. Foguèt lo protegit del comte Ramon V de Tolosa, o foguèt mai tard de Barral dei Baus e tanben d'Anfós II d'Aragon. Viatjèt per Palestina, Itàlia, l'Euròpa centrala e Malta. Auriá participat a la tresena crosada. Es descrit coma un personatge erratic, maliciós, qu'aimava de malparlar. Daissèt quaranta e cinc cançons que de dotze ne'n demora la melodia.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Les poésies de Peire Vidal, Ed. Josèp Anglada, Librairie Honoré Champion éditeur, (les classiques du moyen-âge) París, 1913.


text:
Duclair
Duclair es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat resulta de la fusion de las doas ancianas parròquias de Duclair e del Vaurouy (« Val Rouil » en 1469).
Existéncia d'una glèisa e d'un monastèri d'òmes l'an 671 ; lo abbaye i aguèt destruit pels Normands a Modèl:La s-. Estralls De la peste a Modèl:La s-. Lo baron de Duclair a citat entre los guerrers de Hastings (1066). Ocupat pels Angleses l'an 1360. Peste L'an 1479. Fabrica importanta de cervesa a Modèl:La s2-. Léproserie, Fins a la Revolucion, al mont Davilette.
Una linha de camin de fèrre en connectant Barentin e Duclair a inaugurat l'an 1881.
La clouterie Mustad a fondat l'an 1891[1]. Es victima d'un violent incendi l'an 1893.
Lo 22 d'agost de 1896, la municipalité recep lo president Félix Faure acompanhat del ministre de las Questions estrangièras, Gabriel Hanotaux.
En 1928, l'otèl de vila e la sala de las fèstas an inaugurat en preséncia del ministre de l'interior Albert Sarraut.
Dels bombardements pendent la Segonda Guèrra mondiala apunten lo bac. Lo 11 de julhet de 1943, la clouterie a bombardatError de citacion : Clausura
omesa per la balisa
. Elle est victime d'un violent incendie en 1893.
Le 22 août 1896, la municipalité reçoit le président Félix Faure accompagné du ministre des Affaires étrangères, Gabriel Hanotaux.
En 1928, l'hôtel de ville et la salle des fêtes sont inaugurés en présence du ministre de l'intérieur Albert Sarraut.
Des bombardements durant la Seconde Guerre mondiale visent le bac. Le 11 juillet 1943, la clouterie est bombardée[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA76001553, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑


text:
Dimorphodon
Eth Dimorphodon siguec un pterosaure que demorec en eth Jurassic ancian e apartenh ara familha des Dimorphodontidae. Demorec en Anglatèrra e es sues ales an ua longada d'1,4 metres.
Eth Dimorphodon (dent damb dues formes) ei eth pterosaure més ancian deth Jurassic. Siguec descurbert en estrats deth Liassic més ancian deth sud d'Anglaterra. Ei ua forma damb coa plan longa, dera familha des Pteinosaurus deth Trias que podien auer sigut es sòns ancessors.
Es sòns ales auien un metre de longada totau d'1,4 metres. Sonque quauques especimens de Dimorphodon an estat trapats, plan d'eri son rèstes d'esqueletes sanceres.
Toti aperténhen ara madeisha especie, Dimorphodon macronyx e venen deth madeish lòc e peires, cò ei a díder, de Dorset, ena costa anglesa. Un especimen solet, damb quauqui ossi deth braç e des pates siguec trapat en es estrats deth Baish Lias en Severn, Gloucestershire.
Dimorphodon auia un cran plan gran e naut damb uns horats as bandes plan granes tanben. Aguestes hiestres o horats des uelhs damb dubertures en naut e en baish, preorbitals e nostrils son desseparades sonque per ues barres d'os.
Atau, maugrat açò, eth tamanh deth sòn cran era plan leugièr. Auia tanben quate dents frontals en cada banda dera dintadura de'n naut. Dejós aguesta auia de petites dents. Ena dintadura de baish tanben auia de 30 a 40 petites e punchants dents. Aguesta especialisacion arremerca que minjaua sonque peish.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
º The Illustrated Directory of Dinosaurs and other prehistoric creatures, Greeenwich Editions, 2005.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 19 de maig de 2013
Tres mots compartits especificament peu catalan e peu gascon: similaritats e diferéncias semanticas.
La prumèra seria qu'ei la d'aplec e los derivats aplegar, aplegada etc. Aplegar que vien deu latin applicare, com aplicar, totun lo sens d'aplegar qu'ei distint de lo d'aplicar. En catalan, aplegar que vòu díser 1- reunir, amassar 2- (en valencian:) arribar. En gascon (d'après Palay), aplegar que vòu díser 1- reunir, amassar 2- botar a l'acès, a la sela, a l'endòst (o sia, en gascon: a l'aplec) (en catalan: abrigar) 3- plegar botiga.
Aplegà's (o aplegar-se) en gascon que vòu diser 1- amassà's, 2- acessà's, asselà's, endostà's (en catalan: abrigar-se) 3-tornar-se'n tà casa, un còp ua tasca acabada. L'emplec d'aplegar dab la significacion de plegar botiga, deishar lo tribalh, qu'ei tanben corrent en catalan, totun la lengua estandard que'u prefereish plegar (lat. plicare). En catalan com en gascon, aplegar qu'ei sovent emplegat per plegar.
En catalan, un aplec qu'ei unha amassada de gent o de causas, ua reunion de gent, unha acampada, en particular hestiva.
En gascon, aplec que pòt voler díser (segon Palay): 1- amassada de gent o de tropèths qui son a punt de tornar tà l'ostau, tau cortau etc. 2- lo quite retorn tà l'ostau 3- acès, endòst, sela 4- assemblada. Totun, tàd aquera darrèra acceptacion d'assemblada, d'acampada, lo gascon que s'estima mei d'emplegar lo mot autan gascon com catalan d'aplegada.
Los mots aplec, aplegar etc que semblan un eretatge deu vocabulari pastorau pirenenc, quan e s'agiva d'aplegar lo bestiar sia pr'amor de la transumància (tau montanhatge o tà tornar tà la bòrda) sia tà botà'u a l'aplec, qu'ei a díser a l'empara deus predators e de las intemperias.
Lo segond mot qui m'interèssa uei qu'ei gavec o gavet. La forma mei antiga du mot, atestada en catalan, que sembla estar gavec, uei lo dia meilèu gavet. En gascon contemporanèu, las duas formas (gavec/gauec e gavet) que son emplegadas en concurréncia. Lo mot, tant en gascon com en catalan, que designa ua planta pirenenca (Rhododendron ferrugineum) qui creish ad altituds compresas enter 1500 m e 2500 m d.n.m. Lo mot que remonta probablament d'abans la romanizacion. Lo lingüista gasconista alemand Gerhard Rohlfs qu'aprèssa aqueth mot d' ua seria d'autes qui designan plantas e qui son conservats au còp en catalan e en gascon: gavarra (cat, gsc), gavarrera (cat) / gavarrèra (gsc), gavardera (cat) / gavardèra (gasc) (Rosa canis) etc. Tots aqueths mots que comparteishen un etimon d'origina pre-indoeuropèa qu'arretrobam hens lo mot basco gaparra / kaparra qui significa l'arromèc, la sèga. En gascon, un gavar(r) o gavard qu'ei un terrenh cobèrt de bruishòcs espinós, de gavardèras.
En catalan, un sinonime de gavet qu'ei neret. En contra de l'opinion de Coromines qui pensava que lo mot neret e podèva venir deu grèc (deu mot nerion: laurèr-ròsa afixat dab -eta, sufix locatiu de tipe basco); a jo, aqueth mot pirenenc no'm sembla pas briga tant exotic. De fèit, qu'ei meilèu ben romanic. En gascon montanhòu, neret qu'ei ua forma afixada -diminutiva- de nere, forma pirenenca de negre (deu lat. nĭger, nĭgra, nĭgrum). Neret que significa literaument "quasí negre" o "un chic negre". Ua forma similara deu mot qu'existeish o qu'existiva tanben en catalan com ns'ac indica la toponimia de la Catalonha deu Nòrd. Atau que i ei la comuna rosselhonesa de Montner e sustot lo lòcdit El Neret qui's tròba hens la comuna deu Voló (oficiaument "Lo Naret"). En aqueth darrèr cas, lo mot que devèva estar lo subernom de la persona qui fondè lo lòcdit (com en gascon: Negret/Neret o Moret ) .
Neret com a nom de la planta que deu har allusion a la color de la saba toxica d'aqueth Rhododendron qui ei d'un arroi fòrça escur, quasí negre, pr'amor deu hèr qui s'i concentra, d'aquí lo nom de l'espècia ferrugineum. Qu'ei de notar la paraula neret n'ei pas estada arrecuelhuda tà designar la planta en gascon per Palay. Totun, a mei de gavec /gauec e gavet, lo gascon qu'a locaument garet qui, com gavet, e poderé resultar d'un crotzament enter lo mot "indigèna" (pre-indoeuropèu) gavec e lo son sinonime romanic neret. Atau, gavec x neret -> gavet e garet.
La tresau seria qu'ei la d'avalot e d'avalotar. En catalan, un avalot que designa ua susmauta populara, un batahòri sediciós, ua manifestacion de susmauta. Avalotar que vòu diser har "avalot", susmautar, manifestar ua revòlta. Qu'arretrobam aqueras duas paraulas hens lo lexic gascon, grafiadas abalòt, abalotà's per l'equipa de Per Noste. Totun, en gascon, lo sens que n'i ei un chic diferent. La nocion de susmauta n'i ei pas briga. Un abalòt qu'ei un atropament, un encontre de mei d'un grop (Palay). Abalotà's que significa màve's tà formar un atropament.
L'etimologia d'avalotar prepausada per Coromines, dab bons arguments, qu'ei lo vèrbe latin volutare (agitar). L'avalot / abalòt, etimologicament qu'ei dongas ua sòrta d'agitacion. Qu'ei important de s'avisar qu'en catalan, en contra deu gascon, los mots avalot e avalotar n'i son pas briga isolats. En particular, lo catalan qu'a un aute vèrbe aparentat a avalotar, qui ei esvalotar. Lo catalan colloquiau non hè pas nada distincion semantica enter la forma prefixada dab a- e la dab es-. Avalotar o esvalotar que son a l'origina sinonimes enter si, l'un o l'aute emplegat indiferentament segon los lòcs. Qu'ei la lenga normativizada modèrna qui a aprofieitat deu doblon avalotar /esvalotar tà balhar un sens especializat (lo de la manifestacion susmautaira) tà avalot(ar). Totun, de la mar qui ei a s'agitar, que se'n ditz enqüèra que "s'avalota" en catalan . En catalan estandard, esvalotar qu'a un sens mei generau qu'avalotar, qu'evoca ua agitacion tapatjaira, un batahòri. Un "avalot " qu'ei dongas un tipe d' "esvalot" qui's caracteriza per l'aspècte sediciós o susmautaire.
Etapas qui marquèn la transformacion de volutar(e) de cap a avalotar /esvalotar que son documentats en catalan ancian (dab, en particular, la forma intermediara avolotar). Lo vèrbe latin volutare qu'a balhat ua familha pro nombrosa de mots en catalan, tant hens la seria prefixada dab a- com hens la dab es-, au contra deu cas gascon on abalòt e abalotar e son ben isolats. Que s'ageish dongas aquiu d'un prèst deu catalan tau gascon: abalòt e abalotar (qui valeré mei escríver avalòt e avalotar) que son exemples deus bons de catalanismes especificament gascons, desconeguts en occitan non gascon. Totun, en migrant d'ua lenga tà l'auta, lo mot qu'a patit ua alteracion semantica, com sovent. Dens l'aute sens, brembem-nse deu cas deu mot cohet qui a patit ua alteracion semantica enqüèra mei grana (diable en gascon, huec d'artifici en catalan).
.
3 comentaris:
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Hola Joan, segurament no has llegit el meu comentari original, perquè ho vaig escriure força després del teu post original. El que hi deia és que després d'haver estudiat el diccionari de Simin Palay, he arribat a la conclusió que el gascó cohet correspon al llenguadocià cofet, amb aspiració regular de f.
Resulta que el diable té banyes, i aquestes poden estar associades a un casc com el dels vikings, i precisament sembla que la paraula en questió, que designa un tipus de barret, és d'origen germànic. Sigui com sigui, en cap cas es pot justificar que el català coet sigui un gasconisme, igual que galet i algun altra proposta teva.
Como que veig que de quan en quan repeteixes aquestes etimologies, jo també hi de dir la meva.
- 21 de maig de 2013 a les 12:37
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Joan, em sembla molt bé la teva feina de divulgació del gascó, però la lingüística històrica no ésx precisament fàcil, ni tan sols per als mateixos especialistes. En Coromines, per exemple, es va equivocar moltíssimes vegades.
- 21 de maig de 2013 a les 14:26
- Octavià Alexandre ha dit...
-
El diccionari de Palay diu el següent:
couhèt,-e; adj. - Etêté, écimé; écorné,-e, dépourvu de cornes en parlant des bovins et des ovins. V. còhou.
couhèt,-e; s. - Bonnet, coiffure, coiffe, petite coiffe; houppe de cheveux, de poils. V, berounade, tufe.
Couhét; sm. - Surnom du diable, dénom.
Vet aquí que Cohét té una é tancada, mentre que els dos cohèt homònims tenen una è oberta.
- 18 de juny de 2013 a les 20:49


text:
Escòla de Salamanca
Lo nom Escòla de Salamanca (Escuela de Salamanca) foguèt donat al sègle XX a un grop de teologians e de juristas espanhòls del sègle XVI, ligats a l'anciana universitat d'aquela vila, que la doctrina tornèt èsser descobèrta per d'economistas[1],[2], en particular Joseph Schumpeter[3] e utilizada pels fondators de la doctrina dels libertarians que ne faguèron los davancièrs de l'escòla austriaca[4],[5]. Designa de biais generic l'ensems de las reflexions que menèron de teologians espanhòls seguent de trabalhs intellectuals e pedagogics començats per Francisco de Vitoria, tornant interpretar la pensada de Tomàs d'Aquin a partir del postulat que las fonts de la justícia, del drech e de la morala se devon pas mai cercar dins los tèxtes sacrats o las tradicions, mas dins l'examen de la natura a la lutz de la Rason.
Quand la Renaissença difusèt dins tota Euròpa, al començament del sègle XVI, las concepcions tradicionalas de l'òme, de sa relacion amb Dieu e amb lo monde foguèron estrementidas per l'aparicion de l'umanisme, per la Reforma, per las grandas descobèrtas e lors consequéncias sus las coneissenças (geograficas sobretot). Aquelas questions novèlas foguèron abordadas per l'Escòla de Salamanca.
Los dominicans Francisco de Vitoria (1546), Domingo de Soto (1560) e Melchior Cano (+1560), puèi Martín d'Azpilcueta (o Azpilicueta), Tomás de Mercado o Francisco Suárez, totes jusnaturalistas e moralistas, son los fondators d'una escòla teologica e juridica un novelum del tomisme a l'epòca de la Reforma. Los subjèctes d'estudis se concentran subretot sul drech de las gents o de la guèrra, l'òme e sos problèmas practics (morals, fins a abordar de questions economicas), mas s'agís pas d'un còrpus vertadièrament unic admés per totes, coma o mòstran los desacòrdis o, quitament, las polemicas importantas entre eles.
A causa de l'espandiment dels domenis tractats, se distinguís doas escòlas, aquela dels Salmanticenses e aquela dels Conimbricenses. La primièra comença amb Francisco de Vitoria (vèrs 1483-1546), e arriba a son apogèu amb Domingo de Soto (1494-1560) e Melchor Cano (1509-1560). L'escòla dels Conimbricenses es formada per de Jesuistas que, dempuèi la fin del sègle XVI avián pres la relèva intellectuala dels Dominicans. D'entre los Jesuistas i a de noms coneguts coma Luis de Molina (1535-1600) e Francisco Suárez (1548-1617).
Somari
- 1 Drech e justícia
- 2 Economia
- 3 Teologia
- 4 Nòtas e referéncias
Drech e justícia[modificar | modificar la font]
La doctrina juridica de l'Escòla de Salamanca signifiquèt la fin dels concèptes medievals del Drech, amb una revendicacion de libertat inabituala dins Euròpa de l'epòca. Los dreches naturals de l'òme son venguts, d'un biais o d'un autre, lo centre d'interès, per aqueles relatius al còrs (drech a la vida, a la proprietat) o aqueles ligats a l'esperit (drech a la libertat de pensada, a la dignitat).
Drech natural e dreches umans[modificar | modificar la font]
L'Escòla de Salamanca tornèt formular lo concèpte de Drech natural. Aquel ven de la natura ela meteissa, e tot çò qu'existís segon l'òrdre natural compartís aquel drech. La conclusion evidenta es doncas que totes los òmes partejant la meteissa natura partejan tanben los meteisses dreches coma l'egalitat o la libertat. Fàcia a la concepcion predominanta en Espanha e en Euròpa, considerant los indians d'America coma de menors o incapables, la granda novetat foguèt la reconeissença de lors dreches, coma aqueles de rebutar la conversion forçada o lo drech a la proprietat de lors tèrras. Per que l'òme viu pas isolat mas en societat, la lei naturala es pas limitada a l'individú. Atal, per exemple, la justícia es un exemple de lei naturala practicada dins la societat. Per Gabriel Vázquez (1549-1604) agir amb justícia es un dever dictat per la lei naturala.
Sobeiranetat[modificar | modificar la font]
L'Escòla de Salamanca destrièt dos poders, lo domeni natural o civil, e lo domeni subrenatural, que son confuses a l'Edat Mejana. Una consequéncia dirècta de la separacion dels poders es que lo rei o l'emperador a pas d'autoritat sus las armas, nimai lo papa per manca de poder temporal. Anèron fins a prepausar que lo poder del dirigent a sos limits. Atal, segon Luis de Molina una nacion es analòga a una societat marcanda que sos dirigents serián los administrators, mas ont lo poder demòra dins l'ensems de sos administrats considerats individualament. Pasmens, lo poder de la societat sus l'individú es pus grand qu'aquel de l'individú sus el meteis, perque lo poder del dirigent es una emanacion del poder divin.
La corona anglesa espandissiá la teoria del poder reial per volontat divina (lo sol receptaire legitim de l'emanacion del poder de Dieu es lo rei), de tal biais que los subjèctes podián pas que respectar los òrdres per pas contravenir a aquela intencion. Fàcia a aquela teoria, divèrses membres de l'Escòla sostenián que lo pòble es lo receptor de le Sobeiranetat, que la transmet al prince dirigent segon divèrsas condicions. Lo principal defensor d'aquela tèsi foguèt benlèu Francisco Suárez, que son obratge Defensio Fidei Catholicae adversus Anglicanae sectae errores (1613) foguèt lo melhor plaidejat de l'epòca de la sobeiranetat del pòble. Los òmes naisson libres per natura e non per servir un autre òme, e pòdon desobeir e tanben destronar un sobeiran injust. Tot coma de Molina, afirma que lo poder politic aparten pas a degun en particular, mas se diferéncia d'aquel darrièr en considerant que lo receptor es lo pòble coma un tot, non coma un ensems d'individús sobeirans. Per Suárez lo poder politic de la societat es contractual dins son origina perque que la comunautat se forma pel consensus de liuras volontats. La consequéncia d'aquela teoria contractuala es que la forma de govèrn natural es la democracia, alara que l'oligarquia o la monarquia apareisson coma d'institucions segondàrias, que son justas pas que se son la causida del pòble.
Drech de las personas e drech internacional[modificar | modificar la font]
Francisco de Vitoria benlèu foguèt lo primièr que desvolopèt una teoria sus l'ius gentium (drech de las personas) que sens cap de dobte se pòt qualificar de modèrne. Desvolopèt sas idèas d'un poder sobeiran legitim sus la societat dins l'encastre internacional, en conclusent que l'encastre se deu tanben regir per de règlas justas e respectuosas dels dreches de totes. Lo ben comun de l'univèrs es de reng superior al ben de cada Estat. Aquò significa que las relacions entre Estats deurián pas mai èsser justificadas per la fòrça, mas èsser justificadas pel drech e la justícia. Es çò que fa de Francisco de Vitoria lo creator del drech internacional.
Descompausèt l'ius gentium. Francisco Suárez, que trabalhèt ja sus aquelas categorias plan distintas, distinguissiá entre ius inter gentes e ius intra gentes. Alara que l'ius inter gentes, que correspond al drech internacional modèrne, èra comun a gaireben totes los païses (essent un drech positiu, non natural, deu pas èsser obligatòri a totes los pòbles), l'ius intra gens o drech civil es especific a cada nacion.
Guèrra justa[modificar | modificar la font]
Perque la guèrra es un dels piègers mals que pòsca patir l'òme, los membres de l'Escòla ne deduguèron que se pòt pas utilizar dins totas las ocasions, mas sonque per evitar un mal mai grand. Encara es preferible d'aver un acòrdi rasonable puslèu que de començar un conflicte. Qualques exemples de guèrra justa:
- per sa pròpria defensa, sonque s'existís de possibilitats de succès. S'es condamnada de per abans a l'escac, aquela guèrra seriá pas qu'una rajada inutila de sang
- Guèrra preventiva contra un tirant qu'es a mand d'atacar
- Guèrra de castig contra un enemic copable
Mas una guèrra es licita o illicita pas solament en foncion del motiu, mas tanben deu observar tota una seria de condicions suplementàrias :
- Es necessari que la responsa siá proporcionala al mal; s'utilizam mai de violéncia qu'aquela estrictament necessària, vendriá injusta.
- Lo dirigent es el que deu declarar la guèrra, mas sa decision es pas una causa sufisenta per la començar. Se la populacion s'i opausa, es illicita. Plan segur, se lo dirigent vòl començar una guerra injusta, seriá melhor de lo despoderar abans e de lo jutjar.
- Un còp la guèrra començada se i pòt pas far tot, coma atacar los innocents o tuar los ostatges, i a de limits morals.
- Es necessari de cercar totas las possibilitats de dialòg e de negociacion abans de començar una guèrra, sola es licita la guèrra coma darrièr recors.
Son injustas las guèrras expansionistas, lo pilhatge, per tòca de conversion dels infidèls o pagans, per la glòria, eca.
Vejatz tanben: Doctrina de la guèrra justa
Conquesta de l'America[modificar | modificar la font]
Al començament del colonialisme, Espanha èra l'unic país europèu ont un grop important d'intellectuals prepausèt d'estudiar las condicions de legitimitat d'una conquesta al luòc d'ensajar de la justificar per de motius tradicionals.
Francisco de Vitoria comencèt son analisi de la conquesta en rebutant los títols illegitims. Foguèt lo primièr que se risquèt a negar que las bullas d'Alexandre VI (gropadas jol tèrme de las Bullas de la Donacion) èran un títol valable de possession de las tèrras descobèrtas. Pas mai la primautat universala de l'emperaire que l'autoritat del Papa (que manca de poder temporal) èran pas acceptablas, nimai una sosmission o una conversion volontària dels indians d'America. Podián pas èsser considerats pecaires o pauc intelligents, mas essent liures per natura e proprietaris legitims de lors tèrras. Quand los Espanhòls arribèron en America, portavan cap de títol legitim per ocupar aquelas tèrras, que n'avián ja.
Vitoria tanben analisèt l'existéncia possibla de motius que justificarián un tipe de dominacion sus las tèrras descobèrtas. Trobèt fins a uèit títols legitims per la dominacion.
- Lo primièr qu'indica, benlèu lo mai fondamental, es a respècte de la comunicacion entre los òmes, que constituisson ensems una societat universala. L'ius peregrinandi et degendi es lo drech de tot èsser uman de viatjar e de tractar sus tota la tèrra, independentament del govèrn o de la religion de cada territòri. Se los Indians permetián pas lo liure passatge, èra juste de se defendre, e de demorar suls territòris obtenguts per aquela guèrra.
- Lo segond títol fa referéncia a un autre drech que l'empachament essent tanben una causa de guèrra justa. Los Indians podián volontàriament rebutar la conversion, mas deurián pas empachar los Espanhòls de presicar, sens que se trovaram dins una situacion analòga a la del primièr títol. Pasmens Vitoria fa remarcar que quitament s'èra una causa de guèrra justa, seriá pasmens inoportuna del fach dels mòrts que poiriá causar.
Los títols seguents, de mendre d'importància, son:
- Se los sobeirans pagans fòrçan los convertits a tornar a l'idolatria.
- S'i a un nombre sufisent de crestians convertits, pòdon recebre del Papa un dirigent crestian.
- S'i a tirania o damatges faches a d'innocents (sacrificis…)
- Per causa dels partenaris e d'amics atacats, coma los tlaxcaltècas, ligats als Espanhòls mas someses, coma fòrça pòbles, pels aztècas.
- Lo darrièr títol legitim, pasmens qualificat per Vitoria d'esperel de dobtós, es la manca de leis justas, de magistrats, de tecnicas agricòlas, eca. En totes cases, seriá totjorn motivat per la caritat crestiana e pel ben dels Indians.
Aqueles títols legitims e illegitims satisfaguèron pas l'emperador Carles Quint, perque significavan qu'Espanha aviá cap de drech particular per espandre son empèri, es perque ensagèt sens capitar que los teologians daissen d'exprimir lors vejaires sus aqueles subjèctes.
Economia[modificar | modificar la font]
La consecracion finala de la denominacion dels economistas de l'Escòla de Salamanca foguèt donada per Joseph Schumpeter dins son Istòria de l'analisi economica (1954), pasmens que fòrça istorians economics avián ja emplegat aquela denominacion abans el. Schumpeter estudièt la doctrina escolastica en general e espanhòla en particular, e faguèt l'elògi del naut nivèl de las sciéncias economicas en Espanha al sègle XVI. Segon el aquela escòla foguèt lo grop que merita mai lo títol de fondators de las sciéncias economicas. L'Escòla de Salamanca capitèt pas a elaborar una doctrina economica complèta, mas establiguèt las primièras teorias economicas modèrnas se confrontant als novèls problèmas qu'avián aperegut. Malaürosament, i aguèt pas de seguida aprèp la fin del sègle XVII, e fòrça d'aquelas contribucions acabèron dins l'oblit, per tornar èsser descobèrtas dins los decènnis seguents. Malgrat qu'i aguèt pas d'influéncia dirècta, l'Escòla de Salamanca sovent foguèt comparada a l'Escòla austriaca; Murray Rothbard qualifica sos representants de « proto-Austriacs » dins son libre An Austrian Perspective on the History of Economic Thought.
Precedents[modificar | modificar la font]
En 1517 Francisco de Vitoria, qu'èra alara a La Sorbona, foguèt consultat alara pels mercants espanhòls establits a Anvèrs sus la legitimitat morala de comerciar per s'enriquir. D'un punt de vista actual, èra una demanda sus l'esperit d'entrepresa. Alara, Vitoria e d'autres teologians sosquèron suls afars economics. S'alunhèron de las posicions medievalas ja passadas e ensagèron de las remplaçar per de principis nòus venent de la lei naturala. L'òrdre natural repausa sus la libertat de circulacion de las personas, bens e idèas, de mena que los òmes se pòscan conéisser entre eles e aumentar lors sentiments de fraternitat. Aquò implicava que las accions dels mercants, en mai de pas èsser moralament condemnablas, asseguravan un important servici pel ben èsser general.
Proprietat privada[modificar | modificar la font]
Amb l'aparicion dels òrdres mendicants al sègle se desvolopèt un movement que, de contunh amb fòrça, insistissiá sus la pauretat e la fraternitat dels òmes, en deplorant l'acumulacion de las riquessas per la Glèisa. Los òrdres mendicants consideravan la possession de bens e la proprietat privada coma, pel mens, moralament condamnablas. En fàcia los dominicans en general, e Tomàs d'Aquin en particular, defendián l'idèa que la proprietat privada es una institucion umana moralament neutra.
Los membres de l'Escòla de Salamanca consideravan que la proprietat a per efècte benefic d'estimular l'activitat economica, e doncas lo ben èsser general. Diego de Covarrubias y Leiva (1512-1577) considerava que los proprietaris avián en mai del drech de proprietat sul ben n'avián lo drech exclusiu als beneficis que poirián derivar del ben (çò qu'es ja una caracteristica modèrna), quitament s'aqueles poirián profeitar a la Comunautat. Ça que la, en periòde de granda necessitat totes los bens son comuns.
Luis de Molina (1535-1601) la considerava coma una institucion d'efèctes practics positius perque, per exemple, los bens èran çò melhor mantenguts per un proprietari que s'èran la proprietat comuna.
Argent, valor e prètz[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament pus complèt e metodic d'una teoria de la valor es degut a Martín d'Azpilcueta (1493-1586) e Luis de Molina. Interessat per l'efècte dels metals precioses qu'arribavan d'America, Martín d'Azpilcueta constatèt que dins los païses qu'èran rares, los preses dels bens èran inferiors a aqueles dels païses avent una abondància d'aqueles metals. Los metals precioses son de merças coma las autras, d'ont mai son abondants d'ont mens permeton d'aquerir d'autres bens. Atal desvolopèt la teoria de valor carestiá davancièr de la teoria quantitativa de l'argent, en avança de mai d'un decènni sus Jean Bodin (1530-1596). La teoria de la valor predominanta fins a aquela epòca èra una teoria medievala del còst de produccion coma prètz juste. Diego Covarrubias e Luis de Molina desvolopèron una teoria subjectiva de la valor e del prètz que consistís a considerar que, perque l'utilitat d'un ben varia d'una persona a l'autra, son prètz juste serà atengut per l'acòrdi mutual sus un mercat liure (sens monopòli, enganas o intervencion del govèrn). En tèrmes actuals, los membres de l'escòla defendián lo liure mercat, ont lo prètz juste es determinat per la lei de l'ofèrta e de la demanda.
Interès[modificar | modificar la font]
L'usura (coma se nomenava a l'epòca tot prèst d'interès) totjorn foguèt fòrça mal vista per la Glèisa. Lo segon concili de Latran aviá condamnat lo remborsament d'un deute a una valor superiora al capital prestat; lo concili de Viena aviá explicitament enebit l'usura e aviá qualificat d'eretica tota legislacion que la tolerariá; los primièrs escolastics reprovavan l'encaissament d'interès. Dins l'economia medievala, los prèstes èran la consequéncia de la necessitat (recòlta marrida, encendi dins un talhièr...) e, dins aquelas condicions, podiá almens d'èsser moralament condamnable de percebre un interès per aquò.
A la Renaissença, la mai granda mobilitat de las personas profeitèt al desvolopament del comèrci e l'aparicion de condicions favorablas per que los entrepreneires comencèsson de nòus e lucratius afars. A causa que lo prèst èra ja pas mai sonque per l'autoconsomacion mas tanben per la produccion, se podiá alara considerar jos un autre angle. L'Escòla de Salamanca trobèt divèrsas rasons per justificar la percepcion d'un interès. Atal, la persona que recebiá lo prèst obteniá un benefici al prètz de l'argent obtengut. D'autre autre costat l'interès se podiá considerar coma una prima pel risc que preniá lo prestaire. Mas tanben coma la compensacion d'una manca per ganhar, perque lo prestaire perdiá la possibilitat d'utilizar l'argent per autre causa. Fin finala — e es una de las contribucions mai originalas — l'argent venent a èsser considerat coma una merça de qué se podiá tirar un benefici (l'interès).
Martín d'Azpilcueta prenguèt lo temps en compte. A de condicions egalas, val mai de recebre una soma immediatament que de la recebre dins lo futur. L'interès compensa doncas pel temps pendent qu'avèm pas a disposicion l'argent.
Teologia[modificar | modificar la font]
Pendent de la Renaissença la teologia èra en decadéncia fàcia a l'umanisme trionfant, e mai l'escolastica transformada en metodologia voida e rotinièra. L'Universitat de Salamanca conduguèt especialament, aprèp Francisco de Vitoria, Domingo de Soto e Melchor Cano un novelum de la teologia coma la renaissença del tomisme, qu'influencièt la vida culturala en general e d'autras universitats europèas. L'apòrt fondamental de l'Escòla de Salamanca a la teologia es benlèu l'estudi dels problèmas fòrça mai pròches dels òmes, qu'èran estats fins alara ignorats, en mai de l'estudi de questions fins alara desconegudas. S'utilizava a vegada lo tèrme de teologia positiva per soslinhar son caractèr practic fàcia a la teologia escolastica.
Morala[modificar | modificar la font]
A una epòca que la religion (catolicisme, calvinisme, islam…) impregnava tot, analisar la moralitat dels actes èra l'estudi pus practic e util que se podiá far per servir la societat. Es atal que las contribucions novèlas menèron fins al drech e a l'economia per l'Escòla de Salamanca non a lors originas mas amb las analisas concrètas dels desfís e dels problèmas morals impausats a la societat per las situacions novèlas.
Una idèa revolucionària es que se pòt far lo mal quitament èssent cresent, se pòt far lo ben quitament sens o èsser. Es a dire que la morala depend pas de Dieu. Aquel venguèt particularament important per las relacions amb los pagans, perque lo fach que sián pas crestians implicava pas que sián pas bons.
Al fil dels ans s'obtenguèt una casuistica de responsas davant de dilèmas morals. Mas coma una casuistica jamai podiá pas èsser complèta, tanben se cerquèt una règla o un principi mai general. Dempuèi aquí comencèt d'èsser ja desvolopat le probabilisme, que son darrièr critèri èra pas la veritat, mas la securitat de pas far una marrida causida. Desvolopat subretot per Bartolomé de Medina e perseguit per Gabriel Vázquez e Francisco Suárez, lo probabilisme se transformèt en l'escòla morala pus importanta dels sègles seguents.
Polemica De auxiliis[modificar | modificar la font]
Aquela polemica entre Jesuistas e Dominicans foguèt un conflicte — resolgut a la fin del sègle XVI — sus la tolerància e la predestinacion, es a dire, cossí se pòt conciliar la libertat umana amb l'omnisciéncia de Dieu. En 1582 lo Jesuista Prudencio Montemayor e lo fraire Luis de León discorriguèron publicament sus la libertat umana. Domingo Báñez considerèt qu'i donèron un pes excessiu e qu'avián emplegat de tèrmes que sonavan un pauc eretic, es perqué l'acusèt davant lo Sant Ofici de pelagianisme. Aquela doctrina demostrava la liura volontat umana al detriment del pecat original e de la tolerància balhada per Dieu. Lo resultat foguèt que Prudencio Montemayor e lo fraire Luis de Leon deguèron daissar l'ensenhament e lor foguèt enebit de defendre aquelas idèas.
Báñez foguèt acusat davant lo Sant Ofici pel fraire Luis de León de far l'error de Luther. Segon aquela doctrina, qu'es a la basa del protestantisme, l'òme es corromput a causa del pecat original e poirà pas èsser salvat mercé al seus merites, mas sonque se Dieu acòrda sa gràcia. Báñez foguèt rebutat.
Pasmens aquò acabèt pas la polemica, que contunhèt amb Luis de Molina e son Concordia liberi arbitrii cum gratiae donis (1588). Aquel foguèt considerat coma la melhora expression de la posicion dels Jesuistas. La polemica encara contunhèt pendent d'ans, amb una temptativa dels Dominicans per que lo Papa Clemenç VIII condamne la Concordia de Molina. Fin finala Pau V en 1607 reconeguèt la libertat dels Jesuistas e dels Dominicans per defendre lors idèas, sens que cap d'elas se posquèsse qualificar d'eretgia.
Existéncia del mal dins lo monde[modificar | modificar la font]
Vitoria donèt un imatge nòu de la divinitat per ensajar d'explicar la preséncia del mal dins lo monde. L'existéncia del mal rendiá dificil de creire que Dieu pòsca èsser a l'encòp infinidament bon e infinidament poderós. Vitoria expliquèt aquela paradòxa fasent apèl a la liura volontat, o liure arbitri de l'òme. Per que la libertat siá acordada per lo meteis Dieu a cada òme, es pas possible que l'òme agisca en causissent totjorn lo ben. La consequéncia es que l'òme pòt volontàriament provocar lo mal. Pau, el (Letra als Romans 7:14-22), explica que l'Òme Pecaire pòt pas que causir lo Mal.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)B. Dempsey, « The historical emergence of quantitity theory », in Quartely journal of economica, novembre 1935.
- ↑ (fr)Thomas Guggenheim, Les théories monétaires préclassiques, Genève, Droz, 1978
- ↑ (fr)Histoire de l'analyse économique, 1954
- ↑ (fr)Pascal Salin, Libéralisme, 2000, p. 35.
- ↑ (en)Jesus Huerta de Soto, « New light on prehistory of the theory of banking and School of Salamanca », in Review of austrian economics, 1996, n°2.


text:
En candamnar l’usatge preferencial de l’occitan en Aran lo conselh dels ministres va tanben contra la volontat de las institucions catalanas que se son prononciadas sus aquel tèxte. Qualques setmanas abans las eleccions generalas , lo PSOE e lo PP cèrcan a mobilizar l’electorat nacionalista castelhan e mòstran atal lor vision inegalitària de la diversitat lingüistica. Son pas los 7 000 locutors de l’occitan en Aran que menaçan la lenga castelhana. !
Lo partit Occitan ditz sa solidaritat amb los govèrns d’Aran e de Catalonha e amb los ciutadans d’aqueles territòris que vòlon conservar la lenga pròpria de lor territòri e que vòlon n’assegurar l’usatge dins tots los domenis de la vida sociala. Son de drets que son contenguts dins la declaracion universala dels drets lingüistics.
Los Estats que se glorifican d’èstre de democracias deurián prendre aquò en compte.
Guilhèm LATRUBESSE, Secretari Federal deu Partit Occitan, Conselhèr Regional Mieidia-Pirenèus
David GROSCLAUDE, Conselhièr Regional d’Aquitània
Gustau ALIROL, President du Partit Occitan, Conselhèr Regional d’Auvernha
http://partitoccitan.org/


text:
Lei de la gravitacion universala
La lei de la gravitacion universala de Newton ditz que la fòrça d'atraccion entre dos còrs, amb massas m1 e m2 respectivament, es proporcionala al produch de las massas m1 e m2 e inversament proporcionala al carrat de la distància que separa los dos còrs. Matematicament s'exprimís coma:
ont F es lo modul de la fòrça de la gravitat, G es la constanta gravitacionala, m1 e m2 son las massas dels dos objèctes qu'inician la fòrça, e d es la distància entre los dos centres de gravitat de las doas massas, que se considèran concentradas en un punt.
La valor de G dins lo Sistèma Internacional d'Unitats es:
Amb la lei de la gravitacion universala, Newton capitèt a reproduire las leis de Kepler, donant atal una explicacion pus fondamentala de las tres leis, que fins alara èran solament empiricas.
Per exemple, a la superficia terrèstra se pòt considerar que la distància al centre de la Tèrra es la meteissa en totes los punts (es una aproximacion: la diferéncia de la distància mejana del centre de la Tèrra a un punt del nivèl de la mar e al suc d'una montanha de 1000 mètres es de mens de 0,02%).
- ont
Aicí M es la massa de la Tèrra e R son rai mejan[1]. Generalament es una bona aproximacion de considerar g coma una constanta. De fach g es l'acceleracion que los còrs subisson a la superficia terrèstra e qu'es la meteissa per totes los còrs independentament de la seuna massa (coma se pòt deduire del calcul precedent) e que serà demostrat empiricament per Galileo Galilei.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Se pòt mostrar qu'un objècte que la reparticion de sa massa a una simetria esferica exercís suls cors exteriors la meteissa atraccion gravitacionala que se foguèsse pontual, sa massa essent concentrada en son centre. Aiçò justifica lo calcul supra ont se considèra la Tèrra coma una massa pontuala.


text:
Motivat entà passar ua etapa navèra, hòrt de 15 ans d'experiéncia, s'es tengut lo 19 de seteme 2009 lo Congrès de refondacion deu moviment de l'esquerra revolucionària occitana. Lo respècte
deu dret a l'autodeterminacion, un monde shens classa e la solidaritat internacionau son las basas deu naveth moviment panoccitan LIBERTAT.
Deus debats deu congrès de formacion n'es sortida la volontat de tribalhar dens los mes que vienen las arrevendicacions de l'autonomia per l'Occitània sancèra, de miar ua arreflexion sus
l'amenatjament deu territòri, de lutar per la justicia sociau e d'aprestar candidaturas entà las eleccions a viéner.
A l'encòp d'aquestas arrevendicacions, LIBERTAT que va lançar discutidas per un projecte de basas politicas que deurà respóner a totas las problematicas actuaus.
Après la Gasconha, lo congrès a viéner se debanarà en Lengadòc lo 12 de deceme dab l'objectiu d'afinar lo foncionament de l'organizacion. Qu'aperam las gents interessadas a participar a la construccion deu naveth moviment de liberacion d'Occitània.
Totun, en esperar deceme, qu'aperam a la manifestacion de Carcassona, a maugrat qu'estossi
organizat en Lengadòc peu tresau cop consecutiu aqueth rendetz-vos vitau per l'occitan. La revendicacion que portaram a Carcassona es simpla, shens esperar mei, que volem l'Occitan Lenga Oficiau !
Volem viver e decidir au pais!
Libertat, esquèrra revolucionària d'Occitània


text:
Pieter Brueghel lo Vièlh
Pieter Brueghel lo Vièlh o Bruegel (c.1525 – 9 de setembre de 1569) foguèt un pintor e gravaire flamenc conegut pels seus païsatges e scènas campèstras. De còps que i a prenguèt lo nom de Brueghel pagés per se distinguir d'autres membres de la familha, mas es mai que mai apelat Brueghel. A partir de 1559 tirèt la 'h' del seu nom e comencèt de signar sas pinturas Bruegel.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Es conegut que nasquèt a Breda, mas se sap pas segurament s'aqueste nom designa la Breda del Païses Basses o la Bree flamenca, actualament en Belgica, e qu'en latin tanben pren lo nom de Breda. Foguèt escolan de Pieter Coecke van Aelst, amb la filha del qual, Mayke, se maridarà mai tard. En 1551 foguèt acceptat coma mèstre pintor a la corporacion d'Anvèrs. Viatgèt en Itàlia pauc après, tornarà a Anvèrs e s'installarà definitivament a Brussèlas dètz ans pus tard. Moriguèt dins aquesta ciutat lo 9 de setembre de 1569.
Foguèt lo paire de Pieter Brueghel lo Jove e Jan Brueghel lo Vièlh. Totes dos venguèron pintors, mas coma encara èran mainatges quand lor paire moriguèt, recebèron pas d'educacion de pintor d'el.
Estil[modificar | modificar la font]
Brueghel pintèt dins un estil pus simple que lo de l'art italianizant que dominava a son epòca. L'influéncia mai evidenta dins son òbra es la del vièlh mèstre neerlandés Hieronymus Bosch, mai que mai dins las pinturas demonologicas primièras de Brueghel coma Lo trionf de la mòrt e Dulle Griet.
Òbra[modificar | modificar la font]
De Brueghel demòran 45 òbras autentificadas, qu'un tèrç se trapa al Kunsthistorisches Museum de Viena. Se sap que d'autras se son perdudas. Tanben existís un grand nombre de dessenhs, gravaduras e aigafòrts.
Una de las seunas òbras mai coneguda es la Torre de Babel.


text:
Aramèu
L'aramèu (en aramèu ארמיא ܐܪܡܝܐ arāmāyā) es una branca de las lengas semiticas. Son nom ven d'Aram, una anciana region del centre de Siria. Aquesta lenga es, mai precisament, part de la sosfamilha semitica occidentala septentrionala, que compren tanben las lengas cananèas coma l'ebrèu e lo fenician. L'alfabet aramèu foguèt adoptat per mantuna lenga de la contrada e es l'avantpassat dels alfabets ebrèu e arab modèrns. Foguèt la lenga administrativa de l'Empèri Pèrsa al sègle VI aC. Actualament de varietats de l'aramèu subsistisson dins maitas comunitats mai o mens isoladas en Asia e l'Orient Mejan, que sián crestianas o jusievas que la mai importanta son los assirians. Pasmens en general es una lenga en perilh d'extincion.