text:
Dimars, 25 d'octòbre de 2016, 03h00 Espòrt
Partida acarnassida entre Pols e angleses a Avinhon
Polida vesprada de XIII aqueste dissabte 22 d’octòbre a l’estadi d’Avinhon amb 15 000 espectators ramosats per seguir una dobla confrontacion entre França e Anglatèrra de XIII.
La valentiá sufís pas
Las Blavas dintrèron determinadas, faguèron córrer la palma, plaquèron e plaquèron. A la pausa, èran menadas 12-6. Dins lo segond temps, las anglesas trapèron de solucions per traucar la defensa blava e ganhar 36-6.
Lo temps se metèt a l’anglesa, amb una pluèja contunha, per la segonda partida. La dobertura foguèt musclada e los Pols s’escapèron pas. Eloi Pelissièr partiguèt al ras del tengut, marquèt e Gigòt transformèt: 6-0; mas dins las dètz darrièras minutas del primièr temps, a fòrça de monopolizar la pauma, los Blancs capitèron a passar quatre còps: 22-6 pels angleses. Dins lo segond temps, meteis scenari: amb una volontat ferotja e una brava solidaritat, los Blaus tenguèron lo còp mièja orada abans de pèrdre pè e de plegar tres còps dins lo final. Un 40-6 qu’es car pagat pels Pols e que mòstra tota la diferéncia de nivèl entre las doas formacions mas qu’es una bona basa de trabalh per la Copa del Mond de l’an que ven.
Pels angleses, plaça ara al Torneg de las 4 Nacions que se dobrirà aqueste divendres de ser (9 oras, ora occitana) a Hull per l’oposicion entre Austràlia e Escòcia, puèi dissabte a Huddersfield (3 oras e mièja del vèspre, ora occitana) per la partida entre angleses e la Nòva Zelanda. Totas las partidas del Torneg se poiràn seguir sus BeInSport.
Lo grand classic: Carcassona-Limós
Al país, retorn al campionat d’Elèit amb la cinquena jornada. En cap d’aficha, lo dèrbi dimenge entre Carcassona e Limós a 4 oras del vèspre a Domèc, partida precedida d’una taulejada a las sabors de tardor. Al programa tanben tres partidas dissabte: Albi-Lesinhan, Tolosa-Dragonets, Palau-Sent Gaudenç e dimenge Vilanòva-Avinhon.
2017 en Super-Liga
Lo calendièr de la sason de Superliga de 2017 ven d’èsser publicat: los Dragons reçaupràn d’en primièr los Lops de Warrington lo dissabte 11 de febrièr a Brutus.
Alan Roch
Sus la partida de las femininas :
http://www.ffr13.fr/actualite-feminines/actualite-xiii-france-feminine/edf-feminines-alice-varela-en-reproduisant-la-1ere-mi-temps-nous-aurions-gagne/


c: text/html

text:
08/07/2014
"Parlèm nòstra lenga" en julhet sus radiò Bergerac 95
L'emission animada per Joan-Claudi Dugros "Parlem nòstra lenga" del mes de julhet (a partir dau diluns 7) sus Bergerac95 es consacrada a la dubertura en setembre de la Calandreta de Brageirac .
Lo convidat sera Philippe Manet, lo president dels Amics de la lenga d'Òc. Direm qualques mots sus Jean Beausoleil, poèta occitan de Brageirac, puèi que la novela escòla oocitana en imersion portarà lo nom de Calandreta Bèl Solelh.
Renseignemenst sur la Calandreta Bèl Solelh de Bergerac:
los.amics@free.fr ou 0973195579
07:53 Publié dans Actualitats, actualité, Onte aprener e parlar la lenga -les cours | Tags : calandreta bergerac, philippe manet | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Buelh
Buelh[1] (oficialament en francés Beuil) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat sus una nautor de las Gòrjas de Chans, a 1 450 m d'altitud e a 72 km de Niça, Buelh forma amb Las Launas (comuna de Buelh) e Valberg (comuna de Pèunas), una de las tres mai grandas estacions d'espòrts d'ivèrn de la Còsta d'Azur, las doas autras essent Isola 2000 (comuna de Lieusola) e Auron (comuna de Sant Estève de Tiniá).
Situat dins zòna periferica del Parc nacional de Mercantor, lo luòc a una fauna e una flòra ricas e diversificadas : conifèrs, flors, dormilhosas, chamoç, lops salvatges…
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]


text:
Quenton du Jura
Lo quenton du Jura (en francês Jura) est un quenton de la Suisse romanda.
Geografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
El est diens les moutanyes de lo Jura.
Liyen[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- Articllo en arpetan romand / ORB
- Modèlo de populacion suissa en fôta
- Pâge g·eolocalisâye per Wikidata
- Articllo g·eolocalisâ en Tèrra
- Enfocajon Division administrativa - Populacion pas numerica
- Enfocajon Division administrativa - Supèrficie pas numerica
- Articllo a ilustrar Division administrativa
- Quenton du Jura
- Quenton suisso


text:
02/07/2015
Los bienfachs d’un chabròl, per Sèrgi Lespinasse
Ai conegut un òme, breton de naissença, que coneissiá pas lo chabròl. Pacientament l’i expliquèri tot çò que cal pas mancar de saber per far un bon chabròl e per en tirar en primièr lo plaser e en segond los benfachs. Come semblava pas convencut, e que i aviá a l’ostal un bolhon de favas-pommas de tèrra, copèri de lescas plan teunes d’una torta del jorn d’abans e un còp la sopa trempada e plan confida faguèrem chabròl . L’amic se boissèt las potas e d’un ton de professor anti-chabròl me diguèt ; « Òc, ai compres : far chabròl quò’s encara una excusa per poder beure un còp de roge de mai ! » Aquí los bracs m’en tombèron ! Trobar nonmas la savor del vin dins un chabròl, quò’s un pecat impardonable ! E partiguèri doncas en crosada per valorizar las qualitats de nòstre car chabròl. Per aquò prenguèri doas afirmacions vertadièras emplegadas per los irreductibles d’aquesta religion : quand fai caud lo chabròl refresca e quand fai freg vos rescalfa ! Res de complicat a comprendre : quò’s simplament l’aplicacion de règlas de fisica.
L’estiu fai caud e los pòres de la pèl son druberts. Fasetz chabròl, e alara la pression que ven del mescladis sopa cauda-vin freg es talament granda que la susor e las umors sortisson per los pòres ont la calor los fai evaporar. E cadun sap que l’evaporacion dona del freg. Doncas quand fai caud, lo chabròl refresca ! C Q C D
L’ivèrn fai freg e los pòres de la pèl son barrats. Fasez chabròl, e alara la pression que ven del mescladis sopa cauda-vin freg es granda. Mas coma los pòres de la pèl son barrats la susor e las umors se pòdon par sortir. E la pression es talamant granda que se vire en compression. E cadun sap que la compression dona de la calor.
Doncas quand fai freg lo chabròl rescalfa ! C Q C D
Sabi pas se mon amic foguèt completament convencut per mon sermon, mas a comptar d’aquel jorn faguèt chabròl e ièu èri fier d’aver far un convertit.
Sèrgi Lespinassa
Les commentaires sont fermés.


text:
Sant Amans (Losera)
Sant Amanç (?) (oficialament en francés Saint-Amans) es una comuna occitana de Gavaudan situada dins lo departament de Losera e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fins a la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Sant Amanç (Sent Amanç, Sench Amanç ?) èra nominalament chapluòc d'un canton; mas lo ròtle vertadièr èra tengut per Rieutòrt de Randon : comèrces e quitament la gendarmariá (dempuèi quora ?). Dempuèi lo recampament recent de las comunautats de comunas, Rieutòrt n'es venguda la residéncia, alara que Sent Amanç èra residéncia de l'anciana comunautat de La Tèrra de Randon (SIREN 244800355). La diferéncia de superficia comunala entre Sant Amanç e Rieutòrt permet pas d'estudiar l'evolucion demografica per saber dins quina mesura lo canton oficial, que jamai foguèt pas una aglomeracion importanta (rarament pus de 400 abitants dins la comuna) a perdudas sas activitats a l'avantatge de Rieutòrt.
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Sant Amans es atestat en 1155, eccl. S. Amancii. Lo nom ven del primièr avesque de Rodés, Sant Amanç (probablament), o per un ermita de la diocèsi d'Engoleime [1],[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sant Amans (chapluòc); es ara del canton de Sench Aubanh.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 585
- ↑ https://nominis.cef.fr/contenus/saint/8834/Saint-Amans-de-Rodez.html
- ↑ https://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-saint-amans-48.html


text:
Ò mon País
Aquesta vegada es una canta bearnesa pro esmoventa, un dialòg entre una pastora demorada fidèla al país e gojats que son partits a la vila.
- Ò mon país que t'an tots quitat,
Qu'an preferat la vila
Aqueths garçons tant envejós.
- Qu'avem trobat richessa,
Ça-i donc tanben princessa.
- Nani mossur, qu'aurèi gran degrèu
De deishar mas aulhetas,
Tant que viurèi, las guardarèi.
- De montanhar enqüèra
No's hè pas mei bergèra.
- Que harèi jo shens mon cujalar
Tot cobrit de verdura ?
Si'm cau partir, lèu vòi morir !
- Tant pis per tu la bèla
Demora t'i fidèla.
paraulas : G. Sanchette / musica : J-C. Coudouy
interpretacion : Lambrusquera, Los de Broussez, Balaguèra
Tornar trobar la canta sul CD "Cantem ! Òc !" editat per la manifestacion del 24 d'octobre de 2009 a Carcassona.


text:
Vielha, 3 de gèr de 2018.- Era conselhèra de Torisme d’Aran, Anna Díaz, a hèt publics aué es donades d’aucupacion otelèra ena Val d’Aran pendent er an 2017. Díaz qualifiquèc de boni es resultats der an 2017 entath sector otelèr dera Val d’Aran, damb un aument dera aucupacion mieja otelèra de 4,29% en an 2017, chifres que s’apròpen as d’abans dera crisi.
Er an 2017 era Val d’Aran a obtengut ua aucupacion otelèra mieja annau de 46,94%. Des der an 2006 non s’auie comptabilizat un resultat tan naut d’aucupacion.
Es mesi damb ua aucupacion mès nauta son agost, hereuèr, deseme e juriòl, que depassen eth 50%. Cau auer en compde qu’entre es mesi de gèr e març, en qu’era aucupacion artenh 48%, eth nombre de places otelères dubèrtes ei superior as aufrides pendent es mesi d’estiu.
Es donades d’aucupacion son es quaus proporcionen es establiments toristics dubèrti (otèls e campings) dera Val d’Aran cada setmana pendent tot er an e que fin finau son contrastadi damb es obtengudi per INE (Institut Nacionau d’Estadistica) que harà publiques es sues donades a finaus deth mes de gèr. En aguesti resultats de 2017 encara non s’includissen es donades d’aucupacion d’apartaments d’us toristic, pr’amor que non s’a comptabilizat encara eth sòn emplec pendent tot er an, entà poder hè’c s’aurà de demorar a 2018, expliquèc era conselhèra Anna Díaz.
Es resultats se segmenten per zònes segontes es terçons dera Val d’Aran, Naut Aran, Miei Aran e Baish Aran, en que se constate era diferéncia d’aucupacion otelèra sasoèra en tot depéner des mesi der an.
Naut Aran a ua aucupacion mieja de 38%. Des der an 2008 non s’auie arribat a ua aucupacion superiora, que pendent er an 2017 a estat un punt superior a 2016. Eth mes de hereuèr ei eth mès potent en aguest terçon.
En Miei Aran era aucupacion a estat de 48,88%, mès d’un punt superior qu’en 2016. Des der an 2006 pas auie ua aucupacion otelèra superiora. Mijaran, damb eth cap-lòc Vielha, ei eth terçon mès regular e estable, en tot èster agost eth mes mès potent damb ua aucupacion de 73,93%.
Baish Aran a obtengut ua aucupacion mieja de 31,40%, 8 punts mès qu’er an 2016 (23,03%). Des der an 2011 non auie un resultat superior. Eth mes d’agost tanben ei eth melhor damb ua aucupacion qu’artenh 74,82%.
Era conselhèra Anna Díaz a arrebrembat qu’es donades d’aucupacion otelèra de Setmana Santa der an 2017 sigueren fòrça bones, pr’amor qu’en mes d’abriu era Val d’Aran aufrís era possibilitat de practicar activitats en contacte damb era natura, ath delà de prepauses culturaus e ludiques enes musèus e pòbles dera Val, ath costat des activitats religades damb er esquí. D’autra banda, eth darrèr mes de 2017 comencèc pro ben en çò que tanh as resultats d’aucupacion toristica en Val d’Aran pendent deseme, qu’arribèc es dies principaus deth pònt a 82,26% (de dimèrcles a dimenge), e se comptabilizam tota era setmana entre eth 4 e eth 10 de deseme damb ua aucupacion qu’arribèc ath 66,18%, damb era grana afluéncia de 70.000 esquiaires en Baqueira Beret, que beneficièc a tot eth sector toristic dera Val d’Aran, non solaments as establiments otelèrs o apartaments d’emplec toristic, mès tanben en sector dera restauracion, comerciau e de servicis.
En çò que tanh ara totalitat des donades religades damb eth sector toristic ena Val d’Aran, era conselhèra Anna Díaz, expliquèc que coma cada an, serà en mes de març quan des de Torisme Val d’Aran se haràn publics es resultats damb era publicacion dera memòria annau.


text:
Prediccion damb incertitud entara dimenjada de Reis
Peth moment vam a realizar era prediccion, que pòt variar pendent era jornada d'aué e que d'èster atau l'actualizaríem immediataments.
Eth diuendres 5 de deseme serà ua jornada pro assolelhada, tamb vents doci de compausant sud. Pas se demoren precipitacions, per tant es Reis Mags van a poder arribar sense problèmes ara Vald'Aran.
Temperatures doces (2°/13° en hons de Val; 0°/3° en còta 2.000).
Eth dissabte 6 serà ua jornada embromada tamb precipitacions que començaràn feblements de maitiada (Còta 1.500); en tot èster puntuauments moderades peth maitin (Còta 1.200). Pera tarde e net serà intensa e puntuauments fòrça intenses (Còta 1.000). Dificil de pronosticar era quantitat de precipitacion, que poderie èster entre es 25 e es 50 cm en còtes nautes.
Vents damb quauques bohades moderades de compausanta variabla.
Temperatures en acusada descenuda pendent era jornada (0°/4° en hons de Val; -4°/-2° en còta 2.000).
Eth dimenge contunharam damb nivolositat abondiua encara que se poderien daurir quauqui clari, sustot a darrères ores. Precipitacions entre fèbles e moderades pendent era maitiada e eth maitin, en tot desaparéisher pera tarde. Còta de nhèu sus es 1.000 m. Acumulacions d'uns 15 cm en Baqueira 2500.
Temperatures similares ara jornada anteriora en zònes baishes e notablaments mès heiredes en nautada (0°/5° en hons de Val; -7°/-5° en còta 2.000).


text:
Carlos Barrera mòstre eth sòn compromís entà mantier e crear naui lòcs de trebalh en país.
Luis Carlos Medina vò hèr dera Val d'Aran ua destinacion toristica e esportiua a nivèu mondiau
Carlos Barrera presente un seguit d'actuacions en infraestructures tà milhorar es accèsi en país.
Luis Carlos Medina, mòstre eth sòn compromís damb era joenessa e damb er airau dera educacion.
Carlos Barrera aufrís un conjunt de mesures tà milhorar er airau de salut e benéster.
Carlos Barrera apòste peth saber hèr des candidats de CDA-PNA e eth trebalh ben hèt coma aval.
Carlos Barrera presente un seguit d'accions entà potenciar eth torisme deth país.


text:
Gravetian
Lo Gravetian es una fasa del Paleolitic superior. Se desvolopèt pendent una fasa climatica freda. Las espècias principalas son lo rangièr e lo mamot. Es present en Euròpa e en Siberia.
I a una unitat culturala granda al repècte de l'industria litica, de las estatuetas femeninas apeladas vènus e de las estructuras d'abitacion. Las vènus son de representacions femeninas de 10 cm en mejana. Lor siloeta presenta de traches anatomics accentuats. Las aisinas d'òsses del gravetian son mendres que las de l'Aurinhacian, encara qu'apareisson los primièrs objèctes d'òs decorats. Apareis tanben la coseson d'argila. Las estructuras d'abitacion son nombrosas e, sovent, fòrça complèxas, dins de fòssas circularas ovalas, cavadas dins lo sòl glaçat, delimitadas per d'òsses de mamot. Aquela fasa, desvolopada de 30 000 a 22 000 abC, se caracteriza per la preséncia de nombroses burins, de còps ligats a de gratadors, de perforadors o a de lamas troncadas. Per contra i a mens de raspadors e son generalament plans.
Una aisina caracteristica es la poncha de La Graveta, d'esquina rectilinèa. Apareisson tanben de lamas d'esquina e de ponchas de lança pichonas en òs.


text:
Àngel
Un àngel es un èsser immaterial o esperital present dins de religions que los devers son d'assistir e servir Dieu. Los àngels son sovent representats coma de messatgièrs de Dieu dins la Bíblia ebrieva, las Bíblias crestianas e l'Alcoran. Segon las tres principalas religions monoteïstas, los àngels executan los jutjaments de Dieu e servisson los cresents. Dempuèi aquel ponch de vista, son normalament considerats coma de creaturas de granda puretat destinadas en fòrça escsenças a la proteccion dels èssers umans. Dins aquel sens, dins lo catolicisme, existís l'àngel gardian, que seriá aquel que Dieu assigna a cada persona per la protegir. Al contrar, existís tanben la figura de l'àngel casut, aquel que foguèt expulsat del cèl per aver desobesir o rebèl de Dieu. Los àngels mai coneguts dins lo cristianisme son: Sant Miguèl, Sant Gabrièl e Sant Rafèl.
Dins lo cristianisme medieval, lo tèrme àngel fa referéncia a la categoria mai inferiora de las nòu, en que se dividisson tradicionalament los èssers angelics. La branca de la teologia que s'ocupa dels àngels es l'angelologia.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mòt "àngel" ven del latin angĕlus, d'esperèl derivant del grèc ἄYYeλoς ángelos, 'messatgièr'.[1] Lo mot ebrieu mai semblant es מֵלְאָךְ mal'ach, qu'a lo meteis sens. Lo tèrme àngel s'utiliza tanben dins la Bíblia pels seguent tres mots ebrieus:
- אביר abbir (Literalament 'poderós'), dins lo Libre dels Psalmes (78:25).
- אלהים Elohim ('Dieus' o plural de majestat de Dieu, segon los autors), dins Psalmes (8:5).
- שנאן shin'an, Dins Psalmos (68:17) e (34:11)
Àngels dins l'art[modificar | modificar la font]
Tradicionalament, subretot en pintura, los àngels foguèron representats coma d'èssers alats (adaptat de l'iconografia de Eros), e mai se pòdon èsser d'esperits invisibles o tanben simplament de rais de lutz qu'es l'atraccion de tot, que pòdon aparéisser sus Tèrra non solament coma d'èssers umans mas tanben coma d'animals o quitament d'objèctes. Benlèu, son d'èssers visionaris o en transa mistica, las "alas" serián lo movement fèble o energic que se vei a l'entorn de sas apareisons e que, pòt traduire quicòm inteligible culturalament.
Mai se pòt tanben apondre o desir de l'òme per volar, e los Àngels essent d'èssers amb una forma umana perfiècha, Dieu lor autregèt lo don de volar pels cèls.
Àngels dins la religion[modificar | modificar la font]
Tant dins lo cristianisme, lo judaïsmo coma en islam, existís la cresença dins los àngels. Se concep los àngels coma d'èssers creats de lutz e consacrats totalament al servici de Dieu, que lo mandat es de realizar de prètzfaches determinats, coma introduire l'alma dins lo còrs dels nenons, recampar l'alma dels morents, registrar de fachs determinats de la vida o servir de messatgièrs divins. Los àngels, al contrari dels èssers umans, manjan pas ni procrean. Pòdon prene aparéncia umana e son descrichs mai sovent coma d'èssers extraordinàriament bèls.
Classificacion dels àngels dins lo judaïsmo[modificar | modificar la font]
Maimoníd ensenha qu'i a doas classas d'àngels, los « permanents » e los « perissables », coma per Judah ha-Levi (1085-1140)
Cada àngel a un ofici particular: Miquèl garda los enfants d'Israèl, Gabrièl torna fòrça e coratge, Urièl (Dieu es ma Lutz) esclaira los òmes dins l'escur de la nuèch, Rafèl pen sonh de la nòtra santat fisica e esperitala.
Ierarquia dels àngels dins lo cristianisme[modificar | modificar la font]
La classificacion dels àngels segon Tomàs d'Aquin (doctor angelic) es reconeguda pel magistèri de la Glèisa catolica romana. Es ensenhada dins las principalas universitats catolicas pontificalas en leisson d'angelologia e demonologia pels futurs prèires exorcistas
- Primièra ierarquia:
- Segonda ierarquia:
- Primèr còr: las Dominacions
- Segon còr: las Vertuts
- Tresen còr: las Poténcias
- Tresena ierarquia:
- Primièr còr: los Principats
- Segon còr: los Arcàngels
- Tresen còr: los Àngels
En islam[modificar | modificar la font]
Los àngels en lenga arabia recebon lo nom de ملاك, malāk (plurala ملائكة, malā'ika), de la meteissa raíç que l'ebrieu מלאך, malākh o malāj. La cresença dins los àngels es de tradicion en islam, d'en primièr que, segon la tradicion, èra al cap dels àngels, Yibril o Yibrail (Gabrièl), que s'anèt cap a Maomet al nom de Dieu per li dictar sa revelacion, l'Alcoran. La figura del demòni en l'Islam qu'auriá en la siá forma autentica sièis cents alas, apareis associada a la dels jinns, d'èssers creats del fuòc e non pas de lutz, qu'es pas considerat coma un àngel casut.
L'Islam establís pas entre los àngels d'ierarquias complèxas coma o fan los teològs crestians medievals. I a quatre angels màgers, Yibril, Azra'il, Mika'il e Israfil, totes aqueles mencionats dins l'Alcoran levat Azra'il, e d'autres àngels menors. Yibril O Yibra'il (Gabrièl) es lo cap de totes los àngels e es tanben lo messatgièr de Dieu per totes los profètas. Es l'instrument de la revelacion pas sonque de l'Alcoran mas tanben dels Evangèlis, dels Psalmes e la Torà pels sieus destinataris respectius. Azra'il (Azraèl) es l'àngel de la mòrt, encargat de l'alma umana abandonada pel còrs. La separacion d'alma e del còrs pòt se far d'un biais mai doç o mai violent segont lo comportament qu'aja agut la persona dins vida. Mika'il (Miguèl) es l'encargat de la pluèja e del tròn. Fin finala, Israfil (Rafèl) es l'encargat de donar lo senhal de l'arribada del Jorn del Jutjament, amb la «trompeta de la vertat», e de destriar las almas dins los sieus còrses d'abans la naissença.
Entre los autres àngels presents dins las cresenças islamicas, podèm trobar a Rakīb e Athīd, qu'enregistran las bonas e malas accions realizadas per las personas pendent la vida; Nakīr e Munkar, qu'interrògan sus sa fe la persona que ven de morir; Radwān, l'àngel responsable del Paradís, coma Mālik es aquel del Infèrn; Hārūt e Mārūt, dos àngels de la magiá; e Charrsk, conegut coma àngel de la lutz e de l'escur, qu'a la carga dels dètz-e-nòu àngels qu'administran los castigs los condemnats al fuòc apareis tanben dins lo Cristianisme Ancian coma un arcàngel neutre. Uèits autres àngels sostenon lo tròn de Dieu.


text:
1801
Aquesta pagina concernís l'an 1801 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 2 d'abriu : batalha de Copenaga (1801) entre una flòta britanica e una danesa. Foguèt una victòria britanica que permetèt de rompre l'embargo decidit per Danemarc, Russia, Suècia e Prussia còntra lo Reiaume Britanic.
- 20 de mai : començament de la guèrra entre Portugal e Espanha per obtenir la fin de l'aliança entre lo govèrn portugués e lo Reiaume Unit.
- 6 de junh : fin de la guèrra entre Portugal e Espanha per la signatura dau tractat de Badajoz.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. En junh, lo negus Demetrios que semblava gaire desirós de demorar sus lo tròne foguèt remplaçat per Egwale Seyon chausit per lei ras Wolde Selassie e Gugsa e divèrsei caps oròmos. Fins a 1803, son rèine foguèt marcat per una pausa relativa dins lei combats entre lei diferentei faccions de l'aristocracia etiopiana.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau premier asteroïde, Ceres, per l'astronòm italian Giuseppe Piazzi de l'Observatòri de Palèrme.
Fisica[modificar | modificar la font]
Començament d'una tièra d'estudis dau fisician britanic John Dalton (1766-1844) per assaiar de demòstrar la teoria de l'indivisibilitat de la matèria desvolopada per leis Ancians. Per aquò, estudièt la composicion de mèsclas de gas, especialament l'evolucion de sa pression en foncion de la temperatura. Publicats en 1802-1803, aquelei trabalhs anavan en realitat pervenir au contrari e permetre de desvolopar lei premierei teorias atomicas modèrnas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 18 d'octobre - Justo José de Urquiza, president d'Argentina (m. 1870)
- 3 de novembre - Vicenzo Bellini, compositor italian (m. 1835)


text:
Mesura
Ua mesura qu'ei ua valor numeric o magnitud d'un atribut fisic d'un objècte, coma la longor, la capacitat, lo volum o la massa, obtenguda per experimentacion e exprimida dens ua escala d'unitats.
Dens lo Sistèma Internacional d'Unitats pòt èsser lo mètre, lo litre o lo quilograma.
Nòtas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Aparelh de mesura
- Unitat de mesura
- Metrotecnia
- Metrologia
- Magnitud fisica
- Sistèma Internacional d'Unitats
- Teoria de la mesura


text:
St. Marcet 1 – U.E. Bossòst 6
Partit e classificacion facil
entara següenta ronda dera Copa de Midi en partit jogat aguest dissabte en St.
Marcet contra er equip locau. Sonque començar, se vedec era
gran diferéncia entre es dus equips. Era U.E. Bossòst mercaue dus gols
ena prumèra mietat, Miguel mercaue as 10 menutes e Héctor, as 20 menutes. Eth
St. Marcet s’apropèc fòrça pòc en àrea aranesa. Auérem mès
oportunitats, mès s’arribaue ath descans damb eth resultat de 0-2.
Ena dusaua mietat encara s’anaue a notar mès en mercador
era superioritat aranesa: atau, Moha mercaue dus gols en pumèr quart d’ora. Eth
St. Marcet mercaue eth 1-4 en un bon còp de cap de Marco. Era U.E. Bossòst mercaue
eth 1-5 de penalty transformat per Moha e Kike, eth 1-6. Aguest resultat serie eth deth finau deth partit. En aguesta
dusaua mietat desaprofitèrem fòrça ocasions de gol.
Ath finau, objectiu artenhut. Passam ronda sense cap de tarjeta e
cap jogador lesionat. Se respetèc ath contrari e se joguèc ben.
Eth pròplèu partit ei de Liga
contra un des equips forti dera categoria, dissabte 20 de seteme tàs
20 :00 en Bossòst contra er equip deth Ent. Bla.Ca.La.
St. Marcet : Combes,
Combes II, Aunos II, Laporte, Kebdani, Decap, Wastiano, Guezenec, Marco,
Lafforeue, Montau. Remplaçants : Fabien, Grenier, Aunos I.
Trainer : Aunos B.
Tarjetes auriòles : Aunos II.
U.E. Bossòst: Yago, Abraham, Chapo, Jorge, Álex, Ivan,
Santi, Paba, Miguel, Moha e Héctor. Remplaçants: Pipe, Kike, Javi.
Trainer: Xavi.
Arbitre: Migotto Michel.


text:
L’arqueologia es una sciéncia apassionanta. De nòvas arriban de l’autre costat de l’ocean Atlantic sus la descobèrta d’una granda vila, que los arqueològs an dobtat pas de qualificar de “megalopoli indigèna” en Canadà. La vila foguèt bastida d’aperaquí l’an 1500 per los indigènas urons e aguèt una extension tan grana coma l’ilha de Manhattan. Seriá la mai granda jamai trobada en aquel país. Un fach estonant.
Atal, la vila indigèna de Mantle (qu’a lo nom del siti arqueologic on es estada encontrada) foguèt bastida lèu prèp del lac Ontario e foguèt qualificada coma la vila mai complèxa e mai cosmopolita de la region. Totun, la sieuna vida foguèt cuerta pr’amor que prèp de l’an 1530 existissiá pas pus. Lo bastiment de la vila pels wendat (una tribú d’urons) es ara un mistèri per resòlvre.
Una vila arqueologica cosmopolita
Per ansin, los arqueològs de Mantle an confirmat que la vila foguèt una vertadièra vila cosmopolita pendent aquela epòca. Los recercaires an estimat que i demorèron entre 1500 e 1800 abitants dins un airal pròche a l’ilha de Manhattan. Per se vestir caliá tuar de manièra annadièra mai de 7000 cèrvis de la region e aquò auriá donat una zòna de caça de mai de 40 quilomètres dins totas las direccions.
“Cal pensar en Mantle coma una vila ont demoravan prèp de 2000 indigènas dins de murs de fusta – çò confirmèt Jennifer Birch, de l’Universitat de Georgia -. Per far una analogia cal pensar benlèu mai en una vila medievala europèa”.
Los arqueològs tanben an volgut soslinhar que la vila urona foguèt pas trobada abans pr’amor que la majoritat dels longs ostals que i avián bastits èran fachs de coton, un material que se conserva pas plan. La tròba pasmens a permés confirmar que quora se cremava un ostal, los autres cremavan pas “pr’amor del servici de pompièrs qu’avián a la vila”.
D’enemics poderoses
Segon los arqueològs qu’an participat a las excavacions Mantle foguèt bastida pro granda per poder pas èsser conquistada per de tribús enemigas indigènas. En fach, en aquela epòca i aviá una guèrra totala entre los urons e los iroqueses. Los espleches trobats a Mantle, totun, fan pensar mai en una vila ont arribavan d’espleches de pertot. I an d’otís iroqueses e de mai enlà encara, coma d’espleches de fèrre que foguèron realizats per d’artisans bascos.
Aquestes serián entre los espleches mai ancians d’origina europèa jamai trobats a la region dels Grands Lacs, amb mai d’un sègle de diferéncia per rapòrt a l’arribada dels primièrs explorators europèus. Son de tròçes d’una destral facha al País Basc al sègle XVI.
Los espleches serián arribats a Tèrra Nòva e Labrador a travèrs de pescaires bascos a la region, un fach confirmat fa temps per l’arqueologia canadiana. D’ailà los espleches serián estats escambiats tribú aprés tribú a travèrs del flume Sant Laurenç fins arribar a Mantle. Aquò fa pensar que los abitants de la vila avián una plan bona relacion amb los iroqueses d’aquel flume.
Aquò fariá, dison los arqueològs de Mantle, una vila excepcionala pr’amor que la guèrra èra totjorn presenta a la region. De tribús situadas entre Ontario e Nòva York mas tanben Michigan e Quebèc avián la guèrra coma un biais de vida. L’epòca es coneguda coma los “tempses escurs” pr’amor que la majoritat d’esqueletas encontradas foguèron assassinadas e torturadas.
Totun, Mantle èra una vila giganta. Aquò auriá descoratjat los enemics indigènas de l’atacar. D’autras vilas del sud-èst d’Ontario e lo Nòrd de Nòva York atanben venguèron mai e mai grandas per seguretat. Mas cap coma Mantle. Èra un objectiu fòrça malaisit d’atacar.
Uèi lo jorn, solament es estada descobèrta una pichona partida del siti arqueologic. La legislacion èra pas gaire bona al moment e se son faches de bastiments sus una bona partida del siti. ”Se Mantle foguèsse estat trobat uèi lo jorn las opcions de la preservar melhor serián mai grandas – çò confirmèt Williamson, arqueològ del siti -. La vila de Whitchurch –Stouffville es sus lo siti e ara cal que los wendat de la vila pòscan participar de la descobèrta. Pr’aquò es estada bastida fa gaire una escòla publica wendat qu’a la bandièra urona sus lo burèu.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Gaston III de Fois-Bearn
Gaston Fèbus (Ortès, lo 30 d'abriu de 1331 - lo 1 d'agost de 1391), que vadó Gaston III de Fois-Bearn, hilh de Gaston II de Fois-Bearn e d'Alienòr de Comenge ; qu'èra comte de Fois, vescomte (puish senhor sobeiran) de Bearn, de Marsan, de Gavardan, de Nebosan, de Lautrèc e d'Albigés, cosenhor d'Andòrra.
Senhor bearnés, que s'i escadó entà obtiéner la reconeishença e lo respècte de l'independéncia de Bearn peus reis de França e d'Anglatèrra e que bastí un sistèma d'aliganças entà controlar los escambis economics enter los dus costats deus Pirenèus.
Vita[modificar | modificar la font]
Que vadó comte de Fois e vescomte de Bearn en 1343 a l'escadença de la mort deu son pair en crotzada a Sevilha. N'avèva pas sonque 12 ans e la soa mair qu'assegurè la regença en lo bèth presentar dens las vilas de Bearn entà i arrecéber l'aumenatge deus sons subjèctes. Qu'eretava alavetz d'un territòri hèit de tròç de possessions esbarriscladas e, en mei d'aquò, divididas enter ua vassalitat virada sia de cap au rei de França (çò qui èra lo cas de Fois) sia de cap au rei d'Anglatèrra (aquò qu'èra lo cas de las soas tèrras gascoas) ; tot aquò au medish moment qui començava la Guèrra de Cent Ans (en 1347).
Que sabó profieitar d'aquesta posicion en bèth desplegar talents diplomatics deus géncers ; en purmèras, quan lo rei de França e'u demandè lo son aumenatge, shens díser que non, qu'arresponó que Bearn n'èra pas devath la soa vassalitat, mes que'u s'ac calèva tornar presentar aquera demanda en e peu son país de Fois. Atau, en tot impausar la soa condicion, que deishava quauquarren a ganhar au rei de França (un miei aumenatge) e quauquarren a pèrder (aqueth miei aumenatge e lo risc de véder lo vescomte a passar deu costat anglés).
Per çò qui èra de la vassalitat bearnesa de cap a Anglatèrra, que sabó ganhar temps en purmèras en pretextant que non podèva pas arrecéber los messatgèrs deus Princi Negre, puish, quan non podó pas mei evitar de's presentar davant eth, qu'arreconegó la vassalitat de quauques uas de las soas possessions gascoas mes pas brica per Bearn, en tot acceptar, totun, de tornar sus aquesta posicion en cas qu'ua pròva de vassalitat passada e hosse portada. Au maugrat qu'aquò e hore lo cas arron, aqueth jòc diplomatic doble e tenut qu'assegurè la reconeishença de l'independència de Bearn, concretizat dens l'Acte d'Independéncia de Bearn, signat deu 25 de seteme de 1347.
Aquesta pujada deu son poder, que contunhè dab los son hèits de guèrra : la soa victòria militara a Launac contra los Armanhacs lo 3 de deceme de 1362), la soa ajuda balhada aus Cavaèrs Teutonics (1356) e lo sauvament de la daufina de França a Meaux (1358).
Maridat dab Agnès de Navarra lo 3 d'agost de 1349, que l'acacè de la soa cort l'endedia de la neishença deu lor hilh shens la deishar emportar arren en pretextant que n'avossen pas pagat la dòt. Que's cred qu'aquò ho a l'origina deu drama d'Ortès on Gaston Febus b'aucidè lo son hilh qui avèva ensajat de l'emposoar.
Lo son regnat que ho entà Bearn un temps de patz (a l'empara de la Guèrra de Cent Ans) e de grana pression fiscau (l'istorian Pèir Tucoo-Chala que soslinha que Gaston Fèbus non s'estimava pas la pena capitau per'mor los morts non pagan pas cap impòsts) qui permetó la construccion d'ua cadena de castèths e de hortalessas (mantun que pòrta enqüèra la mencion "Febus me fe" talhada en las loas pèiras); enter los castèths febusians que podem mentàver: Pau, Ortès (ne demora sonque la tor Montcada), Bètlòc, Morlana, Montanèr e, en dehòra de Bearn, Lorda, Mauvesin, l'ancian Castèth de Maseras e lo castèth de Fois.
Que's morí d'un còp de sang arron ua caça de l'ors a l'Espitau d'Orion (près de Sauvatèrra) lo 1 d'agost de 1391.
La soa vita e l'esplendor de la soa cort que hon descrivudas en detalh e dab admiracion peu cronicaire picard Jean Froissart qui servore de hont d'inspiracion per lo roman d'Alexandre Dumas Monseigneur Gaston Phoebus.
Eretèrs[modificar | modificar la font]
- Gaston de Fois-Bearn : eretèr legitim mes mort, aucit peu son pair segon la legenda.
- Hilhs neishuts illegitims dab Caterina de Ravat :
- Garcia de Bearn : vescomte d'Aussau.
- Peranudet de Bearn : mort joen.
- Bernat de Bearn : fondator de l'Ostau de Medinacelli .
- Joan de Bearn : mort durant lo Bal deus Ardents.
Òbra literària[modificar | modificar la font]
Que ho tanben escrivan de lenga francesa e occitana (autor de poesias occitanas e de dus libes en francés: un libe de caça e un aute de pregària). Com mecènas que ho protector e amic deus màgers compositors de musica deus sons temps (los compositors de l'Ars Subtilior) e que li devem la comanda d'arreviradas de libes en occitan com, per exemple, lo tractat cirurgicau deu mètge arabi Albucassis.
Gaston III dens l'art e l'istòria[modificar | modificar la font]
- Chroniques de Jean Froissart
- Monseigneur Gaston Phoebus, roman d'Alexandre Dumas.
- Gaston Fèbus, tragèdia de Miquèu de Camelat.
- Gaston Phébus, Le Lion des Pyrénées ("Gaston Febus, Lo Leon deus Pirenèus"), seria de television de 1978.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Istòria d'Occitània
- Istòria de Bearn
- Sobeiran de Bearn
- Comte de Fois
- Ostal de Fois
- Senhor de l'Edat Mejana
- Noblesa occitana
- Lengadòc medieval
- Caça
- Compositor medievau
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Escrivan occitan deu sègle XIV
- Personalitat occitana
- Escrivan bearnés
- Personalitat bearnesa
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Personalitat d'Arièja
- Istòria de França
- Noblesa francesa
- Escrivan francés
- Naissença en 1331
- Decès en 1391


text:
Lo vielh òmi espia au luenh
L’aigueta que cor doçament
Neishuda de la nèu de l’ivèrn
Que cad en cascada au primtemps
Lo vielh òmi seitat sus un banc
Pensa a las parets de glaç la-haut
Los dus uelhs neres cap aus crums
Pensa a çò qu’arriberà dab gran brut
Despuish dias, que plau, que plau a herrats
Despuish dias, l’aiga demora sus prat
Los soviers deth vielh òmi son pas mes clar
Pas degun lo gave n’estancarà
Despuish tostemps la sua bastida qu’ei aquiu
Jamei tocada per l’anada de l’arriu
Beròias casas au ras de l’aiga
Jamei poderan téner plan pausa.
E lo dia terrible, e lo dia terrible, e lo dia terrible arribè
E sobte l’aiga, e sobte l’aiga, l’aiga sobte gessè deth nevèrs
Arren hens la vath se des.héner non podό
Devath la lit de las aigas furiosas.
Alaveth lo vielh òmi se n’ei anat
Tots los soviers per eth garderà
Los autes jamei n’escotaràn
Après detz ans tots aquiu desbrombaràn.
Fermer


text:
Dimars, 11 de julhet de 2017, 03h00 Espòrt
Pas de miracle a Brutus
Los Dragons ganhèron contre Leigh lo 1r de julh mas i daissèron dos nafrats e tres suspenduts. Per reçaupre lo campion Wigan e sos 1500 sostens, l’entraïnaire MacNamara deguèt rejovenir los efectius. Atal, installèt lo jove Lucàs Albèrt a la mesclanha. Los Sang e Aur tenguèron lo còp fins a l’ora de jòc. Mercé a dos ensages de Vincenç Duport, menavan 10-8. Mas los Combatents mai organizats, mai dinamics, mai fòrts dins la circulacion de la palma, s’envolèron dins lo final: 32-10.
Dimenge que ven, los Dragons jogaràn a Saint Helens (12 de julh ont retrobaràn lo catalan Teo Fages), mas son oficialament condemnats a la pola de manten en Superliga.
Dijòus, mercé a un tombat a la darrièra minuta, lo cap de fila Castleford ganhèt a Wakefield 25-24. Divendres, Warrington per Leigh (50-10) e Huddersfield per Widnes (40-0) foguèron sens pietat, alara que St Helens batiá Hull FC: 19-12. Dimenge, Salford encaissa 9 ensages sus sa pelena e se fa batre per Leeds: 50-24.
La fin de las illusions pel Tolosa Olimpic
Los Tolosans poguèron pas arrestar lor cordelada de desfaita aqueste dissabte a Blanhac fàcia a Halifax, lor concurrent dirècte per la quatrena plaça qualificativa per la pola de montada en Superliga. Desfaita: 16-8. Lo sit del club ditz que lo TO es pas pus mèstre de son destin, mas, a doas jornadas de la fin, la situacion de la formacion occitana es plan compromesa. D’aitan mai que los Blau e Blanc jògan cò dels primièrs, Hull KR aqueste dimenge 16 de julh.
Partida decisiva a Brisbane
Aqueste dimècres, se jòga a Brisbane, la tresena partida de l’an dels Estats d’Origina entre la Nòva Galas del Sud e Queensland.. Per l’ora, cada formacion ganhèt cò de son adversari. Tot demòra dobèrt doncas per la victòria de la tièra 2017 (de seguir sus BeInSport-3, sul còp de miègjorn, ora occitana)
Copa del Mond de XIII-cadieral
Vos rapelam que la Copa del Mond de XIII-cadieral se debanarà del 20 al 28 de julh en país d’Òc e en Catalonha. D’en primièr, una partida amicala França-Austràlia lo dimars 18 a Limós, puèi la primièra jornada a Carcassona dijòus 20 amb las oposicions Austràlia-Galas, Italia-Escòcia e França-Anglatèrra.
Alan Roch


text:
L'ALE luta pels drets dels pòbles europèus
L’Amassada Generala de l’Aliança Libra Europèa (ALE) se debanèt los 13 e 14 d’abril a Landshut en Bavièra. L’ALE es una aliança de 47 partits politics regionalistas de 19 Estats membres de l’Union europèa. Forma un grop dab lo partit verd europèu al còr del Parlament europèu. Lo Partit Occitan es aderent a l’ALE.
Pendent l’acamp, la crisi politica que viu Catalonha dempuèi mai de 6 meses foguèt discudida pels partits membres. Lo secretari general de l’ALE e eurodeputat d’European Research Council (ERC), Jordi Solè, intervenguèt per evocar la situacion. L’Amassada Generala adoptèt una mocion de sosten als Catalans e demandèt la fin de la repression en Espanha contra los dirigents politics catalans e vòlon la liberacion dels presonièrs. Abans son eleccion coma vicepresident de la Generalitat de Catalonha, Oriol Junqueras, empresonat dempuèi 5 meses a Madrid, a fòrça trabalhat amb los membres de l’ALE. Lo representant del Halkların Demokratik Partisi (HDP, partit democratic dels pòbles en Turquia) participèt a l’amassada. Sa preséncia foguèt l’ocasion per l’Aliança Libra de mostrar son sosten amb los Curdes. Turquia es jos tensions amb la crisi en Siria, lo djihadisme que s’espandís e las derivas autoritàrias del govèrn. Lo President Recep Tayyip Erdogan e son partit AKP an trach profièch del còp d’Estat mancat de julhet 2016 per continuar la vasta purga contra lors opausants. Mai de 50 000 personas son estadas arrestadas suspectadas d’aver ligams amb lo movement Gülen (movement islamista e conservator) e mai de 100 000 fonccionaris son estats remandats sens avís prealable. L’Estat turc a suprimit 148 mèdia e mai de 160 jornalistas son en preson. 15 universitats an tampadas lors pòrtas e nombrosas associacions e sindicats son estats dissolguts. Lo partit politic HDP a milierats de sos militants en preson per aver defenut la democracia. L’ALE denóncia lo fach que los Curdes son estats utilizats per combatre los grops islamistas en Siria e uèi d’èsser « abandonats » a la repression turca pels Europèus e los Americans.
Exclusion del partit italian lo PSd’AZ
Lo debat s’es animat a l’Amassada Generala un còp la demanda arribada de suspension de participacion a l’ALE d’un dels partits membres. l’Union Democratica Bretona, lo Partit Occitan e lo Partit de la Nacion Còrsa an depausat un recors per votar la sortida de l’Aliança del Partito Sardo d’Azione (PSd’AZ). De fach, aquel a decidit de presentar una lista comuna amb lo partit italian La Lega a las eleccions passadas. Aquel partit èra inicialament regionalista e federalista e es ara puslèu a tendéncia d’extrèma drecha, eurosceptic e mai xenofòb. Los tres partits de l’ALE estiman que es un partit amb de concepcions als antipòdes que l’ALE se fa d’Euròpa e de la democracia. Una larga majoritat dels membres votèron la sortida del PS d’AZ de l’ALE, lo partit italian avent mantengut l’idea de continuar aquela aliança per las eleccions regionalas e bensai las europèas.
Dintrada d’un novèl partit còrse
L’Aliança Libra decidiguèt de far d’Inseme Per a Corsica, lo segond partit còrse membre de l’organizacion, aprèp lo Partitu di a Nazione Corsa (PNC). L’assemblada que votèt una mocion que demanda que lo vòte del pòble còrse qu’a elejut una majoritat nacionalista siá respectat. Una mocion foguèt adoptada per demandar « respècte » al govèrn francés e per la diversitat lingüistica en França. Foguèt demandat als deputats europèus del grop de l’ALE d’interpelar al President Macron que deviá passar al Parlament europèu qualques jorns aprèp l’Assemblada dels partits politics europèus, sus la situacion en Corsega e mai que mai de las lengas dichas regionalas dins l’exagòne. L’ALE ditz voler una Euròpa dins la quala l’Union federalista de las comunautas etnicas europèas (FUEN) aja pas besonh de collectar 1,2 milion de signaturas per « forçar » la Comission europèa a protegir las minoritats e a promòure una diversitat vertadièra. Foguèt adoptat lo manifèste de l’ALE per las eleccions de 2019. Sus 10 capitols, l’aliança elabòra sa vision de l’Euròpa pertocant al dret dels pòbles, al desvolopament social e economic, als drets de las femnas, la diversitat lingüistica e culturala o encara al cambiament climatic. Apèla totes los partits membres a far la promocion d’aquel manifèste en o difusar e l’utilizar per lor campanha electorala dins lor Estat. Pel primièr còp en 15 ans, l’assemblada generala venenta de l’ALE se debanarà a Brussèlas, la capitala d’Euròpa. Se tendrà dins l’encastre de la campanha electorala de l’ALE a las eleccions europèas.


text:
Ocean
Un ocean se definís sovent, en geografia, coma una vasta espandida d'aiga salada. En fach, s'agís puslèu d'un volum, que l'aiga es en permanéncia renovelada pels corrents marins. Aproximativament 71% de la superfícia de la Tèrra es cobèrta per l'Ocean mondial, comunament dividit en 5 oceans e plusors desenas de mars.
Somari
- 1 Generalitats
- 2 Oceanografia
- 3 Relacions Èsser uman - Ocean
- 4 Autres oceans
- 5 Vejatz tanben
- 6 Nòtas e referéncias
Generalitats[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot « ocean » ven de la divinitat Ocean (en grèc ancian Ὠkeavός , Ôkeanós), l'ainat dels Titans dins la mitologia grèga.
Separacion[modificar | modificar la font]
Sus Tèrra, existís una sola espandida d'aiga salada pas interrompuda, encerclant los continents e los archipèlas, que se nomena « l'ocean mondial », « l'ocean planetari » o encora pus simplament « l'Ocean » (amb majuscula)[1]. L'Ocean foguèt dividit a l'origina en tres grands ensembles (Atlantic, Indian e Pacific), en utilisant los limits dels continents, mas tanben las caracteristicas estructuralas dels oceans, lor composicion e lor circulacion d'aiga.
L'ocean Antartic es sovent considerat coma la partida sud dels tres autres oceans, e sos limits demòran vagues[2], en general al sud del 60en parallèl. S'es en general justificat pels oceanografes e los meteorològs per sas condicions particularas (corrent circumpolar antartic e discontinuitat termica a prèp de 38°-40° sud, los geografs meton en causa sa validitat ; es totjorn pas oficialament adoptat per l'Organizacion Idrografica Internacionala (OHI). A l'opausat, l'ocean Artic foguèt oficialament adoptat per l'OHI, mas sa superfícia flaca li balha de còps lo nom de « mar Glaciala Artica » [3]. Se la separacion foguèt a l'origina pro arbitrària, l'Organizacion Idrografica Internacionala prepausa actualament de limits precises per cadun d'aqueles.
Pel grand public, se parla generalament dels « cinc oceans », per superfícia descreissenta:
- l'ocean Pacific (179 700 000 km2, 49,7 % dels oceans) es lo pus grand e lo pus prigond dels oceans perque cuèrp 1/3 de la superfícia de la planeta. Lo volcanisme aerian o sosmarin i es important dins sa partida centrala e occidentala. Es fòrca dubèrt al sud cap a l'ocean Atlantic e gaireben tancat al nòrd pel estrech de Bering.
- l'ocean Atlantic (106 400 000 km2, 29,5 %) es lo segond ocean per sa superfícia. S'espandís del nòrd al sud sus una largor de 5 000 km en mejana e presenta pauc de volcanisme. Lo fons d'aquel ocean es jove e recep una granda quantitat d'[[aiga doça] amb fòrça flumes qu'i desbòcan coma lo riu d'Amazonas, Còngo, Sant Laurenç, etc.
- l'ocean Indian (73 556 000 km2, 20,4 %) se situa al sud d'Asia entre Africa e Austràlia. Es gaireben present solament dins l'emisfèri sud.
- l'ocean Antartic (20 327 000 km2, 5,6 %) entorneja lo continent antartic e sos limits son mens nets que los autres oceans.
- l'ocean Artic (14 090 000 km2, 3,9 %) se centra sul pòl Nòrd e es de pichona talha e pauc prigond. Es entornejat de fòrça tèrras e cobèrt d'un jaç espés de glaç.
Cada ocean es el meteis separat en mars, golfs, baias, estreches, etc.; lo Pacific et l'Atlantic son tanben dividits en partidas Nòrd e Sud, au nivèl de l'Equator. Existís tanben d'espandidas d'aiga salada que fan pas partida de l'Ocean, coma la mar Caspiana, la mar d'Aral o lo Grand Lac Salat. Mas qu'aqueles coma aquestes sián nomenats « mar », s'agís totjorn de lacs salats perque comunican pas amb l'Ocean.
Dimensions[modificar | modificar la font]
Los oceans cuèrbon gaireben 361 milions de quilomètres carrats[4], segon las fonts[5], o 70,8 % de la superfícia del glòbe. Lor volum total atenh 1,37 miliard de quilomètres cubics[6] e lor prigondor mejana es de prèp de 3 700 - 3 800 mètres[7]. Prèp de la mitat de las aigas oceanicas passan 3 000 m de prigondor; lo punt pus prigond es la Fòssa de las Marianas, amb 11 020 m de prigondor[8]. La massa volumica de l'aiga de mar se situant entre 1 020 e 1 035 kg/m3, la massa totala de las aigas oceanicas es de gaireben 1,4×1021 kg, o 0,023 % de la massa totala de la Tèrra[9].
Oceanografia[modificar | modificar la font]
L'oceanografia es la sciéncia qu'estúdia las mars e lo oceans ; debutèt vertadièrament amd las grandas exploracions dels sègles XVIII e XIX. A la crosada de fòrça domenis, se divisa correntament en quatre grandas brancas[10][11]: la geologia marina qu'estúdia los fons marins, l'oceanografia fisica qu'estúdia las caracteristicas fisicas (èrsas, marèas, corrents...), l'oceanografia quimica que s'ocupa de la composicion de l'aiga e de son interaccion amb l'atmosfèra, e la biologia marina qu'estúdia la vida dels oceans. S'apond a vegadas la meteorologia marina e l'engenhariá maritima[12].
Geologia marina : los fons sosmarins[modificar | modificar la font]
La geologia marina descriu l'estructura d'un fons dels oceans: per la geologia, un ocean es un sòl oceanic cobèrt amb d'aiga. Lo sòl o crosta oceanic se distinguís de la crosta continentala, per :
- sa composicion : lo sòl oceanic es la fina jaça de basalt volcanic solidificat que cuèrp lo mantèl ont i a pas de continents. La crosta oceanica a tanben una litologia pus basida que la crosta continentala.
- son espessor : 5 a 7 km en mejana, contra 30 km en mejana per la crosta continentala ;
- una densitat pus importanta de 3,24 a 3,27, contra 2,7 a 2,8 per la crosta continentala.
La crosta oceanica es tanben pus jove, perqu'es tancada pels escapaments de lava al suc de las dorsalas oceanicas. Coma aquò, las pus ancianas rocas trobadas venent de la crosta continentala datan de 3700 milions d'annadas, alara que las pus ancianas venent de la crosta oceanica datan de 220 milions d'annadas. La transicion entre crostas oceanica e continentala s'efectua al nivèl del Plan continental, d'un biais gradual (marcha passiva) o d'un biais pus brutal amb una marcha activa (o zòna de subduccion.
La geomorfologia sosmarina distinguís las grandas caracteristicas dels fons. Prèp de las còstas, se tròba lo Plan continental, d'enclinason fòrça flaca e descendent fins a 130 - 150 m. L'enclinason pus accentuada (4 a 5 ° en mejana, localament pus fòrta) que li succedís es lo tap continental que descend fins a 2 000 - 3 000 mètres, amb a son pè lo glacís continental ont s'acumulan los sediments. Aqueles ensembles forman la marcha continentala[13]. La màger part del fons dels oceans se forma de planas abissalas entre 3 000 e 6 500 mètres, d'enclinason fòrça flaca.
Aqueles païsatges sosmarins coneisson d'accidents : los canhons sosmarins, colinas abissalas pauc elevadas[14] e copadas per las longas fòssas sosmarinas a vegadas fòrça prigondas, e las dorsalas, similaras a las cadenas de montanha sus tèrra. Al mitan de las dorsalas, lo rift prigond (1500 a 1800 m) es lo luòc ont la novèla crosta se crèa per escapament de lava. Lo volcanisme sosmarin blha tanben d'autres païsatges coma los monts sosmarins e los volcans sosmarins, venent d'illas volcanicas quand emergís.
Oceanografia quimica : l'aiga de mar[modificar | modificar la font]
Oceanografia fisica : l'aiga en movement[modificar | modificar la font]
L'aiga dels oceans es pas immobila: es totjorn en movement, tanben quand i a pas de vent e qu'a l'aspècte d'un miralh. Existís tanben de movements oscillatòris de periòde flac (èrsas e ondada) ; de movements oscillatòris de pus grand periòde (marèa, oscillacion d'inercia, tsunamis e ondadas de tempèsta); e los movements non oscillatòris, es a dire los corrents marins pas ligats a de fòrças periodicas (corrent geostrofic, corrent d'Ekman). L'oceanografia fisica estúdia los movements e proprietats de las aigas marinas.
Sus una escala de temps pus longa, l'eustatisme designa la variacion del nivèl mejan de la mar.
Èrsas[modificar | modificar la font]
Las èrsas pòdon èsser creadas pel passatge d'un objècte dins l'aiga (coma per la tirassièra d'una nau), per l'encontre de corrents (coma pel mascaret creat par la marèa), mas pus sovent son creadas pel vent bufant a la superfícia. Las fluctuacions de pression associadas a la turbuléncia del vent crèan d'ondadas fòrça cortas, mas tanben longas, èrsas. La nautor, lo periòde e la longor de las ondadas va creissent amb la fòrça del vent (mesurada sus l'escala de Beaufort), la distància ont bufa e la durada pendent que bufa.
Ondadas de tempèsta e tsunamis[modificar | modificar la font]
Las ondadas de tempèsta arriban jos una depression o un ciclon tropical : la baissa de pression atmosferica fa localament montar lo nivèl de la mar, que lo vent e la fòrça de Coriolis pòdon agravar. Se la configuracion de las còstas es tala que l'ondada atal creada se desplaça amb la depression, un efècte de resonança amplifica l'ondada fins a de proporcions devastatritz[15].
Los tsunamis son causats per de fenomèns tectonics : seïsme, emboden sosmarin, erupcion sosmarina. Pòdon tanben venir d'una explosion nucleara sosmarina o de l'impacte d'un meteorit. Creats en prigondor amb una granda longor d'onda (periòde de l'ordre de l'ora), transpòrtan una energia ben pus granda que l'èrsa perque l'ondada percorrís tota l'autor d'aiga. Pauc visibles en nauta mar (lor amplitud despassa gaire un mètre), se desplaçan a granda velocitat (~800 km/h) e se rompon sus las còstas, pòdon despassar los 10 mètres d'amplitud.
Marèas[modificar | modificar la font]
Las marèas son un ensemble d'ondas longas, de periòde de 12 o 24 oras generalament. An per origina l'attraccion gravitacionala (pus precisament la fòrça de marèa) de la Luna e dins una mendre mesura d'aquela del Solelh. Aquela ondada se desplaça a la superfícia dels oceans e es afectada par la fòrça de Coriolis e la configuracion de las tèrras.
Corrents marins[modificar | modificar la font]
Los corrents marins an d'originas divèrsas. Los corrents de marèa son en fasa amb la marèa, e son doncas quasiperiodics; pòdon aténher plusors noses dins qualques luòcs, subretot a l'entorn dels caps. Los corrents non periodics an per origina las èrsas, lo vent e las diferéncias de densitat.
Lo vent e las èrsas crèan de corrents de superfícia. Aqueles pòdon se descompausar coma un corrent quasipermanent (que vària a l'escala de qualques oras) e un movement de deriva jos l'efèit del movement rapid de las èrsas (a l'escala de qualques segondas)[16]. Lo corrent quasipermanent s'accelèra amb quand las èrsas se rompon, e mens, amb lo fregiment del vent sus la superfícia[17].
Dins lo prigond, los corrents marins son causats par las diferéncias de temperatura e de salinitat entre las massas d'aiga.
Meteorologia marina[modificar | modificar la font]
Biologia marina : la vida dins los oceans[modificar | modificar la font]
La biologia marina es la sciéncia qu'estúdia la vida marina, e doncas oceanica, jos totas sas formas. Alara que la mar cuèrp 71 % de la superfícia de la Tèrra, amb lor prigondor, los oceans an un volum abitable 300 còps superior a aquel dels abitats terrèstres. Coma aquò la vida oceanica es particulara: las tres dimensions de l'espaci son fòrça pus ocupadas que sus Tèrra. La prigondor a un ròtle fòrça important dins la reparticion de las espècias.
Las espècias son en general repartidas en foncion de lors rapòrts amb lo mitan. Una dicotomia es frequentament se realiza entre lo domeni pelagic, poblat per lo pélagos, e lo domeni bentic. Lo pelagos es l'ensemble dels organismes ocupant una colomna d'aiga, alara que lo bentos es l'ensemble dels organismes ocupant los fons marins o lor superfícia. Lo pelagos se dividís en plancton e necton, aquel es l'ensemble dels organismes qu'an capacitat de nadar e se desplaçar coma aquò contra los corrents, los organismes del plancton ne son pas capables.
Relacions Èsser uman - Ocean[modificar | modificar la font]
Segon las donadas darrièras[18] sols 4 % de l'ocean mondial seriá esparnhat per las activitats umanas e 40 % seriá fòrça afectat, subretot dins l'emisfèri Nòrd, prèp dels païses industrializats, Marga e Mar del Nòrd, mars de China (Meridionala e Meridionala) e lo long dels litorals de l'America del Nòrd coma aquel de Sri Lanka[19].
Exploracion[modificar | modificar la font]
L'exploracion dels fons marins es venguda possibla recentament solament.
Lo punt pus prigond dels oceans es l'abís Challenger de la fòssa de las Marianas, dins l'ocean Pacific prèp de las illas Marianas del Nòrd. Tot explorat en 1951 per la nau britanica Challenger II, sa prigondor maximala atenh 10 923 m.
Lo sòl oceanic es gaireben pas explorat e pas cartografiat. Una mapa globala dels fons marins amb una resolucion de 10 km, creada en 1995 sus la basa de las anomalias gravitacionalas de la superfícia oceanica, es totjorn en progrès[20], amb l'acumulacion de las mesuras altimetricas.
Ressorsas naturalas[modificar | modificar la font]
L'ocean es una ressorsa majora, alieutic subretot, mas que contribuís a la regulacion climatica e que - amb lo fitoplancton - balha e recicla gaireben 80 % de l'oxigèn de l'aire.
Pollucion[modificar | modificar la font]
L'ocean mondial es lo receptacle de nombrosas pollucions balhadas par l'aire, pels rius, pels littorals o dirèctament dins la mar: foratges petrolièrs e extraccions de sablas, algas, descais, sediments e fanga de curatge, municions immergidas, accidents, que las marèas negras o verdas.
Proteccion dels oceans[modificar | modificar la font]
La securitat maritima es capitada jos lo patronatge la ONU per l'Organizacion Maritima Internacionala (OMI).
Une conferéncia mondiala dels oceans[21] reünida a Madado engatgèt las partidas a aparar melhor l'ocean mondial, e conclusa per una Declaracion (Declaracion de Manado [22]). L'Euròpa (la Comission) met en plaça une « estrategia en favor del desvolopament de la region de la mar Baltica »[23], qu'envita e vòl ajudar los estats de la region balta a prendre en compte melhor l'environament.
Mitologia[modificar | modificar la font]
Lo mot d'Ocean s'utiliza dempuèi longtemps pels Òmes. Imaginavan aquel coma un grand flume qu'entorneja la tèrra. Dins la mitologia grèga, Ocean es un Titan, filh d'Oranos (lo Cèl) e de Gaia (la Tèrra)[24]. Es sovent representat coma d'un ancian setat sus las èrsas de l'ocean, amb una pica dins la man e un mostre marin al seu costat. Tend una urna e versa d'aiga, simbòl de la mar, dels flumes e de las fonts[25].
Autres oceans[modificar | modificar la font]
Oceans desapareguts[modificar | modificar la font]
La tectonica de las placas cambièt la fisionomia de la Tèrra, existiguèt plusors oceans coma:
- Pantalassa, lo vast ocean entornejant lo supercontinent de la Pangèa ;
- Tètis, situat entre le Gondoana e la Laurasia;
- Tornquist, l'ocean meridional entre Baltica e Avalonia.
- L'ocean Centralian, ocean del Devonian.
- L'ocean Reic, ocean del Silurian e del Devonian.
- L'ocean Iapetus, ocean del Cambrian e del Silurian.
Oceans extraterrèstres[modificar | modificar la font]
La Tèrra es lo sol objècte astronomic conegut amb d'espandidas d'aiga liquida en superfícia.
Pasmens, d'aiga liquida existís jos la superfícia de plusors satellits, aparada del voide e del fred glacial jos un jaç de glaces de plusors quilomètres; coma Euròpa o probablament Callisto e Ganimèda. IEs possible que d'autres satellits (Triton e d'autres) possedisson d'oceans intèrnes uèi gelats.
Las planetas Uranus e Neptun poirián pas possedir d'oceans d'aiga liquida jos lor atmosfèra, perque son de bolas de gas que son nuclèu seriá solide.
L'existéncia d'un ancian ocean sus l'emisfèri nòrd de Mart es uèi en debat. De descobèrtas recentas realizadas per la mission "Mars Exploration Rover" indican que Mart possediriá d'aiga al mens un luòc.
Se trobèt que Titan possedís d'idrocarburs liquids a sa superfícia, jos la forma de grands lacs puslèu que de mars. I a pas « d'ocean(s) » global sus la luna giganta de Saturne, amagat(s) jos sos nívols.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Pierre Papon, Le sixième continent. Géopolitique des océans, Odile Jacob, 1996.
- (fr)Jean-René Vanney, Geographie de l'océan global, Gordon & Breach, 2001
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jean-Marie Pérès, article « Océans et mers », Encyclopédie Universalis, 2007 [http://www.universalis.fr/corpus2-encyclopedie/117/0/N130961/encyclopedie/OCEANS_ET_MERS.htm
- ↑ (en) OHI, Limits of oceans and seas, Special Publication n°23, 3en édition, 1953, Monte-Carlo.
- ↑ Universalis
- ↑ Las estimacions van de 357 a 361,2 milions de quilomètres carrats
- ↑ vejatz ce récapitulatif. Estimacions pus precisas : 361 132 000 km2, 335 258 000 km2
- ↑ las estimacions van de 1,268 a 1,37 miliard de km3, le comparatif.
- ↑ lo comparatiu
- ↑ Segon lo NOAA
- ↑ Vejatz per la massa volumica e per la massa.
- ↑ (fr)Lucien Laubier, article « Océanographie », Encyclopédie Universalis, 2007
- ↑ (en)Article « Oceanography », Encyclopædia Britannica
- ↑ (en)Tom Garrison, Oceanography: An Invitation to Marine Science, 5a ed., Thomson, 2005 (ISBN 978-0534408879) p. 4.
- ↑ "Universalis"
- ↑ Son pus nombrosas prèp de las dorsalas, mas pas passan pas qualques centenas de mètres.
- ↑ Vejatz page de présentation sus las ondadas de tempèsta del Centre Canadian de Prevision d'Auragan.
- ↑ (en)Observation and estimation of Lagrangian, Stokes and Eulerian currents induced by wind and waves at the sea surface, F. Ardhuin, L. Marié, N. Rascle, P. Forget, and A. Roland, 2009: J. Phys. Oceanogr., vol. 39, no. 11, pp. 2820–2838
- ↑ (en) Tangential stress beneath wind- driven air-water interfaces, M. L. Banner and W. L. Peirson, J. Fluid Mech., vol. 364, pp. 115–145, 1998
- ↑ Revista Science, 15 de febrièr de 2008
- ↑ Mapa mondiala dels impactes de l'Òme sus l'ocean mondial (« A Global Map of Human Impacts to Marine Ecosystems »), amb las donadas per 17 types d'impacts anthropiques
- ↑ [PDF]Mapa dels fons marins
- ↑ Statement Emanating fromthe Global Ocean Policy Day WORLD OCEAN CONFERENCE Manado, Indonesia,May 13, 2009
- ↑ Déclaration de Manado (ec.europa.eu Manado Ocean Declaration)
- ↑ stratégie de la Commission européenne en faveur du développement de la région de la mer Baltique ((en))
- ↑ http://www.cosmovisions.com/$Ocean.htm, ed.Imago Mundi, Océan
- ↑ http://www.dicoperso.com/term/adb0aeb1acada757,,xhtml ed. Dicoperso, Mythologie grecque et romaine


text:
Chevannes
Chevannes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Possession de la abbaye Sant-Spire de Corbeil aModèl:La X e, mesa jos la dependéncia dirècta e exclusivitat de Célestin III, pape en 1196. Duché De Villeroy a la XVIIen.
Possession de l'abbaye Saint-Spire de Corbeil au Xen, placée sous la dépendance directe et exclusive de Célestin III, pape en 1196. Duché de Villeroy au XVIIen.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Genay (Metropòli de Lion)
Genay es una comuna francesa situada dins la Metropòli de Lion e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Joannacum o Jaennac aperténer al Franc-Lionés que èsser un temps la capitala.
Venguda una municipalitat del departament del Ain l'an 1790, ne fa alavetz partida del canton de Trévoux. Lo 1èr de genièr de 1968, a ligat al departament del Ròse e al canton de Neuville-sur-Saône[1].
En 1969, dintre en la comunitat urbana de Lion, uèi lo Grand Lion.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei del 29 de decembre de 1967 publicada a la J.O. Del 30.


text:
Robert Mapplethorpe
Robert Mapplethorpe (4 de novembre de 1946, Floral Park, Estat de Nòva York – 9 de març de 1989, Boston) èra un fotograf estasunian celèbre per sos retraches de negre e blanc fòrça estilizats, sas fotos de flors e sos nuds masculins.
Lo caractèr crud e erotic de las òbras del mitan de sa carrièra preovoquèt de polemicas sul finançament public de l'art als Estats Unis d'America (culture wars).
Biografia[modificar | modificar la font]
Mapplethorpe nasquèt dins una familha catolica d'origina angloirlandesa.
A la fin de sos estudis, recebèt lo Bachelor of Fine Arts del Pratt Institute de Brooklyn, a Nòva York, ont travalhèt per nombre de medias diferents.
Mapplethorpe prenguèt sa premièra fotografia pauc aprèp amb un Polaroid.
Dins los ans 1970, s'equipèt d'un aparelh de premsa de grand format e comencèt a fotografiar los amics e las coneissenças, coma d'artistas (que Patti Smith per que realizèt la pocheta de son primièr disc, Horses), de compositors, d'estelas de la pornografia, e d'abituats de sex clubs underground.
Dins los ans 1980, sas fotografias venon mai manierosas, cercant la beutat abstracha. Se concentrèt alara sus de nuds estataris feminins e masculins, de naturas mòrtas floralas, d'imatges de Lisa Lyon, una seriá remarcable per Jean-Charles de Castelbajac e de retraches oficials.
Mapplethorpe morigèt a 42 ans del sida.
Exposition[modificar | modificar la font]
•2010 : Los encontres d'Arles.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Patricia Morrisroe, Robert Mapplethorpe: A Biography, Papermac: London and New York (1995)
- (en)Arthur C. Danto, Playing with the Edge: the Photographic Achievement of Robert Mapplethorpe, University of California Press: London and Los Angeles (1996)
- (en)Gary Banham, Mapplethorpe, Duchamp and the Ends of Photography, Angelaki 7.1 (2002)
- (en)Patti Smith, Just Kids, Denoël, (2010)


text:
Copa Santa
Lo cant de la Copa Santa o pus exactament La Cançon de la Copa (  en grafia mistralenca originala) , escrich per Frederic Mistral sus una musica de Micolau Sabòli, imne dau Felibritge, es considerat per d'unei coma l'imne provençau e tanben coma un imne occitan, a costat de Se canta.
Mistral escriguèt aquel cant en referéncia a una copa d'argent que lei felibres catalans porgiguèron ais felibres provençaus pendent una taulejada que se tenguèt en Avinhon lo 30 de julhet de 1867, per grandmercejar de l’acuelh donat au poèta catalan Víctor Balaguer, exiliat politic en Provença. Aquela copa es l’òbra de l'escultor Guillaume Fulconis e de l’argentièr Jarry.
En nòrma mistralenca[modificar | modificar la font]
Prouvençau, veici la Coupo
Que nous vèn di Catalan :
A-de-rèng beguen en troupo
Lou vin pur de nostre plan
refrin
Coupo Santo
E versanto
Vuejo à plen bord,
Vuejo abord
Lis estrambord
E l'enavans di fort !
D'un vièi pople fièr e libre
Sian bessai la finicioun ;
E, se toumbon li felibre,
Toumbara nostro nacioun
Coupo Santo...
D'uno raço que regreio
Sian bessai li proumié gréu ;
Sian bessai de la patrìo
Li cepoun emai li priéu.
Coupo Santo...
Vuejo-nous lis esperanço
E li raive dóu jouvènt,
Dóu passat la remembranço,
E la fe dins l'an que vèn,
Coupo Santo...
Vuejo-nous la couneissènço
Dóu Verai emai dóu Bèu,
E lis àuti jouïssènço
Que se trufon dóu toumbèu
Coupo Santo...
Vuejo-nous la Pouësìo
Pèr canta tout ço que viéu,
Car es elo l'ambrousìo,
Que tremudo l'ome en diéu
Coupo Santo...
Pèr la glòri dóu terraire
Vautre enfin que sias counsènt.
Catalan, de liuen, o fraire,
Coumunien tóutis ensèn !
Coupo Santo...
En nòrma classica[modificar | modificar la font]
Provençaus, vaicí la copa
Que nos ven dei catalans :
A de rèng beguem en tropa
Lo vin pur de nòstre plant !
repic
Copa santa,
E versanta,
Vueja a plen bòrd,
Vueja abòrd
Leis estrambòrds
E l'enavans dei fòrts !
D'un vièlh pòble fièr e liure
Siam bensai la finicion ;
E se tomban lei felibres,
Tombarà nòstra nacion.
D'una raça que regrelha
Siam bensai lei promiers greus ;
Siam bensai de la patria
Lei cepons e mai lei prieus.
Vueja-nos leis esperanças
E lei raives dau jovent,
Dau passat la remembrança
E la fe dins l'an que ven.
Vueja-nos la coneissença
Dau verai e mai dau bèu,
E leis autei joïssenças
Que se trufan dau tombèu.
Vueja-nos la Poesia
Pèr cantar tot çò que viu,
Car es ela l'ambrosia
Que tremuda l'òme en dieu.
Pèr la glòria dau terraire
Vautres enfin que siatz consents,
Catalans de luenh, ò fraires,
Comuniem toteis ensems !


text:
Dorsièr preparat per Ciril JOANIN, Fèbus ABELHÈR e Domergue SUMIEN.
Aqueste tèxt engatja sos tres autors e pas necessàriament totes los sòcis de l’ANÒC. Es destinat a la reflexion e la discussion.
Dorsièr · 24/07/2018
2.1 La fin del Temps Tres
Lo vam del Temps Tres permetèt encara qualques darrièrs avances importants al començament dels ans 2010. En 2012 en particular:
Malgrat aqueles darrièrs succèsses, lo principi dels ans 2010 a vist tanben, e sustot, la fin del Temps Tres de l’occitanisme. Lo primièr qu’o aja dich clarament es l’occitanista Terric Lausa dins de bèlas reflexions que publiquèt en 2016. En seguida, Domergue Sumien prepausèt qualques articles de fons dins Jornalet los 18 de genièr de 2016 e 22 de febrièr de 2016.
Ara donc, sèm tornarmai dins una crisi grèva caracterizada per:
Autre indici grèu de la crisi: fòrça movements politics joves del Temps Tres son venguts pauc a cha pauc inactius durant los ans 2010 (Linha Imaginòt, Corrent Revolucionari Occitan —rebatejat Libertat—, Gardarem la Tèrra, Iniciativa per Occitània, Hartèra, Occitània Libertària, Paratge).
Aquesta nòva crisi met en evidéncia certans elements fòrça inquietants.
Ives Roqueta (1936-2015), e mai se foguèt un escrivan reconogut e un militant sincèr, tenguèt un ròtle escur quand s’opausèt violentament a Robèrt Lafont e a l’occitanisme “universitari”. La tendéncia dicha “populista” d’Ives Roqueta causèt la scission de l’IEO en 1980-81 e la crisi de l’occitanisme dels ans 1980.
Fèlix Marcèl Castanh (1920-2001) encoratgèt la creacion culturala en Occitània e s’engatgèt contra lo centralisme parisenc. Inspirèt fòrça occitanistas pendent lo Temps Tres, mai que mai lo movement Linha Imaginòt. Mas son antiindependentisme e sa defensa ninòia d’una “Occitània francesa” l’empachèron d’analisar clarament la dominacion francesa.
2.2. La destabilizacion de la nòrma lingüistica
D’efièch, retombam dins un localisme egoïsta, dins la fragilizacion d’una lenga normativa e dins una abséncia d’estrategia per l’ensemble d’Occitània.
L’exemple mai emblematic es l’arrestada forçada del Conselh de la Lenga Occitana (CLO) en 2007 a causa de pressions ostilas. Provenguèron de tensions creissentas, especialament amb l’Institut d’Estudis Occitans (IEO) e son president Dàvid Grosclaude.
L’IEO, e mai s’èra un dels cofondadors del CLO, temptèt de ne sortir en 2002 per fondar un organisme concurrent nommat Acadèmia Occitana; malgrat qualques temptativas d’acòrdi renovelat de collaboracion e de reconoissença mutuala, las negociacions abotiguèron pas a cap d’acòrdi.
Lo CLO aviá ben foncionat de 1996 a 2001. A causa de las pressions ostilas, subrevisquèt de 2002 fins a 2007. Publiquèt en 2007 la sintèsi de son trabalh normatiu, puèi intrèt en sòm forçat.
Dins aquel afar, Dàvid Grosclaude tenguèt un ròtle fòrça negatiu: en fragilizant lo CLO, fragilizèt tanben la codificacion de la lenga. Se pòt establir una filiacion ideologica entre Ives Roqueta e Dàvid Grosclaude.
La nòrma de l’occitan, ara dins los ans 2010, es defenduda per tròp pauc d’institucions. Lo Conselh de la Lenga Occitana (CLO) rèsta la sola referéncia seriosa e mai s’es intrat en paralisi totala après 2007. L’antinormisme rèsta tròp present a causa:
2.3. La creacion artistica occitana, una istòria de rendètz-vos mancats
Las crisis cronicas de l’occitanisme s’explican pas solament per de factors extèrnes desfavorables, mas tanben, e mai subretot, per d’andicaps latents e d’errors estrategicas comesas e mai pendent los tempses d’acceleracion.
L’occitanisme a totjorn patit un retard e una mancança de mejans financièrs a totes los nivèls, resultant soventasfés de causidas azardosas de sa militància. Per esnobisme eleitista, l’occitanisme a sovent mancat lo sieu rendètz-vos amb lo pòble. Es demorat parcialament passadista, embarrat dins lo sovenir d’un passat gloriós, en retard sus la mòda e en defòra de la vida reala e de las preocupacions popularas.
Del temps que l’occitan èra encara parlat per carrièras, los occitanistas negligiguèron de collectar pro de registraments dels locutors primaris (diches “naturals”) per los poder difusar massissament dins las ràdios e ne far un supòrt pedagogic solid per l’ensenhament de l’occitan.
Dins los ans 1970, la “nòva cançon occitana”, e mai s’èra en plena dinamica creatritz, s’alonhèt del pòble e se marginalizèt en privilegiar lo fons a la forma. Coma o analisa ben lo musician Jiròni Picas, aquò menèt a la profusion de cançons occitanas engatjadas amb de tèxtes de qualitat, mas sovent penalizadas per un estil musical passadista e desconnectat de la mòda del moment (rock, pòp, disco, funk…), una abséncia crudèla d’estrategias comercialas e una qualitat pròpi mediòcra d’enregistrament e d’adobaments. Se laissèt clarament paréisser l’amatorisme dels creators e se condemnèt ansin la cançon occitana a l’anonimat e a la non-programacion dins las ràdios per de rasons d’estetica.
Dins los ans 1980, l’occitanisme non profechèt de la legalizacion e del desvolopament de las ràdios liuras per democratizar l’usatge de la lenga e la rendre accessibla e omnipresenta a l’aurelha del pòble d’Occitània tota, que foguèsse occitanofòn o non. Los occitanistas preferiguèron limitar la lenga al domeni escrich dins de cercles culturals, literaris e eleitistas. Ça que la, faguèron excepcion qualques ràdios occitanistas localas coma Ràdio País, Ràdio Albigés, Ràdio Occitània e Ràdio Lenga d’Òc.
L’expansionisme cultural del francés en Occitània, ja favorizat per la pression del jacobinisme, es estat facilitat per l’incúria del movement occitanista dont la presa de consciéncia dins los ans 1990 èra tròp tardiva. Mentre que la cançon occitana èra enfin a se metre en fasa amb la modernitat e a prepausar una produccion qualitosa, l’audiovisual aviá ja despassat las ràdios, devengudas dementre professionalas e amb una programacion ara monopolizada per los grops franceses e subretot angloamericans.
Ara, la creativitat en occitan s’alentís. La literatura a de mens en mens d’escrivans novèls e joves, benlèu perque los joves mestrejan mens ben l’expression qualitosa en occitan. La diversificacion dels estils de la musica es incompleta. Avèm aquerit en occitan, tròp tardivament, de rap, de jazz e, encara pus tardivament, de punk, de black metal e un pauqueton d’elèctro. I a pas encara de grops gotics, ni d’R’n’B, ni de dubstep en occitan. E mai, la creacion existenta, levat de raras excepcions, manca singularament d’imaginacion en se limitant encara tròp sovent a la repilhada de cançons popularas recurrentas, e rarament a de tèxtes novèls.
2.4. Un contèxt politic totjorn mai desfavorable
Las autoritats fan pas çò que devon per salvar l’occitan.
2.4.1. En Aran
En Aran, territòri de lenga occitana dependent de Catalonha, malgrat los estatuts e las leis novèlas, l’usatge de l’occitan baissa dramaticament davant l’espanhòl a causa d’una politica lingüistica locala qu’es pas pro exigenta per l’occitan (la migracion creissenta dels castelhans qu’i crompan de residéncias segondàrias es un autre factor, saique). Es principalament çò qu’explica lo succès electoral del partit Ciutadans a las darrièras eleccions en Catalonha en decembre de 2017, en fasent d’Aran un bastion de l’unionisme espanhòl.
2.4.2. Dins las Valadas
Dins las Valadas Occitanas (que dependon de Piemont e Ligúria), malgrat un occitanisme meritòri, l’occitan se parla mens fàcia a l’italian.
2.4.3. A Mónegue
A Mónegue, i a pas ges de politica favorabla a l’occitan. En 1976, lo Principat de Mónegue rendèt obligatòri l’ensenhament del ligur monegasc a l’escòla primària publica, puèi privada en 1988, mas a pas res fach per salvar l’occitan.
2.4.4. En Occitània Granda, dins l’estat francés
En Occitània Granda —dins la partida d’Occitània que depend de l’estat francés—, lo revelh de las consciéncias es mai complicat.
— En region Provença-Alps-Còsta d’Azur, lo novèl conselh regional elegit en 2015 e presidit per Cristian Estrosi, puèi per Renaud Muselier, a aderit al discors propagandista d’una oficina pseudoprovençalista que promòu lo secessionisme lingüistic antioccitan (çò es: pretend que lo provençal fariá pas partida de l’occitan). En consequéncia, la region a demenit de 35 000 èuros las subvencions a las escòlas occitanas Calandretas de Provença, tot en finançant per mai d’un milion d’èuros un Observatòri de la Lenga Provençala, estructura inutila que sièrv de centre de propaganda antioccitana. Mai recentament, lo 29 de març de 2018, d’elegits locals, encara influenciats per la mesma oficina, an depausat una proposicion de lei “relativa a la reconoissença de la lenga provençala coma lenga de França”, doncas distinta de l’occitan. Aquel pseudoprovençalisme, ça que la, rèsta pus feble que l’occitanisme unitari provençal, que contunha de garentir l’essencial de la creacion e dels corses d’occitan en Provença.
— En Gasconha tanben, lo secessionisme lingüistic antioccitan demòra actiu, obten de còps de subvencions localas mas, per astre, a pas pogut arrestar lo pes pus important de l’occitanisme gascon que contunha de recebre las subvencions mai importantas.
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Estamina
Las estaminas (del latin stamen) son los organs reproductors mascles de las flors. Cada estamina a generalament una camba apelada filament (del latin filum), e, a la cima del filament, una antèra (del grèc ancian anthera), e de sacs de pollèn, sonats esporangis. Lo desvolopament dels esporangis e dels gametofits aploïdes que conten, (sonats gran de pollèn) es fòrça comparable amb los esporangis dels gimnospèrmes o de las falguièras eterosporas. Lo pollèn es desliurat per la dobertura de l'antera (deïscéncia), generalament per de fendas longitudinalas, mas de còps que i a per de pòres, coma dins la familha de las brugas (Ericaceae), o per de valvas, coma en çò de l'agradèla (Berberidaceae), puèi va caire o serà carrejat per un agent extèrne — lo vent, l'aiga o un animal — fins a la superfícia receptiva del carpèl de la meteissa o d'una autra flor, que serà puèi pollinizada.


text:
Organizacion de Liberacion de Palestina
L’Organizacion de liberacion de Palestina (en arabi منظمة التحرير الفلسطينية, Munazzamat al-Tahrir al-Filastiniyah, OLP, en anglés Palestine Liberation Organization, PLO) es una organizacion palestiniana politica e paramilitar, creada en mai de 1964. L'OLP es compausada d'organizacions palestinianas, coma lo Fatah, lo Front popular de liberacion de Palestina (FPLP) e lo Front democratic per la liberacion de Palestina (FDLP).
Dempuèi sa creacion, l'OLP, que compta d'institucions politicas, se présentèt coma un movement de resisténcia armada representant los Palestinans. Israèl la considerava, oficialament fins als acòrdis d'Òslo, coma una organizacion terrorista abans de la considerar coma un interlocutor diplomatic.
L'OLP es coneguda coma lo partenari palestinian de las negociacions per reglar lo Conflicte araboisraelian.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Naissença[modificar | modificar la font]
Imaginada d'en primièr (amb al cap Ahmed Choukairy) coma un movement nationalista arabi pels membres de la Liga Aràbia per tòca de « liberar » la Palestina tota del mandat britanic, la destorrada de las armadas aràbias pendent la Guèrra dels Sièis Jorns de 1967 cambièt lo movement en organisation de guerilha palestiniana a l'arribada de Yasser Arafat que la dirigiguèt de 1969 a sa mòrt, l'11 de novembre de 2004.
Setembre Negre[modificar | modificar la font]
En setembre de 1970, l'OLP patiguèt d'un escac major aprèp l'assalt de las armadas jordanianas contra los seuas grops armats, que cacèt los grops palestinians de la Jordania, aprèp los ensags de l'OLP de capvirar lo poder en plaça.
L’OLP al Liban[modificar | modificar la font]
L'operacion Patz en Galilèa començada en 1982 pasmens que lo quitatz lo fuòc negociat en 1981 pel Estats Units d'America foguèsse estrictament respectat per l'OLP. Aquela operacion de « liberacion » qualificada de « represalha » faguèt fòrça victimas civilas.
L'OLP foguèt contrencha de fugir del Liban per un autre país arabi, Tunisia.
Primièra Intifada[modificar | modificar la font]
Evolucion del movement[modificar | modificar la font]
La fin dels ans 1980 e la dubertura de las discussions amb Israèl, que privilegièt aquel interlocutor d'entre fòrça autres movements palestinians; marquèt una nòva dralha per aquela organizacion. L'OLP foguèt alara reconeguda per l'Organizacion de las Nacions Unidas e per fòrça Estats coma lo representant del pòple palestinian (abitants dels Territòris palestinians ocupats, d'Israèl, dels refugiats et des exiliats) puèi negocièt los acòrdis d'Òslo amb lo govèrn de Yitzhak Rabin. La reconeissança de la legitimitat de l'OLP per Israèl es un fach marcant, perque tranca plan amb la politica de refús adoptada par Israèl e los Estats Units d'America fins alara.
Avent proclamat en 1988 un « Estat de Palestina » reconegut per 89 Estats (en febrièr de 1989)[1], l'OLP ten sesilha a l'ONU coma observator permanent, jol nom de « Palestina », e manten de relacions diplomaticas o quasi diplomaticas amb fòrça Estats.
L'OLP modifiquèt, en abril de 1996, sa carta que tocava la destruccion de l'Estat d'Israèl. Naturalament, manten de ligams estreches amb l’Autoritat Palestiniana que nasquèt de l'aplicacion dels acòrdis d'Òslo negociats entre l'OLP e Israèl. Pasmens, qualques meses aprèp los afars de corrupcion dins l'Organizacion e de trafec d'armas que ne foguèt sospejat Yasser Arafat directament e subretot, dempuèi lo començament de la segonda Intifada en replica a la provocacions deliberadas del primièr ministre israelian Sharon sus l’esplanada de las Mosquetas per empachar l'acabament aviat de las negociacions a l'arribada de govèrns de drecha en Israèl.
Succession de Yasser Arafat[modificar | modificar la font]
Dempuèi la mòrt de Yasser Arafat, son ancian primièr ministre Mahmoud Abbas venguèt son successor al cap de l'OLP e de l'Autoritat Palestiniana e tornèt al dialòg amb Israèl. Obtenguèt un quitatz lo fuòc que foguèt pas respectat, de la part dels autres de l'OLP e de las organizacions islamistas palestinianas coma l'Hamas e lo Jihad islamic palestinian. Mas l'autoritat de Mahmoud Abbas foguèt discretitada pel tirs frequents de roquetas revendicats per aquelas meteissas organizacions.
Lo plan de desengatjament dels territòris ocupats, adoptat e aplicat unilateralament pel govèrn israelian d'Ariel Sharon, deguèt donar mai responsabilitats a l'OLP dins la Listra de Gaza aprèp lo retrach dels colons e de l'armada israeliana realizat en setembre de 2005.
Foncionament de las institucions[modificar | modificar la font]
Carta de l'OLP[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- [PDF] Estructura de l’OLP


text:
Rugbi feminin... rugbi tot simplament !
- Escriut per Setmana
- Publicat dens La semaine en videos
Har un article suu rugbi feminin que voleré díser qu'existeish un rugbi masculin e un rugbi feminin. Duas practicas diferentas tà un espòrt identic, d'autas dimensions de terrenh, d'autas règlas tà'u rénder mei aisit, mei adaptat ?
Sortim un drin d’aqueths despartiments qui n’an pas mei la lor plaça dens la societat nosta (normaument) e pensem meilèu a l’utilizacion d’aqueth espòrt tant beròi com vector d’egalitat sociau, que n’i a besonh d’aquò, de hont d’espelida, d’amassada e d’encontre. Pr’amor lo rugbi que demora purmèr un pretèxte tà encontrà’s que sia sus un terrenh, a l’entorn d’un acamp enter gavidaires, dens los vestiaris, qu’enter culturas per exemple occitana e basca tau departament, franco-espanhòla tau transfrontalèr. Lo rugbi feminin e l’espòrt feminin que gahan l’aviada, vaduts d’ua presa de consciéncia que las hemnas e pòden practicar quauque espòrt que sia e aquò, en delà de la practica escolara.


text:
Cardan
Cardan (oficialament en francés Cardan) es una comuna occitana de Bordalés [1], lingüisticament gascona, administrada prau departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son de Costacaisan ?, sense data, cappella de Caradano, en latin, en 1342 e en 1361, Caradan, en 1361 [2]. Dauzat, que probable coneishèva pas las fòrmas ancianas, explica que Cardan ven dau nom gallés d'òme Cardus, damb lo sufixe -anum [3]. Lo cas de Delamarre es semblable : la propietat de Cardos, Cardānon (la soca card- sembla atestada e -ānon, que dona lo medish resultat que lo latin -anum, es un sufixe gallés) [4]. Bénédicte Boyrie-Fénié explica lo nom per un cognomen Caretus, atestat, e sufixe latin -anu(m) : *Caretanu(m) > *Caradan(o) (assimilacion de e pretonic a a e sonorizacion normala dau -d- intervocalic) > Caradan > Cardan [5].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Cadilhac; es adara dau canton de l'Entre duas Mars.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas damb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9616679v/f77.item.zoom p. 65
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 103
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 147
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 105, 291 e 334
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 103


text:
Positivisme
Eth positivisme ei eth sistèma de filosofia basat era l’experiéncia e er era coneishença empirica des fenomèns naturaus. Era vertut d’açò, eth positivisme considère era metafisica e era teologia coma sistèmes de coneishença imperfècta e inadequada.
Evolucion
Eth tèrme “positivisme” siguec utilizat peth prumèr còp peth filosòf Auguste Comte, autor de l’òbra qu'inaugurèc aguest corrent de pensament, Cors de filosofia positiva (6 vols., 1830-1842). Maugrat açò, bèri concèptes positivistes se remonten ath filosòf britanic David Hume, ath francés Claude-Henri de Rouvroy, Comte de Saint-Simon, e a l’alemand Immanuel Kant. Comte escuelhec era paraula “positivisme” entà soslinhar era realitat e tendéncia constructiva qu'eth reclamèc per l’aspècte teoric dera sua doctrina. En generau, s'interessèc pera reorganització dera vida sociau entath ben dera umanitat a trauès dera coneishença scientifica e, per aguesta via, deth contraròtle de las fòrces naturaus. Es dus compausants principaus deth positivisme, era filosofia e eth govèrn (o programa de conducha individuau e sociau), sigueren mès tard unificadi per Comte er un tot jos era concepcion d’ua religion er era quau era umanitat ère l’objècti de culte. Maugrat açò, nombrosi discípols de Comte non acceptèren aguest desvolopament religiós deth sòn pensament, pr'amor que semblaue contradir era filosofia positivista originau. Fòrça des doctrines de Comte serien mès tard adaptades e desvolopades pes filosòfs sociaus britaniqui John Stuart Mill e Herbert Spencer, atau coma peth filosòf e fisic austrian Ernst Mach.
Positivisme logic
A començaments deth sègle XX, un grop de filosòfs interessadi era l’evolucion dera sciéncia modèrna refusèc es tradicionaus idèes positivistes (que considerauen qu'era basa dera vertadèra coneishença ère era l’experiéncia personau) e destaquèc era importància dera verificacion scientifica e de l’usatge dera logica formau. Des teories d’aguesti pensadores (entre es que se trobauen l’austriana Ludwig Wittgenstein e es britaniqui Bertrand Russell e George Edward Moore) neishec eth nomentat positivisme logic. Eth Tractatus logico-philosophicus (1921), òbra de Wittgenstein, resultèc auer ua influéncia decisiva n'er arrefús des doctrines metafisiques pera sua carència de sens e er era acceptacion de l’empirisme coma ua matèria d’exigéncia logica. Era l’actualitat, es filosòfs positivistes preferissen nomentar-se a se madeishi empirismes logics, per dissociar-se de era importància que dèren es prumèrs pensadors deth positivisme logic ara verificacion scientifica. Mantien qu'eth principi de verificacion eth cnjse madeish ei inverificable er eth camp filosofic. Totun, autors tan representatius com Rudolf Carnap an prepausat naui sensi deth tradicionau principi de verificacion neopositivista.


text:
Villeneuve-le-Comte
Villeneuve-le-Comte es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Creacion al 13Modèl:Ème sègle pel comte de Champagne per marcar lo limit de lo sieu territòri.
Création au 13Modèl:Ème siècle par le comte de Champagne pour marquer la limite de son territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
23/10/2016
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que los convidats de l'emission dau diumenc 23 d'octòbre 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd seran François Lagorce, Christian Lavaud e Line Simon per parlar de lor novela estructura «occitania creativa».
Per ne'n saber mai, de veire lo site: http://occitaniacreativa.org/qui-sommes-nous/
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
09:37 Publié dans Actualitats, Musica e chançon, Promòven la lenga occitana | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Las formigas son un dels insèctes socials mai complèxes tanplan pus estonants. Divèrses cercaires an descobèrt que, maugrat viure de mejana solament sièis jorns en la natura, lor memòria olfactiva es tras que longa. Aital, pòdon remembrar l’odor de desparièrs tipes de manjar pendent tota la sieuna vida. E i a una explicacion racionala.
La tròba arribèt aprés que plusors scientifics de l’Institut per l’Ecologia Quimica Max Planck faguèron una experimentacion amb de formigas e d’odors. Una espècia d’aquelas, la formiga Cataglyphis fortis, que viu al desèrt saharian tunisian demostrèt aprene plan lèu diferents tipes d’odors de manjar. E los remembrar pendent lor cuerta vida. Totun, non se debana çò de meteis en flairar lo niu.
Las abilitats d’aquelas formigas per remembrar fins a 30 tipes desparièrs d’aulors foguèron demostradas tras qu’ordinàrias. O aprenián lèu mas se passèt pas çò de meteis se una odor èra ligada amb lo niu. E quora aquela odor èra pas pus al niu èra sovent desbrembada. Mas de perqué ?
L’estudi acomencèt pr’amor que los cercaires volián saber cossí èra que las formigas podián trobar aisidament de manjar al Sahara e apuèi tornar trobar lo camin al niu. Un fach estranh. Cossí o fasián ? La còla qu’estudièt las formigas trobèt que las odors an un ròtle grand dins tot aquò. Mas solament quora cercan de manjar. Las odors del niu demoravan pas tan dins lor memòria.
Dos tipes de memòria olfactiva desparièrs
Aquò voliá dire que dins los cervèls d’aquel tipe de formiga las memòrias èran desparièras segon se foguèsse necessàri trobar de manjar or lo niu. Per trobar de manjar la memòria èra fòrça mai rapida e demorava pus.
“Foguèrem estonats de veire cossí aprenián diferentas odors de manjar e apuèi los remembravan pendent tota lor vida – çò diguèt Markus Knaden de l’Institut Max Planck -. Maugrat que la majoritat d’aquelas viviá pas mai de 6 jorns podián remembrar fins a 25 jorns una odor de manjar”.
Totun, las odors que i aviá dins lo niu èran pas tan remembradas. Caliá las reconéisser fins a 5 o 6 còps e quora i èran pas pus las desbrembavan. Segon la còla qu’a fach aquel estudi poiriá aver una explicacion racionala per aqueles dos tipes de memòria olfactiva dins las formigas del desèrt.
“Pendent lors vidas las formigas encontran tota sòrta de manjar. Per elas es important d’aprene lèu quora una odor es bona per manjar e quora non – çò soslinhèt Knaden-. Lo niu, d’un autre costat, es un luòc que totjorn a la meteissa aulor e pr’aquò es pas important remembrar las desparièras aulors que i a dins. Cal pas aver una memòria desseparada per lo trobar”.
Aital, per los cercaires, aquela espècia de formigas a de besonh flairar solament un còp lo niu per puèi lo tornar trobar. Es mai important conéisser se una odor las menarà a un bon manjar luenh del niu. Trobar lo camin de tornada, maugrat èsser luenh del niu es pus aisit per las formigas. Normalament l’aulor del niu càmbia pas durant lor cuerta vida.
La Redaccion
*Fòto de portada de l’Institut per l’Ecologia Quimica Max Planck.


text:
Besièrs
Besièrs (oficialament en francés Béziers) es una vila occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament francés d'Erau e la region d'Occitània. Sa populacion municipala es de 76 382 abitants (2014), çò que fa de Besièrs la segonda ciutat pus importanta del departament e la cinquena de la region Occitània. Ocupa una superfícia de 95,48 km².
Lo gentilici es besierenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es situada dins la plana lengadociana. Es lo caplòc del parçan de Besierés, a la broa d'Òrb e del Canal de las Doas Mars, a 20 km de la mar Mediterranèa. A 50 km pus al nòrd tròban las montanhas d'altitud mejana del Naut Lengadòc : Carós (1090 m), Espinosa (1124 m) e los Monts de La Cauna dins Tarn (1267 m), que forman los darrièrs retlèus al sud del Massís Central.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se trapan a la broa d'Òrb de traças de vida datadas de l'epòca neolitica, mas es al sègle primièr abans lo Crist que los romans forabandiguèron los celtibèrs per fondar una colonia nomenada Civitas urbs baeterrensis. Situada a qualques quilomètres de la Mediterranèa sul flum Òrb e traversada per la Via Domícia que ligava la futura Itàlia a la peninsula iberica, Baeterrae foguèt lo nom antic de Besièrs, que coneguèt una creissença considerabla fins al sègle III quora comencèt a patir d'atacas e aguèt a bastir las muralhas enrodant la vila.
Las atacas contunhèron e Besièrs aguèt d'endurar l'invasion visigòda al sègle VI que contrarotlèron tot lo país. Dos sègles mai tard foguèt conquistada per las tropas musulmanas abans de patir las atacas furiosas dels francs que, amb son menaire Carles Martèl, la destrusiguèron en 737. Venguèt puèi sedença d'un avescat e un vescomte i apareguèt cap a 885 e aguèt una creissença tan fòrta que venguèt lèu una de las ciutats mai importantas d'Occitània.
La ciutat de Besièrs siaguèt lo 22 de julh de 1209 lo centre d'un dels episòdis pus crusèls e sanguinaris de la crosada francesa contra lo catarisme que culminèt amb la cremada de la ciutat e lo chaple de sos abitadors.
Lo 7 d'abrial de 1247 la ciutat siaguèt integrada definitivament dins lo Reiaume de França. L'annexion foguèt sagelada simbolicament amb lo cambiament de las armas de la ciutat e l'aposicion de las flors d'èli, simbòl dels reis de França.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Legenda del camèl de Besièrs[modificar | modificar la font]
L’evangelista Sant Afrodisi nasquèt en Egipte en 36 abans Jèsus Crist. Dintrèt dins Besièrs sus l’esquina d’un camèl. Davant sa capitada, los romans malcontents li faguèron copar lo cap qu’escampèron dins un potz. Mas las aigas tornèron montar lo cap, Sant Afrodisi l’agantèt e poguèt èsser enterrat coma cal. Los besierencs faguèron del camèl salvat la bèstia totemica de la vila.
Monuments e luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
Personatges ligats a la vila[modificar | modificar la font]
- Pèire Pau Riquet (1609-1690), arquitècte e engenhaire, creador del Canal de las Doas Mars.
- Joan Antòni Injalbèrt (1845–1933), escultor famós.
- Maria Roanet (1936), cantaira e escrivana.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pichòt Talamus de Montpelhièr