c: text/html

text:
Technicolor
Lo technicolor es una seria de processes de filmes en color lançats per la Technicolor Motion Picture Corporation, fondada per Herbert T. Kalmus, Daniel F. Comstock e W. B. Westcott en 1915.
Somari
Lo technicolor bicròm[modificar | modificar la font]
Dins un primièr temps, lo procés emplegat consistís dins una sintèsi additiva bicroma (projeccion amb doble objectiu de filmes amb filtres de colors). L'unic filme realizat mejans aquel procés sortiguèt en 1917: s’agís d’un cort metratge, The Gulf Between. Aquel procés se trapèt pauc practic, e Herbert Kalmus presentèt un nòu procés al començament de 1920, qu'es una sintèsi sostractiva: son empegats dos positius que foguèron de per abans virats en color (roga e verd). Per balhar dos fons per far un filme que mostrariá la capitada del procés, Kalmus contactèt George Eastman, lo fondator de Kodak, que se declarèt pas interessat. Fin finala foguèt Bon-Ami, une marca de detergent, e lo productor Joseph M. Schenck que li permetèron de realizar lo procés del technicolor bicròm. Lo filme, The Toll of the Sea, sortiguèt en 1922, realizat per Chester M. Franklin. D’autres filmes utilizèron aquel procés pendent los ans 1920: que Wanderer of the Wasteland d'Irvin Willat, The Ten Commandments (1923) e The King of Kings (1927) de Cecil B. DeMille, o encara The Phantom of the Opera (Rupert Julian, 1925), aqueles tres darriers filmes n'utilisan lo procés technicolor per qualques sequéncias.
Filmar en technicolor demorava fòrça costós. Kalmus decidiguèt d’emplegar una vedeta hollywoodiana per far mai visibile son procés: l’actor Douglas Fairbanks investiguèt alara un milion de dollars per que siá realizat The Black Pirate, en 1926 ; mas las projeccions d'aquel filme, alara que fòrça plan acculhit per la critica, faguèt problèma: lo filme, compausat de dos positius empegats l’un amb l’autre, es tròp espeça e se damatja lèu. Lo procés technicolor foguèt melhorat, ambedos positius tintats qu'èran tirats sus un sol positu final: es lo tiratge per imbibicion, utilizat a partir de 1929. Un dels filmes mai coneguts avent utilizat lo procés bichròm es Mystery of the Wax Museum, réealizat per Michael Curtiz en 1933. Malgrat l'avançada, las recètas de technicolor mervavan.
Lo technicolor tricròm[modificar | modificar la font]
Herbert Kalmus metèt al punt en 1932 la camèra que permet de filmar tot en colors: la camèra de Technicolor tricròm. Es la tecnica del technicolor classic, que se fa referéncia ara per parlar de l'edat d’aur del technicolor. Gerís tres negatius blanc e negre a l'encòp, entraïnats en sincronisme perfach, l’un essent sensible al roge, l’autre al verd e lo darrièr al blau. Lo procés demandava fòrça suenh al tiratge final, per que los tres imatges se superpausan exactament sus la copia. Los studios demorèron apaurats per la manca de succés e de la qualitat imparfacha dels precedents proceses. Foguèt a Walt Disney que Kalmus prepausèt son invencion; Disney aviá estat gaire interessat pels proceses bicromics, mas aguèt l’intuicion que la nòva version despassará en qualitat tot çò que s'èra fach de per abans[1].
Lo primièr filme utilizant lo technicolor tricròm foguèt un filme d’animacion, Flowers and Trees (1932), eissit de las Silly Symphonies, laboratòri d’expérimentacion pel futur primièr long metratge de Walt Disney, Snow White and the Seven Dwarfs (1937). E mai, Disney signèt amb Kalmus per una exclusivitat de cinc ans. Mas amb la pression dels autres studios la durada foguèt mermada a un an[2]. Foguèt en 1934 que sortiguèt lo primièr cort metratge amb presas de vista reala en technicolor tricròm, financiat per Kalmus: La Cucaracha, amb entre autres la jova Judy Garland.
Lo primièr long metratge en presas de vista realas foguèt Becky Sharp (1935), realizat per Rouben Mamoulian. Malgrat lo caractèr davancièr de l’entrepresa, lo filme aguèt pas de succés esperat: en efècte, al contrari del filme d’animacion, fòça pensavan encora que lo technicolor donava a la presa de vista reala una manca de natural, a causa de colors tròp saturadas. Aquela reaccion foguèt sonque temporária, e los sucesses venguèron: Snow White and the Seven Dwarfs (1937), A star is born (1937), The Adventures of Robin Hood (1938), The Wizard of Oz (1939), Gone with the Wind (1939), Fantasia (1940), eca. La tecnica del technicolor venguèt pendent la guèrra marca de qualitat. E d'actriças foguèron reveladas per las colors treselusentas del technicolor, coma Lucille Ball, Betty Grable o Maureen O'Hara. Universal creèt una vertadièra vedeta amb lo technicolor: María Montez, que dins los ans 40 joguèt dins fòça filmes en color.
D'autres processes de filmes en colors èran en concuréncia amb lo technicolor, coma l'Eastmancolor de Kodak o l'Agfacolor, sens jamai capitar a la meteissa renomada.
L'abans darrièr filme en technicolor tricròm es Foxfire, avec Jane Russell, sortit en 1955. Aprèp, encara de filmes èran mancionat « Color by Technicolor ». Designa pas mai lo procés technicolor (filmat amb una camèra especifica), mai que lo filme èra tractat dins los laboratòris Technicolor[3]. La mancion « Color by Technicolor » es alara equivalenta a « Color by Deluxe », « Color by Warnercolor » o « Color by Metrocolor »: designa lo laboratòri de tractament.
Lo darrièr filme qu'utilizèt una camèra Technicolor es Suspiria de Dario Argento en 1977. Lo realzator utilizèt lo procés abandonat fa 20 ans per poder jogar amb las colors de qualques scenas: levèt en totalitat lo blau per donar de tons vius roges e jaunes.
Herbert Kalmus foguèt primat d'un Oscar especial en 1939 per sa contribucion a la color.
Technicolor Motion Picture Corporation[modificar | modificar la font]
Technicolor Motion Picture Corporation, es l'entrepresa estatsuniana fondada en 1915 per Herbert T. Kalmus, Daniel F. Comstock e W. B. Westcott creatritz de la tecnologia Technicolor[4].
L'entrepresa, qu'aparteneniá alara Carlton Television, foguèt comprada en 2000 per Thomson SA, que ne prenguèt lo nom en 2009.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Glorious Technicolor, documentari realizat per Peter Jones, 1998
- ↑ Ibid.
- ↑ in (fr)Dictionnaire du cinéma, Ed. Larousse, 2000
- ↑ (fr)Per Émile Simonet

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Teleostei
L'infraclassa teleosteans (Teleostei) recampa la granda majoretat de las espècias de peisses actuals. Se ne coneis environ 23 600 espècias, çò que representa 95 % de las espècias de "peisses" e prèp de la mitat de las espècias de vertebrats. Lor particularitat visibla mai marcanta es que capturan lors predas en las aspirant : una depression se crèa dins la boca, çò qu'atira la preda. En mai de l'òs maxillar, l'òs premaxillar es, ele tanben, mobil. La nadarèla caudala a una simetria aparenta (omocèrca); aparenta perque la colomna vertebrala s'acaba dins lo lòbe superior. La torsion de l'axe caudal se fa al nivèl de la vertèbra preürala 1.
Classificacion[modificar | modificar la font]
infraclassa Teleostei
- superòrdre Acanthopterygii
- òrdre Atheriniformes
- òrdre Beloniformes
- òrdre Beryciformes
- òrdre Cyprinodontiformes
- òrdre Gasterosteiformes
- òrdre Mugiliformes
- òrdre Perciformes
- òrdre Pleuronectiformes
- òrdre Scorpaeniformes
- òrdre Stephanoberyciformes
- òrdre Synbranchiformes
- òrdre Tetraodontiformes
- òrdre Zeiformes
- superòrdre Clupeomorpha
- òrdre Clupeiformes
- superòrdre Cyclosquamata
- òrdre Aulopiformes
- superòrdre Elopomorpha
- òrdre Albuliformes
- òrdre Anguilliformes
- òrdre Elopiformes
- òrdre Notacanthiformes (nomenat Notacanthoidei jos Albuliformes per ITIS)
- òrdre Saccopharyngiformes
- superòrdre Lampridiomorpha
- òrdre Lampridiformes
- superòrdre Ostariophysi
- òrdre Characiformes
- òrdre Cypriniformes
- òrdre Gonorynchiformes
- òrdre Gymnotiformes
- òrdre Siluriformes
- superòrdre Osteoglossomorpha
- òrdre Osteoglossiformes
- òrdre Hiodontiformes (inconnu de ITIS)
- superòrdre Paracanthopterygii
- òrdre Batrachoidiformes
- òrdre Gadiformes
- òrdre Lophiiformes
- òrdre Ophidiiformes
- òrdre Percopsiformes
- superòrdre Polymyxiomorpha
- òrdre Polymixiiformes
- superòrdre Protacanthopterygii
- òrdre Esociformes
- òrdre Osmeriformes
- òrdre Salmoniformes
- superòrdre Scopelomorpha
- òrdre Myctophiformes
- superòrdre Stenopterygii
- òrdre Ateleopodiformes
- òrdre Stomiiformes
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Teleostei dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Teleostei (en)
- Referéncia The Paleobiology database : Teleostei Müller 1846 (en)
- Referéncia ITIS : TSN 161105 Teleostei (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Teleostei (en)
- Referéncia NCBI : Teleostei (en)


text:
Aups (Var)
Aups (Aups en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, situada dins lo departament de Var. La vila es celèbra per son mercat dei rabassas.
Aups se pronóncia [ˈaw, ˈzaw][1].
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aups es a 500 m d'altitud ai pòrtas de Verdon, entre la plana deis Uchanas e lei premiers còntrafòrts deis Aups coma la montanha deis Espiguieras (880 m).
La comuna es integrada dins lo Pargue Naturau Regionau de Verdon despuei 2000.
Istòria[modificar | modificar la font]
Juli Cesar i passèt per conquistar Gàllia e auriá dich « preferissi d'èsser premier as Aups que d'èsser segond a Roma ».
La vila foguèt pilhada per leis uganauds dau baron d'Alemanha de Provença particularament en 1574 onte pilhèron lo vilatge e maselèron 18 aupencs. Una "verge dau masèu" foguèt erigida sus lo luòc dau borrelatge, carriera dau Relòtge.
Aups foguèt lo centre de l'insurreccion varesa republicana en 1851 còntra lo còp d'Estat de Napoleon III, una veraia caça de l'òme foguèt liurada lo 10 de decembre. Lo vilatge prenguèt per escais lo Centre Var roge. La vila foguèt tanben un grand centre de la Resisténcia Francesa pendent la Segonda Guèrra Mondiala.


text:
Atlàs (massís)
Atlàs (cabil: Idurar n leṭles, arabi: جبال الأطلس ) es una cadena de montanhas del nòrd d'Africa que s'espandís sus aperaquí 2 400 km a travèrs Marròc, Argeria, e Tunisia. Lo pic mai naut es Jbel Toubkal, amb un altitud de 4 167 m al sud de Marròc. Lo segond somalh es M'Goun amb 4 071 m. La cadena d'Atlàs dessepara las còstas de la mar Mediterranèa e de l' ocean Atlantic del desèrt de Sahara. La populacion d'aquelas montanhas es mai que mai berbèra en Marròc e cabila en Argeria. Los tèrmes per 'montanha' en berbèr son adrar e adras, que serián a l'origina del toponim.
Las montanhas son devesidas en mai d'una cadenas desseparadas, lo Mejan Atlàs, Naut Atlàs, e Anti-Atlàs. L'Atlàs Telian mai bas corrís prèp de la còsta e l'Atlàs Saharian mai larg s'estend pus al sud per s'acabar dins las montanhas d'Aurès situadas en Argeria e Tunisia. Atlàs constituís una de las divèrsas províncias fisiograficas de la division màger del sistèma alpin african.


text:
Santa Eufémia
Santa Eufémia, qui se traduit par « sainte Euphémie » en français, peut aussi désigner :
- au Portugal :
- Santa Eufémia, paroisse civile de la municipalité de Leiria, située dans le district de Leiria et la région Centre ;
- Santa Eufémia, paroisse civile de la municipalité de Penela, située dans le district de Coimbra et la région Centre ;
- Santa Eufémia, paroisse civile de la municipalité de Pinhel, située dans le district de Guarda et la région Centre ;
- Santa Eufémia de Prazins, paroisse civile de la municipalité de Guimarães, située dans le district de Braga et la région Nord.
- en Espagne :
- Santa Eufemia (Cordoue), commune espagnole de la province de Cordoue


text:
Dreadnought
Lo Dreadnought foguèt un tipe de naviri de guèrra cuirassat de la premiera mitat dau sègle XX. Son nom vèn dau naviri britanic HMS Dreadnought qu'intrèt en servici en 1906 e que representèt una revolucion majora dins lo domeni de la guèrra navala. Èra equipat de doas evolucions que venguèron la nòrma dei classas seguentas de naviris militars. La premiera èra una artilhariá principala d'un calibre unic e la segonda èra l'adopcion d'una propulsion basada sus un motor de vapor permetent d'aumentar la velocitat dau naviri. Son introduccion entraïnèt una corsa ais armaments novèla entre lei poissanças mondialas deis annadas 1900, especialament entre Alemanha e lo Reiaume Unit.


text:
Sa populacion èra estimada a 327 913 abitants en 2011, en essent la 19ena vila d'Alemanha, un pòrt fluvial al Ren e es sieu universitària dempuèi lo 1818, an que s'i fondèt sa universitat, Rheinische Friedrich Willhelms Universität, qu'ocupa lo luòc de l'ancian palai dels electors de Colonha.
Lo 1949 se creèt un quartièr administratiu al sud de la vila. Las ambaissadas e las residéncias dels foncionaris son a la vesina Bad Godesberg.
Es pòrt fluvial al Ren e a un aeropòrt prèp partejat amb Colonha.
Los sieus monuments mai destacats son lo Münster (una collegiada romanica dels sègles XI-XIII), l'ostal de la vila (sègle XVIII); e la Beethovenhalle (1957-1959). Lo Rheinisches Landesmusum a d'importantas colleccions d'art.


text:
Boson de Higgs
Lo boson de Higgs, que recep tanben de còps que i a lo nom de particula de Higgs o boson BEH (inicialas dels scientifics Brout, Englert e Higgs), es una particula elementara prepausada pel modèl estandard de la fisica de las particulas tre 1964. Aquesta ten una importància essenciala que son existència confirmariá qu'existís lo camp de Higgs, que dins lo modèl estandard permet de donar una explicacion sul fach que cèrtes còsses, coma per exemple lo foton, aguèssen pas de massa mentre que d'autres, los bosons W e Z, n'an una. L'apelacion de la particula ven del nom del fisician anglés Peter Higgs.


text:
Lo Mas d'Asilh
Lo Mas d'Asilh[1][2] (Le Mas-d'Azil en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada en Volvèstre. Administrativament, se tròba dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Es una anciana bastida situada en riba d'Arisa, en plen massís del Plantaurèl.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Personalitat de la comuna[modificar | modificar la font]
- Pau Lafont (1885-1944), deputat de 1914 a 1930 e puèi senador d'Arièja de 1930 a 1944.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text: Lenga germanica parlada en Islàndia, l'islandés (nom autoctòn: íslenska) a per raiç istorica lo noroèc, qu'èra practicat dempuèi l'Edat Mejana dins los païses escandinaus (Suècia, Danemarc, Norvègia e Islàndia). L'isolament d'Islàndia e son importanta cultura de l'escrich an permés una conservacion excepcionala de la lenga originala, non solament dins sa version escricha, mas tanben dins sa version orala. Gràcias a aquela conservacion excepcionala, un Islandés d'uèi es totjorn capable de legir sens granda dificultat una saga que son aujòl escriguèt al sègle XIII.


text:
Mesnil-Clinchamps
Mesnil-Clinchamps es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo Bocage virois. Lo sud del territòri a traversat per la RD 524 (anciana RN 24bis) dintre Vire e Sant-Sever-Calvados (limitrophe a l'oèst). Lo bourg, suls marges de la Brévogne (afluent de la Vire), es excentré al nòrd-oèst, a 3 km de la RD 524. Se situa a Unitat|5|km}} a l'èst de Sant-Sever-Calvados e a Unitat|8.5|km {{}} a l'oèst de Vire.
La commune est située dans le Bocage virois. Le sud du territoire est traversé par la RD 524 (ancienne RN 24bis) entre Vire et Saint-Sever-Calvados (limitrophe à l'ouest). Le bourg, sur les rives de la Brévogne (affluent de la Vire), est excentré au nord-ouest, à 3 km de la RD 524. Il se situe à 5 km à l'est de Saint-Sever-Calvados et à 8,5 km à l'ouest de Vire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat se trucava Sant-Martin-de detlos-Camps abans la Revolucion[3]. #Prene alavetz lo nom de Clinchamps fins en 1924, de contunh Mesnil-Clinchamps per la diferenciar de municipalitats homonymes[4].
La commune s'appelait Saint-Martin-des-Champs avant la Révolution[5]. Elle prit alors le nom de Clinchamps jusqu'en 1924, puis Mesnil-Clinchamps pour la différencier des communes homonymes[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 9 de març de 2009
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 11 de decembre 2008
- ↑ ouest-france.fr - Pierre Brison reçoit la médaille de maire honoraire - Mesnil-Clinchamps. Consultat lo 9 mars 2009
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Mesnil-Clinchamps », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 11 décembre 2008


text:
Fonologia de l'esperanto
Veirem aquí la fonologia de l'esperanto.
Vocalisme[modificar]
L'esperanto presenta cinc vocalas "puras" coma en espanhòl, swahili o en grèc modèrn. Existís pas cap de diferéncia de durada, nimai de vocalas nasalas.
I a tanben sièis diftongs decreissents: uj, oj, ej, aj, aŭ, eŭ (/ui̯, oi̯, ei̯, ai̯, au̯, eu̯/).
Ja qu'existisson pas que cinc vocalas, se tolera un bèl nombre de variacion. Per exemple, [e] en general pòt variar entre [e] (valent a dire coma la é, e tampada del francés) fins a [ɛ] (la è, e dobèrta del francés). Aquelas realizacions dependon plan sovent de la lenga nadiva del locutor. Es possible a mai qu'existisca una glottal stop entre de vocalas en contacte dins la parla de qualques personas, particularament quand las doas vocalas son las meteissas, coma dins heroo "eròi" ([he.ˈro.o] o [he.ˈro.ʔo]) e praavo "reiregran" ([pra.ˈa.vo] o [pra.ˈʔa.vo]).


text:
Valençòla
Valençòla (Valensole en francés)[1] es una comuna d'Occitània, en Provença, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença, sus lei Planas de Valençòla.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Valençòla fuguèt, dau sègle XIII a la Revolucion, un domeni dependent de l'abadiá de Clunhic, en Borgonha (qu'èra d'importància europèa).
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo bourg Format en amphithéâtre a situat sus un tuc entre lo Scenari de Valensole e la vallée de la nòstra-Madama. La municipalitat se detla una dels jamai vasts de França, compausada de divèrses caserius.
Le bourg formé en amphithéâtre est situé sur une colline entre le Plateau de Valensole et la vallée de Notre-Dame. La commune est l'une des plus vastes de France, composée de plusieurs hameaux.
La vila de Valençòla es bastida en anfiteatre, ensarrada per lei Planas de Valençòla e lo valon de Nòstra Dòna sus una còla. Es una dei comunas pus vastas de França, coma Arle.
Demografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Activitats[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Valençolo en nòrma mistralenca.


text:
Lihus
Lihus es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lihus Es una distincion fòrça anciana, e èra ja una parròquia abans lo Sègle XI. Al Sègle XII, los abitants utilizavan lo molin de Achy #que i aviá reservat a las municipalitats de Polhoy, Achy, e Lihus. Aquel molin existís totjorn.
En 1373, lo chanoine de Beauvais èra senhor de Lihus, èra egalament senhor de dotze unes autres fiefs.
En 1659, Adrien Hanivel de Mannevillette crompa a Nicolas Alexandre (comte de Gouffier, marques de Crèvecœur e baron de Engoudessen), la tèrra e lo marquisat de Crèvecœur, e la distincion de Lihus.
En 1701 la filha del comte de Mannevillette, la comtesse de Clermont Tonnerre, ereta amb la siá maire del comtat. La comtesse de Mannevillette décedera a l'edat de 98 ans. Los comtes de Mannevillette son inhumés en la capèla del castèl de Crèvecœur. La comtesse de Clermont Tonnerre vend las tèrras de la distincion de Mannevillette a Jean Baptiste de Apres de Blangie.
Lo títol de comte de Mannevillette a transmés a la ostal de Clermont-Tonnerre e mai tard a aquela de la Rochefoucauld-Liancourt fins a la Revolucion. A partir de 1686, la familha Chrestien de Poly e de Lihus es senhor de Lihus fins a la Revolucion. Demorarà al cap de la municipalitat de Lihus de la Revolucion a 1930, siatz 140 ans aperaquí.
Lihus est une seigneurie très ancienne, et était déjà une paroisse avant le Sègle XI. Au Sègle XII, les habitants utilisaient le moulin d'Achy qui était réservé aux communes de Polhoy, Achy, et Lihus. Ce moulin existe toujours.
En 1373, le chanoine de Beauvais était seigneur de Lihus, il était également seigneur de douze autres fiefs.
En 1659, Adrien Hanivel de Mannevillette achète à Nicolas Alexandre (comte de Gouffier, marquis de Crèvecœur et baron de Engoudessen), la terre et le marquisat de Crèvecœur, et la seigneurie de Lihus.
En 1701 la fille du comte de Mannevillette, la comtesse de Clermont Tonnerre, hérite avec sa mère du comté. La comtesse de Mannevillette décedera à l'âge de 98 ans. Les comtes de Mannevillette sont inhumés dans la chapelle du château de Crèvecœur. La comtesse de Clermont Tonnerre vend les terres de la seigneurie de Mannevillette à Jean Baptiste d'Apres de Blangie.
Le titre de comte de Mannevillette est transmis à la maison de Clermont-Tonnerre et plus tard à celle de la Rochefoucauld-Liancourt jusqu'à la Révolution. À partir de 1686, la famille Chrestien de Poly et de Lihus est seigneur de Lihus jusqu'à la Révolution. elle restera à la tête de la commune de Lihus de la Révolution à 1930, soit 140 ans environ.


text:
Man Ray
Man Ray, nascut Emmanuel Rudzitsky (o Rudnitsky o Radnitzky o Radenski), lo 27 d'agost de 1890, a Filadèlfia, Estats Units d'America, mòrt lo 18 de novembre de 1976, a París, França, es un pintre, fotografe e réelizator de filmes, actor del dadaïsme a Nòva York, puèi del surrealisme à París.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Sa carrièra comencèta a Nòva York. Amb son amc pròche Marcel Duchamp, formèron la branca americana de movement Dada. Aprèp qualques experienças artisticas infructuosas, coma una publicacion sul Dadaïsme nòvayorkés en 1920, Man Ray concluguèt que « Dada pòt pas viure a Nòva York ».
Lo 14 de julhet de 1921 Man Ray desembarquèt a Le Havre (Sèina-Maritima), puèi arribèt a París ont Marcel Duchamp l'acculhèt. La mèsma serrada, foguèt presentat als surrealistas Louis Aragon, André Breton, Paul Éluard e Gala, Théodore Fraenkel, Jacques Rigaut e Philippe Soupault. S'installèt dins lo quartièr du Montparnasse, encontrè e s'enamorèt de la cantaira francesa e modèla Kiki de Montparnasse. Tanben encontrèt lo grand codurièr Paul Poiret. Realizèt fròça fotografia de mòda que foguron publicada dins de magazines e lo faguèron conéisser. Amb Jean Arp, Max Ernst, André Masson, Joan Miró e Pablo Picasso, presentèt sas òbras a la primièra mòstra surrealista de la galeriá Pierre a París en 1925. Amic de Marie-Laure de Noailles e de Charles Vicomte de Noailles, filmèt en 1928 a Ieras a la Villá Noailles son tresen filme Les Mystères du château de Dé.
A Montparnasse, pendent trente ans, Man Ray revolucionèt l'art fotografic. Los grands artistas de son temps pausèron los son objectiu, coma James Joyce, Gertrude Stein o Jean Cocteau. Contribuguèt a valorizar l'òbra d'Eugène Atget qu'o faguèt descobrir als surrealistas e a son assistanta Berenice Abbott. En 1934, Meret Oppenheim pausèt per Man Ray, aquela seriá de fotos de nus venguèron una de las seriás mai celebras. En 1940, aprèp la desfacha de França, Man Ray capitèt a jónher Lisbona e s'embarquèt pels Estats Units d'America en companhiá de Salvador e Gala Dalí e del cineasta René Clair. Aprèp qualques jorns passats a Nòva York, s'anèt cap a la còsta oèst amb per projècte de daissar lo país per Tahiti ont demorèt qualques ans. Arribat a Hollywood, recebèt de proposicions de mòstra, encontrèt una fema, Juliet, e decidiguèt de tornar a pindre. Venguèt Satrape al Collège de 'Pataphysique en 1963. Enterrat al cementèri del Montparnasse (7a division): l'epitaf sus la tomba es « Unconcerned, but not indifferent » (« Destacat, mas pas indiferent »).
Òbras[modificar | modificar la font]
Objèctes[modificar | modificar la font]
- Dançaire de còrda s'accompahant de son ombre, 1916
- Autoretrach, assemblatge, 1916
- Boardwalk, 1917
- ofèrta, fèrre d'alisar ganit de clavèl sus la sòla, 1921
- Objècte indestructible, 1923
- The Fisherman's Idol , 1926, pèças de siure recuperat sus la plaja de Biarritz puèi assembladas
- Los Vint jorns de Julieta, 1952, paravent
- Bola de nèu[1]
Fotografias[modificar | modificar la font]
- Retrachs que Marcel Duchamp (1916), Tristan Tzara (1921), la marquesa Casati (1922), Francis Picabia en granda velocitat (1924), Jean Cocteau (1924), Antonin Artaud (1926), Kiki de Montparnasse (1926)[2], André Breton solarizat (1930), Lee Miller (1930), Salvador Dalí e Gala (1936), Juliet (1945)
- Enigma d'Isidore Ducasse , 1920
- Elevatge de posca, 1920, 11,3 × 14,6 cm, Musèu d'art de Tolon.
- Rayografia amb man, lentilha e uòu, fotograma, 24 × 17,9 cm. Reproduccion dins Beaux Arts magazine 347, mai de 2013, p.|144.
- Lo Violon d'Ingres, 1924, ensag als sals d'argent enaussat amb mina de plomb e tinta de China e contrempegat su papièr[3]
- Negra e blanca, 1926
- African sculpture on lying woman, 1930. En realitat un retrach de Simone Breton de 1927[4].
- Jòc d'escacs surrealista, 1934, panoptic de 20 retraches d'artistas surréalistas
Filmes[modificar | modificar la font]
- 1923: Le Retour à la raison
- 1924: À quoi rêvent les jeunes filles
- 1926: Emak-Bakia
- 1928: L'Étoile de mer
- 1929: Les Mystères du château de Dé
- 1935: Essai de simulation de délire cinématographique
Pinturas[modificar | modificar la font]
- 1914 : The Lovers (Ls Amants), òli sus tela, 24,7 × 35,2 cm[5]
- 1931: Autoretrach, fotografia realizada amb solarizacion
- 1938 : Lo Rebús, òli sus tela, 55 × 46 cm, Musèu nacional d'art modèrne, Centre Pompidor, París[6]
- 1939 : Lo Bèl Temps.
- 1952 : Rue Férou, a la Kunsthalle de Bielefeld.
- 1958 : Pintura naturala
Dessenhs[modificar | modificar la font]
- Las Mans liuras, dessenhs illustrats per de poèmas de Paul Éluard, Jeanne Bucher, París, 1937
Obratge e monografias[modificar | modificar la font]
- Revolving doors, Ed Surréalistes, París, 1917
- Los Camps delicioses, fòra de comèrci, París, 1922
- Man Ray photographs 1920-1934, James Thrall Soby
- Facile with Paul Éluard, Éd. GLM, Paris, 1935
- La Fotografia es pas l'art : 12 fotografias, Éd. GLM, Paris, 1937, amb un abansprepaus d'André Breton, Convulsionnaires[7]
- Alphabet for adults, Copley Galleries, Berverly Hills, California, 1948
- Photographs-Portraits, Édition Prisma, París
- Autoretrach, 1963, Robert Laffont, Parí, 1964
Filmografia[modificar | modificar la font]
- François Lévy-Kuentz, Man Ray - 2 bis, rue Férou, 1989, 23 min, ed Dilecta. Filme sul talher de Man Ray pauc abans sa destruccion[8].
Notas e referéncaias[modificar | modificar la font]
- ↑ Reproduccion dins Beaux Arts magazine n° 68, mai de 1989, p. 115.
- ↑ Reproduccion dins Connaissance des arts n° 658, març de 2008, p. 79.
- ↑ París, MNAM. Reproduccion dins Connaissance des arts n° 658, març de 2008, p. 83.
- ↑ Reproduisit en capa de Lettres à Denise Lévy de Simone Breton, ed Joëlle Losfeld, París, 2005
- ↑ Collection Sylvio Perlstein, Anvers. Reproduction dans Giovanni Lista, Dada libertin & libertaire, L'Insolite, Paris 2005, p. 67.
- ↑ Reproduccion dins Artpress 2 n° 13, mai 2009, p. 11.
- ↑ Marguerite Bonnet, André Breton, œuvres complètes t. 1 : notes, Gallimard, La Pléiade, París, 1988, p. 1965.
- ↑ Beaux arts magazine n° 290, agost 2008.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) fototèca numerica oficiala - Contrat amb lo Man Ray Trust e l'ADAGP que gerís lo copyright
- (en) Imatges de Man Ray e tèxtes - Getty Center de Los Angeles
- Lista de la òbras de Man Ray sus data.bnf.fr


text:
Moissac (Carcin)
Moissac [1][2] (Moissac en francés) es una comuna carcinòla, situada dins lo departament de Tarn e Garona dins la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Geografia
- 4 Istòria
- 5 Administracion
- 6 Demografia
- 7 Economia
- 8 Cultura e patrimòni
- 9 Embessonatge
- 10 Vejatz tanben
- 11 Nòtas
- 12 Luòcs e monuments
- 13 Personalitats ligadas amb la comuna
- 14 Véser tanben
- 15 Ligams extèrnes
- 16 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada al jonhent de Garona e del Tarn sul canal lateral a Garona e la RN 113 entre Los Sarrasins e Valença d'Agen.
Accès SNCF per la gara de Moissac sus la linha Bordèu - Seta.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1622, pendent una novèla guèrra de religion, la vila foguèt presa per Loís XIII[3].
Moissac foguèt una vila mai dometjada per l'inondacion de març de 1930. L'istorian Max Lagarrigue la qualifiquèt d'inondacion del sègle.[4] Aquel afirma que « se denombra, a Moissac, 120 mòrts, 1400 ostals destruits e 5896 sens abrics. »[5].
La comuna es coneguda tanben coma la « vila del Chasselàs » (del nom del rasim de taula originari del vilatge de Chasselàs, (Sòna e Léger, 71), classat en AOC), cultivat a l'entorn pels expleitants agricòlas del canton. Foguèt pendent la Segonda Guèrra Mondiala, un refugi per una importanta comunautat dels esclairaires israelitas de França (EIF). Aqueles - refugiats al Molin de Moissac - vaqui demorèron pendent tota o en partida de l'ocupacion mercé, entre autres, a la complasença de las autoritats municipalas e de la populacion; los pus pichons foguèron refugiats a l'Ostal dels enfants de Moissac.
A la prima de 1944, una partida de la 2a division SS Das Reich i aviá son sèti, abans d’èsser enviada en Normandia e de far fòrça chaples sul camin, coma a Orador de Glana.
En mai de 1968, los obrièrs de l'usina de Targa faguèron cauma a partir del 22 coma aqueles de l'usina de Péchiney al Sarrasins (a partir del 21). De manifestacions païsanas n'organisèron tanben, amb Paul Ardouin[6].
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Lo sector fruchièr demòra desvolopat amb subretot la preséncia de grands negociants coma lo grope Boyer S.A. o Blue Whale, mas amb fòrça dificultats. Lo Chasselàs de Moissac daurat: lo moissac; produccion : mai de 18 000 tonas, demòra pasmens la mai granda produccion francesa de rasim de taula. Aquel fruch benefícia de l'AOC. La produccion subís, fa ara mai de dètz ans, una baissa a causa del accidents climatics (granissadas e geladas, 2007-2008), una diminucion de l'airal cultivat e en consequéncia una baissa del tonatge[7].
Cultura e patrimòni[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Pèire, anciana glèisa abadiala amb lo portal (1130), un dels caps d'òbra de l'escultura romanica. De l'edifici del sègle XI demòra sonque lo massís campanar porge, coma un donjon amb camin de ronda, bastit defensiu mas que son darrièr estatge foguèt bastit a la fin del gotic.
- Clastras (fin del sègle XI), una dels mielhs conservadas de l'Occident crestian.
Coma estapa del Camin de Compostela, l'abadiá de Sant Pèire e las clastras foguèron inscrichas en 1998 al Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO[8].
Long de 356 m, a l’èst de Moissac, permet al Canal lateral a Garona a Garona de passar Tarn.
- Lo Musèu Moissagués
Es installat dins l'anciana demorança dels abats, impausant bastit flancat d'una torre de bricas del sègle XIII.
- Lo merat, plaça dels Recolets
- Lo pont de Napoleon
Decidit per Napoleon Ièr e acabat per Napoleon III, dempuèi se pòt veire los cais e lo pont de Sant Jacme: eretièr d'un obratge medieval, benlèu roman.
Lo Pelegrinatge de Compostèla[modificar | modificar la font]
Los romiaires[modificar | modificar la font]
- L’acuèlh
I avià de plaças a l'ostalariá o a la maladrariá de l'abadiá, situada prèp de la glèisa de Sant Martin, o dins d'autres espitals totes de Sant Jacme.
Ara, un centre internacional d'albergament aculhís mai de 5000 romiaires cada an. Es lo Carmel, bastiment istoric en naut de la vila, tot restaurat e la vila lo fisèt a la gestion del Club Alpin Francés. Se trapan de cambras comunas o independentas, de salas de repaus e de reünion, de servicis (bugada), una cosina comuna. I a tanben Lo Gite Ultreia, dins un ostal del sègle XVIII, al bòrd del camin, lo GR65.
- La glèisa de Sant Jacme
Sol demòra lo nom. L'edifici actual, del sègle XIX, es un musèu de l'artesanat.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Ernest Rupin, L'Abbaye et les cloîtres de Moissac, Paris, 1897, réédité en 1981 (réédition)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Site de la vila
- (fr)Site de l'Ofici de torisme
- (fr)Portal del país de Moissac e del Sarrasin
- (fr)Site del Centre d'Art Romanic de Moissac
- (fr)Fòtos e analisi del timpan de Moissac per Pascale Arizmendi
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ (fr)Gérard Folio. La citadelle et la place de Saint-Jean-Pied-de-Port, de la Renaissance à l’Époque Contemporaine, in Cahier du Centre d’études d’histoire de la défense n° 25 Histoire de la fortification, 2005 ISBN 2-11-094732-2, [1]
- ↑ (fr)Max Lagarrigue,L’inondation du siècle, mars 1930, in Les Caprices du Temps, revue Arkheia, n°21, Montauban, 2009.
- ↑ Max Lagarrigue,L’inondation du siècle, mars 1930,op. cit.
- ↑ (fr)Max Lagarrigue, Castelsarrasin-Moissac: "Ce sont les lycéens qui ont lancé 68", in La Dépêche du Midi, 20/5/2008.
- ↑ (fr)Max Lagarrigue, Bilan mitigé pour les chasselatiers moissagais, La Dépêche du Midi, 11 avril 2009.
- ↑ (fr)Fiche UNESCO des Chemins de Saint-Jacques-de-Compostelle en France


text:
Competéncia (drech)
La competéncia es, en drech, lo drech qu'un tribunal o un jutge a de coneisser de tala o tala matèria, de tala o tala causa.
En Drech constitucional francés, l'Estat a la « competéncia de la seuna competéncia » segon l'expression del jurista Georg Jellinek.
Tipes de competéncias en drech[modificar | modificar la font]
Per èsser exacte, existís mai d'un tipe de competéncias en drech:
- La competéncia d'atribucion (ratione materiae), qu'enoncia que tala matèria relèva du domèni de tal tribunal. Coma per exemple, l'article L.311-37}} del Còdi de la consomacion francés qu'enoncia que totes los litigis venent d'un credit a la consomacion en França son de la competéncia du tribunal d'instància.
- La competéncia territoriala (ratione loci) que determina lo tribunal devent èsser saisit d'un afar en foncion de critèris de localizacion geografica (en règla generala, luòc del domicili del defendaire).


text:
2 de septiembre de 2014
Era Associació Discapacitats d’Aran (ADDA) e er Ajuntament de Vielha e Mijaran presentèren deluns passat, prumèr de seteme, ena sala d’actes deth consistòri es medalhons hèti a man pes membres dera entitat damb era forma der escut der ajuntament aranés, que se repartiràn en dinar dera gent grana des hèstes deth municipi.
Dempús dera reüsida Mair de Diu de Vielha que se realizèc er an passat, es membres d’ADDA an elaborat un medalhon d’hanga artesanau damb era forma der escut der Ajuntament de Vielha e Mijaran, dissenhat pera artesana Carme Vicens. Eth totau s’an confeccionat 200 reproduccions, fòrça que ne seràn repartides en dinar dera gent grana que se celèbre laguens des hèstes locaus, dimars que ven 9 de seteme.
Er eveniment de presentacion ena sala d’actes deth consistòri a estat presidit per Dolors Berdié, directora tecnica d’ADDA, e Alex Moga, baile de Vielha e Mijaran. En paraules as membres dera entitat, eth baile aranés a declarat que “vos dongui es gràcies pera elaboracion d’aguest exemplar entara gent grana de Vielha. Supause ua contribucion e ajuda de cara a melhorar es hèstes majors des qué n’ètz protagonistes, donques contribuïtz a hèr erosa ara gent grana e persones qu’ac passen mau”.
Eth consistòri deth cap-lòc dera Val d’Aran a participat ena elaboracion d’aguesti modèls en tot assumir eth còst deth materiau e era man d’òbra dera associacion. Fin finau, eth baile der ajuntament aranés convidèc as membres d’ADDA ath dinar popular des hèstes majors, eth dimèrcles 10 de seteme ena Plaça dera Glèisa.
22 de agosto de 2014
Era Junta de Govèrn tanben apròve es bases entara convocatòria d’ua plaça d’administrativa que refortilharà eth servici d’atencion ciutadana dera institucion.
Aguest maitin, s’a celebratera Junta de Govèrn Locau en Ajuntament de Vielha e Mijaran, ena quau entre auti ahèrs s’an aprovat es plecs de clausules de dues inversions estrategiques entath municipi.
Ua des inversions ei era realizacion d’ua naua captacion d’aigua entara poblacion de Vielha. Aguesta se configure coma captacion d’emergéncia e ei era volontat der Equip de Govèrn d’assegurar e garantir eth subministrament en cas de contratemps. Aguesta inversion a estat demanada des de hè temps pes servicis tecnics municipaus. Eth pressupòst iniciau ei de 51.425 €.
Er auta des inversions, ei era pavimentacion d’ua part dera Avda. Pas d’Arró, fòrça maumetuda e que se considère estrategica en encastre comerciau e toristic. Damb era naua pavimentacion e adeqüacion de tota aguesta zòna dera avenguda se preten melhorar era accessibilitat, adaptar-la comerciaument e ordenar ua zòna importanta deth pòble de Vielha. Eth pressupòst entà melhorar era pavimentacion ei de 56.000 €.
Damb aguesta accion, er equip de govèrn contunharà damb eth Plan d’Accessibilitat 100 qu’establís coma objectiu suprimir es barrères arquitectoniques deth nuclèu urban entà facilitar era accessibilitat as persones damb mobilitat redusida.
Melhora deth servici d’atencion ciutadana
Ath delà des inversions, era Junta de Govèrn Locau tanben a aprovat es bases entara convocatòria d’ua plaça de foncionàri/a interin/a, nivèu administratiu. Entà poder amiar a tèrme aguesta convocatòria, eth Plen dera corporacion la declarèc coma essenciau. Er objectiu ei melhorar eth servici d’atencion ciutadana. Aguesta convocatòria forme part deth Plan de Melhora de Gestion Intèrna der Ajuntament de Vielha e Mijaran.


text:
Modèl:Tnavbar
Aqueste modèl aficha una corta seguida de ligams abreujats destinats a èsser incluses dins los modèls. Permeton de veire, discutir o editar aquestes modèls dirèctament dempuèi las paginas que las incluson. Es util per las paletas de navigacion.
Aquestes ligams de navigacion demòran invisibles dins la version imprimida dels articles, mas unicament a l'afichatge dins un navegador internet.
Recopiatz l’exemple verge dins un modèl donat per ajustar las foncionalitats de navigacion Tnavbar.
- Nòta als editors
Aqueste modèl es present dins fòrça paginas, modificatz lo modèl amb precaucion.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
- Sintaxi
{{Tnavbar|Nom del modèl|
nodiv=|
plain=|
mini=|
}}
- Paramètres requeses
- Lo Nom del modèl (sens lo prefixe "Modèl:") es necessari.
- Paramètres opcionals
La documentacion d�queste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.


text:
Ahetze
Ahetze (Ahetze en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Lo gentilici qu'ei aheztar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las comunas tòcatocantas que son Bidart au nòrd, Arbona e Arcangós au nòrd-èst, Sent Joan de Lus a l'oèst e Sent Pèr de Nivela au sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat las pelegrins de Compostelle #qu'avián escuelhut lo passatge per la còsta atlantica, passavan per Ahetze, Ibarron e arribavan dins l'espital (Ospitale Zaharra) de Sare. D'unes autres preferissián bifurquer a partir de Ahetze per arribar a la capèla Santa-Jacques de Hivernacles, e ganhar Vegèsse en transeünt per Olhette e lo caulet de Ibardin[1].
Au Moyen Âge les pèlerins de Compostelle qui avaient choisi le passage par la côte atlantique, passaient par Ahetze, Ibarron et parvenaient à l'hôpital (Ospitale Zaharra) de Sare. D'autres préféraient bifurquer à partir d'Ahetze pour atteindre la chapelle Saint-Jacques de Serres, et gagner Vera en passant par Olhette et le col d'Ibardin[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Martin (sègle XVII): qu'ei situada suu Camin de Sant Jaume. Que s'i arremarcan los retaules, ua estatua en husta de sant Jaume e ua crotz de procession deu sègle XVI, qui estó considerada un objècte diabolic per l'inquisidor Pierre de Lancre durant los procèssus de broisheria de 1609 au Bascoat francés.
- Ostau Ostalapia: gràcias a los sons murs aqueth ostau tradicionau basco qu'estó alberga deus romius deu Camin de Sant Jaume mes tanben abric o refugi de las atacas deus piratas e deus lairons de la mar peus estatjans de Guetaria e de Bidart.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
Estatua deu bertsolari Mattin Treku
-
-
-
-
Vista suber la montanha Mondarrain (750 m) e Artzamendi (906 m).
-
Larrun vista dempuish Ahetze.
-
Hiru Errege Mahaia (Navarra) vista dempuish Ahetze.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Mattin Treku, bertsolari
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor, pagina 53.
- ↑ (ISBN 2 7003 0038 6), page 53.


text:
Hultehouse
Hultehouse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Possession de la abbaye de Marmoutier dins lo comtat de Lutzelbourg, venduda al sire de Einhardshausen, de contunh al prince de Phalsbourg.
- Reclamat per la França en 1661 malgrat las protestations del tribunal de Lorraine.
- Annexion Definitiva l'an 1718.
- Possession de l'abbaye de Marmoutier dans le comté de Lutzelbourg, vendue au sire d'Einhardshausen, puis au prince de Phalsbourg.
- Réclamé par la France en 1661 malgré les protestations de la cour de Lorraine.
- Annexion définitive en 1718.


text:
Dune (Roman)
Dune es un roman de sciéncia-ficcion escrich per Frank Herbert e publicat ais Estats Units d'America en 1965. Es lo premier roman dau ciucle de Dune.
Somari
Resumit[modificar | modificar la font]
L’istòria comença en l’an 10191 après de la creacion de la Guilda espaciala. L'Emperaire Shaddam IV exercís son poder feudau sus tot l'Univèrs conoissut. L'umanitat conquistèt una part granda d'aquel univèrs, gràcia a la mestresa d'una matèria misteriosa batejada l'Espécia, ò lo Mesclum, poderós estimulaire cerebrau permetent a quauqueis umans de multiplicar sei capacitats psiquicas, esperlongant sa durada de vida e permetent lo viatge interstellar. Lo fach que siegue impossibla de fabregar d'un biais artificiau e que s'atròve unicament sus la Planèta Arrakis li dona a l'Espécia a a n'aquela planèta una importància dei grandas.
Dune, la planèta[modificar | modificar la font]
S'atròva l'Espécia unicament sus la Planèta Arrakis, planèta qu'es un desert gigant e que lei gents que li restan, lei Fremens, sònan Dune. Estent sa particularitat e sa ressorga principala, aquesta planèta es un enjuec d'importància per totei lei grandei familhas de l'Univèrs.
Istoric[modificar | modificar la font]
La galaxia es estada aperavans lo teatre dau Jihad Butlerian, quora lei umans se desliurèron dau jog dei Maquinas Pensantas e dei robots conscients. Despuei aquela susmauta, tota forma d'intelligéncia artificiala es desenent enebida. Dòmes son ansinta estats especializats dins de tascas aparavans manejadas per lei maquinas. Lei Mentats, mena de conselhiers dei grandei familhas, an una capacitat d'analisi quasi informatica. La Guilda espaciala, ela, remplacèt leis ordinators dins la gestion dei viatges intersellars, emplegant l'Espécia per desmultiplicar sei capacitats mentalas e carcular de trajectòrias segura per la navigacion espaciala.
Lo Duc Leto de l'Ostau Atreid es mèstre de Caladan, une planèta agricola et oceanica. Sa concubina, Dòna Jessica, es una Bene Gesserit, escòla exclusivament feminina a l'ambicion politica esconduda e possedissent de poders estranhs. Per amor per Leto, Jessica li donèt un fiu, Paul Atreid, maugrat lo programa genetic previst per lo Bene Gesserit que prevesiá per ela l'arribada d'una filha. Lei Bene Gesserit, escais-nomadas lei « Mascas» per aquelei que lei crentan, cercan de fabregar un mascle, emplegant lo metòde de la seleccion genetica. Aqueu Mascle que nomenan lo Kwisatz Haderach deurà aguer la capacitat de veire tot çò qu'ela pòdon pas veire.
Paul, lo fiu de Leto e de Dòna Jessica, es format per lei melhors guerriers de l’Empèri (Thufir Hawat, Duncan Idaho, Gurney Halleck) a l’art dau combat au cotèu qu'es, despuei l'invencion dau bloquier Tio Holtzam, l'arma reputada la mai eficaça. En de mai, de per sa maire, mestreja leis ensenhaments dau Bene Gesserit sur lo controròtle dau còs e dau sistem nervós. Possedís tanben de poders de presciéncia e d'analisi Mentat.
L’Emperaire Shaddam IV dona la gestion de la planèta Arrakis, fins ara feu de l'Ostau Harkonnen, a son enemic ereditari, l'Ostau Atreid. En realitat, aquesta manòbra de l'Emperaire es una trapèla per Leto Atreid estent sa popularitat pròchi lo Landsraad, parlament agropant lei grandei familhas de l'univèrs. Leto es assessinat per son metge Wellington Yueh puei liurat ai Harkonnens, assistits per lei tropas d'elèit de l'Empèri, lei Sardaukars. Dòna Jessica e Paul capitan de s'escapar dins lo desèrt, ajudats per lei Fremens menats per Stilgar e lo planetologist imperiau Liet Kynes.
Sota l'influéncia de Liet Kynes, lei Fremens veson alara dins Paul lo Messia qu'anomenan lo Mahdi, aqueu que porgirà la benerança e l'aiga a son pòple. A n'aqueu moment, Paul pren l'escais de Muad’dib e se mete en concubinatge amb una Fremen : Chani, filha de Liet e de Sayyadina dau Sietch Tabr. Dòna Jessica deven ela la nòva Maire Reverenda dau Sietch, après d'aguer trasmudada l'Aiga de Vida, aiga que l'es negat un vèrme gigant que ven de nàisser. Donarà la vida, pauc après, a Alia Atreid, filha dau Duc e sòrre de Paul.
Pauc a cha pauc, au contact de l'Espécia, Paul veirà sa consciéncia s'esclargir fins a aquesir lo don de presciéncia e devenent lo Kwisatz Haderach cercat per lo Bene Gesserit despuei de generacions.
Lei fremens, bailejats per Paul Muad'dib e mestrejant l'art de montar lei vèrmes gigants, menaràn una guerrilla còntra l'Ostau Harkonnen, fins a la batèsta finala que veirà son triomfle sus lei Harkonnens e lei tropas de l'Empèri. Vençut, l'Emperaire es constrench d'acceptar lo maridatge d'aligança entre Paul e sa filha Irulan. La dominacion de l'Ostau Atreid sus l'univèrs acomença.
Adaptacions[modificar | modificar la font]
- En 1984, Dune es asatat au cinèma per David Lynch, amb Kyle MacLachlan dins lo ròtle de Paul.
- En 1992, Cryo Interactive asata le roman en videojuec nomenat Dune.
- En 1992, Westwood Studios asata tanben l'univèrs dau roman, mai liurament, en videojuec e inventa ansita lo juèc d'estrategia en temps reau (Real-Time Stratgy Game, ò RTS) : Dune 2: Battle for Arrakis
- En 2000, una seria televisuala es difusida : Dune.
Influénça en litteratura occitana[modificar | modificar la font]
L'escriveire occitan Rotland Pecot fa de nombrós còps referéncia au ciucle de Dune dins son òbra poetica, notadament dins lo recuelh Laissarem degun[1].


text:
1612
Aquesta pagina concernís l'an 1612 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Invencion dau premier termomètre d'aiga per lo mètge italian Santorio Santorio (1561-1636) que venguèt lo premier termomètre medicau.


text:
1944
Aquesta pagina concernís l'an 1944 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 10 de junh - Chaple de la quasi totalitat dels abitants del vilatge lemosin d'Orador de Glana per un destacament del 1èr batalhon de la Panzerdivision Das Reich: 642 mòrts.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la premiera carta radioelectrica dau cèu de la galaxia nòstra per Grote Reber (1911-2002). Aquò marquèt lo començament de la radioastronomia que venguèt una disciplina importanta, especialament per l'observacion d'objèctes malaisats d'observar dins lo domeni vesedor.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Omar Hasan Ahmad al-Bashir, president de Sodan
- 6 de genièr - Rolf M. Zinkernagel, biològ soís, Prèmi Nobel
- 9 de genièr - Jimmy Page, musician britanic (Led Zeppelin)
- 18 de genièr - Paul John Keating, primièr ministre d'Austràlia
- 21 de genièr - Uto Ughi, violonista italian
- 27 de genièr - Mairead Corrigan, activista politic irlandés, Prèmi Nobel de la Patz
- 2 de febrièr - Oqil Oqilov, primièr ministre de Tatjiquistan
- 15 de febrièr - Dzhokhar Dudaiev, president de Chechenia (m. 1996)
- 16 de febrièr - António Mascarenhas Monteiro, president de Cap Vèrt
- 24 de febrièr - Robèrt Martí, romancièr e umorista occitan
- 1 de març - Roger Daltrey, musician britanic (The Who)
- 6 de març - Kiri Te Kanawa, cantaira nouzelandesa
- 20 de març - Erwin Neher, fisiologista alemand, Prèmi Nobel
- 19 de març - Said Musa, primièr ministre de Belize
- 24 de març - Han Myung-sook, primièra ministra de la Corèa del Sud
- 24 de març - Vojislav Koštunica, primièr ministre de Serbia
- 26 de març - Diana Ross, cantaira americana (The Supremes)
- 7 d'abril - Gerhard Schröder, primièr ministre d'Alemanha
- 7 d'abril - Makoto Kobayashi, fisician japonés, Prèmi Nobel
- 19 d'abril - James Heckman, economista american, Prèmi Nobel
- 4 de mai - Alem Surre-Garcia, escrivan lengadocian
- 12 de mai - Mary Therese Winifred Robinson, presidenta d'Irlanda
- 14 de mai - George Lucas, realizator american
- 23 de mai - John Newcombe, jogaire de tennis australian
- 27 de mai - Alain Souchon, cantaire e compositor francés
- 28 de mai - Gladys Knight, cantaira americana
- 6 de junh - Phillip Allen Sharp, geneticista american, Prèmi Nobel
- 13 de junh - Ban Ki-moon, secretari de las Nacions Unidas
- 19 de junh - Chico Buarque, cantaire e compositor brasilièr
- 24 de junh - Ticky Holgado, actor occitan (m. 2004)
- 3 de julhet - Michel Polnareff, cantaire francés
- 7 de julhet - Feleti Sevele, primièr ministre de Tònga
- 21 de julhet - John Atta Mills, president de Ghana
- 23 de julhet - Mandy Miller, actritz e cantaira britanica
- 16 d'agost - James Michel, president de las Seichèlas
- 17 d'agost - Rexhep Meidani, president d'Albania
- 20 d'agost - Rajiv Gandhi, primièr ministre d'Índia (m. 1991)
- 21 d'agost - Perry Christie, primièr ministre de las Bahamas
- 12 de setembre - Barry White, compositor e cantaire american (m. 2003)
- 13 de setembre - Henri de Jordan, pintor francés
- 30 de setembre - Jean-Louis Debré, òme politic francés
- 30 de setembre - Diane Dufresne, cantaira canadiana
- 9 d'octobre - Peter Tosh, cantaire Jamaican de reggae (m. 1987)
- 12 d'octobre - Joan Ives Roier, psicològ e activista cultural occitan
- 15 d'octobre - Sali Berisha, òme politic albanés
- 15 d'octobre - David Trimble, òme politic nòrd-irlandés, Prèmi Nobel
- 1 de novembre - Rafik Hariri, primièr ministre de Liban (m. 2005)
- 17 de novembre - Danny DeVito, actor e realizator american
- 17 de novembre - John-David F. Bartoe, astronauta american
- 26 de novembre - Roberto Fontanarrosa, autor e dessenhaire argentin (m. 2007)
- 2 de decembre - Ibrahim Rugova, president de Kosovo (m. 2006)
- 10 de decembre - Andris Bērziņš, president de Letònia
- 28 de decembre - Kary Mullis, quimista american, Prèmi Nobel
- 31 de decembre - Marcèu Rufo, pedopsiquiatre provençal
- Yoweri Kaguta Museveni, president d'Oganda
- Joan Claudi Sèrras, escrivan e lexicograf occitan


text:
Saint-Mihiel
Saint-Mihiel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Traversada per la Meuse, Sant-Mihiel se situa al centre del departament homonyme, a ieu-camin entre Bar-lo-Pòrti e Verdun- 35km.
Traversée par la Meuse, Saint-Mihiel se situe au centre du département homonyme, à mi-chemin entre Bar-le-Duc et Verdun- 35km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La legenda de la fondacion de la vila informa que cap a 709, lo comte Wulfoad #que tornava de pelegrinatge al mont Gargan e séjournait dins lo castèl de Heudicourt caçava en lo bòsc de Castelion, uèi Sant-Christophe. I aviá amb lududes un reliquaire que lo sieu chapelain i aviá enganchat a las brancas d'un avellaner. En volent partir e se prene del reliquaire, la branca se #levar, en fasent la meteissa manœuvre a divèrsas recuperacions amb lo meteis efièch, i viu un signe divin. #Decidir doncas de édifier en aquel luòc lo monastèri #que voliá crear. #Dotar lo abbaye de nombrosas tèrras #qu'aquela de Godonécourt, de las bénédictins en #prene suenh. Sant-Mihiel ne deu lo sieu nom al archange Michel #qu'es lo sant protecteur de la municipalitat a #qu'es dédiée lo abbaye bénédictine; la legenda vòl que set méchantes fées aurián volgut engloutir lo vilatge de Godonécourt jos las aigas de la Meuse en i precipitant caduna un rocher. Lo Archange Michel #intervenir e #daissar quèir los sieus rochers sus la riba ont se tròban encara. En 1203 dels drapiers de Verdun #venir s'installar dins vila e #contribuir aital a lo sieu desvolopament.
La bourgade demorava desparièra de la abbaye e #aver caduna la siá rempart, en lo moment dels estralls indusits per la disputa de las Investiduras un castèl i aguèt bastit, en 1090, per la defensa de las doas parts. En #èsser aital fins en 1301 e lo Tractat de Brujas #qu'abandonava a Albert de Habsbourg lo Barrois en movent a Philippe IV lo Polit; çò cap de luòc del Barrois en movent-pas (marge drech de la Meuse, en essent pas pas vassale del rei de França) e veniá çò cap de luòc juridic del Barrois.
- Èsser cap de-luòc de district de 1790 a 1795. Los fraires caçats per la Revolucion , la vila i aguèt un collègi de contunh après la guèrra de 1870 #venir lo banc de la 40e division de infanterie.
Sant-Mihiel i aguèt ocupat pendent quatre ans pels Alemands a partir del 24 de setembre de 1914, #èsser de contunh al centre d'una importanta batalha de la Primièra Guèrra mondiala : lo en Sortint de Sant-Mihiel, los Aliats i #dintrar lo 13 de setembre de 1918 e #recebre la Visita de Raymond Poincaré e Clemenceau; i aviá patit d'importantas destruccions.
Lo 16 de junh de 1940, #èsser de nòu ocupada, una vintena de otages foguèron executats mas aguèron salvat per l'avançada fulminant dels Americanes #que #liurar la vila lo 1er en setembre 1944.
La légende de la fondation de la ville rapporte que vers 709, le comte Wulfoad qui revenait de pèlerinage au mont Gargan et séjournait au château de Heudicourt chassait en la forêt de Castelion, aujourd'hui Saint-Christophe. Il avait avec lui un reliquaire que son chapelain avait accroché aux branches d'un noisetier. Voulant partir et se saisir du reliquaire, la branche se souleva, faisant la même manœuvre à plusieurs reprises avec le même effet, il y vit un signe divin. il décida donc d'édifier en ce lieu le monastère qu'il voulait créer. Il dota l'abbaye de nombreuses terres dont celle de Godonécourt, des bénédictins en prirent soin. Saint-Mihiel doit son nom à l'archange Michel qui est le saint protecteur de la commune à qui est dédiée l'abbaye bénédictine; la légende veut que sept méchantes fées auraient voulu engloutir le village de Godonécourt sous les eaux de la Meuse en y précipitant chacune un rocher. l'Archange Michel intervint et elles laissèrent tomber leurs rochers sur le rivage où ils se trouvent encore. En 1203 des drapiers de Verdun vinrent s'installer en ville et contribuèrent ainsi à son développement.
La bourgade restait distincte de l'abbaye et eurent chacune leur rempart, lors des ravages induits par la querelle des Investitures un château fut construit, en 1090, pour la défense des deux parties. Il en fut ainsi jusqu'en 1301 et le Traité de Bruges qui abandonnait à Albert de Habsbourg le Barrois mouvant à Philippe IV le Bel; le chef lieu du Barrois non-mouvant (rive droite de la Meuse, n'étant pas vassale du roi de France) et devenait le chef lieu juridique du Barrois.
Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1795. Les moines chassés par la Révolution , la ville eut un collège puis après la guerre de 1870 elle devint le siège de la 40e division d'infanterie.
Saint-Mihiel fut occupée pendant quatre ans par les Allemands à partir du 24 septembre 1914, elle fut ensuite au centre d'une importante bataille de la Première Guerre mondiale : le Saillant de Saint-Mihiel, les Alliés y entrèrent le 13 septembre 1918 et elle reçut la Visite de Raymond Poincaré et Clemenceau; elle avait subi d'importantes destructions.
Le 16 juin 1940, elle fut de nouveau occupée, une vingtaine d'otages allaient être exécutés mais furent sauvés par l'avance foudroyante des Américains qui délivrèrent la ville le 1er septembre 1944.


text:
Obasina
Obasina ( Aubazine en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin; es administrada per lo departament de Corresa e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Canau daus Monges (s. 12)
- Peiras en corona dau Pueg de Paulhac
- Monastèri de Coiron (s. 12)
- Pueg de Paulhac
- Rochier Sent Esteve
- Rochiers de Coiron
- Saut de la Bergiera
- Pueg de Paulhac (520 m)


text:
Homo rudolfensis
Homo rudolfensis es una espècia d'ominidats apareguda i a aperaquí 2,4 milions d'annadas e dispareguda i a 1,8 milions d'annadas. Foguèt descubèrt en 1972 dins la region dau lac Turkana (alora dich lac Rudolf). Es de còps considerat coma una sosespècia pus evolucionada de Homo habilis dotada d'una bipedia pus afiermada e d'un regim alimentari pus carnivòr. A son epòca, coabitèt ambé d'autreis espècias d'australopitècs e d'ominidats coma Homo habilis, Homo ergaster e Homo georgicus.


text:
Amália Rodrigues
Amália da Piedade Rebordão Rodrigues (Lisbona, 23 de julhet de 1920 — Lisbona, 6 d'octobre de 1999) es una celèbra cantaira de fado.
Considerada coma la Reina del fado, foguèt una de las mai grandas ambaissadrizes de Portugal.
Sa votz tan particulara li a valgut una reputacion mondiala.
Somari
L'eretièra del fado portugués[modificar | modificar la font]
Cinquena d'una familha de nòu enfants, Amália nasquèt en 1920 a Lisbona, dins lo quartièr de l'Alcântara e serà elevada per sa grand-maire mairala. Comença tre 1939 a cantar de tèxtes del compositor Joaquim José de Lima dins los "ostals de fado" de Lisbona, e en particular al club Retiro da Severa, jol nom d'Amalia Rebordao. La jove femna es en efièch atirada dempuèi totjorn pel fado, aqueste cant popular portugués nostalgic e sensual importat de Brasil al sègle XIX a Lisbona. Al Solar da Alegria, al Café La Gare, al Luso o al Café Mondego, Amália repren la gestuala d'Alfredo Marceneiro, autre paire del fado. Es doncas fijada, los uèlhs barrats e l’expression plena de suplici que la jove femna interprèta sos cants: Amália a rainha do fado (Amália, la reina del fado).
Seissanta ans de carrièra internacionala[modificar | modificar la font]
Madrid la descobrís en 1942, seguit de Brasil dos ans pus tard, ont enregistra un album. I tornarà sovent, coma a París, ont canta pel primièr còp en 1949, çò Carrère, une boîte chic. En 1955, en jogant dins les Amants du Tage d'Henri Verneuil, Amália accedís a l'internacional. En 1956, l'Olympia la vei sus scèna, prenent la vedetta als Compagnons de la Chanson, a la velha de l'immigracion portuguesa. Seguiràn puèi l'ABC, Bobino… ont interprèta, en francés, Aïe mourir pour toi de Charles Aznavour en 1957. Sa preséncia sus scèna e sa votz inimitabla explican son raionament nacional e internacional. Mas la Revolucion dels ulhets de 1974 l’empacha de contunhar de cantar lo fado perque se li repròcha d'aver servit la dictatura de Salazar. Deu alara esperar que los intellectuals recupèren lo fado per resurgir. Mas aquesta incarnacion viventa de l'anma portuguesa capita sens mal de tornar sul davant de la scèna e tre 1985, trionfa dins la sala del Colisèu de Lisbona. Decorada pel president de la Republica Mario Soares en 1990, fa sos adieus a la scèna e s'installa en Portugal, al tèrme de seissanta ans de carrièra. Amb mai de cent setanta disques a son efectiu, e un dotzenat de filmes, es comparada de còps a la Callas. Defunta a Lisbona lo 6 d'octobre de 1999, a l'edat de 79 ans. Las rèstas de la cantaira son estadas transportadas al Panteon Nacional de Lisbona. Es la primièra femna, demèst los Portugueses illustres, que i entrèt. Sa mòrt foguèt un chòc per l'ensemble dels Portugueses. Demòra per totjorn l'amna dels portugueses, deessa del fado, incarna la capitada sociala e daissa darrièr ela un rèirenebot qu'òm espèra que reprenga la succession.
Discografia[modificar | modificar la font]
Discografia postuma[modificar | modificar la font]
- 2001 : Fado Amalia
- " : Le Meilleur d'Amalia
- " : Absolue
- 2002 : Lisboa a Noite (reedicion del 10en anniversari)
- " : A Rainha do Fado/La Reina del Fado
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 6070 documents subre n ' Amália Rodrigues en picar coma clau Amalia Rodrigues


text:
Enigma (maquina)
L'Enigma èra una maquina portabla creada per encriptar e desencriptar de messatges. Mai precisament, l'Enigma èra una familha de maquinas electromecanicas de rotòr, que la primièra foguèt creada per Arthur Scherbius, e que se ne faguèt puèi mantun modèl. L'Enigma foguèt emplegada comercialament dempuèi las annadas vint. Las armadas e los servicis governamentals alemands tanben l'utilizèron. La version mai famosa d'aquesta maquina es la que fasiá servir la Wehrmacht abans e durant la Segonda Guèrra Mondiala. Malgrat que los alemands pensavan que son còdi èra inviolable, los aliats capitèron de ne trobar la clau e aital poguèron deschifar maites messatges.


text:
Lanchy
Lanchy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo villatge de Lanchy es una municipalitat francesa situat en lo departament de l'Aisne e de la region de Picardie. Aquela municipalitat se localiza en una vasta plana, a unitat|58|km {{}} a la N.O de Laon e 17 km a l'O. De St Quentin.
Le village de Lanchy est une commune française située dans le département de l’Aisne et de la région de Picardie. Cette commune se localise dans une vaste plaine, à 58 km au N.O de Laon et 17 km à l’O. de St Quentin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lanchy – Lancy – Lanciacum (#Enterrar de Lancii): Villatge del ancià Vermandois, antany del intendance d'Amians, dels bailliage e eleccion de St-Quentin, diocèse de Laon, uèi costat de Vermand (prèp de Péronne), arrondissement de St-Quentin, diocèse de Soissons.
Lo étymologie del nom proven del patronyme romain Lancius (lancier, #çò que pòrta una lança). Aquel patronyme apparait per las primièras fes a Roma a l'IV° après J.C. (Cavòts exhumées en lo moment d'enregistres archéologiques), de contunh a Bolonha al VIII° (familha de Bolonha a Itàlia), en Bourgogne al X° (don de Jehan de Lancii pel bastiment de la abbaye de Clunhic) e, fin finala, a Soïssa (Albert de Lancii vila en una convencion entre Molesme e Aulp en 1097).
Lanchy (De) - Delanchy – Lancy (de): En Picardie, familha nòbla de anciana extraction #que blasonne de caras a una fasce de sòus acompanhats de tres lanças de quitament mesas en pal (la punta cap a la nautor).
En 1096, Jehan de Lanchy, genet, senhor de Lanchy, a nomenat entre los senhors #qu'acompanhan Hugues de Vermandois en lo moment de la primièra crosada. En 1122, Jean de Lanchy recep de Raoul Eer, dicha lo vaillant, las tèrras de Marquaix. En 1134, Élisabeth, veusa de Vaudin (Vauthier) de Lanchy, apareis en lo moment del pagament dels #dire de Lèma e de Exelicis. En 1137, Eudes (Odon) de Lanchy, genet, a citat coma senhor de Lanchy. En 1147, Adélaïde confirma lo don fach per lo sieu paire, Baudouin de Lanchy, al benefici del abbaye de Prémontré. En 1165, Odon de Lanchy, chevalier, senhor de Falvy, dona una part de la dîme de Lanchy a las abbayes de Prémontré e de Arrouaise. Cap a 1200, Jean de Lanchy, chevalier, esposa Diédle de Coucy. En 1222, los meteisses Texans de Lanchy e la siá sœur Helzévide transigent amb la abbaye de Prémontré. En 1250, Hugues de Lanchy, senhor de Porquericourt, apròva la venta de tèrra a Crépigny e a Caillouel efectuada per la siá esposa. En 1274, Simon de Lanchy, dicha lo gra, genet, senhor de Lanchy fa donation de 7 setiers al abbaye de Prémontré. En 1364, Jean de Lanchy, chevalier, apparait coma senhor de Lanchy e de Marquaix. Cap a 1400, Louis de Lanchy, genet, senhor de Marquaix, a citat en una venta de tèrra. En 1467, pròva de noblesa presentada per Texans de Lanchy, genet, senhor de Marquaix.
Aliada a las Acheux, Coucy, Gaudefroy, Haudicquer, Hervilly, Goussencourt, Lemerchier, Montmorency, Sons, èca., aquela familha, #que ne son de sortidas divèrsas brancas #que los senhors de Marquaix e, segon los jutges d'armas, las Lancy de Raray, n'a #èsser mantenuda en la siá noblesa en lo moment de la Modèl:1re investigacion après aver-i provat dempuèi Jehan de Lanchy, genet, senhor de Marquaix, en vivent en 1467, (jutjament per Laisné).
Fonts: Diccionari istoric, généalogique e géographique per Melleville, Armorial de Picardie per Haudicquer de Blancourt, « Nobiliaire Universal » per Sant-Anava, « Armorial de França » per Hozier, « Pouillé dels beneficis del diocèse de Noyon » per Colliette, cartulaire del abbaye de Ourscamp, levats del abbaye de Prémontré e d'aquela de Arrouaise, Jutjament de noblesa, èca.
Lanchy – Lancy – Lanciacum (terra de Lancii): Village de l’ancien Vermandois, autrefois de l’intendance d’Amiens, des bailliage et élection de St-Quentin, diocèse de Laon, aujourd’hui canton de Vermand (proche de Péronne), arrondissement de St-Quentin, diocèse de Soissons.
L’étymologie du nom provient du patronyme romain Lancius (lancier, celui qui porte une lance). Ce patronyme apparait pour la première fois à Rome au IV° après J.C. (tombes exhumées lors de fouilles archéologiques), puis à Bologne au VIII° (famille de Bologne en Italie), en Bourgogne au X° (don de Jehan de Lancii pour la construction de l’abbaye de Cluny) et, enfin, en Suisse (Albert de Lancii cité dans une convention entre Molesme et Aulp en 1097).
Lanchy (de) - Delanchy – Lancy (de): En Picardie, famille noble d’ancienne extraction qui blasonne de gueules à une fasce d’argent accompagnée de trois lances de même posées en pal (la pointe vers le haut).
En 1096, Jehan de Lanchy, écuyer, seigneur de Lanchy, est nommé parmi les seigneurs qui accompagnent Hugues de Vermandois lors de la première croisade. En 1122, Jean de Lanchy reçoit de Raoul Ier, dit le vaillant, les terres de Marquaix. En 1134, Élisabeth, veuve de Vaudin (Vauthier) de Lanchy, apparaît lors du règlement des dîmes de Devise et d’Exelicis. En 1137, Eudes (Odon) de Lanchy, écuyer, est cité comme seigneur de Lanchy. En 1147, Adélaïde confirme le don fait par son père, Baudouin de Lanchy, au bénéfice de l’abbaye de Prémontré. En 1165, Odon de Lanchy, chevalier, seigneur de Falvy, donne une part de la dîme de Lanchy aux abbayes de Prémontré et d’Arrouaise. Vers 1200, Jean de Lanchy, chevalier, épouse Diédle de Coucy. En 1222, le même Jean de Lanchy et sa sœur Helzévide transigent avec l’abbaye de Prémontré. En 1250, Hugues de Lanchy, seigneur de Porquericourt, approuve la vente de terre à Crépigny et à Caillouel effectuée par son épouse. En 1274, Simon de Lanchy, dit le grain, écuyer, seigneur de Lanchy fait donation de 7 setiers à l’abbaye de Prémontré. En 1364, Jean de Lanchy, chevalier, apparait comme seigneur de Lanchy et de Marquaix. Vers 1400, Louis de Lanchy, écuyer, seigneur de Marquaix, est cité dans une vente de terre. En 1467, preuve de noblesse présentée par Jean de Lanchy, écuyer, seigneur de Marquaix.
Alliée aux Acheux, Coucy, Gaudefroy, Haudicquer, Hervilly, Goussencourt, Lemerchier, Montmorency, Sons, etc., cette famille, dont sont issues plusieurs branches dont les seigneurs de Marquaix et, selon les juges d’armes, les Lancy de Raray, a été maintenue dans sa noblesse lors de la Modèl:1re recherche après avoir prouvé depuis Jehan de Lanchy, écuyer, seigneur de Marquaix, vivant en 1467, (jugement par Laisné).
Sources: Dictionnaire historique, généalogique et géographique par Melleville, Armorial de Picardie par Haudicquer de Blancourt, « Nobiliaire Universelle » par Saint-Allais, « Armorial de France » par Hozier, « Pouillé des bénéfices du diocèse de Noyon » par Colliette, cartulaire de l’abbaye de Ourscamp, relevés de l’abbaye de Prémontré et de celle d’Arrouaise, Jugement de noblesse, etc.


text:
Wikipèdia:Presa de decision
Aquesta pagina es facha per que cadun pòsca exprimir sas causidas a prepaus de las decisions presas sus la Wikipèdia occitana.
Lo sistèma de presa de decision essent consensual, sètz convidats a far de proposicions novèlas per far avançar las causas e a modificar vòstre vòte segon que de proposicions novèlas vos convenon o pas.
Mòde d'emplec d'aquesta pagina e de sas jos-paginas : Ajuda:Presa de decision.
Per qu'una presa de decision siá valida, cal que sián anonciats sus la pagina Wikipèdia:Anoncis*:
- la dobertura d'una discussion en vista d'una presa de decision;
- la dobertura d'un vòte per l'aprovacion d'una presa de decision (almens 48 oras abans lo començament efectiu del vòte);
- lo resultat d'aquesta presa de decision.
Veire tanben :
Somari
- 1 Vòtes en cors
- 2 Discussions en cors
- 3 Decisions acabadas (adoptadas, refusadas, anulladas)
- 3.1 Aparéncia
- 3.2 Vida de la comunautat
- 3.3 Convencions
- 3.4 Divèrs
- 4 Archius
Vòtes en cors[modificar | modificar la font]
Çai jos son listats los vòtes que son dobèrts actualament. Ajustar
[[Categoria:Presa de decision en cors de vòte|Nom de la presa de decision]].
Discussions en cors[modificar | modificar la font]
Çai jos son listadas las discussions actualas qu'an per tòca de metre en plaça un vòte. Ajustar
[[Categoria:Presa de decision en cors de discussion|Nom de la presa de decision]].
Decisions acabadas (adoptadas, refusadas, anulladas)[modificar | modificar la font]
Çai jos son listats los vòtes clauses; un vòte claus pòt çaquelà èsser tornat dobèrt (ajustar
[[Categoria:Presa de decision clausa|Nom de la presa de decision]]). Se tròba tanben los vòtes interromputs, blocats, etc. (ajustar
[[Categoria:Presa de decision interrompuda|Nom de la presa de decision]]).
Las proposicions son listadas per òrdre anticronologic.
Las icònas destrian las presas de decision:
- acabadas (vòte o consensus, una règla clara s'es desgatjada).
- acabadas mas refusadas (proposicion qu'a pas capitat).
- anulladas (en seguida de la discussion, remplaçament per un arbitratge).
- sens consens clar e / o de decision.
- obsolèts (en rason d'una presa de decision ulteriora)
Aparéncia[modificar | modificar la font]
Acuèlh[modificar | modificar la font]
Carta grafica[modificar | modificar la font]
Bibliografia, citacions, referéncias[modificar | modificar la font]
Vida de la comunautat[modificar | modificar la font]
Estatuts dels wikipedians[modificar | modificar la font]
Sistèmas de vòte e de decision[modificar | modificar la font]
Gestion dels conflictes / comitat d'arbitratge[modificar | modificar la font]
A prepaus d'un utilizaire precís[modificar | modificar la font]
Convencions[modificar | modificar la font]
Nom dels articles[modificar | modificar la font]
Categorias e ligams interlenga[modificar | modificar la font]
Contengut, critèris[modificar | modificar la font]
Terminologia[modificar | modificar la font]
Lengas estrangièras[modificar | modificar la font]
Divèrs[modificar | modificar la font]
Imatges[modificar | modificar la font]
Foncions tecnicas[modificar | modificar la font]
Autres[modificar | modificar la font]
Archius[modificar | modificar la font]
Veire :
- /Archius: archiu principal d'aquesta pagina. Los ligams vèrs las ancianas presas de decisions son tanben incluses aicí.


text:
1885
Aquesta pagina concernís l'an 1885 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau premier vaccin còntra la ràbia per lo quimista francés Louis Pasteur (1822-1895).
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de germani per lo quimista alemand Clemens Winkler (1838-1904).


text:
Narcís Monturiol
Narcís Miquel Joseph Monturiol i Estarriol (Figueres, Naut Empordan, 28 de setembre de 1819 – Sant Martí de Provençals, Barcelonés, 6 de setembre de 1885) foguèt un engenhaire, intellectual, estampaire, editor, pintor, politician e inventor catalan. Es famós mai que mai per son invencion del primièr sosmarin amb equipatge e mogut per una forma primadièra de propulsion autonòma amb un motor quimic anaerobic, que se sonava "Ictíneo".
Monturiol aguèt una influéncia notabla sus la societat catalana de son temps qu'a l'encòp foguèt tanben un divulgador e defensor d'idèas modèrnas, e revolucionàrias per aquela epòca, coma lo pacifisme e lo feminisme.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e adolescéncia[modificar | modificar la font]
Narcís Monturiol nasquèt dins lo carrer de Sant Guillem de Figueres en 1819, dins una familha d'artesans. Èra lo segond enfant de Joaquim Monturiol, un barricaire, e de Mariana Estarriol, qu'aprèp l'ainat, Joaquim, e Narcís aguèron tres autres enfants: Francesc, Rosa e Joan. Per encausa de sa posicion d'ainat, Joaquim deguèt perpetuar la profession del paire mentre que Narcís deviá anar far d'estudis. Sos parents lo mandèron a Vilabertran en cò d'un capelan que li ensenhava lo latin, e puèi, quand venguèt mai grand, tre que faguèt 11 ans, partiguèt a Cervera per i preparar lo bacheleirat amb un autre dròlle de l'airal, Sebastià Gibert, que lèu venguèt son grand amic.
L'engatjament politic[modificar | modificar la font]
A Cervera comencèt d'estudis de medecina mas, influenciat per Gibert, decidiguèt de los abandonar per far una carrièra dins lo drech a Barcelona. Obtenguèt son diplòma d'avocat en 1845. Pasmens, s'interessava pas gaire a aquela via nimai e s'orientèt lèu cap a la politica primièr, puèi cap a las sciéncias e subretot la sciéncia tecnica.
Lèu dintrèt dins la còla dels intellectuals catalans mai de l'epòca, e frequentèt lo compositor e escrivan Josep Anselm Clavé, lo mètge Francesc Sunyer i Capdevila e l'engenhaire e urbanista Ildefons Cerdà, engatjats totes en politica. Son amistat amb lo politician Abdó Terrades, originari coma el de Figueres, lo portèt a s'afiliar al Partit Republican, a far lo redactor del jornal El Republicano e a s'interessar al socialisme utopic.
Participèt a las revòltas de Barcelona que se debanèron durant las annadas 1842 e 1843. Aprenguèt lo mestièr d'estampaire e en 1846, lo meteis an que se maridèt amb Emília Mata, fondèt una estampariá amb un amic. I publiquèt de revistas e de panflets que li permetián de divulgar e propagar sas idèas radicalas en favor del feminisme, del pacifisme e del comunisme. Foguèt atrach lèu per las idèas d'Étienne Cabet e aguèt amb el una correspondéncia importanta. Vengut un partisan estrambordat de las idèas de Cabet, faguèt la difusion de l'ideal icarian a travèrs de sas publicacions, subretot dins la revista La Fraternidad (1847), que foguèt la primièra publicacion periodica comunista dins l'estat espanhòl. Dins las paginas d'aquel periodic publiquèt una traduccion en espanhòl del roman del filosòf francés, Voyage en Icarie, que faguèt en collaboracion amb son amic F. J. Orellana, e donèt son supòrt a la participacion catalana a las comunitats utopiques cabetianas "Icària" e "Nòva Icària" (foguèt lo pairin de l'expedicion de Joan Rovira en 1848 que se n'anèt amb Cabet als Estats Units per tal d'i fondar una comunitat). Fondèt tanben la revista La Madre de Familia (1846), qu'a dins i prometiá de "defensar las femnas de la tiraniá dels òmes", e foguèt lo coeditor, amb Joan Landa, de la sèria Hombres i mujeres célebres de todos los tiempos.
Aprèp las revolucions de 1848 que lo govèrn espanhòl atribuïguèt als icarians, las autoritats obliguèron a tampar La Fraternidad e Monturiol perseguit se vegèt constrench de s'exiliar de l'autre costat dels Pirenèus. S'installèt un temps amb la familha a Perpinhan e foguèt sonque l'an seguent, a partir del 8 de junh 1849 que poguèt tornar a Barcelona, gràcias a l'amnistia que li foguèt acordada. Aprèp l'installacion de totes al carrer Robador, Monturiol decidiguèt de fondar una autra revista, El Padre de Familia (1849 - 1850).
En 1855, pr'amor de sos problèmas politics, deguèt s'alunhar tornarmai de la capitala catalana. Se partiguèt refugiar sul litoral gironés, a Cadaqués. Visquèt dins la vilòta empordanesa en trabalhar coma pintor. Poguèt observar alara lo mestièr dificil e mai perilhós de las gents que pescavan lo coralh. Aquela situacion lo faguèt pensar a trobar de mejans mecanics qu'ajudèssen a reculhir lo coralh. Comencèt a soscar a las possibilitats d'o far gràcias a una navegacion sosmarina. En setembre de 1857 quand tornèt a Barcelona, organizèt, amb d'amics empordaneses, la primièra societat comerciala de l'estat espanhòl dedicada a l'explotacion d'aquesta mena de navegacion que foguèt batejada "Monturiol, Font, Altadill y Cía.", e que comptava sus un capital de 10.000 pessetas.
Lo projècte de sa vida: l'Ictíneo[modificar | modificar la font]
En 1858 presentèt son projècte dins un opuscul en espanhòl qu'aviá coma títol, El Ictíneo o barco-pez. Del temps qu'èra a se fabricar lo sosmarin dins los talhièrs Nuevo Vulcano, Monturiol fasiá de demandas a las autoritats per obtenir lo permés per far los ensages. L'autorizacion de procedir a de submersions foguèt finalament acordada lo 15 d'abril de 1859. Tres meses mai tard, lo 28 de junh, lo primièr sosmarin jamai creat, l'Ictíneo I, foguèt lançat a la mar dempuèi lo pòrt de Barcelona. Lo primièr ensag, amb un equipatge qu'a mai de Monturiol comptava sos amics Missé e Oliu, foguèt pro satisfasent malgrat qualques problèmas inicials. Observat per un public nombrós que compreniá d'autoritats de la Marina, d'accionaris e mai la premsa, lo sosmarin naveguèt jos l'aiga completament submergit durant doas oras e vint minutas e tornèr a la susfàcia sens cap de problèma.
D'autras submersions ulterioras coneguèron un resson encara mai considerable, çò que faguèt que lo govèrn d'Isabèl II se sentiguèt forçat de prometre d'ajudar lo projècte financièrament. Pr'aquò, las promesas se realizèron pas e l'engatjament financièr arribèt pas jamai; piéger encara se botèron d'empachas seriosas al projècte malgrat lo supòrt de personalitats tant prestigiosas coma Josep de Letamendi.
Lo fracàs economic[modificar | modificar la font]
Pr'aquò gràcias al capital obtengut poguèt constituir una entrepresa, La Navegación Submarina, qu'aviá per tòca de desvolopar un segond sosmarin, l'Ictíneo II, un objectiu que generèt un interès notable al sen de las nautas instàncias militaras. Aqueste novèl submersible, qu'èra dotat d'un sistèma de propulsion anaerobica, foguèt avarat al pòrt de Barcelona lo 2 d'octobre de 1864.
Malgrat totes aqueles succèsses, en 1867 sa companhiá faguèt falhida e doncas, confrontat a la manca de sosten, Monturiol decidiguèt de desmantelar lo sosmarin e d'abandonar lo projècte. En 1869 escriguèt lo primièr tractat de navegacion sosmarina, que foguèt publicat jol títol d'Ensayo sobre el arte de navegar por debajo del agua en 1891.
A partir de 1868 tornèt a l'activitat politica coma membre del Partit Federal. En 1873, venguèt deputat de Manresa a las Corts Constituentas de la Primièra Republica Espanhòla e, un pauc de temps aprèp, foguèt nomenat director de la Fabrica Nacionala de Moneda e Sagèl, de sedença a Madrid, carga qu'exerciguèt durant totes los meses que perdurèt lo regim republican e ont metèt en practica un procés de son invencion per aumentar la velocitat de produccion del papièr adesiu.
Monturiol contunhèt d'inventar mantun objècte e maquina mai o mens originals. Demest totes aquestes conven de citar una maquina per far de cigarretas que foguèt la sola invencion que patentèt, en 1866, d'aliment pels conilhs fabricats a partir de fusta de sauze, un procediment de fabricacion de sabon a freg, de sòles de sabatas sinteticas, de pega liquida per la fusta, de camisas per de cilindres de motor, de cerament per las sabatas, un velograf o aparelh destinat a l'obtencion de còpias d'un original escrich o dessenhat un projècte de tramvia funicular per Tarragona, un projècte per portar a Barcelona las aigas de Ter, un receptor giratòri de vapor e mai un sistèma de conservacion de las carns.
Son activitat frenetica contunhèt dins d'autres airals coma la premsa, e aital en 1882 publiquèt, tornarmai un jornal, El Anunciador Financiero.
Se moriguèt en 1885, completament ruïnat e completament doblidat, a Sant Martí de Provençals, una localitat qu'es actualament part de Barcelona. Viviá ailà que, durant las annadas 1846 e 1847, un grop de cabetians catalans i avián fondat una comunitat icariana.
Eiretatge e omenatges[modificar | modificar la font]
La vila de Figueres lo designèt coma son Filh Predilècte e faguèt auborar en son onor en 1918 un monument fach per Ricard Giralt e Enric Casanovas. La carrièra ont nasquèt recebèt tanben son nom.
Dempuèi 1917, divèrses sosmarins espanhòls foguèron batejats amb son nom.
Gaireben 50 ans mai tard, en 1963, foguèt la ciutat de Barcelona que volguèt omenatgar l'inventor, amb una òbra de l'artista Josep Maria Subirachs.
En 1972 sas rèstas foguèron portadas a Figueres e inumadas dins la seccion dels personatges illustres del cementèri municipal. La Generalitat de Catalonha donèt son nom als Prèmis Narcís Monturiol creats en 1982. Lo guerdon a per tòca de recompensar las personas o entitats que ajan portat de progrès a Catalonha dins los encastres scientific, amb la Placa Narcís Monturiol, e tecnologic, amb la Medalha Narcís Monturiol.
En 1987, per commemorar lo primièr centenari de sa mòrt, lo servici d'estat del corrièr espanhòl li consagrèt un saèl de 20 pessetas.[1]
L'omenatge mai important e complet pasmens, se realizèt probablament en 2010 quand foguèt organizada al Musèu Maritim de Barcelona l'exposicion Immersió, la conquesta del fons del mar en son honor. Existisson doas replicas de sos sosmarins a Barcelona; la primièra se tròba al Musèu Maritim mentre que la segonda se pòt contemplar al pòrt vièlh.
Finalament mantun centre educatiu, de l'ensenhament primari o segondari pòrtan son nom. Es lo cas en Catalonha subretot (a Figueres, Roses e Barcelona) mas tanben en Espanha, a Madrid.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Un reo de muerte: las ejecuciones y los espectadores: consejos de un padre a sus hijos (1844)
- Reseña de las doctrinas sociales antiguas y modernas (1849)
- Proyecto de navegación submarina. El ictíneo o barcopez (1858)
- Memoria sobre la navegación submarina (1860)
- Ensayo sobre el arte de navegar por debajo del agua (1891), òbra postuma


text:
Uracil
L'uracil es un acid nucleïc dau grop dei pirimidinas. Es una dei quatre basas quimicas de l'ARN e en lo còde genetic se representa amb la letra U majuscula. L'uracil abitualament s'aparia amb l'adenina en la transcripcion genetica e en lei retrovirus d'ARN a doble cadena. En l'ADN, se troba pas d'uracil, mai una autra basa qu'a una foncion equivalenta (que se tròba solament dins l'ADN) nomenada Timina (T). Leis autras tres basas Adenina, Guanina e Citosina, se troban indistinctament en l'ADN e l'ARN.


text:
Catalan: La família, la familha
Somari
La familha estandard[modificar]
D'un biais pro general, lo nom global es un plural del masculin
Los ligams generacionals mai importants se bastisson amb lo prefix bes. Ex: besavi: rèiregrand.
La familha per maridatge[modificar]
Los noms d'aquestas personas de la familha del marit (marit, home, espòs) o de la femna (muller, dona, esposa) son plan semblants als de l'occitan.
Aqueles ligams son plan tradicionals e presents dins lo vocabulari de la vida vidanta; aital existisson de mots coma els consogres per designar los parents del gendre o de la nòra.
La familha del segond maridatge[modificar]
Coma en occitan se fa servir lo sufix -astre, -a en occitan, per indicar aquesta parentat mai recenta.
Las personas ligadas a la familha[modificar]
Las personas ligadas per un ligam qu'abans èra essencialament religiós an un foncionar similar al de l'occitan (manca padrina rebastida sus padrí. Dins qualques endreches dels Païses Catalans lo grand èra tanben lo pairin, çò que fa qu'aqueste darrièr mot pòsca recobrir las doas possibilitats (mas es parièr dins qualques regions occitanas fin finala...)
Tornar a Ensenhament del catalan


text:
Star Wars
Star Wars (literalament en occitan, Lei Guèrras de l'Estèla) es una epopèia cinematografica de sciéncia-ficcion imaginada per George Lucas en 1977. Bèu premier pensada coma una trilogia (de 1977 a 1983), l'istòria s'es puei contunhada amb tres novèus episòdis que sortiguèron entre 1999 e 2005. Aquesta nòva triologia a per particularitat de pas seguir l'istòria de la premiera mai conta leis eveniments anteriors. Totei leis episòdis conoissèron un bèu succès public. De notar que per coeeréncia, lei tres episòdis de la premiera trilogia foguèron représ per enaussar lo nivèu deis efiechs especiaus çò que permetèt una nòva sortida en salas dins leis annadas 2000. Lo 30 octòbre de 2012, The Walt Disney Company anóncia aguer crompat la societat Lucasfilm e la preparacion d'una novèla trilogia que lo premier film sortirà en 2015.
Òbra emblematica dau genre space opera, la saga se debana « I a ben lòngtemps, dins una galaxia luencha » e conta la lucha entre lei chivaliers Jedi e lei Sith. Son personatge centrau es Anakin Skywalker que cedís a la temptacion dau costat sorn de la Fòrça per venir Darth Vador (en anglés Darth Vader), puei coneis sa redempcion gràcias a l'accion de son fiu Luke. Mai d'un personatge emblematics, umans o alièns, prenon part a la saga, que lancèt la carriera d'unei actors coma Harrison Ford. En fòra dei films, l'univèrs es estat declinat a travèrs divèrsei produchs derivats concebuts o non sota la direccion de Lucas : romans, benda dessenhadas, videojòcs, serias, etc. L'istòria de la seria es donc alargada e aprefondada per divèrsei medias.
Lo mond de Star Wars es inspirat per d'òbras cinematograficas nombrosas (serials, western, cinèma japonés), literara (obratges d'Issac Asimov e de J. R. R. Tolkien) e de fachs istorics reaus. A son torn, lo mond creat per George Lucas influencièt una generacion de realizators e contribuiguèt a la creacion de tecnicas novèlas dins lo domeni dau cinèma, especialament per ço que toca lo montatge e leis efiechs especiaus. L'univèrs de Star Wars a fach l'objècte de parodias e d'omenatges nombrós e dispausa tanben d'una granda comunautat de fans que s'exprima gràcias a de manifestacions de tota mena.
Univèrs[modificar | modificar la font]
L'intriga de Star Wars se debana dins una galaxia teatre d'afrontaments entre lei Chivaliers Jedi e lei Senhors Sorns dei Sith, personas sensiblas a la Fòrça, camp energetic misteriós i donant de poders psiquics. Lei Jedis mestrejan lo Costat Luminós de la Fòrça, poders benefics e defensius, per mantenir la patz dins la galaxia. Lei Sith utilizan lo Costat Sorn, poders nosibles e destructors, per d'usatges personaus e per dominar la galaxia[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
La Republica Galactica foguèt fondada per assegurar la patz dins la galaixia, mai, dins lo corrent de son existéncia, foguèt menaçada per de secessions e de guèrras, especialament còntra l'Empèri Sith. Lei chivaliers Jedi, gardians de la patz e de la justícia, capitèron d'eliminar lei Sith e la galaxia tornèt èsser en patz[1] [2]. Pasmens, après de millennis d'existéncia, la Republica mostra de falhas nombrosas e es fragilizada. Segon una Profecia Jedi, un « Elegit » naisserà e restablirà un jorn l'equilibri dins la Fòrça.
Un Senhor Sith, Darth Sidious, aproficha lei feblessas de la Republica per èsser elegit Cancelier Suprèm[2] sota lo nom de Palpatine. Manipulant discrètament lo Senat, l'Òrdre Jedi e la Confederacion dei Sistèmas Independents, Palpatine entraïna la Guèrra dei Clònes qu'opausa la Republica ai fòrças separatistas. Es durant aqueu periòde que se destriarà un jove Jedi, Anakin Skywalker, que serà l'eròi d'unei batalhas au costat de son mentor Obi-Wan Kenobi. Se murmura qu'Anakin podriá ben èsser l'Elegit de la Profecia. Per menar lo conflicte, Palpatine obtèn lei plans poders[3] e, a la fin de la guèrra au bot de tres ans, realizèt un còp d'estat en proclamant la naissença de l'Empèri Galactica. Manipulèt lo jove Skywalker que venguèt aprendís malefic : Anakin, pervertit per lo Costat Sorn de la Fòrça, assassinèt lei caps separatistas e la màger part de seis amics jedi sota lo nom de Darth Vador. Puei, durant un duèl sus Mustafar còntra son ancian mèstre Obi-Wan Kenobi, Vador foguèt cremat, mutilat e desfigurat. Son sauvament vendriá d'una armadura respiratòria que lo gardarà en vida. Sa frema, Padme Amidala, morís après la jacina de bessons que son plaçats a la sosta de l'Empèri. Aqueleis eveniments son contats dins leis episòdis I a III, dins la seria Clone Wars e dins unei racòntes de l'Univèrs estendut.
Vint ans pus tard, l'Empèri fa reinar la terror dins la galaxia. Leis espècias non umanas son oprimidas, lei Jedi son reduchs a un nombre fòrça feble d'exilats tracats dins tota la galaxia. Dins aqueu clima d'opression, nasquèt l'Aliança Rebèla que sa tòca es de restablir lei valors de la Republica. Un de sei caps pus influents es la Princessa Leia Organa que detèn lei plans secrèts de la novèla arma de l'Empèri, l'Estèla de la Mòrt, una estacion espaciala capabla de destruire una planeta. Lei rebèls organizan un assaut que s'acaba per la destruccion de l'estacion gràcias a un jove mestrejant la Fòrça, Luke Skywalker[4]. Entraïnat per lei mèstres Obi-Wan Kenobi e Yoda, vèn un Jedi poderós. Puei, dins lo corrent d'un combat còntra Darth Vador, aqueu darrier i revela lo lima familhau entre elei[5]. Obi-Wan confirma a Luke lo fach que sigue ben lo fiu d'Anakin Skywalker e que la princessa Leia sigue sa sòrre bessona. Dins lo corrent d'una batalha dins leis apartaments de l'Emperaire, Luke tempta de far tornar venir son paire au Costat Luminós de la Fòrça mai aqueu darrier a jurat fidelitat au Costat Sorn. Pasmens, finalament, quand Palpatine assaia de tuar Luke, Vador se sacrifica en tuant son mèstre e en sauvant son fiu, restablissent l'equilibri dins la Fòrça. Aquela batalha marca la destruccion de la segonda Estèla de la Mòrt. Aqueleis eveniments son lei de la trilogia originala[6].
Se l'istòria dei films s'arresta après aquela batalha, la galaxia de Star Wars contunia son istòria dins lei romans de l'Univèrs estendut[7]. L'Empèri Galactic es fòrça fragilizat per la mòrt de son emperaire e l'Aliança Rebèla se transforma en Novèla Republica. L'Empèri, que subís unei còps d'estat per prendre son contraròtle e que perd la màger part de son territòri au profiech de la Novèla Republica, disparéis. Pasmens, lei darriers imperiaus s'organizan e forman lei Vestigis de l'Empèri. La Republica jova, ajudada per lo Novèu Òrdre Jedi, dèu leis afrontar dins una guèrra que dura d'annadas avans la signatura d'una patz. Pasmens, es envaïda per d'alièns fòragalactics, lei Yuuzhan Vong. Maugrat la desfacha d'aquelei darriers, la màger part dei planetas de la galaxia foguèron destruchas e la Novèla Republica dispareguèt remplaçada per la Federacion Galactica deis Alianças Liuras[8]. Pasmens, un Novèl Empèri es tanben restaurat e, ajudat per lo Novèu Òrdre Sith, causa la casuda de l'Aliança Galactica e fa tornarmai reinar la terror e la tirania dins la galaxia.
Tecnologia[modificar | modificar la font]
Lo racònte se debana dins un univèrs d'auta tecnologia. Lei Jedi e lei Sith se baton au sabre lasèr, capable de pertusar la màger part dei materiaus. Maugrat son nom, sa natura demora desconeguda : lo nom originau, « lightsaber » (« sabre de lutz », o « sabre luminós »), designa ben l'aspèct mai es mens explicita. Una exposicion a la Ciutat dei Sciéncias de París explica qu'un lasèr podriá pas causar aquel efiech. En revènge, un plasma confinat per un camp magnetic, i correspondriá mai[9]. Fòrça presenta dins la seria, aquela arma dona luòc a de duèls mai e mai epics a mesura de la realizacion dei films, especialament ambé l'aparicion dau sabre lasèr doble dins l'episòdi I.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Star Wars: Episode I - The Phantom Menace sus l'Internet Movie Database, [1].
- ↑ 2,0 2,1 Ryder Windham, Star Wars, l’encyclopédie absolue, Nathan, 2006, p. 25.
- ↑ Ryder Windham, Star Wars, l’encyclopédie absolue, Nathan, 2006, p. 48.
- ↑ Ryder Windham, Star Wars, l’encyclopédie absolue, Nathan, 2006, pp. 84-85.
- ↑ Ryder Windham, Star Wars, l’encyclopédie absolue, Nathan, 2006, p. 96.
- ↑ Ryder Windham, Star Wars, l’encyclopédie absolue, Nathan, 2006, pp. 102-103.
- ↑ Ryder Windham, Star Wars, l’encyclopédie absolue, Nathan, 2006, p. 126.
- ↑ Ryder Windham, Star Wars, l’encyclopédie absolue, Nathan, 2006, pp. 106-109.
- ↑ Star Wars L'expo, Cité des Sciences Paris. 31 de decembre de 2010.


text:
Nek
Filippo Neviani, mai conegut per son nom artístic Nek (Sassuolo, 6 de genièr de 1972) es un cantaire e compositor italian de musica pop. Es un dels artistas mai famoses de l'estat italian. Coneguèt un succès internacional gràcias a la cançon Laura non c'è. A enregistrat qualques cançons en anglés e a revirat e interpretat mantuna de sas cançons en espanhòl, condicion necessària per penetrar lo mercat iberic.
Biografia[modificar | modificar la font]
La carrièra musicala de Nek comencèt en 1986 quand formèt amb Gianluca Vaccari un duo de musica country "I Winchester", amb Gianluca Vaccai. Amassa reinterpretava las cançons mai famosas de John Denver, de Simon & Garfunkel e del grop America.
Los concèrts de totes dos musicians obtenguèron una cèrta capitada e dapasset arribèron a venir populars dins la província de Modena. Puèi, en 1989, se faguèt cantaire e bassista d'un grop de rock sonat White Lady e alara comencèt a escriure sas primièras cançons. A la debuta aquel grop èra nascut coma cover band, (en interpretar subretot de cançons del grop britanic The Police), mas se transformèt lèu en una formacion qu'aviá son repertòri personal.
Amassèron totes quatre sos estalvis per tal de poder enregistrar un disc sonat White Lady – The Demo. Pasmens l'aventura durèt pas gaire qu'en 1991 Nek se disseparèt del demai del grop per entamenar un novèl episòdi musical aqueste còp coma solista.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Nek (1992)
- In te (1993)
- Calore umano (1994)
- Lei, gli amici e tutto il resto (1997)
- In due (1998)
- La vita è (2000)
- Le cose da difendere (2002)
- The Best of Nek - L'anno zero (2003)
- Una parte di me (2005)
- Nella stanza 26 (2006)
- Un'altra direzione (2009)
- E da qui - Greatest Hits 1992-2010 (2010)
- Filippo Neviani (2013)


text:
Peitau-Charantas
Peitau-Charantas es una region administrativa de l'oèst de França. Se repartís entre la zona de lenga d'oïl (per la màger part) e Occitània (per l'oèst dau departament de Charanta e una franja de Vinhana).
Ten los departaments de Charanta, la Charanta Maritima, Vinhana e las Doas Sèvras.
Lo chapluòc es Peitieus. Son còde INSEE es 54.
Istòria[modificar | modificar la font]
La region es creada coma circonscripcion d'accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La « lei Deferre » (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e partatja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territòriala après las eleccions del 16 de març de 1986.


text:
Lira da braccio
La lira da braccio qu'ei un instrument de còrdas hregadas de la Reneishença considerat com un ajòu deu vriolon. La soa caisha de resonància e los sons horats en forma de f que horen los modèls per la fabricacion deus purmèrs vriulons. Lo son cordièr totun qu'ei enqüera hèra diferent deu cordièr deu vriulon : qu'ostenda ua forma de huelha e las cavilha qu'i son clavadas perpendicularament a la caisha de l'instrument. La soa tòca qu'ei mei larga que la tòca deu vriulon e que portava, en escàs exemples, fretas. Quauques còrdas que son tienudas au ras de la tòca (sonant donc sens que los dits de la man dreta e poscan cambiar la hautor de la nòta).
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina