text:
Realitat virtuala
L'expression « realitat virtuala » (o multimèdia immersiu o realitat simulada per ordinator) se referís tipicament a una tecnologia informatica que simula la preséncia fisica d'un utilizaire dins un environament artificialament generat per de logicials, environament amb que l'utilizaire pòt interagir. La realitat virtuala reprodutz donc artificialament una experiéncia sensoriala, que pòt inclure la vista, lo tocar, l'ausida e l'odorat.
La realitat virtuala se la cal pas confondre amb la realitat aumentada.
La finalitat de la realitat virtuala es de permetre a una persona (o mai) de viure una experiéncia d'immersion o pas, es a dire de menar una activitat sensoriala, motritz e cognitiva dins un mond creat numericament, que pòt èsser « imaginari, simbolic o una simulacion d'unes aspèctes del mond real» (extrach del Tractat de la realitat virtuala, P. Fuchs)[1].
Unes atribuisson l'expression a Antonin Artaud, que descriu lo teatre coma una « realitat virtuala »[2] dins son òbra Lo Teatre e son doble (1938). L'expression es utilizada per Jaron Lanier en 1985 per designar un espaci de representacion « realista », tridimensional, calculat en temps real, immersiu. A causa de l'originalitat de l'expression, que se qualifica d'oximoron a causa de l'aparenta contradiccion entre los tèrmes qui la compausa, lo mot virtual venguèt dins los mèdias sinonim de « numeric e immaterial ». L'anglés virtual es mai nuanciat. Lo tèrme significa « gaireben ». En parlant de Virtual Reality, Jaron Lanier parlava benlèu de « quasirealitat ».
Somari
- 1 Genèsi del concèpte
- 2 Principalas interfàcias visualas
- 3 Mesas en practica e apropriacions[25]
- 3.1 Comunicacion
- 3.2 Pedagogia
- 3.3 Formacion
- 3.4 Medecina
- 3.5 Juridic
- 3.6 Scientific
- 3.7 Informatica
- 3.8 Art
- 3.9 Sciéncia sociala
- 3.10 Autres
- 4 Implicacions
- 5 Sciéncia-ficcion
- 6 Vejatz tanben
- 7 Referéncias
- 8 Nòtas
Genèsi del concèpte[modificar | modificar la font]
Origine de l'expression[modificar | modificar la font]
En 1938, dins son recuelh d'ensags titulat Lo Teatre e son doble, Antonin Artaud utiliza l'expression « réalité virtuelle » per descriure la natura illusòria dels personatges e dels objèctes dins lo teatre[3]. Es dins aquesta òbra del teorician fracés que lo sintagma « realitat virtuala » se'n fa mencion pel primièr còp dins una publicacion[4].
Lo tèrme « realitat artificiala », inventat per Myron Krueger, ven el d'usatge corrent dins las annadas 1970. Lo tèrme « realitat virtuala » foguèt utilizat dins The Judas Mandala, un roman de sciéncia-ficcion publicat en 1982 e escrich per Damien Broderick. L'Oxford English Dictionary cita un article de 1987 titulat « Virtual Reality »[5], mas lo quita article pòrta pas sus la tecnologia VR. Lo tèrme « realitat virtuala », dins son usatge contemporanèu, foguèt popularizat per Jaron Lanier pel biais de sa societat VPL Research. VPL Research, que ten fòrça brevets de VR depauzats a la mitat dels ans 1980, desvelopèt per exemple lo primièr HMD: EyePhone e la dintrada aptica DataGlove[6].
Lo concèpte de realitat virtuala venguèt alara al vam dins los mèdias per de films coma Brainstorm e The Lawnmower Man. L'intensificacion de la recerca dins los ans 1990 resulta en partida de la publicacion de l'obratge Virtual Reality (1991) d'Howard Rheingold[7]. Lo libre permetèt de demistificar lo subjècte, lo fasent mai accessible als cercaires e amators afogats (early-adopters).
Istoric[modificar | modificar la font]
Abans los ans 1950[modificar | modificar la font]
La nocion de realitat virtuala es implicitament esquiçada per Platon dins son mite de la cavèrna, e tanben per René Descartes, qu'envisatja, dans son Discors del metòde, l'ipotèsi que les testimònis de sos senses poirián èsser sonque una seriá d'illusions coordonadas per un esperit malin (veire demòni).
Mas, las primièras referéncias a l'idèa de realitat vituala al biais que la compremèu ara venon subretot de la sciéncia-ficcion. En 1935, Stanley G. Weinbaum publica una novèla titulada Pygmalion's Spectacles (1935)[8], ont fa la description de lunetas permetent a aquel que las pòrtan d'accedir à un univèrs virtual ont pòt interagir, tocar e sentir.
1950–1970[modificar | modificar la font]
Dins los ans 1950, Morton Heilig realiza una « experiéncia de teatre » que permet de « conténer totes los senses d'un biais eficaç ». En 1962, il bastís prototipe de son aparelh, le Sensorama e filma cinc corts mestratges que vòl presentar al public de biais a engatjar diferents de sos senses: la vista, l'ausida, l'olfact e lo tocar. Permet al subjècte de viure una experiéncia d'immersion visuala e auditiva dins une scèna reala filmada registrada. Pasmens, a causa que precedís lo calcul numeric, domora un simple dispositiu mecanic.
Al mèsme periòde, Douglas Engelbart utiliza d'ecrans d'ordinators coma periferics d'intrada e de sortida. En 1966, Thomas A. Furness III introduch la tecnologia de la realitat virtuala dins l'Armada aeriana, amb un simulator de vòl.
Cal tanben mencionar l'apòrt de la microinformatica a las tecnologias de la realita virtuala. La creacion de la mirga, per exemple, marca l'aveniment de la primièra interfàcia uman-maquina qu'utiliza lo movement de la man.
1970–1990[modificar | modificar la font]
Lo primier casco de realitat virtuala foguèt creat a l'Universitat de l'Utah dins los années 1970 per Daniel Vickers. Format de dos ecrans, lo casco dona a l'utilizaire la possibilitat d'observar la scèna virtuala que li es presentada virant lo cap[9]. Unas annadas mai tard, una novèla interfàcia es realizada: lo gant de donadas (DataGlove). Aquestre dispositiu, creat en 1982, mesura lo desplaçament de la man e dels dets e lo comunica a l'ordinator.
Coma primièrs Ipermèdia e sistèmas de realitat vituala, i a Aspen Film Carte. Creat a l'MIT en 1978, lo programa se vòl una simulacion virtuala bruta de la vila Aspen al Colorado e permet als utilizaires de landrar per las carrièras dins l'un dels tres mòdes: estiu, ivèrn, e poligòns. Los dos primièrs mòdes so basats sus de fotografias — los cercaires avián fotograficat cada movement possible dins cada sasons — e lo tresen es un modèl basic en 3D de la vila.
En 1982, l'entrepresa Atari fonda un laboratòri de recerca per la realitat virtuala, mas l'unitat es tancat dos ans mai tard a causa de l'Atari Shock (crach del vidèojòc de 1983 en America del Nòrd). Pasemens, los emplegats recrutats — Tom Zimmerman, Scott Fisher, Jaron Lanier e Brenda Laurel — contunhan lors recercas sus las tecnologias ligadas a la realitat virtuala.
Dins los ans 1980, lo tèrme « realitat virtuala » es popularizat per Jaron Lanier, un dels pionièrs del domèni de la realitat virtuala. En 1985, Lanier fonda la societat VPL Research, societat a l'origina de la creacion d'unes aparelhs VR coma lo Data Glove,l'Eye Phone, e l'Audio Sphere. VPL Research autoriza l'utilisacion del gant de donadas per l'entrepresa de jòc de societat Mattel. Mattel utilizèt aquesta tecnologia e creèt un accessòri conegut jol nom Power Glove. Malaisit d'udatge, lo Power Glove, vendut 100 $, es pas gaire popular pels consomators.
La popularizacion del concèpte de realitat virtuala es alara a l'epòca subretot deguda a d'òbras cinematograficas coma Brainstorm (1983) e The Lawnmower Man a a la publicacion de libres coma Virtual Reality d'Howard Rheingold, libres que permeon als noniniciats de comprene melhor l'interés los enjòcs de tecnologias ligadas a la realitat virtuala.
En 1990, Jonathan Waldern, un doctorant recercant sus la realitat virtuala, mòstra " Virtuality" al Computer Graphics 90 qu'es una exposicion organizada a l'Alexandra Palace de Londres. Aqueste novèl sistèma es una maquina de sala de jòcs qu'utilizava o pas un casco de realitat virtuala per immergir los jogaires.
CyberEdge e PCVR, de la revistas centradas sus l'industria de la realitat virtuala, comencèron a publicar dins los ans 1990. Pasmens, plan fòrça de las idèas sus VR demorèron teoricas a causa de la poténcia de calcul limitada disponibla e l'epòca. Lo còst carestissim de la tecnologia faguèt impossibla l'adopcion d'aquesta tecnologia per un grand nombre de consomators. Lo public puslèu s'interessèt a l'adopcion d'Internet dins loss ans 1990-2000. L'industria VR demorèt muta als EUA e progigussiá subretot de dispositius de realitat virtuala per la simulacion medicala de vol, la concepcion de l'industria automobila, e per l''entraïnament militar.
1990-2000[modificar | modificar la font]
Dins los ans 1990, la realitat virtuala s'installèt dins lo sector del videojòc sus una initiativa de Sega, amb lo Sega VR — un casco qui reagissiá als movement del cap de l'utilisaire, destinat a la Mega Drive[10] — puèi amb Virtuality que venguèt lo primièr sistèma en realitat virtuala propausant un divertiment multijogaire en malhum produch en massa Se materialisava jos la forma d'un jòc de sala VR amb un casco e de gants exosquelèta — costant fins a 73 000 $ per sistèma[11].
En 1991, Antonio Medina — diplomat del MIT e scientific de la NASA — concebèt un sistèma de realitat virtuala nomenat « Computer-Simulated Teleoperation », destinat a « menar » un Rover marcian dempuèi la Tèrra, en temps real aparent malgrat lo retard substancial de signals Mart-Tèrra-Mart. Aqueste sistèma coma publicat per Rand, es una extension de la realitat virtuala[12].
Onga, Caroline Cruz-Neira, Daniel J. Sandin e Thomas A. DeFanti de l'Electronic Visualization Laboratory creèron la primièra sala cubica immersiva, remplaçant lo casco per un environament ont los imatges sont projetats suls parets per de millièrs de projectors[13].
En 1994, Sega publiquèt Sega VR-1 un simulator de sala de jòcs[14],[15], SegaWorld. Podavan seguir los movements dels poligòns en 3D estereoscopic, donat pel sistèma de jòc de sala: Sega Model 1[16].
En 1994, Apple concep QuickTime VR, una extension d'imatge per lor logicial QuickTime permetent la creacion d'imatge virtual panoramic.
En 1995, lo Virtual Boy es creat per Nintendo e commercializat al Japon e en Nordamerica[17].
En 1995 sortís ‘’Forte VFX1’’— un casco de realitat virtuala pour PC — aplicat a de videojòcs Descent, Star Wars: Dark Forces, System Shock e Quake[18].
En 1995, l'artista Maurice Benayoun crea la premièra òbra de realitat virtuala connectada a l'encòp sus dos continents: lo "Tunèl sota l'Atlantic" entre lo Centre Pompidor a París e lo Musèu d'art contemporanèu de Montreal. L'installacion inclutz una modelizacion 3D dinamica en temps real, un chat vidèo amb un son espacializat e una intelligéncia artificiala de gestion de contengut[19].
En 1995, un grop Seattle amb los entreprenaires Chet Dagit e Bob Jacobson faguèt una mòstra de la CAVE-like — una sala de projeccion de 270 ° nomenada Virtual Environment Theater [20]. Puèi, en 1996, lo mèsme sistèma foguèt mostrat per Jim Barksdale, la VR connectada a Internet amb lo World Wide Web integregrat dins los modèls del mond virtula VRML 3D.
En 1999, l'entreprenaire Philip Rosedale fonda Linden Lab per realizar de material permetent als utilizators d'ordinator d'èsser complètament immergits dins una experiéncia de realitat virtuala de 360 degrés[21]. Aquesta initiativa venguèt un logicial per la creacion dels monds virtuals de Second Life.
2000 fins ara[modificar | modificar la font]
En 2007, Google lança Google Street View, una tecnologia disponibla dins Google Maps e Google Earth, permetent lo percors virtual de las carrièras pel mond, ja fotograficadas.
En 2014, pendent la conferéncia Steam Dev Days, Valve anonça de projèctes ont promovon lo desvelopament de videojòcs en realitat virtuala sus lor plataforma Steam[22].
Lo 25 de març de 2014, Facebook crompa la societat Oculus VR, que trabalhava sus un casco de realitat virtuala nomenat Oculus Rift[23]. E lo mèsme mes, Sony anóncia lo projècte de casco de realitat virtuala per sa consòla d'ostal, lo Project Morpheus e que vendrà Playstation VR.
En setembre de 2014, Samsung tanben anóncia l'arribada de son casco de realitat virtuala, d'en primièr nomenat ‘’Gear VR’’ puèi Samsung Gear VR.
En febrier de 2015, Valve e HTC collabòran sus un projècte de casco de realitat virtuala a la Game Developers Conference: lo HTC Vive.
En novembre de 2015, lo Samsung Gear VR es disponible sul mercat.
En 2016, d'autres cascos de realitat virtuala son comercializats. Coma l'Oculus Rift en mars, l'HTC Vive en avril e lo Playstation VR en octobre.
Principalas interfàcias visualas[modificar | modificar la font]
La realitat virtuala es realizada per diferents mejans d'interfàcia especificas. Las màger interfàcias visualas son:
- Workbench: Dispositiu de tipe « taula de dessenh » constituit d'1 o 2 ecrans permetent un trabalh de concepcion simple e a escala 1 per de prototipes virtuals de talha inferiora a 1 m3, aquò amb una immersion performanta. Mai sovent un ecran a la verticala, un autre a l'orizontala 1 m del sòl gaireben, e dobtat d'un sistèma de traçatge amb doas camèras o mai.
- Sala immersiva esferica o cubica (CAVE, Icube, SASCube, constituidas d'ecrans de retroprojeccion o de projeccion dirècta estereoscopica e sicronizats). L'utilisaire es immergit dins una sala ont las parets, lo sòl e/o lo plafond son d'imatges projectadas que constituisson un environament geometricament coerent. Per un sistèma de captura de posicion del visitaire, la perspectiva se torna calcular en temps real per respectar son punt de vista.
- Ecran estereoscopic, amb o sens la tèsta tracada de l'observaire: l'utilizaire vei la scèna virtuala en vision estereoscopica, los dos punts dels dos imatges estereoscopics devon correspondre als punts de vista dels uèis de l'observaire. Se la tèsta de l'observaire es tracada, los imatges se tornan calcular en temps real per correspondre o pas a son punt de vista. L'utilisaire es dotat de lunetas estereoscopicas, per exemple qu'amagan alternativament la vision d'un uèlh puèi de l'autre, l'ordinator s'occupant d'afichar l'imatge correspondent de biais sincròn.
- Los visiocascos (o "cascos de realitat virtuala") son de sistèmas portats per l'utilizaire e donan doas foncionalitats principalas[24], a saber:
- La localizacion de la tèsta de l'utilizaire (mai frecantament en orientacion unicament e en orientacion e translacion per unes modèls);
- La stimulacion del sistèma visual (quina que siá la tecnologia utilizada);
Las interfàcias sensorialas: visualas, sonoras, tactilas, olfactivas e amb simulacion de movement permeton a l'utilzaire de percebre lo mond virtual e d'i èsser immergit. Per interagir amb l'environament virtual l'utilizaire pòt utilizar d'interfàcias motriças coma los captors de localizacion, las interfàcias especificas de localizacion corporala e las interfàcias manualas motriças. Las interfàcias en retorn d'esfòrç son d'interfàcias sensori-motriças, que permeton d'interagir amb l'environament virtual e que permeton de lo percebre simultanèament, (volum 2 "L'interfaçatge, l'immersion e l'interaccion" del Tractat de la realitat virtuala).
Mesas en practica e apropriacions[25][modificar | modificar la font]
Comunicacion[modificar | modificar la font]
La realitat virtuala (RV) pòt èsser utilizada coma videoconferéncia, del mèsme biais que las aisinas actualas coma Skype, Adobe Connect,Modèl:Etc A la diferéncia que la reünion se fa mejans un avatar mai o mens realista e semblant a la persona en foncion del tipe de conferéncia: se preferís un avatar identic a la persona per de reünions de trabalh a un avatar mai imatginat per s'encontrar entre amics o familha. aquesta aplicacion permet alara de se trobar « fàcia a fàcia » dins una sala virtuala[26].
Pedagogia[modificar | modificar la font]
Un derivat de la videoconferéncia virtuala es utilizat dins l'ensenhament. L’avantatge essent qu’i a pas mai de necessitat de construire d’enòrmes auditòris o salas de classa pels escolans e estudiants. Sufís de domorar a domicili e de se connectar sus una plateforma donada per l’ensenhaire. Aqueste derrièr a la possibilitat de far sa leiçon a distança de quin que siá ont se trapa sus la planèta dins una sala modelizada a son gost. Totas las experiéncias se pòdon realizar per l’ordinator que simula alara las reaccions quimicas, fisicas, veire matematicas, que lo professor auriá besonh[27]. Pasmens aquò implica de prene lo risc de l’abséncia de contacte uman, dels desvelopaments cognitius e comportementals diferents d'aquestes d'ara pels escolans. Alara d'una mena semblabla que l’escritura cambièt lo biais de pensar de las gents, l’ordinator e la realitat virtuala cambian lo nòstre comportament fàcia al real e a la sociatat. Aqueste metòde d’ensenhament mèna tanben una unificacion de las coneissenças, que de milièrs de personas pòdon assistir las leiçons d'un professor conegut que la plaça es teoricament limitada pas que la capacitat de l’ordinator que lo pòrta.
Formacion[modificar | modificar la font]
Dins un contèxte professional, la realitat virtuala dona la possibilitat de realizar ds leiçons practicas dins un environament segur: atal, se testa aquestes sabers e competéncias dins lo virtual, sens paur del fracas. Es una aisina de formacion novator que diferents mestièrs pòdon utilizar.
Militar[modificar | modificar la font]
La realitat virtuala a un ròtle crucial dins la formacion al combat pels militars. Permet a las jovas recrutas de s’entraïnar dins un environament securizat e de contrarotlar lors reaccions a diferentas situacions de combats. Una realitat virtuala immersiva qu'utiliza un visiocasco (HMD), combinasons de donadas, gant de donadas, e d'armas virtualas son utilizadas per la formacion al combat. L’environament de formacion totalament immersiu permet als soldats d’èsser formats mejans una granda varietat de terrens, de situacions e de scenarios[28].
Es tanben utilizada dins la simulacion de vòl pels futurs pilòts. Lo simulator e fixat al dessús d’un sistèma de levatge idraulic que reagís a las comandas de l’utilizaire. Quand lo candidat pilòt l’avion, lo modul vira e clina en consequéncia de la retroaccion aptica de donar. Lo simulator de vòl pòt variar d’un modul entièrament tancat a una seriá d'ecrans d’ordinator donant lo punt de vista del pilòt. Las rasons mai importantas que justifican l’utilizacion de simulators per l’aprendissatge en vista del pilotatge d'un avion o elicoptèr real es de reduire lo temps entre la formacion al sòl e en vòl real, la seguretat, l’economia e l’abséncia de pollucion[29]. Quitament, las simulacions de conduchas virtualas son utilizadas per formar los conductors de carris suls fondamentals abans de lor permetre de far foncionar lo veïcul real[30]. E, es lo meteis pels simulators de conduchas de veïculs prioritaris. Per exemple los pompièrs belgas son formats amb de simulators[31].
Medical[modificar | modificar la font]
Lo personal medical pòt seguir de formacions mercé a la realitat virtuala per s’expausar a una mai granda varietat de feridas[32].Un estudi foguèt realizada sus setze residents en medecina amb uèit d’entre eles an relizats de colecistectomias laparoscopicas en realitat virtuala. aquestas darrièras mostrèron una melhoracion de 29 % en velocitat per una operacion d’ablacion de la vesicula biliara comparativament al grop de contraròtle[33]. Mercé a l’aument de la disponibilitat comerciala de programas de formacion certificats per melhorar las aptituds de basa dins un environament virtual, los estudiants se pòdon familiarizar amb las competéncias necessàrias dins un environament correctui e repetitiu. La realitat virtuala tanben provèt qu'es util per ajudar los estudiants a se familharizar amb las competéncias non especificas a une procedura particulara[34].
Medecina[modificar | modificar la font]
Cirurgia[modificar | modificar la font]
La teleoperacion en realitat virtuala permet d’agir sus un modèl virtual amb un robot virtual, al contrari de la teleoperation classica qu'agís a distança dirèctament sus un robot real. Las accions son alara d’en primièr realizadas dins l’environament virtual abans d’èsser remandada a l’operator executant l’operacion, permettent de poder testar la manòbra dins lo mond virtual abans que siá realizada sul pacient e de reduire lo delai temporal dels retorns sensorials d’una teleoperacion classica. Mas, es impossible de garantir una perfiècha eficacitat d'aquesta metòde, la creacion d’un mond virtual identic a real essent impossibla[35].
Lo robot mai conegut se nomena Da Vinci e es utilizat a mai de 1750 exemplars. Un autre cas d’utilizacion d’un robot es l’Operacion Lindbergh, ont lo professor Jacques Marescaux e son equipa opèra un pacient installat e Estrasborg dempuèi Nòva York[36].
D'organizacions coma MedicalRealities s’ocupan de melhorar la formacion mercé a la realitat virtuala. Es donc possible d’assistir a une operacion en dirècte, coma per exemple lo cirurgian Sahfi Ahmed del Royal London Hospital[37].
Psicoterapia[modificar | modificar la font]
Lo tractament de fobia utiliza la realitat virtuala per sonhar los pacients: los mètges realizan un espaci interactiu ont la persona se trapa confrontada a sa fobia. Aquesta metòde, nomenada psicoterapia cognitivocomportementala, a l'avantatge màger de permetre un tractament progressiu de la fobia, per exemple, dins l'escasença de la fobia de la aranhas: començam amb una aranha compausada de pichons cubes e se fa interagir lo pacient amb aquò. Puèi, pauc a pauc, aumentam la resolucion de l'imatge fins a qu'ajam una aranha gaireben reala en fàcia de se. Aqueste biais de tractar las fobias permet tanben d'aviter de còsts carestissims coma aqueste qu'implicariá un tractament contra la paur de viatjar en avion, a causa de las complicacions ligadas a la locacion d’un avion dins l'encastre de tractaments de las fobias. Mai, l’environament virtual permet lo contraròtle de paramètres impossibles a gerir en realitat coma la turbuléncias, que riscarián de provocar una crisi de panica dels pacients[38].
Juridic[modificar | modificar la font]
En Alemanha, l'expèrt en imatgeria numerica de la polícia judiciària de Munich (LKA), Ralf Breker, desvolopèt un programa de realitat virtuala que los procuraires alemands utilizan ara per enquestar suls darrièr criminals de guèrra nazis[39].
Lo programa, que consistís dins una modelizacion 3D fòrça detalhada del camp de concentracion d'Auschwitz, permetriá de denegar los racontes dels suspèctes qu'admeton aver trabalhat a Auschwitz, mas negan aver èsser conscients del genocidi que s'i debanava. Tornant crear la perspectiva de l'accusat amb un casco de realitat virtuala, los tenents del projècte espèran reviscolar l'experiéncia del suspècte e atal mostrar qu'èra impossible, dins los fachs, de saber pas.
Lo programa, que dona segon son creator lo modèl mai exacte d'Auschwitz jamai realizat, foguèt utilizat en 2016 pendent lo procès de l'ancian garda SS Reinhold Hanning, condamnat a cinc ans de prison al tèrme d'un procès per complicitat dins lo murtre de 170 000 personas.
Scientific[modificar | modificar la font]
Crear un mond virtual permet de gerir totalament los diferent paramètres fisics que se vòl i aplicar e donc de visualizar se las leis que los scientifics decobrisson son plan aplicablas a la realitat comparant las experiéncias realas e aquestas realizadas dins un logicial. Se pòt alara utilizar aquestes logicials per modelizar los comportaments de la matèria sens los còsts d’experiéncias coma l’emplec de matèrias sovent costosas.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
L'un dels primièrs usatges de la realitat virtuala dins lo domèni de l'arquitectura data de la fin dels ans 1980, quand l'Universitat de Carolina del Nòrd creèt un modèl del Sitterson Hall, sètge de son bastiment d'informatica dins un environament virtual[40]. De companhias coma Iris VR o Floored Inc. realizan de logicials e de servicis que permeton a las agéncias de desenhs arquitectural e a diferents clients dins l'industria immobilièra de prepausar de visitas virtualas de bastiments. IrisVR prepausa tanben de programas que permeton a l'utilizaire de convertir de fichièrs de desenh creats dins de logicials de CAO en fichièrs lisibles per l'Oculus Rift, l'HTC Vive o un Telefòn intelligent, sens pas cap de coneissença en modelizacion[41]. Floored Inc. prepausa ela de modèls 3D d'ostals visitables via l'Oculus Rift o un navigator Web, creats mejans de logicials de CAO pels modèls en construccion, o encara dempuèi l'escan de bastiments ja construits.
La realitat virtuala permet de facilitar l'òbra dels arquitèctes e de lors clients. Pendent lo procediment de dessenh, l'arquitècte pòt utilizar la realitat virtuala per far l'experiéncia de sa creacion abans que siá en realitat bastida. Mai, observar un dessenh en realitat virtuala permet a l'arquitècte de s'assegurar de la bona proporcion de son dessenh[42]. Aver un modèl interactiu en realitat virtuala permet tanben de se passar de la construccion de modèls miniatures per mostrar lo bastiment al client, e quitament abans sa construccion. Tanben, quans lo bastiment es construit, un modèl en realitat virtuala se pòt crear pee realizar de visitas a de clients potencials, quitament s'aquestes pòdon pas se desplaçar suls luòcs, del moment que lo client possedís un aparelh de realitat virtuala.
Informatica[modificar | modificar la font]
Concepcion assistida per ordinator (CAO)[modificar | modificar la font]
La CAO permet ja la creacion e lo tèst d’un objècte al vejaire fisic. Al contrari, es pas possible de testar l’ergonomia d'aqueste objècte abans la produccion çò que pòt provocar de costs importants per un prototipe. La realitat virtuala dota la CAO d’una interaccion persona-maquina qui permet de testar justament l’objècte.
Se realiza de logicials coma SolidWorks o CATIA desvelopats per Dassault Systèmes que son fòrça utilizats dins las escòlas d’engenheriá e las entrepresas.
Videojòcs[modificar | modificar la font]
Los videojòcs progressèron fòrça mercé a la realitat virtuala. I a sul earcat de cascos de realitat virtuala sofisticats e costoses adaptats a de consòlas o de PC, e de cascos mai basics, sovent per telefòn intelligent coma lo Google Cardboard.
Es tanben possible de jogar amb son telefòn e un casco adaptat per realitat virtuala (per exemple lo modèl de Samsung, Gear VR, o l'Homido 'Virtual Reality Headset') amb un accès e de contenguts adaptats. Unes d'aquestes cascas pauc car son sovent plan basics e quitament realizats en carton.
Art[modificar | modificar la font]
Art contemporanèu[modificar | modificar la font]
Fòrça artistas contemporainèus trabalhan amb la realitat virtuala.
- L’exposicion Björk Digital presenta una seria de cinc quadres de realitat virtuala dins l'univèrs de l'album Vulnicura. L'exposicion foguèt presentada dins unas vilas de mond.
- L'artista Jon Rafman presentèt, en 2016, a la Biennala de Berlin, View of Pariser Platz. L'òbra es una experiéncia de tres minutas sur Oculus Rift que recrea la vista d'un balcon sus la Pariser Platz, una vision panoramica que limpa cap al sòmi ont de creaturas ibridas prenon vida.
Art numeric[modificar | modificar la font]
Dins lo domèni artistic, la realitat virtuala per exemple es utilizada per enforçar lo sentiment d'immersion dins los univèrs literaris o cinematografics d'autors. Per d'exemple, de realizacions coma I, Philip (2015)[43] o encara S.E.N.S (2016)[44] utilizan los univèrs de Philip K. Dick e Marc-Antoine Mathieu per projectar lo visitor dins lors òbras.
Patrimòni cultural (concèrts, musèus...)[modificar | modificar la font]
La realitat virtual se pòt aplicar a la visita de luòc dificils d'accès o als accès restrenchs per de rasons de conservacion.
- En espeleologia.
[modificar | modificar la font]
La realitat virtuala a lo potencial de cambiar las percepcions e interaccions entre personas, çò que ne fa un subjècte d’estudi important en sciéncia socialas. Subretot, lo fenomèn de « comunautat virtuala » es controversida. En efièch, la definicion de comunautat tradicionala, que la descriu coma un collectiu basat sus la proximitat geografica e emocionala de sos membres, entre en dirècta contradiccion amb lo qualificatiu de « virtual », que nota al contrari l’idèa d’abstraccion. Atal, d'aquesta contradiccion emergís tres principals apròches d'aqueste concèpte, que se destrian en esséncia del ligam qu'establisson entre la realitat e la virtualitat.
Lo primièr vei la virtualitat coma una emulacion imparfiècha e aproximativa de la realitat, anant a vegada fins a la considerar coma essent un potencial de dangièr. Lo segond, radicalament opausat al primièr, vei la virtualitat coma un mejan de se passar del còrs e de l’espaci permetent l’afirmacion de comunautats qu'èran de per abans potencialament inexistentas. Aquestes dos apròchis son pasmens sempre mai criticats, entre autre tendon a considerar essencialament los ligams comunautaris sul Ret, alara qu'aqueste constituís pas qu’una partida dels mejans de comunicacion existents. Lo tresen apròche considèra la realitat e la virtualitat coma un ibrid, las considerants en relacion e interaccion perpetuala productiva[45].
En mai d'aquestas consideracions sus la correlacion entre la realitat e lo virtual dins lo domènis de las « comunautats virtualas », d’autras recercas se concentran mai especificament suls individús e lor comportament quand son en contacte amb un mond virtual. Unes mòstran atal qu’una exposicion a la violéncia dins de mèdias d'òci es sovent associada a un comportament violent agressiu, al moment e a long tèrme. Atal, participar a un jòc en realitat virtuala violent dins un environament immersiu remandant de retorns aptics poirián produire mai de pensadas agressivas que dins un jòc classic. Tanben poiriá cambiar nòstra practica de l'espiritualitat, permetent l’experimentacion dins un mond virtual de çò qu'unes sociologistas nomenan lo ‘’supermercat del religiós’’[46].
D’autras recercas se concentran mai especificament dins lo domèni de la « cognicion vituala », que se definís coma essent la particularizacion de la cognicion dins un environament virtual. En efièch, los environaments virtuals crean de condicions cognitivas inabitualas que butan a l’adaptacion d'unas capacitats[47]. D'estudis mòstran que las personas banhadas dins un environament virtual tendon a seguir la majoritat de las convencions socialas del mond real mejan lor avatar, coma gardar una certa distança amb lo autres individús e desplaçar lor avatar se qualqu'un viola lor espaci privat. Pasmens, mòstran tanben de novèlas nòrmas socialas que se crean a l’interior de l’environament virtual mas que se las tornan pas a l’exterior. Atal, quand se demanda a un grop de personas de realizar un pretzfach simple dins un mond virtual puèi dins lo mond real, la persona amb l’equipament tecnic mai avançat aurà tendéncia a prene lo lideratge dins lo mond virtual mas pas dins lo mond real[48]. La forma de l’avatar a tanben una influéncia dirècta sul comportament dels utilizaires. Atal, an mai tendéncia a revelar d'informacions e a èsser expressius al respècte dels avatars qu'an un flac taus de realisme, alara que los avatars utilizant lo fisic e las expressions de la persona que lo contraròtla son percebuts coma mens onèstes[49].
Una de las limitacions actualas de l’estudi d’environaments virtuals connectats es que se coneis pauc cossí los comportaments dels utilizaires en linha tòcan lors comportaments fòra linha, en granda partida a causa qu'aquestes estudis son sovent de pretzfachs de cortas duradas, e quitament dins lo contèxte d’estudis mai long, pas cap d'aquestas fa netament lo ligam ambedos[50].
Autres[modificar | modificar la font]
Implicacions[modificar | modificar la font]
Preoccupacions[modificar | modificar la font]
I a de consideracions de santat e de seguretat de la realitat virtuala. Nombre de simptòmas indesirables foguèron causats per una utilizacion perlongada de la realitat virtuala. Per exemple, de domatges al sistèma visual (crisi d’epilepsia, migranas, lutz infraroja e lutz ultravioleta, etc.), auditiu, de domatges dermatologics (termic, radiacion, transmission d’agents infecciós entre utilizaires, etc.) e tanben de domatges fisics[51].
En mai, i a de consideracions socialas, conceptualas e filosoficas amb la realitat virtuala. L’expression « realitat virtuala » es pas sens ambiguïtat. Dins lo libre The Metaphysics of Virtual Reality de Michael R. HeimModèl:Lien, set concèptes diferents de la realitat virtuala son identificats: la simulacion, l’interaccion, l’artificialitat, l’immersion, la telepreséncia, l’immersion del còrs entièr, e la comunicacion en ret. I aguèt un vam per l’impacte social potencial d'aquestas novèlas tecnologias, coma la realitat virtuala. Dins lo libre Infinite Reality : Avatars, Eternal Life, New Worlds, and the Dawn of the Virtual Revolution, Blascovich e Bailenson tornan analizar la literatura sus la psicologia e la sociologia rèire la vida dins la realitat virtuala.
Escomensas[modificar | modificar la font]
La qualitat d'immersion dins un environament virtual depend de las fonts mesas en plaça. Mai sovent, los aparelhs utilizan la vista per banhar l'utilizaire dirèctament dins l'aplicacion. En i apondent d'efièchs sonors, de vibracions e d'odors, la simulacion ven fòrça realista. En efièch, de tèsts esprovèron d'utilizaires amb un casco o aquestes devián avançar lo long d'una planca e d'evitar de càser. Las personas avent participat a aquestes tèsts exprimissián visiblament lor malaise pendent la simulacion (vertigo)[52].
Escasenças e limitas[modificar | modificar la font]
La realitat virtuala es una tecnologia encara recenta. E alara i a fòrça limitas qu’es pas encara possible de passar. Mas se desvolopa rapidament e dins totes los sectors d’activitats. Las aplicacions potencialas dins l’industria son lo dessenh de produchs, l’entraïnament, lo prototipatge rapid, la planificacion e lo contraròtle de processes de fabricacion. D’autras aplicacions alternativas son prepausadas per d'entrepresas coma la visualizacion de donadas e de fluses. Amb totas aquestas escasenças, es possible de melhorar fòrça la qualitat de formacion dels engenhaires o mai la reduccion dels costs per de prototipes. Sens parlar del ganh de temps que pòdon portar aquestes apròches.
Pasmens la realitat virtuala es pas adoptada per totòm. I a efectivament de limitas o quitament de desavantages a utilizar aquesta novèla tecnologia. Lo manca de competéncias del personal e la compatibilitat amb lo material existent son d'exemples de problèmas arribant dins d'entrepresas qu'an ja decidit d’utilizar la realitat virtuala. Bastir un prototipe de fusada sempre mai simple a realizar virtualament e costa fòrça mens car, pasmens totas las errors encontradas pendent lo desvelopament del prototipe fisic pòdon pas se revelar sus un modèl virtual. Lo desavantatge d'aquestes prototipes economics es donc aqueste costat abstrach e aqueste manca d’experiéncia que s'auriá podut obténer amb la concepcion fisica e concrèta d’un modèl que s'apròcha mai del produch de concebre.
Es pasmens interessent de poder simular d'environaments complèxes e improbables amb d'ordinators per obtenir de resultats complets e sens dangièr pels utilizaires. Malaurosament, coma explicats precedentament, aquestes resultats an un pretz e son pas sempre fisables.
Aquestes estudis foguèron fachs en 1994 per un grop independent nomenat VIRART sul potencial, los costs e los ganhs de la realitat virtuala dins lo domèni de la manufactura. Financiat per EPSRC, VIRART faguèt d'entrevistas amb d'entrepresas per far un bilanç sul desvelopament de la realitat virtuala[53].
Sciéncia-ficcion[modificar | modificar la font]
A la mitat del sègle XX, fòrça autors de sciéncia-ficcion articulan lors recits, films e autres a l'entorn d'aquesta nocion, extrapolant a vegada lo subjècte fins a provocar una granda confusion per lo lector (Philip K. Dick, p.ex.).
Livres[modificar | modificar la font]
- Simulacron 3, 1964 (Daniel F. Galouye)
- The Three stigmata of Palmer Eldritch, 1965 (Philip K. Dick)
- Ubik, 1969 (Philip K. Dick)
- Neuromancer, 1984, (William Gibson)
- Permutation City, 1994 (Greg Egan)
- Net Force, 1998 (Tom Clancy)
- In Cloud We Trust, 2015 (Frédéric Delmeulle)
- La Maison des reflets, 2017 (Camille Brissot)
Light Novel[modificar | modificar la font]
- Sword Art Online (Sōdo Āto Onrain), 2009 (Reki Kawahara)
- Log Horizon, 2010 (Mamare Touno)
- Accel World, 2009 (Reki Kawahara)
- Overlord, 2015
Animats[modificar | modificar la font]
- .hack, 2002 (Yoshiyuki Sadamoto)
- Sword Art Online, 2012 (A1-Pictures)
- Accel World, 2012
- Log Horizon, 2013
Films[modificar | modificar la font]
- Tron (Steven Lisberger, 1982)
- Brainstorm (Douglas Trumbull, 1983)
- Wargames (John Badham, 1983)
- The Lawnmower Man (Brett Leonard, 1992)
- Wild Palms (Hewitt, Kathryn Bigelow, Nordon, Joanou, 1993)
- The Ghost in the Machine (Talalay, 1993)
- Disclosure (Barry Levinson, 1994)
- Strange Days (Kathryn Bigelow, 1995)
- Johnny Mnemonic (Longo, 1995) (adapté d'une nouvelle de William Gibson)
- Ghost in the shell (Oshii, 1995)
- Level Five (Marker, 1997)
- Nirvana (Gabriele Salvatores, 1997)
- Ouvre les yeux, (Alejandro Amenabar, 1998)
- Rewind, (Sergio Gobbi), 1998)
- Trilogie Matrix (Andy et Larry Wachowski, 1998)
- Passé Virtuel (The Thirteenth Floor) (Josef Rusnak, 1999)
- eXistenZ (Cronenberg, 1999)
- Vanilla Sky (Cameron Crowe), 2001)
- Avalon (Oshii, 2001)
- Inception (Nolan, 2010)
- Trilogie Noob (Fabien Fournier, 2014-en cours)
- Source Code (Jones, 2011)
- Stay Alive (William Brent, 2005)
- Ghost in the Shell (Rupert Sanders, 2017) ( adapté de l'animé dOshii)
- Sword Art Online: Ordinal Scale (18 février 2017)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ P. Fuchs. Les interfaces de la réalité virtuelle. Les Presses de l'École des Mines de Paris (1996). (ISBN 2-9509954-0-3).
- ↑ Erik Davis, Techgnosis: myth, magic and mysticism in the information age, 1998.
- ↑ Antonin Artaud, Le théâtre et son double, Paris, Gallimard, , 160 p..
- ↑ Version anglaise : Antonin Artaud, The Theatre and its Double Trans. Mary Caroline Richards. (New York: Grove Weidenfeld, 1958).
- ↑ Garb, « Virtual reality », Whole Earth Review, no 57, , p. 118ff.
- ↑ « VPL Research » (consultat en 9 juin 2015).
- ↑ Rheingold, Virtual Reality, (ISBN 0-262-68121-8, legir en linha).
- ↑ « Pygmalion's Spectacles » (consultat en 21 septembre 2014).
- ↑ Fuchs, Philippe. « Le traité de la réalité virtuelle, volume 4 », Presses des MINES, 2006, p. 26.
- ↑ « Sega VR: Great Idea or Wishful Thinking? » (consultat en 21 août 2010).
- ↑ « Virtuality » (consultat en 21 septembre 2014).
- ↑ Gonzales, D. (editor), « Automation and Robotics for the Space Exploration Initiative: Results from Project Outreach », [1]., vol. 92, no 17897, , p. 35.
- ↑ « The CAVE™ Virtual Reality Theater » (consultat en 25 avril 2017).
- ↑ « Arcade Heroes Sega's Wonderful Simulation Games Over The Years – Arcade Heroes » (consultat lo 20 octobre 2015).
- ↑ « System 16 – Sega Medium Scale Attractions Hardware (Sega) » (consultat lo 20 octobre 2015).
- ↑ « NEXT Generation Issue #6 June 1995 » (consultat lo 20 octobre 2015).
- ↑ « Nintendo Virtual Boy on theverge.com » (consultat lo 25 abril 2017).
- ↑ « Forte VFX1 » (consultat lo 25 abril 2017).
- ↑ « En 1995, Maurice Benayoun inaugurait le Tunnel sous l'Atlantique », L'art contemporain, (legir en linha).
- ↑ « Virtual Reality Applications Expand : Imaging: Technology is finding important places in medicine, engineering and many other realms – LA Times. ».
- ↑ Au, Wagner James. The Making of Second Life, pg. 19. New York: Collins. (ISBN 978-0-06-135320-8).
- ↑ « Steam Dev Days » (consultat lo 28 abril 2017).
- ↑ « Réalité virtuelle: Facebook rachète Oculus et son casque pour 2 milliards de dollars », 20 minutes, (legir en linha).
- ↑ Philippe Fuchs, Les casques de réalité virtuelle et de jeux vidéo, Les Presses des MINES, , 244 p. (ISBN 9782356713964).
- ↑ Philippe Fuchs, 2006 : Le Traité de la réalité virtuelle, Paris, Presse des Mines.
- ↑ « La réalité virtuelle, nouveau moyen de communication ? » (consultat lo 30 mai 2016).
- ↑ « Chemistry Lab VR » (consultat en 27 avril 2017).
- ↑ « Virtual reality used to train Soldiers in new training simulator ».
- ↑ Dourado e Martin, C.A., « New concept of dynamic flight simulator, Part I », Aerospace Science and Technology, vol. 30, no 1, , p. 79–82 (DOI 10.1016/j.ast.2013.07.005).
- ↑ « How Virtual Reality Military Applications Work ».
- ↑ « Nieuws Pivo en VDAB bundelen rijopleiding vrachtwagens » (consultat lo 22 mai 2014).
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ Van Bruwaene, {{{2}}}, .
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ ANNICK Weil-Barais, 2001-2002 : "La réalité virtuelle", Champ Psychosomatique n 22 [2].
- ↑ .
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant.
- ↑ Lawson, B. D. (2014). Motion sickness symptomatology and origins. Handbook of Virtual Environments: Design, Implementation, and Applications, 531-599
- ↑ https://www.youtube.com/watch?v=AnmGiEg4_GQ (consulté le 15 mai 2016)
- ↑ WILSON John R, 1996: VIRTUAL REALITY For Industrial Applications (Opportunities and Limitations), Nottingham University Press
Autors[modificar | modificar la font]
- Philippe Fuchs
- Erik Davis
- James Wagner
- Ben Lawson
- Andras Kemeny


c: text/html

text:
Le poisson occitan et le chomage des jeunes
per vistalhar la mar, de dejos.
Qu'èra plan dins son bocal a l'aiga tebesa mas un pauc tròp salada per el....
Sa maire peis li ditz, de se calar a son petit cagador de peis , de se trobar leu leu un trabalh. Que ten pas cap d'argent per assadolar de fenhantas de peissonasses , que contunhan de manjar tant e mai.
E lo pauròt cerca de pertot sens trobar de trabalh.
Ni fotre ni mèrda...
Qual a panat lo trabalh?
Qual dona pas cap de trabalh als pichons peissons?
E ben lo capitani pescaire, que vòl tot donar als requinas, que manjan a la taula sens pagar.
Baste que lo peis nenon finisse de petar lo bocal, e que tròbe son apetis de libertat, de carabisondar a son biais, e parle a mai sa lenga, e fotèsse lo capitani dins lo bocal sens ren, sens rollex , sens cap de fauchon jos-marin, sens avion gigant per se'n tornar amb los ròms...
Rai lo peisson petit bolegue la coa de joià , mas mantuns còps, sabèm pas s'aquò's per la vesina …

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dimenge, 15 de julhet de 2018, 03h00
Xavier Moral
responsable dels afars occitans e de la promocion de la lenga dels signes catalana a la Direccion Generala de Politica Lingüistica de Catalonha
Xavier Moral es a l’encòp lo responsable dels afars occitans e de la promocion de la lenga dels signes catalana a la Direccion Generala de Politica Lingüistica de Catalonha. Lo 13 de junh, nos rescontrèrem, a prepaus de la cobertura per Betevé de la presentacion de la version occitana del libre Istòrias medievalas de Griselda Lozano.
Xavier Moral, semblariá que... Bon, i aviá aperaquí coma 155 rasons de poder pas parlar de politica lingüistica. Ara ne podèm tornar parlar.
Nos calguèt parlar de las donadas del rapòrt de politica lingüistica de l’an 2016, catastroficas per l’aranés.
Es aquò, ne podèm parlar. Per ara ne podèm parlar. Avèm passat set meses que parlar de questions de lenga i èra... dangierós. Mas per ara moment ne podèm parlar e reprenèm lo camin, dins las limitacions qu’avèm, è! Perque aquelas limitacions dins l’administracion publica i son sempre. I son, i demòran. Mas esperam que l’annada venenta aquò se poirà melhorar un pauc. A mai, lo president de la Generalitat a dich que voliá aumentar lo budget de la cultura. Esperem. Per çò qu’el es un òme de cultura. Doncas, aqueste còp cresèm qu’aquò serà atal.
E se parlam de cultura? De cultura occitana de Catalonha e d’Occitània.
Esperam tanben que lo budget de politica lingüistica incluirà tanben la lenga dels signes catalana e tanben l’occitan. Aquò serà benefic, i aurà tanben un aument, sabèm pas quin, mas n’i aurà, de segur. Serà sempre pauc. Perque i a de besonhs enòrmes. I a de besonhs enòrmes e i pensam. La novèla conselhièra de la cultura, Laura Borràs, a fach de tweets sus la situacion de l’aranés, la situacion de precarietat de l’aranés, los besonhs que i a, la situacion sociolingüistica, e per dire que cal renovelar las politicas lingüisticas sus l’aranés. Non solament tocant a la part de la Generalitat, mas tanben del Conselh General d’Aran. Cal ramentar que lo Conselh General es la primièra autoritat, e que deu pausar sus la taula lo besonh de renovelar aquelas politicas que fasèm dempuèi un trentenat d’annadas, e vesèm que i a de causas que foncionan e tanben de causas que foncionan pas. I cal pensar. Es per aquò que la novèla qu’avèm sauput ièr d’aquela gojata aranesa qu’a volgut far la “Selectivitat” en aranés, pensi qu’es mai qu’un simbòl, perque aquò ven d’Aran, ven de qualqu’un qu’a estudiat en aranés, qu’a fach l’escòla en aranés, e es un messatge plan potent que nos fa pensar, sustot los araneses, que son los primièrs que devon far. Me recòrdi tanben, pensi qu’èra en març, que i aguèt una marcha a Vielha —ieu i anèri—, après aquela sentència del Tribunal Constitucional Espanhòl sus lo caractèr preferencial o pas de l’aranés, per çò de la Lei 35 del Parlament de Catalonha. E ben, pensi que i a quicòm que bolega. I aviá un sentiment. Ieu parlèri amb maitas personas e vegèri que i aviá un sentiment de preocupacion, e non sonque per aquela sentència. Aquò foguèt la gota que te buta a far quicòm. I aguèt tanben una sesilha academica dins l’Institut d’Estudis Araneses, aquel meteis jorn, e i aviá la meteissa preocupacion. E pensi que d’aquela preocupacion deu sortir quicòm, una reflexion en Aran, sul territòri... Perque avèm solament aperaquí 2000 parlants, per l’aranés.
Benlèu seriá ben lo moment que, e a la Generalitat, e dempuèi al Conselh General d’Aran, e dins totas las associacions e dins la societat civila, se faguèsse un pauc d’autocritica tanben.
La cal far. Ieu l’apèli reflexion, mas li podèm dire atal tanben. Un pauc d’autocritica perque pensi que tota politica administrativa, quina que siá, cada quatre o cinc ans, o un cèrt periòde passat, se deu revisar. Cal perpensar, veire se tot marcha coma previst, se tot va plan o pas. Per çò que concernís l’occitan e la situacion de l’aranés, aquò es evident, perque aquela reflexion es pas jamai estada facha encara. E las donadas qu’avèm, al cap de cinc ans, mòstran que cal quicòm mai qu’una escòla en aranés, que l’avèm e que fonciona. Mas cal far quicòm mai per que l’occitan visca. E cal far d’investiments importants.
E aver las complicitats.
E aver las complicitats, perque es important d’aver la legalitat. La legalitat, lo quadre juridic, l’avèm. Es pas un problèma de nòrmas, de leis, de decrets... Lo quadre normatiu l’avèm. Se pòt melhorar sempre quicòm, aquò es evident. Lo problèma de l’occitan en Catalonha, e de l’aranés, es pas la lei, es pas s’avèm un decret o dos o quatre, lo problèma ara son las ressorsas financièras. Mas sustot una reflexion que cal far es cossí investir aquelas ressorsas per l’aranés. Cal de mèdias en aranés...
Solide.
De mèdias potents. Perque pòt semblar que pòdes ausir mai d’occitan, mai d’aranés concretament, a Betevé a Barcelona quen Aran. Es atal. Es plan d’o saber, mas caldriá que i aguèsse mai d’aranés en Aran qu’a Barcelona. Qu’a Barcelona i aja d’aranés, va plan. I a d’aranés, i a de francés... I a un pauc de tot, es possible d’o far. Mas en Aran cal que i aja mai d’aranés que çò que i a, qu’es lo canal de television del Conselh General d’Aran e las desconnexions de Meddia Aranés de la Corporacion Catalana de Radiotelevision. I cal quicòm mai. Aquela reflexion, autocritica, de la Generalitat, del Conselh General d’Aran, tanben de la societat civila d’Aran, amb d’associacions com la Fondacion Musèu Etnologic dera Val d’Aran, l’Associacion Lengua Viua... Pensi que tot lo mond es apelat a far aquela reflexion.
E nosautres o veirem de l’#aranésòc estant. Mercés plan, Xavier Moral.
Mercés plan a vos.
Manèl Zabala
Per ne saber mai:
— http://eapc-rld.blog.gencat.cat/2018/03/05/eth-caracter-non-preferenciau-der-aranes-un-limit-juridic-entara-normalizacion-linguistica-xavier-moral/
— http://llengua.gencat.cat/web/.content/documents/informepl/arxius/IPL2016_occ.pdf
Comentaris
15 de julhet 22.25h
Lo trabalh fait en Aran es exemplar. Mas ara, es sonque en collaboracion amb lo demai d'Occitània, en començant per Coserans e Comenge que parlan lo meteis gascon pirenenc que se poiran fargar aisinas per milherats de locutors potencials ; ràdio, television, libre escolar, formacion de professor, espectacle... Encara mercés a la Direccion Generala de Politica Lingüistica de Catalonha per son ajuda a la lenga occitana.
Valoriza aqueste comentari: 10
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Conferéncia de Maria-Joana Verny enregistrada lo 6 de julhet de 2008 a l'escasença de la 32ena Universitat Occitana d'Estiu, qu'aviá per tèma annadièr Occitània, passat e avenidor e que lo tèma d'aquesta jornada èra Max Roqueta.
Taula redonda amb Maria-Joana Verny, Magali Fraisse, Clara Torreilles, Felip Gardy e Joan-Claudi Forèst, enregistrada lo 6 de julhet de 2008 a l'escasença de la 32ena Universitat Occitana d'Estiu de Nimes qu'aviá per tèma annadièr Occitània, passat e avenidor e dont lo tèma d'aquela jornada èra Jornada Max Roqueta.


text:
43-Plumalhon
6 juin 2004 00:00 0 messages
jòc viking
atrunas de tornar hicar dens la caiha
Los vikings
a l’epòca de Carlemanhe
los varegs, mercenaris de l’emperaire grèc de Bizanci, venta de pèths dens lo purmèr estat de Russia
los batèus dens l’empèri deus francs : 911 Rouen
colonizacion de l’Islanda
1000, Eric lo Roi en Vinland
religion : Thor, Wotan, Walhalla
anar de víver rafinat : tribalh deu metau
ostaus redons, de husta hèits
lo camp per l’ivern : turon de tèrra (un motar) embarrat d’una palissada e d’un varat, cabanas collectivas, escuderias e entrepaus, harga per las armas
taulejadas dab vin, cant deus scaldes
espausicion a Daoulas en Bretanha
jòc kiking
tornar trobar lo drakkar
Lo potamochèr
morre alongat
familha deus facochèrs
aurelhas longas com pincèus
seuvas e savanas d’Africa de l’Oest
viu en escabòts
jòc de la mitologia
èsters fantastics : Esfinx, Serena, Centaure, Gorgana
Cecaires d’aur au Gabon
sable aurifèr dens un arriu
eslissadera susmontada d’un vaishèt traucat per destrejar sable e calhaus
porgar lo sable dab una pala : prova negra pesuga
escudela metallica per tirar la prova de hèr
palhetas d’aur dens ua capsa petita
brasas deu huec per pegar las palhetas : pepitas
pesada dab peças de moneda e aluquets
conte-La peça d’argent
En 1060, quauque part en la lana de Sant Brieg ...
BD-la vop
minjaire de bananas
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
Bertram LARADA
(Montrejau 1581 – id. c. 1635-1637)
La Margalida gascoa.
Si quauque còp jo’t giti ua uelhada,
tos uèlhs beròts entà mi tròp mordents,
còp dessús còp be m’en.hornen dedens
lo caud, lo hred, la ploja, la gelada.
E puish après ua gran tropilhada
de cauds sospirs mes que lo huec ardents
sòrten dehòra e dab lors grevas dents,
dan a mon còr ua dura dentilhada.
Ò, que jo soi divèrsament malaut !
Tot plen de hred, puish moreishi de caud :
non sohreish tant la montanha de l’Etna
de còps deu cèu coma jo de turment,
a cada ora e a cada moment,
tant a tu’t platz de’m hèr patir de pena.


text:
Ochey
Ochey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- La municipalitat de Thuilley-a los-Groseilles a #èsser desligada de la municipalitat de Ochey-Thuilley #qu'a preses lo nom de Ochey en 1986.
- Présence gallo-romaine.
- La commune de Thuilley-aux-Groseilles a été détachée de la commune d'Ochey-Thuilley qui a pris le nom d'Ochey en 1986.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Icebèrg
Un icebèrg est un blòt de glaç d'aiga doça deribant sus un plan d'aiga, mai sovent de mar mas a vegada de lac; de tals blòts, sovent de massa considerabla, se desligan del front dels glacièrs o d'una plataforma de glaç flotanta.
Lo tèrme ven de l'anglés, menlevat del neerlandés ijsberg, literalament « montanha de glaç », de ijs « glaç » e berg « montanha »[1].
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Classificacion
- 3 Formacion, evolucion, efièchs environamentals e climatics
- 4 Vigiléncia
- 5 Remorcatge d'icebèrgs
- 6 Recòrds
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
90 % del volum d'un icebèrg es situat sota la superfícia de l'aiga e es dificil de determinar la forma que pren aquesta partida d'el biais que flota al dessús de la mar. Per un grand icebèrg tabular que la nautor aparenta fòra de l'aiga es de 35 a 40 m, la partida sota la mar pòt davalar fins a mai de 300 m sota lo nivèl de la mar.
Principi d'Arquimèdes[modificar | modificar la font]
La flotabilitat de l'icebèrg s'explica pel principi d'Arquimèdes. La pujada d'Arquimèdes es la fòrça particulara que subís un còrs banhat tot o en partida dins un fluid (liquid o gas) somés a un camp de gravitat. Aquesta fòrça ven de l'aument de la pression del fluid amb la prigondor: la pression essent mai fòrta sus la partida inferiora d'un objècte immergit que sus sa partida superiora, na resulta una pujada globalament verticala orientada cap al naut. Es a partir d'aqusta pujada que se definís la flotabilitat d'un còrs.
Considram un solid de volum V e de massa volumica pS flotant a la superfícia d'un liquid de massa volumica pL. Se lo solid flota, es que son pes es equilibrat pel principi d'Arquimèdes:
- Fa = Fp.
Lo principi d'Arquimèdes essent egala (en norma) al pes del volum de liquid desplaçat (equivalent al volum Vi immergit), se pòt escriure:
- pLVi g = pSV g.
Lo volum immergit val donc
- Vi = ( pS / pL ) V.
Se lo solid flota, V > Vi e seguís que pS < pL.
Per l'icebèrg, consideram un tròç de glaç pur a 0 °C flotant dins de l'aiga de mar. Siá pS = 0,917 kg/dm3 (massa volumic pS del glaç) e pL = 1,025 kg/dm3 (la massa volumica pL de l'aiga salada; auriam pL = 1,000 kg/dm3 per d'aiga pur a 3,98 °C). Le rapòrt pS / pL (es a dire la densitat relativa) es de 0,895, del biais que lo volum immergit Vi representa près de 90 % del volum total V de l'icebèrg.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los icebèrgs son classificats en foncion de lors talha e forma. La classificacion seguenta es utilizada per l'International Ice Patrol[2].
Talha[modificar | modificar la font]
Quand un iceberg se desliga d'una plataforma de glaç o d'un glacièr, es sempre acompanhat d'un multitud de fragments (< 2 m) nomenats « sarrasins » o brash ice en anglés.
Forma[modificar | modificar la font]
Aquesta classificacion se fonda sus la forma de la partida visibla de l'icebèrg[3]:
- icebèrg tabular (tabular) es un icebèrg de forma plana, amb una longor superiora a 5 còps sa nautor; Los tabulars son caracteristics de la zona Antartica e de sas nombrosas « barrièras de glaç » o plataforma de glaç;
- icebèrg trapet (blocky): icebèrg presentant un dessús plan e de costats verticals escalabroses, amb una longor compresa entre 3 e 5 còps sa nautor;
- icebèrg biselat (wedge): icebèrg vertical e escalabrós d'un costat, e de fèble penjal de l'autre;
- icebèrg usat (drydock) : penjal doç e superfícia irregulara deguda a una fòrta erosion;
- icebèrg ponchut (pinnacled): una o mau puntas de fòrça granda nautor al dessús de l'aiga al vejaire de la massa de l'icebèrg;
- icebèrg en dòma (dome): superfàcia doça e redonda, tipic d'un icebèrg que ven de capvirar.
Colors[modificar | modificar la font]
Unes icebèrgs presentan de zebraduras de ton escur correspondent a una formacion geologica: son d'ancianas sisas de cendre volcanicas o d'inclusions de morènas.
Los diferents tons de blau que presenta lo glaç dels icebèrgs son en relacion amb son ancianetat.
A vegada, los icebèrgs presentan de zonas de coloracions rojas, iranjadas o verdas que son degudas a la preséncia de diferentas menas d'algas, las diatomèas (Bacillariophyta).
Formacion, evolucion, efièchs environamentals e climatics[modificar | modificar la font]
Vedelatge: Los icebèrgs resultan mai sovent de la fragmentacion d'una massa de glaç desbocant sus la mar (front de glacièr, plataforma de glaç...). Aquesta fragmentacion, nomenada « vedelatge » (anglés: ice calving) produch una massa de glaç flotanta podent alara deribar cap al larg.
Plan sovent, a causa de la talha de lor partida immergida, los icebèrgs s'encalan temporàriament sul fons que pòdon rasclar i daissant lor marca o diferent depauses, puèi contunhan lor errància, a vegada d'annadas mai tard. Aquestas marcas, plan estudiadas dins una partida de l'emisfèr nòrd[4] son d'informacions interessantas per la paleoclimatologia.
Tust: D'escasença, lo vedelatge pòt èsser provocat pel tust d'un icebèrg amb una lenga de glaç, coma foguèt lo cas en febrièr de 2010 qund B-9B (de 92 km x 37 km) percutiguèt la lenga del glacièr Mertz (67° 0’ 00, S° 145’ 0) e se'n desliguèt l'iceberg C-28 (de 80 km x 37 km), o una superfícia de 2 900 km2 (mai espandit que le Grand Ducat de Luxemborg).
Tsunamis: Son d'autras causas possiblas; per exemple, las èrças del tsunami provocada pel Tèrratrem de magnitud 9 al Japon l'11 de març de 2011 arribèron 18 h mai tard plan amortidas en Antartica[5]. D'èrças pichonas de 30 cm e las nombrosas ondas de refraccions causadas per las còstas del Pacific liberèron dos icebèrgs novèls gigants (125 km2 al total) e nombroses fragments de la plataforma de Sulzberger (77° 0’ 00, S° 152’ 0) en mer de Ross.
Pujada de la mar e escalffament climatic; Pel passat, amb de cicles de 6000 a 7000 ans correspondent e d'auçadas del nivèl de la mar, una granda quantitat de glaç se desliguèt del pòl Nòrd, que d'icebèrgs pòrtant de ròcas levadas del sòcle sosjacent. Aquestas ròcas a vegada foguèron liberadas mai al sud, e se trapèron dins los sediments marins[6] Aquestes eveniments son dich « eveniments d'Heinrich », del nom del geològ que los expliquèron.
Lo ròtle dels glaçs antartics semblava mens important e demorèt longtemps mal compres. Es seguit dempuèi 1979 per de satellits que mostrèt pas de diminucion totala de superfícia (al contrari pendent de decennias), alara que la calòta Artica diminuissiá regularament[7]. De zonas d'aprimatge foguèron enseguida observadas e tanben de fragmentacions (ex : 3 500 km2 de la banquisa Larsen B que se trenquèron en març de 2002, après apareisson de fendasclas en 1987 alara qu'aquesta banquisa èra considerada coma establa dempuèi fa 10 000 ans[8]. En 2009, es placa Wilkins, que cobrissiá de per abans 16 000 km2 que tanben se desliguèt[9]. La superfícia de la banquisa a l'entorn del continent antartic puslèu aumenta fa trenta ans[10],[11]. Los scientifics s'interrògan sus la rasons de l'espandiment dels glaçs antartics. D'entre las explicacions prepausadas, segon un estudi neerlandesa, la fonda dels glaces qui recouvrent le continent pourrait être à l'origina d'aquesta extension[12] probablament que l'aiga de fonda provocariá un refregiment de l'aiga de superfícia favorizant la formacion de glaç de mar.
Un estudi de la NASA e de l'Universitat de Califòrnia a Irvine publicat en mai de 2014 dins las revistas Science e Geophysical Research Letters conclutz pasmens qu'una partida de l'Inlandsis Oèst-Antartic fond rapidament, e sembla èsser en declin irreversible, 40 ans d'observacion del comportament dels sièis mai grands glacièrs d'aquesta region de la mar d'Amundsen dins l'Antartic occidental: Pine Island, Thwaites, Haynes, Smith, Pope e Kohler indican qu'aquestes glacièrs "passèron lo punt de non-retorn"; contribuisson ja de biais significatiu a l'auçada del nivèls de las mars, largan cada an gaireben tant de glaç dins l'ocean que l'Inlandsis de Groenlàndia entièr; contenon pro de glaç per auçar lo nivèl general dels oceans de 4 pès (1,2 mètres) e fondon mai rapidament que previst per gaireben totes los scientifics; per l'autor màger (Eric Rignot), aquestas descobèrrtas implican una revision a l'auçada de las previsions actualas d'auçada del nivèl marin[13].
Los paleoclimatològs comprenon ara melhor çò que se passèt pendent de deglaciacions precedentas, e per exemple après lo darrièr maxim glaciari (arribat fa - 26 000 a - 19 000 ans[14]): Las primièras donadas venián d'unas carròtas de glaç e mai los carottatges dels sediments marins[15], temporalament pro pauc precisas e geograficament limitadas a unas zonas terrèstras o marinas pauc prigondas [16],[17]. Dempuèi l'estudi de depauses marins de jaces de degalhs massissament transportats pels icebèrg pel passat (nomenats « BIRD » per iceberg-rafted debris ) permèt de tornar bastir la dinamica dels glacièrs Antartics dins los millenaris precedents: i a uèit eveniments documentats de fluses aumentant d'expòrt de grands icebèrgs a partir de la calòta antartica (entre 20 000 ans abans uèi e 9000 ans, çò que correspond pas als escenaris de per abans segon que la retirada glaciàrria aurián estat lançada per una fonda dels glaces),[18],[19],[20] contunha fins a la fin de l'Olocèn.
Lo flus maxim dels grands icebèrgs largats en antartica data d'environament 14 600 ans. Es la primièra pròva dirècta d'una contribucion de l'Antartic a una auçada subte del nivèl oceanic. Weber & al (2014) ne deduison qu'existís en Antartic de retroaccions positivas, fasent que de « pichonas » perturbacions de la calòta glaciària poirián contribuir a un mecanisme possible d'auçada rapida du nivèl marin[21].
Vigiléncia[modificar | modificar la font]
Los icebèrgs son pro durs e lors flancs pòdon aisidament esquiçats las tòlas primas que constituisson las còcas de las naus. En consequéncia, presentan un dangièr verai per la navigacion. Lo naufrag mai celèbre degut a una collision amb un icebèrg es de segur aqueste del Titanic, lo 14 d'abril de 1912.
Pendent lo sègle XX, d'organizacions foguèron creadas per l'estudi e la vigiléncia dels icebèrgs. Ara, l'International Ice Patrol contraròtla e publica lor desplaçament dins l'ocean Atlantic nòrd.
Los icebèrgs venent de l'Antartic son seguits pel National Ice Center. Aquestes que mesuran mai de 10 milas marinas (18,52 quilomètres) de longor (mai grand axe) son designats per un nom compausat d'una letra indicant lo quadrant d'origina, seguit per un nombre, incrementat per cada novèl icebèrg. La primièra letra significa que l'icebèrg es eissit:
- A: del 1èr quadrant entre 0° e 90° de longitud oèst (mar de Bellingshausen e mar de Weddell)
- B: del 2n quadrant entre 90° e 180° de longitud oèst (mer d'Amundsen, Èst de la mer de Ross)
- C: del 3n quadrant entre 90° e 180° de longitud èst (Oèst de la mar de Ross, Tèrra de Wilkes)
- D: del 4n quadrant entre 0° e 90° de longitud èst (barrièra d'Amery, Èst de la mar de Weddell)
Exemple: L'icebèrg B-15 eissit de la plataforma de Ross es lo quinsen icebèrg seguit pee lo NIC dins aquesta zona.
Quand un icebèrg gigant se fragmenta, cada fragment filha es dotat del còde de l'icebèrg maire, seguit d'una letre (exemple: En 2010, B-15 aviá donat naissença a 9 blòts (B-15B, B-15F, B-15G, B-15J, B-15K, B-15N, B-15R, B-15T e B-15V), totes en circulacion a l'entorn del 6n continent.
En febrièr de 2010, lo National Ice Center fasiá la vigiléncia 37 icebèrgs gigants en Antartic e 52 en genièr de 2016.
Remorcatge d'icebèrgs[modificar | modificar la font]
Recòrds[modificar | modificar la font]
L'icebèrg B-15, que se desliguèt de la barrièra de Ross en 2000 e possedavan una superfícia iniciala de 11 000 km2, èra lo mai gros jamas detectat. Mesurava a l'origina 295 km de long sus 37 km de larg[22]. Se trenquèt en dos en novembre de 2002. A la fin de l'annada 2004, la mai granda partida, l'icebèrg B-15A, mesurava encora 3 000 km2 e èra encara l'objècte flotant mai gros suls oceans terrèstres. Tustèt lo continent Antartic lo 10 d'abril de 2005 e contunha de circular lo long de sas còstas.
Los scientifics an determinat qu'una succession d'èrça venent del nòrd de l'emisfèr Nòrd a l'escasença d'una tempèsta dins lo Golf d'Alaska en octobre de 2005 provoquèt la fragmentacion de l'icebèrg B-15A en Antartic[23]. Las èrças, nautas de detz mètres a l'origina, arribèron 6 jorns mai tard parcellar B-15A après un vitge de 13 500 km.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant
- ↑ Forme d'iceberg, Service canadien des glaces, màj le 19 mars 2003, (page consultée le 5 février 2009).
- ↑ Bond GC & Lotti, R (1995) Iceberg discharges into the North Atlantic on millennial timescales during the last glaciation. Science 267, 1005–1010
- ↑ http://www.futura-sciences.com/fr/news/t/oceanographie-1/d/en-video-icebergs-geants-en-antarctique-apres-le-tsunami-japonais_32763/
- ↑ John Chappell, Sea level changes forced ice breakouts in the Last Glacial cycle: new results from coral terraces ; Quaternary Science Reviews Volume 21, Issue 10, May 2002, Pages 1229-1240 Decadal-to-Millennial-Scale Climate Variability doi:10.1016/S0277-3791(01)00141-X (Résumé)
- ↑ voir [1], site de l'équipe de recherche sur l'arctique de l'université de l'Illinois, et en particulier [2]
- ↑ {{{2}}}, .
- ↑ futura-sciences : images : La plaque Wilkins s'est séparée de la péninsule antarctique
- ↑ Antarctique: la superficie de la glace à un maximum record, fr.ria.ru, 3 octobre 2012
- ↑ Nouveau record absolu pour la banquise antarctique, contrepoints.org; 7 août 2013
- ↑ En Antarctique, le réchauffement provoque une extension de la banquise, Le Monde.fr, 31 mars 2013
- ↑ (en)West Antarctic Glacier Loss Appears Unstoppable, site du Jet Propulsion Laboratory consulté le 23 mai 2014.
- ↑ Clark PUet al. (2009 The Last Glacial Maximum. Science 325, 710–714 (résumé)
- ↑ Heroy DC & Anderson JB (2007) Radiocarbon constraints on Antarctic Peninsula ice sheet retreat following the Last Glacial Maximum. Quat. Sci. Rev. 26, 3286–3297
- ↑ Mackintosh, A. et al. (2011) Retreat of the East Antarctic ice sheet during the last glacial termination. Nature Geosci. 4, 195–202
- ↑ Weber, M. E. et al. (2011) Interhemispheric ice-sheet synchronicity during the Last Glacial Maximum. Science 334, 1265–1269
- ↑ Peltier WR (2004) Global glacial isostasy and the surface of the ice-age Earth: the ICE-5G (VM2) model and GRACE. Annu. Rev. Earth Planet. Sci. 32, 111–149 (résumé)
- ↑ Bentley MJ et al. (2010) Deglacial history of the West Antarctic Ice Sheet in the Weddell Sea embayment: constraints on past ice volume change. Geology 38, 411–414 (résumé)
- ↑ Conway H, Hall BL, Denton GH, Gades AM& Waddington ED (1999) Past and future grounding-line retreat of the West Antarctic ice sheet. Science 286, 280–283 (résumé)
- ↑ Weber, M. E., Clark, P. U., Kuhn, G., Timmermann, A., Sprenk, D., Gladstone, R. M., ... & Friedrich, T. (2013) Millennial-scale variability in Antarctic ice-sheet discharge during the last deglaciation-Figure 4, supplementary material, mis en ligne le 28 mai 2014 (résumé)
- ↑ (en) modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- André Guilcher, Annik Moign. Un colloque international sur l'action géologique et morphologique des glaces flottantes, Annales de Géographie, 1976, vol. 85, n 472, p. 752-754, consulté le 06 novembre 2011.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Impacts d'icebergs sur une structure massive d'Antoine Guichard (Thèse de doctorat -1992) : formation, classification, dynamique des icebergs… [PDF]
- (en)+(fr) Les autres publications de recherches polaires d'Antoine Guichard
- (en) International Ice Patrol
- (en) National Ice Center


text:
A de qué servisson los vèrbes semi-auxiliars ?
« Comencèt de cantar »
Lo ròtle dels vèrbes semi-auxiliars e de las perifrasas verbalas (cf. Los vèrbes semi-auxiliars 1) es de marcar una modalitat o un aspècte especific del procès verbal.
Las modalitats mai correntas son la possibilitat e la necessitat. La possibilitat se marca per l’emplec del semi-auxiliar « poder » (« Qu’ac poderà har ») e la necessitat per l’emplec del semi-auxiliar « dever » / « deure » (« Deves restar assetat »). Se pòt marcar tanben amb lo semi-auxiliar « caler » / « faler » o la perifrasa verbala « aver de » : « Me cal partir », « Auràs de clavar la pòrta ».
Los semi-auxiliars e las perifrasas verbalas servisson tanben a marcar l’aspècte, es a dire un moment de la realizacion del procès verbal, per exemple :
- lo començament de la realizacion : « Comencèt de cantar », « Se botèt a cantar »
- la realizacion en cors : « Es a passejar lo can »
- la fin de la realizacion : « A finit de picar lo tèxte »
Pòdon tanben marcar una particularitat del procès verbal, per exemple la repeticion : « Que’u torni léger »…
Maurici Romieu, vicepresident del Conselh lingüistic del Congrès
Bibliografia :
Fòto : Dennis Jarvis


text:
Lo còdi genetic qu'ei la relacion enter la succession de nucleotids dens las moleculas d'ADN e d'ARN e la succession d'aminoacids dens los peptids e las proteïnas. Qu'ei un còdi universau dens lo monde viu conegut.
Dens la cellulaprocariòta (com los bactèris) o eucariòta, l'informacion permetant d'encadenar dens un òrdi hèra precís los aminoacids d'un peptid o d'ua proteïna qu'ei escrivuda dens la molecula d'ADN. Aquesta molecula d'ADN qu'ei compausada de quate elements basics aperats nucleotids. Tres nucleotids en fila que forma un codon (dab codons compausats de tres letras enter quate diferentas que's forma donc un alfabet de
Lo codon AUG que vòu díser la metionina e que serveish de sit d'inicacion ; lo purmèr AUG d'un ARNm qu'ei la region qui codifica lo lòc on l'arrevirada de las proteïnas e comença. Las proteïnas que començan donc per aqueth aminoacid qui, arron, e pòt demorar o estar exisat durant lo precès de maturacion.


text:
Eth Museu dera Anxova e de la Sal s’inaugurèc en 2006 coma institucion dedicada ara recuperacion, era conservacion e era difusion deth patrimòni culturau materiau e immateriau dera Escala, en especiau dera important tradicion saladora deth pòble. A trauès deth projècte “El Fil de la Memòria” se trebalhe entà preservar e difóner era istòria orau dera Escala. Edite regularament era revista Fulls d’Història Local, catalògs d’exposicions e videos d’enregistraments a persones d’edat. Eth musèu organize tanben era Festa de la Sal des de 1997, III Centenari der Alfolí de la Sal. Ei er acte mès important de difusion deth patrimòni immateriau dera Escala, damb implicacion dera comunitat e qu’atrè a multitud de visitants pera sua autenticitat. Cada tresau dissabte de seteme, en scenari naturau dera plaja der antic pòrt, eth pòble dera Escala hè un aumenatge as avantpassats pescadors e saladors damb ua mòstra d’oficis marinèrs, cançons tradicionaus e danses com era Farandola e eth Ball del Drac.
Tarifa generau: 2,15 €
Tarifa redusida: 1,10 €; entà jubilats, estudiants, Carnet Jove, famílies nombroses, caumaires e grops
Tarifa gratuïta: Escalencs empadronats ena Escala, menors de 12 ans, carnet ICOM e Amics Museu
De junhsèga a agost: de deluns a dissabte, de 10.00 a 13.00 e de 17.00 a 20.00 ores; dimenge, de 10.00 a 13.00 ores
De seteme a junh: de dimars a dissabte, de 10.00 a 13.00 ores
Dies de tancament: deluns non festius, de seteme a junh; 25 e 26 de deseme; 1 e 6 de gèr


text:
Las nòstras formacions se pòdon inscriure dins lo quadre de la formacion professionala continua (Plan de Formacion)
Los setmanièrs
una ora e mièja de cors , per un aprendissatge en immersion cada setmana !
Lo CFPO vos prepausa de corses en pichon grop.
Del nivèl començaire al nivèl avançat, lo Centre de Formacion Professionala Occitan vos prepausa de corses variats:
- Leiçons tematicas per aquerir de vocabulari,
- Gramatica e conjugason,
- Escapol de la literatura (presentacion de libres, extraches dòbras ), de la cultura occitana e de son istòria.
Començament de lannada de corses : 2nda quinzena de setembre.
Los setmanièrs nivèl avançat
Aquestes setmanièrs s’adreçan a un public qu’es ja de nivèl B1/B2 en occitan lengadocian (nivèl intermediari) e que desira desvoplopar sos aquesits pr’amor de poder s’exprimir (a l’oral coma a l’escrich ) mai aisidament.
S’agirà de desvolopar lo vocabulari e los reflèxes linguistics per permetre a cadun de parlar sens ges de crenta dins un contèxte professional o amb de locutors natius.
L’esséncia d’aqueste cors es d’afortir l’expression orala e escricha dels estagiaris en occitan.
Los estagis “Parlar” inicial
Una formacion a la lenga e a la cultura occitanas una vertadièra progression per s’escampar en occitan o mai simplament si tornar metre.
Las jornadas culturalas : Escapadas en País dÒc
Las « Escapadas en País dÒc », un mejan de descobrir nòstra region e sa lenga d’un autre biais.
Una matinada d’escambis a l’entorn d’un luòc que serà visitat a la seguida, lo tantòst en occitan o en francés (o los dos) segon lo soet dels participants, un mejan ludic e original de dintrar dins la lenga o de si tornar interessar
Corses de lenga en occitan per telefòn
Los corses de lenga occitana per telefòn son relativament eficaces per melhorar rapidament sa compreneson e l’expression orala. Çò parièr per l’accentuacion tonica.


text:
Indi (lenga)
L'indi (nom autoctòn: हिन्दी = hindī) es una lenga indoariana (entre las lengas indoeuropèas) parlada dins una zona plan vasta del nòrd d'Índia e que ten la foncion de lenga comuna e oficiala en Índia. Es gaireben la meteissa lenga que l'ordo: indi e ordo son doas lengas per elaboracion qu'apertenon al diasistèma comun nomenat indostani. L'indi s'escriu amb l'alfabet devanagari mentre que l'ordo utiliza l'alfabet arabi.
L'indi es la mai parlada de las lengas d'Índia: d'aprèp l'edicion de 1999 del World Almanach, mai de 360 milions de personas l'utilizarián coma primièra lenga.
Oficialament, deuriá servir de lingua franca en Índia, çò que, dins los faches, es pas lo cas perque solament 50% de la populacion declara l'utilizar.


text:
dilluns, 18 de març de 2013
Perdèm eth partit en darrèr quart d’ora
Desplaçament difícil eth qu’auíem aguest darrèr dissabte en Encausse. Ena prumèra mitat er Encausse portèc eth domini deth joc, damb un fotbòl molt directe que sajaue de sorprène ara defensa aranesa. Eth sòn milhor jogador Paya, shutaue desde qualsevol posicion entara porteria de Marcos. Ara U.E. Bossòst ena prumèra mietat li costèc arribar ena porteria francesa. Enes darrères menutes dera prumèra mietat er Encausse auèc es milhors ocasions entà marcar, Batmalle e Paya se presentauen dauant de Marcos e shutauen a porteria mès eth portèr aranés podéc despejar era pilota entà cornèr es dus viatges. Tamb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat esquiara menuta 30 se veiguèren es milhors moments dera U.E. Bossòst. As 10 menutes, un cop de cap d’Ignasi tocaue eth garròt dera porteria francesa. As 20 menutes ua bona jogada entre Piñeiro e Luis, aguest shutaue a porteria e era pilota tornaue a tocar eth garròt dera porteria. Passada era mieja ora dera dusaua mietat Paya sorprenia ara defensa aranesa en ua jogada personau e dempús de shutar dauant de Marcos, eth portèr aranés despajaue era pilota que siguèc remaçada abantes de gessèr peth delanter e centrada entà que Noilhan marquèse eth 1-0.
Aguest gol hèc molt de mau ath equip aranés, pr’amor dempús d’auèr es milhors ocasions ena dusaua mietat li marcauem un gol. Eth ràpit delantèr francés Paya tornaue a sorprène ara defensa aranesa e 10 menutes més tard marcaue eth 2-0. Ena menuta finau deth partit se produic ua jogada fortuita entre Jorge e Essaoui; eth jogador francès se portèc era pitjor part e auèc d’estèr evacuat pes Pompiers de Saint- Gaudens damb un patac en cap. Pes noticies qu’auem der Encausse eth jogador està ben, sonque repos pendent ua semana.
Ath finau derròta en un camp complicat e un rivau directe entath campionat. Ara a demorar con quede era classificion dempús dera retirada deth Cazeres III. Mos queden 9 partits ( 6 en casa e 3 dehòra) e encara tot ei possible.
Eth plòplèu partit, dissabte 23 de març tàs 20 :00 en Bossòst contra er equip E.F.C. Aurignac.
U.S. Encausse : Gamboni, Le Vecher, Marcos, Loutfi, Aries, Brana, Duclos, Lompech, Lefrançois, Batmalle, Paya. Remplaçants : Noilhan, Martins, Essaoui.
Trainer : Germain Thierry.
U.E. Bossòst : Marcos, Marc, Jorge, Jaime, Xavi, Alex, Luis, Madrid, Piñeiro, Ignasi e Abraham. Remplaçants: Cabezas, Felipe e Pipe.
Tarjetes auriòles: Piñeiro (81’)
Trainer: Adrian.
Gol : 1-0 Noilhan (72’), 2-0 Paya (80’).
Arbitre : Laïlle Guy.
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada


text:
05/02/2018
Visitez la grotte de Lascaux en occitan avec son inventeur Marcel Ravidat
En 1986, Joan Bonafont a réalisé pour l'émission "Occitanie" de France 3 un film en occitan avec Marcel Ravidat, l'inventeur de la fameuse grotte de Lascaux, à Montignac, avec ses compagnons Georges Agniel, Jacques Marsal et Simon Coencas.
Marcel Ravidat, dit "lo Banhard" retourne alors sur les lieux de sa découverte et fait en occitan la visite de la grotte en fac-similé. "Chapeau", dit l'homme à la casquette.
Retrouvez ce témoignage unique sur cette découverte d'importance pour l'humanité.
https://www.youtube.com/watch?v=nBPbimac4tM&t=776s
A écouter également le reportage "Que sont devenus les mômes de Lascaux", préparé par le journal l'Humanité.
10:03 Publié dans Actualitats, actualité | Tags : montignac, montinhac, lascaux, las caus, marcel ravidat, joan bonafont | Lien permanent | Commentaires (0)
13/09/2013
" La vielha maison" paraulas de la chanson de Peiraguda
Joan Bonafon a ben vougut nos balhar las paraulas de quela brava chanson que fugueren escrichas per Daniel Chavaròcha.
Quela chanson fuguet registrada per lor disc Lo Leberon. Podetz tanben ne'n auvir una version de trabalh enregistrada en "repet" a Manzac de Vern en genier 2013. Clicar qui-dejòs :
Autres còps, una tropelada
De petits nenets bien desgordits
S’escampavan tota la jornada
Dins lo petit prat del jardin.
A l’entorn de la granda taula,
Era nombrosa la familha
Quand los dròlles de chas la Graula
Veniàn far dançar las filhas.
En aquel temps lo paisan
Podià viure de sa tèrra.
N’èra pas riche mas sos enfants
N’aviàn pas paur de la misèria.
Al solelh, la vinha grimpava
En drecha regas peus cairons
Un còp per an, lo vin pagava
Bien son temps al vinhairon.
Coma la pèsta, una annada
La vinha, an degut l’arrachar.
La bona térra era malauda
S’i botèt lo filoxerà.
La maion, l’an abandonada
I a pus de vin en Peiregord.
Te cal manlevar dins las vilas
De que esperar la mòrt.
Rèsta màs la maison pincada.
Son partits. I a pus de paisans.
Coma un vièlh chen, monta la garda
Sus lo passat, sa vita d’antan.
T’an daissada, paura vielha roina.
Dumpuei aquel temps, Peiregord
Se’n vai cada jorn dins las vilas.
Te cal pas purar sus son sòrt.
Ai apres diumenc a Sarlat
Que la roina èra venduda.
Un conh de torista a crompat
La maion de la garriçada.
Vòl tornar montar la teulada
En teules plates, quò’s mins car.
Dins la piscina que vòl crusar
Lo bronza-cuol tota l’annada.
E si voletz tornar trobar las paraulas d'autras chansons en occitan, de veire lo site:
e lo site de Peiraguda
19:52 Publié dans Musica, chants e dança | Tags : peiraguda, joan bonafont, patrick salinié, jacques gandon | Lien permanent | Commentaires (0)
19/01/2013
Peiraguda torna prener la rota-en concert à Manzac-sur-Vern
Apres una annada passada sur "l'affaire Brassens", lo grope torna a sas prumieras amors! La novela formacion de Peiraguda, aura compausada de Joan Bonafont, Patric Salinié, Jaquesh Gandon, Lorent Chopin, Patrick Descamps e Terri Ròques nos chantara un mescladitz/boiradis de las chançons de Peiraguda, Brassens, Gainsbourg e quitament de Manu Chao.
La prumièra serada se passara à Manzac de Vern lo divendres 1er de febrier a 21 oras.Lo concert es organisat per le Club de Gym volontaire de Manzac de Vern.
Per reservar , telefonar a 05 53 54 28 30 o bentot 05 53 54 24 40 o bentot 05 53 54 27 42 jusqu'au 30 de genier.
Pretz : mainatges 6€ , adultes 12€
Lo guichon sera drubert lo 1er de febrier dempuei 19 oras.
En esperar de los veire sur la scena , podetz cliquar sur lo ligam:
http://www.dailymotion.com/video/xfpmvq_peiraguda-estivada-rodez-2010_music
per los auvir chantar "en viu": "Trauca Montanha, Passa Riu".
A leu !
14:25 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Tags : peiraguda, jean bonnefon, joan bonafont, patrick salinié, jacques gandon, laurent chopin, patrick descamps, thierry roques, manzac sur vern, club de gym volontaire de manzac sur vern, chanson occitane, brassens | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
04/04/2018
Dolàn Xakò au cafe òc dau TCO Perigüers
L'artiste Dolàn Xakò, prumier musician a far de la musica electonica sur la basa de chançons tradicionalas, es lo convidat dau prupchen cafe òc dau TCOP que se debanara dijuòus 5 d'abriu a 20 oras 30, au cafe associatiu "Les thétards", 5 charriera de la Brida, rasis la tor Mataguerra a Perigüers.
Dolan Xakò fara un mini-concert e una presentacion en occitan de son trabalh artistic. L'entrada es a gratis.
De veire : https://www.hoopfestival.fr/project/dolan-xako-2/
Photo: Dolàn Xakò a d'un concert Generacion Paratge a Brantòsme
15:03 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
994
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 994 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra entre Uc Capet e lo còmte de Chartres.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
D'atacas fatimidas còntra l'Emirat d'Alèp — protectorat bizantin — e la província d'Antiòquia que son duc foguèt tuat (15 de setembre) entraïnèron lo transferiment de tropas la region bulgara vèrs lo sud d'Anatolia onte una repòsta foguèt preparada.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Construccion d'un sextant per lo sabent Abu-Mahmud Khojandi de l'observatòri de Ray, situat dins la region actuala de Teheran, per mesurar l'inclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra. Trobèt un resultat de 23°32’19’’ — amb una error estimada per lei scientifics modèrnes a aperaquí 2’ — qu'èra diferent dei mesuras realizadas per leis Indians e Ptolemèu. Capitèt de'n dedurre la variacion de l'angle d'inclinason dins lo corrent dau temps.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Marxelin
Occitan Warrior
Nombre de messatges : 789
Localisacion : Lengadòc
Dialècte : Mai d'un dialècte
Nivèl de Lenga : Parli plan, fau sonque de pichòtas dècas
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : de l'Estanguet
Date d'inscription : 18/07/2008
Mon Danisson : te disi òsca m'as agut sus mon terren. Coneissiái pas mas me sembla reconéisser personas dins lo grop. A mai t'aurai, vòu trobar un grop lemosin que coneisses pas.
Per çò qu'es del concèpt (pas de "e" de sosten segon mon mentòr D.S) de pecnò rock agricòl los inventaires son los lemosins del païs del paure Bernat Singlar Blou.


text:
Ce que fa escòrna a la societat provençala es pas tant que lo cacique frontista siegue egau an’eu quand fa conéisser seis orrors dins un jornau que degun ne’n parla en generau.
Es ben pusleu que totei siam convidats a donar nòstre avejaire, coma la TV publica l’a fach, dins lei carrièras de Frejus : es que volètz deman un president de Regien faissista ranci, o faissista fresc ?
En principi, e jusqu’a ce que, deman, una populacien qu’a perdut son plan pausat, nos mete sus lo tròne pacalenc aquela familha que pensa que lo poder es un afaire ereditari, siam nautres, lei Provençaus, qu’avem a dire a cu serà confiat lo guidon de la Provença e ce que volem per nòstra societat.
Se lei medias, en particulier publics, volián ben cessar de debanar lo tapís roge an’aqueleis enterrademocracia paracasudats, benleu que podriam li pensar mai seriosament, a l’avenir de nòstre país.


text:
Istòria
Foguèt la capitala dels libicis (Oppidium Vercellae) e faguèt partida de la Gàllia Cisalpina. Lo 101 aC se liurèt una batalha a l'entorn entre los romans dirigits pel cònsol Caius Mari e los cimbris que foguèron derrotats. Lo 89 aC la vila recebèt lo drech latin. En temps de Estrabó èra una vila fortificada mas venguèt après municipalitat lo 42 aC e aqueriguèt importància. dins aquela vila la via de Ticinum a Augusta Pretoria (Aosta) aviá un desviament cap a Milà. Aviá de minas d'aur a un luòc prèp nomenat Ictimuli o Vicus Ictimulorum. La siá deïtat mai adorada èra Apol·lo (Apollinae Vercellae) e aviá almens un temple consagrat a lo sieu culte. Va subsistir coma municipalitat pendent l'empèri, e lo sègle IV èra sieu d'un avesque (lo primièr foguèt Eusebi, après sant), mas dintrèt en decadéncia dins lo sègle V.
Los lombards l'ocupèron e foguèt sieu d'un dels ducs llombards. Conquistat lo reialme llombard pels francs, foguèt sieu d'un comte. Lo comtat va subsistir fins al 899 en qué foguèt assolada pels ongreses, e après lo poder passèt a l'avesque de la vila. A comptar de l'an 1000 mai o venguèt mens una comuna liura ont amb lo temps lo poder foguèt disputat per doas familhas, los güelfs Avogrado, e los gibelins Tizzoni.
La senyoria passèt als Visconti de Milà lo 1335 e foguèt cedida per eles dins l'ostal de Savòia lo 1427. Del 1469 fins a la siá mòrt lo 1472 demorèt en la vila Amadeu IX de Savòia. Lo 1553 foguèt assetjat pels franceses; los clèrgues locales amaguèron lo llençol sant qu'èra en aquel moment dins la vila. Foguèt ocupada pels castelhans del 1638 al 1659, e per França (brèvament) lo 1704.
Passèt a domeni francés lo 1798, mas après qualques cambiaments lo 1814 tornèt als savoians. Lo rei de Sardenha, de l'ostal de Savòia, foguèt rei d'Itàlia dempuèi lo 1848 e unifiquèt lo país lo 1860.


text:
Era istòria dera Cervèra deth 1700 ei mercada per dus hèts transcendentaus, er un conseqüéncia der aute, d’ua importància que depasse er encastre locau: se tracte dera guèrra de Succession e era posteriora creacion dera universitat.
Entà veir de hèr ua aproximacion ad aquesta realitat se propòse un viatge en temps a compdar dera exposicion Universio, plaçada en paraninf dera Universitat de Cervèra.
Era Universitat de Cervèra siguec un centre dirèctament jos eth contraròtle dera Corona, en quau ne es avesques, ne es capítols catedralicis, ne es ajuntaments, ne es ordes religioses aueren un poder institucionau significatiu, maugrat ostentar es dominics, franciscans o jesuïtes, diferentes cadières.
Eth govèrn dera institucion s’emparaue en tres sostens: eth ministre protector, eth cancelhèr e eth claustre de professors. Era figura mès importanta per çò que hè ath govèrn dirècte deth centre siguec era deth cancelhèr, que remplaçaue era figura deth rector. En Cervèra toti es cancelhèrs sigueren catalans des dera creacion dera universitat enquiara sua supression.
Era exposicion mòstre es riques colleccions d’objèctes procedenti dera universitat, que mos apròpen ara vida universitària e ath foncionament academic dera institucion: des dera indumentària de catedratics, ara litúrgia des hèstes universitàries, eth calendari lectiu e es titulacions que s’impartien. Tot presidit pera imatge monumentau dera Immaculada, patrona dera universitat, que corone eth retaule barròc deth paranimf.


text:
Lo subjècte màger qu’ei constituit per ua entervista de la deputada aranesa au parlament de Catalunya : Anna Gèli, encontrada lo 17 de mai a la hèira de las mustras de Pau. Mei d’un centenat de personas qu’èra viengudas informà’s de la situacion en Catalonha. Anna Gèli de Junts x Catalunya e Xavier Bernat Sants d’Esquerra Republicana de Catalonha, organizat peu collectiu de solidaritat Catalonha deu Bearn.
D. Lekuona
Tanben en version video mercés au tribalh de Richard Le Coz a Altaïr videos :
Un disc qui ne’s tròba pas mei… e de dòu har. Musica populara a dançar d’Aran. Gavidat per Joan Francés Tisnèr a la direccion artistica e a la factura.
Lo camp documentari qu’ei assegurat per Jusèp Maria Boya i Busquets. Dab Jean Baudoin Flabuta e tamborin, caramèra, sonsaina, Carles Mas Flabuta e tamborin, tabard d’aiga, Valeria Còstas Votz/mans, Maria-Claudia Hourdebaigt Votz/mans, Crestiana Mosquès Votz/mans, Crestian Lanau aus Vriulons, Bertran Gautier a l’Aboès, Joan Francés Tisnèr votz e instruments.


text:
Los escolans ageneses de granda seccion e CP de la Calandreta rescontrèron lo grop vocal La Mal Coiffée, divendres 10 de mars, de tantòst. E coma sos membres s’exprimisson e cantan en occitan, es donc amb un « bonjorn, benvengut » que los escolans foguèron aculhits.
Aqueste establiment reconegut per l’Educacion Nacionala, es estat creat, quatre ans a, per Juliette Armagnac entre autres e es dirigit per Melodia Barthe. Sa particularitat es que sa primièra lenga d’expression es l’occitan. « Es una escòla associativa en immersion lingüistica lengadociana qu’aplica un ensenhament inspirat del metòd Freinet, precisa Juliette Armagnac. Los enfants començan l’aprendissatge de la lectura en occitan, puèi ven lo francés. I a 65 escòlas e 3 collègis d’aquesta mèna sus l’espaci occitan ».
Los escolans pausèron un fum de questions al grop que lor respondiá en occitan. Un rescontre que se poguèt far mercé a Marlène Jacques, del teatre Ducourneau d’Agen. Profiechèt de l’espectacle que La Mal coiffée balhava lo ser per metre en relacion l’escòla e las artistas. E es sus una cançon, en occitan de segur, que la jornada s’acabèt. Puèi los enfants e sos parents assistiguèron a la representacion balhada en serada.
Adaptat d’un article publicat dins Sud Ouest lo per Alain Caillau .


text:
20 décembre 2015
’Na pèira dins lo vargier de la Lison
Dominique Malabry, Les trois vieilles Vielha lenga de vielha e literatura occitana d’auèi Dins un article o compte rendut paregut dins la Setmana, Sèrgi Viaule fa una estrana critica del libre de Monica Sarrasin, La Lison dau Peirat, sortit al Chamin de Sent Jaume i a ben ara… detz ans ! Entre temps Monica agèt lo temps de publicar La Setmana de la Lison, en 2007 (parlèri aquí d’aqueste grand plaser de lectura) e pujar a l’universitat de Montpelièr cap al master ! E la colleccion, "Nòstre monde", que... [Lire la suite]
19 juillet 2007
Una setmana amb la Lison dau Peirat
A prepaus de Monica Sarrasin, - La Lison dau Peirat, Lo Chamin de Sent Jaume, 2005. - La Setmana de la Lison, Lo Chamin de Sent Jaume, 2007. Qu’es entau, qu’es pas autrament ! Per vos dire la vertat, aviái pas encara legit La Lison dau Peirat. Pr'aquò vesiái plan que lo pichon monde dels legeires d’occitan en Lemosin[1] se podian pas gardar de’n prononciar lo titre sens prene un aire entendut e risolier. Ara, qu’ai devorat o puslèu begut d’un trach La Lison, puèi La Setmana, compreni perfiechament... [Lire la suite]