text:
dimecres, 30 d’abril de 2008
Star Wars - leiçon nº2: metre una capòta sens las mans
Serada cauda.Lièch. Vestits que tomban.
Ereccion. Asagatge.
Akò monta.
Daissatz tombar a l'aurelha del tip "as una capòta?".
- Ah non,(poton) mas sabes (poton), te'n fagues pas(poton), crentas pas res amb ieu(det)
- ....
A ten, sètz dins lo lièch d'un tip que capita de veire l'analisi sanguina en tocant las popas de las nenetas, òsca! Li poiriatz demandar se vòstre colesteròl a baissat.
- Puèi (poton) de tot biais (poton) , n'ai pas de capòtas ieu (det)
- Fa pas reeeeeeeeeees, n'ai dins ma saca
Siás ja partida dins lo salon furnar dins ta saca "ont èra aquela puta de capòta" que l'ausisses a pena marmossejar "mas akò me fa debandaaaaaaaaar las capòtas".
"Encore des mots toujours des mots les mêmes mots Rien que des mots" que cantava la Dalida
Tòrnas amb ta capòta amagada dins la man.
Los òmes son caparruts. E rai , las capòtas aiman melhor faire sens. Mas dins la vida i a quauques règlas de basa, e una d'ela es pas de sexe se i a pas de condon , òc un pauc coma pas de bras , pas de chocolat.
E, per faire cambiar de vejaire a un òme, cal faire diversion. E per faire diversion, vos remandi a la leiçon nº1 de Star Wars. (A ben òc, cal seguir!).
Li fasètz una piponeta.
Puèi una pipa vertadièra.
Levat que a la pausa entre la piponeta e la pipa, lo condon, vos lo metètz dins la boca, en posicion "Malabar-lèst-per-la-bodenfla", e quand començatz la pipa, li enquilhatz lo condon sul vièch e lo tipe i vei pas res. E se i vei kikòm, serà talament espantat per la tecnica, que gausarà pas res dire, e coma siás en plena pipa, debandarà pas....
Conselhs:
- mèfi a las dents, un còp de dent a un preservatiu es pas conselhat, un còp de dent al vièch es pas conselhat tampauc
- per enquilhar la capòta sus la causa quilhada son los pòts e la lenga k trabalhan, pas res mai!
- cal una bona ereccion, se lo tipe banda moligàs, pas la pena d'ensajar. Demandatz un cuni e dintratz a l'ostal.
- dire "ben veses plan que debandas pas amb una capòta" ...l'endeman sus msn. Pas abans!
.
3G Orange
Es un dakòs per se conectar sus internet
Seguissi las indicas del papièr.
1- telefonar a Orange perque m'activen la makineta - checked
2- metre la carta sim dins la causa - checked
3- metre la clau usb dins lo trauc usb (quin erostism a cada còp) - checked
4- installar la causa - checked
5- reboot - checked
6- se conectar - colha dins la sopa
Telefoni a l'assisténcia comercialo-tecnica, primièr una colha. Tòrni telefonar: una blonda. Torni telefonar. A òc, vos o an pas explicat que quand as un tecnician colhon, te cal tornar telefonar en esperar tombar sus un que s'i coneis un pauc... ? Doncas me respond un que i compren pas res e que ditz que fa passar mon dorsièr al servici d'agents especials 3G e que me telefonaràn. OK. Me telefonaràn uèi deman dins una setmana? Sap pas.
Me'n bati lor vau telefonar al servici expert d'agents especials 3G que lor numero es marcat sus la plaqueta "orange m'escota".
Una femna me respond "bonjorn, vòstre numero de telefonet" puèi espèri 7 minutas (34 centimes la minuta). Ieu que soi totjorn aimabla e pacienta dins aquestes cases , n'aviái un pauc plen las popas de passar d'un operator a l'autre, n'aviái plen lo cuol d'esperar e n'aviái plen los ovaris que marchèsse pas. Puèi arriba mon sauvaire:
- Bonjorn
- Bonjorn Sénher, vos telefoni que ai un problèma, ma clau -3G se conecta pas, ai fach akò akò e çò autre... (d'una votz aimabla, mas pas tròp)
- Sètz Dòna Zetofre?
- Òc
- Ieu soi Joan-MiquelÀngel
- OAF OAF OAF OAF OAF OAF , akò n'es un de pseudò!
- mmmmmm non non es mon pichon nom vertadièr
- OAF OAF OAFNon? Seriós? OAF OAFOAF
- ben òc, es dur cada jorn, mas òc
- ò putaaaaaaaan, mas vòstres parents èran.... ?
- Son.... o son totjorn....
De còps que i a soi pas fina.
JoanMiquelÀngel, lo poton se me legisses que m'as sauvada (normal amb akeste nom...)
My name is Jones, Bridget Jones.
VDM o pas VDM?
.
dilluns, 28 d’abril de 2008
Longamai
LONGAMAI!
diumenge, 27 d’abril de 2008
3637: ma maire es un trobairitz
"Quand los aucèls cantan, s'ausís la prima."
.
divendres, 25 d’abril de 2008
Elegy d'Isabel Coixet
Es una adaptacion del The Dying Animal de Philip Roth, libre qu'ai pas legit mas que deuriái legir :)
L'istòria a la lèsta: un òme, David, ven baug d'amor per Consuela, una estudianta seuna, e el que foguèt totjorn independent, libertin, lubric, ven completament dependent d'aquesta relacion... e....
Lo Trailer: (ai pas trobat lo trailer en version originala) que dona pas gaire enveja d'anar veire lo film
Francament, me regalèri
Aimèri fòrça la primièra mièja ora del film qu'es la mesa en plaça de la relacion amorosa: la seduccion, l'apròcha, los primièrs moments amoroses, l'addiccion a l'autre. Aprèp se fa longueta la causa... Puèi tòrna prene l'interés amb una polida fin... (pas joiós joiós)...
Òsca al director de fotografia!
E òsca a Ben Kingsley, o ai ja dich-? ben o tòrni dire!
Per Pasha e Quequejaire, anatz-i, s'i vei Penelope Cruz nusa.
Elegy dins l'emission Dias de Cine:
Un autre reportatge amb entrevistas de Ben Kingsley e Isabel Coixet que parla catalan (es lo primièr còp que l'ausissi parlar catalan!):
qualqu'un me pòt dire lo títol de la cançon?
.
dijous, 24 d’abril de 2008
Jornada per Collsacabra
- Lo blòg del Lluís que fa de fòtos de las masies de Collsacabra
- Institut Cartogràfic de Catalunya pels afogats de mapas mai polidas que las de Google...
- Torism rural per la Garrotxa
dimecres, 23 d’abril de 2008
Feliç Sant Jordi a tothom!
Uèi, es la Sant Jòrdi, fèsta catalana subreimportanta, ba, ai la canha, anatz veire sus wikipedia
Sant Jordi lol.Çò que cal reténer, es un jorn tras qu'important pels catalans. Es tanben lo jorn dels amoroses: l'òme fa present d'una ròsa a la femna e la femna li fa
una pipapresent d'un libre. Remarcaretz coma es plan mai tranquille per l'òme que non pas per la femna. VAi-te'n lo trobar tu lo libre que li agradarà a ton òme! Alara que la ròsa, es aisit, passa a la florista, e zo, un parelh de ròsas "t'aimi mon amor" e fai tirar marius....
Dos eveniments per aquesta Sant Jordi 2008 :
- lo cambiament de look del blòg, me diretz çò que ne pensatz
- Barça - Manchester. Los suportaires angleses seràn a Bcn per la Sant Jordi alara, lor caldrà explicar... Vos meti çai-jos una explicacion... Es la columna de la darrièra pagina de l'Avui, escricha per Albert Om. M'agrada plan son biais d'explicar la Sant Jòrdi.
Un lloc estrany
Sant Jordi explicat als seguidors del Manchester. Que sapigueu que demà arribeu a un país estrany. Que anglesos i catalans compartim patró -sant Jordi- i flor nacional -la rosa-, però poca cosa més.
Benvinguts a Catalunya, país de hooligans. De hooligans culturals. Els catalans arrasem amb tots els llibres que ens surten al pas, tal com vosaltres arraseu amb els barrils de cervesa. Els comprem de tres en tres i, amb els llibres ben agafats a sota el braç perquè ningú no ens els prengui, travessem tot Barcelona perseguint escriptors. I la travessem a peu perquè per Sant Jordi tampoc no hi ha taxis. Això és Barcelona, una ciutat sense aigua ni taxis. L'aigua ja ens l'enviaran de l'Ebre d'aquí a quatre dies. De taxis, també podríem demanar-ne un transvasament.
Els catalans perseguim escriptors i fem llargues cues per obtenir la seva signatura, per una foto amb ells, per veure'ls de prop, per tocar-los d'esquitllada, per creuar-hi quatre paraules. Perquè a Catalunya, en comptes d'adorar els futbolistes, adorem els escriptors. Per a ells són els contractes milionaris i la glòria mediàtica, hores i hores de programes especials de televisió que demà veurem dedicats a explicar la seva vida i miracles. Ronaldinho que marxi al Milan, però Carlos Ruiz Zafón -l'home que ha tornat a posar Barcelona al món, el responsable del cercle virtuós que viu aquesta ciutat- que ningú no ens el toqui.
Sant Jordi, a Catalunya, també és el Dia dels Enamorats, una mena de Sant Valentí però estalviant-nos de regalar joies. Demà se suposa que els homes hem de comprar una rosa a les dones, i elles, un llibre per als homes. Si vosaltres, els anglesos, la trobeu una tradició masclista, penseu que per a xulos i paritaris nosaltres, que tenim una ministra de Defensa catalana, dona i embarassada.
La mateixa ministra que es va quedar curta quan va parlar de la Catalunya optimista. Sapigueu que arribeu a un país eufòric. Ho podreu comprovar demà. Us semblarà que no hi ha prou carrer, que no hi ha prou ciutat per engolir tanta gent com hi passeja amb un somriure als llavis i una rosa a la mà. És la Catalunya enamorada i eufòrica. I treballadora, perquè el que ja no sé com explicar-vos és que tot això ho fem un dia laborable.
Un últim advertiment, benvolguts anglesos: demà, els catalans gosarem profanar el vostre espai sagrat. Per un dia us farem sentir estrangers a la vostra pròpia Rambla. Espero que ens ho sapigueu perdonar. L'endemà tot tornarà a la normalitat: vosaltres, nosaltres i la Rambla.
Notícia publicada al diari AVUI, pàgina 72. Dimarts, 22 d'abril del 2008
dijous, 17 d’abril de 2008
Eresia?
E metre de burre sus una lèsca de pan e per dessús i metre de Ròcafòrt es eresia e merita lo fuòc?
.
dimecres, 16 d’abril de 2008
Ah si j'étais un homme....
Tot te pesa.
Tot te deprimís.
Tot t'emmerda.
De jorns que vòls demorar al lièch.
De jorns qu'as la canha de tot.
De jorns que te dises que finalament es benlèu pas un tipe per tu.
De jorns que (lo) vòls daissar tombar.
Puèi, vas dormir.
E l'endeman de matin, e coma cada matin, vas pissar.
E sul papièr igienic, veses una marca rosada que tira cap al rotge.
As l'explicacion ormonala del falorditge de la velha.
E aquí, maldises l'inconstància d'umor que i pòs pas res faire. Es ta condicion de segond sèxe que o vòl.
De còps que i a, los envegi los òmes.
.
dilluns, 14 d’abril de 2008
Lo jòc musical, lo retorn!!
que pas degun demandava.... LOL
Tòrni metre lo comptador a zero.
ÒSCA a
Anem zo, akeste còp, un jòc musical de 16 cançons.
Lo principi es totjorn : 1 punt se trobatz l'artista E lo títol!
1-
2-
3- Massilia Sound System - Lo grand tramblament trobat per Quequejaire.... mas kina version??
4-Duo Brotto/Lopez - Luquejada trobat per Quequejaire
5-La Talvera - Far res o res far trobat per Quequejaire
6- TEST - Massey Ferguson trobat per Quequejaire
7-
8- classiiiiiiiiiiiic (pas peiraguda)
9-
10- classic venerable Sèm Montanhòls, mas pas Perlinpinpin Fòlc
11-
12- pas la conariá de KKj
13- Patriiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiic
14-
15- Serge Gainsbourg
16- bandant.
BON ASTRE!!
La Marca:
Quequejaire: 4 punts
.
dijous, 10 d’abril de 2008
Arrestar d'agachar las informacions
Lo chinés s'installa davant ieu.
Buti mos afars.
Pausa sa Grammaire progressive du français e la buta luènh d'el per i metre a la plaça son ordenador portable. Agacharà Yahoo China o Wikipèdia me disi. Visca lo Wifi a las bibliotècas!
Puèi sortís de sa saca:
- lo cable de red (ah ben non, son ordenador a pas lo wifi)
- lo cable per brancar l'ordenador
- la mirga sens fial + lo dakòs usb per que fa fonccionar la mirga sens fial
- lo tapís per la mirga.
Mas a de qué servís d'aver un ordenador portable s'es per se rabalar tot aquò?
Mas a pas acabat....
Sortís ara los escotaires per escotar la
Es un chinés-cagaraula, pòrta son ostal dins sa saca... soi a rire de mas conariás... puèi l'idèa: e se li tombi dessús en li cridant "FREE TIBET"???
.
dimecres, 9 d’abril de 2008
En furgant dins la bibliotèca...
l'annada de publicacion es pas marcada.
dimarts, 8 d’abril de 2008
Pès e mans a Massilhan
dilluns, 7 d’abril de 2008
1 minut de meditació
N'i a un que manki pas de l'escotar es "la minuta de meditacion" de Catalunya Radio.
Un monge bodista, a 20h30 petantas, fa una minuta de meditacion. Ieu ai lo pòdcast, mas cada còp imagini Catalunya Radio, radio que s'arresta pas jamai de parlar, de charrar,de bracejar (òc, una ràdio braceja lol) e tot d'un còp a 20h30 las paraulas se fan mai lentas, las voses se fan mai doças, lo bodista es dins la plaça, es lo temps de la meditacion.
Veire l'aire dintrar e sortir pel nas, sentir la lutz montar, e faire profechar la planèta tota de nòstre bonur passatgièr. Una minuta. Puèi tòrna prene Catalunya Radio... "gràcies Ricard per aquest minut de meditació, el dimecres tindrem futbol"....e tornam brutalament a la vida vertadièra. La dels sòus, la dels bruches, la del lèu-lèu...
Per escotar la minuta de meditacion, aquò's aquí.
Pantà de Susqueda i Pantà de Sau
D'aquesta passa, i a un problema grèu grèu de secada en Catalonha que las reservas d'aiga son a 20%, son plan baissas coma o veiretz sus las fòtos.
L'ACA, Agéncia Catalana de l'Aiga, a mes en plaça un sit per informar sus la secada qu'es ara lo problèma nº1 de CAtalonha.
Coma totes los
Totas las fòtos son de MonAmorósMaiContent (ah quel bel homme...)
Es estranh de veire las rèstas dels ostals, de veire una civilizacion sota l'aiga....
normalament lo pont se vei pas, es negat jos l'aiga,
ja en 2005 se vesiá un pauc, e ara , ben o veses ben...
agachatz, l'aiga que i passa sota:
ne veguèri 4 o 5 (o benlèu èra 4 o 5 còps la meteissa?)
una catarineta , en catalan akò se ditz una marieta oaf oaf oaf.
MonAmorós fa pas de fòtos trebolas el)
MonAmorósMaiContent me faguèt la visita dins sa Ròllsblanca qu'es una merda sus las rotas mas qu'es geniala pels caminòls que ma Cagona i metriá pas lo nas. MonAmorós estambordat "òooo, agacha quin caminòoooot, i anam?" e zo, Port Aventura a costat es de pipi de gata. Es genial, akò bolega, un pauc d'adrenalina, un pauc "mèèèèèèfi la peirassa" (kina copilòta k'a MonAmorós) e permet de prene los caminòts desfaches per la pluèja, lo temps que passa e los quads. Alara, akí l'avètz la Ròllsblanca:
De fòtos qu'aimariam de las poder pas faire... Marcamal se passeja.
embalses.net per veire l'estat dels barratges de l'estat espanhòl. De senhalar que los barratges, es la soleta causa positiva facha per Franco.
Granmercé a MonAmorósMaiContent per aquesta dimenjada!!
paissièra: barratge sus una ribièra per reténer o desvirar una partida de l'aiga cap a un molin segon lo diccionari Tot en òc
reprovèrbi segon lo TdF : A cada paissìera fau un escampador
restanca: barratge sus una ribièra segon lo diccionari Tot en òc
reprovèrbi segon lo TdF: Faire restanca al valat: se coucher dans le ruisseau en parlant d'un ivrogne
diumenge, 6 d’abril de 2008
Aristofanada, las femnas al poder!
E ben me soi regalada.
- una mesa en scèna de Claudi Alranc. Claude Alranq, se merita una estatua lo tip, per tota son òbra, per tot son trabalh, per tot çò que ditz, ieu soi d'acòrdi a 100% quand parla. Aqueste tip es un gèni, e pas degun li ditz. Ai l'impression que los teatroses lo coneisson pas, que parla patois, qu'es pas gaire reconegut quitament dins lo mitan intellectual occitanista, enfin, es l'impression qu'ai, e aimariái de m'enganar. Claude Alranq es genial, las darrièras pèças vistas mesas enscèna per el: Le Dit d'Alleuze, L'Armassièr, String Security e ara Aristofanada, e a cada còp, sortissi encantada, que i tròbi d'umor, de baugum e una soscadissa sul país.
Pels clapassièrs e vesins, i podètz anar tota la setmana que ven, alara profechatz-ne, val lo còp!
E per un còp qu'avèm una pèça en lenga d'òc, la cal pas daissar escapar!
Pels autres, esperi que passarà en cò vòstre ;)
Ba, se deuriá veire a Estivada e al Festenal Occitània de Tolosa.
Es tota en occitan e jostitolada en francés, seriá una bona idèa de los faire en català los jostítols! qué ne pensatz los catalans? Te, me'n vau lor dire al teatre de la Rampe!
FEMNAS AL PODER!
.
dimarts, 1 d’abril de 2008
Per molts anys!
LONGAMAI!
:)


c: text/html

text:
Angerville-l'Orcher
Angerville-l'Orcher es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del País de Caux situada en lo costat de Criquetot-lo Esneval.
Comunas limitrophes : al nòrd, Vergetot e Sant-Salvador-de Émalleville, al nòrd-es Manneville-la-Goupil, a l'èst Graimbouville, al sud Étainhus, a l'oèst Manéglise e al nòrd-oèst Hermeville.
Principalas separacions : La Romainerie, Lo Loir e Esclatot.
Commune du Pays de Caux située dans le canton de Criquetot-l'Esneval.
Communes limitrophes : au nord, Vergetot et Saint-Sauveur-d'Émalleville, au nord-est Manneville-la-Goupil, à l'est Graimbouville, au sud Étainhus, à l'ouest Manéglise et au nord-ouest Hermeville.
Principaux écarts : La Romainerie, Le Loir et Esclatot.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion de la comuna data de 1199. Establiment rural probablament fondat al Sègle X per un cèrt Asgeir o Ansgar, d'origina scandinave. Nom de familha actuala "Anger". Per "Orcher", veire Gonfreville-lo Orcher
La première mention de la commune date de 1199. Établissement rural probablement fondé au Sègle X par un certain Asgeir ou Ansgar, d'origine scandinave. Nom de famille actuel "Anger". Pour "Orcher", voir Gonfreville-l'Orcher

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mousson (Meurthe e Mosèla)
Mousson es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Monsó #aperténer dempuèi lo Sègle X als comtes de Bar. Lo castèl i aviá situat sus posicion estrategica evidenta, doncas que controtlava un dels escasses ponts bastits sus la Moselle dintre Nancy e Mètz. Una vila se #desvolopar a l'entorn d'aquel pont, e i aguèt nomenat Pont-a-Monsó.
La seigneurie de Mousson appartint dès le Sègle X aux comtes de Bar. Le château était situé sur position stratégique évidente, puisqu'il contrôlait un des rares ponts construits sur la Moselle entre Nancy et Metz. Une ville se développa autour de ce pont, et fut nommée Pont-à-Mousson.


text:
1948
Aquesta pagina concernís l'an 1948 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 18 de febrièr - En Irlanda, Éamon de Valera renóncia coma taoiseach.
- 25 de febrièr - En Checoslovaquia trionfa un còp d'estat qu'implanta un regim comunista que durarà fins a 1989.
Belgica[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte femenin a totei leis eleccions (→ 1920).
Polonha[modificar | modificar la font]
Destitucion de Wladyslaw Gomulka per Stalin dins l'encastre dei purgas còntra lo « titisme ». Foguèt remplaçat per Boleslaw Bierut e lo marescau sovietic d'origina polonesa Konstantin Rokossovski, ministre de la Defensa. Adoptèron una politica alinhada sus aquela de Stalin. Donèron la prioritat au desvolopament de l'industria pesuca e s'ataquèron a la Glèisa.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après sei premierei còntra-ofensivas en 1947, lei comunistas de Mao Zedong menèron una tiera d'ofensivas saunosas còntra lo Kumointang. En particular, ocupèt lei vilas de Shenyang e de Changchun e una partida dau nòrd-èst. La Ia Novèla Armada, considerada coma l'elèit de l'armada nacionalista, deguèt capitular permetent la presa de materiaus militars pesucs per lei comunistas. Aquò li permetèt de se dirigir vèrs lo sud. En abriu, la conquista de Luoyang permetèt ai comunistas de copar lei fòrças nacionalistas de Manchoria dau rèsta dau Kuomintang e de portar lo combat dins lo centre dau país a partir de setembre (→ 1949).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau telescòpi de 5 mètres de dubertura de l'Observatòri dau Mont Palomar bastit a l'iniciativa de George Hellery Hale (1868-1938).
Metallurgia[modificar | modificar la font]
Capitada dei trabalhs de desvolopament d'un convertisseire siderurgic d'oxigèn pur per lo Soís Robert Durrer (1890-1978). Dich convertisseire LD, permetiá de suprimir la preséncia d'azòt qu'es un factor de fragilitat de l'acier. Aquò marquèt lo començament dau declin dei procès siderurgics industriaus desvolopats dins lo corrent dau sègle XIX (Bessemer, Thomas...).
Lo meteis an, en Suècia, comencèron d'assais sus lo procès Kaldo qu'èra un autre tipe de procès siderurgic basat sus l'utilizacion d'oxigèn pur per la decarburacion. Utilizant un convertisseire rotatiu, permetèt l'afinatge de la fonda bruta fosfora. Fòrça utilizat en Lorena, foguèt utilizat fins ais ans 1980.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Ichirō Mizuki, cantaire japonés
- 16 de genièr - Giorgio Demetrio Gallaro, avesque italian
- 17 de genièr - Davíð Oddsson, primièr ministre d'Islàndia
- 25 de genièr - Khalifa bin Zayid Al Nahyan, president dels Emirats Arabis Units
- 28 de genièr - Charles Ghankay Taylor, president de Libèria
- 30 de genièr - Wu Den-yih, primièr ministre de Taiwan
- 1 de febrièr - Rick James, cantaire american (m. 2004)
- 3 de febrièr - Henning Mankell, escrivan suedés
- 3 de febrièr - Carlos Filipe Ximenes Belo, evesque catolic timorense, Prèmi Nobel de la Patz
- 4 de febrièr - Alice Cooper, cantaire e musician american
- 4 de febrièr - Ram Baran Yadav, president de Nepal
- 19 de febrièr - Pim Fortuyn, politician neerlandés (m. 2002)
- 20 de febrièr - Christopher Antoniou Pisarides, economista cipriòta, Prèmi Nobel
- 28 de febrièr - Steven Chu, fisician american, Prèmi Nobel
- 28 de febrièr - Alfred Sant, primièr ministre de Malta
- 29 de febrièr - Chung Un-chan, primièr ministre de la Corèa del Sud
- 15 de març - Sérgio Vieira de Mello, diplomata brasilièr (m. 2003)
- 22 de març - Andrew Lloyd Webber, compositor britanic
- 26 de març - Steven Tyler, cantaire e musician american (Aerosmith)
- 31 de març - Al Gore, òme politic e e òme d'afar american, vice-president dels Estats Units
- 31 de març - Enrique Vila-Matas, escrivan catalan
- 31 de març - Rhea Perlman, actritz americana
- 1 d'abril - Jimmy Cliff, cantaire jamaican
- 4 d'abril - Abdullah Öcalan, cap politic de Curdistan
- 12 d'abril - Joschka Fischer, politician alemand
- 22 d'abril - George Abela, president de Malta
- 25 d'abril - Yu Shyi-kun, primièr ministre de la Republica de China (Taiwan)
- 27 d'abril - Kate Pierson, cantaira americana (The B-52's)
- 28 d'abril - Terry Pratchett, escrivan anglés
- 29 d'abril - Dominique Constanza, actritz francesa
- 4 de mai - Rei George Tupou V de Tònga
- 7 de mai - Lluís Llach, musician e cantaire catalan
- 15 de mai - Brian Eno, musician britanic
- 19 de mai - Grace Jones, cantaira e actritz jamaicana
- 19 de mai - Bruce Jarchow, actor american
- 21 de mai - Leo Sayer, Usana cantaire e compositor american
- 25 de mai - Ylli Bufi, primièr ministre d'Albania
- 31 de mai - Marco Nanini, actor brasilièr
- 20 de junh - Ludwig Scotty, president de Nauru
- 24 de junh - Armando Calderón Sol, president del Salvador
- 1 de julhet - Steven Demetri Georgiou, conegut coma Cat Stevens, musician britanic
- 15 de julhet - Anne Sinclair, jornalista francesa
- 16 de julhet - Pinchas Zukerman, violonista israelian
- 18 de julhet - Hartmut Michel, bioquimista alemand, Prèmi Nobel en 1988
- 30 de julhet - Jean Reno, actor francés
- 1 d'agost - Abdelmalek Sellal, primièr ministre d'Argeria
- 3 d'agost - Jean-Pierre Raffarin, politician francés, primièr ministre
- 9 d'agost - Kim Hwang-sik, primièr ministre de la Corèa del Sud
- 20 d'agost - Robert Plant, cantaire britanic (Led Zeppelin)
- 23 d'agost - Iurii Iekhanurov, primièr ministre d'Ucraïna
- 24 d'agost - Sauli Niinistö, president de Finlàndia
- 3 de setembre - Levy Mwanawasa, president de Zambia (m. 2008)
- 2 d'octobre - Siim Kallas, primièr ministre d'Estònia
- 8 d'octobre - Claude Jade, actritz francesa (m. 2006)
- 8 d'octobre - Baldwin Spencer, primièr ministre de Antigua e Barbuda
- 8 d'octobre - Johnny Ramone, musician american (The Ramones) (m. 2004)
- 19 d'octobre - George Pau-Langevin, femna politica francesa
- 4 de novembre - Amadou Toumani Touré, president de Mali
- 5 de novembre - William Daniel Phillips, fisician american, Prèmi Nobel
- 14 de novembre - Carles Windsor, prince de Galas
- 20 de novembre - Barbara Hendricks, cantaira americana, soprano
- 21 de novembre - Michel Suleiman, president de Liban
- 26 de novembre - Elizabeth H. Blackburn, biològa australiana, Prèmi Nobel
- 3 de decembre - Ozzy Osbourne, cantaire e musician britanic (Black Sabbath)
- 6 de decembre - Keke Rosberg, pilòt de Formula 1 finlandés
- 7 de decembre - Nikola Šainović, primièr ministre de Serbia
- 21 de decembre - Samuel L. Jackson, actor american
- 25 de decembre - Manny Mori, president de Micronesia
- 27 de decembre - Gérard Depardieu, actor francés
- 30 de decembre - Randy Wayne Schekman, biologista american, Prèmi Nobel
- 31 de decembre - Donna Summer, cantaira americana (m. 2012)
- Jan dau Melhau, autor, contaire, editor, cantaire e musician lemosin
- Fèliç Daval, escrivan auvernhat
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - Kurt Schwitters, artista alemand (n. 1887)
- 30 de genièr - Mahatma Gandhi, pacifista e lider indian, assasinat (n. 1869)
- 30 de genièr - Orville Wright, pionièr american d'aviacion (n. 1871)
- 11 de febrièr - Sergei Eisenstein, cineasta leton e rus (n. 1898)
- 12 de febrièr - Józef Świerzyński, primièr ministre de Polonha (n. 1868)
- 4 de març - Antonin Artaud, poèta, actor e teorician del teatre francés (n. 1896)
- 10 de març - Jan Masaryk, ministre d'afairs estrangièrs de Checoslovaquia (n. 1886)
- 15 d'abril - Manuel Acuña Roxas, president de las Filipinas (n. 1892)
- 17 d'abril - Kantaro Suzuki, primièr ministre de Japon (n. 1867)
- 22 de mai - Georgios Tsolakoglou, primièr ministre de Grècia (n. 1886)
- 6 de junh - Louis Lumière, inventor francés (n. 1868)
- 4 d'agost - Mileva Marić, fisiciana e matematiciana serbiana (n. 1875)
- 3 de setembre - Edvard Beneš, president de Checoslovaquia (n. 1884)
- 14 de setembre - Constantin Angelescu, primièr ministre de Romania (n. 1869)
- 24 d'octobre - Ferenc Lehár, compositor ongrés (n. 1870)
- 23 de novembre - Uzeyir Hajibeyov, compositor azeri sovietic (n. 1885)
- 15 de decembre - João Tamagnini Barbosa, primièr ministre de Portugal (n. 1883)
- 23 de decembre - Koki Hirota, primièr ministre de Japon (n. 1878)
- 25 de decembre - Pompeu Fabra, engenhaire e filològ catalan (n. 1868)
- Fernand Masson, poèta gascon (n. 1872)
- Renat Tulet, escrivan occitan (n. 1868)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Patrick Maynard Stuart Blackett
- Prèmi Nobel de Quimia : Arne Tiselius
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Paul Hermann Müller
- Prèmi Nobel de Literatura : T. S. Eliot
- Prèmi Nobel de la Patz : non atribuit


text:
L'Esparra
L'Esparra (oficialament en francés Lesparre-Médoc) qu'ei ua comuna situada dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Esparra se tròba sus l'anciana Levada, au crotzament entre Leda, Medòc viticòla e Medòc landescòt (autament dit Lanas de Gasconha).
Istòria[modificar | modificar la font]
An retrobat de las traças d'aucupacion neolitica dens la comuna, notadament au lòc d'Uish. Mèi tard, pendent l'Antiquitat, quòra plusiors braç de l'estuari vinèvan dincas a çò qu'es adara au mitan de la peninsula, un pòrt estut creat, en un endreit nomat Metilium, e una via de comunicacion menent dinc a Bordèu, la Levada, estut traçada. A l'epòca de Carlesmanhe, disen qu'un permèir casterar estut bastit, per se botar a l'abric de las atacas daus Normands. La Tor d'Aunor domina la fortaressa dita l'Aunor de l'Esparra.
Pendent l'epòca anglogascona, l'Esparra vengut un centre politic, militar e comerçant, amèi una etapa sus la via de Sent Jacme. Au XII° siègle, trobèvan a l'Esparra un segrat destinat aus sent-jaqués e un espitau dedicat a sent Leunard, tanben a destinacion daus pelegrins. En 1239, quò's lo convent de Sent Francés qu'es creat. En 1265, una carta en occitan menciona que privilègis son autrejats aus ciutadans se renonçan a se constituir en comuna : Ne feràn entre eths establiment, ni feràn sagèth, ni comunia... Lo XIII° siègle estut tanben lo siègle de dus trobadors dau virat, Aimeric de Belenoi, neishut a l'Esparra e coneishut dens tots los país d'òc, e Pèir de Corbian, d'origina medoquina. De cap a 1363, lo senhor de Florimont, senhor de l'Esparra, se'n angut en crotzada, e multipliquèt en seguida las activitats guerrèiras ; lo considèran coma un grand òme dens l'istòria locala. En 1415, a la mòrt de Guilhèm-Amaniu de Madalhan, la senhoria de l'Esparra torna au conestable de Bordèu. Après la bacsarra de Castilhon, son mantuns a se disputar la senhoria : comtes de Labrit, de Matinhon, ducs d'Epernon e de Gramont.
Au XVIII° siègle, l'Esparra ven lo shèite de la subdivision dau Medòc, a la plaça de Sent Laurenç. En 1790, la comuna es promudada cap de districte ; en 1800, ven sosprefectura. Au XIX° siègle, las comunas vesinas de Sent Arlòdi e Uish li son restacadas, portant la populacion esparrina a 3500 abitants. L'Esparra damòra quauque temps a l'escartat daus grands axes. Adara, sa populacion es de 5200 personas mès la majora partida trabalha dens l'aglomeracion bordalesa. Los servicis d'urgéncia son menaçats d'èster transferits a Bordèu, la situacion medoquina es donc un chic preocupanta.
Per çò dau torisme, pòden vesitar lo donjon de l'Aunor de l'Esparra, sol a damorar dau vielh castèth (desmantelat a la Revolucion), qu'aculhís un musèu.


text:
Comptinas — Dens lo monde imaginari de Turlututú 2
20 ans après la sortida deu purmèr libe de comptinas « Turlututú », l’associacion CORDAE-La Talvera que sorteish lo son dusau volume. Un navèth obratge qui s’adapta enqüèra mei aus besonhs pedagogics deus ensenhaires. « Turlututú 2 » que promet d’estar autant estimat e de seguir lo medish camin que lo son davancèr.
Creada en 1979, l’associacion CORDAE-La Talvera que tribalha a la conservacion e a la valorizacion deu patrimòni culturau occitan. Que’s ditz Centre Occitan de Recèrca, de Documentacion e d’Animacion Etnograficas. Au demiei de las lors diferentas activitats, la de l’édicion de publicacions ( colleccion « Mémoires sonores », « Cosina nòstra » o enqüèra « Virolet ») e la formacion au près deu public joen dab l’organizacion d’animacions, estagis de formacion a la lenga, a la dança, a la canta e aus instruments de musica. Vint ans après la sortida deu libre « Turlututú », pareishut en 1997 e qui coneish enqüèra un gran succès, l’associacion que decidí de har paréisher lo dusau volume. « Turlututú 2 » qu’ei 40 cançons e 24 comptinas. Los ensenhaires e los pairs que pòdon apréner e har apréner cantas tradicionaus e creacions aus dròlles en ajudà’s de las introduccions qui explican la canta, de las paraulas, de las particions mes tanben deus CD qui acompanhan lo libe (canta+instrumentau). Daniel Loddo, artista e director de l’associacion CORDAE-La Talvera, que’ns digó mei sus aqueth navèth utís pedagogic deus complets :
Entervista audio de Daniel Loddo
Inf. : talvera.org — Tel. : 05 63 56 19 17. Mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
- Publicat dens Culture


text:
Madagascar
Madagascar es una illa granda e un estat d'Africa Orientala. D'una superficia de 587 040 km², sa capitala es Antananarivo. A una populacion de 23,2 milions d'abitants (2014) quasi unicament eissits dau pòble malgash. Son installacion aguèt luec dins de circonstàncias mau conegudas, probablament dau sègle VII au sègle XVI. Li formèt una tiera de reiaumes independents mai gardèt en partida son unitat culturala, especialament sa lenga. A partir de la fin dau sègle XVI, d'estats poderós acomencèron de si formar. Aqueu procès contunièt fins a l'emergéncia dau Reiaume Merina que dominèt la quasi totalitat dau territòri malgash au sègle XVIII. Pasmens, deguèt faciar leis ambicions dei poissanças colonialas francesa e britanica que luchèron per establir sa dominacion dins l'illa. Finalament atribuida a París, Madagascar venguèt un protectorat puei una colonia francesa a la fin dau sègle XIX. Venguèt tornarmai independenta en 1960 ambé l'afondrament de l'Empèri Francés.
Lo gentilici es malgash -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Organizacion politica e territòriala
- 4 Diplomacia e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
L'illa de Madagascar a una superficia d'environ 587 000 km². D'una longor de 1 600 km, si situa entre 12 e 26° de latitud sud e a una largor que pòu agantar 500 km. Es separada de l'Africa continentala per lo Canau de Moçambic que sa prefondor pòu passar 3 000 m. Geologicament, es eissida de Gondwana e sa basa es un sòcle precambrian que cuebre lei dos tèrç de sa superficia. En causa de l'erosion, es generalament fach de còlas mai certanei regions son marcadas per de relèus pus importants d'origina granitica e volcanica que forman lei Tèrras Autas (au dessüs de 1 000 m) e lo Grand Desbauç Orientau. Si troba la cima pus auta de l'illa (Tsaratanana, 2 886 m). A l'oèst, si troba dos grands bacins sedimentaris que presentan un relèu de cuesta ambé de gres e de cauquiers.
Madagascar presenta un ret idrografic complèx format d'un nombre important de rius qu'an un perfieu similar. An una fònt situada dins lei regions d'altitud e un escorrement relativament rapide en direccion de l'Ocean Indian, especialament dins la partida orientala de l'illa onte lo plan costier a una largor febla. Dins la partida occidentala, la preséncia dei bacins sedimentaris aumenta la longor dei rius e Mangoky e Betsiboka passan 500 km. En causa dau clima tropicau malgasha, aquelei rius an de debits que presentan de variacions fòrtas dins lo corrent de l'annada.
Clima[modificar | modificar la font]
Madagascar pòu èsser devesida entre cinc zònas climaticas principalas :
- au nòrd e au nòrd-oèst, lei precipitacions li son abondosas durant la mosson (decembre-abriu). Lo clima li es de tipe tropicau ambé de temperaturas situadas entre 15 e 37°C.
- lòng de la costat èst, lo clima li es tanben tropicau. Dins aquò, a la particularitat d'èsser expausat tota l'annada a l'influéncia deis alisis. De genier a març, l'endrech pòu tanben èsser tocat per de ciclons.
- a l'oèst, la màger part dau territòri receu mens de plueias e presenta un clima tropicau ambé de savanas. Lei temperaturas li varian entre 10 e 37°C.
- dins lo centre de l'illa, lei Tèrras Autas, sustot situadas entre 1 000 e 1 250 m, an un clima subtropicau ambé de plueias estivencas. La temperatura mejana es d'environ 20°C.
- dins lo sud extrèm, lo clima es de tipe subdesertic. Li es pus sec e lei plueias pus raras amb una amplitud termica importanta entre -6 e 40°C.
Demografia[modificar | modificar la font]
La populacion malgasha èra estimada a 23,2 milions d'abitants en 2014. Son estructura es caracteristica d'un país paure amb una populacion jova (95,8% deis abitants an mens de 55 ans), una esperança de vida limitada a 63,8 ans, un taus de feconditat aut (4,29 enfants per frema) e una aumentacion anuala importanta (+2,6%). L'urbanizacion es tanben limitada (34,5%) mai en aumentacion rapida (+4,6%). La talha dei vilas es donc limitada e solament dètz passavan 50 000 abitants en 2014. Lei pus importantas èran la capitala Antananarivo (1,4 milion d'abitants), Toamasina (206 000), Antsirabe (186 000), Fianarantsoa (167 000), Mahajanga (155 000) e Toliara (115 000).
La composicion etnica dau país pòu èsser considerada coma omogenèa car lo pòble malgash forma la totalitat de la populacion e parla la meteissa lenga. Pasmens, dins lei fachs, se destria mai d'un sotagrop etnic au sen d'aqueu pòble (oficialament 18). Aquelei divisions son la consequéncia deis independéncias localas dei diferentei populacions avans leis unificacions merina e francesa dei sègles XVIII e XIX. Son basadas sus de trachs culturaus e geografics. Pasmens, la primautat merina e la politica coloniala de França que s'apielèt sus l'infrastructura merina per administrar l'illa a creat una division pron importanta entre grops dei Tèrras Autas e dau rèsta de l'illa.
Dempuei l'independéncia, lei diferéncias entre sotagrops son vengudas pus feblas dins la vida vidanta mai l'apartenéncia etnica demora un objècte de fiertat per una partida importanta de la populacion. En particular, foguèt pron fòrt per devesir constitucionalament lo territòri malgash entre sièis regions autonòmas fins a 2007.
Lengas[modificar | modificar la font]
Madagascar a doas lengas oficialas que son lo malgash e lo francés. La premiera es parlada per la totalitat de la populacion. La segonda es sustot la lenga deis elèits e es mestrejada per environ 20% deis abitants. Pasmens, aquela proporcion sembla fòrça lentament demenir dempuei l'independéncia. De 2007 a 2010, una temptativa aguèt luec per apondre l'anglés coma tresena lenga oficiala e atraire leis investiments estrangiers.
Religions[modificar | modificar la font]
La populacion malgasha es devesida entre quatre grops principaus regardant lei creissenças religiosas. Dos son relativament ben identificats. Aperaquí 20% de la populacion es ansin atèa ò agnostica e 7% musulmana. En revènge, la definicion dei dos autrei blòts (environ 75%) es fòrça malaisada en causa de l'interpenetracion dei tradicions crestianas (catolicas ò protestantas) e animistas. Exemple d'aquela dificultat, la part deis animistas au sen de la populacion de Madagascar varia segon leis estudis e lei critèris considerats de 20 a 50%.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo premier poblament de l'illa[modificar | modificar la font]
Lei premiers movements de poblament de Madagascar son fòrça malaisats de depintar en causa de la manca d'informacions claras sus l'origina dau pòble malgash. D'estudis linguïstics mostran d'originas oceanencas e africanas e l'arqueologia indica d'una faiçon quasi segura l'abséncia de poblament uman de l'illa avans son arribada. Pasmens, en l'abséncia d'elements suplementaris novèus, uneis ipotèsis existisson que lei principalei son :
- una migracion de marchands venguts deis illas d'Indonesia actuala. D'efèct, existiá un comèrci actiau entre l'archipèla dau Sud-Èst Asiatic e lo sud d'Índia. Per la seguida, s'estendèt en direccion de l'Africa Orientala e es possible que Madagascar ne'n faguèsse partida. Puei, aquò auriá entraïnat l'installacion permanenta de certanei marchands dins l'illa.
- una tiera de migracions de populacions totjorn vengudas d'Indonesia actuala entre lei sègles V e VII. Lei rasons d'aquela installacion son desconegudas e l'ipotèsi es principalament basada sus d'indicis linguïstics. Après lo sègle VII, lei migracions aurián contuniat fins au sègle XIII.
- una expansion lenta de populacions marchandas, totjorn vengudas d'Indonesia actuala, que s'installèron pauc a pauc lòng dau litorau de l'Ocean Indian e se mestissèron ambé lei pòbles locaus. Segon aquela ipotèsi, lo poblament de Madagascar seriá donc lo fach d'una populacion d'origina oceanenca parcialament mestissada.
La formacion dau pòble malgash[modificar | modificar la font]
Lei premiereis installacions umanas se situavan lòng dei costats nòrd-oèst e èst que son clima es pus umid e pus favorable a l'agricultura. Puei, dins lo corrent de l'Edat Mejana, d'autrei pòbles venguèron s'installar dins l'illa. L'assimilacion deis imigrants foguèt generalament rapida e Madagascar gardèt son unitat culturala e linguistica. Pasmens, fins au sègle XVI, de sota-grops, caracterizats per de trachs culturaus pròpris, se formèron pauc a pauc au sen dau pòble malgash.
Entre lei pòbles que venguèron s'installar dins l'illa, se pòu nòtar :
- leis Antalaotras qu'èran de marchands musulmans swahilis. S'installèron lòng dau litorau nòrd-èst.
- lei Rasikajys qu'èran una populacion parcialament islamizada que s'installèt dins lo nòrd.
- lei Raminias qu'èran tanben una populacion parcialament islamizada. Pasmens, s'installèron dins lo sud de l'illa.
- leis Antemoros, totjorn una populacion en partida musulmana. S'installèron tanben dins lo sud. Aguent adoptat l'escritura aràbia, l'utilizèron per escriure de libres en malgasha depintant sei tradicions.
- lei Hovas que venguèron d'Oceania. Desbarquèron sus la costat orientala avans de progressar en direccion de l'interior dau territòri.
Au començament dau sègle XVI, lei principalei migracions èran acabadas e la division etnica actuala dau territòri èra quasi en plaça. Aquela estabilitat permetèt la formacion dei premiers estats vertadiers de l'illa. Lo premier reiaume de remarca foguèt aqueu dei Sakalava fondat au començament dau sègle XVII dins lo sud-oèst de l'illa. A son apogèu, dins lo corrent dau sègle seguent, s'estendiá sus un tèrç dau territòri malgash. D'autrei Sakalava fondèron lo Reiaume de Menabe dins l'oèst e lo Reiaume de Boina dins lo nòrd-èst. Totjorn dins lei regions meridionalas, lei Zana-Melata fondèron una confederacion poderosa dich Confederacion dei Betsimisaraka. Dins lo centre, lei Hova formèron tanben un reiaume qu'èra una poissança importanta dins l'illa a la fin dau sègle XVI. Dins lo corrent dau sègle XVII, prenguèt lo nom d'Imerina e seis abitants lo nom de Merina. Au sègle XVIII, aquel estat se fragmentèt mai lo sentiment d'unitat demorèt viu.
Lei premiers contactes ambé leis Europèus[modificar | modificar la font]
Lei premiers explorators europèus (Portugués, Anglés, Olandés) arribèron a Madagascar au començament dau sègle XVI. Assaièron de crear de comptadors fortificats sus la costat. Pasmens, l'ostilitat dei Malgashs, lo perilh representat per lei malautiás tropicalas e la manca d'interès comerciaus entraïnèron la revirada d'aquelei projèctes. Au sègle XVII, laissèron la plaça ai Francés que coneissèron un succès pus grand. D'efèct, fondèron Fòrt-Daufin dins lo sud-èst e lo gardèron de 1642 a 1672. Pasmens, en 1664, la Companhiá deis Índias Orientalas que s'ocupava de Fòrt-Daufin decidèt de donar la prioritat au desvolopament de l'illa Borbon entraïnant lo declin de la preséncia francesa. Au sègle seguent, la preséncia europèa se limitava donc a l'illa de Santa Mariá (francesa en 1754) e a l'installacion de piratas francés e britanics dins lo nòrd (magerament en Diégo-Suarez).
Lo Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Vèrs la fin dau sègle XIX, lo rèi Andrianampoinimerina (1787-1810) restaurèt l'unitat d'Imerina amb Antananarivo coma capitala. Puei, acomencèt una politica d'expansion militara en direccion dau sud. Se maufisèt deis estrangiers mai acceptèt de cambiar d'esclaus còntra d'armas de fuec. Son fiu Radama Ièr (1810-1828) contunièt sa politica d'expansion mai èra mens ostils ais influéncias estrangieras. En 1810, autorizèt l'installacion d'una mission britanica en Antananarivo. Puei, negocièt un acòrdi ambé Londres que foguèt signat en 1817. Acceptèt de renonciar au trafec d'esclaus en cambi d'una ajuda financiera, militara e tecnica. De progrès tecnics importants aguèron donc luec dins lo corrent de son rèine.
A sa mòrt, foguèt remplaçat per sa frema Ranavalona Ièra (1828-1861). Au contrari de son marit, adoptèt una politica conservatritz que son axe principau èra lo mantenement de la societat e de la religion tradicionalas. Ordonèt l'expulsion dei missionaris crestians cargats de la predicacion. Aqueu contèxte aumentèt lei tensions au sen de la societat malgasha e la fin dau rèine foguèt marcada per de violéncias importantas còntra lei crestians de l'illa. Ansin, son fiu Radama II (1861-1863), qu'aviá autorizat lo retorn dei missionaris francés (catolics) e britanics (protestants), foguèt assassinat après solament doas annadas de rèine.
Après Radama II, très rèinas se succediguèron a la tèsta dau Reiaume Merina : Rasoherina (1863-1868), Ranavalona II (1868-1883) e Ranavalona III (1883-1897). Pasmens, durant aqueu periòde, lo cap vertadier dau país foguèt lo Premier Ministre Rainilaiarivony que venguèt lo marit dei tres sobeiranas. A son iniciativa, una politica de modernizacion accelerada foguèt adoptada ambé l'ajuda dei missionaris (en 1869, Rainilaiarivony e Ranavalona II venguèron protestants). Aquò permetèt de bastir d'escòlas, d'espitaus, de crear un govèrn modèrne e de formar lei basas d'una administracion centrala. Dins aquò, aquela politica èra sostenguda per l'aumentacion deis impòsts eissits dau sistèma feodau mantengut en plaça sus la màger part dau territòri. De tensions socialas grèvas apareguèron donc dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX.
La conquista francesa[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas 1880, França acomencèt de s'interessar a l'illa a l'iniciativa dei mitans d'afaires e mitans catolics. Gràcias a sa preséncia anciana lòng dau litorau, París capitèt de trobar divèrsei pretèxtes per ocupar militarament lei vilas portuàrias de Majunga e de Tamatave en 1883. Vencut, lo Reiaume Merina foguèt obligit de signar un tractat dur en 1885 qu'impausava lo pagament d'una indemnitat de guèrra fòrça importanta e l'instauracion d'un quasi-protectorat francés. Après aquela desfacha, la situacion marrida dei finanças entraïnèt de trèbols grèus dins lo reiaume. En 1890, d'acòrdis coloniaus francobritanics donèron l'illa ai Francés e laissèron lo Reiaume Merica sensa aliat en fàcia de la poissança francesa. En 1895, una expedicion francesa desbarquèt a Majunga e conquistèt Antananarivo après uech mes de campanha malaisada dins la seuva malgasha. Rainilaiarivony deguèt acceptar la creacion d'un protectorat vertadier e foguèt exilat per lei venceires. Puei, en 1897, foguèt de Ranavalona III e Madagascar venguèt oficialament una colonia francesa.
De la colonizacion a l'insureccion de 1947[modificar | modificar la font]
Après la conquista francesa, lo generau Joseph Gallieni dirigiguèt la colonia de 1896 a 1905 e ne'n creèt leis institucions e lei basas. D'efèct, de 1896 a 1899, s'ocupèt de sometre la totalitat de l'illa que foguèt pacificada après una tiera d'operacions saunosas e destructritz. En particular, deguèt reprimir l'insureccion dei Merinas reialistas partisans de la rèina Ranavalona III e conquistar lo territòri dei pòbles encara independents dau sud e de l'oèst. Puei, organizèt l'administracion coloniala, acomencèt una politica de grands trabalhs (camin de fèrre... etc.) e impausèt un programa d'ensenhament laïc en francés.
Lei successors de Gallieni se preocupèron principalament de la mesa en valor de la colonia. Favorizèron lo desvolopament d'una agricultura d'exportacion (cafè... etc.) ambé lo sostèn de grandei companhiás francesas. En revènge, lei condicions de vida de la màger part de la populacion foguèron totalament negligidas. Lo trabalh fòrçat foguèt mantengut e gaire de païsans malgashs aprofichèron lo desvolopament economic de l'illa.
Aquela situacion encoratjèt l'oposicion d'una partida de l'elèit merina — principalament l'aristocracia protestanta — que s'organizèt au sen de l'organizacion secrèta Vy Vato Sakelila (VVS)[1]. Foguèron arrestats en 1915 mai lo nacionalisme malgash contunièt d'existir e de s'estendre dins lo corrent de l'entre doas guèrras. En particular, lo jornalista Jean Ralaimongo creèt un jornau anticolonialista que denonciava leis abús e leis atrocitats de la colonializacion e revendicava l'egalitat dei drechs entre Francés e Malgashs.
Pasmens, aquò mau capitèt e, en 1940, lo sostèn dau governador de la colonia au regime de Vichy agravèt mai lei tensions. D'efèct, l'isolament de l'illa, enceuclada per lei colonias africanas dau Reiaume Unit entraïnèt una aumentacion dei requisicions e dau trabalhs exigits per lo poder. En 1942, de fòrças aliadas (britanicas e sud-africanas desbarquèron per conquistar l'illa. Mau preparada, aquela expedicion foguèt malaisada mai lei fòrças de Vichy foguèron finalament obligits de capitular. En 1943, la direccion de Madagascar foguèt fisada a un representant de la França Liura que deguèron faciar una agitacion importanta.
De l'insureccion de 1947 a l'independéncia[modificar | modificar la font]
Lei causas de l'insureccion malgasha de 1947 son totjorn mau conegudas a l'ora d'ara. Relativament organizada, la revòuta troba seis originas dins l'agitacion politica de la fin de la Segonda Guèrra Mondiala. D'efèct, dos partits politics s'opausèron ais eleccions de 1946. Lo Movement democratic de la revolucion malgasha (MDRM), que revendicava una autonòmia fòrça importanta, ganhèt leis eleccions mai se turtèt a l'oposicion dau Partit dei deseritats de Madagascar (Padesm) pus moderat e fòrça influent dins lei regions maritimas. Aquela oposicion entraïnèt un clima de tensions importantas e favorizèt lei violéncias. D'autra part, lei condicions de vida marridas dei païsans avián entraïnat un maucontentament prefond au sen dei zònas ruralas. A la fin de març, après lei premiers succès de l'insureccion, lo movement prenguèt donc rapidament una gròssa amplor, magerament dins lei regions orientalas. De combats durs se debanèron còntra lei tropas francesas e un nombre important d'atrocitats marquèron lo conflicte que s'acabèt en decembre en 1948. Environ 2 000 soudats, principalament originaris de l'illa, foguèron tuats. Lo nombre d'insurgents mòrts es oficialament de 80 000 sser pus important.
Designat responsable de la revòta, lo MDRM foguèt dissòus e sei caps arrestats per leis autoritats francesas. Puei, lo Padesm foguèt sistematicament favorizat. En 1956, aqueu partit se transformèt per venir lo Partit sociau democrata (PSD). En 1958, se prononcièt per lo mantenement de l'illa dins l'Union Francesa (environ 70% d'òc). Pasmens, maugrat aqueu vòte, Madagascar venguèt oficialament independenta en 1960 dins l'encastre dau movement d'independéncia generau au sen de l'Empèri Coloniau Francés. Philibert Tsiranana, cap dau PSD, venguèt lo premier president de Madagascar.
Madagascar dempuei l'independéncia[modificar | modificar la font]
Philibert Tsiranana adoptèt una politica de cooperacion larga ambé França. Pasmens, au començament deis annadas 1970, la crisi economica suscitèt de manifestacions importantas, especialament dins la capitala (estudiants en 1971, estudiants e obriers en 1972). Tsiranana ordonèt la dissolucion dau govèrn e fisèt lo poder ai militars dirigits per lo generau Ramanantsoa. Puei, un referendum aprobèt la suspension de la constitucion e leis acòrdis de cooperacion ambé França foguèron denonciats.
Après divèrsei luchas intèrnas au sen de la junta, lo capitani de fregata Didier Ratsiraka prenguèt lo poder en 1975. Fondèt la IIa Republica e engatjèt una politica d'inspiracion socialista (renfòrçament dau ròtle de l'Estat dins l'economia) e nacionalista (promoccion dau malgash dins l'ensenhament au detriment dau francés). Pasmens, lei resultats economics foguèron fòrça marrits e l'armada deguèt reprimir d'esmogudas entraïnadas per de faminas en 1985 e 1986. En 1989, Ratsiraka decidèt donc d'adoptar una politica liberala mai la tension demorèt viva ambé l'oposicion. D'efècte, unificats dins un Comitat dei Fòrças vivas, lei movements d'oposicion organizèron regularament de manifestacions gigantas còntra lo president. En 1991, la situacion se desgradèt mai e la policía tirèt sus una manifestacion. Aquò obligiguèt Ratsiraka de durbir de negociacions vertadieras ambé l'oposicion.
En 1992, una constitucion novèla foguèt votada e en 1993, lo cap dau Comitat, Albert Zafy, foguèt elegit a la presidéncia. Pasmens, son mandat foguèt minat per sei relacions marridas ambé l'Assemblada Nacionala. En 1996, lei deputats votèron sa destitucion e Ratsiraka foguèt tornarmai elegit president l'annada venenta. Mau capitèt d'estabilizar la situacion economica dau país e venguèt fòrça impopular dins certanei region. En 2001, l'eleccion presidenciala entraïnèt donc una crisi grèva entre Ratsiraka e lo premier consòl d'Antananarivo Marc Ravalomanana que contestèron lei resultats dau premier torn. En abriu de 2002, après de mes d'afrontaments entre lei partisans dei dos camps, la Cort constitucionala Auta proclamèt l'eleccion de Ravalomanana. Ratsiraka s'exilèt e lo venceire foguèt tornarmai elegit president en 2006. Pasmens, en 2009, una crisi novèla aguèt luec e Ravalomanana deguèt laissar lo poder sota la pression de la populacion e dei militars. Un govèrn de transicion foguèt format fins a d'eleccions presidencialas e legislativas en 2013 que veguèron la victòria de Hery Rajaonarimampianina.
Organizacion politica e territòriala[modificar | modificar la font]
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
Madagascar es una republica democratica semi-presidenciala multipartita qu'aplica lo principi de la seperacion dei poders executiu, legislatiu e judiciari. Leis institucions, largament inspiradas per aquelei de França, son regidas per una constitucion adoptada en 2010. Lo cap de l'Estat n'es lo President de la Republica.
Lo poder executiu es tengut per lo President qu'es elegit au sufragi universau dirècte. Noma lo cap dau govèrn, dich Premier Ministre, e lei ministres dau gabinet (que son prepausats per lo Premier Ministre). Lo poder legislatiu es entre lei mans dau govèrn e d'un parlament bicamerau que sa chambra auta es dicha Senat e sa chambra bassa Assemblada Nacionala. Lo Senat es compausat de 33 senators que dos tèrç son elegits au sufragi indirècte per lei províncias e un tèrç es nomat dirèctament per lo President. L'Assemblada es formada de 160 deputats elegits au sufragi universau dirècte. La durada dei mandats de senator e de deputat es de cinc annadas. Enfin, la justícia es devesida entre diferentei brancas especializadas que sei juridiccions pus autas son la Còrt Suprèma (per la màger part deis afaires), la Còrt Constitucionala Auta (per leis afaires constitucionaus) e la Còrt de Justícia Auta (per leis afaires de traïment dei caps pus importants de l'Estat).
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
L'organizacion territòriala de Madagascar es inspirada dau sistèma francés ambé teoricament cinc nivèus formats de 6 províncias autonòmas (faritany mizakatena), de 22 regions (faritra), de 116 departaments ò districtes (fivondronana), de 1 548 comunas (kaominina) e de 16 969 fonkotanys (fokontany). Pasmens, en causa dei trèbols politics e sociaus deis annadas 1990-2000, la mesa en plaça de totei lei subdivisions es pas encara efectiva.
Lei províncias autonòmas foguèron en 2000 e d'eleccions se debanèron per formar lei conseus provínciaus. Dins lo corrent de la crisi, cinc províncias sostenguèron lo president Ratsiraka e se declarèron independentas. Aquò entraïnèt sa dissolucion de facto après lo presa dau poder per lo president Ravalomanana. Sa disparicion definitiva foguèt votada en 2007. Lei regions foguèron oficialament creadas en 2004 mai sei competéncias son encara mau definidas. Coma lei departaments an disparegut dei tèxtes de lèi, lei comunas e sei sudivisions son donc lei soleteis entitats que foncionan normalament a l'ora d'ara.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lei simbòls nacionaus oficiaus de Madagascar son son drapèu, son sagèu, sa devisa e son imne nacionau :
- lo drapèu malgash foguèt adoptat lo 21 d'octòbre de 1958. Es format d'una benda blanca verticala representant lo ris, produccion agricòla importanta dins l'illa) e doas bendas verticalas roja (color de l'argiela ò dau sang de zebú utilizat per certanei ceremònias funeràrias de l'animisme malgash) e verda (color dau ravenala).
- lo sagèu foguèt adoptat en 1993. Es un disc daurat ambé la siloeta dau país en son centre. Dins la partida superiora, li a una representacion estilizada d'un ravenala ambé lo nom complèt de l'Estat en malgash. Dins la partida inferiora, li a una tèsta de zebú, d'espigas de ris e la devisa nacionala.
- la devisa nacionala es « Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana » (« Patria, Libertat, Progrès » en occitan).
- l'imne nacionau es Ry Tanindrazanay malala ô (« O, Bèla Patria Nòstra » en occitan) adoptat en 1958.
Enfin, lo ravenala (ò aubre dei viatjaires), qu'es un aubre originari de Madagascar, es sovent utilizat coma simbòl de l'illa.
-
-
-
Fotografia d'un aubre dei viatjaires.
Diplomacia e defensa[modificar | modificar la font]
Diplomacia[modificar | modificar la font]
Madagascar es un actor diplomatic segondari d'Africa que sa diplomacia es basat sus quatre axes principaus : lo mantenement de relacions bònas ambé leis institucions financieras (FMI...) e leis estats susceptibles de finançar son desvolopament (França, Estats Units...), lo renfòrçament de l'integracion regionala ambé la participacion a divèrseis organizacions africanas, lo desvolopament de relacions amb Asia (sustot Japon, China e Tailàndia) e la recèrca d'una visibilitat internacionala ambé la participacion a d'organizacions internacionalas (Union Africana, Francofonia...). Après la crisi politica de 2009, lo país foguèt suspendut de mai d'una organizacion mai la situacion s'es normalizada ambé l'organizacion d'eleccions a la fin de 2013.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas de Madagascar son formadas dei Fòrças Armadas Popularas (13 500 òmes en 2010) e de la Gendarmariá Nacionala (8 100 òmes). Son budget representava 0,69% dau PIB en 2012 e lo servici èra basat sus lo volontariat. Son eissidas dei fòrças colonialas francesas de l'illa e an pas participat a de guèrras importantas dempuei sa creacion. En revènge, aguèron de còps un ròtle important dins leis afaires intèrnes dau país. Sei missions principalas son de sostenir la populacion dins lo cas de catastròfas naturalas, de protegir lo territòri nacionau còntra lei menaças exterioras (sustot la piratariá de l'Ocean Indian), assegurar la seguritat dins lei regions pus isoladas de l'illa e participar a d'operacions exterioras de mantenement de la patz. Lei Fòrças Armadas Popularas son devesidas entre una branca terrèstra (13 500 òmes en 2010), una marina militara (500 òmes) e una fòrça aeriana (500 òmes). En causa de l'abséncia d'enemic declarat e de la feblessa economica malgasha, leis armaments son ancians e leugiers (PT-76, Mig-17...).
Revendicacions territòrialas[modificar | modificar la font]
Madagascar a de revendicacions sus leis illas francesas de Bassas da Índia, d'Euròpa, de Juan de Nova, dau Banc dau Gueisèr e de l'archipèu deis Illas Gloriosas. Regardant lo Banc dau Gueisèr, l'estèu es tanben l'objècte d'una revendicacion dau govèrn comorian.
Economia[modificar | modificar la font]
Madagascar es un país paure e pauc desvolopat amb un PIB de 11,2 miliards de dolars en 2014 siá 482 $/ab. L'agricultura n'es la basa que forma 28,1% dau PIB e emplega environ 80% de la populacion activa. Sei produccions principalas son lo ris, lo cafè, la vanilha, lo sucre, lo claveu de giròfle, lo cacau, lo maniòc, la banana e l'arachida. La màger part son consomadas localament mai lo país exporta de quantitats importantas de cafè, de vanilha e de sucre. Lo norrigatge, especialament aqueu dau zebú, a tanben un ròtle important dins l'alimentacion deis abitants. L'industria forma 17,4% dau PIB mai es un sector considerat coma important per lo desvolopament de l'economia malgasha. D'efèct, lo govèrn assaia de desvolopar l'industria miniera per esplechar lei ressorsas mineralas importantas dau territòri. Lo país es ja un exportator de mineraus de cròme mai de projèctes regardant lei resèrvas de titani, de carbon, de fèrre, de cobalt, de coire e de niquèl. Si supausa tanben l'existéncia de jaciments de petròli e de gas naturau. Existisse tanben una importanta industria textila liada au còst feble de la man d'òbra locala e una industria agroalimentara que tracta lei produchs locaus coma la vanilha ò lo sucre. Enfin, lei servicis forman 54,5% dau PIB e lo torisme li es considerat coma un axe de desvolopament gràcias a la fauna e a la flòra de l'illa.
Lei partenaires principaus de l'economia malgasha son França (21,6% deis exportacions, 11,9% deis importacions), China (19,2% deis importacions, 8,2% deis exportacions), lies Estats Units d'America (8,2% deis exportacions), Índia (6,4% eis importacions), Sud-Africa (5,6% deis importacions e 4,1% deis exportacions), lei País Bas (5,3% deis exportacions) e Alemanha (5,1% deis exportacions) e divèrseis estats dau Golf Arabic per leis importacions de petròli. En fòra deis idrocarburs, leis importacions de Madagascar regardan la norridura e lei bens manufacturats.
Cultura[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
L'arquitectura tradicionala de Madagascar es particulara en Africa en causa de sa semblança ambé l'arquitectura dau sud de Bornèo. Es caracterizada per d'ostaus rectangulars bastits sus paufics. Lo paufic centrau a un ròtle important per sostenir la teulissa. Es sovent decorat e es l'objècte de rites especiaus au sen de la religion animista malgasha. Lei materiaus de construccion tradicionaus èran la tèrra dins lo centre, la fusta lòng dau litorau e una mescla dei doi matèrias dins lei regions intermediàrias. Au sègle XIX, d'influéncias estrangieras penetrèron dins l'illa e entraïnèron de materiaus novèus coma la brica, especialament per l'aristocracia merina. Enfin, après la fin de la conquista francesa, lei corrents principaus de l'arquitectura internacionala se difusèron au sen dei vilas pus importantas.
-
Ostaus tradicionaus de fusta.
-
-
Ostaus de brica en Antananarivo.
-
Ostau de brica en Antananarivo que son arquitectura es inspirada per lei palais reiaus de la vila.
Literatura[modificar | modificar la font]
La literatura malgasha anciana es mau coneguda car èra largament orala e qu'una partida importanta es estada perduda. La poesia, sovent inspiradas per de tematicas mitologicas ò epicas, li aviá un ròtle de remarca. L'òbra majora d'aqueu movement es un poèma epic dich Ibonia. Pasmens, mai d'un racònte foguèt collectat per lei Francés e lei Britanics au sègle XIX, compres lo famós Tantara ny Andriana eto Madagasikara. Existiá tanben una literatura escricha que fèt son aparicion entre lei sègles VII e X gràcias ai contactes ambé lei marchands arabis. L'escritura demorèt lòngtemps l'apanatge d'una partida menora deis elèits e leis escribas se concentrèron sustot sus l'enregistrament dei rites religiós e dei coneissenças medicalas.
La literatura modèrna apareguèt après la fin de la conquista francesa e l'introduccion de l'influéncia europèa dins l'illa. Leis escrivans malgashs adoptèron rapidament leis estiles diferents de la literatura occidentala (poesia, opèra, roman, novèlas...). Un nombre important fasiá de l'organizacion culturala Vy Vato Sakelika que teniá tanben d'objectius nacionalistas, çò qu'entraïnèt una repression viva entre 1915 e 1922. Lei tematicas d'aqueleis autors foguèron principalament centradas sus Madagascar e son passat avans la colonizacion e la lenga pus utilizada èra lo francés. Jean-Joseph Rabearivelo (1901 ò 1903 - 1937) es l'autor pus famós d'aqueu periòde. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, lo francés gardèt un ròtle important mai lo malgash fèt pauc a pauc sa reaparicion. En revènge, lei tematicas evolucionèron per donar una importància pus granda ais influéncias occidentalas e ai racòntes oraus ancians. Aquò entraïnèt un renovelament de la poesia e l'emergéncia d'estiles novèus (benda dessenhada per exemple).
Musica[modificar | modificar la font]
La musica malgasha es fòrça rica gràcias a l'existéncia de desenaus d'estiles musicaus e d'instruments pròpris ai diferentei regions de l'illa. En mai d'aquelei musicas regionalas, la musica de Madagascar es influenciada per de corrents musicaus venguts d'Asia dau Sud-Èst, d'Africa, de la Peninsula Aràbia, d'Anglatèrra, de França e deis Estats Units d'America. Se pòu devesir entre trei categorias que son lei musicas tradicionala, contemporanèa e populara. La musica contemporanèa es una evolucion de la musica tradicionala que foguèt mesclada ambé d'instruments modèrnes (guitarra electrica, sintetizader...) e la musica populara es dirèctament inspirada per la musica occidentala actuala (hip-hop, reggae, jazz, gospel, folk...).
Teatre e dança[modificar | modificar la font]
Madagascar a una tradicion importanta d'espectacles mesclant teatre e dança dichs hiragasys. Un hiragasy dura environ tota la jornada e sei reglas acomencèron d'èsser fixadas a la fin dau sègle XVIII ambé la formacion dei premierei tropas permanentas per lo prince merina Andrianampoinimerina. Pauc a pauc, leis actors integrèron pauc a pauc d'elements politics e critics e certanei tropas (Tarika Ramilison Fenoarivo) venguèron popularas dins una partida importanta de l'illa. La colonizacion entraïnèt l'introduccion dau teatre e d'instruments europèus (sustot lo pianò), de modificacions dau teatre tradicionau de part d'autors coma Andrianary Ratianarivo (1895–1949) e Naka Rabemananatsoa (1892–1952) e l'emergéncia dau teatre modèrne malgash.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Lo cinèma malgash es pauc desvolopat mai es pas inexistent amb un vintenau de films realizats dempuei 1974. Inspirat per lei cinèmas nigerian (Nollywood) e francés, se preocupa sustot de la lucha anticoloniala (Tabataba de Raymond Rajaonarivelo que foguèt seleccionat au Festeval de Canas de 1988) e de documentaris.


text:
17.02.2018. Nòva
Lo modèl escolar de Catalonha e Aran, ont las lengas veïcularas son respectivament lo catalan
23.01.2018. Nòva
Fa una setmana, lo president del Parlament Europèu, Antonio Tajani, exigiguèt que lo burèu
28.12.2017. Blòg de Laurenç Revèst
Legenda dau país entrevalenc en clinh d'uèlh ai peunencs escaisnomenats "los Catalans" e... a l'actualitat.
31.08.2017. Blòg de Gerard Joan Barceló
Uèi acabarai ma sèria estivenca sus las atrapas de traduccion. Soi conscient que serà pas finida,
24.08.2017. Blòg de Gerard Joan Barceló
La tòca d’aquesta tièra d’articles Per començar aqueste article que contunha la tièra entamenada
23.08.2017. Nòva
Lo fach que s’empleguèsse tanben la lenga catalana dins una conferéncia de premsa
17.08.2017. Blòg de Gerard Joan Barceló
Coma promés, quiti uèi las consideracions lexicalas per anar devèrs la sintaxi. Per començar, tornarai
10.08.2017. Blòg de Gerard Joan Barceló
Ironicament, en escrivent un article sus las atrapas de traduccion, me soi pres ieu meteis a la leca!
3.08.2017. Blòg de Gerard Joan Barceló
Coma ben o sabètz, Jornalet es editat a Barcelona, e i collabòran, demest d’autres autors, de catalanofòns
25.06.2017. Nòva
Se prepara la segonda edicion del projècte Kastanya.cat per encoratjar lo catalan e l’occitan
14.06.2017. Nòva
Qualques eurodeputats catalans e valencians s’exprimiguèron diluns passat en catalan
14.05.2017. Nòva
Lo govèrn del País Valencian aprovèt divendres passat un decret segon lo qual lo
20.03.2017. Nòva
La primièra cadena de la television publica eslovèna emetèt dissabte passat una
29.01.2017. Nòva
Dins lo segond debat televisat de la primària del Partit Socialista francés entre Manuel
27.01.2017. Nòva
La demanda d’activitats en aragonés e en catalan dins las escòlas e licèus
20.01.2017. Nòva
Dins las setmanas avenidoiras, l’estat espanhòl deurà abandonar son ambigüitat
15.11.2016. Nòva
Los principals responsables de la politica lingüistica del País Valencian, de las Illas Balearas
17.10.2016. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
Problèmas catalans de nòrma Nòstra lenga bessona, lo catalan, coneis de còps de controvèrsias
5.09.2016. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
L’origina e la classificacion de l’occitan se poirián presentar ansin quand es necite de las expausar
5.08.2016. Nòva
Lo pilòt Walter Dintinger escriguèt dimècres passat lo mot “català”
5.07.2016. Nòva
Lo club de fotbòl de Manchester City a creat un compte oficial sus Twitter en catalan. Sas primièras
6.06.2016. Nòva
La concentracion tant anonciada contra lo catalan en Aragon, que se faguèt dimenge de matin a
14.04.2016. Nòva
Lo 31 de març passat se presentèt a l’Universitat de Barcelona un manifèst
7.03.2016. Nòva
L’associacion Aplec per l’ensenhament del catalan en Catalonha Nòrd a demandat als
8.02.2016. Nòva
Se tenguèt dissabte a Perpinhan (Catalonha) un rassemblament contra la reforma del collègi
29.01.2016. Nòva
Las Corts d’Aragon an presentat aquesta setmana un emendament a la lei de las lengas, ont l’aragonés
26.10.2015. Nòva
Al delà de la manifestacion per l’occitan e lo catalan que se debanèt a Montpelhièr,
9.07.2015. Nòva
L’eurodeputat flamenc Mark Demesmaeker, de la Nòva Aliança Flamenca (NVA), demandèt
21.06.2015. Nòva
Regularament l’actualitat editoriala es piquetada de bonas surpresas e, de còps que i a,
11.06.2015. Nòva
L’estacion de Shin Ōkubo (新大久保駅) es una de las mai centralas e mai percorregudas de
25.05.2015. Nòva
Un nòu pas endavant dins la normalizacion de l’ensenhament en catalan en Catalonha Nòrd.
14.05.2015. Nòva
Los usatgièrs gascons de Twitter auràn benlèu remarcat que, dempuèi diluns
8.05.2015. Nòva
Un nòu atac del govèrn espanhòl contra lo sistèma educatiu catalan e aranés
8.04.2015. Nòva
Lo memorial consagrat a las victimas de l’avion que s’escrachèt sul Pueg dels Tres
1.04.2015. Nòva
Comencèt ièr una campanha sul sit de Change.org per demandar d’apondre lo catalan
2.01.2015. Nòva
La justícia espanhòla a refusat lo ciutadanatge a un valencian d’origina chinesa
1.01.2015. Nòva
L’Alguer es una vila de l’illa de Sardenha, que sa lenga pròpria es lo catalan, nomenada
13.12.2014. Nòva
Kendji Girac es un dels cantaires mai coneguts de l’estat francés a l’ora d’ara.
26.09.2014. Nòva
L’escòla CRA Tastavins de Pena-roja —qu’es dins l’airal catalanofòn
24.08.2014. Blòg de Gerard Joan Barceló
O sabètz, l’occitan es pas ma lenga mairala, per malastre, pr’amor d’una transmission intergeneracionala
31.07.2014. Nòva
“Es un acte d’amor per la nòstra lenga, un acte de justícia per que torne èsser
20.07.2014. Nòva
L’eurodeputat valencian Jordi Sebastià, del partit d’esquèrra Compromís
29.06.2014. Nòva
Kendji, lo ganhaire del concors televisiu de joves cantaires The Voice a TF1, rescontrèt lo primièr
26.06.2014. Blòg de Marçal Girbau
Los darrièrs jorns avèm pogut contrastar doas informacions aparentament contradictòrias a prepaus
16.06.2014. Nòva
De desenats de milièrs de personas —100 000, segon los organizaires— manifestèron
12.06.2014. Blòg de Marçal Girbau
Sus la còsta nòrd-oèst de Sardenha, i a una polida ciutat de prèp de 45 000 abitants sonada l'Alguer.
7.06.2014. Nòva
Fa trenta un jorns que lo professor de licèu Jaume Sastre comencèt una cauma de la fam
31.05.2014. Facebook
Aquesta setmana, Jornalet vòl mostrar sa solidaritat amb lo professor de segondària
30.05.2014. Nòva
Lo professor de segondària de lenga catalana en Malhòrca, Jaume Sastre, a ja complit sa
29.05.2014. Nòva
Los atacs qu’a recebut la lenga catalana dins l’escòla pendent los darrièrs
26.04.2014. Nòva
Diluns passat, l’UÈFA aviá repotegat lo jornalista catalan Francesc Garriga per pausar
14.04.2014. Nòva
Marcha en Malhòrca Aperaquí tres mila personas traversèron a pè
23.03.2014. Blòg de Gerard Joan Barceló
A Barcelona, ont anèri, per parlar dels Amics de Jornalet ,e d’un autre projècte cultural que vos
6.03.2014. Blòg de Marçal Girbau
La miá àvia (menina en catalan) Roser es filha d'una tipica familha catalana empordanesa. Dins
17.02.2014. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
Refortir las convergéncias: los manlèus recipròcs Per los mots que revèrtan de realitats tipicament
10.02.2014. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
Nocions preliminaras e indispensablas Occitan e catalan son de lengas bessonas amb de foncionaments
7.02.2014. Nòva
Se presentèt la setmana passada a L’Alguer, la vila catalanofòna de Sardenha, un
6.02.2014. Nòva
L’Acadèmia Valenciana de la Lenga (AVL) a publicat finalament sus lo web son Diccionari
4.02.2014. Nòva
L’Acadèmia Valenciana de la Lenga (AVL) a suspendut indefinidament la presentacion
3.02.2014. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
L’occitan inicial englobava lo catalan Es incontestable que l’occitan e lo catalan formavan al
3.02.2014. Nòva
Lo govèrn de Catalonha ven de publicar un rapòrt de seguiment de la Carta Europèa
27.01.2014. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
Existís un grop cultural, al País Valencian, que se ditz “occitanista”. A pauc d’impacte dins
24.01.2014. Nòva
La Plataforma per la Lenga catalana a amassat mai de 3000 boitas de Coca-Cola per ne revendicar l’etiquetatge
2.01.2014. Nòva
De milièrs de malhorquins manifestèron diluns passat de ser a Palma de Malhòrca
12.12.2013. Nòva
Lo parlament balear aprovèt dimars, solament amb los vòtes del Partit Popular (PP), una
30.11.2013. Facebook
La recomandacion Facebook d’aquesta setmana es per la pagina “RTVV No es tanca” (RTVV
30.11.2013. Nòva
A 12h19 d’aqueste divendres passat, 29 de novembre, l’emission de Canal 9, la television
30.09.2013. Nòva
Las principalas vilas de las Illas Balearas venguèron ièr un clam massís contra
23.09.2013. Nòva
Las consignas de la manifestacion, en forma de crits e pancartas, èran basicament contra lo TIL
16.09.2013. Nòva
La rintrada escolara a començat a las Illas Balearas amb los docents en guèrra a causa
3.08.2013. Nòva
I a de licenciaments e de demissions a las Illas Balearas a causa de las decisions del govèrn
13.07.2013. Nòva
Lo manifèst denóncia qu’Espanha ferís l’esperit dels dreches fondamentals
27.05.2013. Nòva
La lei sus l’ensenhament superior de l’estat francés se votèt dijòus
9.05.2013. Nòva
Lo catalan e l’aragonés son a pèrdre lor reconeissença en Aragon. Uèi
20.04.2013. Nòva
Lo conselh de govèrn de las Balearas ven d’aprovar lo decret de trilingüisme dins
12.04.2013. Nòva
Lo deputat d’ÈRC, Joan Tardà, foguèt expulsat de la tribuna dels orators del
11.04.2013. Blòg de Marçal Girbau
Non es casual ni per azard. Ièr de tantòst los mèdias de comunicacion catalans publicavan la bona
11.04.2013. Nòva
Lo tribunal establís que n’i a pas pro amb l’atencion individualizada qu’ofrís
4.04.2013. Nòva
L’ÒNU respècta los procèsses d’autodeterminacion. Aquò es la
7.03.2013. Nòva
Lo 13 d’abril que ven, la Potonejada se debanarà a Perpinhan (Païses Catalans). S’agís
28.01.2013. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
Entre los usatgièrs de l’occitan, encara i de gents que se demandan se cal escriure ça que la o çaquelà,
22.12.2012. Nòva
Lo catalan se consolida amb 9,9 milions de parlants, mas manten de prigonds desequilibris territorials
21.12.2012. Nòva
Lo Val de Benasc, dins la comarca aragonesa de Ribagòrça, es un encantament de la natura,
15.12.2012. Facebook
Deluns passat Jornalet que raportaue era campanha "Keep Calm and Speak Aranese",
5.12.2012. Nòva
Lo ministre de l’educacion espanhòl, José Ignacio Wert, prepausèt diluns passat
5.11.2012. Nòva
Un cercaire de l’Universitat d’Oxford, Mark Graham, a publicat dins son sit web, Zero Geography,
3.10.2012. Nòva
Tant l’estatut aragonés de 2007 coma la lei 10/2009, d’usatge, proteccion e promocion
5.08.2012. Nòva
Ràdio Arrels empleguèt lo catalan per pausar una question a Manuel Valls pendent la siá
27.07.2012. Nòva
Dins las diferentas reünions, aqueles collectius se son acordats per recuperar lo nom e lo logotipe
21.07.2012. Nòva
En un plen extraordinari, totes los deputats del Partit Popular votèron en favor d’aquela
19.06.2012. Nòva
La lei que i aviá fins ara, aprovada dins las Corts d’Aragon en decembre de 2009, fa
2.06.2012. Nòva
A l’ora d’ara, lo sistèma educatiu catalan es basat sus l’immersion lingüistica,
20.05.2012. Nòva
Aquesta setmana Twitter a dobèrt un centre de traduccion a on se començan revirar qualques
15.04.2012. Nòva
"L'eveniment comptèt amb lo sosten de tota la societat nòrd-catalana: d'entitats
26.03.2012. Nòva
Segon Jaume Mateu, president de l'Obra Cultural Balear (OCB), s'agís "d'un