text:
Çai jos dos articles sus Léon Géry.
I - Un article del jornal Lo Diari numèro 26, estiu de 2015.
Léon Géry, estela del teatre popular occitan tolosenc a la Bèla epòca
En 1933, lo jornal L'Express du Midi consacra qualques linhas necrologicas a un cèrt Léon Géry, « qui, sous le nom de Garrélou, se fit autrefois une petite notoriété dans les faubourgs toulousains, où il jouait des farces de sa composition en dialecte populaire... Son nom et son oeuvre n’étaient-ils plus qu’un lointain souvenir ». D’aquí comença una longa enquèsta menada pels bibliotecaris del CIRDÒC en cèrca d’aquel personatge mesconegut de l’istòria teatrala occitana, autor de mai de vint pèças e que coneguèt un succès popular incredible a la fin del sègle XIX.
Léon Géry nasquèt en 1839 e passèt son enfança a l’ostalariá de l’Europe, plaça Lafayette a Tolosa, que son paire n’èra lo gerent. Obrièr litograf de formacion, comença una carrièra teatrala tre l’atge de quatorze ans coma dançaire pel Grand Teatre del Capitòli e los diferents teatres de Varietats que se multiplican dins lo Tolosa de la segonda mitat del sègle XIX. Mas un accident compromet sa carrièra d’actor e mai encara de dançaire : una casuda dins una trapa mal barrada pendent una representacion lo fa venir garrèl. A vint ans, se vira cap a la « comèdia locala » en lenga occitana e inventa a l’entorn de 1861 lo personatge del « Garrélou » que coneisserà pendent quaranta ans un succès excepcional e popular. En quatre decennis, davant de milierats d’espectators, Léon Géry va crear mai d’un vintenat de pèças que ne demòra pas qu’una sceneta uèi, Lé Counscrit dé Montastruc, publicada anonimament en una brocadura de quatre paginas a l’entorn de 1874, trobada e identificada per azard dins de colleccions anonimas del CIRDÒC. Lo demai de la produccion, demorat sens dobte manuscrich, sembla aver desaparegut, probablament cremat pendent lo fuòc del Teatre de las Varietats de Tolosa en mai de 1907.
Lo succès del teatre occitan del Garrélou es tant important qu’en 1898, Léon Gary fa part del panteon de l’Escolo toulouseno dins lo prefaci de l’Histoire de Toulouse de Louis Ariste e Louis Braud : « avec la France nous sommes fiers de tous les poètes d’entre Villon et Verlaine, mais avec Toulouse nous glorifions les chanteurs ensoleillés d’entre Goudouli, Mengaud, Visner, sans en excepter Gruvel et le Garrélou. » Citant demest sas inspiracions Pèire Godolin (1580-1649) o lo poèta cordonièr Louis Vestrepain (1809-1865) que reconeis coma son « mèstre », Léon Gary daissa indiferents los intellectuals de la renaissença occitana, mai centrats sus una reconeissença literària nacionala e aisidament mespresants envèrs lo teatre de « galejadas » del Garrélou. Lo grop amassat a l’entorn de la revista Lé Gril, jornal umoristic d’expression occitana creat a Tolosa en 1891 per Gabriel Visner, es lo sol que s’interessa a el. En 1917 encara, L’Express du Midi escriu dins lo numèro del 19 d’agost que « l’on allait au Garrélou comme l’on allait au Capitole ». Auguste Fourès, lo grand poèta del Lauragués, felibre rotge, tanben farà omenatge al teatre del Garrélou que li reconeis una filiacion amb Godolin, lo poèta popular del sègle XVII, vengut classic. Lo sègle XX occitan farà pauc a pauc desaparéisser lo sovenir del Garrélou, levat per qualques uns coma Charles Mouly, tanben creator amb La Catinou d’un succès popular d’expression occitana fenomenal. Serà una de las raras personalitats que s’interessaràn a l’òbra de Géry.
II - Un article del jornal Lé Grel numèro 13, 1895. Ortografia modernizada.
Lé Garrélou
Los diccionaris que volràn un pauc balhar lo ton tolosenc d'ara, deuràn atal mencionar a aquel mot [...] :
Garrèlou (lé), una pèça comica en tres actes, dins lo vertadièr parlar populari de Tolosa. — Lo teatre, ont se jògan, a Tolosa, las pèças escritas dins la lenga del pòple. — Léon Géry, l'autor e lo principal actor d'aquelas pèças de bon renom mondin.
E n'es pas una minça pròba de popularitat qu'aquela constatacion d'un director, autor e jogaire dins una tropa de comedians, que vei lo nom del principal personatge de sas creacions servir sol a designar son genre, sas salas de teatres, dincas a el mèma !
François Villon, le Poitevin, e J.-B. Pocquelin de Molière, pr'aquò que trelusisson dins l'istòria teatrala d'un cadre plan pus grandós, n'an pas agut tant bona fortuna.
Coma elis, Léon Géry mèna la tropa e compausa prèsque-ben totas las pèças que s'i jògan. Nous a balhat atal :
- Lé Garrèlou, en 1861 ;
- Les Enratchads ;
- Lè Counscrit de Mountastruc ;
- Lé Moulignè dé Marco-fabo ;
- L'Amour dins un rusquiè ;
- Tres linotos per un cardi ;
- La Fèsto des Farinèls ;
- Las Abanturos dé Moussu Janicot ;
- Lé Faouré dé Périolo ;
- Lé Grougnaou dé Bourrassol, etc., etc.
Çò qu'a jogat o fait jogar tendriá tròp de plaçe aicí : la Couèto, la Bernadéto, lé Franc Griset — e un fum d'autras pecetas.
Nos a fait coneisser tota una estirada de bon comics e diseires sos élèves, dont citarài : Castanet, Combettes, Valière, Dirat, Bruguières, Bernadou... plan d'autres.
Sa familha es una pepinièra d'artistas al ton tolosenc e Mlles Maria Géry, Victorine, Julia, i balhan bèlament la replica dins las òbras de son cru. Son filh ainat, que promet tanben un gostós e artistic jogaire, ven de poder far benefici de las dispensas que las los accordan al conscrit « filh ainat d'una familha de sèt enfants. »
Léon Géry es nascut a Tolosa, lo 10 d'agost de 1839, a l'otèl de l'Euròpa, plaça Lafayette. Es donc ajat de 56 ans, leon. Es estat obrièr litografa e sos compagnons d'atalhièr fosquèrron los primièrs artistas de sa tropa locala.
Se dis qu'aqueste ivèrn Lé Garrélou serà montat per far córrer tot Tolosa a l'entendre e lo vese jogar amb los sieus. I devián plan una pagina, una plaça sus nòstre Gril, dins la garlanda de nòstris popularis mondins.
Lé Ramounet
N. B. — Al prochain còp balharem una de sas cansonetas : Margot è Julou qu'a compausada L. Géry en taquinan aquestis jorns lo grognau.


c: text/html

text:
Sens aqueleis associacions, lei Teatres aceptarián tei pèças ?
Dirai francament qu’es arribat ren qu’un còp am’una scèna professionala, a Draguinhan, e perqué lo premier cònsol l’aviá demandat au baile dau Teatre. Per aqueu monde, a l’ora d’ara, un teatre que parla « patòès », muma un pauc, es pas presentable. Siam a l’ora de la censura. Lei Direccions Regionalas de l’Accion Culturalas pensan qu’existèm pas, e pas mai d’ostaus coma lo Teatre de la Rampa.
Lo Consèu Regionau nos ajuda, ren a dire d’aqueu costat. Mai lei Teatres pratican la censura còntra la lenga. Vèsi qu’un mejan per ne’n sortir, es un quòta de prepausicions teatralas en lenga nòstra. Segur que de pèça completament en occitan, n’i aurà que dins de festivaus d’amators, que sosteni. Mai de scènas professionalas deurián passar de lenga regionala. Se va fan per la musica, pòdon, e devon va faire pèr lo teatre.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biografia
Una biografia (del grèc bios ("vida") e graphein ("escriure"), es un genre de la literatura (o d'autres mejans, coma lo cinèma) basat sus la narracion escricha d'un personatge. Generalament, s'emplega lo mot biografia per de narracions sus de personatges pas fictius. Una biografia escricha sul quite autor se sona una autobiografia.
Una biografia es quicòm mai qu'una recopilacion de donadas (naissença, educacion, trabalh, etc.) o un curriculum vitae. Normalament, evòca tanben las emocions e los sentiments de la persona de cap a las experiéncies de sa vida.
Las biografies mai ancianas que se conescan son las qu'escriguèron los escribes de l'Antiquitat (Egipte anciana, Mesopotamia, divèrsas biografias de l'Ancian Testament e, mai avant, las biografias de la Grècia Anciana e los evangèlis, que contavan la vida de Jèsus de Nasaret. En general, la rigor istorica d'aquelas biografias es pro limitada.
Pendent l'Edat Mejana, los escrivans principals de biografias son los monges, qu'escrivon mai que mai sus de personatges religioses. Per çò qu'es de las tèrra occitanas conven citar las Vidas, biografias escrichas a prepaus dels trobadors. Es tre lo sègle XVII que s'entamena l'escritura de las biografias modèrnas suls personatges illustres. Uèi la biografia es un genre plan popular, tant en literatura coma al cinèma.


text:
Era Val d’Aran participe un an mès des deth diuendres 20 e enquiath dimenge 22 d’abriu ena hèira B-Travel, er antic Salon Internacionau de Torisme de Catalonha, que se celèbre en palai 8 deth recinte de Montjuïc de Fira de Barcelona.
En aguesta naua edicion participen 200 expositors provenenti de mès de 40 païsi de tot eth mon que presenten ua ampla aufèrta toristica.
Entre es novetats que presente enguan eth salon especializat en torisme d’experiéncies, destaque era creacion deth nau espaci entà professionaus B-Travel Pro, qu’es organizadors an impulsat damb era Mobile World Capital de Barcelona, entà fomentar eth debat sus innovacion e tendéncies tecnologiques aplicades ara industria toristica.
Era participacion de Foment Torisme Val d’Aran en B-Travel ei englobada ena sua estrategia de potenciacion deth torisme d’aventura, esportiu, rurau, e familhau, damb er objectiu de presentar e promòir totes es aufèrtes toristiques qu’a era Val d’Aran.
Era conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic d’Aran, Anna Díaz, soslinhèc qu’aguesta edicion der eveniment internacionau de torisme mès important de Catalonha ei un bon moment entà dar a conéisher es naues iniciatiues de Torisme Val d’Aran en segment deth torisme familhau, esportiu e d’aventura, atau coma era cada viatge mès importanta aufèrta de torisme culturau e d’auviatge istoric qu’aufrís era Val d’Aran as visitants pendent tot er an.
Info: Conselh Generau d’Aran/ Foment Torisme Val d’Aran


text:
914
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 914 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Retorn a Constantinòple de Zoe Carbonopsina, la maire de Constantin VII, que comencèt d'eliminar lei regents per prendre lo poder. Aprofichant l'impopularitat dau patriarcat Nicolau Mystikos, capitèt aisament de s'assegurar la direccion de la regéncia e rompèt leis acòrds concluts ambé lei Bulgars de Simeon Ièr (febrier). Dins lo corrent de l'estiu, una campanha victoriosa bulgara s'acabèt per lo pilhatge de Tràcia e d'Andrinòple. Divèrsei donas permetèron d'obtenir la retirada de Simeon Ièr que son armada demorèt una menaça per la frontiera nòrd de l'Empèri.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Perseguida deis expedicions navalas dei Fatimidas en direccion de la Mediterranèa Orientala. Una premiera flòta dirigida per Hubasa ben Yusuf conquistèt Sirte e Bengazi. Sensa esperar l'arribada dei renfòrç navaus menats per Al-Qaim bi-Amr Allah, lo fiu dau califa Ubayd Allah al-Mahdi, ben Yusuf contunièt son ofensiva en Egipte onte conquistèt Alexàndria lo 27 d'aost mai deguèt se retirar après l'arribada d'importanteis armadas abbassidas dins la region. Pasmens, Al-Qaim poguèt mantenir una garnison fatimida a Bengasi.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Invasion d'Egipte per lei Fatimidas qu'entraïnèt una repòsta majora de l'armada abbassida menada per l'emir Munis al-Muzaffar. Capitèt de replegar l'ataca.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Ais (mecanica)
Un ais (èish en gasacon), es une pèça mecanica rectilinèa a l'entorn de que torneja una o mai autras pèças. Per exemple, una ròda de veïcul torneja a l'entorn d'un ais qu'es el solidari del veïcul.
A la diferéncia de l'arbre, l'ais transmet pas de parelh, d'esfòrç de torcedura: servís sonque a guidar en rotacion o una translacion.
La relotgeriá utiliza fòrça los aises. Tipicament, es amb los engranatges que los aises son utilizat: dins un sistèma d'engranatges, mai sovent son pas que las ròdas dentadas que transmeton los esfòrces.
La causida del diamètre d'un ais es fòrça importanta. Per de bon guidatge, cal que la longor siá al mens dos còps mai important que lo diamètre.
Al vibrar, un solid en tornejant amb un desequilibre de rotacion aurà tendéncia a desformar l'ais (mecanic) per venir sus son ais (geometric) de rotacion.


text:
Venguem de hestejar en Conselh Generau eth 30au aniversari des Ajuntaments democratics, en especiau reconeishença d’aqueri que possèren era democràcia e era accion publica locaus d’ençà deth prumèr moment, e, encara mès meritable, lèu sense recorsi, mès damb tota era illusion deth món. A toti eri, d’Unitat d’Aran, de Convergéncia, de dretes e de quèrres, les deuem plan, pr’amor qu’an hèt possible era politica dera proximitat. An passat trenta ans e, damb era consciéncia que tot ei mielhorable, sonque cau pensar, per exemple, en encèrt dera promulgacion des Normes Subsidiàries (an 1982), vigentes encara aué. Coma serie Aran sense eres? An ajudat a contier eth creishement massiu e descontrotlat. Se non existissen, se les calerie inventar.
Mes : Mai 2009
Mès ençà d’Euròpa
1. Es eleccions entath Parlament europèu son un catalizador des inèrcies dera politica interiora: eth PSOE e eth PP basen es sues estratègies en clau espanhòla, legitimament, mès damb especiau viruléncia es populars, que sagen de mesurar, e per tant desvirtuar, eth grad de desgast deth Govèrn socialista; en clau catalana, çò de madeish: CiU e ERC advòquen peth discurs estrictament sobiranista, damb especiau interès convergent en convertir es comicis en ua sòrta de plebiscit ath Govèrn d’Entesa.
2. Eth PP s’equivòque. S’equivòque en subvertir eth procès, en tot plantejar-le coma ua mocion de censura ath president Zapatero; s’equivòque encara mès en violentar er esperit dera separacion de podèrs, en tot substituir era foncion dera justícia per ua sòrta de mocion de confidança ath president Francisco Camps, tacat per ombra dera corrupcion. Ua ombra alongada (cas Gürtel) qu’afècte ath nuclèu deth partit de Rajoy. En aguest punt, me pregunti soent sus es conseqüéncies politiques s’er afectat pera corrupcion siguesse eth PSOE, ena mesura qu’aué ei tacat eth PP. Era guèrra contra eth partit socialista serie ilimitada.
3. Ara campanha electorau deth PSC li manquen dilhèu estratègies de posicionament positiu, mès cau reconéisher qu’ei era mès originau. Totun, era manca d’idèes deth PP e CiU a amiat a andús a coincidir ironicament en lèma de captacion: er « ara Tremosa » mote alègrament en un « ara Mayor Oreja » en espaci public (premsa, carrèrs, propaganda electorau). Fatau coincidéncia entà un candidat nacionalista/sobiranista, que volerie desmercar-se des antics aliats.
4. Mentre eth grop popular a majoria en Parlament europèu, auem en Euròpa personatges impresentables coma Berlusconi, era dreta mès populista, o es bessons polonesi Kaczyński, esséncia dera intolerància, qu’incidissen, e de quina manèra, ena politica comunautària. Entà esvitar era sua incidéncia e era des politiques neoliberals que mos an amiat entara crisi, politiques que sonque s’atrevís a deféner aué eth PP espanhòl, valerie mès arténher naues majories que poguessen contrarestar era fatalitat d’ua Euròpa grisa e aluenhada per esplendor dera Euròpa sociau: era que mielhor a sabut trèir partit d’esturments coesionadors coma er Estat de benèster e es principis socioeconomics que l’an plaçat entre eth capitalisme sauvatge e eth comunisme opressor, e ath temps, a agut de combàter damb mès cosmopolitisme era incomprension de pòbles en guèrra per pur nacionalisme etnicista.
Fotbòl en aranés
Me cau reconéisher era mia ignorància futbolistica, frut deth desinterès e desapassionament dauant d’aguest entreteniment massiu. Dilhèu è de besonh mès temps entà captar eth sòn jòc. Mès me cau reconéisher tanben er hèt sociau que se’n despren d’un divertiment, d’ua evasion collectiva plan seguida, tanplan de besonh entà ua societat coma formula evasiva, legitimament evasiva, de ben segur. Pro mau de caps auem. Per aquerò, cau felicitar a TV3 pera sua apòsta entà realizar era narracion de quauqui partits de futbòl en aranés dera man de Sílvia Puértolas, dilhèu era unica hemna periodista en aguest encastre. Pionèra coma hemna ena narracion des partits, pionèra ena narracion en aranés. Pòt devier ua forma socializanta der aranés en espaci audiovisuau, pr’amor qu’era normalizacion lingüistica serà mès efectiva per miei dera educacion e es mieis de comunicacion. Sense quèir en topic, deman se mercarà ua hita istorica, talament coma era prumèra retransmission en catalan d’un partit de fotbòl. Non ma’c pogui pèrder (qui ma’c anaue a díder!).
Euròpa
Ò Euròpa, qué demoram de tu, en tòn dia commemoratiu? A calut batiar un jorn coma eth Dia d’Euròpa entà rebrembar era sua genèsi e, se mès non, eth sòn procès d’unificacion, d’institucionalizacion, e, per tant, de desarraïtzament. Pr’amor qu’er estatus europèu constitusís era metuda de relèu dera sua illaténcia. E per aquerò, se mos des.hè enes mans, e non en sabem tot just arren, perque, fin finau, qué mos impòrte Euròpa? Mès, impòrte plan! Eth paisatge comun (arquitectonic, urbanistic, literari; totun, culturau e artistic, politic e democratic), a permetut de descurbir, d’ençà des grècs, er esperit, ei a díder, çò de mès pròpri qu’as òmes e hemnes mos aperten. Er inici essenciau se place luenh: ena tèrra deth jardin a on se tensione era dobla arraïtz: classica, per un costat; juèucristiana, per un aute. Ei damb Hölderlin que rebrembam que “… en casa er esperit. Non ei ar inici, non ei pas en manantiau. Le devòre era pàtria, aime er esperit eth parçan, e eth valent desbrembe”, en revirada estrafalària. Era pàtria consumís er esperit, perque eth demore ena natura, en encastre en qué cada causa aquerís era sua lum pròpria. Ena calma latenta dera naturau bastissa, mès enlà, per tant, d’aquera pàtria petita e mediòcre, tot i arrepòse, tot i tremòle. Quina erosa escandença era deth Procès de Bolònha, qu’articule un madeish espaci d’educacion superiora! Er abandon dera pàtria serà mès profitós qu’er isolament educatiu. ¿Non partic eth diu Zèus, reconvertit en taure, des còstes de Sidon, en tot amiar ara raptada ninfa Euròpa entàs còstes de Crèta?
El comercio aranés
Por eso, me resultan totalmente gratuitas y fuera de lugar las afirmaciones que se hacen desde el equipo de gobierno del Ayuntamiento de Vielha e Mijaran, acusando, en la red, al Conselh Generau d’Aran de tener “poca sensibilidad” con el sector del comercio, porque prioriza, según entienden, los sectores hotelero y de la restauración. Flaco favor se le está haciendo no ya a la labor del Gobierno para con el sector, sino sobre todo al esfuerzo y el trabajo de sus técnicos y a la necesaria colaboración entre administraciones.
Se argumenta que esta supuesta insensibilidad se debe a que el conselhèr de Turismo, Comercio y Transporte ostenta cargos en ambos sectores, olvidando que el conselhèr forma parte también del comité ejecutivo de la Cámara de Comercio de Lleida, que representa a todos los empresarios de todos los sectores económicos. Más allá de las obvias ventajas que supone que un miembro de un Gobierno defienda los intereses generales de los sectores nombrados en sus órganos de representación, la acusación es tan irresponsable como el despropósito sobre la que se apoya: la utilización partidista de las instituciones.
No se puede cometer la imprudencia de criticar al Conselh Generau desde el Ayuntamiento de la capital con el arma de la mentira. No nos toca valorar lo que el Gobierno municipal ha hecho o ha dejado de hacer a favor del comercio de Vielha, pero lo que sí podemos asegurar es que el Gobierno de Aran ha apostado por el sector desde el primer momento, como así queda patente, sobre todo si comparamos el balance de uno y otro Ejecutivo en el Conselh en esta materia. Bien deberían saberlo algunos de los miembros del equipo municipal que han tenido responsabilidades en los anteriores gobiernos convergentes.
Patxi o era identitat plurau
Eth frontisme ei en aqueri qu’an ua vision excludenta d’un país, en tot avertir en es auti ua tendéncia innata a des.hèir era « identitat nacionau », pr’amor que s’autoerigissen aqueri en unics e autentics defensors dera esséncia basca, coma ací, en Aran e Catalonha, hèn tanben es susvelhants dera Nacion vertadèra, ua e grana e liura, se cau. S’auie d’acabar damb era apropaciacion indeguda de çò qu’amasse, de çò comun, compartit de forma transversau, de drèta a quèrra. D’aquiu, era importància que dus partits tan disparions, des deth punt d’enguarda ideologic, coma eth PSE e eth PP, agen amassat esfòrci entà demostrar qu’era identitat d’un país ei plurau dempús de trenta ans d’un PNV imperant en toti es encastres dera vida publica basca, partit damb eth quau eth PSE i a collaborat plan ena governabilitat, hèt que met de relèu era transversalitat dera que son capables es socialistes basqui.


text:
Bussiera Boufin
Bussiéra Bòufin[1] (Bussière-Boffy en francés) es una anciana comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin. Es venguda dempuei lo 1er de genier 2016 una comuna delegada dins la comuna novela de Val-d'Issoire (nom francés).
Sos abitants s'apelan los Bussierauds.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Bussiera ven dau latin buxaria, format de buxus, lo buis, e dau sufixe -aria, luec (luòc) ente i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...) [2]. Segon los Feniés, que citan pas especificament Bussiera Bòufin, lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament, en Lemosin, daus sites arqueologics gallo-romans [3].
- ... Bòufin
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria recenta fai parlar de la comuna, de son maira dins un conflict emb de las familhas que vivian en iorta. Queu conflict 'gut un resson au niveu nacionau[ref. necessària], autorn dau drech de viure en abitat leugier o non, de la lei LOPPSI 2...
Dempuei lo 1er de genier 2016, Bussiera Bòufin es venguda, emb Masères, una comuna delegada dins la comuna novela de Val-d'Issoire (nom francés).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 330 abitants (12 ab/km²)
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits : lo [lu], la [la], los [lu:], las [la:]
- Prononciacion : Ch [tʃ] ; g-(-e-i) / j [dʒ]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dictionnaire Toponymique de la Haute-Vienne, Yves Lavalade/Ives Lavalada, ed. Lucien Souny
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007


text:
Bienvenue à Villemer
Commune rurale du sud Seine-et-Marne, Villemer est située dans le bocage gâtinais, entre la vallée du Loing et la vallée de la Seine et de l'Yonne.
Elle appartient à l'arrondissement de Fontainebleau, dépend du canton de
Nemours et est rattachée à la communauté de communes Moret Seine & Loing.
Composée du bourg et de 6 hameaux, Rebours, Villeron, Le Luat, Montmery,
Le Coudray et Le Gallois. La commune compte 709 habitants et s'étend sur 1 854 hectares.
Les citoyens de Villemer sont les Villemerois et Villemeroises.


text:
american classic wide
Filtres sélectionnés
Filtrer par catégorie
Filtrer par boutique
Recherches populaires
american classic Roues 29'' American Classic roue vtt american classic Roues American Classic Serrages / Adaptateurs American Classic american classic conversion cassette an american classic american classic sprint350 american classic racing roue velo american classic american classic 26 tubeless american classic 420 aero3 american classic sprint 350 american classic mtb 29 american classic race 29
1 résultat Trier par prix
Corps de roue-libre Vuelta Superlite Campagnolo (flasque ajouré American Classic - mode nm)
83,00 €


text:
Luminància
Dins lo domeni de la fotometria, la luminància es la densitat angulara e superficiala del flux luminós que incidís, travèrsa o emergís d'una superficia seguent una direccion determinada. Se pòt tanben definir coma la densitat superficiala d'intensitat luminosa en una direccion donada.
La definicion anteriora se formalizava amb l'expression seguenta:
ont:
- LV es la luminància, mesurada en candelas per mètre carrat (cd/m2).
- F es lo flux luminós, en lumens.
- dS es l'element de superficia considerat, en mètres carrats.
- dΩ es l'element d'angle solid, en estereoradiants.
- θ es l'angle entre la normala de la superficia e la direccion considerada.
La luminància se definís a partir de la magnitud radiometrica de la radiància sens mai que ponderar cada longor d'onda per la corba de sensibilitat de l'uèlh. Atal, se LV es la luminància, Lλ representa la radiància espectrala e V(λ) simboliza la corba de sensibilitat de l'uèlh:
Luminància e brilhantor (TV)[modificar | modificar la font]
D'un biais non rigorós, se pòt considerar que l'equivalent psicologic de la luminància es la "brilhantor". Per exemple, considerant lo cas de l'emission o reflexion de lutz per partida de superficias planas e difusas, la luminància indicariá la quantitat de flux luminós que l'uèlh percebriá per a un punt de vista particular. En aquel cas, l'angle solid que interèssa es lo sostengut per la pupilla de l'uèlh.
En una transmission de senhal de vidèo, la luminància es lo compausant que codifica l'informacion de luminositat de l'imatge. En tèrmes generals, es fòrça similara a la version en blanc e negre de l'imatge original. Luminància e crominància son las partidas de la codificacion de vidèo dels estandards de TV NTSC e PAL, entre autres.
La luminància s'utiliza dins l'industria de la vidèo coma mesura de la brilhantor dels ecrans de television o d'ordinator. Un ecran classic d'ordinator emet entre 50 e 300 cd/m². Lo solelh a una luminància de prèp de 1,6·109 cd/m² a miègjorn.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ [url=http://www.nfsa.gov.au/preservation/audiovisual_terms/audiovisual_item.php?term=Luminance] Luminénce


text:
Dimars, 6 de genièr de 2015, 03h00 Espòrt
Lo verdicte es tombat: la composicion de la pola bèla d’Elèit1 per la segonda fasa del campionat es ara coneguda aprèp lo rescontre Limós-Dragonets d’aqueste dimenge.
La quatrena plaça pels Dragonets
Aqueste dimenge, a L’Agulha de Limós, se jogava la partida decisiva per l’obtencion del quatren sèti per la pola bèla; Limós, tocat per las nafraduras, presentava una formacion amb 6 juniors. Al cap de 12 minutas, los Dragonets èran ja passats dos còps e menavan 10-0. Mas los locals vòlon pas plegar atal: fan rampèl a la volontat e al sang del papeta e capitan a menar a la pausa 18-14. A l’ora de jòc, los Dragonets an tornat prene una brava avança: 30-18; l’alièr Sigismeau e l’arrièr Miloudi an signat cadun tres ensages. Mayans marca per Limós, Robin replica: 36-24 pels sang e aur a dètz minutas del tèrme. Dètz minutas que va veire los limosencs puntar dos ensages (Alberòla e Martins) transformats pel mesclanha Murcia per, fin finala, una marca de paritat: 36-36. Marca qu’assegura la qualificacaion dels catalans e balha plan de rasons d’esperar dins los endemans que cantan pels Roge e Negre. Se lo limós es una especialitat lengadociana de còca dels Reis, la fava son los catalans que se la ganhèron!
Darrièra jornada de la primièra fasa
La primièra fasa de l’Elèit1 se clavarà doncas aquesta dimenjada amb dos rescontres dissabte: Tolosa-Dragonets (15h30) e AS Carcassona-Avinhon (18h30) e doas partidas dimenge: Lesinhan-Vilanuèva (15h) e Palau-Limós (15h15). Fin de la primièra fasa tanben per l’Elèit 2. La segonda fasa de la competicion tornarà prene a la fin del mes aprèp lo torn de Copa de França (17 e 18 de genièr) e los rescontres amicals Chivalièrs Catars-Dracs (dissabte 24 a Carcassona) e Warrington-Tolosa lo dimenge 25.
Alan Roch


text:
Comunicat · 06.06.2018
Las valors istoricas e tradicionalas del movement occitan son:
Son las valors dels tres grands pensaors de l’occitanisme que son Frederic Mistral, Robèrt Lafont e Francés Fontan. Son las valors de l’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC).
Dins lo movement occitan, l’ANÒC encoratja l’expression de totas las tendéncias politicas que son clarament democraticas e umanistas, per exemple:
Per tant, ramentam que certanas tendéncias politicas rèstan incompatiblas amb las valors de l’occitanisme. Refusam en particular:
Vejam quauques exemples: certanas personas e organizacions utilizan la lucha còntra lo capitalisme coma pretèxt per justificar los crimes de Lenin, Mao Zedong o Stalin. D’autras se siervon de la denóncia de l’imperialisme american o israelian per justificar totas menas de derivas sectàrias e religiosas. Aquelas posicions son de segur inacceptablas. Tant, trobam legitim de criticar l’imperialisme, lo capitalisme sauvatge e lo neoliberalisme desumanizat; tant, non poèm pas admetre de modèls politics responsables de la mòrt de milions de gents.
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
1844
Aquesta pagina concernís l'an 1844 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
En fàcia de la multiplicacion dei revòutas entraïnadas per sa politica autoritària e per l'aumentacion deis impòsts, Santa Anna acceptèt de renonciar au poder en cambi d'una pension. S'exilèt en Cuba. Aquò permetèt de defugir una guèrra civila mai lo caòs e l'instabilitat politics recurrents dempuei l'independéncia dau país contunièt. Dins la capitala, una insureccion permetèt ai conservadors moderats de Manuel Gómez Pedraza e dau generau José Joaquín de Herrera de prendre lo poder.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Incendi dau castèu d'Edo qu'entraïnèt la destruccion quasi totala dau palais principau. Lo govèrn foguèt trasferit dins lo palais de Nishinomaru. Aquò afebliguèt mai lo prestigi dau shogun Tokugawa Ieyoshi que deviá ja faciar lo maucontentament dei dàimios dau relarg de sa capitala (→ 1843).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Premier exemple trobat de nombre transcendent descubèrt per lo matematician francés Joseph Liouville permetent de demostrar l'existéncia — supausada dempuei la fin dau sègle XVIII — d'aquela classa de nombres. D'autra part, premiera definicion de la nocion d'espaci vectoriau formulada per lo matematician alemand Hermann Grassmann dins Die lineale Ausdehnungslehre, ein neuer Zweig der Mathematik (en occitan L'Ensenhament de l'extension lineara, una branca novèla dei matematicas)[1]. Pasmens, fins ais annadas 1860, l'importància d'aquel estudi demorèt ignorada.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 16 de genièr - Ismail Qemali, cap de govèrn d'Albania (m. 1919)
- 5 de febrièr - Aristide Rinaldini, cardenal italian (m. 1920)
- 14 de febrièr - Robert Themptander, primièr ministre de Suècia (m. 1897)
- 19 de febrièr - Enric Oddo, erudit e escrivan occitan
- 21 de febrièr - Charles-Marie Widor, compositor francés (m. 1937)
- 23 de febrièr - Baptista Bonet, escrivan occitan (m. 1925)
- 10 de març - Pablo de Sarasate, violinista e compositor espanhòl (m. 1908)
- 14 de març - Rei Umberto Ièr d'Itàlia (m. 1900)
- 30 de març - Paul Verlaine, poèta francés (m. 1896)
- 10 d'abril - Jules de Burlet, primièr ministre de Belgica (m. 1897)
- 16 d'abril - Anatole France, escrivan francés, Prèmi Nobel (m. 1924)
- 3 de mai - Fèlix Gras, escrivan provençal (m. 1901)
- 22 de mai - Mary Cassatt, pintora nòrd-americana (m. 1926)
- 30 de mai - Fèlix Arnaudin, escrivan gascon (m. 1921)
- 22 de julhet - Albèrt Arnavièlha, poèta e jornalista occitan (m. 1927)
- 15 d'agost - Menelik II, emperaire etiopian (m. 1913)
- 20 de setembre - Ludwig Boltzmann, fisician austriac (m. 1906)
- 29 de setembre - Miguel Juárez Celman, president d'Argentina (m. 1909)
- 15 d'octobre - Friedrich Nietzsche, filosòf alemand (m. 1900)
- 22 d'octobre - Sarah Bernhardt, actritz francesa (m. 1923)
- 27 d'octobre - Klas Pontus Arnoldson, pacifista e escrivan suedés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1929)
- 25 de novembre - Karl Benz, pionièr alemand d'automobilas (m. 1929)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 15 de febrièr - Henry Addington, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1757)
- 27 de febrièr - Domingo Nieto y Márquez, president de Peró (n. 1803)
- 8 de març - Carles XIV Joan, rei de Suècia (n. 1763)
- 19 de junh - Étienne Geoffroy Saint-Hilaire, naturalista francés (n. 1772)
- 27 de junh - Joseph Smith, Jr., president de la glèsia mormon (n. 1805)
- 14 de decembre - Melchor Múzquiz, president de Mexic (n. 1788)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Grassmann aviá ja escrich divèrseis elements fondamentaus regardant leis espacis vectoriaus dins lo corrent de seis estudis. Pasmens, son professor mau legiguèt son trabalh e ne'n manquèt l'importància.


text:
M60 Patton
Lo M60 Patton es un carri de combat principau estatsunidenc de segonda generacion desvolopat a partir dau carri M48 durant la fin deis annadas 1950. Tres versions principalas foguèron desvolopadas dichas M60, M60A1, M60A2 e M60A3. Mai de 15 000 unitats foguèron produchas de 1960 a 1987 e lo carri foguèt adoptat per l'armada estatsunidenca e uneis aliats de l'OTAN durant la Guèrra Freja. Remplaçat per lo M1 Abrams au sen deis unitats blindadas estatsunidencs, èra totjorn utilizat per divèrsei país en 2012 coma l'Arabia Saudita, Egipte Israèl, Turquia, Grècia o encara Marròc.
Participèt a divèrsei conflictes de la segonda mitat dau sègle XX coma la Guèrra de Kippour, la Guèrra de Liban, la Guèrra de Kuwait. Obtenguèt de resultats satisfasents còntra lei carris T-55, T-62, T-72 e Tipe 69 d'origina sovietica o chinesa deis armadas aràbias. En revènge, se revelèt vulnerable ais armas anticarri leugieras coma lo RPG sovietic o lo missil AT-3 Sagger.


text:
Un còp èra ua escòla qui s’aperava Calandreta…
Mercés a la volontat d’ensenhar aus mainatges en occitan (bearnés), la purmèra escòla mairau e primària Calandreta qu’espelí a Pau en 1979. Que’n comptam uei lo dia 54 suu territòri on se parla l’occitan (capvath França).
Au cap de 20 ans d’existir Calandreta que perlonguè aqueth ensenhament au segondari entà qu’agin los escolans la possibilitat de causir e perseguir l’ensenhament immersiu segon los principis pedagogics de Calandreta.
Atau, en 1997, lo purmèr « Collègi Calandreta Leon Còrdas » qu’obrí a Montpelhièr, seguit en 2005 peu noste « Collègi Calandreta de Gasconha » a Pau.
Ua pedagogia en coeréncia dab la deu primari
Quitament se ia ua diferéncia d’estructura e d’organizacion deus cors enter lo primari e lo segondari, los adolescents que son encoratjats a préner la paraula (vita de classa, tribalhs en grops, proposicions e seguida de projèctes dab ajudas exterioras…). De mei, los professors qu’ensajan de favorizar autant com possible los aprentissatges transversaus.
L’equipa pedagogica deu Collègi Calandreta de Gasconha que tribalha en collaboracion dab lo Collègi Calandreta de Montpelhièr entà perpausar los apèrs apropriats.
Un collègi a dimension umana
L’efectiu petit (un quarantenat uei lo dia, un maximum de 80 a tèrmi) que permet un aprentissatge seguit, personalizat e ua mesa en practica de las nocions estudiadas.
L’occitan, lenga d’ensenhament
e d’escambi
Los cors que son balhats en occitan, manca los cors d’anglés, de castelhan e de francés. Los documents que son autant com possible en occitan e l’equipa pedagogica qu’ei particularament atentiva a la practica de la lenga dens la vita de tot dia deu Collègi.
Intervencions pedagogicas
Intervienents exteriors que pòden assegurar talhèrs dens l’encastre deu collègi. Los collegians que participan tanben au dehòra a intervencions de professionaus. Un professor referent que s’encarga de perseguir lo tribalh hicat en plaça dens los talhèrs.
Collègi Calandreta de Gasconha
L’arcuelh deus collegians que’s hè a comptar de 7.45 deu matin.
Oraris deus cors : de 8.15 deu matin a 5.30 deu ser manca lo dimèrcs (8.15-12.00).
La cantina qu’ei assegurada en l’establiment cada dia a mieidia.
9, carrèra André Maginot
BP 91131
64011 Pau PDC
Tel : 05 59 82 12 93
http://collegipau.jimdo.com/


text:
Egipte
Egipte (en arabi مصر = Miṣr, en arabi egipcian Maṣr, en egipcian còpte Kīmi, en egipcian ancian Km.t o mens exactament Kemet) es un país istoric dau nòrd-èst d'Africa que dona son nom a un estat dau meteis nom. Egipte foguèt la pàtria dau pòble egipcian e lo brèç de la lenga egipciana; uei ten doas lengas e doas culturas: la cultura aràbia e la cultura còpta. Lo país s'estructura lòng de la bassa vau de Nil, una zona fertila que s'engulha entre de desèrts a l'èst e a l'oèst. Forma uei un estat que son nom oficiau es Republica Aràbia d'Egipte, situat entre la mar Mediterranèa au nòrd e la mar Roja a l'èst, e que confronta leis estats de Sodan au sud, de Libia a l'oèst e d'Israèl au nòrd-èst.
Sa capitala es Lo Caire.
Lo gentilici es egipcian -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria e periòde predinastic
- 1.2 L'Egipte Antica
- 1.3 De la conquista aràbia a la conquista otomana
- 1.4 Lo periòde otoman
- 1.5 La monarquia egipciana
- 1.6 Egipte dempuei 1952
- 2 Politica
- 3 Geografia fisica
- 4 Geografia umana
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
- 9 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e periòde predinastic[modificar | modificar la font]
La preséncia d’Homo sapiens es atestada dempuei au mens 40 000 ans. Lei platèus e lei savanas situats en tresplomb de Nil foguèron poblats per de comunautats de caçaires culheires. Entre 5 000 e 4 000 av. JC, l'aumentacion dei temperaturas e lei progrès de la desertificacion entraïnèron la migracion d'aquelei populacions dins la vau de Nil. Una societat agricòla, mestrejant l'usatge de la terralha, s'i desvolopèt rapidament gràcias ai condicions naturalas favorablas deis abòrds dau fluvi e, probablament, gràcias a l'influéncia de Mesopotamia e de Siria.
En Egipte Auta, lo desvolopament agricòla s'acompanhèt de l'emergéncia de centres urbans, d'un poder relativament centralizat e d'elèits que sa poissança èra basada sus lo contraròtle dei ressorsas agricòlas e preciosas. De 3 900 a 3 150 av. JC, la cultura de Nagada dominèt la region e passèt pauc a pauc de la pèira polida a la metallurgia. Melhorèt tanben lei tecnicas de construccion navala, çò que permetèt lo desvolopament dau comèrci lòng de Nil.
Aquò favorizèt la formacion de vilas e de construccions pus importantas. En parallèl, dins de condicions mau conegudas, se formèron d'estats vertadiers tant en Egipte Bassa qu'en Egipte Auta (que gardèt una superioritat tecnica e economica). Ansin, segon la tradicion, Egipte èra devesida a la fin dau millenari IV av. JC entre dos reiaumes respectivament situats dins lei tèrras autas e dins lei tèrras bassas.
L'Egipte Antica[modificar | modificar la font]
Periòde Tinita[modificar | modificar la font]
Lo Periòde Tinita correspond ai premierei dinastias faraonicas egipcianas de la fin dau millenari IV av. JC e dau començament dau millenari III av. JC. Acomencèt vèrs 3 200 ambé l'unificacion dei reiaumes d'Egipte Auta e d'Egipte Bassa per un sobeiran dich Narmer ò Meni[1]. Establiguèt sa capitala a Tinis e fondèt probablament Menfis. Lei faraons dei doas premierei dinastias contunièron son òbra d'unificacion ambé lo desvolopament de l'agricultura (construccion d'un ret d'aigatge « nacionau », desvolopament dau norrigatge), la definicion dei principis de la monarquia faraonica (absoluda e d'esséncia divina) e la creacion d'administracions reialas e provincialas.
L'Empèri Ancian[modificar | modificar la font]
L'Empèri Ancian durèt de 2778 a 2420 av. JC e curbiguèt lo periòde de la IIIa a la VIa dinastia. La capitala foguèt transferida a Menfis per la IIIa dinastia. Foguèt un periòde d'afirmacion dau poder reiau en causa de l'importància novèla de l'administracion (Cort, classa de favorits, foncionaris... etc.), de l'adopcion d'una definicion precisa de la natura divina dau faraon (« fiu de Ra ») e dau ròtle novèu d'Egipte en Orient Mejan (comèrci en Mediterranèa, relacions ambé leis estats de Siria e de Mesopotamia... etc.). Foguèt tanben lo periòde de construccion dei piramidas.
Pasmens, sota la VIa dinastia, especialament après lo rèine fòrça lòng de Pepí II, la poissança dei faraons declinèt au profiech dei cortesans e dei caps provinciaus. Foguèt benlèu minada per de revòutas popularas. Lo periòde entre la fin de la VIa dinastia e l'aveniment de la XIa es fòrça mau conegut e sembla trebolat (fragmentacion politica, faminas, insureccions e invasions estrangieras).
L'Empèri Mejan[modificar | modificar la font]
L'Empèri Mejan comencèt vèrs 2160 e s'acabèt vèrs 1785 av. JC. Foguèt dirigit per lei XI e XIIa dinastias. Sa fondacion foguèt l'òbra dei princes de Tebas que formèron la XIa dinastia e que restaurèron l'unitat dau país. La monarquia retrobèt alora sa poissança e son centralisme. Lo panteon foguèt leugierament modificat ambé la primautat de la divinitat tebana Amon que foguèt pauc a pauc fusionada ambé Ra per donar Amon Ra.
Consequéncia dei trèbols sociaus dau periòde precedent, lei subjèctes dau faraon avián mai de drechs. Aquò favorizèt l'aparicion d'una classa mejana formada de foncionaris qualificats (escribas... etc.) e d'artesans. Aguèt un ròtle important dins lo desvolopament dau culte d'Osiris que permetiá l'accession a la vida eternala de cada èsser uman. Aquò donèt una importància a de santuaris e de centres culturaus coma Abidòs e foguèt a l'origina d'una difusion dei rites funeraris de momificacion — a l'origina reservats au faraon — a l'ensems de la societat.
Après son aveniment, la XIIa dinastia transferiguèt la capitala a Licht dins l'oasís de Faium que venguèt lo centre economic d'Egipte. Menèt tanben de trabalhs de fortificacions dau Deltà, especialament durant lo rèine d'Amenemhat Ièr (1991-1962 av. JC), per lo protegir deis incursions de pòbles asiatics. Au sud, s'organizèt la progression en direccion d'Africa ambé la creacion d'una vice-reiautat basada sus la IIa cataracta e la bastida de fortalesas en Nubia e en Sodan.
A partir de 1 900 av. JC, d'invasions e de movements de populacion en Siria e en Mesopotamia entraïnèron de migracions de populacions asiaticas en direccion d'Egipte. Dichs Icsòs (« caps deis estrangiers » en occitan), aquelei populacions aprofichèron lei trèbols liats a la disparicion de la XIIa dinastia (vèrs 1 780 av. JC) per rompre lei defensas egipcianas e s'installar dins lo nòrd-èst dau Deltà. Puei, progressèron pauc a pauc en direccion dau sud onte s'èran retiradas lei XIIIa e dei XIVa dinastias. Vèrs 1 650 av. JC, d'Icsòs prenguèron lo poder e formèron lei XVa e XVIa dinastias que dirigiguèron lo país fins ais annadas 1580 av. JC.
L'Empèri Novèu[modificar | modificar la font]
L'Empèri Novèu acomencèt en 1552 av. JC e s'acabèt en 1069 av. JC. Correspond a l'apogèu de l'Egipte Antica e a un periòde d'activitat intensa dins lei domenis economics, culturaus e militars. Sa fondacion foguèt l'òbra de la XVIIa dinastia qu'èra eissida d'un ostau princier egipcian de Tebas qu'aviá resistit ais Icsòs en Egipte Auta. A partir de 1640 av. JC, menèron una lucha acarnada — assimilada a una guèrra de liberacion nacionala — còntra lei XV e XVIa dinastias. Après sa victòria e la reunificacion dau país, son cap Ahmes Ièr formèt la XVIIIa dinastia.
Durant cinc sègles, Egipte foguèt dirigida per lei XVIIIa (1552-1292 av. JC), XIXa (1292-1186 av. JC) e XXa dinastias (1186-1069 av. JC). Adoptèron una politica expansionista per conquistar lei regions vesinas (Siria, Palestina, Nubia) per protegir lo còr dau territòri egipcian. Aquò entraïnèt una tiera de guèrras còntra Mitani, leis Ititas ò lei Pòbles de la Mar.
L'administracion èra totjorn centralizada mai s'inspirèt d'ara endavant dau sistèma de vassalitat deis Icsòs. Aquò permetèt de racionalizar l'administracion e de mantenir en plaça l'autoritat dei faraons dins dei regions relativament alunchadas. Per legitimar son poder, lei faraons de l'Empèri Novèu donèron mai d'importància a son estatut divin. Aquò aguèt per consequéncia lo renfòrçament de la poissança dau clergat d'Amon que venguèt un estat dins l'estat sota la XIXa dinastia ambé de domenis, de milícias e de tribunaus pròpris. Per demenir aquela poissança, Akhenaton (vèrs 1355-1338 av. JC) assaièt d'instaurar lo culte dau disc solar Aton e lei Ramsès desplaçèron la capitala dins lo Deltà per alunchar lo poder politic dei santuaris pus importants d'Amon.
Pasmens, aquelei temptativas mau capitèron e lo declin s'agravèt ambé lo desvolopament de la corrupcion au sen de l'administracion e deis ambicions dei caps militars. Durant lo rèine de Ramsès XI, aquelei tensions degenerèron en guèrra civila. Aquò afebliguèt durablament Egipte que perdiguèt sa primautat en Mediterranèa Orientala.
L'Epòca Bassa[modificar | modificar la font]
De 1069 av. JC a 332 av. JC, Egipte conoguèt de periòdes de division, de reunificacion brèva e de dominacion estrangiera que son dichs Tresen Periòde Intermediari (1069-750 av. JC) e Epòca Bassa (750-332 av. JC).
Entre lei sègles XI e VIII av. JC, Egipte conoguèt un lòng periòde de division inaugurat per l'establiment de dinastias faraonicas dins lo Deltà (XXIa, XXIIIa e XXIVa dinastias), la formacion d'un reiaume centrat sus Tebas qu'èra dirigit per de rèis prèires d'Amon e per la dominacion de dinastias estrangieras coma la XXIIa dinastia d'origina libiana (que deleguèt una partida de son poder ai senhors de Tebas).
La reunificacion dau país foguèt l'òbra d'una dinastia kushita que conquistèt la totalitat d'Egipte de 750 av. JC a 715 av. JC. Formèt la XXVa dinastia egipciana e, gràcias au sostèn dau clergat d'Amon, gardèt lo contraròtle dau territòri egipcian fins a una invasion assiriana a la fin deis annadas 670 av. JC. Pasmens, dins lo corrent de la decenia seguenta, lei trèbols intèrnes de l'Empèri Assirian après la mòrt d'Assarhaddon permetèron ai princes de Sais de restaurar l'independéncia dau país (XXVIa dinastia). Puei, lei faraons saitas assaièron de tornar conquistar Palestina qu'èra utilizada coma basa deis invasions asiaticas. Dins aquò, la preséncia egipciana dins aquela region demorèt febla maugrat lei divisions entre seis adversaris (Assirians, Caldèus, Medes e Aquemenidas). Ansin, après l'unificacion d'Orient Mejan per Pèrsia, Egipte foguèt aisament conquistada per leis Aquemenidas en 525 av. JC.
Egipte venguèt alora una satrapia pèrsa e lei sobeirans aquemenidas portèron lo títol de faraon dins lo país (XXVIIa dinastia). En 404 av. JC, una insureccion egipciana aprofichèt lo declin e lei guèrras civilas entre pretendents au tròne aquemenida per restaurar l'independéncia. Formèron lei XXIXa e XXXa dinastias e capitèron de tenir lo país fins a una novèla invasion pèrsa en 341 av. JC. Pasmens, lo retorn deis Aquemenidas foguèt brèu car lo país foguèt conquistat, sensa trobar de resisténcia vertadiera, per l'armada d'Alexandre lo Grand en 333 av. JC.
Lo periòde ellenistic[modificar | modificar la font]
Après la conquista dau país per Alexandre lo Grand, Egipte demorèt sota lo contraròtle de sobeirans d'origina grèga de 332 a 30 av. JC. Durant son brèu passatge, Alexandre fondèt Alexàndria, capitèt d'obtenir lo sostèn dau clergat d'Amon, totjorn poderós, e laissèt sei lèis ais Egipcians. Après sa mòrt en 323 av. JC, la region foguèt atribuida a Ptolemèu que la dirigiguèt coma satrapa avans de se proclamar rèi en 305 av. JC. Fondèt la dinastia lagida que reprenguèt la forma tradicionala dau poder egipcian, compres lo títol de faraon, per legitimar son poder.
Ptolemèu reinèt fins a sa mòrt en 283 av. JC e dotèt Egipte d'una flòta poderosa que li permetèt de tornar venir una poissança comerciala. Pasmens, après sa disparicion, sa dinastia s'afebliguèt en causa de complòts e de tensions intèrnes entre Grècs e Egipcians. D'efèct, lei dos pòbles visquèron d'un biais separat (lenga, religion, drech diferents... etc.) e lei cargas importantas foguèron unicament fisadas ai Grècs. De mai, per assegurar sa poissança, lei Lagides impausèron d'impòsts importants ais Egipcians.
Ansin, maugrat una cort prestigiosa — Alexàndria èra, amb Atenas, lo centre culturau e intellectuau mediterranèu pus important dau periòde — l'Egipte Lagida declinèt pauc a pauc. A partir de 168 av. JC, passèt sota la proteccion de Roma. Puei, lei Romans annexèron de partidas importantas de l'empèri comerciau egipcian coma Cirèna (74 av. JC) ò Chipre (58 av. JC). Enfin, foguèt definitivament annexada, coma proprietat personala de l'emperaire, après la desfacha de Cleopatra VII qu'aviá sostengut Marc Antòni còntra Octavius en 30 av. JC.
Lo periòde roman[modificar | modificar la font]
Lo periòde roman durèt de 30 av. JC a la division de l'Empèri Roman a la fin dau sègle IV ap. JC. Egipte foguèt una província particulara, proprietat personala de l'emperaire, qu'aviá un ròtle important per avitalhar Roma. L'objectiu dau poder imperiau èra donc de produrre un maximom de cerealas e de richessas e l'administracion lagida foguèt donc gaire modificada : lei revenguts dau clergat foguèron leugierament demenits mai lo grèc demorèt la lenga dau poder. De tropas importantas (tres legions completadas per d'auxiliaris locaus au sègle I) foguèron estacionadas per susvelhar la region.
Pasmens, lei revòutas foguèron pas frequentas. Lei pus importantas foguèron entraïnadas per lo maucontentament dei judieus que foguèron chaplats en 66 e en 117 ap. JC. Au sègle II, leis emperaires aumentèron la part deis impòsts donada au clergat e assaièron de melhorar lo rendement de sei domenis. Lo calme permetèt de redurre la preséncia militara mai la maufisança demorèt la nòrma e leis emperaires mantenguèron totjorn un contraròtle estricte dau país.
Lo cristianisme apareguèt rapidament en Egipte e èra majoritari au sen de la populacion tre lo sègle III. A respèct d'autrei regions de l'Empèri, l'eremetisme e lo monaquisme i foguèron fòrça importants. Alexàndria e lei monastèris egipcians venguèron pauc a pauc de centres majors de la teologia crestiana. Pasmens, aqueu succès entraïnèt una multiplicacion deis eresias e una reaccion viva dei pagans que s'organizèron per resistir. En particular, lei neoplatonicians formèron d'escòlas de filosofia a Alexàndria que foguèron finalament sarradas en 415 après de manifestacions violentas de la populacion.
Lo periòde bizantin[modificar | modificar la font]
Après la division de l'Empèri Roman, Egipte faguèt partida de l'Empèri Bizantin fins a la conquista aràbia dins lo corrent dau sègle VII. Pasmens, a respèct dau periòde roman, d'evolucions politicas avián agut luòc ambé la cristianizacion dau país. En particular, lo patriarca d'Alexàndria avián pron d'autoritat per s'opausar a la volontat imperiala gràcias au sostèn deis evesques e dei monastèris egipcians. De mai, defensor dei posicions teologicas d'Egipte, capitèt de restaurar a son profiech lo sentiment nacionau de la populacion.
L'Egipte Bizantina foguèt donc subretot tocada per de conflictes ambé Constantinòple. La rason prefonda n'èra l'adopcion dau monofisisme per leis Egipcians e son oposicion ai dògmas dau concili de Calcedònia. En causa de l'importància estrategica de l'agricultura egipciana, leis emperaires successius foguèron obligats de negociar e de divisir seis adversaris. Pasmens, lei faccions pus duras gardèron lo poder e l'ostilitat de la populacion còntra lo poder imperiau aumentèt durant lo sègle VI. En 616, lei Sassanidas qu'ocupèron la region durant la lònga guèrra de 602-628 recebèron ansin un acuèlh favorable de part de la populacion.
De la conquista aràbia a la conquista otomana[modificar | modificar la font]
De la conquista aràbia au Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
La conquista aràbia acomencèt en 640 e s'acabèt en 642. Defenduda per de tropas mau equipadas e gaire motivadas, Egipte resistiguèt gaire ais envaïsseires en causa de l'ostilitat prefonda de la populacion còntra Constantinòple. En 645 e en 654, d'atacas de la flòta bizantina permetèron brèvament de tornar conquistar Alexàndria mai privada dau sostèn deis abitants, l'armada imperiala poguèt pas resistir ai còntra-ofensivas aràbias.
Gaire nombrós, leis Arabis laissèron seis institucions a la populacion e se contentèron de sasir lei domenis de l'emperaire e dei senhors bizantins. Levèron tanben un impòst sus la proprietat fonsièra e una capitacion sus lei crestians. En mai d'aquò, lo clergat còpte foguèt protegit e lei monastèris exemptats de la capitacion. Aquò favorizèt la conversion progressiva de la populacion a l'islam (sunita) e lo mantenement de l'influéncia dei monastèris. La fin dau contraròtle bizantin permetèt tanben a Egipte de comerçar ambé de destinacions novèlas coma Índia ò Pèrsia.
Pasmens, aqueu periòde de renaissença economica s'acabèt ambé la fin dau Califat Omeia en 750 car leis Abbassidas se preocupèron subretot d'esplechar la vau de Nil per avitalhar sei capitalas mesopotamianas. Aquò entraïnèt rapidament de revòutas dei Còptes e mai deis Arabis.
Lei periòdes tulunida e ikhchidida[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle IX, lo declin dau Califat Abbassida permetèt ai governadors dei províncias de venir autonòms. En 868, Ahmad ibn Tulun se proclamèt senhor d'Egipte e conquistèt Siria. Fondèt la dinastia tulunida e capitèt de gardar sei domenis en cambi de la reconoissença de la senhoriá nominala dei califas abbassidas. Lei Tulunidas gardèron lo poder fins a 905 e un retorn en fòrça deis Abbassidas que restabliguèron son autoritat dirècta sus lo país.
Pasmens, aquela restauracion de la poissança abbassida foguèt brèva. En 935, Muhammad ben Tughj, un generau turc cargat de luchar còntra lo chiisme en Egipte, se proclamèt a son torn independent, mejançant tornarmai un mantenement nominau de la senhoriá abbassida. Fondèt la dinastia ikhchidida que declinèt rapidament après sa mòrt en 946.
Lo periòde fatimida[modificar | modificar la font]
Senhor de Magrèb dempuei 909, lei Fatimidas, chiitas, conquistèron Egipte en 969. I transferiguèron sa capitala quatre ans pus tard e lo país venguèt lo còr de son domeni après l'independéncia de Magrèb en 1045 e la pèrda de la quasi totalitat de Palestina ocupada per lei Turcs e lei Crosats.
Sobeirans bastisseires e tolerants, lei califas fatimidas creèron una cort brilhanta que sei besonhs de produchs de luxe permetèt de sostenir l'artesanat e de redreiçar l'economia egipciana. Lo comèrci venguèt tornarmai una activitat importanta e Egipte èra alora tornarmai una plaça importanta per lei marchands mediterranèus, africans e asiatics. En revènge, la situacion dei païsans se melhorèt gaire e la populacion demorèt largament fidèla au sunisme.
Puei, a partir dau sègle XI, lei califas perdiguèron son poder e mau capitèron d'empedir la generalizacion de la corrupcion au sen de l'administracion e de l'armada. De vizirs energetics permetèron d'assegurar la subrevida dau Califat mai son declin contunièt. En 1164, menaçat per d'invasions bizantinas e francas, lo govèrn fatimida demandèt l'ajuda dei Turcs de Nur al-Din. Aqueu darrier li mandèt Shirku que rebutèt leis assauts dei crestians en 1169 e moriguèt quauquei setmanas après sa victòria. Foguèt remplaçat per son nebòt Saladin que recebèt l'òrdre de suprimir lo Califat Fatimida, çò que foguèt realizat en 1171.
Lo periòde aiubida[modificar | modificar la font]
Egipte, gràcias a son industria e son agricultura, venguèt lo còr de la poissança de Saladin. A sa mòrt, en 1193, foguèt donada a son fiu Al-Aziz Imad ad-Din Uthman. Pasmens, la dinastia aiubida mancava d'estabilitat e divèrsei còps d'estat l'afebliguèron. En mai d'aquò, deguèt faciar plusors Crosadas que desbarquèron dins lo Deltà. Aquò renforcèt lo poder deis esclaus militars turcs dichs Mamelocs. Ansin, en 1250, son cap executèt lo darrier sultan aiubida d'Egipte e prenguèt dirèctament lo poder.
Lei Mamelocs d'Egipte[modificar | modificar la font]
Lei Mamelocs dirigiguèron Egipte de 1250 a 1517. Creèron una administracion eficaça e aprofichèron la destruccion d'Orient Mejan per lei Mongòls per venir la principala plaça comerciala de Mediterranèa. En particular, lo pòrt d'Alexàndria venguèt la crosiera principala entre marchands italians (fusta, fèrre, armas... etc.) e orientaus (espècia, seda... etc.). La prosperitat eissida d'aquelei cambis permetèt l'aparicion d'una cort luxuosa au Caire e una activitat intellectuala ò cultura intensa simbolizada per la construccion de monuments prestigiós.
Regardant leis afaires politics, l'epòca mameloca pòu se devesir entre tres periòdes diferents. De 1250 a 1382, lo poder foguèt entre lei mans dei Mamelocs bahritas (d'origina turca). Sota la direccion dei sultans Qutuz (1259-1260) e Baybars (1260-1277), capitèron de rebutar leis atacas mongòlas e d'eliminar la preséncia crosada en Palestina. Après la destruccion de Bagdad en 1258, venguèron lei protectors dei califas abbassidas que foguèron acuelhits en Egipte onte tenguèron un ròtle simbolic de cap religiós. Puei, durant lei rèines de sei successors, estendèron sa dominacion sus lei Luòcs Sants de la Peninsula Aràbia e dins lo sud d'Anatolia.
En 1382, lei Mamelocs burjitas (d'origina circassiana) prenguèron lo poder. Fins a la mòrt de Barsbay (1422-1438), mantenguèron la poissança militara dau Sultanat Mameloc, compres còntra Tamburlan en 1400. Pasmens, deguèron pauc a pauc faciar una desgradacion de la situacion economica e assaièron sensa succès d'impausar un monopòli d'Estat sus lei cambis comerciaus dau pòrt d'Alexàndria. Après 1438, lei Mamelocs declinèron e adoptèron de politicas conservatritz qu'empachèron la modernizacion de sei fòrças militaras. Ansin, au començament dau sègle XVI, la flòta mameloca foguèt anientada per lei Portugués en 1503 que s'installèron ais Índias e prenguèron lo contraròtle dirècte de certanei zònas de produccion d'espècias. Enfin, en 1516, una guèrra còntra l'Empèri Otoman e son artilhariá s'acabèt per un desastre e la presa dau Caire per lei Turcs en 1517.
Lo periòde otoman[modificar | modificar la font]
Lo declin economic[modificar | modificar la font]
Per assegurar son autoritat en Egipte, l'Empèri Otoman s'apielèt sus lei Mamelocs qu'acceptèron sa dominacion e creèron un sistèma d'esplecha economic permetent d'assegurar de revenguts a Constantinòple e a seis aliats locaus. Un sistèma relativament complèx, inspirat per lo sistèma feodau mameloc, foguèt donc creat per administrar lo país.
Son cap èra un pacha, teoricament nomat per una durada d'un an, e cargat de levar l'impòst, de mandar una partida dau tesaur a Constantinòple e de formar de tropas militaras destinadas ai besonhs de l'Empèri. Èra ajudat per 24 beis, generalament d'origina mameloca, que dispausavan de tropas personalas, e de sèt regiments frontaliers dirigits per d'agas elegits per un an per sei soudats. Aqueleis oficiers superiors avián de tèrras e èran cargats de la collècta de l'impòst. Devián ne'n donar una partida au pacha e podián gardar lo rèsta per sei besonhs.
Pasmens, en causa de l'alunchament de Contantinòple e dau declin progressiu de la poissança otomana, aqueu sistèma venguèt rapidament fòrça caotic. D'un caire, lei pachas venguèron pauc a pauc independents e, a partir d'Alí Bey al-Kabir (1757-1773), acceptèron solament de reconóisser nominalament la senhoriá dau sultan otoman. D'autre caire, lo pacha eu meteis deguèt sovent se contentar d'una autoritat teorica sus sei beis e seis agas. L'economia, que deviá sostenir aqueu sistèma, declinèt en causa de l'incompeténcia dei senhors egipcians. Per lo premier còp dempuei l'Antiquitat, Egipte venguèt pauc a pauc una poissança economica segondària e perdiguèt sa posicion de plaça comerciala majora en Mediterranèa.
L'irrupcion dei poissanças imperialas[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XVIII, Egipte èra plus un centre comerciau important — Alexàndria èra plus frequenta per leis estrangiers levat de quauquei marchands marselhés — mai sa posicion estrategica sus la rota deis Índias interessèt lei poissanças imperialas europèas. Aprofichant lo declin de l'Empèri Otoman, Anglatèrra, França e Russia assaièron d'estendre son influéncia dins lo país. Per exemple, en 1775, leis Anglés obtenguèron la dubertura de la Mar Roja a sei naviris en provenença deis Índias.
Puei, durant lei guèrras revolucionàrias, França mandèt una armada, dirigida per Napoleon Bonaparte, en Egipte per copar la liason entre leis Illas Britanicas e leis Índias. Se lo país foguèt aisament conquistat a l'eissida de la batalha dei Piramidas (21 de julhet de 1798), lei Francés foguèron rapidament isolats per la superioritat navala anglesa e la destruccion de sa flòta a Abokir. Après lo retorn de Napoleon en França (aost de 1799) e l'assassinat dau generau Kléber (14 de junh de 1800), un desbarcament angloturc entraïnèt la capitulacion dau còrs expedicionari francés lo 2 de setembre de 1801.
La monarquia egipciana[modificar | modificar la font]
De Mehemet Ali au protectorat britanic[modificar | modificar la font]
Après la desfacha francesa, l'Empèri Otoman mau capitèt de restaurar son autoritat sus Egipte que venguèt de facto independenta quand Mehemet Ali, cap dei tropas albanesas dins lo país, foguèt reconegut pacha per Constantinòple en 1805. Sièis ans pus tard, eliminèt beis e Mamelocs per assegurar son poder. Enfin, per se desbarrassar de sei soudats albanés, lei mandèt conquistar Sodan en 1820-1821.
Mehemet Ali dirigiguèt Egipte fins a sa mòrt en 1849. Son objectiu foguèt de desmantelar lo sistèma feudau eiretat dau periòde mameloc per redreiçar l'agricultura e l'industria. Per aquò, adoptèt una politica fòrça dirigista (monopòlis, contraròtle deis exportacions, percepcion dirècte deis impòsts... etc.) que mau contentèt Londres entraïnant un raprochament ambé París. En 1820-1827, Mehemet Ali acceptèt d'ajudar l'Empèri Otoman per contrar lo movement independentista grèga. En cambi, demandèt sensa succès la cession de Siria. En 1831-1832, aquò entraïnèt una guèrra e l'ocupacion de Siria per lei tropas egipcianas. Pasmens, lo Reiaume Unit reüniguèt una coalicion europèa (Reiaume Unit, Àustria, Russia e Prússia) per defendre l'integritat de l'Empèri Otoman. En 1841, Mehemet Ali foguèt obligat d'abandonar Siria e de se contentar de sei territòris africans.
Son felen Abbas Hilmi (1848-1854) assaièt de se raprochar de Constantinòple mai foguèt rapidament assassinat. Foguèt remplaçat per Muhammad Said Pacha (1854-1863) que restabliguèt de relacions privilegiadas ambé França e favorizèt lo desvolopament de la proprietat privada en favor de la païsanariá. Pasmens, aquò causèt la formacion d'una classa de grands proprietaris terrencs. Sota sa direccion, Egipte retrobèt tanben son ròtle d'intermediari entre Euròpa e Asia ambé la construccion d'un camin de fèrre entre Alexàndria e Suèz e l'acomençament dau cavament dau Canau de Suèz.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau rèine d'Ismail Pacha (1863-1879), Egipte conoguèt una tiera de dificultats en despiech de l'inauguracion dau Canau de Suèz en 1869. D'efèct, per de rasons financieras, lo govèrn deguèt vendre sei parts dins la companhiá dau canau ai Britanics en 1874. Dos ans pus tard, assaièt de suspendre lo pagament dau deute public, çò qu'entraïnèt la presa de contraròtle de l'administracion egipciana per París e Londres. En parallèl, una temptativa d'invasion d'Etiopia mau capitèt totalament e l'insureccion madista prenguèt lo contraròtle de Sodan.
En 1879, Francés e Britanics remplacèron Ismail Pacha per son fiu Tawfiq (1879-1892). Puei, en 1882, un chaple de crestians permetèt au Reiaume Unit de trobar un pretèxte per desbarcar de tropas en Egipte — França refusèt de participar. Après una victòria còntra lei fòrças dau coronèu nacionalista Ahmed Urabi lo 13 de setembre, lei Britanics prenguèron lo contraròtle d'Egipte que venguèt de facto un protectorat.
Se lei Britanics restabliguèron lei finanças egipcianas e desvolopèron l'agricultura gràcias a la construccion de restancas, se turtèron a una oposicion viva. En Egipte, deguèt faciar una agitacion nacionalista quasi permanenta. En Sodan, l'insureccion madista prenguèt lo contraròtle totau dau país en 1881-1885. Sa repression foguèt malaisada e foguèt pas acabada avans 1898-1899. Durant la Premiera Guèrra Mondiala, Egipte venguèt una basa per lei fòrças britanicas qu'ataquèron l'Empèri Otoman a partir de Sinai. Aquò permetèt d'oficializar lo protectorat britanic en 1914.
La fin dau protectorat e la renaissença dau nacionalisme egipcian[modificar | modificar la font]
Après la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, lo protectorat britanic foguèt rapidament contestat. En novembre de 1918, lo refús de Londres de recebre una delegacion egipciana entraïnèt dos mes d'esmogudas. Leis autoritats britanicas acceptèron alora l'idèa d'una evolucion de sa preséncia en Egipte. En 1922, après la revirada de plusors temptativas de negociacion, Londres decidèt de reconóisser l'independéncia dau país mai de gardar lo contraròtle dau Canau, la gestion deis afaires estrangiers, la defensa e la proteccion dei drechs deis estrangiers. Gardèt tanben lo contraròtle de Sodan que foguèt definitivament separat d'Egipte.
En 1923, una constitucion creèt una monarquia parlamentària. Fins a la Segonda Guèrra Mondiala, lo rèi, la borgesiá nacionalistas e leis autoritats colonialas britanicas dominèron la vida politica egipciana. En 1941-1942, Egipte foguèt atacada per leis Italians e leis Alemands que foguèron finalament rebutats a la batalha d'El Alamein. Pasmens, afeblit, lo Reiaume Unit deguèt evacuar lo país.
La monarquia èra tanben descreditada en causa de sa lònga collaboracion ambé Londres e de son sostèn a la borgesiá. La desfacha còntra Israèl en 1948 agravèt lo maucontentament. En julhet de 1952, un còp d'estat militar reversèt lo rèi Faruk e la monarquia foguèt abolida en 1953.
Egipte dempuei 1952[modificar | modificar la font]
Lo periòde Nasser[modificar | modificar la font]
Lo coronèu Gamal Abdèl Nassèr venguèt rapidament la figura principala entre leis autors dau còp d'estat de 1952. Dirigiguèt lo país fins a sa mòrt en 1970. En 1956, capitèt de nacionalizar lo Canau de Suèz e la revirada politica de l'intervencion francobritanica (crisi de Suèz) li donèt un prestigi considerable dins lo mond arabi. Li permetèt tanben de s'assegurar dau sostèn de l'URSS en despiech de sa politica anticomunista. Ansin, en 1958, lei dirigents panarabis de Siria li demandèron de prendre la direccion de son país. Lei dos estats formèron la Republica Aràbia Unida mai l'experiéncia mau capitèt e Siria reprenguèt son independéncia en 1961.
En Egipte, lo regime venguèt pus autoritari ambé l'arrestacion dei comunistas e dei Fraires musulmans. Divèrsei companhiás foguèron tanben nacionalizadas mai lei reformas economicas demorèron globalament prudentas. La burocracia, ja pletorica, foguèt encara renfòrçada. Enfin, lo darrier ponch important de la politica de Nassèr foguèt la lucha còntra Israèl. Pasmens, en junh de 1966, l'armada egipciana subiguèt un desastre durant la Guèrra dei Sièis Jorns e Israèl ocupèt Sinai.
De Sadat a Mubarak[modificar | modificar la font]
A la mòrt, Anwar el-Sadat li succediguèt e donèt una orientacion islamita au regime ambé l'arrestacion de plusors militants de senèstra ò de fidèus de Nassèr e ambé la liberacion de presoniers dei Fraires musulmans. Reprenguèt tanben la lucha còntra Israèl e menacèt d'abandonar l'aliança sovietica (expulsion dei conselhiers sovietics en 1972) per obtenir un sostèn pus important de Moscòu. En octòbre de 1973, l'armada egipciana resistiguèt mielhs a l'armada israeliana durant la Guèrra de Kippur mai foguèt finalament batuda.
Pasmens, lei succès iniciaus d'aquela guèrra permetèron de considerar l'idèa de negociacions de patz. En 1977, un viatge suspres de Sadat en Israèl permetèt de signar la patz un an pus tard entre Israèl e Egipte e d'obtenir la restitucion de Sinai. En parallèl, Lo Caire abandonèt definitivament l'aliança sovietica e se raprochèt deis Estats Units. Aquel abandon de la solidaritat aràbia, durament criticat per leis autrei país arabis, foguèt acceptat per la populacion egipciana. Dins aquò, Sadat contunièt de se turtar a una oposicion intèrna importanta (comunistas, nasseristas, islamistas, còptes, intellectuaus... etc.) e, en 1981, foguèt assassinat per un grop de militars islamistas.
Hosni Mubarak li succediguèt. Instaurèt e mantenguèt l'estat d'urgéncia que li permetèt de reprimir l'oposicion, especialament lei movements islamistas coma lei Fraires musulmans. Pasmens, la situacion economica se desgradèt lentament. Ansin, maugrat sa popularitat dins lo mond, Mubarak perdiguèt pauc a pauc lo sostèn de la populacion egipciana. En 2011, après lo reversament dau president tunisian, de manifestacions popularas fòrça importantas ocupèron la capitala e Mubarak foguèt obligat de demissionar lo 11 de febrier de 2011.
Egipte dempuei 2011[modificar | modificar la font]
Dempuei la partença de Mubarak, Egipte conoís un periòde trebolat. D'efèct, se lei Fraires musulmans ganhèron leis eleccions legislativas e presidencialas de 2012, se turtèron a l'oposicion dei partits laïcs e ai partisans de l'ancian regime (poderós au sen de l'administracion e de l'armada). De mai, lo caòs entraïnèt una crisi economica grèva que renforcèt l'oposicion ai Fraires musulmans.
Aprofichant la situacion, lei militars organizèron un còp d'estat e arrestèron lo president elegit Mohamed Mursi en 2013. Lo Conseu suprèm dei fòrças armadas prenguèt la direccion dau país e reprimiguèt tornarmai lo movement dei Fraires musulmans, çò que suscitèt la formacion de guerilhas islamistas dins mai d'una region. Puei, lo manescau Abdelfatah Al-Sisi, figura principala dau novèu regime militar, foguèt elegit president de la Republica ambé 96% dei sufragis exprimits dins un contèxte de fraudas e de repression massiva dei movements d'oposicion.
Politica[modificar | modificar la font]
De veire: lista dels presidents d'Egipte.
Egipte es una republica semipresidenciala dempuèi lo 18 de junh de 1953.
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Egipte es un païs de dimension mejana que s'espandís sus 1 001 449 km². Es un païs african mas possedís un territòri en Asia (Sinai). Sas caracteristicas geograficas son gaireben unicas: un desèrt dominant e lo fluvi Nil que sa val porgís l'aiga necessària a las activitats umanas.
Geografia umana[modificar | modificar la font]
Egipte es un païs plan ric per l'istòria de sa populacion. Se las originas semiticas, chamiticas e negroafricanas constituisson la basa de la populacion egipciana, lo païs, a la crosada d'importantas rotas comercialas, reçaupèt d'elements grècs, persans, arabis, romans, franceses, italians, albaneses, turcs....
Malgrat aquestas originas variadas, Egipte es un païs que s'i parla mai que mai arabi e que compta paucas minoritats.
Las minoritats linguisticas son compausadas per los Dongolawis (1%), los Domaris (gitans) (0,3%), los Nobiins 0,3%) e los Bejàs (0,1%). I a tanben qualques communautats immigradas (Grècs, Italians, Libaneses, Chineses...). Lo còpte a desaparagut coma lenga viva, es sonque utilizat coma lenga liturgica pels còptes.
Es subretot al ponch de vista religiós que las minoritats son importantas amb los còptes, de religion crestiana. La majoritat de la populacion es musulmana.
Situacion demografica[modificar | modificar la font]
Egipte es un païs en transicion. Lo regim demografic amb una feconditat nauta sembla s'acabar. Lo païs a conegut un créis excepcional après mai de 1500 ans d'estagnacion. En 1800, i aviá sonque 3 900 000 estajants, en 1940, 16 500 000. En 2013, trespassarà probablament 85 000 000 d'abitants.
Evolucion de la populacion egipciana[2]
En 2011, sa feconditat foguèt estimada a 2,7 enfants per femna. Pasmens la feconditat es encara nauta per que lo créis se mantenga e se prevei 123 000 000 d'estatjants en 2050[3].
Lengas d'Egipte[modificar | modificar la font]
L'arabi classic es la lenga oficiala. L'arabi parlat, jos tres fòrmas dialectalas, (arabi egipcian, arabi sa'idi e arabi bedawi), es la lenga mairala de mai de 98% de la populacion.
Lo còpte a desaparegut dempuèi lo sègle 17 coma lenga viva. Fins al sègle 13 èra encara largament utilizat en literatura. A l'ora d'ara s'emplega subretot dins las glèisas còptas.
Lo francés joguèt (e jòga encara) un ròtle de lenga internacionala. Es concurrenciat per l'anglés. L'italian e lo grèc, que joguèron tanben de ròtles de lengas internacionalas en Egipte, an gaireben desaparegut. Egipte es membre de la Francofònia. En 2005, l'OIF estimèt los francofònes a 3,2% de la populacion. Qualques escòlas porgisson tanben un sistèma d'ensenhament francofòne de la mairala a l'universitat.
Lo domari, lenga dels gitans arabis, es encara praticat per una pichona minoritat dins lo nòrd del païs.
Dins lo sud, los Bejàs, los Dongolawis e los Nobiins consituisson de minoritats negroafricanas que sos lengas son tanben parladas dins lo nòrd de Sodan.
Religions[modificar | modificar la font]
La religion musulmana sunnita es dominanta e constituís mai que la majoritat absoluta (gaireben 90%). Es tanben la religion oficiala de l'estat. De dreches son autrejats tanben a las minoritats religiosas reconegudas pel govèrn.
Los crestians representan 10% de la populacion. La Glèisa ortodòxa còpta recampa 92% dels crestians. La Glèisa catolica còpta es pro reducha en nombre e representa 3% dels crestians e la Gléisa ortodòxa grèca aperaquí 4%. Totas las autras ramificacions amassa recampan mens de 1% del crestians.
I a tanben qualques Bahá'ís e qualques agnostics.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Egipte
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'identitat d'aquelei faraons es un objècte de debats entre leis istorians. Son benlèu una meteissa persona.
- ↑ Per las annadas 1800-1990 las chifras son del siti http://www.populstat.info/. Las donadas seguentas son las de l'INED.
- ↑ Populations et sociétés numéro 480 juillet 2011
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Arundo donax
mata d'Arundo donax
244px
LC : Preocupacion menora
Arundo donax es una de planta erbacèa de la familha de las Poaceae, sosfamilha de las Arundinoideae, es una canavèra. Son cultivar pigalhat la fa mai atractiva e s'utiliza per ornar pargues e jardins.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es una graminèa de rizòma caracteristic dels luòcs umids de las regions mediterranèas. A de grandas fuèlhas desfiladas, penjantas, glaucas, e de crestas terminalas d'espiguets de color vers palle a violacèu.
Sembla a una canavèra o un bambó, subretot abans l'aparicion dels espiguets. Sa nautor varia de 1 m a 8 m segon las varietats e las condicions de cultura[1]. L'ivèrn pren un aspècte dessecat.
L'inflorescéncia apareis de setembre a octobre, es una crèsta d’espiguets pollinizats pel vent (anemogamia). Lo fruch es un cariòpse.
Cultura[modificar | modificar la font]
Quitament se supòrta plan la secada un còp installada, aquela canavèra se cultiva melhor sus de terrens umids e plan drenats. Pòt venir invasiva se las condicions son adaptadas.
Se multiplica levant de rizòmas a la prima o per brocatge dins l'aiga de tròces dels cluèges de 1 an (1 a 2 cm de diamètre, 3 noses) utilizant la partida ont buta de rams laterals[2]. Tanben se pòt utilizar de cluèges de l'an mas lo brocatge foncionarà mens ben.
Arundo donax es pro rustic un còp installada (fins a -10 °C pels cluèges e -15°C pels rizòmas) e es pauc sensibla als parasits o malautiás.
Coma totas las espècas pigalhada, lo cultivar 'Versicolor' (mai utilizat en ornament) es fòrça mens vigorós que l'espècia tipe (la partida blanca del fulham participa pas a la fotosintèsi).
Abitat e espandiment[modificar | modificar la font]
L'airal de reparticion d'origina d'Arundo donax s'espandís dins las regions temperadas e tropicalas del Mond Vièlh. Pasmens se l'espècia es sovent considerada coma indigèna dins le bacin mediterranèu o d'autras regions mai caudas del Mond Ancian, seriá una introduccion anciana en Euròpa dempuèi l'Asia tropicala. Son airel original seriá donc purament asiatic. Aquela espècia es uèi largament espandida dins totas las regions caudas del mond. Se naturalizèt dins fòrça regions e es a vegadas venguda envasissenta, subretot en Africa australa, dins las regions subtropicalas dels EUA, al Mexic, dins las Antilhas, en America del Sud e dins las illas del Pacific [3].
Arundo donax figura dins la lista de las cent espècias envasissentas d'entre las mai nosiblas del mond[4] de l'UICN. Dins las Illas Canàrias, l'espècia es classificada coma planta envasissenta e alara enebida de detencion, comèrci e propagacion pel decret reial 1628/2011[5].
- Abitat tipe: canelièras mediterranèas
- Airal de reparticion: cosmopolit[6].
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Bioenergia[modificar | modificar la font]
Sul plan industrial, Arundo donax es una de las culturas mai prometosa per la produccion de bioenergia jos clima mediterranèu ont es ja adaptada al mitan, dona de rendements importants e durables, e resistís a las secadas. D'estudis sul terren mostrèron sos febles besonhs en trabalh de sol, engrais e pesticids. a l'avantatge de far pas concurréncia a las culturas alimentàrias que sos febles besonhs li permeton de butar ont pas cap d'autre cultura alimentària serà pas envisajabla. Mai, Arundo donax dona una proteccion contra l'erosion dels sols, un dels procediments mai importants de degradacion de las tèrra dins lo bacin mediterranèu. A. donax a un potencial impressionant per mai d'un procediment de conversion en matèrias primièras bioenergeticas. Son recòrd istoric de produccion foguèt establit en Itàlia per SNIA Viscosa sus 6 300 ha a Torviscosa, per aténher la produccion annala mejana de 35 t/ha de matèria seca. Uèi, d'estudis per trobar de culturas energeticas foguèron menats per mai d'una universitat als EUA e UE dins l'UE per evaluar e identificar las practicas melhoras de gestion per maximizar los rendements de biomassa e evaluar los impactes environamentals.
Òrt[modificar | modificar la font]
Sovent utilizadas en sèga a Occitània, buta plan en situacion abrigada e plan solelhada, amb un sol umid e puslèu sablonós, mas plan drenat l'ivèrn. S'adapta a la salinitat dels sòls.
Tradicionalament, dona lo material de basa per realizar las canissas e de banastariá. Se las tijas son mal servadas se desvolòpan de mosiduras[7].
Arts[modificar | modificar la font]
Se realiza tanben d'enches amb d'Arundo donax, per la clarineta, lo saxofòn, lo clarin, lo basson e autres instruments de vent. Tanben aquelas canavèras son utilizada per realizar de calams, instruments d'escritura e de calligrafia.
Varietats[modificar | modificar la font]
- Arundo donax
- Arundo donax var. variegata
- Arundo donax var. versicolor
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Giant reed (Arundo donax L.): A weed plant or a promising energy crop?
- ↑ Shoot cuttings propagation of giant reed (Arundo donax L.) in water and moist soil: The path forward?
- ↑ http://www.cabi.org/isc/datasheet/1940 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant, sur Invasive Species Compendium (ISC).
- ↑ http://www.issg.org/pdf/publications/worst_100/french_100_worst.pdf modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ « Real Decreto 1628/2011, de 14 de noviembre, por el que se regula el listado y catálogo español de especies exóticas invasoras », Boletín Oficial del Estado (BOE) (consultat lo 11 novembre 2016).
- ↑ Données d'après Julve, Ph., 1998 ff.
- ↑ Note pour servir à l'histoire des maladies des artisans : dermatose des vanniers dits cannissiers / par M. E. Maurin
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias taxinomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Catalogue of Life : Arundo donax L. (en) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia Catalogue of Life : Arundo donax L. (en)
- Referéncia Flora of China : Arundo donax (en) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Arundo donax (en)
- Referéncia Flora of Pakistan : Arundo donax (en) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Arundo donax (en)
- Referéncia Flora of Missouri : Arundo donax (en) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Arundo donax (en)
- Referéncia FloraBase (Australie-Occidentale) : classification Arundo donax (+ photos + distribution + description) (en) (consulté le 22 juin 2013)Arundo donax dins Florabase (Austràlia Oèst) (en)
- Referéncia GISD : espèce Arundo donax (en) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia GISD : espècia Arundo donax (en)
- Referéncia GRIN : espèce Arundo donax L. (en) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia GRIN : espècia Arundo donax L. (en)
- Referéncia INPN : Arundo donax L., 1753 (+ statut + description) (fr) (consulté le 27 août 2014)Referéncia INPN : Arundo donax L., 1753 (+ estatut + descripcion) (fr)
- Referéncia ITIS : Arundo donax L. (fr) (+ version anglaise (en)) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia ITIS : Arundo donax L. (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Kew Garden World Checklist : Arundo donax (en) (consulté le 22 juin 2013)Modèl:Kew liste
- Referéncia NCBI : Arundo donax (en) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia NCBI : Arundo donax (en)
- Referéncia UICN : espècia Arundo donax L., 1753 (en)
- Referéncia Tela Botanica (Antilles) : Arundo donax L. (fr) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia Tela Botanica (Antilhas) : Arundo donax L. (fr)
- Referéncia Tela Botanica (France métro) : Arundo donax L. (fr) (consulté le 22 juin 2013)Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Arundo donax L. (fr)
- Referéncia uBio : Arundo donax L., 1753 (en)
Autres[modificar | modificar la font]
- http://www.fs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb5410114.pdf modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant.
- RICO, fabricant d'anches en Arundo donax Estats Units.
- Vandoren, fabricant d'anches en Arundo donax (fr).


text:
Gerard Bourgeat nos a quitat vaquí una setmana. L’acordeonista e guitarista de la Fonfònha
restava ai Mielas, pròche d’Ais-de-Provença, e èra engatjat au Partit Occitan. Se disiá « Parisenc davalat en Occitania ».
Marin, passava de temps a alestir son batèu, e a escriure l’istòria dei marins de Provença, qu’èra son projèct.
Fa pauc, au mes d’octòbre encara, l’aviam vist a z-Ais, dins una jornada consacrada ai Ròms. Li fasiá pena de vèire la paurilha dau monde escobada coma de poussa. Mai l’empachava pas d’agachar la societat am’un umor tant corrosiu coma discrèt.
Sa Fonfònha, que virèt de balèti en passa-carrieras amé Joèu Heaulme e d’autrei musicians coma Aimelina Recours, Jan Loís Azzani, e Beneset Gatschiné, decedat acidentalament fa mai de vint ans, èra sus lo pontin despuei la fin deis annadas 70 (n’i a d’autrei, vius o non, que ne’n farem la tiera totara dins un article de venir), aviá enregistrat per lo CD « Dançar au Païs ». L’estiu passat aviá encara fa un balèti, per un rescòntre de vièlhs batèus a Sausset (13).


text:
nuancier seigneurie affordable download by with chromatic nuancier chromatic facade seigneurie.
nuancier chromatic seigneurie gauthier 2018 la design,nuancier seigneurie 2018 2017 couurs la facade,nuancier peinture seigneurie gauthier gautier chromatic facade,nuancier seigneurie en ligne chromatic gauthier taupe 2016,download by nuancier seigneurie gauthier chromatic 2006 peinture,nuancier seigneurie 2018 0 comptoir gauthier facade,nuancier seigneurie gauthier facade gautier taupe superior 2,nuancier seigneurie facade gautier 2017 couurs la,nuancier seigneurie gauthier 2016 douche is facade,nuancier peinture facade seigneurie chromatic gauthier stunning la.


text:
Ager dimenge, era Val d’Aran celebrèc era XXIVaua edicion dera Corsa Aran Per Sa Lengua, ua hèsta que reivindique er usatge der aranés coma un des elements diferenciaus dera identitat aranesa.
Damb gessudes des de Les, Baish Aran, Montgarri, Naut Aran, e deth Pòrt de Vielha, en Mijaran, començauen es rotes enquià arribar ara plaça dera Glèisa de Vielha, en tot recórrer es camins e es pòbles dera Val d’Aran.
Dejà en plaça de Vielha, Lengua Viua, organizadora der eveniment, liegèc es parlaments e començèc er liurament des prèmis.
Nadau, eth grop occitan, barrèc era jornada damb es sues cançons, en tot hèr barar e cantar ara gent amassada ena plaça.


text:
Chasèlas (Cantal)
Chasèlas [1](oficialament en francés Chazelles) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Chasalia, en latin, en 1322, Chaselae, latinizacion del sègle XIV, Chazellas sur Croanssa, en 1401 [2]. Chasèlas es format delh latin casa, « cabana, pueis ostal de campanha, pueis ben », e delh sufixe diminutiu -ella, o de lors eiretèirs, lo tot al plural. Lo sens seriá « ostals petits » [3].
Per la grafia, escriure Chaselas o Chasèlas (etimologic), depend de l'oposicion fonologica entre -e- e -è- dins aquela posicion (davant-darrèira sillaba, accent tonic sus la vocala considerada). Se n'i a una, tot depend de la prononciacion (Cristian Omelhièr, pelhs sufixes que resultan de -ariu-/-aria, escriu per exemple darrèir, amb accent, e darreira, sens accent [4]). Justament, la prononciacion es [tsa'zɛlə] a Rossairòlas (< Orsairòlas), comuna de Chasèlas, [ʃa'zɛlə] a Solatge [5] e la grafia es Chasèlas.
Rossairòlas[modificar | modificar la font]
Lo nom es escrit en francés Orceyrolles (mas la mapa de Cassini escriu Orcerole [6]) e representa un ancian Orsairòlas, coma Rossairòlas (Tarn). La prononciacion es quicòm coma [rusi'rɔrə] (segonda r près de la jota espanhòla o de -ach alemand) [7]. L'explicacion es semblabla a la que conven pel vialatge tarnés, se lo nom es pas un transferiment. Lo nom ven de ors, del latin ursus, e del doble sufixe -ar-iola [8],[9]. Lo país, que deviá èsser boscós, èra supausat l'abitat dels orses. Lo passatge de Ors- a Ros- s'explica per facilitat fonetica (evitament de las inicialas vocalicas, maximal en auvernhàs), ajudada per l'oblit de la motivacion d'origina.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Ruenas de Marjarida; es ara delh canton de Nòvaglèisa.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496855iasqeL
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 151, a Casabianca
- ↑ Cristian Omelhièr, Petit Dictionnaire Français-Occitan d'Auvergne, Ostal del Libre, 2003
- ↑ enquèsta Sivadon, junh 2018
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496860CuYV9E
- ↑ enquèsta Sivadon, junh 2018
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 577
- ↑ Ernest Negre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4e ed., Vent Terral, Energues, 81350 Andouque, 1986, p. 81


text:
01/12/2015
Visita a l' Abri Pataud, per Paulette Andre ( 2)
E pfft ! Tal coma se èriam estats dins una sala de teatre, lo Bernard desapareguèt de l'empont. La Cathy tornèt prene plaça e nos anoncièt que lo Bernard èra defuntat dumpuèi 1916 e que aviá daissat doas dròllas, la Maria, femna del filh Selves de Mairal, lo Sylvain e l'Alícia que aviá maridat lo pèire Constant. Las recercas preïstoricas contunhavan de longa. Un òme, lo Denis Peyrony, regent del vilatge, après s'èstre format a la preïstòria, escavèt a la Ferrassie, al Moustier, a La Micoque, a La Madeleine , a Laugerie-Haute e devenguèt lo primièr Conservator del Museu de Preïstòria de Las Àisias.
Cambiament de scèna ! Una mameta faguèt son aparicion. Plan graciosa, plan crana emb sa rauba de flors (per nos far onor, aviá daissat lo davantal a la cosina e aviá cargat sos vestits del dimenc, los de per la mèssa !), aquela femnòta èra capelada d'un capèl, un capèl enribanat del meteis teissut que la rauba, se vos plai ! Plan bravòta, la mameta, plan viva e plan fièra de conéisser lo Denis Peyrony qu'èra estat son regent ! (Los temps an plan cambiat, se pòdi me permetre aquela remarca ! Mas rai !) "Sei la Maria Selves, filha del Bernard, pita-filha del Francés Pataud. Sei nascuda en 1890 e ara, sèm en 1957" nos diguèt còp sec ! Dumpuèi totjorn s'èra dich dins la familha que jamai se vendèsse que que siá, que se servèsse l'ostal e la tèrra dels rèires. La Maria e l'Alícia s'endevenián plan sus aquel sicut. Mas qu'èra sens comptar sus la venguda d'un American, Hallam Movius en 1953. Aquel òme èra pas coma los autres. Qu'èra pas un destruci, pas un mercant d'òsses e de pèiras ! Èra un preïstoriàn apassionat que vodèt tota sa vida a la preïstòria e de mai, èra un òme plan agradiu ! Lo mond d'a Tursac pòdon enguèra en far lo testimoniatge que lo coneissián plan el, aital coma la Dòna Movius, preïstoriana, ela tanben. Los espós Movius avián crompat un ostal a Tursac. Venián cada annada a la recerca d'un endrech a escavar quand auviguèron dire que a Las Àisias, i aviá un vertadièr tresaur de preïstòria e que se trobava alai una bòria aparada de tot cambavirament. Endonc, lo Movius se faguèt conéisser de las doas sòrres, la Maria e l'Alícia, e lor demandèt la permission de far de sondatges dins lor bòria per tal de veire çò que i aviá dins lo sossòl. Descobriguèt una riquesa de las bravas : tot un fum de brigalhons d'òsses umans e de silex de totas menas... Alara, Hallam Movius volguèt crompar la proprietat de la familha. Quò se faguèt pas tot sol ! Las doas sòrres tenián de lors pair e grand-pair ! Raça raceja ! Mas fin finala, finiguèron per se daissar tòrcer e vendèron la bòria al Movius en 1957 per 6 milions de francs de l'epòca. Se ditz que qu'èra un bon prètz ! La petita istòria raconta que las sòrres volguèron gardar las pèiras de la granja, que qu'èra estat pecat de se'n servir pas per bastir un ostal nòu ! ( de segre)
Paulette André
Les commentaires sont fermés.


text:
Puttigny
Puttigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se trucava per endavant Hédival[1]
- Vilatge del Val de Vaxy.
- Distincion de Hédival a Modèl:La s
Le village s'appelait auparavant Hédival[2]
- Village du Val de Vaxy.
- Seigneurie de Hédival au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ de Memòrias de la Societat de arqueologia lorraine, pagina 132, de la Societat de arqueologia lorraine
- ↑ Mémoires de la Société d'archéologie lorraine, page 132, de la Société d'archéologie lorraine


text:
Dissabte 22 d’abrial de 2017 : Maison des Associations, 22, rue Deparcieux 75014 París (m° Denfert o Gaîté).
14h30 : questions d'actualitat ;
15h00 : conferéncia d'Andrieu Coste : 1910-1920, Occitània entre guèrra e patz, que presentarà le segond tòme del sieu darrièr libre, Sous le ciel du Midi, jost-titolat Las annadas rojas.
Dissabte 20 de mai de 2017 : Fèsta parisenca de Santa Estela.
Nos tornarem trobar a 11h30 al pè de l’estatua de Dòna Clamença (Clémence Isaure), en l’onor dels Jòcs florals de Tolosa, al jardin de Luxembourg. Vos esperam totes amb las vòstras poesias. Cadun pòt venir legir los tèxtes que li agradan e charrar en lenga nòstra.
A 12h30 : repais.
14h30 : Maison des Associations, 22, rue Deparcieux 75014 París (m° Denfert o Gaîté) : Daniel Viargues, lingüista, nos presentarà los parlars marcheses del sud de la Region Centre e parlarà dels sieus darrièrs estudis toponics que fach amb Ives Lavalada.
Del 10 al 11 de junh de 2017 : Felibrejada annadièra de la vila de Cèus e del Felibritge parisenc : 150en aniversari de la Copa Santa.
Dissabte 10 de junh : dins l’aprèp-dinnada, conferéncias subre La Copa, e Las relacions occitanas e catalanas, de la Copa al jorn de vèi, per l'abat Jòrdi Passerat.
Dimanche 11 de junh : a partir de 9h15 : Messa en occitan celebrada per l’abat majoral Jòrdi Passerat ; ceremonia al Jardin dels Felibres, en preséncia del Capolièr del Felibritge, Jacques Mouttet ; passacarrièra ; vin d’onor e remesa de medalhas de Florian ; repais ; espectacle amb lo grop catalan Joventut, que serà seguit d'un balèti ; romievatge subre las tombas de Florian (cròs novèl), Josèp Loubet, refondator dels Amics de la lenga d’Oc e de Leon Ancelly.


text:
Hector Berlioz
Louis Hector Berlioz (La Côte-Saint-André, l'11 de deceme de 1803- París, lo 8 de març de 1869) que ho un compositor francés d'estil Romantic, mei que mei conegut per la soa Sinfonia fantastica de 1830 e la Gran Messa deus Morts (Requiem) de 1837. Que compausè tanben los opèras Los Troians e Benvenuto Cellini. Qu'èra egaument un gran aimador de literatura, critic, e escrivan. A despart deu son estil, qu'ei la soa quita personalitat e la soa vita qui son a còps considerats com « romantics ».
Berlioz que vadó dens ua familha borgesa deu Daufinat on avó lo parat d'arrecéber ua educacion musicau a partir de l'etat de 12 ans. Lo son pair qu'èra mètge e qu'auré volut que lo son hilh e seguisse lo medish camin. Que'u mandè estudiar a París a partir de 1821 (aus 18 ans) mes Berlioz, alavetz entosiasmat per l'univèrs de l'opèra e pauc interessat per la medecina que's causí de seguir definitivament la via de la musica.
Ua de las soas purmèras òbras interpretadas que ho la soa Messe Solennelle. A partir de 1826 qu'estudiè au Conservatòri de París dab Jean-François Lesueur com professor de composicion. Berlioz que's presentè mantuas vegadas au Prèmi de Roma dinc a l'obtiéner fin finau en 1830 qui'u autrejava ua pension per 5 annadas.
En 1827 que vadó amorós de Harriet Smithson, la soa futura molhèr, en la bèth véder au teatre ad interpretar Ophelia dens Hamlet de William Shakespeare au Teatre de L'Odéon. Que ho tanben la debuta d'ua passion de las granas per l'òbra de Shakespeare.
Enter 1831 e 1832 que viatgè en Italia com ac exigiva l'autrejament deu Prèmi de Roma.
A partir de 1830 que comencè a tribalhar suber la soa Sinfonia fantastica e que he la coneishença de Franz Liszt qui vadore un gran amic e qui transcrivore la Sinfonia entau piano. La Sinfonia qu'ei ligada a la soa passion entà Smithson. La purmèra de la Sinfonia fantastica que ho un gran eveniment o arrecotín las custòdias de París. Quauques dias arron Berlioz qu'avó l'escadença d'estar formalament presentat a Harriet Smithson e que l'esposè estant Franz Liszt un deus temoenhs. Aqueth maridatge non ho pas benastrós e los espós qu'acabèn per desseparà's ; Berlioz que comencè ua relacion dab ua cantadora aperada Marie Recio e qui esposore arron la mort de la soa prumèra molhèr.
En 1834 Niccolò Paganini que comandè a Berlioz ua òbra entà jogar un alto Stradivari que vienèva d'aquesir ; Berlioz que compausè alavetz Harold en Italia ; decebut per la part tròp petitat consecrada a l'alto dens aquesta òbra qui ei ua sinfonia, Paganini non la voló pas interpretar. En l'audir, totun, qu'exprimè ua admiracion extrèma de cap a Berlioz e que'u auherí 20 000 francs entà marcar lo son respècte.
En 1836 Berlioz que conegó ua mauescaduda dab lo son opèra Benvenuto Cellini e tanben quauques dificultats economicas. A partir de 1842 que comencè a viatjar per Euròpa en tot publicar, en 1844 un Tractat d'orquestracion.
En 1864 que ho decorat de la Legion d'Aunor.