text:
Ètna
Ètna (en sicilian Muncibeddu, en italian Mongibello), es un volcan actiu de la còsta èst de Sicília, situat entre las províncias de Messina e Catània. Es lo volcan actiu mai grand d'Euròpa e la montanha pus nauta d'Itàlia (3323 m) fòra dels Alps. Ètna cobrís un airal de 1570 km². L'aparicion d'Ètna es datada de 500 000 ans[1], çò que ne'n fa un volcan recent a l'escala dels temps geologics.
Es constituit per una massa de materials de projeccion e de lava. En mai del cratèr principal e d'un parelh de grandas dimensions, i a una granda quantitat de pichons cratèrs adventicis. L'activitat i es gaireben constanta, e las erupcions meton sovent en perilh las gents, ostals e culturas. L'erupcion de 1669, que destrusiguèt una bona part de Catània, foguèt la mai catastrofica.
Durant lo sègle XX la sieuna altitud cambièt frequentament d'aperaquí 100 m amont o aval en foncion de las erupcions de lava. La sieuna altitud elevada implica que i aja al sieu entorn un microclima umid que contrasta amb lo clima de la region siciliana : es una tèrra d'agricultura fertila, i a d'estacions d'esquí, etc.
Mitologia[modificar | modificar la font]
Lo nom d'Ètna ven del mot grèc aίθw, "cremar" o del fenician attano. Ètna (Aetna) es tanben lo nom d'una ninfa siciliana filha d'Uran. Dins la gigantomaquia, lo gigant Encelad desèrta lo prat batalhièr; la diva Atena lo castiga en li tirant al dessús l'illa de Sicília, jos la quala contunha d'èsser empresonat. Lo sieu alen de fuòc sortís d'Ètna e provòca de seïsmes quand bolega. Segon la mitologia grèga, las fargas del dieu Efèst se tròban jos Ètna. Es aquí que fabricava las armas dels dieus de l'Olimp: lo trident de Poseidon, l'ulhauç de Zèus, etc. Foguèt ajudat pels ciclòps fabres, que se devon pas confondre amb los ciclòps pastres, coma Polifèm, que viviá tanben en Sicília. Los bruches sords que s'escapan del volcan son la martelada de las aisinas sobre los enclutges. Los romans pensavan que Vulcan se trobava sus l'illa del meteis nom, al nòrd de Sicília.
Segon lo poèta grèc Píndar, Zèus combatèt e après embarrèt lo mostre Tifon jos Ètna, çò que provoquèt las erupcions. Èra gardat per Efèst. Tifon portava d'alas d'agla e teniá cent caps de dragon, que lors uèlhs lançavan de flamas. Èra lo paire de Cèrber e de Quimera. Píndar designa Ètna coma la «colomna del cèl» dins las Poeticas.


c: text/html

text:
1890
Aquesta pagina concernís l'an 1890 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume de Dahomey[modificar | modificar la font]
Après una desgradacion de relacions ambé França en causa d'escaramochas frontalieras lòng dau limit dau protectorat francés de Porto Novo, Dahomey decidèt d'organizar una ataca generala dei posicions francesas au sud dau Reiaume. Lei combats acomencèron lo 4 de març amb una ataca còntra Cotonou. Pasmens, en despiech de sa superiotat numerica, lei Fons foguèron obligits de se retirar en fàcia de la poissança de fuòc dei soudats francés sostenguts per l'artilhariá d'unei naviris. Puei, una segonda ataca mau capitèt dins la region d'Atchoupa. Lo 3 d'octòbre, Dahomey deguèt donc signar un tractat acceptant lo protectorat francés. Pasmens, en realitat, lo conflicte èra pas reglat e una segonda guèrra acomencèt rapidament.
Mond[modificar | modificar la font]
- 10 de julhet - Wyoming ven lo 10en estat dels Estats Units.
Arts[modificar | modificar la font]
- Primièra publicacion del libre The Light that Failed, de Rudyard Kipling
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 11 de genièr - Oswald de Andrade, poèta brasilièr (m.1954)
- 10 de febrièr - Boris Pasternak, escrivan rus, Prèmi Nobel de Literatura (m.1960)
- 31 de març - William Lawrence Bragg, fisician britanic, Prèmi Nobel de Fisica (m.1971)
- 10 de mai - Mário de Sá-Carneiro, escrivan portugués (m.1916)
- 19 de mai - Ho Chi Minh, líder del Vietnam del Nòrd (m.1969)
- 16 de junh - Stan Laurel, actor britanic (m.1965)
- 15 de setembre - Agatha Christie, escrivana britanica (m.1976)
- 2 d'octobre - Groucho Marx, actor american de comèdia (m.1977)
- 14 d'octobre - Dwight D. Eisenhower, president dels Estats Units d'America (m.1969)
- 22 de novembre - Charles de Gaulle, president de França (m.1970)
- 11 de decembre - Carlos Gardel, cantaire argentin (m.1935)
- 20 de decembre - Jaroslav Heyrovský, quimista chèc, Prèmi Nobel de Quimia (m.1967)
- 21 de decembre - Hermann Joseph Muller, genetician american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1967)
- (jorn desconegut) - Bechara El Khoury, president de Liban (m.1964)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 18 de genièr - Rei Amadèu Ièr d'Espanha (n.1845)
- 29 de julhet - Vincent van Gogh, pintor neerlandés (n.1853)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
909
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 909 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fondacion de la dinastia fatimida per lo cap militar e religiós Ubayd Allah al-Mahdi après sa victòria còntra la dinastia aglabida que perdèt sa capitala de Raqqada.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Darriers monuments coneguts inaugurats a Calakmul. Après aquela annada, la dinastia apareguda dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle IX dispareguèt rapidament e la vila foguèt abandonada.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Temptativa de còp d'estat còntra lo jove califa Al-Muqtadir. Pasmens, l'emir Munis al-Muzaffar capitèt de protegir lo sobeiran e de desjogar lo complòt.


text:
Aritmetica
Lo mot aritmetica (del grèc apιθuός = nombre) fa referéncia comunament a la branca de las matematicas que trata de las propietats de ciertas operacions amb nombres. Lor us per partida dels matematicians profesionals es coma sinónim de teoria dels nombres.
Operacions[modificar | modificar la font]
Existeisson quatre operacions aritmeticas tradicionalas, tanben denominadas las quatre operacions basicas que son:
- addicion
- sostraccion
- multiplicacion
- division
Otras operacions mai adelantadas que s'incluen dins d'aquesta branca son:
Estas operacions son derivacions de las quatre operacions basicas.
Nombres[modificar | modificar la font]
En resumen, se distinguen los siguientes tipes de nombres:
- Nombres naturals
- Nombres enters
- Nombres racionals
- Nombres irracionals
- Nombres reals
- Nombres imaginaris
- Nombres complejs
- Quaternions
- Nombres infinits tanben coneguts coma Nombres transfinits
- Nombres fondamentals: π e e
L'aritmetica dels nombres naturals, nombres enters, nombres racionals o fraccionaris e nombres reals s'estúdia mediante algoritmes manuals, aun quand après s'utilizan herramientas coma calculadoras, ordenadors o ábacs.
Utilizada coma sinónim de teoria dels nombres inclu las propietats dels nombres enters relacionadas amb nombres primièrs e divisibilitat amb la resolucion d'ecuacions.
Orden de las operacions[modificar | modificar la font]
Exist una jerarquizacion en una expression matematica qu'inclu varias operacions. Aqueste es lo orden amb que s'auriá d'operar:
- 1. Operacions qu'afectan socament a un nombre: poténcias, raítzes, logaritms e tot tipes de funcions trigonometricas o similares.
- 2. Products e divisions.
- 3. Sumas e restes.
Aquesta jerarquia se pòt romper con lo us de parentesis. Tota operacion incluida dins una parètesis se deu realizar antes de que lo rest. Los paréntesis se pòdon incluir dins d'autres paréntesis.
Exemples:


text:
Umeå
Umeå (pron.: [ˈʉːmɛo]; en bondska: Ume; en sami d'Ume: Ubmeje; en sami septentrional: Ubmi e en finlandés: Uumaja) es una vila suedesa. Situada dins la region de Norrland, dins lo nòrd de Suècia, es la capitala del Comtat de Västerbotten e la dotzena vila mai importanta del país. Comptava 79.594 abitants en decembre de 2010.
L'ais de comunicacion mai important de la vila es Storgatan, la carrièra màger e mai anciana de la ciutat que conten un nombre important de bastiments istorics de la localitat.


text:
-556
Aquesta pagina concernís l'an -556 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Neriglissar. Son fiu Labashi-Marduk li succediguèt quauquei mes mai foguèt rapidament reversat e executat per un partit d'aristocratas favorables au clergat de Sin. Nabonide, governador de Babilònia, prenguèt sa plaça.


text:
Psicodrama
Lo psicodrama es una aisina de desvolopament personal qu'utliza la teatralizacion dramatica al mejan de scenari improvisats. A l'ora d'ara es utilizat en terapia de grop, en terapia familhala o en terapia individuala. Permet la mesa en scèna de neuròsis e d'autres processus psiquics.
Definicion[modificar | modificar la font]
Segons lo Diccionari Internacional de la psicoanalisi jos la direccion d'Alain de Mijolla, Calmann-Lévy, 2002, se tracta d'un « metòde d'investigacion dels processus psiquics utilizant la mesa en òbra d'una dramatizacion mejans de scenari improvisats mes en scena e jutjats per un grop de participants. »
Origina e istòria[modificar | modificar la font]
Inventat per Jacob Levy Moreno, psiquiatre e psicològ american d'origina romanés, dins lo ans 1930-1932.
Lo primièr davancièr del psicodrama es lo "teatre espontanèu", que Moreno explorèt dempuèi 1921. Se tracta de la forma mai primitiva de teatre terapeutic. Segons Laurent Schachmann, un dels rares psicoterapeuts a l'utilizar al sègle XXI, « lo teatre espontanèu presenta l'avantatge de permetre un trabalh completament desconnectat del mental ». Mas insistís dins l'importància del feedback que lo terapeuta facilita, « sens que lo teatre espontanèu seriá pas mai qu'un amabla divertiment ».
Moreno visquèt longtemps a Viena qu'encontrèt Freud, mas que mai aderiguèt a las tèsis psicoanaliticas. Totjorn reprochèt a Freud d'executar las seunas analisis més sonque d'empuèi lo seu burèu, al contrari de que lo quita Moreno prediquèt tota la seuna vida; lo far dins lo mitan ambient a l'entorn del pacient. Pel Dr J.L. Moreno, los mots sufison pas. Freud dich: "Que se passèt? Contatz me." Moreno dich: "Cossí aquò se passèt. Mostratz me." Lo seu metòde, fondamentalament umanista, se desvelopèt dins le monde entièr. L'aspècte tecnic, el, foguèt parcialament utilizats pels psicanalistas dins l'encastre de çò que se nomena «lo psicodrama analitic».
Moreno prepausa de metre en accion la complexitat d'une situacion vertadièra, semifictiva o imaginària puslèu que de ne parlar, e comencèt a desvolopar una teoria de l'èsser uman e de la santat, del desvolopament de la personalitat e de la construccion dels ròtles, una teoria que conten tanben los quita fondaments de las apròchas gropalas, sistemicas e interactivas.
Aquela apròcha pòt èsser utilizada dins mai d'una occasions: terapias de grop, terapias familhalas, mas tanben terapias individualas. Cal notar qu'en psicodrama classic, umanista, las sessilhas individuals an per encastre un pacient, un psicodramatista, alara qu'en psicodrama analitic individual, un grop es constituit pel pacient e los sonhants.
Diferents tipes de psicodrama[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de psicodrama recòbra de tecnicas pron diferentas:
- Lo psicodrama de Moreno (descritz mai naut)
- Lo psicodrama analitic individual
- Lo psicodrama analitic de grop
òbras[modificar | modificar la font]
- (fr)Le psychodrame, par Anne Ancelin Schützenberger, Editions Petite Bibliothèque Payot, novembre de 2003.


text:
Jaume Stuart
Jaume Stuart (19 de junh de 1566 - 27 de març de 1625), tanben dich Jaume VI d'Escòcia o Jaume Ièr d'Anglatèrra, foguèt rèi d'Escòcia de 1567 a sa mòrt e rèi d'Anglatèrra e d'Irlanda de 1604 a sa mòrt. En Escòcia, succediguèt a sa maire Maria Ièra (1542-1567) e en Anglatèrra, succediguèt a Elisabeta Ièra (1558-1604) a la fin de la dinastia Tudor. Foguèt remplaçat per son fiu Carles Ièr (1625-1649).
Son rèine foguèt marcat per divèrsei succès economics e politics en Escòcia. En revènge, deguèt faciar de dificultats en Anglatèrra en causa dei tensions entraïnadas per la question religiosa e per l'oposicion a l'union dei dos reiaumes. De mai, sei temptativas de renfòrçar l'autoritat reiala se turtèron ai poders dau Parlament de Londres. Foguèt tanben a l'iniciativa de la colonizacion anglesa d'Irlanda e d'America.


text:
Avantgardas artisticas
L'avantgarda es la tendéncia, dins una òbra d'art quina que siá, o d'un artista, a introduire elements innovadors al respècte de las formas tradicionalas o convencionalas. Tanben se comprend coma una excessiva preocupacion per desplegar de ressorsas que trencan o destorban los sistèmas mai acceptats de la representacion o expression, dins lo teatre, la pintura, l'escultura, la literatura, lo cinèma, eca. L'usatge vulgar es pejoratiu, alara que tanben lo tèrme s'utiliza per designar los movements artistics de novelum, e en general dogmatics, que se produguèron en Euròpa pendent los primièrs decennis del sègle XX.
Contèxte istòric[modificar | modificar la font]
Al temps qu'emergiguèron las avantgardas artisticas, Euròpa èra en crisi prigonda, qu'acabèt per la Primièra Guèrra Mondiala, puèi, mostrant de limits del sistèma capitalista. Mas fins a 1914 los socialistas èran los sols que parlavan de "l'esfondrament del capitalisme", coma o mostrèt Arnold Hauser, e tanben d'autres sectors avián percebut de per abans los limits d'un modèl de vida que privilegiava l'argent, la produccion e las valors del canvi abans l'Òme.
Lo resultat d'aquò foguèt la pauretat e lo clausonament artistic contra aqueles que reaccionavan ja en 1905, Pablo Picasso e Georges Braque amb lors exposicions cubistas, e lo futurisme que, en 1909, faguèt son primer manifèst d'apostata al futur e foragetèt tot lo precedent, esbleugit pels progrèsses de la modernitat scientifica e tecnologica: que la frasa de Marinetti: « Una automobila de corsa es pus bèla que la Victòria de Samotràcia ».
Atal comencèt l'avantgarda, encara que lo moment del vam mai grand coïncidís, logicament, amb la Primièra Guèrra Mondiala, amb la consciéncia de l'absurd sacrifici que supausava, e amb la promesa d'una vida diferenta insuflada pel trionf de la Revolucion Socialista en Russia en 1917.
En 1916 a Zuric (territòri neutre pendent la guèrra), Tristan Tzara un poèta e filosòf romanés, fugiguèt sas obligacions militaras, decidiguèt de fondar lo "Cabaret Voltaire". foguèt l'acte de fondacion del dadaïsme, al vam del Nihilisme que prepausa lo refús total.
Aquel desir de destruccion de tot çò qu'es establit menèt los dadaïstas, per èsser coerents amb eles meteisses, se fòrabandissián eles meteisses: lor pròpria destruccion.
Qualques partesans de Dadà, dirigits per André Breton, pensavan que las circonstàncias exigissián en mai de l'anarquia e la destruccion, sinó també la proposicion; atal s'alunha de Tzara (causa que pausèt lo punt final al movement dadaïsta) e començant l'aventura surrealista.
La furia Dadà foguèt una primièra etapa e indispensabla, mas arribèt a son tèrme. Breton e los surrealistas faguèron lo ligam entre l'enonciat d'Arthur Rimbaud (que amb Charles Baudelaire, Comte de Lautréamont, Alfred Jarry, Van Gogh e mai del sègle XIX seràn reconeguts pels surrealistas coma lors "paires"): « se deu cambiar la vida », amb aquel de Karl Marx: « se deu transformar lo monde ». Emergiguèt alara lo surrealisme al servici de la revolucion que pretendiá recuperar quicòm de l'òme dins la societat, sos condicionaments e repressions l'avian amagat: son esséncia mai pura, son Ieu basic e autentic.
Per mejan del restabliment de l'inconscient, dels sòmis (èran los jorns de Sigmund Freud e de las originas de la psicoanalisi), se libererant de las passions e los desirs, de l'escritura automatica, de l'umor negre, temptèron d'anar cap a una societat nòva en que l'òme pòsca viure en plenitud (l'utopia surrealista). Dins aquel plen exercici de la libertat que caracteriza l'actitud surrealista, tres mots s'unisson dins un sol sens: amor, poesia e libertat.
Corrents de l'avantgardisme[modificar | modificar la font]
Dins l'avantgardisme de corrents emergiguèron prepausant innovacions radicalas de contengut, lengatge e ment. Entre eles se destacan:
- Impressionisme: reagís contra los excèsses del realisme, concentrant son interès dins lo procèssus mental d'un personatge quand son confronta a qualques situacions. Se caracteriza per transferir a l'òbra la vertadièra existéncia radicada dins los procèssus mentals, l'intuicion e lo desliurament de l'individú, atal coma lo manejament dels individús per mejan de las associacions psicologicas.
- Expressionisme: nasquèt en Alemanha en 1920 coma reaccion al naturalisme, dirigit pel poèta Georg Trakl. D'entre los principis se destacan la reconstruccion de la realitat, la relacion de l'expression literària amb los arts plastics e la musica, e l'expression de l'ansia del monde e de la vida per mejan de novèlas e dramas que se parla dels limits socials impausats a la libertat de l'òme.
- Cubisme: apareguèt en França, capitanejat per Guillaume Apollinaire. Sas principalas caracteristicas consistisson en l'associacion d'elements impossibles concretament, desdoblament de l'autor, disposicion grafica dels mots, substitucion del sentimental per l'umor e la jòia, e lo retrach de la realitat per mejan de divèrsas apròchas.
- Futurisme italian: nasquèt a Milan fondat per Filippo Tommaso Marinetti en 1909. Aquel movement trencava amb la sintaxi, lo ritme e los signes convencionals de pontuacion.
- Futurisme sovietic: (futurisme rus, futurisme ucraïnian, eca.)
- Suprematisme: movement fondat per l'artista ucraïnian e sovietic, Kazymyr Malévytx.
- Constructivisme: movement sovietic.
- Dadaïsme: apareguèt a Zuric entre 1916 e 1922, amb Tristan Tzara coma fondator..
- Ultraisme: apareguèt en Espanha entre 1919 e 1922 coma reaccion al modernisme.
- El Bauhaus e l'arquitectura Moderna: tota una revolucipn dins l'arquitectura e lo dessenh.
- Creacionisme: emergiguèt en 1917 promogut pel poèta chilian Vicente Huidobro, que concebèt lo poèta coma un pichon Dieu per que crèa amb la paraula. Segon el, lo poèta deuriá pas èsser un òme.
- Surrealisme: emergiguèt en França amb André Breton, que seguent Sigmund Freud s'interessèt a descobrir los mecanismes de l'inconscient e subrepassar lo real per mejan de l'imaginari e l'irracional. Se caracteriza per voler crear un òme nòu, recorrir a la crudeltat e l'umor negre amb la fin de destruire totas las nuàncias sentimentalas e perque, malgrat d'èsser constructius, los aspèctes de la conducha morala umana e las manifestacions son pas del lor interès.
- Muralisme mexican: movement dels ans 1920 a 1960, amb pinturas muralas de natura sociala de grands formats. Amb José Clemente Orozco, David Alfaro Siqueiros, Diego Rivera, aca. .
- Estridentisme: emergissent a Mexic e nasquèt de la mescala de divèrses -ismes eissit de l'avantgarda europèa. Entre 1922 e 1927, se caracteriza per la modernitat, lo cosmopolitisme e l'urban, e coma pel non conformisme, l'umor negre, l'esnobisme, l'irreveréncia e lo refús de tot lo passat. Son representant principal foguèt Manuel Maples Arce.
- Cosmopolitisme: emergiguèt en 1940 amb la tòca de mostrar la problematica urbana. Son representant principal foguèt Jorge Luis Borges.
- Neorealisme: es en relacion amb l'existencialisme, exagèra lo problèma de l'ansia, perque transforma l'escrivan de mals irreversibles, que pareis pas aver de solucion.
- Superrealisme: movement que repausa suls trabalhs de Sigmund Freud. Consistís en captar la coïncidéncia-realitat emergida d'un personatge, quand vei quicòm que li provòca remembres reprimits. Lo principal representant foguèt Miguel Ángel Asturias.
- Experimentalisme: repausa sul mètode scientific per explicar lo comportament dels individús dins un recit.
- Iperrealisme: movement nascut als Estats Units d'America dins los ans 1970.


text:
Universitat Autonòma de Barcelona
L'Universitat Autonòma de Barcelona, sovent escaissada l'Autònoma, o UAB (en catalan: Universitat Autònoma de Barcelona) es una universitat publica catalana. creada en 1968, encara que l'origina del seu nom remonte a la Segonda Republica Espanhòla, quand l'Universitat de Barcelona, en vertut de la Lei d'Autonomia Universitària, cambièt son nom pel d'Universitat Autonòma de Barcelona. La màger part dels seus centres d'ensenhament e servicis extracademics son al Campús de Bellaterra situat a Cerdanyola del Vallès (Valés Occidental). Ten tanben de centres d'ensenhament a Sabadell (Valés Occidental), Manresa e dins la vila de Barcelona. Pendent l'annada academica 2002-03 comptava 38 480 estudiants de primièr e segond cicles e 10 764 de tresen cicle. Forma una part de la Ret d'Universitats Institut Joan Lluís Vives. Es una de las universitats pus famosas dins lo panorama universitari espanhòl.


text:
Grècia
Grècia o pus rarament Ellada (en grèc modèrne n Eλλάδa / n Eλλάς = i Ellada / i Ellas, en grèc ancian ἡ Ἑλλάς = hē Hellás) es un país dau sud d'Euròpa, formant un estat ont lo pòble grèc e la lenga grèga son preeminents. A 131 940 km² e 11 244 118 estatjants (2005).
Sa capitala es Atenas.
Lo gentilici es grèc grèga (pus rarament grègo grèga o gregau gregala; tanben se pòt dire rarament: ellèn ellèna coma nom que designa las personas, ellenic per designar la lenga, e ellenic ellenica coma adjectiu).
Grècia a de frontièras amb Albania, Macedònia, Bulgaria e Turquia. La mar Ioniana a l'oèst e la mar Egèa a l'èst, partidas de la mar Mediterranèa, enròdan lo país que compta prèp de 6000 illas, indissociablament ligadas a la civilizacion e a las tradicions grègas. Mas sonque 227 d'aquelas illas son abitadas.
Grècia es membre de l’OTAN, de l’Union Europèa dempuèi 1981 e de la zòna èuro dempuèi 2001.
Grècia es considerada sovent coma lo brèç de la cultura europèa. Es sus son territòri e dins sas ciutats que pendent l'Antiquitat nasquèron la filosofia, la democracia o lo teatre. Li devèm tanben l'invencion dels Jòcs Olimpics. Sa civilizacion seriá passada en Occident gràcias al periòde de dominacion romana. L’Empèri Bizantin foguèt tanben un empèri de cultura grèga.
Es pas qu'en 1830 que Grècia obtenguèt son independéncia pel primièr còp dempuèi l’invasion dels turcs otomans dels sègles XIV e XV, en se desliurant de l’administracion de l’Empèri Otoman.
Lo promièr semèstre de 2014 Grècia assegura la presidéncia de l’Union Europèa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Grècia


text:
Ipàtia d'Alexàndria
Ipàtia d'Alexàndria (Ὑπatίa en grèc ancian) (c. 355-març de 415) qu'ei tot un simbèu tà las hemnas matematicianas. Qu'èra filosòfa, inventritz e matematiciana. Un dia, lo matin, quan anava balhar cors a l'Escòla Neoplatoniciana d'Alexàndria, ua horrèra arengada peu bisbe Ciril d'Alexàndria que la sortí de la veitura : que'u despecèn dab coscolhas de mar e que cremèn la soa despuelha. Çò qui'u condamnè qu'èra d'estar pagana, scientifica... e hemna. La lutz culturau d'Alexàndria que s'avalí a la soa mort.


text:
Volgré
Volgré es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Volgré Es issu d'una aportacion germanique (Volchradus) de contunh gauloise (volgradus) [1] , #qu'a donat Volgré (Modèl:S-) de contunh Vougré (1491).
Volgré est issu d'un apport germanique (Volchradus) puis gauloise (volgradus) [2] , qui a donné Volgré (Modèl:S-) puis Vougré (1491).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ De la formacion francesa dels ancians noms de luòc, J Quicherat, escomesas, Librariá A Franck, 1867
- ↑ De la formation française des anciens noms de lieu, J Quicherat, paris, Librairie A Franck, 1867


text:
Marsupialia
Lo grop dels marsupials (Marsupialia), del grèc marsipos « sac », es una sosclassa de mamifèrs, onte la femèla a una pòcha abdominala, apelada marsupium, dins la quala pòrta son pichon aprèp sa naissença. Lo pichon, nat dins un estat de desvolopament fòrt incomplet, demòra dins aquesta pòcha, ligat a una mamèla de sa maire, fins que se pòsca noirir d'esperel.
Los marsupials vivon totes en Austràlia, en Tasmania o en Nòva Guinèa, a l'excepcion de la sariga e de la musaranha marsupiala que vivon en America.
Qualques exemples de marsupials : lo cangoró, lo oallabí, lo coala, lo vombat, la sariga. De nombrosas autras espècias son mens conegudas, coma lo gat marsupial, e fòrça an disparegut.
Los marsupials se pòdon veire coma l'anèl de la cadena intermediari entre los monotrèmas ovipars e los mamifèrs placentaris.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los marsupials son generalament classats en 7 òrdres
- Dasyuromorphia (marsupials carnivòrs)
- Didelphimorphia (sarigas)
- Diprotodontia
- Microbiotheria
- Notoryctemorphia
- Paucituberculata
- Peramelemorphia
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- classificacion completa dels marsupials
- lista alfabetica dels genres dels marsupials
- lista alfabetica dels noms vernaculars dels marsupials


text:
Neguèv
Lo Neguèv (de l'ebrieu : נֶגֶב ; en arabi : النقب - an-Naqab) es una region desertica del sud d'Israèl. En ebrieu biblic, Neguèv significa « sud ». Lo Neguèv cobrís la mai granda partida del districte sud d'Israèl.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Geograficament, d'una superfícia de 13 000 km2, aquel desèrt forma un triangle capvirat. Es limitat a l'oèst pel desèrt de la peninsula del Sinai e a l'èst per la val d'Araba.
Populacion[modificar | modificar la font]
La vila principala es Beer-Sheva (prèp de 200 000 abitants) al nord. Lo limit sud es lo golf d'Eilat e d'Aqaba e la vila balneària israeliana d'Eilat. Las autras vilas son Dimona e Mitzpe Ramon e las ciutats bedoïnas que Rahat e Tel Sheva.
Lo Neguèv constituís 60 % de la superfícia de l'Estat d'Israèl mas abriga pas que 8 % de sa populacion, qu'una forta comunautat de Bedoïns (25 % de la populacion regionala).
La populacion de Bedoïns, que son de ciutadans arabis, es estimada a 160 000 personas. La volontat de las autoritats israelianas seriá de los sedentarizar, e per aquò, son dirigits en granda partida cap als vilatges bastits pel govèrn. Una autra mitat demòra sus las tèrras d'origina, dins de vilatges que son pas reconeguts e onte las condicions d'existéncia son precàrias a causa de l'abséncia d'infrastructuras e de las destruccions de las autoritats israelianas[1],[2].
La situation es conflictuala entre las autoritats israelianas e la populacion bedoïna.
Flora[modificar | modificar la font]
La vegetacion es fòrça rara, pasmens, qualques arbres capitan a subsistir e qualques pichons boissons secats pel solelh. La vida dins lo desèrt se situa totjorn a l'entorn dels oasis o a l'entorn dels poses cavats per l’òme.
Geologia[modificar | modificar la font]
Se trapa fòrça curiositats geologicas e culturalas, coma tres grands circs o machteshim, unics dins la region: ha-Machtesh ha-Gadol (« lo grand cratèr »), ha-Machtesh ha-Katan (« lo pichon cratèr ») e lo cratèr Ramon, lo mai vast. Aqueles son pas de cratèrs d'impacte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul plan istoric, foguèt tanben lo teatre de las activitats de la civilizacion dels Nabateans qu'alá fondèron la ciutat d'Avdat, l'Oboda antica, sus l'itinerari de lors caravanas anant cap a Petra.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
Ara, aquela region se situa al centre de l'agenda israelian del desvolopament del païs amb fòrça programas de reforestacion del desèrt, d'implantacion de nòus migrants e de desvolopament economic afin de desengorgar lo litoral costièr. Per aquela tòca una novèla linha ferroviària foguèt inaugurada en 2005 entre Tel Aviv e Beer-Sheva, la « capitala del desèrt ». Lo Neguèv es tanben conegut sul plan internacional perque abriga las installacions de la centrala nucleara de Dimona, lo còr del programa nuclear militar d'Israèl, e lo centre de lançament de Palmachim.
En 2006, un novèl ministèri dirigit per l'ancian Primièr ministre Shimon Peres foguèt creat sonque per la mission de tornar florir lo desèrt del Neguèv cap a 2015.
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Squatters sur leurs propres terres : les tribus bédouines du Néguev, Catherine Weibel
- ↑ Los bedoïns del Neguèv: una minoritat oblidada, Kathrin Koeller


text:
Jean Cocteau
Jean Cocteau (Maisons-Laffitte, 5 de julhet de 1889 - Milly-la-Forêt, 11 d'octobre de 1963) èra un poèta francés, e artista de talents multiples, grafista, dramaturg e cineasta. En 1955 foguèt elegit membre de l'Acadèmia francesa e de l'Acadèmia Reiala de lenga e de litetratura francesas de Belgica.
Es enterrat dins la capèla de Saint-Blaise-des-Simples a Milly-la-Forêt. Un colleccionaire american ofriguèt mai de 1500 de sas òbras d'una valor de 7 500 000 euros a la vila de Menton.
Somari
- 1 Biogerfia
- 2 Òbras
- 3 Òbras sus Jean Cocteau
- 4 Vejatz tanben
- 5 Ligams extèrnes
- 6 Referéncias
Biogerfia[modificar | modificar la font]
Jove[modificar | modificar la font]
Jean Cocteau nasquèt a Maisons-Laffitte d'una familha borgesa de París. Son paire, avocat e pintre amator, se suicidèt quand Cocteau aviá nòu ans aguèt una sòrra e un fraire[1].
A quinze ans Cocteau foguèt enviat al lycée Condorcet fòrça amic del venenós Pierre Dargelos que venguèt fascinat[2], indisciplinat foguèt remandat en 1904 sens diplòma.
Publiquèt son primièr libre de poèmas, « La Lampe d'Aladin », a 20 ans (1909) recebèt l'escais de « prince frivole » e se fascinèt pel mèstre dels ballets russes, Sèrgi Diaghilev e d'artistas de la tropa Leon Bakst (pintre) e Vaslav Nijinsky (dançaire).
Collaborèt amb aqueles dins Le Dieu bleu (1912), e Parade, ballet produit en 1917 amb costums e decòrs de Pablo Picasso e musica d'Erik Satie. Trabalhèt amb lo movement dadà.
Franc del servici militar, Cocteau decidiguèt pasmens de participar a la guèrra de 1914, coma agent sanitaria civil volèt, amb Roland Garros. En 1920 escriguèt un roman sus la guèrra Thomas l’Imposteur. Dins los ans 1920, Cocteau s'associèt amb Marcel Proust, André Gide e Maurice Barrès.
Raymond Radiguet[modificar | modificar la font]
En 1918, Max Jacob li presentèt lo jòve Raymond Radiguet. Entosiasta pels poèmas de Radiguet, Cocteau li balhèt conselhs, l’encoratgèt, lo faguèt trabalhar e publicar dins de revistas d’Avantgardas. E mai tard e fòrça viatjes Cocteau promoviá sus trabalhs e faguèt publicar Le Diable au corps.
La reaccion de Cocteau a la mort subte de Radiguet, en 1923, creèt un desacòrdi amb d'amics que declarèron que l'aviá daissat destimborlat, malcorat e pres per l'opium.
Sa dependéncia a l'opium a aquela epòca, Cocteau l'explica coma un simple azard ligat a sas relacions amb Louis Laloy, lo director de l'Opèra de Montcarles. Los efòrces per se'n desacotumar influencièron fòrça son modèl literari. Son libre mai conegut, Les Enfants Terribles, foguèt escrich en una setmana, pendent una dificila desintoxicacion.
Cocteau e los Bourgoints[modificar | modificar la font]
Jean Cocteau e la familha Bourgoint se coneguèron mejans Christian Bérard, un pintre que realizèt de decòrs per Cocteau. Los Bourgoints avián tres enfants, los bessons Maxime e Jeanne, e lo cabdet Jean.
Jeanne e Jean Bourgoint tornèron veire Cocteau en 1925. Jos l'influéncia d'amics[3] se convertiguèt e lo 19 d'octobre Jean Cocteau communiava al costats de Jean Bourgoint e de Maurice Sachs. Se frequentèron fins a 1929, data de sicidi Jeanne, daissant lo fraire destimborlat. S'inspirèt de la vida de Jeanne e de Jean Bourgoint per esciure l'istòria dels Les Enfants terribles.
Maturitat[modificar | modificar la font]
Dins los ans 1930, Cocteau seriá estat en relacion amb la princessa Nathalie Paley, (ostal dels Romanov), modista, actritz o modèla e anciana femna del coturièr Lucien Lelong. Natalie s'afolèt, aquò provoquèt una granda confusion entre Cocteau e Paley. Cocteau evòca l'avortament dins Le passé défini, coma consequéncia d'una escena violenta amb Marie-Laure de Noailles, mas benlèu seriá degut a l'opium.
Vèrs 1933, Cocteau coneguèt Marcel Khill que venguèt son companhon e creèt lo ròtle del messatgièr de Corinta dins La Machine Infernale. Faguèron ensems, en 1936, un torn del monde en 80 jorns contat dins Mon Premier Voyage.
Aprèp Cocteau aguèt de relasions de longa durada amb dos actors franceses, Jean Marais e Edouard Dermit, aquel darrièr oficialament adoptat par Cocteau.
Seriá estat en relation amb Panama Al Brown, un boxaire que prenguèt en carga la carrièra.
En 1940, Le Bel Indifférent, una pièça de Cocteau escricha per Édith Piaf, foguèt un grand succès. Tanben trabalhèt amb Pablo Picasso e Coco Chanel. Lutava de contunh contra son intoxicacion a l'òpi pendent sa vida d'adulta. Alara qu'èra dubertament omosexual, aguèt d'aventuras brèvas e complicadas amb de femnas. Dins son trabalh se tròba fòrça criticas contra l'omofobia.
Jean Cocteau joguèt un ròtle ambigú pendent la Segonda Guèrra Mondiala, los resistents l'accusan de collaboracion amb los Alemands, une partida de son passat (1939-1944) demòra misteriosa[4].
Alara una referéncia cinematografica, presidiguèt lo Festenal de Canas en 1953 e 1954.
En 1960, l'artista filma Le Testament d'Orphée amb lo sosten financièr de François Truffaut.
En octobre 1963, a la novèla de la mòrt de son amiga Édith Piaf, Cocteau moriguèt qualques oras mai tard d’una crisi cardiaca dins son ostal de Milly-la-Forêt l'11 d'octobre de 1963 a 74 ans[5].
Òbras[modificar | modificar la font]
Poesia[modificar | modificar la font]
- 1909 La Lampe d'Aladin
- 1910 Le Prince frivole
- 1912 La Danse de Sophocle
- 1919 Ode à Picasso - Le Cap de Bonne-Espérance
- 1920 Escale. Poésies (1917-1920)
- 1922 Vocabulaire
- 1923 La Rose de François - Plain-Chant
- 1925 Cri écrit
- 1926 L'Ange Heurtebise
- 1927 Opéra
- 1934 Mythologie
- 1939 Énigmes
- 1941 Allégories
- 1945 Léone
- 1946 La Crucifixion
- 1948 Poèmes
- 1952 Le Chiffre sept - La Nappe du Catalan (en collaboration avec Georges Hugnet)
- 1953 Dentelles d'éternité - Appogiatures
- 1954 Clair-obscur
- 1958 Paraprosodies
- 1961 Cérémonial espagnol du Phénix - La Partie d'échecs
- 1962 Le Requiem
- 1968 Faire-Part (publicat postumament)
Novèlas[modificar | modificar la font]
- 1919 Le Potomak (edicion definitiva1924)
- 1923 Le Grand écart - Thomas l'imposteur
- 1928 Le Livre blanc
- 1929 Les Enfants terribles
- 1940 La Fin du Potomak
Teatre[modificar | modificar la font]
- 1921 Les Mariés de la tour Eiffel (Musica de Georges Auric, Arthur Honegger, Darius Milhaud, Francis Poulenc (e Germaine Tailleferre)
- 1922 Antigone
- 1924 Roméo et Juliette
- 1926 Orphée
- 1930 La Voix humaine
- 1934 La Machine infernale
- 1936 L'École des veuves
- 1937 Œdipe-roi. Les Chevaliers de la Table ronde
- 1938 Les Parents terribles
- 1940 Les Monstres sacrés
- 1941 La Machine à écrire
- 1943 Renaud et Armide. L'Épouse injustement soupçonnée
- 1946 L'Aigle à deux têtes
- 1948 Théâtre I e II
- 1960 Nouveau théâtre de poche
- 1962 L'Impromptu du Palais-Royal
- 1971 Le Gendarme incompris (postum, amb Raymond Radiguet)
Critica[modificar | modificar la font]
- 1918 Le Coq et l'Arlequin
- 1920 Carte blanche
- 1922 Le Secret professionnel
- 1926 Le Rappel à l'ordre - Lettre à Jacques Maritain
- 1930 Opium
- 1932 Essai de critique indirecte
- 1935 Portraits-Souvenir
- 1937 Mon Premier voyage (Tour du monde en 80 jours)
- 1943 Le Greco
- 1947 Le Foyer des artistes - La Difficulté d'être
- 1949 Lettres aux Américains - Reines de la France
- 1951 Jean Marais - Entrevista a l'entorn del cinematografa (amb André Fraigneau)
- 1952 Gide vivant
- 1953 Journal d'un inconnu. Démarche d'un poète
- 1955 Colette.
- 1956 Discours d'Oxford
- 1957 Entretiens sur le musée de Dresde (amb Louis Aragon) - La Corrida du 1er mai
- 1959 Poésie critique I
- 1960 Poésie critique II
- 1962 Le Cordon ombilical
- 1963 La Comtesse de Noailles, oui et non
- 1964 Portrait souvenir (publicacion postuma; entrevista amb Roger Stéphane)
- 1965 Entretiens amb André Fraigneau (postum)
- 1973 Jean Cocteau par Jean Cocteau (publicacion postuma; entrevistas amb William Fielfield)
- 1973 Du cinématographe (publicion postuma). Entretiens sur le cinématographe (publicacion postuma)
Òbras jornalisticas[modificar | modificar la font]
Cinematografia[modificar | modificar la font]
- 1925 : Jean Cocteau fait du cinéma
- 1930 : Le Sang d'un poète
- 1946 : La Belle et la Bête
- 1948 : L'Aigle à deux têtes
- 1948 : Les Parents terribles
- 1950 : Coriolan
- 1950 : Orphée
- 1952 : La Villa Santo-Sospir
- 1957 : 8 X 8: A Chess Sonata in 8 Movements
- 1960 : Le Testament d'Orphée
Dessenh e grafisma[modificar | modificar la font]
- 1924 Dibuixos
- 1925 Le Mystère de Jean l'oiseleur
- 1926 Maison de santé
- 1929 25 dessins d'un dormeur
- 1935 Seixanta dissenys per l'obra [Les Enfants terribles]
- 1941 Dibuixos al marge de text de l'obra Chevaliers de la Table ronde
- 1948 Drôle de ménage
- 1957 La Chapelle Saint-Pierre, Vilafranca de Mar
- 1958 La Salle des mariages, ostal de vila de Menton - La Chapelle Saint-Pierre (litografias)
- 1959 Gondol des morts
- 1960 Saint-Blaise-des-Simples
Jornals[modificar | modificar la font]
- 1946 La Belle et la Bête (jornal de filmatge)
- 1949 Maalesh
- 1983 Le Passé défini (publicacion postuma)
- 1989 Journal, 1942-1945
Segèls[modificar | modificar la font]
Òbras sus Jean Cocteau[modificar | modificar la font]
- Claude Arnaud, Jean Cocteau
- Monique Lange, Cocteau Prince sans royaume
- André Fraigneau, Cocteau
- Jean Marais, Histoires de ma vie
- Jean Marais, l'Inconcevable Jean Cocteau
- Nicole Vaillant Dubus, À toi, Jean Cocteau : poète de l'Europe. Colomars : Mélis éditeur, coll. « Lettre à... », 2003. 32 p., 21 cm. – ISBN 2-914333-51-X
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) site web oficial
- (en) Cocteau
- (en) Cocteau
- (es) El poder de la palabra
- (fr) Font pedagagica
- (fr) Mister Cineaste/Histoire du Cinema/Portraits de Cineastes (Cocteau) ...
- (fr) Forum en francés
- (en) Forum en anglés
- (fr) site web sus Cocteau
- (fr) Biografia de l'artista
- (fr) Biografia
- (en)(fr) La seva obra plàstica
- (fr) Bibliografia a Amazon.com
- (fr) Cocteau vist per Jean-Pierre Rosnay
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Biographie de Jean Cocteau (1889-1963)
- ↑ Sa preséncia se vei dins Le Livre Blanc e Les Enfants Terribles.
- ↑ les Grandes Amitiés [1]
- ↑ Emmanuelle Retaillaud-Bajac, « Les démons de Jean Cocteau », Revista L'Histoire, n° 279, Septembre de 2003.
- ↑ Jean Cocteau (1889-1963)


text:
Vapor d'aiga
Segon lo diccionari de fisica de Mathieu (professor a l'Universitat P & M Curie), Kastler (prèmi Nobèl de fisica) e Fleury (director de l'institut d'optic) de 1985, "La vapor es l'estat d'un fluid ocupant tot l'espaci que li es ofèrt, en dejós de la seuna temperatura critica Tc. Al dessús de Tc, la vapor ven un gas[1]." Puèi aquel diccionari distria la vapor saturanta, qu'es en equilibri amb lo liquid de meteissa composicion quimica e la vapor seca qu'es non saturanta.
Segon aquel diccionari, la vapor es doncas pas definida coma un gas, mas coma un fluid que, dins de casses (en dessús de la seuna temperatura critica), es un gas. Aquela definicion indica doncas que la vapor d'aiga es, dins las condicions abitualas, constituida del gas aiga e de la nèbla aiga. Limitar la vapor d'aiga al gas aiga (invisible) es doncas impròpri a l'esgard d'aquela definicion.
La temperatura de la vapor d'aiga pòt doncas èsser:
- inferiora a la temperatura d'ebulicion de l'aiga, es alara constituida, jos pression atmosferica, de gas aiga e d'aiga liquida (nèbla) a l'equilibri; es una vapor qualificada de saturanta pel diccionari ja citat. La diminucion de la pression pòt transformar aquela vapor en gas.
- superiora a la temperatura d’ebulicion de l’aiga liquida (100 °C jos pression atmosferica), es alara contituida, jos pression atmosferica, sonque de gas aiga; es una vapor seca, un gas doncas. Se la pression aumentará, una vapor saturanta poiriá se formar.
- superiora a la temperatura critica, siá 374,1 °C. Aquel estat pòt èsser nomenat vapor supercritica; es un estat gasós. Aquel gas pòt pas venir una vapor saturanta a cap de pression.
La nocion de vapor es pas limiada a la vapor d'aiga, quitament se dins lo vocabulari corrent, vapor es sinonime de vapor d'aiga. Dins las condicions ordinàrias, las expressions vapor de mercuri o vapor de solvant son corrèctes al vèser de la definicion d'en dessús. Al contrari, l'expression vapor d'aire a de sens sonque a bassa temperatura, se l'aire es susceptible de se condensar.
Somari
Proprietats fisicas[modificar | modificar la font]
Las proprietats de la vapor d’aiga faguèron l’objèct de fòrça estudis a causa de l'usatge corrent dins un fum de domènis, subretot dins l’industria, e lo ròtle important qu'a dins diverses fenomèns naturals, coma los escambis termics dins l’atmosfèra terrèstra (vejatz meteorologia).
La pression de vapor saturanta es una foncion de la temperatura que fòrça formulas d'aproximacion foguèron establidas. La mai simple es la formula de Duperray que la precision es de qualques percents entre 95 °C e 230 °C :
que dona pS en atmosfèras per t exprimit en gras Celsius.
Proprietats de la vapor d'aiga e de l’aiga liquida a las condicions de saturacion
Lo punt critic de l’aiga es: 374,1 °C, 220,87 bar.
Calor massica per volum constant, 100 °C, 1 atm : 1410 J/kg.K
Velocitat del son : 401 m/s a 130 °C ; aquela aumenta plan fortament amb la temperatura : es de gaireben 800 m/s a 1 000 °C.
Utilizacion industriala[modificar | modificar la font]
L’industria faguèt fòrça usatges de la vapor d’aiga; subretot coma fluid calorportaire o pel foncionament de maquinas de vapor (coma la turbina de vapor, la locomotiva de vapor). Accessòriament, la seuna detenta es utilizada dins d'ejectors de vapor servent a posar de fluids (per far lo void, per exemple), o dins de sirènas o de fiulets. S'utiliza tanben las proprietats de transferiment de calor pels procediments d'esterilizacion.
La vapor se produch dins de caudièras calfadas per un combustible fossil, a vegadas electricas, o mai generalament per ebulicion de l’aiga mesa al contacte d’una font cauda, coma indirèctament dins los generators de vapor dels reactors nuclears d'aiga pressurizada, o dirèctament dins los reactors nuclears d'aiga bolhenta, o dins lo sota-sòl per expleitar l’energia geotermica o encara dins las centralas solaras de concentracion.
Autras utilizacions[modificar | modificar la font]
Existís fòrça usatges domestics de la vapor d’aiga, coma:
- cosesson dels aliments, amb l'ola de pression ;
- alisatge: fèrre de vapor;
- netejatge: netejador de vapor.
- teleta: lo banh turc o lo sauna.
La vapor es utulizada dins:
- l'òrgue de vapor
- la catapulta d'un portavions
Gas d'efècte de sèrra[modificar | modificar la font]
Presentz en granda quantitat dins l'atmosfèra, la vapor d'aiga es lo principal gas a efècte de sèrra.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Caracteristicas de la vapor d'aiga saturada de 0 a 30 bars e de 30 a 100 bars
- (fr) La vapor d’aiga, site de Météo-France
- (fr) La vapor d’aiga e las nívols
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)J.P. Mathieu, A. Kastler & P. Fleury, Dictionnaire de physique, ed 2a Masson - Eyrolles, París, 1985, 568 p, ISBN 2225804796


text:
Sant Vincenç e las Grenadinas
Sant Vicenç e las Grenadinas es un país pichon format per un archipèla (las Grenadinas) e una illa principala, Sant Vicenç, situat dins la Mar Cariba. Sa capitala es Kingstown.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los indigènas caribas empediguèron agressivament la colonizacion europèa en Sani Vicenç fins al sègle XVIII. Esclaus africans — tant naufragats o coma fugits de Barbados, Santa Lucia e Grenada- cerquèron refugi en Sant Vicenç, o Hairouna coma foguèt cridada originalament pels caribas — e se barregèron amb los caribas autoctòns, la descendència mestiça dels quals se coneis coma "garifuna" o "caribas negres".
Nel començant de 1719, los colons franceses cultivèron cafè, tabac, anil, coton e sucre en plantacions trabalhadas per esclaus africans. En 1763, San Vicenç foguèt cedida a Grand Bretanha. Restaurat lo govèrn dels franceses en 1779, San Vicenç foguèt recuperada pels britanics jol Tractat de París (1783) en que Grand Bretanha reconeguèt oficialament l'independéncia nòrd-americana. Tractats complementaris foguèron tanben signats amb França e Espanha, coneguts coma los Tractats de Versalles de 1783, part que ne tornèron a póner a San Vicenç jos lo contraròtle britanic.
Lo conflicte entre los britanics e los caribas negres, liderats pel Cap Suprèm Joseph Chatoyer, contunhèron fins a 1796. Mai de 5000 caribas negres foguèron fin finala deportats a Roatán, una isla front a la còsta d'Onduras.
Dempuèi 1763 fins a l'independéncia, San Vicenç passèt a travèrs de de divèrsas fasas de situacion coloniala jols britanics. Una assemblada representativa foguèt autorizada en 1776, lo govèrn de Colònia de la Corona installada en 1877, un conselh legislatiu creat en 1925 e un sufragi adulte universal en 1951.
Sant Vicenç e las Grenadinas venguèt independent del Reialme Unit lo 27 d'octobre de 1979.
Politica[modificar | modificar la font]
Sant Vicenç e las Grenadinas es una monarquia parlamentària. Lo cap d'Estat es lo sobeiran (rei o reina) d'Anglatèrra, actualament Elisabeta II.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Sant Vincenç e las Grenadinas


text:
Ataraxia
L’ataraxia (del Grèc ancian ἀtapaEίa / ataraxía significant « abséncia de trebolum ») qu'utilizèt d'en primièr Democrit per designar la tranquillitat de l’alma resultant de la moderacion e de l’armonia de l’existéncia.
L’ataraxia venguèt enseguida lo principi del bonaür (eudaimonia) dins l'estoïcisme, l’Epicurisme e lo Scepticisme. ven d’un estat de prigonda quietud, provocat per l’abséncia de tot trebolum o dolor. Aquela nocion apareguèt a l'epòca d'Epicur.
Estat mental que siam es pas atengut per çò que se passa a l'entorn de nosaltre, totas las preoccupacions ns semblan estrangièras.
L'estat d'ataraxia es pas unicament un afar mental. L'estudi racionala d'una etica e d'una patz interiora coma la faguèron aqueles tres movements filosofics demora limitada per l'espandiment d'aquel sentiment de quietud. Podèm pas solignar que l'importança dels exercicis corporals dins aquelas doctrinas per far aparesser melhor la relacion controversiada entre lo còrs e l'esperit. L'ataraxia es en efècte ligada, d'un biais non necessari, a l'aponia, o abséncia de trebolum corporals. Segon Epicur, aqueles dos estats ligats menan a l'eutimia.
Somari
Dins lo Scepticisme[modificar | modificar la font]
Dins l’escòla sceptica, l’ataraxia es lo resultat de l’epoquè, la suspension de l'assentiment o del jutjament. Consistís dins lo fach, mercé a l'abséncia de jutjaments dogmatics, de coneisser gaire los seus desirs e las seunas paurs. Los sceptics pensan que la valor de l'ataraxia demora dins lo seu caractèr d'abséncia o de denon de coneissença, es a dire que lo scepticisme pròna l'idèa que la coneissénça es pas necessària a l'accion, mas qu'al contrari son las nostras conviccions que nos paralisan.
Al contrari, los sceptics n'arreston pas lor reflexion sus las causas e les evenements; acordan simplament cap de credit nimai vertadièra certitud sus l'una o l'autre vision de las causas.
Alara, une liberacion interiora resulta d'aquel destacament fàcia a las afeccions encontradas amb los jorns, e permet a l'individú d'envisatjar la vida liberada dels troubles, d'aquò resulta aquela abséncia de trebolum, l'ataraxia.
Dins l'Epicurisme[modificar | modificar la font]
Per Epicur, la reflexion sul bonaür es inevitable perque l'existéncia de l'uman es tot entièra dominada per la recerca de las causas qu'o produson. Epicur ensenha a distingar los desirs naturals dels desirs non naturals, e los desirs necessaris dels desirs non necessaris:
-
- « Quand disèm que lo plaser es nòtra tòca, entendèm pas per aquò los plasers dels pervertits nimai aqueles que son ligats al gausiment material, atal qu'o dison aqueles qu'ignoran nòstre doctrina, o que son en desacòrdi amb ela, o que l'interprètan dins un sens fals. Lo plaser qu'avèm en vist es caracterizat per l'abséncia de sofrença corporala e de trebolum de l'alma[1]. »
- « Es pas possible de viure de mena bona e justa, sens viure amb plaser. »[2]
Cal visar lo sufisença per se, perque atal la dolor venent del manca es suprimida.
Per Epicur, una amistiat restrencha mas vertadièra es importanta a l'ataraxia. Dins lo jardin d'Epicur, sols los vertadièrs amics son presents, çò qu'empacha tot trebolum de l'alma.
Dins lo stoïcisme[modificar | modificar la font]
Pels adèptes del stoïcisme (per Epictèt apareis coma lo complement de l'apatheia, l'abséncia de passion), l'ataraxia designa un estat acquerit mercé a la meditacion e un trabalh sus se, coma l'estudi de lor doctrina. La quietud stoïciana resulta de la coneissença del movement de l'univèrs, animat segon eles per un aire caud (lo pneuma) animant tot l'univèrs dins un movement infinit e ciclic d'inspiracion e d'expiracion. L'etic es tanben imbricada amb la fisica. En meditant sul cosmòs, los stoïcians tentadavan de trobar un ritme de vida calcat sus la totalitat cosmica, liberada de passions negativas, que venon dels trebolum e provòcan ànsia e colèra. Aquel destacament mena doncas lo stoïcian a considerar cada evenement coma un moment necessari a la bona caminada de l'univèrs.
En medecina[modificar | modificar la font]
E mai especificament en neuropsiquiatria, l'ataraxia es qualificada de « calme d'esperit ». Es l'estat d'una persona que se daissa troblar per ren. Es un estat d'indiferéncia emocionala totala del subjècte que sentís pas d'emocion venent del meteis e que li seriá pròpia.
Nòtas e referéncoas[modificar | modificar la font]
- ↑ "Menecee">Letra a Menecèu
- ↑ "Menecee"


text:
Google (motor de recèrca)
Google search es un motor de recèrca de la societat americana Google, Inc., es tanben lo mai utilizat sul web. Google recep de miliards de requestas cada jorn[1]. Google foguèt desvolopat per Larry Page e Sergey Brin en 1997[2].
PageRank[modificar | modificar la font]
L'algorisme de Google es nomenat PageRank; aqueste sistèma permet d'afichar un ensems de resultats (sit web, pagina, document) segon una demanda compausada d'un o mantun mots. PageRank utiliza un biais recursiu per donar una nòta a una pagina web. Aquesta nòta es donada segon lo nombre e la nòta PageRank de las paginas qu'an un ligam vèrs aquela pagina.


text:
Istoric de l'informatica
L'informatica es un domeni relativament novèl, que sas raiç son dins la mecanografia, l'electronica, las matematicas, la logica e la lingüistica. Es dins la segonda mitat del sègle XX que l'informatica foguèt reconeissuda coma una disciplina de plen drech e desvolopèt los sieus metòdes pròpris e la sieuna metodologia pròpria.
Encara aqueste imatge foguèt subrestimat al començament : perque los primièrs a programar los ordenadors èran estats d'engenhaires afachs a la tecnica de las equacions diferencialas (los primièrs ordenadors, scientifics, èran fòrça utilizats per aquò), de programadors sens formacion particulara, de còps que i a venguts de la mecanografia, cercavan volontièrs de beneficiar eles tanben d'aqueste label de rocket scientist afin de justificar de salaris renduts confortables per :
- lo prètz pro aut dels ordenadors de l'epòca (se chifrant en çò que seriá de milions d'euros ara, compte tengut de l'inflacion, relegava au segond plan las consideracions de parcimonia sus los salaris).
- lo biais de presentar la lor disciplina coma pauc accessibla, e un mite de dificultat matematica entretengut a l'entorn. En fach, los primièrs ordenadors se programavan de manièra parièra a aquela de las calculadoira programablas utilizadas adara dins los licèus e collègis, e mestrejadas per de mainatges de catòrze ans.
L'emergéncia d'una programacion vertadièrament scientifica (e non pas dins las aplicacions scientificas solas que son programadas) se manifèsta amb la seria The Art of Computer Programming de Donald Knuth, professor a l'Universitat de Stanford, a la fin de las annadas 60, òbra monumentala encara inacabada en 2004. Las òbras d'Edsger Dijkstra, Nicklaus Wirth e Christopher Strachey procedisson d'un apròchi tanben pus sistematic e el tanben quantificat.
Quauqu'un demandava a Donald Knuth dins las annadas 1980 se valiá mai contunhar de restacar l'informatica (computer science) a l'engèni electric — çò qu'es sovent lo cas dins las universitats americanas — o a un departament de matematicas. Respondèt : « La classariái volontièrs entre la plombariá e lo despanatge automobil » per soslinhar lo costat encara artesanal d'aquesta sciéncia jove. Totun, la scientificitat fòrta dels tres primièrs volums de son enciclopèdia suggerís que se tracta aquí puslèu d'una botada de la sieuna part.


text:
Papio hamadryas
Lo baboin hamadryas (Papio hamadryas), o hamadryas, es un baboin de las regions aridas que se rencontra de part e d'autra de la mar Roja e dins la bana d'Africa (Etiopia, Somalia, Jiboti).
Aquesta espècia de baboins èra sacrada çò los egipcians ancians; una de las representacions del dieu Tòt es l'hamadryas, lo baboin de mantèl.
Lo dimorfisme sexual es marcat. Los mascles adultes pesan una vintena de quilogramas, pòrtan un mantèl de pels longs clars que s'arrèsta al bacin. La fàcia es glabra amb un morre long e angulós, las maissas mòstran de caninas de 4 cm. Las femèlas son plan mai pichonas (10 kg) amb de pel brun e cort.
La maturitat sexuala subreven vèrs 4-5 ans, la gestacion dura environ 6 meses e las femèlas an un pichon environ cada 22 meses. La durada de vida dins la natura es estimada a una vintenada d'annadas.
Nòta : a l'ora d'ara (2005), un cèrt nombre d'especialistas considèran una sola espècia : Papio hamadryas, e que los autres Papio ne serián pas que de sosespècias.
Referéncia[modificar | modificar la font]
- Vies de Singes (mœurs et structures sociales des babouins hamadryas) Hans Kummer - éditions Odile Jacob, ISBN 2738101968


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Santa Eulàlia (Sainte-Eulalie en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Una de las fonts d'un afluent de Léger, se tròba a Santa Eulàlia, pas luenh de la font oficiala situada al pè del Mont Gerbier de Joc.
Santa Eulàlia
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Cultura dels camps d'urnas
La cultura dels camps d'urnas es una civilizacion indoeuropèa de l'Edat del Bronze desvelopada en Euròpa Centrala, caracterizada per de necropòlis d'incineracion.
Es devesida en tres fasas: preliminara, colonizadora, e d'estabilizacion.
Somari
Fasa preliminara[modificar | modificar la font]
Aquesta fasa constituís una etapa de transicion entre lo Bronze mejan e lo Bronze final. Es caracteristica d'aquesta etapa la barreja dins las necropòlis dels dos sistèmas d'entèrrament: inumacion en túmuls e incineracion. Se pensa que de tribús o de grops protocèltas, probablament pauc nombroses, se barregèron entre grops de populacion de culturas neoliticas tardivas, en s'installant suls passatges estrategics (gas de rius e afluents).
Fasa colonizairitz[modificar | modificar la font]
Lo primièr periòde, o periòde preliminar (1200 a 1100 aC) es seguit per un segond periòde (1100 a 1000 aC) que compren una epòca de colonizacion e d'apropriacion de tèrras e de començament de la cultura de la tèrra. A aquesta epòca quand se produtz un desvolopament decisiu de la tecnica del bronze: s'aboca lo material fondut dintre de mòtles de nuclèu reservat en lo batent e lo durcissent per tal d'obténer de placas fòrça primas que s'utilizavan per confeccionar de vas o recipients. La ceramica atenhèt tanben una perfeccion notabla e encara que se coneis pas lo torn, las pèças ceramicas (inspiradas sus de complèxas pèças obtengudas amb de laminas de bronze) son d'una superfícia fòrça fina e d'un polit e un acabat extraordinaris. L'incineracion s'estend e se fa generala. Los cavaments indican de "fons de cabana" (zòna catada d'un a dos mètres ont se localizan de descobèrtas) que lor densitat indica l'existéncia de vilatges vertadièrs. L'economia passa del predomini dels pastres (fin de l'Edat del Bronze a una economia majoritàriament agricòla. L'utilizacion de la fauç de bronze, e l'invencion dels carris de ròdas contribuïguèron al desvolopament de l'agricultura e la populacion que la practicava venguèt sedentària.
Fasa d'estabilizacion[modificar | modificar la font]
La tresena epòca (1000 a 900 aC) es d'estabilizacion e de desplaçament local de populacions, e reapareisson d'enterraments en túmuls (benlèu faches per de populacions que se desliuravan de la preséncia protocèlta o per de populacions sosmetudas recentament) e de decoracion ceramica de talhas prigondas. I a cap de dobte que la cultura dels camps d'urnas se difusa a aquesta epòca per tota Gàllia e qu'entra a la Peninsula Iberica, probablament pels passatges centrals dels Pirenèus. Benlèu èran anteriorament entrats d'elements del grop illiri, abans 1000 aC, venent d'Itàlia o de Provença, coma o suggerisson Martín Almagro o Santaolalla. Tre 900 aC a 800 aC se produtz un cambiament climatic decisiu. D'un clima caud e sec se passa a un clima de pluèjas persistentas e d'inondacions en seria. Es abandonat mai d'un implantament de las zònas bassas de las ribas dels rius.
L'arribada protocèlta e cèlta al sud dels Pirenèus[modificar | modificar la font]
L'arribada cèlta a la Peninsula Iberica la dividirem en quatre fasas:
- Fasa illíria: probablament al torn del 1000 aC, dobtosa e en tot cas fòrça magra. Mantun grops illirics arribèron benlèu a la Peninsula e pogèron lo cors d'Èbre (se circonscriuriá a Navarra e benlèu a Catalonha).
- Fasa protocèlta: desvolopada cap a 950 a 700 aC, amb una incidéncia en Catalonha d'ont passa en Navarra per la val d'Èbre, e s'estend tanben cap al País Valencian. Se subdividís en quatre periòdes:
- Periòde catalan I, de 950 a 850 aC, quand los protocèltas s'establisson sus una partida de Catalonha e d'Aragon.
- Periòde d'extension, de 850 a 750 aC, quand los protocèltas s'estendon per la val d'Èbre e arriban en Navarra.
- Periòde d'assimilacion: de 750 a 650 aC, amb l'entratge de la cultura indoeuropèa dins la populacion locala de las zònas ont se son establits los protocèltas.
- Periòde catalan II: de 650 a 500 aC, considerat una ondada novèla d'emigrants indoeuropèus o un periòde de decadéncia de la religion dels cèltas.
- Fasa de la cultura de Hallstatt: de 700 a 500 aC, que se dividís en tres periòdes:
- Periòde d'arribadas en Navarra.
- Periòde d'arribadas a l'Altiplan.
- Periòde d'arribadas al nòrd e nòrd-oèst.
- Fasa post-hallstattica e de la cultura de La Tène: 500 a 300 aC, que se dividís en tres periòdes:
- Arribada dels gals, de 500 a 450 aC.
- Perdurabilidat de la cultura de Hallstatt, de 500 a 450 aC.
- Periòde de La Tène, 400 a 300 aC.
Los protocèltas dins la Peninsula Iberica[modificar | modificar la font]
Probablament al torn de 900 aC, los primièrs grops protocèltas traversèron los Pirenèus e s'establiguèron pròche d'Èbre dins las províncias actualas de Lhèida e Saragossa, en bastissent de vilatges pròches de fònts e de rius, plaçats sovent dins de zònas nautas. Mantun istorian crei que mai d'una ondada de protocèltas de la Cultura dels Tumuls traversèt los passatges Pirenencs occidentals cap a 950 aC (o benlèu abans), mas la majoritat dels protocèltas qu'entrèron (o benlèu totes) pertanhián ja a la Cultura dels camps d'urnas. Los grops protocèltas qu'arribèron dins la Peninsula constituissián de grops nombroses, e cambièron pas l'estatut etnic local, mas après l'emigracion dels grops protocèltas establits en Aragon e Catalonha (al cant de l'aportacion futura de grops indoeuropèus de la cultura dels camps d'urnas e de la cultura de Hallstatt o cèltas), modifiquèron la composicion etnica de divèrsas regions. Los primièrs protocèltas bastiguèron de vilatges de cabanas. Aquelas cabanas èran de fusta e de forma circulara, amb una sola cambra e una pòrta d'accès unica, e amb lo tech en forma de copòla amb de brancatge e de palha. Amb los protocèltas arriba la tecnica de fondre lo fèrre, mas son utilizacion foguèt fòrça escassa. En fach, i aviá dins la Peninsula Iberica d'objèctes de fèrre anteriors a l'arribada dels protocèltas e sembla pas que l'arribada de pòbles que mestrejavan la tecnica de fondre aumentèsse sensiblament lor produccion. Eslos protocèltas establits dins la Peninsula Iberica cultivèron lo froment e l'òrdi e fan de pastres de bestial bovin e lanièr, e de segur lo comèrci. Probablament amb los cambiaments climatics, aquelas populacions pogèsson l'Èbre en cercant d'implantaments novèls (cap a 850 aC) e arribèron en Navarra ont persistissiá tanben una cultura neolitica amb penetracion magra dels metals, la del pòble pirenenc estendut d'Aragon a la serra cantabrica. Coneissèm divèrses establiments protocèltas, coma lo de Cabezo de Cruz, a Cortes (Navarra), dins una plana alluviala d'Èbre. Aqueste establiment mòstra una populacion de pageses e agricultors, que lor cultura perdurèt fins a 700 aC quand foguèt remplaçada per una autra ondada indoeuropèa caracterizada per la fabricacion de ceramica de còl cilindric, que perdurèt fins a c. 400 aC. Aqueles primièrs establiments protocèltas introdusiguèron l'agricultura coma activitat principala dins la val d'Èbre fins avuèi. Lors tecnicas lor permeton de cultivar lo froment e l'òrdi e introdusisson tanben lo milhet e d'autras culturas de l'òrta coma lo navet. Crian al delà de fedas, vacas e pòrcs e se consagran a la caça, subretot la de cèrvis. Lors implantaments son permanents. Dins totas las necropòlis dels establiments estudiats i a d'entèrraments nombroses de la tradicion dels camps d'urnas, sens tumuls ni monolits indicadors. A la meteissa epòca (cap a 850 a 700 aC) se constata l'utilizacion de baumas artificialas (per exemple, a Valtierra (Navarra), abitada sens cap de dobte per una populacion indigèna, e que lor utilizacion perdurèt pendent tot lo periòde dich de Hallstatt, çò que constituís pas un fach isolat.
Innovacions[modificar | modificar la font]
De segur los protocèltas portèron en Espanha los cavals, animals que i aviá a l'estat salvatge pendent lo Paleolitic, mas que avián puèi emigrat e desparegut de la Peninsula Iberica per los cambiaments climatics. L'utilizavan per lors desplaçaments e coma animal de carga. L'utilizacion del caval supausèt un cambiament plan important per la vida quotidiana: permetiá de se desplaçar amb fòrça rapidesa a distàncias longas, facilitava los desplaçaments e las comunicacions e remplaçava lo buòu e l'ase coma animals de carga. La combinason del caval amb las armas de fèrre donava als cèltas una superioritat militara màger subre las populacions autoctònas e lor permetiá de se desplaçar a granda distància, amb rapidesa, e de constituir una fòrça egemonica. D'autras novetats aportadas pels protocèltas foguèron la cervesa de grans e lo vin. La cervesa d'òrdi o d'autres grans foguèt introducha en Espanha pels primièrs emigrants, e prenguèt lo nom de celia o ceria (en França foguèt nomenada cervisia). Segurament per influéncia de las costumas localas, la cervesa de la Peninsula Iberica èra diferenta de la de França. Aprenguèron a l'elaborar amb abiletat granda e se conservava per fòrça temps. Se sap que la cervesa d'òrdi foguèt beguda pels frigis, tracis, armenis e illiris; demest los darrièrs èra de consomacion frequenta cap a 1200 aC. Lo vin èra conegut pels pòbles indoeuropèus dempuèi l'Antiquitat, benlèu abans la separacion del tronc indoari (cap a 3000 aC), e tanben èra conegut en Egipte e Orient Mejan. Lo vin s'espandiguèt cap a 2000 aC per Grècia e los Balcans, en l'espandir especialament los illiris (1500 a 1000 aC) e après los grops protocèltas e cèltas (1000 a 600 aC) que l'aportèron dins la Peninsula Iberica. Ça que la, ja que lo vin èra conegut pels fenicians, e èra estat introduch per els meteisses al sud de la Peninsula Iberica, poguèt èsser tanben arribat per aquesta autra via.
La fin de la cultura dels camps d'urnas[modificar | modificar la font]
La cultura dels camps d'urnas (1200 a 725 aC) que s'estendiá per granda partida de França, lo sud d'Alemanha, una partida d'Itàlia e la val d'Èbre dins la Peninsula Iberica, entrèt en decadéncia e despareguèt jos l'influéncia de l'emigracion de pòbles estrangèrs butats pels traci-cimmeris provenent d'Ucraïna e del sud de Russia, e aqueles butats pels escitas. La pression exercida pels pòbles escitas al sègle VIII aC causèt l'emigracion dels pòbles de las estèpas d'Ucraïna e del sud de Russia, del grop traci-cimmeri, en pojant Danubi, en arribant fins en Ongria e puèi en Bavièra, en desplaçant las populacions cèltas d'aquestas zònas. Aquestes emigrants, en contacte amb los orientals, donèron luòc a la cultura de Hallstatt.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Plouneour-Traezh en breton (Plounéour-Trez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
thumb|left|Abitants de Plounéour-Trez (dessin de 1844)
- 1925 : érection de Brignogan en parròquia
- 27 de genièr 1934 : érection de Brignogan en comuna
Habitants de Plounéour-Trez (dessin de 1844)
- 1925 : érection de Brignogan en paroisse
- 27 janvier 1934 : érection de Brignogan en commune


text:
Podemos
Podemos (en catalan: Podem) es un movement e partit politic espanhòl d'esquèrra contestatària. Foguèt creat en genièr de 2014 pel professor de sciéncias politicas e analista politic madridenc Pablo Iglesias, amb la tòca de participar a las Eleccions Europèas de 2014. Se revelèt una suspresa de las eleccions europèas dins l'estat espanhòl gràcias a sos resultats elevats per una formacion novèla. Amb 8,25% dels sufragis se situèt en cinquena posicion dels partits mai votats e obtenguèt aital una representacion de 5 sètis al Parlament Europèu.
Polemica ulteriora a las eleccions[modificar | modificar la font]
Lo jurista Carlos Jiménez Villarejo, un dels cinc candidats de Podemos elegits al Parlament Europèu, suscitèt una polemica lo 28 de mai de 2014 en anonciar que se retirariá pas per laissar sa plaça a un autre membre de la formacion, Tania González, contràriament a çò qu'aviá declarat anteriorament. E mai, a l'encòp reiterèt sa posicion ostila a l'independéncia catalana que s'opausa a l'orientacion del partit que defensa lo drech a l'autodeterminacion. [1]


text:
John Rawls
John Rawls, nascut lo 21 de febrièr de 1921 a Baltimore e mòrt lo 24 de novembre de 2002 a Lewiston, es un dels filosòfs politics dels mai estudiats al sègle XX. Professor dins las universitats de Princeton, Oxford, Cornell e Harvard fins a 1995, venguèt celèbre per son òbra majora, que i trabalhèt dempuèi los ans 1960 e que sortiguèt jol titre A Theory of Justice (Teoria de la Justícia) en 1971.
Rawls elabòra sa teoria dins un periòde marcat per la Guèrra de Vietnam e la luta pels dreches civils, quand los Estats Units d'America èran traversats per de movements culturals e socials prigonds. Axada sus de nocions d'etica e de Justícia, son òbra torna amb una tradicion contractualista daissada, e prolonguèt la reflexion liberala en cercant de nosar racionalament libertat individuala e solidaritat sociala. Sa pensada es fòrça comentada e criticada dins lo mond anglosaxon.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
John Borden (Bordley) Rawls es d'una familha aisida de Baltimore, Maryland. E es lo segond dels cinc enfants de William Lee Rawls e d'Anna Abell Stump. Dintra en 1939 a l'Universitat de Princeton, que comencèt a s'interessar a la filosofia, mas foguèt apelat a servir dins l'armada americana dins lo Pacific e en Nòva Guinèa pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Al Japon, foguèt testimòni dels ravatges provocats per la bomba a Hiroshima. Aprèp aquela experiéncia, renoncièt a venir oficièr e daissèt l'armada. Tornèt a Princeton en 1946 e acabèt son doctorat de filosofia morala en 1949, e i ensenhèt fins a 1952, a partir de que foguèt influenciat per las idèas del teorician de la politica liberala e istorian de las idèas Isaiah Berlin, de l'Universitat d'Oxford. Se maridèt lo meteis an amb Margaret Fox, diplomada de l'Universitat de Brown. Passèron lor primièr estiu ensems a partejar un interès comun, aquel d'indexar los libres, repertorièron lo vocabulari de Nietzsche, per un de sos libres; Rawls creèt el meteis l'indèx de son libre: Teoria de la Justícia. Aprèp Oxford, tornèt als Estats Units d'America, comencèt per èsser assistent puèi professor associat à l'Universitat Cornell. Ensenhèt apuèi al Massachusetts Institute of Technology (MIT). En 1964, venguèt professor a Harvard, e i demorèt pendent gaireben quaranta ans.
Dempuèi 1995, patiguèt de crisis cardiacas, çò que penalizèt son trabalh d'escritura. Pasmens, acabèt son libre The Law of Peoples (La lei dels pòbles), dins que cerquèt a espandre sas analisis a la Justícia internacionala.
John Rawls moriguèt en 2002 a 81 ans.
Filosofia[modificar | modificar la font]
La critica de l’utilitarisme[modificar | modificar la font]
John Rawls es pas un pur produch de la tradicion analitica anglosaxona. Es subretot influenciat pel contractualisme dels liberals classics, es a dire de Locke a Kant.
Segon John Rawls, cada individú tend conscientament a optar per de decisions collectivas que maximizan l’interès general. L’homo oeconomicus singular e egoïsta a pas vertadièrament sa plaça per Rawls; en efèit considèra l'òme coma un èsser se realizant personalament tot en pensant a l'interès collectiu. D'aquel biais, l'argumentacion teorica rawlsiana divergís del concèpte de la "man invisibla" de Smith, per qui aquela tòca collectiva èra naturala.
Pasmens, per Rawls, dins la morala utilitarista, una accion pòt èsser considerada coma « bona » se, e sonque se, permet d'aumentar « lo mai grand bonaür pel mai grand nombre » e aquò quitament al pretz del sacrifici del ben èsser de qualques uns. Abans de venir lo celèbre teorician d'una concepcion deontologica que de la Justícia, Rawls foguèt fòrça marcat per l'utilitarisme qu'es, dins lo monde angloamerican, la doctrina morala que se referís mai sovent. Dins son article Two concepts of rule (Dos concèptes de règla), defend una version originala d'un « utilitarisme de la règla ».
Selon Francisco Vergara, Rawls - fòrça influenciat pel vocabulari e de formas de rasonament eissida de las teorias economicas neoclassicas - auriá pas vertadièrament entedit l'utilitarisme[1], a la teoria que Rawls criticariá pus tard jol nom d'utilitarisme deuriá jamai èsser nomenada atal perque los autors utilitaristas jamai empleguèron l’argument del sacrifici[2].
L'idèa de Justícia[modificar | modificar la font]
« La Justícia es la primièra vertut de las institucions socialas coma la vertat es aquela dels sistèmas de pensada »[3]. En comparant explicitament lo principe essencial de la pensada especulativa a aquel del politic, Rawls bastiguèt una teoria politica fondada sud la cèrca de règlas de Justícia. Cèrca de rendre compatible lo mai naut nivèl de libertat amb la realizacion d'una egalitat efectiva de las escasenças. Alexis de Tocqueville aviá ja soslinhat las tensions que podián nàisser aquel doblet (libertat/egalitat)[4].
Atal fa de la Justícia lo principi del politic, coma la vertat es la clau de vòlta dels sistèmas de pensada. La cèrca de la Justícia constituís doncas per el un axiòma absoludament inevitable. En efèit, coma seriá impossible d'especular racionalament sens aver coma postulat fondamental lo principi de veritat, la Justícia deuriá èsser tanben a la basa de tota reflexion politica, precedissent tota decision: « essent las vertuts primièras del comportament uman, la Justícia e la veritat sofrisson de cap de compromés. »[5]
En consequéncia, poirem transformar nòstras concepcions de la Justícia sens borrolar tota l'estructura del sistèma politicosocial.
Los dos principis de la Justícia[modificar | modificar la font]
Sa teoria de la Justícia es bastida a partir d'une experiéncia de pensada segon que l'ignorància de nòstra situacion reala, a l'encòp biologica e sociala, seriá la condicion sine qua non d'una neutralitat necessària a l'adopcion de règlas equitablas (fair), per l'organizacion de las estructuras de basa de la societat. Jos aquel vel d'ignorància, un consensus sortiriá per adoptar dos principis racionalament aplicats segon un òrdre de prioritat (lo principi n°1 prima sul n°2.1 qu'el meteis prima sul n°2.2). En 1993, dins Liberalisme Politic (p347), Rawls enoncièt atal sos dos primièrs principis de Justícia:
- « Cada persona a drech a un sistèma plan ajustat a las libertats de basa egalas per totes, compatible amb un meteis sistèma de libertat per totes. »
- « Las inegalitats socialas e economicas devon satisfar a doas condicions:
- Devon en primièr èsser ligadas a de foncions e a de posicions dubèrtas a totes, dins de condicions de justa egalitat de las escasenças.
- Devon procurar un pus grand benefici als membres mai desavantatjats de la societat. »
Aprèp la publicacion de son obratge Teoria de la Justícia, Rawls venguèt lèu una lectura indefugibla dins l'ensenhament de la filosofia morala, sociala e politica.
Una teoria liberala de la Justícia[modificar | modificar la font]
Lo segond principi es ligat a l'egalitat de las escasenças: aquela deu permetre a totes, a capacitats egalas, un meteis accès a las divèrsas foncions de la societat. Rawls se limita pas a la vision liberala de l'egalitat: s'es pas juste de nàisser dins tala o mai categoria sociala, es nimai juste d'èsser nascut amb un flac quocient intellectual o amb de capacitats fisicas desfavorablas (malautiás, invaliditat...). Cal doncas pas sonque prendre en compte los factors socials, mas tanben los factors naturals.
Las inegalitats pòdon èsser justificadas pas que se los membres mai desavantatjats de la societat ne prenon eles meteisses un pus grand avantatge. Una persona engenhosa aurà doncas drech legitimament als revenguts mai nauts que li « val » son engenh se l'ensems de la collectivitat ne profita tanben; e en particular que las mens astradas prenon partit indirectament de la dinamica iniciada pels pus avantatjats.
Aquel principi de diferéncia indica que deu assegurar aquela egalitat d'escasença ne suprimissent pas totas las inegalitats, mas sonque aquelas que serián pas, al mens al minimal, favorablas als mens astrats. J. Rawls torna prendre doncas atal lo principi de la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan de 1789 pensant que de distincions son acceptablas quand son justificadas per l'utilitat comuna}.
Amartya Sen critiquèt fòrça John Rawls. Aqueste, inspirat de las analisis de Montesquieu, se limitava pas a pausar de principis generals de justícia, lo drech deu rebastir lo movement de las mors[6]. Çò que lo portèt a afirmar sa nocion de capabilitat e criticar en meteis temps los critèris de la libertat reala rawlsiana que dependon d'un simple critèri financièr en oblidant totas las coercicions culturalas (o superestructuralas).
Liberalisme politic[modificar | modificar la font]
Rawls apuèi se consacrèt a la question de l'estabilitat possibla (o non) de societats partejadas entre las doas concepcions de la justícia. Desvolopèt atal l'idèa d'un « consensus general », o un acòrdi implicit entre ciutadans sus una justícia « equitabla » entre diferents ciutadans que possedisson de vistas filosoficas (o religiosas) diferentas. Introduguèt atal lo concèpte de « rason publica », o una rason fasent critica dins lo quadre d'un espaci public de discussion.
La concepcion politica de la justícia que desvolopèt Rawls dins Lo Liberalisme politic mostrèt que d'individús amb d'opinions conflictualas, mai rasonablas e conciliablas per compromés, se meton d'acòrdi per regular las estructuras de basa de la societat. Atal, la concepcion politica de la justícia seriá pas mai qu'un consensus « per superposicion » (overlapping consensus).
Rawls modifiquèt atal los principis de justícia del biais seguent, lo primièr avent prioritat sul segond:
- Cada persona pòt invocar la possession d'un ensemble ajustat dels dreches e libertats fondamentalas, que son los meteisses per totes. E dins aquel ensemble, solas las libertats politicas son garantidas d'un biais general.
- Las inegalitats economicas e socialas devon satisfar doas condicions per èsser acceptablas; en primièr, devon pas empachar una escasença egala de mobilitat sociala. Puèi, devon se far al pus grand benefici de l'ensems de la societat.
Confirmèt e completèt atal sa teoria liberala de la justícia.
Exemples[modificar | modificar la font]
- « La libertat pòt èsser limitada sonque al nom de la libertéat. » (Teoria de la justícia, § 46)
Segon J. Rawls, ven d'aquel principi qu'una restriccion de la libertat es justificada dins dos cases solament:
- se permet de renforçar lo sistèma total de las libertats partejadas per totes: « se la libertat es mens espandida, lo ciutadan representatiu i deu trobar fin finala un ganh per sa libertat » (§ 39) ;
- s'una inegalitat de las libertats es acceptabla per aqueles qu'an una libertat mendre: « se la libertat es inegala, la libertat d'aqueles qu'an lo mens de libertat deu èsser melhor aparada » (§ 39).
Pel primièr cas, Rawls menciona los exemples d’una limitacion de la libertat de consciéncia e de pensada de biais compatible amb l’òrdre public, la limitacion del poder del govèrn per la majoritat, la limitacion de las libertats dels intolerants e la repression de la violéncia de las sèctas concurrentas.
Pel segond cas, J. Rawls menciona l’exemple d’une inegalitat de las libertats civilas: « se qualques uns an mai de vòte que d’autres, la libertat politica es inegala; es la meteissa causa se los vòtes de qualques uns pesan fòrça mai que los autres, o s'una partida de la societat es totalament desprovesida del drech de vòte. Dins fòrça situacions istoricas, una libertat politica mens granda deguèt, benlèu, èsser justificada ».
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Libres[modificar | modificar la font]
- A Theory of Justice. (Una teoria de la justícia) Cambridge, Massachusetts: Belknap Press of Harvard University Press, 1971.
- The Law of Peoples: with "The Idea of Public Reason Revisited." (La Lei dels pòbles: amb "l'idèa de la rason publica revisitada)". Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1999.
- Collected Papers. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1999. (Colleccion d'articles).
- Lectures on the History of Moral Philosophy. (Leisson sus l'istòria de la filosofia morala) Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2000.
- Justice as Fairness: A Restatement.(justícia coma equitat: una reformulacion) Cambridge, Massachusetts: Belknap Press, 2001. Una reformulacion de teoria de la justícia
- Lectures on the History of Political Philosophy. (Leisson sus l'istòria de la filosofia polotica) Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2007.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtes e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)El utilitarismo segun John Rawls ( L'utilitarisme segon John Rawls ) El gran error de John Rawls : una concepción errónea del utilitarismo. ( La granda error de John Rawls : una concepcion erronèa de l'utilitarisme ) Publicado en Retos de la razon práctica, Universitat de Barcelona, 2002
- ↑ Jean-Pierre Dupuy dins (fr)Libéralisme et justice sociale. Le sacrifice et l’envie (Liberalisme e Justícia sociala), Paris, Calmann-Lévy, 1992 ; Hachette Littératures, « Pluriel », 1997. Cf. subretot lo capítol IV : « John Rawls, l’utilitarisme et la question du sacrifice », (John Rawls, l’utilitarisme e la question del sacrifici) p. 107-160.
- ↑ Teoria de la Justícia, I, §1
- ↑ Alexis de Tocqueville, De la democracia en America
- ↑ Ibid.
- ↑ (fr)Alain-Gérard Slama, « Le choc des pouvoirs », Le Figaro, 29 janvier 2010.


text:
Southampton
Southampton es una vila portuària importanta de 220 000 abitants, situada sus la còsta sud d'Anglatèrra, en Hampshire, entre Portsmouth e Bournemouth, detràs l'illa de Wright. A l'estatut de Ciutat.
Coma d'autrei vilas anglesas, Southampton siguèt totplen degalhada pendent la Segonda Guèrra Mondiala : la màger part de la ciutat siguèt destrucha per lei bombardaments alemands de la Luftwaffe. La muralha medievala e son intrada monumentala, coneissuda coma Bargate, au nòrd de la ciutat anciana, siguèron esparnhadas. S'utiliza sovent aquela pòrta coma lo simbòl de Southampton.
Si tròba en ribas de la River Itchen.
Southampton es la ciutat mai pròcha de la New Forest.
La màger part dei servicis municipaus coma la bibliotèca ò encara la galariá d'art son au Civic Centre.


text:
Comèrci
Lo comèrci es l'activitat principala d'escambi dels bens e dels servicis entre los èssers umans. Per extension, lo tèrme s'utiliza per designar lo luòc o l'organizacion ont s'exercís aquesta activitat, coma un magazin.
Lo comèrci cobrís l'ensemble de las transaccions entre individús, entre organizacions o entre individús e organizacions, los individús podent representar d'associacions, de firmas o d'entrepresas. Complèta l'activitat de produccion en permetent de remunerar lo porgiment d'un ben o d'un servici, principalament pel recors a la moneda.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Stéphane Grappelli
Stephane Grapelli (París, lo 26 de genèr de 1908 - lo 1 de deceme de 1997) que ho un vriulonaire francés de jazz deu sègle XX.
Lo son pair qu'èra italian e la soa mair francesa de Saint-Omer. Que la perdó aus 4 ans. Au 12 ans qu'aprengó lo vriulon e que joguè dens cinèmas muts entà ganhà's la vita.
Dab lo guitarrista Django Reinhardt que creè lo Quintette du Hot Club de France e que desvolopè entau vriulon l'estil jazz manouche.
Qu'ei amassa qui estreèn ua version jazz de la Marselhesa qui hè escàndal. A despart de los sons numerós enregistraments que hè la banda sonora de filmes com Milou en mai.


text:
Sant Cierge la Serre
Sant Cierge la Serre (Saint-Cierge-la-Serre en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Existéncia del consulat a Modèl:La s mini-. Levava del diocèse de Viviers. Fòrta majoritat de protestants dempuèi la Modèl:S mini-.
Existence du consulat au Modèl:S mini-. Relevait du diocèse de Viviers. Forte majorité de protestants depuis le Modèl:S mini-.


text:
Demografia de Japon
Japon es lo primièr païs asiatic que coneguèt un regim demografic modèrn, post-revolucion demografica. Es tanben un dels païs mai amenaçats per una diminucion de sa populacion.
Somari
- 1 Composicion etnica, lingüistica e religiosa
- 2 Demografia Istorica
- 3 Situacion actuala e recenta
- 4 Sorgas e referéncias
Composicion etnica, lingüistica e religiosa[modificar | modificar la font]
Lo Japon foguèt longtemps un païs omogenèu al ponch de vista etnica. L'etnia dominanta, la japonesa, deviá comptar amb una sola minoritat ( los Ainós) qu'èran concentrats dins lo nòrd del païs e qu'èran pauc nombroses.
Los forestièrs an sempre constituit de minoritats pauc importantas. La situacion a cambiat recentament e lo Japon compta ara amb una communautat forestièra significativa.
I a tanben d'autres divisions socialas importantas dins la societat japonesa. Una d'elas donèt naissença a un grop los ''Buraku'', reconeguts tanben coma minoritat en mai dels Ainós e dels Okinawans.
Los Ainós[modificar | modificar la font]
Lor nombre es ben reduch. 25 000 e qualques centenats tanben en Russia. I a de segur un nombre mai grands de japoneses qu'an un rèire ainó. Lor origina es encara discutida. Lor lenga es gaireben mòrta. I aviá 15 personas qu'utilizavan la lenga dins la vida vidanta dins las 1980s. Bensai un centenat pòt entendre o parlar mai o mens l'ainó dins lo nòrd de Japon mas aquò es controversiat. Segon l'UNESCO en 2006, i aviá 304 locutors e 23 782 Ainós a Japon en 2006. Lor lenga es pasmens ensenhada a l'escòla per ensajar de la revitalizar. Es una lenga amenaçada.
Los Ryukyuans[modificar | modificar la font]
Aquela etnia se tròba dins la prefectura de Okinawà. Apertenon a la familha japonesa, lors lengas essent inclusas dins la familha de las lengas japonicas. La provincia comptava 1 391 743 estajants lo primièr d'agost de 2010. Cal pasmens considerar que una partida importanta son pas de Ryukyuans mas son venguts d'autras provincias de Japon. Los dialèctes (amami, okinawan, miyako, yaeyamà, yonaguni) son en grèu dangièr d'escantiment segon lo siti l'aménagement linguistique du monde, Universitat de Laval, Canadà. Segon aquel siti, cada dialècte ( o lenga segon la classificacion causida), compta mens de 100 locutors[1].
Communautats immigradas[modificar | modificar la font]
Los Coreans[modificar | modificar la font]
Los Coreans son venguts a partir de las annadas 1920, per trabalhar a Japon. Lor nombre bomèt fins a ajónher gaireben 2 000 000 en 1945. Se la majoritat foguèt repatriada, una communautat demorèt que aguèt de s'acarar amb de dificultats de las bèlas per s'integrar a una societat istoricament pauc acostumada a recebre de forestièrs. En 2005, mai de 284 840 avián la ciutadanetat japonesa, als quales cal ajustar 598 687 residents. Al total, i aviá aperaquí 885 000 Coreans (0,7% de la populacion totala) en 2005. Aquel nombre es estable e se pòt estimar que son pas mai de 900 000 en 2012.
Los Chineses[modificar | modificar la font]
Pauc nombroses 20 ans fa ( 150 339 en 1990), èran 680 518 en 2009 (China, H.-K., Macau, Taiwan). Los etnics chineses son un pauc mai nombroses ( d'unes que i a venon de Singapor per example). Es una communautat que lo nombre créis rapidament, tot ben que siá una immigracion pauc establa e provisòria. Representavan en 2009, 0,54% de la populacion totala.
Los Filipins[modificar | modificar la font]
Aquela communautat s'es desvolopat dempuèi las annadas 1990. Comptava 211 716 residents en 2009 (1990: 49 092).
Los Brasilians[modificar | modificar la font]
Aqueles Brasilians son mai que mai de Brasilians qu'an un rèire japonés e que venguèron atraches per la prosperitat economica o lo desèg de ligar tornarmai mai fortament amb sos raices. De 56 429 en 1990, lor nombre passèt a 316 967 en 2007, e 267 456 en 2009, signe qu'aquela onda es a s'agotar. Sabon lo portugués e lo japonés.
Autras[modificar | modificar la font]
I a tanben 447 936 residents registrats en 2009 mas cap d'autra communautat trespassat los 100 000 membres. Se tracha mai que mai d'Asiatics, de descendents de Japonese des Peró o dels E.-U., d'Americans e de qualques Europèus. Aquela communautats dònan una cara novèla al païs que compta amb una communautat anglofòna de mai de 90 000 membres. I a tanben 60 000 ispanofòns (mai que mai Peruvians) e 10 000 francofòns. Coma l'occitan es ensenhat, qualques personas pòdon parlar la lenga blosa. Naoko Sano a publicat un diccionari occitan-japonés.
Religions[modificar | modificar la font]
Japon es un païs tradicionalament shintoista e bodista. Lo govèrn[2] estimava en 2009 que i aviá:
- 106 498 000 shintoistas
- 76 015 000 bodistas
- 2 122 000 crestians
- 9 010 000 autres (en majoritat de movements contemporanèus)
Demografia Istorica[modificar | modificar la font]
Evolucion de la populacion japonesa.
las previsions de populacion son plan variables mas dònan en general 100 000 000 d'estatjants per 2050 e bensai 80 000 000 per 2100.
Situacion actuala e recenta[modificar | modificar la font]
Tendencias recentas[modificar | modificar la font]
La natalitat japonesa es plan flaca e Japon fa partida de las nacions amb los tausses de natalitat mai baisses del mond. La tendencia es a la baissa e, se la populacion coneis los meteisses fenomènes coma d'autres païses desvolopats, sas perspectivas son ennegresidas per una immigracion reducha que pòt pas porgir de naissenças novèlas en quantitat ( al contrari de païses coma França, E.-U. o R.-U. per exemple).
Recensament de 2010[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2010, i aviá 128 057 232 abitants.
Fukushima e sas consequencias[modificar | modificar la font]
Lo tsunami e l'accident nuclear de Fukushima an causat 15 844 decesses (als quales cal ajustar 3 451 desapareguts). Çaquelà, las consequéncias demograficas mai importantes foguèron ligadas a l'emigracion d'una partida dels estangièrs, inquiets de la situacion a Fukushima. Segon l'agencia japonesa d'estatisticas[3], la populacion passèt de 127 930 000 en mars a 127 710 000 en abril (siá 220 000 personas de mens en un mes). Dempuèi aquela data la populacion s'es estabilizada ( estimacion oficiala de 127 730 000 per genièr 2012) amb lo retorn o l'arribada d'estangièrs.
Per març 2013, l'estimacion oficiala es de 126 393 679. Es basada subre l'estimacion d'un salde migratòri nulle.
L'accident de Fukushima marca istoricament la debuta de la baissa de la populacion japonesa après un maximum en 2010.
Sorgas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'aménagement linguistique du monde http://www.tlfq.ulaval.ca/AXL/asie/japon.htm
- ↑ http://www.stat.go.jp/data/nenkan/zuhyou/y2322a00.xls
- ↑ Japan statistical agency


text:
Judèa
Judèa (יהודה Yehudah en ebrieu, Ἰouδaίa en grèc, Judaea en latin) es la partida montanhosa del sud de la Palestina. Judèa dins lo primièr sens, lo pus estrech, èra situada al sud de la region de Samària. Aquelas doas regions — grosso modo — son uèi designadas collectivament sota lo nom de Cisjordania.
Lo gentilici es ?.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom Judèa es una adaptacion grèga e romana de Juda, una de las 12 tribús d'Israèl que n'eissiguèron los reis d'Israèl del linhatge de Dàvid. Judèa s'utiliza de còps que i a per nomenar la region entièra, inclusent los parçans ribairòls de Jordan.[1] Èra lo nom utilizat en anglés pendent l'ocupacion jordaniana de l'airal en 1948. Jordania designa la zòna de Judèa e Samària Ad-Difa’a Al-Gharbiya (revirat en occitan per "Cisjordania").[2] "Yehudà" es lo tèrme en ebrieu per l'airal a partir de la conquista per Israèl en 1967.[3]
Istòria[modificar | modificar la font]
La monarquia unida d'Israèl e Juda[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de monarquia unida d'Israèl e Juda fa referéncia a un periòde cronologic tradicional, d'aperaquí 1050 abC a 930 abC. Segon la Bíblia, los filhs del patriarca Jacòb s'amassèron per formar lo reialme d'Israèl; se crei qu'aquò se passèt vèrs 1025 abC. Samuel ungiguèt Saul (Shaul ben Kish) de la tribú de Benjamin coma lo primièr rei dels israelians, benlèu en 1020 abC. Dàvid (c. 1006 abC), son successor e segond rei d'Israèl, assolidèt la monarquia, creèt lo primièr estat josieu e establiguèt Jerusalèm coma la capitala nacionala d'Israèl fa 3000 ans. En 920 abC la monarquia unida se dividiguèt en dos reialmes: Israèl (inclusent las ciutats de Siquem e Samària) al nòrd e Juda (inclús Jerusalèm) al sud. La majoritat de las províncias non josievas demorèron defòra. Segon Israel Finkelstein e Neil Silberman, a l'epòca dels reialmes davidian e salamonian, Jerusalèm benlèu èra despoblada o amb una populacion de la centena, e considèron insufisent d'aver governat un empèri qu'estire d'Eufrates a Eilat. Citan que la primièra referéncia independenta sul reialme d'Israèl es de c. 890 abC, e del de Juda de 750 abC. Coma d'autres minimalistas biblics, pretendon que lo reialme de Juda inventèt la monarquia unida per reclamar de territòris al reialme d'Israèl, pendent los règnes d'Ezequias e Josias.
Los reialmes de Juda e d'Israèl[modificar | modificar la font]
Après la mòrt del rei Salamon, filh del rei Dàvid, en 931 abC, esclatèt un cisma; dètz tribús d'Israèl s'amassan al nòrd e forman lo novèl reialme d'Israèl dirigit per Jeroboam mentre que las tribús de Juda e de Benjamin forman al sud al torn de Jerusalèm lo reialme de Juda, pus omogenèu (subretot dins lo domeni religiós) que lo reialme d'Israèl. Una granda partida dels levitas consagrats al Temple de Jerusalèm aganchan egalament lo reialme de Juda. Lo reialme de Juda existiguèt tre -931 fins a -587 que lo rei babilonian Nabucodonosòr II destrusiguèt Jerusalèm.
Lo Reialme d'Israèl (ebrieu: ממלכת ישראל Mamlekhet Yisrael) es l'autre estat successor de la pus vièlha monarquia unida d'Israèl e Juda (apelada sovent reialme d'Israèl). Existiguèt aproximativament tre 930 abC fins a 720 abC. Foguèt destruch per l'Empèri Assirian. Israèl es sovent apelat lo reialme del nòrd per lo distinguir del reialme del sud, Juda.
Epòcas grèga e independenta[modificar | modificar la font]
En 166 abC los josieus piós (hasidim) al comandament de Juda Macabèu luchan contra los josieus ellenizants, après qu'amb Antioc IV sorgiguèsse l'iniciativa de transformar Jerusalèm en una ciutat grèga, en interdisent lo culte a YHWH e autres rites josieus e en consagrant lo temple a Zèus. En 164 abC se produsiguèt la rebellion dels macabèus e Judèa venguèt un estat josieu independent. En 150 abC los assiris foguèron forabandits de Jerusalèm. En 129 abC tombèt lo reialme seleucida e l'estat josieu aqueriguèt d'autonomia totala en governant los asmoneans partisans del sector farisian. En 110 abC Joan Ircan I, rei e sacerdòt de Judèa, conquistèt Idumèa e Samària. En 105 abC Alexandre Jannèu, rei e summe sacerdòt de Judèa, fa que s'acabe lo supòrt als farisians e comença la favor als saducèus.
La província romana de Judèa[modificar | modificar la font]
La província de Judèa foguèt una administracion romana en riba orientala de la mar Mediterranèa. En 63 abC Pompèu acaba amb lo règne dels macabèus e Judèa ven reialme client de Roma. En 6 August depausa lo rei Arquelau e Juda s'establís coma una prefectura dependent del governador de la província romana de Siria. En 66 comença la revòlta nacionala josieva que compòrta la destruccion del temple de Jerusalèm (70). La resisténcia s'acaba a Masada en 73. La revòlta foguèt narrada per Flavi Josèp dins son òbra La Guèrra dels josieus. En 115 se produtz la revòlta generala dels josieus d'Orient. Dempuèi l'interdiccion de la circoncision per Adrian esclata la revòlta josieva coneguda pel nom de son líder Simon bar Kokhba que dura de 133 a 135.
Fin de Judèa[modificar | modificar la font]
Après esclafar la revòlta de Bar Kokhba (132-135) l'emperaire roman Adrian, cambièt en 135 lo nom de Judèa per aquel de Palestina o Siria Palestina (Provincia Syria Palæstina en latin) per escafar tota memòria josieva de la region.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Studies in Palestinian Geography, Prof. S.J. Riggs, Auburn Theological Seminary, 1894, JSTOR The Biblical World
- ↑ "This Side of the River Jordan; On Language," Philologos, September 22, 2010, Forward.
- ↑ Britannica: Judaea


text:
Arrondiment
L'arrondiment es una division administrativa comuna a quauques país francofòns (França, Belgica, Canadà) e aus País Bas.
França[modificar | modificar la font]
I a doas menas d'arrondiments :
- los arrondiments departamentals, division administrativa d'un departament, creats per la lei del 28 pluviôse de l'an VIII (17 de febrièr de 1800), dirigits per un sosprefècte (fins al 12 d'octobre de 1940 convocava un conselh d'arrondiment del ròtle consultatiu; un temps foguèron los deputats elegits per arrondiment)
- los arrondiments municipals, subdivision d'una comuna.


text:
-648
Aquesta pagina concernís l'an -648 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Fin dau sètge de Babilònia ambé la presa de la vila e son pilhatge per leis Assirians. Shamash-shum-ukin, qu'aviá organizat lo complòt a l'origina de la guèrra en 652 avC moriguèt dins l'incendi de son palais. Pasmens, aquela victòria marquèt la fin de la guèrra car lo conflicte contunièt còntra leis Elamitas.


text:
Libre
Un libre es una òbra imprimida o manuscrita non periodica que compta una tièra de fuèlhs de papièr, de pergamin, de vitela o d'autra mena de material, cosida o religada ont se reünís en un volum. Segon la definicion de l'UNESCO[1] un libre deu tenir 49 paginas o mai, sens ne comptar las tampas. Un libre pòt trachar d'un tèma quin que siá. Un libre pòt èsser tanben caduna de las parts d'una òbra o dels còdes e leis d'una granda longor.
Un libre es una colleccion d'un trabalh o mai escriches, generalament imprimit sus de papièr e cobèrt de tapes per lo protegir e organizar lo material imprimit.
Uèi, pr'aquò, aquesta definicion demòra pas circonscricha a çò imprimit o als supòrts fisics vista l'aparicion e arribada dels nòus formats documentals e particularament de la World Wide Web. Lo libre numeric conegut jol nom e-book es a far irrupcion amb fòrça cada còp mai dins lo mond del libre e a la practica professionala bibliotecària e documentària. A mai lo libre se pòt trobar a mai en format àudio, e en aqueste cas se sona audiolibre.


text:
Mesolitic
Lo Mesolitic es un periòde de transicion entre lo Paleolitic Final (Epipaleolitic) e lo Neolitic (entre aperaquí 10 000 e 5 000 ans abC en Euròpa). Correspond a una epòca postglaciària que menèt al cambiament de las costumas e de las aisinas, a l'aparicion d'un grand nombre de bòsques, a l'escantiment dels grands animals (mamot, rinocèros lanut, ors de las cavèrnas); lo rangièr migra e lo cèrvi, lo boquetin, lo singlar e lo cabiròl aumentan lor nombre e venon lo ferum favorit. Se caça tanben d'orses, de rainals, de gats de las montanhas, de taisses, d'autres mamifèrs pichons e d'ausèls. Lo cagaròl, pròpri dels climas umids e cauds, se multiplica e es manjat per milions. La pesca se desvolopa. En complement de la caça, los òmes pòdon alavetz culhir un grand nombre de fruches; las novèlas costumas alimentàrias modifican lors caracteristicas fisicas. Abandonan las caunas e bastisson d'ostals amb de marerials d'origina vegetala (fusta...), ran dels rius, luòc de descobèrta de mantun talhèr de silèx (pèira usada per la fabricacion d'aisinas e d'armas e per la produccion de fuòc).