c: text/html

text:
29
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 29 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Livia Drusilla, maire de l'emperaire Tibèri, e conselhiera importanta de son fiu. L'emperaire foguèt fòrça tocat per aquela disparicion e quitèt plus gaire l'illa de Capri laissant durant doas annadas mai e mai de poder a son prefècte dau pretòri Sejan. Aprofichant la mòrt de Livia que son caractèr autoritari li donava una influéncia sus lo govèrn, Sejan poguèt ordir un complòt còntra Nero Iulius Caesar qu'èra un dei dos eiretiers oficiaus de l'Empèri. Denoncièt a Tibèri un complòt preparat per Nero — qu'èra probablament una realitat — e obtenguèt son arrestacion. Nero Iulius Caesar foguèt desportat sus l'illa de Ponza onte moriguèt dins lo corrent de l'annada. Drusus Iulius Caesar demorèt l'unic eiretier de l'Empèri fins a l'annada seguenta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Re: passion d'un costat, pichon comèrci de l'aute
- From: Eole
- Date: Tue, 14 Feb 2006 21:14:19 +0100
Bròc wrote:
Ei l'impression que n'i a que faun de trabalh per lor lenga (li
Bretons)
e d'autri que faun de profièit sobre l'esquina dis aparaires de la
lenga (de comerçants occitans, o que t'ho faun creire)
E tu, quin tribalh hès entà la toa lenga, praubòt?
.
- Follow-Ups:
- References:
- Prev by Date: Re: jocs olimpics
- Next by Date: Re: Repais de sosten ta un presoner occitan : Robert Arricau
- Previous by thread: Re: passion d'un costat, pichon comèrci de l'aute
- Next by thread: Re: passion d'un costat, pichon comèrci de l'aute
- Index(es):


text:
Un article de Wikilibres.
La familha estandard[modificar]
D'un biais pro general, lo nom global es un plural del masculin
Los ligams generacionals mai importants se bastisson amb lo prefix bis. Ex: bisnonno: rèiregrand.
La familha per maridatge[modificar]
Los noms d'aquestas personas de la familha del marit (marito, uomo, sposo) o de la femna (moglie, donna, sposa) son plan semblants als de l'occitan.
La familha del segond maridatge[modificar]
D'un biais vesin de l'occitan se fa servir en partida un sufix -astro, -a en italian, per indicar aquesta parentat mai recenta.
Las personas ligadas a la familha[modificar]
Las personas ligadas per un ligam qu'abans èra essencialament religiós an un foncionar pas tròp alunhat de l'occitan.
Tornar a Ensenhament de l'italian


text:
Dornot
Dornot es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge pittoresque a situat a flanc de serral.
Ce petit village pittoresque est situé à flanc de coteau.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dornot Portava lo nom de Dornincum en 936.
Lo vilatge dépendait del abbaye de Gorze.
La comuna de Dornot i aguèt ligat a la municipalitat de Ancy-sus-Moselle de 1810 a 1869.
Aquel pichon pòble del val de Mètz èra celèbre per los sieus vins.
Dornot portait le nom de Dornincum en 936.
Le village dépendait de l’abbaye de Gorze.
La mairie de Dornot fut rattachée à la commune d’Ancy-sur-Moselle de 1810 à 1869.
Ce petit village du val de Metz était célèbre pour ses vins.


text:
167
Fernand Moucadeau countaire.
La Floro de Vaucluso
Tradicioun de Calèndo
Armana
Arle de Miquèu Bonnefoy
Plueio d’Estello
Conte e danso de Prouvènço
La museto
167
L’aubre que voulié voula!
Ensignadou
Nòstis emissioun
Prouvèrbi
Made in France
Editouriau
Bono annado 2012
L’atualita en image.
L’Evenamen
Priéureta i marcat loucau
De voues se soun amoussado
Sabino Barnicaud, Janeto Guieu,
Reinié Auberge, Marìo Mourier
Estage de prouvençau
Li chaine-pougnènt
La Floro de Vaucluso
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren.
Federacioun Parlaren en Vaucluso
Parlaren Lou Tor
Parlaren Païs de Seloun
Parlaren Gardano
Parlaren Mountèu
Tradicioun de Calèndo
Armana
Pantai d’un Nouvè dóu futur
Musico Tradiciounalo
Genevivo Pinet-Roux.
Arle de Miquèu Bonnefoy
Marsiho 2013
Printèms prouvençau
Councours di Jouine 2012
Prouvèrbi toucant lou bestiàri
Plueio d’Estello
Pastouralo
Manifestacioun prouvençalo.
Darniero minuto
La plumo es à nòsti legèire.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Nemausus : vesito de Nime la roumano
La «Vièio» de l’Estang dóu Pounènt
Lis ourtoulan
Francés Jouve
Ma titèi
Sant Gènt patroun de la Prouvènço
Vièi Avignoun : Guingueto e cabanoun
Lou cantoun d’Estève dóu Mas de Grichaud
Conte e danso de Prouvènço
La museto
Lou tèms dis armana
Faren, proumié, lou laus d’aquest Armanac de Lousero 2012 qu’es drud e poulit que-noun-sai. Parèis despièi 1903. S’èi bèn moudernisa. Es redegi dins la lengo lauseroto, generalamen dins sa grafìo mistralenco emé, à man drecho, la lengo nostro e à man senèstro, la reviraduro au francés. Es un óutis precious pèr tóuti aquéli que volon saupre li Fiero, Marcat e Fèsto Tradiciounalo dóu Givaudan. Es coumoul de conte, galejado, cascareleto, cansoun, foutò, dessin e meme d’un estùdi sus lis escais-noum lauserot. De nouta que fai la reclamo d’un libre que fau quatecant croumpa en sounant lou 04 66 31 30 59. S‘agis de : Contes & Légendes de Lozère que, dins si 400 pajo, ié caupon lis obro de 30 autour d’aièr e de vuei, siegue 81 conte e legèndo di meiours escrivan gibaudanés. La cuberto de l’Armanac de Lousero es adournado d’uno casello dóu Causse Mejan, ço qu’entroudus lou conte de Nouè : Nada dins la Chasèlo. E coume lou dis Louïs Hugon dins soun editouriau : Bono annado e bono sandat à toutes.
*Armanac de Lousero 2012. Numerò especiau de la revisto Lou Païs. A5. 80 pajo. Pres : 9 €. De coumanda e de paga vers Lou Païs, 14 résidence Les Prés Hauts, Route de la Margeride, 48130 Aumont-Aubrac.
Vaqui pièi l’Armagna Cevenòu 2012 (2do annado). Es un pres-fa qu’es esta endraia pèr Ive Gourgaud. Recampo de tèste d’autour cevenòu, es de dire dóu mounde qu’an parla o parlon aquesto lengo dins l’encountrado que si raro van de Nant à Langogno e d’Aubenas à Lansargue. Fai ounour en de tèste d’ancians escrivan raiòu, de cop leva de l’Armagna du Père Menfouté, de cop pousa dins lis obro d’autour coume Arnavielle, coume en de reviraduro de tèste francés au cevenòu pèr Ive Gourgaud e de countribucioun d’autour de vuei tau Deidié Mauras (Lunèl), Jan-Glaude Roux (Alès-Avignoun), Pèire Massot (Bagnòu). I’avèn trouba, emé plasé, un raconte sus La Roumèco , uno sceno de la pèço Las Sourço de la Liberta. De nouta, encaro, un estùdi bi-lengo sus la fauno dóu Vigan. Longo mai à l’Armagna Cevenòu. Que fague long-tèms soulas au Pople Cevenòu.
*Armagna Cevenòu 2012. A5. 60 pajo. Pres 5 € mandadis coumprés. De coumanda e paga encò de : Yves Gourgaud, 56 avenue du 8 mai, 30520 Saint-Martin-de-Valgalgues.
Acabaren pèr un grand classi, es l’Almanach Dauphinois 2012. Es un oubrage que, forço mai que li precedènt, respond à la voucacioun proumiero dis armana : èstre un óutis dóu quoutidian, tant pèr lis entre-signe d’ordre prati, que pèr la vido dóu païs, soun istòri, li biougrafìo de si gènt, de conte e raconte. Presènto li variacioun dóu patoué dóufinen que van dóu prouvençau roudanen au francou-prouvençau, emé li biais de dire passa dins lou francés loucau. Li patouesant i’an soun pichot cantoun e li prouducioun e recèto d’encò siéu tambèn. Es un armana forço agradiéu.
*Almanach Dauphinois 2012. 17x21,5. Pres 9 € emé lou mandadis. De coumanda e paga vers : Almanach Dauphinois - BP 235 - 74942 Annecy-le-Vieux Cedex.
27698


text:
Quattrocento
Lo Quattrocento, contraccion de millequattrocento en italian, correspond al sègle XV italian; aprèp l'Edat Mejana s'i debanèt lo movement nomenat la Primièra Renaissença, començament del periòde istoric de la Renaissença.
Milan[modificar | modificar la font]
En 1450 à Milan, mejans las victòrias de Francesco Sforza, lo poder passa dels Visconti als Sforza. Ludovico Sforza faguèt apèl a Leonardo da Vinci per li comandar una estatua equèstra magnifica de grandor e de prestigi, per far amagar lo sovenir de la dinastia qu'aviá remplaçat. L'estatua demorèt a l'estat de plans del mèstre.
Venècia[modificar | modificar la font]
Venècia espandiguèt son contraròtle al delà de la mar Adriatica, mejans Creta e Chipre en 1489, puèi fondèt la Liga de Venècia.
Florença[modificar | modificar la font]
Jos l'influéncia dels Medicis a Florença, los arts coneguèron una evolucion. Cosme de Medicis participava al mecenat d'artistas majors coma Paolo Uccello o Fra Angelico.
Los florentins contunhèron lor dominacion sur Toscana en l'emportant sus Pisa en 1406. Pasmens, en 1494, Pèire II de Medicis perguèt la sobeiranetat de Florença a l'occasion dels eveniments de l'arribada de l'armada de Carles VII de França, cap a Nàpols per Lombardia; caçada pels florentins, sa familha s'anèt en exili. Savonarola ne tirèt profeit e establiguèt une teocracia dins la vila.
Estats pontificals[modificar | modificar la font]
Aquela fin del Quattrocento illustra los trebolums simptomatics d'aquela epòca ligats a aquela zona geografica: un intrigant prince d'origina valenciana, Cesar Borgia, tentèt en 1501 d'usurpar lo poder en Romanha aparat pel seu paire, que se trobèt èra lo papa. Aquela collusion d'interèsts, en mai de provocar las fulminacions de Savonarola, constituís unas de las inspiracions pel Prince, tractat qu'escriguèt lo sègle seguent Maquiavèl a Florença.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligamss intèrnes[modificar | modificar la font]
- Primièra Renassença (movement artistic pendent lo Quattrocento)


text:
1649
Aquesta pagina concernís l'an 1649 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après lei tensions importantas de l'annada precedenta, la Fonda contunièt en causa de la manca de respèct deis acòrds concluts en octòbre de 1648 per la regenta e lo Parlament de París. Dins la nuech dau 5 au 6 de genier, la Cort abandonèt la capitala e preparèt la repression de l'insureccion parlamentària. Lo prince de Condé foguèt cargat d'assetjar París qu'organizèt sa defensa mai mau capitèt de rompre l'enceuclament dei fòrças reialas. Certanei generaus e Grands dau Reiaume, coma Turenne, sostenguèron la revòuta. Pasmens, Turenne mau capitèt de reünir una armada e deguèt s'exilar. En març, la manca de viures dins la capitala e la generalizacion dei trèbols dins lei províncias (Ais de Provença fins au mes d'aost e Bordèu fins a genier de 1650) entraïnèron la dubertura de negociacions. La patz de Rueil (12 de març) confirmada per la patz de Saint-Germain (1èr d'abriu) prononcièron d'amnistias. Pasmens, lei negociacions renforcèron l'influéncia dei Grands que se devesiguèron entre diferentei faccions. La politica de Mazarin, qu'assaièt de raliar leis ancians aristocratas au servici de la Fonda, maucontentèt lo prince de Condé e agravèt lei tensions. A la fin de l'annada, d'escaramochas se debanèron entre lei partisans e leis adversaris dau prince de Condé dins lei carrieras parisencas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Revirada definitiva dei temptativas per reconquistar la vila afgana de Kandahar que demorèt sota lo contraròtle de l'Empèri Safavida.
Oman[modificar | modificar la font]
Sota la direccion de la dinastia iarubita, començament d'una insureccion còntra la preséncia portuguesa a Mascate.


text:
Castejón
Castejón est un nom de lieu, en Espagne, notamment porté par :
- Castejón, commune de Navarre.
- Castejón, commune de la province de Cuenca, Castille-La Manche.
- Castejón de Alarba, commune de la province de Saragosse, Aragon.
- Castejón de las Armas, commune de la province de Saragosse, Aragon.
- Castejón de Henares, commune de la province de Guadalajara, Castille-La Manche.
- Castejón de Monegros, commune de la province de Huesca, Aragon.
- Castejón del Puente, commune de la province de Huesca, Aragon.
- Castejón de Sos, commune de la province de Huesca, Aragon.
- Castejón de Tornos, commune de la province de Teruel, Aragon.
- Castejón de Valdejasa, commune de la province de Saragosse, Aragon.
- Castejón Mountains, en Aragon.
- Sierra de Castejón, en La Rioja.


text:
Andrzejów
Andrzejów est le nom de plusieurs localités polonaises :
- dans la voïvodie de Lublin
- Andrzejów, village du powiat de Chełm
- Andrzejów, village du powiat de Janów Lubelski
- Andrzejów, village du powiat de Włodawa
- dans la voïvodie de Łódź
- Andrzejów, village du powiat de Wieruszów
- Andrzejów, village du powiat de Zduńska Wola
- Andrzejów, village du powiat de Bełchatów
- dans la voïvodie de Mazovie
- Andrzejów, village du powiat de Sochaczew
- Andrzejów, village du powiat de Zwoleń


text:
1720
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1720 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Provença[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una epidemia de pèsta (dicha Pèsta de Marselha) en causa de negligéncias fòrça grèvas que permetèron au naviri Grand-Saint-Antoine de desbarcar de marchandisas de valor contaminadas per lo bacil Yersinia pestis. Fins a 1722, la malautiá s'estendèt rapidament dins la vila (onte tuèt entre 30 000 e 30 000 personas sus una populacion estimada entre 80 000 e 90 000 abitants) e dins la region (onte tuèt entre 90 000 e 120 000 personas sus una populacion estimada a 400 000 abitants).
A tèrme lòng, l'epidemia de pèsta de 1720-1722 aguèt de consequéncias importantas sus l'economia provençala car entraïnèt lo declin definitiu dei pòrts occidentaus rivaus de Marselha (magerament Lo Martegue e La Ciutat) e renforcèt l'importància demografica de la vila focèa. D'efèct, après 1722, de migracions intèrnas permetèron de reformar la populacion marselhesa (tre 1765) au detriment deis autrei vilas e dei zònas ruralas aupencas que perdiguèron un nombre important d'abitants.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Fin dau rèine brèu d'Unsa III (1719-1720) que foguèt remplaçat per Nul (1720-1724).


text:
Codificacion (drech)
En drech la codificacion consistís a acampar de tèxtes normatius de naturas divèrsas dins de recuèlhs concernissent una matèria donada. Cadun d'aqueles grops atal constituits ven un còde.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra compilacion juridica d'importància foguèt realizada pels romans per arribar a l'òbra de Justinian. Aquela compilacion foguèt promoguda per l'emperaire de Bizanci e foguèt l'òbra del jurisconsulte Tribonian. Per decision de l'emperaire foguèt aprovada pel Corpus Juris Civilis, en conformitat amb lo Digesto, las Institutas, Lo Còde e las Novèlas. Lo Digesto conteniá la doctrina de juristas celèbres coma Papinian, Pau, Ulpian, Gaïo, Modestin e Celsi. Las Institutas contenián las règlas de Drech essencialas, e que dins l'actualitat avián cors legal, èran subretot dedicadas als estudiants de Drech. Fin finala s'encontrava lo Còde, qu'acampava las constitucions dels emperaires precedents Justinian e que conservavan un interès actual, e las Novèlas, qu'acampavan las constitucions de Justinian.
Alara que l'Empèri Roman d'Orient utilizava la compilacion justiniana, en Occident a causa de la casuda de l'Empèri los diferents pòbles germanics utilizavan una legislacion que pasmens inspiradas del Drech roman, demoravan impregnadas dels seus principis ancestrals.
Formas e tipes de codificacion[modificar | modificar la font]
La nocion de « codificacion » agropa de fach de practicas diferentas sus divèrses camps, que los juristas e los istorians ne remarquèron la varietat, que siá dins l'elaboracion o dins la matèria.
Variacions de forma[modificar | modificar la font]
Cal destriar atal:
- la codificacion oficiala, amb que l'autoritat (e subretot lo poder legislatiu) publica un tèxte que li dona lo nom de « còde », çò qu'es lo cas fòrça frequent en França actualament;
- la codificacion oficiosa, realizada tanben per l'autoritat que promulga un tèxte acampant e unificant de disposicions d'un meteis camp, mas sens lor donar oficialament lo nom de « còde », pasmens que lo tèrme es d'usatge corrent, e mai dins de tèxtes oficials: las codificacions del Regim Ancian son d'aquela mena (Còde Michau, Còde Louis e d'autras ordenanças reialas);
- la codificacion privada o acampament non oficial de tèxtes a l'entorn d'un domeni, realizats per de juristas e/o editors per facilitar lo trabalh dels professionals del drech e dels justiciables. Se comencèt aquela practica en França al sègle XVIII amb per exemple un Còde penal (1752) o un Còde Còrse en 1788, estapant per l'imprimeriá reiala, çò que li faguèt un estatut oficiós plan marcat. Ara, la practica continua amb per exemple lo Còde de drech internacional privat publicat per Bruylant en Belgica.
Pasmens, emplegat sens precision, lo tèrme de « codificacion » fa referéncia subretot a la codificacion oficiala, a vegada a l'oficiosa.
Prigondor[modificar | modificar la font]
Una codificacion implica una mena de rompedura, a causa que lo còde pren la plaça totalament o parcialament dels tèxtes anteriors. Mas aquela rompedura es mai o mens importanta:
- La codification rejoncha (o codification compilacion) constituís pas de rompedura vertadièra, fasent pas qu'acampar de tèxtes que demòran intactes. La codificacion privada se fa totjorn d'aquel biais. La codificacion oficiala daissa generalament pas existir los tèxtes precedents.
- La codificacion de drech constant constituís una rompedura dins los tèxtes, mas pas dins lo drech positiu. Los tèxtes anteriors son exprèssament abrogats mas lor contengut es lo meteis dins lo còde, levat de tèxtes obsolèts (que foguèron abrogats pas qu'implicitament), atal lo drech positiu demòra: es la practica francesa actuala.
- La codificacion al sens plen del tèrme a tendéncia a rompre amb los tèxtes mas tanben amb lo fons. La rompedura jamai es capitada: e mai los còdes napoleonians gardèron de partidas significativas del drech ancian. Un exemple recent de codificacion amb rompedura es lo còde penal francés de 1994 qu'introduguèt de novetats.
Qualques istorians del drech, coma l'Italian Mario Viora, emplegan lo mot de « consolidacion » per las doas primièras formas, reservant lo mot de codificacion per la tresena.
Codificacion e recodificacion[modificar | modificar la font]
La codificacion consistís a crear un còde dins un camp ont existissiá pas abans. Dins qualques cases, se pòt parlar de recodificacion :
- Quand i a refonda complèta d'un còde ja existissent, amb lo meteis titre o gaireben, coma en França lo còde de comèrci en 2000 ;
- Quand un còde novèl intègra lo contengut d'un còde anterior dins un ensems pus vast, coma lo còde de justícia administrativa refonda del còde dels tribunals administratius e de las corts administrativas d'apèl, mas apondent las disposicions relativas al Conselh d'Estat ;
- Quand de disposicions inclusas dins un còde son transferidas dins un còde qu'acaba d'èsser promulgat, coma las disposicions concernissent la caça e la pesca, passada del còde rural al còde de l'environament.
Contengut d'un còde[modificar | modificar la font]
Un còde pòt contenir de disposicions normativas de naturas diferentas, que las principalas son las leis e los reglaments. Los còdes oficials franceses contenon eles pas qu'aqueles, mas seriá possible, dins d'autres sistèmas juridics, d'integrar d'elements de jurisprudéncia o de doctrina.
Als Estats Units d'America, existís de « federal sentencing guidelines » (recuèlh de jurisprudéncia) que servisson de basa als còdes de deontologia e a las cartas professionalas.
Los còdes en vigor[modificar | modificar la font]
En França[modificar | modificar la font]
La legislacion francesa compren (fin 2007) 61 còdes. Levat excepcion, los còdes contenon una partie legislativa (codificada L-) e une partida reglamentària (codificada R-). Vejatz Lista dels còdes juridics franceses.


text:
Surrealisme
Lo surrealisme (del francés surréalisme) es lo movement d'avantgarda mai important del periòde de l'entre doas guèrras, e fòrça possiblament lo dels mai influent de totes eles. Foguèt creat en 1924 a partir del Manifèst surrealista d'André Breton, lo seu guida esperital.
Definisson[modificar | modificar la font]
André Breton definís lo surrealisme coma « automatisme psiquic pur, per lo qual se propause d'exprimir, siá de boca, siá per escrich, sià de tot autre biais, lo foncionament real de la pensada. Dictada de la pensada, dins l'abséncia de tot contraròtle exercit per la rason, fòra de tota preocupacion estetica o morala ». « Lo surrealisme repausa sus la cresença dins la realitat superiora de cèrtas formas d'associacions negligidas fins a ele, dins l'omnipoténcia del somi, al jòc desenteressat de la pensada. Tend a arroïnar definitivament tots los autres mecanismes psiquics e a se substituir a eles dins la resolucion dels principals problèmas de la vida [...]
Evolucion[modificar | modificar la font]
Le surrealisme explòra de novelas tecnicas de creacion que daissan lo camp liure a l'inconscient e fòrça la desinibicion dels condicionaments : escritura automatica, recits dictat pendent lo somi forçat, cadavres requits, sollicitacion de l'azard objectiu. Lo movement balha a sas produccions literàrias e plasticas, l'estatut d'experimentacion scientifica.


text:
Alambic
L' alambic (de l'arabi al-inbiq الأنبيق), es l'aisina utilizada per a destillacion dels lequids mejans un processus d'evaporacion per caufatge seguent de la condensacion per refregiment. Trobam las primièras descripcions de l'alambic al sègle IX dins lo "Libre dels secrets" d'Ar-Razin. Tanben ne faguèt una descripcion Abu Al-Qasim, al sègle XI. Èra utilizat per produire de perfums, medicinas e l'alcòl de fruches fermentats.
Es una aisina de destillacion simple que se constituís per una cornuda, que se calfa la mescla. Los vapors emesas pojan dins la partida superiora e es refrejan dins un serpentin situat dins un recipient refrigerat per aiga. Lo lequid resultant s'escampa dins lo vas terminal.
Los alambics de laboratori son de veire, e aqueles utilizats per destillar bevendas alcolicas se fabrican normalament de coire, perque aquel element dona pas lo gost a l'alcòl, resistís als acids e condusís plan la calor.
Quan se destillan de liquids venents de la fermentacion alcolica de fruchs, coma l'alòl bolhís a una temperatura , inferiora a aquela de l'aiga (80 °C), los vapors que d'en primièr se forman son d'aquel, mas encara mesclats amb una pichona proporcion d'aiga, e se capita destillar una substància amb mai gra alcolic que l'original.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es)Al-Ambik.es: Foncionament d'un alambic e informacion sus la destillacion
- (es)Alambiques.com


text:
Contracte de venda
Lo Contracte de venda (tanben Polissa) es, en drech francés, constituit per l'"acòrdi sus la causa e sus lo prètz". Pòt èsser oral, estant que, en drech comercial notadament, se pòt provar "per tot mejan".
Somari
Lo contracte de venda immobiliària[modificar | modificar la font]
La formacion d'un contracte necessita pas l'ajuda d'un jurista. Per consequéncia se cal parar d'unes empaches que i a. Escriure a qualqu'un que vendètz lo vòstre ostal a tal prètz, aquò's riscar qu'aquel signa la letra de son acòrdi. Jos d'unas condicions ne poiriá resultar un pache, amb obligacion de vendre. Fòra d'unas trapèlas que i a, cal ben destriar dos tipes de contractes immobiliaris:
- la promessa de venda
- lo compromés de venda
Las modalitats pòdon cambiar, ja que las clausas d'un contracte se pòdon negociar e redigir de mai d'un biais. Pasmens:
La promessa de venda[modificar | modificar la font]
Dins la promessa lo vendeire promet de vendre. Condicions suspensivas al despart, lo beneficiari de la promessa pòt causir de crompar pas. Perdrà las indemnitats d'immobilizacion previstas pel contracte. Lo vendeire pòt, el tanben, decidir de vendre pas. Li caldrà pagar dos còps aquelas indemnitats.
Lo compromés de venda[modificar | modificar la font]
Dins lo compromés se tracta d'una venda (e mai sa reïteracion autentica, valent a dire notariala, ne foguèsse reportada, coma dins per la promessa). Lo quite títol del contracte n'es sovent "Venda d'immòble". Un còp las condicions suspensivas levadas, lo vendeire deu vendre, e lo crompaire deu crompar. Las penalitats previstas pel contracte se venon ajustar a una condemnacion eventuala a s'executar. En practica decidirà lo jutge, mas las proceduras pòdon èsser longas, e d'aquel temps lo ben pòt pas èsser vendut.
Enfin se cal mesfisar que son las clausas del contracte, e non pas lo títol eventual, que ne fan una promessa o un compromés. Per consequéncia, tant val se far conselhar per un jurista abans de signar quin contracte que siá.


text:
Stevie Wonder
Stevie Wonder, nascut Stevland Hardaway Judkins lo 13 de mai de 1950, es un cantaire american de R&B, funk e soul. A grauat mai de 30 succèsses de venta, a ganhat 24 prèmis Grammy (lo recòrd per un artista viu), e es estat comprés al Ròck and Roll Hall of Fame.
Cèc dempuèi l'enfància[1], es un dels mai reüsits e de reconeguts artistas de la Motown, amb mai de 100 milions d'unitats vendudas. A grauat de discs que foguèron aclamats per la critica, a escrich tanben e produsit per autras artistas. Tòca qualques instruments coma la batariá, la guitarra baisha, la conga e, mai notablament, lo piano e l'armonica. Los critics dison que la nauta qualitat de las siás composicions daissa veire lo sieu gèni musical.
Somari
Biografia e carrièra musicala[modificar | modificar la font]
Enfància[modificar | modificar la font]
Steveland Judkins masquèt prematurament a Saginaw, Michigan. Se cresiá que la causa de la cecitat foguèt que i aviá tròp oxigèn a l'incubadora, mas l'oxigèn li salvèt la vida. La causa reala foguèt lo desvolopament prematur dels uèlhs, que faguèt que los vaissèls sanguins se desprenguèsson de la retina. Los sieus parents moriguèron quand èra pichon. Foguèt adoptat e li donèron un nòu nom Steveland Morris. Aprenguèt dempuèi fòrça pichon a tocar granda quantitat d'instruments, en destacant amb lo piano, congas e l'armonica.
Carrièra primairenca, 1962-1971[modificar | modificar la font]
Lo 1962, als 11 ans, lo portèron a Motown per Ronnie White de The Miracles. Berry Gordy li diguèt Little Stevie Wonder ("Pichon Stevie Wonder").
Als 13 ans, lo pichon Stevie Wonder aguèt lo sieu primièr succès, "Fingertips (Pt. 2)", un simple de 1963 pres de enregistraments en viu. Stevie èra cantaire e tocava las congas e l'armonica, e lo jove Marvin Gaye èra a la batariá. Foguèt un succès als Estats Units e lo lancèt a la reconeissença del public.
En demostrant que de "Pichon" n'aviá pas brica, Wonder aguèt mai de succèsses a mejans dels ans 60, en comprenent Uptight (Everything's Alright), With a Child's Heart, e Blowin' in the Wind, de Bob Dylan, una de las primièras cançons que rebatèt la consciéncia sociala de Wonder. Comencèt tanben a trabalhar al departament de compositors de Motown, en escrivent de cançons per el meteis e los collègas.
Cap al 1970, Wonder aviá agut de mai succèsses, coma My Cherie Amour. En mai d'èsser una de las primièras cançons ont Wonder fa de compositor e productor, Signed, Sealed, Delivered foguèt la veirina del grop Wonderlove. Wonderlove èran Minnie Riperton, Deniece Williams, Lynda Laurence, e Syreeta Wright, amb qui Wonder se maridèt lo 14 de setembre de 1970. Wonder e Wright divorcièron 18 meses après, mas contunhèron la collaboracion musicala e una bona amistat fins a la mòrt de Syreeta en 2006. Après lo divòrci, Stevie se tornèt maridar amb un autre membre de Motown, Yolanda Simmons, qu'a amb el 2 filhs, Aisha Zakiya e Keita Sawandi.
Ans 1970[modificar | modificar la font]
En mai de Marvin Gaye, Stevie Wonder foguèt una de las paucas estelas de Motown a refusar los metòdes de l'ostal discografica: cantaires, compositors, e productors èran a cooperativas separadas amb paucas o cap de coïncidéncia, e los artistas avián pas brica de contraròtle de las creacions. Wonder Discutiguèt amb Berry Gordy qualques còps. Motown lancèt un album amb lo nom de Eivets Rednow (a l'esquina de Stevie Wonder). Las discussions contunhèron, Wonder daissèt que s'acabèsse lo contracte, e daissèt la companhiá lo 1971. Lo darrièr album foguèt Where I'm Coming From. Gordy s'opausèt a lo sieu lançament.
En l'estiu de 1973, Stevie sofriguèt un accident de transit qu'o mantenguèt en coma durant divèrses jorns e a consequéncia del coma lo musician perdèt lo sens de l'olfaccion, mas malgrat aquel incident, la rèsta del decènni resultèt gloriosa: de 1974 a 1977 Wonder ganhèt 14 Grammys en comprenent tres «discs de l'an» seguit per Innervisions, Fullfillingness first finale e Songs in the Key of Life, per fòrça un dels melhors discs de l'istòria. Foguèt un periòde fòrça ric en creativitat e prèmis per Stevie, precursor en l'aucupacion de sintetizators e font d'inspiracion pels musicians perviers e de l'epòca.
Lo decènni acaba amb una banda sonòra pel fals documentari The secret life of plants, que malgrat pas culhir l'immens succès comercial del disc anterior, obtenguèt lo disc de platin.
Discografía[modificar | modificar la font]
- The Jazz Soul of Little Stevie Wonder (1962)
- Tribute to Uncle Ray (1962)
- Recorded Live: The 12 Year Old Genius (1963)
- With a Song in My Heart (1963)
- Stevie at the Beach (1964)
- Up-Tight (1965)
- Down to Earth (1966)
- I Was Made to Love Her (1967)
- Someday at Christmas (1968)
- Eivets Rednow (featuring "Alfie") (1968)
- For Once in My Life (1968)
- My Cherie Amour (1969)
- Signed, Sealed, and Delivered (1970)
- Stevie Wonder Live (1970)
- Live at the Talk of the Town (1970)
- Where I'm Coming From (1971)
- Music of My Mind (1972)
- Talking Book (1972)
- Innervisions (1973)
- Fulfillingness' First Finale (1974)
- Songs in the Key of Life (1976)
- Journey through the Secret Life of Plants (1979)
- Hotter than July (1980)
- The Woman in Red Soundtrack (1984)
- In Square Circle (1985)
- Characters (1987)
- Jungle Fever (1991)
- Conversation Peace (1995)
- Natural Wonder (1995)
- A Time to Love (2005)


text:
Brou-sur-Chantereine
Brou-sur-Chantereine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a situat a 20 km a l'èst de París ; a 23 km al sud-oèst de Meaux ; a 40 km al nòrd de Melun. A environat per Chelles a l'oèst, Lo Pi e Villevaudé al nòrd, per Pomponne a l'èst, e per Vaires-sus-Marna al sud. A traversat pel ru de Chantereine.
Cette commune est située à 20 km à l'est de Paris ; à 23 km au sud-ouest de Meaux ; à 40 km au nord de Melun. Elle est entourée par Chelles à l'ouest, Le Pin et Villevaudé au nord, par Pomponne à l'est, et par Vaires-sur-Marne au sud. Elle est traversée par le ru de Chantereine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Brou a mencionat al XIIIModèl:Ème sègle, en 1205, per la siá distincion de Brou[1]. Banc de la congrégation de la sœurs de Jésus crucifié, fondada en 1930 per i aculhir de las femnas de salut delicada. Acuèlh una glèisa a la fondacion del collègi Louis-çò de-Grand e un coan de Mathurins, fondat a Modèl:La s- al luòc ditz La Villeneuve-a los-Ases. Lo vilatge a constituit de tres caseriux : lo masatge caseriu de Brou, çò de mès d'ancian, situat en lo nòrd de la comuna ; lo caseriu de la Villeneuve-a los-Ases, al sud de la rota en portant de Chelles a Lagny, #que protegís un prieuré fondat al XIIIModèl:Ème sègle ; lo caseriu de la Forest, al nòrd del castèl de Brou. En aquel caseriu se trobava egalament lo castèl de Madame de Pomponne, totalament desaparegut, a proximitat #que se'n levava una capèla conservada fins al XVIIIModèl:Ème sègle. Las tèrras de Brou an #èsser administradas per divèrses senhors successius someses a la suzeraineté del rei fins a la Revolucion[2].
La Mois invalide (de mai)M, lo label de "Vila conviviale - Vila solidaire" a #èsser atribuit a Brou-sus-Chantereine[1].
Le village de Brou est mentionné au XIIIModèl:Ème siècle, en 1205, pour sa seigneurie de Brou[1]. Siège de la congrégation des sœurs de Jésus crucifié, fondée en 1930 pour y accueillir des femmes de santé délicate. Elle accueille une église à la fondation du collège Louis-le-Grand et un couvent de Mathurins, fondé au Modèl:S- au lieu dit La Villeneuve-aux-Ânes. Le village est constitué de trois hameaux : le hameau de Brou, le plus ancien, situé dans le nord de la commune ; le hameau de La Villeneuve-aux-Ânes, au sud de la route menant de Chelles à Lagny, qui abrite un prieuré fondé au XIIIModèl:Ème siècle ; le hameau de La Forest, au nord du château de Brou. Dans ce hameau se trouvait également le château de Madame de Pomponne, entièrement disparu, à proximité duquel se dressait une chapelle conservée jusqu'au XVIIIModèl:Ème siècle. Les terres de Brou ont été administrées par plusieurs seigneurs successifs soumis à la suzeraineté du roi jusqu'à la Révolution[2].
Le , le label de "Ville conviviale - Ville solidaire" a été attribué à Brou-sur-Chantereine[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 {{{Títol}}}. Consultat lo 2 de setembre de 2012
- ↑ 2,0 2,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 2 de setembre de 2012


text:
Hessenheim
Hessenheim en alemannisch (Hessenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hessenheim es un pòble en fasent part del costat de Marckolsheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein. Los abitants an conegut jol nom de Hessenheimois. La populacion a qualificat jol sobriquet alsacien de Holtzbeerla (peres duras). Lo pòble a situat a 1 Unitat|3|km}} de Sélestat la granda aglomeracion de la mejana Alsace. Lo pòble es essencialament agricòla.
Hessenheim est un village faisant partie du canton de Marckolsheim et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Les habitants sont connus sous le nom de Hessenheimois. La population est qualifiée sous le sobriquet alsacien de Holtzbeerla (poires dures). Le village est situé à 13 km de Sélestat la grande agglomération de la moyenne Alsace. Le village est essentiellement agricole.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc a ja #èsser ocupat jos l' epòca romaine coma lo pròva l'existéncia d'un cementèri de l'epòca de l'emperaire Valens del Modèl:IVe sègle #qu'a #èsser meses a jorn amb un important mobilier. Aquel son de contunh los Mérovingiens #qu'an ocupat la region. Mai tard, al Sègle XII, aquel son mercenaires germains #qu'ocuparàn la plana a la demanda del poder imperial. Lo pòble es aital colonisé per abitants de la Hesse, de las Saxons a Saasenheim, e de las Souabes a Schwobsheim. Al cors del Mièja Edat, es la avesque de Estrasburg #qu'a lo pòble en fief, agut pels langraves de Werd, e a aquel títol, part del bailliage de Marckolsheim. Pendent la guèrra de Trenta Ans, lo pòble es décimé. Lo pòble de Shnellenbühl situat a Unitat|3|km {{}} de Hessenheim es totalament rasat pels Suedeses. Aquel pòble uèi entièrament desaparegut possedís pas mai que dos o tres ostals.
Le site a déjà été occupé sous l'époque romaine comme le prouve l'existence d'un cimetière de l'époque de l'empereur Valens du Modèl:IVe siècle qui a été mis à jour avec un important mobilier. Ce sont ensuite les Mérovingiens qui ont occupé la région. Plus tard, au Sègle XII, ce sont des mercenaires germains qui occuperont la plaine à la demande du pouvoir impérial. Le village est ainsi colonisé par des habitants de la Hesse, des Saxons à Saasenheim, et des Souabes à Schwobsheim. Au cours du Moyen Âge, c'est l'évêque de Strasbourg qui tient le village en fief, tenu par les langraves de Werd, et à ce titre, partie du bailliage de Marckolsheim. Pendant la guerre de Trente Ans, le village est décimé. Le village de Shnellenbühl situé à 3 km de Hessenheim est entièrement rasé par les Suédois. Ce village aujourd'hui complètement disparu ne possède plus que deux ou trois maisons.


text:
Praça Valqueire, 23, Sl 201, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 20, Lj A, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 8, An 2 Sl 208, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 8, Lj G, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 23, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 16, Lj C, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 8, Lj A, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 27, Sl 202, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 16, Lj E, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 27, Lj B, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 27, An 2 Sl 203, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 11, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 33, Lj B, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ
Praça Valqueire, 8, An 2 Sl 203, Vila Valqueire - Rio de Janeiro, RJ


text:
Marròc
Marròc (en arabi المغرب = Al Maghrib o Al Maghrib al Aqsa "l'extrèm Oèst") es un estat d'Africa del Nòrd. Es limitat per la mar Mediterranèa al nòrd e per l'ocean Atlantic a l'oèst. Confronta Argeria a l'èst. Al sud, l'estat de Marròc revendica, possedís de fach e estima coma una part de son territòri lo Sahara Occidental, malgrat de contestacions localas e internacionalas.
La capitala es Rabat.
Lo gentilici es marroquin -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Marròc


text:
Corbièras (region)
Las Corbièras o las Corbièiras (en catalan les Corberes, en francés les Corbières) son una region naturala situada al limit de Lengadòc (Occitània) e de Rosselhon (Païses Catalans). La partida nòrd forma un parçan occitan[1] e la partida sud una soscomarca de Rosselhon.
La vila principala de la part occitana es Lesinhan de las Corbièras.
Geografia[modificar | modificar la font]
La region de las Corbièras comença a l'estanh de Leucata per s'acabar a costat de Carcassona. Al nòrd, las Corbièras son separadas de Menerbés per lo flume d'Aude. Lo punt mai naut de las Corbièras es lo puèg de Bugarag (1230 m). Las Corbièras son constituidas en majoritat de sèrres calcaris de 400 m a 500 m d'altitud amb una vegetacion rara. Aquela region es coneguda per son vin (vin de las Corbièras).
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo toponim Corbièras ven de la racina prelatina kor/kar, tipica dels noms de montanha (una legenda populara mas inexacta ditz que vendriá del nom d'aucèl, lo còrb). A l'Atge Mejan, la region s'apelava en latin Vallis Corbaria. [2]
Vilas e vilatges principals[modificar | modificar la font]
- Lengadòc : Lesinhan de las Corbièras, Portèl de las Corbièras, La Grassa, Durban de las Corbièras, Tuissan.
- Rosselhon : Òpol i Perellós, Vingrau, Estagell, Talteüll (Tautavel).
Luòcs toristics[modificar | modificar la font]
- Tautavuèlh : sit preïstòric, l'Òme de Tautavuèlh (-450 000)
- Castèl de Pèirapertusa
- Castèl de Querbús
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion dels parçans de Frederic Zégierman
- ↑ Bénédicte et Jean-Jacques Fénié, Toponymie occitane, Sud-Ouest Université, 1997, 126 paginas, (ISBN 2879012155)


text:
Aprèp las manifestacions EuroMaidan e la mediacion de politicians de l'Union Europèa qu'enfortiguèron l'oposicion, lo president ucraïnian fugiguèt de Kyiv lo 22 de febrièr de 2014. Mai tard dins la meteissa jornada, foguèt destituit de sa foncion. Dins una entrevista facha probablament dempuèi l'èst d'Ucraïna, lo president fugitiu anoncièt qu'aviá pas l'intencion de demissionar e que s'agissiá d'un còp d'estat en comparar çò que s'èra passat amb lo nazisme. Ensagèt de fugir cap a Russia a partir de Donetsk abans de se refugiar en Crimèa aprèp sa destitucion. Fa actualament, dempuèi lo 24 de febrièr l'objècte d'un mandat d'arrèst emés per las autoritats ucraïnianas.
Aprèp que foguèssen trobats maites documents escampats dins lo lac de sa residéncia presidenciala que provavan de despensas colossalas (per exemple 30 milions d'èuros per de lustres-candelièrs en aur), una corrupcion enòrma e una susvelhança del mond de la premsa, de jornalistas e activistas ucraïnians creèron lo 24 de febrièr un sit sus Internet inspirat de Wikileaks e sonat YanukovychLeaks ont se pòt aver accès public a tota la documentacion recuperada. Es actualament refugiat en Russia, probablament a l'entorn de Rostòv de Dòn, vila del sud del país e pro pròcha de la frontièra ucraïniana, e faguèt divèrsas conferéncias de premsa ailà en clamar l'illegitimat del govèrn actual de Kyiv.


text:
Lanhelen
Lanhelen en breton ( Lanhélin en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Per lo sieu jos-sòl e l'espleitacion #que n'a #èsser facha, la municipalitat a donat lo sieu nom al massís granitique de Lanhélin. Aquel granite de qualitat a aquerits una bona notoriété, en participant a divèrsas labors publicas de la region. Cap a 1850, se li cal apelar a lududes per pèiras de grandas dimensions demandadas per la part superiora del viaducte de Dinan, se o reconeis per la siá aparència mai ombrívola (blau enfosquit) en contrastant amb los granites en provenent unas autras carrièras sollicitadas. La carrièra de Bécanne a porgit almens 108 m3 en 1850, un pichon complement de 30 m3 en essent aportat per las autras carrièras de la municipalitat[1].
Par son sous-sol et l'exploitation qui en a été faite, la commune a donné son nom au massif granitique de Lanhélin. Ce granite de qualité a acquis une bonne notoriété, participant à plusieurs ouvrages publics de la région. Vers 1850, on doit faire appel à lui pour des pierres de grandes dimensions demandées pour la partie supérieure du viaduc de Dinan, on le reconnaît par son apparence plus sombre (bleu foncé) contrastant avec les granites provenant des autres carrières sollicitées. La carrière de Bécanne a fourni au moins 108 m3 en 1850, un petit complément de 30 m3 étant apporté par les autres carrières de la commune[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Lanhélin fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant André.
La paroisse de Lanhélin faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint André.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Chauris, Las carrièras espetadas pel bastiment del viaducte de Dinan (1846-1852), dins Lo País de Dinan, 2002, pàg. 219-241.
- ↑ Louis Chauris, Les carrières exploitées pour la construction du viaduc de Dinan (1846-1852), dans Le Pays de Dinan, 2002, p. 219-241.


text:
Taylorisme
Lo taylorisme es un metòde de trabalh que lo nom ven de son inventor, l'engenhaire american Frederick Winslow Taylor (1856-1915). Apareguda vèrs 1880, establís una organizacion scientifica del trabalh gràcias a una analisi detalhada dels biais e tecnicas de produccion (gèstes, ritmes, cadéncias, eca.) per tòca de capitar lo« the one best way », es a dire lo melhor biais de produire (definicion, tèrme e decopatge de las tascas), de pagar (passatge del salari a la tasca al salari orari), e d'obtenir de condicions propias a fornir lo rendement maximum.
Aquelas idèas foguèron fòrt plan aculhidas dins la siderurgia onte lor aplicacion se traduís per de resultats plan apreciables. Taylor expausa son metòde dins un libre titulat The Principles of Scientific Management (1911)[1].
Aquel sistèm deu pas èsser confondut amb lo trabalh de cadena, organizacion ja practicada dempuèi de temps, mas qu'Henry Ford als Estats Units d'America e Louis Renault en França foguèron los primiers a aplicar dins lo sector jove de l'automobila, e que lo taylorisme constituís pas qu'una compausanta.
Somari
Description[modificar | modificar la font]
L'organizacion scientifica del trabalh coma la concep Taylor se justifica plan dins lo contèxte del vam de l'industrializacion. Taylor nota qu'es impossible de realizar una produccion de massa sens un minimum d'organizacion e de disciplina. Mas es pas una realitat a la fin del sègle XIX e al començament del sègle XX dins los talhièrs: lo travalh vertadièrament collectiu es un mite tant los comportaments individuals, clauses dins de logicas de mestièrs fortament corporatistas contribuís de cap biais a la coeréncia o a la collaboracion. La mentalitat, los reflèxes, los comportaments dominants demòran artisanals e individualistas, alara que s'agís de far òbra d'industria.
Per capitar Taylor plaida energicament en favor d'una forta clarificacion dins l'attribucion de las tascas.
Doble clarificacion en realitat, perque lo trabalh d'organizacion per èsser complet deu se desplegar segon son punt de vista jos doas dimensions complementàrias:
- La dimension verticala, per establir una estricta distinccion entre d'un costat las tascas de concepcion del trabalh e de formacion e d'un autre costat aquelas d'execucion : « Los engenhaires penson lo travalh e los obrièrs devon l'executar conformament a las instruccions e a la formacion que los primièrs lor fornisson »[2].
- La dimension orizontala, per descompausar lo processus de produccion d'un ben dins una seguida de tascas simples confisadas caduna a un obrièr especializat. L'objectiu es d'identificar lo biais mai efficaç de descopar lo trabalh. Devon èsser encargats d'aquela mission d'engenhaires que de biais scientific van cronometrar cada movement elementari, rebutar los temps inutils, estudiar las melhoras aisinas per realizar cada movement, definir un temps optimal per cadas estadi de produccion, redigir las recètas de fabricacion.
Critica del taylorisme[modificar | modificar la font]
Se l'intencion iniciala es d'organizar de talhièrs e los pòstes de trabalh per una fatiga mendre de l'obrièr (la justa jornada de trabalh), lo resultat final obtengut, constatat sul terren, compòrta pas que d'aspèctes positius.
- De fach i a cap de plaça per l'imprevista, los operators executants son plaçats dins una situacion de dependéncia. Chaplin, dins lo film Los Temps modèrnes, fa una trufariá d'aquela mena de trabalh que daissa pauc de plaça a l'èsser uman. Los obrièrs son utilizats coma de maquinas: de contunh fan lo meteis gèste, son cronometrats e licenciat del moment que son pas mai productius.
- La repeticion sens fin de las meteissas tascas se tradusís per:
- l'aparicion de trobles musculoesqueletics (TMS), constatats pels mètges del trabalh
- lo damatge al moral, podent anar dins qualques cases fins al damatge psiquic mai seriosa ligada a l'abséncia de perspectiva d'evolucion.
En febrèr de 1913, l'Union corporativa dels obrièrs mecanicians, dins un prospectus sindical contra lo taylorisme cridant a la cauma, explica: « Las causas mai monstruosas foguèron cinicament divulgadas: l'obrièr redusit a l'estat de bruta, a quin es enebit de pensar, de soscar; a l'estat de maquina sens arma, produsent intensivament amb excès, fins a qu'un abenatge prematurat, ne fasent una non-valor, lo rebutat fòra dels talhièrs. »
Post taylorisme[modificar | modificar la font]
La tòca es de remediar als disfoncionaments ligats al taylorisme e de trobar una reponsa entre autres a la desmotivacion constatada dels trabalhadors. Mai d'un mejans sont avançat per promòure jos divèrses biais una melhora participacion dels trabalhadors al processus de produccion. Per exemple:
- La rotacion dels pòstes: l'obrièr occupa successivament diferents pòstes de trabalh per evitar la rotina e per aver una vista mai globala del processus de produccion.
- L'espandiment de las tascas: las tascas sont mens fragmentadas, mens penosas, mens repetitivas.
- L'enricament de las tascas: lo trabalh s'espandís a d'autres tascas coma lo reglatge e lo manteniment de las maquinas. Aquò implica une responsabilizacion del trabalhador.
- Los grops mièg autonòms: qualques obrièrs s'organizan liurament per aténher un nivèl de produccion fixat per la direccion.
- Los cercles de qualitat: los grops de trabalhadors volontaris se reünisson per melhorar lo processus de produccion e la qualitat dels produichs. Es una contradiccion amb la division verticala del trabalh enonciada dins lo taylorisme.
Al delà del taylorisme[modificar | modificar la font]
Se l'organizacion dicha « scientifica » del trabalh, coma la practicava Taylor e sos disciples es considerada encara uèi coma utila dins qualques cases o activitats, a pas mai lo monopòli de la pensada en matièra d'organizacion del trabalh.
Los metòdes venguts del Japon subretot, e descrichas per Kiyoshi Suzaki dins son obratge Lo novèl desfis industrial: las tecnicas e los òmes dubriguèt de perspectivas novèlas:
- Lo paradigme d'una produccion de massa organizat segon un encastre estrict, repetitiu e de contunh, es pas qu'un biais d'organiazacion entre autres, e garantissent pas mai d'aténher de melhoras performanças.
- La division verticala del trabalh segon qu'i a de gents que penson e d'autres qu'executan representa una vertadièra mutilacion sociala: d'un costat embarrar un fun de personas dins un encastre desumanizat, d'autre costat mespresar la capacitat d'evaluacion e de propausa qu'existís per quin que siá participant a una accion o processus determinat.
- La division orizontala del trabalh, que termina estrictament los perimètres d'intervencion de cada operator, pareis pas mai èsser justificat:
- dins l'encastre d'activitats de servici o de produccion qu'implican una fòrta diferenciacion
- Arribar a un gra de flexibilitat e d'adaptacion es necessari per comprendre e luirar lo produch esperat pel client.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) The Principles of Scientific Management, Eldritch Press.
- ↑ A. Valée, Nathan, 2006
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Robert Kanigel, The One Best Way: Frederick Winslow Taylor and the Enigma of Efficiency, New York, Viking, 1997 (ISBN 0-670-86402-1)


text:
Èva
Segon la Genèsi, Èva (en ebrieu חַוָּה Hawwah e en arabi حواء Hawwa) foguèt la primièra femna e atal es vista dins lo judaïsme, lo cristianisme, l'islam e d'autras religions.
Somari
Recit biblic[modificar | modificar la font]
Segon la Bíblia, Dieu creèt l'òme, Adam, e lo placèt dins lo Jardin de l'Edèn, ont viviá feliç e aviá de se preocupar de res. Lèu, pasmens, comencèt de se sentir sol e preguèt per aver de companhiá. Alara, Dieu lo liurèt a un sòm prigond, li arrenquèt una costèla e creèt una femna. Al despert, Adam foguèt fòrça alègre e la nomenèt Èva, que significa «vivent».
Satan, un àngel expulsat del cèl per Dieu jos forma de sèrp enganèt Èva e convenciguèt Adam de manjar lo fruch de l'arbre proïbit.
Alara foguèron expulsats del Jardin de l'Edèn e condemnats a sofrir de malautiás, dolors, patir per ganhar lo manjar e a vielhir e morir. E mai, Dieu condemnèt totas las femnas a patir pendent la grossessa, patir de dolors e se sentir atiradas pels òmes fins a qu'aqueles las dominen.
Segon la Genèsi, amb Adam aguèron:
Lo Libre dels Jubilèus (sègle II aC) dona los noms de doas filhas d'Adam e Èva:
Èva dins l'Islam[modificar | modificar la font]
Èva es mencionada dins l'Alcoran. Son nom es pas donat, mas es designada coma essent l'esposa d'Adam. .
Dins l'Alcoran, Èva es pas responsabla de l'expulsion del Jardin de l'Edèn. Satan (la Sèrp segon la Genèsi) convinquèt a l'encòp Èva e Adam de manjar lo fruch de la coneissença. Tanpauc foguèt pas creada a partir d'una costèla d'Adam.
Dins los sègles, de viatjaires mencionan la preséncia d'una « tomba d'Èva » a Djeddah. Lo site arqueologic foguèt tampat en 1975 per las autoritats per prevenir que lo luòc venga un site de preguièra.
Lectura de l'istòria d'Èva[modificar | modificar la font]
Aquela istòria pòt aver mai d'unas interpretacions segon la lectura que se fa de la Genèsi es un libre format a partir del jonhent de divèrses fonts e pòt cambiar fòrça d'un passatge a un autre:
La Creacion d'Èva[modificar | modificar la font]
Pendent lo sègles s'utilizèt lo fach qu'Èva nasquèt d'una costèla d'Adam coma un argument per justificar la supremacia mascle, atal volguda per Dieu e doncas de criticar pas las estructuras patriarcalas. Pasmens una autra lectura se basa justament qu'Èva nasquèt d'un èsser uman, amb una Arma, en comparason a Adam sorguèt de la fanga, per dire qu'Èva seriá pus pròcha de Dieu, de la meteissa mena que Maria, maire de Jesús.
Lo pecat original[modificar | modificar la font]
Un autre punt controversiat es lo ròtle d'Èva coma la temptatritz (e en consequéncias, font de tot lo mal perque causèt l'expulsion del Paradís) o coma amant la coneissença, que fa lo tèst del fruch malgrat lo tabó per esprovar lo ben e lo mal. Es a dire, renonciar a l'immortalitat per accedir al saber. De fach, dins l'Islam la sèrp tempta los dos e pas sonque Èva.
Èva foguèt enganada per la sèrp e pel catolicisme atal s'explica lo pecat original, que se deu lavar pel baptisme. Se tota l'umanitat descend d'Èva e perque pequèt, totes eretam d'aquela falta morala. Es un simbòl de l'imperfeccion umana, que lo sagrament neteja.
Aquela doctrina es negada per divèrsas Glèisas e grops religioses, que sostenon que se pòdon pas transmetre los pecats de paires a filhs.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Mosaïca d'Èva dins la Glèisa de Dormicion, Jerusalèm
-
-
Èva a Autun, Musèu Rolin, Gislebertus
-
Èva e la sèrp dins la Biblia Pauperum
-
Creacion d'Èva al plafon de la Capèla Sixtina, Michelangelo
-
Adam, Èva e la sèrp representada coma una femna a la Catedrala de Nòstra Dòna de París
-
Creacion d'Èva dins la catedrala d'Orvieto, Itàlia
-
Èva, Hubert van Eyck 1426-1432
-
Èva e la sèrp segon Jean Agélou (1878-1921); anciana fotografia artistica
-
Èva e Adam segon Ludwig Krug, Nuremberg 1514
-
Èva aprèp la casuda, Alexandre Cabanel
-
Èva sus una fresca de la Glèisa de St. Jakob a Wasserburg am Inn, Alemanha


text:
Asia
Asia es lo continent pus grand e pus poblat del mond. Ocupa 8,6% de la superfícia totala de la Tèrra (o 29,4% de las tèrras) e, amb aperaquí 4 miliards de personas, conten mai de 60% de la populacion mondiala actuala.
Mai que mai situada dins los emisfèris nòrd e èst, Asia es tradicionalament definida coma una partida d'Eurasia – amb l'extrèm oèst confrontat per Euròpa – mai a l'èst per lo Canal de Suèz, los monts d'Orals, e al sud per las montanhas de Caucàs, la Mar Caspiana e la Mar Negra. Es bordada a l'èst per l'Ocean Pacific, al sud per l'Ocean Indian, e al nòrd per l'Ocean Artic.
De per sa talha e diversitat, Asia – un toponim datat de l'Antiquitat – es mai un concèpte cultural incorporant un grand nombre de regions e pòbles qu'una entitat fisica omogenèa[1][2].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Asia". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ "Asia". McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology. 2006. New York: McGraw-Hill Inc.


text:
Beaujeu-Saint-Vallier-Pierrejux-et-Quitteur
Beaujeu-Saint-Vallier-Pierrejux-et-Quitteur es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Beaujeu A absorbit las municipalitats de Pierrejux en 1807, Sant-Vallier en 1808 e Quitteur en 1972.
Beaujeu a absorbé les communes de Pierrejux en 1807, Saint-Vallier en 1808 et Quitteur en 1972.


text:
Marçau de Limòtges
Sant Marçau (segle III) fuguet lo prumier evesque de Limòtges. Se festeja lo 30 de junh.
Las mencions escrichas mai ancianas de Sant Marçau remontan au començament de l'Atge Mejan. Sidòni Apollinar, evesque de Clarmont dau segle V, afirmet qu'Augustoritum recebet Marçau coma evesque; lo celebre Gregòri de Tors l'evoquet dins son Historia Francorum (Istòria daus francs). Se sap que lo prumier evesque fuguet sebelit dins lo cementeri situat prep de la Via Agrippa. Dins los ans 1960 s'efectueren de las cerchas a Limòtges dins l'emplaçament de l'anciana Abadiá de Sant Marçau e s'i descubriguet la tomba de Sant Marçau en mai daus mosaïcs dau Naut Emperi testimoniant de l'importància dau personatge sebelit. D'autres recits pòden pas èsser provats scientificament e deven èsser pres emb prudéncia.


text:
Rhinocerotidae
Rhinocerotidae
Lo rinocèros es un mamifèr erbivòr que son pes pòt avesinar las doas tonas. Aperten a la familha dels Rhinocerotidae, òrdre dels perissodactils.
Pòt mesurar 5 m de long per 1,80 m de nautor. Es lo mamifèr terrèstre actual mai grand aprèp l'elefant.
Al meteis títol que l'elefant, lo rinocèros brama.
Lo mot de rinocèros ven del grèc rhinos, nas, e keras, bana, perque pòrta una o doas banas sul nas, e non pas sul front coma los autres mamifèrs banaruts.
Se descriu quatre genres e cinc espècias :
En Africa
- Ceratotherium
- Ceratotherium simum o rinocèros blanc, que possedís doas banas.
- Diceros
- Diceros bicornis o rinocèros negre, que possedís doas banas.
En Asia
- Dicerorhinus
- Dicerorhinus sumatrensis o rinocèros de Sumatra, que possedís doas banas.
- Rhinoceros
- Rhinoceros sondaicus o rinocèros de Java, que possedís una bana.
- Rhinoceros unicornis o rinocèros indian, que possedís una bana.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Generalitat[modificar | modificar la font]
La principala caracteristica visibla dels rinocèros, son lors banas sul nas. Segon l'espècia n'i a una o doas; ça que la, demest los rinocèros fossils, se tròba tanben d'espècias desprovesidas de banas. La bana de davant creis sus l'òs nasal, la bana de darrièr (quand existís) sul davant del cran. Malgrat lor duretat, las banas se compausan pas d'una substància ossosa, mas de queratina aglutinada, una proteïna fibrilària que se tròba tanben dins los cabels.
Dins cèrtas culturas d'Asia Orientala, s'atribuís a las banas trissadas d'efièches terapeutics e afrodisiacs, es perqué se tua fòrça rinocèros per lors banas.
La bana mai granda que s'es conegut fins ara mesurava 1,58 m.
Los rinocèros possedisson un còs massís e de cambas gròssas e cortas. Cada pè a tres dets e cadun s'acaba per una bata larga. La pèl es espessa e de color grisa o bruna.
Los rinocèros an una capacitat visuala febla, mas aquel inconvenient es compensat per un odorat subtil e una audicion fòrt bona.
Los mascles an pas d'escròt: los testiculs se tròban a l'interior del còs.
-
Ceratotherium simum / Rinocèros blanc
-
Diceros bicornis / Rinocèros negre
-
Rhinoceros unicornis / Rinocèros indian
-
Rhinoceros sondaicus / Rinocèros de Java
-
Dicerorhinus sumatrensis / Rinocèros de Sumatra
Populacions[modificar | modificar la font]
En Africa :
- genre Ceratotherium
- Ceratotherium simum o rinocèros blanc - Populacion salvatja : 11 330 - Populacion captiva : 750[1].
- genre Diceros
- Diceros bicornis o rinocèros negre - Populacion salvatja : 3610 - Populacion captiva : 250[1].
En Asia
- Dicerorhinus
- Dicerorhinus sumatrensis o rinocèros de Sumatra - Populacion salvatja : 300 - Populacion captiva : 9[1].
- Rhinoceros
- Rhinoceros sondaicus o rinocèros de Java - Populacion salvatja : 60 - Populacion captiva : 0[1].
- Rhinoceros unicornis o rinocèros indian - Populacion salvatja : 2500 - Populacion captiva : 150[1].
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 624916 Rhinocerotidae Gray, 1821 (en)
- Fòtos de rinocèros


text:
Donald Duck
Lo personatge de Donald Duck (en occitan seriá Donald lo Tiron) es amb Mickey Mouse un dels mai coneguts de la The Walt Disney Company, que siá dins los dessenhs animats o per las bendas dessenhadas. Donald es un tiron blanc antropomòrf amb un bec, de cambas e de pautas de color irange. Es generalament vestit d'una camisa de marin e d'una mena de capèl, mas a pas de pantalons (levat quand va nadar). Se ditz qu'aqueste personatge foguèt censurat en Finlàndia per aquesta rason, mas es probable que siá pas qu'una legenda urbana.
Segon lo dessenh animat Donald Gets Drafted (1942), son nom complet es Donald Duck Fauntleroy. Dins sa familha pròcha a un oncle millionari e tres nebots.


text:
Satoshi Nakamoto
Satoshi Nakamoto, o Dorian S. Nakamoto (en japonés: 中本哲史; Beppu, Japon, julh de 1949) es un engenhaire e informatician american. Venguèt famós per sa creacion de la moneda virtuala mai coneguda, lo Bitcoin. Dempuèi l'invencion e difusion d'aquesta en 2009 l'identitat del creador de la moneda remanèt misteriosa, se sabiá pas quitament pas s'èra lo chafre d'una persona unica, o s'èra un grop d'individús que s'escondián darrièr.
Pasmens lo 6 de març de 2014, la jornalista Leah Mc Grath Goodman revelèt dins un article de la revista Newsweek que lo paire del Bitcoin se sonava efectivament Satoshi Nakamoto, que son anonimat foguèt preservat que quand faguèt sos 23 ans cambièt son nom en Dorian Prentice Satoshi Nakamoto e viviá dempuèi un brave tems jol nom de Dorian S. Nakamoto.[1]
En omenatge a aquesta figura emblematica del bitcoin, una division d'aqueste equivalenta a 0,00000001 BTC, e de las mai emplegadas, es estada sonada "satoshi".


text:
Illa de Moçambic
L'illa de Moçambic, en portugués Ilha de Moçambique, es una illa de Moçambic situada dins lo canal de Moçambic.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'illa de Moçambic es situada dins lo Nòrd de Moçambic, dins lo canal de Moçambic. Es situada prèp de la còsta amb qu'es ligada per un pont rotièr. Tota la superfícia de l'illa es ocupada par la vila del meteis nom.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila fortificada de l'illa de Moçambic es un ancian establiment de comèrci fondat a la fin del sègle XV pels Portugueses sus la rota de las Índias. La vila presenta una granda unitat arquitecturala, amb fòrta influéncia portuguesa.
Proteccion[modificar | modificar la font]
L'illa e la vila son marcadas sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 1991.


text:
Donate/Letter/oc
Una crida de Jimmy Wales, lo fondator de Wikipèdia
Cara lectritz, car lector,
Uèi, vos prepausi de sosténer Wikipèdia en fasent un don. Aquò vos pòt semblar inabitual : perqué un dels cinc sits web mai populars del mond demanda lo sosten de sos utilizaires ?
Wikipèdia fonciona diferentament de gaireben totes los autres sits mai visitats sus Internet. Nòstre personal es fòrt restrench : solament vint-e-tres emplegats ! Lo contengut de Wikipèdia es liure d'èsser utilizat per tot lo mone, per tot usatge. Nòstras depensas son de mens de sièis milions de dolars per an. Wikipèdia fonciona gràcia a Wikimedia Foundation, una organizacion de tòca pas lucrativa qu'ai fondada en 2003.
Al còr de Wikipèdia se tròba una comunautat internacionala de mai de 150,000 benevòls, totes motivats pel liure partiment de la coneissença. En gaireben uèch ans, aqueles benevòls an redigit mai d'11 milions d'articles dins 265 lengas. Mai de 275 milions de personas consultan nòstre sit web cada mes per accedir a aqueste contengut, provesit a gratís e sens publicitat.
Mas Wikipèdia es pas solament un sit web. Partejam totes una causa comuna : Imaginatz un mond dins lo qual cada persona a un accès liure a la soma de las coneissenças umanas. Es çò a qué aspiram.
Vòstre don nos ajuda de mai d'un biais. D'en primièr, nos ajudaretz a pagar los fraisses grandissents ligats al trafic mondial d'un dels sits web mai consultats sus Internet. Los fonses nos ajudan tanben a melhorar lo logicial que fa foncionar Wikipèdia, per facilitar la recèrca, la lectura e la redaccion sus Wikipèdia. Nos consacram tanben al sosten de la difusion liura de la coneissença dins lo mond, en recrutant de benevòls e en trabalhant de concèrt amb d'institucions culturalas e educativas.
Wikipèdia es diferenta. Es la màger enciclopèdia pas jamai escricha e es redigida per de benevòls. La publicitat a pas sa plaça dins un jardin public o dins una escòla ; pensam qu'a pas sa plaça tanpauc sus Wikipèdia. Volèm que Wikipèdia demòre liura, gratuita e fòrta ; mas per aquò avèm besonh del sosten de milierats de personas coma vos.
Vos convida a nos rejónher : vòstre don ajudarà lo mond entièr a conservar Wikipèdia, un ben comun, liure.
Mercés,
Jimmy Wales


text:
1911
Aquesta pagina concernís l'an 1911 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 de març: Se celèbra pel primièr còp lo Jorn Internacional de la Femna. Un milion de femnas participan a una manifestacion en Euròpa.
- 22 de març - Fondacion de l'Universitat del Porto, en Portugal.
- 21 d'agost - Portugal adòpta sa primièra constitucion republicana.
- 29 de setembre : Itàlia ataca l'Empèri ottoman per conquistar Libia.
Mond[modificar | modificar la font]
- Octobre - decembre - la dinastia manchu es desrocada en China e Sun Yat-sen proclama la republica.
- 14 de decembre - L'expedicion dirigida pel norvegian Roald Amundsen es la primièra en dralhar lo Pol Sud.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Après sa temptativa mancada d'arrestar son adversari politic Francisco Madero, Porfirio Diaz abandonèt lo poder. Madero trobèt alora d'aliats au sen dau movement revolucionari mexican coma Pancho Villa ò Emiliano Zapata e organizèt lèu una revòuta dei províncias meridionalas. I installèt un govèrn provisòri e capitèt de negociar un acòrd ambé lo grop dei cientificos — un grop de tecnocratas partisans d'un regime centralizat amb un partit unic destinat a enquadrar lei practicas diferentas dau periòde Diáz — e lo desarmament de seis aliats. Una eleccion foguèt organizada que li permetèt de venir president. Pasmens, en causa de l'afondrament dau sistèma Diáz, lo poder de l'Estat demorèt feble e lei trèbols contunièron.
Arts[modificar | modificar la font]
- 20 de novembre - estrea postuma de Das Lied von der Erde (La cançon de la tèrra) de Gustav Mahler, a Munic.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion d'un avion per bombardar una posicion enemiga. L'ataca se debanèt lo 1er de novembre e foguèt l'òbra dau luòctenent italian Giulio Gavotti (1882-1939. L'aviator mandèt manualament de grenadas sus de soudats turcs e arabis. L'Empèri Otoman protestèt car l'utilizacion d'aerostats per lo bombardament èra defendut dempuei 1899. Pasmens, Itàlia refusèt de considerar un avion coma un aerostat e aquò entraïnèt l'aparicion progressiva dei bombardiers.
Regardant la marina militara, capitada dau premier apontatge (18 de genier) realizat per l'aviator estatsunidenc Eugene Ely (1886-1911) sus un crosaire modificat per installar una plataforma d'aviacion. Aquò anava permetre lo desvolopament dau pòrta-avions.
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Redescobèrta de la ciutadèla inca de Machu Picchu (Peró) per Hiram Bingham lo 24 de julhet.
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion dau modèl de Rutherford de l'atòm a partir dei resultats de l'experiéncia de Rutherford realizada en 1909. Son modèl prepausèt per lo premier còp l'existéncia d'un nuclèu, concentrant la màger part de la matèria, enviroutat per d'electrons en orbita a l'entorn dau nuclèu.
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la supraconductivitat per lo fisician olandés Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926) a partir de l'estudi de mòstras de metaus refrejats a quauquei gras kelvin.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 11 de genièr - Zenko Suzuki, primièr ministre de Japon (m. 2004)
- 16 de genièr - Eduardo Frei Montalva, president de Chile (m. 1982)
- 17 de genièr - George Joseph Stigler, economista american, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 22 de genièr - Bruno Kreisky, cancelièr d'Àustria (m. 1990)
- 26 de genièr - Polykarp Kusch, fisician alemand-american, Prèmi Nobel (m. 1993)
- 6 de febrièr - Ronald Reagan, president american (m. 2004)
- 8 de febrièr - Elizabeth Bishop, poetessa americana (m. 1979)
- 12 de febrièr - Cearbhall Ó Dálaigh, president de la Republica d'Irlanda (m. 1978)
- 12 de febrièr - Silvestre Antonio Guzmán Fernández, president de la Republica Dominicana (m. 1982)
- 12 de març - Gustavo Díaz Ordaz, president de Mexic (m. 1979)
- 20 de març - Alfonso García Robles, diplomata e òme politic mexican, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 24 de març - Joseph Barbera, dessenhaire american (m. 2006)
- 26 de març - Tennessee Williams, (n. Thomas Lanier), autor american de teatre (m. 1983)
- 26 de març - Bernard Katz, biofisician alemand, Prèmi Nobel (m. 2003)
- 6 d'abril - Feodor Lynen, bioquimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1979)
- 7 d'abril - Hervé Bazin, actor francés (m. 1996)
- 8 d'abril - Melvin Calvin, quimista american, Prèmi Nobel (m. 1997)
- 8 d'abril - Emil Cioran, filosòf romanés (m. 1995)
- 27 de mai - Vincent Price, actor american (m. 1993)
- 31 de mai - Maurice Allais, economista francés, Prèmi Nobel (m. 2010)
- 3 de junh - Paulette Goddard, actritz americana (m. 1990)
- 8 de junh - Edmundo Rivero, cantaire argentin de tango (m. 1986)
- 13 de junh - Luis Walter Álvarez, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1988)
- 19 de junh - Dudley Shelton Senanayake, primièr ministre de Ceylon e Sri Lanka (m. 1973)
- 24 de junh - Juan Manuel Fangio, pilòt argentin de Formula 1 (m. 1995)
- 24 de junh - Ernesto Sabato, escrivan argentin (m. 2011)
- 25 de junh - William Howard Stein, quimista american, Prèmi Nobel (m. 1980)
- 30 de junh - Czesław Miłosz, escrivan polonés, Prèmi Nobel (m.2004)
- 5 de julhet Jòrdi Pompidor, president de la França (m. 1974)
- 9 de julhet - John Archibald Wheeler, fisician american (m. 2008)
- 16 de julhet - Ginger Rogers, actritz americana (m. 1995)
- 6 d'agost - Lucille Ball, actritz americana (m.1989)
- 9 d'agost - William Alfred Fowler, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1995)
- 12 d'agost - Cantinflas, actor mexican de comèdias del cinèma e del teatre (m. 1993)
- 9 de setembre - Manuel Sanchis i Guarner, escrivan valencian (m. 1994)
- 9 de setembre - John Gorton, primièr ministre d'Austràlia (m. 2002)
- 19 de setembre - William Golding, escrivan american, Prèmi Nobel (m. 1993)
- 24 de setembre - Konstantin Chernenko, cap de l'Union Sovietica (m. 1985)
- 13 d'octobre - André Navarra, violoncelista e professor de violoncèl francés (m. 1988)
- 14 d'octobre - Le Duc Tho, òme politic e general del Vietnam, Prèmi Nobel (m. 1990)
- 26 d'octobre - Mahalia Jackson, cantaira americana (m. 1972)
- 2 de novembre - Odysseas Elytis, escrivan grèc, Prèmi Nobel (m. 1996)
- 3 de decembre - Nino Rota, compositor italian (m. 1979)
- 10 de decembre - Naguib Mahfouz, escrivan egipcian, Prèmi Nobel (m. 2006)
- 13 de decembre - Trygve Haavelmo, economista norvegian, Prèmi Nobel (m. 1999)
- 22 de decembre - Álvaro Cunqueiro, escrivan espanhòl (m. 1981)
- 23 de decembre - Niels Kaj Jerne, mètge e scientific danés, Prèmi Nobel (m. 1994)
- Rogièr Barta, escrivan, ensagista e filològ occitan (m. 1981)
- Silvan Tolze, poèta e escrivan occitan (m. 1993)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Alexandros Papadiamantis, escrivan grèc (n. 1851)
- 15 de genièr - Carolina Coronado, escrivana espanhòla (n. 1820)
- 17 de genièr - Francis Galton, antropològ, explorator, geògraf, eugenista e inventor anglés (n. 1822)
- 1 de març - Jacobus Henricus van 't Hoff, quimista neerlandés, Prèmi Nobel (n. 1852)
- 18 de mai - Gustav Mahler, compositor alemand (n. 1860)
- 29 d'octobre - Joseph Pulitzer, editor ongrés (n. 1847)
- Pau Marieton, escrivan occitan (n. 1862)


text:
Buòu borguinhon
Lo buòu borguinhon es un plat de carn de buòu acompanhat de pastenagas.
Origina[modificar | modificar la font]
Lo buòu borguinhon es un plat d'origina borguinhona, en França. Ten son nom dels dos produches borguinhons que lo compausan : lo buòu e lo vin. Borgonha es d'efièch una region reputada per la qualitat de sos elevatges de bovins, en particular lo charolés e la qualitat de sos vinhièrs coma los de las còstas de Beaune.
Presentacion generala[modificar | modificar la font]
Lo buòu borguinhon se compausa de tròces de carn de buòu cuèches dins l'ola dins de vin roge amb de carròtas. La coseson es lenta e de fuòc doç. Los aliments se coson atal, pauc a pauc en s'impregnant de vin. Lo plat se pòt acompanhar de lardons, de cebas, d'alh e de boquet garnit. Lo vin es un vin roge; se recomanda lo de Borgonha. La qualitat del plat depend de la de la carn e del vin. Lo plat se servís e se consumís caud en plat de resisténcia.
Consomacion[modificar | modificar la font]
En França, lo buòu borguihon es un plat servit en familha pels repaisses de fèsta o los repaisses ordinaris e dins los restaurants, grands e pichons, coma los restaurants d'entrepresas. Tanben se prepausa jos forma de plat preparat en consèrva.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Autra varianta recèptas del buòu borguinhon
- Una varianta del buòu borguinhon
- Ficha tecnica Chef Simon
- Lo buòu borguinhon de Bernard Loiseau


text:
Ròcafòrt (vilatge)
Ròcafòrt[1][2] (Roquefort-sur-Soulzon en francés) es un vilatge d'Occitània, en Roergue (Guiana). Es una comuna situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. Lo vilatge es conegut per lo formatge del meteis nom, lo ròcafòrt, e per las cavas ont s'afina.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
1863
Aquesta pagina concernís l'an 1863 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'expedicion mexicana acomençada a la fin de 1861. Après la revirada de l'annada precedenta, l'emperaire Napoleon III mandèt de mejans militars vertadiers per installar un govèrn conservador e catolic en Mexic. Après lo sètge acarnat de Puebla (16 de març - 17 de mai), lei fòrças francesas dau generau Forey capitèron de conquistar Mexico sensa combat. I installèron un govèrn provisòri fòrça conservador que demandèt oficialament a Napoleon III de trobar un sobeiran per Mexic. Pasmens, maugrat aqueu succès, lo projècte francés de crear un estat mexican estable aliat conoguèt de dificultats car la màger part de la populacion demorèt fidèla au govèrn legau dau liberau Benito Juárez.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Refús britanic d'acceptar la prepausicion d'aliança etiopiana còntra l'Empèri Otoman. D'efèct, Londres preferiguèt mantenir sei relacions ambé lei Turcs que representavan un aliat important dins la lucha còntra Russia. Coma lei Britanics mandèron ges de respònsa oficiala, lo negus Tewodros II se despacientèt e lei relacions se desgradèron.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Mexic amb una segonda expedicion francesa còntra Mexico. Au contrari de l'annada precedenta, lei Francés engatjèron de tropas importantas equipadas d'artilhariá pesuca. Lo govèrn liberau de Benito Juárez gropèt sei fòrças principalas en Puebla que foguèt assetjada dau 16 de març au 17 de mai. La garnison deguèt finalament capitular permetent ai Francés d'intrar dins la capitala onte formèron un govèrn conservador que demandèt oficialament a l'emperaire Napoleon III de trobar un sobeiran per lo país. Pasmens, au contrari deis avejaires optimistas dei conservadors, la màger part de Mexic refusèt de sostenir lo govèrn novèu e Juárez poguèt donc se retirar vèrs lo nòrd per contuniar lo combat.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'annada, lei fòrças Qing reorganizadas per lei Britanics comencèron d'atacar lo còr dei regions taiping. En particular, reconquistèron Suzhou e poguèron preparar una ataca còntra Nanquin per l'annada venenta. Còntra lei Nian, Sengge Rinchen averèt un succès important que sei fòrças capitèron de tuar lo cap de la revòuta, Zhang Lexing.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Pierre de Coubertin, istorian francés, creator dels modèrnes Jòcs Olimpics (m. 1937)
- 14 de genièr - Manuel Gomes da Costa, president de Portugal (m. 1929)
- 15 de genièr - Wilhelm Marx, cancelièr alemand (m. 1946)
- 17 de genièr - David Lloyd George, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1946)
- 27 de febrièr - Joaquín Sorolla, pintor espanhòl (m. 1923)
- 12 de març - Gabriele D'Annunzio, escrivan e òme politic italian (m. 1938)
- 16 d'abril - Émile Friant, pintor francés (m. 1932)
- 16 de junh - Francisco León de la Barra, president de Mexic (m. 1939)
- 30 de julhet - Henry Ford, entrepreneire american (m. 1947)
- 11 d'agost - Gaston Domergue, president de la Republica Francesa (m. 1937)
- 1 de setembre - João Pinheiro Chagas, primièr ministre de Portugal (m. 1925)
- 13 de setembre - Arthur Henderson, òme politic escocés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1935)
- 16 d'octobre - Austen Chamberlain, òme politic britanic, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1937)
- 12 de decembre - Edvard Munch, pintor norvegian (m. 1944)
- 16 de decembre - George Santayana, poèta e filosòf espanhòl (m. 1952)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 d'abril - Giovanni Battista Amici, astronòm italian (n. 1786)
- 13 d'agost - Eugène Delacroix, pintor francés (n. 1798)
- 23 de setembre - Juan Francisco de Vidal, president de Peró (n. 1800)
- 11 de novembre - Manuel Basilio Bustamante, president d'Uruguai (n. 1785)


text:
Secessionisme lingüistic
Lo secessionisme lingüistic es una actitud que vòu separar una varietat lingüistica de la lenga a la quala aperten normalament, per fin de faire considerar aquela varietat coma una lenga distinta. Es la sociolingüistica catalana qu'a començat d'analisar aqueu fenomèn[1] mai se pòt constatar dins d'autrei partidas dau Mond.
Somari
En occitan e catalan[modificar | modificar la font]
Caracteristicas comunas[modificar | modificar la font]
Dins l'Espaci Occitanocatalan, lo secessionisme lingüistic es un fenomèn pron recent que s'es desvolopat solament dempuei leis ans 1970. Se caracteriza per lei trachs seguents[2]:
- Un refús (inassumit) dau desvolopament de l'occitan e dau catalan, coma lengas normalas de comunicacion dins la societat. Bensai es aquò lo motiu principau qu'explica lo secessionisme lingüistic dins de lengas subordenadas coma l'occitan e lo catalan. Ansin lo secessionisme lingüistic representa en fach una incapacitat d'inversar la diglossia e la substitucion lingüistica. Simultaneament s'acompanha d'una ideologia qu'idealiza la coexisténcia entre la lenga subordenada (una varietat d'occitan o de catalan) e la lenga dominanta (francés, espanhòu, italian), en negant o minimizant ansin lo conflicte lingüistic. Estigmatiza coma enemic principau, non pas la lenga objectivament dominanta (francés, espanhòu, italian), mai sa lenga pròpria (occitan, catalan) de la quala pretend de separar una varietat regionala.
- Una rompedura e una contradiccion amb lei tradicions dei movements renaissentistas occitan e catalan, qu'afortisson l'unitat de l'occitan o dau catalan dempuei lo sègle XIX.
- Una ignorància (sovent volontària) de la tradicion de la lingüistica romanica qu'afortís tanben l'unitat de l'occitan o dau catalan[3].
- De crispacions identitàrias subre lei dialèctes que vòlon considerar coma de lengas a despart.
- Una abséncia de succès (o ben una posicion fòrça marginala) dins la recèrca scientifica en lingüistica[4].
- Un lobbying actiu vèrs lei mitans politics regionaus.
- L'adesion a una grafia o a una prescripcion que romp l'unitat lingüistica e qu'exagèra lei particularitats dialectalas.
En occitan[modificar | modificar la font]
En occitan, i a tres cas:
- Lo secessionisme lingüistic auvernhat es sostengut dempuei leis ans 1970 per Piare Bonaud qu'a fondat la nòrma bonaudiana, lo Cercle Tèrra d'Auvèrnhe e la revista Bisa Nèira. L'impacte dins la populacion es negligible. Lo mitan culturau auvernhat es dividit entre la vision unitària de l'occitan (partisans de la grafia classica) e lo secessionisme (partisans de la grafia bonaudiana).
- Lo secessionisme lingüistic provençau es aparegut dins leis ans 1970 amb Loís Baile e es reactivat dempuei leis ans 1990 per Felip Blanchet e per de grops coma l'Union Provençala o lo Collectiu Provença. Aqueu secessionisme revendica la grafia mistralenca (mai es pas representatiu de l'ensems deis usatgiers de la grafia mistralenca, que son tradicionalament partisans de l'unitat de l'occitan). L'impacte dins la populacion es feble. Lo mitan culturau provençau es dividit entre la vision unitària de la lenga (amb de partisans tant de grafia mistralenca coma de la grafia classica) e lo secessionisme (amb solament de partisans de la grafia mistralenca). Lo Conseu Regionau de Provença-Aups-Còsta d'Azur votèt una resolucion lo 5 de decembre de 2003 qu'aprovava lo principi de l'unitat de l'"occitan o lenga d'òc" e dau fach que lo provençau n'es una part.
- Lo secessionisme lingüistic gascon, sostengut dempuei leis ans 1990 per Joan Lafita, qu'a creat dins leis ans 2000 un "Institut Bearnés e Gascon". L'impacte dins la populacion es negligible. Lo mitan culturau gascon aderís quasi unanimament a la vision unitària de la lenga. Lo secessionisme de Joan Lafita prepausa dos sistèmas grafics originaus, una version fòra nòrma de la grafia classica e una version fòra nòrma de la grafia febusiana-mistralenca. En Aran, lo gascon es definit fòrça oficialament coma una varietat de l'occitan. L'estatut d'Aran de 1990 presenta lo gascon aranés coma "Er aranés, varietat dera lengua occitana e pròpia d’Aran". Tanben l'estatut d'autonomia de Catalonha reformat en 2006 o confirma amb aquela formula: "Era lengua occitana, denominada aranés en Aran".
En catalan[modificar | modificar la font]
En catalan, i a tres cas:
- Lo secessionisme lingüistic valencian, o blaverisme, es aparegut a la fin deis ans 1970 au moment de la transicion democratica (après la fin dau franquisme). Es sostengut per certanei sectors culturaus e politics conservators de la societat valenciana, que lei partisans de l'unitat dau catalan lei considèran coma "pòstfranquistas". L'impacte dins la populacion es nuançat: lei valencians nomman sa lenga "valencian" mai son partejats subre la question de l'unitat de la lenga catalana, d'unei admeton que "valencian" es un autre nom possible per "catalan", d'autres dison que lo "valencian" seriá una lenga distinta dau "catalan". L'impacte dau blaverisme es nul dins la comunitat scientifica dei lingüistas. Lei "blavers" o "blaveros" escrivon lo valencian dins de sistèmas fòra nòrma e pron marginaus (coma lei pretendudei "normes del Puig"); es excepcionau qu'escrigan dins la nòrma oficiala dau catalan (aquela de l'IEC).
- Lo secessionisme lingüistic balear, pron marginau, es sostengut per certanei grops culturaus. S'inserís dins una tendéncia pus larga mai pron inorganizada e pron febla, sonada gonellisme, que s'opausa a l'estandardizacion dau catalan.
- Lo secessionisme lingüistic de la Franja de Ponent (zona catalana de la region Aragon) es pron marginau e es aparegut dins leis ans 2000. Es sostengut per de grops ligats a de movements aragonesistas, que refusan d'admetre la preséncia de la lenga catalana dins la region Aragon.
En romanés[modificar | modificar la font]
Lo romanés es la lenga de l'estat de Moldàvia tant coma aquela de l'estat de Romania. Durant l'ocupacion sovietica de Moldàvia, fins en 1989, lo poder sovietic i impausèt l'alfabet cirillic e pretendèt que lo "moldau" èra una lenga distinta dau romanés. Lei lingüistas estiman qu'aqueu secessionisme lingüistic a ges de validitat scientifica[5]. La Moldàvia de la fin de l'èra sovietica (a partir de 1989), puei la Moldàvia independenta (dempuei 1991) nomenan "moldau" la lenga oficiala, mai aqueu moldau (lo romanés de Moldàvia) receu en practica la meteissa codificacion que lo romanés de Romania (levat quauquei detalhs menors). Aquò garentís solidament l'unitat de la lenga romanesa.
Uei, solet lo poder autoproclamat de Transnístria (zona sota contraròtle rus, en secession amb Moldàvia) torna impausar l'alfabet cirillic au romanés, que lo nomena "moldau" e que pretend de nòu que seriá una lenga distinta dau romanés. En tot cas lo poder transnistrian privilègia lo rus e frena lo desvolopament dau romanés.
En sèrbocroat[modificar | modificar la font]
- Per mai de detalhs, vejatz sèrbocroat.
Lo sèrbocroat a una granda unitat estructurala, reconeguda per lei lingüistas especializats dins lei lengas eslavas[6]. Mai es parlat per de populacions qu'an de consciéncias nacionalas fòrça distintas: lei croats, lei bosniacs ("musulmans") e lei sèrbes. Ansin, dempuei l'afondrament de Iogoslavia en 1991, lo sèrbocroat a perdut sa codificacion unitària e son estatut de lenga oficiala; ara es partejat entre tres lengas oficialas que sègon de codificacions distintas: lo croat, lo bosnian e lo sèrbe.
Ansin, lo sistèma de basa comun, lo sèrbocorat, contunha d'existir dins lei fachs, a travèrs de son estructura lingüistica quasi intacta: es un diasistèma o una lenga per distància. Per còntra es cultivat a travèrs de tres formas volontariament divergentas, lo croat, lo bosnian e lo sèrbe, que son de lengas per elaboracion[7].
Comparasons[modificar | modificar la font]
Lei secessionismes lingüistics que nasejan en occitan, en catalan e en romanés son minoritaris e son pas consensuaus. Arrèstan pas la dinamica majoritària que fa qu'aquelei lengas gardan de foncionaments pron unitaris.
Au contrari, lo secessionisme lingüistic en sèrbocorat es un fenomèn ara majoritari, consensuau e fortament institucionalizat. Es aquò qu'autoriza de dire qu'aqueu secessionisme lingüistic a abotit a de "lengas per elaboracion" per qualificar lo croat, lo bosnian e lo sèrbe, bòrd que leis elaboracions divergentas se son ben implantadas dins la practica generala.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per exemple:
- STRUBELL Miquel (1991) "Catalan in Valencia: the story of an attempted secession", Swiss Academy of Social Science Colloquium on Standardization: Parpan / Coira (Grisons), 15-20 d'abriu de 1991
- PRADILLA Miquel Àngel (1999) "El secessionisme lingüístic valencià", dins: PRADILLA Miquel Àngel (1999) (ed.) La llengua catalana al tombant del mil·leni, Barcelona: Empúries, p. 153-202.
- Article "secessionisme lingüístic", dins: RUIZ I SAN PASCUAL Francesc, & SANZ I RIBELLES Rosa, & SOLÉ I CAMARDONS Jordi (2001) Diccionari de sociolingüística, coll. Diccionaris temàtics, Barcelona: Enciclopèdia Catalana.
- ↑ SUMIEN Domergue (2006) La standardisation pluricentrique de l’occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l’Association Internationale d’Études Occitanes 3, Turnhout: Brepols, p. 49.
- ↑ BÈC Pèire (1970-71) = BEC Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ) Manuel pratique de philologie romane, París: Picard, 2 vol.
- ↑ KREMNITZ Jòrdi = KREMNITZ Georg, "Une approche sociolinguistique", in KIRSCH F. Peter, & KREMNITZ Georg, & SCHLIEBEN-LANGE Brigitte (2002) Petite histoire sociale de la langue occitane: usages, images, littérature, grammaires et dictionnaires, coll. Cap al Sud, F-66140 Canet: Trabucaire, p. 109-111 [version actualizada e traduccion parciala de: HOLTUS Günter, & METZELTIN Michael, & SCHMITT Christian (1991) (dir.) Lexikon der Romanistischen Linguistik. Vol. V-2: Okzitanisch, Katalanisch, Tübingen: Niemeyer]
- ↑ BÈC Pèire (1970-71) = BEC Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ) Manuel pratique de philologie romane, París: Picard, 2 vol.
- ↑ COMRIE Bernard, & CORBETT Greville G. (2002), The Slavonic Languages, Londres / Nòva York: Routledge [1a ed. 1993]
- ↑ Lenga per distància e lenga per elaboracion son de concèptes dau lingüista Heinz Kloss. Vejatz:
- KLOSS Heinz (1967) “Abstand languages and Ausbau languages”, Anthropological linguistics 9: 29-41.
- KLOSS Heinz (1978) Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800, coll. Sprache der Gegenwart-Schriften des Instituts für Deutsche Sprache n° 37, Düsseldorf: Schwann [1a ed. 1952, Munic: Pohl]


text:
Sistèma Internacionau d'Unitats
Lo Sistèma Internacionau d'Unitats, o SI, es lo sistèma d'unitats de mesura pus largament utilizat dins lo monde. L'SI es comunament nomat « sistèma metric ». A tota unitat de l'SI son associats un nom e un simbòl.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo « Sistèma Internacionau d'Unitats » pòt èsser legalament utilizat dins totei lei país dau monde, comprés leis Estats Units, e es obligatòri dins fòrça país. Lei país que trabalhan encara oficialament amb d'unitats que fan pas partida de l'SI (Estats Units, Libèria e Birmania) lei definisson d'après lo Sistèma Internacionau.
L'SI foguèt adoptat per la 11a Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras (CGPM) en 1960 e compren sèt unitats de basa, qu'a partir d'elei se definisson divèrseis unitats derivadas.
La nòrma ISO 1000 (ICS 01.060) descriu leis unitats de l'SI e lei règlas per l'usança de sei multiples e de certaneis autreis unitats.
La Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras enóncia tanben de règlas sus la tipografia deis simbòls utilizats dins leis unitats de mesura. Per exemple, fau utilizar una majuscula per lei simbòls deis unitats derivadas de noms pròpris. Vaicí un exemple d'aplicacion d'aquela règla. L'unitat de mesura de l'intensitat dau corrent electric es l'ampèr, dau nom dau fisician André-Marie Ampère, mai lo simbòl s'escriu A. La soleta excepcion es lo simbòl dau litre, qu'es encara tolerat (en 1990) d'utilizar per simbòl la letra majuscula « L » o la letra minuscula « l » (per mai de precisions, vejatz [1].)
Istoric[modificar | modificar la font]
Trobaretz aicí leis etapas pus importantas, dau sistèma metric decimau de 1793 fins a l'ora d'ara:
- 1793 Lo sistèma metric provisòri: lo 1er d'aost de 1793, la Convencion Nacionala adoptèt lo sistèma metric provisòri. Remplaçava leis unitats de mesura dau Regim Ancian.
- 1799 Lo sistèma metric definitiu: lo 3 Messidor de l'An VII (22 de junh de 1799), lei dos escandaus de platin representant lo mètre e lo quilograma (aquest aviá per nom originau lo grave) son depausats ais Archius Nacionaus francés.
- 1832 Lo sistèma metric de Gauss: utilizava un sistèma decimau fondat sus lei tres unitats mecanicas millimètre, grama e segonda.
- 1874 Lo sistèma CGS: la BA introduguèt lo sistèma CGS, fondat sus lei tres unitats mecanicas centimètre (c), grama (g) e segonda (s).
- 1946 Lo sistèma MKSA: en 1946, aquela proposicion foguèt aprovada per lo Comitat Internacionau. Lo sistèma èra fondat sus lo mètre (m), lo quilograma (k), la segonda (s) e l'ampèr (A).
- 1954 La 10a CGPM, en 1954, aprovèt l'introduccion de l'ampèr, dau kelvin e de la candèla per unitats de basa.
- 1960 Lo Sistèma Internacionau d'Unitats (SI): la 11a CGPM donèt lo nom de « Sistèma Internacionau d'Unitats » au sistèma metric decimau en 1960.
- 1971 En 1971, la 14a CGPM apondèt la mòl per unitat de basa de l'SI, portant a sèt en tot lo nombre d'unitats de basa.
La nòrma dau Sistèma Internacionau d'Unitats: règlas generalas d'escritura deis unitats, dei simbòls e dei nombres[modificar | modificar la font]
Donam çai sota una traduccion d'un extrach significatiu d'aquela nòrma, d'après l'edicion de 2006 de la brocadura oficiala en francés editada per lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM, que son sèti es: Pavillon de Breteuil, 92312 Sèvres).
Se tracta ben de nòrmas internacionalas; per de rasons liadas a l'istòria dau sistèma metric, la lenga oficiala dau BIPM es lo francés: lo tèxt d'aquela brocadura es traduch en d'autrei lengas (alemand, anglés, castelhan, chinés, japonés, portugués, etc.), mai la version francesa fa fe.
Aquelei nòrmas son en vigor dins fòrça país, en particular aquelei de l'Union Europèa. Son independentas de la lenga (la soleta excepcion es lo separator decimau, virgula o ponch segon lei país). Fau notar, en particular:
- L'unicitat (e l'invariabilitat gramaticala) dei simbòls que representan leis unitats de mesura. Fau ben destriar lo nom de l'unitat (dependent de la lenga) de son simbòl. Per exemple:
- "km" notarà, segon la lenga: kilometre o kilometer (anglés), kilómetro (castelhan), quilòmetre (catalan), kilomètre (francés), chilometro (italian), quilomètre (occitan), etc.
- "h" notarà, segon la lenga: hour (anglés), hora (castelhan e catalan), heure (francés), ora (italian e occitan), etc.
- D'après la 9a Conferéncia generala (1948, Resolucion 7) e la 22a Conferéncia generala (2003, Resolucion 10), lei nombres "lòngs" pòdon (facultativament) èsser partejats en grops de 3 chifras, separats per d'espacis insecables, jamai per de ponchs.
- Per exemple, s'escriu: 1 234 567 o 1234567 mai pas 1.234.567
Extrach d'aquela nòrma[modificar | modificar la font]
- Leis unitats fondamentalas (lo nom es entre parentèsis, precedit dau simbòl de l'SI):
- longor: m (mètre)
- massa: kg (quilograma),
- temps: s (segonda)
- intensitat electrica: A (ampèr)
- temperatura: K (kelvin)
- intensitat luminosa: cd (candèla)
- quantitat de matèria: mol (mòl)
- Leis unitats derivadas: aira (o superfícia), volum, velocitat, acceleracion, fòrça, pression, energia, etc.
- Leis unitats que fan pas partida de l'SI, mai que son usança es acceptada amb l'SI:
- massa: t (tona)
- temps: min (minuta), h (ora), d (jorn)
- aira (superfícia): ha (ectara)
- volum: l (litre)
- Lei multiples o sotamultiples:
- deca: da (dam: decamètre)
- deci: d (dm: decimètre)
- ecto: h (hm: ectomètre; hl: ectolitre)
- centi: c (cm: centimètre)
- quilo: k (km: quilomètre)
- milli: m (mm: millimètre), etc.
- Lo nom de l’unitat propriament dich comença totjorn per una minuscula (a mens que siá lo premier mot d’una frasa ou dau nom « gra Celsius »). Aquesta règla s'aplica ai noms d'unitats derivats d'un nom pròpri de persona.
- Per exemple: "lo mètre es una unitat de longor"; "lo pascal es una unitat de pression"(mai pas: "lo Pascal es...").
- Lei simbòls deis unitats s'escrivon en letras romanas (drechas): m (mètre), kg (quilograma).
- Lei simbòls deis unitats s'escrivon en minusculas, alevat aquelei que derivan d’un nom pròpri de persona: en aquest cas, la premiera letra dau simbòl es majuscula.
- Per exemple: km (quilomètre) (mai pas Km); A (ampèr), K (kelvin), N (newton), Pa (pascal), W (watt)
- Lei simbòls deis unitats son precedits d'un espaci insecable (excepcion unica: se met pas d'espaci davant lei simbòls d'unitats sexagesimalas d'angle: 40° 16' 25").
- Per exemple: 20 km (mai pas 20km); 30 min; 10 s
- Lei simbòls deis unitats son pas seguits d’un ponch, a mens que sián plaçats a la fin d’una frasa, lo ponch dependent en aqueu cas de la pontuacion abituala.
- Lei simbòls s'escrivon sens « s » au plurau (« s » significa "segonda") e sensa ponch finau.
- Per exemple: 20 km mai pas 20 kms
- Cas particulars: lo bar e lo bit an per simbòl "bar" e "bit" respectivament (lo nom e lo simbòl son identics); s'escriu doncas la pression exprimidas en bars: 30 bar; s'escriu: 64 bit, 1200 bit/s
- Lo simbòl dau prefixe se deu pas separar d'aqueu de l’unitat.
- Per exemple, lo simbòl dau millimètre es: mm
- Quand una unitat derivada es formada en multiplicant doas unitats o mai, es exprimida per mejan de simbòls d’unitats separats per de ponchs a mieja autor o per un espaci.
- Per exemple: kg·m o kg m; N·m o N m
- Quand una unitat derivada es formada en divident una unitat per una autra, se pòt utilizar una barra oblica (/), una barra orizontala o ben d'exponents negatius.
- Per exemple: m/s ou m·s-1
- Se lo denominator contèn divèrs tèrmes, aquestei se separan per de ponchs e non per de barras de fraccions. Pasmens, vau mai d'utilizar leis exponents negatius, per exemple: W·m-1·K-1.
- Se deu jamai far seguir sus la meteissa linha una barra oblica e un signe de multiplicacion o de division, a mens que de parentèsis sián apondudas per defugir tota ambigüitat. Dins lei cas complicats, se deu utilizar d'exponents negatius o de parentèsis per defugir tota ambigüitat.
- Per exemple: m/s2 ou m·s-2 mai pas m/s/s
- Lo simbòl se deu totjorn escriure après lo nombre.
- Per exemple: 35,6 kg e non pas 35 kg 6 (mai s'escriu: 6 h 54 min).
- Lo separator decimau es lo simbòl utilizat per separar la partida entiera de la partida decimala dins l'escritura d'un nombre. Poirà èsser, segon l'usança locala, la virgula sus la linha o lo ponch sus la linha (convèn de pas mesclar lei doas usanças).
- Per exemple: 3,14 o 3.14
- Lei nombres que comprenon un grand nombre de chifras se pòdon partejar en grops de 3 chifras separats per d'espacis insecables, per fin de facilitar la lectura. Aquelei grops se separan jamai per de ponchs (ni de virgulas). Pasmens, quand i a ren que quatre chifras avans o après lo separator decimau, l'usança es de pas separar lei chifras. D'agropar o non lei chifras es una question de chausida personala.
- Per exemple: 43 279,168 29 o 43279,16829, mai pas 43.279,168.29
- Escritura dei nombres en mòde scientific.
- Per exemple: 1,25 X 10-5 unitat SI
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Nombre amb unitat
- Unitats de basa dau Sistèma Internacionau
- Unitats derivadas dau Sistèma Internacionau
- Conversion deis unitats
- Òrdre de grandor
- Metrologia
- Significacion deis unitats de mesura
- Sistèma Internacionau 2011
- Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM)
- Prefixe dau Sistèma Internacionau
- Temps Universau Coordenat (UTC)
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Bref historique du SI
- (fr) Informations supplémentaires sur le SI
- (fr) Brochure officielle du BIPM sur le SI
- (en) International System of Units (NIST)
- (fr) Règles générales d'écriture des nombres, des unités et des symboles, définies par les normes NF X 02-003, 02-004 et 02-006