text:
N’autres, los, coma las, de l’associaci’ per la descreissança dins la convivialitat, lu paratge per far l’occitan, n’autres receguetem una letra anonima.
Ne’n parle aquí per contar un pauc ma vita, per eisemple, desempuei lu mes de decembre mon pece carburava per un motot linux, la Mint, una distribuci’ per los desbutants emai mos peces marchavan desempui 1999 sos Mandrake~Mandriva d’aiçi la quasi-fin de la societat e que mon pece de bureu fuguesse mòrt. La Mint es pas eistraordinara e mon pece portable de recuperaci’ plantet i a doas setmanas, adonc, ‘chaptí ‘na distribuci’ Xubuntu que fai mon bonur… dins las setmanas entrantas me fau far un bilheton sus tot ‘queu vocabularí. Un autre eisemple de quò que se passe dins ma vita es la nòstra Veloruci’, la perparaci’ d’Alternativa, ai passat lu cap daus 7000 km a bicicleta, doas formaci’s professionalas perque quò vai pas fòrt au trabalh…
E aüei, ‘na letra anonima envoiada a l’associaci’, es de dire « chas me ». Marda.
Lu corrier ne’n se-mesma es anonima, dès lu plejadís d’ostat un pitit teiste de jaspit mai un soslinhatge. Còp sec pensí ad una meschaënta galejada, abriu es pas aquí per res. Dins l’envelopa, un pitit mòt per dire « sei malaürós per causa da la fonccion publica… mon chamin de vita es b’entòt ‘chabat d’estre paiar… la França a besuenh de te (NDR : soslinhat dins lu papieronet)… », i aviá maitot 5 fuelhas que persentan daus eimatges de libre, mas de las citaci’s d’autres gens. Per eisemple un libre dau Michel Rocard de bana coma una citaci’ dau Alexis Carrel, e entau dins un boiradís de noms ente i a 1 tipe « de gaucha » per 10 de « drecha » quante son pas a la « dreicha-dreicha ». I aviá maitot un cédé chafrat « revelh ».
Dins lu cede, daus fichiers xxx.pdf, bastits sus lu mesma modele que los papierons e 3 filmes sus « l’afar Charlie », mai lu punt de vuda daus complotistes anti-sionistes* catolistes conservators :
« ‘Quilhs gens son pas jornalistes**, fau pas dire de las chausas entau. Son pas repersentants de la libertat de dire… sens parlar daus dessenhs « Si Picasso est peintre, Rembrandt n’en est pas un » ».
« Dins quauques païs d’Euròpa, i a de las leis per matar los eivís ». (NDR : de comprener coma un « perque pas chas nos », adonc un « Lepenenchon ! Viste »).
« Fan daus dessenhs sus los catoliques, los musulmans, jamai sus los judieus, adonc… »
E entau dins los 3 filmonets, que un es estat tornat chas lu Dieudonné, per dire. E pertant, los complotistes se pausan de las questions (NDR : filme dau 8 de genier 2015) : « Luquau minja negre lu bocin :
- Houellebecq perque qu’es estat fach per far vendre lu jornau ! (NDR : charchatz pas, es una pensada d’eistrema drecha)
- Hollande ! De segur per causa de sa politica de marda (NDR : mas aüei au mes d’abriu, sabem que non).
- La Greça vai votar e surtir de la zona eurò (NDR : que que fai que qu’es ‘chabat per l’Euròpa, ‘nam estre de noveau mestre chas nos). E dins quauqes mes, qu’es beleu lu Reiaume Unit (NDR : son pertant pas dins l’eurò, mas la gent de l’eistrema drecha iò saben pas).
- L’estat Ebreu vai votar se-tot (NDR : l’essenciau, lu tipe iò ditz lu detz levat), vei-lu-quí lu responsable, lu judieu… Fau veire los movaments ne’n Alamanha, contre los arabes que son daus turcs, e qu’es beleu justifiat » (NDR : charchatz pas, es una pensada d’eistrema drecha).
Dins lu darnier filme, lu Salim Laïbi, un paranoïaque islamique, nos fai la leiçon que ne’n veiquí una escorchiera :
« I a de l’islamofobia, los de Charlie erián daus gais franc-maçons pedofiles, adonc, son los judieus… »
Bon, lu tipe es un manipulator de prumiera, per eisemple ad un momint eu parla dau Monde, lu jornau, mas eu cita Article11 un jornau d’eistrema gaucha…
Son mecanisme es de damandar coma es finançat « conspiracy watch », tengut per un judieu, forçadament, sans dire coma, se, l’islamiste cande, fai per finançar sa marda.
Veiquí ‘ribat la fin d’aqueu bilhet, me sente un pauc mielhs, consolat d’aver pogut me netiar lu cuòu sus la tiala mondiala mai-me-tot.
Quauques sites per far dau ben au vòstre cerveu :
- Conspiracywatch (>fr)
- Lesenrages (>fr)
- Confusionnisme (>fr)
- Lahorde (>fr)
Le documentaire antifa « Acta non Verba » est en ligne : Nous avions déjà évoqué ici le documentaire inédit « Acta non verba », réalisé par un camarade antifasciste marseillais, qui différentes initiatives antifascistes en France et à l’étranger.
Emai siguesse pas de consent totjorn coma ilhs, la gent aquí fan un bon trabalh per estre mai qu’atentiu.
_____
* Anti-semitisme o anti-sionisme :
1) Lu semitisme es un ensemble de caracteristica etnica e linguïstica per los poples dau propche Orient, es de dire los jordanian, los palestinians, los sirians, los libanais, los judieus…
De costuma, lu qualificatifes fuguet balhat nonmàs aus judieus, coma un sinonime « d’itentitat nacionala e/o culturala).
2) lu sionisme es una eideiologia politica e religiosa.
Adonc, crese que quante ‘quò se parla « daus judieus » fau mielhs dire « anti-judaïsme » quante volem se fotre de los qu’an de las coetas e que pausan la corana de l’an noveu sus la testa, e dire « anti-sionisme » quante quò se parla de l’estat colonialiste d’Israel.
** pertant daus afars desvelats per Charlie n’i a : sus las femnas andicapadas esterilisadas de fòrça, sus los reseus clandestins de prostituci’s, sus lu FN e la politica, los catolistes e la pedofilia…
___
Per alhors, trobat sus la tiala :
Selon le Canard Enchaîné, deux candidats du Parti « socialiste » en Limousin préfèrent un imprimeur facho qu’un imprimeur coco :


c: text/html

text:
Grop sanguin
Los grops sanguins son cadun dels tipes de sang que se deu prene en compte quand se fa una transfusion sanguina. Lo classament se fa en foncion de la natura de cèrts compausants de la membrana dels globuls roges de la sang de cada individu. Una transfusion d'un grop incompatible pòt causar una reaccion immunologica que provòca una anemia emolitica, arrèst renal, chòc circulatòri e la mòrt.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XX, los mètges descobriguèron que lo fracàs frequent de las transfusions èran deguts a l'incompatibilitat entre donatora e receptor.
L'an 1901 lo patologista austriac Karl Landsteiner establiguèt lo classament ABO dels grops sanguins e descobriguèt que se transmetián segon lo modèl d'ereditat mendelian (en foncion de las leis de Mendel). Los grops foguèron originalment nomenats A, B, e C, mas C venguèt O, de la paraula alemanda "Ohne", que significa "pas cap". En alemand e qualques idiòmas de l'Euròpa central, del tipe O se sona tipe 0 (zèro). Lo tipe de sang AB foguèt descobèrt en 1902.[1][2]
Classificacion ABO[modificar | modificar la font]
Dins aquela classificacion, los quatre grops sanguins son A, B, AB e O.
Los eritrocits del grop A an la substància A a sa superfícia. De mai de mai, la sang d'aquel grop conten d'anticòrs contra la substància B presenta en los globuls roges de la sang del grop B.
Al contrari, los eritrocits del grop B an la substància B a sa superfícia e la sang d'aquel grop conten d'anticòrs contra la substància A present en los globuls roges de la sang del grop A.
Los eritròcits del grop AB contenon la substància A e la B a sa superfícia e dins lo serum del grop AB i a pas cap dels dos anticòrs mencionats: ni contra la substància A present dins los globuls roges de la sang del grop B ni contra la substància B presenta dins los globuls roges de la sang del grop A.
Lo grop zèro se nomena aital perque los eritrocits d'aquel grop contenon pas cap de las doas substàncias mencionadas, ni la A ni la B. Per aquò lo serum d'aquela sang conten d'anticossos tant contra los globuls roges de la sang del grop A coma la del grop B.
Se se transusa de la sang del grop A cap a una persona del grop B, los anticòrs anti-A del receptor destruiràn los eritrocits de la sang de la transfusion.
Coma que los globuls roges de la sang del grop O contenon pas cap de substància a sa superfícia, la sang d'aquel grop pòt èsser utilizada amb succès amb quin que siá receptor.
Las personas del grop AB presentan pas anticòrs ni anti-A ni anti-B. Per aquel motiu pòdon recebre transfusions de quin que siá dels quatre grops.
Aital, los grops O e AB se nomenan respectivament donator universal e receptor universal.
Factor Rhesus (Rh)[modificar | modificar la font]
Lo factor Rhesus o factor Rh de la sang es un autre factor que se descobriguèt mai tard, en 1940. Recep aquel nom perque s'identifiquèt d'en primièr dins la sang del macaco rhesus (Macaca mulatta).
Aquel factor afècta las transfusions, mas es subretot fòrça important de lo prene en compte entre la maire gestanta e lo fètus. Lo simbòl Rh+ indica la preséncia del factor Rh dins la membrana dels globuls roges e lo simbòl Rh- n'indica l'abséncia. Un receptor negatiu reacciona a la sang d'un donator positiu tot en li causant emolisi, mas lo contrari es pas realizat (un receptor Rh+ presenta pas cap de reaccion a la sang Rh-).
L'incompatibilitat entre maire e enfant se ven quand una femna amb Rh- e un òme amb Rh+ concebon un filh, se pòt alara se passar que -segon las leis de Mendel- lo fètus presenta Rh+, coma son paire. Dins aquel cas la sang de la maire e la del fètus son pas compatibles, causa qu'a pas d'efièt pel primièr filh qu'es Rh+, que dins aquel cas lo sistèma immunitari de la maire encara a pogut pas crear d'anticòrs contra la substància Rh. Alara que dins lo segond la segunda prensa amb un fetus Rh+, los anticòrs contra la substància Rh ja se los creèt lo sistèma immunitari de la maire poirián causar una emolisi dins lo fètus. Per o evitar, quand arriba aquela incompatibilitat s'administra a la maire doas injeccions d'immunoglobulina Rh per tòca d'inactivar los anticòrs contra la substància Rh que lo còrs de la gestanta generèt. Pels enfants de dos progenitors que totes dos sián Rh+ o totes dos sián Rh- aquel problèma pòt pas se presentar, coma se presenta tanpauc en los filhs de maire Rh+ e lo paire Rh-, que dins aquel cas, un possible fètus Rh- provocariá pas cap de creacion de anticòrs dins una maire Rh+.
Autres factors[modificar | modificar la font]
Los classaments ABO e Rhesus son pas las unicas possiblas. I a 46 d'autras antigèns coneguts, la majoritat fòrça mai rars que son pas ABO e Rh.
La preséncia o abséncia d'aqueles autres antigéns servís per definir d'autres sistèmas de grop sanguin. Fòrça pòrtan lo nom dels pacients ont foguèron detectats pel primièr còp.
Qualques exemples:
- La sang "Diego-positiva" se tròba solament entre asiatics de l'èst e natius americanes.
- Lo classament MNS dona de grops de sang M, N e MN. A d'utilitat dins los tèsts de paternitat.
- Lo sistèma Lutheran descriu una sèria de 21 antigèns.
- D'autres sistèmas son lo Colton, lo Kell, lo Kidd, lo Landsteiner-Wiener, la P, lYt (o Cartwright), lXG, lo Scianna, lo Dombrock, lo Chido/Rodgers, lo Kx, lo Gerbich, lo Cromer, lo Knops, lIndian, lOk, lo Raph e lo JMH.
Compatibilitat[modificar | modificar la font]
La seguenta taula mòstra de quines grops (ABO e Rh) pòdon donar sang a quines grops, o ne recebre. La "X" indica compatibilitat. Coma se pòt veire una persona de grop O amb Rh- pòt donar sang a quin autre grop que siá, se sona per aquò donantor universal.
Se produsís la situacion inversa amb lo grop AB Rh+: son receptors universals, doncas que pòdon recebre sang de quin autre grop que siá.
Frequéncias[modificar | modificar la font]
La taula seguenta mòstra la frequéncia en la populacion umana dels grops ABO e Rh. Aquela frequéncia coincidís benlèu pas amb de zònas determinadas, o suspulacions, que los grops sanguins son pas distribuits uniformament a causa de la deriva genetica e la seleccion naturala.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Factor Rh
- Incompatibilitat Rh
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ The ABO blood group
- ↑ von Decastello A, Sturli A. «Ueber die Isoagglutinine im Serum gesunder und kranker Menschen».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prion
Un prion (de l'anglés proteinaceous infectious particle only, particula infecciosa facha solament de proteïna) es un agent infecciós d'estructura autoreplicativa pas associada a ges de tipe d'acid nucleïc.
Lei prions son de simpleis estructuras proteïcas fòrça mai simplas que lei virus. Lor replicacion se basa en la transmission de particulas presentas d'un òste infectat a un autre pas infectat. L'interaccion de particulas prionicas amb de particulas presentas dins l'òste produtz un cambiament dins l'estructura tridimensionala de la proteïna en passant d'una forma sana e amb una foncion especifica dins lei cellulas a una forma infecciosa. Totei lei cas descrichs fins ara son descobèrts en çò dei mamifèrs. La transmission se produtz per ingestion de viscèras o sistèma nerviós d'individús de la meteissa espècia (canibalisme rituau dins lo cas del kuru en Papoa-Nòva Guinèa), o per consomacion entre individús d'espècias diferentas, maugrat qu'es pas encara dau tot ben demostrat qu'aquela transmission siá efectiva. L'infeccion per lo prion provòca de malautiás coma l'encefalopatia espongiforma bovina o la malautiá de Creutzfeldt-Jakob produsent de neurodegenerescéncias irreversiblas. En 1997, Stanley B. Prusiner recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per sa descobèrta.


text:
Le ravaudeur n'a pas collecté toutes les pièces du puzzle. Le ravaudeur ravaude, j'entends par là qu'entre les morceaux de sa peine il suture, et que suturant il renonce à l'unité de ce qu'il rassemble et sa tâche c'est de faire tenir ensemble, et son travail un manteau d'Arlequin.
samedi 19 mars 2016
Présence sensible
1 commentaire:
Es doncas uei. Amai, ren se bocla pas, e tant vau o dire, parlar dau jorn de ta mòrt coma d'un anniversari m'es impossible, pas mai que considere la formula convenguda que me'n matrassejan de còps : nani, fau pas mon duelh. T'escriure es mantenir un ligam viu, lei colors acidas de l'enfància passadas per lo filtre dei diapositivas, es arrapar a l'escasença un retorn que ven a talh, arrapar çò que m'arrapa dins l'ària e me tòrna a tu, ton biais ben particular d'afortir qu'es que qué siegue, ton sorrire fendasclat de cocomets, ton peu, aquesta espiga que blondissiá d'estiu, la color indecisa de teis uelhs avelana un pauc verda, demòras inscricha dins lo monde sensible, vòle dire amb aquò qu'a cada moment lo còp de vent pus pichòt, la flor clinada vers lo ribàs, l'odor dau pèis fresc, lo soleu que trauca la chavana, lo rebat d'una nívol sus una gaulha, lei Litanies de la Vierge de Charpentier, un morcèu de pan trempat dins una banha friborgesa, la carn saunejanta d'un persegue de vinha, la guitara de George Harrison, una tela de Veira da Silva ò un gòt d'Irancy, a cada moment, dise, una sensacion pòu sorgir, se desplegar, te far tornar, e ieu reconeissent, te coneissent, de t'aculhir.RépondreSupprimer
Traduction en oc de Stéphane Lombardo


text:
Jeanménil
Jeanménil es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Existís una labor sus la vida del vilatge al XIXe sègle #qu'a #èsser realizat per Serge WATRIN #que repren l'ensems de l'archiu entre 1800 fins a 1900 e retrace la vida de la municipalitat a l'epòca al nivèl administratiu, juridic, géographique e social.
Il existe un ouvrage sur la vie du village au XIXe siècle qui a été réalisé par Serge WATRIN qui reprend l'ensemble des archives entre 1800 jusqu'à 1900 et retrace la vie de la commune à l'époque au niveau administratif, juridique, géographique et social.


text:
Ladòs
Ladòs [1] es una comuna occitana de Vasadés, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas citadas per Bénédicte Boyrie-Fénié son Lados (1273, 1277, 1296-1297, 1307-1317), Ladoss (1293), La Dos (1307-1317), La Doos (1307-1317) e Ladaus (1307-1317, 1342) [2]. Las darrèiras atestacions, d'origina bordalesa, son benlèu degudas a una confusion dab Ladaus.
Per Dauzat e Rostaing, se tracta benlèu deu nom d'òme gallés *Latus, varianta de Latios, damb lo sufixe aquitanic -ossum[3]. Ernèst Negre, causeish Lada, Lato, damb lo meteis sufixe, au lòc que J. Astor aima mèi *Ladus, derivat de Latios ( son citats per B. Boyrie-Fénié). Per Bénédicte Boyrie-Fénié, lo nom galés Lato conven dens aqueth sector celtizat deu Vasadés, que conten pr'aquò una fòrta densitat de noms dab lo sufixe locatiu aquitanic -òs   Ladotz(e) > Ladòs[4].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton d'Auròs; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc deu Reulés e las Bastidas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008, p. 176
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008, p. 176
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 377
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008, p. 176


text:
Esclavatge
L'esclavatge (mot vengut d'esclau, del latin sclavus, manlevat al grèc bizantin σkλάBoς qu'a probablament son origina dins lo nom de pòble Slav, çò es « eslau ») es la condicion d'una persona que se tròba jol contraròtle o la dominacion d'una autra, contra sa volontat, obligada per la violéncia o d'autras formas de constrencha, per tal de la far trabalhar o de ne far comèrci, coma se foguèsse un animal. Dins lo sens estricte del mot, los esclaus son los que trabalhan per d'autres sens cap de remuneracion e qu'an pas cap de dreches. Lo mot ven del grèc bizantin sklábos.
La forma d'esclavatge qu'implica la proprietat legala de las personas es actualament proïbida dins totes los païses del mond. La Convencion sus l'Esclavatge promoguda per la Societat de las Nacions lo 25 de setembre de 1926 lo descriguèt coma "... l'estatut o condicion d'una persona qu'i s'exercisson mantun o totes los dreches de possession ...". Aital entendèm qu'un esclau es lo que pòt pas daissar o abandonar son patron, proprietari, cap, o contrarotlaire... sens una autorizacion explicita e que serà tornat a aqueste se s'esgara o s'escapa. Los patrons pòdon aver d'acòrds illicits amb la polícia o amb d'autras autoritats de lors païses, per encausa de lor condicion de personas ricas o possessoras de tèrras.
Lo comèrci negrièr[modificar | modificar la font]
A partir de l'arribada sul continent american dels europèus e subretot la conquesta dels territòris, se dessenhèron de plans d'expansion que demandavan una man d'òbra bon mercat. A la debuta los primièrs esclaus foguèron los pòbles indigènas americans. Mas al cap d'un brieu, la legislacion espanhòla s'entreva plan aviat de la practica (gràcias als escriches de Bartolomé de las Casas e de l'Escòla de Salamanca), çò que faguèt que comencèron las "importacions", en considerar las personas coma de bens, de personas capturadas en Africa, que presentavan l'avantatge d'èsser mai resistents fisicament e mens vulnerables a las malautiás que las populacions autoctònas d'America. Aital se desvolopèt un comèrci que lèu deviá aténher una granda escala amb d'esclaus capturats en Africa: lo comèrci negrièr o Maafa.
A l'entorn del sègle XVII se produsiguèt un granda aumentacion del nombre d'esclaus per encausa de sa importància coma man d'òbra dins las explotacions agricòlas d'extension considerabla (sistèma de plantacions) en America del Nòrd, del Sud e, d'un biais mai pesuc encara, dins Cariba. Segon l'istorian britanic Eric Hobsbawm lo nombre d'esclaus africans transportats en America seriá d'un milion durant lo sègle XVI, de tres milions durant lo XVII e arribariá als sèt milions durant lo sègle XVIII, permetent una enòrma acumulacion de capital fàcia al desvolopament del capitalisme europèu durant la Revolucion industriala.[1]
Aquest aument del comèrci negrièr foguèt acompanhat, dins la màger part dels cases, per una ideologia racista plan fòrta: los negres èran considerats coma d'èssers inferiors, èran assimilats frequentament a d'animals, sens poder èsser considerats subjèctes de drech e doncas considerats, juridicament, com a causas. Encara que especialament, lo debat èra inicialament en se los individús de raça negra an una arma umana, ja que en cas afirmatiu aquesta activitat seriá considerada illegala per la Glèisa, la quala causa portèt a un fort movement per afirmar que las gents de pèl negra an pas d'arma. Dins lo cas dels indigènas d'America s'èra decidit qu'avián una arma e alara podián pas venir esclaus. D'efièch èra costuma a planas plantacions d'explechar l'esclau jos de condicions sevèras que podián menar a la mòrt, ja que costava mens car de cromprar d'esclaus novèls que de melhorar sas condicions de vida. La font d'esclaus foguèt Africa, e l'Illa de Gorèa, colonia francesa, foguèt l'endrech precís qu'i s'establiguèt lo mercat d'esclaus, conegut tanben coma lo luòc sens retorn e ont se desseparavan d'un biais definitiu las familhas qu'èran desintegradas per l'esclavatge.
Parièirament los arabs mantenguèron un trafèc important d'esclaus africans, tant a travèrs de rotas que traversavan lo Sahara coma a travèrs de la còsta orientala d'Africa, en particular l'Isla de Zanzibar. Aqueste comèrci s'espandiguèt dempuèi lo sègle VII fins al sègle XX e arribèt a de proporcions similaras o superioras al comèrci negrièr de l'Atlantic.
Lo nombre de persones esclavadas desrabadas d'Africa fluctua, en foncion de las diferentas estimacions entre 10 e 28 milions de personas,[2] encara que n'i a que parlan de 60 milions. Fins a 1850, almens 13 milions anèron a las colonias d'America, especialament America del Nòrd e la Cariba. E mai l'investigador Enrique Peregalli, calcula que caldriá ajustar un 25% de mòrts durant las capturas e un autre 25% durant lo viatge per l'Atlàntic.[3] E mai se calcula que 17 milions foguèron venduts dins l'Índia, Orient Mejan e lo nòrd d'Africa.
Las principalas poténcias esclavatgistas que foguèron implicadas dins lo comèrci e transpòrt de personas esclavadas originàrias d'Africa a la Tracha Atlantica, serián segon d'estimacions: [4]
- Estats Units / America del Nòrd britanica 1 775 000 dins lo nòrd e 3 950 000 dins las colonias del sud [5]
- Granda Bretanha 2 600 000
- Espanha 1 600 000
- França 1 250 000
- Païses Basses 500 000
- Danemarc 50 000
- Autres 50 000
La fin de l'esclavatge[modificar | modificar la font]
L'abolicionisme, valent a dire l'oposicion politica e sociala a l'esclavatge, apareguèt pro rapidament aprèp que l'esclavatge venguèt una practica frequenta dins cèrtas societats, pasmens demorèt plan minoritari a la debuta. Aital l'intervencion del fraire Bartolomé de las Casas permetèt de liberar las populacions nadivas d'America de l'esclavatge, pasmenns la practica afèctet sulpic los pòbles africans, las victimas mai importantas de l'esclavatge. Durant lo sègle XVII, qualques grops religioses coma los quakers e d'autres condamnèron aquel tractament que consideravan contrari a l'etica crestiana e durant lo sègle XVIII los pensaires racionalistas del Sègle de las Luses critiquèron lo sistèma per sa violacion dels dreches de l'òme. Calguèt esperar pasmens la fin d'aquel sègle per veire aparéisser la fin de l'esclavatge dins divèrses païses (coma se pòt contemplar dins lo tablèu seguent per çò qu'es del continent american):
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Olivier Pétré-Grenouilleau, Dictionnaire des esclavages, Larousse, , 576 paginas p. (ISBN 978-2-03-583785-1)
- (en) Orlando Patterson, Slavery and Social Death. A Comparative Study., Cambridge, (ISBN 0-674-81082-1)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Eric Hobsbawm 'Indústria i Imperi' Editorial Crítica, 2001 p.48
- ↑ Xifres de la esclavitud
- ↑ La esclavitud: Amèrica conquerida, Àfrica esclavitzada
- ↑ Thomas, Hugh. La Tracta d'Esclaus, 1997.
- ↑ [http://eh.net/encyclopedia/article/wahl.slavery.us EH.Net Enciclopèdia: l'esclavatge dins los Estats Units


text:
Mond Vièlh
Lo Mond Vièlh (var. Mond Vielh) [1] es la partida del Mond conegut pels Europèus dempuèi l'Antiquitat e l'Edat Mejana abans los viatges de Cristòl Colomb e sens téner compte de las descobèrtas isoladas coma las dels Vikings. Lo Mond Vièlh compren Euròpa, Asia e Africa (Eurafrasia). Ansin lo Mond Vièlh se distinguís del Mond Nòu, valent a dire las Americas.
Lo cartograf italian Fra Mauro cartografièt lo Mond Vièlh en 1459 amb una precision susprenenta. Foguèt nomenat "geographicus incomparabilis". Es sens dobte l'imatge pus precís qu'òm aviá del Mond Vièlh abans la descobèrta del Mond Nòu per Cristòl Colomb.
Se constata ça que la que la mapa en T subsistís encara en 1472.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Eurafrasia
- Mond (univèrs)
- Mapamonds ancians
- Emisfèri oriental
- Mapa en T
- Grandas descobertas
- Mond novèl
- Eurocentrisme
- Extrèm Orient
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En occitan se pòt dire Mond Vièlh puslèu que Mond Ancian, en se referir a las tendéncias romanicas majoritàrias, vejatz lo catalan Vell Món, l'italian Vecchio Mondo, l'espanhòl Viejo Mundo en fàcia del francés Ancien Monde.


text:
Djehotimes III
Djehotimes III (tanben conegut com Tothmòsis III, version ellenizada deu son nom) que ho lo sheisau faraon de XVIIIdinastia egipciana. Qu'èra lo hilh de deu faraon Djehotimes II dab ua concubina e lo pair d'Amehotep II (Amenofis II en grèc). A la mort deu son pair qu'èra hèra joen e la soa mairastra Hatshepsot qu'assegurè ua longa regença. A la mort d'aquesta regina, Djehotimes que comencè lo son prestigiós regnat carracterizat per un gran nombre de campanhas victoriósas en Nubia e en Orient Mejan (subertot contre l'espandida deu Mitani) qui mièn Egipte au som de la soa expansion exteriora e au son deu son poder d'influéncia diplomatica e militara.
Djehotimes III qu'ei tanben brembat com bastidor deus grans : qu'espandí lo temple de Karnak, e que bastí en mantun autes lòcs d'Egipte.
Que ho sepelit dens la Vath deus Reis, dens lo tombèu KV34.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- Non d'Òrus :
- Nom d'Òrus d'aur:
- Nom de Nisot-Bití :
- Nom de Sa-Ra :
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
I a pòques òbres que poden meritar eth nom d’òbres mèstres. E es qu’escriguec H.P. Lovecraft pensi qu’encara poden èster considerades atau. Ath delà d’açò, ara avem era fortuna de n’aver era arrevirada d’ua des sues òbres mès representatives, L’Apèl de Cthulhu, en ua version fòrça fòrça beròia d’Aure Séguier entàra casa editoriau occitana Caillon Dorriotz.
E òc, era lengua occitana a avut era sòrt d’aver aguesta arrevirada d’ua des òbres mèstres de Lovecraft e en ua version hèta damb un occitan suenhat, aimat e trabalhat, que merite er reconeishement de toti peth son naut nivèu lingüistic.
E s’era arrevirada ja ei pro meritòria, encara ac ei mès aver arrevirat era òbra referenciau de toti es contes que Lovecraft – eth mèstre american deth terror-ficcion de començaments de sègle XX – dediquèc ath mon de Cthulhu, qu’es seguidors sòns ja coneishen perfectaments.
Mes Cthulhu ei un mon en se medeish. Ua istòria de terror oniric damb es sòns personatges pròpis, qu’aué ei considerada coma un classic dera sciéncia-ficcion literària deth passat sègle XX. Un mon de dius, monstres, e èsters mitics sideraus que, dempús de demorar amagat pendent milions d’annades, ara a tornat ara nòsta planeta entà reclamar un domèni perdut ja abans dera aparicion dera nòsta espècia ena Tèrra. E era manèra d’ac hèr ei çò qu’es protagonistes dera istòria L’Apèl de Cthulhu descobriràn d’ua manèra, eth còp, pro orrible.
Un cicle cosmic sens fin
Lovecraft siguec un mèstre dera pròsa literària dera sciéncia-ficcion. Eth lector ac pòt veire des des prumères linhes d’aguesta version occitana de Caillon Dorriotz. Tot ei ath torn d’un mistèri qu’a passat entre es anades 1926 e 1927 a nivèu mondiau. Eth protagonista – eth sòn nom non ei briga important – nos parla dera mòrt ( tanben d’ua manèra pro estranha ) deth son oncle e es papèrs qu’aguest a deishat. Parlen de causes sens sentit, sens logica. Son contraris ara arrason umana. Mès Lovecraft vò convéncer eth lector que çò qu’a passat ei vertadèr. Non i pòt aver nat dobte sobre açò.
Es papèrs der oncle mos situen mès prèp d’un mon de sòmis patidi per divèrsi personatges. Sòmis d’orror. Sòmis ath torn d’un èster–diu aperat Cthulhu, que demorèc ena Tèrra hè milions d’annades. E aguesti sòmis an estat patidi per centenats d’innocents e en tot ac hèr semblen aver perdut era arrason.
Es papèrs arrebremben un còp e un aute es mites teosofics de civilizacions perdudes, d’adoracions de dius ancians que divèrsi libres an citat pendent era longa istòria dera umanitat. Son sòmis (o non) de ciutats perdudes coma era Atlantida o Lemuria – qu’an provocat ua recèrca per part des saberuts mès destacats en societats secrètes a travèrs de sègles e mès sègles. En ua istòria parallèla dera umanitat – o dilhèu d’ua part d’aguesta – que hèn pensar mès en malauties mentaus o episòdis de psicòsi qu’ena realitat que demorem toti es dies.
Mes Lovecraft sap dirigir eth lector. E ac sap hèr solament com ac hèn es mèstres dera grana literatura de sciéncia-ficcion. S’aguest genre aué ja ei considerat coma un des genres mès decisius ena literatura des sègles XX e XXI mès encara ac a d’èster Lovecraft, Mèstre de Mèstres.
Eth viatge mentau deth protagonista pes papèrs der oncle mòrt entren mès e mès en un mon de hèts irreaus, fantastics, totauments contraris ara arrason racionau dera nòsta epòca. E totes pòrten entara esséncia mès orrible des sòmis patidi pes òmes-scientifics mes tanben policies, que s’apere Cthulhu. Un des mau sòmis mès grans que poirie aver patit era umanitat. Non sèrie aguest eth luòc ne eth moment entà descurbir quin ei o coma ei aguest mon. Pensem qu’ei eth lector eth qu’ac a de hèr se vò liéger linhes mèstres dera sciéncia-ficcion dera man de Lovecraft.
Mes òc que ne podem donar ua petita idèa; i an reunions anuaus d’arqueològs ena ciutat de Nàua Orleans, discussions entre scientifics qu’an testimoniat hèts irracionaus passats en es geografies umanes mes aluenhades, desaparicions collectives enes profunditats des sèuves e atacs policièrs entà ensajar de sauvar es innocents. E tot a un nivèu massiu.
E tota era accion ei dirigida d’ua manèra perfècta entara part finau dera crida de Cthulhu, qu’ei era que permet ath lector comprovar – e tot açò sens aver encara deishat es papèrs deth famós oncle mòrt – que i an agut testimònis vius que poden parlar dera sua experiéncia. Que poden confirmar se reauments Cthulhu existís o non. E quan eth lector ac hèc ei quan arrive er orror mès prigond. Eth sentiment que nos poirie portar directaments ara holia.
Cthulhu, segons Lovecraft encara pòt èster aué enter nosauti. Ei un mite – o ua realitat ancestrau – que ja existie abans dera umanitat e que contunharà en tot existir dempús dera mòrt deth madeish protagonista dera istòria qu’explique es hèts, mes tanben dera madeisha mòrt deth pròpri Lovecraft ena prumèra mitat deth sègle XX. E açò pòt hèr pensar – se pensem qu’era istòria de Lovecraft ei vertadèra – que Cthulhu, eth diu monstre, encara ei viu aué, en 2017.
Non cau díder mès. Es batèus qu’arriben a isles aluenhades on i a ciutats sepelides e marinèrs que parlen coma hòls dera orror solament poden provocar hèr ua causa ath lector. Ua soleta causa: ensajar de gaudir – açò qu’ei descomptat – era version d’Aure Séguier (magnifica, sensacionau ) en lengua occitana d’un des libres basics dera sciéncia-ficcion literària de començaments deth sègle XX: Era crida de Cthulhu/L’apèl de Cthulhu. E açò, aué. Solament se pòt hèr – urosaments – dera man de Caillon Dorriotz. Fòrça gràcies per aguesta jòlha.
Christian Andreu


text:
Dus obratges occitans presentats a la libreria La Machine à Lire (33)
- Escriut per Setmana
- Publicat dens La semaine en videos
Dijaus 18 de genèr a 18 òras 30, la libreria La Machine à Lire qu'organiza ua serada literària occitana. Guy Latry, professor emerit d'occitan a l'Universitat Bordèu Montaigne e David Escarpit, istorian e doctor de l'Universitat de Bordèu Montaigne, que presentaràn los libes « Folies électorales, le manuscrit Codersac » e « As paysans coume jou » de Théodore Blanc, duas edicions en francés e occitan.


text:
« La grafia es mai que la grafia » a escriut un jorn le Professor Sauzet. Polida senténcia qu’ensenha quant perilhós e ideologic es le debat suu biais d’escríver la lenga nosta, e çò dempèi un sègle au mens. Se la grafia dita « classica » o « alibertina » sembla ara acceptada peus universitaris e dins l’ensenhament public e associatiu occitan, sembla mes complicat entre les militants, e dins la poblacion occitana. Poirem esquematizar atau : d’un costat les occitanistas e simpatisants, qu’utilízan e defénen la grafia « classica » 1, de l’aute costat les localistas (gasconistas, provençalistas,…) e le pòble dins la siva majoritat qu’utilízan (per causida, per abitud o pr’amor que non ne conéixen pas d’auta) la grafia « afrancisada ».
La meta d’aqueste article non es pas de hèr un expausat istoric de l’us de las grafias en òc 2, mès meslèu de prepausar ua reflexion sus las grafias occitanas, e ensajar ua mediacion.
S’es vertat que la grafia dita « classica » o « sabenta » pareix fòrça interessanta scientificament (etimologia latina preservada, ligam damb l’occitan medievau, parallelisme damb las autas lengas latinas pròixas) – es la qu’emplegui e qu’aimi mes 3 –, non podem pas pr’aquò denegar l’importància – istorica e sociala – de la grafia dita « mistralenca ». Encara mens contar mensontges au siu prepaus. La qualificacion de « patoesanta » o « afrancisada » dèixa pensar que les escrivans que l’empleguèn – e l’emplégan encara – escriurén dins ua lenga mens occitana, dins un patoés a l’imatge de la lora grafia. Çò geinant es que la part màger de la literatura d’òc estoc escriuta dins aquera grafia. Mèma l’apelacion « mistralenca », quan seré mes simpatica, pausa problèma dins la mesura on, se consideram que la grafia « classica » es ua adaptacion modèrna de la grafia medievala, cau tanben reconéixer que le poèta provençau – o le siu companh Roumanille – adaptèc ua grafia utilizada dempèi le sègle XVII au mens : en gascon, la transicion se pòt aisidament sentir entre Pey de Garros qu’utiliza ua grafia fòrça pròixa de la grafia medievala – encara qu’adaptada, damb dejà le son [u] escriut « ou » 4 -, e la deu « Trimfe de la lengouo gascouo » de Jan-Geraud D’Astròs, clarament « pre-mistralenca », se’s pòt díser atau. Praquò, s’agix dins les dus cas de balhar a la « lenga » ua òbra de qualitat, de li hèr quitament un « trimfe » ! E en mes de l’istòria literària pura, aquera grafia es, dinc a-s-ara, le biais popular d’escríver la lenga d’òc. De las « hount » lanesas dinc aus « lou marcat » o « carrero » deus nostes vilatges, en passar peus « coursayres », « festayres » o autes « pitchouns » e « poutous », o mèma un « Lou Dàvi », la grafia « afrancisada » permèt de transméter aisidament la lenga, en respetar mes la prononciacion vertadièra a l’orau, dins ua societat d’occitans non educats a la grafia alibertina. D’un punt de vista purament actuau, aquera es encara l’unica grafia popularament admesa e compresa dins la societat : seré donc mes juste de la nomar « populara », fàcia ua grafia « sabenta », se non nos volèm pas desseparar deu pòble occitan dins la siva realitat, e se’n anar crear ua casta de clèrgues occitanistas mespresants e moralistas. Que l’occitan estosse bèth temps-a la lenga deus trobadors, la prumèra lenga romana literària, es vertat e ac demorerà, mès es ara ua lenga populara (encara que de mens en mens), parlada mairalament peus (vièlhs) paisans e obrèrs subretot, e non podem pas escopir sus tot çò que le pòble hascoc entà emplegar la lenga, damb les mejans que possediva. Cau reconéixer la realitat sociolinguistica de l’occitan se volèm aver un impact sus aqueth aspèct.
De més, i a dins le mond d’autes exemples de lengas damb mantuas grafias : le berbèra utiliza sia l’escritura d’origina, sia ua escritura aràbia, sia encara ua auta en caractèris latins mes adaptada aus mejans de comunicacions actuaus 5 (ordenator e telefòn mobile, en tot cas dinc a las adaptacions recentas e parcelàrias de las nòvas tecnologias). Es la medixa causa que s’es passat en Orient Mejan on ua grafia latina de l’arabi dialectau levantin s’es desvelopat per l’us deus textòts e de l’ordenator. Ara se tròba en usatge a costat de la grafia aràbia dins las publicitats, cèrts tèxtes de cançons, noms de botigas, corses d’arabi dialectau entaus estrangièrs, etc… o encara en arabi magrebin dins la comunitat franco-magrebina de França 6. Podem pensar çò que volèm d’aqueras adaptacions, considerar que hèn pròva d’ua sosmission a l’occident (representat per la grafia latina), d’ua vision eronada de la modernitat. Podem deféner, com mantuns, ua grafia mes respectuosa de la cultura d’origina e de l’istòria. Mès non podem pas denegar le ròtle sociau e popular que jògan aquestas nòvas grafias dins l’usatge e la difusion actuaus d’aqueras lengas. Subretot que dins le cas de l’occitan, la grafia « populara » a aquesit un aura literari e mes administratiu (la Declaracion deus Drèits de l’Ome e deu Ciutadan tradusida dins diverses dialectes occitans pendent la Revolucion francesa per exemple 7).
Çò que prepausi non es assegurament pas d’abandonar la grafia classica! Mès cada persona que defend la lenga nosta e que li vò tornar balhar ua dignitat non pòt pas denegar l’importància e la preséncia de la grafia populara. Perque hè part de la nosta istòria, nos nos cau arreconciliar damb aquera grafia! Perque, en la refusar, nos copam d’un pan immense de la nosta literatura, e de la nosta istòria en generau. Perque tanben pòt èster un biais d’arreconciliar les defensors de la lenga (panoccitanistas e localistas). Perque, subretot, çò que compta es que la lenga sia preservada e espandida. Çò que prepausi es meslèu d’acceptar e de reconéixer la co-existéncia de duas grafias en occitan : ua grafia dita populara, mes aisidament comprensibla immediatament peu pòble dins sa grana majoritat, que se poiré emplegar, en mes de l’auta grafia, dins la vita vitanta (pubs, noms de botigas, comunicacion, mès tanben literatura entaus que’n hèn la causida, arts, etc…), e ua grafia dita classica o sabenta, que s’emplegueré dins las produccions universitàrias e scientificas, e dins l’ensenhament de basis (perque me sembla paradoxalament mes aisida a ensenhar que la grafia populara mens establa e mens clara 8) com ja se hè ara. Prepausi enfin que sian ensenhadas la duas grafias dins le segondari e a l’universitat, sense mesprés ni ierarquia, entà que les occitanofòns, vielhs e navèths, non pèrdan pas le ligam damb tota l’istòria literària deu país, deus trobadors dinc a Garros, de Goudoulin dinc a Mistral, deus Armanacs de la Gascougno dinc a Bernard Manciet, dins les paises occitans tots, e non pas unicament en Provença 9. Encara un còp, fàcia un esperit à la française uniformizator e univòc, defeni un aute biais de pensar le mond, pluriau, dobèrt e conviviau, un esperit que gausi nomar a l’occitana.
Nòtas
1. Encara que caudré parlar deus cas de la grafia aranesa, entre classica e localista.
2. Podètz trobar informacions suu site de l’universitat de Montpelhièr , o encara sus Wikipedia
3. Damb l’adaptacion gascona de l’-x- peu -sh-, qu’es vertat… Mès vendrà lèu la nòrma ça’m pensi
4. Se ved la transicion fonetica entre [o] e [u] dins un vèrs atau :
“Ou quant lo menusèr peu hust lo ribót passa
Ou qant [sic] lo Sarralhé aplanix la gurgosa”
in Poesias Gascoas, Pey de Garros, Tolosa, 1567
5. Site tamazgha
6. Site Persée
7. La Constitutien francézo, traducho, confourmament eis decrets de l’Assemblado Nacionalo Constituanto, en léngo provensalo, é presentado a l’Assemblado nacionalo legislativo, trad. Charles François Bouche, Paris, 1792. Entau Provençau per exemple.
8. Un mot com « canta » en grafia populara pòt per exemple èster comprés a l’encòp com « cantar » o « canta » (e mes « cantat » en provençau) en foncion deus accents.
9. Que Mistral obtenguèc le prèmi Nobel non significa pas que le Felibritge èra pas que provençau!!!


text:
02/12/2017
Lo diable, lo rector e lo campanièr
Jean-Claude Dugros nous livre la version en occitan languedocien de «Le diable, le curé et le carillonneur», collecté par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Autres còps, i aviá un campanièr que se preparava per sonar l’Angelús. Dobriguèt la pòrta de la glèisa, dintrèt e veguèt dins l’ombra coma dos pichons lums que bolegavan.
Sortiguèt còp-sec e anèt quèrre lo rector(1) qu’èra dempuèi longtemps tengut al lièit per una crisi de reumatisme. Diguèt al rector :
– Vos cal venir, Monsur Curet. I a lo diable dins la glèisa.
– Lo diable es dins la glèisa ? diguèt lo rector. Mas sabes ben que i a pas de diable dins las gléisas !
– Vos disi de venir veire.
– Sabes ben que pòdi pas marchar.
– Vos portarai, diguèt lo campanièr.
Alara, ajudat per la serviciala(2), lo vestiguèt, puèi se lo botèt sus l’esquina e lo menèt jusc’a la glèisa. Abans de dintrar dins lo sant lòc, lo rector diguèt al campanièr :
– Cada còp que dirai quicòm, respondràs « Amen ».
Dintrèron. A quel moment, una fòrma sautèt cap al lum del defòra e passèt entre las cambas del campanièr.
– Lo diable ! Lo diable ! bramèt aqueste en tombant per tèrra, talament ben que lo rector se trobèt sietat d’escambarlons(3) sus la misteriosa aparicion que s’èra botada a se rebalar(4).
– Lo diable m’empòrta ! Lo diable m’empòrta ! bramèt lo rector a son torn.
– Amen ! Monsur lo Curet ! Amen ! credèt alara lo campanièr.
Mas lo rector bramèt :
– Digas pas amen puèi que lo diable m’empòrta !
A quel moment tombèt e tots dos se mainèron que lo diable en question era sonca una malurosa cabra enquera mai espaventada qu’els.
Vocabulari :(1) curé(2) bonne (3) à califourchon (4) ramper
Dédicaces occitanes à L' Espace Culturel Trélissac le 2 décembre 2017
L'Espace Culturel Leclerc du centre commercial La Feuilleraie à Trélissac organise samedi 2 décembre de 14 h à 18 h "Dédicaces occitanes", une séance de présentation et de dédicace des derniers ouvrages de six auteurs occitans périgourdins :
Micheu Chapduelh pour "Des mois et des jours, almanach occitan",
Daniel Chavaròcha pour "Nhòrlas",
Joan-Claudi Dugros pour "Contes populars de Perigòrd,
Joan Ganhaire pour "Un tant doç fogier",
Jan-Peire Reidi pour "Lo Nas e lo Manteu"
et Joan-Pau Verdier pour "Lenga de Pelha, ragots d'oc".
Venez rencontrer, bavarder, passer un bon moment en liberté avec les auteurs.
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 3 de decembre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Sylvain Carrère dau grope de rock occitan Papa Gahus per parlar de la surtida de lor noveu CD "Calhvari" ( charivari).
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
18/11/2017
La crotz de la font
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane de «La croix de la fontaine», collecté à Lanouaille par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Autres còps, una brava crotz de fusta se trobava a la font Senta Raigonda de La Noalha. I venián far romivatge(1). Los malaudes li damandavan lor garison contra de las pregieras(2) e de quauquas peças de moneda gitadas dins son aiga linda(3). Un jorn, quela crotz en fusta tombet e fuguet ‘massada per un bordier dau ranvers que la botet emb beucòp d’atencion dins son granier.
Mas, dau temps que fasiá una de sas permenadas, lo diable s’arrestet chas quel òme per li quemandar quauquas crespas, çò que era pas bien meschant e, volent pas l’esmalir d’un refús, la bordiera faguet un fuòc brandal per li ne’n còire un o dos parelhs. Tot parier, manquet tot d’un còp de lenha(4)… Lo lenhier era voide coma un borsicon de pelhaud...
Li semblet que la chausa era pas normala perque i aviá totjorn de l’avança. Mas lo diable venguet a son secors :
– Devetz aver dau buesc au granier, çò-disset, ipocrita.
– De segur, reconeguet la femna.
E montet querre quela vielha crotz de fusta, que gitet dins lo fogier per fin de far las crespas per lo diable.
Tot parier, l’endoman, son còu grossiguet, s’uflet mai que de mesura, venguet gròs coma lo d’un buòu… e lo demoret. Culhit a La Noalha (Dordonha).
Vocabulari : (1) pèlerinage (2)prières(3) limpide (4) bûche, bois de chauffage
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 19 de novembre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Joël Vallas que presenta una emission occitana sur Radio PAC en Corresa.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
Cosin e lo diable
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane de « Cousin et le diable», collecté à Eymet par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Cosin, relotgièr a Miramont, corriá lo campèstre per vendre mòstras e pendulas.Las fasiá ensajar(1) al monde, pensant atal ne’n far son profiech, que sovent l’ensajaire las crompava. S’ocupava de totas las reparacions. Èra aimable, embelinaire(2), bon charraire(3), familièr. Plasiá. Inspirava la fisança e un bon acuèlh li èra reservat dins tots los ostals. Li disián, en rire, que se fasiá de bons afars, aquò èra per çò que pactizava amb lo diable. Mas coma èra un farsejaire, ne’n risiá.
Un jorn, la velha de la Nadal, se trobava en virada dins la parròquia de Puèg Arampion. Totas las cosinièras, confitas en devocion, avián aprestat lor còifa per la fèsta del lendeman. Blanquesidas, liçadas sens un plèc, blancas coma lach, avián un biais magnific e balhavan una deliciosa enveja de las coifar. Lo matin de Nadal, totas las campanas(4) sonavan a brand per anonciar l’ora dels oficis. Las femnas, vestidas de lor mai polidas fardas, esperavan lo moment tant esperat de se botar las còifas. Mas ò suspresa, quin desplaser ! Totas las còifas s’èran avalidas dels armaris ! Rambalh dins lo vilatge… Las trobèron, devinatz ont ? Dins los cagadors. Lo diable èra passat per aquí.
Tèxte comunicat per M. Guerrier, 81 ans, regent a la retirada, a Aimet (Dordonha).
(1) donnait à l'essai (2) aimable (3) charmant(4) cloches


text:
Ièr, amb la Frecolha, anèrem passejar a PInet, qu'es lo vilatge que s'i fa lo Pica-Pola de Pinet
, un vin blanc plan bon, lo vin blanc del país...
Doncas passejada las 2 + son filh qu'a 6 ans.
Amb son dròlle, jogam al balon, perque ieu ai pas l'instinct mairal, mas soi bona al balon, alara los enfants m'aiman... Doncas, lo dròlle de la Frecolha, fa "e jogarem al balon?" "e prendrem lo balon?" " e jogarà al balon amb ieu la Melania"...
Lo balon, es pas brica un balon de fotbòl.
Perque los balons de fotbòl an un defaut bèl: quand mancas la cibla, lo balon se'n va a perpeta. E te cal córrer, córrer, per lo recuperar. La merda.
Doncas lo balon es un balon de rugbí. Mas mèfi, un MINI balon de rugbí. La classa.
Ieu soi fan de mon mini balon de rugbí, en mai es jaune fluo.
Passejam e amb lo dròlle, se fasèm de "candèlas" made in Occitània-lo-país-del-rugbí.
Puèi, de mon wonderful còp de pè, te quilhi lo balonet amont naut d'un pinàs. (akò tomba mal a Pinet oaf oaf oaf
).
La Frecolha, qu'es pas colha colha del tot, decidís que l'agantarem a còps de calhaus... A HUM DE CALHAU , es un pauc (gas)cona de còps que i a.
Ensagèt amb totas las pèiras que trobèt dins un ròdol de 50 metres. Capitèt de tustar lo balonet un còp o dos... Mas lo balonet jaune fluo demorava quilhat....
Puèi partiguèrem, perque anaviam pas passar la nuèch a escampar de pèiras.
Quand partiguèrem , i aviá tot plen de pèiras sul camin, coma s'aguèsse plogut de calhaus. La Grava sul camin
, es en quilhant un mini balon de rugbi que Bodon trobèt lo títol, vos o disi ieu.
Puèi me venguèt l'idèia.
"Dins la veitura, ai un balon de basquet, se fasèm vibrar la branca amb lo balon, akò farà tombar
lo balonet".
T'ai una logica implacabla ieu.
Prenguèrem lo balon de basquet. Frecolha lo mandèt amb las mans, mas montava pas pro naut.
Lo prenguèri ieu, te li fotèri un còp de pè... e ...
d'unas brancas vibrèron, lo balon de basquet tombèt, solet, son companh lo mini balon tombèt pas.
2 nd ensag, un còp de pè mai fòrt akeste còp.
E lo balonàs de basquet tornèt pas davalar...
2 balons de quilhats.
La Frecolha, que se desespera pas jamai, tirèt un vintenat de pèiras per ensajar de desquilhar un balon, un, al mens... mas nani, volguèron pas tombar!
Puèi, la Frecolha quilhèt la pèira, e aquí, decidiguèrem de daissar tombar...
Balanç de la jornada:
- 2 balons de quilhat
- 1 peira quilhada (akò o cal faire, saique!
)
- 1 virada a Decatlon per poder crompar dos balons, per los poder quilhar tre qu'anarem passejar!
.


text:
Bioquimia
La bioquimia qu'ei la disciplina que estúdia las reaccions quimicas qui s'encadenan au dehens de las cellulas vivas. Aquesta disciplina que's divideish en sosdisciplinas com l'energetica, l'enzimologia e lo metabolisme. L'energetica qu'estúdia los escambis energetics ; l'enzimologia qu'estúdia los enzimes, qui son proteïnas catalizairas (mercés a la loas formas) qui facilitan e acceleran l'anar d'ua reaccion quimica. A despart deu hèit que las coneishenças generalas en quimia (mei que mei de la quimia organica, mes tanben de la quimia generala o minerala) que son emplegadas en bioquimia, las moleculas deu monde viu qui interèssan mei que lo bioquimista que son : los acids nucleïcs, las proteïnas, los glucids (sucres) e los lipids (com la grèisha). De solide, l'estudi de la bioquimia e lo de la citologia (estudi de la cellula viva) que son directament ligats puish que la bioquimia ; totun, enter aquestas duas disciplinas la bioquimia supramoleculara qu'estúdia los organites cellulars formats per amassada (aperadas polimèrs) de moleculas estudiadas per la bioquimia.


text:
Bulletin d'informacion · 21.09.2017
Aqueste auton, dins un interval d’una setmana, doas nacions en lucha van decidir lor avenir a l’escasença de referendums sus l’independéncia: Curdistan lo 25 de setembre e Catalonha lo 1r d’octòbre.
En mai de la proximitat de las datas, los referendums curd e catalan son comparables sus los plans geografic e contextual. Dins los dos cases, lo territòri pertocat recuèrb una part minoritària de la zòna de poblament nacionala (la Generalitat de Catalonha representa en superfícia un 46% del territòri dels Païses Catalans e la Region Autonòma del Curdistan iraquian solament un 16,5% del grand Curdistan). E totes dos son a afrontar un contèxt politic internacional ostil.
En Catalonha, mentre que lo procès devèrs l’independéncia es ben engatjat (lo Parlament de Catalonha n’a complit lo primièr acte en validant una lei qu’autoriza de votar), l’estat espanhòl se mòstra de mai en mai menaçant. Ansin, lo parquet a moblizat totas las fòrças de polícia (Gàrdia Civila, Polícia Nacionala e Mòssis d’Esquadra) per fin d’empedir lo referendum amb de mesuras repressivas divèrsas: confiscacion de las urnas, dels bulletins de vòte e de totes los documents e materials de difusion, menaças judiciàrias contra los mèdias publics catalans que parlarián del referendum, enseguidas penalas contra los 712 cònsols màgers catalans e araneses que sostenon lo procès, mesa jos tutèla de las finanças de la Generalitat, furns al sèti del govèrn catalan, arrestacion d’un dirigent. Dementre, lo president del govèrn espanhòl, Mariano Rajoy, a demandat als catalans d’anar pas votar. Ça que la, totas aquelas pressions e intimidacions an pas demenit la determinacion del pòble catalan, qu’èran mai d’un milion a manifestar a Barcelona per l’independéncia l’11 de setembre passat, lo jorn de la Diada, la fèsta nacionala de Catalonha.
Al Curdistan iraquian tanben, lo referendum a rescontrat las mesmas constrenchas: oposicion categorica del parlament e del govèrn iraquians que menaçan de far intervenir l’armada, indiferéncia o ostilitat generala a l’internacional (sobretot dels estats vesins —Siria, Turquia e Iran— que comptan d’importantas minoritats curdas sus lors territòris), mentre que la determinacion populara es mai que fòrta.
Aqueles dos referendums son una escomesa: “Qui de la rason d’estat o de la volontat populara se mostrarà mai fòrt?”. L’Organizacion de las Nacions Unidas reconeis doas doctrinas contràrias: l’inviolabilitat dels estats e lo drech dels pòbles a l’autodeterminacion.
Per remembrança, l’actualitat de l’auton de 2014 èra ritmada per los referendums successius d’Escòcia e de Catalonha. Dins lo primièr cas, los independentistas avián perdut de pauc a causa de las messòrgas de Londres. Dins lo segond, la pression estatala espanhòla aviá constrench los catalans a transformar lo referendum en consulta populara sens valor juridica autra que la legitimitat internacionala obtenguda gràcias a la victòria de l’“òc” a l’independéncia.
Actualament, los estats unitaris mal nomenats estats nacion, e mai se son demenits per una guèrra civila coma la d’Iraq, son encara pro potents per s’opauar a l’independéncia de lors regions e l’empedir per la fòrça se fa besonh. E las reticéncias internacionalas son encara tan fòrtas. Totun lo vernís sembla de se fendre despuèi que divèrsas reaccions internacionalas an fach acapir que sostenián lo drech dels catalans a l’autodeterminacion e que serián lèstes per trabalhar amb una Catalonha independenta. Per lo Curdistan del Sud, l’afar demòra pr’aquò mai complicat.
Naturalament, l’ANÒC saluda los referendums curd e catalan que percep coma portaires d’espèrs per las nacions en lucha, en primier luòc Occitània. Mas al delà d’aquò, se pausa indefugiblament la question de l’avenir de la Val d’Aran e mai generalament d’Occitània.
La situacion d’Occitània tota es comparabla en dimension e en diversitat a aquela dels Païses Catalans o del grand Curdistan. En situacion normala, aquelas tres nacions serián d’estats de talha mejana. Mas a causa de vesins poderoses o d'ancians descopatges colonials, l’istòria a daissat sa marca. Al contrari de la Catalonha Sud o del Curdistan iraquian, Occitània tota a pas de region autonòma de fòrta identitat que pòsca portar lo drapèl dau pòble minorizat.
L’ANÒC ramenta que dins lo futur estat catalan, i a la Val d’Aran qu’es de cultura occitana. Per tant, demandam que lo futur estat catalan siá un estat binacional, catalan e occitan. S’apelariá Republica de Catalonha e Aran. L’interès dels araneses, e dels occitans en particular, es d’èsser associats al procès independentista catalan: Catalonha es mai favorabla a la cultura occitana que non pas Espanha.
Sèm conscients que d’obstacles se deuràn despassar. I a encara un fòrt sentiment espanholista en Aran. Pro d’occitanistas, curiosament, sostenon l’independéncia per Catalonha... mas pas per Occitània. E l’Occitània reala es confrontada a una novèla division inquietanta: la Region de Tolosa, oficialament apelada “Occitània”, representa solament un tèrç d’Occitània tota.
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Batalha de Carabobo
La batalha de Carabobo que ho ua de las darrèras etapas de la Guèrra d'Independéncia de Veneçuèla. Que s'escadó lo 24 de juh de 1821 e qu'opausè las hòrças rebèllas gavidadas peu Libertador Simón Bolívar e las òst reialistas comandadas per Miguel de la Torre. L'armada de Bolívar que ho decisivament ajudada per ua Legion Britanica entà obtiéner la soa victòria.
Après Carabobo, Veneçuèla qu'èra practicament liberada a despart de quauque reialistas refugiats a Puerto Cabello qui seré lo nom de la darrèra batalha.


text:
Imperatriz
Imperatriz es una vila de l'estat brasilièr de Maranhão. Sa populacion èra estimada a 253 123 abitants en 2015[1]. Sa superfícia totala es 1367,9 km².
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ( lenga pas reconeguda :  pt ) ) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE), « Estimativas populacionais para os municípios e para as Unidades da Federação brasileira em 01.07.2015 », 1èr de julhet de 2015 (consultat en 19 de genièr de 2016)
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pagina del modèl Ligam web comportant una error
- Portal:Brasil/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:America del Sud/Articles ligats
- Portal:America/Articles ligats
- Portal:Lusofonia/Articles ligats
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Vila de Maranhão


text:
Virus
Un virus (deu latin virus, qui vòu díser "poson", "veren", mot neutre segonda declinason) qu'ei ua particula biologica (de 20 a 300 nm d'endom) capabla d'infectar un organisme viu. Que' compausa d'un acid nucleïc (ADN o ARN) associat dab proteïnas. Non possedeish pas cap metabolisme e donc b'a pas cap besonh de's neurí, non creish pas e non pòt pas multiplicà's tot sol. Que pòt pas sonque infectar ua cellula eucariòtas o procariòtas (un virus qui infecta un bactèri qu'ei aperat un bacteriofag) entà qu'aquesta e copien lo son cabau genetic e lo traduseishin en sintetizant las soas proteïnas e, fin finala, e's moreishin en tot liberar un heish de virus naveths.
Los antibiotics (qui ageishen en estancant lo metabolisme deu bacteris) n'an pas cap efecte suus virus au contre deus vaccins qui permeten d'establir ua immunitat contra tau o tau virus.
Per'mor de la loa manca de metabolisme que s'a discutit mantun còp se los virus b'èran o pas èsters vius. Generaument que's considera que non e qu'en vertat, que son objèctes biologics a las termièras deu monde viu.
En çò deus umans los virus que son responsables de mantuas malaudias e, en particular deu SIDA causat per lo virus VIU.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mòt virus vèn dau mòt latin virus que designava lei poisons e lei substàncias toxicas. Apareguèt en Anglatèrra en 1392[1]. Virulent vèn dau mòt latin virulentus (toxic) e apareguèt vers 1400[2]. La significacion "agent susceptible de provocar una malautiá" foguèt enregistrat per lo prumier còp en 1728[3] avans lo descurbiment dau prumier virus en 1892 per Dmitri Ivanosky. Lo tèrme virion apareguèt en 1959[4] es utilizat per designar una particula virala establa eissia d'una cellula e susceptibla de contaminar una autra cellula[5].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [1]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [2]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [3]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [4]
- ↑ Casjens S. In : Mahy BWJ and Van Regenmortel MHV, Desk Encyclopedia of General Virology, Boston: Academic Press, 2010, ISBN 0-12-375146-2, p. 167.


text:
Lo dissabte 26 de mai de 2018 lo Centre Occitan Ròcaguda (COR) organiza una conferéncia sul tèma : Albi ciutat occitana.
La manifestacion se farà al Centre Cultural Occitan de l'Albigés, 28 carrièra Ròcaguda a Albi, a 17h.
Presentacion dels organizators :
« Segur pardí, sèm en Occitània ! Mas cossí trapar la preséncia d’aquesta lenga e cultura per de passejaires, emai per d’Albigeses ? N’es pas mai lenga de la vida vidanta. Alara, qual s’en servís e ont se parla ? Cossí aquò evoluís ?
« Una presentacion viva, en francés, plan illustrada de fòtos e de documents mai que mai inediches, amb la volontat de religar d’elements esparpalhats dins de libres o entenduts dins d’unas conferéncias : dels trobadors a l’epòca actuala, veirem l’accent, lo pastèl, los anissons, la literatura, los noms de carrièras... D’evidéncias d’unes còps e de donadas pauc conegudas a d’autres, las nosar per que l’ensemble trape sens.
« Serà dissabte, lo 26 de mai a 5 oras, al Centre occitan d’Albi, dins l’ostal Ròcaguda, aqueste amiral qu’a tant fait per sa vila e per l’occitan. Dintrada a gràtis e dubèrta a totes. Serà una passejada dins Albi e dins lo temps, amb la volontat de respondre a una question sovent pausada : finalament la lenga e la cultura occitanas, qu’es aquò, aicí e ara ? »
Bernat Lescalier


text:
La fisica es una sciéncia apassionanta. Quand pensas que sas quicòm, de nòvas recèrcas càmbian la compreneson qu’aviam de cèrtas teorias. Una còla de fisicians angleses ven de descobrir un nòu mecanisme dins lo procès de creacion de fotons (parelhs). La descobèrta pòt limitar la compreneson actuala de la resolucion espaciala e de la pròpria teoria quantica.
Lo director de l’estudi, David Andrews, de l’Universitat d’East Anglia (Norwich, Anglatèrra), a confirmat que, pendent lo procès de creacion de parelhs de fotons, aquestes pòdon nàisser de desparièras localizacions. Aquò aurà una granda implicacion en fisica quantica, la basa teorica de la fisica modèrna.
Aquò pr’amor que fins a uèi lo jorn, se pensava que los parelhs de fotons naissián necessàriament dins un meteis luòc de l’espaci. Las repercussions son grandas pr’amor que la practica quantica es utilizada uèi en fòrça procèsses dins los laboratòris de la planeta (en criptografia quantica mas tanplan en teleportacion quantica).
La descobèrta, e mai siá un trabalh que li cal encara una confirmacion experimentala, es estada facha en tot estudiar la conversion parametrica espontanèa (SPDC en anglés). Dins aquel procès fisic, los scientifics fasián passar de particulas fotonicas a travèrs d’un cristal per generar de parelhs de fotons. Descobriguèron que los procèsses de creacion d’aqueles parelhs fotonics se fasián en desparièrs luòcs de l’espaci.
“A un nivèl fondamental – çò expliquèt Andrews– lo procès de conversion de fotons en parelhs arriba a travèrs de cèrtas interaccions qu’intrarián dins la susceptibilitat optica non lineara de segond òrdre. Es mai una responsa dipolara electrica de tresen òrdre”.
Combinacion d’energia fotonica
Aital, la còla qu’a fach la descobèrta a confirmat que cada parelh de fotons a una cèrta energia combinada a un moment del temps parièr al del foton exterminat. “Quand los nòus fotons son creats, compartisson l’energia del procès conegut coma conversion degenerativa (DDC en anglés) –çò diguèron los cercaires–. Ara, l’identificacion scientifica d’un nòu mecanisme delocalizat mòstra que cada parelh de fotons pòt èsser creat en desparièrs ponches de l’espaci e aquò balha una determinacion incèrta a las originas de la fisica quantica mai fondamentala”.
Los sistèmas de computacion –que tractan de grandas quantitats de donadas a una velocitat plan nauta– e d’autras zònas de la fisica quantica se poirián veire afectadas per la nòva descobèrta facha per aquela còla scientifica.” Los fotons an quitat d’èsser los còps de lutz qu’aviam imaginats fins a uèi”, çò soslinhèron. L’estudi es estat publicat dins la revista numerica Physical Review Letters.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1896
Los primièrs Jòcs Olimpics d'estiu de l'èra modèrna (Jòcs de la Ièra Olimpiada) se debanèron dins la capitala de Grècia, Atenas, del 5 al 15 d'abril de 1896.
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas e referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
14 equipas per 241 atlètas: aicí la chifra istorica dels bels primièrs Jòcs Olimpics de l'Èra Modèrna...
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
espòrts & espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Atenas 1896 - Atletisme
-
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Tennis[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
autres espòrts[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 186 documents subre Atenas 1896 en picar coma clau Olympic Games 1896
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Malawi
Malawi (oficialament Republica de Malawi) es un país que se tròba plaçat al sud-èst d'Africa. Limita a l'oèst amb Zambia, a l'oèst, sud e èst amb Moçambic e al nòrd amb Tanzania. Sa capitala es Lilongüe.
Lo gentilici es malawian - a.
Somari
IstòriaModificar
Anteriorament, durant lo protectorat anglés lo país foguèt apelat Nyassaland (Niassalandia) - es dire, Tèrra del Lac (en idiòmas bantu Niassa o Nyassa significa: lac), Malawi se sonèt en d'autre temps Maravi, o ‘la lutz rebatuda’, en fasent referéncia benlèu a la ludentor del solelh sul Lac Malawi. Las còstas del Lac Malawi son abitadas dempuèi de milièrs d'ans segon las rèstas trobadas en catacions arqueologicas recentas. La majoritat de la populacion actuala aperten a grops etnics bantos qu'arribèron dins la region qualque temps abans l'arribada dels primièrs comerçants d'esclaus arabis e los primièrs exploradors portugueses. Los missionaris e colonizadors britanics, apareisson tre la fin del decenni de 1850, après l'arribada dins la region de David Livingstone.
Las tèrras fertilas de Malawi favorizèron l'implantacion rapida de colons angleses e lo desvolopament comercial de la region, e en 1891 declaravan la constitucion del protectorat Britanic de Nyassaland. En 1953 lo Nyassaland Britanic se jonhèt amb la Rodèsia del Nòrd (uèi Zambia) e la Rodèsia del Sud (actualament Zimbabwe) per formar la Federacion de Rodesia e Nyassaland.
Aquesta Confederacion s'acabariá en 1964 amb l'independéncia de Malawi, après l'eleccion de Hastings Kamuzu Banda del Malawi Congress Party (MCP) - coma lo cap del país, en 1963. Dos ans pus tard, lo president Banda declarariá la Republica de Malawi coma un estat unipartidari e lo caractèr obligatòri per totes los ciutadans d'aperténer al MCP.
En 1971 Banda foguèt nomenat president vitalici en desvolopant dins los ans seguents una politica repressiva contra quina oposicion que siá que sorgiguèsse. Lo cap de la Liga Socialista de Malawi, Dr Attati Mpakati, se veguèt obligat a s'exiliar e en 1983 apareguèt assassinat. Los fondadors del Movement per la Libertat de Malawi, Orton e Bòrd Chirwa, foguèron empresonats en 1981 e acusats de ‘conspiracion’. La dirigenta sindicala, Chakufwa Chihana foguèt empresonada en 1970 en passant sèt ans en preson e en tornant a èsser condemnada a dos ans de preson, en 1992 acusada de "sedicion". La siá violacion constanta dels dreches umans empediguèron pas qu'en 1991 los Estats Units anoncièsson publicament lo sieu apiegi incondicional al govèrn de Banda.
Banda mantenguèt bonas relacions diplomaticas amb los govèrns racistas d'Africa del Sud e Rodèsia e ajudèt en la repression del movement d'independéncia en Moçambic e, après 1975, ajudèt lo grop rebèl RENAMO, d'oposicion dins lo govèrn moçambican.
Mas los cambiaments internacionals après la desaparicion dels blòcs militèsses, supausèt que lo regim de Banda comencèsse a recebre de pressions per acabar amb tanta repression e assassinat politic, çò que jonhut a l'aumentacion del malcontentament popular per la desastrosa situacion economica de la populacion e l'ascens de la preséncia dels partits de l'oposicion, forcèron la realizacion en 1993 d'un referendum subre la fin de l'unipartidisme e la democratizacion de la vida publica.
Lo 17 de mai de 1994 aguèron luòc las primièras eleccions liuras jos una constitucion provisòria. Bakili Muluzi, cap del United Democratic Front (UDF, Front Democratic Unit), foguèt elegit en aquestas eleccions.
PoliticaModificar
Malawi a una democracia multipartidaria dempuèi 1994. Segon la constitucion de 1995, lo president, qu'es al meteis temps cap de Govèrn e cap de l'Estat, es elegit per sufragi universal e dirècte cada cinc ans. Lo vicepresident es elegit amassa amb lo president. En mai, lo president a la possibilitat d'elegir un segond vicepresident, que deu èsser d'autre partit politic. Lo president causís tanben los membres del sieu govèrn, que pòdon o pas èsser de membres de la cambra legislativa.
L'Assemblada Nacionala de Malawi compta 193 deputats, elegits per mandats de cinc ans. Per d'autra part, la Constitucion prevei l'existéncia d'un Senat (cambra nauta) de 80 membres, mas fins a la data es pas estat creat. Lo Senat auriá la foncion de representar los caps tradicionals e los divèrses districtes geografics, en mai de determinats grops d'interès, coma las femnas, los joves o los andicapats.
La Constitucion establís un poder judiciari independent. Lo sistèma judiciari de Malawi, basat en lo modèl anglés, es compausat per de tribunals inferiors, un Naut Tribunal e un Tribunal Suprèm d'Apellacion.
GeografiaModificar
A l'èst del país se tròba lo Lac Niassa, tanben conegut coma Lac Malawi.
Lo país se tròba administrativament dividit en tres regions: la region nòrd, amb capitala a Mzuzu, la region centre, amb capitala a Lilongüe, qu'es la pus granda vila de la nacion, e la region sud amb capitala a Blantyre. Lo país descen en nautor segontes anam de la frontièra de l'oèst al Lac Niassa.
La montanha pus nauta del país es lo Satipwa, amb 3002 mètres d'altitud.
EconomiaModificar
De veire: Economia de Malawi.
CulturaModificar
BibliografiaModificar
Vejatz tanbenModificar
Ligams extèrnesModificar
Nòtas & referénciasModificar


text:
Per Patric
Ven, ven aquò's la festa de musica per dansar
Lo vin te monta a la testa vaquí çò que te cal far :
Leva, leva, leva la camba, tira, tira, tira lo pè.
Deputat dins ton cartable doblides pas la leiçon,
Caldrà faire ton miracle, tas promessas d'eleccion.
Mèfi monsur lo ministre que la ròda vai virar,
Se ta plaça èra plan cauda lo temps se pòt refrejar.
Monsur lo despenja-figa, cambiament-continuitat,
Voliás despenjar la luna, lo solelh t'a ensucat.
Coma cal de solelhada per la vinha e lo rasim
Carnaval tota l'annada, de fogassa e mai de vin.
Pren la man de ta vesina, potoneja ton vesin,
Lo potage se rabina soparem amb de vin.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text: Apres l’aficha (oficiosa) de la manif, ai contunhat sus ma lançada, per la bona rason que un potonors quo es aisat de dessenhar. Puei tot lo monde aima los potonors, non ? Aqui una frisa que representa la granda familha (un pauc endarrierada) de l’occitanisme politic e associatiu. Vos bòte lo detalh daus personatges en seguir, se per cas n’i a un que vos interessa en particular. Io vos balhe l’autorisacion d’en far çò que voletz. Per contra, l’entrepresa americana qu’a lo drets, quo es mens segur…


text:
Hauterives
Hôtariva en arpitan (Hauterives en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Hauterives a situat entre dos tucs #que forman la vallée de la Galaure. Es distant d'aperaquí 50 km de Valéncia, 80 km de Lion, 70 km de Grenòble e 26 km de Romans-sus-Isère.
La commune d'Hauterives est située entre deux collines qui forment la vallée de la Galaure. Elle est distante d'environ 50 km de Valence, 80 km de Lyon, 70 km de Grenoble et 26 km de Romans-sur-Isère.


text:
Corporacion
Equip de govèrn
Er Equip de Govèrn esta integrada per eth baile e un tèrç deth nombre legau de còssos, nomentadi e separadi liuraments per l’Alcaldia. Er Equip de Govèrn encuede ath Plen.
Es foncions que corresponen ar Equip de Govèrn son: l’assisténcia deth baile e l’exercici des sues atribucions, l’exercici des competéncies que li pogue delegar eth baile o eth Plen municipau e l’exercici des competéncies que li atribuïsque dirèctaments era legislacion sectoriau.
Juan Antonio Serrano Iglesias
Gobernacion, Torisme, Comerç e Promocion economica, Ordenacion deth territòri e Urbanisme
Jacinto Cuny Moga
Infraestructures, Obres e Servicis, Pedanies, Medi ambient e Medi Naturau
María Vergés Pérez
Ensenhament, Cultura e Comunicacion, Accion sociau e Ciutadania
Rufino Martinez Cau
Finances, Ordenació del territòri i Urbanisme
Ramón González Puyol
Infraestructures, Obres e Servicis
Elena Vidal Díaz
Accion sociau e Ciutadania
Alberto López López
Espòrts, Joenessa e Naues tecnologies
Eth plen
Eth Plen ei l’organ municipau basic. Adòpte es principaus decisions de l’Ajuntament. Ei integrat pera totalitat de còssos e còsses e presidit per l’baile.
Eth consistòri de Vielha e Mijaran ei format per 13 còssos e còsses. Era sua composicion, dempús des eleccions locaus deth 27 de mai de 2015, ei era següenta: 7 còssos e còsses de UA-PSC, 5 de CDA, 1 deth C’s.
Es sessions ordinàries deth Plen municipau se celèbren damb periodicitat mensuau, eth tresau dimarts de cada mes as 10 ores, ena sala de plens de l’Ajuntament. Es sessions son daurides a toti es ciutadans e ciutadanes que desiren assistir-i.


text:
Douains
Douains en normand (Douains en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Douains A situat a 6 quilomètres de Vernon e a una vintena de Évreux. Es egalament a proximitat immediata del renommé castèl de Brécourt, de epòca Louis XIII, #qu'a #èsser transformat en otèl de luxe abans la siá clausura actual.
Douains est située à 6 kilomètres de Vernon et à une vingtaine d'Évreux. Elle est également à proximité immédiate du renommé château de Brécourt, d'époque Louis XIII, qui a été transformé en hôtel de luxe avant sa fermeture actuelle.


text:
Fleury-en-Bière
Fleury-en-Bière es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra madama del luòc, sembla èsser Alix de Fleury, dicha « La mai polida », a la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
La première dame du lieu, semble être Alix de Fleury, dite « La plus belle », à la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.


text:
Mai de 15 ans que la Pirata usa los dancefloors de Catalonha mai d'alhors amb son reggae/ragga/dancehall colorat ! Pionièrs de la musica jamaicana en catalan, an engolit e mestrejat las basas del sound system : un DJ, dos MC's, un son caud e englobant, clafit d'imnes generacionals cargats d'espers, de jòias, d'esperit de fèsta e de lucha, rebèl e complici.
Los piratas son pas que 3 sus l'empont, mas son tant nombroses que lor public, vertadièr quatren membre, al qual demandan una participacion activa...tant val dire que va caler banhar la camisa !


text:
Patrolhaire
Un patrolhaire es un naviri militar leugier e pichon destinat a l'equipament dei fòrças navalas costièras. N'existís dos tipes principaus. Lo premier gropava inicialament de naviris rapides equipats d'artilhariá leugiera ò de torpilhas. Aquelei naviris assaiavan de s'aprochar d'un biais discret e rapide dei flòtas enemigas per leis atacar. Pasmens, sei capacitats èran limitadas en fàcia de l'aviacion ò de l'artilhariá navala pesuca. A partir deis annadas 1960, lo desvolopament de la furtivitat e dei missiles li donèron d'interès novèus e aqueu tipe de patrolhaire es a l'ora d'ara fòrça frequent au sen deis estats desirós de formar una flòta pauc costosa. La segonda categoria de patrolhaire gropa de naviris rapides amb un armament limitat e destinat a d'operacions de susvelhança dei zònas economicas ò de polícia.


text:
Al moment de l'independéncia del Reialme-Unit (fin de la guèrra entre Angleses e Gaelics d'Irlanda èra en Julhet 1921), Irlanda a causit de promòure sa lenga pròpria, lo gaelic d'Irlanda ; mas es sonque dins las annadas 1990 que la television arriba en lenga gaelica sancièra pels programas. Alara que l'escòla donava la lenga a TOTES/AS (la lenga èra de totes/as), ambe l'unic contra-exemple de l'Irlanda del nòrd (ensenhar a totes/as dona pas una regularitat sancièra a la lenga, o fau pas oblidar) ; es encara aquel problèma d'ensenhament que se pausa dins la partida d'Ulster del Reialme-Unit, costat Belfast, pausat per part dels unionistas, e tornat a l'actualitat ambe lo Brexit. La comission europèa pausa en problèma grèu aquela situacion d'Irlanda... que lèu un referèndum donarà la unitat a Irlanda ?
Pel moment es una signaletica junta ambe una novèla maissanta que me dona l'idèa d'aquel bilhet.
L'informacion (ligam) dona una fòto que m'agrada de veire. Dún Droma es Dundrum en anglés, e la signaletica Dún Droma es pausada primièr per las autoritats d'Irlanda.
Es un modèl de signaletica : donar lo nom del vilatge sus un meteis panèu e la lenga locala en primièr ; es jamai lo biais que se causís en Occitània per valorizar la lenga locala, l'occitan de totas las variacions fonicas; se preferís crompar un panèu separat (còst sul budgecte donc) e plaçar l'occitan devath, desota lo francés, lenga santa per la republica (article 2 de la bíblia republicana o constitucion), quora s'i pensa. la regularitat d'aquela pensada es sistematicament ligada a la vida bureucratica de l'administracion centralista francesa ; aital sus una autorota en Iparralde, los panèus en basco an desaparegut al moment de la privatizacion de la via !... L'Estat-nacion francés es una mercat-Estat-nacion... e cambia pas en foncion dels regime, quand Paris mana, es un mercat per s'imposar a els, ambe lo regionalisme parisenc, expansionista.
Podèm çaquelà notar que lo Conselh Territorial de Tolosa, Garona-Nauta, a causit de crear una VIA GARONA de Tolosa a Sant-Bretran-de-Comenge (ont i a pas de panèu en occitan) e qu'anirà dinca la Val d'Aran, aquela VIA GARONA es una via pedonestra, fau debutar per quicòm ! A pichonas piadas l'occitan es pichonetament respectat, pel Conselh Territorial ; fau una pichona avançada sul terrenh e una clara presa de decision politica al cap, ambe lo president del Conselh Territorial [Numèro 143 de mai e junh 2017 de la revista del Conselh] ; lo sistèma bonapartista francés assegura una administracion rassegurada...
la VIA GARONA es lo nom OFICIAL e que serà aital emplegat dins totes los oficis de torisme e totes los documents editats ; quand un francés vòl pas de l'occitan (lingüiscidi classic francés), la frasa en seguida es : « comprenèm pas, podètz tradusir » (es sovent los unics locutors o locutriças d'una lenga pòst-latina que fan aital), veirèm aital que la VIA GARONA aurà çaquelà franceses que l'emplegaràn ! e seràn autorizats d'escaraunhar la prononciacion ... Se la dignitat dels Occitans exista, los Occitans lor explicaràn de quin biais fau prononciar VIA GARONA als Franceses, e PUNT.
Mas la prononciacion e sa merdica grafia de la populacion de la lenga de l'edicte de Villers-Coterêt s'imposarà pas per los que fan a pè lo camin entre Tolosa e Sant-Bretran-de-Comenge. EXEMPLAR.


text:
Modèl:Nobr
- Utilizacion
- Lo modèl {{nobr}} rend son tèxt en paramètre totalament insecable, e simplifica l'escritura en evitant d’utilizar explicitament un espaci insecable ( ).
Fonciona quitament se lo tèxt en paramètre conten d'imatges (per exemple una bandièra), o conten de ligams, contràriament a l'espaci insecable, qu'es ineficaç pels imatges e romp los ligams.
- Sintaxi
{{nobr|tèxt de rendre insecable e que pòt conténer d'imatges
}}
La documentacion d'aqueste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.
Los editors pòdon trabalhar dins lo nauc de sabla (crear) e la pagina de tèst (crear).


text:
Modèl:Icòna de títol
Aqueste modèl generic parametrat es destinat unicament a la construccion d’autres modèls.
Utilizacion
Aqueste modèl permet d’apausar una icòna discreta a dreita del títol de la pagina dins la quala es plaçat.
Sintaxi
{{Icòna de títol | id = | ligam = | tèxte = | imatge = | talha = }}
Paramètres
id: Identificant de l'icòna (obligatòri, per exemple
mon-icone1). Aqueste identificant apareis pas dirèctament dins la pagina, mas es utilizat per generar l'atribut id de l'element HTML que conten l'icòna. Es recomandat d'i inserir pas d'espacis ni de caractèrs especials. Una pagina deu pas conténer mantuna icòna qu'an lo meteis identificant, siquenon sola la darrièra es afichada. Dos modèls qu'afichan d'icònas de títol devon pas utilizar lo meteis identificant, levat se son mutualament exclusius. Las icònas son triadas per òrdre alfabetic de lor identificant.
ligam: La pagina sus la quala un clic sus l’icòna dirigirà (facultatiu, aquesta documentacion per defaut).
paramètre: Paramètres d'apondre a l'url ("action=edit", "uselang=oc", "oldid=123456", etc... (facultatiu, pas res per defaut)
tèxte: Lo tèxte de l’infobulla que deu aparéisser (facultatiu, exemple de tèxte per defaut). Evitar los caractèrs wiki, valent a dire los |, }} etc.
imatge: Lo nom sens prefix de l’imatge d'afichar (facultatiu, Fairytale bookmark.png per defaut). L’imatge pòt èsser situat sus Commons.
talha: La talha (sens l’unitat px) de l’imatge (facultatiu, 20 per defaut).
Nòta :
- Aqueste sosmodèl deu pas èsser utilizat dirèctament dins l’espaci enciclopedic.
- Los imatges utilizats devon èsser dins lo domeni public o siquenon listadas dins Wikipèdia:Crèdits grafics, perque lo modèl inserís un ligam sus l'imatge qu'empacha aqueste d'aver un ligam cap a la pagina qu'indica los dreits associats a l'imatge.
Veire tanben
La documentacion d'aqueste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.
Los editors pòdon trabalhar dins lo nauc de sabla (crear) e la pagina de tèst (crear).


text:
Per lei scientifics, lei rores
, per exemple, nos pòdon entresenhar sus la capacitat dei bòscs d’espongar lo carbòne, que consúman quand créisson. Mai encara, lei fuèlhas que tómban a l’auton, puèi que s’amolónan au sòu, empàchan tambèn una briga la tèrra de relargar lo meme carbòne. Enfin, lei bèstias microscopicas que li vívon, élei se norrísson d’aqueu carbòne, lo mai important de nòstrei gas d’efèct de sèrra. « Un deis enjuècs dei mesuras seriá de nos dire s’aquélei bòscs pòdon mai o mens compensar lo carbòne que s’espandisse deis usinas »
ajusta Ives Noack.
Icos serà en França un « Fòrça Grand Instrument de Recerca » (TGIR), adonc am’ un pagament prioritari en 2015 e leis annadas puèi.
L’installacion provençala serà la tresena malha d’una ret francesa de mesuras, qu’es tambèn europea : Orleans e l’Auba n’en son leis autras dins l’exagòne. Mai en Euròpa li trobam pereu l’Universitat de Las Palmas ai Canarias, l’Universitat Tecnica de Lisbona, e aquela de Tuscia, en Etruria italiana.
La torre de Sant-Micheu, va fau dire tambèn, s’ajustarà a d’àutreis iniciativas que dévon mantenir aquel observatòri astronomic, prestigiós (es d’aquí que siguèt descubèrta, en 1995, la premièra exoplanèta), mai despassat per leis observatòris gigantàs d’America dau Sud. Ecrit avec les suggestions lexicales de Reinat Toscano


text:
Airbus trabalha sus un novèl tipe d'alas per sos avions amb lo projècte Blade (Breakthrough laminar aircraft demonstration in Europe). L'objectiu es de far mermar la consomacion de carburan e donc las emissions de CO2.
D'aparelhs son ja equipats amb aquelas alas Blade, espèran dins los angars de Tarmac Aerosave prèp de Tarba. Las fasas de tèst deurián debutar en setembre de 2017.
La region Occitània aculhirà 21 dels 77 sites novèls de produccion d'energia electrica de nauta poténcia d'origina solara programats pel governament francés.
Es lo 28 de julhet de 2017 que la lista es estada desvelada pel ministèri de la transicion ecologica e solidària. Lo operators encargats del desvolopament d'aquelas unitats de produccion son multiples : Compagnie du Soleil, Compagnie Nationale du Rhône, EDF EN, Générale du Solaire, Langa, Neoen, Quadran, Voltalia, Valorem, Vol-V...
Lo Cap d'Agde, via un projècte ambiciós d'arquitectura, se torna dessenhar. L'estacion balneària venguda simbòl del desvolopament toristic dels ans 1960 en Occitània, prevei de tornar agençar la siá dintrada.
Sus dètz ectaras tres projèctes son prevists : un palais dels congrèsses, un casino e Iconic : un ensemble de lotjaments e de comèrcis.
Se tendrà a Tolosa del 18 al 21 de setembre de 2017 una sèria d'eveniments al torn dels drònes : de conferéncias, un salon d'entrepresas, de competicions.
Aquò farà de Tolosa per qualques jorn la capitala mondiala del dròne. Mai de tres cent cercaires son esperats a aquel eveniment : l'IMAV per International Micro Air Vehicle conference and flight competition.
L'entrepresa Electric Motion basada a Càstrias prèp de Montpelhièr desvolopa dempuèi qualques ans de trails electrics per las competicions esportivas.
Dempuèi 2017 l'eTrek, concebut per un usatge urban, ven completar la gama.
L'idèa del constructor es de propausar al mond una mòto polivalenta per un usatge quotidian en vila. Es en venda al prètz de 8 500 èuros (fòra ajuda).
Al mes de julhet de 2017 Sono Motor presentava una veitura electrica equipada de panèls solars : se pòt recargar soleta, per poder far fins a 30 km per jorn.
Per los que fan pauc de quilomètres, adieu la pompa, segur, mas tanben adieu lo fial per cargar.
Se pòt tanben cargar normalament. L'autonomia maximala prevista s'amonta alara a 250 km.
Aquela veitura nommada Sion serà comercializada en 2019 per quicòm coma 16 000 èuros. L'entrepresa, una startup que se consacra a la mobilitat sens petròli e sens emission, es basada a Munich en alemanha.
Steve Moullé ven de crear (2016) a Druèla en Roergue la societat LaRefabrique.
Ingeniaire de l'Escòla Nacionala Superiora de las Tecnologias e Industrias del Boes (ENSTIB) aguèt l'idèa de sistematizar e de racionalizar lo reemplec, dins de creacions novèlas, de pèças de vièlhs mòbles.
La qualitat del material d'aqueles mòbles es sovent bona en comparason amb los aglomerats modèrnes emplegats per l'industria, e es sovent inutilament degalhada.
La tresena linha del metropolitan de Tolosa se definís.
Lo conselh sindical del SMTC (Sindicat Mixte dels Transpòrts) Tisséo ven de definir (julhet de 2017) la configuracion definitiva d'aquela linha nommada : Tolosa Aerospace Express (TAE).
Aquela linha deservirà pas directament l'aeropòrt de Tolosa-Blanhac. Un tramvai cada cinc minutas farà l'anar-tornar dempuèi l'estacion Jean-Maga.
Segon un estudi menat recentament per una còla de cercaires, aquela pichona illa de l'ocean pacific, recatariá quicòm coma 17 tonas de bordilhas, mai que mai de plastic.
Aquò ne fa un dels luòcs mai polluïts al mond. L'illa pr'aquò es desèrta e situada al bèl mitan de l'ocean lo mai grand del planeta.
Lo divendres 14 de julhet de 2017, a Albi dins l'encastre del XIIen congrès de l'AIEO, Miriam Bras animava una presentacion sus los corpusses informatizats pels estudis occitans. Tornam publicar, per informacion, lo resumit de sa presentacion (sorsa AIEO).
A l’ora d’ara, lo trabalh dels cercaires en lingüistica e en literatura s’apèva de mai en mai sus de corpusses informatizats. Per l’occitan, coma per las autras lengas en dangièr, la bastison de corpusses textuals e d’aisinas de tractament automatic de la lenga es a l’encòp necite per garantir la preséncia de la lenga dins lo mond numeric e per metre a posita dels cercaires de ressorgas e d’aisinas comparablas a çò qu’existís per las autras lengas.
Page 3 of 7


text:
Épaney
Épaney es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es al sud de la plana de Can. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat a l'èst de Potigny, a Unitat|7|km {{}} al nòrd de Falaise e a Unitat|14|km {{}} al sud-oèst de Sant-Pierre-sus-Dives[1].
Épaney A constituit de dos bourgs de parièra importància : l'actual bourg, ont se situa la glèisa, amb lo luòc-ditz la Coa de Guèine #que lo jouxte, e los Fontaines, #qu'es mitoyen del vilatge de Perrières. Tres unes autres caserius son éparses al sud e a l'oèst : l'Ostal Blanc, los Monts de Éraine e lo Val Mauger.
La commune est au sud de la plaine de Caen. Son bourg est à 8 km à l'est de Potigny, à 7 km au nord de Falaise et à 14 km au sud-ouest de Saint-Pierre-sur-Dives[3].
Épaney est constitué de deux bourgs d'égale importance : l'actuel bourg, où se situe l'église, avec le lieu-dit la Queue de Renard qui le jouxte, et les Fontaines, qui est mitoyen du village de Perrières. Trois autres hameaux sont éparses au sud et à l'ouest : la Maison Blanche, les Monts d'Éraine et le Val Mauger.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XII, la parròquia de Épaney i aviá dos patrons : los fraires de Sant-Evroult e los fraires de Marmoutiers. Los primièrs recebián los dîmes de Épaney, la grange a las #dire a situat a costat de la glèisa. Los segon possedissián lo prieuré de Perrières. En foncion de la siá servitud a tala o tal patron, los abitants s'èran doncas installats siá près de la glèisa, siá près del vilatge de Perrières.
Au Sègle XII, la paroisse d'Épaney avait deux patrons : les moines de Saint-Evroult et les moines de Marmoutiers. Les premiers recevaient les dîmes d'Épaney, la grange aux dîmes est située à côté de l'église. Les seconds possédaient le prieuré de Perrières. En fonction de leur servitude à tel ou tel patron, les habitants s'étaient donc installés soit à proximité de l'église, soit à proximité du village de Perrières.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »


text:
1567
Aquesta pagina concernís l'an 1567 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo sud de l'Empèri, victòria dei fòrças dau negus Sarsa Dengel (1563-1597) còntra lei nomadas oròmos qu'èran a envaïr lo sud dau territòri etiopian dempuei leis annadas 1530-1540. Après aquela batalha, de negociacions entre Etiopians e Oròmos permetèron de desviar leis incursions dei nomadas vèrs leis estats musulmans, tactica ja utilizada per lei negus precedents.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de mai - Claudio Monteverdi, compositor italian (m.1643)
- Samuel de Champlain, explorator francés, fondator de la vila de Quebèc (m.1635)


text:
Germiny
Germiny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge a flanc de serral
Village à flanc de coteau
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Lo vilatge se trucava Germiny-los-Tres-Castells, se nomenavan (nautor, emmy e bas).
- Présence gallo-romaine.
- Le village s'appelait Germiny-les-Trois-Châteaux, ils se nommaient (haut, emmy et bas).


text:
Lesse (Mosèla)
Lesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Outremont Es lo nom d'una separacion de Lesse.
Outremont est le nom d'un écart de Lesse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Fief Del duché de Bar a Modèl:La s
- Distincion partejada dintre de nombrosas familhas : Baudoche a Modèl:La s, Perpinhan a Modèl:La s, Gournay e Roncels a Modèl:La s ; a Modèl:La s, las Créhange, las Busselot, las Forget de Barst, las Jeandelaincourt.
- Fief du duché de Bar au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- Seigneurie partagée entre de nombreuses familles : Baudoche au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, Perpignan au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, Gournay et Roncels au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle ; au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, les Créhange, les Busselot, les Forget de Barst, les Jeandelaincourt.


text:
La participacion en aquel projècte de Ricardo Bofill Taller de Arquitectura International Partnership consistiguèt en la collaboracion en lo projècte de l'estacion de Nauta Velocitat de Bolonha (Itàlia), e l'intervencion en la modificacion de las proteccions dels espacis vuèges verticales, e en la configuracion de l'espaci Kiss&Ride d'arribada/sortida mejançant veïcul.
Participacion en l'equipa de trabalh consacrat al projècte d'arquitectura de la Nòva Àrea Terminala Entre Pistas (NATEP) de l'Aeropòrt de Barcelona, per Bofill Arquitectura. Los prètzfaches realizats consistisson principalament en la coordinacion en verticala (mejançant seccions) e en lo projècte dels elements situats en l'extrèm de la terminala (uèi ja desapareguts).
Estudis d'impacte e d'integracion païsatgistica.
Per l'implantacion d'un centre de cria de cavals, per la conversion d'una planta de grauas e de sables en un centre de compausat, o per la recuperacion d'un camin istoric (los tres cases partejan contacte per la comanda (NODE) e qualques detalhs d'implantacion, en èsser dins la meteissa comarca e unitat païsatgistica)
Estudi sus l' implantacion d'un carril-bici a Reus. Direccion (amassa amb Carles Barberà) de l'activitat realizada en acòrdi Comuna-Universitat, per estudiantas de l'Escòla d'Arquitectura de l'Universitat Rovira e Virgili e presentada al Congrés de la Bicicleta de 2017.


text:
AAA
Dimenge, 11 de febrièr de 2018, 03h00
165 vòtes
Se pòt suggérer un biais, ne far de Còrsega un Parc Nacional protegit, com le PN de Cevenas, explectat e abitat dab residents permanents.
Lo "statut de résident" es pas contrari a la lirura circulacion. Podetz totjorn anar en Corsega, mas podretz pas crompar d'ostal si i vivètz pas.
Me remembri les leis de Belgica ont cal aprene lo neerlandés per poder crompar d'ostal dins Flandra.
Le consens jornaletenc es ganhat d'avança.
Cal sondar sus la causida dels arguments plus pertinents pel trabalh de l'opinion publica:
- Sus le dreit de residéncia segondària (contrari a la liura circulacion europea, çò sembla)
- Sus l'egalitat dels presonièrs al respècte del dreit de vesita,
- sus la co-oficialitat. Aquel punt pausa un problèma de bilingüisme juridic e administratiu que cal pas negar. Un bilingüisme de comunicacion publica es mai realista.


text:
Gunstett
Gunstett en alemannisch (Gunstett en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gunstett A situat en la region Alsace, al nòrd del Bas-Rhin. Aquel vilatge es Modèl:A unitat de Woerth e lo parc Didiland de Morsbronn-los-Bains es près de la sortida del pòble.
Gunstett est situé dans la région Alsace, au nord du Bas-Rhin. Ce village est à 5 km de Woerth et le parc Didiland de Morsbronn-les-Bains est à proximité de la sortie du village.
Istòria[modificar | modificar la font]
Gunstett I aguèt conegut en lo moment de la guèrra de 1870. Lo camp francés e lo camp prussien avián separat per la Sauer a la Brückmühl ont i i aviá un molin. Un Francés i èra anat cercat de l'aiga al riu e los Prussiens an cregut qu'aiçò èra una embuscade. La batalha i aviá doncas esclatat mai d'ora que previst. Gunstett #Èsser tanben conegut per las siás minas de petròli. Las primièras minas de petròli aguèron espetat a partir de 1740 a Merkwiller-Pechelbronn de contunh una mina a #èsser dobèrta après la sortida cap a Surbourg : Lo Potz III. Las darrièras minas an #èsser barradas l'an 1964 del temps que demòra uèi encara del petròli en lo jos-sòl. Las galariás #qu'an #èsser creusées jos Gunstett menaçan dempuèi effondrer e de parlar de damatges dins las abitacions.
Gunstett fut connu lors de la guerre de 1870. Le camp français et le camp prussien étaient séparés par la Sauer à la Brückmühl où il y avait un moulin. Un Français était allé cherché de l'eau à la rivière et les Prussiens ont cru que c'était une embuscade. La bataille avait donc éclaté plus tôt que prévue. Gunstett fut aussi connu pour ses mines de pétrole. Les premières mines de pétrole furent exploitées à partir de 1740 à Merkwiller-Pechelbronn puis une mine a été ouverte après la sortie vers Surbourg : Le Puits III. Les dernières mines ont été fermées en 1964 alors qu'il reste aujourd'hui encore du pétrole dans le sous-sol. Les galeries qui ont été creusées sous Gunstett menacent de s'effondrer et de causer des dommages aux habitations.