text:
Saladin
Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb (arabi: صلاح الدين يوسف بن أيوب, Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb, curd: سهلاحهدین ئهیوبی, Selah'edînê Eyubî) (1138 – 4 de març de 1193), pus conegut dins lei país europèus sota lo nom de Saladin, èra un sobeiran musulman d'Orient Mejan de la fin dau sègle XIII. Venguèt lo premier sultan d'Egipte e de Siria e capitèt en 1187 de conquistar Jerusalèm tenguda per leis Estats latins crosats dempuei 1099. Après aquelei succès, assegurèt la posicion de seis eiretiers permetent de fondar la dinastia aiobida que va dominar la region fins ais annadas 1260.
Acomencèt sa carriera coma oficièr superior de l'armada dau sultan zenguida Nur al-Din que son projècte èra d'unificar leis estats musulmans d'Orient Mejan per luchar còntra leis estats crosats. De 1163 a 1169, ajudèt son oncle Shirku de conquistar Egipte per lo còmpte de la dinastia zenguida. A la mòrt de Shirku, Saladin venguèt lo luòctenent de Nur al-Din dins la region e lo vizir dau califa fatimida dau Caire. En 1171, capitèt de rebutar lo califa e de prendre lo contraròtle d'Egipte au profiech de Nur al-Din. Pasmens, a la mòrt d'aqueu darrier en 1174, la mesfisança e la division de la Cort zenguida entraïnèt rapidament una guèrra que permetèt a Saladin d'unificar Siria e Egipte en 1183. Quauquei campanhas suplementàrias en Mesopotamia permetèron d'aumentar encara sei domenis de 1183 a 1186. A partir d'aquela annada, la guèrra còntra lei Francs venguèt lo ponch centrau de sa politica. En 1187, sa victòria de Hattin li permetèt d'anientar l'armada franca e de conquistar Jerusalèm. Puei, de 1189 a 1192, capitèt de gardar la vila en fàcia deis ofensivas menadas per la Tresena Crosada.
La reconquista de Jerusalèm, tresen luòc sant de l'islam, li donèt un prestigi fòrça important renfòrçada per una òbra de propaganda fòrça activa. D'efèct, sobeiran illegitim au començament de son rèine, Saladin deguèt bastir una imatge de sobeiran just e ideau e adoptar lo respèct de la lèi islamica o la mansuetud coma principi de govèrn. En fòra dei succès politics que foguèron obtenguts gràcias a aquelei principis (capitulacions de castèus...), aquò li permetèt de venir fòrça popular, compres dins de país enemics coma lei reiaumes d'Euròpa Occidentala.
Somari
- 1 Lo contèxte politic d'Orient Mejan durant la segonda mitat dau sègle XII
- 2 L'ascension politica de Saladin
- 2.1 L'ascension de la familha de Saladin
- 2.2 L'educacion de Saladin
- 2.3 La nominacion coma vizir dau Cairo e l'eliminacion politica dei Fatimidas
- 2.4 Lei tensions entre Saladin e Nur al-Din
- 3 La succession de Nur al-Din e la fondacion de la dinastia aiobida
- 4 La lucha còntra leis estats latins
- 5 La politica religiosa de Saladin
- 6 L'organizacion de l'estat e dau govèrn de Saladin
- 7 La politica economica de Saladin
- 8 La mòrt e la succession de Saladin
- 9 Ligams intèrns
- 10 Referéncias e nòtas
- 11 Bibliografia
Lo contèxte politic d'Orient Mejan durant la segonda mitat dau sègle XII[modificar | modificar la font]
La dominacion de la dinastia zenquida de Nur al-Din[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas 1160, la dinastia zenguida dirigida per Nur al-Dinè èra l'estat pus poderós de la region gràcias a una tièra de victòrias militaras que li permetèron d'unificar Siria sota son autoritat e de conquistar Egipte maugrat leis oposicions bizantina e franca.
D'efèct, a la mòrt de Zengi en 1146, son reiaume foguèt partejat entre sei fius Nur al-Din e Saif ad-Din Ghazi Ièr. Lo premier venguèt lo senhor d'Alep e lo segond recebiguèt lo contraròtle de Mossol. Pasmens, Saif moriguèt rapidament tres annadas après son paire e un segond partiment de la region de Mossol se debanèt entre Nur al-Din e Kutb al-Din Mawdud qu'èra un autre fiu de Zengi. Aquò permetèt d'estabilizar la frontiera orientala de Nur al-Din que poguèt se concentrar sus Siria. En 1154, aprofichèt una temptativa d'aliança mancada entre lo senhor de Damas e lei Francs deis estats latins per conquistar la vila ambé lo sostèn de seis abitants. Durant aquela operacion, dos caps militars se destrièron e van prendre una importància novèla dins la realizacion dei projèctes de Nur al-Din : Najm-ad-Din Ayyub, paire de Saladin, e son fraire Sirkuh.
Après aqueu succès, leis annadas 1157-1159 foguèron caracterizats per de conflictes frontaliers sensa consequéncias importantas entre Zengi e lei Francs. Puei, lo centre d'aquela guèrra se desplacèt vèrs Egipte onte lo poder fatimitida, defensor dau chiisme, èra en crisi. La conquista dau país èra un objectiu estrategic per lei dos camps. Per lei Francs, permetiá de prendre lo contraròtle de ressorsas importantas e per leis Arabis, permetiá d'enceuclar lei frontieras terrèstras deis estats latins. Per Nur al-Din, l'occasion d'intervenir dins leis afaires egipcians se debanèt en 1163 quand lo vencut d'una revòuta de palais venguèt li demandar son ajuda per reconquistar son poder. Una armada sota la direccion de Sirkuh foguèt donc mandada en Egipte. Saladin, coma la màger part de sa familha, faguèt partida d'aquela armada que foguèt sa premiera experiença militara. Ansin, en 1167, dirigiguèt la defensa victoriosa d'Alexàndria còntra una flòta crosada. En 1169, la guèrra s'acabèt per una victòria dei fòrças de Nur al-Din.
Sirkuh foguèt nomat vizir per lo califa abbassida e luòctenent d'Egipte per Nur al-Din. A sa mòrt lo 23 de març de 1169, foguèt remplaçat per son nebòt Saladin. Ansin, lo califa egipcian, oficialament independent, èra plaçada sota l'influéncia e la proteccion militara de la dinastia zenguida.
Lo Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Poissança principala dau monde musulman fins au sègle IX, lo Califat abbassida conoguèt un declin important ai sègles X e XI e foguèt reduch a la region de Bagdad plaçada sota la « proteccion » de dinastias regionalas pus poderosas. La restauracion de son independéncia a l'entorn de Bagdad durant lo periòde 1120-1160 limitèt un pauc aquel afebliment mai la poissança militara dau Califat demorèt febla. En revènge, lo califa teniá un ròtle religiós coma cap suprèm de la comunautat musulmana. Ansin, lo Califat Abbassida èra una fònt de legitimitat per lei dinastias aràbias[1]. Pasmens, aqueu ròtle èra limitat ai regions reconóissent l'autoritat deis Abassidas e non aquela dau Califat Omeia d'Espanha o aquela dau Califat Fatimida d'Egipte.
Lo Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Coma lo Califat Abbassida, lo Califat Fatimida èra un estat en crisi que son cap teniá un ròtle religiós fòrça important. Pasmens, la crisi e lo declin dau Califat egipcian èran pus prefonds e un protectorat zenguida foguèt establit sus lo país en 1169. Vendriá la basa dau poder de Saladin.
D'efèct, dempuei la fin dau sègle XI, lo cap vertadier de l'estat èra lo vizir dau califa. En 1121, lo califa Al-Amir assaièt de restaurar son autoritat. Pasmens, son assassinat en 1130 entraïnèt una multiplicacion dei complòts e un afebliment dau govèrn. Ansin, de 1154 a 1162, quatorze caps de l'estat foguèron assassinats. En 1163, lo vizir Shawar foguèt reversat per un còp d'estat e demandèt l'ajuda de Nur al-Din per reconquistar son tròne en cambi d'una reconóissença de la sobeiranetat zenguida sus lo territòri egipcian.
Après lo succès deis armadas zenguidas, Shawar assaièt d'organizar de complòts novèus per obtenir la retirada dau venceire. Per aquò, negocièt una aliança ambé lei Francs. Pasmens, leis ofensivas francas foguèron replegadas per lei Turcs de Nur al-Din e lo 18 de genier de 1169, Shawar foguèt executat per lei soudats de Saladin e de son oncle Sirkuh. Lo 23 de març, après la mòrt de Sirkuh, Saladin venguèt oficialament vizir dau Califat Fatimida. Sa confirmacion per Nur al-Din marquèt la dominacion de la dinastia zenguida sus Egipte.
Lei Turcs Seldjokides[modificar | modificar la font]
A la fin dau sègle XII, l'estat principau dei Turcs Seldjokides èra lo Sultanat de Rüm situat dins lei regions centralas e orientalas d'Anatòlia. Èra una poissança militara importanta que son enemic principau èra l'Empèri Bizantin. Durant lo rèine de Saladin, Seldjokides e Aiobids foguèron donc generalament pertocats per d'operacions e de zonas d'interés diferentas. Ansin, se lei relacions entre lei dos estats foguèron pas totjorn bònas, lei conflictes militars vertadiers demorèron rars e limitats.
D'efèct, desfachs per lei Bizantins en 1161, lei Seldjokides deguèron reconóisser la senhoriá bizantina. Pasmens, aqueu tractat demorèt fòrça teoric e lei projèctes egipcians dau basileus Manuel Ièr van entraïnar una guèrra novèla de 1176 a 1182. Marquèt l'equilibri militar existent entre lei Bizantins e lei Seldjokides e mostrèt l'impossibilitat per lei Bizantins de reconquistar l'ensems d'Anatòlia. Pasmens, aquela situacion evolucionèt rapidament après lo rebutament de Manuel per un còp d'estat. Aprofichant lei crisis intèrnas per la succession, lei Seldjokides poguèron tornarmai avançar en direccion de la Mar Egèa.
Leis autreis estats seldjokides de la region èran en declin e van disparéisser avans la fin dau sègle.
Leis estats latins[modificar | modificar la font]
Leis estats latins d'Orient èran compausats au començament deis annadas 1160 de tres estats qu'èran lo Reiaume de Jerusalèm, lo Comtat de Trípol e la Principat d'Antiòquia. Aqueleis estats tenián una poissança militara e un ret de fortificacions importants. De mai, podián aprofichar l'arribada regulara de renfòrç venguts d'Euròpa Occidentala o la menaça d'una Crosada novèla. Ansin, sota la direccion dei rèis Baldoïn III puei Amalric Ièr, lei frontieras dau Reiaume de Jerusalèm demorèron establas e lei temptativas zenguidas còntra Palestina foguèron replegadas.
Pasmens, aquelei rèis poguèron pas empachar la formacion de l'estat zenguida en Siria e en Egipte en 1169 entraïnant la formacion d'una posicion estrategica malaisada per leis armadas crosadas. Un autre problema se situava dins lei regions frontalieras qu'èran lo teatre regular d'operacions de pilhatge. D'efèct, lei senhors, tant musulmans que crestians, d'aquelei regions èran relativament autonòms e podián liurament organizar d'expedicions localas. Òr, aquò representava una menaça permanenta per l'economia e un motiu sufisent per entraïnar un conflicte. Enfin, lei divisions politicas intèrnas deis estats (succession au tròne, relacions ambé lei musulmans...) venguèron una fònt de dificultats grèvas a partir deis annadas 1170 que va pauc a pauc minar la solidaritat entre princes crestians d'Orient.
L'Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Au començament de la vida politica de Saladin, l'Empèri Bizantin èra dirigit per Manual Ièr (1143-1180) que son objectiu èra de restaurar la poissança bizantina. Per aquò, adoptèt una politica expansionista e energica amb una ofensiva en Itàlia, la signatura d'una aliança ambé la Papautat[2], la signatura d'una aliança ambé lo Reiaume de Jerusalèm[3] e divèrseis ofensivas dins lei Balcans, en Egipte[4] e en Anatolia. Una situacion economica fòrça favorabla sostenguèt aquelei projèctes[5].
Pasmens, maugrat de succès dins lei Balcans[6] la màger part deis ofensivas d'otramar dei Bizantins s'acabèron per de reviradas o de succès fòrça limitats. Lei rasons principalas d'aquelei reviradas foguèron l'alunchament entre la flòta e sei basas e la manca de coordinacion ambé lei Francs. De mai, lei Bizantins deguèron pauc a pauc se concentrar còntra la menaça dei Turcs Seldjokides a partir de la segonda mitat deis annadas 1170. Fòrça equilibrat, aqueu conflicte mostrèt l'incapacitat dei Bizantins de reconquistar Anatòlia. Sa consequéncia foguèt lo reversament de Manuel Ièr en 1180.
Dins aquò, sei successors foguèron afeblits per de tensions intèrnas e leis avançadas novèlas dei Seldjokides. Tre la fin deis annadas 1180, preferiguèron donc abandonar l'aliança ambé leis estats latins au profiech de Saladin per assaiar d'enceuclar lei Seldjokides. Aqueu cambiament d'aliança va facilitar la defensa deis Aiobidas e entraïnar una ostilitat prefonda entre Bizantins e Crestians Occidentaus durant la Tresena Crosada[7]. En revènge, lo profiech foguèt fòrça limitat per lei Bizantins car Saladin, ocupat per la defensa de Palestina còntra la Tresena Crosada, poguèt pas menaçar lei frontieras sud dei Seldjokides.
L'ascension politica de Saladin[modificar | modificar la font]
L'ascension de la familha de Saladin[modificar | modificar la font]
L'ascension de la familha de Saladin se realizèt magerament au servici de la dinastia zenguida que se destrièt gràcias a sei succès còntra lei Francs a partir deis annadas 1130. Foguèt l'òbra de dos caps militars : Ayyub, lo paire de Saladin, e son fraire Sirkuh.
Lo premier venguèt governador de Baalbek en 1139 e s'i installèt ambé sa familha. En 1146 après l'assassinat de Zengi, assaièt sensa succès de protegir la vila còntra leis ambicions de l'emir de Damas. Pasmens, sa defensa de la vila impressionèt lo venceire e Ayyub poguèt donc intrar a son servici. Recebiguèt un fèu dins la region de Damas e partiguèt donc s'installar dins aquela ciutat. En 1148, participèt a sa defensa còntra lei Francs.
Au contrari de son fraire, Sirkuh aviá ges de territòri de negociar. Preferiguèt donc demorar au servici de la dinastia zenguida. Sei qualitats militaras li permetèron de venir comandant de l'armada de Nur al-Din e recebiguèt lo contraròtle dei vilas de Palmira, de Qasr al-Rahba e de Homs. En 1149, aguèt un ròtle decisiu durant la batalha d'Inab còntra lei Francs e son influéncia venguèt fòrça importanta. Vèrs 1151-1152, Ayyub li mandèt donc Saladin per completar l'educacion militara de son fiu. Ansin, Saladin venguèt pauc a pauc lo luòctenent de son oncle.
L'educacion de Saladin[modificar | modificar la font]
L'educacion de Saladin foguèt magerament l'òbra de son paire Ayyub e de son oncle Sirkuh. Lo premier èra un administrator e lo segond èra un militar. Lei dos tenián un respèct important per leis afaires religiós e leis institucions piosas. Ansin, Saladin recebiguèt una educacion militara, administrativa e religiosa de qualitat que foguèt tanben completada per l'estudi de la literatura.
L'educacion militara d'aqueu sègle privilegièt la cavalariá e Saladin venguèt donc un cavalier complit e, pauc a pauc, un oficièr experimentat gràcias a son servici dins l'armada de son oncle. Au nivèu religiós, foguèt educat per un jurista chafiista iranian a partir de 1145 que li resumiguèt lei principis fondamentaus de la religion musulmana dins un pichon libre que Saladin gardarà fins a sa mòrt. Enfin, son estudi de la literatura li permetèt de saber legir e escriure. Pasmens, maugrat sei conoissenças religiosas e culturas, Saladin venguèt jamai un mèstre dins aquelei domenis e, durant son rèine, deguèt regularament consultar de juristas confirmats per assegurar la legitimitat de sei decisions.
La nominacion coma vizir dau Cairo e l'eliminacion politica dei Fatimidas[modificar | modificar la font]
La nominacion coma vizir dau Caire[modificar | modificar la font]
L'expedicion zenguida còntra Egipte de 1163 a 1169 foguèt l'eveniment decisiu que va permetre l'ascension politica de Saladin entre lei senhors pus importants d'Orient Mejan.
L'intervencion zenguida foguèt motivada en 1163 per lo rebutament dau vizir Shawad que demandèt l'ajuda de Nur al-Din per reconquistar sa posicion[8]. Aquò èra l'occasion per Nur al-Din d'installar de fòrças en Egipte per enceuclar leis estats latins de Palestina e destrurre lo Califat Fatimida chiita. Dins aquò, aqueu projècte se turtèt ais interés d'una partida deis elèits egipcianas e ais armadas francasas desirosas d'empachar l'isolament terrèstre de Palestina e de conquistar Egipte per renfòrçar lei ressorsas limitadas deis estats crosats. Ansin, l'ofensiva zenguida de 1163 foguèt lo començament d'un conflicte lòng que va s'acabar en 1169 per una victòria.
L'armada zenguida cargada de la conquista d'Egipte èra comandada per Sirkuh. Foguèt la premiera guèrra de Saladin que comandèt divèrsei còrs de tropas a partir de 1167. I mostrèt rapidament de qualitats militaras importantas e aguèt un ròtle decisiu dins la victòria zenguida dei Dos Portaus lo 19 de març de 1167. Après aqueu succès, Saladin foguèt donc nomat cap de la garnison d'Alexàndria menaçada per una ataca crosada. Lo sètge de la vila durèt tres mes fins a la conclusion d'una trèva generala en Egipte entre Francs e Sirians. Enfin, en 1169, participèt a la campanha victoriosa de Sirkuh puei a l'assassinat dau vizir Shawad que sei complòts per gardar son poder avián rendut fòrça impopular e perilhós per l'estabilitat de la dominacion turca sus la region[9].
Après aquel assassinat, Sirkuh foguèt nomat vizir per lo califa abbassida e la màger part de sa familha venguèt s'installar en Egipte per lo sostenir. Pasmens, moriguèt tre lo 23 de març de 1169 e foguèt remplaçat per Saladin. La nominacion d'aqueu darrier sembla un compromés entre lei faccions diferentas d'Egipte (armada siriana, Cort Fatimida, govèrn de Nur al-Din...) e causèt quauquei tensions entre leis oficièrs superiors sirians e entre certanei caps de la Cort Fatimida. Lo sostèn de la familha de Saladin foguèt donc una ajuda importanta per renfòrçar lo poder dau novèu vizir durant lei premiers mes de son rèine.
Lo renfòrçament dau poder de Saladin e l'eliminacion politica dei Fatimidas[modificar | modificar la font]
Lei premiereis annadas dau periòde egipcian de Saladin foguèt marcat per lo renfòrçament de son poder e l'eliminacion dei Fatimidas. Lo segond ponch èra un òrdre de Nur al-Din que desirava eliminar rapidament un Califat considerada coma eretic per lei sunites. Pasmens, Saladin preferiguèt agir d'un biais prudent e renfòrçar premier sa posicion. Ansin, lo reversament dei Fatimidas se debanèt solament en 1171.
D'efèct, lo renfòrçament de sa posicion coma vizir èra una necessitat importanta car sa nominacion aviá pas creada d'unanimitat. Saladin decidiguèt donc de contentar lei tropas sirianas qu'èran son sostèn principau puei d'eliminar leis oposicions egipcianas. Per aquò, reorganizèt la desparticion dei fèus egipcians au profiech deis oficièrs sirians. Aquò entraïnèt lo maucontentament de l'armada egipciana. Una partida dei tropas d'elèit d'aquela armada, compausadas de Negres e d'Armenians, organizèt donc un complòt per rebutar Saladin. Pasmens, aqueu complòt foguèt descubèrt per lei Sirians e Saladin aprofichèt la situacion per atacar lei casèrnas dei soudats negres e armenians que foguèron massacrats. Espaurit, lo califa sostenguèt son vizir mai, d'ara endavant, teniá ges de tropa importanta. Puei, dins leis annadas seguentas, Saladin e sei tropas esquichèron divèrsei revòutas organizadas per de populacions negras dins lei regions autas d'Egipte.
Après la repression de l'oposicion intèrna, una ofensiva novèla dei Francs e dei Bizantins còntra Damieta permetèt a Saladin de renfòrçar sa legitimitat en octòbre de 1169. Aquel ataca mau capitèt en causa de la defensa de la vila organizada per lo vizir e, subretot, en causa de la manca de comunicacion entre lei doas armadas crestianas. Aguèt per consequéncia l'arribada de renfòrç turc permetent d'aumentar lo nombre de soudats sirians en Egipte. En 1170, lo paire de Saladin aprofichèt l'occasion per venir s'installar en Egipte e venir governador d'Alexàndria. A la fin de l'annada, organizèt tanben una expedicion victoriosa per conquistar lo pòrt d'Elat e melhorar lei comunicacions entre Egipte e Siria.
Enfin, en 1171, poguèt s'ocupar de rebutar la dinastia fatimida. Son plan foguèt progressiu. Premier, ordonèt lo restabliment de preguieras sunitas dins la capitala. L'absència de reaccion de la populacion dau Cairo[10] — qu'èra demorada en majoritat fidèla au sunisme — permetèt de mesurar lei limits de l'influéncia chiita en Egipte[11]. Puei, una tièra de decès dins l'administracion e leis institucions religiosas permetèt au vizir de nomar de partisans dau sunisme dins lei centres de poder. Leis oficièrs sirians sostenguèron lo complòt e, fin finala, en julhèt de 1171, Saladin demandèt ai juristas dau Cairo d'autorizar e de legitimar la destitucion dau califa que foguèt acceptada. Fòrça fatigat e sensa sostèn politic sufisent, lo califa poguèt pas s'opausar au complòt de son vizir. Moriguèt lo 13 de setembre de 1171 e sa familha foguèt estremada dins un palais de la capitala. Sei bens foguèron partejats entre Saladin e seis oficièrs.
Lei tensions entre Saladin e Nur al-Din[modificar | modificar la font]
Après l'eliminacion dau Califat Fatimida, Saladin demorèt lo cap unic d'Egipte coma luòctenent de Nur al-Din. Pasmens, la distància entre Egipte e Siria donèt una independéncia gròssa a Saladin. Fins a sa mòrt en 1174, Nur al-Din va donc pauc a pauc se mesfisar de l'autonòmia e de l'ambicion de son vassau. De son caire, Saladin va tanben se mesfisar d'una temptativa de rebutament. Ansin, divèrsei tensions apareguèron entre lei dos òmes durant leis annadas 1171-1174 que sei consequéncias principalas foguèron de demenir lo crèdit de Saladin a la Cort de son senhor.
D'efèct, en 1171, lo poder de Saladin dins lei centres politics de Bassa Egipte (Lo Cairo, Alexàndria...) èra renfòrçat e lei revòutas menadas per de fidèus dau regime fatimida en 1172, 1174-1175 e 1175-1176 lo menacèron gaire. Au contrari, permetèron d'acabar l'eliminacion de seis enemics politics. Per la seguida, lei temptativas d'insureccion seguentas (1188 e 1190) foguèron rapidament esquichadas e la populacion lei sostenguèron pas. Aquela poissança novèla permetèt donc a Saladin de desvolopar una politica estrangiera independenta de Nur al-Din que son element principau foguèt la conquista d'Iemèn en 1174.
Aquelei succès causèron pauc a pauc l'inquietud de Nur al-Din. Lei premiers signes de mesfisança entre lo senhor e son vassau apareguèron a la fin de 1171 durant una campanha còntra lei Francs dins lo sud de Palestina. Lei doas armadas èran pròchas mai Saladin, sota lei consèus de son entorn, preferiguèt rintrar en Egipte per pas rescontrar Nur al-Din car crenhiá d'èstre destituit. Lo rebutament dei Fatimidas permetèt de demenir aquela tension en 1172. Puei, una guèrra entre Zenguidas e Seldjokides en 1173 permetèt de mobilizar lei fòrças de Nur al-Din dins una autra direccion. Pasmens, Nur al-Din demorèt totjorn contrariat per la manca de sostèn financier de son vassau. A la fin de 1173, mandèt una mission per contraròtlar lei finanças egipcianas mai sa mòrt, lo 14 de mai de 1174, arrestèt son trabalh.
La succession de Nur al-Din e la fondacion de la dinastia aiobida[modificar | modificar la font]
La conquista de l'eiretatge de Nur al-Din[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Nur al-Din, lo partiment de son eiretatge entre seis enfants, qu'èran encara joves, venguèt una question malaisada. Una partida de seis emirs prenguèron lo contraròtle de certanei vilas o castèus entraïnant divèrsei guèrras localas. Lei Francs ataquèron vèrs Damas mai la mòrt dau rèi Amalric entraïnèt tanben de dificultats dins leis estats crosats e l'aplant d'aqueleis atacas. Enfin, l'organizacion de la regéncia venguèt un enjòc per lo contraròtle politic de l'estat zenguida. Coma Saladin èra lo luòctenent pus poderós de Nur al-Din, leis emirs sirians preferiguèron organizar la regéncia sensa eu puei assaièron de formar una aliança defensiva còntra una ofensiva dempuei Egipte.
Pasmens, lei luchas intèrnas en Sirian o lei projèctes d'alianças ambé lei Francs creèron rapidament lei condicions d'una intervencion de Saladin dins leis afaires sirians. Tre la fin de 1174, Saladin poguèt partir dins la region e intrar sensa resisténcia vertadiera dins Damas lo 28 d'octòbre. Aquò entraïnèt una guèrra còntra Alep e lo rèsta deis estats zenguidas, lei dos camps pretendent èstre lei melhors eiretiers per contuniar la lucha de Nur al-Din còntra la preséncia franca e dirigir la regéncia. De mai, per Salafin coma per Nur al-Din, l'unificacion deis estats musulmans èra una condicion necessària per atacar leis estats latins.
La conquista de l'estat de Nur al-Din per Saladin se debanèt de 1174 a 1183 entrecopada de conflictes còntra lei Francs. Lo ponch de resisténcia foguèt la vila d'Alep onte èra l'eiretier legitim de Nur al-Din e onte lei Zenguidas èran fòrça populars. En 1175, Saladin capitèt de conquistar Homs e Baalbek. Aquela annada, una aliança entre lei Francs e seis enemics li permetèt de revendicar la region e d'escriure au califa abassida per demandar la possession d'Egipte e de Siria e legitimar seis accions. Lo 13 d'abriu, una armada zenguida foguèt desfacha ai Pics de Hama e un premier partiment de Siria foguèt acceptat per lei dos camps : lo sud per Saladin, lo nòrd per lei Zenguidas.
Pasmens, aquel acòrd èra solament provisòri car la guèrra acomencèt tornarmai en 1176. Saladin foguèt venceire a Tall al-Sultan mai mau capitèt de conquistar Alep o la fortalesa de Masiaf, centre dau poder deis Assassins dins la region. D'efèct, aquela secta aviá ja assaiat d'assassinar Saladin que desirava donc eliminar aquela menaça. Après aqueleis operacions, una pausa se debanèt fins a la mòrt dei princes zenguidas de Mossol e d'Alep en 1180-1181. Après quauquei dificultats en 1181, Saladin capitèt de reprendre l'avantatge en 1182 e un novèu sètge d'Alep s'acabèt per la conquista negociada de la vila : l'emir d'Alep abandonèt la vila en cambi de la reconóissença de sa possession d'autrei vilas. Enfin, de 1183 a 1185, Saladin mandèt divèrseis ofensivas vèrs Mesopotamia que li permetèron de conquistar una partida de la region auta d'Eufrates. Pasmens, sa malautiá de 1185, l'oposicion dau Califat Abbassida ais avançadas aiobidas vèrs Bagdad e l'aliança defensiva deis estats de la region entraïnèt l'aplant d'aquela politica.
La fondacion de la dinastia[modificar | modificar la font]
Après la conquista de son poder, Saladin deguèt legitimar e justificar sa posicion. Òr, coma teniá pas de legitimitat dinastica — èra solament un vassau de Nur al-Din — deguèt utilizar d'arguments militars e religiós e tanben crear un ret de solidaritat familiala per tenir sei territòris. La fondacion d'una dinastia foguèt donc un ponch important d'aqueu projècte.
Doas etapas principalas se destrian car Saladin aviá inicialament ges de fiu adulta. Lo poder foguèt donc partejat entre sa familha, especialament ambé sei fraires e sei nebòts. Pasmens, aqueu sistèma demorava fragil en causa de l'absència de definicion de la plaça de sei fius nascuts a partir de 1169. En 1186, adoptèt donc una desparticion novèla de sei territòris en favor de sei fius Al-Aziz Imad ad-Din Uthman nomat sultan d'Egipte, Al-Afdhal Nur ad-Din Ali nomat sultan de Damas e El-Malik ed-Zahir Ghazi nomat sultan d'Alep. Certanei de sei fraires demorèron senhor de territòri d'importància mejana coma Safadin. Per completar aquelei disposicions, Al-Afdhal foguèt nomat sultan suprèm per son paire.
Aqueu partiment permetèt d'assegurar lo mantenement de la poissança aiobida dins lei vilas pus importantas d'Orient Mejan fins ais annadas 1250-1260. Pasmens, poguèt pas empachar de conflictes armats entre leis eiretiers de Saladin.
Lo sostèn deis elèits musulmanas d'Orient Mejan[modificar | modificar la font]
En fòra de sa politica dinastica, Saladin capitèt tanben de legitimar son poder gràcias au sostèn deis elèits, tant militaras que religiosas, de la societat musulmana d'Orient Mejan. Lo sostèn dei premiereis èran — relativament — aisat d'obtenir car la societat aràbia de la fin dau sègle XIII èra fòrça militarizada e qu'existiá ja un sistèma de retribucion deis oficièrs e dei soudats gràcias au partiment dei territòris conquists e dau butin. Tre son installacion au poder egipcian, Saladin s'ocupèt rapidament de distribuir de fèus ais oficièrs sirians de son armada e exterminèt rapidament leis oficièrs egipcians o armenians maucontents. Lo don d'un govèrn locau e la mansuetud de Saladin per seis enemics li permetèt d'enregistrar un nombre important de raliments. Ansin, lo sostèn dei fòrças armadas manquèt e Saladin poguèt totjorn mobilizar de fòrças importantas e fidèlas a sa persona.
Lo sostèn deis elèits religiosas èran necessari per negociar ambé l'enemic, escriure corrèctament lei tractats, per motivar lei tropas, legitimar certaneis impòsts o decisions politicas e glorificar son accion. Per aquò, Saladin adoptèt ambé succès una politica de respèct de la lèi islamica. Ansin, prononcièt l'interdiccion d'impòsts illegaus e renforcèt — quand èra possible — la susvelhança dei non musulmans e dei mors. Multipliquèt tanben lei demonstracions de respèct dau clergat, lei dons e la creacion d'institucions religiosas. Totei leis escòlas dau sunisme aprofichèron aquela politica.
Leis elèits culturalas e intellectualas — qu'una partida fasiá ja partida de l'elèit religiosa — aguèt tanben l'atencion de Saladin. Ansin, lei foncionaris superiors de sa Cort recediguèron de recompensas importantas e foguèron utilizats per organizar o realizar de negociacions diplomaticas, tenir lei còmptes de l'administracion e organizar o dirigir l'administracion de Saladin. Dins aquelei domenis, coma per leis afaires militars, la mansuetud de Saladin li permetèt d'obtenir lo servici de foncionaris de talent inicialament au servici d'autrei senhors.
La lucha còntra leis estats latins[modificar | modificar la font]
L'estrategia de Saladin còntra leis estats latins[modificar | modificar la font]
Còntra lei Francs, l'estrategia de Saladin tenguèt tres caracteristicas principalas que foguèron la defensa d'Egipte, basa economica pus importanta de sei possessions, lo renfòrçament dei comunicacions entre Egipte e Siria que permetiá tanben de protegir Medina o La Mèca e l'unificacion deis estats musulmans a l'entorn deis estats crosats.
La defensa d'Egipte necessitèt de renfòrçar lei defensas dei pòrts de la region còntra leis assauts crestians. Divèrseis ofensivas foguèron organizadas sensa succès en 1169, en 1174, en 1175-1176 e en 1177-1178, en 1181. Per s'en aparar, Saladin ordonèt la bastida de barris modèrns e poderós a l'entorn dei centres dau poder egipcian e laissèt de tropas e de comandants experimentats en Egipte. L'eliminacion deis oposants egipcians permetèt tanben d'estabilizar la posicion siriana dins lo país. Maugrat la partença de Saladin per Siria en 1182, lei menaças intèrnas foguèron limitadas e sensa perilh per leis oficièrs dau sultan.
Lo renfòrçament dei comunicacions entre Egipte e Siria permetiá lo transferiment de tropas o de ressorsas entre lei doas regions. Permetiá tanben de protegir lei Luòcs Sants de l'Islam a Medina e La Mèca. La premiera etapa d'aqueu projècte foguèt lo sètge e la conquista d'Elat en decembre de 1170 per limitar la piratariá franca sus Mar Roja. A partir de 1181, de garnisons fortificadas e de ponchs d'avitalhament foguèron installadas dins la zona de Sinaï de lòng de la rota entre Egipte e Siria. Pasmens, fins a 1187, aqueu ret foguèt jamai sufisent per empachar lei Francs d'organizar d'expedicions de pilhatge dins lo sector. La pus importanta se debanèt en 1183 sota la direccion de Renaud de Châtillon. Una flòta foguèt transportada dins lo desèrt fins a la Mar Roja e lei naviris francs poguèron i atacar lei batèus musulmans. La reaccion deis autoritats aiobidas foguèt rapida e una flòta egipciana foguèt cargada d'eliminar la menaça. La màger part dei presoniers francs foguèron executats per defugir la formacion d'una expedicion novèla d'aqueu tipe.
Enfin, l'unificacion deis estats musulmans permetiá de mobilizar de fòrças importantas e d'atacar dempuei divèrsei direccions. Divèrsei conflictes se debanèron ambé lei Francs durant aqueu periòde de 1174 a 1185. Lei consequéncias d'aquelei guèrras demorèron fòrça limitadas. En 1177, l'armada de Salafin foguèt anientada a Montgisard mai lei Francs poguèron pas aprofichar aqueu succès. Au contrari, la campanha de 1179 foguèt a l'avantatge dei Sirians que poguèron conquistar e destrurre lo novèu castèu crosat de la Gafa de Jacob. Enfin, leis operacions de 1182 e 1183 s'acabèron sensa resultat decisiu.
La batalha de Hattin e la conquista de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
La conquista de la màger part dau Reiaume de Jerusalèm se debanèt de 1187 a 1188 après la victòria decisiva de Hattin. Permetèt d'afeblir leis estats latins mai entraïnèron la Tresena Crosada organizada per lei rèis d'Euròpa Occidentala.
La campanha de 1187 aprofichèt la division dei Francs après la mòrt dau rèi Balduin IV entre lei partisans de la guèrra còntra lei musulmans e lei partisans de la patz. Lei relacions entre lei dos camps venguèron tant marridas que lo Comtat de Tripól e Salafin venguèsson provisòriament aliats en 1186. De mai, lo rèi de Jerusalèm, Gui de Lusinhan, aviá de compenténcias estrategicas limitadas. Ansin, prenguèt ges de mesuras per empachar Renaud de Chatillon d'atacar e de pilhar una caravana aràbia. Aquò permetèt a Saladin de tenir un casus belli legitim per mobilizar sei fòrças. Foguèt una armada franca divisida e mau avitalhada que partiguèt en campanha còntra Saladin. Durant l'operacion, la situacion s'agravèt quand lei Francs s'engatjèron dins de regions que lei fònts èran sota lo contraròtle dei soudats sirians. Saladin capitèt de leis enceuclar a Hattin onte l'armada crosada foguèt destrucha après una batalha saunosa.
Après aquela victòria, Saladin negligiguèt Jerusalèm per conquistar lei castèus mens importants de Palestina e lei pòrts. Coma durant lei campanhas còntra lei musulmans, Saladin acceptèt de negociar la capitulacion dei garnisons francas segon de tèrmes relativament favorables ai vencuts. Aquò permetèt de conquistar unei castèus, Acre, Sidon, Jubayl, Ascalon, Gaza e Darum. Ansin, la garnison de Jerusalèm foguèt isolada e deguèt tanben negociar l'abandon de la vila dotze jorns de sètge. En revènge, la mansuetud de Saladin permetèt ai Francs de gropar un nombre important de soudats a Tir que resistiguèt ais assauts aràbis.
En 1188, Saladin se dirigiguèt vèrs lo nòrd. Conquistèt divèrsei castèus dins lo nòrd dau Reiaume de Jerusalèm e dau Principat d'Antiòquia. Lei dos estats foguèron fòrça afeblits. En revènge, lei posicions e lei fòrças militaras dau Comtat de Tripól demorèron quasi intactas[12]. Aquelei resultats foguèron completats per lei conquistas dei castèus de Shawbak en 1189 e de Beaufort en 1190. Pasmens, a partir de 1189, lei Francs acomencèron de recebir de renfòrç e la Tresena Crosada s'organizèt per assaiar de reconquistar Jerusalèm.
La Tresena Crosada e la patz ambé lei Francs[modificar | modificar la font]
La Tresena Crosada se debanèt de 1189 a 1192. Inicialament, èra organizada per lei tres sobeirans europèus pus poderós : Frederic Ièr Barbarossa, Felipe II de França e Ricard Còr de Leon. Pasmens, lo premier se neguèt durant lo passatge d'Anatòlia. Lo segond mandèt solament de tropas limitadas car son objectiu vertadier èra de rintrar rapidament en Euròpa per atacar lei posicions anglesas en França. L'esfòrç principau de la Crosada foguèt donc aqueu dau Reiaume d'Anglatèrra.
Acomencèt per la conquista dau principat bizantin de Chipre qu'èra aliat a Saladin. Puei, desbarquèt dins la region d'Acre e comencèt lo sètge de la vila que venguèt la batalha principala de la Crosada d'aost de 1189 a julhet de 1191. Aquela batalha mobilizèt de ressorsas importantas per lei dos camps e s'acabèt per la retirada musulmana. La garnison foguèt massacrada après la revirada de negociacions sus la liberacion de presoniers. Saladin se retirèt sus Jerusalèm. Son estrategia foguèt de destrurre lei fortificacions dei vilas de la region per immobilizar de garnisons crosadas importantas e empachar lei Francs de defendre lei ciutats continentalas. Ansin, lei fòrças de Ricard poguèron ocupar lei pòrts d'Acre a Ascalon mai una ataca còntra Jerusalèm èra impossibla.
La patz foguèt donc signada en 1192. Lo Reiaume de Jerusalèm foguèt parcialament reconstituit de lòng dei pòrts palestinians e a Chipre a partir dei conquistas anglesas. Pasmens, l'interior de la region, compres Jerusalèm, demorèt sota lo contraròtle de Saladin. Aqueu succès li permetèt donc de renfòrçar son prestigi e de demenir la poissança deis estats latins d'Orient Mejan fins a la Seisena Crosada de 1228-1229.
La politica religiosa de Saladin[modificar | modificar la font]
Lo sostèn e la defensa dau sunisme[modificar | modificar la font]
Lo sostèn e la defensa dau sunisme foguèt un aspèct important de la politica de Saladin qu'aviá besonh dau sostèn dau Califat Abbassida per legitimar seis actes. Per aquò, luchèt còntra lo chiisme, especialament en Egipte, e sostenguèt lo desvolopament dei quatres escòlas sunitas gràcias a la bastida d'institucions religiosas. Lei juristas chafiistas e malekistas èran regularament consultats per lei decisions importantas. Ocupèron la màger part dei plaças religiosas importantas e aprofichèron tanben la màger part dei fondacions d'instituts religiós. Pasmens, leis escòlas hanbalistas e hanafistas, pus feblas, foguèron pas negligidas e obtenguèron de ròtles importants au nivèu locau. Per exemple, l'hanafisme aguèt un ròtle major dins la vila d'Alep e certanei conselhiers de Saladin èran partisans d'aquela escòla.
Per espandre lo sunisme, Saladin sostenguèt la bastida d'escòlas religiosas, dichas madrasas, dins tot l'Empèri Aiobid. Aquelei madrasas tenián la possession de bens per assegurar sei finanças e podián assostar entre dètz e quarante estudiants. La buta d'aquela politica de bastida foguèt Egipte per renfòrçar lo nivèu teologic dei caps sunitas dau país e lei vilas que tenián ges de madrasa au començament dau rèine de Saladin. Pasmens, lei vilas musulmanas pus importantas, coma Damas, veguèron tanben la creacion de mai d'una madrasa durant aqueu periòde. Enfin, Saladin s'ocupèt tanben de restaurar divèrsei mosquèas sunitas e de definir l'òrdre d'importància dei luòcs de culte dins certanei vilas per eliminar de causas de division.
L'imatge dau sobeiran musulman just[modificar | modificar la font]
La legitimacion dau poder, pensament constant de la politica de Saladin, necessitava au sègle XIII que lei sobeirans respectèsson l'imatge dau sobeiran just. Aquò èra necessari tant dins leis estats crestians que dins leis estats musulmans. D'un biais generau, lei princes devián respectar lei principis religiós, luchar còntra leis infidèus e respectar la justícia.
Ansin, en fòra de son sostèn au sunisme, Saladin assaièt de se crear l'imatge dau sobeiran musulman just gràcias a l'òbra de sei conselhiers, l'adopcion de certanei qualitats dau prince just coma principis de son accion politica e a un esfòrç de propaganda importanta per glorificar seis accions. Ansin, sei conselhiers aguèron un ròtle decisiu durant tot son rèine e Saladin acceptèt mai d'un còp de decisions adoptadas per la majoritat de son consèu mai opausadas ai sieunas. Aquela moderacion li permetèt de defugir divèrsei reviradas o errors. Per exemple, foguèt a l'iniciativa d'una partida de sei conselhiers que Saladin acceptèsse de negociar ambé la garnison crestiana de Jerusalèm car son intencion iniciala èra de venjar lo chaple de la populacion musulmana de 1099.
D'autra part, Saladin adoptèt divèrsei principis de moderacion coma principi de govèrn. Per exemple, durant sei guèrras còntra lei senhors zenguidas, refusèt d'anientar leis armadas enemigas desfachas. Dins totei lei cas, acceptèt totjorn de negociar l'abandon d'un castèu en cambi de la libertat dei soudats de la garnison. Aquela mansuetud li permetèt de conquistar divèrsei posicions e de ganhar lo respèct de seis enemics. Ansin, la Divina Comèdia de Dante Alighieri placèt Saladin dins lo premier ceucle de son infèrn dins la categoria deis armas vertuosas non batejadas.
Aquò mostrèt l'imatge favorabla de Saladin, compres dins leis estats enemics. Per obtenir aqueu resultat, Saladin adoptèt tre lo començament de son rèine egipcian una politica de propaganda fòrça activa. Per aquò, entretenguèt un grop de conselhiers especiaus cargats de glorificar sa politica e sei succès. Sei conselhiers principaus participèron tanben de còps a aquela politica. Ansin, la màger dei fònts istoricas presentan donc magerament lei qualitats de Saladin.
Lei relacions ambé lei Crestians e lei Jusieus[modificar | modificar la font]
Lei relacions entre Saladin e lei Crestians o lei Jusieus foguèron l'illustracion dei principis de govèrn dau sultan aiobid. D'efèct, dins l'encastre de la formacion de son imatge de sobeiran just, Saladin èra desirós de respectar la lèi islamica e de renfòrçar la susvelhança dei Crestians e dei Jusieus. Pasmens, lei comunautats crestianas e jusievas èran localament poderosas dins l'empèri. Per exemple, dos vizirs fatimidas dau sègle XIII foguèron crestians. Ansin, la politica de Saladin foguèt partejada entre lo pragmatisme dictat per lei necessitats localas e son besonh d'obtenir lo sostèn deis autoritats religiosas. La repression dei non musulmans se limitèt donc ai comunautats pus isoladas e feblas o a de mesuras simbolicas per agradar leis institucions sunitas (sarradura de quauquei glèisas durant leis atacas francas...). Dins aquò, d'un biais generau, la coexisténcia pacifica foguèt la regla pus frequenta. Per exemple, lei crestians egipcians poguèron restaurar, o bastir, divèrsei glèisas maugrat l'interdiccion teorica de la lèi islamica. Divèrsei mètges jusieus o crestians faguèron tanben partida de l'entorn de Saladin. Se certanei venguèron musulmans, la conversion foguèt jamai demandada per Saladin.
L'organizacion de l'estat e dau govèrn de Saladin[modificar | modificar la font]
L'organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
L'organizacion territòriala foguèt similara ais autrei societats medievalas aràbias de la fin dau sègle XIII. Lo senhor, es a dire Saladin, èra lo mèstre absolut de la tèrra. Pasmens, aquela tèrra deviá èstre partejada en lòts. Aquelei lòts èran alora fisats a de vassaus o a d'administrators. Lei premiers èran generalament d'oficièrs de l'armada que venián lei caps d'un fèu coma recompensa de servicis. En cambi dau fèu, devián entretenir de soudats e respòndre ais òrdres de mobilizacion de Saladin. Lei fèus pus importants èran generalament fisats ai parents o ais enfants de Saladin. La possession d'un fèu èra en principi pas ereditària mai èra pas rar que Saladin la confirmèsse dins lo cas d'un vassau fòrça fidèu en favor de seis enfants. Leis administrators èran cargats de la gestion dei zonas qu'èran la possession dirècta dau sultan mai podián tenir una autonòmia gròssa segon lei regions.
Lei reformas de Saladin[modificar | modificar la font]
En causa de sei guèrras quasi permanentas e de son respèct de la lèi islamica, Saladin deguèt aver suenh deis institucions de son estat. D'efèct, leis operacions militaras necessitavan de despens importantas mentre que la lèi islamica entraïnèt l'interdiccion e la fin de divèrseis impòsts illegaus. La resolucion d'aquela contradiccion necessitèt donc de contraròtlar l'administracion car èra l'institucion permetent de collectar leis impòsts.
La màger part dei reformas de Saladin regardèron donc lo foncionament de l'administracion que sa direccion foguèt fisada a de conselhiers fidèus coma lo cadi egipcian al-Fadil. Dins aquò, lo pragmatisme de Saladin li conselhèt de gardar lei causas que foncionavan corrèctament e sei reformas foguèron donc magerament de melhorament e non de transformacions radicalas. Ansin, au nivèu dau govèrn, Saladin prenguèt dirèctament lo contraròtle de l'armada e deis afaires estrangiers. En revènge, decidiguèt de gropar totei leis activitats financieras dins un ministèri unic. Puei, creèt un còrs d'inspeccion de l'administracion per susvelhar l'activitat dei foncionaris o leis ajudar còntra lei senhors tròp poderós.
Au nivèu financier, l'interdiccion de la màger part deis impòsts illegaus segon la lèi islamica menacèt d'entraïnar una baissa dau budget de l'Estat. Per s'aparar còntra aquela menaça, Saladin decidiguèt de reformar leis impòsts legaus, especialament aqueu de l'aumòrna pagada per totei lei musulmans. Son objectiu foguèt de collectar lei dons en favor de l'Estat e non segon lei desiranças localas dau donator. Certanei sectors, coma lo comèrci de metaus preciós, foguèron especialament regardada per aquela politica e venguèron lei fònts majors dei finanças de Saladin.
Enfin, sa darriera reforma economica importanta foguèt lo melhorament de la qualitat dei pèças de moneda batuda dins son empèri. D'efèct, en causa dau declin dau Califat Fatimida, la qualitat dei pèças d'argent aviá demenit au sègle XIII. Ansin, durant son rèine, ordonèt de realizar una produccion de pèças d'argent d'una qualitat superiora. En revènge, es pas segur que la situacion foguèsse similara en Egipte.
L'equilibri malaisat dei finanças de Saladin[modificar | modificar la font]
Durant tot rèine, Saladin e son govèrn aguèron de dificultats importants per equilibrar lo budget de l'Estat. Lo problema principau de resòuvre èra lei despens fòrça importantas entraïnadas per la guèrra. Per exemple, en 1189, l'entretenh dei soudats, de la flòta e dei fortificacions representavan 84% dau budget de l'Estat. Lo segond problema — subretot per lei conselhiers e lei ministres de Saladin — èra la generositat dau sultan durant la distribucion dau butin dei campanhas o dins lei liberacions d'enemics o de garnisons blocadas. Mai d'un còp, sei consellhiers assaièron sensa succès de s'opausar a de dons tròp importants o a de liberacions sensa recapte.
Lei fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Maugrat l'importància de sei victòrias, Saladin aguèt jamai una fòrça armada poderosa o, au mens, jamai una fòrça sensiblament superiora a aquela de seis enemics. De mai, lo nivèu dei diferents còrs de son armada èra fòrça variable entre lei tropas regularas e lei combatents irregulars engatjats segon lei besonhs.
Ansin, en 1169, quand foguèt nomat vizir dau Califat, Saladin teniá 2 000 cavalièrs regulars e entre 6 000 e 8 000 irregulars. En comparason, l'armada fatimida teniá 70 000 òmes. Pasmens, tre 1171, lei fòrças de Saladin avián aumentat gràcias au recrutament de soudats de l'armada fatimida, destrucha après lei purgas còntra lei Negres e leis Armenians, per agantar 9 000 cavalièrs regulars. Durant la campanha de Montgisard, lei regulars foguèron completats per 18 000 irregulars. Per la seguida, lo contraròtle de Siria li permetèt d'apondre 5 000 cavalièrs regulars suplementaris. Ansin, au Hattin, Saladin capitèt d'alinhar l'armada pus gròssa de sa vida ambé 12 000 cavalièrs regulars.
La cavalariá èra la basa de l'armada de Saladin. Lei cavalièrs dichs regulars èran leis oficièrs, generalament Turcs o Curdes, de Saladin que tenián un fèu e lei fòrças entretenguts sus aquelei territòris. Lo sultan teniá tanben una garda personala d'un milièr de cavalièrs. Leis irregulars èran eissits dei tribús aràbias e tenián generalament un equipament e una disciplina inferiora ai regulars. L'infantariá èra pus rara e formada de còrs d'Arabis recrutats en Egipte au començament dau rèine. Son interés sus lo teatre d'operacion èra sa capacitat d'ocupar lo prat batalhier, especialament durant lei sètges.
La flòta de Saladin èra la flòta d'Egipte. Dins aquela region de la Mar Mediterranèa, aquela flòta èra la soleta capabla de resistir ai naviris francs o bizantins. Saladin aviá comprés l'importància de tenir una flòta poderosa capabla de protegir sei linhas amb Egipte. Pasmens, maugrat aqueleis esfòrç, la flòta de Saladin demorèt inferiora ais esquadras crestianas. Ansin, la màger part dei batalhas navalas importantas s'acabèron per de succès crestians e lei linhas d'avitalhament de la Crosada foguèron jamai menaçadas. En revènge, organizar e menar d'expedicions de pilhatge victoriosas de lòng dei costats venguèt rapidament a la portada dei naviris egipcians.
La politica economica de Saladin[modificar | modificar la font]
La politica economica de Saladin es mau coneguda e son pensament principau sembla solament d'assegurar leis intradas fiscalas dau budget de l'Estat. Leis axes coneguts de sa politica comerciala foguèron donc de sostenir son esfòrç de guèrra. Per aquò, deviá s'ocupar d'obtenir de materiaus estrategics rars dins sei territòris coma la fusta per la bastida dei naviris, d'assegurar lo mantenement dei comunicacions entre Egipte e Siria e d'assegurar lo pagament dei drechs de doana.
Ansin, aquela politica foguèt una illustracion gròssa dau pragmatisme de Saladin car deguèt rapidament conclure d'acòrds comerciaus ambé lei marchands italians. Aquelei relacions comercialas èran tant importantas que lei naviris marchands crestians foguèsson protegits dins lei pòrts d'Egipte. Lei manifestacions ostilas coma lei pilhatges de cargament foguèron fòrça reprimits pendent tot lo rèine. En cambi, lei rets comerciaus africans e asiatics foguèron protegits per permetre ais Italians de crompar divèrsei produchs en Egipte car la Mar Roja èra defenduda ai naviris crestians per protegir Medina e La Mèca d'una ataca. Aquò permetiá tanben de desvolopar lei pòrts au nòrd d'aquela mar e d'i gardar de fòrças militaras importantas susceptiblas d'èsser utilizadas per protegir una region estrategica de l'empèri d'una ofensiva franca. Enfin, lei drechs de doana èran una fònt importanta per lei finanças de l'Estat. Pasmens, lo pagament regular d'aquelei drechs èra de còps en contradiccion ambé l'òbra religiosa de Saladin car certaneis impòsts de doana èran illegaus[13].
La mòrt e la succession de Saladin[modificar | modificar la font]
En novembre de 1192, Saladin rintrèt a Damas mai apareguèt rapidament fatigat a partir de febrier de 1193. Sei mètges poguèron pas lo sonhar e Saladin perdèt conscéncia lo 1èr de març. Moriguèt lo 4 de març de 1193 durant la matinada. Sei funeralhas se debanèron durant l'après miegjorn d'aquela jornada e foguèt enterrat a l'interior de la ciutadèla.
Sa succession foguèt reglada entre sei fius Al-Afdhal Nur ad-Din Ali que venguèt sultan de Damas, Al-Aziz Imad ad-Din Uthman que venguèt sultan d’Egipte e El-Malik ed-Zahir Ghazi que venguèt emir d’Alep. Al-Afdhal Nur ad-Din Ali foguèt nomat sultan suprèm. Per la seguida, una madrasa funerària foguèt bastida e lo còrs i foguèt transportat lo 15 de decembre de 1195. Son mausolèu venguèt un luòc de visita e divèrseis ornaments foguèron pauc a pauc aponduts, en particular dos cenotafs qu'un foguèt restaurat per Guilhèm II d'Alemanha en 1898.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Putting the Caliph in His Place: Power, Authority, and the Late Abbasid Caliphate, Eric J. Hanne, p. 207.
- ↑ (en) Adrian IV, the English Pope, 1154-1159: Studies and Texts, Brenda Bolton e Anne Duggan, p. 122.
- ↑ (en) The Empire of Manuel I Komnenos, 1143-1180, Paul Magdalino, p. 74.
- ↑ (en) Latin Siege Warfare in the Twelfth Century, Randall Rogers, pp. 84-86.
- ↑ (en) Byzantium and the Crusades, Jonathan Harris, pp. 25-26.
- ↑ (en) East Central Europe in the Middle Ages, Jean W. Sedlar, p. 372.
- ↑ (en) A History of the Byzantine State and Society, W. Treadgold, p. 658.
- ↑ (fr) Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem - II. 1131-1187 L'équilibre, René Grousset, pp. 429-430.
- ↑ (fr) Histoire des croisades et du royaume franc de Jérusalem - II. 1131-1187 L'équilibre, René Grousset, pp. 489-504.
- ↑ (en) Saladin in Egypt, Yaacov Lēv, Brill, p. 78.
- ↑ Maugrat leis esfòrç fatimidas, lo chiisme èra mau implantat dins lei regions bassas d'Egipte. En revènge, teniá una influéncia pus importantas dins lei regions autas onte èra de còps majoritari. Ambé lo maucontentament dei populacions negras, aquela influéncia dau chiisme foguèt un factor explicant lei revòutas d'aquelei regions còntra lo poder de Saladin.
- ↑ Lo còrs de chivaliers de Ramon III aviá capitat de rompre lei linhas aràbias au Hattin per s'escapar. Ansin, au contrari dau Reiaume de Jerusalèm, sei pèrdas i foguèron feblas.
- ↑ En Egipte, divèrsei temptativas foguèron realizats per justificar — ambé mai o mens de succès — aquelei drechs a partir de l'aumòrna obligatòria per lei musulmans o a partir de l'impòst de proteccion dei crestians o de jusieus.


c: text/html

text:
Vasco da Gama
Vasco da Gama o Vasco de Gama (Sines, 1460 o 1469 — Cochin, Índia, lo 24 de decembre de 1524) foguèt un navigador e explorator portugués. Dins l'Èra de las Grandas Descobèrtas, foguèt comandant de las primièras naus a navigar dirèctament d'Euròpa fins a Índia, dins lo pus long viatge oceanic fins a ara realizat, superior a un torn complet del monde per l'eqüator.[1] A la fin de sa vida foguèt, per un cort periòde, governador de l'Índia Portuguesa amb lo títol de vicerei.
Somari
Jovença[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama nasquèt benlèu en 1460[2] o en 1469,[3] a Sines, dins la còsta sud èst de Portugal, benlèu dins un ostal prèp de la glèisa de Nòstra Dama das Salas. Sines, un dels pichons pòrts de la còsta del Alentejo.
Vasco da Gama èra lo filh d'Estêvão da Gama, que foguèt en 1460 cavalièr de l'ostal de D. Fernando de Portugal, Duque de Viseu.[4] D. Fernando lo nomenèt alcaide-mor (Cònsol Major) de Sines e li permetèt de recebre una pichona recepta dels impòstes sus la fabricacion de sabon a Estremoz. Estêvão da Gama foguèt maridat amb Dona Isabel Sodré, filha de João Sodré (tanben conegut coma João de Resende). Sodré, qu'èra d'ascendéncia anglesa, ligat amb l'Ostal del prince Diogo, Duc de Viseu, filh del rei D. Duarte I de Portugal e governador de l'Ordem Militar de Cristo (Ordre Militar del Crist).[5]
Se sap pas gaire del començament de la vida de Vasco da Gama. L'istorian portugués Teixeira de Aragão mostrèt qu'estudièt a Évora, ont auriá aprés las matematicas e la navegacion. Es evident que Vasco da Gama coneissiá ben l'astronomia, e es possible qu'estudièt amb l'astronòm Abraão Zacuto.[6]
En 1492, lo rei D. João II de Portugal envièt Vasco Gama al pòrt de Setúbal, al sud de Lisbona e dins l'Algarve per capturar de naus francesas en represalhas de las depredacions faitas en temps de patz contra la navegacion portuguesa - una tasca que Vasco da Gama efectuèt lèu e eficaçament.
Descobèrta de rotas maritimas cap a Índia (1497-1499)[modificar | modificar la font]
Precedents[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo començament del sègle XV, jos l'impulsion de l'Infante D. Henrique, los portugueses aprigondiguèron la coneissença del litoral african. Dempuèi los ans 1460, l'objectiu èra de capitar a contornar l'extremitat sud del continent african per accedir atal a las riquesas d'Índia – pebre, argent e d'autras especialitats – en establissent una rota maritima de fisança. La Republica de Venècia dominèt una granda partida de las rotas comercialas entre Euròpa e Asia, e dempuèi 1453 la casuda de Constantinòple limitèt lo comèrci e argumentèt los còstes. Portugal pretendiá d'utilizar la rota iniciada per Bartolomeu Dias per bresar lo monopòli del comèrci mediterranèu.
Quand Vasco da Gama aguèt prèp de dètz ans, los plans de grandas traversadas foguèron a mand d'èsser concretats: Bartolomeu Dias tornèt de doblar lo Cap de Bona Esperança , aprèp qu'explorèt "Rio do Infante" (Great Fish River, dins actuala Africa del Sud) e aprèp que verifiquèt que la còsta desconeguda se espandiá al nòrd èst.
A la meteissa epòca faguèron fachas d'exploracions dins las tèrras dintre lo reialme de D. João II de Portugal, en avançant la teoria qu'Índia podriá èsser accessibla per mar a partir del Ocean Atlantic. Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva foguèron enviats via Barcelona, Nàpols e Ròdes cap a Alexàndria, fins a Adèn, Ormoz e Índia.
Manquèt solament un navigador per verificar lo ligam entre las tròbas de Bartolomeu Dias e las de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, per inventar una rota de comèrcis potencialament lucrativa per l'Ocean Indian. La tasca foguèt inicializada atribuida per D. João II a Estevão da Gama, paire de Vasco da Gama. Mentretant, moriguèron los dos, en julhet de 1497 lo comandament de l'expedicion foguèt donada pel novèl rei D. Manuel I de Portugal a Vasco da Gama, possiblamente tendent en compte lo seu esplech per aver protegit los interèsses comercials portugueses de depredacion dels franceses lo long de la Còsta d'Aur Africana.
Lo viatge[modificar | modificar la font]
Manuel I de Portugal confisèt a Vasco da Gama la carga de capitani principal de la flòta que, lo dissabte 8 de julhet de 1497, sarpèt de Belém a la descobèrta del camin maritim per Índia.
Foguèt una expedicion especialament exploradoira qu'emportèt las cartas del rei D. Manuel I dins los reialmes a visitar, Padrão (pilar de pèira amb las armas de Portugal) a plaçar, e que foguèt armejada per Bartolomeu Dias amb de produches que trobèt utils dins sos viatges per escambiar amb lo comèrci local. L'unic testimòni del viatge es un jornal de bòrd anonim, atribuit a Álvaro Velho:[7]
I aviá prèp de cent setanta òmes, entre marins, soldats e religioses, repartits dins quatre vaissèls:[8]
- São Gabriel,
- São Rafael
- Bérrio
- São Miguel
L'expedicion partiguèt de Lisbona, acompanhada per Bartolomeu Dias que seguissiá dins una caravèla cap a Mina, seguent la rota ja experimentada pels precedents exploradors lo long de la còsta africana, passant per Tenerife e l'archipèla del Cap Verd. Après qu'aguèron atenh la còsta de l'actuala Sierra Leone, Vasco da Gama se separèt cap al sud en nauta mar, passant linha de l'eqüator, contra los vents venent de l'oèst de l'Atlantic Sud, que Bartolomeu Dias ja identifiquèt en 1487. Aquesta manòbra de "volta do mar" (Torn de mar) capitèt e, lo 4 de novembre de 1497, l'expedicion atenguèt lo litoral african. Aprèp mai de tres meses, las naus naviguèron mai de 6000 quilomètres en nauta mar, lo viatge pus long jamai realizat en nauta mar.[9]
Lo 16 de decembre, la flòta ja despassèt lo « rio do Infante » ("Great Fish River", dins l'actuala Sud-Africa) e naviguèt dins d'aigas fins alara desconegudas dels europèus. Lo jorn de Nadal, Gama e son equipatge bategèron la còsta ont naviguèron del nom de Natal (Nadal) (actuala província KwaZulu-Natal de Sud-Africa).
Lo 2 de març de 1498, acabant l'entorn de la còsta africana, l'armada arribèt a la còsta de Moçambic, aprèp que sofriguèron fòrt mal temps e de Vasco da Gama reprimiguèt amb una man de fèrre una revòlta dels marins. Dins la còsta Èst Africana, los territòris contrarotlats pels musulmans fasián part de la ret del comèrci de l'Ocean Indian. En Moçambic encontrèron los primièrs mercants indians. Inicialament foguèron ben recebuts pel sultan, que los confondèt amb de musulmans e metèt a disposicion dos pilòts. Crenhent que la populacion foguèsse ostila contra los crestians, ensagèron de mantenir l'equivòca mas, aprèp una enséria mal entenduts, foguèron forçats per una multitud ostila a fugir de Moçambic, e sarpèron del pòrt tirant als canons contra la ciutat.[10]
Lo pilòt que lo sultan de l'illa de Moçambic ofriguèt per los menar cap a Índia foguèt secretament encargat de liurar las naus portuguesas als moros en Mombasa. L'azard faguèt descobrir la tenda e Vasco da Gama poguèt continuar.
Sus las còstas de l'actual Kenya l'expedicion pilhèt naus mercants arabis desarmadas. Los portugueses foguèron los primièrs europèus a visitar lo pòrt de Mombasa, mas foguèron recebuts amb ostilitat e lèu partiguèron.
En febrièr de 1498, Vasco da Gama seguèt pel nòrd, desbarcant dins lo pòrt amistós de Melindi - rivala de Mombasa - ont foguèt ben recebut pel sultan que li procurèt un pilòt arabi, coneissent l'Ocean Indian, que sa coneissença dels vents de monçãos (monson) permetèt de guidar l'expedicion fins a Calcuta, sus la còsta sud-oèst d'Índia. Las fonts divergisson sus l'identitat del pilòt, que siá un crestian, un musulman o un gojarat. Una istòria tradicionala descriu lo pilòt coma lo famós navigador arabi Ibn Majid, mas segon de contemporanèus, Majid seriá estat endacòm mai al aquel moment.[11]
Arribada a Calcuta[modificar | modificar la font]
Lo 20 de mai de 1498, la flòta atenhèt Kappakadavu, prèp de Calcuta, dins l'actual estat indian de Kerala,[12] atal foguèt establida la Rota del Cap e abert lo camin maritim dels Europèus cap a Índia.
Lo jorn seguent son arribada, entre la multitud reünida sus la plaja, foguèron saludats per dos moros de Tunis; un d'eles s'adrecèt en castelhan «Al diable que te faguèt; que te portèt per aquí?». E demandèt çò que venián cercar tan luènh; e respondèron: «Venemos cercar crestians e espècia.», contada per Álvaro Velho. En vesent los imatges de las divessas Indós, Gama e sos òmes pensèron de veire sants crestians, per contrast amb los musulmans qu'avián pas d'imatges. La cresença dins los "crestians d'Índia", coma foguèron nomenats, perdurèt qualque temps dempuèi lo retorn.[13]
Pr'amor las negociacions amb lo governador local, Samutiri Manavikraman Rajá, foguèron dificilas. Los esfòrces de Vasco da Gama per obtenir de condicions comercialas favorablas foguèron dificultadas per la diferéncia de culturas e per la paure valor de las merças per cambiar,[14] amb los representants del samorin (mèstres de la region de calicut o Kozhikode) escarnits per aquelas ofèrtas, e los mercants arabis ala installats e determinats a resistir a la concurréncia pas desirada. Las merças presentadas pels portugueses se trobèron insufisentas per impressionar lo samorin, en comparason amb los bens de granda valor ali comercializadas, çò que creèt una certana malfisança. Los portugueses acabèron per vendre sas merças a bas prètz per poder comprar de pichonas quantitats d'espècias e jòias per tornar prene al reialme.
Enfin lo Samorin foguèt satisfach de las cartas de D. Manuel I e Vasco da Gama capitèt a obtenir una carta equivòca de concession de dreits per comerciar, mas acabèt per partir sens avertir lo Samorim e lo seu cap de la Marina Kunjali Marakkar insistiguèron per que daissèsse totes los seus bens coma garantida. Vasco da Gama gardèt los sieus bens, mas daissèt qualques portugueses amb òrdre d'instaurar un establiment de comèrci.
Retorn en Portugal[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama comencèt lo viatge de retorn lo 29 d'agost de 1498. Dins l'enveja de partir lèu, aviá pas cap de coneissença de donadas sus la monson que li aurián permés de velejar. Dins l'Illa de Angediva foguèron abordats per un òme qu'afirmèt d'èsser crestian mas que fenguèt d'èsser musulman al servici de Hidalcão, lo sultan de Bijapur. Sospeitant qu'èra un espion, lo flagelèron fins que confessèt èsser un aventurièr josieu polonés en Orient. Vasco da Gama lo pairenèt, del nom de Gaspar da Gama.
Dins lo viatge d'anada, passèt Indus fins a Índia amb l'ajuda dels vents de la monson que demorèt a pena 23 jorns. Al retorn, navigant contra lo vent, pendent 132 jorns, las embarcacions abordèron a Melinde lo 7 de genièr de 1499. Pendent son viatge prèp del mièg de l'equipatge subrevivent defuntèt, e fòrça dels restants foguèron grèvament atacats per l'escorbut, cossí entre los 148 òmes que integrèron l'armada, solament 55 tornèron en Portugal. A pena doas de las naus que partiguèron de Tage capitèron a tornar en Portugal, arribant, en julhet e agost de 1499.[15]
Vasco da Gama tornèt en Portugal en setembre de 1499, un mes dempuèi sos companhons, aprèp que septuplèt son fraire ainat Paulo da Gama, que tombèt malaut e acabèt per defuntar dins l'illa Terceira dels Açòres. A son retorn, foguèt recompensat coma l'òme qu'acabèt un plan que prenguèt oitanta ans per capitar. Recebèt lo titre de "almirante-mor dos Mares das Índia" (« amiral principal de las Mars de las Índias »),[16] amb una renda annala de tres cents mil réis, ereditària. Recebèt en mai, amb sos fraires, lo títol perpetual de Dom e doas vilas, Sines e Vila Nova de Milfontes.[17]
Segond viatge en Índia (1502)[modificar | modificar la font]
Lo 12 de febrièr de 1502, Vasco da Gama comandèt una novèla expedicion amb una flòta de vint naus de guèrra, amb per objectiu de satisfar los interèsses portugueses en l'Orient. Foguèt envitat aprèp lo refús de Pedro Álvares Cabral, que se disputèt amb lo monarca, acceptèt lo comandament da l'expedicion. Aquel viatge se faguèt depuèi de la segonda armada en Índia, comandada per Pedro Álvares Cabral en 1500, que se desvièt de la rota cap o Brasil. Quand arribèt en Índia, Cabral aprenguèt que los portugueses que foguèron ala daissats per Vasco da Gama a la fin del primièr viatge per establir una pòsta comerciala moriguèron. Aprèp que bombardèt Calcuta, se dirigiguèt cap al sud fins a Kochi, un pichon reialme rival, ont foguèt calorosament recebut pel Rajá, tornant en Euròpa amb seda e aur.
Gama demandèt e exigiguèt un tribut a l'illa de Kilwa Kisiwani (Quiloa) en Africa Orientala, un dels pòrts del domeni arabi que combatèron los portugueses. Amb aur provenent de 500 monedas tornadas per Vasco da Gama do tribut de Quíloa (actual Kilwa Kisiwani, Tanzania), coma vassal del rei de Portugal, foguèt comandada, pel rei D. Manuel I de bastir lo Monastèri dels Jeronims, a Belém.
Dins aquel viatge se produguèt lo primièr registre europèu conegut de localizacion da las illas Seichèlas, que Vasco da Gama nomenèt Ilhas Amirante (« illas de l'Amiral ») en son pròpri onor.
Vasco da Gama partiguèt amb l'objectiu d'installar un centre portugués e un establiment comercial a Cochin, après d'esfòrces successius de Pedro Álvares Cabral e João da Nova. Bombardèt Calcuta e destruiguèt pòstes de comèrcis arabis.
Dempuèi son arribada al nòrd del Ocean Indian, Vasco da Gama capturèt una nau que retornava de La Mèca, o Mîrî, com importants mercants musulmans, s'emparèt de totas las merças e l'encendièt.[18] Quand arribèt a Calcuta lo 30 d'octòbre de 1502 lo samorin foguèt dispausat a assinar un tractat.[19] un acte de feror que truquèt fins als cronicaires contemporanèus, que considerèron aquel acte coma venjança pels portugueses mòrts a Calcuta dins son primièr viatge.
Lo 1èr de març de 1503 comencèt la guèrra entre lo samorin de Calcuta e lo rajá de Cochin. Sas naus prenguèron d'assaut de naus mercants arabis, destruisent tanben una flòta de 29 naus de Calcuta. Aprèp aquela batalha, obtenguèt de concessions comercialas del Samorin. Vasco da Gama fondèt la colonia portuguesa de Cochin, en Índia, retornèt en Portugal en setembre de 1503.
Tresen viatge en Índia (1524)[modificar | modificar la font]
En 1519 foguèt fach primièr Conde da Vidigueira pel rei D. Manuel I, amb coma sèti un terren comprèt a D. Jaime I, Duque de Bragança, [20] foguèt lo primièr Conte portugués sens sang reial.
Aqueriguèt una reputacion de redobtable "solucionador" dels problèmas en Índia, Vasco da Gama foguèt enviat un autre còp al soscontinent indian en 1524. L'objectiu èra de remplaçar lo vicerei Duarte de Meneses, que son govèrn se revelèt desastrós, mas Vasco da Gama atacat per la malària pauc dempuèi son arribada a Goa. Coma governador e segond vicerei actèt amb rigiditat, mas defuntèt dins la vila de Cochin, la velha de Nadal en 1524.
Foguèt enterrat dins la glèisa de São Francisco (Cochin). En 1539 sos rèstas mortals foguèron transportats en Portugal, dins la glèisa d'un convent carmelita, conegut uèi coma Quinta do Carmo (proprietat privada), prèp da la vila de Vidigueira (Alentejo), per que foguèt conte de Vidigueira de juro e ereditària a partir de 1519.
En 1880, se faguèt la translacion al Monastèri dels Jeronims, que foguèt construit logo* après son viatge, amb los primièrs beneficis del comèrci de las espècias, al costat del monument de Luís Vaz de Camões.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.176
- ↑ Vasco da Gama: Round Africa to India, 1497–1498 CE, Modern History Sourcebook. visitado a 27 de Junho de 2007
- ↑ Vasco da Gama, Catholic Encyclopedia, 27 de Junho de 2007.
- ↑ Ames, Glenn J. (2008). The Globe Encompassed, 27. ISBN 0131933884.
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.61
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.62
- ↑ Álvaro Velho, "Roteiro da viagem que em descobrimento da India pelo Cabo da Boa Esperança fez dom Vasco da Gama em 1497": Segundo um manuscripto coetaneo existente na Bibliotheca publica portuense[1](texto integral)
- ↑ http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html da Gama's Round Africa to India.
- ↑ Fernandez-Armesto, Pathfinders: A Global History of Exploration, 2006, W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 177–178}}
- ↑ K. D. Madan, Life and travels of Vasco Da Gama p. 38-39, ISBN 81-206-1360-0
- ↑ Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 178–179
- ↑ Calendário Histórico - Deustche Welle
- ↑ Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.180-181 (1977) Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-0782-6.
- ↑ La flòta de Vasco da Gama foguèt armada per Bartolomeu Dias, que ja aviá navigat fins al cap de Bona Esperança en 1488. Dias, abituat a comerçar amb las tribús que alara demoravan sus la còsta occidentala d'Africa, forniguèt la flòta amb merças coma pèrlas de veire, taças de coire, estam, campanetas, anèls de laton, teissuts de coton, òli e sucre, que s'averèron utils dins sos viatges, per las cambiar amb lo comèrci local. La flòta de Vasco da Gama, atal, foguèron pas fornida per comerçar amb una cultura pus sofisticada coma aquela d'Índia a l'epòca, abituada a negociar articles de luxe coma teissuts de calicò, espècia e pebre.
- ↑ Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 180}}
- ↑ Ames, Glenn J. The Globe Encompassed 2008 p. 28 ISBN 0-13-193388-4
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.169
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.205
- ↑ [url=http://web.archive.org/web/20040118015254/http://www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html Vasco da Gama Arrives in India 1498 ]
- ↑ Vasco Da Gama, Ernest George Ravenstein, "A journal of the first voyage of Vasco da Gama, 1497-1499", p. Hakluyt Society, Issue 99 of Works issued by the Hakluyt Society, ISBN 81-206-1136-5
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Ames,Glenn J. Vasco da Gama: Renaissance Crusader, 2004 Longman ISBN 0-321-09282-1
- Ames, Glenn J. The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500–1700, 2007 Prentice Hall, ISBN 978-0-13-193388-0
- Bouchon, Geneviève. Vasco da Gama. Rio de Janeiro: Record, 1998. 338p. ISBN 85-01-05385-6
- Corrêa, Gaspar. The Three Voyages of Vasco da Gama, and His Viceroyalty, 2001 Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-9543-5 - reedição fac-símile de uma edição de 1869 da Sociedade Hakluyt, Londres.
- Disney, Anthony. The Indian Ocean in World History, Emily Booth (eds.), 2000, Universidade de Oxford, Nova Delhi e New York
- Fernández-Armesto, Felipe. Civilizations, 2001, Macmillan Basingstoke and Oxford, U.K. ISBN 0-7432-0248-1
- Subrahmanyam, Sanjay "The Career and Legend of Vasco da Gama", 1997, Cambridge University, ISBN 978-0-521-47072-8

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Toledo
Toledo (Toleta en occitan ancian, Toledo en castelhan) es una vila que se tròba en Espanha, dins lo centre, a 70 km al sud de Madrid. Es la capitala de la província de Toledo e de la comunitat autonòma de Castelha-La Mancha. Los escrivans Alfonso Martínez de Toledo (Archiprèire de Talavera), Rodrigo Cota e Garcilaso de la Vega n'èran originaris.
Somari
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
- Populacion : 70 000 abitants
- Lenga : castelhan
- Còde postal : 45071
- Accès : N-401 dempuèi Madrid ; N-403 dempuèi Castelha e Leon
Art e cultura[modificar | modificar la font]
Lo centre istoric de la vila de Toledo es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat.
Vila vièlha[modificar | modificar la font]
La vila vièlha se tròba en naut d'un puèg e se pòt veire de fòrça monuments istorics coma l'alcazar, la catedrala e lo Zocodover (de l'arabi Suk-al-dawab, mercat dels bestials, lo mercat central). Toledo foguèt coneguda per sa tolerància religiosa pendent lo periòde d'Al Andalús e las comunautats josievas, musulmana e crestianas i vivián en coabitacion pacifica. Aquò cambièt amb la reconquista (de 718 a 1492) aprèp que foguèsson forabandits d'Espanha josieus e musulmans refusant de se convertir. Pasmens, demòra à Toledo fòrça remembres d'aquela epòca coma la Sinagòga de Santa Maria la Blanca, la Sinagòga del Tránsito e la Mosqueta del Cristo de la Luz.
Toledo aculhiguèt lo pintre El Greco dins la darrièra partida de sa vida e la vila es lo tèma de qualques uns de sos quadres, coma lo celèbre Enterrament del Comte d'Orgaz expausat dins la glèisa de Santo Tomé. Dins l'ostal del Greco l'ambient de la vida del pintre es reconstituit amb de mòbles e una mescla de quadres autentics e de còpias.
Le cineasta Luis Buñuel i fondèt en 1923 l'Òrdre de Toledo amb Federico García Lorca.
La catedrala[modificar | modificar la font]
La catedrala de Toledo començada en 1227 jol reialme de Fernando III a la particularitat d'èsser bastida segon l'estil gotic francés. S'acabèt pas abans la fin del sègle XV amb apondes d'estil espanhòl. La copòla que remplaça la segonda torre foguèt dessenhada per Jorge Manuel Theotocopouli, filh del Greco. Se pòt veire una verge en marbre cap d'òbra d'art francés gotic. La sacristia conten d'òbras d'El Greco (Expolio), Titien, Velazquez, Morales e Caravaggio.
Glèisa de Santo Tomé[modificar | modificar la font]
Aquela pichona glèisa musèu de la torre d'estil mudejar (sègle XIV) presenta lo quadre L'Enterrament del comte d'Orgaz cap d'òbra del Greco.
Musèu de Santa Cruz[modificar | modificar la font]
Construit a l'entorn d'un patio plateresc, l'espital dels enfants trobats que comandèt la Reine Isabèla la Catolica als arquitèctes Enrique Egas e Covarrubias. En mai d'una colleccion de pinturas dels sègles XVI e XVII, (Greco, Ribera, Morales) conten tanben de pèças arqueologicas e d'arts decoratius coma los azulejos.
Demografia[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Ligams en castelhan[modificar | modificar la font]
- Imatges panoramics de Toledo
- Ostal de Comuna de Toledo (Site en castelhan)
- Mi Toledo Información de Toledo
- Leyendas de Toledo Historia, leyendas, monumentos, información turística y cultural sobre la ciudad.
- Guía de Toledo en sefardí


text:
Tariq ibn Ziyad
Tariq ibn Ziyad (arabi:طارق بن زياد), defuntat en 720) foguèt un general berbèr musulman que dirigiguèt la conquista islamica de l'Ispania visigotica en 711 A.D. Es considerat per èsser un dels pus importants comandant militar de l'istòria d'Iberia. Jols òrdres del calif omeia Al Walid I menèt una armada granda de la còsta nòrd de Marròc, e refortiguèt sas tropas sus un grand puèg nomenat uèi Gibartar. Lo nom de "Gibartar" es la derivacion espanhòla del nom arabi Jabal Tāriq (جبل طارق), que significa "montanha de Tariq".


text:
Se parla a l'ora d'ara dins fòrça païses dins lo monde, pr'amor de l'influéncia militara, economica, scientifica, politica e culturala de l'Empèri Britanic al sègles XVIII, XIX e al començament del sègle XX, e de la dels EUA dempuèi la mitat del sègle XX fins a uèi. Es fòrça utilizat coma segonda lenga e es la lenga oficiala dels païses del Commonwealth e la lenga utilizada per fòrças organizacions internacionalas.
Istoricament, l'anglés a per origina divèrses dialèctes (ara sonats anglosaxon o vièlh anglés) que foguèron portats en Grand Bretanha pels colons anglosaxons a la debuta del sègle V. La lenga foguèt fortament influenciada pel noroèc dels envasidors Viking. Aprèp la conquista normanda, lo vièlh anglés evoluiguèt en anglés mejan, mesclat de vocabulari Normand e de sas convencions ortograficas. L'anglés modèrne s'es devolopat fins a uèi en adoptar de contunh de mots estrangièrs, mai que mai eissits del latin e del grèc


text:
Tripanosoma
Trypanosoma es un genre notable de l'òrdre dels Trypanosomatida, un grop de protistas parasits. Diferentas espècias infèctan una varietat de divèrs vertebrats, demest los quals l'Òme, provocant de malautiás, las tripanosomiasis. La màger part de las espècias son transmesas per d'invertebrats, d'insèctes per exemple.
Espècias[modificar | modificar la font]
Las espècias de Trypanosoma comprenon las seguentas :
- T. brucei, que provòca la malautiá del sòmi çò de l'òme.
- T. cruzi, que provòca la malautiá de Chagas çò de l'òme.
- T. congolense, que provòca la Nagana dels cavals e camèls.
- Trypanosoma equinum
- T. equiperdum, que provòca la dorinq dels Equidats.
- T. evansi, que provòca la surra .
- Trypanosoma lewisi, dels rats.
- Trypanosoma melophagium, de la fedas.
- Trypanosoma percae, del peis Perca fluviatilis.
- T. simiae, que provòca la nagana dels animals.
- T. suis, que provòca diferentas formas de surra.
- T. vivax, que provòca la malautiá de nagana.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Report on Trypanosomes, Thomas, (London, 1905)
- Tropical diseases, Sir Patrick Manson, (fifth edition, London, 1914)
- Tropical Medicine and Hygiene, C. W. Daniels, (New York, 1914)


text:
Concerto per violoncèl (Dvořák)
Lo concerto per violoncèl en Sim, Op. 104 B. 191 d'Antonín Dvořák qu'ei ua de las pèças màgers deu repertòri d'aqueth instrument; que ho compausat durant lo sejorn nòrd-american deu compositor entau virtuòse e amic Hanuš Wihan. Las circonstàncias umanas e materiaus que hen totun que hosse interpretat peu purmèr còp peu violoncelista anglés Leo Stern.
Estructura[modificar | modificar la font]
La particion qu'ei escrivuda entà 2 flabutas (la segonda que jòga tanben deu piccolo), 2 clarins, 2 clarinetas, 2 bassons, 2 trompas, 2 trompetas, 3 trombons, tuba, timpani (un triangle) e còrdas.
Que's compausa deus moviments seguents :
- Allegro (en Sim puish en SiM)
- Adagio, ma non troppo (en SolM)
- Finale: Allegro Moderato-andante-allegro vivo (en Sim puish en SiM)


text:
Cerbèr
Dins la mitologia grèga Cerbèr (en grèc ancian Kέpϐepoς / Kérberos) es un can mostruós de tres caps (50 segon Esiòdes, 100 en cò d'Oraci) que representan passat, present e futur o segon d'autras fonts: naissença, joventut e vielhum. Son ròtle èra de gardar las pòrtas de l'infèrn, plantat en riba de l'Estitge (un dels flumes del reialme d'Adès) e deviá empachar los mòrts de ne sortir e los èssers vius d'i dintrar. D'un aspècte colossal, aviá lo còl espelofit de sèrps e las mordidas de sas dents terriblas èran verinosas.
Mite[modificar | modificar la font]
Cerbèr èra lo filh de Tifon, considerat generalament coma un mostre qu'escupissiá de flamas, e d'Equidna, una creature divenca mitat sèrp e mitat femna. Sos fraires èran Ortos, gos dels infèrns bicefals e tanben l'idra de Lèrna, lo leon de Nemèa demest d'autres creaturas mostrosas. Cerbèr èra encadenat a las pòrtas de l'infèrn per empachar los mòrts de ne fugir e los vius d'i dintrar. Divèrses personatges mitologics capitèron pr'aquò de dintrar dins l'infèrn coma la princessa Psique o l'eròi Enèa que l'endormiguèron amb un pastís soporific. Orfèu l'aprivadèt en tocar la lira e en cantar mentre qu'Eracles lo vencèt e lo capturèt durant un dels dotze trabalhs que deviá realizar.


text:
Napoléon La Cécilia
Napoléon La Cécilia (Tors, 13 de setembre de 1835 – Ramleh (Egipte), 25 de novembre de 1878) es una personalitat de la Comuna de París (1871).
Participèt a l'expedicion de Garibaldi de 1860 coma capitani dau gèni puei cap d'estat major dau generau Avezzana. Pendent la Guèrra francoprussiana, combatèt dins l'armada de Léger e terminèt la guèrra coma coronèu. Durant la Comuna de París, foguèt cap d'estat major dau generau Emiles Eudes puei venguèt generau lo 24 d'abriu. Participèt ai combats a l'entorn d'Issy e de Vanves. Après lei batalhas fòra la capitala, assaièt de defendre Montmartre (23 de mai de 1871).
Puei, s'exilièt a Londres e venguèt professor de francés a la Royal Naval School de New Cross e membre de la Philological Society of England. Moriguèt en Egipte de la tuberculòsi.


text:
Minic'hi-Poudour
Minic'hi-Poudour en breton ( Le Minihic-sur-Rance en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat del Minihic-sus-Rance a #èsser creada en 1849, per démembrement de la municipalitat de Pleurtuit.
La commune du Minihic-sur-Rance a été créée en 1849, par démembrement de la commune de Pleurtuit.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
dissolution_conseil.


text:
Boulieu d'Anonai
Boulieu d'Anonai (Boulieu-lès-Annonay en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Boulieu-lès-Annonay a situat per via viària a 40 minutas de Sant-Étienne, e per distància orthodromique a :
La commune de Boulieu d'Anonai est située par voie routière à 40 minutes de Saint-Étienne, et par distance orthodromique à :
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Boulieu a #èsser fòrça @frapper per las guèrras de religions #qu'an suprimidas qualques monuments de la vista de las bonloculiens tala que lo temple e la carrièra del faubourg tot dos brulés.
La ville de Boulieu a été très frappée par les guerres de religions qui ont supprimées quelques monuments de la vue des bonloculiens tel que le temple et la rue du faubourg tout deux brulés.


text:
Castèth de Chambord
Lo castèth de Chambord qu'ei un castèth de Léger bastit enter 1519 e 1547 peu rei Francés Ièr de França.
Istòria[modificar | modificar la font]
Chambord que ho crompat peu duc d'Orleans au comte de Bles en 1392, e qu'entrè dens lo cabau reiau en 1498 quan Loís XII, en purmèr duc d'Orleans e vadó rei de França.
Lo rei Francés Ièr, au son retorn de las guèrras d'Italia que decidí de bastir un castèth dens lo gost de la Reneishença a Chambord, en lòc deu castèth medievau qui i èra quilhat. Lo castèth nau non hore acabat pas sonque en 1547 e Francés Ièr n'i demorore que chic de temps au cors de la soa vita.
En 1639, Loís XIII que'u balhè au son hrair Gaston d'Orléans. Arron, Loís XIV qu'i horní quauques modificacions e Molière qu'i estreè lo son Borgés gentiu e Monsieur de Pourceaugnac.


text:
1977
Aquesta pagina concernís l'an 1977 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Descubèrta per azard d'un sistèma d'anèus a l'entorn d'Uranus per d'astronòms estatsunidencs.
Intrada en servici dau telescòpi infraroge britanic UKIRT (dubertura 3,8 mètres) ais Observatòris dau Mauna Kea. Èra alora lo telescòpi infraroge pus grand en servici.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premier imatge d'un còrs uman complèt realizat gràcias a la tecnica de l'imajariá per resonància magnetica per Raymond Vahan Damadian qu'aviá menat tre 1969 lei premierei demonstracions de la possibilitat d'aplicar la resonància magnetica nucleara a l'imajariá espitaliera.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 13 de genièr - Orlando Bloom, actor american
- 2 de febrièr - Shakira, cantaira colombiana
- 19 de febrièr - Gianluca Zambrotta, fotbolaire italian
- 10 de mai - Nick Heidfeld, pilòt alemand de Formula 1
- 1 de julhet - Liv Tyler, actritz americana
- 27 d'agost - Deco, fotbolaire portugués
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Anthony Eden, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1897)
- 14 de genièr - Anaïs Nin, escrivana francesa (n. 1903)
- 18 de genièr - Džemal Bijedic, primièr ministre d'Iogoslavia (n. 1917)
- 11 de febrièr - Louis Beel, primièr ministre dels Païses Basses (n. 1902)
- 18 de març - Marien Ngouabi, president de la Republica de Còngo (n. 1938)
- 21 d'abril - Gummo Marx, actor american (n. 1892)
- 5 de mai - Ludwig Erhard, cancelièr d'Alemanha (n. 1897)
- 10 de mai - Joan Crawford, actritz americana (n. 1905)
- 3 de junh - Archibald Vivian Hill, fisiologista britanic, Prèmi Nobel (n. 1886)
- 3 de junh - Roberto Rossellini, realizaire italian de cinèma (n. 1906)
- 16 de junh - Wernher von Braun, scientific alemand (n. 1912)
- 2 de julhet - Vladimir Nabokov, escrivan rus, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1899)
- 3 d'agost - Makarios III, arquevesque e president de Chipre (n. 1913)
- 4 d'agost - Edgar Douglas Adrian, fisiologista britanic, Prèmi Nobel (n. 1889)
- 16 d'agost - Elvis Presley, cantaire american (n. 1935)
- 19 d'agost - Groucho Marx, actor american de comèdia (n. 1890)
- 12 de setembre - Steve Biko, activista politic de Sud-Africa (n. 1946)
- 16 de setembre - Marc Bolan, musician anglés (n. 1947)
- 16 de setembre - Maria Callas, soprano americana (n. 1923)
- 5 de novembre - René Goscinny, escrivan francés (n. 1926)
- 9 de decembre - Clarice Lispector, escrivana brasilièra (n. 1920)
- 25 de decembre - Charlie Chaplin, actor e director de cinèma britanic (n. 1889)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Philip Warren Anderson, Nevill Francis Mott, John Hasbrouck van Vleck
- Prèmi Nobel de Quimia : Ilya Prigogine
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Roger Guillemin, Andrew V. Schally, Rosalyn Yalow
- Prèmi Nobel de Literatura : Vicente Aleixandre
- Prèmi Nobel de la Patz : Amnistia Internacionala
- Prèmi Nobel d'Economia : Bertil Ohlin, James Meade


text:
Albèrt Arnavièla
Albèrt Arnavièla, escaissat l'arabi per encausa de son aparença fisica (en francés Albert Arnavielle; Alès, 22 de julh de 1844 - Montpelhièr 11 de novembre de 1927) foguèt un poèta e jornalista occitan. S'impausèt tre la publicacion de sos Cants de l'auba en 1868 coma una de las figuras màgers del reviscòl occitan de Cevena. Catolic e reialista fervent, Mistral lo sonèt "lo Sant del Felibritge".
Biografia[modificar | modificar la font]
Albèrt Arnavièla nasquèt dins la capitala de la Cevena, Alès, en 1844 dins una familha modèsta, filh d'un paire marbrièr. Escriviá en francés e en lenga d'òc e foguèt gràcias a la lectura de la Fara-Alès que s'avodèt a l'occitan. Majoral del Felibritge de Frederic Mistral, tanben foguèt un militant reialista de l'Accion francesa, pròche de Charles Maurras. Se maridèt en 1871 e comencèt a trabalhar dins la companhiá de camin de fèrre P.-L.-M. Puèi fondèt amb qualques collègas l'Escòla de la Tabò en 1877.
Òbras principalas[modificar | modificar la font]
- Lous Cants de l'aubo, poesias lengadocianas, amb la traduccion francesa en regard, per Albert Arnavielle, Nîmes, J. Roumieux, 1868.
- Per Toulouso, au noum de Diéu, poesia lengadociana, traduccion francesa per Albert Arnavielle, seguida de Donnez aux pauvres inondés, poesia, per J. Albran, Alais, J. Martin, 1875.
- Lous Gorbs, amb traduccion francesa, Montpelhièr, Hamelin et frères, 1880.
- Pouẽsìos dau troubaire-massou Matiéu Lacroix, emb' uno Noutiço biougrafico par Frederi Mistral e uno letro, e uno pouẽsìo d'Albert Arnavielle, La Grand' Coumbo, D. Coronel, 1899.
- Las Raiolos, poesias lengadocianas, amb la traduccion en regard per Albert Arnavielle, Montpelhièr, Éditions Languedociennes, 1932.


text:
Juraments d'Estrasborg
Los juraments d'Estrasborg (en latin Sacramenta Argentariae), son de manuscrits que foguèron redigit per oficializar una aliança signada lo 14 de febrièr de 842, entre dos felens de Carlesmanhe, Carles lo Calvet e Loís lo Germanic, contra las ambicions de son fraire ainat, Lotari Ièr.
Los juraments son redigits dins las doas lengas dels sobeirans: lenga alemanda (germanica) per Loís lo Germanic e lenga romanica per Carles lo Calvet.
La lenga romanica del manuscrit es uèi generalament considerada coma una lenga d'oïl, primièra atestacion d'un protofrancés[1]. Pasmens, d'autres cercaires supausan que los Juraments d'Estrasborg son redigits en occitan. En particular, lo lingüista italian Arrigo Castellani a publicat d'articles nombroses per demostrar l'occitanitat del tèxt[2]: lo situa dins un ancian dialècte occitan de Peitieus, ja que Peitieus èra dins una zòna occitanofòna abans lo sègle XIII. Tanben, segon una ipotèsi d'Hans Stroh, professor d'occitan a l'universitat de Munic, aquesta lenga romanica seriá per part d'occitan, pus precisament un ancian dialècte auvernhat del sud, region qu'èra una possession de Carles lo Calvet. [3] Lo tèxt contendriá tanben un fons lexical comun francés-occitan.
Extrach del jurament en lenga romanica[modificar | modificar la font]
"Pro Deo amur et pro christian poblo et nostro commun salvament, d'ist di in avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo et in aiudha et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dift, in o quid il mi altresi fazet, et ab Ludher nul plaid nunquam prindrai, qui meon vol cist meon fradre Karle in damno sit."
Per l'amor de Dieu e pel pòble crestian e nòstre salvament comun, a partir d'uèi, e tant que Dieu me donarà saber e poder, salvarai mon fraire Carles per mon ajuda e en tota causa, coma òm deu salvar son fraire, segon drechura, a condicion que el faga parièr per ieu, e tendrai pas jamai amb Lotari cap plaid que, de ma volontat, pòsca èsser daumatjós a mon fraire Carles.
Extrach del jurament en lenga tudesca[modificar | modificar la font]
Lo meteis extrach dins çò qu'es probablament una forma de francic:
"In Godes minna ind in thes christianes folches ind unser bedhero gealtnissi, fon thesemo dage frammordes, so fram so mir Got geuuizci indi mahd furgibit, so haldih tesan minan bruodher, soso man mit rehtu sinan bruodher scal, in thiu, thaz er mig sosoma duo ; indi mit Ludheren in nohheiniu thing ne gegango, zhe minan uuillon imo ce scadhen uuerhen."
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bernard Cerquiglini : La naissance du français, París, Presses universitaires de France, 1991 (Que-sais-je ?) ; 3ena ed. mesa a jorn, 2007.
- ↑ Vejatz per exemple: CASTELLANI Arrigo (1967) “L’ancien poitevin et le problème linguistique des Serments de Strasbourg” [1969, Cultura neolatina, 29] [reed. in CASTELLANI Arrigo (1980) Saggi di linguistica e filologia italiana e romanza (1946-76), Roma, vol. 3]; CASTELLANI Arrigo (1978) “Nouvelles remarques au sujet de la langue des Serments de Strasbourg”, Travaux de littérature et de linguistique, 16; CASTELLANI Arrigo (1986) “Precisazioni sulla lingua dei Giuramenti di Strasburgo”, Actes du XVIIe Congrès international de linguistique et philologie romanes, vol. 9: Critique et édition des textes, Ais de Provença: Université de Provence.
- ↑ [1] Hans Stroh e lo jurament d'Estrasborg Blog de l'IEO 12, seccion departamentala d'Avairon


text:
Enric II de França
Enric II que ho rei de França a partir de 1547 e dinc a la soa mort. Qu'èra hilh de Francés I e de la regina Clauda.
En 1536, a la mort deu son hrair ainat que vadó eretèr deu tròn, daufin de França e duc de Bretanha. A la mort de Francés Ièr que ho coronat rei a Rems lo 25 de julhet de 1547.
Durant lo son regnat que contunhè l'òbra deu son pair : lo desenvolopament de las arts e la luta contra l'Empèri de Carles V (Vau d'Alemanha e Ièr d'Espanha) en contunhant las Guèrras d'Italia. Que lutè tanben contra la Reforma qui s'espandiva alavetz en França.
La fin deu son regnat que ho marcada per la des.hèita de Saint Quentin qui miè au Tractat de Cateau-Cambrésis.
Que's morí accidentaument en ua josta, aucit per Gabriel Ièr de Montgomery qui avó de quitar França e qui gavidore la campanha anticatolica en Bearn, en tot perpetrar lo massacre d'Ortès.
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Istòria/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Personalitat francesa del sègle XVI
- Monarca de la Renaissença
- Guèrras d'Itàlia
- Rei de França
- Dinastia dels Valés
- Dalfin de França
- Ostatge
- Cavalièr de la Cambaliga
- Naissença en 1519
- Mòrt accidentala
- Decès en 1559


text:
Fleury-sur-Orne
Fleury-sur-Orne es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es en plana de Can e es limitrophe al sud-es de Can. Lo sieu centre, a l'entorn de la glèisa Santa-Martin d'Anautita-Alemanda, es Modèl:A Unitat del centre de la capitala regionala[1].
La commune est en plaine de Caen et est limitrophe au sud-est de Caen. Son centre, autour de l'église Saint-Martin de Haute-Allemagne, est à 5 km du centre de la capitale régionale[3].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distància viària la mai cuerta segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distance routière la plus courte selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Centurion (carri de combat)
Lo carri Centurion es un carri de combat britanic considerat coma lo premier carri de combat principau desvolopat. Desvolopat durant la Segonda Guèrra Mondiala, intrèt en servici en 1945 après la fin dei combats. 4 423 unitats foguèron produchas e 20 país l'adoptèron generalament au sen de l'OTAN o dau Commonwealth. En 2012, certanei versions èran totjorn en servici. En causa d'aqueu succès, existisse un nombre fòrça important de versions.
Participèt a divèrsei conflictes. Lei pus importants foguèron la Guèrra de Corèa onte lo carri obtenguèt de resultats fòrça satisfasents còntra lei carris mejans e pesucs d'origina sovietica confirmant la validitat dau concèpte de carri de combat principau. En Orient Mejan, participèt ai guèrras d'Israèl còntra sei vesins arabis. Força modernizat, i obtenguèt de resultats favorables còntra lei T-55 e T-62 sirians dins la region de Golan (300 carris sirians destruchs còntra 80 blindats israelians en 1973) e venguèt lo simbòl de la poissança deis unitats blindadas israelianas. Enfin, participèt ai operacions sud-africanas en Angòla onte deguèt faciar de T-34, T-55 e T-62 cubans ambé de resultats mau coneguts.


text:
Clastras
Lei clastras[1] (var. lo(s) claustre(s)) son una partida d'un monastèri, d'una catedrala o d'una collegiada, que consistís en un espaci centrau a cèu dubèrt envoutat per de galariás cubèrtas d'onte s'accedís ai «luòcs regulars» (sala capitulara, refectòri, dormitòri...). Lei premiers exemples se tròban dins d'edificis dependent de l'Òrdre de Sant Beneset. Se lei clastras son de facto dempuei l'Edat Mejana un element important de l'arquitectura monastica en Occident, fau notar qu'existís ges de nòrma de jure que lei pertòque: contrariament a la majoritat deis edificis que compausan un monastèri, se mencionan pas dins lei Règlas deis Òrdres.
Lei foncions dei clastras son multiplas: circulacion entre lei luòcs regulars, lectura, reculhiment o simpla passejada.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de clastras deriva de claustrum (claustra au plurau), çò es «sarralha» o «luòc claus», tèrme latin utilizat per indicar la separacion dei monges dau sègle, e, que per extension, designa lo monastèri.
Es posteriora l'identificacion dau «claustrum» ambé lo concèpte de «clastras» definit çai subre. L'identificacion s'explica probable per la posicion centrala dei clastras, tant au sens arquitectonic coma au sens de son importància dins la vida monastica.
Estructura arquitectonica[modificar | modificar la font]
L'espaci centrau a cèu dubèrt, generalament quadrangular [2], es envoutat sus cada costat per de galariás cubèrtas que se duerbon sus l'espaci centrau per una seria d'arcadas. Son d'elements distintius dei clastras la separacion fisica dei galariás cubèrtas de l'espaci centrau per mejan d'una mureta bassa (ambé quauquei passatges obtenguts en interrompent la mureta), e la reduccion que ne resulta de la lutz dins lei galariás (leis arcadas son sostengudas per de colomnetas gaire autas). A l'entorn dei clastras se dispausan d'un biais relativament liure leis autrei luòcs necessaris a la vida dei monges o dei canonges.
En generau (leis excepcions s'aprenon a la topografia) lei clastras e lei luòcs regulars son dau costat meridionau de la glèisa, orientada segon l'axe èst-oèst. Aquesta tapa lo costat nòrd ambé seis estructuras pus autas que leis autrei còrs de bastissa, aparant lei clastras dei vents d'ivèrn; lei pòrtas d'accès a la glèisa se duerbon doncas ai doas extremitats de la galariá nòrd.
La sala capitulara es frequentament plaçada dau costat orientau, a proximitat dau còr de la glèisa; d'aqueu costat se tròban tanben d'autrei locaus: la sacristia, l'armarium (bibliotèca), l'auditorium (parlatòri).
Dau costat opausat a la glèisa se duerbe generalament lo refectòri, confrontant la cosina, a l'exterior dau quau se tròba lo lavabo. Enfin dau costat occidentau es plaçat lo celier.
I a d'abadiás de grandei dimensions onte se tròban doas clastras, o ben unei clastras de mai d'un estanci.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon lei diccionaris d'Onorat e de Mistral ( ), convèn d'utilizar lo plurau. Au singular, la clastra designa la residéncia d'un prèire (sens indicat tanben per lei diccionaris de P. Boissièr de Sauvatges, d'Avril e de Loís Motier).
- ↑ Lo pus sovent carrat o rectangular. Existisson quauquei rarei clastras triangularas.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Colleccion ZODIAQUE, en particular Glossaire e L'Art Cistercien.