text:
Dimars, 2 de genièr de 2018, 03h00 Espòrt
2018 comença e Dragons catalans e Tolosa Olimpic an, en principi, clavat lo recrutament per las sasons novèlas de Superliga e de Championship que reprendràn en febrièr.
Lo campionat d’Elèit 1 repren, aprèp la pausa nadalenca, amb una brava oposicion Carcassona-Limós aqueste dimenge 7 de genièr.
Un segond papó a Perpinhan; un american a Tolosa
Del costat dels Dragons Catalans, en decembre, anoncièron las signaturas de l’arrièr-capitani de Papoa David Meads e del talonaire de Wigan Mac Ilorum.
Lo capitani de la seleccion papoa a signat per 3 ans. Jòga a l’arrièr, mas pòt tanben evolucionar coma centre o alièr. La sason passada portava las colors dels Bròncos de Brisbane.
Los Dragons jogaràn una partida amicala cò d’Hull FC lo 21 de genièr per preparar la sason.
A Tolosa, arriba lo pilar dels Estats Units qu’a jogat en NRL (145 partidas) e en Superliga (22 partidas). S’agís d’Edward Pettybourne qu’a pres part amb la seleccion americana a las Copas del Mond 2013 e 2017! Per las primièras partidas, lo Tolosa Olimpic se deurà passar de Sam Rapira, nafrat a l’entraïnament (6 setmanas de pausa per sonhar son punhet). Los occitans descobriràn pas ongan America: la Federacion anglesa a fixat lo rescontre Toronto-Tolosa coma partida de dobertura de la Dimenjada Magica al mes de mai a Newcastle!
Lo Tolosa Olimpic lançarà sa sason per una serada-cabaret lo divendres 26 de genièr a Sant Orenç.
Maxime Gressèque sul banc limosenc
Caliá trapar un novèl entraïnaire cò dels campions de Limós que l’Olivièr Janzac los daissa per integrar lo grop d’entraïnaires dels Dragons. Los dirigents venon de fisar aquesta responsabilitat a Maxime Gressèque qu’arrestèt sa carrièra de jogaire en junh passat. A pres coma adjunt Mickaël Murcia. Sa primièra partida sul banc serà pel dèrbi d’aqueste dimenge 7 a Carcassona. Fa sièis meses es jos las colors dels Canaris que joguèt sa darnièra partida de campionat! Aquò ajusta de piment a l’afrontament entre lo tenent de la Copa e los campions; la partida serà precedida d’una taulejada (per se marcar: 06 79 49 40 31). La partida se poirà seguir sul sit web-TV de la Federacion.
Autre refòrt per Limós, mas aqueste còp sus la pelena: lo centre o segonda-linha tongan Paulos Latu (1,90 m; 105 kg)!
Dimenge tanben, Albi reçauprà los Orses de Sent Gaudenç, oposicion entre Verds e Blancs al Molin: Lesinhan-Vilanòva. A St Estève, los Dragonets-U23 reçaupràn Tolosa alara qu’Avinhon voldrà demorar sens desfaita del costat de Palau.
Los 13 e 14 de genièr, plaça als 1/16ns de la Copa Lòrd Derby! 2018 comença amb plan de vam!
Alan Roch


c: text/html

text:
Trescalan
Hypericum
Hypericum perforatum (tescalan jaune)
Los trescalans (var. èrba de Sant Joan, tresflòri, caça diable) forman lo genre Hypericum, compausat d'aperaquí quatre cents espècias repartidas dins lo mond entièr, levat dins los desèrts e las regions articas. Jols tropics, se tròba en montanha.
Los trescalans son restacats a la familha de las Hypericaceae segon la classificacion filogenetica o a la de las Clusiaceae segon la classificacion classica.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los trescalans son mai que mai de plantas erbacèas, anadièras o vivaças. Son tanben de còps que i a d'arbrilhons o quitament d'arbres pichons que pòdon aténher qualquas desenas de mètres (Hypericum lanceolatum).
Les fuèlhas son simplas, opausadas, de forma ovala a lanceolada. Las flors, d'un jaune mai o ens viu, tenon cinc petals (rarament quatre) e d'etaminas nombrosas. Los fruches son generalament de capsulas sècas qu'espetan a maturitat en desliurar un grand nombre de granetas, mas existisson d'espècias de fruches poputs (Hypericum androsaemum).
Qualquas espècias[modificar | modificar la font]
- trescalan jaune (Hypericum perfoliatum)
- trescalan pichon (Hypericum humifusum)
- trescalan roge (Erythrea centaurium)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1872
Aquesta pagina concernís l'an 1872 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Annada dominada per la question dau regime d'adoptar. D'efècte, en despiech de la majoritat reialista, lei dos partits favorables a la monarquia poguèron pas se reünir sus un candidat comun. Ansin, a la fin de l'annada, en fàcia d'aquelei dificultats, una partida deis orleanistas acomencèron d'acceptar l'idèa d'una republica conservatritz.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après sa victòria de l'annada precedenta, lo ras Kassa Mercha foguèt coronat negus a Aksum lo 21 de genier sota lo nom de Yohannes IV. Aquò indicava sa volontat de restaurar leis ancianei tradicions etiopianas. Puei, organizèt la conquista de Begameder e de Godjam.
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa dau Premier Ministre Rainilaiarivony, arribada d'instructors britanics per melhorar l'entraïnament e l'equipament de l'armada merina.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Mòrt de Benito Juárez. Sebastián Lerdo de Tejada li succediguèt acomençant un programa de modernizacion (bastida dau premier camin de fèrre entre Veracruz e Mexico).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida dei politicas modernizatritz e progressistas de l'emperaire Meiji. Regardant l'educacion – causa ja importanta en 1871 – l'ensenhament primari venguèt obligatòri per totei leis enfants de sièis ans (4 de setembre). Puei, lo 2 de novembre, la prostitucion e l'asserviment dins l'encastre dau trabalh foguèron enebits.
Arts[modificar | modificar la font]
Pintura[modificar | modificar la font]
Acabament – probablament lo 13 de novembre – de Impression, soleu levant de Claude Monet (1840-1926). Son nom foguèt a l'origina d'un jòc de mots mauvolent de part dau critic d'art Louis Leroy dau Charivari que donèt en 1874 lo nom de Salon deis Impressionistas a l'exposicion de Monet e de son movement. Lo tèrme demorèt per designar lo nom dau corrent.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Depaus de brevet depintant lo premier pistolet semi-automatic. Pasmens, son autor, dich Plessner, es mau conegut e lo premier pistolet semi-automatic que foguèt un succès es l'arma d'Hugo Borchardt en 1893.
Energia[modificar | modificar la font]
Concepcion de la premiera generatritz de corrent electric capabla de produrre de corrent intens e d'alimentar d'installacions industrialas. Son autor èra l'engenhaire bèlga Zénobe Gramme (1826-1901). Aquò marquèt lo començament de l'utilizacion importanta de l'electricitat dins l'industria (especialament après la concepcion de sistèmas eficaç de transpòrt dau corrent continü en 1884).
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Publicacion d'una sintèsi de trabalhs començats en 1852 per lo quimista escocés Robert Angus Smith (1817-1884). I identifiquèt tres tipes de pollucions atmosfericas liadas :
- a l'amoniac dins lei regions agricòlas.
- au sulfat d'amonium dins lei periferias dei vilas.
- a l'acid sulfuric dins lei vilas.
Aquò li permetèt de definir lo concèpte de plueja acida qu'anava causar de degalhs importantas ai seuvas mondialas a partir de la segonda mitat dau sègle XX.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 de genièr - Ivar Lykke, primièr ministre de Norvègia (m. 1949)
- 7 de març - Piet Mondrian, pintor neerlandés (m. 1944)
- 9 d'abril - Léon Blum, òme politic francés, primièr ministre en doas ocasions (m. 1950)
- 18 de mai - Bertrand Russell, matematician e filosòf britanic (m. 1970)
- 19 de junh - Juho Vennola, primièr ministre de Finlàndia (m. 1938)
- 4 de julhet - Calvin Coolidge, president dels Estats Units (m. 1933)
- 12 de julhet - Emil Hácha, president de Checoslovaquia (m. 1945)
- 16 de julhet - Roald Amundsen, explorador norvegian de las regions polaras (m. 1928)
- 20 de julhet - Deodat de Severac, compositor occitan (m. 1921)
- 3 d'agost - Rei Haakon VII de Norvègia (m. 1957)
- 13 d'agost - Richard Willstätter, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1942)
- 10 d'octobre - Fernand Masson, poèta gascon (m. 1948)
- 12 d'octobre - Ralph Vaughan Williams, compositor britanic (m. 1958)
- 26 de decembre - Ralph Norman Angell, òme politic e jornalista britanic, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1967)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de març - Giuseppe Mazzini, revolucionari e patriòta italian (n. 1805)
- 2 d'abril - Samuel Morse, inventor american (n. 1791)
- 18 de julhet - Benito Juárez, president de Mexic (n. 1806)
- 18 de setembre - Rei Carles XV de Suècia (n. 1826)
- 23 d'octobre - Teofil Gautièr, escrivan gascon de lenga francesa (n. 1811)
- 28 de novembre - Mary Somerville, escrivana e fisiciana anglesa (n. 1780)


text:
760
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 760 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra entre Bizantins e Bulgars. Lei Bizantins menèron una ataca fòrça importanta amb una armada terrèstra e una flòta. Lei fòrças terrèstras se dirigiguèron vèrs la fortalesa de Markellai e i averèt una batalha saunosa per lei dos camps. La flòta desbarquèt dins la region de Danubi que foguèt pilhada. Lei Bulgars se retirèron vèrs lo nòrd e acceptèron una trèva.
En revènge, en Anatolia, fin de la trèva signada en 757 ambé leis Arabis. Ataquèron lo nòrd de la region ont una armada bizantina foguèt batuda e son cap tuat.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Importanta campanha dau califa Al-Mansur dins la region iraniana per i renfòrçar son autoritat qu'èra fòrça contestada per lei populacions localas. I conquistèt tanben la region de Tabaristan qu'aviá sostengut d'insureccions anti-abbassidas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Pensada – Micheu Chapduelh
Me sovene d’un temps que los de mens de… Ò merda ! tant qu’aquò ! se pòden pas remembrar. Eram desjà occitanistas e, coma tots los occitanistas d’aqueu temps, nos fabricavam nòstra revista occitanista personala. E mai benleu mai d’una. E òc ! D’aqueu temps, los occitanistas eran nombrós e las revistas enquera mai. Los mai fortunats ne’n tiravan 50 exemplars sus una fotocopiaira en negre, los mai nombrós las fabricavan sus « estencils », los paubres emb dau carbòni ectografic e los miserós a la man sus lo rècto d’afichas recuperadas, de prospèctus (los prospèctus son daus flyers vintage). Pas d’illustracions si que non au gredon. Pas de correccion (emb los estencils faliá dau vernís per las onglas e sovent, en plaça de correccion aviam una brava cagada de tinta, emb l’ectografic, quo era pas possible de res) e sovent la necessitat d’arrestar tot au quinzenat d’exemplars que l’estencil s’era desbrandelat o que la tinta ectografica, tròp umidificada d’alcoòl de brutlar, s’era fonduda e vos tintava las mans (e tot çò que podiá tucar) una bona setmana de temps. E vos parle pas de las tauletas de cera o d’argila, que trobariatz ben – e auriatz rason – que fau un pauc tròp dins l’aus-temps-eroïc.
Pasmens, dins quilhs temps que vos dise, se trobavan en quiòsc de bravas revistas, en quadricromia e sus polit papier, consacradas a la colleccion de vinhetas postalas de San Marino, aus dançaires de mashed patatoes, a las raubas de serada de las marjas cortas, aus chantaires que credan tròp per que pueschas compréner las paraulas, aus aparaires de l’uòu cuech dur escacalotat per la riba ponchuda…
Quò era per nosautres un maucòr terrible de veire que los colleccionaires de vinhetas de San Marino, los dançaires de mashed patatoes, las portairas de raubas de seradas de las marjas cortas, los fans de chantaires que podetz pas compréner las paraulas e los partidaris de la riba ponchuda eran mai nombrós que los occitanistas. E avián mai de qué. Mai de sòus dins la caissa e mens d’aquela salopariá de tinta ectografica sus las mans.
Mas quò, quò era dau temps de la preïstòria. Que aurá avem LO DIARI. Imprimit professionalament, emb de la quadricromia, de las rubricas sus las raubas coma disiái mai naut, daus chantaires que te fau daus jostítols per saber çò que an coma messatge a espandir, daus dançaires de sabe pas tròp qué (que degun sap pas mai dançar lo mashed patatoes), daus articles de fons per saber si l’uòu dur se deu escacalotar per la riba redonda o per la riba ponchuda… Ai res vist sus las vinhetas de San Marino mas chada chausa en son temps, desespere pas, dins un numero venent…
Tot çò que podiam esperar es arribat. Manca benleu lo papier glaçat qu’es ara lo supòrt de las revistas sus-mencionadas. Ailàs ! Sem pas mai concernits, nosautres, que LO DIARI es una revista occitana (redigida en lengadocian e en gascon orientau, los dos parlars d’Occitània) e que nosautres, dempuei lo remanejament regionau, o sem pas mai, occitans. Vau veire si ai conservat ma duplicaira ectografica per me tornar farjar una revista. Neoaquitanista. E la batejarai LO JORNAU, mai si pareis mas un còp lo mes (las bonas annadas).


text:
A Calandreta, l’ensenhament es basada sus aquesta pedagogia.
Quauqueis exemples d’institutions de classa : lei leis de classa, lei cenchas de color, lo mercat, la moneda virtuala, la correspondéncia amé d’autreis escòlas, lei mestiers, lo conseu de classa, lo « que de nòu », lo jornau d’escòla, lo trabalh autonòme individuau, la presentacion dei libres e dei causas, « l’aquò vai ? »...
La nòstra pedagogia visa a :
balhar la paraula ais enfants
lei rendre mai autonòmes
desvelopar de qualitats d’escota e de respect mutuau
regular la vida de grope
Lo viscut e l’environament son partidas entieras de l’ensinhament.
Lo dialògue gènts ensenhaires es favorisat.
Leis ensenhaires seguisson lo programme de l’Education Nacionala.
Son de professors deis escòlas inspectats per l’Educacion Nacionala.
Lei pichòteis efectius : per cada classa, l’efectiu maximum es de 25 enfants en mairala e 20 en elementari, çò que facilita fòrça leis aprentissatges.


text:
Michelangelo Buonarroti
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni o Miquèl Àngel (lo 6 de març de 1475 al castèl de Caprese en Toscana, al nòrd d'Arezzo – lo 18 de febrièr de 1564 a Roma) foguèt un pintre, un escultor, un poèta e un arquitècte italian de la Renaissença.
Somari
Òbras famosas[modificar | modificar la font]
Sas esculturas pus conegudas son lo Dàvid (1504) que pendent longtemps ornèt la façada del Palazzo Vecchio de Florença quand foguèt transferit dins l'Acadèmia de las Bèlas Arts de la vila, La Pietà (1499) expausada dins una capèla laterala de la Basilica de Sant Pèire de Roma, o lo Moïses (1515) del Tombèl de Juli II dins la Basilica de Sant Pèire Encadenat. Lo plafon de la Capèla Sixtina, pintat entre 1508 e 1512, e lo Darrièr Jutjament pintat entre 1537 e 1541 sus la paret de l’altar, caps d’òbra universals de la Renaissença italiana. Arquitècte, concebèt la copòla de Sant Pèire de Roma.
Son òbra influencièt fòrça sos contemporanèus, tan plan que sa « manièra » de pintar e d'escultar es abondosament represa pels representants de çò que li diràn lo manierisme. Doas biografias son publicadas de son vivent meteis, qu'una es inclusa dins Le Vite (Las Vidas), recuèlh de las biografias dels artistas de la Renaissença, de Giorgio Vasari, en 1550, e l'autra per son discípol, Ascanio Condivi en 1553.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 6 de març de 1475 a Caprese, vilòta de Toscana al nòrd d'Arezzo, de Francesca di Neri del Miniato di Siena, sa maire, e de Lodovico di Leonardo Buonarroti Simoni, son paire, qu'èra magistrat e podestat de Caprese e Chiusi. La familha tornèt dins son ostal de Settignano prèp de Florença, quand lo paire acabèt la carga de podestat. En 1481, sa maire defuntèt e cresquèt en çò de sa noirissa, femna e filha d'un picapeirièr. Tornèt a l'ostal de son paire, pas abans sos dètz ans.
A l'endrech del voler de son paire e de sos oncles, refractaris a l'art, Miquèl Àngel, aprèp qu'estudièt amb lo gramatician Francesco da Urbino, causiguèt ça que la, mercé a son amic Francesco Granacci, d’èsser l'aprendís de Domenico Ghirlandaio pendent tres ans tre 1488.
Estudièt las frescas de la glèisa del Santo Spirito de Florença e de la glèisa de Santa Maria del Carmine e en copiant las frescas de Masaccio, provoquèt las gelosiás tant per son abiletat que per sas remarcas, que contra l'escultor Pietro Torrigiano es atal que se prenguèt un còp de ponh, que provoquèt una rompedura del nas que marquèt sa cara per tota la vida.
Pertocat per son trabalh, Domenico lo recomandèt al mèstre de Florença, Laurenç de Medici. De 1490 a 1492, Miquèl Àngel cresquèt a l’escòla de Laurenç e foguèt influenciat per un ambient liure que formèt sas idèas sus l’art e sos sentiments sus la sexualitat. Admirèt las colleccions d'estatuas grègas anticas dels Medicis, e decidiguèt de se far escultor. Comencèt per copiar una masca de faune e, vist lo resultat, Laurenç lo recompensèt amb cinc ducats al mes.
Estudièt lo còrs uman e l’anatomia a l'espital Santo Spirito de Florença (1490) e a Roma (1540), collaborant a illustrar un tractat d'anatomia amb Realdo Colombo mètge e amic. Los còrs de Miquèl Àngel servisson l’art, mai que lo respècte rigoròs de l'anatomia umana (alongament de las caras e distorsions destinadas a metre en relèu un trait moral).
Aprèp la mòrt de Laurenç en 1492, Pèire II de Medici (lo pus jove filh de Laurenç e novèl cap dels Medicis) refusa d’èsser lo mecènas de Miquèl Àngel. A aquesta epòca las idèas de Savonarola venguèron popularas a Florença. A causa d'aquelas pressions, Miquèl Àngel decidiguèt de quitar Florença e de s’installar durant tres ans a Bolonha. Pauc aprèp, Raffaele Riario, lo cardinal de San Giorgio al Velabro, li demandèt de venir a Roma en 1496. Per comandita e jos l'influéncia de l’antiquitat romana, escultèt doas estatuas : Bacus e La Pietà.
Quatre ans pus tard, Miquèl Àngel tornèt a Florença per crear son òbra pus celèbra, lo Dàvid de marbre. Pintèt tanben la Santa Familha dins la tribuna o Tondo Doni.
Miquèl Àngel foguèt encara mandat a Roma en 1503 pel novèl papa, Juli II que l'encarguèt de concebre son tombèl. Cependant, jos la direccion de Juli II, Miquèl Àngel tenguèt tots temps d'interrompre son trabalh per efectuar fòrça autras òbras. La pus celèbra es la pintura gigantesca del plafon de la Capèla Sixtina que durèt quatre ans (1508-1512). A causa d'aquestas interrupcions, Miquèl Àngel trabalhèt durant quaranta ans sens acabar la tomba.
En 1513, lo papa Juli II defuntèt, e son successor Leon X, un Medici, demandèt a Miquèl Àngel de terminar la faciada exteriora de la glèisa de San Lorenzo de Florença e de l’ornar d'esculturas. Acceptèt a contracòr, dessenhèt los plans mas foguèt incapable de contunhar: la faciada de la glèisa demorèt nuda fins a uèi.
Tornant a Florença, de 1519 a 1531, Miquèl Àngel bastiguèt pels Medicis la Sagrestia Nuova (sacristia novèla), una de las Cappelle Medicee (« Capèlas dels Medicis »)[1], ont escultèt entre autres los tombèls dels ducs Laurenç e Julian de Medici abans de laissar terminar l'ensemble per sos discípols (Montorsoli). Pendent aquela meteissa demorança, la familha florentina li comandèt la Bibliotèca Laurenciana, per recolhir los libres de Laurenç lo Magnific : començada en 1524, demorèt inacabada quand partiguèt l’artista e foguèt acabada entre 1551 e 1571 per Ammanati.
En 1527, los ciutadans de Florença, inspirats pel sac de Roma, capvirèron los Medicis e restaurèron la republica. Seguèt un sètge de la vila, ont Miquèl Àngel ajudèt la sieuna aimada Florença en trabalhant sus las fortificacions, de 1528 a 1529. La vila casèt en 1530 e lo reialme dels Medicis foguèt restaurat.
En 1532, Miquèl Àngel tornèt a Roma aprèp una demorança de qualques ans a Florença — pendent que foguèt contra lo papa dins lo conflicte amb l'emperaire Carles Quint — e Clamenç VII, lo papa li perdonèt e demandèt de pintar las parets lateralas de la Capèla Sixtina. Tenguèt que representar la Casuda dels àngels rebèls e lo Darrièr Jutjament. Sulcòp, estudièt coma far aquel projècte desmesurat. A la mòrt de Clamenç VII (en 1534), pensèt de renonciar a aquel trabalh per acabar lo Tombèl de Juli II, mas lo papa Pau III refusèt e lo nomenèt en 1535 arquitècte, pintre e escultor del Vatican. La fresca del Darrièr Jutjament foguèt acabada en 1541.
Lo Tombèl de Juli II en la basilica de Sant Pèire Encadenat foguèt acabat en 1545 (quaranta ans aprèp la comanda).
Tre 1546, foguèt nomenat arquitècte de la basilica de Sant Pèire. En 1561, lo papa Piu IV comandèt de bastir la basilica de Santa Maria dels Àngels e dels Martirs dins las tèrmas de Dioclecian, òbra que non poguèt acabar.
Miquèl Àngel se moriguèt a Roma lo 18 de febrièr de 1564 amb 89 ans. Sa vida es escrita dins Le Vite (« Las Vidas ») de Giorgio Vasari. Santi di Tito participèt a la preparacion de sos obsèquis.
Gaspard Becerra e Bastiano da Sangallo foguèron sos discípols.
Òbras[modificar | modificar la font]
Pinturas[modificar | modificar la font]
Frescas[modificar | modificar la font]
- La Batalha de Cascina (1504) (Palazzo Vecchio de Florença) (inacabada e perduda)
- Lo Martiri de Sant Pèire (1546-1550) (Capèla Paolina del Vatican)
- La Conversion de Sant Pau (1542-1550) (Capèla Paolina del Vatican )
- Dins la Capèla Sixtina :
Tota la vòuta (1508-1512), amb de nòvas istòrias venent de la Genèsi.
- Lo panèl pus celèbre es La Creacion d'Adam.
- Lo Darrièr Jutjament (1537-1541)
Quadres[modificar | modificar la font]
- Mesa al tombèl (1500-1501) (National Gallery, Londres) (òbras inacabadas)
- La Santa Familha dins la tribuna o Tondo Doni (1504) (Galariá dels Oficis de Florença)
Esculturas[modificar | modificar la font]
- La Verge de l'escalièr (vèrs 1491) (Casa Buonarroti de Florença)
- La Batalha dels Centaures e dels Lapitès (vèrs 1492) (Casa Buonarroti de Florença)
- Crucific del convent Santo Spirito (1492) (Basilica del Santo Spirito de Florença)
- Bacus (Museo Nazionale del Bargello de Florença) (1496-1497)
- La Pietà (1499) (Basilica de Sant Pèire de Roma)
- Dàvid (1501) (Galleria dell'Accademia de Florença)
- Quatre estatuas de sants per l'altar Piccolomini del Duomo de Siena (1501-1504)
- Tondo Pitti (vèrs 1504-1505) (Bargello de Florença)
- La Verge de Brujas (1504) (glèisa de Nòstra Dama de Brujas)
- Tombèl de Juli II (realizat en sièis periòdes : 1505, 1513, 1516, 1525–1526, 1532 e 1542)
- Moïses (vèrs 1513–1515) (Basilica de Sant Pèire Encadenat de Roma)
- L'Esclau rebèl (1513–1516) (Musèu del Lovre de París)
- L'Esclau morent (1513–1516) (Musèu del Lovre de París)
- Lo Gèni de la Victòria (vèrs 1532–1534) (Palazzo Vecchio de Florença)
- Jove Esclau, Esclau barbut, Esclau Atlàs, Esclau se despertant, (1513;1519-1535) (Galleria dell'Accademia de Florença)
- Raquèl (1545)
- Lea (1545)
- Tombèl de Laurenç II de Medici (1492-1519) (Capèla dels Medicis de Florença)
- Tombél de Julian de Medici (1478-1516) (Capèla dels Medicis de Florença)
- Lo Mainat acaptat (v 1534) (Musèu de l'Ermitatge a Sant Petersborg)
- Tombèl de Pau III (Basilica de Sant Pèire de Roma)
- Bust de Brutus (1539-1540) (Bargello de Florença)
- La Pietà amb quatre caras (1550) (Museo dell'Opera del Duomo de Florença)
- Sant Brunon
- Tondo Taddei (vèrs 1505-1507) (Royal Academy de Londres)
- La Pietà Rondanini començada en 1552 (Castello Sforzesco de Milan)
- Quatre Esclaus, (Atlàs, se despertant, barbut, jove) emergent cadun del seu blòc de marbre inacabat, a la Galleria dell'Accademia de Florença.
- La Pietà de Palestrina (1553-1555) (Galleria dell'Accademia de Florença) a Palestrina fins a 1940
Arquitectura[modificar | modificar la font]
En 1521, bastiguèt un dels caps d'òbra de l'arquitectura de la Renaissença amb la novèla sacristia de la basilica de San Lorenzo de Florença, ont i a los tombèls dels Medicis. Lo papa Clemenç VII (un Medici) comandèt Miquèl Àngel per la decoracion de la Bibliotèca Laurenciana.
Foguèt encargat de l'agençament de la plaça del Capitòli en 1538 pel papa Pau III, de son nom primièr Alexandre Farnese, mas comencèt en 1536 par bastir l'escalièr cap a la vila. Tanben bastiguèt lo Palais Nòu sus la plaça del Capitòli. Nomenat arquitècte de la Basilica de Sant Pèire de Roma en 1546, condusiguèt l'òbra e projectèt la construccion de la vòuta, en 1555. En parallèl, acabèt lo Palais Farnese, en 1546. La Porta Pia foguèt sa darrièra realizacion en 1564.
Dessenhs[modificar | modificar la font]
Sos dessenhs son conservats a la National Gallery of Art a Washington D.C., al Musèu del Lovre a París, al Musée Condé de Chantilly. Es de notar Lo raubament de Ganimèdes, de 1533, quand encontrèt Tomasso de Cavalieri, Fogg Art Museum de Cambridge e La Santa Familha Getty Center de Los Angeles.
Poesias[modificar | modificar la font]
A la fin de sa vida, Miquèl Àngel tanben foguèt poèta e coma un dels pus grands poètas italians aprèp Petrarca e Dante. Escriguèt mai de cinquanta poèmas, sonets e madrigals, datables de 1535 a 1541, d'inspiracion sovent umanista. Qualques sonets foguèron meses en musica, notablament per Benjamin Britten e Dmitrii Shostakovich. Aqueles poèmas, inedits de son viu, foguèron publicats per son nebot, Michelangelo lo Jove, en 1623.
Segon John Addington Symonds, un poèta e critic literari anglés, Michelangelo lo Jove auriá cambiat qualques pronoms per amagar l'amor que Miquèl Àngel tenguèt e exprimiguèt dins sos sonets per Tommaso de Cavalieri (vers 1509–1587), de 24 ans mai jove. La poetessa Vittoria Colonna longtemps passèt per èsser la destinatària de l'amor de Miquèl Àngel.
Omosexualitat[modificar | modificar la font]
Si l'omosexualitat de l'artista uèi es pas mai un mistèri, foguèt pendent longtemps un problèma. Coma la nuditat dels còrs del Darrièr Jutjament de la Capèla Sixtina foguèt castament acaptada aprèp la mòrt del pintre, la sexualitat de Miquèl Àngel foguèt pudicament velada.
Giorgio Vasari es un pauc mens criptic dins Le Vite : « En dessús de totes los autres, sens comparason, aimèt Tommaso dei Cavalieri, gentilòme roman, jove e passionat per l’art. Faguèt sus un carton son retrait de vertadièra grandor – l'unic retrait que dessenhèt : perque aborriguèt copiar una persona viva, levat que foguèsse d’una belesa incomparabla. » Cossí explicar autrament las letras enfuocadas de l'artista, adreçadas al jove Tommaso : « Amb los vòstres bèls uèlhs vesi un lum doç, que pòdi pas mai veire amb los meus uèlhs cecs. Los vòstres pès m’ajudan per portar lo fais que los meus pès engarrats pòdon pas mai sosténer… Amb lo vòstre esperit, cap al cèl me senti auçant… Amb la vòstra volontat es tota la mieuna volontat. Las mieunas pensadas naisson dins lo vòstre còr, e las mieunas paraulas dins lo vòstre buf. Daissat a ieu meteis, soi coma la luna, que se pòt veire dins lo cèl tant que lo solelh li fa lum. »
Cavalieri reculhiguèt son darrièr badalh e foguèt son executor testamentari amb Daniel da Volterra.
Romain Rolland[2] escriu que « l’amistat per Cavalieri foguèt pas exclusiva e unica. Miquèl Àngel s'afeccionèt de Gherardo Perini, vèrs 1522, puèi de Febo di Poggio, en 1533, pauc aprèp que se foguèron coneguts amb Cavalieri. E la mòrt prematurada de Cecchino dei Bracci, a Roma, en 1544, li inspirèt quaranta uèit epigramas funeràrias, amb idealisme idolatre, tal val dire, e que qualques unas son d’una beutat sublima. »
Galariá[modificar | modificar la font]
Mesa al tombèl, òli sus fusta, 161 × 149 cm, National Gallery, Londres
Pietà de Miquèl Àngel, Basilica de Sant Pèire del Vatican.
L'Esclau morent de Miquèl Àngel, Musèu del Lovre
Bacus de Miquèl Àngel del Bargello
Pietà amb quatre caras del Museo dell'Opera del Duomo (Florença)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ amb la Cappella dei Principi (Capèla dels Princes) bastida al sègle seguent
- ↑ Miquèl Àngel, La Revue de Paris, année 13, tome 2, 15 avril 1906, p. 795-822.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Charles de Tolnay, Michel-Ange, Flammarion, 1970, ASIN B0000DOG8H, 284 p.
- (fr) Irving Stone, (Traduction : Janine Michel), La Vie ardente de Michel-Ange, Plon, 1983, (ISBN 2259010393), 474 p.
- (fr) Lutz Heusinger, Michel-Ange, Philippe Sers, 1989, (ISBN 2904057404)
- (fr) Marcel Brion, Michel-Ange, Albin Michel, 1995
- (fr) Charles Sala, Michel-Ange : Sculpteur, peintre, architecte, Pierre Terrail, 2001, (ISBN 2879390893), 207 p.
- (fr) Gilles Néret, Véronique Goarin, Catherine Scheck, Michel-Ange, Taschen, 2000, (ISBN 3822861774), 96 p.
- (fr) Linda Murray, Michel-Ange, Thames & Hudson, 2003, (ISBN 2878110757), 215 p.
- (fr) Paul Joannides, Véronique Goarin, Catherine Scheck, Michel-Ange : Élève et copiste (dessins italiens du musée du Louvre), Réunion des Musées Nationaux, 2003, (ISBN 2711840441), 480 p.
- (fr) Giulio Carlo Argan, Bruno Contardi, Michel-Ange architecte, Gallimard, 1991
- (fr) Enzo Noé Girardi, (Traduction : Adelin-Charles Fiorato), Poésies / Rime de Michel-Ange, Belles Lettres, 2004, (ISBN 2251730141), 245 p.
- (fr) Giorgio Vasari, La Vie des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes, réédition de la traduction française et édition commentée sous la direction d'André Chastel en 2 volumes, Actes Sud, 2005, (ISBN 2742757694), 3 952 p.
- (de) Antonio Forcellino, Michelangelo, Siedler Verlag, 2006, (ISBN 3886808459)
- (fr) Ascanio Condivi, Bernard Faguet, Vie de Michel-Ange, Flammarion, 2006, (ISBN 208213136X), 226 p.
- (fr) Antonio Forcellino, (Traduction : Pierre-Emmanuel Dauzat), Michel-Ange : Une vie inquiète, Seuil, 2006, (ISBN 2020825813), 447 p.
- Daniel Arasse : Chapitre Michel-Ange et l'index de Moïse dans Le sujet dans le tableau - Essais d'iconographie analytique, Flammarion (1997)
- Sylvie Deswarte-Rosa, "Idea" et le Temple de la Peinture. I. Michelangelo Buonarroti et Francisco de Holanda, dans Revue de l'Art, 92, 1991, p. 20-41 (en ligne).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Modèl:Commons-inline Modèl:Wikisourceauteur
- Àngel_l_incomparable.asp Miquèl Àngel, l'incomparable
- Michelangelo sculpteur
- Àngel Miquèl Àngel, Encyclopédie de l'Agora
- 1000 articles fondamentals
- Article de qualitat dins una autra lenga
- Bon article en finés
- Article de qualitat en catalan
- Article de qualitat en eslovac
- Bon article en lituanian
- Article de qualitat en ukrainien
- Bon article en italian
- Article de qualitat en espanhòl
- Article de qualitat en galician
- Article de qualitat en arabi
- Article de qualitat en malayâlam
- Article de qualitat en bielorús
- Article de qualitat en hongrés
- Article de qualitat en portugués
- Bon article en esperanto
- Article de qualitat en maltés
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Artista italian
- Michelangelo
- Naissença en Toscana
- Escultor italian
- Pintre italian del sègle XV
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Pintre d'art sacrat
- Poèta italian
- Tèma de l'omosexualitat dins las arts
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Pintre italian
- Renaissença italiana
- Naissença en 1475
- Decès en 1564


text:
Lei Granjas Gontardas
Lei Granjas Gontardas [1] (oficialament en francés Les Granges-Gontardes) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region d' Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las Granjas dépendaient de la baronnie de la Guarda-Adhémar, proprietat de la familha de las Adhémar al Sègle XIII. #Venir de Granjas-Gontardes quand lo Senhor Adhémar de Monteil concèda lo fief a lo sieu vassal Gontard[2].
Les Granges dépendaient de la baronnie de la Garde-Adhémar, propriété de la famille des Adhémar au Sègle XIII. Elles devinrent Granges-Gontardes lorsque le Seigneur Adhémar de Monteil concèda le fief à son vassal Gontard[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans, IEO.
- ↑ Luòc del diocèse valencianas - Comunitats religiosas
- ↑ Site du diocèse de Valence - Communautés religieuses


text:
Valencian
Lo valencian es un dialècte de la lenga catalana parlat dins la màger part del País Valencian. L'Acadèmia Valenciana de la Lenga (AVL) es l'institucion normativa del valencian, amb l'Institut d'Estudis Catalans, qu'a un estandard regional leugièrament diferent d'aquel del catalan de Catalonha.
Lo valencian fa partida del grop dialectal del catalan occidental, amassa amb lo catalan nòrd-occidental (aquel que se parla dins la region de Lhèida)
Lo valencian se compausa tanben de sosdialèctes, mas sens grandas diferéncias entre eles:
- valencian de transicion (parlat tanben dins una part del sud de Catalonha).
- valencian de Castelló.
- valencian central o apitxat.
- valencian meridional.
- valencian d'Alacant.
Encara que lingüisticament lo valencian fa partida del catalan, la designacion tradicionala es totjorn estada "valencian", çò que pausa un problèma per la designacion de la lenga. Aprèp la transicion serviguèt la tradicion serviguèt de basa a l'anticatalanisme (escaissat popularament blaverisme) per afirmar que lo valencian èra una lenga diferenta del catalan. L'Acadèmia Valenciana de la Lenga a afirmat que valencian e catalan son dos noms per la meteissa lenga.
Somari
Istòria
Lo catalan es arribat dins la region quand lo rei d'Aragon e Catalonha, Jaume I, la conquistèt e i creèt una novèla entitat politica que recebèt lo nom de Reiaume de Valéncia. Foguèt poblat majoritàriament amb de catalans, d'aragoneses e tanben d'occitans. La lenga catalana i foguèt dominanta, mas dins los airals interiors del reiaume la lenga parlada foguèt la varietat d'espanhòl portada pels aragoneses.
Al sègle XV, lo valencian gausiguèt d'un grand desvolopament literari, conegut coma lo Sègle d'Aur valencian, amb d'escrivans coma Ausiàs March, Joanot Martorell, Joan Roïs de Corella, Sor Isabel de Villena, Jaume Roig, Jordi de Sant Jordi e d'autres.
Coma tot lo catalan, lo valencian dintrèt dins una passada de decadéncia literària del sègle XVI enlà. Ça que la, coma lenga parlada lo valencian foguèt encara dominant dins sos airals. Al sègle XIX arribèt la Renaixença, movement literari de recuperacion de la literatura en catalan. Al País Valencian los escrivans mai importants de la Renaixença foguèron Teodor Llorente, Vicent Wenceslau Querol, Constantí Llombart e d'autres.
Caracteristicas del valencian
Lo valencian se destria del demai del catalan per qualques traches fonetics, morfologics o lexicals divergents que sovent representan de solucions mai ancianas de la lenga.
Fonetica
Vocalisme
Coma lo catalan occidental en general, lo valencian coneis pas la vocala neutra e realiza clarament la distincion entre -e e -a finalas atònas.
Varietat del blòc occidental, lo dialècte valencian coneis tanben coma los parlars del nòrd lo passatge de [e] pretonica en [a] davant [s] o [n]. Aital entendre s'i pronóncia [an'tendre] e escoltar [askol'tar].
Contràriament al catalan oriental, la [e] es demorada barrada dins mantun cas, coma per exemple los sufixes en -és (ex: japonés en nòrma valenciana e japonès en catalan estandard).
Consonantisme
Una de las caracteristicas mai ausidoiras del valencian es la prononciacion de l’-r finala (pasmens es pas prononciada dins totas las localitats del país).
La -j- i es prononciada majoritàriament (manca dins los parlars septentrionals del dialècte) jos una forma africada [ʤ] (mas en apitxat [ʧ]).
Una granda part del País Valencian, manca sa part centrala, coneis pas lo betacisme e a servat la labiodentala [v].
L’x- iniciala i es generalament prononciada [ʧ], manca dins los toponims coma Xàtiva o Xàbia.
Morfologia
Es mai que mai en morfologia que las diferéncias son mai marcadas.
- La 1a persona dels vèrbs del present de l'indicatiu se fa amb -e mas sonque pel 1èr grop. Ex: cante
- Dins los autres grops, hi ha una tendéncia a l'emplec sistematic de -c. Ex: dorm(c), sent(c), córrec, òbric
- Los vèrbs semisufixats son mens presents, aital afegir dona afig e pas afegeix e llegir dona llig e pas llegeix,
- Lo subjontiu present fonciona coma en occitan estandard amb doas formas mentre qu'en catalan estandard tot se forma a partir de -i. Ec: que cante, que diga vs. que canti e que digui
- Lo subjontiu imperfach se fa amb un sufix -ara. Ex: cantara contra cantés dins lo demai del catalan.
- Lo preterit simple es estat servat dins lo parlar dich "apitxat" e residualament dins qualques vilas grandas del país coma Elx e Alacant.
- Los demostratius an preservat la solucion anciana sus tres distàncias: este (pròche) eixe (mejan) e aquell (alunhat) vs. aquest e aquell en catalan estandard
Lexic
Una de las caracteristicas mai notablas del valencian tradicional es l'emplec de l'exclamacion xe [ˈʧɛ] (equivalent aproximatiu de tè mas de significacions mai amplas). Lo segond trach lexical mai marcat de la varietat es l'emplec de xicotet en luòga de petit.
Lo lexic del valencian es generalament comun amb lo catalan occidental (coma per exemple xiquet vs. noi, melic vs. llombrígol o corder vs. xai) mas a l'encòp pòt presentar qualques solucions mai ancianas de la lenga coma espill (parent de l'italian specchio) vs. mirall, eixir vs. sortir, este, eixe vs. aquest, aqueix e gitar-se que significa "anar al lièch". Possedís tanben las variantas originalas del catalan coma hui (per avui) o huit (per vuit). Coma en balear s'i emplega lo vèrb torcar, desconegut dins los dialèctes del nòrd. Lo nom del ferrat i es poal que correspond a la galleda del catalan estandard, la patata i es creïlla (< cria d'illa), e un maçon i es un obrer (paleta al Principat).
Dins qualques cases contràriament al catalan central, a adaptat qualques mots venguts de l'espanhòl coma regalo qu'i es vengut regal mas per contra a servat bonico sens alteracion, mot probablament d'origina aragonesa. Existís tanben una tendéncia fòrta a substituir lo sufix -er per -ero coma dins Paquito, el xocolatero.


text:
Lola Anglada
Maria Dolors Anglada i Sarriera, mai coneguda popularament coma Lola Anglada (Barcelona, 29 d'octobre de 1892 – Tiana, 12 de setembre de 1984) foguèt una escrivana e dessenhaira catalana. Tre sa joventut collaborèt a gaireben totas las revistas per enfants catalanas de son temps. Capitèt lèu de venir un dels autors mai representatius d'aqueste genre dins lo periòde anterior a la Guèrra Civila Espanhòla.
Sas òbras se pòdon veire al Musèu Nacional d'Art de Catalonha e al Musèu d'Istòria de Barcelona. Es tanben famosa sa colleccion de petetas, qu'es installada dins lo Musèu Romantic Can Llopis a Sitges.
Per l'ensems de sa creacion artistica, recebèt mantun prèmi; demest aqueles lo mai important foguèt lo que lo govèrn catalan li autregèt en 1981, la Crotz de Sant Jòrdi.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e formacion[modificar | modificar la font]
Maria Dolors Anglada nasquèt en 1892 a Barcelona, dins una familha avodada tradicionalament a l'industria del coton. Èra lo segond enfant de parents amb una fòrta tradicion catalanista, Andreu Anglada e Elisa Sarriera, qu'aguèron tres autres enfants: l'ainada èra Àngels e aprèp Lola, i aviá un fraire Josep Miquel e finalament una sòrre Conxita. Se ditz que quand èra pichona, dins l'escòla ont èra dintrada refusèt de cantar en onor de l'"unitat espanhòla". Pasmens demorèt pas gaire de temps a l'escòla qu'aviá una santat fòrça fragila, e foguèt doncas educada a l'ostal amb de professors particulars.
Estudièt lo dessenh a l'Escola de la Llotja de la capitala catalana al costat dels futurs dessenhaires Antoni Utrillo e Joan Llaverias. Foguèt aqueste darrièr que li donèt l'escasença de realizar sa primièra exposicion a la Sala Parés de Barcelona e que lo setmanièr satiric e catalanista ¡Cu-Cut! publiquèsse un dessenh de la jove artista.
L'engatjament catalanista[modificar | modificar la font]
Quand s'acabèt la Primièra Guèrra Mondiala viatgèt en França, e s'installèt dins la capitala del país gràcias a una borsa del govèrn francés. A París trabalhèt amb mantun ostal d'edicion e coneguèt mantuna figura del catalanisme coma Francesc Macià e Josep Clarà. Ferventa defensora dels ideals democratics e de la causa catalanista, organizèt una peticion d'amnistia per las personas acusadas d'aver participat al Complòt de Garraf contra lo rei d'aquel temps Anfós XIII d'Espanha.
Del temps de la Guèrra Civila Espanhòla aderiguèt a l'Union Generala dels Trabalhadors, un sindicat d'orientacion socialista, e collaborèt al Comissariat de propaganda.
Quand s'acabèt la guèrra refusèt de s'exiliar, e per fugir de la repression que podiá sofrir per encausa de son catalanisme e de son activisme politic, s'installèt definitivament a Tiana, un vilatge de la comarca del Maresme. Visquèt ailà alunhada de tot amb sa sòrre Conxita. Sa produccion mermèt considerablament e perdèt gaireben tot son compromés social, a l'encòp aturèt sa collaboracion amb los ostals d'edicion franceses e se laissèt devorar per una nostalgia del temps ancian. Organizèt qualques charradas a son ostal dins las annadas 1950 mas lo pes inquisitorial de las autoritats franquistas empachèron tota mena de progrès. Demorèt a viure quasiment coma una reclusa dins l'ostal de Tiana fins a sa mòrt, lo 12 de setembre de 1984.
L'eiretatge de Lola Anglada[modificar | modificar la font]
L'escrivana laissèt una granda quantitat de documents, coma sas memòrias, que son demoradas inedichas fins uèi. Dins los darrièrs ans de sa vida laissèt una bèla part de sa produccion artistica e de sas proprietats a la Deputacion de Barcelona. O faguèt amb las condicions d'aver una renda fins a la fin de sa vida e l'engatjament de construire un musèu per sas òbras, que voliá que sas creacions demorèssen totjorn en Catalonha, mas per ara es pas estat encara bastit.
Òbras[modificar | modificar la font]
- El parenostre i l'avemaria (1915)
- Contes del Paradís (1920)
- El parenostre interpretat per a infants (1927)
- En Peret (1928)
- Margarida (1928)
- Monsenyor Llangardaix (1929)
- Narcís (1930)
- Ametllonet (1933)
- Clavellina i Crisantem (1933)
- Estel i Floreta (1933)
- L'herba maleïda (1933)
- El príncep cec (1933)
- El prícep teixidor (1933)
- Contes d'Argent (1934)
- El més petit de tots (1937)
- La Barcelona dels nostres avis (1949)
- La meva casa i el meu jardí (1955)
- Martinet (1962)
- Les meves nines (1983)
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
BASTIR ! Un movement social
que serà tanben una associacion d’elegits
A la sortida de las eleccions municipalas BASTIR ! enregistra 55
elegits (23 femnas e 32 òmes), sus un pauc mai de 110 candidats qu’avián
causit de se presentar amb l’engatjament de nòstre movement.
D’unes seràn dins las majoritats municipalas (42) * e d’autres (13)
seràn dins l’oposicion. Mas totes seràn portaires del projècte de BASTIR !
Es un projècte occitanista que fa una plaça granda a la question de la
lenga e de la cultura occitanas mas qu’es portaire d’una vision occitanista
del desvolopament de nòstres territòris. Es un projècte que pòrta l’idèa
que las decisions se devon prendre de faiçon de mai en mai descentralizada.
Es dins aquestas condicions que poirem trobar las solucions a
las crisis ( economica, ecologica, sociala ) que nos tòcan.
BASTIR ! s’engatja ara a metre en plaça una associacion d’elegits. Serà
compausada dels elegits del movement nòstre gessits de las eleccions de
dimenge passat mas tanben dels elegits que nos voldràn acompanhar dins
la creacion d’un grop d’elegits que poirà trabalhar ama ssa sus las
questions que nos preocupan.
Lo movement ciutadan qu’a permés aquela preséncia a las elecccions
contunharà d’existir e de trabalha r alprèp dels elegits municipals.
BASTIR ! poirà donc caminar sus doas cambas.
Es un movement c iuta dan compausat de per sonas qu’an un
engatjament dins un partit, d’autres qu’an un engatjament associatiu o
d’autres qu’an pas de responsabilitats particularas mas qu’an vist amb
BASTIR ! la possibilitat de s’implicar dins la vida publica e de se metre al
servici d’un projècte ciutadan.
Lo primièra acamp dels elegits de BASTIR ! se tendrà lo 17 de mai
a Mureth..
www.bastir2014.com
* Un desenat seràn dins de conselhs comunautaris


text:
Dimècres, 10.1.2018 03h00
Micromegàs estendiguèt la man tot suavament vèrs l’endrech ont l’objècte pareissiá, e tot avançant dus dets, tot los retirant per crenhença de s’enganar, e puòi en tot los dobrir, los sarrèt, sasiguèt fòrt adrechament lo vaissèl que portava aqueles mossurs, e se’l metèt mai sus l’ongla, sensa lo quichar tròp; de paur de l’espotir. “Vejaquí un animau plan diferent dau prumièr”, ce diguèt lo nan de Saturn; lo Sirian metèt l’animal supausat dins lo clòt de sa man. Los passatgièrs e las gents de la chorma, que s’èran creseguts enlevats per un auragan, e que se cresián sus una mena de rocàs, se van metre totes en movement; los marins van prene de barricas de vin, e las van getar sus la man de Micromegàs, e puòi se van precipitar. Los geomètres van prene los quarts de ceucle, los sectors, e de gojatas lapònas, e van davalar suls dets dau Sirian. Ne’n faguèron tant que sentiguèt enfin quicòm a bolegar que ié gratilhava los dets: aquò èra un pal de fèrre que ié plantavan d’un pè dins lo guinhaire; jutjèt, per aqueste picòtament, qu’èra sortit quicòm de l’animalòt que teniá; mas d’abòrd, ne sospechava pas mai.
Lo microscòpi, que vos fasiá a pena destriar una balèna e un vaissèl, aviá ges de presa sus un èstre tant imperceptible coma los òmes. Ieu pretende pas tustar aicí la vanitat de digús, mas siáu obligat de pregar los importants de faire aicí una pichòta remarca amb ieu; aquò’s qu’en tot prene la talha das òmes de per quin aquí cinc pès, fasèm pas sus la tèrra una figura mai granda que ne’n fariá sus una bòla de dètz pès de torn un animal qu’auriá a quicòm pròche la sièis cent milena partida d’un poce de nautor. Figuratz-vos una substància que poiriá téner la tèrra dins sa man, e qu’auriá d’organes en proporcion das nòstres; e se pòu pro ben faire que i age un grand nombre d’aquelas substàncias: òr concebètz, vos prègue, ce que se pensarián d’aquelas batèstas que nos an vaugut dus vilatges que cauguèt tornar puòi.
Dobte pas que se quauque capitan das grands grenadièrs legiguèsse jamai aqueste obratge, auçariá de dus grands pès aumens las bonetas de sa tropa; mas ieu l’avise qu’aurà bèl faire, e qu’el e mai los sieus saràn pas jamai que d’infinitament pichonèls.
Quan biais meravelhós cauguèt donc pas a nòstre filosòf de Siriús per apercèbre los atòms que vene tot just de parlar? Quora Leuwenhoek e Hartsoeker se van veire los prumièrs, o se creguèron veire, la grana de que siám formats, ne’n faguèron pas de luònh una tant estonanta descobèrta. Quant plaser sentiguèt Micromegàs tot vegent bolegar aquelas pichòtas maquinas, en i examinar totes los torns, en los seguissent dins totas sas operacions! Coma s’escridèt! coma metèt amb gaug un de sos microscòpis dins las mans de son companh de viatge! “Los vese, ce disián totes dus a l’encòp; e los vesètz pas que pòrtan de faisses, que se baissan, que se relèvan?” En parlar antau las mans se ié tremolavan, pel plaser de veire d’objèctes tan nòus, e per crenhença de se’ls pèrdre. Lo Saturnian, en passant d’un excès de desfisança a un excès de credulitat, creguèt d’apercèbre que trabalhavan a l’espandiment. “A! ce disiá, ai presa Natura sul fach”. Mas s’enganava sus las aparéncias: ce qu’arriba pas que tròp, que fagam servir o non los microscòpis.


text:
Segur que lei libres de remembres encombran l’edicion en lenga nòstra, tant en grafia classica coma en mistralenca. Mai que d’un vòu rementar coma èra sa pacola amb un biais de pensar que nos semblariá exotic a l’ora d’ara.
Lei memòrias de Joan Saubrement nos semblan diferentas, bòrd qu’eu foguèt niston de la SNCF, puei perque aquela enfança se debanèt pas au nòstre, enfin perque s’a laborat quauqua ren dins sa vida, es la mar !
Joan Saubrement, reviscolaire dau Centre Regionau d’Estudis Occitans de Provença, nasquèt Lorenc dins una familha de caminòts, entre Blainville e Damelevières.
Podètz imaginar la Meurthe e sei viravòuts onte d’aubres graciós trempan sei brancas sota un cèu totjorn ennivolat.
« Subretot lo païsatge, tant sociau coma geografic, èra marcat per la SNCF » que nos ditz. « Mei grands, mei gents, foguèron caminòts. Un mitan modèst mai segur de son gaubi, que vivián totei dins una ciutat caminòta, e pantaiavan de venir proprietaris »


text:
Teoudour, e soun pichot Nastase van à l'oustau de la televisioun , que Nastase es esta seleiciouna fin de participa à l'emissioun dóu plus bèu bé-de-lèbre......soun uno bono cinquanteno vengu de la Franço touto, mai an bon espèr d'éstre chausi.
Coume lou tàssi traversso uno carriero que se dison "caudo", un mouloun de femo soun sus lou trepadou, e lou pichot, estouna demando:
-Digo-me ,Pa...dequé fan tóuti aquéli femo ?
Teoudour, empedi, chifro, piei :
-Aquéli femo, moun pichot..bèn...es l'encauso de si marit...que obron dins li grands imoble que veses..alor coume lis amon bèn li vènon espera à la sourdido dóu travai !
L'ome es ravi de soun esplicacioun, meme fièr d'éu...mai lou menaire de tàssi:
-Escoutes pas toun paire pichot ! aquéli femo soun de putan...e fan ço que se dis lou trepadou !
Lou paire tiro un mourre de tres pan de long....mai lou pichot :
-Pa...dequ'es uno putan ?
-lou paire toujour que de mai geina :
-Es uno femo...qu'a un mouloun de marit !... es acò, forço marit !
Nastaso que vau toujour tout saupre, e que se rensigno:
-S'an forço marit dèvon agué un mouloun d'enfant!...e dequé van faire quan saran un pau mai grand ?
Teoudour, l'iue venjaire, d'uno bello voue:
-Saran menaire de tàssi !...
Li menaire de tàssi
Teoudour, e soun pichot Nastase van à l'oustau de la televisioun , que Nastase es esta seleiciouna fin de participa à l'emissioun dóu plus bèu bé-de-lèbre......soun uno bono cinquanteno vengu de la Franço touto, mai an bon espèr d'éstre chausi.


text:
29/04/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 9
Aprep sopar, conselh de guerra e exercici de nuech. L’Afrós s’es trobat de las afinitats coma Franciscò e una partida dau sopar se passet a evocar daus vielhs sovenirs de Saïgon, de Pnohm Pen e autres luòcs asiatics que, ilhs, ne’n an segurament pas gardat de talament bons sovenirs, de lor passatge. Saben tots dos se raletar sens far de bruch, escronholar las sentinelas, cramar los vilatges, violar las femnas, totas chausas que crean daus liams. Bixente, eu, aviá ‘na lonja experiença daus sendareus de montanha, especialament de nuech, sabiá se conhar emb son charjament entre aubres e rochiers, per laissar passar los gabelons, e quante faliá, jugar dau coteu o ‘nar far petar quauqua bomba jos la chadiera d’un indesirable. Fina equipa per ‘nar survelhar los bòscs. Prumier exercici, lo choitonament. Saber contrefar lo crid de quel auseu de nuech es de prumiera importança dins tota operacion nocturna en mitan rurau. Mas fau far ben ‘tencion de pas tròp bien zo far, que podetz laidonc trompar choitas e chavans que van vos respondre e vos far creire a tòrt que lo dangier es pròpche. Fau choitonar d’un biais que deu far creire a un òme que quo es un auseu e far saber aus auseus que quo es un òme que eissaia de los contrefar, sabe pas si me fau bien comprendre. Per Bixente, i aguet pas de problema, que dins sas montanhas es ‘bituat a entau ‘na tecnica, mai si eu pretend que chas se las choitas an pas tot a fet lo mesme accent. Per l’ Afrós, fauguet un pitit pauc mai de temps, que entre Beglas e Bacalan, la nuech, l’alerta se fai subretot per miaunaments de margaus. Mas, enfin, a de las disposicions, e a la riba d’una ora, te fasiá ‘na choita de qualitat. E nòstres sodards s’enfonceren dins los bòscs per ‘na reconeissança dau país. Esteban fuguet charjat de la surveillança de la façada dau levant, dau vergier e de las vinhas, io dau demorant dau defòra dau chasteu e Bertrand junhet l’equipa dau dedins, ente, tot esbratat que siá, fuguet reçaubut a braç druberts.(de segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


text:
Vos vau parlar d’una istòria terribla que m’impressionèt quora mi foguèt contada pichon. E èra encar mai impressionant lo premier còup que m’arrestèri en riba de camin per veire lo vilatge abandonat de Bròves. Era la realitat de fàcia. A quauquei mètres dau camin, coma arrestat e en cors d’arroïnament. E interdiccion de trapassar, espectator sensa poder. Sensa poder, vòc. Chasque còup que vau sus lo camin de Castelana per la Ròca Esclapon, mi pòdi pas empachar d’imaginar qu’es possible.
Aquesta region es un Eldorado, un gigant luec de construccion, promotors d’estat o privats o lei dos mesclats. An desmasclat la terra. Es una istòria a la “Lei Salas ’sota’ Verdon” a la mema epòca entre 1973-74 o ja avans en 1948 a la “Castilhon” vilatge desapareissut, o mai aut en Gavotina a la “Savinas” en 1961 (en 1958 inspirèt lo film “L’aiga viva [L’Eau vive]” de François Villiers, d’après un scenario de Joan Giono). En riba de mar, es parier amb lei programas d’estat Marinas de Cogolin, o privat Marina baie des Anges e d’autres Pòrts Grimaud (qu’es pron bèu aqueu darnier, va fau dire). E puèi sei restancas tanben, la restanca de Sant Cassian acabada en 1966 o avans la restanca de Maupasset creada en 1954 e son chaple un sera de 1959.
Es parier per la restanca d’Esparron acabada en 1967. Mas anam tornar lèu sus la restanca de Santa Crotz de Verdon. Que se li passèt d’un autre biais e l’estat reculèt –un pauc- (EDF estent una entrepresa d’estat). Se l’idèa es reviscolada en 1962, lo projècte deviá negar tan Lei Salas de Verdon (en fons de valada) coma lei vilatges de Bauduen e de Santa Crotz mai auts.
La ressorgéncia vauclusiana de Fònt L’Evèsque sauvèt aqueu projècte gigantàs. Un laus granda version se seriá benlèu vuejat d’aqueu gorg. De mai, la determinacion deis estatjants dei tres vilatges èra fòrta coma ditz l’article “La restanca de Santa Crotz: Lei Salas e Bauduen, “vilatges condemnats” unisson sei mejans de defensa còntra l’EDF” cf. lo 15 d'octòbre de 1968, Le Méridional
. Santa Crotz coma Bauduen foguèron “sauvats” quora se metèt en servici la restanca en 1973.
Mas l’estat obligava tot lo monde de chamjar sei costumas sensa demandar e de comunas autorizavan de chaples urbanistics tanben. Aicí es una region traumatizada, lo pòble li a sofèrt coma son anma.
Lo camp de Canjuers es oficialament creat en 1970, amb 35 000 ectaras de terren. Es un territòri semblable a Larzac, la vegetacion li es rara e bassa. De calhaus, d’avencs dins d’espacis grands e plans semenats de bastidas e d’escarts. La populacion nombrosa s’arrèsta avans, de Draguinhan a la còsta. L’altitud comença de montar après Bargemon, en direccion dau Lachens. Siam dins lei pre Aups. Coma dien a Faiença, fa una bèla pejada (una puada dirián a Cotinhac).
Istoric, crear un precedent per butar de mai.
En 1931, l’armada es interessada per aqueu caussòu. En 1950 es delimitat un camp de tir (actualament a Canjuers èst) per l’entrainament au tir de canon. Comença plan planin... Aqueu monde li pensa, obsèrva de reaccions per veire l’evolucion possibla.
En 1955, lo prefècte convòca lei cònsols e expauva lo projècte de creacion d’un poligòn de 35 000 ectars (coma serà au finau) coma se tot sichèsse ja fach. Lo Consèu generau de Var demanda qu’aguèsson la correccion de lei consultar!
La decision de creacion es presa en 1962, França ven de perdre Argeria e reorganiza seis armadas. Fin progressiva de l’Empèri, e replec. L’objectiu es de posquer s’entrainar tota l’annada quauque part. Lo “Plan de Canjuers” -toponim occitan francizat en “Le Plan de Canjuers”- es mens poblat que lo demai dau departament de Var. La vida economica es caracterizada per de fermas que fòrça fan norriguiers de fedas (estimacion de 20 000 tèstas). La comuna e lo vilatge de Bròves, se tròba en plen mitan dei mapas, sus lo camin entre Bargemon e Bargema. Elei qu’avián demandat pas grand cauva. Tretze autrei comunas serián parcialament tocadas: Aiguina, Empus, Bargema, Bargemon, La Bastida, Bauduen, Castèudoble, Comps, Mons, Montferrat, La Ròca d’Esclapon, Selhan, Trigança e Verinhon.
En 1963 totei lei cònsols concernits s’i opauvan. Lo dimenge 21 d’abriu de 1963, un blocatge de la nacionala 25 traversant Bròves es organizat. De bandeiròlas proclaman: “Siam aicí per lo trabalh de nòstreis ancians. Ne’n partirem que per la fòrça dei baionetas”
o “Toristas, remiratz aquesto vilatge e sa campanha, l’armada nos garça d’aicí. Ajudatz nos de lei servar”
.
L’endeman lei cònsols fan una cauma administrativa e lo 27 d’abriu, Pompidor [escrich a la francesa Pompidou], 1er
ministre de passatge a Tolon, declara una frasa a la De Gaulle: “Tot es firmat per Canjuers!”
. De qué es firmat?
Au mes de junh de 1963 après debats, lo Conseu generau de Var manda una question escricha depauvada per Andriu Delpui de Calàs e Ernest Maurel de Comps au Prefècte. Fau respectar la procedura, segon lei règlas, e espèran. Dien: “Tenèm de far conóisser solemnament e amb fòrça nòstra oposicion a la decision arbitrària dau govèrn que mete leis elegits e lei populacions davans lo fach complit”
.
Lo prefècte respondrà coma es emplegat per va faire: “En matèria de defensa nacionala lo govern pòt agir… en usant de la mesura especiala d’expropriacion… aquela procedura segreta autoriza lei poders publics a pas respectar la decision de l’assemblada departamentala
”. Subretot que l’’indemnisacion seriá de 1 300 francs l’ectara... De bruchs corron, de monde dien qu’es una bòna ocasion d’arrestar lo trabalh quora s’apròchan de la retirada.
Fèliç Lambert, lo cònsol e tanben factor (donc foncionari que porriá perdre son trabalh se se fa remarcar) de Bròves demanda d’èstre reçauput per Pompidor. Lo sindicat de defensa dau Var aut publica un article: “L’actitud es pas la resignacion, …
[lei brovencs] admeton pas coma clavat la realizacion dau projècte … asperam solament que Sénher lo premier ministre vòugue ben nos reçaupre” (cf. Le Provençal 11/08/1963).
14 d’auctòbre de 1963: Pompidor reçaup una delegacion varesa e rassegura: “Li seràn jamai de tirs atomics a Canjuers. Lei tirs se faràn 60 jorns l’an, quauqueis oras dau jorn amb preavís. Lo vilatge de Bròves e la comuna de Comps seràn esparnhadas”
. De tirs atomics, jamai se’n èra parlat... Mas la comuna de Bròves esparnhada, aquò, vòc!
Lo 3 de novembre de 1963: una nòva manifestacion antimilitarista e pacifica es organizada per lo PCF còntra lo projècte. Recampa un milierat de personas a Bròves.
Mas en febrier de 1964, l’estudi comandat a Messmer Ministre deis Armadas (sonat lo “Sinistre” deis Armadas) ditz: “Ges de possibilitat d’exclure lei localitats de l’empresa dau futur camp!”. Adieu lei promessas de Pompidor. Leis expèrts an ben escrich.
Lo cònsol ditz alora: “Adieu país! Bròves es fotut!”. De bèrcas se fan entre aquelei que perdon tot e leis autrei proprietaris fonciers non residents. De monde son abatuts psicologicament.
Lo 14 de setembre de 1964 lo decret declarant d’utilitat publica la creacion d’un camp de manòbras e de tirs a Canjuers e publicat. Es oficial, es la lei, CQFD.
Ais eleccions presidencialas dau 15 de decembre de 1965 totei leis electors de Bròves vòtan blanc, e lo mòt d’òrdre notat sus lei buletins es lo meme: “Sauvatz Bròves”.
Un arrestat ordonant l’enquista publica es publicat lo 17 de mars de 1967. Totei leis interessats expriman son oposicion totala. Lo 25 d’abriu, lo comissari enquistaire rende un avís favorable a l’installacion dau camp.
D’unei fan de processions e de preguieras a la Sant Roman, lo sant patron dau vilatge. Mas lo 5 d’aost de 1969, lo verdict arriba “expropriats imediatament per cauva d’utilitat publica leis imòbles, eça.”.
De fach, lei principalas manifestacions de protestacion se fan tròup tardi, solament au començament de 1970, quora comença la batèsta dau Larzac. Mas sembla que lo projècte de Larzac vei una mobilizacion fòrta e imediata a pena l’extension d’aqueu camp envisatjada en 1970
.
Per èstre anat e m’èstre passejat dins lei dos endrechs, es verai que li son de similituds entre Canjuers e Larzac. L’uman es fàcia a la natura e donca fàcia a se. De luecs qu’inspiran la reflexion de costat d’una lavanha. E se fèm una pichona comparason, lo movement opauvat a l’extension de Canjuers es sostengut sus lo terren per lo jornau occitanista La Bugada
dau cantaire Daumàs. Jornau creat per far la bugada de l’especulacion, de l’afarisme, de la militarizacion, de la destruccion dei activitats tradicionalas, de l’alienacion culturala que transformavan “lo Var roge” en “bronzacuu d’Euròpa. Es sostengut per l’occitanisme niçard
.
Mas per Larzac, l’espaci es encar mai grand, lei causses son largs. E lo movement es ample, aurà un rebat intense au nivèu nacionau. Li serà una revista “Gardarem lo Larzac” e de figuras “eroïcas” coma Lanza del Vasto, fondator dei Comunitats de “l’Arche” (de comunitats de babacools n’i aguèt un pauc de’n pertot dins Var, e quitament de devianças coma lo Mandaròm) e Guy Tarlier e José Bové fins a ancuei. Un còup elegit, Mitterrand arrestarà lei programas d’extension.
Leis òbras de Canjuers començan ja.
Lo 4 d’aost de 1970: Bròves es estacada a la comuna de Selhan, e la comuna barra administrativament. Leis escarts d’Estèla, Sant Baion, Esperèl, Lanha, La Barra, Lei Blachas, Chardan, La Còla, Guent, Sant Marcelin, Sauvachana son plus de luecs per demorar sus lo cadastre. Notarètz la toponimia nòrd occitana importanta amb sei palatalizacions de C+A en CHA, traça de l’anciana extension au sud de l’espaci vivaroaupenc. Rejonhe parierament lei formas gavòtas dei toponims de l’airau “La Bastiá” a Selhan, “Jabron” a Comps, “Leis Achaps” a La Martra... e mai lo provençau preaupenc n’es semenat que se ditz “aüra [‘ejrO]” per “ara”, lo “sampechier” per lo “sambuc”.
0,1 francs lo mètre carrat de seuva, de 0,50 a 10 francs per de prats o de terrens germs. Quauques miliers de francs per un ostau.
Lo 15 de decembre de 1970, un jornalista TV interròga Debré, Ministre de la Defensa visitant lo camp: “Avèm l’impression, Sénher Ministre, que lo Megjorn mediterranèu deven una vasta region militara. Aquò comprometrà pas l’evolucion toristica? (aquela entrevista a un autre gost a prepaus de torisme quora vos sonevètz dau sens dau nom La Bugada
).
— Premier, … lo fach que de nombroses joines venguèsson aicí, … farà conóisser melhor la region. E ben de joines que seràn venguts aicí far lor servici militar… auràn après lo desir de revenir, … per léser, per passar quauquei jorns. Donca serà bensai un element, au contrari, de melhora conoissença e de publicitat”.
Un aforisme pietadós de Debré que se caricaturava amb un embut sus la tèsta, espelisse: “Que lei brovencs siechon rassegurats, sei filhas porràn se maridar amb lei militars!”.
Seràn efectivament de maridatges amb de sordats e de municipalitats faguèron leis uèlhs doçs per aguer de militars dins son consèu municipau, istòria d’aguer mai de pes.
En 1971 lo camp es operacionau e leis expropriacions d’un milierat de proprietaris son acabadas.
Lo 17 de janvier de 1974, l’armada manda una letra recomandada a chasque brovenc “per evitar tot incident, ai l’onor de vos pregar de ben voguer préner vòstrei disposicions per quitar vòstra proprietat lo 1er d’abriu de 1974”. D’unei creguèron encar qu’èra un peis d’abriu... De monde fan coma se de ren èra.
Lo 10 d’abriu: atribucion dei lòts d’un lotiment A Selhan nomenat “Bròves en Selhan”.
L’expulsion dei darniers estatjants se farà dins un climat de tension granda lo 7 de junh de 1974. Una jeep e una multitud de sordats a pè, cinquanta camions per aquelei que se pòdon pas desplaçar, una grua, de jornalistas entran dins lo vilatge. L’electricitat e l’aiga son ja copadas per l’EDF e l’armada…
L’endeman de placas son claveladas sus lei pòrtas: “Proprietat privada. Defensa d’entrar”. La galejada. Quora avètz fabricat lo drech per vos, fètz leis istòrias que volètz.
Subretot que lo lotiment de Selhan a pas començat! Mas l’administracion a gaire de faire de detalhs de quauquei gus. Lei brovencs son sensa teulissa per quauquei setmanas. E fau esperar lo mes d’aost per que lei 70 estatjants sichesson mandats a Selhan.
La fònt de la plaça, lo monument ai mòrts e lei tombas son lei solets vestigis desplaçats.
Geograficament Canjuers, es un Larzac qu’a perdut la batèsta. Se podèm encar demandar perqué?
La rapiditat dau projècte es bensai una clau per compréner que lei populacions provençalas localas an pas agut lo temps de s’estructurar pron e de cercar fòrça sostens exteriors per far “montar l’alhòli” de l’opinion.
Lo camp militar de Larzac es un procèssus progressiu que comença en 1902 e ocupa ja una part granda dau plan dau Larzac. Fa ja partida dau païsatge e lo monde an agut temps d’observar çò qu’es son foncionament. Son extension pensada en 1970 es annulada en 1981, fauguèt tenir 10 ans per aguer –amb l’arribada de Mitterrand- una anullacion de l’extension. Benlèu que l’estat pensèt tornar començar en Larzac lo meme succès d’aquela OPA sauvatja de Canjuers?
Fau saupre que la creacion dau camp de Canjuers s’es facha en acòrd amb d’unei politics locaus. Lo cònsol PSF draguinhanenc va defende. Es una oportunitat per sa vila, a la recèrca de desvelopament. Se diguèt parier dau Larzac per la ciutat de Milhau, mema logica mas efèctes autres.
1974 es tanben per “Dragui” (escaisnom de Draguinhan) la supression de la Prefectura e dau Capluec de departament. Se’n van a Tolon, premiera ciutat en populacion dau departament.
La drecha locala, li vei una ocasion d’afeblir l’ancoratge a gaucha de la region que despuèi 1848 amb l’arribada de la Segonda Republica a vist aparéisser un vòte rurau republican (color simbolica “roja”) en Occitània. Aqueu “Miegjorn roge” durarà fins a la mitat dau sègle XXen e serà treblat per lo fenomèn “Còsta d’Azur” e la temptativa “d’era blava” de Mentan a Perpinhan. Ara es lo FN quitament...
Amb lo temps, lo vilatge brovenc sèrve de carriera. Lei lindaus, lei peiras de chaminèias, lei jainas, quitament la campana de la glèia “desaparèisson”. Mas son segurament pas perduts per totei. Se ditz que la campana seriá au regiment de Tarba.
Amb lo temps, Draguinhan s’es proclamada dau còup “Capitala de l’artilariá” coma la “Porte du Verdon”.
Amb Ressaire, parlaviam de la fòrta concentracion de basas e casernas en Occitània. Es verai que li es lo Plan d’Aubion gaire luenh. Faudrà faire la mapa per veire se siam mai susvelhats que leis autres de l’estat. Referéncias:
— BELTRAME Gaston, pèça de teatre Lo darrier moton
(jugada per lo CDO de NEYTON Andrieu) ed. Rescòntres 1971.
— BOYER Victor, article "Larzac- Canjuers, un même combat contre la colonisation militaire en Occitanie" in Demain l'Occitanie
(Revista bimestrala Ais, Marselha), no 10 dec. de 1972.
— MISTRE Maurice, article s.d. “1964, 14 septembre, des moutons s’en vont…”
— BRUEL Annie, De la terre et des larmes.
2005, 269 p.
— jornaus: La Bugada, République, Le Petit Varois-La Marseillaise
— Revista Remembranço numèro 97 bis
— Quauquei frasas en provençau de brovencs
.
— Lista dels camps militars franceses (wikipedia)
— Camp de Canjuers (wikipedia)
— Camp de Larzac (wikipedia)
— Base aeriana d'Ate Sant Cristòu (wikipedia)
— Lac de Santa Crotz (wikipedia)


text:
Saint-Julien-de-Jonzy
Saint-Julien-de-Jonzy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Julien-de-Jonzy fa partida del Brionnais.
Avança amb los pòbles mai prèps: Santa-Casqueta-de-Cray 2 km Mailly 4 km Fleury-la-Montanha 5 km Sant-Foy 5 km Ligny-en-Brionnais 5 km Semur-en-Brionnais 6 km Sant-Christophe-en-Brionnais 7 km Briant 7 km Sant-Pierre-la-Noaille 8 km Iguerande 8 km Sarry 9 km Sant-Edmond 9 km Charlieu 9 km Vauban 9 km Sant-Nizier-jos-Charlieu 9 km
Saint-Julien-de-Jonzy fait partie du Brionnais.
Distance avec les villages les plus proches: Saint-Bonnet-de-Cray ~ 2 km Mailly ~ 4 km Fleury-la-Montagne ~ 5 km Saint-Foy ~ 5 km Ligny-en-Brionnais ~ 5 km Semur-en-Brionnais ~ 6 km Saint-Christophe-en-Brionnais ~ 7 km Briant ~ 7 km Saint-Pierre-la-Noaille ~ 8 km Iguerande ~ 8 km Sarry ~ 9 km Saint-Edmond ~ 9 km Charlieu ~ 9 km Vauban ~ 9 km Saint-Nizier-sous-Charlieu ~ 9 km
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Dimècres, 8.8.2018 03h00
Introduccion
Er ostiu ei temps de pòsa e d’estudi. Dèishi ath darrèr era tasca docenta e m’autregi ath plaser der autoaprenedissatge. Ei atau que darrèrament m’è immergit en estudi deth romanch des Grisons, ua lengua que me demore geograficament aluenhada, mès qu’i è tostemp sentut ua sòrta d’admiracion, maugrat non poder justificar eth per qué. Exotisme? Arcaisme? Realitat minoritària?
Sense materiaus didactics regladi ne damb metodologies d’aprenedissatge comunicatiu, me descarguè gratuïtament era Grammatica per l’instrucziun dal rumantsch grischun (2008), de R. Caduff, U. N. Caprez e G. Darms, deth seminari de romanch dera Universitat de Friborg. Se tracte d’ua gramatica fòrça didactica, amiada entad ensenhament dera lengua ena escòla e dirigida clarament tà mèstres. Escrita en romanch, pensada en romanch e en tot partir deth tèxte romanch coma element fonamentau, se bastís eth discors gramaticau dera lengua damb fòrça exemples diferenti. Estructuralisme lingüistic e gramatica entara escritura. Damb caracteristiques preconizadores, partís d’ua vision descriptiva entà establir ligams de normativizacion der estandard. Era descripcion des casi exposadi servís entara sua pròpria regulacion.
Prumèra part: era situacion sociolingüistica deth romanch
Damb uelhs de lingüista e damb intencion d’un aprenedissatge gramaticau basat ena transferéncia entre lengües romaniques, comencè a liéger, a interpretar es tèxtes e a dedusir-ne bères nòrmes de transferéncia. Abantes, totun, volí hèr ua analisi dera situacion sociolingüistica dera lengua e compréner era diferéncia entre aquerò que ne diden “rumantsch grischun” e “idioms rumantschs”. Dempús de quauques setmanes de trabalh e de recèrca, era situacion dera quatau lengua nacionau de Soïssa ei ua realitat fòrça complèxa (n’i a bèra ua que non ac sigue atau?). [Se volètz saber mès sus era situacion sociolingüistica deth romanch, consultatz era Dumbraziun dal pievel 2000. La situaziun actuala dal rumantsch.]
Ei ua realitat que m’a hèt quèir amorós per diuèrsi rasons…
1. Me hè quèir amorós per rasons de còrpus, per estructura filologica e, sustot, per familha lingüistica: dintrar en continuum retoromanic ei caminar per un camin de costèra e de fòrça viratges, a on eth lexic ei semblant as sues lengües vesies occitana, catalana, francesa, galloitaliques e italiana, mès a on era morfosintaxi pòt portar mès d’ua analisi entà comprener-la. D’açò ja ne parlarè mès entà deuant.
2. Soïssa definís eth romanch coma era “quatau lengua nacionau soïssa”. Dempús de sègles de marginalizacion, era pression fascista de Mussolini, eth sòn irredemptisme expansionista e eth besonh d’afortir era identitat elvetica nacionau, eth romanch se convertic en inici deth sègle XXau ena quatau lengua nacionau soïssa en un referendum votat per òmes. Actuaument, Soïssa ei un país plurilingüe oficiaument qu’a sabut mantier ua pax lingüistica (se mès non, aparenta) que permet ua convivéncia lingüistica jos un madeish estat de tipe confederat. Ath delà d’açò, es Grisons, canton elvetic a on l’ac age, ei oficiaument trilingüe: alemand (estandard), italian (estandard) e romanch (des Grisons).
3. Era politica lingüistica entath romanch s’oriente entara sua promocion enes diuèrsi encastres comunicatius. Era principau responsa ad aguest saber hèr se manifèste:
— ena subvencion milionària qu’arrecep era Lia Rumantscha
, era entitat istorica de promocion dera politica lingüistica tàs varietats romanches e impulsora der estandard des Grisons, responsabla dera didactica, era creacion de materiaus e es utises de còrpus lingüistic (fonamentaument, eth Pledari Grond
, eth gran diccionari bilingüe alemand-romanch des Grisons/”idioms rumantschs”), es revirades e es recomanacions entara sua transmission intergeneracionau,
— ena existéncia e en supòrt dera Radiotelevisiun Svizra Rumantscha
, qu’emet cada dia en aguesta lengua: un servici informatiu public que non se lamente dera substitucion progressiua deth romanch, mès que mòstre poblacion de totes es edats (mès que mès, joeni e adults) en diuèrsi mestièrs e en diferenti contèxtes. Mès tostemp des d’un punt d’enguarda modèrne e modernizador d’ua lengua que non vò èster ua lengua entà parlar damb es vaques. Un equilibri entre eth folclòr e ua societat modèrna e globalizada que pòt exprimir-se perfèctament en romanch.
4. Definit coma ua sòrta de “lengua de compromés”, coma ua lengua unificada, composicionau e supradialectau, eth romanch des Grisons actue sociaument coma un estandard lingüistic gessut des variantes dera lengua entà junher-les ena sua diuersitat. Tot estandard a er objectiu d’èster un encastre de referéncia lingüistic tàs usatgèrs d’ua lengua. Format a compdar des tres granes variantes damb mès vitalitat lingüistica (surselvan, surmiran e baish-engadinés), es usatgèrs deth romanch des vals grisones retoromaniques assistiren ara neishença d’ua lengua estandard unificada e de compromés que pretenie méter era pèira constitutiva d’ua politica lingüistica fèrma entara normalizacion lingüistica.
… Mès es causes non son tan polides.
1. Eth romanch des Grisons ei un projècte a mieges. Neishut dera illusion collectiua d’ua generacion d’academics que vedien er estandard lingüistic coma era manèra de dar un prestigi ara lengua romancha, aguesti sòns de granesa s’an vist redusidi ar ensenhament e difusion des “idioms rumantschs” (es cinc dialèctes dera lengua) ath nivèu sociau, ei a díder, des variantes lingüistiques romanches. Damb un estandard relegat ara decadéncia sociau, seguís en vigor coma lengua administratiua, mès cada còp ei mès dificil trapar bèri materiaus de didactica der estandard. A excepcion d’un polit materiau d’ensenhament der estandard entàs locutors de romanch coma lengua prumèra (Bainvegni - med da rumantsch grischun per Rumantschs. Part 1
e Part 2
), era iperdialectalizacion seguís aué. Aguesta separacion dialectau, mancada d’ua varietat de referéncia, amie tara manca der encastre lingüistic e cognitiu que junh es sòns usatgèrs jos un madeish labèl lingüistic: eth romanch.
2. Er ensenhament dera lengua romancha la presente solitària. Sense dintrar en bères discussions mès politiques que non pas filologiques ne ena Questione Ladina
, eth romanch manque d’ua integracion fèrma en continuum dialectau retoromanic que s’estien laguens des Grisons (era Rumantschia
), que passe pera val Badia e Gherdëina (era Ladinia
), a on arrecep eth nòm de ladin dolomitic, e qu’arribe enquiara plana deth Friol (eth Friûl
), a on arrecep eth nòm de friolan. Totun, semble que comencen a amiar-se a tèrme accions de contacte entre es usatgèrs des variantes retoromaniques, coma eth cas d’ues gojates dera Ladínia
e era sua experiéncia en un practicum d’ensenhament enes vals dera Rumantschia
en 2017.
3. Era lengua tet deth romanch ei er alemand estandard. Er aprenedissatge deth romanch des Grisons depen, alavetz, d’auer coneishences d’alemand o ben dera leugeresa informatica ena gerença des diccionaris numerics, que permeten era transferéncia entre eth romanch - alemand - occitan. Atau, manquen bèri plantejaments metodologics didactics que partisquen d’autes lengües romaniques entà dar accès ath public de lengua romanica (francés o italian, en cas soís). Eth romanch, sometut jos era pression der alemand sus eth sòn còrpus, ei ua lengua que desapareish ena solitud e en isolament. Enclavat en ues pòques vals des Grisons e sense ensenhament numeric e actualizat, ei invisible tàs autes lengües romaniques. E ua lengua invisibla ei ua lengua que non existís. Eth sòn includiment, alavetz, enes trabalhs de gramatica comparada e d’intercomprenença entre es lengües romaniques ei indispensable entà presentar ath public ua lengua viua.
4. Maugrat ua politica lingüistica valenta e des mejans que ne dispòse, era lengua non creish en chifres absoludes
: represènte un 0,5% dera populacion totau de Soïssa e eth 15% dera populacion deth canton des Grisons (2016). Eth public usatgèr des cinc variantes romanches viu relativament isolat, damb un despoblament progressiu des vals e d’un increment dera poblacion germanofòna. Ath delà d’açò, en tot èster lengua nacionau en Estat e oficiau en canton des Grisons, non dispòse ne dera preséncia escolara que n’a de besonh ne dera visibilitat e dera promocion fonamentau entara sua subervivença (ne laguens deth canton, ne ena rèsta dera confederacion, ne en estrangèr). Es wèbs institucionaus elvetiques dispòsen sovent de versions en romanch, mès acostumen a èster versions redusides o mancades d’ipertèxt. Aguesta accessibilitat, tanben, se ve trincada pera redireccion constanta enquia pagines en alemand o en francés. Fin finau, semble qu’era consideracion de “lengua nacionau” sigue mès un artifici politic e non un pas fèrm entara normalizacion dera lengua.
Conclusions
Era situacion sociolingüistica deth romanch en Soïssa ei semblabla ara d’autes lengües minoritàries d’Euròpa. Maugrat gaudir d’ua consideracion de “lengua nacionau” e “lengua oficiau”, seguís laguens d’un procès constant de substitucion lingüistica, coma er irlandés. En tot auer er emparament legau maximau, deth sòn estatus sociau e politic mès important ena sua istòria, e d’ua politica lingüistica entara sua promocion e normalizacion sociau, es sues chifres absoludes d’usatgèrs non aumenten, atau coma er occitan aranés en Catalonha. Patís ua iperdialectalizacion que mesestime eth ròtle der estandard coma encastre cognitiu de referéncia, coma er aragonés, er occitan o eth gaelic escocés. Non dispòse ne de materiaus de didactica dera lengua (reguladi per nivèus e damb metodologies comunicatiues) ne de materiaus amiadi entath sòn aprenedissatge coma lengua estrangèra. Ath delà d’açò, era majoritat de materiaus son sometudi ara pression der alemand estandard, coma ena majoria de casi des lengües minoritàries des Estats francés e italian.
Era principau conclusion dera situacion sociolingüistica deth romanch en Soïssa a a veir damb eth materiau qu’è començat a trabalhar darrèrament. Ath deuant de possibles incongruéncies damb era filosofia dera politica lingüistica e des campanhes de visibilizacion, difusion e ensenhament dera lengua que ja s’an comentat abantes, eth romanch s’afronte ara sua iperdialectalizacion e ara sua pèrta d’un encastre cognitiu partatjat que sigue capable d’enfortir es ligams dera Rumantschia
, des dera Val Müstair enquiara Engiadina e era Surselva, e encara mès ath delà, enquiara Ladínia e eth Friol. Se sense promocion non i a viabilitat, sense encastre non i a unitat. En definitiua, cau repréner es valors de compromés que portèren es varietats romanches a cedir deuant der estandard e seguir eth camin entara normalizacion e era internacionalizacion d’ua lengua qu’encara vò caminar.
Comentaris
12 d'agost 17.56h
#5 Non, marcha pas. Tròp de diferéncias fonologicas (ai provat per lo piemontés, e tanben per lo roiasc).
Valora aquest comentari: 2
0
12 d'agost 09.02h
Viva l'arañol :
*me demore> m'ei (cast. Me queda)
*me descarguè >descarguè (cast. Me descargué)
* se convertic en inici deth sègle> devenguèt au començament...
*des d'un> D'un
*actuar> agir
"illusion" non a pas eth sens espanhòu
*plantejament>posicionament, consideracion
*increment>augment(acion)
*se mès non: catalanisme
*fin finau : calc deth francés regional
encastre: vòu dire "cadre de fenêtre". Escampat pet occitanistas que sabon pas legir los diccionaris o que trapèron eth... Legir la seguida
Valora aquest comentari:
0
3
10 d'agost 22.54h
Interessant la grammatica de descargar...
La grafia classica occitana poiriá "englobar" aquells avatars isolats; parièir amb le piemontés, ligurian e autres idiòmas de mai, sens vocala finala de sosten autra que "a".
Valora aquest comentari:
0
0
8 d'agost 15.40h
Verai que lo romanch, los romanchs puslèu, son una lenga passionanta, una lenga romana parlaa amb una poncha d'accent germanic. Aquò dich, las diferéncias entre dialectes, sus un espaci pichon, son au mens aitant grandas qu'entre dialectes occitans. D'aqui la dificultat dau romantsch grischun, que degun en fach se l'i reconois. E l'oficialitat, efectivament, l'i fai ren, pas mai qu'a la realitat de la diglossia romanch/schwitzditsch.
Au passatge : la mapa de l'ensems reto-roman chausis son c... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 2
0
8 d'agost 14.18h
Beròi article, e deus peluts.
Ua question totun:
“Era lengua tet deth romanch ei er alemand estandard.”
Ah? Ua lenga teit, n’ei pas normaument de la medisha familha? O se i a mei d’ua definicion de “lenga teit”?
Valora aquest comentari: 3
0
8 d'agost 10.50h
#1 Mandi, a l´espera del que et pugui dir el Jordi (per cert Jordi, gran article el teu) et comento que recentment s´ha estrenat una pel.lícula en furlà:
https://movieplayer.it/articoli/recensione-menocchio-alberto-fasulo-locarno-2018_19377/
"Alberto Fasulo fa parlare i suoi personaggi in dialetto [SIC] friulano, mentre l'italiano e il latino sono la lingua del clero"
Valora aquest comentari: 5
0
8 d'agost 10.09h
Rescontrèri Jordi a l'EOE de Vilanòva e al congrès de l'AIEO z'Albi. Ne sap plan sus las lengas minoritarias.
Amic, pòdes me donar entresenhas ( notadament, libres , sitis internet, eca) sul Furlan qu'es coma lo romanch, una lenga retho-romanica ?.
Soi filh de paire catalan del nord e de maire friulana , vaduda de Sesto al Reghena (Siest) ( Friûl concordiés)
Mercés
Valora aquest comentari: 4
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Òrdre dels Predicaires
L'Òrdre dels Predicaires (Ordo Praedicatorum, O.P.), coneguts popularament coma Dominicans, es un òrde mendicant fondat per Sant Domenge de Guzmán a Tolosa. Lo seu abit es blanc amb una tunica, escapulari, capucha e capa de color negre. Lo simbòl mai conegut es la crotz florençada, pinta dels colors de l'òrde. La devisa de l'òrde es Laudare, Benedicere, Praedicare (Lausar, Benir e Predicar).
Una etimologia apocrifa atribuís lo nom de l'òrde a Domini Canis, es a dire, cans (gardians) del Senhor, mas en realitat deriva del nom del fondator, Domenge de Guzmán (Dominicus, en latin).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'òrde foguèt fondat per Domenge de Guzmán (1170-1221), canonge regular de Burgo de Osma: en 1203 acompanhava l'evesque Diego de Acevedo dins una mission diplomatica enviada per Anfós VIII de Castelha a Valdemar II de Danemarc. Pendent lo viatge de retorn, travessavan el Lengadòc e se redèt compte de la granda expansion de l'eretgia catara, çò que lo decidiguèt a s'unir amb los legats enviats pel papa Innocenci III per tòca de far tornar los erètges al sen de la Glèisa catolica.
Amassèt qualques femnas que s'èran convertit de l'eretgia catara e, en 1207 fondèt a Nòtra Dama de Prolha, prèp de Fanjaus, un monestèri de monjas dominicanas. Domenge continunhèt predicant pacificament als albigeses, quitament aprèp de l'assassinat del legat Pèire de Castèlnòu (1208), mas refusant de s'unir a la crosada promulgada per Innocenci III. La seuna òbra missionària aguèt coma centre d'operacions lo convent de Nòtre Dama de Prolha.
Amb l'ajuda de l'evesque de Tolosa, Folquet de Marselha, en 1215, s'establiguèt lo 25 d'abril de 1215 dins l'ostal Seilhan, reüniguèt de companhs que volian predicar coma el e s'iniciar a la vida religiosa, formant una primièra comunautat de fraires: l'òrde atal constituit recebèt una primièra aprovacion oficiosa d'Innocenci III, reconeguda e confirmada pel seu successor Onori III lo 22 de decembre de 1216. Aprèp de l'aprovacion oficiala, los fraires predicacaires s'espandiguèron per tota Euròpa, subretot dins las vilas ont èran installandas las primièras universitats, coma Bolonha o París, al desenvolopament que contribuiguèt fòrça l'òrde dominican.
Coma l'establissiá lo concili Lateran IV los fraires deguèron adopar una règla ja existissenta e optèron per la Règla de Sant Agustin, i apondent un ensems de reglaments, las nomenadas constitucions, que regulavan lo foncionament intèrne de l'òrde. Venguèron famosas perque introduson una biais de govèrn pron democratic que foguèt estudiat plan sovent dels d'un punt de vista juridic. Serviguèt de modèl per a d'autras constitucions d'òrdes similars e per a fòrça vilas e conselhs municipals.
L'orde promouguèt la difusion de la pregària del rosari, invencion qu'es atribuida a Domenge de Guzmán (de fach, lo rosari existiguèt pas qu'aprèp la mòrt de Domenge: benlen aquel fesiá una pregària o letania en onor de la Miare de Dieu, qu'aviá establit lo chartrós Domenico di Proussiac. Lo rosari actual foguèt codificat pel dominican francés André de la Roche e formalizat a la reforma liturgica de Pius V, tanben dominican).
- Odrowaz.jpg
Sant Jacint, pintura del s. XVI
Carisma[modificar | modificar la font]
Los fraires an lo carisma de la predicacion, fins alara reservat gaireben exclusivament als evesques e als capelans amb per instruccion d'o far mas que pacticavan pauc. Aquel mandat de la predicacion, concedit expressament pel papa a totes los fraires, permetèt a la Glèisa de comptar amb una predicacion ligada al vòt de pobretat, alara que los evesques i èran pas obligats e podavan pas donar exemple.
La vida dominicana se basa suls nomenats 'quatre pilars de la vida dominicana, establits al sègle XIII:
- vida en comunautat (amb los vòts d'obediéncia, pobresa e castetat)
- pregària e liturgia en comunautat
- estudi
- servici
E, en mai, la predicacion de l'Evangèli e l'apostolat.
Per poder desvolupar la predicacion de la biais mai satisfasenta, existís la possibilitat de la dispensa, mejans que lo superior pòt dispensar temporàriament un fraire de qualques règlas o observànças, cada còp que siá necessària perque la predicacio vengua mai efectiva.
Abit[modificar | modificar la font]
L'Abit dominican consistís en un abit o tunica blanca sus que se pausa un escapulari e una capucha blancas. Sus que se plaça una capa negra e una segonda capucha negra, de las meteissa dimensions que la blanca en dejós.
Familha dominicana[modificar | modificar la font]
- Article principal: Familha dominicana
L'òrde prevei mai que la preséncia d'òmes: es formada per doas brancas:
- fraires
- femnas: monjas dominicanas (contemplativas) e sòrras que forman diversas congregacions
A que s'apondon de comunautats de seculars, lo Tresen Òrde de Sant Domengue.
Difusion[modificar | modificar la font]
Lo 31 de decembre de 2005, l'òrde comptava amb 615 convents e 6.077 fraires, que 4.495 èran capelans.[1]
Qualques personalitats de l'òrde[modificar | modificar la font]
- Tomàs d'Aquin
- Sant Albert lo Grand
- Mèstre Eckhart
- Vincenç Ferrièr
- Fra Angelico
- Juan de Torquemada
- Tomás de Torquemada (1420 - 1498)
- Giordano Bruno
- Bartolomé de las Casas (??, Madrid, 1566)
- Henri Lacordaire (Recey-sur-Ource, 1802 - † Sorèze, 1861)
- Vincent McNabb (1868 – 1943)
- Gustavo Gutiérrez Merino (Lima, 1928 - ). Fundator de la Teologia de la Liberacion.
- Dominique Pire (Dinant, Belgica, 1910 - Lovaina. 1969). Prèmi Nobel de la Patz de 1958.
- Yves Congar (1904 - 1995) Cardenal i teòleg.
- Marie-Joseph Lagrange (1855 — 1938) Fundator de l'Escòla biblica e arqueologica francesa de Jerusalèm.
- Beat Domenege Castellet (1597 - 1628). Missionièr al Japon.
Dominicans cientifics[modificar | modificar la font]
- Vicenç de Beauvais (1190-1264), erudit, qu'escriguèt l'òbra enciclopedica Speculus maius, corpus de ciéncias naturalas fòrça difusat pendent l'Edat mejana
- Tomàs de Cantimpré (1210-1270), autor de l'òbra enciclopadica De rerum natura
- Teodoric Teutònic de Vriberg (1250-1313), dominican alemand a París que foguèt lo primièr a explicar l'Arc de Sant Martin amb una teoria que profeitèt Descartes.
- Francisco de Vitoria (Burgos o Vitòria, 1483/1486 - † Salamanca, 1546), fundator del drech internacional.
- Juan de Ortega (1480-1568), matematician, autor de Tratado subtilísimo d'aritmética y geometría
- Domingo de Soto (1495-1560), fisician.
- Ignazio Danti (1536-1586), membre de la comission que dissenhèt lo calendièr gregorian
- Roland de Vaux (1903-1971), arqueològ e istorin francés
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (it)Dades estadístiques de l'Annuario Pontificio per l'anno 2007, Città del Vaticano, 2007, p. 1465


text:
Europeada 2016 : Sostien financèr tà l'equipa Occitana de Fotbòl
L'Associacion Occitana de Fotbòl qu'estó creada en 2004. Un grop a l'entorn de Pèire Còsta que decidí d'apitar ua equipa de fotbòl qui representaré Occitània. En grana majoritat ensenhaires de Calandreta e que jogavan fotbòl drin pertot en lo parçan de Besièrs.
Petit tornar a l'endarrèr suu caminament de l'equipa Occitana. En 2005, l'AOF que jòga la soa purmèra partida contra Monegue a Besièrs. Qu'acaba en partida nulla dab ua equipa qui estó « apitada au darrèr moment » segon los mots de Didier Amiel, actuau seleccionaire, « que hasom bricòla ». En 2007, la dusau partida que's hasó contra Chechenia e que's debanè un còp mei dens condicions non-professionaus. La mèrca finau qu'estó de 14 a 0 tà Occitània. En 2008, Occitània que participa a la soa purmèra Europeada organizada peu FUEN (Federal Union of European Nationalities). Aquesta que vòu organizar un campionat d'Euròpa de fot reservat a las minoritats nacionaus e a las Nacions shens nat Estat d'Euròpa. L'eveniment esportiu que's debanè enter Austria e Soïssa deu 18 au 22 de junh de 2008. A l'epòca, enqüèra professor d'espanhòu en activitat, Didier Amiel qui coneishèva lo fotbòl regionau, estó convidat en assemblada generau a Besièrs. La proposicion de tornar préner la seleccion de l'equipa tà l'Europeada que'u estó hèita, « Lhevat que'm disón aquò au mes de mai, tà partir au començar deu mes de junh ! ». Didier que perpausa a partir d'aquiu, navèths objectius, « jo que coneishi hèra bons jogaires d'autas equipas, que vau multiplicar lo nivèu per dètz. Per contre, los tipes, ne son pas briga occitanofònes. Que perpausi de seleccionar monde qui aiman la nosta region, qui son estacats a la nosta cultura e la nosta tradicion, e qui eths, haràn l'esfòrç d'apréner l'occitan ».
- Publicat dens Sport


text:
Categoria:Unitat de mesura
Nòta : la categoria unitat de mecanica inclutz la mecanica newtoniana (mecanica del punt, del solide, dels fluids, resisténcia dels materials), la mecanica relativista e la mecanica quantica. Compren las unitats de longor, de massa e de
temps.
Vejatz tanben : Unitat de mesura.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 9 soscategorias, sus un total de 9.
*
- ► Unitat de massa (4 P)
- ► Unitat de temps (2 C, 8 P)
E
- ► Unitat de mesura d'energia (1 P)
L
- ► Unitat de longor (2 C, 9 P)
M
- ► Unitat de mecanica (5 C, 5 P)
S
- ► Sistèma Internacionau d'Unitats (2 C, 3 P)
U
- ► Unitat de mesura termodinamica (4 P)
- ► Unitat de superfícia (3 P)
- ► Unitat SI (2 C)


text:
Carbas
Carbas[1],[2],[3] (Carbes en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada prèp de Castras e de Vièlhmur
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri de Carabas èra partit de la viscomtat de Lautrèc de l'an 944 fins a la revolucion francesa. Comuna rurala, èra una paròquia que la glèisa foguèt bastida al sègle XVI.
Los abitants, vivián subretot del terridor, amb qualques especialitats localas: teisseires, sartres, maçons, fustièrs, rodièrs, molinièrs, fabres,...
En 1984: Espotiment aerian
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La pichina glèisa de Sant Martin dels sègles XVI o XVII siècle, isolada sus un puèg al costat del cimentèri a l'escart du vilatge, possedís pas de campanar mas una estrnha ferrièra per portar la campana.
- Pinturas Maurice Garrigues dins la glèisa: realizadas entre 1956 e 1959 en demanda del curat d'Avits, l'Abat Bousquet. M Garrrigues fòrça cresent e passionat d'art sacrat consacrèt totes lo diluns e vacanças, s'arestant solament per manjar sul pòrge. Tanben pintèt lo prebitèri a fresca.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Sent Miquèu de Riufred
Sent Miquèu de Riufred qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha situada dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània. (En francés, que disen Saint-Michel-de-Rieufret).
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada dens las Lanas de Gasconha, entre Lengon e Bordèu. Le Riu Fred (en francés Rieufret) travèrsa la comuna après aver gahat la soa hont au lac de Tropens sus la comuna de Guilhòs, e s'acaba dens Garona sus la comuna de Viralada ont es aperat la Barbosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Coneishuda despuish lo sègle XI dab lo nom Sancto Michaele de Rivo frigido. La glèisa èra lo lòc d'un gran pelerinatge tà l'Arcàngel Sent Miquèu. La glèisa de Sent Miquèu qu'es estada bastida au sègle XVIau sus l'emplaçament d'ua purmèra glèisa romanica destrusida dens las annadas 1570 per los Huganauts menats per lo baron de Langoiran Guy de Monferrant.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Ligams externes[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit oficial
- Sent Miquèu d'Arriu Hred suu site de l'Institut Geografic Nacionau
- [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo= 33452
- Sent Miquèu d'Arriu Hred sur le site du Quid
- Localizacion de Sent Miquèu d'Arriu Hred sus ua mapa de França e comunas limitròfas
- Plan de Sent Miquèu d'Arriu Hred sus Mapquest
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Replanat de Miuvachas
Lo replanat de Miuvachas, apelat Montanha Lemosina en Lemosin, es un grand plan granitic d'Occitània, en Lemosin. Sa superficia es de 3 300 km². S'estend per sa màger part subre lo departament de Corresa e desbòrda tanben sus lo sud de Cruesa e l'est de la Nauta Vinhana. Fai partida dau Massís Centrau e, mai precisament, daus monts de Lemosin, que n'ocupa la part orientala. Son altitud vària de 500 m, au nòrd e a l'oest, a prep de 1 000 m en son centre.
Galariá[modificar | modificar la font]
Landa de brugas sul replanat de Genciòus, amb pression boscatièra marcada e tancadura dau paisatge
Grands espacis erbós près de Pèira Levada
Cobèrt boscatièr près de Sent Sestari


text:
Còsta de Malabar
12° 01′ 00″ N 75° 17′ 00″ E / 12.016667, 75.283333
La còsta de Malabar es una partida del litoral d'Índia. Es situada dins lo Sud Oèst de la peninsula indiana, entre lo Territòri de Goa al nòrd e lo cap Comorin al sud[1],[2],[3], e forma mai que mai lo rivatge dels Estats del Kerala e del Karnataka.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La còsta es banhada per la mar de las Laquedivas. L'interior de las tèrras es formada d'una plaina costièra alongada entre la mar e los Ghats occidentals. Dins lo Sud de Kerala, un ensems de lònas, los Backwaters, s'espandisson reire de la còsta de Malabar.
La còsta de Malabar, e subretot lo penjal occidental dels Ghats, que fan obstacle a la monson, es la region mai umida de l'Índia del Sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Del temps dem Raj britanic, la region èra una partiada de la presidéncia de Madras fins a la formacion del Kerala en 1956 per sa reunion amb lo principat de Travancore Cochin.
Abans lo Raj britanic, lo Malabar fuguèt jos la dominacion de Pandya fins a 600 jol nom de Malâkotta – o Mâlâyâ ou Mâlâkuta – puèi foguèt divisat en principautats coma aquelas de Kolathiri de Kasargod, de las Zamorins de Calicut ou de las Valluvokonathiri de Walluvanad.
Demografia[modificar | modificar la font]
I a sus la còsta de Malabar de vilas portuàrias istoricas, coma Calicut (Kozhikode), Cochin, Mahe, Quilon e Cranganore, la Muziris de l'Antiquitat, que foguèron de centres de comèrci importants de l'ocean Indian pendnet de sègles, frequentats pels Fenicians, los Romans, los Chineses, los Arabs. A causa de lor oberturas cap a la mar e lo comèrci maritim, las vilas de la còsta de Malabar son fòrça cosmopolitas e aculhiguèron d'ora de comunautats crestianas, josievas e musulmanas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Sélection du Reader's Digest, Atlas, cartes, photos satellite du monde ed: Wissen Media Verlag, Gütersloh, Munic, 2007 ISBN 9782709818902|isbn10 9782709818902, p306-307
- ↑ (fr)Le grand atlas du monde Institut cartografic Bertelsmann, Gütersloh ed: France Loisirs 1987, ISBN 9782724235302|isbn10 2724235304 p74
- ↑ (fr) Atlas géographique Istituto geographico de Agostini ed:Éditions Atlas, París 1978, p42-43