text:
Primièra Guèrra Mondiala
La Primièra Guèrra Mondiala o la Granda Guèrra (var. Purmèra Guèrra Mondiau) es lo conflicte armat a l'escala planetària que se debanèt de julhet de 1914 fins a novembre de 1918. Mai de 9 milions de personas moriguèron dins aquesta guèrra.
Los Aliats (França, l'Empèri Britanic, l'Empèri Rus e Itàlia) desfàn las Fòrças Centralas (l'Empèri Alemand, Àustria-Ongria, e l'Empèri Otoman). L'armistici foguèt signat l'11 de novembre de 1918.
Las encausas d'aquesta guèrra son divèrsas. França vòl recuperar a Alemanha, Alsàcia-Lorena, perduda en 1870. Itàlia vòl prene Dalmàcia a Àustria-Ongria. Tornarmai, i a de tensions nombrosas dins la region dels Balcans.
La guèrra donèt luòc a una importanta reestructuracion de la geografia europèa; quatre grands Empèris despareguèron (Empèri Rus, Empèri Alemand, Àustria-Ongria e Empèri Otoman) e apareguèron de païses novèls (Checoslovaquia, Estònia, Letònia, Lituània, Polonha, Iogoslavia e Ongria).
Somari
- 1 Lei causas de la guèrra
- 1.1 Lei sistèmas d'aliança e la logica dei blòts
- 1.2 Lei crisis internacionalas entre 1905-1914
- 1.3 La corsa ais armaments
- 1.4 Lo novelum dei nacionalismes
- 2 La guèrra
- 2.1 La crisi de l'estiu de 1914
- 2.2 La revirada de la guèrra corta
- 2.3 Extension e enfangament de la guèrra
- 2.4 La rompedura de l'equilibri estrategica de 1917
- 2.5 La fin de la guèrra e la victòria de l'Entenduda
- 3 Lei consequéncias de la guèrra
Lei causas de la guèrra[modificar | modificar la font]
Lei sistèmas d'aliança e la logica dei blòts[modificar | modificar la font]
Lo tornant deis annadas 1890[modificar | modificar la font]
Lo 9 de març de 1888, la mòrt de l'emperaire alemand Guilhèm Ièr privèt lo cancelier Otto von Bismarck de son sostèn politic. Ansin, seis adversaris, principalament lei nacionalistas alemands e leis òmes d'afars dei regions renanas, aprofichèron la situacion per lo marginalizar. Li reprochèron de tenir Alemanha en despart de la lucha coloniala. De mai, l'equilibri continentau defendut per lo cancelier empachèt la poissança economica novèla de l'empèri.
Lei questions economicas ocupèron donc una plaça creissenta. D'efèct, se lo quadre economic, lo capitalisme liberau, demorèt fins a la guèrra, la "Granda Depression" (1873-1896) modifiguèt lo ròtle de l'Estat e entraïnèt un retorn dau proteccionisme. En França, la tarifa Méline (1892) o la lèi de proteccion de l'agricultura de 1897 ne'n foguèron d'exemples. Aquelei proteccions pesèron sus lei relacions internacionalas coma o mòstra la guèrra doaniera entre França e Itàlia de 1887 a 1898.
Enfin, la concepcion de l'Estat de Bismarck, ierarquic e centralizat, aguèt tendéncia de negligir lei reaccions dei pòbles, en particular la fòrça dau panslavisme o dau patriotisme francés. Per exemple en 1887, l'afar Schnaebelé (un comissari arrestat illegament per d'Alemands lo sospichant d'espionatge) e la crisi boulangista manquèron de degenerar en guèrra. De campanhas de pressa aumentèron la tension mai finalament, la patz foguèt sauvada per una intervencion dirècta dau cancelier dins la liberacion dau comissari e la remanda dau generau Boulanger per lo govèrn francés.
Ansin, quand Bismarck demissionèt lo 18 de març de 1890, après 18 mes de coabitacion malaisada ambé l'emperaire novèu, Guilhèm II, l'eveniment marquèt la fin d'una epòca per Euròpa. Lo jornau satiric anglés comentèt « Lo pilòt quita lo naviri ».
L'aliança entre França e Russia[modificar | modificar la font]
La politica alemanda de Guilhèm II cambièt rapidament d'aquela de Bismarck. D'efèct, l'emperaire novèu vouguèt establir la dominacion alemanda sus l'Euròpa Centrala e son influéncia vèrs l'Empèri Otoman e China. La solidaritat ambé leis aligadas d'Alemanha foguèt donc clarament afiermada e, pensant que França aviá ren a ofrir a Russia, lo raprochament entre Alemanha e Russia realizat per Bismarck foguèt delaissat. En 1890, Guilhèm II refusèt donc de recondurre lo tractat de Reassegurença ambé lo tsar. En consequéncia, Russia foguèt isolada dins lei Balcans còntra Austria-Ongria e, en Asia Centrala, còntra Anglatèrra. Ansin, après de negociacions lòngas e malaisadas, França e Russia concluguèron una aliança militara lo 27 de decembre de 1893 onte se considerèt tres situacions :
- Se França èra atacada per Alemanha o Itàlia, l'Empèri Rus la sostendriá ambé 800 000 soudats.
- Se leis empèris atacavan Russia, 1 300 000 soudats francés serián mandats còntra Alemanha.
- Una mobilizacion parciala deis empèris centraus entraïnariá una mobilizacion generala francesa e russa.
En 1898, aquel acòrd foguèt renforçat. Lo govèrn francés acceptèt de sostenir lei pretencions russas dins lei Balcans e lei Rus faguèron la meteissa causa per lei revendicacions francesas sus Alsàcia-Lorena. Pasmens, aquela aliança, e mai s'èra defensiva, considerava per lo premier còp la possibilitat d'una guèrra generala e la mobilizacion generala automatica èra un factor agravant dins lo cas d'una crisi importanta.
La construccion de l'Entenduda Corala e de la Tripla Entenduda[modificar | modificar la font]
Paradoxalament, l'Entenduda Corala foguèt amorsada per la crisi de Fachoda. En 1898, una expedicion francesa comandada per lo capitani Marchand agantèt lo fòrt de Fachoda. Lo govèrn francés esperava renegociar lei zònas d'influénça dins la region de Sodan. Pasmens, leis Anglés èran determinats e la flòta britanica efectuèt de demostracions davant Brèst e Tolon constrenhent França de recular. En despiech de la tension e de l'umiliacion francesa, lei dos país rivaus comprenguèron adonc la necessitat de reglar sei diferents coloniaus. Un acòrd se concluguèt lo 8 d'abril de 1904 maugrat leis esitacions anglesas.
La decision britanica foguèt averada per lei necessitats de la corsa ais armaments navaus. D'efèct, lo comandament de la flòta anglesa decidiguèt en 1889 d'aplicar la règla dau "Two Power Standard" que significava que la marina britanica deviá despassar de 10% lei segonda e tresena flòtas militaras acampadas. Dins aquò, l'esfòrç alemand dins la construccion navala obliguèt leis arsenals de Grand Bretanha a lançar de projècts costós. En 1903, leis Anglés assaièron donc de negociar ambé lo govèrn alemand que rebutèt tota concession, esperant enterin obtenir mai.
L'acòrd entre Francés e Anglés pertoquèt solament de zònas d'influéncia (Marròc, Egipte, Siam...) e ges d'engatjaments militars. Pasmens, tre 1905, l'Ententuda Corala venguèt pus importanta qu'inicialament previst. Enfin, la construccion de la Tripla Entenduda s'acabèt en 1907 ambé la resolucion dei problèmas coloniaus entre Russia e Anglatèrra. Menacèt desenant fòrtament la posicion deis empèris centraus.
Lei crisis internacionalas entre 1905-1914[modificar | modificar la font]
Lei crisis marroquinas[modificar | modificar la font]
La crisi de Tanger foguèt la premiera crisi deis annadas d'avans la guèrra. França desvolopèt son influéncia en Marròc dempuei 1898 e en novembre de 1904, un prest francés arribèt a la mesa sota tutèla dei finanças marroquinas e a un quasi protectorat. Alemanha foguèt pas consultada e lo 31 de març de 1905, Guilhèm II anoncièt son intencion de defendre leis interès alemands en Marròc e l'independéncia de son sultan. Una conferéncia internacionala foguèt reunïda a Algesiras a partir de genier de 1906 a la demanda dau sultan conselhat per leis Alemands. Pasmens, la conferéncia d'Algesiras mòstra l'isolament alemand e la soliditat de la Tripla Entenduda, França obtenent lo contraròtle de la polícia e dei finanças de Marròc.
Entre 1906 e 1911, l'anarquia que reinava en Marròc permetèt l'intervencion dei tropas francesas. Aquela intervencion èra contrari ai resultats de la conferéncia d'Algesiras. En 1911, leis Alemands aprofichèron l'ocupacion de Fes per mandar una canonièra a Agadir causant una crisi per obtenir dei compensacions colonialas en Cameron. Pasmens, la revendicacion alemanda sus tot lo Còngo francés entraïnèt Euròpa quasi vèrs la guèrra. La flòta anglesa foguèt mobilizada mai ni França ni Alemanha èran lèstas. En consequéncia, de negociacions dificilas acomencèron e se concluguèron lo 4 de novembre de 1911 : França poguèt establir son protectorat sus lei territòris marroquins en cambi d'unei regions a la frontiera entre Cameron e Còngo.
Dins aquò, la crisi d'Agadir mostrèt que lei poissanças europèas podián recórrer a la guèrra per reglar sei problèmas. Ansin, mentre que lo centre de la diplomacia mondiala se desplaçava vèrs lei Balcans, la corsa ais armaments s'accelerèt.
Lei crisis balcanicas entre 1908 e 1913[modificar | modificar la font]
Lo Congrès de Berlin en 1878 aviá amaisat lei tensions balcanicas durant trenta ans e desvirat leis ambicions russas vèrs Asia. De mai, en 1898 e 1903, Russia e Àustria s'entendèron per mantenir l'statu quo dins la region. Pasmens, la desfacha de l'empèri dau tsar còntra l'armada japonesa en 1905 cambièt la situacion e i entornèt l'interès rus.
En 1908, Àustria-Ongria profichèt de la desfacha russa, de la Revolucion de 1905 còntra lo tsar e de la Revolucion Turca de 1908 per annexar Bòsnia e Ercegovina qu'ocupava dempuei 1878. Alemanha sostenguèt fèrmament son aligat enterin que França conselhava la prudéncia. La crisi se clavèt en abriu de 1909 per un renforçament de l'aliança entre Alemanha e Àustria-Ongria. Pasmens, Itàlia, que revendicava Dalmàcia e s'estimava umiliada, concluguèt un acòrd ambé Russia. De mai, Russia obtenguèt de crèdits francés e britanics per accelerar son redreiçament militar. Enfin, lei societats secrètas se multipliquèron dins lei país eslaus e l'Empèri Otoman accentuèt la turquificacion de sei províncias balcanicas, provocant l'ira deis estats crestians de la region.
Tres guèrras especèron l'Empèri Otoman entre 1911 e 1913. La premiera foguèt declarada per Itàlia en 1911. S'acabèt per una victòria italiana facila, l'annexion de Tripolitània e deis illas de Dodecanès e d'ambicions novèlas per lei país balcanics. En 1912, Russia encoratgèt la formacion d'una liga balcanica entre Serbia e Bulgaria, ragantadas après per Romania e Grècia. En octòbre de 1912, leis Otomans foguèron escrachats dins lo corrent d'una guèrra de tres setmanas. La conferéncia de Londres de junh de 1913 contentèt pas Grècia, Romania e Serbia qu'ataquèron Bulgaria. Una guèrra novèla comencèt donc en julhet de 1913 còntra Bulgaria. Lo Tractat de Bucarèst modifiquèt lei cambiaments territoriaus, demenissent la part bulgara. En consequéncia, Bulgars e Otomans se raprochèron deis empèris centraus.
Leis autrei questions de la diplomacia internacionala[modificar | modificar la font]
D'autrei questions marquèron la diplomacia internacionala, aumentant considerablament lei tensions europèas :
- Alsàcia-Lorena èra lo contenciós internacionau pus grèu de la scena mondiala car opausava lei doas premierei poténcias militaras dau continent.
- Lei tèrras irredentas, Dalmatia, Ístria e Trentin, qu'èran de regions austrianas popladas per d'Italians, foguèron clarament revendicadas per Itàlia dempuei 1896. Lei contenciós pus importants entre França e Itàlia, Tunisia e guèrra comerciala, foguèron reglats en 1898. En 1900, un acòrd coloniau foguèt conclús per respectar leis interès italians en Cirenaïca e en 1902, lei dos país signèron un acòrd secrèt de neutralitat. Ansin, en 1906, Itàlia sostenguèt donc lei pretencions francesas sus Marròc.
- Lo territòri de Kars e Ardahan qu'èran turcs fins a 1878 e rus en 1914.
- La question irlandesa e l'agitacion independentista còntra la monarquia anglesa.
La corsa ais armaments[modificar | modificar la font]
La corsa ais armaments èra un factor d'instabilitat major de la politica internacionala. La reconstitucion de l'armada francesa entre 1872 e 1875, servici militar obligatòri e aumentacion dau nombre d'oficiers, permetèt lo mantèn d'una patz armada maugrat un suplement de 80 000 soudats alemands decidit durant l'afar Schnaebelé. Aqueu equilibri foguèt romput per l'aliança entre França e Russia. La corsa ais armaments comptèt au mens tres plans.
D'en premier, la question deis efectius e la pensada d'une guèrra corta que desboquèt en França e en Alemanha a la formacion d'armadas d'activa nombrosas e de resèrvas alemandas fòrça importantas per sostenir rapidament una lucha sus dos frònts. Ansin, en 1914, França aviá 750 000 soudats e Alemanha 820 000. Leis autrei armadas europèas poguèron pas seguir aqueleis esfòrç.
Lo segond plan èra lo desvolopament de la poténcia de fuòc (artilhariá e mitralhieras). Pasmens, èran dependents dei plans militars. Lo plan alemand Schlieffen, prevesent d'envolopar l'armada francesa per l'èst, necessitava una artilhariá pesuga e mobila per destruire rapidament lei fòrts bèlgas e blocar leis ofensivas francesas en Alsàcia-Lorena. França, ambé de mejans pus limitats e un estat major cresent pas a l'artilhariá pesuga, preferiguèt privilegiar l'artilhariá leugiera e lo sostèn au rearmament rus.
Enfin, sus lei mars, lei flòtas anglesa e alemanda se liurèron una concurréncia acarnada. D'efèct, lo passatge dau carbon au mazot entraïnèt una aumentacion dei tonatges e dei canons embarcats. Ansin, Alemanha e Anglatèrra lancèron tres o quatre per annada mai leis unitats d'escòrta e d'acompanhament.
Lo novelum dei nacionalismes[modificar | modificar la font]
Aquelei desequilibris noiriguèron una generalizacion dau nacionalisme. En França, la crisi de Tanger en 1905 aguèt luòc en meme temps que l'amnistia deis antidreyfusards. A partir de 1908, lei sentiments antialemands venguèron un fenomèn massís. En Alemanha, lei ligas pangermanistas entretenguèron l'agitacion en denonciant especialament lo risque d'enceuclament causat per l'aliança entre França e Russia. Lei politicas de fermetat èran donc encoratjadas dins lei país europèus a partir deis annadas 1911-1912.
La guèrra[modificar | modificar la font]
La crisi de l'estiu de 1914[modificar | modificar la font]
La crisi de Sarajevo se debanèt en doas etapas pendent l'estiu de 1914. Premier, après de manòbras militaras en Bòsnia servent de demostracions de fòrça en seguida de la victòria sèrba de 1913, l'archiduc eiretier d'Àustria-Ongria Francés Ferrand e son esposa foguèron assassinats per un nacionalista sèrbe, Gavrilo Princip. Leis autoritats austrianas n'atribuiguèron la responsabilitat a la politica dau govèrn sèrbe e l'armada de l'empèri decidiguèt d'aprofichar la situacion per eliminar la poténcia sèrba dei Balcans. Lo 6 de julhet, Alemanha donèt son sostèn a son aligada.
Lo 23, un ultimatum foguèt mandat ai Sèrbes per Àustria-Ongria demandant la revocacion dei foncionaris sostenent lei campanhas antiaustrians e la participacion de la polícia austriana a l'enquista. Aqueu darrier ponch venguèt a transformar Serbia en protectorat. Lo govèrn de Belgrad refusèt donc prepausant puslèu una mediacion internacionala sostenguda per lo Reiaume Unit. Mai lo 26, Alemanha quichèt l'Empèri Austrian de reglar lo problèma sèrbe rapidament e de metre l'Entenduda davant lo fach complit. Ansin, lo 28, la guèrra foguèt declarada per leis Austrians.
Dins aquò, Russia suportèt pas l'umiliacion coma per la crisi de 1908 e la logica de blòt entraïnèt un conflicte generau. D'efèct, apielada per lo sostèn francés confiermat lo 25 de julhet, decretèt la mobilizacion parciala lo 29, puei totala lo 30. Aquela mobilizacion èra en partida causada per lei dificultats tecnicas liadas ai gròssei distàncias russas. Pasmens, lo 31, Alemanha adreicèt un doble ultimatum exigent la desmobilizacion russa e de garantidas de neutralitat (lei fòrts de Verdun e Toul) de part de França. L'endeman, Russia refusèt e Alemanha li declarèt la guèrra. En consequéncia, França mobilizèt sei tropas e Alemanha deguèt tanben li declarar la guèrra lo 3 d'aost. Enfin, lo 4, l'invasion de Belgica per l'armada alemanda causèt la declaracion de guèrra britanica en rason dau Tractat de 1839 garantissent la neutralitat bèlga.
La revirada de la guèrra corta[modificar | modificar la font]
Lei fòrças s'afrontant en 1914 foguèron relativament equilibradas e l'unitat nacionala foguèt realizada per totei lei govèrns participant a la guèrra. L'Internacionala Socialista foguèt sospressa e, maugrat l'assassinat de Jaurès, sei membres se raliguèron a sei país. De trèvas politicas e socialas foguèron establidas.
Pasmens, la guèrra corta esperada per lei govèrns europèus aguèt pas luòc. Ansin, sus lo frònt oèst, leis Alemands executèron lo plan Schlieffen atacant la Belgica enterin que l'infantariá francesa èra blocada per lei fortificacions de Metz. Remandats vèrs Nancy, lei Francés perdèron la « batalha dei frontieras » durant lo mes d'aost de 1914. Dins aquò, una seria de còntraofensivas francesas conduchas pendent la Batalha de Marna (5-12 de setembre) obliguèron l'armada alemanda de se replegar sus Aisne. Lei doas armadas essent escagassadas, lo frònt s'estabilizèt aquí. Puei, durant lei mes d'octòbre e de novembre, lei dos camps assaièron de se desbordar mutualament per l'oèst. Finalament, après aquela « corsa a la mar », lo frònt s'estabilizèt tanben e lei soudats deguèron cavar d'enfrondadas per passar l'ivèrn.
A l'èst e au sud, la guèrra s'installèt tanben dins la durada. Lei Rus ataquèron lo 15 d'aost, bateguèron leis Austrians dins lei Carpats mai foguèron sevèrament vencuts per leis Alemands a Tannenberg lo 27 d'aost e ai lacs mazures lo 10 de setembre. Enfin, lei Sèrbes resistiguèron ais assauts austrians e reprenguèron Belgrad.
Extension e enfangament de la guèrra[modificar | modificar la font]
Luchas diplomaticas e arribada de participants suplementaris[modificar | modificar la font]
Inicialament negligidas per la perspectiva d'una guèrra rapida, lei poissanças neutras venguèron l'enjòc principau de la diplomacia après lei premierei setmanas de conflicte. Dins l'espèr de participar a la patz finala dins de condicions favorablas. Ansin, lo 1èr de novembre de 1914 l'Empèri Otoman intrèt dins la guèrra ambé leis empèris centraus per alunchar la menaça russa sus lei destrechs e per gançalhar la tutèla financiera deis Anglés e dei Francés.
Pasmens, la lucha diplomatica principala pertoquèt la participacion italiana. D'efèct, Itàlia e son premier ministre proclamèron sa neutralitat per obtenir lei tèrras irredentas. Dispausant de regions austrianas, l'Entenduda ne'n prometèt la possession ais Italians per lo Tractat de Londres lo 26 d'abriu de 1915. De mai, de compensacions foguèron previstas en cas de desmembrament de l'Empèri Otoman. Itàlia declarèt donc la guèrra ais empèris centraus lo 20 de mai de 1915.
Lei país balcanics cerquèron lei melhorei compensacions a respèct de consequéncias dei guèrras de 1912-1913. Bulgaria chausiguèt lo camp deis empèris centraus en setembre de 1915 e Romania aqueu de l'Entenduda un an après. Enfin, Grècia, maugrat de tensions importantas entre lo rèi favorable ais Alemands e lo premier ministre favorable a l'Entenduda, prenguèt lei parts dei segonds.
La perseguida dei combats a l'avantatge deis Empèris Centraus[modificar | modificar la font]
En 1915, lei combats se desvolopèron sus lo frònt orientau. D'efèct, leis ofensivas francesas de mai e setembre de 1915 capitèron pas la pertusada dau frònt alemand. En revenche, lei Alemands enregistrèron unei victòrias còntra l'armada russa que perdèt especialament Varsòvia. De mai, l'intrada en guèrra dei tropas bulgaras provoquèt l'escrachament de Serbia que son armada deguèt batre en retirada a travèrs d'Albania fins a la mar per èsser reculhida per una flòta de l'Entenduda. Leis autreis ofensivas francesas e anglesas, per forçar lei destrechs e ajudar lei Rus, foguèt replegada per lei Turcs dins lei Dardanèls.
L'annada seguenta foguèt l'annada de la batalha de Verdun. L'objectiu deis Alemands èra d'infligir dei pèrdas colossalas e irremplaçablas per l'armada francesa gràcias a l'artilhariá e a la posicion malaisada deis unitats francesas a l'entorn de Verdun. Pasmens, après quasi dètz mes de combats acarnats e saunós, leis Alemands foguèron replegats e lo nombre de mòrts similar per lei dos camps. Sus leis autrei frònts, la granda ofensiva de l'Entenduda sus la Somme se turtèt a la resisténcia alemanda e Alemands e Austrians perseguiguèron seis avançadas. De mai, l'armada romanesa subiguèt unei desfachas e lo país foguèt quasi entierament envaït e de renfòrç rus foguèron mandats per tenir lei Romanés dins la guèrra.
Sus mar, leis Alemands temptèron de rompre lo blocatge britanic. Pasmens, la rescòntre lei doas flòtas virèt a l'avantatge deis Anglés au moment de la batalha de Jutlàndia. Après aquela batalha, la flòta de superficia alemanda restèt dins sei pòrts per lo rèsta de la guèrra. Ansin, leis Alemands decidiguèron d'entraïnar la guèrra sotamarina a outrança maugrat l'ostilitat creissenta deis Estats Units.
La rompedura de l'equilibri estrategica de 1917[modificar | modificar la font]
La Revolucion Russa e la declaracion de guèrra estatsunidenca[modificar | modificar la font]
La guèrra sotamarina a outrança comencèt lo 1er de febrier e de naviris nombrós foguèron aprefondats per leis Alemands. Pasmens, leis atacas còntra lei naviras neutres entraïnèron la declaracion de guèrra deis Estats Units. Lei convòis sus l'ocean Atlantic foguèron adonc mielhs escortats per l'ajuda dei renfòrç de la flòta estatsunidenca.
Pasmens, leis Estats Units avián pas d'armada permanenta e poguèron pas mandar immediatament de soudats en Euròpa mentre que Russia èra mesa fòra combat. D'efèct, après lei revolucions de febrier e d'octòbre de 1917, lei bolchevics prenguèron lo poder e decidiguèron de se retirar de la guèrra. Lo Tractat de Brest-Litovsk, conclús lo 15 de decembre, marquèt la victòria deis empèris centraus sus lo frònt èst. De mai, permetèt lo transferiment dei soudats alemands vèrs lo frònt oèst. Enfin, totalament enceuclats per lo retirament rus, lei Romanés capitulèron tanben.
Per lei Francés, la prima de 1917 foguèt marcada per l'escac murtrier de l'ofensiva còntra lo Camin dei Damasc lo 9 d'abriu. De mutinariás esclatèron lei 17 d'abriu e 10 de junh dins la mitat dei regiments francés. Lo remplaçament dau generau en cap de l'armada francesa Robert Nivelle per Philippe Pétain e quauqueis execucions restabliguèron l'òrdre. Pasmens, fàcia a l'avantatge numeric deis Alemands, lei Francés e leis Anglés deguèron recular davant Amians e sus Marna. Leis Italians foguèron egalament desfachs a Caporetto lo 24 d'octòbre perdent uneis òmes e reculant de 140 km.
La fugida en avans vèrs la guèrra totala[modificar | modificar la font]
Aquelei dificultats entraïnèron la formacion de govèrns autoritaris per luchar còntra lei crisis morala e sociala. Ansin, Clémenceau en França, Lloyd George en Anglatèrra, Salengro en Itàlia o l'estat major alemand impausèron una guèrra totala per obtenir la capitulacion sensa condicion de l'enemic. La repression de l'agitacion sociala permetèt adonc de restablir l'òrdre dins la societat per la fin de 1917. Lo propaganda foguèt tanben renforçada.
La fin de la guèrra e la victòria de l'Entenduda[modificar | modificar la font]
La desfacha deis aligats d'Alemanha[modificar | modificar la font]
Sei succès de 1917-1918 escagassèron l'armada alemanda e sei resèrvas. De mai, l'arribada dau còrs expedicionari estatsunidenc e de nombrós carris de combat francés e anglés cambièron lo cors de la guèrra autorizant lo mandadís de renfòrç e l'entraïnament d'ofensivas sus lei frònts segondaris. Premier, Bulgaria foguèt vencuda per l'armada de Tessalonica comandada per Franchet d'Espérey e compelida a la signatura d'un armistici lo 26 de setembre de 1918. Lo 30 d'octòbre, foguèt lo torn de l'Empèri Otoman après la pèrda de Siria còntra lei tropas dau generau Allenby. Enfin, Àustria-Ongria, après una desfacha vèrs Vittorio-Venetto còntra leis Italians e lei revòutas dei pòbles de l'Empèri, cessèt lo combat lo 3 de novembre.
La desfacha alemanda[modificar | modificar la font]
Lo 26 de març, l'Entenduda reorganizèt son comandament e Ferdinand Foish venguèt cap dau frònt oèst. Sa nominacion melhorèt la coesion dei tropas e permemèt de resistir a l'ofensiva alemanda de julhet de 1918. Puei, una còntraofensiva, lo 8 d'aost, remandèt leis Alemands sus lei posicions ocupadas vèrs la prima de 1918. Foguèt lo començament de l'ofensiva dei Cent jorns e de la retirada alemanda. Pasmens, l'armada dau Reich conservèt sa combativitat e son organizacion, reculant lentament vèrs la frontiera puei a travèrs de Belgica.
En revenge, a l'arrier, lo poder se descompausèt. Pendent lo mes de setembre, lo comandant en cap alemand, Ludendorff, assaièt d'obtenir un armistici immediat. Pasmens, lo 4 d'octòbre, lo president estatsunidenc Wilson exigiguèt aperavans la formacion d'un govèrn democratic. Lei militars alemands temptèron donc de perseguir lei combats mai finalament, Lundendorff foguèt demés de son pòste lo 26 e la revolucion petèt entre lo 3 (mutinariá dei marins de Kiel) e lo 9 de novembre (revòutas dins Berlin e Munic). Lo cancelier Max de Bade proclamèt l'abdicacion de l'emperaire e son eiretier e un govèrn provisòri dirigit per lo socialista Friedrich Ebert foguèt mes en plaça. Lo 11 de novembre de 1918, l'armistici foguèt signat ambé l'Entenduda laissant lei militars cridar a la traïson.
Lei consequéncias de la guèrra[modificar | modificar la font]
Lei tractats de patz[modificar | modificar la font]
Lo Tractat de Versalhas[modificar | modificar la font]
Lo Tractat de Versalhas foguèt lo tractat de patz entre leis Aligats venceires de la guèrra e leis Alemands. Foguèt signat lo 28 de junh de 1919. Lei frontieras alemandas foguèron redessenhadas au profiech de França, de Polonha, de Belgica e de Danemarc. Ansin, Alemanha perdèt 15% de son territòri continentau e 10% de sa populacion. Lei transformacions principalas foguèron :
- França recuperèt Alsàcia-Lorena. De mai, Sarra èra internacionalament occupada per 15 annadas.
- Belgica recebèt lei cantons d'Eupen e de Malmedy.
- Lei territòris poplats per de populacions danesas poguèron rejónher Danemarc per referendum. Lei vilas d'Aabenraa, Sønderborg e Tønder diguèron de òc per aqueu restacament en 1920.
- De territòris de l'èst d'Alemanha venguèron polonés e Dantzig una vila libra per garantir un accès a la mar au novèu estat polonés.
- Pèrda per Alemanha de son empèri coloniau.
La poissança militara alemanda foguèt tanben sevèrament enquadrada. Deguèt liurar 5 000 canons, 25 000 avions, sei carris de combat e sa flòta. De mai, son rearmament foguèt estrictament limitat :
- Interdiccion de possedir de carris de combat, una aviacion e una artilhariá.
- Son efectiu foguèt limitat a 100 000 soudats e lo servici militar abolit.
- La riba seneca dau Ren e lei vilas de Coblence, Mayence e Colonha foguèron desmilitarizadas.
Enfin, Alemanha foguèt reconeguda responsabla de la guèrra e deguèt pagar de reparacions a autor de 132 miliards de marks-òr.
Lei Tractats de Saint-Germain-en-Laye e de Trianon[modificar | modificar la font]
Lei Tractats de Saint-Germain-en-Laye e de Trianon foguèron lei tractats de patz amb Àustria e Ongria. Consacrèron leis independéncias checoslovaca e iogoslava. Itàlia annexèt Trieste, Ístria, una partida de Dalmatia e Aut Adige. Puei, la reünion d'Alemanha e d'Àustria foguèt interdicha. A prepaus d'Ongria, lo país perdèt Transilvània au profiech de Romania, Eslovaquia e Rutènia que ragantèron Checoslovaquia, Croàcia, Bòsnia e Ercegovina e Voivodina annexadas per Iogoslavia e enfin lo territori de Burgerland donat ais Austrians.
Lei Tractats de Sèvres e de Lausana[modificar | modificar la font]
Lo Tractat de Sèvres foguèt lo premier tractat de patz ambé l'Empèri Otoman signat lo 10 d'aost de 1920. Lo país foguèt desmembrat entre Grècia, França, Anglatèrra, Itàlia e per la creacion d'estats curd e armèni. Pasmens, aqueu tractat renforçèt lo movement nacionalista de Mustafa Kemal e una guèrra aguèt luòc entre 1920 e 1922. S'acabèt per la victòria dei tropas turcas nacionalistas e la desfacha o lo retirament dei país ocupants. Un tractat novèu foguèt donc conclús lo 10 d'aost a Lausana. Turquia obtenguèt sei frontieras modèrnas ambé l'annexion dau Curdistan e de l'Armenia turcs e un cambi d'abitants ambé Grècia. Enfin, lei destrechs de Dardanèls e dau Bosfòr foguèron dubèrts au comèrci internacionau.
Lo Tractat de Neuilly[modificar | modificar la font]
Lo Tractat de Neuilly ambé Bulgaria foguèt signat lo 27 de novembre de 1919. Romania annexèt la Dobròtja Meridionala, Grècia recebèt la Tràcia Occidentala e Iogoslavia recuperèt quauquei destrechs macedonians. De reparacions foguèron egalament previstas e l'armada bulgara foguèt limitada a 20 000 òmes.
La novèla carta d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Lei pèrdas[modificar | modificar la font]
Pèrdas umanas[modificar | modificar la font]
De veire : Pèrdas umanas de la Premiera Guèrra Mondiala
Quasi 9,7 milions de soudats foguèron tuats pendent la guèrra per lei combats, lei malautiás, leis accidents o la captivitat. Lei bleçats èran unei 21,2 milions. Lei pèrdas civilas foguèron tanben importantas, en particular dins leis empèris centraus que sofriguèron dau blocatge deis Anglés e dei Francés pendent la guèrra. Ansin, quasi 6,8 milions de civils moriguèron pendent la guèrra. En causa d'una estrategia fòrça ofensiva e d'una populacion pus granda, lei pèrdas de l'Entenduda foguèron pus importantas : 5,7 milions de soudats e 3,6 milions de civils mòrts e 12,8 milions de bleçats. Leis empèris centraus foguèron mens tocats e, proporcionalament, lei pèrdas civilas foguèron pus importantas ambé 4,0 milions de soudats e 3,1 milions de civils tuats o mòrts durant la guèrra. En Africa, lei pèrdas, en particular per lei civils, son totjorn mau conegudas. Pasmens, deguèron èsser fòrça importantas car leis operacions militaras entraïnèron una famina grèva dins mai d'una region.
Pèrdas economicas[modificar | modificar la font]
Maugrat quauqueis industrias florissentas a la fin de la guèrra, la situacion economica dei participants au conflicte es fòrça malaisada. D'efèct, lei despensas de la guèrra son estimadas a 340 miliards de dolars e lei destruccions son importantas. Lei principalas foguèron concentradas dins certanei zonas coma Belgica o lei regions dau nòrd-èst de França o d'Itàlia. Pasmens, d'autrei regions foguèron egalament tocadas per de combats. Ansin, lei país pus grands d'Euròpa veguèron una diminucion importanta de sei produccions industrialas : -38% per França entre 1913 e 1920, -39% per Alemanha... etc. De mai, lei monedas son afeblidas per l'aumentacion de la quantitat de sòus en circulacion. Per exemple, foguèt multiplicada per 11 au Reiaume Unit. Lei resèrvas d'òr èran donc pas sufisentas per garantir sei valors. Enfin, leis estats europèus son egalament fortament endeutats.


c: text/html

text:
Balloy
Balloy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
D'una superficie de 1 325 ectaras[1] (siatz 13.25 km²), la municipalitat de Balloy aperten al costat de Bray-sus-Seine en lo arrondiment de #Provenir. Las municipalitats limitrophes prèps de Balloy incluent Gravon a 1,99 km, Bazoches-lès-Bray a 3,10 km, Égligny a 3,83 km, Lo Cavòt a 4,29 km e Châtenay-sus-Seine a 4,36 km[2],[3].
D'une superficie de 1 325 hectares[1] (soit 13.25 km²), la commune de Balloy appartient au canton de Bray-sur-Seine dans l'arrondissement de Provins. Les communes limitrophes proches de Balloy incluent Gravon à 1,99 km, Bazoches-lès-Bray à 3,10 km, Égligny à 3,83 km, La Tombe à 4,29 km et Châtenay-sur-Seine à 4,36 km[2],[4].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 http://www.atome77.Coma/vilas/comunas/19/balloy.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant (consultat en 11 de març de 2012) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « atome77 » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ 2,0 et 2,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
cartesfrance.
- ↑ http://www.lion1906.Cossí/departements/seine-e-marne/balloy.php modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant (consultat en 11 de març de 2012)
- ↑ « Balloy », Lion1906 (consultat en 11 mars 2012)
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Paginas amb d'errors de referéncia
- Pàgines que usen Timeline
- Pagina del modèl Ligam web comportant una error
- Ortografia de verificar
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Sèina e Marna

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
12/07/2013
"Arnaut Daniel, grand mestre d'amor" per Joan-Loís LEVEQUE
Nascut a Rabairac a l’entorn de 1150, lo trobador Arnaut Daniel fuguet presat per lo monde de son temps coma lo mestre dau trobar ric, valent a dire lo mestre d’una poësia que sa versificacion, sas metafòras e sas figuras de lenga eran d’una granda richessa. Daus còps criticada per los que la trobavan pas de pro bon comprener, quela fòrma plan exigenta de l’art daus trobadors es entierament au servici, chas Arnaut Daniel, de la magnificéncia de l’èsser aimada. De fach, pauc d’autors lirics an portat lo sentiment amorós, mai erotic, a-d’entau un grat d’emocion e de sensibilitat. Arnaut passa tanben per èsser l’inventaire de la sextina, chap-d’òbra d’acrobacia literària larjament adoptat a sa seguida. La sextina impausa que los sieis vers de chada coblada s’achaben per sieis rimas dispausadas alternativament segon la combinason 6-1-5-2-4-3. La setesma e darniera coblada, compausada de nonmàs tres vers, deu conténer los sieis mots-claus de la chanson.
Per delai la renommada que fuguet seuna dau temps de sa vita, l’influéncia d’Arnaut Danieldins la literatura pòst-medievala fuguet remirabla. Lo trobador de Rabairac faguet mai que mai l’admiracion daus poëtas itàlians de la fin de l’Edat-Mejana e de la Renaissença. D’eu, Dante e Petrarca escrigueren qu’en tant que « grand mestre d’amor », fuguet « lo faure melhor dau parlar mairau », e que son estile « fai enquera onor au país que lo veguet nàisser ».
Veiquí una coblada de la chanson « En queste sonet coinde e leri » :
Tot jorn melhor‘ e esmeri Chaque jour je m’améliore et me purifie
Car la gensor serv’ e còli Car je sers et révère la plus gente
Del mond, zo.us dic en apert Du monde. Je vous le dis ouvertement,
Sieus sui del pè tro qu’en cima Je suis sien des pieds à la tête.
E si tot venta il freg aura Et même si la bise se met à souffler,
L’Amors qu’ins el còr mi plòu L’Amour qui inonde mon cœur
Mi ten caud ont plus iverna Me tient chaud au plus profond de l’hiver.
19:23 Publié dans Cultura e literatura en òc | Tags : troubadours, arnaut daniel | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Dimenge, 25 de febrièr de 2018, 04h00 Libres
En Joan-Daniel Bezsonoff es un dels autors mai importants de la literatura catalana de uèi. Lo public occitan lo coneis e l’estima de per las siás simpatias cap al movement occitan e tanben pel sieu amor pregond per la lenga e las letras nòstras. Aqueste amor lo menèt a escriure, fa qualques ans, un diccionari occitan-catalan.
En Bezsonoff a escrit plusors romans autobiografics. Totes tenon dos denominators comuns, d’una part lo sentiment de melangia, aquesta malenconiá cap al temps passat, lo de l’autor e lo de l’istòria e d’autra part una declaracion d’amor de l’escriveire cap a l’umanitat.
Dins lo libre aqueste, l’autor s’es clinat devèrs sa relacion amb l’armada. Nos conta la siá annada de servici militar que faguèt a París coma ensenhaire dins una escòla militara, e las classas -aquel periòde d’entraïnament actiu- que lo precedisson. Lo seguissèm pendent los meses de joventut que cada gojat, abans la fin de la conscripcion, donava a gratis a l’estat francés. En Bezsonoff nos fa rescontrar una multitud de personatges, los oficièrs, los camaradas e totas aquelas gents que se descobrisson dins aquela mena de circonstàncias.
L’annada d’armada de l’autor foguèt un moment d’aprendissatge intens, lo que s’apren pas ni a l’escòla ni en familha, l’aprendissatge de la vida. Bezsonoff nos fa de pertraits plens d’una benvolença amistosa. Catalan e catalanista fins a la mesolha, sap el extraire la simpatia e l’umanitat de las gents que coneguèt alara, quitament s’aquestas personas tenián de conviccions alonhadas de las sieunas. E puèi tanben cal dire qu’En Bezsonoff es un mèstre dins l’art de far comprene las ambigüitats umanas, las dels autres e las sieunas pròprias:


text:
Adishatz,
Dempuèi lo darrièr còp ont èrem arrestats en Bretanha, avèm contunhat dincas a Orgeval prèp de Paris.
Arribada sus la còsta de la mar Manche prèp de Saint-Brieuc (a esquèrra) e passatge de la coa de l’auragan Ophelia sus la Bretanha que faguèt un cèl jaune escuresit (a dreita)
Crosèrem la Bretanha pel centre dincas a la còsta nòrd prèp de Saint-Brieuc. Tre la debuta notèrem qu’aprèp qualquas setmanas de pausa, lo solelh se colcava mai d’ora e èra mens naut dins lo cèl doncas produsissiam mens d’energia cada jorn. Alavetz nos calguèt trapar un autre ritme per pas acabar las baterias. Es vertat que nos balhèrem un objectiu per arribar a Nantes dempuèi Agen per poder veire l’Energy Observer (cf Racontes de viatge : Agen-Vannes), mas ara podèm alentir un pauc per trapar un ritme que nos conven melhor.
Bordegèrem la còsta amb lo Mont Saint-Michel en reireplan pendent nombroses quilomètres, èra subrebèl !
Causiguèrem un novèl limit de 60-70qm/jorn en plaça de 100qm/jorn pendent lo viatge d’Agen a Nantes. Aquò vos sembla benlèu pauc en comparason a la veitura, mas aquela diferéncia cambièt plan nòstra percepcion del camin ! Nos avisèrem al cors de la primièra partida d’aqueste torn de França que de se balhar d’objectius de distància per cada jorn èra pas compatible amb nòstra vision del viatge en velò e encara mens compatible amb los objectius del nòstre projècte : préner lo temps d’encontrar lo monde, de charrar, de respondre a las sollicitacions e las oportunitats que se presentan, etc. En dus mots, de far cada moment d’aqueste periple util e interessant, aquò rai lo temps que durarà. Novèls objectius, novèl ritme, novèl rapòrt al temps, almens al temps qu’acordam al viatge e als autres. Sabèm mai o mens ont anèm mas sabèm pas quora i arribaram ni qual serà lo camin!
Nòstre itinerari muda ara per ara e aquò nos mena a rencontrar de personas plan diferentas, partejam amb elas istòrias e aventuras mas tanben visions del monde plan divèrsas. De còps que i a plantam la tenda mas rarament al final e lo mai sovent es per la botar dins lo jardin de qualqu’un aprèp aver discutit amb el. Mantunas personas nos aculhiguèron amb generositat a lor ostal per una nuèit e quitament per partejar un repais. Les grandmercejam encara e mercejam tanben los que nos invitèron e ont poguèrem pas anar !
Nos remembrarem tot particularament de nòstre encontre amb Jean-Claude e Jeannine que nos permetèron de reparar nòstra ròda crebada dins lor garatge al recès de la pluèja puèi nos invitèron a sopar e dormir dins lor ostal, foguèt una serada meravilhosa 🙂
Los camins que bordejan la còsta Bretona puèi Normanda nos ofriguèron de paisatges subrebèls que nos faguèron lèu oblidar las dificultats del desnivèl e de la pluèja, mentre que las polidas rencontres nos permetèron de profitar de las pausas que la manca de solelh nos impausa de còps, amb de polidas discutidas e d’oportunitats de far d’animacions dins d’escòlas o dins de Salons que crosam.
Passatge dins una escòla en Bretanha (a esquèrra) e al salon de l’Abitat e del Desvolopament Durable de Bolbec (a dreita)
Mercé a Stephane per l’escòrta ! 🙂
En gerissent corrèctament nòstra consomacion d’energia e nòstre ritme, poguèrem arribar sens cap d’empacha al pont de Normandia que traversèrem en tota seguretat mercés a una veitura de servici que nos escortèt, puèi a Rouen e enfin a Orgeval ont sèm arrestats dempuèi qualques jorns. E tot aquò en autonomia complèta, sens jamai cargar nòstras baterias sul sector (e òc, sètz encara fòrça a nos pausar la question mas n’avèm pas portat lo cargador per brancar nòstras baterias sul sector 😉 ).
La diferencia entre la calma del campestre e dels vilatges e lo boliment de las vilas es tant mai notable a velò. Se sent a diferents nivèls : sus la rota amb la pression mai o mens fòrta dels automobilistas, mas sustot dins la disponibilitat e la curiositat del monde, lor obertura als autres e la prigondor dels encontres que se pòdon far a l’azard dels camins. Nos triga de descovrir d’autras regions e d’autres environaments!
Albièra lo matin, aprèp una bona pujada sèm passats al dessús de la bruma qu’embrumava tota la valada de Seine…
Anèm ara tornar préner la rota cap a Chartres puèi cap a Mâcon e Lyon en passant per Orléans. De segur, l’avetz compres, nòstre trajècte previsional cambiarà lèu al gost dels encontres alavetz se voletz que passam vos veire, esitetz pas a nos contactar 🙂 Nos arrestam pauc dins las grandas vilas ont es malaisit de circular amb nòstre tandèm, mas podèm i passar dins la jornada.
N’en profitam per vos dire qu’avèm apondut un ligam “Ont sèm?” dins lo menut, coma lo vesètz sus la fòto. Vos menarà a la pagina RouteYou de nòstre itinerari en França que metrem a jorn tan sovent que possible. E per legir las darrièras novèlas, podètz tanben anar dins la partida “Réactions” situada sus la dreita 😉
A lèu !
La còla SolaR’hythm


text:
Aulon (Hauts Pirenèus)
Aulon (oficialament en francés Aulon) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- L'ostau de Casanava (afrancesat en Cazeneuve), vien d'Aulon (Bernard Cazeneuve, primièr ministre de França, n'ei lo descendent).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Flandra Orientala
La Flandra Orientala (en neerlandés Oost‑Vlaanderen) es una província bèlga neerlandofòna. Cobrís 2982 km2. Sa poblacion traspassa los 1 300 000 abitants.
S’organiza a l’entorn de Gant (Gent), lo chapluòc, au jonhent de l'Escalda e de Leie, ont una caforca fluviala importanta es estada adobada per la construccion daus canaus de Gant a Brujas, e mai que mai de Gant a Terneuzen, localitat situada sobre las bochas d'Escalda. Los autres centres importants son Aalst, Oudenaarde, Sint‑Niklaas e Dendermonde.
Somari
Las comunas de Flandra Orientala[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Principalament region de plana, ambé d’auçadas qu’aumentan vel Sud, se compausa de sota‑regions: las dunas e li polders al nòrd, vers la termièra neerlandesa, mas s'espandís mai que mai sobre la partida interiora de la plana de Flandra, puèi sobre lei còlas al sud. Li releus son gaire nalts al centre – país de Waas (un trentenau de metres) e region d'Aalst (80 m) – mas creisson al sud (141 m al mont de l'Enclus).
Presentacion pel viatjador[modificar | modificar la font]
Gant, que Boileau sonava « la supèrba espanhòla », a nosat a son entorn una cinta de flors. Del temps que lo viatjador vèi aparéisser a l’asuèlh la nalta sageta de son belfòrt demieg lo forfolh di campanals, la rota s’òrla de jardins. Supèrba, o es, mas es mens espanhòla que flamenca. Gant, anciana residéncia di comtes de Flandra, al jonhent de l’Escaut e de la Leia, es d’uèi lo mèstre‑luòc e la metropòli d’aquela província banhada per l'Escaut, la Leia e també la Dendra. Reire-capitala del comtat de Flandra, patria de Carles Quint, vila d'istòria e d'art, es demorada la capitala intellectuala del país flamenc. Carles Quint, qu’èra nascut a Gant en 1500, disiá amb una tendra glòria : « Botariá París dins mon Gant ». Fins l’edat de detz ans èra prince de Gant, a detz ans venguet rèi d’Espanha, e mai tard, emperador d’Alemanha. Èra lo prince encantarèl de la vila, e coneissiá pas gaire de rebèllas, ni entre lei borgesas e nòblas damisèlas, nimai entre lei lachièiras. Se ditz que per faire onor a son senhor, cada familha de Gant aviá decidit un jorn de li ofrir un companatge de ris al lach, lo tradicionau Rijspap gantés. Lei bonas gents anèron, ambé lor plat a la man, fins lo palatz onde Carles Quint lis esperava. Lo borgmèstre anava primier e lor aviá plan recomandat d’imitar cadun de si gèstes. Mas, per son malur, en dintrant dins la sala de la taulejada, supet sobre una marcha e s’espatarret ambé son Rijspap. Sorprés mas obesissents, toti lis abitadors se roncèron pel sòu en renegant tant fòrt coma aviá fat lo paure borgmèstre. Lo prince ne riguet fòrça, e se’n ritz enquèra d’uèi. Mas Carles Quint venguet rèi d’Espanha, puèi emperador d’Alemanha, e chau creire que doblidet Gant puèi que, un jorn, la vila se revoltet, e guel la domdet feròçament. Ordonet de deboselar l’antica abadiá de Sant Bavon e de bastir a la plaça una ciutadèla que controllariá la vila. Un pauc après, bensai qu’aviá de patiments, faguet bastir la glèisia-catedrala que reculiriá lo chapítol de l’abadiá destrucha, e qu’achabariá per ne reprendre lo quite nom. Aquela glèisia-catedrala quilha una torre de quatre torrilhons, un pauc massissa, d’aitant que sa flecha cramet en 1603, mas conten de tresaurs. Entre aquessi i a lo gloriós retaule « l’Anhèl mistique » di fraires van Eyck. Aquel poliptique coneguet ben d’aventuras. L’emperador Josep lo Segond d’Àustria ne’n faguet quitar li panèls d’Azam e Eva, que considerava indecents. Li francés de la Revolucion panèron lo panèl centrau e lo botèron al Lovre, onte demoret expausat fins la chaiguda de Napoleon. Sièi autri panèls foguèron venduts e tornat venduts, per èsser crompats a la perfin per lo rèi de Prússia, que lis ofriguet al musèu de Berlin. Après lo Tractat de Versalhas, se decidet de lo reconstituir, e en 1920, toti si panèls tornèron a Gant. Mas en 1934, un panaire capita de ne prendre un, que foguet pas retrobat qu’en 1946.
De nombrosas autras bastenças, civilas e religiosas, fan qu’un forastier podriá demorar un an dins la vila sens leis avedre solament totas avisadas. La Pòsta centrala merita d’èsser vista. La bastença medisha es meravilhosa, e mai enquèra sa posicion pròche lo pont Sant Michaël ; e se l’agachatz despuèi lo pont, avisatz en reire-plan las tres torres gloriosas de la glèisa-catedrala de Sint-Baven, la glèisa de Sint-Niklaas e lo Belfòrt. S’avetz la chabença d’anar a Gant, manquessatz pas d’anar veire també l’excepcionau chastèl di comtes de Flandras, al ras de l’aiga. Majestós, es una fortalesa vertadièra, alturosa. Sas partidas mai vièlhas datan del sègle IX !, amai se l’essenciau data del sègle XII e foguet plan restaurat al començament del sègle XX. Lis apartaments en auçada nos mòstran çò qu’èra l’estil romanic flamenc, qu’a pas de ponchs a rendre a l’estil gotique que l’a remplaçat. La glòria pus bèla de Gant es bessai, mai enquèra que sei bastenças, d’èsser estada la patria del grand Maeterlinck, Maurice Maeterlinck, lo grand e delicat poeta dei Flandras, qu’escriviá en francés, sola lenga reconeguda coma seriosa, a son epòca. Istoricament Gant passet per divèrsas etapas : vila medievala compartida entre si patricians ligats feudalament a França, e si drapiers ligats al merchat anglés, foguet puèi una vila calvinista. Sota Felipe II, quand las detz‑e-sèt províncias di País Bas fan un pache d'union contra l'ocupant espanhòu, senhan la « Pacificacion de Gant » (1576). En 1584 sarà tornada conquistada per lo prince Alexandre Farnese. Coma leis autras vilas de Flandras, patiguet lei nombrosas guèrras que Loís XIV faguet al país, e li chaudrà un sègle per se rescombelir. Son universitat sara flamenquizada en 1930, ben abans la regionalizacion.
Leis autras vilas, sonque Audenarda/ Oudenarde, mai al sud, an un passat mens prestigiós e demòran de vilas menèlas. Citarem pasmens Rupelmonde, dins lo nòrd-èst de la província, per doas rasons. Era la preson d’estat di comtes de Flandras, e Mercator i nasquet, amai faguet un sejorn en preson perque lo sopçonavan d’èsser favorable al protestantisme. Mercator es l’escais professionau de Gehrard Kremer que nasquet dins la vila en 1512 e moriguet a Duisborg en 1594. Per amor d’aquò sovent las enciclopèdias dison, a tòrt, qu’èra Alemand. Es un grand fabricaire, inventor de mapas, e lei mapamondas qu’utilizam d’uèi son de còpias de la primièra mapamonda de Mercator que faguet publicar en 1569. Aviá fat tanben per Carles Quint, dos glòbes, un glòbe celèst de cristau e un glòbe terrèstre de fusta. O sabèm per lei cronicas del temps, puèi li dos cap d’òbras tant remirats dispareguèron dins li malastres dei guèrras. Se lo nom de Mercator es demorat per son òbra de geograf-cartograf, èra pas solament aquò. Era un òme vertadier del sègle XVI, que careçava l’espèr de tot saber un jorn. Era conegut atanbé coma filosòf, matematician e escalprador. Urosament tot a pas disparegut de l’òbra immensa d’aquel esperit vast. A Sint Niklaas, dins lo nòrd de la província i a fòrça de sei mapas, ambé lo celèbre planisfèri « ad usum navigantium » dins la sala del musèu comunau.
Un dis encants sovent, una particularitat totjorn, dei vilas de Flandra son li beguinatges. Lei beguinas son de femnas qu’an pas fat de jurament perpetuau, mas que viscon coma de monjas dins la pregària e lo trabalh. La diferéncia es que sortisson quand vòlon, a la condicion de tornar per l’angèlus del ser se vòlon pas èsser blocadas defòra, e que pòdon renonciar al beguinatge liurament. De beguinas, n’i aviá dins tota l’Euròpa Occidentala a l’Edat Mejana, mas i a pas qu’en Flandra que son demoradas. Lo beguinatge, l’endreit onte demòran, es una vertadièra vileta clausa, amb un convent per lei novícias, una o doas placetas, amai de còps un rivatèl. Las qu’an achabat lo noviciat demòran dins d’ostalons que fan de carreirons sota la santa proteccion de lor patrona. Gant a lo « Grand Beguinatge », fondat per Joana de Constantinòple, que chabís dos cents femnas. Lo Beguinatge Pichon, ambé sis ostalons de bricas ròsas randuradas d’un mur blanc, es tot lo temps florit. Mas leis autras vilas flamencas an de beguinatges tanben, nieucats a l’entorn de lors glèisias e qu’an sovent inspirat li pintors.
L’economia[modificar | modificar la font]
L'elevatge es l’activitat caporala del sector agricòla, mas lei culturas de bleda-raba sucrièra (dins l’ubac), di blats e de las trufas, demòron importantas.
L'industria, tradicionalament orientada vel textil (lin, coton e lana) es larjament escampilhada per lei campanhas, e per lei valadas de l'Escaut, al sud de Guènt, de la Leia e de la Dendra. S'es diversificada dins la metallurgia, l'industria quimica e lei construccions electricas.


text:
Camphin-en-Pévèle
Camphin-en-Pévèle es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en la Pévèle a unitat|17|km {{}} de Lille. Per i venir cal sortir a la sortida "Baisieux" del autoroute A27 direccion Brusselles.
La commune se situe dans la Pévèle à 17 km de Lille. Pour y venir il faut sortir à la sortie "Baisieux" de l'autoroute A27 direction Bruxelles.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Espin
En fisica, l'espin (de l'anglés spin) es un moment angular intrinsec ligat a de particulas microscopicas. Es un fenomèn que fa partida de la mecanica quantica, sens cap d'analogia amb la mecanica classica. Encara que lo moment angular es pròpri de la rotacion d'un objècte grand, l'espin es pas ligat a cap de rotacion intèrna de massas, mas es intrinsec a una particula. Las particulas elementàrias coma l'electron pòdon aver un espin diferent de zèro, encara que se crei qu'es una particula pontuala qu'a pas d'estructura intèrna. Lo concèpte d'espin foguèt introdusit en 1925 per Ralph Kroning, e de manièra independenta per George Uhlenbeck e Samuel Goudsmit.


text:
Chavenon
Chavenon (Chavenon en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel Aumance.
La commune est traversée par l'Aumance.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Montpesat de Carcin
Montpesat de Carcin[1],[2],[3] (Montpezat-de-Quercy en francés) es una comuna carcinòla, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las atestacions ancianas del nom de Montpesat son nombrosas, que entre elas se pòt citar basilicae sanctorum parvulorum Justi et Pastoris (655, Testament de Daidièr de Caors), castrum quod Mons Pensatur dicitur (1040), Montepesato (1074-1108, 1099, 1154, 1170, 1176, 1203), Montepezato (1096-1099), Montispesato (1159), Montepisato (1159), Montis Pensati (1252), Monte Pensato (1257, 1580), Montispensati (1257, 1418), Montespensato (1269), Montempensatum (1299)... e en occitan Mont Pesat (1198), Montpezat (1274, 1526), Monpezat (1359) [4].
Lo primièr element de Montpesat ven de l'occitan mont, del latin mons, montem. Lo segond element pòt èsser lo participi passat del latin pedare, «paisselar», e per extension fortificar [5]; pr'aquò, Pierre-Henri Billy (citat per Pau Burgan e Andriu Lafon) constata que pedare es sense descendéncia gallo-romanica [aicí, occitano-romanica] e que pensatus (de pendere) > pensat > pesat, «penjalut», conven milhor; una confirmacion es que Montpesat presenta l'atestacion Mons Pensatus en 1040 [6].
- Gandolés (grafia de Pau Burgan e Andriu Lafon) presenta las atestacions Guandole, en 1319, capellanus de Granduale, en 1326, a Guandoles, en 1359, ecclesia de Glandoleno, cap a 1400, Gandolesio, en 1465, capella de Gandoleno, en 1497, Gandoles, en 1526, etc. Es una anciana parròquia escambarlada entre las comunas de Montpesat e de Montfermièr. Las atestacions ancianas fan pensar a un sufixe -enum e l'-s fa supausar un plural ambe sens de collectiu [los *Gandole(n)s serián estats los abitants de Gandole(n) e aprèp la confusion se seriá facha entre lo nom dels abitants e lo del vilatge]; Gandolens poiriá èsser una autra grafia, pas tan simpla mas pus etimologica. Demòra la question del radical. Entre las nombrosas possibilitats (indo-europèu *ganda «terrenh rocassut», un radical germanic *wando a la basa d'un antroponime, lo nom dels Vandals, coma a Gandalor, Burgan e Lafon causisson un derivat de l'occitan gandòla, derivat de ganda «valat, regòla». Burgan e Lafon supausan una fondacion tardièra, perqué lo nom arriba tard dins los escrits [7]; l'absida romanica, pr'aquò, es del sègle XII [8].
- La Madeleine-d'Aussac (nom francés) es situada sus la RD 83bis, anciana partida de la RN 20 [9]; lo vilatjòt d' Aussac, pus pichon, es a costat, pus naut que l'anciana nacionala; la glèisa, fondada en 1225, d'estil gotic, es entremièg, pus prèpa d'Aussac. Aussac vendriá del nom de persona latin Alcius ambe'l sufixe -acum; seriá donc una anciana propietat gallo-romana. Burgan e Lafon escrivon Aussac, çò que las règlas de la grafia classica fan puslèu escriure Auçac. Auçac es benleu lo Auciago del testament de Sant Daidièr (680) [10]; çaquelà, se lo nom deriva d'Alcius + acum, la vocalizacion de -l- implosiva sembla tròp aboriva. En realitat, i a una solucion : lo nomen Aucius es tanben atestat [11] e res empacha pas mai que Auciacum siá representat per Auciago al sègle VII (çò qu'es de mal provar, cossí que siá). Las atestacions ancianas de la Madeleine son raras : Beata Maria Magdalena de Aussaco (1580), Beatae Mariae Magdalenae d'Aussac (1640), Aussac e La Magdeleine d'Aussac (Cassini). La Madeleine es Santa Maria Magdalena o Maria de Magdala. La prononciacion es [lamataléno], que Burgan e Lafon escrivon La Matalena [12] (puslèu La Magdalena).
- La Salvetat (atestacions ecclesia Salvitate, cap a 1400, Beata Maria de Salvitate, en 1580, Beatae Mariae de Salvitate, en 1640). Del latin Salvitatem, mot format a partir de salvus, es un lòc plaçat jos la proteccion de la Glèisa, en principi una vila novèla o un vilatge novèl que los abitants i avián de dreches particulars, coma lo drech d'asil. La creacion se fasiá sus de tèrras eclesiasticas, per tal de las far desbosigar [13].
- Pilon es un nom d'epòca occitana per un lòc ocupat dempuèi la protoïstòria e que seriá estat l'emplaçament d'una villa antica. Se tractariá d'un pilar, d'una bòrna, (bòla, bosòla, bòina, boina), per marcar un limit (d'una propietat...). La parròquia es atestada coma Sancti Juliani (1326), St Julien de Villegenest (1526), Sanctus Julianis Vallis Ginesta, etc. Valginèsta es format dels mots latins vallem, «val», e genesta, «ginèsta, genèsta, ginèst, genèst» [14].
- Sent Laurenç de Senesèlas (atestacions capellanus de Sénezelas, en 1326, St Laurens de Senezelles, en 1526, Sanctus Laurentius de Feneselis alias de Ceneselis, en 1580, Sancti Laurenti de Senezelles, en 1640, Saint Laurent de Nezelles, sus la mapa de Cassini). Senesèlas (?) vendria de *sanitia, del vèrbe sanitiare, ambe'l sufixe -ellas e lo sens seriá «malaudariá», «leprosariá»; mès lo determinant es oblidat e se ditz [sénlawréndémumpézat] [15], escrit Sent Laurenç de Montpesat.
- Saus es atestat coma Saurs (1252, 1300, 1326), Saurs prope Boffiam (cap a 1400), ecclesiam predictam de Saus, en 1459, Beata Maria de Sauts (sense data), Saux (Cassini). L'origina es l'ancian occitan saur, «blond», «ros», del francic *saur [16]. L'amudiment de -r finala darrèr diftongue permetèt l'atraccion grafica de saus, de salices (ensemble de sauses).
- Sent Circ es una parròquia dispareguda, absorbida per Sent Martin. Lo nom ven de Sanctus Cyricus de Tars e, coma -i- es una brèva, s'amudís.
- Sent Martin de Carguaprunas (probablament Cargaprunas en grafia actuala) es una parròquia dispareguda. Lo nom fa referéncia a Sant Martin de Tors e lo determinant sembla marcar que lo lòc èra abondant en prunièrs (se i a pas agut d'atraccion paronimica).
- Sent Vincenc es una parròquia dispareguda. I a mai d'un Sant Vincenç, dont un martir d'Agen, un autre de Puigcerdà, un autre de Valéncia, etc. La parròquia dependiá de la Comandariá de Sant Uc, çò qu'es benlèu remembrat per un toponime, Sent Ugon (Saint-Hugou en francés) [17].
- Saint-Jean-de-Teyssières (en francés) es una parròquia dispareguda. La primièra atestacion, villa de Taxarias, es de 655 (Testament de Daidièr) : taxum representa lo tueis e lo sufixe -arias supausa un bòsc de tueis. Sanctus Joannes prope Montem Pensantum (1350) representa benlèu la meteissa parròquia, nommada tanben Saint-Jean du Barthas (en francés), donc Sant Joan del Bartàs. Ne demòra dos Saint-Jean (en francés) e un Teyssière (en francés), benlèu lo vilatjòt Teissiere de la mapa de Cassini, noms que marcan una atraccion de la familha del vèrbe téisser [18].
Istòria[modificar | modificar la font]
La Magdalena d'Auçac es una anciana parròquia annexada a Labouffie (nom francés : probablament La Bófia, cf. Tresor dóu Felibrige bóufio, Alibèrt bòfia, que sembla una error, mès Basalgas escriu bofia [19]) entre 1790 e 1793, puèi Labouffie foguèt annexada a Sent Pau de Laubreçac entre 1795 e 1800 [20]. Pr'aquò, se vei que lo vilatjòt d'Auçac, La Magdalena d'Auçac e lor glèisa son dins Montpesat.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 1513 abitants (34 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 279
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 279
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 280
- ↑ http://catholique-montauban.cef.fr/rubriques/gauche/arts-et-culture/eglises-du-diocese/gandoules.pdf
- ↑ http://routes.wikia.com/wiki/Route_nationale_fran%C3%A7aise_20
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, pagina 280-281
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Lot et Garonne, ed. CAIRN, Pau, 2012, pagina 105
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 280
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, paginas 281 e 227
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, pagina 281
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, paginas 281-282
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, pagina 282
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, pagina 282
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, pagina 282
- ↑ Gaston Bazalgues, À la découverte des noms de lieux du Quercy, Éditions de la Bouriane et du Quercy, Gourdon, juin 2002, pagina 123
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=62292


text:
La vila de La Seina en Provença comunica en occitan. Lo sieu site internet presenta cada mes dins la seccion D'aquí un article en occitan.
Los subjèctes tractats son ligats a las activitats localas en rapòrt amb la lenga nòstra e amb la cultura del parçan.
Aquela pagina nos permet de ne saupre mai sus la vida culturala ailà.
Los autors dels articles pòdon cambiar amb, pr'aquò, de contribucions regularas de Michel Neumuller qu'es tanben redactor del jornal Aquò d'aquí. Pèire Brechet, president de l'IEO, participa al trabalh de correccion.
Lo darrièr article de la prima de 2018 tornava sus l'iniciativa de Hervé Guerrera que propausava, via una peticion sus Change.org, de tornar bateja la Region PACA en Region Provença.


text: Lo cobalt es un element quimic de numèro atomic 27 e de simbòl Co que se situa dins lo grop 9 de la taula periodica dels elements. Es un metal dur, ferromagnetic, de color blanc blavenc. Sa temperatura de Curie es de 1388 K. Normalament se tròba amassa amb lo niquèl, e totes dos son abitualament part dels meteorits de fèrre. Es un element quimic essencial pels mamifèrs en quantitats menudas. Lo Co-60, un radioisotòp del cobalt, es un traçador e agent de pes dins lo tractament del cancèr. Lo cobalt metallic es generalament constituït d'una barreja de doas formas allotropicas amb d'estructuras cristallinas exagonala e cubica centrada sus las facietas que la temperatura de transicion entre ambedós es de 722 K. Presenta d'estats d'oxidacion basses. Los compausats que lo cobalt a un estat d'oxidacion de +4 son pro escasses. Per contra l'estat d'oxidacion +2 es plan espandit e mai lo +3. I a tanben de complèxes importants amb un estat d'oxidacion +1.


text:
Aguest darrèr dissabte auem patit era prumèra derròta en casa. Partit fòrça igualat e disputat. Ena prumèra part es dus equips auèrem suficientes jogades entà marcar, més era bona intervencion des portèrs evitèc eth gol; atau madeish, es xuts de Adrian H. e Filloy siguèren desviadi a cornèr per portèr Cazes e Moha auèc ua gran ocasion entà marcar. Eth Luchon portèc perilh enes jogades des sòns delanters Davy e Barta C. Era prumèra mietat acabaue tamb 0-0 en marcador e se veiguie qu’eth prumèr equip qu’ artenhèsse marcar, s’emportarie eth partit; ath delà, en auer tanta igualtat en partit , aguest se decidic per petits deltalhs. Atau, ena minuta 2’ dera represa, eth Luchon marcaue eth 0-1 per miei de Davy en tot aprofitar ua indecision dera nòsta defensa. Ena minuta 20 en un aute error defensiu, eth madeish jogador marcaue eth 0-2. Era U.E. Bossòst sagèc de retalhar distàncies en marcador, mès non podèc, era actuacion deth portèr e defenses contraris siguèc fòrça bona. Es dues milhors ocasions siguèrent ua pilota que treiguèc un defensa dera línea e ua de Jorge , ena minuta 35 qu’ eth son xut anèc entàth garròt. Ath finau 0-2, derròta dolorosa. Er equip auie fòrça talents de guanhar entà artènher eth Luchon ,mès non podèc éster. Ara, era classificacion ei: Luchon seguís líder tamb 22 p, Isle en Dodon 21 pts, Aurignac 19, Labarthe-inard 17 e Bossòst 16.
Dam fòrça gràcies ara aficion peth sòn suport; en tot eth partit estèc tamb er equip maugrat deth resultat en contra. Dempús, premanirent un magnífic sopar entàs jogadors e acompanhants ena zòna esportiua ta mès de 50 persones. Simplement “chapeau” entara nòsta aficion.
Eth pròplèu partit jogam en Montespan dauant er equip locau. Partit : dimenge 23 de noveme tàs 15 :00 ores.
Huelha deth partit:
U.E. Bossòst 0 – B. Luchon 2
U.E. BOSSÒST: Carrasco, Marc (70’ Jaime), J. Carlos, Viló, Felipe, Jorge, Adrian H., Filloy (60’ Alex) Moha, Adrian R. e Pèir.
Trainer: Jordi
B. Luchon :Cazes I, Khelifa, Lansalot, De Abreu, Diverchy, Barta J.F., Sales, Bayle, Davy, Revertegat, Barta C. Remplaçants: Boy, El Mahraoui, Cazes II.
Trainer : Barta Jean François
Gols : Davy (47’), Davy (65’)
Arbitre : Saint Paul Arnaud


text:
DE TEISSUTS DE NÒVA GENERACION
Lo futur es ja arribat. O avèm dich mai d’un còp. Or es lèu prèp d’arribar. Atal, poiriá arribar abans çò que pensam. Quora disèm que los pantalons poirián èsser de nòvas batariás dels telefonèts parlam pas de sciéncia-ficcion. Son de descobèrtas tecnologicas que l’umanitat a ja fach. E que poirián cambiar plan las nòstras vidas.
Los vestits intelligents seràn benlèu una ajuda mai pels nòstres accessòris electronics. E ja son arribats . D’efièch ja i an de gants que permeton caufar los dits pendent los jorns mai freds. O de vestits de banh qu’an de sensors UV que pòdon alertar quand la persona es jos una nauta temperatura.
La tecnologia auxiliar de l’estetica
L’electronica atanben es a mand de cambiar totalament. Ara, los cercaires de plusors laboratòris son en tot trabalhar per veire cossí se pòt desvolopar de teissuts que, amb l’ajuda de la tecnologia mai avançada, pòdon cambiar, per exemple, de color, segon l’ora del jorn o la nòstra pròpia temperatura. Cal far totun, mai d’espròvas per poder vendre aqueste tipe de material. La tecnologia ja i es mas cal que lo vestit pòsca suportar l’utilizacion jornalièra.
Aqueste tipe de teissuts ja es estat presentat ongan a la trobada annadièra de la Societat de Recèrca de Materials, a Fenix. Son de teissuts fachs amb de cables de coire recobèrts de polimèrs. Aqueste material pòt èsser de poliestèr, de nilon o d’autres teissuts e càmbian la color segon los cambis de temperatura. Una tecnologia que poiriá ajudar plan aquelas personas qu’an totjorn de problèmas pr’amor que sabon pas qué vestir.
D’autres tipes de materials son ja estat creats. Qualqu’unes an de connexions d’argent o de plata magnetizats. Los atòms càmbian de direccion segon lo camp magnetic e an dins de donadas, 1 e 0, que pòdon èsser legits per de magnetomètres. Una ajuda extraordinària per aquelas personas que desbremban las claus de la pòrta de l’ostal totjorn. Ara la pòrta poirà reconéisser la persona e la daissar entrar o pas.
D’autres materials encara pòdon èsser convertits en de vertadièrs generadors termoelectrics que donan de calor o fins d’electricitats segon es estat presentat per una còla de cercaires de l’Universitat Estatala de Carolina del Nòrd. Aquò que pòt èsser emmagazinat en de batariás auxiliaras que, encara ara, som pas pro pichonas. L’energia ven directament del solelh.
Son de cambis tecnologics que son ja a mand d’arribar e que fan veire que la tecnologia cambiarà, e lèu, las nòstras vidas. L’arribada de la meteissa es pròcha e quora ja l’aurem la vida serà desparièra. Pr’amor que lo futur es ja arribat.
La Redaccion


text:
30/07/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 19
E partirem en chaça a sabe pas tròp qué l’endoman matin. Faliá veire lo charrelh. La lonja veitura negra clafida de monde, chamjada en chalutier sovietic emb totas sas antenas, radars, sònars, micròs que passavan de pertot, eizilava majestuosament per las ruas e plaças de la vila nauta. Gaëtan, queste còp, escotava pas sa musica, mas tras los subrebeus escotadors que s’era conhat sus las aurelhas, eissaiva de coneitre quauqua musica que auriá pogut èsser reconeguda per Gaspard e montrar au monde la maison d’ente s’era enfugit. Mas far tener daus auvidors a las aurelhas dau dròlle se montret rapidament tant aisat coma farrar las moschas. Los fotiá lai tanleu installats en butir daus crids que Hofnagel disset èsser de dolor. E Caüsac fuguet leu sol a escotar bruchs de cosina, de banhadoira que se voida, discutidas mai o mens intimas e violentas de la pita borgesia Vilafranchesca. De temps en temps, d’una maison, surtiá un aer de musica que Caüsac fasiá rapidament auvir a Gaspard que demorava sens reaccion, o-ben-tot se barrava las aurelhas a doas mans. Eram luenh de sas excitacions a l’auvir daus grands classics. Aguerem una bufada d’esper quante la novesma de Beethoven gisclet dins los auvidors de Gaëtan en provenença d’una maison que se revelet èsser una botica de disques. Gaspard se contentet d’acompanhar quauquas mesuras de la man, puei tornet tombar dins l’indiferença. La preséncia de la botica donet una ideia a Caüsac. Davalet de veitura, demoret presque una ora de temps coma lo marchant e tornet surtir emb una lonja lista d’adreças e de noms de melomanes, praticas seriosas de la botica dicha au Diapason. Bona ideia, i a pas a dire, que lancet Franciscò dins una errança a penas un pauc guidada per Hofnagel e Juliá que coneissián la vila. Los melomanes devián estre au trabalh, o en vacanças, o ‘vián decidat de far quauquaren mai que d’escotar lors disques, que tres oras e tres quarts de lista pus tard, paguna sinfonia, pas lo mendre concertò, pas lo pus pitit quatuòr eran venguts chatinglar los timpans pertant en alerta de Caüsac.(de segre)
Joan Ganhaire
10:28 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
20/07/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 18
Me creiratz si voletz, mas la prumier adreça que donet Caüsac a Franciscò fuguet la dau comissariat, 3 plaça de la Libertat, coione pas. D’aprep, lo comissari locau, vielh amic de Caüsac, un dich Bosquet, era en possession d’un gatge especiau, que justament fasiá mestier per tornar trobar la plaça d’ente Gaspard s’era enfugit. Dau fons de la veitura ente m’era prudentament renconhat, poguí veire Franciscò tornar surtir los braç plejant jos lo pes d’un fagòt de pecons, de fiaus electrics, de quauquas belas boitias que semblavan pesar un ase mòrt. Emb quò d’aqui, pareis que podriam auvir tot çò que se dich a cinquanta metres a l’entorn au mai prifond de las maisons. Mas a Vilafrancha, la nuech tomba viste e fai pas mai chaud que quò. Caüsac butet sa permenada sonora a l’endoman e tot lo monde se renconhet a l’ostalariá d’ Auvernha e daus Bastits Nuòus Reünits ente en mai de chambras plan chaufadas, se podiá minjar entre sopa de chauç, tripons e aligòt de que eschaurar lo mai refregit. Hofnagel era pas daus mai tranquilles, que quo era ben d’aqui que lo dangier era partit e, coma disset entre doas gorjadas de farcidura, eram tornats dins la gola dau lop. Estranjament, lo pitit Gaspard era presque escarabilhat, coma si era pas maucontent de tornar au país, mai si quo era quí que aviá segurament conegut la misera e mancat se far tuar. Ne’n golet qua’iment un pitit culher de sopa ‘ancès de craunhar son crostet rituau. Manca Caüsac, embarrat dins sa chambra subrechaufada emb lo second concertò de Rachmaninov a se’n far petar las cervelas, tot lo monde demoret esvelhat, mai lo quite Gaspard que sentiá ben, aurà, que quauquaren se preparava. Aguerem la visita de pagun cotelaire, e finalament, crese que tot lo monde piquetet un pauc sus lo matin.( de segre)
Joan Ganhaire
21:10 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
15/07/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 17
Los tres quatre jorns que segueren fugueren tranquilles. Los Girondins de Bordeu, coma los aviá sonat Ròsa que seguiá un pauc lo fot-ball, aneren e vengueren nuech e jorn sens levar pagun gibier digne de queu nom. Pas lo mendre assassin, pas la mendra ombra de murtrier. Bixente venguet mai d’un còp veire si l’esbertalhada que Ròsa aviá a l’embonilh garissiá coma faut. Sabem pas si Gaspard aviá comprès quauquaren a çò que s’era passat, mas i aguet dins quilhs jorns lai un pitit chanjament, ò, pas grand chausa, mas semblava vos veire quante vos espiava, aviá quauques risons quante Ròsa o la quita Julia qu’era pas pertant de las mai jauventas, lo calinavan o li portavan quauqua lechotariá. Hofnagel ne’n lebretava e escriviá de las pajas e de las pajas dins un beu quasern. Totjorn pas un quite mot, mas una atencion enquera mai granda per la musica. Gaëtan e Hofnagel passavan de las oras a li far escotar los classiques e a enregistrar sas reaccions. Quò començava totjorn per un long frijolament, quauques gemiments e puei lo dròlle se lançava dins un esbraceiament ritmat que lo fasiá retirar Caüsac quante se preniá per Fürtwangler o Toscanini. E Gaëtan ne’n demorava tot esbaubit davant la precision dau geste que auriá pogut far creire que quo era vertadierament eu que menava l’orquestre. Sabe pas tròp çò que lo professor e lo patron enginheren, mas dos jorns pus tard, grand remudadís. Despart en pita formacion. Franciscò e io, Caüsac e lo professor, e de segur, Juliá e Gaspard. Destinacion, Vilafrancha. La Banda Negra, quo es entau qui io los aviá sonats, los bordeles, demoreren aus Ombradors en seconda linha, par cas que quò virariá mau, l’expedicion de Vilafrancha. Io, Vilafrancha, i ai pas de tròp bons sovenirs. Quo es una epòca de ma vita ente era un pauc solitari, que Franciscò e io avián pensat que valiá mielhs ‘nar chascun de son costat, per causa d’una dicha Angela que aviá mielhs aimat la carradura de l’ancian legionari que non pas la pita siloeta fina de l’ainat daus Vernhanegras. Mas quante dos ans pus tard, torní trobar çò que demorava dau brave sodard, poguí nonmàs mercejar lo ceu de quela chausida. En esperar, m’era atelat coma un dich Bradassa, lo bien nommat, pas fotut d’escambalar ‘na teulada sens viraments de testa, pas fotut de far se drubir la mendra sarralhala, de far badar lo mendre cofrissot. nonmàs bon a far la gaita, e enquera foliá pas èsser tròp exigent sus los choitonaments o los miaunaments. E pas tròp coratjós per aquò, que un ser prenguet la volada davant ‘na patrolha de nuech sens quitament prener lo temps de me miaunar lo dangier. E quo es entau que faguí coneissença coma las gabias dau commisariat de Vilafrancha, aprep èsser estat obligeat de laissar un còfre que demandava nonmàs de se drubir . Marcatz bien que i demorí pas longtemps dins lor gabia, e son benleu enquera a se demandar coma lo nommat Vernhanegra Julian, dich l’Escuriòu, dich Cròs d’ Agulha, dich Passa-Pertot aviá fait per se tirar d’aqui en laissar sos punhets a l’agent de garda que subechava sus una chadiera que fuguet oblijat de trainar coma se jurcinc’a çò que tròbe un collega emb una autra clau. Mas questa nuech, laissí Vilafrancha sens zo planher. E veiqui que i tornava, a Vilafrancha. Auriá benleu mestier de pas tròp me montrar e de ratissar los murs, que an degut gardar quauqua brava fòtò e quauquas dedadas.
(De segre)
Joan Ganhaire
09/07/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 16
L’endoman quo era fait. Lo Tardiu, l’aviam trobat sus lo còp de mianuech, a la surtida dau cafe dau Miegjorn, plaça Montanha, a dos pas dau jornau lo mai legit a Maraval e autres luòcs. Aviá pas set, mas comprenguet redde çò que voliam. Los uelhs li surtiren de la testa quante ma man drecha li sarret la cronhòla e que ma doça votz li faguet passar lo messatge, dau temps que Franciscò li enserrava los dos braç e lo picotava gentament de son sagna-vielha. Quante lo laisserem dins l’ombra d’una vanela, trebolava de las quatre suors, fasiá petar las dents, e aviá promès tot çò que voliam. E se desparaulet pas. L’endoman, l’ Esvelh de Nauta Dordonha sinhalava la mòrt accidentala dau dròlle inconegut de Vilafrancha, que aviá emportat son secret dins la tomba. E per lo cas que quauqun auriá daus dobtes, faguerem ‘na brava mascarada. Lo medecin Mangin, que la rigor de la lei e eu, quò fai dos, subretot dempuei que eissaia de sonhar Gaëtan Caüsac daus Ombradors, te sinhet un brave certificat de mòrt, e una pita caissa voida fuguet sebelida dins lo caveu de familha ente duermen los Ombradors dempuei lo vielh Archambaud jurcinc’au paubre Gontran en passar per la cordelada daus Guilhem e daus Richard. Quò se faguet dins l’intimitat, mas l’Esvelh de Nauta Dordonha faguet passar un far-part ente lo professor Hofnagel e Juliá Martrenchart assabentavan lo monde de la disparicion accidentala dau jòune inconegut que lor era estat confiat per lo COU de Clarmont. Entau lo salòpard que ‘viá comandat la mòrt de Gaspard creriá que lo Verolat aviá fait son trabalh, e nos fotriá la patz quauques temps, nonmàs lo temps de s’estonar de pas veire lo Baptiston venir querre lo demorant de sa paia. Aviam laidonc quauques jorns davant nautres per contunhar lo tratament e començar d’inginhar un biais de trobar lo comanditaire dau murtre. Perque quo era ben quò d’aquí que Caüsac remudava dins sas cervelas. N’aviá son aise, lo patron, de far lo dietz setieme rai de la rodilha.(de segre)
Joan Ganhaire
12:15 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
23/06/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 14
Seguida de Gaspard, una enquesta dau comte/ commissari Gaëtan Caüsac daus Ombradors.
E Bertrand l’endechat se ufla quauque pauc d’aver reüssit çò a que las ancianas terrors daus pòbles oprimats e las mai recentas de Bacalan e de Cenon an falhit. E nòstres sodards fan quitament pas mestier per lo mantener. La mancheta de l’esbratat de Sent Micheu a fait daus degats, bocha torsuda, uelhs de bingois, es pas preste de se raviscolar. Maugrat los chanjaments portats a sa fisionomia, Franciscò e io, a la lusor d’un lampissot, lo coneissem d’abòrd. Tu parlas ! Quela chara trigassada per la picòta, queu nas de bingois, que lo còp de bola de Ròsa a pas dobat, quilhs uelhs eiretats d’una mair asiatica, pas d’error, quo es Baptiston lo Verolat, dich Trauca-Codena, dich Grand Risot, lo rei dau coteu plan conegut entre la pòrta de Gentilli e la de Clinhancort, entre la Muda e Banholet. Si voliatz far dispareisser quauqu’un en silenci, si aviatz pas paur dau sang o de las tripas espanduts sus lo pavat, Baptiston era vòstre òme. A l’epòca, aviá passablament de praticas, e me demande si lo quite Jò de Montsoris aviá pas ‘gut mestier de sos servicis dau temps de nòstres mau-entenduts coma la banda de Janusz lo Pòlac que dos de sos òmes eran estats trobats bra’ment escronholats rua daus Pitits Ponts a tres pas de la pòrta de Pantin. Aviá disparegut dempuei quauques temps quante laisserem la capitala francesa venguda mausegura, e lo bruch s’era espandut que bonhava dins quauqua tireta dau quai de la Rapada en esperant que quauqu’un venhe reclamar son còrs.Mas fau creire que tot simplament eu tanben aviá sentit la necessitat de se far obludar e veiqui que lo tornem trobar dins lo granier daus Ombradors, estordit per un paubre mendicaire esbratat. Era tombat bien bas, lo Baptiston a ganhar son viure en voler cotelar daus mainatges. Una ora pus tard, dins-t-una chambra dau prumier niveu, fasiá sas crebasons. Fau ben dire que degun s’era escoat per li far la respiracion artificiala o lo gòrja a gòrja. Tot lo monde , manca Juliá e lo goiat eran quí a l’espiar bufar de mai en mai rauche, badar en cherchar de l’aer, s’essonglar sur lo linçòu pròpre que li avián tot parier botat dejós, jurcinc’a venir tot mofle e silenciós. Fin dau Baptistot lo Verolat. Sabe pas si sas victimas l’esperen en infern, mas si quo es lo cas, a de que migrar…( de segre)
Joan Ganhaire
07:33 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
04/06/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 13
Lo granier daus Ombradors quo es quauquaren entre lo museu militari, lo sovenir de las colonias, e dos cents ans de retrum de la vita d’una pita noblessa de provinça. Lo tot sus mai de cent metres de long e vint e cinc de large, abandonat a la pouvera, a las rantelas, aus ratons e a las pissaratas, maugrat mos efòrç per las far chamjar de residença. Se riscar quí-dedins a la chercha d’un enemic vau larjament ‘na patrolha dins la jungla asiatica o un nestiatge dins los djebels. Coma Franciscò, Esteban, l’Afrós e Bixente au cuòul, fariá mielhs de levar los braç d’abòrd, nòstre arcandier. Bertrand l’esbratat e io, que sei de pita constitucion e enquera tot dolent, demorem a la pòrta per copar una retirada eventuala. Vesem lo peloton s’engulhar dins lo corredor centrau farfolhant metodicament los pilòts de casques e d’uniformes tesmonhs de la presença gloriosa de generacions de Caüsac daus Ombradors sus los champs batalhers, mas aurà minjats per las tinhas e los ratons. Que dirián los grands pairs, los tontons, los vielhs, los ancians, de veire entau cadres, bustes, quitas estatuas botadas au rebut, recubertas de pouvera e d’obludança, coma diriá lo poeta. Per l’ora, los ancians son bra’ment secoduts, saquetats, esversats per una equipa sacrileja, e los mai modestes de plastre se’n tornaran pas d’en pè. Vielhs juguets, cartons de chapeus, armòris, fautuelhs esbudelats, especonats, son definitivament envoiats au monde dau retrum dins una nibla de pouvera. De las estagieras charjadas de vielhs libres s’esbrunden sus de las malas sabrondant de ‘bilhaments de femna, nonmàs bons a vestir babòias, espauridors, pòrta- esfrai, faudra que i pense que las graulas, merles, geais e quites tords maurins obluden pas de se venir culhir las cireisas e los gruns de rasim. Un vielh relòtge que clachava degun tomba de bochadent en sonar sos pròpres clars, quauquas estranjas bicicletas fan coneissança emb una breva envolada que los fai tornar tombar dins un faralhament de meschant auvir. Mas d’assasin, de murtrier, d’arcandier, cap de bric. E quo es nautres, lo mingrelet e l’endechat que enduren l’assaut d’una ombra negra surtida de tras quauque meschant bocin de paravent eschapat a la vigilança de nòstra valhenta tropa. Se cresiá lo chamin libre e fuguet tan estonat coma nautres de nos enfaciar. Perdet pas de temps, son sagna-vielha trauquet la mancha voida de Bertrand que s’era un pauc botat per costat. Lo Bertrand a fai daus progres, s’es bien ‘bituat a son sole braç, te li en fot una petada au còu de sa man drecha, que li copa l’alen, a l’autre cotelaire. Te lo veiqui de genuelhs, lascha son coteu, sembla mancar d’aer, las doas mans a la cronhòla, puei eslampia doçament, veilo-qui de ventre, esplamit, lo bufe rauche. Los autres , a l’autra riba dau granier, tòrnen a la galòpa en far tan de degats coma a l’anar, furiós d’aver mancat lo gibier.( de segre)
Joan Ganhaire


text:
Darrèr partit d’aguesta sason en casa eth que joguèrem aguest dissabte en Bossòst.
Non poguèrem arténher era victòria, ara mos queden dus partits dehòra entà acabar eth campionat.
Partit non guaire bon eth jogat contra eth Montastruc; de totes manères non mereishíem pèrder. Eri, sonque shutèren un parelh de viatges a pòrta e en ua d’eres en un cornèr directe en qu’eth jogador plaçèc era pilota dehòra deth semicercle, artenhèc eth gol que siguèc protestat pes jogadors dera U.E. Bossòst.
Era U.E. Bossòst auèc ua clara ocasion de Sergio qu’un jogador treiguèc era pilota dera linia de gol. Pèir auèc tanben ua bona ocasion dauant Cucuron mès shutèc dehòra. Ath finau deth partit en ua fauta a Pèir laguens der àrea, er arbitre non fiulèc eth clar penalty e treiguèc era fauta dehòra der àrea.
Ath finau derròta en darrèr partit deth campionat en nòste terren.
Eth pròplèu partit jogam en Estancarbon contra er equip deth Landorthe dissabte 15 de mai tàs 20 :00 ores.
U.E. Bossòst : Marcos, Alex, Miguel, Marc, Felipe, Javi (70’ Tito) , Liaño , Polilla (45’ Ruben), Sergio, Ignasi, e Pèir.
Tarjetes auriòles: Liaño (27’).
Trainer: Miki.
U.S. Montastruc : Cucuron, Vaillant, Rampon, Lacarrere I, Rabataud, Sentenac, Ripoll, Gracia, Brun, Le Cunff, Lacarrere II. Remplaçants: Cucuron Hugo, Chauvet.
Tarjetes auriòles : Lacarrere I (36’).
Trainer : Ferran Gilles.
Gols : 0 -1 Brun (70’).
Arbitre : Magne Bertrand.


text:
Signes del zodiac
Lo Zodiac es lo nom del trajècte del Solelh (e tanben de las planetas) dins los cèls. Es tradicionalament devesit en dotze constellacions correspondent a dotze signes.
Lo nom de «Zodiac» vendriá del mot grèc zoon, « animal », que totas las constellacions del Zodiac (levada la Balança) figuran de creaturas viventas.
Las constellacions del Zodiac e l'astrologia[modificar | modificar la font]
Los signes del Zodiac s'utilizan dins l'astrologia coma marcas espaciotemporalas que permeton d'establir las correspondéncias sus las qualas repausa aquesta practica. Utiliza per aquò la posicion de divèrses objèctes dins lo Zodiac. Entre autres: las planetas, lo Solelh, Jupitèr, e sul plan local : l'orizontal (l'ascendent es lo punt del Zodiac talhat per l'orizont) e lo meridian (lo mièg del cèl correspondent al punt del Zodiac talhat pel zenit).
Las constellacions del Zodiac[modificar | modificar la font]
Vaquí un tablèu dels signes del Zodiac amb las datas a las qualas se tròba lo solelh. L'escart entre los signes e las constellacions es de nòstres jorns (2001) de l'òrdre de 30° environ segon la mesura de l'Ayanamsa pels astrològs indós.


text:
A Propos - A prepaus
VIDAS es un projècte de diccionari biografic en linha dels actors de la renaissença occitana. La renaissença occitana o renaissença d’òc designa l’ensems dels movements d’accion e de pensada en favor de la lenga e cultura occitanas dempuèi lo mitan del sègle XIX fins a uèi.
Editors
VIDAS es un site de contenguts originals e academics, coproduches per los professionals de l’informacion e de la documentacion del CIRDÒC e los cercaires universitaris membres o associats a la compausanta RedOc (Recherche en domaine Occitan) del laboratòri LLACS (Langues, Littératures, Arts et Cultures des Suds) de l’Universitat Paul-Valéry Montpelhièr-III.
RedOc-LLACS es la compausanta recèrca del departament d’occitan de l’Universitat Paul-Valéry de Montpellier-III. Anar sus lo site del RedOc.
Lo CIRDÒC es l’establiment public a vocacion interregionala cargat de la salvagarda, de la coneissença e de la valorizacion del patrimòni e de la cultura occitans. Anar sus lo site del CIRDÒC
Vidas es un site del portal collectiu Occitanica
Lo site Vidas contribuís al projècte Occitanica (www.occitanica.eu)
Comitat editorial
- Yan LESPOUX : membre de la còla RedOc-LLACS, professor certificat d’occitan, doctor en istòria contemporanèa
- Philippe MARTEL : membre de la còla RedOc-LLACS, Professor de las universitats
- Marie-Jeanne VERNY : membre de la còla RedOc-LLACS, professora de las universitats, especialista de literatura occitana contemporanèa
- Benjamin ASSIÉ : conservator territorial de las bibliotècas, director del CIRDÒC
- Aurélien BERTRAND : responsable del departament archius e manuscrits del CIRDÒC
- Noémie EYRAUD : doctoranta CIFRE (CIRDÒC / RedOc-LLACS), encargada de mission Edicion electronica
Contactar lo comitat editorial
Vòstras demandas, remarcas, proposicions, contribucions pòdon èsser mandadas dirèctament al CIRDÒC a l'adreiça lo formulari de contacte lo formulaire de contact
- La còla del RedOc, sus la basa de l’important còrpus de basa donadas e de coneissenças amassadas au cors de son trabalh de recèrca en istòria, sociolingüistica o literatura contemporanèa, a exprimit la necessitat de la creacion d'una base de donadas e d'informacion sus los actors politics, associatius, sindicals e culturals que participan dempuèi lo mitan del sègle XIX als diferents movements intellectuals, politics o socials coneguts jos los tèrmes « renaissença d'òc » o « renaissença occitana ».
- Lo CIRDÒC de per son estatut de bibliotèca de referéncia, pòl associat de la Bibliotèca nacionala de França, a per mission de metre en òbra d'otisses e d'instruments de recèrca documentària, d’accès a l'informacion, de valorizacion numerica de donadas scientificas e culturalas del domeni occitan : VIDAS completa los ensembles de donadas e ressorsas que i dona accès amb lo portal collectiu Occitanica per d'informacions biograficas de referéncia.
- Lo site VIDAS a vist lo jorn en 2014 e es estat presentat al XIe Congrès de l'Associacion Internacionala d’Estudis Occitans a Lhèida. VIDAS s’enriquís per las contribucions dels cercaires del RedOC, los bibliotecaris del CIRDÒC mas tanben per las contribucions d'estudiants, cercaires universitaris o especialistas non universitaris que propausan regularament de contribucions.
Lo servici rendut per VIDAS
Dispausar d’una banca d'informacion, de donadas e de coneissenças biograficas e istoricas que recensa progressivament l’ensemble de las personalitats de la renaissença occitana dempuèi son origina fins a uèi :
- escriveires, artistas, intellectuals qu'an obrat per lo domeni occitan, menaires e militants de grops e collectius (partits politics, sindicats, associacions, etc.)
Los articles son de produccions originalas propausadas per d'especialistas e validadas per un comitat de publicacion compausat de cercaires universitaris.
La recèrca de la qualitat
Las biografias son somesas a l’examèn de la còla del CIRDÒC e del RedOc-LLACS abans d’èsser publicadas.
Dins una volontat de clartat e d'accessibilitat, los articles biografics seguisson totes un meteis plan d’ensemble :
- Resumit
- Identitat : formas referencialas de l'identitat de la personalitat, pseudonims, altras formas conegudas de l'identitat de la personalitat
- Los elements biografics : originas familialas e socialas, formacion e mestièrs, percors biografic general de la personalitat
- Engatjaments dins la renaissença occitana : los diferents engatjaments, l'apartenéncia e lo ròtle dins de grops e collectius politics, sindicals, associatius, artistics e literaris, etc.
- Sorsas : la documentacion utilizada per realizar l’article
- Bibliografia : bibliografia de la personalitat e/o d'estudis sus la personalitat e son òbra.
La liura circulacion dels sabers :
- Animat per la volontat de partejar las coneissenças e de promòure la recèrca en domeni occitan :
- VIDAS es gratuit e liure d’accès a totes
- los articles e contenguts son publicats jos licéncia creative commons
Los sostens e finançaires del projècte VIDAS
VIDAS es un site del projècte Occitanica+ desvelopat e administrat per Lo CIRDÒC


text:
divendres, 28 d’octubre de 2016
dilluns, 24 d’octubre de 2016
Mos retrapam damb era victòria
R.C.S.O. Isle en Dodon 1 - U.E. Bossòst 2
Victòria important era artenhuda aguest darrèr dissabte en Isle en Dodon. Non siguec bric fàcil pr’amor que des dera prumèra menuta er equip francés anaue a suspréner ara defensa aranesa e Dandre shutaue un shut tot solet dauant de Marcos qu’eth portèr aranés non podie arturar. Ère eth 1-0 e sonque s’auie jogat un minut de jòc. Açò hec molt de mau ar equip aranés que pendent aguesta prumèra mietat le costèc entrar en partit. Er Isle en Dodon sajaue de suspréner damb pilotes longues as sòns ràpits delantèrs. Era U.E. Bossòst auec un parelh de bones ocasions en un shut de fauta de Peiro e en ua jogada personau d’Àlex, mès enes dues viatges era pilota anaue a gésser dehòra dera porteria. Damb eth 1-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat tot cambièc afortunadament donques eth jòc aranés milhorèc fòrça e poguèrem damb eth torn ath mercador. Encara non portàuem 10 menutes dera represa quan Ignasi shutaue de volea ua pilota centrada des deth costat dret entà mercar er empat a 1 gol. Er equip aranés artenhíe eth 1-2 en una jogada individuau d’Àlex que driblaue ara defensa e shutaue luenh deth portèr Pérez entà mercar eth 1-2. Aguest madeish jogador auec ua gran ocasion entà mercar, mès aguest viatge solet dauant deth portèr eth sòn shut siguec arturat. Er Isle en Dodon caushiguèc molt poc er àrea aranesa pendent aguesta dusaua mietat mès a 5 menutes deth finau auec ua fauta dehòra der àrea que, shutada molt ben peth son delantèr, anaue a tocar eth garròt dera porteria aranesa. Aguest siguec eth darrèr espant entara U.E. Bossòst qu’ath finau se´n portaue era victòria.
Mos retrapam damb era victòria; des dera prumèra jornada que non artenhíem un resultat atau e tanben dehòra de casa. Cau milhorar fòrça es resultats ena nòsta casa se non volem patir ena classificacion.
Eth plòplèu partit 6au jornada deth campionat de Liga non serà enquia d’açiu dues dimenjades, en Bossòst, eth dissabte 5 de noveme tàs 20 :00, derby deth Portilhon contra er equip deth B. Luchon.
R.C.S.O. Isle en Dodon : Pérez, Delaleau, Latapie, Saint Blancat, Brune, Cuvelier, Sarniguet, Larrieu, Dandre, Sottom, Latapie. Remplaçants : Lourde, Burtin, Cazeneuve.
Trainer : Furton Philippe.
U.E. Bossòst: Marcos, Borja, Salva, Peiro, Felipe, Uri, Paba, Llonch, Àlex, Ignasi e Marco. Remplaçants: Pol, Javi, Yerai.
Trainer: Virgilio.
Gols : 1-0 Dandre (
1’), 1-1 Ignasi ( 55’), 1-2 Àlex ( 75’).
Arbitre: Duplan David.
Publicat per U.E.B. a 10:57 Cap comentari:
dilluns, 17 d’octubre de 2016
Empat agridoç
U.E. Bossòst 2 – U.S. Encausse 2
Partit intens eth disputat aguest darrèr dissabte en Bossòst. Er Encausse venguec a destruïr coma siguesse eth jòc dera U.E. Bossòst e dempús sajar de profitar era velocitat deth sòn jogador Paya. Atau, ena prumèra mietat, fòrça fautes pera part francesa e poca continuitat deth jòc. Er equip aranés creaue es ocasions de perilh enes lançament de pilota arturada o enes lançaments de banda pera part de Jaime e Salva. Era prumèra arribada ena nòsta àrea jogada individuau siguec de Paya que deishaue era pilota enes pès de Chabassiere que tot solet dauant de Marcos sonque auie de shutar entà mercar eth 0-1. Era U.E. Bossòst le costèc reaccionar e non siguec enquia lèu deth descans qu’Ignasi shutaue des de dehòra der àrea e era pilota ère despejada peth portèr francés. Damb eth 0-1 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat mès domini aranés en iniciatiua e jòc damb poques ocasions entà redusir eth mercador. Er Encausse estec a punt de mercar en un shut de Batmalle qu’entre Marcos e eth garròt pogueren evitar eth gol. En darrèr quart d’ora anàuem a dar eth tour ath mercador. En un lançament de cornèr, Jonatahan remataue molt ben de cap entà mercar eth 1-1. As 5 menutes , Àlex en un lançament de fauta de luenh susprenie ath portèr francés Michel e mercaue eth 2-1. Encara quedauen 10 menutes de partit e tot ère possible. Ena darrèra jogada deth partit, er Encausse mos anaue a empatar,en ua jogada de Paya peth costat esquèr, acabaue damb un centre que Martins remataue a prop dera porteria entà mercar eth 2-2, resultat en que s’arribaue ath finau deth partit.
Ath finau, dusau empat consecutiu en casa a dus gols, mos cau èster milhor defensivament entà encaishar mens gols e sajar de profitar milhor es ocasions dauant era porteria contraria.
Eth plòplèu partit 5au jornada deth campionat de Liga, en Isle en Dodon eth dissabte 22 d’octobre tàs 20 :00 contra er equip locau.
U.E. Bossòst: Marcos, Jaime, Salva, Borja, Felipe, Àlex, Adrian, Llonch, Miguel, Ignasi e Jonathan Remplaçants: Abraham, Javi.
Trainer: Virgilio.
Tarjetes auriòles : Abraham
U.S. Encausse : Michel, Martins, Ortet, Chabassiere, Cassan, Barousse, Le Vecher, Marigo, Vincent, Batmalle, Paya. Remplaçants : Labatut, Drissi, Aunos.
Trainer : Germain Thierry.
Tarjetes auriòles : Batmalle, Aunos.
Gols :0-1 Chabassiere (
25’), 1-1 Jonathan ( 75’), 2-1 Àlex ( 80’), 2-2 Martins ( 90’).
Arbitre: Duprat Philippe.
Publicat per U.E.B. a 11:37 Cap comentari:
dilluns, 3 d’octubre de 2016
Patim era prumèra derròta deth campionat damb un arbitratge fòrça dolent
F.C. Pointis-Inard 2 - U.E. Bossòst 1
Dusau desplaçament deth campionat e prumèra derròta. Partit que non esterem guaire ben ens prumèrs 45 menutes. Eth Pointis-Inard profitèc entà adelantà-se en mercador en ua jogada deth sòn milhor jogador Avezac, que driblaue ara defensa aranesa e mercaue d’un shut sense que Pol podesse arturar era pilota. Era U.E. Bossòst responec a pilota arturada; Jonathan en un lançament de cornèr remataue de cap tot solet, mès era pilota anaue dehòra per molt poc. En un aute lançament, José Ramón remataue laguens der àrea petita e Dahleb arturaue era pilota. Lèu deth descans, eth Pointis-Inard profitaue ua fauta non fiulada ath delanter francés Pol e laguens der àrea petita entà mercar eth 2-0 Avezac d’un bon remate des de dehòra der àrea.Damb eth 2-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat er equip aranés gessec mès calat eth partit e enes prumères menutes mercaue eth 2-1 en un shut de Marcos qu’eth porter francés non podie arturar. Eth domini aranés semblaue que mos portarie a empatar, mès ua auta decision arbitrau dolenta deishaue ar equip damb 10 jogadors pera expulsion de Felipe. Damb un jogador de mens, er equip sajèc d’empatar mès non podec profitar dues fautes a prop der àrea e tampoc es lançaments de cornèr. Eth Pointis- Inard podie auer mercat en un contraatac, mès incomprensiblement Avezac aguest viatge tot solet a porteria ueda shutaue entà dehòra.
Ath finau, derròta dolorosa donques es decisions arbitrals decidiren un partit igualat deth que podíem aumens tret un empat.
Eth plòplèu partit 4ª jornada deth campionat de Liga, non serà enquia d’aciu 15 dies, en Bossòst eth dissabte 15 d’octobre tàs 20 :00 contra er equip der Encausse .
F.C. Pointis-Inard : Dahleb, Bottarel, Duprat, Laforgue, Dupuy, Avezac, Casse, Joucla, Servat, Choquart, Rodrigues. Remplaçants : Verge, Dos Santos, Sorribas.
Trainer : Defossez Jean François.
Tarjetes auriòles : Casse
U.E. Bossòst: Pol, Jaime, Borja, Felipe, Àlex, José Ramón, Uri, Marcos, Marco, Ignasi e Jonathan Remplaçants: Miquel, Yerai, Javi.
Trainer: Virgilio.
Tarjetes auriòles : Felipe, Jaime, Jonathan.
Tarjeta vermelha : Felipe
Gols :1-0 Avezac (
20’),
2-0 Avezac ( 40’),
2-1 Marcos ( 50’).
Arbitre: Passemar François.
Publicat per U.E.B. a 12:42 Cap comentari:
Subscriure's a: Missatges (Atom)