text:
Portal:Portugal
Portugal es un país del sud-oèst d'Euròpa, a l'oèst de la Peninsula Iberica. Es la pátria del poble portugués e forma un estat. Es limitròf amb l'Espanha al nòrd e a l'èst. Es en riba de l'ocean Atlantic au sud e a l'oèst. Los archipèlas d'Açòres e Madèira son territòris autonòms de Portugal en l'Ocean Atlantic.
Lo gentilici es portugués -a.
Las doas vilas principalas son Lisbona (la capitala del país) e Porto.
La lenga oficiala de tot lo país es lo portugués. Lo mirandés es oficial a l'entorn de la vila de Miranda do Douro, a l'èst del país.
Lisbona es la capitala de Portugal. Es situada dins l'estuari de Tage. A mai de la capitala del país es tanben la capitala del Districte de Lisbona, de la region de Lisbona, de l'airal metropolitan de Lisboa, e es tanben lo centre principal de la sosregion estadistica de la Grand Lisbona. Sa populacion èra estimada a 517 802 abitants en 2005, e la de l'airal metropolitan a 3 milions, siá un quart de la populacion del país. Lisboa es la vila pus rica de Portugal, amb un PIB per capita superior a la mejana europèa.
Sa superfícia totala es 83,84 km².
Lo fado es l'expression mai populara de la musica portuguesa. Dins lo fado s'exprimisson los marrits moments de la vida a travèrs del cant.
Sembla que son origina remonta a las cançons dels esclaus africans, e mai se donat l'intens escambi de Portugal amb d'autras culturas a travèrs de la mar, las influéncias se multiplican.
Aprèp la pèrda de l'Empèri e de la Revolucion dels ulhets, lo fado es vengut representar lo sentiment de frustracion e fatalisme que, segon eles meteisses, definís los portugueses.
Existisson basicament doas versions de fados: una es la que se pòt escotar dins los quartièrs lisboetas de Mouraria e Alfama, e qu'a basicament un contengut personal e sentimental. L'autra es la de la zòna de Coïmbra, pus academica, coma o impausa lo passat universitari de la vila.
Fernando Pessoa (1888, m.1935), amb Luís Vaz de Camões e Antero de Quental es un dels mai importants poètas de Portugal e de la lenga portuguesa de tots los temps. A tanben escrit amb l'utilizacion de sas famós eteronims: Alberto Caeiro, Ricardo Reis, Álvaro de Campos, e autres. Tanben a escrit en anglés, amb les eteronims Charles Robert Anon e Alexander Search.
Lo Parc Natural d'Arrábida es una resèrva biogenetica situada dins la Sèrra d'Arrábida, al districte de Setúbal, en Portugal.
Lo Parc Natural d'Arrábida foguèt declarat l'an 1976, amb una extension aproximada de 10.800 ectaras, en protegint vegetacion maquis de tipes mediterranèa nascuda a aquel microclima amb semblanças a regions adriaticas, coma la Dalmàcia. La fauna es fòrça diversificada, malgrat aver sofèrt grandas alteracions dempuèi lo sègle XIX.
Fins a l'inici del sègle XX èra encara possible observar lops, pòrcs senglars e cèrvis. Lo parc natural es integrat en rets internacionalas de conservacion. Tot lo sieu territòri es classificat com a Luòc d'Especial Interès per la Conservacion de la Natura - Biotòp CORINE. Compren de divèrses airals de Resèrva Integrala, coma la Bòsc del Solitário, lo Bòsc del Vidal e lo Bòsc Tampa.
Flòra e Fauna[modificar | modificar la font]
Dins aquel airal protegit subsistís una vegetacion naturala de granda importància conservacionista, pas sonque dempuèi lo punt d'enguarda nacional mas tanben internacional. Al Parc Natural d'Arrábida son enregistradas un nombre considerable d'espècias, que 213 vertebrats: 8 d'anfibians, 16 de reptils, 154 d'ausèls e 35 de mamifèrs.
Estoril es una freguesia (parròquia civila) de la vila de Cascais, al districte de Lisbona. La còsta d'Estoril es près de Lisbona, la capitala de Portugal. Comença a 15 km d'aquela vila, a Carcavelos e arriba fins a la plaja de Guincho.
Estoril es famosa per lo sieu autodròm, que se disputèron de corsas de Formula 1 fins l'an 1997. Acuèlh actualament de pròvas del campionat de motociclisme (mòto GP) e d'autras competicions de motor. S'i celèbra tanben una competicion de tennis, la Estoril Open, que fa partida de la virada europèa de prima sus tèrra batuda.
Estoril es tanben famosa per la siá casino e per lo sieu Festival de Jazz, qu'aguèri origina l'an 1971.
L'assaut militar del 25 d'abril de 1974 va far s'esfondrar lo regim politic en vigor al Portugal dempuèi 1926. Aquel assaut es conegut en portugués coma la Revolucion dels ulhets (en portugués Revolução dos Cravos) o 25 de Abril (25 d'Abril). Lo còp d'Estat foguèt menat pels oficièrs intermediaris de la ierarquia militara (lo Movement de las Fòrças Armadas - MFA), la majoritat que n'èran pas que de capitanis e qu'avián participat a la guèrra coloniala.
- Originas
Coma consequéncia del còp d'Estat militar del 28 de mai de 1926, foguèt instaurat en Portugal un regim autoritari d'inspiracion faissista. En 1933, lo regim, que se autonominava Estado Novo, es remodelat e Salazar passèt a controtlar lo país. Salazar conservèt lo poder fins a 1968, quand li foguèt retirat (per causa de malautiá) Marcello Caetano dirigiguèt lo país fins que foguèt deposat lo 25 d'abril de 1974.
Jol govèrn del Estado Novo, Portugal foguèt considerat coma una dictatura per l'oposicion, pels observaires estrangièrs e pels meteisses dirigents del regim. Formalament, aviá d'eleccions, mas foguèron totjorn recusadas per una oposicion qu'acusava lo govèrn de frauda electorala e de manca de respècte al dever d'imparcialitat.
- Preparacion
La primièra reünion clandestina de capitanis se debanèt a Bissau, lo 21 d'agost de 1973. Una nòva reünion, lo 9 de setembre de 1973 al Monte Sobral (Alcáçovas) creèt lo "Movement de las Fòrças Armadas" - MFA. Lo 5 de març de 1974 foguèt aprovat lo primièr document del movement: « Los Militars, las Fòrças Armadas e la Nacion » que circulèt clandestinament. Lo 14 de març lo govèrn destituiguèt los generals António de Spínola e Francisco da Costa Gomes de las seunas cargas per çò que refusèron de participar a una ceremònia de supòrt al regim. Lo 24 de març la darrièra reünion clandestina decidiguèt la liquidacion del regim per la fòrça.
- Movements militars durant la Revolucion
Lo 24 d'abril de 1974, un grop de militars comandats per Otelo Saraiva de Carvalho installèt secretament lo luòc de comandament del movement puchista a la casèrna de Pontinha, a Lisbona.
A las 22 h 55 foguèt retransmesa la cançon "E depois do Adeus", de Paulo de Carvalho, pels Emissoras Associados de Lisboa. Aquel foguèt un dels senhals convenguts pels puchistas.
Lo segond senhal se produsiguèt a 0 h 20, quand foguèt retransmesa la cançon "Grândola Vila Morena" de Zeca Afonso, pel programa Limiti de la Radio Renascença, que confirmava lo còp d'Estat e marcava lo començament de las operacions. Lo locutor de l'emission foguèt Leite de Vasconcelos, jornalista e poèta moçambican.
Lo còp d'Estat del 25 d'abril aguèt lo sosten de divèrses regiments militars que desvolopèron una accion concertada.
Lo 25 d'abril de 1974 moriguèron quatre personas, per tir qualques membres de la polícia politica a las personas que se participavan en una manifestacion.
Lo porto es un vin sofrat portugués, produit unicament dins la region del Naut Douro, a 100 km en amont de la vila de Porto. La vinha es essencialament mendada per de pichons productors, possedent cadun una pichona pèça, nomenada quinta.
De vin es produit dins la conca de Douro dempuèi l'Antiquitat mas l'appelacion de vin de Porto apareguèt solament al sègle XVII.
Coneguèt en aquela epòca fòrça succès en Anglatèrra. En seguent la guèrra contra la França, los Anglés daissant lo vin francés, se viran cap al Porto. Amb lo Tractat de Methuen (1703), tractat de cooperacion militara, diplomatica e economica, obtenon lo privilègi de fondar en Portugal d'ostals de negòci en cambi de la baissa de las taxas sul vin de Porto.
Portugal es una republica democratica parlamentària multipartidària, ont lo president es lo cap d'Estat del país, e lo primièr ministre es lo cap de govèrn. Lo poder executiu es exercit pel Conselh dels Ministres. Lo president, qu'es tanben lo comandant en cap de las Fòrças Armadas, es elegit dirèctament per la populacion per un mandat de 5 ans. Entre los sieus poders, nomma e pòt demissionar lo primièr ministre. Lo primièr ministre, per lo sieu còp, nomma los membres del Conselh de Ministres.
Lo Poder Legislatiu es exercit per l'Assemblada Nacionala, unicamerala, compausada de 230 deputats.
Dempuèi l'an 1975 dos partits dominan la scèna politica: lo Partit Socialista e lo Partit Socialdemocrata.


c: text/html

text:
Nikolai Mikhailovich Przhevalskii
Nikolai Mikhailovich Przhevalskii (en rus: Hиkoлáй MиxáйлoBич ПpжeBáлbckий), (12 d'abril de 1839-1èr de novembre de 1888), foguèt un geograf rus d'origina polonesa e explorator de l'Asia Centrala e de l'èst. Emai qu'atenguèsse pas jamai sa tòca finala, Lhassa en Tibet, viatgèt a travèrs de regions desconegudas cap a l'oèst, coma lo nòrd de Tibet, los actuals Qinghai e Jongària[1]. Contribuiguèt significativament a la coneissença europèa de l'Asia Centrala e foguèt lo primièr europèu a descriure lo Caval de Przewalski[2], espècia que uèi pòrta son nom.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Luce Boulnois, Silk Road: Monks, Warriors & Merchants, 2005, Odyssey Books, p. 415 ISBN 962-217-721-2
- ↑ The Timetables of Science; pagina 304

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Giovanni Pierluigi da Palestrina
Giovanni Pierluigi da Palestrina (Palestrina, lo 4 de març de 1525 - Roma, lo 2 de heurèr de 1594) que ho un compositor italian de la Reneishença de hèra grana influéncia dens l'istòria de la musica occidentau mei que mei per la musica polifonica e religiosa (qu'ei l'autor de nombrosas messas), lo contrapunt e peus sons libes de madrigals.
Que comencè la soa carrièra a Roma com mèste de còr. La proximitat deu Papa e lo contèxte de la Contrareforma e deu Concili de Trent que marquèn la soa musica. En ehèit, dens aqueste contèxte que revolucionè la musica religiosa en tot recercar la composicion d'ua musica mei atractiva e mei clara que non pas la complexitat deu cant polifonic.


text:
Batalha de Bzura
La batalha de Bzura se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 9 au 19 de setembre de 1939. Opausèt lei fòrças polonesas ai tropas alemandas. S'acabèt per una victòria importanta deis Alemands que poguèron destrurre un còrs important de l'armada polonesa que mau capitèt de jónher lo sector de Varsòvia per renfòrçar lei defensas de la capitala dau país.
Contèxte[modificar | modificar la font]
Après lo començament de l'invasion alemanda, lei linhas defensivas polonesas foguèron rapidament rompudas. Au nòrd, lei Polonés se retirèron sus lo riu Bug e a l'oèst sus lo fluvi Vistula. Pasmens, lo IIen còrs d'armada polonés i foguèt destruch laissant a l'armada polonesa solament doas fòrças importantas sus lo sector dau riu Bzura. Una còntraofensiva i foguèt donc organizada per ajudar l'ofensiva supausada deis aliats francobritanics de Polonha. Leis atacas esperavan tanben aprofichar lei dificultats logisticas alemandas causadas per l'avançada rapida de sei fòrças e demenir la pression còntra Varsòvia.
Debanament[modificar | modificar la font]
L'ataca polonesa comencèt lo 9 de setembre de 1939 còntra lo flanc de la Xen armada alemanda. Sosprenguèt leis Alemands que perdiguèron un sector important au nòrd d'Ozorków. Pasmens, gràcias a sa superiotat numerica, ataquèron l'arrier dei fòrças polonesas que deguèron modificar la direccion de son ataca. Lo 14, passèron Bzura e conquistèron Lowicz puei assaièron de se dirigir en direccion de Varsòvia onte lo sètge de la vila aviá ja començat. Leis Alemands organizèron una ofensiva saunosa per conquistar de posicions d'artilhariá fòrça favorablas sus la riba opausada de Vistula, blocar aqueu movement e enceuclar la totalitat dei fòrças polonesas que deguèron capitular lo 19 en causa de la manca de municions.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
En despiech de pèrdas importantas (8 000 mòrts e 50 carris destruchs), leis Alemands capitèron de destrurre lei darrierei fòrças polonesas importantas. Aquò li permetèt de concentrar de fòrças importantas còntra lo sector de Varsòvia e de Modlin que capitulèron respectivament lo 28 e lo 29 de setembre de 1939. Puei, poguèron s'ocupar dei darriereis unitats e fortalesas de l'armada polonesa que cessèt lo combat lo 6.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Liberats a la fin de la batalha.


text:
Dedal
Dedal (en grèc ancian Aaίδaλoς / Daídalos, adjectiu significant « trabalhar amb art », « l'Astuciós ») es un personatge de la mitologia grèga, un Atenenc, descendent de la familha reiala eissida de Cecròps. Es subretot conegut per èsser un inventor, un escultor e un grand arquitècte, ligant lo gèni estetic e ingeniositat tecnica e per aver concebut lo laberint, preson del Minotaure.
Platon dins Menon (97 AbC) cita las estatuas de Dedal, « susprenentas de veritat que se deguèt, segon la legenda, de las encadenar per las empachar de fugir »; e dins l'Alcibiades major (121a e 282a) remembra que Dedal èra lo patron dels escultors[1].
Lo mite[modificar | modificar la font]
Fugissent las perseguidas fins a la mòrt de son nebot Talos, que l'aviá precipitat del naut de l'Acropòli, gelós de sas descobèrtas que pensava de s'apropriar, Dedal trobèt refugi en Creta prèp de la cort del rei Minòs. Pasifaè, la femna del rei, li demandèt de crear una vaca de fusta, una trapadèla per que se posquèsse acoblar amb lo taur blanc. Atal nasquèt lo Minotaure; Minòs comandèt alara la creacion d'un laberint per i far presonièr aquela aberracion de la natura.
Dedal donèt la solucion per sortir del laberint a Ariana: utilizar un fil de lana desenrotlat, que deviá seguir fins a la sortida. Aquela darrièra donèt la lana a Tesèu, que se'n serviguèt per sortir del laberint aprèp aver tuat lo Minotaure. Minòs avent perdut son pariatge amb Tesèu, faguèt alara enfermar Dedal e son filh, Icar, dins lo laberint. Podent pas sortir sens fil per lo guidar fins a la sortida, Dedal aguèt alara l'idèa de crear d'alas per se poder envolar. Coma aquelas alas èra bastidas de cera e de plumas, Dedal conselhèt a son filh d'anar pas tròp naut dins lo cèl. Icar cerquèt al contrari de s'aprochar del solelh, çò que faguèt fondre la cera e lo precipitèt cap al mar.
Dedal se refugièt en Sicília prèp del rei Cocalòs. Furiós d'aquela fugida, Minòs decidiguèt de trobar Dedal. Per capitar utilizèt l'engana. Desfisèt aquel que, amb fòrta recompensa, capitariá a ligar un fil al fons de la clòsca d'un caragòl. Per relevar lo desfís, Dedal aguèt l'idèa de ligar lo fil a una formiga, aquela darrièra s'engulhant apuèi dins la clòsca.
Sabent qu'una persona aviá capitat lo desfís en Sicília, Minòs alara sabèt que Dedal èra alà. Lo rei Cocalòs refusèt pr'amor de liurar Dedal, çò que provoquèt una guèrra entre Sicília e Creta. Segon una tradicion diferenta, Cocalòs auriá tendèt una trapanèla a Minòs. Diguèt a Minòs qu'èra invitat per li liurar Dedal, e lo convidèt a partejar lo banh de sas tres filhas. Mas foguèt Dedal que fabriquèt la banhadoira e Minòs moriguèt esbolhentat.
Analisi[modificar | modificar la font]
Per François Jacob, « Dedal incarna la tecné (la tecnica) que permet d'aténher la mestresa del monde... que permet a sos clients de s'abandonar a lor ubris, d'aténher lors fòlas entrepresas... En Dedal se profila una sciéncia sens consciéncia... »[2]
A cada problèma de sos mèstres, Dedal es un auxiliar que tròba una solucion a lor problèma e tanben una novèla solucion al novèl problèma qu'aquela provòca: la cera de las alas es la solucion per s'escapar del laberint, el meteis essent la solucion per enclaure lo Minotaure, el meteis essent lo fruch eissit de sa vaca de fusta concebuda per Pasifaè.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los escultors prenián Dedal per lor aujòl comun ((fr)Platon per Jean-François Pradeau e Chantal Marbœuf, p. 22 Ed. Flammarion, 2008)
- ↑ (fr)La Souris, la Mouche et l'Homme, Odile Jacob, 1997, ISBN=2738108364.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Icar
- Lo laberint : « dedal » venguèt lo sinonim de « laberint » mas benlèu melhor dins sa complexitat.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Françoise Frontisi-Ducroux, Dédale. Mythologie de l'artisan en Grèce ancienne, Paris, Maspero, 1975 (nouvelle édition augmentée : La Découverte, 2000).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
]


text:
John Searle
John Rogers Searle (nascut lo 31 de julh de 1932, Denver, Colorado) es un professor de filosofia american de l'Universitat de Califòrnia a Berkeley, i es celèbre per sas contribucions a la filosofia del lengatge, a la filosofia de l'esperit e de la consciéncia, a las caracteristicas de las realitats socialas en fàcia de la realitats fisicas, e lo rasonament practic. Recebèt lo prèmi Jean Nicod en 2000 e es membre de l'Acadèmia Europèa de Sciéncias e dels Arts.
En mai de son activitat academica, lo professor Searle foguèt tanben el primièr professor en exercici a ligar lo Free Speech Movement de l'Universitat de Berkeley. Es celèbre per son apròcha filosofica sus l'abitar chinés, sus l'aparenta capacitat per l'intelligéncia artificiala a parlar.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- (en)David Cole, "The Chinese Room Argument", Stanford Encyclopedia of Philosophy.


text:
Linx de Toronto
Lei Linx de Toronto (anglés : Toronto Lynx Soccer Club), son un club mieg-professionau de fotbòl (soccer) establit a Toronto en Canadà (dins la província d'Ontàrio).
Lo club alinha mai d'una equipa entre qué una equipa masculina dins la Premier Development League, lo 4en nivèu dins la piramida nòrd-americana.
Despuei la sason 2005, una equipa femenina, lo Toronto Lady Lynx, evoluisse per sa part en W-League (lo campionat femenin deis USL), premier nivèu dau fotbòl femenin en Canadà. De mai, lo club possedisse lei Toronto Lynx Jrs. que son 4 equipas de dròlles e 3 equipas de filhas qu'evoluisson dins leis USL Super-20 e dins la Y-League, doas ligas de desvelopament per lei jovents.
Lei partidas a domicili dei diferenteis equipas dau club dei Linx son au Centennial Park Stadium a-n Etobicoke, en banluèga de la vila de Toronto. Lei colors son lo blanc, l'òr e lo negre.


text:
Potz
Un potz (var. putz) es un trauc vertical escavat o perforat dins la tèrra. Generalament de forma cilindrica, las parets son bastidas amb de pèiras, ciment o fusta per evitar que s'afondre. Normalament la dobertura es protegida dels accidents e de la dintrada d'objèctes estrangièrs amb un tapador o barralha que l'entorneja.
Variantas[modificar | modificar la font]
- De poses s'excavan fins a una prigondor sufisenta per arribar a una sèrva d'aiga sosterranha o d'autras matèrias coma lo petròli (potz petrolifèr).
- Abans se fasiá de poses per acumular la nèu, (glacièra).
- Un avenc es un potz vertical natural.


text:
Titanosaurus
Titanosaurus (grèc. "reptil titanic") es un genre representat per de divèrsas espècias de dinosaures sauropòdes titanosaurian que visquèron a la fin del periòde cretacèu fa aperaquí 83 a 65 milions d'ans, entre lo Campanian e Maastrichtian. L'olotipe se trobèt dins la Formacion Lameta en Índia, mas d'autras espècias foguèron presentas en America del Sud, Euròpa e Madagascar. Sas placas ossosas provoquèron una confusion pel classament de l'exemplar trobat en Índia al sègle XIX. Gràcia a de trobalhas mai recentas d'autres genres ligats, los scientifics s'avisèron que los rèstes d'una armadura ossosa trobada a proximitat apertenián tanben a aqueste dinosaure.


text:
Duppigheim
Düppigheim en alemannisch (Duppigheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Duppigheim A situat a 11 km de Wolxheim – 14 km de Soultz-los-Bains – 13 km de Avolsheim - 6 km de Ernolsheim-sus-Bruche - 13 km de Molsheim - 18 km de Estrasburg.
Duppigheim est située à 11 km de Wolxheim – 14 km de Soultz-les-Bains – 13 km d'Avolsheim - 6 km d'Ernolsheim-sur-Bruche - 13 km de Molsheim - 18 km de Strasbourg.


text:
Soal
Soal[1][2] ( Soual en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada sus Sòr e al crosament de las ancianas RN 621 e RN 622, sus l'axe Tolosa—Castras/Masamet.
Soal es situada a 9 km de Dornha, de Puèglaurenç e de Vièlhmur d'Agot, a 13 km de Castras e de La Bruguièra e a 15 km de Revèl.
Dempuèi la tancadura de la gara de Soal, la gara mai prèpa es a Semalens (a 6 km) mas solament desservida per de carris. Cal anar fins a Vièlhmur d'Agot, a 9 km de Soal, per trapar lo tren.
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancian vilatge fortificat en rotonda, ont se pòt veire de rèstas de pòrtas.
Borg situat sus la Via Tolosana (Camin de Sant Jaume).
- 1827 : Soal absorbiguèt la comuna de L'Estap que sas colors son encara sus l'escut.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Economia en expansion (preséncia dels laboratòris Pierre Fabre), Soal se caracteriza per sa posicion de caireforc dels axes Tolosa — Masamet e Castras — Revèl.
- La zona d'activitat de Laprada, completa le dinamisme comercial del centre vila e l'associacion commerciala locala, l'UCAS
- Especialitat locala: lo Fuèlhat o tanben lo Pompet o Soalés.
[modificar | modificar la font]
Fotbòl : l'Union Esportiva Soalesa, club creat en 1919 als coulors "escur e aur".
Rugbi de XV : Sòr-Agot 15 foguèt campion de França Onor en 2005. Le club es eissit de la fusion dels dos clubs vesins, lo Soal Olimpic e lo Rugbi Club Sais–Longaginèsta.
Ostal dels Joves e de la Cultura creada lo 28 de febrièr de 1978.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Champ-du-Boult
Champ-du-Boult en normand (Champ-du-Boult en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es suls contreforts del sud-oèst del Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat al sud-es de Sant-Sever-Calvados, a Unitat|7.5|km {{}} al nòrd-es de Sant-Pois, a Unitat|12|km {{}} al sud-oèst de Vire e a Unitat|12|km {{}} al nòrd-oèst de Sourdeval[1].
La commune est sur les contreforts du sud-ouest du Bocage virois. Son bourg est à 6,5 km au sud-est de Saint-Sever-Calvados, à 7,5 km au nord-est de Saint-Pois, à 12 km au sud-ouest de Vire et à 12 km au nord-ouest de Sourdeval[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la fin del Sègle XIV, lo fief aperten a Guillaume de Argouges[4].
Dempuèi la Mièja Edat, lo granite blau de Vire a extrach e fa viure una parròquia #que la tèrra n'es paura[4].
A partir del Sègle XVII, Camp-de detlo-Boult aperten als Lo Chappelain, de contunh als Bilheust fins a la Revolucion[4].
À la fin du Sègle XIV, le fief appartient à Guillaume d'Argouges[4].
Dès le Moyen Âge, le granite bleu de Vire est extrait et fait vivre une paroisse dont la terre est pauvre[4].
À partir du Sègle XVII, Champ-du-Boult appartient aux Le Chappelain, puis aux Bilheust jusqu'à la Révolution[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Modèl:Labor


text:
Sinagòga
La sinagòga (del grèc σuvaYwYή synagoge, que significa 'reünion' o 'assemblada'; en ebrieu: בית כנסת beit kneset 'ostal d'assemblada' o בית התפילה beit ha-tafila 'ostal de pregària') es lo luòc d'estudi e de pregària pels josieus. Las sinagògas tenon correntament de salas separadas per la pregària e per l'estudi. Las salas d'estudi s'apèlan בית מדרש beit midrash 'ostal d'estudi'. La pregària en comunautat es una caracteristica importanta del judaïsme. Encara que las pregàrias se pòdon realizar dins quin luòc que siá, los josieus devon pregar tres còps al dia, e lo prepaus de la sinagòga es d'èsser un luòc per aquela activitat. Las sinagògas (especialament en Nòrd-America e en Euròpa) son presididas per un comitat e un president laïcs, elegits per totes los membres e un guida espiritual, un rabin. Los rabins son pas essencials, e en fach fòrça sinagògas n'an pas. Se pòt realizar un mestièr religiós se i a un minhan (un minimum de dètz josieus adultes (qu'ajan fach lo Bar-Mitzvà). Per aquela rason, e ja que la sinagòga es un luòc principalament d'estudi e de pregària, se pòt pas definir exclusivament coma luòc de culte, mas coma luòc de reünion o d'assemblada. Al delà, pel judaïsme l'adoracion a Dieu inclutz las activitats jornalièras, e las pregàrias son de realizar tanben individualament. En obediència al segond dels dètz mandaments de l'Exòde, dins las sinagògas i a pas cap d'imatge per representar Dieu.


text:
Misantropia
La misantropia es una tendéncia sociala e/o psicologica caracterizada per una antipatia generala cap a la raça umana. Representa un regèt per de personas concrètas, mas l'aborriment dels traches comuns de tota l'umanitat, dins lo temps e l'espaci, inclús se meteis. Un misantròp es, en consequéncia, una persona que mòstra antipatia cap a l'umanitat.
Foguèt atribuit a fòrça escritors satirics, coma William S. Gilbert (« Asiri los meus congenères »), encara que de talas identificacions devon èsser examinadas, doncas una vision critica o tragicomica de l'umanitat se deu pas confondre amb la misantropia vertadièra. Jonathan Swift foguèt dubertament acusat de misantropia.
Existís una distincion importanta entre lo pessimisme filosofic e la misantropia. Immanuel Kant diguèt que « de la natura tortuòsa de l'umanitat, cap de causa drecha se pòt obtenir », encara qu'aquo es pas una expression sus l'inutilitat de l'umanitat ela meteissa. Tanben, Samuel Beckett faguèt remarcar un còp que « l'infèrn deu èsser coma (…) se remembrar los bons temps passats, quand volguèrem èsser mòrts » — una cita que pòt, benlèu, èsser percebut coma sornarut e desesperat, mas pas coma antiuman o expressiu de l'òdi per l'umanitat.
Lo filosof aleman Arthur Schopenhauer, d'un autra costat, foguèt gaireben tan vertadièrament misantròp que sa reputacion. Escriguèt que « l'existéncia umana deu èsser una especia d'error ». Pasmens aquò cal dire que la misantropia es pas necessariament una actitud inumana cap a l'umanitat. Schopenhauer conclusís, de fach, que lo tractament etic cap als autres seriá la melhora actitud, doncas totes sèm actors e partits de la meteissa volontat de viure; també analizèt lo suicidi coma una actitud comprensiva alara qu'èra estranh a son epòca, perque èra un tema tabó.
Martin Heidegger tanben mostrèt una certana misantropia amb sa preocupacion dels els — la tendéncia de las gents a se conformar amb un punt de vista sus que degun pensèt, mas es portat perque « es atal que lo diguèon els ». A la diferéncia de Schopenhauer, Heidegger èra opausat a quina que siá etica o rason per tractar los autres amb respècte. A l'epòca actuala, Anton LaVey amb sa tendéncia Satanista exprimèt una misantropia militanta, anant fins a inocar l'esterilizacion de partidas de la populacon e reduire en guetos « las formas mai bassas de vida umana ».
Encara que rara, la misantropia tanben apareis dins de formas de divertiment popular. Molière dins Lo Misantròp o l'Atrabilari Amorós conta las mesaventuras d'un Misantròp. Lo comediant de monològs american Bill Hicks mostrèt de traches de misantropia dins son òbra, anomenant a la raça humana « un virus amb de putanièras sabatas », e fasent reféncias a se meteis, en mai d'un còp, comd "un misantròp umanista". Tanben, de tèmas de misantropia apareisson dins The Holy Bible (La Sagrada Bíblia), lo tercer àlbum del grop gallésa de rock Manic Street Preachers amb las paraulas coma « tot aquò que predii es extincion » e transcriu un discors de l'autor J.G. Ballard exprimisiá aquò que semblavan èsser de sentiments prigondament misantròps. Lo Dr Gregory House, interpretat per Hugh Laurie dins la seria TV es un misantròp.
Dins los cases extrèms, la misantropia conduguèt a d'assassinats massís. Assassin 21 personas, Carl Panzram diguèt, en 1922, dempuèi la preson de Washington DC: « Òdi tanta la putanièra raça umana. Gaudissi matar gents ». Certans penson qu'aqueles que patisson d'una prigonda misantropia pòdon sofrir d'una bassa autoestima, depression e, fins finala, de tendéncias suicidàrias.
Lo contrari de la misantropia es la filantropia.


text:
1552
Aquesta pagina concernís l'an 1552 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Introduccion en Euròpa dei trabalhs dau mètge arabi Ibn al-Nafis (1213-1288), especialament son estudi e sa premiera descripcion de la circulacion dau sang dins lo còrs uman (1242), per lo mètge espanhòu Miguel Servet (1511-1553).


text:
Hartennes e Taux
Hartennes e Taux es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Hartennes aperteniá a la Vicomté de Buzancy, la una de las quatre Vicomtés de Soissons. Situada sus l' anciana via de comunicacion entre Soissons e Tròias. La municipalitat de Taxa a jonch a aquela de Hartennes per decrèt del 7 de junh de 1859.
La seigneurie d'Hartennes appartenait à la Vicomté de Buzancy, l'une des quatre Vicomtés de Soissons. Située sur l'ancienne voie de communication entre Soissons et Troyes. La commune de Taux est unie à celle d'Hartennes par décret du 7 juin 1859.==Administracion==


text:
Henridorff
Henridorff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se tròba a 3 km al Sud de la Nacionala 4, al Nòrd de la vallée de la Zorn (e lo sieu afluent lo Teigelbach) ont se tròba l'annèxa Hofmuhl (altitud 225 m). Lo caulet de Henridorff, la " Steig ", amb una pendenta de 6 % connècta la vallée dins lo pòble, situat 120 m mai elevada sul scenari lorrain a las formas doças. Es un pòble-clar cench de polits bòsques de feuillus (principalament dels futaies de hêtres) e de conifères ont fa bon se passejar suls sentiers del Club Vosgien, amb vistas magnificas sus la vallée, sus la piscina e sul Plànol Inclinat. Lo soubassement géologique a format de Grès vosgien o grès roge. Tanben lo ban de la municipalitat es parsemé de nombrosas carrièras d'ont s'extrasiá la pèira de grès necessària, en principi al bastiment de las labors del canal e del camin de fèrre, de contunh per far del comèrci per via fluviale e naturalament pel bastiment de las divèrsas glèisas e ostals. Aquelas carrièras, al nombre d'una desena, son uèi totas abandonadas. Lo soubassement a recobert pel Conglomérat o Poudingue de Ste Odile en contenent galets blancs preses en una matrice gréseuse ; aquel forma lo armature dels " felsen " de la barra rocosa surplombant lo camin de fèrre e lo canal. A lo-dessus se tròban lo Grès a Voltzia e lo Grès coquillier, #que constituisson pas pas una tèrra arable d'una granda fertilité. (Font Auguste Kolopp).
Le village se trouve à 3 km au Sud de la Nationale 4, au Nòrd de la vallée de la Zorn (et son affluent le Teigelbach) où se trouve l'annexe Hofmuhl (altitude 225 m). Le col de Henridorff, la " Steig ", avec une pente de 6 % relie la vallée au village, situé 120 m plus haut sur le plateau lorrain aux formes douces. C'est un village-clairière ceinturé de belles forêts de feuillus (principalement des futaies de hêtres) et de conifères où il fait bon se promener sur les sentiers du Club Vosgien, avec des vues magnifiques sur la vallée, sur la piscine et sur le Plan Incliné. Le soubassement géologique est formé de Grès vosgien ou grès rouge. Aussi le ban de la commune est-il parsemé de nombreuses carrières d'où on extrayait la pierre de grès nécessaire, d'abord à la construction des ouvrages du canal et du chemin de fer, puis pour faire du commerce par voie fluviale et naturellement pour la construction des diverses églises et maisons. Ces carrières, au nombre d'une dizaine, sont aujourd'hui toutes abandonnées. Le soubassement est recouvert par le Conglomérat ou Poudingue de Ste Odile contenant des galets blancs pris dans une matrice gréseuse ; celui-ci forme l'armature des " felsen " de la barre rocheuse surplombant le chemin de fer et le canal. Au-dessus se trouvent le Grès à Voltzia et le Grès coquillier, qui ne constituent pas une terre arable d'une grande fertilité. (Source Auguste Kolopp).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo pòrti Henri II de Lorraine #far défricher en 1614 lo bòsc de Schwangen per i bastir lo vilatge de Henridorff destinat als catòlicos expulsats del territòri del prince palatin.
- Franchises Agrandidas pel prince de Guise-Phalsbourg en 1622.
- Le duc Henri II de Lorraine fit défricher en 1614 le bois de Schwangen pour y construire le village de Henridorff destiné aux catholiques expulsés du territoire du prince palatin.
- Franchises élargies par le prince de Guise-Phalsbourg en 1622.


text:
It's a Long Way to Tipperary
It's a Long Way to Tipperary qu'ei ua cançon de Music Hall e ua marcha compausada peu britanic Jack Judge en 1912 ; Tipperary qu'ei ua vila d'Irlanda d'on èran originaris los sons ajòus.
Que ho cantada per las òst irlandesas e britanicas durant la Purmèra Guèrra Mondiau.
Lo son famós arrepic que hè :
- It's a long way to Tipperary,
- It's a long way to go.
- It's a long way to Tipperary
- To the sweetest girl I know!
- Goodbye Piccadilly,
- Farewell Leicester Square!
- It's a long long way to Tipperary,
- But my heart's right there.
(B'ei un camin deus longs entà Tipperary, qu'ei un long camin de har, B'ei un camin deus longs entà Tipperary, entà la gojata mei doça que sàpi, a bèth lèu Piccadilly, adiu Leicester Square, B'ei un camin deus longs entà Tipperary, totun mon còr qu'i s'estar)
En Argentina, la soa musica que ho manlevada peu Club Atlético River Plate entà vàder lo son imne.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Imne de River Plate sus youtube.com : [1]


text:
1651
Aquesta pagina concernís l'an 1651 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après lei combats de l'annada precedenta, la Fonda foguèt agravada per la rompedura entre Gaston d'Orleans, oncle dau rèi, e lo cardenau Mazarin, ministre principau de la regenta Ana d'Àustria, au començament de l'annada ambé la signatura lo 30 de genier d'un acòrd entre Gaston d'Orleans e lei caps principaus de la Fonda per exigir la partença dau cardenau. Lo 6 de febrier, Mazarin s'enfugiguèt de la capitala mai lo rèi e la rèina deguèron i demorar en causa dau risc d'insureccion de la populacion. Dins la nuech dau 9 au 10 de febrier, de Parisencs intrèron dins lo Palais per s'assegurar de la preséncia de Loís XIV. En fàcia d'aquelei dificultats, Ana d'Àustria deguèt acceptar la liberacion de Condé, Conti e Longueville arrestats au començament de 1650.
Lo 15 de març, la noblesa e lo clergat demandèt oficialament la reünion deis Estats Generaus, çò que foguèt acceptat per la rèina. Pasmens, Ana d'Àustria chausiguèt una data situada après la majoritat de Loís XIV. De mai, aprofichèt lei mes de preparacion per devesir la coalicion eteroclita dei frondejaires. Ansin, lo Parlament de París, sostèn important de l'insureccion, èra opausat ais Estats Generaus susceptibles de limitar son influéncia politica. D'autra part, l'adopcion d'una declaracion per lo Parlament exclusent lei cardenaus dau govèrn menacèt la posicion dau frondejaire Gondi que son objectiu èra de venir cardenau. Puei, l'arrogància de Condé acomencèt rapidament de l'isolar permetent lo raliment au rèi d'unei frondejaires moderats coma Turenne ò lo duc de Bouillon. Enfin, leis interès contraris dei parlamentaris e de l'aristocracia auta entraïnèt la rompedura de l'aliança entre lei dos grops. Lo 7 de setembre, après la proclamacion de sa majoritat, Loís XIV poguèt aisament annular leis Estats Generaus e formar un govèrn compausat d'adversaris de Condé.
Condé deguèt abandonar la capitala. Se retirèt dins sa província de Guiana onte ralièt sei sostèns e signèt una aliança ambé leis Espanhòus. A la fin de l'annada, aviá lo contraròtle de la màger dau sud e dau centre dau Reiaume. Lòng de la frontiera nòrd, sei partisans tenián tanben unei posicions estrategicas permetent d'assegurar de liasons entre lei rebèls e leis Espanhòus. Dins la capitala dirigida per Gondi e Gaston d'Orleans, s'installèt una faccion ostila tant a Condé qu'a Mazarin que lo rèi demandèt lo retorn (12 de decembre). Leis operacions militaras s'acabèron a l'avantatge de l'armada reiala que capitèt de replegar leis ofensivas espanhòlas dins lo nòrd e ganhèt una tiera de batalhas còntra Condé dins lo sud-oèst.


text:
Alemanha
Alemanha (nom oficiau : Republica Federala d'Alemanha, en alemand : Bundesrepublik Deutschland) es un país d'Euròpa enviroutat per la Mar dau Nòrd, Danemarc e la Mar Baltica au nòrd, per Polonha e la Republica Chèca a l'èst, per Àustria e Soïssa au sud e per França, Luxemborg, Belgica e lei Païses Basses a l'oèst. Amb mai de 80 milions d'abitants, Alemanha es lo país pus poblat de l'Union Europèa e la premiera poissança economica d'Euròpa.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Geografia
- 3 Organizacion politica e sociala
- 4 Economia
- 5 Diplomàcia e defensa
- 6 Cultura
- 7 Religion
- 8 Nòtas e referéncias
- 9 Bibliografia
- 10 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat e periòde roman[modificar | modificar la font]
Au sègle VI avC, lo territòri alemand èra poblat majoritàriament per de populacions cèltas. Dins lo corrent dei sègles seguents, dei tribús germanicas, probablament vengudas d'Escandinàvia, s'installèron pauc a pauc sus lo territòri actuau dei Païses Basses, d'Alemanha e de la mitat orientala de Polonha. Lei tèxtes pus ancians mencionant la preséncia d'aquelei populacions son d'origina grèga e romana e datan dau sègle I avC. L'absència de documents pus vièlhs mostra qu'una separacion politica importanta deviá existir entre leis Europèus dau nòrd e dau sud.
Pasmens, lei Germans representavan una menaça important per l'Empèri Roman e de guèrras acomencèron tre lo sègle I avC dins lo sud de França. La victòria dau consul Marius en 101 avC entraïnèt l'abandon deis ambicions germanicas sus Gàllia. Puei, la conquista romana de la region vèrs la mitat dau sègle I avC confirmèt aquela situacion e establiguèt definitivament lei tribús germanicas au nòrd de l'Empèri Roman. Maugrat de conflictes regulars, aquela frontiera demorèt relativament establa fins ais invasions barbaras de 406-407.
L'Edat Mejana e lo Sant Empèri Roman Germanic[modificar | modificar la font]
Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident au sègle V, lei barbars germanics creèron d'estats novèus en Euròpa Occidentala. Au sègle VI, lei Francs prenguèron lo contraròtle de la màger part de Gàllia e fondèron l'Empèri Merovingian. A la seguida d'una crisi de succession, aquel empèri foguèt remplaçat en 751 per l'Empèri Carolingian qu'establiguèt sa dominacion sus Gàllia, Catalonha, Alemanha e nòrd d'Itàlia. En 843, l'Empèri Carolingian foguèt partejat entre lei tres eiretiers de Loís Ien lo Piós (814-840). Tres estats foguèron formats :
- Francia Occidentala que serà a l'origina dau Reiaume de França.
- Francia Mediana que serà partejada entre lei fius de Lotari Ien en 855 e serà plus jamai reünificada.
- Francia Orientala que serà a l'origina de l'Empèri Roman Germanic.
Lo Sant Empèri Roman Germanic foguèt una dei poissanças majoras de l'Edat Mejana e sei caps foguèron capables unei còps d'intervenir dins leis afaires intèrns de la papautat. Pasmens, ai sègles XI e XII, aquela influéncia entraïnèt una reaccion de la Glèisa qu'afebliguèt lo poder centrau de l'Empèri e favorizèt l'autonomia de sei vassaus ja fòrça independents. Au sègle XVI e XVII, lei divisions religiosas dau continent europèus contunièron d'afeblir l'Empèri car cada camp fondèron d'alianças basada sus la religion e lei Protestants venguèron pron poderós per resistir a la repression. De 1618 a 1648, la Guèrra de Trenta Ans renfòrcèt aquelei divisions e la desfacha finala dau poder centrau marquèt l'impossibilitat definitiva per l'emperaire de fondar un poder centrau fòrt. Ansin, seis estats venguèron quasi totalament independents e Napoleon poguèt aisament dissòuvre l'Empèri en 1806 per una Confederacion Germanica sota protectorat francés.
L'unificacion alemanda[modificar | modificar la font]
La Confederacion dau Rin sota protectorat francés s'afondrèt amb la desfacha napoleonca. Lo Congrès de Viena la remplacèt per una Confederacion Germanica gropant 39 estats còntra unei centenaus per lo Sant Empèri. Plaçada sota la direccion onorifica de la dinastia dei Habsborg, la confederacion va venir un luòc d'afontrament entre Austria e Prussia. D'efèct, Prussia contunièt sa politica d'expansion dins lo nòrd d'Alemanha ja acomençada avans la Revolucion Francesa e se turtèt ais interés austrians. De mai, amb lo desvolopament deis idèas novèlas de la Revolucion, la nacionalisme faguèt son aparicion en Alemanha estructurant pauc a pauc de corrents politics favorables a son unificacion. Après una revirada entre 1848 e 1850, l'arribada au poder dau cancelier Bismark va permetre de complir aquela politica per una tièra de conflictes còntra Danemarc per un afaire de frontieras, còntra leis Austrians en 1866 per eliminar Viena de la gestion intèrna d'Alemanha e còntra França per assegurar l'unitat deis estats dau nòrd protestant amb leis estats dau sud catolic. Lo 18 de genier de 1871, la desfacha francesa permetèt la proclamacion de l'Empèri Alemand a Versailles. Pasmens, l'annexion de l'Alsàcia-Lorena va causar una fònt de conflicte permanenta en Euròpa e crear pauc a pauc un blòt de país (França, Reiaume Unit e Russia) opausat a la dominacion alemanda sus lo continent.
Lei dos conflictes mondiaus[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XX, l'Empèri Alemand èra la premiera poissança continentala e acomençava de menaçar la supremacia navala britanica entraïnant la formacion de la Tripla Entenduda entre França, Reiaume Unit e l'Empèri Rus. En 1914, Alemanha s'engatjèt dins la Premiera Guèrra Mondiala amb son aliat austrian. Après lei premieras batalhas, l'evolucion dau conflicte foguèt blocada per lei progrès defensius e lei dos camps deguèron s'orientar vèrs una guèrra de posicion lònga e murtriera. S'acabèt per una desfacha alemanda en 1918.
Lo Tractat de Versalhas, qu'organizèt Euròpa après la guèrra, entraïnèt per Alemanha la pèrda de 88 000 km² e uech milions d'abitants. Lo servici militari foguèt abolit e l'armada limitada a 100 000 òmes. De mai, Alemanha foguèt jutjada responsabla de la guèrra e deguèt pagar de reparacions importants ai país venceires. Pus grèu, una partida dei territòris perduts venguèron rapidàment la fònt de crisis diplomaticas importantas coma l'estatut de la vila de Dantzig o lo cas de la Silesia.
Aquò va permetre lo desvolopament d'un corrent politic nacionalista poderós. La crisi economica de 1929, qu'aguèt de consequéncias grèvas en Alemanha, permetèt rapidàment au NSDAP, partit nacionalista e racista, de prendre lo poder d'un biais legau en 1933. Son cap, Adolf Hitler, eliminèt rapidàment seis oposants e venguèt lo mèstre dau país après la dissolucion deis autrei partits politics e l'eliminacion dei comunistas. Fondèt un estat novèu dich Tresen Reich basat sus la superiotat de la « raça alemanda » que deviá assegurar sa subrevida en fàcia dei raças dichas inferioras e deis elements dichs degenerats, principalament lei Jusieus e leis Eslaus. Leis atrocitats d'aquela politica, especialament son sistèma d'exterminacion massiva, va marcar durablament l'umanitat e entraïnar l'adopcion de mesuras d'occupacion duras dau país après 1945.
A partir de 1938, Hitler acomencèt una politica de revision dei frontieras dessenhadas per lo Tractat de Versalhas que va entraïnar lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala sus lo continent europèu lo 1en de setembre de 1939. Lei premiereis annadas dau conflicte foguèron dominadas per l'Alemanha Nazi que conquistèt una partida granda d'Euròpa, especialament França puei la partida occidentala d'Union Sovietica. Pasmens, en 1942-1943, leis Aliats (URSS, Reiaume Unit, Estats Units, Canadà, França...) prenguèron l'avantatge après una tièra de desfachas alemandas majoras (Stalingrad, Korsk...). En 1945, Alemanha foguèt envaïda e Hitler se suicidiguèt lo 30 d'abriu.
La division dau país e la reünificacion[modificar | modificar la font]
Devastada per la guèrra, Alemanha foguèt devesida entre Union Sovietica, Estats Units, Reiaume Unit e França. La situacion èra similara a Berlin devesit entre lei quatre venceires principaus de la guèrra europèana. De mai, lo país perdiguèt un nombre important de territòris. De projèctes foguèron estudiats per fondar una Alemanha novèla mai lo començament de la Guèrra Freja empachèt la conclusion d'un acòrd e lo país demorèt devesit fins ai darriereis annadas de l'oposicion entre l'Èst e l'Oèst. Dos estats foguèron donc creats :
- la Republica Federala d'Alemanha (RFA) dins lei zonas d'ocupacions deis aliats de l'OTAN situadas dins la mitat occidentala.
- la Republica Democratica Alemanda (RDA) dins la zona d'ocupacion sovietica situada au nòrd-èst.
L'arribada de refugiats venent dei regions perdudas en 1945 permetèt a l'economia de compensar lei pèrdas de la guèrra e l'impulsion donada per lo plan Marshall permetèt de restaurar rapidàment l'economia de la RFA. En revènge, la situacion foguèt diferenta en RDA que son desvolopament economic foguèt pus feble meme se lo país aviá un nivèu de vida entre lei pus auts dau blòt sovietic. De 1961 a 1989, la muralha de Berlin foguèt lo simbòl d'aquela division e l'afondrament de l'Union Sovietica permetèt la reünificacion dau país e l'evacuacion de son territòri per la màger part dei fòrças estrangieras. Pasmens, lo nivèu economic diferent entraïnèt de dificultats economicas importantas dins lei regions de l'ex-RDA.
Geografia[modificar | modificar la font]
Localizacion e frontieras[modificar | modificar la font]
Lo país es situat dins lo centre d'Euròpa au sud de la peninsula de Danemarc e au nòrd deis Aups soïssas entre la vallada dau Ren e la linha Oder-Nesse. Son territòri tèn una superficia egala a 357 026 km². Es enviroutat per Danemarc, Polonha, Republica Chèca, Àustria, Soïssa, França, Luxemborg, Belgica e Païses Basses.
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
La geografia alemanda es dominada per lo Plan d'Euròpa dau Nòrd qu'ocupa lo nòrd, per de cadenas de montanhas ancianas e d'altituds gaire autas au centre e per leis Aups e un bacin sedimentari au sud. Lei cimas principalas fan partida deis Aups amb d'altituds entre 2 000 e 3 000 m. Leis autrei relèus alemand agantan rarament mai de 1 400 m. Tres fluvis principaus son situats dins aquelei sistèmas. Lo pus important es Ren que passa dins la mitat occidentala dau país e forma una vallada importanta deis Aups a la Mar dau Nòrd. Lo segond es Elba que prend sa fònt dins lei Monts dei Gigants en Republica Chèca e se trai dins la Mar dau Nòrd au nivèu d'Hamborg. Enfin, lo tresen es Danubi que passa dins lo bacin sedimentari dau sud.
Clima[modificar | modificar la font]
Alemanha es situada dins la zona temperada de l'emisfèri nòrd e tèn un clima continentau temperat amb una influéncia oceanica venent dau nòrd-oèst. Es donc un clima de transicion entre aqueu d'Euròpa atlantica e aqueu d'Euròpa continentala. De mai, coma lo país subit l'influéncia dau Gulf Stream e de l'anticiclon deis Açoras, a una doçor climatica pauc frequenta sota aquelei latituds. Au sud dau país, lo foehn, vent venent deis Aups, pòu agantar una velocitat de 150 km/h e aumenta la temperatura d'ivèrn e de la prima accelerant la fonda de la nèu. D'ivèrn, d'autrei movements d'èr fregs vènon de Sibèria. Lo litorau es regularament somés a de tempèstas frequentas, especialament en causa d'una amplitud de temperatura accentuada.
Reparticion espaciala de la populacion[modificar | modificar la font]
Amb 80,3 milions d'abitants, Alemanha tèn una densitat de populacion de 226 ab/km². Aquela populacion es repartida principalament dins lo sud e l'oèst, principalament de lòng de la vallada dau Ren e dins la region de la Ruhr. En revènge, lei regions dau nòrd-èst son mens pobladas.
[modificar | modificar la font]
Forma de l'estat[modificar | modificar la font]
Leis institucions d'Alemanha modèrna foguèron inspiradas per aquelei de l'ex-RFA formada a l'iniciativa de l'OTAN en 1949. Es una republica federala compausada de setze länders amb Berlin coma capitala. Lo foncionament deis institucions es basat sus una Lèi Fondamentala contraròtlat per una Cort Constitucionala situat a Karlsruhe. Lo govern centrau s'ocupa deis afaires estrangiers, de la defensa, dei questions de nacionalitat, de la moneda, dei frontieras, dau trafic aerian, dei pòstas e dei telecommunicacions e d'una partida dau drech fiscau e de l'economia. Es dirigit per un cancelier elegit per lo Bundestag qu'es lo cap vertadier de l'executiu. Lo pòsta de president de la republica existís mai es principalament onorific. Lo Parlament federau es compausat de doas assembladas :
- lo Bundestag que sei membres son elegits per quatre ans a l'escrutinh mixte.
- lo Bundesrat que sei membres son de representants dei govèrns dei Länders. Cada Länder dona totei sei vòtes per o còntra una lèi.
Lo Bundestag es l'assemblada principala mai lei poders dau Bundesrat an aumentat e dèu d'ara endavant se prononciar subre totei lei lèis pertocant lei budgets dei Länders. Aquelei darriers son autonòms per leis afaires d'educacion, de recercas o d'environament.
Simbòls de l'estat[modificar | modificar la font]
Lo drapèu d'Alemanha es lo drapèu negre, roge e jaune ja adoptat per lei revolucionaris de 1848 e per la Republica de Weimar de 1919 a 1933. Foguèt tornarmai adoptat per la RFA e la RDA en 1949. Pasmens, en 1959, la RDA modifiquèt son drapèu per l'introduccion de seis armoriaus au centre de la benda roja.
L'imne oficiau dau país es lo tresen coblet dau cant Deutschlandlied. Pasmens, en causa de l'utilizacion dau tèxte entièr per lo Tresen Reich coma imne, son adopcion foguèt una fònt de problemas durant unei decennis après la fondacion de la RFA. L'usatge d'aquel imne foguèt tanben fòrtament limitat per leis Aliats après 1945 ais occasions majoras. Depuei la reünificacion, son utilizacion s'es normalizat mai l'utilizacion o lo cant dei doas premieras coblas es totjorn l'expression d'idèas politicas de drecha extrèma.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Alemanha es devesit entre seize Länder. Cada Land tèn un parlament dich Landstag, un govèrn dich Landesregierung, una constitucion e una organizacion intèrna pròpria. Es sobeiran en matèria de cultura, d'educacion, d'organizacion de la policía, de drech locau e la Federacion pòu aumentar aquelei domenis per l'adopcion de lèis especialas. Per aquò, tèn lo drech de levar d'impòsts e obtèn un budjet de l'estat. Enfin, se fau notar que la sobeiranat subre certanei domenis es pas clarament definida entre l'Estat e lei Länder per la Lèi Fondamentala d'Alemanha, especialament lo drech civiu, lo drech penau, lo drech economic, lo drech dau trabalh, la politica energetica o la circulacion automobila.
Lengas[modificar | modificar la font]
L'alemand es la lenga oficiala de l'Estat meme s'existís unei lengas minoritàrias istoricas que son oficialament protegidas. S'estima qu'es parlat per aperaquí 92% de la populacion. Dins aquò, la mitat solament utilizariá l'alemand estandard dich Hochdeutsch e lo rèsta parlariá un autre dialècte alemand. Lei lengas protegidas son :
- lo danés dins lei regions pròchas la frontiera amb Danemarc.
- lo frison orientau e lo frison occidentau parladas en Saxònia.
- lo romaní.
- lo aut sorab e lo bas sorab parlats en Brandeborg e Saxònia.
Leis autrei minoritats, coma leis emigrats recents mai tanben lei Polonés, an ges de drechs lingüisitcs.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia alemanda ocupa lo quatren reng mondiau après leis Estats Units, China, Japon e davans França e Reiaume Unit. Es principalament orientada vèrs leis exportacions permetent au país de realizar regularament d'excedents comerciaus importants. Dins aquò, aquela orientacion necessitèt de reformas importantas de la legislacion dau trabalh. Ansin, un nombre grand d'Alemand ocupan d'ara endavant d'emplechs de temps parciau e son venguts de trabalhaires precaris.
Demografia[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament del 9 de mai de 2011, la populacion alemanda èra de 80 219 695. Aqueu nombre es relativament estable dempuèi la mitat deis annadas 1990 e la populacion totala a quitament un pauc demenit dempuei son maximum de 2002 (82,54 milions). Aquò es causat per la demenicion de la feconditat (1,39 en 2010) e una immigracion relativament febla. De mai, aquela populacion es mai e mai vièlha amb un percentatge de mai de 60 ans de la societat qu'es passat de 24,9% en 2005 a 26,3% en 2010. Pasmens, Alemanha demorèt lo segond estat pus poblat d'Euròpa après Russia mai davans França, Reiaume Unit e Itàlia.
Axes de communicacion e transpòrts[modificar | modificar la font]
Leis axes de communicacion naturaus d'Alemanha son lei valladas formats per lei fluvis principaus, especialament la vallada dau Ren, e lo plan dau nòrd en contacte amb la Mar dau Nòrd e la Mar Baltica. Aquela region assosta unei pòrts importants coma Hamborg o Brèma. Existís de rets de canaus en cors de modernizacion e un ret rotièr que son desvolopament foguèt ajudat per l'absència de relèus importants dins la màger part dau país. De còls existisson dins leis Aups per passar en Soïssa e Austria e a l'ora d'ara un ensems de rotas modèrnas permet de comunicar sensa problema amb lei regions montanhosas situadas aus sud.
Agricultura e ressorsas minieras[modificar | modificar la font]
En 2008, lo sector primari alemand representa aperaquí 0,9% dau PIB e emplega 2,4% de la populacion activa dau país. 35% de la superficia dau territòri son utilizats per la cultura, 20% per lo norrigatge e 30% per la silvicultura e la fòrest. L'agricultura es la tresena d'Euròpa après França e Itàlia. Son estructura es marcada per la division anciana dau país. Lei tenements son fòrça mecanizats e relativament pichons a l'Oèst. En revènge, a l'Èst, l'agricultura es principalament basada subre lo ret de cooperativas format per la RDA. Lei produccions principalas son lei cerealas (blat, séguel...), lo lach e lo norrigatge dei bovins.
Lo sector minier alemand es vengut relativament marginau dins l'economia dau país. Lei produccions principalas son lo lignit (1en reng mondiau), lo carbon, la sau e lo gas naturau. Pasmens, lo país es fòrça dependent de l'importacion de ressorsas dempuei lei país estrangiers per assegurar sei besonhs en matèrias premieras.
Indústria[modificar | modificar la font]
Alemanha es una poissança industriala mondiala majora. Son sector secondari emplega 33% de la populacion activa. Lei sectors principaus son la construccion automobila (777 000 emplechs en 2004) que representa 40% de seis exportacions, l'electrotecnica (799 000 emplechs en 2004), la construccion mecanica (868 000 emplechs en 2004), la quimia e l'alimentar.
Servicis[modificar | modificar la font]
Coma per leis autreis economias desvolopadas, lo sector terciari es la premiera fònt d'emplechs d'Alemanha e representa mai de 28 milions d'emplechs. Dos sectors principaus compausan lei servicis. Leis activitats financieras èran lo premier en 2008 amb 30,5% deis emplechs dau sector terciari. Lo comèrci, lei transpòrts e la restauracion son lo segond amb 18%.
Diplomàcia e defensa[modificar | modificar la font]
Politica estrangiera[modificar | modificar la font]
Alemanha fa partida de la màger part deis institucions internacionalas majoras coma l'Union Europèa qu'es membre fondator, l'ONU e seis organismes, l'OTAN, dau Conseu d'Euròpa e l'OMC. Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala e la fondacion de la RFA en 1949, lei principis de la politica estrangiera d'Alemanha son lo desarmament e lo contraròtle deis armaments, l'ajuda au desvolopament e la defensa dei drechs de l'òme. De mai, es fòrça investida dins la proteccion de l'environament e lo dialògue entre lei culturas. En causa deis atrocitats de l'olocaust, lo país a renonciat d'adoptar una politica d'expansion militara e de mejans de pression militara meme se tèn una armada poderosa.
Dempuei la fin de la Guèrra Freja, lo país a repres sa sobeiranetat complèta per lo Tractat de Moscó meme s'aqueu tractat impausèt de limitacions militaras totjorn en vigor a l'ora d'ara. Doas dinamicas mai o mes opausadas defenisson donc la politica d'Alemanha actuala en matèria d'afaires estrangiers. Lo premier es la defensa de seis interés nacionaus coma referent d'una poissança granda e lo segond es la perseguida d'una projeccion post-nacionala de l'identitat alemanda defòra dei revendicacions nacionalistas. Per aquò, la país a desvolopat de relacions politicas o economicas fòrta amb leis ancians país comunistas d'Euròpa de l'Èst, amb Israèl, amb Russia e subretot amb França.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Maugrat seis objectius de contraròtle deis armaments, Alemanha tèn una armada nombrósa e modèrna dicha Bundeswehr. En 2008, es devesit entre cinc brancas que son :
- l'armada terrèstra dicha Heer que teniá 163 900 òmes.
- l'armada aeriana dicha Luftwaffe que teniá 25 200 òmes.
- la marina militara dicha Deutsche Marine que teniá 63 400 òmes.
- lo servici medicau centrau dich Zentraler Sanitätsdienst que teniá 19 000 òmes.
- lo servici logistic e organisacionau dich Streitkräftebasis que teniá 19 000 òmes.
Cultura[modificar | modificar la font]
Alemanha fa partida de la zona cultura de la civilizacion occidentala europèa. Alemanha es l'eiretier de la cultura dei principats germanicas dau Sant Empèri Roman Germanic, i comprés la partida alemanda d'Àustria-Ongria.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Tre l'epòca dei Carolingians, sota l'impulsion de l'emperaire e de sei prelats, Alemanha bastiguèt d'edificis religiós nombrós qu'un nombre feble existís totjorn a l'ora d'ara coma la chapèla palatina d'Aquisgran. Aquelei bastiments èran realizats segon un plan centrat e lo massís occidentau dich Westwerk. Es un còrs de bastiments quasi autonòm a respèct de la nef constituís d'una tor massiva d'uneis estancis sovent enviroutant per doas torrèlas d'escaliers.
Au sègle X, la restauracion de l'autoritat imperiala entraïnèt l'aparicion d'un art religiós novèu amb de glèisas grandas ai fustatges de fusta coma a Hildesheim o Gernrode. Au sègle XI, l'estil renan se desvolopèt e se caracterizèt per l'existéncia de tres absidas formant un treule coma a Colonha. L'art gotic faguèt son aparicion vertadiera en Alemanha vèrs la mitat dau sègle XIII. L'originalitat alemanda foguèt l'utilizacion de la brica, magerament dins lo nòrd dau país (Schwerin, Lubeck...). Una autra caracteristica dau gotic alemand foguèt l'adopcion de glèisas-halas (Hallenkirche) inspirada per l'arquitectura cisterciana (Marborg). Lei nefs lateralas i foguèron bastidas a la mema autor que la nef centrala. Entre lei sègles XIV e XV, lo gotic tardiu dominèt amb la construccion de la catedrala d'Ulm. Dins la borgesiá, se bastiguèt d'ostaus a pinhons aumentats de torrèlas d'estil italian.
Pendent la Renaissança, aquela influéncia italiana se confirmèt dins lo sud dau país. L'arquitectura baroca s'espandiguèt après la guèrra de Trenta Ans. Lei mèstres principaus d'aqueu movement foguèron Johann Michael Fischer, lei fraires Asam, Dominikus Zimmermann, Johann Balthasar Neumann e Matthäus Daniel Pöppelmann. En Prussia, apareguèt lo rococo frederician desvolopat per Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff que son òbra principala foguèt lo palais de Sanssouci. A partir deis annadas 1750, lei cavaments de Pompèi entraïnèron una evolucion vèrs l'adopcion de tecnicas e de tematicas greco-romanas. L'art francés foguèt tanben popular durant aqueu periòde.
Vèrs la mitat dau sègle XIX, d'arquitèctes revendiquèron una forma pus adaptada a son epòca que foguèt caracterizada per una diversitat granda d'estils. Lei principaus foguèron lo neoclassisme prussian e lo neogotisme vengut d'Anglatèrra que foguèt associat au nacionalisme romantic alemand. Un exemple d'aquel estil es la catedrala de Colonha rebastida entre 1842 e 1863. Puei, au sègle XX, se desvolopèt un movement gropat a l'entorn de la nocion d'estetica industriala. Après 1945 e fins ais annadas 1970, l'arquitectura foguèt marcada per lo besonh rapide de bastiments après lei destruccions de la guèrra. L'estil de l'epòca foguèt alora caracterizat per la foncionalitat e lei critèris economics. Dempuei leis annadas 1990, de trabalhs grands de restauracion foguèron realizats o son en cors de realizacion, magerament dins la capitala. Lei caracteristicas d'aquela arquitectura son generalament lo modernisme e l'adaptacion ai besonhs ecologics de la planeta.
Literatura e filosofia[modificar | modificar la font]
La literatura alemanda es fòrça rica e leis escrivans majors i son nombrós. Es apareguda sota lo rèine de l'Empèri Carolingian e lo cant de Hildebrand (vèrs 820) es generalament considerat coma l'òbra fondatritz d'aquela literatura. La segonda òbra majora alemanda de l'Edat Mejana foguèt l'epopèia dei Nibelungen au sègle XII. Puei, ai sègles XIII e XIV, se fau notar lei trabalhs de Wolfram von Eschenbach (Parceval), Ulrich von Zatzikhoven e mèstre Eckhart.
Ai sègles XVI e XVII, la literatura foguèt marcada per lo cant puei per leis eveniments de la Guèrra de Trenta Ans que foguèt una fònt d'inspiracion importanta per lei testimònis. Lo sègle seguent foguèt caracterizat per lo movement dei Lutz, relativament important en Alemanha. En particular, un movement dominat per de personas coma Johann Wolfgang von Goethe o Friedrich von Schiller per denonciar l'estructura de la societat alemanda dirigida per la noblesa e la borgesiá e còntra lei principis moraus de l'epòca. Foguèt renfòrçat per lo corrent dau classicisme. Au sègle XIX, apareguèt lo romantisme que teniá divèrsei produccions diferentas e s'inspirèt fòrtament de la tradicion e dei legendas germanicas. Pendent la premiera mitat dau sègle XX, se desvolopèron l'expressionisme e lo simbolisme. Se fau tanben notar l'òbra originala de Kafka. Dins leis annadas 1930, l'apparicion e la presa dau poder per lei Nazis entraïnèt la fugida d'unei escrivans alemands defòra dau país. Après 1945 e leis atrocitats de la guèrra, la litetura alemanda foguèt magerament regardada per de questions moralas e per la descripcion dau monde reau.
De son caire, la filosofia alemanda a una influéncia fòrça importanta subre lo monde occidentau. Foguèt originària de l'introduccion au sègle XII dei sciéncias grègas e aràbias dins leis universitats dau país. Au sègle XVII, foguèt marcada per l'òbra de Leibniz puei per lo movement dei Lutz au sègle XVIII. Kant i aguèt un ròtle primordiau per son trabalh subre lei limits de la conoissança e de la percepcion umanas amb son òbra que son influéncia despassèt largament lei frontieras de la zona de cultura alemanda.
Au sègle XIX, la màger part dei filosofs principaus d'aquel epòca foguèron alemands coma Schopenhauer, Sigmund Freud per lo desvolopament de la psicanalisi, Marx e Engels per lo desvolopament dau communisme o Friedrich Nietzsche per l'estudi de la condicion umana. Au sègle seguent, Alemanha contunièt d'assostar de filosofs majors maugrat l'aparicion d'escòlas concurrentas dins lei país vesins coma França. D'un biais generau, la literatura e la filosofia alemanda demorèron entre lei pus importantas dau sègle XX amb lo gasanh d'uech prèmis Nobels per d'autors de nacionalitat alemanda e de treize per d'autors de lenga alemanda.
Pintura[modificar | modificar la font]
La pintura alemanda tèn dos periòdes principaus que son lei sègles XV-XVI e XIX-XX.
Dins lo corrent dei sègles XIV e XV, la pintura alemanda foguèt influenciada per l'art de la gravadura de la fusta e per de tematicas tragicas (Apocalipsi...). Dos corrents existián durant aqueu periòde. Lo premier (Wilhem de Herle, Stephan Lochner, Bertram von Minden...) dominèt dins lo nòrd dau país e privilegièt de contorns marcats. Lo segond (Lukas Moser, Konrad Witz...) es mai marcada per l'influéncia italiana e de personatges mai estirats e proporcionats. Quauqueis artistas (Martin Schongauer...) assaièron de fusionar lei doas tendéncias. Lo sègle seguent foguèt caracterizat per la transicion entre lo gotic e la Renaissança. Lei tematicas demorèron marcadas per l'aspèct religiós. L'artista pus conegut d'aqueu periòde es Albrecht Dürer (1471-1528) magerament famós per sei gravaduras.
Ai sègles XVII e XVIII, l'influéncia italiana demorèt importanta e lei capitalas dei principats aculhiguèron de pintors italians o francés nombrós. Lo sègle XIX acomencèt amb lo desvolopament de l'estil Biedermeier exaltant lei valors de la borgesiá. Puei, la pintura alemanda foguèt marcada per lo movement romantic amb de tematicas misticas e malancònias. Lei pintors principaus dau periòde foguèron Caspar David Friedrich o Philipp Otto Runge. Un grop de pintors basats a Roma prepausèt la renovacion de l'art per la religion. Après leis eveniments de la revolucion de 1848, certanei pintors foguèron tanben inspirats per la politica coma Alfred Rethel. D'autrei pintors assaièron de conciliar realisme e subrenaturau. Enfin, lo simbolisme foguèt representat per d'artistas coma Max Klinger o Franz von Stuck.
L'expressionisme foguèt lo corrent major dau sègle XX. Es a l'origina d'unei grops coma lo fauvisme, lo cubisme o lo futurisme. Aqueu movement apareguèt a Viene e s'espandiguèt dins lei mitans artisticas alemands a partir de 1905. Paula Modersohn-Becker ne'n foguèt una dei premieras representanta. En Alemanha, aqueu movement, fòrça tormentat e sorn, dominèt l'activitat cultura fins a la presa dau poder per lei Nazis. En 1905, lei pintors Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel e Karl Schmidt-Rottluff creèron lo movement Die Brücke. Gràcias a de dessenhs ai trachs rapides e ai colors vivas, volián donar la prioritat a l'espontaneïtat, l'esmoguda e la subjectivitat. A Munich, en 1911-1912, Franz Marc, Vassily Kandinsky, August Macke e quauqueis autreis artistas creèron lo movement Cavalier Blau amb l'objectiu d'abondonar lo realisme per un art mai abstrach. Après la guèrra, leis expressionistas formèron lo grop Objectivitat Novèla. Seis òbras testimonièron dau pessimisme d'aqueleis annadas. Se pòu citar Max Beckmann, George Grosz e Otto Dix. Certanei pintors desvolopèron tanben un movement surealista. Dins aquò, aquela riquesa de movements artisticas foguèt arrestada per l'arribada d'Hitler que jutgèt aquelei formas d'arts coma desgeneradas, dangerosas e non adaptadas a la societat nazi.
Musica[modificar | modificar la font]
Alemanha es estada fòrça rica d'un nombre important de compositors, de cantaires, d'instrumentistas e de caps d'orquèstra. Es especialament la tèrra d'eleccion dau lied e de l'opera meme se leis estils de la sinfonia e dau poëma sinfonic i an conegut de desvolopaments majors.
La musica alemanda faguèt son aparicion durant l'Edat Mejana dins lei cors dei principats dau país magerament ai sègles XIV e XV. Lei fònts d'inspiracion principalas èran la poësia francesa o alemanda. Organizats en companhiás, lei menestrels alemands d'aquela epòca introduguèron l'art de la polifonia dins la region. Sota l'influéncia deis escòlas francesas e flamandas de la Renaissança, la polifonia se desvolopèt fòrtament a la fin dau sègle XV amb de compositors coma Heinrich Finck e Thomas Stoltzer. Au sègle seguent, evolucionèron vèrs la formacion de coralas liturgicas que foguèron a l'origina dau lied, dau singspiel e dau desvolopament d'instruments coma l'òrgue. Au sègle XVII, aquelei movements serán tanben a l'origina dau premier opera alemand.
A partir de la fin dau sègle XVII, la musica alemanda venguèt independenta de la Glèisa meme se lei tematicas religiosas i demorèron fòrça importantas. Lei genres principaus venguèron la toccata e la fuga. Leis autors majors d'aqueu periòde foguèron Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Haendel e Georg Philipp Telemann. Au sègle XVIII, l'Escòla de Mannheim melhorèt la forma de la sinfonia e son òbra foguèt tanben a l'origina d'un estil d'opera novèu sota l'influéncia de Christoph Willibald Gluck.
L'expansion de la musica sinfonica se faguèt ai nivèus de l'orquestracion e de l'escritura que venguèron mai complexas e dramaticas e non plus solament matematicas. Lo piano foguèt l'instrument major d'aquela evolucion. Es l'epòca que veguèt l'aparicion de lieder e d'operas en alemand. A la fin dau sègle XVIII, lo classicisme de la Cors de Viena aguèt una influéncia decisiva que permetèt de fixar lei formas diferentas de la musica classica. Ludwig van Beethoven foguèt lo solet dei tres classics de Viena (Haydn, Mozart et Beethoven) nascut en Alemanha. Inventèt un lengatge d'una expressivitat granda e seis òbras per piano, sei sinfonias e son opera unic Fidelio demorèron coma de caps d'òbras majors de la musica.
La musica romantica dau periòde seguent foguèt la continuitat d'aqueu movement e la musica alemanda venguèt universala. Dau concerto au lied, de la sinfonia a l'opera, la musica se nacionalizèt e se desvolopèt encara d'un biais qualitativa e quantitativa. Prestigi e rivalitat i foguèron tant personau que nacionau. La premiera mitat dau sègle XIX veguèt l'espandiment de la musica romantica. Richard Wagner renovelèt lo genre de l'opera en donant una importància novèla a l'orquestracion. Se pòu tanben citar Max Bruch, Carl Reinecke, Engelbert Humperdinck e Richard Strauss.
Aqueu patrimòni musica foguèt largament recuperat per lo poder nazi e uneis artistas foguèron compromés amb aqueu regime coma Richard Strauss e Carl Orff. La recuperacion de l'òbra de Richard Wagner foguèt tanben una caracteristica de la propaganda nazi. Dins aquò, maugrat un desvolopament important, leis artistas e leis òbras d'aqueu periòde obtenguèron pas una popularitat importanta. Après la guèrra, se desvolopèt la musica contemporanèa amb l'arribada deis instruments electronics.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Lo cinèma alemand conoguèt una expansion rapida tre sa naissança. En 1914, existiá 3 000 salas de cinèma dins lo país e lei studios de Babelsberg foguèron entre lei premiers creats subre lo continent europèu. Après una reorganizacion dau sector, leis annadas 1920 veguèron lo succès dau cinèma expressionista. Lo premier cap d'òbra dau genre foguèt Lo Gabinet dau Doctor Caligari en 1919. Puei, Fritz Lang realizèt Lo Doctor Mabuse e Friedrich Wilhelm Murnau lo famós Nosferatu lo Vampiri e Lo Darrier deis Òmes. L'annada 1926 foguèt aquela de Metropolis de Fritz Lang. Puei, aqueu darrier realizèt en 1931 lo premier succès dau cinèma parlant alemand amb M lo Maudit. L'annada d'avans, Marlene Dietrich venguèt famosa amb lo film L'Àngel Blau.
L'arriba dau nazisme marquèt l'utilizacion dau cinèma au profiech de la propaganda dau regime. Leis òbras pus coneguts d'aqueleis annadas foguèron lei films de Leni Riefenstahl. Après la guèrra, lo cinèma alemand aguèt de dificultats per se restaurar. Son renovèu se debanèt dins leis annadas 1960 amb d'autors coma Werner Herzog e Volker Schlöndorff. Dempuei, unei realizators alemands an obtengut un raionament internacionau important coma Rainer Werner Fassbinder dins leis annadas 1970 o Wolfgang Becker e Florian Henckel von Donnersmarck dins leis annadas 2000. Berlin es venguda una dei capitalas dau cinèma europèu gràcias a l'estructuracion d'un festivau major de cinèma dins la capitala alemanda dempuei 1951.
Religion[modificar | modificar la font]
Lo nòrd d'Alemanha foguèt a l'origina de l'emergéncia dau protestantisme ai sègles XVI e XVII. La region foguèt prefondament marcada per lei conflictes religiós coma la Guèrra de Trenta Ans (1618-1648) e la reparticion dei religions subre lo territòri despend encara fòrtament dei resultats d'aquelei combats. Ansin, lo nòrd e l'èst assosta totjorn principalament de protestants representant aperaquí 30,8% de la populacion. Lei catolics ne'n forman aperaquí 31,4% e son magerament presents dins lo sud dau país. Se fau tanben notar la preséncia d'un nombre important d'abitants sensa religion (34,1%) dins l'èst d'Alemanha e la region d'Hamborg. Enfin, dempuei quauqueis annadas, l'islam (4,3%) se desvolopèt gràcias a l'arribada d'immigrants turcs magerament dins la Ruhr e lo relarg de Berlin.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (de) Pagina oficiala d'Alemanha
- (de)(fr) Govèrn d'Alemanha
- (de) Presidéncia d'Alemanha
- (de) Parlament d'Alemanha


text:
Retorica
La retorica (del grèc ancian ῥntopιkὴ tέxvn, rhêtorikê tekhnê, "tecnica oratòria" via lo latin rhetorica) designa l'art de ben parlar e l'ensemble de las tecnicas ligadas a aquest art.
Somari
- 1 Retorica e estilistica
- 2 Dobla definicion istorica de la retorica
- 3 Retorica e argumentacion
- 4 Lista de figuras de retorica
- 5 Istòria de la retorica occidentala
- 6 Nòtas e referéncias
Retorica e estilistica[modificar | modificar la font]
L'estilistica es plan vesina de la retorica mas es diferent per çò qu'es de las tòcas e del public.
La retorica es mai que mai centrada sus la volontat de persuadir, convéncer. En general i a un public e es una activitat que se manifèsta oralament (discors, plag...).
L'estilistica es mai que mai centrada subre lo tèxte e vòl estudiar los biaisses e las tecnicas utilizadas dins los tèxtes.
Las doas nocions son pasmens plan vesinas pr'amor que l'estilistica ven de la confluéncia de la retorica antica e dels apòrts de la lingüistica modèrna. Per aquesta rason, las figuras d'estil e las figuras de retorica son doas expressions sinonimas, tot ben que se pòdon destriar per quant a la finalitat.
De consultar tanben: estilistica.
Dobla definicion istorica de la retorica[modificar | modificar la font]
Del temps dels Ancians[modificar | modificar la font]
Per Platon, los sofistas o Aristòtel la retorica aparten a l'art de la persuasion. Platon i vei una fallàcia que la tòca es la persuasion destacada de la nocion d'onestetat.
Pels stoïcians grècs, o encara per Quintilian o Ciceron, la retorica es subretot l'art de ben parlar (ars bene dicendi) e necessita al contrari moralitat e sapiéncia.
A l'epòca modèrna[modificar | modificar la font]
La dobla percepcion de la retorica, entre fallàcia e vertut, explica las divergéncias epistemologicas e axiologicas dins la definicions de la retorica a l'epòca modèrna.
Per Roland Barthes, es una ajuda-memòria[1].
Per Schopenhauer, es mai que mai una tecnica per parlar en public.
Per Francis Bacon, es puslèu una tecnica de persuasion e de manipulacion mentala.
Çaquelà, se las finalitats de la retorica son variadas e discutidas, i a accòrdi per çò qu'es de reconéisser la retorica coma un ensemble de tecnicas.
Retorica e argumentacion[modificar | modificar la font]
Ambdoas nocions son vesinas mas son pas identicas.
L'argumentacion èra considerada pels Ancians coma una partida de la retorica. Es per aquesta rason que Zenon d'Elea comparava l'argumentacion a un ponh sarrat e la retorica a una man dobèrta.
L'argumentacion, stricto sensu, met en situacion un rasonament dins l'encastre d'una communicacion orala o escricha, segon[2] Philippe Breton.
L'argumentacion onèsta cèrca la manifestacion de la vertat, mentre que la retorica cèrca principalament lo versemblable pr'amor que lo versemblable es plan util per convéncer. Es pas necessari qu'una causa siá vera en retorica, sufís que siá cresebla e cresuda per convéncer.
Quand la retorica cèrca solament de convéncer, s'aparenta a la fallàcia. (ex. publicitats messorguièras).
Quand la retorica es simplament utilizada per "ben parlar" es completament diferenta de l'argumentacion.
De consultar tanben: argumentacion.
Lista de figuras de retorica[modificar | modificar la font]
Las figuras de retoricas se comptan per centenas e tenon de definicion de còps divergentas segon los autors.
Per mai de detalh, consultar: figura de retorica.
Istòria de la retorica occidentala[modificar | modificar la font]
La retorica grèga[modificar | modificar la font]
Polimnia[modificar | modificar la font]
Polimnia (Πoλuuvίa) es la musa de la retorica, de la poesia sacrada e dels imnes. Simbolisa l'eloquéncia e inspira los aedes.
Los sofistas[modificar | modificar la font]
Platon[modificar | modificar la font]
Aristòtel[modificar | modificar la font]
La retorica romana[modificar | modificar la font]
La retorica medievala[modificar | modificar la font]
La retorica a l'epòca modèrna[modificar | modificar la font]
La retorica contemporanèa[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Roland Barthes, « L'ancienne rhétorique : aide mémoire », in L'aventure sémiologique, Points Essais, Seuil, Paris, 1985.
- ↑ Philippe Breton, in L’argumentation dans la communication, 1996, p. 16..


text:
Saint-Rémy-la-Calonne
Saint-Rémy-la-Calonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana tèrra Barroise, nombrosas victimas en lo moment de l'epidèmia de peste de 1632. Luòc de batalha pendent Primièra Guèrra mondiala.
Ancienne terre Barroise, nombreuses victimes lors de l'épidémie de peste de 1632. Lieu de bataille durant Première Guerre mondiale.


text:
Hatshepsot
Hatshepsot que ho ua regina de la XVIIIau dinastia d'Egipte qui, a maugrat de la tradicion qui dava lo poder sonque aus eretèrs mascles, prengó lo poder suu "país de las duas tèrras". Lo son regnat qu'ei brembat com un temps de poténcia per Egipte qui preparè lo temps deu son eretèr Djehotimes III (Totmosis III) qui ho lo temps de poténcia màger dens l'istòria egipciana. Hatshepsot qu'ei considerada com la purmèra importanta hemna cap d'Estat coneguda de l'Istòria.
Titulatura[modificar | modificar la font]
Vita[modificar | modificar la font]
Hatshepsot qu'èra la hilha de Djehotimes I (Totmosis I). A la mort d'aqueth lo tròne qu'escadó a son miei hrair Djehotimes II (totmosis II) e espós de Hatshepsot. Djehotimes II que's morí en deishar un mainatge, lo futur Djehotimes III, qu'avó dab ua auta esposa nomada Isis. Hatshepsot que's hasó alavetz coronar faraon en bèth vestí's com ua faraon òmi. A la soa mort, Djehotimes III qu'avèva 22 ans que vadó au son torn faraon.
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Vulva
La vulva (del latin volva) es l'ensemble dels organs genitals extèrnes de la femna e de certanas femèlas de mamifèrs, constituit principalament de las grandas e de las pichonas labras ensarrant la dintrada de la vagina, del clitòris e de l'uretra.
La vulva compòrta de nombrosas estructuras anatomicas majoras e minoras, dont la dintrada de la vagina, organ genital intèrne. L'ensemble d'aqueles organs extèrnes an tanben una foncion sexuala ligada al plaser.
Qualquas denominacions popularas sus la vagina :
- la pachòla
- la bufa
- la bergamòta
- la figa
- lo con


text:
Lamiaceae
Lei lamiacèas (Lamiaceae) son la familha dau romanin (o romaniu) e dei Labiadas en generau, que pren lo nom dau genre Lamium ansin coma l'òrdre que li apertèn: Lamiales. Conten aperaquí 210 genres e 3500 espècias.
Fòrça sovent son de plantas aromaticas e ricas en òlis essenciaus. La majoritat son de subarbusts o d'arbusts e rarament d'aubres o de lianas. La disposicion tipica de la flor ambé de petals fusionats que forman una labra superiora e una labra inferiora son a l'origina dau nom de Labiadas donat en tota la familha. Tipicament lei tijas son quadrangularas.


text:
Anonymous
Anonymous (en occitan "anonim"), es un tèrme utilizat en dos senses. Coma un mèm o mèm Internet, representa lo concèpte de fòrça utilizaires de la comunautat en linha, o la comunautat en linha d'esperela, agissent anonimament de fòrma coordonada, sovent cap a un objectiu vagament convengut. Es tanben un labèl adoptat per de grops de personas qu'apartenon a cap d'associacion, mas que s'unisson per de protèstas e d'autras accions jol títol d'Anonymous, que deriva del meteis mèm. Generalament se considèra coma un tèrme per qualques subculturas d'Internet.[1]
Las accions atribuidas a Anonymous son menadas a tèrme per d'individús non identificats que s'atribuisson d'esperel lo labèl d'Anonymous.[2] Aprèp una seria de polemicas e manifestacions mediatizadas e Ddos en 2008, los incidents ligats a sos membres son cada còp mai frequents.[3]
Pasmens es pas ligat a una unica entitat en linha, fòrça sites webs son ligats a Anonymous. Çò qu'inclutz los celèbres 4chan, Futaba Channel, sos associats wikis, Encyclopædia Dramatica e una seria de forums.[4]
Originas del concèpte e mèm[modificar | modificar la font]
Lo nom d'Anonymous s'inspira en la percepcion d'anonimat qu'an los utilizaires en descargar imatges e comentaris d'internet. L'etiqueta d'anonim (anonymous, en anglés) se dona als visitaires que daissan de comentaris sens s'identificar dins un blòg, imageboard o forum. Aqueles utilizaires de còps que i a agisson coma se anonim èra una persona reala. Lor popularitat aumentant mejans internet, l'idèa d'un collectiu d'individús sens nom venguèt un mèm d'internet.[5] Anonymous representa globalament lo concèpte de quin que siá e de totes los compausants d'un collectiu sens nom.
« Anonymous es la primièra superconsciéncia basada sus internet. Anonymous es un grop, dins lo sens qu'una ramat d'aucèls es un grop. Cossí sas que son un grop? perque viatjan dins la meteissa direccion. En un moment donat, mai aucèls pòdon s'apondre, daissar, causir una autra direccion. »[6]
Atacas en defensa de WikiLeaks[modificar | modificar la font]
Anonymous coordonèt d'atacas dins l'Operation Payback contra Postfinance.ch (banca soïssa), sistèma de pagament Paypal, cartas de credit (Visa - MasterCard), e las paginas de personatges politics coma Sara Palin o lo senador ultraconservador Joe Liberman e d'autras paginas web que bloquejèron o ataquèron WikiLeaks.[7] En responsa a aquelas accions, qualques entrepresas de servici Internet, coma Facebook, Twitter e d'autras tampèron los comptes qu'aviá lo grop e enebèron la dobertura de nòus comptes.[8] Tanben, un grop d'"hackers" anoncièt divèrsas atacas dirigidas cap als comptes de Facebook.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Jessica Parral, James CLARK; Internet Group Takes Action Against Scientology [1] Universitat de Califòrnia, Santa Cruz
- ↑ (en)Shaun Davies, The internet pranksters who started a warname="shaundavies1"[2]
- ↑ (en)Alexia Tsotsis; My Date with Anonymous: A Rare Interview with the Elusive Internet Troublemakers; ed: LA Weekly; 4 de febrièr de 2009 [3]
- ↑ (en)Metz Cade; Google kills Anonymous AdSense account |[4]; ed:The Register; 14 de mai de 2008; San Francisco
- ↑ (en)Tom Whipple; Scientology: the Anonymous protestors; The Times; 20 de junn de 2008 [5]; Londres
- ↑ (en)Chris Landers Serious Business: Anonymous Takes On Scientology (and Doesn't Afraid of Anything); ed:Baltimore City Paper; 2 d'abril de 2008
- ↑ (es) Delia Rodríguez Anonymous: los enemigos de los enemigos de Wikileaks; ed:El País; 8 de decembre de 2010
- ↑ (ca) Un grup de 'hackers' denuncia que Facebook els tanca la pàgina perquè denuncien el boicot a Wikileaks|ed:Ara.cat; 9 de decembre de 2010


text:
Protoindoeuropèu
Lo protoindoeuropèu qu'ei la lenga parlada de 3 000 a 6 000 ans abans J. C., dont derivan las lengas indoeuropèas de uei lo dia.
Los locutors d'aquera lenga ne ns'an pas deishat nat document escriut, mes los lingüistas que pòden ensajar de la reconstituir per la reconstruccion extèrna, qui consisteish a comparar enter eras las lengas qui derivan deu protoindoeuropèu. Ua auta faiçon de procedir, mai aleatòria, qu'ei la reconstruccion intèrna, qu'ei a díser en partint de çò de dejà reconstituit per la reconstruccion extèrna.
Somari
Fonologia deu protoindoeuropèu[modificar | modificar la font]
Las sonantas[modificar | modificar la font]
Ua de las soas particularitats qu'èran las "sonantas", fonèmas qui segon lo contèxte e foncionavan coma vocalas o coma consonantas. L'indoeuropèu que'n possediva sheis: [j], [w], [r], [l], [m], [n]. Per exemple, a la desinéncia de l'acusatiu singular de la tresau declinason latina "(e)m" (sonanta consonantica) que correspond la desinéncia grèca "a" (sonanta vocalica passada a la vocala "a"): lat. consul-em, gr. kόpak-a.
Las laringalas[modificar | modificar la font]
Ua auta de las soas particularitats qu'èran las "laringalas", consonantas qui's vocalizèn mei tard en "schwa" (lo son de l'"e" dicha "muda" en francés), o, au contacte d'autas vocalas, evoluín segon los cas en E, A e O: que's nòtan alavetz respectivament H1, H2 e H3. Las laringalas qu'estón descobèrtas peu metòde de la reconstruccion intèrna peu lingüista Ferdinand de Saussure. En tribalhant de cap au sistèma vocalic de l'indoeuropèu, qu'avó l'idea de pausar que l'alternància de las vocalas longas e devè estar parallèla a la de las sequéncias vocala-sonanta, çò qui formulè ā : ə = ey : i. Que parlè de "quasi-sonanta" a prepaus deu schwa, qui mei tard aperarén laringala, e que la a longa (ā) èra lo resultat de la sequéncia qu'escrivèm eH2.
Morfologia de l'indoeuropèu[modificar | modificar la font]
Que nse'n tieneram a dus aspèctes de la morfologia: l'arraditz e la declinason.
L'arraditz[modificar | modificar la font]
L'arraditz qu'ei l'element lexicau ultime de l'analisi morfologica. Per exemple, dens la forma verbau grèga "δeίkvuuι", "amuishi", un còp identificats la desinéncia verbau "uι" e "vu" qui ei un sufixe verbau, que'ns demora "δeιk" on ne podem pas isolar mei d'un element: qu'ei donc l'arraditz. L'arraditz indoeuropèa que'se defeneish per las soas consonantas. Qu'an reconstituit arraditz dab duas o tres consonantas; *deyk- (δeιk) qu'ei ua arraditz de tres consonantas (d, y, k).
L'indoeuropèu que coneish l'alternància vocalica dins las arraditz, e tanben dens las desinéncias. Un exemple dab ua araditz qui's presenta dab las formas *weyd-, *woyd,-, *wid e exprimeish l'idea de "véder", "saber": que disen que la prumèra forma ei au grad normau, la segonda au grad flexit e la darrèra au grad zèro. Dab lo grad normau qu'avèm, en grèc, eἶδov "vedoi" (aorista) e dab lo grad flexit oἶδa "sèi" (perfèit dab sens de present); dab lo grad zèro que trobam lo latin video, "vedi".
La declinason[modificar | modificar la font]
Lo protoindoeuropèu qu'avè ueit cas: lo nominatiu, lo vocatiu, l'acusatiu, lo genitiu, lo datiu, lo locatiu, l'instrumentau e l'ablatiu.
Que's pòden distinguir duas granas classas de noms: los noms tematics, de qui lo tèma e's feneish per na vocala -o/-e qui s'insereish enter lo radicau e la desinéncia, e los noms atematics de qui lo tèma e's feneish en consonanta.
La declinason atematica qu'ei la mei anciana. Qu'ei a l'origina de las "tresaus declinasons" deu grèc e deu latin (kόpaE, consul).
La declinason tematica qu'ei a l'origina de las "segondas declinasons" de las lengas classicas (λόYoς, dominus). Las soas desinéncias respectivament en protoindoeuropèu, en grèc e en latin que son:
- Nominatiu -o-s, gr. -os λόYoς, lat. -us dominus
- Vocatiu -e, gr. -e λόYe, lat. -e domine
- Acusatiu -o-m/n, gr. -on λόYov, lat. -um dominum
- Genitiu -os et -os-yo, gr. ou λόYou (< λόYoιo), lat. -i domini
- Datiu -o-ey, gr. -ô-y λóYῳ, lat. -o domino
- Locatiu -e/o-i, gr. oἴkoι "a l'ostal", lat. humi "a tèrra"
- Instrumentau -e/o-H1, shens continuacion en gr. e en lat.
- Ablatiu enqüèra discutit, gr. a pas l'ablatiu, lat. ablatiu manlhevat aus pronoms
La declinason qui apèran "prumèra" deu grèc e deu latin, la deus noms feminins en -n o -a (keφaλή, rosa), que vien d'ua soscategoria de la declinason atematica: la deus tèmas en laringala; la -a de rosa, passada a -n (è longa) en grèc atic, que gesseish deu grope -eH2. Dab lo temps, aqueth grop qu'arribè a foncionar com la vocala tematica de la declinason d'aqueth nom; per'mor d'aquò qu'apèran la declinason deus tèmas en laringala -eH2 "declinason paratematica".
Sintaxi de l'indoeuropèu[modificar | modificar la font]
Com ne's pòt pas restituir morfèmas de subordinacion comuns a partir de las lengas conegudas, de que n'i a qu'an pensat que l'indoeuropèu n'auré pas avut unitats superioras a la frasa simpla: en plaça de la sintaxi (qui implica subordinacion), qu'auré practicat la parataxi (qui implica juxtaposicion). A l'òra d'ara, los especialistas qu'an abandonat aquera ipotèsi. Indicis qu'amuishan qu'au contra de çò qui's passa dins las lengas modèrnas, on las subordinadas e segueishen la principau, en indoeuropèu la subordinada qu'èra antepausada.


text:
Olga Taussky
Olga Taussky (Àustria-Ongria, 1906-Pasadena, Califòrnia, 1995) que s'exiliè a causa de la soa origina judiva, com la soa amiga Emmy Noether. Au costat deu son marit Todd qu'estó ua demest tant d'autes matematicians qui desvolopèn las loas coneishenças durant la Segonda Guèrra Mondiau. Que publiquè prèp de tres cents articles e qu'arrecebó la Crotz d'Aunor d'Àustria. Lo son tribalh mei coneishut qu'ei la Teoria de las mairitzes mes com bona discipòla de Göddel qu'a tanben publicacions granas suber la Teoria deus nombres.


text:
Criquebeuf-en-Caux
Criquebeuf-en-Caux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Arqueologia
E mai se lo nom de la municipalitat siá d'origina scandinave, los archéologues an pas res meses a jorn #que data d'aquel periòde (Sègle X de manièra versemblant). Lo abbé Cochet soslinha totun près de la glèisa Santa-Martin, los vestigis d'una glèisa anteriora, una motte féodale e las ruïnes de doas unes autres castèls.
Per la prospection aeriana, las archéologues avián repéré un rempart de tèrra ampla de 6 m a la basa e encara elevat de 1,20 m. Los registres portats sul meteis luòc (la Soscavada Roja) l'an 1991 per J. Pàg. Watté An mostrat que lo rempart a #èsser bastit en unas solas fes, a de contunh #èsser repéré un segond tròç de rempart a 150 m d'ailà. S'es trobat sul luòc : del carbon de bòsc, del blat carbonisé, qualques silex talhats, dels dents de caval e sustot un grand tesson en ceramica virada en provenent de la basa d'una jatte, #qu'a permés de datar de la fin de la Tène. Aquel objècte descobèrt en la rusca sableuse a la basa de la levada de tèrra e al centre d'aquela, permet doncas de datar l'ensems de l'estructura a la fin del Edat de fèrre e pas al Bronze final coma se o pensava per endavant[1]
- Archéologie
Bien que le nom de la commune soit d'origine scandinave, les archéologues n'ont rien mis au jour qui date de cette période (Sègle X vraisemblablement). L'abbé Cochet signale pourtant à proximité de l'église Saint-Martin, les vestiges d'une église antérieure, une motte féodale et les ruines de deux autres châteaux.
Par la prospection aérienne, les archéologues avaient repéré un rempart de terre large de 6 m à la base et encore haut de 1,20 m. Les fouilles menées sur le même site (la Cavée Rouge) en 1991 par J. P. Watté ont montré que le rempart a été construit en une seule fois, ensuite a été repéré un second tronçon de rempart à 150 m de là. On a trouvé sur le site : du charbon de bois, du blé carbonisé, quelques silex taillés, des dents de cheval et surtout un grand tesson en céramique tournée provenant de la base d'une jatte, qu'il est permis de dater de la fin de la Tène. Cet objet découvert dans la couche sableuse à la base de la levée de terre et au centre de celle-ci, permet donc de dater l'ensemble de la structure à la fin de l'Âge de fer et non pas au Bronze final comme on le pensait auparavant[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Isabelle Rogeret, La Seine-Maritima 76, in Mapa archéologique de la Gaule, Pré-inventari archéologique publicat jos la direccion de Michel Provost, Universitat de Avignon. Edicions de la Fondacion Marida de las Sciéncias de l'Òme, Escomesas 1997.
- ↑ Isabelle Rogeret, La Seine-Maritime 76, in Carte archéologique de la Gaule, Pré-inventaire archéologique publié sous la direction de Michel Provost, Université d'Avignon. Éditions de la Fondation Maison des Sciences de l'Homme, Paris 1997.


text:
Macaon (parpalhòl)
Lo macaon (Papilio machaon Linaeus 1758), es un insècte lepidoptèr de la familha dels papilionids.
Es present dins Euròpa tota mas sembla que se rarificar en Euròpa Centrala.
Aquela espècia possedís un airal de reparticion vast que cobrís practicament tot l'emisfèri nòrd temperat. Mai de cent sosespècias son estadas descrichas.
- Envergura : fins a 90 mm.
- Periòde de vòl : març a fin de setembre, d'una a tres generacions en foncion de la latitud.
- Abitat : pradas floridas, almens fins a 1800 m.
- Plantas-òstas : fenolh, divèrsas ombellifèras, Citrus.
Fonts[modificar | modificar la font]
- D.J. Carter & B. Hargreaves, Guide des chenilles d'Europe, Delachaux & Niestlé Lausanne, 1988
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Papilio machaon sus eol.org.


text:
Roan
Roan (en francés Rouen [ʀuɑ̃, ʀwɑ̃]) es la capitala de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
thumb|Pont transbordeur [[Fichier:HalftimberedHousesRouen2.JPG|thumb|Maison du Modèl:S-]] [[Fichier:Rouen RueGrosHorloge.jpg|thumb|Rue du Gros-Horloge.]]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Musèus[modificar | modificar la font]
- lo Musèu de las Bèlas Arts de Roan es lo musèu d'art de la ciutat
- lo Musèu Maritim Fluvial e Portuari de Roan es un musèu subre l'istòria del pòrt de la ciutat e la navigacion.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Portal de la vila
- (fr) Torisme
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de Normandia
-
[[Categoria:Comuna de Normandia ]]
- Pages with script errors
- Comuna francesa
- Ortografia de verificar
- Paginas amb ligams copats
- Portal:Normandia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Roan
- Joana d'Arc
- Comuna de la Sèina Maritima
- Comuna de Normandia
- Prefectura
- Vila decorada de la Legion d'Onor
- Vila portuària de França
- Pòrt fluvial
- Pòrt de plasença