text:
1192
Aquesta pagina concernís l'an 1192 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Rintrat de crosada l'annada precedenta (→ 1191), Felip II podiá pas atacar lei possessions de Ricard Ièr qu'èra totjorn en Tèrra Santa. Se concentrèt sus la preparacion diplomatica d'una future guèrra còntra Anglatèrra. Per aquò, organizèt secretament una campanha de calomnias còntra son rivau (accusacions de collusion ambé Saladin, accusasion de l'assassinat de Conrad de Montferrat... etc.), se raprochèt de Joan Sensa Tèrra que preparava de son caire una insureccion còntra son fraire en Aquitània e assaièt de formar una aliança ambé Danemarc.
Aquelei novèlas marridas obliguèron Ricard Ièr de conclure la patz ambé Saladin (3 de setembre). Pasmens, son viatge de retorn se debanèt dins de condicions climaticas marridas e son naviri arribèt sus lei tèrras dau duc Leopold d'Àustria qu'èra son enemic dempuei un afrònt que li aviá fach Ricard au sètge de Sant Joan d'Acre. Lo 20 de decembre, capturèt lo rèi d'Anglatèrra dins la vila de Ginana, situada lòng de Danubi (→ 1193).
En parallèl, Felip II reglèt la succession de Felip d'Alsàcia (→ 1191). Artés e Vermandés foguèron annexats au Domeni Reiau.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
En Tèrra Santa, la Crosada e l'armada de Saladin se neutralizèron mutualament. D'efèct, lei Crosats èran pus poderós sus lo prat batalhier gràcias a sa cavalariá pesuca. Pasmens, a l'interior dei tèrras, lei fòrças de Saladin, pus nombrosas, podián enceuclar l'armada crosada e l'anientar. Ansin, en fàcia d'aquela situacion blocada, lo rèi Ricard Ièr (1189-1199) e Saladin deguèron negociar la fin dei combats. Saladin gardèt Jerusalèm e sei conquistas continentalas e lei Crosats gardèron lo contraròtle dau litorau que foguèt restituit au Reiaume de Jerusalèm. En mai d'aquò, Ricard Ièr installèt Gui de Lusinhan, qu'èra son vassau en França, coma rèi de Jerusalèm.
Per rintrar dins son territòri, lo rèi Ricard decidèt de passar per lo Sant Empèri Roman Germanic per defugir lei tèrras dau rèi de França. Pasmens, dins la region de Viena, foguèt capturat per lo duc Leopold V de Babenberg qu'èra estat insultat per lo rèi anglés dins lo corrent de la Crosada. Puei, foguèt liurat a l'emperaire germanic que demandèt un recapte de 150 000 marcs d'argent per sa liberacion.
En Anglatèrra, Joan laissèt se difusar la rumor de la mòrt dau rèi e assaièt de formar una aliança ambé lo rèi de França per reconquistar sei fèus continentaus ocupats per lei fidèus de Ricard. Pasmens, l'intervencion d'Aliènor d'Aquitània auprès de son fiu permetèt d'arrestar aquelei projèctes. Dins aquò, de combats acomencèron en Anglatèrra entre partisans de Joan e de Ricard.


c: text/html

text:
Farces et moralités
Farces et moralités es una seleccion de sièis comèdias en un acte de l'escrivan francés Octave Mirbeau, publicada en 1904. Se tròban dins lo volum : L'Épidémie , Vieux ménages , Le Portefeuille , Scrupules , Les Amants e Interview.
Un teatre modèrne[modificar | modificar la font]
Aquestas pichonas òbras teatralas son de farsas, en que l'estil es comic e los personatges se compòrtan de manièra excessiva ; e son tanben moralitats, en que l'espectador li cal traire de leiçons generalas e los personatges son personificacions de tipes socials.
Mirbeau amie tanben la revuelta al seno del lengatge, pr'amor qu'es l'instrument de totas las messorgas. Se pòdon aital veire, en aquestas farsas didacticas, d'anticipacions del teatre de Bertolt Brecht, Marcel Aymé, Harold Pinter e Eugène Ionesco.
[modificar | modificar la font]
Mirbeau desmitifica radicalament la lei (Le Portefeuille), la monogamia (Vieux ménages), la premsa (Interview) e las institucions socialas injustas e absurdas (Le Portefeuille, Scrupules).
De mai lo dramaturg anarquista ridiculiza lo discors dels politics (L’Épidémie), dels jutges (Vieux ménages), de la publicitat (Interview) e lo lengatge ipocrita de l'amor dins las classas superioras (Les Amants).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Octave Mirbeau, Farces et moralités (en francés).
- Pierre Michel, « Octave Mirbeau, Ionesco et le théâtre de l'absurde », Cahiers Octave Mirbeau, n° 13, 2006, p. 163-174 (en francés).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1383
Aquesta pagina concernís l'an 1383 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Entre genier e febrier, agravament dei tensions aparegudas dins lo corrent de l'annada 1382 entre lei partisans de Carles III Duràs e de Loís d'Anjau. En març, començament de la guèrra de l'Union d'Ais entre lei dos camps.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Introduccion dau principi de la quarantena dins lo pòrt de Marselha. Après la Republica de Ragusa en 1377, aquò illustrèt lei progrès dins la prevencion deis epidemias a la fin de l'Edat Mejana en Euròpa.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Joan VI Cantacuzèn, emperaire bizantin.


text:
Pantèra
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
- pantèra, una de las espècias de felins seguents :
- Panthera pardus, l'animal comunament apelat pantèra o leopard (nòta: la pantèra negra es simplament una pantèra de pelatge negre)
- Neofelis nebulosa, la pantèra longibanda o leopard pigalhat
- Panthera uncia, la pantèra de las nèus o leopard de las nèus o onça
- pantèra per Panthera, lo nom scientific de genre de mantun grand felin :
- Panthera pardus, la pantèra o leopard
- Panthera leo, lo leon
- Panthera tigris, lo tigre
- Panthera onca, lo jaguar
- lo cameleon pantèra (Furcifer pardalis), un grand cameleon originari de Madagascar
- l'amanita pantèra (Amanita pantherina), un campairòl toxic de capèl brun pigalhat de floquets blanc.
- La Pantèra ròsa, lo filme americanoanglés de 1963, realizat per Blake Edwards e sa represa en 2006 per Shawn Levy
- la Pantèra ròsa, lo personatge de dessenh animat inspirat del generic del filme precedent
- las Black Panthers, movement revolucionari afroamerican
- lo Pantèra o Panther, elicoptèr de combat, version militara del Dauphin


text:
Integrated Taxonomic Information System
L'ITIS (o Integrated Taxonomic Information System) es una associacion creada per fornir d'informacions confòrmas e fisablas sus la taxonomia de las espècias biologicas.
Site web[modificar | modificar la font]
Lo site de l'ITIS prepausa un classament taxinomic de las espècias viventas, e dels taxons, amb per cadun una multitud d'informacions, coma son estatut CITES, los taxons de reng inferior e superior, la validitat de l'estatut taxinomic, ...
La recèrca se pòt far per nom vernacular, per nom scientific o per TSN. Lo TSN (o Taxonomic Serial Number) es un nombre de cinc o sièis chifras identificant de manièra unica cada espècia e cada taxon (quitament pels qu'an un estatut taxinomic invalid).
-
- Exemple: La pagina Referéncia ITIS : TSN 180589 : Felis silverstris Schreber, 1775 (en) que l'article wikipèdia correspondent es "gat salvatge".
Licéncia[modificar | modificar la font]
L'ITIS es un organisme nacional dels Estats Units d'America. Coma tal, totas las informacions e donadas que produtz son automaticament plaçadas dins lo domeni public ; aicestas son doncas liurament utilizablas per completar Wikipèdia (o tot autre projècte, que siá liure o non).
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- ITIS.usda.gov Site web de l'ITIS
- GBIF.org o "Global Biodiversity Information Facility"
- Sp2000.org o "Species 2000"


text:
-456
Aquesta pagina concernís l'an -456 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Acabament de la bastida dei Muralhas Lòngas entre la vila e lo pòrt dau Pirèu.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Egipte, après nòu annadas d'insureccion, lei tropas pèrsas capitèron de reconquistar lei vilas principalas dau país e d'esquichar leis insurgents. Lo còrs expedicionari atenenc en revènge capitèt de se mantenir lòng de Nil (→ -454).


text:
Luis Sáenz Peña
Luis Sáenz Peña Dávila (1822-1907), avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1892 e 1895.
Se graduèt coma avocat a l'Universitat de Buenos Aires e participèt a l'Assemblada Constituenta de 1860. Foguèt divèrses còps deputat nacional e senador. En 1882 ocupèt una carga a la Cort Suprèma de Justícia de la Província de Buenos Aires. Exerciguèt pus tard la presidéncia de la Banca de la Província, la direccion de l'Acadèmia de Jurisprudéncia e una carga al Conselh General d'Educacion.
Lo 12 d'octobre de 1892 foguèt consacrat president d'Argentina. Afeblit pels divèrses suslhèuaments del radicalisme, lo 23 de genièr de 1895 presentèt la siá demission davant lo Congrès, que l'acceptèt. Lo govèrn passèt a de mans del vicepresident José Evaristo de Uriburu, que completèt lo mandat fins a 1898. Lo sieu filh Roque tanben foguèt president.


text:
Calabrés
Lo calabrés, Parràti calabbrìsi (italian : Calabrese), noma los dos principaus dialectes de Calàbria : lo calabrés septentrïonau e lo calabrés centro-meridionau. Mas aquestes dialectes ne son pas directaments "parents". Lo calabrés septentrïonau regropa deus dialectes coma lo napolitan e fai partida deu grope italo-roman meridionau, lo calabrés centro-meridionau fai partida deu grope italo-roman de l'extreme-sud (coma lo sicilian).
Dialectes[modificar | modificar la font]
Lo calabrés centro-meridionau se divisa en mai d'un dialectes :
- Lo dialecte reggino (u 'rriggitànu, en reggino) es lo mai parlat d'entre ilhs, eu a per "epicentre culturau" la vila antica de Reggio de Calàbria.
- Lo dialecte de la Chjàna parlat dins la Piana di Gioia Tauro, una petita region situada au nòrd de l'Aspromonte.
- Lo dialecte de la Locride, parlat sus la còsta, es de la província de Reggio de Calàbria.
- Lo dialecte de Catanzaro.
- Lo dialecte de l'Alto-Jonica, parlat autorn deu golfe de Squillace, pròpche deu dialecte de Catanzaro
Comparason entre los dialectes du calabrés centro-meridionau : l'article prumier de la Declaracion universala dels Dreches de l'Òme :


text:
Modèlo:Reçua novèles
Vouiquipèdia est pas un simplo fil de novèles et est pas Vouiquinovèles. Entrebetâd ique ren que les enformacions et novèles que sè prétont a una cuvèrta enciclopèdica et qu’ont entrênâ la crèacion d’un articllo ou nen ont provondament modifiâ yon. Les petiôtes et grantes novèles de tôs los jorns et pués les novèles locales sont a entrebetar dens Vouiquinovèles. Oubliâd pas asse-ben que Vouiquipèdia est una enciclopèdia arpetanofona et qu’una novèla que regârde la solèta France pôt parêtre minora ux uelys de la résta de l’Arpetania. Cen est asse-ben valâblo por los ôtros payis : Étalie et Suisse. Tâchiéd asse-ben de siuvre u maximon les recomandacions siuventes :
- Betâd en grâs lo lim vers l’articllo regardâ per l’enformacion ;
- Velyéd a l’harmonia des câdros de la reçua, tâchiéd de limitar lo nombro d’enformacions a 5 ;
- Endicar entre-mié parentèses una mencion pèrmetent ux liésors de fére/fâre facilament lo lim avouéc l’émâge afichiêe ;
- Balyéd de dâta ren qu’a les enformacions fixes et suprimâd la ples anciana quand vos en rapondéd una novèla ;
- Seyâd côrt dens la dèscripcion de l’enformacion et tâchiéd de la tegnir a jorn en fonccion de les novèles ;
- Souegnéd lo stilo et l’ortografia. Oubliâd pas que l’on comence tojorn les frâses per des grantes lètres. Portant « : » mârque pas lo comencement d’una frâsa donc utilisâd una petiôta lètra aprés.
N.B. : ceti câdro est unicament visiblo dens ceta pâge, il aparêtrat pas sur la pâge de reçua.
Guèrra civila u Darfour • Tôrn de France 2007 : 2nda ètapa
- 7 de julyèt : Live Earth, un concèrt balyê en mémo temps dens plusiors payis por combatre la crise climatica.
- 4 de julyèt : lo CEO dèsigne la stacion balnèâra russa de Sotch·i coment hôto des Juès Olimpicos d’hivèrn que seront organisâs a Krasnaya Poliana en 2014.
- 4 de julyèt : Alan Johnston, un corrèspondant de la BBC qu’avêt étâ enlevâ en mârs dens la benda de Gâza, est libèrâ.
- 3 de julyèt : Alinghi remporte la 32nda Copa de l’Amèrica en batent Emirates Team New Zealand 5-2.
- 30 de jouen : atentat mancâ contre l’aèrogâra de Glasgow un jorn aprés que doves vouètures atrapâs èyant étâ dècuvèrtes a Londro.


text:
-387
Aquesta pagina concernís l'an -387 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Après de negociacions entre Esparta e l'Empèri Aquemenida, signatura de la patz d'Antalcidas que foguèt acceptada per Atenas (après la reünion d'una flòta aquemenica fòrça importanta que copèt l'avitalhament de la vila), Tebas e seis aliats. L'independéncia de cada ciutat foguèt restaurada e Argos e Corint deguèron abandonar son govèrn comun. Corint deguèt tanben intrar au sen de la Liga de Peloponès. Esparta venguèt la gardiana de la patz.
Regardant Atenas, aquela guèrra permetèt de restaurar l'independéncia de la vila, sa supremàcia navala au sen dei ciutats grègas e la màger part de son influéncia en Mar Egèa. Aquò anava menar a la formacion de la Segonda Confederacion Atenenca en 378 avC.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Guèrra de Corint que s'acabèt per una victòria espartenca parciala. D'efèct, gràcias a seis esfòrç diplomatics de l'annada precedenta, lo generau espartenc Antalcidas capitèt de reünir una flòta fòrça importanta formada de naviris espartencs, aquemenidas e siracusans. Aquò li permetèt de blocar leis Estrechs menaçant l'avitalhament d'Atenas que se declarèt lèsta a negociar la fin dau conflicte.
Gràcias au sostèn diplomatic e a la menaça d'una intervencion pèrsa dirècta, Lacedemònia poguèt impausar una patz relativament favorable (Patz d'Antalcidas) a seis interès e ne'n venir la gardiana :
- Argos e Corint deguèron abandonar son govèrn comun. Corint foguèt tornarmai obligada d'intrar dins la Liga de Peloponès.
- Tebas deguèt dissòuvre la sieuna liga.
- l'autonòmia dei ciutats-estats foguèt confirmada, çò qu'èra un biais de s'aparar còntra leis ambicions imperialistas d'Atenas.
Pasmens, aquela victòria èra pas totala per doas rasons principalas. Leis Espartencs deguèron abandonar lei ciutats grègas d'Ionia ais Aquemenidas, çò que minèt son prestigi e serviguèt la propaganda de seis adversaris e, pus grèu, leis Atenencs gardèron una partida importanta dei posicions reconquistadas en Mar Egèa dins lo corrent de la guèrra.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Après son cambiament de politica grèga e la conclusion d'una aliança ambé Lacedemònia, Pèrsia mandèt una flòta importanta en Mar Egèa per sostenir lei naviris atenencs. Après divèrsei combats còntra leis Atenencs, capitèron de blocar leis Estrechs e de menaçar l'avitalhament d'Atica. Atenas accepèt alora la dubertura de negociacions que li permetèron de gardar la màger part de sei conquistas en despiech d'una reconeissança simbolica de la primautat de sa rivala. Dicha Patz d'Antalcidas, aquel acòrd èra largament inspirat per Artaxerxès II que venguèt l'arbitre dei conflictes entre ciutats grègas. L'Empèri Aquemenida i gardèt tanben lo contraròtle d'Ionia.


text:
-202
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -202 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Fin de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Après la represa dau conflicte e lo retorn deis armadas cartaginesas d'Itàlia, Annibal Barca foguèt desfach a son torn per Scipion l'African a Zama. I perdèt 10 000 òmes e Cartage deguèt acceptar de condicions de patz agravadas a respèct d'aquelei de 203 avC : abandon d'Espanha e deis illas Balearas, cession de sa flòta levat de 10 naviris, pagament d'una indemnitat de 10 000 talents e defensa de tota accion militara sensa l'autorizacion de Roma. Cartage i perdiguèt son estatut de poissança majora de la Mar Mediterranèa e foguèt reducha a son territòri african a l'entorn de la ciutat.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Perseguida e acabament de la guèrra entre Han e Chu. Après sa revirada de l'annada precedenta, Liu Bang capitèt d'obtenir lo sostèn militar de seis aliats Han Xin e Peng Yue, çò que permetèt d'atacar lo territòri Chu de tres direccions diferentas. En mai d'aquò, l'armada Chu èra a faciar de dificultats grèvas per s'avitalhar après lei campanhas malaisadas de 204-203 av. JC. Numericament inferiora (100 000 òmes còntra 600 000-700 000), foguèt ansin logicament anientada a la batalha saunosa de Gaixia. Enceuclat, Xiang Yu se suicidiguèt marcant la fin de la guèrra.
Liu Bang venguèt emperaire (28 de febrier) e installèt inicialament sa capitala a Luoyang. D'un biais simbolic, fixèt a 208 av. JC lo començament oficiau de son rèine per annular lo periòde Xiang Yu. Aquò marquèt l'acomençament de la dinastia Han que dirigiguèt China fins ai premiereis annadas dau sègle III ap. JC.


text:
1237
Aquesta pagina concernís l'an 1237 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Mongòl que son intensitat acomencèt de demenir en causa dau desplaçament d'una partida dei tropas mongòlas vèrs d'autrei regions d'Asia. Pasmens, de fòrças considerablas èran totjorn presentas en China e lei Chinés èran totjorn en dificultat importanta lòng de sa frontiera meridionala. En Sichuan quasi totalament conquistat per lei Mongòls en 1236, lo governador Yu Jie decidèt donc d'adoptar una estrategia novèla e acomencèt una campanha de fortificacion sistematica deis endrechs estrategics de la region. Aquò permetiá de demenir la superioritat dei tropas mongòlas que podián pas utilizar sa mobilitat dins lei zònas montanhosas solidament fortificadas e favorizèt lei còntra-ofensivas Song de 1239.


text:
Latin
Lo latin qu'ei ua lenga anciana deu grop indoeuropèu, deu sosgrop italic com l'òsc, l'ombrian... A l'origina, ne's parlava pas qu'au parçan de Laci, a l'entorn de Roma. La conquista romana d'Itàlia, puish de las regions riberesas deu Bacin Mediterranèu e, au nòrd, dinc a Ren e Danubi, qu'estó l'encausa de l'espandiment extraordinari deu latin. S'en Orient, lo grèc conservè la plaça de lenga oficiau e de la cultura aquesida arron las conquistas d'Alexandre, en Occident qu'assumí lo medish ròtle, penetrant Gàllia, Espanha, Illíria, Africa e Dàcia peu biaish de l'administracion imperiau, de la difusion de la cultura dominanta dens los elèits provinciaus, deus camps de legionaris e deu comèrci.
Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en 476, lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça (substrat) o deus invadidors (superestrat), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las lengas romanicas. Aqueth grop de lengas que compren l'occitan, lo catalan, lo francés, lo castelhan o espanhòu, l'aragonés, l'asturian, l'italian, lo portugués, lo galèc, lo sarde, lo romanés, lo romanch, lo ladin, lo friolan e lo francoprovençau o arpitan.


text:
Alienòr de Provença
Alienòr de Provença (1223, Ais de Provença – 26 de junh de 1291, Amesbury), filha de Raimon Berenguier V, comte de Provença, e de Beatritz de Savòia.
Èra la sòrre de Margarida de Provença (reina de França e molhèr de Loís IX de França), de Sança de Provença (reina dels Romans e molhèr de Ricard de Cornoalha), e de Beatritz de Provença (reina de Sicília e molhèr de Carles d'Anjau-Sicília).
Venguèt famosa per sa pietat, e es coneguda jol nom de Santa Alienòr, e mai que foguèsse solament beatificada e pas canonizada. Après la mòrt de son espós en 1272, en seguida d'aquestas de son felen Enric, e de sas filhas Margarida e Beatritz, se retirèt dins l'abadiá benedictina d'Amesbury en 1276, ont moriguèt en 1291.
Familha e descendéncia[modificar | modificar la font]
Esposèt Enric III Plantagenèst, rei d'Anglatèrra, a Canterbury lo 14 de genièr de 1236, e aguèt per descendents:
- Edoard Ièr d'Anglatèrra (1239 – 1307);
- Margarida d'Anglatèrra (1240 – 1275), que en 1251 esposèt Alexandre III, rei d'Escòcia;
- Beatritz d'Anglatèrra († 1275) qu'esposèt Joan II de Bretanha, duc de Bretanha ;
- Edmond de Lancastre, 1er comte de Lancastre (1245 – 1296), que en 1276, esposèt Blanca d'Artois.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Aqueste article compren d'extraches traduches del Diccionari Bouillet. Es possible de suprimir aquesta indicacion, se lo tèxte reflècta lo saber actual sus aquel tèma, se las fonts son citadas, se satisfà a las exigéncias lingüisticas actualas e se conten pas de prepauses que van contra de règlas de neutralitat de Wikipèdia.


text:
Fèlix Martí i Ibáñez
Fèlix Martí i Ibáñez (Cartagena, 26 de decembre de 1911 - Nòva York, 24 de mai de 1972) foguèt un mètge, psicològ e sexològ catalanoamerican. Foguèt un pionièr dins los estudis de sexologia en Catalonha tre las annadas 1930 e dins l'encastre de sa foncion de director general dels servicis de santat de la Generalitat republicana elaborèt en 1936 una lei de l'avortament de las mai progressistas d'aquel temps. Per encausa de son activisme social e sas posicions anarquistas foguèt constrench a l'exili en 1939 e s'installèt als Estats Units ont prenguèt puèi la nacionalitat americana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Fèlix Martí nasquèt en 1911 a Cartagena, una de las vilas mai grandas del país de Múrcia, dins una familha de notables, filh de Fèlix Martí i Alpera, un eminent pedagòg valencian e de la pianista Josefina Ibáñez. Del costat de sa maire èra nebot de l'escrivan Vicente Blasco Ibáñez. La familha s'installèt dins lo barri de Gràcia de Barcelona en 1925. Estudièt primièr a la Facultat de Medecina de l'Universitat de Barcelona amb los professors mai prestigioses d'aquel temps coma Gregorio Marañón, Agustí Pedro i Pons e August Pi i Sunyer. Aprèp que s'i diplomèt partiguèt seguir sos estudis a la Facultat de Medecina de Madrid ont obtenguèt son doctorat en medecina. S'installèt per exercir sa profession a Barcelona, tornarmai dins lo barri de Gràcia e s'interessèt a la sexologia, çò que faguèt d'el un pionièr d'aquesta disciplina en Catalonha e dins tot l'estat espanhòl. Venguèt puèi director general de santat e assisténcia sociala de la Generalitat de Catalonha e i metèt en plaça un projècte important de reestructuracion e modernizacion. Aital organizèt un sistèma novèl de medecina sociala e preventiva amb per exemple la creacion de «liberatorios» per las prostitutas, de centres d'informacion sexuala pel jovent e un Institut de Sciéncias Sexualas. Una de sas realizacions mai notablas foguèt l'elaboracion de la primièra lei sus l'interrupcion volontària del embarazo aprovada per decret de la Generalitat en decembre de 1936. Pauc de temps aprèp esclatèt la guèrra civila, e Martí s'impliquèt mai d'a fons dins sas activitats anarquistas. S'engatgèt coma mètge dins l'armada republicana. Foguèt nafrat e transferit a l'Espital de Barcelona.
Aprèp la desfacha republicana en 1939 coma mantun republican, aguèt de passar la frontièra a pè per se refugiar a l'estat francés. Aquel meteis an s'exilièt als Estats Units.
En 1956 i fondèt la revista MD dedicada al mond medical. Moriguèt a Nòva York en 1972 en seguida d'un infart.


text:
Moja blanca
La muja blanca (Cistus albidus) es un arbrilhon caracteristic de la garriga, suportant plan un periòde d’ariditat e aman los sols calcaris.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo cistus albidus es un arbrilhon de la familha de las cistacèas de talha mejana (entre 0,5 e 1,2 m. de naut).
Son fulhatge persistant gris clar es compausat de fuèlhas simplas, sessilas, oposadas e cobèrta de pels estelats, d'aquel aspècte li ven lo seu nom, albidus es blanquinós en latin.
Sa florason s'espandís d’abril a junh quand sortís una inflorescença en cima unipara elicoïda compausada de flors formadas per 5 petalas d’aspècte afatonit e de color ròsa. Las flors atrason las abelhas, parpalhons e d'autres insèctes assegurant una pollinizacion entomogama.
Los fruchs de la moja blanca son de capsulas dehiscentas de 5 valvas. L'epandiment dels fruchs es epizoochora.
Espandiment[modificar | modificar la font]
Se trapa dins l'ensems de l'entorn mediterranèu (fins al Daufinat, Vivarés e Roergue), en Santonge e en Vendèa.
Abitat: garrigas e costièras subretot calcàrias
References[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Tela-métro
- Referéncia NCBI : Cistus albidus (en)
- Modèl:GRIN espèce


text:
Joachim Gauck
Joachim Gauck (nascut en 1940) es un ancian pastor e òme politic alemand. Lo 18 de març de 2012 foguèt elegit per l'assemblada federala coma lo 11en president federal d'Alemanha. Es lo primièr president independent dempuèi la Segonda Guèrra Mondiala.
Pastor a la Republica Democratica Alemanda[modificar | modificar la font]
Desvolopèt un ròtle important en la reunificacion alemanda de 1990. Del 1982 al 1990 condusiguèt la glèisa regionala a Rostock. Durant los moments finales de la Republica Democratica Alemanda (RDA) foguèt un membre important del Neues Forum, un movement civic e partit pro-democrata. En las primièras e unicas eleccions liuras de la RDA foguèt elegit membre de la Cambra del Pòble (Volkskammer). Venguèt alavetz president del comitat especial de l'inspeccion en la dissolucion del ministèri de la Stasi, la polícia secrèta de l'estat comunista.


text:
Joanot Martorell
Joanot Martorell foguèt un escrivan medieval en lenga catalana. Tirant lo Blanc es son òbra màger; es considerada coma la primièira novèla modèrna d'Euròpa.
Nasquèt entre 1405 e 1410 a Valéncia (segon l'istorian Jaume Chiner), d'una familha de la noblesa mejana de Gandia. Son grand foguèt conselhièr reial e son paire sirven del rei Martí l'Humà. De Joanot Martorell qu'èra conhat d'Ausiàs March, coneissèm fòrça elements biografics que lo mòstran coma un cavalièr bregaire e de vida agitada.
Visquèt de passadas en Anglatèrra, Itàlia, Portugal en seguida de divèrsas luchas cavaleirosas qu'afeccionava.
Aprèp la venda de la seuna senhoriá de Murta e Benibrahim (l'actuala Benibrai), la roïna economica aumentèt, e Martí Joan de Galba l'auriá ajudat financièirament. Podèm situar la data de sa mòrt entre març e abril de 1468.


text:
Quito
Sant Francés de Quito (nom oficial, San Francisco de Quito en espanhòl ) o Quito (nom mai utilizat) la capitala de l'Eqüator e lo sèti de l’Union de las Nacions d’America del Sud. Sa populacion èra de 1 399 378 abitants en 2001. Sa superfícia totala es 289,7 km².
En 1809, s’i proclamèt la primièra independéncia del continent, lo Conselh autonòm de govèrn de Quito, que durèt 75 jorns. De 1810 a 1812 foguèt tanben capitala de la Republica de Quito. Dempuèi l’independéncia d’Equätor en 1822, n’es la capitala.


text:
ADIF
ADIF es l'acronim de la companhiá espanhòla nomenada Administrador de Infraestructuras Ferroviarias. Aquela entrepresa es estatala e foguèt creada a travèrs de la Lei Ferroviària aprovada en Espanha quand l'Union Europèa sollicitèt la liberalizacion progressiva del mercat del camin de fèrre.
Las nòrmas de l'Union Europèa exigisson de diferenciar l'activitat de gestion de las infrastructuras ferroviàrias (que se considèra un monopòli estatal) e los operators qu'ofrisson de servicis de transpòrt, mercat obligat a admetre competéncia de forma similara a la telefonia, la telefonia mobila o la ret electrica.
La lei aprovada per l'Estat faguèt que lo 1èr de genièr de 2005 s'acabèsse lo monopòli establit fins alavetz de la part de la companhiá estatala RENFE e l'entrepresa se dividiguèt en doas seccions:
- Renfe Operadora: operator de transpòrt de merças e passatgièrs en regim de concurréncia amb d'autres possibles operadors europèus interessats pel mercat ferroviari espanhòl.
- ADIF: Entitat estatala que gerís las infrastructuras (vias, estacions e senhalizacion entre d'autres) en crubant un canon a las entrepresas usatgièras de la ret. A l'ora d'ara mas, l'unic operator es RENFE a causa de la lenta accion de l'Estat dins la liberalizacion d'aquel mercat.
Aital Renfe Operadora se carga del transpòrt de passatgièrs en un regim teoric de liura concurréncia (malgrat qu'en practica ADIF a pas encara establit cap de concors d'adjudicacion de licéncias) e ADIF manten lo monopòli en la mantenença e ampliament de l'infrastructura ferroviària en Espanha.


text:
Mick Jagger
Michael Philip Jagger, mai conegut coma Mick Jagger (Dartford, Anglatèrra, 26 de julh de 1943) es un famós cantaire e compositor de musica rock anglés, membre e menaire del grop The Rolling Stones. A mai del cant, tòca de còps que i a l'armonica e la guitarra e faguèt tanben l'actor.
Jagger, qu'es un dels cantaires mai celèbres del rock foguèt situat 16en dins la classificacion facha per la revista Rolling Stone dels cent melhors cantaires de totes los temps. L'artista foguèt adobat cavalièr pel princi Carles, en nom de la reina, lo 12 de decembre de 2003


text:
1881
Aquesta pagina concernís l'an 1881 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
En causa de la crisi financiera de l'Empèri començada en 1876, lei finanças e lei doanas turcas foguèron plaçadas sota tutèla internacionala en decembre.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Per equilibrar la poissança dau prince Menelik de Choa, lo negus Yohannes IV donèt 8 000 fusius modèrnes e 12 canons au prince Adal Tessemma. L'encoratjèt tanben a conquistar la region de Keffa. Pasmens, Menelik demorèt ostila a l'expansion de son rivau dins una region pròcha dei sieus fèus.
En Sodan, l'acomençament dau movement madista menacèt lo govèrn egipcian e l'influéncia britanica dins la region. Entraïnèt tanben de tensions frontalieras grèvas. Pasmens, permetèt tanben lo raprochament ambé Londres e lo reglament de la guèrra de 1875-1876 còntra Egipte.
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Dubertura de negociacions ambé França regardant lei bens e lei tèrras revendicadas per París dins l'illa en novembre (→ 1882).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 19 de setembre - James Abram Garfield, president dels Estats Units (n.1831).
- Henri Sainte-Claire Deville, quimista francés.


text:
Faulquemont
Faulquemont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Faulquemont A situat a 35 km a l'èst de Mètz, e a 13 km al sud-oèst de Sant-Avold.
Faulquemont est située à 35 km à l'est de Metz, et à 13 km au sud-ouest de Saint-Avold.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Important centre de poterie pendent lo periòde gallo-romaine. "Falconis Monds" (latin, Mont dels faucons). Aperteniá als avesques de Mètz a Modèl:La s, al pòrti de Lorraine, a Texans de Fénétrange e a Dietrich Bayer de Boppart a Modèl:La s. 1590 : banc dels Messins. 1634 : los remparts e lo castèl aguèron destruit sus òrdre de Richelieu. A partir de 1683 : reconstruction del pòble. Creacion del marquisat de Faulquemont en benefici de la familha de Harraucourt a Modèl:La s. La comtesse de Choiseul #far reconstruire la glèisa en lo bourg l'an 1765, #que ven glèisa maire de la curació de Faulquemont. 1766 : rattachement a la França. Important centre industrial a Modèl:La s. Dempuèi 1945 : desvolopament economic mercés als houillères de la conca de Lorraine.
Chémery-lès-Faulquemont : Banc principal de la fabrica del potier gallo-romain Satto. Vilatge de l'anciana província de Lorraine, format dempuèi 1587 d'estrangièrs #que #recebre mil jorns de bòsques a déboiser per Paul, comte de Salí, copropriétaire de la distincion de Faulquemont. Comuna recentament fusionada amb Faulquemont.
Coma los autres comunas de l'actual departament de la Moselle, Faulquemont a annexat al Empèri alemand de 1871 a 1918. Après doas generacions de pases e de prospérité, la germanisation dels esperits es tal que los abitants del costat se baton naturalament pel Empèri alemand l'an 1914. Fòrça queiràn jos l'uniforme alemand, sul Tèsta de l'Èst, mas tanben al Oèst, en particular a França e en los Flandres. Leiales afars del Emperaire, fòrça pauc de Mosellans trairàn la siá Pàtria per prene las tropas francesas. La victòria francesa l'an 1918 serà totun plan acceptada pels abitants del costat.
La Segonda Guèrra mondiala e lo drama del Annexion marcaràn longtemps los esperits. La municipalitat i aurà pas liberat que lo 4 de decembre de 1944[1], doas setmanas après Mètz.
Important centre de poterie durant la période gallo-romaine. "Falconis Mons" (latin, Mont des faucons). Appartenait aux évêques de Metz au XIen, au duc de Lorraine, à Jean de Fénétrange et à Dietrich Bayer de Boppart au XVen.
- 1590 : siège des Messins.
- 1634 : les remparts et le château furent détruits sur ordre de Richelieu.
- À partir de 1683 : reconstruction du village.
- Création du marquisat de Faulquemont au profit de la famille de Harraucourt au XVIIen.
- La comtesse de Choiseul fit reconstruire l'église dans le bourg en 1765, qui devient église mère de la cure de Faulquemont.
- 1766 : rattachement à la France.
- Important centre industriel au XIXen.
- Depuis 1945 : développement économique grâce aux houillères du bassin de Lorraine.
Chémery-lès-Faulquemont : siège principal de la fabrique du potier gallo-romain Satto. Village de l'ancienne province de Lorraine, formé depuis 1587 par des étrangers qui reçurent mille jours de bois à déboiser par Paul, comte de Salin, copropriétaire de la seigneurie de Faulquemont. Commune récemment fusionnée avec Faulquemont.
Comme les autres communes de l'actuel département de la Moselle, Faulquemont est annexée à l’Empire allemand de 1871 à 1918. Après deux générations de paix et de prospérité, la germanisation des esprits est telle que les abitants du canton se battent naturellement pour l’Empire allemand en 1914. Beaucoup tomberont sous l’uniforme allemand, sur le Front de l’Est, mais aussi à l’Ouest, en particulier en France et dans les Flandres. Loyaux sujets de l'Empereur, très peu de Mosellans trahiront leur Patrie pour rejoindre les troupes françaises. La victoire française en 1918 sera toutefois bien acceptée par les abitants du canton.
La Seconde Guerre mondiale et le drame de l'Annexion marqueront longtemps les esprits. La commune ne sera libérée que le 4 décembre 1944[2], deux semaines après Metz.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1944-1945, Los ans Liberats, Lo Republican Lorrain, Mètz, 1994, pàg.15
- ↑ 1944-1945, Les années Liberté, Le Républicain Lorrain, Metz, 1994, p.15


text:
Sètfonts
Sètfonts[1][2] (Septfonds en francés) es una comuna carcinòla, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es transparent : se tracta de sèt fonts. Segon Paul Burgan e André Lafon, la valor d'aquela chifra es de segur simbolica, religiosa o magica, mai qu'informativa : pensem als sèt jorns de la Creacion del monde, als sèt pecats capitals, etc [3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, ISBN 978-2-85910-407-8


text:
Camarga
Camarga (Camargue en francés[1]) es un parçan d'Occitània[2] situat en Provença. Sa vila principala es Arle.
Lo gentilici es camarguenc -a.
Camarga es un espaci sanhós de 145 000 ha format per lei dos braç majoraus de Ròse, en riba de la mar Mediterranèa. En son centre se tròba l'Estanh dau Vacarés, la part situada lòng de la mar es bordada d'estanhs salats.
Es celèbra per sei paluns, sa cultura dau ris e de la sau e per sei noirigatges de taures e de cavaus qu'an engenerat, amb lei gardians e la bovina, una cultura particulara illustrada per l'escrivan Josèp d'Arbaud.
Camarga es un luòc important de pelegrinatge dei gitanos ai Santei Marias de la Mar (o Lei Santas) per celebrar sa santa patrona, Sara, la Verge Negra.
Una retenença naturala nacionala de 13 117 ha se creèt en 1927 e lo Pargue Naturau Regionau de Camarga en 1970 per preservar la fauna e la flòra dau sit.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Noirigatge de cavaus
-
Becaruts dins lei paluns
-
-
-
Païsatge pròche Aigas Mòrtas
-
La cultura dau ris a Aigas Mòrtas
-
L'estatua de Frederic Mistral a Arle
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Camargo segon la nòrma mistralenca.
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
Mayres-Savel
Mayres-Savel es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat, Savel es lo banc d'una distincion. En lo moment del enquèsta de 1339, Raymond del Servís, mistral del senhor Lantelme Eynard, a de besonh que lo castèl de Savel es una ostal fòrt : « quod dictum castrum pas nomiauitur castrum E sed domum fortem »[1].
La municipalitat de Savel a #èsser engloutie jos las aigas del barrage de Monteynard en 1962. Per en perpétuer lo remembre, lo sieu nom i aguèt ligat a aquel de la municipalitat vesina de Mayres per decrèt del 18 de març de 1965 en englobant aital los terrens pas immergits de l'ancian territòri de Savel.
Au Moyen Âge, Savel est le siège d'une seigneurie. Lors de l'enquête de 1339, Raymond del Sers, mistral du seigneur Lantelme Eynard, précise que le château de Savel est une maison forte : « quod dictum castrum non nomiauitur castrum I sed domum fortem »[2].
La commune de Savel a été engloutie sous les eaux du barrage de Monteynard en 1962. Pour en perpétuer le souvenir, son nom fut rattaché à celui de la commune voisine de Mayres par arrêté du 18 mars 1965 englobant ainsi les terrains non immergés de l'ancien territoire de Savel.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 33.
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 33.


text:
Chrétien de Troyes
Chrétien de Troyes (1135-1190, datas probablas) foguèt un dels primers autors importants de la literatura francesa. Escriviá en Champanhòl. Son identitat demora enrodada de polemicas. Vendriá d'una familha de la bassa noblesa, de savents la dison en relacion amb los josieus convertits de l'epòca.[1] En tot cas, sembla provat que faguèt fòrça estudis, a causa de la quantitat d'allusions al mond classic e a referéncia propias del clergat.
Sas òbras (escritas al sègle XII) tractan del cicle arturian o matèria de Bretanha e se classifican dins la novèla de cavalarias classica, plena d'elements meravelhoses. Lo protagonista es un cavalhièr errant que viu d'aventuras extraordinàrias. Diverses personatges son comun a mai d'unas novèlas. Un tema comun a fòrça novèlas de cavalarias a partir de Chrétien de Troyes es lo Sant Grasal, símbol medieval qu'introduís dins son òbra Lo Conte del Graal.
Dins lo prològ de sa romança Cligès, parla de la translatio imperii e de la translatio studii. D'aquesta darrièra dich:
"Per nòstres libres sabèm que Grècia foguèt la primièra per la cavalariá e lo clergat. Après passèt la cavalariá a Roma e lo melhor del clergat, alra venguèt a França. Dieu vòlga qu'i demore e s'i adore, e jamai surtisca de França l'onor que s'i las demore" (v. 28-37).
Òbras[modificar | modificar la font]
- Tristan et Iseut: òbra perduda de la seva joventut.
- Guillaume d'Angleterre: inspirada en la vida de Sant Eustaqui[2].
- Érec et Énide
- Cligès
- Lo Cavalhièr del Leon: testimòni de sa maduretat estilistica dins la vivacitat del dialòg.
- Lancelot o lo cavalhièr de la Carreta: novèla inacabada e influenciada pel concèpte de l'amor cortés.
- Perceval o Lo Conte del Graal
Dins las òbres de Chrétien de Troyes los personatges son recurrents, figuras obèrtas ont intran de personatges novèls, tot solinhant la carctèr e las valors dels nòbles personatges principals (Ginebra, Lancelot, Artús, Gauvin, Kay, Merlin..), e intensificant l'istòria amb un infinitat d’aventuras. Lo divertiment de sa naracion s’impausa sul drama.
Lo novelum de l’òbra de Chrétien de Troyes es lo jòc de diferéncias e dels parallelismes que crèt en redactar alara doas novèlas ont los eveniments se debanan los meteis jorns e s’entrecrosan en episòdis parallèls, com es lo cas del Cavalhièr del Leon e Lo Cavalhièr de la carreta.
Chrétien de Troyes, a las diferéncia d’autres autors de l’epòca, s'inspirèt per son òbra del libre Ars Amatoria d'Ovidi, trait que lo separa de la resta de poèmas epics o Cançon de Gesta del Sègle Xl on l’eròi rebutja els sentiments inspirats per la dona. Mas Chrétien de Troyes no es se limita a dire l’aventura d’un contengut amorós, mas va vdotar los personatges d’una abila e segura caracterizacion psicologica. E mai, la finalitat de son òbra èra donar una leisson morala e esperitala destinada a perfeccionar la societat ont viviá e tanben per l’aristocracia que legís sas òbras. Se tractava d’una exaltacion de las valors moralas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Philippe Walter; Chrétien de Troyes; 1997; París
- ↑ Per pasmens se l'atribucion es discutida. Vejatz, per exemple: Williams, Harry F. "The authorship of Guillaume d'Angleterre" a: South Atlantic Modern Language Association, vol 52, nº 1, Jan. 1987.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Biblioweb (en francès)
- Wikisource en francès conten d'òbras de Chrétien de Troyes
- Chrétien de Troyes a la Bibliothèque Nationale de France (en francès)
- Dictionnaire Électronique de Chrétien de Troyes par ATILF/CNRS-Nancy Université et LFA/Université d'Ottawa (en francès i anglès)