text:
Gunstett
Gunstett en alemannisch (Gunstett en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gunstett A situat en la region Alsace, al nòrd del Bas-Rhin. Aquel vilatge es Modèl:A unitat de Woerth e lo parc Didiland de Morsbronn-los-Bains es près de la sortida del pòble.
Gunstett est situé dans la région Alsace, au nord du Bas-Rhin. Ce village est à 5 km de Woerth et le parc Didiland de Morsbronn-les-Bains est à proximité de la sortie du village.
Istòria[modificar | modificar la font]
Gunstett I aguèt conegut en lo moment de la guèrra de 1870. Lo camp francés e lo camp prussien avián separat per la Sauer a la Brückmühl ont i i aviá un molin. Un Francés i èra anat cercat de l'aiga al riu e los Prussiens an cregut qu'aiçò èra una embuscade. La batalha i aviá doncas esclatat mai d'ora que previst. Gunstett #Èsser tanben conegut per las siás minas de petròli. Las primièras minas de petròli aguèron espetat a partir de 1740 a Merkwiller-Pechelbronn de contunh una mina a #èsser dobèrta après la sortida cap a Surbourg : Lo Potz III. Las darrièras minas an #èsser barradas l'an 1964 del temps que demòra uèi encara del petròli en lo jos-sòl. Las galariás #qu'an #èsser creusées jos Gunstett menaçan dempuèi effondrer e de parlar de damatges dins las abitacions.
Gunstett fut connu lors de la guerre de 1870. Le camp français et le camp prussien étaient séparés par la Sauer à la Brückmühl où il y avait un moulin. Un Français était allé cherché de l'eau à la rivière et les Prussiens ont cru que c'était une embuscade. La bataille avait donc éclaté plus tôt que prévue. Gunstett fut aussi connu pour ses mines de pétrole. Les premières mines de pétrole furent exploitées à partir de 1740 à Merkwiller-Pechelbronn puis une mine a été ouverte après la sortie vers Surbourg : Le Puits III. Les dernières mines ont été fermées en 1964 alors qu'il reste aujourd'hui encore du pétrole dans le sous-sol. Les galeries qui ont été creusées sous Gunstett menacent de s'effondrer et de causer des dommages aux habitations.


c: text/html

text:
Fezzan
Lo Fezzan (arabi : فزان) es una region trdicionala desertica de Libia, fòrça rica en idrocarburs (Petròli e Gas). La capitala istorica de la region es la vila de Sebha.
Aquel territòri foguèt administrat per França de 1943 a 1951.
Geografia[modificar | modificar la font]
Fezzan es bordat per las montanhas d'Akakus e de Tadrart (Tadrart Acacus).
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1911, pendent la guèrra qu'opausèt l'Empèri Otoman e Itàlia aquesta prenguèt Fezzan, la Tripolitània e la Cirenaïca tanben; dempuèi, aquela region seguèt lo destin politic de Libia. Las fòrças de Marescal Leclerc i efectuèron un raid en 1942 puèi ne faguèron la conquista en 1943. Aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, que marquèt la fin de la colonizacion italiana, l'administracion d'aquela region foguèt balhada a França jol nom de territòri de Fezzan per l'ONU fins a l'independéncia de Libia en 1951

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amnistia
L'amnistia (del grèc amnestia, « oblit ») es lo fach d'escandilhar la responsabilitat penala. Es un acte juridic, normalament emanat del poder legislatiu, pel lo qual un o mantun individús qu'èran estats declarats copables d'un delicte van èsser considerats innocents per la desaparicion del motiu delictuós. A diferéncia de la gràcia, qu'escafa la responsabilitat penala en agir sus la pena derivada d'un delicte (la persona es sempre copabla, mas es dispensada del compliment de la pena), l'amnistia agís sul delicte el meteis. Per aquò, l'amnistia a generalament d'efèctes retroactius e escafa tota responsabilitat penala o civila e anulla los antecedents penals. Per aquela rason, es generalament efectiva sus totes los que cometèron lo delicte, e non pas suls individús en particular. L'amnistia supausa un jutjament de valor novèl sus la convenença de proïbir o de sancionar una conducha.


text:
Amadèu Ièr d'Espanha
Amadeo Fernando María de Saboya (Turin, Itàlia, lo 30 de mai de 1845- Turin, lo 18 de janvièir de 1890). Foguèt lo segond filh de Victor Emmanuèl II rei d'Itàlia de la dinastia de Savòia e de María Adelaida de Habsburgo (reire petita-filha de Carles III, rei d’Espanha). Sa sòr Maria Clotilde se casèt embe Jérôme Bonaparte.
En 1867 se casèt embe sa cosina María Victoria del Pozzo. Agueron tres enfants : Manuel Filiberto, Victor Manuel e Luis Amadeo de Saboya.
Après la Revolucion de 1868, Isabèl II d'Espanha se sauvèt a París. Lo nòu govèrn d’Espanha redigèt la constitucion de 1869 e chausèt (per vote, lo 16 de novembre de 1870) Amadèu de Savòia coma rei d’Espanha. Lo nòu rei ‘nèt en Espanha.
En Espanha, la Guèrra Carlista durèt e Amadèu se sauvèt d’un assassinat lo 19 de julhet de 1872. Demissionèt lo 11 de febrièr de 1873 e la Primièra Republica comencèt.
Amadèu se sauvèt en Itàlia. Après la mòrt de sa femna, se casèt embe María Leticia Bonaparte, filha de sa sòr Maria Clotilde. Agueron un filh : Humberto María Víctor Amadeo Juan.


text:
Ovul
L'ovul es la gameta femèla. Produch per l'ovari. Comas totas las gametas, l'ovul es aploíd, conten la mitat dels cromosòmas de la maire. Per la femna, l'ovul es fecondable pas que pendent 24 oras quand devala dins la trompa aprèp l'expulsion de l'ovari.
Per fòrça espècias, coma los mamifèrs, lo parelh de cromosòmas especific a las femes èssent lo parelh XX (doble X), un ovul pòt doncas contenir pas que de cromosòmas X. En consequéncia, es l'espermatozoïde del mascle que determinerá lo sèxe del zigòt, la cellula resultant de la fecondacion. Se lo mascle transmet un cromosòma Y, alara lo resultat será un mascle (XY). S'es l'X qu'es transmés, alara serà una feme (XX).


text:
Aviso: Esta noticia tiene más de un año. Última actualización: 07/09/2012
Administracions e ONG poderàn contractar persones que son en caumatge entàs prètzhèts de neteja des zònes arrasades peth huec
MADRID, 7 Sep. (EUROPA PRESS) -
Eth Conselh de Ministres a aprovat aguest diuendres un Reiau decrèt Lei de mesures urgentes per palliar es damnatges produsidi pes incendis forestaus e autes catastròfes naturaus damb er objectiu de "restaurar eth damnatge causat e ajudar qu'es zònes afectades e es sòns abitants tornen coma mèslèu més bon ara normalitat".
Atau ac a anonciat era vicepresident prumèra deth Govèrn e ministra dera presidéncia, Soraya Sáenz de Santamaría, ena arròda de premsa posteriora ath Conselh de Ministres, en qué a planhut qu'aguest ostiu age estat "plan dur e dificil" entà plan de comunitats autònomes pr'amor des incendis, qu'an causat era mòrt de nau persones e arrasat ath long de 180.000 ectares.
Era vicepresident a senhalat qu'aguest decrèt corbirà non sonque es catastròfes arribades enquia aué, senon que s'amplie as huecs que poguen produsir-se enquiar 1 de noveme, qu'ei quan finalize era temporada d'incendis forestaus.
Si bé a indicat qu'eth Govèrn no a ua estimacion deth còst d'aguestes mesures, perque ei a l'espera qu'es comunitats afectades avaloren er abast d'aguesti desastres, tanben a assegurat que s'a sollicitat era aplicacion deth Hons de Solidaritat Europèu, que ja s'a tramitat entath huec de Valéncia e "possiblament" s'amplie en autes zònes.
"Vam a sajar que i age ua contribucion dera Unió Europea en tot tier en compde eth volum qu'an agut aguesti incendis e de com an afectat en zònes de riquesa mieiambientau e toristica plan importanti", a assegurat.
Eth decrèt preve ajudes entà damnatges personaus, materiaus e bens; ajudes a persones fisiques e juridiques; ajudes entath loguèr, apariament e reconstruccion d'abitatges entà propietaris, llogaters e comunitats de propietaris entàs espacis comuns; subvencions per damnatges en infraestrucrures municipaus, en hilat viari de deputacions e conselhs pes quaus se poderà corbir enquiath 50% deth sòn còst.
Tanben includís mesures fiscaus, coma era exempcion der Impòst de Bens Immòbles (IBI) entàs immòbles grèument danyats o reduccions ar impòst d'activitats economiques corresponent a 2012.
Ath delà, es ajudes seràn exemptes der IRPF e aurà reduccions fiscaus importantes entàs activitats agràries.
Coma novetat, en aguest decrèt lei, se preve era possibilitat qu'administracions publiques e organizacions sense ànim de lucre poguen requerir des servicis publics de trabalh, de persones que cruben era prestacion per desocupacion, perque hèsquen prètzhèts de collaboracion sociau ena reconstruccion e neteja d'aguestes zònes.
"Son zònes plan amples e, s'ei possible, auer era collaboracion enes prètzhèts de neteja damb persones qu'arreceben prestacion per desocupacion, eth decrèt permet qu'es administracions e organizacions non governamentaus les utilizen d'aguesta manèra", a aclarit.


text:
Franvillers
Franvili en picard ( Franvillers en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los 23 e 24 de decembre 1870, se #desenrotllar la Batalha de la Hallue entre Prussiens e Francés pendent la Guèrra de 1870. Lo vilatge #èsser doncas a las primièras porterias, #çò qu'explica la preséncia d'un monument a la memòria de las victimas.
Les 23 et 24 décembre 1870, se déroula la Bataille de l'Hallue entre Prussiens et Français durant la Guerre de 1870. Le village fut donc aux premières loges, ce qui explique la présence d'un monument à la mémoire des victimes.


text:
Triton (luna)
Triton es lo satellit naturau pus gròs de Neptun. Foguèt descubèrt lo 10 d'octòbre de 1846 per l'astronòm britanic William Lassell. A un diamètre leugierament superior a 2 700 quilomètres e fa donc partida dei satellits principaus dau Sistèma Solar. Es l'unic còrs d'aquela categoria que presenta un orbita retrograd. Aquela caracteristica permet d'afirmar que Triton foguèt capturat per Neptun e sa composicion similara a Pluton permet de supausar que lo luòc de sa formacion sigue situat dins la cencha de Kuiper.
Leis observacions de Triton son limitadas en causa de la distància importanta entre la Tèrra e lo satellit e car una unica mission espaciala foguèt mandada per explorar la region de Neptun. La mitat nòrd de la luna es donc totalament desconeguda. Lo rèsta de la superficia es devesida entre de zonas fòrça marcadas. La calòta polara sud sembla marcada per de traças d'activitat criovolcanica. Aquò entraïna l'existéncia d'una atmosfèra tèuna compausat d'azòt, de dioxid de carbòni e de metan.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Triton es un satellit rocassós qu'a una forma quasi esferica amb un rai mejan de 1353 km e que fa partida dei gros satellits dau Sistèma Solar. D'efèct, sa massa representa 0,36% de la massa terrèstra e son diamètre 21,2%. Coma la màger part dei satellits importants dau Sistèma Solar, sa densitat es situada entre lei planetas gigantas e lei planetas rocassós amb una valor egala a 2,06. Aquela valor es pròcha dei satellits de tipe Ganimèdes mai d'autrei satellits coma Io o la Luna an de densitats superioras. Triton a egalament pas d'atmosfèra espessa.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Triton seriá un còrs diferenciat amb un nuclèu, un mantèu e una crosta. Pasmens, lei conoissenças sus l'interior dau satellit son raras e limitadas. Lo nuclèu seriá rocassós e metallic. Tendriá una quantitat d'elements radioactius sufisenta per entraïnar de movements de conveccion dins lo mantèu. Aqueu mantèu seriá principalament fach d'aiga. Enfin, la crosta de Triton seriá compausada de glaç d'aiga e de dioxid de carbòni.
Geologia de la superficia e geografia[modificar | modificar la font]
La superficia de Triton foguèt solament observada pendent lo passatge de la sonda Voyager 2 en 1989. Lei regions observadas son situadas dins l'emifèri sud e representan 40% de la superficia totala dau satellit. Lei relèus mesurats èran relativament plans e lei cratèrs d'impacte rars. Lo temps de la superficia seriá donc comprés entre 6 e 50 milions d'annadas[1]. Tres regions diferentas foguèron identificadas durant la mission :
- Uhlanga Regio qu'es la calòta polara sud de Triton amb un albedo important egau a 0,89 e la preséncia de gueisèr sornes.
- Monad Regio qu'es l'emisfèri orientat vèrs Neptune pendent l'orbita de la planeta.
- Bubembe Regio qu'es un ensems de terrens pus sornes dichs « en pèu de cantalop » per sa semblança ambé lo melon cantalop.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Triton a una atmosfèra tèuna principalament facha d'azòt amb d'autreis elements coma de monoxid de carbòni e de metan. Aquela atmosfèra tèn una troposfèra entre 0 e 8 km mai pas d'estratosfèra[2]. En plaça, i a una termosfèra començant a 8 km de la superficia per se terminar a 950 km. La temperatura de la superficia seriá pròcha de -237,6 °C per una pression entre 1,4 e 1,9 Pa[2]. Dins la termosfèra, la temperatura seriá quasi constanta vèrs -178 °C. La troposfèra seriá creada per lo criovolcanisme e l'evaporacion d'azòt de la crosta. Entre 1 e 3 km, tèn de nívols fachs de particulas d'azòt. I a pereu de brumas d'idrocarburs e de nitrils. De vents foguèron tanben enregistrats per la sonda Voyager 2. Aquelei vents entraïnèron la formacion d'un anticiclon en causa de la fòrça de Coriolis. Podrián tanben causar lo desplaçament dei particulas d'una talha d'un micromètre.
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Triton a pas de camp magnetic conegut car la sonda Voyager 2 aguèt pas lo temps per realizar de mesuras. Dins aquò, l'existéncia d'un camp intrisèc o induch es possibla[3].
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Triton es lo solet satellit de talha importanta dau Sistèma Solar qu'a una orbita retrograda. Es a dire que lo sens de la trajectòria es diferent d'aqueu de la rotacion de la superficia de sa planeta. Sa rotacion es sincròna. Ansin, la fàcia dirigida vèrs Neptun es totjorn identica coma per la Tèrra e la Luna. Lo periòde orbitau es de 5 jorns e 21 oras sus una trajectòria quasi circulara. Lo satellit orbita dins un plan clinat de 129,6° a respèct dau plan de rotacion de Neptun a l'entorn dau Soleu[4]. Ansin, de partidas importantas de l'emisfèri nòrd son actualament invisiblas dempuei la Tèrra.
L'orbita retrograda de Triton entraïna son alentiment per lei fòrças de marèia de Neptun. Lo satellit se sarra donc pauc a pauc de la planeta. Deuriá passar lo limit de ròcas dins 3,6 miliards d'annadas entraïnant sa destruccion e la formacion d'un sistèma d'anèus similar a aqueu de Saturne[5].
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
En causa de la distància entre la Tèrra e Triton, leis observacions ambé de telescòpis terrèstres son malaisadas. Ansin, avans l'arribada de la sonda Voyager 2 dins lo sistèma de Neptun, lei scientifics pensavan que lo satellit tenguèsse de lacs o de mars d'azòte liquid e una atmosfèra espessa. L'estimacion dau diamètre èra tanben gaire precisa ambé de resultats entre 2 500 e 6 000 quilomètres.
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Voyager 2 foguèt l'unica sonda espaciala qu'explorèt lo sistèma de Neptun en aost de 1989. Permetèt d'estimar lo diamètre de Triton d'un biais precís e de fotografiar una partida de sa superficia[6]. Permetèt tanben de descubrir lo criovolcanisme de la planeta.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Schenk, Paul M.; Zahnle, Kevin (December 2007). "On the negligible surface age of Triton". Icarus 192 (1): 135–49.
- ↑ 2,0 2,1 William B. McKinnon, Randolph L Kirk (2007). "Triton". In Lucy Ann Adams McFadden, Lucy-Ann Adams, Paul Robert Weissman, Torrence V. Johnson. Encyclopedia of the Solar System (2nd ed.). Amsterdam; Boston: Academic Press. pp. 483–502.
- ↑ C. Agnor, A. Barr, B. Bierhaus, D. Brain, B. Bills, W. Bottke, B. Buratti, S. Charnoz, J. Cho1, A. Christou, G. Collins, J. Colwell, N.Cooper, L. Dones, M. Evans, R. French, A. Gulbis, N. Haghighipour, D. Hamilton, C. Hansen, A. Hendrix, D. Hurley, K. Jessup, M. Kirchoff, W. Kurth, H. Levison, M.Lewis, R. Lillis, Y. Ma, R. Malhotra, T. Michaels, M. Mickelson, W. Patterson, L.Prockter, D. Ragozzine, K. Rutherford, K. Sayanagi, P. Schenk, M. Summers, M.Tiscareno, K. Tsiganis, P. Zarka, The Exploration of Neptune and Triton (2003), [1]
- ↑ UCLA Earth and Space Science Department, Francis Nimmo, « Outer Solar System – Triton: Seasonal cycles (1). ».
- ↑ Christopher F. Chyba, D G Jankowski, P D Nicholson, « Tidal evolution in the Neptune-Triton system », dans Astronomy and Astrophysics, vol. 219, no 1–2, July 1989, p. L23–L26.
- ↑ EC Stone, ED Miner (15 de decembre de 1989). "The Voyager 2 Encounter with the Neptunian System". Science 246 (4936): 1417–21. Bibcode 1989Sci...246.1417S. doi:10.1126/science.246.4936.1417. PMID 17755996.


text:
Batalha de Preveza
La batalha de Preveza se debanèt lo 28 de setembre de 1538 dins lo nòrd-oèst de Grècia dins lo corrent de la Tresena Guèrra Otomanoveneciana (1537-1540). Opausèt una flòta otomana dirigida per Hayrettin Barbarossa a una coalicion gropant principalament de naviris espanhòus e venecians de la Santa Liga[1] comandada per Andrea Doria. S'acabèt per una victòria otomana en despiech de la superiotat numerica dei coalizats. Permetèt ai Turcs de dominar la Mar Mediterranèa fins a la batalha de Lepanta en 1571.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La Republica de Gènoa, leis Estats Pontificaus e lei Chivaliers Espitaliers fasián tanben partida de la coalicion e mandèron quauquei naviris.


text:
Iliada
L’Iliada (en grèc ancian: Ἰλιάς / Iliás, en grèc modèrne Iλιάδa / Iliáda) es una epopèia atribuida a l’aède Omèr. Deu son nom al grèc Ἴλιov / Ilion, valent a dire Tròia. Es escricha amb d'examètres dactilics e compta 24 cants. Lo tèxt foguèt probable redigit entre 850 e 750 abans J.-C. (datas que ja mencionava Erodòt), siá quatre sègles aprèp los eveniments que conta. Amb l'Odissèa, òbra atribuïda al meteis autor, l'Iliada es demest las òbras longas mai ancianas de la literatura occidentala. Conten mai de 15.000 linhas, e es estada escricha en çò qu'es sonat grèc omeric, valent a dire una koinè literària de grèc ionic influenciat per d'autres dialèctes.
Contengut[modificar | modificar la font]
La trama de l'Iliada es centrada sul personatge d'Aquiles e narra los eveniments debanats durant 51 jorns de la desena, e darrièra, annada de la Guèrra de Tròia. Lo títol d'aquesta òbra ven del nom grèc de Tròia, Ilión.
Ofés per l'apropriacion qu'Agamemnon s'èra fach d'una joventa qu'èra estada capturada, Briseis, Aquiles, lo melhor guerrièr dels aquèus, s'èra retirat dels combats. A partir de l'anada d'Aquiles e de sos soldats mirmídons, los grècs patiguèron de desfachas pesugas e sas naus foguèron a mand de perilhar aprèp d'incendis provocats pels troians. Davant l'impassibilitat d'Aquiles en fàcia dels problèma dels aquèus, Patròcle, son grand amic, li demandèt permission e armas per poder participar a la batalha. Aquiles acceptèt, a racacòr. Patròcle, aprèp que realizèt de grandas accions militaras, moriguèt finalament tuat per Ectòr, l'ainat de Priam qu'aviá recebut ajuda divina. Aqueste a mai gausèt vestir l'armadura e portar las armas d'Aquiles. La mòrt de Patròcle faguèt tornar Aquiles a la guèrra pr'amor de venjar son amic. En combat singular vencèt Ectòr e finalament lo tuèt. Lo cadabre del vençut foguèt passejat davant las muralhas de Tròia. Pr'aquò, lo rei Príam capitèt d'obtenir la cleméncia d'Aquiles e aital lo paire poguèt donar a son enfant las onors funeràrias que se meritava.
Dins l'antiquitat lo poèma èra considerat coma una istòria reala e sos personatges servissián de modèl de comportament e a l'encòp de simbòl d'eroisme que caliá imitar. L'estudi de l'òbra e la memorizacion d'episòdis longasses èran una practica abituala d'aquel temps.
Los cants[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'epòca ellenistica, l'òbra es dividida en 24 cants faches de quinze mila tres cents trenta-sèt examètres dactilics, Conta segon un òrdre cronologic, sièis jornadas e nuèches de la guèrra de Tròia. Lo darrièr cant, lo XXIVen, se debana dotze jorns aprèp los eveniments del cant XXIII.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Cant 1: Aprèp nòu ans de guèrra entre los aquèus e los troians, la pèsta apareis dins lo camp dels aquèus. Lo devínhaire Calcant, consultat a prepaus d'aquesta marrana, preditz que la malauriá non s'aturarà pas fins que Criseida, l'esclava d'Agamemnon, serà tornada a son pare Crisés (un sacerdòt del dieu Apollon).
- La colèra d'Aquiles se fa sentir a partir de l'ofensa que li fa Agamemnon. Enrabiat per l'idèa d'aver de cedir Briseida, rauba a Aquiles la jove Briseida, qu'aqueste aviá capturat. L'eròi se retira doncas del camp de batalha, e assegura que tornarà sonque quand lo fòc troian arribarà a sas naus. Zèus dona supòrt a la decision d'Aquiles a travèrs de la peticion qu'aviá fach la maire del guerrièr, Tetis.
- Cant 2: Zèus, inquietat per la promesa qu'aviá fach a Tetis, conselha Agamemnon dins un sòmi que arme sas tropas per atacar Tròia. Lo rei d'Itaca, Ulisses, anima las tropas pel combat. Los aquèus venguts de Grècia tota amb un nombre considerable de vaissèls se preparan a atacar los soldats dels menaires troians e de sos aliats dardanians, licians, frigians e tracis.
- Cant 3: Lo cap de las tropas troianas, Èctor, acusa son fraire Paris de s'amagar davant lo cap de l'armada grèga, lo rei Menelau. En seguida, Paris decidís d'afrontar Menelau en combat singular. Elena, lo rei Priam e d'autres membres de la noblesa troiana obsèrvan la lucha entre totes dos dempuèi la muralha, e Elena presenta los divèrses caps de las tropas aquèas. La guèrra es estada arrestada per aquesta ocasion, gràcias a la promesa que lo vencedor gardariá Elena e sos tresaurs. Menelau, guerrièr experimentat, pren lèu l'avantatge. Quan es a mand de tuar Paris, aqueste es salvat per Afrodita que lo manda sulpic al costat d'Elena. Una trèva es convocada entre aquèus e troians.
- Cant 4: Aprèp una amassada dels dieus, decidisson aquestes que se reprengan las ostilitats. Sulpic Atèna, desguisada, incita Pandar a metre fin a la trèva en lançar una flècha que nafra Menelau e aprèp lo discors d'Agamemnon a sas tropas, torna començar la guèrra.
- Cant 5: Demest los aquèus Diomèdes, lo filh de Tidèu, se fa remarcar dins la batalha. Assistit per Atèna, es a mand de tuar Enèa, e capita de nafrar Afrodita. D'aquel temps, Ares e Ector comandan las tropas troianas. Durant lo conflicte Sarpedon, lo menaire dels licians, fa un chaple e tua demest mantun autre combatent lo rei de Rodes, Tlepolem. Puèi, Diomèdes, tornarmai amb l'ajuda d'Atèna, nafra Arès.
- Cant 6: Lo combat contunha ferotge; los melhors guerrièrs de cada camp s'afrontan sens pietat. Malgrat aquò, aprèp qu'evoquèssen los ligams d'ospitalitat que temps enrè unissián sos aujòls, Diomèdes e Glaucos lo lician arrèstan de luchar e s'escàmbian de presents. Èctor se'n va del camp de batalha e tòrna a la vila e i demanda a Hécube, sa maire, de pregar Atèna per la victòria dels trojans. Las femnas se dirigisson al temple de la diva. Còsta las pòrtas scèas, Èctor fa sos adieus a sa molhèr, Andromaca, e a son filh jovenet Astianax. Se'n va veire son fraire Paris e capita de lo convéncer de venir batalhar amb el.


text:
Bregadas internacionalas
Lei Bregadas internacionalas foguèron d'unitats militaras que participèron a la Guèrra Civila Espanhòla dins lo camp republican de 1936 a 1938. Èran compausadas de volontaris antifaissistas venent de cinquanta-e-tres país diferents. Utilizadas coma fòrça militara d'elèit per la Republica, poguèron alinhar 20 000 òmes a lor apogèu e participèron ai batalha de Madrid, de Jarama, de Guadalajara, de Brunete, de Belchite, de Teruel, d'Aragon e de l'Ebra. S'estima qu'entre 32 000 e 35 000 i serviguèron e qu'aperaquí 10 000 foguèron tuats au combat. La dissolucion dei Bregadas se debanèt en setembre de 1938 après la signatura d'un acòrd sus l'evacuacion dei fòrças estrangieras d'Espanha.


text:
Lorentzen
Lorenzen en alemannisch (Lorentzen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lorentzen A situat en la vallée de la Eichel, en Alsace Bossue, en bordure del Parc natural regional dels Vòges del Nòrd. La municipalitat es limitrophe de Dehlingen al nòrd, Butten al nòrd-es, Diemeringen al sud-es, Domfessel a l'oèst e Vœllerdingen al nòrd-oèst. Sarre-Union se tròba Modèl:A unitat. Lo A4 es distant d'unitat|12|km {{}} (échangeur de Sarre-Union). Lo vilatge a traversat per la rota départementale 919 (desserte regionala) #que pòrta de Haguenau a Sarreguemines ; la RD8 pòrta a Rahling en Moselle. L'estacion la mai prèpa es aquela de Diemeringen (mens de 2 km) sus la linha Estrasburg-Sarreguemines.
Lo païsatge a constituit de tucs, coma lo Kalkberg #que culmini a 301 m, dominadas per las culturas #qu'ocupan près de la mitat de la superfícia del ban communal e las pradas (un tèrç).
Lorentzen est située dans la vallée de l'Eichel, en Alsace Bossue, en bordure du Parc naturel régional des Vosges du Nord. La commune est limitrophe de Dehlingen au nord, Butten au nord-est, Diemeringen au sud-est, Domfessel à l'ouest et Vœllerdingen au nord-ouest. Sarre-Union se trouve à 7 km. L'A4 est distante de 12 km (échangeur de Sarre-Union). Le village est traversé par la route départementale 919 (desserte régionale) qui mène de Haguenau à Sarreguemines ; la RD8 mène à Rahling en Moselle. La gare la plus proche est celle de Diemeringen (moins de 2 km) sur la ligne Strasbourg-Sarreguemines.
Le paysage est constitué de collines, comme le Kalkberg qui culmine à 301 m, dominées par les cultures qui occupent près de la moitié de la surface du ban communal et les prairies (un tiers).
Istòria[modificar | modificar la font]
- Kirb (Fèsta del pòble) : lo dimenge abans lo 11 de novembre
- L'istòria de Lorentzen es estretament ligada a aquela del castèl. Bastit al començament de la Modèl:S- jos forma de Wasserburg pel comte Frédéric II de Saarwerden, lo castèl a donat en partida en fiança a la archevêque de Trèvas per rasons economicas. En 1527, passa als Nassau Saarebrucken pel matrimòni entre Catherine de Saarwerden e Johan Ludwig de Nassau Sarrebruck. Al continuament de dificultats financièras, a agut en bail pendent mai de 100 ans per la familha Steyss von Gornetz. A la fin de la Modèl:S-, a représ per la familha de Nassau Sarrebruck #que ne fa lo castèl douairière fins a la Revolucion. A vendut cossí plan nacional en 1793 e es converti n'espleitacion agricòla. Aperten uèi a 8 proprietaris desparièrs #que se partejan 9 parts del castèl. En 2008, una part del luòc castral i aurà ocupat per un C.I.N.E. (Centre d'Iniciativa a la Natura e a l'Entorn). La grange a dîme de la Modèl:S- aculhirà la part pédagogique, l'ancian molin de la 16e la hébergement. Lo projècte condusit per la Comunitat de Municipalitats de Alsace Bossue e realizat per l'agéncia d'arquitectura dwpa, architectes es l'escasença d'una mesa en valor de tot l'espaci central del pòble. L'anciana cerveseria "Lorentzator" de la Modèl:S- situada près del castèl dètz tanben renàisser jos la forma d'una micro-cerveseria.
- Kirb (fête du village) : le dimanche avant le 11 novembre
- L’histoire de Lorentzen est étroitement liée à celle du château. Construit au début du Modèl:S- sous forme de Wasserburg par le comte Frédéric II de Saarwerden, le château est donné en partie en caution à l’archevêque de Trêves pour des raisons économiques. En 1527, il passe aux Nassau Saarebrucken par le mariage entre Catherine de Saarwerden et Johan Ludwig de Nassau Sarrebruck. À la suite de difficultés financières, il est tenu en bail pendant plus de 100 ans par la famille Steyss von Gornetz. À la fin du Modèl:S-, il est repris par la famille de Nassau Sarrebruck qui en fait le château douairière jusqu’à la Révolution. Il est vendu comme bien national en 1793 et est converti en exploitation agricole. Il appartient aujourd’hui à 8 propriétaires différents qui se partagent 9 parties du château. En 2008, une partie du site castral sera occupé par un C.I.N.E. (Centre d'Initiative à la Nature et à l'Environnement). La grange à dîme du Modèl:S- accueillera la partie pédagogique, l'ancien moulin du 16e l'hébergement. Le projet conduit par la Communauté de Communes d'Alsace Bossue et réalisé par l'agence d'architecture dwpa, architectes est l'occasion d'une remise en valeur de tout l'espace central du village. L'ancienne brasserie "Lorentzator" du Modèl:S- située à proximité du château doit aussi renaître sous la forme d'une micro-brasserie.


text:
Saint-Julien-sur-Calonne
Saint-Julien-sur-Calonne es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat per la Calonne.
La commune est traversée par la Calonne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1860, Sant-Julien-sus-Calonne (252 abitants l'an 1856) absorbeix una part de Launay-sus-Calonne (391 abitants)[3], #que la glèisa e lo solar seigneurial al nòrd de la glèisa de Sant-Julien. L'autra part del territòri de Launay n'intègra Pont-l'Avesque.
En 1860, Saint-Julien-sur-Calonne (252 habitants en 1856) absorbe une partie de Launay-sur-Calonne (391 habitants)[4], dont l'église et le manoir seigneurial au nord de l'église de Saint-Julien. L'autre partie du territoire de Launay intègre Pont-l'Évêque.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 1er en setembre 2010 e ficha ligada (Launay-sus-Calonne)
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Saint-Julien-sur-Calonne », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 1er septembre 2010 et fiche liée (Launay-sur-Calonne)


text:
Ornitologia
L'ornitologia (del grèc ornis = aucèl e logos = mot/sciéncia) es una de las brancas de la zoologia qu’a per tòca l’estudi scientific de l’aucelilha.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Existisson doas listas d'articles tractant d'ausèls sus Wikipèdia :
- categoria : ornitologia : lista de las familhas e
- categoria : ausèls : lista dels ausèls.
Podètz consultar doas listas d'ornitològs :
- Lista d'ornitològs ;
- Lista dels articles sus d'ornitològ (mai exaustiva que la precedenta).
Periodics consacrats a l'ornitologia :
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Groupe Ornitologica Normanda
- Los ausèls de nòstras regions : en Bretanha
- ORNITHOMEDIA - Lo Web de l'Ornitologia
- LPO - Liga per la Proteccion dels Ausèls (representant francés de BirdLife International)
- LPO Anjau - Liga per la Proteccion dels Ausèls, delegacion Anjau
- Journ'obs - Blòg d' Observacions d'Ausèls per Eric
- Avibase - sistèma informatic sus las espècias d'ausèls.
- Ausèls.net
- Associacions ornitologicas francesas


text:
Organizacion de Liberacion de Palestina
L’Organizacion de liberacion de Palestina (en arabi منظمة التحرير الفلسطينية, Munazzamat al-Tahrir al-Filastiniyah, OLP, en anglés Palestine Liberation Organization, PLO) es una organizacion palestiniana politica e paramilitar, creada en mai de 1964. L'OLP es compausada d'organizacions palestinianas, coma lo Fatah, lo Front popular de liberacion de Palestina (FPLP) e lo Front democratic per la liberacion de Palestina (FDLP).
Dempuèi sa creacion, l'OLP, que compta d'institucions politicas, se présentèt coma un movement de resisténcia armada representant los Palestinans. Israèl la considerava, oficialament fins als acòrdis d'Òslo, coma una organizacion terrorista abans de la considerar coma un interlocutor diplomatic.
L'OLP es coneguda coma lo partenari palestinian de las negociacions per reglar lo Conflicte araboisraelian.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Naissença[modificar | modificar la font]
Imaginada d'en primièr (amb al cap Ahmed Choukairy) coma un movement nationalista arabi pels membres de la Liga Aràbia per tòca de « liberar » la Palestina tota del mandat britanic, la destorrada de las armadas aràbias pendent la Guèrra dels Sièis Jorns de 1967 cambièt lo movement en organisation de guerilha palestiniana a l'arribada de Yasser Arafat que la dirigiguèt de 1969 a sa mòrt, l'11 de novembre de 2004.
Setembre Negre[modificar | modificar la font]
En setembre de 1970, l'OLP patiguèt d'un escac major aprèp l'assalt de las armadas jordanianas contra los seuas grops armats, que cacèt los grops palestinians de la Jordania, aprèp los ensags de l'OLP de capvirar lo poder en plaça.
L’OLP al Liban[modificar | modificar la font]
L'operacion Patz en Galilèa començada en 1982 pasmens que lo quitatz lo fuòc negociat en 1981 pel Estats Units d'America foguèsse estrictament respectat per l'OLP. Aquela operacion de « liberacion » qualificada de « represalha » faguèt fòrça victimas civilas.
L'OLP foguèt contrencha de fugir del Liban per un autre país arabi, Tunisia.
Primièra Intifada[modificar | modificar la font]
Evolucion del movement[modificar | modificar la font]
La fin dels ans 1980 e la dubertura de las discussions amb Israèl, que privilegièt aquel interlocutor d'entre fòrça autres movements palestinians; marquèt una nòva dralha per aquela organizacion. L'OLP foguèt alara reconeguda per l'Organizacion de las Nacions Unidas e per fòrça Estats coma lo representant del pòple palestinian (abitants dels Territòris palestinians ocupats, d'Israèl, dels refugiats et des exiliats) puèi negocièt los acòrdis d'Òslo amb lo govèrn de Yitzhak Rabin. La reconeissança de la legitimitat de l'OLP per Israèl es un fach marcant, perque tranca plan amb la politica de refús adoptada par Israèl e los Estats Units d'America fins alara.
Avent proclamat en 1988 un « Estat de Palestina » reconegut per 89 Estats (en febrièr de 1989)[1], l'OLP ten sesilha a l'ONU coma observator permanent, jol nom de « Palestina », e manten de relacions diplomaticas o quasi diplomaticas amb fòrça Estats.
L'OLP modifiquèt, en abril de 1996, sa carta que tocava la destruccion de l'Estat d'Israèl. Naturalament, manten de ligams estreches amb l’Autoritat Palestiniana que nasquèt de l'aplicacion dels acòrdis d'Òslo negociats entre l'OLP e Israèl. Pasmens, qualques meses aprèp los afars de corrupcion dins l'Organizacion e de trafec d'armas que ne foguèt sospejat Yasser Arafat directament e subretot, dempuèi lo començament de la segonda Intifada en replica a la provocacions deliberadas del primièr ministre israelian Sharon sus l’esplanada de las Mosquetas per empachar l'acabament aviat de las negociacions a l'arribada de govèrns de drecha en Israèl.
Succession de Yasser Arafat[modificar | modificar la font]
Dempuèi la mòrt de Yasser Arafat, son ancian primièr ministre Mahmoud Abbas venguèt son successor al cap de l'OLP e de l'Autoritat Palestiniana e tornèt al dialòg amb Israèl. Obtenguèt un quitatz lo fuòc que foguèt pas respectat, de la part dels autres de l'OLP e de las organizacions islamistas palestinianas coma l'Hamas e lo Jihad islamic palestinian. Mas l'autoritat de Mahmoud Abbas foguèt discretitada pel tirs frequents de roquetas revendicats per aquelas meteissas organizacions.
Lo plan de desengatjament dels territòris ocupats, adoptat e aplicat unilateralament pel govèrn israelian d'Ariel Sharon, deguèt donar mai responsabilitats a l'OLP dins la Listra de Gaza aprèp lo retrach dels colons e de l'armada israeliana realizat en setembre de 2005.


text:
Aquitans
Los Aquitans, o Iberoaquitans, designan une confederation de tribús de l'Antiquitat compresa entre los Pirenèus occidentals, la riba esquèrra de Garona e l'ocean Atlantic (gaireben l'espaci format per Gasconha), e qu'èra pas gallesa (non aparentada a las lengas cèltas).
L'origina de çò que semble èsser de noms de divinitats o de personas sus des monuments funeraris romanoaquitans es sembla al basc actual. Aquò faguèt conclure a de filològs e lengüistas que l'aquitan foguèt ligat a une forma mai anciana de la lenga basca[1]. Aquela region èra coneguda jòl nom de Vasconia dans a l'Edat Mejana (sègle III), un toponím que donèt Gasconha.
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
Los Aquitans vivián de l'elevatge de fedas, de vacas e de cavals. Aqueles que vivián dins las vals pirenèas practicavan l'estiva per tota la peninsula iberica, aqueles de l'interior de Gasconha vivián d'agricultura del blat. Savián fabricar de fèrre e trabalhavan l'aur et e l'argent (los Tarbèls de Shalòssa).
Formavan pas una unitat politica abans l'arribada dels Romans, mas avián un sentiment fòrt d'apartenéncia identitària que se manifestava quand èran en dangièr. Juli Cesar[2] remarcava que pareissèron mai als Ibèrs qu'als Galleses. Segon Gerhard Rohlfs, lor lenga, l'aquitan, aparentada a aquela de l'Aragonés pirenèu, èran intermediari entre la lenga dels Vascons (tribú basca) e aquela dels Gallés[3].
Segon Venceslas Kruta, los pòples aquitans serián venguts Cèltas tardièrament, a partir del Sègle III AbC[4]
Pòples principals[modificar | modificar la font]
- Auscs (Auscii en latin) mai nombroses e mai coneguts. Ocupèron Lanas, Gèrs, Nauts Pirenèus e gaireben tota la Vasconia, amb coma centre Illiberis (Aush).
- Bigerrions (Bigerriones en latin) en Bigòrra.
- Boís (Boii en latin) en Bug.
- Campanii
- Cocosats amb coma Cocosa (entre Dacs e Bordèu).
- Convenes (Convenae en latin), amb coma centre Lugdunum Convenarum (Sant Bertran de Comenge)
- Elusats en Armanhac, dominavan Condomés.
- Garumns (Garumni en latin) dins la Val d'Aran e dins la nauta val de la Garona, amb coma centre Salardunum (Salardú).
- Lactorates (Lactoratenses en latin?) en Lomanha, lor capitala èra Lactora (Leitora).
- Sotiats al nòrd del Condomés e le canton de Nerac amb coma centre Sotium (Sòs).
- Suburats (Sibuzates en latin ?) dins la Sola
- Tarbèls (Tarbelli en latin) en Shalòssa, amb coma centre Aquae tarbelliae (Dacs).
- Tarusats dins l'actual Tursan (Lanas) amb vila principala Atura (Aira).
- Onesii amb coma centre Onobriva (Banhèras de Luishon).
- Oscidates
- Vasats del sud-èst Vasadés
- Vernani dins los Prepirinèus.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Larry Trask The History of Basque Routledge: 1997 ISBN 0-415-13116-2
- ↑ "Cesar" Juli Cesar, La guèrra de las Gàllias, libre primièr.
- ↑ "Gerhard Rohlfs" (fr) Gerhard Rohlfs, Le Gascon (1935)
- ↑ (fr)Venceslas Kruta, Les Celtes, Histoire et Dictionnaire, Éditions Robert Laffont, coll. « Bouquins », Paris, 2000, (ISBN 2-7028-6261-6).


text:
Bonnevaux
Bonnevaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Bonnevaux Tirava lo sieu nom de "Bonna Vallis". Los primièrs documents en tractant del vilatge datan de 1250 ont Amauri III de Joux, après las siás guèrras contra Jean de Chalon l'Ancian, reconeissiá aquel darrièr coma suzerain del fief de "Bonneval" dintre d'autras. Un títol anterior conten la reconeissença de Henry de Joux e de Guillauma la siá femna, de l'aguda del fief dels castèls de Joux, de Usie, de Bonnevaux e de Dommartin aital coma d'aquel #que possedissiá a Palanca e a Boujailles. En 1344 Hugues de Blanay, senhor de Joux, dessarrava a Jean II de Chalon-Arlay la vila de Bonnevaux amb las siás dependéncias. Lo sire de la ostal de Chalon-Arlay concedissiá als abitants lo drech d'usatge en los Bòsques-de-la-Còsta, aquel permís i aviá renauit per Béatrix de Viena en 1324 e en 1368 per Hugues II de Chalon-Arlay. Jean II de Chalon-Arlay aviá affranchit Aymon e Pernet en 1336 en remerciement dels bones servicis #que lududes avián retut. En 1369 e en 1426 lo meteis favor i aviá concedit a Pèira Roillet e a Oudette Lambert, de contunh en 1430 a Jean e Jeannin dicha Freschet[1].
Bonnevaux tirait son nom de "Bonna Vallis". Les premiers documents traitant du village datent de 1250 où Amauri III de Joux, après ses guerres contre Jean de Chalon l'Antique, reconnaissait ce dernier comme suzerain du fief de "Bonneval" entre autres. Un titre antérieur contient la reconnaissance d'Henry de Joux et de Guillauma sa femme, de la tenue du fief des châteaux de Joux, d'Usie, de Bonnevaux et de Dommartin ainsi que de ce qu'elle possédait à Levier et à Boujailles. En 1344 Hugues de Blanay, seigneur de Joux, relâchait à Jean II de Chalon-Arlay la ville de Bonnevaux avec ses dépendances. Le sire de la maison de Chalon-Arlay accordait au habitants le droit d'usage dans les Bois-de-la-Côte, cette permission était renouvelée par Béatrix de Vienne en 1324 et en 1368 par Hugues II de Chalon-Arlay. Jean II de Chalon-Arlay avait affranchit Aymon et Pernet en 1336 en remerciement des bons services qu'ils lui avaient rendu. En 1369 et en 1426 la même faveur était accordée à Pierre Roillet et à Oudette Lambert, puis en 1430 à Jean et Jeannin dit Freschet[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Investigacions istoricas sus la vila e la arrondissement de Pontarlier
- ↑ Recherches historiques sur la ville et l'arrondissement de Pontarlier


text:
Bouresches
Bouresches es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Comun teatre de afrontaments germano-americanes en lo moment de la primièra guèrra mondiala, pendent la batalha del bòsc de Belleau (en Junh 1918), o #èsser gaireben totalament destruit.
- Commune théâtre d'affrontements germano-américains lors de la première guerre mondiale, pendant la bataille du bois de Belleau (Juin 1918), ou il fut presque entièrement détruit.


text:
Colbertisme
Lo colbertisme es une doctrina economicopolitica del sègle XVII, elaborada aprèp la mòrt de Jean-Baptiste Colbert, contrarotlaire general de las finanças de Loís XIV. Lo colbertisme es una mena du mercantilisme, e es mai un ensemble de praticas economicas qu’una vertadièra escòla de pensada economica. Lo colbertisme se resumava dins una frasa fòrça simple, « Tot per la metropòli e al son nom. » (Aquo significa que se cal importar çò mens possible e exportar çò mai possible.)
Coma corrent de pensada economica, es concurrenciada al sègle XVIII pel fisiocratisme, qu'es une reaccion facia al colbertisme, puèi pel liberalisme economic.
Principalas caracteristicas[modificar | modificar la font]
Le colbertisme es una mena francesa de la teoria economica del mercantilisme que las principalas caracteristicas son:
- l'acampament de las riquessas (aur, argent ...) ;
- lo proteccionisme del mercat interior ;
- l'autreg de subvencions per l’exportacion ;
- l'organizacion de comandas publicas ;
- un desvolopament fòrça contrarotlat de las colonias totas dependenta de la metropòli.
Colbert transforma la logica mercantilista d’acumulacion dels metals precioses dins una organizacion pimpilhosa de l’Estat que ven un vector de poténcia e de grandor pel país e son monarca.
Los sostens balhats a l’industria francesa (que las famosas manufacturas) per l'Estat son pas concebuts per durar totjorn: l’objectiu es que las entrepresas aquièran un saber far e una grandor sufisente (que mena a d'economias d'escala) que lor permetran de venir competitivas amb las principalas concurrentas de l'epòca, anglesas e olandesas.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Philippe Minard, La fortune du colbertisme, Etat et industrie dans la France des Lumières, Paris, Fayard, 1998.


text:
Dom Juan o lo Festin de pèira
Dom Juan o Festin de Pèira (en francés Dom Juan ou le Festin de pierre qu'ei ua pèça en 5 actes escrita en pròsa de Molière. Que ho interpretada peu purmèr còp lo 15 de heurèr de 1665 au Teatre deu palais Reiau. Qu'ei basada suber l'argument de l'òbra espanhòu atribuida a Tirso de Molina : El Burlador de Sevilla.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Dom Juan: hilh de Dom Louis.
- Sganarelle: vailet de Dom Juan.
- Done Elvire: molher de Dom Juan.
- Gusman: escudèr de Done Elvire.
- Dom Carlos & Dom Alonse: hrairs de Done Elvire.
- Dom Louis: pair de Dom Juan.
- Charlotte & Mathurine: paisanas.
- Pierrot: paisan.
- Estatua deu Comandator.
- La Violette & Ragontin: laquais de Dom Juan.
- M. Dimanche: marchand.
- La Ramée: espadassin.
- Francisque: un praube.
- Un Espectre.
Resumit[modificar | modificar la font]
Dom Juan qu'ei un libertin seductor e até qui aima de colleccionar las conquestas amorosas dab l'ajuda deu son vailet Sganarelle. Ua de las darrèras qu'ei done Elvire, qu'a quitament sortida d'un convent per l'esposar e l'abandonar après. Que'u torna trobar totun e que l'avisa de mes•hidà's de las consequéncias deus sons actes. En mei d'aquò los hrairs d'Elvire, que cercan don Juan entà venjar l'onor familiau. Tot au long de la pèça, lo personatge de don Juan que's muisha irrespectuós de las hemnas, deu son pair, deus praubes (que perpausa a un medicant de'us dar un sòus en escambi de jurar contra Diu), de las leis (qu'engana dab seduccion e ipocrisia lo son creditor), de la religion e deus morts ; qu'ei atau que mia la provocacion au punt d'obligar Sganarelle devath las soas miaças d'invitar l'estatua deu comandator qu'aucidè quauques temps a, après d'aver ensajat de sedusir la soa hilha. Aqueste qu'accepta l'invitacion e que la torna a don Juan. Mes en garda per Elvire puish per un Esectre, don Juan qu'arrefusa ua darrèra vegada de s'arrepentir e l'estatua que'u s'emporta dab eth.


text:
Russ
Russ (Bas-Rhin) en alemannisch (Russ en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna entre Wisches, Schwartzbach, Hersbach e Schirmeck.
Commune entre Wisches, Schwartzbach, Hersbach et Schirmeck.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del nom de Russ es incerta. La primièra mencion de la localité data del Mièja Edat, en 1306. Proven del évêché d'Estrasburg #que menciona dos localités, OBERRUSS e NIEDERRUSS. Lo nom d'amassa seriá RUGI o NUZI, #çò que significa pel primièr « ruisseau » e per la segonda « campanha », noms #que son pòt èsser d'origina celtique. Aqueles dos localités se trobavan en defòra de la localizacion actuala de la municipalitat, als luòcs-diches Jardin Batlo, Fontaine del Benz e Bassa del Gròs Colas, endroits situats en plen bòsc. Pòt èsser a l'epòca gallo-romaine existissiá ja una pichona tribu al luòc-dich Fontaine del Penz. I auriá subsistit fins a Modèl:La s-. Mai tard, a la Mièja Edat, apareis una pichona localité al luòc dich Jardin Batlo, nomenada a priori OBERRUSS, #que i auriá existit fins al començament de la Modèl:S-, abandonat continuament dins un estat d'extrèma praubesa.
Lo segond localité nomenada NIEDERRUSS i auriá #èsser activa fins en 1633, en plena guèrra de Trenta ans, pendent #lo que las tropas suedesas #estrossejar lo pòble, #que subsisteix lo nom « lo luòc cremat ». Abans la guèrra de Trenta Ans, lo vilatge de Russ ne comptava 42 familhas, #que 12 solament survécurent après l'invasion suedesa. En 1760, se'n comptava a nòu 72 familhas. En 1666, Russ fasiá partida del bailliage episcopal de Schirmeck, e en 1761 formava una quita parròquia. A anotar que la glèisa, #qu'èra mai lèu una gròssa capèla amb un campanal central, se trobava a la quita localizacion del cementèri. Podiá conténer aperaquí 50 personas. Dempuèi 1540, aquela glèisa i aviá mencionat, del temps que lo vilatge de Russ se trucava RUOSE, n'expression alemanda. En francés o latin, lo nom al fil dels sègles #èsser : RUGI o RUZI, de contunh RIG o ARRÒS, e sens dobte RUSS a partir de la Revolucion de 1789.
Oberruss E Niederruss avián agropat a l'entorn d'un cloître e d'un molin. Cap a 1800, dels abitants de Russ aurián encara observat ruïnes en lo bòsc, aital coma las rèstas del molin #que lo canal #subsistir encara longtemps après. Ne sembla que cèrts ostals bastits a l'epòca, lo #èsser amb pèiras en provenent d'aquelas ruïnes. Oberruss Se trobava près del masatge caseriu de Muckenbach. S'i obsèrva un ruisseau e dels résurgences d'aiga. Un camin es empierré, un pauc coma l'epòca romaine. Un pauc mai cap a l'aval, s'obsèrva un mur de pèira #que sembla délimiter las pâturages de las abitacions. De nombrós entassements de pèiras encara visiblas, semblan indicar la localizacion dels ostals. Se pòt #qu'una carrièra a cèl dubèrt siá a l'origina de l'implantacion d'aqueles ostals. Niederruss Se situava al cors mai elevat del ruisseau #que travèrsa lo pòble del sud-es al nòrd-oèst. S'i obsèrva encara de pèiras la longitud d'un pré dicha del Guarda Forestal, aital coma dels tertres en escalièr semblable indicar la localizacion d'abitacions. A Modèl:La s-, aquel endroit i aguèt ocupat per carboners #que i trabalhavan.
L’origine du nom de Russ est incertaine. La première mention de la localité date du Moyen Âge, en 1306. Elle provient de l’évêché de Strasbourg qui mentionne deux localités, OBERRUSS et NIEDERRUSS. Le nom d’ensemble serait RUGI ou NUZI, ce qui signifie pour le premier « ruisseau » et pour le deuxième « campagne », noms qui sont peut être d’origine celtique. Ces deux localités se trouvaient en dehors de l’emplacement actuel de la commune, aux lieux-dits Jardin Batlo, Fontaine du Benz et Basse du Gros Colas, endroits situés en pleine forêt. Peut être à l’époque gallo-romaine existait-il déjà une petite tribu au lieu-dit Fontaine du Penz. Elle aurait subsisté jusqu’au Modèl:S-. Plus tard, au Moyen Âge, apparaît une petite localité au lieu dit Jardin Batlo, nommée a priori OBERRUSS, qui aurait existé jusqu’au début du Modèl:S-, abandonnée suite à un état d’extrême pauvreté.
La seconde localité nommée NIEDERRUSS aurait été active jusqu’en 1633, en pleine guerre de Trente ans, pendant laquelle les troupes suédoises ravagèrent le village, dont subsiste le nom « la place brûlée ». Avant la guerre de Trente Ans, le village de Russ comptait 42 familles, dont 12 seulement survécurent après l’invasion suédoise. En 1760, on comptait à nouveau 72 familles. En 1666, Russ faisait partie du bailliage épiscopal de Schirmeck, et en 1761 formait une paroisse propre. A noter que l'église, qui était plutôt une grosse chapelle avec un clocher central, se trouvait à l’emplacement même du cimetière. Elle pouvait contenir environ 50 personnes. Dès 1540, cette église était mentionnée, alors que le village de Russ s’appelait RUOSE, en expression allemande. En français ou latin, le nom au fil des siècles fut : RUGI ou RUZI, puis RIG ou RIZ, et sans doute RUSS à partir de la Révolution de 1789.
Oberruss et Niederruss étaient groupés autour d’un cloître et d’un moulin. Vers 1800, des habitants de Russ auraient encore observé des ruines dans la forêt, ainsi que les restes du moulin dont le canal subsista encore longtemps après. Il semble que certaines maisons construites à l’époque, le furent avec des pierres provenant de ces ruines. Oberruss se trouvait près du hameau de Muckenbach. On y remarque un ruisseau et des résurgences d’eau. Un chemin est empierré, un peu comme à l’époque romaine. Un peu plus vers l’aval, on remarque un mur de pierre qui semble délimiter les pâturages des habitations. De nombreux entassements de pierres encore visibles, semblent indiquer l’emplacement des maisons. Il se peut qu’une carrière à ciel ouvert soit à l’origine de l’implantation de ces maisons. Niederruss se situait au cours le plus haut du ruisseau qui traverse le village du sud-est au nord-ouest. On y remarque encore des pierres le long d’un pré dit du Garde Forestier, ainsi que des tertres en escalier semblant indiquer l’emplacement d’habitations. Au Modèl:S-, cet endroit fut occupé par des charbonniers qui y travaillaient.


text:
Rosetta (sonda)
Rosetta es una sonda espaciala, e a l'encòp tanben lo nom d'una mission, de l'Agéncia Espaciala Europèa (ESA). Son objectiu principal es de reculhir de donadas sus la composicion del clòsc de la cometa Choriómov-Herassymenko e sus son comportament còsta lo Solelh. Son nom li ven de la Pèira de Roseta que l'idèa es que l'engenh ajudarà a collectar pro d'entresenhas per comprendre las primièras etapas de la formacion del Sistèma Solar. A mai s'es la seisena sonda a observar una cometa a una distància febla, es pr'aquò la primièra a se situar en orbita a l'entorn d'aquesta e a depausar una sondeta aterradoira sus son nogalh.
L'aparelh qu'aviá una massa iniciala de tres tonas, foguèt lançat dempuèi Kourou per una fusada Ariane 5 G+ lo 2 de març de 2004. Aviá coma objectiu de se plaçar en orbita a l'entorn de la cometa e puèi, aprèp una fasa d'observacion de maites meses, deviá mandar Philae, una sondeta aterradoira de 100 kg, per tal que se pausèsse sus la susfàcia de la cometa per n'analisar la composicion de son sòl.
Mai de 10 ans aprèp sa partença, lo 6 d'agost de 2014, la sonda espaciala se placèt finalament en orbita a l'entorn de Choriómov-Herassymenko.
Instruments scientifics de l'orbitador[modificar | modificar la font]
La carga utila de l'orbitador compren onze instruments scientifics que tenon una massa de 165 kg:
- ALICE (Ultraviolet Imaging Spectrometer) es un espectromètre imatjador ultraviolet semblable al que foguèt embarcat sus la sonda New Horizons destinat a analisar la composicion de la comèta, de sa coa e la produccion d'aiga e mai de monoxid e dioxid de carbòni del nogalh. D'un pes de 3,1 kg, aqueste instrument fabricat als Estats Units consoma 2,9 W.
- CONSERT (Comet Nucleus Sounding Experiment by Radiowave Transmission) es un sondador radiofrequéncia concebut per estudiar l'estructura intèrna del nogalh.
- COSIMA (Cometary Secondary Ion Mass Analyser) es un espectromètre de temps de vòl que deu analisar la composicion dels grans de pols emeses per la comèta pr'amor de determinar se sont organics o pas.
- GIADA (Grain Impact Analyser and Dust Accumulator) deu mesurar lo nombre, la massa, la distribucion dels vectors de dispersion (velocitat, direccion) dels granets de pols escampats per la cometa e reflectits per la pression de radiacion.
- MIDAS (Micro-Imaging Dust Analysis System) a per tòca d'estudiar la talha, la forma e lo volum de las particulas a l'entorn de la cometa.
- MIRO (Microwave Instrument for the Rosetta Orbiter) es un radiotelescòpi que foncionan dins la benda millimetrica e submillimetrica, qu'a per foncion mai que mai de determinar la temperatura de la susfàcia e de distinguir las parts de la susfàcia cobèrtas de particulas de pols e de glaç, qu'aquestas informacions son primordialas per tal de determinar los lòcs d'aterratge mai propicis.


text:
Vera (Riu)
La Vera es un riu d'Occitània que raja entre Roergue e Carcin. Es un afluent d'Avairon en riba esquèrra, doncas un sosafluent de Garona mejans Avairon, puèi Tarn.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de Vera es a Tais, suls penjals entre Albi e Carmauç prèp de las anciana minas de carbon de Carmauç. S'escampa dins Avairon a Borniquèl (Carcin) al començament de las Gòrjas de l'Avairon.
Departaments e comunas traversats[modificar | modificar la font]
Idrologia[modificar | modificar la font]
A contrari de fòrça rius del bacin de Tarn, la Vera es un riu pauc abondant. Son debit foguèt observat pendent un periòde de 38 ans (1971-2008), a Borniquèl, a la confluéncia amb l'Avairon [1]. L'aigavèrs del riu es de 311 km2 siá gaireben en totalitat d'aquel.
Lo debit del riu a Borniquèl es de 2,14 m3/s.
La Vera presenta de fluctuacions saisonièras pron marcadas, amb un periode de nautas aigas en ivèrn e al printemps (debit mensual mejan entre 3,08 e 4,88 m3/s, de decembre a abril inclusit (amb un maxi en febrièr). Dempuèi lo mes de mai, lo debit merma aviadament e la aigas bassas van de julhet a setembre, (debit mensual mjan anant fins a 0,244 m3 en agost).
Lo cors d'aiga pòt se trobar gaireben a sèc.
Las aigadas pòdon èsser importantas en proporcion à la talha de l'aigavèrs.


text:
Abadiá de Mostier d'Aiun
L'abadiá benedictina de Mostier d'Aiun se tròba dins la Nauta Marcha, en Lemosin, dins lo departament de Cruesa.
Istòria (997-1790)[modificar | modificar la font]
En 997, lo comte de la Marcha Boson II, en preséncia d'un de sos fraires, Gaubert, e de nauts personatges coma l'evesque de Lemòtges, fondet au vesinatge de l'antic Acitodunum (Aiun) un monastèri consacrat a « Maria, maire de Dieu », somés a la regla de Sant Beneset, coma o atesta un acte que figura dins lo cartulari de l'Abadiá d'Usercha.
Fuguet conegut sos lo nom de « Mostier d'Aiun » (francizat en Moutier-d'Ahun); balhará son nom a la comuna en 1790.
Auei, se serva pas ren de l'egleisa e de las bastissas originalas. Los vestigis mai ancians remontan en fach au segle XII. A partir de 1489, en seguda de la Guerra de Cent Ans, l'egleisa abadiala fuguet reconstrucha (pòrge d'entrada d'estil gotic, nau, transepte, una part dau còr).


text:
Auzouville-l'Esneval
Auzouville-l'Esneval es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux situada en lo costat de Yerville.
Commune du pays de Caux située dans le canton de Yerville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a fusionat amb la municipalitat de Sant-Etienne-lo-Vièlh l'an 1823.
Cette commune a fusionné avec la commune de Saint-Etienne-le-Vieux en 1823.


text:
Enteropneusta
La classa dels enteropneustes (Enteropneusta) sembla la dels anelids (vèrms). Còmpta d'individús que pòdon aténher fins a 2,50 m de long. Se pòdon desplaçar sus de longas distàncias; çaquelà, son capables de s'amagar dins los sediments per escapar als predators. La reproduccion se fa sus las plajas e la ponta se fa en mar. S'obten alara de larvas planctonicas pelagicas. La proboscis secreta un mucus que blòca las predas, çò que permet apuèi de las engolir.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 158617 Enteropneusta (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Enteropneusta (en)
- Referéncia NCBI : Enteropneusta (en)


text:
Mirèlha Mathieu
Mirèlha Mathieu (Avinhon : lo 22 de julhet de 1946 ; en francés Mireille Mathieu) es una cantarela provençala que s'es impausada coma una dei pus importanta figura de la varietat francesa de sa generacion. Sa carriera comencèt dins un concors de cant de la vila d'Avinhon (foguèt seconda a sa premièra presentacion - darrier Miquèla Torr - puei capitèt l'annada seguenta) ; a costat de sa notorietat en França e en lenga francesa, conèguèt una fama internacionala majora en cantant dins un grand nombre de país e de lengas en tot inclure l'occitan.


text:
Sibirill
Sibirill en breton ( Sibiril en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sibiril Es un démembrement de l'anciana parròquia primitive de Plouescat. La parròquia de Sibiril depen de la évêché de Léon. Se tròba lo appellation Sibiril (vèrs 1330 e en 1435) e Sibirill (en 1467).
Sibiril est un démembrement de l'ancienne paroisse primitive de Plouescat. La paroisse de Sibiril dépend de l'évêché de Léon. On trouve l'appellation Sibiril (vers 1330 et en 1435) et Sibirill (en 1467).


text:
Dagmar Hagelin
Dagmar Hagelin qu'èra ua adolescenta suèca despareguda lo 27 de genèr de 1977 a Buenos Aires, alebada e presa de fòrça peu repressor de la Dictatura Argentina Alfredo Astiz. Dada la soa nacionalitat europèa, la soa recèrca qu'avó un impacte mediatic internacionau e que revelè d'un biais innegable la realitat deus camps de concentracion secrets en Argentina e deus desapareguts. Hagelin que ho localizada peu darrèr còp dens un deus mei famós centers clandestins de detencion : l'ESMA.
Qu'èra amiga d'ua montonera de la soa etat : Villa Gesell (l'avèva coneguda peu soa pairastre). Aquesta qu'èra estada sequestrada lo 26 de genèr e que se l'avèva hèita avoar que lo dia seguent qu'arrecebore la vesita d'ua companhera nomada María Antonia Berger. Astiz e los sons que con.honèn Hegelin, vienguda vesitar la soa amiga dab era, la perseguín e la tirèn dessús abans de la cargar dehens un cròfe de veitura.
Lo president deus Estats Units d'America James Carter e lo Papa Joan Pau II que reclamèn per era (dab l'eleccion de Carter lo Estat Units qu'abandonèn la Dictatura argentina qu'avèvan ajudada e sostienguda) e Suècia que trenquè temporariament las soas relacions diplomaticas dab Argentina.
Lo cas que ho jutjat en 1985 mes en 1990 tots los copables que hon graciats peu president Carlos Saúl Menem. Totun aquesta gràcia que ho trencada en 2006 e los copables (enter eths Alfredo Astiz que son jutjats.


text:
Rosidae
La sosclassa dels Rosidae es una sosclassa de plantas dicotiledonèa. En classificacion de Cronquist (1981) recampa 18 òrdres :
- sosclassa Rosidae
-
- òrdre Apiales
- òrdre Celastrales
- òrdre Cornales
- òrdre Euphorbiales
- òrdre Fabales
- òrdre Geraniales
- òrdre Haloragales
- òrdre Linales
- òrdre Myrtales
- òrdre Podostemales
- òrdre Polygalales
- òrdre Proteales
- òrdre Rafflesiales
- òrdre Rhamnales
- òrdre Rhizophorales
- òrdre Rosales
- òrdre Santalales
- òrdre Sapindales
En classificacion filogenetica APG II (2003), aquesta familha, nomenada rosids en anglés, es mai volontièr nomenat jos son nom occitan Rosidèas. An un contengut plan diferent en APG II, rosidèas es descrich dins un autre article.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- La classificacion filogenetica
- Rosidèas. Atencion, de confondre pas Rosidèas e Rosidae.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia The Paleobiology database : Rosidae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 24056 Rosidae (en)


text:
Baruch Spinoza
Benedictus de Spinoza (24 de novembre de 1632 - 21 de febrièr de 1677), tanben nomenat Baruch Spinoza nasquèt a Amsterdam d'una familha josieva d'origena portuguesa. Educat per èsser rabin, acabèt expulsat de la comunitat josieva a causa de son actitud critica.
A causa de sa pensada se destornèt de totes los establiments socials e religioses: josieus, catolics e protestants.
Somari
Pensada de Spinoza[modificar | modificar la font]
La realitat[modificar | modificar la font]
Coma totes los racionalistas, compren la realitat coma una substància (quicòm que demanda pas cap d'autra causa per existir) mas la pòrta fins sas darrièras consequéncias: i cap mai realitat o substància que Dieu. Aquò significa que las substàncias creadas pòdon pas existir. Mas, alara, qu'es la natura?
Per Spinoza i a una sola responsa possibla: Dieu es la natura (Deus sive natura). Dieu es la causa immanenta e non transcendenta de l'Univèrs (concepcion panteïsta de la realitat), idèa exprimida de per abans per Pierre Charron.
De l'unica substància existissenta, quicòm que la compreneson ne sasís coma essencial son los atributs. Dieu o la natura a un nombre d'atributs infinit dels quals nosautres solament coneissèm la pensada e l'espandida.
D'un autre costat, cadun d'aqueles atributs se concrèta en modes que son los èssers particulars. Aquò vòl dire que las causas son solament concretizacion limitadas de la substància.
La natura umana[modificar | modificar la font]
Còrs e arma umans son de mòdes de l'unica substància qu'existís. L'arma es una partida de la coneissença divina e lo còrs de espandida divin. E coma en Dieu i a un estricte parallelisme entre l'òrdre de las idèas e aquel de las causas, aqueste tanben existís en l'èsser uman. D'aquest biais, lo problèma de la comunicacion entre las substàncias desapareis.
Coneissença umana[modificar | modificar la font]
Coma l'èsser uman es pas Dieu, del meteis biais que la partida es pas lo tot, pas totas nòstras coneissenças son adaptadas. Spinoza prepausa tres nivèls de coneissença:
- Sensible: coneissença imprecisa de la realitat.
- Racional: apòrta vertats universalas e necessàrias.
- Intuitiú: coneissença de las idèas innadas e del son fondament comun: Dieu.
Bibliografia atribuida a Spinoza[modificar | modificar la font]
- Principis de filosofia de Decartes (1663).
- Tractat teologico-politic (1670).
- Etica demostrada segon l'ordre geometric.
- Tractat politic.
- Tractat de la reforma de l'entendement.
- Brèu tractat.
De totes los libres de Spinoza, solament los dos primièrs d'aquela lista foguèron publicats de la vida del filosòf (los autres postums). Pasmens, la pensada de Spinoza foguèt famosa per tota Euròpa, avent sos admiradors (Leibniz) e pro detractors. Plan segur la pensada de Spinoza foguèt mal vista per de grands sectors de la religion catolica, protestant e josieva. Pasmens, es plan car que la pensada de Spinoza foguèt importanta per l'evolucion de la pensada de Kant, e mai encara de Hegel.
L'Etica[modificar | modificar la font]
L'Etica demostrada segon l'ordre geometric o simplament Etica, es considerada generalament coma l'òbra mai important de Spinoza. Es una publicacion postuma de 1677, qualques meses aprèp la mort de Spinoza lo meteis an.
Compta 5 capítols:
- De Dieu.
- De la natura e origina de l'arma.
- De l'origena e natura de las passions.
- De la servitud umana, o de la fòrça de las passions.
- Del poder de l'entendement o de la libertat umana.
Bibliografia e referéncias[modificar | modificar la font]
― (es)Augusto, Roberto (2009): «La crítica de Schelling a la filosofía de Spinoza», dins: Estudios Filosóficos, Instituto Superior de Filosofía de Valladolid, vol. LVIII, n.º 168, pp. 293-311.
― (es)Beltrán, Miquel (1998): Un espejo extraviado. Spinoza y la filosofía hispano-judía. Riopiedras. Barcelona.


text:
Ernest Shackleton
Sir Ernest Henry Shackleton (1874-1922) foguèt un explorador polar angloirlandés, principala figura de l'Edat d'Aur de l'Exploracion Antartida. Recebèt l'Òrde Reial de Victòria e l'Òrde de l'Empèri Britanic per sas contribucions.
Shackleton es conegut per aver dirigit l'infructuosa Expedicion Endurance, entre 1914 e 1916. Emai que Shackleton capitèsse pas son objectiu de traversar a pè lo continent Antartida, demostrèt sas qualitats per lo comandament quora lo vaissèl Endurance se retrobèt prés per la glaça.
Shackleton, dit pels sieus contemporanèus "lo Cap", menèt sos òmes se refugiar a l'illa Elephant abans de traversarar 1.300 km de l'ocean Antartic dins una barca amb cinc òmes entrò arribar en Georgia del Sud. En arribar a l'illa alunhada, Shackleton i dos dels seus òmes traversèron un terrenh montanhós fòrça complicat, fins arribar a una estacion balenièra per demandar el rescat dels sieus òmes abandonats a l'illa Elephant. Totes los membres d'equipatge de l'Endurance subrevisquèron a un calvari de 22 meses en Antartida. Pasmens, tres òmes del vaissèl de supòrt, lo Ross Sea Party, perdèron la vida.
Shackleton foguèt una figura clau de l'edat eroïca de l'exploracion de l'Antartida al costat de Roald Amundsen, Douglas Mawson e Robert Falcon Scott, cadun d'eles famós per de proesas que captèron l'atencion publica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància[modificar | modificar la font]
Ernest Shackleton nasquèt lo 15 de febrièr de 1874, a Kilkea, prèp d'Athy, (comtat de Kildare, Irlanda), a 50 km de Dublin. Lo paire d'Ernest, Henry, e la maire, Henrietta Letitia Sophia Gavan, èran d'origina angloirlandesa.[1][2] Ernest era lo segond dels sieus detz mainatges e lo primièr dels dos filhs.[3] Enfant, foguèt descrit coma "brilhant, aimable... e de fisança".[4] En 1880, a sièis ans, Ernest desbagatjèt a Dublin amb son paire, qu'èra estudiant en medecina.[3] Quatre ans pus tard, la familha partiguèt per Londres; o faguèron per cercar de revenguts melhors e perqué lor ascendéncia angloirlandesa lor fasiá témer per sa seguretat aprés de l'assassinat de Lord Frederick Cavendish a las mans dels nacionalistes irlandeses. Ernest serà educat per una institutritz fins a 11 ans, dintrarà a la Fir Lodge Preparatory School, a West Hill, per èsser puèi educat entre 13 e 16 ans al Dulwich College, una escòla publica per dròlle.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ernest Shackleton, ' ' BBC, Figures Històriques
- ↑ James A. Goodlad, Escòcia i l'Antàrtic, Secció 3: Scott, Shackleton i Amundsen. Royal Scottish Geographical Society. ISBN 0-904049-04-3
- ↑ 3,0 3,1 Johnson, pàg. 9–12
- ↑ Huntford, pàg. 7–11


text:
Medalhièr Olimpic General
Garatz-aicí lo medalhièr olimpic general ( id est jòcs d'estiu e d'ivèrn mesclats...) dempuèi Atenas 1896 fins a Vancouver 2010.
Somari
Medalhièr Olimpic General[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Comitat Internacional Olimpic
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Medalhièr general de l'atletisme olimpic
- Estatisticas olimpicas generalas
amai
-
- articles {26 en total) amb pòdis exaustius e medalhièrs complets subre l'atletisme olimpic, jòcs aprèp jòcs sul modèl Atenas 1896 - Atletisme fins a Pequin 2008 - Atletisme...
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) (fr) Sit oficial CIO
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ... amb Empèri Rus, URSS & CEI...
- ↑ ... amb Empèri Alemand, 3en Reich & RDA...
- ↑ ... amb las medalhas obtengudas per Australasia...
- ↑ ... amb las medalhas de Boèmia & Checoslovaquia...
- ↑ ... çai compresas las medalhas de l'ex Iogoslavia...
- ↑ ... çai inclusas las medalhas ganhadas per la Federacion de las Índias Occidentalas ...
- ↑ ... formada per mantuna còla multinacionala e doncas d'impossible o fòrça mal repartir dins lo classament per nacions o comitats nacionals olimpics...


text:
Ajuda:Cossí modificar una pagina
Volètz contribuir ? Es aisit ! Aquest article es aicí per vos ajudar e vos aprendre a modificar una pagina, per i ajustar de contengut, lo corregir o tot simplament lo metre en forma. Anatz veire, es vertadièrament aisit e immediat !
Pas a pas[modificar]
Lo sistèma se vòl lo mai simple possible. Dobrissètz per exemple lo Nauc de sabla per vos entrainar.
- Volètz modificar aquesta pagina ? Clicatz sus l'onglet « modificar » que se tròba en naut de cada pagina (pauc impòrta laquala causissètz).
- Veirètz aparéisser una pagina amb un quadre blanc al mitan amb de tèxt. En fach, es lo « còde wiki » de la pagina qu'anatz modificar. Modificatz lo tèxt, picatz-i vòstres ajustes, corregissètz las fautas d'ortografia… Aguèssetz pas paur per la mesa en pagina, un wikidemician experimentat s'occuparà de vòstres tèxtes per los metre en forma.
- Volètz veire çò qu'aquò dona ? Clicatz sus « Previsualizacion ». Veirètz afichada en bas la pagina coma apareisserà mai tard amb un navegaire. La previsualizacion es recomandada per reperar las errors de picatge, etc.
- Avètz acabat ? Clicatz sus Salvar.
- Vaquí, es acabat, vesètz ara l'article modificat.
La sintaxi de basa del Wikiccionari se tròba sus la pagina Ajuda:Basas de la sintaxi del Wikiccionari. Es lo principi de l'informacion liura.
La sintaxi complèta del « còde wiki » que permet la mesa en forma del tèxt se tròba sus la pagina de sintaxi del Wikiccionari. Mas deuriatz pas n'aver vertadièrament besonh, en defòra de se apregondissètz per crear de modèls per exemple.
- N.B.
- pòt arribar, excepcionalament, qu'un autre contributor modifique al meteis temps la meteissa pagina. Dins aqueste cas, un messatge ben detalhat indica la procedura de seguir per validar vòstra version en tenent compte de l'autra proposicion.
Vejatz tanben[modificar]
- Ont contribuir ?
- Lo guida d'estil per seguir las convencions del Wikiccionari


text:
-305
Aquesta pagina concernís l'an -305 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Après de combats indecís còntra d'incursions samnitas, lei Romans prenguèron l'ofensiva e ganhèron una tièra de victòrias. Lo generau samnita Statius Gellius trobèt la mòrt dins aqueleis operacions e unei vilas foguèron conquistadas e ocupadas per lei Romans coma Sora, Arpinum e Cesennia


text:
-410
Aquesta pagina concernís l'an -410 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès e dei còntra-ofensivas atenencas dins la region deis Estrechs après sa victòria de Cynossema l'annada precedenta. La flòta espartenca de la region dirigida per Mindarus foguèt batuda un premier còp a Abidos onte perdiguèt 30 naviris sus 97 puei a Cizica onte foguèt totalament anientada (80 naviris perduts). D'operacions terrèstras permetèron ais Atenencs de reconquistar la màger part dei posicions perdudas dins la region sensa dificultat vertadiera.
Desmoralizada per aquela desfacha navala novèla, Esparta prepausèt de negociar la fin de la guèrra mai leis Atenencs refusèron. Pasmens, coma lo tesaur de la vila èra vuege, poguèron gaire aprofichar aquela victòria per atacar tornarmai son adversari. Au contrari, gràcias a l'ajuda financiera deis Aquemenidas, Esparta reformèt rapidament una flòta.


text:
Ramon Llull
Ramon Llull (Ciutat de Mallorca, 1232/1233 - 1315/1316) siguec un considerable escrivan, filosòf, poèta e teòleg. Considerat eth prumèr gran escrivan en catalan, atau coma eth creador deth catalan literari; tanben escriuec en arab e latin. Siguec eth prumèr autor qu'utilizèc ua lengua romanica entà exprimir coneishements filosofics, scientifics e tecnics.
Llull auie ua vida alègra e damb fòrça ahèrs amorosi ara còrt deth rei Jaume I, enquia qu'auec ua sèrie de visions de Crist ara crotz que provoquèren era sua conversion.
Òbres mès importantes:
- Llibre d'amic e amat
- Llibre d'Evast e Blanquerna
- Llibre de meravelles
- Ars magna
- Ars brevis
Jos eth patrocini dera Generalitat de Catalonha e era collaboracion iniciau deth govèrn des Ilhes Balears, se creèc er Institut Ramon Llull (2002), damb er objectiu de promòir era projeccion exteriora dera lengua e era cultura catalanes.


text:
Rumesnil
Rumesnil en normand ( Rumesnil en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a 18 quilomètres de Lisieux e 24 de Can, Rumesnil jouit de païsatges typiquement augerons.
Lo territòri communal a traversat per la Dorette, afluent de la Dives.
Située à 18 kilomètres de Lisieux et 24 de Caen, Rumesnil jouit de paysages typiquement augerons.
Le territoire communal est traversé par la Dorette, affluent de la Dives.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1840, Rumesnil (152 abitants l'an 1836) absorbeix Los Groiselliers (28 abitants, a l'oèst del territòri) e Sant-Gilles-de-Livet (70 abitants, al sud-oèst)[3].
En 1840, Rumesnil (152 habitants en 1836) absorbe Les Groiselliers (28 habitants, à l'ouest du territoire) et Saint-Gilles-de-Livet (70 habitants, au sud-ouest)[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 29 de març 2009 , e fichas ligadas.
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Rumesnil », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 29 mars 2009 , et fiches liées.


text:
António de Oliveira Salazar
António de Oliveira Salazar (Vimieiro, Santa Comba Dão, Portugal, lo 28 d'abril de 1889 - Lisbona, Portugal, lo 27 de julhet de 1970), professor universitari, òme politic e dictator portugués. Ministre de las finanças entre 1928 e 1932, dempuèi 1968 dirigiguèt los destins del país coma dictator, amb lo títol de President del Conselh. En 1951, aprèp la mòrt del manescal Carmona, exercís tanben per interim la carga de President de la Republica.
Empachat per un accident incapacitant (emoragia cerebrala), foguèt escartat del govèrn en 1968, en essent remplaçat per Marcello Caetano. Fins a sa mòrt en 1970, los que tractavan jornalièrament amb li fasián creire que governava encara lo país, après aver exercit dins lo govèrn de Marcello Caetano.
Lo regim militar non li subrevisquèt pas fòrça annadas: la Revolucion dels ulhets foguèt un soslèvament militar que lo 25 d'abril de 1974 provoquèt la casuda de la dictatura salazarista que dominava lo país dempuèi 1933. La fin d'aquel regim, conegut coma Estat Nòu, permetèt que las darrièras colonias portuguesas atenguèsson la seuna independéncia aprèp una longa guèrra coloniala contra la metròpoli.


text:
Mirapeis
Mirapeis[1][2] ( Mirepoix en francés) es una comuna del País de Fois en Lengadòc, Occitània. Administrativament aperten al departament d'Arièja e a la region de Miègjorn-Pirenèus.
La vila, èra a l'origina situada al ras del riu d'Ers, sus la riba drecha, mas foguèt aigada per la rompedura de la paissièra del lac de Puègverd en 1289, e completament destrusida. Foguèt puèi tornar bastida sus l'autra riba sus una terrassa mai nauta balhada pel senhor de Mirapeis.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L’autorota A7 (tanben Autorota dau Soleu; var. Autorota del Solelh; Autorota deu Sorelh ) es un' autorota que perlonga l'autorota A6 al nivèl de Lion e qu'arriba a Marselha. Mesura 312 km[1].
Dins la nomenclatura europèa es la E15 (de Lion a Aurenja), E80 (de Selon de Provença a Còdous, A7/A8) e E714 (d’Aurenja a Marselha).
Es gerida principalament per la societat Autoroutes du Sud de la France (ASF). Radio Trafic FM (107.7 FM) fonciona sus l'A7 sector ASF.
- ↑ Itinerari en veitura de l’A6 (Tunèl de Fourvière, Lion) cap a l'A7 (Marselha)


text:
Josep Tarradellas
Josep Tarradellas i Joan (Cervelló, 19 de genoièr de 1899 – Barcelona, 10 de mag de 1988), marqués de Tarradellas, siaguèt un politician catalan, qu'aguèt lo cargue de president de la Generalitat de Catalonha a l'exili durant la dictatura franquista, dempuèis 1954 entrò la restauracion de la Generalitat de Catalonha en 1980.
Siaguèt conselhièr de la Generalitat republicana. S'exilièt en febrièr de 1939 e residiguèt en França, entrò que tornèt a Barcelona lo 23 d'ochoire de 1977. Es demorat celèbre dins l'esperit collectiu catalan per sa frasa d'arribada "Ja sóc aquí".


text:
Froissy
Froissy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Froissy Es un bourg rural del Scenari picard, situat sus la RN1 a unitat|18|km {{}} al nòrd de Beauvais. Es facilament accessible per las sortidas Modèl:Sofr o Modèl:Sofr de la autoroute A16.
La municipalitat compren dos caserius, Provinlieu e Pichon Froissy.
Los principals recorses de Froissy son agricòlas : de ramaderias bovines, culturas de céréales. Froissy Possedís una cooperativa agricòla.
Froissy est un bourg rural du Plateau picard, situé sur la RN1 à 18 km au nord de Beauvais. Il est aisément accessible par les sorties Modèl:Sofr ou Modèl:Sofr de l'autoroute A16.
La commune comprend deux hameaux, Provinlieu et Petit Froissy.
Les principales ressources de Froissy sont agricoles : élevages bovins, cultures de céréales. Froissy possède une coopérative agricole.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'estacion de Froissy i aviá animat, en aquel començament de la Sègle XX, quand arribava lo tortillard de la Linha Estrées-Sant-Denis - Froissy - Crèvecœur-çò de-Grand
La glèisa i aguèt donat l'an 1132 a la abbaye de Sant-Lucien per Wilbert, senhor de Froissy.
La distincion i aguèt erigit en marquisat l'an 1633.
La municipalitat de Noirémont lududes i aguèt amassat de 1826 a 1833.
La glèisa fut donnée en 1132 à l'abbaye de Saint-Lucien par Wilbert, seigneur de Froissy.
La seigneurie fut érigée en marquisat en 1633.
La commune de Noirémont lui fut réunie de 1826 à 1833.


text:
Marcq-en-Ostrevent
Marcq-en-Ostrevent es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels registres archéologiques en un camp près de de l'estadi an revelat traces d'abitat a Modèl:La s- justa après Clovis e la reina Brunehilde[1].
Des fouilles archéologiques dans un champ près du stade ont révélé des traces d'habitat au Modèl:S- juste après Clovis et la reine Brunehilde[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La Votz del Nòrd del 31 de julhet de 2009
- ↑ La Voix du Nord du 31 juillet 2009


text:
Goetzenbruck
Goetzenbruck es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Pòble se'n situa a trenta quilomètres al sud-es de Sarreguemines, jos prefectura de la Moselle, e a seissanta quilomètres al nòrd-oèst de Estrasburg, capitala Europèa, en lo Bitscherland, a la cœur dels Vòges del Nòrd. En culminant a Unitat|430|mètres}}, près dels fonts del Moderbach e del Breidenbach, lo pòble se desvolòpa sul rebord del scenari, en limit dels país cobèrt e descobèrt.
Le village se situe à trente kilomètres au sud-est de Sarreguemines, sous préfecture de la Moselle, et à soixante kilomètres au nord-ouest de Strasbourg, capitale Européenne, dans le Bitscherland, au cœur des Vosges du Nord. Culminant à 430 mètres, à proximité des sources du Moderbach et du Breidenbach, le village se développe sur le rebord du plateau, en limite des pays couvert et découvert.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo moment de la siá creacion en 1721, lo pòble se presenta jol appellation Gotzbrick, #que l'origina n'a partejat. Poiriá venir del alemand Götze-Brück, lo pont #que pòrta la decidís d'un sant, o alavetz mai probablament de Gaetzenbrück, es-a dire un assemblage de rondins juxtapausèsse recobrant un sòl marécageux sul recorregut d'una rota. I aguèt fondat en 1721 per verriers de Meisenthal en avent recebut del pòrti Léopold Eer de Lorraine 600 arpents de bòsc per i establir lo sieu indústria.
Passat en lo costat de Bitche en 1802, çò cap de-luòc, Goetzenbruck fa partida de la éphémère costat de Lemberg dintre 1790 e 1802. Après aver-i conegut situacions divèrsas e dépendu de Mouterhouse, Althorn e Sarreinsberg son pas definitivament ligats a Goetzenbruck #qu'en 1947. La data oficiala del rattachement de Sarreinsberg a Goetzenbruck es lo 12 d'abril 1947.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, la municipalitat a deslotjat en la nuèch del 6 a la Mois invalide (de febrièr)M en la region de Sarre-Union fins a fin en març 1945. La comuna a replegat a Bistroff. Lo vilatge a bombardat de la Mois invalide (de decembre)M a la Mois invalide (de març)M e liberat per las tropas americanas o Mois invalide (de decembre)M. « " Vilatge de Lorraine experimentat pels bombardements, Goetzenbrück, #que la populacion n'a #èsser l'objècte de nombrosas vexations e sollicitations de l'ocupanta, #donar totas las pròvas amb un coratge admirable. Per los sieus sacrificis, per lo sieu attachement a la França, s'es d'aquerits dreches a la reconeissença del País. » Aquela cita compòrta la attribution de la Crotz de guèrra amb estela de bronze. En 2005, la municipalitat edita lo libre Freiheitswind escrit per Philippe Koffler e Legisca Pommois #que retrace la desliurança del vilatge en decembre 1944 per las tropas aliadas e reagrupa testimoniatges d'abitantas en avent viscut aquel periòde.
Lors de sa création en 1721, le village se présente sous l'appellation Gotzbrick, dont l'origine est partagée. Il pourrait venir de l'allemand Götze-Brück, le pont qui porte la statue d'un saint, ou alors plus probablement de Gaetzenbrück, c'est-à-dire un assemblage de rondins juxtaposés recouvrant un sol marécageux sur le parcours d'une route. Il fut fondé en 1721 par des verriers de Meisenthal ayant reçu du duc Léopold Ier de Lorraine 600 arpents de bois pour y établir leur industrie.
Passé dans le canton de Bitche en 1802, le chef-lieu, Goetzenbruck fait partie de l'éphémère canton de Lemberg entre 1790 et 1802. Après avoir connu des situations diverses et dépendu de Mouterhouse, Althorn et Sarreinsberg ne sont définitivement rattachés à Goetzenbruck qu'en 1947. La date officielle du rattachement de Sarreinsberg à Goetzenbruck est le 12 avril 1947.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, la commune est évacuée dans la nuit du 6 au Mois invalide (février)M dans la région de Sarre-Union jusqu'à fin mars 1945. La mairie est repliée à Bistroff. Le village est bombardé du Mois invalide (décembre)M au Mois invalide (mars)M et libéré par les troupes américaines le Mois invalide (décembre)M. « " Village de Lorraine éprouvé par les bombardements, Goetzenbrück, dont la population a été l'objet de nombreuses vexations et sollicitations de l'occupant, supporta toutes les épreuves avec un courage admirable. Par ses sacrifices, par son attachement à la France, s'est acquis des droits à la reconnaissance du Pays. » Cette citation comporte l'attribution de la Croix de guerre avec étoile de bronze. En 2005, la commune édite le livre Freiheitswind écrit par Philippe Koffler et Lise Pommois qui retrace la libération du village en décembre 1944 par les troupes alliées et regroupe des témoignages d'habitants ayant vécu cette période.


text:
Quand lucham a un nivèl local contra tal o tal problèma, denonciam a l’encòp un disfonccionament a l’escala planetària. Passam del local al global.
A- Quand denonciam lo degazatge dels batèls dins la mar pròche nòstras còstas, se batèm a l’encòp a l’escala mondiala en denónciar la meteissa causa en Malasia en aparar las comunautas de pescaires d’aquel país de Sud contra los regets dins la mar de rebuts quimics que las firmas potentas ne fan una mar corrompuda.
Remarcam amai que las meteissas politicas son a l’òbra dins tota Asia de Sud e que son inspiradas per la Banca Mondiala e per las potentas institucions financièras.
Lo liure-escambi afavoriza la colonizacion de las grandas firmas multinacionalas qu’an una brava libertat d’accion cap a d’Estats de Sud que son febrinèls e que son negats pels paises rics de Nòrd.
Lo liure-escambi es una guèrra contra l’umanitat.
Los problèmas locals resultan de fach de politicas globalas e cal luchar a-n-aqueste nivèl.
B- Lo grop de Cairns (17 paises exportators gròsses coma Austria, Canadà, Brasil...) considèron que los A.O.C. son per afavorizar lo proteccionisme.
Mas en delà la question de las denominacions, s’agís d’aparar la sola vertadièra proprietat dels agricultors qu’es l’Origina. S’agís doncas de se batre per que lo respèct de l’Origina siá pres en compte per las règlas del comèrci mondial ; vòlon metre en question un modèl d’agricultura que s’apeva sus lo ligam al terrador.
Aital, per que lo Rocafòrt o lo Faugèras mas amai lo ris basmatí dels paisans indians passen pas dins las crancas de la globalizacion cal afortir l’idèa d’una reglamentacion qu’apara las produccions localas que depend d’un saupre-far particular.
Aparam de fach los terradors e los òmes que los fan viure, aparam l’interès dels consomators cap als interesses dels mercands.
Cal que la diversitat dels modèls agricòls e de las culturas siá aparada, coma totas las diversitats per la Tèrra tota.
C- L’Acòrdi General sul Comèrci dels Servicis (A.G.C.S.) s’inscriu dins un processús de desintegracion dels servicis publics que l’una de las transposicions regionalas pòt èstre, per exemple, la supression del trin de nuèch Milhau-Paris.
L’A.G.C.S. se fonda sus un procediment de destruccion del mitan rural al nom de critèris de rendabilitat.
Que siá de Cancún o Cancon, Montpelhièr, Nimes, Besièrs, Rètnas, Lion, eça... podèm denónciar coma de pertot dins lo mond la dominacion de las multinacionalas e exigir que lo drech de las personas predomine sul profièch de las entrepresas.
Cada vila o vilatge d’aquí que se tròbe pòt s’adreiçar al Pòble de la Tèrra perque nòstras preocupacions localas an las meteissas sorgas que las preocupacions mondialas.
Se devèm, en tant qu’occitans, d’èstre presents sus l’escèna mondiala, non solament per la nòstra experiénçia mas amai per la fòrça e l’especificitat de çò que sèm, de çò que pensam e de çò que fasèm.
Exemples de çò que seriá plan d’obténer :
- un moratòri sus las negociacions de l’AGCS tan qu’i a pas una evaluacion de las règlas e de las practicas de l’OMC (desempuèi sa creacion), amb la plena participacion dels movements ciutadans e dels politics.
- La subordinacion de l’OMC a las cartas internacionalas (Declaracion Universala dels Dreches de l’Òme, convencion internacionala repòrt a las questions socialas, sanitàrias, environomentalas, culturalas).
- Lo retirament del domeni de competéncia de l’AGCS de sectors màgers que son l’aiga, la santat, l’educacion, la cultura, l’audiovisual, los servicis de comunicacion, los transpòrts, l’energia, l’albergament.


text:
Farmacia
La Farmacia, (del grèc φάpuakov, "medicament"), es l'ensems de las sciéncias teoricas e aplicadas que menan a concebre, fabricar, contrarotlar e dispensar los medicaments.
Per farmacia se pòt tanben referir al luòc ont se preparan e se dispensan los medicaments. Aqueste luòc es mai precisament sonat "oficina de farmacia" per lo distinguir del concèpte de sciéncia.
Los farmacians partejan amb los quimistas e los mètges la responsabilitat de sintetizar de compausats organics amb valor terapeutica, e mai se lo farmacian es l'unic capable de far aqueles compausats bons per l'usatge curatiu. De mai, cada còp amb mai frequéncia se sollicita conselh a la comunitat de farmacians en matèria de santat e igièna. La Farmacia compren, en mai de las coneissenças sus medicaments, coneissenças suls efièches que pòdon aver aqueles al còrs uman e las proprietats quimicas e biologicas del còrs ont agís amb ajuda de disciplinas de la meteissa farmacia o d'autres camps parions coma son la farmacologia, farmacocinetica, farmacodinamica, toxicologia e quimia farmaceutica.