text:
Un article de Joan Fourié dins la revista Lou Felibrige novembre/decembre de 2010.
Al rescontre del Josselin Gruvèl
Longtemps la lenga d'òc, dins sa plena expression populara, tenguèt tot son ample dins la declamacion orala. Les exemples son nombroses d'aqueles trobaires acampesits, cantaires de fèstas, clamaires de fièras, orators improvisats, menestrèls passejaires e poètas de carrièras, locutors e vectors d'una cultura ont lo vèrbe e la personalitat tenián pro sovent luòc d'engèni e de sapiénça. Pensi aquí mai que mai al brave Charloun Rieu del Paradou. Auguste Fourés ne recampèt en son temps una tièra que mancava pas de pintoresc. Gaston Jourdanne tanben. Se'n pòt encara destriar la traça dins revistas e jornals uèi completament debrembats e gaire pas inventoriats. Vos convidam al rescontre d'un d'aqueles portaires de paraulas, vertadièr parangon d'una cèrta tradicion, per dire pas d'una raça uèi despareguda, esperit libertari estacat a son individualisme fonse e que mudèt son expression occitana en una mena d'art.
Als jorns de uèi, lo nom de Josselin Gruvèl parla pas gaire a la memòria de los que s'interesson a la cultura nòstra. Mème dins le sieu mitan tolosenc lo debrembièr de la posteritat l'a pas brica esparnhat. Soi pas segur qu'un bocinòt de carrièra o d'endrona pòrta son nom dins la vila ròsa ont se debanèt pr'aquò la maja part de sa vidassa.
De Josselin Gruvèl lo majoral canonge Salvat a escrit : « Cal mencionar a part los diseires populars coma Josselin Gruvèl, qu'estona las gents, sus las alèas Lafayette, per sas farsas e sas improvizacions, e que fin finala va morir paure al espital ». D'efèit, le Josselin Gruvèl èra le filh d'un pédicure de Labastide-de-Beauvoir, gaire luènh de Montgiscard, a l'èst de Tolosa. Pedicure es pas benlèu la profession que conven e seriá benlèu melhor d'escriure adobaire en tot genre o copaire d'ongles e de pelses. Qué que siá, la familha èra probable mai fortunada d'espèr que de moneda.
Geraud Maria Laurenç Josselin Gruvèl espeliguèt a la vida le 7 d'agost de 1834. Sabèm pas tròp çò que fosquèt son enfança e sa vida d'òme. Faguèt divèrses mestièrs, tal obrièr corroyeur o pédicure coma son paire. Sembla aver estat un adulte pro intelligent, degordit, biaissut, amb una imaginacion jamai en repaus e una instabilitat cronica. Siaguèt l'inventor d'un fum de causas e depausèt qualques brevets dont jamai ne'n tirèt cap d'argent.
En 1888, a l'atge de 54 ans, le retrobam a Tolosa ont abita al 12 de la carrièra de la Poma. S'es alavetz convertit en poèta ocasional e tanben en pantin ont a trapat una scèna de primièra dins las carrièras de la ciutat mondina. Canta, conta e declama, fa le mime, recampant al sieu entorn un public un pauc estonat mas que s'acostuma pro lèu d'aquesta preséncia pintoresca.
Jamai Gruvèl siaguèt un òme fortunat. Pareis pas s'èstre maridat. Pasmens, arriba a far estampar qualques fuèlhs coma sa famosa cansoneta Poulido o sas Scènos de la vido toulousèno ont l'autor pintra d'un biais sovent umoristic, e sens cap de pretencion literaria, personatges e causas de la vida vidanta ont le public aima de se retrobar.
Per aquò far, tanlèu que la sason se mòstra propici, lo nòstre trobaire se quilha a la crosada de carrièras sus una bòrna, un banc, una caissa o una vièlha cadièra e se met a recitar sas òbras, entamenant la discutida amb los passejaires, jogant, bracejant, prepausant a la venta per qualques sóus sas composicions, siá estampadas, siá manescritas (passava de nuèits a las copiar).
Gruvèl aviá inventat un personatge tipic, a l'encòp un pauc nèci mas rusat, brave e finòt, senat e barjacaire : Jousepou de Purpan. Tot l'esperit inventiu e la vèrbia popularia de l'autor trapan aquí matèria a s'espandir e a s'exprimir plenament. La lenga de Gruvèl demòra cavilhada al parlar populari de la vila ròsa e ne constituís un rebat pro fidèl.
Josselin Gruvèl es fin finala una mena de solitari que mena tranquilòt sa modèsta existéncia de trobaire bartassièr e de vièlh original. Farà pas partida de la còla del jornal Lé Gril espelit a Tolosa en febrièr de 1891, ni mai de l'Athénée des troubadours de Victor Levère, ni mai encara de l'Esco moundino a comptar de 1892. Empacharà pas Lé Gril d'aculhir qualquas pèças de Gruvèl e d'i consacrar un omenatge particulièr dins son n°9 (29 d'abril - 9 de mai de 1895) puèi de senhalar son passatge a l'espital.
D'efèit, la santat de nòstre poèta es pas de las mai lusentas. Malauteja dempuèi d'annadas e contunha de menar una vidassa d'atalentat perpetual en recèrca permanenta de moneda e d'ajuda materiala. Deu passar a l'espital una bona partida de l'annada 1891 e Lé Gril demanda a sos lectors de l'anar vistalhar e sosténer en crompant sas obretas.
Cal precisar qu'a Tolosa Gruvèl es devengut una personalitat fòrça coneguda. Contunha de s'arroïnar al prèp dels estampaires de la vila (Bertoumieu, J. Fournier, Laclau, impr. du Centre...) e se consacra sens lassièra a son trabalh de trobaire e de contaire. Magre coma un pal, les òsses i traucan las gautas e, a cinquanta ans, es dejà aclapat pel vielhum e rosegat de privacions. Viu dins de condicions miserablas e se morirà dins le corrent de l'annada 1898 a Banhèras de Luishon ont èra en cura dins un ospici.
Cal dire qu'aquel paure òme serà pas oblidat completament dins sa bona vila de Tolosa. Son amic e remirador l'estampaire Francés Laclau tornarà publicar, a comptar de 1910, una bona part de sas obretas dins una polida presentacion. Aqueles fuèlhs de sièis o uèit paginas, que costavan 30 centimas, se traparàn a la venta duscas après la seconda guèrra mondiala. Als jorns de uèi, s'en pòt encara desnisar en çò de libraris o boquinistas especializats, mas los pagaretz pas 30 centimas.
Josselin Gruvèl es representatiu d'un mitan social e d'un biais particular d'afirmar son occitanitat. Escriviá coma parlava, sens tròp s'embarrassar d'estetica, de sintaxi e de formulas alambicadas. Simple e natural, boèma impenitent, trigossava una mena de cultura populara dont vesiá pas totjorn l'importància tant al nivèl de la lenga que de la sociabilitat. Perseguit per una misèria tenèca, ne portava lo fais e se n'estropava coma dins un mantèl de glòria.
S'es dit de Gruvèl qu'èra « doué d'une facilité surprenante, il débitait sans amphase, avec une fine pointe de malice, les longues tirades de vers que n'aurait pas dû emporter le vent. » Lo jornalista tolosenc Loís Ariste l'a plan conegut e, dins lo prefaci qu'escriguèt pel recuèlh de G. Visner Rebrècs de moundi (1901), manca pas de consacrar a Gruvèl qualquas regas pietadosas. V. Levère, le fondator de l'Athénée de Tolosa, balha tanben son avejaire : « ... en attendant d'avoir du talent, ce qui ne peut manquer de lui arriver, M. Gruvel a de l'entrain, de la gaieté, c'est beaucoup pour un débutant » (in Flous de Mietchoun, 1888).
Avèm ensajat de donar una tièra de las publicacions de Gruvèl dins le diccionari consacrat als autors de lenga d'òc. Tornarem pas aquí dessùs. Coma notat, Laclau ainat a balhat una seconda vida als escrits del poèta tolosenc. De segur, un fum de sas composicions son demoradas manescritas e probable perdudas als jorns de uèi. Mas çò qu'avèm a la nòstra dispausicion sufís plan per jutjar de l'engèni populari de Gruvèl. Per que le lector se fague una idèa pro clara del biais d'escriure de l'autor, reprodusèm çai jos la fabla Le loup e le gous dins la version Laclau de 1912, dins la grafia originala.
Majoral Joan Fourié
Le loup e le gous
Un loup, le pèl crassous maï linjé qu'uno sardo,
L'èl tirat, aganit, cassabo pe's camis,
Mès troubabo pas res, car les gousses de gardo
Punissioun les boulurs, maï que Damo Thémis.
D'asar, nostre affamat, dins le bosc bei un dogo,
Gras, lusent, pla membrat e tarriplomen fort ;
Se diguèt: Amme aquel on y perd s'on y jogo,
Pouiroi pas l'escana, malgre tout moun effort.
Doun, s'abanço l'èl dous e acatan l'esquino,
Per demanda : - Moussu ? Bous seyots pas perdut !
Car dins aqueste bosc aben pas bostro mino,
M'estouni se la poù bous a pas retengut.
- You, poù ? Cregni pas rès ! Régardats ma caruro,
Bourmous ! Dus coumo bous n'en fayoï pao dus tours.
Tenèts tastats un pauc, l'agre de ma fourruro
E mùesurats mas dents qu'escanayon un ours.
Bous boli pas fatcha, respoundèt le salbatjé,
Admiri bostre aspèt, bostro bèlo santat
Josselin Gruvel
(Tirat d'un librilhon de 58 p. que conten Las filhos de Toulouso, Estré Bantardiè probo pas couratgé, Le loup e le gous - Toulouso, A. F. Laclau aîné, libraire éditeur, 1912)


c: text/html

text:
Africa romana
L' Africa romana s'espandís d'èst cap a l'oèst, del Golf de Gabés sus las costas atlantics de de Marròc d'ara. Las províncias de Cirenaïca e d'Egipte son pas inclusidas dins l'ensems regional, perque aquelas doas províncias son tractadas de bias destriat dins las fonts anticas. Geograficament, de desèrts las separan del rèste d l'Africa del nòrd, alara que Tripolitània e Leptis Magna son dins la continuitat territoriala de l’Africa del Nòrd. Culturalament, son dins l'airal ellenistic, plan destriada de la zona punica puèi romana. Fin finala, administrativament, Egipte de totjorn èra un cas diferenciat dins l'Empèri roman, e Cirenaïca foguèt mai d'un còp ligada a Creta, tèrra abitda mai pròcha[1].
Roma compta en Africa fins a uèit províncias diferentas (d'èst cap a l'oèst): Tripolitània, Bizacena, l'Africa Proconsulària, las Numidias: Numidia Cirtèa e Numidia militara, las Mauritànias: Mautitània Cesariana, Mauritània Sitifiana e Mauritània Tingitana.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'istorian Solin dona dins sa Collectanea Rerum Memorabilium una descripcion geografica de l'Africa del punt de vista roman: « A la Zeugitana comença Africa, oposada a Sardenha pel cap d'Apollon, e pel cap de Mercuri, a Sicília. S'espandís sus dos bauces, que l'un es nomenat lo cap Blanc, e l'autre, qu'es en Cirenaïca, lo cap Ficonte. Pel golf Cretés, es oposada al golf de Creta, e salhís del costat del Tenare en Lacònia. Pels sables de Catabatme, dintra en Egipte, dins la partida vesina de la Cirenaïca, e se perlonga entre las doas Sirtas (…)»

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dijaus 28 fòrça embromat. Mès solei a compdar deth 29.
Vents moderadi en tot oscillar de direccion, encara que de vector principau nòrd-oest.
Temperatures heiredes sustot en zònes nautes (-1°/5° en hons de Val; -8°/-4° en còta 2.000).
Eth diuendres 29 auram un maitin tamb alternancia de bromes e clari. Pera tarde s'imposaràn es cèus sereni encara que demoraràn quauques bromes baishes. Se pòt produsir quauqua fèbla precipitacion en torn a meddia tamb còta de nhèu cap as 1300 m.
Vents moderadi de direccion nòrd-oest.
Temperatures en ascens (1°/10° en hons de val; -7°/0° en còta 2.000).
Eth dissabte 30 serà pro assolelhat tamb bères bromes nautes e quauqui intervaus de bromes baishes escampilhades. Vents fèbles deth nòrd.
Es temperatures seràn doces entara epòca (4°/14° en hons de val; -2°/2° en còta 2.000).
Es nheuades dera jornada d'ager mos deishèren 15 cm en Vielha e 41 cm ena estacion de Comalada, Beret (2.071 m)


text:
-47
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -47 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila entre Cleopatra VII e son fraire Ptolomèu XIII ambé la mòrt dau segond lo 15 de genier. Dins lo corrent de l'ivèrn 48-47 avC, se debanèt un rescòntre entre Juli Cesar e Cleopatra que comencèron una relacion venguda famosa. Pasmens, aquò favorizava tanben leis interès dei dos amants. D'un caire, Cesar poguèt mantenir una dinastia locala e defugir la nominacion d'un governador roman que serà belèu vengut una menaça dins l'encastre de la guèrra civila còntra lei partisans de Pompèu. D'autre caire, Cleopatra capitèt de mantenir l'independéncia d'Egipte. D'autra part, coma aviá pas lo drech de dirigir lo país soleta, se maridèt donc — nominalament car son marit èra un enfant — ambé son fraire Ptolemèu XIV sota l'òrdre de Cesar.


text:
ARTICLES D'ACTU - Patrimòni
08
Dec
Actu Formacion : l'Universitat de Bordèu-Montaigne forma a la...
Professionals de la cultura, del patrimòni, de l'espectacle viu o en recèrca d'emplec dins aqueles...
15
Nov
Tralhaires : una campanha de finançament participatiu per permetre...
La companhiá Lo Nau a dobèrt una campanha de finançament participatiu per fin de sortir un CD e un...
18
Mai
Culturas popularas en dialòg - Segond Forum euroregional
Al caireforc de las culturas europèas, l’Euroregion Pirenèus-Mediterranèa (EMP) recampa a...
05
Oct


text:
Lenga construcha
Las lengas construchas[1] (tanben dichas artificialas o bastidas[2]) son de lengas creadas per l'òme d'un biais conscient, e que son doncas pas lo resultat de l'evolucion d'una autra lenga. Lo glototeta (o glossopoèta) o fargaire de lenga o crea tot : la fonologia, la gramatica, lo vocabulari. Lo procès de creacion d'una lenga artificiala es apelat glossopoesia.
Aquela creacion conscienta pòt respondre a mai d'un motiu :
- afavorir la comunicacion entre parlaires de lengas tròp alonhadas, o tròp nombrosas – d'aquel tipe de lenga, que se ditz tanben lengas auxiliaras, lo mai conegut es l'esperanto
- far la pròva de teorias lingüisticas o matematicas – demèst las lengas experimentalas (logicas o filosoficas) se pòt citar lo loglan
- comunicar secrètament – son las lengas personalas, privadas o secrètas – la lingua ignota n'es un exemple pro ancian
- participar a una òbra de creacion – literatura, art – o simplament s'amusar : las lengas artisticas o de ficcion mai conegudas son las de J. R. R. Tolkien e lo klingon.
Somari
Terminologia[modificar | modificar la font]
Se pòt emplegar, notadament per l'esperanto, lo tèrme de lenga planificada. La majoritat dels lingüistas aiman melhor reservar aquela apelacion a las lengas naturalas que son reformadas (coma l'ebrieu modèrne o l'alemand).
Acorchas[modificar | modificar la font]
Mantunas lengas, jos l'influéncia de l'anglés, an creat de neologismes que se sap pas encara se capitaràn plan.
Per « lenga construcha » avèm :
- l'anglés conlang (de constructed language)
- lo catalan forjallengua (creat per Nicola Curat, 2005) o llengua artificial
- l'espanhòl Ideolengua (creat per A. Condori en 2000) o lengua construida
Per « lenga auxiliara » avèm :
- l'anglés auxlang (de auxiliary language)
- lo catalan auxillengua o llengua auxiliar
- l'espanhòl auxilengua o lengua auxiliar
Per « lenga engimbrada o logica » avèm :
- l'anglés englang e loglang (engineered language, logical language)
- lo catalan logillengua o llengua lògica
Per « lenga artistica » avèm :
- l'anglés artlang (de artistic language)
- lo catalan artillengua o llengua artística
Exclusion[modificar | modificar la font]
S'exclutz normalament de las lengas construchas las lengas de jòc (argòt, revèrs, etc.)
Tipologia[modificar | modificar la font]
Las lengas construchas se pòdon classificar segon lor logica de creacion. I a d'un latz las lengas a posteriori (o naturalas) que parton d'una o de mantuna lenga naturala (aital l'esperanto es fondamentalament romanic) e de l'autre latz las lengas a priori (o artificialas) que son complètament elaboradas.
Las lengas a posteriori son tanben classificadas dins las familhas de lengas naturalas que ne son inspiradas. Per exemple, un fum de lengas eslavas del nòrd existisson, creadas notadament per Libor Sztemon : lo lydnevi, lo seversk... Se lo grop eslau del nòrd existís pas, poguèt aver agut existit a la debuta del desvolopament de las lengas eslavas, del costat de Novgorod.
Las lengas artisticas se pòdon tanben classificar segon dos biaisses : pòdon èsser utilitàrias (aital lo klingon creat per Marc Okrand que lor fasiá mestièr una lenga pels klingons dins Star Trek) o creativas (aital lo sindarin creat per J. R. R. Tolkien fa partida de l'univèrs artistic de la Tèrra del Mièg – aquelas lengas son de còps dichas tanben ficcionalas).
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans lo sègle XIX[modificar | modificar la font]
Tre l'Antiquitat, amb lo Cratil de Platon, se comencèt a especular ambe la gramatica. Los mecanismes serviguèron primièr a explicar las lengas naturalas (latin, grèc, sanscrit) mai qu'a crear de lengas novèlas. Pasmens, Panini, dins sa gramatica del sanscrit, bastiguèt un ensems de règlas per explicar lo lengatge : sa gramatica es doncas una barreja de lenga naturala e de lenga artificiala.
Las lengas artificialas pus ancianas èran mens consideradas coma construchas que coma subrenaturalas o misticas. La lingua ignota, producha per Ildegarda de Bingen al sègle XII, n'es un exemple. Es una mena d'argòt mistic. Un autre exemple de consequéncia es lo bâleybelen de Muhyi-i Gülseni, que son diccionari data de 1574. Aquel fa la pròva que las lengas construchas son pas exclusivas de l'occident europèu.
Los cercaires cabalistics volián retrobar la lenga d'origina parlada al paradís per Adam e Èva. Lo primièr projècte crestian de lenga ideala, ne parla Dante Alighieri dins De vulgari eloquentia, qu'i cèrca la melhora varietat d'italian per la literatura. Un autre projècte de lenga perfiècha es lo de Ramon Llull, que son Ars magna aviá per tòca de convéncer los infidèls de la vertat de la fe crestiana. Èra una combinatòria basica d'una tièra de concèptes.
A la Renaissença, los trabalhs de la Cabala e de Llull foguèron représ dins una amira magica, per d'aplicacions criptograficas. Un exemple ne poiriá èsser lo manuscrit de Voynich.
L'interès per l'Egipte anciana, en particular après la descobèrta de l'Hieroglyphica d'Horapollo, e los primièrs rescontres amb l'escritura chinesa virèron los esfòrces de cap a una lenga escricha perfiècha. Johannes Trithemius, dins Steganographia e Polygraphia, ensagèt de mostrar que totas las lengas pòdon èsser reduchas a una sola. Al sègle XVII, las lengas magicas foguèron de l'interès dels rosicrucians e dels alquimistas (coma John Dee). En 1623, Jakob Boehme parla d'una lenga naturala (Natursprache) dels sèns.
Las lengas musicalas de la Renaissença èran ligadas al misticisme, a la magia e a l'alquimia. Se'n parla de còps coma la lenga dels aucèls. Lo projècte Solresol de 1817 reprenguèt lo concèpte d'un biais mai pragmatic.
Lo sègle XVII foguèt lo de las lengas filosoficas o a priori. Demèst los autors, avèm Francis Lodwick (A Common Writing (1647) e The Groundwork or Foundation laid (or So Intended) for the Framing of a New Perfect Language and a Universal Common Writing (1652)), Thomas Urquhart (Logopandecteision, 1652), George Dalgarno (Ars signorum, 1661) e John Wilkins (Essay towards a Real Character, and a Philosophical Language, 1668). Lor produccion es una classificacion ierarquica que sa tòca èra a l'encòp l'expression orala e escricha. Dins sa lingua generalis (1678), Gottfried Leibniz a la meteissa tòca : un lexic de caractèrs que l'usancièr se'n servís per calcular de proposicions vraias.
Leibniz e los enciclopedistas se mainèron qu'organizar la coneissença umana dins una ierarquia univòca èra pas possible, nimai de bastir una lenga a priori sus la sola classificacion de concèptes. Dins l'article Charactère de l'Encyclopédie, d'Alembert fa una revista critica dels projèctes de lengas filosoficas del sègle d'avants. Après l'Encyclopédie, los projèctes de lenga a priori venguèron de mai en mai marginals. D'individús, pas al fial de l'istòria de l'idèa, contunhèron de propausar de lengas filosoficas entrò la debuta del sègle XX (cf. Ro), mas las lengas engimbradas pus recentament an de tòcas plan mai modèstas : d'unas son limitadas a un domeni especific, coma lo formalisme matematic o lo calcul (cf. lo lincos e los lengatges de programacion), d'autres an per tòca d'eliminar las ambigüitats (cf. lo loglan e lo lojban) o de far al mai concís (p. ex. l'ithkuil, l'arahau).
Ja l'Encyclopédie començava de s'interessar a las lengas auxiliaras a posteriori. Joachim Faiguet dins l'article Langue escriguèt una proposicion de gramatica laconica regularizada del francés. Al sègle XIX, una estonanta varietat d'aquelas lengas internacionalas auxiliaras foguèt producha. Louis Couturat e Léopold Leau dins l'Histoire de la langue universelle (1903) parlan de 38 projèctes.
Dempuèi lo sègle XIX[modificar | modificar la font]
En 1869, Lucian Geoffroy, un poèta provençal, propausa d'utilizar l'occitan que considèra coma una lenga mòrta : La questioun d'uno lengo universalo es sóulevado despièi long-tèms... D'ùni an prepausa lou francé ; d'autre volon uno lengo novo, filousoufico o sintetico, facho à priori [sic]. Aquesto belèu sarié seco ; l'autro, farié d'envejous. La lengo prouvençalo es touto lèsto : es richo e armouniouso ; li Troubadour l'an rendudo celèbro. D'autre caire pòu èstre counsiderado coume lengo morto despièi que lou dialèite dóu Nord a pres sa plaço ; farié dounc ges de jalous. Si raport emé lou latin, lou francés, l'italian, l'espagnòu, n'en rèndon l'estùdi facile. Perqué sarié-ti pas chausido pèr religa li nacioun ? E poudrié belèu pu mau faire.[3]
La primièra lenga qu'aguèt un resson internacional foguèt lo volapük, propausat en 1879 by Johann Martin Schleyer. En 10 annadas espeliguèron 283 clubs volapüquistas pel monde. Pasmens, lo succès de la lenga li faguèt pèrdre son unitat, e desapareguèt en qualques annadas, daissant la plaça liura a l'esperanto, presentat en 1887 per Ludwik Lejzer Zamenhof. L'ido, presentat en 1907, èra una refòrma de l'esperanto. Finalament, en 1951 apareguèt l'interlingua, òbra de l'International Auxiliary Language Association.
En 2013, apareguèt lo perciscan, lenga d'inspiracion latina qu'a coma objectiu de servir de mejan de comunicacion entre los païses de lengas romanicas sens aver a passar per l'anglés.
Lo loglan (1955) e sos descendents constituisson un retorn pragmatic cap a las tòcas primadièras d'una lenga a priori, moderada per la sofracha d'utilizabilitat de las lengas auxiliaras. Pasmens totas las lengas a priori modèrnas an pas qu'un nombre reduch d'usancièrs..
Las lengas artisticas, elaboradas dins l'encastre de la produccion literària o sonque per de rasons esteticas, sens cap de recèrca utilitària, comencèron d'aparéisser dins la literatura premodèrna (dins Pantagruel, e dins l'Utopia), mas comencèron a èsser construchas seriosament al començament del sègle XX. Se pensa que la primièra ficcion del sègle XX amb una lenga construcha es A Princess of Mars d'Edgar Rice Burroughs. Lo primièr a desvolopar una familha de lengas construchas foguèt Tolkien. Aqueste foguèt tanben lo primièr universitari a discutir de las lengas artisticas: ne parlèt en 1930 a un congrès esperantista coma un vici secrèt (A Secret Vice). A costat, la lenga nòva (Newspeak) d'Orwell èra mai una parodia de lenga auxiliara que non pas una lenga artistica.
A la debuta del sègle XXI, es vengut comun dins los romans de sciéncia-ficcion o de fantasia de conténer de tròces de lenga construcha, mai rarament de lengas construchas complètament descrichas. Se vei per exemple dins los filmes e las serias televisadas Star Wars, Star Trek, Stargate SG-1, Atlantis: The Lost Empire, o la seria Myst de jòcs sus ordinator. L'exemple mai conegut es la lenga klingon, de la seria Star Trek, qu'a un vocabulari e de règlas complètas de gramatica.
Las lengas construchas en occitan[modificar | modificar la font]
Se tròban pas gaire d'exemples de lenga construcha dins la literatura occitana.
- Dins Lo libre (1993), Crestian Rapin[4] parla de lengas, mas la clau es de cercar del costat de l'occitan e del francés.
- Dins La pèira d'asard (1990), Joan-Claudi Forêt[5] utiliza una reconstitucion d'occitan ancian.
- Dins Heisei (1998, 22010), Joan Francés Blanc[6] fa allusion a una lenga sortida de l'occitan ambe d'elements bascoïdes (utiliza lo mot basco godaric per parlar dels soldats).
Sul web, trobam dos exemples d'occitan modificat, per Joan Francés Blanc :
- l'akitan utilizat dins lo jòc Vexillium es d'occitan amb un vestit grafic leugièrament diferent[7]
- l'aquitan esbossat per un roman inacabat, La nuech de Chasluç, es un occitan regularizat ambe de manlèus a l'anglés[8][9]
Se discutís tanben de saber se d'unas formas d'occitan comun (estandard, referencial) constituisson de lengas construchas. Cal puslèu aicí parlar de lengas planificadas.
Ligams[modificar | modificar la font]
Sul web :
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Compilacion dels articles de las wikipèdias anglesa, espanhòla, francesa e italiana
- ↑ Notadament per Joan Francés Blanc dins son sit Lengas bastidas
- ↑ Lucian Geoffroy, Mis veiado, Paris, libr. Dumoulin, 1869. Citat dins Armana prouvençau per 1870, telecargadís sus archive.org (http://www.archive.org/details/armanaprouvena186871fluoft).
- ↑ Crestian RAPIN, Lo libre, Princi Negre, 1993
- ↑ Joan-Claudi FORÊT, La pèira d'asard, IEO, 1990
- ↑ Joan Francés BLANC, Heisei, Princi Negre, 1994
- ↑ Sit d'Akitania Berria : http://akitania.berria.free.fr/akitania.html
- ↑ "Aquitan", Lengas Bastidas
- ↑ Mençonat sus http://www.langmaker.com e dins lo document en linha (http://www.philol.msu.ru/~sidorova/files/conlangs.pdf) M.Ю. CидopoBa, O.H. ШyBaлoBa, ИHTEPHET-ЛИHГBИCTИKA: BЫMЫШЛEHHЫE ЯЗЫKИ


text:
Camoçariá
La camoçariá es una tecnica artesanala que consistís a realizar un tipe de cuer soplissim e de grande qualitat, utilizat per exemple dins la gantariá.
Aqueste cuer èra autrescòp realizat amb de pèls de camoç tractadas amb l'òli de peis, çò que ne fasiá un produch rar e car. Los artesans ensejavan donc de realizar de cuers de qualitat pròche utilizant la pèl d'animals d'abaliment, un tal cuer es alara nomenat « pèl camoçada ».
Lo camoçatge se raliza ara suls mèsmes tipes de pèl qu'aquestas utilizadas en blancariá (anhèl, cabra, vaqueta, feda…). s'òbra del meteis bias que dins la blancariá fins a la darrièra estapa que consistís a estirar la pèl e l'onchar amb d'òli de peis, puèi la folar per far penetrar l'òli. Pendent aquesta estapa s'aira regularament las pèls, sempre apondent d'òli.
La darrièra operacion del camoçatge consistís a far « cotonar » la pèl arracant sa « flor » amb una ganiva desafilada.
Existís en França una norma AFNOR que s'aplica a las pèls camoçadas: NF G59-001 de genièr de 1981, Cuers e pèls - Pèl camoçadas - Presentacion, dimensions e marcatge.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Obratges[modificar | modificar la font]
- Jean-Pierre Henri Azéma, Moulins du cuir et de la peau - Moulins a tan et à chamoiser en France XIIen-XXen siècle, éditions Créer, 2004, (ISBN 2-84819-014-0), extraits consultables en ligne sur Google Books


text:
Lo Forum d’òc es adonc intrat dins sa fasa d’agregacien.
Serà longa, qu’es un travalh de granda paciènci que de far reconoisse la lenga, de convincre, de netejar leis estables d’Augiàs de l’inhorènci e dau messòngi, mai la necessari paciènci l’empacharà pas de començar son òbra.
E promier de s’organisar. La coordinacien Anem, òc, Provença, que recampa lei associaciens fondatriças, e mai que mai lo Felibrige e l’IEO que simbolison caduna una dei preferèncis de chasque militant de la lenga, a pausat lo quadre.
Lo Forum si recamparà dos còups de l’an, en Març e en Outòbre, pèr si prononçar sus la platafòrma de revendicaciens regionalas.
Entre tèmps lo secretariat serà assurat pèr leis associaciens fondatriças, que s’apielaran sus lei fòrças en recampament pèr recercar lei mejans de l’acien dau Forum e si far entèndre tant dei poders publiques que de la societat.
Una conferènci de pressa serà organisada fin d’Abrieu (2014) a Marselha pèr presentar lo Forum ai mediàs. Aquò d’Aquí mancarà pas de vos tenir au fiu de tot.


text:
Dimars, 3 de novembre de 2015, 03h00 Espòrt
Una polida partida e una victòria, se vos plai!
Se se pren las resultas de l’esquipa nacionala per mesurar la fòrça d’un espòrt, e ben, la França del XIII se pòrta plan mal.
Divendres de ser, sus la pelena venguda sintetica de l’Arms Park de Cardiff, los Blaus pleguèron fàcia a una formacion que s’acontentèt de concretizar per tres còps las abséncias defensivas dels vesitaires. França marquèt tardièrament un ensag sus una carga del pilar Miquèl Simon. Al planchòt final: 14-6 per una formacion qu’arborava fièrament son nom en galés sul malhòt: “Cymru”.
Dins una situacion ont entraïnaire, Federacion e Dracs se remandan las rasons —bonas e marridas— d’aquestas resultas pietadosas, demòra de creire en un pauc mai de vam dels Pols per clavar positivament lo Campionat europèu amb la recepcion dels escoceses a Avinhon aqueste dissabte, a 3 oras del vèspre, e se balhar qualques menudas rasons d’esperar a dos ans de la Copa del Mond.
La primièra espròva pels angleses
Aqueste dimenge a Hull, se jogava lo primièr dels 3 rescontres entre Anglatèrra e la Nòva Zelanda. Los Kiwis menèron lèu-lèu 12-0, mas los angleses egalizèron abans la pausa, puèi fasián la diferéncia dins lo segond temps: 26-12.
Las doas esquipas se tornaràn trapar dissabte a l’Estadi Olimpic de Londres.
Limós pren lo cap del classament
Coma los catalans avián tròp de jogaires cò dels Blaus, la partida Carcassona-Dragonets se remandèt. Limós ne profièita per prene lo cap del classament mercé a una victòria obtenguda amb una mai granda clarvesença e un dinamisme mai fòrt sus Lesinhan: 34-18. Los locals menavan 12-8 a la pausa e saupèron tenir los Senglars a distància. La formacion de Corbièras se trapa a l’arrèst.
Albi va ganhar a Palau 32-14 e Avinhon pren lo melhor sens problèma sus Vilanuèva: 36-8. La jornada venenta del Campionat se tendrà la dimenjada dels 14 e 15 de novembre.
Alan Roch


text:
Aisne (02)
superficie : 7 369 km² communes : 816 chef lieu : Laon
Parfondeval |Château de Fère-en-Tardenois |Château de Septmonts |Cascade de Blangy |La Hottée de Gargantua |Source de l’Escaut |Source de la Somme |Château de Blérancourt |Château de Château-Thierry |Château de Condé |Château de Coucy |Château de La Ferté-Milon |Château François Ier |La forteresse des Ducs de Guise |Château de Montgobert |Château d’Oigny-en-Valois |Château de Vadancourt | Donjon de Vic-sur-Aisne |Maison natale – Musée de La Fontaine |Musée des pastels Antoine Lécuyer |Musée des Papillons |Les Ateliers de l’Abeille |La Caverne du Dragon |Le Fort de Condé |Jardins de Viels-Maisons |L’ile verte |La base de loisirs AXO PLAGE |Familistère de Guise |Village des Métiers d’Antan et Musée Motobécane |Musée de la résistance et de la déportation de Picardie |Aigles de Château-Thierry |Donjon de Septmonts |


text:
16/25
- Créée le
- Lundi 9 Septembre 2013
- Mots-clés
- 360, Ariege, Cap de Ruhos, Cap du Carmil, Guins de l'aze, La Pointe d'Argent, Mont Beas, Mont Ceint, Mont Fourcat, Mont Valier, Panorama, Pech de Therme, Pic d'Estibat, Pic de Baborte, Pic de l'Etang Foucat, Pic de Mauberme, Pic de Montaud, Pic de Montcalm, Pic de Peyroutet, Pic de Pioulou, Pic de Puntussan, Pic de Saint-Barthelemy, Pic de Seron, Pic de Soubirou, Pic de Soularac, Pic dels Estanys, Pic des Trois Comtes, Pic des Trois Seigneurs, Pic du Port de Sullo, Pic Rouge de Bassies, Pic Rouge de Belcaire, Pique d'Estats, Pirineos, Pirineus, Pointe du Montcalm, Pyrenees, Tuc d'Eychelle, Tuc de la Coume, Tuc de la Messe, Tuc de Parros
- Visites
- 500
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- 4.92 (2 notes)
- Notez cette photo
-


text:
05/04/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 10 d'abriu 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 10 d'abriu a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Olivier Pigeassou de Novelum IEO Perigòrd per parlar daus dos noveus libres de venen de surtir : « Chants occitans du Périgord et d'ailleurs », livre e CD e la novela edicion de bilingue de « Contes populars de Perigòrd »de Claude Seignolle revirats per Joan-Claudi Dugros.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
18:07 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Nous avons été interviewé par le journal occitan La Setmana au sujet de notre action en faveur de l’intégration d’un quota pour les musiques en langues régionales, dans le quota de musiques francophones.
Voici, l’interview réalisée, avec les réponses en français et en occitan.
Lengas regionaus : Pas nada plaça tà las lengas nostas sus las ondas
Lo deputat de Guadalope, Victorin Lurel, acompanhat d’un detzenat de parlamentaris que hasón ua perpausicion d’esmendament entà balhar ua representacion de las cantas en lengas regionaus sus las ondas francesas. Lo President de l’associacion L’Or des Îles, Guillaume Delenclos que reageish a la supression de l’article 45 per la Comission especiau deu Senat abans la revision deu projècte de lei relatiu a l’Egalitat e a la Ciutadanetat, lo 4 d’octobre.
En octobre de 2015, l’associacion L’Or des îles, qui òbra a la promocion culturau de las Antilhas, Martinica e Guadalope, qu’a lançat ua campanha jos lo títol « Reconeishença e Egalitat tà las musicas d’Otramar – Diversitat de la musica francesa » dab lo CRAN (Conselh representatiu de las associacions negras de França) tà perpausar un quòta dens lo quòta (deus 40 % de la musica francesa). Que demandan la medisha visibilitat tà las musicas d’Otra-mar que taus artistas « francés ». Lo President de l’Or des Îles que reagí a l’esmendament perpausat peus parlamentaris e a la soa supression per la comission especiau deu Senat.
La Setmana — Çò que pensatz d’aqueste esmendament ?
Guillaume Delenclos —
Je pense que l’amendement sur le quota de musique en langues régionales est une réelle chance pour la diversité culturelle française. Il a été supprimé au Sénat, mais le travail que nous menons ensemble, L’Or ds Îles et le CRAN, a pour but de faire qu’il soit réinscrit à l’ordre du jour et qu’il soit adopté lors de son second passage à l’Assemblée. Il permettra, à mon sens, de dynamiser le secteur musical français en incitant les médias à faire un travail de recherche et d’écoute de nouveaux artistes, ce qui bousculera un peu leurs habitudes paresseuses.
Que pensi que l’esmendament suu quòta de musica en lengas regionaus ei ua vertadèra escadença tà la diversitat culturau francesa. Qu’ei estat suprimit peu Senat, mes lo tribalh que miam amassa, L’Or des Îles e lo CRAN, a per tòca de har que sia tornat inscríver a l’òrdi deu dia e que sia adoptat au moment deu son dusau passatge a l’Assemblada. Que permeterà, au men avís, de dinamizar lo sector musicau francés en incitar los mèdias a har un tribalh de recèrca e d’escotar navèths artistas, çò qui honharé un drin las lors acostumas peressosas.
LS — E pensatz que totas las ràdios acceptarén de difusar un quòta de 4 % de cançons en lenga creòla, occitana, basca, còrsa… ?
GD —
Il est vrai que les radios ont dû réaliser un « très léger » lobbying auprès des sénateurs qui n’ont fait aucun amendement à notre article, et se sont contentés de le supprimer sans vergogne, sans autre forme de procès. Cependant, il faut se rappeler qu’autrefois, elles étaient tout aussi opposée au quota minimal de 40 % de musique français. Et finalement, elles ont accepté cette mesure, qui n’a tué personne, et qui a peut-être contribué à sauver la musique française en lui donnant un accès privilégié en France, ce qui est bien légitime.
Vertat que las ràdios an devut realizar un lobbying « pro leugèr » au près deus senators qui n’an pas hèit nat esmendament au noste article, e qui’s son contentats de’u suprimir shens vergonha, shens auta fòrma de procès. Totun, que’s cau brembar qu’autes còps, èran tot autant opausadas au quòta minimau de 40 % de musica en francés. E fin finau, qu’an acceptat aquesta mesura, qui n’a pas tuat arrés, e qui a lhèu contribuit a sauvar la musica francesa en li balhar un accès privilegiat en França, çò qui ei legitime.
LS — Uns « grans » mèdias que cranhen de tradir la lor linha editoriau en acceptar d’aplicar aqueth quòta de cançons dens la lor programacion. Quau ei lo vòste sentit ?
GD —
Je dirais à ces « grands » médias , courage ! osez la diversité musicale, en langues régionales.
Ces musiques vous apporteront plus de richesses et vous contribuerez à la création et la préservation de notre spécificité culturelle contre l’américanisation et l’anglicisation à tout va. Par ailleurs, elles communient aussi avec les sons actuels. Il n’y a pas que les polyphonies corses, il y a du Raffael, du rap, du jazz en langues régionales.
[Mais ces musiques ne sont guère connues des acteurs de la radio et de l’audiovisuel.]
Que diserí ad aquestes « grans mèdias » : « coratge ! Gausatz la diversitat musicau en lengas regionaus ». Aquestas musicas que’vs miaràn mei de riquessas e que contribuiratz a la creacion e la preservacion de la nosta especificitat culturau contra l’americanizacion e l’anglicizacion de la musica. Per aulhors, que comunian tanben dab los sons actuaus. N’i a pas sonque las polifonias còrsas, que i a rap e jazz en lengas regionaus.
LS — Quau ei la situacion de la musica deus artistas ultramarins en França ?
GD —
Je paraphrase Eric Basset, producteur et dirigeant d’Aztec Musique, la situation de la musique et des artistes ultramarins est de plus en plus compliquée. Force est de constater que depuis une quinzaine d’année le formatage des médias audiovisuels est allé grandissant, avec pour corollaire une place de plus en plus petite faite à la diversité des expressions.
Les artistes ultramarins en sont totalement victimes .
Ils ont quasiment disparu des programmations des radios et télévisions des chaînes de télévision hexagonales.
Ils ont aussi complètement disparu des programmations des festivals et des lieux de diffusion culturelle .
Il est urgent de trouver des solutions pour enrayer « cette disparition annoncée » , qui équivaudrait comme le dirait Louis-Georges Tin (le Président du CRAN), à un ethnocide.
Que parafrasi Eric Basset, productor e gavidaire d’Aztec Musique, la situacion de la musica e deus artistas ultramarins qu’ei mei anar mei complicada. Que constatam que despuish un quinzenat d’annadas lo formatatge deus mèdias audiovisuaus e creish, dab en corollari, ua plaça mei anar mei petita hèita a la diversitat de las expressions. Los artistas ultramarins que’n son totaument victimas. Qu’an quasi desapareishut de las programacions de las ràdios e de las cadenas de television exagonau. Qu’an tanben totaument desapareishut de las programacions deus hestenaus e deus lòcs de difusion culturau. Que vad urgent de trobar solucions entà enraiar aquesta « desapareishuda anonciada », qui equivaleré com ac diseré Louis-Georges Tin (President deu CRAN) a un « etnocidi ».
LS — Pensatz qu’un dia, las lengas regionaus auràn la lor plaça sus las ondas francesas ?
GD —
Aujourd’hui notre article a été supprimé par les Sénateurs, mais nous pensons qu’il pourra être rétabli en deuxième lecture à l’Assemblée Nationale.
Il est quand même plus que regrettable que les Sénateurs, qui ont justement pour mission de représenter les territoires et leur diversité, aient en quelque sorte trahi le mandat qui est le leur.
Uei lo dia, lo noste article qu’estó suprimit peus Senators, mes que pensam que poderà estar restablit en dusau lectura a l’Assemblada nacionau. L’Assemblada que l’avèva dejà validat, e que deveré estar en mesura de l’adoptar definitivament, puish qu’a lo darrèr mot. Qu’ei totun de dòu har que los Senators qui an justament per mission de representar los lors territòris e la lor diversitat, agin en quauque sòrta, tradit lo mandat qui ei lo lor. Que i a lengas regionaus qui son de cap a desaparéisher, e que i a elegits deus territòris, qui non solament ne hèn pas arren tà sauvar aqueth patrimòni mes qui hèn tot tà tuà’u, quan la mesura que perpausam non còsta pas un euro au contribuidor.
LS — Qu’avèvatz lançat ua peticion qui circula en linha e qui ei estada signada per nombrós artistas. E’n podetz díser mei ?
GD —
[Nous avons lancé notre pétition en Octobre 2015, sous le titre de « Reconnaissance et Egalité pour les musiques des Outre-mer – Diversité de la musique française » . Nous demandons au travers de cette pétition, la même visibilité pour les musiques des Outre-mer que pour les artistes « français ».]
Nous revendiquons :
Une nouvelle Taxonomie (méthode du classement) pour les musiques classées dans musique du monde permettant de valoriser les styles, genres et positions géographiques;
Une totale transparence dans la répartition des droits pour les artistes ultra-marins classés dans musique du monde, voir un audit public, car il pourrait y avoir des présomptions, de certaines distorsions dans la répartition de leurs droits, par l’application d’un coefficient réducteur;
Et pour terminer, nous revendiquons un quota pour les musiques des Outre-mer dans le quota de 40% de musiques françaises.
Ce quota, nous l’avons étendu dans l’intérêt général aux langues régionales car il m’apparaît important que nous soyons unis pour avancer ensemble.
Notre pétition a reçu 544 soutiens, dont ceux de nombreux artistes français de métropole et d’outre-mer.
Qu’exigim l’estricta egalitat enter tots los artistas. Que reïvindicam ua navèra taxonomia [metòde de classament, NDR] tà las musicas deu monde permetent de valorizar los estiles, genres e posicions geograficas. Que demandam ua totau transparéncia dens la reparticion deus drets taus artistas ultramarins classats dens « musica deu monde », e lhèu un audit public, pr’amor qu’i poderé aver presompcions, uas distorcions dens la reparticion deus lors drets, per l’aplicacion d’un coeficient reductor. E tà acabar, que
reïvindicam un quòta tà las musicas d’Otramar dens lo quòta de 40 % de las musicas francesas. Aqueth quòta, que l’avem estenut dens l’interès generau a las lengas regionaus pr’amor qu’apareish important que siam units tà avançar amassa. La nosta peticion qu’a recebut 544 sostiens, dont los de nombrós artistas francés de metropòli e d’Otramar.


text:
Sector de l’auta val Ròia anexat a la Republica de França despui dau 1947. Castèl e vila anciana de Tenda, avansh o còl de...N'en legir mai
Laus dins l’auta valaa de Vesubiá, dins lo Pargue dal Mercantor. Luec de passeaas interessantes per los amoroses de la...N'en legir mai
Musèu d’art...N'en legir mai
Dins la valaa de Var, au limit ancian entre Comtat de Provença (Reiaume francés) e Contea de Niça (Estats de Savòia), la ciutat e ciutadèla. Entraa de la pòrta...N'en legir mai
Doçaiga : o castèl d’u Dòria
Dolceacqua
Castèl bastit avansh dau 1177, es marcat per o lòng temps qu’es a proprietat d’a familha Dòria. Es sèti dau Marquesat de Doçaiga (Dussaiga en ligurian local), qu’intègra u vilatges de l’auta val Nèrvia. Farà part d’a Contea de Niça fins au 1860. Vilatge bèl damb o riu que passa daval. De tastar: e miquete! Especialitat culinària en recòrdi dau combat còntra o drech de...N'en legir mai


text:
Plaça Jasmin, Agen (47000)
La Vila d’Agen, que, al lendeman de la mòrt de Jasmin, aviá pres en carga sas funeralhas, rend omenatge un còp de mai al poèta per l’ereccion d’una estatua a sa glòria plaça Saint-Antoine. Fa per l’escasença apèl al sosten dels admirators del poèta pel biais d’una soscripcion.
Realizada per l’escultor Vital-Dubray, es desvelada lo 12 de mai de 1870. Instalada sus son sòcle tre lo 22 d’abril, demòra dissimulada jos un long vel escur qu’escond sos traits en atenta de l’inauguracion oficiala (cf. CRDP de Bordeaux. C6076, « La statue de Jasmin ». C. Rapin).
L’inauguracion se debana qualques jorns aprèp, en preséncia dels pròches de Jasmin (sa veusa, Magnonet e son filh, Edouard), dels membres del Conselh municipal e jos la presidéncia del deputat-cònsol Henri Noubel. L’edil aviá qualques meses abans, portat son sosten a l’entrepresa en lo nom del movement de defensa e de reconeissença de la lenga d’òc per son ofèrta de 50 francs a la soscripcion. Al son de las fanfaras e dels discors, la jornada es dedicada a la memòria de Jasmin. Frederic Mistral, vengut per l’ocasion de Provença, representa lo Felibritge. Los dos òmes se son pasmens jamai rescontrats. En efièch, Jasmin autodidacte independent, fondèt pas jamai d’escòla a l’entorn de son accion literària o linguistica, e respondèt per la negativa a la demanda del Felibritge de jónher lo movement. Çaquelà, en aquel 12 de mai 1870, Frederic Mistral adreiça un omenatge vibrant, en reconeissença del ròtle jogat per son predecessor en favor de la lenga occitana.
A la debuta del sègle XIX.
Vital-Dubray (1857-1912) – escultor, autor de l’estatua
Jacques Jasmin (1798- 1864) – subjècte de l’estatua
Jacques Jasmin, poèta agenés, figura als costats del Provençal Frederic Mistral, laureat del prèmi Nobel de literatura en 1904, demest los autors occitans màgers del sègle XIX. Amb eles, la literatura occitana fa son entrada dins los salons parisencs e ganha una novèla reconeissença. Jasmin, precursor dels felibres, aqueles poètas amassats a l’entorn de Mistral, Roumanille o Brunel, per la salvagarda de la lenga d’òc, apertenguèt pas jamai a un movement e se refusèt, en despièch de son succès, de formar escòla a l’entorn de son òbra, e daissèt a sa mòrt, una produccion importanta e dempuèi, totjorn legida e reeditada.
Nascut lo 6 de març 1798, dins una familha modèsta de l’Agenés, Jacques Jasmin, de son nom vertadièr, Jacques Boé, s’installa a son compte coma perruquièr dins lo barri del Gravier en Agen a solament 18 ans. Parallèlament a son comèrci, lo jove se liura a son passion per l’escritura, e publica tre 1822 sa primièra òbra dins lo Jornal d’Òlt-e-Garona : Fidelitat ageneso. La parucion dètz ans aprèp de sas Papillotos e son rescontre amb Charles Nodier, lo carisme que ne fa pròva e son talent d’orator, permeton a Jasmin de ganhar al fial de las annadas, sas letras de noblesa dins lo domeni de la literatura, el que fa figura d’excepcion per sa proposicion d’una òbra en lenga d’òc. Laureat de recompensas nombrosas dins sa vila coma al nivèl nacional - es onorat del prèmi Monthyon de l’Acadèmia françesa, e lo jove felibritge li decernís lo prèmi de « Mèstre-ès-jocs » - Jasmin demòra ça que la per l’escena literària parisenca aquel poèta-perruquièr, segun los mots de Balzac ; poèta « patés » victima de prejutjats qu’endecan sa complèta reconeissença. Jasmin morís en 1864, lo 4 d’octòbre, en plena glòria. Sas funeralhas atiran la fola coma l’inauguracion oficiala de l’estatua que li es dedicada 6 ans aprèp.
Bronze - estatua
Plastre - medalhon
L’esculptura dreçada sus la plaça Saint-Antoine (tornar baptejada plaça Jasmin lo 9 de mai de 1883), pròche de l’ancian salon de cofadura de Jasmin es una realizacion de l’escultor Gabriel Vital-Dubray (1813-1892). Facha de bronze, manquèt d’èsser fonduda pendent l’ocupacion alemanda per tal que siá recuperat son preciós metal.
Una autra placa, plaçada a l’opausat de la precedenta, es un rapèl als generoses donators a l’origina de l’errecion de l’estatua en mai 1870.
En fin, una darrièra, plaçada al costat dreit del monument, es una citacion de Jasmin : « O ma lengo, tout me zou dit, Plantarey uno estelo a toun froun encrumit » / « Ô ma lenga tot m'o ditz, Plantarai una estela a ton front encrumit.». Aquelas rimas son extrachas de l'espitòla a Charles Nodier « Des crantos de Paris ».
Jacques Boé dit Jasmin (1798-1864), originaire d'Agen a été très populaire en son temps ; il est bien connu des occitanistes pour ses poèmes notamment Las Papillotos.Modalités d'entrée :
achatAccroissement :
Fonds ouvert (peut connaître des accroissements)
Le dossier Jasmin coté Ms 2096 acheté en 1959. Ce dossier mérite d'être signalé car il contient des manuscrits autographes de Jasmin écrits en occitan, ceci d'autant plus que le Ms 2096 ne fait pas partie des volumes édités du Catalogue Général des Manuscrits. Dossier inventoriéDates extrêmes :
XIXesiècleLangues représentées dans le fonds :
occitan (gascon)Importance matérielle :
Elle concerne au moins plusieurs milliers de pièces voire plusieurs dizaines de milliers.Supports représentés :
Manuscrits
Ms 2096Instruments de recherche disponibles :
Conditions de consultation :
Pas de restrictions.Conditions de reproduction :
Pas de restrictions.
Edition de l'article sur le poète Jasmin par le critique Charles-Augustin Sainte-Beuve, paru dans les Causeries du Lundi, t.IV, Paris, Garnier-Frères (1851).


text:
L'Agenda 22 : Junh
Vidèo non disponibla
Comentaris
Siatz lo primièr a depausar un comentari !
Apondre un comentari
Un magazine cultural, que met en lum los eveniments majors que auràn luòc dins tota l'Occitania.
Emission presentada per Marie Lavit. Una coproduccion OC PROD e lo CIRDÒC, realizada a partir de la FaBrica, lo portal de la creacion occitana.
Tornatz trapar totes los detalhs sus totes los eveniments de l'agenda sus http://fabrica.occitanica.eu
L'emission es tanben difusada sul site Occitanica www.occitanica.eu
Durada : 6 min 22
Disponibla dusca lo 02/08/2018


text:
dijous, 26 de febrer de 2009
Los òmes son de pòrcs, la 2nda
.
dimecres, 25 de febrer de 2009
oaf oaf oaf
dimarts, 24 de febrer de 2009
Uèi , es dimars gras
dilluns, 23 de febrer de 2009
aimam los òmes... pasmens...
Los aimi coma amants, mas los aimi tanben coma companhia. un pauc coma mon chin qué. non, rooo, galeeeeeeegi.
Amb un òme, se prenèm pas tant lo cap coma amb una femna. Es mai aisit qué.
Mas, un òme; quand lo devètz suportar al quotidian, e ben, la mèrda!
E aquí, arriba la seccion novèla del blòg, una seccion un pauc girl power mas plena d'afeccion per nòstres amics
Los òmes son de pòrcs , la 1èra:
Perqué, quand an portat lo meteis eslip 2 o 3 jorns, te lo flairan l'eslip per saber se lo pòdon metre un jorn de mai???
Macarèl, porcasses que sètz, i vesètz pas plan?
.
dissabte, 21 de febrer de 2009
Un cavalier qui surgit hors de la nuit...
Us cavaliers si jazia
ab la re que plus volia;
soven baizan li dizia:
"Doussa res, ieu que farai?
que ·l jorn ve e la nueyt vai.
Ay!
qu'ieu aug que li gaita cria:
'Via
sus! qu'ieu vey lo jorn venir
apres l'alba'.
Doussa res, s'esser podia
que ja mais alba ni dia
no fos, grans merces seria,
al meyns al luec on estai
fis amicx ab so que ·l plai.
Ay!
qu'ieu aug que li gaita cria:
'Via
sus! qu'ieu vey lo jorn venir
apres l'alba'.
Doussa res, que qu'om vos dia,
no cre que tals dolors sia
cum qui part amic d'amia
qu'ieu per me mezeys o sai.
Ai las! quan pauca nueyt fai!
Ay!
qu'ieu aug que li gaita cria:
'Via
sus! qu'ieu vey lo jorn venir
apres l'alba'.
Doussa res, ieu tenc ma via;
vostre suy, on que ieu sia.
Per Dieu, no m'oblidetz mia,
que ·l cor del cors reman sai,
ni de vos mais no ·m partrai.
Ay!
qu'ieu aug que li gaita cria:
'Via
sus! qu'ieu vey lo jorn venir
apres l'alba'.
Doussa res, s'ieu no ·us vezia,
breumens crezatz que morria,
que ·l grans dezirs m'auciria;
per qu'ieu tost retornarai,
que ses vos vida non ai.
Ay!
qu'ieu aug que li gaita cria:
'Via
sus! qu'ieu vey lo jorn venir
apres l'alba'.
vos la meti perque es de bon comprene e las albas e l'amor de luènh, ben, es lo resumit de ma vida amorosa. So, especiala dedicaça a MonAmorós.
L'alba qu'es aquò? "Es quand lo jorn arriba" me diretz, prosaïcs que sètz.
Rai, mas bon, es tanben un genre literari de la literatura trobadoresca. A la gròssa, es un poèma que lo tipe i plora perque lo jorn arriba, la nuèch s'acaba (o ditz melhor que ieu l'Alamanon: que ·l jorn ve e la nueyt vai) e li cal partir del lièch, zo, acabada la bica, acabat lo freta-monilh, acabats los potons, vai-te'n te pinholar sus ton caval. Es l'ora de se separar. Perqué se separar me diretz? Ben, l'amor trobadoresc èra un amor adultèr, e akò marcava mal que lo marit portèsse lo cafè e trobèsse sa femna despenchenada e escambarlada amb un cavalièr que li tua los morpions a còps de lenga... Alara, lo tipe, qu'es pas suicidari, amorós mas pas kamikaze, a un collèga sieu que contra un ponhada d'èuros o una botelha de pastagàs, espia, que "gaita", e quand vei lo jorn qu'arriba, li crida "òu, los fretadors, es l'oooooooooooooora". Es un encuolat la gaita, lo tipe que te fa desquilhar en 3 mots, soi segura que lor disián "coitus interruptus" als gaitas los amoroses, mas es complicat de plaçar dins un poèma, tròp long, tròp complicat de faire rimar.
Dins ma vida a ieu, quand l'alba arriba e que me cal desseparar de MonAmorós, e ben i a pas de gaita, i a una puta de revelh que, s'èras a profechar de l'ereccion del matin, te dises que la vida es una puta.
Podètz anar legir de causas plan mai seriosas e intelligentas sus las albas dins Et ades sera l'Alba, Angoisse de l'aube, recueil des chansons d'aube des troubadours dau genialissim Gérard Gouiran.
divendres, 20 de febrer de 2009
Laissarem Degun
Vos ai parlat maites còp dau Roland Pecout.
Soi pas brica poèta, e m'o cal plan avoar, soi pas gaire sensibla a la poesia. Es aital, i subrevivi coma pòdi.
Mas d'unes poesias de còps que i a me trebolan, me pertòcan, e ben es lo cas dau Pecout. .
Quauques temps fa, vos parlèri de Mastrabelé publicat en 1999 a las indispensablas edicions Jorn. Ai tornat trobat mon libre ( visca lo grand mudadís de febrièr). Aquí lo primièr poèma:
Amb vòstrei lengas de cabras
nos raspatz pès-descauç en rara
dau plaser e de la dolor.
Amb vòstrei lengas de cabras
manjatz lei pèus-mòrtas dau lum
e lo lum es nus e a viu.
Amb vòstrei lengas de cabras
desruscatz l'aubre de la vida
e eu fa regonfle de saba
per que sa drudessa l'apare.
... escabòts, exòdi
dei vièlhs desirs,
mans e pièchs blancs encanhardits
au dintre dei clapàs de pèiras...
A miègjorn sonque prenètz vam
una poncha fons vos abriva.
Brostaires testards, vos ausissi.
amb vòstrei lengas rasposas, d'aise
espelhatz lo bèu fruch de la preséncia
fendasclatz la miugrana; sei grums roges
dins l'instant instant s'escampilhan.
La sang es chuc qu'espeta lei borrons.
Ven
sus la linha magra.
Va
per lei camins de còrda.
Li duerbètz lo còr coma d'un muscle,
d'una clauvissa,
amb lo nàisser de l'alen per cotelada.
Lo cap dau cèu dins sei dets de senestra
lo gost de la sau dins sei dets de drecha
dintra dins lo rebalum
atraversa l'encant lo poiridier
ont lei semens s'escaufan.
Ven dins lo matin de palha
la susor au cotet lo refresca.
Amb lei sieunas fams s'encamisa
dins leis estrifars s'encamina.
D'un sègle tròp repetaçat
estraçar la cortina
per que giscle una lutz
qu'escandilha adejà,
per que nasca lo mond
que de sempre èra aquí.
Bon, mas uèi, vos voliái pas parlar de Mastrabelé.
Ieu l'aimi plan aqueste CD. Alara, segur, i a de tot musicalament. Entre Jagdish Kreol Konnexion, Bruno Martin (D'estiu, vos sovenètz? adòri lo Cd 5 títols qu'ai), Patrick Vaillant, Moussu T, Duo Maquet Bachevalier, D'aquí Dub, Nux Vomica, Original'Occitana, Mauresca Fracas Dub o Brigitte Mouchel, deuriatz trobar vòstre bonur. Per ieu, la suspresa gròssa es estada la cançon de Nux Vomica. De costuma, Nux Vomica m'agrada pas gaire, mas aquí, sa cançon me pivèla. M'es dintrada dins lo cap e ne sortís pas. Auriatz pas un antidòt al Nux Vomica?
E coma soi plan brava, vos la meti la cançon, me diretz se vos dintra coma a ieu:
E vos meti tanben lo poèma:
Lo Romiu dei vilas matraçadas
Alara Ròch atraversèt las Ciutats ont èra la pèsta e sonhava los malauts amb las sias mans
Cronica de Sant Ròch de Montpelhièr
L'aubre de ta crotz mòu un tròç de cèu.
Un còr roge mòu l'aubre en son mitan.
Caminas dins lo segle maufatan.
Un rai se miralha en cada morcèu.
Dau mond espetat. Es ton sol conseu.
Rebat d'aqueu rau, ton èime montant
En grana, espandís son aiganha autant
Coma sa set, per de pòbles d'aucèus.
Lei país-Molòcs, dins seis arconcèus,
Veson lei Babels d'un còp s'espetant.
Tu te'n vas boscar, romiu deis instants,
La darrièra patz, lei darrièrs bacèus,
De viure, que son nòstre pan rossèu.
Lo libre-cd, lo podètz comandar a l'Ostau dau País Marselhés, profechatz-ne per comandar tanben lo libre-cd de Victòr Gelu, vos regalaretz, e se vos regalatz pas, me pagaretz lo pastagàs.
E pòdi pas parlar de Pecout sens vos recomandar la lectura d'Enrasigament o nomadisme, trajectoire d'un écrivain occitan de la fin du XXe siècle, Roland Pécout de Maria Joana Verny, publicat per l'IEO. Aqueste d'aquí, tanben me lo dedicacèt l'autora, mas aquesta dedicaça, me la gardi per ieu, lo poton la Maria-Joana se me legisses :)
E per acabar, aquò, tirat de Mastrabelé, que me farà meditar dins mon lièch quand m'anarai colcar:
“Aqueu que carcula esperlònga la vida
mai de tròp far, l'apichonís”
.
dijous, 19 de febrer de 2009
dels sexes angelics
D'unes me diràn que los àngels an pas de sexe. E aquesta quequeta, de qu'es alara?
D'autres me diràn que s'a una quequetona, es per pissar e basta. Per experiéncia, quand quauqu'un a una quequeta se'n servís per pissar, mas pas solament.
E los mai vicioses me diràn qu'es perque las angelonas an la pachòla pauc pregonda e estrechona.
Bòf. Soi pas convençuda.
Enfin.
La causa es que la fòto, e ben me fa pensar a la cançon de Dick Annegarn, Le Père Ubu "qui avait un tout petit zizi", que lo Joan dau Peiroton la metèt sus son blòg (la cançon, pas la keketa de Dick Annegarn, banda de malpensats!).
Alara ieu, Dick Annegarn, lo coneissi pas gaire e finala, m'agrada mai quand son los autres que cantan sas cançons.
Alara, doas represas de la dicha cançon, una version d'Arno que la canta amb lo quite Annegarn e una de M.
la version de M:
Arno e Annergan:
Non, farai pas de jòcs de mots sul pichon nom del sénher Annegarn.
dimecres, 18 de febrer de 2009
vòli parièr dins ma telé. Parièr, parièr?
Dempuèi diluns, la Generalitat fa passar a la tv aquesta reclama bollywoodesca:
Tornam prene l'idèa per Occitània, gardam la musica mas cambiam la frasa per un "parla occitan a tos enfants".
.
dimarts, 17 de febrer de 2009
un pauc de cultura, mila dieus!
Anem zo.
La Mòrt de Còstasolana
Còstasolana esperava los perdigalhs e aquò es la mòrt que venguèt. E la mòrt qu'èra per los perdigalhs serviguèt per el. E los perdigalhs que devián èsser freges a l'uòlh neblat a l'ora que lo solelh trascòla, a nuòch èran encara cauds e vius, e son sang que deviá enrogir las pèiras blavas del gravàs èra encara escondut dins la tenèbra de sas venas e corrissiá jos la pèl a cada còp premsat d'aqueles còrs sarrats coma de ponhs de colèra. Mas las pèiras aguèron sa part de sang roge, lo de Còstasolana, perdequ'èra dich e escrich qu'a aquei jorn lo sacrifici del sang se deviá complir per aquel luòc desèrt de nòstra tèrra jos un cèl morent, e l'alen d'un vent que n'a vist d'autres. Còstasolana vogèt sus lo gravàs tota la calor de sas venas, son sang vengut de l'escuresina del siu còr e coma susprés de tant de lusor e de tant d'espandida rajava doçament sus los ròcs e serpatejava coma un que sap pas ont vai.
Se crocava als fils de l'èrba, a las broquilhas de frigola, davalava dins los trauquets entre las pèiras e fumejava doçament e l'èr ne tremolava.
Còstasolana, esperava los perdigalhs e sabiá pas perdequé èra aquí, espandit sus lo ventre, amb aquel tendrum que li fasiá mirar de tan près e amb tant de paciéncia las èrbas, las peiretas, e un trauc de formigas.
Còstasolana, a l'espèra dels perdigalhs aviá vist lo solelh de plomb, sus son cap, davalar doçament dins lo cèl e jogar entre las fuòlhas de la blaca ont s'èra amagat. Las moscas de l'estiu rodavan davant sos uòlhs dins la lutz daurada d'aquel endrech del mond ont lo temps semblava arrestat de tant qu'èra grand lo silenci, e suau l'espaci, e caud l'èr entre las brancas. Al travèrs de las fuòlhas e de sos rebats, l'uòlh agut de Còstasolana traucava fins qu'al mitan del gravàs ont aviá pausat sa granada. Tres jorns de seguida, los perdigalhs èran venguts dins la tantossada, e las espigas rascladas èran demoradas, sola marca qu'èran passats, amb una pluma rossèla, benlèu, pausada sus un ròc, per la man leugièra de l'aureta.
Còstasolana esperava los perdigalhs, assetat sus un ròc. Lo temps passava. Lo solelh adejà èra vengut a l'auçada de l'uòlh, de tant qu'èra bas sus lo sèrre. I aviá un brieu que se sentissiá de formigas dins los botelhs. Pacient e sofrent, crentant qu'un movement, tant tèunhe que siá, li faga mancar sa caça, tenguèt tant coma poguèt. Mas lo vèspre veniá; l'ora de la clocada èra passada. Còstasolana finiguèt que i poguèt pas téner. Se quilhèt drech. Dins aquel movement son arma se virèt cap a son ventre. E perque la mòrt aviá mes son det sus lo quichador, un det de branca seca, mai tèunhe que lo pichòt det, Còstasolana faguèt dos passes de gigant per sortir de sa blaca e se venguèt espandir sus las pèiras, dins lo pelenc.
Sus lo còp, dins l'òrra cremeson que s'èra dobèrta en el, mièg assucat per lo bruch de tròn e coma picat per un ulhauç, aviá mandat un crit que s'èra perdut en un planhum lent que s'amaisava. Aviá finit per se trapar melhor, lo mal veniá mai sort, e Còstasolana se sentissiá, del mai anava, mai leugièr. Venguèt un moment que lo silenci èra tan grèu a son entorn, tan suau coma un velós fin, traucat de belugas blancas, que se pensèt de se virar per podre cridar que lo vengan quèrre. Son còs li semblava qu'èra leugièr, de pluma; e de còps que i aviá res en fòra d'el e de son estrange pensar, e qu'aviá pas pus ni braç ni camba. Dins una eternitat d'esfòrç finiguèt per se virar d'esquina e, dins lo còp que se repausava sus son lièch de pèiras, aguèt la sentida que tombava, tombava tot al còp e sens fin dins un voide ont vonvonejava un tavan dins una ronda inacababla. Aviá barrat los uòlhs dins lo vertolhon que fasiá tot virar a son entorn. Esperèt un brieu. La patz tornèt dins sa sentida. Es tot escàs s'una calor grèva lo restacava a son còs.
I aviá pas que tres peiretas que li tornavan lo recòrd de sa man, de sos dets que jogavan amb l'amistat dels ròcs e de la tèrra.
Se remembrèt dels òmes, dels ostals, de las vinhas, mas aquela pensada passèt dins lo cèl de son esperit, coma una volada d'aucèls lonhdans. Foguèt lèu esvanida. Picava coma una campana d'aur, lenta e segura, coma una claror de matin,una campana doça, e que lo sonava e que menava son pas, son pas alat sus la poncha de l'èrba, sens la tocar. Era luònha aquela campana, tan luònha qu'a caminar sens fin jamai non l'auriá gandida. Mas lo sonava e sa crida èra doça coma una lagrema d'esmòu.
Quand dobriguèt los uòlhs, i aviá benlèu cent ans qu'èra aquí, benlèu una minuta, un èr fresquet li baisava la gauta e lo front. La nuòch davalava doçament. Ara i aviá pas pus de tèrra. La tèrra èra dins son esquina, se pensèt que coma un gigant, amb sas espatlas ont las sentissiá, la portava sol. Era detràs. Còstasolana èra sol a la cara del cèl. Vegèt de fuòc s'alucar dins lo grand gorg de l'èr, o tremolar coma de ciris de penitents o de romieus caminant dins l'escur cap a qualque nadal celestial. Era aquí sol davant la nuòch coma Dieu quand l'aguèt facha. Sol e sens mans per lo distraire de son eternitat.
Ara s'èra calada la campana. Montava de ras de la tèrra un tèunhe bronzinament, montava coma un fum amb de rebats de lutz, montava fins qu'a romplir la nuòch. Era coma l'alen seren del mond. Era lo sieu alen, l'alen de sa vida solitària dins lo cèl sens fin. Tot lo cèl tremolava d'aquel còr umil coma aquel dels grilhs de l'estiu e aquò èra l'alen de Còstasolana. E son esperit èra al centre d'una ròda lusenta ont l'estelum virava coma un vaissèl que gira e vai s'aprefondir.
Quand la mièjanuòch aguèt rendut lo bòsc a la salvatgina que se sona de luònh dins l'escur, Còstasolana finiguèt. Beluguejava lo cèl de totes sos fuòcs. La tèsta de l'òme èra una pèira entre las pèiras.
Lo vent jogava amb sos pels.Max Roqueta, Verd Paradís
Lo primièr tèxt de Max Roqueta que legiguèri, èri en terminala. Que la professora ne siaga aquí grandmercejada :). Puèi legiguèri Verd Paradis. Tot. E lo vau tornar legir aqueste ser. M'agrada perque es poetic, perque es crudel, perque es trist, perque la vida i es plena de mòrt, perque bolega quicòm aquí dintre mas sai pas qué.
M'agradariá de veire Vèrd Paradís , adaptacion en corts metratges dels racontes.
dilluns, 16 de febrer de 2009
Frasa del quasernet
"j'ai une réservation pour une place qui n'existe pas"
Benvenguda dins lo subrerealisme
dissabte, 14 de febrer de 2009
Cavalié en diacronia
Cabaret Gavach
envoyé par LaRampeTIO
ten, ne profechi per vos dire que lo Cavalié sortís un album en solo, I podètz joscriure tre ara. Sortís coma per Du bartas e la Mal Coiffée, jol label solidari de Sirventes. òsca!
(anatz escotar la musica! Marieta, Peire de la Sauma, ... es per vos faire biscar ;))
.
dijous, 12 de febrer de 2009
lo quasernet
Alara, tot es un pauc vertat ( a non, biqui pas coma un conilh, mas es akò de se trobar un amorós a la capitala) mas, ai pas jamai de manca d'inspiracion. E vos vau donar mon secret:
Ai un qua ser net.
Cossí comencèri a escriure dins un quasernet? E ben mon amiga CelinaDion me faguèt present, un jorn qu'aguèri lo Kpès de mon primièr quasernet, caliá plan que li trobèsse una utilitat. Alara, a de qué servís mon quasernet??
E ben i escrivi çò que vesi o ausissi. Una frasa que me fa rire, una situacion que me pertòca, lo retrach de quauqu'un... E me disi que, amb tot çò que i escrivi, akò me farà de matèria pel blòg quand saurai pas de qué i marcar...
Ai quand meme una particularitat. Los escrivans, los que se prenon lo cap, escrivon sus de quasernets en cuèr o sai pas de qué, e ben ieu escrivi sus de quasernets afroses...
Lo de CElina es un chin nèci e l'actual es una orror sens nom... vos daissi remirar.
Preni mon primièr quasernet,
lo dubrissi
e la primièra frasa marcada es .... (musica de suspense please)
Soi fan.
Ai pas jamai capitat de la tornar plaçar.
dilluns, 9 de febrer de 2009
perque m'agrada
la paret de la fac de medecina e la pòrta de la Catedrala. Un dels endreches que mai m'agradan dins la capitala.
diumenge, 8 de febrer de 2009
Manifestacion dels estudiants e ensenhaires al Clapàs
dissabte, 7 de febrer de 2009
La galina la galina
- Lo pòrc es lo sol mamifèr que mangi
- E de polet, ne manjas pas?
De còps que i a, ai vergonha.


text:
Lexicografia
La lexicografia es la branca de la lingüistica que consistís a fabricar lei diccionaris segon una metodologia scientifica; pus precisament, consistís a registrar e descriure rigorosament lo lexic (l'ensems dei mots) d'una lenga. Un lingüista especializat en lexicografia es un lexicograf o una lexicografa.
Somari
Aspèctes[modificar | modificar la font]
Leis aspèctes de basa dau trabalh lexicografic son lei seguents.
- Un còrpus constituit de tèxts autentics, ben representatius de l'usatge, per i extraire lei formas e exemples que figuraràn dins lo diccionari.
- Un protocòl per extraire e tractar lei mots dau còrpus, sota la formas de fichas sistematicas, ara informatizadas en basas de donadas (a passat temps en format papier).
- La nomenclatura, çò es la lista dei mots servent d'intradas, que se seleccionan mai que mai segon sa frequéncia dins lo còrpus (e donc segon sa frequéncia probabla dins l'usatge).
- La macrostructura, çò es la maniera d'ordenar la nomenclatura. Se pòt privilegiar un ordenament que separe estrictament lei mots segon l'òrdre alfabetic (es lo pus frequent: sòci e associar se tractan a sei plaças alfabeticas respectivas) o ben un ordenament qu'agropa lei mots per derivacion (L'article sòci compren un sosarticle per lo derivat associar; e dins l'òrdre alfabetic, l'intrada associar se remanda vèrs l'article sòci).
- La microstructura, que consistís a organizar l'interior de l'article. Compren lo blòt-intrada (la lèma o l'intrada, sa transcripcion fonetica, sa natura gramaticala, d'indicas subre sa flexion, son etimologia...) e l'ordenament dei diferents sens segon de critèris fòrça precís (dau sens pus ancian au pus recent, o dau sens pus frequent au pus rar). Tanben i cau ordenar leis expressions que contenon la lèma (per ex., dins l'article chavana, l'expression far chavana). Leis exemples, que venon dau còrpus en principi, illustran lei diferents emplecs.
- Dins un diccionari monolingüe, lei sens s'explican amb de definicions dins la meteissa lenga.
- Dins un diccionari bilingüe, lei sens s'explican amb de traduccions dins una autra lenga.
- La diccionarica: es l'anticipacion dei caracteristicas dau diccionari en foncion dau public, dei mejans disponibles o dei besonhs recensats.
La lexicografia en occitan[modificar | modificar la font]
La lexicografia en occitan es encara embrionària e sosdesvolopada. La màger part dei "diccionaris" que pareisson per l'occitan, en defòra de quauqueis excepcions, seguisson pas lo metòde de trabalh normau de la lexicografia. Divèrs estudis scientifics an analisat aqueu problèma preocupant e an cercat de començanças de solucions (vejatz la bibliografia çai sota).
La lexicografia en generau[modificar | modificar la font]
La lexicografia es ben desvolopada e ben confòrma ai metòdes scientifics dins lei lengas de granda difusion ont i a de mejans tecnics e financiers. Es lo cas per exemple en anglés, en alemand, en italian o en francés. Una lenga subordenada coma lo catalan benefícia tanben d'una lexicografia presentabla gràcias au dinamisme d'aquela lenga e au sosten tecnic e financier dei poders publics.
Per còntra, fòrça lengas que mancan de mejans financiers e institucionaus coneisson una lexicografia absenta o marrida: an una situacion similara a aquela de l'occitan.
Bilbliografia[modificar | modificar la font]
En occitan[modificar | modificar la font]
Per conéisser lei problèmas de sosdevolopament de la lexicografia occitana, e lei pistas per melhorar la situacion, se pòt consultar leis estudis seguents:
- Dorsier especiau sus la lexicografia dins Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007 (web)
- AIRELIÈR Cristian, & CHAMBON Joan Pèire (1999) = HÉRILIER Christian, & CHAMBON Jean-Pierre (1999) “Alibert vu d’Auvergne: notes de lexicographie critique en domaine occitan à propos de deux sources aurillacoises du Dictionnaire occitan-français”, Revue des langues romanes. t. CIII n° 2: 277-293
- BRAS Miriam, & THOMAS Joan (2007) "Diccionaris, corpora e basas de donadas textualas", Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007
- SCHLIEBEN-LANGE Brigitte (1991) “348. Okzitanisch: Grammatikographie und Lexikographie / Grammaticographie et lexicographie”; doas versions publicadas:
- en alemand dins: LRL = HOLTUS Günter, & METZELTIN Michael, & SCHMITT Christian (1991) (dir.) Lexikon der Romanistischen Linguistik. Vol. II?: Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance. Vol. V-1: Französisch. Vol. V-2: Okzitanisch, Katalanisch, Tübingen: Niemeyerpp. 105-126
- traduccion francesa amb lo títol “Grammaires et dictionnaires”, dins: KIRSCH F. Peter, & KREMNITZ Georg, & SCHLIEBEN-LANGE Brigitte (2002) Petite histoire sociale de la langue occitane: usages, images, littérature, grammaires et dictionnaires, coll. Cap al Sud, 66140 Canet: Trabucaire; pp. 45-101
- SUMIEN Domergue (2007) "Lo ròtle de la lexicografia dins la planificacion lingüistica", Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007
- UBAUD Josiana (1996) “Agach sus la lexicografia occitana”, Lenga e País d’Òc 30: 3-30
- UBAUD Josiana (1998) “Los servidors del Gidilòc: los problèmas de nòrmas ortograficas e lexicalas”, Lenga e País d’Òc 33
- UBAUD Josiana (2007) "La redaccion d'un diccionari ortografic e la problematica generala de la lexicografia contemporanèa", Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007
En generau[modificar | modificar la font]
Per conéisser lei principis generaus e elementaris de la lexicografia, valables tanben per l'occitan, se pòt consultar leis estudis seguents:
- BÉJOINT Henri, & THOIRON Philippe (1996) (dir.) Les dictionnaires bilingues, coll. Champs linguistiques, Louvain la Neuve: Duculot / AUPELF-UREF
- BERGENHOLTZ Henning, & TARP Sven (dir.) (1995) Manual of Specialised Lexicography
- HARTMANN R. R. K. (2001) Teaching and Researching Lexicography, 2001
- HARTMANN R. R. K., & JAMES Gregory (dir.) (1998-2001) Dictionary of Lexicography
- LANDAU Sidney (2001) Dictionaries: The Art and Craft of Lexicography, 2a ed.
Per d'autrei lengas[modificar | modificar la font]
- COLÓN Germán, & SOBERANAS Amadeu-J. (1985) Panorama de la lexicografia catalana: de les glosses medievals a Pompeu Fabra, coll. Biblioteca universitària n° 7, Barcelona: Enciclopèdia Catalana
- GAUDIN François, & GUESPIN Louis (2000) Initiation à la lexicologie française: de la néologie aux dictionnaires, coll. Champs linguistiques, Brussèlas: Duculot
- LAMUELA Xavier (1987) “Els nous diccionaris”; dins: LAMUELA Xavier (1987) Català, occità, friülà: llengües subordinades i planificació lingüística, Barcelona: Quaderns Crema
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Dorsier especiau sus la lexicografia dins Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007


text:
Aucun produit
Notre catalogue de masques de déguisement au format PDF.
Masque de deguisement 2 pac en PDF !
Masque de deguisement Angelina Jolie en PDF !
Masque de deguisement Barack Obama en PDF !
Masque de deguisement Booba en PDF !
Masque de deguisement Borat en PDF !
Masque de deguisement Brad Pitt en PDF !
Masque de deguisement Christiano Ronaldo en PDF !
Masque de deguisement Chucky PDF en PDF !
Masque de deguisement Daft Punk 1 en PDF !
Masque de deguisement Daft Punk 2 en PDF !
Masque de deguisement Dan Bilzerian en PDF !
Masque de deguisement David Beckham en PDF !


text:
09/02/2015
Platussada per Sèrgi Lespinasse
- E ont èras dissabte que t’avèm pas vist sul mercat ?
- Avetz pr’aquò begut lo cafe sens ieu ?
- De segur ! mas diga-me, i aviá pas res de cassar ?
- Non, èri a Perigüers per la jornada de la dictada occitana.
- À ! Tu e ton occitan … !
- À ! tu e ton patès … !
- Cresi qu’anem tornat començar a nos carpinhar…
- Non : parles patès, vòles parlat patès e nonmas patès e rai se aprèp tu, i a pus degun per parlar nòstra lenga.
- As rason…se cal pas carpinhar mas oblidas pas de tornar botar d’òli sul fuòc ! E ton occitan se parlarà encara aprèp tu ?
- Segur !
- E me pòdes dire perque ?
- Òc, que la lenga es botada en escrich, dins una grafia normalizada que cadun pòt legir !
- Legir, legir emb una escritura que vòl dire res….Non, non dises pas « res » ; sabi que i a una clau, mas aquesta clau, a mon atge, la vòli pas aprene e se ai enveja de l’escruire mon patès , l’escrivi coma l’entendi !
- E òc de segur l’escrives ton patés coma en francès, emb los sons francès que as aprés a l’escòla ont èra interdit de parlar la lenga de ta maire, de ton paire ….
- E quò’s per me dire d’asinadas coma aquò que s’es anat passar la jornada a Perigüers ?
- D’asinadas ? n’ai aprés d’autras ! Sabi, per exemple, que dins mon renvers, i a un òme que parla perfièchament lo patès, que pòt contar en patès tota l’istòria de son vilatge e de la vilòta qu’es de l’autre costat de l’aiga e que vòl pas participar als enregistraments de la collecta de memòrias de doman !
- E lo coneissi aquel piòt ?
- Quò’s un òme que pensa que son saber es a el, e vòl pas que los autres n’aprofitan : tant de coneissenças que se van perdre de la fauta d’un caput …! Veses aquò es una vertadièra asinada per pas dire mai !
- Se compreni plan, lo piòt quò’s ieu ! Mas mon paure dròlle que vòles que mas istòrias fagan per ajudar « la lenga nòstra », coma dises, a estre parlada ?
- Per te dire la vertat , ieu soi pas pro assabentat per respondre coma cal a ta question mas ne’n coneissi que te’n parlarián d’un tal biais que passat un desenat de minutas n’entendrián mas tu !
- Benlèu…ne’n soi pas pas segur ! E de tot biais que vòles que mon parlar, mon parlar de païsan – de pacan coma dises- mon patès, venga far dins l’occitan ? Mon patès es del patès e pas de l’occitan nom de nom de … !
- O…. senti que lo topin bolhis ; ai las aurelhas que calfan !Ton patès quò’s de l’occitan e se s’es pas d’acòrdi me’n foti ! Escota cap d’ase, parla me de ton paire quand desmagencava la vinha ! ieu enregistri e dins un quizenat de jorns, s’es lo convidat de « Meitat-chen, meitat-pòrc » e aprèp, quò serà la tele e puèi lo libre a far emb las fotòs de chas tu e los texts en occitan normalizat… la glòria mon amic, la glòria …
- Me parles pas de glòria si que non te parli pus !
- Mas mon amic, parlavi…. de la glòria de l’occitan !
Sèrgi Lespinasse
Les commentaires sont fermés.


text:
Eth Pòble
"Se ditz que Diu hèc eth mon en sèt dies, e d´aguesti ne tenguec quate entà hèr era Val d´Aran e dus entara rèsta deth mon, e, eth setau dia se´n venguec tà Arties tà posar-se".
Diden es libres vielhs qu´eth pòble abantes ère bastit ath torn dera glèisa de St. Jaime e que se didie "Laspan". Aguesta poblacion desapareishec pr´amor d´un esbauçament de tèrres dera montanha.
Er actuau pòble d'Arties, se trape a 1144 mètres de nautada, en ua petita planhèra enter eth Garona er arriu Valarties.
Arties a estat ua vila importanta que compdaue en 1278 damb uns 500 poblants e en 1857 n´auie uns 600.
Actuaument compde damb uns 400 poblants.
Forme part deth terçon d´Arties e Garòs.Eth nòm d´Arties lo trapam dejà en documents deth sègle XII e semble qu´ei de provenença vasca "wartia" que vò díder planhèra entre dues aigües.En aguesti documents fòrça antics, se mos parle des 8 cónsols e 86 caps de familha que jurèren fidelitat ath procurador deth rei Jaime II;e tanben dera facultat de rebastir un antic castèth (eth Castèth d´Entransaigües) que i auie en aguest parçan.


text:
Henry Fairfield Osborn
Henry Fairfield Osborn (8 d'agost de 1857 – 6 de novembre de 1935) foguèt un geològ, paleontològ e eugenecista nòrd-american.
Nasquèt en Fairfield, dins l'estat de Connecticut, e estudièt en l'Universitat de Princeton.
Foguèt professor d'anatomia comparativa tre 1883 fins a 1890 en Princeton. En 1891 venguèt professor de biologia en l'Universitat de Columbia, e ensenhèt la zoologia en 1896.
President del Musèu American d'Istòria Naturala entre 1908 e 1935, periòde qu'i acomolèt una de las colleccions de fossils mai notablas al mond. Lo sieu mentor foguèt lo paleontològ Edward Drinker Cope.
Osborn dirigiguèt divèrsas expedicions de recèrca de fossils al sud oèst de l'america del nòrd, en començant per los estats de Colorado e Wyoming en 1877. Descriguèt e nomenèt l'Ornitholestes en 1903, lo Tyrannosaurus rex en 1905, lo Pentaceratops en 1923, e lo Velociraptor en 1924 . Qualques unas de las siás contribucions son mens celebras: la cresença d'Osborn en l'idèa ara descreditada de l'ortogenesis es una d'elas, aital coma la siá promocion de l'eugenesia.
Osborn escriguèt un libre influent, The Age of Mammals ("L'èra dels mamifèrs, 1910). Autorizèt tanben The Origin and Evolution of Life ("L'origina e evolucion de la vida", 1916). Cofondèt la Save-the-Redwoods League en 1918.