text:
Eugène Varlin
Eugène Varlin (Claye-Souilly, 1839 – París, 1871) foguèt un sindicalista francés e una personalitat de la Comuna de París (1871).
Mestierau religaire, participèt en 1857 a la creacion de la societat de secors mutuau dei religaires. Puei, animèt la cauma deis obriers religaires de París pendent leis annadas 1864-1865. Creèt tanben la caissa d'esparnha e de crèdit mutuau dei religaires. Foguèt lo premier president d'aquela caissa. Membre de l'Internacionala dempuei 1865, participèt ai congrès de Londres (1865) e Genèva (1866). Lo 14 de novembre de 1869, son trabalh sindicau permetèt la creacion de la Federacion parisenca dei societats obrieras, que vendriá la CGT. Foguèt arrestat en 1868, 1869 e 1870 mai capitèt la creacion de las seccions de l'Internacionala a Lion, Le Creusot e Lilla.
Pendent lo sètge de París de 1870-1871, foguèt elegit comandant dau 193en batalhon de la Gàrdia Nacionala. Revocat après l'insurreccion dau 31 d'octòbre de 1870, terminèt lo sètge en creant una organizacion de distribucion de repais ai paures de la capitala ambé Nathalie Lemel. Lo 18 de març de 1871, participèt ai combats de la plaça de Vendôme e foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 per lei VIen, XIIen e XVIIen arredoniments. Faguèt partida de la Comission dei finanças. S'opausèt a la creacion dau Comitat de Salut Public e a l'execucion deis ostatges de la carriera Haxo. Durant la Setmana Saunosa, se batèt a la crosiera de la Croix-Rouge (23-24 de mai), a l'entorn dau Panteon (24 de mai) e dins lo quartier de Belleville.
Capturat lo 28 de mai de 1871, foguèt linsat puei fusilhat a Montmartre.


c: text/html

text:
Douro
Douro (portugués), Duero (espanhòl), es un dels flumes màgers de la Peninsula Iberica. L'origina del seu nom ven del latin, Durius flumen, que son equivalent grèc es Aόupιoς πotauoύ. Nais a mai de 2 000 m d'altitud a la sèrra d'Urbión (Sistèma Iberic), travèrsa lo planòl de Castelha e Leon e dintra en Portugal, ont desboca dins l'Ocean Atlantic prèp de la vila de Porto. A percorregut 850 km dins un bacin de mai de 98 000 km².
Reculhís las aigas de la part nòrd de la Meseta. Son bacin es limitat per la serra Cantabrica al nòrd, pel Sistèma Central al sud e per la Serra Iberica a l'èst.
Los afluents mai importants en territòri espanhòl son lo Pisuerga, l'Esla, lo Tera, lo Valderaduey e lo Tormes; e en Portugal recep lo Côa, lo Tua, loSabor, lo Corgo, lo Tavora,lo Tâmega, lo Balsemão e lo Sousa.
Es solament navegable en la part bassa del riu, en territòri portugués.
Entre las vilas situadas al bòrd de Douro cal notar: Sòria, Almazán, Aranda de Douro, Tordesillas e Zamora (en Espanha) e Miranda don Douro (en lenga mirandesa: Miranda d'I Douro, Foz-Coa, Pesi da Régua Lamego, Vila Nòva de Gaia e Porto, (en Portugal). En Portugal Douro travèrsa los districtes de Bragança, Garda, Vila Reala, Viséu, Aveiro e Porto.
L'UNESCO designèt lo 14 de decembre de 2001 la region viticòla del Naut Douro (45° 68' N, 5° 93' O) Patrimòni Mondial de l'Umanitat, dins la categoria païsatge cultural.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Estrabon
Estrabon (en grèc ancian Etpάϐwv / en latin Strábôn, « que guincha », en latin Strabo), nascut a Amasèa dins lo Pont (uèi Amasya en Turquia) vèrs 58 AbC.[1], mòrt entre 21 e 25 ApC., es un geograf grèc.
Biografia[modificar | modificar la font]
Se sap gaire de sa vida. Sa familha demorava a Amasèa, una vila de la region de la Mar Negra. Estrabon el meteis diguèt qu'aviá estudiat prèp d'Aristodèm de Nisa, preceptor dels enfants de Pompèu, en Caria. Mai tard, s'installèt a Roma e estudièt prèp de Tirannion, tanben geograf. En 25 o 24 AbC., viatgèt en Egipte, acompanhant lo perfèit Roman Ælius Gallus sus las ribas de Nil.
Aprèp fòrça viatges, tornèt a Amasèu, ont comencèt d'escriure una Istòria (Ἱσtopιkὰ Ὑπouvήuata / Historika Hypomnếmata) de 43 volums, en continuament de l'òbra de Polibi. Cap d'aqueles volums nos es pas parvengut fins a uèi. Aprèp, comencèt una Geografia (ΓewYpaφιkά / Geôgraphiká), concebuda coma complement de l’Istòria, de 17 volums, que, ela, es pas perduda, manca solament qualques partidas del libre VII. Son èime èra de far pels mai de lectors possible, un libre mai agradable possible e instructiu que se pòsca legir d'un còp.
La Geografia[modificar | modificar la font]
La Geografia es dividida coma aquò :
- los libres I e II constituisson una longa introduccion a l'òbra, ont Estrabon entend provar que lo geograf Eratostènes aviá tòrt de fòragetar l'òbra d'Omèr d'un punt de vista geografic;
- los libres III a X descrivon Euròpa, e subretot Grècia (libres VIII-X) ;
- los libres XI a XIV descrivon l'Asia Menora ;
- los libres XV a XVI descrivon l'Orient ;
- lo libre XVII descriu Africa (Egipte e Libia).
Estrabon pensava que la fortuna de Grècia èra subretot deguda a sa situacion maritima, e comencèt de far un ligam interessant entre l'avançament d'un pòble sul plan de la civilizacion e son contacte amb la mar. Dins lo meteis temps, insistissiá sul fach que la geografia podiá pas d'esperela explicar la grandor d'un pòble, e afirmava que la civilizacion grèga repausava sus l'interès de sos ciutadans pels arts e la politica.
Si son òbra a vegadas torna cap a de tèxtes anteriors mai d'un sègle al periòde ont visquèt, pasmens sa coneissença del drech roman de las diferentas ciutats tanben ne fa una font essenciala per descriure lo començament de la romanizacion en Gàllia e dins la Peninsula Iberica. Mòstra tanben, dins los libres III e IV entre autres, lo desvolopament d'una novèla cultura dins aquelas regions, a causa l'aculturacion parciala de las populacions.
L'òbra d'Estrabon demorèt gaire coneguda de l'Empèri Roman, malgrat lo desir de son autor. Foguèt a partir del sègle V que comencèt d'èsser citada, e qu'Estrabon venguèt lo paragon del geograf. Al sègle XV l'erudit italian Guarino Veronese traduguèt la totalitat de l'òbra d'Estrabon, contribuissent atal a la tornar descobrir. Los istorians classics coma Wilamowitz vegèron l'interès de l'òbra, emai sos talents literaris, que li permetèron de descriure un luòc ont èra pas anat, e de melhor biais que Pausànias, que, el, i anèt.
Estrabon, amb sos nombroses viatges, participèt tanben a elaborar la liste de las sèt Meravilhas del Monde. Afirma:
-
- « Babilònia es situada [...] dins una plana. Sos barris an 365 estadis[2] de circuit, 32 pes d'espessor[3] e 50 coidadas[4] de nautor dins l'interval de las torres, que elas meteissas son nautas de 60 coidadas. Al naut d'aquel barri s'agencèt un passatge pro larg per que doas quadrigas s'i pòscan crosar. Se compren qu'un parelh obratge foguèt atierat al nombre de las Sèt Meravilhas del Monde »
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sus la data de naissença d'Estrabon: W. Aly, Strabonis geographica, iv. Strabon von Amaseia. Untersuchungen uber text, aufbau und quellen des geographie antiquas 1. Reihe v, Bonn, 1957, p. 11 (propose les dates 63-62). D. Dueck, Strabo of Amasia. A Greek Man of Letters in Augsutan, Rome, Londres et New-York, 2000, p. 2 (propose une période entre 64 et 50). S. Pothecary, “The expression ‘our times’ in Strabo’ Geography”, in CPh, 1997, 92, p. 235-246 (propose les dates de 65-63).
- ↑ entre 65 e 70 km de circonferéncia, es a dire de dos còps la longor del baloard periferic de París
- ↑ prèp de 9 m.
- ↑ mai de 20 m.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Germaine Aujac, Estrabon e son temps, in Geographie und verwandte Wissenschaften, sous la dir de Wolfgang Hübner, Stuttgart, 2000, p. 103-139.
- (en) Editions of Strabo’s Geography, Sarah Pothecary, 2005.
- (fr)Modèl:Grc Géographie (trad. Amédée Tardieu, 1867) legir en linha
- [url=http://www.mediterranees.net/geographie/strabon/sommaire.html] Etrabon, Mediterranèa, Geografia]


text:
Veretâbla Égllése de Jèsus
La Veretâbla Égllése de Jèsus (en ch·inouès : 真耶穌教會) est una Égllése endèpendenta qu’at/est étâ enstalâ(ye) a Pèquin en Ch·ina en 1917. El sè place coment una division ch·inouèsa de la branche protèstanta du cristianismo qu’at aparua dens los ans 1900.
Lo prèsident d’ora de cela Égllése est Yung-Ji Lin que sè revendique prèdicator. Il at/est étâ èlu per l’assemblâ entèrnacionâla de la veretâbla Égllése de Jèsus. L’Égllése revendique 1,5 milyons de membros a travèrs lo mondo. L’Égllése crêt a la tèolog·ia pentecoutista, una doctrina basâ(ye) sur lo don de l’Èsprit-Sant.
Les diéx doctrines principâles[changiér | modifier le wikitexte]
- Lo Sant-Èsprit
- Lo Bâptèmo
- Lo sacrament du lavâjo de pieds
- La Santa Comunion
- Lo jorn de Sabat
- Jèsus-Crist
- La Bibla
- Lo Sôvament
- L’Égllése
- L’avènement du Sègnor


text:
John Nevil Maskelyne
John Nevil Maskelyne (1839-1917) siguec un illusionista e inventor britanic.
Ei conegut mès que mès pera mèrca de maishines d'escríuer Maskelyne que, ara fin deth sègle xix, innauèc en tot presentar es prumèrs modèus de maishines d'escríuer damb un espaciat proporcionau ara mesura deth caractèr, caracteristica que sonque reintrodusic era entrepresa IBM en 1941.
Ei pairin der illusionista Jasper Maskelyne.
Vejatz taben[modificar | modificar la font]
- Illusionisme
- Jasper Maskelyne, reputat illusionista deth sègle xx.
- Maishina d'escríuer


text:
Raphus cucullatus
Lo Raphus cucullatus o dodo qu'èra un ausèth originari de las islas Maurici e uei desaparegut, exterminat per l'òmi. Pròche de la paloma, qu'èra de la familha deus Raphus (dab 3 membres coneguts) egaument desapareguda.
Qu'èra gran (1 m haut o baish) e bèth, dab petitas alas qui'u permetèvan pas de volar e, chic pauruc, qu'èra de bon gahar entaus marins qui'u podèvan aisidament caçar e minjar (a maugrat de la mala reputacion suu gost de la carn) ; los òmis qu'arribèn tanben dab animaus com lo can qui podón vàder predators en mei deus qui horrucavan los nids. L'evolucion d'aqueth animau s'èra hèit en isollament e shens nat predator ; b'èra pas preparat a tan de cambiament deu son sistèma ecologic.
Dens la literatura anglosaxòna lo Dodo qu'ei un deus personatges deu liber Aliça au país de la meravilhas.


text:
Durango
Durango qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Biscaia. Qu'ei la capitau de la comarca de Durangalde.
Lo gentilici qu'ei durangar.
Monuments[modificar | modificar la font]
- Kurutziaga: qu'ei ua crotz expiatòria de la fin deu sègle XVau qui arrepresenta la redempcion umana; qu'ei monument nacionau.
- Tor de Lariz.
- Mikeldi: Idòla preromana qui arrepresenta un quadrupède.
- Arc de Santa Anna.
- Glèisa de Sant Pèir de Tabira.
- Comuna (1570), d'estil classic.
- Basilica de Nosta Dauna d'Uribarri (sègle XIVau), d'estils gotic e de la Reneishença.


text:
1469
Aquesta pagina concernís l'an 1469 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt dau tlatoani Moctezuma Ièr. Axayacatl, felen dau tlatoani Itzcoatl, li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Timurida[modificar | modificar la font]
Pèrda dei regions occidentalas de l'Empèri que foguèron ocupadas per lei tribús dau Moton Blanc.
Turcomans dau Moton Blanc[modificar | modificar la font]
Conquista dei regions occidentalas de l'Empèri Timurida. La màger part dau plan iranian foguèt d'ara endavant sota la dominacion dau Moton Blanc.


text:
Bois-d'Arcy (Yvelines)
Bois-d'Arcy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Bòsc-de Arcy se situa sus un scenari en dominant al sud la plana de Versailles.
Es limitrophe de Fontenay-lo-Fleury al nòrd-es, de Sant-Cyr-l'Escòla a l'èst, de Montigny-lo-Bretonneux al sud, de Trappes al sud-es, dels Clayes-jos-Bòsques a l'oèst e de Villepreux al nòrd.
Es un terroir fòrça urbanisé, partiellement boisé al nòrd e a l'oèst per la bòsc domaniale de Bòsc-de Arcy. Englobava al sud-es una part de la étang de Sant-Quentin.
Incluse Lo 11 d'agost de 1972 en lo perimètre de la vila nòva de Sant-Quentin-en-Yvelines, Bòsc-de Arcy l'a abandonada lo 23 de decembre de 1983 en lo moment del cambiament de municipalité.
La commune de Bois-d'Arcy se situe sur un plateau dominant au sud la plaine de Versailles.
Elle est limitrophe de Fontenay-le-Fleury au nord-est, de Saint-Cyr-l'École à l'est, de Montigny-le-Bretonneux au sud, de Trappes au sud-est, des Clayes-sous-Bois à l'ouest et de Villepreux au nord.
C'est un terroir très urbanisé, partiellement boisé au nord et à l'ouest par la forêt domaniale de Bois-d'Arcy. Il englobait au sud-est une partie de l'étang de Saint-Quentin.
Incluse le 11 août 1972 dans le périmètre de la ville nouvelle de Saint-Quentin-en-Yvelines, Bois-d'Arcy l'a quittée le 23 décembre 1983 lors du changement de municipalité.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La creacion del vilatge dins una zòna cobèrta de bòsques remonta de manièra versemblant al Sègle XI.
En los ancians títols, se tròba lo Bòsc de Arcis mencionat jol nom de Nemus Arsitii[1].
Al Sègle XVII las tèrras an crompat per Louis XIV #que crèa un étang destinat a alimenter n'aiga las concas del castèl de Versailles. La part arcysienne d'aquel étang vengut lo étang de Sant-Quentin, part intégrante de la basa de loisirs de Sant-Quentin-en-Yvelines, a #èsser retrocedit en 1983 a la municipalitat de Montigny-lo-Bretonneux.
- Lo 27 de març de 1874, la lei prevei lo bastiment del fòrt de Sant-Cyr destinat a protegir la vila de Sant-Cyr-l'Escòla d'ont la siá denominacion del temps que lo fòrt i aviá implantat sus la municipalitat de Bòsc-de Arcy. A l'ora d'ara, es sus la municipalitat de Montigny-lo-Bretonneux après modificacions de limits territoriales entre la doas comuna[2].
- En 1907, Santos-Dumont s'installa en la granja Santa-Ostal ont el expérimente los sieus aparelhs « mai pesats que l'aire ».
- En 1931, l'urbanizacion del vilatge s'accelera amb la creacion del lotissement Sant-Jean.
- En 1980, inauguracion de la ostal d'estancada de Bòsc-de Arcy.
- En 1983, rétrocession a la municipalitat de Montigny-lo-Bretonneux de la part sud del territòri communal, accès nòrd del étang de Sant-Quentin e zòna d'activitats del « Passatge-de detlo-Lac ».
- Mois invalide (d'abril)M : incendi del campanal de la glèisa.
La création du village dans une zone couverte de forêts remonte vraisemblablement au Sègle XI.
Dans les anciens titres, on trouve le Bois d'Arcis mentionné sous le nom de Nemus Arsitii[3].
Au Sègle XVII les terres sont achetées par Louis XIV qui crée un étang destiné à alimenter en eau les bassins du château de Versailles. La partie arcysienne de cet étang devenu l'étang de Saint-Quentin, partie intégrante de la base de loisirs de Saint-Quentin-en-Yvelines, a été rétrocédé en 1983 à la commune de Montigny-le-Bretonneux.
- Le 27 mars 1874, la loi prévoit la construction du fort de Saint-Cyr destiné à protéger la ville de Saint-Cyr-l'École d'où sa dénomination alors que le fort était implanté sur la commune de Bois-d'Arcy. Actuellement, il est sur la commune de Montigny-le-Bretonneux après des modifications de limites territoriales entre les deux communes[4].
- En 1907, Santos-Dumont s'installe dans la ferme Sainte-Marie où il expérimente ses appareils « plus lourds que l'air ».
- En 1931, l'urbanisation du village s'accélère avec la création du lotissement Saint-Jean.
- En 1980, inauguration de la maison d'arrêt de Bois-d'Arcy.
- En 1983, rétrocession à la commune de Montigny-le-Bretonneux de la partie sud du territoire communal, accès nord de l'étang de Saint-Quentin et zone d'activités du « Pas-du-Lac ».
- Mois invalide (avril)M : incendie du clocher de l'église.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari istoric dels environs de París del mètge Ermete Pierotti
- ↑ Font : de Mapas postalas e Istòria Locala per E. Stéphan.
- ↑ Dictionnaire historique des environs de Paris du docteur Ermete Pierotti
- ↑ Source : Cartes postales et Histoire Locales par E. Stéphan.


text:
Joan Jaurés
Joan Jaurés (nascut lo 3 de setembre de 1859 a Castras, mòrt lo 31 de julhet de 1914 a París) foguèt un òme politic occitan. Es una granda figura del socialisme francés.
Foguèt deputat moderat de Tarn a 25 ans. Sosten en 1892, la grèva dels caras de Carmauç e deven socialista. Dins l'afar Dreyfus, Jaurés e los socialistas defendon Alfred Dreyfus. En 1904, fonda lo jornal L'Humanité. Pacifista mas pas antimilitarista, Joan Jaurés apèla a la cauma generala abans la Primièra Guèrra Mondiala. Lo 31 de julhet de 1914, es assassinat a París per Raoul Villain, un nacionalista francés.
Al cors d'un viatge a Lisbona en 1911, Joan Jaurés que parlava l'occitan declarèt que las lengas regionalas devián èstre ensenhadas dins las escòlas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Les Preuves
- Études socialistes
- Vers la république sociale
- Prefaci a “L’application du système collectiviste” de L. Deslinières (1898)
- Les Deux Méthodes (1900)
- Notre but (1904)
- La Révolution russe (1905)
- L’Alliance des peuples
- Conflit élargi (1912)
- L'Armée Nouvelle (1914)
- Discours de Vaise (1914)


text:
Orizont
Conceptualament, l’orizont o asuèlh es la limita de çò que se pòt observar, dempuèi de sa pròpia posicion o situacion. Aquel concèpte simple se declina en fisica, filosofia, literature, e encara mai domenis:
- En fisica, lo tèrme d'orizont aczampa los concèptes seguents:
- L'orizont, un cercle centrat sur l’observator entre lo cèl e la Tèrra, prenent en compte la corbura d'aquela darrièra.
- L'orizont de las particulas, lo tèrme de la region de l'espaci temps susceptible d'influénciar un punt donat.
- ⇒ L'orizont cosmic, lo tèrme de l'univèrs visible dempuèi la Tèrre es jos qualques condicions un orizont de las particulas.
- L'orizont dels eveniments, lo tèrme de la region de l'espaci temps influénciable deùpuèi un punt donat.
- ⇒ L'orizont d'un trauc negre, la frontièra entre un trauc negre e lo rèsta de l'univers, es un orizont dels eveniments.
- Un orizont en pedologia es una sisa del sol, omogenèa e parallèla a la superfícia.
- Un orizont en filosofia es un concèpte de raprochar de l'eissorbament


text:
Guèrra de la Cinquena Coalicion
La Guèrra de la Cinquena Coalicion se debanèt dau 10 d'abriu au 14 d'octòbre de 1809. Opausèt l'Empèri Francés e seis estats satellits a una coalicion gropada a l'entorn de l'Empèri Austrian. S'acabèt per una victòria francesa après la batalha saunosa de Wagram. La patz de Schonbrunn entraïnèt unei pèrdas territòrialas per Àustria que capitèt de negociar la signatura d'una aliança francoaustriana e d'un tractat d'amistat. Aquò permetèt de mantenir l'Empèri Austrian.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Seisena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.


text:
Evrieis
Evrieis[1] (Évreux en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Arvei Lieutard, "Los toponims estrangièrs dins lo Pichòt Talamus de Montpelhièr", Linguistica Occitana, n°9 (agost de 2013), ISSN 1773-0538 en linha


text:
Myst
Myst es un videojuec sortit en 1994. Foguèt imaginat per lei fraires Robyn e Rand Miller, desvolopat per Cyan, Inc. e edidat per Brøderbund. Es un juec d'aventura de premiera persona onte lo jogaire incarna « l'Estrangier », un individú teleportat dins l'illa de Myst gràcias a un libre magic. Dèu explorar aqueu mond desconegut, trobar d'autrei libres permetent de se teleportar vèrs d'autreis univèrs e resòuvre l'enigma pausada per dos fraires sarrats dins de libres magics. Lo juec a quatre fin diferentas en foncion dei chausidas realizadas per lo jogaire dins lo corrent de la partida.
A sa sortida, Myst aguèt un succès fòrça important (sièis milions d'unitats vendudas) e recebèt un acuèlh fòrça favorable de part de la premsa especializada[1] [2]. Aqueu succès permetèt de desvolopar quatre seguidas (Riven, Myst III: Exile, Myst IV: Revelation e Myst V: End of Ages) que totalizèron uech milions d'unitats vendudas suplementàrias. De mai, lo sistèma de juec de Myst marquèt una evolucion tant importanta dins l'istòria dau videojuec que s'inventèt l'expression lo genre Myst-Like per designar lei juecs d'aventura basats sus de principis similars.


text:
Rai atomic
Lo rai atomic es la mitat de la distància que separa los nuclèus de dos atòms contigús dins un solid o dins una molecula.
Aquesta longor, mesurada amb l'ajuda d'un difractomètre de rais X, permet de determinar d'un biais aproximatiu la talha d'un atòm, quitament se los nívols d'electrons dels dos atòms se mesclan.
Quand se compara d'atòms isovalents, se los electrons se situan totes sul meteis jaç çò de cada atòm, l'atòm qu'a lo mai de protons (doncas lo pus pesuc) serà lo mai pichon perque l'atraccion es mai granda.
Quand se compara d'atòms isoelectronics, la meteissa logica s'aplica, l'atòm qu'a lo mai de protons aurà lo mai pichon rai atomic perque lo nuclèu exercirà una atraccion màger suls electrons.
Quand se compara d'atòms isoprotonics, cal agachar lo nombre d'electrons. Mens i a d'electrons dins l'atòm, mai la fòrça d'atraccion del nuclèu exercida sus cadun serà granda e mai lo rai atomic serà pichon.
Dins un tablèu periodic, mai se va cap a drecha sus un meteis periòde, mai lo rai atomic es pichon.
Mai se va cap aval sus una meteissa colomna, mai lo rai atomic es grand.


text:
Republica de Cracòvia
La Republica de Cracòvia o Vila Liura de Cracòvia fuguèt un estat polonés pichon qu'existiguèt de 1815 a 1846. Èra centrat sus la vila de Cracòvia e contrarotlat per Russia, Prússia e Àustria. Pasmesns, aviá una constitucion intèrna qu'autorizèt una autonòmia importanta per la gestion deis afaires intèrns. En 1830-1831, la Republica fuguèt la basa d'avitalhament de l'insureccion polonesa e, après la guèrra, son autonòmia demeniguèt e la vila fuguèt ocupada per l'armada austriana de 1836 a 1841. En 1846, se debanèt una insureccion còntra leis Austrians que fuguèt rapidament desfacha. Sa revirada entraïnèt l'annexion de Cracòvia a l'Empèri Austrian.


text:
Rosières-en-Santerre
Rousière-in-Santérre en picard ( Rosières-en-Santerre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rosières-En-Santerre es un bourg picard del Santerre, situat a 30 km a l'èst de Amians e a 40 km a l'oèst de Sant-Quentin, facilament accessible pel anciana rota nacionala 29 (actuala RD 1029) e las autoroutes A1 e A29.
La siá estacion es desservie pels trens Modèl:TER/correspondéncias.
Rosières-en-Santerre est un bourg picard du Santerre, situé à 30 km à l'est d'Amiens et à 40 km à l'ouest de Saint-Quentin, aisément accessible par l'ancienne route nationale 29 (actuelle RD 1029) et les autoroutes A1 et A29.
Sa gare est desservie par les trains Modèl:TER/correspondances.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo bourg a citat a la s|IX}} en las donations a la abbaye de Sant-Omer.
- En 1579, Henri III #concedir tres fièras francas per an e un mercat.
- Lo bourg a patit las destruccions de las doas guèrras mondialas e a #èsser reconstruit après 1918 e après 1945.
- Rosières-En-Santerre serà lo théatre de violentes combats dintre de cavalièrs de la 2e Grop de Reconeissença de Còrs d'Armada (7e Armada francesa) e un deslligament alemand lo 22 de mai de 1940.
-
Fila:LCH 338 - ROSIERES - Interior de l'Estacion.JPG
La estacion destruida pendent la Primièra Guèrra mondiala
- Le bourg est cité au Sègle IX dans les donations à l'abbaye de Saint-Omer.
- En 1579, Henri III accorda trois foires franches par an et un marché.
- Le bourg a subi les destructions des deux guerres mondiales et a été reconstruit après 1918 et après 1945.
- Rosières-en-Santerre sera le théatre de violents combats entre des cavaliers du 2e Groupe de Reconnaissance de Corps d'Armée (7e Armée françaises) et un détachement allemand le 22 mai 1940.
-
La gare détruite pendant la Première Guerre mondiale


text:
1658
Aquesta pagina concernís l'an 1658 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Espanha e renovalament de l'aliança amb Anglatèrra. Lei Francés e leis Anglés ataquèron Dunquèrca. Lo 14 de junh, l'armada francesa capitèt d'infligir una desfacha dura ais Espanhòus a la batalha dei Dunas. Aquò permetèt d'ocupar Dunquèrca (23 de junh) que foguèt laissada ais Anglés (26 de junh). Aquela desfacha descoratjèt Espanha e la patz foguèt signada tre l'annada seguenta. Regardant leis afaires alemands, França jonhèt la Liga de Ren, grop format dei princes alemands opausats ai Habsborg.
Dins lo Reiaume, la decision per leis autoritats d'arrestar l'utilizacion deis ardits dins la region de Solonha i entraïnèt una insureccion importanta dicha Revòuta deis Esclopiers. D'efèct, utilizada dempuei lei trèbols de la Fonda, aquela moneda de coire representava la màger part de l'esparnha deis abitants e d'uneis aristocratas. Per reprimir lo movement, lo cardenau Mazarin mandèt una armada que deguèt menar de combats durs fins a la capitulacion deis insurgents en 1659.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Victòria d'Aurangzeb còntra son paire e emperaire Shah Jahan que foguèt capturat e estremat a Agra puei còntra lei fòrças de son fraire ainat, e successor designat de son paire, Dara Shikoh. Après aquelei succès, Aurangzeb se proclamèt emperaire lo 31 de julhet.


text:
Categoria:Projècte:Geografia
- Aquesta categoria recampa totes los projèctes consacrats a un tèma particular de la geografia e mai als projèctes consacrats a una region particulara del glòbe (continents, païses, regions administrativas).
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 3 soscategorias, sus un total de 3.
*
- ► Modèl de coordenadas (21 P)
- Portal:Geografia (2 C, 10 P)
- ► Portal:Geografia/Articles ligats (18 P)
Articles dins la categoria « Projècte:Geografia »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Alejo Vidal-Quadras
Alejo Vidal-Quadras Roca (tanben s'emplega la forma Aleix en catalan), nascut a Barcelona lo 20 de mai de 1945, es un fisician, escrivan e òme politic catalan.
Es licenciat de Sciéncias Fisicas e professor de Fisica Atomica e Nucleara a l'Universitat Autonòma de Barcelona.
Es estat president del Partit Popular de Catalonha (1991-1996), deputat al Parlament de Catalonha (1988-1999), senador autonomic de la representacion del Parlament de Catalonha (1995-1999).
Foguèt elegit membre del Parlament Europèu en 1999 e reelegit en 2004. Dempuèi 2004 n'es tanben lo vicepresident.


text:
Luc (Bearn)
Luc (en francés Lucq-de-Béarn) qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
La vila qu'èra autes còps dotada d'ua hèra rica abadia qui ne'n demòra quauquas restas. La soa glèisa de Sant Vincenç qu'ei hèra anciana (començada au sègle XI) e lo son autar qu'ei un sarcofag deus purmèrs sègles de l'èra crestiana.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Luc que's tròba au center deu triangle format per las vila de Monenh, Auloron e Navarrencs.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila que s'ei bastida autorn de la glèisa e deu mostièr vodats au culte de Sant Vincenç qui las relíquias e i èran acessadas. L'abadia, d'aubediéncia benedictina que vadó hèra rica. Malurosament, au sègle XVI, las òsts protestantas de Gabriel Ièr de Montgomery, aperadas per la regina Joana III de Labrit per "liberar" Bearn de las armadas francesas de Terride, que cremèn lo mostièr e qui sacamandegèn la ciutat. Au retorn deu culte catolic (horabandit e vedat peu regim de Joana III de Labrit) los benedictins que hon replaçats peus bernabitas dinc a la Revolucion Francesa quan l'abadia e ho venuda a un marchand de Pau ; uei que demòra enqüera ua proprietat privada.
Aus sègles XIX e XX, la vila qui èra estada autes còps ua de las màgers de Bearn, que mermè e que ho ua de las purmèras a alimentar l'emigracion de cap a l'arriu de la Plata. .
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luc qu'ei ua vila mei que mei agricòla situada dens lo terrador de l'AOC deu jurançon.
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Las restas deu mostièr que hon classadas monument istoric per l'Estat francés en 1990.
- Glèisa de Sant Vincenç dab un autar deu sègle IV o V.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Site oficiau de la comuna [1]


text:
Inflacion
L'inflacion es un fenomèn economic que se caracteriza per una pujada generalizada dels prèses. Se sòl associar a una emission excessiva de moneda per lo qu'es de l'ofèrta de bens e servicis. Mas aquela interpretacion respond solament a una part dels procèsses inflacionaris, se plan aqueles son justament los mai extrèms e persistents. Aquela pujada relativa dels prèses per lo qu'es de la moneda es sinonim d'una pèrda de la siá valor.
Lo procès contrari a l'inflacion (es a dire, quand aquela ven negativa) es la deflacion.
Causas[modificar | modificar la font]
La formula generala del nivèl dels prèses, elaborada per Irving Fisher, es:
ont es l'indèx de prètz, la quantitat de moneda en circulacion, la siá velocitat de circulacion, lo volum dels depauses bancaris e lo ritme segon lo qual se gastan. es lo volum de transaccions o, aperaquí, lo nivèl de comèrci.
Cal notar que l'Indèx dels Prèses de Consomacion (IPC) se calcula pas en utilizant aquela formula (per facha impossible tecniciana), mas mejançant un panièr de la crompa que compren una sèria de produches, que se'n mesura lo prètz nominal mejan.


text:
Orville (Pas de Calais)
Orville es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement Andriaca villa Vila (en 769) èra una residéncia reiala dependit de las comtes de Sant Pol, dels senhors de Aubigny, de las crequis e de las brandts de marconne. Al Modèl:Ven sègle, #venir una dels sèt chatellenies. Abans d'estonar los Amians en 1597,l'armada espanhòla s'i èra amassada a Orville.
Al començament de la Modèl:S-, lo vilatge de Orville protegissiá mai de mil abitants, entre eles de nombroses Bèlgas #qu'avián #èsser atraches per la preséncia en lo jos-sòl de minas de phosphate. La descobèrta de las pòchas de phosphate orvillois i auriá pogudas èsser comparada a l'epòca, tota proporcion gardada, a la ruée cap a l'aur de l'America del far-west; d'una part lo sable phosphaté #qu'èra d'extrachas pòchas en forma de entonnoir èra d'una color jauna aombrat identic a aquela del sable orifère, d'autra marcha lo sieu informe èra tanben fòrça interessant; la tona de minaré i aviá vendut 70frs de l'epòca del temps que lo còp de tòrna de lo sieu extraction èra de 10 a 15 frs. La populacion de Orville es passat en quatre ans de 461 abitants a 1503. Aquela de Amplier, la municipalitat vesina, es passat pendent lo meteis periòde de 340 a 724 abitants. Se comptava fins a 30 carrièras de extraction d'aquel sable phosphaté a Orville que # trabalhavan mai de 500 obrièrs bèlgas. Aquelas minas de phosphate #qu'avián #èsser de descobèrtas l'an 1887 an #èsser espetadas fins al començament del sègle, al moment ont las relacions comercialas amb lo Marròc e la Tunisie an favorit los importations de phosphate a un prètz plan inferior a aquel del extraction local e amb un minaré fòrça mai ric. Lo nom actual d'aquel luòc es "los buttes de Orville" e es a l'ora d'ara ocupat per un recorregut de bal-trappe de reputacion internacionala.
Existissiá egalament a Orville dels sablières #qu'èran encara espetadas l'an 1970 d'una manièra cèrtament artesanala; las venas de sable èran pas pas pro importants per rendibilitzar una espleitacion industriala. Aquel sable d'una excellenta qualitat i aviá remontat del fons de la carrièra a la pelle per replà successius. Los obrièrs devián, seguent la prigondor de la vena, manejar divèrsas fes lo meteis mètre cube per o remontar a la superfícia ont i aviá cargat en wagonnets o de las remolquis agricòlas.
Los polits ostals en pèira #que se pòt veire en traversant la municipalitat testifiquen de la riquesa d'aquel passat.
Anciennement Andriaca villa cité (en 769) était une résidence royale dependit des comtes de Saint Pol, des seigneurs d'Aubigny, des crequis et des brandts de marconne. Au Modèl:Ve siècle, elle devint une des sept chatellenies. Avant de surprendre les Amiens en 1597,l'armée espagnole s'était rassemblée à Orville.
Au début du Modèl:S-, le village d'Orville abritait plus de mille habitants, parmi eux de nombreux Belges qui avaient été attirés par la présence dans le sous-sol de mines de phosphate. La découverte des poches de phosphate orvillois aurait pu être comparée à l'époque, toute proportion gardée, à la ruée vers l'or de l'Amérique du far-west; d'une part le sable phosphaté qui était extrait des poches en forme d'entonnoir était d'une couleur jaune assombrie identique à celle du sable orifère, d'autre part son rapport était aussi très intéressant; la tonne de minerai était vendue 70frs de l'époque alors que le coup de revient de son extraction était de 10 à 15 frs. La population d'Orville est passée en quatre ans de 461 habitants à 1503. Celle d'Amplier, la commune voisine, est passée pendant la même période de 340 à 724 habitants. On comptait jusqu'à 30 carrières d'extraction de ce sable phosphaté à Orville dans lesquelles travaillaient plus de 500 ouvriers belges. Ces mines de phosphate qui avaient été découvertes en 1887 ont été exploitées jusqu'au début du siècle, au moment où les relations commerciales avec le Maroc et la Tunisie ont favorisé les importations de phosphate à un prix bien inférieur à celui de l'extraction locale et avec un minerai beaucoup plus riche. Le nom actuel de ce site est "les buttes d'Orville" et est actuellement occupé par un parcours de bal-trappe de renommée internationale.
Il existait également à Orville des sablières qui étaient encore exploitées en 1970 d'une façon tout à fait artisanale; les veines de sable n'étaient pas suffisamment importantes pour rentabiliser une exploitation industrielle. Ce sable d'une excellente qualité était remonté du fond de la carrière à la pelle par palier successifs. Les ouvriers devaient, suivant la profondeur de la veine, manier plusieurs fois le même mètre cube pour le remonter à la surface où il était chargé dans des wagonnets ou des remorques agricoles.
Les belles maisons en pierre que l'on peut voir en traversant la commune témoignent de la richesse de ce passé.


text:
Maneton
Maneton (en grèc : Mavέθwv, Mavέθwς) que ho un prèste egipcian vadut a Sebennytos qui viscó au sègle -III durant los regnats deus purmèr rei Lagides d'Egipte. Qu'ei conegut com istorian autor d'ἈιYuπtιakά (ua istòria d'Egipte) e la soa òbra qu'a transmès noms e dinastias deus ancians monarcas d'Egipte.
Deu punt de vista istoric aquesta òbra qu'ei ua de la hont principaus entà conéisher la succeccion deus faraon e de las loas dinastia e tanben las duradas deus lors regnats. Aquesta hont que's pòt alavetz confrontar dab autas listas com la Lista Reiau d'Abidòs o lo Canon Reiau de Turin.
L'òbra istorica de Maneton qu'ostend totun au mens duas flaquessas : qu'ei ua òbra de propaganda monarquica abans d'estar ua òbra scientifica e tanben que ns'ei estada transmesa indirectament peus escrits latins de Sextus Julius Africanus e d'Eusebius de Caesarea.


text:
M3 Lee
Lo carri M3 Lee es un carri mejan estatsunidenc desvolopat a la fin deis annadas 1930. Intrèt en servici avans la Segonda Guèrra Mondiala au sen deis armadas estatsunidenca e aliadas. Participèt a d'operacions en 1942-1943, especialament en Africa. D'aqueu temps, èra vulnerable ai tirs dei canons alemands dei Panzer III e IV mai encara capable de lei destrurre. Aquò cambièt ambé l'introduccion de versions novèlas dei Panzer e lo carri foguèt retirat de la premiera linha en 1943 au profiech dau M4 Sherman.


text:
Universitat de Varsòvia
L'Universitat de Varsòvia (en polonés: Uniwersytet Warszawski) es l'universitat mai granda e prestigiosa de Polonha.
Istòria[modificar | modificar la font]
1816-1831[modificar | modificar la font]
L'Universitat Reiala de Varsòvia foguèt fondada en 1816, quand la particion de Polonha alunhèt Varsòvia dels centres academics mai ancians e importants de Cracòvia. L'Escòla de Dreit e l'Escòla de Medecina se bastiguèron bèl primièr dins lo Ducat de Varsòvia. En 1816 Alexandre I permetèt a las autoritats polonesas de crear una universitat, faita de cinc facultats: Dreit e Administracion, Medecina, Filosofia, Teologia e Arts e Umanitats. Lèu l'Universitat cresquèt e lo nombre d'estudiants pugèt fins a 800 e lo de professors arribèt a 50.
Çaquelà, coma los estudiants e professors participèron a l'Insurreccion de Novembre de 1830, l'Universitat foguèt tancada per las autoritats russas.


text:
1461
Aquesta pagina concernís l'an 1461 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Carles VII lo 22 de julhet. Son fiu Loís XI li succediguèt. Sensa se procupar dei funeralhas de son paire, lo rèi novèu foguèt sacrat en Reims e intrèt dins la capitala lo 30 d'aost. Un important grop de chivalier de Borgonha menat per Felip III de Borgonha li accompagnèt. Pasmens, tre lo 7 d'octòbre, Loís XI quitèt París per lo castèu d'Amboise. Puei, lo 7 d'octòbre, s'installèt a Tors.
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Fin de la crisi entraïnada per l'afondrament de la vila de Mayapan cremada e abandonada après la revòuta d'Ah Xupan. Lo territòri maia dau nòrd de la peninsula de Yucatan foguèt d'ara endavant devesit entre 16 estats rivaus dominats per lei tribüs dei Cocomes, dei Xius, dei Chels, dei Canuls e dei Chontals.


text:
Fauquembergues
Fauquembergues es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo fleuve Aa trauèssa Fauquembergues.
Le fleuve Aa traverse Fauquembergues.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Toponymie : Falcoberg (961), lo mont del faucon[1].
Toponymie : Falcoberg (961), le mont du faucon[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Denise Pol, "Noms de luòcs del Nòrd - -Calava", Editions Bonneton
- ↑ Denise Poulet, "Noms de lieux du Nord - Pas-de-Calais", Editions Bonneton


text:
1193
Aquesta pagina concernís l'an 1193 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Forcauquier[modificar | modificar la font]
Lo maridatge entre Anfós II de Provença e Gersanda de Forcauquier permetèt de tornar unificar lei comtats de Provença e de Forcauquier. Aquò entraïnèt la fin de l'independéncia dau comtat.
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Lo maridatge entre Anfós II de Provença e Gersanda de Forcauquier permetèt de tornar unificar lei comtats de Provença e de Forcauquier.


text:
Lingüistica
La lingüistica (tanben s'escriu linguistica) es una sciéncia umana o una sciéncia sociala qu'estúdia lo foncionament del lengatge uman.
Un o una lingüista (tanben s'escriu linguista) es un scientific que ten la formacion e la competéncia necessàrias per trabalhar en lingüistica.
La lingüistica, coma sciéncia, se caracteriza per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas. Las tres tendéncias principalas uèi son l'estructuralisme, lo generativisme e la sociolingüistica (lista non exaustiva).


text:
Vittonville
Vittonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vittonville A situat a: 7 km de Pont-a-Monsó, 37 km de Nancy, 307 km de París.
Vittonville est situé à:
- 7 km de Pont-à-Mousson,
- 37 km de Nancy,
- 307 km de Paris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncia Gallo-romaine, Luòc de conflicte pendent la Primièra e la Segonda Guèrra mondiala.
- Présence Gallo-romaine,
- Lieu de conflit pendant la Première et la Seconde Guerre mondiale.


text:
1189
Aquesta pagina concernís l'an 1189 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Dins l'enclava de Tir, darriera zòna dau Reiaume de Jerusalèm encara sota contraròtle crosat, Conrad de Montferrat contunièt d'organizar la resisténcia ai fòrças aiobidas. En abriu, refusèt per lo segond còp de fisar lo comandament de la vila au rèi Gui de Lusinhan. Ansin, en aost, rompèt son jurament de pas combatre Saladin e organizèt una armada per atacar la vila d'Acre. L'arribada dei fòrças de la Tresena Crosada li permetèt d'organizar un sètge vertadier de la ciutat. Pasmens, la garnison resistiguèt e lo sètge contuniava totjorn a la fin de l'annada.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Desirós d'aver son fiu ainat pròche de la Cort d'Antioquiá, Boemond III d'Antioquiá nomèt son segond fiu Boemond IV d'Antioquiá coma còmte de Trípol en plaça de Raimon IV de Trípol.


text:
Ensemble
Lo concèpte d'ensemble (o ensems) es fondamentau en matematica modèrna. La teoria deis ensembles foguèt introducha a la fin dau sègle XIX per lo matematician alemand Georg Cantor.
Intuitivament, lo tèrme d'ensemble designa una colleccion d'objèctes sonats elements de l'ensemble. Lo concèpte d'ensemble se caracteriza essencialament per lei proprietats seguentas :
- se pòt dire sens ambigüitat s'un objècte apartèn o non a un ensemble donat, autrament dich se n'es o se n'es pas un element ;
- leis elements d'un ensemble lo determinan univocament : dos ensembles coïncidisson se e solament se an lei meteisseis elements.
Çò qu'es important dins lo concèpte d'ensemble, es la relacion d’apartenéncia : un objècte apartèn a un ensemble (o au contrari li apartèn pas). En teoria axiomatica deis ensembles, qu'es a la basa de la presentacion axiomatica modèrna dei matematicas, se formaliza lei proprietats de la relacion d'apartenéncia.
Dins lo present article, se limitarem a un apròchi intuitiu dau concèpte d'ensemble : es lo ponch de vista de la teoria ninòia deis ensembles, sufisent dins la gròssa majoritat dei cas, maugrat l'existéncia de dificultats logicas que menèron a la constitucion dei teorias axiomaticas deis ensembles. En particular, la question de l'existéncia dei nocions introduchas (especialament : ensemble vuege, ensemble dei partidas, union, interseccion, diferéncia, e produch cartesian) que se pòt tractar solament dins lo quadre d'una teoria axiomatica, serà pas estudiada aicí.
Remarca terminologica : s'utiliza l'adjectiu ensemblista per qualificar çò que fa referéncia a la teoria deis ensembles (per exemple : definicion ensemblista).
Somari
- 1 Ensembles, elements e apartenéncia
- 2 Quauqueis ensembles importants
- 3 Egalitat de dos ensembles
- 4 Definicion d’un ensemble
- 5 Relacions entre ensembles
- 6 L'ensemble dei partidas
- 7 Operacions binàrias entre ensembles
- 8 Ensembles desjonchs
- 9 Referéncias
Ensembles, elements e apartenéncia[modificar | modificar la font]
Segon lo ponch de vista « ninòi », se pòt considerar un ensemble coma un sac abstrach envoutant seis elements, çò qu'es ben representat per lei diagramas de Venn. Sovent (mai es pas totjorn possible), se destria tipograficament l'ensemble, notat per una letra latina majuscula coma « E » o « A », de seis elements, notats per de minusculas coma « x » o « n ».
Leis elements pòdon èsser de quina natura que siá : nombres, ponchs geometrics, drechas, foncions... Dins leis expausats elementaris, se balha volontiers d'exemples exteriors ai matematicas. Per exemple : diluns es un element de l’ensemble dei jorns de la setmana ; una bibliotèca es un ensemble de libres, etc.
Lo meteis objècte pòt èsser element de mai d'un ensemble : "4" es element de l'ensemble dei carrats perfèctes, e mai de l’ensemble dei nombres pars. Aquestei dos ensembles son infinits, valent a dire qu'an una infinitat d’elements.
L'apartenéncia d'un objècte, notat per exemple x, a un ensemble, notat per exemple A, s'escriu : .
Aquò se pòt legir ansin :
- « x apartèn a A »,
- « x es element de (l'ensemble) A »,
- « x es dins A »,
- « A a per element x ».
Per indicar la non-apartenéncia d'un objècte a un ensemble, se barra lo simbòl d'apartenéncia :
- « » significa : « y apartèn pas a A », « y es pas element de (l'ensemble) A » ...
Quauqueis ensembles importants[modificar | modificar la font]
L'ensemble vuege[modificar | modificar la font]
Una nocion comòda e importanta es aquela d'ensemble vuege, qu'a ges d'element (lo sac es vuege, segon la metafòra precedenta). Se designa per lo simbòl seguent : (o : ).
Principaus ensembles numerics[modificar | modificar la font]
Certans ensembles de nombres jògan un ròtle particularament important dins totei lei brancas dei matematicas :
- L'ensemble (o N) deis entiers naturaus
- L'ensemble (o Z) dei nombres entiers
- L'ensemble (o D) dei nombres decimaus
- L'ensemble (o Q) dei nombres racionaus
- L'ensemble (o R) dei nombres reaus
- L'ensemble (o C) dei nombres complèxes
Per exemple :
- , , mai .
- . Se saup que .
Egalitat de dos ensembles[modificar | modificar la font]
En matematicas, se considèra que dos objèctes son egaus quand lei proprietats de cadun d'elei son lei proprietats de l'autre, valent a dire que lei dos objèctes se pòdon pas destriar un de l'autre (es la definicion de Leibniz de l'egalitat).
En teoria deis ensembles, se considèra qu'un ensemble es completament determinat per seis elements, son extension. Per exemple, se pòt definir l'ensemble A deis entiers naturaus divisibles au còp per 3 e per 5 e l'ensemble B deis entiers divisibles per 15 : aquelei dos ensembles son egaus (tot element de A es element de B e tot element de B es element de A ), mai an de definicions diferentas.
Ansin, se dirà que dos ensembles A et B son egaus, e s'escriurà coma de costuma A = B, s'an exactament lei meteisseis elements, valent a dire se tot element de cadun d'elei es element de l'autre :
- se e solament se :
- onte « » designa lo qüantificator universau (legir : "per tot"), e « » designa l'equivaléncia logica.
En teoria deis ensembles, se conois aquesta definicion sota lo nom d'axiòma d'extensionalitat.
Definicion d’un ensemble[modificar | modificar la font]
Definicion en extension deis ensembles finits[modificar | modificar la font]
Se parla aicí d'ensembles finits en un sens intuitiu : un ensemble es finit s'existís un entier naturau ben determinat permetent de ne comptar totei leis elements (per exemple, l'ensemble dei jorns de la setmana es finit, que se pòt comptar seis elements sensa passar lo nombre 7).
Bòrd qu'un ensemble es completament determinat per seis elements, se pòt determinar un ensemble finit per una lista de seis elements, que se nòta entre acoladas. Se ditz que l'ensemble es definit en extension.
Per exemple :
- l'ensemble A que seis elements son 2, 3, e 5 es notat {2, 3, 5}
- l'ensemble dei jorns de la setmana es notat { diluns, dimars, dimècres, dijòus, divendres, dissabte, dimenge }
Remarquem que la notacion d'un ensemble definit en extension es pas unica ; en causa de la proprietat d'extensionalitat :
- l'òrdre d'escritura deis elements a ges d'importància :
- per exemple, se A = {2, 3, 5}, alora A = {2, 5, 3}, e tanben A = {5, 2, 3}, etc.
- l'escritura repetida d’elements entre leis acoladas modifica pas l’ensemble :
- amb lo meteis exemple, A = {2, 2, 3, 5}, A = {2, 5, 5, 5, 3}
Leis ensembles qu'an ren qu'un element son sonats singletons. Per exemple l'ensemble qu'a per solet element "2" es lo singleton notat {2}.
Definicion en comprension deis ensembles[modificar | modificar la font]
Un ensemble pòt èsser definit en comprension, valent a dire que se definís per una proprietat caracteristica de seis elements : es verificada per totei leis elements de l'ensemble e solament per seis elements. Per exemple, es clar que l'ensemble deis entiers naturaus premiers es definit en comprension, per la proprietat (relativa ais entiers naturaus) « aver exactament dos divisors ». Se pòt utilizar la notacion d'un ensemble definit en comprension [1], per exemple per l'ensemble deis entiers naturaus pars, s'escriurà :
- .
Se definirà parierament l'ensemble deis entiers comprés entre −7 et 23 :
- (lo simbòl logic "" se liège "e").
e l'ensemble dei carrats perfèctes non nuls :
Per aquest ensemble, se pòt adoptar una autra notacion, pus immediata :
- .
Existisson donc doas formas de notacion :
- per : « l’ensemble deis elements x de E que satisfàn la condicion P(x) »
- per : « l'ensemble deis imatges per l'aplicacion f deis elements x de E que satisfàn la condicion P(x) ».
Vaicí d'autreis exemples :
- es l’ensemble de totei leis entiers pars.
- es tanben l’ensemble de totei leis entiers pars.
- es l’ensemble vuege.
- es tanben l’ensemble vuege.
- es mai l’ensemble vuege.
- es l’ensemble dei nombres reaus.
- es l’ensemble dei matritz simetricas realas.
Relacions entre ensembles[modificar | modificar la font]
Inclusion, sosensemble[modificar | modificar la font]
Estent dos ensembles A, B, se ditz indiferentament que :
- A es un sosensemble de B o A es una partida de B
- A es inclús dins B o A es contengut dins B o B contèn A
se totei leis elements de A son d'elements de B ; dins aqueu cas, s'escriu :
- .
Quauqueis exemples d'inclusions entre ensembles :
- , , e .
Proprietats[modificar | modificar la font]
- Per tot ensemble B, B es un sosensemble de B e l'ensemble vuege es un sosensemble de B :
- e .
- Transitivitat de l'inclusion : estent tres ensembles A, B, C,
- se e , alora .
Egalitat[modificar | modificar la font]
L'egalitat de dos ensembles es estada definida supra. Se pòt caracterizar ansin l'egalitat de dos ensembles A e B :
- se e solament se e
(valent a dire que tot element de A es element de B, e reciprocament tot element de B es element de A).
L'ensemble dei partidas[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A se definís l'ensemble dei partidas de A : es l'ensemble que seis elements son lei sosensembles de A ; se nòta . Per exemple, se A = { a, b, c } alora l'ensemble dei partidas de A es :
- .
Operacions binàrias entre ensembles[modificar | modificar la font]
Lei principaleis operacions binàrias ensemblistas son l'union, l'interseccion, la diferéncia (simetrica o non) e lo produch cartesian.
Union[modificar | modificar la font]
L'union de dos ensembles A e B es l'ensemble constituit per totei leis elements qu'apartènon a l'ensemble A o a l'ensemble B o ai dos. Se nòta : A ∪ B.
- (lo simbòl logic "" se liège "o").
- Per exemple,
Proprietats[modificar | modificar la font]
(Lei letras majusculas A, B, C designan d'ensembles).
- Relativas a l'inclusion:
- e
- se e solament se
- Commutativitat :
- Associativitat : ; per aquò, se nòta l'union sensa parentèsis :
Interseccion[modificar | modificar la font]
L'interseccion de dos ensembles A e B es l'ensemble constituit per totei leis elements qu'apartènon simultaneament a l'ensemble A e a l'ensemble B. Se nòta : A ∩ B.
- (lo simbòl logic "" se liège "e").
- Per exemple,
Proprietats[modificar | modificar la font]
(Lei letras majusculas A, B, C designan d'ensembles).
- Relativas a l'inclusion:
- e
- se e solament se
- Commutativitat :
- Associativitat : ; per aquò, se nòta l'interseccion sensa parentèsis :
- Distributivitats mutualas de l'union e de l'interseccion :
Diferéncia[modificar | modificar la font]
Diferéncia ensemblista[modificar | modificar la font]
La diferéncia de dos ensembles A e B es l'ensemble constituit per totei leis elements de B qu'apartènon pas a A. Se nòta : B \ A o B − A.
- .
Quand A es una partida de E, la diferéncia ensemblista E \ A es tanben sonada ensemble complementari de A a respècte de E.
Per exemple, es l'ensemble dei nombres irracionaus (lei reaus que son pas racionaus).
Diferéncia simetrica[modificar | modificar la font]
Se definís tanben la diferéncia simetrica de dos ensembles A e B, qu'es l'ensemble deis elements qu'apartènon a A e pas a B o ben qu'apartènon a B e pas a A (es a dire qu'apartènon a A o a B mai pas ai dos). Se nòta : A B.
- , e tanben .
Produch cartesian[modificar | modificar la font]
Lo produch cartesian de dos ensembles A e B es l'ensemble de totei lei pareus (a, b) taus que a ∈ A e b ∈ B. Se nòta : A B.
- .
Ensembles desjonchs[modificar | modificar la font]
Se ditz que dos ensembles A, B son desjonchs s'an pas d'element comun, valent a dire que :
Per exemple, l'ensemble dei nombres premiers diferents de 2 e l'ensemble deis entiers naturaus pars son desjonchs.
Se E, F son dos ensembles, e se A = E e B = F \ E, alora lei dos ensembles A, B son desjonchs.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ qu'apareis sota una forma un pauc diferenta dins leis Operazioni della logica Deduttiva (1888) de Peano.


text:
Eincheville
Eincheville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge partejat entre lo senhor de Morhange e aquel de Faulquemont.
- Los templiers e los Chevaliers teutoniques i avián de possessions.
- Epidémie De choléra en 1866.
- Destruccions l'an 1939/45.
- Village partagé entre le seigneur de Morhange et celui de Faulquemont.
- Les templiers et les Chevaliers teutoniques y avaient des possessions.
- Epidémie de choléra en 1866.
- Destructions en 1939/45.


text:
Saint-Romain-de-Colbosc
Saint-Romain-de-Colbosc es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sa-Romain-de-Colbosc es una pichona vila del scenari cauchois, situada a una vintena de quilomètres a l'èst del Havre.
Sain-Romain-de-Colbosc est une petite ville du plateau cauchois, située à une vingtaine de kilomètres à l'est du Havre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Sant-Romain-de-Colbosc a conegut per lo sieu boudin.
La ville de Saint-Romain-de-Colbosc est connue pour son boudin.


text:
Tractat de Saint-Clair-sur-Epte
Lo Tractat de Saint-Clair-sur-Epte que ho conclusit enter lo rei de França Carles III lo Simple e lo capdau Normand (qu'ei a díser Viking) l'11 de julhet de 911. Per aqueth tractat lo rei de França que dava ua partida occidentau de Neustria en balhatge a Rollon dab la condicion qu'aqueth e prengosse lo batiatge en tot reconéisher lo rei de França con senhor e en s'engatjant a emparar França contra l'entrada d'envasidors vikings (e mei que mei peu Sèina).
Per'mor d'aqueth tractat los Normands que s'installèn en Neutria qui vadore Normandia. Chic a chic que's hiquèn a parlar en lenga d'oïl en tot i hornir paraulas nordicas (mei que mei dens lo lexic de la mar e de las armas).


text:
Myxinidae
La mixina es anguilhifòrma. A pas de caisses mas un parelh d'estructuras orizontalas amb de dents enrodadas de 4 barbilhs bucals e 4 barbilhs altorn de l'orifici nasal. La longor del mascle es de 25 a 30 cm, la de la femèla de 30 a 40 cm per un pès de 0,5 a 1 kg.
S'enròtla en nos. Sa pèl es desprovesida d'escatas. Devorís los peisses de l'interior e especialament los que son preses dins las rets dels pescaires.
Quand es atacada, la mixina libèra de 150 pòres 5 gramas de fibres secas que s'idratan e conflan mai lèu que cap de substància coneguda per formar 20 litres d'una substància viscosa e fòrça solida.
Veire tanben Myxinoïdes


text:
Ashoka
Ashoka Maurya (304 - 232 aC), generalament dich Ashoka, foguèt lo tresen sobeiran de l'Empèri Maurya. Après una tièra de campanhas militaras victoriosas, conquistèt la màger part dau soscontinent indian. Foguèt tanben un organizator, un administrator, un legislator e un cap religiós bodista que realizèt una òbra importanta per gardar lo contraròtle de sei territòris. D'efèct, sa conversion au bodisme, causada per una guèrra fòrça saunosa còntra lo Reiaume de Kalinga, foguèt un eveniment major de son rèine e entraïnèt una politica activa d'exploracion, de difusion religiosa e de bastida de monuments. Aquò aguèt una influéncia importanta per l'unificacion culturala d'Índia e per lo desvolopament mondiau de la religion bodista.
Somari
Jovença, premiereis annadas e presa dau poder[modificar | modificar la font]
La jovença d'Ashoka es mau coneguda en causa de la manca de documents. Èra lo fiu dau sobeiran maurya Bindusara e de sa frema Darma. Èra tanben lo felen de Chandragupta Maurya lo fondator de la dinastia maurya. Son educacion regardèt magerament lo domeni militar e Ashoka aguèt rapidament una reputacion de combatent e d'oficièr competent. Ansin durant lo rèine de son paire, foguèt mandat per reprimir una revòuta dins la region d'Avanti e venguèt governador d'aquela província après sa victòria[1].
Après aquela guèrra, se debanèt un eveniment dins lo centre d'Índia mau definit per leis archivis istorics. D'efèct, una guèrra se debanèt dins la region entre lei Mauryas e leis estats locaus o un noble en revòuta. Ashoka foguèt mandat dins la region, ne'n prenguèt lo contraròtle e venguèt governador de la zòna dempuei la vila d'Ujjayini[2].
Gràcias a aquelei succès, l'influéncia d'Ashoka a la Cort reiala venguèt pron importanta per obtenir lo sostèn dei ministres principaus a la mòrt de son paire (273 avC) e se revòutar còntra l'eiretier designat per Bindusara. Après una guèrra civila, lo capturèt e l'executèt per venir oficialament rèi en 269 avC. Segon lei crònicas bodistas, Ashoka auriá tanben assassinat la màger part de sei fraires[2].
Politica de conquistas[modificar | modificar la font]
Après la conquista dau tròne maurya, Ashoka acomencèt una politica de conquista que va prefondament marcar la seguida de son rèine en causa de sa conversion au bodisme. D'efèct, dins la segonda mitat dau decenni 260 avC, Ashoka ataquèt l'Estat de Kalinga. Maugrat una superiotat numerica fòrça importanta, lei fòrças mauryas deguèron faciar una defensq acarnada. La guèrra s'acabèt per una tièra de chaples que permetèt finalament de rompre la resisténcia kalinga. L'Estat Kalinga foguèt annexat mai, après aqueu conflicte, Ashoka decidiguèt d'adoptar la religion bodista e sa politica venguèt pus pacifica.
Conversion au bodisme[modificar | modificar la font]
Entraïnada per la brutalitat de la conquista de l'Estat de Kalinga, la conversion au bodisme d'Ashoka se debanèt vèrs 260 avC. Aquela religion venguèt religion d'estat e sa propagacion venguèt un aspèct primordiau de la politica estrangiera maurya a partir de 250 avC[3]. Son fiu Mahinda e sa filha Sanghamitra sostenguèron tanben activament aquela politica que permetèt d'estructurar l'estat sus una basa novèla e foguèt la premiera temptativa de propagar lo bodisme en defòra de sa region d'origina.
Ansin, au nivèu de l'organizacion de l'estat, l'adopcion dau bodisme entraïnèt una evolucion de son modèl iniciau, la monarquiá de drech divin, vèrs un modèl de rèi dirigent lo país en cercant l'acòrd dei divinitats bodists. Per aquò, Ashoka acomencèt una politica de bastida au profiech dau clergat bodist (monastèris...) e assaièt de resòuvre e de regular lei conflictes entre sei subjèctes. Permetèt tanben de melhorar lei relacions politicas ambé leis autreis estats dau sud-èst asiatic. Dins aquò, aquela politica pacifica aguèt sei limits. Per exemple, leis insultas còntra lo bodisme foguèt severament reprimida. Aital, una representacion de Boda ai pès dau dieu Nirgrantha Jnatiputra entraïnèt l'execucion de 18 000 membres de la sècta Ajivika[4] [5].
Lo proselitisme religiós foguèt la segonda partida de la politica bodista d'Ashora. D'efèct, lo rèi èra convencut qu'aquela religion foguèsse una benediccion per l'umanitat. Adoptèt donc una politica de renfòrçament intèrn dau clergat bodista per permetre l'ensenhament e lo desvolopament dau bodisme dins son reiaume e dins seis estats vassaus. Sa basa foguèt la donacion de territòris au clergat. Organizèt tanben una partida dau culte o de conferéncias regularas entre bodists e non-bodists. D'autra part, assaièt tanben de favorizar son desvolopament dins leis estats vesins gràcias au mandadís de prèires dins lo rèsta d'Asia, especialament en direccion de Pèrsia e d'Orient Mejan.
Òbras administrativa e legislativa[modificar | modificar la font]
En causa de la poissança militara de l'Empèri Maurya e après l'adopcion d'una politica estrangiera pacifica, la segonda partida dau rèine d'Ashoka foguèt caracterizada per l'absència de conflictes frontaliers importants e de relacions bònas ambé leis estats vesins. Lo govèrn reiau poguèt donc se concentrar sus lo desvolopament economic intèrn e sus son renfòrçament e son unificacion.
Per aquò, un esfòrç important foguèt complit per propagar la conoissança dei lèis dins lei províncias gràcias a la bastida de pielons lei presentant ai subjèctes dau rèi. La talha d'aquelei pielons podián agantar mai d'un desenau de mètres. Se situavan dins lei centres urbans principaus segon de vestigis descubèrts dempuei lo sègle XVI. Una partida importanta d'aquelei lèis regardèt la propagacion dau bodisme e l'instauracion de limits novèus a la consomacion de carn o a l'execucion d'animaus[6]. Lei tractaments marrits còntra leis animaus foguèron tanben defenduts.
L'administracion de l'Empèri foguèt organizat d'un biais descentralizat en causa de sa talha. L'unitat territòriala principala foguèt « l'estat » dirigit per un governador o un vice-rèi. Ai nivèus inferiors, cada estat teniá lo sieu sistèma d'organizacion e de variacions importantas existián. Dins certanei cas, aquelei pòstes èran ocupats per de dinastias vencudas e conquistas. Pagavan un tribut e tenián una autonòmia granda. D'efèct, la màger part dei lèis reialas èran preocupadas per d'interés religiós o moraus. En particular, l'organizacion financiera foguèt jamai fixada per Ashoka e demorèt donc una competéncia locala.
Fin de rèine e mòrt[modificar | modificar la font]
Ashoka moriguèt en 232 avC après un rèine d'aperaquí quaranta annadas. Son successor foguèt son felen Dasaratha Maurya que va reinar fins a 224 avC. Contunièt son òbra mai poguèt pas empachar lo declin de l'Empèri. Mai d'un territòri periferic venguèt tornarmai independent[7] e l'Empèri Maurya s'afondrèt finalament en 185 avC après un còp d'estat militar.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) R. Thapar, Aśoka and the Decline of the Mauryas, Edicions Oxford University Press (2001), p. 21.
- ↑ 2,0 2,1 (en) Singh Upinder, A History of Ancient and Early Medieval India : From the Stone Age to the 12th century, Edicions Pearson Education (2008).
- ↑ (en) Edmund Bckley, Universal Religion, Edicions The University Association.
- ↑ (en) John S. Strong, The Legend of King Aśoka : A Study and Translation of the Aśokāvadāna, Edicions Motilal Banarsidass Publ. (1989), p. 232..
- ↑ (en) Beni Madhab Barua, The Ajivikas, Edicions General Books (2010), pp. 68-69.
- ↑ (en) Norm Phelps, The Longest Struggle : Animal Advocacy from Pythagoras to Peta, Edicions Lantern Books (2007).
- ↑ Vincent A. Smith, The Early History of India, Edicions Atlantic Publishers & Dist (1999).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Jules Bloch (1950). Edicions Les Belles Lettres: Les Inscriptions d'Asoka, traduites et commentées par Jules Bloch (en francés).
Jacques Dupuis (2005). Edicions Éditions Kailash: Histoire de l'Inde (en francés).


text:
Icar
Dins la mitologia grèga, Icar (en grèc ancian Ἴkapoς / Ikaros) es lo filh de l'arquitècte Dedal e d'una esclava cretesa, Naupactèa. Es conegut subretot per èsser mòrt aprèp aver volat tròp prèp del Solelh.
Mite[modificar | modificar la font]
Icar e Dedal cercavan de fugir lor exili, Cnossòs, en Creta e de tornar a Atenas, ciutat que Dedal n'èra originari. Volián tanben escapar a la venjança de Minòs que perseguiá Dedal perque aquel aviá ajudat Pasifèa a s'acoplar amb un taur blanc (çò que donèt lo Minotaure). Segon d'autras versions, Dedal auriá donat a Ariana l'idèa del fil nosat a la cavilha de Tesèu, li permetent de fugir lo laberint onte lo minotaure èra presonier, e que Dedal seriá estat l'arquitècte.
Podent pas anar per las mars, que Minòs contrarotlava, o pels camins, Dedal aguèt l'idèa, per fugir Creta, de fabricar d'alas coma aquelas dels aucèls, fabricada de cera e de plumas. Prevenguèt son filh, li enebissent de s'aprochar tròp prèp de la mar, a causa de l'umiditat, e del solelh, a causa de la calor. Mas Icar, que li agradava tant la sensacion del vol, oblidèt e prenguèt tròp d'altitud; la calor faguèt fondre la cera. Sas alas cediguèron e moriguèt precipitat dins la mar que pòrta encara son nom: la mar Icariana.
Pausanias dona una autra version de la legenda: segon el, Dedal e Icar fugiguèron Creta dins de naus pichonas — Dedal avent inventat per las far lo principi de la vela, fins alara desconeguda dels òmes. Mas Icar, navigator malaisit, naufraguèt prèp de Samos. Son còrs seriá estat trobat sus las ribas de l'illa per Eracles, que li donèt una sepultura e nomenèt Samos e la mar a l'entorn Icariá. Aquela version la torna prene Diodòr de Sicília, que precisa sonque qu'Icar foguèt precipitat dins la mar ont se neguèt. Pasmens aquela version s'acòrda pas amb la legenda de la vela negra del vaissèl menant Tesèu e los captius grècs cap a Creta, e de la vela blanca qu'oblidèt d'ajocar al retorn, provocant la mòrt de son paire, Egèu - aquel episòdi essent normalament anterior a aquel del vol d'Icar e de Dedal.
Tèmas[modificar | modificar la font]
Lo mite d'Icar abòrda de tèmas coma las relacions paire-filh, l'efècte nefast que pòt aver un conselh o una enebicion, coma lo desir de l'òme d'anar totjorn pus luènh, amb lo risc de dever tornar cap a sa condicion de simple èsser uman.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Apolodor, Bibliotèca (II, 6, 3), Epitoma (I, 12–13).
- Diodor de Sícilia, Bibliotèca istorica (IV).
- Igín, Fablas (XL).
- Ovidi, Fastes (IV, 284 et 567), Metamorfòras(VIII, 183–235).
- Pausanias, Descripcion de la Grècia (IX, 11, 4-5).


text:
562
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 562 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Victòria majora còntra lei fòrças de Tikal. Lo rèi de la ciutat rivala foguèt capturat e probablement sacrificat. Aquò foguèt lo començament d'un periòde de dominacion de 130 ans per Calakmul.
Tikal[modificar | modificar la font]
Desfacha majora de Tikal còntra lei fòrças de Calakmul e de Caracol. Son rèi Wak Chan K'awiil i foguèt probablament capturat e sacrificat ai dieus maias. De mai, se la vila foguèt pas pilhada, perdiguèt un tèrç de seis abitants dins lo corrent deis annadas seguentas desplaçats per fòrça dins lei vilas dei venceires. Enfin, la vila perdiguèt son influéncia politica per mai d'una annada.


text:
Imling
Imling es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los fondeuses de plomb de Imling es una istòria contenuda en los Contes e legendas de Lorraine al meteis títol #que Graouilly e Sant-Nicolas e los tres glaneurs.
- A Modèl:La s, la distincion levava de la familha de Braubach ; de 1594 a 1766, de la familha de Lutzelbourg.
- Sojorn de Henri II dins lo castèl de Imling #que i #recebre en 1552 una delegacion d'Estrasburg que # anava contra el en campanha.
Les fondeuses de plomb d'Imling est une histoire contenue dans les Contes et légendes de Lorraine au même titre que Graouilly et Saint-Nicolas et les trois glaneurs.
- Au Sègle XVI, la seigneurie relevait de la famille de Braubach ; de 1594 à 1766, de la famille de Lutzelbourg.
- Séjour d'Henri II au château d'Imling qui y reçut en 1552 une délégation de Strasbourg contre lequel il allait en campagne.


text:
Vau dels Prats
Vau dels Prats[1] (Val-des-Prés en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Val-de detlos-Prés a #èsser creada l'an 1791 per démembrement de la municipalitat de Montgenèvre.
La commune de Vau dels Prats a été créée en 1791 par démembrement de la commune de Montgenèvre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Carrobièr
Lo carrobièr (var. corrobièr, corropièr) (Ceratonia siliqua) es un arbre dioíc de la familha de las fabacèas, originari de las regions mediterranèas (illas Canàrias, Africa del Nòrd, Orient Mejan, Euròpa miègjornala). Aquela esséncia termofila es plan espandida per la cultura e se buta suls penjals arids. Es cultivada per son fruch, la carróbia (var corróbia o corrópia).
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot « carrobièr » ven de l'arabi al-kharroube (الخروب ahkhabou), tislighwa en berbèr (emprunt al latin siliqua), Haroub en ebrieu (חרוב). Son nom latin Ceratonia ven del grèc ancian keratia significant « bana pichona » (en referéncia a las corróbias, golças en forma de banas quand maduran).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo carrobièr es un arbre mesurant de cinc a sèt mètres de naut e excepcionalament fins a quinze mètres.
La camba es grossa e torcida, la rusca bruna e rasposa. Lo fulham fòroça provesit forma una tufa larga. Sa longevitat pòt aténher 500 ans.
Las fuèlhas, grandas de dotze a trenta centimètres, alternas, persistantas, son compausadas e comptan de tres a cinc parelhs de foliolas. De forma ovala, aquela son coriaças, verd escur luissent al dessús, cap al roge sus lor fàcia inferiora.
Las flors, fòrça pichonas, constituisson un calici porpre sens coròla, son reünidas en pinhals axillars cilindrics. Apareisson d'agost a octobre.
Los fruches, nomenats « carróbias, corróbias, o corrópias », son de golças pendentas de dètz a trenta centimètres de long sus un e mièg a tres centimètres de largor, d'en primièr verdas, venon brun escura quand maduran, en julhet de l'an seguent. Son coriaças, espassas.
Las granas de corrópia son brunas, de forme ovoíd plana, biconvèxas e fòrça duras. Son separadas cadunas per de parets pulposas. Son de quinze a vint par golça. La pulpa jauna clar contenguda dins las golças es farinosa e sucrada quand madura. Comestibla, de gost chocolatat, es a vegada consomida dins los païses paures.
La talha e lo pés d'aquelas granas essent pro regulars, serviguèron d'unitat de mesura dins l'antiquitat. Lor nom es a l'origina del carat (empruntat a l'arabi "qirât"), que representava lo pés d'una grana de caroba, dins lo comèrci de las pèiras preciosas. Encara, siliqua, nom latin de la caroba, èra pels Romans lo nom d'una unitat valent 1/6 de l'escrupul. En Alemanha, las granas de carróbia torradas son utilizadas en substitucion del cafè. Se pòt tanben chucar las granas coma de bonbons.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo carrobièr resista fòrça pauc al freg (a l'entorn de -5 °C). Lo carrobièr feme deu èsser pollinizat per un arbre mascle per donar vèrs l'edat de quinze ans de fruches comestibles e sucrats (en septembre/octobre): las carobas. Un arbre en plana produccion pòt donar entre 300 e 800 kg de carobas cada an.
Multiplicacion[modificar | modificar la font]
Las granas frescas de carrobièr germenan normalament plan sens tractament de per abans mas un còp que son secas, venon fòrça duras e absorban pas mai d'aiga empachant atal la grana de germenar.
Cal banhar las granas secas dins l'acid sulfuric diluat (H2SO4) pendent una ora puèi dins l'aiga pendent vint e quatre oras o, sens acid, las banhar dins d'aiga bolhenta pendent quinze minutas mesclant puèi daissar marinar pendent vint e quatre ores. Lo tractement amb l'acid sulfuric remplaça la relacion entre la planta e l'animal qu'abitualament manja la grana, la daissant "marinar" dins son tub digestiu e sos sucs gastrics qualques ores puèi l'expulsa.
Composicion de la carróbia[modificar | modificar la font]
Cada carróbia pèsa una quinzana de gramas e conten de pulpa carnosa constituida de 40 % de sucres (glucòsa e du sacaròsa), 35 % d'amidon, 7 % de proteïnas, e, dins de proporcions mai flacas, de grassas, de tanins et de sals minerals. La caroba es rica en calci, fosfòr, magnèsi, silici, fèrre e pectina. Las proprietats espessidoras son dugudas a la preséncia d'un sucre lo galactomanan.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Lo carrobièr es cultivat dins los païses mediterranèus, coma Espanha e Itàlia del sud (Sicília). Marròc es lo segon país productor mondial de carobas. Los Berbèrs zayanes l'utilizan per sas vertuts medicinalas perque, mercé a lor taus naut de fibras, exercís un efècte regulator sus la foncion intestinala e es utilizada dins los cases de foira o de constipacion pels enfants.
A Chipre, se transforma la caroba en una confisariá. La fabricacion comença pel trissatge de granas, una extraccion amb aiga puèi una concentracion a caud pendent fòrça jorns; Lo chuc concentrat es travalhat al croquet.
Se fa del carobièr dos produches fòrça diferents utilizats fòrça per l'industria alimentària: la farina de caroba e la goma de caroba.
La goma de caroba ven de la paret prima bruna que cobrís las granas. Contenon un endospèrma blanc e translucid qu'agís coma espessidor.
- Alimentacion umana: se la consomacion dirècta de carobas a pas ara qu'una valor anecdotica, la farina de caroba es utilizada uèi dins l'industria agroalimentària coma apond alimentari (còde E410) per las glaças, las pastisseriás, los aliments dietetics (i a pas de gluten dins la caroba), subretot en remplaçament del cacao. La caroba, al contrari del le cacao, conten pas de teobromina, nimai cafeïna, dos alcaloíds a l'accion excitenta sus l'organisme.
- Al Liban es bolhit e son concentrat dona una melassa naturala doça e onctuosa. Mesclat a d'òli de sesam se manja amb de pan libanés.
- Alimentacion infantila: La farina de corróbia es utilizada dins lo lach en pòlvera pels espessiments per remplaçar de la tradicionala farina de blat.
- Alimentacion animala: las corróbias constituisson un excellent aliment energrtic per las bèstias.
- Arbre ornamental per son fulhatge, que dona una ombra densa.
- Las granas del carrobièr permeton de produire una goma utilizada subretot dins l'industria alimentària, mas tanben dins d'autras aplicacions industrialas (industria del papièr, textil, farmacia, cosmetica, eca).
- Poesia: I a fòrça referéncias a aquel fruch dins la literatura arabi tradicionala (Rouba'i-iatu Al-Khayyam: poèma d’Ahmad Rami dedicat a la caroba).
- Bíbla: Las corróbias, o golça segon las traduccions, son mencionadas dins l’Evangèli segon Luc dins la parabola del Filh prodig. Aquel darrièr avent dilapidat tota la fortuna donada pel paire « auriá plan volgut se remplir lo ventre de las carobas que manjavan los pòrcs, mas degun li donava. »
Produccion[modificar | modificar la font]
En 1856, 8 000 caroubiers foguèron exportats d'Espanha cap al Tèxas, Arizòna, Califòrnia e Florida. L'espècia s'espandiguèt largament en Califòrnia fins a èsser considerada coma espècia invasiva.


text:
Roma
Roma es la capitala d'Itàlia, de la region de Laci e de la província de Roma. Dempuèi lo 3 d'octòbre de 2010 es una comuna de l’estatut especial, jol nom de Roma Capitala. Sa populacion èra estimada a 2 866 733 abitants, en abril de 2014. Sa superfícia totala es 1285 km². Es la comuna pus poblada e pus estenduda d'Itàlia.
Roma foguèt dins l'Antiquitat la capitala de l'Empèri Roman. Li diguèron adonc correntament Urbs (« la Vila » per bonesa). Li dison sovent la vila dei sèt còlas (Aventin, Cælius, Capitòli, Esquilin, Palatin, Quirinal e Viminal); es apelada tanben de còps que i a, Caput mundi (« capitala dau mond »), o la Città Eterna (« La ciutat etèrna »).
Una enclava de Roma es l'Estat dau Vatican, lo territòri sobeiran qu'albèrga la Santa Ses, lo pus pichon estat dau mond. Lei catolics considèran l'evesque de Roma (lo papa) coma lo successor de Sant Pèire e la vila de Roma coma lo centre dau Cristianisme o aumens dau catolicisme.
Divisions[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la capitala es divisit en 15 comunas que pòrtan lo nom de Roma seguit d’un numèro, tradicionalament escrich en chifras romanas (Roma I a Roma XV). La comuna de Roma èra divisada en 20 circonscripcions dempuèi mai de 1972. En març de 1992 la 14ena circonscripcion venguèt la comuna de Fiumicino. En 2001 las ciconscripcions venguèron de comunas, apeladas de Roma I a Roma XX (sens Roma XIV). En 2013, d'unas comunas foguèron fusionadas e renumerotadas, ara de I a XV sens manca.
Istòria[modificar | modificar la font]
La fondacion de Roma qu'ei atrubuida legendariament au personatge de Ròmul. La data retienguda desempuish l'epòca romana edesignada com punt de referéncia dab lo nom de Ab urbe condita qu'ei l'annada -753. Istoricament, Roma que ho fondada autorn de sèt comas pobladas per tribus latinas puish reunidas amassas entà formar ua sola ciutat.
Lo purmèr regim politic de Roma que ho la monarquia, qui durè dinc a l'annada -509.


text:
Wikipèdia:Bòt/Requèstas
Aquesta pagina a per tòca de listar las requèstas adreçadas als bòts, correccions d'omonimias aprèp desplaçament, creacions de pagina d'omonimia, correccions, etc.
- Per ajustar de requèstas concernent las Categorias, clicatz aicí
- Per ajustar una requèsta sus aquesta pagina, clicatz aicí...
Suggestion : metre a jorn la pagina fautas correntas per los ajusts de requèstas e l'expleitar un còp de temps en temps per un robòt.
Un robòt es destinat a remplaçar los utilizaires dins los prètzfaches repetitius. Çaquelà, doblidetz pas jamai qu'i a un uman darrièr la maquina (un dreçaire) alara seguissètz aquestes qualques conselhs.
- La requèsta es rasonablament fasedoira a la man ? Es a dire l'utilizacion d'un robòt es necessària ? En general, lo critèri es la modificacion d'almens una vintena de ligams.
- Pensatz a vòstres lectors, escrivètz una demanda clara e non problematica. Un robòt pòt fòrça rapidament destabilizar lo sistèma se fa qué que siá. Alara cercatz d'en primièr de discutir amb la comunautat o los contributors de vòstre projècte per evaluar las consequéncias de vòstra requèsta.
- La requèsta es fasedoira ? Darrièr los robòts, i a de dreçaires que programan las linhas de cambiament. An doncas tant de poder coma un contributor normal, son just pus rapids. Cèrts dreçaires de bòts son tanben administrators, çò que lor permet d'escafar las paginas s'es necessari. Cèrtas requèstas complèxas pòdon demandar mai de temps o necessitar de programar de moduls especials, es pas garantit que la requèsta siá realizada quitament se los dreçaires ensajan de far pel mièlhs.
- Requèstas tractadas. Se conselha de gardar las requèstas sus aquesta pagina aprèp tractament pendant una setmana. Mai tard pòdon èsser desplaçadas dins la pagina d'archiu, pus exactament aicí se volètz ne gardar una traça.
Numero/Numerò[modificar | modificar la font]
Caldriá qu'un bòt cambièsse lo mot "numero" sens accent pel mot "numerò" qu'es la forma corrècta. Atestat pel diccionari de "Laux", l'IEO et "Alibèrt". Aquesta error es sustot presenta dins los articles concernent los elements quimics. Mercé! Cedric31 13 d'abril 2006 à 08:29 (UTC)
- La forma corrècta es numèro (reg. número) (la forma numerò* es un francisme abandonat per la nòrma), cf. CLO.--Aubadaurada 25 de mai de 2007 a 20:58 (UTC)


text:
Istambol
Istambol (en turc İstanbul, en grèc Kwvσtavtιvoύπoλις = Kōnstantinoúpolis en turc abans 1930 Konstantinopolis, Konstantiniyye) es la vila pus granda de Turquia. Es escambarlada sus l'estrech del Bosfòr, amb una riba europèa e una riba asiatica (Escutari). Sa superfícia totala es de 1538,77 km².
Lo gentilici es istamboliòta.
Abans l'an 330 lo nom de la ciutat èra Bizanci. Entre 330 e 1930 ap. JC se disiá Constantinòple. En 1930, dins lo contèxt general d'una reforma de la lenga e de l'escritura turcas, Atatürk donèt a l'aglomeracion de Constantinòple lo nom popular d'Istambol (en turc İstanbul, que podriá venir del grèc eἰς tὴv πόλιv [is tim ˈbɔlin] “a la vila”).
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Barcelona (Espanha)
- Berlin (Alemanha)
- Buenos Aires (Argentina)
- Budapèst (Ongria)
- Busan (Corèa del Sud)
- Caracas (Veneçuèla)
- Venèsia (Itàlia)
Autres imatges[modificar | modificar la font]


text:
Havernas
Havèrno en picard ( Havernas en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge picard a situat a unitat|15|km}} al nòrd de Amians, sus la rota de Auxi-lo-Castèl.
Ce village picard est situé à 15 km au nord d'Amiens, sur la route d'Auxi-le-Château.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo començament del XVIIe sègle e fins a la révocation de la édit de Nantas en 1685, la Glèisa reformada d'Amians celèbre occasionnellement lo culte dins lo castèl de Havernas. Aquel aperten a la familha protestante de Sant-Delys[1].
Dès le début du XVIIe siècle et jusqu'à la révocation de l'édit de Nantes en 1685, l’Église réformée d'Amiens célèbre occasionnellement le culte dans le château d'Havernas. Celui-ci appartient à la famille protestante de Saint-Delys[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria de las protestants de Picardie per Louis Rossier-1861 réédition 1990 e de registres de la Glèisa reformada d'Amians a las A.D. De la Soma
- ↑ Histoire des protestants de Picardie par Louis Rossier-1861 réédition 1990 et registres de l’Église réformée d'Amiens aux A.D. de la Somme


text:
Varize (Mosèla)
Varize es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província de Lorraine, possession de la abbaye de Santa-Glossinde de Mètz #que la distincion dépendait de Lorraine e de Luxemborg.
- Castèl fòrt dels sires de Varize.
- Archiprêtré Fins a la Revolucion (annèxa : Vaudoncourt).
- En fasent partida de la exclave de Raville, Vaudoncourt n'a amassat al reialme de França dempuèi 1769, quand a cedit pel Àustria.
- Ancienne province de Lorraine, possession de l'abbaye de Sainte-Glossinde de Metz dont la seigneurie dépendait de Lorraine et de Luxembourg.
- Château fort des sires de Varize.
- Archiprêtré jusqu'à la Révolution (annexe : Vaudoncourt).
- Faisant partie de l'exclave de Raville, Vaudoncourt est réuni au royaume de France depuis 1769, lorsqu'il est cédé par l'Autriche.