text:
1791
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1791 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Acomençament dau rèine dau sultan Badi VI (1791-1798) que son poder èra subretot nominau.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Integracion de Vermont coma lo 14en estat de l'Union lo 4 de març.
Vermont[modificar | modificar la font]
Disparicion de la Republica de Vermont après son integracion au sen deis Estats Units d'America.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Lòng de la frontiera sud-oèst, represa de la crisi entre Tibet e Nepal qu'entraïnèt una novèla intervencion militara chinesa dins la region. D'efèct, lo tractat de 1789 èra pas estat respectat per Tibet qu'aviá refusat de pagar leis indemnitats degudas après la premiera guèrra (→ 1789). En consequéncia, lei Nepalés ataquèron tornarmai Tibet. Poissança protectritz de Tibet, China foguèt donc obligada de mandar una armada, dirigida per Fuk'anggan, dins la region e lo conflicte se transformèt rapidament en guèrra sinonepalesa (→ 1792).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Depaus d'un brevet regardant la premiera turbina de gas per l'engenhaire e inventor britanic John Barber (1734-1801). Pasmens, l'engenh foguèt pas construch en causa dei limits tecnologics dau periòde[1].
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 d'abril - James Buchanan, president dels Estats Units (m. 1868)
- 27 d'abril - Samuel Morse, inventor american del telegraf (m. 1872)
- 26 de julhet - Franz Xaver Wolfgang Mozart, compositor austriac (m. 1844)
- 14 de setembre - Franz Bopp, filològ e lingüista alemand (m. 1867)
- 22 de setembre - Michael Faraday, fisician britanic (m. 1867)
- 26 de decembre - Charles Babbage, matematician e inventor britanic (m. 1871)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de decembre - Wolfgang Amadeus Mozart, compositor austriac (n. 1756)


c: text/html

text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Saint-André-de-Messei es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
La municipalitat se situa sus l'ais Flers - La Ferté-Macé. L'oèst del territòri a ocupat pel bòsc de Messei.
La commune se situe sur l'axe Flers - La Ferté-Macé. L'ouest du territoire est occupé par le bois de Messei.
Saint-André-de-Messei
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1992
Aquesta pagina concernís l'an 1992 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 7 de febrièr - França signa lo Tractat de Maastricht.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 13 de genièr - Reeleccion de Mário Soares coma president de Portugal.
- 15 de genièr - Començament de la fin de la Iogoslavia, amb l'independéncia de Croàcia e Eslovènia.
- 5 d'abril - Declaracion d'independéncia de Bòsnia e Ercegovina.
- 23 de mai - Assassinat del jutge italian Giovanni Falconi per la mafia, dins la província de Palèrme.
- 25 de junh - La Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias es aprovada coma Convencion pel Comitat dels Ministres del Conselh d'Euròpa, a Estrasborg.
Georgia[modificar | modificar la font]
Començament de la Guèrra Civila de Georgia après la pèrda dau poder per Zviad Gamsakhourdia. Opausèt divèrsei faccions : partisans dau govèrn centrau novèu, partisans de Gamsakhourdia, independentistas d'Abcazia e Ossetia dau Sud.
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Lo 5 d'abriu, lo president Alberto Fujimori decidèt de reversar lo sieu govèrn. Capitèt d'obtenir una dissolucion inconstitucionala dau Congrès e una restructuracion dau sistèma judiciari. Foguèt sostenguda per la populacion qu'esperava probablament un melhorament de sa situacion economica e qu'èra ostila a un parlament fòrça opausat au president. Plusors país suspendèron seis ajudas e sei politicas de cooperacion (Argentina, Chile, França, Espanha, Reiaume Unit ... etc.) mai lo sostèn dau president George H. W. Bush permetèt a Fujimori de legitimar sa posicion. L'arrestacion de Abimael Guzmán, cap de la guerilha comunista dau Sendier Luminós l'ajudèt tanben d'un biais decisiu (12 de setembre). D'efèct, aquò foguèt un succès important car lo cap novèu dau Sendier, Óscar Ramírez, aviá pas son influéncia de son predecessor. La guerilha se devesiguèt ansin entre divèrsei frònts rivaus e de còps enemics marcant l'acomençament de son declin. Enfin, lo 13 de novembre, una temptativa de còp d'estat militar mau capitèt permetent au president de neutralizar una partida de seis adversaris (→ 1993).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Frans Tähkävuori, saltaire amb esquís finlandés
- 5 de febrièr - Neymar, fotbolaire brasilièr
- 7 de febrièr - Jain, cantaira francesa
- 11 de febrièr - Taylor Lautner, actor american
- 23 de març - Kyrie Irving, basquetbolaire american
- 12 d'abril - Chad le Clos, nataire sudafrican
- 14 d'abril - Tory Nyhaug, ciclista canadian
- 26 d'abril - Sebastian Klinga, saltaire amb esquís finlandés
- 9 de junh - Yannick Agnel, nataire francés
- 14 de junh - Daryl Sabara, actor american
- 24 de junh - David Alaba, fotbolaire austrian
- 22 de julhet - Selena Gomez, cantaira americana
- 20 d'agost - Demi Lovato, cantaira e actritz americana
- 7 de setembre - Martin Hinteregger, fotbolaire austrian
- 15 de setembre - Camelia Jordana,cantaira provençala de lenga francesa
- 20 d'octobre - Ksenia Semenova, gimnasta russa
- 23 de novembre - Miley Cyrus, cantaira americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Judith Anderson, actritz australiana (n. 1897)
- 9 de genièr - Michel Miniussi, escrivan occitan (n. 1956)
- 16 de febrièr - Jânio da Silva Quadros, president de Brasil (n. 1917)
- 9 de març - Menachem Begin, primièr ministre d'Israèl, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1913)
- 23 de març - Friedrich Hayek, economista e filosòf britanic, Prèmi Nobel en 1974 (n. 1899)
- 6 d'abril - Isaac Asimov, escrivan rus-american (n. 1920)
- 8 d'abril - Daniel Bovet, farmacològ soís, Prèmi Nobel en Fisiologia o Medecina (n. 1907)
- 10 d'abril - Peter Dennis Mitchell, quimista britanic, Prèmi Nobel (n. 1920)
- 21 d'abril - Väinö Linna, escrivan finlandés (n. 1920)
- 23 d'abril - Satyajit Ray, realizator indian (n. 1921)
- 23 d'abril - Tanka Prasad Acharya, primièr ministre de Nepal (n. 1912)
- 28 d'abril - Francis Bacon, pintor britanic (n. 1909)
- 6 de mai - Marlene Dietrich, actritz e cantaira alemanda-americana (n. 1901)
- 23 de mai - Atahualpa Yupanqui, cantautor, musician e escrivan argentin (n. 1908)
- 30 de mai - Karl Carstens, president d'Alemanha (n. 1914)
- 21 de junh - Joan Fuster, escrivan valencian en lenga catalana (n. 1922)
- 4 de julhet - Ástor Piazzolla, musician argentin de tango (n. 1921)
- 15 de julhet - Hammer DeRoburt, president de Nauru (n. 1922)
- 23 de julhet - Suleiman Frangieh, president de Liban (n. 1910)
- 12 d'agost - John Cage, compositor american (n. 1912)
- 2 de setembre – Barbara McClintock, geneticiana americana, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1902)
- 12 de setembre - Anthony Perkins, actor american (n. 1932)
- 29 de setembre - Paul Jabara, actor, cantaire e compositor american (n. 1948)
- 8 d'octobre – Willy Brandt, cancelièr d'Alemanha (n. 1913)
- 25 d'octobre - Adelino da Palma Carlos, primièr ministre de Portugal (n. 1905)
- 5 de novembre - Jan Oort, astronòm neerlandés (n. 1900)
- 7 de novembre – Alexander Dubček, politician checoslovac (n. 1921)
- 15 de decembre - Sven Delblanc, escrivan suedés (n. 1931)
- 21 de novembre - Kaysone Phomvihane, president de Laos (n. 1920)
- 25 de novembre - Joseph Arthur Ankrah, president de Ghana (n. 1915)
- 3 de decembre - Nureddin al-Atassi, president de Siria (n. 1929)
- 21 de decembre - Nathan Milstein, violonista ucraïnés (n. 1903)


text:
Benlèu que soi completament tucle, mas n'ai pas encara vist (de cadavre exquis) aqui! Pas de creire! (mercés plan de me corregir se m'engani .Òc ben mèstra fai me mal!)
Anem, a 3 lanci la tentativa d'improvisacion de despart:
1..........2..........3 lauuuuuuuunnnnnnncccchhhhhhhhh!
L'òme èra cortpatat, lo pial negre espelofit amb un parelh de clucas .
Solet dins la vanèla al mitan de la nuèch, quequejava. Malgrat l'escuresina, la siá demarcha trantalhanta, lo mormolh incomprenesible de sas paraulas me daissavan pas ges de dobte sus la natura del sieu malèstre: èra bandat.
Pauc a pauc, penosament, s'aprochava, a dicha de s'entravar li calguèt ben una minuta per percorrir los vint mètres que lo desseparavan del lampadari. Merda! Lo lum sus la siá cara daissava veire una boca bodenfla, violacea. Deviá èsser completament tucle que lo veire copat de las clucas li avián talhadas las cilhas e la sang li rajava pels uèlhs.
Al fond prigond de l'escuresina, s'ausissián de votzes, de fiuladises.De tipes joves e galhards semblavan cercar quicòm, l'òme a mitat mòrt davant ieu probable.De segur m'avián vist amb aquela puta de lampadari sensat protegir los ciutadans,basta m'agesson pas reconegut!
Sabi pas perque decidiguèri d'ajudar lo nafrat, lo prenguèri coma poguèri lo sieu bras per dessús mon espatla, coma dins los filmes, e fai tirar, en esperant que los autres pitbulls nos juntèsson pas.
E caliá que tot aquò arribèsse justament uèi, e al bèl mièg del barri de las putas...
Santa verge, i a pas de Dieu pel monde coma ieu, urosament que soi atèu!
A vosautres d'inventar la seguida...
Dernière édition par zo le Jeu 15 Mai - 20:28, édité 2 fois


text:
Santiago (Cap Verd)
Santiago, l'illa mai granda de Cap Verd, aparten al grop de las Sotavento. S'espandís sus près de 75 km del nòrd cap al sud e de 35 km d'èst cap a oèste. Es distanta de près de 50 km em linha drecha de l'Illa del Fogo, a l'oèst, e 25 km de l'Illa do Mai, a l'èst. Administrativament, es divisida em 6 concelhs. La vila da Praia es a l'encòp la mai poblada e la capitala del país. L'illa de Santiago e Praia coneguèron un grand desvolopament dempuèi l'endependéncia en 1975, que la populacion foguèt multiplicada per detz. Un dels fogals mai ancian es São Domingos, dins la val del meteis nom, a l'interior de l'illa.
L'illa dispausa dempuèi novembre de 2005 d'un aeropòrt, amb una pista de 2 100 m de long sus 45 m de larg, altitud de 70 m MSL (Mean Sea Level, nivèl mejan del mar), còde internacional "RAI". Situat sonqu'a 3 km del centro de la vila, l'aeropòrt recep de vols internacionals venent d'Euròpa (Lisbona, París, Amsterdam, Munic), de Sudamerica (Fortaleza, Brasil), de Nordarica (Boston) e d'African, en mai dels vols domestics.
Ribeira Grande de Santiago, abans nomenada Cidade Velha, a 15 km a l'oèst da Praia, sus la còsta, èra la primièra capitala de Cap Verd.
A près de 50 km al nòrd de Praia i a la vila d'Assomada amb lo seu mercat reputat e o lo Musèu de Tabanka. Al nòrd de l'illa, a 75 km de Praia, i a vila de Tarrafal, amb una plaja de sables clars e palmièrs e d'estructuras d'accuèlh toristic. Dins aquela municipalitat se troba l'ancian Camp de Tarrafal tengut pel Govèrn portugués de l'Estado Novo gerit pel Decrèt-Lei n.º 26 539, del 23 d'Abril de 1936.
Una varianta del creòl capverdian parlat a Santiago se nomena popularament badiu, tèrme tanben utilizat per designar lo natiu d'aquela illa.
Localitats[modificar | modificar la font]
- Achada Fazenda
- Assomada
- Boa Entrada
- Calheta de São Miguel
- Chão Bom
- Cidade Velha
- Figueira da Naus
- João Varela
- Mangue de Sete Ribeiras
- Pedra Badejo
- Picos
- Ponta Rincão
- Porto Formoso
- Porto Gouveia
- Porto Mosquito
- Praia
- Praia Baixo
- Principal
- Ribeira da Barca
- Ribeira da Prata
- Rui Vaz
- Santa Ana
- São Domingos
- São Francisco
- São Jorge dos Órgãos
- São Jorginho
- Tarrafal
- Trás os Montes
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (pt) Site de la vila de Praia
- (pt) Projecto GTM - Santiago
- (pt) Caminhadas em Santiago]
- (pt) http://www.caboverde.com/ilhas/ysiag-it.htm site caboverde.com]]


text:
Caralh se tròba a l’emboch de la val Grana a 575 m d’autessa; fai 6.500 abitants e diferentas fracions, coma Palasàs, Pasquiera Sant Carl, Panial, Pasquiera Sant Defendent, Sant Lorenç e La Valera.
Lo chastèl de Caralh era un di fortilicis pus importants de la zòna e, citat per lo premièr bòt ental 1128, a gardat restas des muralhas e des tors: al siu pòst ental 1849 es estat construit lo santuari de la Madòna del Chastèl, naissut a l’entorn de la chapèla del ‘400 que garda frescs abo las scenas de la Vita de Maria.
A Caralh se tròba una des filandas pus anticas d’Europa, lo Filatoio Rosso, construit entre lo 1676 e lo 1678. En la fabrica de seda se trobavon sia lhi locals per la produccion, abo tòrnhs a energia idraulica, sia lhi alòtges. La filanda, que semelha un palais fortificat, comença sa decadença productiva al principi del Nòu Cents per puei sarrar; darrierament restauraa, encuei es devengua Museu de la Seda Piemontesa.
Ental 1908, a Caralh nais Arnaldo Momigliano, professor universitari a Londra e New York e istòric de l'antiquitat; ebreu, per las leis racialas, se refutjarè en Angleterra.


text:
Mès de 1.400 esportistes ena 37au Marxa Beret e eth Campionat d’Euròpa d’Esquí Nordic
Era estacion de Baqueira Beret acuelherà era 37au Marxa Beret e eth Campionat d’Euròpa d’Esquí Nordic es dies 6 e 7 de hereuèr
Era Deputacion de Lhèida a acuelhut era presentacion en ròda de premsa dera 37au Marxa Beret, qu’enguan se celebrarà es dies 6 e 7 de hereuèr amassa damb eth Campionat Europèu d’Esquí Nordic. Era estacion de Baqueira Beret demore era arribada e participacion d’entre 1.400 e 1.500 esportistes procedenti de tot eth mon.
Eth vice-president tresau dera Deputacion de Lhèida, Gerard Sabarich, a presentat aguest eveniment acompanhat per eth vicesindic deth Conselh Generau d’Aran, Luís Carlos Medina, peth coordinador dera pròva, Manu Caseny, e peth responsable de marqueting de Baqueira Beret, Pep Albós.
Sabarich afirmèc qu’era estacion de Baqueira Beret ei un clar referent de nhèu en Catalonha e tanben en Espanha e qu’era Deputacion de Lhèida tostemp collabòre damb aqueri eveniments esportius que dan a conéisher eth territòri ilerdenc, qu’en aguest cas ei era Val d’Aran e eth torisme de nhèu.
Aguesta pròva neishec en 1977 coma ua marcha populara. Enguan, includís era maraton d’estil classic e d’estil liure,puntuable entara Copa Catalana e eth Campionat d’Euròpa de Maratons d’Esquí, tau e coma a explicat eth vicesindic deth Conselh Generau d’Aran, Luís Carlos Medina.
Egalaments, era Marxa Beret ei puntable entath Campionat d’Euròpa d’Esquí Nordic e era qualificacion des esportistes ei includida en calendari dera Federacion Internacionau d’Esquí de pròves populares e tanben en calendari Euroloppet (circuit europèu de marches de longa distància).
Se demore era participacion d’entre 1.400 e 1.500 esportistes, 40% que ne provien de païsi nordics, Alemanha, Àustria o Itàlia.
Eth dissabte 6 de hereuèr aurà lòc era pròva en estil liure de dues distàncies de 15km ena zòna de Orri e Beret e de 30 km ena zòna d’Orri, Beret e Gabatxos.
Eth dimenge 7 de hereuèr se disputarà era pròva de longa distància en estil classic. Damb un circuit de 10km ena zòna de Beret e Orri; de 21km ena zòna de Beret, Orri e Montgarri e fin finala en circuit de 42km, ena zòna de Beret, Orri, Montgarri e dirección Marimanha.
Aguesta pròva correspon ath Campionat d’Euròpa de Maratons d’Esquí e eth campion d’Euròpa serà qui artenhe eth comput des dus melhors tempsi des dues pròves de longa distància: era pròva de 30km (dissabte) e de 42km (dimenge).
Er an que ven, aguest Campionat d’Euròpa se celebrarà en Vuokatti, Finlàndia.


text:
Music for the Royal Fireworks
Music for the Royal Fireworks qu'ei ua òbra deu compositor alemand establit en Anglatèrra Georg Friedrich Händel. Que ho compausada entà acompanhar los huecs artificiaus comandats peu rei George II d'Anglatèrra enta celebrar la fin de la Guèrra de Succession d'Àustria e la signatura deu Tractat d'Ais d'Alemanha en 1748.
Qu'ei escrit per un ensemble de còrdas e de vents.
Que compta dab lo movement seguents :
- Aubertura: Adagio, Allegro, Lentement, Allegro
- Borrèia
- La Patz: Largo alla siciliana
- La Regaudença: Allegro
- Menuets I and II


text:
Plessis-Saint-Benoist
Plessis-Saint-Benoist es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Plessis-Sant-Benoist pas #èsser originellement #qu'una separacion de la parròquia de Authon, situat en la part #qu'aperteniá a la abbaye de Sant-Benoît-sus-Loire.
- Al començament de la prima de 1323, lo genet Pierre Rivet del Plessis, amb per complices lo clèrgue Guyot, fils del chevalier Guy de Authon e lo servidor de la dicha chevalier, Martin de Vierville, #prene a despart lo grainetier de Étampes dels fraires sul camin de Sainville, près de Garancières, lo #aucir e lududes #arrancar los uèlhs. Lo dossièr d'aquela bandèja criminal e civil, editat per Bernard Gineste e meses en linha pel Còrpus Etampois, dona los noms de divèrses luòcs-diches del temps al Plessis e a Authon[1].
- Plessis-Saint-Benoist ne fut originellement qu'un écart de la paroisse d'Authon, situé dans la partie qui appartenait à l'abbaye de Saint-Benoît-sur-Loire.
- Au début du printemps de 1323, l'écuyer Pierre Rivet du Plessis, avec pour complices le clerc Guyot, fils du chevalier Guy d'Authon et le serviteur du dit chevalier, Martin de Vierville, prirent à partie le grainetier d'Étampes des moines sur le chemin de Sainville, près de Garancières, le tuèrent et lui arrachèrent les yeux. Le dossier de cette affaire criminelle et civile, édité par Bernard Gineste et mis en ligne par le Corpus Etampois, donne les noms de plusieurs lieux-dits du temps au Plessis et à Authon[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Veire sustot en lo Còrpus Etampois çò informi d'enquèsta e de procediment criminal per me Thomas de Rems, la negociacion al civil entre los fraires e Pierre Rivet de 1324 e lo acòrdi de indemnisation de 1327.
- ↑ Voir notamment dans le Corpus Etampois le rapport d'enquête et de procédure criminelle par Me Thomas de Reims, la négociation au civil entre les moines et Pierre Rivet de 1324 et l'accord d'indemnisation de 1327.


text:
Camin de fèrre
Lo camin de fèrre (var. chamin de fèrre, camin de hèr) es un mejan de transpòrt que circula sus ralhs, normalament d'acièr, compausat per un o mai d'un vagons o de veituras rebaladas per una locomotritz. A costat de la via convencionala, i a la circulacion per cables (telefèric) o d'autres tipes de via, coma las de levitacion magnetica o la dels trens maglev.
Los camins de fèrre pòdon portar una locomotritz o mai d'una, acoblades davant o en configuracion push pull (una davant e l'autra a la coa). Los vagons pòdon èsser rebalats o autopropulsats (automotors).
Lo sieu desvolopament se produsiguèt a la primièra mitat del sègle XIX, coma element de la Segonda Revolucion Industriala, en aprofechant l'avantatge tecnic que supausa lo bas coeficient de rodament metal sus metal –de l'òrdre de 3 per 1000 e fòrça inferior al coeficient de rodament sus rota. La siá implantacion causèt una transformacion completa de la societat en permetre lo transpòrt de personas e merças amb un bas còst e de forma regular e segura.
Lo tren a agut una granda influéncia en lo desvolopament de fòrça societats; lo sieu usatge e importància vària segon l'epòca. Foguèt un element essencial per fòrça nacions e a presentat un grand avantatge dins l'industrializacion, en comparason amb los païses qu'an pas dispausat d'aquel mejan de transpòrt.


text:
Trevèri
Trevèri (en alemand, Trier) es una ciutat d'Alemanha situada subre lo riu de Mosèla, dins lo länd de Renània-Palatinat, al sud-oèst del país. Sa populacion èra estimada a 99 843 abitants lo 31 de decembre de 2005. Sa superfícia totala es 117,14 km². Es situada a una distància de 50 km de Luxemborg.
Lo filosòf alemand Karl Marx i nasquèt.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficial de la ciutat de Trevèri
- Ecomusèu Roscheider Hof
- (oc) Vidèo en occitan del CRDP de Tolosa sus l'istòria de Trevèri.


text:
Rigaud (Provença)
Rigaud [1] (Rigaud en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Rigaud (Provença) surplombe de nautor la vallée del Cians, jos las ruïnes de la siá fortalesa medievala, anciana commanderie de las Templiers.
Le village de Rigaud (Provença) surplombe de haut la vallée du Cians, sous les ruines de sa forteresse médiévale, ancienne commanderie des Templiers.


text:
Ordinator
Lo tèrme d'ordinator (o ben ordenador [var. ordenaor, ordenader])[1] designa un dispositiu fisic materializant una maquina de Turing.
Aquesta definicion, e mai siá rigorosa, dona gaire d'entresenhas subre çò qu'en practica un ordinator es o pòt faire : d'efècte existisson de tipes nombrós d'ordinators, construchs e especializats per de pretzfachs divèrs : dei maquinas qu'emplon de salas entieras e que pòdon efectuar quin tractament que siá fins a de circuits integrats de quauquei millimètres que contraròtlan un minirobòt o una mòstra. Mai se se fa abstraccion de sa talha e e de çò que fan, possedisson totei doas causas : (aumens) una memòria e (aumens) un processor.
Una maquina de Turing (e per ansin un ordinator) es concebuda per executar de programas : un ordinator sens un programa d'executar es inutil. Totei leis ordinators an doncas besonh de programas : lo programa mai important, de fòrça, per un ordinator es son sistèma operatiu, que s'ocupa de gerir la maquina, sei ressorsas e lei programas qu'executa d'esperela, e balha a l'utilizaire un mejan per introduire e executar leis autrei programas, comunament sonats aplicacions.
L'ensemble dei programas es lo logiciau, en oposicion au materiau qu'es la partida fisica deis ordinators.
Somari
Constituents d'un ordinator[modificar | modificar la font]
Coma es ja estat dich, un ordinator es la materializacion fisica d'una maquina de Turing, segon l'arquitectura imaginada per Von Neumann: doncas totei leis ordinators an aumens un processor, una cèrta quantitat de memòria RAM de trabalh e una cèrta quantitat de memòria non volatila (ROM, PROM, EPROM, EEPROM o Flash) ont es inscrich lo premier programa d'executar a l'entraïnament de l'ordinator : segon lei cas, aquest programa pòt èsser lo solet que la maquina executarà (firmware) o ben servir de trempolin per cargar lo sistèma operatiu propriament dich dins la memòria de trabalh : en aquest cas se parla de loader (o de BIOS se complís tanben d'autrei foncions en mai d'aquesta). En generau aquestei tres components se tròban fisicament ensems dins lo meteis circuit integrat o subre la meteissa carta electronica, qu'en aquest cas es dicha carta maire. Es important de rementar qu'actualament, i a una pichona quantitat de memòria sonada Cache au dintre dau processor ; coma la velocitat dau Bus de liason entre processor e memòria es limitada, lo processor poiriá èsser "frenat" per lo còl de botelha de la RAM ; lo biais de defugir aquò es d'apondre au dintre dau processor una pichona quantitat de memòria onte son cargadas leis informacions pus sovent tractadas.
En mai d'executar de programas, un ordinator deu tanben poder comunicar ambé l'exterior : per aiçò son totjorn presentas d'interfàcias entre l'ordinator e de dispositius divèrs. Quasi sempre, levat lei cas de microcontrarotlaires fòrça simples, es prevista la possibilitat de plaçar un clavier e un dispositiu de visualizacion (monitor, stampante). De mai un ordinator utiliza en generau de memòrias de massa per registrar lei donadas e lei programas en liberant la memòria RAM, e quasi sempre es possible d'i apondre de periferics extèrnes e de cartas d'extension.
Una dei cartas d'extension pus importantas es la carta VGA, o carta vidèo. Aquesta carta s'ocupa de gerir totei leis imatges e de lei visualizar sus l'ordinator ; lei cartas vidèo de darriera generacion an una poténcia excepcionala e permeton d'experiéncias novèlas ambé l'ordinator.
Memòrias de massa[modificar | modificar la font]
La memòria RAM de trabalh es de verai fòrça rapida, mai i a dos problèmas :
- es costosa e mai lo pretz siá a se reduire ;
- es volatila, valent a dire que quand s'amòrça la maquina son contengut es perdut.
Per aquesta rason, se li aponde totjorn un autre tipe de memòria, fòrça mai lenta e economica mai subretot capabla de conservar lei donadas que i son inscrichas per un temps indefinit : aquesta es sonada memòria de massa e es constituida en generau per de discs magnetics (existisson pasmens de produchs compausats de memòria solida - aquela qu'es utilizada per lei RAM - mai aquestei dispositius son fòrça costós e s'utilizan mai que mai dins de domenis medicaus o militars). En cas d'aplicacions qu'exigisson pauc de memòria son utilizadas lei NOVRAM, de RAM particularas non volatilas, se se vòu escriure e reescriure lei donadas, lei ROM se lo programa deu pas èsser cambiat, o au mai cambiat fòrça rarament (de ROM escafablas per mejan de rais UV o tensions predefinidas). En generau, lei donadas son escrichas sus aquestei memòrias sota forma de fichiers : lo biais d'organizar e de catalogar lei fichiers se sòna sistèma de fichiers.
Bus de sistèma[modificar | modificar la font]
Nòstre ordinator poiriá pas foncionar sensa lo bus de sistèma. Aquest es en fach la liason entre lei divèrs components d'un ordinator : processor, chipset, carta vidèo, etc. Es constituit de fieus onte passan leis informacions en forma de donadas que s'escàmbian lei divèrs periferics e components de l'ordinator. Existisson tres tipes fondamentaus de bus que, ensems, forman lo bus de sistèma :
- Bus d'adreiças
- Bus de donadas
- Bus de contraròtle
Lei periferics extèrnes pòdon èsser reliats au bus de sistèma per mejan deis interfàcias fornidas per lo constructor (dins lo cas de components integrats), o per mejan deis interfàcias proprietàrias dins lo cas de components particulars o non integrats dins lo sistèma propriament dich (carta maire). Aquestei components son dichs cartas d'extension e se plaçan directament dins d'emplaçaments ad hoc (slot) de la carta maire. Aquestei slot dialògan, gràcias a l'interfàcia dau chipset, ambé tota la rèsta dau sistèma. Per ansin naturalament la preséncia de cèrteis interfàcias o d'autrei depend unicament dau chipset present subre la carta maire.
Quauquei tipes d'interfàcias de "Slot":
Interfàcias genericas[modificar | modificar la font]
Existisson un cèrt nombre d'interfàcias genericas, adaptadas a fòrça tòcas, qu'en generau lei constructors an suenh d'implementar sempre dins leis ordinators que produson, per n'aumentar la polivaléncia. En generau leis especificacions per aquesteis interfàcias son d'estandards publics, establits per d'organismes come l'IEEE o l'ISO.
Interfàcias:
- RS232 (Interfàcia seria)
- RS432
- Centronics (Interfàcia parallèla)
- IEEE 488
- SHUGART (per disqueta)
- IDE (per disc dur)
- EIDE (per disc dur)
- SCSI (disc dur, CD-ROM, scanner e autrei)
- SATA (per disc dur)
- IEEE 1394 o Firewire (periferics extèrnes coma disc dur, scanner, videocameras e fotocameras numericas)
- PS/2 (clavier e fura)
- USB (bus seria extèrne extensible, capable de fornir l'alimentacion en de dispositius coma : clavier e fura, fotocameras numericas, etc.)
A l'ora d'ara lei lectors de disqueta e leis interfàcias Centronics vènon obsolèts e en meteis temps s'installa de lectors de smartcard.
Nòtas tecnicas[modificar | modificar la font]
Aquesta descripcion è da riferirsi solamente alla scheda de sistèma de l'ordinator personau "classic" configuracion IBM compatible. Totei lei dispositius derivats, coma leis ordinators portables, leis ordinators palmari, lei consòlas per jòcs vidèo e totei leis autrei dispositius informatics pòdon presentar una arquitectura intèrna tanben fòrça diferenta. Leis ordinators portables per exemple per esigenze de spazio pòdon integrar il chipset dins d'autrei components (o viceversa). Lei consòlas per jòcs vidèo son desprovesidas de Bios (lei sosprogramas necessaris per l'entraïnament son memorizats e automaticament executats directament per un solet circuit integrat). Inoltre alcuni ordinators de vièlha generacion (comprés totei lei consòlas per jòcs vidèo e mai lei pus recentas) intègran un processor directament soudat subre la carta maire e ansin non levadís. D'autrei dispositius au contrari (coma lei superordinators, leis estacions de trabalh e lei servidors) pòdon integrar subre la carta maire 2 o più socket per l'installacion de mai d'un processor (sistèmas multiprocessors) o addirittura mai d'una carta maire per obtenir de configuracions avançadas basadas sus de sistèmas ambé de centenaus o addirittura de miliers de processors foncionant ensems.
Alcune vecchie mainboard de la mitat deis annadas 90 progettate per lei processors Pentium II e per lei premiers processors Pentium III (con core non Coppermine) èran appositamente desprovesidas de socket e au contrari montavano un slot simile ai normali slot d'extension PCI per alloggiare una carta electronica contenent 2 circuits integrats o mai qu'ensems constituissián lo processor de l'ordinator.
Uei ambé la tecnologia dual core e la pus recenta multi core es au contrari possible d'integrar directament au dintre d'un unic processor 2 (per lo dual core) o mai (per lo multi core) core logici dins lo meteis package, capables d'aumentar la poténcia de calcul sens aumentar la frequéncia de foncionament dau processor.
Tipes d'ordinators[modificar | modificar la font]
Leis ordinators pòdon èsser repartits en quauquei categorias fòrça generalas, segon sei caracteristicas, l'usatge qu'en generau se ne fa, dau logiciau e dei sistèmas operatius que fan virar e de sa data d'aparicion. Lei definicions an fòrça variat dins lo temps e lei frontieras son sovent foscas.
Mainframe[modificar | modificar la font]
Au començament de l'informatica leis ordinators ocupavan de salas entieras, l'energia necessària per lo foncionament e lo refrejament èra elevada e, naturalament, èran fòrça costós ; per aquesta rason, l'utilizacion era generalament partejada entre un grand nombre d'utilizaires.
Lei mainframe uei son d'ordinators gaire mai grands que lo PC de casa, mai maugrat sei dimensions aquesteis ordinators son fòrça poderós, e mai pòdon suportar mai de 1000 utilizaires. L'unic defaut es que son fòrça costós. Abitualament, s'utilizan dins d'escòlas, d'ostalariás, e en d'autreis estructuras qu'an besonh de fòrça poténcia.
Miniordinators[modificar | modificar la font]
Dins un segond temps, dins leis annadas seissanta, en particular per Digital e per HP, vennero introdotti elaboratori dau pretz pron reduch per poder èsser crompats per piccole aziende o per singoli dipartimenti de recèrca, e de dimensions comparablas a un armari. Aquò permetèt una utilizacion pus flexibla e per ansin lei premiereis experimentacions dins lo domeni informatic. Per lei destriar dei mainframe foguèt creat lo tèrme de miniordinator.
Microordinators[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas setanta l'introduccion dau premier microprocessor, l'Intel 4004, rendèt disponibles d'ordinators dau pretz pron reduch per poder èsser crompats per una simpla persona. La premiera generacion d'aquestei dispositius, destinada subretot ais afecionats, èra de mal utilizar. Lei personal ordinator pòdon èsser considerats coma de microordinators.
Ordinators personaus[modificar | modificar la font]
La segonda generacion de microordinators faguèt son intrada sus lo mercat dins la segonda mitat deis annadas Setanta e venguèt comuna dins lo corrent deis annadas Uechanta.
Leis ordinators personaus, maquinas de pretz accessible e d'utilizacion generalament domestica, contribuiguèron largament a popularizar l'usatge de l'ordinator e a alfabetizar (en matèria informatica) de vastei jaç de la populacion — especialament lei joves— dins lei país desvolopats.
Basats au començaments sus de processors 8 bits e arquitecturalament fòrça simples, èran dotats d'interfàcias exclusivament textualas e coma memòrias de massa se servián, aumens inicialament, de cassetas audio. Èran utilizats principalament coma consòlas per videojuecs, o ben per l'iniciacion a la programacion.
Ambé mai de dètz milions de maquinas vendudas, l'ordinator pus representatiu d'aquesta categoria foguèt lo Commodore 64. Leis ordinators 16/32bits Amiga e Atari ST aguèron tanben un brave succés a la fin deis annadas 1980 e lo començament deis annadas 1990, avans que s'impausèsson leis compatibles IBM que sachèron mesclar au còp usatge professionau e ludic.
Autrei categorias[modificar | modificar la font]
- Lei superordinators : dotats d'una capacitat de tractament fòrça elevada e distints dei mainframe per que abitualament destinats a una soleta aplicacion coma lei previsions meteorologicas o lei simulacions.
- Lei microcontroller: elaboratori completi totalament contenguts in singoli circuits integrats.
- Lei sistèmas barebone: d'ordinators personaus preassemblats, constituits de solito da case e scheda madre, lèsts per de personalizacions ulterioras de part de revendeires o d'utilizaires finaus.
- Leis ordinators palmari: ordinators de dimensions reduchas, per èsser portats sus lo paume de la man.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per lei noms d'objèctes, la nòrma classica de l'occitan a pas encara fixat la forma definitiva entre:
- lo sufixe -ator de formacion culta.
- o ben lo sufixe -ador (-aor, -ader) de formacion populara. Quand se chausís -ador, la forma regionala -aor es vivaroaupenca e la forma -ader es gascona.


text:
Tracheobionta
Lo sosrègne dels tracheobionta compren los ancians embrancaments dels pteridofites (plantas de reproduccion aqüatica coma las falguièras) e dels espermafites (plantas de granas) el meteis devesit en gimnospèrmes e angiospèrmes (plantas de flors). Los caractèrs principals son l'existéncia de raices exceptat pels Psilofites e la preséncia de vaissèls (xilèma e floèma) assegurant la circulacion de la saba.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los traqueobiontes se compausan uèi, en classificacion classica, de 9 divisions (o embrancaments) :
- un acampament informal de traqueobiontes, de còps diches « arcaïcs », d' espòras o esporanges :
- la division dels psilofites (Psilophyta)
- la division dels equisetofites (Equisetophyta) - las prèslas ;
- la division dels licopodiofites (Lycopodiophyta) o licofites (Lycophyta) - los locopòdes ;
- la division dels pteridofites (Pteridophyta) - las falguièras stricto sensu (Pterophyta), aqüaticas (Pteridophyta), etc... ;
- lo gropament dels espermafites o espermatofites - las plantas de granas - devesit en :
- lo sosgropament dels gimnospèrmes que compren :
- lo clad dels coniferofites (Coniferophyta) :
- la division dels cicadofites (Cycadophyta) - los cicas ;
- la division dels gincgofites (Ginkgophyta) - los gincgos ;
- la division dels pinofites (Pinophyta) - los conifèrs, araucarias, etc. ;
- la division dels gnetofites (Gnetophyta) ;
- lo clad dels coniferofites (Coniferophyta) :
- lo sosgropament dels angiospèrmes que compren :
- la division dels magnoliofites (Magnoliophyta) - las plantas de flors.
- lo sosgropament dels gimnospèrmes que compren :
Cicles reproductius[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 564824 Tracheobionta (en)


text:
Esbreule
Esbreule [1](Ébreuil en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ébreuil es situat a 10 km de Gannat, 27 km de Vichy, 30 km de Sant-Pourçain-sus-Sioule e 50 km de Clermont-Ferrand.
Ebruelh est située à 10 km de Gannat, 27 km de Vichy, 30 km de Saint-Pourçain-sur-Sioule et 50 km de Clermont-Ferrand.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Malta-Brun, en la França illustrada (1882), consagrava una pichona nòta a l'istòria de Ébreuil, #que se'n pòt extraire :
- « Ébreuil es una anciana vila #que Sidoine Apollinaire facha mencion. Se n'es pretengut que César aviá establit un camp en los environs. Tot lo país #èsser dévasté pels Goths, e s'i tròba freqüentment de rèstas d'armas. Jos Charlemagne, Ébreuil possedissiá lo un dels quatre palais assignats per residéncia a Louis, los sieus fils, elevat per lududes al tròn de Aquitaine. Lothaire #Far don d'aquela vila a fraires, #que i #fondar una abbaye, venguda lèu fòrça poderosa e fòrça rica ; possedissiá, en 1115, 34 glèisas en lo diocèse de Borges, 6 en lo diocèse de Rodez e 12 en aquel de Sens, sens comptar las riquesas que las reliques de sant Maixent, sovent visitats pelegrins, atrasián a Ébreuil, ont avián #èsser depausadas al Sègle X. Pendent la guèrra de la Praguerie, Ébreuil i aguèt pres pel senhor de Chabannes, un dels caps dels amotinats ; mas la vila #dintrar lèu jos la obéissance del rei Charles VII, #que i séjourna qualque temps.
Lo abbaye, #que i aviá perdut fòrça lo sieu importància, i aguèt suprimit al Sègle XVIII per l'avesque de Clermont e remplaçada per un espital. »
Malta-Brun mencionava n'indigne doas ancianas denominacions latinas per la vila : Ebroiacum o Ebrogilum.
Malte-Brun, dans la France illustrée (1882), consacrait une petite notice à l'histoire d'Ebruelh, dont on peut extraire :
- « Ebruelh est une ancienne cité dont Sidoine Apollinaire fait mention. On a prétendu que César avait établi un camp dans les environs. Tout le pays fut dévasté par les Goths, et on y trouve fréquemment des débris d'armes. Sous Charlemagne, Ebruelh possédait l'un des quatre palais assignés pour résidence à Louis, son fils, élevé par lui au trône d'Aquitaine. Lothaire fit don de cette ville à des moines, qui y fondèrent une abbaye, devenue bientôt très puissante et très riche ; elle possédait, en 1115, 34 églises dans le diocèse de Bourges, 6 dans le diocèse de Rodez et 12 dans celui de Sens, sans compter les richesses que les reliques de saint Maixent, souvent visitées des pèlerins, attiraient à Ebruelh, où elles avaient été déposées au Sègle X. Pendant la guerre de la Praguerie, Ebruelh fut pris par le seigneur de Chabannes, un des chefs des révoltés ; mais la ville rentra bientôt sous l'obéissance du roi Charles VII, qui y séjourna quelque temps.
L'abbaye, qui avait perdu beaucoup de son importance, fut supprimée au Sègle XVIII par l'évêque de Clermont et remplacée par un hôpital. »
Malte-Brun mentionnait en outre deux anciennes dénominations latines pour la ville : Ebroiacum ou Ebrogilum.


text:
Revolucion Culturala
La Revolucion Culturala foguèt un periòde de l'istòria de China que se debanèt oficialament de 1966 a 1976. Pasmens, sei consequéncias politicas ultimas se debanèron au començament deis annadas 1980. Foguèt la contuniacion de temptativas precedentas de la part de Mao Zedong de reconquistar lo poder a partir de la fin deis annadas 1950 còntra lei faccions jutjadas tròp prochas dau « revisionisme sovietic »[1]. Sa buta majora foguèt lo Partit Comunista e sa burocràcia qu'èran, segon Mao, leis otís principaus dei revisionistas e un perilh per una Revolucion Chinesa vujada de son sens en causa de son institucionalizacion. La purga dau Partit entraïnèt donc l'eliminacion d'un nombre gròs de quadres e la destruccion de la màger part de seis organs de poder de 1966 a 1967.
De 1967 a 1969, la màger part dau país passèt sota lo contraròtle de partisans de la Revolucion Cultura magerament recrutats dins lo sistèma escolar (movement dei Gardes Roges) e dins la classa obriera. Pasmens, Mao foguèt pas capable de crear d'institucions popularas e democraticas per permetre ai massas de contraròtlar lo sistèma productiu en plaça de l'anciana burocràcia. De mai, lo contraròtle dau govèrn centrau de Mao sus lei revolucionaris foguèt pas complèt entraïnant divèrsei desòrdres. En 1968, la revirada de la Revolucion Cultura èra donc consumada e un intens esfòrç de propaganda permetèt pauc a pauc au govèrn de reprendre lo contraròtle de la situacion. Dins aquò, dins certanei regions, lei revolucionaris refusèron de se sometre a aquela decision entraïnant de combats ambé l'armada.
En 1969, lo IXen Congrès dau Partit enregistrèt la revirada de la Revolucion e lo reculament dei faccions d'extrema esquèrra au sen dei comunistas chinés. Fins a la mòrt de Mao en 1976, aquela revirada va causar de crisis prefondas dau regime e de la societat chinés. Au nivèu politic, lo periòde foguèt caracterizat per lo declin dau maoïsme. Ansin, entre 1976 e 1978, lei caps pus radicaus dau Partit Comunista foguèron rapidament eliminats au profiech dei partisans d'una liberalizacion economica.
Somari
- 1 Lo contèxte chinés e lei causas de la Revolucion Culturala
- 1.1 La creacion d'un regime novèu e son institucionalizacion
- 1.2 Lo Grand Bomb en Avans e la rompedura sinosovietica
- 1.3 Lo redreiçament economic e l'oposicion entre lo Partit Comunista e Mao
- 2 Leis atacas còntra l'òrdre de la societat chinesa
- 3 La presa dau poder per lei revolucionaris
- 4 Lo restabliment de l'òrdre
- 5 La fin dau maoïsme
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
Lo contèxte chinés e lei causas de la Revolucion Culturala[modificar | modificar la font]
La creacion d'un regime novèu e son institucionalizacion[modificar | modificar la font]
La presa dau poder per lei comunistas chinés foguèt la conclusion d'una lònga guèrra civila que s'acabèt en 1949 e qu'entraïnèt de destruccions economicas fòrça importantas. Ansin, maugrat sa victòria, la posicion dau Partit Comunista Chinés (PCC) èra encara precària quand la formacion d'un estat chinés novèu acomencèt. Leis institucions d'aquel estat foguèron donc bastidas segon de principis d'unitat, de renfòrçament e d'institucionalizacion generalament inspirats per lo modèl sovietic.
La premiera etapa foguèt l'adopcion d'institucions politicas e la definicion dau ròtle dau Partit Comunista. De 1949 a 1954, leis institucions foguèron provisòrias. Aquò permetèt divèrseis assais e lo desvolopament d'un poder solid que son organizacion foguèt finalament fixada per la Constitucion de 1954. Se creèt un ret de ministèris poderós e fòrça ierarquizats per assegurar lo contraròtle dau govèrn au nivèu locau. Totjorn per assegurar aqueu contraròtle, l'armada chinesa, qu'èra sota lo comandament dei caps comunistas chinés, foguèt tanben cargada de crear e de sostenir divèrseis administracions regionalas. Ansin, s'aqueu sistèma permetèt de consolidar lo poder dei venceires de 1949, entraïnèt la marginalizacion progressiva de certaneis escalons locaus dau Partit qu'èran en concurréncia ambé l'administracion.
D'efèct, dins aqueu sistèma, lo ròtle dau PCC èra de definir leis orientacions de la revolucion, de donar l'impulsion ai ministèris e de contraròtlar l'aplicacion de sei directivas. Per aquò, en fòra de la sieuna administracion, tèn divèrsei prolongaments dins lo societat chinesa gràcias a d'organizacions de massa coma lei sindicats obriers, l'Associacion dei Fremas o la Liga de la Jovença. Segon la Constitucion, tèn donc un ròtle centrau dins leis institucions mai dèu pas se substituir ais institucions dau govèrn ni venir una buròcracia. Òr, la marginalizacion deis escalons locaus dau Partit, especialament dins leis afaires economics e militars, va rapidament menaçar aquel equilibri. Va tanben alunchar de la basa pauc a pauc lei caps dau Partit qu'èran pròches deis institucions dau govèrn.
Una particularitat dau PCC foguèt tanben son besonh d'unitat per renfòrçar sa posicion. Aqueu principi èra fondamentau au sen deis organs superiors. Maugrat divèrseis oposicions intèrnas importantas, especialament a prepaus de l'organizacion economica, lei desacòrds s'acabavan fòrça rarament per d'oposicions dubèrtas. Aquelei que respectavan pas aquela regla èran excluchs dau Partit e eliminats de la vida politica dau país. Per exemple, foguèt lo cas en 1954 dins lo corrent de l'afaire Gao Rao. La consequéncia d'aqueu sistèma de consensus foguèt l'aparicion de faccions que sei contorns èran foscs e podián entraïnar de cambiaments d'alianças frequents entre caps dau Partit segon lei tematicas politicas o lei circonstàncias. Òr, après lei reviradas economicas de Mao a la fin deis annadas 1950, aquò va favorizar la politica dei partisans de la liberalizacion dau regime — pròches dei ministèris, dei planificators e de l'administracion — e aumentar la tendància « burocratica » dau Partit.
Enfin, la darriera caracteristica dei premiereis annadas dau regime comunista chinés foguèt l'adopcion dau sistèma sovietic de collectivizacion. Au contrari de l'URSS, se debanèt sensa dificultat importanta. Un sistèma d'indemnitats basat sus lo capitau[2] investit permetiá tanben de redurre l'oposicion de la borgesiá e lei païsans rics. L'objectiu èra de gardar lo contraròtle sus la borgesiá qu'èra gaire nombrosa mai ben educada e formada. Conjugat ambé l'estabilizacion politica e lo retorn de la patz, aquò permetèt de redreiçar l'economia chinesa e de legitimar lo govèrn novèu. Permetèt tanben, gràcias au sostèn dau blòt sovietic, de rompre l'isolament dau país causat per sa participacion a la Guèrra de Corèa.
Lo Grand Bomb en Avans e la rompedura sinosovietica[modificar | modificar la font]
Leis annadas 1958-1960, caracterizadas per la politica economica dau Grand Bomb en Avans e la rompedura sinosovietica, an una importància gròssa dins l'istòria de la Republica Populara. Lo Grand Bomb foguèt la premiera temptativa de Mao de luchar còntra la buròcracia dau Partit e sei tendàncias economicas liberalas. Va s'acabar per un desastre economic. Lo segond foguèt la consequéncia d'una tièra de conflictes diplomatics e ideologics entre China e l'URSS. La rompedura entre lei dos país foguèt un procès lòng e progressiu qu'acomencèt a partir de 1956-1957 e que venguèt visible a partir de 1959.
La revirada dau Grand Bomb en Avans e l'isolament de Mao[modificar | modificar la font]
Lo but dau Grand Bomb èra de mobilizar la populacion per aumentar lei produccions o realizar de trabalhs publics fòrça importants. Leis objectius fixats èran ambiciós coma l'aumentacion de la produccion de cerealas de mens de 200 milions de tonas a mai de 400 milions. Per aquò, de mejans excepcionaus foguèron organizats per assegurar la mobilizacion de la populacion. Una politica de descentralizacion permetèt tanben de donar un poder fòrça important ais escalons locaus dau Partit vengut responsable dau debanament corrèct dau projècte de Mao. Permetiá tanben de liberar lo Partit de sa buròcracia. Pasmens, s'aquela politica obtenguèt quauquei resultats en 1958, escagassèt rapidament la populacion e tirèt fòrça sus l'indústria e l'agricultura. Tre la fin de l'annada, lo desastre èra quasi totau e l'economia s'afondrèt en 1959-1960 entraïnant una famina giganta de 1958 a 1962[3]. Dins l'indústria, la produccion aumentèt mai la qualitat demeniguèt. Per exemple, una partida de la produccion d'acièr, especialament aquela producha per d'installacions pichonas bastidas per lei païsans, èra pas utilisabla.
En fàcia d'aquela crisi, Mao foguèt pauc a pauc isolat a partir de la prima de 1959 e sa politica criticada per la drecha dau Partit. Aquela darriera prepausèt d'abandonar la mobilizacion de la populacion, leis objectius non realistas e de tornar venir au modèl dau pichon tenement familiau per l'agricultura segon un esquèma similar a la NEP sovietica deis annadas 1920. Afeblit, Mao deguèt acceptar aquelei posicions e foguèt remplaçat coma cap de l'estat chinés per Liu Shaoqi en abriu de 1959.
La crisi sinosovietica e la rompedura de l'aliança entre lei dos país[modificar | modificar la font]
Dins leis annadas 1950, l'aliança sovietica èra una necessitat per Pequin qu'èran isolats au nivèu internacionau en causa de la participacion chinesa còntra l'ONU e leis Estats Units durant la guèrra de Corèa (1950-1953). Lo tractat signat ambé Moscó permetiá a China d'obtenir d'ajudas militaras, tecnicas o economicas e lo sostèn de l'URSS dins leis institucions internacionaus. Leis annadas 1953-1956 veguèron l'apogèu d'aquela relacion. Pasmens, en causa de son istòria e de sa poissança, la posicion de China dins lo blòt socialista èra ambigua : tròp poderosa per constituir un satellit suplementari de l'Union Sovietica mai tròp febla per obtenir una direccion partejada d'aqueu blòt.
La destanilizacion foguèt lo premier ponch de tension. Lei caps dau PCC i veguèron una critica dau culte de la personalitat de Mao e lo principi d'unitat dau Partit entraïnèt una condamnacion de la politica sovietica. La coexistència pacifica èra tanben refusada per Pequin car China desirava conquistar Taiwan protegida per la flòta estatsunidenca. Òr, sensa sostèn sovietic, una invasion de l'illa aviá gaire de possibilitats de s'acabar per una victòria. Puei, en 1959, de tensions intèrnas au PCC apareguèron entre partisans, ben implantats dins l'armada[4], e advèrsaris de l'aliança sovietica. En 1959 e 1960, divèrsei conferéncias entre partits comunistas mostrèron l'isolament chinés au sen dau blòt sovietic e Moscó ordonèt lo retirament sospressa de sei tecnicians de China. Es possible que l'objectiu vertadier d'aquela decision sigue d'obligar lo govèrn chinés d'adoptar una actitud pus concilianta. Pasmens, dins lei fachs, la rompedura venguèt definitiva e divèrsei combats frontaliers se debanèron dins leis annadas 1960.
Per China, lei consequéncias d'aquela rompedura foguèron un isolament diplomatic quasi totau e lo començament d'una reflexion, menada per Mao, sus la formacion dei quadres dau Partit e lo desvolopament d'estrategias novèlas.
Lo redreiçament economic e l'oposicion entre lo Partit Comunista e Mao[modificar | modificar la font]
La politica dau Grand Bomb s'acabèt en 1960 per un desastre economic e uman e l'adopcion d'una politica pragmatica e pus liberala sota la direccion d'ancians aliats de Mao, coma Liu Shaoqi o Deng Xiaoping, o de membres de la drecha dau PCC coma Zhou Enlai o Chen Yun. Lo sistèma adoptat per aqueu grop s'inspirèt de la NEP sovietica e capitèt de redreiçar pauc a pauc l'economia de 1961 a 1963. Mao demorèt lo cap dau PCC e son culte de la personalitat demeniguèt gaire. Dins lei fachs, lei caps vertadiers dau país faguèron pas cas de son opinion ni de son oposicion. De mai, segon lo principi d'unitat de la direccion dau Partit, aquelei dissensions demorèron limitadas a seis institucions superioras.
Aquela oposicion regardava magerament lo contraròtle dau Partit sus lei massas popularas, la supression o lo mantenement de la ierarquia, lo ròtle dei trabalhs manuaus e intellectuau e la formacion de la generacion seguenta de revolucionaris chinés. La liberalizacion parciala de l'economia restaurèt tanben una partida de la pichona borgesiá e aumentèt lei criticas d'una partida de l'esquèrra dau Partit còntra lei tendàncias « borgesas » de la direccion. De 1962 a 1965, Mao assaièt de desvolopar un « Movement d'Educacion Socialista » per restaurar l'afogament revolucionari de la populacion e « rectificar » lo Partit. L'objectiu èra de renfòrçar lo contraròtle dei quadres per lei massas e lo contraròtle dei quadres sus l'economia locala. Ansin, divèrsei purgas regionalas se debanèron en 1963-1964. Puei, assaièt de l'estendre a totei lei domenis politics, economics, sociaus e ideologics. Lei tematicas desvolopadas foguèron identicas a aquelei de la Revolucion Culturala e se prepausèron de luchar còntra la tendància « capitalista » de certanei caps dau Partit. De mai, assaièt de trobar de sostèns dins lei domenis culturaus e educatius.
Pasmens, l'oposicion dei caps dau Partit ai comandas dau país e lei limits impausats per lo mantenement de son unitat de façada entraïnèron la revirada d'aqueu movement. Ansin, leis organs de propaganda dau PCC mostrèron una ardor fòrça limitada per participar ai purgas. Lo mitan culturau adoptèt tanben una actitud de resisténcia passiva ais iniciativas de Mao. Enfin, maugrat quauquei purgas regionalas, lei criticas au nivèu nacionau prenguèron subretot un aspèct tecnic. Gaire de ceremònias de denonciacion publica de fautas se debanèron marcant la revirada nacionala de Mao. Son unic sostèn foguèt l'armada qu'èra magerament sota lo contraròtle de sei partisans. En 1965, la revirada dau Movement d'Educacion Socialista èra donc visibla e aquela politica s'arrestèt. Sa consequéncia principala per leis institucions superioras dau Partit èra lo renfòrçament de l'isolament de Mao. Ansin, per contuniar sa politica, aqueu darrier deguèt adoptar de mesuras pus ofensivas, gràcias au sostèn de l'armada, que van entraïnar la Revolucion Culturala a partir de 1966.
Leis atacas còntra l'òrdre de la societat chinesa[modificar | modificar la font]
La preparacion de la Revolucion dins lei mitans culturaus[modificar | modificar la font]
La Revolucion Culturala acomencèt d'un biais discrèt dins lei mitans culturaus e intellectuaus chinés en setembre de 1965 quand Mao Zedong demandèt la purificacion de certanei domenis de la literatura. En particular, critiquèt la pèça La Destitucion de Hai Rui de Wu Han qu'èra una critica de la destitucion dau manescau Peng Dehuai per lei maoïstas[5]. Pasmens, sa buta vertadiera èra Peng Zhen lo protector de Wu Han. Aqueu periòde s'acabèt per una revirada parciala de Mao a la prima de 1966 que va l'obligar d'adoptar una estrategia novèla e d'amplificar lo movement.
D'efèct, sa temptativa de purga se turtèt a la politica dei liberaus au poder dempuei la revirada dau Grand Bomb. Incapables de s'opausar dirèctament a Mao, capitèron de l'enquadrar e de la limitar. Wu Han realizèt son autocritica — moderada — e Peng Zhen capitèt de far adoptar un tèxte, dich « lei Tèsis de Febrier ». Aquelei tèsis limitavan la Revolucion Culturala ai mitans intellectuaus e modificavan son aplicacion segon una politica inspirada per leis advèrsaris de Mao.
Aquela estrategia enraièt la Revolucion Culturala fins au mes de mai de 1966. Per la contornejar, Mao obtenguèt lo 16 de mai lo vòte per lo Comitat Centrau dau Partit d'un document annulant lei Tèsis de Febrier, ordonant la destitucion de Peng Zhen e fondant un grop dich Grop de la Revolucion Culturau sota lo contraròtle dei maoïstas. Fòrça violent, lo tèxte denoncièt lei « revisionistas infiltrats » dins lo PCC, lo govèrn o l'armada e va entraïnar lo començament dau movement popular dins leis universitats e leis escòlas.
La Revolucion dins leis universitats e leis escòlas[modificar | modificar la font]
La circulara maoïsta dau 16 de mai de 1966 produguèt sei premiers efècts entre leis estudiants de Pequin. Maugrat una novèla temptativa infructuosa dei liberaus per limitar seis efècts, entraïnèt rapidament un movement violent còntra lei possessors de l'autoritat que va donar naissença au movement dei gardas roges e s'estendre au rèsta dau país.
Lo 25 de mai, una jova professora de filosofia de la capitala afichèt una critica dau president de l'Universitat de Pequin. Èra accusat de favorisar l'elèit, de se fisar de la sciéncia estrangiera e donar una importància tròp granda ai resultats escolars. Mao aprovèt oficialament lo contengut d'aquela denonciacion favorizant la mobilizacion deis estudiants en favor de la Revolucion Culturala. Sostengut per la premsa oficiala, leis estudiants ataquèron lei representants de l'autoritat (professor, administrators e membres dau Partit) dins leis universitats e leis escòlas.
Lo govèrn assaièt de limitar leis efècts d'aqueu movement. L'estrategia adoptada èra similara a aquela de Peng Zhen au començament de l'annada : utilizar lei mejans tradicionaus dei revolucionaris chinés per limitar l'amplor de la politica maoïsta. Ansin, de « grops de trabalh » foguèron mandats dins leis universitats per enquadrar la purga. Pasmens, lo ròtle vertadier d'aqueleis unitats èra de la limitar e de la desviar vèrs de butas segondàrias. Foguèron donc rapidament combatuts per lo Grop de la Revolucion Culturala e deguèron se retirar lo 24 de julhet. Certanei caps d'aquelei grops foguèron arrestats e, fin finala, l'intervencion dei grops de trabalh s'acabèt per una aumentacion dau caòs dins la capitala e per la revirada dei liberaus per arrestar lo movement. Au contrari, la Revolucion Culturala va d'ara endavant s'estendre au país e amirar dirèctament leis advèrsaris politics de Mao gràcias au movement dei gardas roges e ai solevaments obriers.
Lo movement dei gardas roges[modificar | modificar la font]
Lo premier grop de gardas roges se formèt tre lo 29 de mai. Foguèron mandats per Mao e sei partisans per luchar còntra lo Partit e sa burocràcia. Per lei sostenir, Mao realizèt un important trabalh de propaganda e demandèt a l'armada chinesa d'ajudar lei grops de gardas roges de s'organizar. Lo movement se desvolopèt dins lo corrent de l'estiu de 1966 e va rapidament s'estendre dins lei províncias entraïnant un caòs immens e la presa dau poder per lei revolucionaris dins certaneis endrechs.
Lo movement venguèt important a partir d'aost de 1966. Compausats d'un gròs nombre de grops autonòms e sovent rivaus, lei gardas roges organizèron divèrsei recampaments sus la plaça Tian'anmen fins a novembre. Lei critèris de recrutament èran variables segon lei grops. Inicialament, èran solament compausats de partisans de la politica de Mao cargats de luchar còntra lo Partit e leis autoritats « revisionistas » dins tot lo país. Gràcias au sostèn o a la neutralitat de l'armada — contraròtlada per lei maoïstas — capitèron rapidament d'ocupar lo país e d'atacar lei quadres regionaus dau PCC o leis autoritats localas. Pasmens, la rivalitat entre lei grops diferents entraïnèt tanben d'afrontaments entre gardas roges. De mai, aqueu caòs aumentèt quand lei subrevivents de la ierarquia dau Partit decidiguèron d'organizar lei sieus movements de gardas roges per se protegir.
Ansin, a partir de la fin de 1966, una partida importanta de la ierarquia dau Partit o deis autoritats localas èran destruchas mai lo movement aviá perdut son unitat politica. De mai, lo caòs aviá acomençat de desorganizar la produccion e certaneis endrechs èran menaçats per la guèrra civila en causa dei tensions entre gardas roges rivaus. Pus important, lo Partit — fòrça afeblit — assaièt de reprendre lo contraròtle de la situacion gràcias a la lucha còntra la caòs. En fàcia d'aquelei limits, Mao Zedong decidiguèt donc d'encoratjar la participacion de la classa obriera e dei fòrças armadas a la Revolucion Culturala.
La presa dau poder per lei revolucionaris[modificar | modificar la font]
Se lo movement dei gardas roges èra estat una menaça importanta per leis advèrsaris de Mao, la classa obriera e l'armada chinesas èran de fòrças autrament poderosas. Ansin, lei solevaments obriers entraïnèron l'afondrament deis autoritats localas dins certanei regions, especialament a Shangai. A Pequin, Mao èra pron renfòrçat per atacar dirèctament seis advèrsaris e leis institucions dau Partit dispareguèron fins au periòde de redreiçament de l'autoritat en 1967. Pasmens, la presa dau poder per lei revolucionaris partisans de Mao mau capitèt de limitar lo caòs e de crear d'institucions novèlas. En particular, l'armada, cargada de sostenir lo movement revolucionari, s'enfonsèt dins lo ret de rivalitats localas e son unitat foguèt pauc a pauc menaçada per de divisions intèrnas que van menar vèrs la fin de la Revolucion Culturala.
La Comuna de Shangai e lei limits dau movement obrier[modificar | modificar la font]
La participacion de la classa obriera chinesa donèt un vam novèu a la Revolucion Culturala e entraïnèt l'afondrament totau deis institucions dins certaneis endrechs. Lo vuege foguèt alora comolat per lei revolucionaris. L'exemple principau d'aqueu tipe de situacion foguèt la vila de Shangai onte una Comuna foguèt proclamada en genier de 1967 segon lo modèl de la Comuna de París. Pasmens, se Mao acceptèt de sostenir aquela evolucion, la fondacion de comunas èra opausada a sei concepcions dau poder basadas sus lei massas, lo Partit e l'armada. Ansin, a partir dau començament de 1967, Mao espereu acomencèt d'assaiar de frenar l'onda revolucionària menada per leis obriers.
Lo movement revolucionari de Shangai se formèt durant la segonda mitat de 1966. Rapidament, la vila foguèt devesida entre divèrsei faccions de gardas roges enemigas. Dins un sistèma d'alianças efemeras, una partida dei gardas se reclamavan de la pensada mentre que l'autra èra decidida de protegir lo consòl. Per prendre l'avantatge, lei dos camps assaièron de trobar d'aliats dins leis usinas localas aumentant lo caòs locau. Pasmens, aqueleis alianças novèlas entraïnèron pas de cambiament decisiu dins l'equilibri entre lei doas fòrças. Ansin, lo consòl assaièt de comprar de partisans suplementaris gràcias a una politica d'aumentacion generalizada dei salaris.
Lei consequéncias foguèron desastrosas per lei finanças e l'economia locala e dins lo corrent de la fin de decembre, l'administracion municipala s'afondrèt e dispareguèt sensa combat. Après una tièra de grèvas e de menaças sus l'avitalhament de la ciutat, lei rebèls decidiguèron de'n prendre oficialament la direccion e de formar un govèrn inspirat per la Comuna de París lo 6 de genier de 1967. Aqueu govèrn locau èra dirigit per Zhang Chunqiao que formèt una aliança ambé la garnison militara de Shangai per restablir l'òrdre e eliminar certanei faccions entre lei pus radicalas. Shangai èra pas la premiera vila d'adoptar lo modèl de la Comuna en causa de la mesfisança dei revolucionaris regard dei quadres dau Partit o dei tecnicians.
Dins aquò, se Mao decidiguèt d'utilizar l'exemple de la Comuna de París per sa propangada, èra opausat a l'adopcion vertadiera d'un modèl fòrça alunchat de sa vision de l'organizacion de la societat. De mai, au començament de 1967, l'afondrament deis autoritats localas a entraïnat un caòs generau dins tot lo país. Ansin, Mao deguèt acceptar de frenar l'envam de sei partisans. Per aquò, ordonèt l'intervencion de l'armada per restaurar l'òrdre.
L'intervencion dei fòrças armadas chinesas[modificar | modificar la font]
L'intervencion de l'armada chinesa dins la Revolucion Culturala foguèt oficialament ordonada lo 28 de genier de 1967. Inicialament, regardèt solament lei fòrças regionalas. Lei tropas plaçadas sota comandament nacionau foguèron mobilizats per la seguida quand lei dificultats venguèron tròp importantas per leis unitats regionalas. Lei soudats chinés avián dos objectius de cumplir. Lo premier èra de protegir leis infrastructuras e lei mejans de produccion pus importants. Lo segond èra d'ajudar lei « bòns » revolucionaris d'eliminar lei revolucionaris « marrits » per restaurar un poder locau sota la forma de Comitats Revolucionaris.
La premiera mission — ròtle tradicionau de l'armada chinesa — necessitèt un nombre important de soudats mai se debanèt sensa dificultat vertadiera. En revènge, la segonda foguèt fòrça problematica car lei caps militars èran pas necessàriament formats per destriar lei revolucionaris « bòns » e « marrits ». Pasmens, leis oficièrs èran pus pròches de la ierarquia anciana dau Partit. D'efèct, avans lo començament de la Revolucion, lei comandaments civius e militaras èran generalament estrechament mesclats. Ansin, dins lei conflictes locaus, l'armada favorizèt generalament lei movements de proteccion formats per lei quadres dau PCC. De combats aguèron donc luòc entre certaneis unitats militaras e de faccions radicalas.
En fàcia d'aquela revirada, Mao deguèt se resòuvre d'ordonar l'intervencion dei fòrças nacionalas. Per limitar lo risc d'entenduda entre lei caps militars e lei rèstas de la burocràcia dau PCC, ordonèt tanben de desplaçar lei còrs d'armadas dins de regions alunchadas de sei centres de garnison. Pasmens, lo poder dei militars foguèt tanben limitat e la designacion dei butas de l'armada foguèt d'ara endavant realizada per lo govèrn centrau. Sus lo terren, aqueu reculament de Mao entraïnèt una multiplicacion deis afrontaments entre soudats e revolucionaris.
Lei problemas de l'intervencion de l'armada[modificar | modificar la font]
En fòra dei questions militaras (combats còntra lei faccions pus radicalas... etc.), l'armada chinesa deguèt rapidament faciar lo problema pus grèu de sei divisions intèrnas. D'efèct, l'unitat dei fòrças armadas èra assegurada tant que demoravan en fòra dei conflictes. La participacion ais eveniments locaus entraïnèt l'emergéncia de divisions que va causar la fin de la Revolucion Culturala e la restauracion de l'òrdre.
L'incident decisiu se debanèt en julhèt a Wuhan, vila devesida entre una faccion revolucionària e una faccion conservadora dirigida per de quadres dau Partit ambé lo sostèn dei fòrças militaras regionalas. Ansin, quand lo 14 de julhèt de 1967, lo govèrn ordonèt l'eliminacion dei conservadors, la garnison locala refusèt aquela decision. Lo risc de guèrra civila foguèt solament limitat per una ofensiva rapida dei fòrças nacionalas. Fins au mes d'aost, aquò entraïnèt una tièra de purgas dins l'armada a l'iniciativa dei radicaus que poguèron s'equipar gràcias ais armas capturats. Pasmens, l'alèrta èra tròp grèva per pas empachar un redreiçament dei faccions pus conservadoras dau Partit. En fàcia de l'extension dei combats dins lo corrent dau mes d'aost entre soudats e radicaus, Mao foguèt finalament obligat d'acceptar la restauracion de l'òrdre per l'armada.
Lo restabliment de l'òrdre[modificar | modificar la font]
Lo restabliment de l'òrdre se debanèt de 1967 a 1969. Sa premiera etapa foguèt la denonciacion oficiala dei tendàncias d'extrema esquèrra de la Revolucion Cultura. Aquò foguèt lo començament de la repression dei gardas roges per l'armada que va s'acabar solament en 1969 après de combats durs. Enfin, lo IXen Congrès dau Partit en 1969 foguèt l'occasion d'abandonar oficialament la Revolucion.
La denonciacion de l'extrema esquèrra[modificar | modificar la font]
La denonciacion de l'extrema esquèrra foguèt la premiera etapa de la restauracion de l'òrdre e de la repression de la Revolucion Cultura. Mao deguèt l'acceptar après l'afaire de Wuhan. Permetèt a la drecha dau Partit de tornar prendre la paraula e d'eliminar certanei caps radicaus dau Partit coma Wang Li. Pasmens, l'objectiu vertadier d'aquela denonciacion èra de legitimar lo ròtle e la posicion de l'armada per l'utilizar dins la repression armada dau movement.
Se debanèt lo 5 de setembre de 1967. L'armada chinesa recebiguèt tornarmai lo drech, suprimit après lo començament de l'intervencion deis unitats nacionalas, de se protegir còntra leis atacas e deguèt arrestar de sostenir lei faccions rivalas de gardas roges. Per assegurar l'execucion corrècta d'aquel òrdre, lei còrs d'armadas foguèron tornarmai desplaçats dins lo país per rompre lei solidaritats localas formadas dempuei febrier de 1967. Enfin, sota lo contraròtle dei militars, foguèt renfòrçada la creacion dei Comitats Revolucionaris per restaurar una forma d'autoritat locala. L'armada i tenguèt la màger part dei pòstes (53%). Lo rèsta foguèt partejat entre quadres dau Partit (25%) e rebèls (21%).
La somission dei gardas roges[modificar | modificar la font]
La creacion dei Comitats Revolucionaris s'accelerèt a partir de la fin de 1967. Pasmens, dins certanei regions, especialament dins lo sud de China, un nombre important de gardas roges refusèron d'acceptar la fin de la Revolucion Cultura e de remetre lo poder ai militars. Dins aqueu cas, la somission dei gardas roges necessitèt l'utilizacion de la fòrça e divèrsei batalhas acarnadas se debanèron en 1968.
La somission dei gardas roges a l'òrdre èra una dimension majora de la restauracion de l'òrdre. Per aquò, lo govèrn ordonèt ai gardas de quitar lei vilas e de se dispersar dins lei campanhas chinesas. Pasmens, a partir de març, la resisténcia s'organizèt e de combats seriós comencèron en junh de 1968. Per exemple, dins la província de Guangxi, l'armada deguèt demandar un sostèn d'artilhariá e d'aviacion per rompre lei defensas dei gardas roges rebèls. A la fin de la batalha, lei presoniers foguèron executats e lo cap d'aquela repression foguèt publicament felicitat per Mao en julhet. A la fin de l'estiu, lei centres principaus de la resisténcia èran destruchs e vint milions de joves èran estats desportats vèrs la campanha. Lei darriers combats se debanèron en 1969. Pasmens, tre l'ivèrn de 1968-1969, lei fòrças de la Revolucion Culturala èran definitivament anientadas e lo Partit poguèt se reünir per adoptar son abandon.
Lo IXen Congrès dau Partit Comunista e lo bilan de la Revolucion Cultura[modificar | modificar la font]
Lo IXen Congrès dau Partit Comunista Chinés se debanèt dau 1èr au 24 d'abriu de 1969 a Pequin. Sota lo contraròtle e la susvelhança de l'armada, lo Partit adoptèt d'estructuras novèlas e l'abandon de fach de la Revolucion Culturala. Pasmens, en fòra dei consequéncias umanas e economicas grèvas causadas per lo caòs e lei combats, leis objectius de Mao èran pas agantats.
D'efèct, après la destruccion dei gardas roges, lo Partit èra sota la direccion d'una coalicion, desirosa de restablir l'òrdre e de gardar lo poder, qu'èra formada de grops fòrça diferents (militars, maoïstas, liberaus...). Per faire de plaça a totei lei plaças, lo nombre de pòstes dins la ierarquia foguèt aumentat. Pasmens, lei militars, que representavan 75% dei delegats, ocupèron la màger part deis institucions dau Partit.
Per lei maoïstas, lo bilan immediat de la Revolucion èra pas tròp negatiu. D'efèct, se la drecha dau Partit existiá encara, èra fòrça afeblida e aviá perdut lo poder. De mai, lei partisans de Mao èran pron poderós au sen de l'armada per gardar una influéncia sus lo sistèma de decision dau Partit. Pasmens, l'aparelh dau Partit — e lei condicions de creacion d'una novèla burocràcia — èra restaurat. Autre problema, leis annadas seguentas mostrèron l'isolament progressiu dei maoïstas qu'èran opausats ai liberaus de la drecha dau PCC e menaçats au nivèu ideologic per lei faccions radicalas de son esquèrra. Enfin, après lei reviradas successius dau Grand Bomb e de la Revolucion, la màger part de la populacion chinesa (païsans, obriers, quadres, joves... etc.) èra venguda mesfisanta a respèct dei maoïstas. En 1978, perdèron definitivament lo poder solament dos ans après la disparicion de Mao.
La fin dau maoïsme[modificar | modificar la font]
Après l'abandon de la Revolucion Culturala, leis annadas 1969-1978 veguèron la contuniacion de la lucha entre lei maoïstas e la drecha dau Partit. Pasmens, après lei reviradas deis annadas 1950 e 1960 e la malautiá de Mao, l'influéncia de sei partisans demeniguèt pauc a pauc. Una tièra de crisis marquèt un periòde de trebols dins leis institucions superioras dau Partit caracterizat per d'oscillacions entre l'esquèrra e la drecha dau PCC. Aquela crisi de la direccion dau país se debanèt en parallèl d'una crisi de la societat chinesa que sei classas principalas (obriers, joves, intellectuaus...) èran fòrça afeblidas. Ansin, la màger part deis abitants sostenguèron lei faccions liberalas que capitèron finalament de prendre lo poder après una lònga lucha de succession marcant la fin dau maoïsme.
Lo reculament de l'influéncia dei radicaus[modificar | modificar la font]
Après lo IXen Congrès dau Partit, la direccion èra devesida entre maoïstas eissits dau Conselh de la Revolucion Culturala, que representavan un tèrç dei membres, e una coalicion gropant d'ancians quadres e de caps militars. Pasmens, l'equilibri entre lei dos camps èra precari car una consequéncia importanta dei combats de 1966-1969 foguèt lo remplaçament de la fidelitat ideologica per la fidelitat personala au sen dau Partit. Òr, aquelei solidaritats èran pas necessiàrament en favor dei maoïstas. Enfin, la malautiá lònga de Mao a partir de 1969 va entraïnar una multiplicacion deis intrigas entre maoïstas e va tanben permetre ai coalizats d'eliminar certaneis advèrsaris.
Ansin, tre 1970, una premiera crisi intèrna entraïnèt l'eliminacion d'un cap radicau, Cheng Boda, e d'un cap de la coalicion, Lin Biao, qu'èra tanben l'eiretier designat de Mao. Lei condicions d'aquelei purgas, especialament leis intencions de Mao, son mau conegudas. Pasmens, lei consequéncias foguèron diferentas per lei dos camps car Cheng Boda èra una personalitat importanta dau camp maoïsta. En revènge, la posicion de Lin Biao èra contestada, compres dins lo sieu camp. Ansin, sa disparicion permetèt de contentar divèrseis ambicions.
A partir deis annadas 1970, lei campanhas de restauracion de l'aparelh regionau dau Partit s'acabèron tanben per de resultats negatius per lei maoïstas. D'efèct, maugrat una campanha de purgas menada entre 1972 e 1973, l'armada gardèt sei posicions dominanta dins leis institucions nacionalas e predominantas dins lei províncias.
Enfin, dins lo domeni economic, l'influéncia dei maoïstas demeniguèt rapidament en fàcia dei liberaus. D'efèct, la politica de represa adoptada au començament deis annadas 1970 entraïnèt la disparicion de divèrseis estructuras creadas per la Revolucion Cultura. Sostenguts per leis organs de propaganda dau Partit e lo contraròtle de seis organizacions de massa, lei maoïstas assaièron de s'opausar ai reformas mai poguèron solament lei frenar. En 1973, lo Xen Congrès marquèt la division prefonda entre lei doas tendàncias economicas e un renfòrçament de la drecha gràcias a la reintegracion d'un vintenau de quadres ancians dins leis institucions de direccion. A partir d'aquela data, lo poder dei maoïstas foguèt donc fòrça menaçat e divèrseis oscillacions politicas van entraïnar de cambiaments rapids de 1973 a 1978.
La crisi dau regime[modificar | modificar la font]
La crisi dau regime se debanèt de 1973 fins a la mòrt de Mao en setembre de 1976. Se podriá tanben estendre fins a 1978 e l'eliminacion finala dei maoïstas. Foguèt caracterizat per leis esfòrçs dei radicaus, fòrça devesits entre elei, de gardar lo poder gràcias a la proteccion de la vièlha icòna en agonia. Pasmens, se turtèron a l'oposicion dei liberaus e a la volontat de cambiaments de la populacion. Tres etapas principalas jalonan aqueu periòde.
La premiera foguèt la campanha de critica de Confucius organizada per lei maoïstas còntra la politica de Zhou Enlai en 1973-1974. D'efèct, aqueu darrier, Premier Ministre e cap major dau Partit, aviá pres la direccion de l'economia dau país e adoptèt una politica inspirada per la NEP sovietica. Au nivèu internacionau, èra tanben favorable, au contrari dei maoïstas, a la destenduda entre l'URSS e leis Estats Units. Pasmens, vèrs la fin de 1973, Zhou Enlai e sei conselhiers capitèron de prendre lo contraròtle d'aquela campanha e de la desviar vèrs Lin Biao, ja condamnat durant lo periòde precedent. Puei, a partir de la prima de 1974, poguèt l'utilizar per servir seis objectius de modernizacion e de desvolopament economic.
La segonda etapa foguèt l'adopcion e lo començament de la campanha de Modernizacion de 1975. Son contraròtle foguèt fisat a Deng Xioping qu'èra un fidèu dau Premier Ministre. Deng capitèt de rompre la resisténcia dei maoïstas dins leis instàncias dau Partit. Pasmens, aquelei darriers mobilizèron la jovença deis universitats de la capitala a la prima de 1975. La mòrt de Zhou Enlai en genier de 1976 privèt Deng Xioping de sa proteccion politica e va entraïnar son rebutament.
Lo periòde entre genier e de setembre de 1976 marquèt la fin de la crisi dau regime entraïnant per l'agonia de Mao. Tre la mòrt de Zhou Enlai, leis equilibris entre lei faccions dau Partit venguèron fòrça precaris. La disparicion dau cap de la drecha dau Partit permetèt ai radicaus de l'entorn de Mao de reconquistar una partida dei sieunas posicions. Ansin, au començament de 1976, lei faccions trobèron un acòrd per nomar Hua Guofeng a la direccion dau govèrn. Aqueu darrier èra un maoïsta moderat gaire conegut que semblava pas menaçar leis interés dei caps principaus dau PCC. Rapidament, deguèt faciar de movements de populacion favorables ai partisans de Zhou Enlai e la mesfisança dei militars ostils ai maoïstas. Deguèt tanben tenir còmpte de l'influéncia dei radicaus gropats a l'entorn de la frema de Mao.
La crisi de la societat chinesa[modificar | modificar la font]
Lei treviraments dau Grand Bomb e de la Revolucion Culturala aguèron de consequéncias negativas per la populacion e per la societat chinesas. En fòra dau nombre de victimas fòrça important, lei dificultats economicas e la repression entraïnèron la disparicion de la fervor ideologica deis annadas 1950 au profiech d'un retorn dei faccions localas e deis interés materialistas. Certanei classas, coma la jovença, leis intellectuaus o lei quadres locaus dau Partit, foguèron severament leis efècts dei desportacions dins lei campanhas e leis atacas còntra l'autoritat.
La premiera consequéncia foguèt lo retorn d'una criminalitat importanta en causa de l'afebliment dei poders locaus. D'efèct, se l'armada èra cargada de la restauracion de l'òrdre, teniá pas pron d'efectius per remplaçar la polícia. De mai, lei quadres dau Partit, que tenián un ròtle important avans la Revolucion, avián perdut la màger part de sei poders. Aquela situacion malaisada èra pus grèva dins lei zonas ruralas que dins lei vilas. Per faciar aqueu problema de seguritat, la populacion se gropèt segon un sistèma de faccions de proteccion.
La segonda consequéncia foguèt la desintegracion de la societat entre sei classas diferentas (obriers, quadres, jovença, intellectuaus...). De mai, de divisions apareguèron entre lei grops superiors e inferiors d'aquelei classas. Per exemple, lei revendicacions deis obriers dei companhiás d'Estat èran fòrça diferentas d'aquelei deis obriers mens qualificats. Ansin, lei premiers èran generalament pròches dei liberaus e lei segonds dei radicaus. Sensa lo contraròtle dau Partit, lei revendicacions obrieras esclatèron liurament entraïnant de trebols importants dins certanei vilas e l'intervencion de l'armada. Per la jovença, la situacion èra pus encara pus malaisada car lo sistèma educatiu èra totalament desorganizat e un gròs nombre de joves demorèron desportats a la campanha durant d'annadas. Enfin, lei purgas avián totalament romput leis intellectuaus e la produccion culturala deis annadas 1970 demorèt fòrça limitada.
L'eliminacion dei radicaus[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Mao Zedong lo 9 de setembre de 1976, leis annadas 1976-1978 veguèron la fin de la lucha d'influéncia entre maoïstas e liberaus per la direccion dau govèrn. Se debanèt en doas etapas principalas que foguèron l'eliminacion de l'extrema esquèrra dau Partit per Hua Guofeng puei l'eliminacion d'aqueu darrier per lei liberaus.
La premiera partida de la transicion se debanèt entre la mòrt de Mao e lo 7 d'octòbre de 1976. Durant aqueu periòde, dos grops diferents assaièron de prendre lo poder. Lo premier èra menat per de Hua Guofeng que teniá lo sostèn dei militars e dei liberaus. Lo segond èra dirigit per la « Banda dei Quatre » qu'èra compausada dei caps pus radicaus dau Partit. Sensa la proteccion de Mao, foguèron arrestats lo 6 d'octòbre. L'endemans, una reünion dau Burèu Politic elegiguèt Hua Guofeng coma cap dau Comitat Centrau e de la Comission deis Afaires Militars.
Pasmens, s'après aqueu succès, Hua Guofeng èra teoricament vengut lo mèstre dau país, capitèt pas de trobar un compromes ambé lei liberaus. De mai, eiretier de la Revolucion Culturala, Hua Guofeng e seis aliats poguèron pas criticar totalament lei reviradas de la politica de Mao. De mai, per conclure leis alianças necessàrias a la presa dau poder, deguèron acceptar la reintegracion de Deng Xiaoping. De 1977 a 1978, lei liberaus poguèron donc criticar lei limits de la modernizacion acomençada per Hua Guofeng e obtenir pauc a pauc lo sostèn de l'armada e de la populacion. Ansin, dau 18 au 22 de decembre de 1978, lo XIen Congrès dau Partit Comunista Chinés s'acabèt per la desfacha politica de Hua Guofeng e la presa de poder de Deng Xiaoping. Fins a 1981-1982, lei posicions dei maoïstas foguèron pauc a pauc eliminadas au sen dau Partit marcant lo començament de la desmaoïzacion.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Durant la Guèrra Freja, la nocion de « revisionisme comunista » regarda lei govèrns comunistas sospichats de s'alunchar dei tèsis marxistas leninistas. Se desvolopèt a partir dau rapòrt « secrèt » de Nikita Khrushchov sus lo stalinisme en febrier de 1956.
- ↑ Se l'estimacion d'aqueu capitau èra generalament fòrça sota-estimada, certaneis indemnitats representavan de gròssas somas que lo pagament foguèt assegurat fins a la Revolucion Cultura.
- ↑ Lo nombre de victimas es estimat a quinze milions per lo govèrn chinés. D'autreis estimacions pòdon agantar mai de quarante milions. Dins certanei regions, de dificultats d'avitalhament aguèron luòc fins a 1968.
- ↑ Plaçada sota lo contraròtle dau Partit, l'armada èra un enjòc estrategic dau poder en China. A la fin deis annadas 1950, èra en cors de professionalizacion e de modernizacion gràcias a l'ajuda sovietica. Pasmens, Mao èra gaire favorable a aquela politica car preferiá una armada semiprofessionalizada mai fòrça politizada amb un budget reduch.
- ↑ Peng Dehuai èra un partisan de la modernizacion e de la professionalizacion dei fòrças armadas. De mai, aviá criticat la politica maoïsta dau Grand Bomb.


text:
Diablo
Diablo es un videojuec sortit en 1996. Foguèt desvolopat per Blizzard North e distribuit per Blizzard Entertainment e Ubisoft. Es un juec d'accion e de ròtle de tipe pòrta-monstre-tesaur que se debana dins un univèrs medievau fantastic. Lo personatge incarna un aventurier que dèu luchar còntra de fòrças demoniacas. L'intriga necessita d'explorar un donjon poblat de monstres per ganhar d'experiéncia e per resòuvre de quistas permetent de trobar e de tuar Diablo, lo cap dei demons.
Lo juec rebetèt un acuèlh fòrça favorable de part de la premsa especializada[1] e dei jogaires ambé mai de 2,5 milions d'unitats vendudas en 2001. Marquèt tanben una evolucion importanta dins lo genre dau juec de ròtle informatic gràcias a l'introduccion d'un principi de puntar-e-clicar fluide e aisat. Ansin, lei juecs seguents basats sus aqueu principi son de còps dichs Diablo-like e Diablo es ara considerat coma un classic dau videojuec. Una extension (Hellfire) foguèt editada en 1997 e una seguida (Diablo II) sortèt en 2000 e aguèt tanben un succès fòrça important.


text:
Mosaïc
Un mosaïc (de l'italian mosaico, del bas latin mosaicum (opus), del grèc uouσeῖoς, mouseĩos "relatiu a las musas"[1]), a l'origina, èra una composicion decorativa elaborada a partir de tessèlas de colors e materials diferents , com lo marbre, terralha o veire.
Lo mosaïc es un art fòrça vièlh. A l'Edat del Bronze en Creta ja s'utilizava aquela decoracion. Se trobèt d'òbras de mosaïc dins los escavaments arqueologics de Mesopotamia del sègle IV a III abC. Se trapava dins tot el monde antic per la decoracion d'interiors. Se trobèt de mosaïcs del sègle IV abC dins la ciutat palais Macedònia d'Aegae, mas los sols de mosaïc son generalament associats amb l'arquitectura dels bastiments romans, Dempuèi Britania fins Dora Europòs. Los sols de mosaïc esplendids caracterizan las vilas romanas luxosas. A Roma, Neron e sos arquitèctes utilizèron de mosaïcs per cobrir los parets e plafons de la Domus Aurea, bastida en 64.
Amb la construccion de basilicas crestianas a la fin del sègle IV, los mosaïcs del parets e plafons foguèron adaptats als usatges crestians. Lo trescòl del temps dels mosaïcs crestians èra pendent l'Empèri Bizantin, coma a Exarca e Ravena e sos territòris de Sicília, e sa rivala Venècia, ont i a de mosaïcs a l'exterior e l'interior de Sant Marc. En l'Euròpa occidentala, la tecnica de la fresca foguèt utilizada a la plaça de la dificila tecnica del mosaïc.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la nòrma classica de l'occitan, cal evitar lo francisme la mosaïca* al femenin.


text: paginas web, paginas web en lima, paginas web los olivos, paginas web peru, creacion de paginas web, diseño de paginas web, creacion de paginas web en lima, creacion de paginas web en peru, creacion de paginas web en los olivos, diseño de paginas web en lima, diseño de paginas web en peru, diseño de paginas web en los olivos, creacion de paginas web en Ancash, creacion de paginas web en Apurímac, creacion de paginas web en Arequipa, creacion de paginas web en Ayacucho, creacion de paginas web en Cajamarca, creacion de paginas web en Callao, creacion de paginas web en Cusco, creacion de paginas web en Huancavelica, creacion de paginas web en Huánuco, creacion de paginas web en Ica, creacion de paginas web en Junín, creacion de paginas web en La Libertad, creacion de paginas web en Lambayeque, creacion de paginas web en Lima, creacion de paginas web en Loreto, creacion de paginas web en Madre de Dios, creacion de paginas web en Moquegua, creacion de paginas web en Pasco, creacion de paginas web en Piura, creacion de paginas web en Puno, creacion de paginas web en San Martín, creacion de paginas web en Tacna, creacion de paginas web en Tarapacá, creacion de paginas web en Tumbes, creacion de paginas web en Ucayali, creacion de paginas web en Ancón, creacion de paginas web en Ate, creacion de paginas web en Barranco, creacion de paginas web en Breña, creacion de paginas web en Carabayllo, creacion de paginas web en Cercado de Lima, creacion de paginas web en Chaclacayo, creacion de paginas web en Chorrillos, creacion de paginas web en Cieneguilla, creacion de paginas web en Comas, creacion de paginas web en El Agustino, creacion de paginas web en Independencia, creacion de paginas web en Jesús María, creacion de paginas web en La Molina, creacion de paginas web en La Victoria, creacion de paginas web en Lince, creacion de paginas web en Los Olivos, creacion de paginas web en Lurigancho-chosica, creacion de paginas web en Lurin, creacion de paginas web en Magdalena del Mar, creacion de paginas web en Miraflores, creacion de paginas web en Pachacámac, creacion de paginas web en Pucusana, creacion de paginas web en Pueblo Libre, creacion de paginas web en Puente Piedra, creacion de paginas web en Punta Hermosa, creacion de paginas web en Rímac, creacion de paginas web en San Bartolo, creacion de paginas web en San Borja, creacion de paginas web en San Isidro, creacion de paginas web en San Juan de Lurigancho, creacion de paginas web en San Juan de Miraflores, creacion de paginas web en San Luis, creacion de paginas web en San Martín de Porres, creacion de paginas web en San Miguel, creacion de paginas web en Santa Anita, creacion de paginas web en Santa Rosa, creacion de paginas web en Santiago de Surco, creacion de paginas web en Surquillo, creacion de paginas web en Villa el Salvador, creacion de paginas web en Villa María del Triunfo


text:
Terralha
La terralha es una tèrra cuècha porosa, que pòt demorar bruta o recebre un revestiment esmaltat. Gres e porcelanas, que la pasta vitrifica a nauta temperatura, son pas de terralhas.
La terralha, designant al meteis còp la fabricacion de vases e aisinas de tèrra faiçonada e cuècha al forn e, par metonimia, los objèctes produits amb aquela tecnica.
La faiença e una terralha, perque fabricada amb de tèrra porosa impermeabilizada per un esmalt blanc d'estanh
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
L'invencion de la terralha data de la preïstòria: benlèu del Neolitic, d'un biais independent dins diferentas regions del monde: al Japon cap al millenari XI, pendent lo periòde Jomon e en Asia Menora, cap al millenari VIII. Al Pròche Orient, seriá apareguda vèrs lo millenari X.
Un autre foguièr d'invencion, situat en Africa Sahariana, es datat del millenari VIII. Dins d'autres luòcs, de descobèrtas recentas lo long del flum d'Amur, dins l'èst de Russia, an revelat de traças de ceramica. Aquelas darrièras son estadas datadas de 13 000 ab. C., mas lor concepcion fa pensar que las tradicions ceramicas serián encara mai ancianas. Las datacions al carbòni 14 efectuadas en China del sud a la fin dels ans 1990 suls jaces ont se trobèt de tèstes de terralha donèron de datas situadas entre 9000 e 14000 ab. C.[1]. En America del Sud, la ceramica apareis vèrs 3500 ab. C. en Colómbia e en Eqüator. En America Mejana, l'aparicion de las primièras terralhas es pus tardiva: vèrs 1500 ab. C., dins la region de Tehuacán[2].
Dins totes los cases, alara que la descobèrta de la ceramica es fòrça anteriora (vèrs lo millenari XXXe abans nòstra èra[3]), l'aparicion de la terralha es ligada a la sedentarizacion de las populacions e al besonh creissent de recipients per la conservacion de las recòltas o a la coseson dels aliments.
Entre 3500 e 3450 ab C., la terralha fa une vertadièra revolucion amb l'introduccion del torn del terralhièr, en Orient Mejan mercé a una novèla populacion venguda del Creissent Fertil, e en China entre 3000 e 2000 ab C.[4],[5]. Entre 2900 e 2300 ab C, pendent l'Edat del Bronze, se tròba de traças de decoracion.
Tecnicas de faiçonar[modificar | modificar la font]
La fabricacion d'una terralha comença per la mescla de las tèrras (argila, marla, silici). Los materials son malaxats, manualament (trolhatge), o mecanicament. La pasta obtenguda se consèrva al repaus (poiriment) durant un periòde que varia de qualques setmanas a qualques meses.
Existisson diferentas tecnicas per donar al material la forma desirada:
Modelar[modificar | modificar la font]
Tecnica pus primitiva, lo modelatge es la mesa en forma d'una bola de tèrra per la pression dels dets.
Estampar e calibrar[modificar | modificar la font]
De pichonas partidas de tèrras son aplicadas sus o dins un objècte modèl (cojon, ancian pòt copat...) e la tèrra es aprèp lissada.
L'industria utiliza aquel procèssus lo nomenant calibratge. La pasta malleabla es plaçada dins un mòtle en rotacion puèi pressada contra las parets mercé a l'accion d'un calibre introduch mecanicament[6].
Motlar amb un cilindre[modificar | modificar la font]
La tèrra es enrotlada amb un mòtle long e estrech sus una taula jos la palma de las mans. Las diferentas partidas son assembladas per ne far la pèça.
Aquela tecnica rapida permet d'obtenir de pèças fòrça grandas, de formas totalament libras. Aquela tecnica es correnta dins los pòbles primitius e los artistas ceramistas.
Pasmens las pèças realizadas atal son pesugas. Se pòdon afinar en utilizant un postarèl e un còdol per comprimir la tèrra e modelar la forma de la pèça. Lo còdol es a l'interior de la pèça, al contacte de la tèrra, e lo postarèl permet de martelar la paret.
Motlar amb de placas[modificar | modificar la font]
De placas de tèrra son realizadas amb un ròtle puèi assembladas amb de barbotina.
Aquela tecnica es rapida, mas permet de far sonque de pèças geometricas. Encara que se pòt obtenir de formas cilindricas en rotlant la placa e en assemblant las doas extremitats opausadas.
Tornejar[modificar | modificar la font]
La tecnica pus perfeccionada es aquela del tornejament. Pasmens demanda un long aprendissatge. Aquela tecnica apareguèt als alentorns de 4000 ans ab C, revolucionant la terralha en permetent d'obtenir lèu de formas fòrça mai regularas e de pèças fòrça mai leugièras.
Lo torn se compausa d'un platèl rotatiu, la girèla. Aprèp que se dispausèt una turon d'argila al centre del platèl, lo tornejaire centra sa tèrra puèi la faiçona pendent sa rotacion.
Quand la pèça es tornejada prenguèt consisténcia « cuèr », lo tornejaire rectifica las imperfeccions e crusa lo pè de la terralha. Se cal se termina per la pausa de las carbas e la gravadura de la pèça segon lo modèl.
Lo tornejament permet d'obtenir sonque de pèças de revolucion, que pòdon pasmens èsser deformadas abant lo secament complet.
Motlar o colar[modificar | modificar la font]
Dins lo procèssus de motlage, la tèrra es pas mai de forma pasta, mas de forma de barbotina.
Un mòtle de plastre o de tèrra cuècha es utilizat per definir l'exterior de la forma; lo plastre a per caracteristica d'absorbir l'aiga.
La barbotina es introducha dins lo mòtle. Aprèp qualques minutas de presa, l'excedent de barbotina es voidat.
L'aiga de la barbotina se transferís dins lo plastre, e la densitat de la barbotina aumenta prèp de las parets. La pèça es desmotlada aprèp secament, operacion aisida pel retrach de produch per evaporacion d'aiga.
Tecnicas de còser[modificar | modificar la font]
Per la coseson, las diferentas pèças obtengudas son dispausadas dins un forn a una temperatura de 850 a 1 000 °C pendent environ 8 oras. Dins lo cas de terralhas destinadas a recebre un decòrs coma la faiença, alara s'obten lo « biscuèch ».
Las temperaturas de coseson anan de 850 °C a 1 150 °C segon la natura de la tèrra utilizada. La temperatura depend de la proporcion d'oxides metallics, de sals alcalins o acids, de la tèrra.
Las pèças pòdon èsser decoradas al pincèl amb d'oxides metallics, trissat e diluits, de colors diferentas. Le biscuèch atal pintat es trempat dins de banhs d'esmalt. Un còp decorada e esmaltada, la pèça subís una novèla coseson a 960 °C pendent 5 oras per la faiença.
La terralha demòra porosa aprèp coseson, es a dire que pòt absorbir l'aiga e es sensibla al gèl; çò que la distinguís del gres que, coma la porcelana, es totalament vitrificat. Aquela porositat ofrís dos avantatges: la conservacion dels liquides fresques per evaporacion superficiala e la resisténcia al fuòc dirècte permetent de l'utilizar coma aisina de còser. Aqueles doas caracteristicas explican son interès per las societats primitivas.
Nòtas e refences[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Descobèrta dels primièrs tèstes de terralha en China
- ↑ (en)Susan Toby Evans, Ancient Mexico and Central America. Archaeology and Culture History, Thames & Hudson, 2008, p. 118
- ↑ Vènus de Dolní Věstonice En Chequoslovaquia, se datèt una estatua de ceramica a l'entorn de 24 000 ab C
- ↑ (fr)Cécile et Michel Beurdeley, La Céramique chinoise - Le Guide du connaisseur, 1974, page 15
- ↑ (fr)Torn de terralhièr e ceramicas « clòsc d'uòu » dins la cultura de Longshan
- ↑ (fr)font:Thierry Bonnot, Des produits industriels, de l'ustensilité à l'esthétique, Ecomusée du Creusot-Loire, 2000 p18-19 [1]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).


text:
Aberdeenshire
Aberdeenshire (Siorrachd Obar Dheathain en gaelic escocés, Aiberdeenshire en scots) es un deus 32 council areas d'Escòcia.
Actuaument, lo council area d'Aberdeenshire comporta pas la vila d'Aberdeen, que constituís un council desseparat. Amassats, los dus councils forman l'Aberdeenshire istoric. Lo conselh de l'Aberdeenshire sed a Woodhill House, a Aberdeen. Es lo sol council area escocés dont la sedença sia hòra deus sons limits. Aberdeenshire es bordat per Angus e Perth e Kinross au sud e Highland e Moray a l'oest.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aberdeenshire a un ric eiretatge preistoric e istoric. Es lo lòc de numerós sits archeologics neolitics e de l'Edat deu Bronze.
Lo council area actuau es nomat d'après lo Comtat d'Aberdeen qu'estó abolit en 1975 per lo Local Government (Scotland) Act 1973.
Demografia[modificar | modificar la font]
Aberdeenshire a una populacion de 236260 poblants, çò que hè 4,6% de la populacion totau d'Escòcia.