text:
Friedrich Engels
Friedrich Engels (Barmen, Alemanha, lo 28 de novembre de 1820 - Londres, Anglatèrra, lo 5 d'agost de 1895) foguèt un filosòf socialista revolucionari alemand e cofondator, amb Karl Marx, de la teoria del comunisme modèrne.
Somari
- 1 La Vida
- 2 Friedrich Engels & Karl Marx
- 3 L'Accion
- 4 L'Òbra
- 5 las Idèas màgers
- 6 lo Legat universal
- 7 Citacions
- 8 Bibliografia
- 9 Bibliografia a l'entorn de l'òbra
- 10 Bibliografia a l'entorn de l'òme
- 11 Vejatz tanben
- 12 Ligams extèrnes
- 13 Ligams videografics
- 14 Nòtas
La Vida[modificar | modificar la font]
originas e mitan familial[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Barmen (Ren del Nòrd-Vestfàlia, avuèi Wuppertal) dins d'una familha d'idèas liberalas mai que moderadas, amb una fèrma leiautat al reialme de Prússia, e una fòrça devòta fe protestanta.
Lo paire de Friedrich Engels, tanben Friedrich Engels (1796-1860) se ne disiá.La siá maire Marie Elisabeth Franziska van Mauritian Haar (1797-1873) s'apelava.
Èra lo pater familias un pietista, valent a dire que ne cresiá a las valors tradicionalas de la religion crestiana protestanta mas n'èra subretot un adversari feron de tota (o quasi) forma de cultura que, coma no'n poirem mainar mai tard, serà aquò un element fondamental dins la genèsi de la pensada del jove Engels.
Èra lo cap d'una fabrica textila de Barmen e associat de l'entrepresa cotonièra Ermen & Engels, que possedissiá una filiala a Manchester.
Tanben n'avián d'una proprietats vitvinicòlas dins lo ròdol.
Malgrat las seunas idèas revolucionàrias, Engels poguèt totjorn comptar amb l'ajuda economica de la familha.
annadas de formacion[modificar | modificar la font]
Subre d'ora, lo jove Engels demostrèt qualque talent poetic, mas son paire lo forcèt qu'anguèsse trabalhar per l'entrepresa e los negòcis familials.
Entre 1838 e 1841 ne faguèt a Bremen d'aprendís dins una entrepresa exportatritz.
Malgrat lo vèto del siu paire, contunhèt el de trobar. Que lo siu primièr tèxt publicat ne foguèt justament un poèma titolat Los Bedovins.
Lo s'estampèron d'efièch dins la Bremisches Unterhaltungsblatt, dins lo lor suplement literari, lo 16 de setembre de 1838.Lai se ne reclama el d'en Friedrich von Schiller(1759-1805), e critica lo dramaturg n'August von Kotzebue(1761-1819).
En aquela epòca, lo movement cultural e literari tudesc mai progressista èra lo de la Jove Alemanha ... Junges Deutschland que n'Heinrich Heine (1797-1856) ne foguèt lo representant pus famós e'n Karl Gutzkow(1811-1878) lo mentor del jove poèta.
A sonque 19 ans, publica dins lo Telegraph für Deutschland l'article titolat Letras de Wuppertal ont descriu las condicions miserablas de vida dels obrièrs del país nòrd-renan:
- ... " Aquel trabalh, lèumens acomplit dins de salas bassas, que lai los trabalhadors ne polsan fòrça mai carbòni que non pas oxigèn, e subretot tre l'edat de 6 ans, es fach coma a bèl esprèssi per li ne levar tot poder o tot gaug de viure. " (...)
Que los patrons, emai se ne pretendèssen cresents, religioses, crestians e pietistas, emplegavan per exemple de mainats per los pagar mens que non pas los sius fraires o paires o oncles (e ca... usw) ja emplegats pel meteis coarro.
Lo lor eissorbament fàcia a la cultura n'èra ademai un element tras qu'important dins la lor ideologia de classa.
Çò n'escriu lo quite Engels:
- ... " Es aicesta l'activitat dels pietistas de Wuppertal: es de fòrça mal comprene que ne siá tot aquò possible a l'epòca nòstra, e no'n sembla que quitament secas e bancs o atenencs de l'antic escurantisme li ne poiràn pas gaire gaire ni temps far lo contra al brivent tempestós del Temps. " (...)
Atal doncas se ne va anar el aluenhant mai que mai de la religion pairala...
annadas de trantalh[modificar | modificar la font]
Dins sa correspondéncia amb la siá sòrre Maria (1824-1901) o d'unes amics estudiants de teologia, atal Friedrich e Wilhelm Graber, çò ne ditz el estrambordat per la Revolucion de 1830 en França qu'es un afortiment de las idèas democraticas...:
- ... " Aquelas idèas ne son pas cap de caractèr demagogic o activista coma sovent li ne recastenan, mas se ne fondamentan sul drech natural de cada òme (...) participacion del pòble a l'administracion de l'Estat, dins un regim constitucional e puèi emancipacion dels josieus, abolicion de tota mena d'opression religiosa e de l'aristocracia de l'argent. " (...)
Mantuna lectura, de vejaires pro diferents, lo se van adralhar cap a l'afortiment de la siá pensada amai la siá ideologia, de nonent mas sens pus nat dobte...
Atal lo punt de vista d'en David Friedrich Strauß (1808-1874), l'autor de Vida de Nòstre Sénher, edicion critica ...Das Leben Jesu, kritisch bearbeitet, en 1835, e que se ne vei el dins los Evangèlis sonque mites e legendas sens cap fondamenta istorica...
Atal e tot parièr lo del filosòf crestian del sentiment religiós èime e tot viscut e sentit, ressentit, en Friedrich Schleiermacher...
Per fin finala n'abastar a una concepcion (e dins concepcion i a concèpte...) flamenòva de çò religiós, en tot ne creire amb lo còr, çò ditz, mas sempre amb un punt de vista critic que ne rebuta tostemps çò de ges acceptable per la rason.
Lo 8 d'octobre de 1839, li n'escriu al siu amic en Wilhelm Graber:
- ... " Ara ne soi un seguidor estrambordat d'en David Strauß, que ne soi armat amb casco e coirassa, e plan segur de ieu... malgrat tota la teologia vòstra, vo'n vòli ieu bastonar e tan plan que ne poiretz pas cap saber fins ont n'anar per vos amagar. " (...)
annadas d'afortiment[modificar | modificar la font]
Ne contunha de collaborar amb mantun jornal, per exemple quitament lo Morgenblatt für gebildete Leser ...Jornal del matin per legeires cultivats de Stuttgart.
Dins lo Telegraph für Deutschland, ne contunha de far d'articles de contengut politic e social, coma las condicions de vida e trabalh dels obrièrs del ròdol d'Eberfeld mas tanben, en 1841, se n'interessarà a la Guèrra de liberacion alemanda contra Napoleon Ièr de 1813.
Lai presenta, que ja comença de ne solfinar alavetz la siá atirància per un estat fòrt que n'acabarà gaireben per impausar a Karl Marx, fòrça mai libertari fin finala sus aquel sicut, los "avantatges" per Alemanha que, segon el, representèron l'adopcion d'un Còde civil modèrne o l'emancipacion dels josieus, contra las estructuras encara arcaïcas e mzedievalas quasiben de la societat tudesca d'aquel temps.
Comencèt de s'interessar als autors revolucionaris e liberals coma Ludwig Börne, Karl Gatzkow e Heinrich Heine mas pro lèu, abandonèt aqueles pensaires per trobar sas idèas tròp vagas e drechistas e, aprèp èsser passat per l'Universitat de Berlin (1841-1842), de se far amb los sòcis dels Joves Hegelians d'esquèrra, que s'i comprenián Bruno Bauer e Max Stirner.
Èran un grop d'intellectuals progressistas, seguidors de la dialectica hegeliana.
Que lo progrès racional e lo cambiament istoric resultan segon Hegel, del conflicte entre punts de vista opausats. Lo sieu primièr atac foguèt contra los fondaments del cristianisme, que ja çò ne mencionèrem çai-sus, causa e encausa que convertiguèron Engels d'agnostic pro trantalhejaire qu'èra fins a ne venir atèu militant convençut.
Sens vertadièra formacion universitària, mas mercé al prestigi aquesit per una seria d'articles publicats a Bremen jol pseudonim de Friedrich Oswald, Engels capitèt d'èsser admés al cercle dels Joves Hegelians, ont coneguèt Karl Marx e s'amiguèt amb el.
D'un còp acabat son servici volontari d'una annada dins un regiment d'artilhariá a Berlin, la capitala del reialme de Prússia, en 1842, Engels coneguèt Moses Hess, que, segon el, la consequéncia logica de la filosofia hegeliana e de la dialectica èra e ne podiá sonque èsser lo comunisme.
Hess considerava Anglatèrra coma un fogal revolucionari a causa de son industrializacion avançada, lo seu proletariat creissent e sos frequents conflictes de classa.
N'èra ademai l'Empèri Britanic la primièra poténcia economica e industriala del mond e doncas crusòl pertinent de tota mena d'experiéncias o cambiaments culturals, economics, sociologics o politics, un vertadièr laboratòri de transformacion del present.
Aquò motivèt Engels a contunhar sa formacion laborala dins la fabrica que lo sieu paire teniá a Manchester.
la partença en Anglatèrra[modificar | modificar la font]
En Anglatèrra, ont demorèt de 1842 fins a 1844, Engels menèt una dobla vida: trabalhar amb succès a l'entrepresa familiala e, en son temps liure, frequentar los cercles radicals e comunistas.
A Manchester coneguèt Mary Burns, una irlandesa de classa obrièra sens cap o gaire formacion, que se convisquèt amb ela sens çaquelà se maridar.
A la mòrt de sa companha, en (1863), Engels ne vendrà amic amb Lizzy, la sòr de Mary.
l'accion militanta amb Karl Marx[modificar | modificar la font]
En 1844, Engels escriguèt dos articles pel Deutsch-Französische Jahrbücher ...Annuaris francoalemands, editat per Marx a París, ont i expausava los que serián mai tard los principis del marxisme: las contradiccions de la doctrina economica liberala fasián que lo sistèma basat en la proprietat privada condusiriá a un mond dividit entre milionaris e paures.
Per consequent, la revolucion menariá a l'eliminacion de la proprietat privada e a la reconciliacion de l'umanitat amb la natura e amb ela meteissa.
En 1845, Engels publiquèt Die Lage der arbeintenden Klasse in England ...De las condicions de la classa obrièra en Anglatèrra) e escriguèt tanben amb Marx Die deutsche Ideologie ...L'ideologia alemanda.
La collaboracion de Engels amb Marx, establida depuèi 1844, portèt a la publicacion del Manifèst der kommunistischen Partei ...Manifèst del partit comunista, que, siaga òbra principalament de Marx, reculhissiá çaquelà fòrça idèas ja exprimidas per Engels dins Grundsätze des Kommunismus ...Principis del Comunisme, escrich en 1847.
Los articles apareguts dins The New York Tribune entre 1851 e 1852, signats per Marx èran, en realitat, de Engels, que los publiquèt jos lo sieu nom amb lo títol Revolution and Counter-Revolution in Germany in 1848 ...Revolucion e Contra-revolucion en Alemanha en 1848. Marx demandava a Engels que li esclariguèsse de questions d'economia, sustot en tèmas de gestion empresariala.
après lo decès de Karl Marx[modificar | modificar la font]
Engels menèt a tèrme una vulgarizacion del primièr volum de Das Kapital (Lo Capital), (e lo sol fin finala que Marx ne contarotlèt l'edicion), paregut en 1867 e reeditat en 1873.
Après la mòrt de Karl Marx en (1883), Engels, vengut la principala autoritat de la pensada marxista, completèt los volums segond e tresen de Das Kapital, en tot se ne basar suls borrolaires manuscrits de Marx.
Se moriguèt a Londres en 1895, sens aver agut cap enfant.
Friedrich Engels & Karl Marx[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
L'Accion[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
L'Òbra[modificar | modificar la font]
òbra comuna[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
òbra personala[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
las Idèas màgers[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Aportacion de Friedrich Engels a l'òbra comuna[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
lo Legat universal[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- veire bibliografia dins l'article Karl Marx...
òbras[modificar | modificar la font]
òbras amb Karl Marx[modificar | modificar la font]
edicions alemandas[modificar | modificar la font]
edicions catalanas & occitanas[modificar | modificar la font]
autras traduccions[modificar | modificar la font]
òbras personalas[modificar | modificar la font]
edicions alemandas[modificar | modificar la font]
autras traduccions[modificar | modificar la font]
Bibliografia a l'entorn de l'òbra[modificar | modificar la font]
teoria[modificar | modificar la font]
practica[modificar | modificar la font]
generalitats[modificar | modificar la font]
Bibliografia a l'entorn de l'òme[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
-
- (ca) Òbras d'en Friedrich Engels e'n Karl Marx en catalan sul sit Archiu Internet del Marxisme
- (it) Òbra d'en Friedrich Engels e'n Karl Marx en italian sul sit Archiu Internet del Marxisme
- (en) Òbra d'en Friedrich Engels e'n Karl Marx en anglés sul sit Archiu Internet del Marxisme


c: text/html

text:
Brixey-aux-Chanoines
Brixey-aux-Chanoines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo pòble, @dénommer "Briccius" en latin medieval, n'a preses lo nom de Brixey en 1670.
Le village, dénommé "Briccius" en latin médiéval, a pris le nom de Brixey en 1670.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Nombroses vestigis gallo-romains (via romaine Toul/Rems).Dominat pels Leuques a l'epòca celte. Fief Del avesque de Toul agut al Sègle XIV pels Bourlémont. Un castèl a #èsser bastit a Modèl:La s- pels avesques de Toul, #que lo un de ne dintratz eles, Gilles de Sorcy, #fondar un capítol de tretze chanoines.
Nombreux vestiges gallo-romains (voie romaine Toul/Reims).Dominé par les Leuques à l'époque celte. Fief de l'évêque de Toul tenu au Sègle XIV par les Bourlémont. Un château a été construit au Modèl:S- par les évêques de Toul, dont l'un d'entre eux, Gilles de Sorcy, fonda un chapitre de treize chanoines.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Premier Development League
La Premier Development League (PDL) es una liga amatora organizada per leis United Soccer Leagues e qu'òbra ais Estats Units, en Canadà e ai Bermudas. Es la quatrena division dau fotbòl nòrd-american (soccer), darrier la Major League Soccer, l'NASL e la USL Pro.
Si considèra la PDL coma una sòrta de "veirina per lei joves talents" per lei clubs de la Major League Soccer e de l'NASL que recrutan lei melhors jogaires de toei leis equipas que participan per lei lançar dins lo banh de l'elèit american. Maugrat qu'es pas "professionala" en lo sens que la majoritat dei jogaires recevon pas de salari, la PDL es fiera de sa devocion au desvelopament de joves jogaires de fotbòl, afin de lei preparar per sa carriera futura dins lei ligas professionalas en America dau Nòrd o autra part.
Lei sasons en PDL an luec pendent lei mes d'estiu, que la màger part dei jogaires vèn de l'NCAA americana. Lei joves jogaires cèrcan de contuniar de jogar au balon au cors dei vacanças d'estiu, çò que pòdon faire dins la PDL tot en conservant son admissibilitat au collègi. Pasmems leis ans darriers, d'equipas talas que Laredo Heat, New Orleans Jesters, Vancouver Whitecaps Residency, Kitsap Pumas e Hollywood United Hitmen an desvelopat de programas nòus que li dién PDL-Pro, onte leis equipas pòdon engatjar de jogaires que son pagats per sei performàncias.


text:
Mont Pelegrin
Mont Pelegrin (en latin Mons Pelegrinus, en arab Qala'at Sanjil (valent a dire Lo Castèl de Sant Gili) es una ciutadèla situada a Trípol, ciutat que domina dempuèi un truc, que foguèt bastïda del temps de las crosadas.
Istòria[modificar | modificar la font]
La fortalesa foguèt construïda en 1103 per Ramon IV, Comte de Tolosa e menaire de l'armada crosada en naut d'un truc a l'endefòra de Trípol pr'amor de poder assetjar la ciutat. Mai avant, lo comte tolosan faguèt créisser la fortalesa, que nomenèt Mont Pelegrin, ja qu'en Ramon desirava que l'endrech serviguèsse per aculhir los pelegrins qu'anavan a tèrra santa.[1] Lo comte Ramon moriguèt dins la fortalesa quand foguèt assetjada en 1105, e aquesta passèt puèi a las mans de son nebot, lo comte Guillem II de Cerdanha, que l'acompanhava a la crosada. [2]
La fortalesa foguèt part d'una entitat politica que se disiá Comtat de Mont Pelegrin.
Dins aqueste castèl foguèt ont visquèt Melissenda, la comtessa de Trípol, una dòna de grandas belesa e qualitats que, segon la legenda, se n'enamorèt de luènh lo trobador malastrós Jaufre Rudèl. Se ditz qu'aqueste s'embarquèt per tèrra santa, venguèt malaut durant lo viatge e moriguèt dins los braces de la comtessa.
La fortalesa aprèp la dominacion crestiana[modificar | modificar la font]
Aprèp la desfacha dels crosats e a partir de la presa de Trípol en 1289 lo castèl foguèt parcialament enrunat. Pasmens gràcias a las òbras de reconstruccion entrepresas per l'emir Esendemir se recuperèt parcialament la fortalesa. Soliman lo magnific contunhèt lo prètzfach de restauracion. Durant lo sègle XX lo castèl foguèt usat coma preson.[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A History of the Crusades, Volume I, M.W. Baldwin, editor. University of Wisconsin Press, 1969. p.396
- ↑ Josep Moran, Cronicó de Perpinyà, p. 11
- ↑ Le Petit Fûté : Liban, p. 197


text:
Morfèu
Morfèu (en grèc ancian Mopφeύς / Morpheús, de uopφή / morphế, « forma ») es lo dieu grèc dels sòmis. Filh d'Imnos e Nix e fraire de Tanatos (la mòrt o sòmi eternal), provòca de visions a cò dels èssers umans mentre que dormisson. Lo seu nom ven de uopφή, morphê («forma»), per que podiá adoptar quina forma que siá per aparéisser dins las pensadas dels mortals. Aviá doas alas per se desplaçar rapidament e dormissiá dins un lèit d'ebèn. Coma dins d'unes sòmis revelava lo destin als umans, Zèus lo condemnèt a mòrt. Del seu nom deriva lo vocable morfina (la dròga qu'endormís).


text:
Prolina
La prolina (abreujat Pro o P) qu'ei un deus 20 aminoacids deu còde genetic (devath la forma de la L-prolina) entrant dens la composicion de las proteïnas. Dens las proteïnas umanas qu'apareish dab ua frequéncia de 5,2 per cent.
La soa formula bruta qu'ei C5H9NO2
La prolina que possedeish un cicle dab un azòt (dens un grop imina) auta que lo deu son grop amino. La preséncia de prolina dens ua proteïna que presenta consequéncias estructuraus puish qu'aqueth aminoacid be destabiliza l'eliç-a e modifica las huelhas B.
Los sons codons sus las moleculas d'ARNm que son CCU, CCC, CCA, e CCG.
La prolina b'ei pas un deus aminocids indispensables en çò deus èstes umans, çò qui vòu díser que pòt estar sintetizat per aquestes darrèrs a partir d'autes precursors.


text:
Val-d'Ornain
Val-d'Ornain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat resulta de la fusion operada lo 1er en genièr 1973 de tres pòbles situats en aval de Fains-Véel :
- Mussey
- Bussy-la-Còsta
- Varney, vilatge #que dépendait las separacions de Rembercourt e de Venècia.
La commune résulte de la fusion opérée le 1er janvier 1973 de trois villages situés en aval de Fains-Véel :
- Mussey
- Bussy-la-Côte
- Varney, village dont dépendait les écarts de Rembercourt et de Venise.


text:
Enric II de Montmorency
Enric II de Montmorency (1595 - executat a Tolosa lo 30 d'octobre de 1632), filh d'Enric de Montmorency, filhòl d'Enric IV de França.
Foguèt amiral de França a 17 ans, vicerei de Nòva França e governador de Lengadòc. Foguèt maridat amb Marie-Félicie des Ursins. Foguèt marescal de França, e lutèt contra los protestants.
S'aliguèt amb Gaston d'Orléans (fraire del rei Loís XIII) dins una intriga contra lo cardinal de Richelieu sens capita e foguèt executat al Capitòli de Tolosa e sos bens foguèron donats a l'Ostal dels Condé. Aquesta execucion marquèt l'afirmacion del poder reial e central sobre la noblessa.
Lo contèxte[modificar | modificar la font]
L’Edicte de Nantas promulgat lo 15 d'avril de 1598 per Enric IV permetèt d'acabar amb mai de de trenta ans de guèrras religiosas dins lo reialme de França. En Lengadòc, foguèt aculhit amb satisfaccion. Acordava la libertat de culte als protestants dins totes los luòcs ont existissiá en 1157. E lor balhava de mai de plaças seguras : Montpelhièr, Aigas Mòrtas. Los embolhs s’apasimèron.
Lo 14 de mai de 1610, lo rei Enric IV foguèt assassinat per Ravalhac. Los protestants, se sentiguèron alara menaçats, s'amassèron darrièr lo duc de Rohan e tornèron prene lo combat. En 1622, per arrestar los combats en Lengadòc, Loís XIII signèt la Patz de Montpelhièr que confirmava las disposicions de l’Edicte de Nantas.
Al delà de l’interès pels protestants, lo duc de Rohan cercava de satisfar son ambicion politica. Richelieu s'i opausèt. Après aver pres La Rochèla al tèrme d'un sètge que tustèt durament los reformats, venguèt per sometre Lengadòc. Privàs foguèt presa e bassacada, Alès rendèt las armas. L’edicte de gràcia d'Alès (27 de junh de 1629) tirèt als protestants sos dreches politics e las plaças de seguretat. Lo rei de França aviá las mans liuras per combatre los protestants.
La batalha de Castèlnòu d'Arri[modificar | modificar la font]
En 1630, Gaston d’Orleans, lo fraire del rei de França Loís XIII, ensagèt d’organizar un soslevament general dins lo reialme. Enric de Montmorency, influenciat per la reina Maria de Medici (que sa femna, Maria Felicia Orsini n'èra cosina), lo sosteniá. raliguèt los Estats de Lengadòc, que Richelieu aviá ensajat d'i levar lo drech de levada de l'impòst, e ordonèt a En De La Croix, capitani dels gardas sieus, d’ocupar lo fòrt de Brescon, al larg d’Agde. Le 22 de julhet de 1632, la província de Lengadòc faguèt secession del Reialme de França. Una part de la noblessa pichona seguiguèt Montmorency dins la revòlta mas la vila de Tolosa demorèt del costat del rei de França. Carcassona e Narbona refusèron d’aculhir l’armada rebèlla. Una armada reiala se metèt en camin, menada per Enric de Schomberg. Lo rescontre se faguèt davant Castèlnòu d'Arri, le 1èr de setembre de 1632. Schomberg aviá entre 2000 e 2500 òmes, los insurgents pas que 1200 a 1500. L’afrontament durèt pas que mièja ora : nafrat grèvament, lo duc foguèt fach presonièr.
Jutjat pel Parlament de Tolosa presidit pel garda dels sagèls Chateauneuf, foguèt condemnat a mòrt. Après aver demandat perdon al Rei e tornat donar son baston de marescal e son cordilh de l’Òrdre del Sant Esperit, foguèt decapitat dins la cort interiora de la comuna lo 30 d'octobre de 1632.


text:
Espeleta
Espeleta (Ezpeleta en basco, Espelette en francés) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord.
Los sons pebròts roges (apartenéncia a l'AOC pebròt d'Espeleta) que son hèra reputats.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las comunas tòcatocantas que son Ustàrits e Larresoro au nòrd, Ainhoa e Zuraide au sud-èst, e Itsasu a l'oèst.
Pebròts d'Espeleta[modificar | modificar la font]
Los sons pebròts roges que son empleglats en gastronomia entà har salsas, farças...
Per exemple, la merluça (Gadus morhua) que s'assasona au pil pil, lo Marmitako e l'Axoa. Ce ditz lo provèrbi d'Espeleta: Euskaldun, fededun, biperdun (Basco, cresent, pebrotèr).
Cada an que i a lòc lo Biper Eguna 'Jornada deu pebròt'.


text:
Radi
Lo radi es un element quimic de simbòl Ra e de numèro atomic 88.
Es d'aspècte perfèitament blanc mas negresís al expausar a l'aire libre. Lo radi es un metal alcalinoterrós que se pòt trobar en fòrça flaca quantitat dins las minièras d'urani. Es fòrça radioactiu, la semivida de son isotòp pus estable (226Ra) essent de 1602 ans. Balha lo radon comme produit de désintégration.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo radi es lo pus dens dels metals alcalinoterrós, es intensitament radioactiu e sembla quimicament al bari. Se tròba en flaca quantitat, jos forma combinada, dins la pechblende, una minièra d'urani, atal coma dins d'autre minrals d'urani. Las preparacions de radi an la proprietat de demorar a una temperatura pus elevada qu'aquela del mitan ambient. Lor rai radioactiu es de tres tipes : alfa, beta et gama. Lo radi pòt atal produire de neutrons quand es mesclat amb de berilli.
Quand es recentament preparat, lo radi pur es d'una color blanca brilhanta, mas negresís quand s'expausa a l'aire (probablament per formacion de nitriti). Lo radi es luminescent (Emet una flaca color blava), se descompausa dins l'aiga per formacion d'idroxidi de radi, e es un pauc pus volatil que lo bari.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Las raras aplicacions del radi venon totas de sas proprietats radioactivas. foguèt utilizat dins les agulhas dels relòtges fins a las annadas 1950, per sas proprietats de luminescéncia. Foguèt tanben utilizat dins los paratroneires per d'augmentar l'efèit de punta d'aquestes. Aquel efèit es pas desmontat e aquel sistèma se comercializa pas mai.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo radi (que lo nom ven del latin radius -rai- en meteis temps que radioactivitat) foguèt descobèrt per Marie Curie e son espós Pierre en 1898 per extrason de la pechblende, una minièra d'urani.


text:
1104
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1104 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Somission oficiala dau rèi a la Glèisa a prepaus de son maridatge ambé Bertrada de Montfort. En realitat, aquò entraïnèt ges de cambiament e Bertrada demorèt rèina causant de tensions novèlas entre lo rèi e la papautat.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la campanha acomençada l'annada precedenta en direccion de Palestina. Pasmens, la perseguida dei rivalitats e dei tensions entre lei generaus fatimidas entraïnèt una revirada novèla en causa de la manca d'eficacitat. Per demenir leis efectius crosats, lo visir Al-Afdal Shahanshah negocièt alora una aliança ambé l'atabeg de Damasc per organizar una ataca comuna en 1105.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
En mai, una expedicion menada per Boemond de Tarent e Tancred de Galilèa còntra la vila de Harran, assaiant d'aprofichant la guèrra civila dins leis estats seldjokids, s'acabèt per una desfacha saunosa dei Crosats. Après aquela desfacha, Boemond de Tarent deguèt anar en Euròpa per organizar de tropas novèlas eTancred de Galilèa venguèt donc tornarmai regent dau Principat. En julhet, participèt a la defensa d'Edessa còntra lei musulmans e capitèt de replegar l'assaut sus la vila. En revènge, poguèt pas liberar son senhor e venguèt donc tanben regent dau Comtat d'Edessa.
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Conquista per lei Crosats dau pòrt d'Acre. Aquò permetèt de melhorar lei liasons entre la capitala e la Mediterranèa.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada veguèt la contuniacion dau sètge de Trípol e divèrseis ofensivas crosadas ò musulmanas a l'entorn de la vila. Lei Crosats, ajudats per una flòta genovesa, avancèron au sud de la vila onte conquistèron lei pòrts de Gibelet e de Batrun. En revènge, a l'entorn de Trípol, una sortida dirigida per Fakhr al-Mulk ibn-Ammar en direccion dau Mont Pelegrin entraïnèt de pèrdas importantas dins lei rengs crosats en setembre. En particular, Ramon IV de Tolosa foguèt bleçat e moriguèt en febrier de 1105.


text:
943
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 943 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions bizantinas còntra Alèp e Edessa. Incursion magiara còntra la Tràcia bizantina. De negociacions foguèron dubertas regardant lo pagament d'un tribut per defugir aqueleis atacas.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Afeblit dempuei la desfacha de Brunanburh, Constantin II d'Escòcia laissèt lo poder a son cosin Malcolm qu'èra lo fiu dau rèi Donald II d'Escòcia tuat per lei Vikings en 900. Se retirèt a Sant Andrews e venguèt abat fins a sa mòrt en 952.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Començament d'una revòuta majora de Magrèb menada per un erudit e un teologian kharigista ibadista dich Abu Yazid. Capitèt d'unificar unei tribüs berbèras e leis adversaris dau chiisme, compres unei sunitas, còntra lei Fatimidas.


text:
L’Universitat Occitana d’Estiu de La Guépia contunha en 2014, al còp dins la rega de las annadas passadas e amb de novèl.
Totjorn los corses del matin, amb Rogièr Carrié, Sèrgi Gairal, Renat Juriè, Murièl Vernhèras, Florenç Vialada, e las activitats coma de costuma.
Alargam l’ofèrta cultura : talhièrs de musicas e danças occitanas novèlas, rencontres amb de personalitats de la literatura, rencontres improvisats de musicians e des poètas juscas a las auretas, bal per totes, granda jornada de la paraula occitana d’un còp èra e d’ara.
E tot plen de suspresas.
Lenga
L’Universitat Occitana d’Estiu de La Guépia prepausa cada matin de corses e de talhièrs de lenga de quatre nivèls, segon las competéncias de cadun, totjorn dins un ambient d’escambis, perque sabèm que plan sovent les estudiants an un fum de causas a partejar a lors colegas e professors. Aquò es tanben valable pels talhèrs de traduccion ont Claude Sicre e Sergi Carles animaràn una reflexion amb lo supòrt d’un discors de Joan Jaurès e d’una cançon. Animaràn tanben un talhièr de traduccion a l’entorn dels jostitolatges del film Sounder projetat lo dimarç 8 de julhet. De mancar pas tampauc lo talhièr de Roland Pécout sus l’oralitat e l’escritura literària e jornalistica.
Conferèncias
Una plaça serà reservada a las comemoracions dins aquela annada del centenari de la mòrt a l’encòp de Joan Jaurès e de Frederic Mistral. S’agis de se remembrar tant coma de tentar de’n sortir un eiretatge actualitzat amb una conferència “Frederic Mistral seria (encara un còp) d’actualitat ?” per Roland Pécout e Michel Buisson de l’associacion CREDD’O. Lo dijous 10 de julhèt a 18 oras una taula redonda acamparà Rémi Pech, Jean-Jacques Rouch e l’Associacion Jean Jaurès Espace Tarn abans la projeccion del film de Daniel Vigne “Qu’allez-vous faire de vos vingt ans?”.
Doas autras conferèncias faràn lo ligam amb lo territòri amb Josiana Bru que presentarà un expausat sus “La literatura orala, las colectas del segle XIX e Antonin Perbosc”, Christian Pierre Bedel sus “L’escòla e l’occitan en Avairon”. Una darrièra se vòl mai dirigida als neo-aprenents del mond anglofòne amb una “Descubèrta de la lenga e de la civilizacion occitana” per Patrick Hutchinson, en anglès.
Programacion culturala
L’encastre agradiu d’aquel vilatge al confluent d’Avairon e de Viaur, sertit de camps e de bòsques, susplombat per un espantant castel cargat d’istòria qu’apartenguèt al comte Raimon VII de Tolosa (que se podrà visitar en lenga nòstra), serà propici a l’expression de la lenga e de la cultura occitana amb una programacion rica. De talhièrs de dansa tradicionala (Corinne Giacomello) o « new trad » (Flore Sicre), un talhèr de cant (Manu Théron) e un de dub (Louis Pezet) e d’autres mai salvatges…
Aprenents e professionals se mesclaràn pendent los aperitius-concèrts (Christian Bouygues, Los Gojats, Doctors de Trobar, Manu Théron, Bassacada…). Dos eveniments particulars auràn per protagonistas lo grop Nou Sòrres en concèrt lo dimecres 9 de julhèt e las Bombes 2 Bal e sons convidats lo divendres 11 de julhèt amb entre d’autres Papet J, Arnaud Cance e lo trio Cocanha…
Lo fòra-programa, o disèm, lo programa bartassièr, es encara mai divèrs amb de rencontres informals amb los “filhs de” : Anne Castan, Janine Boudou, Jean-Guilhèm Rouquette, Anaïs Vaillant, Louis Lubat… los musicians de Zebda (Magyd Cherfi, Joël Saurin), Papet J, Padena, Eric Fraj e plan d’autres a l’entorn d’un picnic o d’una partida de petanca. Une setmana clavada per una Granda Fèsta de la Lenga amb un fum de suspresas…
Cargar lo programa :
Cliquez ici pour le programme
Grand Fèsta de la Lenga


text:
Víctor Balaguer
Víctor Balaguer i Cirera (Barcelona, 11 de decembre de 1824 - Madrid, 14 de genièr de 1901) foguèt un politician, poèta e istorian catalan.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Víctor Balaguer èra lo filh d'un metge d'ideologia liberala; venguèt orfanèl quand èra menudet. Sas idèas radicalas provoquèron que sa maire lo deseiretèsse.
Maçon, liberal e d'idèas romanticas, collaborèt a de jornals liberals divèrses coma El Constitucional, El Laurel, El Genio e La Lira e en 1846 partiguèt a Madrid (Espanha), ont coneguèt las principalas personalitats literàrias e politicas d'aquel temps. Fondèt a Barcelona lo jornal liberal La Corona de Aragón, que i declarava una adesion ferventa al passat gloriós de Catalonha e a l'encòp que exigissiá una descentralizacion pels territòris de l'anciana corona catalanoaragonesa.
Participèt a la restauracion dels Jòcs Florals en 1859, e ne foguèt un participant assidu. Foguèt qualques annadas exilhat en Occitània de 1865 a 1867 per aver participat a la conspiracion del general Prim, ont coneguèt Frederic Mistral en 1865 e participèt al Felibritge, que ne foguèt nomenat vicepresident. Foguèt membre de la delegacion catalana que donèt la Copa Santa als escrivans occitans.
En 1867 tornèt en Catalonha e durant lo regne d'Amadeu I d'Espanha foguèt Ministre de Foment e d'otramar. Tornèt a ocupar aquela carga del temps de la Primièra Republica Espanhòla (1871) e del temps del govèrn de Práxedes Mateo Sagasta en 1886.
Foguèt autor de pèças de teatre romanticas en catalan e tanben en espanhòl, e escriguèt Historia de Cataluña y de la Corona de Aragón. Coma istorian se considèra que foguèt pas un cercaire erudit, mas al contrari un divulgaire romantic del passat istoric de Catalonha que barrejava los faches reals e las legendas, amb una fòrta intencion nacionalista.
Òbras[modificar | modificar la font]
Poesia e teatre en catalan[modificar | modificar la font]
- Los trobadors moderns (1859)
- Lo trobador de Montserrat (1861)
- Esperances i records (1866)
- Don Joan de Serrallonga (1868)
- Los Pirineus (1893), mes en musica per Felip Pedrell
Teatre en espanhòl[modificar | modificar la font]
- Pepín el Jorobado o el hijo de Carlomagno (1838)
- Enrique el Dadivoso (1847)
- Juan de Padilla (1848)
- Vifredo el Velloso (1849)
Estudis e ensages en espanhòl[modificar | modificar la font]
- Historia de Cataluña y de la Corona de Aragón (1860-1863)
- Las calles de Barcelona (1865)
- Historia política y literaria de los trobadores (1878-79)
- Instituciones y reyes de Aragón (1896)
- La libertad constitucional (1857)
- Memorias de un constituyente (1868)
- El Regionalismo y los Juegos Florales (1897)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- http://www.victorbalaguer-bmb.org/victor.htm
- http://perso.wanadoo.es/lipmic/Poecat/balaguer.htm
- (en)Victor Balaguer sus la Classic Encyclopedia, basada sus l'edicion de 1911 de la Encyclopaedia Britannica


text:
Magrèb
Magrèb (en arabi Maghrib, "Oèst") es una region vasta d'Africa, al nòrd-èst, entre Nil, la mar Mediterranèa, l'ocean Atlantic e l'Africa Negra. Englòba Berberia (lo territòri de la cultura berbèra) e correspond tanben a la region culturala occidentala dels Païses Arabis. Ne fan partida los estats actuals de Mauritània, del Sahara Occidental, de Marròc, Argeria, Tunisia e Libia.
Lo gentilici es maugrabin -a.
Dins l'amira dels Païses Arabis, la nocion de Magrèb (en arabi Maghrib, « Oèst ») s'opausa a aquela de Mashrèc (Mashriq, « Èst »).


text:
Sant Rafèu
Sant Rafèu ( Saint-Raphaël en francés) es una comuna occitana de Provença, administrada per lo departament de Var de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Sant Rafèu es una estacion balneària celèbra desvolopada a partir dau sègle XIX. Es a costat de la vila de Frejús qu'amb ela forman una aglomeracion de 82 800 estajants. La màger part dau territòri de la comuna se situa dins lo massís de l'Esterèu au Nòrd.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant Rafèu se tròba a l'extremitat orientala dau golf de Frejús a la frontiera entre Var e Aups Maritims. Sei còstas possedisson cricas e calancas e son territòri es fòrça urbanizat amb una partida amb de bòsc entretenguts per l'ONF. La ciutat possedís de plajas pròchas de son centre e d'illas : l'illa dau Leon, l'illa de Tèrra, l'illa d'Aur e l'illa dei Vielhas.
Eraudica e vexilologia[modificar | modificar la font]
Leis armas de Sant Rafèu se blasonan ansin: dau camp d'azur amb l'arcàngel Sant Rafèu acompanhant Tobias subre una terrassa dau mesme. La bandiera es azur e aur.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri de Sant Rafèu foguèt poblat tre la preïstòria. Puei Ligurs e Grècs i installèron lor pòrt Agatòn avans que lei Romans ne'n faguèsson la conquista.
Au sègle X lei Sarrasins l'ataquèron mai lo territòri foguèt definitivament contrarotlat per lei crestians a partir de 972 amb la conquista de Guilhem Ier de Provença. Una glèisa foguèt bastida e vodada a l'arcàngel Sant Rafèu e, ansin, balhèt son novèu nom a la vila.


text:
Pampa
La pampa (en quíchoa « plana ») es un mitan natural que forma un biòma du tipe pradas, savanas e brossas temperadas. Es una plana fertila cobèrta d'èrba mas sens arbres.
Se nomana tanben "las pampas" o "la pampa" la vasta region geografica d'America del Sud onte aquel mitan s'spandís, que cobrís una zona d'aperaquí 750 000 km² inclusent las províncias argentinas de Buenos Aires, La Pampa, Santa Fe, Córdoba, Uruguai e Rio Grande do Sul al Brasil. Aquelas vastas planas s'acaban amb la cordilhièra Ventiana prèp de Bahía Blanca (Argentina) a 1 300 m de naut. En Argentina, aquèl tèrme permet de distinguir doas grandas sosregions, la « Pampa de las planas » e la « Pampa de las valadas » (o sierras).
Lo clima es plojós de 600 a 1200 mm per an tot lo long de l'annada, fasent de sols apropriats a l’agricultura. Se pòt distriar, segon la pluviositat, una pampa umida, al nòrd de Bahía Blanca, favorable a las culturas vegetalas, e una pampa sèca, que s'espandís cap a Patagònia.
Clima[modificar | modificar la font]
Son clima, coma dins totas las regions temperadas o subtropicalas umidas, es naturalament cambiadís. Los ivèrns son de frescs a doces e los estius son fòrça cauds e umids.
Las precipitacions son gaireben uniformas tot lo long de l'an, mas un pauc mai abondantas en estiu. Las precipitacions annadièras son mageras prèp de las còstats e merman de contunh cap a l'oèst a l'interior de las tèrras. La pluèja, a la fin de prima e en estiu, tomba en lavacis brevas e poserosas e de d'auratge. Lo rèsta de l'an, gaireben totas las pluèjas se produson quand de fronts fregs e de depressions de tempèsta dintran en contacte.
En ivèrn, alara lo freg provòca sovent de geladas nuechencas, i a gaireben pas de nevada.
La flora: estèpa e prada[modificar | modificar la font]
D'encendis frecants fa que solas las pichonas planas coma l'èrba capitan de butar, e los arbres son pas qu'excepcionalament presents.
Los tipes de vegetacion dominants son las pradas perenas e l'estèpa erbosa que las espècias erbacèas du genre Stipa son fòrça remarcablas. L'« èrba de la pampa » (Cortaderia selloana) es una espècia simbolica de las pampas. La vegetacion se compausa tipicament d'èrbas perenas (presentas tot l'an).
Les pampas son lo domèni d'une granda varietat d'espècias autoctonas, pasmens s'i a pas d'arbres endemics, levat lo long dels rius importants. Existís l'ombú o belombra, un arbre erbacèu de talha fòrça granda e la sola interrupcion dins aquel païsatge monotòn.
La fauna[modificar | modificar la font]
Las pampas coneisson una importanta riquesa en espècias. Los animals que pòblan la pampa s'adaptèron amb lo temps a la vida per de vastas espandidas de pradas ventoses. Fins a que d'animals s'anèron viure sos tèrra per escapar als predators. Existís una espècia de chòt que bastisson lo lor nis dins de traucs.
Lo mond animal es subretot constituit d'aucèls, coma de Fringillidae e d'ongulats erbivòrs coma lo guanacó, mena de lama. Los nandos e de lops de crinhièra pòblan tanben las pampas. S'i trapa tanben de capybara, mai grands Rosegaires del mond.
Fòrça d'espècias son menaçada d'atudament a causa de las activitats umanas; en mai 15 espècias vegetalas, i auriá 15 espècias de rosegaires e 20 d'aucèls qualificats d'espècis en dangièr.
Dins la pampa i a fòrça cavals e bestials.
Agricultura[modificar | modificar la font]
Argentina centrala se gausís d'activitats agricòlas performantas e prospèras, amb de culturas butant sus las pampas al sud e a l'oèst de Buenos Aires, fins a Córdoba. Subretot, las quantitats culhidas sus las superfícias dedicadas al sòja sont van establir un recòrd, segon los Servicis d'alimentacion e d'agricultura. Una bona partida d'aquelas superfícias de naute fertilitat son tanben utilizadas per l'elevatge du bestial per las pradas, subretot bovin.
Aquelas regions agricòlas de naute productivitat (de las pampas modificadas par l'òme) son fòrça susceptiblas d'aigadas aprèp de fòrtas raissas.


text:
Katowice
Katowice es la desena vila de Polonha per òrdre d'importància e tanben lo capluòc del voivodat de Silèsia. La vila es un dels principals centres industrials de Polonha e mai la vila pus importanta de la Zona Industriala de Nauta Silèsia, una megalopòli comptant 3 487 000 abitants (2001).
Situada sus Klodnica e Rawa, la vila foguèt ancianament coneguda jol nom de Kątowicze ("Kattowitz" en alemand) e puèi brèvament aprèp la mòrt de Josèp Stalin, Stalinogród (1953-1956).
Istòria e economia[modificar | modificar la font]
Katowice, capitala de la Nauta Silèsia, obtenguèt l'estatut de vila fòrça tard, a pena en 1865, mas una creissença sens precedent dins l'istòria de Polonha seguiguèt. Aquela creissença de la vila foguèt deguda a l'industria d'esplecha dels minerals, sustot del carbon que comencèt durant la Revolucion Industriala. La fòrta creissença de populacion foguèt tanben ligada a l'industria de l'acièr, a la transformacion dels minerals e a la dobertura de mantuna usina dins la vila.
Arquevescat[modificar | modificar la font]
Comunicacions[modificar | modificar la font]
Aeropòrt pus pròche : Katowice International KTW
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Colonha ( Alemanha )
- Groningue ( Païses Basses )
- Miskolc ( Ongria )
- Mobile ( Estats Units )
- Odense ( Danemarc )
- Ostrava ( Republica Chèca )
- Saint-Etienne ( França )
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portal de Katowice
- Katowice virtuala
- Katowice, Silesia
- Ràdio Katowice
- Plan de la vila
- Murcki.net - Sit web del quartièr Murcki del sud de Katowice
- Tram a Katowice


text:
Evanston (Illinois)
Evanston es una vila situada en ribas dau Lac Michigan, dins la banlèga nòrd de Chicago, en Illinois, ais Estats Units. Parteja sei frontieras municipalas ambé Chicago (Howard Street).
Marcas istoricas[modificar | modificar la font]
La vila siguèt fondada en 1836, e sa populacion èra 74 239 abitants en 2000.
Après que siguèt chausida per aculhir l'Universitat Northwestern, la vila siguèt nomada Evanston après la mòrt dau governador John Evans.
Uèi, la vila acuelhe encara l'universitat, mai acuelhe egalament d'autreis organismes coma lo sèti dau Rotary International e de mai que d'una agéncia de la Glèisa Metodista ("United Methodist Church"). Es tanben lo sèti per exemple de la "Woman's Christian Temperance Union", e de la "National Merit Scolarship Corporation".


text:
Crolles
Crolles es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a vint quilomètres al nòrd-es de Grenòble e a quaranta quilomètres de Chambéry, sul marge drech del Isère a la cœur de la vallée del Grésivaudan.
Fa partida del Parc natural regional de la Chartreuse aital coma de la airal urban de Grenòble.
La commune est située à vingt kilomètres au nord-est de Grenoble et à quarante kilomètres de Chambéry, sur la rive droite de l'Isère au cœur de la vallée du Grésivaudan.
Elle fait partie du Parc naturel régional de la Chartreuse ainsi que de l'aire urbaine de Grenoble.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Crolles a situat en la vallée del Grésivaudan, vallée creusée pel érosion glaciaire entre lo massís calcaire de la granda Chartreuse e lo massís de granite de Belledonne. Lo vilatge a #èsser bastit al pè dels coteaux de la Granda Chartreuse perque en aquela part de la vallée la aprovisionament n'aiga èra possibla e las matériaux de bastiment a proximitat. Lo terren èra doncas favorable al bastiment de las vias de circulacion e de las culturas.
En aquela vallée, los primièrs résidants coneguts son los Allobroges , #que s'i son installats a partir de la Modèl:S- abans la nòstra ère. A Modèl:La s- sègle abans J-Crist, Roma annèxa la region e i establís las siás colònias. A partir de la v sègle, lo poder rèsta a las mans del clergé malgrat las grandas invasions. De nombrosas luchas féodales a la Mièja-edat entre la Savoie e lo Dauphiné #destruir una part de la comuna.
La municipalitat a #èsser lo domeni de la familha de Montfort, un castèl en datant de 1261 en testifica encara. Antany, Los Crollois èran majoritairement d'agricultors, vignerons e éleveurs. Las plantacions avián situat fòrça anautit suls coteaux perque lo marais retia la cultura delicada. Del mièg de la Modèl:S- sègle fins a Modèl:La s- sègle las condicions climaticas son fòrça malaisidas : d'ivèrns fòrça rigoroses, canicule en #èsser, de multiple famines fan amendrir la populacion. La populacion a trobat una llémena décroissance : 964 abitants l'an 1946 de contunh lo movement d'urbanizacion s'es accentuat dempuèi 1968. En 2008 la municipalitat compti 8 601 abitants. Uèi la municipalitat fa partida del centre d'animacion vallée del Grésivaudan.
La commune de Crolles est située dans la vallée du Grésivaudan, vallée creusée par l’érosion glaciaire entre le massif calcaire de la grande Chartreuse et le massif de granite de Belledonne. Le village a été construit au pied des coteaux de la Grande Chartreuse car dans cette partie de la vallée l’approvisionnement en eau était possible et les matériaux de construction à proximité. Le terrain était donc favorable à la construction des voies de circulation et des cultures.
Dans cette vallée, les premiers résidants connus sont les Allobroges , qui s’y sont installés à partir du Modèl:S- avant notre ère. Au Modèl:S- siècle avant J-Christ, Rome annexe la région et y établit ses colonies. À partir du v siècle, le pouvoir reste aux mains du clergé malgré les grandes invasions. De nombreuses luttes féodales au Moyen-âge entre la Savoie et le Dauphiné détruisirent une partie de la commune.
La commune a été le domaine de la famille de Montfort, un château datant de 1261 en témoigne encore. Autrefois, les Crollois étaient majoritairement agriculteurs, vignerons et éleveurs. Les plantations étaient situées très haut sur les coteaux car le marais rendait la culture délicate. Du milieu du Modèl:S- siècle jusqu’au Modèl:S- siècle les conditions climatiques sont très difficiles : hivers très rigoureux, canicule en été, de multiple famines font diminuer la population. La population a rencontré une lente décroissance : 964 habitants en 1946 puis le mouvement d’urbanisation s’est accentué depuis 1968. En 2008 la commune compte 8 601 habitants. Aujourd’hui la commune fait partie du centre d’animation vallée du Grésivaudan.


text:
Rubeòla
La rubeòla es una malautiá causada pel virus de la rubèola. Lo nom deriva del latin, que significa roge. Aquesta malautiá es abitualament benigna e sovent passa inapercebuda. La malautiá pòt durar d'un a tres jorns. Los enfants guerrisson mai rapidament que los adults.
Las consequéncias de l'infeccion de la maire pel virus de la rubeòla pendent la prensa pòdon èsser grevas, e se la maire es infectada dins de las primièras 20 setmanas de prenhesa, lo mainat pòt nàisser amb lo sindròm de rubèola congenitala, que compòrta una seriá de gravas malautiás incurablas. L'avortament espontanèu se produtz dins aperaquí 20% dels cases.[1]
La rubeòla es una infeccion comuna de l'enfança en general amb afectacion sistemica minima, emai que pòsca causar pels adults una artropatia transitòria. Las complicacions seriosas son fòrça raras. Levat los efèctes de l'infeccion transplacentària del fètus en desvolopament, la rubeòla es una infeccion relativament benigna.
La rubeòla aquesida (es a dire, non congenitala) se transmet al mejan d'emission de gotas dins l'aire de las vias respiratòrias superioras dels cases actius. Lo virus tanben pòt èsser present dins l'urina, las matèrias fecalas e dins la pèl.. Lo periòde d'incubacion es de 2 a 3 setmanas.[2]
Dins la majoritat dels cases, lo virus s'elimina rapidament. Pasmens, pòt persistir pendent qualques meses en çò dels nenons amb SRC qu'an subreviscuts. Aqueles mainatges son una font importanta d'infeccion pels autres enfants e per las femnas prensas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Siegel M, Fuerst HT, Guinee VF, Rubella epidemicity and embryopathy. Results of a long-term prospective study, jornal: Am. J. Dis. Child., 1971
- ↑ (en)Richardson M, Elliman D, Maguire H, Simpson J, Nicoll A; Evidence base of incubation periods, periods of infectiousness and exclusion policies for the control of communicable diseases in schools and preschools, jornal: Pediatr. Infect. Dis. J.; 2001 "pmid11332662"


text:
629
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 629 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Tikal[modificar | modificar la font]
Fondacion de la vila de Dos Pilas a 110 km au sud-oèst de la ciutat-estat per assegurar lo contraròtle deis itineraris comerciaus lòng de Río La Pasión. Aquò marquèt lo redreiçament de la poissança de la poissança de Tikal dempuei sa desfacha de 562.


text:
Guilhèm de Gellona
Guilhèm de Gellona (n.vèrs 768 - m.18 de mai de 812), foguèt comte de Tolosa, duc d'Aquitània, marqués de Septimània e sant de la Glèisa Catolica (canonizat en 1066). Conegut en França coma Guillaume d'Orange, mercé a un cicle de cançon de gèsta que n'es l'eròi.
Filh de Teodoric, comte d'Autun e duc de Borgonha, èra per sa maire Aula (o Alda), felen de Carles Martèl e doncas cosin de Carlesmanhe, que li transmètet lo comtat de Tolosa amb títol de duc, en 781 quand creèt lo ducat d'Aquitània. Après 781 foguèt conselhièr de Loís lo Piós. La region tolosana s’espandissiá al sud dels Pirenèus fins a Septimània e Gotia, que dins las annadas seguentas tombèron jos la dominacion dels francs. Portava doncas lo títol de duc, mas tanben lo de marqués per las tèrras frontalièras. En 785 ajudèt a la a la conquista de Girona e d'autres endreches de Gotia. En 790 succediguèt a Corson coma comte de Tolosa e cediguèt l'administracion d'unes comtats al seus filhs: Rasés e Conflent a Berà, Rosselhon a Gaucèlm e probablament d'autres comtats a Adalem. En 791 combatèt los bascos. En 793 foguèt derrotat pels arabis sus Orbièl, mas aquestes darrièrs se deguèron retirar fins en Cerdanha. En 801 participèt a la conquista de Barcelona, amb Ademar de Narbona, Berà e d'autres.
De son primièr maridatge amb Cunegonda d'Austràsia nasquèron:
D’un segond maridatge amb Guitborga naisseràn
- Adalelm,
- Gaucelm de Rosselhon,
- Bernat de Septimània,
- Heribert comte,
- Teodoric (comte d'Autun per delegacion de Bernat),
- Guitgari,
- Guarner,
- Roslinda o Rottind Helinbruc (comtessa consort de Corbie).
En 804 se retirèt al monastèri d'Aniana, puèi en 806 fondèt l'abadiá de Gellona, a l'ora d'ara Abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt.


text:
Niça
Niça ò Nissa [1] (Nice en francés) es una dei vilas mai importanti d'Occitània, es la capitala istorica dau Comtat de Niça e lo capluec dau departament dei Alps Maritims, en riba de la mar Mediterranèa, sobre la Còsta d'Azur. Sa populacion municipala es de 344 460 abitants (2009).
Lo gentilici es niçard -a.
Somari
Nom[modificar | modificar la font]
L'etimologia mai difonduda de la d'origina de Niça grèga: Nιkaïa (Nikaia), variacion de Niké (Victoria), segon çò que sembla per la victòria qu'obtenguèron lu colons grècs sus la populacion ligura. Pendent l'Empèri Roman se nomenèt dins aquela vila amb lo nom grèc: Nicæa.
Lenga[modificar | modificar la font]
La lenga de Niça es l'occitan, dins la sieu varietat niçarda.
Imne locau[modificar | modificar la font]
L'imne locau de la vila es Niça la bèla.
Menica Rondelly l'escriguèt en lo 1904.
Quartiers[2][modificar | modificar la font]
La vila de Niça còmpta mai d'una quarantena de quartiers amassats en uech territòris que cadun possedisse la sieu comuna.
- Territòri 1 : Plana e Costaus : 20 753 abitants
Quartiers : Sant Agustin, Santa Margarida, Lu Molins, Arenas, Sant Isidòr, Lingostiera, Li Combas, Belet, Sant Antòni
- Territòri 2 : Còlas Niçardi : 38 753 abitants
Quartiers : Estienne d'Orves, Sant Felip, Gròsso, Lo Piòl, Sant Pèire de Feric, Sant Pancraci
- Territòri 3 : Tres Còlas : 34 158 abitants
Quartiers : Cimier, Rimiés, Gairaud
- Territòri 4 : Ribas de Palhon : 32 788 abitants
Quartiers : L'Ariana, La Lauveta, L'Abadia, Pasteur, Sant Ponç, Lo Trident, Rocabilhiera, Sant Carles, Bòn Viatge, Mont Gròs
- Territòri 5 : Èst Litorau : 54 239 abitants
Quartiers : Pòrt, Riquier, Mont Boron, Diables Blaus, Sant Ròc, Vinagrier
- Territòri 6 : Nòrd Centre Niça : 48 898 abitants
Quartiers : Li Planas, Sant Silvèstre, Cessòla, Gorbèla, Borriglione, Sant Maurici, Lo Rai, Valon dei Flors
- Territòri 7 : Còr de Vila : 48 333 abitants
Quartiers : Niça Vielha, Carabacèu, Medecin, Gambetta, Dubouchage, Liberacion, Malaussena, Josèp Garnier
- Territòri 8 : Oèst Litorau : 65 703 abitants
Quartiers : La Magdalena, Manhan, Califòrnia, Fabron, Cantagalet, Ventabrun, Carras, Ferber, La Lantèrna
Galaria[modificar | modificar la font]
-
Harbour of Niça (FR-06000).jpg
Lo pòrt emb Niça au rèireplan
-
Plan de la vila en lo 1624
-
-
Ancien port de Niça (FR-06000) de Isidore Dagnan.jpg
Ancian pòrt de Niça per Isidòr Dagnan
-
-
Palmae in Niça (FR-06000).jpg
Paumolier
-
La Cathedrale Orthodoxe Russe Saint-Nicolas.jpg
Glèia russa
-
-
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ Dins aquesta seccion, lu noms autentics dei quartiers en niçard non son completament assegurats e demandan d'informacions complementari, e finda de correccions eventuali.


text:
Croissy-sur-Seine
Croissy-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle IX la populacion locala, se consagrava principalament al persec. En març 845, un centenat de drakkars Vikings condusida per Ragnar Lodbrok remonten la Seine per saquejar París. Arturats a Charlevanne, passan sul braç drech del fleuve e desembarquen a la pêcherie de Croissy ont afrontan la populacion locala. Los abitants aguèron penjat dins l'isla o crucifiés suls ostals, lo vilatge saquejat e destruit… Lo luòc de débarquement #prene mai tard lo nom de Mauport, « pòrt maudich »[1],[2].
Al Sègle XI la distincion de Croissy aperten als senhors de Marly.
Jos Philippe lo Hardi, los reliques de Sant Léonard #que possedissiá la glèisa, i atrasián un grand concors de pelegrins.
Croissy A estrossejat de contunh abandonada pendent la guèrra de #Cent Ans. En lo moment de la chevauchée de Édouard III l'an 1346 çò Prince negre, fils del rei de Angleterre, cremason Croissy e Chatou e s'apodera de Sant-Germain-en-Laye.
Henri IV, n'aquerís de vasts arpents #que fa réaménager traçant de grandas vias #que son, uèi encara, los principals aqueles del sud de la Sivella.
Al Sègle XVII los servidors del rei e de la reina, demòran en Croissy. La navegacion sus la Seine s'efectua pel braç #que dessert Rueil e Bougival. Lo braç costat Croissy, es un braç mòrt, cargat d'anautits-fons e d'illòts e vorejat de zònas inundables. Per alimenter n'abondància las nombrosas concas dels jardins e bosquets del castèl de Versailles, Louis XIV a agut de besonh de fòrça d'aiga, d'ont lo bastiment a Marly d'una maquina gigantesca : barra la mitat de la Seine amb 14 ròdas a albes de 12 mètres de diamètre, #que comunican los sieus movements, per un jòc de manivelles, a un enòrme sistèma de pompas repartidas sus tres nivèls, #que pòrta l'aiga, per la aqueduc de Louveciennes, fins a Versailles. La realizacion d'aquel ensems, considerat alavetz coma laModèl:8 e Meravilha del Mond, révolutionne localement la navegacion e los bòrds de Seine. La Maquina en barrant lo braç navigable, cal condicionar lo braç mòrt de Croissy. Lo vilatge pèrd aital una quantitat importanta de terrens en bordure del fleuve.
En 1644, Croissy a crompat pel chevalier François de Patrocles, genet principal de la Reina.
En 1779, la tèrra de Croissy passa a las mans del receveur general de las finanças Jean Chanorier. En 1790, es lo primièr cònsol elegit de Croissy.
En 1793, Joséphine de Beauharnais i #demorar dins un otèl particular situat al 6 bis Granda Carrièra per se protegir de la Terror.
Al Sègle XIX, Croissy, coma la siá vesina Chatou, viu se desvolopar la mòda del canotage sus la Seine. Una guinguette installada dins l'isla de Croissy, la Grenouillère, #conéisser un grand succès fins a la siá destruccion en 1889 per un incendi. I aguèt freqüentat sustot pels pintors impressionistes, tales #que Edgar Degas, Claude Monet, Auguste Renoir, Vincent Van Gogh, Alfred Sisley...
Croissy #Èsser longtemps una tèrra de culturas maraîchères, #que los produchs, sustot navets e de carròtas, n'avián liurat a las lòtjas de París.
Au Modèl:IXe siècle la population locale, se consacrait principalement à la pêche. En mars 845, une centaine de drakkars Vikings conduits par Ragnar Lodbrok remontent la Seine pour piller Paris. Arrêtés à Charlevanne, ils passent sur le bras droit du fleuve et débarquent à la pêcherie de Croissy où ils affrontent la population locale. Les habitants furent pendus dans l'île ou crucifiés sur les maisons, le village pillé et détruit… Le lieu de débarquement prit plus tard le nom de Mauport, « port maudit »[3],[4].
Au Sègle XI la seigneurie de Croissy appartient aux seigneurs de Marly.
Sous Philippe le Hardi, les reliques de Saint Léonard que possédait l'église, y attiraient un grand concours de pèlerins.
Croissy est ravagée puis abandonnée pendant la guerre de Cent Ans. Lors de la chevauchée d’Édouard III en 1346 le Prince noir, fils du roi d’Angleterre, brûle Croissy et Chatou et s’empare de Saint-Germain-en-Laye.
Henri IV, en acquiert de vastes arpents qu’il fait réaménager en traçant de grandes voies qui sont, aujourd’hui encore, les principaux axes du sud de la Boucle.
Au Sègle XVII les serviteurs du roi et de la reine, habitent à Croissy. La navigation sur la Seine s’effectue par le bras qui dessert Rueil et Bougival. Le bras côté Croissy, est un bras mort, encombré de hauts-fonds et d’îlots et bordé de zones inondables. Pour alimenter en abondance les nombreux bassins des jardins et bosquets du château de Versailles, Louis XIV a besoin de beaucoup d’eau, d’où la construction à Marly d’une machine gigantesque : elle barre la moitié de la Seine avec 14 roues à aubes de 12 mètres de diamètre, qui communiquent leurs mouvements, par un jeu de manivelles, à un énorme système de pompes réparties sur trois niveaux, qui amène l'eau, par l'aqueduc de Louveciennes, jusqu'à Versailles. La réalisation de cet ensemble, considéré alors comme la 8en Merveille du Monde, révolutionne localement la navigation et les bords de Seine. La Machine barrant le bras navigable, il faut aménager le bras mort de Croissy. Le village perd ainsi une quantité importante de terrains en bordure du fleuve.
En 1644, Croissy est achetée par le chevalier François de Patrocles, écuyer principal de la Reine.
En 1779, la terre de Croissy passe aux mains du receveur général des finances Jean Chanorier. En 1790, il est le premier maire élu de Croissy.
En 1793, Joséphine de Beauharnais y demeura dans un hôtel particulier situé au 6 bis Grand Rue pour se protéger de la Terreur.
Au Sègle XIX, Croissy, comme sa voisine Chatou, vit se développer la mode du canotage sur la Seine. Une guinguette installée dans l'île de Croissy, la Grenouillère, connut un grand succès jusqu'à sa destruction en 1889 par un incendie. Elle fut fréquentée notamment par les peintres impressionnistes, tels qu'Edgar Degas, Claude Monet, Auguste Renoir, Vincent Van Gogh, Alfred Sisley...
Croissy fut longtemps une terre de cultures maraîchères, dont les produits, notamment navets et carottes, étaient livrés aux halles de Paris.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Informat pel fraire Aimoin del abbaye de Sant-Germain-de detlos-Prés
- ↑ lo-fil-de detlos-siecles.html Istòria de Croissy sul luòc de la comuna.
- ↑ Rapporté par le moine Aimoin de l'abbaye de Saint-Germain-des-Prés
- ↑ Histoire de Croissy sur le site de la mairie.


text:
Centolh V de Bearn
Centolh V de Bearn, tanben conegut com Centolh lo Joen, que ho un vescomte de Bearn enter 1058 e 1090. Qu'èra l'arrèrhilh e lo successor de Centolh IV de Bearn (lo vielh) puish que lo son pair (associat au tròn dab lo nom de Gaston III de Bearn en 1053. Durant lo son regnat qu'ahortí l'autonomia de Bearn de cap au poder aquitan, que mantiengó de bonas relacions dab lo Sant Sièti, qu'ajudè Aragon dens la soa reconquista e sustot, que promulguè ua Carta de poblacion per Auloron qui ho a l'origina deu Fòr d'Auloron e donc deus Fòrs de Bearn.
Que comencè la bastida de la glèisa romanica de Santa Fe de Morlans.


text:
Bibliotèca
Una bibliotèca es un airal qu'i se tròba una colleccion de libres o de documents e que permet l'emmagazinatge ordenat de libres ancians e modèrnes. Las bibliotècas publicas permeton la consulta e lo prèst de libres als usatgièrs de la bibliotèca. Lo nom de bibliotèca ven del grèc biblion (libre) e tekes (caissa), ont la paraula "caissa" se compren generalament coma bastissa o cambra.
Uèi las bibliotècas emmagazinan d'autras menas de documents, pas solament de libres, mas tanben qual mejan multimèdia que siá. Se parla puslèu de Mediatèca.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'existéncia de bibliotècas pròpiament dichas data dels tempses lunchencs de l'Empèri Assirian (mai de 30 sègles a. J-C) segon las exploracions arqueologicas en Mesopotamia, principalament a Larsa, Uruk, Ur, Sippara, Kalah e Niniva, que de lors roïnas foguèron extraches per milièrs los famoses malons cobèrts d'inscripcions. La màger part d'aqueles fan uèi la riquesa del British Museum. La bibliotèca mai celèbra de totas foguèt descobèrta a Koyundjik dintre de las roïnas del palais de Senaquerib, fondada o agrandida per Assurbanipal .
Egipte e Grècia[modificar | modificar la font]
Son escassas las informacions sus las bibliotècas, que los istorians ofriscan o que las exploracions scientificas ajan reveladas. Diodòr de Sicília fa referéncia a la d'un faraon que nomava Osymandyas (probablament, Ramsès II) e que se trobava dins la vila de Tebas, que los exploraires Champolion e Wilkinson i descobriguèron d'unas traças d'una bibliotèca que deguèt existir catòrze sègles abans J-C. Ça que la, la mai coneguda entre totas èra la bibliotèca grecoegipciana d'Alexandria, que capitèt de possedir mai de 700 000 volums. Per ela, Ptolomèu II (285 a. J-C) faguèt tradusir la Bíblia Sacrada dels josieus, de l'ebrèu al grèc, traduccion coneguda coma Version de la Setanta. Aquel centre foguèt destrusit per la conquista araba de la vila en 641 al dire dels istorians, e mai se ja al temps de Juli Cesar, patiguèt d'una autra destruccion per part dels soldats del meteis. Èra tanben celèbra la Bibliotèca de Pèrgam que comptava d'unes 200 000 volums abans d'èsser transportada per Octavi August a Alexàndria.
Roma[modificar | modificar la font]
La primièra bibliotèca publica de Roma foguèt fondada a l'Atrium libertatis sul mont Aventin. L'Emperaire Octavi August fondèt la segonda al temple d'Apollon sul mont Palatin. Abans la creacion de las bibliotècas publicas, i aviá de colleccions privadas que los nòbles romans crompavan a grand prètz o que fasián portar de las vilas grègas conquistadas. E aquel afar contunhèt activament pendent los autres sègles de l'Empèri. La primièra colleccion foguèt la de Pau Emili, en 160 abans J-C. Al sègle IV, Roma aviá 29 bibliotècas publicas que l'invasion dels barbars destruiguèt gaireben completament, e sens dobte que dins d'autras vilas romanas se trobavan tanben de colleccions magnificas de libres pr'amor qu'a Herculanum per exemple, ne foguèt descobèrta una amb mai de 1800 pèças de papirus que deguèron compausar d'unes 800 rotlèus.
Quand los crestians poguèron se consacrar a las letras, fondèron tanben lors bibliotècas pròprias.
Tot aquò, sens comptar las colleccions de volums sacrats que totas las Glèisas possedissián. L'Emperaire Constantin amassèt mai de 6900 volums dins la bibliotèca que fondèt a Constantinòple, bibliotèca que comptava 1 000 000 volums a la mòrt de l'Emperaire Teodòsi, mas foguèt cremada en 477.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A partir de l'invasion barbara, las sciéncias e las letras se refugiguèron dins los monastèris e las catedralas que venguèron los centres unics del saber d'aquela epòca, e cal doncas anar dins aqueles per trobar de bibliotècas en Euròpa Occidentala fins a la fin de l'Edat Mejana. Los documents dels sègles IX, X e XI parlan frequentament de las colleccions de libres que los evesques daissavan per testament a las bibliotècas de glèisas e de monastèris. E notòria es la sollicitud que los monges desplegavan per las conservar e las enriquesir. Mas de talas bibliotècas comptavan en general pas gaire d'exemplars. La primièra mencionada en Espanha foguèt la de sant Martin de Braga dins lo sieu monastèri de Dumis (uèi part de Portugal) a l'entorn de l'annada 560 ; seguiguèron pendent lo sègle VII la d'Isidòr de Sevilha e la de Brauli de Saragossa. Al sègle XIII prenguèron d'importància las bibliotècas dels palais de reis e magnats, aquò contunhava de crèisser de sègle en sègle, e foguèron celèbras las de Alfons X de Castelha, de Jaume II d'Aragon e de sos successors.
Edat modèrna[modificar | modificar la font]
Tre l'invencion de l'estampariá lo nombre e l'agrandiment de las bibliotècas es anat en aument. Pas res qu'a París al moment de la Revolucion Francesa i aviá mai de 1000 bibliotècas publicas.
Edat contemporanèa[modificar | modificar la font]
Aprèp 1789 se fondèron un grand nombre de bibliotècas dins cada país. A l'ora d'ara, fòrça d'aquelas bibliotècas pòdon èsser consultadas a travèrs d'Internet.
Font[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Biblioteca ».
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- lo CIRDOC, Centre Interregional de Desvolopament de l'Occitan, situat dins lo centre de Besièrs.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Site oficial del CIRDÒC
- (oc) (en) (fr) Occitanica, la mediatèca virtuala occitana
- (oc) Lo blòg de la Bibliotèca del Departament d'Occitan de l'Universitat Montpelhièr III


text:
Salam
Salam o salaam (en arabi: سلام salam) es un mot arabi que literalament significa patz, s'utiliza tanben coma una salutacion generala, mai que mai dins los païses arabis e pels musulmans, mas tanben en d'autres païses ont l'islam a una grande importància.
Aqueste mot apareis tanben dins d'expressions mai longas, coma assalamoe `alaykum (السلام عليكم), a la quala se pòt respondre: wa`alaykum assalam. En mai d'aquò, As-Salam es un dels 99 Noms Purs de Dieu.
La version ebrieva es shalom, qu'en Israèl s'utiliza de la meteissa faiçon que salaam.


text:
Comunôtât ôtonoma d’Aragon
L’Aragon (en castilyan et en aragonês Aragón, en catalan Aragó) est una comunôtât ôtonoma situâ dens lo nord de l’Èspagne. El est bordâ u nord per la France, u levant per la Catalogne et la Valence, u sud per la Castilye-La Mange, u ponant per la Castilye-et-Lion et la Navarra. La règ·ion nord de l’Aragon consèrve la lengoua aragonêsa. La règ·ion orientâla consèrve l’usâjo de la lengoua catalana dens la via de tôs los jorns. Actuèlament, lo castilyan y est la solèta lengoua oficièla.


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
Coume d'àutri Prouvençau, legisse lou journau La Provence e l'edicioun d'Arle, estènt que sian en aut di Bouco dóu Rose. Un jour, me siéu engana e, en liogo de l'edicioun d'Arle, ai croumpa lou journau emé l'edicioun de Vaucluso. Basto, li nouvello soun li memo, à part li crounico di vilage. En legissènt li pajo sus Avignoun, siéu esta atira pèr un article parlant de la pesco.
Èro Li jouious pescadou de la Bartalasso que fasien sa sourtido de printèms is ilo d’Ièro e invitavon li persouno que lou voulien à faire aquelo sourtido em’ éli. Pèr la soumo de 50 éurò, i’avié lou trasport en càrri, la travessado en batèu, lou restaurat e lou materiau de pesco sus plaço. Lou despart èro fissa à cinq ouro dóu matin, au parcage davans la garo d’Avignoun.
Acò m’a fa envejo e, mau-grat la renasso de ma femo, me siéu fa iscriéure. Quàuqui jour après, ai reçaupu ma carto, me fasènt assaupre qu’ère counvida à la sourtido.
Quand la baudufo viro dóu quiéu...
De bon matin, d’aquéu bèu jour, ai pres ma bagnolo pèr me rèndre en Avignoun, davans la garo, coume èro di. Mai just avans lou pont de Rougnouna, i’avié uno coua, que semblavo la de tóuti li matin. Ai pres ma plaço aqui au mitan, en esperant qu’acò fielarié lèu. Mai èro pas lou cas.
Èro dos bagnolo de jouine que rintravon de bouito que s’èron turtado au bèu mitan dóu pont. Vole pas vous dire tout ço que i’avié d’entramble pèr circula : de gendarmo, de poumpié, lou SAMU, de medecin, meme un elicoutèri pèr surviha tout acò. Tóuti se boulegavon pèr faire dóu miéus poussible e, belèu mai d’uno ouro après, ai pouscu travessa lou pont, pèr me rèndre en Avignoun.
Mai en arrivant davans la garo, ges de càrri, Li jouious pescadou m’avien pas espera. Alor, ai remounta dins ma bagnolo e ai founsa coume un desrata sus l’autò-routo pèr assaja de lis aganta. E en fasènt ansin, me siéu fa prendre pèr lou radar e n’en siéu esta pèr douna 130 € e dous poun de mens sus moun permés de coundurre. La journado èro bèn coumençado e se dis que quand la baudufo viro dóu quiéu, es de peno pèr l’arresta!
Vous disiéu que quand viro...
Adounc, siéu ana mens vite e quand siéu arriba à l’embarcadou de la Tourre foundudo, Li jouious pescadou avien adeja fa la travessado pèr ana is ilo.
E quouro ai vougu prene lou batèu, m’a faugu paga. Ai bèu agu fa vèire ma carto, ié dire que fasiéu partido dóu group di pescadou, rèn à faire, m’a faugu sourti 20 éurò pèr faire la travessado. Vous disiéu que quand la baudufo...
En arribant à l’ilo, li pescadou avien embarca sus un autre batèu pèr ana faire la partido de pesco, e me vaqui soulet, à pas saupre de que faire. Me siéu di Fernand, te laisses pas abatre! e siéu parti sus uno draio apelado Lou fangassié, ounte i’avié uno póusso qu’es pas de dire.
Ai pensa, belèu vas rescountra uno Nana estènt que sian sus l’ilo di naturisto, acò adurrié uno bono noto à la sourtido mancado. Mai de Nana, ges sus moun camin, just un pescadou de l’ilo que rintravo au siéu. Me diguè :
- Lou tèms se gasto, vai toumba d’aigo, e quand plòu, li peissoun volon pas se bagna e van au founs de la mar, e se n’en pòu pu pesca un soulet, alor rintre à l’oustau.
E iéu de ié dire : - I’a ges de Nana dins lou liò?
E de me respondre : - Que noun, aquéli gènt soun frilous, arribon quouro fai bèn caud e soun embarra dins un camp proun liuen d’eici, alor n’en veirés ges, mai coumenço de plòure, m’en vau lèu à l’oustau!
E viro que viraras!
Acò di, iéu me siéu entourna sus la draio e me siéu pres la raisso. Aqui ai sachu coume vai que lou camin s’apelavo Lou fangassié. Siéu arriba au port tout bagna e fangous di pèd i ginoun. Avans de rintra dins lou restaurat, en esperant li pescadou, me siéu arresta à la peissounarié ounte ai croumpa quàuqui pèis, pèr faire vèire à ma femo qu’ère vengu faire uno partido de pesco. Vers li miejour e miejo, li pescadou an desbarca e avien pas fa uno grosso pesco. Lou tèms de béure l’aperitiéu e de se metre à taulo, èro quasimen dos ouro quouro avèn dina.
E après avé dina, coumo la plueio avié pas lacha, s’es decida de faire la beloto, estènt que quand plòu, li peissoun mordon pas. Zóu! mai! dès éurò pèr faire lou councours. Siéu pas di mai fort i carto, mai enfin, pèr faire ana, me siéu fa escriéure. Ai toumba em’ un tipe qu’èro un renaire, que tout lou tèms de la partido disié de marrìdi resoun, renavo coumo se pòu pas dire, enfin basto, avèn perdu à la proumiero partido e la counsoulanto es anado encaro mai vite. Vous dise pas tout ço que lou tipe a debita. Vous l’aviéu di que quand la baudufo viro...
Vers li cinq ouro, la chourmo a decida de parti. Mai coumo i’avié forço mounde que voulien prendre lou batèu, nous a faugu espera que fague lou vai e vèn, ço que nous a un pau mai retarda. Coumo lou tèms s’èro gasta, la mar èro desmountado e avèn agu uno travessado bèn bouligadisso. En quitant lou batèu, nous an baia uno enveloupo ounte i’avié dedins uno carto pèr legi en arribant à l’oustau. L’ai bèn rejouncho au founs de ma pòchi pèr pas la bagna.
Quand la baudufo viro èi de peno de l’arresta...
E ai représ ma bagnolo pèr m’entourna, e siéu ana plan-planet pèr noun me faire «pessuga» pèr lou radar. En arribant à l’oustau, èro mai que niue. La femo èro en coulèro e me diguè :
- Te cresiéu mouart, vas pas me dire que just arrives de ta journado de pesco, e patati e patata!!
Anave pas i’esplica tout ço que m’èro arriba e aqui, ai sourti lou sa en plasti ounte i’avié li peissoun qu’aviéu acheta. Mai quand durbiguè lou sa, mountè uno óudour qu’èro pas di pu fresco. E ma femo de me dire :
- Aquéli peissoun preissavon d’èstre pesca!
Ié siéu pas ana racounta que lis aviéu croumpa à la peissounarié de l’ilo.
- Pos ana li jita au Rose ti peissoun, m’a alor di ma femo, es pas iéu que farai fricassa acò!
Alor, ai sourti de ma pòchi l’enveloupo emé la carto que nous avien douna à la sourtido dóu batèu. Auriéu bèn fa de la jita à la mar. Èro uno carto ounte i’avié dessus uno bello Nana, proun desvestido, meme pas abihado de rèn, e escri dessus jouious proumié d’abriéu. Vous dirai pas ço que ma femo m’a canta! Ço que sabe es que siéu ana coucha à la feniero. Vous lou disiéu bèn que quand la baudufo viro dóu quiéu, es de peno de l’arresta.
1116992


text:
País de Canaan
Canaan (fenician: o 𐤊𐤍𐤏𐤍, Kanaʻn; Ebrieu: כנען Kənáʻan; Arabi: كنعان Kanʻān) es un tèrme utilizat dins lo Bíblia per descriure la partida de l'Orient Mejan situada entre la Mediterranèa e lo Jordan, abans sa conquista per Josuà e las Tribús d'Israèl sortidas d'Egipte. Lo tèrme ven del nom de Canaan, pichon-filh de Noè. Aquela region correspond mai o mens uèi als territòris d'Israèl, de Palestina, e de l'oèst de Jordania, del sud de Siria e de Liban.
Se nomena cananeans los abitants d'aquel territòri a l'Edat del Bronze.
Somari
Tradicion biblica[modificar | modificar la font]
Segon la Bíblia ebraïca, aquel territòri es nomenat atal del nom de personatge de Canaan, filh de Cham, segond filh de Noè (patriarca) La Bíblia fa aprèp mencion de sèt etnias que poblavan lo País de Canaan e que son conegudas jol nom general de Cananeans: son los Ititas, los Girgashitas, lps Amoritas, los Cananeans, los Perizitas, los Ivitas e los Jebuseans.
Dins lo libre de Josuà, lo país de Canaan faguèt l'objècte de la conquista e del partiment del país pels Ebrieus (vèrs lo sègle XII). D'autres pòbles pasmens seguisson èsser mencionats dins lo tèxte biblic, que justifica lor preséncia sus aquela tèrra, « per esprovar los Enfants d'Israèl ».
Istòria[modificar | modificar la font]
Edat del Bronze[modificar | modificar la font]
Lo nom de Canaan es ancian e benlèu apareguèt al milen III. Se trobèt de mencions de son nom sus de tauletas trapadas dins las roïnas de Mari ont apareis coma entitat politica distinta. Benlèu èra una tèrra amb una diversitat etnica. Mas dins un contèxte etnic, pareis que los Canaaneans, vesins e prèp parents dels Amoritas, correspondan exactament als Fenicians.
Jos la XVIIIa dinastia egipciana, los egipcians ataquèron mai d'un còp lo País de Canaan, coma jos Amenotep Ièr, jos Totmòsis Ièr, ont l'armada egipciana atenguèt Eufrates al nòrd, jos Totmòsis II e jos Totmòsis III quand se passèt la Batalha de Megiddo. Los Cananeans ligats jols òrdres del governador de la vila de Qadesh nomenat Ali EL-Assi e los egipcians jols òrdres del faraon Totmòsis III, aqueles assetgèron la vila de Megiddo pendent sèt meses e obliguèron los Cananeans a abdicar e se rendre.
Edat del Fèrre[modificar | modificar la font]
A partir de quand Israèl emergiguèt, lo tèrme Canaan comencèt de daissar plaça e tres tèrmes novèls segon las regions. Fenicia designa lo litoral nòrd, Filistía designa lo litoral sud e lo Reialme d'Israèl las tèrras interioras.
Per d'unes, Cananean pòt de fach èsser considerada coma un sinonim de fenician, perque ambedós pòbles parlavan la meteissa lenga e avián los meteisses dieus. Pensan que los Israelitas faguèron pas desaparéisser los Cananeans mas se serián mesclats amb aqueles e aurián adoptat certans de lors usatges. De passatges biblics e lo fach que l'ebrieu biblic siá linguisticament fòrça prèp del fenician ne serián una pròva. Segon la Bíblia, lo rei Iram de Tir, que lo sarcofag foguèt conservat, seriá estat amic amb Salamon, rei d'Israèl.
Las descobèrtas arqueologicas menadas per Israèl Finkelstein dins los ans 1990, tendrián a provar que lo país de Canaan foguèt pas de fach conquesit militarament, mas que l'aparicion de las primièras comunautats israelitas sus la tèrras nautas interioras, vèrs 1200, es lo resultat d'una transformacion intèrna de la societat cananeana.
Religion[modificar | modificar la font]
La religion canaaneana reconeissiá un dieu suprèm [1] : Èl, paire de l'umanitat e de tota creatura. De tauletas descobèrtas dins la bibliotèca reiala d'Ebla (site arqueologicde Tell Mardikh en Siria), del sègle XXIV, menciona aquel dieu Èl al cap d'una lista de divèrs dieus, coma dieu aujòl dels autres dieus e paire de totes. Èl èra l'espós de la divesa Achera (ref. tauletas d'Ugarit). Es lo paire de fòrça dieus que los mai importants son Adad, Iam e Mòt.
Lenga cananeana[modificar | modificar la font]
Lo cananean designa tanben un grope de lengas fenicocananeanas del nòrd-oèst. Son los dialèctes, lo fenician, (inclusent la lenga de Cartage, lo punic, atal que l'aramèu).
Cananeïsme[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de Cananean tornèt èsser emplogat per un grope sionista nacionalista de drecha marginal, actiu dels ans 1930 als ans 1970 e que voliá far una ruptura neopagana amb lo judaïsme. Se ditz "cananeïsme".
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Liam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr)André Lemaire, « Les Cananéens, le Levant et la mer » Clio


text:
Boissy-en-Drouais
Boissy-en-Drouais es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Boissy En Drouais se tròba a 15 km de Dreux #que se tròba a 89 km de París, es un pichon vilatge #qu'es en la region centri en Eure-e-Loir, dins la frontièra del departament de l'Eure.
Boissy en Drouais se trouve a 15 km de Dreux qui se trouve a 89 km de Paris, est un petit village qui est dans la région centre en Eure-et-Loir, à la frontière du département de l'Eure.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap a l'an 800, lo manse seigneurial de Boissy compreniá de grandas culturas e doas pichonas granjas en formant 192 bonniers (aperaquí 128 ares e 33 centiares) de tèrras labourables que # se podiá semiar 148 muids de blat ; 82 arpents de prés en informant 100 veituras de foin ; un bòsc de cinc llegües de circumferència ont 200 pòrcs podián èsser engraissés e una autra parcelle forestala en o Portamantèl en podent permetre l'alimentacion de 800 pòrcs. S'i comptava 16 vièlhs molins e un nòu bastit per Irminon abbé de Sant-Germain-de detlos-Prés.
Lo manse compreniá d'ordinari una abitacion #que li èra a el ligats camps, dels prés e sovent de las vinhas, lo tot fòrça per la mantenença d'una familha de paysans. Los manses èran jos la vigilància d'un colon #que residissiá a Imbernais. Aviá lududes-quitament amb la siá femna e los sieus mainats un manse compausat principalament de 13 bonniers de tèrra labourable, 13 arpents de prés, 3 bonniers de bòsc taillis. Pagava lo cens coma los unes autres colons, i aviá obligat de donar al abbé de Sant-Gemme a Noël, 2 pòrcs, 2 verrats e 8 cognées. Lo meteis cens èra exigible a Pâques. Lo osier #que servissiá a ligar de cercles e fabricar hottes, corbeilles e paniers, èra tanben l'objècte d'una redevance en lo fisc de Boissy. Èra pertot lo meteis e consistissiá en l'equivalent de 50 osarices #que son brins o benlèu dels poignées de osier.
1488 : Comission del Parlament obtengut pel Pòrti de Alençon per assignar al bailliage de Chartres lo senhor de Sant-Rémy en disturbi de lo sieu drech de costum, peatge e recebut a Brezolles e a Boissy.
1504 : Acòrdi del 13 de mai entre Suzanne de Constanta madama de Sant-Rémy en partida e Jacques de Amiot tanben senhor de Sant-Rémy en partida en çò que tanh a la siá porció de suzeraineté sus la tèrra de Boissy-en-Drouais en levant de la baronie de Sant-Rémy.
1552 : Lo procès-verbal de la redaccion de las costums de Châteauneuf-en-Thymerais menciona come en i avent participat « Lo curé de Boecy a Drouas representat per Mr Noël Nourrissier »
15.. : Bail Per messire Claude Riblan a messire Pierre Calhat de la distincion de Boissy, moyennant 120 libres, 12 charpons, 6 dotzenas de estrains e 100 hottes de foins lo tot cadun per an.
1601 : Confession e dénombrement del 2 de Març retut a madama Béraude de Ferrières, madama de Beauvoir, per messire Jean Calhat, d'una comuna sise a Boissy, en levant dudit luòc.
1604 : Claude Pineau, bourgeois de Dreux, crompa lo 28 de febrièr de messire Jean de Lafin, vidame de Chartres, a causa de Béraude de Ferrières la siá femna, la tèrra e distincion de Boissy moyennant 1200 libres.
1605 : Confession e dénombrement del 19 de genièr per Mr Claude Pineau de la comuna de Boissy.
1608 : Lo 9 de setembre messire Guillaume de las Ròcas crompa de Texans de Lafin la tèrra e distincion de Boissy moyennant 2250 libres.
1681 : Confession e dénombrement agut de, lo 21 d'octòbre, a messire Gabriel de Boullein de divèrses eiretatges sièis a Boissy.
1718 : Sentence del bailly de Châteauneuf (11 de mai) #que ordonne que la madama veusa Frédéric-Maurici de Boullein siá, pel Curé de Boissy en Drouais, recomandada al prône de la parròquia en qualitat de madama dudit luòc.
1748 : Adjudication per decrèt del 25 de junh, a messire Philibert Thiroux de Chommeville, moyennant 238 000 libres de la baronnie de Sant-Rémy e de las tèrras seigneuriales en en dependent al nombre #que ne figura lo vièlh castèl de Boissy-en-Drouais pren sus Frédéric de Boullein marques de Sant-Rémy. #Prene possession d'aqueles domenis lo 9 de julhet e los #revendre lo 23 de novembre seguent a la marquise de Pompadour moyennant 268 000 libres.
Vers l’an 800, le manse seigneurial de Boissy comprenait de grandes cultures et deux petites fermes formant 192 bonniers (environ 128 ares et 33 centiares) de terres labourables dans lesquelles on pouvait semer 148 muids de froment ; 82 arpents de prés rapportant 100 voitures de foin ; un bois de cinq lieues de circonférence où 200 porcs pouvaient être engraissés et une autre parcelle forestière dans le Perche pouvant permettre l’alimentation de 800 porcs. On y comptait 16 vieux moulins et un nouveau bâti par Irminon abbé de Saint-Germain-des-Prés.
Le manse comprenait d’ordinaire une habitation à laquelle était attachée des champs, des prés et souvent des vignes, le tout suffisant à l’entretien d’une famille de paysans. Les manses étaient sous la surveillance d’un colon qui résidait à Imbernais. Il tenait lui-même avec sa femme et ses enfants un manse composé principalement de 13 bonniers de terre labourable, 13 arpents de prés, 3 bonniers de bois taillis. Il payait le cens comme les autres colons, il était obligé de donner à l’abbé de Saint-Gemme à Noël, 2 porcs, 2 verrats et 8 cognées. Le même cens était exigible à Pâques. L’osier qui servait à lier des cercles et fabriquer des hottes, corbeilles et paniers, était aussi l’objet d’une redevance dans le fisc de Boissy. Elle était partout la même et consistait en l’équivalent de 50 osarices qui sont des brins ou peut-être des poignées d’osier.
1488 : Commission du Parlement obtenue par le Duc d’Alençon pour assigner au bailliage de Chartres le seigneur de Saint-Rémy en trouble de son droit de coutume, péage et acquit à Brezolles et à Boissy.
1504 : Accord du 13 mai entre Suzanne de Constant dame de Saint-Rémy en partie et Jacques d’Amiot aussi seigneur de Saint-Rémy en partie au sujet de leur portion de suzeraineté sur la terre de Boissy-en-Drouais relevant de la baronie de Saint-Rémy.
1552 : Le procès-verbal de la rédaction des coutumes de Châteauneuf-en-Thymerais mentionne come y ayant participé « Le curé de Boecy en Drouas représenté par Mr Noël Nourrissier »
15.. : Bail par messire Claude Rivent à messire Pierre Caillé de la seigneurie de Boissy, moyennant 120 livres, 12 charpons, 6 douzaines d’estrains et 100 hottes de foins le tout chacun par an.
1601 : Aveu et dénombrement du 2 Mars rendu à dame Béraude de Ferrières, dame de Beauvoir, par messire Jean Caillé, d’une mairie sise à Boissy, relevant dudit lieu.
1604 : Claude Pineau, bourgeois de Dreux, achète le 28 février de messire Jean de Lafin, vidame de Chartres, à cause de Béraude de Ferrières sa femme, la terre et seigneurie de Boissy moyennant 1200 livres.
1605 : Aveu et dénombrement du 19 janvier par Mr Claude Pineau de la mairie de Boissy.
1608 : Le 9 septembre messire Guillaume des Roches achète de Jean de Lafin la terre et seigneurie de Boissy moyennant 2250 livres.
1681 : Aveu et dénombrement dû, le 21 octobre, à messire Gabriel de Boullein de plusieurs héritages sis à Boissy.
1718 : Sentence du bailly de Châteauneuf (11 mai) qui ordonne que la dame veuve Frédéric-Maurice de Boullein soit, par le Curé de Boissy en Drouais, recommandée au prône de la paroisse en qualité de dame dudit lieu.
1748 : Adjudication par décret du 25 juin, à messire Philibert Thiroux de Chommeville, moyennant 238 000 livres de la baronnie de Saint-Rémy et des terres seigneuriales en dépendant au nombre desquelles figure le vieux château de Boissy-en-Drouais saisit sur Frédéric de Boullein marquis de Saint-Rémy. Il prit possession de ces domaines le 9 juillet et les revendit le 23 novembre suivant à la marquise de Pompadour moyennant 268 000 livres.


text:
Pinatubo
Lo Pinatubo es un volcan actiu situat sus l'illa de Luzon dins las Filipinas, a la broa de las províncias de Zambales, Bataan, e Pampanga, e a proximitat de las vilas de Manila, Quezon City, Angeles City, Tarlac e San Carlos. Abans 1991 la montanha èra cobèrta de selvas e abitada per de milierats de personas de l'etnia Aeta.
En junh de 1991, lo volcan se desvelhèt aprèp un sòm de mai de 500 ans; aquesta erupcion, una de las mai violentas del sègle XX, tuèt entre 900 e 1000 personas e causèt de degalhs importants dins tot lo ròdol. De milierats de personas deguèron fugir. De tonas d'aerosòls foguèron escampats dins l'atmosfèra e provoquèron un ivèrn volcanic, es a dire una baissa de la temperatura globala de la Tèrra de 0,5 °C.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Mt. Pinatubo
- Efièches de l'erupcion de 1991 sul clima
- Archius fòtos del CVO sul Pinatubo
- Article d'actualitat sul drenatge del lac de cratèr
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Sent Criac (Gers)
Saint Criac [1] (Saint-Créac en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sent Criac sus lo sit de la Comunautat de Comunas Còr de Lomanha
- Sent Criac sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
Lista dels utilizaires actius
Aquò es una lista dels utilizaires qu'an exerçat una activitat quina que siá al cors dels 30 darrièrs jorns.
Visualizatz una version d'aquesta pagina mesa en escondedor, que pòt èsser datada d’al mai 3 oras, 42 minutas e 59 segondas.(prim | darr) Veire (50 precedentas) (50 seguentas) (20 | 50 | 100 | 250 | 500).
- 91.197.junr3170 (Discussion | contribucions) [4 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- A.BourgeoisP (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Ahonc (Discussion | contribucions) [4 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Antemister (Discussion | contribucions) [4 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Archaeodontosaurus (Discussion | contribucions) [4 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Ardi-zani (Discussion | contribucions) [2 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Arsael (Discussion | contribucions) [5 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- B****n (Discussion | contribucions) [5 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- B25es (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Ben Polit (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Bestiasonica (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Bohème (Discussion | contribucions) [3 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Capsot (Discussion | contribucions) [72 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- CommonsDelinker (Discussion | contribucions) [15 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Conquistador (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- CuSO4 (Discussion | contribucions) [2 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Culex (Discussion | contribucions) [2 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Cycn (Discussion | contribucions) [4 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- DXR (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Denniss (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Deogratus (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Deuserez (Discussion | contribucions) [2 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Eleefecosta (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Espreon (Discussion | contribucions) [2 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Ezpeltzaha (Discussion | contribucions) [2 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Faolin42 (Discussion | contribucions) [2 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Fdaetueal (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Feudesoufre (Discussion | contribucions) [2 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Fobos92 (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Fr.Latreille (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Gardois et à l'œil (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Gloria sah (Discussion | contribucions) [5 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Hegibeltz (Discussion | contribucions) [342 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- INeverCry (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Izkilanttoa (Discussion | contribucions) [132 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Jerzyjan1 (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Jfblanc (Discussion | contribucions) (Burocrata, Administrator) [358 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Jiròni (Discussion | contribucions) [127 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Joao Xavier (Discussion | contribucions) [42 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Josep Maria 15. (Discussion | contribucions) [2 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Jpgine (Discussion | contribucions) [23 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- JÄNNICK Jérémy (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Kopiersperre (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Krd (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Leftcry (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Lembeye (Discussion | contribucions) (Administrator) [7 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Lubunya (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- LynwoodF (Discussion | contribucions) [3 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]
- Martin Kraft (Discussion | contribucions) [1 accion al moment dels 30 darrièrs jorns]
- MediaWiki message delivery (Discussion | contribucions) (Bòt) [14 accions al moment dels 30 darrièrs jorns]


text:
Gara centrala d'Umeå
La Gara centrala d'Umeå (en suedés: Umeå centralstation o de forma abreujada Umeå C) es la gara principala e mai anciana de la vila suedesa d'Umeå. Foguèt construcha entre 1895 e 1896 e en 2001 venguèt un monument istoric del patrimòni nacional suedés (en suedés: byggnadsminne).
Lo lòc coneguèt una remodelacion importanta tre lo mes de julh de 2010. La gara foguèt alara barrada durant gaireben un an e una segonda gara, Umeå Östra ("Gara de l'Èst d'Umeå"), que dobriguèt lo 7 d'agost del meteis an, se trachèt del trafic ferroviari.
Las òbras de refeccion e reorganizacion, degudas en part a la mesa en plaça de la linha de granda velocitat, la Botniabanan, se faguèron fins al mes de novembre de 2012, mas la gara tornèt dobrir tre la mitat del mes de setembre de 2011.
Demest las òbras de melhorament de l'endrech una òbra d'art de veire longa de 700 mètres sonada Lev! foguèt installada dins un tunèl que pòrta a la gara.


text:
Comunas deus Pirenèus Atlantics
Lista de las 547 comunas deus Pirenèus Atlantics per ordi alfabetic segon lo nom francés, dab lo lor còde INSEE e lo lor còde postau principau, e tanben la lor apartenéncia a ua comunitat de comunas en 2009. Vejatz tanben la lista deus cantons e la lista de las ancianas comunas.
Las comunas non bearnesas (de Bascoat, de Lauhire, sobiranitats, etc.), que sian bascofònas o occitanofònas, que son marcadas d'un *. Totasvetz, que s'a considerat com bearnesas las comunas deu parçan d'Arsac restacadas aus Baish Pirenèus en 1789.


text:
Doctor Who
Doctor Who es una seria televisada britanica de sciéncia-ficcion. La seria originau compta 679 episòdis de 26 minutas, 15 episòdis de 45 minutas e un episòdi de 90 minutas. Creada per Sydney Newman e Donald Wilson e difusida deu 23 de noveme 1963 au 6 de deceme 1989 sus BBC One. S'agís de la mei longa seria de sciéncia-ficcion deu monde. Una dusau seria, que hè seguida a la purmèira, es difusada despuish lo 26 de març de 2005 sus BBC One, despuish lo 5 de noveme de 2005 sus France 4 e despuish lo 3 de genièr de 2006 sus Ztélé. En Belgica es difusada despuish lo 16 de heurèr de 2008 sus La Deux. Consideradas com un tot, las duas serias comptan mei de 750 episòdis.
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Aquesta seria conta las aventuras deu Doctor, un extraterrèstre, un Senhor deu Temps (Time Lord) originari deu planeta Gallifrey. Dens la purmèira seria, exilhat per lo son pòple, viatja a bòrd d'un TARDIS (Time And Relative Dimension(s) In Space), una maquina podent viatjar dens l'espaci e dens lo temps. Particularament estacat a la Tèrra, es regularament acompanhat dens los sons viatges per companhons, per la màger part umans.
Lo TARDIS ten l'aparéncia d'una cabina de polícia (construccion tipicament britanica que sembla una cabina telefonica), lo sistèma de camoflatge demorant blocat.
Com tots los Senhors deu Temps, lo Doctor a lo poder de se regenerar, çò qu'explica la soa capacitat a cambiar de còrps quan es au ras de la mòrt.
Dens la segonda seria, lo Doctor es lo darrèir susvivent de la soa raça, aneantida per la grana Guèrra deu Temps contra los Daleks, los sordeish enemics deu Doctor.
Personatges[modificar | modificar la font]
Lo Doctor[modificar | modificar la font]
Actuaument, lo Doctor s'es regenerat 10 còps, e n'en es a la soa onzau incarnacion.
Caduna de las soas 11 incarnacions a avut los sons pròpis engenhs e caractèrs, en tot gardar la memòria de las soas precedentas incarnacions.
- Purmèir Doctor, jogat per William Hartnell (1963–1966)
- Dusau Doctor, jogat per Patrick Troughton (1966–1969)
- Tresau Doctor, jogat per Jon Pertwee (1970–1974)
- Quatau Doctor, jogat per Tom Baker (1974–1981)
- Cincau Doctor, jogat per Peter Davison (1981–1984)
- Shèisau Doctor, jogat per Colin Baker (1984–1986)
- Setau Doctor, jogat per Sylvester McCoy (1987–1989 et 1996)
- Uèitau Doctor, jogat per Paul McGann (1996)
- Navau Doctor, jogat per Christopher Eccleston (2005)
- Detzau Doctor, jogat per David Tennant (2006–2009)
- Onzau Doctor, jogat per Matt Smith (2010-)


text:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (4 de genièr de 1643 - 31 de març de 1727 dins lo calendièr gregorian) foguèt un filosòf, teologian, matematician e fisician anglés. Newton es un dels personatges pus emblematics dins lo domeni de las sciéncias, e es conoscut subretot per son elaboracion de la mecanica classica, sa teoria de la gravitacion universala e la creacion, concurrentament amb Leibniz, del calcul infinitesimal. En optica, desvolopèt una teoria de la color basada sus l'observacion, qu'un prisma descompausa la lutz blanca en un espèctre visible. Tanben inventèt lo telescòpi de reflexion compausat d'un miralh primari concau que recebèt lo nom de telescòpi de Newton.