text:
Leonardo da Vinci
Leonardo di ser Piero da Vinci, correntament sonat Leonardo da Vinci, nascut a Vinci lo 15 d'abril de 1452 e mòrt a Amboise lo 2 de mai de 1519, foguèt un pintor florentin. Èra un òme d'esperit, a l'encòp artista, scientific, engenhaire, inventor, anatomista, escalpraire, arquitècte, urbanista, botanista, musician, poèta, filosòf e escrivan.
Leonardo foguèt escolan del famós pintor florentin Andrea del Verrocchio. Las seunas primièras òbras importantas foguèron realizadas al servici del duc Loís Maria Sforza a Milan. Puèi trabalhèt a Roma , Bolonha e Venècia, e passèt los darrièrs ans de sa vida en França, convidat pel rei Francés Ièr.
S'es sovent descrich Leonardo de Vinci coma l'arquetipe e lo simbòl de l'òme de la Renaissença, un gèni universal e un filosòf umanista que sa curiositat illimitada foguèt sonque egalada per la fòrça de la seuna capacitat creatritz[1]. Es considerat coma un dels pintors màgers de tots los temps e benlèu la persona mai talentosa, dins un nombre bèl de domenis diferents, qu'aja jamai existit[2] . Es mai que mai coma pintor que Leonardo es conegut. Doas de las seunas òbras, La Gioconda e La Cena, son de pinturas fòrça famosas, sovent copiadas e parodiadas[1] e son dessenh de l'Òme de Vitruvi foguèt tanben reproduit dins de nombroses trabalhs derivats.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfança[modificar | modificar la font]
Leonardo de Vinci nasquèt lo dissabte 15 d'abril de 1452, «a la tresena ora de la nuèch», tres oras aprèp l'Ave Maria, valent a dire 22 oras 30 minutas,[4] dins lo castèl de Vinci, còsta Floréncia, d'una relacion amorosa illegitima entre son paire, Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci, notari, cancelhièr e ambaissador de la Republica florentina, descendent d'una familha rica de notables italians, e sa maire, Caterina, una umil filha de pageses del vilatjon toscan d'Anchiano, que se tròba a dos quilomètres de Vinci,[5] en lo territori de Florença.[6][7] Un estudi de 2006 destaca que sembla probable que Caterina foguèt una esclava venguda del Pròche Orient.[8]
Leonardo, o puslèu Lionardo coma es estat escrich coma nom de bateg,[4] foguèt batejat després de viure los sieus cinc primièrs ans a Vinci amb son paire,[4] on fou tractat com un fill legítim.[9] Recebèt una instruccion e aprenguèt a legir e escriure, e mai l'aritmetica. Totun, non estudièt pas lo latin d'un biais prigond, basa de l'ensenhament tradicional, e lo fach qu'aviá una ortografia caotica nos indica qu'aquesta instruccion aviá de lacunas e, en totes cases, non foguèt pas la d'un universitari.[10]
En 1457, quand Leonardo aviá cinc ans, sa maire se maridèt amb Antonio di Piero Buti del Vacca da Vinci, un pagés de la ciutat, e amassa aguèron cinc enfants.[4] Llavors foguèt admés a la casa de la familha de son paire, dins lo vilatge de Vinci. Entretant, lo iseu pare s'èra maridat amb Albiera degli Amadori, una goja de 16 anys que pertanyia a una rica família de Florença.[4] Albiera, que non aguèt filhs, depositèt tot son afècte en Leonardo; malastrosament, moriguèt tras que jove, el 1464.[4] De sa naissença ençai foguèt considerat per son paire coma un filh mai mas, ça que la, jamai non foguèt legitimat. Lo paire se maridèt quatre còps e aguèt dètz fraires e doas sòrs legitims nascuts apuèi Leonardo. Aguèt de bonas relacions amb la darrièra esposa de son paire, Lucrezia Guglielmo Cortigiani, afècte que se fa evident dins una nòta on daissa escrit: «Aimafa e doça maire ».[4]
Dins l'Euròpa d'aquel temps, s'èran pas plan desvolopadas las convencions actualas que s'emplegan dins lo noms de personas. Sol las granda familhas emplègan lo nom de lor pertinença patronimica. La major partida de las personas èran designadas per lor prenòm al qual s'ajonhua tota precision necessària: lo nom del paire, lo luòc d'origina, un escaisnom o lo nom del mèstre dins lo cas d'un artesan. Doncas, en aqueste cas, lo nom de l'artista foguèt Leonardo di ser Piero Da Vinci, que significa que l'individú se sonq Leonardo, e es filh del mèstre Piero De Vinci. Pasmens lo «Da» a una majuscula per tal de precisar que s'agís d'un patronim.[4] Leonardo signava sos travalhs simplament amb "Leonardo", o "Io, Leonardo" («Ieu, Leonardo»). La majoritat de las autoritats pòrtab doncas sos trabalhs a Leonardo sens lo da Vinci. De manièra versemblanta, non utiliza lo nom de son paire perque foguèt un dròlle illegitim. «Vinci» proven del nom de «vinchi», vim, utilizat per l'artesanat toscan i que creissián prèp lo riu Vincio.[4]
Sa grand pairala, Lucia di ser Piero di Zoso, ceramista e persona plan pròpa de Leonardo foguèt, benlèu, la persona que l'inicièt a las arts.[4] Una legenda popularizada explica qu'un milan vengut del cèl auriá fach un vòl sus son brèç, e que la coa de l'aucèl auriá tocat sa cara.[11][12]
Giorgio Vasari, lo biograf dels pintors de la Renaissença del sègle XVI,[13] narrèt l"istòria d'un pagés local que demandèt a Ser Piero[14] que son talentós filh li pintàs un imatge sus una placa. Leonardo pintrèt un imatge que representava un dragon que escupissiá de fòc, e l'aviá facha tant polida que ser Piero la vendèt a un comerciant d'art florentin, que a son torn la vendèt al duc de Milan. En cambi, despuèi aver obtengut un benefici, ser Piero crompèt una placa amb un còr traversat per una flècha, que donèt al pagés.
Formacion dins lo talhièr de Verrochio[modificar | modificar la font]
Lo jove Leonardo èra plan interessat per la natura, que n'observava amb una bèla curiositat totes los detalhs. Dessenhava de caricaturas e practicava l'escritura especulara dins son dialècte toscan. Giorgio Vasari, contèt una anecdòta a prepaus dels primièrs passes dins la carrièra artistica d'aquel grand artista: un jorn, ser Piero, « prenguèt qualques-uns de sos dessenhs e los mostrèt a son amic Andrea del Verrocchio e li demandèt amb insisténcia que li diguèsse se Leonardo se podriá dedicar a l'art del dessenh e se podriá obtenur quicòm en aquesta matèria. Andrea foguèt plan susprés dels començaments extraordinaris de Leonardo e exortèt ser Piero que li laissàs causir aqueste mestièr, de tal biais que ser Piero resolguèt que Leonardo entrariá a trabalhar dins lo talhièr d'Andrea. Leonardo non se faguèt pregar; e non content d'exercir aqueste ofici, exerciguèt tots lo que se relacionavan amb l'art del dessenh». Foguèt cosí que, a partir de 1469, Leonardo dintrèt coma aprenent dins un dels talhièrs d'art mai prestigioses jos lo mestratge d'Andrea del Verrocchio, a qui deu una part de son excellent formacion multidisciplinària, on frega altres artistas com Sandro Botticelli, Perugino e Domenico Ghirlandaio.[11][15] En efecte, fins a 1468, encara que Leonardo èra inscrit coma resident del municipi de Vinci, anava plan sovent a Florença ont trabalhava son paire.[4]
Verrocchio foguèt un artista famós,[16] e molt eclectic. De formacion èra orfebre e faure,[15] mas de mai, foguèt pintor, escultor e fondedor. Trabalhèt subretot pel poderós mecènas Lorenzo de Mèdici. Los encargues principals foguèron de retaules e d'estatuas commemorativas per las glèisas, mas las òbras mai grandas foguèron de frescas per las capèlas, coma las que creèt Domenico Ghirlandaio per la Capèla Tornabuoni, e d'esculturas grandas coma las estatuas equèstras de Gattamelata per Donatello e Bartolomeo Colleoni de Verrocchio.[17] Leonardo trabalhèt tanben amb Antonio Pollaiuolo qu'aviá son talhièr plan a costat del de Verrocchio.
Aprèp un an dedicat a la neteja dels pincèls e d'autras pichonas activitats pròprias d'un aprenedís, Leonardo foguèt iniciat per Verrocchio en las nombrosas tecnicas que se practicavan dins un talhièr tradicional, emai qualques artesans s'especializavan en tascas com en elaborar lo quadre, las dauraduras e lo trabalh del bronze. Ansin, en aqueste contèxte, Leonardo aguèt l'oportunitat d'aprendre las basas de la quimia, de la metallurgia, del trabalh del cuèr e del ges, de la mecanica e de la fusteria, aissí que mantas tecnicas artisticas coma lo dessenh, la pintura e l'escultura sus marbre e sus bronze.[18][19] Egalament, recebèt formacion en abilitats com la preparacion de lad colors, la gravadura e la pintura de las frescas. S'envisant del talent excepcional qu'aviá Leornardo, Verrocchio fisèt a son escolan la cura privilegiada d'acabar sos quadres.
La formacion que recebèt del temps de son aprendissatge dins lo talhièr de Verrochio va mai enlà i e s'estend a d'autres domènis culturals. Estudièt lo calcul algoritmic e mostrèt sa bona coneissença qu'aviá citant los dos abacistes florentins mai prestigioses, Paolo Toscanelli del Pazzo e Leonardoo Chernionese.[10] Posteriorament, Leonardo tanben citèt la Nobel opera de arithmética de Piero Borgi, imprés a Venècia lo 1484, e que representa ben la sciéncia d'aquestas escòlas d'abacistas.[10]
Non se coneid l'existéncia de cap òbra de Leonardo durant l'epòca que trabalhèt amb Verrochio. Segon Vasari, auriá collaborat en una pintura nommada Baptisme de Crist (1472-1475).[13] D'autre latz, segon la legenda, Verrocchio abandonèt l'acabament de l'obra quan se sentiguèt superat per la qualitat del jove Leonardo, que daissèt son tòc magistral en un petit àngel present a l'obra.[9] Tanben, d'acòrd amb la tradicion que l'aprenent èra lo que posava,[6] Leonardo auriá servit de modèl pel David de Verrocchio, una estatua de bronze. De la mesma manièra, tanben se supausa qu'es lo retrach de Leonardo que representa l'Arcàngel Miquel en l'òbra Tobias e l'Àngel de Verrocchio.[6]
En 1472, a l'edat de 20 ans, apareid enregistrat dins lo Libre roge del gremi de Sant Lluc, lo celèbre gremi dels artistas e doctors en medecina, que dins la vila de Florença se reünia amb la denominacion de la "Campagnia de pittori".[20] D'aquesta època existís un de sos primièrs trabalhs coneguts, Paisatge de la val de l'Arno o Paisatge de Santa Maria della neve (1473), un dessenh fach amb ploma e tencha.[21] Comencèt sa carrièra de pintor amb d'òbras ja destacables com L'Anunciació (1472-1475), e melhora la tecnica del sfumato en un punt de refinament pas jamai obtengut abans el.
En 1476 apareid totjorn esmentat coma ajudant de Verrocchio ja que, quitament desempuèi que son paire l'ajudàs a aver lo sieu pròpri atalhièr, motivat per son afècte cap a Verrocchio, continuèt de collaborar amb el.[11] Durant aqueste periòde, recebèt comandas personalas e pintèt lo sieu primièr quadre, La mare de Déu i el clavell (1476). L'arquiu judicial d'aquel an recuèlh que el e tres autres òmes, foguèron acusats de sodomia, prsctica que en aquela epòca en Florença èra illegal, mas tots foguèron absolguts.[22] Aquel document que partia d'una acusacion anonima, pasmens, non permet pas d'afirmar que Leonardo siaguèt homosexual.[22]
Pro lèu Leonardo despontèt tanben coma engenhaire. En 1478, oferís de levar la glèisa octogonala de Sant Joan de Florenla, l'actual baptisteri, sens aver de far runa, per i ajostar fe fondaments.[10] Es l'an que Leonardo aviá 26 ans, e quand partiguèt del costat de son mestre aprèp que l'aguèt superat brilhantament dins totes los domenis. Aital comencèt a venir un mèstre pintre independent.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Helen Gardner, Art through the Ages, Harcourt, Brace and World, 1970.
- ↑ Segons Vasari, Boltraffio, Castiglione, Gaddiano, Berensen, Taine, Fuseli, Rio, Bortolon.
- ↑ The Hundred Greatest Men. Nova York: D. Appleton & Company, 1885. Cal remarcar qu'aquesta gravadura es basada sus la pintura d'un artista desconegut qu'a son torn seguissiá un dessenh de greda roja que se crei qu'èra un autoretrach de Leonardo. Es doncas un imatge que representa Leonardo, e pas un vertadièr retrach.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 Cap. 1: «Il était une fois à Vinci» de Alessandro Vezzosi, Leonardo de Vinci: art et science de l'univers, Gallimard, 1996.
- ↑ Vinci es a 24 km de Floréncia e a 50 km de Pisa.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Angela Ottino della Chiesa. The Complete Paintings of Leonardo da Vinci. Penguin, 1967.(en)
- ↑ Alessandro Vezzosi. Leonardo da Vinci: Renaissance Man. (en)
- ↑ Alessandro Vezzosi, director del musèu Leonardo da Vinci, afirma que Piero èra lo proprietari d'una esclava de l'Orient Mejan sonada Caterina, que donèt a lutz un nene de nom Leonardo. Aquesta tèsi que Leonardo aviá sang araba es sostenguda per la reconstruccion d'una empremta (vegeu Marta Falconi. Experts Reconstruct Leonardo Fingerprint, Associated Press Writer, 1 de desembre de 2006. (en)
- ↑ 9,0 9,1 Les grandes découvertes, sèrie "Connaissances et vie", ed. Christophe Colomb, 1984.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Bertrand Gille. Les ingénieurs de la Renaissance.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Liana Bortolon. The Life and Times of Leonardo, Paul Hamlyn, Londres, 1967.
- ↑ Sigmund Freud. 'Eine Kindheitserinnerung des Leonardo da Vinci.
- ↑ 13,0 13,1 Giorgio Vasari. Le Vite, 1568 ; reeditat per Penguin Classics amb una traduccion de George Bull del 1965.
- ↑ "Ser" Piero designa lo paire; "ser" és una contraccion del mot latin senior (senhot), i èra un petit títol dels notaris e sacerdòts
- ↑ 15,0 15,1 Daniel Arasse. Leonardo da Vinci, Konecky & Konecky, 1997. (en)
- ↑ Bertrand Gille. Les ingénieurs de la Renaissance. Segon aquel istorian, sa fama èra ja estada apreciada per Matias Corví, lo grand rei ongrés que manifestava un interès particular per tot çò qu'èra escrich tecnic.
- ↑ J. R. Hale. Renaissance Europe, 1480-1520, Fontana, 1971. (en)
- ↑ Andrew Martindale. The Rise of the Artist. Thames and Hudson.(en)
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- ↑ Modèl:Ref-llibre
- ↑ A. E Popham. Les dessins de Léonard de Vinci. Éditions de la Connaissance, Bruxelles, 1947.
- ↑ 22,0 22,1 Capítol 2: «Dans la Florence des Médicis», d'Alessandro Vezzosi. En Léonard de Vinci: art et science de l'univers. Gallimard, 1996.
- Pages with script errors
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Leonard de Vinci
- Naissença en Toscana
- Pintre italian del sègle XV
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Pintre d'art sacrat
- Pintre retraitista
- Retraitista de la Renaissença
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Umanista italian
- Inventor italian
- Engenhaire italian
- Anatomista italian
- Renaissença italiana
- Polimat
- Naissença en 1452
- Decès en 1519


c: text/html

text:
06/01/2016
Raibe negre 11 per Gilbert Borgés
Nonmas un pitit vielh dins lo jacuzzi. Pas bien rasat. Quauques piaus longs li davalan sus las espatlas. Lo junhe. Nos saludam d'un signe de testa. Las biòlas me paupanhan, me chatinglan coma tot plen de pitas mans. Barre los uelhs. Quò parla fòrt. Quò creda. En espanhòu, me sembla. Una dròlla 'rieba seguida d'una tropelada de goiats. Se conha en faciá de me. Los tres dròlles se tròban una plaça autorn.
Un pés eflòra lo meu. Tire ma chambe. Quò tòrna començar. Emb insistança, queste còp. La filha, en façiá parla sens plantar coma los dròlles. Me quita pas daus uelhs. Una vintena, longs piaus negres. Brava coma tot. Quò fasiá longtemps qu'entau una brava filha s'era pas interessada a me. Son pés 'resta pas de 'flatar lo meu. Me fixa. Me laisse far. Quo es désjá quò de pres.
La filha se campa e suert dau jacuzzi, seguida de son monde. Li fau un rison. Me respond d'un signe de testa polit. Demòre solet coma lo vielh. Barre los uelhs.
Quò dura pas. La pression d'un pés tòrna sus lo meu. Lance una espiada au vielh. Me lascha una guinhada e un beu rison berche.
Gilbert Borgés
19:03 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A63
L’autorota A63 es una autorota que religa Bordèu a la frontièra espanhòla .Oficialament , es compausada de doas seccions, l'una al nòrd qu'es una autorota gratuita religant Bordèu, l'autre, al sud, concedida a Autoroutes du sud de la France , religant Sent Jorns de Maremne (Lanas) à Biriatu a la frontièra amb Espanha. Aquelas doas seccions son separadas per une centena de quilomètres de via exprès de 2×2 vias, la RN 10 qui travèrsa lo departament de Landas.
L'A63 es tanben un axe major de comunicacion del Bascoat.
Es religada al nivèl de Baiona a l'A64, en direccion de l'est : Pau, Tarba e fin finala Tolosa.
La seccion nòrd es connectada a l'A660 que desservís lo sud du Bacin d'Arcaishon.
Radio Trafic FM, sus la frequéncia 107.7FM, cobrís l'A63, sector ASF.


text:
Brèches
Brèches es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bretxes A situat al nòrd del departament de l'Indre-e-Loire. La municipalitat a situat al limit del Nautor-Anjau istorica. Fa partida de la Touraine angevine.
Brèches est située au nord du département de l'Indre-et-Loire. La commune est située au limite du Haut-Anjou historique. Elle fait partie de la Touraine angevine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- AModèl:La V esègle, sant Brice, avesque de Tors, #fondar una glèisa dins lo vilatge de Bricca, mencionat per Grégoire de Tors.
- Ancian prieuré en levant del abbaye Sant-Julien de Tors.
- Dependéncia del Castell-la-Vallière (duché de Anjau) (17en/18ensègles).
- Au Vensiècle, saint Brice, évêque de Tours, fonda une église au village de Bricca, mentionné par Grégoire de Tours.
- Ancien prieuré relevant de l'abbaye Saint-Julien de Tours.
- Dépendance du Château-la-Vallière (duché d'Anjou) (17en/18ensiècles).


text:
Palais deu Buen Retiro
Lo Palais deu Buen Retiro a Madrid que ho ua residéncia reiau bastida a la demanda deu rei Felip IV d'Espanha e òbra de l'arquitècte Alonso Carbonel. Uei avalit, que'n demora pas sonque lo jardin conuegut uei com lo parc deu Retiro.
Que ho mandat bastir a partir de 1630 peu valido deu rei, lo Comte-duc d'Olivares e la soa bastida que's perlonguè dinc a 1640.
Com residéncia d'agrat, que ho moblat dab pintruras de mèstes eurpoèus comandadas per aquesta ocasion e qui ua grana partida e demora uei dens la colleccion deu Musèu deu Prado. Un deus tablèu mei famós de l'anciana colleccion deu Buen Retiro qu'ei ua òbra de Diego Rodríguez de Silva y Velázquez coneguda com La Reddicion de Breda (ua de las grana victòria militaras e politicas deu temps d'Olivares).
Lo son nom que hè referéncia au hèit que deu temps de la soa bastida qu'èra justament "retirat" de la ciutat e qu'èra atau un lòc de repaus per la Cort.


text:
Nzoani
Nzoani (Ndzuwani en comorian, Anjouan en francés) es una de las illas de l'archipèla de las Comòras e es localizada a l'èst de las autras doas illas principalas (Granda Comòra e Mohéli) e al nòrd oèst de Maiòta, al nòrd del Canal de Moçambic, sud oèst de l'Ocean Indian.
L'illa a una autonòmia administrativa, coma subdivision de l'Union de las Comòras. A una aira totala de 424 km² amb una populacion (en 1991) de 240 000 abitants. Sa capitala es Motsamodo, qu'es una de las doas vilas màgers de l'illa, l'autra essent Domòni, l'anciana capitala.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Anjouan.net (an, fr)


text:
Villes et mairies du District de Faro
Liste des communes
Loulé
Ville de Loulé, localité du Portugal de 62 000 habitants.
La mairie de Loulé a une adresse e-mail et un site Internet.
Faro
Ville de Faro, localité du Portugal de 58 000 habitants.
La mairie de Faro a une adresse e-mail et un site Internet.
Portimão
Ville de Portimão, localité du Portugal de 47 000 habitants.
La mairie de Portimão a une adresse e-mail et un site Internet.
Olhão
Ville d'Olhão, localité du Portugal de 42 000 habitants.
La mairie d'Olhão a une adresse e-mail et un site Internet.
Albufeira
Ville d'Albufeira, localité du Portugal de 35 000 habitants.
La mairie d'Albufeira a une adresse e-mail et un site Internet.
Silves
Ville de Silves, localité du Portugal de 34 000 habitants.
La mairie de Silves a une adresse e-mail et un site Internet.
Lagos
Ville de Lagos, localité du Portugal de 27 000 habitants.
La mairie de Lagos a une adresse e-mail et un site Internet.
Tavira
Ville de Tavira, localité du Portugal de 25 000 habitants.
La mairie de Tavira a une adresse e-mail et un site Internet.
Lagoa
Ville de Lagoa, localité du Portugal de 22 000 habitants.
La mairie de Lagoa a une adresse e-mail et un site Internet.
Vila Real de Santo António
Ville de Vila Real de Santo António, localité du Portugal de 18 000 habitants.
La mairie de Vila Real de Santo António a une adresse e-mail et un site Internet.
São Brás de Alportel
Ville de São Brás de Alportel, localité du Portugal de 11 000 habitants.
La mairie de São Brás de Alportel a une adresse e-mail et un site Internet.
Castro Marim
Ville de Castro Marim, localité du Portugal de 6 400 habitants.
La mairie de Castro Marim a une adresse e-mail et un site Internet.
Monchique
Ville de Monchique, localité du Portugal de 6 400 habitants.
La mairie de Monchique a une adresse e-mail et un site Internet.
Vila do Bispo
Ville de Vila do Bispo, localité du Portugal de 5 300 habitants.
La mairie de Vila do Bispo a une adresse e-mail et un site Internet.
Aljezur
Ville d'Aljezur, localité du Portugal de 5 300 habitants.
La mairie d'Aljezur a une adresse e-mail et un site Internet.
Alcoutim
Ville d'Alcoutim, localité du Portugal de 3 400 habitants.
La mairie d'Alcoutim a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Boletus edulis
Lo cep o bolet (var. arcielon, bruguet, bosa, cet, sequet, mòl, molhet, miquemòl) [1] es un campairòl excellent comestible de la familha Boletaceae, fòrça comun e recercat dins tot l'emisfèri nòrd.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Capèl: 12-25cm, carnut amb revestiment un pauc lubrificat, d'un moret mejan un pauc rossàs. Prim marge longtemps blanc. Pòres jaunasses a verdasses. Estipe: 12-18x3-6cm , ventrut, blancàs. Carn blanca, d'olor feble, e de savor suava o d'avelana. Buta pels bòsques fulhats mesclats, clarièras o talhadas erbosas. Espòres: 13-18x4-6µm.


text:
Yucca brevifolia
Yucca brevifolia
Yucca brevifolia
Yucca brevifolia
Engelm., 1871
Yucca brevifolia, que lo dison tanben Joshua tree o arbre de Josué, es una espècia de la familha Agavaceae, que s'encontra sonque en America del Nòrd pels Estats de Califòrnia, Arizòna, Utah, e Nevada. Confinhats principalament al Desèrt de Mojave entre 600 e 1800 m d'altitud, butan mai que mai dins la region de la Queen Valley e de la Lost Horse Valley dins lo Joshua Tree National Park que s'i pòt trapar un especimen de 13 mètres de nautor.
Descripcion botanica[modificar | modificar la font]
Los Joshua trees pòdon butar a partir d'una grana o d'un rizòma sosterranh d'un autre Joshua tree. Butan lentament : 10 a 20 cm las primièras annadas e sonque 10 cm l'an puèi. Le tronc es constituit de millierats de pichonas fibras e ten pas los traditionals anèls de creissença, çò que ne fa malaisida l'evaluacion de l'atge. Lo Yucca brevifolia es pas fòrça rustic pr'amor de son racinum superficial e de sas brancas pesugas al som, mas subreviu a la rigor del desèrt e pòt aténher 200 ans.
Un espectacle primaveral dels pus polit es lo floriment blanc dels Joshua trees. Las flors apareisson entre la fin de febrièr e d'abrial. Los Joshua trees butan pas pus après lo floriment e florisson pas cada an. Coma nombrosas plantas del desèrt, lo floriment es dependent de l'ocuréncia de las precipitacions precedentas. An de besonh d'un ivèrn freg per florir.
Après lo floriment, las flors son fecondadas pel parpalhon de yucca, que difusa lo pollèn en pondent sos uòus sus las flors. Las babas del parpalhon se noirisson de las granas de l'arbre mas ne'n daissan pron per permetre la reproduccion de l'espècia.
L'embrancament se fa mai que mai quora las extremitats son destruitas pel cusson del Yucca.
Istòria[modificar | modificar la font]
Le nom de Joshua tree foguèt balhat per un grop de mormons que traversavan lo desèrt de Mojave al mitan del sègle XIX . La forma particulara de l'arbre lor faguèt pensar a Josué mostrant, braces tenduts, la Tèrra promesa.
Galariá[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- Joshua Tree National Park
- The Joshua Tree es lo títol d'un album del grop de rock U2.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Yucca brevifolia dins Flora of North America (en)
- Referéncia NCBI : Yucca brevifolia (en)
- Joshua Tree
- Data Plants


text:
Beneset XVI
Beneset XVI (nascut Joseph Alois Ratzinger a Marktl am Inn, Bavièra, Alemanha lo 16 d'abril de 1927) es estat lo 265en papa de la Glèisa Catolica Romana, e tanben lo sobeiran de Vatican. A causit lo nom de Beneset al moment de son eleccion.
A 78 ans, es lo papa mai vièlh al jorn de sa presa de foncion dempuèi Clamenç XII en 1730. S'agís del primièr papa d’origina germanica dempuèi Victor II (1055-1057), originari de la region de Soaba, e Adrian VI (1522–1523), olandés originari d’Utrecht (Païses Basses espanhòls), que fasián alavetz partida del Sant Empèri Roman Germanic.
L'11 de febrièr de 2013, anóncia sa demission, efectiva lo 28 de febrièr.


text:
Meylan
Meylan es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Meylan es una vila de l'aglomeracion Grenobloise situada en la vallée del Grésivaudan. Suls contreforts del massís de la Chartreuse, dominada pel Mont Sant-Eynard, fa cara al massís de Belledonne. Lo bas de la municipalitat a vorejat pel Isère e sustot la Sivella de la Taillat, un espaci natural sensible.
La superficie de la municipalitat es de 1 232 ectaras.
Meylan est une ville de l'agglomération Grenobloise située dans la vallée du Grésivaudan. Sur les contreforts du massif de la Chartreuse, dominée par le Mont Saint-Eynard, elle fait face au massif de Belledonne. Le bas de la commune est bordée par l'Isère et notamment la Boucle de la Taillat, un espace naturel sensible.
La superficie de la commune est de 1 232 hectares.


text:
Villes et mairies du District de Laufon (74)
Liste des communes
Laufon
Ville de Laufon, localité de la Suisse de 5 100 habitants.
La mairie de Laufon a une adresse e-mail et un site Internet.
Zwingen
Ville de Zwingen, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Zwingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Röschenz
Village de Röschenz, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Röschenz a une adresse e-mail et un site Internet.
Grellingen
Village de Grellingen, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Grellingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Brislach
Village de Brislach, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie de Brislach a une adresse e-mail et un site Internet.
Wahlen
Village de Wahlen, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Wahlen a une adresse e-mail et un site Internet.
Duggingen
Village de Duggingen, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Duggingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Liesberg
Village de Liesberg, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Liesberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Dittingen
Village de Dittingen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Dittingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Blauen
Village de Blauen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Blauen a une adresse e-mail et un site Internet.
Nenzlingen
Village de Nenzlingen, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Nenzlingen a une adresse e-mail.
Roggenburg
Village de Roggenburg, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Roggenburg a une adresse e-mail.
Burg im Leimental
Village de Burg im Leimental, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Burg im Leimental a une adresse e-mail.


text:
Ròcafèra
Ròcafèra (oficialament en francés Roquefère) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d' Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo mot Ròcafèra (atestacion de 1124 Rochafera) es format de dos elements, un nom e un adjectiu. Lo nom es ròca, d'un mot prelatin *rocca, passat dins las lengas romanicas. A lo sens de « montanha o tuca rocassuda », puèi de « castèl fòrt bastit dessús ». Ròcafèra es doncas una formacion de l'epòca feudala. L'adjectiu es l'occitan fèra, « salvatja,ferotja », femenin de fèr, del latin ferus [1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Entre 1790 e 1794, Ròcafèra annexèt Cubiere (nom francés) [2].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton del Mas de Cabardés; es ara del canton de La Vallée de l'Orbiel' (en francés), doncas de La Val d'Orbièl.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 68 abitants (8,4 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 571
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=29617


text:
Karlovy Vary (region)
La region de Karlovy Vary (en chèc, Karlovarský kraj) es una region e entitat autonòma de la Republica Chèca creada lo 1èr de genièr de 2000.
Sa capitala es Karlovy Vary.
Somari
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa de 3 districtes : Karlovy Vary, Cheb e Sokolov.
Administracion locala[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (obcí s rozšířenou působností) que son las 3 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Aš, Mariánské Lázně, Ostrov e Kraslice.
Govèrn local[modificar | modificar la font]
Lo governador es Martin Havel.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 30 de junh de 2009, http://www.kvary.czso.cz/


text:
Villes et mairies du District d'Aveiro
Liste des communes
Santa Maria da Feira
Ville de Santa Maria da Feira, localité du Portugal de 140 000 habitants.
La mairie de Santa Maria da Feira a une adresse e-mail et un site Internet.
Aveiro
Ville d'Aveiro, localité du Portugal de 73 000 habitants.
La mairie d'Aveiro a une adresse e-mail et un site Internet.
Oliveira de Azeméis
Ville d'Oliveira de Azeméis, localité du Portugal de 71 000 habitants.
La mairie d'Oliveira de Azeméis a une adresse e-mail et un site Internet.
Ovar
Ville d'Ovar, localité du Portugal de 56 000 habitants.
La mairie d'Ovar a une adresse e-mail et un site Internet.
Águeda
Ville d'Águeda, localité du Portugal de 49 000 habitants.
La mairie d'Águeda a une adresse e-mail et un site Internet.
Ílhavo
Ville d'Ílhavo, localité du Portugal de 39 000 habitants.
La mairie d'Ílhavo a une adresse e-mail et un site Internet.
Espinho
Ville d'Espinho, localité du Portugal de 31 000 habitants.
La mairie d'Espinho a une adresse e-mail et un site Internet.
Anadia
Ville d'Anadia, localité du Portugal de 31 000 habitants.
La mairie d'Anadia a une adresse e-mail et un site Internet.
Estarreja
Ville d'Estarreja, localité du Portugal de 28 000 habitants.
La mairie d'Estarreja a une adresse e-mail et un site Internet.
Albergaria-a-Velha
Ville d'Albergaria-a-Velha, localité du Portugal de 25 000 habitants.
La mairie d'Albergaria-a-Velha a une adresse e-mail et un site Internet.
Vale de Cambra
Ville de Vale de Cambra, localité du Portugal de 24 000 habitants.
La mairie de Vale de Cambra a une adresse e-mail et un site Internet.
Arouca
Ville d'Arouca, localité du Portugal de 24 000 habitants.
La mairie d'Arouca a une adresse e-mail et un site Internet.
Vagos
Ville de Vagos, localité du Portugal de 23 000 habitants.
La mairie de Vagos a une adresse e-mail et un site Internet.
Oliveira do Bairro
Ville d'Oliveira do Bairro, localité du Portugal de 22 000 habitants.
La mairie d'Oliveira do Bairro a une adresse e-mail et un site Internet.
São João da Madeira
Ville de São João da Madeira, localité du Portugal de 21 000 habitants.
La mairie de São João da Madeira a une adresse e-mail et un site Internet.
Mealhada
Ville de Mealhada, localité du Portugal de 21 000 habitants.
La mairie de Mealhada a une adresse e-mail et un site Internet.
Castelo de Paiva
Ville de Castelo de Paiva, localité du Portugal de 17 000 habitants.
La mairie de Castelo de Paiva a une adresse e-mail et un site Internet.
Sever do Vouga
Ville de Sever do Vouga, localité du Portugal de 12 000 habitants.
La mairie de Sever do Vouga a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Ormes (Loiret)
Ormes es una comuna francesa administrada per lo departament de Loiret de la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat a 118 km al Sud-Oèst de París, 8,5 km al Nòrd-Oèst del centre de Orléans, al nòrd de la Loire, en lisière de la region naturala de Beauce, en la airal urban e la unitat urbana de Orléans.
La ville est située à 118 km au Sud-Ouest de Paris, 8,5 km au Nòrd-Ouest du centre d'Orléans, au nord de la Loire, en lisière de la région naturelle de Beauce, dans l'aire urbaine et l'unité urbaine d'Orléans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo sieu nom ven de « Ulmus », nom d'una villa gallo-romaine. Aquela aucupacion gallo-romaine a testificat per registres archéologiques près del castèl de la Riffaudière, en trobant una soscava e de divèrses elements d'aquela epòca (moneda, poterie…)[1].
Son nom vient de « Ulmus », nom d'une villa gallo-romaine. Cette occupation gallo-romaine est attestée par des fouilles archéologiques près du château de la Riffaudière, retrouvant une cave et plusieurs éléments de cette époque (monnaie, poterie…)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dels registres archéologiques dins lo castèl de la Riffaudière a Ormes, La Republica del Centre, edicion Orléans, 22 d'agost 2008, p12.
- ↑ Des fouilles archéologiques au château de la Riffaudière à Ormes, La République du Centre, édition Orléans, 22 août 2008, p12.


text:
Blosseville
Blosseville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Blosseville Es una municipalitat del País de Caux en se situant n'Anautita-Normandie.
A 2,2 km de veules-las-ròsas e doncas de la plaja aquel fach fa aumentar lo nombre d'abitants.
Blosseville est une commune du Pays de Caux se situant en Haute-Normandie.
À 2,2 km de veules-les-roses et donc de la plage ce fait fait augmenter le nombre d'habitants.


text:
Ax
Ax[1][2] o Acs [3] [4] (Ax-les-Thermes en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada administrativament dins lo departament d'Arièja e la region Occitània. Gràcias a sas fonts nombrosas (mai de 70), la vila, que comptava 1.318 abitants en 2012, venguèt un centre del termalisme tre lo sègle XVIII, e coneguèt puèi una prosperitat economica, consolidada per l'arribada del tren e l'implantacion de casinòs, que perdurèt fins a la mitat del sègle XX.
L'endreit s'es especializat tanben dins los espòrts de nèu, subretot a partir de la creacion en 1955 de l'estacion Ax 3 Domenis.
Somari
Geografía[modificar | modificar la font]
Ax se situa dins los Pirenèus lengadocians, a una altitud mejana de 720 mètres, al confluent d'Orièja, d'Arièja e de Lausa. Sa posicion geografica particulara, a la termièra d'Andòrra e a un trentenat de quilomètres de la frontièra amb l'estat espanhòl, ne faguèt una tèrra de passatge essenciala dins las migracions e relacions occitanocatalanas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Las activitats localas son principalament l'elevatge (bovins, ovins), lo torisme amb lo termalisme e los espòrts d'ivèrn.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'Estacion d'espòrts d'ivèrn Ax 3 Domenis.
- Lo Bacin dels Ladres, al centre de la vila, es alimentat per de fonts caudas sortent de tèrra a 77 °C. La mai coneguda es la font dels canons. A l'Edat Mejana, aquel bacin servissiá per garir los leproses, un espital es situat a 1 mètre. Lo bacin foguèt construit per òrdre de Rogièr comte de Fois del temps de Loís IX.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Sant Udault
- Gatien Marcailhou d'Aimeric (1807-1855), compositor e "inventor" de la valsa per dançar. Professor del jove Gabriel Fauré. Sa composicion pus celèbra, Indiana inspirèt Camille Claudel per son grope La Valse.
- Pierre Bertrand de Mérignon[5]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Siti oficial de l'Ofici de Torisme de las Valadas d'Ax
- (fr) Siti oficial de l'estacion d'espòrts d'ivèrn
- (fr) « Ax-Les-Thermes » sur Histariège
- (fr) Siti de l'escòla d'Ax
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ http://toponimiaoc.webs.com/09arija.htm
- ↑ http://books.openedition.org/pulm/1024>"Quora la divergéncia grafica complica pas la lectura, se podriá admetre lei grafias divergentas que se son sedimentadas. Lei sits d’estacions termalas an fornit de toponims similars a partir dau latin Aquis, De Aquis, qu’es l’ablatiu locatiu plurau de aqua. legissèm Ax en País de Fois (Alibèrt 1935, 419; Deledar & Poujade 1992) e Dacs en Shalòssa (Petit dictionnaire 1984. 128). Una uniformizacion grafica Ax/Dax o Acs/Dacs es pas indispensabla en tèrmes practics de lectura. Amb la meteissa racina avèm Ais de Provença ; una grafia Aix* o Aics* seriá una tissa pedanta e inutila."
- ↑ Pierre Brun, « Un helléniste du dix-septième siècle : Pierre Bertrand de Mérignon d'Ax-les-Thermes », Annales du Midi, 1894, p. 327-348


text:
Canche (flume)
La Canche es un flume costièr del nòrd de França, dins lo departament del Pas de Calais, long de 88 km. Nais a Gouy-en-Ternois, passa per Frévent, Hesdin e Montreuil-sur-Mer e se geta dins la Marga entre Etaples e Le Touquet-Paris-Plage. L'istòria d'aqueste flume es estrechament ligada a la de la ciutat lacustra de Quentovic, un dels pòrts màgers de l'empèri de Carlesmanhe. La Canche marca la frontièra extrèma de la Picardia istorica en separant Bolonés, al nòrd, de Ponthieu al sud.
L'estuari de la Canche es caracteristic dels estuaris diches picards.


text:
Concerto per trompeta (Haydn)
Lo Concerto per il Clarino o concerto per trompeta en Mib major de Joseph Haydn (Hob. VIIe/1) que ho escrivut en 1796 entau son amic Anton Weidinger e la soa trompeta de claus.
Abans l'invencion de la trompeta de claus, la sola trompeta disponibla qu'èra la trompeta barròca qui non podèva pas prodúser sonque armonicas qui non permetèvan l'interpretacion de melodias un pauc elaboradas pas sonque dens lo registre suberagut (com aquò b'ei lo cas dans lo dusau concerto brandeborgés). La trompeta de claus elaborada per Weidinger que dè donc lo parat a Haydn de compausar un concerto elaborat per la trompeta. Malurosament, lo principi de la trompeta de claus qu'ei que, entà poder interpretar gamas cromaticas, b'èra horadada entà poder aubrir e tapoar lo son trauc, e aquò que provocava ua gran perta de la qualitat deu son.
A maugrat d'aquò, aqueth concerto de Haydn qu'ei uei interpretat sus trompetas classicas modèrnas (inventadas quauques decadas arron la composicion d'aquesta òbra) qu'ei ua pèça hèra importanta deu lor repertòri.
Aqueth concerto que's compausa deus moviments seguents :
I. Allegro (sonata) II. Andante (sonata) III. Finale-Allegro (Rondo)
e dab los pupitres seguents :
2 flabutas, 2 clarins, 2 bassons, 2 trompas, 2 trompetas barròcas, timpani e còrdas.


text:
Lenga
Una lenga es un sistèma evolutiu de signes lingüistics, vocals, grafics o de gèstes, que permet la comunicacion entre individús.
Somari
- 1 Definicions
- 2 Tipes de lengas segon la practica
- 3 Lengas del mond
- 4 Vejatz tanben
Definicions[modificar | modificar la font]
La definicion classica: lenga e lengatge, lenga e paraula[modificar | modificar la font]
Segon la lingüistica classica, una lenga es un sistèma de signes lingüistics vocals (e accessoriament gestuals o escriches) que permet la comunicacion entre los individús.
Es un sistèma de signes doblament articulats, es a dire que la construccion del sens se fa a dos nivèls d'articulacion.
- Lo primièr nivèl d'articulacion es lo de las entitats significantas (morfèmas [o monèmas] e lexèmas) formant los enonciats.
- Lo segond nivèl d'articulacion es lo de las unitats distintivas de basa (fonèmas) formant las unitats significantas.
Aqueles dos nivèls d'articulacion determinan los primièrs nivèls de la descripcion lingüistica :
- Primièr nivèl:
- morfèmas (o monèmas, unitats significants de basa) -> morfologia
- lexèmas (o mens exactament "mots", combinason de morfèmas per far d'unitats significantas pus complèxas) -> lexicologia
- òrdre dels morfèmas e lexèmas dins los enonciats -> sintaxi.
- Segond nivèl: fonèmas (elements de basa per construire los morfèmas) -> fonologia (e tanben: sons -> fonetica)
André Martinet precisa que l'òrdre de descripcion es necessariament invèrs de l'òrdre de percepcion o d'usatge de la lenga : la descripcion comença per lo segond nivèl d'articulacion (los fonèmas) per anar vèrs lo primièr (la combinason de las unitats significantas).
Se destria generalament la lenga (sistèma de signes) e lo lengatge (facultat umana mesa en òbra al mejan d'un tal sistèma).
Se destria tanben, dempuèi Ferdinand de Saussure, la lenga (lo sistèma de signes) e la paraula (es a dire l'utilizacion efectiva d'aquel sistèma pels locutors, dins de situacions concretas de comunicacion). Vejatz lenga e paraula.
La definicion en foncion de la variacion: lenga e dialècte[modificar | modificar la font]
[en cors de redaccion]
Tipes de lengas segon la practica[modificar | modificar la font]
S'apèla lenga mairala d'una persona la(s) lenga(s) qu'aquesta persona a apresa(s) dins son enfança al cors de son aprentissatge del lengatge.
Se la granda majoritat de las lengas parladas dins lo mond son de lengas naturalas, que se son formadas espontanèament a partir d'estats de lenga anteriors, existís çaquelà tanben de lengas artificialas o lengas construchas, coma l'esperanto, lo volapük, l'ido l'interlingua, lo lojban, o encara lo klingon, que son estadas creadas conscientament per d'individús.
Una lenga es dicha viva quand es utilizada oralament per de personas que n'es la lenga mairala, o per una comunautat sufisentament nombrosa — e de biais sufisentament intensiu — per permetre una evolucion espontanèa de la lenga (cas de l'esperanto).
S'apèla lenga mòrta o atudada una lenga qu'es pas mai practicada oralament coma lenga mairala, mas que pòt èsser encara utilizada dins cèrts domenis (coma la religion). La coneissença de las lengas mòrtas, en permetent l'estudi dels tèxtes ancians, es utila especialament a la lingüistica istorica, e mai a l'istòria e a sas disciplinas annèxas. Las doas lengas mòrtas pus importantas de la cultura occidentala son lo latin e lo grèc ancian. L'expression « lenga mòrta » es fòrça sovent contestada per los que las practican. Se preferís alara lenga anciana. Es possible de « ressuscitar » de lengas mòrtas, coma o mòstra l'exemple de l'ebrieu.
Una lenga viva es rarament un sistèma unifòrme e rigid, varia generalament segon lo luòc geografic (dialèctes), lo mitan social (sociolèctes) e los individús (idiolèctes) e, plan segur, segon lo temps, çò que fa que, considerada a un moment donat, una lenga es totjorn en evolucion e conten mai d'un estat. Per exemple, lo sistèma fonologic de las lengas es en evolucion constanta, çò qu'estúdia la fonetica istorica.
Lengas del mond[modificar | modificar la font]
Es impossible de determinar amb precision lo nombre de lengas parladas dins lo mond, en rason de la dificultat de traçar de frontièras precisas entre las lengas, e particularament de diferenciar las lengas dels dialèctes. Segon las estimacions, existiriá uèi entre 3000 e 7000 lengas vivas.
Desparicion de las lengas[modificar | modificar la font]
Un dels problèmas essencials que se pausan per las lengas del mond es lo de la preservacion de la diversitat. Dins un entreten pel quotidian Le Monde del 31 de decembre de 2005, la lingüista Colette Grinevald declara qu'environ 50% de las lengas desapareisseràn d'aquí a 2100. Dins cèrtas regions, aquò poiriá èsser de l'òrdre de 90% (coma en Austràlia e en America).
S'estima qu'en 2100, las lengas majoritàrias seràn :
- l'anglés, coma lenga universala, en particular pel comèrci e los escambis scientifics
- l'espanhòl, en America del Sud
- l'arabi
- lo chinés e l'indi, en Asia
- lo swahili e lo wolof, en Africa
Lo francés se deuriá portar plan, mas los francofòns seràn obligats de practicar lo bilingüisme (amb l'anglés), e mai lo multilingüisme. Çò que deuriá èsser practicat per totas las personas que vòlon preservar lor lenga tradicionala.
Una lenga es considerada coma menaçada s'a pas mai de locutors d'aquí a la fin del Sègle XXI. Una lenga que pareis solida, car utilizada per de milions de personas, pòt èsser en dangièr. Es per exemple lo cas de las lengas quíchoa en America del Sud, perque i a fòrça pauc de joves que l'aprenon.
Dempuèi la mondializacion dels escambis, aquesta disparicion s'accelèra. Una de las causas es l'exòde rural, que fa que las tradicions se pòdon pas perpetuar e l'usatge de las lengas que l'acompanha. Sovent, la pression sociala fa que los locutors de lengas minoritàrias (coma los amerindians mas tanben fòrça lengas dichas regionalas, coma en França amb los bretons durant las annadas 1950) consideravan que de parlar una lenga tradicionala es un andicap per l'integracion dins la societat e per trobar de trabalh. La pression exercida per cèrts Estats, que considèran que la lenga es un dels ciments de la societat, es tanben un factor de disparicion de la diversitat lingüistica.
La disparicion d'aquestas lengas entraïna amb ela la disparicion de cèrts pans de la cultura tradicionala de cèrts grops. La disparicion d'una lenga tradicionala e l'apprentissatge marrit de la lenga dominanta ocasiona un malaise en cèrtas personas, per manca d'integracion perque se reconeisson pas dins cap de cultura.
Internet jòga un ròtle ambivalent, es d'un costat un accelerator de la disparicion de las lengas, per l'uniformizacion dels mejans de comunicacions. Mas es tanben un biais de preservar aquestas lengas, per l'establiment de comunautats parlant de lengas tradicionalas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Lista de lengas del Mond
- Lengas per familha
- Lenga e paraula — paraula
- Dialècte
- Gramatica
- Lengatge
- Lengas regionalas de França
- Parlar dins lo mond
- Sociolingüistica
- Lingüistica
- Criptolècte
Multilingüisme e traduccion[modificar | modificar la font]
Lenga escricha[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: attempt to call field 'separacionJornMesAnnada' (a nil value).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo concèpte de lenga
- Repertòri de cors gratuits en linha
- Escotar las lengas
- Totes los logicials d'aprentissatge de las lengas
- Aprendre en autonomia amb un partenari


text:
Marròc
Marròc (en arabi المغرب = Al Maghrib o Al Maghrib al Aqsa "l'extrèm Oèst") es un estat d'Africa del Nòrd. Es limitat per la mar Mediterranèa al nòrd e per l'ocean Atlantic a l'oèst. Confronta Argeria a l'èst. Al sud, l'estat de Marròc revendica, possedís de fach e estima coma una part de son territòri lo Sahara Occidental, malgrat de contestacions localas e internacionalas.
La capitala es Rabat.
Lo gentilici es marroquin -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 Preïstòria e Antiquitat
- 2.2 L'expansion aràbia e l'islamizacion
- 2.3 Lei dinastias berbèras
- 2.4 Marròc dau sègle XVI a 1912
- 2.5 Lo periòde dau protectorat
- 2.6 Marròc dempuei 1956
- 3 Economia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lei vestigis pus ancians de preséncia umana sus lo territòri marroquin datan d'au mens 700 000 ans. Entre 120 000 e 40 000 av. JC, una cultura litica mosteriana dominèt la region. Foguèt remplaçada per una autra cultura litica, dicha Aterian, de 40 000 a 20 000 av. JC. Enfin, de 20 000 a 10 000 av. JC, predominèt l'Iberomaurusian. Aquelei culturas successivas veguèron un melhorament dei tecnicas de fabricacion d'otís.
Vèrs 9 000 av. JC, lei populacions iberomaurusianas foguèron expulsadas ò assimiladas per de populacions protoberbèras. Pauc a pauc, lo desvolopament de l'agricultura favorizèt la sedentarizacion. Ai sègles IX e VIII av. JC, lei Fenicians installèron de comptadors lòng dau litorau e introduguèron la cultura de la vinha e l'usatge dau fèrre dins la region[1]. A partir dau sègle VI av. JC, aquelei comptadors passèron sota l'influéncia de Cartage.
Au sègle III av. JC, lo territòri marroquin èra poblat de Moros au nòrd e de Gètuls, un pòble berbèr, au sud. Un reiaume de Mauretània se formèt dins la region e venguèt una poissança locala fins a una intervencion romana que lo vassalizèt a la fin dau sègle II av. JC. Puei, foguèt annexat a l'Empèri Roman en 40 ap. JC per Caligula (37-41). Dos ans pus tard, Claudi (41-54) l'organizèt en províncias romanas. La preséncia romana demorèt principalament concentrada dins lei regions maritimas e lei populacions dei montanhas demorèron autonòmas ò independentas. A partir dau sègle III, lo cristianisme se difusèt dins la region a cha pauc.
La preséncia romana resistiguèt pas au passatge dei Vandals en 429. Pasmens, durant lo rèine de Justinian (527-565), lo reviure de poissança de Constantinòple permetèt ai Bizantins de restablir la preséncia imperiala dins certanei vila portuàrias[2].
L'expansion aràbia e l'islamizacion[modificar | modificar la font]
Après una premiera incursion victoriosa en 647, leis Arabis acomencèron la conquista sistematica de Magrèb en 665. De 695 a 702, deguèron menar de combats durs còntra lei tribüs berbèras que foguèron pasmens pauc a pauc batudas. Deguèron tanben luchar còntra lei garnisons bizantinas installadas lòng dau litorau. Pasmens, en 698, la presa de Cartage privèt l'armada imperiala de sa basa principala dins la region e entraïnèt son retirament.
Lei caps berbèrs se convertiguèron relativament rapidament a l'islam. Pasmens, leis Arabis lei tractèron coma de pòbles somés, çò que causèt un maucontentament fòrça viu. Ansin, plusors tribüs adoptèron de formas « non oficialas » de l'islam coma lo kharidjisme. Fòrça rigorista e opausada ai discriminacions etnicas, aquela version de la religion musulmana encoratjèt mai d'una revòuta berbèra dins lo corrent dau sègle VIII. Aqueleis insureccions menacèron la dominacion aràbia mai foguèron finalament reprimidas.
Pasmens, aquò afebliguèt l'unitat politica aràbia en Magrèb e d'estats locaus se formèron dins la region tre la fin dau sègle VIII. En Marròc, tres estats apareguèron :
- au nòrd-oèst, se formèt una confederacion de tribüs berbèras, dicha Berghwata, en 740. Son fondator, Tarif al-Matghari, acomencèt la redaccion d'una version berbèra de l'Alcoran. Considerada coma una eresia per leis autrei musulmans, aquò foguèt la causa de mai d'una ataca còntra la confederacion. Pasmens, foguèt pas vencuda avans 1148.
- au sud, se formèt en 757-758 un autre reiaume berbèr centrat sus la vila de Sidjilmasa. Venguèt una poissança comerciala importanta gràcias a sa posicion estrategica lòng dei rets comerciaus saharians. Gardèt son independéncia fins a 1055 e son conquista per leis Almoravides.
- au nòrd, la dinastia aràbia deis Idrissidas capitèt de formar un reiaume qu'installèt sa capitala a Fès en 809. Sostenguda per de tribüs berbèras e per d'imigrants arabis originaris de Còrdoa e de Kairuan, adoptèt una politica expansionista. Pasmens, a la mòrt dau mulay Idriss II (791-828), son reiaume foguèt partejat entre sei diferents fius. Lo reaiume idrissida retrobèt jamai son unitat e la dinastia dispareguèt en 923.
Lei dinastias berbèras[modificar | modificar la font]
Leis Almoravides[modificar | modificar la font]
Leis Almoravides foguèron una dinastia berbèra que realizèt la premiera unificacion de Marròc. Foguèt fondada dins lo corrent deis annadas 1030 per Abdallah ibn Yasin (vèrs 1040-1059). Indignat per l'islam superficiau dei berbèrs deis oasis de sa region, desvolopèt un ensenhament malikita estricte e reüniguèt una armada importanta per restaurar la fe musulmana.
Inicialament basats dins lo nòrd de la Mauritània actuala, leis Almoravides ocupèron Sidjilmasa e Audaghost durant leis annadas 1050. Batuts per lei Berghwata en 1059[3], sometèron lo sud de Marròc onte fondèron un important camp militar a l'origina de la ciutat de Marraquèsh. Puei, conquistèron Fès en 1069 e agantèt la Mar Mediterranèa en 1083. Tres ans pus tard, passèron en Espanha ont infligiguèron una desfacha saunosa ai Castelhans a la batalha de Sagrajas. A la mòrt de l'emir Yusuf ibn Tashfin (1061-1106), lo domeni almoravide anava d'Al Andalús a la vau de Nigèr.
Lo declin acomencèt tre lo rèine de son fiu Ali ibn Yusuf (1106-1143). Sei tropas foguèron batudas per leis Aragonés e per lei Portugués. En Magrèb, la situacion militara s'agravèt tanben dins lei montanhas e Marraquèsh foguèt menaçada per leis Almohades. Enfin, l'agricultura declinèt ambé la disparicion dei grands tenements eissits de l'Antiquitat qu'asseguravan la prosperitat de l'economia maugrabina. Après la mòrt d'Ali ibn Yusuf, la dinastia almoravida conoguèt un periòde d'instabilitat e perdiguèt lo poder en 1147 au profiech deis Almohades[4]. L'armada dei venceires pilhèt Marraquèsh e tuèt la màger part de seis abitants.
Leis Almohades[modificar | modificar la font]
Leis Almohades foguèron una dinastia d'origina berbèra fondada per Ibn Tumart (vèrs 1121-1130) qu'aviá estudiat l'islam en Orient Mejan dins lo corrent deis annadas 1110. Fòrça poderós a la fin dau sègle XII, declinèron a partir deis annadas 1210 e dispareguèron pendent leis annadas 1270.
A l'origina de la dinastia, Ibn Tumart donava una gròssa importància a l'unicitat de Dieu e a la rigor morala. Pasmens, s'opausava au rigorisme malikita e foguèt proclamat mahdi per certanei tribüs berbèras. Establit a Tinmel en 1125 onte resistiguèt ais ofensivas almoravidas, prenguèt lo títol de califa cinc ans pus tard. Abd al-Mumin (1147-1163) capitèt de s'assegurar lo contraròtle d'Atlàs, de prendre Fès e Marraquèsh, de sometre lei Hammadides e d'arrestar leis invasions hilalianas[5]. Installèt sa capitala a Marraquèsh.
Durant lei rèines de sei successors, Abu Yaqub Yusuf (1163-1184), Abu Yusuf Yaqub al-Mansur (1184-1199) e Muhammad al-Nasir (1199-1214), leis Almohades capitèron de protegir lei regions centralas de son Califat. Dins aquò, sei possessions perifericas (Espanha e Magrèb Orientau) foguèron regularament menaçadas. En 1212, la batalha de Las Navas de Tolosa veguèt la destruccion de la màger part de l'armada almohada que perdiguèt lo contraròtle d'Al Andalús.
Aquela revirada majora entraïnèt un periòde d'instabilitat e de guèrras civilas entre leis eiretiers de Muhammad al-Nasir. A partir de 1229, lo Califat se fragmentèt : lei dinastias d'Argeria e de Tunisia retrobèron son independéncia. Darrier sobeiran poderós de la dinastia, Abu al-Hasan as-Said al-Mutadid (1242-1248) assaièt de reconquistar lo Magrèb Orientau mai foguèt tuat dins una emboscada. Après sa mòrt, lei Marinides destruguèron lei darrierei fòrças almohadas. Puei, prenguèron pauc a pauc lo contraròtle dei vilas fortificadas (Marraquèsh en 1269 e Tinmel en 1276) e remplacèron leis Almohades.
Lei Marinides[modificar | modificar la font]
Venceires deis Almohades, lei Marinides dominèron Marròc fins au sègle XV. Eissits d'una tribü berbèra nomada de Magrèb Occidentau, venguèron una poissança importanta dins la region après la destruccion de l'armada almohada en 1248. Son cap, Abu Yahya ibn Abd al-Haqq (1244-1258), prenguèt lo contraròtle de la region de Fès. Aquò permetèt a sei successors de conquistar pauc a pauc lo rèsta de Marròc : Sidjilmasa (1255), Marraquèsh (1269), Tànger (1273) e Tinmel (1276).
Lo rèine de Abu al-Hasan Ali ibn Othman (1331-1348) marquèt l'apogèu e lo començament dau declin de la dinastia. D'efèct, son projècte de conquistar la totalitat de Magrèb mau capitèt après una desfacha dins la region de Kairuan. Son fiu Abu Inan Faris (1348-1358) assaièt a son torn e menèt sensa succès campanha entre Tlemcen e Tunis. Après sa mòrt, lei Marinides foguèron obligats de se replegar en Marròc ont aguèron de dificultats per se mantenir. En 1465, una revòuta populara entraïnèt la fin de la dinastia. Sièis ans pus tard, leis Portugués — ja mèstres de Ceuta dempuei 1415 — aprofichèron lo caòs intèrne per ocupar Tànger.
Lei Wattassidas[modificar | modificar la font]
Lei Wattassidas dirigiguèron Marròc de 1472 a 1554. Eissits d'una branca segondària de la dinastia marinida, prenguèron lo poder en 1472 amb Abu Abd Allah al-Sheikh Muhammad ibn Yahya (1472-1504) que capitèt d'establir son autoritat a Fès. Pasmens, poguèt gaire estendre son poder dins lo rèsta dau país. Atacats per lei Portugués que conquistèron mai d'una vila litorala (Mazagan, Safi, Agadir... etc.) e per leis Espanhòus que prenguèron Melilla, sei successors reconoguèron la senhoriá — nominala — de l'Empèri Otoman per assaiar de trobar un sostèn poderós. Pasmens, aquò mau capitèt e lei Wattassidas foguèron pauc a pauc marginalizats avans d'èsser vencuts per lei Saditas.
Marròc dau sègle XVI a 1912[modificar | modificar la font]
Lei Saditas[modificar | modificar la font]
Lei Saditas son una dinastia d'origina aràbia establida au sègle XII dins d'oasis au sud d'Atlàs. Èran considerats coma de descendents de Maomet[6]. En 1511, plusors tribüs berbèrs li fisèron la direccion dau jihad còntra lei Portugués d'Agadir. Prenguèron pauc a pauc lo contraròtle dei vilas principalas de Marròc (Marraquèsh en 1525, Agadir en 1541, Fès en 1549... etc.). Après una guèrra còntra lei Marinides, sostenguts per leis Otomans, sometèron lo nòrd dau país. Enfin, anientèron l'armada portuguesa a la batalha dei Tres Rèis (1578).
Gràcias au butin d'aquelei campanhas, Ahmad al-Mansur (1578-1603) modernizèt lei fòrças armadas e creèt una administracion que demorèt en plaça fins au començament dau sègle XX. En 1591, ataquèt e destruguèt l'Empèri Songai per prendre lo contraròtle dau comèrci transsaharian. Ansin, durant son rèine, Marraquèsh venguèt un centre comerciau major.
En 1610, lo territòri sadita foguèt devesit entre dos reiaumes separats qu'èran centrats sus Fès e Marraquèsh. Aquò afebliguèt rapidament la dinastia que foguèt a son torn eliminada per d'insureccions de tribüs d'Atlàs. Foguèt remplaçada per la dinastia alauita, una dinastia aràbia installada au sègle XIII dins la region de Tafilalet, qu'eliminèt lo darrier sultan sadita en 1666.
Lo començament de la dinastia alauita[modificar | modificar la font]
Après la conquista de Fès, la dinastia alauita acabèt la conquista dau rèsta de Marròc. Au començament dau sègle XXI, es totjorn a la tèsta dau reiaume. L'acabament de la conquista foguèt l'òbra d'Ismail Ibn Sharif (1672-1727) que sometèt lo sud dau país dins lo corrent deis annadas 1680. Puei, fondèt una capitala novèla (Meknès), negocièt un acòrd de patz ambé la Regéncia d'Argier que permetèt de fixar la frontiera orientala de Marròc (1696) e creèt una armada d'esclaus negres sota son contraròtle.
A sa mòrt, lo país conoguèt un periòde de trèbols grèus. Lei rèis foguèron regularament reversats per de faccions militaras e l'armada negra qu'aviá fondat la poissança de la dinastia dispareguèt. L'òrdre foguèt restablit per Mohammed ben Abdallah (1748 e 1757-1790). Reconquistèt lo pòrt de Mazapan, totjorn tengut per Portugau, e favorizèt lo comèrci amb Euròpa a partir de Mogador. Pasmens, sa politica foguèt pas perseguida per sei successors e lo reiaume s'isolèt durant lo rèine de Mulay Slimane (1792-1822).
Marròc en fàcia dei poissanças imperialistas[modificar | modificar la font]
Durant lo sègle XIX, Marròc, afeblit per sa politica d'isolament, deguèt faciar leis ambicions dei poissanças colonialas europèas e acceptar de concessions mai e mai importantas. Aquò comencèt pendent lo rèine de Molay Abd al-Rahman ibn Hisham (1822-1859) qu'assaièt de desvolopar tornarmai lo comèrci marroquin e qu'instaurèt de monopòlis comerciaus. En 1856, aquò entraïnèt una reaccion britanica. Menaçat per Londres, Marròc deguèt demenir lei taxas sus lei produchs britanics e donar un privilègi d'extraterritorialitat ai subjèctes britanics. Rapidament, leis autrei poissanças europèas obtenguèron de drechs similars.
En mai d'aquò, Marròc foguèt desfach mai d'un còp per d'armadas europèas, çò qu'illustrava lo declin militar dau reaiume. Ansin, lei Francés ataquèron victoriosament Marròc que sosteniá la resisténcia argeriana. Puei, en 1859, après d'incursions de bedoïns còntra leis enclavas de Ceuta e de Melilla, Espanha ocupèt militarament Tetuan fins au pagament d'una importanta indemnitat.
Hassan Ièr (1873-1894) capitèt de jogar ambé lei rivalitats entre poissanças europèas per obtenir un respiech. Aquò li permetèt de reorganizar l'armada e d'amaisar lei trèbols recurrents que tocavan lei tribüs berbèras d'Atlàs. Per aquò, i favorizèt la creacion de grands domenis feodaus coma aqueu de Madani al-Glawi. Ansin, a respèct dau rèsta d'Africa, la colonizacion de Marròc foguèt relativament tardiva.
L'instauracion dau protectorat[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XX, la politica dau rèine de Hassan Ièr resistiguèt pas ai dificultats financieras de Marròc e ais acòrds de partiment francobritanic d'Africa. Ansin, entre 1906 e 1912, lo reiaume foguèt plaçat sota protectorat per França e Espanha.
D'efèct, a la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX, lo Reiaume Unit concluguèt una tiera d'acòrds ambé França regardant la definicion dei possessions de cada país sus lo continent african. En 1904, Londres laissèt donc París agir a son agrat en Marròc (sota resèrva d'associar Madrid a sei projèctes). Maugrat lei protestacions d'Alemanha (conferéncia d'Algesiras en 1906), lei Francés prenguèron lo contraròtle deis administracions marroquinas e dei pòrts de l'Ocean Atlantic. Devesits, lei Marroquins mau capitèron de resistir e lo reversament dau Abdelaziz (1894-1908) per Abd al-Hafid (1908-1912) entraïnèt una guèrra civila que permetèt a París d'intervenir militarament dins leis afaires intèrnes dau país en despiech d'una segonda temptativa alemanda de s'entraversar dins lei plans francés (crisi d'Agadir en 1911)[7].
En 1912, França e Espanha trobèron un acòrd de partiment de Marròc. Aquò entraïnèt la creacion dau Protectorat Francés de Marròc en març e dau Protectorat Espanhòu de Marròc en novembre. La vila de Tànger e son relarg recebèt un estatut internacionau[8]. França obtenguèt la màger part dau territòri marroquin e Espanha recebèt solament doas faissas situadas au nòrd e au sud.
Lo periòde dau protectorat[modificar | modificar la font]
L'administracion coloniala[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau periòde coloniau, Marròc conoguèt tres tipes principaus d'administracion e de politica colonialas :
- entre Atlàs e l'ocean, lei Francés administrèron lo país d'un biais relativament dirècte e i encoratjèron l'investiment privat dins lei sectors de l'agricultura (aigatge) e dei minas. Ansin, la region conoguèt un desvolopament economic relativament important e fasiá partida deis endrechs pus prospèrs de l'Empèri Francés. Casablanca venguèt lo centre economic d'aquela region e assostava una populacion europèa d'aperaquí 150 000 personas au començament de la Segonda Guèrra Mondiala[9].
- dins lei regions montanhosas, lei Francés deguèron menar una lònga guèrra de pacificacion que durèt fins a 1934[10]. L'administracion coloniala foguèt donc indirècta. Lei Francés mantenguèron la societat tradicionala eissida dau sègle XIX e i laissèron de tropas. Lei captaus locaus e lei grands proprietaris, especialament lo Glaoui, pacha de Marraquèsh, foguèron donc largament associats au poder coloniau. Lei Berbèrs recebèron tanben de drechs especifics amb un sistèma judiciari pròpri, un ensenhament en francés[11] (e non en arabi) e un recrutament pus aisat au sen de l'armada coloniala.
- dins lo sector espanhòu, Madrid se preocupèt gaire dau desvolopament economic e aguèt tanben de dificultats per impausar son autoritat. Ansin, a l'independéncia, lo Marròc Espanhòu èra fòrça paure e economicament en retard.
La guèrra dau Rif[modificar | modificar la font]
Se la pacificacion de Marròc foguèt una pretzfach lònga e malaisada per França e Espanha, la Guèrra dau Rif (1921-1926) ne'n foguèt un episòdi particular en causa de l'intensitat dau conflicte. Foguèt entraïnat per una insureccion dei tribüs berbèras dau nòrd de Marròc. Organizats e dirigits per Abd El Krim, un captau instruit opausat qu'aviá unificat plusors tribüs dins la zòna espanhòla qu'èra demorada inocupada.
En 1921, mandèt un avertiment ais Espanhòus que declarava considerar coma un acte de guèrra l'installacion de tropas espanhòlas sus son territòri. La respònsa espanhòla foguèt de mandar una expedicion per lo sometre. Pasmens, aquela armada foguèt anientada a la batalha d'Anual dins lo corrent de julhet. La màger part dau Marròc Espanhòu passèt alora sota lo contraròtle deis insurgents que fondèron una republica confederala dei tribüs en 1923. Dins aquò, en 1924, ataquèron lo Marròc Francés, çò qu'entraïnèt una repòsta viva de París. Una armada dotada d'armaments modèrnes (artilhariá, avions, arma quimica... etc.) foguèt mandada e leis Espanhòus reprenguèron seis atacas. En 1925, una ataca generala francoespanhòla s'acabèt ambé l'afondrament de la Republica dau Rif e la rediccion d'Abd El Krim (exilat a la Reünion).
Alèrta importanta per l'òrdre coloniala, la Guèrra dau Rif causèt la mòrt de 18 000 Espanhòus, de 10 000 soudats francés, de 30 000 insurgents e d'un nombre mau conegut de civius (probablament entre 100 000 e 150 000). Agravèt lo retard de desvolopament dau nòrd dau país qu'es totjorn un problema important de l'estat marroquin actuau. Pasmens, favorizèt egalament l'emergéncia dau nacionalisme marroquin.
Lo desvolopament dau nacionalisme e la fin dau protectorat[modificar | modificar la font]
Après la Guèrra dau Rif, lo movement nacionalista marroquin faguèt son aparicion dins lo corrent deis annadas 1930. Doas tendàncias principalas lo dominèron. La premiera èra dirigida per Allal al Fassi e foguèt a l'origina dau Partit Nacionau per l'Independéncia (Istiqlal). La segonda èra centrada sus lo Partit Democratic de l'Independéncia que sa figura pus importanta èra Mohammed Hassan el Ouazanni. En 1937, al Fassi foguèt arrestat e desportat en Gabon per leis autoritats colonialas. L'Istiqlal conoguèt alora de dificultats importantas e deguèt esperar la desfacha francesa de 1940 per venir tornarmai actiu.
D'efèct, lo desbarcament aliat de novembre de 1942 e l'ocupacion aliada permetèron una resurgéncia dei movements independentistas en despiech d'una repression novèla a partir de 1944 (arrestacion dei caps de l'Istiqlal, insureccion de Fès... etc.). En 1947, lo sultan Mohammed V mostrèt oficialament son sostèn a la causa independentista e de trèbols grèus se debanèron a Casablanca. Aquò entraïnèt l'enebiment de l'Istiqlal. Puei, en 1953, ambé lo sostèn dau Glaoui, lei Francés arrestèron lo sultan e l'exilèron. Pasmens, la situacion s'amaisèt car lo reversament de Mohammed V entraïnèt l'aparicion de movements armats (atemptats... etc.) e de revòutas tribalas.
En 1954, l'acomençament de la Guèrra d'Argeria entraïnèt un cambiament de la politica francesa car París aviá besonh de concentrar sei fòrças sus lo territòri argerian. Ansin, en 1955, França restaurèt lo sultan e acceptèt de negociar la fin dau protectorat. Aguèt luòc en març de 1956 e la zòna francesa de Marròc retrobèt sa sobeiranetat.
Marròc dempuei 1956[modificar | modificar la font]
Lo mantenement de la monarquia[modificar | modificar la font]
Lei premiereis annadas après la restauracion de l'independéncia veguèron una lucha politica entre lo sultan e l'Istiqlal a prepaus deis institucions e de la natura dau regime. Mohammed V aprofichèt sa legimitat religiosa, sei poders estataus (armada, polícia... etc.) e leis aleujanças tradicionalas dei tribüs berbèras per mantenir la monarquia e gardar son poder. En fàcia, l'Istiqlal mau capitèt de formar un frònt unit e se devesiguèt. Tre 1959, l'autoritat dau sultan èra plus contestada e l'ala senèstra de l'Istiqlal quitèt lo partit. Sota la direccion de Mehdi Ben Barka, formèt l'Union Nacionala dei Fòrças Popularas (UNFP).
Lo rèine de Hassan II[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Mohammed V, son fiu Hassan II (1961-1999 li succediguèt e dirigiguèt lo país d'un biais despotic. D'efèct, foguèt a l'origina de l'adopcion d'una constitucion fisant un ròtle preponderant au rèi. Puei, eliminèt lei partits d'oposicion tròp virulents coma l'UNFP. Ben Barka foguèt condamnat a mòrt per contumàcia en 1963 e assassinat dos ans pus tard. La meteissa annada, d'esmogudas a Casablanca entraïnèron la dissolucion dau Parlament per lo rèi e la proclamacion de l'estat d'excepcion. En 1971 e 1972, dos atemptats organizats per de militars assaièron sensa succès de tuar Hassan II.
En 1975, quand Espanha se retirèt dau Sahara Occidentau, Hassan II organizèt la Marcha Verda. 350 000 civius foguèron installats sus aqueu territòri qu'èra revendicat per Marròc. Aquò foguèt considerat coma una invasion per lei populacions localas e una guerilha independentista, lo Frònt Polisario, menèt la resisténcia. Pasmens, aquela guèrra permetèt d'unificar la populacion a l'entorn dau rèi. Ansin, la segonda mitat dau rèine foguèt mens agitada e Hassan II poguèt procedir a una liberalizacion limitada dau regime.
Militarament, leis operacions còntra lo Frònt Polisario contunièron fins a la signatura d'una alta-au-fuòc en 1991. Dempuei aquela data, l'armada marroquina ocupa solidament la mitat occidentala dau Sahara Occidentau e lo Frònt Polisario tèn lei regions orientalas. Un referendum sus l'estatut dau territòri es previst mai son organizacion es pas a l'òrdre dau jorn.
Lo rèine de Mohammed VI[modificar | modificar la font]
Dempuei 1999, Marròc es dirigit per Mohammed VI. Au començament de son rèine, lo rèi novèu manifestèt mai d'un còp son intencion de liberalizar lo regime eiretat de son paire. Pasmens, dins lei fachs, la monarquia a gaire evolucionada e lo rèi contunia de tenir la màger part dau poder. De mai, dempuei leis atemptats de setembre de 2001, lo reiaume es regularament la buta de movements islamistas (atemptats de Casablanca en 2003 e de Marraquèsh en 2011). Aquò favorizèt pas lei movements d'oposicion e la Prima Aràbia de 2011 aguèt pauc de repercussions en Marròc. Un cambiament constitucionau donant teoricament mai de poder au Parlament foguèt adoptat e d'eleccions legislativas, ganhadas per d'islamistas moderats, foguèron organizadas. Pasmens, Mohammed VI garda totjorn una votz preponderanta.
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei comptadors fenicians foguèron a l'origina de vilas litoralas coma Tànger (Tingi), Larache (Liks) e Melilla (Rusaddir).
- ↑ En particular, lei Bizantins aguèron lo contraròtle de Ceuta (Septem Fratres) de 534 a 709.
- ↑ Abdallah ibn Yasin trobèt la mòrt durant aquela campanha.
- ↑ Certanei caps almoravides capitèron de gardar lo contraròtle deis Illas Balearas fins a 1203. Contunièron de combatre leis Almohades, especialament en Tunisia.
- ↑ Leis Arabis Hilalians èran un ensems de tribüs vengudas d'Orient Mejan. Pron poderós per conquistar una partida dei Magrèb Orientau e Centrau, foguèron somés amb una politica mesclant dons e guèrras. Puei, foguèron desportats en Marròc.
- ↑ D'un biais paradoxau, lo nom « Saditas » que designa uei la dinastia èra a l'origina un tèrme negatiu apareguda au sègle XVII. Creat per leis enemics de la dinastia, depinta sei membres coma lei descendents de la norriça de Maomet.
- ↑ La crisi francoalemanda de 1911 foguèt finalament reglada per de concessions territòrialas en Cameron.
- ↑ Èra dirigida per una administracion comuna dirigida per França, Espanha, lo Reiaume Unit, Portugau, Itàlia, Belgica, lei País Bas, Suècia e leis Estats Units d'America.
- ↑ Au començament de la guèrra, aperaquí 300 000 Europèus èran installats en Marròc.
- ↑ En fòra de la Guèrra dau Rif, la pacificacion complèta de Marròc entraïnèt la mòrt d'aperaquí 8 600 soudats francés, 12 000 soudats marroquins de l'armada coloniala e d'au mens 100 000 combatents marroquins opausats ai Francés.
- ↑ Pasmens, aquel ensenhament èra fòrça rar car lo desvolopament de l'educacion dins la region èra pas una prioritat de l'administracion coloniala.


text:
Macau
La Region Administrativa Especiala de Macau, tanben coneguda coma Macau (Pinyin: Aomen) o Macao es una de las doas Regions administrativas especialas de la Republica Populara de China amb Hong Kong.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los mercants portugueses s'installèron a Macau al sègle XVI. Fòrça dels mercants estrangièrs daissèron Macau per Hong Kong aprèp la Guèrra de l'Òpi en 1841. Los afars e las activitats economicas a Macau declinèron. Administrat per Portugal fins en 1999, èra la mai vielha colonia europèa en China. Lo poder administratiu sobre Macau foguèt transferit a China en 1999.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Vejatz: Economia de Macau.
A l'ora d'ara Macau a desvolopat d'industrias coma textils, electronica e joguets, e tanben una industria toristica significativa amb una larga causida d'ostalariá, restaurants e casinòs. Coma dins lo passat, l'economia de Macau es estrechament ligada a la de Hong Kong e de la region del dèlta del fluvi de las Pèrlas en China continentala, qu'es qualificada coma un dels Tigre d'Asia de l'Èst. Amb de bonas infrastructuras, Macau provesís de bons servicis financials e bancaris, personals administratius, equipaments de transpòrt e comunicacions.


text:
Rogièr I Trencavel
Rogièr I Trencavel († 1150) foguèt un nòble occitan, vescomte de Carcassona e d’Albi de 1129 a 1150. Èra filh de Bernat Aton IV Trencavel, vescomte d’Agde, d’Albi, de Besièrs, de Carcassona e de Nimes, e de Ceselha de Provença.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
A la mòrt de son paire, partegèt los vescomtats d'aquel amb lo seus fraires recebèt Albi, Carcassona e le Rasés. Alara qu'aviá fach omenatge a Anfós Jordan, comte de Tolosa, a vegada lo combatèt, per exemple quand aquel darrièr temptava de sometre lo vescomtat de Narbona e la seuna eretièra, Ermengarda. Bernard de Canet, un dels seus cavalièrs, capturèt Anfós en 1143, e Rogièr li impausèt un tractat renonciant a ambicions en Lengadòc. Anfós se n'anèt a la crosada en 1148 e moriguèt en Tèrra Santa.
En 1149, Rogièr jurèt fidelitat al comte Ramon V de Tolosa, lo filh d’Anfós Jordan. Sens dobte se sentissiá menaçat pel comte de Barcelona. Mas Rogièr moriguèt l’an seguent.
Maridatge e enfants[modificar | modificar la font]
Esposèt lo 28 d'abril de 1139 Bernarda de Comenge, filha de Bernard Ièr , comte de Comenge e de Dias de Samatan, mas semblèran pas qu'aguèron d’enfants. En tot cas es lo seu fraire Ramon que li succedèt
Annexes[modificar | modificar la font]
Bibliographie[modificar | modificar la font]
- (fr)Jean-Luc Déjean,  Les comtes de Toulouse (1050-1250), 1979 [detalh de las edicions]
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Detlev Schwennicke,  Europäische Stammtafeln, 1935-2007


text:
Tyrannosaurus
Tyrannosaurus ("lagarto tiran") es un genre representat per una unica espècia de dinosaure teropòde tiranosaurid, que visquèt a de fins del periòde cretacèu, fa aperaquí 67 e 65 milions d'ans, en lo Maastrichtian, en çò qu'es uèi America del Nòrd. L'espècia tipe e unica espècia valida Tyrannosaurus rex a on rex significa rei en latin, comúnmente abracat coma T. rex, Es una figura comuna en la cultura populara. Visquèt a travèrs de çò qu'es ara Norteamerica occidental, amb una distribucion fòrça mai ampla qu'unes autres tiranosaurids. Es òm dels darrièrs dinosaures pas avians en existir abans de l'escandilhament massiu del Cretacèu-Terciari.
Amb mai de 30 especimèns de Tyrannosaurus rex identificats, qualqu'uns que ne son esqueletos gaireben complèts. Teissut conjuntivo e proteínas s'es informat en almens òm d'aquestes especimèns. L'abundancia de material fossil a permés l'investigacion significativa en fòrça aspèctes de la siá biologia, en inclusent istòria de vida e biomecanica. Las abituds d'alimentacion, fisiologia e velocitat potenciala de Tyrannosaurus rex son qualques tèmas de discussion.


text:
Sciéncias socialas
Las Sciéncias socialas estúdian los òmes a travèrs de lors relacions. Fan apèl a un ensemble de disciplinas apertenent a las sciéncias umanas: sociologia, antropologia, etnologia, istòria, geografia, economia, drech, politologia, psicologia sociala, sciéncias de las religions e lingüistica (especialament sociolingüistica).
La critica literària e la filosofia ne son exclusas: revendican una portada mai universala, e rapòrtan pas lors conclusions al contèxt (politic, social, economic...) de la societat estudiada.


text:
Vielha e Mijaran asistís a Fitur 2017
Er objectiu a estat promòir e potenciar era aufèrta toristica deth municipi entara collaboracion en interessanti projèctes toristics
Er Ajuntament de Vielha e Mijaran, a trauès deth sòn baile, Juan Antonio Serrano e deth sòn còsso d’Espòrts, Joenessa e Naues Tecnologies, Alberto López, a estat present ena Hèira Internacionau de Torisme, Fitur 2017 de Madrid, damb er objectiu de promòir e potenciar era extensa aufèrta toristica deth sòn municipi e era de mantier relacions e trobar naues oportunitats laguens eth sector toritic entath futur.
19/01/2017


text:
CHEVALIERS DE BRONZE
Les Chevaliers de Bronze FR 2005
IKKI Le Chevalier de Bronze du Phenix
>Shun Chevalier de Bronze d'Andromède
Chevaliers de Bronze V1 BANDAI 2006
>Jabu Chevalier de Bronze de La Licorne
Chevaliers de Bronze V2 Hong Kong 2003
Seiya Chevalier de Bronze de Pégaze
>
Shiryu Chevalier de Bronze Du Dragon
HYOGA Chevalier de Bronze du Cygne
IKKI Chevalier de Bronze du Phenix
Shun Chevalier de Bronze d'Andromède
Seiya en Armure d'Or du Sagittaire
>Shiryu en Armure d'Or de la Balance
">
>Hyoga en Armure d'Or du Verseau


text:
731
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 731 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Eleccion dau papa Gregòri III (en març) que condamnèt l'edicte iconoclasta de Leon III. Aquò decidiguèt l'emperaire d'organizar una expedicion per restaurar son autoritat en Itàlia e demenir l'autonòmia de la Glèisa Romana. Totjorn regardant l'iconoclasme, lo monge palestinian Joan Damascène acomencèt una polemica còntra leis arguments de l'emperaire.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Inauguracion d'uneis estèlas per Yuknoom Took' K'awiil. Lo rèi de Calakmul i es encara representada coma senhor de Dos Pilas, de Naranjo e d'El Péru.


text:
Auzouville-sur-Ry
Auzouville-sur-Ry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Rouënnais situada en lo costat de Darnétal.
Commune du Rouënnais située dans le canton de Darnétal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Auzouville ven de Ozulfivilla, #que significa lo solar de Ozou.
Le nom d'Auzouville vient de Ozulfivilla, qui signifie le manoir d'Ozou.


text:
Nontronh
Nontronh [nun’trum] (oficialament en francés Nontron) es una vila occitana francesa, que se tròba en Perigòrd, departament de Dordonha e region de Nòva Aquitània.
Se pensa que l'etimologia de Nontronh ven dau nom d’òme Nantirionius, atestat a l'epòca galloromana.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chapluòc de l'arrondiment mai au nòrd de Dordonha, Nontronh se tròba au mitan dau Perigòrd verd, dins la valada de Bandiat. La vila es bastida sus lo granit, quitament se lo calcari comença quauques quilometres au sud. Au còr dau país de l'aubre e de l'aiga, dins lo Parc Naturau Regionau de Perigòrd-Lemosin, se situa a distància quasi egala de Perigüers, Lemòtges e Engolesme..


text:
Aude (riu)
Aude (en catalan Aude, del latin Atax Atacis), es un flume costièr d'Occitània e de Catalonha (ont se tròba sa font); son cors se situa entierament dins la region de Lengadòc-Rosselhon, en França, e es long de 224 km[1].
A balhat son nom al departament d'Aude.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo flume nais dins lo massís de Carlit al lac d'Aude a 2185 m d'altitud, dins la comuna dels Angles (departament dels Pirenèus Orientals) e se geta dins la Mediterranèa, prèp de Narbona, al grau de Vendres (prèp de las Cabanas de Fluris, al limit dels departaments d'Aude e d'Erau.
Del massís pirenenc a Carcassona, son cors es orientat sud-nòrd. Aude presenta alara las caracteristicas d'un riu de montanha, travèrsa Capcir, alimenta mai d'un lac de barratge (Matamala, Puivalador), s'enfonsa dins de gorgas (las de Sant Jòrdi son las mai pintorescas) a travèrs de terrens ancians.
A partir d'Atsat, aprèp aver recebut las aigas d'Aigueta en riba dreita e de Rebenti en riba esquèrra, lo flume travèrsa las barras calcàrias dels Prepirenèus (frau de Pèira Lis) e asaga una tièra de comunas pichonas Quilhan, Esperasan, Coisan, Alet e Limós. En aval de la bèla ciutat medievala, Aude s'acorba cap a l'èst. Aqueste coide es la resulta d'una captura, Aude avent un còp èra rajat dins la val d'Ers, indici de subrecavatge per una idrologia anciana d'arreu lo joslevament dels Pirenèus. A partir de Carcassona, lo flume, s'apasimant, seguís la bèla rega tectonica que sompartís Pirenèus (Corbièras) del Massís Central (Montanha Negra), recebent d'aquestes relèus una tièra d'afluents que los màgers son Orbiu en riba dreita, Argent Doble e Cèsse en riba esquèrra. D'aicí d'endavant, bordejat per lo canal del Miègjorn, serpentejant al mièg de las vinhas, Aude penètra dins la larga plana alluviala de Narbona, en partida conquerida sus lo golf del Leon e escampilhada de sits d'ancians estanhs, abans de se getar dins la Mediterranèa.
Idrologia[modificar | modificar la font]
Dins son cors superior, Aude presenta un regim nivo-pluvial (amb un maximum a la prima pr'amor de la fonda de las nèus). Puèi, a partir de Carcassona[2] ont son debit atenh 21 m³/s, lo regim deven gaireben exclusivament pluvial (lo debit al Grau de Vendres, quand rescontra la mar Mediterranèa, es pròche de 50 m³/s).
Aude se caracteriza donc, dins son cors inferior, per un regim pluvio-nival de tipe meridional amb d'estiatges sevèrs pendent lo periòde estival (9,8 m³/s en agost a Mossan[3], dins sa bassa plana alluviala, a proximitat de son embocadura, contra una mejana annala de 44,5 m³/s). Las fòrtas pluejas d'auton permeton una remontada rapida del debit qu'atenh son maximum en febrièr (79,8 m³/s) e demòra important a la prima gràcias a la fonda de las nèus del massís pirenenc.
Los aigats de 1999[modificar | modificar la font]
De precipitacions excepcionalas e brutalas, tan caracteristicas del climat mediterranèu a la sason automnala, pòdon èsser a l'origina d'aigats devastators coma aqueles dels 12 e 13 de novembre de 1999. Lo bilanç d'aquestes darrièrs, qu'afectèron la val bassa d'Aude, foguèt catastrofic : 26 victimas, de centenats de personas eliportadas o recuperadas per de mejans nautics, de milieirats d'abitacions, d'entrepresas e de locals comercials pauc o pro endaumatjats, 5000 ha de vinhas pauc o pro devastadas, las rotas, los malhums d'aiga potabla e d'assaniment durament tocats. L'amplor de la catastròfa s'explica per la conjugason de dos fenomèns : de precipitacions auratjosas d'una amplor jamai egalada (fins a 620 mm tombèron en dos jorns a Lesinhan de las Corbièras, es a dire mai que lo total annal) e una fòrta tempèsta sus lo golf del Leon qu'entraïnèron una montada de 80 cm del nivèl de la mar e entrepachèron, conjugadas amb la fòrta ersada e lo vent, lo bon escolament d'aigas ja confladas per las pluèjas diluvianas.[4]
Afluents màgers[modificar | modificar la font]
D'amont cap aval :
- Bruyante (14 km) en riba esquèrra a Rosa
- Aigueta (20 km) en riba dreita a Santa Coloma de Ròcafòrt
- Rebenti (34 km) en riba esquèrra a Sant Martin de Les
- Sou (30 km) en riba esquèrra a Cépia
- Lauquet (37 km ) en riba dreita a Confolenç
- Fresquel (63 km) en riba esquèrra a Carcassona
- Orbièl (41 km) en riba esquèrra a Trebes
- Argent Doble (37 km) en riba esquèrra a La Redòrta
- Onhon (23 km) en riba esquèrra a Lonzac
- Orbiu (84 km) en riba dreita a Sant Nazari
- Cèsse (54 km) en riba esquèrra a Sant Marcèl
Istòria o environament[modificar | modificar la font]
Departaments e vilas traversats[modificar | modificar la font]
- Pirenèus Orientals (66) : Matamala, Formiguera
- Erau (34) : Lonzac
- Aude (11) : Atsat, Quilhan, Coisan, Limós, Carcassona, Trebes, Narbona, Corsan
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Ficha d'Aude sul sit del SANDRE
- ↑ (fr) Donadas de l'estacion idrologica de Carcassona(Pont-neuf) Entrar lo còde Y1232010 per l'estacion de Carcassona.
- ↑ (fr) Donadas de l'estacion idrologica de Mossan Entrar lo còde Y1612020 per l'estacion de Mossan
- ↑ (fr) Per mai de detalhs, veire lo sit de la prefectura d'Aude


text:
Piedicroce
Pedicroce en còrs (Piedicroce en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Piedicroce Èra la piévanie de la anciana pieve de Orezza, situat al quite còr de la Castagniccia, region cargada d'istòria, e #que de tot temps #jogar un papièr fòrça important en l'istòria de l'isla de Corsega.
La municipalitat de Piedicroce portava anciennement lo nom de Piedicroce de Orezza
La pieve ven en 1789, lo costat de Piedicroce. En 1954, Piedicroce (303 abitants l'an 1954)[1], èra çò cap de-luòc del costat compausat amb las municipalitats de Brustico, Campana, Carcheto, Carpineto, Monaccia de Orezza, Nocario, Parata, Piazzole, Piedicroce, Piedipartino, Pè’Orezza, Rapaggio, Stazzona, Valle de Orezza e Verdese.
En 1973 a creat lo costat de Orezza-Alesani amb la fusion impausada dels ancians costats de Piedicroce e Valle de Alisgiani.
Piedicroce était la piévanie de l'ancienne pieve d'Orezza, situé au coeur même de la Castagniccia, région chargé d'histoire, et qui de tout temps joua un rôle très important dans l'histoire de l'île de Corse.
La commune de Piedicroce portait anciennement le nom de Piedicroce d'Orezza
La pieve devient en 1789, le canton de Piedicroce. En 1954, Piedicroce (303 habitants en 1954)[1], était le chef-lieu du canton composé avec les communes de Brustico, Campana, Carcheto, Carpineto, Monaccia d’Orezza, Nocario, Parata, Piazzole, Piedicroce, Piedipartino, Pied’Orezza, Rapaggio, Stazzona, Valle d’Orezza et Verdese.
En 1973 est créé le canton d'Orezza-Alesani avec la fusion imposée des anciens cantons de Piedicroce et Valle d’Alisgiani.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 CORSEGA : d'Elements per un diccionari dels quites noms Error de citacion : Invalid
tag; name "Monti" defined multiple times with different content


text:
Carlos Ruiz Zafón
Carlos Ruiz Zafón es un escrivan catalan nascut a Barcelona lo 25 de setembre de 1964. Viu a Los Angeles (Estats Units d'America) dempuèi 1993, ont escriguèt d'en primièr scenaris de cinèma e al meteis temps comencèt una carrièra de romancièr; escriu subretot en castelhan.
Son primèr roman per adultes, L'ombra del vent, aguèt un grand succès, aclamat coma una de las grandas revelacions literàrias. Aquel roman foguèt tradusit en mai de 36 lengas, e vendut a cinc milions d'exemplaris dins lo monde entièr e obtengèt fòrça prèmis internacionals.
òbras[modificar | modificar la font]
Recits[modificar | modificar la font]
- Seria El cementerio de los libros olvidados (Lo cementèri dels libres oblidats) (tetralogia compausada de las òbras seguentas):
- La sombra del viento (L'ombra del vent) 2002
- El juego del ángel (Lo jòc de l'àngel) 2008
- El prisionero del cielo (Lo prisonièr del cèl) 2011
- 4n e darrièra òbra (non publicada encara)
Recit pels enfants[modificar | modificar la font]
- Seria La Trilogía de la Niebla (recuèlh de las tres òbras seguentas 2007:
- El príncipe de la niebla (Lo prince de la nèu) 1993
- El palacio de la medianoche (Lo palais de mièjanuèit) 1994
- Las luces de septiembre (Las luses de setembre) 1995
- Marina 1999
Prèmis obtenguts[modificar | modificar la font]
- Prèmi de Literatura Edebé, per El príncep de la boira, en 1993.
- Finalista del Prèmi Fernando Lara de Novel·la 2000, per L'ombra del vent.
- Finalista British Book Awards, autor de l'an 2006
- Prèmi del melhor libre estrangièr en França 2004
- Prèmi de l'Associacion dels libraris de Canadà / Quebèc
- Prèmi de Veus Novoa, Portugal.
- Bjornson Order of Literary Merit, Norvègia
- Barry Award del melhor roman, USA
- Original Voices Award, USA
- Seleccionat pel libre de se remenbrar de l'an 2004" per la bibliotèca centrala de Nòva York Ciutat, USA.
- Prèmi de la Fundacion Jose Manuel Lara Hernàndez 2004 de libre mai vendut l'an precedent
- Prèmi Booksense 2005, USA
- Prèmi Euzkadi de Plata 2008 per Lo jòc de l'àngel
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Biografia
- (es)Web oficial de Carlos Ruiz Zafón
- (es)}La Barcelona del viento, viatge pels luòcs de la Barcelona secreta qu'inspirèron L'ombra del vent; video; acceso 29.09.2011


text:
Eugène Boudin
Louis-Eugène Boudin, pus conegut coma Eugène Boudin (Honfleur, Normandia, 12 de julhet de 1824 - 8 d'agost de 1898) foguèt un dels primièrs païsagistas franceses a pintar a l'aire liure (a plen air). La majoritat de la siá òbra son païsatges marins que ganhèron los elògis de Charles Baudelaire e Corot.
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissèt a Honfleur, Normandia e èra filh d'un pilòt de vaissèls. Trabalhèt coma assistent de bòrd en los viatges entre Le Havre e Honfleur, per l'estuari del riu Sèina. Quand lo sieu paire abandonèt aquel trabalh, Eugène tanpauc contunhèt pas qu'aviá pas una autentica vocacion.
Lo 1835 la siá familha se transportèt a Le Havre. El comencèt a trabalhar coma assistent dins un negòci similar abans de dobrir lo sieu. Dintrèt ailà en contacte amb artistas que trabalhavan dins la zòna e exibissián las siás òbras en lo negòci, entre eles Constant Troyon e Jean-François Millet, qui amassa amb Eugène Isabey e Thomas Couture encoratgèron lo jove Boudin a seguir una carrièra artistica.
A l'edat de 22 ans Eugène abandonèt lo mond del comèrci e comencèt a pintar coma activitat principala. L'an seguent viatgèt a París e après a Flandra. En 1850 ganhèt una borsa que li permetèt de s'installar a París, e mai se retornava en Normandia regularament per i pintar e, tre 1855, faguèt de viatges regulars cap a Bretanha.
Los mèstres olandeses del sègle XVII l'influencèron prigondament, e en reünions amb lo pintor olandés Johan Jongkind, qu'èra ja conegut dins los cercles artistics franceses, Boudin foguèt aconselhat pel sieu nòu amic que pintèsse a l'aire liure, ("a plein air"). Trabalhèt tanben amb Troyon e Isabey, e en 1859 coneguèt Gustave Courbet, que li presentèt Charles Baudelaire, lo primièr critic en atraire l'atencion del public cap al talent de Boudin, quand l'artista faguèt lo sieu debut dins lo Salon de París en 1859.
Lo 1857 Boudin coneguèt Claude Monet e trabalhèron amassa pendent divèrses meses dins l'estudi de Boudin. Los dos foguèron d'amics de per vida, e après Monet va retre aumenatge a l'influéncia primairenca de Boudin. Boudin Amassa amb Monet e los sieus amics s'amassèron per far la primièra mòstra impressionista lo 1874, mas se considerèt pas jamai a se meteis coma un innovador.


text:
Palestina (istorica)
Palestina (del latin Palæstina, a son torn del grèc Πaλaισtίvn Palaistinē, que son etimologia remonta al mot filistèus) es una region de l'Orient Mejan, dins lo Levant mediterranèu, a l'èst del riu de Jordan.
Correspond aperaquí a las regions de Galilèa, de Judèa e de Samària.
Lo gentilici es palestinian -a.
Après la revòlta de Bar Kokhbà (132-135) l'emperaire roman Adrian cambièt lo nom de Judèa en Syria Palaestina (en prenent lo nom dels filistèus, que èran d'ancians enemics dels jusieus). Lo territòri apertenguèt successivament, dempuèi lo sègle IVen, a l'Empèri Bizantin, al Califat Omeia, al Califat Abbassida, als turcs selchokidas, als fatimidas, al Reialme de Jerusalèm, als mamelocs, a l'Empèri Otoman e a l'Empèri Britanic (jos mandat de Societat de las Nacions).


text:
Geologia
La geologia (dau grèc Yn- (ge-, « la tèrra ») e λoYoς (logos, « paraula », « rason »)) es la sciéncia e l'estudi de la Tèrra, sa composicion, son estructura, sei proprietats fisicas, son istòria, e lei procès qu'aquò recuerbe. Es una dei sciéncias de la Tèrra.
Lei geològs an poscut establir l'edat de la Tèrra devèrs aperaquí 4,5 miliards d'ans ; an determinat que la litosfèra terrèstra, qu'inclutz la crosta geologica, es morselada en placas tectonicas que bolegan en dessota dau mantèu geologic per de procès conoissuts sota lo nom de tectonica dei placas. Lei geològs ajudan a localizar e esplechar lei ressorsas naturalas de la Tèrra, coma lo petròli o lo carbon, tant coma de metaus coma lo fèrre, lo coire, o l'urani. D'interès economics addicionaus vènon apondre soventei fes d'autrei mineraus.
L'astrogeologia se caracteriza per l'aplicacion dei principis geologics a d'autrei còrs dau Sistèma Solar[1].
Lo mot de geologia foguèt emplegat premier per Jean-André Deluc dins l'an 1778 puei foguèt considerat coma fixat amb Horace-Bénédict de Saussure dins l'an 1779.
Compren :
- la geoquimia, qu'estúdia la quimia de la Tèrra ;
- la geofisica, qu'agropa lei domenis d'estudi de la Tèrra ambé d'aisinas de fisica (mecanica dei ròcas, mecanica dei fluides geologics, gravimetria, sismologia...) ;
- l'idrogeologia, qu'estúdia leis escolaments sosterranhs. La natura dau sotasòu atraversat influéncia directament la quantitat e la qualitat de l'aiga emergent a la fònt o extracha dau traucament ;
- la mineralogia, qu'estúdia la natura, la composicion e lei proprietats fisicas dei mineraus que compausan lei ròcas ;
- la paleontologia, qu'estúdia leis organismes dau passat gràcias a la descripcion e a l'analisi dei sobras fossilas ;
- la micropaleontologia, qu'estúdia lei fossils microscopics contenguts dins leis assolums ;
- la petrologia, qu'estúdia la natura dei ròcas e lei mecanismes que regisson la genèsi e la mutacion dei ròcas ;
- la sedimentologia qu'estúdia lei ròcas e lei formacions deis assolums ; dins aquest quadre, se parla tanben d'estratigrafia, qu'estúdia la succession dei diferentei jaç geologics ;
- la sismologia, qu'estúdia lei tèrratrémols e l'espandiment deis ondas sismicas ;
- la vulcanologia, qu'analisa e assaja de preveire lei fenomèns volcanics, qu'estúdia la composicion quimica e mineralogica e lei procès de messa en plaça dei produchs volcanics ;
- la geologia estructurala es l'estudi dei mecanismes presidissent a la deformacion dei ròcas a totei leis escalas. A escala granda, se parla de tectonica ;
- la metallogenia, qu'estúdia lei mecanismes de formacion dei jaç metallins e se prepausa de definir d'instruments metodologics e d'ajudas de prospeccion de bòn emplegar per leis explorators e prospectors miniers ;
- la geoarqueologia, qu'estúdia leis assolums arqueologics e lei depaus d'epòca qüaternària.


text:
Boisset (Naut Léger)
Boisset[1] (Boisset en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa entre Tiranges (2 km) e Sant-Pal-de-Chalencon (5 km). Se tròba pas luènh d'ailà : Apinac (8 km), Estivareilles (11 km).
La commune se situe entre Tiranges (2 km) et Saint-Pal-de-Chalencon (5 km). On trouve non loin de là : Apinac (8 km), Estivareilles (11 km).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge a mencionat dempuèi lo Sègle XI.
Le nom du village est mentionné depuis le Sègle XI.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Boisset (Naut Léger)