text:
-146
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -146 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Desfacha d'Acaia vencuda per lei Romans. Esparta fasiá teoricament partida dei venceires mai lo reglament dau conflicte li foguèt en realitat fòrça desfavorable. La ciutat-estat perdèt lo contraròtle de la màger part dei vilas perifericas de son territòri. Foguèt d'ara endavant limitada a son relarg e venguèt una poissança menora e isolada, somesa a l'influéncia romana, fins a sa disparicion. Pasmens, gardèt son independéncia que dispareguèt pauc a pauc dins lo corrent de la formacion de l'Empèri Roman.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Fin de la Tresena Guèrra Punica còntra la Republica Romana e destruccion de Cartage. D'efèct, a la prima, lei quartiers maritims foguèron ocupadas per lei Romans qu'acomencèron la conquista sistematica dei zònas pus pobladas. S'i turtèron a una resisténcia opiniastra e deguèron finalament cremar aquelei zònas fins a la rediccion progressiva de la ciutat. Sus una populacion estimada a aperaquí 500 000 abitants au començament de la guèrra, mai de 440 000 èran estats tuats (còntra 17 000 Romans) a la fin dau sètge e lo rèsta foguèt vendut coma esclaus.
Lo territòri cartaginés foguèt annexat per Roma ò laissats ai Numides ò ais autrei ciutats punicas de la region aliadas ai Romans en cambi d'un tribut.


c: text/html

text:
Sociolingüistica
La sociolingüistica (tanben s'escriu sociolinguistica) es un corrent (un apròchi) de la lingüistica que prepausa de metre la dimension sociala del lengatge al centre de tota problematica en lingüistica.
Ansin, contrariament a çò que se crei sovent, la sociolingüistica es pas brica una simpla "branca" de la lingüistica, que trobariá sa plaça entre d'autras brancas. De fach la sociolingüistica a l'ambicion de coïncidir amb tota la lingüistica.
Dins lo vièlh debat scientific lenga e paraula, la sociolingüistica assaja de desvolopar una amira de trabalh larga qu'englòba la "lingüistica de la paraula" e la "lingüistica de la lenga".
Difusion[modificar | modificar la font]
Lo corrent de la sociolingüistica es vengut visible al començament dels ans 1960, a partir d'un nuclèu de cercaires americans acampats a Palo Alto (William Labov, Dell Hymes, Joshua Fishman...), e aital es aparegut coma un apròchi distint (mas pas forçadament opausat) a respècte dels autres corrents coma l'estructuralisme e lo generativisme. Pasmens i aguèt de precursors de la sociolingüistica longtemps abans los ans 1960, e dins mai d'un país.
Tre la fin dels ans 1960, aquela sociolingüistica americana arribèt e s'adaptèt en Euròpa, en començant pels Païses Catalans, amb lo corrent de la "sociolingüistica nativa" o "periferica", que s'interèssa al conflicte entre lenga subordenada e lenga dominanta. Los cercaires catalans precursors de la fin dels ans 1960 (Lluís Aracil, Rafael Ninyoles, Francesc Vallverdú, Antoni Badia i Margarit) foguèron seguits vèrs 1970 per l'aparicion d'una sociolingüistica occitana (Robèrt Lafont...).
Aqueles nuclèus pionièrs desvolopèron, en particular, lo concèpte important de diglossia.
Es en seguida d'aquel nuclèu occitanocatalan que la sociolingüistica comencèt de se difusar dins la rèsta d'Euròpa, durant los ans 1970, mas pas obligatoriament en acòrdi amb las tèsis occitanocatalanas.
Tanben es apareguda una sociolingüistica nativa pròpria de las lengas creòlas, especialament dins las Antilhas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Liechtenstein
Liechtenstein es un país d'Euròpa qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Soïssa a l'oèst, e Àustria a l'èst. Capitala: Vaduz. Ciutat pus granda: Schaan.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Liechtenstein es una monarquia parlamentária.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo relèu a l'èst es constituit de montilhas. Culmina al mont Grauspitz, a 2599 m.
Economia[modificar | modificar la font]
Liechtenstein utiliza lo franc soís coma moneda.


text:
Tambornet
Lo jòc del tambornet es un espòrt collectiu de doas còlas de cinc jogaires (tamborinièrs).
La version mai anciana del jòc data dels ans 1860 e se practica defòra sus un terren de 80 m sus 18 a cinc contra cinc. Coma dins lo jòc de pauma o de tenis, los jogaires devon mandar la pelòta dins lo camp opausat. Los ponches se comptan coma dins lo jòc de pauma (o de tenis): 15, 30, 45 e jòc. La primièra còla que capita 13 jòcs (o 16 segon las formulas) ganha e i a egalitat quand las doas còlas son a 12 ponches.
Dempuèi los ans 1980, un jòc de sala se desvolopa. Lo terren mesura 34 m sus 16 , se jòga tres contra tres. Los occitans e italians, que practican dempuèi mai d'un sègle, dominan la disciplina que se practica ara en Àustria, Ongria, Espanha, Irlanda, Norvègia, Brasil e Japon.
Existís mai d'una variantas del jòc, coma lo tambeach que se practica sus l'arena amb una ret entre los dos camps, o de variantas defòra sus pisat coma le tambourelli escocés e lo tamboreu brasilian.
Naissença[modificar | modificar la font]
Lo jòc del tambornet es un jòc de longa pauma. Es lo descendent dirècte del jòc de balon practicat en Lengadòc, entre lo mitan del sègle XVI e 1861. Aquest an, un barricaire de Mesa fabrega los primièrs tambornets (cercle de fusta sus lo qual es tibat una pèl pergaminada). Los jogaires daissan caire los braçals de fusta utilizats al jòc de balon, e jògan amb los tambornets. Servan los meteisses terrens, e las ancianas règlas. Lo document mai ancian que parla de tambornet es una consulta del conselh municipal de Floreçac de 1871, enebissent lo jòc per la passejada. En Occitània, es Max Roqueta qu'es a l'origina de la creacion de la Federacion Francesa de Tambornet en 1939. Mai tard, en 1954 es el que permetrà un raprochament e de rescontres amb las còlas italianas, ont lo tambornet i es un espòrt mièg-professional.
Lo jòc[modificar | modificar la font]
Equipament[modificar | modificar la font]
- Lo terren defòra : un rectangle en pisat, de quitran o sintetic de 80 m de long sus 18 m de larg (20 m ancianament). Dins la longor, lo terren es devesit en dos camps per una linha nomenada còrda. Las linhas de confront de 10 cm de larg apertenon al terren. Mas, una pelòta que tòca la còrda serà totjorn jutjada falsa per la còla que la mandèt. En jòc de sala, lo terren mesura 34 m sus 16.
- La pelòta : roja o blanca es en cauchó e d’un diamètre de 6,1 cm e pesa 78 g.
- Lo tambornet : un cercle, autrecòps de fusta, uèi de plastic enrodat per un fial de coire e tibat d'una tela sintetica per tal que la pelòta rebomba. Se pòt téner lo tambornet amb la man per una manilha de cuèr.
- Lo bacèl : D’un diamètre de 18 cm al cap d’un margue de 70 cm a un mètre. S'utiliza per engatjar la pelòta e permetre de la lançar a granda velocitat. Lo bacèl es de mens en mens utilizat.
- La mandolina : es un tambornet que sa forma sembla una gota d'aiga. La manilha se situa del costat mai fin. La mandolina s'utiliza pas que per l'engatjament e permetre a la pelòta d'anar mai luènh pus aisidament e per li balhar un efièch. Es pauc utilizada en França mas sovent pels italians.
Los tamborinièrs[modificar | modificar la font]
Doas còlas de cinc jogaires s’afrontan, caduna sus una part del terren. Los tamborinièrs son despartits sul terren segon tres ròtles.
Dos fons que mandan la pelòta lo pus luènh possible dins lo camp opausat. Un dels dos fons es lo tambornièr : engatja la pelòta amb son tambornet, bacèl o mandolina e contunha lo jòc amb son tambornet.
Dos cordièrs que tornan mandar las pelòtas cortas de l’adversari (autres còps la linha centrala èra materializada per una còrda). Lo seu ròtle es malaisit: fòrça pelòtas fusan al dessús d'eles. Lo cas ideal es quand un fons o lo terç advèrsa manca.
Al mitan, lo terç manda lo mai bas possible las pelòtas que los cordièrs manquèron. Manda tanben las pelòtas un pauc cortas per los fons. Idealament, jòga de pelòtas d'ataca.
Règlas[modificar | modificar la font]
Descompte dels ponches : sabent que la pelòta pòt rebombar un còp abans d’èsser tambornada, una còla pèrd un ponch se :
- la pelòta es pas mandada dins lo camp opausat.
- la pelòta aterrís fòra del terren (las linhas son dins lo terren). Se la pelòta que tòca la linha centrala (la còrda), es tanben mancada.
- Lo tamborinièr tòca la pelòta amb una autra part de son còs que l’avantbraç que tend lo tambornet.
- dos tamborinièrs de la meteissa còla tòcan consecutivament la pelòta.
- un tamborinièr va dins lo camp opausat.
Lo descompte sa fa coma al tennis : La partida es ganhada quand una còla ganha 13 o 16 jòcs segon las categorias. Cada tres jòcs, las còlas càmbian de costat e lo servici càmbia a cada jòc.


text:
Alexis Tsipras
Alexis Tsipras (en grèc: AλέEnς Tσίπpaς; Atenas, 28 de julh de 1974) es un politician grèc d'extrèma esquèrra. Es membre del Parlament grèc, president del partit politic Synaspismòs e menaire del grop parlamentari de la Coalicion de l'Esquèrra Radicala (SYRIZA). Son oposicion franca a la politica d'austeritat menada per l'Union Europèa a fach d'el una figura carismatica dels movements d'esquèrra d'Euròpa e una font d'inspiracion e de referéncia pel politician francés Jean-Luc Mélenchon. Es actualament lo candidat del Partit de l'Esquèrra Europèa per venir President de la Comission Europèa durant las eleccions del Parlament Europèu de 2014.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Alexis Tsipras nasquèt a Atenas en 1974 dins una familha de classa mejana. Son paire, Pavlos Tsipras, foguèt empresonat en 1968 durant la dictatura militara. S'engatgèt d'ora en politica que se faguèt membre de las Joventuts Comunistas cap a la fin de las annadas 1980. A la debuta de la decada seguenta, del temps qu'èra escolan al Licèu d'Ambelokipi, foguèt fòrça actiu politicament dins la rebellion dels escolans de licèu contra la lei controvertida del Ministre d'Educacion e Afars Religioses d'aquel temps, Vasilis Kontogiannopoulos. Venguèt fòrça lèu un membre influent del movement contestatari en seguida de sa participacion a una entrevista a la television amb la jornalista Anna Panagiotarea quand aviá pas que 16 ans.
Faguèt puèi d'estudis d'engenhariá civila a l'Universitat Politecnica Nacionala d'Atenas. De 1995 a 1997 foguèt un membre elegit del Conselh Central del Sindicat Nacional dels Estudiants de Grècia (EFEE). Aprèp l'obtencion de son diplòma en 2000, comencèt a estudiar la planificacion territoriala dins l'encastre d'un programa interdepartmental de son universitat. A l'encòp entamenèt sa carrièra coma engenhaire civil dins lo sector de la construccion.
L'emergéncia d'un menaire politic[modificar | modificar la font]
Aprèp d'aver ocupat, de mai de 1999 a novembre de 2003, la foncion de primièr secretari politic de la seccion de la joventut de Synaspismòs, Neolaia Syn, en decembre de 2004, quand se faguèt lo 4en congrès de Synaspismòs, foguèt elegit membre del comitat politic central del partit. Accediguèt puèi al secretariat politic, coma responsable de la seccion que se tracha del jovent e de l'educacion.
Durant las eleccions de 2006 se presentèt coma candidat per venir cònsol d'Atenas, amb lo supòrt de Synaspismòs e las formacions aliadas a SYRIZA. Capitanegèt la lista Avoιxtή Πόλn (en occitan: "Ciutat Dobèrta") e acabèt en tresena posicion, darrièr los candidats de Nòva Democracia e del PASOK, amb 10,5% dels sufragis. Aital venguèt conselhièr municipal de la capitala grèga, amassa amb tres autras personas de son partit. L'an seguent, en 2007, Tsipras se volguèt pas presentar a las eleccions del Parlament grèc, ja que preferissiá acabar son mandat municipal a Atenas.
Posteriorament, en febrièr de 2008, foguèt elegit president de Synaspismòs durant lo 5en congrès del partit, çò que faguèt d'el, a 33 ans, lo menaire d'un partit politic grèc mai jove de tota l'istòria del país. Venguèt l'an seguent membre del Parlament aprèp d'èsser estat elegit durant las eleccions de 2009.
Dempuèi aquel temps dirigís lo grop parlamentari SYRIZA.
Lo menaire de la lucha contra l'austeritat europèa[modificar | modificar la font]
Gràcias a sa posicion clara contra las politicas de rigor budgetària impausadas per l'Union Europèa qu'an causat un empauriment de Grècia, de dificultats economicas per mantun grop social e un caumatge tras qu'elevat, Tsipras obtenguèt de resultats plan satisfactòris durant las eleccions de 2012 que donèron a SYRIZA mai de 22% dels sufragis, e se situèt alara coma un dels personatges fòrts del mond politic grèc, çò que lo placèt doncas dins la posicion de Cap de l'Oposicion.
Sa popularitat e son succès en Grècia lo faguèt venir un personatge clau e conegut dins l'orizon politic d'esquèrra en Euròpa e ne faguèt un dels opausants mai declarats a la politica d'austeritat del govèrn europèu. Aital foguèt convidat dins mantun país europèu durant las amassadas politicas de divèrses partits coma lo Front d'Esquèrra en França lo 21 de mai e die Linke en Alemanha l'endeman.
Son ascension politica culminèt mai naut encara quand foguèt causit coma candidat dels partits d'esquèrra a la presidéncia europèa per las eleccions del Parlament Europèu de 2014.


text:
Brosville
Brosville en normand (Brosville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada sus la Iton.
Commune située sur l'Iton.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany : Brovilla Al Sègle XI. Aucupacion umana dempuèi l'epòca celtique.
Lo vilatge i aguèt donat per Rollon als avesques de Évreux #que i #far bastir un solar ; aquel i aguèt destruit en 1669.
Al Sègle XVIII, Brosville èra cap de-luòc d'una sergenterie.
Autrefois : Brovilla au Sègle XI. Occupation humaine depuis l'époque celtique.
Le village fut donné par Rollon aux évêques d'Évreux qui y firent construire un manoir ; celui-ci fut détruit en 1669.
Au Sègle XVIII, Brosville était chef-lieu d'une sergenterie.


text:
Nitocris
Nitocris (dilhèu de cap a -2200) que seré estada ua regina d'Egipte, darrèra representanta de la VIau disnatia, e esposa deu faraon Pepí II. Qu'ei mentavuda peus istorians Erodòt e Maneton dab lo nom que li coneishem (Nιtwkpις) qui nse condan qu'auré venjat la mort deu son hrair e espós en envitant los sons murtrèrs dens ua sala on los auré tots negats en la bèth plear dab las aigas deu Nil, abans de suicidà's peu huèc entà escapar ua auta conspiracion.
Que i avó mantua temptativa de har correspóner lo nom grèc de Nitocris (gessit de honts grègas tardivas) dab honts egipcianas mes au dia de uei arren de segur non ho pas jamei provat. Que s' perpausat, mes shens cap de certitud, que podosse estar mentavuda lo nom Nitiqreti
dens lo Canon Reiau de Turin (un document egipcian tanben tardiu per la VIau dinastia) mes que's discuteish en purmèr lo lòc autrejat au moment de la restauracion deu document au fragment qui contien aqueth nom, e que's discuteish tanben, un còp tornat plaçar dens un aute lòc putatiu que sia quitament un nom de hemna.
Nitocris que demora donc parciaument fictiva en beth deishar (peu moment) a la regina Hatshepsot lo títol de purmèra hemna istorica e de purmèra hemna cap sobirana de l'istòria.
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Diapason
Un diapason qu'ei ua horca metallica qui, quan òm la truca, e produseish ua nòta referenciau dab un son natre.
Qu'ei tradicionaument utilizat peus musicians entà acordar los instruments de còrdas e peus cantaires entà poder començar las loas interpretacion dab la nòta justa.
Uei lo dia los diapasons de metau que son concurrenciats peus diapasons electronics e peus acordadors electronics (qui muishan la frequéncia de las nòtas qu'òm los hè audir).
Los diapasons ancians que dan ua idèa deus biais d'acordatge deus instrument de musica deu temps d'autes còps.


text:
Aquisgran
Aquisgran o Ais d'Alemanha[1] (en alemand Aachen, en latin Aquisgranum) es una vila d'Alemanha, dins lo land dau Ren dau Nòrd-Vestfàlia, pròche la frontiera amb Belgica e lei País Bas, a 65 km a l'oèst de Colonha, e es la ciutat pus occidentala dau país, a 50° 46' N e 6° 6' È. Populacion: 257 250 estatjants (2006).
Somari
Esquipament[modificar | modificar la font]
L'Universitat Tecnologica RWTH Aachen (Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule) es un deis instituts universitaris d'estudis tecnics pus importants, especializat qu'es en engenhariá mecanica. Una de sei seccions, lo Klinikum Aachen, es l'edifici espitalier pus grand d'Euròpa. A l'entorn dau RWTH se son desvolopadas un molon d'entrepresas informaticas.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lei romans nommèron Aquis Granum o Aquisgranum lei fònts termalas sulfurosas localas. D'aquí ven lo nom occitan Aquisgran, qu'es de formacion culta e qu'es similar ai noms dins d'autrei lengas romanicas.
La ciutat es coneguda per de noms diferents segon lei lengas: Aachen en alemand estandard, Oche dins lo dialècte locau, Aquisgrà en catalan, Aix-la-Chapelle en francés, Aken en neerlandés, Aquisgrán en espanhòu, Aguisgrão en portugués, Aquisgrana en italian, Akwizgran en polonés, Cáchy en chèc, etc.
Tocant l'origina de Granus, de teorias divèrsas an corregut, mai encuei s'accèpta largament que deriva dau mot celtic que designa lo dieu de l'aiga e la santat. E dempuei l'epòca romana, lei fònts d'aiga cauda son estadas canalizadas en banhs termaus (qu'encara s'utilizan actualament). La sillaba aa- iniciala d'Aachen es un ancian tèrme alemand, Ahha, emparentat amb lo latin aqua, totei dos amb lo meteis sens d'« aiga ».
Dins lei zonas uei occitanofònas de l'ancian Empèri Roman lo mot d'aquis (ablatiu plurau d'"aquae") venguèt ais o ax en occitan. Ansin Ais d'Alemanha, Ais de Provença, Ax de Lengadòc e Dacs de Gasconha an la meteissa etimologia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Après lei romans, l'endrech foguèt abandonat fins au sègle VIII, quand foguèt mençonat amb lo nom d'Aquis Villa. En 768, Carlesmanhe arribèt a Aquisgran per lo primier còp. Li agradèt lo luòc e, vint ans puei, comencèt de i construire un palais. La magnifica capèla palatina venguèt pus tard la catedrala d'Aquisgran. Carlesmanhe passèt la majoritat deis ivèrns a Aquisgran entre 800 e sa mòrt en 814, per gausir dei fònts d'aiga termala. Pus tard enterrèron Carlesmanhe dins la capèla, ont se pòt veire encara sa tomba uei.
En 936, l'emperaire alemand Oton I foguèt coronat rei dins la catedrala. A partir d'aquò, Aquisgran foguèt lo luòc de coronament deis emperaires dau Sant Empèri Roman Germanic durant lei 600 ans seguents. Lo darrier emperaire que lai coronèron foguèt Ferrand I en 1531. A l'Edat Mejana, Aquisgran èra una dei vilas mai grandas de l'Empèri; sempre se mantenguèt coma ciutat liura dins lo Sant Empèri. A l'Assemblada dei Districtes Imperiaus de la Reichsreform (reforma imperiala) qu'aguèt luòc a Worms en 1495, Aquisgran i foguèt representada dins lo districte de la Bassa Renània-Vestfàlia.
Après la Guèrra de Trenta Ans la ciutat tenguèt ren qu'una importància regionala.
Devèrs 1880, la populacion d'Aquisgran èra de 80 000 personas. Èra un nos important de camin de fèrre. La vila se transformèt en un nuclèu manufacturier ont se fabricava de fèrre per lo camin de fèrre, de blocas, d'agulhas e de botons. Tanben i se destacavan lo tabat e lei teissuts de lana e de seda.
Fòrça degalhada durant la Segonda Guèrra Mondiala (lei bombardaments destruguèron lei dos tèrç de la vila), lo 21 d'octòbre de 1944 Aquisgran foguèt la primiera vila alemanda a èsser ocupada per lei tropas aliadas.
Mentre que lo palais de Carlesmanhe existís plus, la catedrala es encara l'atraccion principala de la ciutat. Après sa construccion foguèt la glèisa pus granda au nòrd deis Aups durant 400 ans. Dedins se i tròban lei tombas de Carlesmanhe e d'Oton III. La catedrala d'Aquisgran es estada considerada Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO.
Causas divèrsas[modificar | modificar la font]
Aquisgran es un centre industriau e un nos de camin de fèrre important, qu'inclutz la ret dau tren d'auta velocitat Thalys. Una indústria coneguda dau passat foguèt la produccion d'agulhas, tipica de la vila.
Cada an i celèbran lo CHIO (abreviacion francesa dau Concours Hippique International Officiel "Concors Ipic Internacionau Oficiau"), qu'es lo rescòntre equèstre pus grand d'Alemanha. Aquisgran foguèt tanben lo sèti, en 2006, dei Jòcs Ipics Mondiaus.
Lo club de fotbòl locau Alemannia Aachen jòga en segonda division alemanda. Son estadi se nomma Tivoli.
Dempuei 1950 la vila autreja cada an lo Prèmi Carlesmanhe (Karlspreis en alemand) ai personalitats que se son destacadas dins lo prètzfach de l'unificacion europèa. En 2003 la medalha l'atribuiguèron a Valèri Giscard d'Estanh. En 2004, leis esfòrç dau papa Joan Pau II per unir Euròpa foguèron onorats amb una Medalha Extraordinària Carlesmanhe, qu'èra lo primier còp que se la donava.
L'especialitat locala d'Aquisgran son lei fogassas nommadas Printen, una version locala dau pan de gengibre. A la diferéncia dei Lebkuchen (lei fogassas alemandas tipicas de Nadau), s'adocisson amb de sucre en luòc de mèu.
Occitània convidada a Aquisgran[modificar | modificar la font]
En 2008, lo IX Congrès de l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans se tenguèt a Aquisgran, a l'universitat RWTH Aachen[1].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Pagina web municipala d'Aquisgran
- Plan de la vila
- ASEAG (autobús municipaus)
- RWTH Aachen (Universitat)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei formas Aquisgran e Ais se tròban dins la literatura occitana medievala.


text:
Pindar
Pindar (en grèc: Πίvδapoς, en latin: Pindarus) (Cinoscefalos, a ras de Tèbas de Beocia 522/518 abans Jèsus Crist - Argòs 445/438 abans Jèsus Crist), foguèt un grand poèta liric grèc. Nasquèt dins una familha nòbla e rica, originària de Beocia. Es l'autor d'importants epinicis, e considerat coma un dels mai grands representants de la lirica corala. Viatgèt fòrça e escriguèt pels reis e las familhas importantas de l'epòca.
Dins sos Epinicis celebrèt las competicions esportivas del sieu temps - valent a dire espròvas de luta, pugilat, corsas a pè e a caval - e cantèt las victòrias del jovent aristocratic doric -que ne fasiá partida- pendent los Jòcs Panellenics, que se debanavan a Olímpia (en onor de Zèus e per aquesta rason los pus importants), a Delfas (en onor d'Apollon), a Nemèa de Peloponès e a l'Istme de Corint.
Pindar passèt qualques annadas de la siá vida en Sicília, subretot a Siracusa e a Agrigent, dins la cort dels tirans Ieron e Teron. Foguèt precisament en Sicília ont aguèt escasença de conéisser los dos autres celèbres poètas grècs, Simonides e Baquilides, sos rivals literaris. Pindar, qu'èra fòrça religiós e prigondament devòt de las tradicions aristocraticas, impregna l'òbra siá de la concepcion religiosa e morala de la vida que li permetiá de venir l'egal dins sos vèrses de l'eròi que cantava, a mai quand s'agissiá d'un monarca poderós: la rason d'aqueste biais de far èra que, en metre en relèu e immortalizar la gèsta de l'eròi, lo poèta educava las generacions novèlas en perpetuar atal las valors ancianas.
Òbra[modificar | modificar la font]
La produccion poetica abondosa de Pindar, reculhida pels filològs alexandrins en 17 libres, es estada conservada sonque parcialament. La tradicion medievala a servat dins la siá integralitat pas que quatre libres d'epinicis que comprenon 14 òdas olimpicas, 12 òdas piticas, 11 òdas nemèas, 7 òdas istmicas.
- Olimpicas
- Piticas
- Nemèas
- Istmicas


text:
Regiment de Granadèrs a Chivau
Lo Regiment de Granadèrs a Chivau deu General San Martín qu'ei un còs de l'armada argentina fondat lo 16 de març de 1812 peu generau José de San Martín e qui s'illustrè dens la Guèrra d'Independéncia, notament a l'escadença deu combat de San Lorenzo e, arron, en traucant la Cordilhèra deus Andes.
Enter los sons purmèrs oficièrs, que comptè dab lo militar e marin provençau Ipolit Bochard.
Uei lo dia qu'ei mei que mei un regiment protocollari present au cors de las ceremonias oficiaus e qui acompanha lo president de la Republica. Que susvelha tanben la tomba deu son fondator dens la Catedrau Metropolitana de Buenos Aires.


text:
Carri leugier
Un carri leugier es un concèpte de carri de combat que gropa lei carris ambé lei massas pus feblas, d'armaments leugiers e de blindatges limitats. Fòrça utilizats avans e pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lei carris leugiers formavan la màger part dei carris existents au començament dau conflicte. Per la seguida, lor ròtle premier venguèt la reconoissença e la susvelhança en causa dau desvolopament de carris mejans e pesucs ambé de poissança de fuòc tròp importanta per lei blindatges leugier. Après 1945, lo concèpte a pauc a pauc declinat e lei missions donadas ai carris leugiers foguèron magerament la reconoissança e lo combat dins lei zonas tròp umidas per lo movement de veïculs pus importants.


text:
Asteraceae
Las asteracèas (Asteraceae), tanben aperadas compausadas, amassan mai de 23.000 espècias, per çò que son la familha d'angiospèrmes amb màger riquesa e diversitat biologica. La familha es caracterizada per presentar las flors dispausadas en una inflorescència compausat aperat capítol era quau se tròba entornejada d'una o mai de filas de bracteas (impliqui). Lo nom "Asteraceae" deriva del genre tipe de la familha Aster, tèrme que -a lo sieu còp- proven del grèc ἀσtήp que significa "estela" e fa allusion a la forma de l'inflorescència. Las compausadas presentan una considerabla importància ecologica e economica. Los membres d'aquesta familha se distribuisson dempuèi las regions polaras fins als tropics, en conquistant totes los abitats disponibles, dempuèi los desèrts shuts fins als pantanos e dempuèi las sèuvas fins als pics montanhuts. En fòrça regions del mond las compausadas arriban a integrar fins a 10% de la flòra vernaculara.


text:
Valleiry
Valleiry en arpitan (Valleiry en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los romains de l'epòca #aportar lo culte de Jupiter (IEU #VEIRE) e lo masatge caseriu de la Joux i auriá #èsser a l'origina bastida a las immeditaeses d'un temple #que lududes i auriá #èsser dédié. Pichon vilatge sens istòrias al cors dels sègles, #que las intradas n'èran proprietat dels capítols de Genève, ballotté pendent la reforma - après catolica, en protestant après - Valleiry aviá pas #qu'una vocacion agricòla. En tant que comuna, Valleiry existís pas que dempuèi un édit de Charles Emmanuel III del 19 de decembre de 1771. Valleiry I aviá pas pas antany lo renom #qu'a aquerits dempuèi un sègle; lo camin de fèrre l'a facha apreciar e lududes a aportat del facilitat en lududes en donant una vocacion comerciala e artesanala.
Les romains de l'époque apportèrent le culte de Jupiter (JO VIS) et le hameau de la Joux aurait été à l'origine construit aux abords d'un temple qui lui aurait été dédié. Petit village sans histoires au cours des siècles, dont les revenus étaient propriété des chapitres de Genève, ballotté pendant la réforme - tantôt catholique, tantôt protestant - Valleiry n'avait qu'une vocation agricole. En tant que commune, Valleiry n'existe que depuis un édit de Charles Emmanuel III du 19 décembre 1771. Valleiry n'avait pas jadis le renom qu'il a acquis depuis un siècle; le chemin de fer l'a fait apprécier et lui a apporté de l'aisance en lui donnant une vocation commerciale et artisanale.


text:
Canis lupus familiaris
Lo can (var. chan, chen) o gos o chin es un mamifèr de l'òrdre dels carnivòrs e de la familha dels Canidae, coma tanben los lops, las mandras e los coiòts. Se pensa que foguèt d'en primièr la resulta de la domesticacion de lops que se seriá facha fa aperaquí 15 000 ans. La femèla es la canha o la gossa e los pichòts (cadèls) son de canhòts o gossets. Lo fach d'aver de gossets se pòt dire canhotar o gossetar. De scientifics pensan que lo gos domestic es una sotespècia de lop, Canis lupus familiaris.
La societat canina se caracteriza per una ierarquia de companhoniá, ont cada membre ten un reng dins la societat, e cadun a una leialtat de las grandas envèrs lo grope. Los cans creisson en societat umana perqué las sieunas relacions ambe d'umans imitan los sieus esquèmas socials naturals. Lo gos es totjorn conscient de son reng de cara a sa posicion dins lo grope, e cal remarcar qu'un gos sovent se considèra el meteis l'animal màger, mentre considèra que lo sieu proprietari uman li es subordinat.
Etimologia e taxonomia[modificar | modificar la font]
L'especia foguèt originalament classificada coma "Canis familiarus domesticus" per Linnaeus al 1758 [2]. En 1993, los cans foguèron reclassificats coma una sosespecia del lop gris, Canis lupus, per la "Smithsonian Institution" e la "Societat Americana de Mamiferofíls". Lo mot can pòt far referéncia a d'animals que son pas de cans. Un exemple pòt èsser lo can de la prada, qu'es pas mai qu'un tipe d'esquiròl o rat. Lo mot can ven de la raiç indoeuropèa kwon, qu'es l'etimon del mot grèc kuwv (kuōn) e del mot alemand Hund, e que donèt una forma kani en latin. D'aquí provenon totas las formas romanicas coma can, ca, cão, chien, cane, câine...
Latin: Canis familiaris, Canis lupus familiaris, Canis domesticus, Canis canis
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Totes los gosses que jaupan mossegan pas".
- "Cal totjorn donar un òs al can fòl".
- "Lo can pel pan mòu la coa".
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Canis lupus (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180596 Canis lupus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Canis lupus (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Canis lupus familiaris (en)
- Referéncia NCBI : Canis lupus (en)
- Referéncia NCBI : Canis familiaris (en)
- Referéncia IUCN : espècia Canis lupus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia IUCN : espècia Canis lupus familiaris (en)


text:
Astartè
Astartè (deu grèc Ἀσtάptn) qu'ei ua divessa coneguda dens tot lo Pròche Orient, de l'Edat deu Bronze a l'Antiquitat, qui presenta un caractèr bellicós. Athtart (𐎓𐎘𐎚𐎗𐎚 , ʿṯtrt, ʿAṯtart o ʿAthtart) a Ugarit, Shaushka o Shaushga en çò deus orritas, Ashtart (ʿshtrt) en lenga punicofeniciana, Ashtoret o Ashtarot (עשתרת) en ebrieu, qu'ei l'equivalent de la divessa mesopotamiana Ishtar (taus babilonians) o Inanna (taus sumerians). Qu'estó implantada dens la mitologia egipciana devath los ramessidas (Empèri Navèth egipcian). Montant a cavath, qu'acompanha e que guarda lo sobiran. Que vad la hilha de Ra o de Ptah, e qu'ei ua de las parionas de Seth.


text:
Medalhièr general de l'atletisme olimpic
Entre los Jòcs Olimpics d'estiu d'Atenas 1896 e los de Pequin 2008, 93 comitats nacionals olimpics (segon l'anciana formula) foguèron medalhats dins las espròvas d'atletisme mas 83 segon lo biais novèl de comptar, a saber après recampament de totas las medalhas istoricas alemandas (Empèri alemand, 3en Reich, Republica Democratica Alemanda e Republica Federala Alemanda...) jos la sola bandièra de l'Alemanha de uèi, las de l'Union Sovietica ( amai l'Empèri Rus o la tras qu'efemèra CEI...) dintre l'actuala Russia, las de Boèmia o Checoslovaquia idem la Republica Chèca, las de l'ex Iogoslavia idem Serbia, las d'Austràlia (amb Australasia) e las de Jamaica (amb las Índias occidentalas).
Garatz aicí doncas lo novèl medalhièr general de l'atletisme olimpic segon aicesta formula de redistribucion de las medalhas olimpicas dins de comitats nacionals unics, sol biais racional de considerar a l'encòp e l'istòria e lo present dins una amira d'avenidor.Tot autre biais de comptar es mèr archivar istoric.
MEDALHIÈR GENERAL[modificar | modificar la font]
Çai n'acabarem tanben amb lo comptatge pèc o lo classament de las equipas... Balharem soncas una idèa de las quantitats de còlas en preséncia en o indicar cada 10... Que d'a la lutz aital nais amai n'eis Lichtatletik!!!
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Cada article (sempre lo meteis modèl... 26 en total) amb pòdis d'atletisme exaustius e medalhièrs particulars d' a Atenas 1896 - Atletisme fins a Pequin 2008 - Atletisme... (Atletisme als Jòcs Olimpics)
amai
- Comitat Internacional Olimpic
- Associacion Internacionala de las Federacions d'Atletisme
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Medalhièr Olimpic General
- Estatisticas olimpicas generalas
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) (fr) Sit oficial CIO
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'impossible classificar o gaireben, n'essent formadas per d'atlètas de nacionalitats o originas divèrsas... e doncas del tot contràrias a la logica de las equipas nacionalas , imperialas e ca etc.


text:
726
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 726 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Erupcion dau volcan de Santorin qu'entraïnèt l'aparicion d'illas novèlas dins sa caldeira sosmarina. Sa violéncia marquèt leis esperits que l'interpretèron coma un signe de colèra divina. Aquò sostenguèt la decision de l'emperaire Leon III d'adoptar l'iconoclasme per restaurar la religion crestiana en 730. Dins aquò, per començar, se contentèt de discussions sus lo subjècte ambé lo patriarca German Ièr fòrça ostil a aquela idèa.
D'autra part, totjorn regardant la reforma de l'Estat, publicacion de l'Ecloga qu'èra una version corta dei lèis de Justinian Ièr. Gropava lei lèis encara aplicablas au sègle VIII. Escrich en grèc, marquèt una etapa importanta dins la transicion dau latin au grèc dins leis institucions imperialas. Lo tèxte foguèt fòrça utilizat e demorèt en aplicacion fins a 888.
Enfin, regardant la situacion militara de l'Empèri, totjorn fòrça malaisada lòng de la frontiera orientala, leis Arabis capitèron de conquistar Cesarèa de Capadòcia que foguèt pilhada marcant una desfacha novèla dei Bizantins.


text:
Jouarre
Jouarre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al nòrd-es de la Seine-e-Marna, a 20 km a l'èst de Meaux, 10 km al nòrd de Coulommiers, situada en Brie, Jouarre es a una ora de París, 40 minutas del aeropòrt de Roissy-Charles de Gaulle e a 20 minutas de la parca TGV de Chessy. Las municipalitats prèpas de Jouarre incluent : Sèt-Astres, La Ferté-jos-Jouarre, Sammeron, Reuil-en-Brie e Signy-Signets[1].
Au nord-est de la Seine-et-Marne, à 20 km à l’est de Meaux, 10 km au nord de Coulommiers, située en Brie, Jouarre est à une heure de Paris, 40 minutes de l’aéroport de Roissy-Charles de Gaulle et à 20 minutes de la gare TGV de Chessy. Les communes proches de Jouarre incluent : Sept-Sorts, La Ferté-sous-Jouarre, Sammeron, Reuil-en-Brie et Signy-Signets[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La raïtz toponymique de Jouarre reexpedeix sens dobte a una anciana aucupacion celte. A #encobrir, una aucupacion romaine dempuèi la fin del Modèl:IIe sègle, amb pòt èsser la disposicion d'un castrum (camp retranché) e lo ancienneté del peuplement d'aquel territòri pòt èsser facilament imaginada. Malgrat aiçò, lo essor jotrancien es a metre en examen en la primièra mitat del Modèl:VIIe sègle, quand sant Adon fonda a aquel endroit una abbaye, encara n'activitat a l'ora actuala. Las invasions barbaras de la Modèl:S-, las degradacions de la guèrra de #Cent Ans a Modèl:La s-, la Revolucion francesa, tant d'eveniments màgers #qu'an tocat aquela comuna. Mas lo patrimòni local es demorat intacte, e se cada epòca a daissat la siá traça, es per melhor revelar #çò que i aviá #èsser fach antérieurement… Aital Jouarre rèsta la una dels escasses comunas de la region a conservar intacte tant de vestigis dels tempses révolus. Joyau Del patrimòni e de l'art mérovingien, los encriptes de Jouarre demòran un ensems unic a Euròpa, perque son lo mai ancian[2].
Al temps del rei [[Dagobert Ier|Dagobert Sègle I]], una granda escòla del palai amassava al tribunal los fils dels mai anautits dignitaires del reialme ont los èra donat una granda cultura e una iniciacion a l'administracion reiala. Es aital coma lo rei Dagobert escuelhiá los sieus ministres e los sieus avesques. Authaire, Una nautor foncionària del palai, i #far instruir los sieus tres fils, Adon, Dadon e Radon. Procedentes de la region, e mai particularament de Ussy-sus-Marna, Authaire #recebre en lududes, en los ans 610, la visita del celèbre fraire Colomban. Après aver-i aquerits un anautit nivèl de cultura, Adon, Dadon e Radon #assegurar de grandas foncions al servici del rei Clotaire II, de contunh de Dagobert Sègle I. Dadon #Èsser cancelièr del reialme de contunh nomenat avesque de Roan, Radon, #èsser trésorier de Dagobert Sègle I e Adon référendaire[2]. Adon #Abandonar pro rapidament lo tribunal del rei per se far fraire. #Bastir alavetz un monastèri de fraire sul luòc de Jouarre e lo #dotar de lo sieu patrimòni excepcional. #Qualques membres de la familha de Authaire, talas que Agilbert e Ebrégisile #prene Adon a Jouarre, de contunh aquel #èsser al torn de Faiçon, la siá sœur Balde e las siás nièces Telchilde e Aguilberte per formar una comunitat de femnas. Es aital coma lo abbaye de Jouarre #venir un monastèri doble, ont d'òmes e de femnas pòrtan una vida monastique, en meteis luòc, dins bastissas separadas. Techilde En #èsser la primièra abbesse. Aital, los encriptes de Jouarre son lo cavòt dels fondators[2].
De 1914 a 1918, Charles, Christophe, Joseph de Mauraige, militar en la cavalleria, de contunh la infanterie (ciutadan francés e afar britanic - canadien, condecorat de la Granda Guèrra, Vétéran de Verdun) a la carga administrativa del sector de Jouarre (ravitaillement per la tèsta). A ludut #que sona las campanas de la glèisa de Jouarre lo jorn de la Mois invalide (de novembre)M per anonciar la fin de la Guèrra[3].
La racine toponymique de Jouarre renvoie sans doute à une ancienne occupation celte. À cela, une occupation romaine dès la fin du Modèl:IIe siècle, avec peut être l’aménagement d’un castrum (camp retranché) et l’ancienneté du peuplement de ce territoire peut être aisément imaginée. Cependant, l’essor jotrancien est à rechercher dans la première moitié du Modèl:VIIe siècle, lorsque saint Adon fonde à cet endroit une abbaye, encore en activité à l’heure actuelle. Les invasions barbares du Modèl:S-, les dégradations de la guerre de Cent Ans au Modèl:S-, la Révolution française, autant d’événements majeurs qui ont touché cette commune. Mais le patrimoine local est resté intact, et si chaque époque a laissé sa trace, c’est pour mieux révéler ce qui avait été fait antérieurement… Ainsi Jouarre reste l’une des rares communes de la région à conserver intact autant de vestiges des temps révolus. Joyau du patrimoine et de l’art mérovingien, les cryptes de Jouarre demeurent un ensemble unique en Europe, car elles sont les plus anciennes[2].
Au temps du roi [[Dagobert Ier|Dagobert Sègle I]], une grande école du palais réunissait à la cour les fils des plus hauts dignitaires du royaume où il leur était donné une grande culture et une initiation à l’administration royale. C’est ainsi que le roi Dagobert choisissait ses ministres et ses évêques. Authaire, un haut fonctionnaire du palais, y fit instruire ses trois fils, Adon, Dadon et Radon. Originaires de la région, et plus particulièrement d’Ussy-sur-Marne, Authaire reçut chez lui, dans les années 610, la visite du célèbre moine Colomban. Après avoir acquis un haut niveau de culture, Adon, Dadon et Radon assurèrent de grandes fonctions au service du roi Clotaire II, puis de Dagobert Sègle I. Dadon fut chancelier du royaume puis nommé évêque de Rouen, Radon, fut trésorier de Dagobert Sègle I et Adon référendaire[2]. Adon quitta assez rapidement la cour du roi pour se faire moine. Il construisit alors un monastère de moine sur le site de Jouarre et le dota de son patrimoine exceptionnel. Des membres de la famille d’Authaire, tels que Agilbert et Ebrégisile rejoignirent Adon à Jouarre, puis ce fut au tour de Mode, sa sœur Balde et leurs nièces Telchilde et Aguilberte pour former une communauté de femmes. C’est ainsi que l’abbaye de Jouarre devint un monastère double, où hommes et femmes mènent une vie monastique, en même lieu, en des bâtiments séparés. Techilde en fut la première abbesse. Ainsi, les cryptes de Jouarre sont le tombeau des fondateurs[2].
De 1914 à 1918, Charles, Christophe, Joseph de Mauraige, militaire dans la cavalerie, puis l'infanterie (citoyen français et sujet britannique - canadien, médaillé de la Grande Guerre, Vétéran de Verdun) a la charge administrative du secteur de Jouarre (ravitaillement pour le front). C'est lui qui sonne les cloches de l'église de Jouarre le jour du pour annoncer la fin de la Guerre[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 24 de mai de 2012
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 sieu-istòria.html {{{Títol}}}
- ↑ Informacion : Guilhem de Mauraige (Enginhèr del Patrimòni)
- ↑ Information : Guilhem de Mauraige (Ingénieur du Patrimoine)


text:
Espanhòu
L'espanhòu (var. espanhòl), sonat locaument castelhan (nom autoctòn: castellano, español) qu'ei ua lenga romanica que la soa varietat estandard ei originària de la region de Castelha dont pòrta lo nom. Au dia de uei, que's parla en tota Espanha e en un sarròt de país deu continent american. Que compta 330 milions de personas, 450 milions en comptant los qui'u parlan com segonda lenga.
Que hè partida deu grop de las lengas indoeuropèas, e a l'interior d'aqueras, de las lengas latinas. Per aquò, per rasons istoricas (preséncia aràbia e musulmana en Espanha durant sèt sègles), que possedeish ua grana quantitat d'elements arabis.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La lenga espanhòla que's desvolopè dens lo centre-nòrd de la Peninsula Iberica, a partir deu latin vulgar, dab l'influéncia d'un substrat celtic e d'un substrat basc, e la d'un superestrat arabi. Entermiei las caracteristicas de l'espanhòu que trobam la lenicion (latin: vita, castelhan: vida), la palatalizacion (lat annum, cast año), e la diftongacion de las vocalas bracas e e o deu latin vulgar (lat terra, cast tierra; lat novum, cast nuevo); d'aubuns d'aqueths cambiaments fonologics que's tròban en d'autas lengas romanicas.
Durant la Reconquesta, aqueth dialècte deu nòrd que s'espandí de cap au sud e a d'autas regions de la Peninsula Iberica.
Lo prumèr diccionari latin-castelhan (Gramática de la Lengua Castellana) qu'estó publicat a Salamanca en 1492 per Elio Antonio de Nebrija. A comptar deu sègle XVI, dab la colonizacion espanhòla, la lenga que ganhè l'America e d'aubuas regions de l'Asia. Au sègle XX, que s'introdusí en Guinèa Eqüatoriala e au Sahara Occidentau.
Distribucion geografica[modificar | modificar la font]
Lo domeni primitiu de l'espanhòu qu'èra lo nòrd de la Castelha actuala. Dab la Reconquista, que hasó recular au sud lo mossarabi e l'arabi. Atau, dempuish la fin de l'Edat Mejana, lo domeni de basa de l'espanhòu qu'ei la part mei grana e mei centrala d'Espanha, de Castelha dinc a Andalosia, sens las zonas perifericas on i a lengas minorizadas (çò ei: occitan a Aran, catalan, basco e galèc; daubuns que pensan que l'astrurleonés e l'aragonés non son pas tanpauc integrables dens l'espanhòu).
L'espanhòu qu'ei ua de las lengas oficiaus de l'ONU, de l'Union Europèa e de l'Union Africana.
Dab mei de 100 milions d'habitants, Mexic que compta la mei importanta poblacion de lenga espanhòla deu monde. Apuish qu'arriban las de Colómbia (44 milions), Espanha (43 milions), Argentina (39 milions) e los Estats Units (30 milions).
L'espanhòu qu'ei la lenga oficiau de 20 Estats: Argentina, Bolívia (cooficiau dab lo quíchoa e l'aimara), Colómbia, la Còsta Rica, Cuba, Espanha (cooficiau dab l'occitan en Aran, lo catalan, lo basco, e lo galèc), l'Eqüator, Lo Salvador, la Guinèa Eqüatoriala (cooficiau dab lo francés), Guatemala, Honduras, Mexic, Nicaragua, Panamà, Paraguai (cooficiau dab lo guaraní), Peró (cooficiau dab lo quíchoa e l'aimara), la Republica Dominicana, Uruguai, Veneçuela e Chile.
Aus Estats Units, l'espanhòu qu'ei parlat per 40 milions de personas ; qu'ei cooficiau dens l'estat deu Nòu Mexic e dens lo territòri de Puerto Rico.
Fonologia[modificar | modificar la font]
Lo sistèma consonantic de l'espanhòu qu'a coneishut cambiaments deus importants qui'u separan de la rèsta de las lengas ibericas:
- La /f/ iniciau qu'a evoluit de cap a ua /h/ aspirada; puish l'aspiracion que s'ei esmudida enqüèra que l'ortografia la consèrve ("facer"-->"hacer")
- La consonanta b e la v qu'an lo medish son bilabiau oclusiu, la reparticion enter las duas realizacions graficas que's hè generaument segon l'etimologia.
- La consonanta sonòra alveolara fricativa z (qui s'escrivè "s" enter duas vocalas, com en occitan), que prenó lo son de l'alveolara fricativa shorda /s/ (qui s'escrivè "ss" enter duas vocalas, com en occitan tanben).
- L'africada pòstalveolara sonòra /δ/ (qui s'escrivè "z"), que s'eishordí en (/ts/), (com la "ç", "ce", "ci" deu castelhan ancian), e au nòrd d'Espanha aqueth son /ts/ que devienó la consonanta interdentau /θ/, (qui s'escriu uei lo dia "z", "ce", "ci"), mes au sud d'Espanha e en America latina que devienó /s/.
- La fricativa pòstalveolara sonòra /ʒ/ (qui s'escrivè "j, "ge", "gi", e se prononciava com en francés o en parlars gascons que i a (Auloron, Aussau)), que s'uní dab lo de la shorda /ʃ/ (qui s'escrivè "x" e se prononciava com la x deu gascon ancian). Mai tard, qu'evoluí de cap a /x/ (qui ei lo son qui aperam a còps "de la jota espanhòla, e qui existeish tanben en alemand (escrivut ch), en breton (escrivut c'h), en arab (transcrivut kh). L'espanhòu actuau qu'a guardat las grafias "j", "ge", "gi").
Totun, la prononciacion anciana de l'espanhòu que s'ei conservada en judeoespanhòu, la lenga deus judius sefarditas, parlada peus descendents deus judius sefarditas expulsats d'Espanha au sègle XV.
Sintaxi[modificar | modificar la font]
Entà destacar un sol trèit sintaxic originau de l'espanhòu, citem l'emplec, en cas que i a, de la preposicion a, davant un complement d'objècte dirècte. Aqueth emplec qu'existeish tanben en gascon mes n'i ei pas tant espandit: ¿Le conoces a aquel hombre?, "E coneishes ad aqueth òmi?"; Veo a Pedro, "Que vei (a) Pèir".
Alfabet[modificar | modificar la font]
Segon la nòrma classica del castelhan, l'alfabet espanhòl ten 27 letras dins l'òrdre seguent:
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj (Kk) Ll Mm Nn Ññ Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv (Ww) Xx Yy Zz
Las letras K, e W se considèra que son forestièras e s'emplegan sonque dins de mots d'origina forestièra
Los noms de las letras son:
Los Digrafs
CH | che |cha, che, chi, cho, chu | chà, che, chi, chò, cho
LL | elle |lla, lle, lli, llo, llu | jà, je, ji, jò, jo (En Argentina /sh/)
RR | erre |-rra, -rre, -rri. -rro, -rru | rrà, rre, rri, rrò, rru
Variacions dialectaus[modificar | modificar la font]
Qu'existeishen variacions dialectaus de las importantas dens las regions d'Espanha e d'America. La prononciacion deu nòrd-centre d'Espanha, especialament la prononciacion de la vila de Valhadolid, qu'ei considerada com l'estandard internacionau, e las diferéncias que son granas dab l'espanhòu d'America Latina, mes tanben de regions com Andalosia.
Diccionaris[modificar | modificar la font]
- Diccionari aranés - catalan - castelhan - francés
- Lexic espanhòl-occitan
- Catalan 101 Learn Catalan online
- 1000 articles fondamentals
- Lenga SVO
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Lenga oficiala
- Lenga d'Espanha
- Lenga espanhòla
- Lenga d'Andòrra
- Lenga d'Argentina
- Lenga de Bolívia
- Lenga de Colómbia
- Lenga de Guinèa Eqüatoriala
- Lenga d'Uruguai
- Lenga d'Eqüator
- Lenga dels Estats Units d'America
- Lenga de Belize
- Lenga de Chile
- Lenga de Còsta Rica
- Lenga de Guatemala
- Lenga d'Honduras
- Lenga de Marròc
- Lenga de Mexic
- Lenga de Nicaragua
- Lenga de Panamà
- Lenga de Paraguai
- Lenga de Peró
- Lenga del Salvador
- Lenga de Veneçuèla
- Lenga romanica


text:
Arte
ARTE (Association relative aux télévisions européennes / Associacion relativa a las televisions europèas) es un cadena de television francoalemanda que dona de programas de qualitat en relacion amb lo monde de l'art e de la cultura. Los seus estudios son a Estrasborg, França (sèti) e Baden-Baden, Alemanha, Los programas son difusats tant en francés qu'en alemand.
E mai la SBS d'Austràlia tradusís fòrça dels programas d'Arte en anglés per los distribuir als mercats d'aquela lenga. Tanben faguèt d'acordis amb grandas televisions publicas d'Euròpa: RTBF de Belgica, SRG SSR de Soïssa, TVE d'Espanha, TVP de Polonha, ÖRF d'Àustria, YLE de Finlàndia, NPS dels Païses Basses, BBC de la Grand Bretanha e SVT de Suècia.
Arte es una cadena qu'a mai d'audiéncia en França (4%), qu'en Alemanha (1%). Aquela cadena succediguèt a La Sept (Société d'édition de programmes de télévision / Societat d'edicion de programes de television), lançada en Mai de 1989.
Arte a una radio en linha sus son site, anomenada Arte Radio.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Arte TV
- (fr) Arte Radio


text:
Rots
Rots es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rots Es una municipalitat integrada al unitat urbana de Can al sens del Institut nacional de l'estatistica e dels estudis economics[1]. La municipalitat es facilament accessibla per la nacionala 13 en connectant Can, situat 6 quilomètres a l'èst de la municipalitat, e Bayeux, distant d'una vintena de quilomètres a l'oèst.
Rots est une commune intégrée à l’unité urbaine de Caen au sens de l'Institut national de la statistique et des études économiques[3]. La commune est facilement accessible par la nationale 13 reliant Caen, situé 6 kilomètres à l'est de la commune, et Bayeux, distant d'une vingtaine de kilomètres à l'ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Rots #Èsser lo teatre de la descobèrta la mai anciana de traces de civilizacion en lo Calvados[5]. Una nécropole mégalithique en datant de 4000 abans J.-C.. Qualques esturments neolítics pròvan l'installacion durable d'una communité umana.
Traversada per divèrsas vias romaines, la villa de Rots (IIen a Modèl:La s- ap. J.-C.) Ven a l'IXen sègle fief del abbaye Sant-Ouen de Roan.
La municipalitat #èsser âprement disputada en lo moment dels combats de la batalha de Normandie. 122 magraners alemands i #daissar la vida. Los Commandos britanics del 46th Royal Marina #batre las SS de la Modèl:1re Companhiá del Regiment 26 de la Hitlerjugend. Los carris del Fort Garry Horse #combatre los Panther dins las carrièras ancianas del pòble. Rots #Èsser fin finala liberada la Mois invalide (de junh)M.
Rots fut le théâtre de la découverte la plus ancienne de traces de civilisation dans le Calvados[6]. Une nécropole mégalithique datant de 4000 avant J.-C.. Des outils néolithiques prouvent l'installation durable d'une communité humaine.
Traversée par plusieurs voies romaines, la villa de Rots (IIen au Modèl:S- ap. J.-C.) devient au IXen siècle fief de l'abbaye Saint-Ouen de Rouen.
La commune fut âprement disputée lors des combats de la bataille de Normandie. 122 grenadiers allemands y laissèrent la vie. Les Commandos britanniques du 46th Royal Marine battirent les SS de la Modèl:1re Compagnie du Régiment 26 de la Hitlerjugend. Les chars du Fort Garry Horse combattirent les Panther dans les rues anciennes du village. Rots fut finalement libérée le Mois invalide (juin)M.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ basas-de-donnees/donnees-detaillees/duicq/uu_listecom.asp?reg=25&uu=14601 Composicion communale de l'aglomeracion caennaise
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Composition communale de l'agglomération caennaise
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Sauvatges e domestics: las rèstes d'animals en los sépultures monumentales normandes del Neolític
- ↑ Sauvages et domestiques: les restes animaux dans les sépultures monumentales normandes du Néolithique


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Gillonnay es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
La municipalitat de Gillonnay se situa en la plana de la Bièvre a 3 quilomètres a l'èst de la Còsta-Santa-André e a l'oèst de St Hilaire de la Quòta.
La commune de Gillonnay se situe dans la plaine de la Bièvre à 3 kilomètres à l'est de la Côte-Saint-André et à l'ouest de St Hilaire de la Cote.
Gillonnay
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Cadelhan de Savés
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Cadelhan de Savés[1][2][3] (Cadeillan en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada sus la Gesse en lo Comminges.
Commune située sur la Gesse dans le Comminges.
Comuna situada suus l'arriu Gessa dens lo Comenge .
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean-Marie Bellet, ancien directeur général des conserveries La Maison de Cadelhan Savés, spécialisée dans l'élaboration de foie-gras.
Veser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
James Batcheller Sumner (n. en 1887, m.1955) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1946 amb Wendell Meredith Stanley e John Howard Northrop.
Nasquèt lo 9 de novembre de 1887 dins la vila de Canton, situada a l'estat de Massachusetts. Estudièt quimia a l'Universitat de Harvard, ont se licencièt lo 1910. Lo 1912 inicièt los sieus estudis de bioquimia a Harvard, ont se licencièt lo 1914. Entre 1914 e 1929 foguèt professor de bioquimia a Harvard, e entre 1929 e 1955 foguèt catedratic a l'Universitat de Cornell.
Sumner moriguèt de càncer lo 12 d'agost de 1955 a la siá residéncia de Buffalo, situada a la estat de Nòva York.
Inicièt la siá recèrca en l'isolament dels enzims en la siá forma pura, un fach qu'èra jamai estat atengut, e que realizèt pendent los sieus sojorns a Brussèlas (1921 e 1922), Estocòlme (1929) e Uppsala (1937-1938), dins aquela darrièra vila suedesa al bòrd del Prèmi Nobel Theodor Svedberg. Après se trobar amb fòrça fracàses, l'an 1926 atenguèt isolar e cristalizar las enzims mercés a l'ureasa.
Lo 1946 foguèt premiat amb la mitat del Prèmi Nobel de Quimia per la descobèrta de la cristalizacion d'enzimas. L'autra mitat del prèmi foguèt partejada pels quimics nòrd-americanes John Howard Northrop e Wendell Meredith Stanley.


text:
Esfèra
En geometria, una esfèra (del grèc σφaῖpa, «sfaira») es la superfícia formada per totes los punts de l'espaci tals que la distància (nomenada rai) a un punt determinat (nomenat centre) es totjorn la meteissa, formant una estructura de tres dimensions. Los punts que lor distància al centre es inferiora al rai constituisson una bola (lo solide interior a l'esfèra).
Somari
Equacion[modificar | modificar la font]
Dins un sistèma ortonormal de coordenadas, l'equacion de l'esfèra unitària (es a dire que son rai val 1) e centrada a l'origina de las coordenadas es: x² + y² + z² = 1
Aquela equacion s'obten en considerant lo punt M(x,y,z) de l'esfèra e lo modul del vector OM qu'es egal a 1.
Pus generalament l'esfèra de rai r, de centre Ω(a, b, c) a per equacion: (x - a)² + (y - b)² + (z - c)² = r²
L'equacion del plan tangent al punt M(x',y',z') s'obten per mejan del desdoblament de las variablas: dins lo cas de l'esfèra unitària: x·x' + y·y' + z·z' = 1
E al segond exemple: (x - a)·(x' - a) + (y - b)·(y' - b) + (z - c)·(z' - c) = r²
Aira e volum[modificar | modificar la font]
L'aira d'una esfèra de rai r es:
Lo volum d'una bola (domeni interior a l'esfèra) de rai r es:
Se consideram l'aira e lo volum coma foncions S(r) e V(r) del rai, alara se nòta que l'aira es la foncion derivada del volum. Aquel fach es pas un azard, perque se pòt descompausar lo volum en jaces d'espessor fòrça pichona dr (diferencial de r), e los volums d'aqueles jaces s'aproximan de S(r)·dr quand dr tend cap a 0. Addicionant los volums infinitesimals de totes aqueles jaces (en quantitat infinida) quand lo rai r es prèp de zèro a R dona per definicion l'integrala seguenta:
Zona e segment esferics[modificar | modificar la font]
Una zona esferica es la partida de la superfícia esferica delimitada per dos plans parallèls que copan l'esfèra, formant dos cercles anomenats basas. L'aira de la zona esferica, d'una esfèra de rai r, delimitat per doas basas separadas per una nautor h es:
A = 2 · π · r · h
Un segment esferic es lo solide delimitat per una zona esferica e los dos plans parallèls que lo delimitan. Lo volum del segment esferic, d'una esfèra de rai r, delimitat per doas basas, de rais a e b respectivament, separadas per una nautor h es:
V = 1/6 · π · h · (h2 + 3·a2 + 3·b2)
I a un cas especial de zona esferica: la calòta esferica es una zona esferica delimitada per un sol plan que copa l'esfèra (un dels dos plans anteriors seriá tangent, o amb una basa de rai 0). Dins aquel cas, l'aira de la calòta se calcula coma per un segment de dos basas, e lo volum de la calòta seriá simplament:
V = 1/6 · π · h · (h2 + 3·a2)
Un emisfèri es una calòta esferica delimitada per un sol plan que passa per un cercle maximum de l'esfèra.
Fusèl e còn esferics[modificar | modificar la font]
Un fusèl esferic o lunula es una de las doas partidas (opausadas e simetricas) de la superfícia esferica delimitada per dos cercles maximums que se copan. L'aira d'un fusèl esferic, d'una esfèra de rai r, amb una longitud angulara de θ (l'angle de copa dels cercles maximums, en radians) es:
A = 2 · r2 · θ
Un còn esferic es lo solide delimitat per un fusèl esferic, e los dos plans que lo delimitan, que se copan a l'axe de l'esfèra. Lo volum d'un còn esferic, d'una esfèra de rai r, amb una longitud angulara de θ (en radians) es:
V = 2/3 · r3 · θ
Triangle esferic[modificar | modificar la font]
Un triangle esferic es una partida de l'esfèra delimitada per tres cercles maximums que se copan. L'aira d'un triangle esferic, d'una esfèra de rai r, amb angles L, M e N (mesurats en radians) es:
A = r2 · (L + M + N - π)
Sector esferic[modificar | modificar la font]
Un sector esferic es lo solide limitat per una esfèra e la superfícia conica que son vertèx es al centre d'aquela esfèra. Se S es l'aira de la partida de l'esfèra que lo limita e r n'es lo rai, lo volum del sector val r S/3.


text:
Fès
Fès ( فـاس [Fās] en arabi) es la tresena vila mai gran de Marròc, aprèp Casablanca e Rabat, amb una populacion de 1 968 150 abitants.
Se tròba dis la region de Fès-Boleman. Es una de las quatre vilas nomenadas imperialas, amb Marraquèsh, Meknès e Rabat. Es plan sovent considerada coma lo centre esperital de Marròc. L'universitat mai ancina del monde dubriguèt dins la ciutat en 859.
Fès gaudís d'un clima mai sovent continental, amb d'ivèrns plan fregs e secs, a causa de la proximitat de las montanhas del Rif e de l'Atlas Mejan.
Fondada al sègle IX per Idris II, Fès aculhís la Medina mai anciana de Marròc e una de las mai grandas de tot el Magrèb, declarada Patrimòni Mondial de l'Umanitat dempuèi 1981. La vila, divisada en tres zonas plan diferenciadas, consèrva de tradicions perdudas dins lo monde occidental coma lo tanatge artesanal de las pèls.
En realitat, Fès son tres vilas en una. La vila nòva, fondada pels franceses en 1920, Fès-el-Bali (Fès la Vièlha), la medina mai antica de la ciutat, e Fès-el-Jedid (Fès la Nòva), un agrandiment de la metropòli anteriora, realizada jol la dinastia dels benimerins al sègle XIII. Fès-el-Bali es un laberint medieval amb mai de 9400 carrièras. Los diferents còs professionals que coexistisson se distribuisson en diferents quartièrs, existís lo quartièr dels artesans, aquel dels terralhièrs, fabres, sastres... del monde arabi contemporanèu sonque los socs del Caire e Damasc despassan aquel de Fès-el-Bali.
En mai de venir en una veirina toristica de la vila, lo quartièr dels tanaires prepara la matèria primièra pels classics articles de marroquineria que fa la celebritat internacionala d'aquel país. Es una de las zonas mai celèbras e visitadas de Fès. Pel Marròc sonque i a doas vilas (Fès i Tetoan) que practican aquelas tecnicas de tantge e tintan las pèls mas aquel de la Medina de Fès es lo mai conegut.
La tanaria d'Al-Chauara es la mai importanta de la vila. A l'entorn d'un pati central onte se tròba fòça fòssas de brica, se situan los talhèrs de prapracion de las pèls. Los tanaires s'introduscan dins las fòssas de diversas colors per trampar, lavar e ruscar las pèls.
Istòria[modificar | modificar la font]
Article principal: Istòria de Fès
La medina de Fès es lo luòc que Molay Idris II va arribèt a la fin de sègle VIII per acabar l'òbra del seu paire: la creacion del Reialme Marrocan. La medina de Fès es un mitan natural ric e diversificat, amb de rius e fonts d'aigua abondants, amb abundància d'argila, de calcari e de gip, de bòscs de cèdres e casses de l'Atlàs Mejan, de tèrras fertilas e generosas, amb un clima sèc. Per resumir, lo necessari per bastir una ciutat coma Fès. Mas, calián d'òmes per çò far, los primièrs èran aqueles qu'avian recebut Molay Idris: los berbèrs.
Luòcs d'interés[modificar | modificar la font]
- Tombas marinidas
- Palai reial
- Quartièr josieu
- Casba Cherarda
- Fondouk el-Nejjarine
- Quartièr dels tanaires
- Borj Nòrd
- Madrassa Bo Inania
- Madrassa Attarin
- Mesquita Quaraoyina
- Zaoía de Mulay Idris
- Musèu Dar Bahta


text:
Gap
Gap[1] (Gap en francés) es una vila d'Occitània, dins los Aups e dins la region istorica dau Daufinat (e tanben, eventualament, dins la region istorica de Provença). Es la vila principala dels Aups Occitans e pereu dau parçan de Gapencés. Es lo chapluec dau departament dels Auts Aups, dins la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur. A una populacion de 38 200 estatjants (2005).
Lo gentilici es gapian -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Dvaravati
La civilizacion de Dvaravati se desvolopèt dau sègle VI au sègle XI dins lo centre de Tailàndia e lo sud de Birmania. Se saup pas encara se lo tèrme « Dvaravati » regarda una ciutat, un reiaume, un ensems geografic o una cultura.
La destruccion de l'Empèri de Funan a partir dau sègle III, après una tièra de guèrras còntra lei Chinés, permetèt d'establir divèrsei reiaumes. Dvaravati èra un d'aquelei reiaumes. Èra constituit de Mons, populacion bodista de la peninsula d'Indochina. De relacions comercialas foguèron establidas amb Índia e la cultura indiana intrèt dins la region de Dvaravati.
Au sègle X, Dvaravati venguèt vassau de l'Empèri Khmer. Situats entre leis estats khmer, birman e tai, la pression militara de sei vesins entraïnèt sa disparicion entre 1050 e 1200. Una partida dei Mons migrèt vèrs lo nòrd de la Tailàndia modèrna per fondar lo reiaume Haripunchai. Pasmens, Davaravati aguèt una influéncia gròssa deis estats seguents de la region.