text:
Comprenhac (Nauta Vinhana)
Comprenhac (Compreignac en francés) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Comprenhac proven de Compreor, es a dire compri en latin. Aquò èra parròfia granda eiada fa, vila estapa e de garnison abans la Revolucion Francesa. L'estrada de París passava lo vilatge fins al començament del sègle XVIII.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Gleisa fortificada dedicada a Sent Eutròpi; bona font de Sent Eutròpi a La Monge; rochas de las fadas; peira dita "Lo fautuelh dau jutge"; restas fòrça discretas mas plan presentas de las minièras d'uranium de la Cogema (ara Areva).


c: text/html

text:
Poder executiu
Segon lo concèpte de la separacion dels poders, lo poder executiu es la branca del govèrn que s'encarga d'aplicar o executar la lei, e de trabalhar a resòlvre los afars corrents de l'Estat. La figura primièra de facto de l'executiu es lo seu cap de govèrn. L'executiu es nomenat "l'administracion" dins los sistèmas presidencials o "lo govèrn" dins los sistèmas parlamentaris. Lo cap de govèrn dels sistèmas presidencials (nomenat "president") a mai d'independéncia de la branca legislativa, car, a la diferéncia dels sistèmas parlamentaris, es pas elegit pel Parlament, pel partit o una coalicion majoritària, mas qu'es elegit pel pòble per sufragi. De mai, lo president es doncas lo cap d'Estat.
En las monarquias constitucionalas, lo monarca, qu'es lo cap d'Estat, es lo cap del poder executiu de jure, e lo primièr ministre (o president del govèrn) es lo cap del govèrn del monarca. En practica lo cap d'Estat a un poder fòrça limitat, e designa coma primièr ministre lo que la populacion elegiguèt amb lo sufragi, e mai se las decisions se realizan al nom del monarca.
En conjoncion amb lo president o lo primièr ministre, la branca executiva constituís un cabinet amb de departaments o ministèris executius del govèrn.
Articles ligats[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Per ne saber mai sus las foncions del poder executiu segon las divèrsas formas de govèrn vejatz :

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Demografia de Moldàvia
Moldàvia es un país de la populacion pauc importanta al nivèl europèu (0,55% de la populacion europèa en 2012). Lo recensament de 2004 comptèt 3 938 679 estatjants. Dempuèi la fin de l'URSS (1991), Moldàvia se tròba acarada a d'evolucions e de problèmas de mal resòlver. D'en primièr, lo bilanç demografic es plan negatiu. En mai d'un fegondetat bassa, l'emigracion es sostenguda. De mai, lo país es multietnic e viu dins una situacion que demòra conflictuala amb tres entitats politicas autonòmas que seguisson las division etnicas entre Moldaus (populacion latina de cultura romanesa e que sa lenga tradicionala es lo romanés), Gagauzes (populacion turquesa) e Eslaus (Ucraïnians e Russes).
Somari
Situacion actuala[modificar | modificar la font]
Natalitat, mortalitat e creis natural[modificar | modificar la font]
L'evolucion demografica recenta de Moldàvia es estada particularament rapida dempuèi la fin del comunisme.
En 1992, la fegondetat èra de 2,22. Passèt en 7 ans a 1,43 (en 1999). Lo taus de creis natural passèt de 9,7 per mila en 1989 a -1,3 per mila en 1999. Aquelas evolucions foguèron rapidas coma dins totes los païses de l'èx-URSS e son vistas coma de consequéncias dels cambiaments economics majors dins los ans 1990.
En 2011, per la partida contrarotlada pel govèrn central de Moldàvia, lo taus de natalitat foguèt d'11 per mila coma lo taus de mortalitat (11 per mila). Foguèt la primièra annada dempuèi 1999 que lo creis foguèt pas negatiu. En Transnístria, la situacion es pro diferenta amb un creis natural demografic negatiu important (taus de natalitat en 2011 de 9,7 per mila e taus de mortalitat de 14,1 per mila).
Evolucion de la populacion de Moldàvia (1950-1999) amb taus de natalitat e de mortalitat.
Migracions[modificar | modificar la font]
Entre 1945 e 1991, Moldàvia foguèt un país d'immigracion que recepèt d'autres ciutadans sovietics. De Moldaus emigrèron tanben (subretot vèrs Russia, Cazacstan e Ucraïna).
Dempuèi 1991, la situacion a cambiat del tot e Moldàvia es vengut un país d'emigracion massissa. Lo nombre d'emigrats dempuèi 1991 es desconegut. Es probablament important e de representar l'equivalent de 15 o 20% de la populacion totala.
Los emigrats an causits de nombroses païses europèus mas tanben Turquia, Russia o los Estats Units. Los Josieus, qu'èran 65 799 en 1989, an gaireben totes emigrats en Israèl o dins de païses desvolopats. Èran sonque 4 174 en 2004.
En 2011, los emigrats legals èran 130 948 en Itàlia[1] e 11807 en Alemanha.
Èran tanben presents dins d'autres païses (lista non exaustiva):
- Russia[2] 156 400 (2010)
- Espanha 12 608 (2007)[3]
- Portugal[4] 20 773 (2009)
- Romania 15 500 (2009)
- Cazacstan[5] 14 245 (2009)
- Cipre 1 654 (2011)
Reparticion etnica[modificar | modificar la font]
E mai aja una populacion relativament reducha en nombre, Moldàvia es caracterizada per una diversitat etnica importanta. Las populacions i parlan principalament de lengas romanicas (lo romanés, tanben apelat "moldau"), eslavas (lo rus e l'ucraînian) e turcas (lo gagauz). Las etnias son concentradas dins certas regions mas, d'un biais general, las populacions se mesclan pertot. Es una de las rasons qu'explica que lo bilingüisme siá un fenomèn important en Moldàvia. Vejatz l'article: Lengas de Moldàvia.
Lo recensament de 2004[modificar | modificar la font]
La populacion moldava foguèt recensada per las doas entitats autonòmas: Moldàvia e la region secessionista-autonomista de Transnístria.
Las chifras pòdon èsser consideradas coma grosso modo fisablas, malgrat los enjòcs politics ligats al recensament.
Qualques remarcas sus l'evolucion:
- Entre 1989 e 2004, Moldàvia perdèt 425 000 estatjants (-9,7%), e mai lo creis natural foguèsse estat de gaireben 90 000[6]. L'emigracion despassèt los 500 000 en 14 ans, valent a dire qu'1 estatjant sus 8 quitèt lo país dins aquel periòde.
- La politica a influenciat bravament la reparticion etnica. Se pòt remarcar atal lo creis de la proporcion de cada etnia principala dins sa region. Los Moldaus an progressat en Moldàvia centrala (çò es, la zòna contrarotlada pel govèrn central), atal coma los Eslaus (Ucraïnians e Russes) en Transnístria. I passèron de 53,8% (1989[7]) a 59,2% (2004), e los Moldaus de 39,9% (1989) a 32% (2004). La proporcion de Moldaus-Romaneses es tanben en progression rapida dins lor region e dins una mendre mesura, dins lo país tot. Per Moldàvia tota, la proporcion de Moldaus-Romaneses passèt de 64,6% (en 1989) a 71,4% en 2004, mentre que lo blòc Ucraïnians-Russes mermava (passant de 26,8% a 20,6%). Aquelas evolucions son tanben utilizadas per cada camp. Los secessionistas soslinhan en particular lo risc de moldavizacion que los menaça, vist que los Moldaus son en progression constanta al nivèl nacional.
Donadas etnicas del recensament de 2004
Reparticion geografica de las etnias[modificar | modificar la font]
La Republica Moldava, dins sa partida centrala, es poblada mai que mai de Moldaus, tradicionalament de lenga romanesa. Son majoritaris dins gaireben totes los raions.
Los Eslaus (Ucraïnians e Russes) son majoritaris localament dins qualques regions reduchas (cf. la carta a man drecha) del nòrd. Segon lo recensament de 2004, representan de minoritats importantas a Bălți (42,7%), Chișinău (22,2%) e dins los raions d'Ocnița (35,6%), de Rîșcani (25%), Edineț (26%), Briceni (28,2%) e Glodeni (22,3%). En mai d'aquò, son majoritaris dins la region de Transnítria.
Dins lo sud, i a tanben una region que los Moldaus i son plan minoritaris. Es poblada de Gagauzes e de Bulgars.
- lo raion de Taraclia es poblat a 65,6% de Bulgars (Moldaus: 14%). Pasmens, lo bulgar i es pas oficial mas es utilizat per las municipalitats e dins las escòlas.
- Gagauzia es poblada a 82,1% de Gagauzes (Moldaus: 4,8%)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Donadas de l'ISTAT, institut d'estatisticas italian
- ↑ recensament 2010
- ↑ INE institut d'estatisticas espanhòl
- ↑ Donadas oficialas 2009
- ↑ Recensament 2009
- ↑ Segon las donadas porgidas per Statistica Moldovei, lo sit oficial d'estatisticas del govèrn moldau.
- ↑ Recensament de 1989 (archius de l'URSS)


text:
Jutge
Lo jutge (o la jutgessa) es un agent public, lèumens membre d'un còrs judicial, magistrat encargat de trencar los ligòces e doncas de rendre la justícia. Sas foncions, formacion e nomenament pòdon variar segon lo país; per exemple, en Espanha lo jutge d'instruccion dirigís las recèrcas (enquèstas) suls delictes, encara que dins d'autres païses aqueste trabalh correspond als procuradors. Dins los païses regits pel Drech roman, los jutges son generalament d'agents publics de carrièra e dins los païses anglosaxons son de còps causits.


text:
Mar Caspiana
La mar Caspiana es una mar tancada situada entre Asia e Euròpa. Es la massa d'aiga interiora mai granda del mond, amb una superficia de 371 000 km² e un volum de 78 200 km³ ; a de caracteristicas comunas tan amb las mars coma amb los lacs. Sovent es considerada coma lo lac pus grand del mond, emai que contenga pas d'aiga doça mas salada.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La mar Caspiana es bordada per Russia a l'oèst, per Azerbaitjan al sud-oèst, per Iran al sud, per Turcmenistan al sud-èst e per Cazacstan al nòrd e a l'èst, ont se trapan las estèpas de l'Asia Centrala. Al sud-oèst de la Caspiana se tròban las montanhas de Caucàs, e al sud lo massís d'Elborz. Sus la còsta orientala, en Turcmenistan, ten una larga dintrada en forma de golf nomenada Karabogazgöl.
Es religada a la mar d'Azov pel Canal de Manitx.
Vilas costièiras[modificar | modificar la font]
Las principalas vilas a la broa de la mar Caspiana son:
- Astrakhan, Derbent e Makhatxkalà, en Russia
- Bakó, en Azerbaitjan
- Astara, Bandar-e Anzali e Chalus, en Iran
- Türkmenbaşy (l'anciana Krasnovodsk), en Turcmenistan
- Aktau (l'anciana Xevtxenko) e Atyrau (l'anciana Guriev), en Cazacstan
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'antiquitat, la mar Caspiana èra nomenada l'ocean Ircan. Puèi foguèt tanben nomenada mar de Mazandaran, mar Khàzar e mar Khvalissian.
A la broa de la Caspiana i aguèt las ciutats istoricas d'Ircània, Tamisheh, Atil e Khazaran.
Fauna[modificar | modificar la font]
La mar Caspiana conten un grand nombre d'esturions, que lors uòus son transformats en caviar. Çaquelà, la subrepesca afècta talament la populacion d'esturions que los ecologistas ne reclaman l'interdiccion totala fins que la populacion d'aqueste peis se recobre.
Petròli[modificar | modificar la font]
La region es rica en fonts d'energia. En mai dels camps petrolifèrs descobèrts recentament, i a tanben las pròvas de l'existéncia de grandas resèrvas de gas natural. Pasmens caldriá una exploracion a fons per ne definir lo futur potencial. Los estats que costejan la mar Caspiana an obtengut una granda importància geopolitica, especialament a causa de l'inestabilitat de l'Orient Mejan, que pòt afectar las politicas energeticas de fòrça païses occidentals. Un autre factor que cal prendre en compte es lo novèl desplegament militar nòrd-american dins la region centreasiatica.
Un problèma clau es l'estatut de la mar Caspiana e l'establiment de las frontièiras maritimas entre los cinc estats del litoral. Russia, Azerbaitjan e Cazacstan an signat un acòrd en 2003 per se partejar la Caspiana septentrionala (64%), malgrat que los autres dos païses ribairencs, Iran e Turcmenistan, s'i foguèsson pas aponduts. L'acòrd entre los tres estats, qu'a influït la produccion de petròli, segurament influirà lo sieu desenvolopament futur, que pòt demorar atudat dins los cas iranian e turcmèn.
A l'ora d'ara, Azerbaitjan e Cazacstan an experimentat lo màger acreissement dins la produccion petrolièra (+70%) dempuèi 1992. Malgrat aquò, la region produtz pas encara tot son potencial, que la produccion regionala totala es de 1,6 milions de barrils (250 000 m3) jornalièrs, çò qu'es mens que la produccion de Brasil. S'estima qu'aquesta produccion se triplarà cap a 2010.
Caracteristicas e ecologia[modificar | modificar la font]
Vòlga (que i pòrta 80% de l'aiga de riu) e Oral s'escampan dins la Caspiana, qu'es endoreïca, çò es qu'a pas d'emissari (las pèrdas naturalas d'aiga son degudas unicament a l'evaporacion). D'aqueste biais, l'ecosistèma caspian es lo d'una conca tancada, amb lo sieu pròpri nivèl de mar, independent del nivèl eustatic dels oceans del mond. La mar Caspiana se tanquèt fa 5 500 000 ans. Son nivèl es anat baissant e pujant, sovent rapidament, mantun còp al cors dels sègles. D'istorians rus sostenon qu'una de las butadas medievalas de la mar Caspiana ocasionèt l'aigat de cèrtas ciutats costièiras dels khàzars, coma Atil. En 2004, lo nivèl de las aigas èra de -28 m, es a dire 28 m jos lo nivèl de la mar.
Al cors dels sègles, lo nivèl de la Caspiana a variat en relacion amb la quantitat d'aiga regetada per Vòlga, que depend del sieu costat de las precipitacions que tomban dins sa vasta conca idrografica. Las precipitacions son en relacion amb las depressions de l'Atlantic Nòrd qu'arriban a l'interior, que son afectadas elas meteissas pels divèrses cicles de l'oscillacion de l'Atlantic Nòrd. Lo nivèl de la Caspiana es doncas en relacion amb las condicions atmosfericas de l'Atlantic Nòrd, a qualques milierats de quilomètres al nòrd e a l'oèst enlà. Aquestes factors fan de la mar Caspiana un endrech important per l'estudi de las causas e dels efièches del cambiament climatic global.
Lo darrièr cicle a tèrme cort del nivèl de la mar a començat amb una baissa de 3 m entre 1929 e 1977, seguida per una pujada de 3 m de 1977 fins a 1995. Puèi se son succedidas d'oscillacions pichonas. Aquestes cambiaments an causat de problèmas environamentals serioses.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
I a divèrses servicis de transbordador qu'opèran sus la mar Caspiana, comprés la linha entre Türkmenbaşy e Bakó.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Informacion sus l'istòria e los noms de la mar Caspiana
- (en) Programa environamental de la Caspiana
- (en) Objectiu: lo petròli de la mar Caspiana John Robb, 2004
- (en) Los cambiaments de nivèls de la mar Caspiana


text:
Mig-17
Lo Mig-17 (en rus MиkoяH и ГypeBич MиГ-17) es una aeronau de caça sovietic qu'intrèt en servici en 1952 durant la Guèrra Freja. Venguèt l'aparelh principau dei fòrças aerianas dau Pacte de Varsòvia e 10 800 unitats foguèron produchs en URSS, en Polonha e en China. Participèt a la Guèrra de Vietnam ambé lo Mig-21 onte lei dos aparelhs venguèron una menaça seriosa per leis aeronaus estatsunidencas. A partir de la fin deis annadas 1960, foguèt pauc a pauc retirat per lo Pacte de Varsòvia. Pasmens, divèrsei país contunièron de l'utilizar e, en 2010, èra encara en servici dins certaneis armadas africanas e en Corèa dau Nòrd.


text:
Siria
Siria (en arabi سوريا) que son nom oficial es Republica Aràbia Siriana (en arabi الجمهوريّة العربيّة السّوريّة Al-Jumhuryiah al Arabiah al Suryiah) es un estat de l'Orient Mejan situat a la broa de la Mar Mediterranèa, al sud de Turquia, a l'oèst d'Iraq e al nòrd de Jordania, Israèl e Liban.
La capitala es Damasc.
Lo gentilici es sirian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Siria fa partida d'Asia, en concrèt de l'Orient Mejan. Lo nom de Siria es tan ancian coma la siá istòria, en se trobant multitud de referéncias en la Bíblia. Anteriorament, fasiá partida d'un territòri fòrça mai ample, qu'inclusiá en mai los actuales Chipre, Liban, Jordania, Iraq e Israèl, que la siá nom èra Bilad al Cham o Territòri del Lunar, per èsser la siá capitala, Damasc, tanben telefonada Cham, un oasi al mitan del desèrt.
Siria faguèt partida, amb Egipte, de la Republica Aràbia Unida entre 1958 e 1961.
Pendent un brèu periòde dins lo decenni de 1970, Siria amb Libia e Egipte formèt una federacion que pretendiá d'èsser l'embrion de l'unitat aràbia definitiva. Aquela federacion èra estada impulsada de manièra decidida pel cap libian Muamar Khadafi, mas fracassèt, a causa dels conflictes d'interèsses entre los tres païses que se veguèron dividits entre d'autres afars per la siá postura front a Israèl.
Politica[modificar | modificar la font]
De manifestacions comencèron en Siria lo 26 de genièr de 2011 influénciada per las autres manifestacions de la region; lo meteis jorn, un cas d'autoimmolacion foguèt raportat. Los manifestants demandavan de refòrmas politicas, lo retorn dels dreches civils, e la fin de l'estat d'urgéncia mes en plaça dempuèi 1963.[1]
Geografia[modificar | modificar la font]
La populacion se concentra dins los territòris plaçats a l'oèst; lo taus de creissença vegetativa es fòrça naut.
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Siria.
En çò que tanh a l'economia lo país es en via de desvolopament, e mai se dempuèi 1973, e a causa de de problèmas politics que li an fach destinar part del sieu pressupòst a de despensas militaras, l'inflacion a frenat aqueste progrès.


text:
1350
Aquesta pagina concernís l'an 1350 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, mòrt dau sobeiran Taríacuri qu'èra a l'origina dau Reiaume Tarasc fondat vèrs 1325. Sei successors contunièron sa politica de renfòrçament de l'estat e d'expansion militara en direccion dau lac Cuitzeo.


text:
George Michael
George Michael, nascut Georgios Kyriacos Panayiotou (en grèc: ΓeώpYιoς Kupιάkoς ΠavaYιώtou; Londres, 25 de junh de 1963) es un cantaire anglés. Comencèt sa carrièra musicala dins lo duo Wham! que coneguèt lo succès dins las annadas 1980. Entamenèt puèi en 1987 una carrièra de solista e son primièr album Faith marquèt una capitada e popularitat encara mai importanta mondialament. Ganhèt dos còps los Prèmis Grammy.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Faith (1987)
- Listen Without Prejudice Vol. 1 (1990)
- Older (1996)
- Songs from the Last Century (1999)
- Patience (2004)


text:
Sètge de Varsòvia (1939)
Lo sètge de Varsòvia se debanèt dau 8 au 28 de setembre de 1939 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt lei fòrças alemandas ai tropas polonesas. S'acabèt per la redicion dei defensors e la conquista de la capitala polonesa per leis Alemands.
L'ataca alemanda còntra la capitala acomencèt lo 8 de setembre ambé l'arribada d'una unitat blindada dins una borgada de la vila. Pasmens, foguèt rapidament arrestada e leis Alemands deguèron esperar l'esquichament dei fòrças polonesas dins d'autrei regions dau país per poder concentrar de fòrças sufisentas per tornar atacar. De mai, en despiech deis òrdres d'Adolf Hitler que donèt l'òrdre de conquistar Varsòvia avans lo 17, lei generaus alemands preferiguèron avançar lentament per limitar lei pèrdas. Fins au 22 de setembre, aquela avançada foguèt tanben complicada per la quasi abséncia sostèn aerian car lei bombardiers alemands èran ocupats sus d'autrei fronts. Ansin, una ofensiva novèla foguèt tornarmai arrestada lo 16 per lei Polonés qu'organizèron divèrsei sortidas còntra leis asalhidors.
L'assaut finau acomencèt lo 22 de setembre per un bombardament aerian generau que s'acabèt lo 24. Pasmens, l'assaut terrèstre foguèt tornarmai fòrça malaisat per leis Alemands que se turtèron a una defensa acarnada fins au 26. A partir d'aquela data, la garnison comencèt de mancar de municions e de viures. Deguèt finalament capitular lo 28.


text:
Mainvillers
Mainvillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mainvillers Es una municipalitat #que se situa al nòrd-es de la França, mai justament en lo departament de Moselle (57) en Lorraine.
Mainvillers est une commune qui se situe au nord-est de la France, plus précisément dans le département de Moselle (57) en Lorraine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.


text:
Dròt
Dròt es un riu prenent sa sorça a Cap Dròt, en Dordonha, traversant la partida septentrionala d'Òlt e Garona e se gitant dens Garona a Caudròt, en Gironda.
Istòria [1][modificar | modificar la font]
A l'epòca pre-romana, la valèia dau Dròt èra puplada de Cèltes (Petrocores en Peirigòrd, Nitiobriges en Agenés, e d'"Aquitans" (Vasates en Haut Entre Duas Mars). Aquesta estructura ternària serà conservada per Roma (civitates), per la Glèisa (diocèses), etc. Anuit encara tres departaments (Dordonha, Òlt e Garona, Gironda) se partatjan la valèia.
Dinc au cap de la Guèrra de cent Ans (1453), l'istòria de la valèia participarà de las istòrias d'aqueras tres partidas, un còp apartenent a de las entitats desparèiras, a còp hondudas dens la hauda d'un grand Estat.
Donc una istòria complèxa mès tanben una istòria fòrt risha, dau fèit de tres factors :
- Caractère independent daus Gascons : pendent lo prumèir milenari de nòsta èra, los puples establits entre Garona, Pirinèus e Mar Granda ("Aquitans" apui Vascons, aperats après "Gascons") reïterèren la sequença "annexion o conquèsta, revòltas-repressions, autonomia o independença de fèit". Lo Haut Entre Duas Mars estent un país gascon, l'istòria de la valèia en avath de Duràs es estreitament ligada damb l'istòria de Gasconha.
- Apartenença de l'Agenés e dau Peirigòrd a l'Aquitània, tèrme designent sivant las epòcas dau prumèir milenari los territòris anent daus bòrns de Loire aus Pirinèus e daus contrafòrts orientaus dau Massiu Centrau e de las Cevènas a la Mar Granda, o mèi porcions pus o mens estendudas e esbrigalhadas d'aqueths territòris. L'istòria de la valèia en amont de Duràs es a cercar dens l'istòria d'Aquitània.
- Posicion estrategica dau Dròt entre Peirigòrd e Agenés, termièra que Ch. Higounet qualifiquèt de "termièra de tension". Aqueth factor es fondamentau aus XIII° e XIV° siègles que vesen s'afrontar los puishents Comtes de Tolosa, los Rèis d'Anglatèrra-ducs d'Aquitània, mèi los Rèis de França Capecians (en predators finalament vencurs). L'istòria de la valèia aus XIII° e XIV° siègles entra dens l'istòria de França.
Quauques molins[modificar | modificar la font]
- de la Baissa
- de Falgueirars
- de la Faja Hauta
- de l'Artiga
- de Pèira Levada
- de la Sauvetat
- de la Barta


text:
Sandouville
Sandouville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es tot al bòrd de la falaise, entre las vallées de Oudalle e de Mortemer #que se trobarà lo vilatge de Sandouville. Lo vilatge e los sieus abitants, mas pas tota la municipalitat, perque, sus las 705 ectaras #que cobrís, una ampla part a ocupat per las pradas estuariennes uèi industrializadas. Al temps ont la Seine fluïa al pè de la falaise. Lo scenari èra ja plan ocupat, se se'n jutgi pels nombroses vestigis neolítics trobats.
En datant d'aquela epòca, de contunh engrandit pels Gaulois existís entre los vallons de Oudalle e de Mortemer, un oppidum sus mai de 144 ectaras. (#Çò que ne fa un dels mai grand de la Gaule.) La tribu Gauloise de las Calètes, auriá segon los relats de la Guèrra de las Gaule de César an enviat mai de 20 000 òmes a Alésia, per socórrer Vercingétorix. Los Calètes son a l'origina del nom del País de Caux.
Pel continuament la oppidum a #èsser ocupat per las Romains. De nombroses forns a pan en datant d'aquela epòca en testifiquen. Ocupat per l'armada romaine, i aguèt cristianat " Camp Romain " d'ont Jules César comptava preparar lo sieu débarquement en Angleterre. La darrièra disposicion datan de l'epòca de Constances Chlores.
Una glèisa e un castèl uèi démolis aguèron bastit a Modèl:La s-. Los Sandouvillais #qu'èran pas que 65 l'an 1275 #metre longtemps abans #que se dénombre 300 abitants l'an 1738. Se trabalhavan la tèrra del scenari, los sieus agaches se viravan cap a la vallée ont la Seine e las marais los ofrissián de nombroses recorses : salines, persec, fenaison e pâturages al gré dels movements de l'aiga, comèrci amb l'autre marge. Aquela darrièra activitat èra pas pas sens perilh. E dins la glèisa dédiée a Sant Aubin reconstruite a Modèl:La s mini-, de contunh a Modèl:La s-, graffitis e ex-vòt testifiquen dramas #qu'an #aver luòc.
Lo pichon pòble, de 440 a a l'epòca, #qu'a pas ni itinerari ni escor l'an 1823, manca èsser ligat dins los pòbles vesins. Mercés a la location dels terrens ganhats sus l' aiga, en 1846 la municipalitat #poder crompar un abitatge en servint de presbytère, un ostal d'escòla #que i aviá remplaçat l'an 1865 per una comuna-escor e #que #venir amb una escòla de filhas inauguradas l'an 1882, lo centre del pòble. Uèi 780 Sandouvillais en vivent per la majoritat sul scenari, en de coquets pabalhons fleuris #que cèrts jouissent d'una vista sus la estuaire, lo cors de la Seine e lo Pont de Normandie situat sul territòri de la comuna.
Mercés a las aportacions financièras generadas per l'arribada d'importantas indústrias sus la plana alluviale, Goodyear en 1963, de contunh la Regida Renault e plan d'autras ... Las desparièras municipalités n'an pogudas ofrir a la populacion las equipas necessàrias a Modèl:La s-, sala d'espòrts, sala de las fèstas, Larèr per Totes, sala de reünions amb bibliotèca, renauiment de l'escòla e transformacion en grop escolar amb classas maternals, nòva comuna. De pichons lotissements judicieusement repartís en la municipalitat, lududes conservan un aspècte rural inesperat se près d'una tala zòna industriala. Ligam entre lo passat e lo present lo blason de la municipalitat signa l'identitat d'un pòble #qu'a volgut viure per la volontat de los sieus abitants.
C'est tout au bord de la falaise, entre les vallées d'Oudalle et de Mortemer que l'on trouvera le village de Sandouville. Le village et ses habitants, mais pas toute la commune, car, sur les 705 hectares qu'elle couvre, une large partie est occupée par les prairies estuariennes aujourd'hui industrialisées. Au temps où la Seine coulait au pied de la falaise. Le plateau était déjà bien occupé, si l'on en juge par les nombreux vestiges néolithiques retrouvés.
Datant de cette époque, puis agrandi par les Gaulois existe entre les vallons d'Oudalle et de Mortemer, un oppidum sur plus de 144 hectares. (Ce qui en fait un des plus grand de la Gaule.) La tribu Gauloise des Calètes, aurait selon les récits de la Guerre des Gaule de César ont envoyé plus de 20 000 hommes à Alésia, pour secourir Vercingétorix. Les Calètes sont à l'origine du nom du Pays de Caux.
Par la suite l'oppidum a été occupé par les Romains. De nombreux fours à pain datant de cette époque en témoignent. Occupé par l'armée romaine, il fut baptisé " Camp Romain " d'où Jules César comptait préparer son débarquement en Angleterre. Les derniers aménagement datent de l'époque de Constances Chlores.
Une église et un château aujourd'hui démolis furent construits au Modèl:S-. Les Sandouvillais qui n'étaient que 65 en 1275 mirent longtemps avant que l'on dénombre 300 habitants en 1738. S'ils travaillaient la terre du plateau, leurs regards se tournaient vers la vallée où la Seine et les marais leur offraient de nombreuses ressources : salines, pêche, fenaison et pâturages au gré des mouvements de l'eau, commerce avec l'autre rive. Cette dernière activité n'était pas sans danger. Et dans l'église dédiée à Saint Aubin reconstruite au Modèl:S mini-, puis au Modèl:S-, graffitis et ex-vote témoignent des drames qui ont eu lieu.
Le petit village, de 440 ha à l'époque, qui n'a ni itinéraire ni école en 1823, faillit être rattaché aux villages voisins. Grâce à la location des terrains gagnés sur l'eau, en 1846 la commune put acheter un logis servant de presbytère, une maison d'école qui était remplacée en 1865 par une mairie-école et qui devint avec une école de filles inaugurée en 1882, le centre du village. Aujourd'hui 780 Sandouvillais vivant pour la plupart sur le plateau, dans de coquets pavillons fleuris dont certains jouissent d'une vue sur l'estuaire, le cours de la Seine et le Pont de Normandie situé sur le territoire de la commune.
Grâce aux apports financiers générés par l'arrivée d'importantes industries sur la plaine alluviale, Goodyear en 1963, puis la Régie Renault et bien d'autres ... les différentes municipalités ont pu offrir à la population les équipements nécessaires au Modèl:S-, salle de sports, salle des fêtes, Foyer pour Tous, salle de réunions avec bibliothèque, rénovation de l'école et transformation en groupe scolaire avec classes maternelles, nouvelle mairie. De petits lotissements judicieusement répartis dans la commune, lui conservent un aspect rural inattendu si près d'une telle zone industrielle. Lien entre le passé et le présent le blason de la commune signe l'identité d'un village qui a voulu vivre par la volonté de ses habitants.


text:
Esséncia (idrocarbur)
Una esséncia (var. essencia, gazolina) es un liquid inflamable, eissit de la destillacion de petròli, utilizat dins lei motors de combustion intèrna. Es una mescla d'idrocarburs liquids generalament formada d'alcans (20-30%), de cicloalcans (aperaquí 5%), d'alcèns (30-45%) e d'idrocarburs aromatics (30-45%). De còps, d'additius i son aponduts per melhorar certanei proprietats.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Esséncia sens plomb.
- Esséncia d'aviacion.
- Esséncia C.
- Esséncia F.
- Esséncia G.
- White Spirit.
- Combustible fossil.


text:
Urt
Urt[1] (Ahurti en basco, Urt en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo Baish Ador. Que participè au Biltzar de Labord de 1763 a 1789 mes demorant restacada judiciàriament a la senescaucia de Càmer. Que hè partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las comunas tòcatocantas que son Sent Laurenç de Gòssa dens las Lanas au nòrd, Briscós e Urcueit a l'oèst, Bardòs e Guishe a l'èst e Hasparn au sud.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ nom segon Simin Palay: Dictionnaire du béarnais et du gascon modernes. 2. éd. complété. París : Ed. du CNRS 1974. s.v. Urt


text:
Lausana
Lausana (Lausanne en francés, Losena en arpitan) es la cinquena vila de Soïssa, capitala del canton de Vaud e capluòc del districte de Lausana.
L'aglomeracion de Lausana compta 316 000 abitants. Es un centre important per la cultura, l'espòrt, l'economia e la formacion. Es una placa giranta de la Soïssa de l'Oèst. Lausana es la capitala de l'olimpisme, que se i tròba lo sèti del Comitat Internacional Olimpic o CIO que lai ne son lo musèu amai los archius del movement olimpic.
Lo gentilici es lausanés -esa


text:
Lengas de França
Las lengas de França son l'ensems de las lengas parladas sul territòri francés, en mai del francés, qu'es l'unica lenga oficiala de l'estat e, en consequéncia, mai parlada. En França se nomenan abitualment "lengas regionalas", e de còps qui a son consideradas coma dialèctes, per insistir dins lo caractèr local, o encara patés amb una significacion pejorativa.[1]
Actualament i a tretze lengas que son objècte d'un ensenhament public en França, e son a aquelas que se referís normalament coma "lengas regionalas":
- Dins l'encastre de la lei Deixonne (1951): lo basc, lo breton, lo catalan e l'occitan
- dempuèi 1974: lo Còrs
- dempuèi 1981: lo tahitian
- dempuèi 1992: quatre Lengas austronesianas (l'ajië, lo drehu, lo nengone e lo paicî)
- dempuèi 2006: lo galò, lo francic e l'alsacian.
Al Burèu Europèu per las Lengas Minorizadas, la branca francesa compta 10 comunautats linguisticas: breton, catalan, còrs, lengas creolas, alemand/alsacian, basc, luxemborgés/mosellan, neerlandés/flamenc occidental, occitan e lengas d'oïl.[2]
A la fin del sègle XX, qualques comentadors franceses parlan de qualques desenas de lengas regionalas en França.[3] Aquel chifra ven d'una enquesta ordenada pel govèrn de Lionel Jospin en 1999 e realizada per Bernard Cerquiglini, de la Delegacion Generala a la Lenga Francesa e las Lengas de França, que faguèt un recolleccion de las lengas regionalas francesas per que se seriá pogut aplicar la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minorizadas.[4] Aquela enquèsta inclusís per exemple l'armení occidental, lo judeocastelhan e la lenga dels signes pels sords dins la categoria de las lengas de França.[5]
Situacion oficiala[modificar | modificar la font]
Segon l'article 2 de la Constitucion francesa de 1958, modificat per la lei constitucionala del 25 de junh de 1992:[6]
-
- « La lenga de la Republica es lo francés. »
Constitucion del 4 d'octobre de 1958, art. 2
- « La lenga de la Republica es lo francés. »
En consequéncia, en França cap lenga regionala o minorizada a l'estatut de lengua oficiala. França signèt 39 dels 98 articles de la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minorizadas, mas sens los ratificar; lo processus de ratificacion s'interrompèt en junh de 1999 quand lo Conselh Constitucional francés estimèt qu'aquela carta conteniá clausulas inconstitucionalas, incompatiblas amb l'article 2 de la Constitucion, que calriá, doncas, modificar aquela per permetre aquela ratificacion. L'Acadèmia Francesa, alara, s'opausèt a quina que siál mencion de las lengas regionalas dins la Constitucion, segon sa declaracion fecha publica lo 12 de junh de 2008.[7]
En 2001, la Delegacion Generala per la Lenga Francesa adoptèt lo nom de Delegacion Generala per la Lenga Francesa e las Lengas de França e apondèt los objectius de promòure las mai de setanta cinc lengas de França. Mai tard, la lei constitucionala del 23 de julhet de 2008 introdusís una mencion de la valor patrimoniala de las lengas regionalas:[8]
-
- « Las lengas regionalas apartenon al patrimòni de França. »
República francesa Constitucion del 4 d'octobre de 1958, art. 75-1
- « Las lengas regionalas apartenon al patrimòni de França. »
L'Acadèmia Francesa demandèt de retirar la mencion, que considerava coma un atemptat a la identitat nacionala francesa.[9] Malgrat aquò, segon l'Atlas interactiu UNESCO de las lengas del monde en perilh, 34 lengas de França son actualament en divèrses gras de perilh d'extincion, 26 dins la França europèa e las autras 8 otramar.[10]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dintrada "patois" al CNRTL (fr)
- ↑ Burèu Europèu per las Lengas Minorizadas. Lengas de França (fr)
- ↑ cerquiglini (fr) "Mas de setanta cinc lengas": dins Les langues de France : un patrimoine méconnu, une réalité vivante
- ↑ (fr)Las Lengas de la França, enquèsta al ministre de l'Educacion Nacionala, de la Recerca e de la Tecnologia
- ↑ id cerquiglini
- ↑ (fr) "cofr"La Constitution du 4 Octobre 1958 a legifrance.gouv.fr (fr)
- ↑ (fr)L'Acadèmia francesa vòl pas de las lengas regionalas dins la Constitucion. Le Monde, 18.06.08.
- ↑ id "cofr"
- ↑ (es)"Las lengas regionalas atentan a l'identidad nacionala": L'Acadèmia Francesa demanda que siá pas inclusits breton, vasco o catalan dins la reforma constitucionala, El País, Madrid, 16 de junh de 2008 }
- ↑ (en)UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger. Statistics by country or area


text:
Aquitània (region)
Aquitània es una region de França. Es situada al sud-oèst del país. Son còde INSEE es 72. Son còde NUTS-2 es FR61, son còde ISO 3166-2 es FR-B. La màger part del territòri es en Occitània.
Geografia[modificar | modificar la font]
Se compausa de cinc departaments : Dordonha, Gironda, Lanas, Òlt e Garona e Pirenèus Atlantics.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquitània es creada coma circonscripcion d'accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La « lei Deferre » (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e partatja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territòriala après las eleccions del 16 de març de 1986.


text:
L'irlandés (Gaeilge), es una lenga celtica parlada coma lenga nativa dins l'illa d'Irlanda per gaireben 104 000 personas, dins de zònas occidentalas ruralas que forman lo Gaeltacht, territòri ont l'irlandés a la primièra plaça. L'irlandés foguèt la primièra lenga d'Irlanda fins a l'Edat Mejana, quand l'illa foguèt conquista pels angleses.
Dempuèi 1922, es, davant l'anglés, la lenga oficiala principala de la Republica d'Irlanda, ensenhada dins las escòlas publicas ; mas fòra lo Gaeltacht, l'anglés es omnipresent.
La màger part de la populacion la compren plan, e 260 000 personas la sabon parlar plan.


text:
Joshua Bell
Joshua Bell (Bloomington, Indiana, lo 9 de deceme de 1967) qu'ei un violonista classic nòrd american.
A despart d'arrecéber un pretigiós Gramy Award, que marquè, anecdoticament l'istòria deu vriulon en bèth jogar (per ua enquesta deu Washington Post) 45 minutas dens lo metro de Washington D.C e en constatar que pas sonque 7 personas (suber 1097 passants) e s'estanquèn entà l'escotar e lo balhar pas sonque 37 $ (a despart deus 20 $ d'ua persona qui'u arreconegó).
La soa mair qu'ei ua violoncelista. Joshua Bell que comencè aus 4 ans e aus 14 que debutè com solista dab lo Philadelphia Orchestra gavidat per Ricardo Muti. Qu'estudiè lo vriulon dens la Indiana University Jacobs School of Music on arrecebè lo son diplòla en 1989. En 1984 que joguè peu purmèr còp au Carnegie Hall.
Qu'enregistrè la benda sonora deu filme Lo vriulon arroi.
Joshua Bell qu'a possedit successivament diferents estradivaris, mes qu'a fin finau trobat, crompat e adoptat lo Gibson ex-Huberman (egaument conegut com lo Huberman o lo Gibson ex-Huberman). Aquetse vriulon de 1713 qu'ei conegut per estar estat panat dus còps e, lo dusau, aver desepareishut per un cinquanteat d'annadas.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] Joshua Bell dens lo metro de Washington D.C


text:
Antartida
Antartida o Antartica es un grand continent de la Tèrra. Se tròba a l'entorn dau Pòl Sud e es enrodat per l'ocean Antartic. Ten un clima freg e extrèm qu'entrepacha l'installacion d'una populacion umana permanenta. Pasmens i a una vida animala e vegetala e leis umans lai installan de basas per l'exploracion e l'experiment scientific.
Lo tractat d'Antartida enebís las revindicacions territorialas, e gela las d'abans l'aplicacion del tractat (1961):
- Antartida argentina
- Antartida australiana
- Antartida britannica
- Antartida chilena
- Dependéncia de Ross
- Illa de Pèire I
- Tèrra d'Adelia
- Tèrra de la Rèina Maud
Doas zonas èran pas revindicadas:


text:
1321
Aquesta pagina concernís l'an 1321 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 de setembre - Dante Alighieri, poèta italian (n. 1265)


text:
Constellacion
Una constellacion es un dels 88 parçans imaginaris que devesisson lo cèl — o l'esfèra celèsta — . Lo tèrme es tanben tradicionalament emplegat per designar un grop d'estelas visiblas e que forman amassa una configuracion o un dessenh particular.
Unas constellacions plan conegudas forman de dessenhs familiars d'estelas lusentas. D'exemples son Orion (que conten una figura de caçaire), Leon (formada d'estelas lusentas que delimitan lo dessenh d'un leon), Escòrpi (un escòrpi), e Crotz del Sud (una crotz).


text:
711
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 711 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Menaçadas per d'atacas aràbias, Lazes e Abcazia cambièron de jurament e acceptèron la senhoriá dau califa Al Walid Ièr. Justinian II preparèt donc una expedicion per sometre tornarmai aquelei regions mai la revòuta de Cherson e la proclamacion de Filípicos coma emperaire l'obligiguèt de se preocupar d'aqueu frònt en prioritat. Organizèt donc una expedicion a Sinòpe dins lo corrent de l'estiu. Pasmens, arribat a Cherson, l'expedicion se revoutèt e acceptèt Filípicos, sostengut per lo Khanat dei Khazars, coma emperaire. Puei, se dirigiguèt còntra Constantinòple onte lei partisans e lo fiu de Justinian II foguèt tuats. De son caire, Justinian assaièt de rintrar mai la pèrda de la capitala entraïnèt la traison de sei tropas e foguèt descapitat per un soudat de sa garda. Filípicos venguèt l'emperaire unic de l'Empèri Bizantin.
D'autra part, l'expedicion còntra Lazes e Abcazia, dirigida per lo futur emperaire Leon III l'Isaurian, permetèt de restablir lo contraròtle bizantin sus la segonda.
Reiaume Visigòt[modificar | modificar la font]
Desbarcament d'una fòrça araboberbèra — belèu aliada ai princes visigòt en revòuta còntra Roderic — dins lo sud de la Peninsula Iberica. Lo 19 de julhet, l'armada dau rèi visigòt foguèt vencuda sus lo riu Guadalete e Roderic foguèt tuat dins lo corrent dei combats entraïnant la dispersion de sei fòrças. Après aquela desfacha, lo poder reiau s'afondrèt e lo Reiaume Visigòt dispareguèt.
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Sètge de la vila per l'armada de Tonína. K'inich K'an Joy Chitam II foguèt capturat mai l'eissida de la batalha es desconeguda.


text:
Lira
- Per altres significats vegeu lira.
La lira es un instrument musical de còrdas que se jòga en fretar las còrdas. A son origina dins la Grècia antica. Las recitations i èran acompanhadas per las melodias de la lira.
Ditz la mitologia grèga que lo dieu jove Ermès creèt la lira a partir d'una clòsca gròssa de tartuga que cobriguèt amb una pèl d'animal e de banas d'antilòpa. Las liras èran associadad a las vertuts apollonianas de moderacion e d'equilibri, en contrast a la flaüta de pande Dionís que representava lo plaser e la fèsta
S'es sovent prepausat lo sud d'Euròpa, l'oèst d'Asia, o lo nòrd d'Africa per èsser lo brèç d'aqueste instrument. Aqueste es encara utilizat dins una partida del nòrd-èst d'Africa.


text:
Joanot Martorell
Joanot Martorell foguèt un escrivan medieval en lenga catalana. Tirant lo Blanc es son òbra màger; es considerada coma la primièira novèla modèrna d'Euròpa.
Nasquèt entre 1405 e 1410 a Valéncia (segon l'istorian Jaume Chiner), d'una familha de la noblesa mejana de Gandia. Son grand foguèt conselhièr reial e son paire sirven del rei Martí l'Humà. De Joanot Martorell qu'èra conhat d'Ausiàs March, coneissèm fòrça elements biografics que lo mòstran coma un cavalièr bregaire e de vida agitada.
Visquèt de passadas en Anglatèrra, Itàlia, Portugal en seguida de divèrsas luchas cavaleirosas qu'afeccionava.
Aprèp la venda de la seuna senhoriá de Murta e Benibrahim (l'actuala Benibrai), la roïna economica aumentèt, e Martí Joan de Galba l'auriá ajudat financièirament. Podèm situar la data de sa mòrt entre març e abril de 1468.


text:
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Etudes Comtadines.
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Ensignadou.
Prouvèrbi pèr l’estiéu qu’es en camin.
La Coumèdi Umano!.
Editouriau
Ounte vai la Crau?.
L’atualita en image.
L’Evenimen
Avèn pèr aro, qu’uno Terro....
Dis Aup i Pirenèu.
Alès, porto de Prouvènço
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren
Roumié Marcengo - Estage.
De voues se soun amoussado - Courrié.
L’erbo de Sant-Jan.
Sant-Jan e li Barbentanen
Vivo Sant-Jan!
Is areno.
35en Festenau Prouvençau.
Carreto, Cavaucado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Targo Prouvençalo.
Mialet : Anniversàri dóu Museon dóu Desert.
L’oppidum d’Ambrussum.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Lou jardin à la primo : di flour au fru.
Un tresor nostre : la rabasso?.
Li Gorgo dóu Regaloun
Jan-Pèire Tennevin.
Contro-verso
Etudes Comtadines.
Gabriela Mistral Pres Nobel de Literaturo 1945.
Petrarco, de Flourènço à-n-Avignoun.
Sus li piado d’Annibau.
Lou cantoun d’Estève
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun.
Is areno
Ai couneigu mi proumiéri courso de biòu après la guerro de 40, à Castèu-Reinard, en i’anant emé moun grand, un apassiouna de bouvino que fasié partido dóu Club taurin, presida pèr Jóusè Rossi, e i’anavian proun d’ouro...Tant que crousavian li gènt qu’anavon dina! Coume erian li proumié, prenian li clau dis areno encò dóu paire Pastouret que restavo just à coustat.
Au nord dis areno, i’a uno tribuno cuberto, à drecho de la tribuno, dins lou cantoun, uno contro-pisto pintado de jauno. À l’entr’ate, Cachoun, un ancian rasetaire, s’ajassavo dins un pichot lié de fèrri blu, ié bandissien uno vaco emboulado e, éu, s’en aparavo em’ un paro-plueio à mita estrassa.
Pepèi, avans la courso, discutavo emé li manadié, Blatière, Reynaud, Laurent, Thibaud e tout acò en prouvençau. Èro l’epoco di darriéri courso dóu Sarraié, un biòu gris e blanc, d’autre prenien la relevo : Vergesois, Clan-clan, pièi an pareigu li grand coucardié de renoum : Evèsque, Régisseur, l’espetaclous Vovo, que remplissié lis areno e que lis ome en blanc n’avien tant pòu, e venguè Goya, que se i’aubourè uno estatuo de soun vivènt! Li rasetaire se disien : Volle, li fraire Doulaud, Canto (pèr tua un biòu), Soler, Pascal, Sant-Juan, Falomir...Dins li barricado, dos renguiero de badaire (li biòu sautavon mens que aro) aplaudissien li dous rasetaire castèu-reinarden : Coeur e Ginoux.
Sus li gradin
À l’entour dóu round s’ausissié pas mau de refleissioun :
* Pendènt la courso d’un coucardié qu’èro pas dins soun bon jour, un badaire disié à-n-un coulègo :
- Aquéu biòu, crese que vendra bon! o encaro :
- Lou mai que pòu èstre bon es à l’adobo!
* D’un biòu que manco de vivacita : - Mai es pas un biòu! Es uno cabro! - Vas vèire que se vai jaire pèr faire un penequet!
* Arrivo quàuqui fes que la bèsti se tanco au mitan dóu round, sènso respondre i rasetaire e que se countènto de balança la tèsto d’un coustat e de l’autre, mai toujour aplanta, souto un mouloun de siblet, ço que fai dire à-n-un regardadou : - Éu, de segur, se dèu crèire au tenis à Rouland Garros...
* Lou Petassa, un biòu de Jo Durand, avié la particularita d’èstre negre e blanc, ço que devié veni d’uno ascendènci espagnolo. Sus li gradin, un parèu es asseta, e la femo dèu pas veni souvènt bada la courso à la coucardo : - Digo-me, Leoun, perdequé aquéu biòu es di dos coulour? E Leoun, éu, qu’es un afeciouna qu’amo proun galeja :- Li biòu, quouro soun de vedèu, li pinton, la proumiero coucho de blanc, pièi la segoundo de negre!.. Aquéu, à la repasso, an degu manca de pinturo!...
* En principe, li feissello que tènon li gland dèvon faire sièis tour de la bano mai, bèn de cop, aquéu qu’encoucardo n’i’en fai faire que tres o quatre s’es un biòu que lou vòu espargna, mai quouro es un coucardié que vòu faire briha, subre-tout s’es un «barricadié», aqui lou manadié fai uno trenteno de tour, bèn sarra, e quàuqui cop bagno la feissello pèr que fugue mau-eisado à desmarmaia, ço que fai dire à-n-un regardadou : - Meme se fai fre, la bèsti se jalara pas li bano!...
* La recoumpènso à-n-un coucardié o un barricadié qu’a fa vibra lis amatour es de ié jouga Carmen. Mai de cop, la musico es jougado sènso resoun, e en abounde. Roustan, qu’es un couneissèire dis :
- Aqueste cop lou disque a degu s’enraia!...
E vivo li courso!
À la sourtido dis areno, après la courso, dous ami discuton : Jan l’envela e Roumié lou renaire. Jan, la courso i’a plasegu, mai Roumié, qu’es delongo mau-countènt, a rèn trouba à soun goust. La Direicioun a mau prima, li biòu trop mouligas, li rasetaire maufaras, e que fasié trop caud!
- Pode te dire que m’agantaran plus de veni i biòu, jamai plus!..S’es ansin, anarai à la pesco, à la casso vo restarai au mas!...
- Vos plus veni?..Iéu qu’ai pres li plaço pèr dimenche que vèn, la tiéuno la vau revèndre!...
E Roumié qu’a roumiéuteja enjusqu’à la veituro :
- Digo-me, pèr ana à-n-Irago, dimenche, vèire la finalo de la Bano d’or, à queto ouro partèn?...
Sara ansin tant que i’aura de courso de biòu! De gènt saran countènt, e d’autre pas! Poudèn pas tóuti agué li mémi goust! E vivo li courso e que perduron nòsti bèlli Tradicioun!...
dóu Mas de Grichaud
1121654


text:
Joan Glaudi Gaudin
Joan Glaudi Gaudin (Marselha, lo 8 d'octobre de 1939) es un òme politic provençau e senador-cònsol de Marselha.
Ancian professor d'istòria, comencèt sa carriera politica au centre senèstra ambé Gaston Deferre avans de s'orientar a drecha ambé lei Republicans Independents e puei faguèt campanha ambé lo futur president Valèri Giscard d'Estanh. Foguèt candidat de l'UDF per lei Bocas de Ròse en 1978 e en 1981 foguèt vençut ais eleccions de cònsol de Marselha per Gaston Deferre, alora ministre.
En 1986 foguèt elegit president dau Conseu Regionau de Provença-Aups-Còsta d'Azur onte foguèt criticat per aver recebut un cèrt nombre de vòtes dau partit d'extrèma drecha Front Nacionau. En 1989 foguèt tornarmai batut ais eleccions de cònsol de Marselha, aqueu còp per Robert Vigorós.
Foguèt fin finala elegit en 1995 e reelegit en 2001. En 1995 venguèt tanben ministre de l'Amainatjament dau Territòri, de la Vila e de l'Integracion dau president Jaume Chirac.


text:
Saint-Maximin (Isèra)
Nom desconegut en arpitan (Saint-Maximin en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Maximin es un regroupement de caserius en se trobant sul marge sud-es del Bréda e a l'èst de Pontcharra, sul vessant exposicion oèst de Brame Farina, crête en separant la municipalitat de Sant-Maximin amb la municipalitat de Allevard
Saint-Maximin est un regroupement de hameaux se trouvant sur la rive sud-est du Bréda et à l'est de Pontcharra, sur le versant exposé ouest de Brame Farine, crête séparant la commune de Saint-Maximin avec la commune d'Allevard


text:
Vaunaveys-la-Rochette
Vaunaveys-la-Rochette (Vaunaveys-la-Rochette en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vaunaveys-La-Rochette a situat a Nombre|7|km}} al nòrd de Crest (cap de-luòc del costat), a Nombre|27|km {{}} al sud-es de Valéncia e a Nombre|16|km {{}} al sud de Chabeuil.
Las municipalitats limitrophes son Ourches, Crest, Eurre e Upie.
Vaunaveys-la-Rochette est situé à Modèl:Nombre au nord de Crest (chef-lieu du canton), à Modèl:Nombre au sud-est de Valence et à Modèl:Nombre au sud de Chabeuil.
Les communes limitrophes sont Ourches, Crest, Eurre et Upie.


text:
-396
Aquesta pagina concernís l'an -396 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Mission diplomatica de Timòcrates de Ròdes, mandat per leis Aquemenidas, cargat de formar una aliança de ciutats grègas còntra Esparta. D'efèct, dempuei 398 avC, Esparta menava d'operacions victoriosas còntra l'Empèri Aquemenida en Ionia. Gràcias a un sostèn financier, Atenas jonhèt Tebas, Corint e Argos dins una coalicion còntra sa rivala.
Roma[modificar | modificar la font]
Conquista de la vila etrusca de Veïes per lei fòrças de Marcus Furius Camillus. Un butin fòrça important i foguèt pilhat permetent d'enriquir Roma. Camillus capitèt tanben de vencre lei Voliscs e lei Capenates, pòbles aliats de Veïes.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Siracusa ambé l'arribada de l'armada comandada per Himilcar. Ataquèt la colonia de Mòtia, ocupada après de dificultats importantas per lei Grècs en 397 avC, e la reconquistèt sensa dificultat vertadiera. Puei, lei Cartaginés acomencèron lo sètge de Siracusa mai una epidemia causèt rapidament de pèrdas importantas dins lei rengs d'Himilcar. Avans la fin de l'annada, deguèron abandonar lo sètge.


text:
Càmer
Càmer (Akamarre en basco, Came en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gramont. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Los sons estatjants que s'apèran los camòts.
Lo vilatge qu'apartienèva au reiaume de França e non pas a Navarra devath lo Regim Ancian (que dependèva de la Senescaucia de Càmer, en demorant navarrés un quartièr isolat, la Herrèra (çò qui volèva díser « la harga »). Uei lo dia que hè partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las comunas tòcatocantas que son Hastings, Ueire Gave e Òrta Vièla dens las Lanas au nòrd, Lèren e Sent Pèr de Lèren en Biarn a l'èst, Bidaishe a l'oèst, La Bastida e Arancon au sud-èst e Arrauta-Sharrita e Vergüei-Vièlanava au sud.