text:
Singlar
Singlar
Reparticion geografica
244px
LC : Preocupacion menora
Lo singlar (Sus scrofa) es un mamifèr omnivòr pròche del pòrc, que n'es l'ancèstre, aparten a la familha dels Suids. Aquesta aparten al taxon dels Artiodactils suifòrmes.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo substantiu masculin singlar ven del latin vulgar [1] que significa literalament « pòrc solitari »[1] e d'en primièr designèt « lo mascle que viu sol »[1].q
Distribucion geografica[modificar | modificar la font]
Lo singlar se retròba dins de regions diferentas. Se destria mai d'una sosespècia :
- Sus scrofa affinis (Índia e Sri Lanka)
- Sus scrofa algira (Tunisia, Argeria, Marròc)
- Sus scrofa andamanensis (illa d'Andaman en Índia)
- Sus scrofa attila (Ongria, Ucraïna, Bielorussia Centrala, Caucàs, Iraq)
- Sus scrofa baeticus (Balearas, Sud d'Espanha e probablament nòrd de Marròc)
- Sus scrofa barbarus (Africa del Nòrd : Tunisia, Argeria, Marròc)
- Sus scrofa castilianus (Nòrd d'Espanha)
- Sus scrofa chirodontus (China)
- Sus scrofa coreanus (Corèa)
- Sus scrofa cristatus (region Sud Imalaia : Nepal, nòrd Birmania, Índia, Tailàndia)
- Sus scrofa davidi (region Sud Imalaia : Iran, Paquistan, Índia del Nòrd-Oèst, Birmania)
- Sus scrofa falzfeini (Polonha)
- Sus scrofa ferus (Euròpa del Nòrd)
- Sus scrofa floresianus (illa de Flores en Indonesia)
- Sus scrofa jubatus (Malàisia)
- Sus scrofa leucomystax (China)
- Sus scrofa libycus (Transcaucàsia, Turquia, Palestina, Iogoslavia, Ozbequistan e Cazacstan)
- Sus scrofa majori (Itàlia Centrala).
- Sus scrofa mandchuricus (China)
- Sus scrofa mediterraneus (Espanha)
- Sus scrofa meridionalis (Andalosia; Sardenha e Corsega)
- Sus scrofa moupinensis (zòna costièra de la China del Sud a Vietnam)
- Sus scrofa nicobaricus (illa de Nicobar en Índia)
- Sus scrofa nigripes (Asia Centrala, mar Caspiana, Afganistan, Mongolia, China, Russia Orientala)
- Sus scrofa papuensis (Nòva Guinèa)
- Sus scrofa raddeanus (Mongolia)
- Sus scrofa reiseri (Iogoslavia, Albania, Bulgaria, Grècia)
- Sus scrofa riukiuanus (illas Ryukyu - Japon)
- Sus scrofa sardous (Sardenha, Corsega)
- Sus scrofa scrofa (Espanha del Nòrd, Itàlia del Nòrd, França, Alemanha, Benelux, Danemarc, Polonha, Republica Chèca, Eslovaquia, Albania)
- Sus scrofa sennaarensis (Sodan)
- Sus scrofa sibiricus (Tunkinsk Mts, Sayan Mts, Siberia, Mongolia, Transbaikalia
- Sus scrofa sukvianus (China)
- Sus scrofa taivanus, Singlar de Taiwan (Taiwan)
- Sus scrofa ussuricus, Singlar de Manchoria (Russia Orientala, Manchoria, Corèa, China del Nòrd)
- Sus scrofa vittatus, Singlar d'Asia (Malàisia : Peninsula, illas de Terutua e Langkawi; Indonesia : Sumatra, archipèla de Riau, Java e illa de Peucang, Bali, Lombok, Sumbawa e Komodo)
Referéncias taxinomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Sus scrofa (en)
- Referéncia ITIS : Sus scrofa L., 1758 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Sus scrofa (en)
- Referéncia NCBI : Sus scrofa (en)
- Referéncia UICN : espècia Sus scrofa L., 1758 (en)
- Referéncia GISD : espècia Sus scrofa L., 1758 (en)
- Taxobox utilizant una classificacion pas precisada
- Article amb taxobox-animal
- Paginas amb ligams de fichièrs copats
- Estatut UICN Preocupacion menora
- Article utilizant lo modèl Wikiccionari
- Article utilizant lo modèl Commons
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Biologia/Articles ligats
- Mamifèr (nom vernacular)
- Suid
- Degalhaire
- Cacilha
- Espècia invasiva
- Paginas amb d'errors de referéncia


c: text/html

text:
Dijòus, 30.11.2017 03h00
La comuna dau Peu o Lo Pel (siam en limite de l’airau que garda -l finala mua e/o es un arcaisme) per arrestat prefectoral dau 24 de setembre de 1973 es estachaa lo 1er de janvier de 1974, a la comuna de Seneç. Maugrat lo fach d’èstre non limitròfa, probablament per que la comuna aculhenta pòsque aguer lei mejans de s’ocupar d’una terra de mai. Plus degun demòra a l’annaa desenant. Una comuna de mai mas aquela comuna es emblematica per una istòria que fa lo resumit de totei Lei comunas entorn.
Es dins l’escart pelenc dau Sauve Mòrt qu’auriá estach escrich per Violeta Alhaud [francisat en Violette Ailhaud] lo testimoniatge de la vida dei fremas d’aquesto vilatge après la repression de la defensa de la Republica de 1851 e la deportacion de totei leis òmes.
Aquela institutritz dei Basseis Aups naissuá en 1835, a setze ans en 1852. Son paire, e toteis leis òmes dau vilatge, foguèron deportats, dins lo movement de repression ben fòrt qu’a seguit lo solevament republican en Occitània, après lo Còup d’Estat dau 2 de decembre de 1851. Son paire, qu’èra un dei caps de l’insurreccion, foguèt mandat au banhe de Caiena. Son fiançat, foguèt assessinat per lei tropas de Loís-Napoleon Bonaparte. Lo cònte d’aquesto periòde es l’ocasion d’abordar lei questions de la Republica, de l’engatjament e de la repression, dau desir feminin, de l’amor e mai que tot de la Libertat.
L’autor auriá escrich aquela istòria en 1919. Comença per una prefàcia de sa man:
Lo Sauve Mòrt [escart de la comuna eira desapareissuá dau Peu], lo detz e nòu de junh de 1919
Ai decidit de racontar çò que se passèt après l’ivèrn de 1852 perqué, per lo segond còup en mens de setanta ans, nòstre vilatgi ven de perdre totei seis òmes sensa excepcion. Lo darnier a defuntat lo jorn de l’Armistici, l’onze novembre darnier.
Per nautrei, lei fremas, li es pas de victòria mas voide e junho mei lagremas an aquelei de totei lei fremas, alemandas o francesas, que trevan dins son ostau sensa òme. Mi plòro aquelei braces perduts faches per nos quichar e reversar lei fiás dau temps de la tonda. Mi plòro aquelei mans segaas fachas per nos careçar e tenir lo dalh per d’oras. Aviáu setze ans en 1851, trenta cinc en 1870 e uechanta quatre ancuei. A cada còup, la Republica nos a segat nòstreis òmes coma se sega lei blats. Èra un trabalh pròpre. Mas nòstres ventres, nòstra terra a nautrei lei fremas, an plus donat de recòrta. A tan segar leis òmes, es la semença que manquèt.
L’istòria que racònto ancuei, au ser de ma vida, s’es debanaa en provençau. A l’epòca aviam pas d’autra lenga qu’aquesta, reçaupuá de nòstrei parents. L’idiòma provençau -lo patoàs dien leis escupissaires- es ma lenga mairala e l’admiro per sa resisténcia. Pasmens, ai chausit d’escriure nòstra istòria en francés perqué çò que testimònio s’escampe delai de nòstra region e perqué m’agrada tanben aquela segonda lenga. L’ai apresa, l’ai adoptaa coma adoptèm una patria, l’ai ensenhaa. Es aquela d’aquesta Republica per laquala nòstreis òmes an donat sa vida d’un còup e nautrei lei nòstras dau temps de tota nòstra vida de frema.
Violette AILHAUD [Violeta ALHAUD]
Un comentari de l’editor precisa que l’autora visquèt au Peu fins a sa mòrt en 1925. Dins sa succession, i èra una envelopa que poiá pas èstre duberta per lo notari avans 30 ans, per l’estiu de 1952. O 100 ans après lei fachs.
Après dubertura, la consigna indicava que son contengut, un manescrich, deviá èstre fisat a l’ainaa -frema exclusivament- dei descendentas de Violeta, aguent entre 15 e 30 ans.
Sa descendenta, Yvelyne, 24 ans, s’es retrobaa en possession dau tèxt d’aquesto libre en julhet de 1952.
Lo manescrich seriá estat remés a l’un deis editors deis editions Parole
per una descendenta que voliá qu’aquesto tèxt vive mas sensa li èstre ligaa publicament.
Es publicat solament en 2006 per aquest ostalet d’edicion d’Artinhòsc de Verdon, region que lo sovenir dau solevament republican de 1851 li es encar viu. Per ieu, aquela istòria fa resson direct a l’istòria d’Elziar Bofier [Elzéard Bouffier] dins lo cònte de Joan Giono L’Òme que plantava d’aubres. Semenar per tornar far viure un país nafrat e sechat per las guèrras... Dins un país entre Vergòns e Banon, unitat de luec. Per lo temps, 1851 o 1914-18 e 1939-45, totjorn de conflictes qu’an vuejat lo país d’òmes.
Lo tèxt a conoissut un succès discret per lo moment. Simbòl que l’istòria nòstra es encar de far conóisser e que çò que ven pas de París es gaire mediatizat...
Referéncias:
— Wikipedia: L'Homme Semence
— Wikipedia: André Ailhaud
Comentaris
1 de decembre 19.03h
En Droma provençala, notadament al Crest, le còp d'estat de 1851 entrainèt de bèlas revòltas republicanas, durament reprimidas. Nombróses fosquèran encarcerats e deportats en Algeria.
Dins aquèla region, I'aviá fòrça gasetaires que de vilatge en vilatge legissián las gasetas parisencas a nauta votz en provençal, gasetas republicanas, e mai comunistas de l'epòca despuèi le Manifèst de 1848. La màjer part de la borgesia del airal èra dubèrta a'naquèlas idéas.
En 1871, rebelò... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 1
0
1 de decembre 00.12h
Laurenç, que nos calen textes com aicel. Plan mercés.
Valora aquest comentari: 3
0
30 de novembre 09.34h
#2 l'adaptacion de L'òme semença en film passarà a partir de deman al cinema Mercury de Niça
Valora aquest comentari: 5
0
30 de novembre 09.33h
Tè, un autre film que va sortir lèu:
LES GARDIENNES de Xavier Beauvois
Qu'evòca las femnas demoradas solas -mas aqui- del temps de la Guerra Granda, e dins las bòrias de Lemosin. E nautres que pensavem que l'agach sul pòble occitan s'arèstava a "Plus belle la vie".
Bon - emai se Guediguian es pas occitanista- i a son darrièr film, " LA VILLA", que, probable, nos va porgir d'imatges mai realistas del mitan popular.
Valora aquest comentari: 6
0
30 de novembre 08.56h
En durbiguent "Lo Jornalet" a la lèsta, vesi lo vòstre article que me fa remembrar la presentacion d'un film que ven de sortir (e que passa a costat de'n çò meu) . Me soi pensat que voliatz far allusion a'n aquela sortida, mas lo film es pas evocat dins vòstre texte.
Donc- lo film se titola : "LE SEMEUR" , realisat per Marine Francen. Seria inspirat, segon M. Francen, per lo libre de Violeta Alhaud.
Aquò dich, ieu, pas que de véser, ièr ( sens ne saupre mai) la banda -anòncia, d'u... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 9
0
30 de novembre 08.11h
Meravilhos e terrible ... De saber per pas l'oblidar. Merce Laurenç.
Valora aquest comentari: 9
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Escrivans - Jacme Fijac
Comentaris
Siatz lo primièr a depausar un comentari !
Apondre un comentari
Jacme Fijac que legueish un extrèit deu sué roman "Los òc-garons".
Escrivans qu'ei ua seria consacrada a la riquessa de la literatura occitana contemporanèa, abordada per l'espiar deus autors. Produsida per l'InÒc Aquitània en partenariat dab ÒcTele, que's presenta en ua seria de corts pertrèits filmats dens los quaus los autors expausan la lor trajectòria, lo lor anar artistic, lo lor rapòrt a l'escritura e las lors influéncias. Cadua d'aquestas entrevistas que s'acompanha de la lectura, peu quite escrivan, d'un extrèit de l'ua de las soas òbras.
La prumèra sason qu'ei dedicada aus autors de Navèra Aquitània, un navèth pertrèit estant difusit cad mes.
Durada : 7 min 18
Disponibla dusca lo 04/08/2019


text:
Fenomèn
Un fenomèn (del grèc φaιvόuevov, "aparéncia") es l'aspècte qu'ofrisson las causas sasidas pels nòstres senses: lo primièr contacte qu'avèm amb aqueles, que nomenam "experiéncia". Dempuèi lo començament de la reflexion umana per mejan la filosofia, l'èsser uman comprenguèt que la coneissença qu'ofrisson los senses pòt èsser limitada, perque mòstran e tanben amagan la realitat de las causas.
Segon Immanuel Kant, i a quicòm mas alà del fenomèn, non perceptible, que nomena nomèn; lo fenomèn constituís lo monde tal coma lo vesèm, s'opausant al monde tal coma existís independentament de la nòstra experiéncia, que Kant nomena "la causa en se meteissa". Segon Kant, l'èsser uman pòt pas conéisser las "causas en se", mais sonque aquelas que experimenta o nòta.


text:
-439
Aquesta pagina concernís l'an -439 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Fin de la revòuta de Samos acomençada l'annada precedenta ambé la capitulacion de la vila. Lei vencuts deguèron liurar sa flòta e pagar una indemnitat de guèrra fòrça importanta. Una democracia inspirada per lo sistèma atenenc foguèt tornarmai installada per dirigir Samos. Puei, la flòta, en despiech dau maucontentament dei marins, anèt reprimir una revòuta a Bizància.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Sostèn aquemenida a la Revòuta de Samos còntra Atenas. Aquò permetèt de renfòrçar lei defensors mai pas d'empachar sa defensa après nòu mes de sètge.


text:
13/10/2017
L’òme que s’entraupet dins un sabat
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « L’homme qui se fourvoya dans un sabbat », collecté à Quinsac par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un vielh païsan s’era, e mai zo vouguesse pas, entraupat dins un sabat que cresiá un acamp(1) de jòunes desbauchats d’un vilatge vesin, e fuguet pres par las fachilhieras(2) e botat en preséncia dau quite diable que li disset tot d’un còp :
– Surtiràs d’aquí nonmàs si me balhas ton arma, si que non te fau lop de ton vivent.
Lo brave vielh aguet talament páur a la pensada d’èsser ‘laidonc perchaçat e tuat per los quites seus que consentiguet au pache(3) dau diable.
Li fauguet signar un long perjamin(4). Li pareren una pluma d’aucha e deguet de fòrça se traucar una vena per prener de son sang.
Tot quò-quí era ren… Lo mai greu, quò es que sabiá pas escriure. ‘Laidonc, faguet una crotz.
A ! s’aviatz vist quela fugida dau diable e de sas remirairitz. Deven totjorn galopar…
Per çò qu’es dau perjamin, s’abrandet(5) tot sole dins las mans dau vielh en li rogesir los piaus e li cramar la peu.
Contat per M. Duverneuil, de Quinçac (Dordonha), en 1933.
Vocabulari : (1) réunion(2)sorcières(3)pacte(4)parchemin(5)s'enflamma
16:43 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 15 d'octobre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Guilhem Lopez dau Duò Brotto-Lopez per parlar de lor noveu CD «15 ans en Harmonia », sortida previsda lo 14 d'octòbre chas "L’autre distribution".
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch


text:
Lo processús dau referendum per l’independéncia d’Escòcia prenguet dos ans e mieg entre la debuta de la campahna «Yes Scotland» e lo vòte. Dos ans e mieg ente lo governament escocés trabalharà a l'integracion de son territòri dins lo concert de las nacions. Dos e mieg ente lo governament britanic balharà au monde una leiçon de dubertura, de tolerància e de democracia. Jornalet, que seguet queu processús atentivament, vos prepausa de'n tornar trobar las grandas estapas tras sos articles agropats dins queu recuelh.
Un extrach : “Los ciutadans d’Escòcia decidisson uèi lor avenir en un referendum. 307 annadas après la signatura de l’Union entre Anglatèrra e Escòcia, los escoceses an l’escasença de decidir, dins las urnas, se vòlon contunhar de far partida del Reialme Unit o se se’n vòlon separar. Aquel vòte seguís la tradicion de far las eleccions generalas un dijòus.”
Date de parution
03/06/2015


text:
1788
Aquesta pagina concernís l'an 1788 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769 amb una tiera d'eveniments caotics que veguèt divèrsei faccions ocupar e abandonar Gondar. Fin finala, lo negus Tekle Giyorgis Ièr, exilat dempuei 1784, foguèt restablit e Iyasu III deguèt quitar la capitala. Pasmens, d'autrei coalicions de nobles reconoguèron lei sieus pretendents au tròne (Atse Baeda Maryam, Atse Iyasu e Hezqeyas). Ansin, a la fin de l'annada, i aviá cinc negus diferents en Etiopia.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per una tiera de conflictes frontaliers. En Formosa, perseguida e fin de la crisi entraïnada per l'insureccion pro-Ming acomençada en 1786. D'efèct, l'arribada dau còrs expedicionari de Fuk'anggan (20 000 òmes experimentats) permetèt de batre leis insurgents (300 000 òmes) e de capturar lei caps dau movement. La repression foguèt saunosa e ges d'insureccion novèla aguèron luòc dins l'illa fins ais annadas 1860. Pasmens, lo còst de la flòta necessària ais operacions dins l'illa agravèt la crisi financiera dau govèrn.
Puei, l'emperaire Qianlong decidèt d'intervenir dins lei problemas de succession de Vietnam. L'objectiu èra de prendre lo contraròtle d'un país que foguèt lòngtemps vassau de l'Empèri. Lo pretèxte de la guèrra foguèt donat per una demanda d'ajuda dau darrier emperaire de la dinastia Le qu'èra estat reversat per lei fraires Tayson. Una importanta armada foguèt donc mandada en Vietnam (→ 1789).
Enfin, en Tibet, una guèrra novèla acomencèt après l'invasion dau país — protectorat Qing — per Nepal. La causa dau conflicte èra un desacòrdi entre Tibet e Nepal a prepaus dei pèças de moneda nepalesas en circulacion. Suspresas, lei fòrças tibetanas foguèron batudas e lei caps tibetans foguèron evacuats en China. L'emperaire Qianlong (1735-1796) ordonèt rapidament una còntra-ofensiva tornarmai fisada a Fuk'anggan. Reconquistèt aisament lo país car lei Nepalés se contentèron de pilhar lei monastèris e lei vilas (→ 1789).
Japon[modificar | modificar la font]
Destruccion de Kyoto per un incendi e esmogudas grèvas a Edo e Osaka en causa dau pretz dau ris. Per agravar la premiera catastròfa, la destruccion dau palais imperiau empachèt la reconstruccion de la ciutat avans la rebastida dau castèu de l'emperaire.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de febrièr - Robert Peel, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1850)
- 22 de febrièr - Arthur Schopenhauer, filosòf alemand (m. 1860)
- 10 de mai - Augustin Fresnel, fisician francés (m. 1827)
- 24 d'octobre - Rafael Urdaneta, president de la Granda Colómbia (m. 1845)
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Corona solara
La corona solara es la partida de l'atmosfèra del Solelh situada al delà de la cromosfèra e que s'espandís sus de milions de quilomètres se diluissent dins l'espaci.
Proprietats fisicas[modificar | modificar la font]
La temperatura de la corona es plan fòrça nauta: en contraste amb los 5 770 K de la surperfícia solara e los 7 000 K de la cromosfèra (una sisa prima que destria la fotosfèra de la corona), atenh de un a tres milions de gras.
Los mecanismes necessàris per caufer la corona solara foguèron longtemps atribuits a la preséncia de boclas de camp magnetic, nomenadas « boclas coronalas ». Aquestas bocles passa pels pòls del Solelh e s'estiran mejans la corona solara. An la capacitat de liberar de grandas quantitats d’energia, çò que fa que tenon un cèrt ròtle dins lo caufatge de la corona solara.
Al començament de las annadas 2010, d'observacions obtengudas pel satellit japonés Hinode mòstran que lo ròtle de las boclas coronalas dins lo caufatge de la corona solara es pas determinant. Segon una publicacion d'astrofisicians de l'universitat Columbia, lo caufatge de la corona solara seriá lo resultat de las ondas d’Alfvén, d'autras ondas electromagneticas emisas pel Solelh[1].
D'autre costat, la corona solara es constituida de gas fortament ionizat, o plasma, d'una densitat fòrta flaca (unes 1012 còps mens dens que la fotosfèra). De fach de sa temperatura nauta, aquesta plasma edmet per exemple del rai dins l'extrèm-ultraviolet.
Aquesta corona es divisida en doas sisas: la corona K e la corona F[2]. La corona K per kontinuierliche Korona (corona continua) ten sa luminositat de la difusion Thomson. La corona F per corona Fraunhofer es subretot enlusida segon l'espèctre de las raias de Fraunhofer. Comme la luminosité de la couronne K diminue avec l'élongation, la luminosité de la couronne F devient dominante à partir d'une élongation d'environ quatre rayons solaires[3]. La lumière zodiacale est une manifestation aisément observable de la couronne F.
Metòdes d'observacion[modificar | modificar la font]
Dins la partida visibla de l'espèctre electromagnetic, la corona pòt pas èsser observada sonque pendent d'eclipsis totalas de Solelh o utilizant un coronograf, que son rai atenh pas pus qu'un milionen d'aquesta de la fotosfèra dins aqueste domèni de longor d'onda. A causa de son radiacion dins l'extrèmaultraviolet (EUV); es possible de l'observar en permanéncia amn d'instruments embarcats sus satellits.
La radioastronomia permet tanben l'estudi de la corona mesurant las ondas radio qu'emet. Quitament se la relacion Frequéncia radio/altitud dins la corona solara es pas simple (dependéncia a la densitat electronica): primièra aproximacion, mai frequéncia d'observacion es nauta, mai sèm pròche de la superfícia del Solelh. D'observacions a unas desenas de MHz (domèni decametric) permeton d'observar la nauta corona, al delà de 1/2 rai solar d'altitud (> 350 000 km). Dins la gama de la centena de MHz (domèni metric), s'obsèrva de regions entre 0,1 e 0,4 rais solars d'altitud (de 70 000 a 280 000 km). En centimetric, sèm pròche de la superfícia.
Autras estelas[modificar | modificar la font]
Las estelas autras que lo Solelh pòdon tanben desvelopar una corona. Sovent detectadas mercé a d'observacions per satellit dins lo domèni X, son associadas a la preséncia de camps magnetics. Per unas classas d'estelas, subretot las estelas jovas per que produccion d'un camp magnetic es subretot eficaç (a causa de lor rotacion rapida), l'emission coronala pòt èsser fòrça mai intensa que sul Solelh.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) M. Vaïl, « Soleil: le mystère du chauffage coronal en passe d'être résolu », Journal de la science, Espace, (legir en linha)
- ↑ « Sous une bonne étoile ou une étoile nommée Soleil : III − Atmosphère », www.astrosurf.com
- ↑ (en) Kimura e Mann, « Brightness of the solar F-corona », Earth Planets Space, no 50, , p. 493–499 (legir en linha)


text:
Barberey-Saint-Sulpice
Barberey-Saint-Sulpice es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat se tròba en la vallée de la Seine en aval de Tròias.
Le territoire de la commune se trouve dans la vallée de la Seine en aval de Troyes.
Lo territòri de la municipalitat se tròba en la vallée de la Seine en aval de Tròias.
Le territoire de la commune se trouve dans la vallée de la Seine en aval de Troyes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Migné-Auxances
Migné-Auxances es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la fin de la Segonda Guèrra mondiala, la Wehrmacht sabota las carrièras en deslotjant la Viena[2].
La familha de Raze, #que las armoiries ne simbolizan la municipalitat de Migné-Auxances, #èsser proprietari de la distincion de Auxances al 17 e 18en sègle.
À la fin de la Seconde Guerre mondiale, la Wehrmacht sabota les carrières en évacuant la Vienne[3].
La famille de Raze, dont les armoiries symbolisent la commune de Migné-Auxances, fut propriétaire de la seigneurie d'Auxances au 17 et 18en siècle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://mairie.migne-auxances.fr
- ↑ Modèl:30questions-OccupationVienne, p 54
- ↑ Modèl:30questions-OccupationVienne, p 54


text:
Tachyglossidae
Equidna del nas cort (Tachyglossus aculeatus)
Genres de reng inferior
244px
EN A1ac : En dangièr
Estatut CITES
Annèxe II , Rev. del 1977-02-04
4 espècias de Zaglossusparamètre « CITES familha » pas reconegut
Los equidnas (del latin echidna, del grèc ancian ἔxιδva / ékhidna, « vipèra ») partejan amb los ornitorincs l'òrdre dels monotrèmas e una mescla de caractèrs reptilians e mamifèrs tipics.
Se ne coneis 3 espècias, l'equidna del nas cort (Tachyglossus aculeatus (Shaw, 1792)) (3 a 6 kg) en Austràlia e Tasmania e los equidnas del nas long (Zaglossus bruijni (Peters and Doria, 1876)) (5 a 10 kg) e Zaglossus attenboroughi en Nòva Guinèa.
Los equidnas an un còrs robuste cobèrt d'una mescla de forradura e de ponchons, an de membres amb una adaptacion escavaira, an una boca pichona, amb una maissa fina, an pas de dents mas una lenga longa pegosa, qu'amb ela atrapan de termitas e de pichons artropòdes.
Los equidnas vivon generalament en solitaris.
Pendent la sason de reproduccion, la femèla pond un uòu (rarament mai) que transferís directament del fangàs dins una pòcha ventrala temporària per una incubacion d'una desena de jorns. Nut a la naissença, lo jove i demòra de 6 a 8 setmanas, chucant lo lach que s'escor de las glandas mamàrias que desbocan dins la pòcha.
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
Se recensa quatre espècias d'equidnas actualament vivas :
- l'equidna de nas cort:
- Tachyglossus aculeatus, descobèrt per Shaw en 1792, pesa de 3 a 6 kg, en Austràlia e Tasmania ;
- los equidnas de nas long :
- Zaglossus bruijni, descobèrt per Peters e Doria en 1876, pesant de 5 a 10 kg ;
- Zaglossus attenboroughi, en Nòva Guinèa.
- Zaglossus bartoni, (re)descobèrt en 1998 en Nòva Guinèa.
Lo sit Mikko's Phylogeny Archive[2], cita mantuna espècia atudadas del genre Zaglossus :
- †Zaglossus owenii
- †Zaglossus ramsayi (Owen, 1884)
- †Zaglossus robustus (Dun, 1895)
- †Zaglossus hacketti (Glauert, 1914)
- †Zaglossus harrisoni (Scott & Lord, 1922)
- †Zaglossus attenboroughi (Flannery & Groves, 1998)
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Tree of Life Web Project : Tachyglossidae (en)
- Referéncia ITIS : Tachyglossidae Gill, 1872 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Tachyglossidae (en)
- Referéncia NCBI : Tachyglossidae (en)
- Referéncia CITES : familha Tachyglossidae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Taxobox utilizant una classificacion pas precisada
- Article amb taxobox-animal
- Paginas amb ligams de fichièrs copats
- Estatut UICN En dangièr
- Article amb taxobox de corregir
- CITES annèxe II
- Article de qualitat en alemand
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Biologia/Articles ligats
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Mamifèr (nom scientific)
- Monotremata
- Fauna endemica d'Oceania
- Fauna endemica d'Austràlia
- Taquiglossid


text:
Saleux
Saleux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 2006, en lo moment del bastiment de lotjaments, dels enregistres an permeses de descobrir de luòcs mésolithiques[1] Sus posicions d'ancians marges de la Soma e de la Selle[2].
En 2006, lors de la construction de logements, des fouilles ont permis de découvrir des sites mésolithiques[3] sur des positions d’anciennes berges de la Somme et de la Selle[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Çò mésolithique vai Modèl:De formatnum:9600 a formatnum:5500 {{}} abans lo nòstre ère.
- ↑ [PDF] informi d'activitat 2006 de la Inrap pagina 102
- ↑ Le mésolithique va de 9 600 à 5 500 avant notre ère.
- ↑ [PDF] rapport d'activité 2006 de l’Inrap page 102


text:
Se debana a Albi del 2 de junh al 31 de julhet de 2018 al Centre Cultural Occitan de l'Albigés la mòstra Emili Rieux e la lenga occitana.
L'ocasion de ne saupre un pauc mai sus de particularitats arquitecturalas pròprias a la ciutat, e sus Emili Rieux un dels actors de la respelida occitana en Albigés.
Presentacion dels organizators :
Coisina, teralhas, ceramicas e lenga d'òc : aquí avèm tot Emili Rieux (1861-1956). Es mai que mai conegut dels albigeses coma l’artesan del succés de l'ostalariá del Grand Sant Antòni e per los afogats de cultura occitana coma un felibre que s’es associat a totes los eveniments occitans al torn d’Albi. Rai, lo cosinièr èra totjorn aquí per regalar lo monde !
Me dirètz, e la ceramica ? Benlèu qu'avètz vist al mièg de l'avenguda del Colonèl Teissièr un ostal curiós cobèrt de ceramicas (n’i a malastrosament de tombadas...) Benlèu qu’avètz vist tanben que cada ceramica comportava un tèxte escrich en occitan. Es pro malaisit d'o véser dempuèi lo trepador e Dieu vos garde de l'espepiçar dempuèi lo mièg de l’avenguda... son l’òbra d’Emili Rieux.
Lo Centre Cultural Occitan d’Albigés li consacra una exposicion ont totas aquelas pèças seran confortablament reprodusidas suls panèls amb totas las explicas per plan comprene. A travèrs Emili Rieux e sos amics, veiretz desfilar de panèls en panèls tota la vida culturala e occitana albigesa entre 1900 e 1955.
Estrena lo 2 de junh a 17 oras – dubèrt duscas a 23 oras per la Nèit Pastèl, puèi de 15 a 18 oras en junh/julh – al COR 28 carrièra Ròcaguda a Albi.
Venètz nombroses !
Sorsa : centre-occitan-rochegude.org


text:
Los faidits foguèron de cavalièrs e de nòbles occitans que se vegèron despossedits de sas tèrras e fèus pendent la crosada francesa de 1209. Acusats de faidiment per èsser de catars o per refusar d’ajudar los crosats, luchèron pendent d’annadas contra la Gleìsa e la Corona de França. Chabèrt de Barbairan foguèt lo comandant faidit del castèl de Querbús, que tombèt en mai de 1255. Foguèt benlèu lo darrièr cavalièr faidit occitan conegut. Aprés Barbairan, la crosada foguèt oficialament finida.
Foguèt doncas un nòble sens d’astre. Chabèrt de Barbairan, nascut en l’an 1185 al castèl d’Alaric (en francés Miramont), prèp de Carcassona. Es estat considerat per sa lucha contra los franceses e la Glèisa coma un dels darrièrs cavalièrs faidits. Es vertat que, de segur, après Barbairan, i aguèron mai de nòbles faidits mas son nom es pas conegut. E sa vida li balhèt lo nom de Lo Leon de Combat.
Filh de nòbles considerats coma catars, Guilhèm de Chabèrt de Barbairan e la senhora de Cabanac, sa vida es fòrça pauc coneguda fins a l’an de la crosada, en 1209. Quand arribèron los crosats, lo castèl d’Alaric foguèt conquistat e encara rai que Chabèrt poguèt fugir per salvar la vida. Maugrat tot, poguèt tornar conquistar lo castèl lo quite an. Totun, abans de finir 1209 l’aviá tornat perdre davant los crosats.
La reaccion de Barbairan foguèt drastica. Ordenèt una contraataca e aital poguèt prene un autre castèl: Montlaur. Un nòble èra pas un nòble sens de tèrras e de castèl. Mas los crosats decidiguèron tornar l’atacar e en 1210 aviá perdut lo castèl.
Los fachs èran clars. La Glèisa catolica aviá acusat sa familha de catarisme e avián ordenat de los despossedir de sas tèrras. Los Barbairan, coma d’erètges, avián drech a res. Totun, encara i aguèt d’espèr.: lo rei catalan Pèire I aviá decidit protegir lors nòus vassals occitans e decidiguèt d’aufrir batalha. Caliá luchar a Murèth. Èra l’an 1213.
La resulta militara de Murèth es de totes coneguda. L’espèr tombèt tornarmai per los occitans. Los crosats contunhèron de chaplar la populacion del país, coma ja avián fach a Besièrs e confiscar de vilas e de castèls, de primièr Carcassona e apuèi arribariá l’ora de Tolosa…
Per fòrça decidiguèt Barbairan de menar una vida de faidit. Dintrarà al servici del mai grand nòble occitan qu’encara resistissiá aprés la mòrt del rei catalan Pèire e l’abandonament dels catalans: Raimond VI de Tolosa. Pr’aquò participèt al sètge d’aquela vila pendent 1218 e en una de las paucas batalhas ganhadas pels occitans, Basièja (1219).
Camin de l’exili
Après la batalha de Basièja, ont l’armada de Raimond VI de Tolosa e Raimond-Rogièr de Fois podèron chaplar totalament una armada crosada dirigida per Foucault de Berzy, semblèt que l’espèr tornava. Los occitans avián capitat a camp dubèrt contra los crosats. La desfacha crosada foguèt giganta. La lucha podiá contunhar.
Totun, ja fasiá mai de 10 ans que los occitans luchavan (mai que mai ara ja per la pròpria subrevivéncia coma nacion) e las gènts èran fatigadas. I aguèt pas una contraataca generala. Los nòbles contunhèron sens s’unir. Benlèu pr’aquò l’espèr tombèt tornarmai e Chabèrt de Barbairan decidiguèt marchar a l’exili. D’ans puèi es al servici de Nuno Sanç I de Rosselhon e Cerdanha, un comtat catalan a l’autre costat de la frontièra.
Ailà Barbairan començarà de ganhar un nom pròpri. Serà nomentat comandant de la garnison de la vila catalana de Perpinhan e son valor serà reconegut après las defensas de la vila contra las atacas de Guilhèm II de Montcada e Bearn.
Perpinhan, a l’epòca, ja èra un luòc d’amassada de desenats de faidits, que cercavan de refugi a l’autre costat de la frontièra politica. Entre plusors autres occitans catars o de faidits fugits per la crosada, Chabèrt de Barbairan trobèt ailà Olivièr de Tèrme e Raimond de Trencavel. Faran amistat pendent d’annadas e solament la rendicion personala dessepararà aqueles amics.
Dètz ans mai tard Barbairan marcharà a la conquista de Malhòrca per Jacme I, rei dels catalans, Nuno Sanç i participarà e dins sa armada i serà Chabèrt de Barbairan. La guèrra demorarà tres annadas e lo cavalièr faidit lucharà al costat del rei a Portopí. Pr’aquò e d’autres fachs serà recompensat amb de tèrras al Rosselhon e Fenolheda (ont i aviá lo castèl de Puèglaurenç). L’òra serà arribada per se maridar.
Finida la guèrra de Malhòrca, lo Leon de Combat, ara tornarmai amb un castèl pròpri e de tèrras, maridarà amb Sibilla Parcols, que li donarà dos filhs; Chabèrta e Guilhèm. Assajarà de viure la patz mas los evenements futurs tornaran lo menar a la guèrra e la lucha contra los sieus enemics de totjorn: la Corona francesa e la Glèisa catolica.
Revòlta generala al Lengadòc
En 1240 Chabèrt de Barbairan a prèp de 60 ans. Comença d’èsser un cavalièr vielh. Totun, la crida generala a la revòlta demanda la sieuna ajuda. Al Lengadòc Raimond de Trencavel vòl tornar conquista la sieuna vila perduda: Carcassona. Una armada es creada e los occitans començan tornarmai lo camin de la conquista de son país. Tomban Aguilar e Montreal e es destrusida l’abadiá de Montoliu. Barbairan remembra quora èra jove e los crosats ataquèron lo castèl d’Alaric e sa familha. Cossí perdèt las tèrras fa mai de 30 annadas. Amassèt d’òmes e marchèt vèrs Carcassona. Ailà i retrobèt son vielh amic Olivièr de Tèrme.
Lo sètge de la vila comencèt en setembre. Mens d’un mes puèi arribèt una armada francesa. Raimond de Trencavel decidiguèt de fugir. Dos ans puèi, encara, sosten lo revòlta d’un autre nòble faidit, Raimond VII de Tolosa. Totun, lo prètzfach finiguèt de manièra parièra e aprés la rendicion Barbairan decidiguèt tornar a Rosselhon.
Un cavalièr occitan faidit e excomunicat
La lista dels nòbles e cavalièrs revoltats es coneguda per la Corona de França. E la Glèisa decidirà començar d’excomunicar totes los que son pas amb lo rei francés. Entre aqueles i a Chabèrt de Barbairan que, ara, poirà pas tornar al Lengadòc per doas rasons: es cercat per traïson per l’armada francesa e per excomunicacion per la populacion. Cal dessaparéisser un temps e cercar de nòvas escasenças.
L’excomunicacion catolica demorarà cinc ans. En 1247 divèrsas negociacions politicas menaràn a la fin de l’excomunicacion papala e lo perdon de la Glèisa. Fasiá tres annadas que Montsegur èra tombat e las gents contunhavan de dire que dins lo castèl de Barbairan i arribavan encara de catars e de faidits. Es pro coneguda la lucha de Barbairan contra la Glèisa e la Corona.
Maugrat lo perdon papal Barbairan a jamai reconegut lo rei de França coma sobiran. Lo Comte de Rosselhon, abans de morir, li donarà lo castèl de Querbús per protegir lo territòri, encara catalan, de la region, d’atacas francesas. Ailà arriban de bons òmes e de faidits. E la colèra del rei francés es, de mai en mai granda.
La conquista d’un castèl catalan
Maugrat çò qu’a dich l’istoriografia francesa pendent d’annadas Querbús es pas un castèl catar. Es solament un castèl situat en territòri catalan e qu’a Chabèrt de Barbairan coma comandant. Enemic declarat del rei de França. Quora la corona decidirà de lo conquistar enviarà un vielh amic de Barbairan, Olivièr de Tèrme, que en 1245 èra estat perdonat per la Glèisa mas atanben pel rei francés. E per aver lo perdon reial caliá ajudar lo monarca.
Es l’an 1255 e lo Prat dels Cremats de Montsegur es luenh al temps (1244). Olivièr de Tèrme vòl ara conquistar Querbús per lo rei de França. Coneis lo territòri e coneis encara melhor son vielh amic Chabèrt de Barbairan. Lo cavalièr faidit, maugrat son edat, es estat nomentat comandant del castèl, un castèl de la Corona d’Aragon e qu’a coma sobeiran lo rei catalan Jacme I. E decidís luchar.
Lo sètge, totun, demorèt pas gaire. Divèrsas setmanas aprés los soldats franceses capitan de trobar un camin per conquistar Querbús. Barbairan pòt pas mai resistir. Se vòl salvar la vida dels sieus òmes cal se rendre. E negociarà. La capitulacion lo menarà directament a la preson reiala.
Amb mai de 70 annadas e aprés tants ans de lucha , l’astre sembla aver abandonat lo darrièr cavalièr faidit. Cossí poiriá sortir d’una preson reiala l’enemic de França pendent 40 annadas ? Lo sieu es sobeiran, Jacme I, rei dels catalans, aragoneses e malhorquins e dempuèi fa pas gaire atanben de valencians.
Pr’amor que lo monarca catalan vòl finir l’afar occitan d’una manièra definitiva. Amb lo Tractat de Corbeil, lo rei de França reconeisserà que Catalonha es un país independent ( los franceses o avián jamai reconegut dempuèi la naissença politica d’aquela nacion en 988 e la sieuna independéncia reala, que demorariá dins l’an 1714). E Jacme I donarà Querbús a França e d’autres castèls de la frontièra ( tanplan Puèglaurenç). E desbrembarà per totjorn qu’un jorn Occitània e Catalonha foguèron la quita nacion culturala, sociala mas tanben politica.
I a un darrièr ponch pas escrich dins las negociacions: lo Leon de Combat, lo senhor de Puèglaurenç e Querbús merita la libertat. Pòt pas èsser d’una autra manièra. Los rosselhoneses e Jacme I renonciarán pas a aquò. Per la corona francesa es un afar pichon. Chabèrt de Barbairan tornarà d’èsser liure per tornar a sas tèrras catalanas.
Lo darrièr cavalièr occitan faidit, Chabèrt de Barbairan, rebèl totjorn a França e la Glèisa e fisèl a Occitània, viurà en patz encara 20 ans mai. Contunharà de recebre de fugitius occitans e de bons òmes fins la sieuna mòrt. Son nom uèi es celèbre, mas es solament un mai dins una lista de nòbles faidits sens de tèrras que luchèron fins que lors noms foguèron desbrembats dins l’istòria d’Occitània e d’Euròpa: Chabèrt de Barbairan, Jordan de Cabaret, Pèire de Cucunhan, Raol de Laura, Pèire Rogièr de Mirapeis, Gerard de Niòrt…
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Comment(1)
-
En occità medieval no es diria Jasbert de Barberan? Barbairan sembla francés…


text:
Andolieg-Kernevez
Andolieg-Kernevez en breton ( Andouillé-Neuville en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Andouillé-Neuville es nascut d'un groupement de la parròquia de Andouillé e del vilatge de Neuville. La distincion de la Magnanne a lo sieu cap de-luòc a Andouillé-Neuville. En 1555, aquela distincion passa al Montbourcher al continuament d'una alliance matrimoniale.
La commune d'Andouillé-Neuville est née d'un groupement de la paroisse d'Andouillé et du village de Neuville. La seigneurie de La Magnanne a son chef-lieu à Andouillé-Neuville. En 1555, cette seigneurie passe au Montbourcher à la suite d'une alliance matrimoniale.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Eth jutge diguèc: “Sabies çò qu’heges quan escauès ath tòn amic?” “Òc senhor jutge, volia aucir aqueth hilh de puta e encara voi.” Atau que non me dèren era condicionau e me calèren en un centre de reformacion. Me gessèren blus de tan sèir ath solei enes cèles de castig. Non vages jamès a ua preson federau, son es petjors.
Era òbra mèstra dera generacion beat ei a còp segur On the Road de Jack Kerouac. Eth libre veirà era lum per prumèr còp coma pellicula en Hestivau de Cannes juntaments damb d’auti films de qualitat coma era darrèra pèça de Wes Anderson.
Era novèla narre es incomdables aventures de Sal e Dean, amics peculiars damb eth cap plen de drògues e alcòl viatgen des de New York a San Francisco estropiant es hilats urbans e sociaus de Los Angeles, Denver, Chicago e México. Longui jorns ena carretèra viuent experiències a tocar dera mòrt… mès tan atractiues qu’ahisquen a condusir ua mòto pera rota 66.
Coma acostume a passar, eth libre ei mielhor qu’era pellicula. Aguesta se trape ena decada des cinquanta, quan eth libre camine deth quaranta sèt ath cinquanta. En format d’imatge, eth personatge de Marylou agarre protagonisme pera interpretacion de Kristen Stewart –desencusa tà cuélher un mercat mès lèu joen. En darrèr lòc, toti es viatges ath long deth libre se resumisen en un, tot en pagalha, ena adaptacion ara gran pantalha. E tot açò adès d’arribar as cines.
Penjat e lhòco coma ère, Kerouac ve complit eth desir de trasladar era sua òbra deth papèr ara pantalha –just l’acabèc d’escríuer, envièc correpondéncia a Marlon Brando entà produsir-la. Indpendentments der exit qu’age eth flim, ei clau mantier era esséncia despreocupada e carcanhanta beat der autor que lo portèc ara fama; non sigue que se lheue deth clòt e se fóter ua barrinada.
http://youtu.be/N9vsE0llyBM


text:
Roland de Lassus
Roland de Lassus (Mons, Enaut, c. 1530 – 14 de junh de 1594), tanben conegut com Orlando di Lasso en italian, que ho un compositor de l'escòla francoflamenca de la Renaishença e un deus compositors màgers de musica polifonica de la fin deu sègle XVI.
Roland de Lassus que vadó a Mons, dens la província d'Enaut (uei en Belgica). Que sabem chic de causa suber lo son temps de mainatge. Ua legenda que conta que mainatge, e ho panat tres còps per'mor de la beutat de la soa votz. Quina que sia la vertat, la soa integritat fisica que ho emparada a maugrat d'aquò. Aus 12 ans que viatgè en Itàlia. Que viscó a Màntoa, Milan puish Roma on comencè de compausar.
Que demorè ua gran partida de la soa vita au servici deu duc de Bavièra a Munich, en carga de provesir la cort en musica e mei que mei en musica religiosa entaus servicis de la capèra.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Tristis est anima mea
- adoremus te Chirste
- Les larmes de Saint Pierre
- En passant par la Lorraine
- Ballet des Ambassadeurs Polonais (1573)


text:
Senebkay
Senebkay (escrich tanben Seneb Kay) foguèt un faraon egipcian del Segond Periòde Intermediari (a l'entorn de -1650 abans Crist). Sa tomba foguèt descobèrta en genièr de 2014 per Josef W. Wegner, un arqueològ de l'Universitat de Pennsilvània, e d'arqueològs egipcians. Aquesta trobalha sembla de confirmar l'existéncia d'una dinastia d'Abidos, contemporarnèa de las Quinzena e Setzena Dinastias. Es probable que son nom aparega dins lo Canon de Turin, que i figuran dos noms de sobeirans egipcians parcialament preservats. Aqueste rei èra grand que mesurava aperaquí 1,78 m e moriguèt un pauc abans cinquanta ans.


text:
Longfossé
Longfossé es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Longfossé Es una municipalitat situada en lo departament del -Calava (region del Nòrd--Calava). La vila de Longfossé fa partida del territòri del Parc natural regional dels Caps e Marais de Opale. Aperten al costat de Desvres e al arrondissement de Boulogne-sus-Mar. Los abitants de Longfossé èran al nombre de 1739 al recensement de 2007. La superficie es d'unitat|10.2|km|2 {{}}. La vila vesina de Desvres es réputée per la siá faïence.
L'altitud mièja es de 91 mètres aperaquí.
L'urbanizacion a repartit entre un vilatge alongat en la vallée e una estenduda en continuitat de l'urbanizacion de Desvres (lotissements).
Longfossé est une commune située dans le département du Pas-de-Calais (région du Nord-Pas-de-Calais). La ville de Longfossé fait partie du territoire du Parc naturel régional des Caps et Marais d'Opale. Elle appartient au canton de Desvres et à l'arrondissement de Boulogne-sur-Mer. Les habitants de Longfossé étaient au nombre de 1739 au recensement de 2007. La superficie est de 10,2 km2. La ville voisine de Desvres est réputée pour sa faïence.
L'altitude moyenne est de 91 mètres environ.
L'urbanisation est répartie entre un village allongé dans la vallée et une extension en continuité de l'urbanisation de Desvres (lotissements).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Religions
La Religion es l'amassada de cresenças (sul monde e la persona) e d'actituds (morala) pròprias d'una persona o d'una comunautat umana. Especialament se referís al concèpte de sagrat, entendut coma quicòm de digne de reveréncia, de respècte o d'obediéncia.
Las religions se classifican en quatre grops principals :
Conceptualament e istoricament, la primièra religion es l'animisme, qu'es la nocion consubstanciala de l'arma umana que segon ela tota la resta d'objèctes de la natura an tanben una arma omologabla a aquesta.
La cresença dins las "fòrças de la natura", pròpria de l'animisme, cristalliza en la divinizacion d'aquestas, valent a dire dins lo teïsme, qu'utiliza lo concèpte de Dieu, que siá al plural (politeïsme) o al singular (monoteïsme).
D'un autre costat, l'ensemble de la teoria e de la practica de l'animisme a evolucionat fins a donar luòc a de cresenças plan mai estructuradas, coma es lo cas del chintoïsme japonés, o de las religions-filosofias, que se'n destacan l'indoïsme e lo bodisme.
Lo darrièr pas dins l'evolucion de la pensada religiosa es justament la negacion de la possibilitat de demostrar tant l'existéncia d'una realitat subrenaturala coma son inexisténcia : l'agnosticisme. O ben sa negacion absoluda : l'ateïsme.


text:
Henflingen
Henflingen es una anciana comuna francesa del departament del Haut Ren e de la region del Grand Èst. Aquesta comuna es venguda, lo 1èr de genièr de 2016, una comuna delegada de la comuna novèla d'Illtal.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Vasco da Gama
Vasco da Gama o Vasco de Gama (Sines, 1460 o 1469 — Cochin, Índia, lo 24 de decembre de 1524) foguèt un navegador e explorador portugués. Dins l'Èra de las Grandas Descobèrtas, foguèt comandant de las primièras naus a navegar dirèctament d'Euròpa fins a Índia, dins lo pus long viatge oceanic fins a ara realizat, superior a un torn complet del monde per l'eqüator.[1] A la fin de sa vida foguèt, per un cort periòde, governador de l'Índia Portuguesa amb lo títol de vicerei.
Somari
Jovença[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama nasquèt benlèu en 1460[2] o en 1469,[3] a Sines, dins la còsta sud èst de Portugal, benlèu dins un ostal prèp de la glèisa de Nòstra Dama das Salas. Sines, un dels pichons pòrts de la còsta del Alentejo.
Vasco da Gama èra lo filh d'Estêvão da Gama, que foguèt en 1460 cavalièr de l'ostal de D. Fernando de Portugal, Duque de Viseu.[4] D. Fernando lo nomenèt alcaide-mor (Cònsol Major) de Sines e li permetèt de recebre una pichona recepta dels impòstes sus la fabricacion de sabon a Estremoz. Estêvão da Gama foguèt maridat amb Dona Isabel Sodré, filha de João Sodré (tanben conegut coma João de Resende). Sodré, qu'èra d'ascendéncia anglesa, ligat amb l'Ostal del prince Diogo, Duc de Viseu, filh del rei D. Duarte I de Portugal e governador de l'Ordem Militar de Cristo (Ordre Militar del Crist).[5]
Se sap pas gaire del començament de la vida de Vasco da Gama. L'istorian portugués Teixeira de Aragão mostrèt qu'estudièt a Évora, ont auriá aprés las matematicas e la navegacion. Es evident que Vasco da Gama coneissiá ben l'astronomia, e es possible qu'estudièt amb l'astronòm Abraão Zacuto.[6]
En 1492, lo rei D. João II de Portugal envièt Vasco Gama al pòrt de Setúbal, al sud de Lisbona e dins l'Algarve per capturar de naus francesas en represalhas de las depredacions faitas en temps de patz contra la navegacion portuguesa - una tasca que Vasco da Gama efectuèt lèu e eficaçament.
Descobèrta de rotas maritimas cap a Índia (1497-1499)[modificar | modificar la font]
Precedents[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo començament del sègle XV, jos l'impulsion de l'Infante D. Henrique, los portugueses aprigondiguèron la coneissença del litoral african. Dempuèi los ans 1460, l'objectiu èra de capitar a contornar l'extremitat sud del continent african per accedir atal a las riquesas d'Índia – pebre, argent e d'autras especialitats – en establissent una rota maritima de fisança. La Republica de Venècia dominèt una granda partida de las rotas comercialas entre Euròpa e Asia, e dempuèi 1453 la casuda de Constantinòple limitèt lo comèrci e argumentèt los còstes. Portugal pretendiá d'utilizar la rota iniciada per Bartolomeu Dias per bresar lo monopòli del comèrci mediterranèu.
Quand Vasco da Gama aguèt prèp de dètz ans, los plans de grandas traversadas foguèron a mand d'èsser concretats: Bartolomeu Dias tornèt de doblar lo Cap de Bona Esperança , aprèp qu'explorèt "Rio do Infante" (Great Fish River, dins actuala Africa del Sud) e aprèp que verifiquèt que la còsta desconeguda se espandiá al nòrd èst.
A la meteissa epòca faguèron fachas d'exploracions dins las tèrras dintre lo reialme de D. João II de Portugal, en avançant la teoria qu'Índia podriá èsser accessibla per mar a partir del Ocean Atlantic. Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva foguèron enviats via Barcelona, Nàpols e Ròdes cap a Alexàndria, fins a Adèn, Ormoz e Índia.
Manquèt solament un navegador per verificar lo ligam entre las tròbas de Bartolomeu Dias e las de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, per inventar una rota de comèrcis potencialament lucrativa per l'Ocean Indian. La tasca foguèt inicializada atribuida per D. João II a Estevão da Gama, paire de Vasco da Gama. Mentretant, moriguèron los dos, en julhet de 1497 lo comandament de l'expedicion foguèt donada pel novèl rei D. Manuel I de Portugal a Vasco da Gama, possiblamente tendent en compte lo seu esplech per aver protegit los interèsses comercials portugueses de depredacion dels franceses lo long de la Còsta d'Aur Africana.
Lo viatge[modificar | modificar la font]
Manuel I de Portugal confisèt a Vasco da Gama la carga de capitani principal de la flòta que, lo dissabte 8 de julhet de 1497, sarpèt de Belém a la descobèrta del camin maritim per Índia.
Foguèt una expedicion especialament exploradoira qu'emportèt las cartas del rei D. Manuel I dins los reialmes a visitar, Padrão (pilar de pèira amb las armas de Portugal) a plaçar, e que foguèt armejada per Bartolomeu Dias amb de produches que trobèt utils dins sos viatges per escambiar amb lo comèrci local. L'unic testimòni del viatge es un jornal de bòrd anonim, atribuit a Álvaro Velho:[7]
I aviá prèp de cent setanta òmes, entre marins, soldats e religioses, repartits dins quatre vaissèls:[8]
- São Gabriel,
- São Rafael
- Bérrio
- São Miguel
L'expedicion partiguèt de Lisbona, acompanhada per Bartolomeu Dias que seguissiá dins una caravèla cap a Mina, seguent la rota ja experimentada pels precedents exploradors lo long de la còsta africana, passant per Tenerife e l'archipèla del Cap Verd. Après qu'aguèron atenh la còsta de l'actuala Sierra Leone, Vasco da Gama se separèt cap al sud en nauta mar, passant linha de l'eqüator, contra los vents venent de l'oèst de l'Atlantic Sud, que Bartolomeu Dias ja identifiquèt en 1487. Aquesta manòbra de "volta do mar" (Torn de mar) capitèt e, lo 4 de novembre de 1497, l'expedicion atenguèt lo litoral african. Aprèp mai de tres meses, las naus naveguèron mai de 6000 quilomètres en nauta mar, lo viatge pus long jamai realizat en nauta mar.[9]
Lo 16 de decembre, la flòta ja despassèt lo « rio do Infante » ("Great Fish River", dins l'actuala Sud-Africa) e naveguèt dins d'aigas fins alara desconegudas dels europèus. Lo jorn de Nadal, Gama e son equipatge bategèron la còsta ont arribèron del nom de Natal (Nadal) (actuala província KwaZulu-Natal de Sud-Africa).
Lo 2 de març de 1498, acabant l'entorn de la còsta africana, l'armada arribèt a la còsta de Moçambic, aprèp que sofriguèron fòrt mal temps e de Vasco da Gama reprimiguèt amb una man de fèrre una revòlta dels marins. Dins la còsta Èst Africana, los territòris contrarotlats pels musulmans fasián part de la ret del comèrci de l'Ocean Indian. En Moçambic encontrèron los primièrs mercants indians. Inicialament foguèron ben recebuts pel sultan, que los confondèt amb de musulmans e metèt a disposicion dos pilòts. Crenhent que la populacion foguèsse ostila contra los crestians, ensagèron de mantenir l'equivòca mas, aprèp una enséria mal entenduts, foguèron forçats per una multitud ostila a fugir de Moçambic, e sarpèron del pòrt tirant als canons contra la ciutat.[10]
Lo pilòt que lo sultan de l'illa de Moçambic ofriguèt per los menar cap a Índia foguèt secretament encargat de liurar las naus portuguesas als moros en Mombasa. L'azard faguèt descobrir la tenda e Vasco da Gama poguèt continuar.
Sus las còstas de l'actual Kenya l'expedicion pilhèt naus mercants arabis desarmadas. Los portugueses foguèron los primièrs europèus a visitar lo pòrt de Mombasa, mas foguèron recebuts amb ostilitat e lèu partiguèron.
En febrièr de 1498, Vasco da Gama seguèt pel nòrd, desbarcant dins lo pòrt amistós de Melindi - rivala de Mombasa - ont foguèt ben recebut pel sultan que li procurèt un pilòt arabi, coneissent l'Ocean Indian, que sa coneissença dels vents de monçãos (monson) permetèt de guidar l'expedicion fins a Calcuta, sus la còsta sud-oèst d'Índia. Las fonts divergisson sus l'identitat del pilòt, que siá un crestian, un musulman o un gojarat. Una istòria tradicionala descriu lo pilòt coma lo famós navegador arabi Ibn Majid, mas segon de contemporanèus, Majid seriá estat endacòm mai en aquel moment.[11]
Arribada a Calcuta[modificar | modificar la font]
Lo 20 de mai de 1498, la flòta atenhèt Kappakadavu, prèp de Calcuta, dins l'actual estat indian de Kerala,[12] atal foguèt establida la Rota del Cap e abert lo camin maritim dels Europèus cap a Índia.
Lo jorn seguent son arribada, entre la multitud reünida sus la plaja, foguèron saludats per dos moros de Tunis; un d'eles s'adrecèt en castelhan «Al diable que te faguèt; que te portèt per aquí?». E demandèt çò que venián cercar tan luènh; e respondèron: «Venemos cercar crestians e espècia.», contada per Álvaro Velho. En vesent los imatges de las divessas Indós, Gama e sos òmes pensèron de veire sants crestians, per contrast amb los musulmans qu'avián pas d'imatges. La cresença dins los "crestians d'Índia", coma foguèron nomenats, perdurèt qualque temps dempuèi lo retorn.[13]
Pr'amor las negociacions amb lo governador local, Samutiri Manavikraman Rajá, foguèron dificilas. Los esfòrces de Vasco da Gama per obtenir de condicions comercialas favorablas foguèron dificultadas per la diferéncia de culturas e per la paure valor de las merças per cambiar,[14] amb los representants del samorin (mèstres de la region de calicut o Kozhikode) escarnits per aquelas ofèrtas, e los mercants arabis ala installats e determinats a resistir a la concurréncia pas desirada. Las merças presentadas pels portugueses se trobèron insufisentas per impressionar lo samorin, en comparason amb los bens de granda valor ali comercializadas, çò que creèt una certana malfisança. Los portugueses acabèron per vendre sas merças a bas prètz per poder comprar de pichonas quantitats d'espècias e jòias per tornar prene al reialme.
Enfin lo Samorin foguèt satisfach de las cartas de D. Manuel I e Vasco da Gama capitèt a obtenir una carta equivòca de concession de dreits per comerciar, mas acabèt per partir sens avertir lo Samorim e lo seu cap de la Marina Kunjali Marakkar insistiguèron per que daissèsse totes los seus bens coma garantida. Vasco da Gama gardèt los sieus bens, mas daissèt qualques portugueses amb òrdre d'instaurar un establiment de comèrci.
Retorn en Portugal[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama comencèt lo viatge de retorn lo 29 d'agost de 1498. Dins l'enveja de partir lèu, aviá pas cap de coneissença de donadas sus la monson que li aurián permés de velejar. Dins l'Illa de Angediva foguèron abordats per un òme qu'afirmèt d'èsser crestian mas que fenguèt d'èsser musulman al servici de Hidalcão, lo sultan de Bijapur. Sospeitant qu'èra un espion, lo flagelèron fins que confessèt èsser un aventurièr josieu polonés en Orient. Vasco da Gama lo pairenèt, del nom de Gaspar da Gama.
Dins lo viatge d'anada, passèt Indus fins a Índia amb l'ajuda dels vents de la monson que demorèt a pena 23 jorns. Al retorn, navegant contra lo vent, pendent 132 jorns, las embarcacions abordèron a Melinde lo 7 de genièr de 1499. Pendent son viatge prèp del mièg de l'equipatge subrevivent defuntèt, e fòrça dels restants foguèron grèvament atacats per l'escorbut, cossí entre los 148 òmes que integrèron l'armada, solament 55 tornèron en Portugal. A pena doas de las naus que partiguèron de Tage capitèron a tornar en Portugal, arribant, en julhet e agost de 1499.[15]
Vasco da Gama tornèt en Portugal en setembre de 1499, un mes dempuèi sos companhons, aprèp que septuplèt son fraire ainat Paulo da Gama, que tombèt malaut e acabèt per defuntar dins l'illa Terceira dels Açòres. A son retorn, foguèt recompensat coma l'òme qu'acabèt un plan que prenguèt oitanta ans per capitar. Recebèt lo titre de "almirante-mor dos Mares das Índia" (« amiral principal de las Mars de las Índias »),[16] amb una renda annala de tres cents mil réis, ereditària. Recebèt en mai, amb sos fraires, lo títol perpetual de Dom e doas vilas, Sines e Vila Nova de Milfontes.[17]
Segond viatge en Índia (1502)[modificar | modificar la font]
Lo 12 de febrièr de 1502, Vasco da Gama comandèt una novèla expedicion amb una flòta de vint naus de guèrra, amb per objectiu de satisfar los interèsses portugueses en l'Orient. Foguèt envitat aprèp lo refús de Pedro Álvares Cabral, que se disputèt amb lo monarca, acceptèt lo comandament da l'expedicion. Aquel viatge se faguèt depuèi de la segonda armada en Índia, comandada per Pedro Álvares Cabral en 1500, que se desvièt de la rota cap o Brasil. Quand arribèt en Índia, Cabral aprenguèt que los portugueses que foguèron ala daissats per Vasco da Gama a la fin del primièr viatge per establir una pòsta comerciala moriguèron. Aprèp que bombardèt Calcuta, se dirigiguèt cap al sud fins a Kochi, un pichon reialme rival, ont foguèt calorosament recebut pel Rajá, tornant en Euròpa amb seda e aur.
Gama demandèt e exigiguèt un tribut a l'illa de Kilwa Kisiwani (Quiloa) en Africa Orientala, un dels pòrts del domeni arabi que combatèron los portugueses. Amb aur provenent de 500 monedas tornadas per Vasco da Gama do tribut de Quíloa (actual Kilwa Kisiwani, Tanzania), coma vassal del rei de Portugal, foguèt comandada, pel rei D. Manuel I de bastir lo Monastèri dels Jeronims, a Belém.
Dins aquel viatge se produguèt lo primièr registre europèu conegut de localizacion da las illas Seichèlas, que Vasco da Gama nomenèt Ilhas Amirante (« illas de l'Amiral ») en son pròpri onor.
Vasco da Gama partiguèt amb l'objectiu d'installar un centre portugués e un establiment comercial a Cochin, après d'esfòrces successius de Pedro Álvares Cabral e João da Nova. Bombardèt Calcuta e destruiguèt pòstes de comèrcis arabis.
Dempuèi son arribada al nòrd del Ocean Indian, Vasco da Gama capturèt una nau que retornava de La Mèca, o Mîrî, com importants mercants musulmans, s'emparèt de totas las merças e l'encendièt.[18] Quand arribèt a Calcuta lo 30 d'octòbre de 1502 lo samorin foguèt dispausat a assinar un tractat.[19] un acte de feror que truquèt fins als cronicaires contemporanèus, que considerèron aquel acte coma venjança pels portugueses mòrts a Calcuta dins son primièr viatge.
Lo 1èr de març de 1503 comencèt la guèrra entre lo samorin de Calcuta e lo rajá de Cochin. Sas naus prenguèron d'assaut de naus mercants arabis, destruisent tanben una flòta de 29 naus de Calcuta. Aprèp aquela batalha, obtenguèt de concessions comercialas del Samorin. Vasco da Gama fondèt la colonia portuguesa de Cochin, en Índia, retornèt en Portugal en setembre de 1503.
Tresen viatge en Índia (1524)[modificar | modificar la font]
En 1519 foguèt fach primièr Conde da Vidigueira pel rei D. Manuel I, amb coma sèti un terren comprèt a D. Jaime I, Duque de Bragança, [20] foguèt lo primièr Conte portugués sens sang reial.
Aqueriguèt una reputacion de redobtable "solucionador" dels problèmas en Índia, Vasco da Gama foguèt enviat un autre còp al soscontinent indian en 1524. L'objectiu èra de remplaçar lo vicerei Duarte de Meneses, que son govèrn se revelèt desastrós, mas Vasco da Gama atacat per la malària pauc dempuèi son arribada a Goa. Coma governador e segond vicerei actèt amb rigiditat, mas defuntèt dins la vila de Cochin, la velha de Nadal en 1524.
Foguèt enterrat dins la glèisa de São Francisco (Cochin). En 1539 sos rèstas mortals foguèron transportats en Portugal, dins la glèisa d'un convent carmelita, conegut uèi coma Quinta do Carmo (proprietat privada), prèp da la vila de Vidigueira (Alentejo), per que foguèt conte de Vidigueira de juro e ereditària a partir de 1519.
En 1880, se faguèt la translacion al Monastèri dels Jeronims, que foguèt construit logo* après son viatge, amb los primièrs beneficis del comèrci de las espècias, al costat del monument de Luís Vaz de Camões.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.176
- ↑ Vasco da Gama: Round Africa to India, 1497–1498 CE, Modern History Sourcebook. visitado a 27 de Junho de 2007
- ↑ Vasco da Gama, Catholic Encyclopedia, 27 de Junho de 2007.
- ↑ (en) Ames, Glenn J., The Globe Encompassed, (ISBN 0131933884), p. 27
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.61
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.62
- ↑ Álvaro Velho, "Roteiro da viagem que em descobrimento da India pelo Cabo da Boa Esperança fez dom Vasco da Gama em 1497": Segundo um manuscripto coetaneo existente na Bibliotheca publica portuense[1](texto integral)
- ↑ http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html da Gama's Round Africa to India.
- ↑ Fernandez-Armesto, Pathfinders: A Global History of Exploration, 2006, W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 177–178}}
- ↑ K. D. Madan, Life and travels of Vasco Da Gama p. 38-39, ISBN 81-206-1360-0
- ↑ Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 178–179
- ↑ Calendário Histórico - Deustche Welle
- ↑ Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.180-181 (1977) Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-0782-6.
- ↑ La flòta de Vasco da Gama foguèt armada per Bartolomeu Dias, que ja aviá navegat fins al cap de Bona Esperança en 1488. Dias, abituat a comerçar amb las tribús que alara demoravan sus la còsta occidentala d'Africa, forniguèt la flòta amb merças coma pèrlas de veire, taças de coire, estam, campanetas, anèls de laton, teissuts de coton, òli e sucre, que s'averèron utils dins sos viatges, per las cambiar amb lo comèrci local. La flòta de Vasco da Gama, atal, foguèron pas fornida per comerçar amb una cultura pus sofisticada coma aquela d'Índia a l'epòca, abituada a negociar articles de luxe coma teissuts de calicò, espècia e pebre.
- ↑ Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 180}}
- ↑ Ames, Glenn J. The Globe Encompassed 2008 p. 28 ISBN 0-13-193388-4
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.169
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.205
- ↑ [url=http://web.archive.org/web/20040118015254/http://www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html Vasco da Gama Arrives in India 1498 ]
- ↑ Vasco Da Gama, Ernest George Ravenstein, "A journal of the first voyage of Vasco da Gama, 1497-1499", p. Hakluyt Society, Issue 99 of Works issued by the Hakluyt Society, ISBN 81-206-1136-5
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Ames,Glenn J. Vasco da Gama: Renaissance Crusader, 2004 Longman ISBN 0-321-09282-1
- Ames, Glenn J. The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500–1700, 2007 Prentice Hall, ISBN 978-0-13-193388-0
- Bouchon, Geneviève. Vasco da Gama. Rio de Janeiro: Record, 1998. 338p. ISBN 85-01-05385-6
- Corrêa, Gaspar. The Three Voyages of Vasco da Gama, and His Viceroyalty, 2001 Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-9543-5 - reedição fac-símile de uma edição de 1869 da Sociedade Hakluyt, Londres.
- Disney, Anthony. The Indian Ocean in World History, Emily Booth (eds.), 2000, Universidade de Oxford, Nova Delhi e New York
- Fernández-Armesto, Felipe. Civilizations, 2001, Macmillan Basingstoke and Oxford, U.K. ISBN 0-7432-0248-1
- Subrahmanyam, Sanjay "The Career and Legend of Vasco da Gama", 1997, Cambridge University, ISBN 978-0-521-47072-8


text:
Rason
La rason es una facultat especialament umana que consistís a aplicar de normas e la logica a la pensada per obtenir jutjaments, a utilizar las observacions verificablas per servir de basa a las teorias. En un sens mai reduch, vol dire la capacitat per establir de deduccions.
La paraula "rason" (ratio en latin) es una traduccion del Grèc ancian "logos" que volia dire alara pensada, rason e mot, causa que mòstra fin a que punt lo lengatge e la pensada son ligats per l'èsser uman. La rason es estudiada per la psicologia e la filosofia (subretot la branca de l'epistemologia).
Pensada racionala[modificar | modificar la font]
La pensada racionala permet l'abstraccion, l'associacion d'idèas, la consciéncia de se e los simbòls, causas qu'an pas los animals, mai ligats a l'instint e a una reponsa univòca al mitan (per aquò se ditz que possedisson pas la rason, que son irracionals). La rason, doncas, tanben es ligada a la capacitat per se decidir entre divèrsas alternativas de conducha. Max Weber distinguís entre quatre tipes de racionalitat: l'instrumentala, la morala, l'afectiva e la tradicionala, segon lo camp ont s'aplica la pensada racionala.
La Renaissença e, subretot lo Sègle de las Luses, son de periòdes ont se donèt mas importància a la rason. Aqueles temps coïncidisson a un desvolopament de la sciéncia e un questionament de la religion. Seguèron los temps marcats per la passion.
L'irracionalitat[modificar | modificar la font]
Lo tèrme "irracional"[1] se referís qualquas manifestacions diferentas que coincidisson en èsser pas estrictament racionalas. Per exemple:
- los sentiments
- l'inconscient
- las passions
- las malautiás mentalas
- los comportaments absurdes de las massas
- la fe
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)"L'alteritat de la rason: qua far amb l'irracional?" e "Imatge emotiva e irracionala de l'umanitat dins lo cinema. Una aplicacion pedagogica". Articles de G. Mayos (UB).


text:
Aerofòn
Un aerofòn o instrument de vent qu'ei un instrument de musica qui lo son son b'ei produsit per lo passatge de l'aire.
Aquesta familha d'instruments qu'amassa :
- Lo coires on lo son b'ei produsit per la vibracion deus pòts dehens ua embocadura ; a maugrat deu son no de coires, l'element determinant per apartiéner ad aquesta familha qu'ei lo hèit de possedir ua embocadura ; la trompa deus Aups (hèita de husta) per exemple qu'ei en vertat un "coire".
- Las espiulas qui amassa :
- Las espiulas simplas
- las espiulas doblas


text:
17/03/2017
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 19 de març 2017
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que los convidats de l'emission dau diumenc 19 de març 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd seran Jaumeta Beauzetie e Patrick Ratineaud de l'Union Occitana Camila Chabaneu per presentar lo programa de "L'enchantada", las jornadas dau chant occitan de Nontron que se debanaran los 7 e 8 d'abriu 2017.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
18:56 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Espectacles | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Un article del Grelh Roergàs - Decembre de 1997 - Pagina 21
Un òme, una òbra - Majoral Pèire-Celestin Delrieu (1915-1991)
Pèire-Celestin nasquèt a Santa Maria del Cantal. Comencèt sos estudis a Sant Flor e las butèt a Clarmont. Militari per dever patriotic, puèi professor, se metèt sul tard a estudiar e ensenhar sa lenga d'òc. Meteissament se botèt a l'escriure. Son òbra abondosa e de qualitat li meritèt la cigala d'òr de majoral del felibrige en 1982. Relevava aital la cigala veusa d'Enric Mouly. Pèire-Celestin èra al Grelh Roergàs dempuèi fòrça temps, grand amic del Roergue e fidèl a totes nòstres Acamps. Lo Grelh Roergàs l'oblida pas.
Mercejam aicí lo majoral Joan Fay de nos parlar de son crane amic, plan tròp lèu despartit.
Lo Grelh Roergàs
La font del sovenir se tarís pas...
Vòli evocar dins nòstra lenga de las tèrras d'òc l'ardorós e tan profitable trabalh d'aquel mèstre de la lenga e de la cultura occitanas en Auvèrnha, tal qu'o foguèt Pèire-Celestin Delrieu.
Aparament de la patria francesa contra l'envasidor vengut d'en defòra, e aparament de la cultura d'òc a la sens-contra de l'oblit, aquí avètz tota la vida e tot l'engatjament d'aquel Òme !
Delrieu aparaire de la tèrra francesa. O sabètz, que, del temps de la darrièra guèrra, demorèt pas los pès dins sos esclòps.
Volontari per s'engatjar dins la Resisténcia, i faguèt son primièr trabalh d'aparament que li valguèt la Crotz d'Oficier de la Legion d'Onor e lo grada de Coronèl, e que fai que sos camaradas ancians combatents son aquí, nombroses, à l'acompanhar. Saludarem donc sa memòria, d'en primièr, a aquel títol.
Tornat à la vida civil, P.-C. Delrieu se lancèt dins un segond aparament : aquel de la lenga e de las tradicions d'Auvèrnha.
El, l'estudiant del Seminari de Sant Flor e de la Facultat de Clarmont comprenguèt que son trabalh d'ensenhaire lo deviá menar a atropelar los Auvernhasses de fòra país, aquelses de Granòble ont èra professor de Letras. E, de Grenòble emai de Lyon, aquelis Auvernhasses atropelats marchèron per manténer la lenga e las tradicions d'Auvèrnha.
Se faguèt aquí un crane trabalh, vos arrespònde, menat de man de mèstre per l'amic Delrieu : se dancèt, se cantèt, e se diguèt tantas d'istòrias en lenga nòstra que Pèire-Celestin Delrieu : faguèt un libre Las Repapiadas de la Duganèla, que tota l'Auvèrnha se n'espetèt de rire. Mas, tot aquel trabalh se faguèt pas d'esconduda, e lo Felibrige de Mistral, al delai d'Auvèrnha, que siasca en Lemozin, en Gasconha, en Lengadòc, Provença... velhava e comprenguèt que i aviá amont, chas nosautres, un enfant de Santa Maria del Cantal que faziá estreluzir la lenga...
E Pèire-Celestin Delrieu, tu, seguères elegit Majoral a la Santa Estella de Niça, e auguère, ieu, lo plaser bèl de te remetre aquí, a Sant Flor, a l'Ostal de Comuna, la Cigala de Gasconha qu'aviás plan meretada, aquela que portèt, avant tu, lo grand Mouly de Roergue.
D'aquí, lo flòc de tas òbras en lenga d'òc tariguèt plus daica al jorn d'anueit que nos quitas. Aquò siaguèt Lo Ròc de la Cresta, tan bèl romanç d'una bòria que s'alanda e de ta familha, puèi aquel Floquet de contes revirats d'Henri Pourrat en lenga nòstra, e Picaucèl ont poesia e pròsa se mèsclan dins un pontarre gostós, e Feu du ciel, feu vengeur, aquel libre en francés, per nos dire coma meteguères ta joineza al service de la França, tals aqueles del Mont Mochet et de Sobizèrga.
Per totes aqueles engatjaments que seguèron los tieunes, mercés, amic Delrieu. La font de ta vida a tarit. La font dei sovenirs tarís pas, jamai.
Joan Fay - 11 de Julh de 1991
La lausa de Durenca (08-08-97)


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Esiti dempuèi bravament de temps a vos far una cronica sus un jòc que sabi pas – e soi pas lo sol dins aquel cas – per qual costat agafar, tant sèm sus la talvèra, mai benlèu al delai, de las acostumas fin finala ronronantas del mèdia videoludic.
Aquel jòc se ditz Undertale. N’ai ausit parlar, coma plan de monde, pel boca a aurelha e una prensa especializada ditirambica al seu subjècte e m’a rebutat d’en primièr, coma plan de monde, per son costat graficament afrós, i a pas d’autre mot. Farlabicada a la man, l’estetica de Undertale es de còps quitament pièger que çò que se fasiá del temps del 8-bit (entre 80 e 90, amb per exemple la primièra Nintendo, la Master System o l’Atari), mentre qu’es sortit pel primièr còp… en 2015. Disi pel primièr còp que amb son succès considerable e son pés mai que leugièr (forçadament…) Undertale tornèt sortir sus totes los supòrts possibles. Amb totjorn lo meteis succès.
Es clar doncas que son pas los grafismes l’interès pregond del jòc, qu’es en mai d’aquò plan cortet. Qué alara ? Es çò qu’anam ensajar de comprene amassa, e disi pas que i arribarem, atencion OVNI.
Undertale es l’istòria d’un drollet que cabussa del nòstre monde dins lo monde d’en dejós, poblat pels mostres que son ara en guèrra amb los umans. Es reculhit per Tauriel, una brava mostressa afectuosa (un pauc tròp de còps) que li ensenherà doas o tres causas sus son monde abans que lo drollet (sens nom) la laisse per ensajar de tornar a la susfàcia, dins son monde a el. Evidentament, pas res se passarà coma previst.
En camin, lo drollet encontrarà de mostres, d’estatjants d’aquel reialme de l’en dejós, amistoses o pas. Per èsser mai precís, lo fach que sián amistoses o non dependrà de vos e de cossí decidiretz de los tractar. La caracteristica principala d’Undertale, en defòra de son estetica particulara es un sistèma de combat… particular tanben. Cada rencontre amb un mostre dobrirà una interfàcia de combat que menarà pas forçadament a un combat per de bon, mas que menarà sistematicament a un biais de minijòc d’adreça, diferent a cada còpPerque cada mostre del jòc es diferent, a d’accions diferentas e es possible de totes los desfar de biais diferent. Aital, se pòt discutir, dialogar, galejar, flatar, fringar quitament e una o mai d’una d’aquelas accions podrà (con)véncer lo mostre encontrat, vos en podretz quitament far d’amics ! Es tanben possible de far mòstra d’una violéncia freda e sistematica e de tuar totes los mostres quitament los que se defendon pas, mas vos dobtatz plan que tot aquò se pagarà. E a l’opausat es possible d’acabar lo jòc sens aver fach rajar la sang.
Cada accion pòt doncas aver de consequéncias, bonas o marridas, fins a ne cambiar la fin del jòc… e fins a ne cambiar las partidas d’aprèp ! Undertale per aquò pren a revèrs de mecanicas de RPG tradicionalas, se’n trufa amb un plaser bèl assumit e quitament clamat mantuns còps dins las espetadas frequentas del quatren mur. De metaficcion que pren en compte las accions passadas e jutja los jogaires, Undertale ne ven lèu un metajòc qu’ensaja de comprene las mecanicas de d’unes videojòcs « tradicionals », los dissèca a còr obèrt e de còps los jutja, lors clichès, lors incoeréncias, lors problèmas d’identitat…
Parodic en aparéncia, Undertale conta plan de causas intelligentas en sos-man, bolèga, truca e esmòu lo jogaire, emportat dins una mena de folia de còps absurda e salpicada d’umor british, de còps pregondament malsana, a un punt rarament atench per un videojòc. Dins totes los cases aquel jòc que s’afranquís de convenéncias, fargat per un tipe tot sol, amb per soleta e pasmens eslonhada referéncia lo mitic EarthBound pòt pas daissar degun indiferent.
Ieu, per exemple, me daissèt pas indiferent. Soi plan incapable de vos dire çò que n’ai pensat, çò que m’a provocat, mas m’a pas daissat indiferent.
Sus aquò vos daissi, que me cal anar far de… causas. Amb… de mostres.


text:
Dimars, 24 d'abril de 2018, 03h00 Espòrt
Fins al 28 de junh, als archius municipals del Pontet (Vauclusa), mòstra sus l’istòria del XIII dins la comuna. Al mes de junh, lo rescontre d’Elèit 1 Avinhon-Limós se jogarà dins l’estadi local
Los catalans prenon los davants
E òc, fasiá caud e calguèt tornar a las pausas al mitan de cada mièg temps per refrescar los jogaires. Dissabte, Palau menèt 26-6 a la 53a minuta, mas perdèt fin finala 32-26 fàcia a Tolosa.
Meteissa marca de 32-26 dins la segonda partida en favor de St Gaudenç que tenguèt en permanéncia Vilanòva a distància.
Per Lesinhan, lo centre australian Gregorius marquèt tres ensages contra Limós e favorizèt la victòria de l’esquipa de Corbièras: 30-20.
Dimenge, la partida ASC-Albi se debanèt en tres tempses: una entamenada pels locals amb dos ensages; un temps fòrt dels Tigres albigeses que los portèt a menar 19-12; un darrièr quart d’ora canari amb 3 ensages per una victòria de l’AS Carcassona: 30-19.
Dins la cinquena partida, los Dragonets impausèron lor fòrça e lor vitessa als avinhonencs: 34-14. Atal, los catalans prenon sols lo cap de la competicion.
Lesinhan e Limós se tornaràn trapar dimenge al Molin, alara que la partida Dragonets-AS Carcassona se jogarà en dobertura del rescontre de Superliga dissabte a Brutus.
Dimenge, a Ramonvila, se debanarà la finala del Challenge Aillères, copa de las formacions d’Elèit 2, entre los audencs de Vilagalhenc-Argon e los roergasses de Vilafranca.
Saint Helens en fòrma
4 partidas se jogavan pel compte de la Superliga. Dijòus, un tombat de Sneyd permetèt a Hull FC de batre Leeds: 19-18.
Divendres, Saint Helens foguèt sens pietat per Huddersfield: 66-4, alara que Salford s’impausèt aisidament fàcia a Wakefield 38-4 e que Wigan prenguèt l’avantatge sus Castleford: 28-12.
Dissabte, los Dragons reçaupràn Hull FC a Brutus.
Un torn de Cup
En Cup, quatre formacions de Superliga dintravan dins la competicion; pas de problèma per Widnes (victòria 90-0 suls Orses de Coventry), Warrington (victòria 54-6 suls Taures de Bradford) o Hull KR (victòria 32-0 a Oldham).
Foguèt un pauc mai complicat pels Dragons catalans del costat de York, mas se qualifiquèron 34-22.
Los autres qualificats pels 8ns, per rejonher las autras uèit esquipas de Superliga son: Toronto, Leigh, Featherstone (Championship) e Whitehaven (League 1).
Isaac Lucky Luke fa plegar los Dragons
A Auckland, los Dragons de Sant Jòrdi Illawarra an conegut lor primièra desfaita de la sason. La clau de la victòria dels Combatents neozelandeses (20-12) foguèt la marca 40-20 trapada pel talonaire Issac Luke a l’ora de jòc que bonifiquèt d’un ensag marcat aprèp un despart al ras del tengut.
De notar la victòria de la Tempèsta de Melbourne cò dels Bròncos de Brisbane: 34-20.
Los Dragons e los Combatents son al cap del classament amb 2 punts d’avança sus las Pantèras de Penrith e los Tigres de l’Oèst (www.nrl.com).
Alan Roch


text:
15/04/2017
Raibe negre 43 per Gilbert Borgés
Piaus au mitan de l’eschina. Barba a la Bakounine. Sei a l’universitat. A Bordeu. Aprentit sociològue. La setmana, quò vai. La diumenchada, degun a Bordeu. Me’n tòrne chas nos.
Dissades. Ceu gris. Començament de l’aprep-miegjorn. Merchat ‘chabat. Sus lo trepador. Coma La Luna e Pinpon.
- Que fam ?
- Vam beure un cafe a l’Osteu de França ?
Los ‘reste.
- Esperatz enquera un pauc. Quò vai tornar començar…
Lo brave gendarma Guibòla avança sa fòrma de botelha de Perrier en sauticar d’un pés sus l’autre. Se ‘resta a trenta centimetres de me.
- Contròle d’identitat lo pialut, çò-ditz. Pòdes me presentar tos papiers ?
La Luna se quilha.
- … Mas li avetz desjá damandat sos papiers i a vint minutas...
- … E eimatin quand sei ‘ribat au merchat…
Lo brave gendarma Guibòla pausa la man sus la cròssa de son Manurhin.
- Podetz me presentar vòstres papiers aitot, tots dos ?
Quò es entau tots los dissades. Me sei pas enquera fach borar.
Gilbert Borgés
09:05 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
23/12/2016
Raibe negre 42 per Gilbert Borgés
Doas oras demiá de rota. Paiatge. Pont. Vent sus lo pont. Isla de Ré. Presque ‘ribats. La Flòta. Lo pòrt. Parcament. Credem lo proprietari. Nos trobem davant lo jaiç. Lo temps de davalar nòstres sac e es ‘ribat. Drueba. Nos monstra nòstra chambra. Paie. Nos saludem. Se’n vai. Drubem los sac. Ne’n tirem çò que fai per ‘nar marchar. Quatre oras. Quo es partit.
Seguem lo chamin còstier pendent cinc quilometres. Ceu blu. Vent frech. Un vertadier pela-paus.
Retorn. Au fons dau vargier, i a lo jacuzzi. z’am bien meritat. Docha. Malhòts de banh, rauba de banh. Sieis oras. Davalem l’eschalier. Debas, la sala emb tres taulas e çò que fau per chaufar son minjar. Dos vielhs son sietats e minjan. Me ‘reste. Quo es mos beu-parents. Sabiá pas que devián venir aquí. Nos potonem e direccion lo jacuzzi. Curioq azard. Si eran vengut cinc minutas aprep, nos seriám pas vists.
Jacuzzi. Restauran. Tele. Nos crosem enquera au desjunar. Tornem marchar diumenc matin. Trainem. Quatre oras. Veitura charjada. Temps de se’n tornar. Plen au subremerchat. En rota.
Dos o tres quilometres que som surtits dau subremerchat. Veitura blancha davant. Fuòc de destressa. Per la vitra, nos fai signe de nos restar.
Se parca sus la drecha. Fam parier. Vese un peja-tot-sol sus la vitra ariera : Chabatz d’entrar. Veitura imatriculada en Dordonha. Lo menaire davala. Fau parier.
Quo es lo Patric. Mon vesin !
Si aviá saubut, seriai vengut coma ma femna...
Gilbert Borgés
16:23 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
18/12/2016
Raibe negre 41 per Gilbert Borgés
Sala 5. Au fons de la classa. Vielh bureu. Messatges escrichs dessus. Noms d’escolans. Noms d’auseus. Mai de cincante ans d’istòria liceana dessus. Legisse los noms e los messatges escrichs los uns sus los autres. Io t’aime. Corina es chauda. Despòrt es un Joan-femna. Nonmás de la poesia liceana.
Lo pair Despòrt tòrna los devers. Un per un. Comenta chasca copia. Balha la nòta davant la classa. Los que son passats fan pas los fins. Los autres enquera mens. Es pas tendre, Despòrt. Sap trobar lo mot que nafra. Fai pas de cadeu. Jamai. Los ancian lo cranhan enquera. Es au liceu dempuei trenta ans. I ‘chabarà sa carriera.
Borgés ! 2 punts. Per l’encra. Auriá meritat mai si i aviá pas agut totas quelas fautas !
Manque ne’n tombar de ma chadiera. Quilhe la testa. Tòrne a la realitat. Quo era temps : lo pair Despòrt a trapat la bròssa dau tableu. A armat son braç.
La bròssa rebomba sus mon bureu ‘vancès de bombar dins lo mur. Fau un bond per l’esvitar. Ne’n tombe de la chadiera.
Lo cresiá pas tant viu, lo pair Despòrt. Es desjà sus me. Pas agut lo temps de me quilhar. M’a tòrçut lo braç dins l’eschina. m’a ‘trapat per los piaus e me tusta la testa per terra. En mesme temps me clafit los ronhons de còps de januelhs.
- Per coneisser la ‘chabason a la tresesma persona dau singular daus verbes de la segonda conjugason, i a nonmás a dire lo verbe a l’imperfach. Z’ai pas desjà dich, Borgés ?
Z’a segurament desjà dich. Sabe pus. Ai obludat. Deviá pas far atencion. E puei òm se pòt trompar.
Gilbert Borgés
10:11 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
09/12/2016
Raibe negre 40 per Gilbert Borgés
Desjà lo raibe negre 40 de Gilbert Borgés! Mai ne'n fai, mai ne'n volem legir! Brrr!
°°
Marche. Ai pas la chausida. Lo cardiològue me z’a dich. ‘Laidonc marche. Daus uns còps, fau de la bicicleta. De la bicicleta d’apartament. Ne’n ai mon aise. Deser marche.
Me preisse de me chamjar. Laisse mon ‘bilhament de trabalh au pilòt au mitan de la cosina. M’enquilhe los vestits per marchar. E esser vist de loenh. Vesta rossa fluò. Malinas negras. Bonet negre. Mitas negras. Bendas reverberentas pertot. Fin novembre, vau mielhs se far veire de loenh.
Ceu ròse. Marche viste. Entre sieis e set quilometres a l’ora. Quò davala per començar. En passar au Maine dau Bòst, quauqu’un me ditz « Bonjorn ». Responde « Bonjorn ». Vese deguns. Segurament la Cati.
Contunhe de davalar. A tota bomba. ‘Rieba a la caireforcha en mesme temps qu’una gròssa veitura negra alemanda. Manca me bombar dessus. Nonmas lo temps de sautar sus lo talus.
Monte a drecha. Davale au chasteu. L’ai pas passat qu’una veitura monta en faciá. Tomba una vistessa. Puei una autra. Es en plen fare. Passa tot suau davant me. Veitura alemanda negra. Vese de las bolas de totas las colors me passar davant los uelhs pendent un moment. Deve esperar per poder contunhar.
Ceu violet. Contunhe de davalar. Entre dins lo bòsc. Pus de lum. Bruch de motor darier. Saute sus lo talus. La veitura davala doçament. Tot doçament. De mai en mai doçament. Espere en equilibri sus mon talus. Vire la testa. La veitura se ‘resta. Veitura alemanda. Negra. Demòra un moment entau. Demara e dispareis tot suau dins la davalada.
Nuech negra. Tòrne sus la rota. Preisse lo pas. Fau cinc cents metres. Dos fares en faciá. Tòrne sautar sus lo talus. La veitura ralentis. Ralentis. Se ‘resta davant me. Veitura alemanda negra. Comence de’n aver mon aise. Quilhe lo det dau mitan bien en evidença davant ma figura. Li fau far quauques movaments de naut en bas e de bas en naut. Una vitra se drueba. Nonmas lo temps de veire los dos uelhs dau canon dau fusilh.
Gilbert Borgés
20:28 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
25/11/2016
Raibe negre 39 per Gilbert Borgés
Sei dins una classa. Pas la miá. Una classa de mairala. La regenta es a son bureu e trabalha. Io sei sietat sus una chadiera. Los dròlles en demieg cercle en faciá de me. Presque miegjorn. Ai fam. ‘Trape la guitara per ‘chabar per una chançon. Miegjorn exactament. La regenta recupera los dròlles per los envoiar a la cantina. La pòrta de la classa se drueba. Una dròlla entra seguida d’una femna.
Granda. Brava. Longs piaus negres. Rauba negra. Debas negre. Chamisa de seda verda. Ma camarada Delfina ! A pus los piaus roges. Son tornats negres.
Pause la guitara. Me campe. La ‘trape per las espatlas e li fau petar un gròs poton sus chasque jauta.
- Que fas aquí ? Sei content de te veire.
Delfina es educatriça. Sabiá pas que trabalhava dins las escòlas.
S’escarta un pitit. Me visa.
- Crese pas vos coneitre.
- Mas Delfina… Quo es me, Gilbert !
- Sei pas Delfina. M’apele Emilia. Vos coneisse pas.
L’espie daus pès a la testa. Me ‘reste sus sos uelhs. Sembla a la Delfina mas quo es pas la Delfina. Mesma talha. Mesme atge. Mesmes uelhs provocaire. Mas quo es pas ela.
- Ses pas educatriça ?
- Non, sei regenta. Aide los dròlles en dificultat.
Comprene mielhs perque sos piaus son pus roges e çò que fai din l’escòla. Ai l’aer fin. Ai interest de me ratrapar.
Me parla trabalh. Li parle dau meu. Fam coneissança. Las regentas de l’escòla traversan la classa emb lor disnar sus un plateu.
- Minjas aquí ? li damande.
- Non. Chamge d’escòla.
Coma fau parier, surtem de la classa a nòstre torn. Ai pres mon sac e ma guitara. Seguem un coredor. Se ‘resta ad una pòrta. Me ‘resta darier ela. Entra pas. Contunhem de blagassar. Me faudriá me despeschar de saludar per prener leu-leu la rota.
- Voles i ‘nar ? Çò-ditz.
- Dije au reveire a las regentas e me’n vau viste.
Me lança una espiada bizarda. Drueba la pòrta. Som pas la sala de minjar. Som davant los comuns.
Gilbert Borgés
19:24 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
17/11/2016
Raibe negre 38 per Gilbert Borgés
Estagi. Una setmana. Normalament, podem coijar. Quo es escrich sus los papier. Mau organizat. Pas pro de plaça per tot lo monde. Diluns au ser, durmiguí dins la chambra de quauqu’un que ‘ribava nonmas dimarç.quo es la recepcion de l’ostau que me zo perpauset. Dimarç, partatgí la chambra de Eli. Mas deser, Eli a quauqu’un mai dins sa chambra. Una filha.
Era ‘sietat au bar de l’ostau quante la valeria ‘ribet. Se sietet rasis io, un cafe a la man. Li parlí de ma situacion.
- Pas greu, çò-ditz. Ven durmir dins ma chambra. I a un grand liech.
E nos veiquí partits. Montador. Coredors estrechs. Bocins d’eschaliers. Montar. Davalar. Davant sa pòrta.
- Te balharai lo còde, çò-ditz.
Entrem.
I a desjà dau monde dins la chambra. Quo es vrai que lo liech es grand. Cent-seissanta o cent-quatre-vint. Dins lo liech, un tipe. Pitit. Negre de peu. Los piaus frisats. Large d’espatlas.
- Denis, çò-ditz la Valeria.
Sus la moqueta, un gars, una filha, embarrats dins lors sacs de durmir. Sabe pus lor nom. Nos desbilhem e nos coijem. Denis es au mitan dau liech. Entre Valeria e me.
- Denis, podes prener ton sac de durmir e anar sus la moqueta, çò-ditz la Valeria ?
Entau fai.
Comencem de nos careçar ? Quo es bon. Valeria me balha un preservatiu. Lo tire de son envelòpa. Es negre coma dau godron. Me l’enquilhe. Penetre Valeria. Barre los uelhs. Valeria gema doçament. E puei una espessa de marmusament puei de bramada monta d’autorn dau liech :
- Vai-l’i Denis ! Vai-l’i Denis ! Vai-l’i Denis !..
Gilbert Borgés
20:22 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
“... aug la cortesa gen / que cridon cyre / al frances humilmen...”.
B. Sicard de Maruejòls.
Al començament del s. XVIII, los fraires Castanhièr, nascuts a Carcassona - lors retraits, pints pel Catalan Jacint Rigau i Ros, son conservats al musèu d’aquesta vila -, avián amassat de fortunas immensas. Francés, l’ainat, banquièr a París, èra director de la Companhiá de las Índias, e Guilhèm, lo cabdèt, demorat en Lengadòc, èra vengut, per crompas de fèus, baron de Cofolencs, comte de Clarmont-Lodeva e senhor de Cuxac-Cabardés. L’expression çai-sus, plan espandida al delà del Carcassés, remembra benlèu (es la tradicion) que qualqu’un faguèt aquela recomandacion venguda proverbiala a lo qu’èra demorat al país, e vòl dire que de còps que i a, non cal far tròp de manièra en taula o endacòm mai. L’apelava mossur, mas non es segur qu’aqueste li tornava lo meteis títol. Lo comic ven de l’oposicion entre los tèrmes : cossí mossur Castanhièr auriá pogut manjar a punhats alavetz que l’usatge de la forqueta se generalizava dins son mond ? Ne volètz una autra ! A un qu’es tròp flatós per èsser onèst: « Pas tant de mossur, un pauc mai d’argent ». Perqué lo flatat sap que non es un mossur e non se daissarà amanhagar. Doncas, aquel francisme qu’exprimís en primièr la subordinacion d’una classa sociala cap a una autra, d’una lenga cap a una autra, s’emplega generalament la berreta a la man. Jamai non s’emplega entre parièrs, entre personas de classa sociala inferiora, mas de la classa inferiora cap a la classa superiora. Se volèm d’expressions, n’avèm encara dins la saqueta : « Bèl temps d’ivèrn, santat de vièlh, amor de mossur / ren de segur » ; « Es un mossur al lièit, las bragas se secan » (lo que demòra al lièit - que fa lo mossur - perqué es tròp paure per aver un segond parèlh de bragas) ; « En pagar, mossur se recomanda » (li cal son argent per obténer l’estima dels autres) ; « Bèl chaval mossur, s'èra vòstre ! », perqué « la levita non fa lo mossur ». G. Visner nos parla de la « francimandejada dels emmossurats », e podèm debanar tot un vocabulari tan ric qu’explicit : mossuralha, mossurejar, mossuròt, amossurir, etc. E çò que disèm per mossur val per madama.
Lo fait de tornar vida al mot sénher, contestat per d’unes, foguèt un biais per nòstres davancièrs en occitanisme de restaurar nòstra dignitat d’òmes e de ciutadans.
Nos fan repròche tanben d’emplegar lo meteis mot per parlar a nòstre vesin e al Creator del Cèl e de la Tèrra. E alavetz ! Fòra que se ditz « senhor », levat dins una exclamacion correnta - « Nòstre Sénher ! -, perqué non auriam dreit a aquela proximitat respectuosa ? Despuèi Bernadeta e Filadèlfa, sabèm que « lo Cèl parla en òc ».
J.P.
*En Itàlia, « monsù » èra utilizat per designar los franceses notables. Aital lo penheire lorrenc del s. XVII, Didier Barra, dit « monsù Desiderio » e conegut solament jos aquesta designacion fins a la segonda mitat del s. XX.


text:
Georgia (Estats Units)
Georgia es un estats del sud dels Estats Units d'America. Situat al sud de la còsta atlantica, confronta a l'oèst Alabama, al nòrd Tennessee e la Carolina del Nòrd, a l'èst la Carolina del Sud e al sud Florida. Sa capitala es Atlanta[1]. L'estat ten son nom del rei Jòrdi II d'Anglatèrra. La província de Georgia foguèt una de las 13 colonias que se revoltèron contra Granda Bretanha durant la Revolucion americana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- ↑ Carte de l'État de Georgie Carto-mondo.fr


text:
N’es pas talament beròi, mès aquèth cairehorcàs, shens nada maison, dens la lana, que m’a totjorn impressionat.
Lo contraste énter lo pinhadar sauvatje e las granas vias de circulacion ?
Lo misteri de las destinacions de cinc rotas qui pareishen totas parièras ?
E perqué n’i a pas nada maison ?
Benlèu que n’i avot d’autes còps ? Lo crotzament de tres vias importantas qu’auré devut balhar de que víver a quauqua auberja o estanquet ?
E lo nom "Lo placiot", qui balha l’idea d’ua plaça...
E perqué n’es pas "Lo plaçot" ?


text:
Era U.E. Bossòst patís aguest darrèr dissabte era dusaua derrota deth campionat. Dauant er equip deth SaliesMane non poguèc artènher un resultat positiu. Partit igualat desd’eth començament entre dus equips que sajauen d’imposar en sòn joc. Lèu dera minuta 25 en ua falta, Fuentes xutaue era pilota que Roger tocaue mès non podíe evitar eth 1-0. 5 minutes més tard en ua jogada entre Ruben e Adrian; aguest darrèr se plantaue dauant deth portèr Marrot que tocaue lèugerement era pilota entà cornèr e evitaue eth 1-1. En dues jogades que defensivament non èrem guaire acertadi eth SaliesMane ampliaue era diferéncia; prumèr Fuentes en un xut ras e dempús Dias en un xut desde dehòra der àrea plaçaue era pilota ena esquaira. Tamb eth resultat de 3-0 s’arrivaue ara mieja part. Ena dusaua part era U.E. Bossòst portaue era iniciativa deth jòc, mès en cap moment podèc desbordar era defensa contraria, ath delà, eth portèr Marrot auèc ua bona actuacion. En resumen derrota fòrça contundent, en un bon partit de fotbòl ; portauem dus partits anteriors tamb fòrça gols e en aguest en tot éster nosati es qu’auem patit era golejada. Fotbòl es fotbòl diguie Boskov.
Cau díder qu´ ath començament deth partit se sauvaue un minut de silenci pera mort der entrenador locau Jean Ajas (62 ans), ex-entrenador entre auti equips deth Martres Tolosane. Es sòns jogadors l’auferíent un bon partit e ua polida victoria.
Des quate equips prumèrs, arrés arthenèc era victoria, sonque St.Gaudens empatau en Landorthe, Isle en Dodon e Luchon perdíen en Labarthe de Riviere e Gourdan. Era clasificacion seguís tamb St Gaudens 32 pts líder, dusau Bossòst 29 pts, tresau Isle en Dodon 23 pts, quatau F.C. Gourdant 22 pts, Luchon a baixat ath cinquau lòc tamb 21 pts.
Eth plòpèu partit, mos enfrentam ath F.C. Gourdan eth partit qu’auem atrasat; jogam en camp deth Miramont, dissabte 16 d’hereuèr tàs 20:00 ores.
Huelha deth partit:
U.S. SaliesMane 3 – U.E. Bossòst 0
U.S. SaliesMane: Marrot, Le Moel, Fort, Perez, Bourgade, Cazenave, Dias, Cazenave II, Laffont, Ertlen, Fuentes. Remplaçants : Ertlen II, Pircont, Dias II.
Trainer : Cazenave J.Jacques
U.E. Bossòst : Roger, J.carlos (45’ Jaime), Chapo, Cuny (60’ Ariel) , Felipe, Liaño, Jon ( Javi ) , Ruben , Moha, Adrian e Pèir
Trainer : Jordi
Arbitre : Duprat Christophe
Gols : 1-0 Fuentes (25’), 2-0 Fuentes (35’), 3-0 Dias (40’)
Tarjeta auriòla: Jon (55’), Felipe (75’).


text:
Belmonte
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Somari
Brasil[modificar | modificar la font]
- Belmonte (Santa Catarina) - una vila de l'estat brasilièr de Santa Catarina.
- Belmonte (Bahia) - una vila de l'estat brasilièr de Bahia.
Espanha[modificar | modificar la font]
- Belmonte (Espanha) – un municipi de la província espanhòla de Cuenca e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
- Belmonte de Gracián – un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
- Belmonte de Campos – un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
- Belmonte de Miranda – un municipi de la província d'Astúrias.
- Belmonte de San José – un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
- Belmonte de Tajo – un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Itàlia[modificar | modificar la font]
- Belmonte Calabro
- Belmonte Castello
- Belmonte del Sannio
- Belmonte in Sabina
- Belmonte Mezzagno
- Belmonte Piceno
- San Colombano Belmonte