text:
Jornada occitana deus tresaus deras Hautas-Pireneas
Per la 7au annada de reng, lo Departament de las Hautas-Pirenèas que perpausaràn aus collegians de 3au qui estudian la lenga occitana, ua jornada consacrada a l'òc lo dimèrcs 29 de març. L'eveniment que's debanarà au Carré Py' de GERDE. Aquera jornada que permet de har conéisher aus joens las possibilitats d'estudis de la lenga occitana au licèu e a l'universitat. Los collegians que poderàn encontrar a professionaus : professor d'occitan, responsable pedagogic, cargat de mission en lenga occitana, etc. Cinc talhèrs que seràn organizats : « Har víver ua lenga regionau », « L'occitan au licèu e après », « Ei possible de víver ua practica artistica enrasigada dens un territòri culturau e lingüistic en 2018 ? », « L'occitan dens la vita professionau » e « Iniciacion au doblatge de filme en lenga occitana ». La jornada que's clavarà peu tradicionau concèrt dab lo grop The Incredible Garuche Band, electro ròck de Bigòrra.
Inf. : Carré Py' GERDE, 3 bis avienguda Maquis de Payolle — 65200 Banheras — tel. : 05 64 25 00 25.


c: text/html

text:
Es Agents de Medi Naturau deth Conselh Generau d’Aran an recuperat en municipi de Les (Baish Aran) fòtos deth dia 2 de seteme hètes damb camèras de fòto trampeig der os Pyros de 27 ans.
Arrebrembam qu’en marc deth Piroslife eth passat mes de junh se liberèc en Pallars un aute os mascle, Goiat, entà per’mor de diversificar geneticament era poblacion, atengut que totes es paternitats d’ossi pirenencs son de Pyros o des sòns descendents.
Eth seguiment e es imatges s’an obtengut en marc deth projècte PirosLife.
Informacion e fotos: Conselh Generau d’Aran

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo periodic de la vida culturala en Provença maritima Ventilo, un a gratis qu'es distribuit a z-Ais e Marselha per dire leis escomessas
de la vida culturala e societala, amé lei programas de teatres, scènas, eca...a entrevistat lo cap redactor d'Aquò d'Aquí, a l'ora que vòstre jornau patís de la descreissénça dei subvenciens.
Sotalinha, dins sa darrièra edicien
, que lo jornau es en trin, benlèu, de se sauvar gràcia a sei legeires. E ditz que Aquò d'Aquí s'enebís rèn de ce qu'interessa la societat provençala. Fai bèn la diferéncia entre dos biais de vèire la cultura nòstra : la patrimoniala e aquela que misa sus l'avenir.


text:
matelas canape clic clac matelas pour canape clic clac matelas futon pas cher 140x190 matelas bultex clic clac fresh matelas matelas pour clic clac chez but.
matelas canape clic clac relaxima banquette lit clic clac gris coccon matelas macmoire de forme dunlopillo 110cm x matelas pour clic clac 140x190 bultex.
matelas canape clic clac canapac clic clac haut de gamme a paris matelas pour clic clac.
matelas canape clic clac banquette clic clac dunlopillo matelas 120x190 cm uk matelas canape clic clac ikea.
matelas canape clic clac clic clac banquette clic clac housse en tissu avec matelas m matelas canape clic clac ikea.
matelas canape clic clac matelas banquette clic clac mousse pu35 matelas pour clic clac but.
matelas canape clic clac matelas pour clic clac conforama.
matelas canape clic clac banquette clic clac bultex alacgant matelas clic clac 140 200 obtenez une impression minimaliste 12 photos matelas pour clic clac conforama.
matelas canape clic clac matelas canapac frais articles with canape clic clac occasion marseille tag canape clic matelas futon 140x190 pour clic clac.
matelas canape clic clac canape clic clac soldes conforama clic clac solde best matelas clic clac 140 190 aclacgant canape matelas pour banquette clic clac pas cher.
matelas canape clic clac housse canape clic clac matelas canapac clic clac inspirant housse canapac clic clac pas cher inspirational matelas canape clic clac but.
matelas canape clic clac canape lit matelas epais canapac convertible avec matelas epais meilleur matelas banquette clic clac avec canap canap clic clac frais epaisseur matelas matelas pour clic clac.
matelas canape clic clac matelas pour canapac convertible best matelas canapac clic clac mentaires sumberl aw photos matelas pour clic clac conforama.
matelas canape clic clac canapac clic clac gris matelas futon pour clic clac pas cher.
matelas canape clic clac canape clic clac bultex canapac clic clac bultex canapac convertible avec matelas bultex banquette clic clac matelas pour banquette clic clac pas cher.
matelas canape clic clac matelas pour clic clac but.
matelas canape clic clac maison du monde canape convertible pas cher a commentaires matelas canape clic clac 28 images matelas clic clac matelas pour clic clac ikea.
matelas canape clic clac banquette clic clac rouge matelas dunlopillo rex matelas pour clic clac 140x190.
matelas canape clic clac canapac matelas de sol luxe matelas canapac clic clac mentaires sumberl aw matelas futon 140x190 pour clic clac.
matelas canape clic clac photo matelas royal realit pour clic clac protege matelas pour clic clac ikea.
matelas canape clic clac matelas pour canapac lit aclacgamment sumberl aw matelas mousse pour clic clac pas cher.
matelas canape clic clac matelas banquette clic clac memoire de forme matelas pour clic clac 120x190.
matelas canape clic clac joli matelas canapac clic clac a propos de matelas pour canapac lit en mousse polyuracthane information portrait matelas canape clic clac ikea.
matelas canape clic clac banquette clic clac laca super matelas 18cm mono 140x190 ou option livraison province matelas canape clic clac ikea.
matelas canape clic clac matelas matelas moussespaccial banquette clic clac 120 x matelas pour clic clac 140x190.
matelas canape clic clac matelas canapac clic clac meilleur housse canape bz frais canape convertible bz top canap convertible images matelas bultex pour clic clac 140x190cm.
matelas canape clic clac matelas pour canapac convertible inspirant matelas canapac clic clac mentaires sumberl aw photos matelas pour canape clic clac 140x190.
matelas canape clic clac matelas matelas pour clic clac 120x190 pas cher.
matelas canape clic clac structure clic clac 130 cm matelas na3 simmons lotus simmons lotus vente de banquette clic clac conforama matelas canape clic clac pas cher.
matelas canape clic clac clic clac banquette clic clac housse en tissu avec matelas m matelas canape clic clac.
matelas canape clic clac clic clac letter banquette clic clac avec matelas dunlopillo matelas futon 140x190 pour clic clac.
matelas canape clic clac matelas banquette clic clac mousse pu35 18cm matelas pour clic clac 120x190.
matelas canape clic clac mignon matelas canapac clic clac a propos de a les meilleurs matelas pour clic clac matelas pour banquette clic clac pas cher.
matelas canape clic clac canapac tulsa na3 matelas pour clic clac 140x190 bultex.
matelas canape clic clac banquette clic clac 3 places matelas naturalex canapa convertible noir matelas pour clic clac.
matelas canape clic clac canapac clic clac en tissu tulsa avec matelas bultex imprimac metropolis matelas futon 140x190 pour clic clac.
matelas canape clic clac clic clac matelas bultex best beija banquette clic clac 3 places avec matelas bultex tissu gris matelas pour clic clac 120x190.
matelas canape clic clac matelas canapac clic clac beau superbe canapac convertible modulable o tera italy matelas futon 140x190 pour clic clac.
matelas canape clic clac housse matelas canapac beautiful matelas pour canape clic clac pas cher.
matelas canape clic clac matelas canapac clic clac nouveau les 22 aclacgant matelas canapac clic clac graphie collection matelas pour canape clic clac 140x190.
matelas canape clic clac matelas pour banquette lit clic clac intensif matelas pour canape clic clac 140x190.
matelas canape clic clac matelas pour convertible rapido best matelas pour clic clac ikea ikea canape clic clac bz ou matelas bultex pour clic clac 140x190cm.
matelas canape clic clac bultex banquette clic clac lena matelas 14 cm mousse bultex 32 kg m3noir matelas pour clic clac 130x190.
matelas canape clic clac banquette clic clac graphique avec coffre de rangement et matelas bultex de 14 cm dacpaisseur matelas pour clic clac 130x190.
matelas canape clic clac canape lit matelas epais canape convertible matelas epais canapac convertible microfibre matelas 18 cm canape lit canape lit matelas matelas pour clic clac ikea.


text:
Virac
Virac[1],[2],[3] (oficialament en francés Virac) es una comuna occitana de Lengadòc en Segalar, situada dins lo departament de Tarn e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Viragio, cap a 1100, Virag, en 1135, e segon Negre, Virac ven del nom latin d'òme Virius amb lo sufixe -acu- [4] , latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Virac èra donc benlèu una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Virius. La causida de Negre supausa l'absorcion del segond -i- per -r-. Totjorn amb -acum, Dauzat e Rostaing considèran que lo nom de persona es un nom gallés d'òme, *Viros[5], causida qu'es pas luènh de la de Xavier Delamarre, Vīrios (de l'adjectiu vīro-, « just, vertadièr », diferent de viro-, « òme »); per Delamarre, lo nom d'origina seriá Uīriācon (aquò supausa tanben l'absorcion posteriora del segond -i-, fenomèn que, totjorn per Delamarre, sembla pas automatic : lo meteis etime mena segon el a Viriat e a Virieu [6], luòcs arpitans).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Monestièr; es ara del canton de Carmaux-2 Vallée du Cérou (en francés), doncas Carmauç-2 Val de Ceron.
Demografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Ernest Negre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4e ed., Vent Terral, Energues, 81350 Andouque, 1986, p. 32
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 726
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 272, 311 e 373
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
221-País gascons
23 mai 2004 12:05 0 messages
P.1 : editoriau de B. Casanava
p.2 : poesia de ME. Cauhapè e MR. Feugàs
p.3 : memòria de Gasconha, de JM. Berguin
p.6 : memòia de Gasconha, de A. Cauhapé
p.8 : pròsa, de G. Nariòo
p.9 : Umor, de Escotarròbi
p.10 : pròsa, de JP. Basly revirat per JP. Poquet
p.12 : parlar plan, de G. Nariòo
p.13 : revirada, una novèla de T. Winton, per N. Gassie
p.15 : actualitat, de M. Pujòl
p.16 : pròsa, de JL. Lavit
p.17 : cosina, de K. Bordenave
p.18 : actualitat, de M. Pujòl
p.19 : pròsa, de ME. Cauhapè
p.20 : pròsa, de JM. Dordeins
p.22 : tad arríder
p.23 : escòlas, d’Urdès
p.24 : mots crotzats, de C. Labandés
p.25 : darrèras parucions
editoriau : e adara la concretizacion ?
après las eleccions, las promessas :
- Aquitània : esquèma regionau de las politicas lingüisticas, creacion d’un Institut de las lengas e culturas regionaus
- Lengadòc Rosselhon : Servici de la lenga e de la cultura occitanas, sostien a l’ensenhament de l’occitan e Calandreta
- Bearn : politica lingüistica
"Lettres d’Aquitaine" (12/03-01/04) : article sus la lenga occitana
Tribalh gran d’informacion e d’obertura (...) per har petar los varrolhs psicologics e administratius.
Crits...
Si
Si m’obivas los braç
Que m’i getarí com l’aiga dens la mar
...
Sauvatja estrangèra
Deisha’m minjar amoras..
CD de comandar a l’ostau biarnés de Pau
Temps qu’il fait, Temps qui passe
Dans la tradition populaire gasconne, (...) le temps qui passait était basé sur les deux cycles de la naure et de la vie. Quant au climat, il inspirait à la fois crainte et intérêt.
À Noël ...
Ces actes qui nous interrogent-14
Vigne et vin en Pays de Béarn :
cartulaire de l’abbaye St Vincent de Lcuq-de-Béarn
deux transactions de 1373 et 1379
Per estar protestants
un car entà tu, un bròs entà jo
relacions entre proprietaris e meitadèr
despart per Lac
"Qu’i vau pensar... Que’t deishi tot lo casalar, que te’u dau."
Be deu fuminar lo poèta
l’isla de Groix en Bretanha
Yan-Ber Kalloc’h (1888-1917) : chafre lop de mar,
BLEIMOR, Ar en deulin
Questions tà un campion
Ua novèla de JP. Basly, revirada en gascon per JP. Poquet : l’eròia que receu ua coneishença soa, çò qui’u balha lo parat de’s soviéner de mei d’un episòdi d’ua longa vita.
l’ospitau, la maison de retrèita
a la vila
la tele, la mòrt
lo musèu deu cambalhon a Arzax
en velò un dia de hèsta a Merac
Si s’endevien plan
com virar "permettre" ?
poder
valèr tà
servir tà
ajudar a
dar lo parat de
deishar a
har
aidar enà
futur
Hà’s endavant
Tim Winton qu’es vadut en Australia occidentau en 1961. Que i viu tostemps dab ua hemna e tres còishes, près de l’Ocn indian. Qu’es un deus escrivans australians mei talentuós deu moment et de ssegur lo mei aimat.
... la mair se hicava a pensar. Que semblava ua cloca seduda aquí au corcèr deu canapè sus la soa coada d’ideas, guardant-se-las a la calor...
Serada Victor Cazes a Sent Beat
exposicion entorn dera reeedicion (en version originala e normalizada) d’ua òbra de V. Cazes : Eths Massoquets de Sent Beat, 1851
associacion "Amis de la Culture Occitane".
Micologia
Papí e lo Guida deus camparòus de Gasconha
Pastís de Veronica de Laverdura
recèpta recuelhuda a Arnós
Un aute monde ? A la tua, Altèr !
D’antimondialista a altermondialista
Encontre
Non sabí pas arren d’eth
Sonque
Ne’s semblava pas aus autes
Que’s semblava a’u qui atendí
En hòra d’aquò
Non sabí pas arren d’eth.
La recèpta deus cocons
deu CP d’electrician a l’agregacion d’anglés, ua entervista nulla
de cocon en cocon, a la recerca d’ancianas mestressas
lo capdavantèr
au capitani de gendarmeria :(...)
E quant as de gendarmas au darrèr de tu ?
Ah, be serí urós d’estar au capdavant e d’aver monde au darrèr de jo !(...)
que respèctas plan totas las limitacions, que vederàs la corderilha de monde qui auràs au darrèr de tu !
Una vaca a l’aiga
texte elaborat peus escòlans d’Urdès dab la regenta e lo caminaire : com recuperar ua vaca caduda dens un putz.
collòqui
Parc naturau de las Lanas de Gasconha
"Un país dens la soa lenga" 9-10/10
istòria de la lenga
particularitats deu parlar negue
usatges e plaça actuaus
darrèras parucions
Dictionnaire français-occitan, tome 1
Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons
Dessins en retard
Pèir l’ors, viatge en la preïstòria
Shuqueta, drama en tres hèitas, en vèrs
Dazibao
Sauvar la Cristal
Teatre, Las engarçadas de Frosina
Lo medecin per fòrça
Gran batsarra a Clarac
Dans la même rubrique
23 mai 2004 – 217-país gascons
23 mai 2004 – 218-país gascons


text:
Traducion dictada
La Dictada Occitana a Narbona
La Dictada occitana, organizada lo darrièr dissabte de genièr dins un cinquantenat de vilas, es venguda un moment marcant de la vida occitana en Narbonés.
Aquel eveniment cultural e festiu recampèt dins la Sala dels Cònsols de l’Ostal de Vila los afogats de la lenga e de la cultura d’Òc de Narbona e dels vilatges ont de gropes occitans son actius.
Lo Cercle Occitan de Narbona aviá plan faitas las causas.
Acuèlh rigorosament organizat, dictada legida impecablament per La Sause, contes fòrça presats del talentós Joan Jacme Delpoux mentre que mièja dotzena de correctors
corregissián las dictadas e los questionaris culturals, remesas dels prèmis generosament dotats per de mecènas nombroses (comerçants, entrepresas, organismes divèrs, collectivitats...) e per acabar un aperitiu-manjadreit, ocasion privilegiada de claure l’aprèsdinnar per d’escambis amicals, en occitan plan segur.
Aqueste an, un quinzenat d’escolans participèron a la Dictada, mentre que los adultes èran un seissantenat.
Pels escolans,
lo primièr prèmi, lo ganhèt Stella FontaineEscaffre de la Calandreta La Granhòta de Narbona,
lo 2° Esteban Sant de la classa bilingüa de Lesinhan,
lo 3° Marina Haley de la Calandreta La Granhòta, e lo prèmi dels Collegians Clemenç DouyAyrolles.
Dins la categoria Adultes,
lo primièr prèmi anèt a Miquèla Dvorsak de Fabresan,
lo 2° a Jacmelina Courivaud de Fleury (Perinhan),
lo 3° a Jòrdi d’Olmièras de St Andrieu de Ròcalonga.
Aquesta manifestacion simpatica organizada a l’entorn de l’accès de totes a l’escritura de la lenga occitana es un palm de nas als prejutjats del temps dels « papetas », quand « lo patés », coma se disiá, « aquò s’escriviá pas », e « se podiá pas emplegar per de causas seriosas ».
Lo taulièr del Cercle Occitan de Narbona, cada còp mai ric de libres e disques de tota sòrta, èra ben aquí per provar lo contrari.


text:
Inconscient
L'inconscient (de in-, prefixe privatiu, e conscient, compausat del prefixe con-, « amb », e de scientia, « lo saber ») es un concèpte de psicologia que designa l'activitat psiquica se debanant fòra de l'esfèra conscienta dins l'esperit d'un individú.
Seguent los domènis e los punts de vista teorics, un desir subconscient, una percepcion subliminala, una actitud o un prejutjat implicit, un aprendissatge procedural, poiriá esser designats coma « inconscient ».
L’inconscient es lo concèpte central de la psicanalisi, son objècte d’estudi e de practica.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Teoria psicanalitica
- 3 Criticas filosoficas de l'inconscient freudian
- 4 Notas e referéncias
- 5 Annèxes
Istòria[modificar | modificar la font]
Occurréncia del tèrme[modificar | modificar la font]
La primièra occurréncia del tèrme — coma non conscient — que s'encontrèt es en lenga anglesa. Ven d'un jurista anglés, Henry Home Kames, en 1751[1]. Puèi, es un escrivan soís que l’introduguèt dins la lenga francesa, Henri-Frédéric Amiel vèrs 1860 al sens de vida psiquica inconscienta[1].
Conceptualizacion del tèrme: de la filosofia cap a la neurosciéncias[modificar | modificar la font]
La filosofia a partir de l'Antiquitat interessèt a una activitat que poiriá escapar a la consciéncia mas foguèt al sègle XVII que Descartes, amb lo cogito, conceptualizèt l'oposicion entre la consciéncia coma fondament de la rason e çò que li escapava [2] — relegat per el dins lo domèni de la folia[3]. Leibniz, amb un tèxte al subjècte las « pichonas percepcions confusas » (o teoria de las pichonas percepcions) s'apròcha tanben d’un concèpte d'inconscient que s'opausa a la concepcion cartesiana de la consciéncia. Constata que las nòstras pensadas umanas son de contunh a l’amagat de las nòstras consciéncias[4]. Dins lo mèsme temps, Pascal e Spinoza tornèron sus l’autonomia de la consciéncia entre autre amb l’importança dels automatismes e dels afèctes.
Al Sègle XVIII apareguèt sus aquel presupausat la « primièra psiquiatria dinamica »[5] que practica una « terapeutica fondada sul magntisme »[5] coma per Franz Anton Mesmer, çò que consistís a veire l’inconscient « coma una dissociacion de la consciéncia: subconsciéncia o automatisme mental »[5] e accessible a l'ipnòsi.
Al sègle XIX, amb Schelling e Arthur Schopenhauer apareguèt l'idèa d’una psiquè presenta dins l’alme umana e qu'escapa al rationalisme. Nietzsche utiliza lo mot "inconscient"[6]. E es d'empuèi alara que se desvelopèt una « psicologia experimentala », medicala e fisiologica, amb Johan Friedrich Herbart, Hermann von Helmholtz, Gustav Fencher, Wilhelm Wundt o Carl Gustav Carus que foguèt lo primièr de notar lo ròtle eminent de las foncions sexualas dins la vida psiquica[5].
Von Hartmann publiquèt en 1868, « la filosofia de l'inconscient » que faguèt autoritat[7]. A partir de 1872, los filosòfs Léon Dumont, Charles Renouvier, puèi Ernest Lesigne, Adolphe Franck e Elme Caro faguèron conéisser e debatèron de l'obratge e de las tèsis de Von Hartmann. En 1880, Edmond Colsenet sostenguèt a la Sorbona, una tèsi de filosofia portant sus l'inconscient[8]. Elie Rabier e Alfred Fouillée faguèron de sintèsis sur l'inconscient « a una epòca ont Freud s'interessa pas encara a aquel concèpte[9]. »
Théodule Ribot dona « una interpretacion explicita de l'inconscient en tèrmes fisiologics[10] » Per Jacques Van Rillaer, « Al contrari de çò que crei lo grand public, l'inconscient foguèt pas descobèrt per Freud. En 1890, alara que se parlava pas encara de psicanalisi, William James, dins son monumental tractat de psicologia (1400 paginas), examinava lo biais que Schopenhauer, von Hartmann, Janet, Binet e d'autres avián utilizat los tèrmes "inconscient" e "subconscient"[11] ». Théodore Flournoy menèt de recercas sus las foncions de l'inconscient[12]
Puèi emb lo sègle novèl, Sigmund Freud que, s'èra pas lo descobridor de l'inconscient o l'inventor del mot[1], ne desvelopèt una novèla concepcion, dempuèi de la sintèsi de l'ensenhament de Charcot, Bernheim e Breuer dins un primièr temps puèi de L'Interpretacion dels sòmis dins un segond[13], donant atal naissença a la psicanalisi ont aquela nocion es centrala[13].
Pendent Sègle XX, los diferents corrents de la psicanalis donèron d'interpretacions variablas del ròtle e de la natura dels fenomèns inconscients. Atal, Jung ne prepausèt una lectura sociala mejans la nocion d'inconscient collectiu. Mélanie Klein conservèt l’inconscient freudian mas insistissent sul ligam arcaíc amb la maire. Puèi Jacques Lacan expausèt una novèla concepcion de l'inconscient, segon sa teoria del significant.
A la meteissa epòca, fòrça òbras en psicologia sociala e en psicologia cognitiva abordèron experimentalament los proceses inconscients e, mai recentament, las basas cerebralas d'aqueles proceses fan l'objècte de fòrça òbras de recerca en neurosciéncias cognitivas, coma mercé a las informacions donadas pels estudis neuropsicologics de fenomèns coma la « vision ceca » o la negligénça, coma pels estudis en neuroimatgeriá. Segeuent los autors, aquelas òbras se plaçan dins una perspectiva compatibla o al contrari gaireben disjoncha dels apròches psicanalytics mencionats çai dessús[14].
Teoria psicanalitica[modificar | modificar la font]
Per la psicanalisi, e segon Freud, l'inconscient es lo quite l’objècte de son estudi e de sa pratctica. Pòt èsser concebut coma una ret d'idèas, de percepcions, d'emocions, de Mots, de significants, de pulsions constituissent lo psiquisme, influent sus las nòstras conduchas, e inapercebudas per la consciéncia. S'agiriá pas aicí simplament de l'oposicion a la nocion de consciéncia mas d'una estructura reactiva e dinamica. Per exemple, un cambiament dins l'una de las malhas provocat per una percepcion poiriá provocar de modificacions sus una partida mai granda del psiquisme. Çò que se debana dins l'inconscient es, dins aquel sens, pas somés a las leis de la logica[15] pasmens susceptible de compreneson: los nòstres actes mancats (tanben las representacions, que son d'« actes psiquics » segon Freud) respondent a de rasons, de desirs non formulats de biais intelligible, sens consciéncia d'aqueles motius. Dempuèi, la psicaanalisi se presenta coma un metòde d'investigacion dels proceses psiquics inconscients.
L’inconscient freudian[modificar | modificar la font]
Mejans la correspondéncia entre Biswanger e Freud, se vei diferentas influéncias filosoficas e epistemologicas[16],[17]. Freud dich « l'inconscient es metapsiquic e lo prenem simplament per real »[18],[19].
Freud, dins sas conferéncias de 1932/1933, « prepausa d'abandonar la nocion d'inconscient que jutja ambigüa »[20].
Ipnòsi e associacion liura[modificar | modificar la font]
La practica de l'ipnòsi, aviá ja, fa temps, més en evidéncia l'existéncia de proceses psiquics inconscients (Bernheim, Janet...) : « Me remembri alara d'una experiéncia estranha e instructiva qu'aviai vist amb Bernheim, a Nancí; Bernheim nos aviá montrat que los subjèctes qu'aviá mes en somnambulisme ipnotic e qu'aviá fach complir divèrses actes avian perdut sonqu'aparentament lo sovenir de çò qu'avian vist e viscut [...] Se los interrogam, un còp evelhat, sus çò que s'èra passat, se los asseguram qu'o pòdon alara los sovenirs oubliats tornavan sens mancar »[21].
Quand Freud abandonèt l'ipnòsi e inventèt la tecnica d'associacion liura, arribèt a las meteissas conclusions. L'inconscient existís pas sonque per las personas tocadas de patologias psiquicas, mas per tot èsser uman. Aquel ipotèsi permet de prene compte, segon el, del sòmi, dels actes mancats e dels mots d'eseprit. Dins lo sòmi, lo mot d'eseprit o los actes mancats, son de mancas o de desformacions del discors qu'ensenhan sus de desirs inconscients. L'inconscient, per Freud, es ligat al desir o a la pulsion, e en consequéncia a l'interdit, al tabó, a la transgression[n 1].
Per Freud, existisson de biais privilegiats d’accés a l'inconscient:
- Los sòmis: « la via reiala de coneissença de l'inconscient »[22]. Lo fach que tot òme somia es una pròva de l'existéncia d'un inconscient. L'analisi del sòmi participa de la descobèrta dels mecanismes de simbolizacion d'un psiquisme, e dels mecanismes de deformacions de la censura. Lo sòmi a donc un sens de deschifrar perque es la satisfaccion amagada d'un desir inconscient.
- Lo lapsus: de mots que venon involontàriament a la plaça dels autres son entenduts coma una expression de l'inconscient e comprés coma essent pas deguts a l'azard mas es dins un sens reprimit qu'es possible de comprendre.
- L'acte mancat: Existisson de fenomèns quotidians que venon trencar la contunhitat dels nòstres actes (d'oblits, de pèrdas d'objèctes, eca.). Es tanben un dels mejans per la psicanalisi de poder reperar de desirs o de conflictes inconscients.
Mecanismes[modificar | modificar la font]
- La condensacion: S'agís d'un trabalh de « compression » que Freud dich qu'es diferent d'un simple resumat. Per exemple, una persona pòt sul còp prene l'aparéncia d'una autra e prene lo caractèr d'una tresena. Es possible de veire la condensacion a l'òbra dins lo simptòma e de biais general dins de formas divèrsas de produccions de l'inconscient (lapsus, oblits...). Mas es dins lo sòmi que seriá la melhora mesa en evidéncia.
- Lo desplaçament: Es lo procés amb que un trach segondari o un detalh insignificant dins li recit pren dins l'interpretacion pscianalitica una valor centrala. I a pas de correspondéncia entre l'intensitat psiquica d'un element donat del contengut manifèst e aquela dels elements del contenut latent al que es associat.
- La repression: S'agís d'un biais de defença privilegiada contra de pulsions. La repression es l'operacion amb que lo Ièu rebuta e manten alunhat del conscient de las representacions consideradas coma desagradables, perque inconciliablas amb lo real.
- La formacion de compromés: Es un conflicte entre doas tendéncias, l'una inconscienta e d'ordinària reprimida que lucha per la satisfaccion d'un desir, e l'autra conscienta que desaprova e reprima aquela satisfaccion. L'eissida d'aquel conflcite es una formacion de compromés ont las tendéncias tròban una expression complèta. Un bon exemple de formacion del compromés es l'acte mancat.
Aparelh psiquic: los topics[modificar | modificar la font]
L'idèa d'un « topic » psiquic es present dins la pensada de Freud a partir de 1895. Bastís un aparelh psiquic constituit de sistèmas dodats de foncions diferentas e dispausadas dins un òrdre determinat los uns al respècte dels autres. Pòdon èsser consideradas coma de luòcs (topos = luòcs en grèc).
Primièr topic[modificar | modificar la font]
Existisson quatre sistèmas descrichs per Freud dins son primièr topic.
Lo primièr es lo conscient (Cs); se situa a la periferiá de l'aparelh psiquic, recebent a l'encòp las informacions del mond exterior e aquelas venent de l'interior. Es lo luòc d'accés dirècte de las representacions a la consciéncia e en el s'inscriu pas cap de traça durabla de las excitacions. Aquel sistèma respècta de règlas (logica, temporalitat...) per s'aparar e garantir sa subrevida reprimissent tot çò que poiriá menaçar l'adaptacion del subjècte.
La segonda es lo preconscient (Pcs); es situat entre lo sistèma inconscient e conscient. Es mai sovent ligat al conscient e es alara question de sistèma percepcion consciéncia, traduccion literala de l'alemand freudien « Wahrnehmungsbewusstsein ». Es separat de l'inconscient per la censura que cerca a enebir los contenguts inconscients la via cap al conscient.
Sistèm tresen, l'inconscient (Ics), es lo sèti de las pulsions innadas, dels desirs e dels sovenirs reprimits; es la partida mai arcaïca de l'aparelh psiquic. Aquel sistèma comprend sonque de representacions de las causas, pòt pas las verbalizar. Aquelas representacions coneisson pas la negacion nimai lo dobte, respèctan pas las règlas de la logica, nimai de la temporalitat ordonada. Son regidas pel principi de plaser. L'inconscient pòt èsser representat coma la partida immergida de l'iceberg.
La quatrena e darrièra, la censura, es una instança particulara que daissa passar sonque çò que li es agradable e garda la rèsta. Çò que se vei alara apartat per la censura ven a l'estat de repression e constituís lo reprimit. Dins quaqlues estats lo sòm, la censura subís un aflaquiment de biais que le reprimit pòsca sorgir dins la consciéncia en forma de sòmi. Mas coma la censura es pas totalament suprimada, lo sòmi deuriá subir de modificacions. En efièch lo contengut latent (lo sens amagat del sòmi) será desformat per la censura per venir lo contengut manifèst (es a dire lo sòmi coma apareis al somiaire o, al mens, lo sovenir que lo somaire n'a).
Segond topic[modificar | modificar la font]
Freud demorèt fidèl a sa concepcion de la teoria primièra de l'aparelh psiquic. Pasmens introduguèt lo segond topic en 1923. Aquel segond topic se superpausa al precedent e introduch tres novèlas instàncias: lo çò, lo Subreièu e l'Ièu.
- Lo çò: Es dins l'inconscient e es immutable. Es l'instància mai primitiva. Lo çò es la sèrva de la libidò, del desir sexual mas tanben d'autres desirs coma: lo desir de dominacion, de mestresa, de gausiment e del saber. Lo « çò » cerca de satisfaccions immediatas.
- Lo Subreièu: Es mai sovent inconscient e immutable. Reprimís e censura de biais arcaíc e infantil. Es en partida l'interiorizacion dels desirs parentals.
- L'Ièu: Es en granda partida dins lo conscient mas es pas totalament immutable. L'Ièu s'esfòrça d'establir un equilibri entre los interdits e las repressions del subreièu, los desirs del çò e las necessitats de l'accion sul mond exterior e de la vida sociala.
Se cal mencionar que Freud, dins son « Introduccion a la psicanalisi », concep l’aparelh psiquic coma essent format d’una granda anticambra qu'es l’inconscient e ont totas las tendéncias prenon naissença. Unas d'aquelas capitan passar la censura, daissar aquela anticambra e caminar cap al conscient, encara cal qu'aquel darrièr s'i intresse. Totas las tendéncias comencan donc per èsser inconscientas.
Autras concepcions de l'inconscient[modificar | modificar la font]
Carl Gustav Jung[modificar | modificar la font]
L’inconscient es tanben un concèpte de la psicanalisi jungiana, o psicologia analitica. Dins aquel encastre a la seuna definicion. Aicí, l'inconscient se compausariá d'un inconscient personal, d'un inconscient collectiu e d'un inconscient esperital que nos avertiriá dels dangièrs e trobariá la solucion d'unes conflictes. Jung dona d'exemples de sòmis qu'aurián una foncion d’avertiment[23]. Segon Carl, « la complexitat de la psicanalisi jungiana ten al fach que totas las instàncias psiquicas son en estrechas relacions las unas amb las autras. Descriure isoladament un concèpte dona d'aquel una vision de segur parciala perque prenent en compte ni dels rapòrts dinamics amb las autras instàncias ni de l'ensems del sistèma psiquic. Tot es ligat, tot es en movement »[24].
Jacques Lacan[modificar | modificar la font]
L'ipotèsi de Jacques Lacan es que l'inconscient seriá pas qu'un ensems « estructurat coma un lengatge » (segon sa formula) mas, dins los simptòmas per exemple, parla a un locutor presumit, que nomena lo grand Autre. Aquel grand Autre a sa font dins la filosofia hegeliana. L'analista, supausat saber, en posicion de grand Autre que s'adreça lo subjècte dich « pacient » permet a Lacan d'avançar, fenomenologicament, que l'inconscient es lo discors de l'Autre. Mas aquel supausat subjècte de l'inconscient, fa pas que parlar, coma Freud o enoncièt, dins aquel sens Lacan poiriá dire que « çò pensa »[25], çò desira, atal aicí ont sembla pas i aver de pensada, dins los sòmis, los simptòmas, eca. Aicí es la marca de l'inconscient, de l'amagat, l'Ubw (Unbewusst). Pasmens, çò que caracterizariá melhor l'inconscient seriá la scission e lo conflicte que convocariá ont l'òme veiriá una unitat del Ièu amb qualques obscuritats a l'interior. Freud fa del conscient (Lacan i veirá lo subjècte del cogito cartesian) una particularitat del psiquisme perdut dins l'arbitrari dels proceses primaris e secondaris e obligat d'i portar un pauc de sens. Aquela scission del psiquisme seriá gaireben consubstanciala a l'existéncia d'una lei aicí desrevelada. Seriá universala e relativa perque, nos dich Lacan, ligada als efièchs del lengatge sus l'òme e pòt donc prene diferentas formas (pauserá difarents discors, isteriá, del mestre). Aquela scission menada pel lengatge permetriá tanben la paraula, mas tanben la distinccion entre ièu e l'autre, entre realitat psiquica e realitat fisica: es donc constitutiva de la psiquè, dins sa forma « nevrotica estandarda ».
Los manlèus a la linguistica per la psicanalisi permeton encara a Lacan de resòlvre l'endròna mencionada çaidessús d'un conscient inconscient. Se resòlv dins la multipilicitat dels sens de la lenga. Atal un « significant » possèda pas cap de significat e pas cap de referéncia establa e determinada. Atal lo mot « significant » a pas lo mèsme significat que le « significant », tal que lo vei Saussure (perque d'en primièr, Lacan n'invèrsa la plaça). La conclusion es que degun pòt esapar a l'inconscient, que tot analisi es interminable e que los individús sabon pauc sovent çò que dison. Las criticas que pòdon èsser enonciadas al subjècte d'aquel axiòma lacanian; l'inconscient es estructurat coma un lengatge. Qualques autors (Viderman per exemple) considèran qu'es estructurat perque traduch e filtrat per l'Ièu e lo lengatge.
Criticas filosoficas de l'inconscient freudian[modificar | modificar la font]
L'inconscient, per Alain, es pas la surinterpretacion freudiana mitologica[26].
Per Karl Jaspers, lo pansexualisme de l'inconscient freudian es una psicologia literària criticabla[27].
Jean-Paul Sartre considèra que l'inconscient freudian es pas autonòma e psiquic. Per el, l'inconsciéncia es una modalitat de la consciéncia que nomena lo « per ièu » dins lo lengatge fenomenologic.
Segon Michel Onfray, l’inconscient freudian es ideal, idealian, nomenal, immaterial e « filogenetic »[28], es a dire ligat a l’evolucion de l'espècia. Freud a per teoria l'evolucion per transmission dels caractèrs aquerits, largament rebutats dempuèi que lo darwinisme e la teoria sintetica de l'evolution se sont impausats, que l'inconscient psiquic seriá un caractèr que se transmetava amb las generacion dempuèi los primièrs temps de l'espècia umana[29].
Segon Michel Plon e Élisabeth Roudinesco, la filogenèsi per Freud es una concepcion dels « ipotèsis que considèra coma tant de "fantasias"[30],[31] ».
Didier Eribon nota lo caractèr eterocentrista e omofòb de l'inconscient legitimat per la psicanalisi coma fondament a pretencion scientifica qu'es un principi ideologic eteronormatiu[32].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1 et 1,2 (fr)Elisabeth Roudinesco e Michel Plon, Dictionnaire de la psychanalyse, ed; Fayard, París, 2011, coll: La Pochotèque, ed: 1997 isbn 978-2-253-08854-7 p.731
- ↑ « S’instaura alar una dicotomie essenciala: consciéncia, rason, intuicion, intellècte, psiquic son més d’un costat alara qu’inconscient, sensibilitat, imaginacion, fisic, demoran de l’autre. Aquela concepcion cartesiena de la racionalitat fondada sus la consciéncia establís e pausa l'estatut del sabent. Purgat de tot çò que encombra lo psiquisme coneissant — « anticipacions, prejutgats, idòlas » —, es alara capable de questionar la natura e d’obtenir de reponsas dirèctas. La genèsi de la rason reducha a la pura intellectualitat deu nos tornar a de vertats primièras. Se pòt parlar de racionalitat desincorporada. Lo « cogito », la primièra de totas las vertats, lo luòc de la veritat e son modèl » in Hélène Mialet (fr) « À propos d'invention : reconfiguration d'un sujet philosophique saisi dans ses pratiques », Rue Descartes, 1/2001 (n°31), p.87-103, DOI10.3917/rdes.031.0087
- ↑ « Descartes dins la primièra de las Meditacions metafisicas que pòt pa doptar que « aquelas mans e lo quita còs siá a [el] », « s'es benlèu [que se] compara a aqueles insensats (« insanis »), de que lo cervèl es tan troublat e ofuscat per las negras vapors de la bila », aqueles que cal dire : « Mas que? Son de fòls, e serai pas mens extravagant, se me reglavi sus lors exemples » (fr) Méditations métaphysiques, París, Librairie générale française, 1990, p.14, citat in Pierre Sauvêtre, « Folie / non-folie », Tracés. Revue de Sciences humaines, 2004
- ↑ (fr)de Descartes à Freud: Redécouverte d'un parcours Michel Parahy, L'Harmattan, 2010
- ↑ 5,0, 5,1, 5,2 et 5,3 (fr)Elisabeth Roudinesco e Michel Plon, Dictionnaire de la psychanalyse, ed:Fayard, París, 2011, coll: La Pochotèque, 1a ed:1997,isbn 978-2-253-08854-7 p. 732
- ↑ « Lo travestiment inconscient de besonhs fisiologics jos las caras de l’objectivitat, de l’idèa, de la pura intellectualitat, es capable de prene de proporcions espaventosas - e me demandèri pro sovent se, fin finala, la filosofia fins alara auriá pas estat sonque une exegesi del còs e un malentendut al respècte del còs. » Nietzsche, Prefàcia a la segonda edition del "Gai saber", 1886
- ↑ (fr)"Histoire de la psychologie", d'Évelyne Pewzner e Jean-François Braunstein, Armand Colin, 2000
- ↑ (fr)"Un debat sur l'inconscient avant Freud: la reception d'Eduard von Hartmann chez les psychologues et philosophes français". Serge Nicolas e Laurent Fedi, L'Harmattan, 2008, p.8
- ↑ (fr)"Un débat sur l'inconscient avant Freud: la réception de Eduard von Hartmann chez les psychologues et philosophes français". de Serge Nicolas et Laurent Fedi, L'Harmattan, 2008, p.8
- ↑ (fr)La psycologie scientifique est-elle une science ? critique de la raison en psychologie. de Emile Jalley, Harmattan, 2007, p.103
- ↑ (fr)"La mythologie de la thérapie en profondeur." de Jacques Van Rillaer dans "Le livre noir de la psychanalyse. Vivre penser et aller mieux sans Freud." éditions les arènes, Paris, 2005, p 216 à 233.
- ↑ (fr)Histoire de la découverte de l'inconscient. Par Henri F. Ellenberger, Fayard 2001
- ↑ 13,0 et 13,1 (fr)Elisabeth Roudinesco e Michel Plon, Dictionnaire de la psychanalyse, ed:Fayard, París, 2011, col:La Pochotèque, 1a ed:1997 isbn 978-2-253-08854-7, p733}}
- ↑ (fr)Lionel Naccache, Le nouvel inconscient, Odile Jacob, 2006 (ISBN 978-2-7381-1828-8)
- ↑ (fr)« Les règles de la pensée logique ne jouent pas à l’intérieur de l’inconscient et l’on peut appeler ce dernier le royaume de l’illogique.» S.Freud, Abrégé de psychanalyse. Puf, 2001.
- ↑ (fr)« Perspectives épistémologiques et historiques dans la correspondance Freud-Binswanger. » de Franca Madioni, revue Topique n° 98, 2007.
- ↑ (fr)Marceau Jean-Claude, « Freud, Binswanger, Foucault : la psychanalyse à l'épreuve critique de la phénoménologie » , Cliniques méditerranéennes, 2001/2 n 64.
- ↑ premièr encontra 15 e 26 de genièr de 1910.
- ↑ veire tanben lo recit de la tresena visita entre lo 17 e lo 18 de mai de 1913, pel raprochament de l'idèa d'inconscient amb la « causa-en-se » (Nomèn) de Kant
- ↑ (fr)Une histoire des sciences humaines, sous la direction de J.-F. Dortier, éditions Sciences humaines, 2006, ISBN 9782912601360 - partie 1900-1950 Le temps des fondations ; chapitre sur Freud.
- ↑ (fr)Freud.S, Cinq leçons de psychanalyse, Payot 1924, p. 25
- ↑ (fr)Sigmund Freud, Cinq leçons sur la psychanalyse, (1909), Payot, Paris, 1966, p. 38
- ↑ (fr)Jung C. G. L’homme à la découverte de son âme, 1987, Albin Michel, Paris, p.219 e 261
- ↑ (fr)La psychanalyse jungienne, Collection Essentialis, ED. Bernet-Danilot, avril 2002
- ↑ « Çò pensa, çò pensa que çò pensa [...] Caldrá començar a pensar quicòm que rende compte d'aquó que pòt i aver de pensadas inconscientas. Çò va pas solet » in (fr)Mon Enseignement, Seuil, 2005, p. 9-73
- ↑ (fr)« Un animal redoutable », Alain, Éléments de philosophie, Livre 2.
- ↑ (fr)Jaspers, La Situation spirituelle de notre temps.
- ↑ (fr)Michel Onfray, Les Freudiens hérétiques : contre-histoire de la philosophie, vol 8, cap 13 : Misère de la psychanalyse, Grasset, París, 2013.
- ↑ (fr)Michel Onfray. "Apostille au crépuscule. Pour une psychanalyse nonfreudienne." Grasset et Fasquelle, 2010. Cap 4 part 2. L'ontogenèse contre la phylogenèse. p.117 e seg
- ↑ Freud parla de « fantaisia filogenetica » ; veire S. Freud e S. Ferenczi, (fr)Correspondance, 1914-1919, Paris, Calmann-Lévy, 1996, p. 79.
- ↑ (fr) Elisabeth Roudinesco e Michel Plon, Dictionnaire de la psychanalyse, ed:Fayard, París, 2011, col:La Pochotèque, isbn=978-2-253-08854-7, p. 997.
- ↑ (fr)Didier Eribon, Réflexions sur la question gay, Paris, Fayard, 1999. (ISBN 2213600988) p.129-130.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia de Freud (fr)[modificar | modificar la font]
- Projet d'une psychologie scientifique in Lettres à Wilhelm Fliess 1887-1904 Ed.: Presses Universitaires de France, 2006, (ISBN 2-13054-995-0)
- Chapitre VII in L'interprétation des rêves, Ed.: Presses Universitaires de France, 2001, (ISBN 2-13036-496-9) ou, nouvelle traduction, œuvres complètes, vol. 4, Ed.: Presses Universitaires de France, 2003, (ISBN 2-13052-950-X)
- Psychopathologie de la vie quotidienne, Ed.: Payot-poche, 2004, (ISBN 2-22889-402-8)
- Introduction à la psychanalyse, Ed.: Payot-poche, 2004, (ISBN 2-22889-405-2)
- « L'Inconscient » de in Métapsychologie, Ed.: Gallimard-Folio, 1986, (ISBN 2-07032-340-4)
- Le mot d'esprit et sa relation à l'inconscient, Ed.: Gallimard-Folio, 1992, (ISBN 2-07032-721-3)
Autres autors (fr)[modificar | modificar la font]
- Jean Laplanche, Jean-Bertrand Pontalis: "Vocabulaire de la psychanalyse", PUF-Quadrige; 2004, (ISBN 2-13054-694-3)
- Jean Laplanche: "Problématiques, tome 4 : L'Inconscient et le ça", PUF-Quadrige, 1998, (ISBN 2-13049-512-5)
- Michel de M'Uzan: "La bouche de l'inconscient", Gallimard, 1994, (ISBN 2-07073-771-3)
- Didier Anzieu: "Le groupe et l'inconscient", Dunod. 1999, (ISBN 2-10004-274-2)
- Salomon Resnik: "Biographie de l'Inconscient", Dunod, 2006, (ISBN 2-10050-527-0)
- Jacques Lacan, Le séminaire XI
- Piera Aulagnier, Jean Clavreul, Conrad Stein, Collectif : "L'inconscient", 8 volumes, Ed.: Bibliothèque des Introuvables, 2002, (ISBN 2-84575-115-X)
- Jacques Nassif, Freud, l’inconscient, Galilée, 1977, (ISBN 2-7186-0069-1) et repris dans la collection champs de Flammarion en 1992, (ISBN 2-08-081260-2)
- Gérard Bayle, L'inconscient freudien, Presses Universitaires de France, coll.: Monographies, 2010, ISBN 2-13-058418-7
- Saverio Tomasella, L'inconscient - Qui suis-je sur l'autre scène ?, Eyrolles, 2011, (ISBN 9-782212-55157-0)
- Roland Khater, "L'Inconscient et le délire", Ed. FMA, Liban 2007, consulter aussi le site "www.rolandkhater.com"
Autors critics (fr)[modificar | modificar la font]
- Lancelot Law Whyte, “The Unconscious Before Freud.”, Doubleday, 1962.
- Gilles Deleuze et Félix Guattari, L'Anti-Œdipe. Capitalisme et schizophrénie, Minuit, 1972
- Jacques Bouveresse, "Mythologie, philosophie et pseudo-science. Wittgenstein lecteur de Freud", L'Éclat, 1991.
- Marcel Gauchet, "L'inconscient cérébral", Librairie Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, 1992, (ISBN 2-02013-548-5)
- Jean-Marie Vaysse, “Inconscient et philosophie: avant Freud, après Freud”, Bordas, 2004
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Consciéncia
- Psicanalisi
- Inconscient collectiu e teorias de Carl Gustav Jung sul tèma
- Subconscient
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Inconscient : « L’inconscient psychanalytique ne se laisse nullement confondre avec l’inconscient psychologique ou philosophique, ni même avec le sens courant que l’on peut parfois lui attribuer » (Christophe Bormans, article « Inconscient »).


text:
Modèl:FishBase familha
Referéncia FishBase : familha {{{1}}} (en) (+traduction (fr))(+lista espècias)
Podètz crear aquesta sospagina per fin de documentar aqueste modèl adeqüatament.
- Utilizacion
- Per ajustar una referéncia vèrs una pagina de familha sul sit FishBase en coneissent lo còde FishBase de la familha descricha
- Exemples
- {{FishBase familha |362 | ''Labridae'' Cuvier, 1816 }}
- {{FishBase familha |362 | ''Labridae''}}
- {{FishBase familha |362 }}
- Resultats
- Referéncia FishBase : familha Labridae Cuvier, 1816 (en) (+traduction (fr))(+lista espècias)
- Referéncia FishBase : familha Labridae (en) (+traduction (fr))(+lista espècias)
- Referéncia FishBase : familha 362 (en) (+traduction (fr))(+lista espècias)
- Sintaxi
{{Fishbase familha |codeFishbase | descripcion }}
- Paramètres
-
- codeFishbase
- lo còde Fishbase del peis sur FishBase.
- Atencion: Empegatz l'URL al | precedent.
- Ex (pels labres): 362
- descripcion (facultatiu)
- La descripcion de l'espècia. Se pòt agir de son nom binomial (en italica) seguit o non de son autor
- Ex (pels labres): Labridae Cuvier, 1816
- Exemples d'utilizacion
-
- Vejatz tanben
-
- {{ADW}} o {{Animaldiversity}} per far una referéncia per una espècia anglesa cap al site Animaldiversity de l'Universitat de Michigan
- {{AlgaeBASE espècia}} per far una referéncia per una espècia d'alga cap al site www.algaebase.org
- {{AlgaeBASE genre}} per far una referéncia per un genre d'alga cap al site www.algaebase.org
- {{Aquabase}} per far una referéncia per una espècia d'aqüari cap al site www.aquabase.org
- {{ARKive ARK}} per far una referéncia per una espècia anglesa cap al site ARKive
- {{ARKive GES}} per far una referéncia per una espècia non anglesa cap al site ARKive
- {{Avibase}} per far una referéncia per una espècia d'ausèl cap al site www.bsc-eoc.org/avibase
- {{Belles fleurs de France}} per far una referéncia per una familha de flors cap al site http://erick.dronnet.free.fr/belles_fleurs_de_france
- {{Belles fleurs de France2}} per far una referéncia per una familha de flors cap al site http://perso.orange.fr/erick.dronnet
- {{CITES fr}} per far una referéncia per una espècia cap al site CITES francés
- {{CITES espècia}} per far una referéncia per una espècia cap al site CITES internacional
- {{CITES genre}} per far una referéncia per un genre cap al site CITES internacional
- {{CITES familha}} per far una referéncia per una familha cap al site CITES international
- {{Delta-angio}} per far una referéncia per una familha de planta de flor cap al site delta-intkey.com/angio
- {{eFloras}} per far una referéncia per una planta de flor cap al site www.efloras.org
- {{Faunaeur}} per far una referéncia cap al site Fauna Europaea
- {{FishBase espècia}} per far una referéncia per una espècia de peis cap al site FishBase
- {{FishBase genre}} per far una referéncia per un genre de peis cap al site FishBase
- {{FishBase familha}} per far una referéncia per una familha de peis cap al site FishBase
- {{FishBase òrdre}} per far una referéncia per un òrdre de peis cap al site FishBase
- {{Florabase}} per far una referéncia per una planta cap al site Florabase (Australie Ouest)
- {{GRIN espècia}} per far una referéncia per una espècia vegetala cap al site GRIN
- {{GRIN genre}} per far una referéncia per un genre vegetal cap al site GRIN
- {{GRIN familha}} per far una referéncia per una familha vegetala cap al site GRIN
- {{ITIS}} per far una referéncia cap al site ITIS
- {{UICN}} per far una referéncia cap al site UICN
- {{Mobot familha}} per far una referéncia per una familha cap al site www.mobot.org
- {{Mobot òrdre}} per far una referéncia per un òrdre cap al site www.mobot.org
- {{Mobot}} per far una referéncia per un autre tipe de taxon cap al site www.mobot.org
- {{MSW}} per far una referéncia per mamifèr cap al site Mammal Species of the World (MSW)
- {{NCBI}} per far una referéncia cap al site NCBI Taxonomy
- {{Ausèls espècia}} per far una referéncia per una espècia cap al site www.oiseaux.net
- {{Ausèls familha}} per far una referéncia per una familha cap al site www.oiseaux.net
- {{Ausèls òrdre}} per far una referéncia per un òrdre cap al site www.oiseaux.net
- {{Tela-métro}} per far una referéncia cap al site Tela Botanica per una espècia de planta de França metropolitana
- {{Tela-antilles}} per far una referéncia cap al site Tela Botanica per una espècia de planta de las Antilhas
- {{Tela-réunion}} per far una referéncia cap al site Tela Botanica per una espècia de planta de la Reünion
- {{UE directive ausèls}} per far una referéncia per un ausèl cap al site Union européenne — directiva ausèls
- {{Zoonomen}} per far una referéncia per un ausèl cap al site de la Lista d'Alan P Peterson
- los modèls de la Categoria:Modèl de biologia creant un ligam extèrne


text:
1944
Aquesta pagina concernís l'an 1944 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 10 de junh - Chaple de la quasi totalitat dels abitants del vilatge lemosin d'Orador de Glana per un destacament del 1èr batalhon de la Panzerdivision Das Reich: 642 mòrts.
França[modificar | modificar la font]
Adopcion dau drech de vòte femenin par la Comitat francés de Liberacion nacionala (21 d'abriu) que foguèt confirmada per una ordonància dau GPRF lo 5 d'octòbre.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
L'annada confiermèt lei resultats de 1943 : l'Axe èra plus capable de ganhar la guèrra e l'equilibri relatiu de l'annada precedenta se rompèt en favor de la Granda Aliança. Ansin, la Wehrmacht, en despiech d'una resisténcia acarnada e sovent ben organizada, poguèt plus menaçar leis armadas aliadas. Dins aqueu contèxte de desfacha pròcha, lo caractèr racista dau regime s'afiermèt mai e Hitler ordonèt una acceleracion de sa politica d'exterminacion dei « raças inferioras ». De mai, ordonèt l'organizacion de la desfacha dei frontieras dau Reich dins l'encastre d'una guèrra raciala còntra leis « òrdas de l'Èst ». Ansin, gràcias a la man d'òbra captiva e a l'esfòrç de racionalizacion menat per Albert Speer, Alemanha poguèt contuniar de resistir fins a 1945.
Dins aquò, militarament, la situacion se compliquèt en Euròpa Occidentala. En Itàlia, après de combats violents dins la region de Monte Cassino (17 de genier - 19 de mai), leis Aliats rompèron lo frònt italian e ocupèron Roma (4 de junh). Pasmens, mau capitèron de destrurre lei fòrças alemandas que capitèron de se restablir lòng de la Linha Gotica. Sustot, lo meteis mes, leis Aliats capitèron de desbarcar en Normandia. Après una batalha saunosa (6 de junh - 29 d'aost), capitèron de prendre la region e menacèron d'enceuclar plusors armadas alemandas. La Wehrmarcht deguèt alora se retirar vèrs l'èst e abandonar la màger part de França, especialament après lo desbarcament de Provença que menaçava d'enceuclament lei fòrças desplegadas lòng dau litorau. En particular, lo 25 d'aost, París foguèt liberat. Lei soudats alemands capitèron de se restablir lòng de la frontiera occidentala dau Reich e dins lei País Bas onte arrestèron una operacion aeroportada còntra Ruhr (operacion Market Garden).
Se la situacion èra marrida sus lo frònt occidentau, venguèt rapidament catastrofica a l'Èst. D'efèct, après divèrsei succès, coma la levada dau sètge de Leningrad qu'aviá causat de milions de mòrts, liats a son ofensiva de la fin de 1943, lei Sovietics comencèron l'operacion Bagration lo 22 de junh. A l'origina, l'ofensiva èra una diversion en Bielorussia mai lei defensas alemandas d'aqueu sector, minadas per la manca de mejans e leis accions dei partisans, s'afondrèron. Fins au 19 d'aost, aquò entraïnèt la destruccion dau Grop d'Armadas Centre e la pèrda totala de 25 divisions. Lei Sovietics agantèron Vistula e lei frontieras de plusors aliats d'Alemanha. En setembre, Romania cambièt de camp e jonhèt lei rengs deis Aliats obligant la Wehrmacht d'abandonar la màger part dei Balcans. Bulgaria l'imitèt rapidament. En revènge, Alemanha capitèt d'ocupar solidament Ongria.
Après aqueu succès, lei Sovietics, durament tocats per lei còntra-atacas alemandas en Polonha, laissèron lei SS anientar l'insureccion de Varsòvia, çò que li permetèt d'eliminar l'oposicion de la resisténcia polonesa non comunista. Puei, après una pausa, comencèron leis ofensivas dirèctas còntra Alemanha e Ongria. En particular, lo 29 de decembre, lei Sovietics ataquèron en direccion de Budapèst.
Regardant la politica d'exterminacion dei pòbles « inferiors » per leis Alemands, l'annada foguèt marcada per la fin de la liquidacion dei guètos josieus de Polonha e l'exterminacion fòrça rapida de la màger part dei Josieus d'Ongria après l'ocupacion dau país per la Wehmarcht. Ansin, dins lo corrent de l'estiu, lo camp d'Auschwitz conoguèt « l'apogèu » de son foncionament amb aperaquí 400 000 Ongrés tuats en 56 jorns entre lo 15 de mai e lo 8 de julhet. En parallèl, l'exterminacion deis Eslaus contunièt mai lo ritme demeniguèt un pauc car lo Reich aviá besonh de man d'òbra per sostenir son esfòrç de guèrra. Per exemple, « solament » 700 000 presoniers sovietics foguèron ansin executats entre 1942 e 1944.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Après tres annadas de guèrra, l'an 1944 confiermèt l'avantatge militar sovietic aquistat en 1943. D'ara endavant, la Wehrmacht, en despiech de la superioritat de son armament e de sa formacion, podiá plus menaçar l'Armada Roja.
D'efèct, perseguida de l'ofensiva ivernenca de l'Armada Roja acomençada lo 18 de decembre de 1943. Au nòrd, lei Sovietics avancèron de 200 km en direccion de Narva e de Pskov (genier). Au sud, Bug e Dniestr foguèt passats dins lo corrent de febrier e de març e de fòrças sovieticas intrèron dins la Galícia Polonesa onte menacèron la vila de Lviv. Lo front s'estabilizèt vèrs lo 15 d'abriu après lei presas d'Odessa e de Ternopol que permetèron d'acabar la liberacion d'Ucraïna. En Crimèa, Sebastopòl foguèt a son torn liberada lo 9 de mai.
Puei, lei Sovietics organizèron una ofensiva parallèla au desbarcament aliat de Normàndia. Acomencèt lo 23 de junh en Bielorussia e permetèt a l'Armada Roja de reconquistar Minsk (3-11 de julhet), d'intrar en Polonha, de conquistar Lublin (24 de julhet), Brèst-Litovsk (28 de julhet) e d'agantar la Prússia Orientala (30 de julhet). Aquela campanha foguèt la desfacha pus importanta d'Alemanha dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. D'efèct, tot lo centre de son armada s'afondrèt entraïnant l'enceuclament de sei fòrças septentrionalas dins lei regions balticas e la retirada precipitada de sei tropas dei Balcans. Sus un front de 1 000 km, l'avançada sovietica agantava 600 km. D'ara endavant isolada, Finlàndia deguèt demandar un armistici lo 19 de setembre. En revènge, Stalin refusèt d'ajudar l'insureccion de Varsòvia (1èr d'aost - 2 d'octòbre) que foguèt finalament anientada per leis Alemands.
En Euròpa Centrala e dins lei Balcans, leis aliats d'Alemanha assaièron d'abandonar lo conflicte. Romania e Bulgaria i capitèron mai leis autoritats localas s'afondrèron rapidament en fàcia de còps d'estat comunistas. Lei dos país declarèron alora la guèrra ais Alemands. En revènge, en Ongria onte la preséncia alemanda èra encara poderosa, Hitler poguèt ordonar l'invasion dau país. L'amirau Horthy foguèt arrestat e leis Alemands concentrèron de tropas importantas per defendre Budapèst atacada en decembre. Enfin, tot lo sud dei Balcans foguèt liberada per d'ofensivas dei tropas iogoslavas menadas per Tito. Belgrad foguèt ansin presa lo 20 d'octòbre. Pasmens, dins lo nòrd, Croàcia capitèt de resistir.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après d'annadas d'inaccion relativa, lei Japonés organizèron una ofensiva generala còntra lo sector sud dau frònt chinés en abriu. Dicha operacion Ichi-Go, l'ataca durèt fins a la fin de l'annada. L'objectiu èra d'ocupar lei basas estatsunidencas dau sud-oèst de China qu'èran utilizats per leis Estatsunidencs per bombardar Japon. En abriu e en mai, lei Japonés ataquèron donc lei tropas chinesas cargadas de protegir la posicion estrategica de Luoyang que deguèron se retirar. Puei, dins lo corrent de mai, ataquèron e ocupèron lei vilas de Changsha, de Hengyang, de Guilin e de Liuzhou.
A la fin de l'annada, l'armada imperiala aviá donc ocupat un important territòri suplementari. Pasmens, dins lei fachs, lei territòris tenguts per lei Nipons en China èran desenant tròp importants per sei capacitats d'ocupacion e d'avitalhament. Ansin, tre la fin dau mes de decembre, l'armada japonesa comencèt de faciar de dificultats grèvas en China.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la Segonda Guèrra Mondiala e de la recèrca d'armaments novèus, de progrès importants foguèron realizats dins lo corrent de l'annada :
- intrada en servici dau premier fusiu d'assaut vertadier (lo Sturmgewehr 44) qu'èra estat desvolopat per l'armada alemanda per coplar en una arma unica lo fusiu tradicionau de l'infantariá e lo pistolet mitralhaire.
- assai dau premier prototip d'AWACS per l'aviacion estatsunidenca que modifiquèt un TBM Avenger per l'equipar d'un radar permetent de detectar d'avions amb una portada d'aperaquí 160 km.
- intrada en servici dau premier míssil de crosiera (V-1) au sen de l'armada alemanda.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la premiera carta radioelectrica dau cèu de la galaxia nòstra per Grote Reber (1911-2002). Aquò marquèt lo començament de la radioastronomia que venguèt una disciplina importanta, especialament per l'observacion d'objèctes malaisats d'observar dins lo domeni vesedor.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Omar Hasan Ahmad al-Bashir, president de Sodan
- 6 de genièr - Rolf M. Zinkernagel, biològ soís, Prèmi Nobel
- 9 de genièr - Jimmy Page, musician britanic (Led Zeppelin)
- 18 de genièr - Paul John Keating, primièr ministre d'Austràlia
- 21 de genièr - Uto Ughi, violonista italian
- 27 de genièr - Mairead Corrigan, activista politic irlandés, Prèmi Nobel de la Patz
- 2 de febrièr - Oqil Oqilov, primièr ministre de Tatjiquistan
- 15 de febrièr - Dzhokhar Dudaiev, president de Chechenia (m. 1996)
- 16 de febrièr - António Mascarenhas Monteiro, president de Cap Vèrt
- 24 de febrièr - Robèrt Martí, romancièr e umorista occitan
- 1 de març - Roger Daltrey, musician britanic (The Who)
- 6 de març - Kiri Te Kanawa, cantaira nouzelandesa
- 20 de març - Erwin Neher, fisiologista alemand, Prèmi Nobel
- 19 de març - Said Musa, primièr ministre de Belize
- 24 de març - Han Myung-sook, primièra ministra de la Corèa del Sud
- 24 de març - Vojislav Koštunica, primièr ministre de Serbia
- 26 de març - Diana Ross, cantaira americana (The Supremes)
- 7 d'abril - Gerhard Schröder, primièr ministre d'Alemanha
- 7 d'abril - Makoto Kobayashi, fisician japonés, Prèmi Nobel
- 19 d'abril - James Heckman, economista american, Prèmi Nobel
- 4 de mai - Alem Surre-Garcia, escrivan lengadocian
- 12 de mai - Mary Therese Winifred Robinson, presidenta d'Irlanda
- 14 de mai - George Lucas, realizator american
- 23 de mai - John Newcombe, jogaire de tennis australian
- 27 de mai - Alain Souchon, cantaire e compositor francés
- 28 de mai - Gladys Knight, cantaira americana
- 6 de junh - Phillip Allen Sharp, geneticista american, Prèmi Nobel
- 13 de junh - Ban Ki-moon, secretari de las Nacions Unidas
- 19 de junh - Chico Buarque, cantaire e compositor brasilièr
- 24 de junh - Ticky Holgado, actor occitan (m. 2004)
- 3 de julhet - Michel Polnareff, cantaire francés
- 7 de julhet - Feleti Sevele, primièr ministre de Tònga
- 21 de julhet - John Atta Mills, president de Ghana
- 23 de julhet - Mandy Miller, actritz e cantaira britanica
- 16 d'agost - James Michel, president de las Seichèlas
- 17 d'agost - Rexhep Meidani, president d'Albania
- 20 d'agost - Rajiv Gandhi, primièr ministre d'Índia (m. 1991)
- 21 d'agost - Perry Christie, primièr ministre de las Bahamas
- 12 de setembre - Barry White, compositor e cantaire american (m. 2003)
- 13 de setembre - Henri de Jordan, pintor francés
- 30 de setembre - Jean-Louis Debré, òme politic francés
- 30 de setembre - Diane Dufresne, cantaira canadiana
- 9 d'octobre - Peter Tosh, cantaire Jamaican de reggae (m. 1987)
- 12 d'octobre - Joan Ives Roier, psicològ e activista cultural occitan
- 15 d'octobre - Sali Berisha, òme politic albanés
- 15 d'octobre - David Trimble, òme politic nòrd-irlandés, Prèmi Nobel
- 1 de novembre - Rafik Hariri, primièr ministre de Liban (m. 2005)
- 17 de novembre - Danny DeVito, actor e realizator american
- 17 de novembre - John-David F. Bartoe, astronauta american
- 26 de novembre - Roberto Fontanarrosa, autor e dessenhaire argentin (m. 2007)
- 2 de decembre - Ibrahim Rugova, president de Kosovo (m. 2006)
- 10 de decembre - Andris Bērziņš, president de Letònia
- 28 de decembre - Kary Mullis, quimista american, Prèmi Nobel
- 31 de decembre - Marcèu Rufo, pedopsiquiatre provençal
- Yoweri Kaguta Museveni, president d'Oganda
- Joan Claudi Sèrras, escrivan e lexicograf occitan
Decèsses[modificar | modificar la font]
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Isidor Isaac Rabi
- Prèmi Nobel de Quimia : Otto Hahn
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Joseph Erlanger, Herbert Spencer Gasser
- Prèmi Nobel de Literatura : Johannes Vilhelm Jensen
- Prèmi Nobel de la Patz : Comitat Internacional de la Crotz Roja


text:
Lairac de Tarn
Lairac de Tarn[1],[2],[3] ( Layrac-sur-Tarn en francés) es una comuna lengadociana en Frontonés situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 32 km al nòrd-èst de la vila sul riu Tarn al centre de l’airal d’apellacion AOC del vinhal de Frontonh.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Glèisa de campanar mur
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Joan Baptista Amat (1877-1961) deputat de 1928 a 1936 e puèi senator de la Nauta Garona de 1936 a 1941.
Nòtas e referèncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Arudi[1] qu’ei ua comuna Aussalesa de Bearn, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d’Aquitània de la Republica Francesa. de la wikipèdia occitana : https://oc.wikipedia.org/wiki/Arudi e véder tanben : https://fr.wikipedia.org/wiki/Arudy. Lo Som (?) dit « Zoum » qu’ei un lòc dit deu parçan....
Sector de l’auta val Ròia anexat a la Republica de França despui dau 1947. Castèl e vila anciana de Tenda, avansh o còl de...
Laus dins l’auta valaa de Vesubiá, dins lo Pargue dal Mercantor. Luec de passeaas interessantes per los amoroses de la...
Site naturau
Pamukkale (« castèu de coton » en turc) es un site naturau pròche de Denizli, au sud-oèst de Turquia. Aquela montanha ten sa color blanca dau carbonat de calci present dins lei fònts d’aiga cauda de l’encontrada. Es reconeguda patrimòni mondiau per l’UNESCO. De l’autre caire de la montanha s’atròba lo site antic de Ierapolis, una fònt termala bastida per leis Atalids au sègle II avans...
Sus lo pònt entre Carpentràs e Mazan, l’òm pòu aussir lo fracas d’una cascada. Vestigi de l’epoca ont l’aiga e lo vent donnavan de l’ernergia aus molins. Es possible de vos rendre sus plaça en caminant per la riba de drèch (costat...
Lo Sidòbre es una region de montanha a l’Est de Castras, dins Tarn (81), s’i tròban de blòcs de granit gròsses, de las formas estranhas, qu’an inspirat al mond de l’endrech un fum de contes e de legendas, que podètz retrobar dins lo libre « Legendas d’Occitània » (edicions CORDAE/La Talvèra). I a per exemple la pèira Clavada, lo ròc de l’auca, la pèira tremolanta de las sèt faus… Un luòc encantarèl !...
Curiositat naturau
Las Gòrjas de Kakueta que son situadas dens la comuna de Senta Gràcia au Bascoat, en la província de Sola. Qu’es un site d’ua longor de dus quilomètres, adobat e obèrt entau public. La visita ne’s pòt har qu’en periòde d’aigas baishas, enter los mes de julhet e de seteme. Lo pregondor de la gòrjas qu’atenh trenta a tres cent cinquanta mètres pr’amor l’erosion de l’arròca calcària per l’arriu Uhaitxa. En fin de camin, que’s tròban ua chorrèra e ua tuta ornada d’estalactitas e d’estalagmitas gigantas. Aquiu que viven laminak e lo Basajaun, uns personatges de la mitologia basca. ENTÀ ANAR-I Dempuish Baiona, passar per La Bastida-Clarença, Sent Palais, Maulion e puish Tardets. Dempuish Pau que cau seguir Auloron-Senta Maria, Aràmits e Tardets. Aquiu que cau seguir la D26 dinc a Lic-Aterei puish la D113 dinc a Senta Gràcia (En seguir aquesta D113 qu’arrejunhem Era Pèira-Sent Martin en Varetons,...
Reservador dau Canau dau Miegjorn
N’es una surtida que los tolosencs e la gent de la region coneissen bien : lo lac de Sant Ferreòl. Juste, au-dessus de Revèl, lo lac uefra de que se permenar, e mai l’estiu lo monde s’i banhen, l’i peschen, e l’i fan d’autras activitats de lesers o toristicas. Mas la presencia de queu lac es pas un enzard e a tanben una pita istòria, liada a ‘quela dau Canau dau Miegjorn. D’ora, Peire-Pau Riquet aviá compres los besonhs d’alimentacions en aiga de son Canau dau Miegjorn, mai que mai en son punt lo mai naut, a Naurosa, suelh de partatge de las aigas entre Atlantic e Mediterraneia. La tascha fuguet pas simpla, que a l’espòca (entre 1667 e 1772), se fasián pas de grands barratges, ‘laidonc la tecnica era d’inventar. Pasmens ‘quò empaschet pas Riquet e sa companhiá de crear çò que demoret lo mai grand barratge dau...
Espaci naturau
Çò que ne dis wikipèdia: Camarga es un espaci sanhós de 145 000 ha format per lei dos braç majoraus de Ròse, en riba de la mar Mediterranèa. En son centre se tròba l’Estanh dau Vacarés, la part situada lòng de la mar es bordada d’estanhs salats. Es celèbra per sei paluns, sa cultura dau ris e de la sau e per sei noirigatges de taures e de cavaus qu’an engenerat, amb lei gardians e la bovina, una cultura particulara illustrada per l’escrivan Josèp d’Arbaud. Camarga es un luòc important de pelegrinatge dei gitanos ai Santei Marias de la Mar (o Lei Santas) per celebrar sa santa patrona, Sara, la Verge Negra. Una retenença naturala nacionala de 13 117 ha se creèt en 1927 e lo Pargue Naturau Regionau de Camarga en 1970 per preservar la fauna e la flòra dau...
Parc Naturau Regionau de Volcans
Los famós volcans d’Auvèrnha son mei de ueitanta dòmas e craters alinhats sus quanranta quilomètres, qu’èran en erupcion entre 100 000 e 7 000 ans. Aquesta formacion geologica es unica en Euròpa e senhoreja Clarmont d’Auvèrnha. Son somiu es lo Puèi de Dòma que culmina a 1 465m. Èra una montanha sacrada peus romans e ara es classat au miei deus « Grands site de...
Calalònga es una calanca situada dins lo uechen arrondiment de Marselha, a l’èst dau vilatge dei Godas. Es la primièra calanca dau massís de...
Er’ espeluga preïstorica de Gargàs, en Bigòrra, qu’embarra un deths ensembles picturaus rupèstres mei importants deth Paleolitic Superior en Euròpa. Que vadó « monument istoric” lo 9 d’abriu de 1910. Que s’obreish entre eths vilatges d’Aventinhan e de Tibiran, en massís calcari deth Bòsc de Montelh dominant eth junhent de Nestés e de Garona, en departament francés deths Hauts Pirenèus, ath ras dera termièra dab eth departament dera Hauta Garona, près dera vila de Sent Bertran de Comenge e dera sua catedrau. Autanlèu era fin deth sègle XIXau que i estón miadas recèrcas scientificas : qu’estó excavada subertot per Emili Cartalhac e Henri Breuil (fr o cat). En 1906, Félix Régnault que descobrí eras celèbras mèrcas de mans negativas. Qu’indica divèrsas aucupacions (ossaments, industria litica, art mobiliari) desempuish eth Mosterian entara Edat Mejana. (hont :...
Dens la « Ría » de Vigo en Galícia. Ua isla uei plea de charme dab un casau per meditar plen d’espèças vegetaus exoticas e d’estatuas de pèira. Poblada despuish (au mensh) l’atge miejancèr. Qu’a podut servir de camp de retencion per las quarantenas au moment deu comèrci triangular e de preson pendent la guèrra...
Brooklyn bridge, estatua libertat,…, Poets house sus l'Hudson river e Immòbles de Nava York vists deu bèc deu New Museum.
Causse
Lo causse es un plan calcari que trobam dins mai d’un parçan occitan. Es caracterizat per la permeabilitat de sei ròcas e una vegetacion particulara. Lo causse de Cailutz fa partida dei causses de Carcin. La fòto es presa mai precisament dempuei la comuna de Puèg la...
Desert de sau
Una salina, un « pitit » desert de sau dins la Província de Jujuy, au nòrd-oèst d’Argentina a un pauc mai de 3500m de nautor, pas tan beu coma lo subrebeu salar d’Uyuni en Bolívia. Las montanhas a l’entorn montan a mai de 5000m o 6000m. Las fòtos patissen de doas pijas negras au mitan...
Tocant la ciutat de Marselha au nòrd e s’esperlongant fins au Plan dei Cucas, Alaud e Aubanha, la Montanha de l’Estela presenta una vegetacion de garriga tipica de baissa Provença. Estent sa pausicion, lei vistas despuei l’Estela sus lo país de Marselha son espectaclosas. Lo sòm de l’Estela es amb 790 mètras lo ponch mai naut de la comuna de Marselha....
Sant Carles de la Ràpita
Lo Trabucador quò-es un istme de sièis quilomètres qu’unís lo Delta de l’Ebre e la Punta de la Banya. Quò-es un espaci natural plan fragil nascut de l’amolonament de sabla marina portada pels corrents. Quand tempèsta es envasit per l’aiga marina e s’i dubrisson de passes que connectan la mar amb la Baia dels Alfacs e talhan lo Camí del Trabucador (lo monde del Delta de l’Ebre dison lo e non pas el coma en catalan estandard), la rota que mèna a las Salinas de la...
Las Peiras Jaumatras quò-es un crane empilament de pèiras gigantassas de formas curiosas qu’an inspirat fòrça legendas plenas de fadons, galleses sanguinaris e diablariás...
Sorrom Borrom a Gavarnia
Site geologic
Los òrgues son daus fonolites volcanics que se tròben lo long d’una mena de plateu au dessus dau vilatge de Bòrt (justament dich Bort-les-Orgues en frances) e de sa valeia. Fau dire que l’i sem a la limita entre Corresa e Cantal e que l’Auvernhe es donc gaire luenh, d’aqui la presencia de quelas coladas volcanicas refregidas. Un fonolite se destacha un pauc daus autres, çò que li vau lo chafre de « Testa de l’Òme » per sa semblança emb un bargier que visariá son tropeu en naut dau plateu. S’i pòt far de l’escalada, e lo dessus daus òrgues dona a veire daus braves panoramàs sus la valeia de la Dordonha e lo massiu dau Sent...
Luec simbolic dau Lemosin
L’aleia que monta au Puei Gerjant es environada de vielhs faiards, grands, torçuts, que semblen a daus animaus, daus monstres, çò que ven joslinhar lo costat un pauc misteriós de l’endrech. En efiech, lo Puei Gerjant es dempuei daus segles un luec de culte pagan, au mens dempuei que los gales l’i venián festejar l’equinòxa. Son nom ven d’alhors de Gargan, lo gigant filh de Belenos e Belisama, popularizat mai tard per Rabelais en Gargantuà, e tot plen de legendas corren sus aqueu luec vengut simbeu dau Lemosin. En naut dau Gerjant trobem una chapela, consacrada a Nòstra Dama dau Bon Secors. Es pas tant vielha que semblariá : segle 19, nonmàs. La crestianizacion tardiera de l’endrech a, vist l’estat de roina de l’edifici, pas tant reussit qu’aquò. Lo Gerjant es conegut tanben a causa d’una famosa batalha que i aget luec, menada per lo tant famós Guinguoin, una...
Parc de 3,5 ectaras, quò es un daus principaus espacis verds de la vila de Limòtges. D’una granda richessa botanica emb 750 espècias de plantas vivaças diferentas e 242 aubres repartits en 62 espècias. Òm l’i tròba tanben daus juecs per los...
Curiositat naturau
Lo Corrent d’Uishet qu’es un fluvi costèir present sus las comunas de Lon, Viela-Sent Gironç e Moliets e Mar (Maransin, Gas.). Aparentat a la familha deus corrents landés, qu’es lo pendent de l’estanh de Lon e que’s gita dens la Mar grana au nivèu de la comuna de Moliets e Mar. Qu’es l’equivalent atlantic deus graus mediterranencs que trobam mes que mes en Lengadòc e en Provença (cf. Lo Grau dau Rei, Lo Grau d’Agde, etc.). Lo site deu Corrent d’Uishet qu’es rendut celèbre au començar deu sègle XXau peu Maurici Martin, « l’inventor” de la Còsta d’Argent. La reserva naturau nacionau deu Corrent d’Uishet qu’es creada en 1981 sus ua superficia de 618 ectaras. Lo nom uishet que’s pòt compréner com passatge. En gascon, lo mot que s’emplec en arquitectura entà díser obertura, atau com lo francés huis dont es l’arrevirada. La passejada en galupa lo long de la branca...
Amontanhada a l'Aubisca dab Matiu Baylocq
Curiositat naturala, Forest, Montanha, Punt de vuda
Chasteu, Edifici religiós, Festenau, Montanha, Museu, Parc naturau, Vilatge d'interès
Laca, Montanha, Parc naturau
Curiositat naturala
Font
Punt de vuda
Curiositat naturala
Curiositat naturala
Laca
Parc naturau
Parc naturau
Curiositat naturala
Curiositat naturala
Jardin
Punt de vuda
Forest
Curiositat naturala
Montanha
Parc naturau
Curiositat naturala
Montanha
Curiositat naturala
Montanha
Jardin
Curiositat naturala
Montanha


text:
De la viquipèdia catalana : Bellver de Cerdanya qu’ei ua vilae municipalitat de la comarca de la Baixa Cerdanya. Inclòu l’entitat municipal descentralitzada de Pi. Rensenhaments mei :...
Roina
Ròca-sparviera èra un vilatge bastit a 1100 mètres d’autessa entre li valadas de Palhon e Vesubia, a 45 kilomètres au nòrd de Niça. Aquel vilatge es abandonat despí lo sècolo XVII, mas i a agut fins a 350 estajants. Ancuei, per i arribar, cau pilhar de draias que venon de Coarasa, l’Engarvin (Comuna de Coarasa) ò Duranús. Sus lo site de Ròca-spaviera, non i a pus que de roinas e una capèla, la capèla Sant Miquèu, restaurada en lo 1924. Lo luec dei roinas de Ròca-sparviera (comuna de Duranús) es màgico e emplit d’istòria. Es sustot un luec de legenda, la de la regina Joana. Segon la legenda, la regina Joana, refugiada dins lo sieu castèu a Ròca-spaviera, deuguèt anar a Coarasa per la messa de Calènas. E es pendant qu’èra aluenhada dau sieu castèu qu’i arribèron de fachs ignòbles. Après la descubèrta d’aquelu fachs, la regina Joana quitèt...
Casternòu-Vilavielha es un vilatge de la valada dau Palhon dins lo país niçard. I a en fach doi vilatges : Casternòu, encuei aroinat, e Vilavielha, lo vilatge actuau qu’es bastit sus lo platèu davau. Casternòu es lo vilatge qu’èra occupat a l’atge mejan, una plaça forta construcha sus un luecs auts dau temps dei invasions lombardi e sarrasini. Encuei, aquela plaça forta es venguda una roïna après que lu estajants l’an daissat –sobretot per manca d’aiga- per s’installar dins lo vilatge de davau, Vila Vielha, qu’èra ja lo vilatge occupat a l’epoca romana. Li roïnas de Casternòu son tanben au principi de la draia que cau pilhar per far lo giro dau mont Macaron, dont avèm una bèla vista sus tota la baia de...
Vielh quartier de Bordèu
Sent Peire es un daus quartiers lo mai vielhs de Bordèu, quitament se aura es vengut mai lo quartier estudiant. L’i trobem una egleisa dau mesme nom. Dins queu quartier, justament, quò fai coma dins totas las grandas vilas : las espòcas se crotzen. Remarcaretz las diferencias d’atge entre las tres maisons que se seguissen… Veiqui la charriera de la Vacha. S’apela vertadierament entau. Perqué ? perque se ditz qu’una vacha qu’um meniá a la bochariá i seriá demorada blocada. Quò se comprend un pauc… Los vielhs quartiers son confles de quelas ruas de un metre de large. Haussmann es pas passat par aquí coma a Paris, fau creire… I a una chausa dins Bordèu qu’es tot plen interessanta e que montra plan l’istòria de la vila (mai son occitanitat, se n’i a que n’en dobtavem enquera…), quo es los noms de las charrieras. Per exemple : Bordèu era...
Quartier istoric
Quartier istoric
Quartier istoric
Quartier istoric


text:
Vielha, 8 de juny de 2018.- Eth dissabte 16 de junh entàs 22 h ena glèisa de Sant Joan d’Arties se projectarà era opèra “Manon Lescaut” de Puccini, en Licèu ara fresca 2018.
Eth Licèu ara fresca ei ua proposicion deth Gran Teatre del Liceu entà difóner era musica e era opèra. Se tracte d’un projècte divulgatiu damb un objectiu principau, qu’era opèra arribe a totes es persones, e que totes ne poguen gaudir d’ua forma atractiva, accesibla e informau. Açò s’artenh gràcies ara collaboracion entre eth Liceu e es diuèrses entitats e ajuntaments interessadi que projècten en ua pantalha giganta, e per miei d’ua retransmission en faus dirècte, era opèra que se represente en Liceu en aqueth moment.
Enguan eth Gran Teatre del Liceu en collaboracion damb eth Musèu dera Val d’Aran, eth Conselh Generau d’Aran e er Ajuntament deth Naut Aran an establit un convèni entà poder hèr a arribar eth Licèu ara fresca ena Val d’Aran. Era glèisa de Sant Joan d’Arties, pes sues caracteristiques arquitectoniques e eth sòn entorn, ei eth lòc escuelhut entara projeccion eth dissabte 16 de junh dera opèra de Puccini “Manon Lescaut”. Ua opèra qu’enguan enlace damb era tematica seleccionada entad aguest 2018 peth Musèu dera Val d’Aran, era hemna, e que se da a conéisher damb eth #anderahemna.
Era opèra “Manon Lescaut” siguec eth prumèr gran triomf de Giacomo Puccini en 1893. Se tracte d’ua opèra basada ena òbra der abad Prévost, “L’historie du chevalier des Grieux et de Manon Lescaut” a on se narre era ascension e caiguda de Manon Lescaut.
Era òbra ei interpretada, enes sòns papèrs principaus, per diuèrses sopranos e tenors de fama internacionau, Ludmyla Monastyrska, Maria Pia Piscitelli, Gregory Kunde, Jorge de León e Rafael Davila.
Des deth Musèu dera Val d’Aran vos convidam a gaudir eth dissabte 16 de junh entàs 22 h, ena glèisa de Sant Joan d’Arties, dera opèra “Manon Lescaut” de Puccini.


text:
Nguni
Lo grop nguni de lengas bantoas d’Africa australa conten quatre lengas: lo zolo e lo xhosa en Africa del Sud, lo ndebele zimbabwean (o sindebele), e lo swati en Africa del Sud e al Swaziland. Son prigondament aparentadas e sovent mutualament comprensiblas.
« Nguni » es un tèrme artificial emplegat pels linguïstas e etnològs blancs dempuèi los ans 1930. Una autra distinccion tanben artificiala los Ngunis septentrionals – comprenent los Zolos e los Swazis – e los Ngunis miègjornals, amb oer exemple los Xhosas, los Thembus, los Mfengus, los Mondos e los Mondomises.
Cal destriar los Ndebeles del Zimbabwe d’un pòble del meteis nom en Africa del Sud. Los Ndebeles sudafricans, que parlan la lenga nrebele, apartenon al grop sotho-tswana fan pas partit del grop nguni.
Somari
[modificar | modificar la font]
S'associa de trachs culturals a las etnias parlant las lengas ngunis: l’organizacion tradicionala en clans patrilinearis jol lideratge de caps gaireben meritocrats; l’elevatge de bestial; una certa estetica musicala, etc. Los notables i ensejavan de se far independents creant lo lor clan. Lo poder d’un cap dependiá sovent de sa capacitat a mantenir l’unitat de son clan.
A partir de 1800 environ, l’ascension del clan zolo al sen dels Ngunis e lo periòde de mfecane que seguís, acompanhant l’espandiment dels Zolos dirigits per Chaka, contribuiguèron a cimentar e a consolidar de ligams entre fòrça clans minors. Per exemple, lo reialme del Swaziland foguèt creat al començament del sègle XIX per diferents grops ngunis qu ese liguèron amb lo clan dels Dlaminis contra la menaça d’una ataca exteriora. Conten uèi fòrça clans diferents que parlan una lenga nguni nomenada swati e son leials al respècte del rei del Swaziland, qu'es tanben lo cap du clan Dlamini.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Mbulelo Jokweni (et al.), A unified standard orthography for Nguni languages : South Africa, Swaziland, Zimbabwe, Tanzania, Malawi and Zambia, CASAS, Cape Town, 2003, 19 p. (ISBN 1-919932-12-7)
- (en) Sizwe Satyo, Cross-fertilizing vocabularies : the case of the Nguni languages, Vivlia, Florida Hills, 1998, 7 p. (ISBN 978-1-919799-06-3)
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- linguistica
- lista de lengas
- lengas per familha
- lengas nigèrocongolesas
- lengas atlanticocongolesas
- lengas voltaïcocongolesas
- lengas benoecongolesas
- lengas bantoïdas
- lengas benoecongolesas
- lengas voltaïcocongolesas
- lengas atlanticocongolesas
- lengas nigèrocongolesas
- lengas per familha
- lista de lengas


text:
Country Joe and the Fish
Country Joe and the Fish es un grop rock/folk/Psiquedelic conegut per son engatjament contra la Guèrra del Vietnam e sa prestacion al festenal de Woodstock. Lo grop foguèt fondat per Country Joe McDonald al cant e Barry Melton, dich The Fish, a la guitarra. Es un grop emblematic del San Francisco Sound
Lo quita nom del grop anoncia un certa politizacion: Country Joe es lo chafre de Ïosif Stalin pendent la Segonda Guèrra mondiala, The Fish seriá una referéncia a una citacion de Mao Zedong (« L'armada deu èsser dins lo pòble coma un peisson dins l'aiga »).
Biografia[modificar | modificar la font]
Country Joe McDonald e Barry Melton comencèron lor collaboracion per d'enregistraments en ajuda al jornal politic de McDonald Rag Baby. Alara decidiguèron de formar un grop Country Joe and the Fish. Barry Melton èra lo guitarrista solista e Country Joe fasiá la partida vocala. Après fòrça cambiaments de formacion, subretot aprés lo tresen album, Together, Melton e McDonald formèron lo nuclèu estable del grop que durèt fins a la fin dels ans 1960. Melton contunhèt lo grop après la partença de McDonald. D'anciens membres de Big Brother and the Holding Company, Peter Albin e David Getz, lo jonguèron après que Janis Joplin quitèt aquel grop[1].
La cançon mai coneguda es I Feel Like I'm Fixin' to Die Rag, qu'a per subjècte la guèrra del Vietnam demanda « One, two, three, what are we fighting for? », o « Un, dos, tres, per que nos batèm? ». Aquel repic es plan conegut de la generacion que seguissiá lo festenal de Woodstock e la guèrra del Viêt Nam, pendent los ans 1960 e 1970.
Lo grop es tanben conegut per The Fish Cheer qu'es una seriá de questions–responsas amb l’assisténcia pendent que Joe letreja lo mot 'fish' (« Give me an F! "… »), pas res d’extraordinari levat que a Woodstock remplacèt 'fish' per 'fuck'[2].
Quitament se son nom es ligat a aqueles eveniments, Country Joe & The Fish es l’autor de 33 albums e escriguèt de centenas de cançons pendent una carrièra que durèt près de 40 ans.
L'album Electric Music for the Mind and Body foguèt difusat de biais important sus las radios FM en 1967.
Country Joe and the Fish es un dels primiers grops de rock psiquedelic, joguèt dins los nauts luòc de la musica pop/rock dels ans 1960.
Jogavan regularament al Fillmore West, al Fillmore East e al Family Dog Avalon Ballroom. Fasián l’aficha amb Jefferson Airplane, Grateful Dead, Quicksilver Messenger Service, Led Zeppelin, e Iron Butterfly.
Joguèron al Festenal international de musica pop de Monterey en 1967 e al Festenal de Woodstock en 1969.
En 1971, lo grop figura dins un film de western que lo ròtle principal es interpretat per Don Johnson. I joguèron una tropa de bandolièr nomenat leos Crackers. Lo film, Zachariah, foguèt escrich pel Firesign Theater. Tanben aguèron un ròtle dins lo film More American Graffiti de Bill L. Norton (produch per George Lucas).
Barry Melton contunha de jogar dins la region de San Francisco e recentament faguèt una seriá de concèrts en Angletèrra, França, Itàlia e en Russia.
En 2004, Country Joe tornèt reunir son grop amb los membres d’origina, jol nom de Country Joe Band - Bruce Barthol, David Bennett Cohen e Gary ''Chicken'' Hirsh. Lo grop faguèt una virada als Estats Units d'America (coma un retorn a Woodstock), puèi al Reialme Unit (a Londres e al Festenal de l'illa de Wight).
Discografia[modificar | modificar la font]
- Electric Music for the Mind and Body (1967)
- I-Feel-Like-I'm-Fixin'-to-Die (1967)
- Together (1968)
- Here We Are Again (1969)
- Greatest Hits (1969)
- C.J.Fish (1970)
- The Best of Country Joe and The Fish (1973)
- Reunion (1977)
- Collected Country Joe and The Fish (1988)
- Live! Fillmore West 1969 (1996)
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Barry Melton sur www.answers.com
- ↑ Woodstock.


text:
Dimars, 22 de novembre de 2016, 03h00 Espòrt
Los australians empòrtan lo Torneg de las 4 Nacions
Tròp fòrts, los australians
Mai de 40 000 espectators seguiguèron aqueste dimenge, a Liverpool, la finala del Torneg de las 4 Nacions, entre australians e neozelandeses. Foguèron lèu fixats sul sòrt de la partida: tre la segonda minuta, lo tres-quart australian Blake Ferguson marcava un ensag... A la pausa, los australians avián prés lo large: 24-0. Mestregèron la segonda mièg temps per l’emportar fin finala sus la marca de 34-8.
Los Canaris mestrejan los Dragonets-U23
La setena jornada del campionat d’Elèit 1 prepausava en cap d’aficha l’afrontament entre Carcassona e Sant Estève-XIII catalan a Domèc, dissabte en serada. Los Canaris realizèron un primièr temps de tria: passèron quatre còps la linha blanca e Gressèque ajustèt tres transformacions e doas penalitats: 26-6. Dins lo segond temps, los joves catalans monopolizèron la palma, mas poguèron pas tornar faire lor retard. Victòria dels Jaune e Negre: 28-20.
Dins lo meteis temps, Avinhon s’impausava a Tolosa: 40-12 e Albi l’emportava sus Vilanòva: 31-20.
Dimenge, Sent Gaudenç opausa una brava resisténcia al campion limosenc e pren lo punt de bònus defensiu: 20-32, alara que, sus sa pelena, Palau pòt pas res contra Lesinhan: 14-36.
La ueitena jornada se tendrà la primièra dimenjada de decembre amb, en cap d’aficha, la partida entre los primièrs dos, Lesinhan e Carcassona, al Molin.
La Copa del Mond de XIII-fautuèlh en Occitània en 2017
A l’escasença de la finala de las 4 Nacions, la Federacion internacionala teniá son amassada a Liverpool.
S’i confirmèt lo debanament de la Copa del Mond de 2021 en Anglatèrra e una primièra en 2025 sul continent american amb una organizacion conjunta dels Estats Units amb Canadà.
Lo Campionat del mond de XIII-fautuèlh de 2017 se debanarà a la tardor venenta en Occitània.
A Liverpool, la volontat d’espandiment planetari del XIII foguèt vertadièrament a l’òrdre del jorn.
Alan Roch


text:
Jos lo mont Sitno, lo ponch mai naut de las montanhas d’Štiavnica, s’espandís una val qu’a la pichona vila que li balha lo nom a aquela cadena d’origina volcanica ; Banská Štiavnica, atanben coneguda en ongrés coma Selmecbanya o quitament Schemnitz en alemand. Encara que uèi a pas mai de 10.000 abitants, l’actuala pichona vila èra la tresena vila amb mai populación de tot lo Reialme d’Ongria. Foguèt celèbre pr’amor de la granda activitat minièra a la partida mai septentrionala de la region d’Hont, ont es plaçada la vila.
Ja pendent los sègles dos e tres abans lo Crist i aguèt un vilatge cèlta que trabalhava plan amb l’aur. Dempuèi la fin del sègle XII de la nòstra edat arriba lo nom de la localitat : Terra banensium, çò es dire, la tèrra dels minièrs. Pauc aprés i arribèt un fum de colons d’origina germanica, sustot de saxons e de tiroleses, qu’arribèron, mai que mai, a la region que i al torn de la vila de Glazenberg. Aquesta vila e lo vilatge de Štiavnica, venguèron lèu lo nuclèu d’una pichona vila, segon confirman los privilegis municipals balhats pendent la primièra mitat del sègle XIII per lo rei ongrés Bela IV.
Lo monarca enviava fòrça d’argent, extrach en Štiavnica, als mercats occidentals, mas atanben èra distribuit entre los membres de la siá noblesa. Štiavnica venguèt la vila minièra mai importanta del nòrd ongrés, amassa amb Kremnica, una autra vila qu’èra pas luenh e que ja èra celebra per son aur. Dempuèi lo sègle XIV aguèt una fabrica de moneda que uèi lo jorn es la mai anciana e activa de tota aquela region.
Tanplan la familha Fugger, los mai rics alara del territòri de l’actuala Alemanha, e pendent lo sègle XV, volguèt participar dins lo comèrci amb aquesta region en tot crear una societat amb lo nòble local mai poderós; Ján Thurzo. Aquel fasiá mai aisit lo movement d’aur de la región vèrs Occident. La marrida gestion de las minas per los Thurzo foguèt una de las causas màgers de la revòlta minièra de 1526.
De melhors condicions socialas
La revòlta aguèt pas succés mas las condicions salarialas e laboralas dels minaires venguèron melhoras e los Thurzo foguèron desseparats del contraròtle de las minas pauc aprés.
Pendent lo sègle XVI los turcs otomans, en tot avançar dempuèi lo sud, conquistèron plusors fortalezas del sud de la region d’Hont e lo dangièr per las vilas minièras venguèt fòrça real. Pr’aquò se creèt una pichona armada que coordinava la defensa de la region mejançant divèrsas torres de susvelhança e de pichonas fortalesas. La mai granda èra a la quita vila d’Štiavnica.
Malgrat divèrsas atacas, los turcs poguèron jamai conquistar la vila pr’amor de la fisiologia de la pròpria val. A la fin del sègle XVII arribèt la victoria dels Habsburg contra los otomans e tanplan la liberacion de gaireben tota Ongria. La frontièra amb los otomans tornèt èsser tornarmai luenh de la region d’Hont, e aquò foguèt plan positiu per la industria miniera de la region.
Štiavnica aguèt un grand nom dins lo mond minièr pr’amor de las sieunas avanças tecnologicas. Foguèt la primièra vila qu’utilizèt la polvera per aver d’argent. Mercés a Jozef Karol Hell foguèron creadas de pompas per traire d’aiga de las minas en tot facilitar l’extraccion en las capas mai prigondas. Los lacs articicials, nomentats tajch, qu’amolonavan d’aiga a las minas, ne son un testimòni de l’epòca d’aur d’Štiavnica.
La primièra escòla minièra del Mond foguèt tanplan creada aquí en l’an 1735. Aquela venguèt aprés tres decadas la primièra academia minièra al mond e apuèi una universitat tecnica dirigida per Nikolaus von Jacquin. Las primièras experiéncias amb la maquina de vapor en de minas foguèron realizats en Štiavnica pendent la fin del sègle XVIII. En aquela epòca la vila èra tanben coneguda mercés a Maximilian Hell, director de l’observatòri astronomic de Viena. En 1782 la vila de Štiavnica aviá ja prèp de 30.000 abitants de divèrsas etnias en tot formar una vila multiculturala.
Mas tot aquò demorèt pas long. Las activitats minièras foguèron reduchas fòrça en mens d’un sègle. De milièrs quitèron la vila pendent la segonda mitat del sègle XIX e la populacion eslovaca venguèt mai fòrta. L’activitat del curat catolic local Andrej Kmet' foguèt clau en la renaissença nacionala eslovaca a la region septentrionala d‘Hont. Foguèt, a mai, un dels primièrs dins las sciéncias arqueologica e botanica dins tot lo reialme d’Ongria. En 1892 fondèt la Societat educada eslovaca (Slovenská učená spoločnost'), l’organisme ancessor de l’actuala Academia de las sciéncias eslovacas (Slovenská académia vied).
En 1918 la vila venguèt partida del nòu estat checoslovac e alavetz la vila aviá uja na importancia solament locala. En 1993, pauc après la creacion d’Eslovaquia, la vila dintrèt dins la lista del patrimòni mondial de l’UNESCO, mercés a son centre istoric, plan ben conservat. A mai, la sieuna istòria podiá parlar d’una vila que foguèt celèbra e situada al còr europèu. De tonas de metals precioses sortiguèron de lors minas mas lo tresaur mai important foguèron las personas conegudas mai enlà de las frontièras del país. Aquò e atanben lors abitants, qu’an balhat una forma unica a la val plaçada jos lo mont Sitno.
* Michal Čukan
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Gaucelm Faidit
Gaucelm Faidit (1172 - vèrs 1203) es un dels trobadors mai feconds de son temps.
Nasquèt dins una familha de pichons borgeses de la region de Lemosin. Prenguèt per femna una prostituida del nom de Guilhelma Monja, que l'acompanhèt dins sas peregrinacions. D'aise tant plan en occitan coma en lenga d'oïl, trevèt las pus grandas corts d'Euròpa, en particular la de Ricard Còr de Leon a Peitieus e la de Jaufré Plantagenèst en Bretanha.
Auriá pres part a la Quatrena Crosada (1202 - 1204) abans de tornar dins son Lemosin natal per i morir vèrs 1203. Demòra d'el 65 cançons e mai una desena d'autras composicions d'atribucion mens segura.


text:
U.E. Bossòst 3 – F.C. Lussan 1
Partit non guaire bon eth jogat
aguest dissabte en Bossòst, damb ues condicions metereologiques fòrça dolentes.
Ena prumèra mietat
començèc més fort aguest equip de Lussan que sorprenèc ath equip aranés en dues
o tres arribades en que Yago auèc d’arturar eth perilh. Era U.E. Bossòst non
auèc guaire ocasions, era més clara ua de Miguel que laguens der àrea petita
shutaue ath dessus deth portèr francés. Ara mieja ora de joc patirem era
blessura deth nòste portèr Yago qu’auèc d’ester reemplaçat per Camilo.
Damb eth
0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat se joguèc un sinhau milhor e arribaren es gols. Ignasi marcau
eth prumèr en ua jogada personau. Eth Lussan responèc ara seguida e mos
empataue eth partit a 1. Auèc d’ester un aute viatge Ignasi que damb era ajuda
d’un defensa francés marcaue eth 2-1. En un cornèr se mos lesionèc Ignasi e
damb es lesions deth partit acabèrem jogam es darreres menutes damb 10
jogadors. En ua jogada laguens der àrea Salva siguèc derribar peth defensa
francés; er arbitre fiulèc eth clar penalty que Felipe s’encarregaue de shutar
e marcar eth 3-1, resultat en que s’arribaue ath finau deth partit.
Ath finau classificacion damb
patiment entas ¼ d finau dera Copa de l’Amitié dauant un rivau que mos metèc es
causes fòrça dificils. Lo pitjor es blessures d’enquia 5 jogadors en aguest
partit. Ara ei eth moment important dera sason e auem de besonh de toti. Veiram
coma evolucionen es lesionadi.
Eth plòplèu partit jogam partit
de Liga en Encausse dissabte 21 de març tàs 20 :00 ores contra er equip
locau.
U.E. Bossòst: Yago, Abraham, Salva, Miquel, Felipe, Àlex, Ignasi,
David, Cabezas, Kike e Miguel. Remplaçants: Manu, Camilo e Santi.
Tarjetes auriòles : Yago (5’).
Trainer: Xavi.
F.C. Lussan : Cortiade,
Papy, Couget, Arexis, Raymond, Villemur, Darbon, Alexandre, Portet, Serie,
Aries. Remplaçants : Rousseau
Tarjetes auriòles :
Alexandre(15’).
Trainer : Aries Gilbert.
Gols : 1-0 Ignasi (50’), 1-1 Rousseau (55’), 2-1 Ignasi (70’), 3-1 Felipe (p. 85’).
Arbitre: Duprat Philippe.


text:
Et. Canton de St. Martory 1 –
U.E. Bossòst 4
Partit plasid e classificacion logica dera U.E. Bossòst que
demostrèc ath long des 90 menutes era diferéncia de categoria. Ena prumera
mietat mos adelantauen en mercador quan Jonathan se presentaue tot solet dauant
deth portèr e lo driblaue entà mercar eth 0-1. En un cornèr contra es aranesi,
er arbitre fiulèc penalty en ues mans que vedec eth solet. Eth
penalty shutat per Ferrere siguec molt ben arturat peth nòste portèr Pol. Lèu
deth descans, Soufi anaue a mercar damb un shut ras a tocar deth garròt. Ère
eth 0-2 resultat que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat encara siguec mès clar eth domini aranés
e atau anàuem a ampliar es diferéncies en mercador. En ua bona jogada, José Ramón
a passada d’ Uri se presentaue dauant deth portèr francés e mercaue damb un
shut ras. Ère eth 0-3. Eth 0-4 siguec mercat per Jonathan que susprenie ara
defensa e mercaue deuant Broquere a tocar deth garròt. Encara podíem auer
ampliat mès eth mercador mès eth que merquèc eth gol der aunor entath St.
Martory siguec Saux d’un excelent shut de fauta, enviaue era pilota ena
esquaira sense que Pol podesse hèr arren entà arturar era pilota.
Ath finau victòria per 1-4. Objectiu
complit sense cap lesionat e cap de tarjeta. Eth pròplèu torn serà mès
complicat, tiratge deman dimarts en St. Gaudens ; sonque quedam
d’’Excellence : Encausse, Larboust-OÔ e U.E. Bossòst donques toti es auti
seran de categoria superior excepte eth Miramont de 1ª division.
Eth pròplèu partit jogam partit
de liga , 3ª jornada dissabte 3 d’octobre tàs 20:00 ores en Bossòst contra er
equip deth Larboust-OÔ
Et. Canton de St. Martory :
Broquere, Saves, De la Tour, Dussant, Durac,
Chaubet, Freddy, Dauban, Ferrere, Cazabet, Fourroux. Remplaçants :
Antoine, Saux.
Trainer : Lejous Patrick.
Tarjetes auriòles : Saux.
U.E. Bossòst: Pol, Abraham, José
Ramón, Juanka, Felipe, Àlex, Uri, Luis, Soufi, Jonathan e Salva. Remplaçants: Borja,
Miquel, Cabezas.
Trainer: Xavi.
Gols :
0-1 Jonathan (20’),
0-2 Soufi (42’),
0-3 Jose Ramon (60’),
0-4 Jonathan (70’),
1-4 Saux (80’).
Arbitre: Cunha Philippe.