text:
As You Like It
As You Like It (A vòstre gaug) es una comèdia pastorala de William Shakespeare que seriá estat escricha en 1599 e publicada pel primièr còp dins lo First Folio en 1623. La data de la primièra representacion publica es pas segura, foguèt suggerit que se debanèt a Wilton House en 1603.
As You Like It seguís l'eroïna Rosalind alara que fugís la persecucion de la cort de son oncle, acompanhada per sa cousina Celia per trobar la seguretat e, eventualament, l'amor, dins lo Bòsc d'Arden. Pel bòsc, encontran mantuns personatges memorables, coma lo vitjaire melancolic Jaques que declama fòrça nomològs dels discors mai celèbres de Shakespeare. Jaques dona un contraste important amb los autres personatges dins la pèça, sempre observant e discutant las espròvas de la vida pel camp.
Istoricament, lo ton de la critica a variat, de criticas tròban que la pèça es una òbra de grand meriti e d'autres penson que l'òbra es aquela de mendre qualitat de Shakespeare. La pèça demora un succès d'audiença e foguèt adaptada per la ràdio, cinèma, e comèdia musicala. Foguèt una pèça fovorita per d'actors celèbres coma Vanessa Redgrave, Juliet Stevenson, Rebecca Hall, Helen Mirren, e Patti LuPone dins lo ròtle de Rosalind e Alan Rickman, Stephen Spinella, Kevin Kline e Stephen Dillane dins lo ròtle de Jaques.
Somari
- 1 Personatges
- 2 Sinòpsis
- 3 Fonts
- 4 Data e tèxte
- 5 Analisi e critica
- 6 Reféncias
- 7 Ligams extèrnes
Personatges[modificar | modificar la font]
La Cort del Duc Frederick:
- Lo duc Frederick, cabdet de Duke Senior e son usurpator, tanben paire de Celia
- Rosalind, filha de Duke Senior
- Celia, filha del Duc Frederick e cosina de Rosalind
- Touchstone, un fòl de cort o bofon
- Le Beau, un cortesan
- Charles, un lutaire
- Senhors e damas de la cort de Frederick
L'ostal del defunt Sir Rowland de Boys:
- Oliver de Boys, lo filh ainat e eritièr
- Jacques de Boys, lo segond filh
- Orlando de Boys , to filh mai jove
- Adam, un fidèl vièlh servicial que seguís Orlando en exili
- Dennis, servicial d'Oliver que provoquèt Charles
La cort exiliada de Duke Senior dins lo bòsc d'Arden:
- Duke Senior, (duc senior) fraire ainat de Frederick e paire de Rosalind
- Jaques, un senhor malcontent e melancolic
- Amiens, un senhor e assistent musician
- Senhors de la cort de Duke Senior's pel bòsc
Pòble campanhòl dins la forèst d'Arden:
- Phoebe, una pastura crane
- Silvius, un pastor
- Audrey, una campanhòla
- Corin, un pastor d'edat
- William, un campanhòl
- Sir Oliver Martext, un vicari
D'autes personatge:
- Hymen, òbra pendnet los maridatges a la fin; Dieu del maridatge, aparéis en masqueta
- Pages e musicians
Sinòpsis[modificar | modificar la font]
La pèça se debana dins un ducat en França, mas la majoritat de l'accion es localizada endacòm nomenat Bòsc d'Arden. Benlèu son las Ardenas, una region forestièra cobrissent un airal situat al sud oèst de Belgica, oèst de Luxemborg and nòrd èst de França, o Arden, Warwickshire, près de la vila d'origina de Shakespeare, d'ont ven sa familha mairala—que mai se nomenava Arden.
Frederick a usurpat lo ducat e exilia son ainat, Duke Senior. La filha de Duke Senior, Rosalind, foguèt autorizada de demorar a la cort qu'es amiga pròcha e cosina de la filha unica de Frederick, Celia. Orlando, un jove gentilòme del reialme que al primièr agach s'enamorèt de Rosalind, es forçat de fugir l'ostal après que foguèt persecutat per son ainat, Oliver. Frederick s'encolèra e fòrabandís Rosalind de la cort. Celia e Rosalind decidisson de fugir emsems accompanhadas del fòl de cort, Touchstone, Rosalind travestida de jovent e Celia desguisada en dama paura.
Rosalind, ara travestida en Ganymede (Ganimedes es lo page persona de Jupitèr), e Celia, ara desguisada en Aliena (''estrangèr'' en Latin), arriban dins l'arcadian Bòsc d'Arden, ont lo Duc exiliat ara demora amb de partisans, que "Lo melancolic Jaques," un personatge malcontent, que nos es introduch plorant sus la tuariá d'un cèrvi. Ganymede e Aliena encontan pas sul pic lo Duc e sos companhs. Mas, tencontran Corin, un superficiari apaurit ofrant a la crompa l'ostalet simple de son mèstre.
Orlando e son servicial Adam, mentretant, tròba lo Duc e son òme e vivon ensems e afichan de poèmas d'amor simplistes per Rosalind dins los arbres. (Lo ròtle d'Adam auriá estat per Shakespeare, quitament s'aquel dich seriá apocrif.)[1] Rosalind, tanben enamorada d'Orlando, l'encontrant coma Ganymede e pretend li conselhar de lo garir de l'amor. Ganymede dich que "el" prendrà la plaça Rosalind e que "el" e Orlando pòdon gausir de lor relacion.
La pastora, Phoebe, que n'es enamorat Silvius, s'enamora de Ganymede (Rosalind mascada), alara que "Ganymede" de contunh mòstra que "el" s'interesta pas a Phoebe. Touchstone, mentretant, s'enamorèt de la motuda pastora, Audrey, e ensag de la cotejar, mas que fin finala foguèt obligat de se maridar. William, un autre pastor, ensag tanben de se maridar amb Audrey, mas es arrestar per Touchstone, que lo menaça "cent e cinquanta còps."
Fin finala, Silvius, Phoebe, Ganymede, e Orlando se trapan ensems per saber qui entre eles obtendra qui. Ganymede dich que resolverà lo problèma, Orlando promés de se maridar amb Rosalind, e Phoebe promés de se maridar amb Silvius se pòt pas se maridar amb Ganymede.
Orlando vei Oliver pel bòsc e lo salva d'una liona, obligant Oliver a se repentir per aver maltractat Orlando. Oliver encontra Aliena (alias de Celia) es se'n amora, e s'acòrdan per se maridar. Orlando e Rosalind, Oliver e Celia, Silvius e Phoebe, e Touchstone e Audrey, totes se maridan dins la scèna finala, après aver discobèrt que Frederick tanben s'èra repentit de sas faltas, decident de restablir so fraire legitim al ducat e adoptèt una vida religiosa. Jaques, sempre melancolic, declina l'invitacion de tornar a la cort preferissent demorar al bòsc e adopta una vida religiosa tanben. Rosalind declama l'epilòg al public, lausant la pèça a totes lo òmes e femnas del public.
Fonts[modificar | modificar la font]
La font dirècta e immediatde As You Like It es lo Rosalynde de Thomas Lodge, Euphues Golden Legacie, escrich en 1586-7 e publicat en 1590.[2] L'istòria de Lodge es basat sus "The Tale of Gamelyn," falsament atribuit a Geoffrey Chaucer e a vegadas imprimat amb los Canterbury Tales. Pasmens se la primièra impression se fa en 1721, "Gamelyin" deuriá aver existit en manuscript a l'epòca de Shakespeare. Es plan possible que Shakespeare l'aurà pas legit, mas Lodge deu aver bastit sa romança pastorala sus la basa de "Gamelyin," li donant una basa pastorala e la vena sentimentala foçada mai al vam a l'epòca. Lo conte dona d'intrigas entrelaçadas, e prepausa totes los personatges levat Touchstone e Jaques.
D'autres an suggerits dos autres manlèus minors. lo primièr es del Poly-Olbion de Michael Drayton una descripcion poètica d'Anglatèrra, mas i a pas de pròva que lo pèma aviá estat escrich abansAs You Like It. La segonda font seriá The Historie of Orlando Furioso de Robert Greene, jogada a partir de 1592. Es suggerit que Shakespeare pren l'idèa d'Orlando oscant lo nom de sa dama dins la rusca dels arbres d'aquesta pèça, mas un amorós oscant de poèmas d'amor dins las ruscas es tanben dins lo poèma de Lodge.
Data e tèxte[modificar | modificar la font]
As You Like It foguèt imprimit pel primièr còp dins la collecion de las pèças de Shakespeare, conegut coma First Folio, en 1623. I a pas de copiá dins in Quarto, qu'aquela pèça es mencionat pels estampaires del First Folio d'entre aquestes que "èra pas de per abans dintrat per d'autres òmes." Amb de mejans de pròva, extèrnes e intèrnes, la data de composicion de la pèça foguèt aproximativament fixada a un periòde entre la fin de1598 e la mita de 1599.
Pròvas extèrnas[modificar | modificar la font]
As You Like It dintrèt dins lo registre de la Stationers' Company lo 4 d'agost de 1600 coma una pèça "to be stayed" (en suspens), es a dire, not publicada fins a que la Stationers' Company siá convencuda que l'editor al nom de que la pèça dintrèt serà pas mai disputat pel proprietari del copyright. Thomas Morley's First Book of Ayres, publicat a Londres en 1600 conten un aranjament musical per la cançon "It was a Lover and his Lass" (Èra un amorós e sa gojata) de As You Like It. Aquesta pròva implica que la pèça ja existissiá d'un biais o d'un autre abans 1600.
Tanben sembla qu'aquesta èra escricha après 1598, que Francis Meres ne menciona pas dins son Palladis Tamia. Pasmens se dotze pèças son listadas dins Palladis Tamia, èra un inventari incomplèt de las pèças de Shakespeare a aquela data (1598). Lo novèl Globe Theatre dubriguèt uns còps a l'estiu de 1599, e la tradicion dich que la devisa del teatre nòu èra Totus mundus agit histrionem—traduch en "all the Globe's a stage" (lo mond entièr (glob) es teatre) —reson de la celèbra frasa de Jaques "All the world's a stage" (II.7).[3] Aquesta pròva pausa Setembre de 1598 e Setembre de 1599 coma l'encastre temporal en que la pèça seriá estat escricha.
Pròva intèrna[modificar | modificar la font]
Dins l'Act III, v, Phoebe fa referéncia a "Whoever loved that loved not at first sight" (Qui amava qu'amava pas al primièr agach) venent de Marlowe, "Hero and Leander," que foguèt publicat en 1598. aquesta frasa, pasmens, data de 1593 alara que Marlowe èra assassinat, e lo poèma benlèu circulèt dins una forma inacabada abans que lo completèt George Chapman. Es çò que suggerís Michael Wood (In Search of Shakespeare) que los mots de Touchstone, "When a man's verses cannot be understood, nor a man's good wit seconded with the forward child understanding, it strikes a man more dead than a great reckoning in a little room," (Quand los verses d'un òme pòdon pas èsser compreses, quitament amb lo bon esperit d'un òme sostengut amb lo biais de comprene de l'enfant qu'èra, tusta un òme mai mòrt qu'un grand compte rendut dins una pichona pèça) fa allusion a Marlowe. Segon l'enquèsta sus sa mòrt, Marlowe foguèt tuat dins una bagarra seguent un embolh al subjècte del pagament d'un deute dins una pèça d'un ostal a Deptford, tengut per la veusa Eleanor Bull en 1593. La publicacion de postum en 1598 de Hero and Leander reviscolèt l'interèst per son òbra e la circumsténcias de sa mòrt. Los mots de Act IV, i, dins lo dicors de Rosalind, "I will weep for nothing, like Diana in the fountain," (Plorarai per de res, coma Diana dins la font) pòt far referénia a una representacion en alabastre de Diana installada a Cheapside en 1598. Tanben, se pòt remembre que Diana es mencionanda per Shakespeare al mens dins detz autras pèças, es soven representat dins los mites e las arts dins son banh. Diana èra un epitèt per la Reina Elisabèt I pendent son regne, tot coma Cynthia, Phoebe, Astraea, e Verge Mariz. Tanben i a d'anacronismes, coma lo personatge segondari Sir Oliver Mar-la referéncia possibla del tèxte a la controvèrsia de Marprelate que se debanèt entre 1588 e 1589. Se basant sus d'aquesta referéncia, sembla As You Like It seriá estat compausat en 1599-1600, mas demora impossible de lo dire amb certitud.
Analisi e critica[modificar | modificar la font]
Los cercaires demorèron lontemps en desacòrdi suls merites de la pèça. George Bernard Shaw se planh que As You Like It manca del grand sens artistic que Shakespeare èra capable. Shaw amava pensar que Shakespeare escriguèt la pèça coma simpla dicertiment popular. Tolstoy s'opausèt a l'immoralitat dels personatges e las pitrariás de contunh de Touchstone. D'autres criticas trobèron una granda valor literària de l'òbra. Harold Bloom èscriguèt que Rosalind es un dels personatges femenin mai grand e capitat de Shakespeare. Malgrat las discucions critica, la pèça demora una de la comèdias de Shakespeare mai sovent jogadas.
Los reviraments de genre rafinat dins l'istòria prenguèt un interés particular pels criticas modèrnes dels estudis de genre. Dins quatres actes de la pèça Rosalind, que al temps de Shakespeare lo ròtle deviá èsser jogat per un gojat, tròba necessari de se travestir, sus que la campanhòla Phoebe, tanben jogada per un gojat, ven encantada d'aqueste "Ganymede," un nom am reson omoerotic. En fach, l'epilòg, declamat per Rosalind al public, expausa de biais plan expicit que, ela, (o al mens l'actor jogat lo ròtle) es pas una femna. Dins mantunas scènas, "Ganymede" se fa passar per Rosalind qu'es un actor que jòga una filha travestida en garçon que se fa passar per una filha.
Encastre[modificar | modificar la font]
Arden es benlèu lo toponim d'un bòsc près de la vila de l'ostal de Shakespeare, Stratford-upon-Avon, pasmens se la pèça se debana ostensiblament en França. L'edicion Oxford Shakespeare explica aqueste conflicte geografic avançant que "Arden" es una anglicizacion de la region forestièra de las Ardenas, (ont Lodge situa son conte)[4] e las modificacions ortograficas rebaton aquò. D'autras edicions gardan l'ortografa "Arden" de Shakespeare's, que se pòt arguïr que lo mòde pastoral descriu un mond fantastic ont los detalhs geografics son pas gaire pertinents. L'edicion Arden de Shakespeare suggerís que lo non "Arden" ven de la combinason de la region antica Arcadia e de jardin d'Edèn biblic qu'existís una fòrta interaccion dels sistèmas de cresença e filosofia classics e Crestians dins la pèça.[5] Arden èra tanben lo nom mairal Shakespeare e l'ostal se situa près del Bòst d'Arden.
Tèmas[modificar | modificar la font]
Amor[modificar | modificar la font]
L'amor es lo tèma central de As You Like It, coma de las autras comèdias romanticas de Shakespeare. E dins la tradicion de la comèdia romantica, As You Like It es un conte ont l'amor se manifesta mantuns biais. Dins fòrça istòria d'amor, l'amor ven al primièr agach. Aqueste principe de l' "amor al primièr agach" es present dins la istòrias d'amor entre Rosalind e Orlando, Celia e Oliver, e tanben per Phoebe e Ganymede. L'istòria d'amor entre Audrey e Touchstone es una parodia de l'amor romantic. Una autra forma d'amor existís entre femnas, coma dins los ligams prigonds entre Rosalind e Celia.[6]
Usurpacion e Injustícia[modificar | modificar la font]
Es un tèma important de la pèça. Lo Duc novèl Frederick usurpa son ainat Duke Senior, alara qu'Oliver a un comportament parallèl tractant son cabdet Orlando amb tan pauc de generositat que l'obliga a cercar fortuna endacòm mai. Los dos Duke Senior e Orlando se refugisson dins lo bòsc, ont la justícia es restaurada "per natura."[7]
Lo pardon[modificar | modificar la font]
Aquesta pèça enlusís lo tèma de l'usurpacion e de l'injustícia sus la proprietat d'altrú. Pasmens, s'acaba urosament amb reconciliacion e pardon. Frederick ven ermita e restablís lo ducat a Duke Senior que, a son torn, restablís lo bosc al sèrv. Oliver tanben far un cambiament de còr e apren a amar Orlando. Alara, la pèça s'acaba sus una nòta festiva e de regaudiment.
Vida de cort e vida de camp[modificar | modificar la font]
La pèça es mai sovent un celebrecion de la vida al camp. Los abitants de la cort de Duc Frederick patisson dels perilhs de l'arbitrària injustícia, e tanben de la paur de la mòrt; los cortesans que seguisson lo Duc vièlh foçats a l'exili dins lo "desèrt de ciutat" de la forèst fan, per contraste, l'experiéncia de la libertat mas los còsta lo desconfòrt del plen aire. (Act II, i). Un passatge entre Touchstone, lo bofon de la cort, e lo pastor Corin realizan lo contentament de se trapar dins la vida al camp, al comparar la vida perfumada e faiçonièr de la cort. (Act III, I). A la fin de la pèça lo duc usurpator e lo cortisan exiliat Jaques ambedos causisson de demorar pel bòsc.[8]
Allegoria religiosa[modificar | modificar la font]
Lo professor Richard Knowles de l'Universitat de Wisconsin, l'editor en 1977 de New Variorum edition sus aquesta pèça, dins l'article "Myth and Type in As You Like It,"[9] mòstra que la pèça conten de referéncia mitologicas subretot l'Edèn e Ercules.
Cansons e musica[modificar | modificar la font]
As You Like It is known es una comèdia musicala que la pèça conten fòrça cançons. De fach, i a mai de cançons dins aquesta que dins quina autra pèça Shakespeare. Aquestes cançons e musica son incorporats dins l'accion que se debana pel bòsc d'Arden:
- Under the Greenwood Tree: Resuma los punts de vista de Duke Senior suls avantatges de la vida del camp sus las commodidats court. Es Amiens que canta.
- Blow, Blow, Thou Winter Wind: la cançon es cantada per Amiens. Afirma que la sofrença fisica causat pels vents e geladas de l'invèrn es preferable al patiment mental causat per l'ingratitud de l'òme.
- What Shall He Have That Killed the Deer: Es una autra cançon qu'apond un espectacle animat e de coloracion boscassièra per contrastar amb lo discors d'amor de las scènas adjuntas. Elusís l'atmosfèra pastorala.
- It Was a Lover and his Lass: Es un preludi a la nòça. Lausa la prima e prevei l'anóncia del reviscol de la natura e del tèma de la regeneracion morala de la vida de l'òme.
Lenga[modificar | modificar la font]
Utilizacion de la pròsa[modificar | modificar la font]
Shakespeare utiliza la pròsa d'uns 55% del tèxte, amb lo rèste en vers. Shaw explica que, atal utilizada, la pròsa, "brèva e segura," mena lo sens e fa partit de l'atrach de la pèça, alara qu'uns de sos verses los considèra pas coma ornament.[10] La convencion dramatica de l'epòca establís que los personatges de cort utlizan los verses e, los personatges del camp la pròsa, mas dins As You Like It la convencion es volontàriament capvirada.[11] Per example, Rosalind, qu'es la filha del Duc amb sas pensadas e comportaments de naut estil poetic, pasmens parla en pròsa qu'es lo biais "natural e apropriat" per exprimir l'autenticitat del personatge, e las scèmas d'amor entre Rosalind e Orlando son en pròsa (III, ii, 277).[12] Dins un contraste pensat, Silvius descriu son amor per Phoebe en verses (II, iv, 20). Segon l'umor lo personatge cambia, e o ela cambia d'una expression a l'autra en plena scèna. De fach, dins una tòca metaficcionala, Jaques arrèsta la pròsa dins lo dialòg amb Rosalind al dintrar Orlando, utilizant lo vers: "Nay then, God be with you, an you talk in blank verse" (IV, i, 29).[13] La trencadura de las convencion contunha dins l'epilòg qu'es donat en pròsa.
Tot lo mond en scèna[modificar | modificar la font]
Acte II, Scèna VII, presenta un dels monològs mai celèbre de Shakespeare, declamat per Jaques, que comença:
"All the world's a stage
And all the men and women merely players; They have their exits and their entrances,
And one man in his time plays many parts ..."
Los arrèsts d'imatge e allegorias del monològ desvelopan la metafòra centrala: la durada de vida d'una persona es aquela d'una pèça en set actes.
Mòde pastoral[modificar | modificar la font]
Lo tèma màger de la comèdia pastorala es l'amor dins totas sas formas dins un encastre campèstre, l'amor autentic de Rosalind contrasta amb las afectacions sentimentalistas d'Orlando, e los eveniments improbables se debanant entre de cortesans vagant en exili, cercant solaç e libertat dins un encastre boscassièr son pas pus realistas que la cadena d'escasenças encontradas pel bòsc que provòca de trufariá e que necessita pas de subtilitat d'intrica e de personatges trabalhats. L'accion màger de l'acte primièr sembla a una partida luta, e l'accion es sovent interrompuda per una cançon. Fin finala, lo quita Hymen ne'n ven a benesir la nòça.
La pèça de William ShakespeareAs You Like It cai clarament dins lo genre de la Romança Pastorala; mas Shakespeare fa mai qu'utilizar lo genre, lo desvolopa. Shakespeare tanben utliza lo genre Pastoral dins As You Like It per ‘portar un agach critica sus las practicas socialas que produch injustícia e misèria, e per se trufar del comportament antisocial, estupid e autodestructor’, es mai evident pel tèma de l'amor, culminant dins lo rejet de las amors Petrarcanas.[14]
Los personatges ordinaris dins de situacions conventionalas èra una material familhar per Shakespeare e son public; es la replica leugièra e e l'espessor dels subjèctes que procura las escasenças d'astúcia que marca de frescor los debats. Al centre l'optimisme de Rosalind contrasta amb la misoginia melancolica de Jaques. Shakespeare tornarà mai tard a de tèmas mai serioses: lo duc usurpator e lo duc en exili procura de tèmas per Measure for Measure e The Tempest.
La pèça, organisant d'encontras fortuitas pel bòsc e mantunas amors entralaçadas dins un encastre pastoral seren, se tròba èsser, per fòrça realizators, de realizacion plan eficaç a l'exterior dins un pargue o de luòcs atal.
Reféncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dolan, Frances E. "Introduction" in Shakespeare, As You Like It. New York: Penguin Books, 2000.
- ↑ The Oxford Companion to English Literature, edited by Dinah Birch, OUP Oxford, 2009
- ↑ King Henry V, New Cambridge Shakespeare, Cambridge University Press, page 4, 2005
- ↑ (en) Jonathan Bate, Soul of the Age: the life, mind and world of William Shakespeare, London, Viking, (ISBN 978-0-670-91482-1), p. 37
- ↑ (en) Juliet Dusinberre, As You Like it, London, Thomson Learning, coll. « Arden Shakespeare », (ISBN 978-1-904271-21-5), « Introduction », p. 2
- ↑ (en) Penelope Freedman, Power and passion in Shakespeare's pronouns, Aldershot, England, Ashgate, (ISBN 978-0-7546-5830-6), p. 89
- ↑ (en) Marilyn L Williamson, Images of Shakespeare, Habicht, Werner, , 189; 193 p. (ISBN 0-87413-329-7), « The Comedies in Historical Context »
- ↑ (en) Harold Bloom, As You Like It, New York, Infobase, coll. « Bloom's Literary Criticism », (ISBN 978-0-7910-9591-1), p. 8
- ↑ ELH, volume 33, March (1966) pp 1–22
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant, New York, « Shaw on Shakespear »
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant, Basingstoke, England :
« Reversing dramatic convention, it is the courtly characters who speak prose and the shepherds who court in verse. »
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant, New York, « The dramatic censor; or, critical companion »
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant, New York, « Mixing verse and prose »
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Ibdb showInternet Broadway Database
- Modèl:Iobdb showInternet off-Broadway Database
- List of 'As You Like It' movies on IMDB
- "Modern Translation of the Play" - Modern version of the play
- As You Like It – HTML version of this title.
- As You Like It at Project Gutenberg
- Modèl:Librivox bookLibriVoxModèl:Librivox book
- MaximumEdge.com – scene-indexed, searchable version of the play
- Lesson plans for As You Like It at Web English Teacher
- "Variations on a Theme of Love" introduction to the play and pastoral comedy as a genre
- Text of As You Like It, fully edited by David Bevington, as well as original-spelling texts, facsimiles of the 1623 Folio text, and other resources, at the Internet Shakespeare Editions


c: text/html

text:
10/06/2014
Gascon actiu en Perigòrd
Vous le croisez sur les marchés, aux cafés òc, sur le tournage d'un clip, aux spectacles et festivals occitans partout en Dordogne, mais qui est donc Philippe Corbière, patron de la boutique Adishatz de Périgueux et promoteur actif de l'occitan?
« Nasquei a Agen, valent a dire a la limita de la Gasconha e dau Lengadòc, auviguei mos grands parlar gascon, quitament lengadocian a l'ostal, mas aprenguei vertadierament la lenga quand demòrava a Anglet, i aprenguei lo basque tanben. Seguei los cors daus talhier « Aici Gasconha », aprenguei de dançar e de chantar en polifònia en gascon e en basque, avem quitament enregistrat un CD coma los Spingolats. Me sente gascon e òme de las Pireneus.Tot ço qu'es a l'entorn de l'occitan m'interessa, me sei essaiat a far un estagi de teatre coma Laurenç Labadia. En 2007, decidèrem emb ma femna de nos instalar a Perigüers, dempuei queu temps ai decidat d'aprener l'occitan lemosin. Puei, quò fuguet la dubertura de la botica Adishatz, un malhum que aura compta 10 boticas e 80 punts de venta ».
Et les activités culturelles?
« Coma Christian Lafaia e Sigolena, avem creat lo TCO de Periguërs( Talhier Culturau Occitan), au café associatiu des Thetards. Organisam daus cafés òc, de las conferencias emb Joan-Loís Leveque, Micheu Chapduelh , Brigita Oraziò, Peire Martial, Jan-Peire Reidi... ». Et Nicolas Peuch ? « Oc, sem amics, a virat son darrier clip a la discoteca Panda Club, rasis la botica rua Chancelier de l'Hôpital, onte avem fach un baleti de rua lo 05 de junh que fuguet un succès. »Et vous avez aussi un rayon littérature en òc ? « Oc, sei un defendaire de l'occitan. Fau tot ço que pòde per ajudar a la visibilitat e la socializacion de la lenga o de la cultura ».
Et quel programme pour les semaines à venir ?
« Podretz me veire sur lo merchat de Sench-Astier chasque dijuòus, puei a Paratge a Bordelha lo 15 de junh, la Felibrejada de Vertelhac lo 28 e 29 de junh, lo Torn de França ... ». D'autres projets ? « Oc-es, per la rendrada, una emission de musica occitana, basca, catalana es en preparacion sur radiò RLP 102.3 ». Les idées ne manquent pas à ce gascon hyperactif venu faire son nid en Périgord .
Denis Gilabert.
12:31 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Entrepresas e labels partenaris, Le coin des libraires | Tags : philippe corbière, adishatz, talhier culturau occitan, perigueux | Lien permanent | Commentaires (0)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo CLAB qu'ei ua associacion creada en 2013 dab l'objectiu generau de crear e gerir un conservatòri deus legumes sus la comuna d'Assat. Qu'ei tanben un espaci d'encontras, de pedagogia e de formacion.
24 de nov. 2015
eRadio deus escolans de Morlans au casau d'Assat
Ua realizacion deus mainats de mejana e grana seccions bilinguas de l'escòla de Morlans. Qu'i presentan la lor descobèrta deu casau d'Assat acompanhats per Ubèrt Lassus-Pigat un deus benevòles deu CLAB, lo conservatòri deus legumes ancians deu Bearn.
Lo CLAB qu'ei ua associacion creada en 2013 dab l'objectiu generau de crear e gerir un conservatòri deus legumes sus la comuna d'Assat. Qu'ei tanben un espaci d'encontras, de pedagogia e de formacion.
Lo CLAB qu'ei ua associacion creada en 2013 dab l'objectiu generau de crear e gerir un conservatòri deus legumes sus la comuna d'Assat. Qu'ei tanben un espaci d'encontras, de pedagogia e de formacion.
Publicat per LEKUONA Domenja a l'adreça 24.11.15
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Lo provèrbi del jorn:
Luna mercruda, femna barbuda, de cent ans en cent ans, n'i a tròp d'una.
Of Mices and Men
o
Mirgas e mascles
-de que faguèt a Weed?demandèt Slim
-ben , vejèt una una drolessa ambe una rauba roja . Lo colhardas, vòl tocar çò que li agrada . Vòl pas sonque que tocar. Alara , para la man per tastar la rauba roja, e la jova de gular, e Lennie que compren pas ges , e s'acranca que li ven pas l'idèa de far quicòm d'autre. Alara la jova gula , gula. Eri pas luenh , e ausissiai totes aquelses crids, amai m'aduguèt pro lèu, e Lennie èra tant espaurugat , que tot çò qu'i podia far , èra de s'acrencar.
Li fotèt un còp sul cap, ambe un paissèl de barrièra, per lo far quitar. Tant èra esglasiat, que podia pas daissar la rauba. E puèi , saps, es tant fòrt.
Slim sens ussar, agachava dabant el. Boleguèt doçament la clòsca.
-e alara de que venguèt?
Jòrdi sonhosament alinhèt una novèla rengada de cartas.
-Ben la drolessa se'n va contar a la polic…


text:
Universitat de Basilea
L'Universitat de Basilèa (en alemand, Universität Basel) es una universitat situada a Basilèa, Soïssa.
Somari
Organizacion[modificar | modificar la font]
- Qualques unas de las facultats que ne dispausa
Istòria[modificar | modificar la font]
En avent lo supòrt del conselh de Basilèa e priviliegiats pel Papa Pius II, l'universitat de Basilèa foguèt fondada lo 1460 (e es a l'ora d'ara, l'universitat mai anciana de Soïssa). Originalment, Comptava tres facultats principalas (teològica, drech e medecina), aital coma una facultat d'arts qu'èra dessenhada per preparar los estudiants per las autras tres facultats.
La bibliotèca de l'universitat foguèt fondada l'an 1622, e compren la colleccion existenta de l'universitat e los exemplars de qualques claustres secularitzats, e es a l'ora d'ara una de las mai importantas d'Euròpa.
Pendent lo 1889, se pren la decision d'admetre de femnas en las facultats, e lo 1890 es acceptat la primièra femna de l'istòria de l'universitat (Emilie Frey, a Medecina).
Personatges importants que son passats per aquela Universitat[modificar | modificar la font]
Erasme, Paracels, Daniel Bernoulli, Jacob Burckhardt, Leonhard Euler, Friedrich Nietzsche, Eugen Huber, Tadeus Reichstein, Werner Arber e Carl Jung son qualqu'uns dels noms associats a aquela universitat. Mai recentament s'i agregà lo teòleg en protestant Karl Barth, considerat pels protestants e catolics çò de mès d'important del sègle XX, e Max Niedermann un destacat filològ.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Codex Basilensis
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Universitat de Basilèa (alemand)
- Institut tropical Soís (anglés) (alemand) (francés)


text:
L'autor de « Petite histoire d'Occitanie » a l'Ostal occitan de Narbona uèi
Jean Sagnes es un istorian e especialista de l'istòria contemporanèa, notadament de la del Lengadòc-Rosselhon. Es l'autor dels libres « Jean Jaurès et le Languedoc viticole » (Presses du Languedoc/Max Chaleil, 1988), « La révolte du Midi cent ans après, 1907-2007 » (PUP, 2008) e « Les Biterrois membres de l'Académie Française » (PUP, 2009). L'an passat, sortiguèt « Petite histoire d'Occitanie » a las edicions Cairn. Jean Sagnes prepausar d'explorar l'ensemble geografic nomenat « Occitània », unit entre autres per la lenga.
Uèi, es convidat a venir presentar son trabalh a partir de 18 oras a l'Ostal occitan de Narbona. Un moment d'escambis es previst amb lo public.
Inf. : Ostal Occitan de Narbona, 31 carrièra Jean Jaurès — 11100 Narbona — Tel. : 04 68 65 15 60 — Fb : ostal.occitan


text:
Desempuish lo temps que parlavam de tribalhar dab los autes collègis occitans, augan qu'ei causa hèita. En octobre, Montpelhièr qu'arcuelhó los representants deus collègis de Tolosa e Pau (collegians, professors e associatius). Qu'estó lo parat de presentar lo foncionament de cada collègi e de har coneishença. Lo dusau encontre que's debanè a Pau lo 30 e 31 de genèr. Los collegians qu'èran urós de s'arretrobar e qu'apitèn amassa un purmèr projècte qui'us permeterà d'escambiar tota l'annada : las classas deus diferents collègis que's van lançar desfís dens mantuas matèrias via un compte facebook creat per l'ocasion. Que's deberén tornar encontrar a Tolosa en mai.
Depuis le temps qu'on parlait de travailler avec les autres collèges occitans, cette année, c'est chose faite. En octobre, Montpellier a accueilli les représentants des collèges de Toulouse et Pau (collégiens, professeurs et associatifs). Cela a été l'occasion de présenter le fonctionnement de chaque collège et de faire connaissance. La deuxième rencontre a eu lieu à Pau les 30 et 31 janvier. Les collégiens étaient heureux de se retrouver et ils ont construit ensemble un premier projet qui leur permettra d'échanger toute l'année : les classes des différents collèges vont se lancer des défis dans plusieurs matières via un compte facebook créé pour l'occasion. Ils devraient se retrouver au mois de mai à Toulouse.
Un deus delegats de cada classa que partí dijaus lo a Tolosa entà l'escambi deus tres collègis.
Après ua visita deu Collègi lo matin, que mingèm puish qu'avòm ua amassada lo vrèspe entà escambiar suu l'aviéner deu projècte. Purmèr qu'avèm balhat un nom ad aqueste projècte "Calantres", entà's brembar que pertoca deu ligam deus très Collègis. Tà seguir qu'avem creat los comptes facebook tà poder escambiar mei aisidament entre nosautes.
Lo dia que passé pro viste, lo ser cada delegat que dromi ençò d'un collegian de Tolosa.
Lo divès matin que i avò ua auta amassada tà preparar l'an qui vien, qu'avem abordat ideas de projèctes en commun tà nhautan notadament la creacion de ua video suu secutament..
Lo mieidia que mingèn dens un restauran puish lo dia que s'acabé per ua visita de Tolosa.
Aquesta petit viatje qu'estò hèra plan e lo projècte Calantres que pren forma!


text:
Dimècres, 5 de julhet de 2017, 03h00 Politica,Internacional
De ser, un acte simbolic se tenguèt al Teatre Nacional de Catalonha
© Carme Forcadell
Se presentèt ièr al Parlament de Catalonha los detalhs de la lei del referendum d’independéncia de Catalonha e Aran del 1r d’octòbre que ven. De deputats de Junts pel Sí (Amassa per l’Òc) e de la CUP se partegèron l’explicacion del tèxt. Puèi, de ser, un acte simbolic se tenguèt al Teatre Nacional de Catalonha.
L’avantdire d’aquela lei remanda a las resolucions de l’ÒNU e del Tribunal de l’Aia per justificar la legalitat del referendum per la via unilaterala, davant lo refús de Madrid.
Segon aquela lei, se dins lo referendum ganha l’”òc” se proclamarà immediatament l’independéncia, e començarà sul pic lo procès constituent per la formacion de la Republica de Catalonha e Aran. “Se ganha lo «non» beurem d’Aiga del Carme e se convocarà d’eleccions” al Parlament de Catalonha, çò diguèt Gabriela Serra, de la CUP, en referéncia a la licor tradicionalament emplegada per garir totes los malaises.
Tota la procedura del referendum la regularà la Sindicatura Electorala Nacionala, compausada de cinc juristas designats pel Parlament de Catalonha sus proposicion dels grops parlamentaris. Aquela sindicatura validarà lo recensament electoral, qu’elaborarà lo govèrn catalan a manca de las donadas que l’estat vòl pas fornir. A partir d’aquel recensament se farà un tiratge al sòrt per designar los membres dels burèus de vòte.
Aquel recensament electoral serà compausat de totes los electors que residisson en Catalonha e Aran, e a l’exterior, amb drech de votar. “Son cridats a participar al referendum las personas qu'an drech de vòte a las eleccions al Parlament de Catalonha”.
Es previst un decret de convocacion del referendum. Un document que l’estat espanhòl espèra per poder agir judiciàriament contra las autoritats convocantas. Aquel decret, qu’an pas precisat quora serà public, serà acompanhat de las nòrmas complementàrias qu’establiràn, demest d’autras causas, lo modèl de las bilhetas, las ressorsas, los materials necessaris e las condicions.
Se las comunas cedisson pas d’espacis pel referendum, la Generalitat ne porgirà. I aurà una sola circonscripcion.
Aquela lei prevei de participacion minima per considerar inalienables los resultats. Totun, segon la deputada Marta Rovira, “lo succès del referendum depend d’una participacion nauta; d’una campanha amb de representativitat de l’«òc» e del «non» e d’una interpretacion del resultat facha amb normalitat e representativitat”.
Un sit web, tanben en occitan
Ara, lo govèrn de Catalonha farà una virada per 200 municipalitats del territòri per explicar totes los detalhs del referendum. En mai d’aquò, met en marcha un sit web nomenat garanties.cat per que los ciutadans pòscan consultar totes los detalhs d’aquel vòte talament important de l’istòria de Catalonha e Aran. Lo sit, qu’es tanben previst en occitan, deu aver un servici d’atencion als ciutadans fornit per una còla de juristas e de foncionaris que resolveràn los dobtes dels ciutadans.
La vicepresidenta del govèrn espanhòl declarèt qu'aqueste paralisariá la lei del referendum en 24 oras
Çò que ne ditz la premsa internacionala
— Reuters: Catalonia to split from Spain within 48 hours of secession vote – referendum draft bill
— Asia News Network: Catalonia to declare immediate independence if ‘yes’ wins referendum
— BBC: Catalan independence: Plan for quick split from Spain after vote
— The Indian Express: Catalonia to declare immediate independence if yes vote wins referendum
— Euronews: Cataluña independiente en 48 horas si gana el SI
— RTL: Catalogne: en cas de “oui” au référendum, indépendance immédiate
— Politico: Catalans rile Madrid with ‘self-determination law’
— Libération: «Si une majorité des votes est en faveur de la création d’une république catalane, il faudra déclarer l’indépendance.»
— La Libre Belgique: Carles Puigdemont: “Rien n’empêchera la Catalogne de décider de son avenir”
— Clarín: Si gana el Sí en el referéndum, Cataluña declarará la independencia de inmediato
— L’Express: Catalogne: un “oui” au référendum déclencherait l’indépendance, selon les séparatistes
— ANSA: Catalogna: con il sì repubblica in 48 h
— Radio Popolare: Catalogna: bye bye Spagna?
— JC Online: Catalunha planeja declarar independência em 48h
— O Globo: Com vitória do ‘sim’, Catalunha vai declarar independência na hora
— La Tribune: La Catalogne déclarera immédiatement son indépendance en cas de “oui” au référendum
— Swiss Info: Katalonien will sofortige Unabhängigkeit bei einem Ja in Abstimmung
— Aftonbladet: Katalonien utropar självständighet vid ja
Visca la Terra lliure!
L'Ernest, "El Tàrrega".
Òu, l'Andòlfi,
Lo solelh de Provença t'auriá degut apréner que "Pyrénées" se ditz "Pirenèus". Mas benlèu pas dins ton barri... Sètz de monde plan apreses en çò teu : "Pyrénées" se ditz en bon occitan "Pirenèias". Diu, que soi ignorant ! E tu que me pegas l'etiqueta "RG" ? Me veses "RG" ? M'escacalassi de ton bestitge, que se me coneissiás... te trufariás puslèu de ieu (j'emploie exprès l'occitan standard).
E dire que t'ai agut tocat la man, benlèu... E dire qu'avèm agut b... Legir mai
#12 Ai puta, èra temps, lo Déjà venu es enfin partit ! Anèm, vai te'n lèu faire ton rapòrt a teis mèstres "identitaris" au sicut d'aquèu " microcosme au sein du microcrosme occitan moribond." !
Où, Mr Déjà Venu (vendut ?) deis RG entre Nimes e Monteleimar, o-sabes de que ne pensam dau microcosm teu ? Esperam qu'au mens ta paga d'indic es polidèta per teis provocaciens e autres espionatges ! E fai-nos l'escalustrat ,eh, mossu l'infiltrat Enfin Parti ! Capon de Dièu, es l'espitau ... Legir mai
Lo contengut d'aqueste comentari es amagat perque los legeires l'an considerat inapropriat
Mòstra-lo
#9 Vai t'en far ta propaganda fachò endacòm mai, mossur l'indic provocator encartat a cò de Soral e pagat pels RG per far de provocacion sul net en òc !!! E arrèsta de nos salopejar amb tos escriches en francès, miladieus !!
#8 Vai t'en far ta propaganda fachò endacòm mai, mossur l'indic provocator encartat a cò de Soral e pagat pels RG per far de provocacion sul net en òc !!! E arrèsta de nos salopejar amb tos escriches en francès, miladieus !!
Lo contengut d'aqueste comentari es amagat perque los legeires l'an considerat inapropriat
Mòstra-lo
Lo contengut d'aqueste comentari es amagat perque los legeires l'an considerat inapropriat
Mòstra-lo
#4 Tè un Troll ! Fasia temps ! Mister Déjà Venu (des RG) , lo bonjorn a Soral e Ben Zemmour, vai !
#1 #4 Ont es lo rapòrt amb la chocrota ? Me damne, es un article sul referendum d'independéncia de Catalonha e arribatz a plaçar tornamai vòstras obsessions islamico-paranoïacas ? Es un article sul referendum d'independéncia de Catalonha, pas sul Califat o l'estat islamic ! Suspausi qu'amb un article sul rescaufament climatic o sus l'evolucion dels marsupilamis en zona aigalosa nos parlarètz encara dau perilh islamic, vertat ?


text:
AUMENATGE AU ROGÈR LABODIGA
POÈTA DE SHALÓSSA
Desempuish lo miei deu mes de genèr, deu costat de Bastènas hens las Lanas, los costalats, las arribas deus arrius, los sendèrs deus bòscs ne veden pas mei a passejar, com cada dia, aqueth òmi un chic ventorrut, la cara barbassuda e lo bonet tostemps pegat suu cap, que voi parlar deu Rogèr Labodiga. Cruau e implacabla, la maishanta dalhadèra que se l’a emportat hens lo son dromir … deus o tres tressauts, quauques aledadas arraucas … qu’èra dejà fenit a despieit de las ensajadas deus pompièrs entà’u arrevitar.
Rogèr qu’estó sepelit un vrespe ennublat hens lo petit segrat deu son vilatge. Ad aqueth parat, aumenatges numerós e esmavents que l’estón renduts. Los sons engatjaments despuish la soa joenessa hens los movements d’educacion populara, la politica locau, la defensa deus drets de tots, lo son mestièr de professor de letras au colegi d’Amo, qu’estón evocats en tot insistir sus la soa grana, hèra grana umanitat e la soa erudicion. Qu’èra un òmi de modestia e de retiènça naturaument virat de cap a l’escota, lo respècte, la sensibilitat aus autes e a las causas.
Mes que cau ajustar a tot aquò çò qui’ns intereressa a nosautes ací, qu’ei lo son engatjament hens la defensa de la lenga nosta. En efèit, mantuas generacions d’eslheves deu parçan d’Amo sustot, deu licèu de Dacs a còps, qu’an podut profieitar de cors de gascon deu noste Rogèr ; Aquera lenga que la mestrejava perfeitament pr’amor vadut hens un « topin » gascon com ac diseva eth-medish (nin, qu’a viscut a Sopròssa) mes sustot pr’amor que se l’a tostemps volut deféner en l’estudiar, en la parlar, en l’escriver. D’alhors, trente-cinc ans i a, qu’estó lo president de « L’esquiròu » associacion qui assegureva la representacion dens las Lanas de l’Institut de las Estudias Occitanas d’Aquitania ; uei lo dia, l’associacion Gascon Lanas presidida preu noste amic Miquèu Baris, qu’a prés la seguida. Tanben, quauquas annadas i a, qu’apitè a Amó, dab amics ahuecats com eth de gascon, cors on las cantas, las istuèras, las novèlas e s’i mesclavan e solide s’i mesclaràn enqüèra hens un bèth ambient de gaujor e d’amistat. La soa resèrva naturau que hasè d’eth un òmi de chic díser mes, se ne parlava pas tròp, que sabè tièner com calè lo calam trempat dens la tinta gascona dab escadença en cométer, com ac diseva, articles o bilhets d’umor hens revistas o jornaus barrejats.
Lo gascon qu’estó donc lo son companh d’escritura. Poèta, que l’utilizava entà exprimir, preus vèrs plan ciselats, lo ton estacament viscerau a la lenga nosta (que tornava préner dens un deus sons poèmis ua expression de Montanha « Se lo francès n’i pot pas anar, que lo gascon s’i ani ! » ; tanben, dens los sons poèmis, los sons n’èran pas desbrombats, los pairans, la soa cara hemnòta, la soa hilha… la natura on l’agradava de s’anar passejar cada dia dab lo son fidèu canhòt ; com tots los poètas que sabè véder las causas que los autes ne veden pas, audir las causas quelos autes n’audeishen pas, sentir las causas que los autes ne senten pas. Entà illustrar lo men perpaus, qu’èi causit de’vs léger tres poemiòts deu noste amic. La pimparèla, Gara d’Ortès e Lo gemèr (los darrers dus qu’an pareishut sus « Focadas Aurivas » de Per Noste).
Totun, ne voiri pas clavar aqueth aumenatge shens ajustar (que l’avetz lhèu sentit), lo Roger qu’èra un amic men, un amic vertadèr qui, en noveme 2008, au parat de la mia intronisacion a la noste sapienta academia, m’a mandat ua letra hèra esmaventa entà jo on escriveva aquò : « Saps Danièl, qu’am tots dus popat au medish braguèr d’aquesta beròja lenga, lo ton pair e lo men que portavan esclòps, qu’ei lhèu pr’amor d’aquò que podem díser qu’em un chicòt hrairs.
Adiu Rogèr, que ploran tots lo ton cruau partir mes solide un dia, que s’arretrobaràn entà har retrenir enqüèra mei hòrt aquera diable de lenga qu’am pegat au còs.
Qu’as devarat deu tren
E qu’as espiat …
Vedi pas mei lo tren ni digun
Vedi pas sonque tu
Lo ton arridèr …
E lo men cor clavat
Cop sec s’ei desnodat
Dus pas de cap a tu
Dus potricots leugèrs com parpalhons
Doçor
E los tons uelhs au hons deus mens
Qu’an lejuts qu’èri uros
E quan lusit
Com un beroi so deu ton pais
Arron tan d’oras vueitas …
Lo tren s’escapa
E nos que nse’n vam
Espatla contr’espatla.
Un omiòt qui
Se’n va suu camin de la lana
Capèth negue suu cap, esclòps de hust aus pès,
Que’u vei enqüèra tant et tant d’ans après
Per los corraus au miei deu bruc e de la brana ;
Lo hapchòt a la man, d’un pin a l’aut que canta
Quauque cançon de nau o lhèu lo Jan Petit
Leugèr com l’esquiròu e com eth esberit,
E dens lo hust tenhèr tot doçament que’u planta.
Gota a gota la gema que shuda en lo cuchòt
Mes shens pietat l’omiòt qu’apregondeish la plaga
Dab l’apè puntagut e de’u plànher ne’u vaga
Pr’amor tot mes que’u cau plenhar dètz barricòts :
Lahòra, a l’ostalòt, a l’ompra deus grans cassos
I a la mair au casau dab sheis beròis mainats
Guarruts e plan camats mes tostemps ahamiats
Qui ploran quan n’an pas la viòca suu pan blos.
De heurèr dinc au temps quan cau semiar lo blat
Tot jorn, l’òmi se’n va dens lo bòsc infinit
Qu’a com amics la tora, la gatamina, lo ri petit
Dab l’aranha arpatuda au miei deu son hielat.
Tricòt rajat, trabucs aus pès, aqueth omiòt
Que coneish cada pin, lo pishaprim e l’abondós,
Lo hredolic qui vòu la calor deu mes d’aost,
E a cadun que balha un pòt dab son hapchòt.
De l’esporga au barrasc, de prima a Sent Miquèu
De quan la plupa ahupa au « riu » deu benarit
Lo noste gemeròt tan petit, tan hardit
Que poja de la coma, tot dret, de cap tau cèu …
Aqueth òmi petit qui anava sol capvath la lana
Voletz sabé’c, qu’èra, de segur, lo men pair.
Rogièr LABODIGA
COM E MORÍN DOTZE LANDÉS
DE
SENT-ESPERIT
Miquèu BARIS
Un còp èra, sus la lana de Sent-Esperit-deu-Cap-deu-Pont, un ligòt de landés qui vivèn un chic a l’estrem deu vilatge. Que valeré mélher díser qu’assajavan de susvíver. L’ahar que’s passè juste après lo gran aram de colerà qui avè desbaratat lo parçan de cap a 1850. E lo Pèir Hugas n’avè pas enqüèra apitat la soa teulèra de cuchòts de Tarnòs. Los pins qu’avèn bèth començar a vàder granòts, l’amassa de la gema ne’s hasè pas alavetz de faiçon sistematica. Ta’s ganhar lo dequé, que i avè sonque quauques camps de milhada sus un terrenh sablut. Los cabelhs ne vadèn pas plan gròs, e los cocuts e los pinsans que s’ac chapavan tot abans la seguèra. Engreishar poralha tà la véner au marcat, n’i calèva donc pas tròp pensar… Iva vielha canta d’aqueth temps que rapèra ce’m sembla la hèita : « N’auram pas milhada enguan, non n’auram pas milhada… »
Que i avè totun quauquas vacas marinas qui peishèvan toja, heuç e auguicha, entre lo borg e la mar, en libertat au miei de las laguivas e de las palivas. Quan veteravan, qu’èra a qui podè gahà’s lo vethèth, se l’arpastar dab bren de blat… e, quan èra pro bèth, anar-se’u marcandejar dablos carnissèirs de Baiona. Com èran valents e goarruts, e plegadís e tilhuts com gats magres, que trobavan tanben pro soent a s’embauchar com carrics au pòrt d’Ador, e quan la paga cadèva, que sabèn hestejar a l’aubèrga deu Molin. Qu’aimavan tot çò de bon. Que’s galafravan tant que n’i avè : hitge de guit, confit d’auca, moleta de cèths o de lecassinas a la sason, murlats farcits pescats au chop a la barta, entercòsta grasilhada dab escalonhas, hromatge de Postanhac… E que s’ahrescavan la ganurra dab vin vielh de Polhon. Aquò qu’èra quan tot anava de plan e tant qui avón sòus !…
Mes, que vs’ac èi dit, lo temps de la magrèra qu’èra vienut. Los solèrs e los graièrs qu’èran vuèits, los guardaminjar, los cabinets e los cerèrs tanben. Praube monde, qu’èran tots ahamiats, e Diu sap s’èra mauaisit de se n’acostumar ! N’avèn pas mei lo mendre ardit au pochòt. Desempuish mei de sheis mes, n’avèn pas avaut nat vaishèth a cargar o a descargar au pòrt.
Los nòstes landés qu’èran totun valents. « Lo monde qu’es gran, la tèrra qu’es arredona, e a fòrça de caminar qu’arribaram ben ça-o-là on e’ns poderam ganhar lo dequé… » ce’s pensèn aqueths òmis coratjós. Qu’estón dotze a gausar partir. E que’s hiquèn lo camin devath los pès. E caminar, e caminar, e caminar…
Òc, que partín los dotze landés, plan mei luenh que Capberton, plan mei luenh que Soston, plan mei luenh que Mamisan, plan mei luenh que… Mes a çò que serveish d’ac díser, qu’ac vederam a l’arribada !
Que partín, acompanhats preu cant de las cigalas, devath un beròi sorelh. Que’s hasón carrisquejar lo hurpin e lo sable devath los pès. Que flairejava bon la gema qui shudava deus pins, e lo bruc eslorit qu’ac embaumava tot adarron…
Totun, a soscoc, lo besonh de’s pausar que’s hasó sentir. Los arms qu’èran flacs, las ganurras qu’èran secas… Que’s sedón en aròu au miei d’ua artiga. Que calè agergà’s las fòrças. Lo cujon que passè de mans en mans, dab lo pan sec, los tròç de shingarra cuèita de la velha, e lo hromatge de Postanhac… E puish que batalèn ua bèra pausa abans de s’esténer sus un lheit de heuç, en pensant a l’aviéner, a çò qu’anavan trobar mei luenh que Capberton, mei luenh que Soston, mei luenh que Mamisan…
Tot a trac, lo Juston de Crabamòrta que’s quilha de pès e que demanda lo silenci. Qu’èra lo capdau arreconegut de la tropa, pr’amor qu’èra lo mei goarrut… e lo mei avisat tanben… com ne testimoniava lo prèmi d’aritmetica qui avè obtienut quan èra joen, quan los parents, qui èran sartos, el’avèn podut pagar l’escòla deus frairs.
Alavetz, après aver espiat adarron totas las caras viradas de cap ad eth, que disó : « Qu’èram dotze quan èm partits. Èm segurs qu’èm tots aquí ? » E com èran tots seduts en aròu, lo compte que pareishè aisit de har.
Alavetz, lo Juston, en tot trucà’s la peitrina, que disó : « Jo » tà començar lo compte, puish en puntejar lo lecatopin de cap au son vesin de dreta, que disó « un », puish « dus » tau seguent, e atau en seguint dinc a esquèrra.
E que’n trobè sonque onze !
« Que’m soi trompat ! », ce disó en arríder, e que tornè començar : « Jo, un, dus, tres… » E enqüèra onze.
Un chic blanquishòt de vira-sang a la pensada qu’un companh e s’èra bilhèu esbarrit, que hè un tresau comptatge : “Jo, un, dus, tres, quate, cinc, sheis, sèt, ueit, nau, dètz…” E tostemps onze.
Segur qu’un parelhan e manca a la crida ! Esbarrit ? E on ? Totun, en cors d’etapa, sonque pinhòts, cassiòts, brana, gèstas, heuç, e sable… Pas nada aubèrga, pas nat estanquet, pas nada gojatina o hemnòta, arren qui posqui retiéner un brave landés e hà’u daishar los amics…
E tots, las mans en cocuron, quelançan aperets retrenidors. Que lutzèran lo pè deu cèu. Aarren ne pareish, arren ne mauta. Totun, dens lo jorn qui s’escon, qu’entervéden ua espècia d’edicule… Qu’i galòpan… Un putz !
En tot clinà’s suu bòrd, lo Pascalon de Cantagraulhas, un fin braconaire qui n’avè pas lo son parièr tà seguir lo pè deu gibièr… e deu guardacaça, qu’s ved, dens l’aiga miralhanta, un auburu brumós.
Segur que lo parelhan, esvarjat preu flaquèr e per la calor, qu’a volut béver au putz. Un còp de holia, que’vs disi… Lo praube que s’a devut pèrder lo suscipiat.
« Ne daishan pas los amics dens la pena. Lo putz qu’es pregond, mes qu’èm nombrós e hòrts… E, en tot suspéne’ns los uns aus auts, qu’arribaram ben dinc a l’aiga, segur », ce’s pensèn los dotze gojats.
Dit, hèit ! Lo Ninon de Curapipa, larg com ua barrica, fòrt com un bueu, e tinhós com ua mula, que’s gaha la hica deu putz. Lo Peitoton deu Prolhatar, qui n’èra pas guaire mensh fòrt qu’eth, que se l’arrapa las camas. E puish tots los auts… dinc a formar ua cadena trantalhanta qui devarava dens la pregondor deu putz.
Tà aténher l’aiga, que se’n mancava de chic, just la hautor deu Francilhon de Plantapunta qui, au son torn, passant de còs en camas e de camas en còs, enterprenó la devarada.
Que i avó ben quauque « Diu vivant », quauque « Hilh de puta », o quauque « Macarèu », dab quauques auts arneguets plan sentits, quan quauque nas estó un chic esglachat e quauqua aurelha escarpida, mes, fin finau, l’operacion que s’aviava de cap a iva escaduda cèrta.
Lo Franilhon que n’èra a la mitat de la devarada quan, deu haut de la cadena, la votz sharra deu Ninon de Curapipa e’s hasó enténer : « Ne me’n pòdi pas de mei ! Las mans que se m’escòsen ».
Alavetz, lo Francilhon de respóner dab un bon arríder : « A tu pegòt ! N’as pas sonque a t’escopir dens las patassas ».
Atau que hasó, lo brava Ninon, preu malaür de tots.
Quauques crits d’angoisha, un gran « flòc », quauques arròus au ras de l’aiga, e puish… lo gran silenci.
Qu’es atau que, de cap a 1855, dotze landés de Sent-Esperit-deu-Cap-deu-Pont e’s neguèn suu camin de la lana, eths qui volèn anar mei luenh que Capberton, mei luenh que Soston, mei luenh que Mamisan… Qu’èran sonque onze au comptar deu Juston de Crabamòrta, purmèr prèmi d’aritmetica a l’escòla deus frairs, mes qu’estón totun dotze a negà’s… per aver desbrombat que « jo » n’es pas iva chifra… o bilhèu per non pas ac aver james sabut !
N.B. : Aqueth conde de la tradicion gascona de Sent-Esperit qu’estó sauvat deu desbromb en 1941, malurosament en Francés, preu Renat Cuzacq, dens lo son « Panorama de la literatura gascona de Baiona ». Que’m soi esforçat de l’arreviscolar en gascon deu parçan au parat deu second Hestenau Gascon de Baiona, lo 8 de julhet de 2011, e que me’u soi dit au Capitol de Prima de l’Academia Gascona de Baiona, le 23 de març de 2012.
LA CON.HESSION DE MOSCRÉ BITARÒL
Aqueth ahar, qu’es passè sept o ueit jorns après Pentacosta.
Que i hasè un sorelh a destitar los lazers, a maugrat que los crums deu vent de mar s’agrapavan a las crestas de las montanhas a l’entorn. La calorassa estofanta qui hasè ne balhava pas brigue lo nhac. Dens las petitas carreròtas de la Roca del Duc, n’i avè pas un gat. Tots qu’èran au dehore, ocupats a tribalhar.
Au mitan de la plaça, set o ueit garias s’espedolhavan d’aviada lo bec badant. A l’ompra de la glèisa, lo restamaire (estanher) que hasè honer un tròç d’estanh en tot shiular « Caròlina ». Debath los oloms, lo rector hasè anar e viéner en tot legir dens aqueth gròs libi negre que los capèrans passan tot lo temps a estudiar shens ne poder jamei en saber mei.
Té !! disó lo pichon quan vedó lo son cap, vos, moscrè Biataròl Ne’vs reconeishèvi pas ! Qu’i a pausa que n’e vs avì pas vist !..
Qu’avetz estat malaut ? …
- M’en parlis pas hilh men. Uei medish que héi cinc setmanas que n‘avi pas pausat lo pé dehora !
- Qu’es ved qu’avetz magrit e que la cinta n’a pas mei pro de traucs. Qu’avetz perdut la pamparra !! ..
- Ai, mon Diu, praube de jo, que soi a mieitat honut.
- E donc Moscré, çò qu’avetz donc aushut ?
- Çò qu’ei aushut ? ... Aquesta caguèra d’in.hern, de maudita gripa ... Deu men temps, ne coneishèvan pas totas las maòshas qui se veden au jorn de uei. Ne parlavan pas d’influenza ni de mildiou. La gent qu’èran satges, ne corrèvan pas los cafès e ne mancavan pas jamei la missa Adara ne respectan pas mei la religion, e lo Bon Diu e’ns punish.
E òc, es per aquò que lo bon Diu deverià èconomisar au mens los com vos, qui son deu son costat.
- Qu’es aqui que’t trompas, hilh. Diu que castiga enqüèra mei aus qui aima. Que hei bèth saber, si ne m’a pas enviat aquesta malaudia dab quauque idea, com tot parelh entà provar la força de la meia fe.
- Oh ! … Bibans !! Tot açò son istòrias … Que credetz donc que d’aquesta faiçon lo bon Diu que harà tornar la gent a la gleisa ? Si en purmer que comença a castigar deus sons, que haran tots los autes ?.. Que hiqueran los esclòps e viste huger !..
Mès escota donc, òmi …
Tot aqueth ahar auria podut durar fort de temps, si Moscré Bitaròl ne s’arrestèssi d’un cop. De l’aute costat de la plaça, qu’arribava lo Gil Malaclòsca.
Coneishetz pas lo Gil ?… Qu’es un beth òmi, valent, vigorós. N’es pas que sii maishant, mès qu’es mèi caborrut qu’un mulet d’Espanha. Un d’aqueths que quan an iva idea devath lo cap, ne l’an pas aus pès. Que l’aperavan « Malaclòsca » çò qui vau diser maishanta cabonha.
Mossènh Bitaròl ne l’aimava pas guaire. Açò pr’amor quan lo Gil vedè passar lo rector, que cridava com las còrbas : « Carn ! Carn ! »
N’èra pas que Moscrè Bitaròl n’aimassi pas las costeletas, mès aquèra mòda de saludar que’u semblava pro insolenta. Mossènh Bitaròl s’atendèva enqüèra a quauqua marganha de la soa part, quan lo Gil, arribat a cin o seis pas d’eth, que disó :
- Per diu, Mossènh Bitaròl ? Qu’auri besonh de parlar dab vos.
- Ah ! hasó lo rector. E açò ?
- Açò, es qu’ei besonh de’m maridar !..
- Ah bah ! Que sera tèmps que deishis aquera vita de pelièr !... Finalament ! … E on te maridas ? ..
- A Jujòls.
- E bé, mes ... Labetz n’as pas besonh de jo. Lo capéran de Jujòls que’t va maridar. Que credi qu’es Mossènh Maifart.
- E òc, qu’ac sei. Mes que cau que’m hàsquitz un paper com que m’avetz con.hessat. Qu’evs vau diser francament que m’auri passat de missas e de peguessas, mès tots los deu costat de la prometuda, qu’ac vòlen atau. Se n’aví pas tienut ad’èra qu’auri tot deishat càder !!
- Anem, anem, òmi. N’en vas pas morir per un còp. Quèn te maridas ?
- Lo jorn de la Sènt Joan !!
- Qu’as donc lo temps !.. Ça-i trobà’m lo divès vrèspe, de cap a cinc òras. Que t’atendrèi a la gleisa. Es convienut ?..
- Que i òc … Es entenut !!
E lo Gil s’en anè, en tot deishar Moscrè Bitaròl quauque chic estomagat.
Adonc, lo divés avant Sènt Joan, de cap a cinc òras, mossènh Bitaròl, qu’atendè lo Gil. Lo vielh curat que legiva lo son brèviari dens la gleisa en tot caminar del’autor a la predicadera e de la predicadera au benitèr (aiga-senhèr).
La mieja de cinc oras sonava. « Ah çà ! hasó mossènh Bitarò, qu’em dèu semblar que n’es pas pressat de viener a con.hessà’s ! … Qu’es bien d’eth açò !… »
A seis oras mens lo quart, préocupat, s’en anò véder de la porta estant si vedè lo gil de cap a la plaça. Justament qu’eu vedó qui arribava deu camin d’en haut.
- E bé Gil !.. Que’m sembla que n’es pas pressat. Que i a tres quarts d’òra que t’atendi omi ! .. ; Qu’es lo pes deus tons pecats que ne pòts pas halà’t.
- Caralh, mossènh rector, qu’ei arrestat lo tribalh un chic tard e que m’a calut enqüèra arreglar lo bestiar !!
- Òc òmi, qu’ac sèi … per vosatis, prumèr, las bestias, lo Bon diu, après, quan avetz lo temps !!
- Capde ! … e òc qu’em pensi que lo Bon Diu que pòd har shens jo ! … Lo bestiar, si m’en ocupi pas jo medish, n’es pas eth qui se’n va cargar !
- Anem, anem ! maishant cap, ça-i de cap a jo !! E Mossènh Bitaròl s’amiè lo Gil de cap a la con.hessadera. « Té, entra aqui e ajolhà’t ».
- Aqui, que voletz que’m hiqui de jolhs ? … Qu’es tot proverós e plenh de telas de tardanhas … Tot açò que son colhonadas !! Prumer, n’em som pas jamei pausat de jolhs davant nat òmi ! … S’èra davant la vòsta Bèpa, enqüèra (La goja de moscrè Bitaròl)
- Anem ce disó lo rector dab malicia. Ne’m hesquis pas pèrder temps e ne diguis pas de peguessas !!.. E’t vois con.hessar o non ?.. Si vols lo ton paper adara, que’t cau har com tot lo monde… Hè-t’i hòrt o que m’en vau !..
- Lo Gil, en tot rosquilhar, se hiquè de jolhs deu costat deus pecaires, mentre qui lo rector s’assedè dens la cauja a pecats ; E la con.hession comencè.
- Nom d’un sòrt de … e’s pensava lo Gil en tot se har darrigar los pecats un per un, qu’em heis har l’aso, que m’ac vas pagar !…
- Qu’as vist, ce disó mossènh Bitaròl, quan s’acabè la con.hession, n’èra pas mei malaisit qu’aquò ?… Adara, per penitencia, que vas díser tres « Pater » e tres « Avè » …
- Òc, òc, pro hèit ! ... E’s pensava lo Gil, que vau te’n foter jo, de paters e d’aves.
E quan lo rector, deu son escotader estant, balhè lo dit paper, lo Gil, lo document a la poche, que clavè lo barrolhot de la porta de la con.hessadera, juste quan lo rector anava sortir.
- E on voletz anar, mossènh Bitaròl ? ... disó lo Gil. Tot dolç !! tot dolç !!! Que’vs cau con.hessar vos tanben. Adara qu’em avetz heit díser tots los mens pecats, que’vs cau racontar los vòstes !!
- Ah ça, çò que racontas aqui ? … ce respont lo rector en tot ensajar de sortir.
- Que disi que sortiratz d’aci desempuish que’vs aurei con.hessat disò lo Gil, capborrut.
- Mès qu’es badut hòu !!! se pensava mossènh Bitaròl. E adara, quin vau har per sorti’m de las soas mans ?.. E l’ora que passa !.. Lo sopar que va estar hred !.. E la Bèpa que poderi vedè’m !!
Lo praube rector, hart de suplicar, en tot veder que lo temps passava e que la hami començava a tenelhar, estó obligat de’s someter. L’ahar que valè la pena d’estar vist : Lo Gil s’i har a con.hessar mossènh Bitaròl !!!
- E labetz hasè lo Gil, avetz heit açò ? ... avetz heit aquò ??
- Non, non responè lo rector, jamei ...
- Anem, seguiva lo Gil tot arrident … Digatz lo … N’ac vau pas diser a diguns … E dab la Bèpa, e …
- Jamei de la vita !.. Carè’t donc, malurosas que finishes d’et pèrder !.. Hasè lo prauba capèran, rotge de malicia e de vergonha.
- Anem, disó lo Gil, quan va véder que n’i avè pro, que soi bravolas, que’vs vau balhar l’absolucion a maugrat de tot açò. E adara, per peniténcia, que vatz diser los mens tres paters e tres aves, pr’amor n’aurèi pas sabut eus recitar.
La purmèra idea de mossènh Bitaròl, en sortir de la gleisa, estó de trovar quauquarrés ta enviar a díser a mossènh Maifart de Jujòls, que ne maridi pas lo Gil, copabla deu mei gros sacrilègi.
Mès qu’èra trop tard, e tots que n’avèn hartèra d’aveisher tribalhat aus camps dab la calorassa, alavetz n’avèn pas trop enveja de har duas o tres oras de camin.
Donc moscrè Bitaròl estó obligat d’escríver. Quan mossènh Maifart va recéber la letra, lo Gil qu’èra dija maridat dempuish lo matin medish.
Adara, lo Gil qu’es tornat a la Roca del Duc dab la soa hemna, e cada còp que rencontra lo rector, ce ditz : « E bé mossènh Bitaròl, avetz heit la peniténcia ? ».
Enqüèra uei mossènh Bitaròl, n’a pas jamei podut avalar de’s con.hessar a un pegòlho com lo Gil Malaclòsca.
Be donc s’en cau veder de causas en aqueth monde !!!!
Aquesta istoria estó publicada suu jornau « La Montagne » los dissabtes 18 de junh e lo 2 de julhet de 1911. Per justificar lo retard d’iva setmana de la publicacion deu conte, l’autor enviè la letra seguidora, publicada lo 27 de junh de 1911.
Notre collaborateur (Père Burlanèr) nous adresse la petite note suivante qui explique la cause qui l’a empêché de nous envoyer la suite de la « Confession de mossèn Bitarol ».
Divès a onze oras deu matin.
Mossènh Director e estimat amic,
Credetz que som bien désolat, que m’a arribat un còp, qui n’es pas iva colhonada. Figuratz’vse que, aquest matin qu’èri a la pesca enta gahar un dotzenat de barbauts. De cap a nau òras, dempuish dejunat que’m gahè un besonh de c.. cercar un endret retirat. Quan ei acabat la cuenta, que’m som com tustemps servit d’un paper (sabetz com som estat plan ensenhat). Bibans de bibans ! Justes ! Shens m’avisar, qu’ei emplegat la huelha qui portava la fin de l’istòria de la con.hession de mossèn Bitaròl. Que ma vienut a l’idea de’vs l’enviar atau, mès segur, qu’aurits estat enmalit e los de la Poste que m’aurén fotut un verbau. N’èra pas tampòc l’òra de tornar escríver lo paper.
Donc qu’evs calerà har saber aus amics de « La Montanha » que la fin de l’istòria sera ent’au dissabte qui vien. Mès aqueth cop, segur !!.. Egal, s’em cau servir d’hortigas o tot parelh deus dits.
Salut e gaujosetats.
LA VERTADÈRA ISTÒRIA
D’OLENTZERÒ
D’après un tèxte de Jean Harambat, arrevirat en gascon per :
Baiona qu’ei ua vila multiculturau : Gascons, Bascos, Espanhòus e Portugués s’i mesclan e víven amassas en bona societat, Diu mercès.
Perqué donc non pas interessà’s, de quan en quan, a la cultura deu son vesin ? Que volerí uei evocar la legenda deu mitic carboèr messatgèr de lutz, OLENTZERÒ. A non pas confóner dab un Pair Nadau Basco !
Qu’ei quitament au contra deu Pair Nadau de las publicitats : cascant, lo peu negre, la cara covèrta de soja, que beu mei que de rason, qu’ei grossièr, que jura. Ua sòrta de capitani Haddock de la nueit la mei longa de l’annada. Las legendas las mei ancianas sus l’Olentzerò son a cercar deu costat de las Saturnalas, quan l’annada èra copada en dus, enter lo solstici d’ivèrn e los solstici d’estiu.
Uei, a Baiona, Olentzerò qu’ei un òmi travestit en carboèr, acompanhat d’un gaujós cortègi : txistu, percussions, cants e danças, que cór las arruas en distribuint aus dròlles bonbons e autas miardisas.
La legenda deu carboèr qu’ei aqueste :
La nueit semblava s’aver minjat lo jorn. Lo sorelh ne lusiva pas mei. La gent s’embarravan a casa, de paur de la nueit negre. Qu’èra la fin deu monde. Ne i avèva pas dens las arruas sonque lo carboèr Olentzerò, errant d’ua pòrta a l’auta tà véner son carbon. Que trobava pertot pòrta barrada. Lo hred que’u penhicava, qu’èra covert de soja e que hasèva paur aus dròlles. Que l’acaçavan : « Torna t’en dens los bòscs, non védes pas qu’ei la fin deu monde ? ».
27
Olentzerò prenó lo camin de la montanha e deus bòscs mes que s’estanquè totun a l’aubèrga. Un petit pinton tà s’arrecauhar, un dusau tà’s desbrombar los mots maishants e un tresau tau plaser. Qu’èra beriac e que tirè, dab sa mula, de cap aus soms.
Còps sec, alavetz qui pujava, Olentzerò s’estanquè, puish que’s tornè virar cap au vilatge, lo còr en jòia. Que ‘s botè a desvelhar tot lo monde, à trucar a las pòrtas barradas en cridant que la lutz anava tornar, que lo sorelh anava lusi un còp de mei : « Com mon carbon de lenha negre e hreda torna en hoselha cauda, lo jorn que tornarà après la nueit ! ».
Qu’auheriva a cada familha un chic deu son carbon. L’alegria soa qu’èra contagiosa e lèu, los poblants, en horrèra sortin de las maisons, que’u seguin, l’ajudèn a distribuir son carbon. L’espèr e la jòia qu’èran tornats. Que celebrèn lo carboèr dinc a l’aubèrga … Dinc au jorn de uei. A l’Edat Mejana las tradicions crestianas s’ajustan a las legendas paganas. Olentzerò, lo brave carboèr, umble au demièi deus umbles, que vien com los pastors, lo messatgèr de la naishénça de Kixmi, l’enfant Jesus, lo 25 de deceme.
Mes, de hèit, qu’ei tostemps la medisha istòria : que cau la mort tà que agi la vita, que cau l’escur abans la lutz e qu’ei a còps l’innocent deu vilatge, lo qui devara de la montanha, avuglat per la soja suus uelhs, emberiagat peu maishant vin, aqueth qui n’escotan guaire, qui teng ua eslausa de vertat.
LO BUEU E L’ASO DE LA MINJADERA
Qu'èra a Betleèm, a punta d'auba. L'estela que vienè de desaparéisher. Lo darrèr pelegrin qu'avè deishat la bòrda. La Verge qu'avè troçat la palha. Lo nèn qu'anava enfin poder dromir. Mes, e dròmen la nueit de Nadau ?…
A tot doç, la pòrta que s'obrí, possada, ç'aurén dit, pr'un alet mei que pr'ua man, e ua hemna que's muishè seu lindau, tota coarra, talament vielha e talament hroncilhada que, sus la soa cara color de tèrra, la boca e semblava estar sonque ua hroncilha de mei. En la véder, la Maria que’s gahè paur, com se quauqua maishanta posoèra entrava. Urosament, lo ninòt Jèsus que dromiva ! L'aso e lo bueu que nhaspavan en patz la palha, e qu'espiavan l'estrangèra avançà's shens mercar mei d'estonament que se la coneishèn desempuish tostemps. La Verge, era, ne la deishava pas deus uelhs. Cadun deus pas qui hasè que'u semblava long com sègles.
La vielha que contunhava d'avançar, e qu'èra arribada adara a l'estrem de la minjadera. Mercés a Diu, lo Jèsus que dromiva tostemps. Mes, e dròmen la nueit de Nadau ?…
Còp sec, que s'obrí las perpèras, e la mair qu'estó hèra estonada de véder los uelhs de la hemna e los deu ninòt qu’èran exactament parièrs, e que lusivan de la medisha ahida, deu medish espèr. La vielha que's clinè alavetz sus la palha, mentre qui la soa man e se n'anava cercà’s, en un horruc deus pelhòcs, quaucom qui semblè hicar sègles enqüèra a trobar. La Maria que l'espiava tostemps dab lo medish chepic. Las bèstias que l'espiavan tanben, mes tostemps shens suspresa, com s'avèn sabut d'avança çò qui anava arribar. Fin finau, au cap de hèra de temps, la vielha qu'acabè per tirà’s deus pelhòcs un objècte, estujat a la man, e que se'u balhè au ninòt.
Après tots los tesaurs deus Reis Màgues e las aufèrtas deus aulhèrs, çò qu’èra donc aqueth navèth present ? D'on e's trobava, la Maria ne podè pas vede'u.
25
Que vedè sonque l'esquia croishida per l'atge, e qui's croishiva mei enqüèra en tot clinà's suu brèç. Mes l'aso e lo bueu, eths, que'u vedèn… e ne s'estonavan tostemps pas.
Aquò que perdurè enqüèra hèra longtemps. Puish la vielhòta que’s tornè quilhar, com aleugerida deu pes hèra gran qui la tirava de cap a tèrra. Las soas espatlas n'èran pas mei croishidas, lo son cap que tocava quasiment lo teit d'arrastoth, la soa cara que s'avè miraculosament tornat trobar la joenessa. E quan e's hasó t’enlà de la minjadera endé se'n tornar de cap a la pòrta e desaparéisher hens la nueit d'on èra vienuda, la Maria que’s podó enfin véder çò qu’èra lo misteriós present.
L'Èva – pr'amor qu'èra era la vielhòta – que vienè de balhar au ninòt ua pometa, la poma deu purmèr pecat… e de tant d'auts qui'u seguín ! E la pometa roja que lusiva a las mans deu navèth vadut, com lo glòbe deu monde navèth qui vienè de vàder dab eth.
LOU PAY DOU MARTINOUN
(Dans la graphie de l’auteur)
Lou pay dou Martinoun n’ére pas brigue countén !
Lou soun cochou qu’abé quatourze ans … é un(g) your ‘n) qu’ou dits :
Escoute maynadye, qu’as quatourze ans é n’és pas encoare fichut de passa l’examen dou catéchisme per ha le comunion ! Quegn’ibe hounte per you ! ce que ban dise lou mounde ! ... Alem, que’t bau ha recita le lecçoun !
« Quegnemen s’aprabe le may dou boun Diu ? »
Marie que crey
Aco qu’es plan(g) ! e lou pay boun Diu ?
Emile qu’em semble ! ?
«E, perque Emile, sou dits lou pay ? »
E O Papa ! ... Pramo, tu, que dits tistém ... émile Diu
Lou pay mort de chagrin es pense que n’arribera pas à d’arrey ; Qu’ou dits : « Escoute… que bas bouta le toulecçoun sus un (g) papé é lou your (n) doutoun éxamen qu’ou bouteras hen le cinture dou pantaloun … é de téms en téms que l’espieras en han semblans de’t grata »
Lou lendouma, (g) lou hilh dou Martinoun es presente daban Moussu Curé… bien bestit, camise blanque, pantaloun (g) de térgal, lou plec bien hét.. Que presentabe plan que !
Moussu curé ére mé soucious qu’et. Qu’ou dits :
« Labets, le sas aquere lecçoun maynadye ? »
E ô
« Alem ! començam... Quegnemen s’aprabe le may dou Boun Diu ? »
E… Maie pardi
« Fort plan aco… é lou pay dou boun Diu ? »
Heu…heu…
« Ca qu’as a’t grata ? »
O, aco que m’ayde à pensa
Lou maynadye qu’abé bis lou papé !
Joséf Moussu curé !
« Qu’es fort paln (g), loutoun pay que sera contén ; é lou boun Diu que’gn s’apère ? »
Que’s tourne grata, … cerque lou papé … n’ou trobe pas mé ; Qu’en tremble !
Tout d’un cop, que trobe quocause … hale é liyich : Tergal Moussu curé !
Qu’ére l’estiquéte dou pantaloun !
NOSTE DAUNA DE MAYLIS
(Dans la graphie de l’auteur)
Tot lo mondo que conéich Noste Dauna de Buglose si cara au cors Landes, mé Noste Dauna de Maylis que damoremensh coneishude, Maylis es trobe soa camin de Mugron a Haget (qu’apreben atau Hagetmaut). Maylis e vienere de Mair é de l is simbeu de puretat.
Las originas de quére pietat a la verge e viénere du’a estatua enbosc meileu heita a cop de pode. L’artista qui l’ave heita n’ere pas anat serca luenh lo modele, qu’avé pres soa viu quoque bere aisana chalosesa mairau tienen un maitnatge dija gran miei-arrisolet, miei-pauruc. La verge a ua corona portan ue flor de lis. Los sapients an situat la estatua de cap la fin do XIII° sègle é es estade arrenavida en 1980 den los obradors do Louvre.
Abans l’apitade de la gleisa d’adara a la fin du XIX° sègle qu’i avé ue petita capèra uberta auculte. Mau miade a la révolution qu’era estade hicade en bordera (fermatge). Lo Concordat de 1801 la tornade a la soa rason mé mau entertengude qu’avé finit per cadé en arroeinas.
Au ras de la glèisa navéra, ère estat apitat un bastiment qui a pres lo nom de monastarion dap l’autoritat d’un supérior e sère installat ue comunautat de capérans. Den les anades après la darrère guérra que’s Monseignor Matèu avesque d’Aire et de d’Ascqs qui hey vine monges (moines) de la Congregation d’Olivétains. Lo monastari qu’es devinut per leu abai.
Que son los monges qui an entrepres den las anades 1980 de reapitar l’anciana capera den lo estil d’origina.
La estatue do XIV° sègle, estuyade den ue familha do loc à la Révolution avé retrobat la so plaça den la capéra.
La grane pausa de la devotion à Noste Dauna de Maylis e poesituas en la mitat do XVIII° segle. Despuish quoques annades lo pais e coneish la hmai e la magrère (misère). Lo quatorze de junh 1707 ue terribe teméste mesclade de grèla e finech la désolation : teulats arrigats, arbrous despitats, bits asgarrapiades, milhàs é hroment crochits. Que’s l’origina de processions que los vilatges vesins viénent à Maylis demanda proteccion à la Verge. La barradure de la Capèra penden la Révolution n’arresta pas la devotion dos chalosses. En ue letra do vint-quate de mai 1792 que demandèrent a las autoritats la permission de contuna lo vot (vœu) de 1707.
La comunautat dos monges es tistem installade den lo monastari é en mei do son truvail espirituau s’aucupan enta ha bourri lo topin. La soa especialitat es la produccion de tisanas é de cera. La tisana de Maylis e vien d’ue planta cultivada den los casaus de l’abai, amassade é secada a la man. Aquère tisana es renomade enta a soas vertuts qui hen pishar aisit, é en tau’s qui ne podent pas ana deverza, é tanben lo qui’in pren amassa ua bère peth.
La cera do Pair Fulgence é la cera do Benedit que vinen d’ue mesclagne d’essencia de pin é de cere d’abelhas, recercade enta l’entertienuda dos moblas é dos entaulats (parquets)
Que sabet tot su Maylis !!
DEU « HAKA » AU « NHACAR »
Lo dimenge 23 d’octobre de 2011, a l’Eden Park d’Auckland, la Navèra Zelanda a ganhat la Copa deu Monde de rugbí en batent en finala d’aqueth trofèu William Webb Ellis l’equipa de França per 8 a 7. Los francés an hèit una bona partida mes los All-Blacks s’ameritavan totun d’estar campions deu monde. Dens aqueth país deus antipòdes lo rugbí n’es pas solament un jò, un espòrt ; qu’es vertadèrament ua religion. Avant cada encontre de l’equipa nacionau, los jogadors miman suu terrenh ua dança guerrièra entà impressionar l’adversari. Qu’es ua dança d’origina maoria, mes qui n’èra pas briga miaçanta. En realitat qu’èra ua dança, aperada « hakà », dab paraulas d’arrmerciament d’un guerrièr maorí envèrs un aute qui l’avè sauvat la vita.
Aquí las paraulas deu hakà originau :
Ah ka maté, ka maté
Ka ora, ka ora
Tenei te tangat puhuru huru ! Nana nei tiki mei !
Whakakawhiti te ra
A upané ka upané a upané ka upané
Witi te ra hi.
Gran especialista de la lenga maoria, lo noste confrair Amadèu BARIS, dens lo numerò 105 de « Lo país gascon » d’ « Ací Gasconha » qu’a arrevirat aqueras paraulas en francés. Jo que’vs las perpausi en gascon :
Que moreishi, que moreishi
Que vivi, que vivi
Aqui l’òmi peu long qui es anat cercar lo sorelh
E qui l’a hèit tornar lusir.
Un pas cap a sus, un aute pas cap a sus, un pas cap a sus, un aute pas cap a sus
Lo sorelh que luseish.
Mes que i a d’autas versions mei agressivas. Ací las paraulas en gascon d’un aute hakà qu’èi trobat dens un numerò especiau « Coupe du monde de rugby » de « Midi-Olympique » (1995)
Aprestam’nse au patac, qu’èm prèsts,
La periclada neozelandesa va esclatar, la tornada e la tempèsta,
Anèm’i
Que tieneratz bon, hilhs deu sorelh.
Que pujaram dinc au cèu dab la briaguèra de l’amna,
Que tocaram lo zenit, la poténcia, la victòria.
Las autas islas deu Pacific (Fidji, Samoa, Tonga) an tanben un hakà diferent. Atau, per las Islas Samoa per exemple, que s’apèra « Manu Samoa ». Aquí las paraulas en lenga nòsta :
L’ausèth Samoa es un caçaire de peishs.
Ne i a pas d’auta bèstia dens la mar grana.
Que soi vienut sancèr, la mia fòrça es totau.
Que seré plan tà vosautes de partir pr’amor qu’aquera equipa es formidable.
E la França dens tot aquò ? S’avèm un hakà a perpausar avant cada encontre, lhèu que serem campions deu monde ? Mes ne l’avem pas enqüèra. Totun los gascons que son a l’encòp amateors de rugbí e trufandèrs. Un gascon hòrt coneishut, lo Jan de Nadau, de son nom vertadèr Michel MAFFRAND, a la fin deu sègle passat, a creat paraulas gasconas sus aqueth tèma. Lo hakà s’es transformat en « nhacar » (vèrbe deu 1er grop). Aqueth « nhacar » es estat représ en 2005 per los Cereales Killer de GER e, en 2011, pe los escolans de l’associacion « Lo gascon a SOSTON ». Ací aqueras paraulas :
Que vam cantar e dançar lo nhacar,
Avisa te çò qui va t’arribar.
Hòu, hòu !
Qu’èi lo nhac, qu’èi lo nhac, que l’èi,
Hòu, hòu !
Au patac, au patac, que l’èi,
Hòu, hòu !
Escota, n’es pas enqüèra tròp tard,
Que pòts enqüèra pujar dens lo car
E te’n tornar tranquillòt a l’ostau
Sehns passar ueit jorns a l’espitau.
Hòu, hòu ! ….
Pensa a ta mair ! Jo que me’n hèi petar
Dus com tut tot matin tà dejunar.
Que t’aurèi avertit, tant pis per tu,
Que vas gahar trenta punts dens lo cuu !
Hòu, hòu ! …..
LO SAUNEI DEU CURE D’AUBINHAC
Lo curè d’Aubinhac : a pausa s’aperèva Onesime,
Brave òmi : bon vivent, que l’agradèva d’arríder
Se tienent plan a taula shens nat regime
Mès sensible au nòble pecat : lo gormandèr.
Un ser, qu’invita a sopar lo Ramon de Canhoton
Un landés avisat e rusat, com tot bon gascon.
Au demiei de la cracada, serviva a taula
Ua calla rostida, justament hòrt apetissenta.
Lo curè, en la vedent de dòu har, soleta,
Ne podó pas se passar de préner la paraula.
Ditz, aquò sembla petiton, ua prauba calla !
Aquò rai ! Autanlèu que sii partatjada
N’i demora pas guaire per cadun !
Que’m vien ua idea avisada, totun !
Ditz, aqueth famós repaish, vam l’ajornar
Puish l’un de nosatis l’aurà per dejunar !
Lo quau ? Ne sabi pas enqüèra, lavetz escotas,
A nueit vam saunejar, saunejas tu shens dobte ?
Com tot lo monde, tà passar la neit apatzanta
E doman, quan lo só lheverà’s de la jornada
Cadun de nos conterà lo son beròi saunèi,
Vertadèrament gaujó e uró com un rei !
Lo mei suberbèth, l’aurà per dejunar
La calla tot solet, com aquò pòt anar ?
Ah ! Coquin de curè, se pensèva lo Ramon !
Qu’es capable de jogar quauque torn de gascon !
L’Onesime e loRamon, se’n van dromir
Cadun deu son costat, gahats peu sòmi
Segur arron s’estar desirats bona escadença
Mès lo Ramon s’avè tirat son plan d’avança
Un gascon de la Lana, qu’es un gascon e miei !
Dens lo calme de la nueit, ne saben pas arren.
Autanlèu que lo curè arronquèva dens soa crampa,
Lo Ramon, tot tranquille, aluca la soa lampa.
Que’s lhèva e au placard, se’n va directament,
Servi’s la calla, tan desirada, aqueth moment !
E shens brut, a soa crampa, se’n torna doçament.
Quan avó acabat son petit arresopet
Lo Ramon se’n arridèva tot solet !
S’èra bona la calla, quin delici agradiu !
Sustot dab la benediccion deu Bon Diu !
L’endoman matin, tot seriós, lo truculent Onesime
Segur de cap au Ramon, qu’avè bona mina ;
E ben hòu ! Que vieni de har un beròi saunei !
Mea fe, qu’èri plan arregaudit au lheit !
Amic, fituras-te, qu’èri hòrt luenh d’aciu,
Quin subertbèth festin de cap au Bon Diu !
Polets rostits, faisans trufats, plan daurats,
Meravilhós pan blanc e vins deus bons, renomats,
Tot aquò qu’èra saborós, abondós e magnific !
Autant superbe qu’un còp de bagueta magica !
E tu Ramon, çò qu’as donc saunejat ?
Oh ! Jo mossur curè, que’m soi plan encantat !
Vos èi vist vs’envolar, au dessús de nòsta tèrra,
Entà satisfar vòsta pantagruelica hartèra,
E vos pausar dens lo Cèu lugrejant e superbiós !
Qu’etz partit tot gaujós dens un lòc deliciós !
Puish qu’èra tant qu’aquò esmiraglant lo Paradís !
Que’m soi dit : tornaratz pas jamès au país !
Lavetz, jo tot solet, shens deishar nada brigalha
Solide, mossur curè, que’m soi minjat la calla !


text:
Ar Forest-Landerne
Ar Forest-Landerne en breton ( La Forest-Landerneau en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Forest-Landerneau es una municipalitat riveraine del Élorn (marge drech), situada entre Brèst e Landerneau.
La Forest-Landerneau est une commune riveraine de l'Élorn (rive droite), située entre Brest et Landerneau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Lanjac
Lanjac o Lanjat (AFI:/landza/) [1] [2] (Langeac en francés) z-es una comuna d'Occitània, en Auvèrnhe, situada dins lo parçan de Brivadés ; z-es administrada per lo departament de Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom modèrn de la comuna es eissit de son nom vèlh qu'èra Langiaco en 961.[3]
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situada au centre de Limanha, en riba d'Alèir.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila èra la capitala d'una anciana baroniá dau Lanjadés, una microregion de Brivadés. Aquela baroniá donèt son nom a un ostal autrescòps famós[4].
Lo sant patron de la vila es Sant Gal. Eugène Bonnemère conta l'istòria seguenta : « A Lanjac, lo jorn de Sant Gal, patron de la vila, lo senhor de Chilac arribava pujat sus lo sieu carri amb los officiers de la siá justícia, e saludava los abitants en lor tirant d'uòus[5] ».
La pèira de las fadas es un daus pus importants grops de dolmens descriches en Auvèrnha. Se trobavan sustot als environs de la vila de Lanjac e son descrich dins un manuscrich de l'arqueològ Duranson.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Atestat dins los Comptes daus Cònsols de Montferrand.[1]
- ↑ Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans, IEO.
- ↑ Benedicta e Joan-Jacme Fenièr, «Toponimie nord-occitane» Éditions Sud Ouest, 2003
- ↑ Diccionari universal de la noblesa de França pel Sr. De Courcelles.
- ↑ Eugène Bonnemère, Istòria dels païsans, dempuèi la fin de l'Edat Mejana fins als nòstres jorns, 1200-1850.[2]


text:
Mont Perdut
Lo Mont Perdut (en francés Mont Perdu, en aragonés Mont Perdito, en espanhòl Monte perdido) es a l'encòp lo nom del massís calcari pus naut dels Pirenèus e d'Euròpa, e del sieu trescòl (lo Mont Perdut) a 3355 m amb lo glacièr aval.
Somari
Lo pic[modificar | modificar la font]
Lo massís del Mont Perdut, conegut per Las Tres Sòrres (en aragonés As Tres Serols), que se compausan dels sucs de: Mont Perdut (3355 m), Cilindre (mont) (3328 m), e Aniscle (3263 m) nomenat tanben Som de Ramon. Dins aquel sector i a 22 cimas de mai de 3000 m
Lo Mont Perdut amb sos 3355 m, es la tresena cima dels Pirenèus aprèp lo Pic d'Aneto (3403,5 m), los Pocets (3375 m) e a egalitat amb la Punta Astorg (3355 m).
Pujada[modificar | modificar la font]
La via normala de pujada s'efectua pel refugi de Gòriz (2100 m), ont es abitual de bivacar, e la via de "l'escopidora", un dels punts negres dels Pirenèus ont moriguèron fòrça gents temptant d'aténher la cima.
Lo glacièr[modificar | modificar la font]
Per la fàcia nòrd del Mont Perdut se tròba un dels escasses glacièrs que encara i a dins los Pirenèus, encara que sián en diminucion lenta mas contunha. Es una lenga d'un front d'aperaquí 750 m e que va de 2700 a 3250 m d'altitud.
Lo massís[modificar | modificar la font]
Lo massís del Mont Perdut fa partida del Pargue Nacional d'Ordesa e Mont Perdut, aqueste darrièr es constituit de quatre vals d'extraordinària beutat: Ordesa al sud-oèst, Aniscle al sud, Escuain al sud-èst e Pineta a l'èst. Una part del massís se situa al nòrd dins lo territòri del Pargue Nacional francés dels Pirenèus Occidentals, amb la Val e lo Circ de Gavarnia, un impressionant circ glaciari ont se pòt veire lo rajal pus naut d'Euròpa, amb mai de 400 m de casuda verticala.
Patrimòni de l'Umanitat[modificar | modificar la font]
Pirenèus-Mont Perdut[1] designa un grand ensemble montanhós transfrontalièr, entre França e Espanha, inscrich dempuèi 1997 sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO per sos païsatges naturals e sos païsatges culturals.
L'ensemble de Pirenèus-Mont Perdut coma Patrimòni Mondial conten:
- Una partida Pargue Nacional dels Pirenèus: los circs de Gavarnia, Estaube, Tromosa e Barroda e qualques territòris situats en zona tocant lo pargue sus las comunas d'Aranhoet, Gavarnia e Gèdre.
- Lo Pargue Nacional Ordesa i Monte Perdut (Comunautat autonoma d'Aragon) e qualques zonas tocant suls territòris de Bielsa, Fanlo, Puertolas, Tella-Sin e Torla.
En França, dins los Nauts Pirenèus, los circs de Gavarnia, d'Estaube e de Tromosa e mai la muralha de Barroda donan aspèctes particulars d'aquel site de nauta montanha. Son de circs d'origina glaciària, amb de nautas parets ribassudas. L'agençament de pasturatges de mejana montanha, de granjas d'altitud es lo testimòni d'una activitat agricòla e pastorala encara existissenta.
En Espanha, dins la Comunautat autonoma d'Aragon, las clusas d'Ordesa, de Niscle e de Pineta son d'entre las pus prigondas d'Euròpa. Los païsatges d'altitud mejana d'aquel versant, faiçonats dempuèi de sègles per l'agricultura de laissa e la vida pastorala, son las marcas encara viventas d'una adaptacion remarcabla dels bergièrs al mitan.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)UNESCO : La Liste du Patrimoine mondial,


text:
Jacòb de Gassion (Bearn 1578 – 1635)
Sonet inspirat de Bembo
Quan lo primtemps en rauba pingorlada
a hèit passar l’escosor deux grans hreds,
lo cabiròu, per bombs e garimbets
sauteriqueja au mieitan de la prada.
Au bèth esguit de l’auba ensafranada,
prenent la fresca, au long deus arrivets,
miralhà’s va dehens l’aiga argentada
puish, suu tucòu, hè cent arricoquets.
Deus cans corrents cranh chic la clapiteja ;
e se tien sauv... Mes, en tant qui holeja
l’arquebusèr lo da lo còp mortau.
Atau viví sens tristessa ni mieja,
quan un bèth uelh m’anà har, per enveja,
au miei deu còr, bèra plaga lejau.


text:
Nòstra Dòna d'Amians
Nòstra Dòna d'Amians es la catedrala d'Amians.
La catedrala actuala foguèt bastida entre 1220 et 1288. Pasmens, au sègle dètz-e-nòu, foguèt restaurada per part per Eugène Viollet-le-Duc, que, dau mesme biais que faguèt per la Ciutat de Carcassona, li apondèt d'elements exteriors e anacronics.
De per son volum interior (200 000 m3), es la catedrala mai bèla de França tota. Son estil generau gotic classic si vetz tanben completat de partidas d'estil gotic raionant e gotic flambejant. Fa 145 m de longor e l'autor de sa vòuta es de 42,30 m, quasi lo maximum que podriá suportar tala estructura.
Nòstra Dòna d'Amians fa partida despuei 1981 dau Patrimòni Mondiau de l'UNESCO.


text:
LOS SAUROPÒDS CRESQUÈRON LÈU
Las darrièras donadas sus los sauropòds, un tipe de dinosaures erbivòrs, confirman que la sieuna creissença se desvolopèt lèu. Fins ara se pensava qu’avián desvolopat de caracteristicas fisicas coma de grandas pautas o de longs còls per créisser mai e mai. Ara s’es descobèrt qu’utilizèron divèrsas tacticas biologicas per créisser e qu’o faguèron d’una manièra relativament lèu.
Es atal coma una analisi de las esqueletas de plusors espècias de saurodomorfs – e dins aquest grop los sauropòds – suggerís que las estrategias utilizadas per créisser foguèron variadas. Mas çò que se pòt confirmar paleontologicament es que la creissença se debanèt lèu.
Per ansin, la paleontològa Cecilia Apaldetti, de l’Universitat Nacionala de Sant Joan, a Argentina, faguèt amb una còla de collègas una nòva analisi dels fossils d’Ingentia prima – una nòva espècia de sauropòd descobèrta fa gaire – e d’autras tres espècias de saurodomorf qu’evolucionèron plan entre ara fa 237 e 201 milions d’annadas. E aguèron resultas.
Totas quatre espècias avián una amassada de caracteristicas desparièras d’autres saurodopòds. Desvolopèron pas de grandas pautas o de long còls mas de grands malucs que, al còp, cambièron de direccion, cap en defòra. Segon los cercaires, los animals aguèron una creissença facha de manièra lèu e pas continua.
Una creissença d’òsses rapida
Los òsses d’aqueles sauropòds cresquèron d’una manièra rapida. E aquò es un trach singular dins aqueste grop de dinosaures. “La creissença se passèt lèu e de manièra ciclica e pas contunhadament, mai lèu encara que d’autres dinosaures gigants que creissián de manièra contunha – çò diguèt Apaldetti-“.
A mai, los cercaires an descobèrt qu’aqueles sauropòds aguèron un sistèma respiratòri coma los qu’an los aucèls. Avián de sacs d’aire entre las vertèbras que donavan de grandas reservas d’aire ric en oxigèn. Aquò fasiá disminuir la temperatura corporala maugrat la mesura e ajudava suportar lo pes de las vertèbras.
L’estudi, publicat ara al numeric Nature Ecology and Evolution, a dubèrt la discussion scientifica pr’amor que d’autres scientifics, coma lo paleontològ de l’Universitat de Bonn, Martin Sander, dison que “maugrat que lo sistèma respiratòri es nòu e pas conegut es pas cap pròva qu’aquò menèsse al gigantisme”.
Segontes plusors paleontològs los Lessemsauridae – lo grop de sauropòds estudiat ara – desvolopèron aquela estrategia 30 milions d’ans abans que d’autres sauropòds coma Brachiosaurus o Diplodocus. “Totun, fin finala, foguèron aquestes dinosaures los que capitèron – çò afirmèt Apaldetti-. Pesavan 60 tònas mai que los primièrs e demorèron desenats de milions d’ans mai qu’aqueles primièrs sauropòds”.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Blocus
Un blocus ò blocatge es una operacion militara que son objectiu es d'empachar l'avitalhament ò lei comunicacions d'una zòna (vila, region, estat) per fòrça. Es generalament un acte de guèrra menada còntra de linhas maritimas mai pòu tanben èstre organizat d'un biais pacific (per exemple, dins l'encastre de sancions diplomaticas sensa declaracion de guèrra) ò còntra de linhas terrèstras.
Es sovent una operacion malaisada d'organizar car un blocus eficaç despend d'unei factors. De'n premier, necessita una superiotat militara pron sufisenta per mantenir en plaça lo blocatge e empachar una sortida advèrsa ò lo passatge d'elements exteriors. Per exemple, dins lo corrent de la crisi dei missiles de Cuba, leis Estats Units mobilizèron sièis pòrta-avions còntra la flòta fòrça limitada de Cuba. Puei, l'objectiu dau blocus dèu aver una importància sufisenta per gardar mobilibilizadas lei fòrças importantas necessàrias a l'establiment dau blocus. Per exemple, la defensa dau territòri nacionau permetèt ais Aliats de mantenir un blocus de 1914 a 1918 còntra leis Empèris centraus durant la Premiera Guèrra Mondiala. Enfin, un blocus necessita una volontat pron fòrta per lo mantenir. Per exemple, en 1962, la volontat estatsunidenca de mantenir en plaça lo blocus de Cuba maugrat lo risc de guèrra nucleara entraïnèt finalament lo retirament dei missiles sovietic de l'illa.


text:
Corsa camarguenca
La corsa camarguenca es un espòrt tradicional occitan, localizat dins un airal que s'espandís dins una partida orientala de Lengadòc e de l'oèst de Provença (dempuèi Erau fins a Vauclusa), que los rasetaires devon agantar los atributs que son fixats a las banas del buòu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquesta tradicion, a mai foguèsse pro diferenta a la debuta, sembla pro anciana que n'existís almens una atestacion en 1402 a Arle [1] que s'i celebrèt una corsa en onor del comte de Provença Loís II e s'i faguèt combatre un lion amb un buòu [2].
Aqueste jòc taurin se perpetuèt mas coneguèt de modificacions long del temps. Malgrat una enebicion en 1662 deguda a un nombre considerable de nafrats e de mòrts, los jòcs contunhèron d'amagat fins al sègle XIX.
Los atributs[modificar | modificar la font]
Los atributs son d'elements claus dins la corsa liura. De segur sens aquestes, se podrián pas far de corsas. D'atributs n'i a tres, descriches enjós dins l'òrdre que los devon tirar los rasetaires[3],[4],[5].
- La cocarda, que contràriament a çò que pòt far pensar lo nom, es un riban roge qu'a una dimension d'entre cinc e sèt centimètres de long e d'un centimètre de larg. La cocarda es estacada gràcias a una faisèla a la part nauta del front del buòu e al centre.
- L'agland qu'es en realitat un pompon de lana blanca. Ne meton dos que son ligats a la faissèla que penja a la basa de cada bana.
- La faissèla qu'es lo darrièr dels atributs que se deu levar. Envira la bana amb un nombre de torns variable qu'es determinat en foncion del classament del buòu.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.ffcc.info/article2022.html
- ↑ http://sites.univ-provence.fr/tresoc/libre/integral/libr0147.pdf
- ↑ coursecamarguaise.midiblogs.com - Consultat lo 10 d'agost de 2007.
- ↑ "Lexique Course Camarguaise" dins midilibre.com - Consultat lo 10 d'agost de 2007}}.
- ↑ "Charte de la course à la cocarde 3. Chap 3 : LES ATTRIBUTS LES RAZETEURS LES TOURNEURS" - Consultat lo 10 d'agost de 2007.


text:
frappant parqueterie rennes la parqueterie rennes 35.
e parqueterie rennes la 35 horaires,parqueterie rennes route de lorient la 35 e,la parqueterie rennes 35 e route de lorient plan travail cuisine images,e fr la parqueterie rennes 35 horaires route de lorient,parqueterie rennes horaires route de lorient la 35, la parqueterie rennes 35 horaires e,parqueterie rennes horaires e awesome lame l la 35,e parqueterie rennes horaires route de lorient,parquet parqueterie rennes route de lorient la 35 horaires,la parqueterie rennes 35 route de lorient e best parquets images on.


text:
Pierre Moscovici
Pierre Moscovici, nascut lo 16 de setembre de 1957 à París, es un òme politic francés, membre del Partit Socialista, nomenat Ministre de l'Economia, de las Finanças e del Comèrci Exterior lo 16 de mai de 2012 dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Deputat europèu entre 1994 e 1997 puèi entre 2004 e 2007, ministre encargat dels Afars Europèus entre 1997 e 2002 dins lo govèrn Lionel Jospin, dempuèi las eleccions legislativas del 17 de junh de 2007 deputat del Dobs.
Somari
Mandats e foncions[modificar | modificar la font]
Mandats electorals[modificar | modificar la font]
- Deputat europèu
- 19 de julhet de 1994 - 5 de junh de 1997 : deputat europèu
- 20 de julhet de 2004 - 25 de junh de 2007 : deputat europèu de la circonscripcion « Èst »
- Deputat
- 12 de junh de 1997 - 4 de julhet de 1997 : deputat de la 4a circonscripcion de Dobs
- 20 de junh de 2007 : deputat de la 4a circonscripcion de Dobs
- Conselhèr regional
- 28 de març de 1998 - 15 de març de 2004 : membre del Conselh Regional de Franca Comtat
- Conselhèr general
- 27 de març de 1994 - 18 de març de 2001 : membre del Conselh General de Dobs.
- Conselhièr municipal
- 18 de junh de 1995 - 18 de març de 2001 : cònsol de Montbéliard
- 19 de març de 2001 - 8 de març 2008 : cònsol de Montbéliard
- 9 de març de 2008 : cònsol de Valentigney
- Comunautat d'aglomeracion
- 12 d'abril de 2008 : president de la Comunautat d'Aglomeracion del País de Montbéliard
Foncions ministerialas[modificar | modificar la font]
- 4 de junh de 1997 - 6 de mai de 2002 : ministre encargat dels Afars Europèus del govèrn de Lionel Jospin
- 16 de mai de 2012 : Ministre de l'Economia e de las Finanças del govèrn de Jean-Marc Ayrault
Autras foncions[modificar | modificar la font]
- Representant francés a la Convencion Europèa.
- President del Movement Europèu-França 2004-2006.
- Secretari nacional a las relacions internacionalas al PS.
- Mèstre de conferéncias a l'Institut d'Estudis Politics de París[1].
- President de l'SMAU junh de 2009 - junh de 2011.
- President de l'Agéncia de Desvolopament e d'Urbanisme del país de Montbéliard.
- Vicepresident del lobby patronal lo Cercle de l'industria.
- Avocat inscrich a París de 2005 a 2007.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Programa de corses


text:
Jòclong numèro 18 30/01/2014
Un piano dans le pré Modal 2002 André Ricros e Gérard Douvisy. 14 cantas tradicionaus en occitan d’Auvernha. Su – pèr -be !
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitat o espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Escotar Ràdio País en dirècte : ací
.
Like this:
Like Loading...


text:
Lo mond perdut
Estil : Jove public
Sector : Literatura
Lenga : Occitan
Annada de parucion : 2017
Creator: Doyle, Arthur Conan, Beziat, Pèire. Traducteur
Editor : IEO Edicions
En mai d’aquò i a pas degun sus tèrra de mai rebelut e de mai violent. Lo jornalista Edward D. Malone ne sap quicòm, mas se rebuta pas. Quand se parla d’amodar una expedicion scientifica per anar afortir o denegar los dires del professor, se pòrta volontari per i anar.
E los vaquí partits, dos professors, un nòble aventurièr e un jornalista a la descobèrta d’un mond perdut. Mas serà pas tot planièr que lor caldrà far la contra a la natura, a las bèstias salvatjas e mai a d’òmes-moninas.
Sir Arthur Conan Doyle, lo paire de Sherlock Holmes, nos convida a far una passejada dins un mond qu’òm auriá cregut avalit. Lo roman a influenciat mai d’una òbra literària o cinematografica coma King Kong e Jurassic Park e es per quicòm dins la fòga populara pels dinosaures.
Espèri, doncas, qu’auretz aitant de plaser de legir aqueste libre coma ieu ai agut de lo revirar.


text:
Eth Conselh Generau d’Aran e era Deputacion de Lhèida an organizat un cors de formacion destinada as trabalhadors des entitats locaus encargadi e responsables deth desvolopament dera Lei dera Transparéncia, damb er objectiu qu’aguesti trabalhadors dera foncion publica artenhen ua coneishença juridica e des obligacions legaus dera Lei, atau coma conéisher era informacion a publicar entà introdusir-la en Portau dera Transparéncia e arténher ua coneishença tecnica e practica deth Portau dera Transparéncia entàs entitats locaus, qu’entrarà en foncionament eth pròplèu 1 de gèr de 2016.
Es naues tecnologies s’an convertit en un excellent estrument entà aumentar eth grad de transparéncia des administracions deuant es ciutadans, que cada dia exigissen accèssi mès clari e dirèctes entà conéisher es recorsi e era gestion des administracions locaus.
Aguesta exigéncia coïncidís damb çò establit ena naua Lei 19/2014 de transparéncia, accès ara informacion publica e bon govèrn. Entà complir era nòrma, totes es administracions incorporaràn enes sues respectives webs un portau de transparéncia que s’aufrirà des d’eth informacion accessibla, precisa e complèta.
Era Deputacion de Lhèida, en coordinacion damb era Generalitat e es autes deputacions catalanes, an trabalhat entà dessenhar era estructura e es contenguts d’aguesti portaus web.
Se tracte d’un portau web que meterà a posita de toti enquia 130 donades, qu’engloben tèmes coma era descripcion dera activitat publica, er organigrama, es percepcions economiques deth personau e des cargues, eth pressupòst, es subvencions e convènis, donades estadistiques e de compdabilitat.
Pera sua part eth Conselh Generau d’Aran, ja a fòrça auançades es prètzhèts d’entratge des donades en Portau dera Transparéncia, entà que pogue entrar en foncionament ena Val d’Aran eth dia 1 de gèr der an pròplèu, encara qu’er entratge complèt des donades se harà de forma progressiua pendent es prumèrs mesi de 2016, tau e coma expliquèren es responsables deth Portau dera Transparéncia dera Deputacion de Lhèida pendent era jornada de formacion.


text:
Imnes de Dèlfes
Los imnes de Dèlfes que son duas pèças de musica de la Grècia antica marcadas sus pèiras au segond sègle A.C. e vodadas au diu Apollon
La musica qu'i e marcada dab letras grègas com ac hasèvan los ancians grècs.
Lo purmèr imne que's compausa d'ua simpla linha melodica compausada sus lo mòde dorian (en vertat, meilèu çò qui aperam uei lo mòde frigian.
Que hon descobèrtas au sègle XIX e, au dia de uei, que son las pèças de musicas conegudas e notadas shens ambigüetat mei ancianas (la pèça la mei anciana qu'ei ua tauleta sumeriana d'argela mes d'ua lectura mei imprecisa peus especialistas).