text:
Bon, jo medish que'n soi un, de desentenut; totun, que'm vau sajar de resumir l'ahar de manèira simpla, en tot adobà'u a la mia mòda. Se ac podetz, que vs'aconselhi de léger l'article
redigit en catalan per Thomas J. Walsh (professor a l'Universitat de Georgetown
, Washington DC, USA).
Com ac sabetz, los maines gascons e catalans que son dividits cadun en
duas granas zònas dialectaus : lo gascon occidentau e lo gascon orientau de l'un costat, lo catalan occidentau (lo parlat a Lhèida, Valéncia etc) e lo catalan
orientau de l’aute (lo parlat a Perpinhan, Girona, Barcelona, las Islas Balear-a-s etc) . Lo gascon orientau e lo catalan
occidentau que son en contacte enter si per la linha de cresta pirenenca, mentre lo gascon occidentau e lo catalan
orientau que son hòrt estremats l'un per rapòrt a l'aute, shens punts de contacte geografics enter si.
A maudespieit d'estar hòrt estremats l'un per rapòrt a l'aute, lo gascon
occidentau e lo catalan orientau que comparteishen mantuas caracteristicas lingüisticas qui’us
uneishen e qui’us apartan de la rèsta de l’occitano-roman (gascon orientau e
catalan occidentau inclús).
Que'n brembarèi sonque tres, de las mei tipicas e qui harèi servir tàd enclarir lo men explic. Aquiu que las avetz:
1) Ua caracteristica fonetica : la confusion fonetica de la –e- de la –a- finau atònas, prononciadas /ə/. Per exemple, negra que's pronóncia exactament com negre, qu'ei a díser generaument /nέɣɾə/, en gascon occidentau com en catalan orientau. Locaument, la é tonica que i ei prononciada com, o guaireben com, la e atòna finau: /'nəɣɾə/ /'nœɣə/ (catalan balear, gascon maritime; que i tornaram).
2) Los temps deu subjontiu que presentan desinéncias en –i de las plan caracteristicas.
Com a exemple, comparem las conjugasons deu vèrbe (h)aver au present deu subjontiu en gascon occidentau e en catalan orientau:
En gascón occidentau normatiu, la conjugason de aver au present deu subjontiu que hè:
1- agi 2- agis 3- agi 4-
àgim 5- àgitz 6- agin.
En estandard principatin, qui ei deu catalan orientau, la conjugason de haver (en catalan, la h que i ei sonque ua convencion grafica eretada deu latin, shens valor fonetica) au present deu subjontiu que hè:
1- hagi, 2-hagis, 3-hagi, 4- hàgim, 5- hàgiu
6- hagin.
Dongas, que s’ageish exactament deu medish
patron. Notatz aquera accentuacion "anormau" per rapòrt a l'occitan, qui ei ua caracteristica comuna qui cau soslinhar : àgim / hàgim, àgitz / hàgiu , versus las fòrmas mei "occitanas" ajam/hajam, ajatz / hajau qui trobam en gascon orientau e en catalan occidentau .
Entà lo subjontiu present, lo gascon occidentau que respècta aqueth patron dab absoludaments tots los vèrbes
de tots los grops. Per exemple:
Cantar :1- canti, 2- cantis, 3- canti, 4- càntim, 5- càntitz, 6- cantin.
Florir : 1- floreishi, 2-floreishis, 3- floreishi, 4- floréishim, 5- floréishitz, 6- floreishin.
Lo catalan orientau qu'emplega un
patron "ibrid" (lhevat lo cas de l'auxiliar haver) en i mesclar fòrmas "non-en-i" a la prumèra e dusau personas deu plurau. Aqueras fòrmas "non-en-i " que son sovent identicas a las de l’indicatiu (en comun dab lo patron
valencian qui èra lo de la lenga classica). Que've rapèri la x catalana qu'equivau au digraf sh gascon. Atau los patrons de conjugason catalana (deu Principat) au present deu subjontiu de cantar e florir que son com segueish:
Cantar : 1- canti, 2- cantis, 3- canti, 4- cantem, 5- canteu, 6- cantin.
Florir : 1- floreixi , 2- floreixis, 3- floreixi
, 4- florim, 5- floriu, 6- floreixin.`
(Uei lo dia, las fòrmas cantem e canteu que son ambigüas, que s'emplegan a l'indicatiu com au subjontiu. N'èra pas lo cas d'autescòps puishque las fòrmas corresponentas deu present de l'indicatiu èran cantam e cantau. La confusion dab las fòrmas de l'indicatiu que s'arretròba dab mei d'un vèrbe deus autes grops, probablament per mimetisme).
3) Lo gascon occidentau e lo catalan orientau que
presentan cadun ua zòna de parlar « negre » a l’estrem deu son maine
respectiu : gascon maritime d’un costat, catalan insular (balear) de
l’aute. Qu'ei l'isoglòssa catalano-gascona dont parla Walsh e qui vau explicar un shinhalon mei.
En balear com en gascon "negre" (gascon maritime), la e tancada tonica que’s pronóncia com ua e atòna finau. Per exemple, las duas e deu mot negre, o negue en gascon maritime, que's pronóncian grosso modo parièr en balear com en gascon maritime: /'nəɣɾə/, /'nœɣə/ . Que sabem aqueth tret comun enter gascon maritime e catalan balear qu’èra
generalizat per tot lo maine deu catalan
orientau a l'atge mejan. Dit autament, a Perpinhan, Girona e Barcelona com per tot l'airau deu catalan orientau, que s'i parlava un
catalan "negre" a l'epòca medievau.
Lo balear qu’a conservada aquera faiçon de
prononciar qui èra la deus colons catalans arribats a Malhòrca arron la reconquista (sègle 13).
Thomas Walsh que hè mercar tots aqueths trets comuns enter gascon e catalan, beròi particulars, hòrt distintius, non pòden pas estar ua conseqüéncia deu simple hazard. Meilèu, qu'arrepresentarén arcaïsmes qui arremontarén a la prononciacion especiau deu
latin per tota la zòna pirenenca (o aquitano-pirenenca). O sia lo proto-romanç a l’origina de las nostas
lengas en la nosta region aquitano-pirenenca qu’èra prononciat « negre » e las desinéncias deu subjontiu en –i - que serén las mei
ancianas en romanç, o proto-romanç, d'aquesta zòna.
Ara plan, tornem-nse’n taus gascon orientau e catalan occidentau.
1-Que podem constatar negre e negra que i son prononciats de manèira plan diferenciada, pr'amor las pronóncias de la e atòna finau e la a atòna finau que i son distintas.
2- Lo subjontiu present qu’ei deu tipe occitan, contràriament au cas precedent. Notatz en particular l'accentuacion regular(a) de las fòrmas tà las personas deu plurau.
Verbe (h)aver (sub. present)
En gascon normatiu:
1- agi, 2- ajas, 3- aja, 4- ajam, 5- ajatz, 6- ajan.
En estandard aranés:
1- aja, 2- ages, 3- age, 4- ajam, 5- ajatz, 6- agen.
En estandard valencian (qui ei deu catalan occidentau) :
1- haja, 2- hages, 3- haja, 4- hajam, 5- hajau, 6- hagen.
Cantar (sub. present) :
Gascon or.. : 1- canti, 2- cantes, 3- cante, 4- cantem, 5- cantetz, 6- canten.
En estandard aranés : 1- canta, 2- cantes, 3- cante, 4- cantem, 5- cantetz, 6- canten.
En estandard valencian : 1- cante, 2- cantes, 3- cante, 4- cantem, 5- canteu, 6- canten.
Florir (sub. present):
Gascon or. (florís, florish): 1- florisqui, 2- floriscas, 3- florisca, 4- floriscam, 5- floriscatz, 6- floriscan.
Aranés (estandard) (hlorís): 1- hlorisca, 2- hlorisques, 3- hlorisque, 4- hloriscam, 5- hloriscatz, 6- hlorisquen.
Valencian (estandard) (florix) : 1- florixca, 2- florixques, 3- florixca, 4- florim, 5- floriu, 6- florixquen.
(Notatz que l'aranés com los parlars vesins s'estiman mei d'emplegar unicament la fòrma pròpiament gascona hlorir per florir, alavetz 1-hlorisca etc…En gascon literari contemporanèu, tant florir com eslorir -var. de hlorir- que i son emplegats, totun dab de nuanças semanticas plan idiomaticas. Un manuscrit florit non vòu pas díser que lo manuscrit sia eslorit).
Thomas Walsh que's pensa qu'estó l’influéncia deu lengadocian de Tolosa qui va crear la
dicotomia dialectau occidentau-orientau au còp en gascon e en catalan. Segon l'ipotèsi de Thomas Walsh, lo gascon occidentau e lo catalan orientau, en bèth compartir trets fonetics e gramaticaus deus hèra singulars, que testimoniarén de l'evolucion especifica deu latin per tota la region pirenenca, mentre lo gascon orientau e lo catalan occidentau que representarén varietats « occitanizadas » deu fèit de la hòrta influéncia culturau e politica de Tolosa (-isc :
florís, florísh meilèu que non–esc floreish etc). L'airau deu lengadocian qu'arribè dinc aus Pireneus catalans peu correder deu comtat de Foish. Aqueth comtat qu'èra geopoliticament catalan a l'epòca deu rei d'Aragon Jacme primer el conqueridor: " E fe que deuem a Deu, pus aquels de Cathalunya, que es lo meylor Regne Despanya, el pus honrat, el pus noble, perço car hi ha ·IIII· (4) comtes, ço es lo comte Durgell, el comte Dampuries, el comte de Fois, el comte de Paylas:… " (etc). (Llibre dels feyts). Lo tractat de Corbeil qu'amputè Catalonha deu son comtat transpirenenc (1258). En tot cas, l'influéncia tolosana que's degó espandir de cap au sud en seguir lo camin de la Seu d'Urgell, plan abans lo sègle 13. A mei, Walsh que'ns rapèra ua gran part de la Catalonha occidentau que formava part deu comtat de Tolosa au sègle nau. Entà resumir, segon lo vejaire de Walsh, l’influéncia de l'occitan tolosenc que provoquè la trencadura de l’isoglòssa catalano-gascona, mentre aquera isoglòssa qu'ei enqüèra plan conservada uei lo dia aus
estrems mei periferics deu maine catalano-gascon (còsta landesa e islas balearas). Dongas que parlam d'ua prumèra estrata lingüistica, hòrt antiga, cobrant tot l'airau catalano-gascon e reflectant l'evolucion deu proto-romanç aquitano-pirenenc (fonetica "negra", desinéncias catalano-gasconas deu subjontiu en -i). Aquera prumèra estrata que va estar recobèrta de (remplaçada per) ua dusau, mei recenta, sus ua zòna centrau espandida a partir de Tolosa. Aqueth influx allogèn, occitanizaire, qu'estó a l'origina de la diferenciacion en gascon orientau e en catalan occidentau (fonetica "clara" e subjontiu de tipe occitan. Aqueth tipe de subjontiu qu'èra, en règla ben generau, lo emplegat hens los tèxtes medievaus redigits en gascon o en catalan, per tot l'airau). Los parlars "negres" que van progressivament retrocéder davant los parlars "clars", tant en catalan com en gascon, dinc a subsistir sonque aus estrems mei periferics, còsta landesa e islas balear(a)s.
Lo vejaire de Walsh qu'ei nau, revolucionari e hèra interessant, que tròbi jo. Qu'espèri aqueth petit exercici de vulgarizacion, hèit per un desentenut entà d'autes desentenuts, que vs'averà interessats a vosauts tanben!


c: text/html

text: Finnegans Wake (Work in Progress, 1923-1938 ; Finnegans Wake, 1939) es un roman en pròsa umoristica de l'escrivan irlandésJames Joyce, publicat en 1939 a Londres per Faber & Faber. Aqueste libre, la darrièra òbra de l'autor, que son elaboracion durèt mai de 17 ans, foguèt escrich amb un estil experimental que fa que siá sovent considerat coma una de las òbras de ficcion de mai mal legir de la literatura en lenga anglesa[1][2]. Una de las rasons d'aquesta accessibilitat malaisida es l'emplec d'un lengatge particular, amb una barreja de lenga estandard, de neologismes e d'umor plurilingue, çò que fa que mantun critic del tèxt consideran que Joyce volguèt recrear dins son òbra l'experiéncia del sòm e dels sòmis.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Claude Bartolone
Claude Bartolone, nascut lo 29 de julhet de 1951 a Tunis jol Protectorat francés de Tunisia[1] es un òme politic francés, elegit lo 26 de junh de 2012 president de l'Assemblada nacionala per la XIVena legislatura de la Cinquena Republica Francesa.
Deputat en Sèina Saint Denis dempuèi 1981, Ministre de la Vila de 1998 a 2002, presidiguèt lo Conselh general de la Sèina Saint Denis de 2008 à 2012.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Vejatz tanben
- 3 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Familha e estudis[modificar | modificar la font]
Claude Bartolone nascut a Tunis, dins una familha d'obrièrs agricòls d'origina siciliana pel paire, qu'emigrèt en Tunisia per fugir lo fascisme, e maltesa per la maire[2],[3]. La familnha Bartolone e lors tres enfants venguèron s'installar en França en 1960 a Le Pré-Saint-Gervais que vivián dins la ciutat de Joan Jaurés. Claude Bartolone èra escolan al collègi Anatole-France[4],[5], e, seguèt d'estudis al licèu Turgot de París suls conselhs de sa professora de francés que convenquèt los parents, en 1965, de las capacitats de lor enfant[6]. Aprèp lo Bachelierat, Claude Bartolone s'inscriguèt a l'universitat de Pèire e Maria Curie, a París, e obtenguèt una licéncia de matematicas[7].
Començament de la vida politica[modificar | modificar la font]
Claude Bartolone venguèt membre del Partit Socialista en 1974 aprèp la desfacha de François Mitterrand a l'eleccion presidenciala de 1974. Foguèt elegit pel primièr còp en 1979 coma Conselh general de la Sèina Saint Denis[8].
Ancian quadre comercial de l’industria farmaceutica, Foguèt elegit deputat en 1981 amb surpresa dins l'èrsa ròsa de las legislatives de 1981. Foguèt elegit de contunh fins al 17 de junh de 2012, per la XIVena legislatura (2012-2017, dins la 9ena circonscripcion de Sèina Saint Denis. Fa partit del grop socialista[9].
Ministre de la Vila du govèrn Jospin[modificar | modificar la font]
Claude Bartolone èra elegit de Le Pré-Saint-Gervais, que foguèt conselhèr municipal, cònsol adjunt, puèi cònsol màger fins a la seuna dintrada al Govèrn de Lionel Jospin. La règla del non cumul l'impausèt de tornat cònsol adjunt, daissant lo sèti del màger a Gérard Cosme.
President del Conselh general de Sèina Saint Denis[modificar | modificar la font]
Foguèt elegit al primièr torn lo 20 de març de 2008 president del conselh general de la Sèina Saint Denis[10].
Al cap del Conselh general afirmèt qualques prioritats que la mixitat sociala, l'ajuda a la pichona enfança, lo desvelopament economic, la proteccion de l'environament e la lucha contra l'escaç escolar e las discriminacions[11]. Mas las seunas ambicions foguèron desfiadas per un deute compausat d'emprunts diches « toxics » que fragilizèron la santat financièra del conselh general[12].
[modificar | modificar la font]
En 2005, alara partesan de Laurent Fabius, se prononcièt pel "non" al referendum sul Tractat constitucional europèu[13].
Claude Bartolone, membre de l'equipe del « Pacta Presidencial » de la campanha de Ségolène Royal per l'election presidenciala francesa de 2007, e responsable d'un dels principals corents del Partit Socialista en França amb Alain Vidalies o Marie-Noëlle Lienemann.
Al Congrès de Rems del PS de 2008, èra un dels principals sostens de la candidatura de Martine Aubry. En decembre de 2008, foguèt nomenat secretari nacional encargat de las relacions exterioras. Per la composicion del secretariat nacional, Laurent Fabius li reprchèt d'aver pas obtengut pro de representants pel seu corent, ce qui affaiblit la légendaire complicité des deux hommes[14].
President de l'Assemblada nacionala[modificar | modificar la font]
. Aprèp queSégolène Royal perdèt las eleccions legislativas, Claude Bartolone confièt al jornal Le Parisien, lo 18 de junh de 2012 son intencion de venir president de l'Assemblada nacionala.
Fàcia a Jean Glavany, Élisabeth Guigou e Daniel Vaillant, foguèt designat candidat de la majoritat presidenciala d'esquèrra lo [21 de juin]] de 2012.
Lo 26 de junh de 2012, a la primièra sesilha parlementària de la XIVena legislatura al Palais Bourbon, venguèt lo 12n president de l'Assemblada nacionala al primièr torn dels vòtes, fàcia al president precedent Bernard Accoyer, candidat de l'UMP, l'emportant per 298 vòtes contra 185 (55 vòtes nuls e 2 autres vòtes per un candidat non declarat)[15].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Lien externe[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Assemblée nationale ~ Les députés : M. Claude Bartolone
- ↑ (fr)« Claude Bartolone, le bras droit de Laurent Fabius », Politique.net.
- ↑ "Monde260612" (fr)Claude Bartolone au "perchoir", dans un fauteuil dins Le Monde del 26 de junh de 2012.
- ↑ "Parisien" (fr)« J’ai dit à l’élève Bartolone : Vous devriez viser plus haut » dins Le Parisien del 26 de junh de 2012.
- ↑ "Monde260612"
- ↑ "Parisien"
- ↑ "Parisien"
- ↑ "Monde260612"
- ↑ (fr)http://www.afse92.com/journal/article1.php?ID=532 Claude Bartolone- symbole d’intégration - Portrait - Journal AFSE]
- ↑ (fr)http://www.romandie.com/ats/news/080320161954.fa7kk2j2.asp France : la gauche renforce sa prédominance dans les départements; ed:Romandie News; 20 de març de 2008
- ↑ (fr)http://www.seine-saint-denis.fr/Mise-en-place.html]
- ↑ (fr)http://www.seine-saint-denis.fr/Les-finances-du-Departement.html Les finances du département] ed: Conseil général de la Seine-Saint-Denis; 4 de decembre de 2008
- ↑ (fr)Article d'Europe 1 del 26 de junh de 2012
- ↑ (fr)http://partisocialiste.blog.lemonde.fr/2009/02/10/claude-bartolone-le-port-flingue-se-rebiffe Claude-Bartolone, le porte-flingue se rebiffe] Le Monde (Blog PS); 10 de febrièr de 2009
- ↑ (fr)Bartolone (PS) élu président de l'Assemblée avec 298 voix, Le Figaro, 26 de junh de 2012.


text:
761
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 761 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Arrestacion d'unei descendents d'Ali dins l'encastre d'una campanha còntra l'agitacion dei partisans dau chiisme. La màger part dei presoniers foguèron executats dins lo corrent de l'annada 762.


text:
34
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 34 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Armenia, l'emperaire part Artaban III assaièt de plaçar son fiu a la tèsta dau reiaume. Pasmens, au contrari dei projèctes dei Parts, Tibèri ordonèt de repòstar e decidèt de mandar lo fiu de la dinastia arsacida, gardat coma ostatge a Roma dempuei d'annadas, per crear de trèbols dins la region. Menacèt tanben d'entraïnar una guèrra d'amplor en Orient per protegir leis interès romans.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra entre l'emperaire Guang Wudi (25-57) e l'estat format per son ancian aliat Wei Xiao (mòrt l'annada precedenta). S'acabèt per una victòria imperiala que permetèt a l'emperaire de se concentrar sus la reduccion de Gongsun Shu qu'aviá creat un reiaume poderós dins lei regions de Sichuan e de Chongqing.


text:
Villars-le-Pautel
Villars-le-Pautel es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Teatre de nombroses afrontaments pendent la segonda guèrra mondiala, tot lo vilatge a #èsser enregistrat pels Alemands pendent l'aucupacion. Fòrça Josieus se son refugiats dins los ostals dels resistentes . Pendent l'avançada dels Aliats a França, un bombardier s'i es esclafat. Los cavòts dels soldats son totjorn ailà.
Théâtre de nombreux affrontements pendant la seconde guerre mondiale, tout le village a été fouillé par les Allemands pendant l'occupation. Beaucoup de Juifs se sont réfugiés dans les maisons des résistants . Pendant l'avancée des Alliés en France, un bombardier s'y est écrasé. Les tombes des soldats sont toujours là.


text:
1324
Aquesta pagina concernís l'an 1324 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Anatolia, la grèva crisi intèrna que toquèt l'Empèri de 1320-1322 aviá favorizat d'avançadas novèlas dei Turcs. Sensa ressorsas, l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) foguèt obligat de donar son perdon au generau Alexis Philanthropenos, emborniat en 1295 per una revòuta. Sensa armada vertadiera e dins de circonstàncias mau conegudas, Philanthropenos capitèt de desblocar Filadèlfia.


text:
Siena
Siena es la capitala de la província omonima, dins la region de Toscana, Itàlia. Sa populacion èra estimada a 54 526 abitants, lo 30 de setembre de 2010.
La vila es famosa per son patrimòni artistic e per la corsa del Palio delle Contrade, sovent abreujat en Palio, una espectaclosa corsa de cavals que vei s'afrontar las contradas (paròquias e quartièrs) de la vila dos còps l'an, lo 2 de julhet e lo 16 d'agost. Es marcada a la lista del patrimòni mondial en Euròpa establida per l'UNESCO.
Geografia[modificar | modificar la font]
Siena se situa al centre d'una zona de còlas, entre las vals dels rius Arbia al sud, Merse al sud-oèst e Elsa al nòrd, amb las còlas de Chianti al nòrd-èst, la Montagnola a l'oèst e las Crete Senesi al sud-èst.
Comunas limitròfas[modificar | modificar la font]
Asciano, Castelnuovo Berardenga, Monteriggioni, Monteroni d'Arbia, Sovicille.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
-
Las dètz-e-sèt contrada de Siena, darrièras subreviventas de las cinquanta nòu companhiás militaras de Siena
-
En 2006, la primièra mancha del Palio
-
-
Piazza del campo, 1996.
-


text:
Sèrra del Cadí
La Sèrra del Cadí o lo Cadí es una sèrra del nòrd de Catalonha, exactament dins las comarcas de l'Aut Urgèl, la Bassa Cerdanha e lo Berguedà, que s'estend d'oèst a èst al cors de 40 quilomètres, dempuèi lo passatge dels Gosolans fins al còl de Tancalaporta, separa la Val de la Vansa e l'Aut Berguedà de l'Urgellet e lo Baridà, plan que popularament òm estend lo nom de Cadí fins al Moixeró, la Tosa de Alp fins a la Pedraforca.
La totalitat del Cadí fa partida del Pargue Natural del Cadí-Moixeró, amassa amb la Sèrra de Moixeró, lo massís de la Pedraforca e una granda part de la Tosa de Alp e lo Puigllançada.
Un dels pòrts e dintradas a la sèrra es lo nomenat Portell de Cadí, pòrt de montanha de las municipalitats d'Alàs i Cerc e la Vansa i Fórnols, dins l'Aut Urgèl.


text:
1086
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1086 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume d'Aragon[modificar | modificar la font]
Lo 23 d'octòbre, lo còrs de chivaliers mandats a l'ajuda de Castelha e de Leon foguèt desfach ambé leis autrei fòrças crestianas de la peninsula a Sagrajas ambé de pèrdas importantas.
Reiaumes de Castelha e de Leon[modificar | modificar la font]
Lo 23 d'octòbre, desfacha saunosa dei fòrças dau reiaume — aliada a aquelei dau reiaume d'Aragon — còntra leis Almoravides a Sagrajas. Aquela revirada marquèt la fin dei progrès crestians entraïnats per la disparicion dau Califat de Còrdoa au començament dau sègle.
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
A la demanda de plusors senhors musulmans d'Al Andalús, Yusuf ibn Tashfin passèt dins la Peninsula Iberica per arrestar la progression crestiana dins la region après la presa de Toledo l'annada precedenta (→ 1085). Lo 23 d'octòbre, infligiguèt una desfacha saunosa a Sagrajas a una coalicion gropant Castelha, Leon, Aragon, Barcelona, Portugau e Galícia.
Aquela victòria aguèt un restontiment immens dins lo mond musulman e donèt un grand prestigi ais Almoravides. Permetèt tanben au movement d'establir son autoritat sus Al Andalús. En revènge, arrestèt pas totalament lei crestians e lei combats contunièron encara d'annadas entre lei dos camps (→ 1090).
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat Seldjokide[modificar | modificar la font]
Restauracion dau sanctuari de l'imam Ali qu'èra estat destruch per un incendi.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Restauracion dau sanctuari de l'imam Ali qu'èra estat destruch per un incendi. Aquò es la segonda etapa principala de la construccion dau sanctuari modèrne (darriera au començament dau sègle XVI).


text:
1224
Aquesta pagina concernís l'an 1224 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats entraïnats per la Crosada deis Albigés ambé la fin dau sètge de Carcassona per lei fòrças occitanas coalizadas de Tolosa, de Fois e dei Trencavel. Lei Crosats menats per Amalric VI de Montfòrt e seis oficièrs principaus (Gui de Montfòrt, Lambert de Thury ò Gui de Levis) foguèron obligats de negociar l'abandon de la plaça en cambi de sa libertat. Aquela victòria marquèt la fin de la reconquista occitana acomençada en 1217. Après aquela desfacha, Amalric VI de Montfòrt foguèt obligat de rintrar dins lo nòrd ont anava abandonar sei revendicacions au rèi de França entraïnant l'arribada de la Crosada Reiala en 1226.
França[modificar | modificar la font]
Dins lo sud, capitulacion finala d'Amalric de Montfòrt vencut per lei senhors occitans. Aquela victòria marquèt la fin de la reconquista occitana acomençada en 1216 au sètge de Bèucaire. Pasmens, un perilh pus grèu menacèt rapidament la region car Amalric de Montfòrt cedèt sei drechs sus Lengadòc au rèi Loís VIII (→ 1225 e 1226). Per s'aparar còntra aquela menaça, Ramon VII de Tolosa mandèt una ambaissada a Roma per assegurar lo papa de sa cooperacion còntra lo catarisme. Pasmens, lei crosats pus intransigents arribèron avans lei diplomatas tolosencs e capitèron de convencre lo papa de refusar totei lei prepausicions de Ramon VII.
Dins aquò, en 1224, lo rèi de França èra gaire preoccupat per l'afaire albigés. D'efèct, mobilizèt puslèu sei tropas per reprimir la revòuta dei senhors peitavins en revòuta qu'èran encoratjats per Enric III. Ataquèt en particular La Rochèla que capitulèt lo 3 d'aost. Aquò entraïnèt la somission de tota la region — favorizada per divèrsei liberalitats reialas. Puei, se dirigiguèt còntra Aquitània. Poguèt pas conquistar Bordèu mai plusors vilas dau nòrd de la region li jurèron fidelitat en cambi d'avantatges fiscaus.


text:
Dança
La dança es l'art de mòure lo còrs uman segon un cèrt acòrd entre l'espaci e lo temps, acòrd qu'es perceptible gràcias al ritme e a la composicion coregrafica.
La dança es un art corporal constituit d'una tièra de movements, sovent ritmats per una musica.
Las danças se fondan sus un ensemble definit de movements desprovesits de significacions d'espereles, coma sovent dins lo balet o las danças folcloricas europèas, siá sus un bolec simbolic, mena de mime o de pantomima, coma dins la màger part de danças asiaticas. Cada pòble dança, per de motius e de biais diferents.


text:
Chassepot modèl 1866
Lo fusiu Chassepot modèl 1866 foguèt lo fusiu adoptat per l'armada francesa en 1866 per remplaçar lei fusius Minié. Foguèt principalament utilizat pendent la guèrra Guèrra francoprussiana (1870-1871), la Comuna de París (1871) e benlèu lei guèrras colonialas de l'epòca.
Foguèt lo premier fusiu de l'armada francesa amb un cargament per la culassa. Autorizèt donc lo cargament en posicion cochada e una frequença de tir mai importanta. Per aumentar la portada, una pèça de cauchó estancava lo sistèma entre la culassa e la chambra. Lo canon èra raiat.
La cartocha èra una fabricacion complicada d'un desenau de pèças coma la bala, una capsula metallica ambé l'esca, una envelopa de papier... Èra assemblada per lo soudat. Après, pendent lo tir, la cartocha èra brutlada. Pasmens, aqueu foncionament encrassava l'arma e podiá blocar lo tir après un vintenau de còps.
Se fabriquèt mai de 1 200 000 fusius Chassepot entre 1866 e 1875. La desfacha de 1871 ambé Prússia e l'aparicion dau fusiu Mauser 1871 entraïnèron lo remplaçament dau Chassepot per lo fusiu Gras qu'èra un Chassepot modificat en 1874 per utilizar una cartocha metallica.
Caracteristicas tecnicas dau fusiu[modificar | modificar la font]
- Calibre : 11,8 mm.
- Pes : 4 054 g (4 687 g ambé la baioneta).
- Longor : 130 cm (188 cm ambé la baioneta).
- Longor dau canon : 795 mm.
- Portada utila : 150 m.
Caracteristicas tecnicas de la municion[modificar | modificar la font]
- Pes de la cartocha : 34 g.
- Diamètre de la cartocha : 13,5 mm.
- Diamètre de la bala : 11,8 mm.
- Pes de la bala : 24,5 g.
- Velocitat iniciala : 375 m/s.


text:
Ceres (planeta nan)
Ceres, oficialament designada (1) Ceres, es lo pus pichon planeta nan conegut dau Sistèma Solar e lo pus gròs asteroïde de la cencha principala ; es la sola planeta nana situada dins la cencha d'asteroïdes. Foguèt descobèrta lo 1èr de genièr de 1801 per Giuseppe Piazzi e pòrta lo nom de la divessa romana Ceres.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Cères es lo còrs pus gros de la centura d'asteroïdes situada entre Jupitèr e Mart. Sa massa representa lo tèrç deis asteroïdes de la centura e quasi 1,3% de la massa de la Luna[1]. Es donc sufisenta per que Cerès ague una forma quasi esferica amb un rai planetari eqüatorial de 487,3 km e un rai polar de 454,7[2]. Es donc la planeta nana pus pichona dau Sistèma Solar e unei satellits naturaus an una talha pus importanta.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
L'estructura intèrna de Cères es desconeguda mai de modèls son estats prepausats. Cères es generalament considerat coma un còrs diferenciat amb un nuclèu rocassós enviroutat per un mantèu de glaç d'aiga d'una espessor de 100 quilomètres[2]. Puei, lo mantèu seriá recubèrt per una crosta fina de poussa. Aqueu resultat es en acòrd ambé de mesuras fachas dempuei lo Telescòpi Keck en 2002 e per lei modèls d'evolucion actuaus[1] [3].
Dins aquò, la forma e la talha de Cères se pòdon tanben explicar per una estructura ambé de pòres e una diferenciacion parciala. D'efèct, la preséncia de materiaus rocassós, suggerida per lo modèl precedent, au dessús dau mantèu d'aiga seriá pas establa. Ansin, de matèrias rocassosas sotant dins lo mantèu entraïnarián una produccion de saus. Òr, aquelei saus son pas detectadas a l'ora d'ara. Ansin, es possible que Cères sigue format d'asteroïdes de bassa densitat amb un compausat aigós. La calor producha per la desintegracion deis elements radioactius contenguts dins l'interior de la planeta podriá adonc sufire per causar una diferenciacion[4].
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Cères tendriá una atmosfèra fòrça tèuna facha d'aiga venent de sa superficia[5]. D'efèct, lo glaç d'aiga es supausada èsser pas establa a una distància dau Soleu inferiora a 5 UA[6]. L'exposicion dirècta dei glaç ai rais solars podriá donc entraïnar la sublimacion d'una partida de la superficia. Puei, l'aiga seriá renovelada per migracion dempuei lei prefondors. Pasmens, la deteccion de la preséncia d'aiga vaporizada es malaisada a l'ora d'ara.
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Cères a pas de camp magnetic conegut.
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Satellits[modificar | modificar la font]
Observacion[modificar | modificar la font]
Descubèrta, recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Descubèrta e estatut[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Carry, Benoit; et al. (November 2007). "Near-Infrared Mapping and Physical Properties of the Dwarf-Planet Ceres" (PDF). Astronomy & Astrophysics 478: 235–244.
- ↑ 2,0 2,1 Thomas, P. C.; Parker, J. Wm.; McFadden, L. A.; et al. (2005). "Differentiation of the asteroid Ceres as revealed by its shape". Nature 437 (7056): 224–226.
- ↑ McCord, Thomas B. (2005). "Ceres: Evolution and current state". Journal of Geophysical Research 110: E05009.
- ↑ Zolotov, M. Yu. (2009). "On the Composition and Differentiation of Ceres". Icarus 204, 183-193 204: 183.
- ↑ A'Hearn, Michael F.; Feldman, Paul D. (1992). "Water vaporization on Ceres". Icarus 98: 54–60. doi:10.1016/0019-1035(92)90206-M.
- ↑ "Hubble Directly Observes Planet Orbiting Fomalhaut", 13 de novembre de 2008, [1]


text:
Província de Dnipropetròvsk
La província de Dnipropetròvsk (en ucraïnian ДHiпpoпeTpoBcbka oблacTb = Dnipropetròvska òblast; nom informal: ДHiпpoпeTpoBщиHa = Dnipropetròvshchina; en rus ДHeпpoпeTpoBckaя oблacTb = Dnepropetròvskaia òblast; abans EkaTepиHocлaBckaя ryбepHия = Iekaterinoslavskaia gobernia) es una província d'Ucraïna Centrala. Sa capitala es Dnipropetròvsk.
Limita amb las províncias de Poltava e Kharkiv al nòrd, la província de Donetzk a l'èst, las províncias de Kherson e Zaporizhzhia al sud, e las províncias de Mikolàiv e Kirovohrad a l'oèst. La província de Dnipropetròvsk es un important centre politic, comercial, industrial e econonomic d'Ucraïna.
Las principalas lengas de la populacion de la província de Dnipropetròvsk son l'ucraïnian, lo rus e lo sorgic (una barreja de las doas lengas).


text:
Bouresches
Bouresches es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Comun teatre de afrontaments germano-americanes en lo moment de la primièra guèrra mondiala, pendent la batalha del bòsc de Belleau (en Junh 1918), o #èsser gaireben totalament destruit.
- Commune théâtre d'affrontements germano-américains lors de la première guerre mondiale, pendant la bataille du bois de Belleau (Juin 1918), ou il fut presque entièrement détruit.


text:
Duttlenheim
Düttelnheim en alemannisch (Duttlenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Duttlenheim es una municipalitat #que fa partida del costat e del arrondissement de Molsheim. A situat a unitat|10|km}} de Wolxheim – 11 km de Soultz-los-Bains – 10 km de Avolsheim - 4 km de Ernolsheim-sus-Bruche - 7 km de Molsheim - 20 km de Estrasburg.
Duttlenheim est une commune qui fait partie du canton et de l'arrondissement de Molsheim. Elle est située à 10 km de Wolxheim – 11 km de Soultz-les-Bains – 10 km d'Avolsheim - 4 km d'Ernolsheim-sur-Bruche - 7 km de Molsheim - 20 km de Strasbourg.


text:
Batalha de Cepeda
La batalha de Cepeda deu 23 d'octobre de 1859, qu'ei ua de las duas batalhas escadudas Cepeda, Província de Santa Fe, Argentina). Qu'opausè las tropas de la Confederacion Argentina e las òstes unitàrias de l'Estat de Buenos Aires (alavetz desseparada de la Confederacion). L'Estat de Buenos Aires s'èra desseparat de la Confederacion per'mor qu'adoptava posicions unitàrias mentre que la Confederacion, a maugrat d'aver acaçat lo governador federau Juan Manuel de Rosas arron la batalha de Caseros, e demorava federau. La província de Buenos Aires arrefusè de signar la constitucion de 1853 e qu'instaurè lo son estat pròpi guadant atau per eth medish los revienguts de la taxas d'importacions qui passavan totas per Buenos Aires.
Durant la soa presidéncia de la Confederacion Justo José de Urquiza b'ensagè mejans deu pacifics (negociacions, seduccion, manipulacions politica) entà har tornar l'Estat de Buenos Aires dehens la Confederacion. En 1859 totun, lo Congrès de la Confederacion que votè o lei obligant Urquizar a reincorporar Buenos Aires sia pacificament sia dab la hòrça. Buenos Aires qu'entrè en guèrra en basant la soa armada dens lo pòrt de San Nicolás de Los Arroyos ; la rescontra de la duas armadas que ho favorabla a la Confedarion, superiora en nombre, e l'armada de Buenos Aires que's retirè e tot estar perseguida. Las tropas d'Urquiza que campèn en dehòra de la ciutat e, obligat a demissionar, lo president Alsina que'u deishè la victòria.
Buenos Aires que remportè totun d'un certe biais la negociacion qui desboquè suu Pacte de San José de Flores qui implicava lo retorn de Buenos Aires dehens la Confederacion mes dab condicions economicas e politicas qui era èran favorablas.
La tensions que mièn a ua segonda guèrra qui s'acabè dab la Batalha de Pavón on Urquiza e Mitre e's tornèn rescontrar e on aqueste còp Buenos Aires vençó e renforcè lo son poder centrau e unitari suu país.


text:
79
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 79 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Vespasian lo 23 de junh. Son fiu Titus li succediguèt. Segon leis istòrians romans, l'emperaire novèu, qu'èra un gorrin dins lo corrent dau rèine de son paire, cambièt totalament de comportament e venguèt au contrari fòrça vertuós e respectable. En particular, reüniguèt uneis intellectuaus romans per formar son govèrn. Pasmens, son rèine, fòrça brèu, foguèt marcat per una tiera de catastròfas. Ansin, dins lo corrent de l'annada, deguèt s'ocupar dei consequéncias de l'erupcion de Vesuvi que causèt la destruccion dei vilas de Pompei e de Herculanum (24 d'aost).


text:
Dalfin (mamifèr)
Los Dalfins (o regionalament daufins) son de mamifèrs de la familha dels Cetacèus que vivon dins la mar. Son d'animals fòrça intelligents. Son nom, dalfin, ven del grèc ancian δeλφίς (delphis) que significava "qu'a una matritz", qu'un còp èra se pensava que lo dalfin èra un peis amb un utèr. Ara se sap qu'es plan diferent dels peisses, qu'alena d'aire e que sa sang es cauda, coma totes los autres mamifèrs.
Los dalfins son d'animals marins e vivon majoritàriament dins los oceans. I a quatre espècias que se sonan dalfins de riu, que vivon dins los estuaris e los flumes d'aiga fresca.


text:
Texel
Texel (Tessel en frison, prononciat 'Tèssel' en neerlandés) es la mai granda de las Illas Frisonas e tanben la pus occidentala. Es situada entre la Mar de Wadden (al levant) e la Mar del Nòrd (al ponent), al sud de l'illa de Vlieland e al nòrd de la província d'Olanda Septentrionala, que ne fa partida administrativament. L'estrech de Marsdiep la separa de Den Helder, sus la tèrra ferma.
L'illa tota forma una sola comuna amb una superfícia de 585,96 km² que 416,14 ne son d'aiga. L'illa fa 20 km de long e 8 de larg. En 2004 teniá una populacion de 13 735 abitants.
Texel e Eierland[modificar | modificar la font]
L'actuala illa de Texel es constituida de doas illas (ancianament separadas): Texel al sud e Eierland al nòrd. En 1630 foguèt acabada la levada de sabla (Zanddijk) unissent las doas illas. En 1835 Nicolas Joseph De Cock formèt una societat anonima amb l'objectiu de convertir las estendudas descobèrtas per las marèas entre ambdoas en pòlders. Sul nòu pòlder se fondèt un vilatge, inicialament batejat Nieuwdorp (Vila nòva), mas que posteriorament foguèt rebatejat en onor del sieu fondador: De Cocksdorp.


text:
Palun
Una palun (var. palús, palud) o una sanha o un sanhàs, es un ecosistèma e un tipe de païsatge, del relèu planièr, aigat de longa o per passas, e cobèrt de vegetacion bassa.
Las paluns son sovent localizadas prèp d'un fluvi (coma, per exemple lo Ròse en Provença e particularament ai Santas), dins un estuari o un grau. La vegetacion de las paluns es constituida per d'espècias adaptadas al mitan umid. Sa composicion es cambiadissa segon la nautor d'aiga, l'importància dels periòdes de secada, e segon lo nivèl de salinitat. Las espècias dominantas son los joncs, las canas e tot un fum d'espècias erbacèas e aqüaticas.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Vienne-en-Bessin en normand ( Vienne-en-Bessin en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
La municipalitat a adaigat per la Seulles.
La commune est arrosée par la Seulles.
Vienne-en-Bessin
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Sant Empèri Roman Germanic
Lo Sant Empèri Roman Germanic (alemand: Heiliges Römisches Reich; latin: Sacrum Romanum Imperium: Sant Empèri Roman de la Nacion Germanica) èra una union de territòris d'Euròpa Centrala entre l'Edat Mejana e l'Edat Modèrna plaçats jos l'autoritat d'un emperaire roman germanic. Lo primièr emperaire roman germanic foguèt Otto I en 962 de l'èra crestiana. Lo darrièr foguèt Francés II, qu'abdiquèt e dissolguèt l'empèri en 1806 durant las Guèrras Napoleonencas.
Lo Sant Empèri nasquèt en 962 de la Francia Orientala, eissida del desmembrament de l'Empèri Carolingian pel Tractat de Verdun, e foguèt l'entitat predominanta d'Euròpa Centrala durant gaireben un millenni, fins a la sa dissolucion en 1806 per Napoleon Ièr.
Al sègle XVIII, compreniá la màger part de las actualas Alemanha, Republica Chèca, Àustria, Liechtenstein, Eslovènia, Belgica e Luxemborg, e tanben una part de la Polonha actuala e una porcion dels Païses Basses. Anteriorament, n'avián format part la totalitat dels Païses Basses e de Soïssa, l'èst de França e lo nòrd d'Itàlia.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 La formacion de l'Empèri
- 1.2 La dinastia otoniana
- 1.3 La dinastia franconenca
- 1.4 La Querèla deis Investiduras
- 1.5 La dinastia dei Hohenstaufen
- 1.6 La fin de l'Edat Mejana
- 1.7 La refondacion de l'Empèri per lei Hamsborg
- 1.8 La Reforma e la patz d'Augsborg
- 1.9 La Guèrra de Trenta ans
- 1.10 La rivalitat entre Àustria e Prussia
- 1.11 La disparicion de l'Empèri
- 2 Organizacion politica
- 2.1 Principis principaus
- 2.2 Institucions principalas
- 2.3 Organizacion territoriala
- 3 Ligams intèrnes
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
La formacion de l'Empèri[modificar | modificar la font]
La formacion dau Sant Empèri Roman Germanic acomencèt en 843 pendent lo partiment per lo Tractat de Verdun de l'Empèri Carolingian entre lei tres fius de Loís Ien lo Piós (814-840). Tres estats foguèron formats :
- Francia Occidentala que serà a l'origina dau Reiaume de França.
- Francia Mediana que serà partejada entre lei fius de Lotari Ièr en 855 e serà plus jamai reünificada.
- Francia Orientala que serà a l'origina de l'Empèri.
Aquela division dau territòri carolingian va venir permanenta e l'autoritat dei govèrns centraus va lèu s'afeblir en causa dei divisions intèrnas dei reiaumes e de la pression ai frontieras d'envaïseires coma lei Vikings. Ansin, apareguèron d'ensems autonòms coma lei ducats o lei comtats que dispausavan d'una independéncia fòrça importanta e reconeissián solament un poder sobeiran nominau ai rèis centraus. Aqueu movement serà a l'origina de la societat feodala de l'Edat Mejana. Pasmens, totei leis estats carolingians foguèron pas pertocats au meme gras per aquela evolucion.
La Francia Mediana dispareguèt totalament tre la fin dau sègle IX quand son unitat se descompausèt en causa dei partiments entre leis eiretiers de la dinastia e de l'influéncia de l'aristocràcia locala que desirava venir autonòma. En Francia Orientala, lei ducs foguèron elegits per lei nòbles locaus. Puei, lo rèi foguèt tanben elegit per lei membres pus importants de la noblesa. La dinastia carolingiana perdiguèt donc rapidàment lo contraròtle de l'estat mai l'unitat dau reiaume demorèt. En 919, Enric Ièr de Saxe foguèt elegit. Reinèt fins a 936 e capitèt de convéncer lo rèsta dei grands dau reiaume d'elegir son fiu Oton Ièr coma rèi après sa mòrt. Aquò permetèt de fondar la dinastia otoniana que va dirigir l'Empèri fins a 1024.
La dinastia otoniana[modificar | modificar la font]
De 919 a 1024, la dinastia otoniana dirigiguèt l'Empèri e consolidèt son unitat. Unei principis foguèron la basa d'aqueu procediment. Lo premier foguèt lo mantenement de l'autonomia dei ducats dau reiaume qu'èran a l'origina de la monarquiá electiva de Francia Orientala. Puei, lei rèis capitèron de desvolopar una clientèla importanta de vassaus que permetèt d'assegurar lor poder. Enfin, leis Otonians s'apielèron tanben sus la Glèise crestiana per renforçar l'estructura governamentala.
D'efèct, la relacion entre lo rèi e lei ducs èra l'element primordiau de l'unitat dau reiaume en formacion. Lei ducs èran quasi independents e la fònt dau poder reiau gràcias a l'eleccion dau rèi per lei senhors pus poderós. Per assegurar lor poder, leis Otonians deguèron donc se limitar a l'exercici dau poder de senhoriá sus lei ducs e reconóisser seis poders dins leis afaires intèrnes dei ducats. Aquò permetèt de donar una autonomia granda ai senhors dau reiaume e empachèt una desintegracion sus lo modèle d'aquela de Francia Mediana.
En fòra de la reconoissença dei drechs dei senhors pus importants, lei rèis de Francia Orientala desvolopèron tanben una clientèla pròpria per venir lei senhors feodaus pus poderós dau reaiume. D'efèct a la fin de l'Empèri Carolingian, la possession d'una clientèla importanta èra una condicion necessària per obtenir lo poder. Leis Otonians capitèron de se crear una clientèla d'evesques en cambi de territòris qu'èran recuperats a la mòrt de son titular. Aquò permetèt au rèi de pas dispersar sei domenis entre de familhas nòblas qu'avián tendéncia de venir pauc a pauc independentas dau poder centrau. Gràcias a aqueu sistèma, leis Otonians venguèron lei caps de la premiera clientèla europèa tre lo sègle X.
D'autra part, leis Otonians utilizèron egalament la Glèisa per consolidar l'administracion dau reiaume. L'Emperaire capitèt de prendre lo contraròtle deis institucions de la Glèisa presentas sus son territòri en cambi de divèrsei recompensas. Ansin, lei membres dau clergat aut èran nomats a l'iniciativa dau poder centrau e la Glèisa foguèt donc pauc a pauc integrada dins la gestion deis afaires imperiaus. Aquela politica culminèt a la fin dau sègle X quand lo nòrd d'Itàlia èra sota la dominacion dau Sant Empèri e qu'unei papas foguèron nomats per son cap.
La dinastia franconenca[modificar | modificar la font]
La mòrt sensa eiretier de l'emperaire Enric II en 1024 marquèt la fin de la dinastia otonomiana e lo començament de la dinastia franconenca après l'eleccion de Conrad II. Va dirigir l'Empèri fins a 1125. L'unitat de l'Empèri foguèt renforçada e mai se l'aristocràcia obtenguèt certanei drechs permetent d'assegurar son autonomia.
Ansin, la dinastia franconenca contunièt la politica religiosa deis Otonians per administrar l'Empèri e dirigir la nominacion dei membres dau clergat aut. Per exemple, la nominacion dau clergat dei territòris imperiaus èra pas realizada per lo papa mai solament per l'emperaire. Au contrari, lo cap dau Sant Empèri contunièt de poder nomar o destituir lo papa coma en 1046. D'autra part, la dinastia assaièt d'introdurre e de propagar lo drech roman, en plaça dei lèis germanicas tradicionalas, e la patz entre lei territòris imperiaus. Per aquò, s'estendiguèt l'idèa de « Patz de Dieu » apereguda dins lo sud de França. Enfin, leis emperaires capitèron d'acabar lo procediment d'union de Borgonha dins l'Empèri. Aquela region èra ja sota lo contraròtle de l'emperaire dempuei l'adopcion d'Enric II coma eiretier per lo darrier rèi borgonhon mai lei Franconencs capitèron de l'unificar dirèctament au Sant Empèri.
Pasmens, leis emperaires deguèron acceptar una partida dei volontats d'autonomia dei membres de la noblesa auta de l'Empèri. Certanei fèus periferics coma Ongria venguèron independents. De mai, per l'eleccion d'Enric IV, l'aristocràcia capitèt de condicionar sa somission au rèi a la justesa de son rèine. Enfin, lo periòde de regéncia au començament dau rèine d'Enric IV venguèt la perseguida de l'afebliment de l'autoritat centrala en causa de la division de la Cort. En particular, la papautat retrobèt son independéncia
La Querèla deis Investiduras[modificar | modificar la font]
La Querèla deis Investiduras se debanèt de 1075 a 1122 durant la fin dau periòde de la dinastia franconenca. D'efèct, aprofichant l'afebliment dau poder imperiau, la papautat retrobèt son autonomia e decidiguèt de luchar còntra la nominacion dau clergat dau Sant Empèri per l'emperaire. Entre 1075 e 1077, lo papa utilizèt son drech d'excomunicacion còntra Enric IV a prepaus de la nominacion de l'evesque de Milan. Après un conflicte de doas annadas, Enric IV deguèt se sometre. Pasmens, son fiu Enric V decidiguèt d'acomençar tornarmai aqueu conflicte e una solucion novèla foguèt acceptada per lei dos camps en 1122. L'emperaire gardèt lo drech de confirmar leis eleccions dei membres dau clergat. En revenge, lei procediments d'eleccions èran venguts mai independents, especialament en Borgonha e Itàlia. Enfin, una partida dei devers ancians dau clergat a respèct de l'emperaire dispareguèt. Ansin, la Querèla deis Investiduras s'acabèt per una desfacha politica de l'Emperaire que veguèt son poder demenir fòrtament.
La dinastia dei Hohenstaufen[modificar | modificar la font]
Après la fin de la dinastia franconenca en 1125, doas familhas poguèron pretendre d'èsser elegidas a la tèsta de l'Empèri. La premiera foguèt la familha Welf e la segonda aquela dei Hohenstaufen. Aquò serà la fònt de divèrsei conflictes, especialament dins lo nòrd d'Itàlia, que s'acabèron per lo succès dei Hohenstaufen e per un renforçament de l'autonomia de l'aristocràcia imperiala.
D'efèct, après la mòrt d'Enric IV en 1125, foguèt elegit Lotari III de la familha Welf que reinèt fins a 1137. Au contrari dei dinastias precedentas, sa politica foguèt caracterizada per son sostèn au papa. Pasmens, a sa mòrt, lei Welf foguèron escartats e Conrad III dei Hohenstaufen foguèt elegit cap de l'Empèri. Aquò va entraïnar lo començament d'un conflicte recurrent dins lei vilas dau nòrd d'Itàlia entre lei partisans dau papa (Guelfs) e aquelei de l'emperaire (Gibelins). Aquelei trebols obliguèron Frederic Ien (1152-1190) d'intervenir dins la region per restaurar l'òrdre imperiau. Lo conflicte s'acabèt per una revirada per l'Emperaire, vencut a Legnano en 1176, que veguèt son influéncia demenir en Itàlia. Pasmens, Frederic aprofichèt aqueu conflicte per redurre lei possessions de la familha Welf en Alemanh. D'efèct, en 1175, Enric XII de Baviera, cap de l'ostau dei Welf, refusèt de l'ajudar durant sei campanhas. Aqueu refús foguèt pretèxt a un procès feodau victoriós per insubordinacion gràcias a una aliança entre lo poder imperiau e la màger part dei senhors dau reiaume. Dins aquò, sei territòris foguèron partejats entre lei senhors territoriaus de l'Empèri e lo domeni imperiau pròpri aprofichèt pas l'occasion per s'agrandir.
A la mòrt de Frederic Ien, son successor Enric VI (1190-1197) assaièt de prendre lo contraròtle dau reiaume normand de Sicília e dau sud d'Itàlia e d'instaurar un poder centrau poderós dins l'Empèri. Pasmens, se turtèt a una resistància acarnada dei Normands e ai trebols causats en Alemanha per lo partit Welf. Sa mòrt prematura en 1197 marquèt sa revirada e lo començament d'un periòde d'instabilitat dau tròne imperiau fins a la reconoissança de Frederic II au començament deis annadas 1210. Son rèine veguèt lei Grands de l'Empèri obtenir de privilègis fòrça importants que van permetre lo desvolopament d'estats quasi independents dins l'Empèri. Aquò foguèt renforçat per la fin de la dinastia en 1250 que causèt un afebliment major dau poder imperiau.
La fin de l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Après lo declin dei Hohenstaufen, la fin de l'Edat Mejana veguèt la transformacion de l'Empèri que lo poder centrau venguèt relativament feble e que se centrèt mai e mai sus lei regions alemandas. D'efèct, l'afebliment dau poder imperiau contunièt en fàcia de la formacion d'estats poderós dirigits per lei princes-electors. Aquelei darriers veguèron lor poissança aumentar quand lo papa decidiguèt de fixar lo mòde d'eleccion de l'Emperaire e que venguèron lei membres solets dau collègi electorau. De mai, lo tròne imperiau demorèt vacant durant unei periòdes. Enfin, la papautat, que se desplacèt en Avinhon a partir de 1309, acomencèt tornarmai de luchar còntra lo poder imperiau sus leis afaires de la Glèisa, especialament dins lo nòrd d'Itàlia.
Aqueu procediment se debanèt en parallèl d'un reculament dei frontieras imperialas e de la pèrda d'influéncia sus lei regions perifericas. Lo fenomèn foguèt fòrtament marcat dins lei regions occidentalas en causa dei trebols de la Guèrra de Cent Ans. Certanei nòbles francés importants avián de fèus dins de reiaumes diferents. Lo rèi Carles V prenguèt possession dau Daufinat e de membres de sa familha obtenguèron de possessions imperialas coma Provença o Borgonha. Certanei familhas reconoguèron la senhoriá francesa. Enfin, de movements d'autonomia se debanèron dins d'autrei territòris occidentaus coma Soïssa ambé la creacion de la Confederacion dei Tres Cantons en 1291 e Itàlia.
Lo centre dau Sant Empèri se desplacèt donc dins lei regions alemandas a l'entorn dei familhas majoras de l'Empèri (Luxemborg, Wittelsbach e Hamsborg). Dins aquò, l'afondrament de l'Ostau dei Luxemborg vèrs la fin dau sègle XIV marquèt l'ascension dei Hamsborg que prenguèron lo poder dins leis institucions imperialas e lo gardèron quasiment fins a la fin de l'Empèri. Òr, lei possessions d'aquela familha èran principalament situadas dins lei regions orientalas de l'Empèri que van venir la fònt de la monarquiá poderosa austriana.
La refondacion de l'Empèri per lei Hamsborg[modificar | modificar la font]
La refondacion de l'Empèri per lei Hamsborg foguèt realizada per lei premiers emperaires d'aquela dinastia, Frederic III (1440-1486), Maximilien Ien (1508-1519) e Carles Quint (1519-1558), gràcias a lor poissança que permetèt de redreiçar lo poder e l'imatge de l'Empèri. Unei reformas majoras foguèron consideras coma un projècte d'impòst comun e de patz generala entre leis estats imperiaus. Pasmens, fin finala, solament dos cambiaments foguèron definitivament adoptats : lei Ceucles imperiaus per organizar la defensa e la collècta de l'impòst e la Chambra imperiala per assegurar lo reglament dei diferents entre estats. La Dièta Imperiala vendriá egalament pauc a pauc lo forum politic e diplomatic de l'Empèri.
La Reforma e la patz d'Augsborg[modificar | modificar la font]
La premiera mitat dau sègle XVI veguèt una tièra de dificultats per l'Empèri que deguèt faciar de guèrras e l'aparicion e lo desvolopament de la Reforma protestanta. D'en premier, durant lo rèine de Carles Quint, se debanèt divèrsei guèrras còntra França, de revòutas intèrnas (païsans entre 1524 e 1526) e còntra leis Otomans sostenguts per lei Francés. Pasmens, lo problema principau venguèt après lo reglament d'aquelei conflictes quand l'Emperaire decidiguèt de s'ocupar de la question religiosa causant una guèrra còntra lei Princes protestants. Va s'acabar per un compromés religiós (patz d'Augsborg) que va marcar la division confessionala de l'Empèri entre Protestants e Catolics.
D'efèct, durant la mager part de son rèine, Carles Quint deguèt luchar còntra leis ambicions francesas en Itàlia e dins lei regions situadas entre lo Reiaume francés e lo Sant Empèri. En 1529, après un premier conflicte lòng e acarnat, una patz foguèt signada per lei dos camps onte França gardèt la region borgonhona mai abandonèt sei pretencions sus lo nòrd d'Itàlia. Pasmens, França s'alièt ambé leis Otomans e de guèrras novèlas se debanèron en 1536-1537 puei entre 1542 e 1544. De lor caire, leis Otomans dirigit per lo sultan Soliman ataquèron l'Euròpa Centrala a partir deis annadas 1520. Venceires a Mohacs còntra Òngria, foguèron replegats per leis Austrians en 1529 e en 1532 dins la region de Viena. Pasmens, en 1541, foguèron lo torn de l'armada imperiala d'èsser vencuda durant una campanha en Òngria. Ansin, se Carles Quint capitèt d'arrestar lei progrès otomans en Euròpa, la frontiera orientala dau Sant Empèri demorèt un frònt major onte de fòrças importantas èran estacionadas.
Après aquelei succès, Carles Quint assaièt de reglar la question religiosa causada per l'aparicion dau Protestantisme en 1515. En 1521, Martin Luther foguèt condamnat per l'edicte de Worms. Pasmens, aquò empachèt pas lo desvolopament de la religion novèla e la conversion d'uneis estats. Crenhent una intervencion militara, leis estats protestants se gropèron dins una aliança militara dicha liga Smalkalda. En 1535, recebiguèron lo sostèn francés còntra l'Emperaire. Dins aquò, en 1546, la patz entre Carles Quint e Francés Ien entraïnèt lo començament de la guèrra per una ofensiva preventiva còntra lei fòrças catolicas. Pasmens, Carles Quint capitèt de redreiçar la situacion e averèt un succès decisiu a Mühlberg lo 24 d'abriu de 1547. Lei negociacions de patz foguèron malaisadas e s'acabèron solament en 1555 per la patz d'Augsborg. Marquèt un afebliment de l'autoritat imperiala restaurada per lei Hamsborg e lo principi deis estats imperiaus foguèt tornarmai afirmat. De mai, leis estats obtenguèron de drechs sobeirans novèus (batuda de la moneda...) e la division religiosa demorèt.
La Guèrra de Trenta ans[modificar | modificar la font]
Lei divisions religiosas entre protestants e catolics foguèron pas amaisadas per la patz d'Augsborg. En plaça, leis estats formèron d'alianças militaras e preparèron un conflicte generau qu'acomencèt en 1618 a prepaus de la succession dau prince-elector de Boèmia. La guèrra se devesiguèt en quatre periòdes diferents de 1618 a 1648 e va constituir lo còp decisiu còntra l'unitat de l'Empèri. Veguèron l'intervencion dei poissanças vesinas coma Danemarc, Suècia e França e causèron de destruccions fòrça importanta sus tot lo territòri de l'Empèri.
Inicialament venceire, lo camp catolic deguèt pauc a pauc faciar leis armadas deis aliats deis estats protestants. Aqueleis intervencions èran motivadas per la desirança d'ajudar la religion protestanta o d'empachar la formacion d'un Empèri amb un poder centrau restaurat e sota l'influéncia de l'Ostau dei Hamsborg. L'intrada en guèrra de França foguèt l'element decisiu dau conflicte e va permetre la victòria dau camp protestant. A partir de 1641, leis estats catolics arrestèron lo conflicte e desmobilizèron sei fòrças sensa autorizacion de l'Emperaire. L'idèa de l' Empèri foguèt pauc a pauc abandonada e lei tractats de Vestfàlia establiguèron definitavament la libertat deis estats alemands. D'efèct, l'Empèri foguèt devesit entre 350 entitats dotats dau drech de vòte a la Dièta imperiala. Aquò permetèt de limitar l'influéncia dei Hamsborg e d'empachar la formacion d'una majoritat capabla de dirigir l'Empèri.
La rivalitat entre Àustria e Prussia[modificar | modificar la font]
Après la Guèrra de Trenta Ans, la fin dau sègle XVII foguèt marcada per la politica de l'Emperaire Leopold Ien qu'assaièt de protegir l'Empèri còntra leis ambicions de Lóis XIV. Pasmens, la desintegracion contunièt dins leis annadas 1650 quand lo Dièta confirmèt lo drech deis estats d'obtenir d'impòsts de lor populacion per formar d'armadas. A partir dau sègle seguent, l'Empèri foguèt devesit entre lei zonas d'influéncia d'Àustria e de Prussia. Aquelei darriers èran venguts d'estats majors dau continent european e despassèron largament lo quadre dau Sant Empèri. Leis institucions de l'Empèri declinèron e venguèron solament un otís dins la politica de poissança dei dos estats. Dins leis annadas 1770, perdiguèron lo rèsta de lor importància e la patz de Teschen entre Prussia e Àustria foguèron pas garantida per leis estrucuturas imperialas mai per de reiaumes estrangiers coma Russia.
La disparicion de l'Empèri[modificar | modificar la font]
En 1792, durant la Revolucion Francesa, lei doas poissanças principalas de l'Empèri s'alièron dins la Premiera Coalicion per luchar còntra França. Pasmens, aquela aliança aviá pas per objectiu la defensa de l'Empèri mai solament empachar l'autre d'aprofichar la victòria. De mai, certaneis estats, especialament Prussia, aviá tanben la desirança d'annexar de territòris eclesiastic per pagar lor esfòrç de guèrra. Ansin, lei tropas coalizadas poguèron pas resistir ais ofensivas francesas e divèrsei tractats de patz foguèron signats ambé la Republica francesa entre 1795 e 1797 marcant la revirada de la Premiera Coalicion.
Gràcias a son succès militar, França obteguèt lei territòris de la riba senèstra dau Rin. Ansin, entre 1801 e 1803, una tièra de negociacions s'ocupèt de modificar lei frontieras entre leis estats imperiaus per reparar lei pèrdas deis estats annexats per lei Francés. Aquò va entraïnar un cambiament important deis estats alemands car França assaièt de crear un emsems de poissanças mejanas capablas de causar de problemas au rèsta de l'Empèri sensa aguer lei mejans de menaçar la Republica. Lei territòris eclesiastics foguèron largament utilizats coma compensacions per dessenhar lei frontieras novèlas causant la disparicion de la Glèisa imperiala.
Pasmens, aqueu reglament foguèt provisòri car en 1804, Napoleon decidiguèt d'afeblir Prussia e Àustria en sostenent certaneis estats alemands. Bavièra, Wurtemberg e Bada venguèron de reiaumes coma Prussia e Àustria. Puei, lo 12 de julhèt de 1806, uneis estats alemands decidiguèron de fondar la Confederacion dau Rin a París. Quitèron oficialament l'Empèri lo 1en d'aost seguent e se placèron sota proteccion francesa. Menaçat d'una ataca francesa còntra Àustria, l'emperaire Francés II acceptèt d'abdicar lo 6 d'aost de 1806 marcant la fin finala dau Sant Empèri Roman Germanic.
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
L'organizacion politica dau Sant Empèri Roman Germanic foguèt lo resultat d'unei procediments mai o mens ancians. La mager part èran compausats per de tradicions o de privilègis medievaus. Lei tèxts pus ancians foguèron escrichs a partir de la fin de l'Edat Mejana. Ansin, la nocion de constitucion foguèt definida solament dins lo corrent dau sègle XVII e se compausèt d'un assemblatge d'elements, escrichs o non, fòrça complèxe. Sa caracteristica principala foguèt que la sobeiranetat èra partejada entre leis estats imperiaus (Majestas realis) e l'Emperaire elegit (Majestas personalis).
Principis principaus[modificar | modificar la font]
Lei lèis fondamentalas[modificar | modificar la font]
Unei tèxts, escrichs a partir dau sègle XII, compausan lei lèis fondamentalas de l'estructura imperiala. Lo premier foguèt lo Concordat de Worms de 1122 que permetèt de reglar lei questions suscitadas per la Querèla deis Investiduras. Marquèt una premiera separacion entre l'Estat e la Glèisa e donèt una basa novèla a la gestion deis afaires religiós. La segonda etapa importanta se debanèt en 1231 quand Frederic II deguèt donar dei drechs sobeirans a una partida de l'aristocràcia que va formar per la seguida l'ensems dei Princes imperiaus. Enfin, en 1356, foguèt adoptada la Bula d'Aur qu'es considerada coma la fondacion vertadiera de la Constitucion de l'Empèri. Permetèt de definir lo sistèma d'eleccion dau rèi e assaièt de redurre lei guèrras entre estats imperiaus.
S'apondiguèt durant lo sègle XIV lei concordats signats en 1447 entre lo Papa Nicolau V e l'Emperaire Frederic III. Regardavan leis afaires religiós coma lei libertats dau clergat, son mòde d'eleccion e lo sistèma de succession a la mòrt dau titular d'un territòri eclesiastic. Peui, en 1495 e 1521, doas decisions pertocavan l'adopcion dau principi de la patz entre leis estats e lo nombre de soudats que cada estat deviá fornir a l'armada imperiala. Aqueu sistèma foguèt completat en 1555 per la patz d'Augsborg qu'estendèt la patz au nivèu religiós.
Enfin, a partir de la Guèrra de Trenta Ans, lei tractats de reglament dei conflictes se debanant sus lo territòri completèron lei lèis fondamentalas de l'Empèri. Lei pus importants foguèron lei tractats de Vestfàlia que cambièron prefondament lei drechs de sobeiranetats entre leis estats imperiaus e permetèron de reglar la question religiosa creada per l'aparicion de la religion calvinista. Lei tractats de Nimegue (1678) e de Ryswick (1697) aguèron una importància pus febla mai foguèron la basa de cambiaments de frontieras. Foguèt tanben lo cas dei decisions de la Dièta imperiala de 1654 puei de 1663.
Lei costumas[modificar | modificar la font]
Au costat dei tèxts escrichs, lei costumas e la tradicion aguèron tanben un ròtle fòrça important dins l'organizacion politica de l'Empèri. Èran gropadas segon dos ensems. Lo premier regardava lei costumas elei e lo segond pertocava lo biais de leis aplicar. Lei costumas regardant la gestion deis afaires de l'Estat èran gropadas dins un ensems dich Reichsherkommen. Certaneis èran relativament importantas coma l'acòrd d'elegir solament un Alemand coma rèi de l'Empèri.
Institucions principalas[modificar | modificar la font]
L'Emperaire[modificar | modificar la font]
L'Emperaire èra lo cap oficiau dau Sant Empèri Roman Germanic. Se considerava coma lo successor deis emperaires romans e carolingians e son títol oficiau èra « Rèi dei Romans ». Èra elegit per l'aristocràcia imperiala segon un sistèma que foguèt definitivament organizat per la Bula d'Aur en 1356. Segon lei periòdes, lo poder de l'Emperaire foguèt mai o mens poderós. Pasmens, d'un biais generau, son autoritat demeniguèt pauc a pauc e leis estats imperiaus obtenguèron una quasi-independéncia dins lo corrent de l'Edat Mejana.
L'Arquevesque de Maiança[modificar | modificar la font]
L'Arquevesque de Maiança èra un Prince-Elector qu'aviá un ròtle especiau, e principalament simbolic, segon la Bula d'Aur. Èra lo president dau collègi electorau e encargat dau sacre de l'Emperaire novèu. Èra tanben de drech archicancelier de l'Empèri e premier conselhier de la Dièta imperiala. Enfin, aviá una plaça particulara dins lo Conseu Aulic e dins la Chambra Imperiala de Justícia.
La Dièta imperiala[modificar | modificar la font]
La Dièta d'Empèri faguèt son aparicion dins lo corrent dei reformas de la fin dau sègle XV e dau començament dau sègle XVI. Inicialament assemblada legislativa e forum de discussion entre representants dei territòris imperiaus, vendriá pauc a pauc l'institucion constitucionala e juridica suprèma de l'Empèri. Se reüniguèt regulament dins una vila de l'Empèri fins a 1653-1654. A partir de 1663, vendriá permanenta e s'installèt a Ratisbona. Èra devesit entre tres grops compausats dei Princes-Electors, dei Princes d'Empèri e dei Vilas d'Empèri. Una lèi necessitava l'acceptacion per lei tres grops e sa ratificacion per l'Emperaire. A partir de la Guèrra de Trenta Ans, lei membres catolics e protestants foguèron separats. La majoritat èra necessària per un vòte levat deis afaires religiós onte la regla èra lo consensus.
Lei Ceucles imperiaus[modificar | modificar la font]
Lei Ceucles imperiaus apareguèron a partir de la fin dau sègle XV. Gropèron uneis estats mai pas aquelei dei Princes-Electors. Sièis foguèron formats en 1500 e s'apondiguèron quatre novèus en 1517. Lei fèus italians e la Cavalariá d'Empèri demorèron en fòra d'aquela organizacion. Avián per objectiu de desvolopar la solidaritat entre estats vesins, de protegir la patz dins l'Empèri, d'aplicar lei lèis, d'obtenir lo pagament deis impòsts e de condurre una politica comerciala. Avián una Dièta e venguèron d'elements importants per lo reglament deis afaires juridics au costat de la Chambra Imperiala de Justícia.
La Chambra Imperiala de Justícia[modificar | modificar la font]
La Chambra Imperiala de Justícia foguèt creada oficialament en 1495 mai una institucion similara èra estada ja en plaça dempuei 1415. Sei membres èran nomats per l'Emperaire, lei Princes-Electors e lei Ceucles. Sa creacion marquèt un progrès major deis estats imperiaus còntra lo poder imperiau. Son objectiu èra de permetre lo reglament dei conflictes d'un biais juridic e non militar. Pasmens, son foncionament foguèt perturbat per de dificultats financieras regularas.
Lo Conseu aulic[modificar | modificar la font]
Creat en 1501, lo Conseu aulic èra l'organ de justícia suprèm ambé la Chambra Imperiala de Justícia. Certaneis afaires, coma lei questions regardant lei fèus de l'Empèri, èran tractats solament per lo Conseu aulic. Sei membres èran nomats per l'Emperaire. Pasmens, coma l'Emperaire èra catolic, sei decisions èran consideradas coma parcialas per lei senhors protestants.
Organizacion territoriala[modificar | modificar la font]
Leis Estats imperiaus[modificar | modificar la font]
La nocion d'estats imperiaus gropa lei territòris qu'avián un sèti a la Dièta Imperiala. Èran devesits d'un caire entre estats temperaus e espirituaus e d'autre caire segon lor reng. Lo premier critèri aviá un ròtle important car certanei membres dau clergat èra lei caps espirituaus d'un territòri eclesiastic coma un diocèsi e tanben lei senhors temporaus d'un territòri imperiau. De mai, lei fèus eclesiastics avián de reglas de succession particularas e sovent defenidas dins leis acòrds entre l'Emperaire e la Papautat. La segonda caracteristica permetèt de destriar l'importància dau territòri :
- lei Princes-Electors èran la basa de l'Emperaire e lei membres dau collègi electorau per la designacion de l'Emperaire. Èran inicialament sept : tres princes-arquevesques (Maiança, Trèva e Colonha) e quatre senhors laïcs (Boèmia, Saxe, Brandeborg e Palatinat). En 1632, lo rèi de Bavièra venguèt tanben Prince-Elector per decision de l'Emperaire Ferdinand II. Puei, en 1692, foguèt lo torn dau duc de Brunswick-Luneborg. Perdiguèron una partida de lor influéncia politica a partir dau desvolopament de la Dièta Imperiala dins leis annadas 1680 mai demorèron un grop poderós fins a la fin de l'Empèri.
- lei Princes d'Empèri que son lei senhors dei fèus dirèctament dependents de l'Emperaire. Lor nombre evolucionèt segon lei periòdes. Pasmens, durant lo periòde d'existància de l'Empèri, lo nombre de vassaus laïcs aumentèt pauc a pauc mentre qu'aqueu dei vassaus eclesiastics demeniguèt.
- lei Prelats d'Empèri son compausats deis entitats eclesiasticas que son senhors d'un territòri pichon coma una abadiá. Aqueu grop veguèt lo nombre de sei membres demenir durant tot l'Empèri. Pasmens, dins la Dièta Imperiala, capitèt de formar un grop que son vòte èra egau a aqueu dei Princes d'Empèri. Aquò li permetèt d'obtenir una importància relativament fòrta a respèct de l'influéncia economica o militara de sei membres.
- lei Còmtes d'Empèri que son lei senhors dei fèus pus pichons de l'Empèri.
- lei Vilas d'Empèri qu'an l'Emperaire per sobeiran. Dins lei fachs, formavan de vilas liuras dependentas d'un conseu autonòm.
Leis autrei territòris autonòms de l'Empèri[modificar | modificar la font]
En fòra deis estats imperiaus, existissiá d'autrei tipes de territòris autonòms de l'Empèri :
- la Cavalariá d'Empèri qu'èra formada per l'aristocràcia bassa. Assaièt de s'organizar a partir de la fin de l'Edat Mejana per protegir sei drechs e gardar lor autonomia.
- lei Vilatges d'Empèri qu'èran d'ensems fòrça pichons sota la sobeiranetat dirècta de l'Emperaire. Avián de sistèmas d'autoadministracion.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Jean-Pierre Cuvillier, L'Allemagne médiévale, 2 volumes, 1984.
- (de) Gerhard Hartmann, Die Kaiser des Heiligen Römischen Reiches, Marix-Verlag, 2008, (ISBN 3-86539-938-X).
- (de) Klaus Herbers e Helmut Neuhaus, Das Heilige Römische Reich – Schauplätze einer tausendjährigen Geschichte (843–1806), Böhlau-Verlag, 2005, (ISBN 3-412-23405-2)
- (fr) Jean-François Noël, Le Saint-Empire, Paris, 1986.
- (fr) Francis Rapp, Le Saint-Empire romain germanique. D’Otton le Grand à Charles Quint, Taillandier, 2000.
- (fr) Jean Schillinger, Le Saint-Empire, 2002.


text:
Vergüei (Lanas)
Vergüei[1] (en francés: Bergouey) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e dens la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge qu'es sus l'arribèra esquèrra deu Los, afluent de l'ador.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La Glèisa de Sent Andriu.
- La hont sulfurosa de Massei.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1968
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1968 (Jòcs de la 12ena Olimpiada) se debanèron a Grenòble França ( 6 - 18 de febrièr de 1968 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Filmografia
- 9 Vejatz tanben
- 10 Ligams extèrnes
- 11 Ligams videografics
- 12 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
38 païses e 1171 atlètas foguèt lo bilanç participatiu d'aicestes segonds jòcs savoiards.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Claude Lelouch & François Reichenbach: 13 jours en France, filme documentari (c) França 1968
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 102 documents subre Grenòble 1968 en picar coma clau Winter Olympic Games 1968
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Aetonauta
'Aetonauta' se parece a 'aeronauta', ¿Con aetonauta querías decir aeronauta?
Aetonauta tiene 9 letras
Definición de aeronauta aquí
Resultados de búsqueda:
Resultados de imágenes:
Youtube: aetonauta
Nube de palabras :
- aeronauta zeronauta seronauta weronauta qeronauta awronauta asronauta adronauta arronauta a4ronauta a3ronauta aeeonauta aedonauta aefonauta aetonauta ae5onauta ae4onauta aerinauta aerknauta aerlnauta aerpnauta aer0nauta aer9nauta aerobauta aeromauta aerojauta aerohauta aeronzuta aeronsuta aeronwuta aeronquta aeronayta aeronahta aeronajta aeronaita aerona8ta aerona7ta aeronaura aeronaufa aeronauga aeronauya aeronau6a aeronau5a aeronautz aeronauts aeronautw aeronautq


text:
Wikipèdia:Talhièr grafic
Somari
Talhièr Grafic
Aqueste Talhièr Grafic a per objectiu de melhorar las illustracions de l'ensemble de las Wikipèdias par far ganhar aquesta enciclopèdia en qualitat, credibilitat e clartat pedagogica.
L'activitat dels Wikigrafistas es lo melhorament d'imatges de qualitat que la comunautat nos prepausa, en particular extraire un objècte precís d'una fotografia (« detorar »), melhorar e clarificar son efièch visual, suprimir d'objèctes qu'interferisson dins l'imatge. La creacion d'illustracions, esquèmas, mapas simplas pòt tanben èsser de nòstre ressòrt se la comanda es clara e lo trabalh necessari aisidament realizable (mens d'una ora).
Seràn prioritaris los imatges de qualitat, los mai visibles, los pus explicits, e illustrant plenament lo títol dels articles.
Los trabalhs qu'entreprenèm
Vaquí de qué son capables los wikigrafistas : blanquir, melhorar e esclarar, far desparéisser d'obstacles, etc.
L'imatge de modificar se deu prepausar dins Imatges de melhorar amb un comentari clar seguent lo modèl; un Wikigrafista pren en compte l'imatge, lo melhora, puèi remplaça l'ancian per lo novèl. La modificacion serà instantanèament visibla sus las wikipèdias.
Per aver un melhor apercebut de las possibilitats ofèrtas pel Talhièr grafic, podètz consultar la pagina dels trabalhs ja realizats.
Çò que vos demandam[modificar la font]
L'ajuda de totes es necessària per menar vèrs Imatges de melhorar los imatges podent èsser netejats. Wikipèdia i ganharà en credibilitat e qualitat.
Raportatz doncas tot imatge liure, explicit, de qualitat, mas necessitant un melhorament aisit que rencontratz sus wiki-oc o sus wiki-commons, e mai vòstras fotografias d'objèctes insolits sus un fons unicolor per nos los prepausar.
L'ajuda de totes es benvenguda. Anam donar de colors a Wikipèdia !
Demandas de trabalhs
Per vòstras demandas de trabalhs, plaçatz aquestas sus las paginas adeqüadas:
- Imatges de melhorar : Pels melhoraments d'imatges, creacion de grafics, etc.
- Mapas : Pels trabalhs sus las mapas (traduccions, etc.)
Los Wikigrafistas
Se consacran benevolament als imatges prioritaris e los melhoran :
- Actiu regularament: .
- Mens sovent: .
Veire tanben la lista dels Wikigrafistas declarats
Qualques conselhs
Ligams
Conselhs[modificar la font]
- Conselhs als Wikifotografs e Wikigrafistas novèls;
- Protocòls : qualques protocòls punt per punt per diferents prètzfaches grafics ;
- Logicials : quins logicials utilizar e ont los descargar.
Los modèls utilizats[modificar la font]
- {{Imatges de melhorar}}, ajusta los imatges de melhorar dins la categoria:Imatges de melhorar ;
- {{Talhièr grafic}}, bendèl marcant los imatges melhorats (sus oc) ;
- {{Graphic Lab|oc}}, bendèl marcant los imatges melhorats (sus commons) ;
- {{Talhièr grafic mapa}}, bendèl marcant especificament las mapas melhoradas (sus commons e oc) ;
- {{Wikigrafista}}, bendèl marcant los Wikigrafistas ;
- {{Utilizaire Wikigrafista}}, boita d'utilizaire, autre modèl equivalent al de dessús ;
- {{Wikigrafisme}}, modèl associat al projècte, remembrant brèvament los conselhs clau.
Sus Wikipèdia[modificar la font]
- Wikipèdia:Demandar una illustracion ;
- Wikimedia Commons, per i mandar e partejar d'imatges utils (necessita d'èsser enregistrat(ada)) ;
- Club dels Wikifotografs ;
- Club dels Wikifotografs d'òbras d'art ;
- Club dels Wikifotografs sus Wikinews.


text:
Rapele que l'Estivada se passara dau 27 au 31 de julhet e qu'en defòra dau minjar, dau beure e dau dormir tot es a gratís.
Per contra, an enquera montat lo pretz d'un biais vergonhós :
S'ai ben legit, n'en còsta 6€ per tenta (mas que sian de 1 o 2 personas, conclusion : fau pas dormir tot sol !) + 0.50€ de taxas.
Senhale que io prene las reservacions dempuei lo diluns au ser, vist que las activitats comencen d'ora lo dimarç, en mai i a un concert pas luenh en dubertura lo diluns au ser.
Merces de me dire donc, aqui o en mp qui ven, et per quantben de nuechs.
- Spoiler:
- P.S : Sus conselh de Gavach e per montrar nòstra bona volontat a la direccion, la reservacion serà facha au nom de "Congrégation des moines trappistes de Layoule",
Dernière édition par Danís le Mar 20 Juil - 8:52, édité 1 fois


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 11 de setembre de 2011
mots, mots e enqüèra mots!
Que soi a apréner tot plen de mots en hèr la sasida.
N'i a qui'm fascinan. Per exemple: adorgar. A l'origina, aqueth mot, compartit dab las lengas romanas ibericas (atorgar, otorgar) que volèva díser quaucòm com autrejar. Adorgar que vien supausadament d'un mot latin auctoricare mentre autrejar que vieneré meslèu d'auctoridiare. Segon los indics de Palai, lo sens primitiu d'adorgar (autrejar, concedir) qu'ei conservat en parlar lavedanés. Aulhors, ADORgar qu'a crotzat...Ador. Alavetz, adorgar qu'a prengut lo sens... d'adaigar! (en lengadocian: asagar, irrigar; en catalan: regar).
1 comentari:
-
-
Mos Joan deu Peiroton,
Que i a dus biaishs entad apréner lo gascon plan com cau. Escotar de contunh los parlaires natres, aqueths que son mei anar mensh nombrós, malaürosament. Jo, qu'avoi lo parat d'ac har pramor que soi drin mei vielh qui non pas vos. Léger los tèxtes vielhs e los diccionaris de "prumèra man". Lo Moureau, lo Vigneau, lo Meaule, lo Palay, lo Dubos, lo Lalanne, lo Lespy etc...
Viratz las solucions d'aisidèr occitanas, aquest "prèst tà parlar" (e tà pensar) gessit deu movement occitanista, un chic descabestrat au dia de uei.
Qu'atz trobat la solucion mei bona entà har dab çò qui am uei. Que'vs legi desempuish bèra pausa e que vei la vòsta lenga que's melhora, que s'alinda au briu deus mes.
Qu'atz hòrt plan comprés lo gascon qu'ei ua lenga hòrt arrica, dab un particularisme pregond au varrei de las autas lengas d'òc, hòrt mei pròishas deu francés, deu punt de vista sintaxic e lexicau, gramaticau. Que crei quitament lo gascon qu'ei la lenga d'òc mei interessenta e mei identificada de cara au francés.
Qu'atz enqüèra un chic de crec occitanista peu cuu mes, se legi e se compreni plan qui ètz, que soi assolidat de qu'aniratz au cap d'aqueth mudament que mia tà la gasconitat natre e blossa. Qu'ei lo camin qui hadoi jo. En partint de l'occitanisme a la començada de las annadas ueitanta, qu'èi comprés l'alienacion qui l'occitanisme ei tau gascon. Que compreneratz aquò, vos tanben. Hètz la vòsta camiada mes guardatz los uelhs e lo cerbèth aubèrts.
- 21 de setembre de 2011 a les 14:01


text:
Los asos e mulas que pòden portar banas.
Vertat o non ?
, la f﷽﷽﷽ dhi pas lo
mot en occitan)tentat de litres). ot bana n'ÒcÒc, `Oc, Òc-ben, la frasa qu’ei
plan vertat.
En tot cas, qu’ac ei en gascon.
En occitan non-gascon, pas tant. Que son las vacas qui pòrtan "de banas", non pas las mulas.
Lo mot bana n’a pas la medisha significacion en occitan non-gascon qu’en gascon. Peus occitans non-gascons, una bana qu'ei un còrn. En lenga nosta, bana non significa pas briga còrn, que designa un
recipient, en particular lo de metau qui serveish - o meilèu serviva - tà transportar la lèit. Ua bana qu'ei autanplan unha unitat de volume, corresponent a 20 litres.


text:
Conselh d'Euròpa
Lo Conselh d'Euròpa (var. Conseu d'Euròpa) es l'organizacion internacionala de la « Granda Euròpa » (46 Estats membres, contra 27 per l'Union Europèa) que sa tòca es de promòure la democracia, los Dreches de l'Òme, l'identitat culturala europèa e la recèrca de solucions als problèmas de societats en Euròpa. Son sèti es a Estrasborg.
Foguèt fondat lo 5 de mai de 1949 per l'Estatut de Londres.
Somari
Confusions possiblas[modificar | modificar la font]
Es important de confondre pas lo Conselh d'Euròpa amb :
- lo Conselh de l'Union Europèa, qu'es l'organ politic ont son representats los govèrns nacionals dels païses de l'Union Europèa ;
- lo Conselh Europèu, ont s'acampan los caps d'estat e de govèrn de l'Union Europèa per fixar las grandas linhas de la politica generala d'aquesta institucion.
Institucions[modificar | modificar la font]
- Assemblada Parlamentària del Conselh d'Euròpa
- Comitat dels Ministres
- Cort Europèa dels Dreches de l'Òme
- (fr)Comissari als Dreches de l'Òme
- Comission de Venèsia
- Comitat Europèu dels Dreches Socials
Convencions[modificar | modificar la font]
- Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias
- Convencion Europèa dels Dreches de l'Òme
- Carta Sociala Europèa (adoptada en 1961)


text:
Steinbach (Haut Ren)
Steinbach en alemannisch ( Steinbach| en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Steinbach Fa partida del costat de Cernay e de la arrondissement de Thann. Steinbach Significa « ruisseau de pèira ». Aquel vilatge A traversat per un ruisseau nomenat Erzenbach, #çò que vòl dire « ruisseau dels minaria ». Ne efièch, existiguèsse de minas situadas près de Steinbach.
Steinbach fait partie du canton de Cernay et de l'arrondissement de Thann. Steinbach signifie « ruisseau de pierre ». Ce village est traversé par un ruisseau nommé Erzenbach, ce qui veut dire « ruisseau des minerais ». En effet, il existe des mines situées près de Steinbach.
Istòria[modificar | modificar la font]
La localizacion i aviá ocupat cap a 1372 per las madamas nòblas de Remiremont. Possedissián de proprietats e de las rendas en aquela comuna. La denominacion de Remersburgerguth #que pòrta encara un costat de tèrra, sembla remontar a aquela epòca. Al Sègle XIII lo endroit a citat en tant que lo tribunal de Burtlingen, en dependent del abbaye de Lucelle. A partir de la fin del Sègle XVI un prieuré a installat. Una aglomeracion se forma a l'entorn d'aquel prieuré, mas los estralls de la guèrra de Trenta ans fan desaparéisser/desaparéisser #çò que demorava del pòble. Birlingen, Pichon pòble, disparait a lo sieu torn, aital coma la siá capèla anciana. Es reconstruite en 1606 e ven un luòc de pelegrinatge ont los abitants dels environs afluent. Jos la Revolucion, la capèla e los darrièrs ostals declaradas an vendut coma bens nacionales. En 1803, un en fabricant de papièr vengut proprietari de la capèla la fa démolir per réutiliser las pèiras.
La localizacion a ocupat uèi per una capèla #que protegissiá una « Vèrge miraculosa » ; aquela a mancat desaparéisser/desaparéisser en 1793 e se tròba d'ara endavant dins la glèisa de Cernay. Per pas la daissar quèir a las mans de vandales, la familha Schnebelen de Cernay se #apoderar de l'estatua e la #amagar en lo foin. Aquela familha #confiar de contunh l'estatua a lo sieu glèisa. Al cors de la Segonda Guèrra mondiala l'estatua a mancat desaparéisser/desaparéisser unas segondas fes. Es un soldat alemand, lo Feldwebel Engstler #que la #salvar.
La creacion de l'actuala Steinbach data de 1869. Per endavant, aquel vilatge fasiá partida de la prévôté de Cernay sus tèrras apertenentas a las comtes de Ferrette. La capèla de Birlingen a dempuèi alavetz #èsser remplaçada per un oratoire, de contunh per un calvaire, de contunh per una nòva bastissa bastit en 1894. A #èsser destruit vint ans mai tard en lo moment dels combats de "detla quòta 425". Lo oratoire es reconstruit a nòu vèrs 1930 e béni en 1932.
Steinbach Es tanben conegut per las siás minas (plomb argentifère), espetadas dempuèi la segonda mitat del Sègle XV.
La municipalitat possedís un vignoble d'unitat|70|ectaras {{}} (en appellation Alsace) #que s'estend sul vessant sud-oèst d'un serral #qu'a eretat del nom militar de "Quòta 425"[1].
L'emplacement était occupé vers 1372 par les dames nobles de Remiremont. Elles possédaient des propriétés et des rentes dans cette commune. La dénomination de Remersburgerguth que porte encore un canton de terre, semble remonter à cette époque. Au Sègle XIII l'endroit est cité en tant que la cour de Burtlingen, dépendante de l'abbaye de Lucelle. À partir de la fin du Sègle XVI un prieuré est installé. Une agglomération se forme autour de ce prieuré, mais les ravages de la guerre de Trente ans font disparaître ce qui restait du village. Birlingen, petit village, disparait à son tour, ainsi que sa chapelle ancienne. Elle est reconstruite en 1606 et devient un lieu de pèlerinage où les habitants des environs affluent. Sous la Révolution, la chapelle et les dernières maisons déclarées sont vendus comme biens nationaux. En 1803, un fabricant de papier devenu propriétaire de la chapelle la fait démolir pour réutiliser les pierres.
L'emplacement est occupé aujourd'hui par une chapelle qui abritait une « Vierge miraculeuse » ; celle-ci a failli disparaître en 1793 et se trouve désormais dans l'église de Cernay. Pour ne pas la laisser tomber aux mains de vandales, la famille Schnebelen de Cernay s'empara de la statue et la cacha dans le foin. Cette famille confia ensuite la statue à son église. Au cours de la Seconde Guerre mondiale la statue a failli disparaître une deuxième fois. C'est un soldat allemand, le Feldwebel Engstler qui la sauva.
La création de l'actuel Steinbach date de 1869. Auparavant, ce village faisait partie de la prévôté de Cernay sur des terres appartenant aux comtes de Ferrette. La chapelle de Birlingen a depuis lors été remplacée par un oratoire, puis par un calvaire, ensuite par un nouvel édifice construit en 1894. Il a été détruit vingt ans plus tard lors des combats de "la cote 425". L'oratoire est reconstruit à nouveau vers 1930 et béni en 1932.
Steinbach est aussi connu pour ses mines (plomb argentifère), exploitées dès la seconde moitié du Sègle XV.
La commune possède un vignoble de 70 hectares (en appellation Alsace) qui s'étend sur le versant sud-ouest d'un coteau qui a hérité du nom militaire de "Cote 425"[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Legir Lo lunfèrn de Steinbach, article aparegut en lo bulletin municipal 2007.
- ↑ Lire L'enfer de Steinbach, article paru dans le bulletin municipal 2007.


text:
- Arrondissements de la Mayenne
-
Les différentes sous-préfectures de la Mayenne.
Les 3 arrondissements actuels ont comme chef-lieu : Laval, Château-Gontier, Mayenne
Histoire
- 1790 : création du département de la Mayenne avec 7 districts : Château-Gontier, Craon, Ernée, Lassay, Laval, Mayenne, Sainte-Suzanne
- 1800 : création des arrondissements : Château-Gontier, Laval, Mayenne
- 1926 : suppression de l'arrondissement de Château-Gontier
- 1942 : restauration de l'arrondissement de Château-Gontier
Wikimedia Foundation.
2010.
Contenu soumis à la licence CC-BY-SA. Source : Article Arrondissements de la Mayenne de Wikipédia en français (auteurs)
Regardez d'autres dictionnaires:
-
Arrondissements De La Mayenne — Les différentes sous préfectures de la Mayenne. Les 3 arrondissements actuels ont comme chef lieu : Laval, Château Gontier, Mayenne Arrondissement de Château Gontier Arrondissement de Laval Arrondissement de Mayenne Histoire 1790 :… … Wikipédia en Français
-
Arrondissements de la mayenne — Les différentes sous préfectures de la Mayenne. Les 3 arrondissements actuels ont comme chef lieu : Laval, Château Gontier, Mayenne Arrondissement de Château Gontier Arrondissement de Laval Arrondissement de Mayenne Histoire 1790 :… … Wikipédia en Français
-
Département de la Mayenne — Mayenne (département) Pour les articles homonymes, voir Mayenne. Mayenne … Wikipédia en Français
-
Routes de la Mayenne — Réseau routier de la Mayenne Sommaire 1 Cartographie 1.1 Le réseau en 1750 – Cartes de Cassini 1.2 Le réseau en 1850 – Carte de Levasseur 2 Histoire … Wikipédia en Français
-
Routes de la mayenne — Réseau routier de la Mayenne Sommaire 1 Cartographie 1.1 Le réseau en 1750 – Cartes de Cassini 1.2 Le réseau en 1850 – Carte de Levasseur 2 Histoire … Wikipédia en Français
-
Courrier de la Mayenne — Pays France Langue Français Périodicité Hebdomadaire Genre Généraliste … Wikipédia en Français
-
Cantons De La Mayenne — Liste des 32 cantons du département de la Mayenne, par arrondissement : arrondissement de Château Gontier (7 cantons sous préfecture : Château Gontier) : canton de Bierné canton de Château Gontier Est canton de Château Gontier… … Wikipédia en Français
-
Cantons de la Mayenne — Liste des 32 cantons du département de la Mayenne, par arrondissement : arrondissement de Château Gontier (7 cantons sous préfecture : Château Gontier) : canton de Bierné canton de Château Gontier Est canton de Château Gontier… … Wikipédia en Français
-
Cantons de la mayenne — Liste des 32 cantons du département de la Mayenne, par arrondissement : arrondissement de Château Gontier (7 cantons sous préfecture : Château Gontier) : canton de Bierné canton de Château Gontier Est canton de Château Gontier… … Wikipédia en Français
-
Square de la Mayenne — 17e arrt … Wikipédia en Français


text:
Louis Bonaparte
Louis Bonaparte, nascut a Aiacciu lo 2 de setembre de 1778 e mòrt a Ligorna (Grand ducat de Toscana) lo 25 de julhet de 1846, es un prince francé e rei d'Olanda de 1806 a 1810 jol nom de Louis Napoléon e Lodewijk Napoleon en neerlandes. Membre de l'ostal Bonaparte, es un dels fraires de Napoleon Bonaparte e lo paire de Napoleon III.
Aprés une carrièra militara a l'entorn de son fraire, ven en 1806 rei d'Olanda. Partejat entre son dever de rei olandés e de prince francés, sas relacions amb Napoleon se tiban al punt que deu abdicar en 1810, provocant l'integracion d'Olanda a l'Primièr Empèri. Viu enseguida en exili fins a sa mòrt en 1846.
Maridatge e enfants[modificar | modificar la font]
En 1802, Napoleon Ièr aviá maridat son fraire Louis amb sa filhastra Hortense de Beauharnais (1783-1837), eissida du primièr maridatge de Joséphine amb Alexandre de Beauharnais, mas aquela union foguèt pas astrada. Hortense volgava pas demorar longtemps amb son marit en Olanda que trobava tròp freja e tornèt en França. Se separèron mas aguèron tres filhs:
- Napoléon-Charles Bonaparte (1802-1807).
- Napoléon Louis Bonaparte (1804-1831), grand duc de Berg e rei d'Olanda jol nom de Louis II de Hollande.
- Louis-Napoléon Bonaparte (1808-1873), que ven l'emperaire dels Franceses jol nom de Napoleon III.
Louis Bonaparte daissa d'enfants naturals, coma amb son union amb Jeanne-Félicité Roland :
- Louis, comte de Castelvecchio (1826-1869), qu'esposa en 1847, Élise Pasteur d’Etreillis (1826-1894), e posteritat.


text:
Ièr a Menda, dos gojats amb una bandera occitana (BO), cadun.
Uèi, a Ambialet, dins Tarn, pròp d'Avairon, una BO, a la debuta de la costa, una autra al som.
A Lautrec, al Calvari de la Saleta, una crotz occitana faita de plantas, de ço qu'ai vist. JP Olivier dins lo seun comentari diguèt que "Cocanha" venia del mot "occitan" "coca" -pronunciat coma una beguda famosa, en francés :-( , que volia dire "galette". Va sai pas ço qu'auran comprés los espectators, lo ligam entre las cocas e lo pastelh es pas evident de faire.
A Puèglaurens, un jòine avia una BO dins la còsta, JP Olivier parlèt de Guilhèm Lavabre, que creèt la Mariana francesa


text:
Cangoró
Lo cangoró (cf. ang. kangaroo, cat. cangurú) [1] es un marsupial (animal) que demòra en Austràlia.
Un cangoró es tota mena de grand macropòde (la familha dels marsupials que encabís a mai los oalabis, los cangorós arboricòlas e los walarus amb 45 espécias en total). Lo nom de cangoró de còps que i a s'emplega dins un sens pus larg per se referir a totes los membres de la familha dels macropòdes.
Somari
Las espécias de cangorós[modificar | modificar la font]
I a tres espécias de cangorós. Ocupan majoritàriament lo sud e lo centre d'Austràlia.
Lo cangoró roge[modificar | modificar la font]
Lo cangoró roge (Macropus rufus), qu'es lo cangoró mai grand e tanben lo marsupial mai grand dels qu'existisson uèi. Los cangorós roges ocupan lo centre arid e semiarid del país. Un mascle adulte pòt mesurar 1,5 m de naut e pesar 85 kg.
Lo cangoró gris oriental[modificar | modificar la font]
Lo cangoró gris oriental (Macropus giganteus) es mens conegut que lo cangoró roge, mas se vei pus sovent, vist que son espécia cobrís la partida orientala, qu'es fertila, d'Austràlia.
Lo cangoró gris occidental[modificar | modificar la font]
Lo cangoró gris occidental (Macropus fuliginosus), de talha mai bassa. Se pòt trobar dins lo sud de l'Austràlia Occidentala, la partida meridionala qu'es a ras de la còsta e dins la conca del flum Darling.
Los cangorós possedisson de grandas e poderosas pautas posterioras, de pès grands faches per sautar, una coa longa e musculosa per gardar l'equilibri e un cap pichonèl. Los cangorós son erbívòrs e s'alimentan de pasturas e de rasics. Totas las espécias son nocturnas e crepuscularas. D'un biais general passan son jorn dins la calma e s'alimentan de vespre e las nuèches frejas, mai sovent en còlhas. An una esperança de vida de 18 annadas aperaquí. Los cangorós son coneguts coma l'animal mai representatiu d'Austràlia. Coma tal, es plan aisit de trobar de cangorós en joguets e sovenirs del país.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo projècte del Genòme del Cangoró a l'Universitat Nacionala d'Austràlia.
- Skippy Size Me 2004 ABC report on kangaroo industry
- De nòvas interessantas suls cangorós
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Macropodidae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 179922 Macropodidae Gray, 1821 (en)
- Referéncia NCBI : Macropodidae (en)


text:
Wikipèdia:Bòt/Requèstas
Aquesta pagina a per tòca de listar las requèstas adreçadas als bòts, correccions d'omonimias aprèp desplaçament, creacions de pagina d'omonimia, correccions, etc.
- Per ajustar de requèstas concernent las Categorias, clicatz aicí
- Per ajustar una requèsta sus aquesta pagina, clicatz aicí...
Suggestion : metre a jorn la pagina fautas correntas per los ajusts de requèstas e l'expleitar un còp de temps en temps per un robòt.
Un robòt es destinat a remplaçar los utilizaires dins los prètzfaches repetitius. Çaquelà, doblidetz pas jamai qu'i a un uman darrièr la maquina (un dreçaire) alara seguissètz aquestes qualques conselhs.
- La requèsta es rasonablament fasedoira a la man ? Es a dire l'utilizacion d'un robòt es necessària ? En general, lo critèri es la modificacion d'almens una vintena de ligams.
- Pensatz a vòstres lectors, escrivètz una demanda clara e non problematica. Un robòt pòt fòrça rapidament destabilizar lo sistèma se fa qué que siá. Alara cercatz d'en primièr de discutir amb la comunautat o los contributors de vòstre projècte per evaluar las consequéncias de vòstra requèsta.
- La requèsta es fasedoira ? Darrièr los robòts, i a de dreçaires que programan las linhas de cambiament. An doncas tant de poder coma un contributor normal, son just pus rapids. Cèrts dreçaires de bòts son tanben administrators, çò que lor permet d'escafar las paginas s'es necessari. Cèrtas requèstas complèxas pòdon demandar mai de temps o necessitar de programar de moduls especials, es pas garantit que la requèsta siá realizada quitament se los dreçaires ensajan de far pel mièlhs.
- Requèstas tractadas. Se conselha de gardar las requèstas sus aquesta pagina aprèp tractament pendant una setmana. Mai tard pòdon èsser desplaçadas dins la pagina d'archiu, pus exactament aicí se volètz ne gardar una traça.
Numero/Numerò[modificar la font]
Caldriá qu'un bòt cambièsse lo mot "numero" sens accent pel mot "numerò" qu'es la forma corrècta. Atestat pel diccionari de "Laux", l'IEO et "Alibèrt". Aquesta error es sustot presenta dins los articles concernent los elements quimics. Mercé! Cedric31 13 d'abril 2006 à 08:29 (UTC)
- La forma corrècta es numèro (reg. número) (la forma numerò* es un francisme abandonat per la nòrma), cf. CLO.--Aubadaurada 25 de mai de 2007 a 20:58 (UTC)