text:
Guèrra de Mexic
La Guèrra de Mexic se debanèt dau 8 de decembre de 1861 au 21 de junh de 1867. Foguèt la consequéncia d'un projècte francés de crear un Empèri de Mexic conservador e catolic capable d'equilibrar la poissança estatsunidenca sus lo continent american. La question dau deute public dau govèrn mexican foguèt utilizada coma pretèxte per Napoleon III per organizar una expedicion comuna ambé lo Reiaume Unit e Espanha. Lei tropas europèas ocupèron aisament lo pòrt de Veracruz per faire pression sus lo govèrn de Mexico. Pasmens, Espanhòus e Britanics partejavan pas l'objectiu francés e se retirèron tre 1862 ambé la conclusion d'un acòrd de pagament dau deute. Laissèron lei Francés ocupar lo centre dau país en 1863 ambé lo sostèn dei conservadors mexicans e de la Glèisa qu'èran en conflicte còntra lo govèrn centrau republican. En 1864, Maximilian de Habsborg, fraire de l'emperaire austrian, foguèt proclamat emperaire de Mexic per lei Francés e seis aliats.
Dins aquò, lo govèrn republican de Juárez capitèt de se retirar dins lo nòrd de Mexic onte poguèt aprofichar lo sostèn deis Estats Units d'America ostils a la creacion d'un Mexic susceptible de representar una menaça[1]. En despiech d'unei campanhas victoriosas, lei Francés e l'armada imperiala mau capitèron de sometre lei guerilhas republicanas. A partir de 1865, en fàcia dau còst de la guèrra e dei menaças de conflicte sus lo continent europèu, Napoleon III decidèt de retirar pauc a pauc lei tropas francesas. La pèrda dau sostèn francés afebliguèt lo poder de Maximilian e lo govèrn imperiau perdiguèt a cha pauc lo contraròtle dau país. Pasmens, maugrat l'avançada dei tropas republicanas, Maximilian refusèt d'abdicar e contunièt lo combat après la partença definitiva dau còrs francés en març de 1867. Sa posicion militara se desgradèt alora rapidament fins a sa captura e son execucion en junh de 1867. Lo govèrn de Juárez restabliguèt alora son autoritat sus lo país.
Una repression saunosa foguèt dirigida còntra leis aliats dei Francés, especialament còntra lei conservadors e la Glèisa. Aquò permetèt ai faccions liberalas d'eliminar seis adversaris e la situacion politica mexicana s'estabilizèt dins lo corrent deis annadas 1870 après d'annadas de caòs dempuei l'independéncia dau país en 1821. En França, la revirada de l'expedicion descreditèt mai lo regime imperiau que s'afondrèt definitivament en 1870 ambé la desfacha còntra Prússia.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En 1848, leis Estats Units d'America avián annexat la mitat nòrd dau territòri mexican (Tèxas, Califòrnia Auta...) e èran pauc desirós de restaurar la poissança de Mexico. Afeblits entre 1861 e 1865 per la guèrra civila, donèron donc d'armas ai republicans mexicans e laissèron passar de volontaris.


c: text/html

text:
Nantas
Nantas (en galò Naunnt, en breton Naoned, en francés Nantes) es una vila de Bretanha e un pòrt en riba de l'ocean Atlantic. Es lo capluòc de la region francesa dels Païses de Léger e del departament del Léger Atlantic.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nantas es situada a proximitat de l'ocean Atlantic, al començament de l'estuari de Léger e au jonhent del riu Erdre e de Léger.
Istòria[modificar | modificar la font]
Nantas foguèt la capitala e la mai granda vila de la Bretanha istorica.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Bon article dins una autra lenga
- Portal:Bretanha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Nantas
- Comuna del Léger Atlantic
- Comuna de Bretanha
- Prefectura
- Vila portuària de França
- Pòrt fluvial
- Vila d'art e d'istòria
- Hanse

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
dilluns, 29 d’abril de 2013
¡¡¡ Victòria epica !!!
Partit important eth que se jogaue aguest dissabte en Villeneuve de Rivière. Era U.E. Bossòst comencèc en tot auer ua bona ocasion damb un shut de Gachi que tocaue eth garròt dera porteria francesa. Eth Villeneuve de Rivière responec damb un shut de Milan que passèc a tocar deth garròt. Ena menuta 25 Miguel mercaue eth 0-1 en un shut ras. En ua fauta centrada en àrea aranesa, Casteran s’auançaue ara defensa e ath portèr aranés e marcaue eth 1-1. Lèu deth descans, en un centre de Marc, Pèir mercaue eth 1-2 damb un polit gol en rematar de cap. Damb eth 1-2 s’ arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, ath començament, eth Villeneuve mos embarrèc ena nòsta àrea. Kike arturaue un bon de cap dera delantera francesa. En ua bona jogada personau Dessaint shutaue e mercaue eth 2-2. Ara seguida patirem era expulsion de Luis per 2 tarjetas auriòles en 5 menutes. Encara se mos complicauem mès es causes quan i auec era doble expulsion de Héctor per part aranesa e Milan pera part francesa. En aguesta jogada se produsiren uns incidents lamentables per part deth public francés ( invasion deth terren de jòc, crits, insults, eca ….) Ath finau, eth partit reprenec era sua normalitat.
En ua jogada personau Pèir siguec derribat laguens der àrea e eth arbitre fiulèc penalty. Eth lançament de penalty per part de Felipe gessec per dessús dera porteria francesa. A dues menutes deth finau en un bon lançament de cornèr per part de Gachi, Cabezas rematue de cap en prumèr garròt mercant eth gol que mos daue era victòria per 2-3.
Ath finau victòria epica damb 9 jogadors que mos place enes prumèrs lòcs dera classificacion : Encausse 52, Etoile du Cagire 51, U.E. Bossòst 50, Isle en Dodon e Villeneuve de Rivière 47, Luchon 44.
Eth pròplèu partit jogam en Bossòst dissabte 4 de mai tas 20 :00 contra er equip d’Isle en Dodon.
Entrenaments aguesta semana: deluns e dijaus.
F.C. Villeneuve de Rivière: Worms, Marsand, Snela, Ikkene, Moreno, Hervas, Bessaguet, Casteran, Milan, Dessaint, Chibarie. Remplaçants: Moutet, Latour.
Tarjetes auriòles : Marsand (42’), Moreno (75’).
Tarjeta vermelha : Milan (70’).
U.E. Bossòst : Kike, Marc, Chapo, Felipe, Héctor, Luis, Gachi, Abraham, Pèir, Ignasi e Miguel. Remplaçants: Salva, Xavi, Cabezas.
Tarjetes auriòles: Miguel (40’), Luis (55’), Salva (73’), Pèir (85’).
Tarjeta vermelha : Luis (60’), Hector (70’).
Trainer: Adrian.
Gols : 0-1 Miguel (25), 1-1 Casteran (35’), 1-2 Pèir (43’), 2-2 Dessaint (65’), 2-3 Cabezas (87’).
Arbitre : Stefani Serge.
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada


text:
NOVEMBRE DE 2005 - NOVEMBRE DE 2007Perque comencèri lo blòg...
2 ans!
Èri mutada al Far West
.
Akò m'agradava. Mas èri sola.
Passavi ma vida sus internet.
Me passejavi de blòg en blòg.
Aviái l'impression d'aver de causas de contar al mond entièr... Lo mond entièr se'n brandava , mas bon, akò o sabiái pas... O aguèsse sachut...enfin, es una autra istòria.
Nasquèt lo blòg.
L'escomesa:
- metre quicòm en linha cada jorn
- èsser la referéncia bloguesca
òc, de còps que i a me la peti grèu.E 2 ans aprèp?
Lo blòg a sa plaça dins ma vida, benlèu ne desapareisserà lèu, benlèu pas.
Regreti d'aver perdut mon anonimat. M'autocensuri sovent, e akò m'agrada pas brica. Es mon sol regret. Es ma fauta. Error de joinessa. Saber que d'unes me legisson e sabon qual soi... ben non, vòli pas... De còps, me disi que deuriái dubrir un autre blòg, mas aqueste m'agrada :) alara o fau pas.
De còps me disi qu'ai tot plen de lectors que soi una star del web system, quand de mond
dins la carrièra
a Estivada me dison "as pas un blòg tu?", me sentissi orgulhosa... e tota moqueta. E de còps que i a agachi las estadisticas e tòrni sus Terra, non, arresta-te de t'enganar l'ego...
Lo blòg es bon per l'ego. Vòstre ego es content, se la peta, confla, dau tant que confla de còps ne peta, urosament que peta. Perque cal arrestar de somiar. Sèm pas res dins aqueste mond e perque avèm un blòg un pauc legit, se poiriam pensar "que..." ben non. Se deman desapareissi, dins 2 jorns m'auretz oblidada (ok, levat la Jefa e Pomponeta que deuràn recaptar ma cambra las pauras d'elas...) Lo blòg es una de las causas que me fa relativisar. Sai pas tròp cossí ni perqué mas es un fach.
Lo mes de novembre es un mes de merda. Cal dire las causas coma son.
Es pas per res se comencèri lo blòg en novembre.
Perqué? me demandaretz: a qué servís un blòg????
a s'estalviar una psicoterapia.
ne soi convençuda.
es un exultòri psicologic (akò vòl dire kikòm o soi la soleta de comprene çò k disi?)
Es lo solet biais qu'ai per exprimir ma conariá pregonda.
Es per akò que disi pas de causas intelligentas, saberudas, sensiblas o esteticas coma o fan d'autres que n'avètz la tièra dins la colona dels ligams.
e encara , ara que m'autocensuri, es pas mai l'exultòri qu'èra, ba, fa pas res, compensarai d'un autre biais (non , pas dins la luxura, lo vici e lo bicatge intensiu).
Finala
, soi contenta de l'aver mon blòg!
A trobat sa plaça dins ma vida, ai capitat de li faire una plaça sens que la prenga tota coma èra lo cas a la tota debuta (pfff, ne parlavi de longa!) e ma fista, la vida es pro polida!
Alara...
fai tirar per un brieu encara!Remember...
- lo primièr text
qu'i observavi la vida...
- la primièra fòto de pè
e la promessa de ne prene d'autras...
- lo primièr text de mas aventuras
... Bridget inside!
- la debuta de l'erotism
.


text:
Lo conselhièr regional fa la cauma de la fam dempuèi lo 27 de mai. A tot nòstre sosten.
L’equipa de Manaset podiá pas demorar sens res faire. Encara que, dins sas legitimas revendicacions, lo conselhièr aja doblidat lo mesprés que la desinformacion occitana n’es victima, nos metem nosautres tanben dins l’accion.
Unanimament, la redaccion de Manaset comença una cauma de la set. A partir d’uèi e fins a la justa satisfaccion de nòstras revendicacions (veïculs de fonccion de marca alemanda, salari de deputats pels jornalistas de Manaset, fraisses d’albergament en ostalariá 5 estelas etc…) refusarem tot aperitiu quin que siá, tot gòt de vin e cervesa artesanala al cors de nòstre servici de desinformacion.
Del meteis biais, tota cantina de beuratge festiu serà d’ara enlà fòrabandida dels nòstres locals secrets.
Nos desencusam alprèp de nòstres amics productors que comprendàn lo sens de nòstra accion.


text:
Cutry (Aisne)
Cutry (Aisne) es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La granja La Fontaine a Cutry informa fermages importantas. Dona lo sieu nom a la una de las brancas de la familha Mottet, las Mottet de la Fontaine.
La ferme La Fontaine à Cutry rapporte des fermages importants. Elle donne son nom à l'une des branches de la famille Mottet, les Mottet de La Fontaine.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Ensenhar nòstras lengas : projèctes europencs e mobilitats transfrontalièras
Laupies, Mélanie
Paulet, Geneviève
Albert, Fabienne
Ridder Serra, Carmen
Baccou, Patrice
Castaing, Delphine
"Nòtras” lengas, l’occitan, lo catalan, devon far fàcia a de problematicas que lor son pròpias al mitan d’un contèxte que lor es desfavorable mas que permet de causas novelas. Per la transmission de lengas minoritàrias, l’Escòla es un actor màger, de terrenh, e ensenhaires o representants de l’educacion artistica e culturala an pas esperat per desvolopar de projèctes qu’assolidan las apròchas e los aprendissatges, en defòra de còps de las abituds e de las pedagogias institucionalas. D’ensenhaires passan al tablèu e presentan lors projèctes, menats en mobilitat, e escambis europeans e transfrontalièrs, que bòtan en lum de problematicas comunas sus un espaci larg per fin de far sorgir idèas e metòds novèls.
Pendent aquela taula-redonda enregistrada lo 01/07/2016, dins l'encastre del Forum Euroregional Patrimòni e Creacion
, los intervenents e l'animatritz Melania Laupies an presentat los diferents projèctes educatius d'escambis e de mobilitat d'escolans menat a l'entorn de la transmission de las lengas regionalas dins los espacis catalan e occitan.
Genevieva Paulet DASDEN d'Erau) e Fabiena Albert (DASDEN d'Aude), conselhièras pedagogicas per l'occitan de l'Acadèmia de Montpelhièr, presentan mai d'una experiéncia menada a l'escala europenca, notadament lo projècte Comenius Regio « Des contes dans nos langues ». Patrici Baccou, director d'APRENE e Carme Ridder Serra de la Societat Catalana de Pedagogia presentan los resultats de lor collaboracion a l'entorn de l'elaboracion del Quadre d'Ensenhament de las Lengas Vivas.
Delfina Castaing, professora d'occitan dins Gers, a l'origina del projècte Erasmus +
GO TO THE FUTURE (Gaelic Occitan TOgether For language Users Trough United Roots and Experiences) explica cossí aqueste projècte recampant collègis de Gasconha, d'Escòcia e d'Irlanda a pogut èsser reconegut coma lo tresen projècte lo mièlhs notat per França.


text:
Un article de Cristian Rapin. Sorsa : Lo Lugarn numèro 82.
Le couteau sur la langue de Renat Merle es un roman escrit, coma lo títol o revèla, en francés. Es un bon roman, rondament menat, de bon legir que s’apièja sus de donadas vertadièras e que las utiliza amb umor.
En bon coneisseire de l’istòria de l’occitanisme politic, l’autor s’apièja sus de tròces d’istòria viscuda.
Cadun sap que lo PNO jos l’empencha de Francés Fontan aviá entreprés una enquista tendent a determinar las termièras precisas de la lenga d’òc. Los resultats, generalament corroborats per d’enquistas universitàrias pus puntualas, avián servit de basa per la realizacion de las divèrsas mapas que coneissèm. Trabalh menimós, exigent, fòrça detalhat, tant talament que certans insconscients (que se comportavan en agents objectius de l’Estat opressor) se’n trufavan en disent que dins aquela enquista, los limits dels parlars d’òc èran fixats a un brot d’èrba prèp.
Tot aquò es utilizat intelligentament per Renat Mèrle que i placa dessùs una istòria de manipulacion menada per la CIA.
Es vertat que i agèt qualques temptativas d’aquela mena que – a nòstra coneissença – anèron pas luènh. Daissam lo legeire desmarmalhar los faches e assajar d’i veire clar entre los enquistaires lingüistics, los psicopatas e los agents estrangièrs. Daissam lo reagir, tanben, fàcia a aqueles personatges politicament ambigús dont certans foguèron occitanistas, que o son pas mai mas que o poiriàn tornar venir.
La matèria occitana es estada pauc utilizada, fins ara, dins los romans franceses que cèrcan mai que mai los inspiracion dins la bascòja parisenca.
Cristian Rapin
*
Tanben sul meteis libre un article de la revista Lo bram dau clapàs numèro 76, febrièr de 2003. Extrach :
Le couteau sur la langue, un roman policièr, un roman negre de Renat Merle.
Se tracha d’un maselaire en seria pres d’una estranha foliá, foliá que mescla a l’encòp las utopias ranças d’aprèp 1968 e las crespacions identitàrias a la virada d’aquel sègle.
Renat Merle fa pas mòstra d’erudicion, mas batís un roman negre pichon, un biais de polar saborós sus l'Occitània e sas bolièras ; del còp, fa arpatejar l’Occitània tota a sos personatges de long en larg e pels travèrses.
Un policièr sus las raras entre lenga d’òc e lenga d’oil. [...]
Un roman sus l’astrada politica de la lenga, sus las lengas dominantas e dominadas, suls maximalistes e los minimalistes de la lenga d’òc e sus las derivas terroristas.
Un polar lingüistic, s’i còpa de lengas, tot aitant qu’òm las parla. Una mena de joièl pichon dins lo mond del policièr meridional, escrich per un coneisseire bon de totas las culturas d’òc.
*
Nòtas :
Le couteau sur la langue per Renat Merle
Edicions Jigal, 141 paginas, prètz 5,95 €, ISBN : 2-9511228-5-1


text:
Segond acte, dins la nuèch dau 22 au 23 de mars 2013, a la periferia de Sanari, aqueu còup. Mai greu, bòrd que l’engenh peta còntra la vitrina d’una autra agéncia immobiliària. Aqueu còup es escrich « FLNP » en luec de « FNLP » coma a Gareut. E a costat « Prouvenço Libra ». Li aurà degun de nafrat.
Tresen còup, lo sièis de mai, un diluns, a Draguinhan, davant una agéncia bancària. E aqueu còup es lo retorn dau sigle « FNLP ». Exit « FLNP ». La Polícia Judiciària de Tolon e la Sota Direccien de l’Anti Terrorisme dau Parquet de Paris un còup de mai son sasits.
Levat d’una assai de borrolar lei cartas de la part dei pausaires de bombas, fau examinar un pauc son biais d’escriure sa revendicacien. Utilisèron a Sanari una bèla mescladissa grafica : lo mistralenc « Prouvenço » d’un costat, e lo classic - am’una deca « Libra » de l’autre. Nòstrei legèires sàbon que « libra » es, siegue una libertat presa amé la paraula normativa « liura », siegue un biais de dire locau qu’escapariá a nòstra coneissénça.
S’aqueu biais d’escriure es pas conscient de sei decas, es beleu alora tot simplament que lei pausaires sàbon pas la lenga, au mens escricha, levat de l’aver entenduda, o legida sensa vertadiera atencien. De tot biais s’es verai que « quau ten la lenga tèn la clau » siam pas encara lèsts de durbir la pòrta de la veritat sus aquel afaire
.


text:
Província de Buenos Aires
La Província de Buenos Aires (en castelhan Provincia de Buenos Aires) qu'ei ua província argentina desseparada de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires. Qu'ei devesida en sosunitats administrativas aperadas partits qui amassan mantuas vilas e los lors territòris. La província que's compausa de partits de qui forman lo Gran Buenos Aires (autament dit, la grana banlèga autorn de Buenos Aires) e deus partits dits de l'"interior", qu'ei a díser los parçans de la campanha.
Au nòrd la província de Buenos Aires que costeja l'arriu de la Plata, puish, mei au sud, qu'ei bordada per l'ocean Atlantic on e cabussa l'arriu de la Plata. Mar del Plata, l'estacion balneària màger d'Argentina que's troba donc au sud de Buenos Aires e de La Plata.
Istòria[modificar | modificar la font]
Istoricament, la ciutat de Buenos Aires e la soa província qu'avón que chic d'importància dinc a la creacion de la Vicereiautat de l'Arriu de la Plata en 1776 qui dè lo parat a la ciutat de desenvolopar mentre qui la província bemuishava ua grana diferéncia enter lo son territòri revindicat oficiaument e administrativament (qu'ei a díser tot las tèrras cap au sud, tant vau díser la pampa e Patagònia) e lo territòri efectivament contrarollat (puish que la màger part de la pampa e de la Patagonia qu'eran en vertat contrarollats per diferents grops d'indians nomadas). La província que ho creada lo 16 de heurèr de 1820. L'enjòc estrategic deu sègle XIX que ho la conquesta d'aqueths territòris au mejan de la bastida de hortalessas e d'operacion militara qui la mei importanta b'ei coneguda com la campanha deu desèrt gavidada peu futur president Julio Argentino Roca. Enter 1853 e 1862, per'mor d'un conflicte interne argentin, la Província de Buenos Aires que's declarè independenta de la Confederacion Argentina dab lo nom de Territòri de Buenos Aires. Aquesta situacion que s'acabè arron la batalha de Pavón e la victòria deu president Bartolomé Mitre qui marquè la reintegracion de la província dens la Confederacion Argentina e la soa separacion de la ciutat de Buenos Aires, vaduda capitala federau e la causida de La Plata coma navèra capitala de la província de Buenos Aires. En 1884, las províncias de La Pampa, Neuquén, Chubut, Santa Cruz e Tèrra deu Huec que vadón suu gran territòri revindicat per la Província de Buenos Aires.


text:
Boris Vian
Boris Vian (nascut a Vila d'Avray idem Ville-d'Avray, Sèina e Oise, ara Nauts de Sèina lo 10 de març de 1920, defuntat d'un infart sobte e letal, folzejat, lo 23 de junh de 1959 a París, França) es un escrivan (romancièr, novelista, poèta, autor de cançons, dramaturg, libretista d'opèra, cronicaire, ensagista, critic, traductor e autor de lenga anglesa), inventaire de neologismes acceptats per la societat, umorista, cantaire (sovent politicament engatjat), musician (trompetista de jazz e jogaire de cornet), scenarista de cinèma e actor, pintre, engenhaire de l'Escòla Centrala, inventaire, noctambul santgermanopratenc, glòria del Tout Paris, conferencièr, çò es un òme Protèu, e patafisician, Grand Satrap de l'Òrdre, e Pornoscriptor e ca, un òme d'engèni màger, arquièr multicòrdas, un gèni, francés.
Somari
- 1 La Vida
- 2 L'Òbra
- 2.1 romans e nòvas cortas
- 2.2 poesia e cançons
- 2.3 Umor
- 2.4 varia
- 3 Los caps d'Òbra
- 4 L'òme Protèu
- 5 Lo 'Patafisician
- 6 Citacions
- 7 text um va ri ab il i s...
- 8 TR oU BA D O U R
- 9 Ã
- 10 Òbras
- 11 Bibliografia generala
- 11.1 manuscrits
- 11.2 edicions originalas
- 11.3 reedicions, compilacions, antologias e florilègis
- 11.4 Bibliografia a l'entorn de l'òbra e de l'escrivan
- 11.5 Bibliografia a l'entorn de l'òme sencer
- 11.6 generalitats
- 11.7 traduccions
- 12 Discografia
- 13 Filmografia
- 14 Documents audiovisuals
- 15 Vejatz tanben
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Ligams videografics
- 18 Nòtas
La Vida[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
- ..... Ne morirai d'un càncer a las carbas
Ne serà per un vèspre orràs
Clar, caud, perfumat, sensual
e morirai del poiriment
De d'unas cellulas pauc conegudas
Ne morirai d'una camba desrabada
Per un ratàs gigant sortit d'un traucàs gigant
Ne morirai de cent copaduras
Me ne serà lo cèl tombat dessús
Qu'aquò se trenca coma una vitra pesuga
Ne morirai d'un resclac de votz
Que me ne foradarà ausidors e aurelhas
Ne morirai de blaçaduras sordas
Infligidas a las doas oras de matin
Per de sicaris indecises e capelats
Ne morirai sens me ne mainar
Que morissi ne morirai
Sebelit jos las roïnas secarudas
De mila mètres de coton escrotlat
Ne morirai negat dins l'òli de cambiament d'òli
Trepejat per d'unas bèstias indiferentas
E, just après, per de bèstias diferentas
Ne morirai nus o vestit de tela roja
O cordurat dins un sac amb de lamas de rasor
Ne morirai benlèu sens me calcinar
Tot plen de vernís als artelhs
Amb de lagremas las mans plenas
Amb de lagremas las mans plenas
Ne morirai quand descolaràn
Mas parpèlas jos un solelh enrabiat
Quand a la chut-chut me ne diràn
Causas marridas a boca d'aurelha
Ne morirai de me véser borrelar los pichons
Amai d'òmes estonats e blaimes
Ne morirai rosegat viu
Per de vèrmes, ne morirai amb las
Mans estacadas jos una cascada
Ne morirai cremat dins un incendi trist
Ne morirai un chic, fòrça,
Sens passion, mas amb interès
e puèi quand ne serà tot finit
Morirai.
- trach d'a Ne voldriái cap crebar... (... Je voudrais pas crever)
L'Òbra[modificar | modificar la font]
romans e nòvas cortas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
poesia e cançons[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
- LAS ARANHAS
Per n'Odette Bost
- LAS ARANHAS
Dins los ostals que lai morisson los pichons
S'adintra de mond fòrça vièlh
S'assetan dins l'entredós
Amb la lor cana entre los sius genolhs negres
E n'escotan, en tot capejar.
A cada còp que tussís lo pichon
Las siás mans s'arrapan als sius còrs
E ne fan coma d'aranhassas jaunas
E s'esquiça la tos a l'angle de cada mòble
En tot s'enlairar, moligassa atal un parpalhon blasit
E se truca al plafon pesuc.
Te n'an d'unes risolets vagues
E s'aplanta la tos del pichon
E las aranhassas jaunas
Se pausan, en tot tremolar,
Sus las manadas de bois lis
De las canas, entre los genolhs durs.
Que puèi, d'un còp mòrt lo pichon
Se ne lèvan, amai se'n van endacòm mai...
- trach d'a Cantilènes en gelée
Umor[modificar | modificar la font]
tròbas cortas[modificar | modificar la font]
(...)[modificar | modificar la font]
Cantilènas en gelarèa[modificar | modificar la font]
Ora n'es[modificar | modificar la font]
- ORA N'ES
- Ora n'es qu'un tèxte de lei
Se ne paire los editors de sos dreches
Perque se ne fot en càrcer los alcavòts ordenaris
Que d'eles... almens... las loras poesias los s'aiman.
........................................................................................................
La vida es coma un caissal[modificar | modificar la font]
- LA VIDA ES COMA UN CAISSAL
- La vida, es coma un caissal
D'en primièr i pensèt pas l'òm
E mastega que mastegaràs
Que lèu lèu se ne gasta l'òs
E vos dòl, e la carís l'òm
L'òm la suènha plen de lanha
E per n'èsser de verai garit,
Desrabar la vos cal, la vida.
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
N'ai pus ca tròu enveja[modificar | modificar la font]
- N'AI PUS CA TRÒU ENVEJA
- N'ai pus ca tròu enveja
D'escrieure de pouèmas
Foguèsse coum abans
Ne feriái mai sovent
Mas ne soi a me far vièlh
A me ne far pro serioset
A me ne far consciencioset
A me ne far pigrosiet
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Milanta còps ja o diguèron[modificar | modificar la font]
- MILANTA CÒPS JA O DIGUÈRON
- Milanta còps ja o diguèron
Plan de melhor que non pas ieu
Atal quand ieu escrivi vèrses
Me ne divertissi
Me ne divertissi
Me ne divertissi amai a la rega vos pissi
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Un poèta[modificar | modificar la font]
- UN POÈTA
- Un poèta
Es un èsser unic
De molts exemplars
Que ne pensa vèrses
Tot musiquejant
En sicuts variats
De roges de verds
Sempre magnifics.
((((((((((((((((((((((..................)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))
varia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Los caps d'Òbra[modificar | modificar la font]
L' écume des jours (1946)[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
L'arrache-coeur (1947-1951 )[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Je voudrais pas crever (1951-1959)[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Le deserteur (1954)[modificar | modificar la font]
Cançon dirigida d'en primièr contra l'accion (e las accions, venidoiras, que ja se ne solfinavan e solpre e mitralha futurs...) de l'estat francés en Argeria, que n'èra tot just a mand de debutar la siá guèrra de liberacion nacionala, ne foguèt aicesta cançon tre la siá sortida, un escàndol pels unes mas glòria màger per molts.
En ne refudar atal, en plena actualitat, d'anar tuar de pauvres gens, balhava a la societat francesa e d'en primièr parisenca de l'epòca, una dignitat e un coratge sovent perduts en pels meandres meandrasses tan zigazaguejaires, ziziquejaires e d'a vegadas pro torçuts, de la vie parisienne...
Òme public e reconegut (mas pas per totes, que la siá libertat existenciala fonsala ne fasiá romegar mai d'un...)[1], se n'aprofiechèt d'aicesta posicion amor de s'engatjar dins una causa rèirebona que fòrça o gausavan o gausèron pas.
N'aguèron pas ni lo fetge ni l'engèni nimai lo còr per çò far.
Ne foguèt sul pic un succès, e lo primièr franc en Boris (d'aquel paure Boris, que 10 ans aprèp la siá mòrt ne cantarà d'un biais tras que pertocant e pertinent en Jean Ferrat, en 1969... aprèp un cèrt mai lutecian..., que ne vòl el amb el cremar la Borsa amai lo Panteon..., pour voir si ça tuerait les mythes qui nous dévorent tout du long...) a la tornar cantar, va èsser en Marcel Mouloudji.
Ne seguiguèron molts e moltas, d'a, forra-borra, na Joan Baez (en francés, sioplet !!! Thanks for him, na Joan...) fins a'n Serge Reggiani (idem ma anche in italiano, Il disertore, en 1971...), Peter, Paul and Mary (The Deserter...), n'Hugues Aufray, en Leny escudero, en Joan Isaac (rèirebona version, en catalan, El desertor, Senyor governador... i ca), e'n Santo Catanato (d'una version remirabla, en italian...Questa lettera qui, Egregio Presidente...) e molts autres, en pel mond entièr... Ne foguèt quitament cantada en aleut, pels inuits...
Mai recentament e darrièra, en Renaud.[2]
Mas d'unes que i a la se degeliguèron pas encara aicesta cançon d'empachaire e entrepachaire de virar redond, ges carrat... (id est una autra dimension de l'òme Protèu...).
Una directritz d'escòla de Montluçon ( de vas Montluçon... la nòstra ultima Thule occitana, coma çò li'n diguèt en Micheu Chapduelh) foguèt suspenduda per la vida de tota foncion dins l'administracion publica per aver fach cantar per dos dels sius escolans Le déserteur lo 8 de mai de 1989, per tal de ramentar la capitulacion de l'Alemanha hitleriana lo 8 de mai de 1945.[3]
Publiquèt la cançon per primièra vegada, lo 7 de mai de 1954, lo jorn de la batalha de Dien Bien Phu...
Lo siu messatge (ja me n'ausissi a craïnar los que la paraula messatge los fa sul pic cacalassar, mas es rire d'una sola gauta, lo rire pèc dels endecats umans...) foguèt pas oblidat que, començat amb la Guèrra d'Argeria, ne foguèt tanben un dels imnes de la resisténcia a la Guèrra de Vietnam o la del Golf de tan marrida membrança, per tot l'encloscatge mediatic que foguèt, e tanben la d'Afganistan... (To be continued... ailàs!)
Tant que i aurà de guèrras e tant que i aurà d'òmes sus Tèrra ...From here to Eternity... ne serà son messatge e totjorn, actual.
Lo desertor[modificar | modificar la font]
- LO DESERTOR
- LO DESERTOR
Monsur lo President
Vos fau ara una letra
Que legiretz benlèu
Se n'avètz temps e léser
Me recebèri uèi
Los papièrs de l'armada
Per n'anar a la guèrra
Davant mècres que ven
Monsur lo President
La vòli pas cap far
Que ne soi ges sus tèrra
Per tuar d'innocents
Vos vòli ges macar
Mas ara o vos cal dire
Que ja o decidèri
Ieu me'n vau desertar
Que dempuèi que naissèri
Se me moriguèt lo papà
Se me n'anguèron los frairòts
Se me plorèron los pichons
La mamà ne patiguèt tant
Que ja n'es ela dins lo siu clòt
E se ne trufa de las bombas
E se ne vira del groüm
Quand èri presonièr
Me raubèron la femna
Me raubèron mon arma
E tot lo miu passat
Deman e subre d'ora
Ieu tamparai ma pòrta
Ciao leis annadas mòrtas
E per mila camins n'anirai
Quistarai per la miá vida
En per las estradas de França
D'a Breizh o Elsass entrò Provença
E çò li ne dirai al mond
Refusatz d'obesir
Refusatz de la far
Anetz pas a la guèrra
Refusatz de partir
Se cal balhar de sang
Anatz donar lo vòstre
Ne sètz bon presicaire
Bon sénher President
E se me secutatz
Prevenètz los gendarmas
Que ieu aurai pas d'arma
E que poiràn tirar
....... en Boris Vian (1954)
Citacions[modificar | modificar la font]
e, de subremal o quitament impossible traduire:
e ca
L'òme Protèu[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Lo 'Patafisician[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
aforismes & pensadas[modificar | modificar la font]
- " Ai, quantes volums n'escriuriam, se ne volguèssem denonciar los degalhs causats per l'absoluda conariá. "
- " Evolucion ineluctabla que, d'un biais parallèl al grand brivent aquel que partís d'a l'òme per n'abastar al monin, partís d'a l'òme per s'abastar l'imbecile. "
- " Los mots amb los pets an aquò en comun que ne son de volums d'aire que sortisson d'a las extremitats del tube digestiu. "
òbra poetica[modificar | modificar la font]
- Un jorn
Un jorn
I aurà quicòm mai que lo jorn
Quicòm mai franc que li ne diràn de Jodel
D'un quicomet encara, translucid coma l'arcanson
Que lo s'encastarem dins l'uèlh amb un gèst elegant
I aurà l'auralha, mai crusèl
Lo volutin, mai deglende
Lo comol, mens sempiternal
Lo bauf, que sempre ennevat
I aurà lo chalamondre
L'iurunini, lo baroïc
E tot un plantat d'alanonhas
Las oras seràn diferentas
Pas parièras, sens resultat
Inutil de ne fixar ara
Lo detalh precís d'aquò tot
Una certitud ne demòra: un jorn
I aurà quicòm mai que lo jorn.
- ... trach d'a Cantilènes en gelée
text um va ri ab il i s...[modificar | modificar la font]
pornoscriptor[modificar | modificar la font]
'[(°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
- UN POÈTA
U n po eta
es un ès ser u,nic
D'un molon d'exemplars pastat
Que ne pensa son qu'en ver...me...s
amai n'esc riu son k hein mu si k
Sub re de sic ut s di vèrs es
de rog es a mai de verd s
mas tos te mp s ma g ni fi qu és.
____________________________________
- fO GUeSSI POU E TO
Fou gue ss i pou et o
sari ai ibr ou nho
aur i ai un na s rou j
un a gran da bos t ia
que l ai fou tria i
ma i de ce nt on net s
on temp ila ri ai
mou nobr con plait t
_______________________________________________________
- UN ÒM NUSADET CAMINAVA
Un òm nusadet camin a va
Amb l'ab it en ma ns
L'ab it en ma ns
Es be n lè u pa s ma l in
Ma s sa m fe r ir e
L' ab it al am ai n
La bi ta l a ma in
aiaiaiaiaiaiai
@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@
- VÒLI UNA VIDA EN FORMA D A R ET
Vòli una vida en forma d ar et
Su s un as i et b la va
al fo ns du na da qu os
so let on
vo li un av id en fo rm de sor ra
di ns de ma ns
en forma de pan verd o de cruga
en forma da savata mòla
en forma de faridondaina
de ramonaire o de l il lac
de teera plena de calhaus
de perruquièrr salvatge o d'edredon fol
voli una vida en forma de te
e lai mas na i pas ja ma i pro
ne soi pas jamai content.
TR oU BA D O U R[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
- UN DE MAI
Un de mai
Un sens rason
Mas perque los autres
Se plantejan-ti lou perdequé delhs autres
Li ne tornan res ponça ambe los mots dels auts
De qué ne far autre
qu'esc ri u re, los autres
ne t ran talh e ja r
mai ne tor na r díser
ne torn a r cerc ar
t orna r rec er car
a ma i pa s trob a r
se ne far cag a r
a mai se ne dir d'arre n no n serv eish
Que valdriá melhor se ga(sa)nhar la ton(ha
Mas ma vida l'ai ieu que l'ai mi bido
me n'es cap besonh la me ga(sa)nhar
Es cap cap problèma a de cap
Çò so l(quai)si-be me sab i
tot es ja lo's plant e gèr on
Tot i s se n'inter roguèron
Suls mai piti sicudotet s
La vetz a iéu de qué me'n sòb ra
Me prenguèron tot
lu mots com ò de s
lei mò pouli per fer dau verb
los grumoses los cau's lei grossets
Eths cèus astram lei lanternonas
e las putas ersassas molassas put as sa s put assatz
qu'en rabia da s se ros i go nhan Roc am ro i
E s tot fosc or es tot es tot crida r s
es com o l de sang me i de sex
De vent os ona s ma i ròb in s
A l èra io de qué me'n sòb ra
Se o 'm cal sen s brut de man d ar
E s s en s esc ri u re e s se n s dorm ir
Se ne cal que cercquèssi ta jo
sens mot mutar quit a ment tu
A l na n et qu'm cor jo l pos t am
Al pape t aire hens my pòcha
ni al q rat de ma tir et a
Se cal se fau be'n cau e i cal (fòtimoussu
que mes cand alh e
sol et on et sen s sur tor i èra
que vo'n gaha la bic ona et a el a
mai vos cot el e ja as a cop
emb na lanç o net a de va s e li na
E mai emai
Me ne sac èsser al a càrce r
Ne sob ra rà
pro na serv ela
e ma i ne venc gès si raj a r ls mi us mot s
se minte r roguèron tot es
Ai pus cap lod rec he par l ar
Me pan èron tot es ai la mon au t
se n instal l er on tot es lo s que brilh avan
Amb e de lir as pedal e tas
am be del iras vapor e tas
amb e delir as de u e ch soc s
E de pec gasis re act o r s
ai pas lo men drena sic dot
ai son que los mots pus planòts
tot e s lo s mot s co n i fl e t s mo l e da s pom p i lh s
ai son que me ie u lo la la s<br< Ai son que de do n t de que e s qu o ra c a l
De qu' e s, e la e e l, son qu el es nos aut res vo s si no n
Cos si ne vol e t qu efa guès si
D'un pou è mo a m bak aile mol la h
e ben, maganha, ne farai gis.
((^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^.......¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨]]
- M' AI MA RI Á I
- M' ai mar i ai
- M' ai mar i ai
M'aima r i ai
Ven ir un gr an tro ba d or
Que la g en t me bot ar iá i
D un f um del aur ièr su lca p
Mè vo alà
Ai p as
Pr ogo st per la lib ralha
Qu e ne son git ro p aviu re
Am ai pen si tr o p ala ge n t
Pe r es er sempre con ten t
Demesc ri ure son que ven t.
¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^....................;
Ã[modificar | modificar la font]
- LA VIDA EN ROG E
- Las mamàs vos fan en sangnar
- E vo'n tenon tota la vida
- Amb un riban de carn rèireviva
- Ne sem abalits dins de gàbias
- Ne vivem en mastegar sobralhas
- De pitres desrabats en sangnar
- Que los penjam a l'òrle del breç
- Avem de sang sus lo còs tot
- Ne vivem en mastegar sobralhas
- Ne sem abalits dins de gàbias
- E com a n'ai ma pas o vei re
- Amb un riban de carn rèireviva
- Fa sem raj ar lo del sau tres
- Un jorn i n'aurà pas mai
- E vo'n tenon tota la vida
......................( kody escret . )............................................. ++ 44444 vòli far pisson mamanona 44444++
- TAST & GOST &MAI COLOR UM
I a d'unes sèxes cort et on s
Mai d'au tres que penjan als gin olhs
Rai a ts de jaune o v riu let
com a l'om br a tra v ers lar elha
E las fem na s dequ'una s
ne
nòlon
a bolhonet
caldo de papas
o concentrat de conilh sauvatjonetonel chic hèras(
Lo bolhonet de conilhet salv atge
quo's
bon
amb
pan et
tosta das
_______________________MISSION: P O S S I B L E
Agent 00...................................................................e tà vos ben acabat qu'ei!!!
f u c k u ))))))))))))))))))))))))))))))]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans e nòvas cortas[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Contes de fées à l'usage des moyennes personnes, roman inacabat... Contes fadets per mejanas personas (data d'elaboracion: 1943)
- Boris Vian: Vercoquin et le plancton, roman, 1946 (data de primièra edicion...)... Vercoquin e lo plancton (1943-1945)
- Vernon Sullivan: J'irai cracher sur vos tombes, roman policièr, 1947... Vos escupirai lei tombèus
- Boris Vian: L'écume des jours, roman, id... La gruma dels jorns (1946)
- Boris Vian: L'Automne à Pékin, roman, id... L'autonada a Pequin (1946)
- Vernon Sullivan: Les morts ont tous la même peau, roman policièr, id... Lei mòrts an toei la mèma codena
- Vernon Sullivan: Et on tuera tous les affreux, roman policièr, 1948... Se crebarem toei leis afrós
- Boris Vian: Les Fourmis, nòvas cortas, 1949... Las Formigas (1944-1947)
- Boris Vian: L'Herbe rouge, roman, 1950... L'Èrba roja (1948-1949)
- Vernon Sullivan: Elles se rendent pas compte, roman policièr, 1950... Se ne rendoun ges còmpte (1948-1950)
- Boris Vian: L'arrache-coeur, roman, 1953... Lo desraba-còr (1947-1951)
- Boris Vian: Trouble dans les Andains, roman, 1966, edicion postuma... Trebolèri en pels Andains (1942-1943)
- Boris Vian: Les Lurettes fourrées, nòvas cortas, 1969 id... Las Bèlaspausasa forradas (1948-1949)
- Boris Vian: Le loup-garou, nòvas cortas, 1970 id... Lo Leberon
- Boris Vian: Écrits pornographiques, nòvas cortas e poesias, 1980 id... Varia pornographica (1947-1958)
- Boris Vian: Le Ratichon baigneur, nòvas cortas, 1981 id... Lo Ratonàs banhaire
Poesia e cançons[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Barnum's Digest, poèmas, 1948... Barnum's Digest (1947)
- Boris Vian: Cantilènes en gelée, cantilènas, 1949... Cantilènas en gelarèia (1946-1949)
- Boris Vian: Le temps de vivre, poèmas, 1954... Lo temps de viure
- Boris Vian: Le déserteur ... Lo desertor... Ze Song!!
- Boris Vian: Je voudrais pas crever, poèmas, 1962, edicion postuma (sic)... Ne voldriái cap crebar (1951-1959)
- Boris Vian: Textes et chansons, 1966 id... Tèxtes e cançons
- Boris Vian: Cent sonnets, manuscrit ... Cent sonets (1940-1944)
Particions[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: 83 chansons et poèmes, particions amb tèxtes, P/N/G, edicions Capte Note, 2006, edicion postuma... 83 cançons e poèmas
Teatre[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: L'équarissage pour tous, pèça d'un acte, 1950... L'escarissatge per totes (1947)
- Boris Vian: Les bâtisseurs d'empire ou le Schmürtz, pèça de tres actes, 1959... Los bastidors d'empèri o lo Schmurtz (1957)
- Boris Vian: Le Goûter des généraux, pèça de tres actes, 1962, edicion postuma... L'Espertin dels generals (1951)
- Boris Vian: Le Dernier des métiers, pèça, 1965 id... Lo Darrièr dels mestièrs (1951)
- Boris Vian: Tête de méduse, pèça, 1971 id... Testa de carnmarina (1951)
- Boris Vian: Série blême, pèça , id id... Seria blaima (1954)
- Boris Vian: Le Chasseur français, pèça, id id... Lo Chasseur français (1955)
Opèra e comèdia musicala[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Fiesta, libret d'opèra, 1958... Fiestà
- Boris Vian: Le Chevalier de neige (... o Les Aventures de Lancelot), libret d'opèra, 1974, edicion postuma... Lo Cavalièr de nèu (... o Las aventuras de Lançalòt) (1952-1955)
- Boris Vian: Opéras... Le marquis de Lejañés - Fiesta - Arne Saknussen - Lily Strada - Le mercenaire, librets d'opèra, 1982 id... Opèras... Lo marqués de Lejañés - Fiestà - Arne Saknussen - Lili Strada - Lo mercenari
- Boris Vian: Mademoiselle Bonsoir seguit de La Reine des garces, librets de comèdias musicalas, 2009 id... Domaisèla Adieu-siatz id La Reina de las garçanièras
Scenaris de filmes[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Rue des ravissantes et dix-sept autres scénarios, scenaris, 1998, edicion postuma... Carrièra de las polidonas mai dètz-e-sèt autres scenaris
Ensages e cronicas[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Manuel de Saint-Germain-des-Prés, ensag, 1951... Manual de Saint-Germain-des-Prés
- Boris Vian: En avant la zizique... et par ici les gros sous, ensag, 1958... Endavant la zizica... los picalhons per ieu
- Boris Vian: Derrière la zizique, ensag, 1997, edicion postuma... Darrièr la zizica
- Boris Vian: La Belle Époque (variétés), cronicas, 1998 id... La Bèla Epòca (varietats)
- Boris Vian: Traité de civisme, ensag filosofic, 1999 id... Tractat de civisme
- Boris Vian: Chroniques du menteur, cronicas, id id... Cronicas del messorguièr
Òbras en anglés[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Jazz in Paris, cronicas en anglés, 1998, edicion postuma... Jazz in Paris
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
manuscrits[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Cent sonnets, recuèlh de 112 poèmas, dont sièis sonets en forma de balada, escriches entre 1940 e 1944, illustrat de dessenhs en colors per en Peter Gna (idem Pierre Léglise)...
edicions originalas[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Vercoquin et le plancton, roman, colleccion La plume au vent, cò en Gallimard, París, 1946
- Vernon Sullivan: J'irai cracher sus vos tombes, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", edicion illustrada de 15 dessenhs per en Jean Boullet, Editions du Scorpion, id 1947
- Boris Vian: L'écume des jours, roman, cò en Gallimard, id id
- Boris Vian: L'Automne à Pékin, roman, Editions du Scorpion, id id
- Vernon Sullivan: Les morts ont tous la même peau, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", id id
- Vernon Sullivan Et on tuera tous les affreux, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", id id 1948
- Boris Vian: Cantilènes en gelée, cantilènas, illustrat per na Christiane Alanore, cò en Rougerie, Paris, sd (1949)
- Boris Vian: Les Fourmis, nòvas cortas, Editions du Scorpion, id 1949
- Boris Vian: L'Herbe rouge, roman, cò en Toutain, sd (1950)
- Boris Vian: L'Equarissage pour tous, pèça d'un acte, precedida per un Salut à Boris Vian d'en Jean Cocteau, id id (id)
- Vernon Sullivan: Elles se rendent pas compte, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", Editions du Scorpion, París id
- Boris Vian: L'Arrache-coeur, roman, far assaber d'en Raymond Queneau de l'Académie Goncourt, cò en Vrille, id sd (1953)
- Boris Vian: En avant la zizique... et par ici les gros sous, ensag, edicions Le livre contemporain, id 1958
- Boris Vian: Les Bâtisseurs d'empire ou le Schmürtz, pèça de 3 actes, in Dossiers du Collège de 'Pataphysique, numèro 6 , 29 gueules 86 (idem 23 de febrièr de 1959)
- Boris Vian: Le Goûter des généraux, pèça de tres actes, in Dossier du Collège de 'Pataphysique, num. 18-19, 1962... (escrich en 1951, edicion postuma)
- Boris Vian: Je voudrais pas crever, poèmas, cò en Jean-Jacques Pauvert, París id (ed. postuma)
reedicions, compilacions, antologias e florilègis[modificar | modificar la font]
- Boris Vian:L'écume des jours, seguit de Un Langage-univers per en Jacques Bens, roman, collection 10 18 numèro 115, Union Générale d'Éditions, París, 1963 (amb moltissimas reedicions)
- Boris Vian: L'automne à Pékin, roman, seguit de Avant de relire L'automne à Pékin per en François Caradec, coll. 10 18 nums 208-209, id id 1964 (amb moltas reedicions)
- Boris Vian: Textes et chansons, tèxtes e cançons, causits, ordenats e anotats per en Noël Arnaud, coll. 10 18 num. 452, id id 1970 (quid de las reedicions?)
- Boris Vian: Les fourmis, nòvas cortas, coll. 10 18 num. 496, id id id (id)
- Boris Vian: Troubles dans les Andains, roman, coll. 10 18 num. 497, id id id (?)
- Boris Vian: Cantilènes en gelée, cantilènas, coll. 10 18 num. 517, id id id (pronas reedicions)
- Vernon Sullivan: Et on tuera tous les affreux, roman policièr, coll. 10 18 num. 518, id id id (id)
- Boris Vian (... coucou le revoilou...): Théâtre 1: Le dernier des métiers - L'équarissage pour tous - Le goûter des généraux, pèças de teatre, coll. 10 18 nums 525-526, id id 1971 (id)
- Boris Vian: Théâtre 2: Tête de méduse - Série blême - Le Chasseur français, pèças de teatre, tèxtes establits per en Noël Arnaud, coll. 10 18 nums 632-633, id id id (plan mensas reedicions)
- Boris Vian: Chroniques de jazz, cronicas musicalas, tèxtes establits e presentats per en Lucien Malson, coll. 10 18 nums 642 a 644, id id id (?)
- Vernon Sullivan(... Ze retorn...): Elles se rendent pas compte, roman policièr, coll. 10 18 num. 829, id id 1974 (?)
- Boris Vian (d' al diable Pauvert tornat...): Cinéma/Science-Fiction, cronicas cinematograficas, amb prefaci e nòtas d'en Noël Arnaud, coll. 10 18, num. 1404, id id 1980 (?)...
(Aquí " tot ", es pas la Pléiade mas li n'esta fòrça mai "ais endòrsas" 10 18 que non pas la Pleiada al nòstre e si cher amic santgermanopratenc... )
- Fòra 10 18, dins Le Livre de Poche::
- Boris Vian: L'herbe rouge, roman, seguit de Les lurettes fourrées, nòvas cortas, colleccion Le Livre de poche numèro 2622, París, 1969 (pronas reedicions)
- Boris Vian: Derrière la zizique, cronicas musicalas, edicion revista e aumentada, establida, prefaciada e anotada per en Georges Unglik, coll. LLdP num. 14269, id 1997 (?)
- Boris Vian: Rue des ravissantes et dix-sept autres scénarios, scenaris, amb prefaci e notas d'en Noël Arnaud, coll. LLdP num.14369, id 1998 (?)
- Boris Vian: La Belle Époque (variétés), cronicas musicalas, coll. LLdP num. 14432, id id (id)
- Boris Vian: Le Chevalier de Neige, opèra de 3 actes, seguit d' Opéras, cinc opèras d'1 acte... Le marquis de Lejañés - Fiesta - Arne Saknussen - Lily Strada - Le mercenaire, amb prefacis e nòtas d'en Noël Arnaud, coll. LLdP num. 14432, id id (id)
- Boris Vian: Jazz in Paris, cronica musicala en anglés, edicion bilingüa, tèxt establit e revirat, amb prefaci, nòtas e indèx d'en Gilbert Pestureau, mai discografia d'en Claude Rameil, coll. LLdP num. 14555, id id (id)
- Boris Vian: Traité de civisme, ensag filosofic, amb presentacion, notas e comentaris d'en Guy Laforêt, coll. LLdP num. 14662, id 1999 (id)
- Boris Vian: Chroniques du menteur, cronicas, tèxtes establits e presentats per en Noël Arnaud, coll. LLdP num. 14737, id id (id)
- Boris Vian: Mademoiselle Bonsoir, comèdia musicala de catorze tablèus (sic), seguit de La Reine des garces id de 3 actes, ineditas, amb prefaci de n'Ursula Kübler-Vian e M. d'Déé, e proèmi de na Nicole Bertolt, coll. LLdP num. 31611, id 2009 (id)
(... aquí " tot " tornarmai... e idem per LLdP que per 10 18... lei pleiadas s'escantísson... parai?)
- ... endacòm mai:
- Boris Vian: Vercoquin et le plancton, roman, nrf, cò en Gallimard, París, 1969 (quid de las reedicions?)
- Boris Vian: Le loup-garou, seguit per dotze autras nòvas cortas, tèxtes establits per en Noël Arnaud, cò en Christian Bourgois éditeur, id 1970 (id)
- Vernon Sullivan (...d'aqueu desertor, desertaire e desertador... amai quitament desertur...): J'irai cracher sur vos tombes, roman policièr, cò en Christian Bourgois éditeur, id 1973 (id)
Bibliografia a l'entorn de l'òbra e de l'escrivan[modificar | modificar la font]
- Jean Clouzet: Boris Vian, colleccion Poètes d'aujourd'hui, numèro 150, edicions Pierre Seghers, París, 1971 (en francés)
- Henri Baudin: Boris Vian humoriste, colleccion Actualité-Recherche, Presses Universitaires de Grenoble, Grenòble, 1973 (id)
Bibliografia a l'entorn de l'òme sencer[modificar | modificar la font]
- Noël Arnaud: Les vies parallèles de Boris Vian, colleccion 10 18, numèros 453 a 455, Union générale d'Editions, Paris, 1970... l'òbra, remirabla e indefugibla amor de conéisser en Boris Vian, l'òme Protèu (en francés)
- Françoise Reanaudot: Il était une fois Boris Vian, cò en Seghers, id 1973 (id)
- Philippe Goggio: Boris Vian, cò en Flammarion, 1993 (id)
- Marc Lapprand: V comme Vian, Premsas de l'Université de Laval, Quebèc, 2006 (id)
- Claire Julliard: Boris Vian, Folio Biographie, cò en Gallimard, París, 2007 (id)
generalitats[modificar | modificar la font]
traduccions[modificar | modificar la font]
traduccions d'en Boris Vian[modificar | modificar la font]
- Raymond Chandler: Le grand sommeil 1948 (d'a l'òbra originala The Big Sleep)
- Raymond Chandler: La dame du lac id (id The Lady in the Lake)
- A.E. Van Vogt: Le monde des Ā Hachette & Gallimard Le rayon fantastique 1953 (id The World of Null-A)
- A.E. Van Vogt: Les joueurs du Ā colleccion J'ai Lu numèro 397, 1957 (id The Players of Null-A)
traduccions de l'òbra de Boris Vian[modificar | modificar la font]
L'écume des jours[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Het schuim der dagen, traduccion en neerlandés de n'Han Meyer, Grote ABC, numèro 94, 1967
- Boris Vian: Egunen aparra, amb illustracion de tampa d'en Marc Chagall, traduccion en euscar d'en Ramon Etxezarreta, Elkar S.A., erdal literatura-elaberria, Donostia - Sant Sebastian, 1988... Un libre ja magic dins una lenga magica... tà happy fews... dilhèu fews mes hèra happy!!
Discografia[modificar | modificar la font]
en Boris Vian cantaire[modificar | modificar la font]
- Le déserteur
- Fais-moi mal Johnny
- Les joyeux bouchers
- Cinématographe
- La java des bombes atomiques
- Je bois
- Juste le temps de vivre
- Le petit commerce
- Je suis snob
- La java martienne, (musica sola)
- Complainte du progrès
- On n'est pas là pour se faire eng...
- Bourrée de complexes..., amb lo prodèl de na Magali Noël per Fais-moi mal Johnny e d'en Philippe Clay per Juste le temps de vivre, orquestracions d'en Jimmy Walter,n' Alain Goraguer e n'André Popp, disc 33 torns vinil, amb nòta d'en Jòrdi Brassencs, distribucion Phonogram, Philips sd (Parigi?)
en Boris Vian cantat[modificar | modificar la font]
- Arthur où t'as mis le corps
- Le régiment des mal-aimés
- Valse dingue
- Je bois
- Sermonette
- Sans blague
- J'ai pas d'regrets
- Fugue
- Le déserteur
- De velours et de soie
- Dernière valse
- Que tu es impatiente la mort
amai (dins la version CD):
- Envole-toi
- L'amour en cage
- Ta peau contre ma peau
- Il oublia d'oublier
, disques Jacques Canetti, París, 1965 (ref.: 48805)
Filmografia[modificar | modificar la font]
actor[modificar | modificar la font]
- Notre Dame de Paris, filme d'en Jean Delannoy (c / 115'), França - Itàlia 1956... (...que lai çò ne fa el del Cardenal de París... d'un liucet !!!)
- Les liaisons dangereuses (Las apariadas perilhosas), filme d'en Roger Vadim (b&n / 105'), França 1959... (... ròtle plan mai important de Prévan)
- Le bel âge (L'edat polida), filme d'en Pierre Kast (b&n / 100'), França 1960... (...ròtle de Boris, sic... sortit aprèp lo siu decès)
autor de l'òbra originala font[modificar | modificar la font]
- J'irai cracher sur vos tombes (Vos escupirai lei tombèus), filme d'en Michel Gast, (blanc & negre - ja wohl, mein Freund, Kamerad! - / 100'), França 1959 (... d'un filme pas tan marrit e traite coma se ne diguèt...)
... mas subretot...:
- L'écume des jours, filme d'en Charles Belmont, amb (qu'o s'ameritan, que non sai!) n' Annie Buron: Chloé, na Marie-France Pisier dins lo ròtle de n' Alise ... in Wonderland!!, en Jacques Perrin dins lo de Colin, en Sami Frey dins lo de Chick, en Bernard Fresson dins lo de Nicolas, n' Alexandra Stewart dins lo de n' Isis, en Sacha Pitoeff dins lo del farmacian... amai en Claude Piéplu id mètge, en Sacha Briquet, en Jean-Louis Chauffart id librari , na Martine Ferrière, na Moune de Rivel, en Jacques Rispal, en Jim Wilsam, en Simono eca... e n' Ursula Kübler-Vian dins lo ròtle d'una religiosa... amai na Delphine Seyrig, votz de la narratritz..., scenari (rèirefidèl...) d'en Pierre Pelegri, en Philippe Dumarçay e'n Charles Belmont, decòrs (espectacloses e actors...) de n'Auguste Pace, musica (tostemps en armonia amb çò de mai e actritz...) de n' André Hodeir, fotografiat per en Jean-Jacques Rochut, (color (- en Eastmancolor - Franscope, colors que tot colorum, remirablas, e actrises...- / 115'), produccion Chaumiane , distribucion Rank, França 1967-1968 ...
- (e òc, Mai de 1968 que s'abrandèt e ne passèt del tot inapercebut o quasi... Un filme, una òbra, d'absolut e rèiremeritat redescubrir... Ça s'impose !!!!!!!)... E amb lo Pianocktail !!!... e las nimfèas...
fins a las cellulas del moriment
..... un filme rar... excepcional... d'excepcion
... mag... ic... mag... enc...
Tot Mai... E Magia... excellent
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Philippe Kohly: Boris Vian, la vie jazz, telefilme documentari (b&n/c / 59'), Camera Lucida Productions, França 2009
- e moltas actualitats o documents d'epòca que, tot bèl just, en Philippe Kohly s'utilizèt fòrça pel siu ensag biografic.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) Sit oficial de la Cohérie en Boris Vian
- (fr) Lo quasèrn pichon de l'immens Boris
- (fr) Boris Vian idem Vernon Sullivan: J'irai cracher sur vos tombes... Sit conferéncia del Hall de la Cançon
- (fr) Discografia en imatges d'en Boris Vian
- (it) (en) Le déserteur: dins 48 lengas... amb istòria detalhada de la cançon en italian e anglés, amb tèxt original & videos... Un sit excepcional... segon lo sit Cançons contra la Guèrra (Canzoni contro la Guerra / Anti-war Songs)
- (en) Boris Vian sus l’Internet Movie Database
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
- + de 1940 videos de o subre en Boris Vian sus YouTube... vertadièr portal videografic alandat subre las siás cançons ( cantadas per el mas tot parièr dins un molon de versions o de lengas...) & un santfum d'autres documents per descubrir...
En dintrar coma clau Boris Vian dins lo lor sistèma de recèrca...
Nòtas[modificar | modificar la font]
[4]
- ↑ ... un Favalleli per exemple, e corsegue pr'aquò...
- ↑ veire ligam extèrne: site Cançons Contra la Guèrra
- ↑ veire quotidian L'Humanité: Une directrice suspendue à Montluçon...
- ↑ ... Totes tèxtes revirats per en Patric Sans, trobador multifoncions abertzale occitalan
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Musica/Articles ligats
- Escrivan francés del sègle XX
- Naissença en 1920
- Decès en 1959
- Poèta francés del sègle XX
- Patafisician
- Trompetista de jazz
- Ancian escolan de l'Escòla centrala París
- Òbra de Boris Vian
- Naissença en Sèina e Oise


text:
Dorsièr - L'occitan dins de l'estrangièr / Entrevista
Rosa María Medina Granda, cercaira e ensenhaira en linguistica romana a l’Universitat d’Oviedo dins las Asturias, es presidenta de l’AIEO (Associacion Internacionala d’Estudis Occitans) qu’a per tòca de federar, coordenar e favorisar las recèrcas dins lo domèni dels estudis occitans despuèi 1981. L’entrevista es estada realizada en occitan e en catalan, la pròva bèla de l’escambi possible entre aquelas lengas sòrres e mai largament entre las lengas romanas.Ne legir mai


text:
Briude
Briude (Brioude en francés) z-es 'na vila d'Auvèrnhe administrada (amb lo títol de sosprefectura) pelh departament delh Naut Léger region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Briude z-es 'na sosprefectura delh Naut Léger. Z-es situada a rasa delh riu d'Alèir e son nom ancian de Briva ven justament de la radic cèlta qui vòl dire "pont".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De fondacion romana, Briude fuguèt un lòc de pelerinatge en onor de Sant Julian. 'Quò-es donc un lòc amb d'importants vestigis arqueologics.
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : D'aur amb doas claus de sable adossadas e acompanhadas d'una floralis delh mèsme.
Monuments e lòcs toristics[modificar | modificar la font]
- Basilica de Sant Julian : 'quò-es la pus granda glèisa romanica d'Auvèrnhe (74 m de longor). Fuguèt bastida entre los sègles XI e XIV.
- Estau de la Detela (colleccion sobre aqueste tèma).
- Estau delh saumon e de la rivièra : 'quò-es un musèu-aquarium sobre los salmons de l'Atlantics, espècia menaçada e protegida dins la region.
Demografia[modificar | modificar la font]
Embessonnatges[modificar | modificar la font]
- Itàlia : Suzzara (Lombardia, dempuèi 1995).
- Alemanha : Laufen (Bavièra, dempuèi 1982).
- Reialme Unit : Cardigan (País de Galas) dempuèi 1972.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- (fr) Brioude


text:
Stargate
Una pòrta de las estelas es un aparelh de transpòrt interplanetari fictiu del film Stargate, la pòrta de las estelas. Es tanben l'element central de l'univèrs de ficcion Stargate que comprend las seriá de television Stargate SG-1, Stargate Atlantis, Stargate Infinity e Stargate Universe. Aqueles aparelhs son descrits coma avent èsser creats per un pòble nomenats « los Ancians », e servisson per manipular l'espaci temps, subretot per tòca de crear un trauc de vèrm o vortex permetent de viatjar rapidament entre dos punts de l'espaci temps, d'una pòrta cap a l'autra. Es tanben nomenat « stargate o chappa'ai » dins la lenga fictiva Goa'uld; d'autres pòbles d'aquel univèrs de ficcion la nomena « anèl dels dieus », « cercle dels aujòls », « anèl ancestral », « annulus », « anèl », « portal » eca.


text:
Viure al País – Amb lo Guilhem e lo Dominique pel Causse de Gramat
Coproduction Piget / France Télévisions
Las causas simplas son, de còps que i a, pas tant simplas qu’aquò, e de las melhoras. Biais permet de s’en trachar e de metre dins lo lums de causas e de monde puslèu resconduts. Càquela, se jamai demandatz an aqueste monde de vos far véser aquel tresaur, son los primièrs a s’estonar e de vos dire que francament, veson pas l’interès de far conéisser tot aquò. Modèstes, pas acostumats a se conflar lo pitre.
Lo biais per de monde que l’an
La fòrca de Biais es aquí : anar al rescontre d’una persona, d’un territòri e de totes los biaisses que van ambe. Ensajar de filmar lo gèste, lo pichon d’aquò que fa que la causa simpla ven extraordinaria. Aquel monde son cargats de coneissenças, de causas que son dins lor cap, dins lo còr o encara las tripas. S’en trachan quitament pas pus. Son de causas que fan cada jorn, naturalament. Alèra òc-ben, avèm d’astre de poder agachar tot aquò, de lo comprene per lo tornar far. Dins aqueste periòd ont nos cal de coach e de « tuto » siquenon nos sembla que sèm perduts, avèm aquí plan mai qu’un paissèl. E coma los images son remirables, intim sens genar lo monde, quand se fa de cosina vos fan venir l’estomac darrèr l’esquina !
Dominique e Guilhèm
Aqueste còp, sèm partits pel causse de Gramat, dins lo rajal dels funses. Un paire e son enfans nos espèran. Òm ne profita per aprene de causas pel l’òrt ambe Dominique, cossí empachar las milhaucas de venir per l’ensalada… Per la cosina, Guilhèm comença per aprestar lo cotèl amb un viralenga per l’asugar : « De carn, de farç, de lat » ! Qu’una polida lenga Guilhèm ! Mas sèm pas aquí per far un cors de lenga. Al programa : torrilh de rabas e cojat.
TORRILH DE RABAS
De rabas de per l’òrt que cal palar espés e talhonar plan teunas. Vojar aquò dins una ola a fricassar dins de grais o d’òli d’oliu. De salt, de pebre e remenar pron sovent.
Ajustar dos culhèrs de farina e d’aiga plan cauda per pas far de grumèls.
Còire pendent 1 ora.
Far de trempas ambe de pan de torta un pauc vièlh e sec. Un pauc d’alh, de pebre.
Metre de bolhan (sens tròp de rabas) per acatar las trempas e daissar 4-5 menutas
Al moment de servir, ajustar lo bolhon que cal.
LO COJAT
Cal prene de cojas de per l’òrt plan maduras. Las palar per ne gardar 1Kg.
Las còire dins l’aiga 1/4 d’ora
D’aquel temps podètz far la pasta. Dins un plat, metre 250 g (a vista de nas!) de farina, ambe 4 uòus, de lat, un pesuc de salt e un rajal d’aigardent de pruna.
Estorar los tròçes de coja. Ajustar 250 g de sucre. Mesclar tot aquò ambe la preparacion e la metre dins un plat burrat.
Coire 45-50 menutas dins un forn a 180°C.
Simple me diretz?! Quand sètz biaissuts, tot es pron simple! Bon apetit ! E mercés Piget, Lila e Amic.
Lo Benaset
BIAIS : coproduccion France Télévisions et PIGET
BIAIS N°8 : Amb lo Guilhem e lo Dominique pel… par france3midipyrenees


text:
11/12/2017
Lo Nadau dau pair 'Tiene
Lo Nadau dau pair 'Tiene…, texte perpausat per Patric Ratinòt
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Freja es la bisa de Decembre, freja es la nuech malhada de blanc. Freja es la luna tota ronda que la lumiera esblandurida esclaira los rius, los prats e los champs.
Plan doça es la chalor dau canton 'pres dau quau lo pair 'Tiene, solitari, se chaufa en raibant aus Nadaus qu'avian enchantat son còr de goïat. Coma los drollichons dau vilatge, eu s'en anava los suòcs claquetants jurc'a l'egleisa dont las clòchas lançavan per dessur prats e combas, lo rampau misterios de Nadau.
Au retorn, l'um descrubichia los presents pausats davant la chaminada ; 'na pipa en sucre, un irange, de las nosilhas, de las bilhetas de chocolat ; freule present, qu'es plan vrai, mas presents totjorn esperats.
Ente-t-eu queu temps de l'enfança qu'un ren sufisia au bonur ?. Sai lo vielh e pus degun ne pora me balhar la joia d'ésser uros un ser de Nadau. Sai tot sòu... L'oras s'engrunen, 'laidonc que defòra, lo vent pura jur la forest enlusida de luna, jur las terras e los prats deserts.
Lo pair 'Tiene vai drubir sa pòrta, escruta lo ciau en coneisseire. Tot d'un còp, 'na petada trauca lo silenci, en lai, dau biais de la forest. A ne'n pas dotar, un braconier que chercha a bonifiar l'ordinari, de ser. Mas quò fai frech, eu tòrna cledar sa pòrta.
Rasis dau fuòc que treslusir eu pensa aus Nadaus en familha, pres de sa Marieta que partiguet, veiqui sies ans, per un viatge d'ente jamai l'um ne tòrna. Eu se soven ; "N'obluda pas, meòu, de botar, tu tanben, tos grands suòcs pres dau fogier ; l'um ne sap jamai... !
'Quela chalorosa convidacion tòrna tenaça, e eu aisina, en bona plaça, sos vielhs suòcs, tots dos a s'esbadalhar, tots dos drubits jur un present de pailha... E defòra totjorn lo vent que pura jos la luna argentada. "Mas, qu'es quò donc ? Quauqu'un qu'elulha ? Quò sembla a de las plors de mainajon...
Lo pair 'Tiene entredrueba l'uis e veu, coijats dins la névia, 'na chabra e son chabrit. La mair es endechada a la pauta, 'la sanha, 'l'a ne'n pòt pus. L'òme, suaudament, la pren, la leva e l'apruesma dau fuòc brandejant. Eu lava la plàia e se surpren a ne pas ésser tròp mèrfie per li far un bon pensament. La chabròta que 'leteja de paur e de feure se laissa far e regarda, de sos uelhs amistos, queu vielh secorrable e talament bon. Son chabridon a segut sens crànher e daus tetins apròcha son museu gormand, mas los tetins son boides.
'Laidonc 'Tiene, a sa vacha vai tirar dau lach que lo chabrit afamat vai beure sens 'lenar... Aulhat eu se coija 'pres de sa mair apasada. Tots dos assemblats auran de ser un gitre engardat, loenh de còp de fusilh dau chaçador.
Freja es la bisa de Decembre, freja es la nuech malhada de blanc, quò l'i fai ren, de ser 'Tiene sen la chalor dau fuòc brandejant e profita de quilhs amics que la forest li a balhats coma companhons de Nadau.
Reculit 'pres dau 'Berton Lacomba
La SENDARELA limosina, 4, rue porte des remparts, 87310 – Sent Auvenç
(J. Glaudi Ducourtieux)
Les commentaires sont fermés.


text:
Dimars, 2.1.2018 03h00
L’ahar Weinstein e la denóncia que s’enseguiscoc deus abuses sexuaus sus las hemnas dens lo mitan cinematografic, tanben politic e puèi dens las entrepresas estón una deus tusts de l’annada 2017. Çò que digoi a l’epòca, es que calèva pas que tot se cristallizèsse pas sonque a l’entorn de la personalitat deu productor american mes qu’una presa en compte deu problèma en generau èra solide mès desirable. Estoc lo cas e ne’ns podèm regaudir.
Puèi me vengoc com una evidéncia una soscadissa quan vesoi fisicament las joenas hemnas qu’èran estadas victimas deu predator sexuau. Es evident que l’aspècte “plastic” de lor personas sauta a l’uelh. En resumit, son hemnas fòrça polidas, fòrça mès bèras que non pas la mejana de las hemnas.
Aquò me hascoc pensar que l’espleitacion sexuala de la quala estón las predas avèva començat plan abans lor passatge obligat per la cramba deu productor. Pensam purmèr naturalament a incriminar los shuca-sang deus platèus de rodatge, mes suu banc deus acusats manca, segon jo, tot lo sistèma hollywoodenc de l’espectacle e deu make-believe.
Lo cinèma american es segon jo, l’èi dejà escrit, lo mès marrit deu monde. Jòga a l’encòp suus maishants e suus bons instincts de l’espectator. Los rapòrts dròlles-pairs son exacerbats e omnipresents, la violéncia es la vedeta numèro 1, la hame de venjança es un de las manilhas que hèn reagir, la solidaritat es tostemps estremada, lo “marrits” son una caricatura, los “bons” tanben e lo sèxe es omnipresent, quitament se d’un biais ipocrit (pas jamès muishat, es un país puritan).
Dens tot aqueste arsenal d’utisses deu quau dispausa Hollywood ende hèr córrer lo public, lo fantasma sexuau arriba solide dens los purmèrs. Impossible de produsir un film on i averé pas una vedeta, mascle o femela, sovent los dus, que’t hèr véner los bilhets d’entrada e de la quala, de mès, la vita privada s’amuisha en purmèra pagina deus jornaus desvergonhats, çò que hè part deu jòc, nos cau pas desbrembar. Sèm aquiu dens un sistèma pauc sanitós on l’aspècte artistic es fòrça esluenhat.
Las vedetas, hemnas sustot, son venudas purmèr coma objèctes a fantasma e son jutjadas sus lor aspècte. Tre qu’an botat un pè dens la maquina, son esbrojadas com actoras e paucas son las qu’an escapat au babau. Las podèm pas blasmar, que los apèus deu saunei hollywoodenc foncionan fòrças plan sus las gojatas desirosas d’una vita diferenta e esmiraglanta, tanvau condes de princessas modèrnes.
Seré mès sanitós que lo public desdeishe aqueste estile de cinèma ende s’interessar mès ad un setau art d’autors, de paises mens coneishuts, europencs, asiatics e particularament africans, on una mina d’òbras màgers atenguen lors espectators.
Mes lo combat es tròp desparièr se pensam aus mejans pecuniaris que Hollywood pòt emplegar dens sa propaganda que’u daubrís totis los mèdias d’Euròpa. Davant aqueste buldosèr, l’industria cinematografica de mantuns paises a gaireben desapareishuda en tot deishar salas sancèrament programadas per films americans.
Adieu
A ieu m'estoni lo costat còp de siblet mondial. Se tròba qualqu'un als states per nos donar un subjècte, coma a l'escòla e subte totes les médias occidentals se meton de jogar la meteissa musica. Va plan, deman van se revoltar per salvar los enfants esclaus? , las femnas tuadas? , l'esclavatge economic,la misera, la fam, los salaris miserables, la pena de mòrt, la prostitucion, lo pilhatge de l'Africa????
De tot biais la musica que marcha al pas, aquò m'interèssa pas....
Aquel gascon es pas aluenhat de la lenga mondina, le parlar tolosan recent del sègle passat, qu'es un mixte de gascon e de langadocian, en causa del barrejadis de populacions. Lequal n'a adoptat e adaptat le sistèma verbal gascon qu'es simple e regular ambe la màjer part dels verbes.
Se prefère " m'estonaré" a "m'estonariá" eca...mès se ditz mai le present del verbe "far" en lengadocian.
Comprendi pas que se defendan de blòcs dialectals a l'èra modèrna, quand en vila e s'entremesclan... Legir la seguida
Excellent article de decriptatge e de recadratge, mès aquel cinèma reflècta un mercat amb una oufèrta e una demanda antisociala. Aquelis enfonsaires de l'umanitat luitan contra tota forma de cooperacion umana e sustot de regulacion politica. Es l'Evangèli, la bona paraula estatsunidenca...
Que coneishi personaument quate hemnas qui estón violentadas sexuaument enter 9 e 20 ans, per “parents” o “amics” a qui avèn ahida. Duas que m’ac contèn dirèctament. Tà las duas autas, qu’ac saboi per amics comuns (en un cas, que me’n menshidèvi dejà: que m’estó solament confirmat). E n’ei pas lo tot. Pr’amor de senhaus divèrs, causas non ditas, mauvíver panat, tà duas meis (au mei pauc!) que sospieiti scenaris d’aqueths tanben.
Sheis hemnas.
E quantas tà qui n... Legir la seguida
Sufis pas de denonçat; fau que lo sistem juridique cautionna pas los bandits. L'America es un western ente los sherifs ripous avian prengut lo poder e vivian daus trafics de dròguas, de traitas daus efants, de pedofilia. Tota l'administracion eran corompuda, come los politics, los fonccionarias nauts plaçats. Detenian la CIA, la banca centrla (FED), los medias, detornava daus fonds de l'estat per far un estat dins l'estat.
Lo supersherif Trump vai i botar bon òrdre aidat per los militaris.... Legir la seguida


text:
Et après le 24 octobre ? Quelles actions ? E après lo 24 d’octobre ? Quinas accions ? Ua proposicion.
La manifestation de ce 24 octobre serà certainement la fin d’un cycle. Nous savons tous les avantages et aussi les limites de telles manifestations. Il ne faut cependant pas les dévaloriser parce qu’elles ont permis de dynamiser l’occitanisme et de lui donner une reconnaissance qu’il n’avait pas.
Depuis 2005 nous avons fait la preuve que la revendication en faveur de la langue était portée par un mouvement populaire.
La manifestacion d’aqueste 24 d’octobre que serà lhèu la fin d’un cicle. Que sabem tots los limits de manifestacions d’aqueras. Totun non cau pas desvalorizar l’importància qui an avut en la dinamizacion deu movement occitanista e per la soa reconeishença.
Desempuish 2005 qu’avem hèit la pròva que la reivindicacion en favor de la lenga qu’èra portada per un movement popular.
Adara que cau har mei e miélher. Que cau adaptar lo noste foncionament la situacion de 2015 qui n’ei pas la de 2005.
Las armas de la comunicacion qu’an cambiat.
Lo paisatge politic tanben.
Que cau implicar en la question de la reivindicacion linguistica d’autes sectors de la societat.
Que cau sortir de las oposicions estèrlas qui avem podut víver per los mes passats e qui poderén, e contunhèssen, desmobilizar meilèu que dar l’arsec e l’energia qui hè besonh e qui devem a la generacion qui prenerà en man l’aviéner de la lenga.
Que’m permeti donc de har ua proposicion qui seré la creacion de
la CONVENCION PER LA LENGA OCCITANA.
Qu’atendi las vòstas reaccions.
Après la manifestacion deu 24 d’octobre que prepausi de non pas deishar càder la pression e de contunhar de tira de mobilizar lo monde dinc a l’eleccion presidenciau e dinc a las eleccions legislativas.
Per aquò har que prepausi la mesa en plaça de :
La Convencion per la Lenga Occitana
L’idea qu’ei simpla e que deveré perméter a totas e a tots de participar a l’elaboracion d’un plan d’accions entà arribar enfin a la reconeishença de la lenga.
Que cream ua Convencion qui amassa tots los qui òbran en favor de la lenga occitana.
—Los associatius
—Los artistas
—personalitats qualificadas
—elegits ( de diferentas collectivitats e tanben parlamentaris) .
—…e la lista n’ei pas barrada
Que podem estimar que cau arribar a amassar un centenat de personas entà poder estar representatius. Se’n cau mei que seram mei nombrós !
La Convencion que dèu estar l’emanacion de l’ensemble de la partida de la societat occitana qui ei conscienta de l’importància de sauvar e de desvolopar la lenga.
la Convencion qu’ei un organisme informau, un lòc de concertacion, de coordinacion de formalizacion de la reivindicacion e de formacion per la vulgarizacion de las nostas demandas.
Que s’amassarà autanlèu lo prumèr trimèstre de 2016 entà elaborar lo son calendari.
Que considerarà que la prumèra etapa ei d’apitar un plan d’accion dinc a las eleccions de 2017 ( presidenciau E legislativas)
La Convencion que met en plaça :
—un programa d’accions (manifestacions, peticions, rencontres e autas a definir ) dab un calendari dinc a las eleccions precitadas.
—Que defeneish objectius ( lei, carta, politica regionaus e interregionaus dab objectius clars ).
La Convencion qu’aurà aquò com sol e unic objectiu en elaborar un argumentari qui serà difusat a l’ensemble de la societat occitana ( sector public e privat, associacions e sindicats , collectivitats , elegits etc…)
— Se cau organizar ua manifestacion abans la presidenciala e las legislativas de 2017 qu’ei la Convencion qui aurà de’n definir las modalitats, lo lòc e lo contiengut.
Que designarà un burèu qui aurà un o mantuns pòrtaparaulas.
—Mesa en plaça d’un sistèma de comunicacion de las proposicions
— Creacion de comissions tematicas per elaborar lo contiengut deus eveniments.
La Convencion qu’aurà ua durada de vita limitada e que serà perlongada, se’n pren la decision, au delà de las datas electoraus e devath la forma qui decidirà
La Convencion n’a pas per objectiu de remplaçar las organizacions existentas mes de’s virar sonque de cap a las ACCCIONS COMUNAS qui an per objectiu la mesa en plaça d’un encastre legau clar.
La Convencion que pòt estar lo pòrtaparaula de l’ensemble deu movement qui reivindica en favor de la lenga occitana.
La Convencion que serà tanben la solucion entà perméter a ua generacion navèra de sortir e de préner en man la reivindicacion linguistica.
La Convencion que pòt aver un ròtle tanben de formacion de militants sus la question deus drets linguistics.
Que pòt estar l’interlocutor per l’occitan deus poder publics ( francés mes tanben europèus o autes a un nivèu internacionau).
Se volem un aviéner per la lenga occitana que’u cau pensar, aprestar e organizar.


text:
Miègjorn-Pirenèus
Miègjorn-Pirenèus o Mieidia-Pirenèus (en francés Midi-Pyrénées) es una anciana region administrativa de l'estat francés, en Occitània. Creada artificialament sens tenir compte de las regions istoricas, es facha a partir d'una part importanta del país lengadocian e probablament mens d'un tresen del territòri gascon vesin de Garona; recampa uèch departaments: Arièja, Avairon, Nauta Garona, Nauts Pirenèus, Gers, Òlt, Tarn e Tarn e Garona. Èra la pus granda region de l'estat francés amb uèch departaments e mai de 45 000 km². Son còde INSEE èra 73. Lo darrièr president de la region foguèt Martin Malvy.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La region es creada coma circonscripcion d'accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La « lei Deferre » (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e parteja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territoriala après las eleccions del 16 de març de 1986.
La refòrma de 2015 installa la fusion de la region amb la de Lengadòc-Rosselhon, jol nom provisòri de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus lo 1èr de genièr de 2016.
Administracion[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Article detalhat : TER de Miègjorn-Pirenèus
Economia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Environament[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Miègjorn-Pirenèus sus Wikivoyage
- (oc) Sit oficial Miègjorn-Pirenèus
- (fr) Torisme Miègjorn-Pirenèus
- (fr) Portal Miègjorn-Pirenèus
- (fr) Sit de calcul d'itinerari multimodal en Miègjorn-Pirenèus


text:
Lo temps, es coma la cançon de Brel : -que non siegue l'ivern, sarà pas mai l'estièu-. A l'ora d'anar sota lei tibanèus, n'an plantat dos, li demòran aquesteis imatges de fuliginos que li van apasturar tota una nuechada de pantais. Cadun es agolopat dins la caud de son duvèu, quatre aqui sota. L'endeman, au pichòt matin sempre banhat de nivas e de blasin, Guilhem fa l'aubre drech a la chut-chut...Fau de còp que lo manhan monta pasmens pas question d'embornhar lei garris ! Per tenir lei temps, Rogier prepausa de plegar leu-leu e degun reguinha que la manip es a mand de s'acabar. Van s'avisar en davalant qu'eilà, au camp, lo bòsc se banha quand rescontran l'òrnito sus lo dralhòu. Se pensan bèu promier qu'es aqui perque es estat un pauc frustat de pas poder participar a la balada. A lo morre ennegresit de barbèta, l'er fatigat, la tinhassa banhada e rebèla...
-Que l'a mai ? -demanda Guilhem.
Comprenon subran que lo metge a mai la babaròta, pièger : a fach mai una crisi, aquest còp, a repres sa cançon de l'anhela negra : sa frema que lo vòu laissar, son trabalh que merdeja emai leis ivernants que li fan rebuta...E ara, l'escandale, Jef lo peçuguèt aièr a la sòrtida dei comuns qu' era a se faire una ponhadura... Per dire lo verai un shoot d'eter. Era a estremar son materiau, lo braç ensanausit quand Jef lo trobèt ensucat qu'ensucat. Meme qu'ague pas vogut ne'n parlar en toei, Jef, l'autre s'es talament esbramassat puèi qu'ades, cadun es assabentat de sa deriva mai -le roi z'oizo- a gaire de vòlha per contunhar de ne'n parlar...Lei barrutlaires son estomagats. Ades, Arnaud, lo metge, lo psi de la mission, lo faudrà seguir ont que siegue.
-Bota, anam beure l'aperò, ai recebut de cartagena ! ditz Guilhem per cambiar de cap e d'idèas.
Davalan au refectòri. La cònversa va leu resquilhar devers l'aubatròs qu'an descubert l'a cinc ans aici, l'aubatròs endemic, un biais de fòrabandir tota aquela maganha, lei tuiaires. Aquel aubatròs fai parlar d'eu qu'es endemic tot bèu just. A pas la pluma tant blanquinèla qu'aquela de son colèga de l'arquipeu Crozet, es pas l'aganta-lutz esbleugissènt d'eilà, a pusleu l'umile plumatge d'una ostarda de Crau. Una que gaire pampalheja, pas la gracia insolenta dau sorciu negre present a Keguelen. Aqueu de la virgula faròta que sotalinha l'agach enmascaire. A nimai l'elegancia sorna d'un fuliginos dau mont Fernand... Pasmens, son deis aubatròs, leis indigenas. L'òrnito se regala de ne'n parlar, de contar sei paradas novialas qu'era anat relucar au cratèri Vulcan en fevrier passat. Repren de colors ansin, -le roiz'oizo- ven parlufier.
-Es sublime, la parada noviala deis aubatròs, meis amics : dins un païsatge de torbieras e de copas. Eilamont, una coregrafia de plumas, un moviment acompanhat de cants d'amor. Coma vos dire aquest encantament ? Tot aquò se passa pròche lo nis : lei becs se florejavan d'aise d'aise, tot plen de tendrum...puèi seis alas qu'eran entredubertas se levan subran, se duerbon a brand d'un ample que non sai, en tres temps. Viran viran pròche la nisada. Tot lèugier, sei crits mistolins d'amants esmarrats...
L'a un esclaire dins seis uèlhs que parlariá tot lo temps sens escupir !
-Vaqui que se vòlon de ben, que se frequentan puslèu. Blad de luna. An coma crenta per començar puei ven lo brasàs d'amor aucelenc, la dança noviala ! E va i qu'as paur, que te floreji, que te bequeji...
Lei randonnaires son pivelats de tot aquò e quand contunha, es d'aur :
-Enchusclant, son de trantalhs de becs. Dançan lo pareu. Un biais, coma s'era de fin amor, lo mai drud amb sei doçors, sei tuèrts de becs, sei corba-dònas e sei becadas, elei que sei bolegadissas son tant lordas au sòu. Puèi s'abaucan, pauc a cha pauc, ven la parada d'esperela, coregrafia aluda mens trocejada. Van se tocar, se netejar la cabeça. Tendrament. Leis ornitològs dien que de còps, amb lei jovents en parada, fan lo molon a l'entorn dau nis. Dins aquesta dança que se pòu eternizar, de vertadiers dialògs se fan a de reng, cadun respònd a çò que ven de faire son partenari, segon çò que ven de faire...
E ansin puei, tot aquo s'esperlonga... Mai Ludò ven de rintrar. Es tot esmogut que lança a la cantonada que fai present en toei d'un brinde, en toei qu'aier, es estat papà d'una pichòta !
Adièu l'aucèu, visca lo mossi...Es estrambordat lo Ludò. Còpa la chica a l'ornitò que parlava dau castèu conic environat d'un pichòt valat qu'a derrabat de matas de terra, l'aubatròs, a l'entorn de son nis... La cara de Ludò es enluminada, es tocat de venir paire per lo promier còp de sa vida, un pauc amar d'èstre tant luenh, d'èstre papà sensa èstre pròche son enfant. Va fai chifrar, pensa a sa frema que sembla d'aguer un pauc lo romagau, a crenta de passar a costat d'un moment ufanos. Gaug e amarum s'entremesclan. Es ben acompanhat pasmens. Se festeja aquesta naissença, una copa de champ a la man, cadun es de lo felicitar en s'arrosant lo cocordier.


text:
Dimèrcles de tardor.
Temperatures baishes entara epòca (9°/18° en Les; 10°/18° en Bausen).
Eth dijaus 14 contunharàn es brumes encara qu'es precipitacions seràn fòrça mès intermitentes e es clari quauquarren mès frequents. Es vents contunharàn en tot bohar de forma fèbla e de nòrd.
Es temperatures contunharàn en tot èster fresques (10°/19° en Les; 9°/18 en Bausen).
Eth dissabte e dimenge se disputaràn es desparières pròves deth Trail Carlac; peth moment semble que i aurà quauques bromeres damb bères rogines intermitentes, sustot eth dissabte pera tarde. Ac verificaram ath long d'aguesta setmana.


text:
Avèm vist cossí l’esfòrç de Loís XI de França d’umiliar la noblesa feudala aviá mancat. En Anglatèrra Enric VII deviá son succès a la fratricida de sa classa dins las Guèrras de las Rosas. L’ambicion reiala en França e Occitània restava, pasmens. I aviá de desvolopaments capitalistas en França, qu’aviá son comèrci amb d’esclaus africans e sas colonias. Mas la noblesa teniá la tèrra, e las vilas èran tanben testudas a regard de lors drechs d’autonomia.
Centres potencials de rebellion, las vilas provincialas de França foguèron lo “projècte especial” de l’architecte de la centralisacion reiala, lo Cardenal Richelieu. Richelieu comandèt, al nom de Loís XIII, la demolicion de las fortificacions de las vilas provincialas. Una d’aquelas era la vila occitana de Laudun, e son ciutadan, lo sacerdot jesuita Urban Grandier, s’opausava a la demolicion de sos murs. (Veire Aldous Huxley, “Los Diables de Loudun” e lo filme de Ken Russell, “Los Diables.”)
Grandier arrestèt la demolicion e antagonizèt atal Richelieu. Loís XIII èra caçaire fanatic de “fachilieras”, e l’estat sasiguèt l’oportunitat lavetz d’acusar Grandier d’èsser fachilièr. Sos suplicis foguèron extrems, mesme per comparason amb d’autras causas, mas Grandier refusèt de confessar. Es atal plan dinch lo nòstre respècte per son coratge qu’ajudava de metre fin a l’orror qu’èra la persecucion de “fachiliers.” (Amb Loís XIV, aquò finiriá).
Sa mòrt pasmens arrestava ges la demolicion de las fortificacions de Laudun e de las autras vilas, e la renha de Loís XIII marca lo debut de la monarquia absoluda a l’Estat francés. Aquesta presidiriá sus un desvolopament capitalista lent e limitat, a la despensa de totes, l’aristocracia e l’alta borgesiá exceptadas. Tot esclatariá 150 ans mai tard.
Lo rei d’Escòcia, Jaume VI Estuart, foguèt invitat de devenir Jaume I d’Anglatèrra tre la mòrt d’Isabel Tudor en 1603. Un òme isteric e filh de dos parents murtrits, èra pauruc e sospeciós de tot lo mond. Ajustada a la persecucion de catolics foguèt la persecucion de puritans, e en 1620 la nau “Mayflower” traversèt l’Atlantic per Nord-America, remplida de fugitius calvinistas angleses.
Maugrat lo fach que i aviá ja colons angleses en Virginia dempuei lo temps d’Isabel I, los Estats Units d’uèi preferisson d’onorar los Calvinistas de 1620 coma los pionièrs, “pelegrins” mesme. Bigots e fanatics, aquestes foguèron salvats de la fam pels Indigènas, que los crestians comencèron sulcòp aprèp de chaplar. Perseguissián tanben entre eles las inquisicions contra las “fachilieras.”
Lo calvinisme a las colonias americanas menariá al fondamentalisme evangelista que vesem uèi. En Anglatèrra pasmens, ont lo puritanisme se transformava pr’amor de l’ environament politic, menariá a travèrs un autre sègle a la politica seculara que menariá a son torn al jacobinisme anglés, e puèi mai tard encara als movements socialistas e anarquistas. Mas en America, ont lo puritanisme (calvinisme) èra divorciat del milieu politic anglés, restava una secta religiosa, e son novèl environament d’un continent dich “sauvatge” renforçava son obsession amb l’Ancian Testament e la moralitat de frontièra.
En Anglatèrra l’ora foguèt enfin arribada pels capitalistas enriquits gracias als comercis d’esclaus, d’espécias, e d’autras entrepresas, de se liberar del monopoli reial; de destronar lo capitaliste nacional – lo rei – s’aquel refusava d’ acceptar lors termes.
La guèrra civila anglesa: alta borgesiá contra burgesia revolucionària
Pel terme “borgesiá revolucionària” volèm dire precisament los membres de la classa capitalista al sègle XVII que voliá son independéncia del monopoli reial que l’aviá estranglada dempuèi Bosworth. Lo parlament anglés èra la votz d’aquela borgesiá, e menava en son tren lo pèble de Londres, la pichota-borgesiá, e l’enfant proletariat. Dins lo proletariat i aviá las sectas radicalas coma los Ranters e los Diggers, pionièrs socialistas, anarquistas, e – los Ranters – pionièrs de la liberacion sexuala!
Foguèt lo rei, Carles I Stuart, filh de Jaume, que declarèt la guèrra contra lo parlament anglés en 1642. L’armada reiala foguèt constituida de guerrièrs escoceses e irlandeses e mercenaires franceses, e d’autres estrangièrs. Èra facil pels parlamentaires de se proclamar campions de l’interés nacional e condamnar lo rei coma traite.
Tre lo començament de la guèrra foguèt lo parlament qu’aviá accès a las finanças e los materials. Mas lo rei possedissiá un cap de cavalariá superb dins son nevol, lo prince Rupert del Ren, vencedor de las batalhas de las primieras annadas de la guèrra. Mas, aprèp la batalha de Marston Moor en 1644, la causa del rei foguèt perduda. Carles faguèt apel als Calvinistas (los Covenantaires) de l’Escòcia (qu’el, Carles, detestava!) de l’ajudar, mas eles lo rendèron , presonièr, al parlament anglés. Carles foguèt decapitat tre janvier 1649.
Breument, en 1648, l’armada anglesa (parlamentaria) se trobèt dins las mans del pòble (lo proletariat) anglés. Los Levellers, representatius radicals, forcèron lo general lo mai adepte, Oliver Cromwell, de dissòlvre lo parlament. Mas los Levellers foguèron desfachats aprèp per Cromwell e los generals. Un nombre foguèron penduts, la rèsta forçats sus pena de mòrt de participar dins una guèrra coloniala en Irlanda.
Lo filh de Carles, Carles II Estuart, se fugiguèt en França, ont, a París, la còrt dels Estuart produsiguèt plan: literatura, poesia, e debats filosofics. Entre los exilats i a una femna en particular que deu nos interessar, Margarita Cavendish, marquesa de Newcastle. Parlant pels autres animals, èra pioniera entre los materialistas filosofics del sègle XVII, e sas obras rèstan disponiblas encuei.
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
UN NÒU BIAIS DE PROFECHAR DE L’ENERGIA SOLARA
La recèrca per produire d’energia amb lo Solelh coma font a fach un bèl pas endavant. Una còla scientifica a pogut, fin finala, utilizar lo meteis sistèma emplegat dins la fotosintèsi vegetala e crear d’idrogèn e d’oxigèn a partir de l’aiga amb d’energia solara. La resulta venguèt après o demostrar dins un laboratòri a travèrs de la creacion de fotosintèsi semiartificiala.
Totes sabon que la fotosintèsi es aquel procès utilizat per las plantas per crear d’energia de la lutz solara. Es produch d’oxigèn quand la molecula d’aiga es devesida. Es una sorsa d’energia fondamentala per la planeta pr’amor de la creacion d’oxigèn. A mai, tanben se produtz d’idrogèn.
Tot aquò arriba après qu’una còla de cercaires de l’Universitat de Cambridge utilizèt un procès nomenat “fotosintèsi semiartificala” per produire d’energia amb de lutz solara coma font. Aital poguèron convertir d’aiga en idrogèn e oxigèn en tot utilizar una mescla de tecnologia biologica e umana.
Aquò poiriá èsser benlèu una vertadièra revolucion dins lo camp de la produccion d’energias renovelablas perque la soleta font utilizada foguèt la lutz solara e lo procès semblable a l’utilizat per las plantas dins la fotosintèsi. De mai, amb aquel metòde los cercaires poguèron produire mai d’energia encara que la producha durant la fotosintèsi de las plantas.
Un procès melhorat
“La fotosintèsi es pas eficaça pr’amor qu’es estada desvolopada sonque per ajudar las plantas a subreviure, pas res de mai –çò diguèt Katarzyna Sokol, directora de la còla–. Atal, solament es producha entre l’1 e lo 2% de l’energia totala que se pòt produire, la que n’an de besonh las plantas, mas es solament una pichona part de l’energia que se pòt aver”.
La recèrca d’aquela còla de Cambridge aviá per tòca d’anar delà las limitacions de la fotosintèsi artificiala en tot utilizar d’enzims dins las reaccions quimicas desiradas. E o poguèron far en tot reactivar lo procès de fotosintèsi que i aviá dins cèrtas algas que lo fasián pas pus servir dempuèi de milièrs d’annadas.
“L’idrogenasa es un enzim que contenon aquelas algas e que pòt reduire de protons en idrogèn. Lo procès foguèt desactivat pendent l’evolucion perque èra pas necessari a la subrevivença. Mas avèm pogut tornar activar lo procès e obténer d’energia e d’oxigèn a partir d’aiga”, çò apondèt Sokol.
Ara Sokol e sa còla creson qu’aquel nòu sistèma de creacion d’energia serà un nòu modèl per desvolopar l’utilizacion de l’energia solara. “Es estonant de veire cossí podèm emplegar aquel procès per entraïnar de reaccions qu’existisson pas pus dins la natura –çò soslinhèt Sokol–. Pòt èsser una gigantesca plataforma per lo desvolopament de la tecnologia solara”. D’autres scientifics an ja confirmat qu’aquela tròba arriba après un grand esfòrç scientific en tot voler profechar d’un procès natural per desvolopar de nòus sistèmas futurs de creacion d’energia solara.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion


text:
Dimars, 27 de febrièr de 2018, 03h00 Espòrt
La defensa de Wakefield arrèsta Greg Bird
© Dragons Catalans
Superliga: los Dragons totjorn a 0
Aqueste dissabte, los Dragons recebián Wakefield a Brutus amb la necessitat de signar una primièra victòria. Coma sovent, se fasián susprene per un ensag anglés tre la 5a minuta, mas lo segonda-linha Benjamin Garcia puntava aprèp una bèla ofensiva catalana. Lucàs Albèrt transformava e ajustava doas penalitats. A una minuta de la pausa, un tombat contrat e èra un ensag de 90 mètres per Wakefield: 10-8 pels Dragons.
A la represa, los catalans ensajavan d’aumentar lor avantatge, mas lo pilar Fifita placat èra pas tengut al sòl e se relevava per marcar l’ensag. Lo mesclanha Finn ajustava la transformacion e una penalitat. Coma l’ensag dins lo canton de Tierney èra pas transformat, los catalans acaban la partida a 14-16 amb un molonàs de pentiments. E ara, cal anar cò del campion: Leeds aqueste divendres!
Aqueste dissabte, los Tigres de Castleford an batut Hull-FC: 28-18. Divendres, tres partidas foguèron jogadas: Salford passèt 36-12 a Hull KR; los Lops de Warrington contrarotlèron Wigan: 16-10 e St Helens anèt ganhar a Huddersfield: 26-12. Dimenge, Leeds perdèt 23-6 cò dels Vikings de Widnes.
Al classament, St Helens e Wakefield son a las primièras plaças amb tres victòrias en tres partidas, alara que los Dragons son tancats a la darrièra plaça amb zèro punt.
Tolosa mai fòrt que los Centurions
Lo Tolosa Olimpic jogava dimenge a Leigh, una formacion qu’èra l’an passat en Superliga. A la pausa, los tolosans èran menats 14-6 e lor pilar american Pettybourne èra estat remandat al vestiari (carton roge per placatge naut). Dins lo segond temps, a 12 contra 13, l’esquipa occitana marquèt 5 ensages per s’impausar 32-26. Dissabte 3 de març, a 5 oras del vèspre, a Blanhac, los tolosans reçaupràn Rochdale.
Lesinhan, cap de fila aprèp las partidas anar
Aqueste dimenge, se jogava la darrièra jornada de la fasa anar del campionat d’Elèit 1 (mas qualques partidas anulladas demòran de jogar).
A Vilanòva, calguèt anar a las prolongacions e al punt en aur: los locals manquèron tres tombats e lo dobertura Wall passèt lo de la victòria per St Gaudenç: 27-26.
Festenal ofensiu a Carcassona ont l’ASC confirmèt sa victòria de Copa fàcia a Tolosa: 48-22. Los Dragonets, amb lo refòrt de 4 Dragons, baton Albi: 30-16. Lo campion Limós ten Avinhon a distància 32-16. Al Molin, Palau opausa una brava resisténcia a Lesinhan, mas plega 30-24. Los Verd e Blanc sèrvan atal lor primièra plaça al classament.
Al programa de la primièra dimenjada de març: Carcassona-Avinhon (dissabte), Lesinhan-Tolosa, Limós-St Gaudenç, Dragonets-Vilanòva e Albi-Palau.
Alan Roch


text:
Representacions de la guèrra dins tres romans contemporanèus / Clara Torreilles, Joan-Claudi Forêt, Joan Ganhaire, Claudi Barsotti [conferéncia]
Torreilles, Claire
Forêt, Jean-Claude
Ganiayre, Jean (1941-....)
Barsòtti, Claudi (1934-....)
Taula redonda menada per Clara Torreilles, amb la partcipacion de Joan-Claudi Forèst, Joan Ganhaire e Claudi Barsotti. Aquela taula redonda foguèt enregistrada lo 4 de julhet de 2007 a l'escasença de la 31ena Universitat Occitana d'Estiu de Nimes, qu'aviá per tèma annadièr Fèstas e resiténcias en tèrra d'òc.


text:
Despuish la fin deu mes d’agost dinc au 29 de seteme, a l’Escòla Superiora deu Professorat e de l’Educacion d’Avinhon, que v’èra possible de visitar la mustra realizada per un duo d’amics, Matthieu Poitavin e Stéphane Barbier. Lo fotografe que s’enamorè deus tèxtes de Matthieu que realizè peu libe « Sus lei piadas de l’Absenta ». Lo libe d’art bilingüe qu’ei editat en çò de L’Atelier Baie, un editor de Nimes. L’Universitat qui fòrma los joens mèstes d’escòlas qu’a organizat la presentacion de la mustra e que se’n serveish quitament dens la formacion pedagogica tà totas las matièras, sus ua idea d’Eric Vottero, ua fiertat per l’escrivan provençau, Matthieu Poitavin. Entervista audio.
La Setmana — De qué tracta la mustra ?
Matthieu Poitavin — Son fotografias que contan l’istòria de mon libre. Es una caminada simpla d’un òme que tròba son passat sus Nimes. Es una vila qu’aviá un pauc oblidada. Aprèp un accident de trin qu’i torna. Fa una sòrta de quista dins la vila oblidada, de son identitat e tanben de la lenga perduda perqué Nimes es fòrça espanhòla dins sas tradicions e a tendéncia a oblidar son occitanitat. Es un libre polit mai que ditz causas, i a de messatges.
LS — Arretrobam l’aspècte « enfantin » e nostalgic deu libe dens las fòtos de Stéphane Barbier ?
MP — Seriá la seguida logica de mon libre « Esperit de sau ». Es un recuèlh qu’escriguèri sus l’enfància, la vida e la mòrt e tornam trobar aquel biais nostalgic e liric.
LS — Quin s’ei hèita l’encontre dab Stéphane Barbier ?
MP — Es dejà un collèga e un amic mieu donc es simple ! Un collèga mieu qui avó fait lo Total Festum a Sent Quintin la Terralha, un vilatge dins Gard. Fa un mestièr un pauc original, es religaire, es ela que religa de libres vielhs e es capabla de sauvar de grands libres de bibliotèca. E aquela amiga devèva far una mòstra dins l’encastre del Total Festum e m’a demandat de far quauquarren ensem. Nos a donat la libertat de trabalhar dins un talhièr, ieu de o far de tèxtes e Esteva de bien seguir ma caminada, çò qu’avieu escrit e es com aquò qu’es nascuda la mòstra. Ne sèm pas rescontrats aprèp, cadun es partit deu son costat. Esteva es partit solet per faire de fòtos e a donat aquela mòstra qu’avèm decidit de far virar dins l’Occitània granda, bela deis Aups als Pirenèus. Aquela mòstra es jà passada al CIRDÒC a Besiers, a la Maison d’Animacion e de Recèrca Populara Occitana (MARPOC) a Nimes o encara a Aurentja en PACA. Es una mòstra que volen far virar. Nos agradariè si leis IEO un pauc de pertot la podian far virar. Avem fach un acte de beutat mas enfin i a un messatge e volem faire quauquarren de polit. Ai totjorn trabalhat amb de grafistas, Jaumes Privat (Esperit de Sau) e Stéphanie Nicolas per « Un Matagòt modèrn ».
LS — Çò qui vos agrada dens lo tribalh de Stéphane ?
MP — Esteva a un agach fòrça negre, escur, e cambi aquel agache. A una fòrta personalitat, es sensible tanben e m’a fach veire de causas que n’avio pas viste, es fòrça interessant, lo tèxte existaria pas sens la fotografia, lo tèxte es escrich per la fotografia.
Inf. : www.editions.atelierbaie.fr — Lo libe que's tròba a la FNAC e a las edicions Atelier Baie.


text:
Après l’exemple de l’interdiccion de las manifestacions pro-palestinianas a París, lo conse de Montpelhièr a decidit d’interdire tota manifestacion dins sa vila, per la securitat dels manifestants.
« Sabèm qu’a Montpelhièr, mai qu’endacòm mai, i a de riscas a manifestar. Amb la polícia que carga a cada còp, es tròp dangeirós pels manifestants de s’exprimir dins la carrièra. Per lor securitat, avèm doncas decidit d’enebir tota manifestacion », çò explica lo conse.
Cal saber, d’efièit, que la comuna a un contingent de fòrças de l’òrdre particularament violent. Que siá la BAC que carga las personas annadissas de Médecins sans Frontières, la polícia municipala que jòga al caça-perdigal amb los carnavalièrs o los gendarmas que getan los Indignats del naut dels arbres, totes que fan dangeirosa tota confontacion pels manifestants.
Dins aquel contèxte, interdire las manifestacions èra la solucion mai segura pels protestaires montpelhierencs.


text:
GIRONA, 6 Oct. (EUROPA PRESS) – Eth conselhèr de Politica Territoriau e Òbres Publiques dera Generalitat, Joaquim Nadal, a assegurat qu’era negociacion entath traspàs des trens regionals ara Generalitat per part deth ministèri d’Encoratjament ei e…
MADRID, 6 Oct. (PORTALTIC/EP) – Era menaça se complic e es wèbs deth Ministèri de Cultura e era Societat Generau d’Autors e Editors (SGAE) an estat inaccessibles des d’aproximadament dus quataus de sèt d’aué ath ser com a conseqüència d un cibe…
MADRID, 6 Oct. (EUROPA PRESS) – Iberdrola a tancat ua emission de bons enes mercats europèus damb venciment en 2016 per import de 750 milions d’èuros, a anonciat era companhia en ua nòta enviada ara Comission Nacionau deth Mercat de Valors (CNMV).E…
SARAGOSSA, 6 Oct. (EUROPA PRESS) – Ecologistes en Acció a alertat dera desaparicion de Camille, eth darrèr os damb preséncia permanenta ath pirineu aragonès e navarrès. Se tracte deth darrèr exemplar d’os bru pirinenc (Ursus arctos) que viuie de…
BARCELONA, 6 Oct. (EUROPA PRESS) – Era exregidora de Ciutat Vella a Barcelona Itziar González s’a personat coma acusació particulara ena trama des presumptes irregularitats ena concessió de llicències en aguest districte, especiaument de pisos tor…