text:
Flamenca
Flamenca qu'ei un roman occitan medievau anonim deu sègle XIII qui n'existeish pas sonque dens un sol manescrit (lo de Carcassona) conegut.
Que conda l'istòria d'Archambaut de Borbon, espós gelós, de sa molhèr Flamenca e deu son aimador e liberator, Guilhem de Nivers, qui, deguisat en clerc, non pòt escambiar pas sonque duas sillabas per messa dab Flamenca ; lo roman que caup dens lo genre deu castia gilos.
Dens l'edicion de Renat Nelli, lo tèxte que compta dab 8095 vèrs octosillabs.
Resumit[modificar | modificar la font]
La debuta e la fin deu manescrit que mancan (en mei de quauques huelhets qui mancan tanben) ; l'istòria qu'i comença dab lo comte Gui de Nemors (pair de Flamenca) qui consulta los sons vassaus entà saber se cau maridar la soa hilha Flamenca sia dab lo Rei deus Eslavons o dab Archimbautz de Borbon, un senhor de grana valor. En vertat non vòu pas d'aqueth rei luenhec per'mor de crànher de non pas poder tornar véder a Flamenca. La mair de Flamenca que confirma aquesta causida e la nòças que son celebradas pendent mantuns dias au cap deu quaus Archimbautz e torna a Borbon on e's debanaràn un tornéi que lo Rei de França e aunora dab la soa preséncia. Durant aqueste tornéis, totòm, dauna e sénher, qu'admira la beutat excepcionau de Flamenca.
Tot sobte, la Reina de França que ved la lança deu son espós ondrada d'ua teishut balhat en signe d'amor com aquò e's hè durant lo torneis e ne vad gelosa au punt de sopçonar Flamenca e de'n parlar a Archimbautz qui, au son torn, e comença eth tanben a ne vàder gelós, gelosia aumentada peu hèit que lo Rei e cèrca a l'aunorar en demorant pròche de Flamenca e tanben per la natura excepcionau de la beutat de Flamenca.
A la fin deu torneis, Archimbautz qu'ei vadut tan gelós que cabuça dehens la holia : que voda totas las soas pensadas de cap ad aquesta gelosia, qu'abandona totas las soas activitats aunorablas passadas, que s'arrapa los peus, no's lava pas mei, que vad violent, que sopçona tostemps Flamenca d'estar in.hidèu e fin finau, que l'embarra dehens ua tor dab las soas duas daunas de companhia : Alis e Margarida. La deisha pas sonque sortir per la messa (o e demòra estujada e en contacte pas sonque dab lo caperan au moment de la comunion) e, de quan en quan, antà anar au banh, o e demòra aquiu tanben embarrada dab las soas duas daunas.
Guilhem de Nivers, joen cavaèr fisicament, intellectuaument e moraument perhèit (qu'ei hòrt, mes tanben educat e instruit e sabent en los sèt arts liberaus) qu'ei vesitat en saunei per Amor qui eth destina Flamenca. Que s'avia donc dab los sons escudèrs de cap a Borbon on e que s'ostala en çò de Pèire Gui (òste qui ei tanben lo proprietari deus banhs on Archimbaut e mia Flamenca e sas damisèlas).
Mercés a la soa generositat, Guilhem s'amigalha dab Pèire Gui e, amassas, que van a la messa on e ved quin Flamenca b'ei estujada mes tanben qu'au moment de dar la patz, Nicolàs, lo clerc, que s'apròpia d'era. Amor que hè saunejar Guilhem ad l'idea d'escambiar ua paraula ad aqueste moment e de cavar un sosterranh de enter l'ostau de Pèrie Gui e lo banh.
Guilhem que'u perpausa donc (en pretextant d'ua malaudia qui l'obliga a demorar sol) de logar l'ostau sancer per ua tempsada brèva, e, generós tanben dab lo caperan Justin, que'u demanda de'u deishar har lo clerc en lòc de Nicolàs (que manda estudiar a París en tot pagar peus sons estudis). La formacion intellectuau de Guilhem que'u permet aisidament de préner aquesta plaça e que's hè donc atau tonsurar per amor.
Que pren la plaça deu caperan çò qui'u da lo parat, au moment de dar la patz, d'escambiar pas sonque ua paraula (en vertat duas sillabas) qui au cap de mantuas messas e forman ua conversacion, ua declaracion d'amor e un plan entà se poder rescontrar au banh mercés a un tunèl ; l'escambi qu'ei lo seguent : _ Ailas _Que plans. _Muer mi. _De que ? _D'amor. _Per cui. _Per vos. _Qu'en puesc ? _Garir. _Consi ? _Per gein. _Pren l'i. _Pres l'ai. _E qual ? _Iretz. _Es on ? _Als banz. _Cora ? _Jorn breu e gent. _Plas mi.
Enter cada escambi, ambs intelocutors qu'an lo parat de pensar au contiengut de las loas responsas e Flamenca que'n parla dab Alis e Margarida. Enter temps, Guilhem que hè tribalhar los maçons qui en ua setmana e cavan lo tunèl, un còp lo tribalh acabat, que demanda aus òstes de tornar en çò lor en bèth pretextar que la soa santat qu'ei mièlher e que n'a pas mei besonh de demorar sol dens l'ostau de Pèire Gui. Deu son costat, esmavuda, Flamenca que cad en pasmason e ne prohèita entà pretextar qu'era es òp d'anar au banh.
Qu'ei atau que los dus aimaidors e's coneishen e gauseishen de l'amor a maugrat de la gelosia d'Archimbautz. En pretextant la flaquessa de la soa santat e las vertuts deus banhs, Flamenca la se vira entà multiplicar las rescontas. Deu banh que va cada còp entà la crampa de Guilhem. Au cap d'ua estona, aqueste que la demanda de presentar Alis e Margarida aus sons dus cosins d'escudèrs e tots que vaden amorós (Alis e Margarida que's causeishen respectivament Ot e Clarin) e sengle cople que's tròba cadun sa crampa dens lo banh.
Paradoxaument, qu'ei un còp vadut vertaderament cocut qu'aqueste e's guareish comprenent que per gelosia qu'a abandonat totas las activitats qui l'aunoravan autes còps e qu'a hèit lo malastre de Flamenca. Aquesta que'u perpausa un arrengament o un pacte mes lo huelhet que manca aqui ; au huelhet seguent Archimbaut que torna a la soa vita passada en abandonant la gelosia. Flamenca qui pòt tornar a la soa vita de cort qu'a tanben mens lo parat de trobar Guilhem au banh. Qu'u demanda de s'enanar per tornar. Lo nivernés que's capera de glòria militara en Flandra. Lo pair de Flamenca qui e'na audait a parlar qu'ac conda a Archimbaut qui vòu conéisher Guilhem. Ambs que participan a un torneis organizat a Lovaina peu duc de Brabant e ambs i estiglant (mes Archimbaut just après Guilhem) e bèth pelejar dens lo medish camp. Archimbaut qu'envita Guilhem au torneis qu'organiza e Guilhem que'u promet de's hica un còp mei dens lo son camp.
Los darrèrs vèrs que son pro comics per'mor per admiracion, peguessa e amistat, Archimbauts que tribalha per las amors de Flamenca e de Guilhem. En purmèr que muisha a Flamenca un salut poetic ricament ondrat que Guilhem eth a dat entà l'instrúser en amor. Alis que domanda ironicament s'aqueste chivalièr que lausa tan Archimbaut a un amor ; que respon que quiò e que s'apera la "dauna de Belmont" e lo salut (en vertat escrivut per Flamenca) era ei vodat. A l'escadença deu tornéis, Archimbaut aunora Flamenca e adoba Ot e Claris. Com e deu causir jòias per tres convidats, que domanda a Guilhem, Ot e Claris de'us se causir per eth dab l'ajuda de Flamenca e que'us deisha sols ; qu'ei atau qui los tres coples e pòden gaudir un còp mei.
Durant lo torneis Flamenca que da la soa manga au purmèr chivalièr victoriós : Guilhem ; aquò que'u da lo parat de la mandar los chivalièr vençut en los bèth autrejar de guardas loas armas e dinèr s'accèptan de plegar lo jolh davant era.
Lo manescrit que s'acaba aquiu e la seguida que manca.
Extrèits[modificar | modificar la font]
" [...] Car veramenz sui eu gelos / Plus que null ome ques anc fos; / Los autres n'ai eu vencutz totz, / E per bon dreg serai cogotz, / Mai ja no-m cal dire : serai, / Qu'ades o sui, que ben o sai!" / A si meseis fortmen s'irais, / Tira-s los pels, pela-s lo cais, / Manja-s la boca, las dens lima, / Fremis e frezis, art e rima, / E fai trop mal oils a Flamenca. / A penas si ten que no-il trenca / Sas belas crins luzens e claras; / E dis: "Na Falsa, que-m tens aras / Que no-us aucisse e no-us affole / E vostra penchura non tolle ! / e gens aves levat coaza, / A l'autr'an cuh qu'en fares massa / En sospeisso que la-us arabe; / E ja non cug que-us sía sábe / Quan la-us farai ab forses tondre; / Greu la-us veiría hom rescondre, / Quan venon ist cortejador / Per so que dijan antre lor: / Dieus ! qui vi mais tam bellas cris ! / Plus bella [s] son non es aurs fis. [...]" (1109 - 1134).
" [...] E dis: "S'Amor hui non m'aduz / De mon desir a qualque luz, / Jamai en leis nom fizarai ; / Mas si Dieu plaz, be i avenrai. / Amors non fail ges a la cocha, / Mas a mi par que trop i locha / Pel gran desir que-l cor m'afflama." / Et aitals es totz hom ques ama. / Guillems davan si donz estet; / Quan il lo sauteri baiset, / El li dis suavet: "Hai las!" / Pero ges non o dis tam bas / Ques il fort be non o ausis. / Guillems s'en vai humils e clis / E cuj'aver mout enensat; / S'el agues ara derochat / En un tornei .c. cavalliers / E gasainatz .v.c destriers, / Non agra joia tan perfecha, / Car res el mon tan non delec [...] " (3939 - 3959).
Criticas e edicions[modificar | modificar la font]
Lo sol manescrit conegut qu'ei lo manescrit incomplet de Carcassona. F. Raynouard que'n publiquè extrèits en 1838 puish ua edicion sancera que ho establida per Paul Meyer en 1865, corregida per l'autor en 1901. L'edicion de Renat Lavaud e de Renat Nelli que ho establida en 1960 e Nelli que publiquè tanben criticas de l'òbra.
Dens lo son resumit, Josèp Anglada bremba que Révillout e data los eveniments en 1234 mercés a l'informacion deu tèxte que Pasca que i cad lo 23 d'abriu. De tot biais, l'òbra qu'ei considerada com datant de la meitat deu sègle XIII, ua tempsada marcada per la conquèsta d'Occitània e la soa dominacion repressiva per la Glèisa Catolica. Aquò que pausa la question de la relacion enter lo contiegut morau (adultèri legitimat, seduccion durant la messa en bèth detornar abits de clèrc) e lo contèxte religiós de l'epòca ; la medisha question que's pausar en relacion dab la fin' Amor puish que lo tèxte que mescla intimament amor cortès e carnau. Aquesta epòca qui èra ua tempsada de transicion culturau e de francizacion, çò qui aumenta l'interest de Flamenca, ua narracion dens ua lenga qui cultivè mei l'art liric que non pas la narrativa. Se lo protagonista e segueish l'ideologia cortesa (en combinant las qualitats d'un clèrc, d'un sabent e d'un chivalièr) b'ei totun francés (de Nivers e pas occitan.
La critica (Lavaud e Nelli d'un costat, e tanben Lafont) que botan Flamenca dens la perspectiva deu roman psicologic (com un deus purmèrs, aubrant la via a La Princessa de Clève e quitament a Marcel Proust segon los dus purmèrs).
Dens lo son Art d'aimer occitanien, Nelli qu'insiteish suber l'importància capitau de las longas disgrecions pedagogicas au costat de la narracion deus eveniments. Robèrt Lafont eth que parla d'un "abracat practic de la fin' Amor"[1]. Per la critica tradicionau, l'idea deu dialòg que's seré inspirada de l'òbra de Pèire de Rogièr[2] qui ho quitament perpausat com un possible autor [3](çò qui ei chic probable en acceptant la meitat deu sègle XIII com epòca de redaccion). Nelli e d'autes critics que soslinhèn tanben las relacions deu tèxte dab l' Ars Amatoria d'Ovidi[4] (citat dens lo tèxte), mes tanben dab l'òbra deus trobadors Pèire Cardenal e de Guilhem Montanhagòl e tanben dab lo Roman de la Ròsa (e mei que mei dab debuta de la soa redaccion hèita per Jean de Meug) per'mor de l'utilizacion de figuras allegoricas com Amor, Mercés, Caritat, Prètz. De segur l' amor de lonh shens aver vist l'objècte aimat que 'ns manda de cap a la vida de Jaufre Rudèl. Fin finau, que cau soslinhar que Flamenca e desplega lo topos deu castia gilos com justament lo Castia gilos de Raimon Vidal de Besalú (contemporanèu) e Las novas del papagay d'Arnaut de Carcassés.
Alfred Jeanroy[5] que suggereish un autor roergata e, a maugrat de l'anonimat de l'òbra, aqueste que's mentau dilhèu dens lo tèxte en se bèth presentar devath lo nom de Bernardet (enter los vers 1732 e 1736, dab tots los problèmas pausats per aquesta mena d'identificacion dens un tèxte medievau on Bernardet e poderé estar l'autor, l'escriba, l'interpret orau, un narrator fictiu o tota auta persona).
D'un punt de vista istoric, los senhors de Borbon que's saperavan efectivament e tradicionaument Archimbaut (dens la topografia francesa, la soa vila que s'apera uèi Bourbon-L'Archimbaut) e, segon Paul Olson, que's tractaré dens lo tèxte d'Archimbaut VII de Borbon (Nelli, eth, que suggereish lo VIau) e la causida deu peronatge Guilhem de Nivers e deus lòcs com Flandra e seré tanben istorica e quitament ironica, com ac ei tanben la causida deu senhors qui perden lo tornéis a la fin ; Olson i ved quitament un possible ehèit comic entau public de l'òbra dehens lo contèxte istoric, polititic e religiós de l'epòca. Nelli e Lavaud que bremba lo 30 personatge istorics trobats per Ch. Grimm qui, a despart d'aquò e trobè arguments pro solides per suggerir que lo Nemors deu pair de Flamenca que poderé en vertat estar Namur de Valonia.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Anglada, Josèp. Le roman de Flamenca. Boccard : París, 1926.
- Lavaud, Renat & Nelli, Renat, Les Troubadours : Jaufré, Flamenca, Barlaam et Josaphat, París, Desclée de Brouwer, 1960.
- L'amour courtois des toubadours a Fébus. Per Noste : Ortès, 1995.
- Luce-Dudemaine, Dominique. Flamenca et les novas à triangle amoureux : contestation et renouveau de la fin'amor. Mont : Etoill, 2007.
- Nelli, Renat, Le Roman de Flamenca, un art d'aimer occitanien au XIIIe siècle. Tolosa : IEO, 1966
- Meyer, Paul. Le roman de Flamenca publié d'après le manuscrit unique de carcassone. París, 1865.
- Olson, Paul A.. Le Roman de Flamenca : History and Literary Convention in Studies in Philology, Vol. 55, No. 1 (Jan., 1958), pp. 7–23, University of North Carolina Press (suber JSTOR).
Filme[modificar | modificar la font]
Flamenca que ho adaptada en 1993 en occitan per Michel Gayraud dab lo títol Flamenca e dab un tèxte modernizat per l'escrivan Ives Roqueta.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ In L'amour courtois des troubadours à Fébus
- ↑ Pèire de Rogièr qu'a efectivament compasat ua canso qui comença per Ailas que plangz ?
- ↑ Pietsch, K. "The Authorship of Flamenca." Modern Language Notes, Vol. 10, No. 7. (Nov., 1895), pp 201–202.
- ↑ Per exemple au vers 7555 : So dis Ovidis, qu'en saup pron..
- ↑ Citat per Lavaud e Nelli dens la loa edicion


c: text/html

text:
Mar d'Aral
31° 30′ N 35° 30′ E / 31.5, 35.5
La mar d'Aral es lo nom d'una mar interiora endoreïca d'Asia Centrala, situada entre 43° e 46° de latitud nòrd e entre 58° e 62° de longitud èst. Se parteja entre Cazacstan al nòrd e Ozbequistan al sud. En 1960, cobrissiá 68 000 km² e èra la quatrena superfícia d'aiga salada interiora del mond. En 2000, aquela superfícia foguèt devesida per dos. Aquel assecament, causat pel desviament dels dos principals flumes, es una de las catastròfas environamentalas mai importantas del sègle XX.
Somari
- 1 Assecament
- 2 Consequéncias biologicas e biomedicalas
- 3 Temptativas de salvament
- 4 Desinstallacion d'una basa de fabricacion d'armas biologicas sus l'illa de Vozrozhdeniya
- 5 Bibliografia
- 6 Vejatz tanben
Assecament[modificar | modificar la font]
A la debuta de las annadas 1960, los economistas sovietics decidiguèron d'intensificar la cultura del coton en Ozbequistan e en Cazacstan. Los flumes d'Amodarià e Sirdarià foguèron desviats per irrigar las culturas. Aital en 1960 entre 20 e 60 km³ d'aiga doça son destornats. La manca d'apòrt en aiga asseca pauc a pauc la mar que son nivèl baissa de 20 a 60 cm cada an. Perdèt 50 % de sa superfícia dempuèi 1960, 14 m de prigondor e 60 % de son volum en març de 2009, çò qu'aumentèt la salinitat de l'aiga e tuèt gaireben tota forma de vida.
La separacion entre Pichona mar al nòrd e Granda mar al sud data de 1989. L'evolucion daissava presagiar la disparicion totala de la Granda mar cap a 2025, abans que d'òbras d'agençament foguèsson efectuadas. En 2007, se constata que lo nivèl de la pichona mar d'Aral (nòrd) remonta espectaclosament, pus lèu qu'o esperavan los expèrts encargats del dorsièr[1].
Consequéncias biologicas e biomedicalas[modificar | modificar la font]
Uèi, las 24 espècias endemicas de la mar d’Aral son desaparegudas. Solament subsistís una espècia de clavelada importada, e seleccionada per subreviure a de tals taus de salinitat. Sa subrevida a tèrme long es pas assegurada, e mai dins la pichona mar. Dempuèi 2003, la mar d’Aral perdèt gaireben 75% de sa superfícia e 90% de son volum. Las quantitats gigantescas de pesticidas e d’insecticidas que, a l'epòca, foguèron carrejats pels dos flumes fin a la mar se depausèron e tornan montar ara a l'aire liure dins la sal amb l'evaporacion, provocant lo taus de mortalitat infantila mai elevat del mond; los tausses de càncers e d’anèmias dirèctament ligats a l'exposicion a de produits quimics foguèron confirmats per l’OMS.
Temptativas de salvament[modificar | modificar la font]
Per empachar aquel assecament total, divèrses projèctes foguèron evocats, en particular lo cavament d'un canal dempuèi la mar Caspiana o lo desviament de flumes de Siberia.
Construccion d'una primièra levada[modificar | modificar la font]
Per ara, una sola temptativa a capitat, es la construccion d'una levada al sud de la boca de Sirdarià, per tancar un estrech entre la Pichona mar (Maloïé), anciana mar bordièra al nòrd de l'anciana mar d'Aral, e la Granda mar (Bolchoïé, çò que rèsta del sud de la mar). Lo cònsol de la vila d'Aralsk, Alachibaï Baïmirzaev, faguèt construire en 1995 una levada de vint-e-dos quilomètres de long amb sabla e canavèra. Acabada en 1996, permetèt sulcòp d'evitar que las aigas del flume se perdèsson dins lo dèlta entre Pichona e Granda mar e de far remontar lo nivèl de la Pichona mar. Un semblant de vida renasquèt a l'entorn de la mar, qu'avança de mai d'uns quilomètres : canavèras, aucèls, rosegaires e rainals, e tanben unes peisses. Una tempèsta destruiguèt aquela levada en 1999, e lo nivèl de la mar tornèt pèrdre en part çò qu'aviá ganhat.
Restanca de Kokaral[modificar | modificar la font]
La Banca Mondiala decidiguèt de finançar la construccion d'una restanca de beton amb una seria de peiradas per far sortir lo tròp de sal mercé a d'escampadors e de far tornar montar lo nivèl de l’aiga. Aquel projècte discutit que las òbras començaràn en 2003 deuriá permetre a la Pichona mar de tornar ganhar prèp de 500 km², mas risca al meteis temps de condemnar la Granda mar a un assecament encara mai rapid, encara qu'una vana situada en dessús del barratge prevei de versar lo tròp plen d’aiga dins la Granda Aral, situada per màger part en Ozbequistan.
Aital la restanca que permet a la vida de tornar dins la Pichona mar es una « poma de discòrdia » entre Cazacstan qu'aprofecha e Ozbequistan que sa gestion desastrosa d'Amodarià destruiguèt tota la vida dins la Granda mar.
En Cazacstan, un espèr torna nàisser amb los projèctes del president Noursoultan Nazarbaïev. Es possible d'enauçar lo nivèl de la pichona mar de sièis mètres, çò qu'autorizariá a l'industria de la pesca de tornar nàisser, e a la vila d'Aralsk de tornar èsser un pòrt. Aquel projècte estimat a 120 milions de dolars seriá finançat principalament per la renda del petròli de Cazacstan. Aquel projècte prevei tanben lo cavament d’un canal de joncion entre las doas concas e la construccion d'estructuras novèlas per esplechar l’energia idroelectrica.
Dempuèi la debuta de las òbras, la prigondor mejana de la Pichona Aral es passada de 30 m a 38 m, lo nivèl de viabilitat essent estimat a 42 m. Los especialistas de la Banca Mondiala avián previst que l’aiga remontariá pas abans tres ans – d’autres idrològs afirmavan qu'èra perduda –, mas la Pichona mar ja reganhèt 30 % de la seuna superfícia, que representa mai de 10 miliards de mètres cubics d’aiga. Pr'aquò, per d'unes responsables cazacs, i a pas de que se regaudir tròp lèu que caldrà probablament de decennis per resòlvre los problèmas.
Dempuèi la fin de la construccion de la restanca en 2005, òm constatèt en 2009 que lo nivèl de la part nòrd de la mar d'Aral remontèt de sièis mètres.[2].
Desinstallacion d'una basa de fabricacion d'armas biologicas sus l'illa de Vozrozhdeniya[modificar | modificar la font]
En 1948, un laboratòri d'armas biologicas top-secret foguèt establit sus l'illa de Vozrozhdeniya situada al centre de la mar d'Aral qu'es ara disputada entre Cazacstan e Ozbequistan. L'istòria exacta, las foncions e l'estatut actual d'aquel centre son pas estats divulgats. La basa foguèt abandonada après la casuda de l'URSS. Las expedicions scientificas provèron qu'aquò èra estat un site de produccion, d'ensag e, pus tard, de fabricacion d'armas patogènas. En 2002, a travèrs un projècte organizat pels Estats Units e amb l'assisténcia d'Ozbequistan, dètz sites d'aclapament d'antrax foguèron descontaminats. En acòrdi amb lo Kazakh Scientific Center for Quarantine and Zoonotic Infections, totes los sites d'aclapament foguèron descontaminats[3].
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Philip Micklin e Nikolay Aladin, Le sauvetage de la mer d'Aral, Pour la Science, 374 (déc. 2008) 78-84
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Lo punt de vista de l'UNESCO
- (en) The Eurasia21 Project
- (en) LakeNet Database
- (fr) Reportatge fòto sul nòrd d'Aral, estiu e ivèrn
- (fr) Bilan idrologic de la Granda Mar e ròtle de l'aiga sosterranha (resumit en linha)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tibetan
Lo tibetan es una lenga parlada per mai d'un milions de locutors (de 3 a 7 milions segon las fonts)[1] dins lo Tibet ancian (es a dire la Region Autonòma de Tibet, las zonas de populacion tibetanas de Qinghai (Amdo), Gansu, Sichuan e Yunnan (Kham) en Republica Populara de China, e dins qualques regions del país a l'entorn, d'Imalaia e de l'Asia centrala, coma lo Ladakh e lo Sikkim en Índia, lo Baltistan paquistanés, Botan e lo nòrd de Nepal.
Somari
Introduccion[modificar | modificar la font]
Lo tibetan (en tibetan : peugué per la lenga parlada e peuyi per la lenga escricha ; བོད་ཡིག (transliteracion Wylie): bod yig) es una lenga apartenent a la familha de las lengas tibetobirmanas.
Lo tibetan se divisa en un grand nombre de dialèctes. Lor classificacion varia segon las fonts. Christopher I. Beckwith per exemple[2] distinguís cinc grops geografics: tibetan del Nòrd-èst, de l'Èst, del Sud, del Centre, de l'Oèst[3].
D'enter lo grop del Centre, lo dialècte de Lhassa, que servis de lingua franca pels Tibetans, es una lenga de tons. Pasmens, qualques autres dialèctes, coma lo ladakhi e aqueles de l'Amdo, an pas de tons e an des grops de consonas inicial, que rebatan aqueles que son marcats dins l'ortografia. Lo dzongkha, un autre dialècte tibetan, es la lenga oficiala de Botan. Lo balti es parlat dins lo nòrd del districte de Kargil, dins la region de Jamo e Cachemire indian.
Lo tibetan es notat mejans d'un alfasillabari que, segon la tradicion, seriá estat creada al sègle VII per Thonmi Sambhota, un ministre del rei Songtsen Gampo, a partir del brami, escritura que donèt naissença a mai d'una lengas de l'Índia. L'escritura tibetana compren trenta letras que se combinan amb quatre signes diacritics servent de notar las vocalas i, u, e, o. A aquò s'apond tres consonas subrescrichas, que permeton de cambiar de ton o de suprimir une aspiracion, e 4 consonas sosescrichas per notar de palatalas o de retroflèxas. Es classat dins las escrituras bramicas
Dentre las lengas tibetobirmanas, lo tibetan es una de las mai ancianament atestadas, amb lo tangot, lo birman, lo neware e lo meitei.
Lo fondator dels estudis tibetans en Euròpa es le sabent ongres Csoma de Körös, autor d'un diccionari e d'una gramatica del tibetan classic. Son òbra foguèt seguida pel primièr tibetològ francés, Philippe-Édouard Foucaux (1811-1894).
Lenga classica del bodisme de la Nauta Asia, lo tibetan veïcula dempuèi lo sègle VIII una literatura rica.
Ensenhament e usatge[modificar | modificar la font]
Dins una bona partida de Tibet, l'ensenhament dins lo primari se fa subretot o entièrament en tibetan, l'ensenhament bilenga començant rarament abans lo segondari. Pasmens, lo chinés es la lenga d'ensenhament gaireben totas las escòlas segondàrias tibetanas. Los escolans que continuan enseguida dins lo superior an la possibilitat d'estudiar las disciplinas relativas a las sciéncias umanas dins una de las facultats per las minoritats d'autras províncias[4]. Pasmens, dins las escòlas tibetanas de Dharamsala en Índia, las directivas del Ministèri del desvelopament dels ressorgas umanas exigisson que las matièras sián ensenhadas en angles a partir del segondari[5].
Segon lo linguista e tibetològ Nicolas Tournadre, l'usatge de la lenga tibetana escricha mermèt pendent la revolucion culturala al Tibet qu'èra enerbida. Se reviscolèt dins los ans 1980 mas merma de nòu dempuèi la mitan dels ans 1990 per causa de la predominança del chinés dins l'educacion. Un novèl règlament per aparar la lenga tibetana foguèt adoptat lo 22 de mai de 2002, sens pasmens obtenir lo resultat esperat. Los joves dins las zonas urbanas parlan mai sovent una mèscla tibetochinesa[6].
Nicolas Tournadre escriguèt que « dins mens de cinquanta ans, la lenga tibetana será venguda una lenga menaçada, condamnada a un declin irreversible, veire a la disparicion en doas generacions se la politica linguistica actuala es mantenguda. La responsabilitat del govèrn regional e del govèrn central es, dins aquel domèni, evidenta. » [7]. Coma l'indica lo linguista Claude Hagège: « Es atal que las lengas morrisson. » [8]. E mai lo linguista Jacques Leclerc considèra atal que la lenga tibetana es en via de regression de contunh del fach qu'es mai valorizada, al contrari, e qu'es venguda inutila sul mercat del trabalh[9].
Al contrari d'aquelas afirmacions, l'avís del filosòf comunista italian Domenico Losurdo : « del fach de la difusion de l'instruccion, la lenga tibetana es ara parlada e escricha per un nombre de personas fòrça mai naut que dins le Tibet prerevolucionari » [10].
E mai, lo professor Barry Sautman, de l'Universitat des Sciéncias e Tecnicas d'Hong Kong, afirma que cap d'estudis recents sus las lengas en perilh dona lo tibetan coma lenga en dangièr. Per el, lo manten de la lenga pels Tibetans tranca amb l'erosion de las lengas dins las regions marginalas dels estats occidentals reputats per lor politica toleranta. Las afirmacions que las escòlas primàrias de la RAT ensenhan lo putonghua o mandarin comun son erronèas. En 1996, Lo tibetain èra la principala lenga d'ensenhament dins 98 % de las escòlas primàrias, e a l'ora d'ara lo putonghua es introdusit dins los primièrs ans sonque dins las escòlas urbanas[11].
Lo tibetològ Elliot Sperling es d'avís, segon el, que « Dins qualques limitas, la Republica Populara de China fa qualques esfòrces per daissar s'exprimir una expression culturala tibetana » e « l'activitat culturala qu'existís sus l'ensems del replan tibetan pòt pas èsser ignorada[12]. »
Segon Stéphane de Tapia lo tibetan es parlat sonque per prèp d'1 milion de Tibetans suls prèp de 5 milions que compta China e la lenga tibetana centrala, lenga classica e literària, mas tanben lenga religiosa, venguèt la lenga d'usatge per la diaspora tibetana[13].
Alfasillabari[modificar | modificar la font]
Jos Unicode, los caractèrs tibetans son codats de 0F00 a 0F7F. Vaquò l'alfasillabari tibetan, en dbu can (caractèrs d'estampariá), dbu med (escritura cursiva) e en transliteracion Wylie.
Modèl:Taula dels caractèrs Unicode/U0F00
L'escritura Phagspa[modificar | modificar la font]
L'escritura Phagspa, alfasillabària, foguèt creada pel lama tibetan Phagspa per l'emperaire Kubilai Khan pendent la dinastia Yuan en China, coma escritura unificada per totas las lengas de l'Empèri Mongòl. Phagspa la deriba de son escriture natala, l'escriture tibetana. Foguèt abandonada quand l'Empèri Mongòl foguèt capvirat per la dinastia Ming.
Lexic[modificar | modificar la font]
Cardinals[modificar | modificar la font]
La taula que seguís dona los nombres cardinals en tibetan, en birman, en cantonés, en shanghaian, en mandarin, et leur traduction en occitan :
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) UCLA Language Materials Projec Tibetan: « According to different accounts, from 3 to 7 million speakers. »
- ↑ (en) Christopher I. Beckwith, “Tibetan”, in Facts about the World’s Languages: An Encyclopaedia of the World’s Major Languages, Past and Present (jos la direccion de Jane Garry e Carl Rubino), The H. N. Wilson Company, Nòva York e Dublin, 2001.
- ↑ UCLA Language Materials Project, op. cit. : « The numerous dialects of Tibetan have been classified in different ways by different scholars. According to Beckwith, the Tibetan dialects fall into five groups based on their geographical location: Northeastern, Eastern, Southern, Central, Western. »
- ↑ (en) Jiao and Gyatso Postiglione, Education in Rural Tibet: Development, Problems and Adaptations, in China: An International Journal, vol. 3, num. 1, març de 2005, pp. 1-23.
- ↑ (en) Mary Ann Maslak, School as a site of Tibetan ethnic identity construction in India, in China: An International Journal, vol. 60, num. 1, fbrièr de 2008, pp. 85-106.
- ↑ (fr)Lo bilinguisme tibetanochinés : situacion e enjòcs, Nicolas Tournadre.
- ↑ (fr)Le bilinguisme tibétain-chinois : situation et enjeux, op. cit.
- ↑ Analisi de Claude Hagège.
- ↑ "université" Jacques LeclercUniversitat de Laval (Canadà).
- ↑ (fr)Domenico Losurdo, La China, lo Tibet e lo Dalai Lama, in L'Ernesto, Revista Communista, n° 5, nov.-déc. 2003, pp. 54-57 (tradusit de l'italian per Marie-Ange Patrizio pel site Mondialisation.ca).
- ↑ (en) Barry Sautman, "Cultural genocide" and Tibet, in Texas International Law Journal, 1èr d'abril de 2003: « […] none of the many recent studies of endangered languages deems Tibetan to be imperiled, and language maintenance among Tibetans contrasts with language loss even in the remote areas of Western states renowned for liberal policies ». « […] claims that primary schools in Tibet teach putonghua are in error. Tibetan was the main language of instruction in 98% of TAR primary schools in 1986 ; today putonghua is introduced in early grades only in urban schools ».
- ↑ (en) Elliot Sperling, Exile and Dissent: The Historical and Cultural Context, dans TIBET SINCE 1950: SILENCE, PRISON, OR EXILE, pp. 31-36 (Melissa Harris & Sydney Jones, 2000), veire The Historical and Cultural Context per Elliot Sperling.
- ↑ (fr)Stéphane de Tapia, Kazakhs, Kalmouks et Tibétains en France : minorités discrètes, diasporas en devenir ?, ed: L'Harmattan, 2007, 273 p., en part. p. 63.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- http://www.omniglot.com/writing/tibetan.htm
- http://www.montibet.com/
- http://www.lexilogos.com/clavier/tibetain.htm


text:
Conte de Sanehat
Lo Conte de Sanehat qu'ei ua narracion de l'Egipte antica.
Resumit[modificar | modificar la font]
La narracion que conta l'exili en Siria d'un cortesan egipcian aperat Sanehat a la mort deu son rei : lo faraon Amenemhat I (designat explicitament peu son nom de rei de Hauta e Baisha Egipte Sehetepibtaoí). Sanehat qu'acompanha lo princi e futur faraon Senosert I ; que cranh per la soa vita per'mor d'ua conspiracion contre lo son mèste qu'audeish accidentaument e que s'escapa. Dens lo son navèth país que vad ua importanta persona : un capdau que l'adopta en lo balhant la soa hilha, tèrras, òmis ; acerà Sanehat que's basteish ua familha dab numerós hilhs qui vaden eths medish poderós capdaus. Sanehat, eth, qu'ei un poderós militar. Un dia, un poderós Sirian que'u miaça entà prené'u tot lo son ben e Sanohat que'u deu véncer en duel. Los sirians (e sustot las hemnas) que cranhen per Sanehat per'mor de la soa popularitat. Victoriós, Sanohat que'u aucit e que vad enqüèra mei ric dab lo ben deu son rivau. Qu'a tot çò qui's pòt aver en Siria, mes totun que regreta Egipte. qu'obtien lo perdon deu son rei. Que tòrna en Egipte en deishant lo son clan en poder deus sons hilhs. En Egipte qu'ei arrecebut dab amor peu rei e que torna préner la soa plaça de cortesan.
Versions[modificar | modificar la font]
Lo conte de Sanehat que ns'ei parviengut dens un gran nombre de versions egipcianas anticas qui testimònian d'ua grana escaduda e d'ua fama de las granas. Dens lo son tractament que bremba quitament lo tèma de l'exili de Josèp dens la Bíblia.
Genre[modificar | modificar la font]
La narracion que sembla estar compausada en vers e que presenta caracteristicas epicas. Dilhèu b'èra declamat oraument.
Adaptacions modèrnes[modificar | modificar la font]
Dens la cultura occidentau populara Sanehat que ho transcrivut Sinoé e aqueste conte que ho adaptat en 1949 un roman (Sinoé l'egipcian) de l'escrivan finlandés Mika Waltari e adaptat peu cinèma hollywoodian en The Egyptian (L'egipcian) de 1954 ; aquesta adaptacion que transpausa lo raconte originaument escadut a la debuta de la XIIau dinastia dens lo contèxte de la XVIIIau dinastia dab la caduda d'Amenòfis IV.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site en anglés dab la lista de las diferentas versions, transcripcions en ieroglifs deu manescrit de Berlin, transcripcion fonetica e traduccion.


text:
Partit Nacionalista Basc
Lo Partit Nacionalista Basc (en basc Euzko Alderdi Jeltzalea - en espanhòl Partido Nacionalista Vasco, EAJ-PNV), es un partit politic basc fondat en 1895 per Sabino Arana.
Lo PNB es un partit nacionalista basc, d'ideologia democratacrestiana. Foguèt fondat en 1895 per Sabino Arana, pr'amor de defendre sas tèsis en favor de la raça basca, la recuperacion dels furs e la defensa de l'independéncia de la "Confederacion Basca". Originàriament reduït a son ròdol d'accion de Biscaia, long del sègle XX s'espandiguèt dins totas las províncias bascas (a mai en Navarra e dins lo País Basc francés). Parallèlament, a mesura que lo sistèma bipartidista espanhòl o permetiá, se faguèt plaça sus la mapa politica basca, fins venir la fòrça egemonica, posicion que sèrva encara actualament. Aprèp d'aver desradicalizat sas posicions inicials, lo partit a participat d'un biais decisiu dins lo procès autonomic basc (tant pendent la Segonda Republica Espanhòla coma pendent lo periòde de transicion democratica), en èsser lo partit principal de govèrn dins totas las experiéncias autonomicas d'Euskadi dempuèi la fondacion del partit. Actualament, lo partit es dirigit per Íñigo urkullu, e govèrna amassa amb Eusko Alkartasuna e Ezker Batua la Comunautat Autonòma Basca, amb Juan José Ibarretxe que n'es lo lehendakari. Aquesta entitat subiguèt doas scissions principalas, pendent las annadas 50 amb l'ETA (grop d'extrèma esquèrra independentista que utiliza la lucha armada per aténher sos objectius) e en 1986 amb Eusko Alkartasuna (partit independentista de tendéncia socialdemocrata).


text:
Germiny
Germiny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge a flanc de serral
Village à flanc de coteau
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Lo vilatge se trucava Germiny-los-Tres-Castells, se nomenavan (nautor, emmy e bas).
- Présence gallo-romaine.
- Le village s'appelait Germiny-les-Trois-Châteaux, ils se nommaient (haut, emmy et bas).


text:
Vertige
Lo vertige es un tipe d'estarbordiment que un individú i es psicologicament sensible a una nautor quina que siá. Los simptòmas fan seguida a una disfoncion d'un sistèma vestibular de l'aurelha intèrna[1]. Es sovent associat a de soslèus e als vòmits e mai a de dificultats a tenir depès o marchar.
Tipes[modificar | modificar la font]
Dos tipes de sensacions son abitualament nomenadas vertiges:
- Lo vertige vertadièr, correspondent a la sensacion rotatòria que se pòt acompanhar de signes de la linhada vagala (soslèus, taquicardia, susor freda...) sovent provocada per una percepcion de movement diferenta entre la vision e l'organ vestibular.
- La sensacion vertiginosa, sens sensacion de rotacion, amb nombrosas sindròmes clinicas, sens especificitat neta, que la sincòpa, l'Ipertension arteriala, l'ipotension, la fèbre (e mai).
La sensacion de malaise e d'ànsia sentida pel un subjècte se trobant en nautor es un fenomèn distint nomenat, en medecina, acrofobia.
Fisiopatologia[modificar | modificar la font]
La nocion de vertige es sovent associada a aquela del movement dins l'espaci. L'organ de percepcion d'aqueles movements es lo sistèma vestibular, situat dins l'aurelha intèrna. Aquel darrièr percep un movement qu'es pus sovent tanben percebut pels uèlhs, e mai s'aquel movement se pòsca sentir coma desagradable (per exemple, dins de montanhas russas), es pas en conflicte amb l'informacion venent de la via visuala.
Lo vertige ven, mai sovent, del desacòrd entre lo movement vist e lo movement percebut per l'aurelha intèrna. Se l'aurelha intèrna percep un movement non repercutit per la vision, alara, la sensacion vertiginosa se produtz, amb son cortègi de soslèus.
Pel vertige vertadièr, n'existisson dos tipes:
- Lo vertige fisiologic, ont la sensacion desagradabla es provocada per la confrontacion del duo vision/vestibul amb una situacion/conformacion inabituala. Lo vertige del naut de l'escala es de classificar dins aquela categoria.
- Le vertige patologic, provocat per una patologia de percepcion vestibulara o visuala, o tot lo mens per una diferéncia entre las doas percepcions. L'anomalia de percepcion, que siá visuala o vestibulara, se pòt produire dins la percepcion coma dins la transmission neurologica d'un messatge, coma fin finala dins le tractament de l'informacion al nivèl dels cortèxes visuals e vestibulars, o encara dins son interrelacion.


text:
Cornièr sanguinòl
Lo cornièr sanguinòl (Cornus sanguinea) es un arbinèl de fuèlhas caducas de la familha de las cornacèas. Deu son nom a la tencha roge sang de sas fuèlhas a la fin de l'estiu. Las brancas joves expausadas a la lutz del solelh prenon tanben una color roge brilhant. Aqueste fenomèn es degut a la preséncia d'un pigment de la familha dels antocians. L'arbinèl es doncas utilizat per sas proprietats ornamentalas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Cornus sanguinea dins Flora of China (en)
- Referéncia ITIS : TSN 501636 Cornus sanguinea L. (en)


text:
Republica de Corsega
La Republica de Corsega foguèt un estat qu'existiguèt entre 1755 e 1769 sus l'illa de Corsega. Foguèt envasit e annexat per França a partir de 1767.
En novembre de 1755, Pasquale Paoli proclamèt Corsega en nacion sobeirana, independenta de la Republica de Gènoa. Crèet la constitucion corsa, qu'èra la primièra constitucion escrita segon los principis del sègle de las Luses, e qu'inclusiá pel primièr còp lo drech de vòt de las femnas, pus tard revocat pels franceses quora prenguèron l'isla en 1769. La Republica creèt una administracion e un sistèma judiciari, e fondèt una armada.


text:
Wahlenheim
Wahlenheim en alemannisch (Wahlenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion de Wahlenheim se tròba en un document del abbaye Sants-Pierre-e-Paul de Wissembourg datat de 774. S'e soslinha la preséncia d'una villa apertenenta a aquela abbaye del nom de Walchom.
La première mention de Wahlenheim se trouve dans un document de l'abbaye Saints-Pierre-et-Paul de Wissembourg daté de 774. On y signale la présence d'une villa appartenant à cette abbaye du nom de Walchom.


text:
-255
Aquesta pagina concernís l'an -255 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans. Leis operacions principalas contunièron de se concentrar en Africa onte lei Romans avián desbarcat en 256 avC. Sota la direccion dau generau Marcus Atilius Regulus, foguèron venceire a Adys e menacèron dirèctament Cartage. De negociacions acomencèron mai mau capitèron en causa deis exigéncias romanas jutjadas tròp importantas (abandon de Sicília e de Sardenha, pagament dei despensas de guèrra de Roma e d'un tribut anuau, liberacion dei presoniers sensa condicion, obligacion de venir un aliat de Roma, limitacion de la flòta militara, diplomacia alinhada sus aquela de Roma).
Après lei reviradas de son armada sus lo prat batalhier, Cartage decidiguèt d'engatjar de mercenaris grècs dirigits per lo generau espartenc Xàntipe que foguèt cargat de la defensa de la vila. Après una batalha acarnada dins la region de Tunis, Grècs e Cartaginés capitèron d'anientar lo còrs expedicionari roman que perdiguèt 12 500 òmes sus lei 15 500 alinhats au començament de la batalha. Lei subrevivents se retirèron. Autra novèla bòna per Cartage, la flòta romana foguèt destrucha dins lo corrent de l'annada per una tempèsta.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Meyrié es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Meyrié Es un vilatge situat sus un tuc, que # domina dempuèi el Bourgoin-Jallieu.
Meyrié est un village situé sur une colline, depuis laquelle il domine Bourgoin-Jallieu.
Meyrié
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Polinesia Francesa
La Polinesia Francesa (en francés: Polynésie française; en tahitian: Pōrīnetia Farāni) es una collectivitat d'otramar francesa situada dins lo sud de l'Ocean Pacific. Es constituida per mantun grop d'illas: las Illas del Vent, las Illas jol Vent, las Illas Tuamotu, las Illas Gambièr, las Illas Marquesas e las Illas Australas.
La capitala es Papeete.
Lo gentilici es polinesian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Presidéncia de la Polinesia Francesa
- Amassada de la Polinesia Francesa
- Conselh Economic, Social e Cultural de la Polinesia Francesa


text:
Economia de Tònga
Tònga a una pichona economia basada sus l'exportacion de produchs primaris, especialament d'agricultura. En i comprenent tanben lo peis, los produchs primaris representan lo 2/3 de las exportacions. Lo país impòrta una granda quantitat de noiduras, principalament de Nòva Zelanda[1].
Lo país depend tanben de las remesas de sòus de las comunitats tonganesas residentas en l'exterior per equilibrar lo sieu deficit comercial. Lo torisme representa la segonda font de revenguts del país: en 2006, 39 000 personas visitèron lo país[1].
Lo govèrn estimula lo desvolopament del sector privat, e incentiva especialament los investiments, mentre concentra las despensas publicas en santat e educacion. Tonga a una infrastructura basica rasonabla e un servici social desvolopat. L'anautita taxa de caumatge entre los joves, la creissença de l'inflacion, las pressions per de reformas democraticas e la creissença de las despensas en servicis socials son las principalas provocacions del govèrn[1].


text:
Teatro Colón
Lo Teatre Colomb (Teatro Colón en castelhan) qu'ei la mei grana sala d'opera (dab mei 3000 plaças) e de balet de la ciutat de Buenos Aires. Bastit en un vinteat d'annadas suber l'emplaçament de l'anciana gara deu camin de hèr de l'oest (Ferrocarril Oeste en castelhan) e dusau teatre de gran endom de portar aqueth nom dens aquesta ciutat (lo purmèr, toca tocant de l'Ostau Arroset, qu'ei uei lo dia lo Banco de la Nación Argentina, la Banca Nacionau) que s'estreè lo 25 de mai (diada de hèsta nacionau) de 1908. Qu'èra l'òbra de l'arquitècte Francesco Tamburini e de Víctor Meano. La copòla que ho ondrada per l'artista argentin Raúl Soldi.
Los talhèrs e colissas deu teatre que son sosterranhs e en partida situats devath la vesia plaça Lavalle.
Durant la soa istòria lo teatre que ho marcat per grans noms com los de : Arturo Toscanini, Enrico Caruso, Maria Callas, Plácido Domingo, Luciano Pavarotti, Ástor Piazzolla o Mercedes Sosa.
Situat dens lo quartièr de San Nicolás, lo Teatro Colón qu'ei pròche deu Teatre Nacionau Cervantes e tanben de la Sinagòga de la Congregacion Israelita de la Republica Argentina.


text:
Li Bai
Li Bai, tanben sonat Li Po o Li Tai Po (en chinés 李白; Chengdu, 701 – 762) foguèt un poèta chinés. Aqueste escrivan, considerat coma un dels melhors poètas de la literatura chinesa amb Du Fu, visquèt durant lo periòde Tang e foguèt part del grop dels "8 immortals de la copa de vin", un grop de poètas epicurians. An subreviscut fins uèi aperaquí 1.100 de sos poèmas, e las primièras traduccions dins una lenga occidentala datan de 1862, fachas pel marqués francés d'Hervey de Saint-Denys e publicadas dins l'òbra Poésies de l'Époque des Thang.
Ditz la legenda que Li se neguèt mentre que se clinava dins la barca que lo portava, que voliá agantar lo rebat de la luna dins lo riu.


text:
Augusto Roa Bastos
Augusto Roa Bastos (Asunción, lo 13 de junh de 1917 e lo 26 d'abriu de 2005) que ho un deus escrivan màgers de Paraguai. En 1989 qu'arrecebè lo Prèmi Cervantes.
Vadut a Asunción, la capitala, que passè ua bona partida deu son temps de mainatge a Iturbe dens un contèxte bilingue castelhan e guaraní. Qu'arrecebó ua bona educacion intellectuau dens lo son mitan de classa mejana e auprès d'un onco bisbe.
A 15 ans, que serví com infirmièr durant la Guèrra deu Chaco, coneguent atau ua mena violenta de batejament deu huec.
Qu'entrè dens la vita activa com emplegat de banca puish com jornalista dens El País. Atau, que viatgè a Euròpa en bèth entervistar Charles De Gaulle e tanben en tot assistir au Procès de Nurembèrg.
En 1947 que s'exilè en Argentina per'mor de la oposicion a la dictatura de Stroessner. Lo còp d'estat qui marquè la debuta de la Dictatura Militara Argentina que l'obliguè ad exilhà's ua segonda vegada, aqueth còp entà França on e ho jornalista e professor de castelhan e de guaraní a l'Universitat de Tolosa.
L'òbra de Roa Bastos qu'ei de segur ua de las màgers dehens lo corpus literari latinoamerican e paraguaian deu sègle XX. Ua de las soas originalitats, qu'ei la plaça qu'autreja (com ac hèi tanben Paraguai com nacion) a la cultura e a la lenga guaraní. En 1974 que publiquè Yo el supremo, un roman considerat com lo son cap d'òbra e ua de las òbras màgers de la literatura latinoamericana ; qu'ei basat sus un monològ imaginari d'un cap d'Estat emblematic e autoritari de Paraguai : José Gaspar Rodríguez de Francia.


text:
1868
Aquesta pagina concernís l'an 1868 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Esquichament finau de la Revòuta dei Nian. Pasmens, maugrat sa victòria, lo govèrn chinés deguèt faciar de dificultats importantas en causa de la destruccion d'unei regions ricas de China Centrala per lei combats acarnats còntra l'insureccion dempuei son començament en 1851.
Japon[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la crisi politica entre lei partisans dau shogun e de l'emperaire. D'efèct, maugrat la fin dau shogunat prononciada per Tokugawa Yoshinobu, lei relacions entre lei doas faccions èran encara tendudas. La rompedura aguèt finalament luòc au començament de l'annada e la guèrra civila acomencèt rapidament tre lo mes de genier car lei clans pus engatjats, principalament Satsuma e Choshu, dins lo camp de l'emperaire crenhavan que la fin dau shogunat proclamada per Tokugawa Yoshinobu foguèsse solament una manòbra per gardar un poder non oficiau important. Lo 3 de genier de 1868, de tropas dei dos clans ataquèron lo palais imperiau per liberar l'emperaire que proclamèt la restauracion de son poder. Puei, e mai se la majoritat dei senhors desiravan contuniar la collaboracion ambé lei Tokugawa, Saigo Takamori dau clan Satsuma, menacèt de suprimir lo títol de shogun e de sasir lei tèrras Tokugawa.
De son ca. Aquela decision foguèt presa après la destruccion dau castèu d'Edo, una residéncia dau shogun, e l'ataca d'un burèu dau govèrn per de partisans dau clan Satsuma. L'endeman, lei fòrças dau shogun ataquèron donc lo palais dau daimyo Satsuma a Edo. Quauquei personas foguèron capturadas o tuadas. Puei, lo 27 de genier de 1868, 15 000 soudats dei fòrças dau shogunat ataquèron 5 000 combatents dei tropas dei clans Satsuma e Choshu a Toba e Fushimi, vèrs l'intrada sud de Kyoto. Equipats d'armas modèrnas mentre qu'una partida importanta dei tropas Tokugawa avián encara sei materiaus feudaus, lei clans Choshu e Satsuma resistiguèron. De mai, venguèron oficialament l'armada imperiala lo 28. Aprofichant lo cambiament de camp de divèrsei senhors entre lo 5 e lo 6 de febrier, capitèron donc de rebutar l'armada dau shogun. Après aquela desfacha, Tokugawa Yoshinobu, se retirèt a Edo e son prestigi èra entamenat. L'armada imperiala acomencèt d'avançar e prenguèt lo castèu d'Osaka lo 8 en causa de la retirada dei fòrças dau shogun. En revenge, sus lo teatre navau, la flòta imperiala èra pas encara capabla de batre lei naviris shogunaus. Foguèt batuda a Awa lo 28 de genier e perdiguèt un naviri.
Après sei premierei victòrias, Saigo Takamori dirigiguèt lei fòrças imperialas vèrs l'èst e lo nòrd de Japon, ganhant la batalha de Kōshū-Katsunuma lo 29 de març. Sei tropas poguèron donc enceuclar Edo en mai de 1868, entraïnant la reddicion de la vila e dau shogun Tokugawa Yoshinobu. Quauquei grops assaièron de contuniar la lucha mai foguèron vencuts lo 4 de julhet durant la batalha d'Ueno. Pasmens, lo cap de la flòta Tokugawa, Enomoto Takeaki, refusèt la capitulacion. Amb uech naviris sota dotze e 2 000 òmes, capitèt d'anar vers lei territòris dau nòrd, revoutats contra l'emperaire. Foguèt egalament ajudat per un grop de conselhiers militars francés, especialament Jules Brunet.
Après la desfacha e la reddicion de Tokugawa Yoshinobu, la màger part de Japon acceptèt lo govèrn e l'autoritat de l'emperaire. Dins aquò, unei senhors dau nòrd, sostenguts per lo clan Aizu, refusèron l'òrdre novèu e formèron una aliança per combatre lei tropas imperialas. En mai de 1868, l'aliança tenguèt lei clans de Sendai, Yonezawa, Aizu, Shonai e Nagaoka. De mai, un prince imperiau aviá fugit au nòrd ambé de partisans dei Tokugawa. Venguèt lo cap nominau de la coalicion. Enfin, la flòta d'Enomoto arribèt a Sendai lo 26 d'aost. Pasmens, maugrat una superioritat numerica importanta, 50 000 combatents, lei fòrças de la coalicion èran mau equipadas maugrat l'obtencion de 3 canons Gatling e de 2 000 fusius francés modèrnes ambé l'ajuda d'un marchand alemand.
Una campanha relativament corta permetèt de véncer la resisténcia de la coalicion. D'efèct, en mai de 1868, lo daimyo de Nagaoka foguèt atacat. Capitèt d'exercir una resisténcia importanta durant la batalha de Hokuetsu e d'infligir de pèrdas autas ais Imperiaus. Pasmens, son castèu foguèt pres lo 19 de mai. Puei, lei tropas de aigo Takamori capitèron de pertusar lei defensas de la coalicion construchas dins la passa de Bonari per atacar directament lo clan Aizu. Aqueu clan foguèt vencut en octòbre durant la batalha d'Aizu. En consequéncia, la posicion de Sendai èra desenant indefendabla e la flòta d'Enomoto se retirèt a Hokkaido onte proclamèt la formacion de la Republica d'Edo.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent d'un eclipsi solar, l'astronòm francés observèt la preséncia d'un gas desconegut dins l'atmosfèra terrèstra. Aquò èra la premiera observacion d'èli que foguèt identificat en 1895.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 de febrièr - Pompeu Fabra, filològ catalan (m. 1948)
- 26 de febrièr - Venceslau Braz, president de Brasil (m. 1966)
- 6 de junh - Robert Falcon Scott, amiral anglés, explorador de l'Antarctica (m. 1912)
- 18 de junh - Miklós Horthy, amiral e òme politic ongrés (m. 1957)
- 4 d'octobre - Marcelo Torcuato de Alvear, president d'Argentina (m. 1942)
- 11 d'octobre - Josèp Anglada, filològ e romanista francés de lenga occitana (m. 1930)
- 20 de decembre - Arturo Alessandri Palma, president de Chile (m. 1950)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 19 de febrièr - Venancio Flores, president d'Uruguai (n. 1808)
- 1 de junh - James Buchanam, president dels Estats Units d'America (n. 1791)
- 26 de setembre - August Ferdinand Möbius, matematician e astronòm alemand (m. 1790)


text:
Azalaís de Porcairagas
Azalaís de Porcairagas foguèt una trobairitz lengadociana del sègle XII.
La sola font qu'avèm es sa vida, que nos ditz que sortissiá de la region de Montpelhièr; qu'èra una dòna educada; s'èra enamorada de Gui Guerrejat, lo fraire de Guilhèm VII de Montpelhièr, e "faguèt mantuna bonas cansons per el"; çò que significa que probablament lo sol poèma que nos demòra d'ela li èra adreiçat.
Gui nasquèt saique en 1135; caiguèt malaut en 1178, venguèt monge, e defuntèt lo meteis an. Las datas de la naissença e de la mòrt d'Azalaís nos son desconegudas. De son nom, e de sa vida citada pus naut, se pòt endegar que sortissiá del vilatge de Portiranhas,situat pròche Besièrs aperaquí 10 km al sud de Montpelhièr, a costat dels territòris qu'apertenguèron a Gui e sos fraires. Aimo Sakari pensa qu'èra la misteriosa joglaressa evocada dins mantun poèma per Rambaud d'Aurenja (un vesin e cosin de Gui Guerrejat).
Demòra pas uèi qu'un sol poèma atribuit a Azalaís, classic, simple e esmovent. Generalament comporta 52 linhas, mas lo tèxte varia considerablament entre los manuscrits, çò que suggerís que foguèt pas escrit tanlèu que foguèt compausat. L'acompanha pas cap de musica[1]. Lo poèma alludís a la mòrt de Rambaud d'Aurenja en 1173; foguèt benlèu compausat abans aquela data e corregit après. La tornada del poèma sembla far mencion d'Ermengarda de Narbona (1143–1197), una amatritz plan coneguda de poesia trobadorenca.
Coma o observèt Sakari, la tresena estròfa sembla de contribuir al debat poetic qu'inicièt Guilhèm de Sant Leidier subre la question de saupre se una dòna es desonorada quora causís un aimant pus ric qu'ela. Rambaud d'Aurenja ne faguèt tanben lo comentari dins son poèma A mon vers dirai chanso. Pauc après seguèt un partiment sus lo subjècte entre Dalfin d'Alvèrnha e Perdigon, puèi una "tensó" entre Guiraut de Bornelh e lo rei Anfós II d'Aragon.
Extrait[modificar | modificar la font]
- Ar em al freg temps vengut
- quel gels el neus e la fainga
- el aucellet estan mut,
- c'us de chanter non s'afrainga;
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pèire Bèc, Chants d'amour des femmes-troubadours: trobairitz et chansons de femme (Paris: Stock, 1995) pp. 65–70: complete poem in Occitan and French.
- Biographies des troubadours ed. J. Boutière, A.-H. Schutz (Paris: Nizet, 1964) pp. 341–2.
- A. Sakari, 'Azalais de Porcairagues, le "Joglar" de Raimbaut d'Orange' in Neuphilologische Mitteilungen vol. 50 (1949) pp. 23–43, 56-87, 174-198.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maria V. Coldwell. "Azalais de Porcairagues", Grove Music Online.


text:
Campings à la une
- Filtrer par :
- Villes
- AbbevilleAblaincourt pressoireAcheux en amienoisAcheux en vimeuAgenvilleAgenvillersAgnieresAignevilleAilly le haut clocherAilly sur sommeAilly-sur-noyeAirainesAizecourt le basAizecourt le hautAlbertAllainesAllenayAlleryAllonvilleAmiensAndainvilleAndechyArgoeuvesArgoulesArguelArmancourtArquevesArrestArryArvillersAssainvillersAssevillersAthiesAubercourtAubignyAubvillersAuchonvillersAultAumatreAumontAutheuxAuthieAuthieuleAuthuilleAvelesgesAveluyAvesnes chaussoyAyencourtBacouel sur selleBailleulBaizieuxBalatreBarleuxBarlyBavelincourtBayencourtBayonvillersBazentinBealcourtBeaucamps le jeuneBeaucamps le vieuxBeauchampsBeaucourt en santerreBeaucourt sur l'ancreBeaucourt sur l'hallueBeaufort en santerreBeaumetzBeaumont hamelBeauquesneBeauvalBecordel becourtBecquignyBehenBehencourtBellancourtBelleuseBelloy en santerreBelloy st leonardBelloy sur sommeBergicourtBermesnilBernatreBernavilleBernay en ponthieuBernesBerneuilBerny en santerreBertanglesBerteaucourt les damesBerteaucourt les thennesBertrancourtBethencourt sur merBethencourt sur sommeBettembosBettencourt riviereBettencourt st ouenBeuvraignesBiachesBiarreBiencourtBillancourtBlangy sous poixBlangy tronvilleBoisberguesBoismontBoisraultBonnayBonnevilleBosquelBouchavesnes bergenBouchoirBouchonBoufflersBougainvilleBouillancourt en seryBouillancourt la batailleBouquemaisonBourdonBoursevilleBoussicourtBouttencourtBouvaincourt sur bresleBouvincourt en vermandoisBouzincourtBovellesBovesBrachesBrailly cornehotteBrassyBray les mareuilBray sur sommeBreillyBresleBreuilBrevillersBrieBriquemesnil floxicourtBrocourtBrouchyBrucampsBrutellesBuigny l'abbeBuigny les gamachesBuigny st maclouBuire courcellesBuire sur l'ancreBus la mesiereBus les artoisBussuBussus bussuelBussy les daoursBussy les poixBuverchyCachyCagnyCahonCaixCambronCamonCamps en amienoisCanaplesCanchyCandasCannessieresCantignyCaoursCappyCardonnetteCarnoyCarrepuisCartignyCaulieresCavillonCayeux en santerreCayeux sur merCerisyCerisy buleuxChampienChaulnesChaussoy epagnyChepyChillyChipillyChirmontChuignesChuignollesCiterneCizancourtClairy saulchoixClery sur sommeCocquerelCoigneuxCoisyColincampsComblesConde folieContalmaisonContayContevilleContoireContreContyCorbieCottenchyCoullemelleCoulonvillersCourceletteCourcelles au boisCourcelles sous moyencourCourcelles sous thoixCourtemancheCramontCrecy en ponthieuCremeryCressy omencourtCreuseCroix moligneauxCroixraultCrouy st pierreCurchyCurluDameryDancourt popincourtDaoursDargniesDavenescourtDemuinDernancourtDeviseDigeonDoingtDomart en ponthieuDomart sur la luceDomesmontDominoisDomleger longvillersDommartinDompierre becquincourtDompierre sur authieDomqueurDomvastDoudelainvilleDouillyDoullensDreuil hamelDreuil les amiensDreuil les molliensDriencourtDromesnilDrucatDuryEaucourt sur sommeEclusier vauxEmbrevilleEnglebelmerEnnemainEpagne epagnetteEpaumesnilEpecampsEpehyEpenancourtEplessierEppevilleEquancourtEquennes eramecourtEramecourtErchesErcheuErcourtErgniesErondelleEsclainvillersEsmery hallonEssertauxEstreboeufEstrees deniecourtEstrees en chausseeEstrees les crecyEstrees monsEstrees sur noyeEtalonEtelfayEterpignyEtinehemEtrejustEtricourt manancourtFalvyFamechonFaverollesFavieresFayFerrieresFescampsFeuilleresFeuquieres en vimeuFieffesFieffes montreletFienvillersFignieresFinsFlaucourtFlersFlers sur noyeFlessellesFleuryFlixecourtFluyFoliesFollevilleFonches fonchetteFontaine le secFontaine les cappyFontaine sous montdidierFontaine sur mayeFontaine sur sommeForcevilleForceville en vimeuForest l'abbayeForest montiersFort mahon plageFossemanantFoucaucourt hors nesleFoucaucourt santerreFouencampsFouilloyFouquescourtFourcignyFourdrinoyFramerville rainecourtFramicourtFrancieresFranleuFranquevilleFransartFransuFransuresFranvillersFrechencourtFremontiersFresnes mazancourtFresnes tilloloyFresnevilleFresnoy andainvilleFresnoy au valFresnoy en chausseeFresnoy les royeFressennevilleFrettecuisseFrettemeuleFrettemolleFriaucourtFricampsFricourtFriseFriville escarbotinFrohen le grandFrohen le petitFroyellesFrucourtGamachesGapennesGauvilleGentellesGezaincourtGinchyGlisyGorenflosGorgesGouy l'hopitalGoyencourtGrand laviersGrandcourtGratibusGrattepancheGrebault mesnilGrecourtGrivesnesGrivillersGrouches luchuelGrunyGuerbignyGueschartGueudecourtGuibermesnilGuignemicourtGuillaucourtGuillemontGuizancourtGuyencourt saulcourtGuyencourt sur noyeHaillesHallencourtHallivillersHalloy les pernoisHalluHamHameletHancourtHangardHangest en santerreHangest sur sommeHarbonnieresHardecourt aux boisHargicourtHarponvilleHattencourtHautvillers ouvilleHavernasHebecourtHedauvilleHeillyHem hardinvalHem monacuHenencourtHerbecourtHerissartHerlevilleHerlyHervillyHesbecourtHescampsHeucourt croquoisonHeudicourtHeuzecourtHiermontHocquincourtHombleuxHornoy le bourgHuchennevilleHumbercourtHuppyHyencourt le grandIgnaucourtInval boironIrlesIuemicourtJumelL echelle st aurinL etoileLa chaussee tirancourtLa chavatteLa faloiseLa neuville les brayLa vicogneLaboissiere en santerreLaboissiere st martinLachapelleLafresguimont st martinLahaye st romainLahoussoyeLaleuLamarondeLamotte brebiereLamotte buleuxLamotte warfusseeLancheresLanches st hilaireLanguevoisin quiqueryLaucourtLavievilleLawarde mauger l'hortoyLe boisleLe cardonnoisLe crotoyLe hamelLe mazisLe meillardLe mesgeLe plessier rozainvillierLe quesneLe quesnelLe quesnoyLe titreLe translayLealvillersLesboeufsLiancourt fosseLicourtLieramontLiercourtLigescourtLignieresLignieres chatelainLignieres en vimeuLihonsLimeuxLincheux hallivilliersLiomerLoeuillyLongLongavesnesLongpre les corps saintsLongueauLonguevalLonguevilletteLongvillersLouvencourtLouvrechyLucheuxMachielMachyMailly mailletMailly rainevalMaisnieresMaison ponthieuMaison rolandMaizicourtMalpartMametzManicourtMarcelcaveMarche allouardeMarchelepotMarchevilleMarestmontiersMareuil caubertMaricourtMarieuxMarlersMarquaixMarquivillersMartainnevilleMatignyMaucourtMaurepasMeaulteMeharicourtMeigneuxMenesliesMereaucourtMereaucourtMerelessartMericourt en vimeuMericourt l'abbeMericourt sur sommeMers les bainsMesnil bruntelMesnil domqueurMesnil en arrouaiseMesnil eudinMesnil martinsartMesnil st georgesMesnil st nicaiseMetignyMezerollesMezieres en santerreMiannayMillencourtMillencourt en ponthieuMiraumontMirvauxMiseryMoislainsMolliens au boisMolliens dreuilMonchy lagacheMons boubertMonsuresMontagne fayelMontauban de picardieMontdidierMontigny les jongleursMontigny sur l'hallueMontmarquetMontonvillersMorchainMorcourtMoreuilMoriselMorlancourtMorvillers st saturninMouflersMouflieresMoyencourtMoyencourt les poixMoyennevilleMuille villetteNampont st martinNamps au montNamps maisnilNamptyNaoursNesleNesle l'hopitalNesletteNeufmoulinNeuilly l'hopitalNeuilly le dienNeuville aux boisNeuville coppegueuleNeuville loeuillyNeuville sire bernardNeuvilletteNibasNouvionNoyelles en chausseeNoyelles sur merNurluOccochesOchancourtOffigniesOffoyOisemontOissyOmiecourtOneuxOnvillersOresmauxOrivalOust marestOutreboisOvillers boissellePargnyParvillers le quesnoyPendePernoisPeronnePertainPicquignyPiennes onvillersPierregotPierrepont sur avrePissyPlachy buyonPoeuillyPoix de picardiePonches estruvalPont de metzPont noyellesPont remyPonthoilePort le grandPottePoulainvillePozieresProuvilleProuzelProyartPuchevillersPunchyPuzeauxPysQuendQuerrieuQuesnoy le montantQuesnoy sur airainesQuevauvillersQuiry le secQuivieresRainchevalRainnevilleRamburellesRamburesRancourtRegniere ecluseRemaisnilRemaugiesRemiencourtRethonvillersRevellesRibeaucourtRibemont sur ancreRiencourtRiveryRogyRoigliseRoiselRollotRonssoyRosieres en santerreRouvrelRouvroy en santerreRouy le grandRouy le petitRoyeRubempreRubescourtRueRumaisnilRumignySaignevilleSailly flibeaucourtSailly lauretteSailly le secSailly sailliselSains en amienoisSaissevalSaleuxSalouelSancourtSaulchoy sous poixSauvillers mongivalSaveuseSelincourtSenarpontSenlis le secSentelieSeuxSorelSorel en vimeuSouesSouplicourtSourdonSoyecourtSt acheulSt aubin montenoySt aubin riviereSt blimontSt christ briostSt fuscienSt germain sur bresleSt gratienSt leger les authieSt leger les domartSt leger sur bresleSt mardSt maulvisSt maxentSt ouenSt pierre a gouySt quentin en tourmontSt quentin la motte croix au baillySt riquierSt sauflieuSt sauveurSt vaast en chausseeSt valery sur sommeSte segreeSurcampsSuzanneTaillyTaisnilTalmasTempleux la fosseTempleux le guerardTerramesnilTertryThennesThezy glimontThiepvalThieulloy l'abbayeThieulloy la villeThoixThoryTilloloyTilloy florivilleTilloy les contyTincourt bouclyToeuflesTours en vimeuToutencourtTreuxTronchoyTullyUgny l'equipeeVacquerieVadencourtVaire sous corbieValinesVarennesVauchelles les authiesVauchelles les domartVauchelles les quesnoyVaudricourtVauvillersVaux en amienoisVaux marquennevilleVaux sur sommeVecquemontVelennesVercourtVergiesVermandovillersVerpillieresVers sur sellesVignacourtVille le marcletVille sur ancreVillecourtVilleroyVillers aux erablesVillers bocageVillers bretonneuxVillers campsartVillers carbonnelVillers fauconVillers les royeVillers sous aillyVillers sur authieVillers tournelleVironchauxVismesVitz sur authieVoyennesVraignes les hornoyVraignes vermandoisVrelyVronWaillyWanelWarfusee abancourtWargniesWarloy baillonWarlusWarsyWarvillersWiencourt l'equipeeWiry au montWoignarueWoincourtWoirelYYaucourt bussusYonvalYvrenchYvrencheuxYzengremerYzeux
Filtrer selon les disponibilités :
13 Camping(s) partenaire(s)
Somme
376 emplacements
Station balnéaire nichée au coeur d'un des plus beaux massifs dunaires d'europe. le camping "le royon" vous accueille dans une ambiance chaleureuse, aux abords d'un site naturel protégé entre 2 magnifiques baies. nous disposo...
263 emplacements
A st valéry sur somme, rendez vous avec la culture et un patrimoine exceptionnel et vous irez de découvertes en découvertes. le camping airotel "le walric" camping de qualité, installé sur une prairie arborée de 6 hectares a...
103 emplacements
Lors de votre séjour en baie de somme, posez vos valises dans l'un de nos mobil-homes tout confort pouvant accueillir jusqu'à 6 personnes et disposés sur des parcelles spacieuses. les campeurs installeront leur tente, leur cara...Réserver
356 emplacements
A 2 km de saint valery-sur-somme, port naturel et cité médiévale chargés d’histoire, le domaine de drancourt est l'un des fleurons de l’hôtellerie de plein air sur la côte picarde. dans un parc de douze hectares arboré...
500 emplacements
Situé entre la baie de somme et la baie d’authie, le camping 5 étoiles du domaine de diane vous accueille dans un site naturel exceptionnel et protégé de 80 hectares. a 5 minutes de la mer et des plages de quend-plage-les-p...
196 emplacements
Camping 4 étoiles en baie de somme au crotoy, les aubépines sont nichés en pleine nature au milieu des oiseaux. vous êtes à 1km de la plage et de la réserve naturelle: idéal pour observer la faune et le flore de la baie. d...
120 emplacements
Dans le cadre ravissant de cette traditionnelle ferme picarde, retrouvez les racines d'antan en profitant d'une atmosphère paisible et chaleureuse. les nombreux services et animations se situent dans des bâtiments de caractère ...
160 emplacements
A seulement 2 heures de lille et paris, le ridin se situe dans le site exceptionnel de la baie de somme au centre d'un important réseau de pistes cyclables. a 1.5 km de la plage, ce camping calme et boisé est un lieu de séjour ...
164 emplacements
A mi-chemin entre la forêt de crécy et la côte picarde, à 12 km des plages de sable fin, en location, en caravane ou en tente, vous passerez au val d'authie des vacances ludiques et détendues. nichés dans un parc paysager d...
157 emplacements
Situé en baie de somme au coeur du marquenterrre, à 900 m du parc ornithologique du marquenterre, le champ neuf vous propose le calme, le confort, la campagne et la mer
127 emplacements
Le camping est situé au coeur de fort-mahon plage, à 1,8 km de la plage.vous serez dans un site classé "grand site de france" entre la baie d'authie et la baie de somme,17 kms de sable fin et de massifs dunaires.nous vous accu...
97 emplacements
A 300m de la plage, le camping des 3 sablières vous propose de passer vos vacances dans un cadre naturel et authentique, situé en baie de somme, classée comme l'une des plus belles baies du monde.


text:
Reanimacion cardiopulmonara
La reanimacion cardiopulmonara (RCP) qu'ei un ensemble de manòbras lo but de las quaus ei de sauvar ua vita en assegurant l'oxigenacion deus organs quan la circulacion sanguina e s'ei arrestada.
Lo procediment que's debana en dus fasas.
La purmèra fasa que consisteish en arreconéisher l'arrèst. Si'vs trobatz devant d'un pacient esvanit, que cau n'aprochar e ne mautar de las espatlas en dise'u : « E'vs trobatz plan? » « Qué'vs passa? ». Si parlèsse, s'obrisse los uelhs o si's mautèsse, fenitz la vòsta intervencion o, si calèsse, demandatz ajuda. Si non responèsse pas, cridatz tà demandar ajuda. Abans d'arreconéisher l'arrèst, que cau verificar lo pacient que respira. Metent la man mei pròcha deu cap deu pacient suu front, b'enclinatz lo cap a l'endarrèr. Eslhevatz lo menton de la victima dab l'estrem deus dits de l'auta man. Dab la via respiratòria obèrta valoratz la respiracion durant 10 segondas. Observatz si lo torax e's mauta, escotatz los sons respiratòris e sentetz l'aire aledat sus la vòsta gauta. Si respira normalament, que cau metre lo pacient en posicion laterala de seguretat, shens pas jamei deishar-lo sus l'esquia. Si la victima non respirèsse pas normalament o si respirèsse dab aledadas tapatjosas, que's deu forçadament aperar lo 112 en mei de realizar un massatge cardiac.
La dusau fasa que consisteish en realizar lo massatge cardiac. Si lo pacient non respira pas, qu'ei indispensable d'efectuar compressions toracicas. En tot meter lo talon d'ua man suu center deu torax e lo talon de l'auta dessús de la purmèra, hètz pression dab los braç estenuts suber l'esternum deu pacient en tot en·honsar-lo 4 o 5 cm haut o baish. Non hètz pas pression sus la partida superiora de l'abdomèn o l'estrem inferior de l'esternum. Arron de cada compression, arrestatz-vse de prémer suu torax shens retirar las mans. Que cau la compression e la descompression que duren lo medish temps. Qu'ei oportun çò de realizar respiracion artificiau (boca a boca). Dens aqueste cas que's harà duas insuflacions cada 30 compressions. Contunhatz la reanimacion dinc a l'arribada de l'ambulància, que la victima torna aledar o si'vs estareishetz.
La desfibrilhacion precòça associada a la reanimacion cardiopulmonara qu'aumenta hòrtament las possibilitats de subervivença d'ua persona en arrèst cardiorespiratòri qui presenta ua fibrilhacion ventriculara, causa principau de mort subita de l'adult.


text:
Purmèra Republica de Veneçuela
La Purmèra Republica de Veneçuela que ho instituida per la Junta Suprema de Caracas lo 19 d'abriu de 1810 qui avèva avalit lo poder deu capitani generau Vincente Emparan e bèth prohèitar de l'invasion d'Espanha per l'armada de Napoleon Bonaparte. L'estat atau creat que ho batejat Províncias Unidas de Veneçuela o Estats Units de Veneçuela.
Aquera republica que degó miar la debuta de la Guèrra d'Independéncia de Veneçuela (e sustot d'enviar ua armada entà combàter las duas províncias de Coro e Maracaibo qui demoravan hidèus a Espanha) abans d'estar des.hèita e suprimida lo 25 de julhet de 1812 dab la victòria deu capdau reiaulista Domingo Monteverde e la Capitulacion de San Mateo.


text:
Lexicografia
La lexicografia es la branca de la lingüistica que consistís a fabricar lei diccionaris segon una metodologia scientifica; pus precisament, consistís a registrar e descriure rigorosament lo lexic (l'ensems dei mots) d'una lenga. Un lingüista especializat en lexicografia es un lexicograf o una lexicografa.
Somari
Aspèctes[modificar | modificar la font]
Leis aspèctes de basa dau trabalh lexicografic son lei seguents.
- Un còrpus constituit de tèxts autentics, ben representatius de l'usatge, per i extraire lei formas e exemples que figuraràn dins lo diccionari.
- Un protocòl per extraire e tractar lei mots dau còrpus, sota la formas de fichas sistematicas, ara informatizadas en basas de donadas (a passat temps en format papier).
- La nomenclatura, çò es la lista dei mots servent d'intradas, que se seleccionan mai que mai segon sa frequéncia dins lo còrpus (e donc segon sa frequéncia probabla dins l'usatge).
- La macrostructura, çò es la maniera d'ordenar la nomenclatura. Se pòt privilegiar un ordenament que separe estrictament lei mots segon l'òrdre alfabetic (es lo pus frequent: sòci e associar se tractan a sei plaças alfabeticas respectivas) o ben un ordenament qu'agropa lei mots per derivacion (L'article sòci compren un sosarticle per lo derivat associar; e dins l'òrdre alfabetic, l'intrada associar se remanda vèrs l'article sòci).
- La microstructura, que consistís a organizar l'interior de l'article. Compren lo blòt-intrada (la lèma o l'intrada, sa transcripcion fonetica, sa natura gramaticala, d'indicas subre sa flexion, son etimologia...) e l'ordenament dei diferents sens segon de critèris fòrça precís (dau sens pus ancian au pus recent, o dau sens pus frequent au pus rar). Tanben i cau ordenar leis expressions que contenon la lèma (per ex., dins l'article chavana, l'expression far chavana). Leis exemples, que venon dau còrpus en principi, illustran lei diferents emplecs.
- Dins un diccionari monolingüe, lei sens s'explican amb de definicions dins la meteissa lenga.
- Dins un diccionari bilingüe, lei sens s'explican amb de traduccions dins una autra lenga.
- La diccionarica: es l'anticipacion dei caracteristicas dau diccionari en foncion dau public, dei mejans disponibles o dei besonhs recensats.
La lexicografia en occitan[modificar | modificar la font]
La lexicografia en occitan es encara embrionària e sosdesvolopada. La màger part dei "diccionaris" que pareisson per l'occitan, en defòra de quauqueis excepcions, seguisson pas lo metòde de trabalh normau de la lexicografia. Divèrs estudis scientifics an analisat aqueu problèma preocupant e an cercat de començanças de solucions (vejatz la bibliografia çai sota).
La lexicografia en generau[modificar | modificar la font]
La lexicografia es ben desvolopada e ben confòrma ai metòdes scientifics dins lei lengas de granda difusion ont i a de mejans tecnics e financiers. Es lo cas per exemple en anglés, en alemand, en italian o en francés. Una lenga subordenada coma lo catalan benefícia tanben d'una lexicografia presentabla gràcias au dinamisme d'aquela lenga e au sosten tecnic e financier dei poders publics.
Per còntra, fòrça lengas que mancan de mejans financiers e institucionaus coneisson una lexicografia absenta o marrida: an una situacion similara a aquela de l'occitan.
Bilbliografia[modificar | modificar la font]
En occitan[modificar | modificar la font]
Per conéisser lei problèmas de sosdevolopament de la lexicografia occitana, e lei pistas per melhorar la situacion, se pòt consultar leis estudis seguents:
- Dorsier especiau sus la lexicografia dins Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007 (web)
- AIRELIÈR Cristian, & CHAMBON Joan Pèire (1999) = HÉRILIER Christian, & CHAMBON Jean-Pierre (1999) “Alibert vu d’Auvergne: notes de lexicographie critique en domaine occitan à propos de deux sources aurillacoises du Dictionnaire occitan-français”, Revue des langues romanes. t. CIII n° 2: 277-293
- BRAS Miriam, & THOMAS Joan (2007) "Diccionaris, corpora e basas de donadas textualas", Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007
- SCHLIEBEN-LANGE Brigitte (1991) “348. Okzitanisch: Grammatikographie und Lexikographie / Grammaticographie et lexicographie”; doas versions publicadas:
- en alemand dins: LRL = HOLTUS Günter, & METZELTIN Michael, & SCHMITT Christian (1991) (dir.) Lexikon der Romanistischen Linguistik. Vol. II?: Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance. Vol. V-1: Französisch. Vol. V-2: Okzitanisch, Katalanisch, Tübingen: Niemeyerpp. 105-126
- traduccion francesa amb lo títol “Grammaires et dictionnaires”, dins: KIRSCH F. Peter, & KREMNITZ Georg, & SCHLIEBEN-LANGE Brigitte (2002) Petite histoire sociale de la langue occitane: usages, images, littérature, grammaires et dictionnaires, coll. Cap al Sud, 66140 Canet: Trabucaire; pp. 45-101
- SUMIEN Domergue (2007) "Lo ròtle de la lexicografia dins la planificacion lingüistica", Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007
- UBAUD Josiana (1996) “Agach sus la lexicografia occitana”, Lenga e País d’Òc 30: 3-30
- UBAUD Josiana (1998) “Los servidors del Gidilòc: los problèmas de nòrmas ortograficas e lexicalas”, Lenga e País d’Òc 33
- UBAUD Josiana (2007) "La redaccion d'un diccionari ortografic e la problematica generala de la lexicografia contemporanèa", Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007
En generau[modificar | modificar la font]
Per conéisser lei principis generaus e elementaris de la lexicografia, valables tanben per l'occitan, se pòt consultar leis estudis seguents:
- BÉJOINT Henri, & THOIRON Philippe (1996) (dir.) Les dictionnaires bilingues, coll. Champs linguistiques, Louvain la Neuve: Duculot / AUPELF-UREF
- BERGENHOLTZ Henning, & TARP Sven (dir.) (1995) Manual of Specialised Lexicography
- HARTMANN R. R. K. (2001) Teaching and Researching Lexicography, 2001
- HARTMANN R. R. K., & JAMES Gregory (dir.) (1998-2001) Dictionary of Lexicography
- LANDAU Sidney (2001) Dictionaries: The Art and Craft of Lexicography, 2a ed.
Per d'autrei lengas[modificar | modificar la font]
- COLÓN Germán, & SOBERANAS Amadeu-J. (1985) Panorama de la lexicografia catalana: de les glosses medievals a Pompeu Fabra, coll. Biblioteca universitària n° 7, Barcelona: Enciclopèdia Catalana
- GAUDIN François, & GUESPIN Louis (2000) Initiation à la lexicologie française: de la néologie aux dictionnaires, coll. Champs linguistiques, Brussèlas: Duculot
- LAMUELA Xavier (1987) “Els nous diccionaris”; dins: LAMUELA Xavier (1987) Català, occità, friülà: llengües subordinades i planificació lingüística, Barcelona: Quaderns Crema
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Dorsier especiau sus la lexicografia dins Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007


text:
Ajuda mutuala
L'ajuda mutuala[1] es un concèpte de la teoria anarquista e del sindicalisme revolucionari que en practica se tradusís dins un pacte segon que totes los afiliats a un sindicat respondon a totas las agressions intentadas a quines siá autres afiliats, atal, en èssent totjorn mai nombroses, aurán mai de fòrça. Atal qu'un sindicat ajuda o sosten un dels seus cada còp que n'a besonh.[2] Tanben fa referéncia a la solidaritat entre los trabalhadors, o entre las gents, quines pòdon ajudar los autres perque cadun espera a son torn que será ajudat quand li cal. Un exemple seriá la participacion dins una manifestacion pels dreches dels retirats, segon lo principi de l'ajuda mutuala, d'aqueles que son d'acòrdi, pasmens que sián pas encara retirats. L'autogestion, l'ajuda mutuala e lo federalisme son los principis de basa de nombroses entitats anarquistas, que la CNT.[3]
Descriu la cooperacion, reciprocitat, e lo trabalh en equipa que sul plan economic e politic son uns dels principals postulats de l'anarquisme. La cooperacion s'entend coma pacte ligant totas las partidas, atal lo concèpte d'ajuda mutuala sosten que los pactes d'associacion cooperativa son aqueles qu'an de melhors resultats a long tèrme, perque afirma que las actituds altruistas desinteressadas (pensar en primèr als autres a la plaça de se meteis) e las actituds egocentricas espleitadoras (pensar en un mateix a costa dels altres) son de situacions non durables a long tèrme.
Origina del concèpte[modificar | modificar la font]
Lo concèpte foguèt desvolopat per l'anarquista Piotr Kropotkin. Dins son libre L'ajuda mutuala: un factor dins l'evolucion, Kropotkin explorèt l'utilitat de la cooperacion amb un mecanisme de subrevida demest los animals, pr'amor de contrariar la concepcion de l'evolucion coma una simpla competicion per la subrevida entre los individús que sosten la teoria del darwinisme social.
Postula que pasmens que los especimèns cerquen d'èsser los melhors entre eles dins la seuna espècia, la luta per la subrevida se fa pas dins l'espècia d'esperela mas per mestrejar l'environament ostil, es per aquela tòca que coopèran. De sas observacions dels pòbles indigènas de Siberia concluguèt que totas las societats umanas son pas totas tan competitivas coma las europèas, e qu'aquela competitivitat es pas fruch de l'esséncia naturala mas qu'es deguda a de rasons culturalas, entre autras.
Ajuda mutuala e politica[modificar | modificar la font]
Dins un autre de sos libres, La conquesta del pan, Kropotkin prepausèt un sistèma economic basat dins l'intercambi mutual fach en un sistèma de cooperacion volontària. La tèsi de Kropotkin es basada sus la premissa que la penuria es inutila, e qu'es possible de produire los recorses sufisents per satisfar los besonhs de totas las personas en trabalhant sonque cinc oras per jorn pendent la vida adulta, daissant lo rèsta del jorn per satisfar los desirs de luxe, s'es çò que volèm. La valor de solidaritat compatibla amb l'ajuda mutuala es pas l'altruisme nimai la generositat o la reciprocitat.
Los anarquistas, qu'an aquel concèpte coma un principi de lors tèsis politicas, argumentan que l'ajuda mutuala es incompatibla amb la concurréncia autodestructitz, e incompatibla en absolut amb l'Estat. Perque, aquel, es teoricament fondat dins l'idèa altruista del benestar general delegat, çò que seriá impossible de se realizar, perque las personas encargadas d'aquel son pas que de personas que poirán pas daissar lor interès natural al benestar particular, sonque pel benestar general, e fin finala fa que la solidaritat delegada e coactiva destrutz los ligams associatius e comunitaris e acaba per isolar los individús entre se.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Cent anys de CNT, de Pau Lanao i Carme Vinyoles, dins la revista Presència (p. 6 a 13), nemerò 2003, del 16 al 22 de julhet de 2010.
- ↑ (es)Los principis de la CNT: Solidaritat e ajuda mutuala CNT
- ↑ (es)Que es la CNT?


text:
887
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 887 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Fin de la crisi entraïnada per l'incursion acomençada en 885 per lei Vikings còntra la region parisenca. D'efèct, en aplicacion de l'acòrd de 886 ambé l'emperaire Carles III lo Gròs, poguèron pilhar Borgonha e recebèron lo pagament de 700 liuras per quitar lo Reiaume. Dins lo corrent d'aquela partença, pilhèron tanben tornarmai lo relarg de París. Aquel acòrd suscitèt l'indignacion de l'aristocracia franca. De son caire, l'emperaire, vengut fòl après una trepanacion en febrier e despausat en novembre per lei senhors de Francia Orientala, agonizèt lentament a partir de la fin de l'annada. En despiech de sa victòria, lei Vikings avián perdut un nombre important de combatents en causa de la bastida de fortificacions vertadieras a l'entorn de París. L'incursion de 885-887 foguèt donc la darriera que se debanèt dins la region.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Sospichat d'èsser a l'origina de l'arrestacion de Leon VI per son paire en 883, lo patriarcat Foci foguèt tornarmai despausat e remplaçat per Estève Ièr, un fraire castrat de l'emperaire.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Sus lo frònt orientau, victòria novèla còntra lei Saffaridas que permetèt de blocar una còntra-ofensiva en direccion de Fars. Pasmens, en causa dei menadas bizantina e egipcianas, lo visir Al-Muwaffaq deguèt acceptar la dubertura de negociacions.


text:
Aups Maritims
Lu Aups Maritims ò Alps Maritims (06) son un departament francés situat entierament en Occitània. Fan partida de la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lo capluec es Niça.
Lu Aups Maritims si partejan entre aquesti regions istoriqui:
- lo Comtat de Niça (ò País Niçard) per la màger part dau departament, a l'entorn de Niça e dins la zona aupenca.
- lo principat de Mónegue possedissia la vila de Menton e li sieus comunas vesini dau País Mentonasc, a l'èst de la costiera.
- la region istorica de Provença englòba la part occidentala, a l'entorn de Grassa, Antíbol, Canas e Canha de Mar. Avans lo 1388, Provença finda possedissia lo País Niçard.
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- Lista dei Comunas dei Aups Maritims.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tradicions musicali dins lu Aups Maritims (anglés, francés e occitan).


text:
Tractor
Un tractor es un veïcul automotor destinat a far un esfòrç de traccion important a pichona velocitat dins la tòca d'accionar de maquinas utilizadas en agricultura o en construccion. Lo pus sovent, lo tèrme es utilizat per designar un veïcul de bòria que fornís lo poder e la traccion necessàrias a l'agricultura mecanizada, mai que mai la laurada, mas tanben una granda varietat de tascas desparièras. Las aisinas agricòlas pòdon èsser tractadas o montadas directament sul tractor, que las pòt accionar mecanicament quora son mecanizadas.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Enchenberg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Lo vilatge s'estend sul scenari, en país descobèrt.
Le village s'étend sur le plateau, en pays découvert.
Enchenberg
Lo vilatge conserva dels testimoniatges de l'epòca préhistorique. Dos luòcs gallo-romains an #èsser descobèrts près del pòble e una decidís de Mercuri en grès ponduda al jorn en lo bòsc. Lo pòble a mencionat en 1286 jos la forma Ennechenberg : la montanha de Enniko, d'un nom d'òme. Lo pòble, traversat al Mièja Edat per la granda rota en connectant Estrasburg a Trèves, possedís doas separacions : lo anciana cense de Guisberg, formada d'una anciana granja apertenenta ja en 1709 ( estat dels bens del monastèri ) al abbaye de Sturzelbronn,e reconstruite en 1738 ; e la granja de Heiligenbronn, proprietat de Claude-Charles de la Lança de Moranville, capitana de las caças del pòrti de Lorraine. Al Sègle XVIII, una forja existís en la separacion de Guisberg, apertenenta a la abbaye de Sturzelbronn.
Del punt d'enguarda de l'esperital, Enchenberg, succursale de Siersthal pendent lo Ancian Regim, a erigit en parròquia en 1802 e fa partida dempuèi aquela data de la archiprêtré de Rohrbach. L'abitat rural es encara plan conservat e de nombrosas croses jalonnent los camins, mas es sustot la devocion e lo pelegrinatge a santa Vérène #qu'an marcat los mentalités religiosa dempuèi la fin del Sègle XVIII.
Modèl:ÉluDébut


text:
Teatre deu castèth de Drottningholm
Lo Teatre deu castèth de Drottningholm, a Estocòlme, en Suècia, qu'ei un bastiment deu sègle XVIII vodat aus arts de l'espectacles e sustot perheitament conservat dens l'estat de l'epòca que'u vedó a bastí's e, atau, qu'ei un lòc privilegiat entà empontar òbras de las epòcas e deus estils barròcs e classics.
Qu'ei atau qu'Igmar Berman e'u se causí entà realizar la soa version cinematografica de La Flabuta Encantada de Mozart en 1975.
En 1991, amssa dab lo castèth, que ho marcat dehens la lista deu Patrimòni Modiau de l'Umanitat de l'UNESCO.


text:
Beuvry
Beuvry es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Beuvry A situat a 35 km de Lille, près de Béthune, al sud del ancià quartièr dels Weppes.
Beuvry est situé à 35 km de Lille, près de Béthune, au sud de l'ancien quartier des Weppes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-


text:
Perpinhan
Perpinhan (Perpinyà en catalan, Perpignan en francés) es una vila dels Païses Catalans que se situa dins l'estat francés. Es la capitala de la Catalonha del Nòrd e de la comarca de Rosselhon. Es tanben lo capluòc del departament dels Pirenèus Orientals, dins la region de Lengadòc-Rosselhon. A 117 905 abitants.
Lo gentilici es perpinhanenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de la vila es pas gaire clara: semblariá que foguèsse estada fondada a l'entorn d'un domeni agricòla roman sonat villa perpiniani. Foguèt a partir de l'Edat Mejana, mai que mai durant lo sègle X, que la vila comencèt a se desvolopar a debon. Essent la capitala del comtat de Rosselhon dempuèi aquela epòca, anèt en créisser e créisser mai en importància. Aquela expansion capitèt d'atirar l'avesque, qu'a temps passat demorava a Elna.
En 1172, Perpinhan s'integrèt a la Corona d'Aragon. En 1197, Perpinhan dispausava d'una carta municipala qu'establissiá son organizacion. Sos abitants tenon de privilègis importants, coma lo fach de poder elegir los cònsols, un per cada classa sociala. Entre 1276 e 1344, Perpinhan atenguèt son edat d'aur; la vila venguèt capitala de la Corona de Malhòrca, sa populacion e sa superfícia se quadruplèron en mens d'un sègle. Èra l'epòca dels grands talhièrs, de la catedrala e del Castèl Reial Palais dels Reis de Malhòrca.
En 1344 perdèt son estatut de capitala per encausa de la reintegracion del Reialme de Malhòrca a la Corona d'Aragon. Dempuèi 1346 foguèt afectada fòrtament per la pèsta negra e la vila se ne recuperèt pas. Tre 1479, dintrèt Perpinhan dins una logica militara, tancada dins de muralhas poderosas reforçadas pendent totas las epòcas. Presa per las armadas de Loís XIII en 1642, foguèt annexada amb la rèsta de la Catalonha Nòrd al Reialme de França pel Tractat dels Pirenèus de 1659. Las muralhas foguèron destruidas a la debuta del sègle XX, e la vila s'es espandida subre la plana de Rosselhon.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
- Lo Castellet, anciana preson, uèi Musèu Catalan de las Arts e Tradicions Popularas (La Casa Pairal).
- Lo Palais dels Reis de Malhòrca.
- La Llotja de Mar (istoricament lo primièr tribunal maritim del mond).
- L'ostal de la vila.
- Lo Palau de la Diputació (delegacion de la Generalitat de Catalunya).
- La Catedrala de Sant Joan Baptista.
- Lo claustre cementèri, tradicionalament sonat cementiri de Sant Joan que los franceses an sonat Campo Santo.
- La glèisa de Sant Joan lo Vièlh.
- La glèisa de Sant Jacme.
- La glèisa de Nòstra Dama de la Real.
- La glèisa de Sant Matieu.
- Lo convent dels Dominicans.
- Lo convent de las Carmelitas.
- Lo convent dels Minims.
- Lo convent de las Clarissas.
- Las rèstas del convent dels Franciscans.
.
Universitat de Perpinhan[modificar | modificar la font]
L'Universitat de Perpinhan (sonada Via Domitia actualament), es l'institucion educativa màger de la vila, creada en 1349 pel rei Pere IV d'Aragon. L'universitat actuala foguèt creada en 1971 coma centre universitari e venguèt universitat completament en 1979.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ciutats sòcias:
- Girona (Catalonha), 1988
- Barcelona (Catalonha), 1994
- Figueres (Catalonha), 1996
- Ma'alot-Tarshiha (Israèl), 1998
- Tavira (Portugal), 2001
Regions sòcias:


text:
Bonlau
Bonlau[1][2][3] (Boulaur en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Lo gentilici qu'ei bonlaucés -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada sus la anciana RN 626 dintre Auch e Lombez en fasent partida de la region istorica de la Astarac, en Gascogne.
La pichona municipalitat es agropada a l'entorn bastissas monastiques. De polits ostals testifiquen de la opulence de las citadins toulousains #que #bastir aqueles sojorns Modèl:Al XIXe sègle.
Commune située sur l'ancienne RN 626 entre Auch et Lombez faisant partie de la région historique de l'Astarac, en Gascogne.
La petite commune est groupée autour des bâtiments monastiques. De belles maisons témoignent de l'opulence des citadins toulousains qui construisirent ces demeures au Sègle XIX.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Abadia de Bonlau (fr)
Personalitats qui an ligams dab la comuna[modificar | modificar la font]
Germier de Tolosa (fr)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Montpelhièr
Montpelhièr [mumpeˈʎɛ] ( pron. locala:[mumpiˈjɛ]; Montpellier en francés e Montpeller en catalan) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament Erau e la region Lengadòc-Rosselhon. Es capluòc del Montpelhierenc e capitala departamentala e regionala a l'encòp.
Temps passat, Montpelhièr foguèt la capitala de la Senhoriá de Montpelhièr que venguèt a èsser una part de la Corona d'Aragon durant lo sègle XIII.
Lo gentilici es montpelhierenc, -a.
L'escais de Montpelhièr es Lo Clapàs, çò que fa que sos abitants sián sonats popularament los clapassièrs. La dicha comuna sus aqueste airal es convit de Montpelhièr, convida a (convit de) l'escalièr.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es situada a 10 km de la mar Mediterranèa al sud e a 75 km del Mont Augal al nòrd, a 54 km de Nimes, 168 km de Marselha a l'èst, 248 km de Tolosa a l'oèst, e 347 km de Barcelona al sud-oèst. Localament, la vila es confrontada per dos rius : Les a l'èst, e la Mauçon a l'oèst. Son païsatge es mercat pel Puòg de Sant Lop, situat a 25 km al nòrd de la vila e visible de la passejada del Peiron e de la terrassa del teit del Corum.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Per mai de detalhs, vejatz : Senhoriá de Montpelhièr.
Montpelhièr es una de las escassas ciutats de la part occitana de l'estat francés qu'aja pas una origina romana. Pendent la nauta Edat Mejana, la ciutat episcopala vesina de Magalona èra la localitat principala de la zòna, mas las atacas dels piratas favoriguèt probablament una installacion de la populacion mai a l'interior. La ciutat foguèt fondada al sègle VIII (a partir d'una proprietat agricòla nomenada Monspeslelarius, citada dins un tèxt de l'annada 985), mas foguèt pas abans lo sègle X qu'aqueriguèt una cèrta importància coma centre comercial al poder dels comtes de Tolosa). Foguèt un temps territòri de la Corona d'Aragon gràcias al maridatge de Pèire II d'Aragon amb Maria de Montpelhièr en 1204.
Foguèt la vila ont nasquèt son enfant unic, Jacme I d'Aragon, lo futur rei d'Aragon e comte catalan, qu'eiretèt la ciutat de sa maire, Maria de Montpelhièr, e la daissèt a sa mòrt a son filh, Jacme II de Malhòrca. En 1349, Jacme III de Malhòrca vendèt la senhoriá de Montpelhièr al rei de França Felip lo Bèl per percebre de fons dins sa lucha contra Pèire IV d'Aragon.
Durant l'epòca de la Reforma, un grand nombre d'abitants se faguèron protestants (o uganauds, escais-nom dels protestants) e Montpelhièr venguèt un fèu de la resisténcia protestanta encontra de la Corona francesa, que son domeni èra majoritàriament catolic. En 1622, lo rei Loís XIII prenguèt la vila aprèp un sètge de uèch meses. Durant lo sègle XIX, la ciutat se desvolopèt en centre industrial. Dins lo decenni de las 1960, sa populacion coneguèt una fòrta creissença en causa de l'arribada dels pènegres.
Ensenhament superior[modificar | modificar la font]
Montpelhièr es una anciana vila universitària. Uèi, sa populacion estudianta (universitats e escòlas) es estimada a 60 000 personas. La vila amassa tres universitats:
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Toponims[modificar | modificar la font]
Basat en documents d'archius e en los barris actuaus.
- Als Mases (actualament Les Mazes)
- Antigòna (Antigone)
- Las Aubetas (Mas des Aubes. = actual quartièr de "Les Aubes" ?) http://ia600208.us.archive.org/15/items/revuedeslanguesr1314univuoft/revuedeslanguesr1314univuoft.pdf
- Bonièiras (actualament Bonnier!)
- Candilhargues
- Carrièira de l'Agulhariá
- Carrièira de las Femenas (las putas!)
- Carrièira dels Olius (rue des oliviers)
- Castèl Moton (rue Castel-mouton)
- Ega Lònga (actualament Aigaslòngas o Aigalonga?/Aiguelongue, i a pas de riu que sapiam, doncas l'etimologia seria "èga lònga" !)
- Escudon ?? (Ecusson)
- Figairòlas (Figuerolles)
- Glèisa de Sant Paul
- Glèisa Sant Fermin
- Grandmont (Grammont)
- L'Esplanada (L'Esplanade)
- La Balma (actualament Les Baumes!)
- La Mauçon o La Mausson (riu) (La Mosson)
- La Mauçon La Mausson o tradicionalment La Palhada (barri) (La Mosson ou La Paillade)
- La Torre de la Babòta
- La Tor dels Pins (La Tour des pins)
- La Pompinhana (La Pompignane)
- Lantissargues (Lantiçargues?)
- Las Aigarèlas (Les Aiguerelles)
- Las Casas (Las Cazes)
- Las Figairèlas (qualque ligam amb lo barri de Figairòlas?)
- Las Matèlas (Les Matelles)
- Lo canton sobre lo Forn de las Flamas (le coin du Four des Flammes)
- Lo Corral (actualament Le Coureau/Courr(e)au)
- Lo Peiron (Le Peyrou)
- Lo Pichon Bard ?? (Le Petit Bard)
- Lo Pònt Jovenau (Le Pont Juvénal)
- Lo portal de la Saunariá (Porte de la Saunerie)
- Los Arcèus (Les Arceaux)
- Maubòsc (pron. Maubòs) Malbosc
- Merdanson/Merdançon? (Verdanson sic)
- Monestièr de las dònas Nòstra Dòna de Sant Gili
- Nòstra Dòna de Taulas (ND des Tables)
- Odisseum (Odysseum)
- Pilar Sant Gili (rue et porte du Pila Saint-Gély)
- Plan de l'Om
- Portal de la Blancariá
- Puèg Rodièr (meteis que l'actual "Pech Radier?")
- Richter
- Riu Colom (actualament Rieucolon)
- Salanòva (Celleneuve. Deformacion populara de Cèlanòva?) http://archive.org/stream/revuedeslangues06romagoog#page/n356/mode/2up
- Salicatas (actualament Salicate (moulin de) sens S)
- Sant Joan de Vedats (Saint Jean de Védas)
- Sant Alòi (Eglise de Saint Eloy)
- Sant Daunisi (Saint Denis)
- Sant Estève de Bejargues
- Sant Jolian de Buèjas (Saint-Julien de Buèges)
- Sant Martin de Prunet (Nòstra Dòna de)
- Sant Martin de Sussargues (Suçargues?)
- Tor de Serven(t?) (Tour de Serven(t)
- Truòlhet (Triolet)
- Vaufèra (pron. Bèufèra) : Valfère
Personalitats nascudas o ligadas a Montpelhièr[modificar | modificar la font]
- Lo comte-rei En Jacme I d'Aragon (1208-1276), sobeiran catalan
- Arnaut de Vilanòva (1238-1311), mètge
- Sant Ròc
- Guilhèm Rondelet (1507-1566), mètge e naturalista occitan
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Montpelhièr l'occitana Sit consagrat a la ciutat de Montpelhièr e sa region environanta e a sa lenga occitana e sa literatura