text:
Segons explica la tradició, la nit de l’1 al 2 d’agost de l’any 1218, la verge es va aparèixer a un comerciant d’origen occità, que vivia a Barcelona, per encomanar-li una missió misericordiosa: fundar una ordre per rescatar de la captivitat als cristians que estaven en mans dels sarraïns.
PRINCESA DE BARCELONA, PROTEGIU NOSTRA CIUTAT!
Quan els àrabs van envair la península Ibèrica l’any 711, es va iniciar també un conflicte de religió entre cristians i musulmans que duraria més de set segles amb constants enfrontaments entre els dos bàndols. Una de les pràctiques habituals en les batalles, i també a les ràtzies, era que tots dos bàndols reclutaven presoners, i que després feien captius per ser utilitzats, la majoria de les vegades, com a servitud. Aquesta situació va anar en augment fins a convertir-se en un negoci. El preu de la llibertat dels captius augmentava i, ja al segle XIII, el preu s’havia triplicat per seguir en augment durant el segle XIV, especialment en captius que posseïen millors condicions físiques.
Tot i que l’administració dels regnes intentava posar fre a aquest tipus de pràctiques, va ser incapaç de trobar una solució. No obstant això, segons explica la tradició, la nit de l’1 al 2 d’agost de l’any 1218, la verge es va aparèixer a un comerciant d’origen occità, que vivia a Barcelona, per encomanar-li una missió misericordiosa: fundar una ordre per rescatar de la captivitat als cristians que estaven en mans dels sarraïns.
Pere Nolasc havia nascut a Mas-Saintes-Puelles (Occitània), però s’havia traslladat des de la seva infància amb la seva família a Barcelona. Després de quedar orfe de pare als 15 anys, no va tenir més remei que encarregar-se del negoci familiar. Però no trigarà molt a involucrar-se com seglar en la tasca d’intervenir en els rescats de captius. Inicialment, ho fa a càrrec del seu propi patrimoni i més tard, davant la gran quantitat de captius, decideix fundar una sèrie de grups amb la finalitat de recaptar almoina per l’alliberament dels captius.
Disposat a dur a terme la missió que la Verge li havia encomanat, sota el consell de Ramon de Penyafort i recolzat pel rei Jaume I el Conqueridor, finalment Pere Nolasc, va veure complerta la seva tasca en 1235 quan el papa Gregori IX va aprovar l’Ordre Reial i Militar de nostra Senyora de la Mercè i la Redempció dels Captius sota la regla de Sant Agustí, obtenint d’aquesta manera el reconeixement oficial de l’Església.
Al segle XIII, el vocable “mercè” era sinònim de misericòrdia i s’aplicava a la redempció de captius. Els frares que vivien a la Casa-Hospital de Santa Eulàlia de Barcelona van obtenir en 1249 la llicència del bisbe de la ciutat Comtal, Pedro de Centelles, i d’aquesta manera edificar la primera Església dedicada a Santa Maria, que els barcelonins anomenaven Casa de l’Ordre de la Merced, i per extensió a la seva Verge “la Mercè”.
L’Ordre, formada per religiosos i cavallers (frares llecs o coadjutors), va rebre la institució canònica del bisbe de Barcelona i la investidura militar del rei Jaume I el Conqueridor. Els seus vots eren el de pobresa, castedat, obediència i el de canviar-se si fos necessari pels ostatges captius que estaven a punt de perdre la fe catòlica. Amb aquesta finalitat, tots els béns de l’Ordre estaven única i exclusivament destinats a l’alliberament de captius. Les primeres negociacions a la història d’aquesta Ordre es van fer a València i Balears i, amb l’avanç de la Reconquesta, es van traslladar a Andalusia i al nord d’Àfrica, i des del segle XV es realitzaven principalment a Tunísia, Marroc, Alger, Tetuan i Fes. A causa de la distància, cada vegada resultava més difícil pagar el rescat del captiu i en algunes ocasions, especialment a Granada, l’intercanvi es realitzava en espècie (gra, teles, coral, or filat i bestiar) que la gent donava per col·laborar amb la causa. Cada redempció implicava un compromís, doncs els redemptors portaven poders notarials per sostenir el pagament amb l’embargament dels béns de l’Ordre.
Quan es recuperava un captiu, la majoria de les vegades aquest es trobava en unes condicions deplorables. A més d’alimentar, curar les ferides i malalties, havien de procurar-los una vestimenta. Quan el captiu s’havia restablert, tenia l’obligació d’acompanyar, per un temps, als frares de l’ordre per donar notícia a la comunitat del seu testimoni, ajudant d’aquesta manera a recol·lectar noves almoines per a pròximes redempcions. Transcorregut aquest període de temps, el captiu redimit rebia un vestuari complet, així com les provisions necessàries, una arma i dos sous per dia de camí fins a tornar al seu lloc d’origen.
La devoció mariana a la Mare de Déu de la Mercè es va difondre ràpidament per Catalunya i Occitània. En 1320 es funda en convent de Bordeus per atendre els captius marsellesos, a Cahors (1429), Avinyó (1434) i Riscle (1456). En poc temps, l’ordre s’ha estès pel regne d’Aragó amb 50 cases, i 22 a Castella, a més de França i Itàlia. Durant els anys 1302 i 1489, es van rescatar 18.623 captius, encara que molts dels religiosos van trobar el martiri i la mort en l’intent. A vegades, quan els diners no arribaven a temps o es presentava alguna complicació en la negociació, a les hores, feien presoner al frare responsable de la negociació i el martiritzaven fins a la mort.
Després de Jaume I el Conqueridor, els reis de la corona Catalana-aragonesa van seguir donant suport fervorosament l’Ordre de la Mercè, de la mateixa manera que ho van fer també els de Castella, afavorint l’expansió de l’Ordre per tot el territori americà, on la Mercè va arrelar profundament. En 1637, durant una plaga de llagostes, la ciutat de Barcelona va demanar la intercessió de la Mare de Déu de la Mercè. Després, en agraïment, el Consell de la ciutat (Consell de Cent) va nomenar la Mare de Déu de la Mercè patrona de Barcelona, desplaçant Santa Eulàlia, fins aquell dia única patrona de la ciutat. Des de llavors, i segons explica la llegenda, sempre plou durant les festes de la Mercè. Diuen que són les llàgrimes de Santa Eulàlia que plora de tristesa cada 24 de Setembre.
És possible que actualment el concepte de misericòrdia i captivitat difereixi sensiblement del d’aquells dies. No obstant això, i malgrat les noves interpretacions, milers de persones, religioses o laics, segueixen disposades a arriscar la seva vida per ajudar-ne d’altres. Són milers de voluntaris dispersos per tot el món els que mantenen viva l’esperança perquè la misericòrdia segueixi formant part de la humanitat. Sense oblidar que, tot i estar disfressada en el seu entorn, gairebé imperceptible al costat dels camaleònics captivadors, amagada, també avui dia conviuen noves formes de captivitat.
I, recordant els bells goigs que Mossèn Jacint Verdaguer va dedicar a la Mare de Déu:
Dels captius Mare i Patrona, puix del Cel Ens heu baixat: Princesa de Barcelona, protegiu nostra ciutat (Dels captius, Mare i Patrona, ja que del Cel heu baixat, Princesa de Barcelona, protegiu nostra ciutat)
Amb els meus millors desitjos, feliç dia de la Mercè!
Griselda Lozano, experta en Òccitania i col·laboradora de Vibrant.
Princesa de Barcelona, protegiu nostra ciutat!
Quand los arabis ocupèron la peninsula Iberica en 711, s’entamenèt tanben un conflicte de religion entre crestians e musulmans que se perlonguèt durant mai de sèt sègles amb de constants afrontaments entre las doas partidas.
Una de las practicas abitualas dins las batalhas, e tanben dins las razzias, èra que las doas partidas recrutavan de presonièrs, qu’après los fasián captius e los emplegavan, dins la majoritat dels cases coma esclaus. Aquela situacion aumentèt talament que venguèt un comèrci. Lo prètz de la libertat dels captius aumentava e ja dins lo sègle XIII, lo prètz s’èra triplat e contunhèt d’aumentar al sègle XIV, mai que mai tocant los captius qu’èran dins las melhoras condicions fisicas.
E mai se l’administracion dels reialmes ensajava d’arrestar aquel tipe de practicas, foguèt incapabla de trobar una solucion. Ça que la, segon çò que conta la tradicion, la nuèch del 1r al 2d d’agost de l’an 1218, la verge apareguèt a un comerçant d’origina occitana que viviá a Barcelona per li comandar una mission misericordiosa: fondar un òrdre per rescatar de la captivitat los crestians qu’èran dins las mans dels sarrasins.
Pèire Nolasc èra nascut a Mas Santas Puèlas (Lauragués), mas tre son enfança s’installèt amb sa familha a Barcelona. Après venir orfanèl de paire a sos 15 ans, Pèire esperèt longtemps per s’engatjar coma secular dins lo prètzfach del rescat dels captius. Al començament o financèt amb son patrimòni e pus tard, davant la granda quantitat de captius, decidiguèt de fondar una tièra de grops que lor tòca èra de requerir d’almòina per la liberacion dels captius.
Entestat a menar a bon tèrme la mission que la verge li aviá comandada, conselhat per Raimon de Penyafort e sostengut pel rei Jacme I lo Conquistaire, Pèire Nolasc vegèt fin finala, en 1235, son prètzfach realizat quand lo Papa Gregòri IX aprovèt l’Òrdre Reial e Militar de Nòstra Dòna de la Mercé e la Redempcion dels Captius, jos la règla de Sant Agustin, en obtenent aital la reconeissença oficiala de la Glèisa.
Al sègle XIII, lo mot “mercé” èra sinonim de “misericòrdia”, e s’aplicava al rescat dels captius. Los fraires que vivián dins l’Ostal-Espital de Santa Eulàlia de Barcelona, obtenguèron en 1249 la licéncia de l’evesque de la ciutat comtala, Pèire de Centelles, en podent aital bastir la primièra glèisa consagrada a Santa Maria e que los barceloneses nomenavan “l’ostal de l’Òrdre de la Mercé”, e per extension apelavan sa verge “la Mercé”.
L’òrdre compausat per de religioses e de cavalièrs (de fraires laïcs o coadjutors) recebèt l’institucion canonica de l’evesque de Barcelona e l’investidura militara del rei Jacme I lo Conquistaire. Lors vòts èran de pauretat, castetat, obesissença e de s’escambiar eles, se caliá, contra los ostatges captius qu’èran a mand de pèrdre la fe catolica. Amb aquela tòca, totes los bens de l’Òrdre èran destinats excusivament a la liberacion dels captius. Las primièras negociacions se faguèron a Valéncia e a las illas Balearas e amb l’avançada de la Reconquista, se desplacèron en Andalosia e al nòrd d’Africa, e a comptar del sègle XV se realizavan principalament en Tunisia, Marròc, Argièrs, Tetoan e Fès. A causa de la distància, ven de mai en mai car pagar lo rescat dels captius e en qualques escasenças, mai que mai a Granada ont l’escambi se pagava en natura (granas, telas, coralh, fils d’aur e animals) que lo mond donavan per collaborar. Cada rescat èra normalament un gatge per la Mercé, pr’amor que los recrompaires donavan de procuracions escrichas per aver de garentias amb la caucion dels bens de l’òrdre.
Quand se recuperava un captiu, la majoritat dels còps, arribava dins de condicions deplorablas. Lo caliá alimentar, li garir las feridas e las malautiás e l’abilhar. Quand lo captiu s’èra restablit, èra obligat d’acompanhar durant un temps los fraires de l’òrdre per raportar son testimoniatge a la comunautat en ajudant atal a requerir d’almòinas pels rescats seguents. Puèi, lo captiu reimut recebiá de vestits, las provisions necessàrias, una arma e dos sòus per jornada de camin fins a son luòc d’origina.
La devocion mariana a la Verge de la Mercé se difondèt rapidament en Catalonha e en Occitània. En 1320 se fonda un convent a Bordèu per aculhir los captius marselheses, puèi a Caors (1429), Avinhon (1434) e Riscle (1456). Un pauc de temps après, l’òrdre s’estendiá dins lo reialme d’Aragon amb 50 ostals, 22 en Castelha e tanben en França e Itàlia. Pendent los ans 1302 e 1489 se rescatèt 18 623 captius e mai se fòrça religioses i trobèron lo martiri e la mòrt dins la temptativa. De còps, quand i aviá pas pro d’argent, o se passava qualque contratemps en la negociacion, martirizavan fins a la mòrt lo fraire responsable de la negociacion.
Après Jacme I lo Conquistaire, los reis de Catalonha e Aragon contunhèron de sosténer fermament l’òrdre de la Mercé, e tanben o faguèron los de Castelha en favorissent l’expansion de l’ordre sul territòri american ont s’enrasiguèt prigondament. En 1637, pendent una plaga de saltarèls, la ciutat de Barcelona sollicitèt l’intercession de Nòstra Dòna de la Mercé. Après considerar qu’ela venguèt decisiva, e en gratitud, lo conselh de la vila (nomenat Conselh dels Cent) nomenèt la verge patrona de la vila en botant Santa Eulàlia al segond plan. Tre alavetz, segon çò que ditz la legenda, plòu totjorn durant las fèstas de la Mercé. Dison que son las lagremas de Santa Eulàlia que plora de tristesa.
Es possible qu’a l’ora d’ara los concèptes de misericòrdia e de captivitat sián sensiblament diferents de los d’aquel temps. Ça que la, e malgrat las nòvas interpretacions, de milièrs de personas, religiosas o non, riscan lors vidas per ajudar las autras. Son de milièrs los volontaris escampilhats long del Mond que fan possible que la misericòrdia faga totjorn partida de la nòstra umanitat. Sens desmembrar que, —e mai son amagadas a l’entorn e de còps gaireben imperceptiblas al bòrd dels sequestrators camaleonesques— i a de nòvas formas de captivitat.
Uèi, remembram-nos los bèls “goigs” que Jacint Verdaguer consagrèt a la verge:
Griselda Lozano, experta en Òccitania i col·laboradora de Vibrant.


c: text/html

text:
Cultura
"El moco radioactivo y otros desvelos de padres primerizos"
11/07/2017
Naua edicion deth cicle Libres entà créisher ena Bibliotèca Generau de Vielha
Era Bibliotèca Generau de Vielha acuelh eth pròpleu 20 de junhsèga ua naua edicion deth cicle "Libres entà créisher" damb Inmaculada Caubet. En aguest cas, eth libre escuelhut ei "El moco radioactivo y otros desvelos de padres primerizos", dera Doctora Marián Garcia.
Era session començarà entàs 18:00
Era session començarà entàs 18:00
Manu Moga

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Börde (083)
Liste des communes
Oschersleben (Bode)
Ville d'Oschersleben (Bode), localité de l'Allemagne de 20 000 habitants.
La mairie d'Oschersleben (Bode) a une adresse e-mail et un site Internet.
Haldensleben
Ville d'Haldensleben, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie d'Haldensleben a une adresse e-mail et un site Internet.
Hohe Börde
Ville d'Hohe Börde, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie d'Hohe Börde a une adresse e-mail et un site Internet.
Wanzleben-Börde
Ville de Wanzleben-Börde, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Wanzleben-Börde a une adresse e-mail et un site Internet.
Oebisfelde-Weferlingen
Ville d'Oebisfelde-Weferlingen, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie d'Oebisfelde-Weferlingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wolmirstedt
Ville de Wolmirstedt, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Wolmirstedt a une adresse e-mail et un site Internet.
Sülzetal
Ville de Sülzetal, localité de l'Allemagne de 9 300 habitants.
La mairie de Sülzetal a une adresse e-mail et un site Internet.
Barleben
Ville de Barleben, localité de l'Allemagne de 9 000 habitants.
La mairie de Barleben a une adresse e-mail et un site Internet.
Niedere Börde
Ville de Niedere Börde, localité de l'Allemagne de 7 300 habitants.
La mairie de Niedere Börde a une adresse e-mail et un site Internet.
Eilsleben
Ville d'Eilsleben, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie d'Eilsleben a une adresse e-mail et un site Internet.
Hötensleben
Ville d'Hötensleben, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie d'Hötensleben a une adresse e-mail et un site Internet.
Gröningen
Ville de Gröningen, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Gröningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Calvörde
Ville de Calvörde, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Calvörde a une adresse e-mail et un site Internet.
Colbitz
Ville de Colbitz, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie de Colbitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Erxleben
Ville d'Erxleben, localité de l'Allemagne de 3 000 habitants.
La mairie d'Erxleben a une adresse e-mail.
Flechtingen
Ville de Flechtingen, localité de l'Allemagne de 2 700 habitants.
La mairie de Flechtingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Am Großen Bruch
Ville d'Am Großen Bruch, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie d'Am Großen Bruch a une adresse e-mail et un site Internet.
Rogätz
Ville de Rogätz, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Rogätz a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Weimar-Campagne (071)
Liste des communes
Apolda
Ville d'Apolda, localité de l'Allemagne de 23 000 habitants.
La mairie d'Apolda a un site Internet.
Bad Berka
Ville de Bad Berka, localité de l'Allemagne de 7 600 habitants.
La mairie de Bad Berka a un site Internet.
Blankenhain
Ville de Blankenhain, localité de l'Allemagne de 6 600 habitants.
La mairie de Blankenhain a un site Internet.
Kranichfeld
Ville de Kranichfeld, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Kranichfeld a un site Internet.
Bad Sulza
Ville de Bad Sulza, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie de Bad Sulza a un site Internet.
Saaleplatte
Ville de Saaleplatte, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Saaleplatte a un site Internet.
Magdala
Village de Magdala, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie de Magdala a un site Internet.
Nohra
Village de Nohra, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Nohra a une adresse e-mail et un site Internet.
Berlstedt
Village de Berlstedt, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Berlstedt a un site Internet.
Mönchenholzhausen
Village de Mönchenholzhausen, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Mönchenholzhausen a un site Internet.
Kromsdorf
Village de Kromsdorf, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Kromsdorf a un site Internet.
Buttelstedt
Village de Buttelstedt, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Buttelstedt a un site Internet.
Klettbach
Village de Klettbach, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Klettbach a un site Internet.
Oßmannstedt
Village d'Oßmannstedt, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie d'Oßmannstedt a un site Internet.
Mellingen
Village de Mellingen, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Mellingen a un site Internet.
Niederroßla
Village de Niederroßla, localité de l'Allemagne de 1 100 habitants.
La mairie de Niederroßla dispose d'une adresse postale.
Großschwabhausen
Village de Großschwabhausen, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Großschwabhausen a un site Internet.
Niederzimmern
Village de Niederzimmern, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Niederzimmern a un site Internet.


text:
30-Plumalhon
BD-Jep e Fidel
Endavant !
gahat peu quessòt
har au fotbòl
BERNADOTE-Un biarnés e ua marselhesa rei e reina de Suèda
Vi wll ha rein = Que volem la ploja = "Vive la reine !"
Lo rombe, DDescomps, amb lo cotelon
rombe = lausange (anglas pas de caire)
instrument de musica : har ronclar o shiular en hà’us tornajar au cap d’ua còrda
taulòts beròi escultats
— materiau : tauletòta de husta d’ua tista de fruta deu mercat, crescs de nògas, cordonet sople, pèga hòrta
arromerar en tòrcer lo rombe suu cordonet
musique éolienne
rombe à loup
rombe indienne en os
cosina-pizza dab frutas
jòc-la barcassa de l’oncle Leon
de Sanguinet enlà, guinhant a l’orisont lo pielar de La Tèsta
las peças deu velèr
ahromigas cultivatoras
camparòu microscopic : agaric
talhucs de vegetaus
conte-Marcamal de D. Lolhet
illustracions de Anna Sarda


text:
Villes et mairies du Canton de Remich (8)
Liste des communes
Mondorf-les-Bains
Ville de Mondorf-les-Bains, localité du Luxembourg de 4 400 habitants.
La mairie de Mondorf-les-Bains a une adresse e-mail et un site Internet.
Schengen
Ville de Schengen, localité du Luxembourg de 3 900 habitants.
La mairie de Schengen a une adresse e-mail et un site Internet.
Remich
Ville de Remich, localité du Luxembourg de 3 100 habitants.
La mairie de Remich a une adresse e-mail et un site Internet.
Dalheim
Village de Dalheim, localité du Luxembourg de 1 900 habitants.
La mairie de Dalheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Lenningen
Village de Lenningen, localité du Luxembourg de 1 600 habitants.
La mairie de Lenningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Stadtbredimus
Village de Stadtbredimus, localité du Luxembourg de 1 400 habitants.
La mairie de Stadtbredimus a une adresse e-mail et un site Internet.
Bous
Village de Bous, localité du Luxembourg de 1 200 habitants.
La mairie de Bous a une adresse e-mail et un site Internet.
Waldbredimus
Village de Waldbredimus, localité du Luxembourg de -1 000 habitants.
La mairie de Waldbredimus a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Galileo Galilei
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Galileo Galilei.
Galilèu o Galileo Galilei (Pisa, 15 de febrièr de 1564 — Florença, 8 de genièr de 1642) foguèt un fisician, matematician, astronòm e filosòf italian qu'aguèt un ròtle preponderant dins la revolucion scientifica.
Desvolopèt los primièrs estudis sistematics del movement unifòrmament accelerat e del movement del pendul. Descobriguèt la lei dels còrses e enoncièt lo principi de l'inercia e lo concèpte de referencial inercial, idèas precursoras de la mecanica de Newton. Galilèu melhorèt significativament lo telescòpi refractor e foguèt lo primièr que l'utilizèt per far d'observacions astronomicas. Descobriguèt tanben las tacas solaras, las montanhas de la Luna, las fasas de Vènus, los quatre pus gròsses satellits de Jupitèr (dichs galileans) e las estèlas de la Via Lactèa. Aquestas descobèrtas contribuiguèron decisivament a la defensa de l'eliocentrisme. Pasmens la principala contribucion de Galilèu pertoquèt lo metòde scientific, que la sciéncia èra basada fins alavetz sus una metodologia aristotelica.
Desvolopèt ça que la divèrses instruments coma la balança idrostatica, un tipe de compàs geometric que permetiá de mesurar d'angles e d'airas, lo termomètre de Galilèu e lo precursor del relòtge de pendul. Lo metòde empiric, defendut per Galilèu constituís una rompedura amb los metòdes coma lo metòde aristotelic mai abstrach utilizat a aquesta epòca, çò que fa que Galilèu es considerat coma lo "paire de la sciéncia modèrna".
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Galileu nasquèt dins la vila de Pisa, qu'a aquesta epòca aperteniá al Grand Ducat de Toscana. Èra lo filh ainat del musician e laütièr Vincenzo Galilei e de Giulia Ammannati.
Estudis a Pisa[modificar | modificar la font]
Se destinava a la religion, mas lo sieu paire voliá que foguèsse mètge e per aquò lo marquèt a l'Universitat de Pisa. Pauc interessat per la medecina, aimèt mai d'estudiar las matematicas. Foguèt a aquesta epòca qu'inventèt la balança idrostatica, que son mecanisme es descrit dins un brèu tractat, La bilancetta, publicat en 1644. Volguèt pas acabar sos estudis de medecina e decidiguèt d'anar a Florença per i donar de leiçons particularas per subreviure e contunhar sos estudis de matematicas, mecanica e idrostatica.
Em 1589, amb lo sosten de Guidobaldo del Monte, matematician e admirador de son òbra, Galilèu es admés per ensenhar las matematicas a l'Universitat de Pisa coma clergue. Comença l'estudi del movement del pendul e establís que lo sieu periòde depend pas de sa massa, mas de la longor del fial. Foguèt lo primièr que pensèt qu'aqueste fenomèn permetriá de far de relòtges fòrça mai precises, e venguèt a trabalhar sul mecanisme d'escapament que pus tard donariá lo relòtge de pendul. Tanben a Pisa realizèt sas famosas experiencias de casudas de còs sus plans inclinats. Aital demostrèt que la velocitat de casuda depend pas del pes. En 1590 publiquèt lo pichon tractat De motu subre lo movement dels còrses materials.
Los ans a Pàdoa[modificar | modificar la font]
En 1592, mercé a l'influéncia de Guidobaldo del Monte, Galilèu obtenguèt la cadièra de matematicas de l'Universitat de Pàdoa, ont passarà los 18 ans seguents "los mai uroses de sa vida". Aquesta universitat ensenha la geometria, la mecanica e l'astronomia. Avent saput la construccion del primièr telescòpi, als Païses Basses per Hans Lippershey, el a partir d'una notícia, comencèt de fargar los sieus modèls pròpris que melhorèt fins a obtenir los melhors telescòpis del sieu temps. Utilizèt lo telescòpi subretot per far d'observacions astronomicas e descobriguèt aital que la Via Lactèa se compausa de miriadas d'estèlas (e qu'èra pas una "emanacion" coma se pensava a aquesta epòca); tanben descobriguèt los quatre satellits de Jupitèr dichs galileians dempuèi alara (Io, Euròpa, Ganimèdes e Callisto), las montanhas e cratèrs de la Luna. Totas aquestas descobèrtas foguèron publicadas dins lo libre Sidereus Nuncius ("Messatgièr de las estèlas") en 1610. L'observacion dels satellits de Jupitèr lo portèt a defendre lo sistèma eliocentric de Copernic.
Reconeissença publica e primièrs problèmas amb l'Inquisicion[modificar | modificar la font]
Lo resson de las descobèrtas astronomicas de Galilèu foguèt immediat; gràcias a la publicacion de Sidereus Nuncius, foguèt nomenat matematician e filosòf "grand-ducal", sens obligacion d'ensenhar. Entre temps observèt las fasas solaras e los anèls de Saturne, qu'a causa de la bassa resolucion del sieu telescòpi, los identifiquèt pas coma tals e los prenguèt per dos satellits (es Christiaan Huygens que ulteriorament comprendriá que se tractava d'anèls). Observèt aital las fasas de Vènus, qu'utilizèt coma una pròva de mai del sistèma eliocentric. Daissèt alavetz Pàdoa per anar viure a Florença.
En 1611 foguèt convocat a Roma ont presentèt sas descobèrtas al Collègi Roman dels jesuistas, ont encontrèt lo cardenal Maffeo Barberini (lo futur Papa Urban VIII) que ne venguèt l'amic, e lo cardenal Roberto Bellarmino, que reconeissèt las sieunas descobèrtas. Lo meteis an accediguèt a l'Accademia dei Lincei.
En 1614 estudièt de metòdes per determinar lo pes de l'aire; descobriguèt que pesa pauc, mas que son pes es pas nul coma se pensava a l'epòca.
Entre 1613 e 1615 escriguèt las famosas letras copernicianas adreiçadas a Benedetto Castelli, Pietro Dini e Cristina de Lorena. Aquestas letras descrivián sas idèas innovadoiras, que provoquèron fòrça escandal dins los mitans conservadors ont circulèron e mai que foguèsson pas jamai publicadas, ficant aital una division entre partisans e opausants de las doas principalas universitats clericalas d'Itàlia. Los passatges pus polemics èran aqueles que transcrivon qualques passatges de las Escrituras que devián èsser interpretats a la lutz del sistèma eliocentric, e que Galilèu ne'n teniá pas de pròvas scientificas totalament conclusentas. Çò que comencèt de constituir la font d'un problèma futur.
En 1616 l'Inquisicion (Tribunal del Sant Ofici) se prononcièt subre la Teoria eliocentrica, declarant que l'afirmacion que lo solelh es lo centre de l'Univèrs èra eretica e qu'aquela que la tèrra vira èra "teologicament" falsa, pasmens res foguèt pas prononciat al nivèl scientific. Lo libre de Copernic De revolutionibus orbium coelestium, entre autres subre lo meteis tèma, foguèt mes a l'Index librorum prohibitorum (Indèx dels libres proïbits). Èra enebit de parlar de l'eliocentrisme coma d'un realitat fisica, mas èra permés de s'i referir coma ipotèsi matematica (en acòrd amb aquesta idèa, lo libre de Copernic foguèt retirat de l'Indèx passat quatre ans amb pauc de modificacions). E mai que pas cap de libre de Galilèu foguèsse pas a aqueste nivèl mes a l'Indèx, el foguèt convocat a Roma per expausar los sieus nòus arguments. Aguèt aital l'escasença de defendre las siás idèas davant lo Tribunal del Sant Ofici dirigit per Roberto Bellarmino, que decidiguèt que i aviá pas de pròvas sufisentas per conclure que la Tèrra virava e que per aquò avertiguèt Galileu; li demandèt d'abandonar la defensa de la teoria eliocentrica exceptat coma aisina matematica per descriure lo movement dels còrses celestials. Mas Galilèu persistiguèt e anèt mai luenh dins sas idèas e li foguèt alara enebit de las divulgar o de las ensenhar.
Malgrat los avertiments, encoratjat per la dintrada en foncion en 1623 del novèl Papa Urban VIII, son amic personal e un esperit pus progressista e interessat per las sciéncias que lo sieu predecessor (que fin finala aviá pas res de veire dirèctament amb la senténcia del tribunal), publiquèt aqueste meteis an Il Saggiatore (l'assajaire[1]), dedicat al novèl Papa, per combatre la fisica aristotelica e establir las matematicas coma fondament de las sciéncias exactas. Metèt en causa fòrça idèas d'Aristòtel sus lo movement, en particular aquela que los còrses pesucs tomban pus rapidament que los leugièrs. Galilèu defendiá l'idèa que los objèctes, tan leugièrs coma pesucs, tomban amb la meteissa velocitat en abséncia de fretaments. Se diz que pugèt a la torre de Pisa e ne lancèt d'objèctes de diferents pes, mas aquela istòria foguèt pas jamai confirmada. Aqueste libre èra tanben una responsa a una polemica que manteniá amb lo jesuista Orazio Grassi, defensor del modèl cosmologic de Tycho Brahe: segon el la Tèrra èra fixa al centre de l'Univèrs, mas las planetas e autres astres viravan a l'entorn del Solelh, e aqueste virava a l'entorn de la Tèrra. Orazio Grassi defendiá tanben l'idèa que las cometas èran de còrses celestials, çò qu'es corrècte, alara que Galilèu considerava qu'èran lo produch de la lutz solara sus la vapor atmosferica.
La condemnacion de Galilèu pel Sant Ofici[modificar | modificar la font]
Urban VIII, qu'anèt fins a afirmar que la Glèisa aviá pas condemnat e condemnariá pas la doctrina de Copernic coma eretica, mas solament coma temerària, e qu'èra estat testimòni de la defensa dins lo procès de 1616, acordèt en 1624 a Galilèu sièis audiéncias ont li ofriguèt distincions, argent e recomandacions. Pasmens lo Papa accediguèt pas a la demanda de Galilèu de revocar lo decret de 1616 contra l'eliocentrisme. En revenge encoratgèt Galileu a continuar los sieus estudis subre lo subjècte, mai que se considerèsse coma una simpla ipotèsi matematica, utila perque simplificava los calculs de las orbitas dels astres.
Es dins aqueste contèxte que Galilèu escriguèt Dialogo di Galileo Galilei sopra i due Massimi Sistemi del Mondo Tolemaico e Copernicano, de còps abreujat en Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo (Dialòg subre los dos grands sistèmas del mond) acabat en 1630 e publicat en 1632, ont defendiá tornarmai lo sistèma eliocentric e utilizava coma pròva la sieuna teoria incorrècta de las marèas. Es un dialòg entre tres personatges, Salviati (que defend l'eliocentrisme), Simplício (que defend lo geocentrisme e — coma o indica son nom — es un pauc simple) e Sagredo (personatge neutre, mas que finís qu'es d'acòrdi amb Salviati). Aquesta òbra foguèt a l'origina del procès de l'Inquisicion contra Galilèu. A aiçò es deguda l'istòria complèxa que menèt a la siá publicacion.
Lo Papa aviá suggerit a Galilèu d'escriure un libre ont los dos punts de vista, l'eliocentrisme e lo geocentrisme, foguèsson defenduts a paritat e ont son vejaire personal tanben foguèsse defendut, e acceptèt de li donar l'Imprimatur s'aquò foguèsse lo cas. Serián aital dubèrtas las possibilitats de portar l'eliocentrisme en eliminant las rivalitats academicas e las bregas universitàrias, al meteis temps que seriá preparat un aprochament teologic mai clar. En 630, l'òbra essent acabada, Galilèu anèt a Roma per la presentar personalament al Papa; aqueste, fòrça ocupat, se contentèt d'una lectura superficiala e fisèt l'obratge als censors del Vatican per verificar se se conformava al decret de 1616. Mas divèrsas vicissituds e en particular l'ignorància dels censors en astronomia retardèron fòrça aquesta verificacion, doncas realament lo libre virava a far fracassar los aspèctes dels defensors del geocentrisme e d'una faccion de disputa academica.
Fins finala foguèron pas realizadas que qualques experiéncias.
Galilèu èra un crestian fervorós, mas aviá un temperament conflitual e viviá a una epòca trebolada que la Glèisa Catolica durcissiá la sieuna vigilància subre la doctrina per far front a l'eresia de la Reforma protestanta o falsa reforma. Lo Papa sentiguèt que l'acceptacion del modèl eliocentric coma aisina èra estat subremontada e convoquèt Galilèu a Roma per èsser jutjat, malgrat d'aquel se trobe pro malaut. Aprèp un jutjament long e trebolat foguèt condemnat a l'abjuracion publica de las sieunas idèias e a la preson per un temps indefinit. La preson de Galilèu foguèt un fals exemple famós de "lucha entre fe e sciéncia". Testemunhas dão nota que Galilèu depois da prisão domiciliária e preventiva, no conforto e vida às custas da própria autoritat clerical, por vontade própria rezava diariamente lo Breviari, libre de orações monástico da Liturgia del Rite roman. Los libres de Galilèu foguèron meses a l'Indèx, censurats e proïbits, mas foguèron publicats als Païses Basses, ont lo protestantisme aviá ja remplaçat lo catolicisme e èra dispausat a divulgar tot çò que pudesse vexar la Glèisa de onde tinha saido. Reza a lenda que, ao sair do tribunal aprèp la sieuna condemnacion, diguèt una frasa celèbra: "Eppur si muove!", ou seja, "contudo, ela se move", referindo-se à Terra. Galilèu consegue comutar a pena de prisão a confinamento, en primièr dins lo Palais de l'Ambaissador del Grand duc de Toscana a Roma, puèi dins l'ostal de l'arquevesque Piccolomini a Siena e pus tard dins lo sieu pròpri ostal de campanha a Arcetri. Lo mite protestant tinha difundido que Galilèu teria sido queimado na fogueira como forma de alimentar a "lenda negra" que em parte foi chegando até aos nossos dias.
En 1638 quand èra ja completament cec publiquèt Discorsi e Dimostrazioni Matematiche Intorno a Due Nuove Scienze a Leiden, en Olanda, son òbra pus importanta. I discutís las leis del movement e l'estructura de la matèria.
Galileo Galilei moriguèt a Arcetri rodeado pela sua filha Maria Celeste e los sieus disciples, de forma piedosa e de fé exemplar. Es enterrat dins la Basílica de Santa Croce a Florença, ont também se encontram Maquiavèl e Michelangelo, çò que pròva que la primièra condemnacion não poderia ter sido a de culpa de heresia mas a de somente "heresia formal".
No decorrer dos séculosl a Glèisa vai rever las sieunas posicions no confronto com Galilèu. En 1846 são removidas todas as obras que apoiam lo sistèma copernician da versão revista do Index. Em 1992, mai de tres sègles aprèp la sieuna condemnacion, es iniciada la revision del sieu procès que decide pela sua absolvição em 1999. Contudo a revisão da condemnacion a res de veire amb lo sistèma eliocentric perque foguèt jamai l'objècte dels procèsses.
La defensa de l'eliocentrisme e lo procès del Sant Ofici[modificar | modificar la font]
Los autors medievals defendián l'idèa que la Tèrra èra plana, mas acceptavan per error lo geocentrisme coma foguèt estructurat per Aristòtel e Ptolemèu. Aquel principi es antiscientific mas lo pus espandit. Aquesta reformulacion menèt a çò que i aja de descobèrtas constructivas sucessivas e pas una batalha dogmatica. Aital d'en primièr l'òme atribuguèt una bidimensionalitat a la superfícia terrèstra (tèrra plana), puèi comprenguèt son aspècte arredondit, puèi sa forma esferica, e aital sucessivament en continuitat constructiva de la realitat espaciala e fisica.
Lo sistèma cosmologic, na sciência, ensenhava que la Tèrra èra fixa al centre de l'univèrs e los autres còrses orbitavan en cercles concentrics al sieu entorn. La Glèisa Catolica acceptava aqueste modèl coma sempre acceptèt los modèls scientifics de cada epòca, mai que foguèsson compatibles amb la Vertat revelada. Contudo essa não era uma certeza tradicional na sciéncia da epòca e não èra un problèma discutit. L'eliocentrisme èra ja una idèa anciana e que nunca despertou grande interesse nem complicação. Aquesta vision geocentrica tradicionala para alguns hoje foi abalada per Nicolau Copernic que se limitèt a dire çò que ja èra estat divulgat pels monges copistas dins los sieus manuscrits, que en 1514 começou a divulgar no meio académico clerical un modèl matematic ont la Tèrra e los autres còrses celèstes viravan a l'entorn del Solelh, tèsi que foguèt coneguda coma eliocentrisme e qu'èra anciana. Nesse primeiro momento, não se encontram muitas criticas por parte do clero catolic nem por parte dels eclesiastics. Aliás, membros importantes de la ierarquia clericala foguèron ben impressionats com o novo modelo e insistiram que essas idèas fossem melhor desenvolvidas. Note-se no entanto que l'òbra de Copernic foguèt publicada amb una nòta introductiva qu'explicava que lo modèl presentat deviá èsser interpretat solament coma una esplecha matematica que simplificava lo calcul de las orbitas dels còrses celestes e jamai coma una descripcion de la realitat. (não tem o "apenas" não). É apresentada coma òbra matematica astronomica, que era uma coisa estudiada nas ciências da epòca.
Galilèu viviá una epòca trebolada. A l'Edat Mejana, entendiam que muitos teologos já haviam reinterpretado e mutilado las escrituras de forma relativamente sem que ocorresse nenhum incidente de não serem detectados como abussadores e prejudiciais à fé do povo, mas dempuèi lo Concili de Trent la Glèisa passava a considerar esse tipo de compòrtament ainda mais inaceitável, segundo a interpretacion do clero, perque lo cas del protestantisme provaria que o conhecimento da Doctrina não tinha ficado bem entendido entre muitos catolics que decidiram romper com a sucessão apostolica, doctrina que tanben seriá reïnterpretada. Pois lo cas de Galilèu não implica l'eliocentrisme coma objecto do processo nem qualquer interpretacion biblica. Galilèu foguèt finalament condemnat per desobesissença e por proverir conteúdos nada conformes a Doctrina, per ignorància nestes temas, e a doctrina da Glèisa permaneceu por muito tempo fiel como sempre foi, ao mesmo tempo que muitos clérigos apoiaram lo geocentrisme e d'autres l'eliocentrisme em disputas academicas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- The private Life of Galileo - The Internet Archive. Allan-Olney, Mary. The private Life of Galileo: Compiled primarily from his correspondence and that of his eldest daughter, Sister Maria Celeste, 1870, Boston : Nichols and Noyes.
- Documentos originais do processo de Galileu nos Arquivos secretos do Vaticano.
- Curta biografia de Galileu.
- Obras de Galileu Galilei: textos com concordâncias e lista de freqüência
- Sidereus Nuncius Tesouro da Biblioteca Nacional Italia-Firenze via The European Library
- Discurso de João Paulo II sobre Galileu no centenário do nascimento de Albert Einstein
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Al sens pròpri, persona encargada d'analisar las monedas e los metals precioses per ne determiner la lei.


text:
Damnats de la maneta, proletaris dels botons, forçats de la jòia en stick e expleitats sus canapè, adiussiatz camaradas !
Jogaires, jogairitz, òm vos ment, òm vos espòlia ! Cresiatz que lo monde del videòjòc èra roge o ròse a la granda limita, nassa de bòbos mai o mens libertaris, joves qu’an enveja de tornar far lo monde dins d’univèrses paralèls, totjorn del costat de las rebelions e de las revolucions virtualas, del costat de la frairesa amagada dins Assassin’s Creed e pas d’aquel dels templièrs reaccionaris, del costat dels bracaires de banca dins GTA e pas d’aquel dels policièrs, marrits servidors d’un sistèma opressiu… E ben nani pas, mossurs ! Lo videòjòc aquò’s fach per se far d’argent, de dardenas, de picalhons, de tuna tindolanta e trabucanta, a molon, a bodre, a pielas, a l’infinit, dins l’evident mesprètz de las classas populàrias e trabalhairitz. Laissam de caire la lucha de las classas, serà per un autre sègle ! En mai, ieu ai redoblat.
Lançam lo mot, lo mot maudich, lo mot asirat mas omnipresent : capitalisme. Es al centre de l’experiéncia de jòc ofèrta per un jòc minuscul que se ditz AdVenture Capitalist. Per contra, ofrís a pauc près tant d’aventura viventa que l’escota del cors de la Borsa sus BFM, que la mecanica del jòc es d’una simplicitat absoluda : basta de picar sus de botons per engranar la moneda, picar sus de botons per far d’investiments e mai que mai esperar sens ren far, en agachant sonque los profiechs s’enauçar cap a de nautors insopçonablas e a pauc près irrealistas. Irrealista, per de bon ? Me sembla pertant que las teorias de Marx sul capitalisme, que son fin finala totjorn d’actualitat, tròban un resson particulièr dins aquel jòc en forma d’aplicacion de compatibilitat crotzada amb un dessenh animat. Tot i es : lo cinisme decomplexat, la gestion del temps que, o sabèm, es d’argent, l’expleitacion de massas invisiblas, la desconeccion de cèrtas realitats e, a la fin finala de tot lo sistèmi, un grand sentiment de vanetat a veire las chifras fòlas desfilar sens cap de significacion.
AdVenture Capitalist es una mena de tròll provocator : es plan vestit, simple, aisit de cargar, de jogar, mas se far sentir sale quora la fenèstra se tampa. Tot comença suau, coma totas las entrepresas, al pus bas de l’escala. Cal crompar qualques citrons per far de limonada venduda a pas car sus la riba de la rota, avant de passar a la liurason de jornals, de pizzas, lo netetjatge de veituras, tot aquò per amassar pro per poder enfin se crompar sa primièra entrepresa, a l’asard un jornal, una cadena de pizzeria o de netetjatge de veituras… qu’engimbrarà a son torn de beneficis per crompar mai gròs, una equipa esportiva, un estudiò de cinèma fins al graal de tot investissor : lo potz de petròli. Vos inquietatz pas, coma s’èra pas pro simple aital se pòt rapidament automatizar totes los processús de crompa/venda, de qué vos pegar sens movament davant vòstra tela del temps que de pichons àngels del business trabalhan per vos. Pièger : un còp quitat, lo jòc contunha de far de dardena e aquò a l’infinit.
Un tròll vos disi, que tòrna prene totes los clichés del Sòmi American per ne mostrar la vanitat e la vacuitat, que denóncia l’ipocrisia del mite del self-made man, çò qu’en de temps de trumpizacion de la societat es totjorn benvengut. Un tròll de nivèl ultim d’alhors que, en defòra de far aimar la quista de capitals als mai refractaris al sistèma economic mondial se permet de se fotre de la cara dels vidèojòcs, d’aqueles que son gratuits d’aparéncia mas ont cal pagar per poder avançar e ont lo temps ten una plaça granda, en fasent nàisser en cò del jogaire una impaciéncia en capacitat de li far escopir sa pichona moneda per de bonusses virtuals magrinèls. AdVenture Capitalist es, sul meteis principi, gratuit e pagant a l’encòp mas vos farà sentir a cada instant que servirà a res de sortir de moneda reala, que lo capitalisme es un mostre jamai assadolat que chapa tot sul seu passatge e que per consequent lo jòc aurà pas de fin, que paguèssetz o pas.
Sus aquò vos daissi, es qu’espèri plan passar la barra simbolica del decillion. Bon, vertat que de barras simbolicas n’avètz un fum après aquela, mas aquò es una autra istòria !


text:
Trauchada II actuala : Tremolat - Sarlat (24)
30/08/11
GR 77
Aude (11)
"La mapa es pas lo territòri"
Alfred Korzybski
Per tornar a la Retòrta prenguei sus lo VTC a Puegeric, la via anciana de chamin de fer barrada en 1965 e remplaçada per un chamin verd gaire indicat. Arribat sus lo Canau de las doas mars, m'endralhei dau meschent costat ; urosament en passar l'enclausa, veguei qu'anava vers l'estanh de Marselheta, tròp au ponent per tornar trobar la Retòrta.
Aura tròte sus la broa dau canau en visar los bateus clafits dau toristum que fan l'anar-venir per veire las platanas ben malaudas dau canau.
A Puegeric, tombe sus una botica de vin dau menerbès e de las corbieras Biò. Tot en achaptar quauquas botelhas, platusse coma lo papet vendaire sus lo biais de cultivar la vinha (esserbatge mecanic, lo mens d'anticussons toxics – nonmas la bulhida bordelèsa, esfolhatge manuau vertadier, baricas de chassanh echa…). Sus la segonda trauchada veirei las vinhas desfolhadas chimicament e rondupisadas au pè ; çò-disiá lo papet, qu'una societat canadiana esbolhava daus mòbles vielhs per ne'n far daus esclapons per lo vin.
A Puegeric, lo cementeri se troba "Charriera de l'egalitat" (rue de l'égalité)… segur ! dos m2 per chadun.
Après aver trauchat Auda, torne trobar la via ferrada abandonada per anar vers Molt razis l'autostrada, en passar per Sent Coat "Donatz daus uòus ma bona dauna ! mas se son coats, ne'n vòle pas". Fai chalor au mitan dau vinhau e minge quauquas fijas mas las amoras son pas tan bravas, lo sulfatatge benleu. E per grapilhar tanben una remembrança de la meu enfancia provençala emb la culhida d'amenlas sus l'aubre ; son un pauc amaras mas lo gost de la jovença a pas de pretz.
A Mols sus lo chamin de l'autostrada, es pinquat lo tombeu beu d'un poeta, Henry Bataille, amb un escultura d'esqueleta qu'a tot parier un cuca-sexe de lambeus de peu.
Lo salude e passe dejos l'autostrada, per arribar en Corbieras priondas.
Ivon


text:
Luis Sáenz Peña
Luis Sáenz Peña Dávila (1822-1907), avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1892 e 1895.
Se graduèt coma avocat a l'Universitat de Buenos Aires e participèt a l'Assemblada Constituenta de 1860. Foguèt divèrses còps deputat nacional e senador. En 1882 ocupèt una carga a la Cort Suprèma de Justícia de la Província de Buenos Aires. Exerciguèt pus tard la presidéncia de la Banca de la Província, la direccion de l'Acadèmia de Jurisprudéncia e una carga al Conselh General d'Educacion.
Lo 12 d'octobre de 1892 foguèt consacrat president d'Argentina. Afeblit pels divèrses suslhèuaments del radicalisme, lo 23 de genièr de 1895 presentèt la siá demission davant lo Congrès, que l'acceptèt. Lo govèrn passèt a de mans del vicepresident José Evaristo de Uriburu, que completèt lo mandat fins a 1898. Lo sieu filh Roque tanben foguèt president.


text:
Chastelboc
Chastelboc [1](oficialament en francés Châteaubourg) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a pas situat luènh deValença. En riba drecha de Ròse, facia al jonhent amb Isèra.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 3 de julhet 1954 a #aver luòc una collision frontala entre la autorail dirècte Lion-Nîmes del ser e la locomotora d'un tren de trabalhs sus una via unica temporaire #qu'a fach mai de 35 mòrts.
Le 3 juillet 1954 a eu lieu une collision frontale entre l'autorail direct Lyon-Nîmes du soir et la locomotive d'un train de travaux sur une voie unique temporaire qui a fait plus de 35 morts.


text:
Guèrra Angloespanhòla (1585-1604)
La Guèrra Angloespanhòla de 1585-1604 foguèt un conflicte non declarat e intermitent que se debanèt de 1585 a 1604. Liada ai tensions religiosas, dinasticas e comercialas europèas de la fin dau sègle XVI, foguèt entraïnat per la piratariá anglesa còntra lei naviris espanhòus e portugués e lo sostèn de Londres a la revòuta dei Províncias Unidas còntra Espanha. Opausèt leis Anglés e leis Olandés ais Espanhòus e ai Portugués[1]. La guèrra foguèt marcada per l'aumentacion de la poissança de la flòta dei dos país. Ansin, d'un caire, leis Anglés capitèron de defendre leis Illas Britanicas còntra leis ofensivas navalas ispanicas, especialament en 1587. De l'autre, la flòta espanhòla se renforcèt per protegir lei convòis entre la Peninsula Iberica e leis colonias d'America. Pasmens, lei temptativas d'invasion dau territòri enemics s'acabèron per de reviradas. La guèrra s'acabèt donc per una patz negociada e basada sus lo statu quo entre Anglés e Espanhòus.


text:
28 octobre 2015
Manaset a reculhit lo vejaire d’occitanistas, coneguts o non, sus la manifestacion de dissabte passat.
Pendent la manifestacion Anem Òc, Manaset a mandat una còlha bèla de jornalistes per entrevistar de personalitats sus lor vejaire. Vaquí lo resultat de nòstre trabalh de desinformacion.
(suite…)
5 février 2015
Davant lei fenomèns de regression e lo perilh de mai en mai gròs que menaça la lenga, la « Coordinacion per la lenga occitana » rampèla a una granda mobilizacion per l’occitan lo dissabte 24 d’octòbre de 2015.
Las Calandretas se traparàn davant lo rectorat de Montpelhièr per reclamar de pòstes pel secondari. L’IEO menarà al Clapàs una manifestacion colorada e musicala entre l’ostal Pèire d’Aragon e l’estatua de l’Abat Fabre darrièr la glèisa Sant Roch. Lo febrilitge farà una manifestacion en costum folclorics animada per de grops de Galobet Tambotin a Malhana.
(suite…)
14 septembre 2014
A la seguida de la manifestacion bèla de Barcelona lo 11 de setembre, lo Comitat Anem Òc se tornèt acampar.
Portat per lo vam de la diada catalana, los membres del Comitat decidiguèron de veire se se podiá imitar los germans catalans e metre en plaça una V giganta per demandar lo vòte d’una lei per l’occitan.
(suite…)
3 mai 2014
La cinquena sason de « Anem Òc », lo fulheton que conta l’organizacion de manifestacions per la lenga occitana, acaba d’èstre rodada. Manaset vos desvela en exclusivitat las peripecias de la novèla edicion.
Totes los occitans an pas mancat un sol episòdi de la sason 4 de « Anem Òc », qu’aviá vist la partença de la KELFO e del Febrilitge de la coordinacion centrala per menar una batèsta sens pietat en favor de manifestacions multiplas. Après una guèrra acarnida, la coalicion per un luòc unic aviá ganhat la guèrra e la manifestacion s’èra debanada sens quasi pas cap d’efusion de sang.
(suite…)


text:
Era sedença deth congrès.
Er edifici: antic espitau de Santa Maria.
Era Fondacion Publica Institut d’Estudis Ilerdencs dera Deputacion de Lhèida a era sua sedença en antic edifici der espitau de Santa Maria. Plaçat en miei deth centre comerciau istoric dera ciutat de Lleida, aguest edifici ei un des mielhors exponents conservats der art gotic civiu catalan. (s.XV – XVI)
Creat entà amalgamar es sèt espitaus privats existents ena Lhèida medievau, er espitau generau de Santa Maria se comencèc en 1454, sus es auspicis des paers dera ciutat e dera reina Maria, hemna d’Alfons eth Magnanim.
A despiet qu’eth procès des òbres se caracterizèc per diuèrses paralisacions (er edifici non s’acabèc enquiara prumèra meitat deth sègle XVI), eth volum generau ven mercat pera omogeneïtat.
De tot er edifici cau remercar eth pati centrau, d’estructura cairada, proporcions equilibrades e de dus nivèus de nautada, a on subergés era escala nòbla d’accès ath pis superior e era galeria d’arcs apuntats.
Enes façades, nòbles e austères, subergessen espaciosi hiestraus rectangulars qu’illuminen es dus pisi superiors der edifici.
Tanben, cau tier en compde qu’era decoracion se reservèc entà ornamentar era façada principau presidida per ua imatge gotica dera Vèrge Maria, que da nòm ar espitau, pèça escultorica sauvada aué en dia en Musèu de Lhèida. Era escultura incorpòre tanben tres escuts d’armes catalans, òbra atribuïda a Bertran de la Borde (1462-1485).
En pati centrau suspren, des deth punt d’enguarda arquitectonic, eth gradèr de pèira complètament cubèrt e era galeria d’arcs qu’entore interiorament er edifici.
Era planta e ennautats generaus der edifici sigueren eth resultat deth trebalh d’artistes emergidi dera òbra dera Seu Vella, concrètament de Jordi Safont e Jaume Borrell.
Er espitau, coma era rèsta d’edificis monumentaus de Lhèida, patic es conseqüéncies dera Guèrra de Succession: se ben siguec creat entà èster un espitau public e civiu, Felip Vau utilizèc era meitat deth sòn espaci convertint-lo en espitau militar, foncion qu’auec enquia 1854 moment en qué se retornèc ar usatge exclusivament civiu.
En an 1915 er edifici passèc a èster propietat dera Deputacion de Lhèida, que lo destinèc a finalitats puraments culturaus. En 1928, er edifici ei declarat Monument d’Interès Nacionau e serà en 1942 quan se cree era Fondacion Publica Institut d’Estudis Ilerdencs e cedint-se er antic espitau de Santa Maria coma sedença en perpetuïtat.
Enguan celebram eth 75au aniversari dera nòsta institucion.
En Lleida descurbirà ua manèra diferenta de gaudir deth léser e era cultura, atau coma de crompar e tastar era gastronomia. Lhèida li harà a viuer moltes causes, mès, sustot, li’n harà a sénter moltes mès. Lleida ei eth caplòc dera comarca deth Segrià e dera demarcacion que pòrte eth madeish nòm. Ei eth centre demografic e economic mès important dera Catalonha interiora. Base era sua economia en sector agroalimentari e en servicis de tot tipe.
Era activitat comerciau, de grana tradicion e damb arraïtz ena ciutat, s’estien per tota era comarca deth Segrià e es sues comarques vesies. Es equipaments culturaus, coma per exemple eth nau Campus Universitari, deth mès naut nivèu e inaugurat es darrèri ans, an impulsat extraordinàriament era vida culturau dera ciutat.
Lhèida ei ua ciutat modèrna, culturaument activa, molt comunicada e plaçada en un entorn naturau unic.
Lhèida gaudís deth privilètge d’acuélher, en sòn traçat, espacis naturaus tant importants coma eth parc naturau dera Mitjana – un ecosistèma de grana valor naturau e ecologica-, eth parc der arriu Sègre o Es Camps Elisis, atau coma era Hòrta, eth cinturon verd qu’entornege era ciutat. Aguesta cultura naturau a hèt que Lhèida creishe damb ues valors mieiambientaus de qualitat laguens deth marc d’ua ciutat sostenibla.
Enlaç util, visite:
http://www.turismedelleida.cat
TORISME
Lhèida Ciutat
Lhèida ei eth caplòc d’ua extensa comarca plaçada en extrem occidentau de Catalonha nomentada eth Segrià e que deu eth sòn nòm ar arriu que la trauèsse: Eth Sègre. Lleida ei er autentic motor economic e demografic dera Catalonha interiora.
Mimada pera istòria, es carrèrs de Lleida, acuelhen innombrables tresaurs monumentaus e culturaus que conviuen damb era activitat e era iniciativa d’ua ciutat modèrna que guarde de cap ath futur.
Ac visite tot, mès non desbrembe qu’aguesta ei ua ciutat coronada per dus magnifics castèths: eth dera Seu Vella e eth Templèr de Gardeny. E s’a mès, li agrade er art, non pòt perder-se era visita ath Musèu de Lhèida e eth modèrn equipament dera Llotja de Lhèida – Teatre e Palai de Congrèssi dera ciutat.
Era Seu Vella
Coneishuda tanben coma “eth Castèth de Lhèida” ei eth monument damb eth quau, sense dubte, s’identifique era ciutat de Lhèida
Eth Castèth Templèr de Gardeny
Eth conjunt monumentau de Gardeny constituís un des testimònis mès remercables dera arquitectura templària bastida en Catalonha pendent era dusau meitat deth sègle XII.
Musèu de Lhèida.
Eth gran referent museïstic de Lhèida. Mès de 7.000 mètres cairats dera istòria de Lhèida. Ua istòria que pren era preistòria coma punt de gessuda e qu’arribe enquiara èra contemporanèa.


text:
Dissabte, 24.6.2017 03h00
Coma quora lo mond vos ditz la boca en còr e la tèsta plena d’assegurança: “Aquí èra italian avans!”. Ben non, o es jamai estach, ni legalament, ni lingüísticament (levat lo corch periòd de l'anexion italiana de Menton mentre la Segonda Guerra Mondiala).
I son d’elements que son totjorn esconduts. E que vos arriban sus lo canton de l’aurelha, sensa preveire.
Cal saber que la diferéncia entre l’oèst dals “Bauces rosses” coma se ditz en mentonasc (“Balzi rossi” en toscan) e l’èst (Itàlia), ten a l’urbanizacion.
Mas tanben al biais de viure...
Quora passatz la frontiera, quitat Mentan doncas, entratz dins de terras ancara pron salvaias de l’urbanizacion. Sus l’autovia es flagrant. D’una aglomeracion se passa a una pausa d’òrts entretenguts, ges d’abuses de betum. De sèrras agricòlas per la cultura de tot, e de mimòsas, que quora n’es la sason, sente bòn. Un país vèrd ancara.
E justament, es çò que d’unos de l’oèst vènon cercar. Quina diferéncia sovent entre las fèstas dins de comunas de la val Nèrvia (Doçaiga, Pinha e lo Principat de Sebòrga èran de Contea de Niça fins a 1818) e las fèstas comercialas d’estiu sus la “Côt’ d’Azur”. En aquesta valaia per exemple, se ve lo vilatge qu’es viu, la comunitat de vilatge existe, totas las generacions i participan. L’ensèm se torna trobar per los eveniments. S’entratz dins una begua per demandar una entressenha, los ancians coma los autres vos entressenharàn volentiers. Se plegarà en quatre quasi.
Brèu. Ren de veire amb l’oèst dals Bauces Rosses, que vos fasètz getar coma pràcticas pron lèu. Qu’enchaut, de practicas coma vos, n’i aurà d’autras après de vosautres.
Un jorn una amiga me parlèt de l’Escòla francesa de Ventimilha. Mas qu’es aquò?
Es una escòla que data de l’arribaia dal trin. Data dal temps dals acòrdis entre l’SNCF, l’Estat francés e l’Estat italian. Lo terminus francés estent geograficament constrench d’èstre installat a Ventimilha (per de rasons de plaça, n’i a dins lo quartier Pelha “Peglia” la plana de Ròia), los caminòts de l’SNCF deguent s’ocupar dal terminus de lor linha foguèron installats per estaire a Ventimilha. E per los enfants dals caminòts, foguèt installaia una escòla francesa a Ventimilha. Una escòla originala, que depende de l’Educacion francesa, per la continuïtat los grands van après al collègi a Mentan, comuna vesina.
E aquest fach foguèt acompanhat despí per l’installacion de ciutadans franceses dins los escarts ventimilhoses, per los preses basses de l’imobilier e la qualitat de vita.
Es ver que s’anatz vos passear dins los vilars ventimilhoses, trobaretz un mújol (molon) de veituras amb de placas 06 (Alps Maritimes), MC (Principat de Mónego). De mond qu’i estàn e que trabalhan a Mentan, Mónego.
E, qual conoisse aquela escòla, e los metòdes e tecnicas linguistics adeqüats necessaris dins un tal tip d’escòla? Trabalhar dins una escòla en una autra lenga lains un mitan societal italianofòn, es sempre l’ocasion de far de pònts linguistics, de comparar. Apassionant segurament.
Domatge que se’n conoisse talament pauc d’aquesta escòla. Una escòla interessanta ja per aquest principi.


text:
Lengas altaïcas
Las lengas altaïcas son essencialament parladas en Eurasia, de l'Euròpa de l'Èst a l'Asia Orientala, en passant per l'Asia Centrala. L'origina de son nom es la cadena de montanhas de l'Altai, en Asia Centrala.
Caracteristicas gramaticalas[modificar | modificar la font]
An doas caracteristicas comunas:
- al nivèl gramatical, son de lengas aglutinantas : las foncions de sintaxi son indicadas individualament per d'afixes que son aglutinats en posicion pòstradicala als morfèmas lexicals.
- al nivèl fonetic, la preséncia de fenomèns d'armonia vocalica : l'esquèma vocalic de las unitats lexicalas simplas pòt pas comportar doas vocalas qu'apartenon a doas classas opausadas (per exemple : vocalas anterioras e vocalas posterioras) .
Classificacion[modificar | modificar la font]
Las lengas altaïcas comprenon 3 familhas de lengas e 3 lengas (corean, japonés e aino) que l'afiliacion es mai o mens contestada:
-las lengas turcas
-las lengas mongòlas
-las lengas tongozas
-lo corean (discutit)
-lo japonés (discutit)
-l'aino (en general l'afiliacion es plan contestada)


text:
Alcoi
Alcoi es una vila valenciana, capitala de la comarca de l'Alcoià e cap de partit judiciari. Es la sesena vila mai poblada de la província malgrat la siá orografia. Es situada al nòrd de la província d'Alacant e fa partida de las Comarcas Centralas.
Lo sieu territòri o tèrme municipal es delimitat per la província de Valéncia, lo tèrme municipal de Bocairent a la sèrra de Mariola. confronta los tèrmes municipals de Banyeres de Mariola, Benifallim, Bocairent, Cocentaina, Ibi, Onil, Penàguila, la Torre de les Maçanes e Xixona.
Fondada lo 17 de mai de 1256 per contrarotlar la rota d'Alacant a Xàtiva e de Villena a Cocentaina, la vila foguèt pionièra pendent la revolucion industriala al País Valencian dins los sectors texil, papièraire e metallurgic. Lo nuclèu ancian d'Alcoi es eretièr de l'urbanisme que se desvolopèt pendent la segonda mitat del sègle XIX e la debuta del sègle XX, e la disposicion dels sieus ostals e carrièras data d'aquesta epòca. Al cors de las darrièras decènnis, s'es anat en se diversificant vèrs lo sector servicis e un torisme interior nòunvengut


text:
Tèrmis d'Armanhac
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Tèrmis d'Armanhac.
Tèrmis d'Armanhac [1] (Termes-d'Armagnac en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en Armanhac suus vinhal deus costalats de Sent Mont. L'Izaute n'a sa hont.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La Tor de Tèrmis d'Armanhac, classée monument historique, est un ancien donjon d'un castèth deu Sègle XIII. Haute de 36 mètres, la tour domine la vallée de l'Ador ; on peut apercevoir à son sommet la chaîne des Pirenèus.
- Le Musée deu panache gascon est situé au sein même de la Tour de Termes d'Armanhac. Des saynètes sonorisées de mannequins de cire retracent les quelques évènements historiques ou représentent la vie regionale à travers les époques.
- Spectacles médiévaux son et lumière tous les étés, au pied de la Tor, avec plus de 150 figurants (volontaires s'adresser à la Mairie).
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Thibault d'Armanhac , né au castèth en 1405, compagnon de Jeanne d'Arc, bailli de Chartres de 1432 à 1457, et mort en 1457.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Paginas amb ligams de fichièrs copats
- Categoria Commons amb ligam local diferent sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Gers
- Comuna d'Armanhac
- Comuna de Gasconha


text:
31/03/2014
Quand Octele.com vira en Dordonha.
Questa setmana, l'esquipa de l'emission itinerante « D'òc show » de la novela tele 100% occitana va enregistrar daus reportatges en Perigòrd. Sabetz que nòstre departament es lun daus principaus partenaris de la novela tele sur internet( cf Sud-Ouest dau 18 de décembre).
Las tematicas de l'emission son variadas : an desja parlat de « Partir e tornar, perqué ? » l'experiença d'occitans que corren lo monde, puei, quò fuguet « Aeronautica, urbanisme, et espandiment de Tolosa ». L' un daus principis de l'emission es d'esser mobila sur tot lo domeni occitan. Aura, son en Perigòrd per parlar de las problematicas de la santat en mitant rurau. L'esquipa dau jornalista Vincenç Claverie e Stéphane Valentin comencet la setmana passada de cherchar daus actiu dins lo mitant medicau. « De segur, Joan Ganhaire vai nos parlar de son trabalh coma delegat aus afars medicaus, auram enmai la possibilitat d'auvir dau monde en contact direct emb la populacion : ajuda a domicile, animator dins de las maisons de retiradas etc... Totas quelas gents utilizan l'occitan dins lor trabalh de tots los jorns, quo es un ajuda preciosa a la comunicacion e au benèsser de las personas.
Anem enregistrar l'emission a la mediateca de Trelhissac dijuòus que ven. L'emission parlara pas nonmas de subjects serios, parlarem tanben de chausas mai leugieras coma l'actualitat musicala en Perigòrd. Avem convidat lo grope Gargamas per jugar « vivent » per l'emission. Laurenç Labadia vai nos parlar de las sessions de formacion que van se botar en plaça mercés au Pole de Production et de Ressources Audiovisuelles. (NDLR: formations qualifiantes sous forme de trois stages : techniques de doublage, immersion en occitan pour les professionnels non-locuteurs et usage de l'occitan dans l'acte théâtral).
Quo es lo prumier còp que venem en Dordonha per la quatriesma edicion de l'emission, mas sabem desja que tornarem leu ».
Comme quoi, Octele et son « D'òc Show » sont à l'écoute des initiatives de tous les territoires occitans. Les émissions déjà diffusées sont consultables sur www.octele.com, onglet « programas totes », puis « D'òc show » .
Denis Gilabert
Veiqui lo ligam vers octele.com
darriera emission "Aeronotica, urbanisme e espandiment de Tolosa"
19:55 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Ephéméride d'avril par Michel Chadeuil
Avril c’est abril, abrial ou brial dans le sud. A Périgueux et au nord, c’est abriu o abriau. Il fallait bien vous le dire d’abord, à cause de la rime.A l’équinoxe de printemps, commence lo temps cocudaud, la saison du coucou. Elle se poursuit jusqu’à la mi-avril ou un peu plus. On l’oublie ensuite un peu jusqu’à son départ avant les moissons. Tout ce qui naît dans cette période est « cocudaud » Être « cocudaud » n’est pas un trop bon présage, mais c’est néanmoins préférable – comme nous le verrons le mois prochain – à une naissance en mai. Mais ce coucou, s’agit-il de l’oiseau ou de la fleur ? Les deux bien sûr, mais à observer les proverbes, on voit bien que c’est de l’oiseau qu’il est surtout question. Son premier chant, chaque année, est le signe de l’éternel retour, signe que le cycle des saisons suit bien son cours habituel. Qu’en sera-t-il quand, comme d’autres migrateurs, il sera devenu sédentaire ?
Même si saint Macaire et saint Hugues que l’on fête en ce jour ont eu quelques succès locaux au hit parade des bons saints, aucun proverbe ne leur est – à notre connaissance – dédié. Ils n’ont retenu que le quantième.
Le 1er avril
Au prumier d’abriu Lo cocut tòrna, mòrt o viu. Au premier avril, le coucou revient, mort ou vif.
Entre març e abriu, Lo cocut chanta si es viu. Entre mars et avril, le coucou chante s’il est vivant.
Prumier d’abriu, lo pinson Deu beure sus lo boisson.Premier avril, le pinson doit boire sur le buisson. Comprenez que les prunelliers (los boissons negres, les buissons noirs) sont fleuris et qu’il convient d’avoir de la pluie.
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 6 de abriu
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission du diumenc 06 de abriua 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd sera
Eric Astié, professor d’occitan, cronicaire, animator e ecrivaire a perpaus de son nouveu libre « Astrologia Negra » a las edicions « Edite-Moi! ».
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:48 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
30/03/2014
Les mimologismes en Périgord par Michel Chadeuil
Savez-vous que chez nous les oiseaux et les mammifères parlent en occitan et disent des choses parfois poétiques, parfois comiques et même grivoises, souvent philosophiques aussi et pleines de bon sens.
Ils ne sont pas les seuls. On a aussi entendu parler en occitan des brouettes, des moulins, des cloches, des locomotives, des tondeuses à gazon, une cabine téléphonique, une 2 CV…
C’est ce que vous expliquera Michel Chadeuil, jeudi 3 avril à partir de 20 h. 30 au café associatif Les Thétards, 7 rue de la bride à Périgueux, à l’occasion d’une conférence contée et interactive sur les mimologismes traditionnels.
12:00 Publié dans Actualitats, actualité, Cafès oc e sites internet | Lien permanent | Commentaires (0)
Mirèio (cant XII) de Frédéric Mistral
Après lou cant proumié "lo Mas di Falabrego" e lou cant III, "O Magali", puis lou cant II, declaracion d'amor de Vincenç a Mirèio, voici à présent un dernier extrait, lo cant XII , fin de Mirèio, envoyé par Jean-Claude Dugros. Ceci vient clore la setmana mistralenca de Rubrica en òc. Merci à Valéry Bigault et Jean-Claude Dugros pour leur précieuse collaboration.
°°
E d’enterin qu’i liò mounte èro
Se turtaran lou front sus terro
Dóu remors, iéu em’elo, enclaus d’un blu seren
Souto lis aigo atremoulido,
O, iéu, ‘mé tu, ma tant poulido!
Dins de brassado trefoulido
Longo-mai e sèns fin nous poutounejaren
E, desvaga, lou panieraire
A la perdudo vèn se traire
Sus lou cors de Mirèio, e lou desfourtuna
Dins si brassado fernetico
Sarro la morto… Lou cantico,
Eilavau dins la glèiso antico,
Coume eiço tourna-mai s’entendié ressouna :
O bèlli Santo, segnouresso
De la planuro d’amaresso,
Clafissès, quand vous plais, de pèis nòsti fielat!
Mai à la foulo pecadouiro
Qu’à vosto porto se doulouiro,
O blànqui flour de la sansouiro,
S’es de pas que ié fau, de pas emplissès-là!
Frederic Mistral
Mirèio
Chant XII
08:50 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc | Tags : frédéric mistral mirèio, cant 12 | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Casa d'Arnas
Casa d'Arnas (Cazedarnes en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat en 936 : Carsumaium, nom considerat coma escur par Dauzat [1]. Lo passatge de Carsumaium a Casadarnas sembla malaisit, mas la filiacion parciala entre los dos es probabla, mai que mai se Carsu- se legís *Carzu- e se s'admet l'atraccion paronimica de casa, « ostal » e d' arna, « insècte enemic dels tricòts » (que justifica pas d'escriure Casa d'Arnas). Mas empacha pas de supausar doás causas : l'atestacion de 936 reprodusís mal la fòrma de l'epòca (compte tengut qu'es una latinizacion) e lo nom deguèt recèbre un sufixe o qualque apondi. Las nombrosas questions que daissan aquel toponime demòran dubèrtas.
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna se creèt en 1850, a partir del territòri de Cecenon [2].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sanch Inhan; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Clardeluna (1898 - 1972) de son nom vertadièr Joana Bartés (poeta,autora)
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 158
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=7352


text:
Formacion PARLESC – Lemòtges lo dimars 26 d’octòbre 2010
Dins lo quadre de la formacions PARLESC. Ensenhaires e responsable de cors son invitats a venir segre questa formacion PARLESC Lemosina. Se debanará a la librariá occitana dau Lemosin, 26 rua Nauta Viena, 87000 Lemòtges.
Au programa de la jornada
Coma gerir un grop de niveu eterogeneu ? (lo matin) :
Los corses d’occitan per adultes amassan sovent dins un sol grope d’apreneires de nivèls mesclats. Aquesta eterogeneïtat es indispensabla a préner en compte se l’ensenhaire vòl permetre a sos aprenents de progressar. Mas es tanben un atot que pòt tirar cap al naut lo monde de cada nivèl que seguisson lo cors. Trabalh a partir dau CECRL (Quadre Europeu comun de Referéncia per las Lengas). Intervenent : Nicolau Rei-Bethvéder, formator de formators, professor d’occitan dins lo segondari e per adultes.
Trabalh sul supòrt pedagogic (lo vèspre) :
Un supòrt pedagogic es pas sonque un metòde d’aprentissage clarament presentat coma tal. Amb d’imaginacion, tot supòrt de lenga pòt èstre basa d’aprentissatge. Retorn sus los descriptors dau Quadre Europeu Comun de Referéncia per las Lengas dont los objectius permeten de determinar lo tipe de material utilizable e variar los supòrts. Intervenent : Nicolau Rei-Bethvéder
Descubrir lo label PARLESC (en fin de jornada) :
Los objectius, presentacion del quasèrn de las cargas e del dorsièr de candidatura.
A notar : Aquel temps de formacion a çò qu’es PARLESC es necessari per las esctructura que vòlon far la damanda del labèl.


text:
Tuberculòsi
La tuberculòsi (abreviacion TB per tubercle bacillus) es una malautiá infecciosa comuna, qu'es de còps mortala, causada per una micobacteria, mai que mai Mycobacterium tuberculosis [1]. La tuberculòsi ataca generalament los palmons mas pòt tanben afectar lo sistèma nerviós central, lo sistèma linfatic, lo sistèma circulatòri, lo sistèma genitourinari, lo sistèma gastrointestinal, los òsses, las articulacions, e de còps la pèl. D'autras micobacterias coma Mycobacterium bovis, Mycobacterium africanum, Mycobacterium canetti, e Mycobacterium microti provòcan tanben la tuberculòsi, mas aquestas espècias son mens comunas.
Los simptòmas tipics de la tuberculòsi son una tos cronica amb expectoracion de sang, escupinha, fèbre, sudacion, e pèrda de pes. L'infeccion d'autres organs provòca una longa tièra de simptòmas. Lo diagnostic es basat sus la radiologia, lo tèst a la tuberculina, los tèsts sanguins, l'examen microscopic e la cultura microbiologica dels fluids del còrs. Lo tractament es malaisit e necessita l'utilizacion d'antibiotics. Las resisténcias als antibiotics son un problèma de mai en mai important. La prevencion repausa sus las ràdios dels palmons e la vaccinacion, generalament amb lo Bacil Calmette-Guérin (vaccin BCG).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson; & Mitchell, Richard N. (2007). Robbins Basic Pathology (8th ed.). Saunders Elsevier. pp. 516-522 ISBN 978-1-4160-2973-1
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- 1000 articles fondamentals
- Bon article en frison occidental
- Bon article en bachkir
- Article de qualitat en catalan
- Bon article en grèc
- Bon article en arabi
- Article de qualitat en croat
- Article de qualitat en alemand
- Bon article en anglés
- Bon article en romanés
- Bon article en chèc
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Malautiá
- Malautiá infecciosa


text:
Lus e Sent Sauvaire
Lus e Sent Sauvaire qu'ei ua vila d'Occitània, en Gasconha e en Bigòrra. Que's situa en departament deths Hauts Pirenèus e ena region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
, Bigòrra


text:
28/02/2010
Où, los amoroses, ai quicòm per vos !
Aquesta dimenjada, ai descobèrt un endrech fabulós. Se trapa al mièg d'Aubrac, en Tèrra de Pèira (Losèra), entremièg Nasbinals e Maruèjols (sortida 38 sus l'A75). Dins una granja vièlha, Patricia e Laurent an fach 5 cambras d'òstes mai polidas las unas que las altras. E, de l'altre costat de la fenèstra : l'immensitat de l'Aubrac. Plan dedins, plan defòra (amai se ieu i ère la nuèch de la tempèsta...). Laurent (Occitan de Laguiòla) es en cosina (tradicionala) e Patricia ten l'ostal. Cerièira sul chaudèl : Patricia es Catalana. L'inter-regionalitat Occitània-Catalonha somiada per Robèrt Lafònt es aquí, jà. Començan tot juste lor activitat e lor desire de tot còr de capitar. Se volètz far una pausa fòra lo temps, anatz a La Bòria. O regretaretz pas. Anatz furgar dins lor siti (i a tanben la revirada en catalan) : aquí.
Febrièr de 2010
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Georges Wilson (paire de Lambèrt e òme de teatre).
• Vergonha a Ahmadinejad, en Iran, qu'a decidit d'enriquir son uranium.
• Òsca a France-Inter qu'a fach una jornada espaeciala per Elisabeth Badinter.
• Òsca a la França (premièr país al monde) qu'a fach sortir la transexualitat de la tièira de las malautiás mentalas.
• Vergonha a la ministra de l'otramar, guadelopeana, que ditz (en campanha per las regionalas en Guadelopa) que susportariá pas que l'argent balhat per la França a l'otramar partiguèsse a la Guiana o a la Martinica. Tot per ieu, res pels altres. Òsca, Madama la ministra de drecha ! Vos balhe son nom (Marie-Luce Penchard) mès la podètz emblidar, amai se la fan pas demissionar. Ai ja dich qu'aquel mot existissiá pas mai.
• Òsca a Obama que reçaup lo dalaï-lama. La China se'n estrangola.
• Òsca a aquelses cercaires franceses que refusan la prima al merit que lor balha l'Estat. La reconeissença simbolica lor sufísiá e la recèrca es un trabalh de còla.
• Vergonha a las presons francesas. Lo presonièr lo mai conegut de França, Jean-Pierre Treiber, i a poscut s'i penjar.
• Vergonha a Cuba qu'a daissat morir un presonièr politic, Orlando Zapata Tamayo, 42 ans, qu'èra en cauma de la fam.
Cesar 2010
Melhor film françés : Un prophète de Jacques Audiard.
Melhor realizator : Jacques Audiard pour Un prophète.
Melhora actritz : Isabelle Adjani dans La Journée de la jupe (de Jean-Paul Lilienfeld).
Melhor actor : Tahar Rahim dans Un prophète.
Melhora actritz dins un segond ròtle : Emmanuelle Devos dans A l’origine (de Xavier Giannoli).
Melhor actror dins un segond ròtle : Niels Arestrup dans Un prophète.
Melhor esper femenin : Mélanie Thierry dans Le Dernier pour la route (de Philippe Godeau).
Melhor esper masculin : Tahar Rahim dans Un prophète.
Melhor film estrangièr : Gran Torino de Clint Eastwood.
Melhor premièr film : Les Beaux Gosses de Riad Sattouf.
Melhor scenariò original : Jacques Audiard, Thomas Bidegain, Abdel Raouf Dafri, Nicolas Peufaillit pour Un prophète.
Melhora adaptacion : Stéphane Brizé, Florence Vignon pour Mademoiselle Chambon.
Melhora musica originala : Armand Amar pour Le Concert.
Melhor cort-metratge : C’est gratuit pour les filles de Claire Burger et Marie Amachoukeli.
Melhora fòtò : Stéphane Fontaine pour Un prophète.
Melhors decòrs : Michel Barthélémy pour Un prophète.
Melhor son : Pierre Excoffier, Bruno Tarrière, Sélim Azzazi pour Le Concert.
Melhors costums : Catherine Leterrier pour Coco avant Chanel.
Melhor montatge : Juliette Welfling pour Un prophète.
Melhor documentari : L’Enfer d’Henri-Georges Clouzot, de Serge Bromberg et Ruxandra Medrea.
Melhora actritz : Isabelle Adjani dans La Journée de la jupe (de Jean-Paul Lilienfeld).
Melhor actor : Tahar Rahim dans Un prophète.
Melhora actritz dins un segond ròtle : Emmanuelle Devos dans A l’origine (de Xavier Giannoli).
Melhor actror dins un segond ròtle : Niels Arestrup dans Un prophète.
Melhor esper femenin : Mélanie Thierry dans Le Dernier pour la route (de Philippe Godeau).
Melhor esper masculin : Tahar Rahim dans Un prophète.
Melhor film estrangièr : Gran Torino de Clint Eastwood.
Melhor premièr film : Les Beaux Gosses de Riad Sattouf.
Melhor scenariò original : Jacques Audiard, Thomas Bidegain, Abdel Raouf Dafri, Nicolas Peufaillit pour Un prophète.
Melhora adaptacion : Stéphane Brizé, Florence Vignon pour Mademoiselle Chambon.
Melhora musica originala : Armand Amar pour Le Concert.
Melhor cort-metratge : C’est gratuit pour les filles de Claire Burger et Marie Amachoukeli.
Melhora fòtò : Stéphane Fontaine pour Un prophète.
Melhors decòrs : Michel Barthélémy pour Un prophète.
Melhor son : Pierre Excoffier, Bruno Tarrière, Sélim Azzazi pour Le Concert.
Melhors costums : Catherine Leterrier pour Coco avant Chanel.
Melhor montatge : Juliette Welfling pour Un prophète.
Melhor documentari : L’Enfer d’Henri-Georges Clouzot, de Serge Bromberg et Ruxandra Medrea.
17/02/2010
De l'utilitat de las femnas en politica
14/02/2010
E òc...
Danièle Darrieux dins "8 femmes".
(Per far rampèu al messatge de Mela ("Bona Sant-Valentin"), al comentari de JP la rapieta e per tornar veire un bocin d'aquel film qu'ai tant aimat.)
13/02/2010
Vist a Milhau
12/02/2010
Sosten a mon amiga Agnès, portaira
Cada an, cada ostal reçaup 40 quilòs de publicitats (9 % de la totalitat de las escobilhas ne son). Amb 10 milions d'ostals, aquò fa 40 000 tonas de papièr. Lo tractament de tot aquò costa mai car que lo papièr el-mème. Aquò representa una carga de 110 milions d'euròs per an a la collectivitat (carga qu'adujatz a pagar cada an). Seriá plan que las comunas balhèsson un pega-solet a cada ostal qu'o vòl : mens de pub = mens de fraisses de tractament a pagar... e un solaç per la planeta.
E se lo monde an paur de far de tòrt als portaires, cal saupre que davant 2008 portar la pub lor èra pagat al pes. Ara son tenguts de la portar per res (vos daisse veire çò qu'aquò representa per aquelses que, coma Agnès, son a pè amb un carreton, quante temps que faga). An perdut 1600 € de revengut per an dins aquel afar. Un siti vend de pega-solets : aquí. (Benlèu los poirián far en òc ?)
Nalta-cordura
10/02/2010
Aduja !
Lo de drecha sembla èsser un senilh (serin cini) mès lo d'esquèrra, tant rossèl amb una taca negra sul cap ?
Totjorn fisèls jos ma fenèstra
Es qu'avètz ja vist quicòm de pus polit qu'una cardina ? Aqueste matin, n'aviái cinc sus ma fenèstra a manjar las granas de virasolelh. Mès, cal dire que son un pauc aissas e me fan fugir las besengas (las bluas son talament polidetas e pas brica crentosas ara que las ai amigadadas). Dins lo tropelon del jorn, aviái tanben un pica-vèrnhes, una sitèla e un chic rossanèl.
03/02/2010
Catastròfa per la Jet 7
Mès cossí van far, aquel paure monde, per viure sens manjar lors sushis al ton roge ? Ne coneisse qu'an la cosina hight tech amb tot aquò que cal dedins mès que sabon mème pas alucar un forn : lo ser, van crompar de sushis. Talament hype ! La França ven de defendre la pesca al ton roge mès aquò se farà pas que dins dos ans. Domatge. Deviá ben demorar dins un canton un pauc de l'argent que metèrem per salvar una altra profession en dangièr : los banquièrs.
Defòra, Frêche ! o la politica de papà
Ièr a ser, m'aviá ja encanissada quand l'ausiguère que disiá de la mèra de Montpelièr, Hélène Mandroux : "C'est moi qui l'ai inventée ! C'est moi qui l'ai placée à la mairie de Montpellier." Mès, aqueste matin, la videò que publiquèt Chabrot-land me fasquèt córrer lo sang ! L'avètz aquí. Es talament missant qu'òm a enveja de li mandar un deambulador per crònòpòst. Dedicaça especiala dels Catalans e dels Occitans.
Inscription à : Articles (Atom)


text:
Endre Ady
Nascut en 1877 a Érmindszent, prèp de Nagyvárad (Oradea, uèi en Romania), mòrt en 1919 a Budapèst, poeta. Lo seu nom se pronóncia "Òdi Èndrè" en ongrés.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familha de petita noblessa protestanta de l'est d'Ongria (annexada per Romania après la Primièra Guèrra Mondiala), comença d'estudis de dreit abans de faire lo jornalista a Debrecen ont publica sos primièrs vèrses puèi a Nagyvárad. Aquí, tròba d'amics e fa coneissença amb las idèas del seu temps, la filosofia de Nietzsche e Schopenhauer, la politica dels socialistas. Aquí tanben tròba «Léda», lo seu grand amor, una femna maridada que li fa descobrir la poesia francesa e amb qui partís per París en 1904. Emmascat per la capitala francesa e sa vida culturala, escriu fòrça vèrses abans de tornar en Ongria en 1905, mas a Budapèst ont ven lo cap d'un movement d'escrivans e poètas ramosats al torn de la revista «Nyugat» (Oèst), fondada en 1908: Mihály Babits, Zsigmond Móricz, Dezsö Kosztolányi... Après aver romput en 1912 amb Léda, esposa en 1915 Bérta Boncza («Csinszka»). Malaut dempuèi d'annadas, morís en 1919 dins una Ongria que coneis la revolucion socialista e lo desmembrament, doas causas qu'aviá pas quitat de dire qu'anavan arribar.
Son òbra[modificar | modificar la font]
«Új versek» (Vèrses novèls) 1906
«Vér és arany» (Sang e òr) 1907
«Az Illés szekerén» (Sus lo carri d'Élias) 1908
«Szeretném ha szeretnének» (L'aimariái s'aimarián) 1909
«A minden-titkok versei» (Los vèrses de tot secret) 1910
«A menekülö élet» (La vida que fugís) 1912
«Margita élni akar» (Margarida vòl viure) 1912
«A magunk szerelme» (Lo nòstre amor) 1913
«Ki látott engem?» (Qui m'a vist?) 1914
«A halottak élén» (Al cap dels mòrts) 1918
«Az utolsó hajók» (Las darrièras naus) 1923
Extraits[modificar | modificar la font]
Góg és Magóg fia vagyok én,
Hiába döngetek kaput, falat
S mégis megkérdem tőletek:
Szabad-e sírni a Kárpátok alatt?
Verecke híres útján jöttem én,
Fülembe még ősmagyar dal rivall,
Szabad-e Dévénynél betörnöm
Új időknek új dalaival?
Fülembe forró ólmot öntsetek
Legyek az új, az énekes Vazul,
Ne halljam az élet új dalait,
Tiporjatok reám durván, gazul.
De addig sírva, kínban, mit se várva
Mégiscsak száll új szárnyakon a dal
S ha elátkozza százszor Pusztaszer,
Mégis győztes, mégis új és magyar.
«Új Versek»
De Gòg¹ e Magòg soi lo filh,
De badas tusti la pòrta, la paret
E çaquelà vos demandi:
Se pòt plorar al pè dels Carpats?
Pel camin famós de Verecke² soi vengut,
A l'aurelha una cançon de l'Ongria d'abans,
Se pòt dintrar per Dévény³
Amb novèlas cançons per temps novèls?
A l'aurelha vojatz lo plomb ardent
Que siá lo novèl, lo Vazul que canta,
Qu'ausisca pas las cançons novèlas de la vida,
Trepejatz-me plan fòrt, coards.
Mas encara plorant, sofrent, esperant
La cançon puja pr'aquò sus d'alas novèlas
E se cent còps la renèga Pusztaszer,
Es encara victoriosa, encara novèla e ongresa.
¹Rèi mitic del pòble de Magòg citat per lo profèta Ezequiel. Los Ongreses de l'Edat Mejana cresián qu'èran los descendents d'aquel pòble (que Magòg revèrta Magiar).
²Pòrt dels Carpats per lo qual passèron los Ongreses d'Arpad quand arribèron al bacin de Danubi vèrs 896.
³Es aquí que Danubi dintra en Ongria (de l'oèst).


text:
Civaux
Civaux es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Civaux a situat en bordure de la Viena, en lo sud-es del departament de la Viena.
A situat a 45min del Futuroscope.
La ville de Civaux est située en bordure de la Vienne, dans le sud-est du département de la Vienne.
Elle est située à 45min du Futuroscope.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gentilé sur le site habitants.fr Consulté le 27/09/2008.


text:
La lenga d’òc
L’Occitan, lenga romana o neolatina, derivaa dal latin, nais a la fin de l’emperi roman ensemp a portogués, espanhòl, catalan, francés, italian, franco-provençal, sarde, ladin, romanés e dalmatic. Al principi aquestas lengas avion pas un nom, e eron dichas vulgaras, lengas del vulgus, pòple. Lo mot occitan remonta a Dante Alighieri, qu’ental De vulgari eloquentia del 1303 classifica per premier las parladas partent da l’adfermacion, e definent tres idiòmas: lenga del sì, italian, lenga d’oil, oiltan o francés, e lenga d’òc (dal latin hoc est, es aquò), occitan. La paraula occitan comença parelh a èsser emplegaa per las regions ente era parlaa la lenga d’oc: lo poder central francés indicava lhi feudes meridionals coma patria linguae occitanae. Dante chamava decò la lenga provincialis, la lenga de la provincia romana per eccellença, la Provença. Dante avia entre lhi siei modèls literaris pròpi lhi trobadors, sustot Arnaut Daniel, que definìs “miglior fabbro (dal latin faber, creator) del parlar materno”. A demonstracion de la dinhitat literaria reconeissua a la lenga d’òc, Dante fai parlar en occitan Arnaut ental Chant XXVI del Purgatori en la Divina Commedia.
Tan m’abellis vostre cortes deman,
qu’ieu no me puesc ni voill a vos cobrire.
Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan;
consiros vei la passada folor,
e vei jausen lo joi qu’esper, denan.
Ara vos prec, per aquella valor
que vos guida al som de l’escalina,
sovenha vos a temps de ma dolor!
Purg., XXVI, vv.140-148
Lhi trobadors
Jà despuèi l’an Mila l’occitan coneis una extraordinaria sason literaria gracias al moviment di trobadors. La paraula ven dal verbe occitan trobar, crear una melodia e una lirica, dal latin tropare, componer un tropus, chant, e lo premier trobador coneissut es Guilhem de Peitieus, Guilhem IX d’Aquitania (1071-1127). La lirica trobadòrica es sustot exaltacion de l’amor espiritual vers la senhora, concepcion dicha fin’amor o amor cortés, perquè la filosofia de vita di trobadors era fondaa sus la cortesia. Per lhi trobadors l’amor era un estimul per lo melhorament moral, per se rendre mai denhe de la frema aimaa. Lo trobador volia conquistar valors coma pretz, larguesa, generositat, convivéncia, jovent, joventut del còr e de l’esprit, mesura, auto-contròl, umilitat, sen. Lhi trobadors fasion part de totas las categorias socialas e mancavon pas las fremas, las trobairitz; las diferenças de classa existion pas e eron units da un sense de fraternitat dich paratge.
Lo trobador era sovent mec lo compositor de mots e son, paraulas e musica, que venion enterpretaas da un joglar o joglador, sonaire que s’acompanhava emè un organistrum o symphonia, antenat de la viola, o emè instruments a còrda coma la viella. Lhi genres praticats eron diferènts, da la canso amorosa al sirventés politic o moral, a las composicions per exaltar lo valor del senhor. Tres eron lhi estils praticats: trobar leu, legier, fluide, simple; trobar ric, fastós, ornamental; trobar clus, complicat, escur, allegòric.
Lhi trobadors prestavon lor òbra en cò de nòbles mecenats, e de bòts restavon per tota la vita al servici d’un solet senhor: mai sovent passavon da una cort a l’autra, a travèrs longs viatges. L’occitan era dins aquel temp lenga internacionala, e se poetava en lenga d’òc decò fòra da las actualas regions occitanas, en Espanha, Grecia e Italia del Nòrd: entre lhi trobadors italians chal navisar Sordèl, Bonifatz e lhi piemontés Peire Guilhem da Luserna e Nicolèt de Turin. Detalhs sus lhi trobadors arribon da las vidas, pichòtas biografias en pròsa presentas en lhi chançoniers, bèla si son pas del tot atendiblas, perquè escrichas en granda part en Italia ental 1220-1230, sustot da Uc de Sant Circ. Autra corta produccion en pròsa era la razo, rason, qu’explicava las circonstanças d’una particulara composicion.
Mistral e Alibert
Despuèi las Crosadas del XIII secle, emè lo passatge des tèrras occitanas a la Corona de França, la lenga occitana comença siu declin, fins qu’ental 1539 l’Edicte de Villers-Cotterêt empon lo francés en tuchi lhi actes publics. Mec ental 1854 nais lo Felibritge, moviment literari fondat da poetas provençals per far renaisser la vielha lenga de la Provença e la reabilitar emè lo prestigi de la poesia. Fai part d’aqueste moviment Frédéric Mistral, autor de Mirèio, Calendau, Lou pouemo dóu Rose e del diccionari Lou tresor dóu Félibrige, òbras per las qualas ental 1904 ganha lo Premi Nobel per la literatura per sa produccion definia frescha, originala, autentica, fidèla ai paisatges naturals e a l’espirit de sa naccion, e per son trabalh de filòlog provençal.
Lhi Felibres avion près per lo premier viatge una decision ortografica e linguística per la produccion en lenga d’òc: coma lenga literaria avion cernut lo dialecte provençal rodanenc, e per la grafia fonetica avion adoptat lo modèl francés. Da aquesta grafia, dicha mistralenca, son derivaas de grafias un pauc modifiaas per s’adaptar a las diferèntas varietats dialectalas, coma l’Escolo dóu Po adobraa en las valadas. Per trobar una grafia aplicabla a totas las varietats occitanas, Loís Alibert ental 1935 propon una grafia adaptaa sus aquela classica e trobadòrica e dicha etimològica, classica o alibertina.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Dingolfing-Landau (279)
Liste des communes
Dingolfing
Ville de Dingolfing, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Dingolfing a une adresse e-mail et un site Internet.
Landau an der Isar
Ville de Landau an der Isar, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Landau an der Isar a une adresse e-mail et un site Internet.
Reisbach
Ville de Reisbach, localité de l'Allemagne de 7 600 habitants.
La mairie de Reisbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Wallersdorf
Ville de Wallersdorf, localité de l'Allemagne de 6 700 habitants.
La mairie de Wallersdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Eichendorf
Ville d'Eichendorf, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie d'Eichendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Pilsting
Ville de Pilsting, localité de l'Allemagne de 6 100 habitants.
La mairie de Pilsting a une adresse e-mail et un site Internet.
Mengkofen
Ville de Mengkofen, localité de l'Allemagne de 5 700 habitants.
La mairie de Mengkofen a une adresse e-mail et un site Internet.
Moosthenning
Ville de Moosthenning, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie de Moosthenning a une adresse e-mail et un site Internet.
Frontenhausen
Ville de Frontenhausen, localité de l'Allemagne de 4 400 habitants.
La mairie de Frontenhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Marklkofen
Ville de Marklkofen, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Marklkofen a une adresse e-mail et un site Internet.
Simbach am Inn
Ville de Simbach am Inn, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Simbach am Inn a une adresse e-mail et un site Internet.
Loiching
Ville de Loiching, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Loiching a une adresse e-mail et un site Internet.
Mamming
Ville de Mamming, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Mamming a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederviehbach
Ville de Niederviehbach, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Niederviehbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Gottfrieding
Ville de Gottfrieding, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Gottfrieding a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Trève
Trève ( Trèves en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Gard e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas serián Trevidon, al sègle IV [en realitat Trevidon pòt èsser Sent Laurenç de Trevas, çò que sembla mai versemblable geograficament se Trevidon èra sus una via romana de Nimes a Sant Flor, mas una omonimia es totjorn possibla], Treve, en 1227. L'origina del nom, per Dauzat e Rostaing, pòt èsser benlèu lo latin trivium, « caireforc », o d'un nom latin *Trebus, d'aprèp Trebenus, doncas *Treba (villa) [1]; Dauzat e Rostaing refusan doncas implicitament lo mot gallés treb-, « abitacion, domicili », que los Féniés causisson en li donant lo sens de « vila, vilatge » [2].
Cap d'aqueles toponimistas explica pas la sillaba finala de Trevidon (en supausant que lo nom de Trevidon corresponde al vilatge de Trève), la fòrma del sègle IV, que sembla pas aver daissat res dins la fòrma modèrna. Al sègle IV, sembla pas que se pòsca interpretar per dunon « fortalesa, ciutadèla, tuca » : auriá gardat una vocala finala (duno, dono). Pr'aquò, lo -d- de Trevidon explicariá l'-s- presenta dins los derivats : lo gentilici trevesenc, (trevesenca ?) e lo riu, Trévezel (en francés). Una autra explicacion seriá que lo nom es al plural, coma en francés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; es ara del canton del Vigan.
- L'intercomunalitat es la Communauté de communes Causses Aigoual Cévennes (en francés), doncas la Comunautat de Comunas Causses Augal Cevenas.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 125 abitants (4,7 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 686
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 97