text:
Du lundi au vendredi à 7h40 et 8h55
Saint-Hilaire (31)
A présent sur France Bleu, on vous emmène à 26 km au Sud-Ouest de Toulouse. On est le long de l'A64 entre Muret et Lavernose Lacasse. Dans les Mots d'Oc, soyez les bienvenus à Saint Hilaire …
Comment dîtes-vous Saint Hilaire en occitan ? Disètz Sant Alari. Qual es Sant Alari / qui est Saint Hilaire ? Saint Hilaire est né à Poitiers vers 320. Il se convertit tardivement au christianisme puèi ven avesque de Peitius / puis il devient évêque de Poitiers. On accorde beaucoup de miracles à Saint Hilaire: chasseur de serpents sur une île / fasiá la caça de las sèrps. Mas Sant Ilari se fa conéisser tanben coma poèta e escrivan de tria / mais Saint Hilaire est connu également pour ses talents de poètes et d'écrivain.
C'est donc un Saint très reconnu ?
O podètz dire Alban / c'est vrai, d'ailleurs vous avez une soixantaine de communes qui portent le nom Saint Hilaire dans l'hexagone. En çò nòstre, avètz per exemple le vilatjòt de Sant Alari dins Carcin / chez nous en Occitanie, vous avez par exemple le petit village de Saint Hilaire dans le Lot (pas très loin de Figeac). Concernant Saint Hilaire dans le Muretain, le village s'appelle dans un premier temps Sant Alari. E d'istorians que i a creson qu'aquel Alari a un ligam amb Alaric / certains historiens pensent que le prénom occitan Alari fait référence à Alaric. Alaric, qui est un nom d'origine Wisigothique. Los Visigòts qu'avián fait de Tolosa lor capitala.
Un mot sur Villeneuvette ?
Et oui, Villeneuvette, c'est l'actuel nom de quartier appartenant à Saint Hilaire. Mas del temps que Bèrta fialava / mais jadis, Vilanoveta èra un masatge, un bordalat que fasiá pas partida de Sant Alari / le hameau de Villeneuvette constitue alors une entité autonome dirigée par un seigneur. Fin finala, avètz a vista de nas 1050 estatjants a Sant Alari / environ 1050 habitants à Saint Hilaire. Ce matin, on salue tous les Saint Hilairiens qui écoutent France Bleu sur 90,5 / 90,5.


c: text/html

text:
Golf de Califòrnia
Lo golf de Califòrnia (en espanhòl Golfo de California, sonat tanben Mar de Cortés o Mar Bermejo) es lo braç d'aiga que separa la peninsula de Baissa Califòrnia de la rèsta de Mexic. Confronta a l'oèst los estats de Bassa Califòrnia e Bassa Califòrnia Sud, al nòrd Sonora e a l'èst Sonora e Sinaloa.
Aquesta region es un ric e divèrs ecosistèma. A mai d'una granda varietat de creaturas endemicas, s'i tròban fòrça espècias migratòrias coma la balena gibosa (Megaptera novaeangliae), la balena grisa de Califòrnia, la granda manta e la tartuga laüt. Lo govèrn mexican a enssajat de crear d'airals de conservacion e de proteccion del mitan natural, mas los territòris de la peninsula son pauc poblats, çò que fa malaisida la susvelhança estricta de las activitats que s'i realizan.
Per l'abondància de peisses e autras creaturas marinas, aquesta region es un centre mondial d'activitats de pesca esportiva, subretot a Los Cabos, La Paz, Loreto, Guaymas, San Carlos e Mulegé. La zòna es tanben un important centre per la pesca comerciala de Mexic.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Erbivòr
Los erbivòrs son d'animals que son adaptats per manjar las plantas. L'erbovoriá es una forma de predacion ont un organisme consoma principalament d'organismes autotròfs[1] coma las plantas, las algas o las bacterias utilizant la fotosintèsi. Pus generalament, los organismes que se noirisson d'autotròfs son sonats consomators primaris.
Per una interpretacion estricta d'aquela definicion, fòrça campairòls, bacterias,animals, e protistas e qualques plantas parasitas podrián èsser considerats coma d'erbivòrs. Pasmens, erbivòrs se referís generalament als animals que manjan de plantas. Fungi, bacterias e protistas que se noirisson de plantas vivas se dison organismes fitopatogèns Los micròbis que se noirisson de plantas mòrtas son los saprofits. Las plantas de flors qu'obtenon sos nutritiments d'autras plantas vivas se dison plantas parasitas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Campbell, N. A. (1996) Biology (4th edition) Benjamin Cummings, New York ISBN 0-8053-1957-3


text:
Joan Glaudi Gaudin
Joan Glaudi Gaudin (Marselha, lo 8 d'octobre de 1939) es un òme politic provençau e senador-cònsol de Marselha.
Ancian professor d'istòria, comencèt sa carriera politica au centre senèstra ambé Gaston Deferre avans de s'orientar a drecha ambé lei Republicans Independents e puei faguèt campanha ambé lo futur president Valèri Giscard d'Estanh. Foguèt candidat de l'UDF per lei Bocas de Ròse en 1978 e en 1981 foguèt vençut ais eleccions de cònsol de Marselha per Gaston Deferre, alora ministre.
En 1986 foguèt elegit president dau Conseu Regionau de Provença-Aups-Còsta d'Azur onte foguèt criticat per aver recebut un cèrt nombre de vòtes dau partit d'extrèma drecha Front Nacionau. En 1989 foguèt tornarmai batut ais eleccions de cònsol de Marselha, aqueu còp per Robert Vigorós.
Foguèt fin finala elegit en 1995 e reelegit en 2001. En 1995 venguèt tanben ministre de l'Amainatjament dau Territòri, de la Vila e de l'Integracion dau president Jaume Chirac.


text:
Bravo! Quin exemple d’elegància politica e d’educacion democratica era que manifèsten es comunicadors deth Govèrn d’Aran
en qualificar era candidatura d’UA de « carn fresca » damb gent « passadeta »! Me retracti de totes es critiques que, evidentment injustes, è lançat contra eth Govèrn d’Aran pes sues formes « barroères ». Paradigma dera contencion enes comentaris, deth reconeishement sincèr der adversari, d’ua finezza
politica que non enten de lenguatge sexista, d’arguments ad hominem
, que se centre en debatir projèctes sense quèir en mensprètz des persones que les representen. Bravo, Barrera-Colomines!
Pòc m’imaginaua que serietz capables d’arribar ad aguest nivèu!
(Gràcies, atenta lectora, per participar en aguest espaci. Gràcies ara tua intervencion è pogut percatar-me d’aguestes prumères reaccions convergentes, tan edificantes, coma as pogut constatar.)
Like this:
Like Cargament...


text:
Prumèra nheuada dera sason ena Val d'Aran
Adishatz, gent deth Jornalet
Qu'è profitat era prumèra nheuada dera sason entà immortalizar aqueth linçò blanc que capère mieja Val d'Aran: aguestes que son de Pujòlo, tà vosati e tà toti es lectors dera gaseta (se vo'n voletz servir)
Xavi Gutiérrez Riu
Val nheuada. © Xavi Gutiérrez Riu
Solei e nhèu. © Xavi Gutiérrez Riu
Ombres ena nhèu. © Xavi Gutiérrez Riu
Nheuada pujolenca. © Xavi Gutiérrez Riu
Geometria naturau. © Xavi Gutiérrez Riu
Eth solei que s'amague. © Xavi Gutiérrez Riu
Estanh nheuat. © Xavi Gutiérrez Riu
Entath hons dera Val. © Xavi Gutiérrez Riu
En tot hèr rota. © Xavi Gutiérrez Riu
Dus auets en un. © Xavi Gutiérrez Riu
De tornada. © Xavi Gutiérrez Riu
De baishada. © Xavi Gutiérrez Riu
Cat òc. © Xavi Gutiérrez Riu
Calhau nheuat. © Xavi Gutiérrez Riu
Blanc e blu. © Xavi Gutiérrez Riu
Auets nheuadi. © Xavi Gutiérrez Riu


text:
Martin Luther King
Martin Luther King Jr. (Atlanta, Georgia, 15 de genièr de 1929 - Memphis, Tennessee, 4 d'abril de 1968) foguèt un pastor baptista protestant e activista a favor dels dreches civics dels negres american. Aqueste militant nonviolent, que luchèt per l'aboliment de la segregacion e a favor de l'egalitat de las minoritats als Estats Units, es conegut internacionalament per encausa de son discors "I have a dream" prononciat lo 28 d'agost de 1963 davant lo Lincoln Memorial a Washington durant la caminada per l'emplec e la libertat. Per sas accions a favor de la dignitat umana, recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1964 e venguèt aital la persona mai jove a recebre aqueste guerdon. Foguèt assassinat lo 4 d'abril de 1968 a Memphis, Tennessee.
Lo president american Jimmy Carter li decerniguèt a títol postum la medalha presidenciala de la libertat. Dempuèi 1986, lo Martin Luther King Day es un jorn caumat als Estats Units.


text:
Sebrasac
Sebrasac[1][2],[3],[4] (Sébrazac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Emili Puech prèire catolic a l'Escòla Biblica e Arqueolocica de Jerusalèm, sortit del vilatjòt de Las Casèlas, foguèt director de recèrcas al CNRS e trabalhèt a l'edicion dels manescriches de la Mar Mòrta
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Estaing, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1994
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Bessines (Deux-Sèvres)
Bessines es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A l'intrada del Marais Poitevin, près de Niòrt, Bessines es un vilatge #que llom la vièlha Sèvre e lo bief Jaron.
Situat sus la rota nacionala 11 #que pòrta a La Rochèla e a la isla de Ré.
Los primièrs canaux del marais permetan de descobrir la riquesa mieiambientala amb las siás frênes têtards #que voregen las conches.
À l'entrée du Marais Poitevin, près de Niort, Bessines est un village qui longe la vieille Sèvre et le bief Jaron.
Situé sur la route nationale 11 qui mène à La Rochelle et à l'île de Ré.
Les premiers canaux du marais permettent de découvrir la richesse environnementale avec ses frênes têtards qui bordent les conches.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Bessines (atestacion Bassinas en 1096), coma Becinas o Bessins, ven del nom d'òme latin Bassinius, al femenin, ambe'l mot villa [1], donc *Bassinia villa. Se tracta donc d'una granda propietat gallo-romana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge s'es desvolopat a partir del domeni de Bassinius, un ric proprietari terrien del epòca gallo-romaine #qu'a transmeses lo sieu nom a la localité.
Le village s'est développé à partir du domaine de Bassinius, un riche propriétaire terrien de l'époque gallo-romaine qui a transmis son nom à la localité.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.


text:
-154
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -154 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Sostengut per lei Romans — qu'assaiavan de renfòrçar son influéncia dins leis afaires intèrnes d'Egipte — lo rèi de Cirenaïca Ptolemèu VIII, fraire dau faraon Ptolemèu VI, assaièt de conquistar l'illa de Chipre. Pasmens, lei fòrças egipcianas capitèron de rebutar l'ataca e de capturar Ptolemèu VIII. Ptolemèu VI apliquèt tornarmai sa politica d'amnista e liberèt son fraire. Aquò permetèt de restablir la patz entre elei e d'acomençar un periòde brèu (fins a 145 av. J.C.) sensa trèbol intèrne grèu.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Assaiant de melhorar l'eficacitat dau govèrn, l'emperaire Han Jingdi decidèt d'aumentar sa centralizacion e de limitar lo territòri e lei poders dei rèis chinés — generalament eissits de la dinastia imperiala. Aquò entraïnèt una revòuta de sèt rèis, dicha Revòuta dei Sèt Reiaumes, que foguèt aisament reprimida per l'armada. Totei lei rèis rebèls moriguèron sus lo prat batalhier, foguèron executats ò se suicidiguèron. Aquò renforcèt lo poder imperiau e limitèt leis ambicions d'autonòmia dei senhors de l'Empèri.


text:
Cristian Lagarda, sociolinguïste de tria qu’ensenha a Perpinhan, me fa l’onor de me mandar son vejeire sul libre de Fraj, paregut a las edicions Reclams, sus la discussion qu’en faguèt aquí James Costa (Quelques réflexions sociolinguistiques à propos du livre d’Eric Fraj, Quel Occitan pour demain ?). Me sembla que sa refleccion, plan interessanta, encontre mai d’un còp de causas qu’ai ensajat de formular dins mon darrièr bilhet, a pena publicat (Las doas sorgas de la legitimitat).Vist que Lagarda evoca Lavelanet e sa lenga, me soi permes d'illustrar lo tèxte amb dos imatges d'aquesta polida vila.
Lavelanet
Punt de vist de Cristian Lagarda sul libre d’Eric Fraj : Quin occitan per deman ?
Lo succès del libròt de l’Eric Fraj se demesís gaire, e las sesilhas de debat se seguisson, a l’aire, passionant lo monde – vòli dire, un monde preocupat per la question tractada de l’avenidor de l’occitan. Cal pas créser pr’aquò que la societat ne sia trasvirada ; mas òc ben lo « microcòsme », e es pas tan frequent qu’aquel monde, que ne soi ieu tanben, se vòlga pausar publicament la question que nos carcanha intimament : i aurà d’occitan deman ? e quin occitan ?
L’ensag polemic del Fraj es un revulsiu que tòca una societat de longa diglossica, sompartida istoricament e simbolicament entre doas lengas (e en realitat, socialament, dempuèi bèl briu – encara mai a l’ora de la mondializacion – plan mai qu’aquò) : la nauta e la baissa, solid, mas tanben la de la rason e la del còr. Parlar publicament del futur de l’occitan, es estrissar la barralha del drama interior de la pèrdia de la lenga – e perqué pas aquela de la cultura. Es gratar ont fa prusina…
Sabèm plan que lo « darrièr locutor » d’una lenga es un mite, que lo ven desmentir lo debanar de l’istòria : tant de còps s’es augurat l’eveniment… qu’encara, urosament, s’es pas realizat. Es sonque una profecia pessimista que pren pas en compte un element pr’aquò verificable : « la lenga » es una construccion teorica (non pas benlèu coma la pensèt Saussure, es a dire « un système où tout se tient ») mas en realitat manejada per de parlaires que la « realizan » cada jorn que fa dins de « discorses » plegadisses, interpretacions mai o mens trantalhairas de « la lenga ».
La lenga es a l’encòp una aisina de comunicacion – e aquela comunicacion se pòt obténer amb un nivèl de competéncia « good enough » (pro sufisent), coma disiá John Goody, valent a dire pas perfait – e una aisina simbolica de reconeissença demèst la « comunitat de parlaires », grop que se pot instrumentalizar ad libitum, tant ideologicament, al nivèl sociopolitic, coma lingüisticament, en fargant la nòrma e la « bona usança ». D’un costat, per tant qu’o desiren, lo monde se pòdon totjorn endevenir ; de l’autre, se pòdon ramosar o desseparar a sa fantasiá (o a aquela dels que comandan aquela « fantasiá »).
Quand l’occitan èra viu – vòli dire socializat coma « lenga normala », al mens de la majoritat del monde (e aquò es pas tan vièlh) – cadun emplegava son parlar e s’esforçava per compréner aquel de l’autre (dins las fièiras, coma uèi dins los rencontres occitanistas ; encara que, coma o mostrèt Dinguirard, fasián mina de pas compréner lo parlar del vilatge vesin). Tot aquò sense academias e sense consciéncia d’una nòrma. Patesejavan mas fasián tindar la lenga… çò qu’empachava pas los letrats d’escriure e quitament d’escrincelar la lenga, sus d’autres registres. Als Estats Units, i a pas d’acadèmia e l’anglés i es pas solament lenga oficiala. Als occitans pastats de cultura politica e culturala francesa, lor còsta d’o encapar, que lor cal reproduire lo modèl « superior » del dominant…
Uèi ne sèm pas al « darrièr locutor » mas la socializacion de (las varietats de) la lenga es generalament residuala, pr’amor de la « rompedura intergeneracionala » que nos fa nos demandar, aprèp « quina lenga transmetre » qu’es encara minoritàriament possible, « quina lenga apréner » o ben « quina lenga tornar apréner » ? Per çò qu’es de la responsa, aquesta se pòt considerar de dos biais : l’un retroactiu, l’autre present e prospectiu.
Retroactivament, cal remontar mièg sègle ençà, « del temps que [los occitans encara] parlavan » (per retipar lo títol d’un recuèlh de contes que ne coneissi plan l’autor) ; la dignificacion academica e sabenta de la lenga, opausada al patoès, se menèt coma una campanha justificada de proselitisme : tornar a la lenga e al poble d’òc sa fiertat, sa legitimitat… en li faguent descobrir, a aquel « poble d’òc », coma una revelacion, la nòrma, e en mespresant tròp sovent a l’encòp (sens o voler totjorn) la paraula cotidiana, aquela qu’èra « good enough » per comunicar. A la rompedura de la transmission s’ajustèt una rompedura sociolingüistica intèrna, que lo sociolingüista còrsa Joan-Batista Marcellesi defugiguèt en çò sieu, en diguent que tot èra còrsa, qu’avián pas besonh d’estandard mas puslèu que lo monde parlèssen cadun de son biais e que s’esperforcèssen per se compréner « enough ». La necessitat de l’estandard benlèu vendriá apuèi… e a l’aire que ara i son. Al sens contra, los occitanistas missionaris, nos enganèrem, o cal reconéisser ara sens trantalhar.
Mas entre lenga orala e lenga escrita, entre lenga transmesa « naturalament » e lenga apresa/ensenhada, tot càmbia. L’argument del Fraj es qu’òm se deu totjorn apiejar, quand òm pòt, suls parlaires « naturals », encara que patesejen : ambe eles, i a una comunicacion sociala, encara que la comunicacion intergeneracional siá per se tròp parcelària, que los interèsses dels pichons e dels papetas siá pas semblant : mas, de cara zal dangièr, tot fa fòc. Plan solid qu’una lenga partejada per totes los mainatges, o quitament una lenga representada coma partejada (dins los programas televisuals, per exemple), son d’incitacions a compréner e benlèu a se lançar amb un « good enough » acceptable. Mas s’aquò es pas lo cas, cossí far ?
Dins lo vocabulari de la pragmatica, avèm una nocion que me pareis essenciala, es la de l’« acceptabilitat » d’un discors, que lo nivèl d’aquela es plan variable : dins l’escambi informal, tot pòt passar, per tant que los interlocutors se comprengan ; dins l’espandi social – quand as una foncion, e pr’amor d’aquò una responsabilitat, sociala (d’ensenhar o d’espandir la lenga), lo nivèl del « good enough » es plan superior perque venes un modèl. Aquel modèl es un compromís entre l’exigéncia e la tolerància : cada parlaire se pòt pas inventar sa lenga (sa novlenga)coma o fa Humpty Dumpty dins Alícia al païs de las meravilhas, per exercir sa creativitat o (coma lo HD) son poder d’o far ; mas cada parlaire es pas tanpauc un academician redde e botonat. Coma dins Bufòla e lo lop blanc, « ne cal demandar lo just e la rason » (a cadun sa cultura) ; mas ont es « lo just », e ont es « la rason » ?...
Dins quina lenga que siá, i a doas categorias de parlaires : aqueles que son « monoregistres », e aqueles que son « poliregistres ». Los « monoregistres » son rares mas existisson : son per exemple los « jeunes des quartiers » qu’en principi se sabon pas adaptar a un interlocutor d’un mitan social o cultural diferent ; los « poli », eles, sabon ajustar lor parlar a l’escasença. E es aquò que cal saber far per se socializar, entre lenga normada e lenga de cada jorn. E aquò, o sap far « lo pòble » invocat per l’Eric ? Mèfi de lo mitificar pas tròp ! Tot comptat e rebatut, aquò supausa, dins los aprendissatges escolars que lor fan ajuda o los remplaçan, que los « formadors » sián formats, qu’ajan una varietat plegadissa de registres e non pas un bagatge de « b-a-ba » o de catechisme engolit a la lèsta..
Del meteis biais, apréner o tornar apréner per l’ensenhar o la comunicar, una lenga, dins un encastre diglossic ont aquela de la vida vidanta (quand existís) es claufida d’interferéncias, calcs e manlèus a la lenga dominanta, es pas tan simple. Aquí tanben, « lo just e la rason » es entre un purisme excessiu e un laxisme que fa de la « lenga » sonque un ersatz qualque còp espantós. L’òme public, mèstre, cantaire, locutor de ràdio o de television, cal que contròle sa lenga, en foncion de son acceptabilitat (dins aquò, quina plaça pel dialècte, jos-dialècte, per lo parlar ? Aquò se pòt discutir, e i a un molon de solucions individualas, e fin finala, interindividualas, regladas per e dins l’escambi), sens se forçar a un estandard que manejariá tròp abstraitament coma una lenga de laboratòri, o una lenga estereotipada, (coma a l’ora d’ara la meteissa votz de la meteissa dòna qu’ausissèm, recompausada a tròces e bocins dins totas las garas de l’exagòn).
« Lo pauc e lo tròp gastan lo jòc », ditz lo reprovèrbi. Dins la confrontacion entre l’Eric Fraj e lo James Costa, pensi qu’aqueste a rason d’escriure que la lenga es pas una esséncia, qu’es pas propietat de qualque grop que siá mas de sos parlaires e de cadun d’entre eles de son biais, que la lenga del parlaire tanpauc la cal essencializar perque, coma o suggeri, l’afar es pus complèxe que çò que sembla. Lo punt de vista del Costa es aquel del cientific, professionalament dobèrt a la pluralitat/diversitat, que se malfisa tant del « foncionari » normatiu e dont mai pimpilhós que sap pas grand causa, coma de l’« engèni dels pòbles » que se bota a totas las salsas. Mas lo punt de vista de l’Eric Fraj es bastit sus una complexitat (que deu pas venir esquizofrenica) entre l’òme saberut, el tanben, e lo militant implicat sul terrenh coma modèl : ensenhar la lenga (per o dire atal), tanplan coma far lo pòrtavotz o lo pòrtabandièra, aquò es un engatjament de responsabilitat sociala de longa, mai dirècte que non pas (coma o fau ieu tanben aicí) d’escriure d’articles cientifics o quitament « de vulgarizacion » per un public ja identificat e semblant a se. Aquí, se cal tornar agantar amb sos escolans, amb son public ; cal assumir la resulta de son ensenhament, de son messatge o dels imaginaris qu’as despertats.
Lo libre de l’Eric Fraj a lo meriti de nos far soscar, de nos far debatre, d’exprimir çò que nos rosèga mas qu’aimam gaire de mostrar publicament. Permet un exercici sanitós, benlèu catartic, tant al nivèl individual coma collectiu. D’acòrdi o pas amb lo punt de vista defendut, qu’es pragmatic mai que dogmatic, qualque còp exagerat (escrivi pas ieu en parlar de Lavelanet, qu’i demòri pas, emai ne venga de familha e de naissença) e pas totjorn completament coerent (mitificar la « lenga del pòble » val pas mai a mon vejaire qu’o far amb l’estandard), aquela reflexion fina, intellectuala e de terrenh a l’encòp, fa bolegar los cervèls. Tan melhor ! Melhor se los « intercessors de la nòrma » (coma los sonèt un còp èra lo Lafont), mèstres e comunicaires publics, i sosquèssen ; melhor seriá encara que lo debat arribèsse als (darrièrs ?) parlaires, per los butar a far son possible per èsser pas vertadièrament los darrièrs, qu’ajudèssen a transmetre una basi qu’empachèsse encara un brieu de parlar « hors-sol ».
Cristian Lagarda, Universitat de Perpinhan, mai de 2014


text:
21 août 2015
Quinquanèla lemosina
Jan Marc Simonin, illustracion per Melhau, Petit e Simeonin, Glòria de la mòrt, Plein Chant, 2002 Corta istòria d’una tentativa mancada per reviscolar la reivindicacion occitanista en Lemosin (septembre de 2013-julhet de 2014) De còps que i a, sens censura particulara, d’iniciativas collectivas qu’an fach quinquanèla s’escafan de la memòria talament regde regde que los quites actors se podon demandar se quicòm es estat vertadièrament, o s’èra pas un sòmi. ... [Lire la suite]


text:
Macaia
Macaia[1], Macaye (en francés), qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord, dens lo canton de Hasparren. Lo Golf de Gasconha, a l'oèst, qu'ei distant de 25 km.
Lo gentilici qu'ei makear.
Las comunas tòcatocantas que son Hasparn au nòrd, Cambon au nòrd-oèst, Mendiondo a l'èst, Luhuso a l'oèst e Bidarrai en Baisha Navarra au sud.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ "Maccaie" 1399


text:
Meudon
Meudon es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Louis Eugène Robert - un mètge naturalista #que viu la Vila de Meudon - publica en 1843 : Istòria e descripcion naturala de la municipalitat de Meudon (disponibla en Wikisource), libre #que descriu en detalh l'istòria e l'istòria naturala de la vila.
Lo nom de Meudon Meodum es celtique, e significa montanha de sable[2].
Louis Eugène Robert - un médecin naturaliste qui habite la Ville de Meudon - publie en 1843 : Histoire et description naturelle de la commune de Meudon (disponible dans Wikisource), livre qui décrit en détail l'histoire et l'histoire naturelle de la ville.
Le nom de Meudon Meodum est celtique, et signifie montagne de sable[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Tirat de l'exemplar del libre "Istòria e descripcion naturala de la municipalitat de Meudon" de la Bibliotèca del Michigan e escanejat per Google Books
- ↑ 2,0 et 2,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
D.
- ↑ Tiré de l'exemplaire du livre "Histoire et description naturelle de la commune de Meudon" de la Bibliothèque du Michigan et scanné par Google Books


text:
Mois: août 2013
Òc Tele ! la television en occitan sus internet abans la fin de l’annada
La television en occitan per internet que començarà los sons programas abans la fin de l’annada.
Lo projècte qu’ei estat presentat au parat de l’obèrtura de Hestiv’òc, lo hestenau occitan de la vila de Pau.
Lo portaire deu projècte, Lionel Buannic, qu’ei breton e qu’a dejà creat la television per internet en breton.
Dab lo sostien de mantuas collectivitats ( Region Aquitània, Region Miègjorn-Pirenèus, Conselh Generau deus Pirenèus-Atlantics, Conselh Generau de la Dordonha) aquera television que serà a 100% en òc. Virada prumèr cap aus mainatges e aus joens que seràn tanben au servici de tots los qui an enveja de véder enfin programas en occitan ( dessenhs animats, filmes, documentaris, emissions de divertiments, espectacles…).
Desempuish mei de tres ans las duas regions e lo departament deus Pirenèus-Atlantics qu’ajudan au doblatge en occitan de dessenhs animats de filmes e de documentaris en occitan. Aqueths produits que seràn los prumèrs elements de la programacion.
Mes de segur que i aurà mei qu’aquò. Lionel Buannic que vòu perméter a joens realizators de trobar un lòc de difusion. Qu’a prometut tanben que « Òc TELE» serà professionau e que la qualitat deus programas e serà ua preocupacion de las màgers.
Lo president de la Region Aquitània, Alain Rousset, qu’a confirmat devant los centenats d’espectators qui assistivan a l’obèrtura de Hestiv’òc que la Region anava sostiéner aquera television. Qu’ei estat seguit deu president deu CG deus Pirenèus-Atlantics e la Region Miègjorn-Pirenèus qu’a confirmat tanben la soa participacion com ac a hèit lo CG de Dordonha.
Que cau ajustar tanben que lo projècte d’amassar en un lòc unic los professionaus de la comunicacion en occitan qui son installats a l’entorn de Pau ( Ràdio País, Vistedit qui hè La Setmana, Conta’m qui hè doblatge e de segur Òc TELE).
Qu’ei donc un prumèr pas qui serà lo prumèr pas cap a un audiovisuau occitan mei professionau e a la disposicion de tots. Òc TELE que serà gratuita.
Esperem que las autas collectivitats d’Occitania e saberàn viéner ahortir lo projècte. E enfin que cau pensar qu’aqueth projècte que deu estar vist com un mejan de hicar a disposicion d’autas televisions produccions de qualitat. Tanben, que cau contunhar d’exigir deu servici public de har lo son dever de cap a la nosta lenga. N’ac hè pas peu moment. O qu’ac harà o alavetz que calerà exigir de l’Estat ua ajuda entà aqueths qui tribalhan convcretament en favor de la lenga occitanae qui prenen risques pr’amor que creden que i a ua demanda de las hòrtas per ua television en occitan.
David Grosclaude
(fòtos)
La premsa locau qu’a evocat la question de la neishença de la television en occitan per internet


text:
Las annadas 80 del sègle XVII foguèron al reialme d’Ongria una epòca plan malaisida mas tanben d’espèr. Lo país èra una pòrta d’Euròpa als Balcans jos la cominacion asiatica turca que faguèron d’aquel territòri un vertadièr camp de batalha dempuèi los Carpats fins lo Danubi central e encara mai al sud.
Èra una tèrra fragila, sovent abandonada e amb pauc d’espèr de poder se desvolopar d’una manièra normala. Aquela situacion podiá pas demorar totjorn e èra solament question de temps fins qu’arribèsse qualque evenement catalizador.
La sauvacion finala de Viena
En 1683 la granda armada turca amb mai de 100.000 soldats èra prèp de conquistar Viena ont aviá son refugi Leopold d’Absborg que tanben èra rei d’Ongria. Solament l’ajuda d’una armada aliada, qu’aviá coma cap lo rei polonés Jan Sobieski poguèt metre fin al perilh turc dins la region. Paucas annadas aprés los Absburg conquistèron tornarmai la majoritat dels territòris qu’avián perdut pendent lo sègle anterior per las contunhas guèrras amb los otomans.
Fins fa pauc, la majoritat dels territòris ongreses de l’Empèri Austriac èran l’Ongria Superiora, çò es mai o mens l’Eslovaquia d’uèi lo jorn. L’ancian reialme tornava aital a recuperar sa forma amb la partida de la Transilvania turca. Totun, la question religiosa – un conflictoeentre de protestants e catolics – encara demorava.
Pendent la Guèrra de Sucesion espanhòla (1700-1715) la noblèsa transilvana s’enaucèt un autre còp cossí aviá ja fach abans pendent la dominacion otomana dins la region. Una granda paradòxa de l’antagonisme de la dinastia turca amb los Absborg foguèt que los sultans turcs toleraban encara mai las divèrsas confessions protestantas dins lo sieu territòri. Pr’aquò la noblèsa ongresa o transilvana pas católica aviá totjorn defendut la quita causa que los otomans. Los protestants èran qualificats aital coma un element pauc fisèl segon las autoritats austriacas.
En 1684, un an aprés la batalha que decidiguèt lo futur de l’Euròpa centrala, naissèt dins lo vilatge d’Očová, dins lo quite còr d’Eslovaquia, Matej Bel Funtik, mai tard conegut coma Mattias Bel. Son paire èra carnissièr e sa maire aviá coma origina una de las familhas ongresas dels Csesznekys, una de las mai ancianas del luòc.
La formacion del jove Matej, de primièr protestanta, passèt per plusors escòlas del país, coma Beszterczebanya, a la Banská Bystrica actuala, o la de Pressburg, uèi coneguda coma Bratislava e qu’en aquela epòca èra encara la vila institucionala mai importanta de tot lo reialme d’Ongria pr’amor que los Absburgs avián pas encara traslladat l’administracion a las vilas de Buda e Pest.
Una part dels estudis aguèron luòc tanben dins la vila de Veszprem a l’Ongria actuala, mas lo luòc mai estonant per las sieunas idèas foguèt l’Universitat d’Halle, ont coneissèt los principis del pietisme, un tipe de protestantisme que demandava l’espandiment maxim dels precèptes crestians pendent totes los actes de la vida vidanta.
Una comunautat plan importanta
Encara uèi la majoritat dels crestians eslovacs son catolics, mas en aquela epòca, al començament del sègle XVIII, las comunautats protestantas èran fòrça importantas culturalament maugrat la pression catolica dels Absborg.
Aital, e aprés la mòrt de son fraire Josep, Carles III d’Aragon e Catalonha arribèt a Austria per aver l’erencia del reilame austriac. Laissèt doncas sens espèr los sieus aliats catalans que foguèron conquistats en 1714. Lèu venguèt emperaire Carles VI e la sieuna politica foguèt basada en sauvar los territòris austriacs e los jónher a la rèsta de l’Euròpa crestiana.
Poguèt aital signar la patz amb la noblèsa transilvana e ongresa rebela qu’aviá coma cap Ferencz II Rakoczy, en tot assegurar las prerrogativas e dreches dels protestants dins tot Ongria. Mattias Bel tanben èra un defensaire de Rakoczky. Pr’amor d’aquò foguèt prèp de perdre la vida. Solament lo perdon autrejat per lo general Heister li sauvèt la vida en tot l’absoldre de la pena de mòrt.
Una annada decisiva
En 1714 Bel venguèt rector del collègi evangelic de Pressburg, en tot iniciar divèrsas refòrmas clau amb la metodologia de l’apelat realisme pedagogic – que soslinhava la coneissença de la realitat mai pròcha de l’alumne inclusidas la lenga locala e la natura. Dempuèi 1719 trabalhèt coma prèste de la comunautat alemanda de la vila e 3 ans puèi fondèt Nova Posoniensa, lo primièr jornal regular dins tot lo reialme d’Ongria. A mai, demandèt de crear la Societat Educada d’Ongria mas aquò poguèt pas se realizar pr’amor de las intrigas dels jesuitas locals.
L’òbra mai celèbre de Bel es, sens dobte, la Notitia Hungariae, la melhor descripcion del territòri reial ongrés, sa gent e costumas. Jamai una òbra coma aquela èra estada abans publicada al país. Quora vegèt la lutz, pendent las annadas 1730, aguèt l’ajuda economica del quite emperaire Carles VI.
Los tèxtes avián tanben de mapas del paire de la cartografia ongresa Samuel Mikoviny, tanbe d’origina eslovaca. Amb una fiertat pas amagada, Bel descriguèt tanben los abitants de las regions ont se parlava eslovac. Bel soslinhèt que tota nacion del Reialme d’Ongria formava aital part d’un país pluricultural. Segon Bel, los eslovacs èran, mas tanben las autras nacions d’Ongria, un pòble aplicat qu’aviá lo son ròtle important dins tota la societat ongresa.
Lutz al país eslovac e mai enlà
Dins cada region, disiá Bel, i avián de problemas mas tanben d’espèr per lo futur. Aquela òbra foguèt tanplan un sondeig social que cercava l’armonia d’una societat qu’encara s’aviá de lecar las feridas dun passat tròp recent. Faguèt mai d’un viatge, basa de la sieuna información e balhèt a l’òbra una autenticitat pauc comuna a l’epòca.
Utilizèt atanben una vision critica mas constructiva dins la sieuna òbra e cal pas dire que tanben parlèt de la natura locala. Notitia Hungariae venguèt doncas clau per la geografia ongresa e eslovaca. Los sieus libres foguèron plan estudiats pendent l’epòca e aquò venguèt en l’aparicion d’una tradicion qu’aviá Bel coma personatge central e que se desvolopèt tanben a nivèl internacional.
Bel escrivissiá sustot en latin e demorava dins la comunautat alemanda mas cresiá qu’èra un ciutadan ongrés, de lenga eslovaca nativa amb de fiertat e sens èsser aquò contradictòri. Quand dins l’Ongria Superiora i aguèt la discussion sus quala lenga aviá d’ésser utilizada per escriure, defensèt lo chèc de la glèisa amb d’elements locals, en luòc d’adoptar la normativa blosa chèca.
Cal pas dire qu’aquò tanben foguèt un pas decisiu per la lenga eslovaca pr’amor que voliá dire aver una normativa locala e pas la de Boemia. Paucs ans puèi Anton Bernolak e Jozef Ignac Bajza creèron las sieunas primièras normas propriament eslovacas.
Matej Bel moriguèt sul còp, en 1749, après tornar a Pressburg dempuèi Altenburg. A l’epòca ja èra un scientific celèbre e universal. La sieuna òbra foguèt precursora e inspiraire de qualques enciclopedistas mercès a son metòde nòu – coma lo de la formación de grops de recerca per materia, los estudis intradisciplinars, la recerca prigonda o d’autres encara brica comunas a l’epòca.
Lo pròpri emperaire Carles VI. li autregèt un titòl de nòble per son trabalh e tanben foguèt nomentat membre d’una institucion plan prestigiosa coma la reiala Societat de Londres o atanben l’Acadèmia de Sciéncias de Berlin.
Aprés desenats d’ans d’escuritat, lo reialme d’Ongria vesiá la primièra lutz d’un futur melhor, basat en la fragila tolerància confessionala e la patz territoriala. Benlèu la lutz mai granda d’aquela epòca a Ongria foguèt Mattias Bel. L’importància de son legat se pòt trovar encara uèi dins lo nom de la mai prestigiosa universitat de l’Eslovaquia centrala d’uèi lo jorn, Banska Bystrica, qu’a son nom, e tanben l’enciclopèdia nacionala eslovaca Beliana.
* Michal Čukan
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Sent Launart (Gers)
Sent Launart o Sent Leunard [senlaw'nar(t)] [1] o Sent Launard (oficialament en francés Saint-Léonard) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d'Occitània, ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Sent Launard, Leon-hart etimologicament, es lo nom de mèi d'un sent, lo mèi coneishut d'aqueths es un companhon de Clodovèu [2] d'après sa legenda [3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Sent Clar; es adara deu canton de Fleurance-Lomagne (en francés), donc de Florença-Lomanha.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sent Launart sus lo sit de la Comunautat de Comunas Còr de Lomanha
- Sent Launart sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 72
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 611
- ↑ https://nominis.cef.fr/contenus/saint/53/Saint-Leonard-de-Noblat.html
- ↑ Sent Launart sus lo sit de l'Insee


text:
Lo Pifraire
Em sovent besonh d’un pus petit que nosauts, « Lo Pifraire »
I avè un còp un pifraire que jogava telamens ben, tot lo monde l’escotava abèca plesir. Se jogava pas, cantava o shiulava. Èra fòrt serviçau. Totjorn content, tot lo monde l’aimava.
Un jorn se premenava au bòrn de la ribèira en cantans.
« Bonjorn Pifraire.
– Bonjorn Brochet.
– Sès totjorn content, tu, cantes totjorn. Gaita, jo, ce que m’arriba, èi hèit un saut, èi vingut tombar sau sable, m’estofi. Se podès me reméter a l’aiga, te rendrí servici a l’aucasion.
– Mon praube Brochet, sèi pas come poirés har pre me rénder servici, mès vauc totun te reméter a l’aiga. »
Lo Pifraire prengut lo Brochet, lo remetut dens la ribèira e continuèt son camin en cantans.
« Bonjorn Pifraire.
– Bonjorn Hormic.
– Tu, cantes totjorn, sès totjorn content. Gaita, jo, ce que ven de m’arribar, m’èi desmolit una cueisha. Pòi pas mèi marchar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.
– Mon praube Hormic, vauc anar te portar, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »
Prengut lo Hormic e l’angut portar a sa hormiguèira, ‘là-bas devèrt lo bòsc, e continuèt sa premenada totjorn en cantans o shiulans.
« Bonjorn Pifraire.
– Bonjorn Aps.
– Tu, sès totjorn content, jo, veni de m’esquiçar una ala. En me pausans sus una flor, n’aví pas vis que i avè un grand bèuc. Pòi pas mèi volar. Se podès venir me portar a mon ostau, te rendrí servici a l’aucasion.
– Ma prauba Aps, vauc anar te portar a ton ostau, mès pre me rénder servici, sèi pas come poirés har ! »
Lo Pifraire prengut l’Aps e angut la reméter a son coen. E lo tèmps passèt, mès lo Rei entendut parlar dau Pifraire. Ie dishuren qu’avè un don, que hadè ce que volè, come rendè servici a tot lo monde. Lo rei lo mandèt de venir lo veire a son Palais. Lo Pifraire aubaït.
Lo Rei ie dishut :
« Vindràs deman matin a nau òras au bòrn de la ribèira, au jasti lo pus large, ie sarèi. »
Lo lendeman matin quand lo Pifraire arribèt, lo Rei èra alà. Tinè a la man una clau en òrt e dishut :
« Vei aquera clau, aquò’s la clau de mon tresòrt. Vauc la gitar dens la ribèira. Se dens una òra me l’as pas portada, saràs pendut. »
Roflèt la clau tant que poscut au mitan de la ribèira e se’n angut.
Lo praube pifraire èra en pena.
« Come divi har ? Sabi pas najar, apuèi pòi pas anar au sòu de l’aiga cercar la clau.
– Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, n’as pas l’èrt content ?
– Mon praube Brochet, dens una òra sarèi pendut ! Lo Rei a gitat sa clau en òrt au mitan de la ribèira e se ie pòrti pas dens una òra sarèi pendut.
– Se n’es qu’aquò dishut lo Brochet, atend-me aquí, e se’n angut au sòu de la ribèira. »
Au bot d’un moment, arribèt au bòrn abèca la clau entre las dents.
« Te sovenes que me sauvères la via quand m’estofavi sau sable, sèi content de te poder rénder servici. »
Lo Pifraire partit viste portar la clau au Rei. Lo Rei ie dishut :
« N’as pas fenit. Vindràs deman matin au nau òras devèrt lo bòsc. Ie sarèi.»
Lo lendeman quand lo Pifraire ‘ribèt au bòsc, lo Rei èra dijara alà. Darrèir eth i avè un vailet que tinè un sac a la man. Lo Rei dishut :
« Vauc gitar dens lo bòsc un sac de gruns de petit milh. Se dens una òra n’as pas massat tot ce que ne ie manque un sol, saràs pendut ! »
A la volada, lo vailet gitèt los gruns dens lo bòsc. Rei e vailet se’n anguren.
« Mès que ie èi hèit end aqueth Rei que parla totjorn de me pénder ? » dishut lo Pifraire en portans la man a son còth. Sintè dijara la còrda que lo sarrava.
« Qu’es aquò qu’as anueit, Pifraire, cantes pas ?
– Ah, mon praube Hormic, n’èi pas lo còr a cantar. Lo Rei ven de har gitar un sac de gruns de petit milh dens lo bòsc, se dens una òra n’èi pas tot massat sens que ie manques un grun, sarèi pendut !
– Atend-me aquí. » dishut lo Hormic. Angut a la hormiguèira. Tanlèu das milèirs de hormics ne’n sortiren e s’en∙hornèren dens lo bòsc. »
Au bot d’un moment, tots los gruns èren massats. N’ie’n mancava pas un.
« Te sovènes, dishut lo Hormic, as vingut me portar a mon ostau lo jorn que m’aví desmolit la cuèisha. Sèi content, anueit, de poder te rénder servici. »
Lo Pifraire partit sau còp portar lo sac au Rei.
« N’as pas encara fenit, dishut lo Rei, èi tres gojas, son bèras, mès se semblen totas. Deman, las maridi. N’i a una que t’aima. Se dovines la quau, te la doni, sarà ta hema. Vos maridarèi, mès se te trompes saràs pendut. »
Mès que ie èi hèit end aqueth, se didè lo Pifraire en se’n anans. Totjorn sas manaças…
Las coneishi pas a sas gojas, las èi jamès visas, èi entendut qu’èren bèras, mès pòi pas dovinar la quau m’aima, sarèi perdut ! E portèt encara la man a son còth.
« Qu’es aquò qu’as anueit Pifraire, cantes pas ?
– Ma prauba aps, n’èi pas enveja de cantar. Lo rei marida sas gojas deman, n’i a una que m’aima, se dovini pas la quau, sarèi pendut !
– La coneishi, jo, dishut l’aps. Te sovenes que vingures me portar a mon ostau, que podí pas volar, anueit vauc poder te rénder servici. Vindràs deman a la glèisa, ie sarèi. Las gojas dau rei saràn sheitadas costat a costat. Jo, sarèi en haut. En vironejans descendrèi sau cap d’una goja, m’aprocharèi telamens de sa figura que tant ne’n sarà ennujada, prendrà son mochoart pre me har escapar, alavetz t’acoitaràs, aquò’s aquera que t’aima. » Tot se passèt come avè dit l’aps.
Lo lendeman la glèisa èra plena. Lo rei èra alà qu’atendè, quand lo Pifraire dishut :
« Aquò’s aquera que m’aima. » Las clòchas se meturen a sonar, la musica a jogar, lo monde a cantar. Lo rei maridèt sas tres gojas.
I aiut un bèth maridatge. E aqueth jorn, se lo Pifraire se quitèt passar la còrda au còth, n’estut pas pre lo pénder.
Jo, n’èri pas pregada end aquera grand hèsta e, m’entornèri a mon ostau.
Contat en francés pre Marcèla Liès lo 11 de mai de 1993
Revirat pras Tradinaires lo 02 de decembre de 2015
Transmetut per Régine Ardilley


text:
Zhentarim
Dins lo monde fictiu dei Reiaumes Oblidats, lo Zhentarim es una organizacion sinistra que cèrca d'esplechar totei lei ressorsas de Fadaruna per ela. Lo Zhentarim es une organizacion malefica que son objectiu es de dominar lo territòri anant de la Mar de Luna au nòrd de la Còsta deis Espasas. Estent a la partença una societat secrèta, lo Zhentarim a dubertament operat dins la region de la Mar de Luna, especialament a l'entorn de Castel-Zhentil, sa basa d'operacions. Lo Zhentarim es ara dirigit per Fzoul Chembril, Elegit de Baine e Grand Senhor dau Zhentarim.


text:
L’IEO, una Federacion !
Aquel tèxt foguèt mandat als aderents de l’IEO amb lo convit e lo programa de l’Amassada Generala de 2010 a Limòtges.
L’IEO, una Federacion !
Mai de qu’es una Federacion ?
1 – Un estatut legau :
D’en promier, de segur, es un estatut juridic administratiu, definit dins nòstreis estatuts pròpris que precison son biais de foncionnar.
Estatuts adoptats definitivament en 2008 e que definisson precisament leis amiras e lei tòcas de l’associacion :
« …Elle a pour objet de
- définir les orientations générales et le programme d’action collectif,
- d’assurer la coordination entre les associations membres,
- d’être l’interlocuteur unique auprès des autorités et organismes de niveau national ou international,
- d’offrir des services,
- d’apporter éventuellement assistance aux associations affiliées,
- d’assurer les services et les missions communes nécessaires aux buts de la fédération et de ses membres.»
2 – Un estat d’esperit :
Un estat d’esperit per
- aderir an aquesteis estatuts, e signar la carta federativa de l’IEO,
- aver consciéncia de faire partida d’una estructura que passa lo locau, lo terren de proximitat… e qu’aquò pòu èstre una ajuda e non pas una dificultat de mai,
- se dubrir ais autres ; acceptar d’obrar en cooperacion, d’unir lei fòrças per d’objèctius communs ; se voguer e se sentir solidaris…
- fargar de liames entre leis aderents, lei seccions… per trabalhar sus de projèctes comuns amb una eficacitat maximom,
- comunicar, escambiar, partejar leis experiéncias, lei capitadas bònas e encara mai lei marridas qu’ajudan sovent a progressar…
- veire que son lei problèmas e ne’n trobar lei solucions dins lo dialòg e la serenitat…
- au finau, faire avans toteis ensems!
Es un biais de foncionar qu’es pas tojorn aisat, que s’apren ambé lo temps, de paciéncia e de bòna volontat…
3 – Un biais de faire :
Perqué trabalhar en interregionalitat ? Quin interès d’obrar cotria per de projèctes comuns a tot l’espandi occitan ?
Se volèm que nòstra lenga ague un avenidor e sigue considerada non pas coma un gadget folcloric pintoresc de quauquei pichòts terraires mai coma una lenga ordinària, otis d’escambis e de comunicacion de tot un espandi, rebat e resson d’una realitat sociala e economica, fau que lo monde la rescontre au quotidian e l’identifique de Niça a Bordèu e de Gueret a Mediterranèa.
Fau que la lenga s’ausisse, se vegue, se legisse… s’escrive ! De lònga e d’en pertot !
Alora, serem pres au seriós .
Segur, cadun dins son relarg prepausa au public d’activitats de proximitat (cors, ataliers, conferéncias, mòstras, espetacles, concerts, balètis… literatura, etc), totei causas pron importantas puei qu’asseguran una preséncia de la lenga e van au rescòntre dau monde…
Mai sabèm totei qu’aquò basta pas…
Que son de moments de lenga, mai que nos fau capitar de faire sortir l’occitan per carrieras…
Es dins aquesta amira que l’IEO a entraïnat despuei quauqueis annadas de projèctes interregionaus (cors per adultes, labèl Oc per l’Occitan, toponimia e senhalizacion bilingua…) e que demanda en totei de l’i participar que se volèm èstre eficaç fau que lei membres e lei seccions jògan lo juec.
D’autra part, fau que l’IEO federau ague una vision globala de l’accion de l’associacion sus tot lo territòri per ne’n veire lei fòrças e lei flaquesas e posquer jogar son ròtle de federator : sostenir e ajudar leis uns, aprofiechar dei boni de l’experiéncia deis autres e lei repercutir ; tirar lei leiçons dau «ja fach» per programar çò qu’es «de faire».
Una bòna coordinacion permete en cadun de mens gastar de temps e d’energia, de pas tornar inventar la ròda a cada còp…
Aqueste ròtle de federator, de coordinator necessita que lei membres e lei seccions respècton e aplican la «Carta de la Federacion» que siguèt votada a l’AG de Marselha en 2009.
Melhorar la coesion de l’IEO permetrà d’aumentar sa visibilitat, sa credibilitat, son ròtle d’operator linguistic e culturau, de fòrça de proposicion per faire avans… d’èstre percebuts coma una fòrça de pression de mai en mai importanta çò que pòu qu’èstre benefic en totei.
Podèm pas revendicar una politica linguistica interregionala e demorar replegats sus nòstre canton.
De segur la geografia occitana fa que nos fau prendre en còmpte la diversitat regionala sus l’espaci occitan. Mai tanben fau ben veire que l’IEO quita pas de demandar dempuèi d’annadas que sigue mesa en plaça una politica lingüistica per l’occitan coordonada.
Donc devèm absoludament poder aver un IEO en capacitat de discutir ambé d’un costat l’Estat e d’un autre costat de collectivitats que començan pauc a pauc a metre en plaça una politica comuna.
Se prenem de retard sus aqueu movement l’IEO risca d’èstre pas mai un interlocutor pertinent per lei poders publics.
Per exemple, l’IEO a participat d’un biais fòrça actiu a la mesa en plaça d’una coordinacion entre lei diferentas lengas de França e aquò pr’amor aviá un imatge de representant d’un grand territòri e de regions diferentas e nombrosas.
Es donc capitau d’aver un IEO coordonat. Nos fau absoludament laissar coma un element dau passat lo fach de se «maufisar» a priòri de l’estructura federala coma se siguèsse un element centralizator.
Avèm agut sovent de reaccions cap a l’IEO Nacionau qu’èran quasi epidermicas subretot quand l’IEO Nacionau (ambé son CA compausat de militants de basa dei diferentas regions e dei diferents territòris, o fau pas jamai oblidar) fasiá de remarcas sus lo foncionament ò sus lo non foncionament de tau ò tau IEO despartamentau ò regionau.
Es arribat que d’unei metèsson mai d’energia a contestar lei remarcas de l’IEO nacionau qu’a dialogar ambé lo CA per trobar una solucion concertada.
Sovent sembla que siam totei mai o mens formatats per l’imatge dau poder politic tau coma es en França e que donc sigue considerat coma un acte «occitanista» de contestar l’IEO «centrau».
Faire de l’IEO una federacion es faire que cada element es au servici de l’ensemble e que l’ensemble es au servici de cada element. Mai fau establir de règlas comunas de foncionament e lei fau respectar.
Fins ara lo director de l’IEO a totjorn agut de la part dau CA Nacionau coma demanda de cercar a ajudar leis diferentas associacions. O a fach. Se pòt pas contestar lo drech dau CA de l’IEO nacionau a faire de remarcas e a se preocupar dau disfoncionament d’unei seccions regionalas quand n’i a. Es son trabalh pr’amor es elegit per un acamp generau de l’IEO que dona d’orientacions, que definís çò qu’es d’èstre a l’IEO.
Enfin fau pas demembrar qu’en 10 ans l’IEO s’es estructurat e a permés a sei seccions regionalas e despartamentalas de dispausar de mejans suplementaris. L’estructuracion s’es acompanhada de la preséncia mai importanta de professionaus dins l’estructura de l’IEO nacionau e tanben deis IEO regionaus e despartamentaus.
Se pòt citar mantuneis exemples d’aisinas concretas e tanben la participacion e l’implicacion importanta de l’IEO e la mobilizacion istorica que siguèron lei tres manifestacions Anem Òc !
Ana-Maria Poggio
Vici-presidenta de l’IEO


text:
Òrri
Un òrri es un luòc generalament situat en montanha que los pastres i menavan las fedas pendent las estivas per las mólzer e far los formatges. A l'origina lo tèrme òrri designava sonque l'airal d'estiva mas es uèi utilizat tanben per parlar de las jaças o barracas que s'i tròban.
Aquestes òrris èran utilizats dins las regions pastoralas, mai que mai dins los Pirenèus, entre mai e octobre, alara qu'una partida de las familhas demoravan dins las valadas per los trabalhs dels camps, un o dos sòcis montavan amb lo tropèl a l'estiva, per amontanhar a l'òrri. Aquò se sonava "far òrri".
Sus l'airal de l'òrri se podián trapar mantuna bastissas :
- la cabana del pastre;
- lo masuc qu'èra un ostalon de montanha ont se fasiá e se servava lo formatge;
- lo parrec qu'èra un enclaus fach de pèiras secas que servissiá per dintrar las bestias la nuèit o per las mólzer.
- la marga èra un corredor de pèiras secas que comunicava amb lo parrec, per tal de far passar las fedas per las mólzer.


text:
Aquò comença coma un èr de violon ressat, seguit per un alen d’ocarina ; i a de vent deis estèpas dins tota aquela musica ; puei après una minuta e mieja, l’ocarina vòu ben jogar un èr ample, pontuat per lo meme gratejament de violon : una nòta puei tres cròcs. Laissatz encara passar una autra minuta e mieja, e l’ocarina qu’ara s’es afogada
(esto còp lo vaquí lo vent de plana !) se fa sostenir per lo violon, que discutís avans que lei dos instruments se rejonhan dins una mema nòta finala. Es Murmures
, un dei tròç pus suggestius dau darrier disc de Miquèu Montanaro, Tovàbb.
Aqueu mot d’ongrés, per çò que ne’n sabèm, vòu dire quauqua ren coma « pus luenh ».
I trobam aquel ambient d’Euròpa Centrala que sotalinha la musica occitana de Miquèu Montanaro despuei que, fa vint ans e mai, foguèt convidat en Ongria, i foguèt presat per lo public e d’autrei musicians. Lo rapòrt de Montanaro amb Ongria es prefond. Dòna Montanaro, l’artista plasticiana Niké Nagy
, i nasquèt. E son enfant Baltazar i aprenguèt la bèla partida de son art. Aqueu violonista de jazz ara jòga en duo dins aqueu disc, vendut en Ongria despuei un an amb un polit succès. Ara se pòu tanben crompar en França.


text:
Eissalabra
Eissalabra (Chalabre en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en Quercòrb situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia[modificar | modificar la font]
Eissalabra es situada dins la val de l'Ers Viu, aj jonhent amb lo Blau, que tanben pasa a Puègverd, e l'Eissalabrai.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge foguèt fondat abans lo sègle XII e las tèrras èran de l'Ostal de Trencavel. Aprèp la Crosada dels Albigeses, las tèrras foguèron leguadas a Pons de Brulhèras, d'une famila venguda en Lengadòc amb Gui Ièr Lévis e Pèire de Voisins, en seguida de Simon IV de Montfòrt qu'èran vesins e aliats de las tèrras de Montfort-l’Amaury en Illa de França. Los descendents foguèron senhors, barons puèi marqués d'Eissalabra[1]. En 1279, lo vilatge patiguèt d'aigadas. En 1350, los barris acabats forman una fortificacion complèta a l'entorn du vilatge. Lo centre de la vila es una bastida del sègle XIII.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo Castèl d'Eissalabra, sègles XIII, XV e XVIII.
- Lo sculpture sus un puèg en dessús.
- La glèisa de Sant Pèira de 1552 amb una estatua de fusta de Sant Alòi del sègle XIVème siècle.


text:
Pliocèn
Eth Pliocèn(1) ei ua epòca geologica qu'es plaça demest es 5.3 e es 2.58 milions (2) d'annadas auans deth nòste present. Ei era dusaua e mès joena epòca deth periòde Neogèn ena Era Cenozoïca. Eth Pliocèn seguís ath Miocèn e ei seguit peth Pleïstocèn.
Auans dera revision hèta en 2009 dera escala geologica deth temps que plaçaua es quate glaciacions mès granes laguens deth Pleïstocèn, eth Pliocèn tamben incudiva eth Gelasian, demest es 2.58 milions e es 1.80 milions d'annadas e adara ei includit en eth Pleïstocèn (3).
Coma d'autes periòdes geologics, es dades geologiques que defineishen er inici e era sua fin an sigut ben identificades mès era data exacta deth sòn inici e dera sua fin son encara poc definides. Es termières que defineishen eth Pliocèn non son pas identificades en tot eth mond de forma parièra. Mès si qu'an pogut d'éster identificades a nivèu regional pr'amor qu'eth Miocèn siguec mès caud e eth Pleïstocèn mès heired. Era termièra de sòn inici auec coma causa diuerses glaciacions deth Pleïstocèn.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Eth Pliocèn siguec atau aperat per Sir Charles Lyell. eth sòn nom provien des paraules gregues pleion (mès) e kainos (nauèth) (4) e vò díder contunhament deth recent pr'amor qu'es referís ara fauna de molluscs marins moderni. H. W. Fowler diguec, totun, qu'aguest terme (e tamben Pleïstocèn e Miocèn) qu'ère un barbarisme tà doblidar e un indici qu'enquia un escolaire classic com Lyell auriá d'auer demandat era ajuda d'un filològ quan bastia era paraula (5).
Sosdivisions[modificar | modificar la font]
Ena escala de temps oficial der ICS, eth Pliocèn se sosdivideish en dus periodes:
- Piacenzian (3.600-2.58 Ma)
- Zanclean (5.333-3.600 Ma)
Eth Piacenzian qu'ei aperat tamben coma Pliocèn Ancian e eth Zanclean coma Pliocèn Lèu.
En eth sistema des
- Mamifèrs nòrd-americans (NALMA) includís er Hemfillian (9-4.75 Ma) e eth Blancan (4.74-1.806 Ma). Eth Blancan arriba enquiath Pleïstocèn.
- Mamifèrs terrestres sud-americans (SALMA) includís eth Montehermosan (6.8-4.0 Ma), eth Chapadmalalan (4.0-3.0 Ma) e eth Uquian (3.0-1.2 Ma)
En eth airau de Paratetis (Europa central e porcions der oèst d'Asia, eth 'Pliocèn conten eth Dacian (parièr ath Zanclean) e eth Romanian (parièr ath Piacenzian e eth Gelasian amassa). e coma ei abitual i a plan d'autes sosdivisions locals e regionals que tamben s'utilizen.
En eth Reiaume Unit se dividís en aguesti estadis: Gedgravian, Waltonian, Pre-Ludhamian, Ludhamian, Thurnian, Bramertonian o Antian, Pre-Pastonian o Baventian, Pastonian e Beestonian. En Olanda eth Pliocèn se dividís en aguesti estadis ( de mès ancian a mès joen): Brussumian C, Reuverian A, reuverian B, Reuverian C, Praetiglian, Tiglian A, Tiglian B, Tiglian C1-4b, Tiglian CHc, Tiglian C5, Tiglian C6 e Eburonian. Es correlacions exactes demest aguesti estadis locals e es estadis der ICS encara mostren ua question de detalhs (6).
Clima[modificar | modificar la font]
Era mieja dera temperatura pendent eth Pliocèn miei (3.3 -3 Ma) ère de dus a tres grads mès nauta que aué (7) e eth nivèu dera mar ère 25 metres mès naut que non pas adara (8). Er emisferi Nòrd e era sua capa de gèu èren efimeres auans dera glaciacion que i aguec en Groenlàndia pendent eth Pliocèn ancian hè 3 milions d'annadas (9). Era formacion d'ua capa de gèu sus er Artic se donèc per un cambi bruc es es isotòps der oxigen e yamben en quauques pèires rondes que i auia sus es lhets des oceans en eth Nòrd Atlantic e eth Nòrd Pacific (10).
Era meia dera nautitud dera glaciacion qu'ère ja en descens auans deth fin dera epoca. Eth reheiredament qu'aguec lòc pendent eth Pliocèn podiá auer era causa ena distribucion des bòsqui e eth creishement des vaths e savanes ena Tèrra (11).
Paleogeografia[modificar | modificar la font]
Es continents contunhauen berugant-se des d'un lòcs qu'èren, probaubaments, a 250 Km d'on son adara a sonque 70 Km de sòns lòcs actuals. America del Sud s'amassèc dab America del Nòrd a trauers deth Istme de Panamà pendent eth Pliocèn e atau qu'es hèc paussible eth Gran Intercambi American.
Dab açò grani predators marsupials e ungulats que demorauen en America del Sud que s'escandiren. Era formacion deth Istme aué consequencies granes enes temperatures globals pr'amor qu'es escorrents oceanics equatorials d'aigua cauda es vederen talhats e comencec un clcle de reheiredament en er Atlantic, dab ues aigues artiques e antartiques que baisharen es sues temperatures en un Ocen Atlantic qu'adara demoraua aislat.
Era collision d'Africa dab Euròpa formèc era Mar Mediterranèa e copèc es despuèlhas der ocean de Tetis. Era termièra demest eth Miocèu e eth Pliocèn siguec tamben era epoca dera crisi de sau deth Messinian demest Alaska e Asia. S'an trapat plan d'arroques marines deth Pliocèn dera Mediterranèa, Índia e China. En d'autes lòcs tamben s'en trapen enes plajes.
Flora[modificar | modificar la font]
Eth cambi entara un clima mès sec e heired aue un impacte important ena flora deth Pliocèn pr'amor que se redusiren plan es espècies tropicals en tot eth mond. Creisheren es bòsqui de huelha caduca, e es bòsqui de pins mentres qu'era tundra caperaua plan des tèrres deth nòrd e es paisatges d'èrba creishien en toti es continents ( a excepcion dera Antartida). es bòsqui tropicals se vederen limitats a ua linha magra ath tòrn der equador e a mès deres savanes seques apareisheren diuersi deserts en Asia e Africa.
Fauna[modificar | modificar la font]
Era fauna continental e marina ère basicauments moderna. totun, era fauna continental ère un pauc mès primitiva qu'aué. pendent eth Pliocèn apareishen es prumèrs ominins, es australopitecids. Es patacs des tèrres causaven granes migracions atau coma ua barreja de diuerses espècies auans aislades coma passec en eth Gran Intercambi American. Es erbivòrs qu'es heren mès grani e tamben sòns predators.
Mamifèrs[modificar | modificar la font]
En America del Nòrd se desvolopauen grani mastodonts, gamfoteri e opossums mentres qu'es grani ungulats declinauen, coma eth camel, eth cèrvi e eth shivau, que vederen coma es sòns populacions s'arredusien.
Rinoceròs, shivaus dab tres dets, oreodonts, protoceratids e calicoteres s'escandiren. Es cans borofagini e es agriotherium tamben mès d'autes carnivòrs includint es dera familha des daunes bères se diversificaren e tamben ac hèren es ossi caçaires que corrien plan.
Es peresosi terrestri, es grani glyptodonts e es armadillos migraren tàth nòrd dab era formacion der Istme de Panamà. En Eurasia es rosegaires perviueren ben mentres qu'era distribucion des primati declinèc. Elefants, gomfoteris e stegodonts aueran plan d'escaduda en Asia e es hyraxes migraren tàth nòrd d'Africa. Era diuersitat de shivaus declinèc mès es tapirs e es rinoceròs s'escamparen. Es vaques e es antelòps auren escaduda e quauques espècies de camel crotzaren entara Asia des d'America del Nòrd. Es ienes e es gats dab dents de sabre apareisheren e s'amassaren as predators ja eisistents coma es cani, ossi e daunes-bères.
Africa ère dominada per animals dab bates e es primats contunharen era sòn evolucion dab es australopitecids (bèri uns des prumèrs ominids) qu'apareishen pendent eth Pliocèn ancian. Es rosegaires tamben aueren escaduda e es populacions d'alefants creisheren. Es vaques e es antelòps contunharen era diuersificacion e n'aueren plan mès que non pas pòrcs en nombre d'espècies.
Es prumères e primitives girafes tamben apareisheren e es camels migraren via Asia des d'America del Nòrd. Es shivaus e es rinoceròs moderns tamben hèren era sua prumèra dintrada en scena. Ossi, cani e daunes-bèresa (originals d'America del Nòrd) s'amassaren as gats, ienes e civets coma predators africans. Atau, qu'es ienes aueren d'especializar-se coma carronhaires.
America del Sud vedèc ua invasion d'espècies nòrd-americanes per prumèr còp des deth Cretacèu dab rosegaires nòrd-americans e primats qu'es barrejaven dab formes deth sud. Es litopterids e es nonungulats nadius d'America del Sud s'escandiren. Toti mens es macrauchenids e es taxodonts, que suberviueren. Mustelids carnivòrs coma es petites daunes-bères, es coatís e es ossi de cara cuerta migraren des deth nòrd.
Es gliptodents, gegants peresosi e petits rosegegaires caviomorfes, pampaterids e armadillos desmarcharen totun entàth nòrd. Es marsupials demoraren es mamifèrs dominants australians dab formes erbivòres qu'includiden wombats e cangurs atau coma eth gran diprotodon. Es marsupials carnivòrs contunharen caçant pendent eth Pliocèn includint es dasyurids, es tilacins dab forma de can e eth thylacoleo dab forma de gat. Es prumèrs rosegaires qu'arribaren en Austràlia. Tamben apareishèc eth platypus, un monotreme.
Audèths[modificar | modificar la font]
Es forusracids predators sud-americans èren paucs en aquera epoca. Demest eri que i auia eth Titanis, un forusracid plan gran que migrèc tà America del Nòrd e qu'ère un rival d'autes grani predatots mamifèrs. D'autes audèths tamben evolucionaren en aguesta epoca, quauqu'ns entàra espècies mès modernes, quauques autes entàra er escandiment.
Reptils e amfibis[modificar | modificar la font]
Es aligators e es cocodrils s'escandiren en Euròpa quan eth clima se tornèc mès heired. Eth genre des sèrps venenoses contunharen d'espandir-se pr'amor qu'es rosegaires e es audèths tamben ac hèren. Es sèrps de campanela tamben apareishen pendent eth Pliocèn. Era espècie Alligator mississippiensis, qu'auia evolucionat pendent eth Miocèn, contunhèc pendent eth Pliocèn, mès demorèc encara mès en eth nòrd: s'an trapat individús d'aquera epoca pendent eth Miocèn plan ancian en depaus de Tenessee.
Es tartarugues gegants tamben demoraren en America del Nòrd, dab genres coma eth Hesperostestudo. Nauères espècies tamben apareishen en Austràlia. Es amfibis deth orden des Allocaudeta s'escandiren.
Oceans[modificar | modificar la font]
Es oceans contunharen d'èster relatiuaments cauds pendent eth Pliocèn. Totun, contunharen eth sòn reheiredament. se formèc ua capa de gèu sus er Artic e eth clima se tornèc mès sec. Es escorrents heiredsder Atlantic deth Nòrd creisheren. I auia tamben diuersi escorrents heireds que flotauen des der Antartic.
Era formacion der Istme de Panamà hè 3.5 milions d'annadas copèc er escorrent circum-equatorial qu'auia eisistit pendent eth Cretacèu e eth Cenozoic lèu. Açò hèc qu'es oceans de tot eth mond tamben se reheiredessen. es mars deth Pliocèn èren plens de vaques marines, foques e leons de mar.
Supernovae[modificar | modificar la font]
En 2002 Narciso Benítez e d'autes estimaren que hè 2 milions d'annadas, pendent era fin deth Pliocèn, un grop d'esteles 0 e B, aperades Scorpius-Centaurus 0B passaren sonque a 130 milions d'annades dera nòsta planeta e que ua o mès d'un espetatges de supernova plasmaren era grana Botiòla Local (12). Un espetatge d'aguest tipe podiá auer hèt plan de mau ar ozon dera Tèrra e causat er escandiment de plan de vida en es oceans (ua supernova d'aguest tamanh que podiá éster tan grana coma ua galaxia sancera de 200 bilions d'esteles (13)(14).
Tà vèder tamben[modificar | modificar la font]
- List of fossil sites (with link directory)
Referències[modificar | modificar la font]
- "Geologic Age Symbol Font (StratagemAge)". USGS. 99-430. Retrieved 2011-06-22.
- See the 2014 version of the ICS geologic time scale
- Ogg, James George; Ogg, Gabi; Gradstein F. M. (2008).The Concise Geologic Time Scale. Cambridge University Press. pp. 150–1. ISBN 9780521898492.
- "Pliocene". Online Etymology Dictionary.
- Fowler, H.W. (2009). David Crystal, ed. A Dictionary of Modern English Usage: The Classic First Edition (Reissue ed.). USA: Oxford University Press. ISBN 0-19-953534-5.
- Kuhlmann, G.; C.G. Langereis, D. Munsterman, R.-J. van Leeuwen, R. Verreussel, J.E. Meulenkamp & Th.E. Wong (2006). "Integrated chronostratigraphy of the Pliocene-Pleistocene interval and its relation to the regional stratigraphical stages in the southern North Sea region".Netherlands Journal of Geosciences 85: 19–35. Retrieved 12 November 2012.
- Robinson, M., H.J. Dowsett, and M.A. Chandler, 2008: Pliocene role in assessing future climate impacts. Eos Trans. Amer. Geophys. U., 89, 501–502.[1]
- Dwyer, G.S., and M.A. Chandler, 2009: Mid-Pliocene sea level and continental ice volume based on coupled benthic Mg/Ca palaeotemperatures and oxygen isotopes. Phil. Trans. Royal Soc. A, 367, 157–168,doi:10.1098/rsta.2008.0222. [2]
- Bartoli, G. et al. Final closure of Panama and the onset of northern hemisphere glaciation. Earth Planet. Sci. Lett. 237, 3344 (2005).
- Van Andel (1994), p. 226.
- "The Pliocene epoch". University of California Museum of Paleontology. Retrieved 2008-03-25.
- Benitez, Narciso; et al., Jesús; Canelles, Matilde (2002). "Evidence for Nearby Supernova Explosions". Phys. Rev. Lett. 88 (8): 081101. doi:10.1103/PhysRevLett.88.081101.
- Katie Pennicott (Feb 13, 2002). "Supernova link to ancient extinction". physicsworld.com. Retrieved 16 July 2012.
- Comins & Kaufmann (2005), p. 359.
Tà lèger mès[modificar | modificar la font]
- Comins, Niel F.; William J. Kaufmann III (2005). Discovering the Universe (7th ed.). New York, NY: Susan Finnemore Brennan. ISBN 0-7167-7584-0.
- Gradstein, F.M.; Ogg, J.G. & Smith, A.G.; 2004: A Geologic Time Scale 2004, Cambridge University Press.
- Ogg, Jim (June 2004). "Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP's)". Retrieved 2006-04-30.
- Van Andel, Tjeerd H. (1994). New Views on an Old Planet: a History of Global Change (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-44243-5.
Pàgines web[modificar | modificar la font]
- Palaeos Pliocene[dead link]
- PBS Change: Deep Time: Pliocene
- Possible Pliocene supernova
- "Supernova dealt deaths on Earth? Stellar blasts may have killed ancient marine life" Science News Online retrieved February 2, 2002[dead link]
- UCMP Berkeley Pliocene Epoch Page
- Pliocene Microfossils: 100+ images of Pliocene Foraminifera


text:
Ahmad Hasan Al Bakr
Ahmad Hasan Al Bakr o mens exactament Ahmed Hassan al-Bakr (أحمد حسن البكر), militar (brigadièr-general), foguèt president d'Iraq entre 1968 e 1979. Foguèt tanben primièr ministre del país en 1963 e entre 1968 e 1979.
Biografia[modificar | modificar la font]
Al-Bakr dintrèt a l'academia militar en 1938 après èsser durant sièis ans mèstre d'escòla. En 1941 prenguèt part al còp d'estat de Rashid Ali Gaylani e quand aquel foguèt acalorat foguèt arrestat e separat de l'armada, ont poguèt tornar en 1957, en obtenent alavetz lo gra de general de brigada. Faguèt partida del grop dels "Oficièrs Liures" que lo 14 de julhet de 1958 desroquèron la monarquia. Lo 7 de març de 1959 se produsiguèt un còp d'Estat qu'esclatèt a Mossol, dirigit pel coronèl Chawaf e d'autres oficièrs que reclamavan l'union amb la Republica Aràbia Unida. L'aviacion leiala bombardèt los rebèls e Chawaf moriguèt e los oficièrs rebèls foguèron executats. Al-Bakr foguèt acusat d'aver sostengut la revòlta e foguèt retirat de l'armada en passant a la resèrva. En aquel temps al-Bakr dintrèt al partit Baath ont arribèt lèu als luòcs dirigents.
Lo 8 de febrièr de 1963, coma general a la resèrva e membre dirigent del Baath organizava un còp d'estat que desroquèt Abd al-Karim Qasim (que foguèt executat lo jorn 9). Los colpistas bombardèron lo palais presidencial amb avions e anoncièron per la radio que Qasim èra mòrt, mas aquel èra passat la nuèch a l'ostal de la siá maire e sortèt dins la carrièra per se daissar veire. Alavetz los colpistas envièron los tancs de l'III Armada, Qasim foguèt cercat e a la nuèch capturat. Nombroses militars fisèles a Qasim e divèrses politics comunistas foguèron executats totun. Atenguèt lo poder un Conselh Nacional Revolucionari presidit pel nasserista Abdul Salam Arif, qu'aviá fòrça prestigi (mas gaudiguèt pas de cap de poder) amb al-Bakr coma cap de govèrn e vicepresident. Ali Salah Saadi, Secretari general del Baath foguèt nomenat viceprimièr ministre e ministre de l'Interior e d'autres membres del partit ocupèron de nautas cargas dins lo govèrn. Saadi dins lo partit èra socialista e partidari de reformas socialas radicalas mentre al-Bakr representava lo corrent nacionalista moderat partidari d'un aprochament a Gamal Abdèl Nassèr. Saadi organizèt unas milícias amb lo nom de Gàrdia Nacionala que serviguèron de polícia politica e aguèron fins a 20 000 membres. La repression foguèt virulenta e sagnanta contra los simpatizants de Qasim e los comunistas e totes los caps militars considerats prèps al comunisme foguèron executats, quitament los de la resèrva; foguèt tanben executat Hasan Radawi, secretari general del Partit Comunista Iraquian e dos membres del Comitat Central.


text:
ApelambrarApelambrar tiene 10 letras
Definición de apelambrar aquí
Resultados de búsqueda:
Resultados de imágenes:
Youtube: apelambrar
Nube de palabras :
- apelambrar zpelambrar spelambrar wpelambrar qpelambrar aoelambrar alelambrar a-elambrar a0elambrar apwlambrar apslambrar apdlambrar aprlambrar ap4lambrar ap3lambrar apekambrar apepambrar apeoambrar apelzmbrar apelsmbrar apelwmbrar apelqmbrar apelanbrar apelakbrar apelajbrar apelamvrar apelamnrar apelamhrar apelamgrar apelambear apelambdar apelambfar apelambtar apelamb5ar apelamb4ar apelambrzr apelambrsr apelambrwr apelambrqr apelambrae apelambrad apelambraf apelambrat apelambra5 apelambra4


text:
Pauretat
La pauretat (var. lo praubèr, la praubèra, la praubesa) es la manca de bens materials sufisents per menar una vida digna. Dins aquel sens, es lo contrari de riquesa e fa allusion a un estat de caréncia. Es un paramètre sempre comparatiu; en fach, se pòt parlar de pauretat absoluda (manca de noiriduras, d'ostal e d'aiga potabla), pauretat extrèma (definida per la Banca Mondiala coma de revenguts jornalièrs inferiors a un dolar) o pauretat (viure amb mens de 3 dolars al jorn). Aqueles nivèls vàrian en foncion del país (per exemple, en Espanha es paure aquel qu'arriba pas al 50% dels revenguts mejans del reialme). Los païses paures son dichs sosdesvolopats o del Tèrç Mond. Se concentran dins los continents d'Asia e subretot d'Africa, encara que la pauretat es estenduda pel mond, subretot dins las ciutats industrializadas (quatren mond).
Las causas de la pauretat pòdon èsser los desastres naturals, la guèrra, lo despartiment injust de las ressorsas, la manca d'accès a l'educacion, los factors climatics, los govèrns corromputs, la discriminacion per rason de sèxe, la manca dels Dreches de l'Òme, la santat deficienta.
Redusir la pauretat extrèma en combatre aquelas causas es un dels Objectius de Desvolopament del Millenni.


text:
Istòria
Lo periòde precoloniau
Deis originas a l'islamizacion dau litorau
L'istòria de Jiboti es mau coneguda avans l'emergéncia dei reiaumes de l'Edat Mejana. Lei cavaments menats sus lei sites d'
Asa Koma, de
Dorra e de
Balho atestan l'existéncia d'una cultura neolitica datant dau millenari II av. JC. Influenciada per lei comunautats dau sud de la Peninsula Aràbia, se caracteriza per una importanta produccion de terralhas, per un art rupèstre relativament ric e per lo mestritge probable de tecnicas de norrigatge.
Durant l'Antiquitat, lo litorau sembla participar au comèrci de la Mar Roja. Una tiera d'estèlas bastidas durant aqueu periòde indican una influéncia culturala etiopiana. Pasmens, lo Reiaume d'Aksum, principala poissança de la region, sembla pas dirèctament dominar lo territòri jibotian. Au sègle VII, leis Arabes prenguèron lo contraròtle dei rets marchands de la Mar Roja e sota son influéncia, lei populacions litoralas comencèron de se convertir a l'islam. Centre principau d'aquela difusion, lo pòrt de
Zeila venguèt una plaça comerciala majora gràcias a la venda de d'esclaus, de sau e de produchs exotics (espècias, evòri,
ebèn...).
Lei Sultanats d'Ifat e d'Adel
Etiopia
e lo
Sultanat d'Adel au sègle XV.
A la fin de l'Edat Mejana, la poissança economica de
Zeila venguèt la fondacion de sultanats poderós que rivalizèron amb Etiopia. Lei dos pus importants foguèron lei Sultanats d'
Ifat e d'
Adel. Fondat en 1285 per
Umar Walashma, lo premier capitèt de s'estendre fins a la vila de
Harrar. Venguèt rapidament tributari d'Etiopia e son istòria es ritmada per de de revòutas recurrentas. Pasmens, cada còp, lei sobeirans etiopians successius capitèron de restablir sa dominacion e en 1403 ò en 1415, lo negus
lo destruguèt d'un biais definitiu.
Pasmens, leis Etiopians poguèron pas se mantenir a
Zeila e tre 1415, un eiretier dau darrier sultan d'Ifat fondèt lo
Sultanat d'Adel. Rapidament devesit per de garrolhas intèrnas, venguèt a son torn tributari d'Etiopia. A la fin dau sègle XV, una tiera d'emperaires etiopians febles permetèt ai sultans de renfòrçar sa poissança e de refusar lo tribut. Sostengut per leis Otomans, Adel poguèt ansin menar una lònga guèrra còntra Etiopia de 1516 a 1543 e ocupèt la màger part dau territòri etiopian de 1527 a 1535. Dins aquò, lo conflicte s'acabèt per una victòria de l'Empèri Etiopian, ajudat per Portugau, e l'arribada deis Oròmos entraïnèt la disparicion dau sultanat en 1577.
Lo Sultanat d'Aussa
Après la disparicion dau
Sultanat d'Adel, d'imams establits a
Aussa fondèron un estat teocratic entre l'Etiopia e lo Jiboti actuaus. Sensa lo contraròtle de
Zeila, ocupada per leis Otomans dins lo corrent dau sègle XVI, aquel estat poguèt pas retrobar la poissança de sei predecessors. Foguèt destruch en 1672 per d'Afars que fondèron en plaça lo
Sultanat d'Aussa. Sei sultans perdiguèron pauc a pauc sei regions litoralas situadas en Jiboti mai demorèron independents fins au començament dau sègle XX. Puei, conquistats per Etiopia, gardèron una certana autonòmia coma vassaus dau negus.
Lo periòde coloniau
La Còsta Francesa dei Somalis
En 1862, França crompèt
Obock per i fondar una escala. Pasmens, la region demorèt inocupada fins a 1884. Quatre ans pus tard, la vila de Jiboti foguèt fondada. Puei, un tractat signat en 1897 permetèt de fixar la frontiera entre territòris francés e etiopian. París establiguèt de relacions bònas ambé lo govèrn dau negus e Jiboti venguèt lo pòrt principau de l'Empèri gràcias a la construccion d'un camin de fèrre Jiboti-Addis Abeba (acabat en 1917). En 1898, la colonia prenguèt lo nom de
Còsta Francesa dei Somalis.
De l'autonòmia a l'independéncia
La Còsta Francesa dei Somalis en 1914
.
Territòri gaire desvolopat per lo poder coloniau, la Còsta Francesa dei Somalis venguèt un territòri d'otramar en 1946. Après l'independéncia de Somalia en 1960, un movement nacionalista entraïnèt de trèbols au sen deis Issa (un pòble somalian) entraïnant de tensions ambé leis Afars. En 1967, França organizèt un referendum que permetèt ais abitants de chausir entre l'independéncia e un estat d'autonòmia. La populacion se decidèt en favor de la segonda opcion e un govèrn locau, dominat per leis Afars, foguèt format. Adoptèt un nom novèu per designar lo territòri :
Territòri Francés deis Afars e deis Issas.
Pasmens, dins lo corrent deis annadas 1970, França cambièt d'estrategia a respèct de Jiboti e decidèt de laissar l'independéncia au país. Aqueu procès comencèt en 1975 e s'acabèt dos ans pus tard lo 27 de junh de 1977. L'estat novèu adoptèt alora lo nom de Republica de Jiboti.
Lo Jiboti contemporanèu
Après l'independéncia, la
Liga Populara Africana per l'Independéncia (LPAI) dau generau
Hassan Gouled (un Issa) ganhèt leis eleccions. En 1981, la LPAI, renommada
Rassemblament Populara per lo Progrès (RPP), venguèt partit unic. Aquel autoritarisme maucontentèt leis Afars. En 1991, se formèt un
Frònt per la Restauracion de l'Unitat e de la Democracia (FRUD) qu'engatjèt la lucha armada còntra lo regime. Maugrat de dificultats militaras importantas, aquela
guerilha capitèt de resistir fins au remplaçament dau generau
Gouled per
Ismael Omar Guelleh (un Issa). D'acòrds de patz foguèron alora signats en 2001.
En despiech d'aqueu cambiament, l'autoritarisme dau regime demòra en plaça e lo president
Guelleh utiliza una mescla d'escrutinhs trucats ò organizats segon de reglas fòrça favorablas a son partit per ganhar leis eleccions successivas. Pasmens, l'oposicion deis Afars es desenant fòrça devesida en causa de tensions entre clans e pòu gaire s'opausar au poder. En revènge, la situacion economica entraïna regularament de manifestacions (reprimidas durament en 2011). D'efèct, en causa de sa manca d'industria, lo país demòra fòrça paure e sa ressorsa principala es sa posicion estrategica entre la Mar Roja e lo
Gof d'Aden. Ansin, en 2016, lo govèrn jibotian logava de basas militaras sus son territòri a França (que garda de basas en Jiboti dempuei l'independéncia), ais Estats Units, a Alemanha, a China e a Japon.