text:
Institut d'Estudis Occitans
11, carrièra Malcosinat
31000 Tolosa
Tél.: 09.62.56.09.91
- 2007-2017 : 10 ans de la Comission Toponimica Occitana
- Jornada d'InFormacion : 18/11/2017 - Mèfi : ANNULADA
- N'i a pro d'èsser mespresats !
- Las ajustas lengadocianas
- Bonas vacanças d'estiu de 2017 !
- Lo n°160 d'Anem Occitans es sortit !
- Novèla edicion actualizada del diccionari Francés-Occitan de Cristian Laus en çò de IEO Edicions
Jeudi 1er février 09:37-10:37 - Luòc: Anglet
La commune d’Anglet propose un CDD de trois mois afin de réaliser le contenu d’une exposicion permanent e dédiée à spécifiquement à la langue et à la culture occitane-gascone. Ne saber mai
Jeudi 1er février 10:47-11:47 - Luòc: Pau
La FIMOC propose une mission de service civique afin de mener une enquête sociolinguistique relative à la place des médias occitans dans la société. Ne saber mai
Un an après l’aviada deu "Servici de l’Emplec", la pausa qu’ei venguda de hèr un permèr bilanç deu segment deu mercat de l’emplec qu’arrepresenta l’emplec en occitan.
Un volum d’emplec deus interessants :
Deu punt de vista quantitatiu, lo "Servici de l'Emplec" a repertoriat 172 emplecs creats e necessitant competéncias en lenga occitana. Aquera chifra de 172 emplecs permet de confirmar l’utilitat deu "Servici de l'Emplec"
De mes d'aqueste volum d'emplec, ua analisi qualitativa deus emplecs en occitan que hè necèra.
Aufèrtas pas especiaument de las precàrias :
En efèit, la màger part de las aufèrtas d’emplec en occitan de 2010 concerniscó aufèrtas de tribalh de temps plen e salaris superiors au minimum legau. Entà comprénguer melhor la realitat deu mercat de l'emplec en occitan, qu'ei oportun de citar quauquas chifras claus de l’emplec occitan :
- 54 % de pòstes a temps plen,
- 60 % de salaris superiors au SMIC,
- 32 % d’aufèrtas en CDI,
- ua suberrepresentacion de las granas de l’ensenhament (70 % des postes creats).
- ua suberrepresentacion de Mieidia-Pirenèus (32 %), Lengadòc (28%) e Aquitània (28 %) dens la reparticion geografica d'emplecs navèths.
- 55 % de las aufèrtas degudas a associacions e 30 % a "l’Éducacion Nationale”.
- 67 % de las aufèrtas exigishen ua mestria correnta de l’occitan.
Atau, l’occitan que pervei tanben emplecs de qualitat. A l'òra de causir ua orientacion, los futurs estudiants qu'an a pensar a la possibilitat d'obténguer un poste en occitan en l’Éducation Nationale (70 % de CDI). Aquesta que creè 34 pòstes en CDI e a temps plen en 2010. Mes que mes mercés au CRPE especiau occitan que met au concors tostemps mes pòstes de professors de las escòlas bilinguas.
Conclusion de l'estudi deu mercat de l’emplec en occitan.
Aqueste estudi hèr véger 3 resultats màgers :
- Ua manca relativa de candidats respècte a l'aufèrta de tribalh en occitan (e donc, ua necessitat de formacion de las granas), d’autan mes que plan d'aufèrtas demandan ua mestria correnta de l’occitan.
- Ua disparitat geografica en favor de las regions Mieidia-Pirenèus, Lengadòc e Aquitània
- Un efèit positiu deu "Servici de l'Emplec" au nivèu de l'intermediacion que hè véger los comentaris deus emplegaires (entà un medish pòste a Tolosa, 2 candidats occitanofònes en 2008 e 7 en 2010) e lo creish regular de la miejana cumulada de visitas deu site internet pendent tota la pausa concernida per l’estudí.
Totas las aufèrtas d’emplecs actualizadas que son suu site www.emplec.com
L'estudi detalhat de las estatisticas d’aufèrtas d’emplec gessidas deu Servici de l’emplec que son disponibles suu site http://www.ieo-oc.org/L-emploi-occi...


c: text/html

text:
Granissa
La granissa, o la grella, o la pèira es un tipe de precipitacion qu'es constituida de particulas irregularas de glaç.
La granissa se produtz subretot l'estiu dins de tempèstas intensas ont se forman de gotas d'aiga subrerefrejadas, que son encara liquidas, mas a temperaturas per dejós de lor punt normal de congelacion (0 °C). L'aiga subrerefrejada demòra dins aqueste estat pr'amor qu'a besonh d'una semença solida iniciala per tal de començar lo processus de cristallizacion. Quand aquelas gotas d'aiga tustaràn dins las nívols amb d'autras particulas geladas o granas de polvàs, alavetz se podràn cristallizar sens dificultat en se congelant rapidament. Dins las tempèstas mai intensas se pòt produire una precipitacion gelada amb formacion de granissa especialament gròssa, quand aquela se forma al centre de fòrts corrents ascendents. Dins aqueste cas la pèira pòt demorar dins l'atmosfèra en dispausant d'una granda capacitat de creissement. Quand la butada cap en naut s'acaba o que la granissa ven de talha granda, alavetz l'aire ne'n pòt pas sosténer lo pes, e la granissa tomba. Las pèiras son generalament pichonas, de diamètre millimetric. Çaquelà, de vegadas se forman de pèiras pus bèlas, de qualques centimètres de diamètre ja que dins la circulacion ciclonica de la tempèsta las pèiras pichonas puèjan e davalan mantun còp en amolonant divèrses jaces de glaç. Per aquò, la granissa pòt causar de damatges sus las automobilas e las estructuras de veire o encara tuar de personas. Per causa de lor procèssus de formacion, las pèiras an una estructura en jaces coma una ceba.
La pèira pus pesuga enregistrada tombèt a Coffeyville, Kansas (Estats Units), lo 3 de setembre de 1970, e pesava 770 g, e aviá un rai de 14,5 cm, e la pèira pus granda que s'es enregistrada tombèt a Aurora, en Nebraska, lo 22 de junh de 2003 e aviá un rai de 17,8 cm, encara que son pes èra inferior a l'autra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guèrra Civila de Rodèsia dau Sud
La Guèrra Civila de Rodèsia dau Sud se debanèt de 1972 a 1979. Opausèt lei fòrças de la Rodèsia dau Sud segregacionista a unei guerilhas (ZAPO e ZIPRA) sostengudas per lo (FRELIMO) (que dirigiguèt Moçambic a partir de 1974) e per lo Congrès Nacionau African en lucha còntra lo regime sudafrican d'apartheid. S'acabèt per la disparicion dau regime d'apartheid de Rodèsia e per la reconoissança internacionala de l'independéncia dau territòri sota lo nom de Zimbabwe.
Lei premiers combats se debanèron en 1966 quand certanei populacions negras comencèron de se revòutar còntra lo regime d'apartheid de Rodèsia dirigit per Ian Smith per la minoritat blanca. Pasmens, aquelei combats demorèron limitats e isolats fins a 1972 quand lei doas guerilhas de la ZAPO e de la ZIPRA anoncièron la creacion d'un comandament unificat. Ben organizada, l'armada de Rodèsia capitèt de resistir a la guerilha. Pasmens, a partir de 1974, la presa dau poder per lo FRELIMO comunista au Moçambic vesin permetèt ai guerilhas d'obtenir un sostèn militar regular dau blòt sovietic, de la China Comunista e de divèrsei país africans coma Libia, Tanzania o Zambia. La creativitat dau comandament militar rodesian permetèt a Rodèsia de resistir ais avançadas dei guerilhas mai lo govèrn blanc perdèt pauc a pauc l'iniciativa. En 1978, la situacion s'agravèt encara quand la guerilha obtenguèt d'armas antiaerianas sovieticas modèrnas. Ansin, en 1979, lo govèrn d'Ian Smith perdèt sei sostèns internacionaus principaus (Estats Units d'America, Sud-Africa, Reiaume Unit) e deguèt acceptar de negociar l'abandon dau poder au profiech de Robert Mugabe, cap principau de la guerilha. Aquò entraïnèt la formacion de Zimbabwe que son independéncia foguèt reconeguda per la comunautat internacionala entre 1979 e 1980.


text:
12/03/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Niverçac / Niversac
commune de Boulazac-Isle-Manoire
Coma quò se ditz ?
[nivɛrˈʂa] > « nivèr-sha »
Qué quò vòu dire ?
Avant l’arrivée du chemin de fer (1860), ce village n’était composé que d’une seule ferme, bâtie près du pont par lequel la route de Brive enjambe le ruisseau de Saint-Geyrac. L’actuel lieu-dit s’est donc développé autour de la station, le toponyme historique étant « Le Pont de Niversac ».
Au plan étymologique, Niversac peut procéder d’une villa gallo-romaine nommée °Nerviciacum (le domaine de Nervicius) ; selon Jacques Astor, Nervicius serait formé sur l’ethnique Nervius (les Nerviens, peuple de la Belgique antique). Cette hypothèse suppose une métathèse Nervi- > Niver- semblable à celle qui s’est produite pour la ville antique de Nevirnum, devenue Nivernum (Nevers). Conformément aux conventions graphiques régissant l’occitan, [ʂ] issu de -ci- latin est noté ç : il convient donc de restituer Niverçac.
Jean-Louis Lévêque.
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 3
Una noveutat venguet botar un pauc d’animacion dins l’aprep miegjorn chauda e secha. Caüsac que dins la matinada aviá botat ‘na sordina a sa musica per pas desrenjar lo professor e son eleva, i tenguet pus, e sus lo còp de quatre oras, landet sas fenestras au concertò per pianò de Tchaikowski e ne’n faguet profitar lo vesinatge, segurament jurcinc’a la Vaissiera que es pertant a un bon quilòmetre. Sap pas çò que los Vaissieras ne’n an pensat, mas aqui, quò faguet de l’efiech. Gaspard, que era sietat coma Julia a l’ombra dau beu tilhòu, se levet d’un lanç en uchar los prumiers sons que l’auviam prononciar, bombet jos la fenestra de Gaëtan coma per se foitar dins quela font sonora, e comencet un genre de dança maladrecha ente braç e chambas a contre-temps semblavan velher au còp se boirar e se contranher. Julia fuguet leu junhada per lo Professor alertat per los fortissimòs de la drubertura. Semblet pas mai estonat que quò, lo Professor, de veire Gaspard dins entau un trebladís. Lo prenguet tot suau per las espantlas, l’acompanhet quauquas secondas dins sa dança saquetada, puei l’entrainet vers la pòrta de l’ofici que Ròsa veniá d’abandonar a la lesta, si se pòt dire entau en parlar de Ròsa, per ‘nar dire a Mossur lo Comte de baissar un pauc lo son, au risque de se far meschantament polhar. La deguet trobar los mots que faliá, que la musica s’asuauset, apasimant dau mesma temps lo dròlle que lo Professor ninava aurà en li chuchetar a l’aurelha. E los que eran quí, e io ne’n era, vegueren quauquaren de pas ordinari : Mossur lo Comte Gaëtan Caüsac daus Ombradors se venir excusar au prep dau Professor.( de segre)
Joan Ganhaire
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 12 de març 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Hervé Couture, dau Cap' Oc de Pau que presentara las noveutats ( libres, CD et DVD) editadas per lo Cap'Oc.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
10:07 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Formacion per ensenhar a Calandreta
Avètz fins al 31 de mai per vos marcar a la jurada d’intrada a APRENE.
APRENE es l’establiment d’ensenhament superior occitan qu’assegura dempuèi 1994 la formacion de las regentas e dels regents de las escòlas Calandreta. Son cursus cooperatiu, intensiu e exigent, es de mai en mai reconegut per sa capacitat a formar lo mond al mestièr d'ensenhaire en immersion, de transmeteire de la lenga occitana, e de pratician de la pedagogia Freinet / Pedagogia Institucionala .
Si volètz vos tanben ensenhar l’occitan en immersion, ne saupretz mai sul sit https://aprene.org/oc/la-jurada-2/
Que siaguètz interessats pel primièr o pel 2nd gra Calandreta, marcatz-vos a la jurada d’intrada a APRENE en telecargar la ficha d’inscripcion sul sit. La mandaretz amb un CV e una letra de motivacion a This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it..


text:
Benvenguts sul sit de l’associacion (lei francesa 1901) Lingüistica Occitana, fondada a Montpelhièr, que sosten la recèrca en lingüistica occitana en general e en particular la revista academica en linha del meteis nom. La podètz legir dins la seccion “Articles e numèros”.
Director de la revista / Lingüistica Occitana’s editor:
- Gerard Joan Barceló
Comitat de lectura / Reading committee:
- Miriam Bras
- Jacques Bres
- Aitor Carrera
- Arvèi Lieutard
- Patric Sauzet
- Domergue Sumien
ISSN 1773-0538


text:
Transilvània
Transilvània (en romanés Transilvania o Ardeal; en ongrés Erdély; en alemand Siebenbürgen) es una region formada pels territòris occidentals o centrals de Romania. Foguèt un principat del sègle X fins a 1918, quand s'unifiquèt amb Moldàvia e Valaquia per constituir l'estat romanés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri que uèi es conegut amb lo nom de Transilvània es format per 16 comtats (en romanés judeţi), amb una superfícia totala de gaireben 103 600 km2, mai de la mitat de la superficia totala de Romania, e localizats al centre e al nòrd-oest del país. Los 16 comtats son: Alba, Arad, Bihor, Bistriţa-Năsăud, Braşov, Caraş-Severin, Cluj, Covasna, Harghita, Hunedoara, Maramureş, Mureş, Sălaj, Satu Mare, Sibiu e Timiş.
La plana transilvana, amb una altitud de 300 m a 500 m al dessús del nivèl de la mar, conten los rius Mureş, Someş, Criş e Olt, e tanben d'autres tributaris de Danubi. Cluj-Napoca, amb una populacion de 318 027 abitants, n'es la ciutat principala; d'autres centres urbans importants son: Timişoara (317 651) ab., Braşov (283 901 ab.), Oradea (206 527 ab.), Arad (172 824 ab.), Sibiu (155 045 ab.), Târgu Mureş (149 577 ab.), Baia Mare (137 976 ab.) e Satu Mare (115 630 ab.).
Economia[modificar | modificar la font]
Transilvània a fòrça ressorsas mineralas, principalament : lignit, fèrre, plomb, manganès, aur, coire, gas natural, sal e sofre. I a grands industrias siderurgicas, quimicas e textilas. D'autras ocupacions importantas de la populacion son l'elevatge, la produccion de vin e de fruchs.
En Transilvània se produtz 35% del PIB de Romania, e a un PIB per càpita (PPP) de 9125 euros, un 10% pus naut que la mejana romanesa.
Populacion[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2002, la region aviá una populacion de 7 221 733 personas, amb una majoritat romanesa (75% del total). I existisson tanben de comunitats d'ongresos (20% del total de la populacion), gitans (3,5%) e alemands (1,5%).
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Transilvània foguèt utilizat per primièr còp dins un document latin en 1075 coma "Ultra Silvam", que significa "mai enlà del bòsc". Lo nom foguèt cambiat dempuèi per "Transylvania", qu'a lo meteis sens.
Lo nom alemand Siebenbürgen significa "sèt ciutats", en referéncia a las ciutats dels saxons transilvans de la region. Lo nom romanés Ardeal e lo nom ongrés Erdély an pas una origina precisa.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Atraccions toristicas[modificar | modificar la font]
- Las ciutats medievalas de Alba Iulia, Cluj-Napoca, Sibiu, e Sighişoara
- La ciutat de Braşov e l'estacion d'esquí vesina Poiana Braşov
- La ciutat d'Hunedoara amb lo Castèl Hunyadi del sègle XIV
- Las glèisas de fusta de la zona de Maramureş
- Las fortalesas dacianas de las montanhas d'Orăştie, coma Sarmizegetusa
- Las glèisas fortificadas saxonas
Cultura[modificar | modificar la font]
- Lucian Blaga, poèta romanés, escriveire de teatre, e filosòf
- János Bolyai, matematician ongrés nascut a Kolozsvár (uèi Cluj-Napoca)
- Avram Iancu, revolucionari romanés
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (en) « Transilvània », dins Encyclopædia Britannica, 1911 [detalh edicion] [legir en linha]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- The Real Transylvania - sus la Transilvània contemporanèa
- Literatura istorica sus Transilvània e los territòris vesins, Klaus Popa, Alemanha
- Transsilvania Toleranta-Perqué Transilvània vendrà pas un autre Kosovo, Katherine Lovatt, en Central Europe Review, Vol 1, Num. 14, 27 de setembre 1999.
- Lexic transilvan Rosian-Romanés-Francés-Anglés


text:
Categoria:Informatica
Aquesta categoria acampa totes los lexics de mots utilizats en informatica.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 9 soscategorias, sus un total de 9.
A
- ► Lexic en alemand de l'informatica (1 P)
C
- ► Lexic en catalan de l'informatica (3 P)
E
- ► Lexic en espanhòl de l'informatica (1 P)
F
- ► Lexic en francés de l'informatica (2 P)
G
- ► Lexic en galèc de l'informatica (1 P)
L
- ► Lexic en lituanian de l'informatica (1 P)
O
- ► Lexic en occitan de l'informatica (10 P)
P
- ► Lexic en polonés de l'informatica (1 P)
- ► Lexic en portugués de l'informatica (1 P)


text:
Que mos arretrobam entà descobrir e practicar danças tradicionalas vengudas deths quate cantons d’Occitània, coma eras borrègas d’Auvèrnha, eths rondèus e congòs deras Lanas e deth Gèrs, eths sauts e branles biarnesis, eras danças d’Arièja… Ath plaser dera dança, que s’ajusta eth dera convivialitat e deths arríders partatjats.
Qu’organizam un bal un còp per an. Après Taï Cosi ,Castanha et Vinovel, eth nòste bal programat eth dissabte 20 d’octobre de 2012 a Cièrp que serà animat per dus gropes entà ua serada deras endiabladas : eth ensemble Hector Boyaux e eth Big Band de Trad.
Possibilitat de coveituratge dempús Banhères de Luishon, Hòs, Saleishan, eras Frontinhas.
Contactes
Animatora : Françoise NOBLE - tel : 05 61 79 45 57 - @ : f.noble@wanadoo.fr
Secretària : Maïté SARRAILH - tel : 05 61 79 81 28 - @ : m.sarrailh@laposte.net
Presidenta : Georgette PONSOLLES - tel : 05 61 79 57 01 - 06 77 74 19 83


text:
Aier au ser, ‘ní veire lu noveu filme d’un artiste qu’aime be lu trabalh. Mas, perque i a totjorn un chause per me manhar l’embonilh, quante aime lu trabalh de quauqu’un, fase coma un blocatge e mai d’una vetz, m’entòrne avant de dire quau que siàia au tipe o a la tipessa.
Dau Jean Gabriel Périot, descrubrissí son òbra au cine-club, mai daus corts coma « Gay ? »(2000), « Avant j’étais triste »(2002), « We are winning don’t forget »(2003). Tres films que los dos prumiers son personaus, ‘na fòrma d’autoficci’, mai ‘na tonalitat un pauc de biais faça a la normativitat gaia, lu darnier, es sus los movament sociaus, mai daus eimatges de pertot sus la planeta.
I a las tematicas per parlar de quauqu’un o de son trabalh, i a maitot la faicon de far. Lu prumier es un tesmonhatge filmat, lu second, de las fotografias animadas, lu tresema de las fotòs montadas l’una darrièra l’autra.
Darrier ‘quò, fuguí faça a « Barbares » (2010), un filme mai de las fotografias fixa a la debuta, puei l’acumulaci’ e lu trabalh de copilhatge daus eimatges me fagueten còp-sec trobar duquau eriá lu filme. ‘Queu biais de far es coma ‘na sinhatura. Anguí veire lu siti per trobar d’autres bocins de son trabalh.
Ne’n parlar es malaisat tant lu titre pòt o b’etot far fur, o balhar l’envèia. Dins « Eût-elle été criminelle » (2006), lu filme es montat coma un omenatge a la nacion : l’imne, de la gent, daus curats, daus politiques, daus sodarts ; puei, l’imne se resta qua’iment sus ‘na nòta e es la guerra. ‘na guerra que fila, fila mai sos avions, sos chars, sos defilats, sas armas menanicas per tuar, per gasar, per deportar, per esbolhar una vila, destruïr de las ciutats, d’Orador d’aici Nagasaki ne’n passant per Dresde*.
E puei, es la patz, las campanhas balhan la musica, la gent se ‘musan. E puei, lu montage montra d’autras chausas qu’una balada. Montra las femnas rasadas au lendeman de la guerra. Es òrre. Apres ‘quò tusta dins la testa, de segur. Sem faça a l’istòria, beleu la p’ita mas l’istòria. Sem quitament pas faça a l’istòria mas faça a aquelas femnas. Eu nos pausa au mitan dau monde. Sem gietats dins un bocin dau temps. Es òrre mas es entau que pòdem comprener.
‘Queu trabalh de far dire de las chausas a l’eimatge, autra chausa que son messatge prumier, ‘quò se torna trobar dins « Dies irae, dies illa » (2005). Apres las quauquas nòtas dau començament, un eimatge, dos, tres… un chamin, ‘na rota, una p’ita rota, ‘na granda, ‘na vila. Lu Périot nos trapa per l’epantla e nos mena ente se sòu iò sap.
Es entau qu’eu farja son cinemà. Faça a totas las fotografias que visem tota la jornada, eu nos fòrça de las surtir dau « tots los jorns » per lurs tornar balhar una sinhificaci’. Eu nos mena jurta la finalitat dau nòstre monde, e, ‘quò es fòrça pessimiste, eu amassa daus eimatges de ralhs d’aici Auschwitz Birkenau. Sabe pas se fau quò-quí per prener consciença, mas ‘quò laissa pas sens far brí-brí dins la testa. Entau conhat dins un filme, mai tot ‘quò que sabem de l’istòria, es qua’iment un punt de vuda « nuòu », talament la jurta tomba justa.
- Las autres òbras que son de veire, afè per mon peron, son « 200000 phantoms » (2007), « Entre chien et loup » (2009)**, « Undo » (2005).
Aier au ser, qu’eriá l’avant prumièra dau filme « Le jour a vaincu la nuit ». Un trabalh realisat ne’n preison, aquela d’Orleans, mas aquò poriá estre dins mantas preisons. Coma son los raibes dins ‘na preison ? E veiquí una prumièra faça, una goiata e un raibe sus ‘na plaja au Portugale, ‘na seconda e un goiat, un bocin de ràp, ‘n’autra femna e la mar, un goiat e un fantasme sessau, e d’autres, a un, a tres, a un d’aicí los còps que balha lu cur, lu cur d’una persona dins ‘na preison. Un trabalh beleu un pauc desparrier comparat aus autres, son de la gent que son filmats, qua’iment un documentarí, desparrier e dau mesma biais, quitament de las fotografias talament, ‘na vetz la camerà quilhada, los e las filmat~ada~s botjan p’un piau, l’agach dreit, beleu de legir un papier jaspit sus ‘na paret passat la camerà, aquò iò verem pas. Lu luòc ente son filmats pren ‘na part dins l’eimatge, fòra ‘na vetz o doas, es un luòc monocolor, aquí beige, gris per aquí. Lu sòu que se troba filmat « au mitan » de la preison es lu darnier, ‘queu sus luquau le filme se ‘chaba mai un planh fixe de quauquas minutas sus lu tipe, e darrier se, un gardian qu’intra dins ‘na celula, ne’n sòrt… e la chançon daus bataments de cur.
La serada se ‘chabet sus un bocin de ràp, lu jòune dau filme ne’n es surtit. Me songe que qu’eriá important per se, de iò chantar davant la gent dins la sala, davant son amics, davant sa familha maitot…
Fotografia tirada dau filme, es lu jòune chantor, pichatz l’eimatge o ‘quí (>fr).
- Lu sití (>fr-en) dau Périot per descubrir las autras faças de son trabalh.
- De legir un article (>fr) dau Monde.
E obludetz pas que lu 25 de novembre es la jornada mondiala contra la violença facha a las femnas.
_____
* ‘tenci’ tot es pas dich entau dins lu filme.
** tornat dins Lemòtges, mas es màs per lu perpaus que fau lu veire, pas per aquò.


text:
C'est le grand retour du Jeu que tu quiffes trop ta mère... T'as une photo, tu dois trouver ce que le type il peut penser ou dire pendant la photo... Là, c'est MOUSTA avec un doigt dans l'oreille... Je sens le commentaire facile... Oui, il aurait pu l'avoir ailleurs (comme ça vous pourrez pas la faire, je l'ai faite et vous êtes obligés de développer un peu votre imagination)... Alors chers lecteurs du Tam, de plus en plus nombreux, putanier, mais déquédis Moustaki?... Vous proposez votre phrasette et une semaine après vous, lecteurs fidèles (au moins 60 millions d'amis), vous votez pour la phrase que vous préférez... La meilleure phrase gagne un abonnement à Bibi Fricotin... L'ami des jeunes valeureux... Ou une partie carrée chez les2zelles, petite boite coquine des rues de N...s qui n'organise pas que des soirées mousse...
dissabte, 3 de maig de 2008
DEQUEDIS MOUSTAKIIIIII? Dé que fas Moussaka?
C'est le grand retour du Jeu que tu quiffes trop ta mère... T'as une photo, tu dois trouver ce que le type il peut penser ou dire pendant la photo... Là, c'est MOUSTA avec un doigt dans l'oreille... Je sens le commentaire facile... Oui, il aurait pu l'avoir ailleurs (comme ça vous pourrez pas la faire, je l'ai faite et vous êtes obligés de développer un peu votre imagination)... Alors chers lecteurs du Tam, de plus en plus nombreux, putanier, mais déquédis Moustaki?... Vous proposez votre phrasette et une semaine après vous, lecteurs fidèles (au moins 60 millions d'amis), vous votez pour la phrase que vous préférez... La meilleure phrase gagne un abonnement à Bibi Fricotin... L'ami des jeunes valeureux... Ou une partie carrée chez les2zelles, petite boite coquine des rues de N...s qui n'organise pas que des soirées mousse...
merdoum moustaki
déqué fas tonight?
http://membres.lycos.fr/zboobyloo/Site%20DQFT/presentation.htm
ome perfiech
L’òme d’òc dèu-ti èstre un perfiech ? Dins sa dralha, son biais de viéure e d’èstre, dèu bessai pas faire apareisser sei falhas per cultivar la riquèssa de sa diferéncia. L’autre jorn sortiguère una practica deis arpias de la Policia. Vesitiva Avinhon amé nautres (èron d’olandés venguts en França) quora se faguèt prene au Palais dei Papas : aviá raubat una boita de balòtas au magasin dei sovenirs. La comerçanta demandèt lo responsable dau grop. Ere lo responsable dau grop. E demandère de pas portar planh. La comerçanta me faguèt la leiçon. E ma serviciala s’embarrèt tot lo sejorn dins sa vergonha. Lo patron me passèt un sabon. Auriéu degut laissar aquela raubaira se despatolhar soleta. Era pas l’afaire de l'agéncia de viatge. E ieu diguère qu’una agéncia de viatge a pas de fusionar amé la Policia. La patrona adjunta – una anciana sindicalista roja pasmens - me tenguèt lo meme discors. La Policia a de solucions per empachar lei raubaires de recidivar pas. Mai an ieu, lei proceduras procedurièras m’agradan pas. Les practicas m’aimèron per mon costat suau. Ma reaccion sana. Faudriá pas dire « santa » (istòria de tendre l’autra gauta…) Siáu pas dau costat dau raubaire. Siáu pas dau costat de la policia. M’estime que entre lei dos fau de lònga trobar lo mitan juste. E que lo raubatòri d’una belòia a cinc euròs es mai un acte de desesper que de malafacha. Amen.
Vila de Tam. Aquèste matin, una femna demandèt de passar davans l’autra, au subremercat, qu’aviá pas que dos produchs : un pòt de mèu e una boita de Chocolat Polin (ja la causida dau chocolat me la rendèt simpatica). La promièra femna, una europenca que semblava J… M… L… P…, mai en femna, cargada coma una ase, la vouguèt pas faire passar. Fau dire que la segonda aviá lo velat sus la tèsta. Doncas, coma ère davans JMLP laissère passar lo velat que tremolava dau regit de l’autra dins lo silènci. Sariá èstat una mainatgiera mens de 50 ans, blanca, JMLP auriá laissat passar l’autra sensa problèma : Es una règla de la cortesia franchimanda, me sembla. JMLP semblava (dise semblava) ben coma fau e possediá aquela educacion. E coma aquela colha veguèt ma banasta de celibatari (lo vesiáu ben… m’estampilhava « celibatari » a la vista de mei tres espargas que se bastejavan en duau… quina colha coma diriá l’autra…) diguèt : « Vous verrez quand vous aurez cinquante ans comme moi et quatre enfants et que vous êtes pressé, vous feriez de même. » (Aviáu enveja de respòndre : « Non, dòna, m’arribarà pas. Mete de capòtas ») E de cridar : « 30 ANS QUE CA DURE ! Y’EN A MARRE » (sous entendu : ILS NOUS PASSENT TOUS DEVANT). An aquèste moment dise ren. Coma per lo jorn dau raubatori. Dequé vòls dire contra lo racisme e l’intoleréncia ? La velada paga. Se revira e me ditz un gramaci que te sauva la vida. Trenta ans de racisme contre de sègles de cortesia. Quau es que fa lo pes ?
Uèi siáu fièr. Oc, l’òme d’Òc dèu èstre perfiech. Siáu un òme d’Òc. Amen. Me vau foitar sus un disc de Zucchetto en dire 5 vers de Mistral.
dimecres, 30 d’abril de 2008
au pissador d'un restaurant bio
dimarts, 29 d’abril de 2008
la man dins lo mac d'oc
Siéu anat au Mac d'Oc. Un orror. Ai escampat lo platèu ais escobilhas... amé mon porta-fuèlha dedins! Siéu Monsur Bean. Lei gents son talaments egocentrics que se son avisats de ren. Aviéu lei mans dins leis escobilhas fins ai manchas per furnar. Auriéu poscut èstre nus dins lei bordilhas au mitan dau restaurant qu'aurian ren remarcat... Enfin ai retrobat ma carta blava e una fuelha d'ensalada dessus. Aquo va m'augmentar mon poder de crompa, la fuèlha d'ensalada.
b comme bouc émissaire
À noter que la personne choisie ne l'est pas forcément pour avoir partagé ce comportement, elle peut être une victime expiatoire choisie pour d'autres raisons du fonctionnement du groupe.
terralha picasso (2)
terralha picasso
ri
i a de buous dins l'ort (seguida)
i de nos dins la garganta
e de pèus dins la man
i a deis ors en short
leis uelhs dins la sopa
dau conte de Bloca d'Aur
i a de forts au Thor
De Taurs dins la cosina
de la cosina Berk
I a de porcs epics
Que pican a la porta
Dei Picassos raubats
per s'envolar sur la terralha rara
Coma una arena de Feria
sus un tapis volant


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 26 d’octubre de 2007
De vacanças per Totsants
Au còp que vien, pas la setmana que vien, l'auta !
Quauquas videos abans de partir, tà's hèr un petit plàser:
dimecres, 24 d’octubre de 2007
Necrologia : lo men blòc qu'ei mort !
--------------------------------------------------------------------------
1) Los qu'escrívon lo psicològue, lo catalògue, lo monològue, lo dialògue an rason : la fòrma catalògue remonta a la lenga trobadorenca, e un mot coma dialògue es atestat durant de sègles ambe aquela fòrma.
2) Lo mot tot recent lo blòg a pas res a veire ambe los mots dessús-diches que son d'origina grèca. D'après un lingüista catalan que sembla èsser qualqu'un de seriós (Gabriel Bibiloni, Llengua Nacional , n° 53, octobre de 2005, pagina 27) blòg es la fòrma que val mai emplegar en catalan, e cal prononciar [blòk]. Es exactament parièr en occitan.
D'après çò qu'ausiguèri a France-Culture lo dissabte 2 d'abrial de 2005 (a 8 h 15 del matin) lo mot comencèt de s'emplegar en anglés e vendriá de la fin del mot web «telaranha» en anglés e del començament de logos «discors» en grèc. S'aquò es vertat, blòg es donc un mot totalament artificial. Mas, aquò l'a pas empachat de se socializar.
Sense esitar, soi per lo catalògue e lo blòg (prononciat [lu blòk]). Ara, coma catalòg es una fòrma socializada, cresi que cal pas considerar que los que l'emplégan fan una fauta de lenga. Cal admetre las doás fòrmas lo catalògue e lo catalòg. La fòrma qu'a ma preferéncia es lo catalògue.
Çò que veni de te dire es pas confidencial e o pòdes espandir tant que voldràs.
---------------------------------------------------------------------------
La nosta lingüista elitista avèva donc rason, caleré escríver en occitan blòg e non pas blòc, m'ac avèva escriut dens un comentari en responsa a un deus mens, suu son blòg. Doncas, jo declari mon blòc mort e enterrat! Ara, me senti mens solet. Visca mon blòg !
PS. Notaratz totun que n'ei pas tròp logic tot aquò. Si la part "lòg" de blòg provien ben de "logos", sia "discors" en grèc, que l'arretrobam dens la seria de mots psicològue, catalògue, eca. Alavetz, que vaudré mes escríver...blògue, non ? Doncas, veiram ! B'ei possible qu'aurèi de matar lo men blòg mes tard ! ;)))
diumenge, 21 d’octubre de 2007
Aperatz-me Jacme !
En occitan, Jacme e Jaume son emplegats de manièra concurrenta mès pas tostemps aus medishs lòcs. Jaume qu'ei la fòrma normau en provençau, en occitan deu nòrd e ben segur en catalan. Jacme qu'ei lengadocian. En gascon trobam las duas fòrmas: Jacme (prononciatz Jamme) e Jaume.
Imaginatz-vos un pauc quin tribalh e seré tà rectificar lo nom deu rei Jacme dens tots los libes, sites internet, placas d'arrua e autas
placas xD !!!
PS.
Dilhèu caleré: potser caldria
que, qu' : pot ser la particula enunciativa, típica del gascó, que no es tradueix en català, o pot ser que.
qui : que o qui
saludar ind. pres. : salud-i, -as, -a,- am, -atz, -an
estar ( èster): soi / sòi/ sò, ès, ei/es, èm, ètz, son
soi gascon, soi malaut, soi segur, ès content, ei aquí.
estar II: estau, estàs, està, estam, estatz, estàn
que m'estau en vos (tinc confiança en vos), estatz-vos aquí (quedeu-vos aquí), aquesta camisa t'està plan.
quin tribalh e seré: quin treball seria (la e és un enunciatiu gascó, no es tradueix). Les tres particules enunciatives en gascó són: que, e i be. Aquesta camisa que t'està plan. E't va plan, aquesta camisa? Que te'n cromparèi ua auta quan aquesta e sia tròp petita. Be t'està plan, aquesta camisa!
dimecres, 17 d’octubre de 2007
Que dèishi la paraula a Na Margarida Aroles
Aqueth espaci, que'u dèishi libre tà que Margarida Aroles, de Banyuls de la Marenda, e'ns posca hèr partatjar los sons sentiments sus ua emission de Arte tocant a la Hèira deu Libe de Frankfurt. Aquí, qu'avetz la soa letra.
Carta a una amiga
Clar que me sun regalada, més a la fí eri molt trista, amb la impressió d'estar òrfena de la meva mare Catalunya ...
No tenia cabuda Catalunya nord en el marc d'aquesta emissió sobre Catalunya i els catalans? S'ha parlat del País Valencià, de les Illes Balears, de la Comunitat Autonoma de Catalunya... però no dels Comtats del nord!
Tanmateix hem estat, nosaltres també, oprimits crualment, per França i continua encara avui aquesta repressió en contra nostres, encara sem "province étrangère" aquesta designació posada dintre del Tractat dels Pirineus per nos designar, no ha mai estada treta de la llei francesa, mes qui ho sap?
On eren la multitud d'artistes catalans del nord dintre d'aquesta emissió sobre Catalunya ?
On eren els escriptors : Jordi Pere Cerdà, Joan Lluís Lluís, Renada Laura Portet, Patrick Gifreu, Joan Daniel Bezsonoff, Jordi Carbonell, Jep Gouzy, Pere Guisset, Gerard Jacquet, Joan Lluís Lluís, Josep Sebastià Pons, Renada Laura, Portet, Aleix Renyé, Pere Verdaguer etc...
On eren els cantants : Jordi Barre, Pere Figuere, Gisela Bellsolà, Gerard Jacquet, Albert Bueno, Pascal Comelade, Blues de Picolat, l'Agram, Caminem,...dels quals alguns han fet part també de la Nova Cançó
On eren els pintors : Núria Català, Francesca Caruana i la Susana Ferrer que ara exposen à Perpinyà i tants d'altres
Mira, era com si no existien gota els catalans del nord !!
La realitat és que França i Espanya han reeixit llur dolent cop ! Catalunya és realment trencada en dos fins el fons de l'ànima del catalans mateixos.
Clar, Catalunya nord no ha estada esclafada i martiritzada 40 anys pel dictador Franco, (però hem patit molt en altres moments de la nostra història) i per això sem indignes de ser "catalans" ?
Què sem per els companys del sud??? Bordegassos francesos ? Que punyeta ja ho sabem!!! Fa 348 anys que ho sabem!
Més SEM CATALANS TAMBÉ, TANT COM ELS DEL SUD, NI MÉS NI MANCO!!!
Nostre veritable honor és que després de 3 segles i mig d'opressió sorneguera i molt cruel perquè sense cap eixida, com un brau dintre l'arena, sem estat mig matats pel fàstic dels francesos que nos feien vergonya de les nostres pròpies arrels : " soyez propres, lavez-vous les mains, parlez français !" escrit al frontal de les escoles d'en Jules Ferry !! Els nostres pares per nos protegir, nos obligaven parlar francès fins a casa, per nos protegir del patiment que ells mateixos havien sofert del mestres que els molestaven durament per parlar català.
No és sofrir suportar aquesta forma més brutal de tortura psicològica que pot destruir profundament i per sempre la naturalesa d'una criatura i seguint de generació en generació les arrels d'un poble ? Malgrat que hagi durat 3 segles i dura encara avui, no sem mai descuidats qui sem ! Sem CATALANS abans de tot i per sobre de tot!
I vet aquí que avui són els companys del sud que continuen a fer pesar sobre nosaltres el mateix que els francesos ? El sols catalans no poden ser que del sud de l'Albera!...els del nord ? ... pfuiiitttt els del nord són catalans "folklòriques", per fer plaer als turistes ... una merda només!
És per tots aquests temes, amiga meva, qua a la fí d'aquesta emissió sobre una Catalunya trencada d'una part del seu cos, me sóc sentit molt òrfena, tant trista ... que encara no m'ha passat.
------------------------Margarida Aroles
dimarts, 16 d’octubre de 2007
Lo País de Buish n'ei pas lo país de Bush
Jà 'vs brembatz deu temps, pas tròp luenhèc, quan tot çò qu'èra francés n'èra pas benviengut au País de G.W. Bush, après que França s'estó opausat a la guerra contra Iraq. Lo 11 de Març de 2003, los representants republicans Robert W. Ney (Ohio) e Walter B. Jones, Jr. (North Carolina) que hasón horabandir tota referéncia aus "French fries" e "French toasts" suus menus deus restaurants e cafetérias de la Casa deus Representants. Còp sèc, las fritas e las tòstas d'acerà qu'estón arrebatejadas "freedom fries" e "freedom toasts". Eh ben, n'i a, en Gasconha, qui i volèn replicar!! Que parlèn de desbatiar lo país que solem aperar en francés le Pays de Buch!!!
Aqueth país de las lanas de Gasconha que s'esten sus 17 comunas a l'entorn d'Arcaishon e de la vath de Lèira en Gironda. Un país magnific, com e son tots dens las lanas, tèrra de còstas sauvatgas, de pinhadars, de lacas e de dunas. Lo capdulh que n'ei la vila de La Tèsta. Quin se cau escríver "Pays de Buch" en occitan? La responsa n'ei pas briga aisida. Lo diccionari francés-gascon de Per Noste (la seccion bearnesa de l'Institut d'Estudis Occitans) que'ns da: "País de Buc" mès que s'ageish a l'evidéncia d'ua enganada, d'ua mala transcripcion deu mot Bug trobat dens un document bearnés. Aquí la g finau que devèva soar ch o tch com la g de passeg, de sauneg o de pueg o d'estug (estuch), puish que trobam las gràfias buyhs e buyz dens un manuscrit deus alentorns de 1300, segon Jean Lafitte, president de l'Enstitut Bearnés e Gascoun. Los poblants d'aqueth país que son aperats en gascon los Bogés (prononciat Boiés). Lo nom que vien en linha dirècta deus Boiens, Boiates o Boii en latin. Los Boiens qu'èran ua nacion gala dab arradics antigas dens la vath de Danubi (Boiohaemum : lit. País larèr deus Boiens-> Bohèmia). Acerà, los Boiens que i fondèn mantuns oppidums, dont los qui vaderàn mei tard Praga e Bratislava. Com mantuas nacions celtas, que s'instalèn en Galia a l'edat deu hèr a consequéncia de las invasions peus Germans deu lor prumèr territòri. Los trobam en aqueth medish país de "Buch", a la periferia d'Aquitània. Que's sap on avèvan quilhat lo lor oppídum, mentavut com Boiòs o Boii e fondat au sègle 5 abans JC. Qu'èra a La Mòta de Biganòs. Atau, la gràfia gascona de "Buch" que poderé estar sia Bug o Buig, que cau prononciar Buish, e que poderem escríver de manièra mes simpla atau, Buish. Los Gaus que colonizèn tota la vath de Garona, de Salardú (Salardunum) dinc a la mar grana, mès non podón pas o non gausèn pas s'instalar dens l'Aquitània interiora. D'autas ramas de la nacion boiena que s'instalèn en la Galia celtica (part deu Borbonés, on i trobèn monedas hèra semblant a d'autas trobadas a Praga) e que fondèn tanben Bolonha en Italia . Los tornam trobar en Asia Menor, juntament dab los Tectosages qui èran a Tolosa e a Ancara. Los Gaus d'Asia Menor (Turquia actuau), fòrça hellenizats, qu'èran coneishuts com los Galates.
A çò que sembla, en Gironda, las autoritats que's volèn horabandir lo nom deu País de Buish e cambià'u per País de la Concha d'Arcaishon e de la Vath de Lèira. Aquò n'a pas arren a véder dab Bush o los Estats-Units, plan segur :))! Nani, nani, que s'ageish aquiu simplament d'ua question de "marketing" o de comunicacion. Nosautes qu'esperam plan que lo nom de Buig/Buish, cargat d'istòria, non va pas desaparéisher. Adara qu'aus Estats-Units los "French fries" e "French toasts" an tornat trobar la lor plaça suus menus deu congrès com deu temps d' abans l'invasion d' Iraq, que caleré que lo País de Buish, país gascon deus hèra vielhs, estósse respectat e guardèsse lo son nom antic!!!
E puish que parlam deu País de Buish, que m'agradaré arrebrembar aquí la memòria d'un poèta d'acerà. Emilian Barrèira (Emilien Barreyre), vadut en 1883, mort en 1944, qu'èra hilh d'Arès en país de Buish. Qu'èra pescaire de mestièr e tanben poèta. Que'ns deishè ua òbra remarcabla en lenga occitana, qui non s'amerita pas de càder dens lo desbromb. En 1983, Las Edicions Princi Negue e Per Noste que tornèn editar Las Malinèiras, lo cap d'òbra de Barrèira, un recuelh de poèmas epics. La lenga d'Emilian Barrèira, lo gascon de las lanas girondinas, n'ei pas tostemps de hèra bon compréner tà nosautes Gascons deu sud, mès que canta l'amor au son País e que ns'encanta a nosautes tanben. Aquí, qu'avetz un poema dedicat au tuc deu pilà. Que trobaratz la virada en francés a çò de la Calandra de la Tèsta. Òc, lo País de Buish qu'a tanben sa Calandreta! E los calandrons que i pòden apréner los poèmas deu gran poeta bogés. Que cau notar los calandrons acerà que son o vàden "trilingües": gascon deu País de Buish, gascon normatiu e francés. De notar que, dens las lanas girondinas, la s inter-vocalica que vad d com a la Vath Hauta de Garona: audèth, radim, díder (ausèth, arrasim, díser...). E los mots qui acaban dab "èr/a" en gascon normatiu (latin -arium) qu'ac hèn dab "èir/a" en gascon girondin (hustèir/a per hustèr/a, eca).
La Ròca Blanca
Digun no’m coneishèva autes còps. Ajacada
Au sòu de la gran’mar com un isla ahonada,
Mon gran ventre de sable abriguèva a milèirs
Peishons qu’an páur das bruscs maishèrars marsopèirs.
Mès cada còp qu’envèrs la tèrra un temps possèva
L'andarejau pesant, mon curpit se hauçèva
De vint braçats ; e’n jorn, los pescaires bauians
Me víren crequegentar au ras das aigòts plans.
E totjorn cap au cèu pugèvi lonquegenta.
A mei tanben largosa e totjorn blanquegenta.
Colerosa, alavetz, qu’apròshi dau plen’mar,
Per m’abrasar, pertot me truca la gran’mar.
Hortalèssa de ren : hèuc mon camin, longuèira,
Capegens haut dens la ventorla malinèira,
E mestrèssa dau Cròt qu’alentorn de jo plau
Sos revolums graumós, tòqui per fin Molau,
Après dus còps cent ans d’una batèira amara,
Ei vist morir "Boïòs", e’mb sa gran’concha clara,
Audit los crits guerrèirs das Vandaus cendrejós,
E la pregària de cent praves pescadors,
Sauvats per Nòsta Dama un dessèir qu’auratgèva.
Quauque sègles mei tard, un gran òme vadèva
Qu’emb lo pin galhardàs e lo gorbet greulós
Volut estanquejar los galips gigantós
De las ròcas, mas sòrs, que lo país ganhèvan.
E valà que los pins e los gorbèts gahèvan
Dens nòste vèntre : e jo m’adròmi com mas sòrs
Devath los ombralàs d’un miraglegent bòsc.
Mès un bèth matin d'estiu, un bruit que cançoneja,
Alègre a mi shens cès, s'audí, me desmequèja.
E demandens çò qu'èra au boscàs pinalut
L'aubràs me respondut: "Es lo cant cigalut"
Me vedens dens tant d'ombra au miei de tant de cantas,
Lavètz cridèri: "shau! O pinèiras gigantas !
Car n'es pas a vosauts d'ombrar mon vielh curpit,
Mès es ad eth d'ombrejar vòste joen capit !
"Shau! car pérder ne vòi mon nom de Ròca Blanca !
Ne vòi veire sus jo n'arbishon ni balanca!
Per ma beutat ne fau que só, mès ren que só!"
E tornèri hauçar mon sable envèrs l'asor,
Tan haut qu'anuit medish a mon cret pòden veire
Quauques capits de pins com peus en peguilhèira,
E que lèu ganharèi; la lutz ne reveiràn
Que quora tots mòs gruns terron volent seràn.
Emilian Barrèira
L'occitan a la TV de Barcelona dab lo Manèl
De notar: Macarèl, ua adreça suu hialat tà comandar camisòtas, pegasolets e d'autas causas, trobaratz lo ligam sus aquesta medisha pagina...N'an pas enqüèra de camisòts gascons a'ns prepausar mès que son a fabricà'us...Doncas, òsca!
E dens la qui segueish que ns'ensenha un lòc on crompar libes en aranés "en Salardó" (Salardú) com e ditz lo tabaquèr intervistat :). Que hè gòi d'audir ua persona qui n'a pas l'occitan com lenga mairau, estant a hèr la promocion de libes aranés en aranés ! Ja sèi tà on anarèi quan sii a passejar per Aran !
dilluns, 15 d’octubre de 2007
Messatge de la Piga: no'us vederam pas atau / Missatge de la Piga: no els veurem així
Que vieni de léger un messatge de la Sílvia. Que ns'i apren lo projècte catalan de decret autorizant la caça deus ausèths dab pega o hilat qu'ei estat abandonat per non estar confòrme a las directivas europèas. Donc, qu'ei ua novèla de las excellentas! Que n'aprofeiti tà exprimir tot lo ben que pensi de la Sílvia e deu son blòc. M'agrada hèra!
Doncas, aqueth messatge, qu'ei lo men centau, que'u dediqui mes especiaument a la Piga !!! Gràcies Sílvia per allò que ns'escrius !
divendres, 12 d’octubre de 2007
QU'ÈM ENQÜÈRA VIUS !!!
Granmercès a scArfi per la video !
Sèi un país e ua flor,
E ua flor, e ua flor,
Que l’aperam la de l’amor,
La de l’amor, la de l’amor,
Haut, Peiròt, vam caminar, vam caminar,
De cap tà l’immortèla,
Haut, Peiròt, vam caminar, vam caminar,
Lo país vam cercar.
Au som deu malh, que i a ua lutz,
Que i a ua lutz, que i a ua lutz,
Qu’i cau guardar los uelhs dessús,
Los uelhs dessús, los uelhs dessús,
Que’ns cau traucar tot lo segàs,
Tot lo segàs, tot lo segàs,
Tà ns’arrapar, sonque las mans,
Sonque las mans, sonque las mans,
Lhèu veiram pas jamei la fin,
Jamei la fin, jamei la fin,
La libertat qu’ei lo camin,
Qu’ei lo camin, qu’ei lo camin,
Après lo malh, un aute malh,
Un aute malh, un aute malh,
Après la lutz, ua auta lutz,
Ua auta lutz, ua auta lutz...
S'ac volem, qu'ac podem
La melhor pròba : quants e son los qui saben la lenga ? E comparem, quants e son los qui's la hèn espelir suu hialat (la tela) ? Perqué non i a nat metòde tà apréner a parlar e escríver la lenga gascona o l’occitan suu hialat ? On son las videos on se pòt audir lo gascon o l’occitan a l'Internet ? (N’i a quauqu’uas, totun...e aqueras i son gràcias a l'Estat francés...) Perqué òc-TV "emet" sonque en francés quan e son milions los qui dísen compréner la lenga ? Perqué ? L’Estat, que’u cambiaram un dia o l’aute, aquò se passarà, podetz n’estar segur, per long que posca trigar. Demandar que l’Estat cambie qu’ei plan e qu’i soi plan d’acòrd. Mès en prumèr, que caleré que los Occitans medishs, e singularament nosautes Gascons, be hasossem lo noste examen de consciéncia ! Pr’amòr los prumèrs responsables de l’estat malastruc de la lenga, qu'èm nosautes medishs. Parla la lenga e ja vederàs : la lenga que viverà. Criticar l’Estat francés qu’ei possible e salutari. Mès, en vos pregar, hètz-ac en la lenga. Utilizatz la lenga !!!
Alavetz, mercés, mila mercés, a l’Andriu, a l’Emboligol, a l'Eric, au Guilhèm, au Jacme, a la K, a la Mela, au Tam, au Tederic, e tots/totas los autes/as de qui m’èi desbrombat o qui non coneishi pas e qu’an decidit que òc, se volem, que podem. Òc, qu’ei possible dens la republica nosta. S'ac volem, qu'ac podem.
dijous, 11 d’octubre de 2007
Bramatopin en concèrt a la hèsta de Bossòst
En Aran tanben que saben hèr bramar lo topin e soar la boha gascona! Bramatopin n'ei pas un grop com quinsevolh aute. Qu'estó fondat per Paco Boya. Lo Paco qu'ei hilh de Les, en lo terçon deus quate lòcs. E actuaument qu'aucupa la carga de Sindic d'Aran (lo President deu Conselh Generau d'Aran eslejut en junh passat, lo cap de govèrn aranés, qué!). Que sap jogar d'un sarròt d'instruments de musica, en particular l'accordeon diatonic e la hlaguta, e qu'a tanben escriut libes en lenga nosta e en catalan. Aquiu qu'avetz uns quants trocets deu lor concèrt a la hèsta de Bossòst lo 14 d'agost d'engoan, que'us vos podem aufrir gràcias a Xavi Paba alias Superbronski. Lo Xavi qu'ei hilh de Bossòst mès que viu a Tarragona. Granmercés au Xavi !
Tà començar, l'imne bearnés, Aqueras montanhas, composat, segon la tradicion, per Gaston III de Foish-Bearn, mes coneishut com Gaston Febus (1343-1391). Aquera canta qu'ei vaduda l'imne d'Occitània, aquiu que l'avetz en version aranesa : Aqueres montanhes. Qu'ei seguida per ua dança de Bossost "Es aubades", que la dançan a la hèsta de la cremada deu haro, en particular, puish ua cançon dita de "pandera" e enfin mes danças. Lo Paco que hè l'acordeonista e la guitarrista de pès qu'ei Maria Vergés, encargada de la Cultura e de la Politica Lingüistica au Conselh Generau. Ua polemica politiciana, alimentada per l'oposicion, denoncia lo hèit que lo grop posca actuar tot en estar pagat peus sòus autorgats peu govèrn (doncas eths medish). Compreni plan la polemica, mès jo que pensi hèr carà's Bramatopin per tant chic de causa qu'estosse ua catastròfe ! Gràcias a Diu, Bramatopin que contunha de soar ! Que van a dar un concèrt a la Hèira deu Libe de Francfort, dedicada engoan a la cultura catalana, doman passat. Qu'an grabat sonque un CD. A quan lo CD venider? De notar: l'arribada recenta d'un contrabaishista dens lo grop.
E que saben tots plan las cantas nostas!!! Prumèr, l'auròst tà Joan Petit, composat per Miquèu Maffrand (lo Joan de Nadau), seguit per la comptina tradicionau plan coneishuda de tots los petits Calandrons.
En país de Vilafranca,
Que s'i lhevèn per milièrs,
Contra lo gran rèi de França,
En mil shèis cents quaranta tres,
Mès òc, praubòt, mès òc praubòt,
En mil shèis cents quaranta tres.
Entà har guèrra a la talha,
Qu'avèn causit tres capdaus,
L'un Laforca, l'aute Lapalha,
Joan Petit qu'èra lo tresau.
Mès òc, praubòt, mès òc, praubòt,
Joan Petit qu'èra lo tresau.
Per tota l'Occitania,
Que'us aperavan croquants,
N'avèn per tota causida,
Que la miseria o la sang.
Mes òc praubòt, mes òc praubòt
Que la miseria o la sang.
E qu'estón per tròp d'ahida
Venuts per los capulats,
Eths que vivèn de trahida,
Çò qui n'a pas jamei cambiat.
Mès òc praubòt, mès òc praubòt,
Çò qui n'a pas jamei cambiat.
Que'us hiquèn dessús l'arròda,
E que'us croishín tots los òs,
D'aqueth temps qu'èra la mòda
De's morir atau, tròç a tròç.
Mes òc praubòt, mes òc praubòt,
De's morir atau, tròç a tròç.
E qu'estó ua triste dança,
Dab la cama, e lo pè, e lo dit,
Atau per lo rei de França,
Atau que dançè Joan Petit.
Mes òc praubòt, mes òc praubòt,
Atau que dançè Joan petit.
E l'istuèra qu'a hèit son viatge,
Qu'a pres camin de cançon,
Camin de ronda taus mainatges,
Mes uei que sabem, tu e jo.
Mes òc praubòt, mes òc praubòt,
Mes uei que sabem, tu e jo
.
E ua canta de la Val d'Aran seguida per ua canta carnavalenca "Adiu praube carnaval", Joan-Francés Tisnèr que'n gravè ua version dab los Menestrèrs Gascons, bèth temps a.
Jo que jògui n'avetz pas jamès entenut cap rómba aranesa!!! Ja èra temps, ja!
E tà acabar, era famosa cançon "Adius ara Val d'Aran", composada peth nòste Miquèu Maffrand (Joan de Nadau) en gascon sud-orientau (era lenga de Haut-Comenge, que n'ei hilh, lo Miquèu) entàs Aranesi...qui l'an adoptada "tot seguit" (de tira).
Enten, enten, l'accordeon,
Dus pas de dança, ua cançon,
Eth haro que s'a alugat,
Sant Joan, Sant Joan, se n'ei tornat.
Val d'Aran, cap de Gasconha,
Luenh de tu, que'm cau partir,
Val d'Aran, cap de Garona,
Luenh de tu, que'm vau morir.
Era passejada, un ser d'estiu,
E com' te va? adiu, adiu,
Un tròç de pan, un còp de vin,
Parlar deth temps, damb eth vesin.
Es cueires luden sus eth bufet,
Totis es records ena paret,
Non se pot estancar eth temps,
Mès Aranés, tostemp, tostemp.
Tornar a pujar enquià era nhèu,
Un darrèr còp eth cap en cèu,
Setiat dessús eth gran calhau,
Guardar eth sorelh en gran portau.
Companhs de Les e de Bossòst,
De Salardú, de Vilamòs,
Brembatz-vo'n plan deth praube Joan
Qui a estimat tant era val d'Aran.
dilluns, 8 d’octubre de 2007
Felicitacions aus Argentins!
diumenge, 7 d’octubre de 2007
Nadau en Aran: l'entervista deu Joan de Nadau
Que n'aprofieiti tà saludar tota l'equipa de l'infòc, e mes particularament lo Ferriòl. Òsca Farri ! (Que't vedem cantant sus la video, be semblas plan gaujós !!! ! Èra bona la cervesa a Vielha :D ??)
Ah, totun! A Luishon, que dísen plan Banhères e non pas Banhèras. A Luishon lo plurau de ua rosa, per exemple, que hè roses com en aranés, en catalan occidentau e en los parlars lengadocians, dejà mieitat catalans, de Donesanés (Arièja), deu País de Sault (Auda) e de Fenolhedés (Pirenèus Orientaus). Banhèras n'ei pas de Luishon, sonque de Bigòrra!
Bon, entà dà'vs ua petita idèa de la gaudença gascona a la val d'Aran, que ve'n horni ua videoneta mes (mercés a ramonoles):D:
dissabte, 6 d’octubre de 2007
QU'AN GANHAT !!!!!
Los Amics de la Sardana de Tarba (Bigòrra) que i organizan un gran aplec... Doncas, apleguem-ns'i !
En lenga gascona, non i a pas mots mes corrents qu' aplegar, aplec e aplegada. Que'us trobam tanben en catalan, mès las autas varietats de l'occitan no'us conéishen pas. L'origina de la paraula qu'ei ibero-romança ( cf. aragonés: aplegar, castelhan: allegar).
En gascon, aplegar que vòu díser amassar, acampar / assobacar, hicar a l'acès (cat.: ficar a l'abric), acessar (cat.: abrigar) / hè's la valisa tà tornar a casa. Aplec tanben qu'a duas significacions: amassada e acès, sobac (cat. abric). Que hè part deu vocabulari deus pastors pirenencs, que sian gascons, catalans o aragonés: que calèva aplegar lo bestiar tà botà'u a l'acès (abrigar, en catalan). Totun, si en gascon, l'aplec que significa tant l'acès com l'amassada, en catalan, qu'a sonque lo sens d'amassada e non pas lo d'acès. En gascon, la fòrma "aplegada" s'utiliza tanben tà designar l'amassada deu monde, l'assemblada, lo capítol. En catalan, lo "ramat" (tropèth, en catalan) que's tròba "abrigat" dens...l'aplegador , mot desconeishut en gascon qui ditz cortalh (cat. : cortal), cujalar, corrau (cat.: corral), jaça (cat.: id.), serèr...
Tot aquò tà vs'assabentar que los 17 e 18 de noveme venider, que i averà ua aplegada sardanista a Tarba, organizada peus amics de la sardana deu capdulh bigordan. Que i vieneràn monde de la Catalonha deu Nòrd e deu Principat.
Doncas que serà plan un aplec gasco-catalan ! De non pas mancar !
PS. En gascon, la r finau de l'infinitiu que's nòta dens la gràfia per simpatia dab las autas lengas romanas mès no's prononcia pas jamès. Donc aplegar que's deu léger aplegà. Se pòt díser: se cau aplegar o cau aplegà's.
dijous, 4 d’octubre de 2007
Ua lenga enpuntejada (dens las es.hlamas de l'in.hèrn)
Lo gascon estant generaument considerat com occitan (bon, pas per tots e eths qu'an quauques arguments deus bons, qu'ac sèi), qu'avem eretada la gràfia de l'Institut d'Estudis Occitans (IEO). Aquera gràfia qu'estó concebuda en prumèr tà varietats non gasconas de la lenga nosta, qui, ac tòrni díser, desconéishen totas l'acha. E que'ns causin NH e LH (eretadas de las leis d'amor) tà representar los fonèmas que lo catalan nòta NY e LL. E que'ns balhèn tanben las solucions SH/CH en lòc de X/TX en contradiccion dab ua gràfia occitana (e particularament gascona) tradicionau a tota la cadea pirenenca (Foix, Seix, Mirapeix, cf. un aute messatge men suu tèma ). Notatz qu'en occitan unificat medievau d'Aragon e de Navarra, non i trobam pas jamès las solucions gràficas NH, LH ni SH. Si n'èi pas arren a díser a perpaus de LH, que'm va hèra plan aquesta, que tròbi la causida de la NH e la SH hèra malastruga en gascon pr'amor que ns'obliga a hicar punts au bèth mièi deus mots tà distinguir sh de s.h e nh de n.h : es.hlama, es.hlor, en.honsar, in.hèrn , eca (normaument que'm caleré hicar lo punt a miei-hauçada de las letras, com en catalan, mès n'ac sèi pas hèr dab lo men teclat). Au finau, que ns'arretrobam dab ua lenga gascona "enpuntejada" com la catalana! L'adopcion de LH per LL en catalan los auré facilitat la gràfia en "despuntejà"-la: filha / imbecillitat, e l'adopcion de NY e X/TX per SH/CH en occitan ns'auré permetut d'ac hèr tot parièr en gascon: montanya / inhèrn, xiular / eshlama. A mes, aurem mielhorat l'unificacion grafica entre catalan e occitan d'aqueste biais.
Duas autas pecas, aquestas de las mes granas, ça'm sembla, que son aqueras: en prumèr, la gràfia oficau de l'IEO que nòta de la medisha faiçon mots qui no's prononcian pas parièr. Per exemple, en gascon, lo pan (de la paret) no's prononcia pas com lo pan (qui's minja). En catalan, pan e pan que's disen respectivament pany e pa, doncas lo problèma no's pausa pas atau en la lenga "germana". Joan Coromines, lo regretat lingüista catalan dab arradics familiaus a Haut-Comenge e gran coneishedor deu gascon, qu'avèva adoptat la gràfia nn: pann n'èra cap pan a çò deu Joan. Quauqu'uns gascons qu'an adoptat aquesta solucion. Jo, qui soi hèra disciplinat, qu'espèri ua refòrma de l'IEO suu subjècte (l'ahida que hè víver...)...
Ah! E aquesta darrera peguessa de la gràfia de l'IEO, que i vacilha e se'n cambia d'idèa cada decada, qu'ei la z dens mots com realizar, normalizar mentre qu'avem ua s (prononciada parièr com la z) dens analisar, hisà's. Qu'ei inutilament complicat, ça'm par! Jo que'm trompi hèra sovent, qu'escrivi realisar, normalisar (o meilèu normativisar, un neologisme men derivat deus mots catalans "normatiu" e "normativitzar"). E tanben la z de azòte mentre qu'avem ua s dens l'aso, l'ase...Ua simplificacion que seré agradiva, tà'vs pregar!!!
D'acòrd, non soi pas aquí tà reformar la gràfia. Totun, los saberuts de l'IEO be podóssen hèr miélher! E un pauc de bona volontat d'unificacion grafica enter Catalans e Occitans a la debuta que ns'auré podut hèr la gràfia (donc la vita) mes comòda per tots nosautes, catalans com gascons. A mens que n'i a qu'aiman los punts au bèth mièi deus mots...Jo non soi pas d'aqueths, qu'ac auratz comprenut. A lèu!


text:
Títol : Estagis e bal
Quan : Dissabte 18 de març 2017
On : Sent Romans - Lo Nòble (47)
Organizator : ACPA
Tà'n saber mei
Lo matin de nau òras a mieidia e mieja, que poderatz participar a un estagi de canta de dançar animat per Jan Luc Madier. Lo vrèspe de duas òras a sheis òras, Adrien Villeneuve que prepausarà un estagi de boha e Marie Claude Hourdebaigt qu'animarà un estagi de branlo de la Vath d'Aussau. Tà fenir, a comptar de nau òras deu ser, que i aurà un bal assegurat per Adrien Villeneuve e los Bohaires puish per Brigada Menestrèrs.


text:
(M. Laffitte, N. Etchart)
Lo matin de sa vaduda
A l’òra de popar
E en lòc de plorar
Que’s hiquè a cantar : la la la ...
Au hons de l’escòla
E quan s’avejava
Un aire que’u vienè
Dens lo cap que hasè : la la la ...
A vint ans que passava
Totas las soas seradas
La guitarra en las mans
Dab gojatas a cantar : la la la ...
Lo ser abans de partir
Tot dret au paradís
Au noste bèth curé
Un repic que cantè : la la la ...
Alavetz tots amassas
Dab ua pensada
Tà noste Batiston
Cantem dens la gaujor : la la la ...
Fermer


text:
1014
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1014 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Represa (ò perseguida) de la guèrra entre Bizantins e Bulgars amb una campanha militara bizantina còntra la region dau riu Estrimó. Lei Bulgars assaièron d'i utilizar lo relèu per blocar l'avançada bizantina. Pasmens, aquela temptativa mau capitèt e lei Bulgars foguèron enceuclats per lei Bizantins a Kleidion (29 de julhet). De milièrs de Bulgars i foguèron tuats ò capturats.
Segon la legenda, 15 000 presoniers foguèron emborniats entraïnant la mòrt dau tsar Samuel Ièr a la vista dei mutilats. Gabrièu Radomir li succediguèt. Pasmens, en causa de la continuacion de la guèrra fins a 1018, la victòria bizantina foguèt probablament pas tant totala.
Après aquela victòria, lei Bizantins ataquèron lei darrierei regions contrarotladas per lei Bulgars en direccion de la Macedònia actuala.
Polonha[modificar | modificar la font]
Après d'annadas de guèrra lòng de sa frontiera occidentala, Boleslau lo Valent (992-1025) se preocupèt dau limit orientau de son reiaume. S'alièt ambé lei Petchenègs e divèrsei pòbles germanics per atacar lo Rus' de Kiev. Pasmens, per menar aquela politica, foguèt obligat de refusar son sostèn militar a l'emperaire germanic, çò qu'èra una violacion de la patz de 1013. La guèrra acomencèt donc tornarmai còntra leis Imperiaus (→ 1015).


text:
Los lurons deu Baish-Ador
Que vam cantar, lo vielh païs
On èm bajuts, on demoran :
Vos estrangier, qui l'avetz vis
Que savetz plan perqué l'aimam.
Qu'éi lo païs d'amor, on se canta a tot ora,
Que's canta lo plaser, de rencontrar l'amic
E d'arrise dab eth en pechigan's un chic
Horta e clara amistat au païs de beùtat. (bis)
Charmants arrius, montanha e lana
Campan, Banhéras, Vic, Rabastens,
Tarba tenben en mièi de plana,
Tot qu'èi béroi, tout quèin plasent.
Sus los bords de l'Ador, coma la palometa
L'ama deu trovador torna a son amoreta
E que s'enten soven ua votz encantada
Dise au céu e au vent la beùtat de l'aimada
Au païs de l'amor sus los bords de l'Ador. (bis)
Enta nosauts de Sarniguet
L'Ador qu'ei un gran companhon,
Que l'aimam plan quand va tot dret
Banhar lo beth païs gascon.
A cade noeyt, lou cèu que-se pare,
Lou cô qu'èi prest' enta-s balha,
Aù houns dous oeilhs, l'Amor debarra
On que-s'apress' enta s'aima.
Ador, Ador, Ador nosta bèra ribèra
Qu'ès un arriù d'amor, d'amor e de coléra
Que t'aimerài tostemps, maugrat lo maishant temps,
On t'en vas per los prats
Negar la saliguèra
Qu'ès cambiant com (a)l'amor O Bigordan Ador. (bis)
Fermer


text:
La Scala
La Scala (en italian: Teatro alla Scala) es un dels bastiments mai celèbres de Milan (Lombardia), ont se fan de representacions d'opèras. Es, amb la Fenice de Venècia e lo Teatro San Carlo de Nàpols demest las tres salas d'opèra pus prestigiosas d'Itàlia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt bastida en dos ans per l'arquitècte Giuseppe Piermarini sur la comanda de Maria Terèsa d'Àustria aprèp l'incendi de l'ancian teatre ducal. S'inaugurèt lo 3 d'agost de 1778 en preséncia de l'arquiduc Ferdinand d'Àustria amb l'opèra l'Europa riconosciuta d'Antonio Salieri. Lo lòc causit foguèt lo de la glèisa de Santa Maria della Scala, destruïda en aquela escasença, daissant lo sieu nom al teatre.
Aquel teatre visquèt l'evolucion de l'opèra italiana amb Domenico Cimarosa, la creacion de plan opèras majoras del repertòri italian coma Il turco in Italia de Rossini, Il Pirata (1827) e subretot Norma (1831) de Vincenzo Bellini. La sala venguèt victima pr'aquò de la concurréncia dels autres endreits coma lo Teatro Carcano situat dins la quita vila que vegèt la creacion de fòrça òbras majoras.
Foguèt Giuseppe Verdi que faguèt las primièras de fòrça grandas òbras e que permetèt a la sala d'aténher lo sieu prestigi actual, e mai s'aqueste abandona l'endreit a partir de 1845. La Scala dona encara de representacions prestigiosas, pasmens i son escassas las creacions majoras. Verdi tornèt alavetz amb Aida en 1872 (mas la siá creacion aguèt luòc en Egipte), amb Otello (1887), enfin amb Fastaff en 1893.
La Scala donèt de representacions nombrosas de las opèras de Richard Wagner e tanben de las dels pòstveristas.
Èra tanben una plaça màger de l'art coregrafic. Nombroses balèts i son representats cada annada. Las estelas pus importantas de la dança classica an ja fait representacions dins aqueste endreit mitic. Se pòt citar Carla Fracci, Sylvie Guillem, Rudolf Noureev, Maya Plisetskaya, Patrick Dupond, Margot Fonteyn, Alessandra Ferri e plan mai autres encara.
Patiguèt bombardaments en 1943 e non poguèt reobrir abans 1946.
Arturo Toscanini ne foguèt lo cap d'orquèstra pus famós. Foguèt seguit puèi per Claudio Abbado en 1972 e Riccardo Muti en 1986.
Foguèt tancat en 2001 per i entamenar una renovacion. La reobertura se debanèt lo 7 de decembre de 2004 e s'i interprèta la meteissa òbra de Salieri qu'a la siá inauguracion, jos la direccion de Riccardo Muti.
L'orquèstra de la Scala aguèt un cèrt nombre de menaires prestigioses que lo mai celèbre foguèt sens cap de dobte Arturo Toscanini que i comencèt la siá carrièra en 1898 amb Los Mèstres Chantaires de Nurembèrg e i seguiguèt carrièra fins a 1929 data que partiguèt cap als Estats Units. Foguèt seguit, entre d'autres per Herbert von Karajan, Lorin Maazel, Claudio Abbado e Riccardo Muti que presentèt sa demission en 2005 en seguida de movements socials.
La cantaira mai coneguda demòra Maria Callas tre 1951.
Menaires principals e directors musicals[modificar | modificar la font]
- Daniel Barenboim (dempuèi 2006) (coma menaire convidat principal)
- Riccardo Muti (1986 - 2005)
- Claudio Abbado (1968 - 1986)
- Pòst vacant entre 1956 e 1968
- Guido Cantelli (1956) (mòrt accidentalament abans la siá presa de foncion)
- Carlo Maria Giulini (1953 - 1956)
- Victor de Sabata (1929 - 1953)
- Arturo Toscanini (1921 - 1929)
- La Scala foguèt tancada de 1918 a 1920
- Tullio Serafin (1917 - 1918)
- Tullio Serafin (1909 - 1914)
- Arturo Toscanini (1898 - 1908)
- Franco Faccio (1871 - 1889)


text:
Abelhan
Abelhan (oficialament en francés Abeilhan) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son de Abelino, en 1059, de Abeliano, en 1106, de Abellano, en 1142. Abelhan vendriá d'un nom latin d'òme *Apilius o *Apillius, ambe lo sufixe -anum. [1],[2] Abelhan èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre *Apilius o *Apillius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Cervian; es ara del canton de Pesenàs.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 1
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 123


text:
Urt qu'ei un borg deu Labord gasconofòn qui's tròba a 17 km a l'èst de Baiona. La lengua d'aqueth informator qu'ei mes pura que non pas la deu son equivalent de Baiona, aquesta darrèra mes afrancesada e dab pècas gramaticaus.
Un òmi n'avè pas sonque dus hil(h)s. Lo mei yoənn quǝ ditz au son pair. Qu'əs temps quə sigui lo məi mèstǝ e qu'ayi aryenn. Partayatz lo vòst bǝi e balham-mǝ çò quǝ deui avòishǝr. O mǝi hilh, que ditz lo pair, còm volhis, qu'ès un mushan e que səràs punit. E après qu'aubrish un tiroir, quǝ partatyǝ lo sonn bəi e que'n hèi dus parts. Quauquǝ(s) yor(ns) après, lo mushan que se'n va deu vilatyə ǝn hasən lo fièrr e shentz dísǝr arrəi a pǝrsonǝ. Que truvèssə fòr(t) de lanǝs, de bòs e d 'arribèrǝs. Au cap de quauquǝ(s) mǝs, que deu vénǝr lǝs sus pelhes ǝn uǝ viǝlhǝ hǝmnǝ e quə 's lòguə pər əstar vailət. Que l'amiən hen los camps per güaitar los asos e los beus. Lavǝtz qu'ǝs ǝstat biǝnn malurós, n'a pa aushut mè lhit per dromir lə noǝit, ni huòc pe's cauhàr cant avè hrǝt. Qu'avè quauquǝ còp tant de hami, qu'aurǝ biǝnn minyat aquǝrǝs foǝlhǝs de cau e aquǝths fruts poirits que minyǝn los pòrcs. Mè pǝrsonǝ nǝ'u balhauǝ pa arrǝi. U noǝit, lo vrèntǝ voǝit, que s'ashǝcà sus un tronc e qu' ǝspiauǝ per lǝ fǝrnestǝ los ausèths qui volauǝn leuyèr. E puish que vǝd paréishǝr hǝn lo cèu lǝ lu e lǝs estǝlǝs e que's ditz en ploran : la-hòrə, lǝ maison deu məi pair qu'ǝs plǝie de vailəts, qu'an pan e vin, eus e hromatgǝ tant còm vòlenn, pǝndǝn aquǝth temps io que'm morishi de hami ací, e donc que vau me lhevar, qu'anǝrèi trobar lo mǝi pair e que l'ac disǝrèi: qu'èi hèit un pǝcat quan p'èi volut dǝishar. Qu'ei aushut grann tòr(t) e que cau que me'n puníshitz, qu'ǝc sèi planh, ne m'aperitz pa mei lo vòst hilh, trǝtam-mə còm lo darrèr deus vòstes vailǝts. Que sui ǝstat copablǝ mè que m'anuyaui luǝnh de vos.
Un òmi n'avè sonque dus hilhs. Lo mei joen que ditz au son pair: qu'es temps que sigui lo mei mèste e qu'agi argent. Partajatz lo vòst bei e balhatz-me çò que deui avòisher. O mei hilh, que ditz lo pair, còm volhis, qu'ès un mushant e que seràs punit. E après qu'aubrish un tiroir, que partatja lo son bei e que'n hèi dues parts. Quauque(s) jorn(s) après, lo mushant que se'n va deu vilatge en hasent lo fièr e shens díser arrei a persona. Que truvèrsa fòrt de lanas, de bòscs e d'arribèras. Au cap de quauque(s ) mes, que deu véner les suas pelhas en ua vielha hemna e que's lòga per estar vailet. Que l'amian hens los camps per güaitar los asos e los beus. Lavetz qu'es estat bien malurós, n'a pa aushut mè lhit per dromir la nueit, ni huòc per se cauhar quand avè hred. Qu'avè quauque còp tant de hami, qu'auré bien minjat aqueras fuelhas de cau e aqueths fruts poirits que minjan los pòrcs. Mès persona ne li balhaua pa arrei. Ua nueit, lo vrente vueit, que s'aishecà sus un tronc e qu' espiaua per le fernèsta los ausèths qui volauan leugèr. E puish que ved paréisher hens lo cèu le lua e les estelas e que's ditz en plorant : la-hòra, la maison deu mei pair qu'es pleia de vailets, qu'an pan e vin, eus e hromatge tant còm vòlen, pendent aqueth temps jo que'm morishi de hami ací, e donc que'm vau lhevar, qu'anarèi trobar lo mei pair e que'u diserèi: qu'ei hèit un pecat quand v'èi volut deishar. Qu'ei aushut gran tòrt e que cau que me'n puníshitz, qu'ec sèi planh, ne m'aperitz pa mei lo vòst hilh, tratatz-me còm lo darrèr deus vòstes vailets. Que sui estat copable mè que m'anujaui luenh de vos.
Que poderatz notar quauques diferéncias entre lo parlar d'Urt e lo de Baiona. En particular, a Urt, lo betacisme de la u intervocalica n'afecta sonque las fòrmas deu vèrbe avòisher: avè, senon qu'ei plan /w/ pertot: lheuar, espiaua etc.
Baiona; avéisher
Urt: avòisher
(gascoinés: aver; aranés: auer)
Baiona : ribèira (fòrma landesa)
Urt : arribèra (fòrma deu gascoinés)
En gascon lo grop latin -ariu que vad generaument -èr o locaument -èir (Lanas e Nòrd-Gasconha) : hustèr (catalan fuster, lengadocian fustièr), la molièra (catalan la molinera, lengadocian la molinièra) etc. En gascon de Bayona, que cau notar -ariu que vad plan -èr en mots masculins (crabèr, catalan: cabrer; lengadocian: cabrièr) mès au femenin qu'ei en -ièra (le crabièra). Aquí: ribèira.
En gascoinés, arribèra qu'a meslèu lo sens de plana on i cor l'arriu, meslèu que non pas l'arriu medish.
La clisi (proclisi o enclisi) deus prenoms qu'ei mes generau a Urt que non pas a Baiona
Baiona; que li dit
Urt: que'u ditz (dab confusion de lo e li, un trèit plan gascon)
Baiona: Quan èi volut vos deishar
Urt: Quand v'ei volut deishar
Baiona: Jo me morishi de hami
Urt: jo que'm morishi de hami
etc
notaz tanben:
Balhatz-me a Baiona que soa: balhatme
Balhatz-me a Urt que soa: Balhamme, qu'ei la manèra mes correnta d'ac díser en gascon.
A Baiona, la f iniciau guardada com a consonanta qu'ei cambiada per p o b: pòrt, pruts, buelhas mentre qu'a Urt qu'ei plan conservada: fòrt, fruts, fuelhas (en gascoinés: hòrt, hrutas o frutas, huelhas; en aranés: hòrt -tostemp adjetiu-, frutes, huelhes)
Notaratz en gascon lo vèrbe aishecar que s'a prengut lo sens contrari de l'originau (conservat en catalan: aixecar, deu latin exsĭccare 'assecar', der. de sĭccus 'sec'; en catalan, aixecar-se= lhevà's) per confusion dab "aishicar" (hèr chic, hèr petit, disminuir, desvalorar) doncas en lòc de's guardar lo sens de lhevà's, aishecà's que s'a prengut lo de...deishà's càder.
sigui: subjontiu present de estar 1
1-sigui
2-siguis
3-sigui
4-siguim
5-siguitz
6-siguin
En gascoinés: estar/èster au subjontiu present:
1-sii
2-sias
3-sia
4-siam
5-siatz
6-sian
En aranés, lo vèrbe èster au subjontiu present:
1-siga
2-sigues
3-sigue
4-sigam
5-sigatz
6-siguen


text:
Carl von Linné
- Nomina si nescis, perit et cognitio rerum.
- (Se ignoras lo nom de las causas, quitament lor coneissença desapareis)
-
-
-
- citacion de Linné en 1755.
-
-
-
Carl Linnaeus, que portarà lo nom de Carl von Linné aprèp èsser estat anoblit, (nascut lo 23 de mai de 1707 a Råshult - mòrt lo 10 de genièr de 1778 a Uppsala), es un celèbre naturalista suedés, fondator de la sistematica modèrna e creator de la nomenclatura binomiala de las espècias viventas, encara emplegada per la biologia modèrna.


text:
Grand Bretanha
La Grand Bretanha (var. Gran Bretanha) (en anglés Great Britain / Britain, en gaelic escocés Breatainn Mòr, en galés Prydain Fawr, en cornic Breten Veur) es una illa bèla del nòrd-oèst d'Euròpa. Es la pus importanta de l'archipèla de las illas Britanicas.
Dins lo contèxt de l'Edat Antica, la Grand Bretanha tanben se pòt sonar Albion e Britània.
Uèi aquela illa forma la part mai importanta del Reialme Unit e aperten a aquel estat. De còps, se ditz inexactament Grand Bretanha per designar lo Reialme Unit.
L'illa se compausa a l'ora d'ara de quatre nacions istoricas:
- Anglatèrra, dins la màger part de l'illa
- Escòcia, al nòrd
- lo País de Galas, al centre-oèst
- Cornoalha, al sud-oèst
Lo gentilici es britanic -a.


text:
Betlèm
Lo betlèm[1] o lo presèpi o lo presèp[2] es una scèna miniaturizada que representa la naissença de Jèsus, en particular en utilizant de figurinas coma lei santons, de còps en utilizant d'actors, segon una tradicion ben ancorada en Occitània (en Provença mai que mai) e dins l'ensems de la Mediterranèa crestiana.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Prononciat segon lei dialèctes [beˈlɛⁿ, beˈlɛm, belˈlɛn, belˈlɛm, beⁿˈleⁿ]; aqueste mot ven dau nom de la vila de Betelèm ont nasquèt Jèsus de Nazaret.
- ↑ De mots coma la grépia o la crè(s)cha (forma pròcha dau francés la crèche) significan beu primier la « manjadoira » per leis animaus, mai dins certanei dialèctes semblan de poder significar tanben lo « betlèm » de Nadau (sustot crè[s]cha, segon lo TDF de Mistral).


text:
Coserans
Coserans[1] qu’ei un país d’Occitània segon la classificacion de Frederic Zégierman, situat en Gasconha. Aquera comarca gascona pirenenca qu'ei era mès orientala. Que’s tròba entram Garona e Arièja, enas vaths de Salat e d’Arisa. Que’s situa laguens era partida occidentala deth departament d’Arièja.
Era sua vila principala qu’ei Sent Guironç.
Eth gentilici qu’ei coseranés -esa o coseran -a e mèi rarament coseranenc.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jòrdi Deledar, Patrici Poujade, L'occitan parlé en Ariège, Cercle Prosper Estieu, Pàmias, 2001


text:
Suisse
Suissa
La Suisse ou ben la Suissa[1] (en alemand Schweiz, en francês Suisse, en étalien Svizzera, en roumancho Svizra, en tuche Schwiiz, en lombârd Svízzera) est un payis d’Eropa.
Somèro
G·eografiaChangiér
TèrritouèroChangiér
La suisse est frontalièra de la France u ouèst, de l'Alemagne u nord-èst, de lo Liechtenstein et l'Ôtrich·e a l'èst et de l'Étalie u sud.
Sur lo tèrritouèro de la Suisse est una partia de los Ârpes. Vers lo nord-ouèst et a la frontièra de la Suisse et la France est lo Jura.
VelesChangiér
Tsurique, Geneva, Bèrna, Bâla, Fribôrg, Nôchâthél, Belinçona, Fribôrg, Delèmont, Siérro, Sion, Martegné, Crans-Montana, Losena, Rolo, Payèrna, La Châls, Avencho, Invèrdon, Môrges, Nion, Orba, Vevê, Montrolx
HistouèreChangiér
La Suisse est un payis formâ u Moyen Âjo.
LenguouesChangiér
PoliticaChangiér
La Suisse est una rèpublica fèdèrâla et at na constitucion ècrit en 1848. Lo povêr lèg·islatif sont lo Consèly nacionâl et lo Consèly des Ètats, et lo povêr ègzècutif est lo Consèly fèdèral.
AdministracionChangiér
La vela de Bèrna est la vela capitâla de la Suisse.
Los quentons sont los ètats membros de la Confèdèracion suissa:
Vêde avouécChangiér
Lims de defôrChangiér
Notes et refèrencesChangiér
- Lo trèsor Arpitan: Suisse (la).


text:
Escorreguda
L'escorreguda pedèstra (var. rondalei) es una varietat d'espòrt recreatiu consistent a seguir un itinerari a pè dins los environs naturals (bòsc, montanha...).
S'òm prevei percórrer de terrens abruptes, s'aconselha de seguir las dralhas senhaladas, de prene pas d'acorchis e de traucar pas de nevièrs, d'estendudas glaçadas o de zonas umidas ; en cas d'auratge, cal evitar las crestas o las eminéncias salhentas expausadas als eslhauces ; convèn de preparar en detalh las excursions en tot portar d'aiga, un equipament de montanha apropriat, de lunetas de solelh e de crèma amb factor de proteccion solara indicadas, en mai de vestiments d'ivèrn en prevencion dels cambiaments brusques de temperatura; òm recomanda d'anar pas sols e de prevéser del temps necessari pel retorn; çò de caminar al ran dels balces, de i observar amb bessonas, de i filmar en vidèo o de fotografiar de lors bòrds pòt comportar de perilh; es egalament riscat de s'afonzar dins de caunas, de cavitats o de cròsas e de caminar sens lutz del Solelh o amb nèu, amb auratge, amb temperaturas bassas o se fa de vent.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 27 de febrer de 2010
Andriu de Gavaudan, Charasse, e lengües
En sòn darrèr messatge passat, eth mèstre Andriu criticaue er ex-ministre e senator Charasse a prepaus dera sua posicion respècte aS llengueS occitaneS. Mès aquerò non empache qu’es sues consideracions lingüistiques, les d’Andriu voi díder, non me semblen massa clares a jo.
Per exemple, eth mèstre mos ditz que n’i a que demanen era autonomia deth gascon… Autonomia? Mès per arrepòrt a qué ? Per arrepòrt ar occitan ? Mès ja qu’ era teoria considere eth gascon coma bon occitan, hèr depéner eth gascon normativizat sonque deth quite gascon coma ac hèn es gasconistes qu’ei plan hèr depéner eth gascon der occitan, non ? Era posicion gasconista me semble donques impecabla d’aqueth punt de vista. D‘acòrd, an adoptat grafies diferentes dera de Bec e Alibèrt, e donques tanben dera mia. Mès non son pas solets a auer hèt atau. A començar per Alibèrt, eth madeish, que consideraue eth catalan coma un constituent perfectaments valid der occitan. Aguesta consideracion unitària non empachèc Alibèrt de modificar era grafia establida per Pompeu Fabra entà adaptar-la ara sua mòda lengadociana tà normativizar eth lengadocian. Fin finau, es gasconistes non ac hèn diferentaments tath gascon. Totun, jo non seguissi es gasconistes sus aguest punt dera grafia (ne sus fòrça d’auti), demori en contra dera anarquia grafica. Vau mès ua grafia oficiau e unica, per mala que sigue, e òc, de mala, era grafia de Bèc e Alibèrt n’ ei tant, que non que cadun escrigue ara sua mòda.
De çò qu’es gasconistes van clarament en contra qu’ei era teoria segon era quau calerie hèr depéner eth gascon normatiu deth lengadocian. Aquera teoria qu’ei defenuda per Domergue Sumien e d’auti. Hèr depéner eth gascon deth lengadocian qu’ei ua barbaritat pr’amor qu'eth gascon non a jamès estat ua varietat de lengadocian. Ei completaments normau e legitim de basar eth gascon normatiu sus parlars gascons naturaus, e non suth lengadocian ne sus cap d' auta modalitat non-gascona der occitan quina que sigue. A mès, non mos cau jamès desbrembar qu’eth lengadocian siguèc normativizat per Alibèrt sense tier en compde era existéncia deth gascon, coma s’eth gascon non existèsse. Que serien donques mauvengudi de reprochar as gasconistes de voler normativizar eth gascon coma s’eth lengadocian non existèsse !
Era unitat der occitan coma lengua que demore ua consideracion fòrça teorica. Es rasons des lingüistes occitanistes son, en teoria, perfectaments valides, segur, encara qu’es teories non deuen jamès èster confonudes damb era realitat. Es teories son çò que son: teories e arren mès. E, justaments, eth problèma dera lengua occitana qu’ei plan aquerò : non a jamès pogut sortir deth camp dera teoria. Eth pecat major des lingüistes occitanistes qu’ei de non auer volut seguir er exemple der Institut d’Estudis Yidishi (YIdisher Visnshaftlekher Institut- YIVO) peth yidish o dera Academia Basca (Euskaltzaindia) peth basc : eri qu' an sabut concretizar era sua teoria d’ua lengua yidish o d’ua lengua basca en tot CREAR un estandard composicionau unic respectiuaments peth yidish e peth basc. Un estandard composicionau non ei representatiu de cap dialècte particular e donques demore acceptable per toti. Gràcies ada eri, eth yidish e eth basc s’an hèt lengües concrètes, vertardères, e non sonque lengües teoriques o virtuaus de sistematicians lingüistics. En occitan, en contra, que son es grani grops dialectaus qu'an estat normativizadi, que non era lengua. A cada gran grop dialectau era sua norma (se non dues). Er occitan coma lengua concreta demore de crear.
Er occitan demore encara un ensemble de classificacion lingüistica, qu'aplegue er ensemble des parlars respectius que i son classificadi coma occitans, mentre qu'era lengua madeisha non a cap d’ existéncia per se. Demore - o demoraue- d'èster creada.
Era abséncia d’ua lengua occitana que non sigue mès que teorica explique era emergéncia dera lengua aranesa, ben reau, era. Ara dispausam d’ua modalitat gascona de transicion dera lengua occitana que s’a hèt lengua (co-) oficiau : er aranés, basat suth parlar de Mig-Aran. Eth caractèr oficiau d’aguesta modalitat, unica forma oficiau d’ occitan, hè dera lengua aranesa (lengua estandard oficiau) per arrepòrt ar occitan (lengua teorica), er equivalent dera lengua francesa (lengua estandard oficiau) per arrepòrt ara lengua d’oil (lengua teorica).
Non, er occitan non pòt éster considerat coma equivalent ath francés, ar anglés ne ath catalan. Er occitan qu’ei fòrça mès eterogenèu : que serie mèslèu er equivalent dera lengua d’òil. Sufís de cercar quin podem tradusir eth mot anglés « castle » en occitan: (castèth, castèl, castèu, chastèu, castelh…) e en lengua d’oil: (casteau, château, catiau, catio…) tà compréner çò que voi díder. En lengua francesa, qu’ei château e sonque château. Eth francés qu’ei ua varietat exclusiva dera lengua d’oil, a l’origina basada suth parlar francilian dera cort deth rei de França. catio e catiau son plan mots dera lengua d’oil mès non son cap mots dera lengua francesa. En lengua aranesa, castle se ditz sonque castèth e non castèlh ne castèl. En lengua catalana qu’ei castell e sonque castell. Aranés e catalan se pòden comparar ath francés coma lengües, mès er occitan, non: qu’ei massa eterogenèu.
Ara ben, auem ua modalitat oficiau dera lengua occitana qu’ei era lengua aranesa. S’obtienem eth reconeishement e era preséncia der occitan en parlement europèu o en autes instàncies internacionaus, e se mos volem estar en acòrd damb era teoria d’ua lengua occitana unica, quin occitan i poderà èster arrepresentat se non er aranés? Se non siguesse er aranés, daríem era rason as tanhents dera teoria des lengues occitanes multiples defenuda per Charasse , teoria que s’a dejà hèt realitat en cas deS lengüeS d’òil. Ei dera responsabilitat des ensenhaires dera lengua occitana e des miejans panoccitans de comunicacion escrita d’ensenhar, de hèr conéisher e d’emplegar era modalitat oficiau dera lengua nòsta. A començar per Mèstre Andriu.
EDIT: Me cau corregir çò qu'escriuí a prepaus dera pretenguda censura deth mèn comentari per Andriu: m'enganhè. Donques i trobaratz plan eth mèn comentari e era sua responsa suth sòn blòg. Mil excuses tà Andriu e n'aprofiti tà exprimir-le era mia veneracion e era mia amistat. Ja ac sap plan, ja! Mès tornar a díde'c non hè cap mau.
dijous, 25 de febrer de 2010
Imeall, lo darrèr CD de Mairéad Ní Mhaonaigh
Que i trobaratz cançons de composicion cantadas en irlandés, e instrumentaus tradicionaus.
A jo m'agradan particularament aqueras marzurkas:
E aquera auta seguida de highlands qui s'acaba per un reel plan conegut "Red Crow" (qui balhè lo son nom a un CD de Altan en las annadas 90) :
Enfin, vosatis jutjaratz.
dimarts, 23 de febrer de 2010
Aran qu'ei gascona e non catalana: signem la peticion!
dimarts, 16 de febrer de 2010
vegueries: veguèr, viguièr, veguer...e Aran
La Mela que m'a deman(d)at de hèr un petit comentari suu problèma qu'encontra Aran dab lo projècte de las veguerias catalanas. Doncas, aquiu que l'avetz.
Prumèr, quin e cau díser "veguer" en occitan? Aquò que depen de la lengua, perdon, de la varietat. En gascon, qu'ei veguèr (dab duas "e") mès en lengadocian qu'ei viguièr. Lo mot que provien deu latin vicarius, com vicari.
Aran qu'ei un petit territòri gascon ligat a Catalonha per ua seria de tractats. Qu'a lo son govèrn pròpi qui ei lo Conselh Generau plaçat devath la presidéncia d'un Sindic. Aran qu'estó annexat a la Província de Lérida (Lheida) per decision estatau (espanhòla) en 1833.
Ja seré òra que los tanhents de la cultura e de la politica occitanas e occitanistas exprimissen solidaritat e supòrt aus Aranés. Que son demorats pro silenciós en aqueth ahèr.
De véder e d'escotar, la conferéncia qui hasó lo sindic d'Aran, Paco Boya, a Betren (video de VilaWeb).
divendres, 12 de febrer de 2010
En occitan en parlament catalan
Era prononciacion non ei cap perfècta, que hè era confusion entre era u e era o mès arrai...Que podem saludar er esfòrç simbolic! Òsca!
Que trobaratz mès entressenhes en site de vilaweb.
Aué Carod Rovira ...deman Domergue Sumien? Ja serie ora qu' Iniciatiua tà Occitània deishesse de boicotejar er aranés! Anem, un esforcet, Domergue! Escríuer en lengua ben aranesa no't matarà cap!
dimarts, 9 de febrer de 2010
Iberoccità i Lluís Fornés
Sis de cada deu valencians creuen que la seva llengua és diferent del català. Estan equivocats?
Equivocats? Seria fort dir-ho així. La postura més racional és que la llengua és la mateixa des de Guardamar, a Alacant, fins a Guéret, al nord de Llemotges. És evident que la llengua valenciana rep aquest nom al Segle d'Or i per tant sempre ve de gust usar aquesta denominació. Però és igual estructuralment no només a la dels catalans sinó a la dels mallorquins, i també a la que usaven ja els trobadors i que encara es parla al Llenguadoc, la Provença, la Gascunya i el Llemosí.
Vostè defensa que el secessionisme lingüístic el van inventar els catalans.
Efectivament, es va inventar amb el manifest de 1934, que trenca la idea dels Països d'Oc, i es comença a parlar de països catalans en minúscula. Als primers que els va interessar tallar amb la unitat de la llengua va ser als filòlegs i polítics catalans. Van partir de manipulacions bàrbares i absurdes que ens han costat molts disgustos als valencians. Els primers secessionistes interessats són els catalans. Rigui's vostè del que passa a València. Aquells sí que són secessionistes de veritat i a més ho van aconseguir, mentre que a València són secessionistes en minúscula molt minúscula.
Molts polítics donen per tancat el conflicte lingüístic i la Batalla de València, cosa que vostè no comparteix.
No s'ha resolt i tots els polítics diuen sempre que no hi ha problema.
Creu que el panoccitanisme que defensa tancarà aquesta història interminable o només faltava aquesta?
Ara s'ha complicat més!
Exacte.
No ho sé. En tinc prou i de sobres d'obrir una porta a la investigació. A l'occitanofília valenciana no li interessa la qüestió política. El nostre deure és investigar i plantejar alternatives. No fem afirmacions fora de l'estricte món de la investigació. No discutirem a nivell del carrer perquè una cosa són els criteris científics i l'altra les opinions i les idees. Si serveix o no la nostra postura, ho haurà de demostrar el temps, la història i molts anys de treball en aquesta direcció.
Si canviéssim "llengua catalana" per "llengua lemosina" se sentirien més còmodes a València?
Cal que la gent a València se senti còmoda amb la seva llengua. Jo crec que el millor és dir-li valencià o llengua valenciana. Probablement, el problema ve de la posició que va adoptar Barcelona en parlar del domini lingüístic català, que és una de les coses que més repel·leixen a València. El que cal és consciència de globalitat, de pertànyer a una mateixa llengua. Tornar a la cultura dels trobadors, sense acritud i compartint una mateixa llengua que cadascun anomena d'una forma.
La unitat lingüística ha de deixar de ser una obsessió?
És una obsessió només per als filòlegs, però després es trasllada al carrer. Molta gent que per posicions polítiques creu que català i valencià són el mateix, que ho són sens dubte, no saben ni escriure'ls i fins i tot els costa llegir-los. Cal estudiar més, però ho ha de fer tothom; i després de relaxar-nos una mica i continuar buscant solucions en el pla científic.
dijous, 4 de febrer de 2010
Invitacion
El secretari de Política Lingüística, Bernat Joan,
i el professor de la Universitat de Barcelona, J.E. Gargallo,
es complauen a convidar-vos
a la presentació de les darreres actuacions del Govern de la Generalitat en matèria de llengua occitana
Es presentarà la proposta de Llei de l’aranès que el Govern va aprovar el passat 22 de desembre, el traductor
automàtic occità-català, la creació del Grop de Lingüística Occitana (GLO), la publicació dels elements bàsics de
llengua occitana, i el vocabulari de noves tecnologies en occità.
L’acte comptarà amb la intervenció del doctor Aitor Carrera, i tindrà lloc el dia 24 de febrer de 2010, a les 18h, a la
Sala de Graus de la Facultat de Filologia de la Universitat de Barcelona (Gran Via de les Corts Catalanes, 585).
Barcelona, 14 de gener de 2010
Aguesta version qu'arribe seguida per ua arrevirada en mau lengadocian, que supausi hèta especiauments tas qu'an un problèma psicologic entà liéger eth catalan:
Lo secretari de Politica Lingüistica, Bernat Joan, e lo professor de l'Universitat de Barcelona, J.E. Gargallo,
vos convidan
a la presentacion de las darrièras actuacions (sic) del Govèrn de la Generalitat en matièra de lenga occitana. Se presentarà la proposicion de Lei de l'aranés que lo Govèrn aprovèt lo passat 22 de desembre, lo traductor automatic occitan-catalan , la creacion del Grop de Linguísta (GLO), la publicacion dels elements basics de lenga occitana, e lo vocabulari de novèlas tecnologias en occitan. L'acte comptarà amb (sic) l'intervencion del doctor Aitor Carrera, e se farà lo 24 de febrièr de 2010, a 18 oras, a la Sala de Graus de la Facultat de Filologia de la Universitat de Barcelona (Gran Via de les Corts Catalanes, 585).
Barcelona, 14 de genièr de 2010
Mès de version aranesa, non n' i trobaratz cap. Cap pro prestigiosa, probable.
Aparentaments, es dera secretaria de politica lingüistica dera Generalitat qu'an un problèma grèu damb er aranés qu'arrefusen d'emplegar. Convidar era gent ara presentacion dera proposicion de Lei der aranés en supausat dialècte lengadocian en lòc de hè'c en aranés que demostre de part des dera Generalitat ua manca totau de consideracion e d'arrespècte envèrs es Aranesi e, fin finau, envèrs era tresau lengua oficiau deth Principat.
dimecres, 3 de febrer de 2010
Mairéad Ní Mhaonaigh
An Cailín Gaelach (la gojata irlandesa, en irlandés d'Ulster)
Beidh Aonach Amárach (I aurà un polit lendeman)
dimarts, 2 de febrer de 2010
Identitat, nacionalitat e lengua unificada
dilluns, 1 de febrer de 2010
Independéncia
Se per cas lo Principat arribèsse a se separar d'Espanha, la question aranesa se plantejaré de manèra forçada. Aran non ei catalana, e çò que Catalonha aurà obtienut tad era medisha auré d'èster autrejat ad Aran: la possibilitat de decidir deu son destin pròpi: demorar en Espanha, demorar en Catalonha o vàder un micro-Estat independent. La darrèra solucion que'm semblaré la mielhor tà sauvaguardar la lengua aranesa qui ei a se dissólver lentament mès segurament laguens las duas autas lenguas oficiaus de la Vath. Lo problèma n'ei pas sonque l'espanhòu: lo gascon que presenta afinitats considerablas dab lo catalan e s'ibridiza de bon grat e sens dolor dab la lengua vesia. Autes còps, la separacion lingüistica entre gascon e catalan qu'èra assegurada per la geografia fisica. La frontèra enter aquestas duas modalitats occitanoromanicas qu'èra marcada per la cadea deu Pirenèu centrau, pro hauta e de mau passar per aquests parçans. Ara, lo tunèu de Vielha, l'introduccion deu catalan a l'escòla aranesa, a las administracions e a las carrèras ac cambian tot: l'ibridizacion dab lo catalan, inevitabla, que progressa a hum de calhau. Se tot continua atau, l'aranés que's convertirà en dialècte catalan a penas mei diferenciat que lo capcinés, au cap d'ua generacion o de duas.


text:
Libia : de migrants venduts a l'enquant coma esclaus
- Escriut per Setmana
- Publicat dens International
Son de victimas dels trafegaires d’umans que lor prometon un passatge san e salve devèrs Euròpa.
De migrants de Nigèria, Nigèr, Mali e Ghana son venduts a l’enquant coma esclaus en Libia. Aqueles migrants son de victimas dels trafegaires d’umans que lor prometon un passatge san e salve devèrs Euròpa. Un vidèo realizat pel mèdia chinés SCMP e la television estatsunidenca CNN mòstra una venda a l’enquant de migrants en Libia. Amb una camèra amagada los jornalistas an enregistrada la transaccion : « Un òme fòrt per trabalhar », çò ditz l’òme que dirigís l’enquant. Finirà que serà vendut per aperaquí 400 èuros. Puèi, lo crompaire s’interèssa a una autra persona, que ven de Nigèria, mas li dison qu’« es vendut ». Una reportaira de la CNN assistís a una segonda venda a l’enquant dins un vilatge près de Trípol e filma la venda de 12 nigerians. Lo vendeire vòl pas far de declaracions après la transaccion facha lèu e dins la nuèch. Aquela practica illegala e inumana es estada documentada pel primièr còp mas èra ja coneguda per las organizacions umanitàrias e per d’organismes internacionals que dempuèi qualques meses planhon que los refugiats sián a las mans de las màfias que contraròtlan lo nòrd d’aquel país. Dins aquel sens, l’Organizacion Internacionala per las Migracions (OIM) a enregistrats de centenats de testimoniatges de torturas e d’abuses que los patisson los migrants en Libia, compresa la venda de personas.
Jornalet


text:
-310
Aquesta pagina concernís l'an -310 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Realizacion dau plan decidit l'annada precedenta (→ 311 av. JC) amb una ataca romana còntra lo còr dau territòri etrusc. Lei ciutats-estats etruscas situadas au nòrd dau territòri roman capitèron de conclure una aliança ambé lei Samnitas e leis Ombrians mai la màger part dei pòbles enviroutant Roma poguèron pas jónher l'aliança. Lo cònsol Quintus Fabius Maximus Rullianus ganhèt una importanta batalha au lac Vadimon onte leis Etruscs e seis aliats perdiguèron un nombre important de combatents. Aquò marquèt l'acomençament dau declin deis Etruscs que retrobèron jamai sa poissança anciana e foguèron pauc a pauc conquistats per Roma durant leis annadas seguentas.
En revènge, sus leis autrei frònts, lei Romans foguèron desfachs mai d'un còp per lei Samnitas. Aquelei combats son mau coneguts mai regardèron lei tropas dau comandant de la flòta Publius Cornelius Scipio dins la region de Nuceria e leis òmes dau cònsol Marcius Rutilus dins un endrech desconegut (→ 309 av. JC).
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions d'Amilcar Giscon en Sicília onte sei fòrças acomencèron lo sètge de Siracusa. En parallèl, desbarcament d'Agatòcles de Siracusa au cap Bon. Una armada de ciutadans dirigida per lei generaus Bomilcar e Hannon foguèt anientada e lei Grècs poguèron pilhar la region de Cartage. Pasmens, poguèron pas atacar lei fortificacions de la vila.


text:
Gaitatz lo programa, per las femnas collaboratriças del programa machista UMP-NC : Juppé, Jupeta, Bugada, Vaissèla, Cosina e Sotmission.
E Angela Merkel visita Washington, al modèl alemand de la feminitat, en bragas. Las bragas d’Anglea pòrta tanben un programa que l’UMP-NC sap pas adaptar en fRANÇA : l’abandon del nuclear coma sorga d’enèrgia. E las jupetas del FN eiretat fan pas illusions sul tèma.
Ai jamai considerat lo programa de l’UMP-NC, se n’i aviá un (e ne dobti encara), mas l’afar de la jupeta de l’Assemblée Nationale me sembla d’un ridicul programatic qu’es pas de creire.
L’UMP-NC es la faciada legada del patronat, son los amics de la familha Bettencourt [legir Mediapart per ne saber mai], L’Oréal-Garnier, per nommar l’entrepresa que cal evitar d’aver en man se volèm pas subvencionar lo partit aquel. Per evitar de las aver en mans, vau crompar produïts biologics dins la botiga locala… Crompar lo que cal, es parier non crompar la partidocracia parisenca.
-°-


text:
Avèm a Tolosa, un ostal de formacion que se sona Occitanie ; en passar per Les, nos redèm compte que l'etiqueta basta pas per salvar un biais occitan de cosinar en país tolzan, ni de pensar occitan al nivèl mondial per la cosina e l'ostelariá OCCITANA ; fau encara un còp una volontat politica. L'ostal d'Ostelariá de Les (Aran - Occitània) es nascut d'una volontat politica aranesa.
Ièr 15 de novembre, avèm aprofieichat de la « cosina dera Val d'Aran », a l'escòla d'Ostelariá d'Aran, a Les. E coma avèm apreciat la cosina vaquí la fòto de los qu'an trabalhat. Son els que fan la cosina bona, o fau plan dire ; e son monde qu'an pas problèmas lingüistics coma a l'Estat francés ! Lo menú es presentat en cinc lengas, l'occitan comprès.
Fau notar que la politica lingüistica exista en Aran, un guida lingüistic es prepausat a tot estudiant, e mantunes corses de lengas son previstes dins los corses de la setmana.
La cosina occitana es coma totas cosinas del monde, un trabalh d'equipa.
La cosina occitana a un centre de formacion, es en Aran.
Alara aquí a Les (Aran, Occitània), i podrètz minjar del diluns al dijòus, a miègjorn.
De qu'avèm minjat :
Las majoflas fòra sason es pas çò que m'agrada lo mai, mas fau plan dire qu'ai vist aquí aquela «Montanha regalada» que fan la beutat d'Aran, ai vist una metafòra a l'imne oficial d'Aran que nos encanta quora SE CANTA.
Puèi aquel vin associat al plat màger, leugierament lheidatan, ambe un plat de teisson confit e aquela salça de pomas ... miam miam !
Ara çò que fauta a la primièra visita, lo contengut occitan als vins de la carta (çò que vòu pas dire que los vins prepausats son pas bons, al contrari) ; a 70 km de la Val d'Aran i son vins occitans de grandas valors gastronomicas (Juranson, Madiran, Fronton, Corbièras, Limós, Menerbés, Cáurs, Duràs, Bordèu, Saussinhac, Brageirac, Sant Shinhan, Castelièras de Nimes, Castèls de Ròse ... avèm en Occitània los politis vins del monde e son pas ensenhats a l'escòla d'ostelariá de Les, Occitània).
Farai remarcar que l'escòla es d'ostelariá ; e que lo plurilingüisme es ensenhat ... los corses de francés i son per immersion lingüistica, e pas en opcion ; es una escòla d'ostelariá per totes los escolans de Calandreta qu'an enveja de practicar a l'internacional, la gastronomia, e faràn flòri de totas las coneisséncias lingüisticas qu'an agut en Calandreta, tot en visitar un biais ispanic de pensar la cosina, ambe una fòrta influéncia francesa, dins lo servici e dins una certana presa de travèrs borgés francés.
Francament aquel moment, a 14h, es estat per me, esperat dempuèi bèl briu en Aran (Occitània), mas un moment gloriós de la sapiença occitana (quitament se la consiéncia es pas fòrça dins los ments), d'èstre local tot en prepausar un grand nivèl gastronomic mondial, SÈM EN ARAN, OCCITÀNIA.


text:
Categoria:Unitat de mecanica
Nòta : aquesta categoria inclutz la mecanica newtoniana (mecanica del punt, mecanica del solid, mecanica dels fluids, resisténcia dels materials), la mecanica relativista e la mecanica quantica.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
!
- ► Unitat de massa (4 P)
- ► Unitat de temps (2 C, 8 P)
L
- ► Unitat de longor (2 C, 9 P)
U
- ► Unitat de superfícia (3 P)
V
- ► Unitat de volum (3 P)
Articles dins la categoria « Unitat de mecanica »
Aquesta categoria conten los 5 articles seguents.