text:
Vanikoro
L'illa de Vanikoro es situada al sud de l'archipèla de las illas Santa Cruz (11° 37' sud e 166° 58' èst), la part orientala de las illas Salamon, dins l'Ocean Pacific.
Geografia[modificar | modificar la font]
Vanikoro se compausa de doas illas :
- Banie l'illa principala
- Tevai o Teanu
Lo seu trescòl, lo mont Banie es un ancian volcan.
Populacion[modificar | modificar la font]
La populacion de Vanikoro es de gaireben 800 personas. Se compausa en majoritat de Melanesians (500), primièrs abitants de l'illa, e d'una pichona populacion de colons polinesians (300), venguts de l'illa de Tikopia pendent los sègles darrièrs.
Lengas[modificar | modificar la font]
- Los Polinesians establits a Vanikoro parlan una lenga polinesiana (lo tikopian o fakatikopia)
- les lengas malanesianas de Vanikoro son del nombre de tres.
Las doas darrièras son en via d'extincion
Istòria[modificar | modificar la font]
Es a Vanikoro que desapareguèron los membres de l'expedicion de La Peirosa en 1788. Peter Dillon trobèt traças e testimoniatges del naufragi en 1826. En 2005, s'identifiquèt las rèstas de la Boussole e de l'Astrolabe, e de traças d'un campament a tèrra ocupat pendent mai d'un an.
Economia[modificar | modificar la font]
Las ressorsas de Vanikoro venon de l'exportacion del peis, de fusta, del coprah, de l'òli de palma, de las favas de cacau e dels cauquilhatges.


c: text/html

text:
Varize (Mosèla)
Varize es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província de Lorraine, possession de la abbaye de Santa-Glossinde de Mètz #que la distincion dépendait de Lorraine e de Luxemborg.
- Castèl fòrt dels sires de Varize.
- Archiprêtré Fins a la Revolucion (annèxa : Vaudoncourt).
- En fasent partida de la exclave de Raville, Vaudoncourt n'a amassat al reialme de França dempuèi 1769, quand a cedit pel Àustria.
- Ancienne province de Lorraine, possession de l'abbaye de Sainte-Glossinde de Metz dont la seigneurie dépendait de Lorraine et de Luxembourg.
- Château fort des sires de Varize.
- Archiprêtré jusqu'à la Révolution (annexe : Vaudoncourt).
- Faisant partie de l'exclave de Raville, Vaudoncourt est réuni au royaume de France depuis 1769, lorsqu'il est cédé par l'Autriche.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TER
Lo Transpòrt Exprès Regional, correntament conegut jos la sigla TER, es una ret de trens de viatjaires creada lo 10 de genièr de 1993 per la Societat Nacionala dels Camins de Fèrre Franceses (SNCF) e las regions, per servir las destinacions al dintre d'una meteissa region administrativa, e tanben las estacions pròchas de las regions vesinas. Uèi es una marca comerciala de la SNCF.
Foncionament[modificar | modificar la font]
Lo TER se fonda sus una organizacion regionalizada. Per aquesta rason l'entrepresa es pilotada d'un biais fondat sus la descentralizacion e la proximitat. La Region, essent ara l'autoritat organizaira del transpòrt ferroviari dels viatjaires, la SNCF deu intervenir a aqueste nivèl.
Cada region francesa conclusiguèt una convencion amb la SNCF que fixa los ròtles e las missions de la region e de la SNCF. La region definís l’ofèrta de servici TER que desira (dessèrta, qualitat de servici, tarifa, etc.) ; la SNCF realiza aquel programa.
Cada region pòt, sul seu budgèt, completar çò balhat per l'Estat dins lo quadre de la descentralizacion.


text:
Lonlay-l'Abbaye
Lonlay-l'Abbaye es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat deu lo sieu nom al abbaye de Lonlay fondada al Sègle XI.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Lonlay-sus-Égrenne[3].
La commune doit son nom à l'abbaye de Lonlay fondée au Sègle XI.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Lonlay-sur-Égrenne[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ 3,0 3,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 de julhet 2012


text:
Nossatge e Benevent
Nossatge e Benevent[1] (Nossage-et-Bénévent en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es éparpillé al gré dels caserius e se tròba al pè de la cara nòrd de la montanha de Chabre. Se situa entre Orpierre e Eyguians.
Le village est éparpillé au gré des hameaux et se trouve au pied de la face nord de la montagne de Chabre. Il se situe entre Orpierre et Eyguians.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Mur de Berlin
52° 30′ 58″ N 13° 22′ 37″ E / 52.51611, 13.37694
Lo mur de Berlin (en alemand Berliner Mauer)[1], « mur de la vergonha » pels Alemands de l'oèst e « mur de proteccion antifascista » segon la propaganda èstalemanda, foguèt bastit en plan Berlin a partir de la nuèch del 12 al 13 d'agost de 1961 per la Republica Democratica Alemanda (RDA)[2], qu'ensagèt atal d'acabar amb l'exòde creissent dels abitants cap a la Alemanha de l'Oèst (RFA)[3],[4]. Lo mur separava fisicament la vila en Berlin Èst e Berlin Oèst pendent mai de vint e uèit ans, e constituiguèt lo simbòl mai marcant d'Euròpa divisada per la Cortina de fèrre. Mai qu'un simple mur s'agís d'un dispositiu militari complèxe comportant dos murs de 3,6 mètres de naut[5] amb camin de ronda, 302 miradors e dispositius d'alarma, 14 000 gardias, 600 cans e de fials de fèrre crancut. Prèp de 160 estrajants de la RDA perdèron la vida en ensajant de lo passar, los gardas frontièra èst alemands e soldats sovietics esitavan pas a tirar suls fugitius.
L'aflaquiment de l'Union sovietica, la perestroika menada per Mikhaïl Gorbachov e la determinacion dels Alemands de l'Èst, qu'organizavan de grandas manifestacions, provoquèron, lo 9 de novembre de 1989, la casuda del « mur de la vergonha », provocant l'admiracion incredula del « Mond liure » e dubrissent la dralha a la reünificacion alemanda. Gaireben tot destruit, lo Mur daissa encara dins l'organizacion urbana de la capitala alemanda de cretas totjorn presentas. Lo mur de Berlin, simbòl del clivatge ideologic e politic de la guèrra Freja, inspirèt fòrça libres e filmes. Ara, fòrça musèus li son consacrats.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Abans la construccion del Mur (1945-1961)
- 1.2 La construccion del mur de Berlin
- 1.3 Las reaccions a l'Oèst
- 1.4 Un país, dos Estats
- 1.5 La casuda del Mur
- 1.6 Cronologia de la casuda del mur
- 1.7 Reaccions a la casuda del mur de Berlin
- 1.8 Consequéncias a mai long tèrme
- 2 Descripcion de las installacions lo long de la frontièra
- 3 Victimas e tiraires
- 4 Lo Mur a l'ora d'ara
- 5 Lo Mur dins la cultura, las òbras literàrias e cinematograficas
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans la construccion del Mur (1945-1961)[modificar | modificar la font]
Aprèp sa capitulacion lo 8 de mai de 1945, Alemanha foguèt divisada en tres, puèis quatre zonas d'occupacion jos las administracions sovietica, americana, britanica e francesa, aplicant l'acòrdi sortit de la conferéncia de Yalta. Berlin, la capitala del Tresen Reich, d'en primièr tota ocupada per l'Armada Roja deguèt tanben èsser partejada en quatre sectors repartits entre los aliats. Los Sovietics daissèron alara als Occidentals los districtes oèst de la vila que se trobèron alara totalament enclavats dins lor zona d'ocupacion, lo sector demorat jol contraròtle sovietic representant 409 km2, siá 45,6 % de la superfícia de la vila[6]. La posicion e l'importança de Berlin ne faguèt un enjòc major de la Guèrra Freja.
Eveniments en Alemanha[modificar | modificar la font]
La cooperacion entre las quatre poténcias ocupantas d'Alemanha s'acabèt en 1948 quand l’Union sovietca arestèt sa participacion al Conselh de contraròtle aliat e del comandament Interaliat lo 19 de març de 1948[7]. Los Sovietics de contunh geinavan las comunicacions dels Occidentals amb Berlin Oèst, plan segur per los obligar a abandonar l'anciana capitala del Reich. Del 24 de junh de 1948 al 12 de mai de 1949, Stalin instaurèt lo blocus de Berlin. Totes los transits terrèstres e fluvials entre Berlin Oèst e l'Alemanha Orientala son copadas. Aquel eveniment constituís la primièra crisi majora entre l'Union sovietica e los Occidentals. Mercé a un gigantesc pont aerian organizat pels Estats Units d'America, Berlin Oèst subrevisquèt al blocus[8].
En 1949 se crèt de la Republica federala d'Alemanha (RFA) dins la trizona constituïda per las zonas francesa, britanica e americana, seguida de prèp per aquela de la Republica democratica alemanda (RDA) dins la zona jos ocupacion sovietica[9]. La creacion dels dos Estats assolida la division politica de Berlin. Se comencèt alara de las doas broas a securizar e a barrat la frontièra entre ambedos païses. De doanièrs e de soldats distribuits sus la frontièra patrolhavan entre RDA e RFA ; de solidas clausuras foguèron mai tard bastiba del costat de la RDA.
Legalament, Berlin gardèt l'estatut de vila demilitarizada (abséncia de soldats alemands) partejada en quatre sectors, e independenta dels dos Estats de la RFA e RDA. En realitat, la portada practica d'aquela independéncia es fòrça limitada. En efècte, l'estatut de Berlin Oèst sembla a aquela d'un Land, amb de representants sens drech de vòte al Bundestag, alara que Berlin Èst venguèt, en violacion de son estatut, capitala de la RDA. La vila demorava pasmens lo sol luòc onte los Alemands de l'Èst e de l'Oèst pòdon transitar.
Lo 27 de novembre de 1958, l'URSS faguèt un nòu còp de fòça pendent « l'ultimatum de Khrushchov » preposant lo depart de las tropas occidentalas dins los sièis meses per far de Berlin una « vila liura » demilitarizada. Los aliats occidentals refusèron[10].
Causas de la construccion del mur de Berlin[modificar | modificar la font]
Dempuèi sa creacion en 1949, la RDA vesiá una èrsa creissenta d'emigracion cap a RFA, subretot a Berlin. La frontièra urbana èra dificilament controlabla, al contrari de las zonas ruralas ja fòrça vigiladas. Entre 2,6 e 3,6 milions d'Alemands fugiguèron la RDA per Berlin entre 1949 e 1961, privant lo país d’una man d'òbra indispensabla al moment de sa reconstruccion e monstrant a la fàcia del monde lor flaca adesion al regim comunista[11],[12]. Emigrar pausava pas de dificultat majora perque, fins a agost de 1961, sufisiá de prene lo mètro o lo camin de fèrre berlinés per passar d'Èst cap a Oèst[13], çò que faguèron quotidianament de Berlineses per anar trabalhar. Los Alemands nomenavan aquela migracion de la RDA comunista a la RFA capitalista: « votar amb sos pés ». Pendent las doas primièras semanas d'agost de 1961, rics en rumors, mai de 47 000 ciutadans èst alemands passèron en Alemagne de l'Oèst via Berlin. E mai, Berlin Oèst aguèt tanben un ròtle de pòrta cap a l'Oèst per de fòrça Chècs e Poloneses. Coma l'emigracion concernava subretot los joves actius, pausava un problèma economic major e menaçava quitament l'existéncia de la RDA.
Encara, prèp de 500 000 Berlineses sont de trabalhadors frontalièrs, trabalhant a Berlin Oèst mas abitant a Berlin Èst o dins sa banlèga que lo còst de la vida e de l'imobilièr èra mai favorable. Lo 4 d'agost de 1961, un decret obliguèt los trabalhadors frontalièrs a se registrar atal e a pagar lors loguièrs en Deutsche Mark (moneda de la RFA). Quitament abans la construccion del Mur, la polícia de la RDA vigilava fòrça als punts d'accès a Berlin Oèst aqueles que designava coma « contrabandièrs » o « desertors de la Republica ».
Coma totes los païses comunistas, a la RDA s'impausèt una economia planificada per Moscòu. Lo plan setenal (1959-1965) se revelèt un escac dempuèi lo començament. La produccion industriala aumentava mens aviat que previst. En efècte, los investiments èran pas sufisents. La collectivizacion de las tèrras agricòlas provoquèt una bassa de la produccion e una escasença alimentària. Los salars aumentavan mai aviat que previst a causa d'una manca de man d'òbra provocada en partida per las fugidas a l'Oèst. Un important trafec de devisas e de merças, al prejudici de l'economia èstalemanda, passava par Berlin. La RDA se trapèt en 1961 prèp de la casuda economica e sociala[14].
L'autor William Blum avança coma causa de la construccion del Mur en mai de la captacion de la man d'òbra qualificada de la RDA per l'Oèst, lo terrorisme occidental que se seriá passat en RDA[15].
La construccion del mur de Berlin[modificar | modificar la font]
Lo programa de construccion del Mur demorèt un secret d'Estat del govèrn èst alemand. Comencèt dins la nuèch del 12 al 13 agost de 1961 per la pausa de trelises e de fial de fèrre crancuts a l'entorn de Berlin Oèst[16].
Son edificacion se faguèt per de maçons, jos la proteccion e vigiléncia de policièrs e de soldats – en contradiccion amb las afirmacions del president del Conselh d'Estat de la RDA, Walter Ulbricht qu'aviá declarat lo 15 de junh de 1961[17] : « Se compreni plan la vòstra question, i a de gents en Alemanha de l'Oèst que desiran que mobilizem los obrièrs del bastiment de la capitala de la RDA per enartar un mur, aquò es? Ai pas coneissença d'un tal projècte; perque los maçons de la capitala sont subretot ocupats a construire de lotjaments e i consacran tota lor fòrça de trabalh. Degun a l'intencion de construire un mur[18] ! »
Ulbricht foguèt atal lo primièr a emplegar lo mòt « Mur », dos meses abans que siá enartat.
Se los Aligats son conscients d'un plan de « mesuras drasticas » visant al varrolhatge de Berlin Oèst, foguèron pasmens surpreses pel calendièr e son amplor. Coma lors dreches d'accès a Berlin Oèst èran respectats, decidiguèron de intervenir pas militarament. Lo BND (Servicis secrets de la RFA) aviá el tanben recebut al començament de julhet d'informacions semblablas. Aprèp l'encontre entre Ulbricht e Nikita Khrushchov a la cima dels païses membres dzel Pacte de Varsòvia (3 a 5 d'agost 1961), lo BND nòte dins son rapòrt setmanièr del 9 d'agost : « Las informacions disponiblas mòstran que lo regim de Pankow[19] s'esfòrça per obtenir l'acòrdi de Moscóu per la dintrada en vigor de mesuras rigorosas de blocatge; subretot la tancada de la frontièra de Berlin, amb interrupcion del trafec del mètros e de trams entre Berlin Èst e Berlin Oèst. (...) Demòra a veire s'Ulbricht es capable de far acceptar de telas exigéncias per Moscóu, e fins a onte. »
La declaracion publica de la cima del Pacte de Varsòvia preposèt de « contrariar a la frontièra amb Berlin Oèst las manòbras nosibles als païses del camp socialista e d'asegurar a l'entorn de Berlin Oèst una vigiléncia fiabla e un contraròtle eficaç. »
L'11 d'agost de 1961, la Cambra du pòble (Volkskammer), lo parlament de la RDA, aprovèt la concertacion amb Moscóu e donèt los plans poders al conselh dels ministres per n'assegurar la realizacion. Aquel darrièt adoptèt lo 12 d'agost un decret denonciant la politica d'agression imperialista dels Occidentals contra el. Un contrarptle fòrça estricte de las frontièras separant Berlin Oèst e Berlin Èst foguèt instaurat[20]. Decidiguèt de l'emplec de las fòrças armadas per ocupar la frontièra amb Berlin Oèst e i enartar un barratge.
Lo dissabte 12 d'agost de 1961, lo BND recebèt l'informacion qu'« una conferéncia se faguèt a Berlin Èst al centre de la decision del Partit comunista èst alemand (SED) en preséncia de nauts responsables del partit. Se podèt aprendre que (...) la situacion d'emigracion creissenta de fugitius fa necessari la tancadura del sector d'ocupacion sovietic e de Berlin Oèst dins los jorns venets — sens mai de precisions — e non dins doas semanas coma èra previst d'en primièr. »
Dins la nuèch del 12 al 13 d'agost de 196}, 14 500 membres de las fòrças armadas bloquèron las carrièras e vias ferradas anant a Berlin Oèst. De tropas sovieticas èran prèstas al combat e se massèron als pòsts frontalièrs dels Aliats. Totes los mejans de transpòrt entre ambedoas partidas de la vila copadas. En setembre de 1961, dels mètros e dels S-Bahn (malum dels trens de banlèga) de Berlin Oèst contunhèron a circular jos Berlin Èst sens s'i arrestar, las estacions del sector oriental (que se nomenaran alara las « estacions fantaumas ») essent barradas.
Erich Honecker, secretari del comitat central del SED per las questions de securitat, aguèt la responsabilitat politica de la planificacion e de la realizacion de la construccion del Mur pel partit, que presentava coma un « mur de proteccion antifascista »[21]. Los païses membres del Pacte de Varsòvia publièron, lo meteis jorn, una declaracion de sosten a la tancadura de la frontièra entre los dos Berlin[22]. Fins a setembre de 1961, la frontièra demorava « trespassable » e d'entre las fòrças de vigiléncia, 85 òmes passèron a l'Oèst — imitats per 400 civils, que 216 capitèron.
La construccion del Mur a l'entorn dels tres sectors de l'Oèst consistiá d'n primièr en un ridèl de fials de fèrre crancuts. Las caladass de las caarièras entre las doas mitat de la vila foguèron capvitadas[23]. Dins las semanas venentas, foguèt completat per un mur de beton e de bricas, e fòrça dispositius de securitat. Aquel mur separava fisicament la ciutat e enrodava completament la partida oèst de Berlin que venguèt una enclava al mitan dels païses de l'Èst.
Las reaccions a l'Oèst[modificar | modificar la font]
Lo cancelièr federal Adenauer demandèt lo meteis jorn lo calma de la populacion de l'Oèst e la rason, evocant sens precisar mai las reaccions qu'anava prene amb los Aliats. Esperèt dos setmanas aprèp la construcction del Mur abans de s'anar a Berlin Oèst. Sol lo cònsol de Berlin Oest Willy Brandt faguèt una protestacion energica – mas imposerosa – contra l'emparedada de Berlin e sa copura definitiva en dos. Sa declaracion es franca: « Jos l'agach de la comunautat mondiala dels pòbles, Berlin accusa los separators de la vila, qu'oprimisson Berlin Èst e menaçan Berlin Oèst, de crima contra lo drech internacional e contra l’umanitar (...)[24] ». Lo 16 d'agost de 1961, una manifestacion de 300 000 personas amb Willy Brandt protestèron debans lo Rathaus Schöneberg, sèti del govèrn de Berlin Oèst.
Los Länder de la RFA fondèron lo meteis an a Salzgitter un centre de documentacion judiciari sus las violacions dels dreches de l'òme perpetradas per la RDA, per marcar simbolicament l'opposicion a aquel regim.
La reaccion dels Aligats foguèt tardièra: calguèt esperar vint oras abans que las colomnas militaras se presentan a la frontièra. Lo 15 d'agost de 1961, los comandants dels sectors occidentals de Berlin adressèron a lor omològ sovietic una nòta de protesta contra l'edificacion del Mur[25]. De rumors de contunh circulavan, segon que Moscóu auriá assegurat los Aliats de passar pas sus lors dreches a Berlin Oèst. Lo blocus de Berlin pels faches montrèt als Aliats que l'estatut de la vila èra de contunh menaçat. La construccion del Mur representava tanben una confirmacion materiala del statu quo: l'Union sovietica abandonava son exigéncia d'un Berlin Oèst « liure » desertat per las trooas aliadas, al contrari de çò qu'èra formulat en 1958 dins l'ultimatum de Khrochtchov.
Las reaccions internacionalas sont ambigüas. Lo 13 d'agost, Dean Rusk, secretari d'Estat american, condamnèt la restriccion de la libertat de deplaçament dels Berlineses[26]. Los Aliats consideravan que l'URSS èra a l'initiativa de la construccion del Mur entre sa zona d'ocupacion e aquela dels aliats coma l'indicava las nòtas de protesta enviadas al govèrn sovietic pels ambassaidors american e francés[27]. Pasmens, Kennedy qualifiquèt la construccion del Mur de « solucion pauc eleganta, mas mil còp preferabla a la guèrra ». Lo primièr ministre britanic MacMillan i veguèt « ges d'ilegal ». En efècte, la mesura tocava d'en primièr los Alemands de l'Èst sens capvirar l'equilibri geopolitic de l'Alemanha. Aprèp una letra que Willy Brandt li envièt lo 16 d'agost[28], Kennedy mostrèt un sosten simbolic[29],[30] a la vila liura de Berlin Oèst n'i enviant una unitat suplementària de 1 500 soldats.
Lo 27 d'octobre, se passèt una confrontacion visible e dirècta entre tropas americanas e sovieticas a Checkpoint Charlie. Los gardias frontalièrs de RDA exigiguèron de contrarotlar de membres de las fòroas aliadas occidentalas volent s'anar e sector sovietic. Çò qu'èra contrari al drech de liure circulacion, qu'avián totes los membres de las fòrças d’occupacion. Pendent tres jorns[31], dètz cars americans e dètz cars sovietics se postèron fàcia afàcia prèp del Checkpoint Charlie. Los blindats se retirèron fin finalat. La liura circulacion pel pòst Checkpoint Charlie foguèt restablida.
Un país, dos Estats[modificar | modificar la font]
Los abitans de Berlin Oèst ja podavan pas mai dintrar liurament en RDA dempuèi lo 1èr de junh de 1952. L'encerclament venguèt mai eficaç per la reduccion dels punts de passatge: 69 punts de passatge suls 81 existents foguèron barrats dempuèi lo 13 d'agost. La pòrta de Brandeborg se barrèt lo 14 d'agost e quatre mai lo 23. Fin de 1961, demorava pas que 7 punts de passatges entre l'Èst e l'Oèst de Berlin. La Potsdamer Platz foguèt copada en dos. Lo centre istoric de la vila venguèt prauc a pauc un grand vuèit sus la mapa, compausat del No man’s land entre los Murs de separacion a l’Èst e d’èrm à l’Oèst[32]. Las consequencias economicas e socialas sont imediatas: 63 000 Berlineses de l'Èst perdèron lor emplec a l'Oèst, e 10 000 de l'Oèst perdèron lor emplec a Berlin Èst[33].
Le mur de Berlin venguèt lo simbòl de la Guèrra Freja e de la separadion del monde en dos camps. Lo 26 de junh de 1963, John Kennedy prononcièt a Berlin un discors istoric. Declarèt « Ich bin ein Berliner » (« Soi un Berlinés »), marcant la solidaritat del Mond liure pels Berlineses[34]. E mai, la construccion del Mur donèt un imatge fòrça negatiu del blòc de l'Èst e provèt de biais simbolic son escac economic. « Lo blòc sovietic sembla alara a una vasta prison que los dirigents son obligats d’enfermar de ciutadans qu'an pas qu'una idèa: fugir! Lo Mur es una avoacion d’escac e una umiliacion per tota l’Euròpa orientala. »[35]. Le Mur damatja l'imatge del mond comunista.
Lo 17 de decembre de 1963, aprèp de longas negociacions, lo primièr acòrdi sul règlament de las visitas de Berlineses de l'Oèst als parents de l'Èst de la vila foguèt signat. Permetèt a 1,2 milion de Berlineses de visitar lors lors dins la partida orientala de la vila mas sonque del 19 de decembre de 1963 al 5 de genièr de 1964. D´autras seguèron en 1964, 1965 e 1966[36]. Aprèp l'acòrdi de 1971, lo nombre de punts de passatge foguèt portat a dètz. A partir del començament dels ans 1970, la politica de Willy Brandt e Erich Honecker de raprochament entre RDA e RFA (Ostpolitik) faguèt la frontièra entre ambedos estats un pauc mai permeabla. La RDA simplifiquèt las autorizacions de viatge fòra de la RDA, subretot pels « improductius » coma los retirats, e autorizèt las visitas de corta durada d'Alemands de l'Oèst dins las regions frontalièras. En prètz d'una mai granda libertat de circulacion, la RDA exigiguèt la reconeissença de son estatut d'Estat sobeiran e l'extradicion de sos ciutadans avent fugit cap a Alemanha Occidentala. Aquela exigéncias anavan contra la lei fondamentala de RFA que las neguèt doncas categoricament. Per fòrça d’Alemands, lo Mur èra, de fach, un esquinçament e una umiliacion; una consequéncia es que renasquèt l'idèa de reünificacion [37].
Las doas partida de la vila coneguèron d'evolucions diferentas. A Berlin Èst, capitala de la RDA, se construiguèt de bastiments prestigioses a l'entorn de l'Alexanderplatz e de la Marx-Engels-Platz. Lo centre (Mitte) de Berlin qu'ès del costat Èst perdèt son animacion. En efècte, lo manteniment dels bastiments se fa pas subretot los magnifics bastiments situats sus l'illa dels musèus, coma l'important musèu de Pergame[38]. Seguent lo desvelopament d'una economia socialista, lo regim inaugurèt en 1967, dins la zona industriala d'Oberschöneweide, lo primièr combinat industrial de la RDA, lo Kombinat VEB Kabelwerke Oberspree (KWO) dins la fabricacion de cables. En 1970, comencèt la construccion d'imòbles de 11 a 25 estatges dins la Leipzigerstrasse que damatja l'espaci urban[39]. La propaganda de la RDA designa lo Mur e las defensas frontalièras amb la RFA coma un « mur de proteccion antifascista » aparant la RDA contra l'« emigracion, lo nestejatge, l'espionatge, lo sabotatge, la contrabanda e l'agression venent de l'Oèst ». En realitat, los sistèmas de defensa de la RDA èran tornat subretot contra los seus ciutadans.
Berlin Oèst lèu venguèt una mòstra de l’Occident. La reforma monetària acabèt fin amb l'escasença e la reconstruccion es fòrça mai aviada qu’a l’Èst. Potsdamer Platz demorava un luòc de sovenir. Un planòl panoramic permet de mirar en dessús del Mur. Atirèt los visitors pendent los ans 1970 e 1980[40]. Pasmens la particion fragiliza l'economia del sector oèst: los industrials deguèron exportar lor production fòra de la RDA e per evitar l'espionatge industrial, las industrias de punta s'implantavan pauc a Berlin Oèst[41]. La partida ouèst se singularizèt a partir de 1967 pel movement estudiant, la vila es tradicionalament universitària. La vida culturala i es fòrça desvelopada.
Lo 12 de junh de 1987, per las fèstas dels 750 ans de la vila, lo president american Ronald Reagan prononcièt devans la pòrta de Brandeborg un discors demorat celèbre jol nom de Tear down this wall!. Es un desfís lançat a Gorbatchev, qu'es apelat mai d'un còp dins lo discors[42].
La casuda del Mur[modificar | modificar la font]
En 1989, cambièt la situacion geopolitica. Los Sovietics anoncièron lor retrach d'Afganistan sens victòria. A la prima, Ongria dubriguèt son « ridèl de fèrre ». En agost, Tadeusz Mazowiecki, membre de Solidarność, venguèt Primièr ministre de Polonha. Qualques observators pensavan qu'una contagion de libertat anava tanben aténher los Alemands[43]Es lo cas del general Vernon Walters, ambassaidor dels Estats Units d'America en RFA de 1989 a 1991. Conta los souvenirs sul periòde [44]. A la fin de l'estiu, de centenas e de miliers d'alemands de l'Èst comencèron a quitar le país amb pretèxte de vacanças en Ongria, que las frontièras èran dubèrtas. En tres setmaneas, 25 000 ciutodans de la RDA jonguèron la RFA via Ongria e Àustria. A Praga, a Varsòvia, de detzenas de miliers d'alemands de l'Èst faguèron lo sètge de l'ambaissada de RFA[45]. 20 000 manifestants desfilèron dins las carrièras de Leipzig lo 3 d'octobre de 1989. Mikhaïl Gorbatchev, vengut a Berlin Èst celebrar la quaranten aniversari de la naissença de la RDA, indiquèt a sos dirigents que lo recors a la repression armada èra a exclure[46]. Malgrat una tentative de reprisa en man per de renovators del Partit comunista, las manifestacions contunhèron: un milion de manifestants a Berlin Èst lo 4 de novembre, de centenas de miliers dins las autras vilas de la RDA[47].
Cinc jorns mai tard, una conferéncia de premsa de Günter Schabowski, secretari del Comitat central en carga dels mediás en RDA, membre del burèl politic del SED, èra retransmisa en dirècte a la television. A 18h57, vèrs la fin de la conferéncia, Schabowski legissiá d'un biais destacat una decision del conselh dels ministres sus una novèla reglamentacion dels viatges, qu'en relitat èra pas encora definitivament aprovada, o, segon d'autras fonts, deuria pas èsser comunicada a la premsa qu'a partir de 4h l'endeman matin:
Presents sus l'estrda a costa de Schabowski: los membres del comitat central del SED: Helga Labs, Gerhard Beil et Manfred Banaschak.
Schabowski legís un projècte de decision del conselh dels ministres que foguèt plaçat devans el: « Los viatges privats cap a l'estrangièr pòdon èsser autorizats sens presentacion de justificatius — motiu del viatge o ligam de familha. Las autorizacions seran deliuradas sens retard. Una circulara dins aquel cap será lèu difusada. Los departaments de la polícia populara responsables dels visás e de l'enregistrament del domicili son mandatats per acordar sens delai d'autorizacions permanentas de viatge, sens que las condicions actualament en vigor ajan d'èsser exigidas. Los viatge tanben a durada permanenta pòdon se far a tot pòst frontièra amb la RFA. »
- Question d'un jornalista: « Quand aquò dintra en vigor ? »
- Schabowski, fulhetant sas nòtas: « Per çò sabi — immediatament. »[48]
Aprèp las anoncias de las radiòs e televisions de la RFA e de Berlin Oèst, titolats: « Lo Mur es dubèrt! », de miliers de Berlineses de l'Èst se presentèron als punts de passatge e exigent lo passatge[49]. A aquel moment, ni las tropas frontalièras, nimai lps fonccionaris del ministèri encargat de la Sercuritat d'Estat responsables del contraròtle dels visás seriá pas estat informats. Sens òrdre concrèt nimai consinha mas jos la pression de la molonada, lo punt de passatge de la Bornholmer Straße dubriguèt pauc aprèp 23 h, seguèt d'autres a Berlin e a la frontièra amb la RFA. Un fum de monde assistiá en dirècte a la television aquela muèch del 9 de novembre e comencèron a caminar. Es atal que lo mur « tombèt » dins la nuèch del dijòus 9 al divendre 10 de novembre de 1989, aprèp mai de 28 ans d'existéncia. Aquel eveniment foguèt nomenat dins l'istòria d'Alemanha die Wende (« lo tornant »).
Mas la vertadièra ronçada se faguèt l'endeman matin, de colomnas de ressortissents èstallemands e de veituras s'anèron cap a Berlin Oèst. Los ciutadans de la RDA foguèron aculhits amb braces dubèrts per la populacion de Berlin Oèst. Un concèrt de còrnas ressonava dins Berlin e los inconeguts embracèron. Dins l'euforiá d'aquela nuèch, fòrça Oèstberlineses escalèron lo Mur e se massèron prèp de la pòrta de Brandeborg accessibla enfin a totes. Una impressionanta èrsa umana classejava la Guèrra Freja. Aprenant la novèla de la dubertura del Mur, lo Bundestag interrompèt sa sesilha a Bonn e los deputats encantèron espontanèament l'imne nacional.
Present a Berlin, lo violoncelista virtuòse Mstislav Rostropovich, que seriá estat obligat de s'exilir a l'Oèst venguèt encoratjar los demolissaires (Mauerspechte), en français « pic verds del mur ») en jogant del violoncèl al pé del Mur l'11 de novembre. Aquel evenement venguèt un dels simbòls de la casuda del blòc de l'Èst.
Cronologia de la casuda del mur[modificar | modificar la font]
- 7 d'octobre: lo govèrn èstalemand celebrava lo 40n anniversari de la RDA sus fons de manifestacions. A Berlin Èst, los manifestants lancèron un apèl à l'òste d'onor de la commemoracion, lo dirigent de l'Union sovietica Mikhaïl Gorbachov: « Gorbi, Gorbi, hilf uns » (« Gorbi, Gorbi, ajuda nos »). A Potsdam e à Karl-Marx-Stadt (ara Chemnitz), las fòrças de l'ordre intervienguèron amb violéncia contra las manifestacions.
- 16 d'octobre: la television èstalemanda evoquèt pel primièr còp las manifestacions.
- 18 d'octobre: lo cap d'Estat èstalemand, Erich Honecker demissionèt « per rason de santat ». Egon Krenz li succedèt e prononcièt pel primièr còp le tèrme de Wende, cambi.
- 21 d'octobre: las manifestacions toquèron l'ensems del país. La polícia intervenguèt amb fòrça violéncia.
- 24 d'octobre: lo parlament confirmèt la posicion d'Egon Krenz coma cao de l'Estat. Sulcòp de manifestants exprimiguèron pertot lor oposicion a Krenz e als ancians partits politics, lo CDU cretian democrata, lo DBD dels païsans, lo DPD liberal, que reinavan als costats del SED.
- 27 d'octobre: los 2 000 prisonièrs condamnas per aver ensejat de quitar lo país foguèron liberats.
- 29 d'octobre: la polícia s'excusèt per son intervencion brutala. La television de la RDA prometèt de difusar tre ara d'informacions corrèctas.
- 31 d'octobre: Margot Honecker, l'esposa de l'ancian cap d'Estat, demissionèt de son pòst de ministra de l'Ensenhament.
- 4 de novembre: per ora, 300 personas fugissiá la RDA via Ongria e Checoslovaquia. En RDA, un milion de personas descendèron per la carrièra, que la mitat a Berlin Èst.
- 6 de novembre: celebracion del 72n anniversari de la Revolucion Russa. Los artistas apelèron la populacion a manifestar en massa.
- 8 de novembre: lo cap del partit SED demissionèt collectivament. Neues Forum, una coalicion dels movements de resisténcia, foguèt reconegut coma nòu partit politic.
- 9 de novembre: Günter Schabowski, membre del Politburo reputat reformator, anoncièt pendent una conferéncia de premsa que totes los ciutadans de la RDA podavan quitar lo país. Fòrça Berlineses seguián aquela declaracion a la television e se roncèron sulcòp cap als pòsts de frontièras. Trespassats, los gardias frontièras faguèron duberturas pel mur de Berlin.
Reaccions a la casuda del mur de Berlin[modificar | modificar la font]
Lo partatge d'Euròpa en dos blòcs èra vengut un fach establit. Atal, la dubertura del Mur e la casuda dels regims comunistas d'Euròpa centrala que seguèt espantèron lo monde occidental. Pauc d'especialistas avián comprés los movements de fons que laminavan los regims communistas[50]. Sonque calques observators pensavan qu'una contagion de la libertat, aprèp los cambis en Polònha e en Ongria, anava ganhar tanben leos Alemands[51].
La desagragacion del regime èstalemand es tal que, fòrça lèu pel cancelièr Helmut Kohl, la sola solucion que s'impausava, èra la reünificacion, es a dire l'absorpcion de la RDA per la RFA. Lo 28 de novembre, presentèt un planh en dètz punts per reünificar las doas Alemanhas. Laguiós de stopar l'èrsa migratòria de la RDA cap a la RFA, de daissar pas lo temps als venceires de 1945 de demandar de condicions tròp estrictas, volguèt menar l'afar mai aviat possible[52]. La patz que jamai aviá estat signada dempuèi la fin de la Segonde Guèrra Mondiale se faguèt lo 12 de 1990 a Moscóu. Lo tractat de Moscóu rendèt a l'Alemanha sa plana sobeiranetat[53]. La casuda del mur de Berlin s'acabèt, gaireben un an mai tard, a la reünificacion alemanda. Lo 3 d'octobre es ara la fèsta nacionala alemanda (Tag der Deutschen Einheit, « jorn de l'unitat alemanda »).
La segonda consequéncia de la dubertura del Mur es la desagregacion de l’empèri sovietic. A Praga, la Revolucion de Velós (17 e 18 de novembre de 1989) acabèt al comunisme. Al meteis temps, en Bulgaria, lo stalinian Todor Jivkov deu acceptar son remplaçament per un comunista mai dubèrt, Petar Mladenov. En Romania, Nicolae Ceaucescu es eliminat mai violentament pendent la revolucion de 1989. En Union sovietica, los Païses baltics proclamèron lor independéncia en març e mai de 1990, provocant atal los primièrs talh qu'anavan estrementir l'unitat quitament fins a l'existéncia del mai vaste Estat del monde qu'èra alara l'URSS, que despareguèt a son torn 18 meses mai tard lo 26 de decembre de 1991.
Consequéncias a mai long tèrme[modificar | modificar la font]
Aprèp de la casuda del mur de Berlin, de païses de per abans comunistas d'Euròpa de l'èst aderiguèron à l'Union Europèa: Polonha, Chequia, Eslovaquia, Ongria, Lituània, Letònia e Estònia en 2004, Romania e Bulgaria en 2007.
Descripcion de las installacions lo long de la frontièra[modificar | modificar la font]
Construccion de las installacions frontalièras[modificar | modificar la font]
Lo Mur, long de 155 quilomètres (que 43,1 km intraberlin) venián per completar los 1 393 quilomètres de la longa frontièra RFA-RDA e, dins una mendre mesura, de las frontièras Oèst dels païses del Pacte de Varsòvia, donant una realitat al famós ridèl de fèrre.
Lo traçat del mur correspondava pas totjorn amb aquel de la frontièra politica entre los dos sectors, e dins fòrça luòcs, las autoritats èstalemandas deguèron abandonar du terren per d'efectuar un « replec estrategic » vèrs de zonas mai aisidas a vigilar. Copava 193 carrièras magèras e adjacentas[54].
Coma lo rèsta de la frontièra de las doas Alemanhas, lo mur de Berlin èra equipat d'un sistèma fòrça complet de fials de fèrre crancuts, de valats, de piègers per tank, de camins de ronda e miradors. Al començament dels ans 1980, la frontièra mobilizava prèp de mila cans de gardia. Lo sistèma se perfectionava cada an. Subretot, los ostals del sector Èst prèp del Mur (la limita entre los dos Berlin passavan a vegadas al pe de las faciadas dels imòbles situats en sector oriental) èran de contunh vuèitadas dels seus abitants puèi paredadas. Lo procediment s'acabèt lo 28 de genièr de 1985, amb la demolicion de la Glèisa de la Reconciliacion dins la Bernauer Straße. Una traucada clara coma lo jorn divisava alara un Berlin autrecòps densa e escura.
Dins l'estat final, que dins fòrça luòcs s'acbèt al la fin dels ans 1980, las installacions frontalièras consistián en:
- un mur de beton de plan enrè naut de dos o tres mètres;
- una alarma de deteccion de contacte al sol;
- una barrièra de contacte de palastra metallica, mai nauta qu'un òme, tenduda de fial de fèrre crancut e de fials de deteccion per contacte;
- fin a la dubertura de la frontièra en 1989, i aviá en mai sus de partidas de dralhas pels cans, de valats de defença contra los veïculs, e des defensas anticarris de ralhs soudats en crotz;
- un camin de ronda (esclairat de nuèch) per l'accès als pòsts de gardia e la circulacion de las colonmas militàrias;
- de miradors (302 en 1989), equipats de projectors de recerca ;
- de dralhas de contraròtla (KS) o « dralhas de la mòrt », totjorn rasclada de fresc, per detectar las traças;
- de barrièras de palastra en mai (en partida) despassant la nauteur d'un òme e per que se podava veire pas que de biais;
- lo mur o la paret frontièra propriament dich, cap a Berlin Oèst, en blòts (en partida en beton rotlat, per balhat pas cap de presa per l'escalada), de 3,60 mètres de naut ;
- par dabant, encara qualques mètres de territòri jos l'autoritat de la RDA.
La largor totala d'aquelas installacions dependava de la densitat dels ostals prèp de la frontièra e anava de 30 a 500 mètres sus la Potsdamer Platz.
Lo detalh de las installacions èra plaçat jol secret militar e doncas mal conegut dels ciutadans de la RDA. Los soldats destacats a la frontièra devián gardar lo silenci. Coma degun saviá pas exactament quin espion de la Stasi podava far un rapòrt sus un charradis inconsequent, totes s'obligavan pimpilhosament al silenci. Qualsevòl s'interessava de tròp prèp a las installacions frontalièras riscava pel mens d'èsser arrestat e menat al pòst de polícia. Podava acabar per una condamnacion a la prison per planificacion de tentativa d'evasion.
Las frontièras aquaticas[modificar | modificar la font]
La frontièra exteriora de la vila de Berlin Oèst crosava en fòrça luòcs de vias navegablas. Lo traçat de la frontièra èra materializat pel [[Senat de Berlin Oèst (govèrn berlinés) per des linhas de gavitèl blancs portant l'inscripcion Sektorengrenze (« limita de sector »).
Las fortificacions frontalièras de la RDA se trapavan toujours sus lors broas, çò impausava de contorns a vegada importants, e que « paredava » las broas de fòrça lacs de la Havel.[55], prèp del palais del Reichstag[56]. Lo mai grand contorn èra sul lac Jungfern, que lo Mur se trapava fins a dos quilomètres del traça real de la frontièra. La listra frontalièra passava mejans d'ancianas pèças d'aiga e las fasiá inutilisablas pels abitants, coma sus la broa Oèst del lac de Groß-Glienicke e sus la broa Sud del lac Griebnitz.
En qualques luòs sus la Spree, i aviá de barrièras imergidas contra los nadaires.
Punts de passatge[modificar | modificar la font]
I aviá 25 pòsts de passatge mejans lo Mur: tretze per las carrièras, quatre per via ferrada e uèit per via fluviala. Los punts de passatge èran fòrtament equipats del costat RDA. Aqueles que desiravan passar devián patir de contraròtle fòrça estrictes, multiples e successius dels doanièrs e dels servicis d'emigracion e d'imigracion; pasmens las formalitats se debanaban d'un biais corrècte. Los veïculs èran furgats d'una mena fòrça plan pimpilhosa. Las formalitats permetavan pas qu'un trafec fòrça redusit.
Lo transit per mejans de transpòrts terrèstres entre l'Alemanha Orientala e Berlin Oèst pel territòri de la RDA èra tanben somés a de restriccions:
- Lo transit ferroviari impausava als trens venent de l’Oèst e circulant sus tres axes previst de s'arrestar pas en territòri èstalemand.
- Le transit rotièr se fasiá per tres « autorotas de transit », que los conductors occidentals podavan s’arrestar pas que dins d'airals de aires de repaus o d'estacions servicis Intertank repartits sus aquele axes e que lor èran especialament reservadas (l’autostòp èra tanben formalament enebit). Aquelas èran equipadas de magasins d’Estats Intershop qu'ofrisiánt de produches occidentals pagables en Deutsche Mark (aqueles luòcs èran interdit teoricament pel Alemands de l’Èst).
- Los rapòrts entre citutadans de la RDA e los viatjaires occidentals en transit èran enebits. Se deviá pas daissar dins los luòc publics quina que siá de publicacion, far la mendra dona a un ciutadan èstalemand o recebre quicòm de lor part.
- E mai, èra formalament enebit als viatjaires en transit de fotografiar los ponts, las garas, las vias ferradas, las zonas industrialas e infrastructuras militaras o paramilitaras situadas sul territòris de la RDA.
Malgrat totas aquelas precaucions, se trobèt fin finala qu'existissiá de passatges secrets jol Mur, sosterrens cavats tanben pels servicis secrets de RDA coma per de passairs.
Del costat Oèst, se passava de pòsts de polícia e de doana mas las simples personas en general èran pas contrarotlada. Sonque pels passatges en transit los viatjaires èran contrarotlats d'un biais estatistic (demanda de la destinacion), e a vegada, contrarotlats mai estrechament, subretut s'i aviá un dopte d'un motiu de perseguida (recerca restrencha).
Lo trafec de merças cap a l'estrangièr èra somes al contraròtle doanièr, alara que cap a la RFA, se fasiá pas que d'enquèstas estatisticas. Los policièrs oèstalemands e de patrolhas aliadas fasián de rapòrts sus las activitats suspèctas, per evitar pel melhor una infiltracion d'espions de l'Èst.
Las fòrças d'occupacion aliadas avián installat pels oficials de punts de contraròtle al Checkpoint Bravo (Dreilinden) e al Checkpoint Charlie (Friedrichstrasse) mas aquò aviá ges d'influéncia sul trafec dels viatjaires e dels visitors.
A l'unificacion monetària de l'Alemanha, lo 1èr de julhet de 1990, totes los pòsts frontalièrs foguèron abandonats: sonque qualques installacions demòran per momòria.
Victimas e tiraires[modificar | modificar la font]
Un nombre de victimas incertan[modificar | modificar la font]
Le nombre exacte de victimas del Mur fa controvèrsia: es pauc aisit a evaluar perque la novèlas victimas èran negadas en RDA. Segon de recercas de la collectivitat berlinesa dels trabalhadors « Collectiu del 13 d'agost », 1 135 personas i daissèron la vida. La Staatsanwaltschaft (burèl de la procuratura generala) de Berlin ne denombrèt 270 que se pòt probar un acte de violéncia de la RDA. Le Zentrale Ermittlungsgruppe für Regierungs- und Vereinigungskriminalität (Grop de recercas central sud la criminalitat del govèrn e de la reünificacion) comptèt 421 mòrts possiblament imputats a la fòrças armadas de la RDA. D'autras fonts indican 125 mòrts a Berlin[57].
Les primièras balas mortelles foguèron tiradas per la polícia de la rota lo 24 d'agost de 1961 sus Günter Litfin[58] (24 ans) prèp de la gara de Friedrichstraße, onze jorn aprèp la barradura de la frontièra, dins una tentativa d'evasion. Lo 17 d'agost de 1962, Peter Fechter (18 ans) perdèt tot sa sang sus la « dralha de la mòrt ». En 1966, dos enfants de 10 e 13 ans foguèron tuats per en total quaranta balas.
Chris Gueffroy es la darrièra victima del Mur lo 5 de febièr de 1989[59].
Las estimacions donan 75 000 òmes e femnas condamnats fins a dos ans de prison coma « desertors de la republica ». La pena èra en general de mai de cinq ans se lo fugitiu damatjèt las installacions frontalièras, èra armat, soldat o detenaire de secrets.
D'entre las victimas del Mur èran tanben qualques soldats. Lo cas mai conegut es sans dobte aquel del soldat Reinhold Huhn, tuat per un passaire[60].
Lo procès dels soldats tiraires[modificar | modificar la font]
Una seriá de procès se faguèt fins a la prima de 2004 per saber aquel que portava la responsabilitat juridica d'aver ordonat de tirar suls fugitius. D'entre los acusats èra lo president del Conselh d'Estat Erich Honecker, son successor Egon Krenz, los membres del Conselh nacional de defensa Erich Mielke, Willi Stoph, Heinz Keßler, Fritz Streletz e Hans Albrecht, lo cap del SED pel districte de Suhl e de generals. Aquel procès provoquèt controvèrsia viva en Alemanha, nombre d'acusats fasent valer que lors actes, a l'epòque, èran pas de crimes segon lo drech èstalemand. Acusavan los tribunals actuals de practicar la « justícia dels venceires »[61].
Los tiraires executants èra recrutats subretot dins la NVA (Armada nacionala populara) o dins las tropas frontalièras. Dentre los acusats, 35 fuguèron aquitats, 44 condamnats amb respièch e mesa a l'espròva e 11 a una pena ferma: coma Albrecht, Streletz, Keßler e Baumgarten (de quatre ans e mièg a sièis ans e mièg de prison). Lo darrièr dirigent communista de la RDA, Egon Krenz, foguèt condamnat en 1997 a sièis ans e mièg de prison per la mòrt de quatre personas lo long del mur de Berlin dins los ans 1980[62]. En agost de 2004, lo tribunal de Berlin condamnèt dos ancians membres del Politbüro amb respièch e mesa a l'espròva. Lo darrièr procès dels tiraires del Mur s'acabèt per una condamnacion lo 9 de novembre de 2004, quinze aprèp la casuda del mur de Berlin.
Lo Mur a l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Lo traçat istoric del mur de Berlin foguèt marcat al sol per un doble reng de caladas e de placas de fonda amb l’inscripcion Berliner Mauer 1961-1989. Existís un parcors istoric del Mur de 29 estapas amb des illustracions e explicacions en quatre lengas suls evenements que se debanèron[63].
Lo musèu del Mur al Checkpoint Charlie[modificar | modificar la font]
Memorial del mur de Berlin dins la Bernauer Straße[modificar | modificar la font]
Dempuèi la fin dels ans 1990, i a dans la Bernauer Straße, al tèrme dels ancians districtes de Wedding e del Centre, un ensems memorial del mur de Berlin comprend lo memorial del Mur, lo centre de documentacion, la capèla de la Reconciliacion, diverses memorials comemoratius de l'ancian cimentèri de la Sophienkirchengemeinde, la fenèstra del sovenir, e de fenèstras arqueologicas...
Lo memorial presenta un fragment de 64 mètres de mur e de No Man's Land, limitats per doas imensas pareds d'acièr, nautas de 6 mètres eplantada en angle drech. Los costats exteriors sont rovilhats (associacion al ridèl de fèrre. Las fàcias interioras, que forman un angle drech amb lo mur, son en acièr inoxidable polit, çò que ne f d'immenses miralhs, onte lo mur se rebat a l'infinit.
Organizacion de l'espaci urban berlinés aprèp la casuda del Mur[modificar | modificar la font]
La casuda del Mur cambièt fòrça lo trafec de l'aglomeracion. Se circula sens problèma d'èst cap a l'oèst suls malhums metropolitans modernizats dins los ans 1990[64]. La listra frontièra se vei encora bien per de grands espacis vuèits. La larga traucada se nomena ara la « dralha dels Murs ». Dins lo centre vila d'abans densament bastit, aquela dralha venguèt espacis d'utilitat publica amb pargues e luòcs de memòria[65]. La novèla gara central foguèt inaugurada dins l'ancian no man's land en mai de 2006[66].
Pasmens, lo Mur, es a dire lo clivatge entre Berlin Oèst e Berlin Èst, es totjorn present. A l'Oèst, las autoritats conservèron de marcas del passat nazi coma los rèstes de la glèisa comemorativa de l'emperaire Guilhèm (Kaiser Wilhelm). Sul Reichstag, incendiat en 1933, la vòlta de veire concebuda per Norman Foster simboliza la democracia alemande que se vòl transparenta. A l'Èst, la RDA daissèt cap de traça del nazisme..
Las arquitectonicas de las doas partida la vila sont tanben plan diferentas. Berlin Oèst compta de vastes espacis de camp perque son enclavament dins la RDA arrestèt l'espension demografica e economica. Dins la la RDA, que Berlin èra la capitala, se desirèt far de la vila una mòstra del socialisme amb l'Alexanderplatz e la construccion de banlègas « grandiosament repetitivas ». L'estatuària socialista demòra çá que là a Berlin Èst amb Marx, Lenin, la faucilha e lo martèl.
Dempuèi la casuda del Mur, lo desvolopament economid de Berlin demòra modèste e inferior a la esperença. L'illa dels musèus, ancianament a Berlin-Èst, venguèt un naut luòc toristic mas los comercis se desvolopèron pas a l'entorn.[67].
Lo Mur dins la cultura, las òbras literàrias e cinematograficas[modificar | modificar la font]
Lo Mur al cinèma[modificar | modificar la font]
- Deutschland Terminus Ost (Alemanha Cap de linha Èst) de 1965 e realizar pael Belga Frans Buyens es un documentari sus la construccion del mur de Berlin[68].
- Las Annadas del mur de 1995 e realizat par Margarethe von Trotta conta l'istòria d'un parelh separat en 1961 pendent la fugida cap a Berlin-Oèst. Lo 9 de novembre de 1989, vint e sèt ans aprèp se tornan encontrar dentre los Berlineses en jòia[69].
- Lo Tunèl de 2001 e realizat par Roland Suso Richter conta l'istòria d'un campion èstalemand que passèt a l'oèst alara que lo mur de Berlin se bastís e ensaja de far venir la sòrra. Lo film es inspirat de la vida d'Hasso Herschel[70].
- Good Bye, Lenin! de 2003 e realizat per Wolfgang Becker, evòca la casuda del Mur e los cambis importants que se produguèron los jorns e setmanas que seguèron: jòia mas tanben pèrda de referéncias per aqueles de la RDA (los Ossis).
- La Vida dels autres (Das Leben der anderen) de 2007 e realizat par Florian Henckel von Donnersmarck conta cossi los dirigents de la RDA utilizèron dins los ans 1980, la Stasi per lor benefici personal.
- Lo Papagai Roge (Der Rote Kakadu) de 2006 e realisat per Dominik Graf, conta l'istòria dels joves Alemands de l'Èst qu'esperavan la libertat. Dins un bar, 'Lo papagai roge', entendon de ròck venent dels Estats Units d'America. Son contrarotlats mai d'uncòp per la Stasi. Lo film se debana en 1961, abans e lo jorn de la construccion del mur.
- Las Alas del désir de Wim Wenders (1987). D'àngels vivon sus Berlin e pòdon entendre çò dispn los mortals quitament las pensadas prigondas. Lo Mur appareis dins lo filme e venguèt un personatge d'eperel…
Lo Mur dins la musica[modificar | modificar la font]
- Lo jorn de la casuda del mur de Berlin, Mstislav Rostropovich improvisèt un concèrt de violoncèl sus una cadièra,al pé del mur. Foguèt seguit per Roger Waters (ancian membre de Pink Floyd) e cantèt "The Wall" amb fòrça mai artistas que Cyndi Lauper, Scorpions, Bryan Adams, eca...
- L'album: las Aventuras de Simon e Gunther (1977), de Daniel Balavoine, mòstra dos fraires alemands, separats de fòrça al moment de la construccion del Mur, e lor tentativa de se tornat trobar.
- L'album concèpte Lou Reed Berlin utiliza lo mur de Berlin coma metafòra de las relacions del parelh al centre de l'album.
- Wind of change, la celèbra canson del grop alemand Scorpions conegut coma un dels simbòls de la reünificacion d'Alemanha e de la fin del ridèl de fèrre.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La frontièra entre l'Euròpa de l'Oèst e l'Euròpa de l'Èst entre 1947 e 1989 èra mai generalament qualificada de « ridèl de fèrre ».
- ↑ "dumont"
- ↑ "dumont"
- ↑ "andre_fontaine"
- ↑ [1]
- ↑ "dumont"[2] (fr)Le Mur de Berlin dans l'Histoire; Gérard-François Dumont (universitat de París Sorbona) sus Herodote.net
- ↑ "Thalmann" (fr)Rita Thalmann, article Histoire de l'Allemagne, la République démocratique allemande, Encyclopædia Universalis, DVD, 2007
- ↑ (fr)André Fontaine, article « Guerre froide », Encyclopædia Universalis, DVD, 2007.
- ↑ "Thalmann"
- ↑ (fr)Anne-Marie Le Gloannec, Un mur à Berlin, p. 47 e seguenta.
- ↑ "dumont"
- ↑ "andre_fontaine" André Fontaine dins (fr)Histoire de la guerre froide, t. 2, p. 348 faguèt estat de « prèp de 3 milions »; lo site Berlin.de escrich qu'entre 1945 e 1961, prèp de 3,6 milions d’Alemands daissèron la zona d’occupacion sovietica e Berlin Èst. Segon Jean-François Soulet : « Atal, de 1950 a 1961, 2 609 321 personas avián quitat la RDA per se refugiar en RFA » dins [3]
- ↑ (fr)Jean-François Soulet, La "question allemande" et la désintégration de l'empire soviétique est-européen, les Cahiers d'histoire immédiate, n°15, pp. 259-274
- ↑ "Thalmann"
- ↑ (en) Another Cold War Myth - The Fall of the Berlin Wall [4] William Blum
- ↑ "dumont"
- ↑ Entrevista menada per Annamarie Doherr, correspondenta a Berlin pel Frankfurter Rundschau, 15 de junh de 1961. (de) Chronik der Mauer
- ↑ Ich verstehe Ihre Frage so, dass es Menschen in Westdeutschland gibt, die wünschen, dass wir die Bauarbeiter der Hauptstadt der DDR mobilisieren, um eine Mauer aufzurichten, ja ? Mir ist nicht bekannt, dass eine solche Absicht besteht ; da sich die Bauarbeiter in der Hauptstadt hauptsächlich mit Wohnungsbau beschäftigen und ihre Arbeitskraft voll eingesetzt wird. Niemand hat die Absicht, eine Mauer zu errichten !
- ↑ Pankow èra l’arrondiment de Berlin Èst que concentrava l’essencial de las institucions politicas de la RDA de 1949 e 1968.
- ↑ Decret de l’Alemanha de l’Èst relatiu a Berlin)
- ↑ "dumont"
- ↑ Déclaracion dels païses membres del Pacte de Varsòvia (13 d'agost de 1961)
- ↑ "berlin.de">(de)[5] La construccion del Mur sul site Berlin.de
- ↑ "berlin.de"
- ↑ Nòta de protesta dels comandants dels sectors occidentals de Berlin
- ↑ Declaracion de Dean Rusk (13 d'agost de 1961)
- ↑ Nòta dels EUA a l'URSS e Nòte del govèrn francés a l'URSS, 17 d'agost de 1961.
- ↑ (fr)Frederick Taylor, Le Mur de Berlin 1961-1989, p. 313
- ↑ (fr)Frederick Taylor, Le Mur de Berlin 1961-1989, p. 320 et p. 338
- ↑ Michel Meyer, Histoire secrète de la chute du mur de Berlin, p. 81-82, Odile Jacob, 2009
- ↑ "berlin.de"
- ↑ "berlin.de2"[6] Potsdamer Platz e Leipziger Platz Berlin.de
- ↑ "dumont"
- ↑ (fr)Discors de John F. Kennedy sus la Rudolph Wilde Platz
- ↑ "soulet" (fr)Jean-François Soulet, La "question allemande" et la désintégration de l'empire soviétique est-européen, Cahiers d'histoire immédiate, n°15, 1999, pp. 259-274
- ↑ "berlin.de"
- ↑ "soulet"
- ↑ "dumont"
- ↑ "berlin.de"
- ↑ "berlin.de2"
- ↑ (fr)Henri Ménudier, article Berlin, Encyclopædia Universalis, DVD, 2007
- ↑ Tèxte complèt del discors e Vidèo del discors
- ↑ "walters"
- ↑ sul site Diploweb
- ↑ 7 000 alemands de l'Èst podèron ganhar la RFA aprèp que se refugièron dins las ambaissades d'aquelas capitalas: (fr)La chute du mur de Berlin, écroulement d'un symbole
- ↑ (fr)Philippe Moreau Defarges, les relations internationales, T 2: les questions mondiales, Le Seuil, 2004, p. 37
- ↑ (fr)La chute du mur de Berlin, écroulement d'un symbole
- ↑ (de) Hans-Hermann Hertle, Katrin Elsner, Mein 9. November, éd. Nicolai, Berlin, 1999
- ↑ (fr)Olivier Compagnon, article chute du mur de Berlin (1989), Encyclopædia Universalis, DVD, 2007
- ↑ José Rovan conta dins son libre (fr)Histoire de l'Allemagne (p. 838) que pendent l'estiu de 1989, aviá respondut a la question sus l'eventualitat d'une reünificacion, que pensava que se feriá mas que podava pas dire quand, dins sièis jorns o dins sièis ans
- ↑ "walters"
- ↑ (fr)Philippe Moreau Defarges, Les Relations internationales, T 1: les questions régionales, Le Seuil, 2003, p. 38.
- ↑ (fr)Philippe Moreau Defarges, 2003, p 38.
- ↑ (fr)[7] Dubertura e casuda del mur de Berlin, Delphine Bour Site alemand de l'acadèmia de Versalhas, ed:Académie de Versailles }
- ↑ 52° 31′ 9.277″ Nòrd 13° 22′ 48.9119″ Èst / 52.51924361, 13.380253306.
- ↑ (de)[8] Lo mur vist dempuèi lo cèl en 1989Berlin.de
- ↑ "fertey"
- ↑ "figuière" (fr)Céline Figuière, A Berlin, le «permis de tuer» de la Stasi plombe la commémoration du Mur, Le Temps, 14 août 2007
- ↑ "figuière"
- ↑ Pendent l’estiu de 1962, un tunèl foguèt cavat par un fugitiu vivent a Berlin Oèst e desirant i far venir la familha. L’evasion capitèt mas son passaire tuèt lo jòve sosoficièr gardaia frontièra de 20 ans, Reinhold Huhn, qu'ensejava de s’arrestar. Berlin.de
- ↑ "lemonde" LeMonde.fr, Découverte d'un document polémique sur le mur de Berlin, 12.08.07
- ↑ "lemonde"
- ↑ "berlin.de3"[9] Lo traçat del Mur dins Berlin Berlin.de
- ↑ "dumont"
- ↑ "berlin.de3"
- ↑ (fr)Antoine Jacob, Berlin s'offre une gare grandiose, Le Monde, 28.05.06
- ↑ "dumont"
- ↑ [10]
- ↑ [11]
- ↑ [12]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
En francés[modificar | modificar la font]
- Sandrine Woelffel & Wendelin Ettmayer, 'Berlin libérée - occupée - divisée - unifiée', ed. Hirlé, 2009
- Claude Quétel, Dictionnaire de la guerre froide (Larousse), París, 2008.
- Arthur Schlesinger (trad. jos la dir. de Roland Mehl), Les Mille Jours de Kennedy, Denoël, París, 1966.
- André Fontaine, Histoire de la guerre froide, de la guerre de Corée à la crise des alliances (1950-1963), Seuil, coll. « Points Histoire », París, 1983 ISBN 2-02-006425-3.
- Pierre Verluise, 20 ans après la chute du Mur. L'Europe recomposée, Pref. J.-D. Giuliani, Choiseul, 2009.
- Anne-Marie Le Gloannec, Un mur à Berlin, Complexe, Bruxelles, 1985 ISBN 2-87027-168-9
- Peter Schneider, L'Allemagne dans tous ses états, B. Grasset, París, 1991 ISBN 2-246-44521-3.
- Yvan Vanden Berghe (trad. 2a ed. per Serge Govaert), Un grand malentendu ? Une histoire de la guerre froide (1917-1990), Academia, Louvain-La-Neuve, cop. 1993, ISBN 978-2-87209-201-7 2-87209-201-3}}
- Daniel Vernet Le Monde, Novembre 1989 : le mur de Berlin s'effondre, Seuil, París, 1999 ISBN 2-02-038185-0.
- Bernard Brigouleix, 1961-1989 : Berlin, les années du mur, Tallandier, París, 2001 ISBN 2-235-02297-9.
- Gilles Freissinier, La Chute du mur de Berlin à la télévision française : de l'événement à l'histoire (1961-2002), L'Harmattan, París, 2006 ISBN|2-7475-9906-X.
- Philippe Demenet, J'ai vécu le mur de Berlin, Bayard Jeunesse, París, 2007 (ISBN 978-2-7470-2248-4).
- Alexandra Novosseloff, Franck Neisse, Des murs entre les hommes, La Documentation française, París, 2007 ISBN 978-2-11-006838-5.
- Renatus Deckert [Editor], La nuit où le mur est tombé avec Marcel Beyer, Durs Grünbein, Emine Sevgi Özdamar, Thomas Rosenlöcher, Kathrin Schmidt, Uwe Tellkamp, Inculte, 2009 trad. Marie Hermann, ISBN 978-2-916940-19-9.
- Léon Herschtritt, Die Mauer, Le Mur, Berlin 1961, Éditions La Collection, París, 2009 ISBN 978-2-9534522-0-4
En alemand[modificar | modificar la font]
- Thomas Scholze, Falk Blask, Halt! Grenzgebiet! — Leben im Schatten der Mauer [« Stop ! Zone frontière ! La Vie dans l'ombre du Mur »], Berlin, 1992 (ISBN 3861630303).
- Thomas Flemming, Hagen Koch, Die Berliner Mauer - Geschichte eines politischen Bauwerks [« Le Mur de Berlin - histoire d'une construction politique »], Bebra Verlag, 2001 (ISBN 3-930863-88-X).
- Hans-Herman Hertle, Konrad H. Jarausch et Christoph Kleßmann (dir.), Mauerbau und Mauerfall [« Construction et chute du Mur »], Links, Berlin, 2002 (ISBN 3861532646).
- Peter Feist, Die Berliner Mauer [« Le Mur de Berlin »]. 4. Auflage. Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (Der historische Ort, Nr. 38)(ISBN 3-931121-37-2) [13].
- Joachim Mitdank, Berlin zwischen Ost und West. Erinnerungen eines Diplomaten [« Berlin entre Est et Ouest, souvenirs d'un diplomate »], Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (Édition Zeitgeschichte - Band 14) (ISBN 3-89706-880-X) [14].
- Axel Klausmeier, Leo Schmidt, Mauerreste - Mauerspuren [« Restes et traces du Mur »], Westkreuz-Verlag, Berlin/Bonn, 2004 (ISBN 3929592509).
- Renatus Deckert (Hg.) [Éditeur]: Die Nacht, in der die Mauer fiel – [25] Schriftsteller erzählen vom 9. November 1989 [« La nuit de la chute du Mur. Des auteurs [au nombre de 25 et venant de plusieurs pays] donnent leurs récits sur le 9 novembre 1989 »], Suhrkamp Taschenbuch:4073, 2009 (ISBN 978-3-518-46073-3)
En anglés[modificar | modificar la font]
- Rory MacLean, Stalin's Nose: Across the Face of Europe, HarperCollins, Londres, 1992 (ISBN 0-00-215871-X)
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Berlin, vitrine de la guerre froide : le mur Entrvista de l'istorian Claude Quétel, que dirigiguèt la publicacion del Dictionnaire de la guerre froide (Larousse 2008).
- Le Mur de Berlin, archius televisadas de l'Institut national de l'audiovisuel
- Le mur de Berlin en 1964, tres ans aprèp son edificacion, archiu de la Télévision suisse romande
- Mur de Berlin, la guerre des espions, film documentari de Jean-Charles Deniau e Ali Laïdi, França, 2009, 80'
- Patrick Rotman, Un mur à Berlin, 1 h 45 min., France 2 éditions, 2009
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)MurdeBerlin.fr Site d'informacion sus la casuda del mur de Berlin
- (de)Dossièr tematic sus Berlin.de, site oficiel de la vila de Berlin, e lo traçat del mur dins lo centre vila.
- Wir waren so frei… Archius en linha del periòde de 1989/1990, jos licénsia Creative Commons.
- Vista satellit d'un tròç del Mur sus WikiMapia
- (de)Experten Forum DDR Grenze (Alemanha)
- Tèxtes istorics sus l'istòria del mur de la bibliotèca numerica European NAvigator
- (fr)Chute du Mur Site d'istòria e de sciéncia politica sus l'evenement, 20 ans aprèp.
- (fr)Dossièr especial 20n anniversari de la casuda del Mur - Touteleurope.fr
- (de)« Emurats », la reconstitucion en 3D del mur de Berlin - dw-world.de
- (fr)Le Mur de Berlin, archius de la Télévision suisse romande


text:
Maranvath
Maranvath[1][2][3] o Maramvath[4] (Marambat en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna qu'ei situada a 2 km de Vic en Fesensac (caplòc deu canton), 30 km d'Aush, 70 km d'Agen e de Tarba e 100 km de Tolosa ;sus l'Ossa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Tor-Pòrta de Maramvath
- Lavador deu Hormé
- Crotz de pèira monolitica a l'entrada deu vilatge
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Maramvath horní dus cònsols a la comuna de Vic en Fesensac, caplòc deu canton. Totis dus èran hils deus haures deu vilatge. Lo purmèr qu'esté coronèu d'Empèri, Joseph Delom (1768-1826). Engatjat volontari tre 1792, participèt a nombrosas campanhas, recebèt la Legion d'Onor e prenguèt la soa retirada en 1815 abans d'èstre elegit cònsol de Vic en 1821. Lo segond, Marc Castex (1914-2002), senator de Gers.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Maranvath
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon


text:
- Inicio > Todas las Categorías
- venta de perros pastor belgamesclado con pastor alemam en quillota quinta region chilee - venta de perros pastor belgamesclado con pastor alemam en quillota quinta region chilee - pastor aleman quinta region - pastor aleman quinta region - venta de perros pastor aleman valparaiso - cachorros pastor aleman del 2011 5 region en venta - pastor aleman quillota - pastor aleman quillota - cachorros pastor aleman v region mayo 2011 - cachorro pastor aleman v region abril 2011 - cachorro mezcla pastor aleman con san bernardo v region abril 2011 - akitas en venta quinta region - akitas en venta en la quinta region - akitas en venta en la quinta region - akitas en venta quinta region -


text:
Josep Tarradellas
Josep Tarradellas i Joan (Cervelló, 19 de genoièr de 1899 – Barcelona, 10 de mag de 1988), marqués de Tarradellas, siaguèt un politician catalan, qu'aguèt lo cargue de president de la Generalitat de Catalonha a l'exili durant la dictatura franquista, dempuèis 1954 entrò la restauracion de la Generalitat de Catalonha en 1980.
Siaguèt conselhièr de la Generalitat republicana. S'exilièt en febrièr de 1939 e residiguèt en França, entrò que tornèt a Barcelona lo 23 d'ochoire de 1977. Es demorat celèbre dins l'esperit collectiu catalan per sa frasa d'arribada "Ja sóc aquí".


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (1889-1945) foguèt cancelièr e dictator d'Alemanha entre lo 30 de genièr de 1933 e lo 30 d'abril de 1945, jorn de sa mòrt per suicidi. Foguèt lo creator de l'ideologia del nazisme.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Archius de l'INA : Entrevista entre Hitler e Franco a Hendaia en octòbre de 1940
- (fr) Article e dorsièr de descargar sus los archius americans concernissent Hitler, las enquèstas de l'FBI e las donadas relativas a un complòt american destinat a lo suprimir en 1933
- (fr) Lo lengatge doble dins l'hitlerisme per Guy Durandin, professor onorari de psicologia sociala a l'Universitat René Descartes-Paris V.


text:
Italian
L'italian es una lenga del grop de las lengas romanicas dins la familha indoeuropèa. Existís un fòrça grand nombre de dialèctes italians.
L'italian estandard, adoptat per l'estat après l'unificacion d'Itàlia, es basat sul toscan (en particular suls dialèctes de la vila de Florença) e es quicòm d'intermediari entre las lengas italodalmatas del sud e las lengas galloromanicas del nòrd. Son desvolopament foguèt tanben influenciat per los autres dialèctes italians e per las lengas germanicas dels envasidors post-roman.
Dialèctes[modificar | modificar la font]
Se distinguisson dos grops clarament diferenciats, desseparats per un grand faissèl d'isoglòssas, la Linha Massa-Senigallia (dicha d'un biais mens exacte "linha La Spezia-Rimini"), que correspond a la copadura de las lengas romanicas en dos grands grops: la Romania occidentala (inclusent l'italian septentrional) e la Romania orientala (inclusent l'italian centromeridional e de l'extrème sud)[1].
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo nòrd-italian o italian septentrional
- Grop galloitalic (una error frequenta es de confondre lo galloitalic amb tot lo nòrd-italian)
- Grop venèt
L'Italian centromeridional :
- Lo toscan, recampa mantun parlars de Toscana e integra, en mai, lo còrs.
- toscan florentin, promogut per Dante al sègle XIII, constituís la basa normalizada de la lenga oficiala italiana.
- Lo còrs (corsu) qu'es vengut una lenga per elaboracion, mas derivada del toscan, amb d'influéncias liguras e un substrat ancian pròche del sarde : parlat en Corsega mas tanben al nòrd de Sardenha (variantas gallurese e sassarese).
- Romanesco contemporain, dialècte toscan parlat dins lo Laci a costat del romanesco classic, eritat de l'Edat Mejana.
- Italian central, parlat dins las regions d'Ómbria, de Laci, de las Marchas e dels abruces. Se distinguisson nombroses parlars seguent las regions : lo laziale a Roma e a l'entorn, lo romanesco classic aital coma lo ciocaro de Frosinone dins la part meridionala de Laci. L' ombrian (o umbro) en Ómbria; lo marchigiano qu'engloba los parlars de las Marchas (d'Ancona, de Fabriano, de Macerata, de Fermo e de Camerino); l' abrucés occidental e l' abrucés adriatic parlat dins los abruces.
- Italian meridional, parlat dins las regions de Campània, de Molise, de Polha, de Basilicata aital coma dins lo nòrd de Calàbria. L'italian meridional compren lo molisano , parlar de Molise.
- Dialèctes de tipe napolitan, comprenent lo campanés (es a dire lo napolitain de Nàpols e sas variantas seguent los parçans de Campània : beneventano de Benevento, salernitano de Salèrne), lo calabrés septentrional (parlat dins lo nòrd de Calàbria), e las doas varietats de lucan (o lucanian), parlat en Basilicata aital coma dins una part de la província calabresa de Cosenza.
- Los dialèctes apulians, emplegats dins la region de Polha e comprenent tres variantas : lo foggiano, parlat dans la província de Foggia; lo barese, dins las províncias de Bari, de Brindisi e pels parçans orientals de Basilicata; e lo tarentin, parlat dins la vila de Tarent e a l'entorn.
Grop lingüistic sicilian :
- Calabrés centromeridional, parlat en Calàbria interiora e devesit en dialèctes.
- Salentin emplegat en Salento, al sud de Polha. Los dialèctes apulians de transicion salentina son parlats, eles, dins las parts meridionalas de las províncias de Brindisi e de Tarent.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pellegrini G. B, Mapa dels dialèctes d'Itàlia, edicion Pacini, Pisa, 1977.


text:
Chanéac
Chanéac (Chanéac en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chanéac es situat a unitat|80|quilomètres}} de Valéncia e a unitat|6|quilomètres {{}} de la vallée de la Eyrieux en amont de Sant-Martin-de-Valamas. La municipalitat se situa en la region de las Anautitas-Boutières.
Chanéac est situé à 80 kilomètres de Valence et à 6 kilomètres de la vallée de l'Eyrieux en amont de Saint-Martin-de-Valamas. La commune se situe dans la région des Hautes-Boutières.


text:
Colòs de Ròdes
Lo Colós de Ròdes (grèc antic: Ὁ Ἥλιoς Ῥόδιoς, Ὁ Koλoσσὸς Ῥόδιoς – ho Hélios Rhódios, ho Kolossòs Rhódios, latin: Colossus Solis Rhodi o Solis Colossus Rhodi, grèc modèrne: Koλoσσός tnς Pόδou – Kolossós tis Rhódu) èra una gigantesca estatua del dieu Èlios bastida sus l'illa grega de Ròdes al sègle III abC per Cares de Lindόs. Sa grandor èra coma aquela de la modèrna Estatua de la Libertat, de Nòva York, alara qu'èra pausat sus una plataforma mens elevada. Foguèt una de las Sèt Meravilhas del Monde.
Las originas[modificar | modificar la font]
Alexandre lo Grand, moriguèt a una edat primieirenca sens designar un successor. Alara esclatèt fòrtas disputas entre sos generals e tres dels quals acabèron per dividir la majora partida d'aquel empèri Mediterranèu.
Pendent la disputa, Ròdes èra al costat de Ptolomèu I e, quand aquel general venguèt rei d'Egipte, formèt una aliança que permetèt de contrarotlar una granda partida del comèrci de la Mediterranèa orientala.
Un autre dels generals d'Alexandre, Antigon, èra ofensat per aquò. En 305 aC ordenèt a son filh Demètri (alara ja un famós general) envasèt Ròdes amb una armada de 40 000 soldats. Pasmens, la ciutat èra plan protegida e a Demetri le calguèt bastir fòrça torres de sètge per accedir als murs. La primièra d'aquelas torres èra montada sus sièis naus, que foguèron enfonzadas pendent una tempèsta abans que se pòscan utilizar. Temptèron encara amb una torre pus granda per tèrra, mas los defensors de Ròdes los arrestèron en inondant la tèrra al pè dels barris per evitar l'avançada de las torres. En 304 abC, una armada de naus enviadas per Ptolemèu arribèt a Ròdes e causèt la desbandada de l'armada de Demetri, qu'abandonèt una granda partida de l'esquipament. Malgrat son fracàs a Ròdes, Demetri foguèt escaissat de Poliorcetes, "aquel qu'assètja las ciutats".
Per celebrar lor victòria, los de Ròdes decidiguèron de bastir una estatua giganta la patronizant al lor dieu, Èlios. La construccion foguèt balhada a la direccion de Cares, natiu de l'illa, que ja avia trabalhat a la construccion de grandas estatuas. Son mèstre, lo famós escultor Lisip, aviá ja bastit una estatua de Zèus de 18 mètres d'auçada.
La construccion e son destin final[modificar | modificar la font]
De recits antics (que diferisson mai o mens) descrivon una estructura interiora formada per de colomnas de pèira (o torres fachas de grands blòts), situada sus un naut pedestal de marbre blanc prèp de la dintrada del pòrt (d'autres fonts indican que se trobava sus una pèirada del pòrt). A l'interior de las torres de pèira se plaçava de bigas de fèrre, e per la cobertura exteriora s'utilizèt de placas de bronze. Una granda partida del material venguèt de l'armament que daissèt l'armada de Demetri, e la segonda torre de sètge foguèt utilizada per bastir los nivèls d'en bas. Las partidas mai elevadas foguèron bastidas amb l'ajuda d'una granda rampa. La torre aviá, al total, una nautor de 34 mètres.
La construccion s'acabèt en 282 abC aprèp 12 ans de trabalh. Demorèt drecha pendent 56 ans, abans que Ròdes patiguèsse un tèrratrem en 226 abC. Alara l'estatua se rompèt pels genolhs e casèt a tèrra. Ptolomèu III ofriguèt de pagar per la tornar bastir, mas un oracle faguèt pensar a los de Ròdes qu'avián ofensat Èlios e declinèron l'ofèrta. Los rèstas de l'estatua demorèron sus el tèrra de Ròdes pendent mai de 800 ans, e maugrat que foguèsson copats èran encara tan impressionants que fòrça viatgèron solament per los veire. Plini lo Vièlh destacava que plan pauc podi´Æn entornejar amb lo braces lo poce casut per tèrra, e que cadun dels dets del Colòs èra pus grand que fòrça estatuas.
En 654 una fòrça aràbia dirigida per Muawiyah I capturèt Ròdes e vendèt los rèstas de l'estatua a un òme de negòcis d'Edessa, segon lo cronicaire Teofanes Isauric. Lo comprador tirèt l'estatua de tèrra e transportèt las placas de bronze sus l'esquina de 900 camèls cap a son país. Se contunhèt de vendre de pèças pendent d'ans, tal coma ne testimònian los rèstas que se pòt trobar sus la rota de la caravana.
La novèla construccion[modificar | modificar la font]
En novembre de 2008, s'anoncièt que lo Colós tornarà èsser bastit. Segon lo Dr Dimitris Koutoulas, que dirigís lo projècte en Grècia, en plaça de reproduire l'estatua originala, bastirà l'òbra amb una nòva estructura. Serà entre 60 e 100 mètres d'auçada, la gent i poirà dintrar fisicament e serà bastida de tal biais que serà una escultura de lutz. Lo projècte poiriá costar fins a 200 milions d'èuros, que seràn obtenguts per soscripcion internacionala e l'artista alemand Gert Hof. Lo nòu Colòs de Ròdes adornarà un cai exterior a la zòna del pòrt de Ròdes, ont serà vesible pels vaissèls en transit.


text:
824
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 824 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, una tèrratrem endomatjèt lei fortificacions dei darrierei vilas tengudas per lei rebèls que capitulèron. En mai, Miquèu II Psellos celebrèt son trionf dins la capitala ont executèt lei volontaris arabis e eslaus de l'armada de Tòmas l'Eslau. En revènge, foguèt indulgent ambé lei Bizantins car l'Empèri èra afeblida, especialament lei flòtas dei themas qu'avián subidas de pèrdas importantas còntra lei naviris de Constantinòple.
En Creta, lei darrierei fòrças bizantinas foguèron obligadas de se rendre ò d'abandonar l'illa que demorèt sota lo contraròtle arabi fins a 961.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après la revirada de 820 e la desfacha de 822, temptativa novèla dei fòrças abbassidas de reprimir l'insureccion acomençada en 816 en Azerbaitjan per Babak Khorramdin.


text:
Monisme
Lo monisme considèra l'Òme coma un èsser unitari, format d'una unica realitat e substància. Existisson dos tipes de monisme:
Monisme espiritualista; Defend que l'Òme es solament esperit.
Monisme materialista; Defend que l'Òme es un èsser fisic e material. La posicion materialista que ten la majora importància es lo reduccionisme fiscalista, qu'explica dins los estats mentals coma estats neurofisiologics del cervèl. Es a dire, la relacion entre esperit e còs es pas una problematica, per çò que los estats mentals prenon forma amb aquela teoria dins lo domeni fisic.
Los filosòfs monistas son un ensems de filosòfs grècs anteriors als filosòfs pluralistas qu'a la diferéncia d'aqueles creson que i a un sol element inicial quelqual se creèt el tot (arché).
Qualques monistas son:
- Tales de Milet
- Anaximandre de Milet
- Anaximònes
- Pitagòras
- Eraclit d'Efès
- Xenofanes de Colofon
- Parmenides


text:
-343
Aquesta pagina concernís l'an -343 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Deditio de Capoá menaçada per lei Samnitas. En cambi de la proteccion romana, la ciutat acceptèt la dominacion totala de Roma sus son territòri. Son aristocracia recebèt la ciutadanetat romana. Aquò marquèt lo començament vertadier de la conquista d'Itàlia per lei Romans.
Regardant lo combat còntra lei Samnitas, lei Romans aprofichèron la manca d'organizacion de seis adversaris e divèrseis errors de comandament per averar tres batalhas dins lo corrent de l'annada. Après aquelei succès, lei Faliscs de Falerii signèron una trèva de quaranta annadas ambé lei Romans. Dos trionfs foguèron organizats per lei cònsols Valerius Corvus e Cornelius Cossus.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Mandadís d'una ambaissada a Roma per felicitar lei Romans de sei victòrias còntra lei Samnitas.


text:
Vilamòs
Vilamòs (en catalan, Vilamós) ei un vilatge e municipi dera Val d'Aran, e eth cap deth terçon de Lairissa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Lo municipi a dus vilatges: Era Bordeta e Vilamòs.
Politica[modificar | modificar la font]
Eleccions de 2011:
Demografia[modificar | modificar la font]
Era poblacion ei de 171 abitants (2014)[2].
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Siti oficiau deth municipi
- Informacion dera Generalitat
- Ficha estatistica IDESCAT
- Carta deth municipi


text:
Arnaut Danièl
Arnaut Danièl, nascut en Rabairac devers 1150, èra un trobador occitan de Peiregòrd de la fin del sègle XII. Foguèt membre de la cort de Ricard Còr de Leon e d'Alfons lo Cast.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Se sabon pas tròp de causas de la vita d'Arnaut Danièl, es conegut mai que mai per los comentaris ulteriors. Segon una vida, Danièl èra nascut dins una familha nòbla al castèl de Rabairac, pr'aquò las fonts contemporanèas semblan indicar qu'èra sovent desmonedat. Raimond de Durfòrt diguèt d'el que menava la mala vida d'un jogaire: "Arnautz l'escoliers, Cui coffondon dat e tauliers E vay coma penedensiers Paupres de draps e de deniers". Las criticas se limitèron pas a son biais de viure mas ataquèron tanben son estil. Aital lo monge de Montaudon critiquèt son biais tròp fosc de compausar e afirmèt dins una de sas òbras: "us fols motz c'om non enten". Èra un dels del trobar clus. S'es pas conservada cap de melodia dels dètz-e-uèch poèmas qu'escriguèt entre 1180 e 1200. Pasmens se considera qu'es lo creador de la sestina, una formula estrofica emplegada puèi per Dante o mai recentament Ezra Pound.
L'influéncia d'Arnaut Danièl[modificar | modificar la font]
Delai la celebritat que fuguet seuna au long de sa vita, l’influéncia d’Arnaut Daniel fuguet fòrça granda dins la literatura pòstmedievala coma per exemple dins los escriches d'autors de lenga catalana coma Cerverí de Girona, Andreu Febrer e Jordi de Sant Jordi. Lo trobador de Rabairac fuguet mai que mai remirat per los poetas italians de la fin de l'Edat Mejana e de la Renaissença. D'eu, Dante e Petrarca escrivegueren que "grand mestre d’amor", fuguet "lo melhor faure dau parlar mairau", que son estil "fai enquera onor au país que lo veguet nàisser".
Divulgacion de l'òbra d'Arnaut Danièl[modificar | modificar la font]
Segon Martí de Riquer[1], l'òbra del trobador èra pas agradiva pels primièrs romanistas formats segon un "esperit francés tradicional". Foguèt un estudiós italian U. A. Canello qu'en 1883 publiquèt una edicion critica de las poesias de l'autor lemosin. Puèi, en 1910, una segonda edicion nasquèt, elaborada per Pierre Lavaud que faguèt conéisser e apreciar la produccion d'aqueste trobador.
Òbras[modificar | modificar la font]
Son estadas servadas nonmàs 17 composicions d'aqueste trobador. Arnaut laisset daus poemas erotics (que los manuscrits son gardats a la Bibliotèca Nacionala de França). Arnaut passa per èsser l’inventaire de la sextina, chap-d’òbra d’acrobacia literària plan adoptat a sa seguida. La sextina impausa que los sieis vers de chada coblada s'achaban per sieis rimas dispausadas alternativament segon la combinason 6-1-5-2-4-3. La setesma e darriera coblada, compausada de nonmàs tres vers, deu comportar los sieis mots clau dau poema. N'en veiquí un extrach:
Quand me soveni de la cambra Ont a mon dam sai que nulhs òm non intra Ans me son tots plus que fraire ni oncle, Non ai membre non fremisca, neis l'ongla Aicí com' fai l'enfant denant la verga Tal paur ai no'l siá tròp de l'arma Del cors li fos, non de l'arma E consentis m'a celat dins sa cambra ! Que plus me nafra'l còr que còps de verga Car lo sieus sers lai ont ilh es non de intra Tots temps serai amb lieis com' carns e ongla E non creirai chastic d'amic ni d'oncle
Arnaut trasmet sa chanson d'ongla e d'oncle A grat de lieis que de sa verga a l'arma, Son Desirat, qui pretz en cambra intra


text:
Douarnenez
Douarnenez en breton ( Douarnenez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Douarnenez A situat a Unitat|600|km}} a l'oèst de París, 250 km al nòrd-oèst de Nantas e a Unitat|25|km {{}} al nòrd-oèst de Kemper, al fons de la baia de Douarnenez.
Particularité De la vila, la isla Tristan #que se situa a Unitat|50|mètres}} aperaquí de la còsta. Es accessible a pè, a marée bassa. Un solar, un phare e una fòrça s'i tròban.
Lo pòrt, abans de venir Douarnenez, en 1541, s'i èra trucat masatge caseriu de Sant-Michel de contunh bourg del isla Tristan, en 1520.
La vila, nichée al fons d'una baia harmoniosament incurvée, desplega las siás façadas acolorides e pittoresques #qu'an sedusit de nombroses artistas tales Auguste Renoir, Eugène Boudin, Emmanuel Lansyer...
Douarnenez est situé à 600 km à l'ouest de Paris, 250 km au nord-ouest de Nantes et à 25 km au nord-ouest de Quimper, au fond de la baie de Douarnenez.
Particularité de la ville, l'île Tristan qui se situe à 50 mètres environ de la côte. Elle est accessible à pied, à marée basse. Un manoir, un phare et un fort s'y trouvent.
Le port, avant de devenir Douarnenez, en 1541, s'était appelé hameau de Saint-Michel puis bourg de l'île Tristan, en 1520.
La ville, nichée au fond d'une baie harmonieusement incurvée, déploie ses façades colorées et pittoresques qui ont séduit de nombreux artistes tels Auguste Renoir, Eugène Boudin, Emmanuel Lansyer...
S'agís a l'encòp d'un important pòrt pesquer e esportiu. Lo gentilici de los sieus abitants es, en francés Douarnenistes, e mai se los s'autreja egalament lo subernòm (mai que mai a las femnas) de Penn sardine, en fasent referéncia a la còfia que pòrtan las femnas e que se sembla a un cap de sarda (penn significa cap en breton). La comuna s'agrandiguèt lo 1945, en se fusionant amb las comunas vesinas de Ploaré, Pouldavid-sud-Mèr e Tréboul.
Es tracta alhora d'un important port pesquer i esportiu. El gentilici dels seus habitants és, en francès Douarnenistes, encara que se'ls atorga igualment el sobrenom (especialment a les dones) de Penn sardine, fent referència a la còfia que duen les dones i que s'assembla a un cap de sardina (penn significa cap en bretó). La comuna es va ampliar el 1945, fusionant-se amb les comunes veïnes de Ploaré, Pouldavid-sud-Mer i Tréboul.
Istòria[modificar | modificar la font]
La preséncia de cuves a garum a las Plomarc'h testifica de l'antiquitat del luòc #que se tròba èsser un dels luòcs melhor conservats d'Euròpa. Lo garum dels Plomarc'h, condiment en semblant a la nòstra nuoc-mâm, i aguèt produsit entre lo primièr sègle de lo nòstre ère e 276. Aqueles ans #veire la còsta oèst del Armorique estrossejada per de nombrós raids de piratas en venent del nòrd de l'Euròpa. Lo primièr Douarneniste conegut es d'en un autre luòc un romain, Caius Varénius Varus, probablament issu de la Narbonnaise. Lo sieu nom a inscrich sus una stèle votive conservada al Musèu départemental breton de Kemper. Es de Pouldavid que las teles (telefonadas « Olonnes ») de Locronan partissián a l'exportacion. Lo nom de Pouldavid, escrich de divèrsas manièras, figura d'en un autre luòc sus nombre de mapas marinas medievalas. Designava lo luòc ont venián fornir-se cèrtas bastissas.
Segon la legenda de la vila de Ys, una vila prospère e insoumise i auriá #èsser bastida antany en la baia, abans d'èsser engloutie per l'ocean en guise de punition divina. Aquela legenda, ponduda en forma a Modèl:La s-, recrée un passat mythique a la Cornouaille en se basant en dels personatges istorics en avent marcat la region abans l'an mil e l'epòca de las invasions scandinaves.
Al començament del Sègle XII, l'avesque de Cornouaille, Robert, fa don de l'isla de Sant Tutuarn al monastèri de Marmoutier (près de Tors en Indre-e-Loire). Aquela isla a #èsser identificada amb la isla Tristan e lo sieu nom ancian, #que fa referéncia a sant Tudy, poiriá èsser a l'origina del nom de la vila. Una autra explicacion étymologique correnta es #que Douarnenez venga de la déformation del breton « douar an enez » #que significa « la tèrra de l'isla »[1]. L'acte de donation indica #qu'una glèisa existissiá ja, mai lèu un pichon monastèri #qu'una glèisa paroissiale. Per çò qu'es del don, sembla aver-i agut coma objectiu un renouveau en la vida religiosa del diocèse.
A l'epòca de las Guèrras de Liga (1576-1598), lo bandit Guy Éder de la Fontenelle aprofècha de la situacion per brigander la Bretanha e mai particularament la Cornouaille e la region de Douarnenez. Lo ile Tristan es un moment la siá basa. Lo consensus de ponduda a la fin de las guèrras de religion o vei se far quitament confiar la gouvernance de l'isla. Fin finala convencut d'intelligéncia colpabla amb los espanhòls e sens #que i aja desbrembat lo remembre de las siás massacres, #èsser roué en luòc de Cauma en setembre 1602. A l'epòca de Louis XIV, la municipalitat i aguèt conegut per faches ligats a la Revòlta de las Casquetas Rojas(1675).
En 1902, lo en comandant Barthélemy-Emmanuel Lo Roy Ladurie, pepin de l'istorian Emmanuel Lo Roy Ladurie, i aguèt destituit de lo sieu grade per i aver refusé de barrar las escòlas agudas per congrégations catolicas a Douarnenez.
En 1921, Douarnenez ven la primièra municipalité comunista de França amb l'eleccion de Sébastien Velly.
En 1924, la cauma de las Penn Sardin, las sardinières de Douarnenez conegut una ressonància nacionala[2].
La présence de cuves à garum aux Plomarc'h atteste de l'antiquité du site qui se trouve être un des sites les mieux conservés d'Europe. Le garum des Plomarc'h, condiment ressemblant à notre nuoc-mâm, fut produit entre le premier siècle de notre ère et 276. Ces années virent la côte ouest de l'Armorique ravagée par de nombreux raids de pirates venant du nord de l'Europe. Le premier Douarneniste connu est d'ailleurs un romain, Caius Varénius Varus, probablement issu de la Narbonnaise. Son nom est inscrit sur une stèle votive conservée au Musée départemental breton de Quimper. C'est de Pouldavid que les toiles (appelées « Olonnes ») de Locronan partaient à l'exportation. Le nom de Pouldavid, écrit de diverses manières, figure d'ailleurs sur nombre de cartes marines médiévales. Il désignait le site où venaient s'approvisionner certains bâtiments.
Selon la légende de la ville d'Ys, une cité prospère et insoumise aurait été construite jadis dans la baie, avant d'être engloutie par l'océan en guise de punition divine. Cette légende, mise en forme au Modèl:S-, recrée un passé mythique à la Cornouaille en se basant sur des personnages historiques ayant marqué la région avant l'an mil et l'époque des invasions scandinaves.
Au début du Sègle XII, l'évêque de Cornouaille, Robert, fait don de l'île de Saint Tutuarn au monastère de Marmoutier (près de Tours en Indre-et-Loire). Cette île a été identifiée avec l'île Tristan et son nom ancien, qui fait référence à saint Tudy, pourrait être à l'origine du nom de la ville. Une autre explication étymologique courante est que Douarnenez vienne de la déformation du breton « douar an enez » qui signifie « la terre de l'île »[3]. L'acte de donation indique qu'une église existait déjà, plutôt un petit monastère qu'une église paroissiale. Quant au don, il semble avoir eu comme but un renouveau dans la vie religieuse du diocèse.
À l'époque des Guerres de Ligue (1576-1598), le bandit Guy Éder de La Fontenelle profite de la situation pour brigander la Bretagne et plus particulièrement la Cornouaille et la région de Douarnenez. L'ile Tristan est un moment sa base. Le consensus de mise à la fin des guerres de religion le voit même se faire confier la gouvernance de l'île. Finalement convaincu d'intelligence coupable avec les espagnols et sans que soit oublié le souvenir de ses massacres, il fut roué en place de Grève en septembre 1602. À l'époque de Louis XIV, la commune fut connue pour des faits liés à la Révolte des Bonnets Rouges(1675).
En 1902, le commandant Barthélemy-Emmanuel Le Roy Ladurie, grand-père de l'historien Emmanuel Le Roy Ladurie, fut destitué de son grade pour avoir refusé de fermer les écoles tenues par des congrégations catholiques à Douarnenez.
En 1921, Douarnenez devient la première municipalité communiste de France avec l'élection de Sébastien Velly.
En 1924, la grève des Penn Sardin, les sardinières de Douarnenez connu un retentissement national[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ La cauma de las Penn Sardin
- ↑ Douarnenez. Consultat lo Mois invalide (mars)M
- ↑ La grève des Penn Sardin


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz (n. 5 de mai de 1846 en Wola Okrzejska, m. 15 de novembre de 1916 en Vevey, Soïssa[1]) foguèt un escrivan polonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1905.
Nasquèt lo 5 de mai de 1846 dins la vila de Wola Okrzejska, pòble situat dins lo voivodat de Lublin. S'inicièt coma jornalista l'an 1869, en realizant de divèrses viatges entre 1876 e 1879, en trabalhant als Estats Units cossí enviat especial entre 1876 e 1878. L'an 1882 foguèt nomenat director del periodic conservador Slowo. En essent ja un prestigiós jornalista e grand defensor de la causa de Polonha, dirigiguèt una carta dubèrta a Guilhèm II d'Alemanha en la que s'opausava a la germanizacion de la Posnania e amb la qu'atraguèt l'atencion mondiala sul futur de lo sieu país. En los començaments de la Primièra Guèrra Mondiala, se trobava a Soïssa, ont formèt, amassa amb Ignacy Jan Paderewski, lo comitat per las victimas de la guèrra en Polonha.
Moriguèt lo 15 de novembre de 1916 dins la vila de Vevey, poble situat dins canton de Vaud.
- 1873: Humoreski z teki Worszyły
- 1875: Hania
- 1877: Szkice węglem
- 1880: Janko muzykant
- 1880: Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela
- 1880: Za chlebem
- 1880: Orso
- 1880: Niewola tatarska
- 1882: Bartek Zwycięzca
- 1882: Jamioł
- 1882: Latarnik
- Trilogia:
- 1889: Sachem
- 1889: Wspomnienie z Maripozy
- 1891: Bez dogmatu
- 1894: Rodzina Połanieckich
- 1896: Quo vadis
- 1900: Krzyżacy
- 1906: Na polu chwały
- 1910: Wiry
- 1912: W pustyni i w puszczy


text:
Saints-Geosmes
Saints-Geosmes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sants-Geosmes es l'alteracion de "Sants Bessones". S'agís de tres fraires bessones grècs : Speusippe, Méleusippe e Éleusippe, sants patrons de Sts Geosmes, #qu'aurián #èsser martyrisés pels Romains, dins aquel vilatge al Modèl:IIe sègle.
Lo culte dels tres bessones es a l'origina del desvolopament d'una abbaye bénédictine, de contunh d'un prieuré al Sègle XII #que #durar fins al Sègle XVIII.
Lo vilatge s'es desvolopat al encreuament de 2 vias romaines.
La glèisa del Sègle XIII a classificat Monument Istoric, amb la siá encripta carolingienne del Sègle IX ont an #èsser trobats en los ans 1990 los ossements de tres fraires bessones del Modèl:IIe sègle als uasses cassés en de multiplas endroits #que confirman la legenda dels tres fraires bessones.
Saints-Geosmes est l'altération de "Saints Jumeaux". Il s'agit de trois frères jumeaux grecs : Speusippe, Méleusippe et Éleusippe, saints patrons de Sts Geosmes, qui auraient été martyrisés par les Romains, dans ce village au Modèl:IIe siècle.
Le culte des trois jumeaux est à l'origine du développement d'une abbaye bénédictine, puis d'un prieuré au Sègle XII qui dura jusqu'au Sègle XVIII.
Le village s'est développé au carrefour de 2 voies romaines.
La glèisa du Sègle XIII est classée Monument Historique, avec sa crypte carolingienne du Modèl:IXe siècle où ont été retrouvés dans les années 1990 les ossements de trois frères jumeaux du Modèl:IIe siècle aux os cassés en de multiples endroits qui confirment la légende des trois frères jumeaux.


text:
Baiona
Baiona qu'ei ua vila d'Occitània, o de Bascoat, situada dens lo parçan deu Baish Ador. Que's tròba dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània. Qu'apartiengó a Labord au sègle XII, arron n'estó desligada. Totun, qu'ei generaument citada dens las listas de comunas de Labord. Qu'estó lo sièti d'ua senescaucia segondària dependenta de la Senescaucia Principau de las Lanas. Que hè partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Lo gentilici qu'ei baionés -esa.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga tradicionau de la conurbacion formada per Biàrritz, Baiona e Anglet (nuclèu deu Baish Ador) qu'ei l'occitan (gascon), segon las enquistas filologicas deus sègles XIX e XX (vejatz en particular l'Atlas linguistique de la Gascogne), mes que i a ua hòrta preséncia deu basco deguda a ua immigracion rurala recenta de l'arrèrpaís bascofòn. En tot cas la lenga dominanta i es lo francés dempuish lo sègle XX. Los movements culturaus locaus que revendican l'occitan e lo basco e qu'an obtengut ua senhalizacion trilingüa en francés, en basco e en occitan. Ara el basco es ganren mai parlat
Los movements occitanistas que revendican lo Baish Ador (dab Baiona) coma ua part d'Occitània, qu'es çò que hè en particular l'associacion culturala locala Ací Gasconha. Los movements basquistas que'u revendican coma ua part deu Bascoat.
Administracion[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Pampalona ( Espanha)
- Daytona Beach ( Estats Units)
- Veliko Tărnovo ( Bulgaria)
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs remarcables[modificar | modificar la font]
- Castèth Vielh
- Catedrau
- Claustre
- Pòrta d'Espanha
- Ciutadèla
- Muralhas
- Comuna-Teatre
- Cais de la Niva
- Musèu Basco e de l'Istòria de Baiona
- Musèu Bonnat
- Glèisa de Sant Andrieu
- Castèth Nau
- Glèisa deu Sant Esperit
- Sinagòga
- Jardin botanic
Arreproèr[modificar | modificar la font]
- A Baiona, tot que s'i dona ; quan ès arribat, tot qu'es dat.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Sent Just-Ibarre
Sent Just-Ibarre (Donaixti-Ibarre en basco, Saint-Just-Ibarre en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Bidosa e los sons afluents de Hosta ur Handia, de Larramendi e de Babatze que travèrsan la comuna.
Los quartièrs que son Ametzaga, Donaiki, Ibarre, Ordokia e Donejakue.
Las comunas tòcatocantas que son Bunuze e Jutsi au nòrd, Pagòla au nòrd-èst, Muskildi en Sola a l'èst, Hozta e Ibarrola a l'oèst e Aussuruc en Sola au sud-èst.


text:
Cricqueville-en-Bessin
Cricqueville-en-Bessin es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna littorale de la Mange, Cricqueville-en-Bessin a situat a dètz quilomètres de Isigny-sus-Mar e a vint-cinc quilomètres de Bayeux, en lo Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin.
Commune littorale de la Manche, Cricqueville-en-Bessin est située à dix kilomètres d'Isigny-sur-Mer et à vingt-cinq kilomètres de Bayeux, dans le Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat deu lo sieu nom a la siá crique n'aiga prigonda #que forma un pòrt natural, de Crycavilla, lo nom a evolucionat en Cricqueville.
En 1891, Cricqueville ven Cricqueville-en-Bessin [3].
La commune doit son nom à sa crique en eau profonde qui forme un port naturel, de Crycavilla, le nom a évolué en Cricqueville.
En 1891, Cricqueville devient Cricqueville-en-Bessin [4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 26 de febrièr 2010
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Cricqueville-en-Bessin », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 26 février 2010