text:
Gardan una « h » a l’iniciala los mots estrangièrs non assimilats e los mots preses a l’occitan de Gasconha. Per aquestes, cal precisar que la « h » non es sensibla pertot sul territòri (mas se’n ten compte per las ligasons) e que l’accentuacion -iá dels substantius es frequenta prèp de Garona. Los non-Gascons pòdon seguir aquestes exemples de prononciacion.
Horviaria / horviariá. Es un mot de l’occitan de Gasconha fargat a partir de horviar / forviar e qu’es vengut plan lèu un tèrme de caça. Exprimís la rusa de l’animal perseguit pels cans e que se’n torna ont es ja passat per los enganar. Alavetz, los caçaires cridan horviaria en tot sonar de la trompa per far conéisser als cans que non son sus la bona pista. E coma aquò fa plan de bruch, lo mot es vengut sinonime de sarrabastal. Passèt al francés al s. XVI jos la fòrma « hourvari » e es (benlèu) per el que, un pauc descarat, s’espandiguèt en occitan (Mistral, « ourbàri » ; Vayssier, « « orbàri »).
La letra « i » nos permèt d’evocar encara qualques errors frequentas dins los diccionaris.
Image. Maldespièit son ancianetat, son illustre derivat imagenaire e sos sinonimes magena o imagena, despuèi un diktat recent (e anti-alibertian), aqueste mot es tractat coma un francisme. Es aital que sèm regalats d’aquelas fòrmas neopatesas de *imatge, *imatjaire, *imatgièr etc. E, a tant que far, podèm veire passar dins la carreta totes los estigmatizats del sufixe -go : *plantatge, *borratge, *cartilatge… (per plantage, borrage, cartilage). Mas Cartage, ja victima dels Romans, a obtenguda sa gràcia. E vertige tanben, benlèu per esbalausida dels autors davant lor ingeniositat reformatritz. Ajustarem que s’aquestes tres mots an cambiat de genre jos l’influéncia del francés, non son d’un emplec tal que non se pòscan corregir, coma fòrça autres (la rèsta, la manca etc.). Per Loís Alibèrt, lo sufixe -atge « amb los substantius (…) dona de collectius ».
Imbatible, imbebible, incresible, indiscutible… Trobam un pauc pertot e amb de signaturas que se vòlon autorizadas, las fòrmas francizadas (correspondent totjorn a de mots franceses) *imbatable, *imbebable, *incresable, *indiscutable… *concebable, *contribuable, *sortable, *valable… En occitan, los vèrbes en -ar an de sufixes en -able, los en -er e en -ir de sufixes en -ible. Sus aquel sicut, lo catalan dona la bona solucion.
Ibernar / ivernar. L’ors ibèrna dins sa cavèrna (dormís durant l’ivèrn) : ibernar es un mot sabent dels naturalistas del s. XVIII. Abans sa campanha contra los Bèlgas, Cesar fa ivernar son armada en Gàllia (passar l’ivèrn) : ivèrnar es un mot de formacion populara.
Inflammacion / enflamar. Lo segond mot es de formacion populara (o semi-sabenta) e las doás « m » etimologicas son reduitas a una sola (Guilhèm Magret, s. XIII : « On mais la vey, la.m tenon per gensor / miey huelh, que.m fan enflamar et encendre »). Lo primièr es de formacion sabenta e las doás « m » etimologicas son notadas e prononciadas (Elucidari de la proprietats de totas res naturals, s. XIII : « Engendro el ayre focs et inflammacios »). Lo francés e lo catalan, dins lo cas dels mots sabents, an reduit la geminada a una sola letra dins la prononciacion. En consequéncia, lo francés (fidèl a son gost per l’etimologia) a generalizat las doás « m » dins son ortografia en tot ne prononciar una sola e lo catalan (dins la tradicion ispanica) a generalizat la « m » simpla. Aquesta armonizacion es impossibla en occitan.
Immens. Aquí la prononciacion de las doás « m » (lat. immensus) sembla tota naturala… perqué es comuna en francitan e tolerada en francés… influenciat per la massa dels occitans francofòns. E de tot biais, los occitans (çò que demòra incongrú en francés) pronóncian totjorn las geminadas de « m » aprèp una « i », per analogia amb los mots provesits del prefixe -in. Donc non an plan d’esfòrces a far per generalizar las fòrmas e prononciacions condreitas.
Incomoditat. Aqueste mot es format sus l’italianisme del s. XV, comoditat. Non pòt èsser doncas tractat coma un mot sabent que seriá *incommoditat. N’i a d’autres aital.
J. P.


c: text/html

text:
Comunicat - Demission del PresidentPer de rasons personalas grèvas e imperativas, lo capiscòl del Partit de la Nacion Occitana, Felip Bonnet, elegit en 2009 per remplaçar Jaume Ressaire, nos anoncièt arser sa demission. Demòra çaquelà sòci del partit. Pel moment, lo vice-president, Joan-Pèire Alari, contunharà d'assegurar la presidéncia per interim coma èra lo cas dempuèi qualque temps ja. Per prene lenga: joan.peire.alari@gmail.com---Communiqué de presse - Démission du PrésidentPour des raisons personnelles graves et impératives, le président du Parti de la Nation Occitane, Philippe Bonnet, élu en 2009 en remplacement de Jacques Ressaire, nous a annoncé hier soir sa démission. Il demeure néanmoins membre du parti. Dans l'immédiat, le vice-président, Jean-Pierre Hilaire, continuera d'assurer la présidence par intérim comme c'était le cas depuis quelque temps déjà.Pour tout contact: joan.peire.alari@gmail.com---Press Release - Resignation of President
For serious and urgent personal reasons, the chairman of the Occitan Nation Party, Philippe Bonnet, elected in 2009 to replace Jacques Ressaire, informed us last night that he was resigning. Nevertheless, he remains a member of the party. Meanwhile, the deputy chairman, Jean-Pierre Hilaire, will continue to be the acting chairman as he had been for some time already. For further information e-mail: joan.peire.alari@gmail.com
____________________________
84000 AVINHON - Occitània / 84000 AVIGNON - Occitanie
Telefonèt / Téléphone: (33) 6-89-22-19-87
Association Loi 1901 ° Membre du Conseil Culturel Pan Oc ° Recommended by Rick Steves since 2009

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Er arriu Garona se mòstre ondulós e aclapant pendent aguesti dies de supausat desgèu, a despiet qu’ara nhèu que torne a quèir li güege partir. Era sason primaverau sage de hèr-se un lòc timid ena Val, mentre er iuèrn, de nhèus regalades, s’i resistís eròicament dehòra deth sòn domeni naturau. Eth cas ei que d’aigua, en vedem ara en toti es cornèrs, per pòc qu’entorniam enlà deth carrèr asfaltat. Rius e barrancs se desbòquen erosi. Vielhes hònts lèu lèu desapareishudes pendent detzenats d’ans renèishen vigoroses, quan tot just en ostiu passat, regretàuem amargament era sequèra inausida en aqueres hònts de montanha a on tostemp, d’ençà de temps immemoriau, auie gessut eth transparent, inodòr e fad liquid, languit peth bestiar e era èrba assedats. Ath cant der arriu, mos sentem complices deth sòn devier. Comparança topica era dera vida que passe e fludís coma er arriu (mès, en vertat, n’era vida passe com qui non passe, mès lèu se precipite coma era nhèu que se hon en tèrra; n’er arriu fludís coma se tostemp corresse tranquillament), aguesta aigua que bronís damb supèrbia rebrembe era non mens tradicionau imatge deth pensador Eraclit, a saber: non ei possible calar-se dus viatges en madeish riu, pr’amor que tot fludís e arren demore (ei a díder, arren non ei), quan dilhèu volec díder: entàs que se calen enes madeishi rius, ues e ues autes aigües corren, perque er aigua banhe era contunhosa fluïditat des causes, que nèishen e se’n van, son e ja non, cambien de lòc e muden era superfícia assolelhada, contra era tèrra densa e consistenta, solida e compacta, a on eth huec (er aute element qu’emplegue) mos desrevelhe en aquerò que, coma era hònt seca, abantes demoraue entutat e ara òc!, eclosione mentre eth temps ac permete.
(DIARI SEGRE, 18 de mai de 2013)


text:
Sabèm jà que la mapa dels mèdias parisencs es centralizada (document al final), sabèm tanben que lo personal politic de la decentralizacion a la costuma de los emplegar per installar lo messatge politic en Occitània.
D'unes ciutadans e ciutadanas, e particularament dins l'administracion francesa en Occitània, mai tanben dins lo grope dels electors fidèls, se vòta grandament per aquel partit politic classificat a l'extrèma-dreita (sonque) pels professionals de la sapiença politica (universitat, mèdias, estructuras partidocratas francesas), pensan que lor cal far fisença.
Alara quora ièr Le Petit Journal de Canal Plus explica clarament l'engana prepausada per un reportatge in viu e fabricat en vrespada tranquilla a Besièrs, pel cònsol-productor en Robèrt Ménard, elegit FN-Divèrs-dreita-Nacionalista-Francesa, me sembla bon d'analisar.
Lo reportatge serà disponible sonque dedins Le Petit Journal del 17 setembre de 2015, e pendent quatre jorns.
Aprèp aquela vídeo-espectacla de las tèrras de conquèsta francesa, Occitània a Besièrs que pòrta las colors armadas de l'invasion de la violéncia d'Estat en man de l'extremisme tipe OAS (colors d'aquela decentralizacion), es una responsa de l'espectacle politic audiovisual made by una television parisenca (entrevista de Robèrt Ménard en directe dins los estúdios parisencs), e que Le Petit Journal de Canal Plus ne fa partit. Ai donc pas poscut installar lo nom de la vila en francés, mas ai servat las colors ambe la traduccion en occitan de la vila (car son plan los ciutadans de Besièrs qu'an votat per aquela equipa de manipulators politics, la còlha de Robèrt Ménard).... Robèrt Ménard explica en francés, ambe la traduccion en anglés, que los Sirians installats aquí : « vous n'êtes pas les bienvenus ici », al paire que parla ni francés, ni anglés ; i a un traductor cridat per la vídeo, lo montatge sembla alara pro clar e es descodat per aquel traductor anglés sense saber se l'anglés es necite, es estrangièr, «lor cal parlar anglés» ; es d'aquelas estupiditats francesas qu'avèm la costuma d'entendre en Occitània ; l'estrangièr parla anglés, la responsa lingüistica unica, dedins se parla SONQUE francés, e a l'exterior SONQUE anglés ! L'ignorança lingüistica frnacesa peta l'ecran de #YouTube made bay l'extrèmadreita francesa, mas es una ignorança que l'Estat francés fabrica sense ajuda que l'administracion educativa francesa, e los poders mediatics e politics.
La vídeo de Besièrs es a prepaus d'una familha de refugiats sirians dins lo barri de La Devèsa
(tèrra liura en occitan, barri jamai visitat pels elegits en general), arribada vaquí tres annadas (e tranquilla tanben, mas que parla ni occitan, ni francés, car i a jamai agut de politica per los ajudar, exemple catalan al cap - www.nouscatalans.cat),
se debana a Besièrs en vrespada, moment tranquil del quartier per poder
filmar amb doás camèras per manipular coma cal YouTube..... Èra ièr al
mitat del programa de diversiment politic Le Petit Journal de Canal
Plus.
1 / La question se pausa : quina politica oficiala francesa per ensenhar las lengas de Besièrs, l'occitan e lo francés, per aver una bona integracion ? Car la migracion pòt èstre plan venguda s'es pas recebuda pel nacionalisme francés, aquel nacionalisme es pas sonque d'extrèma-dreita, de dreita o d'extrèma-esquèrra, es sovent ontologic a la pensada ensenhada en fRança.
2 / La question se pausa : de l'abséncia de politica lingüistica fabrica un terrenh favorable, una devèsa politica, a la manipulacion publicada sus #YouTube per un poder -aquí- de l'extremisme nacionalista francés (classificacion francesa qu'entendèm cada jorn coma una autra manipulacion, son puslèu nacionalista d'expansion etnica francesa o regionalistas d'expansion parisenca), la fauta a quí ?
3 / La question se pausa : quí a indicat la familha siriana a Robèrt
Ménard, senon un foncionari de l'administracion de la fRança en Occitània ? La
delacion administrativa es encara viva en fRança. Sul modèl de Lluís Companys, president de la Generalitat, arrestat en Bretanha pendent la guèrra de 1939/45, arrestat per la polícia francesa del regime de Philippe Pétain, regime installat per una votacion del parlament en 1939. Regime installat per una majoritat qu'i aviá socialista dedins.
4 / La question locala de l'informacion : a Besièrs, en Occitània, es aisit de portar un còp mediatic per desmontar las causas de l'extremisme francés, aquí aquela d'un Robèrt Ménard a Besièrs, quora pels autres sistèmas politics la complasença es la mira redaccionala ? Quina susfàcia dinerièra cal per poder parlar o redigir un article critic pel sistèma francés en Occitània ? Quin còst per zo far en francés o en occitan ?
5 / En complement a la precedenta, fauta pas mèdias locals del costat de Besièrs, es aisit per un jornal local, una ràdio locala, una television d'Occitània, de fa parier que @LPJofficiel de Canal Plus (jà interdit de conferéncia de premsa e de tot contcte ambe lo FN) ? E d'aquel complement, se cal pausar la question d'un poder FN, en realitat pertot. Quora jà i a complasença pels partits franceses en Occitània, que serà quora la censura serà forçada lo FN al poder ?
6 / E vist que l'afar tòca los mèdias parisencs, e tanben dels mèdias portaires del messatge expansionista parisenc, lor podèm far fisença ? Mas espèri que los que legíscan aquel blòg dempuèi sa creacion, an pas sempre en cap un grand dobte a prepaus dels mèdias parisencs, e sopbretot an una capacitat d'aver pichonetas aisinas per criticar totes los mèdias sense excepcion, a l'imatge de www.arrestesurimage.fr mas en lenga occitana.
-°-


text:
dijous, 16 de gener de 2014
Règlas de vida
Règla nº1 : cal pas córrer, la corsa es pas un movement natural. Bracejas, as las popas que fan de saut a l'elastic amb lo sosten, as la grassa del cuol que fa la lambada, siás ridicula.
Règla nº2: cal pas anar a la television, aprèp lo mond te reconeisson per carrièra e se sovenon per totjorn de çò que i diguères e se un pauc i diguères de conariás...
Règla nº3: cal pas cargar de tongs en public La claqueta es l'enemiga de ton esquina e del bon gost : ja te vesèm los artelhs que los as laidasses e de còps que i a, pas pròpres-pròpres, sas, amb un bocin de poiridum jos l'ongla del det gròs?
E quand fas los tres a l'encòp, e ben me fas rire un brave moment:
Çò melhor es quand meme la cagòla amb una maissa a trabalhar amb Rocco que fa genre "ensagi de la reténer per protegir los ecrans que còstan 1956€ cadun e aprèp acabarem dins una posicion sexuala que marcha pas gaire entre femnas mas que farà montar l'audimat."
Cap comentari:
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Magnesita
La magnesita es un minerau de color variable (iincolòr, blanc, jaune ò brun) qu'a una duretat de 4,0-4,5 e una densitat de 3. Es format de carbonat de magnèsi (simbòl quimic : MgCO3) cristallizat segon un sistèma trigonau de classa ditrigonala escalenoedrica. Lei cristaus son rars e pòdon èsser prismatics, romboedrics ò escalenoedrics. Pasmens, dins la natura, aqueu minerau se troba generalament sota la forma de massas microcristallinas. Son esclat es veirenc ò nacrat.
La magnesita se troba coma minerau segondari dei ròcas amb una concentration fòrta de magnèsi (serpentina, olivina... etc.), dins certanei cauquiers ò dolomitas e, rarament, dins de venas metallifèras. Es generalament associat ambé lo talc, la clorita, la calcita e divèrsei mineraus metallifèrs. Es utilizada coma minerau de magnèsi e a d'aplicacions variadas dins la metallurgia, l'industria farmaceutica, la fabricacion de refractaris ò de ciments especiaus.


text:
La domotica consistís en la creacion d'
Las installacions de domotica evoluant cap a l'integracion de totes los sistèmas de contraròtle dins un malhum amb una comanda unica. Un ostal o edifici domotic es aquel qu'es dotat d'automatismes amb la finalitat de melhorar la qualitat de vida de las personas qu'i vivon, tot en redusent lo trabalh domestic, aumentant la seuna seguretat, racionalizant las diferentas consomacions e optimizant las resorças. Un sistèma domotic deu prene en compte de la multiplicitat dels sistèmas de contraròtle, mejans lo
La domotica s'aplicada sus quatre airals: benesser, economia, seguretat, comunicacions, e a dins lo seus objectius l'optimizacion dins la gestion de las resorças: energia electrica, gas o resorças idricas, e un apòrt important de l'usatge de las
Demanda de sistèmas d'alimentacion ininterrompuda (SAI), de baterias per l'alimentacion dels captors extèrnes e de la simultaneïtat del contraròtle tant extèrne qu'intèrne, amb de possibilitats de contraròtle a distància dempuèi d'Internet, PC, de comandas sens fial (PDA amb WiFi, telefòn mobil) o per l'aparelhs electrics, e deu èsser d'usatge aisit,.
L'aument dins lo confòrt del fogal se tròba per exemple dins l'automatizacion del contraròtle de las luces, dels contravents, de las finèstras, dels ridèus e de las presas de corrent, la gestion automatica de la climatizacion e del caufatge, l'automatizacion dels pretzfaches: asagatge automatic o l'atudament dels aparelhs segon la tarificacion orària o dels esveniments, amb l'ajuda de sondas de temperatura, lutz e umitat situadas a l'interior e a l'exterior de l'ostal, electrovalvas per aiga e l'asagatge, e de moduls de relai de poténcia pel contraròtle dels contravents, aire condicionat o connectar los aparelhs domestics coma refregidor, maquina de lavar, lavavaissèlas, secabugada, placa de coseson, forn, microondas, cafetièra o tostador.
La gestion dels sistèmas de climatizacion, caufatge e l'esclairatge pòdon supausar que 67%[1] de la consomacion electrica de l'abitat, e la gestion automatizada pòt supausar una baissa de la despensa e la consomacion fins al 30% amb d'accions coma la baissa del termostat en orari nocturn o la mesa en foncion dels aparelhs domestics en oraris de tarifs redusits.
La rubrica de seguretat inclusís: las alarmas, la gestion dels servicis per simular la preséncia de gents pendent las abséncias prolongadas, lo contraròtle d'accesses, contraròtle biometric, amb la possibilitat de visualizacion a disténcia de l'ostal amb l'ajuda de captors de preséncia e de captors magnetics d'obertura de las pòrtas o finèstras, detectors de correspondéncia a la bòstia de las letras, servicis de telealarma per las urgenéncias medicalas, la vigilància contra los encendis, contraròtle de la temperatura, deteccion de las pèrdas de gas o d'aiga, o las alarmas tecnicas en cas de manca provesiments.
Dins l'airal de las comunicacions se destacan l'accès a Internet e la distribucion d'audio e vidèo per tot l'ostal, las foncions d'
Es conselhat de prepausar una interfàcia d'utilizacion aisida per que lo sistèma siá accessible a totes.


text:
Sénher Pèire Pessamessa, president del CAOC occitan
Sénher Fèliç Daval, grand amic dels catalans
Conselhièrs e autoritats de La Valeta e alentorns.
Amics occitans
Amics catalans
Vòli en primièr regraciar vòstre amable acuèlh en nom dels catalans e occitans del CAOC, dins aqueste ostal comunal de Valeta. (En occitan valeta es un val pichon. Val/valeta, comba/combeta).
Lo nom de la Valeta nos fa remembrar una autra visita recenta a una autra vila que se sòna tanben La Valeta. Lo passat mes de desembre 2004 un grop de 40 catalans avèm visitat Malta durant cinc jornadas. Malta es un pichon novèl estat europèu de sonque 450.000 abitants e sa capitala es La Valeta. E aquò se comprén se òm sap que la Valeta es lo nom que le balhèt son fundator Jean Parisot de La Valeta, en 1566. Èra lo grand mèstre de l’òrdre dels espitalièrs. E aquí i a quicòm a dire. L’ òrdre de l’Ospital de Sant Joan de Jerusalèm foguèt fondat per un provençal (occitan) que s’apellava Gerard. Lo succesor foguèt un autre occitan Ramon del Puèg.
Jean Parisot de la Valeta èra tanben occitan perqué èra de lenga dicha “provençala”. En mai nasquèt en Tolosa e i a sonque quatre vilatges en l’estat francés que s’apellan la Valeta: un en Delfinat (Isèra 38), un autre en Provença (Var 83), un autre en Lengadòc (Aude 11). i aicí en Auvèrnha (Cantal 15). Ne sabi pas mai, sonque vòli ajustar que l’Òrdre de l’Ospital èra organisat per lengas: provençal, catalan, italian, castelhan, alemand. En La Valeta de Malta encara existisson los edificis (bastiments) d’aquestas lengas que s’apellan aubèrgas, coma en occitan.
Aquest òrdre de l’Òrdre de Malta foguèt acabat per l’invasion de Malta per Napoleon en 1798, mas aquò es una autra istòria, pas bona pels malteses.
Ieu que sol catalan e que parli totjorn lo catalan, emplegui ara la lenga occitana per diferentas rasons. La primièra perqué m’agrada. La segonda perqué es la lenga mai procha de la meuna, la catalana. La tresena perqué l’Unesco a classificat la lenga occitana en perilh seriós d’extinccion e los catalans volèm ajudar a salvar la nòstra lenga bessona. La quatrena rason perqué lo President de la Republica francesa diguèt al Canadà que cal reconèisser la lenga inuit perqué sinon desapareish una partida del patrimòni de l’Umanitat. La cinquena rason perqué lo ministre francés d’Educacion, François Fillon, en la inauguracion del Salon Expolangues, diguèt que èra “ attaché a la diversité lingüistique”. Pòdi ajustar mai de paraules, mas çó qu’es important son las òbras.
Los catalans sèm en trin de bastir un espaci de libertat per Catalonha. L’actual govèrn espanhòl es lo mai sensible de totes los qu’avèm patit durant 300 ans. Los govèrns d’abans impausavan un pesuc regim colonial als catalans e aquó èra gaire diferent del centralisme de París. Los occitans, los catalans de Perpinhan, los basques del Nòrd, los bretons, los corses etc… sabon que “un país que crèba es un país qu’òm tua”. ( aquò es una frasa istorica occitana, pas meuna) (Albi 1980).
Sèm a la Republica francesa e sèm luènh de la situacion espanhòla de las lengas cooficialas. Aicí l’article 2 de la Constitucion empacha d´avançar per ratificar la Carta de las Lengas de l’Union Europèa. Aquesta e d’autras situacions son pas regladas per l’Union Europèa e per aquesta rason los basques e catalans son los que mai an votat NON en major nombre en lo Referendum.
La democracia es pas la dictadura de la majoritat. La democracia significa respectar las minoritats e las nacions sens estat propri e aquò es luènh de la realitat mondiala.
Pel mes de junh avèm organitzat un viatge al Quebèc ont lo francés es oficial dedins un Canadà Federal. Se las causas s´èran passadas coma en França o en Espanha lo francés seriá estat interdit e substituït per l’anglés.
Cal veire e comparar çò que se passa quand los politics franceses son a l’estrangièr. De Gaulle al Quebec cridèt “Vive Québec Libre” e los politics actuals fan declaracions favorables a les lengas, mas sonque per las lengas de l’exterior.
Lo CAOC dempuèi 27 ans trabalha dins sas capacitats e competéncias per l’amistat e les relacions entre occitans e catalans.
Amb l’ajuda de l’amic Fèlix Daval sèm venguts cada dos ans a l’Auvernha e al Cantal ont i a lo Carladés, país occitan qu’a conservat mai de temps la relacion istorica amb Catalonha.
Tanben profitam l’escasença d’aquestes viatges per ajudar un pauc la Calandreta d’Orlhac.
Esperam contunhar aquesta relacion amicala anciana e actuala.
E ara per acabar. Dimenge passat, èri en Vic, en Catalonha, al Mercat del Ram, per saludar los amics d’Orlhac que vendián libres e bandièras occitanas en un stand e formatge e vins en un autre stand. En mai tres musicians fasián musica occitana per la vila entièra.
Aquò a estat força important per ieu e ma femna per preparar lo viatge, perqué aquesta setmana avèm manjat cada jorn formatge del Cantal e ara me caldrà comprar mai encara, perque l’avèm acabat. Èra bon.
Grand mercé a totes e vos demandi de m’excusar per la meuna desordenada parladissa.
Visca Occitania Visca Catalonha
Enric Garriga Trullols
President del Caoc Catalan


text:
Castilhonés
Castilhonés (oficialament en francés Castillonnès) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Jaume Mouttet reelegit capolier del Felibritge a la Santa Estèla de 2010.


text:
Morala
La morala es una disciplina umana que determina la drechura del comportament uman, segon unas nòrmas qu'exprimisson l'existéncia de devers e obligacions. A travèrs d'aqueles principis morals decidissèm las categorias de bon-mal, just-injust, adaptat-inadaptat a travèrs dels jutjaments morals. Etimologia: la paraula latina "mos, moriscas", abit
Diferéncias entre l'etica e la morala: la morala decidís la bontat o marridesa d'una accion, l'etica es una reflexion de caractèr filosòfic sus la creacion dels jutjaments morals, e se considèra per aquò plenament integrada coma una branca fondamentala de la Filosofia. Se pòt per aquò definir l'etica coma la Filosofia Morala, mas sens identificar l'etica plenament amb la morala.
La creacion del jutjament moral es un procès individual en cada persona, basat en las nòstras cresenças, en lo nòstre nivèl de desvolopament (coma afirma Lawrence Kohlberg),en foncion de los nòstres sentiments (coma considèra l’emotivisme morala) o en foncion de las nòstras cresenças o conviccions. Malgrat aiçò, lo jutjament moral se tròba totjorn (parcialament o radicalament) jos a las cresenças eticas, socialas, politicas e religiosas de la comunitat ont se tròba inserrat l'individú.


text:
Radiò FM 43, lo 13 d'Octòbre de 2004
Se fasiá au mes d'aost. Se fasiá a la man aube le volam. Las bèlas bòrias prenián d'òmes per aquel trabalh, de meissonièrs. Le païsan anava a la fèira de la lòia que se teniá dos còps per setmana, a Sent Agreva o ès Tença. Aquí se tenián los meissonièrs. Davisavan per le prètz e s'entornavan totes a la bòria. Le vèspre, manjavan la vinalha. Per que la patrona o la filha, chaliá chausir le colièr.
Le lendeman le matin quand l'aiganha s'èra levaa, tot aquel monde anavan au trabalh, aquò s'apelava la còla. I aviá le cabacièr, puèis le colièr, e le darrièr la catla. Lais èran cinc, dètz, e de quauques còps una vintena de meissonièrs.
Vos vau dire que fasiá le colièr: quò èra aquel chausit, e ben, quò èra a el d'anava esperar la patrona o la filha qu'adusiá la panèira per manjar, quò èra a el d'ajuar per bailar tot aquò. E ajuava mais per tornar adurre aquel que restava a la bòria, e aquí aviá un poton per sa pena.
Dau temps los autres fasián son trabalh per que son eschala seguèsse coma las autras. Arrapavan una pinhaa de palha bièn juste sotz las èspias e, un còp de volam, aquò èra a tèrra. Tres bònas pinhaas, aquò fasiá una javèla, que restava au solelh tot le jorn. E le vèspre, liavan tot aquò. Per chasca javèla, prenián una pinhaa d'èspias bièn ateiraa, passavan le linon dessotz e bailavan un bòn còp de janolh e la javèla èra viraa en gèrba. Puèis chaliá adurre totas aquelas gèrbas per faire le plonjon, mas chaliá pas trainar car le bòn gran seriá estat perdut.
Vos vau dire coma fasián aquelos plonjons, botavan quatre g èrbas coma una crotz, las èspias dessus, e puèis fasián le rund bièn ateirat. Chaliá que le plonjon seguèsse bièn pontut per que l'aiga de la pleva s'i saquèsse pas. E coma aquò, lais botavan cent e de còps cent cinquanta gèrbas. Quò èra un trabalh penable, e le solelh d'aost conhava e tant de còps fasiá tafor. Quò fai que tot d'un còp n-òm auviá " d'aiga ! d'aiga !" o " de vin !" e aquí las femnas fasián adurre a beure, de laitaa o d'aiga mas pas sovent de vin.
A la tombaa dau jorn, tot aquel monde se redusiá, tant de còps chantavan, e anavan manjar la sopa de trifòlas, de bacon, de toma, quauques còps un tantsipèt de vin. Se jasián dins le fen, a la fenèira e le matin manjavan coma le vèspre.
Puèis los meissonièrs s'ennavan, mas restava le trabalh per le païsan. Chaliá desfaire los plonjons, escartar las g èrbas, las reduire a la granja per faire l'abauç. Se fasiá una tèira de gèrbas bièn ateiraa, las èspias dau latz de dedins, puèis fasián lo lèit aub las èspias bièn dessús, e òm respirava quauque pauc: le blat èra redut.
aost [èu]
août
bòria
ferme
vinalha
soupe de vin
còla
équipe de travailleur
tèira
rangée
cabacièr
moissonneur en tête d'équipe
plonjon
meule de gerbes
abauç
gerbière dans la grange


text:
Soscripcion per la Plega 2013
Dinc au 10 de junh, que podetz comandar au près d’IEO Edicions (IEO Edicions, IEO-IDECO, ZA Plaine St-Martin, 81700 Puylaurens) los 3 títols de la plega per 38 euros, frais de mandadis inclusits (e non pas 44 euros) en tot tornar lo bilhet de soscripcion junt aci-devath acompanhat deu vòste chèc (a l’òrdi d’IEO-IDECO).
* Vautres que m’avètz tuada (A Tots - Crimis 193)
Joan Ganhaire
"Lo medecin Cabanel era un bel òme. Grand, espatlut, los piaus enquera blonds bien ondulats, fasiá pas sa seissantena. Sos uelhs blues espiavan los dos òmes de l’autre costat de son bureu, cilhas fruncidas, seguramenr en causa de sa chamisa. Era fotuda sa brava chamisa. Dos cròs negresits de podra tanben rogesits per un pauc de sang calhat. Dos còps de fuòc a corta portada."
Qui sembla voler tuar tots los medecins de maraval ? Lo comissari Darnaudguilhem e sa fina còla aurán bien dau mau a descobrir l’òrra veritat.
Joan Ganhaire, escrivan dau Perigòrd, autor de nombrós romans e novelas, conta aquí una novela istòria dau comissari Darnauguilhem e de sa còla, Barbancés, Ben Amrhane e Peironin, qu’aviam descruberts dins Sorne trasluc e las tòrnas de Giraudon, desjà publicats dins la colleccion "A tots - Crimis"
co-edicion IEO Edicions - Novelum
Parucion : 15/06/2013 ISBN : 978-2-85910-509-9
196 paginas 13.5 x 18 cm Prètz public de venta 15.00 € TTC
* Pantòri (A Tots 194)
Romièg Jumèu
« Ausi lei cridadís dei marins sus la cubèrta ; lei rires, lei cançons e mai leis odors de la vida vènon fins a ieu, per bofadas, segon l’umor deis auras. Puei aquelei landan vèrs Marseha e entendi plus ren que l’alen potent de la mar. E mai que siguessiatz nascuts, totei dos, après l’annada funèsta, siatz encuei tot çò que me rèsta de la familha nòstra. La tendresa que me ligava tant fòrt a vòstre paire, l’ai portada sus vosautrei ; ni lo temps, ni ma vida d’exili l’an poguda estofar. Pensatz a ieu, de còps ! »
Romieg Jumèu es nascut a Marselha. Après daus estudis a l’Escòla de Bèlas-Arts e un Prèmi de gravadura e d’estetica, a trabalhat dins la publicitat. A ja publicat Sénher Quau e Cronicas imaginàrias, dins la colleccion « a Tots », e un recuelh de poèmas, E siguèsse una nafra... la lutz.
IEO Edicions
Parucion : 15/06/2013 ISBN : 978-2-85910-508-2
234 paginas 13.5 x 18 cm Prètz public de venta: 16.00 € TTC
* Las vacanças de Pascas (A Tots 195)
Sèrgi Gairal
« Un ser de setembre, mamà s’enanèt… e tornèt pas. Faguèri los cinc ans sens ela. La mòrt de las bèstias l’aviái vista de prèp, quand la grand tuava un lapin, un polet, quand lo cat s’èra fach espotir per una veitura a quatre passes de l’ostal. La mòrt de ma maire, la compreniái pas. » Un personatge tòrna aparéisser 17 ans pus tard per respondre a una question que totes se pausèron : cossí una dròlla de dètz ans poguèt desaparéisser pendent un mes e mièg, quand tot lo vilatge e los gendarmas la cercavan ? Ont èra passada ? Coma dins sos romans Lo barracon, Un estiu sus la talvera e Lo fuelh rosegat, Sèrgi Gairal nos mena dins l’univèrs de las relacions familialas.
IEO Edicions
Parucion : 15/06/2013 ISBN : 978-2-85910-507-5
108 paginas 13.5 x 18 cm Prètz public de venta: 13.00 € TTC


text:
1928
Aquesta pagina concernís l'an 1928 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 9 de genièr - Lo Partit Comunista Francés adòpta l'estrategia "classe contra classe"
- 12 de genièr - Lo govèrn francés ordena l'arrestacion dels deputats comunistas
- 22 e 29 d'abril - victòria de la drecha e del centre dirigit per Raymond Poincaré a las eleccions legislativas.
- 22 de setembre - Installacion de la primièra centrala telefonica automatica francesa, la centrala Carnot.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 6 e 7 de genièr - Lo fluvi de Tamèsi causa una inondacion a Londres: 14 mòrts.
- 31 de genièr - Leon Trotsky es exilhat a Alma Ata (actualament Almaty, en Cazacstan)
- 12 de març - Malta ven un domini britanic
- 12 d'abril - Un atemptat de bomba a Milan contra lo Rei Victor Emmanuel III causa 17 mòrts.
- 2 d'octobre - Josemaría Escrivá fonda l'Opus Dei
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Extension ai fremas dau drech de vòte e de candidatura ais eleccions.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
A la fin de l'annada en decembre, debanament dau XVen Congrès dau Partit que decidèt la collectivizacion de l'agricultura. Marcant la fin de la NEP, aquela decision acomencèt lentament e assaièt premier d'obtenir lo sostèn dei païsans paures e deis obriers agricòlas qu'èran lei beneficiaris supausats de la reforma. L'objectiu generau de la mesura èra de desgatjar de ressorsas sufisentas per acomençar l'industrializacion dau país e aparar la Revolucion còntra una ataca estrangiera. Nikolai Bukharin, un dei caps principaus de la drecha dau Partit, critiquèt publicament lo cambiament politic decidit per Stalin e foguèt excluch.
Mond[modificar | modificar la font]
- 3 de setembre - Descobèrta de la penicillina per Alexander Fleming.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Zulfiqar Ali Bhutto, president e primièr ministre de Paquistan (m. 1979)
- 12 de genièr - Andriu Labarrèra, òme politic occitan (m. 2006)
- 21 de genièr - Reynaldo Bignone, èx-president d'Argentina
- 28 de genièr - Jeanne Moreau, actritz francesa
- 26 de genièr - Roger Vadim, director francés de cinèma (m. 2000)
- 27 de genièr - Hans Modrow, primièr ministre de l'Alemanha Orientala
- 2 de febrièr - Ciriaco de Mita, primièr ministre d'Itàlia
- 26 de febrièr - Fats Domino, musician american
- 27 de febrièr - Ariel Sharon, primièr ministre d'Israèl
- 4 de març - Alan Sillitoe, escrivan anglés
- 6 de març - Gabriel García Márquez, escrivan colombian, Prèmi Nobel
- 10 de març - Sara Montiel, actritz e cantaira espanhòla
- 18 de març - Fidel Valdez Ramos, president de las Filipinas
- 19 de març - Hans Küng, teologian soís
- 2 d'abril - Serge Gainsbourg, cantaire francés (m. 1991)
- 6 d'abril - James D. Watson, genetician francés, Prèmi Nobel
- 7 d'abril - James Garner, actor american
- 23 d'abril - Shirley Temple, actritz e activista politica americana
- 4 de mai - Muhammad Husni Mubarak, president d'Egipte
- 10 de mai - Arnold Rüütel, president d'Estònia
- 12 de mai - Burt Bacharach, compositor american
- 13 de mai - Enrique Bolaños, president de Nicaragua
- 13 de junh - John Forbes Nash Jr., matematician american, Prèmi Nobel d'Economia
- 14 de junh - Che Guevara, revolucionari argentin (m. 1968)
- 17 de junh - Juan María Bordaberry, president d'Uruguai
- 20 de junh - Jean-Marie Le Pen, òme politic francés
- 25 de junh - Aleksei Alekseievich Abrikosov, fisician rus, Prèmi Nobel de Fisica
- 12 de julhet - Elias James Corey, quimista american, Prèmi Nobel
- 26 de julhet - Stanley Kubrick, director de cinèma american (m. 1999)
- 26 de julhet - Francesco Cossiga, president d'Itàlia (m. 2010)
- 6 d'agost - Andy Warhol, artista american (m. 1987)
- 22 d'agost - Karlheinz Stockhausen, compositor alemand (m. 2007)
- 25 d'agost - Herbert Kroemer, fisician alemand, Prèmi Nobel
- 27 d'agost - Osamu Shimomura, quimista japonés, Prèmi Nobel
- 31 d'agost - James Coburn, actor american (m. 2002)
- 3 de setembre - Gaston Thorn, primièr ministre de Luxemborg (m. 2007)
- 19 de setembre - Adam West, actor american
- 30 de setembre - Elie Wiesel, escrivan romanés, Prèmi Nobel de la Patz
- 1 d'octobre - George Peppard, actor american (m. 1994)
- 3 d'octobre - Kåre Willoch, primièr ministre de Norvègia
- 30 d'octobre - Daniel Nathans, microbiologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 10 de novembre - Ennio Morricone, compositor italian
- 11 de novembre - Carlos Fuentes, escrivan mexican
- 7 de decembre - Noam Chomsky, escrivan, lingüista e pensaire american
- 30 de decembre - Bo Diddley, musician american (m. 2008)
- ? Idi Amin Dada, dictator d'Oganda (m. 2003)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de genièr - Vicente Blasco Ibáñez, escrivan espanhòl (n. 1867)
- 30 de genièr - Johannes Fibiger, scientific neerlandés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1867)
- 4 de febrièr - Hendrik Antoon Lorentz, fisician neerlandés, Prèmi Nobel (n. 1853)
- 15 de febrièr - Herbert Henry Asquith, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1852)
- 2 d'abril - Theodore William Richards, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1862)
- 19 de mai - Max Scheler, filosòf alemand (n. 1874)
- 2 de junh - Otto Nordenskjöld, explorator polar suedés (n. 1869)
- 20 de junh - Roald Amundsen, explorator norvegian (n. 1872)
- 17 de julhet - Álvaro Obregón, president de Mexic (n. 1880)
- 30 d'agost - Wilhelm Wien, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1864)
- 13 de setembre - Italo Svevo, escrivan italian (n. 1861)
- 22 d'octobre - Andrew Fisher, primier ministre d'Austràlia (n. 1862)
- 1 de decembre - Gunnar Knudsen, primièr ministre de Norvègia (n. 1848)


text:
Per Joan-Claudi Puech
Ҫargla se redreicèt e tot d’un temps sentiguèt una cotiga dins lo cὸu que la faguèt refrenir tot de lὸng de l’esquina e mandar un quielet a travèrs l’espandida de la bauma. Una prusor de mai au ponhet la faguèt s’avisar qu’auriá pas degut reagir ansin, que lo sangplan èra causa naturala au sieu, coma per leis autrei membres de la mission. Istavan suaus quntei que siegue lei circonstàncias. Analisa e racionalitat. Una racineta èra a pendolar dessús de sa tèsta. Sus l’ecran virtuau veguèt un beluguejar de filaments roges que davalavan d’un grὸs cabedèu ficat dins la vὸuta.
Anava d’aise dins sa pujada. L’escurina li remandava en plena cara la rὸda de la frontala, coma un neblàs lei lumes d’una veitura. Ausissiá pas que lo bronziment dau propulsor sensa veire pus luenh que lo nas. Aviá de faire avans tot en agachant l’estructurografia, e aquὸ èra pas de bὸn faire. Li grevava d’aguèt oblidar lo sonar.
Es lo raïçum de l’aubre mèstre que formava aquel cabedèu que donava d’èr tanben a un molon de fielats entremesclats. Lo malhum èran tant large que Ҫargla i passèt aisadament, aviá montat cent vint mètres e voliá esparnhar lo propulsor individuau. Se calèt entre doas racinas qu’èran mai grὸssas que sei cueissas, e doças au tocar.
Podiá escalar sensa dificultats dedins e amb seguritat, coma lo fasiá la filheta escarrabilhada de darrier seis uelhs, dins la “gàbia d’esquirὸu” installada dins lo pargue. Un encabestrament d’escalas fach de tau biais que lei drὸlles podián pas tombar. Ҫargla sentiguèt la cremason au ponhet. Fasiá avans entre lei racinas, progressiá fins a çὸ que li semblava èsser lo nogau centrau.
Dins la rὸda de la frontala que mermava, lo bὸsc s’èra fach mai brun, acolorit coma una cocorda madura, e un pauc umid, mai istava totjorn lisc e encara mai doç. D’aqueu mesolhon, ne’n devinèt ara la forma arredonida que li faguèt pensar ai mongetas qu’assajavan de faire crèisser a la mission. A l’escὸla de la basa, ja qu’èra drolleta, ne’n semenava. Per que la basa? I aviá totjorn agut que la basa? La cremava lo bracelet. Una dolor desenant.
Dei racinetas partián dau grὸs faiὸu per anar norrir de sa seba tot lo raïçum. Ò benlèu qu’èra lo contrari, bὸrd qu’aquestei filaments se destacan sota lei dets quand Ҫargla careçava la susfaciá lissa dau mesolhon. E la dolor demenissiá a flor e mesura que li fretava lo ponhet. Aquela “mongeta” èra tant amaissanta que s’avisèt pas dau groüm filandrόs que li envertolhava lo braç.
S’arrapèt un pauc mai e esquilhèt dins la michor d’un clὸt sople que li donèt subran la desirança d’un fuὸc de chaminèia, d’un fogau aculhent. S’arrestèt davant dei grands uelhs negres e lusents coma d’amoras. D’amoras, n’aviá a bodre tot a l’entorn de l’alberg dau vièlh dau peu blanc, dins la montanha. Quirlèt. De sa vida aviá jamai sentit una tala ponhedura. Lo bracelet èra de fuὸc! Dei racinetas avián fach una trena au nivèu dau coïde. Se contractèron. Se remembrèt Ҫargla; aviá ja agut mau la drolleta, un cὸp èra, avant la basa, quand un grand chafaret li derrabèt lo braç. Se destaquèt aquest, mescladura de fius e de teissuts biomoleculàrias que resquilhèt entre lei malhas dau raïçum, avans que de tombar dins la nuech de la bauma. Ҫarglà s’estavaniguèt en aguent la sentida que quauqu’un li mandava un riset. Un riset coma avans.
Dins sa cabuçadan lo bracelet impetèt, fasent disparéisser dins son afondrament sus eu-meteis lei sobras dau membre artificiau onte èra ensertat. Èra plus qu’un grun de pὸussa incandescenta quand toquèt lo sὸu.


text:
Pointis- Inard O.C. 1 - U.E.
Bossòst 0
Partit en un terren de jòc fòrça
dolent e dauant un rivau dificil de jogar que comportèc ua derròta ar equip
aranés. Eth partit portèc tostemp era
iniciatiua dera U.E. Bossòst e er equip francés sajaue de contraatacar e profitar
es lançaments de falta o cornèr entà apropà-se en àrea aranesa. Enes prumères
menutes, eth jogador locau Ruz no podec acabar de rematar ben ua jogada de
cornèr. Era U.E. Bossòst responec damb un bon shut d’Ignasi qu’eth portèr
Dahleb desviaue a cornèr. Lèu deth descans siguec expulsat eth jogador locau
Choquart per ua accion d’agresion ath nòste jogador Felipe. Damb eth 0-0 s’arribaue
ath descans.
Ena
dusaua mietat encara siguec mès gran eth domini en jòc per part aranesa mès
sense portar guaire perilh ena portería contraria. Ath Pointis-Inard le costaue
crotzar era linha deth miei camp. En ua des pòques jogades, era pilota l’agarraue
Servat que shutaue desde luenh e susprenie ath joen portèr aranés Manu. Ère eth
1-0. Ara seguida se mos complicàuen es causes damb era expulsion de Pol. De
totes manères er equip aranés sajèc d’empatar eth partit e auec ua gran ocasion
quan Charles shutaue e en tot èster eth portèr batut, en darrèr moment, un
defensa acabèc de trèir era pilota dera linha. Eth partit acabaue damb un bon
shut de Charles que passaue a tocar deth garròt.
Ath finau, derròta minima dauant un rivau dera part
baisha que mos deishe en miei dera taula mès damb ua classificacion mès
sarrada.
Eth
pròplèu partit jogam en Bossòst eth dissabte 10 de març tàs 15:00 ores contra
er equip der Ent. Boulogne II.
Pointis-Inard: Dahleb, Beret, Sorribas, Peyris,
Dupuy, Laforgue, Ruz, Soifa, Bou, Choquart, Servat. Remplaçants : Tsimpou,
Bottarel, Chanfreau.
Trainer : Smara Mathieu.
Tarjetes auriòles : Beret, Peyris, Dupuy,Bou.
Tarjeta
vermelha : Choquart.
U.E.
Bossòst: Manu, Salva, Borja, Felipe, Àlex, Uri, Paba, Ignasi, Álvaro, Cristian e Marcos. Remplaçants: Charles, Pol.
Trainer: Jordi.
Tarjetes
auriòles : Felipe, Àlex, Borja.
Tarjeta
vermelha: Pol.
Gols :
1-0 Servat (70’).
Arbitre: Cardillo Hugo
Liniers : Laven Michael, Encausse Mathias.


text:
Nòrma classica
La nòrma classica es una nòrma lingüistica (una codificacion) que fixa la lenga occitana. Aquela nòrma se basa subre la tradicion millenària de la grafia classica, mas li ajusta lo procès de la codificacion. Es en concurréncia amb d'autras nòrmas que son mens espandidas en occitan (nòrma mistralenca, nòrma bonaudiana, nòrma de l'Escòla dau Pò).
Composicion[modificar | modificar la font]
La nòrma classica se compausa de dos aspèctes:
- La nòrma ortografica o ortografia, que fixa la manièra d'escriure los sons.
- Remarca - La grafia classica englòba l'ortografia classica (codificada, dins la nòrma) e divèrses usatges escriches non codificats (fòra nòrma) mas que rèstan pròches de l'ortografia classica (coma las errors involontàrias, lo usatges grafics ancians e anteriors a la nòrma classica, los usatges grafics actuals que rompon volontariament amb la nòrma).
- La nòrma orala, que fixa la manièra recomandada de parlar en occitan.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
Se la grafia classica es nascuda un pauc abans l'an mila (amb los primièrs documents escriches en occitan), la nòrma classica, ela, se desvolopèt en tres estapas a partir de 1935:
- Apareguèt en 1935 amb la publicacion de la Gramatica occitana segon los parlars lengadocians de Loís Alibèrt.
- Se desvolopèt puèi amb l'Institut d'Estudis Occitans (IEO) a partir de 1945, amb d'adaptacions progressivas a totes los dialèctes de l'occitan.
- I cal ajustar, en particular, las òbras de Pèire Bèc e Robèrt Lafont dempuèi los ans 1950, qu'an contribuit a precisar las aplicacions als diferents dialèctes.
- Es gerida pel Conselh de la Lenga Occitana (CLO) dempuèi 1996.
La nòrma classica s'es espandida mai que mai dempuèi la segonda mitat del sègle XX en fasent recular la nòrma mistralenca. Uèi la nòrma classica s'utiliza dins Occitània tota. Pasmens encara i a de cases de concurréncia:
- En provençal e en niçard, entre nòrma classica e nòrma mistralenca.
- Dins las Valadas Occitanas, entre nòrma classica e nòrma de l'escòla dau Pò.
- En auvernhat, entre nòrma classica e nòrma bonaudiana.
Estandardizacion[modificar | modificar la font]
- Per mai de detalhs, vejatz: occitan larg.
L'occitan larg, nomat tanben occitan estandard o occitan referencial (var. -au) es la varietat estandard de la lenga occitana. Se desvolopa dins l'encastre de la nòrma classica dempuèi los ans 1970 e sa fixacion es pro avançada uèi. Se basa sus la convergéncia de totes los dialèctes de l'occitan, reconeis la plaça centrala del dialècte lengadocian mas prevei tanben d'adaptacions regionalas (segon los grands dialèctes) que rèstan convergentas entre elas: aqueles "estandards regionals" son en via de fixacion mai o mens avançada segon las regions.
Comparason[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Occitan
- Lingüistica


text:
I a jorn que se pòdon veire coma Jorn Catastròfa ; aital anuèit de doás manièras en foncion de la catastròfa.
Lo rei Loís XIV es estat coronat e l'avèm agut de suportar sus la fisclaitat de la zòna fiscala Languedoc pendent tot lo seu moment de poder solelhós, per pagar Versailles mas pas sonque, tanben per una diplomacia de guèrra sampitèrna, notament contra Espanha ; lo rei catastròfa es plan Loís lo XIVen.
Puèi lo XVen en seguida e lo XVIen ... los Parisencs en revòlta aprèp mantunas autras revòltas en Occitània, l'an descapitat. Una solucion radicala per non lo veire tornar. Mas cap leiçon es estada enregistrada pels Europèus quand Napoleon Buonaparte es estat exilhat sus las còstas toscanas ; es tornat.
Sembla que l'istòria fabrica corses de l'emmerdament permanent pels estudiants, mas ges resolucions pel futur dels pòbles sotmetuts o pas, ni per cap classa sociala.
L'autra catastròfa es puslèu lingüistica, mas tòca de prèp Occitània, e sa fragila lenga mesprezada.
Es l'annada Bolega lo Piège, Shakespeare ! La creacion de la semantica es una especialitat de Cassignac, Cassinhac, pels intime ; e la fabricacion aguèt de resson car -sempre en retard- l'occitanisme a pas vist l'interès d'Internet a la debuta per expandir la lenga occitana, e donc sa semantica.
Ara l'efèit creatiu cassinhaquenc passat, criticat dins la revista papièr e seriosa Lo Gai Saber, los occitanistas an vist que se podiá installar la lenga seriosa sul net. Una lenga seriosa es pas una lenga romanesca, es una lenga viva que la populacion a emplegada o emplegarà car l'istoric lingüistic es pro plan conegut e l'environament lingüistic latin e grec tanben.
1 / per Internet i a lo Congrès qu'assaja de recampar l'ensemble de las letras (en diccionari) occitanas. Es un organisme que se vòl permanent. Es sobretot l'immanacion dels vièlhs Conselhs Regionals (abans la reforma socialista). Ai causit la pagina en francés, volontariament, car lo site exista realament coma una veirina francesa pel poder jacobin, per poder dire al cap -a París- que fan quicòm per l'occitan ; pel moment es patrimonial, 75.1 segon la santa constitucion de mèrda que ierarquiza las lengas, sempre lo patois parisenc primièr.
2 / Plan evidentament podètz aver dins las vòstras bibliotècas los diccionaris de Per Noste, fargats sus basa plurala (çò qu'es raríssim dins lo mitan de l'egò-sociolingüistic occitan), es una aisina tanben ; e coma diccionari occitan (variacion gascona) oblida pas de dubrir la finèstra al lengadocian vesin, li fautava moneda per dubrir a Gavotina, Auvèrnhe, Lemosin, e Provença. Es mai de trenta annadas de trabalh.
Sul papièr, e de manièra isolada (per la fabricacion), avètz evidentament los diccionaris (serioses) francés-occitan de Lemosin, de l'Auvèrnhe, e de ... Provença (sovent en oblidar Gavotina e donc un ensemble politic qu'es la Comtea de Niça sancièra).
Lo problèma principal dels letrats occitans es que diccionari, per els, vòl dire diccionari francés/occitan (modèl Frederic Mistral) o occitan/francés, la sotmission al mèstre jacobin es granda dins aquel mitan; Cantalausa es estat lo sol a prepausar sus papièr un diccionari de la lenga, es puslèu conservador coma diccionari, tròp pastat de las influéncias binàrias, rurala e catolica. Es lo meteis e diferenciat conservatisme tot en vóler una modernitat, conservatisme que trapèm dins lo mai que bèl e polit, al editat çaquelà, diccionari d'en Cristian Rapin. Quí a pas lo diccionari d'en Cristain Rapin non pòt florir sa lenga de sinònims, car de diccionari de sinònim la lenga occitana .... li fauta ! Lo diccionari es partit d'una necessitat de terrenh, d'una vida de conselhièr pedagogic qu'a dubrir escòlas per immersion lingüistica en Agenés, sense autorizacion d'Estat, mas qu'ara son trabalh es desgalhat pel sistèma politic en plaça dedins l'Éducation dita Nationale.
E pendent aqueles tempses longasses, lo mèstre jacobin passa a l'anglés, en tèrras de conquèstas du citoyen du midi, o al patois parisenc matinat d'anglés, parce que ça fait chic. La còpia estupida dels Parisencs la fabrica Montpelhièr, la ville du citoyen du midi !
E nos an demandat de venir manifestar per l'occitan ! Quí, QUÍ ? D'occitanistas de Montpelhièr car son salvatjament a suportar tot aquò. Resulta de la manifestacion : zèro. Enfin pauc vesedor... car sabi qu'a l'amagat es estada utila. Es que se podrà suportar per l'occitan d'èstre la sampitèrna lenga de l'amagat ?
Se d'unes sábon pas perqué cal votar "Occitanie" pel nom de la novèl region (serà jorn de catastròfa pel Conseil d'État e l'Estat centralista e totes los Jacobins); ne vaquí una autra rason. Ai jà votat sul site; fasètz parier (damora dos jorns), es pas sovent que los jacobins nos demandan de causir dignament.


text:
S’i a un endreit que l’Euròpa se fabrica, son plan los crotzaments qu’i avián las frontièras intalladas pels Estats centrals, França e Espanha, frontièra del mesprès qu’a cagat sistèma economic especial per la Cerdanha. Aital podèm encara uèi aprèp vint annadas de revendicacions de l’abaissament de las frontièras dichas naturalas d’aqueles Estats, sanctificats pels sindicats e partits, actituds pron gaire comercialas s’installar en privat dins los caps dels emplegats de la SNCF o dins las presentacions de la publicitat de las companhiás d’Estat de transpòrts.
Vesèm document cerdanh que se caldrà adaptar a la lenga francesa, mas quitament en s’adaptar … i a problèmas.
Avèm pauc a pauc una politica de promocion del tren TER, politica que fonciona realament, gràcia a una volontat politica bastida en Occitània (sense la lenga occitana çaquelà), pels Conselhs Regionals, e de l’autre avèm una guichet SNCF de Lator de Querol (los Franceses díson d’un autre biais), actitud que fabrica personas al guichet que refúsan d’adreiçar la paraula als locutors de catalans, o a las locutriças, e que refósan de vendre los produïts regionals de Miègdia-Pieinèus per çò que concernís las cartas de reduccions TER. De mai, s’an pas de sistèma per vendre, cap sistèma alternatiu es plaçat per informat lo public catalan que lo bilhet se podrà crompar dins lo tren e la carta de reduccion perqué non ? A Lator de Querol lo sistèma centrealista es encara en plaça, contra una usança fòrta del tren, coma la politica es pensada a Tolosa, Bordèu o Montpelhièr.
Lo problèma es similar –per la venda de la carta TER de reduccion- per l’estacion de pau, Agen, Carcassona, Briva, Aurlhac, per vendre la carta Miègdia-Pirinèus. Lo problèma es similar –per la venda de la carta TER de reduccion- per l’estacion de Tolosa Matabuòu per Lengadòc-Rosselhon, o Lorda e Lemòtges per la venda de la carta Aquitània. Lo problèma es lo meteis per vendre la carta TER en Avinhon per la carta de Lengadòc-Rosselhon.
Lo sistèma es pensat coma un regionalisme, n,on pas coma un sistèma generalizat d’ajuda a emprunbtar lo tren mai aisidament d’un latz a l’autre d’Occitània ; Occitània es pas un regionalisme, es pas l’administracion dels espacis designats pel poder centralista francés o parisenc. Lo sistèma centrlaista francés pròba aquí que lo regionalisme protegís un sistèma comercial centralista qu’a un mercat sobre l’esquina d’Occitània, lo rei-president li baile lo monopòl de gestion (malgrat las pichonas avançadas contra la pluralitat de las ofertas logisticas ambe la venda de bilhet de bus dedins lo fialat monopolistic SNCF). Lo sistèma regionalista agrada als sindicats de l’entrepresa, preferíscan, non pas aver clients nombroses qu’aver clients contents en nombre, donc la consequéncia es que l’adapatacion al terrenh se fa pas, a Lator de Querol refusa de parlar catalan lo guichet SNCF o francés a guichet de la RENFE de Puigcerdà (aquí zo sabi pas, l’ai pas probat).
Una visita dels elegits de Tolosa e Montpelhièr-Perpinhan s’impausa : non ? Una visita dels deputats europèus ajudarà, dels dos costats de las zònas electivas ? Se fauta de baile dins lo fialat dels trens en Cerdanha/Cerdanya.
De l’autre costat, del costat RENFE avèm una companhiá que refusa de presentar, coma a Tolosa Matabuòu, la linha de tren ‘Toulouse-Puigcerdà-Barcelona’ (a Tolosa la lenga d’Estat es obligatòria per l’anciana companhiá qu’a practicat d’ajuda estatal per la creacion dels rensenhaments generals). La promocion se resumirà lèu a la linha TGV de cap a Narbona. Uèi la RENFE practica cap a l’Oèst, cap a Madrid sonque.
Podèm trapar la confirmacion ambe una publicitat plaçada sul site de Vilaweb.cat.
En general e dins lo monde normal, la linha la mai dreita, recte, es la linha que passa directament de A a B, de Tolosa a Barcelona, e A-B passa per Lator de Querol e puigcerdà ; es la geometria que l’explica. Mas per la RENE e la SNCF la linha la mai directa passa per Narbona, Madrid o París, quora vòlon visualizar las ligasons entre Barcelona e Tolosa. Ambe aqueles tipes d’actituds Cerdanha/Cerdanya es oblidada, mas tanben Arièja. Vesèm aital que sempre los Pirinèus son los paures de la cadena dels transpòrts diches pels pòbles (supausat service public) ; aquò es pensat a París o Madrid.


text:
Federacion Calandreta de Miègjorn-Pirenèus
Las Federacions regionalas e departementalas, en iniciar la creacion d’associacions prefigurativas, manejan la creacion d’escòlas novèlas. Las federacions an per tòca la coordenacion e lo desvolopament de servicis comuns entre las associacions gestionàrias dels establiments CALANDRETA. Son, per exemple, las federacions regionalas qu’inician lo movement annadièr dels ensenhaires.
Calandreta transmet la lenga e la cultura occitanas als enfants en assegurar lor escolarizacion en immersion tota tre la mairala.
Lo francés dintra dins la vida escolara en fin de CP, un còp que l’enfant sap legir en occitan. Camina puèi cap a las autras lengas e culturas en s’apiejar sus l’occitan coma lenga vertebrala.
Los establiments segondaris Calandretas valorizan aquel bilingüisme que permet a l’enfant d’arribar a un plurilingüisme en fin de tresena e de capitar lo brevet amb d’espròvas en occitan.
Chifras de setembre de setembre de 2017 :
- 1047 enfants per 20 escòlas e 1 collègi
- Primaire : 1003
- Secondaire : 44
Carta de las calandretas :
Publié le mercredi 11 mars 2015 par Fédé MP


text:
Definitivament, eth Govèrn d’Aran a per cap de Comunicacion ar òme pitjor informat deth país. Çò qu’ei piri de J.R.C. ei que sus era ignorància bastís un relat fornit de mentides, especulacions e judicis de valor.
La Mañana publique ena seccion de politica e non pas ena d’Aran qu’UA propòse crear ua Agéncia Aranesa de Torisme e er espavilat Colomines concludís qu’era informacion proven deth Parlament o deth PSC e qu’ « eth o era » (sic) corresponsau en Aran (¿tanpòc sap a qui a de corresponau eth diari de Lhèida?) coneish era informacion quan lieg eth sòn pròpri diari (¿tanpòc ei conscient dera libertat deth diari de publicar es sòns contenguts a on volgue?). Mès quin atreviment! D’a on trè tota aguesta informacion?
Non ei eth prumèr còp qu’especule. Eth grop Aran XXI tanben a estat victima d’aguest modèl vertadèrament desinformador quan eth cap de Comunicacion afirmèc qu’en collectiu i a membres que son foncionaris dera administracion aranesa. Encara mon arrim dera cara de circomstància que mos demorèc.
Visti es precedents, ¿damb quina credibilitat vòs que se presente tota era informacion que gènere eth Conselh Generau? E encara mès, ¿sus aguesta basa se vò promòir ua premsa aranesa « potent »?
Like this:
Like Cargament...


text:
París
París[1] (en francés Paris [paˈʀi]) es la capitala de França, forma una comuna e un departament (nº 75) e atanben es lo capluòc de la region de l'Illa de França.
Lo gentilici es parisenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela ciutat es bastida sus una bloca de Sèina, al centre del Bacin Parisenc, entre los jonhents de Marna e de Sèina en amònt e Oise en aval.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de París ven del pòble gallés dels Parisii. Es la transformacion del latin Civitas Parisiorum (Ciutat dels Parisii), que remplacèt lo nom pus ancian de Lutetia (Lutècia).
París prenguèt son nom actual al sègle IV e venguèt la capitala del reiaume dels francs en 508 amb Clodovèu.
Los vikings que la sacmandegén ua purmèra vegada en 845 e que s'i tornèn d'autes còps dinc au Tractat de Saint-Clair-sur-Epte.
La dinastia deus capecians que preferí la vila d'Orleans com capitau e París non ronè pas crubar aqueth títol abans lo regnat Loís V (1108 - 1137).
A partir de 1163 que comencè la bastida de la catedrau de Nosta Dauna de París.
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Bastiments e luòcs publics remarcables[modificar | modificar la font]
- Torre Eiffel
- Palais del Lovre
- Arc de Trionf de l'Étoile
- La Concergeria
- Los Fenis
- Panteon
- Plaça de la Concòrdia
- Colomna Vendoma
- La Bastilha
- Aliscamps
- Pònt Nòu
- Pònt Alexandre III
- Plaça del Tertre
- Arca de la Devesa
Bastiments religioses[modificar | modificar la font]
- Catedrala de Nòstra Dòna de París
- Basilica del Sacrat Còr
- Glèisa de la Magdalena
- Santa Capèla
- Abadiá de Sant German dels Prats
Musèus[modificar | modificar la font]
- Musèu del Lovre
- Centre Beaubourg (Centre Jòrdi Pompidor)
- Musèu Carnavalet
- Musèu d'Orsay
- Musèu de las Arts e dels Mestièrs
- Musèu Grevin
- Musèu del Cai Branly
Gratacèls[modificar | modificar la font]
- Torre Montparnasse (220 m)
- Torre Copola (187 m)
- Torre Gan (186 m)
- Torre Areva (184 m)
- Torre Societat Generala (167 m)
- Torre EDF (165 m)
- Ostalariá Concòrdia Lafaieta (137 m)
en pregit:
- Torre Farre (300 m) (2009-2012)
- Torre Generali (318 m) (2008-2011)
- Torre T1 (185 m) (2008)
- Torre Granite (184 m) (2008)


text:
Damasan
Damasan (oficialament en francés Damazan) es una comuna occitana, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son : Damazan (par. de ~), en 1274, Damassan, en 1274, Damasan, en 1279, castri Comitalis (consulibus ~), en latin, en 1286-1287, Escobet (parrochia Sancti Petri d'~), en 1286-1287, Damazan en 1290, castri Commitalis, en latin, en 1293, castrum Comitale, Comunitale, Communitale, en latin, en 1307-1317, Damasano (ecclesia Sancta Maria de Castro Comitali alias dicta de ~), en latin, en 1311, Damassan (chasteu comtau sive ~), en 1363, castri comitalis, en latin, en 1363-1370, castrum Comitale, en latin, en 1383, Damazan (loc de ~), en 1401, Damarsan, en 1461, lieu de Damazan, en français, en 1469, Damasaney en 1469 [1]. Damasan pòt venir d'un nom latin d'òme Damatius, dab lo sufixe -anu(m) (Dauzat, J. Astor) : *Damatianum fundum. A costat de Damatius, Bénédicte Boyrie-Fénié prepausa Damas e s'interròga sus l'existéncia de Damatius (citat shens asterisque peus autes toponimistas); foneticament, los dus convenen pr'aquò. Es pas atau per Damasianus (Negre, citat per B. Boyrie-Fénié), que mena a *Damaisan en realitat [2],[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Damasan (caplòc); es adara deu canton de Lavardac.
Demografia[modificar | modificar la font]
- En 1793, la municipalitat compren Cauvèiras, Sent Leugèr e Sent Lèu, comunas dejà independentas en 1800 [4]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 103
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 104
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 237
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=11490


text:
Fòrça centripèta
Lo tèrme fòrça centripèta ("que tend a s'aprochar del centre", en latin) designa una fòrça permetent de mantenir un objècte dins una trajectòria circulara o, mai sovent, elliptica. En efècte, tot objècte descrivent una trajectòria elliptica possèda en coordonadas cilindricas una acceleracion radiala non nulla, nomenada acceleracion centripèta, qu'es dirigida cap al centre de corbadura. D'un punt de vista dinamica, lo Principi Fondamental de la Dinamica (PFD) indica alara la preséncia d'una fòrça radiala dirigida ela tanben cap al centre de corbadura.
Aquela fòrça es al sens de Newton una fòrça vertadièra, que poiriá aver divèrsas originas, per exemple:
- fòrça d'exageracion (movement dels neutrons)
- fòrça de gravitacion (movement de las planetas)
- fòrça de tension (movement circulari d'una massa ligada a un fial tendut que l'autre extremitat es mai sovent fixe (o gaireben))
Sens fòrça centripèta, l'objècte pòt pas tornejar o s'arrèsta de tornejar. Dins l'illustracion del costat, se lo fial se romp, la pelòta s'arrèsta de tornejar e contunha per simple inercia un movement rectilinha, tangent a son anciana trajectòria circulària. Aquel punch de vista es aquel d'un observator situat fòra del dispositiu tornant (coma lo lector que regarda l'esquèma - aquel repari es galilean). Per un observator situat al centre de rotacion e tornejant amb el (lo repari es alara non galilean) l'ejeccion de la pelòta es percebut diferentament, coma l'efècte d'una fòrça dicha fòrça centrifuga (la fòrça centrifuga es dicha fictiva perque interven sonque dins lo repari en rotacion, per interpretar un efècte subjectiu).
Dins un referencial galilean un còrs isolat possèda, s'es en movement, una trajectòria rectilinha uniforma (velocitat constanta). Li far percorrir una trajectòria elliptica torna a lo desviar de contunh, e doncas a li aplicar a tot instant una fòrça dirigida cap al centre de corbadura. Aquela fòrça es alara qualificada de centripèta. Lo caractèr centripèt d'una fòrça es pas intrinsèc, mas li es conferit per son efècte sus la trajectòria de l'objècte. Seriá mai corrècte de parlar de fòrça amb efècte centripèt.
Per construccion, la fòrça centripèta es radiala, dirigida cap al centre de corbadura, e son intensitat es inversament proporcionala al rai de corbadura de la trajectòria du punch d'aplicacion.
Somari
Formula de basa[modificar | modificar la font]
Lo vector velocitat es definit per la velocitat e la direccion del movement. Se la resultanta (es a dire la soma dels vectors) de fòrças aplicadas a un objècte es nula, aquel objècte n'accelèra pas e doncas se desplaça sus une linha drecha a velocitat constanta: lo vector velocitat es constant. Al contrari, un objècte que se desplaça a velocitat constanta e que la trajectòria es un cercle cambia de contunh de direccion de movement. Lo taus de variacion del vector velocitat es alara nomenat acceleracion centripèta.
Aquela acceleracion centripèta depend del rai r del cercle e de la velocitat v de l'objècte. Mai la velocitat es granda, mai l'acceleracion aumenta, tanben mai lo rai es pichon, mai aumenta. De biais mai precís, l'acceleracion centripèta es donat per la formula
ont w = v / r es la velocitat angulara. Lo signe negatiu indica que la direccion d'aquela acceleracion es dirigida cap al centre du cercle, es a dire opausada al vector posicion . (Supausam que l'origina de es plaçada al centre del cercle.) designa lo vector unitari dins la direccion de .
Segon la Segonda lei de Newton, , la fòrça fisica deu èsser aplicada a una massa m per produire une tala acceleracion. La quantitat de fòrça necessària per se desplaçar a la velocitat v sul cercle de rai r es:
l'expression foguèt formulada de diferents biais equivalents. Aquí, es lo vector de velocitat angulària. Aquí encara, lo signe negatiu indica que la direccion es dirigida cap a l'interior cap al centre del cercle e dins la direccion opausada al vector rai . Se la fòrça aplicada es mens fòrta respectivament mai fòrta que , l'objècte s'introduirá cap a l'exterior respectivament l'interior, se desplaçant sus un cercle mai grand, resp. mai pichon.
S'un objècte se desplaça sus un cercle a une velocitat variabla, son acceleracion pòt èsser divisida en doas compausantas: l'acceleracion radiala (l'acceleracion centripèta) que cambia la direccion de la velocitat e una compausanta tangenciala que cambia l'amplitud de la velocitat.
Exemples[modificar | modificar la font]
Per un satellit en orbita a l'entorn d'una planeta, la fòrça centripèta es porgida per l'atraccion gravitacionala entre lo satellit e la planeta e agís en direccion del baricentre dels dos objèctes.
Per un objècte ligat al tèrme d'una còrda e tornejant a l'entorn d'un axe de rotacion vertical, la fòrça centripèta es la compausanta orizontala de la tension de la còrda qu'agís cap al du baricentre entre l'axe de rotacion e l'objècte.
Per un objècte en movement circulari unifòrma, aquela fòrça val . essent la velocitat e , lo rai del cercle.
Exemple numeric[modificar | modificar la font]
Exemple: una pelòta de 1 kg va a 2m·s-1 a una distança de 0,5m du pal central, doncas una fòrça de 8 newtons (0,8 kgf)
ont la conversion en quilogramme-fòrça s'exprimís atal: .
Confusions usualas[modificar | modificar la font]
La fòrça centripèta se deu pas confondre amb la fòrça centrifuga. Aquela darrièra es una fòrça fictiva dicha d'inercia qu'interven se se plaçam dins un referencial en rotacion, per interpretar l'alunhament d'un còrs qu'escapa a aquela rotacion. Per poder utilizar las leis de Newton se cal plaçar dins un referencial non accelerat, dich referencial galilean. Dins un tal referencial las fòrças d'inercias despareisson tot simplament al benefici de las solas fòrças vertadièras (non fictivas).
La fòrça centripèta tampauc se deu pas confondre amb la fòrça centrala. Las fòrças centralas son una classa de fòrças fisicas entre dos objèctes que seguisson doas condicions:
- la magnitud despend sonque de la distança entre los dos objèctes
- la direccion punta le long de la linha ligant los centres d'ambedos.
Per exemple, la fòrça gravitacionala entre doas massas o la fòrça electroestatica entre doas cargas electricas son de fòrças centralas. La fòrça centripèta manten un objècte en movement circulari es sovent una fòrça centrala, mas es pas la sola.
Derivacion geometrica[modificar | modificar la font]
Lo cercle d'esquèrra mòstra un objècte se desplaçant sus un cercle a velocitat constanta a quatre instants diferents sur l'orbita. Son vector posicion es e son vector velocitat .
Lo vector velocitat es totjorn perpendicular al vector posicion (perque es torjorn tangent al cercle); atal, coma se desplaça en cercle, fach lo meteis. Lo movement circulari de la velocitat es indicat sul dessenh de drecha, amb lo movement de l'acceleracion . La velocitat es lo taus de variacion de la posicion, l'acceleracion es lo taus de variacion de la velocitat.
Coma los vectors posicion e velocitat se desplaçan ensemble, tornejan a l'entorn de lors cercles respectius a un meteis instant T. Aquel temps es la distança percorrida divisada per la velocitat:
e per analogia,
Egalant aquelas doas equacions e resolvent per , obtenèm:
la comparason dels dos cercles indica que l'acceleracion punta cap al centre del cercle R. Per exemple, a un instant donat, lo vector posicion punta cap a 12 oras, lo vector velocitat punta cap a 9 oras que (regardant sul cercle de drecha) a un vector d'acceleracion puntant cap a 6 oras. Atal lo vector acceleracion es opausat al vector posicion e punta en direccion del centre del cercle.
Derivacion per l'analisi[modificar | modificar la font]
Una autra estrategia de derivacion es d'utilizar un sistèma de coordonadas polaras, supausant que lo rai demòra constant, e de derivar dos còps.
Siá lo vector descrivant la posicion d'una massa a un instant t. Coma supausam que lo movement es circular unifòrme, avèm ont r es constant (rai del cercle) e es lo vector unitari puntant dempuèi l'origina cap a la massa. La direccion es descricha per θ, angle entre l'axe de las abscissas (x) e le vector unitari, mesurat dins le sens trigonometric (sens contrari al las agulhas d'un relòtge). Exprimit dins lo sistèma de las coordonadas cartesianas en utilizant los vectors unitaris (axe de las abscissas, x) e (axe de las ordonadas, y), avèm
Nota: Al contrari dels vectors unitats cartesians, que son constants, la direccion del vector unitat en coordonadas polaras depend de l'angle θ, e doncas las seunas derivadas dependan del temps.
En desribant per obtenir lo vectpr velocitat:
ont w es la velocitat angular dθ/dt, e es lo vector unitari qu'es perpendicular a e que punta cap a de θ aumentant. En coordonadas cartesianas, avèm .
Aquel resultat indica que lo vector velocitat es dirigit a l'entorn del cercle e en tornant derivar obtenèm l'acceleracion
E Atal, la compausanta radiala de l'acceleracion es:
- aR = −w2r


text:
Letra d’informacion nº 26 - Setembre/octobre de 2013
Aquesta letra presenta los darrièrs articles pareguts sul site internet de l’IEO. S’i apondon las nòvas ligadas a la lenga occitana e a la vida federativa de l’IEO. Bona lectura a totes!
Lo n°145 de la revista Anem Occitans es sortit !
Dins aqueste numerò, un dorsièr sus la television en occitan, de ressons de l’estiu e d’autras informacions a prepaus de las accions de l’IEO. Per legir l’ensenhador de la revista picatz aquí.
Lo n°144 de la revista Anem Occitans es disponible en linha ! Anem Occitans nº 143 disponible en linha A la fin d’aqueste article, podètz legir aquela edicion en linha e la descargar tanben.
Rapòrt consolidat "Alfonsi" au parlament europèu Rapòrt sus las lengas europèas miaçadas de desapareishuda e la diversitat lingüistica en çò de l’Union europèa. Per ne saber mai, clicatz aicí
Vòte deu parlament europèu entà las lengas en dangièr. Comunicat d’Eblul-França, en seguida de la votacion importanta deus deputast europèus en favor de las lengas en dangièr, l’arrefús de la diversitat linguistica ne se pòt pas mei acceptar ! Mai de detalhs dins l’articlòt aquí.
Formacions PARLESC a Tolosa, Capberton e Besièrs a la davalada de 2013 PARLESC organiza de formacions dobèrtas als ensenhaires per adultes (e als aprenents que se pausan la question de balhar, deman, un cors d’occitan).D’unes formacions son encara dubèrtas a l’inscripcion.
Un collòqui a Albi per l’avenidor de l’occitan Lo dissabte 19 d’octobre, dins l’encastre del Festenal Occitania, un collòqui a prepaus de la lenga occitana serà organizat a Albi. S’i parlarà de l’avenidor de la lenga occitana pel biais de la transmission familhala, de las ajudas balhadas pels poders publics e tot aquò jos l’agach d’Eric Forgues, Director de l’Institut Canadian de Recèrca de las Minoritats Lingüisticas, ICRM. Per legir l’article, picatz aquí.
Un collòqui en Provença sus l’avenidor de l’occitan L’IEO Provença-Aups-Còsta d’Azur, compausanta de la Coordinacion Anem Òc Provença, vos convida a participar al collòqui : « Quel avenir pour la langue d’oc, l’occitan en Provence-Alpes-Côte d’Azur ? » lo 30 de novembre a Marselha. Mai d’entresenhas aquí.
Selon la loi 78-17 du 6 janvier 1978, vous disposez d’un droit d’accès, de rectification et de suppression des données vous concernant, qui sont détenues par l’Institut d’Etude occitanes et ne sont ni vendues ni données à des tiers. Pour l’exercer, écrivez à l’adresse suivante : comunicacion@ieo-oc.org


text:
Paradòxa de Fermi
La paradòxa de Fermi es una paradòxa de fisica que fa emergir la contradiccion entre la possibilitat qu'agan aparegut un grand nombre de civilizacions tecnologicament avançadas dins l'univèrs e lo fach constatat que sonque coneissèm la civilizacion de la Tèrra.
L'edat de l'univèrs e lo grand nombre d'estelas sonque dins la galaxia nòstra, combinat amb l'equacion de Drake per estimar lo nombre de civilizacions extraterrèstras amb que eventualament nos poirem metre en contacte, semblan d'implicar que la vida extraterrèstra intelligenta seriá pas estada fòrça rara. Alara, s'existisson un grand nombre de civilizacions extraterrèstras, perqué n'avèm pas cap de pròva, amb las sondas, las naus espacialas o las transmissions de ràdio? Lo fisician Enrico Fermi se demandava «Ont son, doncas?». La paradòxa se pòt formular mai precisament atal:
- « La cresença que l'univèrs conten fòrça civilizacions tecnologicament avançadas, combinada amb la nòstra manca de pròvas eissida de l'observacion per piejar aquela idèa, es inconsistent. O ben la premissa es incorrecta (e, alara, la vida intelligenta es fòrça mai rara que o cresèm) o ben las observacions actualas son incomplètas (simplement encara los avèm pas detectats) o ben los nòstres metòdes de recèrca son incorrèctes (cercam pas amb los indicadors corrèctes). »
Aqueles que creson que la manca d'una pròva clara es un argument conclusiu per la non existéncia de civilizacions extraterrèstras avançadas a una distància de la Tèrra que permet la comunicacion, se referisson a aquela manca de pròva coma lo principi de Fermi. Sociologicament es interessant de soslinhar que la formulacion de la paradòxa emergiguèt dins una epòca que Fermi trabalhava sul Projècte Manhattan, que sa finalitat èra lo desvolopament de la bomba atomica. La responsa de Fermi a la paradòxa es que tota civilizacion avançada desvolopa, amb la seuna tecnologia, lo potencial de s'exterminar ela meteissa, alara considerava que veniá dins l'actualitat a son epòca. Lo fach se tròba pas d'autras civilizacions extraterrèstras implicava per el un destin tragic per l'umanitat.


text:
Rei Rainier
Lo Rei Rainier o Rainier lo Bòn (var. non locala: Rainièr/Rainèir/Rainèr), sonat pus formalament Rainier I de Provença o Rainier I de Nàpols, Anjau, Sicília e Provença (nascut en 1409 a Angieus - mòrt lo 10 de julhet de 1480 as Ais de Provença), foguèt lo darrier còmte important de Provença (1434-1480) avans l'annexion francesa de 1481 e es restat dins la memòria collectiva coma un dei pus grands senhors medievaus d'Occitània.
Exactament, renhèt pas sonque en Provença. Foguèt senhor puei còmte de Guisa (1417-1425), duc de Bar (1430-1480) de fach tre 1420, duc de Lorena (1431-1453), rei de Nàpols e Sicília (1435-1442), duc d'Anjau (1434-1480), còmte de Provença e de Forcauquier (1434-1480), e rei titular (teoric) de Jerusalèm (1435-1480) e d'Aragon (1466-1480). Teniá son títol de "rei" gràcias au reiaume de Nàpols.
Durant la Guèrra de Cent Ans, sostenguèt Carles VII de França contra leis Anglés. (Carles VII esposèt sa sòrre Maria). Fidèu entre lei fidèus, assistiguèt au sacrament de Rems en 1429. Amic de totjorn dau rei e òme de fisança, contribuiguèt a l'arrèst dei luchas francoanglesas en jogant un ròtle actiu dins lei negociacions de Tors. Maridèt sa filha Margarida d'Anjau a Enric VI d'Anglatèrra en 1445.
Consacrèt son temps a l'administracion e au desvolopament d'Anjau, de Lorena e de Provença. Faguèt prosperar ansin lei vilas d'Angieus, Ais de Provença, Avinhon e Tarascon. Enriquiguèt son castèu dei Ponts de Cé e mai son capmàs de Chanzé, totei dos situats en Anjau.
As Ais de Provença e a Angieus, entretenguèt una cort literària e sabenta e desdenhèt pas eu mesme de compausar d'òbras (Traité de la forme et devis comme on fait les tournois, 1451-1452 ; le Livre du cœur d'amour épris, 1457). Foguèt especialament lo protector en Avinhon dau pintor Nicolau Froment. Comandèt vèrs 1460-1470 l'òbra Le Mystère des Actes des Apôtres a Simon Greban, canonge dau Mans e a son fraire Arnoul Greban, dramaturg francés.
Rainer I moriguèt as Ais de Provença lo 10 de julhet de 1480. Lei Provençaus vouguèron gardar la despuelha dau Bòn Rei Rainier dins sei tèrras provençalas, mai leis Anjavins o entendián pas ansin. Aquelei darriers endreicèron, de nuech, la fugida dau defunt en lo botant dins una piparda. Un còp botat sus una embarcacion, s'alunhèt sus Ròse. Lo còrs dau Rei Rainier arribèt en Anjau e foguèt enterrat amb onor dins la catedrala d'Angieus.
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Istòria/Articles ligats
- Dinastia dels Valés
- Monarca de l'Edat Mejana
- Rei de Nàpols
- Duc d'Anjau
- Duc de Lorena
- Duc de Bar
- Còmte de Provença
- Comte de Guisa
- Par de França
- Istòria de Sicília
- Personalitat provençala
- Personalitat francesa de la guèrra de Cent Ans
- Personalitat militara de la guèrra de Cent Ans
- Comte de l'Edat Mejana
- Duc de l'Edat Mejana
- Joana d'Arc
- Anjau
- Naissença en 1409
- Naissença a Angieus
- Decès en 1480


text:
Lo Marnhès
Lo Marnhès[1],[2],[3] (oficialament en francés Le Margnès) es una anciana comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Es una comuna delegada de la comuna novèla de Font-riu (grafia fonologica), dempuèi lo 1èr de genièr 2016.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Les Noms de Lieux du Tarn, d'Ernèst Negre, tracta pas del Marnhès [4].
En general, los noms amb article son del segond millenari. Aicí, i a pas de certitud : la necessitat de destriar lo Marnhès d'Angles e lo Marnhès de Braçac es dejà una rason de metre l'article.
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1789 : comunautat del Marnhès d'Angles, senescalciá de Carcassona, diocèsi de Sant Ponç; comunautat del Marnhès de Braçac, senescalciá de Castras, diocèsi de Castras. La parroquia del Marnhès d'Angles es Santa Magdalena de la Granja.
- 1790 : comuna del Marnhès d'Angles, canton d'Angles, districte de Sant Ponç; comuna del Marnhès de Braçac, canton de Braçac, districte de La Cauna.
- An V : lo Marnhès d'Angles passa al departament de Tarn. Lo canton d'Angles (que passa a Tarn) es escambiat per lo canton de Sant Gervais (que passa a l'Erau). Doncas lo Marnhès d'Angles passa al departament de Tarn.
- An X : comuna del Marnhès d'Angles, canton d'Angles, arrondiment de Castras; comuna del Marnhès de Braçac, canton de Braçac, arrondiment de Castras.
- Lei del 17 de junh 1846 : fusion de las comunas del Marnhès d'Angles e del Marnhès de Braçac. L'ensemble de la comuna es del canton de Braçac [5].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia Lo Marnhès de Braçac, puèi Lo Marnhès (fusion de las doás comunas)[modificar | modificar la font]
- 2013 : 47 abitants (2,6 ab/km²)
Demografia Lo Marnhès d'Angles, puèi Lo Marnhès (fusion de las doás comunas)[modificar | modificar la font]
- 2013 : 47 abitants
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Ernest Nègre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4na edicion, ed. Vent Terral, Energues, 81350 Andouque
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=19152


text:
Juranson (vin)
Lo juranson qu'ei un vin blanc de Bearn. Qu'ei produsit dab los arrasims petit e gran manseng sus un terrador a l'entorn de las vilas de Juranson mes mei que mei de Monenh.
Lo juranson que pòt estar doç (lo génser dan un haut grad d'alcòl) o sec. Los doç los génsers que son hèits dab los arrasims de las vrènhas tardivas (mei sucrat e d'un grad d'alcòl enqüera superior).
Lo rei de Navarra Enric de Labrit que bategè lo son hilh (futur Noste Enric, III de Navarra e IV de França) en lo bèth fretar los pòts dab alh e juranson, en tot inaugurar atau lo batejament bearnés.
Trucat per la filloxèra au sègle XIX que's tornore quilhar au sègle XX.


text:
Sant Julian e Chaptuèlh
Sant Julian e Chaptuelh[1] (oficialament en francés Saint-Julien-Chapteuil) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es una comuna de mièja montanha, sul territòri de la quala se quilhan mai de sucs que despassan los 1000 mètres e apertenon au massís dau Maigau :
- au nòrd : lo mont Chanis (naut. 1 231 m), lo mont Roge (1 159 m), la Pèira de Bard (1 200 m), lo suc de la Faia (1 106 m) ;
- A l'èst : Monier (1 407 m, ponch culminant de la comuna), que sos pendís nòrd, oèst e sud apertenon a la comuna ;
- Au sud : la Tartuga (1 327 m) e lo Montcharret (1 199 m), que sos pendís nòrd se situan dins la comuna ;
- Au centre, a 1 km aperaquí dau borg de Sant Julian, s'enauça lo suc de Chaptuèlh (1 031 m), considerabla per las siás orgas basalticas, e portaire d'un torn arroïnada.
Lo suc de Monac, que sembla ligat visualament, al borg de Sant Julian, es situat en realitat dins la comuna vesina de Sant Pèire d'Ainac.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans, IEO.


text:
Poilausic
Poilausic[1] (oficialament en francés Puylausic) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region d'Occitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dens lo Comenge en Savés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa parroquiau, especimen interessant de l'arquitectura rurau, mes damb aparelh amagat peu son crespit ; crotz de procession d'argent sus arma de husta fin deu sègle XVIII, depausada au tresaur de Lombèrs.


text:
Era dimenjada passada se celebrèc ena estacion d’esquí d’Espot era 2au Fasa dera Copa Espanha U16 amassa damb eth Gran Prèmi Espot Esquí.
Ana Iriondo, deth club aranés CEVA, artenhec era prumèra posicion en un des dus Supèr Gigants disputadi eth diuendres, ath temps qu’eth sòn companh d’equip, er aranés Marc Montes, demorèc 7au ena Copa Espanha e 3au ena Liga Catalana.
Es pròves se disputèren en ues condicions complicades de visibilitat e en ues pistes exigentes, era quau causa obliguèc as corredors a un naut nivèu d’esquí.


text:
L’espèr que la creissença del nivèl de dioxid de carbòni en la Tèrra seriá chuclat per las plantas e que, a mai, seriá bon per elas e la planeta, poiriá èsser pas vertadièr. Un estudi fach pendent mai de 20 ans demostrèt que la creissença de las plantas s’arrèsta als 12 ans amb mai CO2 e que solament beneficia …l’èrba.
L’estudi es estat fach amb mai de 88 grops desparièrs de plantas e d’èrba. La creissença de las plantas comencèt lèu en tot recebre mai CO2 mas après 12 annadas la creissença s’arrestèt. E solament contunhèt de créisser l’èrba. Es çò que demòstra l’estudi, ara publicat al numeric Science. Se se pòt confirmar aquesta ipotèsi, la creissença de la majoritat de plantas de la planeta demorariá en dangièr maugrat la creissença dels nivèls de dioxid de carbòni en tota la Tèrra. Aquò perque après d’annadas amb mai CO2 nonmàs beneficiariá… l’èrba.
Una ipotèsi que cal confirmar
“Cal una major seguretat sus cossí los ecosistèmas reaccionan amb la creissença del CO2 en lo futur – çò diguèt l’ecològ Peter Reich, de l’Universitat de Minnesota en Saint Paul -. Uèi las plantas chuclan fins una tresena part del dioxid de carbòni que los umans provòcan. Mas açò poiriá èsser una inquietud dins lo futur mai pròche”.
Aquò es atal pr’amor que las plantas an desparièrs biais de far la fotosintèsi. 97% d’aquelas e tanplan los arbres utilizan un metòde apelat CO3. Las autras emplegan lo metòde C4. E l’èrba es dins aqueste grop. Las qu’utilizan lo metòde C3 creisson mai lèu en tot chuclar mai CO2 de l’atmosfèra. Mai lèu que non las plantas qu’an lo metòde C4. Aquò seriá vertat solament pendent los primièrs 12 ans. Puèi la creissença càmbia de grop. E solament creis l’èrba.
Segon los cercaires qu’an fach l’estudi las plantas e l’èrba amb lo metòde de fotosintèsi nomentat C4, emplegan lo dioxid de carbòni melhor e non an pas tanta fam per aquel. Pendent las primièras annadas gaireben chuclan pas de CO2.
L’estudi demostrèt que, en tot donar mai de CO2 (50% pus qu’en condicions normalas e atanben 200% mai qu’en epòcas preindustrialas) las plantas creisson mai – fins 20% mai-. Mas après aquel temps las plantas cresquèron solament 2% mai e l’èrba cresquèt 24% mai.
“Foguèri pas estonat per la resulta de l’estudi – çò diguèt l’ecològ Rich Norby, del Laboratòri Nacional Oak Ridge de Tennessee-. La fertilitat del sòl tanplan afècta cossí las plantas chuclan dioxid de carbòni pendent d’annadas. Pasmens amb mens de nitrogèn las plantas chuclan mai CO2 per créisser. L’èrba a de besonh mens nitrogèn e pr’aquò chucla mens CO2 al principi.
Reich afirmèt qu’entre 30-40% de tota la Tèrra es cobèrta per d’èrba. E que cal poder conéisser cossí chuclan lo dioxid de carbòni las plantas. Se l’estudi pòt èsser general l’èrba chucla pus CO2 que las plantas e calriá donar mens nitrogèn a las colhitas. Segon aquel cercaire doncas, nonmàs atal se poiriá saber cossí pòt ajudar l’èrba – e pas las plantas – l’umanitat. “Sèm pas tan segurs, ara que las plantas salvaràn los ecosistèmas de la planeta – çò diguèt preocupat”.
La Redaccion


text:
Parpalhon que corre d’aicí e d’ailà, Jaufré Dargent èra en cèrca de la bòna lutz e dau bòn quadratge au concèrt qu’acampava Moussu T
., Lou Seriol
e Doctors de Trobar
, dissabte 5 d’abriu ai Dòcks de Marselha.
Camèra o cellula en man, assajava de captar au mielhs çò que se debanava sus la scèna.
A creissut, l’adolescent que veniá, totjorn risolent darrier son faudau blanc, vos donar lo badat
ai cosinas de l’Escòla Occitana d’Estiu en Provença.
S’es aquí que comencèt sa notorietat dins lo mitan occitanista, es amb son gaubi de videasta qu’espèra de se far conéisser ara.
Jaufré a acabat seis estudis de cinèma a Montpelhier, e amb un amic, Tristan Cordeboeuf, ven de crear Soleu Production, a Ròcavaira (13).


text:
Lou martegue vai s’endeveni quatre jour durant la grando capitalo dis pais de lengo d’o. De fèt, lou Felibrige, que dou daut de si cènt dinquanto an d’eisistènci, countùnio fidelamen sa missioun de mantenement e d’enançamen, a chausi aquest an la Veniso prouvençalo -coume l’apelavon antan- pèr ié teni soun Coungrès, di de la Santo-Estello. Un coungrès qu’aura coume li precedènt pèr voucacioun de recampa touti aquéli de la necessita que i’a pèr un pople de counserva soun identita pèr mies s’enracina dins soun presènt à travès aquéli valour proumiero que soun la lengo e la culturo. Mai u coungrès qu’aura tambèn pèr voucacioun de moustra à bèus ieu vesènt que de counserva sa lengo aco emplico nulamen lou replegadis mai à l’enverso la recouneissènço de l’autre à travès si semblanço emai si dissemblanço e qu’aqui tout lou mounde a ’n role à jouga quand vesèn coume se traduson li menaço d’entegrisme dins nosto soucieta. Es bèn aquelo pensado en mouvament - d’un mouvamen que vai de l’idioumatique à l’universau- que sara au cèntre d’aquéli fèsto à travès li noumbrousi manifestacioun que nous soun ouferto pèr la Capouliero e la vilo dou Martegue que saludan de tout cor emé li Martigau e li Martegalo en ié disènt noste gramaci pèr soun acuiènço que n’aura rèn, cresès-me, d’un faus-semblant !
Pèire Fabre
Capoulié dou Félibrige


text:
Reservar una sala de trabalh
Dins lo quadre de sas missions, lo CIRDÒC propausa un servici d’acuèlh, d’orientacion, d’accès a de ressorsas e equipaments per totes los publics dins l’amira de promòure las practicas culturalas, l’autoformacion, lo desvolopament de projèctes professionals o associatius o encara la difusion dels sabers.
Entre aqueles equipaments, doas salas son disponiblas a la reservacion al CIRDÒC- Mediatèca occitana (1 bis boulevard Du Guesclin, Béziers) :
– la sala Lafont (max. 80 pers.)
– l’Entresòl (max. 20 pers.)
Per reservar una sala, mercés d’emplenar lo formulari çai-jos e de l’adreiçar per corrièr, mèl o transmés sus plaça al secretariat de l’establiment. Una responsa sus la disponibilitat de las salas e dels equipaments demandats vos serà donada al mai lèu.


text:
-27
Aquesta pagina concernís l'an -27 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En genier, s'organizèt una mesa en scena per legitimar lei poders importants obtenguts dempuei 31 avC per August. D'efèct, lo 13, decidèt de tornar fisar sei poders au Senat e ais institucions republicanas romanas. Pasmens, lei senators refusèron e, au contrari, donèron de poders e d'onors suplementaris. Aquò marquèt la fondacion de l'Empèri Roman. Au nivèu administratiu, adopcion d'una reforma importanta ambé la creacion dei províncias imperialas, dirigidas per l'emperaire, e dei províncias senatorialas, dirigidas per lo Senat roman.


text:
Baish Ador
Lo Baish Ador (var. non locau Bas Ador) qu'ei un parçan d'Occitània situat en Gasconha segon las dadas scientificas de la lingüistica (totun, qu'ei tanben un territòri reïvindicat peus militants basquistas coma part deu Bascoat)[1]. Que's situa dens lo sud-oèst de Gasconha, au hons deu golf de Gasconha, on l'arriu d'Ador e's geta dens lo peugue.
Las soas vilas principaus que son Baiona, Anglet e Biàrritz: que fòrman la conurbacion aperada BAB [ˈbap], (comunautat d'aglomeracion Baiona-Anglet-Biàrritz), qui a 112 026 abitants (2006) e qui aucupa la màger part deu Baish Ador.
Lo Baish Ador que hè part de la província istorica de Labord e deu departament deus Pirenèus Atlantics (region d'Aquitània).
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga tradicionau deu Baish Ador qu'ei l'occitan (gascon), segon las enquèstas filologicas deus sègles XIX e XX (vejatz en particular l'Atlas linguistique de la Gascogne), mes que i a ua hòrta preséncia deu basco deguda a ua immigracion rurau recenta de l'arrèrpaís bascofòne. En tot cap la lenga dominanta qu'i ei lo francés dempuish lo sègle XX. Los movements culturaus locaus que reïvindican l'occitan e lo basco e qu'an obtengut ua senhalizacion trilingua en francés, en basco e en occitan.
Los movements occitanistas que reïvindican lo Baish Ador com ua part d'Occitània, çò que hè en particular l'associacion culturau locau Ací Gasconha. Los movements basquistas que'u reïvindican com ua part deu Bascoat.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dens la classificacion deus parçans de Frederic Zégierman, lo Baish Ador qu'ei integrat dens lo parçan deu Bascoat Nòrd.


text:
Lo chasteu daus Ducs de Bretanha, au centre de Nantas, representa bien enquera l’ideia de poder que quilhs sobeirans mai o mens independents aviá e agueren pendent mai d’una espòca, e tanben la plaça estrategica de la vila. Lo chasteu mai vielh a laissat un tor naura, romana, dau segle 13, e tot lo demai venguet apres.
Lo chasteu chabet jamai d’evoluar, mas quo es principalament au segle 15, emb Frances II, LO darrier Duc de Bretanha, puei emb sa filha Anna de Bretanha, que coneguet sas modificacions las mai importantas, emb l’apondon de dependencias, d’un « Grand Governament », seguit d’un « Pitit Governament » per lotjar lo Rei de França apres lo restachament, istòria que puescha susvelhar sos noveus vassaus…
Los bastiments, impausants, son bien renforçats e logeren de las peças d’artilhariá, per contrar las menaças de las guerras de religion mas tanben per assegurar la man dau rei sus la Bretanha e quel endrech simbolic, coma un acte de comunicacion.
Lo chasteu demoret chasteu jusinca bien apres lo passatge de l’Enric IV, que l’i venguet durmir per signar l’Edit de Nantas, puei venguet caserna, mai preison, çò que li faguet pas tròp de bien : en 1800, de la podra e de l’artilhariá entrepausada dins una vielha tor peten e empòrten dins l’afar tot un mur, daus sodards, e, drama, las archivas…
Architecturalament, lo chasteu traís a l’encòp sa vocacion defensiva emb sas tors, son chamin de ronda, sas cortinas, mas tanben son costat residenciau, emb de las grandas fenestras, de las decoracions muralas e un grand rafinament generau, raportat de l’Italia de la Renaissença.
Lo chasteu es aurá un Museu, complet e riche, sus l’istòria de Nantas e de la Bretanha, que tracta tant de las guerras de successions e dau destachament a la França que de la vocacion maritima de la vila, sens res taiser, e au contrari, dau passat negrier. Un gròs trabalh i es fach tanben sus l’istòria recenta, la Seconda Guerra Mondiala e las industrias, notadament aquela, vesina, de Lefèvre-Utile.
Darrier simbeu fòrt : lo cur d’Anna de Bretanha i es conservat.


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Perqué soi totjorn lo darrièr a descobrir de causas ? E òc, m’arriba de passar a costat de jòcs, emai siaguèsson considerats coma de caps d’òbra. Prenetz The Last of Us d’exemple, m’aurà calgut esperar una version remasterizada per botar la man dessús e jogar a una òbra que tot lo monde coneissiá ja ! Es aital, que volètz.
The Last of Us, es « lo darrièr de nosautres ». Tre lo títol, l’estudiò Naughty Dog pausa l’ambient : vos caldrà subreviure. Joel, lo eròi, a un trentenat d’annadas quora una malautiá misteriosa se declara de pel monde, lo cordyceps, una mena de campairòl parasit que pren normalament lo contròtle del còrps dels insèctes mas que mutèt, per una rason desconeguda, e s’espandiguèt a l’òme. Es un primièr aspècte interessant del jòc, que cèrca pas, al contrari de la mòda, a nos far esbolhar de zòmbis sens jamai donar d’explicacion sufisentament racionala a lor aparicion. Non, aquí i a una cèrta credibilitat tota scientifica a l’aparicion e l’evolucion de la pandemia, quitament se, coma los personatges principals son pas omniscients, saurem pas tot. Lo jòc es fach justament per nos suggerir la fragilitat e la solesa de l’òme dins un environament qu’a quitat d’èsser natural per sa fauta, al moment que la natura tòrna prene sos dreches del biais lo mai violent que siá.
Trobam aital una justificacion al pòst-apocaliptisme, lo fach de mostrar un personatge sol dins una vila bèla, Boston, completament roinada e devastada, amb de grans immòbles que menaçan de s’afondrar e repausan los uns sus los autres coma de freulas cartas d’un castèl pauc assegurat, contribuís al costat malenconic e quitament nihilista del jòc, ont la sola mira, la subrevida, ne ven un ideal un pauc fosc.
Per atissar un pauc l’instinct de mòrt de Joel, que viu dempuèi vint ans al mitan dels infectats e de militars sens jamai saber lo qual es lo mai « uman » dels dos, trobarà a son costat Ellie, una filha de 14 ans que doncas coneguèt totjorn lo monde dins aqueste marrit estat. Ellie es resistenta, risolièra, charraira, autonòma, amb un caractèr afirmat, e vendrà lèu la rason de viure o de subreviure de Joel, en li fasent irremediablament pensar a sa drolleta a el, mòrta a la debuta de l’epidèmia.
Es aqueste duò un pauc contra-natura, entre lo vièlh traficaire usat e una jovenòta plena d’energia, que fa la sal de l’aventura, un road-movie garrelejant entre banlègas residencialas tornadas al verdejament e paisatges naturals impausants ont la man de l’òme sembla jamai aver botat lo pè. Sèm pauc de causas, aquí l’idèia, lo messatge, e n’anam cagar, anam dever se batre per avançar, contra los infectats e totas las fasas de l’evolucion lenta de la malautiá, contra los òmes, de militars e de pilhards a las motivacions pauc avoablas, caldrà comptar sas municions e pas sus grand-monde. Se la vida èra dura, la subrevida l’es encara mai, e daissa un gost amar al jogaire, a mesura que vei los personatges perdre de tròces d’arma en avançant…
Sus aquò vos daissi, me cal anar bricolejar un quicòm amb una bata de baseball, una cadena e de clavèls rovilhats, una de las possibilitats del jòc, per anar petar lor morre de caulet-flòri a aquestas infeccions d’infectats.


text:
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 1 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 10 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 11 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 12 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 14 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 2 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 20 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 28 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 29 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 3 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 33 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 34 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 36 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 4 w
- monastère de la Verne-Collobrières-Var France 41 w


text:
Chloé Dedieu, lo besonh de transmetre
Es primordial. Per aquela musiciana comengesa (nasquèt en 1983 dins lo país de Sent Gaudenç) lo partatge e la transmission son doas valors essencialas.
Tot son viscut personal o professional s’articula a l’entorn d’aqueles dos pilars. Per l’acordeonista e cantaira Chloé Dedieu, la musica es totjorn estada presenta, de faiçon dirècta o intuitiva e aquò a començat pro d’ora. Se soven de son paire meloman que colleccionava los instruments de musica a l’ostal. Enfant, ensagèt lo pianò, la clarineta, lo saxofòn, la guitarra o encara la flaüta. « M’amusavi sens aprigondir, çò nos a explicat, puèi al cap d’un moment mos parents m’an marcat a l’escòla de musica ».
- Publicat dens Portraits