text:
Dimècres, 6 de decembre de 2017, 03h00 Libres,Lenga,Cultura
Originari de Mamisan (País de Bòrn), lo Renaud Lassalle qui hè collectatges hòrt utils dens los Pirenèus per Eth Ostau Comengés, ven de sortir ua gramatica segon lo gascon de Fèlix Arnaudin, lo “parlar negue” de la Gran Lana e deu País de Bòrn[1]. Solide, dab ua lenga pluricentrica e separada en grans dialèctes (gascon, lengadocian, provençau, nòrd-occitan), lo maine d’òc —“deus Aups aus Pirenèus”, disè Frederic Mistral— pòt apareisher com esbrigalhat, talhucat en detzenats o quitament centenats de parlars diferents. Ua escaduda bien comòda per los qui, nombrós e limashords, vòlen —o volerén— que dispareishossin hòrt viste tots aqueths “vestigis” d’ua auta epòca. Mespresós deu nòste cabau mes atalentats de progrès, çò disen, que desiran har taula arrasa deu passat. E d’insistir: “Lo patés que càmbia d’un vilatge a l’aute”. L’ignorància, sabentament entertienuda, permet d’entertiéner los mites...
Egau, me rapelarèi tostemps que, vienut a Sabres en 2004 per lo collòqui “Un país dens sa lenga” organizat per lo Parc Naturau Regionau de las Lanas de Gasconha, lo linguïsta tolosan Jean-Louis Fossat, originari de Monthòrt (Shalòssa), disè que l’occitan es la “lenga de la tolerància”. Lavetz, que cau tostemps acceptar que l’interlocutor(a) parli un chic diferentament. Ne seré pas tot simplament lo rebat de la grana riquessa de la lenga nòsta?
Donc, passionat tot joenòt per la lenga de Fèlix Arnaudin descobèrta dens la vielha edicion en grafia “fonetica” deus cants e deus contes deu Boeiròt, publicats en 1965-67, puish dens las Òbras completas (coedicion PNRL /Confluences), Renaud de Mamisan s’es metut au tribalh. Lhevat quauques causidas curiosas, qui’s pòden compréner (chepic d’exactitud per pegar absoludament – vielh saunei – a la prononciacion locau), qu’explica en permèir la grafia normalizada deu gascon (chic de monde adara la contèstan) a la quau ètz abituats, cars legidors deu Jornalet e autas publicacions barrejadas. Après, haut! de “seriós”. O quitament de “hard”, pensaràn quauques-uns: la frasa simpla, lo grop nominau, l’adjectiu...Per acabar dab la frasa complèxa e las conjugasons.
Saludam aqueth tribalh deu saberuts qui cèrca de tornar hicar a l’aunor un gascon natre e ideau. Que s’i cau assajar, segur, e ne pòden quitament har son mèu. Totun, shau! Lo mei important qu’es de guardar lo plaser de parlar, de transméter e de har víver la lenga, quan l’escarraunharem un chicòt. E ne cau pas, de mon punt de vista, arcastar a las gents pleas de bona volontat de har quauquas pècas. En tot cas, òsca preu Renaud! Bravo! Que persegueish a la soa mòda l’òbra de davancèrs (Robèrt Darrigrand, Miquèu Grosclaude, Andriu Bianchi e Maurici Romieu e pro d’ autes...) qui avèn de faiçon màger servit la lenga nòsta en hargant atrunas de qualitat qui an permetut de har ua navèra produccion escriuta e de mestrejar mélher la lenga.
Joan Jacme Fénié
Adishatz,
Que vei çò qu'atz escriut aquí e que m'aduvi completament dab vos. Aquera gramatica, qu'ac cau díser, se sòrt d'ua manièra confidenciau, qu'es pr'amor arré n'es dishat en'queth òrde d'obratge... Me l'an arrefusat en mantun lòc, qu'es totun estat hèit dab un eperit scienific, shètz nat "parti-pris".
S'atz lo malur d'arrensenhar çò qu'apèran "un parlar dialectau", valent a díser "un patoès" en le boca deus occitanistes, qu'ètz botat de parts... e criticat percè que ... Legir mai
Del temps que la lenga se mòr, e que se fa besonh de metjans utils e a gratis, d'unes sòrten de libres que se legissen d'un biais confidencial.
Es bèl temps de definir un format optimal unenc de gramatica occitana a destinacion dels franceses, que poiriá se declinar dins cada varianta regionala e locala.
Pensi a la Gramatica del parlar del Savés de Michel Saint-Raymond, en pdf descargable a gratis; de mai,se propausa una version Word, per fin que cadun pòsca ne far una gramatica de son ... Legir mai


c: text/html

text:
Iniciam era sason de romiatges enes pòbles de Vielha e Mijaran
Es romiatges son tradicions populares e culturaus enes que se demane as sants era protección des tèrres e des persones e a on s’amasse tot eth pòble.
Des der Ajuntament de Vielha e Mijaran credem ena importància de contunhar celebrant es hèstes mès tipiques deth nòste territòri. Es romiatges o santets son un clar exemple dera identitat culturau d’un pòble. Eth romiatge ei ua hèsta catolica que consistís en dirigir-se tot eth pòble amassa entà un santuari o capèla a on se tròbe un sant o ua vèrge. Un còp toti ena capèla, eth capelhan benedís eth terme, es animaus e es persones deth territòri e tanben demane emparament ath sant.
Es romiatges eren practiques religioses qu’aué en dia s’an convertit en tot un event idonèu entà hèr pòble. Es vesins s’arremassen, mingen e celèbren toti amassa, era arribada dera primauera e der ostiu. Tanben ei eth moment de celebrar qu'a finalizat er iuèrn e qu'es pagesi pugen eth bestiar tàs parts mès nautes des montanhes.
Es prumèrs romiatges d’aguest mes de mai son eth Santet de Sant Joan de Vila e Arròs eth dia 7, era Mair de Diu des Desamparats (Montcorbau) eth dia 14 e eth romiatge de Santa Quitèria (Boca sud deth tunèl) eth dimenge 21.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Per Crestian Almerge e lo grop Test
Vèni pichona veser ma bòrda
Amb ieu aquí seràs urosa
Ai de cavals
De pòrcs
De buòus
Ai quatre tractors e tres araires
Una galinièra e una granja
E de pibols
De camps, de vinhas, de vergièrs.
Vuiràs al mièg de la
clorofila
Auràs mai de colors qu’a la vila
La de riussets
De prats, de puèges de bòsques.
Sentiràs pas mai la gasolina
Aicí los aucèls son dins las vinhas
I a pas cap de rambalh
De bruch, de fum, de fats ,de fòls.
I a pas de betum, pas cap de buildings
I a pas de tut-tut
Pas cap de vrom vrom
Mas de cui- cui, meuh meuh, coin coin, cot codett
Per trabalhar lèu te levaràs
E amb las polas te colcaràs
Per faire de caulets
De blat, de vin, de milh, de fen.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Jean Cocteau
Jean Cocteau (Maisons-Laffitte, 5 de julhet de 1889 - Milly-la-Forêt, 11 d'octobre de 1963) èra un poèta francés, e artista de talents multiples, grafista, dramaturg e cineasta. En 1955 foguèt elegit membre de l'Acadèmia francesa e de l'Acadèmia Reiala de lenga e de litetratura francesas de Belgica.
Es enterrat dins la capèla de Saint-Blaise-des-Simples a Milly-la-Forêt. Un colleccionaire american ofriguèt mai de 1500 de sas òbras d'una valor de 7 500 000 euros a la vila de Menton.
Somari
- 1 Biogerfia
- 2 Òbras
- 3 Òbras sus Jean Cocteau
- 4 Vejatz tanben
- 5 Ligams extèrnes
- 6 Referéncias
Biogerfia[modificar | modificar la font]
Jove[modificar | modificar la font]
Jean Cocteau nasquèt a Maisons-Laffitte d'una familha borgesa de París. Son paire, avocat e pintre amator, se suicidèt quand Cocteau aviá nòu ans aguèt una sòrra e un fraire[1].
A quinze ans Cocteau foguèt enviat al lycée Condorcet fòrça amic del venenós Pierre Dargelos que venguèt fascinat[2], indisciplinat foguèt remandat en 1904 sens diplòma.
Publiquèt son primièr libre de poèmas, « La Lampe d'Aladin », a 20 ans (1909) recebèt l'escais de « prince frivole » e se fascinèt pel mèstre dels ballets russes, Sèrgi Diaghilev e d'artistas de la tropa Leon Bakst (pintre) e Vaslav Nijinsky (dançaire).
Collaborèt amb aqueles dins Le Dieu bleu (1912), e Parade, ballet produit en 1917 amb costums e decòrs de Pablo Picasso e musica d'Erik Satie. Trabalhèt amb lo movement dadà.
Franc del servici militar, Cocteau decidiguèt pasmens de participar a la guèrra de 1914, coma agent sanitaria civil volèt, amb Roland Garros. En 1920 escriguèt un roman sus la guèrra Thomas l’Imposteur. Dins los ans 1920, Cocteau s'associèt amb Marcel Proust, André Gide e Maurice Barrès.
Raymond Radiguet[modificar | modificar la font]
En 1918, Max Jacob li presentèt lo jòve Raymond Radiguet. Entosiasta pels poèmas de Radiguet, Cocteau li balhèt conselhs, l’encoratgèt, lo faguèt trabalhar e publicar dins de revistas d’Avantgardas. E mai tard e fòrça viatjes Cocteau promoviá sus trabalhs e faguèt publicar Le Diable au corps.
La reaccion de Cocteau a la mort subte de Radiguet, en 1923, creèt un desacòrdi amb d'amics que declarèron que l'aviá daissat destimborlat, malcorat e pres per l'opium.
Sa dependéncia a l'opium a aquela epòca, Cocteau l'explica coma un simple azard ligat a sas relacions amb Louis Laloy, lo director de l'Opèra de Montcarles. Los efòrces per se'n desacotumar influencièron fòrça son modèl literari. Son libre mai conegut, Les Enfants Terribles, foguèt escrich en una setmana, pendent una dificila desintoxicacion.
Cocteau e los Bourgoints[modificar | modificar la font]
Jean Cocteau e la familha Bourgoint se coneguèron mejans Christian Bérard, un pintre que realizèt de decòrs per Cocteau. Los Bourgoints avián tres enfants, los bessons Maxime e Jeanne, e lo cabdet Jean.
Jeanne e Jean Bourgoint tornèron veire Cocteau en 1925. Jos l'influéncia d'amics[3] se convertiguèt e lo 19 d'octobre Jean Cocteau communiava al costats de Jean Bourgoint e de Maurice Sachs. Se frequentèron fins a 1929, data de sicidi Jeanne, daissant lo fraire destimborlat. S'inspirèt de la vida de Jeanne e de Jean Bourgoint per esciure l'istòria dels Les Enfants terribles.
Maturitat[modificar | modificar la font]
Dins los ans 1930, Cocteau seriá estat en relacion amb la princessa Nathalie Paley, (ostal dels Romanov), modista, actritz o modèla e anciana femna del coturièr Lucien Lelong. Natalie s'afolèt, aquò provoquèt una granda confusion entre Cocteau e Paley. Cocteau evòca l'avortament dins Le passé défini, coma consequéncia d'una escena violenta amb Marie-Laure de Noailles, mas benlèu seriá degut a l'opium.
Vèrs 1933, Cocteau coneguèt Marcel Khill que venguèt son companhon e creèt lo ròtle del messatgièr de Corinta dins La Machine Infernale. Faguèron ensems, en 1936, un torn del monde en 80 jorns contat dins Mon Premier Voyage.
Aprèp Cocteau aguèt de relasions de longa durada amb dos actors franceses, Jean Marais e Edouard Dermit, aquel darrièr oficialament adoptat par Cocteau.
Seriá estat en relation amb Panama Al Brown, un boxaire que prenguèt en carga la carrièra.
En 1940, Le Bel Indifférent, una pièça de Cocteau escricha per Édith Piaf, foguèt un grand succès. Tanben trabalhèt amb Pablo Picasso e Coco Chanel. Lutava de contunh contra son intoxicacion a l'òpi pendent sa vida d'adulta. Alara qu'èra dubertament omosexual, aguèt d'aventuras brèvas e complicadas amb de femnas. Dins son trabalh se tròba fòrça criticas contra l'omofobia.
Jean Cocteau joguèt un ròtle ambigú pendent la Segonda Guèrra Mondiala, los resistents l'accusan de collaboracion amb los Alemands, une partida de son passat (1939-1944) demòra misteriosa[4].
Alara una referéncia cinematografica, presidiguèt lo Festenal de Canas en 1953 e 1954.
En 1960, l'artista filma Le Testament d'Orphée amb lo sosten financièr de François Truffaut.
En octobre 1963, a la novèla de la mòrt de son amiga Édith Piaf, Cocteau moriguèt qualques oras mai tard d’una crisi cardiaca dins son ostal de Milly-la-Forêt l'11 d'octobre de 1963 a 74 ans[5].
Òbras[modificar | modificar la font]
Poesia[modificar | modificar la font]
- 1909 La Lampe d'Aladin
- 1910 Le Prince frivole
- 1912 La Danse de Sophocle
- 1919 Ode à Picasso - Le Cap de Bonne-Espérance
- 1920 Escale. Poésies (1917-1920)
- 1922 Vocabulaire
- 1923 La Rose de François - Plain-Chant
- 1925 Cri écrit
- 1926 L'Ange Heurtebise
- 1927 Opéra
- 1934 Mythologie
- 1939 Énigmes
- 1941 Allégories
- 1945 Léone
- 1946 La Crucifixion
- 1948 Poèmes
- 1952 Le Chiffre sept - La Nappe du Catalan (en collaboration avec Georges Hugnet)
- 1953 Dentelles d'éternité - Appogiatures
- 1954 Clair-obscur
- 1958 Paraprosodies
- 1961 Cérémonial espagnol du Phénix - La Partie d'échecs
- 1962 Le Requiem
- 1968 Faire-Part (publicat postumament)
Novèlas[modificar | modificar la font]
- 1919 Le Potomak (edicion definitiva1924)
- 1923 Le Grand écart - Thomas l'imposteur
- 1928 Le Livre blanc
- 1929 Les Enfants terribles
- 1940 La Fin du Potomak
Teatre[modificar | modificar la font]
- 1921 Les Mariés de la tour Eiffel (Musica de Georges Auric, Arthur Honegger, Darius Milhaud, Francis Poulenc (e Germaine Tailleferre)
- 1922 Antigone
- 1924 Roméo et Juliette
- 1926 Orphée
- 1930 La Voix humaine
- 1934 La Machine infernale
- 1936 L'École des veuves
- 1937 Œdipe-roi. Les Chevaliers de la Table ronde
- 1938 Les Parents terribles
- 1940 Les Monstres sacrés
- 1941 La Machine à écrire
- 1943 Renaud et Armide. L'Épouse injustement soupçonnée
- 1946 L'Aigle à deux têtes
- 1948 Théâtre I e II
- 1960 Nouveau théâtre de poche
- 1962 L'Impromptu du Palais-Royal
- 1971 Le Gendarme incompris (postum, amb Raymond Radiguet)
Critica[modificar | modificar la font]
- 1918 Le Coq et l'Arlequin
- 1920 Carte blanche
- 1922 Le Secret professionnel
- 1926 Le Rappel à l'ordre - Lettre à Jacques Maritain
- 1930 Opium
- 1932 Essai de critique indirecte
- 1935 Portraits-Souvenir
- 1937 Mon Premier voyage (Tour du monde en 80 jours)
- 1943 Le Greco
- 1947 Le Foyer des artistes - La Difficulté d'être
- 1949 Lettres aux Américains - Reines de la France
- 1951 Jean Marais - Entrevista a l'entorn del cinematografa (amb André Fraigneau)
- 1952 Gide vivant
- 1953 Journal d'un inconnu. Démarche d'un poète
- 1955 Colette.
- 1956 Discours d'Oxford
- 1957 Entretiens sur le musée de Dresde (amb Louis Aragon) - La Corrida du 1er mai
- 1959 Poésie critique I
- 1960 Poésie critique II
- 1962 Le Cordon ombilical
- 1963 La Comtesse de Noailles, oui et non
- 1964 Portrait souvenir (publicacion postuma; entrevista amb Roger Stéphane)
- 1965 Entretiens amb André Fraigneau (postum)
- 1973 Jean Cocteau par Jean Cocteau (publicacion postuma; entrevistas amb William Fielfield)
- 1973 Du cinématographe (publicion postuma). Entretiens sur le cinématographe (publicacion postuma)
Òbras jornalisticas[modificar | modificar la font]
Cinematografia[modificar | modificar la font]
- 1925 : Jean Cocteau fait du cinéma
- 1930 : Le Sang d'un poète
- 1946 : La Belle et la Bête
- 1948 : L'Aigle à deux têtes
- 1948 : Les Parents terribles
- 1950 : Coriolan
- 1950 : Orphée
- 1952 : La Villa Santo-Sospir
- 1957 : 8 X 8: A Chess Sonata in 8 Movements
- 1960 : Le Testament d'Orphée
Dessenh e grafisma[modificar | modificar la font]
- 1924 Dibuixos
- 1925 Le Mystère de Jean l'oiseleur
- 1926 Maison de santé
- 1929 25 dessins d'un dormeur
- 1935 Seixanta dissenys per l'obra [Les Enfants terribles]
- 1941 Dibuixos al marge de text de l'obra Chevaliers de la Table ronde
- 1948 Drôle de ménage
- 1957 La Chapelle Saint-Pierre, Vilafranca de Mar
- 1958 La Salle des mariages, ostal de vila de Menton - La Chapelle Saint-Pierre (litografias)
- 1959 Gondol des morts
- 1960 Saint-Blaise-des-Simples
Jornals[modificar | modificar la font]
- 1946 La Belle et la Bête (jornal de filmatge)
- 1949 Maalesh
- 1983 Le Passé défini (publicacion postuma)
- 1989 Journal, 1942-1945
Segèls[modificar | modificar la font]
Òbras sus Jean Cocteau[modificar | modificar la font]
- Claude Arnaud, Jean Cocteau
- Monique Lange, Cocteau Prince sans royaume
- André Fraigneau, Cocteau
- Jean Marais, Histoires de ma vie
- Jean Marais, l'Inconcevable Jean Cocteau
- Nicole Vaillant Dubus, À toi, Jean Cocteau : poète de l'Europe. Colomars : Mélis éditeur, coll. « Lettre à... », 2003. 32 p., 21 cm. – ISBN 2-914333-51-X
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) site web oficial
- (en) Cocteau
- (en) Cocteau
- (es) El poder de la palabra
- (fr) Font pedagagica
- (fr) Mister Cineaste/Histoire du Cinema/Portraits de Cineastes (Cocteau) ...
- (fr) Forum en francés
- (en) Forum en anglés
- (fr) site web sus Cocteau
- (fr) Biografia de l'artista
- (fr) Biografia
- (en)(fr) La seva obra plàstica
- (fr) Bibliografia a Amazon.com
- (fr) Cocteau vist per Jean-Pierre Rosnay
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Biographie de Jean Cocteau (1889-1963)
- ↑ Sa preséncia se vei dins Le Livre Blanc e Les Enfants Terribles.
- ↑ les Grandes Amitiés [1]
- ↑ Emmanuelle Retaillaud-Bajac, « Les démons de Jean Cocteau », Revista L'Histoire, n° 279, Septembre de 2003.
- ↑ Jean Cocteau (1889-1963)


text:
Cultura de Transcaucàsia anciana
La cultura de Transcaucàsia anciana ò cultura kuro-araxe es una cultura de l'Edat dau Bronze Ancian que dominèt Transcaucàsia entre 4 000 e Modèl:Formatum:2200 av. JC. Originària dau Plan d'Ararat, se difusèt en Georgia, dins la region d'Erzurum, dins la region dei Lacs de Van e d'Urmia e en Cilícia. A respèct dei culturas precedentas, aquela cultura veguèt l'aparicion de la metallurgia dau bronze, de la fabricacion de terralhas lustradas amb un interior roge e l'aparicion de la cultura dei cerealas.
Lei rasons de sa disparicion son desconegudas mai benlèu a d'incursions de pòbles venguts de l'estèpa. Foguèt remplaçada per la cultura de Trialeti.


text:
Barr (Bas Ren)
Barr en alemannisch (Barr en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La localité se appuie sus las contreforts del massís dels Vòges al pè del mont Santa-Odile e a 8 km al sud de Obernai. A traversat per la Kirneck, afluent del Andlau e jos-afluent del Ill. Barr Es capital viticole de Alsace amb la siá mai anciana fièra als vins de Alsace (mai de 100 ans) e la siá istorica "Fèsta de las vendanges" #que se desenrotlla tradicionalament lo primièr week end d'octòbre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Malgrat que la primièra traça escricha, en mencionant lo vilatge de Barr jol nom de Barru, data de l'an 788, los istorians pensan qu'aquel luòc a #èsser ocupat plan abans, coma lo pròvan los nombroses vestigis préhistoriques de l'edat del fèrre e de l'edat del bronze descobèrt en lo sector.
A l'origina proprietat imperiala, la vila i aguèt cedit per las Habsbourg a Nicolas Ziegler en 1522, de contunh transformada en franc-alleu tres ans mai tard. Pel continuament los sieus fils la #vendre dins la vila de Estrasburg, #que li calguèt épouser la causa en la guèrra #que #opausar Estrasburg en protestant a las Lorrains catolicas. En 1592, aqueles #cremar lo castèl, l'ostal comun e setanta abitacions, e #torturar de divèrses abitants.
Pendent la Guèrra de Trenta Ans i aguèt a sofrir Imperiales, dels Suedeses e dels Franceses, mas mens que los pòbles environnants. En lo conflicte #que #opausar Louis XIV a Estrasburg la vila i aguèt ocupat pels Franceses ; l'omicidi d'un oficiar per un abitant #portar en représailles l'incendi de la vila..
La reconstruction #èsser rapida e pel continuament Barr pas #conéisser mai de catastròfa d'aquel genre, se li calguèt quitament sosténer al passatge de tropas #que lududes #caler manténer.
A Modèl:La s- un procès #que li caliá durar près d'un sègle #opausar los localités de la distincion de Barr dins la vila d'Estrasburg, la siá suzerain, #que reivindicava la totalitat dels bòsques de la siá vassale. En 1763, una primièra decision en #atribuir lo tèrç a Estrasburg ; i i aguèt crida e aquel pas #èsser #qu'en 1836, jos la Monarchie de Julhet, que lo verdict #èsser definitivament confirmat. I a encara una quarentena d'ans, de vièlhs Barrois trucavan la part possedida per Estrasburg de r g'stohlne Wàld, lo bòsc volat. Mas s'es totjorn lo lairon de quauquarrés : a Modèl:La s- egalament, Estrasburg #far bastir, en tota legalitat, un pichon canal #que détournait cap a la Kirneck una part de las aigas #que lor auriá calgut arribar a Andlau, e i a una cinquantena d'ans, de vièlhs Andloviens parlavan encara de la g'stohlnes Wasser, de la aiga volada. Uèi aquela bandèja apareis tanben desbrembada de part e d'autra ; sembla quitament que l'actual municipalité barroise conesca pas mai l'existéncia del canal (encara mantengut en los ans ochanta) e, la natura en reprenent los sieus dreches, las aigas tornaràn benlèu lèu a Andlau.
De violentes combats i #opausar en 1944 Alemands nazis e Americanes. Labors Consultadas: Annuaire de la Societat d'Istòria e de Arqueologia de Dambach-la-Vila, Barr e Obernai, 1993 (pp. 99 e suiv.), 2004 (pp. 81 e suiv.)
Même si la première trace écrite, mentionnant le village de Barr sous le nom de Barru, date de l’année 788, les historiens pensent que ce site a été occupé bien avant, comme le prouvent les nombreux vestiges préhistoriques de l’âge du fer et de l’âge du bronze découverts dans le secteur.
À l'origine propriété impériale, la ville fut cédée par les Habsbourg à Nicolas Ziegler en 1522, puis transformée en franc-alleu trois ans plus tard. Par la suite ses fils la vendirent à la ville de Strasbourg, dont elle dut épouser la cause dans la guerre qui opposa Strasbourg protestant aux Lorrains catholiques. En 1592, ceux-ci brûlèrent le château, la maison commune et soixante-dix habitations, et torturèrent plusieurs habitants.
Pendant la Guerre de Trente Ans elle eut à souffrir des Impériaux, des Suédois et des Français, mais moins que les villages environnants. Dans le conflit qui opposa Louis XIV à Strasbourg la ville fut occupée par les Français ; le meurtre d'un officier par un habitant amena en représailles l'incendie de la ville..
La reconstruction fut rapide et par la suite Barr ne connut plus de catastrophe de ce genre, même s'il dut supporter le passage de troupes qu'il lui fallut entretenir.
Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle un procès qui devait durer près d'un siècle opposa les localités de la seigneurie de Barr à la ville de Strasbourg, leur suzerain, qui revendiquait la totalité des forêts de sa vassale. En 1763, une première décision en attribua le tiers à Strasbourg ; il y eut appel et ce ne fut qu'en 1836, sous la Monarchie de Juillet, que le verdict fut définitivement confirmé. Il y a encore une quarantaine d'années, de vieux Barrois appelaient la partie possédée par Strasbourg d'r g'stohlne Wàld, la forêt volée. Mais on est toujours le voleur de quelqu’un : au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle également, Strasbourg fit construire, en toute légalité, un petit canal qui détournait vers la Kirneck une partie des eaux qui auraient dû arriver à Andlau, et il y a une cinquantaine d’années, de vieux Andloviens parlaient encore du g'stohlnes Wasser, de l’eau volée. Aujourd’hui cette affaire elle aussi paraît oubliée de part et d’autre ; il semble même que l’actuelle municipalité barroise ne connaisse plus l’existence du canal (encore entretenu dans les années quatre-vingt) et, la nature reprenant ses droits, les eaux retourneront peut-être bientôt à Andlau.
De violents combats y opposèrent en 1944 Allemands nazis et Américains. Ouvrages consultés: Annuaire de la Société d'Histoire et d'Archéologie de Dambach-la-Ville, Barr et Obernai, 1993 (pp. 99 et suiv.), 2004 (pp. 81 et suiv.)


text:
Laneuveville-en-Saulnois
Laneuveville-en-Saulnois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge bastit a Modèl:La s sus un luòc romain.
- Prévôté De Pont-a-Monsó, cedit a la França en 1661.
- Annèxa de Fonteny fins en 1826.
- Village bâti au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle sur un site romain.
- Prévôté de Pont-à-Mousson, cédé à la France en 1661.
- Annexe de Fonteny jusqu'en 1826.


text:
Adieu Pichon,
Te as ignorada la meuna contribucion, benleu te desagradet ? Se oc, trantalhas pas tenes lo meu e-mail, soi preste de n'en charrar aquo dich doas o tres causas de rectificar
jeff-oc a écrit: siam membre del CNRA que per missiva rampelar a sos si qu'en temps d'eleccion, lei cantonalas ariban, totes los partits devan es present representats, es aquo la democracia, es s'amagar darrier, non pas o alara es que n'i a que pensan que siam des faf, personalament soi ni faf e ni mais un IST de que que siague.
Aquo despassa l'encastra de la sola CNRA son las directivas del CSA (cf http://www.csa.fr/infos/textes/textes_detail.php?id=132705
, aprep certas radios associativas an causit al nom de la libertat d'expression e de lo lor rotle d'integracion de boicotar l'extrema dreita, es una pausicion que partatjam pas totes, ieu coma l'ai dich soi per prener totun aprep lo tot es una question de causida de tematicas abordadas, aprep coma l'ai dich balharai pas leissons a Pascal, far sas causidas, pensi que las assumara (parli coma entrevistaire, disi pas aici que Pascal es proche d'una movença d'estrema dreita, e lo pensi pas, se vos voletz esplicar de biais neutre sus aquel subjecte, l'antena de ROC vos es duberta e i'a pas de trapela, aprep vos ai pas contactat per aquo per de que, me sembla un "epifenomen" i'a agut una peca de RLO, ROC n'en faguet RP tanben es atau qu'om apren)
jeff-oc a écrit: Apondrai que lo fach qu'aqueste entrevista siague estada difusida a co de Novopress es l'equivalent d'un piratage, que ges de d'accòrdi es estat passat amb elis per aquò. Sera levar pron lèu.
Aici t'enganas, i'a l'equivalent del "dreit a l'imatge" en radio, se deman t'entrevisti, as lo dreit de me demandar una copia, e de la difusir, las sola causas que pòs faire (e que pensi as fach) es de demandar de tirar lo logo de la tua radio per de que vos bota "caution" de la ligue du midi, ta evitar aquela mena de trapela, t'aconselhi amistosament de te crear una alerta "Radio Lenga d'Oc" sus google actu (lo fagueri per ROC, m'ajuda de "filtrar" la meuna com aprep te disi sias proprietari del teu son, del moment qu'es pas tornat montar, i pos pas res)
jeff-oc a écrit:ço qu'es malustros es que lei occitan entre elis sabon totjorn metre lo det sus de causas marida e pas jamai sus de causas bonas!! Lo trabalh de Pascal, es ço qu'es, ok es pas un jornaliste, mas conneissi pas un sol jornaliste occitan vertadier a despart dau camelon de La setmana.
Aqui tanben, tant coma lo Mahmut, lo preni per ieu, e (es pas per botar la qualitat del Camel en dobte) te dirai que tu lo primier (mai de 60% dels revenguts teus venon d'un media, pos revendicar la CP, ieu a l'encontrari de Mahmut, la teni pas per causida personala (tant coma tu me sembla, mas n'avem ja charrat me sembla), aprep de vertat qu'un jornalista segon la convencion colectiva costa mai car qu'un animator al nivel del contracte, e te dirai se me brembi plan lo fach de pas aver de jornalistas far part d'una volontat propri de RLO (de ço que me diguet lo Bruno, aprep benleu cambiet) aprep jutgi pas aconstati.
jeff-oc a écrit:
Per ço que consernis lo costat de Marsilha : a despart de l'entrevista de novopress avetz pas poscut ausir que que sia de mai, e doncas la vostra réaccion me sembla desmesurada, mas es vostre dreit e l'ausissi ben; espèri la letra; mas coma dis Mahmut, amb cala legitimitat podetz far aquo, RLO es vostra Radio ? non, nosautres assajèm de far una radio per totes. Seria estat amb plaser de bastir d'emissions amb vos, que soi pas lo darrier dels media de venir far rebat de vostras activitats, de ne far la diffusion eco ... e pas jamai una letra de sosten. entre parentesi (devi davalar per la pesentacion del libre de magali, espèri que me daissaretz dintra ...
).
Sus aquo, sap que soi lo primier de repapiar qu'abanç d'escupir se caldria implicar dins las radios occitanas, aprep es tanben nosautres de las radios que sem pas totjorn pedagogs (e i'a tanben un esport nacional occitanISTE dins l'escupissatge).
jeff-oc a écrit:Si que non soi pas aqui per m'enrabiar, mas sonque per assajar de comprener las vostras reaccions.
De tot biais se coneissen totes, alara
Potons
Te dirai (e pensi que lo saps, soi pas aici tanpauc per escupir (ai bel temps trantalhat per manca de temps de desenvolopar de balhar lo meu vejaire aici, lo fagueri dins una volontat d'objectivisar las causas (e sabi tirar lo "sentit supausat Cedric " del de mai) que trapi aquo sanhos e esperi (sincerament) que tot aquo s'apasimara quitament se aprep (del vejaire d'un "pseudo journaliste pas encarté",) qu'es interessant de veire lo costat qu'una intervencion rapòrt als maufautans pren te dirai que me far plazer, far d'unas annadas quora erem d'unes de diser "ai las maufautans" om nos respondava "coneisson res a l'occitan es pas important", se lo biais de pensar cambia...es plan vol diser qu'una consciencia politica dins lo mitan...es pas maissant aquo
Lo pot
Cedric


text:
Se cresiá pas que l’anava sortir, mas ba fa. Alienor prometèt de revelacions mai que tarriblas que fariàn tremolar tota la classa politica occitana. Nos deçaup pas.
Sens crenta, l’anciana primièra dòna d’Occitània nos liura un libre confession, sens tabó, a flor de pèl. Manaset ne vos prepausa d’extraits exclusius.
« La pression mediatica manquèt de me tugar. Quand vegèri, dins Vaquí, la fòto de D.G en petadoira dabans la pòrta de M.J.V, creguèri que ma vida s’acabava. Correguèri als communs e ensagèri de me negar dedins, mas D.G me trapèt pel braç e me n’empachèt. »
« Me considerèt coma una subvencion de ganhar. »
« Era freg a l’ostal, e parlava de longa en francés, teniái lo còp per nòstres 14 mainatges »
« Lo MJVgate foguèt lo còp de tròp, malgrat lo centenat de sms que me mandèt, ai capitat de clacar la pòrta de la caumièra, es la libertat ara »
Poiretz trapar lo sieu libròt dins totes los burèus de tabac. Alienor capita plan son retorn sus l’empont mediatic.


text:
Pauc a pauc, pertot en Occitània, la politica lingüistica per la lenga occitana s’installa ; i a un endreit qu’es arribat ambe fòrça en 2009, per un vòt solemne, es lo Conselh Regional de Ròse-Alps. En 2009 an votat per una oficialitat de l’occitan e del francoprovençal, coma lenga essenciala de la region. Es un eveniment perqué fins a 2009, la presa de pausicion politica èra jamai estada tant clara, pertot en Occitània.
Lo seu president Queyranne sosten uèi la candidatura a las ‘primaires’ de Ségolène Royal, la mesma persona es venguda 3 oras visitar L’Estivada 2011, per encontrar e escotar totas las questions que pausa l’occitanisme de uèi, elegits o militants associatius. Ai jà agut lo temps d’escriure sobre aquela visita. La visita es estada fòrt discreta dins los mèdias parisencs e locals, e çaquelà Ségolène Royal èra en campanha, e pensa apondre la signatura de Peitieu-Charenta a L’Estivada 2012 ; benlèu coma presidenta de la republica ne farà mai ?
Dissabte, la jornaa dau patrimòni serà un pauc especiala pel poder de la decentralizacion en Ròse-Alps.
Aquela pausicion politica clara, pausa una reala question a los que fan de Provènça un espaci que las frontièras administrativa francesas ne fan lo maine d’intervencion, en fasent atencion de ne sortir Niça que fosquèsse occitana (nissarta o gavòta) o liguriana. Fòrça dons a-n aquela Provènça dal nòrd e al Dalinat del Sud per desvolopar una politica lingüistica per l’occitan : s’i espèra escòlas bilingüas (escòla de l’Estat), escòla Calandreta, panèu de signaletica, programas radiofonic (webràdio o FM), un programa sobre France 3, etc.


text:
Ai sempre agut l’idèa que per la redaccion de La Dépêche, sièti La Pradeta, los “regionalistes” son mai o mens delinqüents. Anuèit, dins la pagina “Grand Sud”, una region al sud de l’Estat francés, mas al nòrd dels Pirinèus, avèm aquel document excepcional que pròva que La Dépêche fonciona aital pels “regionalistas” amai se son independentistas.
Dins l’article del jornal de Barcelona, ElPuntAvui, que podètz trapar aquò per abonament per Internet (mai o mens € / an, avètz aquel document, amont de la pagina, avètz aquò :
E lo contengut d’aquel « una polida idèa per plan avançar» …. de qué ne podèm dire ?
Caldrà explicar a la jornalista que l’Euroregion es faita de quatre presidents de regions europèas : Lengadòc-Catalonha, Miègdia-Occitània, Catalonha e Balears ; e que dementre aquestas regions tres son centralistas, Miègdia-Pirirnèus, Lengadòc-Rosselhon e Balears, ambe una mençon especiala pels Balears qu’es dirigida pel PP que, actualement, neteja al nivèl visual l’emplec de la lenga catalan, coma del temps del franquisme. Mas segur que lo redactor de l’rticle DDM a pas agut lo temps de gaitar tot l’istoric d’aiçò, vist que la DDM se desfugís per tractar l’informacion subre los vesins del grand sud catalan.
Se Artur Mas es nacionalista catalan, es pas un nacionalisme d’expansion ; per contra Rajoy qu’es indicat dins l’article es tanben nacionaliosta, mas d’expansion es un conepte que pròva que la redaccion de la DDM capita pas de comprendre, benlèu que lor cal una visita lo 31 de genièr a l’universitat del Capitòli per melhor entendre, l’afar e l’article de ElPuntAvui.
Tanben, vist l’ignorança dels redactors tolzans, val melhor lor explicar que lo partit politic Convergència i Unió es simplament forçat per un movement de ciutadans per aver l’independéncia, decidir en un referèndum, puèi bastir una estructura d’Estat, e donc qu’en Artur Mas es un vertadièr representant de las volontats de la nacion catalana, que vòl l’independéncia, es de dire un sièti al nivèl europèu coma Danemark, Païses Baisses, Croàcia, Lituània, etc. ; i al mens tres associacions ciutadanas fan lo trabalh de desvolopament de la consciéncia independentista catalana, e de l’estimulacion dels partits politics : – AMI (los elegits de las comunas), Omnium Cultural (associacion dels professors e electes catalans), e l’Assemblea Nacional de Catalunya (al mens 43.000 sòcis). Donc, malgrat tot, es plan un movement ciutadan, e ges LA causa d’en Artur Mas, o de CiU.
E donc, per èstre independentistas e serioses, dèu pas èstre simplament una volontat d’un partit politic… O cal explicar a La Dépêche du Midi ? Es pietadós de veire lo nivèl de coneisséncia dels redactors d’aquel article, e de la recèrca d’informacion sul tèma, alara que son a tractar un subjecte important per totes-as –totes-as- los ciutadans-anas occitans-anas, e pas sonque los delinqüents del Grand Sud o los militants anti-independentistas del POC-Bastir-Socialistas-PRG.
Per clavar, vos conselhi de gaitar l’article en seguida sul tèma.
-°-
Responsa al «filosòfe» o manipulator nacionalista d’esquèrra Michel Onfray a prepaus de las estupiditats ligadas a las lengas de l’Estat centralista francés. Es en lenga francesa e una redaccion bretona.
-°-


text:
Chaselas (Cantal)
Chaselas o Chasèlas [1](oficialament en francés Chazelles) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Chasalia, en 1322, Chaselae, al sègle XIV. Chasèlas es format delh latin casa, « cabana, pueis ostal de campanha, pueis ben », e delh sufixe diminutiu -ella, o de lors eiretèirs, lo tot al plural. Lo sens seriá « ostals petits ».[2]
Per la grafia, Chaselas o Chasèlas (etimologic), depend de l'oposicion fonologica entre -e- e -è- dins aquela posicion (davant-darrèira sillaba, accent tonic sus la vocala considerada). Se n'i a una, tot depend de la prononciacion, se n'i a pas, coma en lemosin, o se -e- etimologic es autre qu'un -e/è-, per exemple -ia-, la grafia de -è- etimologic es afaire de convencion e, per economia, e pusleu que è (Cristian Omelhièr, pelhs sufixes que resultan de -ariu-/-aria, escriu per exemple darrèir, amb accent, e darreira, sens accent [3]).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Ruenas de Marjarida; es ara delh canton de Nòvaglèisa.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 151, a Casabianca
- ↑ Cristian Omelhièr, Petit Dictionnaire Français-Occitan d'Auvergne, Ostal del Libre, 2003


text:
Per La Talvera
En Occitània sèm de bons enfants pecaire
En Occitània sèm de bons enfants
Sèm de bons enfants de polidas dròllas
Sèm de bons enfants de polits enfants.
E d’académia nautres n’avèm pas pecaire
E d’académia nautres ne volèm pas
Avèm mai d’un parlar mai d’una lenga
Mas pertot ont anam nos comprenam.
De capitala nautres n’avèm pas pecaire
De capitala nautres ne volèm pas
Anam de pòrt en pòrt de vila en vila
E pertot ont passam nos agradam
Nem de frontièira nautres n’avèm pas pecaire
Nem de frontièira nautres ne volèm pas
Nòstre ostal es dubèrt a la tèrra entièira
I a totjorn per manjar e per trincar.
De cants de guèrra nautres n’avèm pas pecaire
De cants de guèrra nautres ne volèm pas
Pas besonh de tambor, de Marselhesa
Nautres dempuèi totjorn cantam l’amor.
Un arcan que se miralha
Dins lo flume de tos uèlhs
Dos ausèls que se cascanhan
Sus la punta de l’asuèlh
Una bòla que redòla
Per las linhas de ta man
La fortuna que gingòla
A l’esquèrra de deman.
Una dròlla per la rota
Que desbrena un pauc de pan
Una grana jos la mota
Qu’a lo langui de puelhar
Una cata que s’escauda
Sus l’espassa del soldat
Una carta que descapta
Lo devenir del passat
Una estèla que torneja
Als quatre vents de la mar
Una pèrla que repesca
La beutat de tota part
Una sèrp que se desquirla
Al crosièr de tos pantais
L’enfant que brandís l’esquila
Al mièg del mercat del biais
Lo solelh que fa de trenas
Dins los pelses del desèrt
Lo regret que t’encadena
Dins la solesa de l’avèrs
Una poma e una pera
Que t’espèran al temps clar
Un perfum que se passeja
Pel regatge de l’asard
Una prigondor daurada
Sus las alas del resson
Lo bramadís de l’aubada
Que se nèga dins la font
Un sorire que s’esquiça
Sus la boca del faidit
Una ronda que t’atissa
A las raras de l’oblit...
Las pesadas de ton ombra
Dins las tubas del tabat
L’epigrafa sus la tomba
Que lo temps a rosegat
E l’amor...
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Un manifèst collectiu en sosten a Mireia Boya es estat publicat en febrièr de 2018. Lo tornam publicar çai jos.
De notar qu'après son entrevista per lo jutge lo 14 de febrièr, las autoritats l'an daissada en libertat. Lo manifèst :
La deputada aranesa al Parlament de Catalonha, Mireia Boya, serà menada davant la justícia espanhòla per “rebellion” pr’amor de sa participacion politica al referendum que se tenguèt lo 1ièr d’octòbre passat.
Lo jutge del Tribunal Suprèm espanhòl, Pablo Llarena, l’a apelada pel 14 de febrièr.
Boya serà seguida puèi d’Anna Gabriel, tanben èx-deputada de la CUP e mesa en examen pel meteis “delicte”.
Lo jutge Llarena decidiguèt lo 22 de decembre passat d’alargar l’enseguida contra Mireia Boya, e mai contra d’autras responsablas politicas catalanas coma Anna Gabriel, Marta Pascal o encara Marta Rovira.
Las practicas politicas de l’estat espanhòl nos semblan vengudas d’un autre temps, d’un temps que fòrça gents l’avián cregut passat, e nos remembran las piègers oras de l’istòria en Catalonha tant coma en Espanha : la criminalizacion e la repression judiciària d’una partida de la classa politica catalana per sas opinions politicas, l’empresonament de lidèrs de partits e d’associacions ciutadanas, l’exili d’un president de govèrn... Tot aquò manten un sentiment d’arbitrarietat e d’injustícia, al bèl mièg d’una Union Europèa que se targa d’èsser un modèl de liberalisme e de pluralisme politic dins lo Mond.
Nosautres, ciutadanas e ciutadans de l’Union Europèa, occitanas e occitans, declaram nòstre sosten total a Mireia Boya.
Sostenèm Mireia Boya per aver representat al Parlament catalan, entre 2015 e 2017, amb dignitat istorica, la votz d’Occitània ; o faguèt en rendent possible que, pel primièr còp dins l’istòria dels estats modèrnes europèus, la lenga occitana ganhèsse una visibilitat publica e politica, dins lo quadre del procès per lo bastiment de la Republica de Catalonha, çò que representa un fenomèn d’una portada politica incomparabla amb la situacion desastrosa de la lenga d’òc dins son territòri istoric majoritari, dins la Republica Francesa.
Sostenèm Mireia Boya, dont lo quite nom es portaire de tota una esperança per las femnas e los òmes d’òc, fàcia a las practicas policièras e arbitràrias d’un estat dont las garentidas democraticas cada jorn van mai a la deriva.
Entre las primièras organizacions signatàrias :
- Accion Culturala Occitana
- Associacion entara difusion d’Occitània en Catalonha (ADÒC)
- Cercle d’Afrairament Occitanocatalan (CAÒC)
- Chambra d’Òc
- Corròp per Aran
- Òc Malhòrca
- Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC)
- Partit de la Nacion Occitana (PNO)


text:
1251
Aquesta pagina concernís l'an 1251 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Lituània[modificar | modificar la font]
Lituània foguèt reconeguda coma un estat crestian per lo papa Innocenci IV (1243-1254) après lo batejament dau grand-duc Mindaugas (1235-1261). L'objectiu vertadier d'aquela conversion èra de defugir una crosada novèla còntra la region.
Sant Empèri Roman Germanic[modificar | modificar la font]
Invasion d'Itàlia per l'emperaire Conrad IV (1237-1254) per sostenir sei revendicacions sus lo Reiaume de Sicília. Gràcias ais esfòrç de son fraire naturau Manfred, ocupèt la màger dau reiaume franc de Nàpols e de Capoa.
Dins lo rèsta de l'Empèri, Ottokar II de Boèmia foguèt elegit duc d'Àustria e venguèt un senhor poderós a la tèsta d'un estat estendut de Boèmia fins au nòrd de la Mar Adriatica. De son caire, Berlin recebèt una carta li assegurant certanei drechs.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Reglament dei tensions entraïnadas per la mòrt dau khan Guyuk. D'efèct, un kurultai novèu cargat de designar lo khan de l'Empèri elegiguèt tornarmai Batu que donèt sa posicion a Mongke (1251-1259. Lo khan novèu adoptèt una tièra de mesuras per estabilizar lei regions perifericas :
- China foguèt fisada a son fraire Kublai Khan qu'anava i fondar la dinastia Yuan.
- Khorasan, Iraq e divèrsei regions de Caucàs foguèron gropadas au sen d'un govèrn militar que foguèt fisat a un autre fraire de Mongke, Hulagu. Serà a l'origina de la fondacion de l'Ilkhanat.


text:
Les Corvées-les-Yys
Les Corvées e les Yys es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre. Resulta de la fusion de las comunas de Les Corvées e de Les Yys
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat dels Corvées-los-Yys es nascut de la fusion, en 1836, dels pòbles dels Corvées e Los Yys.
La commune de Les Corvées-les-Yys est née de la fusion, en 1836, des villages de Les Corvées et Les Yys.


text:
Montreal (omonimia)
Montreal es un tipe toponimic que se tròba en occitan mas tanben dins d'autras lengas romanicas.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Bahamas[modificar | modificar la font]
Brasil[modificar | modificar la font]
- Montreal, una vila d'Amazonas
- Monte Real, un vilatge de Paraná
Canadà[modificar | modificar la font]
- Municipalitats
- Montreal, vila de Quebèc
- Montreal Èst, vila de Quebèc
- Montreal Oèst, vila de Quebèc
- Organizacion regionala
- Montreal, region administrativa de Quebèc
- Aglomeracion de Montreal, aglomeracion municipala regropant la vila de Montreal
- Mai
- Illa de Montreal, Illa ont se tròba la vila del meteis nom
- Montreal Nòrd, arrondiment de la vila de Montreal.
- Montreal Sud, anciana vila de Quebèc
Espanha[modificar | modificar la font]
Estats Units[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- Montréal (Yonne), comuna d'Yonne
- Montréal-la-Cluse, comuna d'Ain
Occitània[modificar | modificar la font]
-
- Montreal (Vivarés), comuna d'Ardecha
- Montreal (Aude), comuna d'Aude
- Montreal (Daufinat), comuna de Droma
Itàlia[modificar | modificar la font]
- Monreale, una vila de Sicília
- Montereale, una vila dels Abruces
Portugal[modificar | modificar la font]
- Monte Real, un vilatge del Districte de Leiria


text:
Periòde dei Tres Reiaumes
Lo Periòde dei Tres Reiaumes es un periòde tradicionau de l'Istòria de China que se debanèt de 220 a 265. Après l'afondrament definitiu de l'Empèri Han, tres reiaumes se formèron e se partejèron l'empèri. Au nòrd, se fondèt lo reiaume de Wei a l'iniciativa de Cao Pi (220-226), ancian premier ministre dei Han. En 221, un prince Han dich Liu Bei (221-223) formèt lo reiaume de Shu au sud-oèst de China e, en 222, Sun Quan (222-252) fondèt lo reiaume de Wu. L'administracion imperiala dispareguèt e la feodalitat dominèt leis institucions dei tres reiaumes.
Lo periòde s'acabèt en 263-265 quand lo reiaume de Wei annexèt lo reiaume de Shu e que sa dinastia fuguèt rebutada per una revolucion intèrna qu'entraïnèt la presa dau poder per la dinastia Jin.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Dinastia Han.
- Dinastia Jin (265-420).
- Periòde dei Dinastias dau Nòrd e dau Sud.
- Republica Populara de China.


text:
Aurelia Lassaca, nascuda en 1983, a començat d'escriure en occitan avant d'aguer vint ans. A publicat mai d'un recuelh de poèmas : Cinquena sason, Ombras de luna, Lo Sòmi d'Euridici, Lo Sòmi d'Orfèu, La Ronda del fènix.
Son darnier recuèlh, Solstice and other poems, es en occitan, de segur, ame revirada en anglés ( Francis Boutle Publishers, 2012). Vèn tanben de sostenir a Montpelhier una tèsi sus l'escrivan occitan baròc Francés de Corteta.
Aqueste rescòntre se faguèt davant un quarantenat de personas. Fau saludar l'iniciativa, que nos ven d’un organisme de lectura publica. E esperar que d'autrei mediatècas ò oficis culturaus de la region balharan a la creacion literària occitana la possibilitat de s'exprimir e de se faire conéisser.


text:
Steve Jobs
Steven Paul Jobs, mai conegut coma Steve Jobs (San Francisco, Califòrnia, 24 de febrièr de 1955 - Palo Alto, Califòrnia, 5 d'octobre de 2011) foguèt un informatician american. Foguèt una de las personas mai importantas del mond de l'informatica del sègle XX que l'1 d'abril de 1976 creèt a Cupertino, amb Steve Wozniak, l'entrepresa informatica Apple. En 1986, crompèt la division Graphics Group de Lucasfilm que transformèt en Pixar Animation Studios. Amb aquesta companhiá coneguèt un grand succès comercial en 1995 gràcias al film Toy Story, que n'èra lo productor delegat. Demorèt director general proprietari de l'entitat (amb 50,1 % de las parts) fins a son aquisicion per la Walt Disney Company en 2006.
Biografia[modificar | modificar la font]
Filh d'una maire americana, Joanne Carole Schieble, e d'un paire sirian, Abdulfattah John Jandali, professor de Sciéncias politicas. En julhet 2004, es obrejar d'una nòda


text:
Per lo moment, ai nonmas trobat doas listas que parlen d'occitan dins lor programa : Euròpa Ecologia e Lemosin tèrra de gaucha.
Per Euròpa Ecologia, qu'es de segur lo programa dau Poc qu'es pres (tròbe pus lor programa sus lo site, sabe pus ente l'ai legit...).
Lemosin Tèrra de gaucha parla d'assegurar la defensa e la promocion de la lenga e la cultura occitanas.
Per çò qu'es de l'utilizacion de la lenga, las mesmas listas. EE a sa credada bilingüa sus son site web, Lemosin Tèrra de Gaucha a mes l'apelada a votar en occitan sus daus tracts (pas bilingüe, nonmas en occitan) e son logò es bilingüe (a la demanda dau PG... sii !!!! ) sus las 'fichas electoralas.
Bon ai pas d'enguera vist de 'fichas o de tract d'EE emb d'occitan (levat lo logò dau Poc de segur).


text:
Concilis de Toledo
Los Concilis de Toledo foguèron unas reünions d'avesques, convocadas la majoritat pel rei, que se legiferèt e s'estimèt sus questions politicas del Reialme de Toledo.
S'es discutit fòrça dessús que classa d'Assemblada èran los Concilis generales. Existís pas un parallel dins cap de país e doncas la question es dobèrta a multiplas interpretacions. En general, per qualques indicacions, se sap que los Concilis constituissián una forma de supòrt al rei o a la siá politica, mas se sap pas se s'agissiá d'un supòrt merament moral, d'un supòrt segondari (en essent la basa del poder del rei en los nòbles e l'armada) o d'un supòrt decisiu que lo rei auriá pas obtengut sens el lo supòrt dels nòbles e/o de la populacion, fòrça influida per las autoritats religiosas.
Las decisions del Concili versaven sus las peticions del rei (a banda dels tèmas d'estricta disciplina eclesiastica) e s'adoptavan per majoritat (a comptar del VIII Concili l'assisténcia de nòblas palatins sarrèt als veires a la majoritat o la lor donèt benlèu). Los avesques que defendián las posicions derrotadas èran obligadas a assumir las decisions conciliars jos pena de excomunicació.
En totes los cases las decisions adoptavas anavan en la direccion suggerida pel rei e alebèron rarament los desirs d'aquel (s'o faguèron lo rei podiá pas confirmar los resultats del Concili), en presentant almens nòrmas que poguèsson èsser del grat reial. Lo rei foguèt jamai criticat pels Avesques en un Concili, e mai se se critiquèt de còps al rei anterior.
L'assisténcia al Concili èra obligatòria, levat de malautiá o realizacion d'una comanda del rei; la pena per incompliment li caliá èsser lo excomunió per un an.
Inicialament religioses (I e II Concili) derivèron en convencions politicas (III al XVIII).
- I Concili de Toledo
- II Concili de Toledo
- III Concili de Toledo
- IV Concili de Toledo
- V Concili de Toledo
- VI Concili de Toledo
- VII Concili de Toledo
- VIII Concili de Toledo
- IX Concili de Toledo
- X Concili de Toledo
- XI Concili de Toledo
- XII Concili de Toledo
- XIII Concili de Toledo
- XIV Concili de Toledo
- XV Concili de Toledo
- XVI Concili de Toledo
- XVII Concili de Toledo
- XVIII Concili de Toledo
- Sínodes Provinciales visigots


text:
John Glenn
John Herschel Glenn Jr. (Cambridge, Ohio, 18 de julh de 1921) es un ancian astronauta, ancian pilòt militar e politician american. Venguèt en 1962 lo tresen american a volar dins l'espaci, e lo primièr d'èsser en orbita a l'entorn de la Tèrra.
S'avodèt posteriorament a la politica e venguèt senador per l'estat d'Ohio tre 1974 e fins a 1999. Aquela meteissa annada a recebut al costat dels seus companhs de vòl espacial lo prèmi Prince d'Astúrias de Cooperacion Internacionala.
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Naissença en Ohio
- Astronauta american del programa Mercury
- Astronauta american del programa STS
- Vòl en solitari
- Personalitat militara dels Estats Units
- Senador dels Estats Units d'America
- Personalitat politica d'Ohio
- Naissença en 1921


text:
Movement Democrata
Lo Movement Democrata (Modèm) (en francés Mouvement Démocrate, Modem, MoDem) es un partit politic francés, d'orientacion centrista, independent de la drecha e de la senèstra, qu'es en via de formacion dempuei mai de 2007.
Sa fondacion se fai en seguida de la candidatura de Francés Vairon, qu'arribèt a la tresena posicion de l'eleccion presidenciala francesa de 2007 amb 18,57 % dei votz.
Lo Movement Democrata se basariá subre dos partits ja existents, l'UDF dirigida per Francés Vairon e benlèu Cap 21, partit ecologista de Corinne Lepage qu'a sostengut la candidatura de Vairon. Tanben lo Movement Democrata se basa sus una campanha de preadesions.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit oficial


text:
America Centrala
L'America Centrala (var. America Centrau) es la part del continent american situada entre la frontièra sud de Mexic, en America del Nòrd, e la frontièra nòrd-oèst de Colómbia, en America del Sud. Es diferenta de la Mesoamerica que, d'un ponch de vista istoric, s'alarguèt de las regions Sud de Mexic fins al Nòrd de Còsta Rica via la còsta Pacifica de Nicaragua abans la conquista espanhola.
La diferéncia entre las frontièras geograficas e las frontièras administrativas, e tanben l'istòria coloniala e las diferéncias culturalas dins la region fan variar la definicion de l'America Centrala.
Dins sa definicion mai comuna, l'America Centrala compren los païses seguents :
Se pòt dins d'unes cas ajustar a aqueles païses las Antilhas.
Somari
Definicions[modificar | modificar la font]
Definicion geografica[modificar | modificar la font]
L'America Centrala s'alarga de l'Istme de Tehuantepec (Mexic) al nòrd fins al Golf d'Uraba (Colómbia) al sud ; es bordada pel Golf de Mexic e la mar de las Caribas a l'èst e per l'ocean Pacific a l'oèst.
Cal doncas inclure a la definicion comuna, los Estats mexicans de Chiapas, de Tabasco, de Campeche, de Yucatan e de Quintana Roo e una part del departament colombian de Chocóla.
Definicion istorica e politica[modificar | modificar la font]
A l'epòca coloniala, l'America Centrala foguèt contrarotlada parcialament per la capitanariá generala de Guatemala que cobrissiá las regions ara ocupadas per Guatemala, Belize, Honduras, Salvador, Nicaragua e Còsta Rica. A l'independéncia (1821-1822), la capitanariá venguèt las Províncias Unidas d'America Centrala puèi la Republica Federala d'America Centrala. Los Estats d'uèi venguèron independents d'aquela Federacion dins las annadas 1830.
Aqueste passat, en bandir Panamà e Belize d'aviat colonizat pels angleses, creèt una identitat centreamericana dins aquestes païses. Existís a mai una diferéncia en espanhòl entre la definicion geografica, « América Central » (America Centrala), e la definicion istorica e politica: « Centroamérica » (Centreamerica).
Existís uèi d'organizacions regionalas resultant d'aqueste passat, coma lo Mercat Comun d'America Centrala (MCAC) o lo Sistèma d'Integracion Centreamericana (SICA), que sos païses membres fondadors son los cinc païses « istorics » : Guatemala, Honduras, Salvador, Nicaragua e Còsta Rica. Per simplificar, aquestes cinc païses son definits coma l'America Centrala ; Belize e Panamà son considerats coma caribans (tanben las Guaianas); e Panamà, el, es definit coma sud-american.
Mas Panamà integrèt lo Parlament Centreamerican en 1992 e a lo projècte d'integrar lo SICA. Belize, el, es ja membre del SICA mas pas del MCAC, que li agrada mai lo CARICOM. Dempuèi 2004 lo Parlament Centreamerican aculhís de deputats de la Republica Dominicana (Aqueste país es integrat economicament e politicament mai que mai a l'America Centrala). Vesèm doncas que la definicion politica de l'America Centrala es encara fòrça cambiadissa.
Geografia[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
L'America Centrala es traversada per un sistèma montanhós « la Cordilhèra centrala » que sos soms culminan a 4000 m. Situada a l'interseccion de la Placa cariba, de la Placa nòrd-americana e de la Placa de Cocos, una cadena volcanica bordeja la còsta Pacifica al nòrd de la region e la còsta cariba al sud.
La còsta cariba es constituida per una selva tropicala, prolongacion d'Amazonia, força pauc espitalièra. Amb aquesta selva, l'America Centrala compta 7 % de la biodiversitat mondiala. La còsta pacifica, pus espitalièra pr'amor que mai seca mercé al relèu que l'apara del clima cariban, compta, ela, la màger part de la populacion centreamericana.


text:
Categoria:Comuna de la region de Piemont
Aquesta categoria conten la lista de las 1206 comunas de la region de Piemont.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
A
- ► Comuna de la província d'Alexàndria (18 P)
- ► Comuna de la província d'Ast (19 P)
B
- ► Comuna de la província de Bièla (7 P)
C
- ► Comuna de la província de Coni (83 P)
T
- ► Comuna de la província de Turin (1 C, 53 P)
Articles dins la categoria « Comuna de la region de Piemont »
Aquesta categoria conten los 110 articles seguents.


text:
Joan Lluís Vives
Joan Lluís Vives i March, o tanben Lluís Vives (en latin: Ioannes Lodovicus Vives; Valéncia, 6 de març de 1493 - Brujas, 6 de mai de 1540) foguèt un filosòf e umanista valencian. D'origina jusieva se vegèt obligat de partir de son país nadiu per paur de l'Inquisicion, passèt la màger part de sa vida d'adult en Flandra e s'i revelèt un dels filosòfs e umanistas mai influents de son temps e de la Renaissença.
Sa produccion literària, sa pensada e sas aportacions dins lo domeni de las emocions e de la memòria faguèron que foguèsse considerat coma lo paire de la psicologia modèrna.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e joventut[modificar | modificar la font]
Joan Lluís Vives nasquèt a Valéncia en 1493 dins lo sen d'una familha de jusieus convèrses amonedats. Per tal de protegir sa vida e la dels membres de sa familha, e tanben d'evitar de se veire confiscar sas seves proprietats o d'èsser expulsats, los parents del futur filosòf s'èran vistes obligats, coma mantuna autra minoritat del Reialme de Valéncia, a se convertir al cristianisme. Pasmens malgrat sa conversion, contunhavan de practicar discretament sa tradicion religiosa dins una sinagòga que tenián dins l'ostal, e lo cosin german de l'escrivan, Miquel Vives, n'èra lo rabin.
En 1482, la vida de la familha cambièt subran quand l'Inquisicion descobriguèt Miquel e sa maire a l'interior de la sinagòga en plena foncion religiosa. Foguèron alara arrestats e se metèt en plaça un procès contra la familha Vives. Cinc ans mai tard, en 1487, Blanquina March i Almenara, la tanta de Miquel, foguèt citada a comparéisser e se deguèt presentar davant lo tribunal de l'Inquisicion de Valéncia. Blanquina se maridèt, quatre ans mai tard, amb un mercadièr, el tanben convèrs, Lluís Vives i Valeriola, e tornarmai se vegèt obligada d'abjurar davant lo Sant Ofici, e renegar sas cresenças. Malgrat tot aquò, la vida dels Vives seriá pas jamai tranquilla aprèp.
L'an seguent lo parelh aguèt son enfant, Joan Lluís, e tre aquel moment paire e maire decidiguèron de lo batejar sulpic qu'èran victimas d'una angoisssa constanta d'èsser acusats tornarmai per l'aparelh inquisitorial. Lo dròlle, tre son temps mai jove, foguèt mes jos l'aprendissatge de son oncle Enric, un erudit qu'aviá estudiat a Bolonha, amb la finalitat qu'aqueste li ensenhèsse tot çò que s'apren a l'escòla primària e tanben la lenga latina, lo vector de comunicacion internacional d'aquel temps. Aquel ensenhament se deviá mostrar fòrça util dins l'avenidor de Vives, qu'es gràcias a sa mestresa del latin que se poguèt ganhar la vida e viatjar dins mantun país dins son temps d'adult.
Pasmens la conversion dels Vives demorava pas qu'una faciada, e la familha contunhèt a seguir sas practicas religiosas tradicionalas, çò que faguèt qu'en 1500 lo paire de Joan Lluís foguèt arrestat, pel primièr còp. L'an seguent, en 1501, la repression s'accentuèt e lo cosin Miquel, amassa amb sa tanta, se vegèron condemnats per las autoritats religiosas catolicas. La senténcia los portèt a la mòrt que foguèron cremats sus un lenhièr, expausats sus la plaça publica.
A l'edat de quinze ans Joan Lluís Vives dintrèt far sos estudis a l'Universitat de Valéncia, tot bèl just fondada cinc ans abans. L'escolan estudièt dins çò qu'èra sonat alara l'Estudi General, entre 1507 e 1509 aproximativament. Qualque temps mai tard, d'autras tragedias se produsiguèron qu'afectèron prigondament la familha; sa maire moriguèt victima de la pèsta e a l'encòp periguèt una de sas sòrres. Sas doas autras sòrres e son fraire subrevisquèron, coma el, a l'epidemia. Pasmens, lo paire, preocupat per las consequéncias del procès que li fasián, decidiguèt de mandar lo jove Joan Lluís estudiar a l'estrangièr e de l'alunhar definitivament dels inquisidors del país de Valéncia qu'èran a agarrir constantament los membres de la familha Vives.
L'exili per Euròpa[modificar | modificar la font]
Per èsser protegit de la persecucion que podiá patir per encausa de sas originas jusievas, Vives se vegèt constrench durant l'auton de 1509, quand aviá tot escàs 17 ans, a partir al nòrd dels Pirenèus. Residiguèt aital en França, als Païses Basses e tanben en Anglatèrra, e dins aqueste darrièr país exerciguèt coma professor a l'Universitat d'Oxford.[1] Sa primièra etapa se faguèt a París, ont se perfeccionèt, melhorèt e aumentèt sas coneissenças e son saber a l'Universitat de la Sorbona, una de las institucions mai prestigiosas d'Euròpa en aquel temps e un centre d'atraccion pels estudiants provenent de la corona d'Aragon. Per aqueles universitaris la popularitat de l'universitat se deviá tanben al fach qu'i ensenhavan mantes professors originaris de territòris de lenga catalana. Vives acabèt sos estudis dins la capitala francesa en 1512, e i obtenguèt son diplòma de doctor.
Se n'anèt puèi cap al Comtat de Flandra pr'amor de s'installar a Brujas, ont residissián alara divèrsas familhas de comerciants valencians. Una d'aquelas familhas implantadas dins la vila èra la dels Valldaura, qu'èran tanben d'origina jusieva, e qu'en 1524 Joan Lluís se maridèt amb la filha, Margarida Valldaura. Foguèt en aquel temps que li arrivèron de marridas nòvas de la capitala valenciana per l'assabentar que son paire èra estat condemnat, coma o èran estat abans son cosin e sa tanta, a èsser cremat sus un lenhièr per carrièra.
Fòrça deprimit per aquelas nòvas, Vives decidiguèt de partir cap a Anglatèrra, aprèp d'aver renonciat a una ofèrta que li faguèt l'Universitat d'Alcalà de Henares per i ensenhar de paur que poguèsse patir tornarmai de la repression inquisitoriala pr'amor de sas originas. A l'encòp se podiá pas permetre economicament las despensas qu'un viatge aital del nòrd al sud d'Euròpa podiá supausar. Durant l'estiu de 1523 Vives foguèt causit coma lector del Collègi anglés de Corpus Christi pel cardenal Wosley. Aital Vives vegèt realizada sa volontat de participar a la vida de la cort d'un rei, segon el l'unic endrech ont podiá exercir coma cal son activitat de recerca e d'ensenhament dels resultats de sos estudis, que podián èsser publicadas gràcias a las finanças reialas que comptava sus la generositat de la reina, Caterina d'Aragon. Foguèt durant aquel temps que venguèt amic del filosòf anglés Thomas More.
Malgrat tot, comencèt lèu a se desmoralizar en Anglatèrra, que la vida en Flandra e los amics qu'i aviá ailà li mancavan. Trobava tanben lo mond universitari de Lovaina, ont i aviá d'erudits e sabents coma Erasme demest mantun autre umanista europèu, fòrça mai interessant e estimulant intellectualament mentre que la cort anglesa li semblava fòrça mai paura a nivèl filosofic. Per tal d'ensajar de calmar sa , los reis lo convidèron a passar las fèstas de Nadal de 1523 amb eles, ja que la reina aviá trobat en Vives un conselhièr prudent e de bon conselh e un amic per partejar idèas e projèctes. Foguèt gràcias a aquela complicitat que poguèt, lo 28 d'abril de 1525, obtenir una licéncia per importar de vin e de lana sus l'isla britanica, e exportar de blat sul continent. Amb los beneficis d'aqueste comèrci e sa pension reiala son nivèl de vida se melhorèt considerablament, çò que li permetèt d'aleujar en part sos pensaments.
Dempuèi lo mes de mai de 1526 Vives èra tornat a Brujas e i demorèt fins a abril de 1527. Ailà s'èra assabentat que son amic, lo grand intellectual Thomas More, e mai foguèsse un fervent crestian e fisèl servidor del rei, èra estat condemnat per aqueste al cadafalç, que s'èra opausat a l'intencion del rei anglés Enric VIII de divorciar de son esposa Caterina. La decision del sobeiran britanic de terminar son maridatge se deviá al fach que sentissiá una passion per Anna Bolena e a l'encòp l'impossibilitat d'obtenir un descendent mascle amb sa molhèr. Amb Caterina d'Aragon, lo rei aviá pogut obtenir sonque una filha, Maria Tudor.
Caterina, que pensava que lo filosòf valencian podiá arribar a influenciar e mai convéncer son marit, demandèt a Vives de tornar en Anglatèrra ja qu'aviá pas mai l'ajuda de More, un de sos partisans mai fisèls, qu'èra estat executat qualque temps abans.
Òbras principalas[modificar | modificar la font]
- Opuscula varia Lovaina, 1519)
- Adversus pseudodialecticos Selestadii, 1520
- De subventione pauperum. Sive de humanis necessitatibus libri II Brujas, 1525
- De Europae dissidis et Republica Brujas, 1526
- De concordia et discordia in humano genere Antwerp, 1529
- De pacificatione Antwerp, 1529
- Quam misera esset vita christianorum sub Turca Antwerp, 1529
- De disciplinis libri XX Antwerp, 1531
- De anima et vita Basilèa, 1538
- Lingvae latina exercitatio
- De Europeae statu ac tumultibus
- Introductio ad sapientiam Lovaina, 1524
- De institutione feminae christianae
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Nòu Brunswick
Lo Nòu Brunswick es una de las tres províncias maritimas canadencas qu'es la sola constitucionalament bilingüa (francés e anglés) dins la federacion[1]. La capitala provinciala es Fredericton. Los servicis d'estatisticas canadencs estimavan sa populacion en 2008 a 751 527 abitants; una majoritat son anglofòns, mas i a tanben una minoritat francofòna importanta (32%), mai que mai d'origina acadiana.
Lo nom de la província ven de las traduccions anglesa e francesa del nom de la vila de Braunschweig al nòrd d'Alemanha, la vila d'origina del rei Jòrdi III del Reialme Unit.
Au sud-est de la província, la jovena generacion parla lu chiac, un mescladis de francés e d'anglés, bien diferent del francés acadian.


text:
En hons patrimoniau des de Joanchiquet de Vilamòs, depausat en Archiu Generau d’Aran, se consèrve ua colleccion de gravats calcografics des sègles XVII-XIX. Ena màger part d’aguesti gravats s’estampen imatges religioses.
Era estampacion ei un procès d’impression de gravats qu’arribe en Euròpa en sègle XIV. Damb eth temps era tecnica se modernize e sorgissen veritables dinasties de xilografs, degut ar aument des publicacions illustrades. Eth gravat ei era tecnica d’estampacion en qué s’utilize ua matritz de metau. Es metaus mès utilizadi son eth coeire, eth hèr, eth zinc e er acèr. Era calcografia ei ua tecnica d’estampacion includida en gravat en uet. Ei a díder, era tinta entre a on s’a gravat o uedat era matritz.
Ena colleccion de gravats de Çò de Joanchiquet de Vilamòs i trapam estampacions de gravadors de Catalonha, Aragon e Valéncia, atau com de França e Alemanha.
Era màger part de gravadors catalans trabalhen en Barcelona, com Domingo Pauner (1720-1783); Ignacio Valls (1726-1764); Pascual Moles (1741-1797); Francisco Suria Burgada (ca. 1770-1806); Domènech Estruc i Jordan (1796-1851); Pablo Alabern (1804-1860) e Juan Alabern de Barcelona. Dera vila de Cervèra soslinham a Antonia Ibarra (1759-1776), veuda de Manuel Ibarra, e ara sua hilha Antònia Ibarra (1739-1805), que ja auie participat, abantes dera mòrt des sòns pairs, des trabalhs en talhèr familiau, que continuarà enquiara sua mòrt en 1805.
Es gravadors d’Aragon trabalhen en Saragossa, com José Beratón (1739-1764); Gonzalez (1755) e José Gabriel Lafuente (1799-1828). Dera vila de Valéncia, soslinham a Antonio Bordazar (1671-1744).
Era màger part de gravadors francesi an installadi es sòns talhèrs e botigues ena famosa rue Saint-Jacques de París. Ena colleccion se consèrven trabalhs de Balthasar Moncornet (ca. 1600-1668); François de Poilly (1623-1693) e Nicolas de Poilly (1626-1698); Pierre Giffard (1643-1723); Pierre Jean Mariette (1694-1774); Louis-Joseph Mondhare (1734-1799) e Chez Daumont (ca. 1760-1770). Quauqu’uns d’aguesti gravadors parisencs com Léonard Gaultier (1561-1635) e Jean Louis Daudet (1722-1744) se trasladarà e trabalharà ena ciutat de Lyon.
Un des mès famosi gravadors ei Jacques Chiquet (ca. 1673-1721). Chiquet semble que nèish en París, a on recep de ben joen, ara edat de nau ans, er ensenhament de François Jollain dit eth gran, gravador sus coeire e marchand d’estampes. Jacques se maride en 1697 damb Marguerite Boucher, que coneish a trauès deth sòn mèstre e s’installe coma editor ena rue Saint-Jacques. Des de 1713, ei coneishut per auer ua botiga damb eth nòm Grand Saint-Henry.
Es trabalhs de Jacques Chiquet se compausen principaument de gravats folclorics, tractant subjèctes comuns e plan soent imitats. Semble que Chiquet non dispausaue de cap de privilègi o dilhèu d’un de petit. D’eth se trapen gravats sagradi, cartes geografiques e calendaris muraus. Ua des mès celèbres series ei era des Crist de París. Molti des sòns tiratges sigueren venudi via venedors ambulants, principaument de Coutances en Normandia, a on i auie delegat un agent, que representaue es sòns interèssi. Ara sua mòrt, en 1721, eth libraire François Babuty realizèc un inventari des trabalhs de Chiquet, que revelèc 1.900 coeires e 90.000 estampes damb un valor de 9.000 liures.
Era sua veuda, Marguerite, continuèc damb eth negòci damb fòrça succès. Era maridèc ara sua hilha, Marguerite-Geneviève Chiquet, damb eth gravador Jacques Chéreau en 1724. Dempús crompèc, en carrèr Saint-Jacques, ua naua botiga damb eth nòm À la Ville de Cologne et de l’image de Saint-Cécile, que loguèc a gravadors e impressors. Ara sua mòrt en 1741, Marguerite Chiquet deishèc 2.500 coeires e ues 210.000 estampes damb un valor de 21.000 liures. Eth sòn gendre, Jacques Chéreau, se hec cargue d’aguest hons.
En hons patrimoniau des de Joanchiquet de Vilamòs se consèrven diuèrsi gravats produsits en Chez Chiquet, que representen era Huguda d’Egipte, a Sant Antòni de Padua, a Sant Jacint, a Santa Escolastica, a Nòsta Senhora de Passau e un Ecce Homo.
Un aute des gravadors destacadi ei Jean Baptiste Guélard (1741-1742) que tot soent trabalhe damb Christophe Huet (1694 o 1700- 1759). Huet ei un decorador, diboishant e pintor francés, actiu pendent era mitat deth sègle XVIII. Ven d’ua familha d’artistes: eth sòn pair-sénher daurador, eth sòn pair pintor e eth sòn nebot Jean-Baptiste Huet, famós pintor. En 1737, trabalhe damb eth decorador Claude III Audran en Castèth d’Anet, a on per orde de Louise Bénédicte de Borbon realize eth Salon Daurat. Tanben se li atribuïssen es pannèus dera Grande et Petite Singerie (1741) en Chantilly.
Eth sòn estil siguec longament difonut peth recuelh de gravats, com er albom gravat per Guélard, a on es monards, diboishadi per Huet, representen accions dera vida vidanta des umans. Concrètament d’aguest albom se’n consèrve era huelha 6, titolada Le Maître a dancer.
Joseph Sebastian Klauber (1700-1768) e Johan Baptist Klauber (1712-1787) formen part d’ua familha de gravadors e editors dera ciutat alemanha d’Augsburg. Ena colleccion se consèrven quauqui gravats de sants d’Euròpa der èst.


text:
Genre
Lo genre pòt essèr:
1. una distincion de la gramatica que classifica las paraulas variablas. Se destria, segon las lengas, tres genres: masculin, femenin e neutre.
Lo genre es una caracteristica dels noms substantius e dels adjectius.
En occitan lo genre s'es reduch a dos (masculin e femenin) e s'es perdut lo neutre que i aviá en latin (a l'excepcion de qualques pronoms).
2. une classificacion dels èssers vius. Vejatz: Genre (biologia)
3. segon la logica d'Aristòtel, una de las manièras de devesir los objèctes e èssers, en genres e espècias, es lo genre qu'acampa las caracteristicas comunas de las causas classificadas. Per exemple, dins lo genre "mòbles" auriam l'espècia "cadièra". Vejatz: Genre (arts)


text:
A l’énoncé du programme de Còr n’òc, on se dit que le chant occitan est encore vif dans les Hautes Alpes. Quelle en est la raison ?
Andrieu Faure. Lo chant tradicionau occitan existissiá sempre dins las Aups n-Autas e se fai sempre dins las familhas o las associacions localas. Se l’i chanta unicament de chants de l’endrech. Penso qu’es un biais de servar la lenga, un pauc coma se l’i aviá una mena d’espera de la poire tornar parlar un jorn.
Qui est à l’origine de la manifestation et comment est-elle apparue ?
AF. L’i aviá ja un an o dos que lo Rescontre Gapian chantava. Un jorn rescontrero Micheu Pourroy que mena los Restoblons de Laranha. L’i ai parlat de çò que fasiam e m’a dich que sariá ben de faire rescontrar los dos gropes. Puei, ambé ma còla dau Rescontre, avem lançat l’afaire. Lo prumier còp, l’i a tres ans, eran ja cinc gropes. Avura n’i a dos que venon plus, mai tres autres los an remplaçat.
Qui compose ces groupes amateurs qui prennent racine dans les villages ?
AF. La maja part dau monde que ven chantar coneisson pas la lenga e venon unicament per chantar. A cha pauc, s’interessan a la lenga. Son quand mema sovent de monde qu’an de rasigas dins lo despartament.


text:
1501
Aquesta pagina concernís l'an 1501 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Proclamacion de l'Empèri après la conquista de Tabriz per Ismail Ièr.
Turcomans dau Moton Blanc[modificar | modificar la font]
La revòuta dirigida dempuei 1499 per Ismail capitèt de conquistar Tabriz onte foguèt proclamat l'Empèri Safavida.


text:
Per Joan-Cristòu Dordet
Capítol nòu
Aralc acompanha Mehliug e Aluarg a lors apartaments per fin que se pòscan pausar abans la rufa jornada de l’endeman que los espèra.
“A deman, Mehliug, te desiri una bona nuèch.”
“Cruau-cruau, a deman, a deman Aralc.”
“Mehliug, que vas far ara?”
“Sabi pas Aluarg, me cal dintrar en contacte priond amb mon Esperit Desincarnat.”
Mehliug s’asseta sul lièch en posicion adamantina e comença de virar son esperit cap a ieu que soi contengut al còr del brivet que pòrta al còl.
“Esperit Desincarnat, ne’n apèli a tu per me balhar la fòrça de trobar una solucion. Que me cal far? Aquesta creatura es terribla, arribarai pas a la véncer.”
“Mehliug, cresi que lo temps d’un cambiament es vengut ara per los Omerids e per Aret. Aquesta creatura es plan probable un defenseire del mond vièlh que coneissèm aquí e ara que foguèt congreat del temps de la Granda Mudason, i a fòrça, fòrça temps. Nosautres, Esperits Desincarnats, èran ja presents abans aquel grand eveniment. A la granda Mudason, la matèria percebuda coma solida remplacèt l’Eime Prim, la matèria originala, linda, esmerada e diafana, e es aital que tot l’Univèrs vesible d’uèi es estat congreat. Las fòrças de la matèria dura ganhèron suls Esperits Desincarnats e venguèt lo temps de la sofrença. Uèi, es benlèu temps de s’unir per poder véncer las creaturas qu’an iniciat aquel grand cambiament e que vòlon pas que los Omerids tòrnen trobar lo secret de la matèria de las originas que treblariá tot l’Univèrs qu’an mes en plaça per dominar las creaturas totas.”
“Vòles dire que nos val faler fusionar per véncer aquela creatura?”
“Òc, es plan possible? Vèses, la femna evanescenta, cresi qu’es un èsser fusionat entre un Omerid e un Esperit Desincarnat. Nos podrà ajudar saique. Es la sola solucion que vesi per salvar los Omerids, las creaturas e lo planeta d’Aret. Ausissi que lo còr d’Aret ja es en lagui, rebombís pas ordinàriament, es treblat. Metam-nos al trabalh tre ara.”
Mehliug met sul pic sas ondadas psiquicas en ressonància amb mon esperit, demoram fòrça temps aital a ensajar de nos acordar e de temptar una fusion mas sens capitar. Solide que nos acordam plan mas arribam pas de nos combinar completament. Mehliug acaba que tombe de cancièra e daisse anar lo seu esperit al som. Sauneja de la cagaraula que l’engolís tot e que se transforma en un uòu e, raja que rajarà, acaba qu’espete dins de raisses de lutz.
L’endeman matin, Mehliug se desvelha plan mal reviscolat, te sauta dins lo banh de reviscòl energetic que li farà fòrça besonh per la jornada. Aluarg se tira del seu som docetament. Un brieu mai tard, Aralc dintra.
“As plan dormit Mehliug? Sès d’ataca per afrontar aquela creatura.”
“Òc, va un pauc melhor, me soi entrengut amb mon Esperit Desincarnat, l’enjuòc es dels grands e sabi pas se capitarem a nos ne’n tirar.”
“Comptan sus tu a l’organizacion del torneg, pensan que sès tu que dobriràs la pòrtas del novelum dins la mestresa de la matèria.”
Mehliug, Aralc e Aluarg tòrnan prene lo camin del grand hall del torneg.
Las bofigas son plenas de gents al contrari de çò que s’auriá pogut pensar. Las gents benlèu an pres consciéncia de la gravetat del moment, per o dire plan del momentum. La creatura malvolenta èra ja en plaça a esperar Mehliug.
“Cars jogaires, es arribat lo temps de las mièja-finalas. Lo primièr rescontre se va debanar jos vòstres uèlhs. S’agís d’un rescontre important, vos desiri una bona partida.”
Mehliug avança cap a la bofiga plan-planet e pren plaça. En fàcia, la creatura del capairon blau l’agacha los uèlhs lusents e roginèls. Mehliug s’installa amb de baticòrs, sabiá que seriá pas un rescontre ordinari, que lo sòrt del planeta èra a se jogar. Sentís ja l’energia negativa de son rival. La partida s’enrega.
La creatura comença per un còp brutal en butar sa pèça maja amb una èrsa d’energia colossala qu’atenh drech l’esperit de Mehliug que se la pren en plen. Respostam nosautres tanben amb una pèça maja per ensajar de far juòc egal. Las pèças s’opausan, l’adversari tempta d’aflaquir l’esperit de Mehliug e lo meu. Ieu combini tant coma pòdi mon energia psiquica a aquela de Mehliug mas m’avisi que serà pas pro per contrar las atacas energeticas de la creatura. Mehliug resistís, nòstras pècas recuòlan sonque d’una casa cò qu’esmalís de mai en mai l’adversari. Sentissèm lo còr d’Aret que ressona dins la sala, que ressona dins nòstre còr, diriatz que lo quite èime del planeta es tot tibat de cap ad aquesta partida. Mehliug perd la nocion del temps e de l’espaci, se concentra tras que possible. L’adversari bolega sas pèças mejanas qu’investís d’un corrent energetic enòrme e mena una ataca sus nòstras pèças majas que son obligadas de recuolar. Subran, la partida pren una autra dimension, s’agís pas pus sonque d’una partida d’Èime Prim e mai aquel juòc siá pas un simple juòc, non, la creatura mobiliza un vam energetic qu’amagava duscas aquí, un vam energetic dirigit non pas sus las pèças mas drech sus l’esperit de Mehliug. Los dos adversaris son fòra temps. Mehliug feblís e la creatura desvolòpa una volontat de destruccion cap a Mehliug e cap al planeta, lo còr del planeta s’afeblís tanben, lo poder de l’adversari creis de mai en mai, Mehliug es submergit, pòt ren far. Al moment qu’anàvem plegar, un marmús nais en nòstres còrs, reconeissèm una aura d’energia doça venguda de la jogaira evanescenta qu’èra dins la sala e qu’a penetrat la bofiga gràcias a sos poders. Nos parla drech a nòstres esperits.
“Mehliug, Esperit Desincarnat, devètz fusionar per anar contra aquela creatura sornaruda. Vos cal metre en ressonància totala. Vau ensajar de l’afeblir pendent qu’ensajatz d’o far. A nosautres dos, apuèi, capitarem benlèu de lo rebufar. Es a ensajar de tocar lo còr d’Aret per far espetar lo planeta. Devètz trobar lo biais de tornar trobar l’estat inicial de la matèria, un estat desprovesit de soliditat reala.”
“Saique, anam tornar ensajar, nos sentissèm ennegats, avèm ja ensajat de fusionar mas sens capitar.”
“Tornatz o far ara, lèu, poirai pas tenir longtemps sola.”
Mehliug e ieu montam nòstras energias al meteis nivèl, nòstres esperits ressondissent l’un amb l’autre, sèm a cercar lo biais de combinar nòstras vibracions. La femna evanescenta contra las atacas de la creatura que l’a presa coma cibla ara. Mehliug sap pas pus ont es, tot aquò se passa pus dins lo grand hall del bastit de la Ciutat Prigonda, a l’entorn d’el, es l’espaci larg, vei Aret alens, Aret que s’avalís d’a passet. Subran, dins l’espaci, trasvei una cagaraula giganta que s’espand e bada la gola. Mehliug compren qu’es l’imatge de mon esperit, Esperit Desincarnat, dintra al còr de la cagaraula dont la pèl s’estira, nos fondon l’un en l’autre, ne nais un uòu dels uèlhs multiples que veson la realitat de la matèria prima, de l’èime prim. L’uòu ufla, ufla e espeta dins totas las direccions rajant de raisses subrelusinoses de totas colors. Mehliug e ieu ara mèsclats sèm tornats fàcia a la creatura que balha una siulada esglasianta, la femna evanescenta contunha de sosténer los assauts de l’adversari. Nos jonham ad ela ara per rebutar nòstre enemic, l’enemic d’Aret, l’enemic dels Omerids. La creatura manten un vam energetic fòrt per nos sosmetre a sa volontat, per avalir lo còr d’Aret. Sentissèm lo planeta tremolar. Mobilizam mai d’energia en la tirant del còr de la matèria prima dins l’espaci vesin. Sentissèm que lo còr meteis del planeta es a mand de pus poder resistir, de se pus poder manténer duscas qu’acabe d’espetar. Nòstres èimes combinats ad aquela de la creatura evanescenta, dins un vam comun, lançam un rai subrelusinós cap a la creatura qu’es plan tocada…
Lo tremoladís s’assuausa, sembla qu’ajam capitat de la nafrar… mas de ràbia, decupla sul pic son energia que dirigís ara en una lança energetica cap a nosautres. Ad aqueste moment, sentissèm l’ajuda dels Omerids qu’èran presents dins la granda ala que nos mandan la lor energia, nos permet de revirar la lança energetica contra nòstre enemic qu’es tocat en plen còr. Siula longament e s’afondra sul taulièr del juòc, las pèças escartadas de totes caires.
Tornam prene nòstra luciditat, tornam prene consciéncia de l’environa. Sèm aquí dins la bofiga dins lo grand hall, los espectators semblan encara trucats, lo silenci… Puèi al cap de qualques minutas, un marmús percors la sala e puèi una clamor de gaug, de “Visca Mehliug, nòstre salvador” s’enautan, “Visca Mehliug”, pertant èra pus sonque Mehliug dins la bofiga mas nosautres fusionats.
Agacham un pauc pertot, trobam dels uèlhs Aralc e puèi Aluarg que nos aclaman e nos venon veire.
“Mehliug, es extraordinari çò qu’as fach, as vençut l’òrra creatura que nos voliá avalir, que voliá avalir Aret, ditz Aralc.”
“Cruau, cruau, Mehliug, Mehliug, nos as salvat.”
Erèm aquí dabans totas aquelas gents e sentissiam quicòm de prigondament cambiat en nosautres, èrem pas pus dos mas un e per tant, nos rapelàvem de tota nòstra istòria de l’un e de l’autre.
“Mehliug, i a quicòm de cambiat en tu, as l’aire coma aquela femna, evanescent, mai leugièr, es estranh, fa Aralc.”
“Òc, avèm trobat lo secret de la matèria prima, avèm trobat l’èime prim e som combinats Mehliug e l’Esperit Desincarnat.”
Los servicis de secors vènon cap a nosautres mas sembla pas qu’ajam besonh d’ajuda, tot va plan. La femna de l’aire evanescent sortís de sa bofiga e ven tanben a nosautres.
“Òsca Mehliug, as trobat lo secret de l’èime prim, gràcias a tu, Aret es salvada e la civilizacion omerida va poder caminar cap ad une èra novèla, fa la femna.” “Auriá pas res pogut far sens tu, qual sès?”
“Me soni Alètse, soi tanben la fusion d’una Omerida e d’un Esperit Desincarnat e ai descobert lo secret de l’èime prim i a pas gaire. Sabiá qu’una creatura malvolenta vendriá ad aqueste torneg, es per aquò que soi venguda per ensajar de la contra-carrar mas sabiá pas que i auriá qualqu’un mai que me podriá ajudar.”
Aralc ne cresiá pas sas aurelhas. Aviá dabans ela doas èssers fusionats, una novèla mena d’èssers que menarián benlèu l’Univèrs sus una autra via amb plan de mens de sufrença per las creaturas totas d’aquel mond.
D’organizators nos venon ara veire per nos felicitar e nos demandar s’aviam besonh de quicòm mas aviam besonh de res, en plaça, mercejam las gents de nos aver enviat lor energia per poder véncer aquela creatura.
“Mehliug, pòdi contunhar de te sonar Mehliug? Fa Aralc”
“Òc-segur, i a pas cap de problèma.”
“Cruau-cruau, Mehliug, qu’anam far ara?”
“E, cresi que nos cal un pauc de repaus lonh de tot. Que ne pensas Aluarg?”
“Bona idèa! Ont anam? lança Aluarg.”
“Entre terra e mar. Aralc, vòles venir? E tu, Alètse?”
“Se vòles de nosautres, ditz Aralc.”
“Òc, perqué pas, fa Alètse.”
“Tornatz-nos veire quand seretz reviscolat, lança un organizator, cresi qu’avèm fòrça questions sus l’èime prim e de trabalh a far ensem.”
Compte-tengut dels eveniments, la seguida del torneg es annulada.
Epilògue
Aquí nòstra istòria, l’istòria que s’es debanada gràcias al juòc de l’èime prim. Los Esperits Desincarnats, aviam en nosautres un maucòr, lo lagui de l’epòca del temps d’abans la Granda Mudason, e ne balhàvem lo resson dins nòstres planhs. L’Univèrs es vast mas en son còr, ara, i a quicòm de cambiat, d’èssers an descobert lo secret de la matèria iniciala, una matèria que de creaturas malvolentas an volgut solidificar bèl temps fa, una matèria que rend tot possible e que fa la vida fòrça mai leugièra.
Sèm al bòrd de la mar a contemplar las èrsas que van e venon coma las pensadas en nosautres, que fan pas que fregar la susfàcia de la mar sens la treblar prigondament, es çò que sentissèm al fons de nòstre còr, una patz prigonda que res pòt pas pus treblar.
“Mehliug, te venètz banhar? Fa Aralc.”
“Arribi, anam rendre vesita als peisses.”
“Cruau-cruau, e ieu, i pòdi pas anar, soi pas amfibia, ieu.”
“Demòri amb tu Aluarg, ditz Elètse, meritas plan de companhiá, sès torjorn estat lo fisèl companh de Mehliug s’ai plan comprès.”
“Cruau-cruau, Mehliug es mon amic.”
E Aralc e ieu de cloncar al fons de la mar per anar vesitar las creaturas d’Aret amb las qualas los Omerids an totjorn viscut en patz.
FIN
Apibau


text:
Aguesta a estat ua setmana de tandems que non desbrembaram! Entàs followers dera prensa ròsa, eth tàndem Sofia – Letícia a estat esperpèntic. Se visualizèc era mès grana des ipocresies en ua família, voler mostrar que tot ei polit e que non passe arren, e se demostrèc qu’en aquera família sò mès normau passe quan cadún ei solet e tamb era lum amortada.
Eth dusau tàndem dera setmana mos le daue eth gol de Cristino Ronaldo. Era auta part de societat que non ei follower dera prensa ròsa ei futbolera. S’acabèc eth prumèr tàndem e ja n’auíem un aute. Entàs merengues mes fanàtics alimentaue era sua tesi de lideratge deth fótbol mondiau, entàs culès mès fanàtics Messi ei, O’Rei.
E sense qu’age acabat era setmana, eth tàndem Rajoy – Llarena a metut es pipòts ena tarta de celebracion dera democràcia e dera reinvindicacion nacionau en Catalonha. Quan des dera resta d’Espanha diden qu’er independentisme vò trincar Espanha, sonque les digui que guarden eth tàndem Rajoy – Llarena e veiguen qui s’acabe de cargar era imatge, era separacion de poders e qui mòstre ua actitud autoritària ena Euròpa actuau.
Quan gessem en carrèr e reivindicam drets individuaus e colectius ei entà toti e totes, quan reivindicam pensions dignes ei entà toti e totes, quan exigim libertat entàs presoèrs polítics ei perquè auè i a presoèrs polítics en Espanha per ua causa que moleste.
Quan fòrça gent treigue era bilis der òdi contra Catalonha, veirà que darrèr dera sua bandèra i a un desert, zero oportunitats se non formes part deth clan de tostemp.


text:
-
Una jornada plan emplenadaPar Lo mèstre dans Classa de CP-CE1 bilingüa francés-occitan de M. Daubin le 23 Novembre 2010 à 22:16
Lo dimars 23 de novembre, foguèt una jornada plan emplenada.
Lo matin, anèrem a Ciutat e l’aprèp-miègjorn faguèrem la fotò de classa e l’aniversari de Tamarà.
Lo raconte de la jornada pels escolans
Per nos acompanhar, i aviá Carlòta, Marie-Aude e tanben lo mèstre.
Per anar a Ciutat, avèm pres lo bus. Puèi, dins Ciutat avèm caminat a pè.
Alan Roch nos a contat de contes : la lèbre, la talpa, lo cloquièr de Trausse, l’ase.
Avèm fait de musica. Avèm cantat e dançat amb Andre Denat e Anne-Marie Deloffre.
Avèm fait un talhièr de cosina amb Mirelha Braç. Avèm vist de pomas e d’albricòts.
Avèm fait la fotò de classa. Aprèp, lo fotograf nos a pres en fotò un per un.
Avèm manjat un pastisson per l’aniversari de Tamarà. Lo pastisson èra deliciós.
Tags : una, jornada, plan, emplenada
-
Commentaires1MirelhaMercredi 24 Novembre 2010 à 12:17
Caldrà explicar als dròlles que l'Alan aviá maridat diluns amb dimars (de patanas...) : veire sa camisa !
Mercé d'èsser venguts.
Ajouter un commentaire


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 20 d’abril de 2010
Dry Branch Fire Squad
Non pòdi pas díser que comparteishi totas las valors e la cultura deu sud deus Estats-Units, hòrt inspiradas per la bigoteria cristiana ambienta, tot lo contrari. Mès, qué voletz, que m'agrada hèra la musica folk d'aquesta region, e particularament quan ei interpretada per Dry Branch Fire Squad...
Dry Branch Fire Squad : bluegrass, oldtime music, gospel e cants religiós, que i trobam drin de tot. E quasi tot çò qui hèn que m'agrada a jo.
Tà començar, que voi escotar ua canta acompanhada per lo son magnific deu banjo de 5 còrdas tocat a la mòda vielha (qu'ei a díser d'estile clawhammer, arren de bluegrass). Que'm hè quauquarren d'audir-la, que soi fan de clawhammer, e jo que cantavi precisament aquesta cançon dab lo men banjo quan èri, digam-ne, ... mei joen. Rider on an Orphan Train (tirat de l'àlbum Echoes of the Mountains):
Que continuarèi dab ua auta cançon Love has brought me to despair (tirada de l'àlbum Fertile Ground)
E escotatz aquestas duas jòias: ua canta gospel cantada a capella: Looking for the stone (tirada de l'àlbum Memories that bless and burn):
E la medisha en version bluegrass (deu medish àlbum):
E tà acabar, aquiu qu'avetz un classic bluegrass: Nazeer, Nazeer (tirat de l'àlbum Hand Hewn):
Se voletz crompar los trocets o los àlbums de Dry Branch Fire Squad, anatz sus itune store! E sus youtube, en picar lo nom deu grop, que i trobaratz tot plen de videos dab lo grop en concèrt. En la video qui segueish, prenguda en 1993, Ron Thomason i tòca la guitarra:
1 comentari:
-
-
m 'agraden molt aquests cancons pero no puc trobar els accents al hotel h10 montcada via laietana.
- 27 d’abril de 2010 a les 15:04


text:
Observam un fenomèn generalizat dins la lenga modèrna dels darrièrs sègles mas ja present a l’Edat Mejana : lo de l’aparicion, per d’adjectius verbals de formacion populara, dels sufixes sabents -able/-abla, -ible/-ibla e, per lor fòrma substantivada, d’un autre sufixe sabent, -tòri o encara del participi present. Aquestes se substituïsson als sufixes populars ador/-adoira, -edor/-edoira, -idor/-idoira (occ. gascon -ader/-adera, -eder/-edera, -ider/-idera).
De còps, los adjectius novèls remplaçan los tradicionals que son eliminats : amable, abla (adj.) contra amador, doira (adj.), destronat tanben coma substantiu per amant, anta.
De còps los adjectius tradicionals se subrevivon a costat dels novèls en se mudar en substantius : lavable, mas lavador (lòc per lavar) e lavadoira (maquina a lavar) ;
De còps los adjectius tradicionals fan lor vida a costat dels novèls amb de nuanças de sens (cf. portable).
De còps los adjectiu novèls son inutils e absents.
Lo fenomèn es exactament parallèl en occitan gascon (cf. S. Palay) mas los diccionaris contemporanèus defugisson artificialament los sufixes sabents al profièit dels tradicionals dont cambian aital lo sens actual.
Generalament los adjectius en able/-abla, -ible/-ibla an un caractèr mai imperatiu (una exigéncia) e los en ador/-adoira, -edor/-edoira, -idor/-idoira, un caractèr mai relatiu (una possibilitat).
Non tenèm compte aquí de solucions malbiaissudas que, tant ancianas que pòdon èsser, semblan de francismes sense utilitat, mal definits e desconeguts en catalan : lo mot « *prenable » (de « préner » !) es traduit en francés per Levy per « acceptable » e « prenable » en francés es traduit en catalan per « conquerible ».
Ajustarem que se podèm préner en compte aqueste fenomèn secular de l’associacion d’un sufixe sabent e d’un vèrbe de formacion populara, la d’un sufixe (o prefixe) popular e d’un vèrbe de formacion sabenta demòra un fauta inacceptabla.
Aital.
prenedor / prenedoira. Es la sola fòrma corrècta, amb lo sens de quicòm que deu / pòt èsser prés, qu’es bon a préner, qu’es temps de lo préner. En Gasconha correspond a preneder / prenedera : « jo sabi enqüara un nin de cardinats / que jo’t darè qui seràn preneders au prumèr jorn e hòranisaders… » (P. de Garròs).
punidor / punidoira : que deu / pòt èsser punit. Es la sola fòrma atestada. Occ. gascon : punider, punidera.
pagable / pagabla : qu’es a pagar ; pagador / pagadoira : que pòt pagar / que se pòt pagar / que non es encara pagat. Occ. gascon : pagable, pagabla ; pagader, pagadera.
partible / partibla. Aquí los adjectius de formacion populara son venguts de substantius : lo partidor es un cotèl de boquièr ; la partidoira es una aisina de pancossièr per copar la pasta. Occ. gascon : partible, partibla ; partider, partidera (que se pòt partir / partejar).
polible / polibla. Lo mot es atestat tre lo s. XIV. L’adjectiu d’origina, polidor, s’es subtantivat per designar l’aisina per polir. E la polidor es lo caractèr de çò qu’es polit dins lo sens de bèl. Occ. gascon : polider (aisina per polir) ; sols adjèctius : polider, polidera (polible, polibla absents dins Palay).
portable / portabla : que se pòrta (ordinator, telefòn…) ; portador / portadoira : que se pòt portar / que pòt portar / que pòrta (un mur portador). Occ. gascon : portable, portabla ; portader, portadera (que se pòt portar / transportar ; que pòt aver una portada per un animal feme) ; un portader (un baiard).
presable / presabla. Lo mot es atestat sense concurréncia coneguda amb de fòrmas popularas. Occ. gascon : presable, presabla.
panatòri. Dins la lenga medievala, « panatòri » (objècte panat) ven concurrenciar « panada » qu’a pel mens tres senses diferents. Lo novèl vengut s’es impausat tanben contra un possible « panador », mas aqueste a subreviscut en qualitat d’adjectiu. Occ. gascon : panatòri.
purgatòri. Lo mot ancian èra « porgador ». Mas aviá tanben d’autres senses, tecnics e medicals. Lo mot novèl s’impausèt plan lèu. Occ. gascon : purgatòri.
E autres.
pancossièr, ièra. Es lo que cossís lo pan, que prestís la pasta. Lo fornièr es lo que còi lo pan cossit dins lo forn. Aquela reparticion anciana es tornada uèi dins l’actualitat : los fornièrs, de mai en mai nombroses, fan còire e vendon de pan cossit e congelat que crompan als pancossièrs. E es possible de trobar los pancossièrs e los fornièrs al dintre de la meteissa entrepresa. Mas plan segur, se pòt trobar encara d’artisans a l’encòp pancossièrs e fornièrs.
peluson. Dins son venerable diccionari de 1638, non paginat, Joan Dojat pòrta « pelusous, duvet, poil folet ». Gabrièl Visnèr [Sirven] que lo reedita en 1895, e que non sap far la diferéncia entre la « s » anciana e la « f », escriu « Pelufous, duvet, poil follet » (p. 187). Loís Alibèrt, que se lamenta, de son vilatge estant, de non poder consultar « gaire libres en fòra dels [qu’a] jos las mans », escriu dins son diccionari, après temptativa d’interpretacion, « pelufòls, poil follet, duvet » (p. 537). E cadun coneis la fortuna d’aqueste « *pelufòls » dins los diccionaris contemporanèus. Sola J. Ubaud s’interròga… S. Palay confirma peluson.
pinassa. Lo mot passèt al francés jos la fòrma « pinasse », que passèt à l’anglés per venir « pinnace » e que tornèt al francés per venir « péniche ».
plantage. s. XIII. Aquí nos trobam davant un mot que de linguistas visionaris - mas de corta vista - nos voldrián far escriure *plantatge (coma *imatge, *vertitge, etc.) al mesprètz de la dignitat de la lenga e de l’ensenhament d’Alibèrt. Per aqueste lo sufixe -tge se rapòrta totjorn a un collectiu.
plantatge. Es lo lòc ont de vegetals son plantats. Lo que crean d’omofonias per antinormisme gratuit (cf. plantage) ignòran benlèu que se tròban d’occitanofòns pels quals existís una diferéncia clara entre los sons -ge e -tge (passejar e vilatge).
proconsul. Pel còdi de Justinian (s. XII) : « Aquels jutges ordinaris si cum es proconsuls ». Mas dins los diccionaris (que fan la caça als mots sabents al nom de « l’autenticitat ») trobam l’òrre e artificial *procònsol, bricolejat a partir de *cònsol, fòrma « corregida » de còssol (Alibèrt, 1935) que designa un magistrat municipal.
procuraire / procurador, procurairitz. Pel meteis còdi de Justinian (s. XII) : « Eissamen si mos procuraire la li emenda ». Non se tracta aquí d’un mot « sabent » mas « semi-sabent » e doncas tractat coma un mot « popular », amb un sufixe « popular ». Lo femenin apareis dins un document del s. XIII. Avèm d’autres exemples conservats (fossilizats) d’aquela mena e d’aquela epòca : emperaire, emperairitz ; ambaissador, ambaissairitz ; trobador, trobairitz…
procurator. Es la fòrma sabenta, benlèu contemporanèa de la precedenta se pensam al « procurator de Judèa » de l’Evangèli. Mas lo procurator e la procuratritz (s. XVI) son tanben los qu’an una procuracion.
prodigue, prodiga. Totjorn lo còdi de Justinian (s. XII) : « Prodigues, so es degastaire de las soas causas ». Mas totes los diccionaris contemporanèus pòrtan « *prodig », fòrma inventada e del tot artificiala qu’en catalan se ditz « pròdig ».
psalme. Per Pèire Cardenal (s. XIII) : « David, en la prophetia, / dis, en un salme que fes ». Mistral cita tanben lo tèstament de J. de Forbin (1453) : « Encargui a mas filhas Dousseta et Catharineta que aian a dire cascun jorn un set salmes per la miena arma ». Mas totes los diccionaris contemporanèus pòrtan « *salm », que de segur se deu prononciar coma « san », se sèm mai occitanofòn qu’occitanografe.
quadre. Es un grand mistèri : que siá en occitan o en francitan, s’ausís totjorn pels ostals lo mot « quadre » per designar una pintura a la paret. Coma « cuadro » en castelhan, « quadro » en italian, « quadro » en portugués, « quadre » en catalan…. Mas non i a res a far e los diccionaris pòrtan « *tablèu ».
J. P.