text:
Aqueste film negre e blanc mut foguèt realizat per Michel Cans a Laurenç pendent lo decenni 1950 per las fèstas de carnaval. Fa part de la colleccion "Los vilatges d'Erau dins las annadas 1950".
Lo CIRDÒC consèrva a Besièrs l'ensem de los filmes tournats per Michel Cans dins un seissantenat de vilatges d'Erau dins las annadas 1950. Las bobinas 16 mm d'origina foguèron d'en primièr transferidas sus VHS e foguèron a la seguida numerizadas entre 2010 e 2011.
L'ensem del fons e los dreches que i son estacats foguèron concedits pel realizator al CIDO entre 1989 e 1991. Lo CIDO ne faguèt don a la seguida al CIRDÒC en 2000.
Occitanica vos va permetre progressivament d'accedir a l'ensem d'aquel fons audiovisual en linha. Aqueles documents qu'illustran la vida dels vilatges de l'oèst eraurés an aquesit amb las annadas un interès patrimonial mas tanben sentimental pels estatjants d'Erau. Aqueles archius bruts son de filmes pas montats e muts, virats per la màger part en negre e blanc.
I podèm veire per exemple la Fèsta-Dieu a Cesseràs, lo Carnaval de Laurenç o Bojan, la Dança de las trelhas de Montblanc, la Fèsta de Nissan, d'Agatencas que pòrtan la cofa, etc.
Aqueste film partida color, partida negre e blanc mut foguèt realizat per Michel Cans a Laurenç pendent lo decenni 1950 per las fèstas de carnaval. Fa part de la colleccion "Los vilatges d'Erau dins las annadas 1950".
Lo CIRDÒC consèrva a Besièrs l'ensem de los filmes tournats per Michel Cans dins un seissantenat de vilatges d'Erau dins las annadas 1950. Las bobinas 16 mm d'origina foguèron d'en primièr transferidas sus VHS e foguèron a la seguida numerizadas entre 2010 e 2011.
L'ensem del fons e los dreches que i son estacats foguèron concedits pel realizator al CIDO entre 1989 e 1991. Lo CIDO ne faguèt don a la seguida al CIRDÒC en 2000.
Occitanica vos va permetre progressivament d'accedir a l'ensem d'aquel fons audiovisual en linha. Aqueles documents qu'illustran la vida dels vilatges de l'oèst eraurés an aquesit amb las annadas un interès patrimonial mas tanben sentimental pels estatjants d'Erau. Aqueles archius bruts son de filmes pas montats e muts, virats per la màger part en negre e blanc.
I podèm veire per exemple la Fèsta-Dieu a Cesseràs, lo Carnaval de Laurenç o Bojan, la Dança de las trelhas de Montblanc, la Fèsta de Nissan, d'Agatencas que pòrtan la cofa, etc.
Aqueste film negre e blanc mut foguèt realizat per Michel Cans a Laurenç pendent lo decenni 1950 per las fèstas de carnaval. Fa part de la colleccion de filmes « Los vilatges d'Erau dins las annadas 1950 ».
Lo passa-carrièra es menat per un « general de Gaulle » en cortègi oficial, escortat per tres motociclistas de la « gendarmariá ». En dobertura del filme, lo podèm veire articular, amb los braces levats pel cèl, « Je vous ai compris », çò qu'implica una presa de vista posteriora a junh de 1958. La 4cv presidenciala es directament seguida per un grop d'òmes vestits de las camisas e bonetas de nuèch blancas caracteristicas de la bufatièra, que dançan. Pendent lo passa-carrièra se pòdon tanben veire dançar lo chivalet e desfilar la fanfara, una carreta qu'evòca « La Provença », un òme mascarat coma una dançaira borlesca, e un porcèl gigant de pasta de papièr nomenat « Le Charnu » qu'un grop d'òmes lo popan.
Aqueste film negre e blanc mut seguís las activitats d'un drollet filmat pendent de periòdes diferents : aprèp de sequéncias que mòstran de jòcs de defòra (jòc de bala, veitureta a pedalas...), se retrobam plonjats, a sa seguida, dins las carrièras vengudas pistas d'esquí d'una Besièrs embelinada per una nevada. Enfin, los darrièrs imatges mòstran l'enfant que fa vespralhon dedins.
Aqueste film negre e blanc mut realizat per Michel Cans a Tesan de Besièrs (Erau) se dubrís sus d'imatges de l'escòla Louis Prunet flame nòva. Es doncas pas anterior a 1955, annada de l'inauguracion d'aquesta escòla.
Aprèp la visita de l'escòla, plaça a la sortida dels escolans puèi a una sortida de glèisa. Aprèp de scènas per carrièra (pasants, taulièrs de peisses, una femna que mena una carreta) se ve la venda dels Bleuets, apausats a las botonièras, puèi un desfilat d'ancians combatents acompanhats per la fanfara, e enfin una ceremonia del sovenir al monument als mòrts amb lo depaus d'una garba.


c: text/html

text:
801
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 801 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Proposicion diplomatica a l'Empèri Carolingian d'un maridatge entre Carlesmanhe e Irèna. L'objectiu èra de restaurar l'Empèri Roman. Aqueu projècte foguèt fòrça mau acceptat per l'aristocracia bizantina, ja gaire favorable a l'emperatritz.
Africa[modificar | modificar la font]
Aglabidas[modificar | modificar la font]
Après l'obtencion d'Ifriqiya l'annada precedenta (→ 800), Ibrahim ibn al-Aghlab (800-812) comencèt d'i restablir l'òrdre e fondèt un palais princier tres quilomètres au sud de Kairouan. Son objectiu èra de se sostraire ais influéncias dau clergat de la vila. En parallèl, formèt una armada professionala de 5 000 esclaus negres que foguèt fòrça utila per reprimir lei revòutas arabas que se succediguèron durant tot lo rèine (→ 802, 805 e 810).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Los aubres borronan d'un biais particular amb de fuèlhs de papièr ont i a de polits poèmas entremesclats de dessenhs ninòis qu' espelisson e fremisson al ventolet de la prima.
La ''bugada'' es espandida sus de còrdas entre los aubres de la plaça. La Musa farandolaleja acompanhada del cascalh de la font e dels bresilhadisses dels aucèls.
Dessenhs e poèmas son lo fruch d'un escambi entre los ainats de "des maisons pour tous âge d'or" e los escolans.
Agachèri... pas de poesias en occitan! res. Damatge! Bèla escasença de veire grelhar l'occitan dins la vila. (s
òsca per aquesta inicitiva.
Polit mes de mai
fulhatge de papièr
musica doça
Musa de mai
Parpalhòls de papièr
Pichòts Haïkus qu' assagi de far en òc de segur.


text:
02/12/2017
Dédicaces occitanes à L' Espace Culturel Trélissac le 2 décembre 2017
L'Espace Culturel Leclerc du centre commercial La Feuilleraie à Trélissac organise samedi 2 décembre de 14 h à 18 h "Dédicaces occitanes", une séance de présentation et de dédicace des derniers ouvrages de six auteurs occitans périgourdins :
Micheu Chapduelh pour "Des mois et des jours, almanach occitan",
Daniel Chavaròcha pour "Nhòrlas",
Joan-Claudi Dugros pour "Contes populars de Perigòrd,
Joan Ganhaire pour "Un tant doç fogier",
Jan-Peire Reidi pour "Lo Nas e lo Manteu"
et Joan-Pau Verdier pour "Lenga de Pelha, ragots d'oc".
Venez rencontrer, bavarder, passer un bon moment en liberté avec les auteurs.
28/10/2017
La poleta dau diable
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane de « La poulette du diable », collecté à Lanouaille par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Un còp era un òme vielh que vielh que sufrissiá las peiras de tots sos membres e que se viviá dins la peta e la crassa.
Voliá talament morir qu’un jorn lo diable venguet e li disset :
– Sufres totjorn ?
– Òc-ben.
– Si vòles, te vau perpausar un merchat. Vend-me ton arma e te balharai dietz ans de santat e de richessa. Acceptes ?
Lo trasvielh balancet. Mas era tan malurós e penset que seriá pas mai urós alhors, que acceptet.
– Bon, disset lo diable en rifanar(1). Ten, veiquí una poleta blancha : quante voudràs de l’argent, metràs quauquas peças dins son niu, se multiplicaràn tant de còps coma zo voudràs.
Quò dich, lo diable s’avaliguet(2) coma era vengut.
Entau faguet lo trasvièlh.
Còp-sec la santat li tornet e la poleta blancha li balhet tot l’argent que voliá.
Dietz ans de temps, jauvisset de la mai granda richessa.
Tot parier, tot a una fin dins queu monde.
La mòrt venguet a la darriera ora de las dietz annadas. S’auviguet ‘laidonc una bradassada(3) subregranda e los vesins esbalauviats(4)vegueren lo diable que emportava l’arma dau trasvielh dins un revolum(5)de flamas.
‘Laidonc, comprengueren d’onte veniá la reviscolada e la richessa de lor vesin e jureren Diu mai Diable que fariàn pas coma se.
Vocabulari : (1) en ricanant(2) disparut(3)fracas(4)ahuris(5)tourbillon
25/10/2017
Istòria de leberon
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane d'un conte de lébérou, collecté à Payzac par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd».
Dos òmes durmián dins lo mesma liech. Tots los sers, l’un d’ilhs surtiá per una permenada misteriosa. Quand tornava, son còrs era freg coma de la glaça. L’autre li damandava ben onte anava per tornar glaçat entau, mas de contunh li respondiá totjorn :
– Onte vòles qu’ane ? Me vau tot bonament permenar autorn dau vilatge quauquas oras de temps, quò es una vielha ‘bituda que pòde pas quitar, ai envèia de prener l’er de la nuech… quò es tot.
Un brave ser, lo que demorava totjorn coijat decidet de ‘nar se sarrar dins una charretada de fen que era a l’entrada de la charriera e de veire çò que fasiá vertadierament son companhon.
Quand queu d’aquí tornet de sa « permenada », era pas solet : tirava darrier se la despolha d’un grand chen. Se metet dins un canton de la charriera e lo craunhet en ren de temps. Quand aguet engulit lo chen, se’n anet au vilatge vesin per beure un còp. De queu temps, lo curiós se tornet coijar. L’endoman matin, lo qu’aviá minjat lo chen disset a la cosiniera de retardar un pauc l’ora dau disnar. ‘Laidonc, mieijorn sonet sens que i aguesse ren de preste.
– Bon sang de buesc de vielh bon sang ! juret lo que aviá passat una part de la nuech dins la charreta de fen, comence d’aver fáme.
L’autre disset :
– Io ai pas granda fáme, comprene pas qu’àias tant d’apetís.
– De segur, as pas fáme maisei que questa nuech as minjat un gròs chen.
– Coma zo sabes ?
– Era, questa nuech, dins la charreta de fen.
– A ! safronet l’autre, s’aviá saubut que fuguesses quí, me serai botat alhors. Ma pena es de tornar començar.
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 22 d'octobre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Daniel Chavaròcha per son noveu libre + CD de 48 "Nhòrlas" editat chas Novelum-IEO, 14,50€ en venda en librarias.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
10:19 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)
13/10/2017
L’òme que s’entraupet dins un sabat
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « L’homme qui se fourvoya dans un sabbat », collecté à Quinsac par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un vielh païsan s’era, e mai zo vouguesse pas, entraupat dins un sabat que cresiá un acamp(1) de jòunes desbauchats d’un vilatge vesin, e fuguet pres par las fachilhieras(2) e botat en preséncia dau quite diable que li disset tot d’un còp :
– Surtiràs d’aquí nonmàs si me balhas ton arma, si que non te fau lop de ton vivent.
Lo brave vielh aguet talament páur a la pensada d’èsser ‘laidonc perchaçat e tuat per los quites seus que consentiguet au pache(3) dau diable.
Li fauguet signar un long perjamin(4). Li pareren una pluma d’aucha e deguet de fòrça se traucar una vena per prener de son sang.
Tot quò-quí era ren… Lo mai greu, quò es que sabiá pas escriure. ‘Laidonc, faguet una crotz.
A ! s’aviatz vist quela fugida dau diable e de sas remirairitz. Deven totjorn galopar…
Per çò qu’es dau perjamin, s’abrandet(5) tot sole dins las mans dau vielh en li rogesir los piaus e li cramar la peu.
Contat per M. Duverneuil, de Quinçac (Dordonha), en 1933.
Vocabulari : (1) réunion(2)sorcières(3)pacte(4)parchemin(5)s'enflamma
16:43 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
08/10/2017
Lo curet e lo diable
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « Le curé et le diable», collecté à Lanouaille par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
A La Noalha (Dordonha), se conta pariera aventura ‘ribada a-d’un curet :
Un còp era un curet que era en viatge.
Un ser, ‘ribat tard dins un vilatge, damandet la retirada dins la prumiera maison que trobet.
Li responderen que i aviá ben una chambra libra mas que degun i voliá demorar perque lo diable i veniá sovent.
Lo curet tenguet pas compte de çò que se disiá e acceptet d’i passar la nuech. Faguet un brave fuòc dins la chaminéia e se ‘sietet davant.
Tot d’un còp, auviguet un grand bruch e un diable davalet per la chaminéia, puei un segond, un tresesma, un quatresma, un cinquesma. Quò se ‘restet emb lo sieisesme.
– ‘Sietatz-vous, lor disset lo curet.
Mas los diables avián par l’er ‘ceptes. S’aprocheren de se, esmanciants.
En veire quò, lo curet prenguet son grand manteu e lo lancet sus los diables que s’ensauveren mai viste qu’eran venguts.
10:06 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Deth 4 ath 7 d’octobre La Seu d’Urgell e Andorra acuelheràn ua naua edicion des Jòcs Specials Olympics, er eveniment esportiu mès important entà persones damb discapacitat intellectual que se celèbre cada 4 ans.
Aguesta madeisha tarde se celebrarà era Hèsta Inaugurau en Andorra, ua gala que serà retransmesa en dirècte pera television tàs 20h00.
Des der an 2007 ADDA (Associacion de Discapacitats d’Aran) forme part d’ACELL (Federació Catalana d’Esports per a Disminuïts Psíquics) e toti es usatgèrs d’ADDA estan federadi. ACELL ei ua entitat sense ànim de lucre qu’a coma principau objectiu melhorar era qualitat de vida deth collectiu e fomentar era sua inclusion a trauès der espòrt e deth léser.
ACELL seguís era filosofia deth moviment internacionau SPECIAL OLYMPICS, qu’acuelh ath major numerò d’esportistes damb discapacitat intellectual de tot eth mon, a on er esportista ei çò de mès important e er espòrt ei er esturment entà transméter valors, en tot garantir qu’es esportistes gaudissen d’ua competicion digna, justa e equilibrada.
Aué dijaus, dia 4 d’octobre, 8 esportistes aranesi d’ADDA an marchat tà Andorra tà participar enes Jòcs Specials Olympics La Seu d’Urgell- Andorra deth 4 ath 7 d’octobre de 2018 damb eth desir de gaudir ath maximal d’aguest eveniment esportiu unic.
Es nòsti esportistes participaràn ena categoria d’atletisme.
Aguest eveniment se celèbre cada 4 ans, enguan ac hè jos eth lèma: “ETH MELHOR EI QUI AC SAGE”, e compdarà damb era participacion de 1.500 esportistes, e ja son mès de 13 païsi qu’an confirmat era sua assisténcia. 1.239 esportistes son catalans, 93 der estat espanhòu e 54 d’Andorra, e 114 son esportistes de 13 delegacions diferentes, entre es quaus: Belgica, Finlàndia, Portugal e Alemanha.
Aguesta madeisha tarde se celebrarà era Hèsta Inaugurau en Andorra, ua gala que serà retransmesa en dirècte pera television tàs 20h00.
Eth diuendres 5 d’octobre se realizaràn es pròves de temps e eth dissabte serà era jornada de carrères e medalhes.
Eth dissabte dempús deth sopar, ADDA assistirà ena hèsta des esportistes, damb toti eri, ath delà des tecnics, volontaris e organizacion. E fin finau, eth dimenge, dempús d’assistir ara Clausura des Jòcs en La Seu d’Urgell, vieràn de nau cap a casa.
Ath delà dera competicion esportiua compdaràn damb fòrça activitats complementàries de léser e jòcs. S’organizaràn activitats de léser, damb caractèr ludic e recreatiu ath torn des installacions esportiues. S’organizarà era Hèira des Jòcs, coma un espaci damb activitats diuèrses de léser, culturaus e associatives, daurit ara poblacion en generau des dues sedences e as participants des jòcs.
Damb era collaboracion de Special Olympics España, compdaràn tanben damb eth Programa de Salut, a on es esportistes poderàn realizar diferentes revisions medicaus gratuïtes.
Vielha, 4 d’octobre de 2018
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan


text:
Era senténcia deth TC sus er Estatut a acabat per daurir definitivament era caisha des trons des relacions entre Catalonha e Espanha. Se ben ara fin eth tribunau, dempús de quate ans de deliberar, a declarat qu'er estatut ei constitucionau, a establit tanben ua sèrie de retalhades e limits qu'an constatat era manca de respècte cap ara volontat democratica deth pòble catalan e des sòns representants politics. Totun creigui qu'ei important hèr bèra reflexion:
Eth TC a declarat inconstitucionaus es articles referents as simbèus nacinaus (drapèu e imne), er usatge "preferent" deth catalan ena administracion e d'auti que hèn referéncia ara administracion de justicia, er esfòrç fiscau e es competéncies dera Generalitat dauant der Estat. Ei a díder, ara fin, es articles basics d'aguesta norma (qu'ath delà ja s'an aplicat pendent aguesti quate ans de deliberacion deth TC sense cap problèma) non an estat modificadi e per tant er Estatut se manten intacte en grana mesura.
Mès, era pregunta que me ven tath cap ei aguesta:
Era senténcia a acabat per atacar es bases identitàries deth pòble catalan: es sòns simbèus e era sua lengua (tot e qu'en aguest cas non a patit granes modificacions), mès non pas aqueri ahèrs que possibiliten era accion de govèrn n'eth desvolopament sociau e economic de Catalonha...alavetz...per qué aguesta senténcia? Per qué ua senténcia qu'ataque es sentiments des ciutadans e ciutadanes de Catalonha?
Malurosament pensi que i a pòques respòstes possibles, mès enlà de comprovar coma ua part dera Espanha plurau e federau non existís, e de qu'era dreta representada peth Partit Popular ei mès propèra a des·hèir que a bastir, a crispar e confrontar que a trabalhar amassa. Un PP, per cèrt, que damb era senténcia der Estatut a paralizat en Parlament de Catalonha era Lei der Aranés, en tot seguir damb es madeishi critèris que lo portèren a presentar dauant deth Tribunau Constitucionau. Atau donc, eth PP torne a sajar de negar es nòsti drets entà impausar era sua vision barrada e centralista, eth madeish PP que, en Aran, signèc eth manifèst en favor dera nòsta lengua pròpia...
Coma diden quauqui sociològs coma Lévi-Strauss "es simbèus determinen er orde deth mon". Que cadun trèigue es sues conclusions.


text:
Peu Corguinista
«Malaja ! Malaja ! Meilèu la negada que demorar !»
Lo front umide per la corruda e los dits sarrats suu meroprat1 lo mèste que sautava peus terrèrs mossalhats. L’aire fresc de l’auba que’u torrolhava las canaveretas. Que bohava dejà a’s desarrigar la lenga. Que s’estanquè darrèr un sormprat2, las paumas suus jolhs, un moment sonque. Los uelhs fixats suu pertèrra de huelhas, ne’s podèva pas empachar de pensar au vielh. Lo que deishè au son darrèr, eth e la soa infirmitat. Ad aquèra pensada que’s hiquè a córrer dab mei d’arsec, com si lo son cuu que lofiava hlamas. Non pas i pensar, non pas sonque pensar la Roncuda3 de la quau s’apressava mei anar mei. Que podèva enténer a la paur que’u cridava de huéger, mei vist, mei luenh. Sobte que s’aplatè. Qu’avèva las mans crispadas suu long barròt garnit d’un cap de hèr. Ua estranha belada, au luenh, que copava lo son balanç. Qu’èra trufandèra… Que podèva remèter aquera votz au demiei de mila. Ua de las escarnidoras. Qu’èra aguda, cridassèra e carrincaira. Que traucava las aurelhas dinc a la sang. N’i avè pas nat dobte, qu’èra la deu Bernat, aqueth pelièr de hilh de canha.
« Bêeeeee ! Bêeee ! Ça-i ça-i pichon ! Ça-i véder Arnaut ! Be sabem qu’es ací !»
N’avèvan pas trigat. Eths, qu’ac sabèva, aquera votz cridassèra n’èra pas jamei sola. Shens l’enténer que devinava a Amadèu, savi silenciós, la lenga la mensh penuda deu vilatge. Que’u podèva sentir lo gohorroi que portava com armadura. Un dusau epidèrma de cuer, qui’u tanava la pèth. Los dus òmis qui’u perseguivan qu’èran dus sap-au-pishs, mes qu’èran tanben los miélhers dus conscrits deu bordalat.
N’i avèva pas sonque ua solucion. Galopar com si avèva los cornuts au darrèr. Ua alenada, ua dusau, ua mei e que’s tornè quilhar en har vàder carrinquets de brincas, qui’s planhèvan devath las soas sòcas. De tira, qu’entenó los uglets shords d’Amadèu e lo gai de Bernat.
«On te’n vas atau ?! Petapaur !»
Qu’èran mei pròcha qu’ac pensava. Qu’arridèvan en tot lançar las lors encamadas velòças e expèrtas. Au darrèr d’eth que podèva sentir la honhada deus tracaires aumentar a cada pas. Que’us distanciè de hèra totun. Las bandolerias paternaus que’u hasèvan profieit fin finau. Tostemps en camajada, que sautè ua galihèrna. Que contornejè un arròc ahurat com un peish. Qu’arribè a ua artiga perduda au miei de la seuva. Ne’u vagaré pas de la passar. Que serén sus eth abans que podossi estar de l’aute costat. Que decidí a la prèssa de s’acatar dens l’un deus bosquets, brocut mes florit de floretas blavas. Aquí, en l’esconeder brostèr, qu’entenó los pes travar sus la tèrra gerbuda. Que’us vedó tiéne’s las hautas.
« Que’u ns’avem perdut Amadèu ! Quin ei possible ? N’ei pas sonque un sap-au-boc !»
L’òmi de la votz eishordaira, suu còp de la malicia, que portè ua man sus la guarda d’un dragon qui penèva a ua cinta grossièra. Com hòu, Bernat que trucava arbos e èrbas hautas devath l’espiar planpausat deu son parion. Que i avè dens la soa colèra quauquarren de patetic. Que lançava crits aguts d’isteria, com eishorbat per la ràbia. Ne s’estacava pas sonque quan encontrè, dens l’entrecamas, la punta herrada d’un bruishòc qui’s defenó. L’enrabiat que hasó un patinglat deus beròis, en suspréner lo son monde per octavas mei agudas e insospectadas. Arnaut que s’arroncè suu pic deu broishagar. Lo cor sarrat e tot lo son coratge a las soas mans, qu’espiè Amadèu dab herotgèr. Aqueste qu’empunhè la soa maça pro viste. Que dessenhavan un cercle en se claverar mutuaument. Fin finau, Amadèu qu’arribè au ras de son companh. Aqueth, las pèrnas cap au cèu, que’s tienèva las vergonhas a duas mans. Qu’aledè per shiulats bracs. Lo Mut ne digó pas arren, ne marronava pas sonque, de desaprobacion probable. Que tornè lhevar la cara, inexpressiva de cap au hueitiu.
« Deishà’m partir, Amadèu. N’èi pas lo ton ahar.»
Quan los mots e sortín de la soa boca, Arnaut n’avèva pas nat espèr de recéber ua responsa positiva. Que coneishèva l’estranha dretura qu’avèva lo Mut de cap a la Cotria. Causa rara e malurosa tad eth. Shens nada suspresa, lo hueitiu n’avó pas sonque un sorríder mut com responsa. Que s’aborrín de tira, shens nat mots, l’un contra l’aute. Las armas en guarda. Lo Pastre qu’ensagè de’u presentar lo tròç de hèr a la clesca deu son tarrible adversari. Qu’estó ua error. Ua esquiva rapida e Amadèu qu’èra sus l’ala. D’ua man ubèrta, lo fantassin que l’ac arroentè ua maishèra, dab ua violéncia mestrejada. Que’s virè sus eth medish pr’amor de la fòrça de la tustada, en virar l’esquia au dangèr. Que se’n perdó l’arma… L’arnelh que brutlè deus còps de punhs. Arnaut que sarrè las dents a cada tusts. Qu’avèva lo braç que’s torçó quan lo conscrit e’u gahè tà’u mestrejar. Ua posicion de mau deféner qui l’expausava dangerosament. Lo son adversari qu’avèva deishar càder la massa entà profieitar de l’obertura. Segon lo paréisher que’u volèva viu. Arnaut sosmés, que vedó a s’apressar deu son cap la cama d’Amadèu, lançada dab fòrça. Susprés, n’avó pas sonque qu’un moment ta’s virar. Dab lo son braç libre que s’i escadó a s’emparar, lo sacrificant au chòc. Qu’entenó los sons òs a crascar. Lo braç qu’èra, suu còp, com mortet. Que l’arronçè totun, de cap a la cara deu conscrit, en uglar. Amadèu que reculè, cadut de cuu, en se tiéner ua maishèra bodonhada e arrojada. Lo pastor que se’n copè lo punhet suu còp en maudíser dius e òmis per l’escosor. Ni chic, ni briga qu’avè l’adversari sus eth. « Si n’as pas mei nada fòrça, que’t cau copar lo cap » que’u digó lo vielh. Atau qu’ac hasossi. La tèsta au miei deu nas lo milician que’s hasó en darrèr, lo balanç copat, la cara ensanguida. Dab un bram qui averé esvarjat las Tarascas deu Mau Bèc, Amadèu que’s ganhè la craba. Que tornè lançar l’ataca shens pensar, perdut dens la soa colèra. Lavetz que vedó lo còs d’Arnaut s’ahoní, lo cap a trucar lo sòu rocalhós. Susprés, que s’esperperè en tot prene’u aus braç. Que comprenó de tira çò que s’èra passat, l’error qui vienèva d’estar comesa. Que lhevè los uelhs de cap au Bernat :
« Ne m’espis pas atau, que m’a escolhat aqueth trucaperuc »
La protèsta qu’èra vededera sus la cara d’Amadèu.
« Deishà’u aus Tacs » ce’u contunhè Bernat en getar lo meroprat a tèrra
« Qu’ei dejà crebat.»
Amadèu qu’ac reconeishè tanben, qu’avèva a’u deishar aquí. Que’s tornè lhevar e que’s virèn de cuu, camin hasent dinc au bordalat qu’avèvan quitat a la prèssa quauquas òras a…
Lo tornat qu’estó silenciós. N’i avèva pas sonque los bruts de las bòtas hangosas qui s’engravèn aus bardòcs. Arren ne hasèva pas puisheu a l’avança. La seuva qu’èra tostemps tranquilla com l’òli a l’esguit deu dia. Qu’arribèn fin finau a la cantèra qui serviva de murralha èst.
– Hòu Peu-ros ! Ce digó Bernat tà saludar Gaston, qui qu’avèva plan segur un peu de milhòc. Amadèu que’u saludè deu cap. Mes a despieit d’aquera cortesia, los dus companhs n’avón pas sonque ua escarrada seguit per un escopit per responsa. La gaita que’us espiè en ahroncilhar los uelhs çò qui cavè enqüèra mei las soas ruhas.
– E d’on vienen los dus piròus nostes ? Ce digó fin finau lo guarda en tot tornar ajustar lo son casco de punta.- De segur qu’èran a braconar quauques púpias deu clan ? O dilhèu drin d’intimitat que’us hasèvan besonh ? Las soas mans ne mantièvan pas sonque ua causa, shens equivòca. Amadèu e Bernat que passavan l’entrada deu vilatge, shens s’avisar aus nhaflas. L’entrada n’èra pas sonque marcada per un drapèu, hons roi e tres montanhas d’aur, maine deus Coha-de-hèr. Au nòrd, lo Mau Bèc qu’ombrejava los camps qui garrapavan en terrassa dinc au som de la vath. Acessats atau de la Grana Mar qui devorava la tèrra a l’oèst e ac assecava tot e la barba d’Amadèu tanben. Aquesta qu’èra vaduda precòçament, com totas las que portavan los òmis deu son clan, seca e blanca. Qu’èra la costuma de la ligar dab un anèth d’estam, dab lo quau s’amusava sovent en tiene’u enter lo matapedolh e lo lecatopins e en tot gardar los uelhs fixats sus las horcas.
Acerà qu’i avèva la taneria, un endret on las pèths de lop e de bocau qu’èran penjadas amassa. Amadèu que lugarnè de cap a Bernat, aqueste que semblava destenut de plan, au ras de çò que semblava d’estar un larèr que tot lo monde aperavan lo Nidau. Amadèu que i passava, com la màger part deus poblants, un temps considerable. Las cantas que s’i cantavan e las pregàrias que s’i disèvan sus las pèths pausadas au sòu. Au miei d’aqueth lòc, qu’i avèva un huec deus grans qui ne s’estupava pas jamei. Lo quau bohava la soa ardor per tota la sala, unica era tanben. Que i entrèn en tot bohar sus la lors mans glaçadas tanlèu qui sentin las purmèras aujors tornar cauhà’us.
« Hèi!» Ce digó Bernat, las personas presentas que’s tornèn de cap a la pòrta, hèita d’ua vela de tres espessors de lin. «Amadèu e Bernat ! Ça-vietz !» La votz cridassèra que copè un moment totas las discutidas. Los dus òmi que s’assedèn, camas crotzadas, davant los qui’us esperavan. «E podem saber çò qu’avèvatz fotut ? Be v’esperam despuish òras !» Los uelhs qu’èran, naturaument, sus Bernat en esperar un explic.
« Escota Alaric, n’ei pas la nosta fauta qu’avèvam entamiat lo retorn de la ronda de nueit nosta quan vedossim…» Ne’u vagè pas d’acabar qu’Alaric lo digó « Òh peus dius e òmis clava-la ! » Qu’estó çò que hasossi shens nada pena. Amadèu, eth, n’avèva pas opinat e qu’escotava, adara, lo drude, deu peu long e gris. Aqueste que tornava préner la discuta qu’avèvan copada en arribar. « Plan ! Atau, lo Baron que ns’envia…Quin s’apèra dejà ? » Que’s tornè de cap a un òmi, a la soa man dreta « Tederic » ce digó l’òmi
« Òc qu’ei aquò, donc aqueth Tederic, qu’ei un baile deu clan… » (Amadèu e Bernat que s’espiavan shens gausar tornar copar Alaric).
«Que ns’an demandat d’amassar arma, carn, òmis e lan… abans la soa arribada. ».
«Perqué ?» Ce gausè Bernat.
«Non te’n des deu perqué pepiòt. Hè çò que’t disen.»
Lo mut qu’avèva comprés. Qu’èra clar com la lutz. Ua batalha qu’èra a s’aprestar e que calèva lo maxímum de mejans entà esperar véncer. N’estó pas sonque après quauques micas, komis e cantas, haut o baish tres òras, que deishèn la casa amassa, tà partir cadun de lor costat.
Amadèu que caminava pro vist de cap a la boca deu bòsc, lo medish deu quau èra sortit aqueste matin. N’avèva pas podut saborar la fòrça e l’aciditat deu komis dab los autes tant lo mot « lan » que l’avèva trucat. Shens saber vertadèrament perqué que temptè de retrobar lo camin suu quau avèvan, dab Bernat, perseguit l’unic mèstre lanèr deu parçan. «Hòu tu ! E m’avèvas de manca ?» Amadèu qu’alentí aus mots de Gaston. Ne volèva pas semblar estranh ad aqueth hisson. «On te’n vas atau ?» Ne hasó pas sonque ua salutacion deu cap. N’estó pas briga estonant, Gaston que se’n contentè. Que trobè lo saut, n’estó pas sonque un còp entrar au bòsc que corró a hum de calhau. En sautar, en escambilhar galihèrnas e rius. Que’s perdó l’alet. Qu’averé perseguit dinc au darrèr sumsit estossi necessari. Qu’estó dab un posnhac que s’arribè a l’artiga on tot s’èra passat. Que tornè pujar lo cap a despieit de la soa lassada tà non pas véder sonque los bosquets de flors blavas e pro. Au son dehens n’i avèva pas sonque un mot qui retreniva dab ua violéncia de las tarriblas « Caralho ! »
1 Mots de la lenga Vath. Que s’ageish d’un baston deus grans considerat com ua arma.
2 Ibid. Que s’ageish d’un arbó especific deu parçar.


text:
Era U.E. Bossòst hèc ua auta exhibicion de gols e fotbòl; aguest viatge dauant dera sua aficion. Des d’un començament, eth fotbòl precís, tècnic e rapid deth nòste equip creaue fòrça problemes ar equip deth Villeneuve-Lecussan, atau as 5’ Adrian en ua clara ocasion xutèc per dessús deth garrot. Eth domini deth nòste jòc lèu auèc eth premi tàs 10’ Moha marcaue eth 1-0. Un viatge que se perforèc era porteria contraria ,cada jogada ère sensacion de que marcaríem més gols. Moha tamb 2 gols més e Adrian (2 gols) deishauen eth partit sentenciat ena mieja part, tamb eth resultat de 5-0. Ena dusaua part, sonque començar, en ua bona jogada Arrouy marcaue eth gol deth honor entà Villeneuve-Lecussan. Aguest gol e un xut ath garròt en ua falta de Das Nieves, héc qu´er equip li costèsse entrar en partit. Dempús de passar aguesti minutes iniciaus dolenti, Ruben en ua falta tanben xutèc en garròt. Eth madeish Ruben en dues ocasions ( ua de penalti), deishaue eth marcador en un contundent 7-1. Tamb aguest dusau resultat tant ampli, portam en dus partits 15 gols a favor e 1 en contra, demoram qu’açò continue atau. Er equip se trape tamb era morau fòrca nauta ; ath delà, cau díder qu’eth St. Gaudens perdèc en sòn camp dauant eth F.C. Gourdan per 0-1 e aquerò, deishe ara U.E. Bossòst a 2 punts deth St. Gaudens que de moment encara seguís en prumèr lòc.
Eth plòpèu partit, mos enfrentam ath F.C. Gourdan eth partit qu’auem atrasat. Auem de cercar eth terren de jòc e eth dia entà jogar aguesta dimenjada.
Huelha deth partit:
U.E. Bossòst 7 – Villeneuve-Lecussan 1
U.E. Bossòst : Riu, J.carlos, Chapo, Cuny (45’ Viló) , Felipe, Liaño, Jon , Ignasi , Moha (45’ Ruben), Adrian (45’ Alex) e Pèir
Trainer : Jordi
Villeneuve-Lecussan AS : Fidalgo, Barrere, Desbrueves, Loo, Dupuy, Davezac, Ribet Yannick, Ricaud, Das Nieves, Arrouy, Ribet Florian. Reemplaçants : Louge, Motta.
Trainer : Barbosa Manuel
Arbitre : Guezello Guy Noel
Gols : 1-0 Moha (10’), 2-0 Moha (15’), 3-0 Adrian (20’), 4-0 Adrian (25’), 5-0 Moha (35’), 5-1 Arrouy (50’), 6-1 Ruben (70’ penalti), 7-1 Ruben (85’)


text:
Dimars, 18 de novembre de 2014, 03h00 Espòrt
Shaun Johnson, lo mesclanha neozelandés, subrevolèt la finala del Torneg de las 4 Nacions
Shaun Johnson, lo rei de Wellington
Los Kiwis avián ganhada la competicion internacionala del Torneg de las 4 Nacions en 2010: servarián lor trofèu o l’esquipa rejovenida d’Austràlia se revoltariá aprèp lo 30-12 de la primièra partida? Dissabte, davant los 25 000 espectators ramosats, los Negres dominèron los Verd e Jaune e, levat lo primièr ensag signat pels Cangorós (Jennings, en recepcion d’una candela, a la 10a), faguèron la corsa en cap. Lo mesclanha Shaun Johnson, ja dins la legenda tretzista amb son ensag de la darrièra segonda de la mièja finala del Mondial a Wembley contra Anglatèrra, menèt lo jòc amb mestritge e biais: una longa passa li permetèt d’escartar Vatuvei (34a) per confirmar l’avantatge a la pausa: 14-6; una serpentejada lo menèt darrèr la rega (57a) e un escafament de quatre Cangorós li permetèt de dobrir d’una novèla passa longanha lo camin de l’ensag per Vatuvei tornar (61a). Se sas transformacions tustèron dos còps lo pal, ensaquèt las doas autras e ajustèt una penalitat. Los australians contestèron la supremacia negra fins a la còrna: l’ensag de Ben Hunt, transformat per Cameron Smith, a cinc minutas del tèrme, los entornèt a 4 punts: 22-18. Un enabans anullèt la darrièra accion dels Cangorós. E los locals pleguèron pas... Pel primièr còp dempuèi... 1953, Austràlia pèrd dos còps en seguida —un vertadièr... Trafalgar!— fàcia a sos vesins.
Rendètz-vos es pres per un novèl torneg de las 4 Nacions per 2016 en Anglatèrra. E per una novèla gorbejada refofanta de jòc e de plaser... amb lo malcòr que siaguen d’autres Blaus, aqueles dels cardons d’Escòcia, que prenguen part a la fèsta.
E de nòu per Carcassona!
La pelena dels Minims èra grassa per reçaupre jol solelh benvolent de la tardor lo rescontre entre lo campion, Tolosa, e lo cap de fila, Carcassona, aqueste dissabte de vèspre. Gressèque dobriguèt la marca amb una penalitat (10a). Las atacas dels uns e dels autres se truquèron a unas defensas ermeticas coma d’ustras de Bosiga. Mas a la 35a, Kriouache trapèt lo trauc dins los barris de Ciutat, trapèt a nautor Keirralah que mandèt Hulme a l’ensag. Tre lo remandadís, meteis sicut erat levat qu’es Hulme que mandèt Keirralah a l’ensag e coma lo mesclanha transformava los dos còps, los Tolzans tornèron al vestirari amb un avantatge significatiu de 12-2. A la represa, Carcassona mostrèt qu’èra pas venguda faire de torisme e lo neozelandés Samson i anèt de son ensag setmanièr (48a). Los audencs profeitèron d’una superioritat numerica per passar dos còps: per l’arrièr Towers (53a) e pel centre Guiraud (57a). Amb las transformacions de Gressèque, los Canaris menavan 20-12 a l’ora de jòc. Lo dobertura de Carcassona manquèt una penalitat fàcia als pals e Tolosa volguèt pas pèrdre sus son èrba: trapèt las solucions en escartant la pauma e Maurèl (62a), puèi Minga (74a) permetèron als locals de tornar prene l’avantage: 22-20. Es alara que Maxim Gressèque trapèt una engana al fons de sa saca magica: dos cambiaments de pè, una finta de passa, un pichon còp de pè a ras de pelena per el meteis, ensag al pè dels pals e transformacion per confirmar la seguida de l’invicibilitat carcassonesa: 26-22! De partidas atal, ne volèm cada dimenjada!
Dimenge, al Molin, es sus un ritme mendre que se debanèt lo dèrbi entre Lesinhan e Limós. La partida demorèt indecisa fins a la còrna mas los locals arrestèron l’espirala de las desfaitas (5 de seguida!): 24-22.
E gardan l’espèr de se qualificar per la pola bèla d’aitan mai que los Dragonets an perdut 12-8 a Vilanuèva; Avinhon, amb cinc penalitats d’Arnaud, signa sa primièra victòria de la sason a Palau: 19-8.
Pel compte de la desena jornada, dissabte, Carcassona reçauprà Palau puèi dimenge Tolosa serà a Limós e Vilanuèva a Avinhon. A Sant Estève, la partida Dragonets-Lesinhan serà importanta en vista de la qualificacion per la pola bèla.
La dintrada pels Dracs
Los Dracs tornan prene l’entraïnament: Remi Casty es tornarmai dins l’efectiu catalan aprèp l’annada passada cò dels Roosters. Los internacionals australians Todd Carney e Willie Tonga son tanben arribats per preparar la sason novèla, mentre que l’australian Michael Monaghan…, qu’arrèsta sa carrièra de jogaire a Warrington, segondarà l’entraïnaire Laurenç Fraissinós en companhiá de Jiròni Guisset.
Los Dracs jogaràn una partida amicala lo dissabte 24 de genièr a Carcassona contra una seleccion audenca de jogaires de Carcassona, Lesinhan e Limós, batejada “País Catar”!
Alan Roch


text:
Dimars, 19 de genièr de 2016, 03h00 Espòrt
Partida disputada fins a la darrièra segonda a Limós
Lo quart d’ora limosenc
Se, dissabte de ser, Albi ganhèt aisidament contra Tolosa 51-12 e, dimenge de vèspre, Carcassona prenguèt la mesura dels Laupards de Vilanuèva, 54-14, las doas autras partidas foguèron mai indecisas.
A Palau, los locals jogavan la darrièra carta per considerar la qualificacion dins lo segond grop per la fasa seguenta amb la recepcion d’Avinhon. A la pausa, los provençals menavan 14-12, aumentavan l’avantatge tre la represa mas en un quart d’ora, Palau marcava quatre ensages e preniá los davants. Un darrièr ensag avinhonenc clavava la partida sus una egalitat: 32-32.
Meteis scenari esglasiant a Limós amb la recepcion dels Dragonets. Una partida importanta que las doas formacions son a la luta amb Lesinhan per doas plaças dins la pola bèla. Las doas esquipas se neutralizavan dins lo primièr temps (14-14 a la pausa). A dètz minutas de la fin, los catalans tenián un avantatge bèl de 16 punts (36-20). Mas aquí los locals faguèron volar la palma coma de punhats de confètis sus la Plaça de la Republica. E lo jorn de la sortida de la banda del Parador, l’ataca locala marquèt pas de pausa e se multipliquèt per signar tres ensages abans la còrna, lo tresen just abans aquesta e lo Salvaire Suprèm, lo capitani Miquèl Murcià, enquilhèt la transformacion de l’egalitat: 36 pertot! Las tres darrièras jornadas d’aquesta primièra fasa nos prometon de partidas de primièra!
Plaça a la Copa
Aquesta dimenjada, plaça als oitens de la Copa Lord Derby. 3 partidas entre grops d’Elèit 1 (en cap d’aficha: Limós-Avinhon; e tanben: Dragonets-Tolosa e Albi-Palau). 3 partidas Elèit 2-Elèit 1 (Baó-Carcassona; Lion-Vilanuèva; l’Escura-Lesinhan). Un rescontre entre formacions d’Elèit 2: Carpentràs-Vilafranca. E una oposicion entre los pichons de Nacionala 1: Ferrals de Corbièras-Sant Llorenç de Salanca.
Darrièrs preparatius
Aqueste dissabte, los Dracs catalans jogaràn lor segonda partida de preparacion abans la represa oficiala de la Superliga. Anaràn desfisar los Gigants d’Huddersfield.
Alan Roch
Fòto:
Partida disputada fins a la darrièra segonda a Limós


text:
Aquestas personalitats occitanas... Paul Valéry
Paul Valéry qu'ei un escrivan e poèta francés deu sègle XIXau. Vadut a Seta, que comencè los sons estudis en Occitania abans de pujar tà la capitala entà perseguir la soa carrièra literària. Deu son nom vertadèr, Ambroise Paul Toussaint Jules Valéry, qu’èra un escrivan, poèta e filosòfe francés, vadut a Seta (en Eraut) lo 30 d’octobre de 1871 e mort a París lo 20 de julhet de 1945. D’un pair còrse e d’ua mair genovesa, que seguirà los sons estudis au collègi de la soa vila de neishença, puish au licèu de Montpelhièr dinc a 1888. Que’s dirigirà cap a estudis de dret abans de se’n destornar per las letras e la pintrura. Que hè la soa entrada dens lo monde literari en publicar los sons purmèrs vèrs dens la Revue maritime de Marseille. Vèrs qui estón influenciats peu movement deus simbolistas. Lo Simbolisme qu’èra un movement literari dab òbras dens las quaus lo subjècte a mei anar mensh d’importància e n’ei quitament qu’un pretèxte a inspirar l’imaginacion poetica.
Stéphane Mallarmé qu’estó ua influéncia màger deus simbolistas. Paul Valéry que’s hasó amic deu poèta e romancèr Pierre Louÿs, qui’u permetó d’encontrar a Mallarmé e a l’escrivan parisenc André Gide. Aquestes que’u sostieneràn e que l’encoratjaràn dens la soa òbra.
- Publicat dens Portraits


text:
Província de Namur
Es una dei cinc províncias valonas de Belgica, situada al sud. La província de Namur cobrís 3666 km2 e sa poblacion s'enauça a 450 000 abitants. Son chapluòc es Namur (Nameur en valon), e sei vilas importantas son Ciney, Dinant, Gembloux e Philippeville.
Somari
Lista de las comunas de la província de Namur[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
La província s'articula a l’entorn del jonhent Sambra‑Mòsa en quatre zònas, que tres s'estiran de cada part de la valada de Mòsa: l'Ardena, nalta planesa seuvatièra, de cada part de la Mòsa francesa, culmina a l'èst d’aquesta a 505 m a la Crotz Scalha ; la Fanha Famena (la Fanha a l'oèst e la Famena a l'èst), larja depression scistrosa ambé de pradas e de seuvas amb una benda calcària, o Calestiana, al contacte de l'Ardena e richa en fenomenes karstics (baumas a Nismes, Han‑sur‑Lesse e Ròchafòrt) ; lo Condròz, una planesa faita d'una seguida de còlas gresosas (« tiges ») sovent ocupadas per de bòscs o de culturas e de depressions calcàrias (« chavées ») cobèrtas de champs e estiradas d'èst en oèst; la Hesbaye, una planesa cobèrta de sòus limonós propicis a la cultura del froment, de la bledaraba sucrièra, e del colzà.
Torisme e curiositats[modificar | modificar la font]
Lo torisme es una activitat sostenguda dins la valada de Mòsa e dins l’airau entremieg Sambra e Mòsa (lacs de l'Eau d'Heure, abadiás de Floreffa, Leffa e Maredsous...), las activitats industrialas son localizadas mai que mai de cada part dei valadas industrialas de Sambra e de Mòsa (metallurgia, construccions mecanicas, industria quimica, veirariá), e dins la quita region de Gembloux (construccions mecanicas).
La província de Namur abrica un di sètis pus importants del paleolitic, la bauma de Spy, descobèrta en 1886. I a quauquas glèisas romanicas remarcablas (Celles, Hastière), de fortalesas impausantas (Corroy‑le‑Château, Poilvache, Montaigle, Vêves) e divèrs chastèls agradimentats de jardins a la francesa (Annevoie, Freyr). La província s'enaltura tanbé d’avedre la sola Facultat dei Sciéncias Agronomicas de Belgica (Gembloux).
Istòria[modificar | modificar la font]
La província de Namur es una de las nòu províncias creadas per la Constitucion bèlga de 1831, una de las dètz existentas despuèi 1960 (quand compartiguèron la província de Brabant en Vlaamse Brabant e Brabant Valon). Mai granda que lo reire-departament francés de Sambra e Mòsa, s'es crescuda, al Sud, de territòris venent del departament deis Ardenas (Tractat de París de novembre de 1815). Sei rasas correspondon pas a las del reire-comtat de Namur nimai a las de l'avescat creat sota Felipe II (1559).
Presentacion pel viatjador[modificar | modificar la font]
Mòsa dintra en Belgica coma fa ‘na vesina, acompanhada longament per doas ribas francesas que cavan en tèrra belga l’entalha de Givet, sol endrèit de França que parla enquèra valon. Mas en província namuresa Mòsa sarà libra e urosa. Sarà ‘na rèina orlada de casaus e de chastèls, animada de batèus de plasença e de pescaires a la linha, florida, copada per lo rambalh gaujós dei restancas.
Laissa a man esquèrra la Francha Seuva e Oignies, lo vilatge dei veusas, que lors òmes morisson vers quaranta ans de la silicòsi di paumons, agantada dins leis ardesièras de Fumay.
La seuva ressontís de la destrau di boscatiers. Lis esclopaires de Cerfontaines e de Nismes lai venon quèrre la fusta per fabricar lis esclòps valons, « les socques wallones », descoletadas coma d’escarpins, tengudas d’una benda de cuèr tachada de cobre.
L’Aiga Blancha, al nòrd, l’Aiga Negra al sud, se rejonhon al nòrd-èst, un pauc al nòrd de Nisme, per formar lo Vihoin, que contunha vers l’èst, per rejónher la Mòsa.
Li senhors de Couvin, arran de l’aiga negra, aimavan chaçar pels gaspalhats poblats de lèbres e de chabròus, puèi ofrir dins lor chastèl ajocat is òrles de l’Aiga Negra de taulejadas qu’an laissat grand remembre. I a pas mai de senhor, i a pas mai de chastèl, mas demòra la « dukasse », la vòta de Couvin, vers la Sant Joan, que s’i minja aitant de pompas coma se’n vèi dins lei kermessas de Breughel : pompas al sucre, a la crèma, is agrassons, is agrimols, cuèita dins la forniau après la fornada de la setmana, e que lis enfants tòrnan de la bocha del forn en se cramant a las platinas inquèra chaudas.
Nismes atira li campaires, a l’entorn de la gisclada de l’Aiga Negra, di gorgs dis Abannets e del Matricòlo. Li mai gausards se riscan dins lei baumas de l’Adugeoir.
Mariemborg pòrta lo nom de Maria d’Ongria, la sòrre de Carles Quint, que l’aviá fait bastir al nòrd del jonhent de l’Aiga Blancha ambé l’Aiga Negra. Aviá pas qu’una pòrta e la cresián inexpugnabla, mas li Francés d’Enric lo Segond la prenguèron d’assalt e la rasèron.
Sèm pas qu’a la dintrada de la província e n’avèm ja toti lis aspets : païsatges de ribèiras e de bòsces, un mostier d’aquí d’alai, de fortalesas destruchas e de baumas misteriosas, d’aigas bojolantas que la ròcha engolís o fai gisclar de las prigondors.
Al mieg de tot aquò, la Mòsa, pigra e mairenala, reculhís dins son sen prigond lei ribèiras que s’i escampan, rendudas. Banha lo Prat dis Avocats d’Hastièra, qu’es lo verdier mai bèl de Belgica, s’espestilòga al pè del maine dels comtes de Florennas, cascalha puèi dins la robina que la mena a Waulsòrt.
Après Houyet, la vau s’estrechís e li rochàs se butassan. Aquò’s aquí que Belgica tòca seis originas : ossamentas preïstoricas a Furfòòz e Chaleux, e tot pròche, leis ossamentas paleoliticas de Spy. L’Istòria contunha dins la mèma region. A Gomrieux, la pèira-fita de la « Pèira que vira » nos fai imaginar de druides acampats. Rognées e Védrin an de cementèris galloromans. En Andena regnava una familha pepinida, ambé lors filhas qu’avián li noms dei santas verges del país: Santa Begga, Santa Gudula, Santa Amelbèrga. D’aquessas dròllas nasquèron puèi Pepin lo Brèu, Pepin de Herstal, Carles Martèl.
Tota la valada mosana e lei seuvas vesinas restontisson del galaup di quatre fraires Aymon perseguits per la rancura de l’Imperador Karle Mayne. Puèi, quò sarà Felipe de Borgonha que vendrà chastigar lei ciutats rebelladas, e qu’escamparà a la Mòsa li cendres e li còrs de lors aparadors. Puèi lo Francés envasís l’Ardena, d’Enric IV a Loís Catòrze, puèi ambé li soldats de la Revolucion e li granadiers de l’Empèri. La Mòsa lis arrestèt pas gaire, coma arrestarà pas longtemp tanpauc li regiments alemands de 1914 e lors tancs de 1940.
Pasmens, de vilas a bèl esprèssi per la guèrra gardavan Mòsa : Mariemborg, Felipevila onde Napoleon passèt la nueit amara que seguèt la Batalha de Waterloo. Sobre lis dos òrles se seguissián las torres mèstras, li nalts barris merletats, lei ciutadèlas.
La de Dinant veguèt mai de sang que totas leis autras : dos cents assalts e detz-e-sèt sètis. Li Dinantés èron valents e batalhiers.
D’uèi Bouvignes es pas qu’una de sei borgadas, mas las doas localitats foguèron longtemps rivalas. Bouvignes èra del comtat de Namur, quand Dinant èra del principat de Lieja, sovent en garrolha ambé li Borguinhons.En 1466, Dinant resistèt gloriosament al duc Philippe, e pengèt en efigia son filh, lo comte de Charolais. Aqueste s’embufèt e venguèt assetjar la vila ambé 30 000 òmes d’aquel còp. La prenguèt e la pilhèt durant tres jorns « de tala sòrta que semblava qu’i aguèssa cent ans que la vila estava roïnada ». Li Borguinhons faguèron lhigar uèit cents Dinantés dos a dos per l’esquina, e lis escampèron pel flume.
Après aquela atrocitat la vila se relevèt pasmens, mas li Francés venguèron l’atacar. Enric lo Segond faguèt destoscar e chaplar lis abitadors dins lei quitas glèisias onde s’èron refugiats. Loís XIV esparnhèt la vila. I faguèt demorar Madame de Maintenon, que l’acompanhava dins sas campanhas militaras ; veniá prendre près de guela un moment de solaç quand lei lassièras del sèti de Namur li’n laissavan lo léser.
Dinant patiguèt plan tanben de la guèrra de Catòrze, mas se rescombeliguèt. Èra tot escàs relevada que la guèrra de 1940 la prenguèt coma champ batalhier.
Pasmens, jaguda en riba de Mòsa, la vila es una dei mai embelinairas de tota la valada, ambé sei charrèiras de bricas, sei botigas que dardalhan de cobres jaunes e rotges, lo miralh lise del flume que desdobla la siloeta de la glèisia de Nòsta Dòmna e son campanal a bulbe que Victor Hugo comparava a una gigantesca pichèrra. Pasibla es sa passejada long de l’aiga, a l’ombra de la falesa escalabèrta, fins la Ròcha de Bayard. S’aquò’s ben lo corsier di Quatre Filhs Aymon que copèt lo rochàs d’un còp de bata per lor dobrir lo passatge ? S’aquò’s lo glasi de Renaud que fendèt la muralha de pèira coma un romegàs ? Maudespièit li poetas, lis istorians fan li realistas e l’i veson puslèu l’òbra dis artilhiers de Loís Catòrze, fasent petar la ròcha a la polvera, per elargir la rota e faire passar li canons.
Dinant es una vila gauda qu’aima pas remembrar si malurs. Sap aculir li toristas, ambé sei braçariás nombrosas, si restaurants de las toalhas blanchas, e sas pastissariás onde vendon de « couques ». Lei « cocas » de Dinant son pas lei cocas d’Auvernha, mas de pastissons de pan d’espécia plan sucrats, de la pasta un pauc pesuga e cachada, mas ambé de fòrmas variadas que fan de còps coma de bas releus adornats de flors, de fruchs, de personatges o de païsatges. Li mòlles de « couques » son d’uèi de fusta de perier o de noguier. Dins lo temps èran de cobre.
Puèi Mòsa se fai larja e mondana per arribar a Namur. Vaquí leis isclas e la primièra restanca. E lo pont vièlh de Jambes. Namur a sa ciutadèla sobre lo rochàs, al dessús del jonhent ambé la Sambra que ven de l’oèst, de la província d'Enaut. Aquí demoravan li Gallés Aduatiques que se revoltèron en 57 abans Nòstre Sénher contra Juli Cesar e guel ne vendèt 53 000 coma esclaus.
En 1692, Namur patiguèt un long sèti, bailejat per Vauban. Loís XIV seguiá tot, de lònh, establit a la « Roja Censa » pròche Flawina, ambé Racine e Boileau, qu’i compausèt una òda per celebrar la presa de la vila.
Mai tard, lis Olandés mudèron en ciutadèla lo vièlh « chastial » dels comtes (D’uèi se ditz « le tchestiâ » en valon). La severitat massissa di barris chaucha pas la vila vièlha, mas si-ben la corona coma un gròs joièl simple dins lei còimas sornas de la Marlanha, l’antiga seuva sagrada.
Namur a una crana glèisia-catedrala barròca : Sant Aubin. Conté un tablèu de Van Dyck e un de Jordaens, e darrier lo mèstre autar un bojau de maubre negre chabís lo còr de Dòm Joan d’Àustria, lo jove e gloriós vencedor di Turcs a Lepante.
Aquel bastard, que Carles Quint confessèt a Felipe II sobre son lèit de mòrt, moriguèt efectivament a las pòrtas de Namur, al camp de Bojas, a l’atge de trenta ans. Sopçonèron Felipe II d’avedre provocat aquela mòrt, per gelosiá di succès de son fraire, e lo perigòrd Brantòme afortís que lo jove eròi europèu foguèt empoisonat per de « botinas prefumadas ».
Demòra pas grand causa de la vila de l’Edat Mejana, mas sa cara se retròba inquèra per moments dins lei charrèiras estreitas del barri de la Marcèla, dins sas pèiras d’ensinha escalpradas, e sobretot dins sei viergetas coronadas de flors artificialas dins lors bojaus. Asseguran que la que se tròba a la cantonada de la charrèira Sant Lop data del sègle XV.
Al temps de Carnavau, li gigants de Namur èran li mai vièlhs de Belgica, mas an disparegut en mai de 1940, quand lis Alemands faguèron cramar l’Ostau comunau.
I a pas mai que li vièlhs que se remembran que Namur aviá de tiancaires, de gents que se passejavan ajocats sobre aquessi tiancs, coma li pastres dei Landas. D’uni dison que la Mòsa desbondava sovent e que laissava de nitas, e que sis òrles gaulhavan, e que lis abitadors devián donc s’ajocar sobre li tiancs per s’enfangar pas. Quau sap ? D’autri còntan una brava legenda. Lo comte Jehan aviá assetjat la vila que morissia de fam. Aquela mandèt d’emissaris per demandar mercé. Mas lo comte embufat respondèt : « Pas cap de perdon ! que me lo venguessiatz demandar de pè, a chaval, en barca o en charri ! »
L’endeman, lo comte vesiá s’aturar de son camp li notables de la vila, ajocats sobre de tiancs, « ni de pè, nimai a chaval, nimai en barca, ni en charri. » Riguèt, e la bona umor li essent venguda, faguèt la patz ambé la vila. Desenant, i aguèt pus cap de regausissença a Namur que remembrèssa pas l’incident. Li Namurencs se faguèron tant biaissuts dins l’art de chaminar tiancats qu’inventèron de quitas danças e de jòcs, que fasián sobre lo feirau Sant Romieg, e iquaus assistèron Carles Quint e sis archiducs.
Li darriers tiancaires que podretz veire son pas que de figurants pro pietres venguts per animar lei fèiras. Lo vièlh Namur passa a las trèvas.
Urosament, Namur garda ben son encant un pauc dormissent, dins sei charrèiras orladas d’ostaus de brica plan roja, sei finèstras gentament adornadas, sa passejada a la ciutadèla, seis ombrinas frescas durant li jorns d’estiu, son Teatre de verdura, e son casinò en riba de Mòsa.
Garda tanben sa cusina, bensai la pus fina de Belgica, ambé seis especialitats : leis « avisanças » que son de friands folhetats e claufits de charn, la « jôte » o pureia de caulet, l’ensalada de « crêtons » (de lard gras fondut dins lo vinagre e versat sobre la mai tendra lachuga), la pompa de ris e sobretot lo peis a l’escavesca, anguila o luci, peis de Mòsa, coma que saia, prefumat de bon vinagre, de ferigola, d’escalòta, de cibola, de jolverd, de giròfla, d’estragon e de pebre de Caiena, sens delembrar lo chuc de mai d’un citron. Bevon pas mai la « keute », la bièra d’òrdi de Namur, mai blonda e amara que deguna autra, mas qu’es estada destronada per lei bièras industrialas, liurada a camionats dins lei braçariás de la charrèira de Fèrre.
La província de Namur a la tradicion dei « marchas », que tòcan lei fibras mai prigondas de la sensibilitat populara, per lor mescladissa de caractèr religiós e militar. Lei mai famosas son las de Walcourt, Foy Notre-Dame, Fòssas o Gerpinas.
Se semblan totas pels profanes. Se tracha de passejar sobre un chamin mai o mens long lei relíquias d’un sant o una estatua venerada, dins un cortègi de bandièras e de fanfaras, sota la proteccion d’una escòrta petaradanta e colorada de soldats del dimèrgue.
Aquel biais de faire ven d’una necessitat repetida. Leis armadas d’invasion foguèron nombrosas a passar per la valada mosana. Se compausavan de mercenaris, que rebalavan sovent ambé guessi concubina o ben femna e efants. Chaliá noirir tot aquel monde, e la sòlda veniá pas regularament. Li soldats minjavan lei bèstias di païsans e lor panavan tot çò que pareissiá de valor. Per se gandir d’aquessas rapinas, li vilatges avián degut formar de milícias, assabentadas a la lèsta del manejament de las armas, onde metián toti lis òmes que podián portar la pica o lo mosquet. Aquessas milícias avián de bailes, lo baile del vilatge o l’aubanèl de l’endrèit. Charjats de l’autoritat, volián n’avedre lei marcas exterioras, e se carrèron lèu de quèpis, espanletas, galons. Lis òmes volguèron s’equipar tanben, a lors despens o li de la comuna ; e coma chaliá ben qu’aquela despensa serviguèssa tanben en periòde de patz, coma li valents gardas civics, qu’èran sovent a la pena, meritavan plan tanben d’èsser a l’onor, la costuma s’establiguèt soleta de faire participar la milícia en granda tenguda e en formacion de combat ai regausidas comunalas. La mai brilhanta, qu’atrasiá lo mai de monde, èra la vòta, la fèsta parroquiala, ambé sa procession.
Aquessas processions sortissián de còps de l’auta man del barri protector de la glèisia, – coma a Fòssa, Walcourt, Gerpinas e Foy – ambé lors relíquias preciosas, que podián afiscar la cobeitat di soudards, o la furor dis iconoclastas calvinistas quand lei guèrras religiosas li faguèron venir di País Bas. Alèra li milicians prenguèron lo fusilh per acompanhar Nòsta Dama o lo sant patron de la parròquia, e puèi que rebalavan lo mosquet, ne’n faguèron usatge per espaurugar li possibles panaires e agressors, e per se faire ausir. Res enebrís pas tant coma lo crepitament e l’odor de la polvera, li Chinés o sabián ja. La fola picava dei mans, lis enfants trepinhavan d’estrambòrd, e la procession n’èra dos còps mai genta.
Las encausas an disparegut, mas lis efets demòran. Li soldats dei marchas de uèi son pasmens pas de simples figurants engatjats per l’escasença, son de gents del país. N’i a de totas las edats, e coma s’equipan a lors despens e a l’aflat de lor fantasiá, lis unifòrmas son variats. Li granadiers d’empèri an gardat la favor gràcias al shakò e lo gente dolman de sotachas. Mas quand li Francés fasián la guèrra d’Argeria, li Turcs de fantasiá e li zoaus faguèron d’amators. Lei foncions d’oficier se vendon a l’enquant e l’òsca es pro nalta. Se tracha pas solament de pagar son grade, chau amai n’èsser digne, e la màger part dis oficiers de marchas venon regularament a Namur prendre quauquas leiçons alprès d’un sergent de mestier per poder ambé l’autoritat convenenta faire portar las armas e formar li rengs. Li rites son ancians e li respèctan menimosament. A Walcourt, lis òmes del vilatge de Daussois chaminan primiers per que son estats li sols qu’an pas jamai mancat la procession. La quita annada 1815, a la vilha de Waterloo, quand leis armadas francesas, anglesas, alemandas, enfetavan la region, Daussois mandèt per gardar Nòsta Dama un caporau e quatre òmes en jargau, que portavan pas qu’un brautgi en mena de fusilh. A Fòssas, li Malonés an dreit a la darrièra salva, e permeton pas que se traiguèssa après guessi, la mendra desparada.
La Glèisia es pas totjorn plan contenta d’aquela intrusion de l’armada, ambé sa desplegada rambalhosa e encombranta d’unifòrmas, d’òrdres bramats e sas petadas de mosquetariá. La procession i ganha en pintoresc çò qu’i pèrd en reculhiment e fervor. Mas li « marchadors » se laissan pas menar per lo bot del nas. La fola d’alhors aima plan si soldats. Se passiona tanben per lors manòbras, e guessi las tòrnan faire complasentament, pas solament lo jorn de la fèsta e l’endeman, mas tanben divèrs dimenges a l’avança, coma entrinament. Tot aquò, de segur, s’asaiga abondosament de bièra e de genibre. Mai d’un anticlericau feron, e que minja de curat tot lo sant clame de l’annada, mancariá pasmens pas, lo jorn de la procession, de venir presentar leis armas davant la glèisia e de traire de petadas de fusilh en onor de la vierge e dels sants.
I a una medalha especiala que decernisson i vièlhs qu’an marchat sèt còps a Fòssas. Coma aquela procession se fai pas que cada sèt ans, sèt preséncias representan quand mèma mieg sègle de fidelitat. Amai li medalhats espèran ben que tala constància lor sarà comptada al cèu. Un còp un capelan demandava a un òme, crestian mas pechador, çò que fasiá pel Bon Dieu, e l’òme respondet amb innocéncia e sens galejar : « Marchi cada annada a Walcourt ! »
De segur, lei glèisas de marcha son sovent plan ancianas. La de Fòssa a coma aquò una collegiada del sègle XI, amb un còr remarcable, barrat per una pòrta de cobre ajorat, cap d’òbra di dauradiers de Dinant.
Walcourt es sota lo signe de la Verge. Sa glèisia anciana a lo campanal en bulbe, d’ardesa negra, tan caracteristic de la valada mosana. La verge miraclosa d’argent ciselat es la reproduccion d’una estatua primitiva faita per sant Matèrne. La legenda afortís que la portèron al cau d’un pibol durant un encendi, mas que daprès l’estatua refusèt de quitar son abric tant qu’una abadiá sariá pas faita an aquel endreit precís. Se bastiguèt l’Abadiá del Jardinet, que s’es espatarrada desempuèi. L’aure tanben es mòrt. Mas cada annada l’estatua d’argent quita sa chapèla e s’arrèsta un moment près d’un rolh argentiu de pibol, mentre que li cantics s’enauçan, mieg-cobèrts per lo fuòc rodelant di fusilhs, e que lo l’odor de la polvera s’apària i fums blus que montan dis encensòris.
La procession de Fòssas prevista per 1914 se faguèt pas qu’en decembre de 1918, tanlèu la vila deliurada. Dos generaus anglés e belcòp d’oficiers aligats i assistiguèron. Aquò foguèt probablament unic d’i veire de soldats vertadiers, mas podián pas èsser tant marciaus, ni plens de tant d’estrambòrd coma li « turcs » e li gronhards di vint e dos vilatges que cada sèt ans se recampan a Fòssas.


text:
Manifèst del Partit comunista
Lo Manifèst del partit comunista (en alemand: Manifest der Kommunistischen Partei) es un ensag politicofilosofic comandat per la Liga dels comunistas (anciana Liga dels justes), e redigidas pel filosòf alemand Karl Marx.
Escriu a la fin de 1847 e començament de 1848 amb la participacion de son amic Friedrich Engels e publicat en febrièr de 1848, foguèt difusat a l'origina jol títol Manifèst del partit comunista (existissiá alara pas cap de Partit comunista, lo tèrme « partit » designant l'epòca l'ensemble dels corrents partisans del comunisme), e tornèt èsser publicat jol títol Manifèst comunista.
Somari
- 1 Contèxte e portada
- 2 Resumit e analisi
- 3 Bibliografia
- 4 Notas e referéncias
- 5 Vejatz tanben
Contèxte e portada[modificar | modificar la font]
Una comanda de la Liga dels comunistas[modificar | modificar la font]
A la fin dels ans 1840, la Liga dels justes representa l'organizacion màger del movement obrièr. Se son evolucion mòstra un despassament de las concepcions obrieristas dels començaments e d'un besonh d'una concepcion scientifica de la revolucion, sa doctrina demora subretot inspirada per la filosofia alemanda e un socialisme abstrach, donent pas de compreneson solida de las estructuras economicas. En 1846, un Comitat de correspondéncia comunista foguèt creat Brussèlas, amb Marx e Engels, per establir un ligam entre los diferents grops e d'escampilhar la concepcion materialista de l'istòria[1]. Acaba per emportar l'adesion de la majoritat de la Liga dels Justes. Pendent lo congrès tengut del 2 al 9 de junh de 1847, l'anciana organizacion se transforma en Liga dels comunistas e adòpta coma devisa la futura exortacion finala del Manifèst, « Proletaris de totes los païses, unissètz-vos ! ». A l'eissida d'aquesta primièra amassada, la Liga ralia pas encara entièrament lo socialisme scientific mas encoratja a la propagacion de las idèas comunistas, çò trenca amb las practicas conspiratriças anterioras[2] .
Al congrès de junh sortir, la Liga difusa un Projècte d'una profession de fe que pren la forma de 22 questions-responsas e invita los membres a ne discutir. A la seguida d'una proposicion edulcorada de Moses Hess, Engels redigís un esboç, Principis del comunisme, ont expausa d'idèas utilizada dins lo Manifèst, coma la concepcion del proletariat e las consequéncias de la revolucion industriala. Dins una letra del 23-24 de novembre mandada a Marx, suggerís d'abandonar la forma catequistica e prepausa lo tèrme de manifèst[3]. Pendent lo segond congrès de la Liga, que se denbana a Londres del 29 de novembre al 8 de decembre de 1847, Marx e Engels empòrtan l'adesion generala e son encargats de la redaccion. Engels essent pas present al meteis temps que Marx a Brussèlas, es subretot aqueste que bastís lo tèxte. Pasmens, al veire lor collaboracion, es admés que ne son ambedos los autors[4]. Pareis de biais anonim pendent lo mes febrièr de 1848, dins lo contèxte dels movements revolucionaris a París, après l'interdiccion d'un banquet republican lo 22 de febrièr de 1848. Los autors en reconeisson la paternitat dins una novèla edicion de 1872, jol títol Manifèst comunista.
Posteritat de l'òbra[modificar | modificar la font]
Pasmens se considèran mai d'unes aspèctes del tèxte despassats, per exemple a causa de la leissons de prene de la Comuna de 1871[5], Marx e Engels escrivián en 1872 : « lo Manifèst es un document istoric que nos atribuïssèm pas pus lo drech de modificar » (prefàcia del Manifèst comunista, 1872). Lo Manifèst aguèt un impacte important dins la creacion de l'Associacion internacionala dels trabalhados (AIT) en 1864, a l'initiaciativa d'obrièrs angleses e franceses. L'obratge aguèt un impacte important, despassant las frontièras d'Euròpa, qu(es publicat als Estats Units d'America en 1871[6].
En junh de 2013, lo manuscrit del Manifèst del partit comunista es inscrich dins lo registre Memòria del mond de l'UNESCO[7].
Resumit e analisi[modificar | modificar la font]
L'istòria coma lucha de las classas[modificar | modificar la font]
Lo Manifèst del partit comunista pòt èsser vist coma un resumit, jos comanda, de la pensada « marxista »[N 1] que se qualificant de comunista cerca a se diferenciar del rèste del socialisme de l'epòca, considerat coma utopic. Amb aquesta òbra, la Liga dels comunistas vòl mostrar que lo « socialisme » ven tròp respectable, tròp pròche del mutuellisme. La Liga vòl un novelum, mai contestatari mas que siá pas utopic. Son principi es de fa lo manifèst al mond çò qu’es lo projècte comunista que, coma o mòstra lo tèxte, es combatut per la classa dirigenta dins l'Euròpa tota[8]. En efièch, lo Manifèst comunista es pas l'òbra anonciatritz del comunisme, mas l'afirmacion d'un movement ja present.
Lo tèxte comença per exprimir l'importança de la lucha de las classas, qu'opausa « opressors e oprimits ». Segon Marx, « La societat borgesa modèrna, auçada sus las roïnas de la societat feudala, a pas abolit los antagonismes de classas. Faguèt pas que substituir de novèlas classas, de novèlas condicions d'opression, de novèlas formas de lucha a aquelas d'autres còps ». Mas la lucha de las classas modèrna es especifica dins aqueste sens que se resumís a un antagonisme simplificat: borgeses contra proletaris.
Lo tèxte constata enseguida la formacion d’un mercat mondial : « Butada pel besonh de mercats sempre novèls, la borgesia envasís lo mond entièr. Deu s'implantar pertot, expleitar pertot, establir pertot de relacions. Per l'expleitacion del mercat mondial, la borgesiá dona un caractèr cosmopolita a la produccion e a la consomacion de totes los païses. Al grand desesper dels reaccionaris, levèt a l'industria sa basa nacionala. » L'existéncia del capitalisme es un progrès al respècte del periòde precedent, mas deu s'acabar quand lo proletariat acabarà amb lo règne de la borgesiá. « Totes los movements istorics foguèron, fins alara, complits per de minoritats o al benefici de las minoritats. Lo movement proletarian es lo movement espontanèu de l'imensa majoritat al benefici de l'imensa majoritat ».
Marx escriu que « L'existéncia a la dominacion de la classa borgesa an per condicion essenciala l'acumulacion de la riquesa dins la mans dels particulièrs, la formacion e la creissença del Capital; la condicion d'existéncia del capital, es lo salariat. » Estimant que « Los trabalhadors an pas de patria », s'agís d'acabar amb lo règne del capital pertot lo mond.
La definicion del comunisme[modificar | modificar la font]
Lo tèxte enóncia que « Los comunistas forman pas un partit distincte opausat als autres partits obrièrs. » Aquó s'explica del biais seguent: « Las concepcions teoricas dels comunistas repausan pas cap sus las idèas, dels principis inventats o descobèrts per tal o tal reformator del mond. Son pas que l'expression generala de las condicions realas d'una lucha de classas existentas, d'un movement istoric que se realisa jos nòstres uèis. »
Dins lo tèxte, Marx s’adreiça directament als borgeses en refutant caduna de lors objeccions possiblas contra lo comunisme: sus l'abolicion de la proprietat privada, de l'eritatge e del trabalh dels enfants, sus la libertat, sus la familha, sus l'impòt progressiu e l'educacion publica gratuïta er totes lis enfants, etc. Lo cambiament de regim passa par la trencadura amb l'ideologia borgesa, e per l'union internacionala dels proletaris.
La societat comunista es caracterizada coma atal: « A la plaça de l'anciana societat borgesa, amb sas classas e sos antagonismes de classas, sorgís una association ont lo liure desvelopament de cadun es la condicion del liure desvelopament de totes ».
[modificar | modificar la font]
Lo tresen capítol examina e critica los diferents corrents « socialistas » de l'epòca. Marx s'emplega a los criticar amb vigor e acumula los sarcasmes sus aqueles. Qualifica per exemple Proudhon de « socialista borgés » qu' « atenh son expression adeqüata sonque quand ven una simpla figura de retorica: Lo liure-escambi, dins l'interés de la classa obrièra! De dreches protectors, dins l'interés de la classa obrièra! De prisons cellulàrias, dins l'interés de la classa obrièra! ».
Fin finala, lo darrirèr capítol vòl mostrar de perspectivas imediatas pels comunistas, dins l'Euròpa d'abans las revolucions de 1848. Los comunistas « combatan per los interesses e las tòca immediatas de la classa obrièra; mas dins lo movement present, defendon e representan al meteis temps l'avenir del movement. », e « trabalhan a l'union e a l'ententa dels partits democratics de totes los païses ». Lo tèxte s'acaba pel celèbre eslogan : « Proletaris de totes los païses, unissètz-vos ! ».
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Recent[modificar | modificar la font]
- Karl Marx, Œuvres I - Économie I, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, 1994, p. 157 à 195 : Le Manifeste Communiste (1848), traduction par M. Rubel et L. Évrard[9].
- Karl Marx et Friedrich Engels (trad. Corinne Lyotard, introduction, notes et commentaires de François Châtelet), Manifeste du Parti communiste (1848) et Critique du programme de Gotha (1875) [« Manifest der Kommunistischen Partei / Kritik des Gothaer Programms »], Paris, Librairie générale française, coll. « Le Livre de poche, Les Classiques de la Philosophie », (1re éd. septembre 1973), 155 p. (ISBN 2253014915 et 9782253014911, OCLC 496671293, lire en ligne)Modèl:Ref-Marx Engels Châtelet-Manifeste
Estudis[modificar | modificar la font]
Obratges[modificar | modificar la font]
- André Sénik, Le Manifeste du Parti communiste aux yeux de l'histoire, Éditions Pierre-Guillaume de Roux, 2015.
Articles[modificar | modificar la font]
Adaptacions[modificar | modificar la font]
- Manga, Le manifeste du Parti communiste, éd Soleil Productions, Septembre 2011 (ISBN 978-2-302-01877-8)
- George S Rigakos, Red Viktor (illustrateur), Le manifeste communiste - Illustré,
- (fr)(en)(de) Chapitre Un: Matérialisme Historique, 32p., 2010 (ISBN 978-0-9812807-2-1)
- (en)(de) Chapitre Deux : La Bourgeoisie, 32p., 2010 (ISBN 978-0-9812807-7-6)
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo mot « marxisme » es pasmens largament posterior a la redaccion de l'obratge, e Marx s'es pas jamai declarat marxista.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dmitri Georges Lavroff, Histoire des idées politiques depuis le XIXème siècle, Paris, Dalloz, , pp. 126-127. p.
- ↑ Bottigelli e Raulet 1998, Préface, p. 39-44p. 39-44
- ↑ Bottigelli e Raulet 1998, Préface, p. 44-48p. 44-48
- ↑ Bottigelli e Raulet 1998, Préface, p. 52-53p. 52-53
- ↑ Michel Winock, Le socialisme en France et en Europe. XIXe-XXe siècle, Paris, Le Seuil, , pp. 45-46. p.
- ↑ Jean-Jacques Chevalier et Yves Guchet, Les grandes œuvres politiques, de Machiavel à nos jours, Paris, Armand Colin, , pp. 214-215. p.
- ↑ Manifest der Kommunistischen Partei, page brouillon manuscrite
- ↑ « Un spectre hante l’Europe : le spectre du communisme. » - Incipit du livre
- ↑ Œuvres de Marx dans la Bibliothèque de la Pléiade
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Autors : Karl Marx (e Friedrich Engels)
- Socialisme, Communisme, Marxisme.
- Materialisme istoric, Lucha de las classas (classas socialas: Borgesiá e Proletariat).
- Esclavagisme, Esclavatge salariat, Feudalisme, Capitalisme, Collectivisme economic.
- Spectres de Marx (òbra de Jacques Derrida)


text:
Es sègles xi e xii eth territòri feudau fronterèr ère plen de castèths e tors de susvelhança, en tant qu’ena taifa de Lhèida sonque i auie poblats de pagesi que, açò òc, lèu tostemp disposauen d’elements de defensa. Dues manères d’enténer era frontèra, dues visions deth mon metudes cara a cara.
Entre es jadiments mès representatius trobam en ticolet de Solibernat, un des pògui assetaments ruraus dera epòca andalusina excavadi en Catalonha. Plaçat ath cap d’un tuquet e fortificat, ath delà d’èster ua explotacion agricòla e ramadèra autosufisenta, servie de punt de susvelhança e contròl.
Laguens dera faccion cristiana un des personatges mès subergessents siguec Arnau Mir de Tost, eth guardian dera frontèra, un feudatari des comtes d’Urgell que s’erigic com un gran senhor dera guèrra. Possedic un gran hilat de tors de susvelhança e castèths que comprenien un territòri immens. Eth siguec eth propietari d’un excepcionau jòc d’escacs qu’a esdevengut era veritabla jòia deth Museu de Lleida.