text:
kliafp
abris de jardin leclerc unique en top beau abris de jardin leclerc 10m2.
abri de jardin brico leclerc mont marsan pas cher metal promotion s metallique,abri de jardin metal 5m2 leclerc en bois brico beau a abris centre,abri de jardin metal 5m2 leclerc e fresh en centre bois chez abris brico,abri de jardin metal brico leclerc a s en bois abris e,abris de jardin leclerc 10m2 abri bois brico metal interesting s with en e,abris de jardin bois e leclerc a abri metallique brico,abri de jardin brico leclerc mont marsan metallique morne abris 10m2,abri de jardin e leclerc brico metal abris 10m2,abri de jardin brico leclerc mont marsan en bois e 229 euros,abri de jardin en bois chez leclerc metal 5m2 amazon a beautiful s centre.


c: text/html

text:
Harnes
Harnes es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Article de fons : Istòria del Nòrd--Calava Harnes possedís una istòria longa e rica. Al cors dels sègles, #que d'invasions e de pillages, de renaissances e de reconstructions.
Article de fond : Histoire du Nord-Pas-de-Calais Harnes possède une histoire longue et riche. Au cours des siècles, que d'invasions et de pillages, de renaissances et de reconstructions.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Huitième leçon – Le temps.
(Eighth lesson – The weather.)
Ecouter la leçon.
(Listen to the lesson.)
Adieussiatz, Maidon.
Adieussiatz monsen Martí.
Vas plan, avuèi ?
Òc, vau plan.
Cal díser que lo temps i fa.
Aquò es plan vertat.
Quora fa bèl temps, nos sentissèm plan.
Coma avuèi !
Gara, qu’aqueste matin èra pas aquò !
A bon, en me levar fasiá solelh.
A cuna ora te levères ?
A nòu oras del matin, a p’r aquí !
A ! A nòu oras, fasiá solelh !
Perqué ? A cuna ora vos levèretz.
Ieu me levèri cap a sièis oras del matin. Me lèvi totjorn de matin.
Per ieu, nòu oras, es de matin !
E ben, a sièis oras e mièja èra nivolós.
Mas fòrça nivolós ?
L’asuèlh èra plen de nivols, a pro pena se i aviá de solelh.
Tan qu’aquò ?
Òc-ben, sovent plòu la nuèch.
Lo jorn tanben, de còps ?
Òc, mas l’estiu, plòu subretot de nuèch.
Per bonora, atal lo solelh lusís de jorn.
Òc-ben, mas l’ivèrn plòu puslèu de jorn.
Qualas son las autras sasons ?
Las autras son la prima e la tardor.
Ieu, trapi que l’ivèrn plòu pas gaire.
Òc-ben, venta o nèva, mai que mai.
Mas per la prima e la tardor aquí plòu.
Astrosament, cal de pluèja per los coitius.
Ieu m’en foti ! Aimi pas la pluèja !
E ben ! Es ni cortés, ni polit aquò !
Desencusatz ! O sabiái pas ! L’ai ausit díser.
Tot çò que se dis, es pas totjorn de díser.
Consí, cal díser per èsser cortés ?
Cal díser : Ieu m’en trufi.
Doncas, m’en trufi dels coitius.
Siás pas plan brave pels pageses.
Disiái aquò per galejar un pauc.
A bon, soi rassegurat !
Vau sovent al campèstre, i èri ièr, i torni benlèu deman o deman passat.
Ieu i èri ièr passat.
Al camp, mànjan pas a la meteissa ora.
A la meteissa ora ?
A la meteissa ora que nosautres en vila.
A bon, e a cuna ora, dejúnan ?
Dejúnan a sièis oras e mièja del matin.
Dejúnan plan lèu !
Se cal mainar de las bèstias.
A òc, e a miègjorn per dinnar ?
Mànjan cap a una ora manca un quart.
A p’r aquí coma ieu.
E per sopar mànjan cap a sèt oras del vèspre.
E a la miegjornada quora trabàlhan ?
Trabàlhan pas qu’a quatre oras del vèspre.
E ben, ieu la miegjornada trabalhi a doas oras manca vint.
En parlar d’ora, nos cal en anar.
Òc-ben, es vertat ! Tornaràs per la novena leiçon ?
Solide.
Doncas, Adieussiatz Maidon, e al còp que ven ?
Òc, Adieussiatz, monsen Martí, al còp que ven.
Exercices.
(Exercises.)


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Me disi sovent, un pauc nèciament benlèu, qu’en tant qu’occitans avèm un rapòrt a la memòria qu’es pregond, folhat. Sabèm, benlèu mai que d’autres, la valor del sovenir, qu’es fin finala un tròç de patrimòni immaterial que nos transmetèm de persona a persona o que gardam justament per nosautres e que bastirà nòstre èstre interior.
Parli del sovenir e de la memòria perque son al còr de Remember Me, un jòc sortit i a qualques meses d’aquò, amb l’uèlh de la critica mas plan mens del public, çò que lo faguèt un pauc passar a las escobilhas en tèrmis de venta. Sa particularitat principala es qu’es un jòc francés fach coma un jòc american, sens los varrolhs economicò-culturals que pòdon, alai, frenar l’imaginacion dels desvolopaires. Mens d’argent per mai d’idèias, per fin de pegar a l’idèia que lo videojòc es ara un medià que permet, al delai del costat ludic, de questionar nòstre rapòrt al monde coma las òbras d’anticipacion, libres o filmes, o sabián, solas, far fins ara. E d’aquel costat, lo jove estudiò DONTNOD a capitat, en bastissent un univèrs e un discors que nos son pròches, comparat a çò que sortís abitualament, qu’es fòrça estandardizat. Aital, per un còp, serà pas l’America al centre de l’intriga mas París. E pas una París fantasmada, acordeon, beret, bagueta, mas una París problematica, sus la quala pèsa lo fais d’una istòria complèxa basada sus d’inegalitats entre rics e paures, entre Haussmann e vièlha vila, entre la borgesia e l’immigracion, una trencadura que farguèt la vila tala coma es.
E en 2084, l’annada de Remember Me, las causas se son pas melhoradas. Podriam dire que son encara pièger. Lo rescalfament climatic es passat per aquí e a modificat lo plan de la capitala que coneissèm. Un barratge dins lo barri Saint-Michel per retenir las aigas, un metrò abandonat, las bolantjariás de l’estile Champs-Elysées totas informatizadas e aseptizadas. Se veson encara, de temps en temps, entre dos corredors tagats, de monuments coneguts, la torn Eiffel, l’Arc de Triomfe, lo Sacré-Coeur, al mitan de bidonviles bastits a la lèsta, en nautor, per tocar pas los aigats poluits, gessits de sabèm pas quala catastròfa. Juste a costat d’aquò, lo monoralh s’es espandit, e serpenta entre d’immòbles de fèrre e de veire totjorn mai bèls ont devinam, de la fanga d’en bas, d’espacioses apartaments fornits en robòts domestics e autras comoditats. Sembla qu’en 2084, los rics seràn encara mai rics e los paures mai paures. Es casiment pas de sciéncia-ficcion.
Al dessus de tot aquò, sembla que l’Estat, lo governament, la polícia, ajan abandonat la vila a la dictadura de mediàs messorguièrs e omnipresents que fan pas que d’infotainment, a de milícias privadas que tustan sus çò que despassa del tropèl e a d’entrepresas faussament interessadas a çò que vivon lo monde per amassar mai de sòus. Encara un còp, es pro redible. Demest aquelas entrepresas, n’i a una en particular que serà la cacha-vielha de Nilin, l’eroina del jòc, Memorize. E quand lo jòc comença, li an panat sa memòria. E òc, aquò’s possible en 2084, e, dins un monde devastat ont se crei pas pus a res, deven possible de comercializar los sovenirs gaujoses. Mas mèfi als efièchs segondaris : pòt venir una adiccion e mai rendre calucs las personas las mai influençablas, en mesclant la realitat a l’imaginacion… de que far de vos un leaper, un parià, condemnat a viure dins los toats de la vila. Memorize s’en fot, d’autres pagaràn, puèi totes son equipats d’un Sensen, un afar bancat en permanéncia sul cortex. Mas çò que vos expleita pòt tanben èstre expleitat e Nilin aurà l’ocasion d’intervenir sus la memòria de personas per lor far cambiar la percepcion e lo sovenir qu’an d’eveniments passats. Una possibilitat originala, geniala quitament, mas tròp rara a mon gost. Es un pauc coma lo jòc tot : las basas pausadas son excellentas, notadament la de l’univèrs e del scenariò, dirigit per l’escrivan de SF Alain Damasio, l’enfrentament permanent entre lo monde del grand capital e los erroristas, una fusion dels Anonymous, dels piratas e de Wikileaks, e la refleccion sus las caras presas pel fascisme, que revisita 1984. Mas manca d’apregondiment, que lo jòc es fòrça cortet. Suspausam qu’èra la volontat de l’esudiò DONTNOD que de ne pas far tròp per s’assegurar un pauc. Gaitarem doncas la seguida, se seguida i a.
Bon, ara vos dèvi daissar que me cal…me cal… mèrda, me sovèni pas mai, tè.


text:
Seleuc Ier
Seleuc Ièr Nicator (vèrs 358 - 280 avC) fuguèt un generau macedonian d'Alexandre lo Grand e lo fondator de l'Empèri Aquemenida. Participèt a la conquista de l'Empèri Aquemenida e au partiment de l'empèri d'Alexandre après la mòrt dau rèi macedonian. Son estat s'estendiguèt sus la màger part dei territòris conquists franc d'Egipte, d'una partida d'Anatolia e d'unei regions de Caucàs vengudas independentas. Capitèt de formar una aliança ambé la dinastia Maurya e de replegar leis atacas deis autrei generaus d'Alexandre. Fondèt tanben unei vilas novèlas per assegurar son poder. Son fiu Antíoc Ièr Soter (281-261 avC) i succediguèt.


text:
Vendredi 29 janvier - 20h30
Presentacion dau libre:
Esquissas per un retrach de l'ombra
de Magalí Bizot-Dargent
Amb aquest recuelh, l’autritz explòra lo monde deis ombras sieunas, familha, amics, ancians, reflexions, presa de tèsta e sentits divèrs e va quèrrer dins aquela cabussada, que podriá sembla passeísta mai pas ges, de claus, d’elements utils au monde de deman, lo monde qu’avèm de bastir cadun a nòstre torn.
Marselhesa de còr, Magalí Bizot-Dargent a pres mai d’un camin que l’an menada au teatre coma comediana, es puei venguda cantaira au dintre dau Lamparo e ara ambé Misé Babilha. Esquissas per un retrach de l’ombra es son obratge tresen publicat en cò de l’IEO Edicions.
Vendredi 29 janvier - 21h
MISÉ BABILHA EN CONCERT
Misé Babilha est un choeur polyphonique de femmes de Marseille qui chantent en occitan. Magali Bizot, Sophie Brun, Noëmie Saut, Camille Sappia, Lotty Thyssen, Cécile Van Den Avenne, interprètent des chansons de femmes issues de textes traditionnels occitans.


text:
Gigny-sur-Saône
Gigny-sur-Saône es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sul marge drech de la Saône, entre Chalon-sus-Saône e Tournus. Situat a qualques quilomètres de Sennecey-lo-Grand e a una vintena de quilomètres de Chalon-sus-Saône[1].
La commune est située sur la rive droite de la Saône, entre Chalon-sur-Saône et Tournus. Situé à quelques kilomètres de Sennecey-le-Grand et à une vingtaine de kilomètres de Chalon-sur-Saône[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al masatge caseriu de la Colomna, i aviá lo un dels mai ancians pòrts romain sus la près de la Saône[1]. Lo Castell del Épervière a #èsser bastit a la XXen sègle[1].
Au hameau de la Colonne, il y avait l'un des plus anciens ports romain sur le bord de la Saône[1]. Le Château de l'Épervière a été construit au XXen siècle[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1, 1,2, 1,3, 1,4 et 1,5 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
JSL.


text:
15/04/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 7
Bien brave tot aquò, mas sabe pas si coneissetz los Ombradors, mas manca la pincaròla ente i a lo chasteu, las vinhas e lo vergier, pertot i a daus bòscs, nonmàs traucats per l’aleia que monta au chasteu dempuei la pita rota comunala. I a de que s’i escartar per de bon. I ‘viá nonmàs lo vielh Esteve, braconier e garda chaça, que coneissiá los sendareus, las dralhas, los cròs de tai e de renard, lo jai dau chabròu dins los mai de cent ectaras que fasián lo Grand Bòsc, lo Bòsc Negre, lo Bòsc Redond e lo bien nommat Bòsc d’Infern ente un lacaron sorne e prifond ocupava la sola esclarziera a tres quilometres a la ronda. Mas lo vielh era pus quí dempuei longtemps, justament disparegut a la sason daus botareus sens que son còrs siá estat jamai retrobat. Si un tipe mau intencionat se voliá escondre quí dedins, faudriá una armada per lo deslotjar. E eram nonmàs dos, nautres los sodards de la garda. E quo es entau que lo Sindicat daus Fai-Tot daus Ombradors, pòrta paraula Julian Vernhanegra, auset una revendicacion que faguet levar las cilias a Caüsac, pas tròp bituat aus movements sociaus. Si podriam nos far aidar per dau monde, ò, pas tròp, tres quatre goiats pas merfiè, quò seriá mai segur per tot lo monde, e la seguretat dau dròlle ne’n seriá bra’ment ‘melhorada. Mas voletz me roinar, desjà que me fatz minjar lo beure e lo sec, voletz chabar de me curar las pòchas, fenhants, avetz nonmàs vos remudar un pauc mai, quo era partit, la chançon sus lo paubre chastelan que tot lo monde ven ne’n curar lo topin, que vai leu li demorar nonmàs los uelhs per purar, que se veu desjà, biassa a l’espantla, laissar lo chasteu abasit a las rantelas e a las graulas començar de s’abolir peira per peira. La man apasimanta de Hofnagel se ven pausar sus son braç. Quo es fòu l’influènça que a queu tipe sus Gaëtan. Bon, avetz dau monde que coneissetz ? Si ne’n coneissem ! I a nonmàs credar a Bertrand l’esbratat de Bordeu, e per un una pita peça vendra coma sos amics Esteban, Wenceslas e l’ Afrós. Avem gardat talament de bons sovenirs de nòstra colaboracion e de nòstras rencontras au Oarzazate. Quo es vrai, e son pas chars…( de segre)
Joan Ganhaire
08:57 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
"Lo pissalach"
Extrach tirat de l'òbra originala : "Lo pissalach" de Florian Vernet.
Un còp èra un reiaume, dins las montanhas. Lo reiaume aviá un rei e una reina, pro braves totes dos, mas lo reiaume èra trist e miserable ça que la. Perqué donc trist e miserable ?
Perque, un an abans, los tres enfants del rei e de la reina, los tres princes, avián desaparegut. Èran partits ensems un jorn de prima, a caval, e degun los aviá pas jamai pus tornats veire.
Despuèi aqueste jorn, tot lo país èra trist, d'ont mai que l'annada d'aprèp aquesta disparicion èra estada una annada de catastròfas : un aigat a la prima, la secada en estiu, un aigat encara en auton... Las recòltas èran plan magras e lo paure mond avián pas grand causa a manjar.
Fa que totes trevavan lo campèstre en bosca de quicòm per melhorar l'ordinari.
E vaquí que, al vilatge, i aviá, dins una bòria pichona, una veusa qu'aviá tres filhas : Adèla, qu'èra la màger, Maria qu'èra la segonda e Faneta, la darrièra. Èran totas tres polidas coma tot, mas Faneta èra encara mai polida que sas sòrres, e mai escarrabilhada, s'aquò se pòt ! Cada jorn, las tres joves ajudavan la maire a faire lo recapte, a trabalhar dins l'ortet, e puèi anavan, elas tanben, amb lor doas cabras, pel campèstre e aquí recampavan çò que trobavan...
Extrach de "Lo Pissalach", Florian Vernet, dins La princessa Valentina, éd. Scérén - C.R.D.P de l'académie de Montpellier, Montpellier, 2007.
Site internet : ICI.
La monina e lo palhassa
Un còp èra, un clown, un palhassa que disèm en cò nòstre. Èra pas un comic de la sanflorada, pasmens sabiá un pauc far rire, un pauc far paur... Ça que la, un brave palhassa al trefons de son còr !
Aviá una monineta. La sonava Mon Còr. Aquela èra mai que polideta, bograment intelligenta e bograment coquinassa a l'encòp. Lo palhassa l'aimava plan sa monineta.
Quand fasiá caud, èra Mon Còr qu'anava quèrre d'aiga ; quand fasiá fred, èra Mon Còr qu'alucava lo fuòc. Fin finala, èra pas tant aissabla qu'aquò, la Mon Còr...
Pasmens se rabalava la tissa de las tissas : cada còp que la luna èra redonda dins lo cèl, voliá montar cap a ela, a tota bomba voliá sautar sus ela, plorava, s'encapriciava, bramava qu'èra lo palhassa que la voliá pas daissar anar sus la luna.
Deveniá impossible e lo paure palhassa deveniá malurós, tan malurós que las gents disián :
« Qu'es triste aquel palhassa ! Pas possible, es un patiràs ! »
Lèu-lèu, lo palhassa s'encorissiá en cò de la marchanda de grimaças, monas e reganhons. Ne crompava plen sas pòchas. S'entornava dins son circus, ne cargava una sus son morre, s'escampava sus la pista, palhassava tant e mai que las gents picavan de las mans...
Extrach tirat de : Alranq, Claude, La monina e lo palhassa, I.E.O.-Aude, Quillan, 1996.
Lo mètge de Cucunhan
Qué cal far, mon dieu, per se ganhar la vida ! Gara aquí que ieu, Bernadon, entèrra-mòrt, garda-campèstre, campanièr, caça gosses, tot òbra en fin de Cucunhan, me vesi sul ponch de passar lèu desenterraire de ressuscitats !
Dotze mestièrs, tretze misèrias ! Aquò es aital. Sus la tèrra, cal que cadun tròbe l'estèc per far bolhir son ola... E n'i a de mai a plànher que ieu, a Cucunhan.
Pensi a aquel paure Mèstre Lapurga, nòstre paure mètge, que dempuèi dos ans qu'es aicí,a pas encara una sola practica... Qué volètz ? Aquò es pas de sa fauta. Per qué donc se passeja totjorn amb un libre a la man ? Deu pas saber, grand causa, d'abòrd qu'estúdia sens relambi. S'estúdia es per aprene; se a de besonh d'aprene, es que sap pas; se sap pas, qu'es vengut faire a Cucunhan?
Tanben, quand aicí i a qualque malaut, es pas el que van quèrre, anatz! Paure Mèstre Lapurga! Ganha pas l'aiga que beu. Se compren que siá las d'èsser un calelh sens òli, e s'es enfin decidit a far parlar d'el. Ièr delà, me faguèt trompetar dins totas las carrièras que se cargava, non solament de garir un malaut, mas de ressuscitar un mòrt. Òc, un mòrt, un mòrt enterrat !
Extrach tirat de : « Lo Mètge de Cucunhan » de Jan de La Roca (Prosper Estieu), Societat d'Edicion Occitana, Castelnaudary, 1926.
Menina
Fa tant de temps que las ai pas pus vistas, mas drolletas. Tant de temps, que sabi ieu, un an e mièg, pel mens, que dels ans n'ai perdut lo compte, ara. Quand i son pas, aicí, l'ostal sembla vuèg.
Mon filh e ma nòra fan pas cap de bruch. Despuèi que son a la retirada totes dos e que son tornats viure aicí, al mieu, mon filh passa totas sas jornadas defòra, dins l'òrt, a la pesca, a la caça, o bricolèja, dins la passada.
E ma nòra fa lo tren de l'ostal, gaita la television, va veire las vesinas. Los ausissi gaireben jamai. I a pas que quand ma pichòta filha e son òme arriban, per las vacanças, qualques jorns solament que lor cal tanben anar veire la familha d'el, del costat de Tolosa, que i a un pauc de vida dins l'ostal.
Que las pòdi ausir, las pichonetas, que corrisson d'en pertot, que cridan, que se ploran, que se carpinhan, que cantan. Que rison. Mas fa tant de temps que las ai pas pus vistas. Dos ans gaireben. Cossí devon aver cambiat, Angelica, la granda, qu'a fach uèch ans en abrial, e Ninon , la pichoneta, que n'a cinc despuèi setembre. Qué donariái pas per las tornar veire. Paura de ieu! Mas las vacanças son aquí, aqueste còp, ne soi solida.
Extrach tirat de «Menina» de VERNET, Florian, Vidas e engranatges, IEO edicions, Castres, 2004.
Pour l'ouvrage papier original : Vernet, Florian, "Lo Pissalach" dans La princessa Valentina e autres contes, éd. Scérén - C.R.D.P. de l'académie de Montpellier, Montpellier, 2007.
Centre régional de documentation pédagogique (C.R.D.P.) de l'académie de Montpellier.(1)


text:
Saladin
Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb (arabi: صلاح الدين يوسف بن أيوب, Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb, curd: سهلاحهدین ئهیوبی, Selah'edînê Eyubî) (1138 – 4 de març de 1193), pus conegut dins lei país europèus sota lo nom de Saladin, èra un sobeiran musulman d'Orient Mejan de la fin dau sègle XIII. Venguèt lo premier sultan d'Egipte e de Siria e capitèt en 1187 de conquistar Jerusalèm tenguda per leis Estats latins crosats dempuei 1099. Après aquelei succès, assegurèt la posicion de seis eiretiers permetent de fondar la dinastia aiobida que va dominar la region fins ais annadas 1260.
Acomencèt sa carriera coma oficièr superior de l'armada dau sultan zenguida Nur al-Din que son projècte èra d'unificar leis estats musulmans d'Orient Mejan per luchar còntra leis estats crosats. De 1163 a 1169, ajudèt son oncle Shirku de conquistar Egipte per lo còmpte de la dinastia zenguida. A la mòrt de Shirku, Saladin venguèt lo luòctenent de Nur al-Din dins la region e lo vizir dau califa fatimida dau Caire. En 1171, capitèt de rebutar lo califa e de prendre lo contraròtle d'Egipte au profiech de Nur al-Din. Pasmens, a la mòrt d'aqueu darrier en 1174, la mesfisança e la division de la Cort zenguida entraïnèt rapidament una guèrra que permetèt a Saladin d'unificar Siria e Egipte en 1183. Quauquei campanhas suplementàrias en Mesopotamia permetèron d'aumentar encara sei domenis de 1183 a 1186. A partir d'aquela annada, la guèrra còntra lei Francs venguèt lo ponch centrau de sa politica. En 1187, sa victòria de Hattin li permetèt d'anientar l'armada franca e de conquistar Jerusalèm. Puei, de 1189 a 1192, capitèt de gardar la vila en fàcia deis ofensivas menadas per la Tresena Crosada.
La reconquista de Jerusalèm, tresen luòc sant de l'islam, li donèt un prestigi fòrça important renfòrçada per una òbra de propaganda fòrça activa. D'efèct, sobeiran illegitim au començament de son rèine, Saladin deguèt bastir una imatge de sobeiran just e ideau e adoptar lo respèct de la lèi islamica o la mansuetud coma principi de govèrn. En fòra dei succès politics que foguèron obtenguts gràcias a aquelei principis (capitulacions de castèus...), aquò li permetèt de venir fòrça popular, compres dins de país enemics coma lei reiaumes d'Euròpa Occidentala.
Somari
- 1 Lo contèxte politic d'Orient Mejan durant la segonda mitat dau sègle XII
- 2 L'ascension politica de Saladin
- 2.1 L'ascension de la familha de Saladin
- 2.2 L'educacion de Saladin
- 2.3 La nominacion coma vizir dau Cairo e l'eliminacion politica dei Fatimidas
- 2.4 Lei tensions entre Saladin e Nur al-Din
- 3 La succession de Nur al-Din e la fondacion de la dinastia aiobida
- 4 La lucha còntra leis estats latins
- 5 La politica religiosa de Saladin
- 6 L'organizacion de l'estat e dau govèrn de Saladin
- 7 La politica economica de Saladin
- 8 La mòrt e la succession de Saladin
- 9 Ligams intèrns
- 10 Referéncias e nòtas
- 11 Bibliografia
Lo contèxte politic d'Orient Mejan durant la segonda mitat dau sègle XII[modificar | modificar la font]
La dominacion de la dinastia zenquida de Nur al-Din[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas 1160, la dinastia zenguida dirigida per Nur al-Dinè èra l'estat pus poderós de la region gràcias a una tièra de victòrias militaras que li permetèron d'unificar Siria sota son autoritat e de conquistar Egipte maugrat leis oposicions bizantina e franca.
D'efèct, a la mòrt de Zengi en 1146, son reiaume foguèt partejat entre sei fius Nur al-Din e Saif ad-Din Ghazi Ièr. Lo premier venguèt lo senhor d'Alep e lo segond recebiguèt lo contraròtle de Mossol. Pasmens, Saif moriguèt rapidament tres annadas après son paire e un segond partiment de la region de Mossol se debanèt entre Nur al-Din e Kutb al-Din Mawdud qu'èra un autre fiu de Zengi. Aquò permetèt d'estabilizar la frontiera orientala de Nur al-Din que poguèt se concentrar sus Siria. En 1154, aprofichèt una temptativa d'aliança mancada entre lo senhor de Damas e lei Francs deis estats latins per conquistar la vila ambé lo sostèn de seis abitants. Durant aquela operacion, dos caps militars se destrièron e van prendre una importància novèla dins la realizacion dei projèctes de Nur al-Din : Najm-ad-Din Ayyub, paire de Saladin, e son fraire Sirkuh.
Après aqueu succès, leis annadas 1157-1159 foguèron caracterizats per de conflictes frontaliers sensa consequéncias importantas entre Zengi e lei Francs. Puei, lo centre d'aquela guèrra se desplacèt vèrs Egipte onte lo poder fatimitida, defensor dau chiisme, èra en crisi. La conquista dau país èra un objectiu estrategic per lei dos camps. Per lei Francs, permetiá de prendre lo contraròtle de ressorsas importantas e per leis Arabis, permetiá d'enceuclar lei frontieras terrèstras deis estats latins. Per Nur al-Din, l'occasion d'intervenir dins leis afaires egipcians se debanèt en 1163 quand lo vencut d'una revòuta de palais venguèt li demandar son ajuda per reconquistar son poder. Una armada sota la direccion de Sirkuh foguèt donc mandada en Egipte. Saladin, coma la màger part de sa familha, faguèt partida d'aquela armada que foguèt sa premiera experiença militara. Ansin, en 1167, dirigiguèt la defensa victoriosa d'Alexàndria còntra una flòta crosada. En 1169, la guèrra s'acabèt per una victòria dei fòrças de Nur al-Din.
Sirkuh foguèt nomat vizir per lo califa abbassida e luòctenent d'Egipte per Nur al-Din. A sa mòrt lo 23 de març de 1169, foguèt remplaçat per son nebòt Saladin. Ansin, lo califa egipcian, oficialament independent, èra plaçada sota l'influéncia e la proteccion militara de la dinastia zenguida.
Lo Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Poissança principala dau monde musulman fins au sègle IX, lo Califat abbassida conoguèt un declin important ai sègles X e XI e foguèt reduch a la region de Bagdad plaçada sota la « proteccion » de dinastias regionalas pus poderosas. La restauracion de son independéncia a l'entorn de Bagdad durant lo periòde 1120-1160 limitèt un pauc aquel afebliment mai la poissança militara dau Califat demorèt febla. En revènge, lo califa teniá un ròtle religiós coma cap suprèm de la comunautat musulmana. Ansin, lo Califat Abbassida èra una fònt de legitimitat per lei dinastias aràbias[1]. Pasmens, aqueu ròtle èra limitat ai regions reconóissent l'autoritat deis Abassidas e non aquela dau Califat Omeia d'Espanha o aquela dau Califat Fatimida d'Egipte.
Lo Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Coma lo Califat Abbassida, lo Califat Fatimida èra un estat en crisi que son cap teniá un ròtle religiós fòrça important. Pasmens, la crisi e lo declin dau Califat egipcian èran pus prefonds e un protectorat zenguida foguèt establit sus lo país en 1169. Vendriá la basa dau poder de Saladin.
D'efèct, dempuei la fin dau sègle XI, lo cap vertadier de l'estat èra lo vizir dau califa. En 1121, lo califa Al-Amir assaièt de restaurar son autoritat. Pasmens, son assassinat en 1130 entraïnèt una multiplicacion dei complòts e un afebliment dau govèrn. Ansin, de 1154 a 1162, quatorze caps de l'estat foguèron assassinats. En 1163, lo vizir Shawar foguèt reversat per un còp d'estat e demandèt l'ajuda de Nur al-Din per reconquistar son tròne en cambi d'una reconóissença de la sobeiranetat zenguida sus lo territòri egipcian.
Après lo succès deis armadas zenguidas, Shawar assaièt d'organizar de complòts novèus per obtenir la retirada dau venceire. Per aquò, negocièt una aliança ambé lei Francs. Pasmens, leis ofensivas francas foguèron replegadas per lei Turcs de Nur al-Din e lo 18 de genier de 1169, Shawar foguèt executat per lei soudats de Saladin e de son oncle Sirkuh. Lo 23 de març, après la mòrt de Sirkuh, Saladin venguèt oficialament vizir dau Califat Fatimida. Sa confirmacion per Nur al-Din marquèt la dominacion de la dinastia zenguida sus Egipte.
Lei Turcs Seldjokides[modificar | modificar la font]
A la fin dau sègle XII, l'estat principau dei Turcs Seldjokides èra lo Sultanat de Rüm situat dins lei regions centralas e orientalas d'Anatòlia. Èra una poissança militara importanta que son enemic principau èra l'Empèri Bizantin. Durant lo rèine de Saladin, Seldjokides e Aiobids foguèron donc generalament pertocats per d'operacions e de zonas d'interés diferentas. Ansin, se lei relacions entre lei dos estats foguèron pas totjorn bònas, lei conflictes militars vertadiers demorèron rars e limitats.
D'efèct, desfachs per lei Bizantins en 1161, lei Seldjokides deguèron reconóisser la senhoriá bizantina. Pasmens, aqueu tractat demorèt fòrça teoric e lei projèctes egipcians dau basileus Manuel Ièr van entraïnar una guèrra novèla de 1176 a 1182. Marquèt l'equilibri militar existent entre lei Bizantins e lei Seldjokides e mostrèt l'impossibilitat per lei Bizantins de reconquistar l'ensems d'Anatòlia. Pasmens, aquela situacion evolucionèt rapidament après lo rebutament de Manuel per un còp d'estat. Aprofichant lei crisis intèrnas per la succession, lei Seldjokides poguèron tornarmai avançar en direccion de la Mar Egèa.
Leis autreis estats seldjokides de la region èran en declin e van disparéisser avans la fin dau sègle.
Leis estats latins[modificar | modificar la font]
Leis estats latins d'Orient èran compausats au començament deis annadas 1160 de tres estats qu'èran lo Reiaume de Jerusalèm, lo Comtat de Trípol e la Principat d'Antiòquia. Aqueleis estats tenián una poissança militara e un ret de fortificacions importants. De mai, podián aprofichar l'arribada regulara de renfòrç venguts d'Euròpa Occidentala o la menaça d'una Crosada novèla. Ansin, sota la direccion dei rèis Baldoïn III puei Amalric Ièr, lei frontieras dau Reiaume de Jerusalèm demorèron establas e lei temptativas zenguidas còntra Palestina foguèron replegadas.
Pasmens, aquelei rèis poguèron pas empachar la formacion de l'estat zenguida en Siria e en Egipte en 1169 entraïnant la formacion d'una posicion estrategica malaisada per leis armadas crosadas. Un autre problema se situava dins lei regions frontalieras qu'èran lo teatre regular d'operacions de pilhatge. D'efèct, lei senhors, tant musulmans que crestians, d'aquelei regions èran relativament autonòms e podián liurament organizar d'expedicions localas. Òr, aquò representava una menaça permanenta per l'economia e un motiu sufisent per entraïnar un conflicte. Enfin, lei divisions politicas intèrnas deis estats (succession au tròne, relacions ambé lei musulmans...) venguèron una fònt de dificultats grèvas a partir deis annadas 1170 que va pauc a pauc minar la solidaritat entre princes crestians d'Orient.
L'Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Au començament de la vida politica de Saladin, l'Empèri Bizantin èra dirigit per Manual Ièr (1143-1180) que son objectiu èra de restaurar la poissança bizantina. Per aquò, adoptèt una politica expansionista e energica amb una ofensiva en Itàlia, la signatura d'una aliança ambé la Papautat[2], la signatura d'una aliança ambé lo Reiaume de Jerusalèm[3] e divèrseis ofensivas dins lei Balcans, en Egipte[4] e en Anatolia. Una situacion economica fòrça favorabla sostenguèt aquelei projèctes[5].
Pasmens, maugrat de succès dins lei Balcans[6] la màger part deis ofensivas d'otramar dei Bizantins s'acabèron per de reviradas o de succès fòrça limitats. Lei rasons principalas d'aquelei reviradas foguèron l'alunchament entre la flòta e sei basas e la manca de coordinacion ambé lei Francs. De mai, lei Bizantins deguèron pauc a pauc se concentrar còntra la menaça dei Turcs Seldjokides a partir de la segonda mitat deis annadas 1170. Fòrça equilibrat, aqueu conflicte mostrèt l'incapacitat dei Bizantins de reconquistar Anatòlia. Sa consequéncia foguèt lo reversament de Manuel Ièr en 1180.
Dins aquò, sei successors foguèron afeblits per de tensions intèrnas e leis avançadas novèlas dei Seldjokides. Tre la fin deis annadas 1180, preferiguèron donc abandonar l'aliança ambé leis estats latins au profiech de Saladin per assaiar d'enceuclar lei Seldjokides. Aqueu cambiament d'aliança va facilitar la defensa deis Aiobidas e entraïnar una ostilitat prefonda entre Bizantins e Crestians Occidentaus durant la Tresena Crosada[7]. En revènge, lo profiech foguèt fòrça limitat per lei Bizantins car Saladin, ocupat per la defensa de Palestina còntra la Tresena Crosada, poguèt pas menaçar lei frontieras sud dei Seldjokides.
L'ascension politica de Saladin[modificar | modificar la font]
L'ascension de la familha de Saladin[modificar | modificar la font]
L'ascension de la familha de Saladin se realizèt magerament au servici de la dinastia zenguida que se destrièt gràcias a sei succès còntra lei Francs a partir deis annadas 1130. Foguèt l'òbra de dos caps militars : Ayyub, lo paire de Saladin, e son fraire Sirkuh.
Lo premier venguèt governador de Baalbek en 1139 e s'i installèt ambé sa familha. En 1146 après l'assassinat de Zengi, assaièt sensa succès de protegir la vila còntra leis ambicions de l'emir de Damas. Pasmens, sa defensa de la vila impressionèt lo venceire e Ayyub poguèt donc intrar a son servici. Recebiguèt un fèu dins la region de Damas e partiguèt donc s'installar dins aquela ciutat. En 1148, participèt a sa defensa còntra lei Francs.
Au contrari de son fraire, Sirkuh aviá ges de territòri de negociar. Preferiguèt donc demorar au servici de la dinastia zenguida. Sei qualitats militaras li permetèron de venir comandant de l'armada de Nur al-Din e recebiguèt lo contraròtle dei vilas de Palmira, de Qasr al-Rahba e de Homs. En 1149, aguèt un ròtle decisiu durant la batalha d'Inab còntra lei Francs e son influéncia venguèt fòrça importanta. Vèrs 1151-1152, Ayyub li mandèt donc Saladin per completar l'educacion militara de son fiu. Ansin, Saladin venguèt pauc a pauc lo luòctenent de son oncle.
L'educacion de Saladin[modificar | modificar la font]
L'educacion de Saladin foguèt magerament l'òbra de son paire Ayyub e de son oncle Sirkuh. Lo premier èra un administrator e lo segond èra un militar. Lei dos tenián un respèct important per leis afaires religiós e leis institucions piosas. Ansin, Saladin recebiguèt una educacion militara, administrativa e religiosa de qualitat que foguèt tanben completada per l'estudi de la literatura.
L'educacion militara d'aqueu sègle privilegièt la cavalariá e Saladin venguèt donc un cavalier complit e, pauc a pauc, un oficièr experimentat gràcias a son servici dins l'armada de son oncle. Au nivèu religiós, foguèt educat per un jurista chafiista iranian a partir de 1145 que li resumiguèt lei principis fondamentaus de la religion musulmana dins un pichon libre que Saladin gardarà fins a sa mòrt. Enfin, son estudi de la literatura li permetèt de saber legir e escriure. Pasmens, maugrat sei conoissenças religiosas e culturas, Saladin venguèt jamai un mèstre dins aquelei domenis e, durant son rèine, deguèt regularament consultar de juristas confirmats per assegurar la legitimitat de sei decisions.
La nominacion coma vizir dau Cairo e l'eliminacion politica dei Fatimidas[modificar | modificar la font]
La nominacion coma vizir dau Caire[modificar | modificar la font]
L'expedicion zenguida còntra Egipte de 1163 a 1169 foguèt l'eveniment decisiu que va permetre l'ascension politica de Saladin entre lei senhors pus importants d'Orient Mejan.
L'intervencion zenguida foguèt motivada en 1163 per lo rebutament dau vizir Shawad que demandèt l'ajuda de Nur al-Din per reconquistar sa posicion[8]. Aquò èra l'occasion per Nur al-Din d'installar de fòrças en Egipte per enceuclar leis estats latins de Palestina e destrurre lo Califat Fatimida chiita. Dins aquò, aqueu projècte se turtèt ais interés d'una partida deis elèits egipcianas e ais armadas francasas desirosas d'empachar l'isolament terrèstre de Palestina e de conquistar Egipte per renfòrçar lei ressorsas limitadas deis estats crosats. Ansin, l'ofensiva zenguida de 1163 foguèt lo començament d'un conflicte lòng que va s'acabar en 1169 per una victòria.
L'armada zenguida cargada de la conquista d'Egipte èra comandada per Sirkuh. Foguèt la premiera guèrra de Saladin que comandèt divèrsei còrs de tropas a partir de 1167. I mostrèt rapidament de qualitats militaras importantas e aguèt un ròtle decisiu dins la victòria zenguida dei Dos Portaus lo 19 de març de 1167. Après aqueu succès, Saladin foguèt donc nomat cap de la garnison d'Alexàndria menaçada per una ataca crosada. Lo sètge de la vila durèt tres mes fins a la conclusion d'una trèva generala en Egipte entre Francs e Sirians. Enfin, en 1169, participèt a la campanha victoriosa de Sirkuh puei a l'assassinat dau vizir Shawad que sei complòts per gardar son poder avián rendut fòrça impopular e perilhós per l'estabilitat de la dominacion turca sus la region[9].
Après aquel assassinat, Sirkuh foguèt nomat vizir per lo califa abbassida e la màger part de sa familha venguèt s'installar en Egipte per lo sostenir. Pasmens, moriguèt tre lo 23 de març de 1169 e foguèt remplaçat per Saladin. La nominacion d'aqueu darrier sembla un compromés entre lei faccions diferentas d'Egipte (armada siriana, Cort Fatimida, govèrn de Nur al-Din...) e causèt quauquei tensions entre leis oficièrs superiors sirians e entre certanei caps de la Cort Fatimida. Lo sostèn de la familha de Saladin foguèt donc una ajuda importanta per renfòrçar lo poder dau novèu vizir durant lei premiers mes de son rèine.
Lo renfòrçament dau poder de Saladin e l'eliminacion politica dei Fatimidas[modificar | modificar la font]
Lei premiereis annadas dau periòde egipcian de Saladin foguèt marcat per lo renfòrçament de son poder e l'eliminacion dei Fatimidas. Lo segond ponch èra un òrdre de Nur al-Din que desirava eliminar rapidament un Califat considerada coma eretic per lei sunites. Pasmens, Saladin preferiguèt agir d'un biais prudent e renfòrçar premier sa posicion. Ansin, lo reversament dei Fatimidas se debanèt solament en 1171.
D'efèct, lo renfòrçament de sa posicion coma vizir èra una necessitat importanta car sa nominacion aviá pas creada d'unanimitat. Saladin decidiguèt donc de contentar lei tropas sirianas qu'èran son sostèn principau puei d'eliminar leis oposicions egipcianas. Per aquò, reorganizèt la desparticion dei fèus egipcians au profiech deis oficièrs sirians. Aquò entraïnèt lo maucontentament de l'armada egipciana. Una partida dei tropas d'elèit d'aquela armada, compausadas de Negres e d'Armenians, organizèt donc un complòt per rebutar Saladin. Pasmens, aqueu complòt foguèt descubèrt per lei Sirians e Saladin aprofichèt la situacion per atacar lei casèrnas dei soudats negres e armenians que foguèron massacrats. Espaurit, lo califa sostenguèt son vizir mai, d'ara endavant, teniá ges de tropa importanta. Puei, dins leis annadas seguentas, Saladin e sei tropas esquichèron divèrsei revòutas organizadas per de populacions negras dins lei regions autas d'Egipte.
Après la repression de l'oposicion intèrna, una ofensiva novèla dei Francs e dei Bizantins còntra Damieta permetèt a Saladin de renfòrçar sa legitimitat en octòbre de 1169. Aquel ataca mau capitèt en causa de la defensa de la vila organizada per lo vizir e, subretot, en causa de la manca de comunicacion entre lei doas armadas crestianas. Aguèt per consequéncia l'arribada de renfòrç turc permetent d'aumentar lo nombre de soudats sirians en Egipte. En 1170, lo paire de Saladin aprofichèt l'occasion per venir s'installar en Egipte e venir governador d'Alexàndria. A la fin de l'annada, organizèt tanben una expedicion victoriosa per conquistar lo pòrt d'Elat e melhorar lei comunicacions entre Egipte e Siria.
Enfin, en 1171, poguèt s'ocupar de rebutar la dinastia fatimida. Son plan foguèt progressiu. Premier, ordonèt lo restabliment de preguieras sunitas dins la capitala. L'absència de reaccion de la populacion dau Cairo[10] — qu'èra demorada en majoritat fidèla au sunisme — permetèt de mesurar lei limits de l'influéncia chiita en Egipte[11]. Puei, una tièra de decès dins l'administracion e leis institucions religiosas permetèt au vizir de nomar de partisans dau sunisme dins lei centres de poder. Leis oficièrs sirians sostenguèron lo complòt e, fin finala, en julhèt de 1171, Saladin demandèt ai juristas dau Cairo d'autorizar e de legitimar la destitucion dau califa que foguèt acceptada. Fòrça fatigat e sensa sostèn politic sufisent, lo califa poguèt pas s'opausar au complòt de son vizir. Moriguèt lo 13 de setembre de 1171 e sa familha foguèt estremada dins un palais de la capitala. Sei bens foguèron partejats entre Saladin e seis oficièrs.
Lei tensions entre Saladin e Nur al-Din[modificar | modificar la font]
Après l'eliminacion dau Califat Fatimida, Saladin demorèt lo cap unic d'Egipte coma luòctenent de Nur al-Din. Pasmens, la distància entre Egipte e Siria donèt una independéncia gròssa a Saladin. Fins a sa mòrt en 1174, Nur al-Din va donc pauc a pauc se mesfisar de l'autonòmia e de l'ambicion de son vassau. De son caire, Saladin va tanben se mesfisar d'una temptativa de rebutament. Ansin, divèrsei tensions apareguèron entre lei dos òmes durant leis annadas 1171-1174 que sei consequéncias principalas foguèron de demenir lo crèdit de Saladin a la Cort de son senhor.
D'efèct, en 1171, lo poder de Saladin dins lei centres politics de Bassa Egipte (Lo Cairo, Alexàndria...) èra renfòrçat e lei revòutas menadas per de fidèus dau regime fatimida en 1172, 1174-1175 e 1175-1176 lo menacèron gaire. Au contrari, permetèron d'acabar l'eliminacion de seis enemics politics. Per la seguida, lei temptativas d'insureccion seguentas (1188 e 1190) foguèron rapidament esquichadas e la populacion lei sostenguèron pas. Aquela poissança novèla permetèt donc a Saladin de desvolopar una politica estrangiera independenta de Nur al-Din que son element principau foguèt la conquista d'Iemèn en 1174.
Aquelei succès causèron pauc a pauc l'inquietud de Nur al-Din. Lei premiers signes de mesfisança entre lo senhor e son vassau apareguèron a la fin de 1171 durant una campanha còntra lei Francs dins lo sud de Palestina. Lei doas armadas èran pròchas mai Saladin, sota lei consèus de son entorn, preferiguèt rintrar en Egipte per pas rescontrar Nur al-Din car crenhiá d'èstre destituit. Lo rebutament dei Fatimidas permetèt de demenir aquela tension en 1172. Puei, una guèrra entre Zenguidas e Seldjokides en 1173 permetèt de mobilizar lei fòrças de Nur al-Din dins una autra direccion. Pasmens, Nur al-Din demorèt totjorn contrariat per la manca de sostèn financier de son vassau. A la fin de 1173, mandèt una mission per contraròtlar lei finanças egipcianas mai sa mòrt, lo 14 de mai de 1174, arrestèt son trabalh.
La succession de Nur al-Din e la fondacion de la dinastia aiobida[modificar | modificar la font]
La conquista de l'eiretatge de Nur al-Din[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Nur al-Din, lo partiment de son eiretatge entre seis enfants, qu'èran encara joves, venguèt una question malaisada. Una partida de seis emirs prenguèron lo contraròtle de certanei vilas o castèus entraïnant divèrsei guèrras localas. Lei Francs ataquèron vèrs Damas mai la mòrt dau rèi Amalric entraïnèt tanben de dificultats dins leis estats crosats e l'aplant d'aqueleis atacas. Enfin, l'organizacion de la regéncia venguèt un enjòc per lo contraròtle politic de l'estat zenguida. Coma Saladin èra lo luòctenent pus poderós de Nur al-Din, leis emirs sirians preferiguèron organizar la regéncia sensa eu puei assaièron de formar una aliança defensiva còntra una ofensiva dempuei Egipte.
Pasmens, lei luchas intèrnas en Sirian o lei projèctes d'alianças ambé lei Francs creèron rapidament lei condicions d'una intervencion de Saladin dins leis afaires sirians. Tre la fin de 1174, Saladin poguèt partir dins la region e intrar sensa resisténcia vertadiera dins Damas lo 28 d'octòbre. Aquò entraïnèt una guèrra còntra Alep e lo rèsta deis estats zenguidas, lei dos camps pretendent èstre lei melhors eiretiers per contuniar la lucha de Nur al-Din còntra la preséncia franca e dirigir la regéncia. De mai, per Salafin coma per Nur al-Din, l'unificacion deis estats musulmans èra una condicion necessària per atacar leis estats latins.
La conquista de l'estat de Nur al-Din per Saladin se debanèt de 1174 a 1183 entrecopada de conflictes còntra lei Francs. Lo ponch de resisténcia foguèt la vila d'Alep onte èra l'eiretier legitim de Nur al-Din e onte lei Zenguidas èran fòrça populars. En 1175, Saladin capitèt de conquistar Homs e Baalbek. Aquela annada, una aliança entre lei Francs e seis enemics li permetèt de revendicar la region e d'escriure au califa abassida per demandar la possession d'Egipte e de Siria e legitimar seis accions. Lo 13 d'abriu, una armada zenguida foguèt desfacha ai Pics de Hama e un premier partiment de Siria foguèt acceptat per lei dos camps : lo sud per Saladin, lo nòrd per lei Zenguidas.
Pasmens, aquel acòrd èra solament provisòri car la guèrra acomencèt tornarmai en 1176. Saladin foguèt venceire a Tall al-Sultan mai mau capitèt de conquistar Alep o la fortalesa de Masiaf, centre dau poder deis Assassins dins la region. D'efèct, aquela secta aviá ja assaiat d'assassinar Saladin que desirava donc eliminar aquela menaça. Après aqueleis operacions, una pausa se debanèt fins a la mòrt dei princes zenguidas de Mossol e d'Alep en 1180-1181. Après quauquei dificultats en 1181, Saladin capitèt de reprendre l'avantatge en 1182 e un novèu sètge d'Alep s'acabèt per la conquista negociada de la vila : l'emir d'Alep abandonèt la vila en cambi de la reconóissença de sa possession d'autrei vilas. Enfin, de 1183 a 1185, Saladin mandèt divèrseis ofensivas vèrs Mesopotamia que li permetèron de conquistar una partida de la region auta d'Eufrates. Pasmens, sa malautiá de 1185, l'oposicion dau Califat Abbassida ais avançadas aiobidas vèrs Bagdad e l'aliança defensiva deis estats de la region entraïnèt l'aplant d'aquela politica.
La fondacion de la dinastia[modificar | modificar la font]
Après la conquista de son poder, Saladin deguèt legitimar e justificar sa posicion. Òr, coma teniá pas de legitimitat dinastica — èra solament un vassau de Nur al-Din — deguèt utilizar d'arguments militars e religiós e tanben crear un ret de solidaritat familiala per tenir sei territòris. La fondacion d'una dinastia foguèt donc un ponch important d'aqueu projècte.
Doas etapas principalas se destrian car Saladin aviá inicialament ges de fiu adulta. Lo poder foguèt donc partejat entre sa familha, especialament ambé sei fraires e sei nebòts. Pasmens, aqueu sistèma demorava fragil en causa de l'absència de definicion de la plaça de sei fius nascuts a partir de 1169. En 1186, adoptèt donc una desparticion novèla de sei territòris en favor de sei fius Al-Aziz Imad ad-Din Uthman nomat sultan d'Egipte, Al-Afdhal Nur ad-Din Ali nomat sultan de Damas e El-Malik ed-Zahir Ghazi nomat sultan d'Alep. Certanei de sei fraires demorèron senhor de territòri d'importància mejana coma Safadin. Per completar aquelei disposicions, Al-Afdhal foguèt nomat sultan suprèm per son paire.
Aqueu partiment permetèt d'assegurar lo mantenement de la poissança aiobida dins lei vilas pus importantas d'Orient Mejan fins ais annadas 1250-1260. Pasmens, poguèt pas empachar de conflictes armats entre leis eiretiers de Saladin.
Lo sostèn deis elèits musulmanas d'Orient Mejan[modificar | modificar la font]
En fòra de sa politica dinastica, Saladin capitèt tanben de legitimar son poder gràcias au sostèn deis elèits, tant militaras que religiosas, de la societat musulmana d'Orient Mejan. Lo sostèn dei premiereis èran — relativament — aisat d'obtenir car la societat aràbia de la fin dau sègle XIII èra fòrça militarizada e qu'existiá ja un sistèma de retribucion deis oficièrs e dei soudats gràcias au partiment dei territòris conquists e dau butin. Tre son installacion au poder egipcian, Saladin s'ocupèt rapidament de distribuir de fèus ais oficièrs sirians de son armada e exterminèt rapidament leis oficièrs egipcians o armenians maucontents. Lo don d'un govèrn locau e la mansuetud de Saladin per seis enemics li permetèt d'enregistrar un nombre important de raliments. Ansin, lo sostèn dei fòrças armadas manquèt e Saladin poguèt totjorn mobilizar de fòrças importantas e fidèlas a sa persona.
Lo sostèn deis elèits religiosas èran necessari per negociar ambé l'enemic, escriure corrèctament lei tractats, per motivar lei tropas, legitimar certaneis impòsts o decisions politicas e glorificar son accion. Per aquò, Saladin adoptèt ambé succès una politica de respèct de la lèi islamica. Ansin, prononcièt l'interdiccion d'impòsts illegaus e renforcèt — quand èra possible — la susvelhança dei non musulmans e dei mors. Multipliquèt tanben lei demonstracions de respèct dau clergat, lei dons e la creacion d'institucions religiosas. Totei leis escòlas dau sunisme aprofichèron aquela politica.
Leis elèits culturalas e intellectualas — qu'una partida fasiá ja partida de l'elèit religiosa — aguèt tanben l'atencion de Saladin. Ansin, lei foncionaris superiors de sa Cort recediguèron de recompensas importantas e foguèron utilizats per organizar o realizar de negociacions diplomaticas, tenir lei còmptes de l'administracion e organizar o dirigir l'administracion de Saladin. Dins aquelei domenis, coma per leis afaires militars, la mansuetud de Saladin li permetèt d'obtenir lo servici de foncionaris de talent inicialament au servici d'autrei senhors.
La lucha còntra leis estats latins[modificar | modificar la font]
L'estrategia de Saladin còntra leis estats latins[modificar | modificar la font]
Còntra lei Francs, l'estrategia de Saladin tenguèt tres caracteristicas principalas que foguèron la defensa d'Egipte, basa economica pus importanta de sei possessions, lo renfòrçament dei comunicacions entre Egipte e Siria que permetiá tanben de protegir Medina o La Mèca e l'unificacion deis estats musulmans a l'entorn deis estats crosats.
La defensa d'Egipte necessitèt de renfòrçar lei defensas dei pòrts de la region còntra leis assauts crestians. Divèrseis ofensivas foguèron organizadas sensa succès en 1169, en 1174, en 1175-1176 e en 1177-1178, en 1181. Per s'en aparar, Saladin ordonèt la bastida de barris modèrns e poderós a l'entorn dei centres dau poder egipcian e laissèt de tropas e de comandants experimentats en Egipte. L'eliminacion deis oposants egipcians permetèt tanben d'estabilizar la posicion siriana dins lo país. Maugrat la partença de Saladin per Siria en 1182, lei menaças intèrnas foguèron limitadas e sensa perilh per leis oficièrs dau sultan.
Lo renfòrçament dei comunicacions entre Egipte e Siria permetiá lo transferiment de tropas o de ressorsas entre lei doas regions. Permetiá tanben de protegir lei Luòcs Sants de l'Islam a Medina e La Mèca. La premiera etapa d'aqueu projècte foguèt lo sètge e la conquista d'Elat en decembre de 1170 per limitar la piratariá franca sus Mar Roja. A partir de 1181, de garnisons fortificadas e de ponchs d'avitalhament foguèron installadas dins la zona de Sinaï de lòng de la rota entre Egipte e Siria. Pasmens, fins a 1187, aqueu ret foguèt jamai sufisent per empachar lei Francs d'organizar d'expedicions de pilhatge dins lo sector. La pus importanta se debanèt en 1183 sota la direccion de Renaud de Châtillon. Una flòta foguèt transportada dins lo desèrt fins a la Mar Roja e lei naviris francs poguèron i atacar lei batèus musulmans. La reaccion deis autoritats aiobidas foguèt rapida e una flòta egipciana foguèt cargada d'eliminar la menaça. La màger part dei presoniers francs foguèron executats per defugir la formacion d'una expedicion novèla d'aqueu tipe.
Enfin, l'unificacion deis estats musulmans permetiá de mobilizar de fòrças importantas e d'atacar dempuei divèrsei direccions. Divèrsei conflictes se debanèron ambé lei Francs durant aqueu periòde de 1174 a 1185. Lei consequéncias d'aquelei guèrras demorèron fòrça limitadas. En 1177, l'armada de Salafin foguèt anientada a Montgisard mai lei Francs poguèron pas aprofichar aqueu succès. Au contrari, la campanha de 1179 foguèt a l'avantatge dei Sirians que poguèron conquistar e destrurre lo novèu castèu crosat de la Gafa de Jacob. Enfin, leis operacions de 1182 e 1183 s'acabèron sensa resultat decisiu.
La batalha de Hattin e la conquista de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
La conquista de la màger part dau Reiaume de Jerusalèm se debanèt de 1187 a 1188 après la victòria decisiva de Hattin. Permetèt d'afeblir leis estats latins mai entraïnèron la Tresena Crosada organizada per lei rèis d'Euròpa Occidentala.
La campanha de 1187 aprofichèt la division dei Francs après la mòrt dau rèi Balduin IV entre lei partisans de la guèrra còntra lei musulmans e lei partisans de la patz. Lei relacions entre lei dos camps venguèron tant marridas que lo Comtat de Tripól e Salafin venguèsson provisòriament aliats en 1186. De mai, lo rèi de Jerusalèm, Gui de Lusinhan, aviá de compenténcias estrategicas limitadas. Ansin, prenguèt ges de mesuras per empachar Renaud de Chatillon d'atacar e de pilhar una caravana aràbia. Aquò permetèt a Saladin de tenir un casus belli legitim per mobilizar sei fòrças. Foguèt una armada franca divisida e mau avitalhada que partiguèt en campanha còntra Saladin. Durant l'operacion, la situacion s'agravèt quand lei Francs s'engatjèron dins de regions que lei fònts èran sota lo contraròtle dei soudats sirians. Saladin capitèt de leis enceuclar a Hattin onte l'armada crosada foguèt destrucha après una batalha saunosa.
Après aquela victòria, Saladin negligiguèt Jerusalèm per conquistar lei castèus mens importants de Palestina e lei pòrts. Coma durant lei campanhas còntra lei musulmans, Saladin acceptèt de negociar la capitulacion dei garnisons francas segon de tèrmes relativament favorables ai vencuts. Aquò permetèt de conquistar unei castèus, Acre, Sidon, Jubayl, Ascalon, Gaza e Darum. Ansin, la garnison de Jerusalèm foguèt isolada e deguèt tanben negociar l'abandon de la vila dotze jorns de sètge. En revènge, la mansuetud de Saladin permetèt ai Francs de gropar un nombre important de soudats a Tir que resistiguèt ais assauts aràbis.
En 1188, Saladin se dirigiguèt vèrs lo nòrd. Conquistèt divèrsei castèus dins lo nòrd dau Reiaume de Jerusalèm e dau Principat d'Antiòquia. Lei dos estats foguèron fòrça afeblits. En revènge, lei posicions e lei fòrças militaras dau Comtat de Tripól demorèron quasi intactas[12]. Aquelei resultats foguèron completats per lei conquistas dei castèus de Shawbak en 1189 e de Beaufort en 1190. Pasmens, a partir de 1189, lei Francs acomencèron de recebir de renfòrç e la Tresena Crosada s'organizèt per assaiar de reconquistar Jerusalèm.
La Tresena Crosada e la patz ambé lei Francs[modificar | modificar la font]
La Tresena Crosada se debanèt de 1189 a 1192. Inicialament, èra organizada per lei tres sobeirans europèus pus poderós : Frederic Ièr Barbarossa, Felipe II de França e Ricard Còr de Leon. Pasmens, lo premier se neguèt durant lo passatge d'Anatòlia. Lo segond mandèt solament de tropas limitadas car son objectiu vertadier èra de rintrar rapidament en Euròpa per atacar lei posicions anglesas en França. L'esfòrç principau de la Crosada foguèt donc aqueu dau Reiaume d'Anglatèrra.
Acomencèt per la conquista dau principat bizantin de Chipre qu'èra aliat a Saladin. Puei, desbarquèt dins la region d'Acre e comencèt lo sètge de la vila que venguèt la batalha principala de la Crosada d'aost de 1189 a julhet de 1191. Aquela batalha mobilizèt de ressorsas importantas per lei dos camps e s'acabèt per la retirada musulmana. La garnison foguèt massacrada après la revirada de negociacions sus la liberacion de presoniers. Saladin se retirèt sus Jerusalèm. Son estrategia foguèt de destrurre lei fortificacions dei vilas de la region per immobilizar de garnisons crosadas importantas e empachar lei Francs de defendre lei ciutats continentalas. Ansin, lei fòrças de Ricard poguèron ocupar lei pòrts d'Acre a Ascalon mai una ataca còntra Jerusalèm èra impossibla.
La patz foguèt donc signada en 1192. Lo Reiaume de Jerusalèm foguèt parcialament reconstituit de lòng dei pòrts palestinians e a Chipre a partir dei conquistas anglesas. Pasmens, l'interior de la region, compres Jerusalèm, demorèt sota lo contraròtle de Saladin. Aqueu succès li permetèt donc de renfòrçar son prestigi e de demenir la poissança deis estats latins d'Orient Mejan fins a la Seisena Crosada de 1228-1229.
La politica religiosa de Saladin[modificar | modificar la font]
Lo sostèn e la defensa dau sunisme[modificar | modificar la font]
Lo sostèn e la defensa dau sunisme foguèt un aspèct important de la politica de Saladin qu'aviá besonh dau sostèn dau Califat Abbassida per legitimar seis actes. Per aquò, luchèt còntra lo chiisme, especialament en Egipte, e sostenguèt lo desvolopament dei quatres escòlas sunitas gràcias a la bastida d'institucions religiosas. Lei juristas chafiistas e malekistas èran regularament consultats per lei decisions importantas. Ocupèron la màger part dei plaças religiosas importantas e aprofichèron tanben la màger part dei fondacions d'instituts religiós. Pasmens, leis escòlas hanbalistas e hanafistas, pus feblas, foguèron pas negligidas e obtenguèron de ròtles importants au nivèu locau. Per exemple, l'hanafisme aguèt un ròtle major dins la vila d'Alep e certanei conselhiers de Saladin èran partisans d'aquela escòla.
Per espandre lo sunisme, Saladin sostenguèt la bastida d'escòlas religiosas, dichas madrasas, dins tot l'Empèri Aiobid. Aquelei madrasas tenián la possession de bens per assegurar sei finanças e podián assostar entre dètz e quarante estudiants. La buta d'aquela politica de bastida foguèt Egipte per renfòrçar lo nivèu teologic dei caps sunitas dau país e lei vilas que tenián ges de madrasa au començament dau rèine de Saladin. Pasmens, lei vilas musulmanas pus importantas, coma Damas, veguèron tanben la creacion de mai d'una madrasa durant aqueu periòde. Enfin, Saladin s'ocupèt tanben de restaurar divèrsei mosquèas sunitas e de definir l'òrdre d'importància dei luòcs de culte dins certanei vilas per eliminar de causas de division.
L'imatge dau sobeiran musulman just[modificar | modificar la font]
La legitimacion dau poder, pensament constant de la politica de Saladin, necessitava au sègle XIII que lei sobeirans respectèsson l'imatge dau sobeiran just. Aquò èra necessari tant dins leis estats crestians que dins leis estats musulmans. D'un biais generau, lei princes devián respectar lei principis religiós, luchar còntra leis infidèus e respectar la justícia.
Ansin, en fòra de son sostèn au sunisme, Saladin assaièt de se crear l'imatge dau sobeiran musulman just gràcias a l'òbra de sei conselhiers, l'adopcion de certanei qualitats dau prince just coma principis de son accion politica e a un esfòrç de propaganda importanta per glorificar seis accions. Ansin, sei conselhiers aguèron un ròtle decisiu durant tot son rèine e Saladin acceptèt mai d'un còp de decisions adoptadas per la majoritat de son consèu mai opausadas ai sieunas. Aquela moderacion li permetèt de defugir divèrsei reviradas o errors. Per exemple, foguèt a l'iniciativa d'una partida de sei conselhiers que Saladin acceptèsse de negociar ambé la garnison crestiana de Jerusalèm car son intencion iniciala èra de venjar lo chaple de la populacion musulmana de 1099.
D'autra part, Saladin adoptèt divèrsei principis de moderacion coma principi de govèrn. Per exemple, durant sei guèrras còntra lei senhors zenguidas, refusèt d'anientar leis armadas enemigas desfachas. Dins totei lei cas, acceptèt totjorn de negociar l'abandon d'un castèu en cambi de la libertat dei soudats de la garnison. Aquela mansuetud li permetèt de conquistar divèrsei posicions e de ganhar lo respèct de seis enemics. Ansin, la Divina Comèdia de Dante Alighieri placèt Saladin dins lo premier ceucle de son infèrn dins la categoria deis armas vertuosas non batejadas.
Aquò mostrèt l'imatge favorabla de Saladin, compres dins leis estats enemics. Per obtenir aqueu resultat, Saladin adoptèt tre lo començament de son rèine egipcian una politica de propaganda fòrça activa. Per aquò, entretenguèt un grop de conselhiers especiaus cargats de glorificar sa politica e sei succès. Sei conselhiers principaus participèron tanben de còps a aquela politica. Ansin, la màger dei fònts istoricas presentan donc magerament lei qualitats de Saladin.
Lei relacions ambé lei Crestians e lei Jusieus[modificar | modificar la font]
Lei relacions entre Saladin e lei Crestians o lei Jusieus foguèron l'illustracion dei principis de govèrn dau sultan aiobid. D'efèct, dins l'encastre de la formacion de son imatge de sobeiran just, Saladin èra desirós de respectar la lèi islamica e de renfòrçar la susvelhança dei Crestians e dei Jusieus. Pasmens, lei comunautats crestianas e jusievas èran localament poderosas dins l'empèri. Per exemple, dos vizirs fatimidas dau sègle XIII foguèron crestians. Ansin, la politica de Saladin foguèt partejada entre lo pragmatisme dictat per lei necessitats localas e son besonh d'obtenir lo sostèn deis autoritats religiosas. La repression dei non musulmans se limitèt donc ai comunautats pus isoladas e feblas o a de mesuras simbolicas per agradar leis institucions sunitas (sarradura de quauquei glèisas durant leis atacas francas...). Dins aquò, d'un biais generau, la coexisténcia pacifica foguèt la regla pus frequenta. Per exemple, lei crestians egipcians poguèron restaurar, o bastir, divèrsei glèisas maugrat l'interdiccion teorica de la lèi islamica. Divèrsei mètges jusieus o crestians faguèron tanben partida de l'entorn de Saladin. Se certanei venguèron musulmans, la conversion foguèt jamai demandada per Saladin.
L'organizacion de l'estat e dau govèrn de Saladin[modificar | modificar la font]
L'organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
L'organizacion territòriala foguèt similara ais autrei societats medievalas aràbias de la fin dau sègle XIII. Lo senhor, es a dire Saladin, èra lo mèstre absolut de la tèrra. Pasmens, aquela tèrra deviá èstre partejada en lòts. Aquelei lòts èran alora fisats a de vassaus o a d'administrators. Lei premiers èran generalament d'oficièrs de l'armada que venián lei caps d'un fèu coma recompensa de servicis. En cambi dau fèu, devián entretenir de soudats e respòndre ais òrdres de mobilizacion de Saladin. Lei fèus pus importants èran generalament fisats ai parents o ais enfants de Saladin. La possession d'un fèu èra en principi pas ereditària mai èra pas rar que Saladin la confirmèsse dins lo cas d'un vassau fòrça fidèu en favor de seis enfants. Leis administrators èran cargats de la gestion dei zonas qu'èran la possession dirècta dau sultan mai podián tenir una autonòmia gròssa segon lei regions.
Lei reformas de Saladin[modificar | modificar la font]
En causa de sei guèrras quasi permanentas e de son respèct de la lèi islamica, Saladin deguèt aver suenh deis institucions de son estat. D'efèct, leis operacions militaras necessitavan de despens importantas mentre que la lèi islamica entraïnèt l'interdiccion e la fin de divèrseis impòsts illegaus. La resolucion d'aquela contradiccion necessitèt donc de contraròtlar l'administracion car èra l'institucion permetent de collectar leis impòsts.
La màger part dei reformas de Saladin regardèron donc lo foncionament de l'administracion que sa direccion foguèt fisada a de conselhiers fidèus coma lo cadi egipcian al-Fadil. Dins aquò, lo pragmatisme de Saladin li conselhèt de gardar lei causas que foncionavan corrèctament e sei reformas foguèron donc magerament de melhorament e non de transformacions radicalas. Ansin, au nivèu dau govèrn, Saladin prenguèt dirèctament lo contraròtle de l'armada e deis afaires estrangiers. En revènge, decidiguèt de gropar totei leis activitats financieras dins un ministèri unic. Puei, creèt un còrs d'inspeccion de l'administracion per susvelhar l'activitat dei foncionaris o leis ajudar còntra lei senhors tròp poderós.
Au nivèu financier, l'interdiccion de la màger part deis impòsts illegaus segon la lèi islamica menacèt d'entraïnar una baissa dau budget de l'Estat. Per s'aparar còntra aquela menaça, Saladin decidiguèt de reformar leis impòsts legaus, especialament aqueu de l'aumòrna pagada per totei lei musulmans. Son objectiu foguèt de collectar lei dons en favor de l'Estat e non segon lei desiranças localas dau donator. Certanei sectors, coma lo comèrci de metaus preciós, foguèron especialament regardada per aquela politica e venguèron lei fònts majors dei finanças de Saladin.
Enfin, sa darriera reforma economica importanta foguèt lo melhorament de la qualitat dei pèças de moneda batuda dins son empèri. D'efèct, en causa dau declin dau Califat Fatimida, la qualitat dei pèças d'argent aviá demenit au sègle XIII. Ansin, durant son rèine, ordonèt de realizar una produccion de pèças d'argent d'una qualitat superiora. En revènge, es pas segur que la situacion foguèsse similara en Egipte.
L'equilibri malaisat dei finanças de Saladin[modificar | modificar la font]
Durant tot rèine, Saladin e son govèrn aguèron de dificultats importants per equilibrar lo budget de l'Estat. Lo problema principau de resòuvre èra lei despens fòrça importantas entraïnadas per la guèrra. Per exemple, en 1189, l'entretenh dei soudats, de la flòta e dei fortificacions representavan 84% dau budget de l'Estat. Lo segond problema — subretot per lei conselhiers e lei ministres de Saladin — èra la generositat dau sultan durant la distribucion dau butin dei campanhas o dins lei liberacions d'enemics o de garnisons blocadas. Mai d'un còp, sei consellhiers assaièron sensa succès de s'opausar a de dons tròp importants o a de liberacions sensa recapte.
Lei fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Maugrat l'importància de sei victòrias, Saladin aguèt jamai una fòrça armada poderosa o, au mens, jamai una fòrça sensiblament superiora a aquela de seis enemics. De mai, lo nivèu dei diferents còrs de son armada èra fòrça variable entre lei tropas regularas e lei combatents irregulars engatjats segon lei besonhs.
Ansin, en 1169, quand foguèt nomat vizir dau Califat, Saladin teniá 2 000 cavalièrs regulars e entre 6 000 e 8 000 irregulars. En comparason, l'armada fatimida teniá 70 000 òmes. Pasmens, tre 1171, lei fòrças de Saladin avián aumentat gràcias au recrutament de soudats de l'armada fatimida, destrucha après lei purgas còntra lei Negres e leis Armenians, per agantar 9 000 cavalièrs regulars. Durant la campanha de Montgisard, lei regulars foguèron completats per 18 000 irregulars. Per la seguida, lo contraròtle de Siria li permetèt d'apondre 5 000 cavalièrs regulars suplementaris. Ansin, au Hattin, Saladin capitèt d'alinhar l'armada pus gròssa de sa vida ambé 12 000 cavalièrs regulars.
La cavalariá èra la basa de l'armada de Saladin. Lei cavalièrs dichs regulars èran leis oficièrs, generalament Turcs o Curdes, de Saladin que tenián un fèu e lei fòrças entretenguts sus aquelei territòris. Lo sultan teniá tanben una garda personala d'un milièr de cavalièrs. Leis irregulars èran eissits dei tribús aràbias e tenián generalament un equipament e una disciplina inferiora ai regulars. L'infantariá èra pus rara e formada de còrs d'Arabis recrutats en Egipte au començament dau rèine. Son interés sus lo teatre d'operacion èra sa capacitat d'ocupar lo prat batalhier, especialament durant lei sètges.
La flòta de Saladin èra la flòta d'Egipte. Dins aquela region de la Mar Mediterranèa, aquela flòta èra la soleta capabla de resistir ai naviris francs o bizantins. Saladin aviá comprés l'importància de tenir una flòta poderosa capabla de protegir sei linhas amb Egipte. Pasmens, maugrat aqueleis esfòrç, la flòta de Saladin demorèt inferiora ais esquadras crestianas. Ansin, la màger part dei batalhas navalas importantas s'acabèron per de succès crestians e lei linhas d'avitalhament de la Crosada foguèron jamai menaçadas. En revènge, organizar e menar d'expedicions de pilhatge victoriosas de lòng dei costats venguèt rapidament a la portada dei naviris egipcians.
La politica economica de Saladin[modificar | modificar la font]
La politica economica de Saladin es mau coneguda e son pensament principau sembla solament d'assegurar leis intradas fiscalas dau budget de l'Estat. Leis axes coneguts de sa politica comerciala foguèron donc de sostenir son esfòrç de guèrra. Per aquò, deviá s'ocupar d'obtenir de materiaus estrategics rars dins sei territòris coma la fusta per la bastida dei naviris, d'assegurar lo mantenement dei comunicacions entre Egipte e Siria e d'assegurar lo pagament dei drechs de doana.
Ansin, aquela politica foguèt una illustracion gròssa dau pragmatisme de Saladin car deguèt rapidament conclure d'acòrds comerciaus ambé lei marchands italians. Aquelei relacions comercialas èran tant importantas que lei naviris marchands crestians foguèsson protegits dins lei pòrts d'Egipte. Lei manifestacions ostilas coma lei pilhatges de cargament foguèron fòrça reprimits pendent tot lo rèine. En cambi, lei rets comerciaus africans e asiatics foguèron protegits per permetre ais Italians de crompar divèrsei produchs en Egipte car la Mar Roja èra defenduda ai naviris crestians per protegir Medina e La Mèca d'una ataca. Aquò permetiá tanben de desvolopar lei pòrts au nòrd d'aquela mar e d'i gardar de fòrças militaras importantas susceptiblas d'èsser utilizadas per protegir una region estrategica de l'empèri d'una ofensiva franca. Enfin, lei drechs de doana èran una fònt importanta per lei finanças de l'Estat. Pasmens, lo pagament regular d'aquelei drechs èra de còps en contradiccion ambé l'òbra religiosa de Saladin car certaneis impòsts de doana èran illegaus[13].
La mòrt e la succession de Saladin[modificar | modificar la font]
En novembre de 1192, Saladin rintrèt a Damas mai apareguèt rapidament fatigat a partir de febrier de 1193. Sei mètges poguèron pas lo sonhar e Saladin perdèt conscéncia lo 1èr de març. Moriguèt lo 4 de març de 1193 durant la matinada. Sei funeralhas se debanèron durant l'après miegjorn d'aquela jornada e foguèt enterrat a l'interior de la ciutadèla.
Sa succession foguèt reglada entre sei fius Al-Afdhal Nur ad-Din Ali que venguèt sultan de Damas, Al-Aziz Imad ad-Din Uthman que venguèt sultan d’Egipte e El-Malik ed-Zahir Ghazi que venguèt emir d’Alep. Al-Afdhal Nur ad-Din Ali foguèt nomat sultan suprèm. Per la seguida, una madrasa funerària foguèt bastida e lo còrs i foguèt transportat lo 15 de decembre de 1195. Son mausolèu venguèt un luòc de visita e divèrseis ornaments foguèron pauc a pauc aponduts, en particular dos cenotafs qu'un foguèt restaurat per Guilhèm II d'Alemanha en 1898.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Putting the Caliph in His Place: Power, Authority, and the Late Abbasid Caliphate, Eric J. Hanne, p. 207.
- ↑ (en) Adrian IV, the English Pope, 1154-1159: Studies and Texts, Brenda Bolton e Anne Duggan, p. 122.
- ↑ (en) The Empire of Manuel I Komnenos, 1143-1180, Paul Magdalino, p. 74.
- ↑ (en) Latin Siege Warfare in the Twelfth Century, Randall Rogers, pp. 84-86.
- ↑ (en) Byzantium and the Crusades, Jonathan Harris, pp. 25-26.
- ↑ (en) East Central Europe in the Middle Ages, Jean W. Sedlar, p. 372.
- ↑ (en) A History of the Byzantine State and Society, W. Treadgold, p. 658.
- ↑ (fr) Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem - II. 1131-1187 L'équilibre, René Grousset, pp. 429-430.
- ↑ (fr) Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem - II. 1131-1187 L'équilibre, René Grousset, pp. 489-504.
- ↑ (en) Saladin in Egypt, Yaacov Lēv, Brill, p. 78.
- ↑ Maugrat leis esfòrç fatimidas, lo chiisme èra mau implantat dins lei regions bassas d'Egipte. En revènge, teniá una influéncia pus importantas dins lei regions autas onte èra de còps majoritari. Ambé lo maucontentament dei populacions negras, aquela influéncia dau chiisme foguèt un factor explicant lei revòutas d'aquelei regions còntra lo poder de Saladin.
- ↑ Lo còrs de chivaliers de Ramon III aviá capitat de rompre lei linhas aràbias au Hattin per s'escapar. Ansin, au contrari dau Reiaume de Jerusalèm, sei pèrdas i foguèron feblas.
- ↑ En Egipte, divèrsei temptativas foguèron realizats per justificar — ambé mai o mens de succès — aquelei drechs a partir de l'aumòrna obligatòria per lei musulmans o a partir de l'impòst de proteccion dei crestians o de jusieus.


text:
Narcís Monturiol
Narcís Miquel Joseph Monturiol i Estarriol (Figueres, Naut Empordan, 28 de setembre de 1819 – Sant Martí de Provençals, Barcelonés, 6 de setembre de 1885) foguèt un engenhaire, intellectual, estampaire, editor, pintor, politician e inventor catalan. Es famós mai que mai per son invencion del primièr sosmarin amb equipatge e mogut per una forma primadièra de propulsion autonòma amb un motor quimic anaerobic, que se sonava "Ictíneo".
Monturiol aguèt una influéncia notabla sus la societat catalana de son temps qu'a l'encòp foguèt tanben un divulgador e defensor d'idèas modèrnas, e revolucionàrias per aquela epòca, coma lo pacifisme e lo feminisme.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e adolescéncia[modificar | modificar la font]
Narcís Monturiol nasquèt dins lo carrer de Sant Guillem de Figueres en 1819, dins una familha d'artesans. Èra lo segond enfant de Joaquim Monturiol, un barricaire, e de Mariana Estarriol, qu'aprèp l'ainat, Joaquim, e Narcís aguèron tres autres enfants: Francesc, Rosa e Joan. Per encausa de sa posicion d'ainat, Joaquim deguèt perpetuar la profession del paire mentre que Narcís deviá anar far d'estudis. Sos parents lo mandèron a Vilabertran en cò d'un capelan que li ensenhava lo latin, e puèi, quand venguèt mai grand, tre que faguèt 11 ans, partiguèt a Cervera per i preparar lo bacheleirat amb un autre dròlle de l'airal, Sebastià Gibert, que lèu venguèt son grand amic.
L'engatjament politic[modificar | modificar la font]
A Cervera comencèt d'estudis de medecina mas, influenciat per Gibert, decidiguèt de los abandonar per far una carrièra dins lo drech a Barcelona. Obtenguèt son diplòma d'avocat en 1845. Pasmens, s'interessava pas gaire a aquela via nimai e s'orientèt lèu cap a la politica primièr, puèi cap a las sciéncias e subretot la sciéncia tecnica.
Lèu dintrèt dins la còla dels intellectuals catalans mai de l'epòca, e frequentèt lo compositor e escrivan Josep Anselm Clavé, lo mètge Francesc Sunyer i Capdevila e l'engenhaire e urbanista Ildefons Cerdà, engatjats totes en politica. Son amistat amb lo politician Abdó Terrades, originari coma el de Figueres, lo portèt a s'afiliar al Partit Republican, a far lo redactor del jornal El Republicano e a s'interessar al socialisme utopic.
Participèt a las revòltas de Barcelona que se debanèron durant las annadas 1842 e 1843. Aprenguèt lo mestièr d'estampaire e en 1846, lo meteis an que se maridèt amb Emília Mata, fondèt una estampariá amb un amic. I publiquèt de revistas e de panflets que li permetián de divulgar e propagar sas idèas radicalas en favor del feminisme, del pacifisme e del comunisme. Foguèt atrach lèu per las idèas d'Étienne Cabet e aguèt amb el una correspondéncia importanta. Vengut un partisan estrambordat de las idèas de Cabet, faguèt la difusion de l'ideal icarian a travèrs de sas publicacions, subretot dins la revista La Fraternidad (1847), que foguèt la primièra publicacion periodica comunista dins l'estat espanhòl. Dins las paginas d'aquel periodic publiquèt una traduccion en espanhòl del roman del filosòf francés, Voyage en Icarie, que faguèt en collaboracion amb son amic F. J. Orellana, e donèt son supòrt a la participacion catalana a las comunitats utopiques cabetianas "Icària" e "Nòva Icària" (foguèt lo pairin de l'expedicion de Joan Rovira en 1848 que se n'anèt amb Cabet als Estats Units per tal d'i fondar una comunitat). Fondèt tanben la revista La Madre de Familia (1846), qu'a dins i prometiá de "defensar las femnas de la tiraniá dels òmes", e foguèt lo coeditor, amb Joan Landa, de la sèria Hombres i mujeres célebres de todos los tiempos.
Aprèp las revolucions de 1848 que lo govèrn espanhòl atribuïguèt als icarians, las autoritats obliguèron a tampar La Fraternidad e Monturiol perseguit se vegèt constrench de s'exiliar de l'autre costat dels Pirenèus. S'installèt un temps amb la familha a Perpinhan e foguèt sonque l'an seguent, a partir del 8 de junh 1849 que poguèt tornar a Barcelona, gràcias a l'amnistia que li foguèt acordada. Aprèp l'installacion de totes al carrer Robador, Monturiol decidiguèt de fondar una autra revista, El Padre de Familia (1849 - 1850).
En 1855, pr'amor de sos problèmas politics, deguèt s'alunhar tornarmai de la capitala catalana. Se partiguèt refugiar sul litoral gironés, a Cadaqués. Visquèt dins la vilòta empordanesa en trabalhar coma pintor. Poguèt observar alara lo mestièr dificil e mai perilhós de las gents que pescavan lo coralh. Aquela situacion lo faguèt pensar a trobar de mejans mecanics qu'ajudèssen a reculhir lo coralh. Comencèt a soscar a las possibilitats d'o far gràcias a una navegacion sosmarina. En setembre de 1857 quand tornèt a Barcelona, organizèt, amb d'amics empordaneses, la primièra societat comerciala de l'estat espanhòl dedicada a l'explotacion d'aquesta mena de navegacion que foguèt batejada "Monturiol, Font, Altadill y Cía.", e que comptava sus un capital de 10.000 pessetas.
Lo projècte de sa vida: l'Ictíneo[modificar | modificar la font]
En 1858 presentèt son projècte dins un opuscul en espanhòl qu'aviá coma títol, El Ictíneo o barco-pez. Del temps qu'èra a se fabricar lo sosmarin dins los talhièrs Nuevo Vulcano, Monturiol fasiá de demandas a las autoritats per obtenir lo permés per far los ensages. L'autorizacion de procedir a de submersions foguèt finalament acordada lo 15 d'abril de 1859. Tres meses mai tard, lo 28 de junh, lo primièr sosmarin jamai creat, l'Ictíneo I, foguèt lançat a la mar dempuèi lo pòrt de Barcelona. Lo primièr ensag, amb un equipatge qu'a mai de Monturiol comptava sos amics Missé e Oliu, foguèt pro satisfasent malgrat qualques problèmas inicials. Observat per un public nombrós que compreniá d'autoritats de la Marina, d'accionaris e mai la premsa, lo sosmarin naveguèt jos l'aiga completament submergit durant doas oras e vint minutas e tornèr a la susfàcia sens cap de problèma.
D'autras submersions ulterioras coneguèron un resson encara mai considerable, çò que faguèt que lo govèrn d'Isabèl II se sentiguèt forçat de prometre d'ajudar lo projècte financièrament. Pr'aquò, las promesas se realizèron pas e l'engatjament financièr arribèt pas jamai; piéger encara se botèron d'empachas seriosas al projècte malgrat lo supòrt de personalitats tant prestigiosas coma Josep de Letamendi.
Lo fracàs economic[modificar | modificar la font]
Pr'aquò gràcias al capital obtengut poguèt constituir una entrepresa, La Navegación Submarina, qu'aviá per tòca de desvolopar un segond sosmarin, l'Ictíneo II, un objectiu que generèt un interès notable al sen de las nautas instàncias militaras. Aqueste novèl submersible, qu'èra dotat d'un sistèma de propulsion anaerobica, foguèt avarat al pòrt de Barcelona lo 2 d'octobre de 1864.
Malgrat totes aqueles succèsses, en 1867 sa companhiá faguèt falhida e doncas, confrontat a la manca de sosten, Monturiol decidiguèt de desmantelar lo sosmarin e d'abandonar lo projècte. En 1869 escriguèt lo primièr tractat de navegacion sosmarina, que foguèt publicat jol títol d'Ensayo sobre el arte de navegar por debajo del agua en 1891.
A partir de 1868 tornèt a l'activitat politica coma membre del Partit Federal. En 1873, venguèt deputat de Manresa a las Corts Constituentas de la Primièra Republica Espanhòla e, un pauc de temps aprèp, foguèt nomenat director de la Fabrica Nacionala de Moneda e Sagèl, de sedença a Madrid, carga qu'exerciguèt durant totes los meses que perdurèt lo regim republican e ont metèt en practica un procés de son invencion per aumentar la velocitat de produccion del papièr adesiu.
Monturiol contunhèt d'inventar mantun objècte e maquina mai o mens originals. Demest totes aquestes conven de citar una maquina per far de cigarretas que foguèt la sola invencion que patentèt, en 1866, d'aliment pels conilhs fabricats a partir de fusta de sauze, un procediment de fabricacion de sabon a freg, de sòles de sabatas sinteticas, de pega liquida per la fusta, de camisas per de cilindres de motor, de cerament per las sabatas, un velograf o aparelh destinat a l'obtencion de còpias d'un original escrich o dessenhat un projècte de tramvia funicular per Tarragona, un projècte per portar a Barcelona las aigas de Ter, un receptor giratòri de vapor e mai un sistèma de conservacion de las carns.
Son activitat frenetica contunhèt dins d'autres airals coma la premsa, e aital en 1882 publiquèt, tornarmai un jornal, El Anunciador Financiero.
Se moriguèt en 1885, completament ruïnat e completament doblidat, a Sant Martí de Provençals, una localitat qu'es actualament part de Barcelona. Viviá ailà que, durant las annadas 1846 e 1847, un grop de cabetians catalans i avián fondat una comunitat icariana.
Eiretatge e omenatges[modificar | modificar la font]
La vila de Figueres lo designèt coma son Filh Predilècte e faguèt auborar en son onor en 1918 un monument fach per Ricard Giralt e Enric Casanovas. La carrièra ont nasquèt recebèt tanben son nom.
Dempuèi 1917, divèrses sosmarins espanhòls foguèron batejats amb son nom.
Gaireben 50 ans mai tard, en 1963, foguèt la ciutat de Barcelona que volguèt omenatgar l'inventor, amb una òbra de l'artista Josep Maria Subirachs.
En 1972 sas rèstas foguèron portadas a Figueres e inumadas dins la seccion dels personatges illustres del cementèri municipal. La Generalitat de Catalonha donèt son nom als Prèmis Narcís Monturiol creats en 1982. Lo guerdon a per tòca de recompensar las personas o entitats que ajan portat de progrès a Catalonha dins los encastres scientific, amb la Placa Narcís Monturiol, e tecnologic, amb la Medalha Narcís Monturiol.
En 1987, per commemorar lo primièr centenari de sa mòrt, lo servici d'estat del corrièr espanhòl li consagrèt un saèl de 20 pessetas.[1]
L'omenatge mai important e complet pasmens, se realizèt probablament en 2010 quand foguèt organizada al Musèu Maritim de Barcelona l'exposicion Immersió, la conquesta del fons del mar en son honor. Existisson doas replicas de sos sosmarins a Barcelona; la primièra se tròba al Musèu Maritim mentre que la segonda se pòt contemplar al pòrt vièlh.
Finalament mantun centre educatiu, de l'ensenhament primari o segondari pòrtan son nom. Es lo cas en Catalonha subretot (a Figueres, Roses e Barcelona) mas tanben en Espanha, a Madrid.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Un reo de muerte: las ejecuciones y los espectadores: consejos de un padre a sus hijos (1844)
- Reseña de las doctrinas sociales antiguas y modernas (1849)
- Proyecto de navegación submarina. El ictíneo o barcopez (1858)
- Memoria sobre la navegación submarina (1860)
- Ensayo sobre el arte de navegar por debajo del agua (1891), òbra postuma
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Entre la batalha de Waterloo en 1815 e lo jubilat d’aur de la reina Victòria en 1897, lo capitalisme britanic pilhariá lo mond, e tanben los obrièrs britanics.
Tre l’an 1819 a Manchester, las gendarmas a caval, armadas de sabres, chaplèron los obrièrs e lors familhas que foguèron assembladas per se reposar e entender los parlaires cartistas (los primièrs sindicataires). Aquest es conegut pel nom de lo Chaple de Peterloo.
Lo govèrn britanic, ab la Companha Britanica de las Índias Orientalas, foguèt resolgut de brisar la resisténcia del govèrn manchó de China a l’importacion de l’opi. La droga èra cultivada per la Companhia en Índia e transportada a China, maugrat l’opausicion del govèrn manchó. Aquò fasiá de grands profièchs per la Companhia e pels “compradors” – sènhers feudals-capitalistas chineses. Quand lo govèrn manchó comandet sos mandarins de sasir l’opi, la marina britanica foguèt mandada per protegir los contrabandaires e per escrasar la resisténcia chinesa. Aprèp las Guèrras de l’Opi de las annadas 1840, China foguèt forçada de dubrir sas pòrtas als capitalistas britanics, e apuèi als autres d’Euròpa, e de cedir Hong Kong a Granda Bretanha per 150 annadas.
Pendent las annadas 1850 foguèt levada una revòlta paisana immensa que capturèt lo sud entier de la China fins al Yangtse. La Revòlta T’aip’ing foguèt una mescla de religion chinesa e lo crestianisme milenarista. Maugrat lo títol de crestian clamat pels rebèls, la Granda Bretanha ajudèt lo govèrn manchó los escrasar. La Guèrra T’aip’ing clamèt vint millions de mòrts.
La conquista de l’Índia foguèt tanben acomplida, mas I aviá plan de resisténcia. La possession la mai importanta de l’empèri britanic, l’Índia remplaçariá lo sud dels Estats Units, aprèp la desfacha de la Confederacion en 1865, coma resòrça de coton per las usinas de Liverpool.
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Sembla que siguèt totjorn estat aquí, pasmens lo Pargue Naturau Regionau dau Verdon es ren qu’un joine de vint ans, qu’a crebat l’uou en 1997. L’aniversari serà celebrat per un molon d’eveniments festius durant l’annada e en 2018, dins lei 46 comunas dau territòri d’entre Aups e Durença. La tiera ne’n començarà lo 22 d’abriu a Bargèma per lei « Rendètz-vos dau vergier », e culminarà amé la Fèsta dau Pargue lo 23 setembre a Mostiers.
Un obratge rementarà, en 2018, que lo Pargue es constituit de 46 comunas, que chascuna portarà pèire
an aquel armanac dau patrimòni. A l’ora que siam, la forma de l’obratge es pas clavada ; e a l'ora d'ara degun saup se farà una plaça a la lenga istorica d’aqueu país. Serà publicat a la tota fin de 2018.


text:
20 décembre 2015
’Na pèira dins lo vargier de la Lison
Dominique Malabry, Les trois vieilles Vielha lenga de vielha e literatura occitana d’auèi Dins un article o compte rendut paregut dins la Setmana, Sèrgi Viaule fa una estrana critica del libre de Monica Sarrasin, La Lison dau Peirat, sortit al Chamin de Sent Jaume i a ben ara… detz ans ! Entre temps Monica agèt lo temps de publicar La Setmana de la Lison, en 2007 (parlèri aquí d’aqueste grand plaser de lectura) e pujar a l’universitat de Montpelièr cap al master ! E la colleccion, "Nòstre monde", que... [Lire la suite]


text:
Dimars, 12 de setembre de 2017, 03h00 Espòrt
Hull KR festeja lo retorn en Superliga abans de reçaupre los catalans divendres (partida retransmesa per BeInSport)
Anam pas faire d’alonguis de presentacion per vos dire que los Dragons Catalans an signat, sus lor pelena de Brutus, una victòria importantissima aqueste dissabte fàcia a Featherstone. De segur, prenguèt pas l’ample esperat, mas los 2 punts de la victòria son d’una importància bèla al classament.
Aprèp la partida a Halifax, Greg Bird a pres tres partidas de suspension per un placatge en catedrala. Krisnan Inu dobrissiá la marca, mas Featherstone replicava. Williame e Garcia marcavan. Los Dragons se podián enaurar mas la palma d’ensag èra interceptada e Featherstone tornava a 12-16 a la pausa. Dins lo darnièr quart d’ora, los catalans ajustavan una penalitat (Walsh) e un ensag (Moa) per ganhar 26-12.
Al classament: amb 10 punts, Warrington son tre ara assegurats de jogar en Superliga l’an que ven. Widnes es tresen (6 punts, + 68), los catalans seguisson (6 punts, mas – 18); Leigh es cinquen (4 punts, + 28).
Es doncas fondamental pels Dragons d’anar ganhar a Hull KR divendres (e serà pas aisit) abans de se jogar (e ganhar) una “finala” lo 23 amb la recepcion de … Widnes. Autrament, serà lo Million Pound Game: lo manten en Superliga de jogar sus una sola partida.
Superliga: quatre per doas plaças
En Superliga, Castleford domina son segond Leeds 38-24, mas las doas formacions son ara asseguradas de reçaupre en mièja finala.
Salford e Huddersfield an perdut tot espèr de qualificacion. St Helens pòt encara somiar aprèp sa victòria a Wakefield, aprèp un ensag a la 77a minuta: 18-16. A Hull, Wigan pren lo revenge de la finala de la Cup sus Hull FC: 30-22 e li pana la tresena plaça a la diferéncia de punts.
Wigan e Hull an 31 punts, Wakefield 30 e St Helens 29. Caldrà esperar la darrièra dimenjada de setembre per saupre las oposicions de las mièjas finalas.
Tolosa cartona
Novèla e ampla victòria del Tolosa Olimpic dins sa competicion del Bloquièr: 56-14 contra Batley. Novèla recepcion aqueste dissabte 16 (18h) amb la venguda de Swinton, abans la mièja finala del 23 de vèspre totjorn a Blanhac. Tolosa que se refortís ja bravament per la sason venenta amb la signatura de Sam Rapira, l’internacional neozelandés que pòrta per ara las colors dels Gigants d’Huddersfield.
Austràlia: la Tempèsta e los Polets en mièjas finalas
Aquesta fin de setmana, èra la debuta de las pelhòfas en NRL. Poguèrem seguir (sus BeInSport), quatre partidas plan capitadas, disputadas e jogadas sus un ritme fòl: de XIII, qué!
Dins lo naut del tablèu, tre divendres, los Polets de Sydney resiston als Bròncos de Brisbane per ganhar: 24-22. Dissabte, la Tempèsta de Melbourne conten las Anguialas de Parramatta: 18-16. Los dos venceires son qualificats per las mièjas finalas.
Dins lo bas del tablèu, dissabte, las Pantèras de Penrith van eliminar las Aglas de mar de Manly: 22-10. Dimenge, las Làmias de Cronulla e los Vaquièrs van fins a las prolongacions: Cronulla menèt pendent 75 minutas, mas perdèt: 15-14! La tradicion es atal respectada: dempuèi la debuta de la NRL, cap de campion sèrva pas lo trofèu la sason seguenta!
Aquesta fin de setmana, en barratge, Brisbane reçauprà Penrith (divendres) e los Vaquièrs aniràn desfisar Parramatta (dissabte). Aquò promet!
Alan Roch


text:
Era tragèdia diadèra de Lampedosa (coma tantes Lampedoses que trobam ath long dera còsta europèa, en tot compdar es der Estat espanhòl), notícia ara per ua chifra inassumibla (mès de 200 mòrts), conforme era nòsta “vergonha” collectiva, en paraules deth papa Francés, er unic qu’en Euròpa a parlat clar sus era ignominia ara quau condamnam as que hugen dera guèrra, era hame e era opression. A on èrem nosati eth dia que les deishèrem morir? ¿Sautaràn es naui refugiadi que vien eth mur infranquejable que mos auem lheuat en forma d’autoenganh e faus benèster confortable, des.hèt cada dia mès per ua Euròpa insolidària tant damb es de “dehòra” coma tanben damb es de “laguens”, mentre brotoen coma misharnons partits, organizacions e politiques xenofòbes e racistes, en aguesta guèrra induida de praubi contra praubi ara cerca deth pan que sauven e apilèren es mercadièrs dera especulacion, ath marge des mecanismes de contròtle democratic? Bastim Euròpa sus es roïnes d’un passat d’explotacion e extermini (sonque cau pensar en pòble jusieu) e un present d’escandalosa “indiferéncia” (paraula pontifícia aguesta tanben) ath patiment deth pòble empraubit, der “immigrant sense papèrs”, qu’auent pro desgràcia en deishar casa e hilhs, se tròbe ath delà sense estatus de ciutadania ne dret a servicis basics coma era sanitat. Clar que non tot eth tòrt ei d’Euròpa, ja que de ben segur qu’es govèrns opressors d’origina prenen part des motius deth sòn malur, mès, quan tuste ara pòrta, eth sòn idòl esbauce d’arraïtz era comoditat d’ua politica que non a present era memòria des qu’auem abandonat peth camin, des vençudi que reclamen era sua rason, d’aqueri que, teologicament e com ben sap er avèsque roman, son ara fin “sagrament vedible deth Diu invedible”.
(DIARI SEGRE, 5 d’octobre de 2013)


text:
Linha Llobregat-Anoia
La Linha Llobregat-Anoia se compausa d'un ensems de suburbans, de regionals e d'una linha de mètro, espleitats pels Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya, proprietat de la Generalitat de Catalonha.
Aquelas linhas an una largor de via d'un mètre, e an pres per aquò lo subrenom de carrilet, e un sistèma d'alimentacion per catenària. Abitualament los trens son formats de tres veituras de passatgièrs, amb lo central amb una zòna de tèrra bassa e de pòrtas accessiblas per las personas de mobilitat redusida.


text:
Flamants roses aux Marais du Vigueirat, en Camargue, parmi la centaine de sites ouverts au public pour s'intéresser à la biodiversité en Provence (photo MN)
De 500 m a tres quilomètres a pè, segon vòstra vòlha
, auretz l’astre
d’agachar de niulas d’ abilhòlas
que traucan lo suquet
per li nisar, de singlars que travèssan, una fola de ragondins, segur de becaruts
e, dins lo cèu, de cigonhas que planan. Seretz ai Paluds dau Vigueirat, en Camarga.
Mai podrietz pereu vos trobar sus lo draiòu
de Belavista, a Vòus, onte d’elegànteis estructuras de bòsc blanc vos menan fin qu’a un beuvéser d’onte vos serà aisat de remirar l’ adrech
de Lura.
O podetz la jugar modèrna, esmartfòne pegat sus l’aurelha, e passejar ai pòrtas dau Pargue Nacionau dei Calancas, per entendre tot plen de causas sus lo plantum de la riba de mar.
Amé 35 itineraris prepausats per de gestionaris de sites naturaus, e aperaquí cent luecs onte èstre aculhit per la mema rason, auretz deja de que faire en Provença per mai n’en descubrir la natura. « La tòca
es de far conéisser leis eveniments, per de sites que son pas pron vesibles »
sotalinha Paloma Boudou, l’agençairitz de www.cheminsdelabiodiversite.com
e de sa versien mobila.
A l’Agència Regionala Per l’Environament de Provença, la joina frema baileja lo novèu site web qu’informa lo public dei sortidas natura possiblas, e chifra
ja lo perfieu Facebook que lo farà encar mai conéisser.


text:
Urbès
Urbis en alemannisch ( Urbès en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Darrièr vilatge alsacien abans lo caulet de Bussang, Urbès ocupa un vallon dintrat d'origina glaciaire.
Dernier village alsacien avant le col de Bussang, Urbès occupe un vallon encaissé d'origine glaciaire.
Istòria[modificar | modificar la font]
Citada jol nom de Urbeis dempuèi 1192, la localité fasiá partida de la municipalitat de Mollau, territòri del abbaye de Murbach, fins a la Revolucion. Qualques minas de còder i avián espetat de la Modèl:S mini- a Modèl:La s-, de contunh l'indústria texila s'i #implantar a Modèl:La s-.
Lo projècte d'un tunèl ferroviaire davant traversar lo massís dels Vòges #èsser portat sus mai d'unitat|4|km {{}}, a partir de 1932 mas abandonat l'an 1938. Aquela galariá i aguèt condicionat sus unitat|1800|m {{}} per las Nazis per servir de fabrica en fabricant de pèças per motors d'aviam pel compte de Daimler-Benz. Près de 1000 déportés en provenent de tota l'Euròpa i #èsser déportés entre març e octòbre 1944. Aquel camp #èsser una annèxa de Dachau e del Struthof. Los nazis édifièrent un barrage a unitat|1860|m {{}} de l'intrada per capter las aigas de ruissellement. Uèi, aquela importanta resèrva d'aiga potabla alimenti una granda part de las municipalitats de la Comunitat de municipalitats de la Vallée de Sant-Amaren.
Citée sous le nom d'Urbeis dès 1192, la localité faisait partie de la commune de Mollau, territoire de l'abbaye de Murbach, jusqu'à la Révolution. Des mines de cuivre y étaient exploitées du Modèl:S mini- au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, puis l'industrie textile s'y implanta au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
Le projet d'un tunnel ferroviaire devant traverser le massif des Vosges fut mené sur plus de 4 km, à partir de 1932 mais abandonné en 1938. Cette galerie fut aménagée sur 1 800 m par les Nazis pour servir d'usine fabriquant des pièces pour moteurs d'avions pour le compte de Daimler-Benz. Près de 1000 déportés provenant de toute l'Europe y furent déportés entre mars et octobre 1944. Ce camp fut une annexe de Dachau et du Struthof. Les nazis édifièrent un barrage à 1 860 m de l'entrée pour capter les eaux de ruissellement. Aujourd'hui, cette importante réserve d'eau potable alimente une grande partie des communes de la Communauté de communes de la Vallée de Saint-Amarin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Ortografia de verificar
- Portal:Alsàcia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Comuna d'Alsàcia
- Comuna deu Haut Ren