text:
Avantgardas artisticas
L'avantgarda es la tendéncia, dins una òbra d'art quina que siá, o d'un artista, a introduire elements innovadors al respècte de las formas tradicionalas o convencionalas. Tanben se comprend coma una excessiva preocupacion per desplegar de ressorsas que trencan o destorban los sistèmas mai acceptats de la representacion o expression, dins lo teatre, la pintura, l'escultura, la literatura, lo cinèma, eca. L'usatge vulgar es pejoratiu, alara que tanben lo tèrme s'utiliza per designar los movements artistics de novelum, e en general dogmatics, que se produguèron en Euròpa pendent los primièrs decennis del sègle XX.
Contèxte istòric[modificar | modificar la font]
Al temps qu'emergiguèron las avantgardas artisticas, Euròpa èra en crisi prigonda, qu'acabèt per la Primièra Guèrra Mondiala, puèi, mostrant de limits del sistèma capitalista. Mas fins a 1914 los socialistas èran los sols que parlavan de "l'esfondrament del capitalisme", coma o mostrèt Arnold Hauser, e tanben d'autres sectors avián percebut de per abans los limits d'un modèl de vida que privilegiava l'argent, la produccion e las valors del canvi abans l'Òme.
Lo resultat d'aquò foguèt la pauretat e lo clausonament artistic contra aqueles que reaccionavan ja en 1905, Pablo Picasso e Georges Braque amb lors exposicions cubistas, e lo futurisme que, en 1909, faguèt son primer manifèst d'apostata al futur e foragetèt tot lo precedent, esbleugit pels progrèsses de la modernitat scientifica e tecnologica: que la frasa de Marinetti: « Una automobila de corsa es pus bèla que la Victòria de Samotràcia ».
Atal comencèt l'avantgarda, encara que lo moment del vam mai grand coïncidís, logicament, amb la Primièra Guèrra Mondiala, amb la consciéncia de l'absurd sacrifici que supausava, e amb la promesa d'una vida diferenta insuflada pel trionf de la Revolucion Socialista en Russia en 1917.
En 1916 a Zuric (territòri neutre pendent la guèrra), Tristan Tzara un poèta e filosòf romanés, fugiguèt sas obligacions militaras, decidiguèt de fondar lo "Cabaret Voltaire". foguèt l'acte de fondacion del dadaïsme, al vam del Nihilisme que prepausa lo refús total.
Aquel desir de destruccion de tot çò qu'es establit menèt los dadaïstas, per èsser coerents amb eles meteisses, se fòrabandissián eles meteisses: lor pròpria destruccion.
Qualques partesans de Dadà, dirigits per André Breton, pensavan que las circonstàncias exigissián en mai de l'anarquia e la destruccion, sinó també la proposicion; atal s'alunha de Tzara (causa que pausèt lo punt final al movement dadaïsta) e començant l'aventura surrealista.
La furia Dadà foguèt una primièra etapa e indispensabla, mas arribèt a son tèrme. Breton e los surrealistas faguèron lo ligam entre l'enonciat d'Arthur Rimbaud (que amb Charles Baudelaire, Comte de Lautréamont, Alfred Jarry, Van Gogh e mai del sègle XIX seràn reconeguts pels surrealistas coma lors "paires"): « se deu cambiar la vida », amb aquel de Karl Marx: « se deu transformar lo monde ». Emergiguèt alara lo surrealisme al servici de la revolucion que pretendiá recuperar quicòm de l'òme dins la societat, sos condicionaments e repressions l'avian amagat: son esséncia mai pura, son Ieu basic e autentic.
Per mejan del restabliment de l'inconscient, dels sòmis (èran los jorns de Sigmund Freud e de las originas de la psicoanalisi), se libererant de las passions e los desirs, de l'escritura automatica, de l'umor negre, temptèron d'anar cap a una societat nòva en que l'òme pòsca viure en plenitud (l'utopia surrealista). Dins aquel plen exercici de la libertat que caracteriza l'actitud surrealista, tres mots s'unisson dins un sol sens: amor, poesia e libertat.
Corrents de l'avantgardisme[modificar | modificar la font]
Dins l'avantgardisme de corrents emergiguèron prepausant innovacions radicalas de contengut, lengatge e ment. Entre eles se destacan:
- Impressionisme: reagís contra los excèsses del realisme, concentrant son interès dins lo procèssus mental d'un personatge quand son confronta a qualques situacions. Se caracteriza per transferir a l'òbra la vertadièra existéncia radicada dins los procèssus mentals, l'intuicion e lo desliurament de l'individú, atal coma lo manejament dels individús per mejan de las associacions psicologicas.
- Expressionisme: nasquèt en Alemanha en 1920 coma reaccion al naturalisme, dirigit pel poèta Georg Trakl. D'entre los principis se destacan la reconstruccion de la realitat, la relacion de l'expression literària amb los arts plastics e la musica, e l'expression de l'ansia del monde e de la vida per mejan de novèlas e dramas que se parla dels limits socials impausats a la libertat de l'òme.
- Cubisme: apareguèt en França, capitanejat per Guillaume Apollinaire. Sas principalas caracteristicas consistisson en l'associacion d'elements impossibles concretament, desdoblament de l'autor, disposicion grafica dels mots, substitucion del sentimental per l'umor e la jòia, e lo retrach de la realitat per mejan de divèrsas apròchas.
- Futurisme italian: nasquèt a Milan fondat per Filippo Tommaso Marinetti en 1909. Aquel movement trencava amb la sintaxi, lo ritme e los signes convencionals de pontuacion.
- Futurisme sovietic: (futurisme rus, futurisme ucraïnian, eca.)
- Suprematisme: movement fondat per l'artista ucraïnian e sovietic, Kazymyr Malévytx.
- Constructivisme: movement sovietic.
- Dadaïsme: apareguèt a Zuric entre 1916 e 1922, amb Tristan Tzara coma fondator..
- Ultraisme: apareguèt en Espanha entre 1919 e 1922 coma reaccion al modernisme.
- El Bauhaus e l'arquitectura Moderna: tota una revolucipn dins l'arquitectura e lo dessenh.
- Creacionisme: emergiguèt en 1917 promogut pel poèta chilian Vicente Huidobro, que concebèt lo poèta coma un pichon Dieu per que crèa amb la paraula. Segon el, lo poèta deuriá pas èsser un òme.
- Surrealisme: emergiguèt en França amb André Breton, que seguent Sigmund Freud s'interessèt a descobrir los mecanismes de l'inconscient e subrepassar lo real per mejan de l'imaginari e l'irracional. Se caracteriza per voler crear un òme nòu, recorrir a la crudeltat e l'umor negre amb la fin de destruire totas las nuàncias sentimentalas e perque, malgrat d'èsser constructius, los aspèctes de la conducha morala umana e las manifestacions son pas del lor interès.
- Muralisme mexican: movement dels ans 1920 a 1960, amb pinturas muralas de natura sociala de grands formats. Amb José Clemente Orozco, David Alfaro Siqueiros, Diego Rivera, aca. .
- Estridentisme: emergissent a Mexic e nasquèt de la mescala de divèrses -ismes eissit de l'avantgarda europèa. Entre 1922 e 1927, se caracteriza per la modernitat, lo cosmopolitisme e l'urban, e coma pel non conformisme, l'umor negre, l'esnobisme, l'irreveréncia e lo refús de tot lo passat. Son representant principal foguèt Manuel Maples Arce.
- Cosmopolitisme: emergiguèt en 1940 amb la tòca de mostrar la problematica urbana. Son representant principal foguèt Jorge Luis Borges.
- Neorealisme: es en relacion amb l'existencialisme, exagèra lo problèma de l'ansia, perque transforma l'escrivan de mals irreversibles, que pareis pas aver de solucion.
- Superrealisme: movement que repausa suls trabalhs de Sigmund Freud. Consistís en captar la coïncidéncia-realitat emergida d'un personatge, quand vei quicòm que li provòca remembres reprimits. Lo principal representant foguèt Miguel Ángel Asturias.
- Experimentalisme: repausa sul mètode scientific per explicar lo comportament dels individús dins un recit.
- Iperrealisme: movement nascut als Estats Units d'America dins los ans 1970.


c: text/html

text:
Nadar
Gaspard-Félix Tournachon (lo 6 d'abril de 1820 - 21 de març de 1910 París), conegut popularament coma Nadar, foguèt un jornalista, illustrador e caricaturista, mas sustot fotograf francés.
Per conselh d'un amic crompèt un aparelh fotografic qu'utilizèt per reculhir los retraits que lor caldriá servir de basa de las caricaturas de son òbra Panthéon Nadar 1853, ont apareguèron de grands personatges de la politica e de la cultura del moment apertenent a son cercle d'amics, coma Charles Baudelaire, etc.
Jamai pas considerèt lo retrait fotografic coma una activitat per ganhar de sòus, doncas que manteniá unas idèas esteticas. En tot moment se volguèt pas colorizar los retraits, aital coma practicar pas cap tipe que siaga de retòca e sens utilizar accesòris. Nadar se servís unicament de la lutz -manièra d'illuminar al modèl- e de la pausa, coma elements principals de la fotografia.
Dins las òbras de Nadar l'important es vertadièrament la cara del retrait rason que s'enebís los ornaments superflúses.
A Nadar se devon las primièras fotografias aerianas de l'istòria en 1856 realizadas amb un aparelh fotografic dempuèi un aerostat. Aquela innovacion aguèt un grand interès militar. Dins las annadas 1870 foguèt nomenat comandant d'una companhiá d'aeroestat per prene de fotografias de las posicions dels prussians qu'environavan París.
Foguèt tanben lo primièr fotograf en realizar de fotografias amb lum artificial en atenhent captar d'imatges de las catacombas de París.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Partit Independentista Puertorican
Lo Partit Independentista Puertorican (Partido Independentista Puertorriqueño en espanhòl) (PIP) es un partit puertorican membre de l'Internacionala Socialista e de la COPPPAL que milita per l'independéncia de Puerto Rico a respècte dels Estats Units d'America.
Son president actual es Rubén Berríos.
Direccion politica[modificar | modificar la font]
- Ruben Berrios Martinez, president, ancian senator, president de l'Internacionala Socialista
- Maria de Lourdes Santiago, vicepresidenta, senatritz
- Manuel Rodriguez Orellana, secretari a las relacions amb l'America del Nòrd
- Fernando Martin Garcia, president executiu
- Juan Dalmau Ramirez, secretari general e comissari electoral
- Roberto Ivan Aponte Berrios, secretari a l'organizacion municipala
- Edwin Irizarry Mora, secretari als afars economics
- Jessica Martinez
- Jorge Fernandez Porto
- Luis Roberto Piñero
- Victor Garcia San Inocencio
- Juan Rodriguez
- Vance Thomas
- Hector Gonzalez Pereira
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ CIA The World Fact Book, Retrieved Oct. 21, 2007
Ligams[modificar | modificar la font]
- Puerto Rico Independence Party (PIP) -- www.independencia.net/ingles/welcome.html


text:
Frucourt
Frucourt en picard ( Frucourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del Departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Limeux a Oisemont per la Rota départementale "RD 93" e de l'ais Es-Oèst en connectant Hallencourt e Doudelainville.
Implantée à l'Ouest du Département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Limeux à Oisemont par la Route départementale "RD 93" et de l'axe Est-Ouest reliant Hallencourt et Doudelainville.


text:
Vertat
Lo concèpte de vertat (o veritat) es pròpri de la filosofia, que valora de fachs o jutjaments en tèrmes de vertadier o faus. Lo concèpte de vertat vària segon l'epòca o l'estudi teoric. Se distinguisson subretot lei seguents:
- « Vertat » coma correspondéncia: es vertat aquò que disèm o pensam quand correspònd amb çò que passa o se pòt percebre dins la realitat. Requerís un mond exterior coma pròva de refutacion e part de la cresença qu'aquest mond se pòt conéisser, fach que fòrça negan (coma lei sceptics).
- « Vertat » coma coeréncia: es vertat l'afirmacion qu'es en coeréncia amb d'autras acceptadas per una comunautat determinada. Es un concèpte provenent de l'utilitarisme e usat sovent en logica e dins la sciéncia generala, ont s'usa dins lo sens seguent: acceptam qu'un fach es vertat se se pòt demostrar empiricament o se se pòt pas encara refutar.
- « Vertat subjectiva »: es liada amb lei cresenças personalas, amb l'experiéncia dau mond. Admet de gras diferents de relativisme.
La religion utiliza l'expression de « vertat absoluda » coma sinonim de Dieu o de revelacion.
I a de paradòxas logicas sus la vertat.


text:
Blacqueville
Blacqueville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a Unitat|25|km}} de Roan entre las vilas de Barentin e Yvetot.
Las municipalitats près de Blacqueville son : Fréville, Carville-la-Folletière, Mesnil-Panneville, Mont-de-lo If, Crei-Maire, La Folletière, Villers-Écalles, Bouville, Betteville ...
Las vilas prèpas de Blacqueville son : Yvetot, Barentin e Duclair a Unitat|10|km {{}}, Maromme a Unitat|16|km {{}}, Déville-lès-Roan e Canteleu a Unitat|17|km {{}}.
La commune est située à 25 km de Rouen entre les villes de Barentin et Yvetot.
Les communes à proximité de Blacqueville sont : Fréville, Carville-la-Folletière, Mesnil-Panneville, Mont-de-l'If, Croix-Mare, La Folletière, Villers-Écalles, Bouville, Betteville ...
Les villes proches de Blacqueville sont : Yvetot, Barentin et Duclair à 10 km, Maromme à 16 km, Déville-lès-Rouen et Canteleu à 17 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Blacqueville #que lo banc se'n trobava dins un castèl antany al luòc dich de Bellegarde i aguèt erigit, abans 1487, en vicomté per la reünion de quatre fiefs. Aquela pichona vicomté i aviá drech d'anautita justícia suls abitants. Levava féodalement de la baronnie de Montville. Los quatre fiefs ressortián largament los limits de la parròquia. En voici la composicion : 1/ la tèrra e la châtellenie de Santa-Crotz de las Ifs, en levant de Montville 2/ lo plen fief de haubert nomenat Bellegarde (dicha Blacqueville), en levant tanben de Montville 3/ lo 1/8 de fief nomenat Hermenonville amb lo sieu solar trucat "la pèira" 4/lo 1/8 de fief de haubert nomenat Houdetot seguts tanben sus Blacqueville. Lo banc del fief es uèi malaisit a situar perque aquel luòc-dich a desaparegut. Sus la parròquia de Blacqueville existissián d'unas autras fiefs independentas de la vicomté : Lo Mesnil-Grand-Avoine e lo Neufbosc.
La seigneurie de Blacqueville dont le siège se trouvait dans un château autrefois au lieu dit de Bellegarde fut érigée, avant 1487, en vicomté par la réunion de quatre fiefs. Cette petite vicomté avait droit de haute justice sur les habitants. Elle relevait féodalement de la baronnie de Montville. Les quatre fiefs dépassaient largement les limites de la paroisse. En voici la composition : 1/ la terre et la châtellenie de Sainte-Croix des Ifs, relevant de Montville 2/ le plein fief de haubert nommé Bellegarde (dit Blacqueville), relevant aussi de Montville 3/ le 1/8 de fief nommé Hermenonville avec son manoir appelé "la pierre" 4/le 1/8 de fief de haubert nommé Houdetot assis aussi sur Blacqueville. Le siège du fief est aujourd'hui difficile à situer car ce lieu-dit a disparu. Sur la paroisse de Blacqueville existaient d'autres fiefs indépendants de la vicomté : Le Mesnil-Grand-Avoine et le Neufbosc.


text:
Aubervilliers
Aubervilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina Saint Denis e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila, situada en La Plana Santa-Denis a vorejat a l'oèst per Sant-Denis, al nòrd per La Courneuve, a l'èst per Pantin e al sud per París. Se tròba en lo unitat urbana e en la airal urban de París.
Lo canal Sant-Denis travèrsa l'oèst de la vila.
La ville, située dans La Plaine Saint-Denis est bordée à l’ouest par Saint-Denis, au nord par La Courneuve, à l’est par Pantin et au sud par Paris. Elle se trouve dans l’unité urbaine et dans l’aire urbaine de Paris.
Le canal Saint-Denis traverse l’ouest de la ville.


text:
Categoria:Portal
Article principal: Portal
Aquesta categoria collècta los portals de la Wikipèdia occitanofòna.
Pensatz a referénciar vòstras creacions sus
- Projècte:Portals
- Wikipèdia:Categorias d'esbòsses, pels esbòsses especializats,
- Projècte:Carta grafica, pel tipe de portal
- Projècte:Carta grafica/Modèls de ligam portal, pel ligam vèrs lo portal
- Wikipèdia:Sinoptic per un tablèu general
Veire tanben : Categoria:Projècte Wikipèdia
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
- Portal:Raiç (1 C)
*
- Ligam portal (5 C, 33 P)
- ► Portal:Cultura (8 P)
G
- Portal:Geografia (2 C, 10 P)
R
- ► Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal (48130 P)
S
- Portal:Sciéncia (3 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Portal »
Aquesta categoria conten los 51 articles seguents.


text:
Economia de Namibia
Tradicionalament, l'economia de Namibia es fortament dependenta de sas ressorssas minièras, responsablas per 8% del produch interior brut e pus de 50% de las exportacions[1], principalament de diamants e d'urani; malgrat que i a de jaciments mendres de coire, estam, plom e tungsten. Namibia es la 4ena exportadora de minerales d'Africa e lo cinquen productor mondial d'urani. La mineracion emplega solament 3% de la populacion, mentre gaireben 50% depend de la agricultura[1].
La pesca es importanta, e mai se an amendrit las capturas a comptar dels ans 1970. En ans recents lo torisme devenètt fòrça pus important donada las beautats naturalas del país e l'interessanta fauna nativa, tradicionalament associada a la savana africana.
Lo país impòrta gaireben 50% dels granatges necessaris, e durant la sazon seca la fauta de noiduras dins las zònas ruralas es un problèma considerable. Lo pais a la pièger distribucion de renda del mond, amb un coeficient de Gini de 70,7.[1]
L'economia del país possedís fòrts ligams amb la de la Africa del Sud, e lo dolar namibian a taxa de cambiament fixa 1 per 1 amb lo rand.[1]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Mosqueta
Una mosqueta es un luòc de culte per lei fidèus de l'islam, lei musulmans. Lo mot occitan de mosqueta ven de l'arabi masjid (plurau masājid).
Ròtle de la mosqueta[modificar | modificar la font]
La foncion majorala de la mosqueta es de servir de luòc d'amassada ai musulmans per que se i pòscan acampar e pregar. Dau ponch de vista arquitecturau, lei mosquetas an evolucionat significativament dempuei leis espacis a l'aire liure que constituissián lo tipe de la mosqueta de Quba coma la Masjid An Nabawī dau sègle VII. Uei la màger part dei mosquetas tenon de copòlas elaboradas, de minarets e de salas per pregar. Culturalament, son simplament de luòcs per adorar mai tanben per aprene l'islam e conéisser d'autrei fidèus.


text:
Acadèmia Valenciana de la Lenga
La Academia Valenciana de la Lenga (var. Acadèmia Valenciana de la Llengua AVL) siguec creada cossent damb era Lei valenciana 7/1998, de 16 de setembre, de Creacion de l'Acadèmia Valenciana de la Llengua.
Aguesta institucion a era foncion de determinar e elaborar, en lo sòn cas, la norma lingüistica del valencian, atau coma vetlar pel valencian partint de la tradicion lexicografica, literària, e la realitat lingüistica genuïna valenciana, atau coma la normativizacion consolidada, a partir de las nometadas Normas de Castellon.
L'AVL es una Institucion de la Generalitat Valenciana, de caractèr public, adscrita a la Presidència de la Generalitat, que gaudís de personalitat juridica pròpria e exercís las suas foncions d'autonomia organica, foncional e pressupostària entà garantir la sua objectivitat e independència.
Era sedença dera AVL ei plaçada en antic monastèri de Sant Miquel dels Reis, als environs de Valéncia, ont i a tanben la Bibliotèca Valenciana.
Nòrma constituenta e de competéncies[modificar | modificar la font]
Los principis e critèris que an d'inspirar l'accion de l'Acadèmia son los que se desprenen del dictamen aprovat pel Conselh Valencian de Cultura lo 13 de juliòl de 1998 e que figura en lo preambul de la Lei 7/1998.
Las decisions de l'AVL, en l'exercici de las foncions que li corresponen, auràn d'ésser observadas per totas las Institucions de la Generalitat, pels Poders Publics, per la resta d'Administracions Publicas, lo sistèma educatiu, e los mediàs de comunicacion, las entitats, los organismes e entrepresas, de titolaritat publica o que comptan damb finançament public.
L'AVL aurà la sua sedença dins la vila de Valéncia, sens escartar que puga aver d'altras sendences territorials o celebrar sessions en quinsevolha comuna del País Valencian.
Es competéncies dera AVL son :
- Determinar la norma oficial del valencian en tots los seus aspèctes
- Fixar, a prepaus de la Generalitat, las formas lingüísticament corrèctas de la toponimia e l'onomastica oficial del País Valencian, per la sua aprovacion oficial
- Eméter e difóner informes o dictàmens e realizar los estudis sus la norma e l'onomastica oficial valenciana, siga dejà per iniciativa pròpria o a peticion de las Institucions Publicas del País Valencian.
- Vetlar per l'usatge normal del valencian e deféner la sua denominacion e entitat
- Informar sus l'adequacion a la norma lingüística de l'AVL dels tèxti produsits per las Institucions Publicas o que requesiguen l'aprovacion oficial, atau coma era produccion audiovisuala del País Valencian
- Elaborar e elevar al Conselh de la Generalitat e a las Corts Valencianas una Memòria Annual que, a mais d'expausar las suas activitats durant l'exercici, s'i recuelhen las observacions e conselhs avienti entar usatge normal del valencian en quinsevolha de las suas manifestacions
- Aquelas que, dins del domeni de las suas competéncias, li encarregan lo President de la Generalitat, las Corts Valencianas o lo Govèrn Valencian.
L'AVL es formada per vint-e-un academics qu'an de complir es següentes condicions:
- Aver la condicion politica de valencian
- Auer un coneishement lingüistic notable deth catalan de Valéncia damb una acreditada competéncia scientifica e academica. S'ei possible cau que se tracte de destacadas personalitats de las letres o de l'ensenhament en matèria lingüistica o que possedisquiguen una produccion reconeguda en lo camp del valencian o la cultura valenciana.
Dels primers vint-e-un academics, coma minim doas tresenas partides seràn saberudi en valencian damb una acreditada competéncia scientifica e academica, segontes critèris d'avaluacion objectiva, e la rèsta seràn de distinguides personalitats de las letras o de l'ensenhament damb una competéncia lingüistica o una produccion reconeguda en lo camp del valencian.
Passadi quinze ans dera eleccion per prumèr viatge dels membres de l'Acadèmia, l'AVL procedirà per lo renovament d'un tèrç dels academics. Seran determinadi los sèt academics a substitusir eth sistèma d'insaculacion.
Als cinc ans del renovament precenden òm procedirà, de la madeisha faiçon, al renovament d'un autre tèrç dels elegits iniciaument o los sòns substitusenti. Lo tèrç restant se renovarà cinc ans après lo segon renovament pel madeish procediment.
Cada cinc ans, e pel madeish sistèma, òm procedirà al renovament d'un tèrç dels academics qu'agen dejà complit lo periòde de quinze ans.
Los organs de Govèrn de l'AVL son:
- Organs collegiats:
- Lo Plen de l'AVL
- Lo Conselh de Govèrn
- Organs unipersonals:
- La presidència de l'AVL.
En çò que tanh ath valencian e a la sua natura, l'AVL proclama que lo valencian, lengua istoric e pròpria de la Comunitat Valenciana, hè partida del sistèma lingüistic que los correspondents Estatuts d'autonomia dels territòris ispanics de l'antiga Corona d'Aragon reconeishen coma lengua pròpria. Damb aqueth circumlòqui òm reconeish era junhuda dera lengua catalana : qu'ei parlada en Catalonha, en País Valencian e enes Ièrles Baleares.
Acòrds e resolucions mais importants[modificar | modificar la font]
Inicialament, per a partir d'una basa enquia que l'acadèmia redactèsse gramaticas, diccionaris e d'altras normas, lo referent normatiu oficial del valencian siguec aprovat en los acòrds plenaris del 25 de març e del 20 de maig de 2002. Cossent damb aqueri pactes, lo referent normatiu oficial del valencian es, en toti es encastres, er ensemble de critèris ortografics, gramaticals e lexics utilizadi en los tèxtes e documents oficials de la Conselheria de la Generalitat Valenciana, institucion responsable de l'aplicacion e desplegament de la Lei d'Usatge e Ensenhament del Valencian des de l'aprovacion d'aquelha lei (1983) enquia ath 25 de març de 2002. Ei a díder, que se hè indirèctament oficial la norma establida per l'Institut Interuniversitari de Filologia Valenciana (IIFV), e, donques, la de l'Institut d'Estudis Catalans (IEC).
Mais tard, sus lo nom de la lengua, l'AVL a declarat en decembre de 2003 que la denominacion de valencian es tradicional, istorica, legal, estatutària e, donc, la mais escadenta en quadre institucional. A mais, aguesta denominacion non ei pas incompatible ne pòt dintrar en contradiccion damb autras denominacions tanben tradicionalas, istòricas e legalas, que recep la lenga pròpria dels valencians. Lo nom de la lengua e la sua natura pòt ésser objècte de polemicas inutilas ni de cap classa d'instrumentalizacion culturala, sociala ni politica, ja qu'aiçò contribuís sonque a fomentar desjunhuda entre los locutors, a dificultar la promocion de lo sòn usatge e a obstaculizar la sua normalitat plena. La diversitat onomastica del valencian non pòt servir de basa a iniciativas que projèctan una image fragmentada del sistèma lingüistic que los valencians compartissen damb autri territòris. Las iniciativas qu'adòpten los podèrs publics per difóner lo valencian fòra de lo sòn domeni lingüistic an tota la reconeishença de l'AVL. A tot cas, aquelas an de garantisar la difusion de la peculiaritat lingüistica valenciana e s'an d'ajustar a critèris conceptuals e onomastics de caractèr integrador.
A la fin de 2004 e ara debuta de 2005 esclatèt una importanta polemica mediatica per l'ingeréncia del govèrn valencian en un plen de decembre de 2004 en çò que se volie aprovar un dictàmen sus lo nom e l'entitat de la lengua, en lo que se ratificava damb mais esclaridament era junhuda de la lengua e se propausava la denominacion valencià/català per a fòra de las frontièras del País Valencian. Aqueth dictàmen, qu'aviá lo supòrt de granda partida dels estudiosi, mas pas tots, sigueren retiradi. Finalament, lo 9 de febrièr de 2005, l'acadèmia rehec lo dictàmen [1] sense la proposicion sus lo nom de la lengua, en tot reïterar l'unitat de la lengua que parteja damb Catalonha, las Ièrles Baleares e d'autri territòris, en to considerat-la una lhenga pluricentrica, en la que l'AVL es una entitat normatiua al madeish nivèl qu'autras de la madeisha lengua, coma l'IEC o la Universitat de las Ièrles Baleares. Aqueth darrièr dictàmen s'aprovèc per unanimitat.
L'Acadèmia Valenciana de la Lengua, mejançant la publicacion en 2006 de la Gramàtica Normativa Valenciana e lo Diccionari Ortogràfic e de Prononciacion del Valencian, a complit dos dels principals objectius fixats en la sua Lei de creacion. A despient de que manten la codificacion procedenta de l'evolucion de las Normas de Castellon e non a acceptat cap de las variantas ortograficas de las Normas del Puig, mès òc a acceptat qualqu'uns dels usatges gramaticals e lexics mais significatius, donant autantplan preferéncia a qualqu'uns d'eles (coma l'usatge de este, eixe front a aquest, aqueix; dos tant per lo masculin coma per lo femenin; mentres front a mentre; o mitat front a meitat). Autantplan s'an acceptat las formas bellea, pobrea, riquea, eca. (ja existentas en la lenga classica, mas non acceptadas enquia ara per la norma oficiala) amassa damb bellesa, pobresa, riquesa; o l'usatge de la variacion masculina-femenin en lo sufixe -iste/-ista, atau coma una granda quantitat de vocabulari non acceptat en diccionaris normatius precedenti.


text:
Airal de Broca
L'airal de Broca es una de las doas principalas zònas del cervèl uman responsables del tractament del lengatge. Descobèrt pel mètge francés Paul Broca en 1861, se situa dins lo cortex cerebral al nivèl de la partida inferiora (o « pè ») de la tresena circonvolucion frontala de l'emisfèri dominant (esquerra per un dreitièr).
L'airal de Broca es la zòna de produccion dels mots diches alara qu'una zòna diferenta del cervèl, l'airial de Wernicke, es responsable de la compreneson d'aqueles mots[1].
Descobèrta[modificar | modificar la font]
Es en 1861 que Broca publiquèt los resultats de l'autopsia de Leborgne, un pacient afasic que subreviviá dempuèi fòrça ans, descrivent amb precision lo sèti de la ferida cerebrala responsable.
Paul Broca pensava aver trobat lo centre unic del lengatge, mas aquò foguèt lèu nuançat per la descobèrta d'autras zònas implicadas dins lo lengatge, subretot pel neurològ polonés Carl Wernicke, que descriguèt l'airial de Wernicke una decennia pus tard.


text:
[Vítejte - Welcome - Benvinguts - Bienvenidos - Benvenuti - Bienvenue - Mbote]
Aquí mon primièr ostal sul Web, o gaireben. Arribèri a Geocities de cap a la fin de decembre de 1995 (e òc !). D'aquel temps se disián Geopages e foncionavan per vesinatges. La primièra pagina èra a l'ostal 2687 de París, qu'ara a un autre locatari. I aviá dessús un fum de causas, qu'assagèri après de metre un pauc pertot segond lo contengut. Mudèri los catons dins lo barri de SoHo que li soi ara. Après, Yahoo se crompèt Geocities e los vesinatges o barris son estats remplaçats per los noms d'usancièrs.
Aquela paja es dempuèi lo 2 de junh de 1999 dedicada a una activitat qu'ai pas gaire léser de far per ara, l'escritura. E coma es ma pagina "personala", se parlarà tanben de ma persona.
Empacha pas que las activitats qu'ai son endacòm mai, tanben...
Enfin, se sètz lengacopat (avètz un problèma
grèu de monolingüisme, per exemple), de causas i n'aurà en d'autras
lengas.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Bischholz en alemannisch (Bischholtz en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Los abitants de Bischholtz an sobrenomenat los arabes : "béschhéltzer orower"
Les habitants de Bischholtz sont surnommés les arabes : "béschhéltzer orower"


text:
Saint-Rémy-la-Calonne
Saint-Rémy-la-Calonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana tèrra Barroise, nombrosas victimas en lo moment de l'epidèmia de peste de 1632. Luòc de batalha pendent Primièra Guèrra mondiala.
Ancienne terre Barroise, nombreuses victimes lors de l'épidémie de peste de 1632. Lieu de bataille durant Première Guerre mondiale.


text:
Chondrichthyes
La classa dels condrictians (Chondrichthyes), (del grèc chondros « cartilatge » e ichthys « peis »), o peisses cartilaginoses, recampa los peisses que possedisson una esqueleta cartilaginosa, e una pèl recobèrta d'escatas placoïdas (en forma de dents). Lors dents son d'escatas placoïdas transformadas que son renoveladas de longa. Cada branquia a una dobertura pròpria. Lor tube digestiu possedís una valva espiralada.
Se tròba dins aquesta classa las diferentas espècias de làmias, de raias e de quimèras.
Contràriament als osteictians los condrictians possedisson pas o fòrt pauc d'òsses pericondrals (òs que remplaça lo cartilatge e se forma al cors del desvolopament dins los osteictians) per contra presentan un jaç de cartilatge calcific prismatic a la periferia de lors pèças esqueleticas cartilaginosas. Tanpauc an pas de sacs aerians que son presents dins los osteictians (los condrictians utilizan l'òli de lor fetge per assegurar lor flotabilitat) mas que cèrts scientifics ne supausan la preséncia dins los gnatostòmes.
Lista de las classas[modificar | modificar la font]
- sosclassa Elasmobranchii -- làmias e raias
- superòrdre Euselachii
- sosclassa Holocephali -- quimèras
Plaça dins lo règne animal[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 159785 Chondrichthyes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Chondrichthyes (en)
- Referéncia NCBI : Chondrichthyes (en)


text:
Escritura maia
L'escritura maia, o ieroglifs maias, èra lo sistèma d'escritura de la civilizacion maia en Mesoamerica. A l'ora d'ara lo sol sistèma d'escritura mesoamerican que foguèt deschifrat substancialament, que las primièras inscripcions maias identificadas foguèron datadas del sègle III abC trapadas a San Bartolo, Guatemala[1][2]. L'escritura foguèt en usatge entrò pauc après l'arribada dels conquistadors al sègle XVI (e quitament pus tard en d'airals isolats coma Tayasal).
L'escritura maia fa servir de logogramas associats a un ensemble de glifs sillabics, quicòm de similar dins la foncion a l'escritura japonesa modèrna. L'escritura maia foguèt nomenada "ieroglifica" pels ancians exploradors europèus dels sègles XVIII e XIX, que sens la comprendre trobèron qu'aviá una cèrta similitud dins son aparéncia amb los ieroglifs egipcians, amb los quals l'escritura maia ten pas de relacion.
Estructura[modificar | modificar la font]
L'escritura maia consistís en un ensemble relativament elaborat de glifs, que foguèron laboriosament pintats sus de ceramicas, parets o codèx de papièr, ciselats dins la fusta o la pèira, o motlat dins l'estuc. Los glifs ciselats o motlats èran pintats, mas las pintadas subrevisquèron rarament. Aperaquí 90% de l'escritura maia pòt ara èsser legida amb de gras de certesa divèrses, mas pron per balhar una compreneson de son estructura.


text:
Abrèt
Abrèt (oficiaument en francés Abrest) ei ua comuna auvernhata d'Occitània. Administrativament, ei situada dens lo departament d’Alèir e la region francesa d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom d’Abrêt (del latin arbor, arbre) es mençonat pel primier còp en 1301 dins lo Diccionari del Sr. Chazaud[2].
Èra un país de vinhas e aviá un pòrt sus Alèir, qu'a las aigas bassas se podiá gasar.[3]
- de la generalitat de Molins
- de l’eleccion de Gatnat
- de la subdelegacion de Cucet
- del parlament de Paris
- de la senescaucia de Molins
- de la diocèsi de Clarmont
La comuna es dins lo districte de Cucet puèi dins l’arrondiment de La Paliça (que ven en 1942 lo de Vichèi).
Apartenéncia cantonala :
- 1793, Vichèi
- 1801, Cucet
- 1892, Vichèi
- 1973, Vichèi Sud
- 1985, Cucet Sud
- 2015, Vichèi 2
Fa ara partida de l’aglomeracion de Vichèi.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Abrèt ven del latin Arboretum, lo verdièr.[5]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Noms des habitants d’Abrest, habitants.fr
- ↑ Abbé Michel Peynot, Histoire de Saint-Yorre, Res Universalis
- ↑ Istoric sul site de la comuna
- ↑ Ficha comunala sul site de l'EHESS
- ↑ Marcel Bonnin, Les noms de lieux en Bourbonnais, 2006


text:
Sent Gervasi (Gironda)
Sent Gervais (en francés: Saint-Gervais) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
http://www.mairiesaintgervais33.fr/


text:
Ròcamador (vilatge)
Ròcamador[1], prononciat [rrekɔmɔ’du] per dissimilation (oficialament en francés Rocamadour) es una comuna de Carcin (Occitània), situada dins lo departament francés d'Òlt e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Lo Ròcamador (formatge) es fòrça famós e fòrça gostós.
Somari
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las atestacions ancianas son Rocamador, en 1968 e Rupis Amatoris, en 1186 [rupes, nom latin, es una traduccion de ròca, ròc]. Ròc es una fòrma masculina de ròca, del prelatin *rocca, qu'a lo sens de puèg e de castèl bastit sus aquel puèg. Amator, en latin, es un nom de sant[2], benlèu un avesque del sègle V [3].
Per Gaston Basalgas, ròca se deu comprene coma «cauna», «balma», e lo nom d'origina seriá Ròcamajor, « granda ròca». Ròcamajor es per el una fòrma atestada e Ròcamador apareis pas qu'en 1166 ambe l'invencion d'un sant nommat Amador[4].
Ara, lo nom se pronóncia [rrekɔmɔ’du]. Es una fòrma dissimilada (la dissimilacion es un càmbiament fonetic que crèa una diferéncia ambe un autre son del meteis mot, o aumenta aquela diferéncia). Coma autres exemples de dissimilacion, se pòt citar [rrekɔ'fɔrt] per Ròcafòrt (o [rrekɔ'hɔrt] per Ròcahòrt). La dissimilacion pòt èsser vocalica o consonantica : [birɔ'mun] per Miramont. La grafia l'accèpta o pas. L'assimilacion es lo càmbiament opausat : Solsona es un ancian Celsona.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 637; 2013 : 645 abitants (13 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Loïs Alibèrt, Gramatica occitana segon los parlars lengadocians, Segonda edicion, Centre d'Estudis occitans, Montpelhièr, 1976, Vocabulari ortografic, pagina 471, «Ròcamador»
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ Gaston Bazalgues, A la Découverte des Noms de Lieux du Quercy et des Communes du Lot, Les Éditions de la Bouriane et du Quercy, 2002, p. 119


text:
Circ roman
Un circ, dins le mond roman, es un edifici public que s'organizava de correguda de carris.
Somari
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Plan d'un circ roman[modificar | modificar la font]
- la spina es rarament dins l'axe, mas puslèu dispausada un pauc en biais, per facilitar la partença dels equipatges e la virada al tèrme de pista.
- l'oppidum (bastiment comprenent las escudariás e los castrons de partença) es pas perpendicular a la pista, mas dispausada de biais, per evitar las posicions desavantjosas a la partença
La pista e las grasas[modificar | modificar la font]
Lo circ roman se constituissiá d'una pista de forma alongada virant a l'entorn d'un paret bas central, e de grasa (cavea) bastidas de maçonariá, sovent sus arcadas, o mai simplament, de fusta o quitament apiejat sus un toral. Las plaças d'onors èran de marbre.
Lo paret: spina[modificar | modificar la font]
Lo paret central (spina, plural spinae), bas, mas larg de qualques mètres, èra ornat de marbres, d'estatuas e d'obeliscs o de fonts.
Las bòrnas: meta[modificar | modificar la font]
Los tèrmes del paret èran aparats per de bòrnas plan solidas (meta, plural metae), a l'entorn de que viravant los equipatges de Carri, amb aurigas (menaires de carris) e cavals.
Un dels tèrmes de la pista e de las grasas èra de miègcercle (sphendonè), l'autre aculhava los castrons de partença (carceres), inscrichas dins un bastit d'escudariás nomenat oppidum (« la plaça fòrta »).
La tribuna d'onor[modificar | modificar la font]
Una lòtja monumentala, bastida al dessús d'una tribuna, aculhava l'emperaire o los responsables locals, e los generals comanditàrias de l'espectacle. Trespolombava aquela tribuna ofrent una vista melhora de l'ensems.
Quelquas circs romans[modificar | modificar la font]
-
Article detalhat : Liste dels circs romans.
- Cric de Mérida de (Mérida), plan conservat e escavat sus tota sa superfícia, amb una spina en fòrça bon estat.
- Circ roman de Viena (Viena, Isèra), fòrça bèl obelisc (in situ),
- Circ de Maxenci (Roma), fòrça plan conservat, sus la Via Appia
- Circus Maximus (Roma)
- Ipodròm de Constantinòple (Istambol), ara At Meydanı, la « plaça dels cavals », presenta encara tres ornaments de la spina : l'obelisc de Teodòs, l'Obelisc maçonada, alara placada de bronze e la Colomna serpentina de bronze, que soportava atrescòps lo trespè delfic de la Batalha de Platea.
Circs, estadis, amfiteatres e ipodròms[modificar | modificar la font]
Cal pas confondre los circs, destinats a la corridas de carris, amb los estadis de Roma (piazza Navona: estadi de Domician), e dels païses de tradicion ellenica (Grècia continentala, Illas Egeanas, Asia Minora), de forma a primièra vista similar, mas destinadas als exercicis d'atletisme, e doncas de dimensions mai modèstas e desprovesida del paret central e dels castrons.
Cal tampauc pas confondre los circs amb los anfiteatres (de biais eliptic, tipe Colisèu o Arenas d'Arle, anfiteatre de Capoá), destinadas als combats de gladiators, a las venationes (espectacles de combats amb de bèstias fèras) e naumaquias.
En latin, se nomenavan circenses los jòcs de l'anfiteatre: l'expression latina Panem et circenses (« de pan e de jòcs ») comprenava totes los jòcs, aqueles de l'anfiteatre coma aqueles del circ.
Los obeliscs[modificar | modificar la font]
D'obeliscs, egipcians o non, ornavan la spina dels circs romans: obelisc del Latran venent del Circus Maximus, obelisc del Vatican del circus Vaticanus, o obelisc de Teodòsi encara en plaça al centre de l'Ipodròm de Constantinòple.
L'orguena idraulica[modificar | modificar la font]
L'orguena « idraulica » de Ctesibios o idraul, que lo debit d'aire foguèt regulat per una sèrva d'aiga, sembla èsser l'instrument de primièra dels jòcs del circ. Se ne pòt vèire un o dos exemplaris sul pedestal de l'obelisca de Teodòsi.
Lo circ roman dons la literatura e l'art[modificar | modificar la font]
L'imatge del circ roman foguèt popularizada pel roman Ben Hur, de Lew Wallace (1880), e encara mai per las adaptacions cinematograficass e scenograficas:
- Ben-Hur, filme mut de Sidney Olcott (1907)
- Ben-Hur, filme mut de Fred Niblo (1925)
- Ben-Hur, filme de William Wyler (1959)
- Ben-Hur, filme d'animacion de Bill Kowalchuk (2003)
- Ben-Hur, espectacle de Robert Hossein (setembre de 2006 a l'Estadi de França)


text:
Comunicat d'Anaram Au Patac
Ne's comptan pas mei las atacas contra lo pòble basco, mes la repression que s'ei intensificada enqüèra aquestas darrèras setmanas. En efèit lo tribunau constitucionau espanhòu que vien d'interdíser a Democracia 3 Milions (D3M) e au colectiu Askatasuna de participar a las eleccions de la Comunautat autonòma basca deu 1er de març. Qu'ei ua decision istorica de la justícia espanhòla: peu purmèr còp l'esquèrra abertzale non serà pas representada a las eleccions deu govern basco.
A l'imatge d'aqueth mancament democratic deus grans qui priva 15% de l'electorat basco deu dret de representacion, l'Estat espannhòu que pròva un còp mei que non s'escad tostemps pas de virar huelha per rappòrt au son passat fascista, e que ne vòu pas portar nada solucion au conflicte basco. Aquera vertadèra guèrra de repression miada contra lo pòble non harà pas empach au combat deu movement abertzale, au contra non pòt pas qu'ahortir la necessitat d'aquera luta.
Anaram Au Patac, movement revolucionari de l'esquèrra occitana, que pòrta lo son sostien au pòble basco, e que bremba que lo govern basco, lo PNV, EA, que son autant responsables d'aquera situacion com lo govern de Madrid. La lor politica sosmésa e iresponsabla que condamna joens bascos a la tortura, e qu'avita lo conflicte basco.
Qu'aperam tots los pòbles en luta a préner consciença d'aquera realitat en País Basco, e a la denonciar haut e clar. L'unica solucion qu'ei l'autodeterminacion d'Euskal Herria, arron 40 ans de conflicte.
Solidarité dab lo pòble basco !
Autodeterminacion !
Nani a la tortura !
Anaram Au Patac
http://anaramaupatac.blogspot.com
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Interdiccion de las listas abertzale a las eleccions bascas
1 Interdiccion de las listas abertzale a las eleccions bascas le Jeu 26 Fév - 20:47
Zengi
Trobador !!
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Giovanni Battista Pergolesi
Giovanni Battista Pergolesi (Jesi, lo 4 de genèr de 1710 - Pozzuoli, lo 16 de març de 1736), que ho un vriulonista, un organista e compositor classic italian qui, au maugrat de la soa brèva vita, ho un important compositor de musica vocau e un deus màgers per l'opèra buffa.
Que comencè d'estudiar la musica a Jesi dab Franceso Santini abans de continuar, en 1725, a Nàpols e on avó com mèste, enter autes, lo compositor Gaetano Greco. Que tribalhè ua grana partida de la soa vita per la cort de Nàpols. Que's morí joen de tuberculòsi.
L'òbra la mei famosa de Pergolesi qu'ei la soa opera buffa La Serva Padrona. Que l'escrivè com un intermezzo per la soa opera seria Il prigioner superbo. Qu'ei escrivuda com un petit opera en duas hèitas e que domanda chic de musicians entà estar interpretada. Aqueta òbra que conegó ua grana popularitat e que debutè, en França la famosa Querelle des Bouffons enter los partisans de l'opera a la francesa (com l'èran las òbras de Jean-Baptiste Lully e de Jean-Philippe Rameau) e los de l'opera italian (com l'escrivan soís Jean-Jeacques Rousseau). L'opera occitan de Joan Josèp Cassanea de Mondonvila, Dafnís e Alcimadura, que ho ua importanta pèça dens aquesta polemica per estar ua òbra escrivuda dens ua lenga (l'occitan) mei tanhenta de l'italian que non pas deu francés mes, totun, musicaument francés.
Enter los autes operas de Pergolesi que cau mentàver La conversione e morte di San Guglielmo (1731), Lo frate 'nnammorato (1732), L'Olimpiade (1735) e Il Flaminio (1735). A despart de L'Olimpiade, jogat peu purmèr còp a Roma, tots que ho estreats a Nàpols.
Pergolesi qu'ei tanben famós per la soa musica religiosa e mei que mei peu son Stabat Mater (1736) comandat peus monges de la Confraternita dei Cavalier di San Luigi di Palazzo per remplaçar lo Satbat Mater d'Alessandro Scarlati qui cantavan cada Divès Sant. Aquesta òbra que ho famosa e mantuns còps estampada au cors deu sègle XVIII e que ho transcrivuda per Johann Sebastian Bach (per lo psaume Tilge, Höchster, meine Sünden, BWV 1083).
Que compausè tanben musica instrumentau : ua sonata e un concerto peu vriulon.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca


text:
Iñaki Delaurens
Sò Iñaki Delaurens, diplomat en torisme e estudiant de periodisme ena URV. È vint-e-dus ans, e aguest ei eth temp que è demorat entà trebalhar de periodista. Mès pensi que era demora a valut era pena. De diuèrsi oficis que è sajat, aguest ei eth que mès m’aumplit. Víuer ena Val d’Aran m’a permés enténer eth món d’ua manèra diferent a era dera gent que è coneishut dehòra deth mèn territòri. Era gent non compren que era catalana e era aranesa son dues cultures molt diferents. Per açò, e moltes d’autes causes, voi contribuïr entà que er aranés age mès difusion enes mieis de comunicacion.


text:
Navés
Navés[1][2] ( Navès en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geograpfia[modificar | modificar la font]
Navés es una pichona comuna rurala a prèp de 5 km de Castras.
Lo vilatge es en fàcia de la Montanha Negra.
Histoire[modificar | modificar la font]
Segon un estudi de Barrière Flavy las traças del territòri dintran dins l'istòria al sègle XIII. Suls territòris de:
- Navés
- Salapiusson
- Montespieut
Dempuèi la mitat del sègle XIII fins a la mitat del sègle XVI, l'abitat suls diferents territòris sembla pas aver cambiat fòrça: qualques fòrts e bòrias dispersadas e benlèu dos luòcs d'abitats massats: Salapiusson e Barginac. Lo sègle XVI se bastiguèron ostals nòus per de juristas protestants destacat de Castras. (los juristas catolics èran eles destacats del Parlament de Tolosa). L'abitat ven mai densificat e ben lèu se bastiguèt lo castèl nòu Montespieut. Al sègle XIXe se faguèt de grands cambiaments: creacion de la novèla comuna de Navés amb la construccion de la glèisa, l'escòla e l'ostal de vila. Lo darrièr tèrç del sègle XX se bastiguèt fòrça coma s'èra jamai conegut. La populacion qu'èra estabilizada dempuèi de sègles a 400 abitants a gaireben doblat uèi. [3].
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Castèl de Montespieut
- Castèl de Navés (demorança de Georges Prêtre)
- Castelet de Galhard e son colombièr classat.
- Camins d'excursions.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Lo cap d'orquèstra Georges Prêtre.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ [1], Istòria per Alain Pauthe.


text:
Euvezin
Euvezin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncia gallo-romaine.
La municipalitat a longtemps produsit del vin (fins al començament de la Modèl:S-, comercializat jol appellation vin de Thiaucourt. Qualqu'uns dison quitament que de las botelhas d'aquel vin aurián #èsser embarcadas a près del Titanic.
Présence gallo-romaine.
La commune a longtemps produit du vin (jusqu'au début du Modèl:S-, commercialisé sous l'appellation vin de Thiaucourt. Certains disent même que des bouteilles de ce vin auraient été embarquées à bord du Titanic.


text:
Reykjavík
Reykjavík (« Baia del fum » en islandés) es la capitala d'Islàndia e la capitala d'Estat pus septentrionala del mond. Situada al sud-oèst de l'illa, dins la baia de Faxaflói, ten una populacion de 113 387 abitants (2003), que puja a 181 746 dins l'aglomeracion urbana tota, qu'inclutz las localitats de Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær, Mosfellsbær, Seltjarnarnes e Álftanes. A 40 km al sud sus la còsta se tròba Keflavík, qu'es la segonda ciutat d'Islàndia. La seuna latitud èssent 64° 08' N, prèp del Cercle polar artic (66° 33' N), la ciutat recep sonque quatre oras de lutz solara per jorn durant l'ivèrn; durant l'estiu, la màger part de la nuèit es illuminada coma lo jorn.
Lo primièr establiment noroèc al luòc de l'actuala ciutat data de 870, mas foguèt una zona rurala fins a 1752, qu'es considerat coma l'an de fondacion de la ciutat.


text:
Cosinièr
Lo cosinièr (var. cosinier, coisinier), al femenin cosinièra (var. cosiniera, cosinèira, coisiniera...) es la persona que fa la cosina. Pòt trabalhar dins un restaurant classic o dins un restaurant de collectivitat. Son mestièr consistís a far la cosina per d'autras personas. Un cosinièr deu èsser afogat e curiós, deu possedir un cèrt sens artistic per realizar los plats. Coratjós e dotat d'una bona condicion fisica, deu suportar d'oraris pesucs e de condicions de trabalh fatigantas. Viu, rapid e eficaç, fa pròva d'òrdre e de metòde per se pas daissar desbordar; se preocupa de la netetat e de l'igièna.
Citacion d'un cosinièr: « Qualqu'un que li agrada pas de manjar pòt pas far aquel mestièr ».


text:
Chastel (Ponçac)
Chastel (Ponçac) (oficialament en francés Châteauponsac) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Chastelauds.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Particularitats dau dialecte comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-
Liams externes[modificar | modificar la font]
- Sus "la Biaça" lo site dels archius audiovisuals de l'Institut d’Estudis Occitans de Lemosin : Accedir als enregistraments audio realizats dins la comuna


text:
Sent Sulpici de Faleirens
Sent Sulpici de Faleirens (en francés: Saint-Sulpice-de-Faleyrens) es una comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- La sola atestacion medievala dau nom de Sent Sulpici, permet pas de saber quina èra la fòrma locala exacta : Sanctus-Sulpicius, en latin, en 1361. La causida dau nom Sent Sulpici [1] per Bénédicte Boyrie-Fénié es purament convencionala, en l'abséncia de fòrmas oralas constatadas. Lo nom de Sent Sulpici es lo d'un avesque de Borges, o dus segon los autors, aus sègles VI e VII [2],[3]. En toponimia, se rencontra la fòrma sabenta de son nom (Sulpici) o de fòrmas d'evolucion populara (Soplesi, Soplèsi, Somplesi, Sepise, etc), o tanben de fòrmas d'evolucion populara influenciadas per la fòrma sabenta, generalament utilizada en francés.
- Lo determinant Faleirens deu estar aparentat au nom de Faleiràs. Faleirens pòt correspondre au nom latin Falerius emb, benlèu, lo sufixe germanic -ingos [4]. Faleirens es benlèu lo nom d'origina dau lòc.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Liborna; es adara dau canton de Les Coteaux de Dordogne (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 1456; 2013 : 1444 abitants (79 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 629
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008


text:
Cladistians
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Classificacion[modificar | modificar la font]
- òrdre Polypteriformes
- familha Polypteridae
- genre Erpetoichthys Smith, 1865
- genre Polypterus Lacepède, 1803
- familha Polypteridae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Polypteriformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia ITIS : TSN 161053 Polypteriformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Polypteriformes (en)
- Referéncia NCBI : Polypteriformes (en)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Johan Nygaardsvold (1879-1952) foguèt primièr ministre de Norvègia entre 1935 e 1945 (en exili a Londres entre lo 9 d'abril de 1940 e lo 31 de mai de 1945).
Nygaardsvold trabalhèt dins l'industria de la fusta en Canadà e als Estats Units. Tornèt en Norvègia en 1907 e entrèt al Parlament lo primièr còp en 1916. Foguèt ministre de l'agricultura en 1928. En 1935 foguèt convidat a formar un nòu govèrn que foncionèt a Òslo fins al 9 d'abril de 1940, jorn de l'ocupacion alemanda. Nygaardsvold partiguèt a Londres, ont governèt en exili. Amb la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, tornèt a Oslo lo 31 de mai de 1945. Lo 26 de junh del meteis an, demissionèt.
Demorèt en politica fins en 1949. En 1952 moriguèt del càncer.


text:
Erpetologia
L‘erpetologia (del grèc ancian ἐpπetόv / herpetón, « que repta, reptil ») es la branca de l'istòria naturala que tracta dels reptils e dels anfibians. Abòrda lor classificacion, lor ecologia, lor compòrtament, lor fisiologia, lor anatomia e mai las espècias fossilas.
Podètz consultar aicí, una lista d'erpetologistas.
Profession[modificar | modificar la font]
Se designa las personas – professionals o amators – practicant l'erpetologia jols tèrmes d'erpetològ o d'erpetologista. Lo primièr tèrme es mai ancian, e lo segond, pus recent, s'utiliza quasi sistematicament a l'ora d'ara.
Elements d'istòria[modificar | modificar la font]
- Al sègle XVII, de trabalhs nombroses ensajan de comprendre mièlhs la localizacion del verin dins lo cap de las sèrps, e en particular lo de las vipèras, e mai son mòde d'accion. Plan segur, aquestas recèrcas menadas per de mètges tanben an per foncion de descobrir un antidòte. Demest aquestes scientifics, cal citar:
- Francesco Redi (1626-1697) que fa avançar considerablament las coneissenças en particular en afirmant l'innocuitat del verin se aqueste es ingerit.
- Moyse Charas (1619-1698), farmacian de l'Òrt del rei, realiza d'experiéncias nombrosas e publica de trabalhs nombroses sus las vipèras. S'opausa a Redi al subjècte de la formacion del verin; per Charas, la saliva de la vipèra deven verinosa pas que se l'animal es en colèra.
- En 1768, Josephus Nicolaus Laurenti (1735-1805) fa paréisser sa tèsi consacrada a la foncion verinosa pels reptils e los anfibians. En defòra de las observacions de granda valor sul venin, melhora considerablament la taxinomia linneana que passa de dètz genres de reptils e d'anfibians a trenta. Laurenti es lo primièr que definís precisament la classa dels reptilia.


text:
Partenon
Lo Partenon (Πapθevώv en grèc) es un temple de l'Acropòli d'Atenas dedicat a la divessa Atena qu'èra la protectritz de la vila. Sa bastida comencèt en 447 avC durant l'apogèu de la la Liga de Delos, aliança dei ciutats-estats grègas anticas dirigida per leis Atenencs. Foguèt acabada en 438 avC mai lei trabalhs d'ornament interior contunièron fins a 432 avC. Es lo vestigi pus important de la Grècia Antica e es generalament considerat coma l'apogèu dau desvolopament de l'Òrdre arquitecturau doric. Es tanben vengut lo simbòl de la Grècia Antica, de la democracia atenenca e de la civilizacion occidentala antica.
Lo Partenon remplacèt un temple pus ancian qu'èra tanben dedicat au culta d'Atena e que foguèt destrucha pendent l'invasion de la vila per leis Aquemenidas durant la Segonda Guèrra Medica (480-479) en 480 avC. Coma d'autrei temples grècs, lo Partenon foguèt tanben utilizat per protegir lo tesaur de la ciutat.
Après la casuda de la civilizacion grèga antica, lo temple foguèt transformat en glèisa crestiana dins lo corrent de la premiera mitat de l'Edat Mejana. Puei, après la disparicion de l'Empèri Bizantin e la conquista d'Atenas per leis Otomans, lo Partenon foguèt transformat en mosqueta. Foguèt tanben utilizat coma fortalesa durant la Guèrra de Morèa (1684-1699) per protegir la vila còntra leis atacas venecianas. Lo 26 de setembre de 1687, lo bombardament dau temple entraïnèt l'explosion d'un depaus de municions e de polvera otoman entraïnant de degalhs importants au bastiment e ais esculturas. L'interès occidentau per l'Antiquitat entraïnèt pereu la retirada de la màger part dei vestigis encara presents au profiech dau British Museum de Londres per lo diplomata escocés Thomas Bruce (1766-1841).
La restauracion acomencèt a la fin dau sègle XIX e es totjorn en cors a l'ora d'ara.
Somari
- 1 Edificacion dau bastiment
- 2 Arquitectura
- 3 Istòria tardiva dau bastiment
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Edificacion dau bastiment[modificar | modificar la font]
Lo Partenon foguèt bastit a l'iniciativa de Pericles[1]. La construccion se debanèt de 447 a 438 av. JC e foguèt fisada ai [[arquitectura|arquitecta]s] Ictinos e Callicratès. La decoracion interiora s'acabèt en 432 av. JC e la realizacion deis esculturas exterioras durèt fins a 431 av. JC[2]. L'escultor Fídias ne'n assegurèt la supervision.
Lo luòc de construccion èra l'emplaçament de dos temples ancians que son uei dichs « Partenon primitiu » e « Pre-Partenon ». Lo premier èra un temple periptèr de tuf probablament bastit au començament dau sègle VI av. JC e acabat vèrs -566-565 av. JC dins lo corrent de l'institucion dei Grandei Panateneas per Pisistrate[3]. La bastida dau segond acomencèt a l'entorn de 500 av. JC e foguèt probablament arrestada per lei Guèrras Medicas. En 480 av. JC, foguèt cremat e destruch ambé l'invasion pèrsa d'Atenas[4]. Lo racònte de la construccion es mau conegut mai una partida dei còmptes financiers foguèt conservada. Ansin, lo còst dau Partenon, de l'estatua criselefantina d'Atena Partenos e dei Propileas seriá d'aperaquí 2 000 talents[5], çò que representava una soma colossala, compres una ciutat-estat d'Atenas a son apogèu[6].
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lo Partenon es un bastiment doric, periptèr, amfipròstil e octòstil construch sus un sòcle de tres escaliers de 0,55 m. Lo temple fa 10 m d'autor, 69,51 m de longor e 30,88 m de largor. Ges de temple doric agantavan aquelei dimensions que s'observan solament dins l'arquitectura de quauqueis edificis ionics coma l'Heraion de Samos, l'Artemission d'Efèsa ò lei temples romans de Baalbeck. Existís un rapòrt egau a 4/9 entre lei diferentei dimensions de l'edifici[7]. D'efèct, aqueu nombre se troba dins lo rapòrt entre la largor e la longor, la largor dei colonas e la distància que lei separan ò entre l'autor de la façada e sa largor.
La façada principala es orientada vèrs l'èst, caracteristica frequenta dei temples dorics[8], e la colonada exteriora es octòstil e non exastil segon l'usatge dau periòde. A 46 colonas de 10 a 12 tambors de 20 caneladuras. Lo conflicte d'angle pròpri ai construccions doricas es resolgut ambé la reduccion de l'espaci entre lei doas darrierei colonas. Lo sekos (partida sarrada de l'edifici) es subreauçat per un sòcle de dos escaliers. Es amfipròstil e exastil. Sa nau centrala a una portada de 11 m, distància alora agantada per lo premier còp en Grècia. Doas fenèstras (9,75 x 4,20 m), situadas d’un costat e d’autre de la pòrta principala, permèton d'esclairar la nau centrala e lei doas naus lateralas. Enfin, lo naos, larg de 9,815 m, es enviroutat d'una colonada. La peristasis, lo pronaos e l'opistodòma èran de dimensions reduchas per laissar mai de plaça a l'estatua d'Atena.
Lo temple èra bastit de maubre dau Mont Pentelic. Sa teulissa èra formada de 8 480 teules plans de maubre de 50 kg. Lei sòcles èran fachs de tuf.
Correccions opticas[modificar | modificar la font]
L'arquitectura dau Partenon compren un sistèma de correccion optica per donar l'illusion d'una verticalitat e d'un orizontalitat perfèctas mentre que certanei partidas (escaliers dei stilobates, arquitraus, colonas non parallèlas, colonas d'espessors diferentas... etc.) son en realitat convèxas[9]. En fòra de l'aspèct estetic, aquelei correccions visualas donavan d'avantatges tecnics coma una eliminacion pus aisada de l'aiga ò un melhorament de l'estabilitat de l'edifici gràcias au renfòrçament de certanei colonas. Pasmens, complicavan la construccion car necessitan la realizacion e lo pausament precís de pèças especificas fòrça pesucas[10]. Lei tecnicas utilizadas durant l'Antiquitat per concebre e bastir aqueu sistèma de correccion son encara mau conegudas. Se supausa l'existéncia de proceduras predefinidas permetent de modular la construccion.
Decòrs[modificar | modificar la font]
Frontons[modificar | modificar la font]
Fronton èst[modificar | modificar la font]
Lo fronton èst de l'edifici depinta l'episòdi de la naissença d'Atena sortida en armas dau crani de son paire Zèus. Segon la mitologia grèga, Atena èra la filha de Zèus e de Metis. Dins lo corrent de la grossesa, Uran e Gèa revelèron a Zèus que la filha de Metis seriá la maire d'un filh pron poderós per lo reversar. Per defugir aqueu risc, Zèus decidèt d'utilizar lo metòde de son paire Crònos e d'empassar Metis per gardar son enfant presonier de son còrs. Pasmens, au tèrme de l'emprenhament, lo rèi dei dieus foguèt victima d'una migrana terribla. Per aleujar sa dolor, Zèus ordonèt a Efèst de li fendre lo crani ambé sa destrau. Atena sortiguèt alora de la tèsta de son paire en gitant un crit que resclantiguèt dins lo cèu e sus la Tèrra.
Pasmens, lei partidas centralas dau fronton foguèron destruchas avans l'arribada dau dessenhaire Jacques Carrey en 1674 e son uei perdudas. Lei reconstitucions son donc basadas sus d'ipotèsis que supausan la preséncia dei dieus olimpians principaus coma Zèus, Efèst, Èra e de segur Atena. La màger part deis elements intactes es expausada au British Museum de Londres. L'angle senèstre representa Elios e son carri que marcan lo començament dau jorn, Dionís, Demetèr, Persefòn e Iris. Sus la partida de drecha, se pòu observar Estia, Dionèa, Afrodita, Selenèa e lei chivaus de son carri.
Fronton oèst[modificar | modificar la font]
Lo fronton oèst, en fàcia dei Propilèus, depinta la garrolha entre Atena e Poseidon per l'onor de l'atribucion de la vila. Atena, que tèn un ramèu d'olivièr, e Poseidon, que brandís son trident, i son representats au centre de la composicion, opausats en diagonala. Son enviroutats per dos grops de chivaus atalats a de carris e per personatges legendaris de la mitologia atenenca.
Frisas[modificar | modificar la font]
Frisa dorica[modificar | modificar la font]
La frisa dorica exteriora es compausada de triglifs (motiu de tres bendas verticalas) alternant ambé de metòpas onte son escultadas de scenas tradicionalas de la mitologia :
- una gigantomaquia de 14 metòpas a l'èst qu'es relativament damatjada. Lei scenas principalas (n°6, n°8 e n°14) i figuran Zèus, son fraire Poseidon gitant l'illa de Nísiros sus un gigant vencut e lo Soleu celebrant la victòria dei dieus olimpians.
- una centauromaquia de 32 metòpas au sud en partida damatjada per lo bombardament venecian de 1687. Pasmens, franc de certanei metòpas centraus, aquela partida de la frisa es ben coneguda. Representa lo combat dei Lapites còntra de centaures.
- una amazonomaquia de 14 metòpas a l'oèst que mostra lo combat deis Amazònas dins lo corrent de l'invasion legendària d'Atena per aqueu pòble. Lei vèstits portats per leis Amazònas son d'origina pèrsa e fan referéncia a l'invasion pèrsa de la ciutat atenenca pendent lei Guèrras Medicas.
- una representacion supausada dau sac de Tròia (Iliupersis) de 32 metòpas au nòrd. Es fòrça degalhada e solament tres metòpas son conservats.
Lei 92 metòpas de la frisa dorica son estats escultats de 446 a 440 av. JC per Calamis en aut relèu, tecnica alora reservada ai tesaurs (bastiments utilizats per conservar leis ofrendas ai dieus). Lei trachs dei caratges son sevèrs e lei detalhs corporaus limitats. Ansin, i a ges d'indicacions dei muscles mai certanei venas salhentas son representadas, magerament dins la centauromaquia.
Frisa ionica[modificar | modificar la font]
Lo naos es decorat au dessüs de l'arquitrau doric d'una frisa ionica continua qu'es generalament dicha « frisa dau Partenon » ò « frisa dei Panatenèas » car sembla figurar la procession qu'aviá luòc dins lo corrent d'aquela fèsta. Fa 160 mètres de longor e representa 360 personatges comprenent d'èssers umans, d'eròis dei tribüs grègas, de dieus, de chivaus e divèrseis objèctes cultuaus. De carris e d'atlètas participant a una corsa son tanben figurats. Enfin, entre leis èssers umans, son probablament representadas lei fremas (ergastinai/ἐpYaσtῖvaι) cargadas de tèisser lo peple destinat a l'estatua sacrada d'Atena Polias).
Estatua criselefantina d'Atena Partenos[modificar | modificar la font]
L'interior dau temple assostava una estatua criselefantina de 12 mètres d'autor (15 mètres ambé la basa) realizada per l'escultor Fidias entre 447 e 434 av. JC[11]. Apareguda en Grècia Antica dins lo corrent dau sègle VI av. JC, aqueu tipe d'estatua èra compausada de placas d'evòri e d'aur fixadas sus una estructura intèrna de fusta imputrescibla. Coma l'evòri es un materiau fragile qu'es sujècte a secason, èra entretenguda amb una aiga oliada laissada a disposicion dins un bacin situat au pè de l'estatua. Lo jaç d'òli permetiá de formar una pellicula protectritz empachant l'evaporacion e donant son lustre au materiau[12].
Maugrat sa destruccion dins un incendi au sègle V, l'aspèct de l'estatua es conegut car plusors còpias son estadas descubèrtas. Atena i èra figurada en armas. Èra vestida d'un peple e de l'Egida de pèu de cabra ornada de la tèsta de Gorgona e bordada de sèrps. Portava un casco de tres cimièrs representant un esfinx enviroutat per dos pegàs. Dins sa man drecha, teniá la Niké alada. Segon certanei fònts, la man èra pausada sus una colona. La man senèstra teniá un bloquier que sa fàcia extèrna èra decorada per una amazonomaquia e sa fàcia intèrna per una gigantomaquia. Una centauromaquia èra figurada sus la part espessa dei sandalas. Enfin, la naissença de Pandòra èra representada sus lo pedestau.
Foncions[modificar | modificar la font]
Ben que lo Partenon foguèsse bastit sus lo modèl arquitecturau dau temple grèc e designat tal e quau dins lei tèxtes antics, èra pas un temple au sens convencionau dau tèrme[13]. D'efèct, ges de prèire i èra liat e sa foncion principala èra aquela de resèrva d'aur. Lo temple vertadier de l'Acropòli èra l'ancian temple d'Atena qu'assostava l'estatua de fusta d'Atena Polias[14].
En despiech de sa talha e sa natura ostentatòrias, l'estatua d'Atena Partenos foguèt donc pas l'objècte d'un culte conegut e aviá pas de ròtle religiós[15]. Au contrari, Pericles ne'n parlava coma d'una resèrva d'aur de 44 talents (aperaquí 1 100 quilogramas) utilisabla dins una situacion d'urgéncia[16]. Lo metau preciós de l'estatua èra eissit de la fonda de pèças de moneda podiá ansin èsser utilizat sensa risc d'impietat[17]. Per la seguida, aquela foncion de tesaur venguèt encara pus importanta e lo temple foguèt utilizat per gardar lei tesaurs moneiats d'Atenas e de la Liga de Delos.
Istòria tardiva dau bastiment[modificar | modificar la font]
Incendi de l'Antiquitat Tardiva[modificar | modificar la font]
Lo Partenon foguèt devastat per un incendi durant l'Antiquitat Tardiva. Lo fustatge cremèt e la teulissa s'afondrèt causant de degalhs grèus a l'interior dau bastiment. La calor dei flamas fendèt plusors elements de maubre (muralhas, frontons, colonas... etc.). Lei causas d'aquela catastròfa son mau conegudas e mai d'una ipotèsi foguèt avançada : una destruccion consecutiva a una invasion barbara (Herules vèrs 267-268, Visigòts en 395-396)... etc.), una conversion mancada dau temple en glèisa, un accident... etc[18].
Un important trabalh de reconstruccion foguèt alora entrepres. Lei colonas dau naos foguèron remplaçadas per de colonas presas sus dos portaus ellenistics de l'Agòra Romana. Totei lei nivèus foguèron ansin d'ara endavant d'òrdre doric e lei colonas dau premier nivèu èran plus caneladas. Leis entabladuras dei portaus foguèron recuperadas per restaurar lei pòrtas èst dau bastiment. Per lei pòrtas oèst, divèrsei fònts foguèron utilizadas per trobar lei materiaus necessaris e certanei blòts portan ansin d'inscripcions liadas a una utilizacion precedenta. De bigas de maubre novèlas foguèron escultadas e un novèu cubèrt de teules foguèt bastit. Pasmens, la teulissa novèla èra plus pichona que l'anciana e protegissiá plus lo peristile. De regòlas i foguèron donc cavadas per drenar l'aiga.
Dins lo corrent dau sègle V, l'estatua d'Atena seriá estada desplaçada a Constantinòple per un emperaire roman non identificat onte sa traça se pèrd.
Conversion en glèisa[modificar | modificar la font]
La data precisa de la transformacion dau Partenon en glèisa es desconeguda en causa de l'abséncia de documents escrichs e dau nombre limitats d'indicis arqueologics. Après leis Edictes de Teodòsi, l'edifici demorèt vuege e simbolizèt la desfacha dei dieus pagans en fàcia dau cristianisme trionfant que s'installèt dins la catedrala d'Atenas bastida dins lo complèx de la biblioteca d'Adrian au començament dau sègle av. JC[19]. Lei cavaments an permés la descubèrta de tombas crestianas au sud dau bastiment ambé de pèças de moneda datant deis emperaires Justin Ièr (518-527), Justinian Ièr (527-565) e Tibèri II Constantin (578-582). Lo periòde de la transformacion pòu ansin datar dau rèine d'aqueleis emperaires. Lo desplaçament dau sèti de l'evescat d'Atenas vèrs l'Acropòli]] — benlèu après l'invasion eslava de 582-583 — pòu tanben n'èsser la causa. Pasmens, coma l'inscripcion crestiana pus anciana dins lo Partanon remonta a 693, la conversion en glèisa podriá èsser pus tardiva e datar dau sègle VII. Èra en revènge realizada au sègle X quand l'emperaire Basili II (976-1025) venguèt au Partenon regraciar la Verge après sa victòria còntra lei Bulgars[20].
Aquela conversion entraïnèt divèrsei transformacions. Premier, l'orientacion dau bastiment foguèt inversada ambé l'intrada principala, alargada, a l'oèst. Una absida pichona foguèt bastida ambé de materiaus recuperats sus d'edificis vesins a l'emplaçament dau pronaos. La sala oèst venguèt la nau de la glèisa amb un baptisteri installat dins lo canton nòrd-oèst. Aqueu membre pichon èra separat dau rèsta per un iconostasi de pèira ambé doas pòrtas. De placas de maubre trobadas sus l'Acropòli foguèron utilizadas per la construccion dei fònts. Tres pòrtas foguèron dubèrtas per permetre la comunicacion entre lei salas oèst e èst. Lo naos d'origina foguèt gaire modificat. Pasmens, un postam de fusta foguèt installat entre lei dos nivèus de colonas per crear una galariá. La colona axiala foguèt destrucha e remplaçada per una arca que permetiá que la galariá fague lo torn de la sala. Leis escaliers èran probablament situats dins lo canton nòrd-oèst. Tres fenèstras foguèt realizadas au nivèu de la galariá. Lo peristile exterior foguèt sarrat ambé de muralhas. Leis esculturas dau Partenon subiguèron lo vandalisme crestian. D'elements dei frontons foguèron ansin destruchs. En particular, lei metòpas oèst, èst e nòrd foguèron fòrça degalhats e son identificacion precisa es uei fòrça malaisada. La metòpa 32 dau costat nòrd demorèt en revènge intacta car foguèt a tòrt considerada coma una representacion de l'Anonciada. Lei metòpas sud foguèron relativament esparnhadas siá car èran en partida escondudas siá car sa tematica (de centauris) èra encara presenta dins l'art bizantin.
Au sègle XII, la glèisa cambièt d'aspècte. Una absida novèla pus granda foguèt bastida. Integrèt lei doas colonas dau pronaos ancian. Lo baptisteri dispareguèt e foguèt remplaçat per un beneitier de maubre. Lo santuari foguèt avançat mai au sen de la nau. Un templon de sièis colonas pichonas de pèira verda foguèt construch per marcar la separacion entre lei doas partidas. L'autar foguèt installat en dessota d'un ciborium sostengut de quatre colonas de porfir. La corba de l'absida aculhiguèt lo sintronon amb un tròne centrau per l'evesque metropolita. Un decòr crestian format de frescas (disparegudas a una data desconeguda) e d'una mosaïca (dispareguda en 1765-1766) foguèt realizat dins l'absida. Segon lei vestigis descubèrts, i aviá mai d'un nivèu de decoracion, especialament avans la crisi de l'iconoclasme e après una restauracion ordonada per Basili II. Uei, se pòu encara dinstinguir sus lei muralhas dau Partenon lei rèstas d'una Verge ambé l'enfant de color roge sorn e una Passion dau Crist.
Après la Quatrena Crosada e la creacion dau Ducat d'Atenas, lo Partenon demorèt una catedrala mai passèt de la liturgia ortodòxa a la liturgia catolica. Un cloquier foguèt bastit dins lo canton sud-èst dau temple ambé de materiaus trobats sus l'Acropòli. Una pòrta foguèt realizat dins la muralha oèst dau nartèx per i accedir. Sa autor totala es mau coneguda mai sa cima passava la teulissa. Un decòr novèu foguèt tanben pintat. S'i trobava en particular un imatge de la Verge e dau Jutjament Darrier.
Conversion en mosqueta[modificar | modificar la font]
Atenas foguèt conquistada per leis Turcs Otomans en 1456 e lo Partenon foguèt rapidament transformat en mosqueta (avans 1460). Pasmens, lo bastiment foguèt gaire modificat car lo sultan Mehmet II èra un admirator dei monuments antics. Leis objèctes e lei mòbles liats au cristianisme foguèron sortits, lei fenèstras pauc a pauc muralhadas, lo cloquier transformat en minaret e un mihrad bastit au sud de l'absida per indicar la direccion de La Mèca. En revènge, lei decòrs antics e crestians foguèron respectats e gardats. La mosqueta semblèt pas tenir de nom especific car foguèt totjorn designada per d'apellacions generalas coma « Mosqueta d'Atenas », « Mosqueta dau Castèu d'Atenas » ou « Granda Mosqueta ».
La foncion e l'istòria de l'edifici son alora en partida oblidadas. Un document escrich per Mehmet II de 1458 a 1460 noma lo Partenon « Glèisa de la Maire de Dieu » e precisa son origina pagana. Pasmens, lo nom de la divinitat originala dau temple èra desconegut[21]. Au sègle XVI, èra dich Panteon per divèrsei sabents e certanei pensavan au sègle seguent que foguèsse lo luòc utilizat per Platon per ensenhar. Lo sègle XVII marquèt l'acomençament de l'estudi scientific dau bastiment per leis Otomans e lei sabents europèus. En particular, foguèt minuciosament dessenhat en 1674.
En 1687, dins lo corrent de la Guèrra de Morèa, lei Venecians ataquèron Atenas e la garnison otoman se retirèt dins l'Acropòli. En causa de sa soliditat, lo Partenon foguèt utilizat coma pòuveriera[22]. Pasmens, un tir toquèt lo bastiment causant un incendi e una explosion. Aquò entraïnèt l'afondrament de la teulissa, d'una partida dei muralhas e de 21 colonas. Puei, lei roïnas foguèron damatjadas per lei temptativas de Francesco Morosini de s'apoderar dau fronton oèst. Enfin, après l'abandon de la vila per lei Venecians en 1688, leis Otomans utilizèron de materiaus dei roïnas per rebastir plusors ostaus. Una mosqueta pichona foguèt rebastida mai son usatge foguèt probablament unicament destinat ai soudats de la garnison. Lo minaret, durament tocat per l'explosion, foguèt destruch en 1765-1766 e la mosqueta en 1843 ambé lo començament de cavaments importants sus l'Acropòli[23].
Premiereis estudis scientifics[modificar | modificar la font]
Au sègle XVIII, lo melhorament dei relacions diplomaticas entre Euròpa e l'Empèri Otoman permetèt a d'Europèus de viatjar en Grècia. Atenas foguèt una destinacion de tria e mai d'un artista, d'un arquitecta ò d'un scientific visitèt lei vestigis antics de la ciutat. En 1751, la societat britanica dei Dilettanti i mandèt lo pintor James Stuart e l'arquitecta Nicholas Revett per mesurar e dessenhar lei vestigis grècs d'Atenas. Publicats en 1787, son trabalh marquèt la redescubèrta scientifica dau temple. Foguèt perseguit per l'Escòla francesa d'Atenas que permetèt de detalhar la policromia de l'edifici e lo biais de corbar lei linhas orizontalas utilizat per lei Grècs ancians. Dins aquò, en 1801-1802, una mission importanta dirigida per Lord Elgin, ambaissador britanic a Constantinòple, mandèt a Londres la màger part deis esculturas de maubre de la frisa dau Partenon, dei frontons e dei metòpas. Son uei expausats au British Museum[24].
Restauracion dau bastiment[modificar | modificar la font]
La restauracion dau Partenon acomencèt après un tèrratrem en 1893 sota la direccion de l'arquitecta e engenhaire Nikolaos Balanos. Una segonda campanha acomencèt dins lo corrent deis annadas 1980. Utilizant de tecnicas modèrnas, aquela campanha es totjorn en cors e sa fin èra normalament prevista en 2020. Assaièt premier de corregir leis errors de la premiera restauracion ambé lo plaçament dei tambors e dei capitèus dei colonas a sa plaça d'origina, l'eliminacion dei crampons de fèrre que sa dilatacion entraïna de fissuras dau maubre e son remplaçament per de fixacions de titani. Lei partidas restauradas son senhaladas ambé de pèiras blancas per diferenciar leis estructuras anticas e novèlas.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) M.-C. Amouretti e F. Ruzé, Le Monde grec antique, Hachette, 1978.
- (fr) J. Baelen, Chronique du Parthénon. Guide historique de l'Acropole, Les Belles-Lettres, 1956.
- (en) F. Brommer, The Sculptures of the Parthenon, Thames & Hudson, 1979.
- (fr) B. Holtzmann, L'Acropole d'Athènes, Monuments, cultes et histoire du sanctuaire d'Athéna Polias, Picard, 2003.
- (fr) François Queyrel, Le Parthénon, Un monument dans l'Histoire, Bartillat, 2008.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Philippe Gauthier, Athènes au temps de Périclès, Hachette, 1965, p. 9.
- ↑ (en) W. B. Dinsmoor, « Attic building accounts, I: the Parthenon », AJA 17 (1913), pp. 53-80.
- ↑ (fr) M.C. Hellmann, L'Architecture grecque 2. Architecture religieuse et funéraire, Picard, 2006, p. 83.
- ↑ (fr) Pierre-Jean Launay, Grèce, Hachette, 1954, p. 117.
- ↑ Certaneis estimacions modèrnas avançan puslèu la soma de 400 talents.
- ↑ Un talent permetiá de bastir e d'equipar un naviri de guèrra.
- ↑ (en) Clemente Marconi, The Oxford Handbook of Greek and Roman Art and Architecture, Oxford University Press, 2014, p. 64.
- ↑ (en) Émile Burnouf, Monuments de la Grèce : le Parthénon, La Revue des Deux Mondes, tòme 20, 1847.
- ↑ (en) Christopher Tadgell, Antiquity: Origins, Classicism and the New Rome, Routledge, 2007, p. 419.
- ↑ Per exemple, lo tambor d'una colona a un pes d'aperaquí una tona.
- ↑ Segon Pausanias e Lucian de Samosate, l'estatua foguèt l'òbra d'una còla d'artesans variats (orfèbres, fustiers... etc.) dirigida per Fídias.
- ↑ (fr) Anne Queyrel, Athènes, la cité archaïque et classique du VIIIe siècle à la fin du Ve siècle, Picard, 2003, p. 251.
- ↑ (en) S. Deacy, Athena, Routledge, 2008, p. 111.
- ↑ (en) Burkert, Greek Religion, Blackwell, 1985, p. 143.
- ↑ (fr) MC. Hellmann, L'Architecture grecque. Architecture religieuse et funéraire, Picard (2006), p. 118
- ↑ (fr) Tucidides, Histoire de la guerre du Péloponnèse (traduccion en francés de Jacqueline de Romilly), II, 13, 5.
- ↑ (en) S. Eddy, « The Gold in the Athena Parthenos », AJA 81/1 (estiu 1977), pp. 107-111.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, p. 299.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, pp. 300-302.
- ↑ Au sègle XII, la Verge aviá totalament remplaçat Atena coma protectritz de la vila e l'epitèt Atheniotissa li èra atribuida.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, p. 317.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, pp. 316-317.
- ↑ (en) Robert Ousterhout, « "Bestride the Very Peak of Heaven" : The Parthenon After Antiquity », dins Jenifer Neils (dir.), The Parthenon : from Antiquity to the Present, Cambridge University Press, 2005, pp. 322-324.
- ↑ Grècia ne'n reclama lo retorn dempuei leis annadas 1980.


text:
La Setmana es un còp de mai victima de discriminacion. Es en tot cas atal que consideram lo refús que nos es fait de nos ajudar coma d'autras publicacions que vòlon crear un servici d'informacion en linha.
La Comission Paritària de la Premsa e de las Agéncias de Premsa (CPPAP) ven de nos far saber que nos acordarà pas l'ajuda qu'es prevista per la premsa d'informacion.
L'argument que nos es donat es que cream un site que serà exclusivament en occitan. E aquò, segon la responsa qu'avèm recebut nos lèva lo caractèr « d'informacion politica e generala ».
En clar, se volètz participar al pluralisme de la premsa e profieitar de l'argent public per aquò far cal escriure en francés !!!
Vistedit qu'es la societat qu'edita La Setmana e que vòl crear aquel site en linha a pas los drets de las autras enterpresas francesas sonque per de rasons lingüisticas.
Las ajudas a la premsa son donc bastidas sus de critèris qu'an pas res a veire amb los principis d'egalitat mas ara i cal ajustar lo critèri lingüistic.
Sola la lenga francesa pòt èstre lenga d'informacion e ajudar los ciutadans a se fargar lors opinions.
Una entrepresa basca qu'a fait la meteissa demanda a tanben recebut la meteissa responsa.
Discriminacion lingüistica, e après sus quina basa se faràn las causidas per ajudar tala o tala publicacion que respond a tots los critèris professionals ?
Ne saupre mai sus la decision de la CPPAP : http://www.vistedit.com/actus/index.php?article=169
Ne saupre mai sul projècte de La Setmana : http://www.vistedit.com/actus/index.php?article=168


text:
Mite de la cavèrna
Lo Mite de la Cavèrna es plan segur la mai coneguda de las metafòras, allegorias o mites de Platon. Foguèt creat per explicar sa teoria de las idèas. Lo mite de la cavèrna se tròba al començament del libre sèt de "La Republica".
Explica cossí de personas presonièras dins una cavèrna veson sus las parets en ombras lo rebat de çò qu'i a enrè d'eles mercés a la lutz d'un fuòc.
Los objèctes fòra de la cavèrna representan la realitat, las idèas, alara que las ombras ne son las copias imperfèctas, las causas del monde tangible. Del meteis biais que las ombras remembran l'objècte original per la siloeta, las causes remembran las idèas etèrnas (teoria de l'anamnèsi o reminiscéncia). La lutz que permet de veire, assimilada dins los sègles posteriors a la rason, seriá l'idèa suprèma, qu'es una triada del ben, la Veritat e la Beutat.
Resumit del Mite de la Cavèrna[modificar | modificar la font]
Dins lo mite de la cavèrna, Platon conta l'existéncia d'òmes captius dempuèi lor naissença a l'interior d'una escura cavèrna. Son presonièrs ligats a las cames e col, de biais que son obligats de mirar totjorn endavant sens poder jamai tornar lo cap. La lutz qu'enlusentís la tuta ven d'un fuòc alucat enrè d'eles.
Platon, per la bòca de Socrates, nos ditz qu'imaginèm un camin levat e long entre los presonièrs e lo fuòc, ont es bastit un mur per ont passan d'òmes que pòrtan tota mena de caras que los subrepassan, aqueles òmes de còps qu'i a parlan e d'autre còps que demòran silencioses. Los captius pòdon veire res mai que las ombres de las caras rebatejada pel fuòc sus la paret de la cavèrna, e per manca d'autre ensenhament pensan que las ombras que veson son los objèctes reals, la meteissa realitat. Mas Platon nos invita a imaginar que un d'aqueles captius comença a fa lo ligam entre los sons e las caras e comença a veire que se pòt desencadenar e que pòt caminar e sortir, amb grand esfòrç, de la cavèrna. Un còp qu'arribèt a sortir, la lutz del solelh l'esbleugís e deguèt cercar las ombras e las causes rebatejadas dins l'aiga; mai endavant s'abituèt a mirar los objèctes eles meteisses e a la fin descobririá la realitat e çò que son las causes e poirá las contemplar amb tot lor esplendor.
Mas, lo mite acaba pas aquí, Socrates torna fa dintrar lo presonièr dedins la cavèrna perque a l'obligacion morala d'explicar als autres presonièrs e puèi los convéncer que çò vison es engana e falsedat. Mas los presonièrs, alienats dempuèi l'infança lo prenon per fòl e se'n rison, e fin finala totes asseguran que se qualqu'un ensejariá de los desligar e los fariá pujar l'abrupta cavèrna lo matariá.
Interpretacions del mite de la cavèrna[modificar | modificar la font]
Aquela fin fa referéncia Socrates el meteis, que foguèt condemnat a mòrt en un procès celèbra a Atenas per aver obligat sos conciutadans a pensar e a anar al delà de las aparéncias. Qu'es aquel que libèra l'esclau? Dins lo tèxte de Platon es pas dich explicitament, mas lo presonièr qu'es liberat, lo es pel "mèstre" (nòu omenatge de Platon a Socrates) qu'es quin l'obliga a pensar e a transcendir la falsa e comòda realitat. De fach dins lo tèxte se ditz explicitament que se deu, per fòrça se cal, liberar l'esclau, que de tant abituat qu'es a sa condicion d'esclau es incapable de pensar dina una realitat d'òrdre superior. I a, doncas, un sens pedagogic d'aquel mite que se pòt comprendre coma una allegoria de l'ensenhament.
E mai del mite o allegoria de la cavèrna se pòt distinguir doas grandas regions:
- A) l'interior de la tuta, leugièrament illuminada per un fòc e
- B) l'exterior, dominat per la lutz del solelh.
A son còp caduna d'aqueles partidas se dividís en doas partidas, del biais que las ombras (A1) que los presonièrs veson projectadas al fons de la cavèrna, provocadas per la lutz del fuòc (A2), son ombras d'objèctes artificials coma anfòras, estatuas e d'autres objèctes que pòrtan los òmes que son enrè dels presonièrs. E dins la region superiòra, fòra de la cavèrna, tanben i a objèctes (objèctes naturals) coma arbres, Nívols, montanhas o animals (B1). Las ombras qu'aqueles projèctan existisson, mas provocadas per la lutz del solelh (B2). Atal doncas, del punt de vista ontologic (se referissent, doncas, als diferents nivèls de realitat) Platon descriu quatre nivèls.
Per aquò vesèm que d'entre las ombras del monde interior de la cavèrna (que los presonièrs creson que son l'unica realitat) son de projeccions artificialas (d'objèctes artificials provocats per un fuòc), a l'exterior de la cavèrna (que representa l'autentica realitat que Platon fa coïncidir amb las idèas) las ombras son de projeccions d'objèctes reals (que Platon fa coïncidir amb las entitats matematicas) projectadas per la lutz del solelh (que Platon fa coïncidir amb l'idèa del Ben suprèm).
Aquelas quatre regions coincidisson amb los quatre gras de saber que parla Platon: la partida correspondent a l'interior de la cavèrna s'identifica, del punt de vista epistemologic, amb la doxa (opinion o coneissença sens fondament) que pòt èsser formada per la eikasia (imaginacion) e la pistis (cresénça). Atal, doncas, l'opinion o doxa representa una falsa coneissença, pasmens qu'aquò siá vertadièr, coma çò qu'arriba als presonièrs de la cavèrna. La partida correspondent a l'exterior de la cavèrna representa, del punt de vista epistemologic, la vertadièra coneissença o epistèma, que se dividís en dos gras, de la mai bassa a mai granda importància: la dianoia o coneissença discursiva (coneissença cientificas e matematica, e la noesi o coneissença filosofic que se desvolopa dialecticament.
Lo camin de la pujada -dificil, long, exigent- dempuèi l'interior de la cavèrna, que lo presonièr fa amb l'ajuda del misteriós personatge que lo fa montar cap en amont (allegoria del mèstre), representa çò que Platon ditz de la dialectica ascendenta. Lo camin contrari, un còp que lo presonièr se liberèt de las falsas coneissenças e pòt tornar a ensenhar la vertadièra realitat, es conegut coma la dialectica descendenta.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Lo mite de la Cavèrna (La República, 514a-517a, Fundació Bernat Metge, Barcelona, pp. 11-122). (ca)
- (ca)Explicacion didactica del mite de la cavèrna.
- (ca)Lo mite de la cavèrna in FiloXarxa.


text:
M'a impactat fòrça era serenitat damb era qu'aguesta mair a parlat ath public assistent, sense estridéncies ne lèrmes, damb era enteresa qu'eth patiment extrem balhe as valents.
Era autora a parlat deth besonh que sentec de deishar escrits es sòns pensaments entà que damb eth pas deth temps ne demorèsse constància. Ena sua reflexion a nomentat ar abad Dinouard (Joseph Antonie Toussaint Dinouart, s.XVIII), qu'escriuec ua brèu òbra a on plantegèc dotze normes sus aquerò que cau e non cau escríuer, sus aquerò qu'ei de besonh escríuer e ei melhor carar, deth moment de parlar e deth moment d'èster en silenci. Tres sègles dempús, aguestes dotze normes son encara d'actualitat: Dinouart non mos convide a carar se non a escríuer ben, e coma ditz en un des sòns precèptes "escríuer ei entregar-se as auti, deishar d'apertier-se a un madeish, despolhar es sentiments e es intencions".
Atau donques, en tot préner es paraules de Dinouard conscient de qué aquerò que demore escrit, escrit ei, comenci aguesta aventura entà hèr a arribar a toti aqueri que vos apropegatz ad aguest blog es mies opinions e reflexions que non an mès pretension qu'aportar eth mèn modèst graet de sable ad aguesta societat.


text:
Calcarea
Las Espongas calcàrias son d’organismes apartenent al grop dels Metazoaris (animals) d'organizacion fòrça simpla : presentan pas que dos fulhets cellulars (endodèrma e ectodèrma), son doncas qualificadas de diploblastics.
Somari
Estructura[modificar | modificar la font]
L'esqueleta d'aquestas Espongas es exclusivament constituit d'espiculas calcàrias, lo mai sovent jos la forma de calcita, formant de còps una massa continua. Una diferéncia amb las autras « Espongas » es l'abséncia d'una diferenciacion de las espiculas en microsclèras e megasclèras. Aquestes dos punts constituisson de caracteristicas pròprias a aqueste grop.
Las formas rencontradas van dels pus simples (tipe ascon), als mai complèxes (tipe leucon), en passant per las formas intermediàrias (tipe sycon).
Abitat[modificar | modificar la font]
Las Espongas calcàrias son totas marinas. Mas, probablament a causa de la composicion de lor esquelèt, la màger part de las espècias se rescontra dins los 100 primièrs mètres jos la superficia. (Vejatz solubilitat del carbonat de calci). Çaquelà, cèrtas espècias abitan a de prigondors abissalas.
Etologia[modificar | modificar la font]
Aquestes organismes an besonh d'un substrat dur per se desvolopar. La larva se fixa sus un supòrt per l'extremitat blastoporala.
Embriologia[modificar | modificar la font]
La gastrulacion es estada observada dins las formas Sycon.
Lista de las espècias d'Espongas calcàrias demest las 1000 conegudas (per òrdre alfabetic del nom scientific)[modificar | modificar la font]
- Chancellaria sp. (mai ancian fossil conegut : -540 MA;Cambrian)
- Grantia compressa
- Leucandria aspera
- Leucosolenia complicata
- Sycon elegans
- Sycon raphanus
Classa de las espongas calcàrias (Calcarea)[modificar | modificar la font]
- Sosclassa dels Calcaronea
- Òrdre dels Leucocoleniidats
- Familha : Amforiscidats, Grantiidats, Eteropiidats, Lepidoleuconidats,
- Òrdre dels Leucocoleniidats
leucosoleniidats, staurorafidats, sicettidats.
- Sosclassa dels Calcinea
- Òrdre dels clatrinidats
- Familha : clatrinidats, leucaltidats, leucastidats, leucettidats, paramurranionidats, soleniscidats
- Òrdre dels murraionidats
- Familha : lelapiellidats, mirraionidats, paramurraionidats
- Òrdre dels clatrinidats
- Òrdre dels Litinidats
-
- Familha dels lelapiidats, minchinellidats, petrobionidats
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
De legir[modificar | modificar la font]
Classificacion filogenetica del vivent per Guillaume Lecointre e Hervé Le Guyader a las edicions Belin
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Calcarea dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia ITIS : TSN 46862 Calcarea Bowerbank, 1864 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Calcarea (en)
- Referéncia NCBI : Calcarea (en)