text:
Margny-lès-Compiègne
Margny-lès-Compiègne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Margny lès Compenha se situa al Nòrd de París, en la region Picardie,en lo departament de l'Oise. Es una de las vilas vesinas de Compenha, se tròba doncas en bordure de l'Oise. Se tròba pas leon d'una estacion: aquela de Compenha.
La vila compòrta 665 ectaras per unitat|16|km {{}} de voirie. Aquela superficie compren sustot :250 000 m2 de jardins e 94 300 m2 de terrens d'òci #qu'unitat|19570|m|2 {{}} reservats a la practica de l'espòrt. N'a una densitat de 1 161 Modèl:Hab./Km²
Margny lès Compiègne se situe au Nord de Paris, dans la région Picardie,dans le département de l'Oise. Elle est une des villes voisines de Compiègne, elle se trouve donc en bordure de l'Oise. Elle se trouve non lion d'une gare: celle de Compiègne. La ville comporte 665 hectares pour 16 km de voirie. Cette superficie comprend notamment :250 000 m2 de jardins et 94 300 m2 de terrains d'agrément dont 19 570 m2 réservés à la pratique du sport. Elle a un densité d'1 161 Modèl:Hab./km²
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Margny-Lès-Compenha es un luòc en principi préhistorique de contunh gallo-romain. L'origina del nom de Margny es gallo-romaine, e designa lo domeni d'un @dénommer Madrinius. La forma actuala del nom se fixa pas #qu'a Modèl:La s en conservant la vièlha paraula francesa « lès » #que significa : costat, flanc.
Lo vilatge #nàisser al pè d'una còsta, entre la « plana » crayeuse, #que culmini a unitat|101|m}} e la vallée alluvionnaire de la Oise, #que se bassa a unitat|33|m {{}}. La còsta de Margny a a causa d'una flexure, descenuda d'ais pro brutal, #que fa immergir la craie d'unitat|80|m {{}} jos l' Oise per remontar a Compenha abans de s'enfonsar jol bòsc. Aquel serral plan expausat, #èsser propice a la vinha, mas i aguèt remplaçat a la fin de la Modèl:S- per òrtas e dels jardins. Al pè de la flexure s'estend lo lièch màger de l'Oise. Lo riu s'i estendiá en divèrses braces en los épaisses alluvions argilo-sableuses ont la capa phréatique aflora en étangs e en maires. Existissiá una granda maire dicha « de Margny », situada sus la localizacion del parc de la comuna, d'ont l'actual quartièr dels étangs merita lo sieu nom. Aquela prée marécageuse es totjorn menaçada per las inondacions, aquelas de 1658, 1784, 1926, 1993-94.
Los anautits faches del Mejan Age
- Las circunscripcions eclesiasticas de l'ancian regim #conservar la délimitation de las « vilas » : Compenha levava de Soissons mas Margny de Beauvais, mai justament del abbaye bénédictine de Sant-Lucien. Una crotz de fèrre se levava al mièg de l'ancian pont dicha de Sant Louis e marcava lo cambiament de juridiction. Lo vièlh pont reconstruit per Sant Louis traversava lo riu dempuèi lo Gròs Torn e se appuyait, marge drech sus una sòrta de tem, dicha boulevard, environada de fossés, #que dominava la prée de Margny. Aquela prée #èsser lo teatre de maints tournois e joutes, e de fèstas de 1200 a 1410. Es sus aquel meteis endroit que Jeanne d'Arc #èsser capturada en 1430 amb lo sieu fraire Pèira d'Arc.
- Aital lo cap del pont fortificada en « boulevard », #que protegissiá #çò que #èsser longtemps lo sol passatge permanent sul riu dintrarà Pont-l'Avesque e Pont-Sant-Maxence, #èsser abans tota una zòna militar.
- Lo bastiment del Pont Nòu en 1733-34, entrena lo redreçament de la cauçada de Margny, #que #èsser alavetz mai facilament connectada a Compenha. Los contestations #èsser de mai en viscas mai entre Compenha e Margny, #que se disputavan lo Prée Margny (nomenat pel continuament lo pichon Margny), #lo que formavan una zòna ont las juridictions se enchevêtraient del temps que la siá importància economica s'aumentava. Lo intégrité de Margny i aguèt preservat fins en 1790, la Revolucion #permetre la mainmise de Compenha sul Pichon Margny.
- En defòra del artisanat rural, una indústria #aparéisser defunta Modèl:S- a Margny : una manufacture de llençols, camelots e peluches, fondada per Jacquin. Aquela manufacture reiala i aviá installat sus la localizacion de l'actuala comuna, mas #desaparéisser cap a 1770, sens dobte victima del tractat de Eden (liure escambi amb la Grand Bretanha).
- L'informe estrech entre las 2 comunitats entrenava de conflictes. La mesfisança èra granda cap a Compenha, soupçonnée d'apuntadas annexionnistes. La disputa #esclatar a l'intencion de la futura estacion de camin de fèrre. Margny Se planhiá que lo camin de fèrre foguèsse mai lèu un inconvénient, voliá demorar un pòble. Dempuèi l'installacion de l'estacion en 1847, una activitat industriala e comerciala a transformat lo vilatge demorat fins ailà rural.
- Las eleccions legislatiuas de Margny opausavan regularament lo cònsol de Compenha contra un òme politic de la comuna. Aquel #èsser lo cas de Octave Butin, cònsol de Margny a las 4 eleccions consecutivas de 1902 a 1919. En lo moment de la siá administracion, complís la transformacion de Margny en la en dotant localas e mièges d'una vila. Ne fau un omenatge a las siás qualitats d'administrador, un monument ludut #èsser dédié en 1928, al dedins de la nòva comuna.
Margny-Lès-Compiègne est un site d’abord préhistorique puis gallo-romain. L’origine du nom de Margny est gallo-romaine, et désigne le domaine d’un dénommé Madrinius. La forme actuelle du nom ne se fixe qu’au Sègle XIX en conservant le vieux mot français « lès » qui signifie : côté, flanc.
Le village naquit au pied d’une côte, entre la « plaine » crayeuse, qui culmine à 101 m et la vallée alluvionnaire de l’Oise, qui s’abaisse à 33 m. La côte de Margny est due à une flexure, abaissement d’axe assez brutal, qui fait plonger la craie de 80 m sous l’Oise pour remonter à Compiègne avant de s’enfoncer sous la forêt. Ce coteau bien exposé, fut propice à la vigne, mais fut remplacé à la fin du Modèl:S- par des vergers et des jardins. Au pied de la flexure s’étend le lit majeur de l’Oise. La rivière s’y étalait en plusieurs bras dans les épaisses alluvions argilo-sableuses où la nappe phréatique affleure en étangs et en mares. Il existait une grande mare dite « de Margny », située sur l’emplacement du parc de la mairie, d’où l’actuel quartier des étangs mérite son nom. Cette prée marécageuse est toujours menacée par les inondations, celles de 1658, 1784, 1926, 1993-94.
Les hauts faits du Moyen Age
- Les circonscriptions ecclésiastiques de l’ancien régime conservèrent la délimitation des « cités » : Compiègne relevait de Soissons mais Margny de Beauvais, plus précisément de l’abbaye bénédictine de Saint-Lucien. Une croix de fer se dressait au milieu de l’ancien pont dit de Saint Louis et marquait le changement de juridiction. Le vieux pont reconstruit par Saint Louis traversait la rivière depuis la Grosse Tour et s’appuyait, rive droite sur une sorte de redoute, dite boulevard, entourée de fossés, qui dominait la prée de Margny. Cette prée fut le théâtre de maints tournois et joutes, et de fêtes de 1200 à 1410. C’est sur ce même endroit que Jeanne d’Arc fut capturée en 1430 avec son frère Pierre d'Arc.
- Ainsi la tête du pont fortifiée en « boulevard », qui protégeait ce qui fut longtemps le seul passage permanent sur la rivière entre Pont-l’Évêque et Pont-Saint-Maxence, fut avant tout une zone militaire.
- La construction du Pont Neuf en 1733-34, entraîne le redressement de la chaussée de Margny, qui fut alors plus facilement reliée à Compiègne. Les contestations furent de plus en plus vives entre Compiègne et Margny, qui se disputaient le Prée Margny (nommé par la suite le petit Margny), lesquels formaient une zone où les juridictions s’enchevêtraient alors que son importance économique s’accroissait. L’intégrité de Margny fut préservée jusqu’en 1790, la Révolution permit la mainmise de Compiègne sur le Petit Margny.
- En dehors de l’artisanat rural, une industrie apparut fin Modèl:S- à Margny : une manufacture de draps, camelots et peluches, fondée par Jacquin. Cette manufacture royale était installée sur l’emplacement de l’actuelle mairie, mais disparut vers 1770, sans doute victime du traité d’Eden (libre échange avec la Grande-Bretagne).
- Le rapport étroit entre les 2 communautés entraînait des conflits. La méfiance était grande envers Compiègne, soupçonnée de visées annexionnistes. La querelle éclata au propos de la future gare de chemin de fer. Margny se plaignait que le chemin de fer fût plutôt un inconvénient, il voulait rester un village. Depuis l’installation de la gare en 1847, une activité industrielle et commerciale a transformé le village demeuré jusque là rural.
- Les élections législatives de Margny opposaient régulièrement le maire de Compiègne contre un homme politique de la commune. Ce fut le cas d’Octave Butin, maire de Margny aux 4 élections consécutives de 1902 à 1919. Lors de son administration, il accomplit la transformation de Margny en la dotant des locaux et moyens d’une ville. En hommage à ses qualités d’administrateur, un monument lui fut dédié en 1928, à l’intérieur de la nouvelle mairie.


c: text/html

text:
1730
Aquesta pagina concernís l'an 1730 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Revòuta dei janissaris dirigits per Patrona Halil. Ahmed III foguèt reversat, capturat e remplaçat per Mahmud Ièr entre lo 1èr e lo 6 d'octòbre. Pasmens, l'arrogància e lei pretencions de Patrona Halil entraïnèt d'autrei revòutas. En particular, lo khan de Crimèa capitèt de lo reversar e de restablir l'autoritat dau sultan a la fin de novembre.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Parroy
Parroy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncias gallo-romaine e mérovingienne.
- Pòbles dévastés l'an 1914.
Parroy Es una anciana comuna del costat de Lunéville-Sud, #que #aperténer als comtes de Ficquelmont. I aviá absorbit Coincourt, Mouacourt e Xures entre lo 1er en genièr 1973 e lo 1er en genièr 1987.
- Présences gallo-romaine et mérovingienne.
- Villages dévastés en 1914.
Parroy est une ancienne commune du canton de Lunéville-Sud, qui appartint aux comtes de Ficquelmont. Elle avait absorbé Coincourt, Mouacourt et Xures entre le 1er janvier 1973 et le 1er janvier 1987.


text:
Enzimologia
L'enzimologia qu'ei la disciplina qui estúdia los enzims e las reaccions quimicas que catalisan. Los dus pretzhèits principaus de l'enzimologia que son l'estudi (aperat cinetica enzimatica) de la vitessa de desenvolopament de las reaccions quimicas e l'estudi de l'estructura deus enzims e la classificacion de las moleculas enzimaticas segon ua nomenclatura EC.
La cinetica enzimatica que's basa sus la vitessa d'aparicion e de desaparicion deus substrats e de produt. Aqueths que pòden estar quantificats mercés a la colorimetria (en tot calcular la densitat de produt mercés a la densitat de la soa color o de la color d'un produt quimic qui reageish dab eth).
La cinetica enzimatica qu'estúdia l'interferéncia deus inibitors, elements qui pòden ralentir la reaccion quimica catalizada per tau o tau enzim.
Per un enzim simple òm pòt apitar un grafic de reaccion establir l'equacion de Michaelis-Menten :
on qu'ei la vitessa iniciau, la vitessa maximau (dab ua quantitat maximau de substrat) e la constanta de Michaelis-Menten especifica d'un enzim particular.


text:
Trencadís
Lo trencadís es una mena de mosaïca amb de tròces de ceramica tipic de l'arquitectura modernista.
Los arquitèctes del modernisme utilizèron fòrça rajòlas de ceramicas, mas Antoni Gaudí prepausèt de sistèmas fins alara inedits[1]. Josep Maria Jujol i Gibert foguèt encargat de los plaçar e que li done la seuna caracteristica.
Utilizèt de pèças de casuda de la fàbrica Pujol i Bausis, situada a Esplugues de Llobregat, e tanben tròces de plats e tassas de cafè de faïença blanca d'autres manufacturas d'Espanha. Tanben utilizèt de rajòlas de ceramica e de mosaïca amb la tecnica de l'opus tessellatum.
Per capitar dins lo cromatisme, decidiguèt d'utilizar de ceramica esmaltada qu'ofrís de colors vivas e profeitèt de la superfícia lisa e polida per que sus la superfícia tridimensionala de son arquitectura provòque un maximum d'efècte de brilhant a l'incidéncia de la lutz.
La tecnica foguèt utilizada pel primèr còp pel picador de la dintrada de la finca Güell de l'avenguda de Pedralbes ont l'arquitectura sinuosa faguèt una necessitat de trincar la rajòlas ont se podiá pas las plaçar senceras.
En trincant las rajòlas que avián ja sa pròpria decoracion se fa una novèla composicion sens res a veire amb los dessenhs de las pèças senceras e que en mesclant totjorn mai los fragments de diferentas pèças, venon d'efèctes visuals particulars e diferents seguent la tecnica.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Gaudí anèt al talhièr de Lluís Brú e en vesent l'agençament de las pèças, trapèt una rajòla e una maceta e, en la trencant s'exclamèt: « me cal pausar aquela manat, sinon, jamai acabarai ». (ca)Lluís Brú, fragment d'un creador. Aj. d'Esplugues. p. 74. ISBN 84-609-5719-5


text:
Badens
Badens es una comuna lengadociana en Lengadòc en Carcassés, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'Airal Urban de Carcassona
Istòria[modificar | modificar la font]
L'escrich mai ancian mencionant Badens, data de novembre de 993, dich que "Villa Badencus" foguèt cambiat entre Udulgarius, Abat de Caunas, e Rogièr Trencavel , vescomte de Carcassona, amb Aquaviva que venguèt mai tard Aigas Vivas, vilatge vesin qu'existís encara[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{fr]]Association "Le Millénaire de Badens", Badens en Minervois, son histoire retrouvée... . Badens août 1993.


text:
Rei Rainier
Lo Rei Rainier o Rainier lo Bòn (var. non locala: Rainièr/Rainèir/Rainèr), sonat pus formalament Rainier I de Provença o Rainier I de Nàpols, Anjau, Sicília e Provença (nascut en 1409 a Angieus - mòrt lo 10 de julhet de 1480 as Ais de Provença), foguèt lo darrier còmte important de Provença (1434-1480) avans l'annexion francesa de 1481 e es restat dins la memòria collectiva coma un dei pus grands senhors medievaus d'Occitània.
Exactament, renhèt pas sonque en Provença. Foguèt senhor puei còmte de Guisa (1417-1425), duc de Bar (1430-1480) de fach tre 1420, duc de Lorena (1431-1453), rei de Nàpols e Sicília (1435-1442), duc d'Anjau (1434-1480), còmte de Provença e de Forcauquier (1434-1480), e rei titular (teoric) de Jerusalèm (1435-1480) e d'Aragon (1466-1480). Teniá son títol de "rei" gràcias au reiaume de Nàpols.
Durant la Guèrra de Cent Ans, sostenguèt Carles VII de França contra leis Anglés. (Carles VII esposèt sa sòrre Maria). Fidèu entre lei fidèus, assistiguèt au sacrament de Rems en 1429. Amic de totjorn dau rei e òme de fisança, contribuiguèt a l'arrèst dei luchas francoanglesas en jogant un ròtle actiu dins lei negociacions de Tors. Maridèt sa filha Margarida d'Anjau a Enric VI d'Anglatèrra en 1445.
Consacrèt son temps a l'administracion e au desvolopament d'Anjau, de Lorena e de Provença. Faguèt prosperar ansin lei vilas d'Angieus, Ais de Provença, Avinhon e Tarascon. Enriquiguèt son castèu dei Ponts de Cé e mai son capmàs de Chanzé, totei dos situats en Anjau.
As Ais de Provença e a Angieus, entretenguèt una cort literària e sabenta e desdenhèt pas eu mesme de compausar d'òbras (Traité de la forme et devis comme on fait les tournois, 1451-1452 ; le Livre du cœur d'amour épris, 1457). Foguèt especialament lo protector en Avinhon dau pintor Nicolau Froment. Comandèt vèrs 1460-1470 l'òbra Le Mystère des Actes des Apôtres a Simon Greban, canonge dau Mans e a son fraire Arnoul Greban, dramaturg francés.
Rainer I moriguèt as Ais de Provença lo 10 de julhet de 1480. Lei Provençaus vouguèron gardar la despuelha dau Bòn Rei Rainier dins sei tèrras provençalas, mai leis Anjavins o entendián pas ansin. Aquelei darriers endreicèron, de nuech, la fugida dau defunt en lo botant dins una piparda. Un còp botat sus una embarcacion, s'alunhèt sus Ròse. Lo còrs dau Rei Rainier arribèt en Anjau e foguèt enterrat amb onor dins la catedrala d'Angieus.
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Istòria/Articles ligats
- Dinastia dels Valés
- Monarca de l'Edat Mejana
- Rei de Nàpols
- Duc d'Anjau
- Duc de Lorena
- Duc de Bar
- Còmte de Provença
- Comte de Guisa
- Par de França
- Istòria de Sicília
- Personalitat provençala
- Personalitat francesa de la guèrra de Cent Ans
- Personalitat militara de la guèrra de Cent Ans
- Comte de l'Edat Mejana
- Duc de l'Edat Mejana
- Joana d'Arc
- Anjau
- Naissença en 1409
- Naissença a Angieus
- Decès en 1480


text:
Saint-Fargeau-Ponthierry
Saint-Fargeau-Ponthierry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Fargeau formava una baronnie amb Tilly-Ostal-Roge. Henri IV i #far elevar un castèl per Gabrielle de Estrées. La distincion de Moulignon i aguèt crompat l'an 1349 per Texans de l'Espital. Banc del prieuré de Jonville, en dependent del abbaye de la Caritat-sus-Loire. Anciennement prieuré De l'òrdre de Clunhic, a Jonville.
Lo 26 d'agost de 1961 la municipalitat de Sant-Fargeau es oficialament reputacion Santa-Fargeau-Ponthierry.
Es sul territòri de l'actuala municipalitat — pel masatge caseriu de Tilly, de contunh per aquel de Villers —, liberada per las FFI, que l'armada americana del general Patton a traversat la Seine a partir de la Mois invalide (d'agost)M, abans de prosseguir cap a Melun, l'Èst de la França, la Belgica e la Alemanha[1].
Saint-Fargeau formait une baronnie avec Tilly-Maison-Rouge. Henri IV y fit élever un château pour Gabrielle d'Estrées. La seigneurie de Moulignon fut achetée en 1349 par Jean de L'Hospital. Siège du prieuré de Jonville, dépendant de l'abbaye de La Charité-sur-Loire. Anciennement prieuré de l'ordre de Cluny, à Jonville.
Le 26 août 1961 la commune de Saint-Fargeau est officiellement renommée Saint-Fargeau-Ponthierry.
C'est sur le territoire de l'actuelle commune — par le hameau de Tilly, puis par celui de Villers —, libérée par les FFI, que l'armée américaine du général Patton a traversé la Seine à partir du Mois invalide (août)M, avant de poursuivre vers Melun, l'Est de la France, la Belgique et l'Allemagne[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Periodic municipal Aténher, edicion especiala de la 60en anniversari de la Desliurança, [legir en linha].
- ↑ Journal municipal Réussir, édition spéciale du 60en anniversaire de la Libération, Modèl:Lire en ligne.


text:
Ascensor
Un ascensor es un aparelh destinat al transpòrt de personas o de causas d'un nivèl a un autre. S'utiliza subretot per pujar o davalar de personas cap a diferents estatges d'un edifici, evitant atal d'aver a utilizar los escalièrs.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'ascensor comencèt a aparéisser als Estats Units d'America, alara que lo prètz dels terren augmentava e se descobrissián nòvas formas e tècnicas de bastir orizontalament e venguèt mens costós l'acièr. mas dempuèi l'antiquitat, al començament del sègle III abC[1] ja se comencèt a utilizar los ascensors e las gruas mas amb de formas bàsicas e se movian amb l'energia umana, animala o pel corrent d'aiga, dins la partida superiora i aviá una carrèla per aquerrir mai de poténcia.
Los ascensors mecanics atal qu'o conéissem ara foguèron inventar a la fin del sègle XIX e los començaments èran gaire prometeires, perque foncionavan per vapor e sovent èran dins l'actualiat de nòvas d'ascensors que s'èran desarrapats.
En 1852, Elisha Graves Otis creèt la seuna entrepresa e inventèt lo fren de seguretat,[2] installèt pel primièr còp un ascensor de vapor en 1857 dins un edifici de 5 estatges. 20 ans aprèp la fondacion de l'entrepresa, en 1872, C. W. Baldwin inventèt l'ascensor idraulic d'engranatges e lo primièr ascensor que foguèt comercializar amb aquel sistèma en 1874. Lo primièr ascensor electric foguèt bastit per Werner von Siemens en 1880.[3]
Aquò tanben revolucionèt l'imobilièr, perque alara se podava construire d'edificis mas nauts e los estatges basses perdèron tota popularitat e comencèron a èsser reputats brutes e brusents de biais que lo pretz dels estatges aumentèron.
Partidas de l'ascensor[modificar | modificar la font]
L'ascensor compta diferentas partidas que varian segon lo tipe d'ascensor e segon la seuna destinacion:
- La cabina, es essenciala per transportar que que siá objècte e/o persona.
- Lo motor, es encargat de donar la fòrça sufisenta per mòure l'ascensor, s'i a pas de carga gaireben i a pas de donar de fòrça, perque i a lo contrapes pren en carga la fòrça qu'es menòra e tanben qu'agisson las fòrças de friccion. Dins lo cas de l'ascensor es carga, lo motor se carga de pujar o baissar, perque lo contrapes es pas mai sufisent.
- Lo contrapés de l'ascensor, aquel servís a neutralizar lo pes de la cabina e perque lo motor genere pas tant d'energia. Lo contrapés a per foncion de compensar lo pes mort de la cabina, per egalar aproximativament lo trabalh necessari per l'elevacion e la descenta. D'aquel bias se pòt mermar la poténcia necessària, e aumentar la seguretat de foncionament, per que, dins lo cas de limpada dels cables sus la carrèla tractadissa, lo contrapés relentís la casuda de la cabina. Mas, aquò aumenta las resisténcias de fregament suls guidas, las massas que cal accelerar pendent l'elevacion e lo còst de la installacion. Lo contrapés corrís lo long de guidas formats de fèrre en O o en L, fòrtament contenguts e tancats al tèrme superior per evitar que se sorta. Lo contrapés es pas necassari pels ascensors dobles, que s'equilibran entre eles. Per un ascensor convencional cal un contrapés que prenga en carga lo pes de l'ascensor; senon lo cable a pas la fòrça sufisenta per o far pujar o davalar.
- L'estructura, es l'encastre de l'ascensor.
- lo cable, sosten l'ascensor dins l'aire e deu èsser sufisentament resistent per suportar lo pes de la cabina e del contrapés. Existisson fòrça tipes de cables, los mai utilizats son de fèrre. Existisson tanben d'ascencors mai modèrnes, idraulics que foncionan sens cable, e i a jos la cabina un sistèma idraulic que supòrta lo seu pes.
- Los sistèmas de comanda, permeton transmetre a l'ordinador l'estatge ont se vòl anar.
- los sistèmas de seguretat, son presents en diferentas partidas: Limitador de velocitat, paracasudas e amortidors.
Usatges dels ascensors[modificar | modificar la font]
Pòrtaavions[modificar | modificar la font]
Aqueles ascensors supòrtan un grand pes, pòdon arribar a portar fins a 200 000 lbs (90 720 Kg) lo seu motor es enòrme, ocupa una grand sala.
Montacargas[modificar | modificar la font]
Pòdon èsser pichons o grands mas totes s'utilizan per a transportar d'objèctes coma per exemple: de la coisina a la sala de manjar, dins las ostelarias pel servici, eca.
Ascensors de personas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} [http://books.google.es/books?id=6tkDAAAAMBAJ&pg=PT4&dq=236+elevator+Archimedes&hl=ca&sa=X&ei=xp-HT6DpBIOwhAf17cHQCQ&ved=0CEwQ6AEwAw#v=onepage&q=236%20elevator%20Archimedes&f=false , vol. vol.73, 116AModèl:Nb p.
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Antonio Miravete e Emilio Larrodé,  Elevadores: Principios e innovaciones, Reverte (ISBN Reverte)
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Michael Windelspecht,  Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions, and Discoveries of the 19th Century, p.89Modèl:Nb p. (ISBN 0313319693)


text:
La Chapela en Gaudemar
La Chapela en Gaudemar[1] (La Chapelle-en-Valgaudémar en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 1er en genièr 1963, la municipalitat de la Capèla-en-Valgaudémar a creat per la fusion de las municipalitats de Clémence de Ambel e Guillaume-Peyrouse[2]. Aquelas doas comunas èran per endavant separadas pel pont al centre del vilatge en salvant lo torrent de Navette.
Los noms d'aquelas doas ancianes comunas provenon dos mainats d'un senhor. Segon la legenda, Clémence de Ambel #recebre totas las tèrras situadas a la adret (en vessant çò de mès d'expausat al sol) e Guillaume-Peyrouse aquelas situadas a la ubac (en vessant lo mens expausat al sol).
Le 1er janvier 1963, la commune de la Chapelle-en-Valgaudémar est créée par la fusion des communes de Clémence d'Ambel et Guillaume-Peyrouse[2]. Ces deux communes étaient auparavant séparées par le pont au centre du village enjambant le torrent de Navette.
Les noms de ces deux anciennes communes proviennent des deux enfants d'un seigneur. Selon la légende, Clémence d'Ambel reçut toutes les terres situées à l'adret (versant le plus exposé au soleil) et Guillaume-Peyrouse celles situées à l'ubac (versant le moins exposé au soleil).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
COG.


text:
Melon
Lo Melon (Cucumis melo) es una planta erbacèa annadièra originària d'Africa intertropicala, de la familha de las Cucurbitacèas e cultivada subretot coma planta d'òrt per son fals fruch comestible. Lo tèrme designa tanben lo fruch qu'a fòrça gost, sucrat e perfumat.
Cal pas lo confondre confondre amb la pastèca).
Somari
Botanica[modificar | modificar la font]
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo melon cultivat aparten a la sosespècia Cucumis melo L. subsp. melo que lo fals fruch es fòrça polimòrf. Lo fruch salvatge d'origina passava pas lo 30 o 50 g mas foguèt la basa de la definicion de plan fòrça variatats[1]. Aqueles son tieradas segon los autors en gropes, que los mai importants son:
- D'entre los melons consomits coma fruches (recoltats quand madura):
- Lo grop cantalupensis, melon cantalop ;
- Lo grop reticulatus ;
- Lo grop inodorus, melon d'ivèrn ;
- d'entre los melons consomits coma legums (recoltats abans maduritat) :
- Le grop flexuosus, melon sèrp ;
- Le grop momordica, melon phut (Índia).
Existís un melon salvatge nomenat localament « melon tsamma », present dins lo desèrt de Kalahari, que amb los congombres salvatges es l'unica font d'aiga de la region pendent lo periòde de secada annadièra[2].
Lo tèrme « melon » ven del latin melo, melonis que la racina grèga significa « poma », « fruch » (« poma » se ditz malum en latin).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo melon es una planta erbacèa annadièra de cambas rebalaire pro longas amb vrilhas.
Las fuèlhas son sovent entièras o un pauc lobadas.
Las flors, jaunas, son monoïcas (sèxes separats sus de flors distinctas). Las flors masclas apareisson d'en primièr. Lo melon florís tot l'estiu de mai a setembre.
Lo fruch es sovent voluminós, de forma ovala o redonda e pòrta sus la rusca de divisions plan dessenhadas. La rusca es mai o mens lisa, o embotida, costelada, brodada o ronhosa, sa color varia de totes los tons del verd al jaune passant pel blanc. Lo popa de color jauna a iranjat ten fòrça chuc e es fòrça perfumada quand madura. Lo cròs central, fibrós, conten fòrça granas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo melon es una planta allogama que se cultiva per semenilhas al mitant de prima. Es melhor semenar en plaça perque las racinas de las cucurbitacèas son plan fragilas. Plantar dos o tres granas (per seleccionar lo melhor plant) cada mètre perque lo melon s'escampa fòrça. Ama un luòc caud, solelhat e un sol ric (de fums). Sense fums e per facilitar lo desvolopament, se pòt apondre d'engrais ric en potassi.
Crestar en dessús de las doas primièras fuèlhas vertadièras. Puèi, sus las doas cambas atal formadas, tornat crestar en dessús de la 4a fuèlha. Crestar enseguida a tres fuèlhas aprèp cada melon. Conservar sonque tres o quatre fruchs maximum per plant. Cal tanben supprimir las fuèlhas amagant los fruches.
Quand lo melon grandís, se lo pòt pausar sus una teula o una jaça de grava per l'aparar de l'umiditat del sol e qu'aquel supòrt li balhe un maximum de calor propici a la maduretat del fruch.
Lo melon es madur quand las fuèlhas e la rusca començan de venir jaune e sa pèl e son pedoncul a fendilhar.
I a quatre factors que favorizan la qualitat d'un melon: Varietat, ensolelhament, asagatge e maduredat del fruch lo jorn de la culhida. Important: cal culhir lo melon aprèp un bon periòde d'ensolelhament e pluseu lo ser que lo matin (lo matin, los sucres son mai bas amb l'utilizacion del sucre de la planta coma aliment pendent la nuèch que la planta respira sens photosintèsi).
Lo taus de sucre minimal per la comercializacion es de 10 sur l'escala de brix. En dejós de 9, es una cocorda.
Dins qualques cases, lo melon es empeutart[3]. L'empèut dins cultura del melon a per tòca d'aparar las culturas d'agents patogèns: • Verticillium dalhiae • Phomopsis sclerotioides • Fusarium oxysporum f. sp. melonis. L'empèut permet tanben de cultivar en condicions limitas de sol (temperatura bassa, salinitat nauta, eca.), defavorablas a la cultura del melon. E, dins qualques condicions, l'empèut permet d’augmentar la productivitat de las plantas, veire la qualitat dels fruches.
Malautiás[modificar | modificar la font]
Lo melon es sensible a l'oïdium. A besonh d'un apond d'aiga regular mas un asagatge al pé en evitant de molhar las fuèlhas e un bon palhatge limitan l'infeccion d'oïdium.
Es tanben sensible al Fusarium oxysporum, al mildió e al virus mosaïca del congombre, de la pastèca e de la corgeta, totes tres transmeses pel meteis pesolh (Aphis gossypii)[4].
Varietats cultivadas[modificar | modificar la font]
En 2011, mai de 650 varietats de melons son inscrichas al catalòg europèu de las varietats cultivadas.
Existís mai d'un tipes de melon:
- Melon brodat (Cucumis melo reticulatus): forma redonda, rusca ligiosa de relieu, carn irangada. Sa pèl espessa amb du relieu lo caracteriza.
- Melon cantalop: carn iranjada, forma redonda, rusca lisa. Originari d'Asia minora e introduch en Itàlia a la Renaissença puèi fòrça cultivat en Charanta e d'autras partidas d'Occitània: Agenés, Carcin, Armanhac, Comtat Venaicin e Bocas de Ròse) a partir del sègle XVI. Lo fruch es redons, de rusca lisa verd clar, jaunissant leugièrament quand madura, amb de linha de sutura mai escuras, pèsa prèp d'1 kg. La carn es iranjada, sucrada, chucosa e fòrça perfumada. Las varietats ancianas son de durada de conservacion brèva alara que de varietats recentas n'an una mai longa.
- Melon Galia: forma redonda, rusca bruna iranjada, carn esmeralda.
- Melon hami
- Melon Sucrin
- Melon inodor (Cucumis melo inodorus), caracterizat per una rusca lisa e inodora.
- Melon d'Espanha
- Melon Honeydew: Tanben nomenat melon mèl. Lo fruch es redond, de rusca lissa, blanc gris. Pèsa 2 kg. La carn es verdesca (o iranjada dins qualques varietats novèlas). Aquel tipe amb maduracion non climaterica fa de fruches que se consèrvan plan. Es cultivat als Estats Units d'America, en Austràlia e en Asia. venon de l'anciana varietat "Blanc d'Antíbol d'ivèrn".
- Melon Ogen
- Melon Piel de sapo ("pèl de grapaud" en castelhan). Lo fruch es oval, de rusca verda tascada de jauna e de verd escur. La carn es blanc verdenca, sucrada, chucosa, pauc aromatica. La maduracion es non climaterica. Es lo tipe mai cultivat en Espanha e en Turquia (jol nom de Kirkagac).
De varietats aromaticas e de durada de conservacion brèva son climatericas e d'autres peu aromaticas mas de longa conservacion lo son pas.
En França
Quatre tipes son subretot cultivadas: lo « cantalop charentés », lo « charentés brodat » , le « verd oliva » (de rusca verd oliva, forma ovala) e lo « galia » .
D'autras varietats mai ancianas son encara cultivadas, mas semblan èsser sul punt de desapareisser: sèrp, roge de Pèrsia, picon gris de Rennes, sucrin de Tors e melon de Trets.
Appellacions localas[modificar | modificar la font]
Voatango es un mot malgash que designa lo melon cultivat a Madagascar. Es odorant mas sa carn es blanca e fada.
En França, doas produccions benefician d'una IGP (indicacion geografica protegida), los melons del Naut-Peitau e aqueles de Carcin. Una autra produccion, lo melon de Guadeloupe, espèra l'IGP dels servicis de la Commission europèa.
Aspèctes economics[modificar | modificar la font]
La produccion mondiala de melons es de 28 300 000 tonas[5].
Los principals païses productors son China (que produís mai de 50 % de la produccion mondiala siá 15 100 000 tonas), Turquia e Iran (1 200 000 tonas cadun), Espanha, los Estats Units d'America, Romania, Egipte e Índia.
Lo rendament mejan es de 211 quintals/ha, mas pòt aténher 333 q/ha als Païses Basses (culturas en sèrvas) e 346 als Emirats Arabis Units, païses pasmens de produccion flaca.
En Euròpa, los principals productors son Espanha (1 000 000 tonas), Itàlia (580 000 t), puèi la França.
França ne produtz prèp de 300 000 t (13n reng mondial, rendament mejan 192 q/ha), mas es pas autosufisenta. Impòrta 90 000 t cada an subretot venet d'Espanha, Marròc e Israèl.
Utilizacion
Los fruches madurs se manjan cruds, en primièr plat o en dessèrt. Se pòdon los còire per ne far de compòstas e de confituras.
Un bon melon deu èsser pesuc (signa qu'es plen de sucre: lo taus de sucre deu passar 10 gras de Brix per èsser comercializat, en dejós es classificat coma cocorda), sentit una odor tipica qu'es signe de maduretat. Pel melon de Cavalhon la preséncia d'una fendilha o del destacament del pedoncul, es un signe de maduretat, mas aquò es pas de totes los tipes de melons. Un bon melon lis o brodat deu aver 10 tralhons (9 es un signe de non maduretat), plan dessenhada per un trach verd blauenc.
Per qualques gastronòms, la preséncia d'una larga aureòla a la basa del fruch, es un signe de qualitat, indicant un melon « feme ». Es pas vertadièr, la largor de l'aureòla es pas qu'un indicator de la varietat. A res de veire amb la qualitat gustativa, e los melons son pas sexuats (son de fruches).
Lo melon se consèrva melhor dins un armari o una cava frega qu'al refrigerator.
Apòrt nutricional
En general, lo melon passa pas las 48 calorias pels 100 gramas.
- Lo melon cantalop es una bona font de potassi, de vitamina A e d'acid folic. Es tanben ric en bèta carotèn e en vitamina C.
Lo potassi es util dins la prevencion dels calculs renal. Lo cantalop es en general un bon laxatiu mercé a sas fibras.
- Lo melon Honeydew es conegut per contenir pauc de nutriments e pauc de potassi e de vitamina A.
Lo taus en vitamina varia segon lo tipe de cultivar, la talha del fruch, e subretot lo tipe de sol de cultura. Un estudi[6] portant suls tauses en acid ascorbic total (AAT), en acide ascorbic (AA), e en Acid desidroascorbic (DAA), coma en acid folic (AF) e potassi (K) foguèt determint a plana maduretat dins los fruches de talha comerciala. Lo taus d'acid ascorbic total aumentèt amb la talha dels fruches, fins a un maximum (talha 6 o 5), e diminuissent quand le fruch es mai gros[7]. L'acid ascorbic total e lo contengut en acid folic èra pauc ligat a la talha, mas mai nauts dins los fruches venent de sols argiloses.
Istòria
La region d'origina del melon es pas coneguda, siá Índia, o Iran o encara quitament d'Africa. Segur qu'èra cultivat en Egipte 2000 ans AbC. 5 sègles AbC, sa produccion de la Bòca de Nil èra celèbre. D'aquí, sa produccion passèt en Grècia, puèi en Itàlia al sègle I ApC. Los grècs nomenavan de cucurbitacèas de carn doça pel nom "pepon" (sens literal: cuèch pel solelh - lo solelh es sosentendu- , madur ) , de "peptein" (còire). Aquò donèt en latin "pepo". D'aquí ven "melopepon" en grèc (literalament poma cocorda cuècha al solelh, de "melo" que vòl dire poma, e "pepon") e doncas "melopepo" en latin.
Fa partit de las plantas d'òrt de la tièra del capitulari De Villis per Carlesmanhe al començament del sègle IX. En 1495, lo rei Carles VIII de França, de retorn de las guèrras d'Itàlia, lo tornèt introduire en França. Pasmens, las varietats d'alara èran pauc sucradas e manjadas en saladas.
Al sègle seguent, de monges menèron a Roma dempuèi Armenia, una varietat redonda de carn iranjada e gostosa, que fuguèt cultivada dins los òrts de la demorança d'estiu dels papas a Cantalupo, a l'entorn de Roma. Es la varietat « Cantalop » e dempuèi lo sègle XVI sa cultura s'espandiguèt en Provença, dins la val du Ròse, dins lo Lengadòc, puèi rejonguèt la Val de Léger, l'Anjau e la Torena. D'aquí, arribèt a la Cort e los mercats de París. Mai tard s'espandiguèt en Charanta, que per seleccion, los celèbres « cantalop charanteses », puèi lo « charentés brodat », foguèron creats.
Al sègle XVIII, la Marquesa de Sévigné en repaus a Grinhan ne venguèt leca e Voltaire, lo qualifiquava de « cap d'òbra de l'estiu ».
Alexandre Dumas qu'amava los melons e subretot aqueles de Cavalhon demandèt, en cambi de la dona de la totalitat de son òbra publicada (prèp de 400 volums) que faguèt en 1864 a la bibliotèca de la vila, una renda viatgèra de 12 melons cada an. Çò qu'acceptèt lo conselh municipal que li serviguèt fins a sa mòrt en 1870. Atal foguèt creada la confrairiá dels Cavalièrs del melon de Cavalhon.
Galariá
Notas e referéncias
- ↑ (fr)"Histoire et amélioration de cinquante plantes cultivées" de Claire Doré, Fabrice Varoquaux - 840 pages - Editions Quae, 2006 - ISBN 9782738012159}}
- ↑ "setvkhalagadi" (fr)Parc de Khal-agadi, pas si désert, article dins Science & Vie n° 1130, novembre de 2011, pp. 18-21.
- ↑ (fr)Le greffage du melon
- ↑ (fr)"Amélioration des espèces végétales cultivées: objectifs et critères de sélection" de André Gallais, H. Bannerot - Editions Quae, 1992 - 768 pages - ISBN 9782738003836}}
- ↑ Organizacion de las Nacions unidas per l'alimentacion e l'agricultura en 2005
- ↑ Honeydew2004 G.E. Lester, K.M. Crosby, 2004, Human wellness compounds in Honeydew fruit : influence of cultivar and environment ; ISHS Acta Horticulturae 639: XXVI International Horticultural Congress: Expanding Roles for Horticulture in Improving Human Well-Being and Life Quality (Resumit, en anglés)
- ↑ Honeydew2004
Vejatz tanben
Articles connèxes
Bibliografia
- (fr) Thierry Delahaye & Pascal Vin, Le melon et la pastèque, illustracions Fabien Seignobos, Coll: Chroniques du potager, ed: Actes Sud, Arles, 2002 ISBN 2742734767
- Cl. Chaux & Cl. Foury, Productions légumières, tome 3, légumineuses potagères, légumes fruits, chap. 7 Melon, Col: Agriculture d'aujourd'hui, ed: Lavoisier Tec & Doc, París, 1994 ISBN 285206975X
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)fonts geneticas de l'INRA sul melon}
- (fr)Montaigu : Mémoire sur la culture des melons dans le département du Calvados, et particulièrement à Honfleur et aux environs de Lisieux (1828).
- (fr)Aprifel - composicion nutricionala: [1].


text:
Parc Nacionau Iguazú
Lo Parc Nacionau Iguazú que's tròba en Argentina dens la Província de Missiones. Que ho creat en 1934 entà emparar las Cataractas d'Iguazú.
Lo territòri deu parc qu'èra poblat pes indians Guaraní a l'arribada deu purmèr europèu: l'espanhòu Álvar Núñez Cabeza de Vaca.
Au cors deu sègle XVII los jesuitas qu'i installèn la soa mission on trabalhavan los indians, atau emparats de l'expletacion causada per l'esclavagisme. Quauques annadas après, los jesuitas qu'avón de las barrar e las loas ruinas barròcas que son uei ua atraccion toristica.
Las cataractas monumentaus que's tròban sus l'Arriu Iguazú.
Ua de las bèstias mei emblematicas de la fauna deu parc qu'ei de segur lo coatí.


text:
-412
Aquesta pagina concernís l'an -412 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Començament dau tresen e darrier periòde de la Guèrra de Peloponès còntra Esparta e seis aliats, sostenguts per l'Empèri Aquemenida desirós d'abatre la poissança atenenca per reconquistar lei vilas d'Ionia. De son caire, après lei pèrdas fòrça importantas de l'expedicion de Sicília, Atenas deviá tornar bastir una flòta e tenir son empèri onte lei revòutas se multipliquèron rapidament còntra sa dominacion.


text:
Aicirits-Camon-Suhast
Aicirits-Camon-Suhast (Aiziritze-Gamue-Zohazti en basco, Aïcirits-Camou-Suhast en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Bidosa que passa per la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Arboet-Sussauta au nòrd-èst, Gabat au nòrd-oèst, Arberàs-Silego a l'èst, Amenduish-Oneis a l'oèst e Behaskane-Laphizketa e Sent Palai au sud.
Aicirits e Camon-Suhast que s'unín en 1970 entà formar la comuna actuau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Suhast, ancian villatge de Camou-Mixe, s'es jonch a Aïcirits e Camou-Mixe lo Mois invalide (març)M.
Suhast, ancien village de Camou-Mixe, s'est uni à Aïcirits et Camou-Mixe le Mois invalide (mars)M.


text:
Aralsk
Aralsk (Apaл en cazac, Apaлbck en rus) 46° 47′ N 61° 40′ E / 46.783, 61.667 es una vila del sud-oèst de Cazacstan, situada dins l'oblast (region) de Kyzylorda; sa populacion s'estima a 39 000 abitants. Aralsk foguèt un pòrt sus las ribas de la mar d'Aral, e lo màger fornidor de peisses a l'entorn.
Dempuèi la retirada de la mar d'Aral a partir de las annadas 1960, causada pel desviament dels flumes versants per l'irrigacion, del coton, pendent l'èra sovietica, Aralsk es uèi alunhada de la mar de 12 km, que ne foguèt fins a 100 km abans la construccion d'una restanca en 2005. L'aiga torna montar e s'espèra que lèu la mar d'Aral serà a 6 km d'Aralsk e que seràn religadas amb un canal. Aralsk patiguèt d'una granda diminution de populacion e de pes socioeconomic. Pendent las 25 darrièras annadas foguèt impossible de veire la mar dempuèi la vila. Mai, i a un problèma seriós de santat dins la populacion locala d'Aralsk causat per la remanéncia dels produches quimics voidats dins los flumes pendent 40 ans. I a tanben un naut taus de caumatge.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo site internet oficial de la region en cazac, rus, anglés e danés [1]
- Istòria de la situacion critica d'Aralsk e de la mar d'Aral. [2]
- [3]
Autras fonts[modificar | modificar la font]
- Bissell, Tom. (2003). Chasing the Sea: Lost Among the Ghosts of Empire in Central Asia. Pantheon Books, New York. ISBN 0-375-42130-0.


text:
Compans
Compans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es desservie per una estacion(Modèl:Transilien/correspondéncias amb intitulada) sus la linha París - Crépy-en-Valís.
S'estend dins la frontièra orientala del país de França, a dos la granda zòna industriala Mitry-Compans.
La commune est desservie par une gare(Modèl:Transilien/correspondances avec intitulé) sur la ligne Paris - Crépy-en-Valois.
Elle s'étend à la frontière orientale du pays de France, à deux pas de la grande zone industrielle Mitry-Compans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al començament de la Sègle XX, Compans se trucava Compans-la-Vila.
Au début du Sègle XX, Compans s'appelait Compans-la-Ville.


text:
Païses Basses Caribencs
Los Païses Basses Caribencs (Caribisch Nederland en neerlandés) son dempuèi 2010 l'apellacion oficiala de las tres comunas dels Païses Basses situadas dins las Antilhas : Bonaire, Sant Eustaqui e Saba. Son de còps sonadas "Illas BES" (Bonaire - Eustaqui - Saba). Lo còde ISO 3166 es BQ (version longa BES).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 10 d'octobre de 2010, a la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas, las tres illas de Bonaire, Sant Eustaqui e Saba venon de comunas de l'estatut especial dels Païses Basses.
Un servici d'estat dels Païses Basses Caribencs, lo Rijksdienst Caribisch Nederland es encargat d'organizar l'administracion comuna de las tres illas. Lo comissari que dirigís aqueste servici es Wilbert J. Stolte.
Economia[modificar | modificar la font]
La moneda èra lo Florin de las Antilhas Neerlandesas entrò lo 31 de decembre de 2010. Es desenant lo dolar american.


text:
Vilamanha (l'Argentièira)
Vilamanha (Villemagne-l'Argentière en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada dins los cantons nauts d'Erau dins la val del mare a l'oèst de Bedarius.
Masatge[modificar | modificar la font]
- Lagura
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sègle VII, Clarinus Lubila monge de l'ordia de Sant Benaset del Mont Cassin, es fondador d'una abadiá.
Lo monestièr es destrusit pels Sarrasins e rebastit per Carlesmanhe. Fasiá partit del diocèsi de Besièrs.
818, concili d'Aquisgran, Vilamanha apareguèt amb los dètz-e-nòu monestièrs de Sèptimania exemptats de presents e soldats.
893, ajust del vocable de Sant Majan. Dos monges de Vilamanha desraubèron a l'abadiá de Lombes las relíquias de Sant Majan.
Sègle X, Los Senhors de Narbona balhèron nombrosa relíquias. L'abadiá se trobèt sul camin de Sant Jaume.
Las minas de plomb argentifèra balhèron lo nom "argentièira" al vilatge.
1156, Lois VII autorga l'abat de fortificar l'abadiá e sas dependéncias.
1212, Felip August renovelèt aquela autorizacion.
sègle XVI, los uganauds amb Claudi de Narbona baron de Faugièiras, pilhèron l'abadiá.
sègle XVII, l'abadiá a accampat al congregason de Sant Maur. L'abadiá e la glèisa parroquiala a restaulat.
1793, l'abadiá e sas dependéncias an vendut coma bens nacionals.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'ostal dels monedas
- Pòrta del barbacana
- Pont del diable
- Glèisa de Sant Majan
- Glèisa de Sant gregòri
- Musèu arqueologic dins anciana glèisa Sant gregòri
- Abadiá
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Joan Claudi Carrièra


text:
Ongrés
L'ongrés o magiar (magyar) es una lenga finoogrica d'Euròpa Centrala. Es la lenga oficiala d'Ongria, a mai se parla dins de regions ongresas de Serbia, Eslovaquia, Ucraïna, Croàcia e Romania, e tanben (dempuèi lo 1èr de mai de 2004) es oficiala dins l'Union Europèa.
Fonetica e escritura[modificar | modificar la font]
Alfabet[modificar | modificar la font]
A l'origina aquesta lenga fasiá servir un sistèma d'escritura runica (rovásírás, székely rovásírás o simplament rovás), pr'aquò Sant Estève, lo primièr monarca del Reialme d'Ongria entamenèt una reforma per adoptar l'alfabet latin parallèla a la conversion al cristianisme que se faguèt lo país. Uèi s'emplega una varianta d'aqueste alfabet amb qualques letras particularas, amb d'accents per las vocalas (coma ő i ű), e de combinasons de consonas (digrafs) coma gy, cz o sz que son particularas a aquesta lenga.
Qualques frasas basicas[modificar | modificar la font]
- Szervusz (o forma corta szia – Adieu (a una persona)
- Sziasztok / Szervusztok – Adieussiatz (per mai d'una persona)
- Hogy vagy? – Cossí va? (informal)
- Hogy van? – Cossí va? (formal en vossejar)
- Hogy vagytok? – Cossí anatz? (per mai d'una persona)
- Jól vagyok, köszönöm – Va plan, mercé
- Jó reggelt – Bonjorn (de matin)
- Jó napot – Bonjorn (lo demai del jorn nap es jorn o/e solelh)
- Jó estét – Bona nuèch
- Viszontlátásra (o forma corta viszlat) – Adieu (per partir)
- Igen – Òc
- Nem – Non
- Köszönöm – Mercé
- Köszönöm szépen – Mercé plan
- Köszi – Mercé (colloquial)
- Szivesen – De res
- Bocsánat! – Perdon!
- Károly vagyok – Soi Karoly (Carles)
- Értem – Compreni
- Nem értem – Compreni pas
- Nem tudom - Sabi pas
- Hol van...? – Ont es...?
- Nyitva dobèrt
- Zarva barrat


text:
Saint-Jean-Saint-Gervais
Saint-Jean-Saint-Gervais (Saint-Jean-Saint-Gervais en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 4 août 2009
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 4 août 2009


text:
Eleutèri
Eleutèri (mòrt en 189) foguèt, segon la tradicion catolica, lo 13en evesque de Roma de 175 a sa mòrt. Succediguèt a Sostèri (vèrs 166-175) e foguèt remplaçat per Victor Ièr (vèrs 189-199).
Èra originari d'Epira e un disciple d'Anicet (vèrs 155-166). Son pontificat foguèt marcat — coma per sei predecessors — per la lucha còntra leis eresias, especialament gnosticas, dei movements crestians d'Orient. Luchèt tanben còntra l'observacion dei prescripcions alimentaras jusievas per lei crestians. A partir de 180, son accion foguèt facilitada per l'absència de persecucions durant lo rèine de Commòde. Aurià mandat de missionaris dins leis illas britanicas.


text:
Champanhòl
Lo champanhòl (var. champanhòu) (nom autoctòn: champaignat) es siá una lenga romanica que fa partida de las lengas d'oïl, siá, segon una autra concepcion, un dialècte de la lenga francesa o (lenga d'oïl). Se parla en França e dins una pichona zona de Belgica. Es practicament estench dins la totalitat del territòri davant la pression del francés estandard.
Localizacion[modificar | modificar la font]
Se parla concretament en França, en Champanha (region administrativa de Champanha-Ardena, levat de la zona de Givet que parla valon), dins Aisne (Picardia), Sèina e Marna (Illa de França) e Yonne (Borgonha) e dins cinc vilas de Belgica: Membre, Bohan, Bagimont, Pussemange e Sugny.
Normativizacion[modificar | modificar la font]
A pas cap de nòrma generalament acceptada.
Estatut legal[modificar | modificar la font]
Lo champanhòl es reconegut coma lenga regionala endogèna en Belgica, segon un decret de l'executiu de la Comunautat francesa adoptat en 1990. Benefícia, mai que mai per la preséncia als mèdias de comunicacion, de las accions del Burèu de las Lengas Regionalas Endogènas.
En França, benefícia pas de cap de legislacion al nivèl general e la ratificacion de la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias demòra blocada.


text:
Lesménils
Lesménils es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Combates acarnissats l'an 1915 al senhal de Xon.
- Combats acharnés en 1915 au signal de Xon.


text:
Aruba
Aruba es una illa de la mar Cariba, qu'aperten a las pichonas Antilhas e situada en fàcia de las còstas de Veneçuela. Aruba forma un estat del Reialme dels Païses Basses .
Istòria[modificar | modificar la font]
Los espanhòls colonizèron Aruba en 1498 per un periòde gaireben d'un sègle. L'illa foguèt conquistada pels neerlandeses de la Companhiá Neerlandesa de las Índias Occidentalas en 1636. La Companhiá mantenguèt lo sieu contraròtle, per gaireben dos sègles. En 1805, durant las Guèrras Napoleonencas, los angleses mantenguèron brèvament lo contraròtle de l'illa fins a 1816, quand tornèt als Païses Basses.
Durant lo sègle XIX i aguèt una fèbre de l'aur, e mercé a la prosperitat que se'n seguèt, la dobertura d'una rafinariá de petròli de la Standard Oil en 1924, la pus granda del mond pel sieu temps.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'illa foguèt una font importanta pel provesiment de combustible de las fòrças aligadas qu'operavan en Euròpa. Las que forabandiguèron del sieu pòrt los sosmarins de l'Alemanha Nazi.
Lo 1èr de genièr de 1986, l'illa obtenguèt un estatut d'autonomia al dintre del Reialme dels Païses Basses, çò que la desseparèt de la rèsta de las Antilhas Neerlandesas. Venguèt primièr ministre Henny Eman. Dempuèi aquesta data es un territòri non metropolitan dels Païses Basses, que ten sa Cambra Legislativa pròpria.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article: Economia d'Aruba.


text:
Sistèma respiratòri
Lo sistèma respiratòri qu'es lo lòc d'escambi gasós dab l'ambient exterior e interior.
Ròtle[modificar | modificar la font]
Que deu emplear la sang en oxigèn e'u uèitar en dioxid de carbòni. La sang qu'arriba hens lo sistèma circulatòri pulmonar despuish lo còr dret, qu'es uèitat d'oxigèn, pr'amor qu'a miat la màger partida aus organs corporaus. Los organs qu'emplegan oxigèn com eishènça, après un fenomèn de combustion, la cellula produeish dioxid de carbòni.
L'aledada[modificar | modificar la font]
Qu'es l'alternança entre inspiracion e expiracion. Naturalament, l'inspiracion qu'es la contraccion deus muscles respiratòris ende en.hlar la caisha toracica, atau, la pression intrapulmonara que s'abaisha e qu'es mensh hauta que la de l'environament exterior. Que's crea un apèl d'èr hens los parmons e que's passa la cambiada d'èr pulmonar. Un èr cargat en dioxid de carbòni qu'es bohat pendent qu'un èr ric en oxigèn qu'es inspirat ende tornar har los escambis.
Los escambis[modificar | modificar la font]
Que's hèn d'un biaish passiu, hens los alveòls pulmonars. Quan la sang qu'arriba aus canèrs de l'alveòl, qu'es praube en oxigèn, alavetz capvath simple pression, l'oxigèn que's tròba hens l'alveòl que passa capvath lo teishut pulmonar hens lo sistèma circulatori pulmonar. Hens lo medish temps, lo dioxid de carbòni que hè camin de la sang entà l'alveòl. La sang qu'es presta ende tornar aus organs periferics.
La mucosa respiratòria[modificar | modificar la font]
Qu'es un interfaci entre l'environament e lo còs, entre l'ambient exterior e l'ambient interior. Los escambis que's hèn capvath la mucosa respiratòria que còbreish l'interior deus paumons. Aqueste espaci d'escambi que mesura com un estadi de tennis.


text:
Oligonucleotid
Un oligonucleotid es una sequéncia corta d'ADN o d'ARN, amb cinquanta o mens de parelhs de basas. An de foncions distintas: coma s en de reaccions d'amplificacion (PCR per exemple), coma sondas d'ibridacion o per blocar especificament d'ARN messatgièr. L'ibridacion de l'ADN que permet d'identificar de gèns; consistís a desnaturalizar un genòma e agregar un oligonucleotid e se aqueste se pega (en terme mai sientific, s'ibrida) a las cadenas d'ADN indica qu'existís aqueste gèn dins lo genòma.


text:
Ménil-la-Horgne
Ménil-la-Horgne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Menil-La-Horgne a situat a qualques quilomètres al sud-oèst de Commercy, pas luènh de la RN 4, entre Sant-Aubin-sus-Airal e Void-Vacon.
Lo vilatge de Menil La Horgne se étire a una altitud d'aperaquí 300 mètres sus un serral #que voreja lo scenari calcaire del Barrois #que i culmini a 412 mètres e afrontat la vallée de la Meuse cap a Void-Vacon.
Menil-La-Horgne est située à quelques kilomètres au sud-ouest de Commercy, non loin de la RN 4, entre Saint-Aubin-sur-Aire et Void-Vacon.
Le village de Menil La Horgne s'étire à une altitude d'environ 300 mètres sur un coteau qui borde le plateau calcaire du Barrois qui y culmine à 412 mètres et fait face à la vallée de la Meuse vers Void-Vacon.


text:
Bourbourg
Bourbourg es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region Nòrd-Pas de Calais. Sa populacion en Modèl:Popfr59094.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichona bourgade de Flandre maritima, situada en la arrondissement de Dunquèrca.
- La ret viària : rocade Dunquèrca/Sant-Omer, proximitat immediata de la rota nacionala 1 Dunquèrca/Calava, proximitat de la autoroute A25 Dunquèrca/Lille e rocade littorale Nòrd A16, de linhas de autobus Bourbourg/Dunquèrca
- Las vias navigables : canal de Bourbourg en connectant çò Aa al canal a grand gabarit
- Lo rail : linha SNCF Dunquèrca/Calava
Petite bourgade de Flandre maritime, située dans l'arrondissement de Dunkerque.
- Le réseau routier : rocade Dunkerque/Saint-Omer, proximité immédiate de la route nationale 1 Dunkerque/Calais, proximité de l'autoroute A25 Dunkerque/Lille et rocade littorale Nord A16, lignes d'autobus Bourbourg/Dunkerque
- Les voies navigables : canal de Bourbourg reliant l'Aa au canal à grand gabarit
- Le rail : ligne SNCF Dunkerque/Calais
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap a 800, sus una mapa de Malbrancq #que representa la part orientala del delta del Aa, lo vilatge Burgus in broco a indicat, environat de Ecclesia in broco (Brouckerque), Grunberga (Bergues), Sant-Wilbrordi (Gravelines), Koudekerke (Coudekerque), Spikere (Spycker) o Loo berga (Looberghe)[1].
En 1668, Bourbourg es lo banc d'una châtellenie #que conten las parròquias seguentas : Cappelle-Brouck, Craywick, Drincham, Eringhem, Gravelines, Looberghe, Loon, Millam, Mardyck[1].
Bourbourg I aguèt dividit en divèrsas seccions al Sègle XVIII ; una part de Bourbourg apertenenta alavetz a la parròquia Sant Jean-Baptiste.
En 1790, los abitants de la campanha vòlon obténer la siá independéncia a la consideracion de las bourgeois de la vila. La sécession desboca a la mesa en marcha de doas municipalités : Bourbourg-Ciutat e Bourbourg-Campanha (#qu'auràn pas amassat #qu'après la segonda guèrra mondiala).
A la fin de la Modèl:S-, Bourbourg cessa d'èsser vila de guèrra e se desvolòpa alavetz mercés al comèrci de contunh a l'indústria. La vila aprofècha de lo sieu canal « en tot temps navigable », de comunicacions facilas, i compreses per via d'aiga amb Dunquèrca, Bergues, Sant-Omer, Calava e Ardres e de camins soigneusement pavés o empierrés. Lo sieu mercat es réputé e la vila vei la siá populacion créisser fins a près de doas mila armas (vèrses 1820). Lo drainage dels marais périphériques met a jorn dels sòls tourbeux rics #que donan de jardins e pâturages en produsint fòrça légumes e engraissant fòrça volailles e bestiaux.
En 1825 J.F. Grasilha soslinha[2] la preséncia d'una estructura vaguement bocagère « I a del bòsc la longitud de las clausuras », « mas es pas dins bon mercat a Bourbourg e als environs. S'i supplée pel carbon de tèrra #que ven de Valencianas, e per una espècia de tourbe #que se tira en creusant la tèrra a quatre o cinc pès de prigondor. Se tròba alavetz un banc de dos pès de espessor, #qu'a compausat de bòsc pourri ; s'i reconeis d'arbres entièrs amb las siás fuèlhas e las siás fruchas. Se distinguís glands, de las noisettes ; e de las descobèrtas del meteis genre an #aver luòc en divèrses costats del departament. Coma los explicar d'una autra manièra que per invasions subites e considerablas de la mar, #que se serà de contunh retirada, e #que, en traversant los bòsques, déracinant los arbres, los li aurà daissats couchés sus la tèrra spongieuse. Aqueles arbres, en s'essent cobèrts de sable e de tèrra en lo continuament dels sègles, porgon uèi a l'òme, jos una forma, lo combustible #qu'avián #èsser, en l'origina, destinats a lududes donar jos una autra ».
Vers 800, sur une carte de Malbrancq qui représente la partie orientale du delta de l'Aa, le village Burgus in broco est indiqué, entouré de Ecclesia in broco (Brouckerque), Grunberga (Bergues), Saint-Wilbrordi (Gravelines), Koudekerke (Coudekerque), Spikere (Spycker) ou Loo berga (Looberghe)[1].
En 1668, Bourbourg est le siège d'une châtellenie qui contient les paroisses suivantes : Cappelle-Brouck, Craywick, Drincham, Eringhem, Gravelines, Looberghe, Loon, Millam, Mardyck[1].
Bourbourg fut divisée en plusieurs sections au Sègle XVIII ; une partie de Bourbourg appartenant alors à la paroisse Saint Jean-Baptiste.
En 1790, les habitants de la campagne veulent obtenir leur indépendance à l'égard des bourgeois de la ville. La sécession aboutit à la mise en place de deux municipalités : Bourbourg-Ville et Bourbourg-Campèstre (qui ne seront réunies qu'après la seconde guerre mondiale).
À la fin du Modèl:S-, Bourbourg cesse d'être ville de guerre et se développe alors grâce au commerce puis à l'industrie. La ville profite de son canal « en tout temps navigable », de communications faciles, y compris par voie d'eau avec Dunkerque, Bergues, Saint-Omer, Calais et Ardres et de chemins soigneusement pavés ou empierrés. Son marché est réputé et la ville voit sa population croître jusqu'à près de deux mille âmes (vers 1820). Le drainage des marais périphériques met au jour des sols tourbeux riches qui donnent des jardins et pâturages produisant beaucoup de légumes et engraissant beaucoup de volailles et bestiaux.
En 1825 J.F. Grille signale[3] la présence d'une structure vaguement bocagère « Il y a du bois le long des clôtures », « mais il n'est pas à bon marché à Bourbourg et aux environs. On y supplée par le charbon de terre qui vient de Valenciennes, et par une espèce de tourbe qu'on tire en creusant la terre à quatre ou cinq pieds de profondeur. On trouve alors un banc de deux pieds d'épaisseur, qui est composé de bois pourri ; on y reconnaît des arbres entiers avec leurs feuilles et leurs fruits. On distingue des glands, des noisettes ; et des découvertes du même genre ont eu lieu dans plusieurs cantons du département. Comment les expliquer autrement que par des invasions subites et considérables de la mer, qui se sera ensuite retirée, et qui, traversant les forêts, déracinant les arbres, les aura laissés couchés sur la terre spongieuse. Ces arbres, s'étant couverts de sable et de terre dans la suite des siècles, fournissent aujourd'hui à l'homme, sous une forme, le combustible qu'ils avaient été, dans l'origine, destinés à lui donner sous une autre ».
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Aymard Drieux e Yves Lemaire, Brouckerque, Coppenaxfort, 2005, ISBN 2-9525621-0-5
- ↑ Descripcion del departament del Nòrd per François Joseph Grasilha (d'Angieus) París, Ed Sazerac & Duval, 1825-1830 (libre començat l'an 1824)
- ↑ Description du département du Nord par François Joseph Grille (d'Angers) Paris, Ed Sazerac & Duval, 1825-1830 (livre commencé en 1824)


text:
Anneville-Ambourville
Anneville-Ambourville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo senhor d'aquel vilatge #seguir Guillaume lo Conquistador en lo sieu expedicion, #combatre a batalha de Hastings e #recebre de bens en Angleterre.
La municipalitat a constituit per la fusion, en 1975, de Anneville-sus-Seine e de Ambourville.
En 1992, a luòc lo question Kaas.
Le seigneur de ce village suivit Guillaume le Conquérant dans son expédition, combattit à bataille d'Hastings et reçut des biens en Angleterre.
La commune est constituée par la fusion, en 1975, d'Anneville-sur-Seine et d'Ambourville.
En 1992, a lieu l'affaire Kaas.


text:
Hipólito Vieytes
Hipólito Vieytes (An Antonio de Areco, 1762 - San Fernando, 1815) que ho un marchand, un revolucionari e un militar qui's destaquè durant la Guèrra d'Independéncia argentina.
Que combató durant las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata en bèth obtiéner lo grad de capitani.
Lo son nom qu'ei mei que mei conegut per'mor la soa farica (possedida amassa dab Nicolás Rodríguez Peña) de sabon qu'èra un lòc de discussion enter futurs revolucionaris.
Durant la Revolucion de Mai de 1810 que particpè au Cabildo aubèrt e que ho nomat capdau de l'Armada deu Nòrd abans d'estar retirat d'aquesta foncion per'mor de la soa oposicion au fesilhament de l'ancian vicerei eròi de las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata mes demorat leiau a la monarquia espanhòla : Jacques de Liniers.
A la mort de Mariano Moreno, Vieytes que'u remplacé com secretari de la Purmèra Junta.
La fabrica de sabon que ho avalida a l'escadença de la traucada de l'avienguda 9 de Julio.


text:
Harry Govier Seeley
Harry Govier Seeley (1839-1909) siguéc un paleontològ anglés que determinéc qu'es dinosaures se classificauen en dus grops: es saurisquis e es ornitisquis. Tà hér açò se baséc ena natura des ossi e articulacions dera pelvis.
Publiquéc es sòns resultats en 1888. Es paleontològs deth sòn temps auien estat classificant es dinosaures de diuersi maneres, segontes era estructura des sòns pès e era forma deres dents. Totun, era division de Seeley a resistit eth pas deth temps. Adara s'a descurbit qu'es audèths non descénen pas des ornitisquis (maluc d'audèth) més des saurisquis (maluc de ludèrt).
Seely trapéc es dus grops tan diferenti que tanben defenséc un origen desseparat. Va éster pas enquia es ans 1980 qu'es naues tecniques d'analisi cladística demostraren qu'andús grops de dinosaures auien compartit un ancessor comun en eth triassic.
Seely descriguéc e aperéc nombrosi dinosaures a partir des sòns fossils ath long dera sua vida laboral. Eth sòn libe sus es pterosaures, Dragons de l'aire (1901), senhaléc qu'es audèths e es pterosaures an plan de semblances. Era sua credença qu'auien un origen comun siguéc incorrecta e ataquéc era caracterizacion de Richard Owen des pterosaures coma planors lenti de sang hreda e es reconeguéc coma voladors activi de sang cauda.
Seely siguéc ajudant d'Adam Sedgwick en eth Woodwardian Museum de Cambridge de 1859 endauant. Dehugéc trabalhs en eth British Museum e en eth Geological Survey deth Reialme Unit tà contunhar eth sòn trabalh, més , fin-finau, admetéc un trabalh en eth King's College de Cambridge.


text:
Toshiro Mifune
Toshiro Mifune (Mifune Toshiro del sieu nom vertadièr, segon l'us tradicional millenari nipon d'emplec dels noms pichons e d'ostal; Qingdao, 1 d'abril de 1920 - Mitaka, Tòquio, 24 de decembre de 1997) foguèt un actor japonés.
Somari
La Vida[modificar | modificar la font]
L'Òbra cinematografica[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
La pilha occidentala[modificar | modificar la font]
Resson critic a Japon[modificar | modificar la font]
Resson critic... endacòm mai[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1948 : Yoidore Tenshi L'Àngel èbri
- 1949 : Shizuka Naru Ketto Düèl silentós
- 1949 : Norainu Gos fòl
- 1950 : Shubun Escàndol
- 1950 : Rashomon Rashomon
- 1951 : Hakuchi L'Idiòt
- 1954 : Shichinin no Samurai Los Sèt Samorais
- 1955 : Ikimono no Kiroku Viure dins la paur
- 1957 : Kumunosu-jo Lo Castèl de l'aranha idem Lo Sòli de sang
- 1957 : Donzoko Los Fonsals
- 1958 : Kakushitoride no San Akunin La Fortalesa amagada
- 1960 : Warui Yatsu hodo Yoku Nemuru Dormísson plan plan los poirits
- 1961 : Yojimbo Yojimbo idem Lo gardacòs
- 1962 : Tsubaki Sanjuro Sanjuro
- 1963 : Tengoku no Jigoku Entremièg cèl e infèrn
- 1965 : Akahige Barbarossa
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
-
- (fr)(en) Toshiro Mifune sus l'Internet Movie Database
- Fondacion Mifune Toshiro (en + jp)


text:
Landeroat
Landerroat (Landerrouat en francés),ancianament Landaroat, Landarroat, es una comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda de la region d'Aquitània.
L'etimologia es a religar aus toponims Landerron, a La Mòta Landerron, Landerroet. Poiré èstre de procedéncia basca : "landare", planta, tot vegetau. Seré un derivat sufixat de Landerron, emb tombada de l'èna intervocalica, coma a Moliets (= Molinets). Es un indici d'un camjament dialectau, benlèu devut a l'arribada dels gavaches aprèp la Guèrra de Cent Ans, o anterior : lo parlar de Landerroat al sègle XX, a penas gascon, coneissé pas aqueth fenomèn. Fau/cau corregir lo titol : las duas èrras son atestadas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Glèisa Sent Joan Baptista, en partida romanica. L'aut del mur fai veire que fut brutlada (Guèrras de Religions ?).


text:
Ador
Ador qu'ei un riu d'Occitània, en Gasconha. Naish dens los Pirenèus en Bigòrra e que raja cap a l'ocean Atlantic, ont se geta dens la mar dens lo parçan deu Baish Ador, en Labord.
Departaments e vilas principalas traversats[modificar | modificar la font]
- Nauts Pirenèus (65) : Banhèras de Bigòrra, Tarba, Mauborguet
- Gers (32) : Riscla
- Lanas (40) : Aire d'Ador, Grenada d'Ador, Sent Sever, Dacs, Tarnòs
- Pirenèus Atlantics (64) : Baiona
Principaus afluents[modificar | modificar la font]
- Echez
- Arròs
- Gabàs
- Midosa
- Lui, format per la conjunta deu Lui de França e deu Lui de Bearn
- los Gaves reünits formats per la reünion deu gave de Pau e deu gave d'Auloron
- Bidosa
- Niva (rejonh Ador a Baiona)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sandre, « Cours d'eau : fleuve l'Adour (Q---0000) ». Consultat lo 10/04/2009


text:
Asia
Asia es lo continent pus grand e pus poblat del mond. Ocupa 8,6% de la superfícia totala de la Tèrra (o 29,4% de las tèrras) e, amb aperaquí 4 miliards de personas, conten mai de 60% de la populacion mondiala actuala.
Mai que mai situada dins los emisfèris nòrd e èst, Asia es tradicionalament definida coma una partida d'Eurasia – amb l'extrèm oèst confrontat per Euròpa – mai a l'èst per lo Canal de Suèz, los monts d'Orals, e al sud per las montanhas de Caucàs, la Mar Caspiana e la Mar Negra. Es bordada a l'èst per l'Ocean Pacific, al sud per l'Ocean Indian, e al nòrd per l'Ocean Artic.
De per sa talha e diversitat, Asia – un toponim datat de l'Antiquitat – es mai un concèpte cultural incorporant un grand nombre de regions e pòbles qu'una entitat fisica omogenèa[1][2].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Asia". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ "Asia". McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology. 2006. New York: McGraw-Hill Inc.


text:
Cultura
La cultura es l'ensemble de las coneissenças aquesidas, l'instruccion, lo saber d'un individú.
La cultura es tanben l'ensemble de las estructuras socialas, religiosas, etc, e mai los compòrtaments collectius coma las manifestacions intellectualas, artisticas, etc, que caracterizan una societat.
La cultura compren tres grands gropes de manifestacions : l'art, lo lengatge, la tecnica.
Per extension (usitat en etologia), la cultura designa tot compòrtament, abitud, saber, après per un individú biologic, transmés socialament e non per eretatge genetic de l'espècia a la quala aparten aqueste individú.


text:
Òs
Lo tèrme òs (var. ues[1]) designa o ben un teissut conjontiu solidificat o ben una de sas estructuras individualas, o ben los organs, ont son formats, e que possedisson fòrça animals.
L'ensemble dels òsses d'un animal forma lo sistèma ossós o l'esqueleta (o l'ossamenta).
Mercé a lor estructura, los òsses son a l'encòp leugièrs, soples e solides. Aqueles dels aucèls son encara aleugierats e contenon d'aire.
Dins lo reialme animal, las evolucions alternativas dins la constitucion de l'esqueleta en respècte a l'òs son la cauquilha e l'exossamenta de quitina. Per qualques animals (per exemple, las tartugas), los òsses que foguèron intèrnes venguèron extèrnes en se transformant en clòsc.
Somari
- 1 Foncions
- 2 Anatomia - morfologia
- 3 Lista dels òsses de l'esqueleta uman
- 4 Malautiás ossosas
- 5 Usatges
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Foncions[modificar | modificar la font]
Los òsses supòrtan las estructuras corporalas, aparan los organs intèrnes, e (en conjonch amb los muscles) facilitan lo movement; son tanben implicats dins la formacion de las cellulas sanguinas, lo metabolisme del calci, e la resèrva de minerals. An fin finala un ròtle dins la destoxificacion de l'organisme en fixant e reservant per exemple lo plomb (fins a 95 % de la carga corporala totala per l'Òme), que pòt pasmens èsser sulcòp relargat al moment de la menopausa de la femna, o aprèp una fractura en causant una intoxicacion al plomb de l'organisme (saturnisme).
Anatomia - morfologia[modificar | modificar la font]
Tipes[modificar | modificar la font]
I a tres tipes d'òs :
- Los òsses longs an una de lors dimensions fòrça plus granda que las doas autras. An un còrs o diafisi e doas extremitats o epifisis. Diafisi e epifisi son ligadas amb una zòna qu'es lo sèti de la creissença: la metafisi o cartilatge de creissença (o de conjugason). Aquel s’ossifica completament solament a la fin de la creissença. Exemples: femur, tíbia.
- La diafisi: es constituida de teissuts compactes espesses nomenats corticala o cortèx. Es cavada del canal medullar remplit de mesolha ossosa jauna. Es engainada del periòsti qu'es ric en venas noirissièras que participan a l’ossificacion en espessor.
- Las epifisis: se situan a las extremitats: una epifisi distala (caudala) e una proximala (craniala). Son formadas de teissuts espongoses. Son fòrça ricas en mesolha roja. Son cobèrtas de cartilatge articular.
- La metafisi : es la region situada entre la diafisi e l'epifisi.
- Los òsses corts an lors tres dimensions gaireben egalas. Son compausats d’un nuclèu d’òsses espongoses engainat d’una corticala d’òs compacte. Exemples : carps, tars.
- Los òsses plats an una dimension netament pus corta que las doas autras. Son compausats de doas sisas d’òsses compactes, extèrna e intèrna, inclusent una sisa d’òs espongós. Exemples: esternum, costèlas, òs escapular, òsses parietals.
- Los òsses intermediaris : apartenon a ges dels autres tipes d'òs[2].
- Los òsses alongats: la longor domina sus las autras dimensions, mas la talha de l'òs es mendre. Exemple: metacarps (man), metatars (pè).
- Los òsses dardants : possedisson un còrs d'ont partisson espandiments. Exemple: vertèbras
- Los òsses arcats : doas formas: simpla corbadura (exemple: costèla) o forma de fèrs de caval (exemple: mandibula)
- Los òsses papirusasèus : finas sisas ossosa. Exemple: palatin.
- Los òsses pneumatics : pertusats de cavitats, nomenadas sinus. Exemple: crani uman.
- Los òsses sesamoïdes : pichons òsses annexats amb de ligaments : Exemple: alapeda (noseta).
Qualques òsses an d'escreissenças pichonas que se nomenan apofisis o procèssus.
Configuracion extèrna[3][modificar | modificar la font]
Se pòt veire a la superfícia dels òsses de relèus :
- De salidas:
- articularas: las tèstas ossosas, presentant a lor superfícia lo cartilatge articular;
- non articularas: espandiment de diferent tipes : procèssus, tuberositats, tuberculs, crèstas, espinas (exemple de las espinas sus las vertèbras).
- De clòts:
- articulars: los cotiles en fàcia de salidas articularas ;
- non articularas: que lo tipes : selhon, gorguièra, fòssa.
- De traucs :
- De 1èr ordre: pel passatge de las artèrias noirissièras.
- De 2nd ordre : pel passatge de pichonas venas.
- De 3en ordre : pel passatge dels nèrvis.
Interaccions[modificar | modificar la font]
Las zònas de contacte entre dos òsses se nomenan las articulacions. Aquelas pòdon èsser fixas o mai o mens mobilas.
Los òsses son tanben ligats los uns als autres amb de de ligaments interossoses. Aqueles son de bendas de teissut conjontiu, a l'encòp soplas e resistentas.
Los ligaments son diferents dels tendons, que ligan cadun un òs a un muscle de l'ossament.
L'ensemble dels òsses, de las articulacions, dels ligaments interossoses, dels tendons e dels muscles de l'ossament forma l'aparelh locomotor.
Istologia[modificar | modificar la font]
Lista dels òsses de l'esqueleta uman[modificar | modificar la font]
Malautiás ossosas[modificar | modificar la font]
Origina traumatica[modificar | modificar la font]
La majoritat dels damatges ossoses son d'origina traumatica; un tust fisic coma una casuda, accident de veitura... meton en tension l'òs fins a son punt de rompedura: se ditz fractura. Una fractura s'acompanha sovent d'una dolor localizada que segon l'intensitat pòt demandar la misa jos antalgic.
Seguís dins las setmanas e los meses venents una reconstruccion fisiologica de l'òs per estimulacion de l'activitat osteoblastica: lo coissin ossós. Cal metre en contension las articulacions en dessús e en dejós pendent tot lo periòde de cicatrizacion de l'òs. Una fractura complicada o tocant las articulacions demanda una operacion cirurgicala per evitar la formacion d'un coissin dit "viciós" es a dire formant una sortida dolorosa o deformant lo membre.
Origina degenerativa[modificar | modificar la font]
Origina infecciosa[modificar | modificar la font]
Origina genetica[modificar | modificar la font]
Origina tumorala[modificar | modificar la font]
Autras originas[modificar | modificar la font]
{{..}}
Usatges[modificar | modificar la font]
Los òsses animals o umans mòrts aguèron d'usatges variats. Servèron a far de jòias e objèctes utilitaris. De flaütas foguèron escultadas dins de tíbias umanas. Los òsses de mamots e de balenas serviguèron per construire d'abitacions pendent la preïstòria.
L'òs coma material, per son aspècte semblant aquel de l'ivòri, lo remplacèt sovent per bon prètz.
La conservacion e a vegadas l'exposicion d'elements simbolics (crani en particular) d'ossaments d'animals o umans foguèron utilizats per fòrça religions (ossuaris, catacombas..) o usatges guerrièrs o autres.
L'esqueleta uman foguèt tanben conservat per l'aprendissatge de l'anatomia als artistas e mètges o professions paramedicalas. L'estudi dels òsses dels mòrts permet amb una analisi genetica, fisica e bioquimica d'obtenir las informacions a posteriori sus l'individú e son environament, atal se mostrèt que los rics romans de l'antiquitat s'empoisonavan amb lo plomb de lor vaissèla e tudèls. Pus prèp, es un dels domenis de la medecina legala, mas l'arqueològ pòt estudiar los òsses de las momias o dels òmes preïstorics amb d'objectius pròches e de mejans tecnics partejats.
Gestion dels sosproduits animals[modificar | modificar la font]
Tractats dins lo quadre de la gestion dels descais, los òsses eissits de cadavres d'animals foguèron calcinats o trissats per produire de fosfats dicalcics, utilizats per fabricar d'engrais rics en calci, o encara per fabricar de polvera d'osseïna [4]
Lor incorporacion dins las farinas animalas donadas als erbivòrs es a l'origina de la malautiá de la vaca fòla, e benlèu de la malautiá de Creutzfeldt-Jakob, doas malautiás animalas de prions.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) L. Vezien, Industries des os, des déchets animaux, ders phosphates et du phosphore, Coll. Encyclopédie scientifique, Bibliothèque des industries chimiques, paris, octave Doin et Fils, Éditeurs, 1914, 423p.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'aranés nòta la diftongason ues qu'es generalament pas notada e mai foguèsse plan espandida (Roergue, Provença maritima...)
- ↑ Cours Anatomie PCEM1 Besançon
- ↑ pcem1b
- ↑ (fr) Les farines de viandes osseuses (FVO) et les concentrés protéiques carnés (CPC), Escòla Nacionala Veterinària de Lion


text:
1206
Aquesta pagina concernís l'an 1206 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat de Delhi[modificar | modificar la font]
Qutb ud Din Aibak, governador de Lahore per lei Samanidas, aprofichèt lo declin de sei senhors per se proclamar independent. Aquò marquèt la fondacion dau sultanat de Delhi que venguèt la poissança principala dins lo nòrd de la peninsula indiana.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Engenhariá[modificar | modificar la font]
Publicacion per Al-Jazari dau Libre de la Coneissença dei Dispositius Mecanics Engenhòs que depintava un centenau de sistèmas mecanics. En particular, explicava lo foncionament d'unei sistèmas automatics e de divèrsei relòtges.


text:
Eth diuendres dia 8 d’octobre se celebrarà ua naua edicion dera Hèira de Vielha , era quau ei dividida en dues parts: per un costat i a era part comerciau, que se desvolupe pes principaus carrers dera poblacion, e per ua auta era part ramadèra qu’enguan celebrarà era XXIVau. Edicion deth Concors de Bestiar dera Val d’Aran, organizat per Ajuntament de Vielha e Mijaran (más…)
Archivo de septiembre de 2010
HÈIRA DE VIELHAJueves, 30 de septiembre de 2010
EMD BETRENMiércoles, 29 de septiembre de 2010
Ena vigilia dera Hèsta major de Betren eth president dera EMD de Betren Sr Francisco Faure a comunicat èster satisfèt pes dues importantes òbres que se realizen ena sua pedania, dempús d’acabada era plaça dera Calç en an 2.009. (más…)
PLEN DER AJUNTAMENT DE VIELHA E MIJARANLunes, 27 de septiembre de 2010
ORDEN DETH DIA DETH PLEN ORDINARI CONVOCAT ENTATH DIA 29 DE SETEME DE 2010 ENTÀS 18:00 ORES.
1. Aprovar acta session anterior deth Plen.
2. Balhar compde des decrèts d’Alcaldia.
3. Aprobacion iniciau dera 7au modificacion de crèdit deth Pressupòst exercici 2010 e modificacion dera plantilha deth personau.
4. Aprobacion provisionau modificacion Ordenances Fiscaus.
5. Aprobacion iniciau deth Reglament deth Servici de Tanatòri.
6. Aprobacion iniciau Reglament foncionament Era Audiovisuau de Vielha.
7. Ahèrs d’urgéncia.
8. Prècs e demanes.
BASQUETJueves, 23 de septiembre de 2010
ER UNICAJA DE MALAGA DE STAGE EN VIELHA E MIJARAN DETH 20 ATH 27 DE SETEME.
Profitant er stage der equip de bàsquet UNICAJA de MÁLAGA en Vielha e Mijaran pendent aguesti dies , segontes informe eth Sr. Alex Moga Còsso d’Espòrts s’a realitzat aué dia 23 entàs 11,30 ores en Palai d’Esports un “CLINIC” damb es alumnes der Institut d’Aran que pendent ua ora e mieja an gaudit deth bàsquet damb era plantilha der Unicaja de Málaga que damb eth sòn entrenador eth Sr. Aitor Garcia an repartit us presents entre es lèu 300 alumnes que i auie.
Atau madeish ei prevista ua recepcion oficiau deman dia 24 entàs 12,00 ores ena Sala d’Actes der Ajuntament de Vielha e Mijaran a on seràn recebuts per alcalde de Vielha e Mijaran Sr. Pau Perdices eth Sr. Alex Moga Còsso d’Espòrts .
HÈSTA MAJOR BETRENMiércoles, 22 de septiembre de 2010
HÈSTA MAJOR DETH ROSÈR
BETREN 2010 (más…)


text:
Alentejo
La Region d'Alentejo es una region portuguesa, que compren integralament los districtes de Portalegre, Évora e Beja, e la mitat sul del districte de Setúbal. Limitada al nòrd amb la Region Centre al nòrd-oèst amb la Region de Lisbona, a l'èst amb Espanha, al sud amb Algarve e a l'oèst amb l'Ocean Atlantic.
Superfícia: 31 551,2 km². Populacion (2007): 760 933, (estimacions de (2009), 820 000). Compren 5 sosregions:
Alentejo compren 59 concelhos e 376 freguesias.
Las vilas pus grandas d'Alentejo son: Beja, Elvas, Évora, Portalegre, Sines, Vila Nova de Santo André e Montemor-o-Novo.
Aquela division coïncidís pas amb l'anciana region tradicionala d'Alentejo que se constituiguèt per la reünion de las províncias de l'Alto Alentejo e Baixo Alentejo (un pauc mens granda que l'actuala: amb los districtes de Évora e Beja, practicament tot lo districte de Portalegre e la mitat sud d'aquel de Setúbal : Alcácer do Sal, Grândola, Santiago do Cacém e Sines).
Question d'Olivença[modificar | modificar la font]
Olivença, municipalitat apertenent de facto a la comunitat espanhòla d'Extremadura, es revendicada per Portugal dempuèi lo sègle XIX.


text:
Palindròm
Lo palindròm (substantiu masculin), deu grèc πάλιv / pálin («a l'endarrèr») e δpόuoς / drómos («via»), tanben aperat palindròm de letras, ei ua figura d'estil designant un tèxte o un mot deu quau l'ordi de las letras demòra lo medish que sia lejut d'esquèrra a dreta o de dreta a esquèrra.
Somari
- 1 Definicion
- 2 Exemples
- 2.1 Mots palindròms
- 2.1.1 En occitan
- 2.1.2 En grèc
- 2.1.3 En latin
- 2.1.4 En alemand
- 2.1.5 En anglés
- 2.1.6 En arabi
- 2.1.7 En breton
- 2.1.8 En catalan
- 2.1.9 En chèc
- 2.1.10 En chinés
- 2.1.11 En corean
- 2.1.12 En espanhòu
- 2.1.13 En esperanto
- 2.1.14 En estonian
- 2.1.15 En finés
- 2.1.16 En francés
- 2.1.17 En italian
- 2.1.18 En japonés
- 2.1.19 En ongrés
- 2.1.20 En romanés
- 2.1.21 En suedés
- 2.1.22 En turc
- 2.2 Ligams extèrnes
- 2.1 Mots palindròms
Definicion[modificar | modificar la font]
Definicion stricto sensu[modificar | modificar la font]
Lo palindròm ei un cas particular d'ambigrama, d'anagrama e d'anaciclic com « Agen | nega », peu quau la significacion ei la medisha dens los dus sens de lectura.
Ei comunament admés que ne's teng pas compte deus signes diacritics (accents, trèmas, cedillhas) ni tanpauc deus espacis. Totun, arren n'interditz pas au palindromista de causir règlas mei estrictas.
Exemples[modificar | modificar la font]
Mots palindròms[modificar | modificar la font]
Los mots palindròms son a còps nommats « palindròms naturaus ». Atau, los mots radar, nen o tacat son mots palindròms.
En occitan[modificar | modificar la font]
- Roma, lo còr nud d’un ròc, o l’amor.
- Tien, Alícia sap mès sèm pas aicí la neit.
- Ten-te, nenet net !
En grèc[modificar | modificar la font]
- NIΨON ANOMHMATA MH MONAN OΨIN. : Lava los mens pecats e non pas la mea cara sola.
En latin[modificar | modificar la font]
- Si bene te tua laus taxat, sua laute tenebis. : S'ès digne de la toa glòria, seguiràs lo camin que't muisha.
En alemand[modificar | modificar la font]
- Eine güldne, gute Tugend: Lüge nie! : Ua bona vertut d'aur: ne mentís pas jamei!
En anglés[modificar | modificar la font]
- "Nurses run", says sick Cissy as nurses run. : Las infirmièras corren", ditz Cissy malaut mentre que las infirmièras corren.
En arabi[modificar | modificar la font]
- ربك فكبر : Deu ton Sénher, celèbra la grandor. (Coran, Sorata 74 Verset 3)
En breton[modificar | modificar la font]
- Ro da gador. : Balha la toa cadièra.
En catalan[modificar | modificar la font]
- I ara rai. : E ara rai.
En chèc[modificar | modificar la font]
- Jelenovi pivo nelej. : Ne vèrsa pas la toa cervesa au cèrvi.
En chinés[modificar | modificar la font]
- 上海自来水来自海上. (Shanghai zilai shui lai zi hai shang) : L'aiga correnta de Shanghai veng de la mar.
En corean[modificar | modificar la font]
- Saingson sonsaing. (Saing son son saing) : Lo professor Peish.
En espanhòu[modificar | modificar la font]
- Amo la pacífica paloma. : Aimi la coloma pacifica.
En esperanto[modificar | modificar la font]
- Ne mateno, bone tamen. : Pas lo matin, totun plan.
En estonian[modificar | modificar la font]
- Aias sadas saia. : Au casau, plavèva pan blanc.
En finés[modificar | modificar la font]
- Isä, älä myy myymälääsi. : Papà, ne vend pas ta botiga.
En francés[modificar | modificar la font]
- Tu l'as trop écrasé, César, ce Port-Salut ! (alexandrin atribuit a Victor Hugo) : L'as tròp esglaishat, Cesar, aqueste Port-Salut.
- Ésope reste ici et se repose (Jacques Capelovici, coneishut com lo chafre de Mèste Capello) : Isòp demòra ací e's descansa.
En italian[modificar | modificar la font]
- Ogni mare è ramingo. : Cada mar ei vagabonda.
En japonés[modificar | modificar la font]
- Takeyabu yaketa. (ta ke ya bu ya ke ta) : Lo bosquet de bambó a brutlat.
En ongrés[modificar | modificar la font]
- Keresik a tavat a kis erek : Los petits riulets cèrcan lo lac.
En romanés[modificar | modificar la font]
- Ele fac cafele. : Eras hèn los cafès.
En suedés[modificar | modificar la font]
- Ni talar bra latin. : Parlatz plan latin.
En turc[modificar | modificar la font]
- Anastas mum satsana. : Anastasi, vend candelas !