text:
Mois: octobre 2017
Le « bon sens » et « l’illusion » ou l’illusion du « bon sens ».
Petites réflexions lexicales a l’intention des autorités françaises sur la question catalane.
Pour vous, vous qui nous avez fait un beau discours sur l’Europe il y a quelques semaines, les choses sont simples. Il y a d’un côté un État et de l’autre une région, une province même. Et pour vous l’ordre des choses est évident : le bon sens veut que l’État soumette la Région et ses habitants à sa volonté, à sa loi.
C’est à votre ami de l’autre côté des Pyrénées, le seul interlocuteur valable selon vous, que j’emprunte le « bon sens ». Lui parle de « sensatez ».
C’est un mot qui semble anodin mais qui peut en réalité être très nocif . Le « bon sens » ou la « sensatez » c’est presque toujours la loi imposée par celui qui détient la force. Un État se définit bien par le fait qu’il détient sur un territoire donné le monopole de la coercition ?
Quand le « bon sens» et la « sensatez » parlent aux masses, je m’inquiète. Parce que l’avenir n’est que rarement fait par le « bon sens » qui commande quasiment toujours que rien ne change. Il est l’arme utile du conservateur. Le « bon sens » nous indique qu’il ne faut pas faire de vagues. Il peut-être le sens-unique et dans cette affaire pourrait même être le sens inique.
Pourtant « bon sens » est un mot qui sonne bien, qui est doux à l’oreille ; chacun semble le comprendre sans effort. C’est du prêt-à-penser, du prêt-à-décider.
Il y a d’autres mots qui peuvent être ambigus. Il y en a un qui a été utilisé par un ancien premier ministre d’origine catalane (dont vous étiez le ministre de l’Économie), c’est le mot « illusion ». Pour lui c’est cela l’indépendance catalane : « une illusion ». Mais quand on connaît, comme cet ancien premier ministre le catalan (la langue de la région qui doit se soumettre) et le castillan (la langue de l’État qui parle de « sensatez »), on sait que ce sont de faux amis. En effet « il.lusió » (catalan) et « ilusión » (castillan) signifient plutôt une espérance mélangée d’impatience. La langue de notre ex-premier ministre aurait-elle fourché ? Non, bien sûr. Mais j’espère que ceux qui, à Barcelone ou à Madrid, ont écouté ses paroles auront bien compris la subtilité linguistique. Sinon ils pourraient croire que cet ancien chef du gouvernement a perdu le « bon sens » qui le caractérise.
Pourtant aujourd’hui l’ex-président catalan (selon le « bon sens ») ou le président en exercice (selon bon nombre de catalans) a expliqué devant la presse combien les poursuites dont il fait l’objet avec son équipe, ressemblent à de la vengeance et à une violence dont seuls font preuve ceux qui perdent leur sang-froid. Et je pourrais même dire ceux qui perdent le bon sens si je voulais insister un peu plus sur l’ambigüité de l’expression. Que ferez-vous ?
Serez-vous demain encore derrière les tenants de la « sensatez » ? Continuerez vous de les soutenir au risque de ne pas être dans le sens de l’histoire, qui n’est peut-être pas le «bon sens ».
Vous me direz que « le sens de l’histoire » est aussi une expression discutable. Mais aujourd’hui il semble bien que des millions de catalans veuillent donner à l’histoire un autre sens que celui que les dirigeants de Madrid veulent leur imposer avec cette « sensatez » qui les anime.
Ne croyez-vous pas qu’il serait temps que vous regardiez les choses autrement et particulièrement la carte de l’Europe ? Quand on change d’axe pour regarder une carte on voit parfois la réalité autrement. Dans certaines circonstances il faut tourner la carte dans un autre sens que celui que vous indique le « bon sens ».
Voyez ! Pour les uns l’indépendance est une « illusion » et pour les autres elle est une «il.lusió ».
Si vous tenez vraiment à l’avenir de l’Europe comme vous le prétendez, tournez vous un peu plus vers ceux pour qui l’Europe est une « il.lusió » afin que nous ne perdions pas nos illusions concernant l’avènement d’une véritable démocratie européenne.
Voulez vous tuer cette espérance d’Europe qui est en nous ? / E voletz tuar aquera esperança d’Euròpa qui avem au còr ?
Voulez vous tuer cette espérance d’Europe qui est en nous ?
ARTICLE BILINGUE
Je vous écris de Barcelone. Mais où suis-je ? En République de Catalogne ? Dans le royaume d’Espagne ? Je suis en Europe c’est certain mais l’Union européenne vient de lâcher les catalans.
Que v’escrivi de Barcelona. Mes on soi ? En Republica de Catalonha, au Reiaume d’Espanha ? Taus uns que soi suu territòri de l’ua, taus autes que soi suu territòri de l’aute. Que soi en Euròpa, aquò segur ! Mes l’Union Europèa que vien d’abandonar los catalans.
La déclaration et le vote d’hier par le parlement de Catalogne est avant tout l’annonce de la création « de la République de Catalogne », une République nouvelle dans le cadre de l’Union européenne. L’idée républicaine va au-delà de celle de l’État-nation et nous devrions nous réjouir qu’elle se développe en Europe. Pour autant les chefs d’États de l’Union ont réagi comme s’il s’agissait d’une agression contre l’Europe. Ils n’ont fait que réagir comme un club très fermé qui défend l’un des leurs.
Je remarque que le soutien de Macron est allé à Mariano Rajoy et non pas au peuple espagnol, ce qui aurait été peut-être plus intelligent ou pour le moins plus logique. S’il voulait donner son soutien à une personne c’est au chef de l’État qu’il devait donner son soutien, c’est à dire au roi, à son équivalent en Espagne. Pour un président de la République ce n’était peut-être pas convenable. Mais l’ordre constitutionnel espagnol le veut ainsi, c’est le roi qui est l’équivalent du président de la République.
Je remarque que Junker, président de la Commission européenne consteste la déclaration d’indépendance en disant que l’Europe serait ingouvernable s’il y avait une multiplication d’États. Voilà un argument bien étrange de la part de celui qui a été le premier ministre d’un État qui occupe une place à part entière dans l’Union européenne et qui représente, avec ses 600 000 habitants, moins de 10% de la population de Catalogne. Je ne pense pourtant pas que le critère du nombre d’habitants soit le plus pertinent pour juger de la légitimité de la place de tel ou tel en Europe mais si l’on appliquait le raisonnement de Junker il ne resterait plus qu’à lui demander de fondre le Grand Duché dans un ensemble plus grand. Cela simplifierait ainsi le fonctionnement de l’Union.
D’autre part, lâcher —parce que c’est le mot— des millions de citoyens européens confrontés à un conflit avec le pouvoir central d’un État, n’est certainement pas la voie la plus efficace pour faire l’Europe des citoyens. Ce n’est certainement pas cela qui intéresse Junker, Macron et d’autres.
Lâcher les catalans alors que le pouvoir central a eu l’idée de mettre au pas les médias publics catalans, même s’il semble y renoncer pour le moment, prouve que les chefs d’États européens préfèrent laisser se développer dans l’Union une idéologie inspirée de la politique du voisin turc qui, lui, gouverne en mettant en prison les journalistes. Comment peut-on accepter que cette idée germe dans la tête d’un dirigeant européen sans rien trouver à y redire ?
Voulez vous tuer l’Europe en fermant la voie à une autre organisation de l’Union ?
Car, à ce jour, on ne voit rien poindre qui puisse permettre la relance de cette Union européenne. Et si la voie d’une Europe fédérale était la bonne ? Et si une Europe fédérale, respectueuse de ses territoires était la solution ? Et s’il fallait un Sénat européen dans lequel on retrouverait à la fois des représentants des États mais aussi des régions européennes ? Si ce Sénat disposait de pouvoirs aux côtés de l’indispensable Parlement européen enfin doté de pouvoirs décisifs comme cela doit être le cas dans toute démocratie ?
Ce serait une Europe ingouvernable disent ils ! Mais les Etats-Unis sont ils ingouvernables ? Mais l’actuelle Europe la gouvernent-ils ? Ou plutôt qui tente de la gouverner à la façon d’un club d’États dont les plus petits ne sont pas plus considérés que ne le sont les revendications du peuple catalan ?
Ce peuple, par la voix de son gouvernement élu démocratiquement, dans un message adressé aux européens par le président Puigdemont a lancé un appel. On ne lui répond que par le mépris et en lui disant qu’il restera seul face à un gouvernement central qui fera ce qu’il voudra, qui pourra faire respecter un ordre constitutionnel qui n’est basé que sur l’idée, le dogme, que l’unité de l’État espagnol est au dessus de toute demande même démocratiquement exprimée.
Voulez-vous tuer l’Europe ?J’en ai peur et je crains que vous préfériez empêcher son évolution parce que vous êtes restés bloqués sur l’idée que l’État-nation était la seule voie possible. Mais le monde change.
Je ne sais s’il faut y voir une ironie de l’Histoire quand E.Macron reitère son soutien à Rajoy depuis la Guyane ? Quand on voit et quand on entend comment l’État est jugé « méprisant » par certains habitants de la Guyane nous pouvons mesurer la distance qu’il y a entre l’Europe et ses citoyens, périphériques, ou pas.
Je viens de rentrer sur le territoire de Catalogne à l’heure où j’écris ces lignes. Mais ou suis-je ? En République de Catalogne qui a été proclamée hier au soir par un Parlement élu par le peuple de Catalogne ou dans le Royaume d’Espagne qui vient de décider de dissoudre ce parlement et de liquider le gouvernement catalan ?
Pour les uns je suis sur le territoire de l’une et pour d’autres sur le territoire de l’autre ; mais ce qui est certain c’est que je suis en Europe, chez mes voisins qui parlent une langue proche de la mienne, chez mes voisins qui ont fait preuve d’une maturité politique qui devrait servir d’exemple à l’Union européenne. Et pourtant l’Europe se tait, se plie, les lâche. Voulez vous vraiment tuer cette envie d’Europe qui est en nous ?
E voletz tuar aquera esperança d’Euròpa qui avem au còr ?
Que v’escrivi de Barcelona. Mes on soi ? En Republica de Catalonha, au Reiaume d’Espanha ? Taus uns que soi suu territòri de l’ua, taus autes que soi suu territòri de l’aute. Que soi en Euròpa, aquò segur ! Mes l’Union Europèa que vien d’abandonar los catalans.
La declaracion e lo vòte de ger peu Parlament de Catalonha qu’ei prumèr l’anóncia de la creacion de « la Republica de Catalonha », ua Republica navèra en l’encastre de l’Union europèa. L’idea republicana que va au-delà de la d’Estat-nacion e que’ns deverem arregaudir que se desvolopèsse en Euròpa. Per autant los caps d’Estats de l’Union qu’an reagit com s’estosse ua agression contra l’Euròpa. Qu’an avut lo reflèxe de protegir un sòci d’un club barrat.
Qu’arremarqui lo sostien de E. Macron qu’anè a Mariano Rajoy. Paradòxa ! En la soa logica qu’averé devut sostiéner lo pòble espanhòu, o alavetz lo rei, lo cap de l’Estat d’un punt de vista constitucionau, qui ei lo son vertadèr equivalent. Mes un president de la Republica qui sostien un rei no’s hè lhèu pas ?
Qu’arremarqui que Junker considèra l’Euròpa non seré pas de bon governar i avosse ua multiplicacion d’Estats. Estranh qu’ei, de la part d’un òmi qui estó prumèr ministre d’un Estat qui dab los sons 600 000 poblants representa mensh deu 10% de la populacion catalana. Non pensi pas que lo critèri numeric sia lo bon entà jutjar de la plaça de tau o tau en l’Union europèa. Mes en la logica de Junker, perqué non pas fusionar lo Gran Ducat en ua entitat mei grana entà facilitar la governabilitat de l’UE ?
D’ua aute costat, abandonar — qu’ei lo mot— milions de ciutadans europèus acarats a un conflicte dab lo poder centrau d’un Estat n’ei pas de segur la via mei eficaça entà har l’Euròpa deus ciutadans. Mes n’ei pas, solide, çò qui interèssa Junker, Macron e d’autes mei.
Abandonar los catalans mentre que lo poder centrau avó l’idea de méter au pas los mèdias publics catalans, quitament se la sembla estremar peu moment, pròva que los caps d’Estats europèus que s’estiman mei deishar desvolopà’s en Euròpa ua ideologia inspirada de la politica deu vesin turc qui, eth, e govèrna en hicar a la preson los jornalistas. Quin pòden acceptar qu’ua tau idea agi espelit hens lo cap d’un responsable europèu shens gausar díser arren ?
E voletz tuar l’Euròpa en barrar lo camin a ua organizacion diferenta de l’Union ? Pr’amor au dia de uei non vedem pas a puntejar arren qui posca perméter de tornar aviar aquera Union europèa.
La via federau estosse la bona ? Ua Euròpa federau respectuosa deus territòris estosse la solucion ? Estosse necessària la creacion d’un Senat europèu on se trobarén a l’encòp representants deus Estats e de las regions europèas ? Aqueth Senat e dispausèsse de poders a costat de l’indispensable Parlament europèu enfin dotat de poder decisius com aquò e deu estar en tota democracia ?
Que seré ua Euròpa ingovernabla, çò disen ! Mes, los Estats-Units e son ingovernables ? Mes e la govèrnan l’Euròpa de uei ? O meilèu la question qu’ei : quí essaja de la governar a la faiçon d’un club d’Estats de qui los mei petits non son pas mei considerats que son consideradas las reivindicacions deu pòble catalan ?
Aqueth pòble, per la votz deu son govèrn democraticament elegit, en un messatge lançat peu president Puigdemont, qu’a demandat ajuda aus europèus. No’u responen pas o alavetz sonque dab mesprètz en disent que’u deishan sol fàcia a un govèrn centrau qui harà çò que volha, qui poderà har arrespectar un ordi constitucionau bastit sonque sus l’idea, lo dògma, que l’unitat de l’Estat espanhòl ei au dessús de tota demanda, quitament democraticament exprimida.
E voletz tuar l’Euròpa ?
Que m’ac sembla, o meilèu qu’èi paur que v’estimetz mei d’empachar la soa evolucion pr’amor qu’ètz demorats blocats sus l’idea que l’Estat-nacion ei la sola via possibla. Mes lo monde que càmbia.
Non sabi pas se i cau véder ua ironia de l’Istòria quan Macron e torna dar lo son sostien a Rajoy de Guaiana estant ? Quan vedem e audim quin l’Estat ei jutjat « mespresant » per uns habitants de de Guaiana que podem pagerar la distància que i a enter l’Euròpa e los son ciutadans, periferics o pas.
Qu’acabi d’entrar suu territòri de Catalonha au moment d’escríver aquestas linhas. Mes on soi ? En Republica de Catalonha o au Reiaume d’Espanha qui acaba de decidir la dissolucion deu parlament e deu Govèrn de Catalonha ?
Taus uns que soi suu territòri de l’ua, taus autes que soi suu territòri de l’aute ; mes çò de segur qu’ei que soi en Euròpa, ençò deus vesins, qui parlan ua lenga sòr de la mea, qui an hèit la mustra d’ua maturitat politica qui deveré servir d’exemple a l’Union europèa. E totun l’Euròpa que plega, que’us abandona. E voletz vertadèrament tuar aquera esperança d’Euròpa qui avem au còr ?
David Grosclaude que publica :« Los mots e lo baston »/ « Les mots et le bâton »
un clic ací baish tau bon de comanda
Cliquez ci-dessous pour le bon de commande
BON DE COMANDA/BON DE COMMANDE
Sortie le 30 octobre / Que pareish lo 30 d’octobre
DISPONIBLE EN VERSION OCCITANE originale ou en VERSION FRANÇAISE .
Préface de MAX SIMEONI / Prefaci de MAX SIMEONI
edicions de l’ADEO Colleccion l’enquestaire
Prix /Prètz : 12 € (Franc de pòrt)
182 p ; format 110 X 180
Ua lenga qu’ei un objècte politic
Per aquesta rason, que cau ua politica lingüistica publica tà l’occitan entà completar e ajudar lo tribalh deu monde associatiu. David Grosclaude que conta quin estó lèu convençut que lo combat en favor de la diversitat lingüistica ei ligat a la defensa de la diversitat biologica. « Que cau lutar contra l’escaloriment deu climat e contra l’en·hrediment culturau », çò ditz. Qu’ei ua question democratica màger.
En aqueste libe David Grosclaude que conta tanben la soa experiéncia d’elegit regionau encargat de la lenga occitana. Qu’explica tanben quin decidí de har ua grèva de la hami en 2015. En lançar : « Que n’i a pro d’estar mespresats ! » que demandava l’Estat respectèsse los sons engatjaments pertocant la creacion d’un Ofici Public de la Lenga Occitana.
« Les mots et le bâton »
Sortie le 30 octobre / Que pareish lo 30 d’octobre
edicions de l’ADEO Colleccion l’enquestaire
Prix /Prètz : 12 € (Franco de port)
182 p ; format 110 X 180
Prefaci de Max Simeoni
« Les mots et le bâton »
Une langue est un objet politique.
Pour cette raison, il faut une politique linguistique publique pour l’occitan afin de compléter et de soutenir le travail des associations. David Grosclaude raconte comment il a acquis la conviction que le combat en faveur de la diversité linguistique est très étroitement lié à la défense de la diversité biologique. « Il faut lutter contre le réchauffement climatique et contre le refroidissement culturel », dit-il. C’est une question démocratique majeure.
Dans ce livre David Grosclaude relate aussi son expérience d’élu régional chargé de la langue occitane. Il explique comment il décida de mener une grève de la faim en 2015. En lançant : « Que n’i a pro d’estar mespresats ! » (Il y en a assez du mépris) il demandait que l’État respecte ses engagements concernant la création d’un Office Public de la Langue Occitane.
BON DE COMMANDE / BON DE COMANDA
Bon de comanda
Prix/Prètz 12€ (franco de pòrt) Nom…………………………………………………Prenom…………………..
Adreça………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
Que desiri recéber l’obratge : « los mots e lo baston » (version occitana)
Nombre d’exemplars ………
Je désire recevoir l’ouvrage : « les mots et le bâton » (version française)
Nombre d’exemplaires ……….
Je joins un chèque de /mandi un chèc de……………….€
A l’ordi de/à l’ordre de : VISTEDIT
Enviar a / envoyer à :
VISTEDIT/ LA SETMANA B.P 50486
64238 LESCAR Cedex
E l’Euròpa que ditz ? Que deu parlar !
Jordi Sànchez e Jordi Cuixart que son en preson desempuish ger
Quau que sia la nosta opinion sus la question de l’independéncia non podem pas deishar shens reaccion un govèrn d’Euròpa méter en preson personas per un delicte qui ei prumèr un delicte d’opinion. De tota faiçon l’empresonament d’aqueras duas personas no’s pòt pas justificar. Lo perilh qui representarén los dus presidents n’existeish pas, o alavetz sonque deu punt de vista d’aqueths qui vòlen empachar la difusion d’un messatge qui, solide, non correspon pas a la letra de la constitucion espanhòla, mes qui n’ei pas un messatge qui crida a la violéncia.
Jordi Sànchez e Jordi Cuixart que son los presidents de l’Omnium Cultural e de l’Assemblea Nacional Catalana. Que son duas organizacions ciutadanas hòrt importantas. Que son acusats de « sedicion » entà aver organizat manifestacions autanlèu lo 21 de seteme mentre que la polícia arrestava responsables catalans entà essajar d’empachar lo referèndum deu 1èr d’octobre.
Los dus presidents non son pas poduts sortir libres aqueste diluns de l’Audiéncia Nacional e son estats enviats dirèctament en preson. La « sedicion » de qui son acusats que sembla sustot un pretèxte entà méter hòra-jòc duas personalitats qui son estadas en capacitat de mobilizar centenats de milierats de personas en mantuas manifestacions. Que sembla tanben un pretèxte entà méter hòra-jòc duas personas qui an pres posicions clarament independentistas. Que prengón la paraula lo ser deu referèndum sus la plaça de Catalonha entà díser que volèvan la Republica catalana. Que i estón aplaudits per milierats de personas. N’èi pas entenut ua sola paraula qui aperava a la revòlta o a quauque susmauta violenta.
Vertat ei qu’an evocat la creacion de la Republica catalana e qu’an confirmat atau la lors posicions independentistas. E alavetz ? Ei aquò ua rason entà’us enviar en preson ? Non, que s’ageish d’ua opinion.
Aquera decision de la justícia espanhòla qu’ei un messatge hòrt inquitetant per las libertats en Euròpa. Non i avó pas nada violéncia en las manifestacions organizadas per aqueras duas entitats qui representan los dus òmis. Los centenats de milierats de catalans qui son devarats per carrèras au moment quan l’ANC e Omnium Cultural aperavan a manifestar que i son anadas librament, shens que i estossen obligadas o constrenhtas. Que son donc centenats de milierats de sediciós qui cau jutjar e méter en preson.
L’Union europèa que deu reagir.
Se l’UE non hè pas arren centenats de milierats de catalans que perderàn tota fe en aquera Euròpa qui s’ei bastida sus granas esparanças e suus grans principis qui son los de l’unitat dens la diversitat, de la libertat de pensar e de parlar. Se l’UE non ditz pas arren que son centenats de ciutadans de Catalonha e d’endacòm mei qui consideraràn que los grans principis aficats per l’Euròpa non son pas arren mei que « papèr molhat ».
L’ Espanha « canta catalan »/L’Espagne « chante catalan »
L’Espagne « chante catalan »
L’ Espanha « canta catalan »
J’expliquerai un peu plus loin ce titre qui peut paraître énigmatique
Il est évident que la déclaration devant le parlement de Catalogne vient contrarier quelque peu l’idée que l’histoire s’écrit avec de grands matins et de grands soirs.
Qu’explicarèi un pauc mei luenh aqueh títol qui pòt semblar enigmatic
Segur, la declaracion devant lo Parlament de Catalonha que vien contrariar quauque drin l’idea que l’istòria s’escriu dab de grans matins e de grans sers.
Article bilingüe/ article bilingue
J’expliquerai un peu plus loin ce titre qui peut paraître énigmatique ; mais d’abord je veux saluer l’événement qui s’est déroulé ce mardi 9 octobre au parlement de Catalogne.
C’est évident que certains sont déçus par la décision de suspendre la déclaration d’indépendance de la Catalogne, une minute après l’annonce de la création de la République, pour laisser la porte ouverte au dialogue et surtout afin de faire baisser la tension.
Je salue la décision du gouvernement de Catalogne et de son président. C’était la seule possible dans la situation créée et voulue par le gouvernement de Madrid. Le 10 octobre restera sans aucun doute une date dans l’histoire. Elle sera étudiée par les historiens comme un événement qui aura secoué l’Europe. L’histoire s’écrit parfois avec tranquillité tout en prenant en compte l’inintelligence de l’adversaire surtout quand celle-ci peut se transformer en réaction violente.
Je ne ferai pas de culte de la personnalité en saluant l’action de Carles Puigdemont, parce que je suis convaincu que ses décisions sont le produit d’une réflexion collective et que chaque mot qu’il a prononcé depuis le référendum a été pesé par une équipe gouvernementale aidée par un certain nombre de conseillers. Puigdemont a eu le courage d’être la voix qui portait le message.
Depuis la décision annoncée d’organiser le référendum jusqu’à la déclaration de mardi au parlement de Catalogne en passant par le « Aixi no Majestat ! » ( pas comme cela , Majesté), les autorités catalanes ont fait preuve d’un sens politique qu’il faut saluer. Je ne suis pas sûr que, en d’autres temps et sous d’autres cieux, la volonté d’éviter la violence aurait été aussi grande. Il est vrai que cela a été possible grâce à la patience, la sérénité et la détermination des citoyens catalans, que j’ai pu constater sur place lors du vote du 1er d’octobre.
Il est évident que la déclaration devant le parlement de Catalogne vient contrarier quelque peu l’idée que l’histoire s’écrit avec de grands matins et de grands soirs. J’ai vu passer un message d’une militante qui n’avait pas ouvert sa bouteille de Cava pour fêter l’événement ; elle demandait combien de temps il se conserverait au réfrigérateur. Sans doute bien plus que le temps qu’il faudra pour dénouer la question catalane. Quant aux grands matins ou aux grands soirs ce sont des légendes qui remplissent les livres d’histoire. L’histoire s’écrit parfois tranquillement et c’est seulement en se retournant, une fois les choses accomplies, que l’on peut évaluer le chemin parcouru. Le temps pour cela viendra.
En attendant, mardi la Catalogne était au centre des préoccupations médiatiques du monde entier. Un millier de journalistes venus de partout assistait à une séance plénière du parlement de Catalogne. C’est une victoire immense des catalans.
Mais une victoire se bâtit aussi avec les erreurs de l’adversaire et celui-ci en a fait plus d’une. D’abord il s’entête depuis des années à nier le droit des catalans à faire évoluer leur statut d’autonomie. Puis il y a le président du gouvernement espagnol et ses ministres qui n’ont cessé de dire que le référendum ne pourrait pas avoir lieu. Puis il y a les actions menées contre les responsables de la Generalitat, quelques jours avant le vote ; puis il y a les images du 1er octobre où les matraques répondaient aux bulletins de vote.
Il y a eu aussi l’instrumentalisation de la couronne avec la prise de parole catastrophique du roi. Enfin, il y a eu, et il y a encore, ces déclarations ou plutôt ces incantations de responsables du gouvernement espagnol qui affirment que la loi de transition votée par les catalans ainsi que le référendum « n’ont jamais existé ». Soraya Saenz de Santamaría, vice-présidente du gouvernement de Rajoy, a oublié qu’il ne s’agit pas de pratiquer un exorcisme mais d’une réalité politique qui demande une posture autre que l’incantation.
Je ne sais pas ce qui sortira de cette situation.
Mais quoi qu’il arrive je veux garder en tête les paroles d’un député du parlement de Catalogne, mille fois reprises quand il était chanteur et qui disent : « si la lluita és sagnant serà amb vergonya de la sang »(si la lutte se fait dans le sang ce sera avec la honte du sang). Ce sont des paroles de la chanson de Lluís Llach. Hier il a fait partie des députés qui ont signé la déclaration d’indépendance. Et c’est de la honte dont il parle qu’il faut se protéger. Il n’y a rien de glorieux à tremper les drapeaux dans le sang, que ce soit le sang de son propre peuple ou dans le sang de son adversaire…Cela n’est bon que pour quelques livres d’histoire écrits par ceux qui se pensent victorieux pour l’éternité ou pour quelques hymnes écrits en des temps révolus.
Il n’est pas certain que le gouvernement espagnol veuille discuter, c’est même improbable, plus qu’improbable. Les propos tenus ce jour devant le Congrès des députés à Madrid montrent que le gouvernement de Madrid veut bien dialoguer mais il ne le fera qu’à la condition qu’on ne touche pas à la constitution de 1978. Donc il ne veut pas dialoguer.
Mais s’il y a une occasion de donner la possibilité à quelques intelligences de se faire entendre parmi les déclarations espagnolistes de ces jours derniers, cette occasion il ne faut pas la rater.
Je ne suis pas un fétichiste de l’indépendance. Je n’ai aucune leçon à donner aux catalans. Ce sont leurs affaires. S’ils veulent l’indépendance je ne vois pas au nom de quoi je pourrais leur dire qu’ils ont tort ou raison. À eux de décider. Mais avec la voie d’apaisement que semble vouloir suivre le gouvernement catalan, il apparaît que cela permet de préserver des choses qui nous concernent, nous qui vivons en dehors de la Catalogne mais dans la même Europe. Justement il faut préserver l’idée européenne, ainsi que la paix. Si je ne suis pas un fétichiste de l’indépendance je ne le suis pas non plus pour ce qui est de l’État-nation. Nous avons à inventer autre chose, quelque chose de neuf. Face aux défis auxquels doit de confronter l’humanité dans les années qui viennent c’est nécessaire. Tout cela donne certes le vertige aux dirigeants des états-nations incapables de penser un autre monde. Cela explique leur fébrilité.
J’avais promis d’expliquer le titre de cet article. En feuilletant un dictionnaire occitan j’ai trouvé tout à fait par hasard, une expression qui dit « cantar catalan » (chanter catalan). C’est, selon ce dictionnaire une expression utilisée en Provence pour désigner le son que fait un objet fêlé, fendillée. Alors oui l’Espagne « canta catalan », elle «chante catalan ». Cette expression, qui sans doute était moqueuse, prend aujourd’hui un sens politique inattendu. Les accusations d’avoir créé « la fractura » en Catalogne se retournent maintenant vers le gouvernement de Madrid. Je ne vois pas comment le problème pourrait se régler autrement que par un divorce par consentement mutuel. Ou alors ce serait par « la vergonya de la sang », ce que personne ne peut souhaiter.
L’Espagne d’aujourd’hui « canta catalan ». Cela ne fait aucun doute.
Espanha « canta catalan »
Qu’explicarèi un pauc mei luenh aqueh títol qui pòt semblar enigmatic ; mes prumèr que voi saludar l’eveniment qui s’ei debanat aqueste dimars au Parlament de Catalonha. Segur, daubuns que seràn lhèu decebuts per la decision de suspéner la declaracion d’independéncia de Catalonha, sonque ua minuta après la declaracion de la creacion de la Republica, e aquò entà deishar la pòrta ubèrta au dialògue e sustot tà har baishar la tension.
Que saludi la decision deu govèrn de Catalonha e deu son president. Qu’èra la sola possibla en la situacion creada e voluda peu govèrn de Madrid. Lo 10 d’octobre que demorarà segur ua data en l’istòria qui serà estudiada peus istorians com un eveniment qui aurà segotit l’Euròpa. L’istòria que s’escriu còps que i a dab tranquillitat. Que cautà aquò préner tanben en compte l’inintelligéncia deus adversaris sustot quan aquesta e’s pòt cambiar en reaccion violenta.
Non harèi pas de culte de la personalitat en saludar l’accion de Carles Puigdemont pr’amor que soi segur que las soas decisions son lo produit d’ua reflexion collectiva e que cada mot qui prononciè desempuish lo referèndum qu’estó pesat per ua equipa governamentau e un cèrt nombre de conselhèrs. Puigdemont qu’a avut lo coratge d’estar la votz qui portava lo messatge.
Desempuish la decision anonciada d’organizar lo referèndum dinc a la declaracion de dimars au Parlament de Catalonha, en passar peu « Aixi no Majestat ! » las autoritats catalanas qu’an hèit pròva d’un sens politic qui cau saludar. Non soi pas segur que, per d’autas tempsadas e devath d’autes cèus, la volontat d’evitar la violéncia seré estada autan grana. Vertat ei, tot aquò estó possible gràcias a la paciéncia, la serenitat e la determinacion deus ciutadans catalans qui podoi constatar sus plaça lo dia deu vòte, lo 1èr d’octobre.
Segur, la declaracion devant lo Parlament de Catalonha que vien contrariar quauque drin l’idea que l’istòria s’escriu dab de grans matins e de grans sers. Que vedoi a passar un messatge d’ua militanta drin decebuda qui disèva que n’avèva pas obèrt la soa botelha de Cava entà hestejar l’eveniment. Que demandava dab umor quant de temps e’s podèva guardar au refrigerator. Segurament que’s pòt conservar plan mei longtemps que çò qui calerà entà que’s desvire la question catalana.
Per çò qu’ei deus grans sers e deus grans matins que son legendas qui emplenan los libes d’istòria. Còps que i a l’istòria s’escriu tranquillament e qu’ei sonque en s’arrevirar, un còp las causas complidas que’s pòt evaluar lo camin hèit. Lo temps per aquò vienerà.
En aténder, dimars, la Catalonha qu’èra au centre de las preocupacions mediaticas deu monde sancèr. Un milierat de jornalistas vienguts de pertot capvath lo monde assistivan a un plen deu parlament catalan. Qu’ei ua victòria immensa deus catalans.
Mes ua victòria que’s basteish tanben dab las errors de l’adversari e aqueste que n’a hèit mei d’ua. Prumèr que s’encapborreish desempuish annadas a denegar lo dret deus catalans a har evolucionar lo lor estatut d’autonomia. Puish que i a lo president deu govèrn espanhòu e los sons ministres qui non deishèn pas de díser que lo referèndum no’s podore organizar. Puish que i a las accions aviadas contra los responsables de la Generalitat quauques dias abans lo vòte, puish que i a los imatges deu 1èr d’octobre quan las malhucas s’opausavan a bulletins de vòte. Que i avó tanben l’instrumentalizacion de la corona dab la presa de paraula catastrofica deu rei. Enfin que i avut — e que i a enqüèra—aqueras declaracions, o meilèu incantacions, de responsables deu govèrn espanhòu qui afirmavan que la lei de transicion adoptada peu Parlament de Catalonha, que lo referèndum « n’an pas jamei existit». Soraya Saenz de Santamaría, la vice-presidenta deu govèrn espanhòu que s’a desbrombat que non s’ageish pas ací de har exorcisme, mes d’ua realitat politica qui demanda ua postura auta que l’incantacion.
Non sabi pas çò qui sortirà d’aquera situacion. Quau que sia la seguida, que guardi en cap las paraulas d’un deputat deu parlament de Catalonha, mila còps represas e qui disen : « si la lluita és sagnant serà amb vergonya de la sang ». Que son las paraulas d’ua cançon de Lluís Llach. Aqueste que signè la declaracion d’independéncia en tant que deputat catalan. E qu’ei d’aquera vergonha qui’s cau protegir. Non i a pas arren de gloriós a trempar las bandèras en la sang, que sia la deu son pròpi pòble o lo deus sons adversaris… Aquerò que vau sonque en quauques libes d’istòria escriuts peus qui’s pensan vencedors per l’eternitat o per quauques imnes escriuts aus temps d’un còp èra.
N’ei pas briga segur que lo govèrn espanhòu acceptarà de discutir, qu’ei quitament improbable, mei qu’improbable. Las causas ditas uei devant lo Congrès deus deputats a Madrid amuishan clarament que lo govèrn vòu plan dialogar mes a la condicion que non tòquen pas a la constitucion de 1978. Donc non vòu pas dialogar.
Mes se i a un parat que quauques intelligéncias se poscan har enténer au demiei de las declaracions espanholistas d’aqueths dias, que’u cau gahar.
Non soi pas un fetichista de l’independéncia. Tanpauc n’èi pas nada leçon a dar aus catalans. Que son los lors ahars. Se vòlen l’independéncia non vedi pas au nom de qué e poderí díser qu’an tòrt o rason. A eths de decidir. Mes dab lo camin d’apatzament qui sembla de voler seguir lo govèrn catalan, que’m sembla que permet de preservar causas qui’ns pertòcan a nosautes qui vivem hòra de Catalonha, mes en la medisha Euròpa. Justament que cau preservar l’idea europea, e puish tanben la patz. Se non soi pas fetichista de l’independéncia no’n soi pas tanpauc de l’Estat-nacion. Qu’avem a inventar quauquarren mei, quauquarren de nau. Fàcia aus desfís a’us quaus e’s deu acarar l’umanitat per las annadas qui vienen, qu’ei necessari. Tot aquò da lo verdigòu aus dirigents deus Estats-nacions incapables de pensar un aute monde. Qu’ei l’encausa de la lor febrilitat.
Qu’avèvi prometut d’explicar lo títol d’aqueth article. En espiar un diccionari occitan que trobèi, shens d’ac cercar, ua expression qui ei « cantar catalan ». En Provença que sembla l’expression que designa lo son qui hè ua causa qui ei asclada, crascada, halhassada o henalhada. Alavetz òc ! Espanha que « canta catalan ». Aquesta expression, qui èra segur trufandèca, que pren uei un sens politic inatendut. Las acusacions contra los independentistas d’aver creat « la fractura » en Catalonha, que s’arreviran adara contra lo govèrn de Madrid.
Non vedi pas quin lo problèma e’s poderé reglar en dehòra d’un divòrci per consentament mutuau. L’Espanha uei que « canta catalan ». Non i a pas nat dobte.
Catalonha 1 d’octobre de 2017
Rendut-compte de dus dias a Barcelona, lo 30 de seteme e lo 1 d’octobre
Dens l’encastre deu referèndum deu prumèr d’octobre qu’èran estats convidats dus grops de personas entà seguir las operacions de vòte. Prumèr un grop de parlamentaris, ancians ministres, eurodeputats de mantuns Estats. Un grop d’un trentenat de personas. Qu’avèva lo títol de « observators internacionaus » e qu’avèvan la carga de redigir un rapòrt a la fin de las operacions de vòte. Puish un centenat de personas mei, veingudas de diferents Estats d’Euròpa, qu’èran qualificats de « visitors internacionaus ». Lo ròtle qu’èra de testimoniar e sustot de perméter de cobrir lo mei gran nombre possible de burèus de vòte. Qu’ei en aqueth encastre qui’m trobèi dab bretons, còrses, quebequés, escocés…La condicion entà estar observator o visitor èra de s’engatjar a respectar la neutralitat en signar los engatjaments qui son establits au nivèu internacionau per aqueras missions.
Ni los observators, ni los vistors non podèvan estar ciutadans de l’Estat espanhòu. Precisem tanben que los qui m’an acompanhat, com jo, n’avem pas recebut nada ajuda, remuneracion o quauqua fòrma de pagament de còstas de las parts deu Govèrn de Catalonha o d’ua institucion ligada a l’organizacion deu referèndum.
Finalament las causas que començan a partir del referèndum. Çò mei complicat que demora de har. Solide lo president de la Generalitat, Carles Puigdemont, anonciava autanlèu lo ser deu vòte, que Catalonha avèva ganhat lo dret de’s cambiar en un Estat independent devath la fòrma d’ua Republica. Que digó tanben qu’anava transméter autanlèu l’endoman los resultats deu referèndum au Parlament de Catalonha. E qu’ei a partir d’aqueth moment que podem imaginar ua declaracion d’independéncia o lo començar d’un procèssus de negociacion dab Madrid.
Totun qu’a decidit de temporizar en aperar peu moment a ua mediacion internacionau. Qu’ei ua proposicion qui’u permet de’s plaçar de faiçon simbolica com lo president d’un Estat independent. Que vedem mau quin lo president du govèrn espanhòu e poderé acceptar aquera demanda pr’amor que seré reconéisher Puigdemont com un interlocutor valedèr e de medisha pagèra.
Lo poder centrau eth que s’encapboreish a denegar la validitat de la consultacion. Que parla de las irregularitats deu vòte e tanben de la soa illegalitat.
Per çò qu’ei de las condicions deu vòte que’ns trobam devant l’incendiari qui sembla arregretar los domaus deu huec. Non i avosse pas avut las intervencions violentas de la polícia lo 1er d’octobre ni las intervencions contra los organizators deu vòte pendent un mes, las causas que’s serén podudas debanar normalament a cent per cent. Aquerò qu’ac avem podut constatar tota lo long de la jornada deu vòte.
Crear un ambient d’incertitud
En permanéncia los organizators qu’èran miaçats de véder a arribar la polícia entà sasir lo materiau e donc que tirava a aqueth dia tota posssibilitat de serenitat. Que cau mentàver que dens cada burèu de vòte qu’avem sentit aquera tension mes tanben ua volontat de crear de la part deus responsables, totas las condicions de la normalitat. De mei la tecnica, causida per las autoritats espanhòus, qui consistè a sasir la màger part de las aplicacions de recensament deus vòtes per internet la velha e a ralentir las qui èran estadas metudas en plaça en urgéncia, que son dignas de país qui non supòrtan pas la libertat d’expression. Que l’Estat espanhòu agi causit metòdes d’Estats qui suu planeta e son considerats com totalitaris qu’a pres lo risc de plapar per longtemps lo son imatge.
Lo constat qu’èra simple en los burèus de vòte qui podom visitar. Prumèr, los qui organizavan la consultacion suu terrenh qu’èran sovent monde qui desempuish dus dias e duas nueits aucupavan los bastiments entà empachar la Guardia Civil o la Polícia de’us viéner sagerar.
Mobilizacion e organizacion ciutadanas
L’angoish permanent de l’arribada de las fòrças de l’ordi qu’obligava los ciutadans a viéner per centenas devant los burèus de vòte entà blocar las entradas. Ua òra abans lo començament de las operacions de vòte, que podom constatar que devant mantuns burèus qu’èran dejà amassats centenats de ciutadans, vienguts en proteccion e vienguts entà securizar l’arribada de las urnas e deus bulletins. Non son pas las condicions mei bonas entà tribalhar en tota serenitat. A maugrat tot aquò qu’avem trobat monde determinats e coratjós. Que dispausavan de la lista deus electors e qu’averén devut poder dispausar d’ua coneccion internet de qualitat entà har votar lo monde rapidament. En l’abséncia d’aquò lo vòte que tardè a començar en mantuns burèus. En d’autes, atacats abans l’òra de l’obèrtura, lo vòte qu’estó impossible.
Qu’èm estats testimònis de l’impossibilitat de votar en un burèu de vòte pendent duas òras, mentre que los electors e formavan ua coda de 150 a 200 mètres devant la pòrta. En aqueth cas la prumèra de las armas democraticas èra la paciéncia dab segur ua grana determinacion. Qu’ei lo messatge qui ns’estó formulat per nombrós electors. « Volem votar ! arren de mei » çò disèvan.
Lo prumèr burèu en loquau e podom entrar qu’estó l’objècte d’ua alèrta. La polícia que viengó temptar d’entrar mes que renoncièn quan vedón la hora devant la pòrta. Que podom véder quin los electors presents organizavan la defensa, en s’amassar de tira devant totas las entradas possiblas o en las tapar dab objèctes qui podèvan ralentir la progression de las fòrças de l’ordi. E que i avèva monde de tot escantilh : joens, mensh joens, hemnas e òmis, mentre que los ainats èran installats en un endret mei protegit.
Lo grop de personas invitadas a seguir lo vòte n’estó pas dirèctament pertocat per la violéncia. Que passèm totun per un burèu deu centre de Barcelona qui èra estat vueitat dab ua violéncia qui èra de non pas créder, autanlèu 8 h deu matin. Quan arribèm lo monde qu’èran enqüèra espaurugats e tumats per çò qui avèvan viscut. Los imatges qui ns’amuishèn non deishavan pas nat dobte sus la determinacion deus policièrs a emplegar tots los mejans possibles tà préner las urnas e los bulletins. Aqueth episòdi filmat qu’a dat lo torn deus hialats sociaus e de las televisions.
Hòrt lèu dens la jornada que comencèn de ns’arribar los testimoniatges, en imatges, de las violéncias en tau o tau localitat. La preséncia policièra qu’èra segur de bon constatar a Barcelona tanben dab detzenats de veïcules qui n’anavan per las aviengudas.
Estrambòrd e paciéncia
L’arcuelh hèit aus observators exteriors qui èram qu’èra esmavent. Lo monde que’ns demandavan de on vienèvam, que ns’arremerciavan, que picavan de las mans quan entravan en los burèus de vòte. Qu’èram libres d’entrar, de pausar questions, de fotografiar e de visitar. Mei d’un còp qu’entenoi a díser qu’èran contents de véder que, enfin, monde deu dehòra arribavan entà constatar l’actitud de l’Estat espanhòu. Que devi ajustar que lo hèit d’estar occitan e de poder comunicar en lenga nosta, en catalan o en castelhan, permetèva d’anar enqüèra mei viste en la presa de contacte. Occitan, la màger part deu monde que saben çò qu’ei e çò que representa.
Que constatèm lèu que lo mau foncionar d’internet, la reduccion deu debit, obligava los organizators de las taulas de vòte a tribalhar dab metòdes classics : dab papèr.
L’ambient deus burèus de vòte èra tanben l’estrambòrd. Quitament se calèva esperar duas òras entà votar, la determinacion èra de poder votar. Cada sortida de personas vielhas qu’èra per exemple saludada per lo monde amassats qui picavan de mans.
Solide tot aquò, l’accion de la polícia, l’obligacion de protegir las urnas, l’abséncia de las condicions tecnicas previstas, que pòt aver creat en quauques burèus uas irregularitats. Qu’ei ua evidéncia. Mes e devem har portar la fauta aus organizators se tot no’s podó pas passar en las règlas ? Qu’èra pro estranh de sentir aqueth ambient d’angoish, d’inquietud en un país democratic quan, en moment com aqueste las causas deverén anar de lis. Lo vòte que seré podut estar hòrt mei simple i avosse avut un sostien, o au mensh ua cèrta neutralitat de las parts deu govèrn de Madrid. Mes, e aquò tanben qu’ac avem constatat, las mesuras presas per las autoritats espanhòus, mei las declaracions deus opausants, qu’an avut per consequéncia de har créisher la conviccion au demiei deus ciutadans, que l’independéncia èra adara la via necessària. Mei d’un nos ac digó atau. E per çò qu’ei de la diversitat de las personas qui votavan que podom constatar tanben que, quau qui estosse lo mitan sociau e l’origina, l’independentisme qu’ei l’ahar de tots. Un exemple, dilhèu anecdotic, mes a la pòrta d’un burèu la persona qui organizava la coda que’m demandè d’on vienèvi. Que’u responoi en li har la medisha question. Qu’èra deu Benin e que m’expliquè que’s trobava plan en Catalonha, que’n presava la cultura e que’s sentiva respectat ; donc ua Catalonha independanta que l’agradava.
Protegir las urnas
Que senhali entà estar precís que la nosta vienguda n’èra pas anonciada. Que disi tanben que la vision qui dau d’aqueth dia de referèndum qu’ei barcelonina. Lo noste grop qu’èra estat designat entà demorar dens l’aglomeracion. L’ambient que semblava diferent en dehòra e segón los testimoniatges qui recuelhom, qu’èra ua determinacion enqüèra mei hòrta.
Pertocant la question de las polícias ( que cau parlar au plurau) vertat ei que Els Mossos ( la polícia catalana) non semblavan pas implicats vertadèrament. Digam qu’èran en servici minimum. Dejà qu’èra sensible la velha quan, la nueit abans lo vòte, anèi visitar escòlas on dromivan monde entà preservar lo lor burèu de votar. Los men interlocutors que’m digón que la polícia catalana indicava a las personas las disposicions oficiaus e explicava que çò que hasèvan èra illegau. Mes las causas n’anavan pas mei luenh. De tota faiçon qu’averén podut har equipas de dus policièrs entà convéncer cent o dus cents personas de sortir d’un bastiment ?
La
La difusion deus imatges de violéncias qu’a creat reaccions qui, çò sembla, an hèit préner consciéncia aus responsables deu govèrn espanhòu que las operacions se devèvan arrestar abans la fin deu vòte. Totun, los ciutadans mobilizats qu’èran prudents e la rumor corrèva que las operacions d’intervencion s’anavan multiplicar de cap a 20h entà sasir las urnas emplenadas per ua jornada de vòte. Atau, a l’Escòla del Treball on èran installadas un quinzenat de taulas de vòte, que s’amassèn centenats e puish milierats de personas entà protegir lo bastiment. Ua intervencion de la polícia que seré donc estada catastrofica en aqueras condicions e de tota faiçon impossibla shens mantuns centenats de policièrs.
Se n’èi pas podut constatar personaument la mobilizacion deus agricultors dab los tractors en mantuas comunas, que se n’i parlava. Qu’entenom evocat tau o tau vilatge protegit per tractors de l’arribada de la Guardia Civil.
Tanben, l’intervencion deus pompièrs (equipats com per ua intervencion), qui en quauques burèus s’interpausèn entà empachar ua carga de las fòrça de l’ordi, qu’estó presada peu monde. E quan viengón votar a l’Escola del Treball qu’estón saludats peus centenats de personas presentas : eslogans e aplaudiments.
Que i averé d’autes elements e eveniments mensh importants a mentàver e qui an permetut d’alimentar la nosta informacion sus la situacion. Barcelona non semblava pas en estat de sièti e los toristas caminavan per las arruas com un dimenge classic.
Senhalem ua manifestacion deus opausants au referèndum au pè deu monument a Cristòfol Colom ; mei o mensh duas cents personas dab bandèras espanhòlas qui cridavan « Espanha unida » o « Qu’èm orgulhós d’estar espanhòus » o enfin « Puigdemont en preson ! ».
Acabem dab la fin de la jornada sus la plaça de Catalonha on milierats de personas esperavan lo resultat deu vòte en espiar ua tela giganta on podèvan seguir lo programa de TV3, la television catalana. Los joens i èran hòrt majoritaris e los eslogans en favor de l’indpendéncia que ritmèn la serada.


c: text/html

text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Lo jòc que n’anam parlar uèi ten d’unas similarituds amb una famosa e tarribla BD, coma sabètz qu’aimi çò que dison « cross-media », me vau evidentament pas privar per vos en parlar en introduccion. De Capes et de Crocs, que vos en pòdi conselhar l’adaptacion occitana de Per Noste en De Mantas e de Mordics se passa dins un Grand Sègle fantasmat, ont los òmes e las bèstias son al meteis punt d’evolucion. Los eròis i son un lop e un rainal gentilòmes, e tanben un conilh timidòt e tròp onèste, que vivon d’aventuras dignas d’Alexandre Dumas escrichas amb una pluma de comedian o de tragedian plena de bons mots, d’umors, de rimas e de figuras d’estile.
Oblidatz lo costat qu’agrada als professors de francés dins nòstre vidèojòc del jorn, Armello, encara que, mas gardatz-i una bona part del demai. Armello es lo nom d’un reialme, que son rei es, vos en dobtatz, un leon, als aires de Scar dins lo film de Disney, amai es corromput per una afeccion nègra que dison lo Declin. Quatre clans, units fins aquí, se lançan dins lo salvament del reialme, que s’enfonsa cada jorn un pauc mai dins la sornura en causa de las leis tiranicas de son sobeiran vengut malefic. Podètz doncas jogar un lop chivalièr, un rat bandolièr, una orsa magiciana, una lapina nòbla e plan d’autres encara sus de partidas pro cortas ont caldrà ganhar en matant lo rei, en obtenent de prestigi per prene sa plaça a sa mòrt per corrupcion, en collectant de cristals per véncer lo Declin, o al contrari en capitant d’èsser encara mai corromput que lo rei. Cada personatge aurà d’avantatges, de handicaps o un equilibri general a jogar tala o tala estratègia de victòria, e caldrà mai d’una partida per tot conèisser del jòc e lo mestrejar. Tomba plan, es son principi primièr, que mai s’i jòga mai s’i pòt jogar, vist que cada partida desblòca d’elements suplementaris, de personatges, d’objèctes que se podràn utilizar puèi.
Armello es supèr pròche del jòc de platèu, del jòc de societat, e per aquò plasent de jogar amb d’amics tant coma contra d’ordinators, mas tanben del jòc de ròtle, amb utilizacion butada de diferents dats pel combat, mas tanben dels jòcs de cartas a colleccionar a la Magic o Heartstone. Un vidèojòc perfiechament equilibrat entre tot aquò, amb de fasas de jòc plan destriadas, un intelligent cicle jorn/nuèch e tot un fum de causòtas originalas que lo rendon atipic e interessant. L’i podètz apondre una enveja d’i tornar, per elaborar totas las estrategias, encontrar totes los personatges secondaris e colleccionar totes los objèctes, doás causas que prenon la forma de cartas que constituisson vòstra man, valent a dire vòstres melhors amics dins tota partida. Aquelas cartas fan l’objèct d’un suènh grafic particulièr : ondradas, animadas coma dins Harry Potter, clafidas de citacions que, de còps, son de risolentas referéncias, laissan aparèisser la riquesa d’un univèrs qu’existiriá al-delai del pichonèl platèu de jòc.
Avèm començat « cross-media », es coma aquò qu’acabarem, istòria de boclar la bocla : Armello es segurament per ara una dels melhors rescontres entre lo jòc de societat e lo vidèojòc. Exactament a mitat camin entre los dos obrís de nòvas perspectivas dins de registres pertant ancians, sens pretendre revolucionar que que siá, amb una ambicion mesurada per un jòc pichon, agradiu de tornar sortir de temps en temps.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
80
Aquesta pagina concernís l'an 80 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Perseguida dei catastròfas que se debanèron dins lo corrent dau rèine de l'emperaire Titus amb un incendi grèu e una epidemia de « pèsta » a Roma. Coma l'annada precedenta ambé l'erupcion de Vesuvi, l'emperaire assaièt de mòstrar l'exemple e organizèt dirèctament lei secors. L'annada veguèt tanben l'acabament de la bastida dau Colisèu que foguèt inaugurat ambé de fèstas fòrça importantas.


text:
Quiévy
Quiévy es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels indicis en permetent de testificar la preséncia de l'òme dempuèi l'an 500 000 abans lo nòstre ère an #èsser descobèrts sus la municipalitat los complements del luòc istoric sus la généalogie de Noël Davoine amb las patronymes los mai ancians de Quiévy.
Des indices permettant d'attester la présence de l'homme dès l'an 500 000 avant notre ère ont été décelés sur la commune le compléments du site historique sur la généalogie de Noël Davoine avec les patronymes les plus anciens de Quiévy.


text:
Sant Julian de Botèiras
Sant Julian de Botèiras (Saint-Julien-Boutières en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Julien-Boutières a situat en lo parc natural regional dels Monts de Ardèche #qu'es lo país dels châtaigniers. La municipalitat se situa en una vallée dintrada amb los sieus dos rises la en traversant.
Sant Julian Botièras est situé dans le parc naturel régional des Monts d'Ardèche qui est le pays des châtaigniers. La commune se situe dans une vallée encaissée avec ses deux rivières la traversant.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent lo Mièja Edat, la municipalitat aviá per nom Châteauneuf en Boutières. A la Revolucion, lo nom #cambiar contra venir Extrèm de Erieu.
Durant le Moyen Âge, la commune avait pour nom Châteauneuf en Boutières. A la Révolution, le nom changea pour devenir Bout d'Erieu.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Ortografia de verificar
- Portal:Vivarés/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Bendèl de mantenença sens paramètre data/Lista completa
- Comuna de Vivarés
- Comuna d'Ardecha


text:
En Ondas
de Domenja Lekuona
dimèrcs 26 a 9h lo ser, dijaus 27 de heurèr 8h lo ser e dimenge 3 de
març a 11h.
Salut au passatge de François Maltrud suu noste planeta mercés a un aumenatge de Jean-Luc Matte.
E n’ètz d’avís : e se v’i hasèvatz a ua sola auto ?
Miquèu Berdot ensenhant, cercaire en dança e dançaire, suu rondèu dens ua entervista cuelhuda a Pau ENMD Pau-Pyrénées
Las musicas d’En Ondas
* Congo de vèrt
* Bodegas, bodegaires antologia de la Bodega 3 cds collectatges e practicas actuaus François Maltrud Soleil
* Enamorada Magdalena Franzin Valhant Anem veire l’enfanton
* La bottine souriante Lo reel de las socopas volairas
* Joan Francés Tisnèr Transpòrts Tisnèr SA En automobila congo
* Feiz Noz Moc’h Dedins Tolosa _ Berr An Amzer II (Rondèu)
Like this:
Like Loading...
Braud St Louis manquè l’adaigada en 1999
En Ondas de Domenja Lekuona dimèrcs 13 a 9h lo ser, dijaus 14 8h lo ser e dimenge 17 de heurèr a 11h.
- Tchernoblaye e mantuas associacions que convòcan a un dia d’accion 9/3/2013 a Bordèu (Gran Teatre, Pont de Pèira, Plaça Stalingrad)
- Actualitat literària : qu’ei Francesc Serés l’escrivan catalan qu’ei l’envitat 2013 de las Résidences de la Prévôté a Bordèu deu 5 de heurèr tau 9 d’abriu.
- E n’ètz d’avís aqueste còp que pòrta suus estauvias d’energia
- La Tostadera, poèma pedagogic de Gerard Loison
- Qu’ei un tèxte trufandèr e reglamentat, qu’ei la fin deu jutjament de Sent Pançard au Carnaval Bearnés de 2013. (By cort. A. Seguièr La Setmana e Fimòc)
Las musicas d’En ondas
* Llach Porrera-Mon El Cirerer
* Marilís Orionaa Ça-i Baram de lua* Joan Francés Tisnèr Camelicà Au bòi qu’ei la verdura* Erik Truffaz Arkhangelsk Arkhangelsk* Ad Arron Ací qu’èm reis Mossur Carnaval Qu’es Un Brave Òmi* Perines-Pirenèus-Pyrénées Chicotén VI Carnaval i ha plegau* Björk Biophillia Moon* Karen Tweed May Monday Moonbeam passageSonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l’emission.
Like this:
Like Loading...
de Domenja Lekuona dimèrcs 6 a 9h lo ser, dijaus 7 8h lo ser e dimenge 10 de heurèr a 11h.En Ondas
Las musicas d’En ondas
* Joan Francés Tisnèr Transpòrts Tisnèr SA Au còr de la matèria masurca
* La Mal Coiffée Pichon* Kat Ça-i Folk Off Le long de la rivière* Becut-Camacruda inedit Medley* Becut-Camacruda inedit Rondèu JordanValSonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l’emission.
Like this:
Like Loading...


text:
La
legenda del gorg del Salhenc
Vèrs
Andelat, se duèrb lo gorg del Salhent aquí ont
s'eschampa la crana cascada del Babaure. Al dessobre del gorg se
tròba un prat. L'èrba i es bona, mès lo prat
z-el penja belcòp.
Se
cònta qu'un còp, al moment de fenar, una serventa juina
menava l'atelatge dels coarros. E, pendent que les boièrs
cachavan lo fen sobre lo charri, z-èla reteniá les
buòus.
Quand
lo charri saguèt plen, la serventa piquèt les
buòus
amb l'agulhon per lor faire faire un mièg-torn. Mès las
bèstias volguèron pas se ravirar. La serventa aviá
pas lo biais per les menar ? Les buòus avian atapat la moscha
? Eran pas pron fòrts per portar la charja ? Totjòrn es
que las bestias avancèron e que la serventa racuolèt...
Bienlèu,
tot aquel monde se botèt de lisogar, de lisogar de mai en mai
viste sobre la penda e, femna, bèstias, charri de fen, tot
aquò escopètet dins lo gorg. Jamai degun les
tornèt
vèire.
Praquò,
las nuèits de plena luna, s'avètz l'aurelha fina,
entendrètz lo charri rontlar e la serventa esclopinejar lo
fons del gorg que z-es pavat...


text:
Guadalope
Guadalope (s'escriu tanben Güadalope) (en creòl guadalopenc Gwadlup, en francés la Guadeloupe) es una illa deis Antilhas, en America, enrodada d'illons vesins (Marie-Galante, La Désirade, Les Saintes). Forma un departament (nº 971) e una region administrativa de l'estat francés.
En 2007 separèron d'aqueu departament l'arrondiment de las illas del Nòrd, que venguèron doas collectivitats territorialas: Sant Martin e Sant Bartomieu.
Lo capluòc es Basse-Terre.
Lo gentilici es guadalopenc -a.


text:
Sant Petersborg
Sant Petersborg (en rus CaHkT-ПeTepбypr) es la pus granda vila de Russia per la superfícia (1 439 km2) e la segonda vila per lo nombre d'abitants (amb mai de 4,5 milions d'abitants en 2007) aprèp la capitala Moscòu. Es situada al nòrd-oèst del país sul dèlta de Neva, al fons del Golf de Finlàndia dins la mar Baltica. Capitala de l'Empèri Rus de 1712 a 1918, Sant Petersborg consèrva dempuèi un ensemble arquitectural unic que ne fa una de las pus bèlas vilas d'Euròpa. Principal pòrt rus sus la mar Baltica, es un centre major de l'industria, de la recèrca e de l'ensenhament rus e un important centre cultural europèu. Sant Petersborg es la segonda vila d'Euròpa per la superfícia e la cinquena per la populacion.
Sant Petersborg foguèt fondada en 1703 pel tsar Pèire Ièr de Russia dins una region disputada dempuèi de temps al reialme de Suècia. Amb son urbanisme modèrne e son estetica d'origina estrangièra, la novèla vila permetèt a Russia de « dobrir una fenèstra sus Euròpa » e contribuir, coma o voliá Pèire, a auçar Russia al reng de las grandas poténcias europèas. Lo centre vila, bastit segon de directivas dels sobeirans russes, presenta una arquitectura unica que mescla d'estils arquitecturals (barròc, neoclassic) adaptats d'un biais original per d'arquitèctes sovent d'origina italiana. Sa beutat e sos nombroses canals li valguèron lo nom de « Venècia del Nòrd ». La vila es marcada sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 1990.
Dempuèi sa fondacion fins al començament del sègle XX, Sant Petersborg foguèt lo principal centre intellectual, scientific e politic del país. Al sègle XIX, la vila venguèt lo principal pòrt comercial e militar de Russia e lo segond centre industrial del país, aprèp Moscòu. E mai a Sant Petersborg espetèt la Revolucion Russa de 1917 e que los bolchevics trionfèron. La vila coneguèt dempuèi un certan aflaquiment. Al començament de las annadas 1920, aprèp la mudança de la capitala a Moscòu e la guèrra civila, lo nombre d'abitants s'esfondrèt ; e tornèt aténher son nivèl d'abans 1914 solament a la velha de la Segonda Guèrra Mondiala. Lo sètge de prèp de tres ans pendent aquel conflicte decimèt encara sa populacion. Amb mens d'un milion d'abitants aprèp la guèrra, la vila se tornèt poblar mercé a l'arribada de populacion d'autras regions. Dempuèi aquela epòca, Sant Petersborg pèrd totjorn d'abitants a respièch de Moscòu, fenomèn accelerat dempuèi la liberalizacion del sistèma economic rus.
Sant Petersborg cambièt mai d'un còp de nom : Petrograd (rus: ПeTporpaд), de 1914 a 1924, puèi Leningrad (rus: ЛeHиHrpaд), de 1924 a 1991, abans de tornar prendre son nom d'origina dempuèi lo referendum de 1991. Sant Petersborg es tanben nomenada familiarament Piter (rus: ПиTep) per sos abitants. Pels Russes, es la capitala del Nòrd (rus: ceBepHaя cToлицa, severnaïa stolitsa).
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
Poesjkin-standbeeld.jpg
Monument Pushkin sus la Plaça de las Arts
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

seg_langs: oci_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn unk unk unk unk unk unk srd_Latn oci_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
5 avril 2014
Segon ua equipa de cercaires de l’UPPA (Universitat de Pau e deus país de l’Ador), estar expausat d’un biaish regular a còps suu cap que perlongaré la durada de vita.
La publicacion deu darrèr estudi deu laboratòri « Palhassa » que’n susprenó mei d’un. En efèit, aqueth que demostrè que los còps suu cap e pòden har vàder mei vielh. « Qu’ei ua conclusion susprenenta mes logica », ditz l’estudi.
(suite…)
23 mars 2014
L’equipa de Manaset a pogut en exclusivitat ensajar la primièra veitura equipada d’un motor novèl fonccionant al vin. Los jornalistas foguèron estrambordats per aquela descobèrta. Mas caldrà pacientar encara una annada per que lo modèl siá prepausat al public grand.
Lo modèl ensajat es una C4 Picapol fonccionant al vin blanc. La poténcia es correcta, las acceleracions francas e lo freinatge securizant. La tenguda de rota en viratge es remirabla, la en linha dreita a tendéncia a se degradar. Es un veïcul que se mena amb plaser, al punt qu’al cap d’unes quilomètres, tot lo mond cantavan. Mas los tecnicians se demandan s’aquò vendriá pas d’una pèrda dins lo circuït d’escapament qu’emplenariá l’abitacle.
(suite…)


text:
Bandièra
Una bandièra (var. banèra) o un drapèu (var. drapèl) es un tròç de tela, ordinàriament rectangular, fixat d'un costat a un pal o asta e que servís de simbòl o senhal d'una nacion, d'un estat, d'una ciutat, d'una dinastia, d'una autoritat, d'un partit politic, d'una associacion, etc, o coma signe per identificar de situacions juridicas, militaras, etc. Tanben se pòt utilizar per de motius decoratius.
La bandièra nacionala simboliza un estat o país e es un dels seus signes d'identitat pus importants. Servís per representar l'estat a l'estrangièr, e tanben coma emblèma sus la seuna pròpria tèrra.
La bandièra nacionala s'auça cada jorn sus los edificis oficials (corts, ostals de vila,...). Las entrepresas e entitats privadas tanben los pòdon issar. Quand arriba un eveniment nacional tragic o la mòrt d'una persona d'un rang politic major, las bandièras demòran a mièja asta en senhal de dòl.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Forma
- 3 Particularitats de las bandièras nacionalas
- 4 Las combinasons de colors pus correntas
- 5 Los dessenhs pus corrents
- 6 Vejatz tanben
- 7 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
L'usatge de las bandièras vendriá d'Índia e de China, ont probablament foguèron inventadas.
Es possible de considerar los simbòls utilizats pels romans (amb l'agla de la legion d'August) amb los primièrs senhals emplegats en Euròpa. Los visigòts utilizavan aqueles tipes d'estendards rigids; mas foguèt amb l'invasion musulmana que se comencèt d'utilizar çò qu'actualament coneissèm coma "bandièras", facha de teissuts leugièrs, coma la seda. Los estendards tenon son origina en Orient, son los musulmans e los croats que los primièrs implantèron son usatge a Euròpa. Las bandièras vendràn los estendards representatius dels Reis e Senhors (especificament, de sos linhatges o ostals reials), mai que de territòris o de nacions.
Forma[modificar | modificar la font]
Formas pus utilizadas:
- Rectangulara
- Carrada
- Flama
- Cocarda
Particularitats de las bandièras nacionalas[modificar | modificar la font]
- Las bandièras de Chipre e aquela de Kosova son las solas bandièras d'Estat qu'an una representacion de la mapa de son territòri. Cal notar qu'aquelas bandièras son pas vertadièrament "nacionalas": dins aqueles dos Estats, las bandièras grègas, turcas o albanesas s'utilizan correntament coma bandièras nacionalas. La bandièra d'Antartica conten tanben una mapa del continent.
- La bandièra de Nepal es un de las raras bandièras nacionalas non rectangularas; es formada de dos triangles. Es tanben la sola qu'es pus nauta que larga.
- L'anciana bandièra de Libia èra la sola bandièra nacionala unicolor : verda.
- La bandièra de Paraguai es la sola bandièra nacionala qu'a doas fàcias diferentas. Sus l'endreit, i a las armas del país, alara que sus l'envèrs, i a un leon, sedat davant un pic susmontat del bonet frigian, lo tot entornejat amb la devisa nacionala Paz y Justicia.
- La bandièra olimpica : de colors blava, jauna, negra, verda e roja, representa totes los païses del mond perque totas las bandièras nacionalas possedisson almens una d'aquelas sièis colors (amb lo blanc del fons). Lo nombre dels anèls representa lo nombre dels continents.
Las combinasons de colors pus correntas[modificar | modificar la font]
Blau, blanc, roge[modificar | modificar la font]
Lo blau, lo blanc e lo roge son presents dins las bandièras dels païses eslaus (colors paneslavas), dels païses d'Euròpa de l'Oèst mas tanben d'Asia o de las Americas :
- Bandièra dels païses eslaus arborant las colors paneslavas :
- Autras bandièras blau, blanc, roge, de bendas orizontalas o verticalas existisson sens èsser ligat a la simbolica del paneslavisme:
Roge, jaune, verd[modificar | modificar la font]
Lo roge, lo jaune e lo verd, las colors panafricanas, son subretot presentas dins las bandièras dels païses africans.
Bandièras arborant las colors panafricanas :
Bandièras arborant las meteissas colors roge, jaune e verd sens se reclamar del panafricanisme :
Bandièra de païses africans utilizant lo roge negre verd, o una combinason enclusent las colors panafricanas :
Roge, blanc, negre (e eventualament verd)[modificar | modificar la font]
Las combinasons de las colors panaràbias son presentas dins las bandièras del païses arabis o majoritariament musulmans. Las combinasons pòdon far ressortir una o la quatre d'aquelas colors, acompanhadas o non de simbòls d'astres (luna, estelas de cinc brancas subretot) o d'una escritura aràbia:
Los dessenhs pus corrents[modificar | modificar la font]
Las colors eraldicas[modificar | modificar la font]
Son de bandièras de bendas orizontalas : aquela de naut repren la color qu'ocupa la plaça d'onor sul blason (per exemple lo negre de l'agla alemanda), la segonda repren la segonda color del blason (lo roge del bèc e de las àrpias), la tresena repren la tresena color (lo fons jaune). fòrça bandièras son construitas coma aquò, subretot en Euròpa.
Las bandièra de crotz[modificar | modificar la font]
Demest aquelas las pus ancianas bandièras nacionalas encara utilizada. En particular, los païses escandinaus qu'utilizan la crotz escandinava sus lor bandièra:
e tanben
Las bandièras de cantons[modificar | modificar la font]
Son generalament de bandièras eissida d'un pavalhon de marina.
Las colors revolucionàrias[modificar | modificar la font]
Aquel modèl de tres bendas verticalas foguèt inaugurat per França en 1790.


text:
Batalha de Leuctra
La batalha de Leuctra se debanèt lo 6 de julhet de 371 av. JC e opausèt una armada tebana dirigida per lo beotarca Epaminondas a una armada espartenca comandada per lo rèi Cleombrotus Ièr. S'acabèt per una victòria tebana e per la mòrt d'un milier d'Espartencs, compres Cleombrotus Ièr. Aquò marquèt la fin de l'egemonia espartenca en Grècia e lo començament de son lòng declin. Per Tebas en revènge, aqueu succès foguèt lo començament d'un periòde d'egemonia que durèt fins a la batalha de Mantinèa (362 av. JC).


text:
Languevoisin-Quiquery
Languevoésin-Ch’Cucry en picard ( Languevoisin-Quiquery en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Languevoisin-Quiquery
Languevoisin, antany Landevoisin, Vendriá del gaulois land (tèrra, país) e de l'adjectiu vesin. Aquel nom ludut i auriá #èsser donat pels senhors de Nesle, quand i #elevar una fortalesa prèpa de la siá vila. Languevoisin #Èsser tanben longtemps un masatge caseriu en dependent de Quiquery, #çò qu'es uèi lo contrari. Kiq’Rigut seriá un nom d'origina celte, escuelhut per designar aquel caseriu isolat e amagat en una presqu’isla. S'i es trobat silex talhats e educats en datant de la préhistoire. Los dos pòbles, uèi amassats en una sola municipalitat, apareisson en un axiome ancian : « Quiquery, Longpain, Castèl-Fòrt a Languevoisin ». Longpain Èra ne fa un molin, establit sul riu Ingon, proprietat del Marques de Nesle. Al cors dels sègles, la largeur de la Ingon #permetre a de nombrós envahisseurs de atracar dins aqueles dos pòbles, e alentour : los Vikings a Modèl:La s-, las Bourguignons l'an 1472, los Imperiales l'an 1522, de contunh los Espanhòls l'an 1636, sus la rota de l'Olanda e las Prussiens l'an 1870. En lo moment de la Primièra Guèrra mondiala, lo vilatge #èsser a nòu destruit. Sòla una granja, e un mur de la glèisa #demorar depès. Uèi, lo vilatge a trobat lo sieu encant, e deu lo sieu renouveau a l'agricultura : de cavals, pomas de tèrra, dacsa, aital coma la œillette, de la familha del pavot. Los Languevoisinois aprofèchan de jòias del persec e de la caça, e se son illustrats en las ans 50 en venent de campions de França del jòc de longa paume.
Languevoisin-Quiquery
Languevoisin, autrefois Landevoisin, viendrait du gaulois land (terre, pays) et de l’adjectif voisin. Ce nom lui aurait été donné par les seigneurs de Nesle, lorsqu’ils y élevèrent une forteresse proche de leur ville. Languevoisin fut aussi longtemps un hameau dépendant de Quiquery, ce qui est aujourd’hui l’inverse. Kiq’ri serait un nom d’origine celte, choisi pour désigner ce hameau isolé et caché dans une presqu’île. On y a retrouvé des silex taillés et polis datant de la préhistoire. Les deux villages, aujourd’hui réunis en une seule commune, apparaissent dans un axiome ancien : « Quiquery, Longpain, Château-Fort à Languevoisin ». Longpain était en fait un moulin, établi sur la rivière Ingon, propriété du Marquis de Nesle. Au cours des siècles, la largeur de l’Ingon permit à de nombreux envahisseurs d’accoster dans ces deux villages, et alentour : les Vikings au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, les Bourguignons en 1472, les Impériaux en 1522, puis les Espagnols en 1636, sur la route de la Hollande et les Prussiens en 1870. Lors de la Première Guerre mondiale, le village fut à nouveau détruit. Seule une ferme, et un mur de l’église restèrent debout. Aujourd’hui, le village a retrouvé son charme, et doit son renouveau à l’agriculture : chevaux, pommes de terre, maïs, ainsi que l’œillette, de la famille du pavot. Les Languevoisinois profitent des joies de la pêche et de la chasse, et se sont illustrés dans les années 50 en devenant champions de France du jeu de longue paume.


text:
-
La guèrra de las chifras segon que siatz lemonde.fr / bbc.co.uk / o la premsa espanholista quan s’ageish de manifestacion basca
-
Cauhà’s a l’ordinator jo que hèi la promo de la lenha !!! Maison ecologique n°78 p. 9 (navèra motura)
-
Oc Tele prumèra 20/12/2013 envitats tà la canta Manufacture Verbale : Henri Marliangeas, Jakes Aymonino, Fouad Achkir, Joan Francés Tisnèr VIDEOS
-
Nautat entaus mainats a Per Noste Los Indians
-
Felibritge n° 280
-
duas Poesias de Rogèr Lapassada
-
Eleccions a Toquiò en heurèr Romandie.com, Reseau & AFP genèr 2014
* Doctors de Trobars Idem La bèstia
* Joan Francés Tisnèr Transpòrts Tisnèr SA Marcha a pè 3 Pas hens la nèu entà Claude Debussy
* Oswaldo Hernandez Napoles Quilombo Meu Xote
* Nadine Gabard Erik Baron Noches Buenas Jo me n’amorí d’un aire
* Meredith Monk Mercy Shaking
* Meredith Monk Dolmen music Travelling
* Paroplapi La finestra dell ultimo piano Ninna nanna Fiorentina
* Xarnege Ixo Sho Noste vailet Peire
- Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l’emission.


text:
Montevideo
Montevideo es la capitala d'Uruguai. Sa populacion èra estimada a 1 325 968 abitants en 2004. Sa superficia totala es de 525,5 km².
Istòria[modificar | modificar la font]
Entre 1680 e 1683, per'mor de desafiar la sobeiranetat espanhòla de la region, los colonizadors portugueses de Brasil establiguèron divèrses implantaments a las còstas del Riu de l'Argent, davant Buenos Aires, coma la Nòva Colonia don Sacramento. Malgrat tot, los espanhòls ensagèron pas de deslotjar los portugueses fins en 1723, quand aqueles refortiguèron las nautors qu'environavan la baia de Montevideo. Una expedicion espanhòla provenenta de Buenos Aires e organizada pel governador espanhòl dins aquela vila, Bruno Mauricio de Zavala, obliguèt los portugueses a deslotjar la zòna, ont los espanhòls, fin finala, comencèron de poblar la nòva vila. Lo 20 de decembre de 1726 se confeccionèt un cens d'abitants e, fin finala, lo 24 de decembre se confeccionèt un plànol delineatori de la vila a la que se nomenèt "San Felipe y Santiago de Montevideo", nom que posteriorament foguèt abracat. En 1828, la vila foguèt designada coma la capitala d'Uruguai.


text:
Vanessa Paradis
Vanessa Paradis (nascuda lo 22 de decembre de 1972 a Saint-Maur-des-Fossés) es una actritz e cantaira francesa.
Familha e amor[modificar | modificar la font]
Es la sòr de l'actritz francesa Alysson Paradis e la neboda de l'actor Didier Pain.
Foguèt la nòvia del cantaire Florent Pagny e del cantaire Lenny Kravitz, mas dempuèi 1998 viu amb l'actor Johnny Depp. An dos mainatges : Lily-Rose Melody (nascuda lo 27 de mai de 1999) e Jack John Christopher III (nascut lo 9 d'abrial de 2002). Demòran entre França e los Estats Units. An un ostal en França, un ostal a Hollywood e una isla dins las Bahamas.
La cançon[modificar | modificar la font]
Lo primièr còp que cantèt en public foguèt lo 3 de mai de 1981 dins l'emission de television L'école des fans qu'animava Jacques Martin. Cantèt Émilie Jolie, cançon extracha del conte musical de Philippe Chatel.
En 1985, cantèt la cançon La magie des surprises-parties. Aqueste "45 tours" capitèt pas.
En 1987, sa carrièra comencèt vertadierament amb la cançon Joe le taxi d'Étienne Roda-Gil. Als 14 ans, Vanessa Paradis foguèt al cap del Top 50 pendent 11 sematnas.
En 1990, Serge Gainsbourg li compausèt l'album Variations sur le même t'aime.
En 1992, anèt als Estats Units ont trabalhèt amb Lenny Kravitz qui compausèt un album qui s'apelava Vanessa Paradis. La jovena Vanessa cantèt en anglés pel primièr còp e capitèt. Faguèt fòrça concèrts, dont dètz a l'Olympia.
En 2000, faguèt l'album Bliss.
En 2007, sortiguèt son 5en album, Divinidylle, realizat amb -M- (Matthieu Chedid).
En 2009, sortiguèt son 1e album best of amb 3 novas cancons.
Discografia[modificar | modificar la font]
- 1988 : M&J.
- 1990 : Variations sur le même t'aimede Serge Gainsbourg.
- 1992 : Vanessa Paradis.
- 1994 : Vanessa Paradis Live de Lenny Kravitz.
- 2000 : Bliss de Matthieu Chedid.
- 2001 : Vanessa Paradis au Zénith.
- 2007 : Divinidylle de Matthieu Chedid.
- 2009 : Il y a (best of)
Lo cinèma[modificar | modificar la font]
En 1989, Vanessa Paradis joguèt lo ròtle de Mathilde dins lo filme Noce blanche de Jean-Claude Brisseau, ont Mathilde es una filha drogada qu'aima son professor de filosofia. Ganhèt lo César du meilleur espoir féminin e lo Prix Romy Schneider.
En 1991, faguèt la publicitat pel perfum Coco de Chanel.
En 1994, joguèt lo filme Élisa amb Gérard Depardieu. Es l'istòria d'una filha que cèrca son paire. Lo filme es un omenatge a Serge Gainsbourg, mòrt tres annadas abans, e qu'aviá escricha la cançon Élisa.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1988 : Noce blanche de Jean-Claude Brisseau, amb Bruno Cremer.
- 1995 : Élisa de Jean Becker, amb Gérard Depardieu, Clotilde Courau e Philippe Léotard.
- 1997 : Un amour de sorcière de René Manzor, amb Jean Reno e Jeanne Moreau.
- 1998 : 1 chance sur 2 de Patrice Leconte, amb Alain Delon e Jean-Paul Belmondo.
- 1999 : La fille sur le pont de Patrice Leconte, amb Daniel Auteuil.
- 2004 : Atomik Circus, le retour de James Bataille de Didier et Thierry Poiraud, amb Benoît Poelvoorde.
- 2005 : Mon ange de Serge Frydman.
- 2005 : Pollux, le manège enchanté (Votz) de Jean Duval.
- 2007 : La Clef de Guillaume Nicloux.


text:
Vilanovèla
Vilanovèla[1][2] (oficialament en francés Villenouvelle) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dins l'airal urban de Tolosa dins Lauragués a 27 km al Sud-Èst de Tolosa. Se trapa dins una granda zona de comunicacion materializada amb la linha de tren Bordèu cap Seta, la RN 113, l'autorota A61, lo Canal del Miègjorn. Lo lièch de l'Èrs Mòrt constituís en partida la limite sud. Lo traçat de l'antica via romana Via Aquitania coïncidís per la comuna gaireben amb aquel de RN113 d'uèi. Una de las principalas brancas dels Camins de Sant Jaume, la Via Tolosana travèrsa tanben la comuna.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Qu’es pas mon prumier libre dau grand Rouquette, perque qu’es queraque segur qu’eu ne’n es daus grands de la literatura, o « letradura nòstra » per far l’occitan⋅x. Mas, deve iò dire maitot, estranhament, « Tota la sabla de la mar » (>lm) me plaget ben mielhs que tots quilhs pitits racontes, e aquò es pas dich dins un esperit de contradicci’.
La persentaci’, dins la linga dau Rabelais, dau darnier de cuberta, persenta pertant lu libre coma ‘na pòrta d’intrada, apres la legida, ‘na tala afirmaci’ me fai un pauc paur. Aürosadament, l’apres dire dau Philippe Gardy, en francès s’etot, balha un pauc de raiças a l’afirmaci’.
E jurtament, lu perpaus de l’apres dire part de « l’Autbòi de nèu », un conte que ne’n estudieí un bocin lu temps daus cors d’occitan oficiau. Aura, coneisse la fin d’aquela miraudia d’istòria.
Per me la jugar, qu’es l’istòria que me permetet de far barrar sa boitia ad un complotiste-esoterique, que tot son monde passa per lu taiji quan – 太極拳 *, las vibromaci’s dau monde** e l’ernergisaci de las consciencas***.
Eriam a tener una taula au salon biò-biò, que vei-lu-quí apres me parlar de sas nevròsas. Apres lu regime Okinawa – 沖縄県, pueis minja-raiça, minja-raiça sens los uòus e lu lach, eu ‘riba au « crut », dins son alimentaci’, beleu avant de passar a la lum****. Dins lu domaine de son « espiritualitat », apres lu taiji quan, los 15 Toltèques o los 5 dau Tibet, vei-lu-quí mai los 3 Maasaï… Forçament, li dissí que non pas cumular las metòdas, fau ne’n servar una e la segre, qu’un tau besonh « de remedís » ‘cata beleu un malandra pus prigond. Apres, sei pas medecin, nonmàs un estre de rason.
E lu Roqueta dins aquò ? Parlí au desboirat de la testa, au Jan-L’eissabanit, dau pòder daus mòts per far sautar lu diable, lu de la musica per lu far dançar. Dau biais de viure una realitat o de sonjar la viure nonmàs una minuta perque i a que la mòrt que permes de destriar lu reau dau raibe. Qu’es un pauc la tematica dau conte « l’Autbòi de nèu ».
De segur i a d’autres contes fòrts interessants dins lu libre, pense à los sus la chaça, emai ne’n fusse pas, mas fuguí pas transportat tant coma dins la legida de « Tota la sabla… ».
Mas coma per l’autor« Tota pèira del camin nos èra una ventura. Tota figuièra salvatja nos èra ostal, carri o vaissèl », vos assoate que tots los mòts d’un tau libre siguessen lu resson de nòstra presença au monde. Vos daisse meditar sus los sens d’aquela fin de bilhet.
Que lu lexic vos semblesse malaisat, i a un site per balhar de las erplicaci’s (>òc)
_____
* ne’n se mesma, lu taiji quan es beleu una bona chausa, qu’es la spriritualituda alentorn que me fai m’esjacinar.
** ai coma teoria que li fau chamjar las pilas… v-òc-es, surtisse.
*** podetz ne’n veire un eisemplarí d’aqueu genre de tipe dins los comentarís dau Jornalet (>òcat)
**** sus iò-tube, lu gurū dau crut es un vertadier malaute e ten daus perpaus completament colhons dins lu genre « un braç, quò torna frutjar, te fau i creire », sens obludar qu’eu aima ben lu monde d’eistrema-drecha. Dins los gurū de la lumira, n’i a un que se faguet trapar aus USA dins un minja-marda. Lu tipe eispliguet que s’eriá purifiat avant, adonc, qu’eriá pas mau de minjar dau « solide » quante l’enchaison se persentava, minjar de la marda li fasiá res. I a maitot una tipessa que daus medecins digueten « n’autres vam vos testar e ‘nam vos balhar minjar mas de la lum ». Boes, dos jorns apres, manqueten la trobar crebada.
_____
Per ne’n chabar sus la « repersentaci’ » dau monde daus biò-biòs, vau balhar 3 eisemples :
Lu prumier es una amija, minja-raiça integrista, que la malaudia de son pair faguet eisir una malaudia de peu. Pòde comprenher l’usatge d’una podra de Senta-Clara, una vetz, dos còps, mas quante a la fin de la setmana, qu’es d’enquera aquí, quante lu problemí es estat identifiar (e fau pas surtir de St Cyr per iò trobar, e sens estre catolique, crese « aus vertuts dau perdon »), fau beleu autra chausa que de l’aiga benasida de bana ad un pitit-preja-diu-dins-los-ciaus… Mas, non, los medecins son daus charlatants, « sabe » mielhs que non pas ilhs, sens estre medecins, e los ‘poticaires son daus poluors… afe, au jorn d’auei, apres un darnier remedís de Sta Rita, la de las causas deseperadas, ‘la es a l’opitau per una setmana.
Le second, qu’es un amic, sus luquau ven pertant de ne’n tombar una sus laquala tornarai dins un autre bilhet, que justament, se pausava de las questions sus la malaudia de nòstra amija, dau stile « comprene pas, ‘la minja ben, pas de charna, dau biò, ‘la fai ‘tenci’ e coma ‘quò se fai qu’una tala malaudia poguesse li davalar dessus ».
Coma dire, fau frutjar un pauc non ? La pensada magica regenta pas lu monde, sauv m’embolhar, per esemple, quauques 30 % daus cancers dau fetge blanc son chas de la gent que fuman pas. Degun embosenet nòstra amija e coma iò diguet un tipe un jorn, crese qu’eu se ‘pela Siddharta Gautama, son chafre deu estre quauquares coma lu Desvelhat o l’Eivelhat, sabe pus, afe, veiquí la 4 grandas vertats dau monde :
- – La dolor pòt pas estre eschivada mas la sufrança pòt iò estre, e d’aquí, veiquí la prumièra vertat « sem dins un monde clafit de sufrança ».
- – Seconda vertat « la sufrança a un punt prumier, ‘n’origina ».
- – Quò nos mena a la tresema vertat « la fin de la sufrança passa per lu bandissament de sas causas ».
- – E per ‘chabar, quatresma vertat « i a un chamin per iò far. »
D’enquera ‘na vetz, vòle pas contar sa vita aquí, mas, beleu, damandar dire « perdon » poriá tornar ‘quilhar de’n pè lu cerveu e lu preparar d’aidar lu còrs per se garir.
Pitit 3, lu bradassat daus Chakra – चक्र que li parlí dau « Verd paradís ». « Beleu, mas qu’es un libre ne’n occitan… » « I a una virada qu’eissista… » « Los de China me parlan mielhs… ».
Coma dire, a la vuda de ta repersentaci’ dau monde, de tas nevrosas, te fau beleu ‘restar de charchar e charchar per jamai trobar. Fau beleu legir un libre coma « psicanalisa daus contes de fada ». « A ‘quò non, sei contre los contes de fada, son màs de las istòrias ! » « E los chakra, ente son-t-ilhs ‘na vetz los budeus duberts ? »
Aprofeití de ‘quela conversaci’ tant passionanta per li dire que lu prumier mestre zen dau monde eriá occitan, avant mesma que lu zen fuguesse trobat tant son fòrts los occitans. Quò le faguet quitament pas sosrire. Pertant, lu libre es dins la doas lingas :
Farai un vers de dreit nien :
Non er de mi ni d’autra gen,
Non er d’amor ni de joven,
Ni de ren au,
Qu’enans fo trobatz en dormen
Sus un chivau.
Je fais un chant de pur néant :
Il n’est de moi ni de nul autre,
Il n’est d’amour ni de jeunesse,
Ni de rien d’autre,
Puisqu’il fut trouvé en dormant
Sur un cheval.
Tirat de « Le néant et la joie – Chanson de Guillaume d’Aquitaine » de la Katy Bernard.
Forçadament, coma las sectas e los mediàs ne’n parlan pas, quò deu pas eissistar un tau libre. Fondamentalament per de la gent entau « am tot perdut ne’n Euròpa, per iò tornar trobar fau « charchar » chas los « indigènes » ». Lu tipe eisplica las chausas per lu niveu vibratoire, quante eu es bon, ‘quò vai, autrament qu’es desboirar. A la vuda de l’energia que lu tipe desvelopa per s’embrenar la vita, me songe qu’eu es dins los niveus bas desempuei los quauques dietz ans que lu coneisse.
E darnier eisemple, laidonc lu 4eme sus los 3 promes. I a gaire encontrí una filha « que charcha a rinjar sa vita ». Sabe pas perque ‘la venguet me veire me°, afe, qu’es entau, una vetz que setz lu Budhā dau Lemosin, e conegut entau, fau assumar.
Li trobí una p’ita mina « pertant sei ne’n plena fòrma desempuei que fase una monò-dieta raiça-iranja. »
Me avia pas compres que l’eriá en bona santada, afe, una setmana apres, quante ela me tornet mas manga (‘questa-quí e ‘quela-quí)(>lm), ela aviá desjà chamjat de regime « aura, mai ma mair, fasem una cura de jus-verd. Me sente benaisa ». Ma responsa fuguet « se tu iò dises ».
Dins nòstra conversaci’, l’espicanaliste lemosin au pitit det levat eimaginet que ‘la fuguesse lesbianna.
A la desbuta « non, sei apres daissar lu catolisisme per far la pagana ».
Adonc, parletem de la Marcela Delpastre e mai-que-tot daus libres, los nòstres aus lemosin-a-s de Libres, sus « las erbas » e « los ‘limauds » e forçament dau Melhau.
« Non, me, fase pas una charcha intelectuala de las chausas, ai vut « Kiki la p’ita sortièra » e voguí far parrier ! » « Mas, mas, mas, as mai de 30 ans ! Emai aimasse Totoro, Ame & Yuki o b’etot la Miyori, fase la part de las chausas dintra ‘n’obra de l’eimaginaci’ e la vita… E Le Quattro Volte (>lm), de que que tu ne’n pens… » « Sei dins ‘na charcha espirituala ».
Fin finalament, li balhí l’adreiça de l’associaci’ locala
daus conductritz de camionetas perdon daus LGBTTIHQ mai AZERTY, e li soatí, mentalament, de copar le fiu de l’embonilh mai sa mair, de se prener per la man e que d’un còp ela vai pardre 20 kg. Li fau ‘restar de pinturlurar sa marda de fachilarias o sabe tròp de que per se toschar un bon còp e pòder viure, libra.
_____
° dins l’absolu, deve iò saber, mas los afars de mon subconcient, sabetz, osí jamai me’n dubrir ad un specialiste de la paròla, adonc, subisse ma destinat. Qu’es entau e pas autrament.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 29 d’abril de 2017
Norués, noroèc, norvegian, galician, galhèc, galhego, galèc...
Segon la wikipèdia occitana - qui non cita nada hont entà suportar l'assercion- , lo 'noroèc' en occitan medievau que designava lo viking e la soa lenga, la lenga nordica anciana a l'origina de las lengas escandinaus modèrnas, mentre, segon l'Universitat de Barcelona, noroèc que significa norvegian en occitan (aranés) (lo mot que i sap designar la lenga com lo poblant de "Noroèga", qu'ei a díser Norvègia; en catalan: noruec e noruega). En gascon, que disem meilèu "norués" en plaça deu "noroèc" medievau entà designar la lenga anciana (ved. dic. Per Noste) e, clar, norvegian, en plaça deu 'noroèc' aranés. Atau, nada confusion demora possibla enter la lenga modèrna deus norvegians e la lenga anciana deus vikings ni enter un viking e un norvegian. Qu'ei de notar tant 'noroèc' com 'norués' que son mots desconeguts deu diccionari de Na Josiana Ubaud.
GALICIAN
Segon lo diccionari de Na Josiana Ubaud, après En D. Sumien, lo gentilici e la lenga de Galícia que's disen 'galèc' en lengadocian ('galego' en galician, 'gallego' en espanhòu). Aqueste mot 'galèc' qu'ei clarament de formacion non-gascona. Que'm sembla ne trobam pas lo mot en nat diccionari contemporanèu lhevat lo dejà citat de Na Josiana Ubaud. Segon l'Universitat de Barcelona, lo mot en occitan (aranés) qu'a d'estar "galhèc", mot qui, d'aulhors, e figura plan hens lo diccionari de gascon tolosan de Rei-Bethvéder, a costat de 'galician' e de 'galhègo'. 'Galician' e 'galhego' que son las fòrmas notadas peu diccionari de Per Noste (lo gascon-francés en 2 volumes) e lo diccionari occitan-francés de Laux. 'Galician'' qu'ei la soleta possibilitat qui trobam hens lo diccionari Tot en Gascon e qu'ei precisament lo solet mot normatiu retiengut peu Congrés Permanent de la Lenga Occitana (cf. lo dic. basic deu Congrès ).
De fèit, lo parion oc. 'galèc' - cat. 'gallec' que dèisha endevinar l'origina latina deu mot: gallaecus (gentilici latin deus poblants de "Gallaecia"). Aqueste parion e aquesta origina latina qu'aurén de miar tà ua fòrma gascona regulara 'garec'. Aqueste mot pseudo-gascon, no'u trobaratz pas enlòc. Aquesta abséncia que s'explica aisidament se consideram qu'en realitat, lo parion galèc - gallec qu'ei un invencion modèrna, recenta. De fèit, segon Coromines, lo mot atestat en catalan medievau n'èra pas briga 'gallec' mès plan lo mot espanhòu grafiat 'galego' o 'gallego' (Coromines, DECat; ved. tanben lo D.C.V.B. a l'adreça 'gallec'). Segon Coromines, lo mot catalan 'gallec' qu'ei ua adaptacion modèrna de l'espanhòu 'gallego'.
La wikipèdia occitana qu'afirma lo mot 'galèc' qu'ei d'origina "classica". Totun no'n cita nada hont tà aqueste "classicisme", un còp de mei, çò qui dèisha plaça au dobte, tienent en compde que los catalans de l'atge mejan emplegavan la fòrma espanhòla e non la fòrma catalanizada o occitanizada. De fèit, lo mot medievau 'galec' qu'ei plan atestat hens la poesia trobadorenca (ved. W. Wiacek, Lexique des noms géographiques et ethniques dans la poésie des troubadours du 12e et 13e siècle, Paris, 1968). De manèira interessanta, los trobadors que trantalhavan enter las fòrmas 'galic' e 'galec', çò qui contribueish a pausar la question de la legitimitat de l'accentuacion de la proposicion modèrna (per qué 'galèc' e non pas 'galec' o 'galic' quan es tracta de Galícia, Galiza?? Etimologicament e filologicament, la causida de l'accent grèu que pausa problèma). A mei, la significacion deu mot medievau n'ei pas beròi clara, la question n'ei pas tan simpla. Segon l'estudi hòrt plan argumentat de K. Lewent (Bemerkungen zu provenzalischen Sprache und Literatur, Neuphilolog. Mittel. 28 (1938) pp.22-27), Guiraut de Bornelh qu'emplega aqueste mot entà designar non pas los galicians senon los gualés (los poblants deus País de Gualas; en oc. non gascon: galés, País de Galas, en cat.: gal·lès, País de Gal·les). De l'auta part, M. Tyssens que'nse rapèra qu'ei hòrt dobtós que lo mot designe los galicians jos la pluma de Pèire d'Auvernhe quan aludeish a la mala sòrta deu rei deus "galecs" (ved. M. Tyssens, Lyrique romane médiévale, acte du colloque de Liège, 1989, p. 257). En efèit, Galícia n'estó pas jamei un reiaume independent, que hasè partida deu reiaume de Leon e las cronicas ne repòrtan pas qu'un rei de Leon estosse particularament malastruc. Que's poderé tractar meilèu deus escocés, un allusion probabla au rei Donnchad Mac Crinain (alias Duncan Ier en anglés), dit "An t-Ilgarach" (qu'ei a díser "Lo Malaut" en gaelic), malastruc en la batalha calamitosa de Durham (1039) e qui finí tuat en 1040 peu duc Mac Bethad mac Findlàich, o sia Macbeth en transcription anglesa, qui'u remplacè com a rei. Aquesta istuèra populara, redigida per un cronicaire medievau e dont existeish ua version en latin afrancesat, que va estar represa per Shakespeare sègles mei tard. En realitat, a l'origina, l'etimon de 'galic', 'galec' que poderé estar lo de 'gaelic', que non lo de 'gallego', e lo gentilici corresponent, lo d'ua nacion celtica de las Islas Britanicas, probablament Escòcia e, per confusion, lo País de Gualas. Aquesta ipotèsi que poderé explicar per qué los catalans de l'atge mejan n'emplegavan pas lo mot 'galec' o 'galic' en plaça de 'galego' o 'gallego'. 'Galic', 'galec', 'gales', la confusion qu'èra la règla en çò deus trobadors.
En tot cas, que'm pensi que vau mei està'nse dab lo mot 'galician' e que vs'en balharèi duas bonas rasons, shens compdar lo caractèr estranh, non-gascon, deu gentilici 'galèc'. Prumèr, galician qu'ei lo mot adoptat peu diccionari Tot en Gascon e peu diccionari referenciau deu Congrès Permanent de la Lenga Occitana. Dusau, la relacion enter 'Galícia' e 'galician' qu'ei dirècta e evidenta, non pausa absoludament nat problèma de comprension e qu'ei plan regulara, qu'arrespècta perfèitament la logica de la lenga. L'afirmacion que lo mot 'galician' e seré un gallicisme ('francisme' com disen) qu'ei plan evidentament shens fonament, qu'ei un assercion erronèa. La construccion deu gentilici 'galician' a partir de 'Galícia' qu'ei perfèitaments regulara en gascon e mei generaument en occitan, non deu pas arren au francés. D'aulhors, lo mot anglés tà díser galician qu'ei identic (galician), aqueste mot anglés n'ei pas briga considerat com a manlhèu francés, pas mei que lo mot galiziano (id.) en italian. Dongas: Galícia, gentilici: galician- galiciana, tant en lengadocian com en gascon segon lo diccionari referenciau deu Congrès Permanent de la Lenga Occitana, atau autant de simple, clar e naturau.
NB1. Gran mercés tà l'anonime per assabentà'm a prepaus de la forma anciana de 'gallec' en catalan, ved. lo son comentari ahijut a un messatge mei ancian, aquiu.
NB2. De notar, per l'anecdòta, los galicians qu'adoptèn en 2008 lo mot gascon tà nomentar la lor bibliotèca digitau: "Galiciana", antigament "Biblioteca Dixital de Galicia".


text: Lo document aqueste es pron ben escrich e segurament marca son temps en Aquitània, l'occitan es sempre près al seriós, sobretot per son president actual. El qu'emplega lo mot "occitan" sempre, escriu dins un document qu'es titolat "langue d'Oc" e a destinacion dels Franceses, o dels nòus venguts al país nòstre, Occitània ... En Lengadòc-Rossilhon, la dificultat de Georges Frêche a entendre los Occitanistas a tanben son istòria unica, benlèu que la cal pas doblidar - aiçò segon Ives Roqueta, entendut a Rodés dissabte passat...


text:
L'escorsa es aisida .
Sufís de levar una camba après
l'autra , de mai en mai docament devèrs la linha d'arribada. Que
siás jove , qualques còps una joventa vendrà te donar un poton e
un ram de flors. Que siás vièlh e las joventas anaràn devèrs
d'autres esportius , de valents de la cuèissas gròssas e muscladas
qu'amagan mal lor ereccion perpetuala . Aquò's pas l'escorsa meuna a
l'ora d'ara !
Ieu
soi un jove vièlh . Una mena de vièlhassonèl que se patafiòla
dins una autra categoria. E me fau una escorsa d'una autra sòrta ,
un pauc especiala , la que farem totes , tira, quitament los joves
trionflants que s'arrapan a l'empont, los becassons, sens saupre,
ambe lo rire d'aurelha, coma tot se deviá durar mila ans . Vòli
parlar de l'escorsa de la vida. Òc deviá plan arribar . Se passèt
a la debuta de genièr 2015 , a tossir, a m'escanar , a desalenar en
montant pas qu'un estatge, ieu que fins ara montava , o davalava
los gras dos per tres, e benlèu mai.
Me
trobèron un crabe rara , un qu' interessa pas gaire lo monde
saberut dins son laboratòri , vist que manca de praticas question
rentabilitat , o retorn sus investiment , bon per de dire, qu'en març
comencèt la tièra de tractaments , de quimioterapias , coma dison,
ambe tre la debuta , coma d'apetissadísses tres pichonas
radioterapias . Me sortiguèron 3 litres d'aiga trebladas dels
palmons, e me talquèron, mas en dedins ( pas coma los nenons) ,
per tarir lo trespirament . Per astre lo tractament agiguèt, e que
soi encara d'aqueste mond per dire d' asenadas... Mas coma me
faguèri un escaner aprèp cada tièra de très quimiòs, me
trobèron lèu un aneurisma de l'aòrta jos renal lo tipe , format coma un
uou , una granada puslèu, mas que s'estabilisèt a la talha
limita, just davant l'operacion que consista a engulhar un tudèl de plastic per la vena femorala, fins a la granada.
Me
sembli de mai en mai , qu'aquò's la quimiò que lo faguèt conflar
l'aneurisma , mas degun vòl pas n'ausir parlar d'aquesta teoria de
farlabica , e coma lo cirurgian pareis pas tròp afogat per passar
una canela fins al meu ventre polit doç e gibós, me demandi
mantuns còps , qual va ganhar l'escorsa , del càncer o de l'
aneurisma ?
Fin
finala una causa de segura : i aurà pas de joventas per
potonejar un vièlh descati desplomat sus la linha d'arribada . E
farai ma performança tot sol. En fasent atencion, en levant las
cambas coma cal, dapasset per pas cabussar dins l'òrt , en
trabucant sus un rastèl o un molon de fuèlhas, acampadas pel vent.
Benlèu qu'una besenga me seguirà , al retorn, fins a la pòrta,
per me para una branca de jolverd qu'es tan bon per la santat ...
A oblidavi , mièg mai me cal passar una gastròscopia vist qu'an trobat quicòm...


text:
Conseu d'assisténcia economica mutuala
Lo Conseu d'assisténcia economica mutuala (CAEM sovent dich Comecon) èra una organizacion de cooperacion economica entre diferents país dau blòt sovietic. Foguèt creat en 1949 e disparaguèt en 1991 a la fin de la Guèrra Freja.
L'objectiu de l'organizacion èra de melhorar la planificacion e l'especializacion deis industrias nacionalas dei país comunistas après la Segonda Guèrra Mondiala. A sa creacion, èra taben una repòsta sovietic au plan Marshall e la formacion dau blòt estatsunidenc. Puei, dins lo corrent de la Guèrra Freja, permetèt ai Sovietics de renfòrçar son influéncia economica en Euròpa Orientala.


text:
Placa eurasiatica
La placa eurasiatica es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de 1,1963 estereoradians. S'i associa mai sovent las placas adriatica, de la mar Egèa, anatoliana, de l'Amor, du Yangtsi, d'Okinawa, de la Sonda, birmana, de Timor, de la mar de Banda e de la mar de las Molucas.
Cobrís:
- lo Rif del Marròc;
- la majoritat d'Euròpa levat l'oèst Islàndia, la Sicília, una partida de las illas Eolianas, del sud de la Grècia (Peloponés, Atica e Eubèa), las Cicladas, las Sporadas e del Dodecanés ;
- la majoritat d'Asia levat Anatolia, la peninsula arabica, las planas paquistanesas, indianas, bengalesas e birmanas, lo Sri Lanka, las Maldivas, lo sud de la peninsula indochinesa, l'Insulíndia, las Filipinas, lo sud èst de China, Taiwan, las illas japonesas, la peninsula de Corèa, Sakhalina, la Manchoria, l'èst de la Mongolia, lo sud èst extrèm e l'èst extrèm de la Siberia ;
- l'èst de l'Atlantic Nòrd, lo bacin occidental de la mar Mediterranèa, la mar Adriatica, lo nòrd de la Mar Egèa, la mar Negra, lo nòrd de la mar d'Arabia, lo nord oèst de la Mar de China Meridionala, la mar Jauna, la mar de Boai, lo nòrd oèst extrèm de la mar d'Okhotsk, la partida orientala de l'ocean Artic.
La placa eurasiatica es en contacte amb las placas nordamericana, africana, de la mar Egèa, anatoliana, arabica, indiana, birmana, de la Sonda, del Yangtsi, de l'Amor e d'Okhotsk.
Sas frontièras amb las autras placas son formadas per de dorsalas medioatlantica dins l'ocean Atlantic e de Gakkel dins l'ocean Artic.
Lo desplaçament de la placa eurasiatica se fa cap al nòrd oèst en Euròpa e cap al sud èst en Asia a une velocitat de 0,95 centimètre par an o encara a una velocitat de rotacion de 0,8591° par milion d'anadas segon un pòl eulerian situat a 61°07' de latitud nòrd e 85°82' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).