text:
10/09/2017
La boítia daus diabletons, Claude Seignolle, revirada en òc per Joan-Claudi Dugros
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « La boite des diabletons», collecté à La Nouaille par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un còp, un chastelan dau ranvers de La Noalha damandet a son vàslet de li tornar (sabem pas d’onte) una certana bóitia e subretot de pas la drubir.
Lo vàslet partiguet a chavau, trobet la boítia misteriosa, l’estachet solidament a sa sela e tornet.
Tot parier, ‘ribat a Resónzac, sa curiosetat fuguet mai fòrta. Se plantet, entredrubiguet la boítia per amor de veire çò que i aviá dedins. Malur, se’n eschapet còp-sec una tropelada de diabletons que se boteren a li montar dessús au punt que, jos lor pés, tombet per terra.
– Qué vòles que fasam… qué vòles que fasam… credavan en contunhant de l’estofar jos lo nombre qu’aumentava totjorn.
Lo vàslet veguet son sauvament en lor credant d’empeirar la rota.
Còp-sec los diabletons galoperen au riu, amasseren las peiras dau liech e, los gitant a tota fòrça, empeireren la rota de Resónzac.
Pensatz si nòstre paubre curiós ne’n profiechet per s’en fugir aus quatre galaups. Mas, ailàs, los diabletons anavan talament viste que tocavan tot lo temps montura e cavalier, talament que queu d’aquí manquet morir jos los còps que lo machavan de mai en mai.
Urosament lo chastelan veguet de lonh volar las peiras. Galopet a las Quatre Rotas de Bòrd, au davant de son vàslet e lai, d’un signe, faguet rentrar los diabletons dins lor boítia.
En atendent, la rota d’entre Resónzac e las Quatre Rotas de Bòrd es estada tant solidament empeirada qu’exista enquera anuech. Culhit a La Noalha (Dordonha).
08:51 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


c: text/html

text:
Minic'hi-Poudour
Minic'hi-Poudour en breton ( Le Minihic-sur-Rance en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat del Minihic de Rança foguèt creada en 1849, pel partiment de la municipalitat de Pleurtuit.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
dissolution_conseil.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Champanhac la Noalha
Champanhac la Noalha (Champagnac-la-Noaille en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Champanhacs.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Champanhac ven del nom latin d'òme Campanius, emb lo sufixe -acum [1], latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Champanhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Campanius.
- La Noalha deriva de novalia, «tèrras èrmas desboigadas i a pas gaire»[2].
- Miginiac (nom francés)
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1793, la comuna èra del canton de Clergós, suprimit en 1801; passèt alaidonc al canton d'Aus Gletons [3].
Administracion[modificar | modificar la font]
- A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton d'Aus Gletons, i demorèt.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 137
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 491
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=7871
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-champagnac-la-noaille.html


text:
Mapσύaς2 ou Marsyas2 : la voie ou la voix de la résistance, ... Resistaren, sian encaro aqui !!!
"ESCRIVI COUMO LOU POPLE PARLO, ES PER ACO QUE ME COUMPRENI." A. MACABIES - janvier 1935
"Hâte-toi, hâte-toi de transmettre ta part de merveilleux, de rébellion, de bienfaisance." . - René Char (in Commune présence)
"ESCRIVI COUMO LOU POPLE PARLO, ES PER ACO QUE ME COUMPRENI." A. MACABIES - janvier 1935
"Hâte-toi, hâte-toi de transmettre ta part de merveilleux, de rébellion, de bienfaisance." . - René Char (in Commune présence)
mercredi 18 février 2015
F. Mistral : Lis aliscamp
Lis aliscamp
Au levant d’Arle, aqui mounte i’a vuei lis ataié dóu camin de ferre, autre-tèms i’avié ’no auturo qu’apelavon lis Aliscamp. Ero lou cementèri d’Arle. E desempièi qu’Arle èro Arle, aclapavon li mort aqui.
D’aquéu grand cementèri se parlavo pèr tout lou mounde, car, pèr entèndre dire lis ancians Arlaten, Noste Segnour éu meme l’èro vengu signa. Au tèms que sant Trefume èro evesque dins Arle, dison que mandè dire à tóuti lis evesque de Prouvènço e de Gaulo de veni benesi em’ éu lis Aliscamp. Quand lis evesque fuguèron acampa, degun d’éli vouguè, pèr esperit d’umelita, faire la ceremounié ni jita l’aigo-signado. Mai alor Jèsu- Christ apereiguè, en persouno, e plegant li geinoui, enterin que dins l’èr s’entendien canta lis Ange, benesiguè éu-meme lou cementèri di Crestian... e mounte lou bon Diéu, dison, s’ageinouiè, la roco restè marcado, e se ié bastigué plus tard, uno capello qu’apelavon, quand i’èro, la capello de la Geinouiado.
De capello o de glèiso, aqui dins lis Aliscamp, se n’i’en coumtavo belèu trento. De mounumen de touto merço, de toumbo, de sepucre, de mausoulèu, de cenoutàfi, de vas de pèiro o de marbre, clafi de gravaduro e d’escrinceladuro, n’i avié de milo emai de milo, talamen que Dante, dins soun Infèr, n’en parlo coume de quaucarèn d’espetaclous:
Si come ad Arli ove Rodano stagna...
fanno i sepolcri tutt’ il loco varo,...
E l’Ariosto dis coume éu, dins soun Rouland furious:
Presso ad Arli, ove Rodano stagna,
Piena di sepolture è la campagna.
Lou troubaire Ramoun Feraud, aquéu qu’a escri la Vido de Sant-Ounourat, nous mostro lou sant evesque, un jour de guerro civilo, acampant lis Arlaten dins aquéu claus celèbre e li fasènt s’embrassa sus li cros de si paire;
Als vases d’Aliscamps
Aqui se fey l’acamps.
Dounc, li mort s’empielèron dins aquéu cementèri dous milo an à-de-rèng, li mort li plus ilustre, li rèi, lis archevesque, li grand baroun, li conse, noun soulamen de la terro d’Arle, mai de tout lou Miejour, e subre-tout de touto la ribiero de Rose. Tóuti aquéli que poudien, voulien èstre enterra dins aquelo santo terro, ounte èron enseveli d’innoumbràbli sant e santo, ounte Noste-Segnour èro vengu s’ageinouia, e mounte, dins la niue, l’on entendié lou cant dis Ange. Se cresié meme que lou diable n’avié ges de poudé sus li cors di Aliscamp.
Tambèn li vilo que ribejon lou Rose avien pres la costumo de bandi sus lou flume li mort que voulien èstre enterra is Aliscamp, en metènt sus la caisso l’argènt pèr l’enterramen, que s’apelavo dre de mourtalage; e li caisso de mort davalavon à-n-Arle au fiéu de l’aigo. Quand li marinié dóu Rose vesien passa sus l’aigo uno d’aquéli caisso, fasien lou signe de la crous e disien devoutamen un Requiescant in pace. E li caisso de mort arribavon toujour en Arle, sènso auvàri.
I’a qu’uno fes... Veici ma fe, ço que raconte lou grand marescau d’Arle, Gervai de Tilbury, qu’afourtis agué vist la causo:
Ero à Beu-Caire, dins lou tèms de la fiero. Quàuqui droulas dóu barcarés aguènt vist uno caisso que devalavo ansin, la venguèron arresta pèr ié leva l’argènt que pourtavo dessus, e s’ana diverti. Mai quau vous a pas di que la caisso de mort vouguè plus, de ges de modo, countunia soun camin! Aguèron bèu se mettre en aio pèr la buta vers lou courrènt: fasié que virouia toujour au meme rode, coume dins un revòu, e voulié plus se leva d’aqui. La justiço à la fin dessoustè lou maladoubat, puniguè severamen aquéli libertin, e faguè tourna metre sus la caisso dóu mort l’argènt dóu mourtalage. Mai pas pulèu l’argènt fuguè sus l’atahut que, prenènt d’esperéu lou fiéu de l’aigo, lou mort se gandiguè tranquilamen à la desciso, e arribè en Arle, is iue vesènt dóu pople que l’esperavo sus lou port, e que cridavo miracle e rendié gràci à Diéu.
Mai lou tèms aplano tout. D’aquélis Aliscamp, tant venera pèr nòsti rèire, tant celèbre à bèn liuen pèr si legèndo e si mistèri, d’aquélis Aliscamp ounte Coustantin avié vist dins lou cèu trelusi la santo crous em’ aquésti paraulo: Vincras pèr aquéu signe! d’aquélis Aliscamp ounte Guihèn dóu Court-Nas, lou famous comte d’Aurenjo, dins uno
orro bataio, avié chapla li Sarrasin, d’aquéli catacoumbo ounte èron vengu jaire lou paladin Rouland emé si coumpagnoun de guerro, d’aquelo vasto necroupòli ounte poumpousamen tant de generacioun avien amoulouna si glòri e sis os, n’en rèsto vuei qu’un pau de póusso, qu’un pelagnas de rouino estraiado eilavau souto li bàrri Arle!
Quand anarés en Arle, enfournas-vous, s’avès lesi, dins uno draio founso qu’es au levant di Lisso. Davalarés plan-plan entre dos lèio de piboulo; pièi tout-d’un-cop vous troubarés dins uno andano estranjo, entre dos lòngui renguiero de pielo mourtuàri emé si curbecèu badant; de liuen en liuen veirés quàuqui vièii capeleto (entre autro, aquelo di Pourcelet em’ aquelo dóu Duèl), pièi lou toumbèu di conse d’Arle que mouriguèron de la pèsto pèr soun devouamen, enfin, au bout, la glèiso antico e à mitan rouinado de Sant-Ounourat. Acò ’s tout ço que soubre, ai! las! dis Aliscamp, Elysii Campi, lou reiaume dis Oumbro de l’ancian paganisme, la santo repausolo dóu vièi crestianisme, acò ’s tout ço que soubro! emé la malancounié que vous gagno lou cor, de vèire s’avali tant miserablamen li remembranço li mai sacrado, li mounumen de tout un pople, e li vans esfors de l’ome pèr se traire de l’óublit.
Armana prouvençau 1881
Publicat per Marsyas II en Avignoun à 02:18
Lous temes dinc aquèu articlè : Almanach, histoire, Mistral, pays d'Arles, prose, Provence, tradition orale, XIXème
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Accent grèu
L’accent grèu ( ` ) es un diacritic de l'alfabet latin que torna dins mai d'uns alfabets.
Alfabet grèc[modificar | modificar la font]
L'accent grèu grèc apareisson, en grèc ancian, sonque la darrièr sillaba d'un mot, dins las escasenças s'aquela èra grèva. Lo tèrme grèu ven del latin gravis (pesuc), el meteis traduch del grècc Bapύς, que designava aquela intonacion.
Alfabet cirillic[modificar | modificar la font]
L’accent grèu de l’alfabet cirillic es a vegada utilizat en bulgar per indicar l’accent tonic per una vocalas à , è, ѝ, ò , ỳ , ъ̀ , ю̀ , я̀ .
Alfabet latin[modificar | modificar la font]
Dins l'alphabet latin, l'accent grèu es dirèctament manlevat de l'alfabet grèc. Mens corrent que l'accent aigu, se sirua mai sovent sus la vocalas A, E, O e U, dins las lengas seguentas:
- En catalan (accent greu ou obert), indica la posicion de l'accent tonic irregular e tanben l'aperturea de la vocala /e/ e /o/ (que pòdon èsser obèrta o barradas) :
- à (català)
- è (enciclopèdia)
- ò (història)
- En occitan :
- à se pronóncia [a]
- è se pronóncia [ɛ]
- ò se pronóncia [ɔ]
- En Gaelic escocés, marca una vocala longa.
- En francés :
- à: per destriar d'omonims (la / là, ça / çà) ;
- è: per la prononciacion del /ɛ/ obèrt;
- ù: sonque pel mot où, (pronom relatiu o adverbi interrogatiu) / ou, (conjonccion)
- En galés, l'accent grèu es utilizat per marcar una vocala corta dins un mot que, dins lo cas contrari, seriá prononciat amb una vocala longa, coma mẁg (« tassa ») e mwg (« fum »).
- En italian, apareis sonque coma [[Accent tonic; indica la prononciacion obèrta de la e e de la o. Sus la i e la u, se pòt tanben metre l’accent agut:
- à (libertà)
- è (caffè)
- ò (parlò)
- ù (virtù o virtú)
- ì (partì o partí)
- En norvegian, l'accent grèu indic que la sillaba que diacrita es accentuada, per diferenciar de mots coma og (« e ») et òg (« tenben »).
- En portugués :
- à (à, àquele): indica la crasi entre la preposicion a o amb l'article definit a, o amb lo pronom relatif aquele e sas formas reflectidas.
- Dins de lengas amb tons, coma lo vietnamian, l'accent grèu indica un ton davalant.
- Dins de lengas amb tons africanas, coma lo tshiluba, l’accent grèu indica un ton bas.
- En hanyu pinyin (transcripcion del mandarin), l’accent grèu indica un ton davalant: à, è, ì, ò, ù, ǜ.
- En escritura dialectala alemanica, l'accent grèu indica la prononciacion mai dubèrta de las vocalas. s'utiliza sus la vocalas e, i, o, ö, u, ü que venon [ɛ, ɪ, ɔ, œ, ʊ, ʏ].


text:
Lop II de Vasconia
Lop II de Vasconia èra un duc de Vasconia de la fin dau sègle VIII. Son rèine es fòrça mau conegut e d'informacions contradictòrias foguèron escrichs a son subjècte. Ansin, semblèt se sometre a l'autoritat de Carlesmanhe dins lo sud de Gàllia vèrs 768 en cambi dau mantenement de son autoritat sus son ducat. Pasmens, una legenda conta que foguèt estremat per Carlesmanhe mai aquò correspònd pas ai fachs coneguts : Carlesmanhe nomèt pas de senhor per Vasconia e un dei fius de Lop II venguèt un chivalier famós de l'armada carolingian. La seguida de son rèine eventuau es encara pus misteriosa e es de còps accusat de l'emboscada de Roncesvals en 778 còntra lei tropas francas.


text:
Paja "Mesclum" La Marseillaise - 16-8-1990
Benvenguda
De la montanha a la mar, sus lei rotas, lei plajas, lei plaças clafidas de monde, dins la toforassa d’avost, vesèm plus aire la polida baderòla que metian dins un tèmps, entre doás platanas : “Bienvenue aux étrangers”.
L’estrangier, es a dire aqueu qu’es pas de l’endrech, agrada se fa marchar lo comèrci, e fa cagar s’empacha de circular o pren de plaça.
Siam jamai tant estats nombrós, e se siam bessai jamais mens rescontrats.
Ansin va la societat nòva, que nos presentan coma lo modèl universau.
Renat Merle


text:
Golf de Mexic
Lo golf de Mexic (en anglés Gulf of Mexico, en espanhòl Golfo de México) es la part de l'ocean Atlantic compresa entre las peninsulas de Florida e Yucatan, al sud-èst de l'America del Nòrd. Comunica al sud-èst amb la mar Cariba pel canal de Yucatan e a l'èst amb l'Atlantic pel canal de Florida. S'espandís sus una superfícia d'1 550 000 km² e atenh una fonsor maximala de 3804 m.
Los estats ribairencs del golf son:
- Mexic (estats de Tamaulipas, Veracruz, Tabasco, Campeche, Yucatan e Quintana Roo) a l'oèst e al sud;
- Cuba al sud-èst;
- los Estats Units (estats de Florida, Alabama, Mississipí, Loïsiana e Tèxas) al nòrd-est e al nòrd.
Lo corrent del Golf, un corrent caud de l'ocean Atlantic e un dels corrents oceanics mai fòrts que se conesca, a per origina precisament lo golf de Mexic. Lo golf recep la visita, mantuna vegada cada sason, dels auragans potents de l'Atlantic; d'unes an causat de pèrdas umanas e materialas (demest los pus recents, per exemple, l'auragan Katrina en l'an 2005).
La baia de Campeche, en Mexic, es un de las grandas entradas d'aqueste golf, e es sonque un exemple de las nombrosas baias e calas que descopan la còsta del golf de Mexic. I desembocan un grand nombre de rius, que lo principal es Mississipí. Lo litoral del golf es plan gaireben pertot e se caracteriza per la preséncia de longas e estrechas barrièras de petitas illas, e tanben sanhas e paluns e de grandas extensions de plajas sablonosas.
Las ciutats costièras principalas son Tampa, Saint Petersburg, Pensacola, Mobile, Nòva Orleans, Beaumont e Houston (totas aquelas als Estats Units), Tampico, Tuxpan, Veracruz e Mérida (en Mexic) e l'Avana (a Cuba).
Geologia[modificar | modificar la font]
Lo consensus entre los geològs, qu'an estudiat la geologia del Golf de Mexic, es que entrò a la fin del Triassic, lo Golf de Mexic existiá pas. Abans lo Triassic tardiu, l'airal ara ocupat pel Golf de Mexic èra una tèrra seca, qu'inclusiá la rusca continentala ont se tròba uèi Yucatan, al mitan del grand supercontinent de la Pangèa. Aquesta tèrra presenta de contunh una cadena de montanha que s'estend del nòrd-Mexic central, a travèrs lo soslevament tectonic de Marathon fins a l'oèst de Tèxas e las montanhas Ouachita d'Oklahoma, fins Alabama que i es ligat dirèctament per las montanhas Apalaches. Foguèt creat per la collision de las placas continentalas que formèron Pangèa. Coma o comprenguèron Roy Furgoneta Arsdale e Randel T. Cox, aquestas montanhas se bresèron al Cretacèu tardiu amb la formacion de la baia de Mississipí.


text:
30% dei mens de 35 ans an chausit de votar FN dimenge passat ais elecciens europencas. Alòr que lei mai de 60 ans èron « que » 21%. E encara que lei 35-59 ans siguèron 27% a votar per lo blau-FN.
Ipsos Steria, un organisme de sondatges que nos l’apren, ditz encara que, per lei caumaires que son anats au burèu de vòta (mai que d’un vòta pas), èron 37% a s’exprimir per la còla frontista.
38% deis emplegats, e mai 43% deis obriers – una categoria en via de despareissuda en França – an tanben votat per leis amics de la familha Le Pen.
Enfin, 30% d’aquelei qu’an pas mai de 20 000€ l’an de revengut an chausit de mandar an Estrasborg de deputats europencs dau FN.
Per clavar la tiera estatistica, direm enfin que 37% d’aquelei que son sortits dau sistèma escolar sens diplòmas an pereu votat FN.
Tot aquò pinta una França de la paur de l’avenir, l’autra fàcia d’una societat qu’exigís l’excelléncia, puei se demanda perqué li a tant de joines que quitan l’ensenhament. Una societat que marca lo drech au trabalh dins sa Constitucien, puei que laissa licenciar la granda part dei mai de cinquanta cinc ans, e que laissa desesperar de l’avenir un quart de seis joines, gitats dins un estagi, escampats après un CDD.
E perqué lo bassaculament de la societat auriá pas entraïnat un bassaculament deis electors ?
Fa dètz ans encara, lei mai joines, un còp emplegats, portèron pèire
ai retirats. Son elei que pagavan lei retiradas. Ara son lei retirats qu’ajudan, mai que d’un còp, sei felens que tròban ges d’emplec. Leis obriers fasián la riquessa de la societat ; ara caumaires, li son un gròs pes.
E perqué, se nòstrei valors e nòstrei marcas son ara sota-subre, la democracia ne’n patiriá pas ? Per aquelei qu’an agut d’espèr amé la gaucha au poder dos ans fa, segur que leis idèas de justícia e de progrès son restadas d’idèas.
Segur que, se la societat e son expressien, l’Estat, pren pas suenh dei mens ajudats, aquelei se revenjan am’un bulletin de vòta.
Volèm crèire qu’espèron pas vertadierament un chanjament per elei, amé la banda de populistas que son premier d’elitistas. Am’aquelei, degun pòu s’atendre a vèire lei febles reviscolats
. Aiman ren que la fòrça, aborrisson l’intelligéncia.
Mai, per un fenomèn estrani, aquelei que demandon ren que d’èstre estpalats, se tròbon atrivats per aquelei que vodràn lo mai lei tenir enbàs de la societat.
La responsa a la crisi politica dubèrta per la victòria dau FN ais Europencas, benlèu, la trobarem aquí. La paurilha
demanda d’èstre estpalada per leis Instituciens. Vòlon per elei un avenir cresible. Lei sociològues britaniques an apelat aquò lo « care ».
Benlèu que faudriá ara latinisar un biais de pensar la societat per totei, que siguèt, se’n rementam pas pron, aquela deis annadas estrambordantas de la Liberacien, ara fa setanta ans. Alòr, faliá laissar degun dins lo valat.


text:
Lagomorpha
Los lagomòrfs (Lagomorpha) compausan un òrdre de mamifèrs comportant doas familhas :
Aquestes animals foguèron classats longtemps dins l'òrdre dels rosegaires. Se ne destrian principalament per lor dentura. Aicesta se caracteriza per la preséncia de dos parelhs d'incisivas a la maissa superiora (una, mai pichona, situada darrièr l'autra e amagada per ela) que son, coma las de la mandibula, entièrament recobèrtas d'esmalt.
Los lagomòrfs son d'animals que lor talha pòt variar de 12 a 25 cm de longor. Son recobèrts d'una forradura densa amb de borra espessa e que sa color pòt variar segon las sasons. Lor morre, dotat de vibrissas nombrosas, compòrta çaquelà una zòna de pèl nuda (rhinarium). Aquesta zòna s'estend de las narras fins al pòt superior, qu'es fendut en son mièg.
Los lagomòrfs presentan una adaptacion particulara a la digestion de la cellulòsa. Lor intestin a un gròs cæcum de foncion fermentària ont de bactèris atacan la cellulòsa en produsent d'acides grasses volatils que servisson de nutriments. De mai, a certans moments, los lagomòrfs evacuan d'aqueste cæcum de fensas mòlas e esfericas que tornan engolir. Aquesta matèria rica en vitaminas e en proteïnas bacterianas es redigerida. Es la cæcotrofia, una adaptacion que lor permet, coma la ruminacion pels romiaires, de tirar partit de la cellulòsa e d'aumentar lor racion de proteïnas mentre qu'an un regim vegetarian estricte.


text:
Pedro Passos Coelho
Pedro Manuel Passos Coelho (n. 1964) economista e òme politic, foguèt primièr ministre de Portugal entre 2011 e 2015.
Biografia[modificar | modificar la font]
A catorze ans rejonhèt la Joinessa Sociala Democrata, ont foguèt membre del Conselh Nacional, entre 1980 e 1982, e arribèt a la presidéncia de la Comission Politica lo 1990, en ocupant la carga fins a 1995. Foguèt deputat a l'Assemblada Nacionala, per la circonscripcion de Lisboa, entre 1991 e 1999, ont se jonhèt a l'Assemblada Parlamentària de l'OTAN fins a 1995 e foguèt vicepresident del Grop parlamentari del Partit Socialdemocrata - PSD, de 1996 fins a 1999. Se presentèt coma candidat per cònsol de Amadora e foguèt elegit conselhièr entre 1997 e 2001.
A sos trenta sièis ans foguèt diplomat en Economia a l'Universitat Lusíadas de Lisboa lo 2001. En 2004 dintrèt dins lo Grop Fomentinvest, e venguèt lo braç drech d'Ângelo Correia. Foguèt director financièr fins a 2006 e membre del Comitat Executiu dempuèi 2007 fins a 2009, al meteis temps que presidiguèt lo Conselh d'Administracion de las participantas CRH e Ribatejo Tage, a comptar de 2005 e 2007, respectivament. Tanben a comptar de 2007 ensenhèt a l'Institut Superior de Sciéncias de l'Educacion.
Passos Coelho foguèt cofondator del Movement Pensar Portugal lo 2001. Ocupèt tanben la vicepresidéncia de la Comission Politica Nacionala del Partit Socialdemocrata jos la direccion de Luis Marques Mendes, de 2005 a 2006, e foguèt president del Conselh Municipal de Vila Reala, dempuèi l'an 2005. En mai de 2008 concorreguèt pel primièr còp per la presidéncia del PSD, en prepausant una revision del programa politic en sometent una orientacion neoliberala. Foguèt batut per Manuela Ferreira Leite. Davant aquel resultat, fondèt amb un grop de simpatizants, lo think-tank Pensar Ideias. En genièr de 2010 traguèt lo libre Mudar ("Cambiar") e se postulèt coma candidat per las eleccions de març de 2010. Foguèt elegit president del PSD lo 26 de març de 2010.
Las eleccions presidencialas antecipadas lo 5 de junh de 2011 li donèron una sobrada victòria dins lo congrès contra lo Partit Socialista.


text:
Sandre Arnaud représentait la FELCO dans cette délégation.
Grâce aux contributions de nos associations académiques, un dossier particulier concernant l’occitan a été remis à Matthieu Lahaye, conseiller, chargé des discours, de la mémoire, de la culture et des langues régionales, qui a reçu la délégation, en compagnie de responsables de la DGESCO, Roger Vrand, de la sous-direction du socle commun, de la personnalisation des parcours scolaires e de l’orientation et de Pierre Laporte de la Mission langue française et langues de France.
Voici le dossier qui a été remis, ainsi qu’une lettre de demande de rendez-vous de la FELCO : 1707-09-Lettre FELCO – Ministère – Audiéncia 10-07-2017
La FLAREP a, pour sa part, remis une note synthétique : FLAREP DOSSIER RVMEN10072017
Après l’audience, le communiqué suivant a été rédigé par le bureaau de la FLAREP : FLAREP COMM RVMEN 10072017.
Quelques notes rapides de notre délégué :
Son estats tres per nos reçaupre per una ora. I aviá lo conselhièr charjat daus discors, de la memòria, de la cultura e de las lengas regionalas, Matthieu Lahaye, e doas personas de la DGESCO, Roger Vrand, de la sotz direccion delh sòcle comun, de la personalizacion daus percors escolars e de l’orientacion e Pierre Laporte de la Mission lenga francesa e lengas de França.
Los tres an ben escotat. An pas relevat grand vèaa (grand chausa), levat la petita remarca sobre la necessitat de far corespondre las denominacions dins la circularas d’abriau e dins l’arrestat de junh.
A despart d’aquò, podèm dire qu’an respondut a ren, mesme pas a la demanda de mantenença d’un liam entre la FLAREP e zelos.
Lahaye a pas vougut convenir d’una data per un encontre a venir, a respondut que nos conctatariàn.
Quand m’a saludat quand partissiam, Lahaye m’a dit qu’aviá ben reçauput la letra de Yan Lespoux.
Dins la taulada d’après l’audiénça, s’es ja parlat de demandar una autra audiénça per novembre, en preséncia d’elegits. Entrò aquò, l’idèa seriá de prene lenga amb los deputats marchistas.
Avèm laissat, entre autres documents, una plaqueta de la FLAREP sobre sa lectura de la circulara d’abriau qu’èra estada difusida…
Quasi a la fin de l’audiénça, lo conselhièr encharjat de las LR nos a demandat se, a despart d’aquò, fasiam de trabalh pedagogic… Es ja estat decidit de li mandar de libres de cerchaires que trabalhan amb la FLAREP dempuèi las darrèiras trenta annadas.
La FELCO lo vai contactar per li presentar lo trabalh pedagogic que se fai al nivèl dels ensenhaires e mai las recercas sul sicut.


text:
En l'encastre dau sieu viatge oficial en Catalonha, la Republica Federala Occitana organiza encuèi a l'Ostalaria de Catalunya a Barcelona un eveniment per l'Ambassada d'Occitània en Catalunya en l'onor de la Consulta dau 9-N.
Encuèi, siam lo 9 de novembre dau 2014 e siam a Barcelona. Aüra comença la Consulta dau pòble catalan per saupre se vòu l'independéncia de Catalonha.
VISCA CATALUNYA !
Lo president e lo cap dau govèrn de la Republica Federala Occitana s'en van en visita oficiala en Catalonha aquesta dimenjada per assistir a la consulta populara per l'independéncia de Catalonha e per inaugurar l'ambassada d'Occitània en Catalonha, marcant ensin mai foart la reconoissença mutuala entra li doi nacions frairali !
Occitània e Catalonha son ja totplen ligadi notadament au nivèu politic : la Republica Federala Occitana compta doi ministres catalans en lo sieu govèrn, de que una ministressa dei relacions occitano-catalani.
Sostenèm lu noastres fraires catalans dins la lucha que mènon contra la pression dau poder madrilenc.
VISCA CATALUNYA ! VIVA OCCITÀNIA !
La República de Nissa, federada a la Republica Federala Occitana rende omatge ai fremas e òmes que participèron a la Liberacion de Nissa de l'ocupacion nazí lo 28 d'aost dau 1944, 70 ans fa.
Onor a toi aquelu qu'auguèron lo coratge de si pilhar en man sensa asperar l'arrivada de l'armada dei aligats. Trenta doi d'aquelu li perdèron la vida aqueu jorn e mai de 280 siguèron ferrits.
***
REPUBLICA DE NISSA
6 Avenguda Gautier-Roux
OC – 06000 NISSA
Tel.: +33 (0)6 71 18 61 21
Corriel : occitania@nissa.org
Site : www.occitania-oc.com
Divendres lo 1er d'aost dau 2014, la Republica Federala Occitana a rendut omenatge ai victimas occitani dau chaple d'Orador-de-Glana, comés da l'ocupant nazi lo 10 de junh dau 1944.
L'omenatge s'es fach en la preséncia de Michel Pailler, conselher municipal rapresentant dau cònsol d'Orador-de-Glana Philippe Lacroix.
En l'encastre de la Caravana Occitana per la votacion presidenciala, la Republica Federala Occitana aprofiecherà dau sieu passatge en Lemosin lo 31 de julhet e lo 1er d'aost, per rendre omatge ai occitani e occitans executats ò deportats da l'ocupant nazi à Tula (lu 7 e 9 de junh dau 1944) e a Orador (lo 10 de junh dau 1944).
Memòria eterna ai victimas occitani de la barbaria dei nazís !
A l'escadença de l'omatge de la Republica Federala Occitana a Pepin Garibaldi, eròi dei doi monds Amèrica e Euròpa, la dòna Evelyn Taveras es estada installada Ambassadritz d'Occitània en República Dominicana.
Aüra podètz contactar l'Ambassada d'Occitània en República Dominicana au corriel seguent: ambocdom@occitania-oc.com


text:
Dissabte, 13.1.2018 03h00
Durant las vacanças de Calendas, passèri una nuèch a Carcassona, luènh ça que la de la toristica mas subrebèla Ciutat, per parlar amb mos amics Terric Lausa e Matiàs Gibèrt. Aquò foguèt, coma sovent entre nosautres, l’escasença de tornar inventar lo Mond mas en occitan, de fugir un temps nòstre eissilh lingüistic, nòstra insularitat occitanofòna dins un ocean de parlants de francés. Ben o sabèm totes, quand parlam occitan, l’Occitània de nòstres sòmis pren miraculosament vida.
Al restaurant, de la cosina occitana e mai mediterranèa, se capitèt coma aquò se passa tròp sovent, que la serveira nos creguèt, en nos escotant a conversar ansin en lenga nòstra, espanhòls, e nos demandèt a la fin del repais: “¿Para pagar?”. Fa mai d’un an, a Perpinhan, Terric Lausa e ieu charràvem en occitan lengadocian e lo serveire se sentiguèt obligat de nos portar lo menut... en catalan! Nòstras lengas son pas pus normalas dins nòstres païses.
Pr’aquò, darrièr nòstra taula de Carcassona, una familha de sud-catalans se partejavan lo sopar, mentre qu’una autra, francofòna, nos sorprenguèt al bèl mitan de la convèrsa. Una maire, còp sec, encoratgèt sa filha, una drolleta de benlèu cinc ans, a nos dire qualques mots en occitan. La mainadeta èra calandrona e la pauretona, timideta, nos gausèt pas parlar, bensai un pauc desvariada d’ausir la lenga occitana en defòra del quadre escolar.
Del temps que los catalans luchan per restituir lor govèrn legitim, qu’es nieus ara “Govèrn de la Republica”, sèm a luchar, totes, quinas que sián nòstras ideologias, per restituir nòstra lenga legitima, o almens per nos apressar d’una normalitat occitana.
E nos n’apressam, simplament, cada còp que fasèm la causida de parlar occitan.
E en ieu, après lo sopar de Carcassona, torna l’obsession que s’organize un jorn un collectiu “Parlem Occitan”, a l’imatge del “Parlemu Corsu” de mos compatriòtas còrses, que revendica l’usatge normal de la lenga insulara de pertot. Creem de ligam social en occitan per far una societat plenament occitana.
Esperi un article Caminar pel campèstre o a la montanha, fait d'experiéncias de rescontras occitanas positivas e optimistas dins le biotòp natural...bota! Cal anar...
Parlem occitan!
1 - la cibla/buta/tòca
Aquò va plan s'es adreiçat a de monde que le saben parlar.
De rementar que la cibla es, a la gròssa, le monde de mai de 60 ans, la màger part en retirada amb multiplas activitats, de qualas la caminada conviviala e activa.
Cal quitar l'occitanisme sedentari, intellectual, de lectura o d'escritura, e jònher les occitans que se bolègan... Cal se socializar amb les occitans naturals.
Atencion! Serà de patés, de francitan e de francés a tot còp, co... Legir la seguida
#12 Com-ple-ta-ment d'acòrd emb de vos, Mossur "Mèfi" ! Una lenga sans variacion, sans accent, sans sintassa tipicament occitana, sans contengut culturau es un còrs mòrt, un supòrt sans anma !
Solament, i a quicòm que brandussa e ne'n convendretz coma ieu : son pas gaire nombrosas, amai son rascassas en arguments, las reacions en d'aqueles detalhs ; vrais problèmas finalament que, de fes emb de vos, aigregem dinc tau o tau article.
L'occitanisme sembla que prengue pas conciença de ca... Legir la seguida
Tant que l'occitanitat del biais de parlar, de l'accent latin als occitanismes (dits decas de francés), serà mespretzat, despretzat, o apretzat com estrangèr, i aurà pauc de perspectivas per un revitalizacion de l'occitan. L'occitanisme restrenht a l'occitan demòrara isolat, se se trenca (tronca) de l'occitanitat, e serà una resisténcia fòra-sol, artificiala e mòrt-viva.
Cal restaurar una normalitat e una fiertat locala e nacionala de nòstra identitat lengatgièra.
Dualisme lingüistic francés/occitan e Contunh francés/francitan/occitan de fait.
Existe un contunh gradual fonologic, sintactic, lexical, amb una occitanitat variabla ligada a l'apertenéncia geografica, sociologica e generacionala.
L'occitanitat, çò es le grad d'occitanitat pòt se mesurar e se representar per un diagramma de Kiviat, o en radar, estèlla o telaranha.
Passar d'una resisténcia a una reconquista, es un estrategia dels passes petits pragmatica.
"Parlem occitan!" es un lemm... Legir la seguida
(Adreiçe queste comentari a chasca enternauta, mès tanben als especialistas de la lenga, als actors culturaus e politicas se revendiquent militants de nòstra identitat comuna, una e divèrsa)
Aicí, qu'un torista o novèl abitant vengue dau ròde de Lion o Granòbla o Lille, vos ditz que sètz marselhés. Anatz a Marselha o Tolon, me diràn que parle coma un tolosan o un gitan. Vau en Auvèrnha, me dison que vène dau "Miègjorn" o dau "Sud" (es a dire Provença per eles).
Es passat gairebe... Legir la seguida
#2 alavètz que'vs cau préner las causas en man de bitara enlà per'mor qu'ei ua doça mes shens escap casuda. Qu'espèri la susvivença deu balear e de tots los idioms catalans atau com espèri la de tots los idioms occitans
#7 suggestions immersivas e cataliticas
Sopar a l'ostal de retirada, sortir amb las amicalas de retirats...
Seretz estonats...de far parlar " patoès "
Parlem occitan ! D'acòrdi mès consí tornar metre un iniciat a l'occitan, que fonciona en francés per automatisme? I a pas res mai de vergonha, se non que de dificultats a identificar.
Aquò pertòca globalament les ancians, n'es pas?
* l'atge de la servièira?...
#5 Me cal comprendre que Lausa es un fan de hard-rock, que Braceló festeja (o desira) una victòria mentre que Gibèrt es un fan de "Star Trek" e que saluda los autres fans?
Me sembla pas clar. Fauta d'explicacions mai claras, vau dedusir que saludan a lor biais totes los que d'un biais o d'un autre s'inerèssan a la lenga occitana.


text:
Avenida da Liberdade
L'Avenida da Liberdade (nom portugués, literalament Avenguda de la Libertat) es una avenguda centrala de la vila de Lisbona.
Aprèp lo tèrratremol de 1755, lo Marqués de Pombal creèt lo Baloard Public a la zona ocupada per la part inferior de l'Avenida da Liberdade (Avenguda de la Libertat en occitan) e la Plaça dels Restauradors. Malgrat lo nom, era enrodat per murs e portals per ont solament podián passar de membres de la nauta societat. En 1821, quand los liberals arribèron al poder, los murs foguèron desrocats e lo Baloard foguèt obèrt a totòm.
L'Avenguda que uèi se pòt veire foguèt construida en 1878-1882 a l'estil dels Camps Elisèus de París. La granda avenguda amb arbres se tornèt un centre de defilats, fèstas e manifestacions. I a un monument als que moriguèron durant la Primièra Guèrra Mondiala. L'Avenguda encara consèrva una cèrta elegància, amb fonts e esplanadas jos los arbres. Amb 90 mètres de longor e sòls decorats amb patrons abstractes, ara se tròba dividida per dètz vias de transit que connèctan los Restauradors amb la Plaça Marqués de Pombal, mai amont.
Se conservèron qualques edificis originals, coma lo cinèma Tivoli, amb un quiòsc dels ans 1920 a l'exterior, malurosament plan de faciadas de l'estil modernista foguèron remplaçadas per burèus, hotèls o complèxes comercials.


text:
Georges Méliès
Georges Méliès (8 de deceme de 1861, París – 21 de gèr de 1938) siguec illusionista e un des pionèrs dera creacion cinematografica. Revolucionèc eth mon deth setau art damb es sues pellicules enronades de detalhs singulars e tecniques innovadores. Siguec eth prumèr en emplegar efèctes especiaus. Es sues òbres an devengut autentics classics e an condicionat agudament era evolucion deth cinèma.
Somari
- 1 Afogat deth dessenh, eth teatre e er illusionisme
- 2 Com hec dera magia era sua profession
- 3 Proprietari e director deth teatre Robert Houdin
- 4 Eth magician Méliès, director de cinèma
- 5 Era des·heta
- 6 Era vida damb Charlotte Faës
- 7 Filmografia
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Arremèrques e referéncies
Afogat deth dessenh, eth teatre e er illusionisme[modificar | modificar la font]
Neishec en numèro 45 deth boulevard Saint-Martin, ath tresau districte de París (França), en sen d'ua familha dardenosa. Eth sòn paire se dedicaue ara indústria deth cauçat. Des de pichonet mostrèc interès e abilessa en dessenh e ère un apassionat deth teatre. Damb husta, relhetes, ròba, cordilh e pintures bastic un teatret de mariòtes. Pendent es vacances d'ostiu, s'entretieja aufrint as sòns amics espectacles damb mariòtes qu'eth madeish fabricaue. S'atelantaue pera magia e des de es dètz ans anaue soent tà veir es espectacles d'illusionisme que realizaue eth magician Robert Houdin en un petit teatre de París. Tanben s'interessèc pera fotografia, era pintura ar òli, era escultura, escriuie poèmes,... Bensè, ère un verai artista.
Com hec dera magia era sua profession[modificar | modificar la font]
As dètz-e-nau ans siguec cridat ath servici militar, que realizèc en Blois pendent un an. En 1881 anèc tara Anglatèrra entà perfeccionar eth sòn anglés. Delà profitèc entà apréner era art der illusionisme ar Egiptian Hall, regentat peth reputat magician John Nevil Maskelyne. En tornar a París er an 1882, sagèc d'entrar ara Escòla de Beres Arts, mès se veiguec obligat a dedicar-se ath negòci familhar e non realizèc aguesti estudis. S'encarguèc dera reparacion dera maishinària dera entrepresa, en tot aquerir es adreties mecaniques que posteriorament li resultarien tan utils. Dus ans dempús, comencec a hèr espectacles de prestidigitacion ath Musèu Grevin e ara Galeria Vivienne. As vint-e-quatre ans, se maridèc damb Eugenie Génin, damb qui auec ua hilha.
Proprietari e director deth teatre Robert Houdin[modificar | modificar la font]
Quan eth sòn pair se retirèc deth negòci, Méliès se neguèc a contunhar-lo. Damb era sua partida deth capitau deth negòci crompèc en 1888 eth teatre de Robert Houdin, ont freqüentaue plan. Damb eth teatre, toti es sòns objèctes, decorats e vestits passèren a èster proprietat sua.
Georges Méliès ère un trabalhador inesquintable : compaginaue eth pretzhèt de director deth teatre damb faenes de jornalista e dessenhaire en jornau satiric La Griffe, on eth sòn cosin Adolphe exercie coma cap de redaccion. Tanben hèja d'artista en sòn pròpri teatre : trabalhaue ena elaboracion des decorats e realizaue espectacles de magia.
En 1891 fondèc era Académie de Prestidigitation, que devenguec un centre de referéncia pes magicians de toti es endrets.
Eth 28 de deceme de 1895, Méliès assistic, convidat pes frairs Lumière, ara prumèra representacion deth cinematograf. Quedèc tant meravilhat per çò qu'auie vist, que de tira decidic crompar era maishina as Lumière, mes non li volgueren véner. Alara, optèc per construsir, a partir d'auti enginhs, era sua pròpria maishina. Certanament, eth sòn pair sagèc de trèir-li era idèa deth cap perque, coma auta gent dera epòca, credia qu'eth cinèma ère ua simpla nauetat e non resultarie ua bona inversion. Totun, Méliès amièc endeuant eth sòn cogit.
Eth magician Méliès, director de cinèma[modificar | modificar la font]
Quand es espectadors èren dejà alassadi de totes pelliculetes sus era natura, es persones que passen peth carrèr, es trins en movement e tot de tèmes quotidians, eth magician Méliès entrèc en mon deth cinèma. Eth 5 d'abriu de 1896 projectèc es sues prumères pellicules en sòn teatre Robert Houdin. En aguestes prumères i copsam era influéncia deth cinèma des frairs Lumière, pr'amor que representauen eth sòn modèl mès immediat. Ath madeish temps i començam a veir ues caracteristiques que devieran clau ena sua produccion cinematografica. Ath començament, portaue era camèra en carrèr e enregistraue çò qu'i passaue. En realitat ère çò que se hèja : totes es pellicules dera epòca èren causes banaus que passauen ara aira liura e non auien cap de planificacion. Eth cinèma se trapaue en ua crisi creatiua e açò l'impusèc tà innauar eth sòn estil.
Partida de cartes[modificar | modificar la font]
Era prumèra pellicula que presentèc siguec Partie de cartes (1896) (Partida de cartes). Ei ua mòstra des sòns prumèrs experiments. A ua durada d'ua menuta e ena scèna aparéishen tres senhors jogant a cartes ar exterior d'un bar. En un moment entre era crambèra.
Aguesta pellicula ei similar a ua naua pellicula des frairs Lumière, es sòns principaus influents. Andues versions dera Partida de cartes vòlen da movement a ua scena que pintèc Pau Cesana (1839-1906) on vedem dus òmes jogant a cartes en ua tavèrna. Aguest quadre, ath sòn torn, a un antecedent en es Soldadi en tot jogar a cartes de Louis Le Nain (1593-1648).
Se considère importanta per dues arrasons : ei un reflèisse des costums dera epòca e represente un traspàs de dimensions artistiques, de pintura tà cinèma.
Escamotatge d'ua dauna ath teatre Robert Houdin[modificar | modificar la font]
Dempús se dediquèc a enregistrar es sòns espectacles d'illusionisme e açò atreiguie era gent. A Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin (1896) (Escamotatge d'ua dauna ath teatre Robert Houdin) reprodusís un truc popularizat peth magician Buatier de Kolta. Capera ua hemna damb un mocader, la hè desaparéisher e la convertís en un esquelèt : magia, hum, desaparicions, objèctes susprenents, tot ua seria d'elements qu'acabaran envirolant era sua produccion. Sèmble qu'aguesta pellicula auec ua escaduda formidable, çò que l'encoratgèc a contunhar.
Méliès siguec eth prumèr que realizaue pellicules planificades. Introdusic ath cinèma era magia, era dança e eth teatre. Siguec coma reportar çò que hèja ath scenari tath grand ecran.
Er òme orquèstra[modificar | modificar la font]
Un maitin der an 1896, mentre rodaue ua scèna en carrèr, se le bocèc era pellicula ena camèra. Ues menutes après, artenhèc apraiar eth desperfècte que contunhèc enregistrant. Quand campèc er enregistrament, era suspresa siguec majuscula : es imatges se susbotauen. Acabaue de descorbir eth trucatge fotograma a fotograma, era basa deth cinèma d'animacion. Aguesta constitusís ua des sues aportacions mès arremarcables ath mond deth cinèma. Gràcies a açò, obtenguie eveniments susrealistes coma era desaparicion d'objèctes, era suberposicion de faces umanes en objèctes e era presència multipla deth madeish personatge en madeish moment. Ena pellicula L'homme-orchestre (Er òme orquestra) (1900) apareishen diuèrses cagires dreçades frontaument en linha ont joguen uns musicians que, susprenentament, toti son Georges Méliès.
En 1897, as trenta cinc ans, placèc ua granda quantitat de sòus ena creacion deth prumèr estudi de cinèma, en un espaci dubèrt dera comuna de Montreuil, a pròp de París. Era bastissa ère espaiosa e hèta damb murs de veire, de manèra qu'i poguèsse entrar fòrça lum. I trabalhaue fòrça gent, damb shantièrs ben repartidi e organizadi. Non i auie precedents d'aguesta manèra de hèr es pellicules tant semblanta ara actuau..
Era Cendroseta[modificar | modificar la font]
Méliès gessie en lèu totes es sues pellicules. Preferie, ath delà, qu'es actors siguessen persones coneishudes : son basicament familhars, amics e, autanplan, vesins. Realizèc prèp de sies-cents viatges a trauèrs der impossible : ues istòries charmantes, misterioses e fantastiques. Tanben construsic episòdis belics e representèc ahèrs d'actualitat coma er ahèr Dreyfus en L'Affaire Dreyfus (1899).
Es sues pellicules son cuertmetratges de pògues menutes, coma es autes que se hègen ena epòca. Quauques duren ua menuta o quate, e tanben ne pòden durar sèt o o dotze, mès non suberpassauen jamès es quinze. Non serà enquia environ deth 1920 qu'es pellicules auran ua durada mès longa. Certanament, Méliès auie eth desir de hèr-les mès longues, mès ath començament li calie respóner as demandes des consumidors, que s'acontentauen damb pellicules mès lèu cuertes. Cau compréner eth pas que representèc Er Ahèr Dreyfus.
Eth madeish an estreèc Cendrillon era prumèra adaptacion cinematografica deth conde dera Cendroseta. Siguec era pellicula mès longa que auie hèt enquia alavetz : tres menutes e dètz segons. Era cinta mesura 60 mètres de longada. Aquiu mos hè descorbir er apassionant mond dera color e des possibilitats qu'a era tecnica de pintar era pellicula fotograma a fotograma. Méliès agarrèc era cinta fotografica e pintèc cada fotograma a man damb aquarelles. En pòc temps anèc perfeccionant era sua tecnica e presentèc pellicules completament acolorides.
Er ahèr Dreyfus[modificar | modificar la font]
Damb L'Affaire Dreyfus Méliès da un pas mès e hè un prumèr temteg entàs pellicules longues. Aguest ei un prumèr punt que la hè diferent des autes. Entath director, coma ei comprensible, representèc un risque perque non sabie se ua pellicula d'aguesta durada aurie bona acuelhuda. Mès Méliès volie hèr bèra causa naua, hèr ua pausa enes tèmes imaginatius e presentar ua istòria reau. Atau madeish, volie explicar damb rigor e eth maxim realisme çò que se debanèc. En diferenti scenaris e multitud d'actors arrepresente es hèts, era detencion e eth procès judiciau.
Viatge ara Lua[modificar | modificar la font]
A Voyage dans la Lune (Viatge ara Lua) (1902) adaptèc es novel·les omonimes de H.G. Wells e Jules Verne. Aguesta pellicula mos pòrte tà un mond de fantasia ont era metuda en scèna e er ambient acurat la hèn capitau ena istòria deth cinèma.
Méliès dissenhèc desguisaments molt diuèrsi, passant pes vestits des viatjaires enquia es astres e es estatjants dera lua. Es imatges de hons non son reaus, les dessenhaue eth madeish entà crear un airau imaginari.
Ena sua òbra a tocat tèmes coma es viatges, era fantasia, era natura, era magia, era astronomia, eth crim, era istòria, eca.
Era des·heta[modificar | modificar la font]
Eth còst des pellicules resultaue de mès en mès eleuat. Ath delà, eth monopòli dera indústria deth cinèma creat per Thomas Alva Edison e Charles Pathé li dificultèc plan eth sòn negòci de cinèma. Méliès se trapaue en ua situacion economica extremadament malaisida. En 1913, as quaranta-un ans, perdec era sua hemna e arturèc totes es sues activitats cinematografiques entà tostemp. Er an següent esclatèc era Prumèra Guèrra Mondiau e era policia ordenèc barrar eth teatre Robert Houdin des d'era debuta des ostilitats. Ac auie perdut tot, sonque li restaue era magia. En 1915 reprenec es sòns espectacles de magia en sòn estudi cinematografic. Es sues creacions cinematografiques cadèren en desbrembe.
En 1923, perseguit per un creditor, se vedec obligat a véner era sua proprietat de Montreuil damb tot eth sòn estudi e totes es cintes. Un dia, en un atac de rauja, bruslèc totes es pellicules que li restauen. Sabem que, un viatge solatjat, se'n pentic. De tota era sua produccion, pògues an arribat as nòsti dies.
Era vida damb Charlotte Faës[modificar | modificar la font]
En 1925 retrapèc ua des sues actritzes principaus, Jeanne d'Alcy, qu'eth aperaue Fanny mès eth sòn nòm verai ère Charlotte Faës. Lèu se maridèren e trabalhèren amassa en ua botigueta de lecaries e joguets dera gara de Montparnasse.
Es susrealistes redescorbiren era sua òbra e li autregèren eth prèmi Legion d'Aunor en 1931. Er an següent, era Societat Cinematografica li autregèc un estatge vitalici ath Castèth d'Orly. En 1938 patic un [[càncer] que le desarraïcsèc era vida en tres mesi que passec tostemp a costat dera sua hemna. Ei acogat en cementèri de Père-Lachaise (París).
Pòc abans dera sua mòrt, Henry Langlois, creador dera Cinémathèque française, recopilèc e restaurèc totes es pellicules de Méliès que podec. Segontes era legislacion vigenta, es dreits d'autor des pellicules de Méliès an caducat perque an passat setanta ans dera sua mòrt[1]. Dempús eth prumèr de gèr de 2009 son de domeni public. Ara qu'an desapareishut es dreits d'autor ei quand gessen ara lum fòrça pellicules dera epòca que se considerauen perdudes, pr'amor que se cèrquen enes archius e bibliotèques. Per exemple, Cleopatra, que se creiguie perduda, se trapèc en París er an 2005, mès encara non s'a hèt publica.
Dempús 1946 eth prèmi Méliès corona cada an era mielhor pellicula francesa. Eth 13 de març de 1961, la Pòsta francesa emetec un sagèth per valor de cinquanta centims damb era imatge deth cineasta. Siguec retirat dera venta eth 14 d'octobre de 1961 dempús d'un tiratge de 5 270 000 exemplars[2].
En tota era sua trajectòria creèc ua granda quantitat de pellicules, bères hònts parlen de cinc centes, d'autres de quate mil. An fòrça importància perque son es prumères en emplegar moltes des tecniques qu'encara servissen ena actualitat. Eth cineasta D.W. Griffth diguec de Méliès « li degui tot », en çò que mès tard Charles Chaplin ahigerà « ère er alquimista dera lutz ». Fòrça cineastes son d'acòrdi que Méliès ei er inventor deth cinèma de divertiment.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1896 : Partie de cartes (Partida de cartes)
- 1896 : Seance de prestigiditation (Session de prestidigitacion)
- 1896 : Plus fort que le maître o Leçon de bycyclette (Pus fòrt qu'eth mèstre o leçon de biciclèta)
- 1896 : Jardinier brûlant des herbes (Jardinièr en tot cremar èrbes)
- 1896 : Les chevaux de bois (Es shivaus de husta)
- 1896 : L'arroseur (Er adaiguaire)
- 1896 : Les blanchisseuses (Es lauadores)
- 1896 : Arrivée d'un train à la gare de Vicennes (Arribada d'un trin ara gara de Vicennes)
- 1896 : Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin (Escamotatge d'ua dauna ath teatre Robert Houdin)
- 1896 : Défence d'afficher (Defensa der afichatge)
- 1896 : Le manoir du diable (Er auviatge deth diable)
- 1896 : Une nuit terrible (Ua net terrible)
- 1897 : Faust et Marguerite
- 1897 : L'hallucination de l'alchimiste (L'allucinacion der alquimista)
- 1897 : L'auberge ensorcelée (Era aubèrja embrueishada)
- 1898 : Un homme de têtes (Un òme de caps)
- 1898 : La tentation de Saint-Antoine (Era temptacion de Sant Antòni)
- 1898 : La Damnation de Faust (Eth damnatge de Faust)
- 1898 : Guerre de Cuba et l'explosion du maine à La Havane (Guèrra de Cuba e era explosion dera canoada en La Avana]]
- 1898 : Le magicien (Eth magician)
- 1899 : L’impressionniste fin de siècle (Er impressionista ara fin deth sègle)
- 1899 : Cendrillon (Cendroseta)
- 1899 : L'affaire Dreyfus (Er ahèr Dreyfus) dividit en 9 scènes
- 1899 : Cléopâtre
- 1900 : Nouvelles luttes extravagantes (Naues lutes lhòques)
- 1900 : L'homme-orchestre (Er òme orquestra)
- 1900 : Le malade hydrophobe (Eth malaut idrofòbic)
- 1901 : L'homme à la tête de caoutchouc (Er òme deth cap de cauchó)
- 1901 : Barbe-bleue (Barba blua)
- 1902 : Le voyage de Gulliver à Lilliput et chez les géants (Eth viatge de Gulliver a Lilliput e damb es gigants)
- 1902 : Le voyage dans la lune (Eth viatge ara lua)
- 1903 : Illusions funambulesques
- 1903 : Le puits fantastique (Eth putz fantastic)
- 1903 : Le Revenant (Eth retorn)
- 1903 : Le mélomane (Eth meloman)
- 1903 : Le chaudron lunfernal (Eth cauhader lunfernau)
- 1903 : Le cake-walk infernal (Era còca lunfernau)
- 1903 : La flamme merveilleuse (Era ahlama meravilhosa)
- 1903 : Le royaume des fées (Eth reiaume des hades)
- 1903 : Le monstre (Eth mònstre)
- 1903 : L'Auberge du Bon Repos (Era Aubèrja Bona Jadilha)
- 1903 : La lanterne magique (Eth candelh magic)
- 1903 : Le rêve du maître de ballet (Eth sòmni deth mèstre de balhet)
- 1903 : Faust aux Enfers (Faust as lunferns)
- 1904 : Les Cartes vivantes (Es cartes víues)
- 1904 : Le thaumaturge chinois (Eth taumaturc chinés)
- 1904 : Le bourreau turc (Eth borrèu turc)
- 1904 : Le juif errant (Eth judiu errant)
- 1904 : Le roi du maquillage (Eth rei deth maquilhatge)
- 1904 : Le voyage à travers l'impossible (Eth viatge a trauès der impossible) dividit en 2 parts
- 1905 : Le tripot clandestin (Eth salon recreatiu clandestin)
- 1905 : Les affiches en goguette (Es afiches deth banh)
- 1905 : Le palais des mille et une nuits (Eth palai des mila e ua nets)
- 1905 : Le raid Paris-Monte Carlo en 2 heures (Eth laironici Paris-Monte Carlo en 2 ores)
- 1905 : Les Chevaliers du chloroforme (Es shivalièrs deth clorofòrm)
- 1906 : Les 400 farces du diable (Es 400 enganhifes deth diable)
- 1906 : L'alchimiste Parafaragamus ou La cornue infernale (Er alquimista Parafaragamus o Era cornuda lunfernau)
- 1907 : L'éclipse du soleil en pleine lune (Er eclipse de solei en plea lua)
- 1907 : La prophétesse de Thèbes (Era profetessa de Tèbes)
- 1907 : 20 000 lieues sous les mers (20 000 legues jos era mar)
- 1908 : Le rêve d'un fumeur d'opium (Eth sòmni d'un humador d'òpi)
- 1908 : Tartarin de Tarascon
- 1908 : La fée libellule (Era hada libelula)
- 1909 : Le locataire diabolique (Eth logatièr diabolic)
- 1909 : Le mousquetaire de la reine (Eth mosquetièr de la reina)
- 1910 : Le secret du médécin (Eth secret deth mètge)
- 1910 : Les hallucinations du baron de Münchausen (Es allucinacions deth baron de Münchausen)
- 1912 : À la conquête du pôle (Ara conquista deth pòl)
- 1912 : Le Chevalier des neiges (Eth shivalièr des nhèus)
- 1912 : Cendrillon ou La pantoufle mystérieuse (Cendroseta o Era simbossa misteriosa)
- 1913 : Le voyage de la famille Bourrichon (Eth viatge dera familha Capvirat)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Documentari : Era origina deth cinèma, Georges Méliès (es)
- Documentari : Georges Méliès, eth paire des efèctes especiaus (en)
- Georges Méliès, eth paire des trucatges cinematografics. Eth magician raconte experiéncies personaus damb eth cinèma e mos explique com trabalhe (fr)
- DVDToile. Filmografia completa de Méliès (fr)
- Musèu Méliès, Colleccion privada Méliès (en)
- Sit oficiau de Georges Méliès (fr)
- Sit Georges Méliès (fr)
- Basa de donades des pellicules de Méliès (en)
Arremèrques e referéncies[modificar | modificar la font]
- ↑ Vianney Aubert, « Le patrimoine du cinéma se découvre sur Internet », Le Figaro deth 14 d'agost de 2008
- ↑ Sagèth damb era imatge de Méliès http://www.phil-ouest.com/Timbre.php?Nom_timbre=Melies_1961


text:
Beuzid-ar-C'hoadoù
Beuzid-ar-C'hoadoù en breton ( La Bouëxière en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La descobèrta d'una statuette anciana a la Bouëxière, Oèst Lamp, edicion de Roazhon, 7 de febrièr 1935.
- ↑ La découverte d’une statuette ancienne à la Bouëxière, Ouest Éclair, édition de Rennes, 7 février 1935.


text:
Traduccion genetica
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Traduccion genetica.
La traduccion es lo segond procès de la sintèsi proteïca (part del procès general de l'expression genica). La traduccion se debana dins lo citoplasma, ont se tròban los ribosòmas. Los ribosòmas son formats d'una sosunitat pichona e d'una granda qu'entornejan l'ARNm. Dins la traduccion, l'ARN messatgièr se descodifica per produsir un polipeptid especific segon las nòrmas especificadas del còde genetic. Es lo procès que convertís una sequéncia d'ARNm en una cadena d'aminoacids per formar una proteïna. Es necessari que la traduccion siá precedida d'un procès de transcripcion. Lo procès de traduccion a quatre fasas: activacion, iniciacion, elongacion e terminacion (entre totes descrivon lo creissement de la cadena d'aminoacids qu'es lo produch de la traduccion). Dins l'activacion, l'aminoacid (AA) corrècte se jonh al ARN de transferiment (ARNt) corrècte. E mai se tecnicament aquò es pas un pas de la traduccion, es necessari per que se produsisca la traduccion. Lo AA se jonh per son grop carboxil amb lo grop idroxil 3' del ARNt mejançant un ligam de tipe estèr. Quand l'ARNt es ligat amb un aminoacid, se ditz qu'es « cargat ». L'iniciacion supausa que la sosunitat pichona del ribosòma se jonha amb l'extrèm 5' del ARNm amb l'ajuda de factors d'iniciacion (FI), d'autras proteïnas qu'assistisson lo procès. L'elongacion arriba quand lo seguent aminoacil-ARNt (l'ARNt cargat) de la sequéncia se jonh amb lo ribosòma en mai d'amb un GTP e un factor d'elongacion. La terminacion del polipeptid succedís quand la zona A del ribosòma se tròba amb un codon Acabar, que son lo UAA, UAG o UGA. Quand aquò succedís, cap d'ARNt o pòt pas reconéisser, mas lo factor de desliurança pòt reconéisser los codons Acabar e provòca la desliurança de la cadena polipeptidica. La capacitat de desactivar o inibir la traduccion de la biosintèsi de proteïnas s'utiliza en d'antibiotics coma l'anisomicina, la cicloeximida, lo cloranfenicol e la tetraciclina.
Somari
Mecanismes basics[modificar | modificar la font]
L'ARNm pòrta l'informacion genetica codificada en forma de sequéncia de ribonucleotids dempuèi los cromosòmas fins als ribosòmas. Los ribonucleotids son « legits » per la maquinariá traductritz en una sequéncia de tripletes de nucleotids diches codons. Cadun d'aquestes tripletes codifica un aminoacid especific. Lo ribosòma e las moleculas d'ARNt tradusisson aqueste còde per produsir de proteïnas. Lo ribosòma es una estructura amb divèrsas sosunitats que conten ARNr e proteïnas. Es la « fabrica » que se montan en el los aminoacids per formar proteïnas. L'ARNt son de pichonas cadenas d'ARN non codificador (de 74-93 nucleotids) que transpòrtan d'aminoacids al ribosòma. Los ARNt an un luòc per anclarse a l'aminoacid, e un luòc dich anticodon. L'anticodon es un triplete d'ARN complementari al triplete d'ARNm que codifica a son aminoacid. L'aminoacil-ARNt sintetasa (un enzim) cataliza lo ligam entre los ARNt especifics e los aminoacids que concòrdan amb sos anticodons. Lo produch d'aquesta reaccion es una molecula d'aminoacil-ARNt. Aquesta aminoacil-ARNt viatja a l'interior del ribosòma, ont los codons d'ARNm s'afrontan amb los anticodons especifics de l'ARNt mejançant l'apariament de basas. S'utilizan après los aminoacids que pòrtan los ARNt per montar una proteïna. L'energia necessària per tradusir las proteïnas es significativa. Per una proteïna que conten n aminoacids, lo nombre de ligams fosfat de nauta energia necessaris per la tradusir es 4n-1. Es tanben lo procès que los ribosòmas utilizan mejançant el la sequéncia de codons de l'ARNm per produsir un polipeptid amb una sequéncia particulara d'aminoacids.
Traduccion dins los procariòtas[modificar | modificar la font]
Iniciacion[modificar | modificar la font]
L'iniciacion de la traduccion dins los procariòtas supausa d'ensamblar los compausants del sistèma de traduccion, que son: las doas sosunitats ribosomalas, l'ARNm a tradusir, lo primièr aminoacil-ARNt (l'ARNt cargat amb lo primièr aminoacid), GTP (coma font d'energia) e de factors d'iniciacion qu'ajudan a ensamblar lo sistèma d'iniciacion. L'iniciacion procariotica es lo resultat de l'associacion de las sosunitats pichona e granda del ribosòma e l'acoplament del primièr aminoacil-ARNt (fmet-ARNt) amb lo codon d'iniciacion mejançant l'aparelhament de basas anticodon-codon.
Lo ribosòma es constituit de tres luòcs: lo luòc A, lo luòc P e lo luòc E. Lo luòc A es lo ponch d'en primièr per l'aminoacil-ARNt (exceptat pel primièr aminoacil-ARNt, fmet-ARNt, qu'entra dins lo luòc P). Lo luòc P es lo ont se forma lo peptidil-ARNt. E lo luòc E es lo luòc de sortida de l'ARNt un còp descargat après ofrir son aminoacid a la cadena peptidica en creissement.
L'iniciacion de la traduccion comença amb las sosunitats 50s e 30s sens associar. L'IF-1 (factor d'iniciacion 1) bloqueja lo luòc A per assegurar que lo fMet-ARNt se pòt sonque acoplar al luòc P e que cap autre aminoacil-ARNt pòt acoplarse al luòc A pendent l'iniciacion, del temps que l'IF-3 bloqueja lo luòc E e evita que las doas sosunitats s'assòcien. L'IF-2 es una GTPasa pichona que s'assòcia amb lo fmet-ARNt e li ajuda a s'acoplar amb la sosunitat ribosomica pichona. L'ARNr 16s de la sosunitat ribosomica pichona 30S reconeis lo luòc d'acoplament ribosomic del ARNm (la sequéncia Shine-Dalgarno, 5-10 parelhs de basas per davant lo codon d'iniciacion (AUG). La sequéncia Shine-Delgarno se tròba sonque dins los procariòtas). Aquò ajuda a posicionar correctament lo ribosòma envolopa l'ARNm per que lo luòc P siá sobre directament lo codon d'iniciacion AUG. L'IF-3 ajuda a posicionar lo fmet-ARNt en lo luòc P, de sòrta que lo fmet-ARNt interactúa mejançant l'aparelhament de basas amb lo codon d'iniciacion de l'ARNm (AUG). L'iniciacion fenís quand la sosunitat ribosomica granda se jonh al sistèma en provocant lo desacoplament dels factors d'iniciacion. Cal prendre en compte que los procariòtas pòdon distinguir entre un codon normal AUG (que codifica la metionina) e un codon d'iniciacion AUG (que codifica la formilmetionina e indica lo començament d'un nòu procès de traduccion).
Elongacion[modificar | modificar la font]
L'elongacion de la cadena polipeptidica consistís en l'addicion d'aminoacids a l'extrèm carboxil de la cadena.
L'elongacion comença quand lo fmet-ARNt entra dins lo luòc P, en causant un cambiament de conformacion que dobrís lo luòc A per que lo nòu aminoacil-ARNt s'acople. Lo factor d'elongacion Lo tieu (EF-Lo tieu), una pichona GTPasa, facilita aqueste acoplament. Ara lo luòc P conten lo començament de la cadena peptidica de la proteïna a codificar e lo luòc A a lo seguent aminoacid qu'a de s'apondre a la cadena peptidica. Lo polipeptid creissent qu'es connectat a l'ARNt en lo luòc P se desacopla de l'ARNt e se forma un ligam peptidic entre lo darrièr dels aminoacids del polipeptid e l'aminoacid qu'es acoplat a l'ARNt dins lo luòc A. Aqueste procès, conegut coma formacion del ligam peptidic, es catalizat per un ribozim, la peptidil-transferasa, una activitat intrinseca a l'ARNr 23S de l'unitat ribosomica 50s. En aqueste ponch, lo luòc A a format un nòu peptid, del temps que lo luòc P a un ARNt descargat (ARNt sens aminoacid). Dins la fasa finala de l'elongacion, la translacion, lo ribosòma se mòu 3 nucleotids cap a l'extrèm 3' de l'ARNm. Coma los ARNt son ligats a l'ARNm mejançant l'aparelhament de basas codon-anticodon, los ARNt se mòvon respècte al ribosòma en recebent lo polipeptid nacent del luòc Ad al luòc P e en movent l'ARNt descargat al luòc E de sortida. Aqueste procès es catalizat pel factor d'elongacion G (EF-G).
Lo ribosòma contunha de transladar los codons restants de l'ARNm mentre contunhan de s'acoplar mai aminoacil-ARNt al luòc A, fins que lo ribosòma atenh un codon Acabar en l'ARNm (UAA, UGA o UAG).
Terminacion[modificar | modificar la font]
La terminacion arriba quand un dels tres codons de terminacion entra dins lo luòc A. Aquestes codons son pas reconeguts per cap d'ARNt. Per contra, son reconeguts per de proteïnas nomenadas factors de desliurança, concrètament la RF-1 (que reconeis los codons Acabar UAA e UAG) o la RF-2 (que reconeis l'UAA e l'UGA). Un tresen factor de desliurança, lo RF3, cataliza la desliurança produsida pel RF-1 e lo RF-2 a la fin del procès de terminacion. Aquestes factors tiran l'idrolisi del ligam estèr de la peptidil-ARNt e la desliurança del ribosòma de la proteïna recentament sintetizada.
Reciclatge[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de post-terminacion format a la fin de la terminacion consistís en l'ARNm amb lo codon de terminacion dins lo luòc A, los ARNt e lo ribosòma. La fasa de reciclatge del ribosòma es responsabla del desmantelament del sistèma ribosomic posterior a la terminacion. Un còp que la proteïna nòva es liberada pendent la terminacion, lo factor de reciclatge del ribosòma e lo factor d'elongacion G (EF-G) se meton en foncionament per liberar l'ARNm e los ARNt dels ribosòmas e desligar los ribosòmas 70s dins las sosunitats 30s e 50s. L'IF-3 ajuda tanben al procès de reciclatge del ribosòma en convertint las sosunitats transitòrias descopladas en sosunitats establas, se ligant amb las sosunitats 30s. Aquò « recicla » los ribosòmas per de rondas de traduccion posterioras.
Polisòmas[modificar | modificar la font]
La traduccion es executada per divèrses ribosòmas al meteis temps. A causa de la granda talha dels ribosòmas, se pòdon sonque acoplar a l'ARNm a una distància de 35 nucleotids un de l'autre. Lo sistèma consistent en un ARNm e un cèrt nombre de ribosòmas se sona polisòma o poliribosòma.
Efècte dels antibiotics[modificar | modificar la font]
I a divèrses antibiotics qu'agisson en interferint dins lo procès de traduccion de las bacterias. Espetan las diferéncias entre los mecanismes de traduccion procariotica e eucariotica per inibir selectivament la sintèsi de proteïnas dins las bacterias sens afectar l'òste. Qualques exemples incluson:
- La puromicina a una estructura similara a l'aminoacil-ARNt de la tirosina. Per aquò, s'ataca al luòc A del ribosòma e participa a la formacion de ligams peptidics, en produsint peptidil-puromicina. Malgrat aiçò, pren pas part dins la translacion e se desacopla rapidament del ribosòma, en causant una terminacion prematura de la sintèsi del polipeptid.
- La streptomicina provòca una lectura erronèa del còde genetic dins las bacterias a de concentracions relativament bassas e inibe l'iniciacion a de concentracions màgers, en se fixant a la sosunitat ribosomica 30s.
- D'autres aminoglucosids coma la tobramicina e la kanamicina evitan l'associacion ribosomica a la fin de la fasa d'iniciacion e provòcan una lectura erronata del còde genetic.
- Las tetraciclinas bloquejan lo luòc A del ribosòma, en evitant l'acoplament dels aminoacil-ARNt.
- Lo cloranfenicol bloqueja la fasa de la transferéncia peptidica de l'elongacion dins la sosunitat ribosomica 50s, tant dins las bacterias coma dins las mitocondrias.
- Los macrolidos e las lincosamidas se fixant a las sosunitats ribosomicas 50s, inibent la reaccion de la peptidiltransferasa o la translacion, o las doas causas.
Traduccion dins los eucariòtas[modificar | modificar la font]
Iniciacion[modificar | modificar la font]
Iniciacion depenenta de caperuza[modificar | modificar la font]
L'iniciacion de la traduccion supausa l'interaccion de divèrsas proteïnas amb una marca especiala ligada a l'extrèm 5' de las moleculas d'ARNm. Los factors proteïcs s'assòcian a la sosunitat ribosomica pichona. La sosunitat, acompanhada de qualques uns d'aquestes factors proteïcs, se mòu al cors de la cadena d'ARNm cap a son extrèm 3' en cercant lo codon de 'començament' (normalament l'AUG), qu'indica en quin ponch se comença de codificar la proteïna. Après lo ribosòma tradutz la sequéncia qu'i a entre los codons de 'començament' e 'acabar' en una sequéncia d'aminoacids, en se sintetizant una proteïna. Dins los eucariòtas e las archaea, l'aminoacid codificat pel codon d'inici es la metionina. L'ARNt iniciador cargat amb metionina fa partida del sistèma ribosomic, e per aquò totas las proteïnas començan per aqueste aminoacid (levat que l'extirpe una proteasa en qualque pas posterior).
Iniciacion independenta de caperuza[modificar | modificar la font]
L'exemple melhor estudiat de traduccion independenta de caperuza dins los eucariòtas es lo IRES, lo Luòc Intèrne d'en primièr al Ribosòma. Çò que distinguís la traduccion independenta de caperuza de la dependenta de caperuza es que la primièra a pas besonh que lo ribosòma comence de recórrer l'ARNm dempuèi l'extrèm 5' fins al codon de començament. Los ITAF (IRES trans-acting factor) pòdon plaçar al ribosòma en lo luòc d'inici, en evitant lo besonh de recórrer l'ARNm dempuèi l'extrèm 5' de la region sens tradusir de l'ARNm. Aqueste metòde de traduccion es estat descobèrt recentament, amassa amb son importància en de condicions que requerisson la traduccion d'ARNm especifics malgrat l'estrés cellular o l'incapacitat de tradusir la majoritat dels ARNm. Exemples incluson los factors que respondon a l'apoptòsi.


text:
Goulamas'K
Goulamas'k qu'ei un grop de musica ska rock occitan creat en 1999 damb basa entre Tolosa e Marselha, en còr dera garriga de Besièrs. Son majoritariament originaris deth petit vilatge Puègserguièr, que se tròbe a 18 quilomètres de Besièrs e Ròcabrun laguens dera val der Òrb. Canten en occitan, espanhòu, catalan e francés.
Somari
Istòria deth grop[modificar | modificar la font]
- Eth grop neish ara fin des annades 1990(99), en Puègserguièr. Se hen conéisher en concèrt ena cava coperativa en moment dera hèsta dera musica der an 1997.
- 2000: Prumèr CD, un 4 títols enregistrats en dirècte en Someire en moment d'un hestivau de musica ska.
- Estiu 2003: Es Goulamas'k participen ena concentracion altermondialista sus eth escenari deth Larzac on se podec enténer a José Bové e a Guy Bedos.
- Iuèrn 2004: Es Goulamas'k participen ena Caravana Occitana e realizen un torn damb artistes occitans, coma Miquèu Montanaro, en Lengadòc, damb arturada obligada en Puègserguier. Durant eth concèrt de Puègserguier, es espectadors pugen sus er escenari dera Casa dera Vila tà hèr era hèsta damb es artistes dera Caravana Occitana.
- Composicion deth grop en 2005 Gardarem la Tèrra: Filou ath cant; Fred, cant e guitarra; Renaud, bateria e còrs; Manu, baish e còrs; Machino, guitarrista e còrs; Pierre ara trompeta e Stéphane ath saxo.
Despús d'un movement de musicians laguens deth grop, eth grop en 2010 ei compausat de: Yadou ath trombon/ gralha catalana/ sac de gemec / cant e còrs; Angel ara bateria; Sly baish e còrs; Kdel guitarra e còrs; Jean-Luc ara trompeta e ath Bouzouki e Fred ath cant/ gralhe catalana e autbòi deth Lengadòc e non cau cap desbrembar es que son ath darrèr: Claudie mànager/administratiu e enlumenat; Fredosz sonorizacion e d'auti trabalhs de son; Nathalie damb es disfraci e arts plastiques; Ged encargat de difusion.
Influéncies[modificar | modificar la font]
Es Goulamas'k prepausen "un ròck acolorit e bolegant". Eth grop a creat un vertadèr mescladís de totes es musiques: ròck, ska, farandola, “peña”, flamenco, hard-rock, punk...
Era musica des Goulamas'k mos pòrte a un ritme ska damb un tòc mès afectat peth solei deth país, que non pas en es isles britaniques. Eth grop ei includit laguens deth grop de grops musicaus occitans coma pòden èster Fabulous Trobadors o Massilia Sound System, era sua musica inspire ua energia mès ritmica qu'es autes, proplèu deth ska-rock e igualment deth ska-punk. N'ei cap extranh de veir espectadors d'un concèrt des Goulamas-k dançar un pogo o tanben hèr bèth “stage-diving per part des musicians. Ua musica mès "violenta" donc, mens ragga qu'es Massilia, e damb tèxtes fòrça reivindicatius. Es Goulamas'k arrefusen era burocràcia parisina, centralista, e son opausats ara França jacobina, damb ua idèa de federacion des regions, tostemp tenguent en compde es cultures locaus, mès sense refusar un mescladís etnic. Es letres de Goulamas'k, coma non podie èster de cap auta manèra son radicalment antifascistes, antiracistes e hènt ua crida ara tolerància e eth respècte pes auti. Goulamas'k non desbremben cap es sues arraïtzes e hèn apologia dera sua cultura: lo papet (laguens de lo Paissèl), eth vin roge deth Lengadòc (laguens de Lo Mòl, lo vin e la vinha en Òc son ligats coma los òmes a la tèrra), era garriga on canten es cigales (laguens Coinçat, Coinçat dins un país entre Tolosa e Marselha al mièg de la garriga al còr de l'Occitània), ei Piquetalen, darrèr dera montanha de “Sant-Cristophe” en Puègserguier on eth grop s'amasse soent, e tanben era chichomèia. Es tèxtes deth grop son cantats en diuèrses lengues: er occitan, lengua mairau tostemp fòrça presenta e matritz deth grop, ei era mès utilizada en escèna; es Goulamas'k canten tanben en françés, en catalan e en castelhan.
Hèsta dera musica prematura[modificar | modificar la font]
Eth grop (damb era associacion Patatr'Oc) ei tanben enes origens dera Hèsta dera musica prematura que a lòc cada an cap ara fin deth mes de mai en Puègserguier. Petita rectificacion: era associacion Patatr'Oc le kri des cigales siguec creada en 1994 en Puègserguier, en aguesta epòca eth grop non se didie encara Goulamas-k, senon Goulamas damb Mosca, J-kris, Seb, Jérémy e Fred, era K arribèc en 1999. E dempús deth 1994 es diuèrsi musicians an tostemp ajudat ara associacion laguens des sues activitats culturaus.
Aguesta hèsta ei dubèrta a joeni artistes deth país e tanben de dehòra, que compartissen es madeishi gusti musicaus o defenen es madeishi valors altermondialistes. En aguesta hèsta auem podut veir grops coma: Stevo's Teen, Fermin Muguruza deth País Basc, les Suprêmes Dindes, Obrint Pas de Valéncia, La Talvera, Mauresca Fracàs Dub, Pablo Quedad artista de ferralha, la Varda e tanben L'Art à Tatouille. Era edicion deth 26 de mai de 2007 amassèc entre d'auti a Dead Spike e Tusta Bueta.
Eth 24 de mai de 2008, eth programa presentaue a Toubabou, Prémium, Kroska, Zamal (reggae-fusion), Goulamas'k e Camarada Kalashnikov (punk-rock de Barcelona).
Era edicion deth 2009 auec lòc eth 23 de mai, damb Sulfateurs Occitan (balèti), Faits Divers, DJ Mout, Kroska, Goulamas'k et Papa Style & Baldas (raggamuffin), damb Pablo Quedad.
Es membres deth grop an tanben fondat ua fanfara que cree ua polida farandola sus es carrèrs en manifestacions festiues o de carnavals: era Fanfara des Goulamas on es musicians jòguen vestits d'insèctes.
Era naua generacion a montat un espectacle de son, hèr e huec: Los Diables de la Garriga damb era ajuda de Christelle comedianta e musiciana dera Cie Système D; Pablo Quedad escultor sus hèr; Romain membre ex-circ Carapace et Malabar.
Discografia[modificar | modificar la font]
CD enregistrat en public en hestivau des Skalopards Anonymes, en Someire laguens deth Gard, integrant 4 títols.
- Le Kri des Cigales (2002)
CD originau damb era collaboracion des Skalopards Anonymes, e distribuit per Mosaïc Musique.
- Gardarem la Tèrra (Album) (2005)
CD 13 títols (damb un bonus vidèo "Goulamas'k dans tous ses états"), label Patatr'Oc, distribuit per Mosaïc Musique.
- Fai Petar ! (2007)
CD 12 títols, enregistrament live en 2006 en Brassac, Carcassona e en estudi de l'Usine à Soufre. Distribuit per Mosaic Music.
- Nerviós Trobador (2008)
CD 5 títols.
- Avis de tempèsta (2010)
CD 13 títols (10 inèdits e 3 lives). Label Brennus Music, distribuit per Musea.
CD 19 títols, enregistrament live en 2013. Label Brennus Music, distribuit per Musea.
- Resisténcia (2016)
CD 8 títols, Digipack, autoproduit.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Site officiel


text:
SNCF
La SNCF Société nationale des chemins de fer français (Societat Nacionala dels Camins de Fèrre Franceses) es una de las principalas entrepresas publicas francesa, dels sector del transport ferroviari. Es una entrepresa del grop SNCF.
Presentacion[modificar | modificar la font]
La forma juridica de la SNCF es aquela d'un establisment public de caractèr industrial e comercial (EPIC)[1], qu'a de participacions majoritarias o totalas dins de societats de drech privat dins l'encastre del grop SNCF. Lo sèti social de la SNCF se troba a París
L'EPIC, emplega prèp de 160 000 personas (2010) per un chifra d'afars de 17,8 miliards d'èuros (2009), exercís una activitat dobla:
- entrepresa ferroviària cargada de l'expleitacion comerciala dels servicis de transpòrt ferroviari de viatjaires e de merças, en cambi de 4,5 miliards d'èuros de redevença pagats a RFF[2].
- expleitacion e manteniment, pel compte de RFF (Ret Ferrat Francés), del malhum ferrat nacional francés (mejans una convencion de gestion).
La SNCF expleita prèp de 32 000 km de linhas, que 1 850 km de linhas de granda velocitat (junh 2007) e 14 800 km de linhas electrificadas. Fa circular en mejana 14 000 trens cada jorn e transpòrta 1 miliard de personas cada an. Per son volum d'activitat, es la segonda entrepresa ferroviària de l'Union Europèa aprèp la Deutsche Bahn.
Lo rèste del grop SNCF, emplega prèp de 68 000 personas per 7,1 miliards d'èuros de chifra d'afars (2009)[3], intervient dans les domaines suivants :
- logistica e transpòrt rotièr de merças (que Géodis)
- transpòrt rotièr de viatjaires (que Kéolis)
- ligam maritim (SeaFrance)
- comèrci (Voyages-sncf.com…)
- Engenhariá (Infra Ingénierie,(EFFIA, INEXIA…)
- bilhetica (RITMx)
- participacion dins de societats o GIP ferroviàris partejats amb d'autras empresas coma Eurostar, Thalys, Elipsos, Lyria e Artesia.
Lo president es Guillaume Pepy
Fonts[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Perfil e los chifras claus sul site de la SNCF [PDF][1]
- ↑ (fr)Site oficial de RFF, Tarificacion
- ↑ (fr)Perfil del grop SNCF
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Une entreprise publique dans la guerre, la SNCF, 1939-1945; ed: AHICF / PUF; 2001; París
- SNCF, la machine infernale; ed: Le Cherche Midi; Nicolas Beau, Laurence Dequay, Marc Fressoz; París (2004)
- SNCF, la mutation impossible ?; Jean-Claude Gawsewitch; coll: Coup de gueule; François Regniault


text:
Isac Nunes da Luz Cordeiro
***
Tradutor Público e
Intérprete do Comércio
***
Idiomas: francês, espanhol, catalão e galego ***
Matriculado na Junta Comercial do Estado do Paraná
*** Curitiba ***
República Federativa do Brasil
Se parla en catalan al Parlament Europèu a causa de la desobesissença de qualques deputats
E mai s’al començament se volguèt enebir l’emplec de la sòrre de nòstra lenga, los deputats se quilhèron davant aquela decision e contunhèron, en tot revendicar lo 25n anniversari de la Carta Europèa de Lengas Regionalas e Minoritàrias
Qualques eurodeputats catalans e valencians s’exprimiguèron diluns passat en catalan al Parlament Europèu, e mai se o lor permetèron pas. Lor desobesissença lingüistica revendicava lo 25n anniversari de la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minorizadas(CELROM).
Comencèt lo deputat independent Francesc Gambús. Lo vicepresident de l’èurocambra remarquèt que la traduccion simultanèa foncionava pas e li demandèt se parlava catalan. Puèi l’avertiguèt qu’aviá pas drech d’utilizar aquela lenga car lo reglament de la cambra permet solament de far servir una de las 24 lengas oficialas. Totun, Gambús contunhèt en catalan. En seguida de son intervencion o faguèron tanben qualques deputats catalans e valencians. Puèi un elegit basco e una elegida galèga parlèron tanben en lors lengas. Totes defendèron lo drech d’emplegar lor lenga mairala e revendiquèron la CELROM, que diluns complissiá 25 ans.
L’iniciativa foguèt promoguda per l’eurodeputat catalana Josep Maria Terricabras, que l’aviá prepausada prèviament a Antonio Tajani, president de la cambra, e que foguèt aprovada per Markus Warasin, lo conselhièr de Tajani per quant a las lengas e als ciutadans. Ça que la, l’espanhòl Diego Canga, qu’es lo cap del gabinet de Tajani, refusèt aquela iniciativa.
Confondut per l’insisténcia dels eurodeputats per parlar en catalan, lo vicepresident de l’èurocambra lor permetèt d’emplegar lors lengas, e mai se los avertiguèt que serián pas interpretadas ni traduchas.
De fach, segon lo reglament del Parlament Europèu, en cas qu’un eurodeputat se vòlga exprimir en una lenga non oficiala, la poirà parlar mas sens èsser traduch. E atal se passèt diluns.


text:
Eth Balh Plan ei ua dança coneishuda per tota Catalonha aumens des dera fin deth sègle XVIII. Ena Val d'Aran ère barada d'ua manèra ben pariona ara pròpria des parçans catalans vesins de Pallars e Ribagorça: es parelhes, garrades dera man, hègen un cercle, es òmes laguens e es hemnes dehòra.
Ara fin de cada tirada, es dançaires cambiauen de parelha e era dança non acabaue enquia qu'es parelhes tornauen a trapar-se. Alavetz es musics acostumauen a tocar eth Son, qu'en quauqui pòbles, non ère ua auta causa qu'era madeisha melodia deth Balh Plan tocada a un ritme mès rapid, o ua jòta.
Es dues prumères melodies reprodusides sigueren recuelhudes en pòble de Canejan e era tresau en Vielha. Soent, eth balh se hège tanben ath son des cançons, cantades en catalan o occitan.
Aciu auetz eth vidèo damb era musica deth Balh Plan, arremassada laguens deth CD "Anem lèu dançar":
Era letra deth Balh Plan
Version de Canejan:
En Canejan es gojates son guapes
en Bausen en son autant
Es de Pontaut es dera clavelhina
e es de Les era flor der arram
Version des Corbilhuèrs de Les (moderna):
En Canejan es gojates son guapes
e en Bausen en son autant
Es de Pontaut es dera clavelhina
e es de Les era flor der arram
Òc qu'ei polit de baishar pera còsta
Òc qu'ei polit de poder-se estimar
En Canejan es gojats que son guapos
Bona preséncia e beròi guardar
Aimants deth vin e des gojatòtes
De hèsta en hèsta prèsti tà dançar
Òc qu'ei polit....
En Canejan cercarè gojateta
E en Bausen dues ò tres mès
En Pontaut dançarè tara hèsta
e en Les marida'm qu'em cau hèr
Òc qu....
Era primaura a vengut de Canejan a arribat,
floríssen es mèns amors tot plen de flors.
Eth Balh Plan dansat
Ath delà, per internet corren vidèos deth Balh Plan dansat:
E aciu auetz ua interpretacion un shinhau mès modèrna, hèta per Santi Arisa:
Demoram es vòstes aportacions e comentaris. A totara!
Informacion arremassada de "Anèm Lèu Dançar" (1994, Generalitat de Catalonha). Arregraïm tanben era letra deth Balh Plan des Corbilhuèrs, balhada per Maria Vergés.


text:
Verin
Un verin (del latin venenum) es un produch toxic secretat per d'unes animals coma los imenoptèrs e los ofidians, que pòt èsser inoculat per fissada o mossegada en provocar d'accidents divèrses. Los verins an d'efièches variables en foncion de las substàncias que contenon:
- de neurotoxinas paralisantas que lor accion es comparabla a la del curare (« curare-like ») mas que son pas empachadas pels antagonistas del curare coma l'eserina;
- d'emorraginas, fòrça presentas dins los viperids, en provocar d'emorragias ;
- de citolisinas destrusent las cellulas a l'origina de las necròsis cutanèas de còps fòrça importantas, que pòdon anar fins a l'òs (miotoxina dels idrofids en particular) ;
- d'emolisinas qu'atacan los globuls roges de la sang (vejatz emolisi), en empachar la fagocitòsi, explicant las infeccions segondàrias frequentas ;
- de substàncias istaminicas a l'origina de reaccions vasomotrises responsablas del tresvirament observat après mossegada pels viperids. Existisson fòrça autras substàncias de las accions enzimaticas fòrça diferentas.


text:
Aran, coma Catalonha, non partís de zèro en exercici deth sòn autogovèrn. Era Val le desvolope per miei der Estatut d’Autonomia, frut aguest d’un pacte constitucionau, e d’ua lei especifica, era 16/1990, de 13 de junhsèga, sus eth regim especiau dera Val d’Aran, que se sage de renauir, actualizar o, mielhor dit, hèr de nau. Era nomentada Lei d’Aran ei, per tant, un esturment juridic, neishut d’un acòrd politic (tan de besonh ara entre Catalonha e era rèsta d’Espanha, com li demane eth president deth Cercle d’Economia a Artur Mas), que hè possibla era existéncia deth Conselh Generau coma govèrn d’Aran enes figures deth Sindic, eth Plen e era Comission d’Auditors de Compdes. Dempús de mès de vint ans d’experiéncia apilerada ena practica d’aguest autogovèrn, perdut en sègle XIX, semblarie apertient era revision a hons der utís que li da forma, tot e era orientacion politica qu’en cada moment pòt aquerir d’acòrd damb es majories democratiques que se formen ena institucion. Aguesta mielhora passe per tres aspèctes fonamentaus: era clarificacion competenciau, era reforma electorau e era mielhora financèra entà qu’es servicis e competéncies se poguen prestar damb tota seguretat juridica e, sustot, damb eth finançament requerit en atencion ath ben comun e eth benèster sociau. Non mens important ei qu’eth ciutadan compde damb mecanismes de susvelhança e transparéncia en tot prebotjar era qualitat democratica der autogovèrn, en uns moments en qué s’impause ua reforma pregona des institucions politiques. Entad açò, cau qu’eth sistèma que regís era eleccion deth Conselh s’adapte ara realitat sociau e sigue mès just, equitatiu e, per tant, democratic. E se non ei atau, tà qué volem ua naua lei?
(DIARI SEGRE, 31 de mai de 2014)


text:
Lo mèstre de la maison
Per Castanha e Vinovèl
D'ausir dins :
C é V
Bonsoir lo mèstre de la maison
E tota la compania mantiralira lanlirà
E tota la compania mantiralira lan-an-là
Monsur ieu veni pas aici
Per pitar nimai per rire
Monsur ieu veni plan aici
Per demandar vòstra filha
Quina filha volètz donc vos ?
La grandòta o la pichòta ?
La pichoneta se vos plai
Me pareis la mai polida
La grandòta es al pè del fuòc
Que s’estira e s’i chagrina
Tcho ! Tcho ! Tcho ! filhòta tcho !
Te maridarem mai rica
Te balharem a un mercant
Mercant de cluquets e ligas
Que se’n a(n)ira véner a Bordèu,
A l’arrua Senta-Catarina
5 cançons del meteis grop :


text:
1460
Aquesta pagina concernís l'an 1460 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Despotat de Morèa[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra còntra l'Empèri Otoman qu'annexèt lo despotat. Sei dos caps s'exilèron a Constantinòble e en Itàlia.
America[modificar | modificar la font]
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, lei Tarascs agantèron lo litorau de l'Ocean Pacific après la conquista de la region de Zacatula.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera descripcion medicala, per lo cirurgian militar alemand Heinrich von Pfolspeunt, de bleçaduras entraïnadas per de balas d'armas de fuòc.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 6 d’octubre de 2009
gascon unificat
Dens lo cas deu catalan, la nòrma qu'ei efectivament pluricentrica, qu'avem tres nòrmas: la de Catalonha, la de Valéncia (València) e la de las Islas Balearas. Las rasons d'aquesta pluricitat de nòrmas catalano-valenciano-baleras non son pas briga comparablas a las que prevalen per lenguas coma l'espanhòu o l'anglés, b'ei clar! Que rebat meslèu un estat inacabat de l’esfòrç de normativizacion de la lengua, com ac soslinhè fòrça justament Gabriel Bibiloni dens un article consacrat a l’estandard composicionau.
Dens lo cas de l’occitan, la dificultat de la normativizacion qu’ei d’un aute òrde de magnitud. E la rason n’ei simpla : La variabilitat dialectau de la lengua occitana qu'ei incomparablament mes grana que non pas la deu catalan. En realitat, la complexitat dialectau de la lengua catalana qu'ei d'un grad semblant au d'un simple dialècte occitan, coma lo lengadocian o lo gascon, mès non pas de l'occitan tot. L'unitat de mesura lingüistica n'ei pas la medisha tà las doas lenguas. E lo sentiment nacionalista occitan n’ei pas estat pro hòrt tà incitar l’emergéncia d’ua lengua nacionau unificada a la "batua" deus bascos.
La posicion de Domergue Sumien qu’ei realista : que reconeish 7 nòrmas occitanas regionaus (d’aqueth nombre, probablament simbolic, n’auré probable de discutir mès rai), çò qui implica de manèra sosjacenta – enqüèra que D.S. non n’aja pas briga consciéncia, ça’m sembla- l’existéncia de 7 nacionalitats occitanas diferentas separadas geograficament. En realitat, aqueras 7 nacionalitats que son repertoriadas per D.S., mès las nòrmas demoran de fixar per mes d’ua.
Un problèma màger de resòlver qu’ei lo de la nòrma deu maine linguistic gascon. Per tres rasons :
En prumèr, que cau raperar lo gascon qu’ei un occitan « borderline », lo son estatut de lengua pertienent a l’occitan non hè pas l’unanimitat en çò deus lingüistas - ni en çò deus locutors deu gascon - per rasons de las bonas. Qu’ei pòc probable que la nòrma deu gascon unificat sia fòrça pròishe de las autas nòrmas occitanas, pr'amor lo gascon qu'ei... gascon.
En segon, la complexitat dialectau deu gascon qu’ei enqüèra mès grana que la deu catalan. Fixar ua nòrma gascona unificada supausa, a priori, un tribalh de composicion mes complicat que non pas lo qu’aurén de hèr los catalanofòns per la soa pròpia lengua.
La tresau rason ei que n’i a pas sonque ua nacionalitat gascona mès aumens tres : la bearnesa, l’aranesa e la gascona stricto sensu. E per via de conseqüéncia qu’avem dejà duas lenguas gasconas : la lengua bearnesa e la lengua aranesa, aquesta darrèra qu'ei l'unica fòrma oficiau d’occitan. Los escrivans gascons que non son ni bearnés ni aranés non emplegan generaument ni l’ua ni l’auta mès utilizan autandas nòrmas locaus. Los escrivans gascons non veden pas bric - e dab arrasons - perqué aurén d'emplegar lo gascon deu vesin en lòc deu son, en l'abséncia d'ua nòrma unificada.
- Lo gascon maritim qu’ei plan arrepresentat per l’escrivan màger de la literatura gascona contemporanèa (se non de tostemp) Bernat Manciet, seguit per l’excellent Pèir Morà e que continua d’èster emplegat per Halip Lartigue (aqueth, en grafia classica gascona).
- Lo gascon bigordan qu’ei emplegat per Jan-Loïs Lavit e per Terèsa Pambrun-Lavit. Sho! de T. P.-L. qu’ei un petit cap d’òbra qui cau léger. Mès atencion, qu'ei en gascon gascon. Lo de la Senta Verge de Lorda e non pas en occitan d'Assimil, hòu!
- L’excellent Joan-Pau Ferré (e òc, qu'avem tot plen d'escrivans excellents) qu'escriu en gascon coseranés (mesclat dab l’aranés dens dialògs qu'implican Araneses).
- Qu'avem tanben d'obratges escriuts en gascon girondin, vasadés e deu país de Bush (non, pas Texas, lo parçan d'Arcaishon). E n'oblidi plen d'autes, probable.
Pèir Bèc - personalitat arrespectada tant per gasconistas coma per occitanistas- que hè excepcion: qu'escriu en gascon de tipe composicionau, qu'ei a díser que mescla trèit dialectaus prenguts d'un pòc tots los dialèctes gascons, bearnés e sud-orientau inclús. La lengua de Bèc que's lei e que's compren sens nada dificultat. La soa lengua, coma basa normativa, qu’ei estada ignorada peus gramaticians deu gascon e qu’ei pecat. Pr’amor l’interés de la prosa de Bèc n’ei pas tant dens l’estile de l’escrivan (o en tot cas pas sonque) , qu'ei meslèu dens la soa causida normativa. Se voletz hargar un dialècte de gascon unificat qu'aja ua probabiltat d'èster emplegat, no'vs cau pas partir de las proposicions de tipe koinè bearnesa de Viaud, Romieu, Bianchi e Sumien , que son totas tròp tipadas bearnés . Que son tròp localistas. Qu'avem dejà ua lengua bearnesa e que podem notar los escrivans gascons en dehòra de Bearn ne'n vòlen pas. Tornar préner las causidas de Pèir Bèc que caleré, o aumens que's poderé préner-las coma punt de partida tà ua negociacion entà hargar un dialècte gascon unificat. Negociacion collegiau qu'ei lo mot!!! Senon que serà com de costuma; a cada linguista o a cada equipa universitària sa solucion particulara, segur geniau, mès fin finau, l'unificacion, la vedem pas a viéner e las causas n'avançan pas. Que'us calerà tribalhar en concertacion dab representants de locutors de totas las modalitats deu gascon, dont, de segur, los Araneses. Lo tribalh qu’ei dejà estat plan traçat per Bèc medish dens las soas òbras literàrias gasconas. Que poderé servir de basa (base) de negociacion tà fixar la gramatica e lo diccionari deu gascon unificat pr'amor que s'ageish d'un gascon "geograficament neutre".
Atau qu’acabarém per dispausar de tres lenguas gasconas ; lo biarnés, l’aranés e lo gascon unificat qu'apèri "gascoinés" (de gascon + koinè). Que seré dejà un progrès per arrapòrt a l'estat deu gascon de uei. D'acòrd, la nòrma deu gascon que seré pluricentrica, aumens per un temps. Mès aquerò que rebat las realitats istòricas, geopoliticas, identitàrias e lingüisticas complexas deus Gascons (au sens mes larg de la paraula) uei lo dia. E lo futur deu gascoinés coma la qualitat deu son emplec que depeneràn de la volontat deus pòbles gascons, bearnés e aranés. Non s'ageish pas de voler remplaçar los parlars naturaus o acaçar l'usatge oficiau de l'aranés en Aran ni espudir lo biarnés dab la soa istòria e la soa literatura, segur que non, mès vertaderament de poder tanplan dispausar d'un dialècte qui sia unificat, qu'ei a díser qui non sia pas basat sus ua modalitat gascona naturau particulara e doncas qui demore acceptable per tots coma gascon comun, ua koinè d'usatge pangascon. E nat crimi non a d'èster, ni serà, arreprochat au qui desira continuar d'emplegar la soa varianta personau per son òbra literària. Mès qu'aurà au mens la possibilitat de causir enter la soa varietat personau e un gascon unificat, çò qui n'ei pas lo cas uei lo dia. Lo gascoinés poiré èster la lengua gascona estandard per los uns, ua compausanta de l'occitan larg per los autes (gascon larg), segon çò qui 'us dicta la soa religion.
Tribalhar amassa que cau entà preparà's a la cooficialitat deu gascon en país gascons car, com ac escrigó lo men mèste de pensar Jan Gastellu Etxegorri (Jan deu Sabalòt): qu'ei amassa e sonque amassa que poderam har arrespectar la nosta lenga gascona e hicar-la a la plaça hauta qui s'amerita. -
PS Qu'èi tornat editar lo tèxte (mantuns còps) per'mor qu'estó escriut e publicat drin tròp rapidament e que m'agrada de'u melhorar.
PS2 Perqué nomentar gascoinés la modalitat unificada deu gascon e non pas aperar-la simplament gascon? Pr'amor gascoinés, aranés e bearnés que son - o serén, puishque lo gascoinés demora de hargar- tres varietats gasconas. Que son tots tres gascons.
PS3 Qu'utilizi fòrça rarament lo mot dialècte, que'u tròbi degradant dens lo vocabulari de tot dia, que'u cau reservar per l'argot deus lingüistas. M'estimi més lengua, que non i a cap de diferéncia de natura enter lengua e dialècte. Sonque càmbian la percepcion e la consideracion que n'an los locutors e lo mond en generau . Aquò n'empecha pas qu'aranés e biarnés e son duas lenguas qui presentan enter eras diferéncias sonque dialectaus, qu'èm d'acòrd.
1 comentari:
-
-
E acabaràs per ténguer un blog pentalingüe: gascon, gascon, gascon, occitan e iberoccitan :D
- 13 d’octubre de 2009 a les 6:42


text:
Un novèl centre de vacanças obriguèt en junh passat a La Ciotat. Aculhís un public un pauc especial : los ordenadors que lors utilizators son partits en vacanças.
Per sa primièra annada, lo centre d’acuèlh 101111000 a conegut una polida capitada. « Avèm recebut mai de cent pensionaris suls dos meses », çò conta Felix Grandet, director de l’establiment. Après los gats e los gosses, son los ordenadors que pòdon trobar un luòc d’acuèlh per s’anutjar pas quand lors mèstres se’n van en vacanças.
Lo principi es simple. Un vintenat d’animators e de benevòles prenon suènh de las maquinas cada jorn : s’ocupan de las mesas a jorn, passan l’antivirus, fan qualques podcasts per que los mèstres trapen las maquinas plan en forma a lor retorn.
« Avèm pas agut de problèmas per trobar d’animators volontaris », çò testimònia Felix Grandet. D’efièit, a montat un partenariat amb los Ordenadolics Anonimes. Un vintenat de jovents se son inscriuts, per poder evitar de passar de vacanças en familha dins un ostalon de montanha sens cap de wifi.
Lo centre es a soscar per l’an que ven a espandir son ofèrta a las tabletas e als esmartphones.
Fòto Pablo Ruiz Múzquiz


text:
Jacòb
Jacòb (ebrieu: יעקב - ya`aqov 'Dieu a sostengut', 'protegit'; arabi: يعقوب - ya`qūb) es un patriarca biblic. Es lo fiu d'Isaac e Rebeca e lo felen d'Abraam. Recep tanben lo nom d'Israèl après lo sieu combat ambé Dieu (Gn|32|28). Lo libre de la Genèsi au capítol 32 parla misteriosament d'un "òme" e la tradicion i a vist l'àngel de Dieu (çò qu'explica lei representacions de nombrós pintres), de còps identificat a l'àngel Gabrièl. L'istòria de Jacòb es contada dins lo libre de la Genèsi.
Lo nom Jaume/Jacme ven de "Jacòb".


text:
dissabte, 22 d’octubre de 2005
MANIFESTACIÓ PER LA LLENGUA OCCITANA. DISCORS A CARCASSONA
Cars amics occitans,
Los catalans tanben sèm arribats a Carcassona. Sèm un autre còp al vòstre costat.
La vòstra lucha pels dreits a la lenga, la cultura, la dignitat, lo dreit de viure al país, lo dreit de se gobernar, lo dreit de decidir, son los dreits nacionals de totes los pòbles liures. Los que podon pas exercir aquestes dreits son colonias d´un autre pòble.
Los dreits nacionals d´un pòble son imprescriptibles.
En nom de la democracia se pòt pas impausar la desaparicion d´un pòble, d´una lenga, d´una cultura.
Un còp de mai sèm amassats per luchar per tot çò que nos an pres.
Avem perdut fòrças batalhas, mas finalament ganharem la guerra, perqué avèm lo dreit e la rason.
L´union pòrta la fòrça dels nostres dreits. Cal contunhar. Avançarem.
Visca Occitania.
Visca Catalonha.
ENRIC GARRIGA TRULLOLS
President del CAOC
Subscriure's a: Missatges (Atom)