text:
Jacint Verdaguer
Jacint Verdaguer i Santaló, tanben conegut popularament coma Mossèn Cinto Verdaguer (Folgueroles, Osona, 17 de mai de 1845 - Vallvidrera, Barcelonés, 10 de junh de 1902) foguèt un capelan e poèta catalan. La qualitat de son òbra lo situa a la cima dels escrivans e poètas mai importants per la literatura catalana modèrna, que son ròtle dins la Renaissença de la lenga catalana foguèt preponderant. L'eclesiastic venguèt un dels personatges clau de la Renaissença catalana gràcias a sas òbras màgers l'Atlàntida e lo Canigó. L'avesque catalanista Josep Torras i Bages lo qualifiquèt de "Princi dels poètas catalans".
Biografia[modificar | modificar la font]
Jacint Verdaguer nasquèt en 1845 a Folgueroles, un vilatge al còr de la Plana de Vic dins una familha de classa mejana que comptèt uèch mainatges. Èra lo tresen enfant de Josep Verdaguer i Ordeix, un pagés e mèstre d'òbra, e de Josepa Santaló i Planas que se trachava de l'ostalada. Dels uèch enfants del parelh, sonque ne subrevisquèron tres. Quand Jacint faguèt sos 11 ans dintrèt dins lo Seminari de Vic. Mentre que contunhava sos estudis, e fasiá de professor e de pagés. En 1865 participèt als Jòcs Florals de Barcelona e i ganhèt quatre prèmis. L'annada seguenta tornèt ganhar dos prèmis als meteisses Jòcs Florals.
Lo 24 de setembre de 1870 foguèt ordenat capelan a Vic e lo mes d'octobre d'aquela meteissa annada, diguèt sa primièra messa a l'ermitatge de Sant Jordi. A 28 ans dintrèt de capelan dins la Companhiá Transatlantica que li avián recomandat per sa santat lo climat maritim; l'annada seguenta s'embarcava a Cadis en destinacion a l'Avana. Finalament s'establiguèt a Barcelona, coma capelan de la familha del marqués de Comillas. Quand passèt sas 32 annadas, la jurada dels Jòcs Florals li autregèt lo prèmi extraordinari de la Diputació de Barcelona pel poèma L'Atlàntida. Aqueste eveniment marcava la consacracion de Verdaguer coma poèta.
En 1880, vist que ganhèt tres prèmis als Jòcs Florals, foguèt proclamat Mèstre en Gai Saber. Aquela meteissa annada publiquèt lo libre Montserrat. A 39 ans viatgèt a París, Soïssa, Alemanha e Russia. Lo 21 de març de 1886, a l'edat de 41 ans, l'avesque Morgades lo coronèt Poèta de Catalonha al Monastèri de Ripoll. Publiquèt lo grand poèma Canigó en 1885 e realizèt puèi un viatge de pelegrinatge en Tèrra Santa.
Foguèt aprèp aquel viatge que s'aturèt sa produccion literària, e que comencèt de s'avodar a d'autras activitats pas gaire ortodòxas, coma la practica d'exorcismes. Per encausa d'aqueste e mai d'autres escandals, lo marqués de Comillas trinquèt sas relacions amb el, e a mai en 1895 li foguèt enebit d'exercir coma capelan. Verdaguer ensagèt de se defendre amb una tièra d'articles dins los jornals que se titolavan En defensa pròpia.
En 1898 tornèt far lo capelan, pasmens o faguèt amb un salari miserable e amb un enfrontament permanent a d'unes sectors de la societat fins a sa mòrt. Lo 17 de mai de 1902, quand aviá 57 ans, s'installèt a la carrièra Aragó, dins lo centre de Barcelona ont viviá, a la finca coneguda com a Vil·la Joana, de Vallvidrera (Barcelona), ont espera far una convalescència de tuberculòsi. Lo 10 de junh se moriguèt a Vil·la Joana. Actualament, la proprietat, qu'es venguda un musèu, se pòt visitar.
L'enterrament de Jacint Verdaguer foguèt un dels actes mai multitudinaris que s'èra vist a Barcelona fins a aquel moment. A mai, son eiretatge se manifèsta dins qualques poèmas e cançons dels mai populars de la cultura catalana, coma per exemple L'emigrant o lo Virolai de Montserrat. Un autre exemple de sa popularitat es qu'es una de las personalitats istoricas que balhèt son nom al nombre mai important de carrièras de Catalonha tota.
Òbras[modificar | modificar la font]
- L'Atlàntida (1876)
- Idil·lis i cants místics (1879)
- Montserrat (1889)
- Oda a Barcelona (1883)
- Canigó (1886)
- Montserat (1889)


c: text/html

text:
Segonda Guèrra Angloafgana
La Segonda Guèrra Angloafgana se debanèt de 1878 a 1880 e opausèt lo Reiaume Unit a Afganistan. S'acabèt per una victòria britanica e la signatura dau Tractat de Gandamak. Après sa desfacha, Afganistan deguèt alinhar sa politica estrangiera sus aquela de l'Empèri Britanic. Pasmens, gardèt una autonòmia totala sus seis afaires intèrnes e lei tropas britanicas se retirèron dau país.
Lo conflicte foguèt causat per la menaça de l'adopcion d'una politica favorabla a Russia per l'emir afgan Shir Ali Khan. D'efèct, en 1878, donèt un acuèlh favorable a una ambaissada russia mentre que refusèt de laissar de diplomatas britanics intrar sus son territòri. Òr, Afganistan, estat tampon entre leis empèris rus e britanic, ocupava una posicion estrategica per protegir ò menaçar lei possessions britanicas d'Índia. Maugrat aqueu avertiment, lei Britanics mandèron una ambaissada que foguèt arrestada per leis Afgans entraïnant l'organizacion d'un còrs expedicionari britanic de 40 000 òmes per obtenir militarament la somission de Shir Ali Khan.
Aquela fòrça capitèt d'ocupar lo país en 1879 e Shir Ali Khan deguèt se retirar dins lo nòrd onte moriguèt lo 21 de febrier. Son fiu deguèt acceptar de signar lo tractat de Gandamak. D'ara endavant, acceptèt d'adoptar la politica estrangiera britanica e de laissar Londres dirigir la diplomàcia afgana. Divèrsei regions dau sud dau país foguèron tanben balhadas ai Britanics. En cambi, Afganistan gardèt una autonòmia intèrna importanta e foguèt pas dirèctament annexat per l'Empèri Britanic.
Après aqueu succès, l'armada britanica comencèt son retirament mai una revòuta afgana entraïnèt lo chaple de la delegacion dau consolat britanic de Kabol lo 3 de setembre de 1879. Lo 6 d'octòbre, lei soudats britanics ocupèron donc tornarmai Kabol e Yaqub Khan foguèt obligat d'abdicar. Per lo remplaçar, chausiguèron Abdur Rahman Khan, un cosin de l'emir descaigut, entraïnant la revòuta dau governador de Herat, Ayub Khan, qu'èra lo fraire de Yaqub Khan e donc pereu un pretendent possible. Sei fòrças bateguèron l'armada britanica a Maiwand mai foguèron finalament esquichadas a Kandahar. Aquò marquèt la fin de la guèrra. Abdur Rahman acceptèt lo tractat de Gandamak e Londres renoncièt a l'installacion d'un resident dins la capitala afgana.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sinclair Lewis
Harry Sinclair Lewis (1885-1951) foguèt un escrivan e autor de teatre american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1930.
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissèt lo 7 de febrièr de 1885 dins la vila de Sauk Centre, situada a l'estat nòrd-american de Minnesòta. Dempuèi jove va afeccionar-se per la lectura, e a cuerta edat comencèt a escriure un jornal. Als 13 ans reüsiguèt pas en fugir d'ostal dels parents, per enrotlar-se coma tabal de l'armada en la Guèrra ispano americana. L'an 1908 se licencièt a l'Universitat de Yale, en iniciant posteriorament la siá carrièra en escrivent poesia romantica, seguida de roman romantica sus cavalièrs e damas. Lo sieu primièr libre publicat foguèt Hike and the Aeroplane (Hike e l'avion), qu'apareguèt l'an 1912 jol pseudonim de Tom Graham. L'an 1921 comptava ja amb sièis romans publicats.
L'an 1928 se maridèt amb la jornalista Dorothy Thompson, considerada una de las femnas pus influentas del sègle XX als Estats Units d'America.
Lewis moriguèt lo 10 de genièr de 1951 dins la vila de Roma (Itàlia) pels efièches de l'alcolisme.
Òbra literària[modificar | modificar la font]
Las siás òbras destacan per la siá prigonda e critica vision de la societat nòrd-americana e de las valors capitalista, ont destacan las fòrtas caracterizacions de la femna trabalhadora modèrna aital coma per lo sieu compromís racial. Lo sieu estil es, de còps, umorístic, satíric, malgrat que tanben comprensiu.
Unas de las siás òbras mai famosas son Main Street (1920) e Babbitt (1922). L'an 1926 li foguèt concedit lo Prèmi Pulitzer per la siá òbra Arrowsmith, un prèmi mas que refusèt. Lo succès li tornèt a arribèt amb Elmer Gantry, l'istòria d'un evangelista oportunista e charlatan, òbra enebida a Boston e dins autras vilas dels Estats Units, censura que li arribèt posteriorament tanben amb las siás òbras Main Street, Babbitt, Kingsblood Royal e Cass Timberlane.
Lewis viatgèt fòrça pendent lo decènni del 1920, en establint contacte amb autras artistas dins lo quartièr de Montparnasse de París, ont foguèt fotografiat per Man Ray. La siá darrièra granda òbra foguèt It Can't Happen Here ("Aiçò pòt pas passar aquí", 1935), una ficcion especulativa sus l' eleccion d'un president fascista als Estats Units.


text:
1708
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1708 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de crisi e d'anarquiá, assassinat dau negus Tekle Haymanot Ièr (1706-1708) lo 30 de junh. Son fiu Naod II li succediguèt mai foguèt rapidament despausat per son oncle Tewoflos (1708-1711). Condamnèt a mòrt leis assassins d'Iyasu Ièr e de Tekle Haymanot Ièr. En particular, ordonèt l'execucion de l'emperatritz Malakotawit e de 36 autrei personalitats de la Cort. Inicièt tanben la canonizacion de son fraire Iyasu Ièr.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de novembre - William Pitt, 1èr Comte de Chatham, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1778)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de decembre - Joseph Pitton de Tournefort, botanista francés (n. 1656)


text:
Dénestanville
Dénestanville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Primièrs testimoniatges: Donestanvilla 1088; Dunestanvilla 1142.
Significat: lo domeni de Dunstan, nom d'òme anglosaxó. Cf. Vénestanville
Premières attestations: Donestanvilla 1088; Dunestanvilla 1142.
Signification: le domaine de Dunstan, nom d'homme anglo-saxon. Cf. Vénestanville


text:
Nòbla leiçon
La Nòbla leiçon es un poèma religiós vaudés en occitan, dau començament dau sègle XV[1], compausat de 491 alexandrins. Es l'element pus conegut d'un corpus de tèxtes vaudés anonims dei Valadas Occitanas, escrichs dins lo parlar vivaroaupenc locau e datats de la fin de l'Edat Mejana.
Lo tèrme de leiçon a aicí son sens liturgic (e etimologic) de « lectura »: se supausa que la Nòbla leiçon, legida a votz auta, serviguèt dins leis assembladas per l'edificacion dei fidèus. Es un compendi, sensa ges de pretencion literària, de l'Istòria Santa (Ancian e Novèu Testament), de la doctrina e de la morala vaudesas.
Extrach[modificar | modificar la font]
Vèrs numerotats de 363 a 386 dins l'edicion de Nelli e Lavaud[2].
Mas enaprès li apòstol foron alcun doctor,
La via de Crist mostravan, lo nòstre Salvador,
Ma encar en son trobà alcun al temp present,
Li cal son manifèst a mot poc de la gent.
La via de Jesus Crist mot fòrt volrian mostrar,
Ma tant son persegú qu'a pena o pòion[3] far.
Tant son li fals cristian encecà per error,
E majorment que li autre aquilh que son pastor,
Qu'ilh persègon e aucíon aquilh que son melhor,
E laissan viure en patz li fals enganador.
Ma en çò se pò[4] conóisser qu'ilh non son bon pastor,
Car non aman las feas[5] si non per la toison.
Ma l'escritura ditz e nos o poèm[6] veir,
Que si n'i a alcun bon que ame e tema Crist,
Que non vòlha maudire, ni jurar, ni mentir,
Ni avoutrar[7], ni aucir, ni penre de l'autrui,
Ni non vòlha venjar-se de li seu enemics,
Ilh disson[8] qu'es vaudés e degne de punir,
E li tròban caison[9] com mençonjas e engan,
Cossí ilh poirian toler çò qu'el a del seu afan.
Ma fòrt se confòrte aquel
Que sufre pel Senhor, car lo regne del cèl
Li serè[10] aparelhà a l'issir d'aquest mond;
Adonca aurè grand glòria s'el a agú desonor.
Edicions[modificar | modificar la font]
La Nòbla leiçon foguèt publicada per lo premier còp en 1658, e traducha en anglés, per Samuel Morland dins lei pèças justificativas de son obratge: The History of the Evangelical Churches of the Valleys of Piemont. Après lei Pascas Vaudesas, Samuel Morland èra estat mandat en 1655 a Turin per Oliver Cromwell coma ambaissador extraordinari vèrs la cort de Savòia; deviá intervenir en favor dei Glèisas evangelicas piemontesas. La guèrra s'acabèt aquel an, e Morland demorèt quauquei temps a Genèva. Ne tornariá ambé la matèria de son libre.
Entre leis edicions modèrnas, se pòt citar:
- Nelli (René) & Lavaud (René), Les troubadours, vol. II, Desclée de Brouwer, Paris (1966)
- Papini (Carlo), "La nobile lezione" (la nobla leiçon). Poemetto medievale valdese, Claudiana, Torino (2003)
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) La biografia de Samuel Borland dins la wikipèdia en anglés
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cf. Lafont (Robert) & Anatole (Christian), Nouvelle histoire de la littérature occitane, PUF, Paris (1970), p. 248.
- ↑ Tèxte normalizat discretament, per exemple accentuacion grafica modèrna, senhor en plaça de segnor, Jesus Crist en plaça de Jhesus Xrist.
- ↑ Forma vivaroaupenca correspondent a pòdon.
- ↑ Forma vivaroaupenca correspondent a pòt.
- ↑ Forma vivaroaupenca correspondent a fedas.
- ↑ Forma vivaroaupenca correspondent a podèm.
- ↑ Èsser adultèr.
- ↑ Escrich diçon dins lo tèxte originau.
- ↑ Varianta de ocaison: « ocasion, acusacion ».
- ↑ Conjugason dau futur en vivaroaupenc: serèi, serès, serè, serem, seretz, serèn.


text:
María de los Remedios de Escalada
María de los Remedios de Escalada - mei coneguda com Remedios de Escalada - (Buenos Aires, lo 20 de noveme de 1797 e lo 3 d'agost de 1823) que ho la molhèr deu generau argentin José de San Martín, un deus dus màgers Libertadores deu continent e lo "Pair de la Patria". Qu'èra la mair de Merceditas, la hilha de San Martín qui acompanhè lo son pair dens lo son exili francés.
Qu'èra vaduda dens ua familha rica e poderosa de Buenos Aires e, aus 14 ans, que conegó lo son futur espós a 'lecadença d'ua tertulia mondana. Que l'esposè en 1812 dab Carlos María de Alvear com testimòni.
Remedios de Escalada que seguí lo libertador a Mendoza quan aqueth e ho nomat governador de la Província de Cuyo en preparacion de la soa traucada deus Andes. Alavetz, qu'ei famosa per aver encoratjadas las hemnas ricas de Cuyo a véner las loas jòias entà financiar la campanha e tanben per aver teishuda la banèra de l'Armada deus Andes.
En 1816 que neishó la soa hilha.
En 1819, malauta de tuberculòsi e dab lo son espós en campanha a Chile, que tornè a Buenos Aires on e's morí.
Que ho sepelida au Semitèri de la Recoleta.


text:
Carl von Linné
- Nomina si nescis, perit et cognitio rerum.
- (Se ignoras lo nom de las causas, quitament lor coneissença desapareis)
-
-
-
- citacion de Linné en 1755.
-
-
-
Carl Linnaeus, que portarà lo nom de Carl von Linné aprèp èsser estat anoblit, (nascut lo 23 de mai de 1707 a Råshult - mòrt lo 10 de genièr de 1778 a Uppsala), es un celèbre naturalista suedés, fondator de la sistematica modèrna e creator de la nomenclatura binomiala de las espècias viventas, encara emplegada per la biologia modèrna.


text:
Pommiers-la-Placette
Pommiers-la-Placette en arpitan (Pommiers-la-Placette en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge a situat al nòrd oèst del massís de la Chartreuse.
Ce petit village est situé au nord ouest du massif de la Chartreuse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Caserius :
- Hautephare : lo domeni d'en nautor
Anautita Fare
Origina del nom :
Del roman fara « domeni familial »,
Fara, masatge masatge caseriu
dins lo XIII sègle : Altafara e Autafara,
en 1921 : Hautefarre.
Les Hameaux :
- Hautephare : le domaine d'en haut
Haute Fare
Origine du nom :
Du roman fara « domaine familial »,
Fara, hameau
au XIIIème siècle : Altafara et Autafara,
en 1921 : Hautefarre.


text:
Biocombustible
Un biocombustible pòt generalament èsser definit coma un combustible solid, liquid, o gas compausat, o derivat de biomassa, es a dire un combustible amb poder calorific naut, fach de matèria organica que ven dirèctament o indirèctament de la fixacion d'energia solara per la fotosintèsi. Coma per exemple, l'etanòl eissit de la cana de sucre, utilizat dins las automobilas en Brasil.
L'utilizacion de biocombustible es considerat coma un biais de redusir las emissions de gas d'efièch de sèrra e d'aumentar la securitat energetica en fornir una alternativa a las energias fossilas.


text:
Montargis
Montargis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Montargis se situa dinsn la region naturala del Gâtinais a 33 km al sud de Nemours, a unitat|38|km {{}} al nòrd de Gien, a 53 km al sud-oèst de Sentit, a 68 km a l'èst de la prefectura Orleans, a 76 km al nòòrd-oèst de la prefectura de la Yonne, Aussèrra e a 109 km al sud de Paríís.
La vila se situa a las confluenças del Loing, del Puiseaux e del Vernisson. Traversada entre autres pel canal de Briare, es tant frequent d'i traversar un pont que qualques unes n'an fach un eslogan toristic : "Montargis, la Venècia del Gâtinais".
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
LE CASTÈL REIAL
Montargis porta força plan su escais de "Venècia del Gatinais" amb sus 131 ponts e pontilhs.
Sus la colina s'enauça le Castèl feodal, anciana residencia dels Reis de França abans Chambord e Fontainebleau. Fuguèt bastit al sègle XII amb de fusta jos Lois VI Le Gròs, e fuguèt le prumièr castèl protegit per una palencada. Al sègle XIV la pèira remplacèt la fusta jos le reinat de Carles V. A part de Carles V, le Castèl de Montargis aculhigèt les Reis de França Carles VII, Francés I°e Enric IV que apreciaban força sus bòscs per la caça. Aprèps la Revolucion, fuguèt deroït e le tornaron bastir parcialament al sègle XIX. Quand èra residencia dels Reis, le Castèl comptava vint tors e donjons, çò que le fasiá comparable al Castèl de Carcassona. Auèi, demoran pas que la tor nòrd-èst, la cripta, la paret de bateriá e la postèrna del sègle XIII. Dempuèi 1974, le Castèl abriga l'escòla privada Sant Loís e le Liceu ostalièr, adonc es pas possible de le visitar.


text:
Ihòut
Ihòldi (Iholdi en basco, Iholdy en francés) o Ihòut qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Qu'ei adaigada peus arrius de Bidosa e de Lihurri.
Las comunas tòcatocantas que son Armendaritze au nòrd-èst, Heleta au nòrd-oèst, Irisarri a l'èst, Landibarre au sud-èst e Suhescun au sud.
L'agricultura qu'ei la basa economica de la comuna.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Ostau Elizabelar, palais de 1680, qui tien ua tor cilindrica dens los quate vertèxes.
- Ostau tradicionau basco Ameztoia, de 1698.
- Castèth o palais d'Oltze (sègle XVIIau).
- Glèisa de Sant Joan (sègle XVIIau) e estèlas discoïdaus (la mei anciana de las quaus e data de 1597) deu cemitèri.
.


text:
Fréchencourt
Fèrchincourt en picard ( Fréchencourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de Fréchencourt, situat de part e d'autra de la Hallue, a vorejat per las municipalitats de Montigny al nòrd, Béhencourt al nòrd-es, Pont-Noyelles al sud e a l'èst, Sant-Gratien a l'oèst e Querrieu al sud. Lo marge esquèrre de la Hallue votz aflorar terrens calcaires amb una pendenta pro fòrta, lo ponch mai elevat es lo Mont Télaine ne nautor del bòsc de Parmont. Sul marge drech, la craie a recobert d'una rusca de alluvions e de limons de tant mai épaisse #que se se sarra de la vallée ont lo ponch çò de mès a situat bas al luòc-dich Lo molin hanti al limit del territòri de Querrieu. Lo vilatge a bastit sul marge drech del riu, en la part bassa d'un serral en forma de esperó en venent de Sant-Gratien. Al nòrd d'aquel serral-esperó, se tròba la vallée shuta dicha vallée de Molliens, vorejada al nòrd pel bòsc de Quesnoy. Al sud del pòble, lo riu e las fonts an entaillé prigondament la craie al luòc-ditz la Falize, près #que se n'estendon setanta ectaras de marais fins al limit del territòri de Querrieu[1].
Le territoire de Fréchencourt, situé de part et d'autre de l'Hallue, est bordé par les communes de Montigny au nord, Béhencourt au nord-est, Pont-Noyelles au sud et à l'est, Saint-Gratien à l'ouest et Querrieu au sud. La rive gauche de l'Hallue voit affleurer des terrains calcaires avec une pente assez forte, le point le plus haut est le Mont Télaine en haut du bois de Parmont. Sur la rive droite, la craie est recouverte d'une couche d'alluvions et de limons d'autant plus épaisse que l'on se rapproche de la vallée où le point le plus bas est situé au lieu-dit Le moulin hanti à la limite du territoire de Querrieu. Le village est construit sur la rive droite de la rivière, dans la partie basse d'un coteau en forme d'éperon venant de Saint-Gratien. Au nord de ce coteau-éperon, se trouve la vallée sèche dite vallée de Molliens, bordée au nord par le bois de Quesnoy. Au sud du village, la rivière et les sources ont entaillé profondément la craie au lieu-dit la Falize, auprès de laquelle s'étendent soixante-dix hectares de marais jusqu'à la limite du territoire de Querrieu[2].


text:
1519
Aquesta pagina concernís l'an 1519 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Desbarcament de l'expedicion de Hernan Cortés. Moctezuma II lo laissèt intrar dins Tenochtitlan ambé seis aliats lo 8 de novembre. L'acuèlh iniciau foguèt pacific mai la mesfisança aumentèt lèu. Cortés capturèt Moctezuma e assaièt d'obtenir sa somission per contraròtlar l'Empèri Astèc d'un biais legau.
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, arribada d'una expedicion espanhòla après aquelei de 1517 e de 1518. Au contrari dei doas annadas precedentas, lei Maias e leis Espanhòus preferiguèron negociar (en despiech d'exaccions de Pedro de Alvarado). De relacions bònas foguèron ansin establidas entre la ciutat de Cozumel e Cortés. En revènge, lei Chontales refusèron de negociar e una batalha se debanèt a Centla lo 14 de març. S'acabèt per una victòria espanhòla. Puei, l'expedicion se dirigiguèt en direccion dau litorau occidentau ont aprenguèt l'existéncia de la civilizacion astèca que sa conquista venguèt son objectiu principau delaissar lei territòris maias fins a 1523.


text:
Barst
Barst es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancian fief episcopal del bailliage de Vic.
- Zòna de fòrça fòrts combats l'an 1940 quand los Alemands an temptat de perforar la Linha Maginot Aquatique. Aquel #qu'atenheràn continuament a l'abandon d'aquela sus òrdre pels soldats franceses.
Dempuèi novembre 2005 la municipalitat a dotat de l'anautit dèbit internet.
- Ancien fief épiscopal du bailliage de Vic.
- Zone de très forts combats en 1940 lorsque les Allemands ont tenté de percer la Ligne Maginot Aquatique. Ce qu'il réussiront suite à l'abandon de celle-ci sur ordre par les soldats français.
Depuis novembre 2005 la commune est dotée du haut débit internet.


text:
Sérifontaine
Sérifontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo primièr acte istoric en mencionant Sérifontaine es una donation reiala de 918 #qu'a de besonh que Sérifontaine a situat « en lo Vexin ». Sérifontaine Es en vertat situada a la extremitat nòrd del Vexin francés, la mens neta d'aquel país limitat a l'Èst per l'Oise, al Sud per la Seine, a l'Oèst pel Epte #que lo separa del Vexin Normand.
Lo territòri de la municipalitat s'estend sus 2043 ectaras, entre 56 e 200 mètres d'altitud. A situat sus una localizacion singulara, un gué e un élargissement del cors del Epte, e puja sul scenari al dessus del Epte, sens arribar a totun lo rebord del Bray.
Sérifontaine Es aital mesa sus la frontièra de la Normandie. Frontièra #que serpente de-aicí de-ailà : qualques minutas en veitura en seguenta lo 915 vèrs Gournay al Nòrd o cap a Gisors al Sud e s'es en Normandie, mas s'i es tanben en qualques passatges cap a l'Oèst. E aquel es pas pas tot : qualques minutas a caval cap a Flavacourt e los Sérifontainois de antany èran al limit de la bòsc de Thelle , una o doas llegües al nòrd, dintravan en país de Bray dempuèi Talmontiers, en tot cas dins Nòu-Mercat. Ça que la los abitants del Bray son eles-meteisses pro malaisits a definir doncas que son pas ni Normands, ni Picards, ni Beauvaisins. Es dire que los Sérifontainois en essent pas pas quitament brayons son pauc facils a qualificar.
Administrativement, Sérifontaine Es dempuèi los ans seissanta en Picardie. Ça que la aquela, començariá istoricament mai lèu a Beauvais, e encara. Al total, Sérifontaine, #qu'a pas jamai agut de relacion istorica amb Beauvais, es plan sola e fins a 2012 aperteniá pas quitament a cap de comunitat de comunas.
Le premier acte historique mentionnant Sérifontaine est une donation royale de 918 qui précise que Sérifontaine est située « dans le Vexin ». Sérifontaine est en vérité située à l'extrémité nord du Vexin français, la moins nette de ce pays limité à l'Est par l'Oise, au Sud par la Seine, à l'Ouest par l'Epte qui le sépare du Vexin Normand.
Le territoire de la commune s'étend sur 2043 hectares, entre 56 et 200 mètres d’altitude. Il est situé sur un emplacement singulier, un gué et un élargissement du cours de l’Epte, et monte sur le plateau au dessus de l’Epte, sans atteindre toutefois le rebord du Bray.
Sérifontaine est ainsi posée sur la frontière de la Normandie. Frontière qui serpente de-ci de-là : quelques minutes en voiture en suivant la 915 vers Gournay au Nord ou vers Gisors au Sud et l’on est en Normandie, mais on y est aussi en quelques pas vers l’Ouest. Et ce n’est pas tout : quelques minutes à cheval vers Flavacourt et les Sérifontainois de jadis étaient à la limite de la forêt de Thelle , une ou deux lieues au nord, ils entraient en pays de Bray dès Talmontiers, en tout cas à Neuf-Marché. Or les habitants du Bray sont eux-mêmes assez difficiles à définir puisqu'ils ne sont ni Normands, ni Picards, ni Beauvaisins. C’est dire que les Sérifontainois n’étant pas même brayons sont peu faciles à qualifier.
Administrativement, Sérifontaine est depuis les années soixante en Picardie. Or celle-ci, historiquement commencerait plutôt à Beauvais, et encore. Au total, Sérifontaine, qui n’a jamais eu de relation historique avec Beauvais, est bien seule et jusqu’à 2012 n’appartenait même à aucune communauté de communes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sérifontaine Es una pichona vila #qu'a #aver un important destin industrial començat al alba de la Modèl:S-.
Viscuda al neolític, almens sul luòc de Champignolles, ocupada per las Romains, qualque part entre Flavacourt e Droittecourt, Sérifontaine a #èsser continuellement viscuda dempuèi l'epòca mérovingienne. Dempuèi la Modèl:S- almens, lo luòc a fortificat, probablament suls dos marges (a Sérifontaine e sus la motte de Thierceville ont se trobava lo primièr castèl Saussart)quand apareisson los primièrs conflictes entre lo rei de França e lo pòrti de Normandie.
La siá istòria a l'epòca medievala a fach de ligams multiples. La distincion de Sérifontaine es en principi ligat al destin de las familhas dels senhors de Boury [1], #que i ocupan, pendent tota Modèl:La s- una fortificació destruida en setembre 1198 per Richard Cœur de Leon, en lo moment del primièr sac de Sérifontaine.
La distincion passa en 1267 per alliance en los senhors d'Escuelhètz[2], #que i bastisson probablament lo ancêtre del "vièlh castèl" #que se'n vei las rèstas en lo parc Jacques Duclos. Aquel son de fòrça grands senhors #que detenguèron Sérifontaine fins a l'aucupacion anglesa de la Modèl:S-.
A la prima 1419 lo sire del Isle-Adam, #que combat amb lo partit bourguignon contra los Angleses, confia la capitainerie de Gisors a Lyonnel de Bournonville, assistit d'un genet picard, Daviot de Gouy. Delimitats pels Angleses en Gisors, atenhon una sortida e ganhan amb 200 a 300 òmes lo castèl de Sérifontaine ont acampava un còrs de qualques centenats d'Angleses e de Irlandais. Penetren De nuèch en Sérifontaine e i executan un de las carnages las mai sagnants de la campanha. Mas i son rattrapés per cinc #cent irlandais #que creman lo vilatge e démolissent lo donjon principal. Es pendent l'aucupacion anglesa, en 1422, que lo chœur ancià de la glèisa de Sérifontaine #cremar.
A Modèl:La s- la distincion passa per alliance en las familhas de Maricourt e de Gamaches, es fin finala crompada l'an 1650 per Charles III Fouilleuse de Flavacourt.
Après la revolucion, los darrièrs proprietaris issus d'aquela familha vendon los sieus domenis, de contunh d'unes autres senhors arriban a la s-|XIX|e}} : dels chevaliers d'indústria coma Charles-Marida de Arlincourt, generala e baron d'Empèri, #que desvolòpa de divèrsas fabricas de laminage del coeire e del zinc, e #que los descendents se lassent rapidament de l'indústria mas se'n bastisson als marges del bourg un castèl engrandit fins a la vespra de la primièra guèrra mondiala e #que repren lo vièlh nom de "Saussart".
Seguissètz d'entrepreneires, mas tanben un spéculateur, Pierre-Eugène Secrétan, emportat l'an 1889 per una en retronint faillite dicha « krach del coeire ». L'activitat renais amb la « Companhiá francesa dels metals » #que las guèrras n'assegurèron qualques decenis de prospérité.
La CFM fusiona en 1962 amb las Tréfileries del Havre per formar Tréfimétaux, #que Sérifontaine n'es pas que lo un dels nombroses luòcs. I a una nòva fusion, en 1967, o mai lèu lo rescat d'aquel grop del coeire pel fragil gigant del aluminium, Péchiney, #que revendrà la branca còder l'an 1987 a l'italian SMI, represes de contunh per l'alemand KME, #que barrarà gaireben totes los luòcs e aquel de Sérifontaine en 2009. Manca tanben soslinhar sul masatge caseriu de Droittecourt l'installacion dels pianos Krieglestein abans la primièra guèrra mondiala, de contunh dels filtres Rellumix après lo segond.
Aquela aventura industriala resumís pas pas l'istòria contemporanèa de Sérifontaine, malgrat que lududes dona la siá color particulara, e sustot una municipalité de obédience comunista gaireben ininterrompue dempuèi 90 ans, per çò qu'es dels bourgs mai rurales e conservadores #que la environan.
Font: "Sérifontaine, una municipalitat al bòrd de la Epte" publicat l'an 2011 per Jacques Favier a las edicions Alan Sutton.
Sérifontaine est une petite cité qui a eu un important destin industriel commencé à l’aube du Modèl:S-.
Habitée au néolithique, au moins sur le site de Champignolles, occupée par les Romains, quelque part entre Flavacourt et Droittecourt, Sérifontaine a été continuellement habitée depuis l’époque mérovingienne. Dès le Modèl:S- au moins, le site est fortifié, probablement sur les deux rives (à Sérifontaine et sur la motte de Thierceville où se trouvait le premier château Saussart)quand apparaissent les premiers conflits entre le roi de France et le duc de Normandie.
Son histoire à l’époque médiévale est faite de liens multiples. La seigneurie de Sérifontaine est d'abord liée au destin de la familles des seigneurs de Boury [3], qui y occupent, durant tout le Modèl:S- une fortification détruite en septembre 1198 par Richard Cœur de Lion, lors du premier sac de Sérifontaine.
La seigneurie passe en 1267 par alliance chez les seigneurs de Trie[4], qui y construisent probablement l'ancêtre du "vieux château" dont on voit les restes dans le parc Jacques Duclos. Ce sont de très grands seigneurs qui vont détenir Sérifontaine jusqu'à l’occupation anglaise du Modèl:S-.
Au printemps 1419 le sire de l’Isle-Adam, qui combat avec le parti bourguignon contre les Anglais, confie la capitainerie de Gisors à Lyonnel de Bournonville, assisté d’un écuyer picard, Daviot de Gouy. Encerclés par les Anglais dans Gisors, ils réussissent une sortie et gagnent avec 200 à 300 hommes le château de Sérifontaine où campait un corps de quelques centaines d’Anglais et d’Irlandais. Ils pénètrent de nuit dans Sérifontaine et y exécutent un des carnages les plus sanglants de la campagne. Mais ils y sont rattrapés par cinq cents irlandais qui brûlent le village et démolissent le donjon principal. C’est pendant l'occupation anglaise, en 1422, que le chœur ancien de l'église de Sérifontaine brûla.
Au Modèl:S- la seigneurie passe par alliance dans les familles de Maricourt et de Gamaches, elle est enfin achetée en 1650 par Charles III Fouilleuse de Flavacourt.
Après la révolution, les derniers propriétaires issus de cette famille vendent leurs domaines, puis d’autres seigneurs arrivent au Modèl:S- : des chevaliers d’industrie comme Charles-Marie d’Arlincourt, général et baron d’Empire, qui développe plusieurs usines de laminage du cuivre et du zinc, et dont les descendants se lassent vite de l’industrie mais se construisent aux marges du bourg un château agrandi jusqu'à la veille de la première guerre mondiale et qui reprend le vieux nom de "Saussart".
Suivent des entrepreneurs, mais aussi un spéculateur, Pierre-Eugène Secrétan, emporté en 1889 par une retentissante faillite dite « krach du cuivre ». L'activité renaît avec la « Compagnie française des métaux » dont les guerres vont assurer quelques décennies de prospérité.
La CFM fusionne en 1962 avec les Tréfileries du Havre pour former Tréfimétaux, dont Sérifontaine n’est que l’un des nombreux sites. Il y a une nouvelle fusion, en 1967, ou plutôt le rachat de ce groupe du cuivre par le fragile géant de l’aluminium, Péchiney, qui revendra la branche cuivre en 1987 à l’italien SMI, repris ensuite par l’allemand KME, qui fermera presque tous les sites et celui de Sérifontaine en 2009. Il faut aussi signaler sur le hameau de Droittecourt l'installation des pianos Krieglestein avant la première guerre mondiale, puis des filtres Rellumix après la seconde.
Cette aventure industrielle ne résume pas l’histoire contemporaine de Sérifontaine, même si elle lui donne sa couleur particulière, et notamment une municipalité d'obédience communiste presque ininterrompue depuis 90 ans, par rapport aux bourgs plus ruraux et conservateurs qui l’entourent.
Source: "Sérifontaine, une commune au bord de l'Epte" publié en 2011 par Jacques Favier aux éditions Alan Sutton.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://racineshistoire.free.fr/lgn/pdf/boury.pdf
- ↑ http://racineshistoire.free.fr/lgn/pdf/escuelhi.pdf
- ↑ http://racineshistoire.free.fr/LGN/PDF/Boury.pdf
- ↑ http://racineshistoire.free.fr/LGN/PDF/Trie.pdf


text:
Gara de Tolosa Matabuòu
La Gara de Tolosa Matabuòu es la principala gara ferroviària per viatjadors de Tolosa e de la region de Miègjorn-Pirenèus. Es l'element central del malhum ferroviari de Tolosa.
Somari
Situacion[modificar | modificar la font]
Dins Tolosa[modificar | modificar la font]
Se situa al centre de la vila, en bordadura nòrd-èst del centre istoric e del canal del Miègjorn, lo long del baloard Pierre-Sémard.
Amb l'estacion de mètro Marengo – SNCF e la gara rotièra, se tròba al centre dels transpòrts collectius.
Al centre del malhum ferroviari[modificar | modificar la font]
Tolosa Matabuòu es lo centre d'una « estela » ferrovària de sièis brancas, constituidas per las linhas seguentas (dins lo sens de las agulhas d'una mòstra dempuèi lo nòrd):
- de Tolosa cap a Montalban (fins Montalban, Agen e Bordèu, puèi Paris), linha a doble via electrificada amb 1500 V ;
- de Tolosa cap a Sant Sulpici (fins a Albi puèi Rodés, o fins a Vilafranca de Roergue puèi Capdenac, o fins a Castras puèi Masamet), linha a via unica, non electrificada ;
- de Tolosa cap a Narbona (fins a Perpinhan o Marselha puèi Lion o Niça e l'Itàlia), linha a doble via electrificada amb 1500 V ;
- de Tolosa cap a Fois (fins a La Torre de Querol e l'Espanha), linha a via unica electrificada amb unité 1500 V ;
- de Tolosa cap a Tarba (fins a Lorda, Pau, Baiona e l'Espanha), linha a doble via electrificada amb unité 1500 V ;
- de Tolosa cap a Colomièrs (fins a Aush), linha dobla non electrificada dins l'aglomeracion tolosenca puèi a via unica.
Complèxe ferrovària connèxe:
- immediatament al nòrd, lo talhièr de Toulouse Rainal
- costat èst de la gara, lo depaus de Tolosa Periòla ;
- aperaquí quinze quilomètres al nòrd, lo triatge de Sant Jòri.
Istòria[modificar | modificar la font]
Durant la primièra mitat del sègle XIX, lo biais pus rapid per anar de Bordèu a Seta èra de prene la diligéncia de Bordèu a Tolosa, en 18 oras, puèi de seguir lo canal del Miègjorn : total 28 oras.
A aquela epòca, Tolosa foguèt en retard sus la revolucion industriala, e fòrça blaimèron lo cònsol Joseph de Villèle per aver refusat lo camin de fèrre al començament del sègle.
En 1853, Émile Pereire e Isaac Pereire fondèron la Companhiá dels Camins de Fèrre del Miègjorn. Dubriguèron tres ans pus tard la linha Agen - Tolosa, lèu completada par la linha Bordèu - Seta, en 1857. Per evitar tota concurréncia, la Companhiá compra los dreches d'expleitacion del canal del Miègjorn.
L'edifici de la gara Matabuòu foguèt construit solament entre 1903 e 1905. Lo nom del quartièr Matabuòu ont la gara foguèt erigida fa referéncia a l'ancian masèl de la vila de Tolosa (Mata buòu...).
L'edifici pels viatjaires qu'òm coneis uèi foguèt dessenhat per l'arquitècte tolonenc Marius Toudoire, e foguèt realizat en pèiras de Santonge. Las 26 principalas vilas servidas de Bordèu a Seta tenon lor blason sus la flaçada.
En 1938, la Companhiá dels Camins de Fèrre del Miègjorn es fusionada e nacionalizada amb las quatre autras grandas Companhiás nacionalas dels camins de fèrre (Companhiá dels Camins de Fèrre del Nòrd, Companhiá dels Camins de Fèrre de l'Èst, Companhiá dels Camins de Fèrre de París a Orleans, Companhiá dels Camins de Fèrre de París a Lion e a la Mediterranèa) per formar la SNCF.
L'edifici foguèt restaurat en 1983, avans d'èsser declarat monument istoric.
Dempuèi 1990, recapta los TGV venent de la LGV Atlantica, per reduire lo temps Tolosa – París a 5 h 30, contra 6 h o 7 h per la linha istorica passant per Orleans e Limòtges.
En 2004, la gara venent lo terminus nòrd de la Linha D del malhum de transpòrts en comun de Tolosa, una linha TER de Miègjorn-Pirenèus foguèt cadenciada cap a Murèth en collaboracion amb Tisséo.
En 2005, foguèt trevada per 8 000 000 viatjaires, siá 22 000 viatjaires quotidians.
Desserta[modificar | modificar la font]
nacionala[modificar | modificar la font]
- TGV Tolosa - Gara de París Montparnasse.
- TGV Tolosa - Gara de Lilla-Euròpa.
- TGV Tolosa - Gara de Lion Part-Dieu.
- TGV Tolosa - Gara de Dijon.
- TGV Tolosa - Gara de Marselha Sant Carles.
- Trens Téoz : Gara de Bordèu Sant Joan - Gara de Tolosa Matabuòu - Gara de Narbona - Gara de Montpelhièr Sant Ròc - Gara de Marselha Sant Carles - Gara de Niça Vila
- Trens Téoz : Gara de Tolosa Matabuòu - Gara de Montalban Vila Borbon - Gara de Caors - Gara de Limòtges Benedictins – Gara d'Orleans Les Aubrais - Gara de París Austerlitz
- Trens Téoz : Gara de París Austerlitz - Gara de Tolosa Matabuòu - Gara de Narbona - Gara de Perpinhan - Gara de Cervera
Regionala[modificar | modificar la font]
TER de Miègjorn-Pirenèus[modificar | modificar la font]
Vesètz TER de Miègjorn-Pirenèus
Linha D[modificar | modificar la font]
Vesètz Mètro de Tolosa
Matabuòu – Gara SNCF En 2004, ven lo terminus nòrd de la Linha D del malhum de transpòrts en comun de Tolosa, una linha TER de Miègjorn-Pirenèus cadenciada cap a Murèth en collaboracion amb Tisséo. Coma la Linha C del malhum de transpòrts en comun de Tolosa cap a Colomièrs, se deuriá integrar a la tarificacion Tisséo, mas o es pas encara.


text:
Solstici
Lo solstici es cadun dels dos moments de l'an que lo Solelh atenh la declinason maximala (distància angulara maximala) respècte a l'eqüator celèst.
I a dos solsticis dins l'an,
- Pel solstici d'estiu lo solelh se tròba a la posicion pus septentrionala (mai al nòrd), es a dire, sul Tropic del Càncer, a +23° 26' de declinason. Fisicament, lo solstici d'estiu correspond al moment que l'axe de rotacion de la Tèrra se tròba pus pròche de la direccion Tèrra-Solelh. Aquò se produtz entre lo 20 e 21 del mes de junh (la data e l'ora exactas vàrian cada an)
- Pel solstici d'ivèrn lo Solelh se tròba a la posicion pus meridionala (mai al sud), aquò es, sul Tropic del Capricòrne, a -23° 26' de declinason. Fisicament, lo solstici d'ivèrn correspond al moment que l'axe de rotacion de la Tèrra se tròba mai aluenhat de la direccion Tèrra-Solelh. Aquò arriba entre los 21 e 22 del mes de decembre (la data e l'ora exactas tanben vàrian, logicament, cada an).
Lo solstici d'estiu marca lo passatge de la prima a l'estiu, alara que lo solstici d'ivèrn marca lo passatge de la tardor a l'ivèrn. Dins l'emisfèri sud, se sona solstici d'estiu lo solstici del mes de decembre e solstici d'ivèrn lo solstici del mes de junh, prenent aicí en compte de la diferència de sasons entre los dos emisfèris.


text:
1811
Aquesta pagina concernís l'an 1811 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion per l'Italian Amedeo Avogadro (1776-1856) de la lèi d'Avogadro. Aquela lèi enoncièt l'egalitat dau nombre de moleculas dins dos volums egaus de gas perfècts diferents dins de condicions de temperatura e de pression identicas. Aquò foguèt tanben una dei premierei mencions d'una distincion entre atòms e moleculas. Pasmens, aquela lèi foguèt aculhida amb indiferéncia per la communautat scientifica e l'adopcion de la teoria atomica foguèt un procès lent.


text:
La Pommeray (Maine e Léger)
La Pommeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Pommeraye a situat approximativement al centre d'un triangle format de las vilas de Angieus, Nantas e Cholet, en la pichona region de las Mauges, a aperaquí tres quilomètres al sud dels bòrds de Loire, al mièg dels coteaux de vinhas e d'òrtas.
La Pommeraye fa partida del departament de Maine-e-Loire.
La Pommeraye est située approximativement au centre d'un triangle formé par les villes d'Angers, Nantes et Cholet, dans la petite région des Mauges, à environ trois kilomètres au sud des bords de Loire, au milieu des coteaux de vignes et de vergers.
La Pommeraye fait partie du département de Maine-et-Loire.


text:
Somalia
Somalia (en somali Soomaaliya; en arabi الصومال, As-Sumal), abans coneguda coma la "Republica Somali Democratica", es un estat de la Bana d'Africa que costeja lo golf d'Adèn e l'Ocean Indian. Confronta Jiboti al nòrd, Etiopia a l'oèst e Kenya al sud-oèst.
La capitala es Mogadisho.
Lo gentilici es somali[1] o somalian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Somalia a pas agut cap de govèrn nacional eficaç dempuèi 1991, encara que i aja un govèrn internacionalament reconegut a Mogadisho e Baidoa. Aqueste govèrn creèt lo Govèrn Federal de Transicion, que contraròtla sonque lo sud de Somalia e es pas reconegut per la majoritat dels somalis. Dins lo nòrd-oèst del país, la region de Somaliland se declarèt republica independenta en 1991.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo relèu al nòrd del país es accidentat, e dins fòrça luòcs l'altitud oscilla entre 900 e 2100 m al dessús del nivèl de la mar. Las parts centralas e sud son planas, amb una altitud mejana de mens de 180 mètres.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Somalia.
Somalia es un dels païses pus paures d'Africa e del mond.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...


text:
Radar
Radar es l'acronim en anglés de Radio Detection And Ranging (deteccion e mesura mejançant d'ondas radioelectricas). Es un sistèma per detectar, mesurar o localizar d'objèctes coma los avions, las veituras o la pluèja. Envia una impulsion d'ondas de ràdio, e mesura un possible ecò, retornat per la preséncia de l'objècte analisat.
Son foncionament se basa sus lo calcul del temps que camina l'onda radioelectrica dempuèi l'antena emetora fins a la cibla e retorn, sabent que la velocitat de propagacion de l'onda es aquela de la velocitat de la lutz (c = 3 x 108 m/s).
Es una tecnica que foguèt desvolopada pendent la Segonda Guèrra Mondiala per detectar avions enemics. Pendent las darrièras setanta annadas se demostrèt qu'aquela tecnica es utila per mesurar la distància e la trajectòria de diferentas ciblas. Serviguèt en divèrses domenis de la sciéncia e l'industria, aeronautica, militara e meteorologica.
Uns animals possedisson un "radar natural" coma las ratapenadas que se'n servisson per s'orientar e caçar dins l'escuritat, e emeton de vibracions ultrasonicas cortas que se reflectisson dins las parets de la balma o dins sa presa.


text:
Gràcia (omonimia)
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Gràcia pòt designar:
- Antroponimia: Fotbolaire catalan: Sígfrid Gràcia
- Cristianisme: Un dels dons que Dieu ofrís als òmes: Gràcia (religion)
- Tipografia: Part d'un caractèr: Gràcia (tipografia)
- Espòrts: Club d'escacs catalan: Unió Gracienca d'escacs
- Fèstas: Fèstas de Gràcia (Maó)
- Geografia:
- Quartièr de Barcelona: Vila de Gràcia
- Districte de Barcelona: Districte de Gràcia
- Quartièr de Sabadell: Gràcia
- Cementèri e ermitatge de Gràcia de Maó.
- Mitologia: deitat romana (Gratia), derivada de la grèga Caris
- Premsa: Setmanièr catalan: La Campana de Gràcia


text:
Ginjorlièr
Lo ginjorlièr (Ziziphus ziziphus) es un arbrilhon o pichon arbre de la familha de las Rhamnaceae. Seriá originari de l'Africa del Nòrd o de Siria e viu dins divèrses païses del Bacin Mediterranèu dempuèi de temps alunhats. Foguèt introdusit mai tard en Índia e en China, onte buta dempuèi mai de 4000 ans. Es una planta caduca que pòt arribar a far mai de 10 m de naut, amb de cambas drechas en grops e una rusca fòrça cretada. Las fuèlhas, de 2 a 6 cm, son ovalas a lanceoladas amb lo bòrd finament dentat e d'una color verd clar brilhant, altèrnas e pauc pecioladas, amb tres nervaduras principalas longitudinalas, presentan doas estipulas espinosas a la basa. Las flors, qu'apareisson entre abril e mai, son pichonas, pentameras, verdencas e plaçadas en grops, inflorescéncias a las cimas, de 2 a 5 sus un pichon pecol comun a l'axilla de las fuèlhas. La fusta del ginjorlièr s'utiliza per far d'instruments de musica.
Fruch[modificar | modificar la font]
Lo fruch es la ginjorla, una drupa comestibla de forma ellipsoïdala o globulosa, de color rogenca o brunenca quand es madura, en setembre, e amb un clòsc dur. Pareis a una pruna d'aspècte, mai lo gost remembra puslèu aquel de la poma.
Las ginjorlas son ricas en sucres e mucilatges e contenon una importanta quantitat de vitamina C. Son presadas per sa valor nutritiva, naturas o dessecadas. Las preparacions culinàrias de las ginjorlas son las meteissas que las que se fan amb las pomas[1] e la prunas. Es un dels fruches del regim mediterranèu tradicional, foguèt mencionat per Erodòt. La ginjorla èra lo simbòl del silenci dins la Roma antica e s'utilzava dins los temples dedicats a Metis. Dins la region d'Emília-Romanha se plantava un ginjolièr per portar fortuna. Segon Plini[2] las ginjorlas èran fòrça presadas coma laxatiu leugièr e se conservavan a l'abric de l'aire dins de caissas de fusta de fau o de telh.
A l'ora d'ara la consomacion merma fòrça dins las zonas urbanas.
Actualament dins l'airal mediterranèu las ginjorlas se manjan subretot en Liban, Egipte, Tunisia, Grècia e Itàlia.
Usatge medicinal[modificar | modificar la font]
La ginjorla tanben s'utilitzava coma expectorant e coma remèdi contra las afeccions respiratòrias, de la gòrja, faringitis e traqueïtis. A de propietats pectoralas, emollientas e assuasissent. Las racinas del ginjorlièr s'utilitzavan contra la fèbre.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Eliana Thibaut i Comalada, La cuina de la poma: 250 receptes, Cossetània Edicions
- ↑ Plini 15, 65
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Rushforth, K. Trees of Britain and Europe. Collins 1999. ISBN 0-00-220013-9.


text:
Reguèrg
Lo Reguèrg, que son nom latin es cytisus purgans o oromediterraneus, es un sosarbrilhon que buta en matas, de ramèls quilhats, verd-glauc, de 30-80 cm, gaireben sens fuèlhas. Las flors son jaunas, pichonas, de 10-12 mm, odorosas, en pichonas inflorescéncias terminalas. Dòlça e calici son peluts.
La florida es en mai-junh (foncion de l'altitud).
Es present dins lo Massís Central, qualques sectors dels Pirenèus, e mai dins mai d'unes massisses montanhoses de la Peninsula Iberica e de Magrèb. Se caracteriza per de landas pro pauras d'origina granitica o volcanica. En Occitània, es fòrça present tanben en Cevenas e Marjarida.


text:
Annada lutz
L’annada lutz (simbòl: al) es una unitat de distància utilizada en astronomia.
Una annada lutz es la distància percorrida par un foton (o pus simplament la lutz) dins lo voide, fòra de tot camp gravitacional o magnetic, en una annada juliana (365,25 jorns ; o : 31 557 600 segondas). La velocitat de la lutz dins lo voide essent (per definicion del mètre) de 299 792 458 m/s, una annada lutz es exactament egala a : 9 460 730 472 580,800 km ≈ 9 461 miliards de quilomètres = 9,461 Pm o 9 461 Tm.
(1 pentamètre (Pm) es egal a 1015 m) (1 teramètre (Tm) es egal a 1012 m)
1 al ≈ 9,461 Pm = 9,461×1015 m
Somari
Utilizacion usuala de l'annada lutz[modificar | modificar la font]
L'annada lutz s'utiliza subretot en vulgarizacion per exprimir las distàncias interstellaras e intergalacticas, perque aquela unitat es facilament accessibla pel grand public : representa lo temps mes per la lutz per percorrir la distància citada.
Per exemple, l'estela pus prèpa del Sistèma Solar, Proxima Centauri, se tròba a 4,22 annadas lutz, e que l'alò de nòstra galaxia, la Via Lactèa, a un diamètre de prèp de 100 000 annadas lutz. La galaxia d'Andromèda se situa a prèp de 2,5 milions d'annadas lutz.
Sosunitats[modificar | modificar la font]
En multiplicant la velocitat de la lutz per un temps causit, se construsís d'unitats parentas, coma per exemple l'ora lutz que val exactament 1 079 252 848,8 km.
Atal Pluton orbita a una distància mejana de 5,47 ora lutz del Solelh. E la Tèrra orbita a 8,32 minutas lutz del Solelh (autrament dich l'unitat astronomica val 8,32 minutas lutz), e la Luna orbita a 1,28 segonda lutz de la Tèrra.
Lo mes lutz s'utiliza pauc, perque sa valor es pas precisament definida. Las institucions oficialas s'interèssan gaire a aquelas unitats derivadas; es pas possible de dire se lo mes lutz val per exemple 30 jorns lutz, o un dotzen de l'annada lutz.
Evalucion en quilomètres :
- una segonda lutz ≈ 300 000 km,
- una minuta lutz ≈ 18 000 000 km,
- una ora lutz : 60 x 60 x 300 000 km ≈ 1 080 000 000 km,
- un jorn lutz : 24 x 60 x 60 x 300 000 km ≈ 25 920 000 000 km,
- une annada lutz : 365 [1] x 24 x 60 x 60 x 300 000 km ≈ 9 460 800 000 000 km.
Autras unitats astrofisicas[modificar | modificar la font]
L'annada lutz es rarament utilizada pels astronòms professionals, que li preferisson lo parsec (pc), perque es dirèctament ligat a la parallaxi de l'estela visada (un parsec equival a prèp de 3,26 annadas lutz).
Pels objèctes del Sistèma Solar, s'utiliza pus sovent l'unitat astronomica (ua), basada sus la distància tèrra solelh (una annada lutz val 63 241,077 ua, una unitat astronomica val prèp de 8 minutas lutz).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La velocitat de la lutz essent arredondida aquí a 103 prèp, es inutil de prendre una valor de l'annada pus precisa coma 365,24 jorns
Nòtas[modificar | modificar la font]
S'òm pren la valor seguenta : una annada lutz = 9 460 800 000 000 km, alara :
- Un TGV (s'òm estima sa velocitat maximala a 500 km/h) metriá prèp de 1 881 536 ans per percorrir una annada lutz.
- Una fusada Ariane 5 (s'òm estima sa velocitat mejana aprèp l'envòl a 8 000 km/h) metriá prèp de 135 000 ans per percorrir una annada lutz.


text:
Abat Bergèir
Danièl Vivian Miquèu Bergèir, coneishut devath lo nom de l’abat Bergèir, vadut a Sent Arlòdi, en Medòc lo 19 d'abriu de 1881 e mòrt a Semelhon en Gironda lo 31 de decembre de 1950 es un òmi politic, eclesiastic e poèta occitan d’expression occitana, felibre.
Biografia[modificar | modificar la font]
Eishut d’una familha de paisantòts praubes dau Medòc, trabalhèt la tèrra silèu que n’augut la fòrça. Aperat per una vocacion eclesiastica, la sua santat febla ne ie permetèva pas de contunhar atau una via. Entecat, se n’angut estudiar au Petit Seminari de Bordèu que ne sortit brilhantament, apuei entrèt a l’Escòla Superiora de Teologia de París. Estut ordenat prèste en 1904.
Curè de Sadirac permèir, apuei vecari de son oncle a Sent Melion, vad curè de Sent Melion en 1911. Deisharà pas pus sa cura. Orator de permèira, polemista estinglant, recercat, damantat pertot, la sua renomada vai creishent, end’aquesta tempsada trantonada pre la despartida de las glèisas e de l’Estat. Participa ad un gart d’amassada, devisadas, conferéncias publicas.
Es reformat en 1914, pre de las rasons de santat. Mès arefusa aquò e s’engatja coma volontari. Es la debuta de l’aventura màger de la sua via. Se mostra èster un ginhèc gavidaire d’òmis. Coratjós, cap-burlat, es blassat d’un galip d’obús que ie trauca los paumons au Camin-de-las-Damas. Combatant a Verdun, serà blassat encara tres còps, e citat sheis còps. Recep la Legion d’Aunor sau camp de batalha, apuei la Crotz de Guèrra, la Crotz dau Pelut Bèlga, e la roseta d’Oficièr d’Academia a títol militar. Desmobilizat, se’n tòrna entà son presbitèri girondin.
Es ad aquesta epòca que comença d’escríver las suas òbras gasconas, en parlar medoquin. Serà Ma Garbetto, publicat en 1923 en un sol volumi, dens la Revista Meridionala, estreitament ligada au Felibritge. En realitat, las permèiras creacions poeticas en occitan de l’abat Bergèir arremontan jà a quauques annadas abans, a l’annada 1903 exactament, que publiquèt poesias e articles en gascon dens lo jornau Le Vigneron médocain devath lo chafre de Ciranó de Massatèt, apuei lo de Bosquilhòt dau Crange.
L’acuelh hèit a Ma Garbetto es trionfau. Simin Palai, qui encontra Bergèir en junh 1923 a las jornadas felibrencas de Bordèu, dirà « … sus la carta dau Felibritge, lo país girondin apareishè quasi com un èrm […]. Brac, dens lo Bordalés, desempuei vint ans, qu’èra lo silenci. » Abans de se felicitar de la produccion de l’abat Bergèir, dont lo parlar baish-medoquin es qualificat per lo mèsme Palai d’ « entremiei los mèi armoniós de Gasconha ».
En 1924, a la damanda de son archevesque, se presenta a las eleccions legislativas dau 11 de mai, coma cap d’una lista republicana clementista, damb Geors Mandel en dusau. Es lo sol elegit. Danièl Bergèir vad lavetz, a 43 ans, deputat de la Gironda. Harà dus mandats.
Entremiei los temps hòrts de son eleccion (sus la marina, sus lo budgèt de l’instruccion publica, de la santat, dau comèrci e d’industria), fau notar son engatjament per l’ensenhament de las lengas minoritàrias, e notadament de l’occitan. Damanda tanben lo respècte de las libertats culturaus en Alsàcia, apuei la creacion d’Academias pre las lengas regionaus. L’abat Bergèir estut membre de l’Escòla dau Medòc, grop felibrenc frem actiu de poètas medoquins d’expression occitana, com Andriu Brion, los frairs Conòrd o encara lo canonge Lafarga. N’estut incontestablament lo far, e lo membre lo mèi illustre.
Tornat a la via vitanta, l’abat Bergèir ne bacsèt pas egau la vita politica, participant e organizant amassadas politicas, hadent devisòris, parligòis, o animant encontras d’ancians combatants un chic pretot dens lo monde, aon èra convidat.
Fondator de la revista Soutanes de France, publiquèt pendent la tempsada 1940-45, correspondent a l’Aucupacion e au regim de Vichèi, quauques articles dont ie esturen arcastats, e esturen a l’origina d’una polemica sus son comportament pendent aquesta tempsada. D’aquesta pausa mau coneishuda de sa vita, n’am gaire de tralhas. Tot çò que se pòt díder de solide, es qu’estut inculpat au cap de la guèrra pre collaboracionisme, empreisonat au fòrt dau Har a Bordèu, apuei tradusit cap a la Cort de Justícia lo 24 de julhet de 1945. Estut aquitat.
Tornat a son presbitèri de Sent Melion, contunhèt sas òbras auprès daus praubes. Se morit lo 31 de decembre 1950, d’un malaise de còr, en seguida ad una sincòpa. Enterrat permèir au sagrat de la parròpia, son còrs estut transportat dens la Collegiada de Sent Melion.
Damoraràn d’eth articles e poesias publicats dens la revista Le Vigneron médocain, apuei Ma Garbetto, a la Revista Meridionala.


text:
1122
Aquesta pagina concernís l'an 1122 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Venècia[modificar | modificar la font]
Represa de combats importants en Tèrra Santa. Lo dòge Domenico Michele decidèt de participar a l'esfòrç militar crosat. Pasmens, son objectiu vertadier èra l'Empèri Bizantin que veniá d'abolir lei prilègis comerciaus dei marchands venecians. Lo 8 d'aost, lo dòge aviá reünit una fòrça importanta (15 000 òmes, 68 naviris) e acomencèt de se dirigir vèrs l'Orient. Premier, ataquèt l'illa bizantina de Corfo. Pasmens, se turtèt a una resisténcia viva dei defensors e foguèt obligat d'acomençar un sètge lòng.
En Tèrra Santa, de naviris venecians participèron ais operacions crosadas dins lo sector de l'importanta vila portuària de Tir.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Començament dau sètge dau pòrt de Tir per lei Crosats dau Reiaume de Jerusalèm e per la Republica de Venècia.


text:
1185
Aquesta pagina concernís l'an 1185 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Neishença de Raimon Rogièr Trencavèl.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- Japon: començament de l'èra Kamakura.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Premiera mencion de l'utilizacion d'un molin de vent en Euròpa que son utilizacion s'èra difusada dempuei lei país musulmans.


text:
Isaïas (profèta)
Isaïas es un profèta de l'Ancian Testament, qu'auriá vescut jol reialme d'Hizquya perque se fa mencion de « la quatorzena ananada del rei Hizqiya ». Un libre de l'Ancian Testament — que tracta de la deportacion del pòble josieu a Babilònia puèi del seu retorn e de la reconstruccion del Temple de Jerusalèm suls òrdres del Grand Rei aquemenid Cirus II — li es attribuit a mai o mens juste títol. Es un personatge biblic considerat coma sant crestian; festjat lo 9 de mai en Orient[1] e lo 6 de julhet en Occident[2].
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Figura biblica, Isaïas auriá viscut a Jerusalèm al sègle VIII AbC, a per aquí entre 766 e 701. L'epòca es marcada per la pujada d'Assiria fàcia al reialme de Juda que vei pasmens un periòde d'astre. Isaïas denoncièt lo relambi de las mòrs dels seus concitutadans que provòca la colèra de Dieu. Lo rei Manasse, filh d'Ezequias, faguèt persecutar fòrça contemporanèus d'Isaïas. Segon l'Ascension d'Isaïas, escrich apocrif, torturat sus òrdre de Manasse, Isaïas es copat en dos per una resa mas la seuna alma es raubada al cèl just abans de biais que ne soufriguèt pas[3].
Isaïas es considerat coma l'un dels quatre grands profètas du fach de la precision de la seunas prediccions sus la venguda del Messias. En ebrieu, lo nom ישעיהו, se pronòncia « Yeshayahou ». « Yesha » (ישע) pòt se traduire « salva » o « [la] salavacion » ; « Ya » (י) es una forma abreujada del nom de Dieu, coma dins « alleluia » ; « hou » (הו) = pronom personal « el ». Le nom d'Isaïas significa doncas « el, Dieu, salva » o « El, Dieu, es salavacion »[4].
Lo Libre d'Isaïas[modificar | modificar la font]
Coma libre unic de 66 capítols, lo libre d'Isaïas se presenta en fach en tres partidas plan distinctas qu'aurián podut formar tres libres separats:
- Capítols 1-39 : Isaïas presenta lo contèxte istoric, amb la pujada d'Assiria, fins a la tentativa de prisa de Jerusalèm per Sennacherib ;
- Capítols 40-55 : Isaïas evòca la pujada de Cirus II, rei de Pèrsia, anonciant la fin de l'exili a Babilònia ;
- Capítols 56-66 : Isaïas estudia la situacion a Jerusalèm pauc de temps aprèp lo retorn d'exili. Aquela seccion amassa benlèu las profecias d'uns profètas.
Uns dobtan que los capítols 40 a 66 serián estat escrich pel quiter Isaïas e estiman que foguèron escrichs a una epòca mai tardièra. E mai, le Nòu Testament fa mencion d'aquelas partidas al meteis títol que lo rèste dins l'Evangèli de Matieu e dins l'Evangèli de Joan.
Profecias messianicas[modificar | modificar la font]
Isaïas auriá fach de profecias messianicas. Lors lecturas es diferenta segon las religions. Praticament totas las referéncias (Levat (Isaïas 11.12)) renvian a un messias que concerna pas un pòble especific pasmens que lo messias siá designat coma essent un descendent de Jessé, lo paire del rei Dàvid.
« Un ram sortirá de la soca de Jessé / un rebrot jasilhará de las seunas racinas » (Isaïas 11.1)
S'i trapa de referéncias tractant dels temps futurs – sens precisar qu'aqueles cambis dependon de la venuda del messias – dins gaireben totes los libres biblics e aquelas designan explicitament l'ostal d'Israèl o los Josieus.
- « Los jutges e conselhièrs serán restablits » (Isaïas 1.26) ;
- « Será un arbitre entre las nacions e lo perceptor de pòbles nombroses (...) » (Isaïas 2.4) ;
- « (...) Sol Dieu será grand dins aquel jorn. » (Isaïe 2.17) ;
- « Sus el repauserá l'esperit del Senor: esperit de saviesa e d'intelligéncia, esperit de conselh e de fòrça, esperit de sciéncia e de crencha de Dieu » (Isaïe 11.2) ;
- « Jutjará los flacs amb justícia, donará d'arrèsts equitables en favor dels umbles del país (...) del buf dels seus pòts, ferá morir lo marrit. » (Isaïas 11.4) ;
- « (...) Las nacions tornaran cap a el. » (Isaïe 11.10) ;
- « Será un messatgièr de patz » (Isaïas 52.7) ;
- « Perque l'Ostal Meu será nomenat un ostal de preguièras per totas las nacions. » (Isaïas 56.3-7).
Los crestians veson dins uns passatges una pre-Annonciacion de la naissença del Crist enfantat per una verge, al contrari de l'interpretacion josieva.
« Lo Senhor vos donará un signe Vaquí que la jova femna (tradusit a vegada per « verge ») es prensa e enfanta un fih » (Isaïe 7.14)
« Perque un enfant nos es nascut / un filh nos foguèt donat » (Isaïas 9.5)
Los crestians considèran tanben que lo « Chants du Serviteur » (42.1-9 ; 49.1-7 ; 50.4-11 ; 52.13-53.12) anoncia Jèsus Crist e la Passion.
Manuscrich trobats a Qumran[modificar | modificar la font]
En 1947, d'entre los manuscrichs descobèrts a Qumran nomenats « Manuscrichs de la mar Mòrta », sol lo libre d'Isaïas foguèt trobat dins son integralitat jos la forma d'un rotlèu de coire. Aquel manuscrich data del sègle II AbC
Nòtas e referéncoas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sants pel 9 de mai del calendièr ecclesiastic orthodòxe
- ↑ Nominis, Sant Isaïas
- ↑ http://www.ccel.org/c/charles/otpseudepig/martisah.htm
- ↑ (fr)Jean-Pierre Prévost, Pour lire les prophètes, Cerf - Novalis, 1995, p. 78.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Adrian Schenker, Douceur de Dieu et violence des hommes. Le quatrième chant du serviteur de Dieu et le Nouveau Testament, coll. Connaître la Bible, n° 29, Bruxelles, Lumen Vitae, 2002, 80 p. ISBN 2-87324-186-1.
- (fr)Gaston Duchet-Suchaux, Michel Pastoureau La Bible et les Saints.- Guide iconographie, Flammarion, Collection Tout l'Art, Paris, 1994, Première édition 1990 (ISBN 2-08-012256-8).


text:
Brahmagupta
Brahmagupta (598-668) èra un matematician indian dau sègle VII. Cap de l'observatòri astronomic d'Ujjain, centre scientific major d'aquel epòca, es l'autor d'unei libres important regardant lo desvolopaent dei matematicas. En particular, definiguèt la cifra zèro coma lo resultat de la sostraccion d'un nombre par lo meteis nombre. Depintèt tanben divèrsei resultats d'operacions utilizant lo zèro e la solucion deis eqüacions dau segond gras. Pertocant l'astronomia, calculèt la durada d'una annada tèrrestra e prepausèt doas valors (365 jorns, 6 oras, 5 minutas e 19 segondas e 365 jorns, 6 oras, 12 minutas e 36 segondas) que son quasi identicas a la valor modèrna.
Son trabalh aguèt una influéncia importanta sus leis estudis deis astronòms arabis dau periòde abbassida.
Òbras principalas[modificar | modificar la font]
- Cadamekela (624).
- Brahmasphutasiddhanta (628) qu'es son òbra pus famosa.
- Khandakhadyaka (665).
- Durkeamynarda (672).


text:
Campings à la une
- Filtrer par :
- Départements
- AudeGardHéraultLozèrePyrénées-Orientales
- Villes
- AigaliersAigremontAigues mortesAigues vivesAiguezeAimarguesAlesAllegreAlzonAnduzeAramonArgilliersArpaillargues et aureillacArphyArreArrigasAsperesAubaisAubordAubussarguesAujacAujarguesAulasAumessasAvezeBagardBagnols sur cezeBarjacBaronBeaucaireBeauvoisinBellegardeBelvezetBernisBessegesBez et esparonBezouceBlandasBlauzacBoisset et gaujacBoissieresBonnevauxBordezacBoucoiran et nozieresBouillarguesBouquetBourdicBragassarguesBranoux les tailladesBreau et salagosseBrignonBrouzet les alesBrouzet les quissacCabrieresCaissarguesCalvissonCampestre et lucCamprieuCanaules et argentieresCannes et clairanCardetCarnasCarsanCassagnolesCastelnau valenceCastillon du gardCausse begonCaveiracCavillarguesCendrasChambonChamborigaudChusclanClarensacCodognanCodoletColliasCollorguesColognacCombasCompsConcoulesCongeniesConnauxConqueyracCorbesCorconneCornillonCourryCrespianCrosCruviers lascoursDeauxDionsDomazanDomessarguesDourbiesDurfort et st martinEsperouEstezarguesEuzetFlauxFoissacFonsFons sur lussanFontanesFontarechesFournesFourquesFoussignarguesFranquevauxFressacGagnieresGailhanGajanGallargues le montueuxGallicianGaronsGarrigues ste eulalieGaujacGeneracGenerarguesGenolhacGoudarguesIssiracJonquieres st vincentJunasL ardoiseL estrechureLa bastide d'engrasLa bruguiereLa cadiere et camboLa calmetteLa capelle et masmoleneLa grand combeLa levadeLa roque sur cezeLa rouviereLa vernaredeLamelouzeLangladeLanuejolsLasalleLaudunLaval pradelLaval st romainLe cailarLe garnLe grau du roiLe martinetLe pinLe viganLecquesLedenonLedignanLes anglesLes magesLes plansLes plantiersLes salles du gardonLezanLioucLiracLogrian florianLussanMalons et elzeMandagoutManduelMarcouleMarguerittesMarsMartignarguesMaruejols les gardonsMassanesMassillargues attuechMauressarguesMejannes le clapMejannes les alesMeynesMeyrannesMialetMilhaudMolieres cavaillacMolieres sur cezeMonobletMonsMontagnacMontaren et st mediersMontcalmMontclusMontdardierMonteilsMontfauconMontfrinMontignarguesMontmiratMontpezatMoulezanMoussacMusNages et solorguesNavacellesNersNimesNotre dame de la rouviereOrsanOrthoux serignac quilhanParignarguesPeyremalePeyrolesPommiersPompignanPont d'heraultPont d'heraultPont de rastelPont saint espritPonteils et bresisPort camarguePortesPotelieresPougnadoressePoulxPouzilhacPuechredonPujautQuissacRedessanRemoulinsRevensRibaute les tavernesRivieresRobiac-rochessadouleRochefort du gardRochegudeRodilhanRoguesRoquedurRoquemaureRoussonSabranSaint ambroixSaint andre de roquepertuisSaint christol les alesSaint denisSaint gillesSaint hippolyte du fortSaint jean de ceyrarguesSaint jean de maruejols et avejanSaint jean de valeriscleSaint jean du gardSaint julien de la nefSaint julien de peyrolasSaint laurent d'aigouzeSaint nazaireSaint paulet de caissonSaint privat de champclosSaint quentin la poterieSaint victor de malcapSainte cecile d'andorgeSalazacSalindresSalinellesSanilhac sagriesSardanSaumaneSauveSauveterreSauzetSavignarguesSazeSenechasSernhacServasServiers et labaumeSeynesSommieresSoudorguesSoustelleSouvignarguesSt alexandreSt andre d'olerarguesSt andre de majencoulesSt andre de valborgneSt bauzelySt benezetSt bonnet de salendrinqueSt bonnet du gardSt bresSt bressonSt cesaireSt cesaire de gauzignanSt chaptesSt christol de rodieresSt clementSt come et maruejolsSt croix de caderleSt dezerySt dionizySt etienne de l'olmSt etienne des sortsSt felix de pallieresSt florent sur auzonnetSt genies de comolasSt genies de malgoiresSt gervaisSt gervasySt hilaire d'ozilhanSt hilaire de brethmasSt hippolyte de catonSt hippolyte de montaiguSt jean de crieulonSt jean de serresSt jean du pinSt julien de cassagnasSt julien les rosiersSt just et vacquieresSt laurent de carnolsSt laurent des arbresSt laurent la vernedeSt laurent le minierSt mamert du gardSt marcel de careiretSt martialSt martin de valgalguesSt maurice de cazevieilleSt maximinSt michel d'euzetSt nazaire des gardiesSt paul la costeSt paul les fontsSt pons la calmSt privat des vieuxSt roman de codieresSt sauveur camprieuSt sebastien d'aigrefeuilSt siffretSt theodoritSt victor des oulesSt victor la costeSte anastasieSumeneSylverealTavelTharauxTheziersThoirasTornacTresquesTrevesUchaudUzesVabresVallabreguesVallabrixVallerarguesValleraugueValliguieresVauvertVenejanVerfeuilVergezeVers pont du gardVestric et candiacVezenobresVic le fesqVilleneuve les avignonVillevieilleVissec
Filtrer selon les disponibilités :
5 Camping(s) partenaire(s)
Gard
277 emplacements
Unique à 1000 m de la mer,en plein coeur de la camargue, et tout proche du centre du grau du roi, découvrez ce magnifique camping 4 étoiles l'abri...
462 emplacements
Le domaine du boucanet est situé en petite camargue entre le grau du roi et la grande motte, en bord de mer avec accès sur la plage. venez vivre un...
377 emplacements
A deux pas du parc naturel de la camargue, le camping vous propose des vacances familiales à 800 m de la mer où vous pourrez vous détendre et...
293 emplacements
Le camping la marine, idéalement situé au coeur de la camargue, vous invite au farniente autour de son bel espace aquatique. profitez également de...
176 emplacements
Appréciez l'ambiance conviviale de ce camping situé aux portes d'un pittoresque village, posé à mi-chemin entre les paysages sauvages de la petite...


text:
Glucagon
Lo glucagon es una ormona peptidica de 29 aminoacids qu'agís dins lo metabolisme dels glucids. A un pes molecular de 3485 Da e foguèt descobèrt en 1923 per Kimball and Murlin. Aquesta ormona es sintetizada per las cellulas a del pancreas (en de luòcs aperats illòts de Langerhans).
Son estructura primària es: NH2-His-Ser-Gln-Gly-Thr-Phe-Thr-Ser-Asp-Tyr-Ser-Lys-Tyr-Leu-Asp-Ser-Arg-Arg-Ala-Gln-Asp-Phe-Val-Gln-Trp-Leu-Met-Asn-Thr-COOH
Es una ormona qu'elèva lo nivèl de glucòsa dins lo sang, al revèrs de l'insulina que lo baissa. Quand l'organisme necessita mai de sucre dins lo sang, las cellulas alfa del pancreas elabòran de glucagon. Aqueste glucagon mobiliza las resèrvas de glucòsa presentas dins lo fetge en forma de glicogèn.


text:
1982
Aquesta pagina concernís l'an 1982 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après la Guèrra d'Ogaden (1977-1978) quatre annadas aperavans, Etiopia ajudèt una guerilha somaliana pro-etiopiana qu'ataquèt lo centre de Somalia. Leis insurgents capitèron de conquistar mai d'una vila. Pasmens, Mogadisho recebèt una importanta ajuda militara de part de Washington que li permetèt de rebutar l'ofensiva. Coma en 1978, lei combats s'arrestèron a la frontiera permetent de defugir un segond conflicte dirècte entre Etiopia e Somalia.
Asia[modificar | modificar la font]
Iran[modificar | modificar la font]
Una tièra de còntraofensivas iranianas de genier a mai entraïnèron la retirada dei tropas iraquianas en direccion de la frontiera. Puei, d'ofensivas iranianas novèlas permetèron ais Iranians d'intrar sus lo territòri iraquian. Pasmens, en causa d'una resisténcia iraquiana importanta, lei conquistas iranianas demorèron fòrça limitadas.
Iraq[modificar | modificar la font]
Una tièra de còntraofensivas iranianas de genier a mai entraïnèron la retirada dei tropas iraquianas en direccion de la frontiera. Puei, d'ofensivas iranianas novèlas permetèron ais Iranians d'intrar sus lo territòri iraquian. Pasmens, en causa d'una resisténcia iraquiana importanta, lei conquistas iranianas demorèron fòrça limitadas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Organizacion d'una campanha de cavaments fins a 1994 sus lo sèti maia de Calakmul.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dei missions sovieticas Venera 13 e 14 que se pausèron a la superficia de Vènus onte realizèron divèrsei mesuras e lei premierei fotografias en color dau sòu de la planeta.
Medecina[modificar | modificar la font]
Capitada de la premiera implantacion d'un còr artificiau de tipe Jarvik 7 desvolopat per la còla dau mètge estatsunidenc Robert Jarvik. Lo pacient subrevisquèt 112 jorns. Après la revirada parciala de la temptativa de 1969, aquò permetèt de desvolopar l'ensèrt de còrs artificiaus.


text:
Cesarèa
Cesarèa (Caesarea Maritima en latin), apelada tanben tre 133 Cesarèa de Palestina (en latin: Caesarea Palaestina), en Israèl, es una ciutat situada sus la còsta mediterranèa. Fondada per Eròdes lo Grand, rei de Judèa, en onor de Cèsar August, foguèt bastida entre 25 e 13 abans l'èra crestiana subre una ciutat nomenada anteriorament Turris Stratonis, a 30 km al sud de Haifa actual. Son pòrt, bastit dins un luòc anteriorament perilhós de la còsta, recebèt una atencion especiala. Aviá d'agora, de pretori, un temple de Cesar amb estatuas de l'emperaire, un teatre, un circ e d'aautres bastiments publics. Tre 44 foguèt la residéncia dels prefèctes romans de Juda e tanben la dels reis. Sa populacion èra pus siriaca que josieva. Al sègle IV foguèt lo sèti d'un evesque que tre 451 dependèt del patriarca de Jerusalèm. En 635 foguèt ocupada pels arabis.


text:
Harry Govier Seeley
Harry Govier Seeley (1839-1909) siguéc un paleontològ anglés que determinéc qu'es dinosaures se classificauen en dus grops: es saurisquis e es ornitisquis. Tà hér açò se baséc ena natura des ossi e articulacions dera pelvis.
Publiquéc es sòns resultats en 1888. Es paleontològs deth sòn temps auien estat classificant es dinosaures de diuersi maneres, segontes era estructura des sòns pès e era forma deres dents. Totun, era division de Seeley a resistit eth pas deth temps. Adara s'a descurbit qu'es audèths non descénen pas des ornitisquis (maluc d'audèth) més des saurisquis (maluc de ludèrt).
Seely trapéc es dus grops tan diferenti que tanben defenséc un origen desseparat. Va éster pas enquia es ans 1980 qu'es naues tecniques d'analisi cladística demostraren qu'andús grops de dinosaures auien compartit un ancessor comun en eth triassic.
Seely descriguéc e aperéc nombrosi dinosaures a partir des sòns fossils ath long dera sua vida laboral. Eth sòn libe sus es pterosaures, Dragons de l'aire (1901), senhaléc qu'es audèths e es pterosaures an plan de semblances. Era sua credença qu'auien un origen comun siguéc incorrecta e ataquéc era caracterizacion de Richard Owen des pterosaures coma planors lenti de sang hreda e es reconeguéc coma voladors activi de sang cauda.
Seely siguéc ajudant d'Adam Sedgwick en eth Woodwardian Museum de Cambridge de 1859 endauant. Dehugéc trabalhs en eth British Museum e en eth Geological Survey deth Reialme Unit tà contunhar eth sòn trabalh, més , fin-finau, admetéc un trabalh en eth King's College de Cambridge.


text:
Carpomys
Carpomys es un genre de rosegaires de la familha dels Murins. Los anglofòns las nomenan Indian rock rats (rats de las ròcas indianas).
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
Aqueste genre compren las espècias seguentas :
- Carpomys melanurus Thomas, 1895
- Carpomys phaeurus Thomas, 1895
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Carpomys dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 584993 Carpomys Thomas, 1895 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Carpomys (en)
- Referéncia NCBI : Carpomys (en)


text:
Civilizacion
Lo tèrme de civilizacion a una varietat granda de significacions ligadas amb la societat umana. Se'n fa emplec majoritàriament per designar las societats complèxas o avançadas: aquelas que practican l'agricultura e qu'an una division del trabalh significativa e una densitat de populacion pro granda per formar de ciutats. Alternativament, "civilizacion" se pòt tanben usar per designar la soma, l'extension o l'avanç de l'umanitat e dels assolidatges dels umans en totes los òrdres, o la cultura d'una comunautat determinada. Fin finala, en un sens pus larg, "civilizacion" pòt designar la societat umana mondiala.
Lo tèrme de civilizacion ven del latin civis 'ciutadan' o 'abitant d'una ciutat', e del sieu adjectiu civilis. En aqueste sens, "civilizat" significava d'èsser un ciutadan, una persona governada per las leis del sieu pòble, ciutat o comunautat.
Caracteristicas d'una civilizacion[modificar | modificar la font]
La civilizacion, coma societat complèxa, possedís de caracteristicas especificas que la distinguisson d'una societat o cultura simpla. Istoricament, las civilizacions an partejat mantuna o totas las caracteristicas seguentas:
- Tecnicas agricòlas per la cultura intensiva, coma l'emplec de la man d'òbra, lo virament de culturas, e l'irrigacion. Aquò a permés que los agricultors produsiscan mai de noiriduras que pas los de besonh per a lor subsisténcia immediata.
- Division del trabalh; una porcion significativa de la populacion que dedica pas la màger part del sieu temps a la produccion de noiriduras mas se dedican a l'indústria, la guèrra, la sciéncia o la religion; aquò es possible mercé a l'excedent alimentari;
- Una forma d'organizacion sociala, que pòt èsser un cacicat, ont lo cap d'una familha o d'un clan nòble govèrna lo pòble; o una societat-estat ont la classa governanta se sosten sus una burocràcia o forma de govèrn, ont lo poder se concentra dins las ciutats;
- lo contraròtle institucionalizat de las noiriduras de la classa governanta, un còs governamental o una burocràcia;
- l'establiment d'institucions socialas complèxas e formalas, coma una religion organizada e l'educacion, en posicion a las tradicions mai formalas de las societats simplas;
- lo desvolopament de las formas complèxas de l'escambi economic, causa que inclutz l'expansion del comèrci mejançant lo bescanvi o la creacion de la moneda e del mercat.
- l'acumulacion de possessions materialas;
- lo desvolopament de las arts, sustot de l'escritura.
Segon las definicions anterioras, las culturas de la Grècia Antica son de civilizacions mentre que fòrça culturas dels amerindians nòrd-americans o son pas. Ça que la, aquesta distincion es pas sempre pro clara. Al nòrd-oèst dels Estats Units, per exemple, l'abondància de peisses garantissiá l'excedent alimentari sens lo desvolopament de l'agricultura; los pòbles s'installèron permanentament, e s'i formèt una ierarquia sociala aital coma l'acumulacion de riquesa e lo desvolopament de las arts. Per contra, la cultura Pueblo del sud-oèst nòrd-american desvolopèt l'agricultura avançada, l'irrigacion e las implantacions permanentas comunalas, coma la de Taos. Malgrat aquò, la cultura Pueblo desvolopèt pas jamai las institucions complèxas que s'assòcian a las civilizacions.
Totas las civilizacions, coma de culturas sedentàrias, s'afrontan al problèma de l'esgotament de las ressorsas localas pròplèus als primièrs implantaments. Las civilizacions son inerentament expansivas, e per subreviure, an de besonh aténher las ressorsas essencialas per lor subrevivença cada viatge mai luènh de lor centre. Aital, los teoricians dels sistèmas mondials, coma Immanuel Wallerstein,[1] An prepausat que las civilizacions se pòdon dividir geograficament entre lo "centre" o "còr", la "semiperiferia" o "interiora", e la "periferia", e en qué lo centre obten las ressorsas basa dels dos autres airals.
Evolucion de las civilizacions[modificar | modificar la font]
L'evolucion de la majoritat de las civilizacions se pòt esquematizar:
- Totas las civilizacions començan amb l'establiment de sistèmas de govèrn per la mantenença dels elèits.
- Las civilizacions reüssidas florisson e creisson de manièira accelerada.
- Atenhon un nivèl maximal o limit que mantenon per un periòde de temps.
- La concurréncia entre los estats en una civilizacion pòt produsir un escambi de poder o qu'un grop predomina sus l'autre.
- Lo domeni d'un grop sus d'autras pòt èsser indirecte o se pòt formalizar en la creacion d'empèris multietnics.
- Amb lo passatge del temps las civilizacions se collapsan o son remplaçadas per d'autras civilizacions mai grandas o mai dinamicas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Wallerstein, Immanuel, The Modern World-System, vol. I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century (Academic Press, 1974); The Modern World-System, vòl. II: Mercantilism and the Consolidation of the European World-Economy, 1600-1750 (Academic Press, 1980), and The Modern World-System, vòl. III: The Second Great Expansion of the Capitalist World-Economy, 1730-1840s ', (Academic Press, 1989).


text:
Monfréville
Monfréville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Monfréville Es una municipalitat del costat de Isigny-sus-Mar situada a 22 quilomètres de Sant-Lô e 24 quilomètres de Bayeux. La municipalitat aperten al Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin.
Monfréville est une commune du canton d'Isigny-sur-Mer située à 22 kilomètres de Saint-Lô et 24 kilomètres de Bayeux. La commune appartient au Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin.


text:
Ligam ionic
Lo ligam ionic es un dels tres tipes de ligam quimic abitual. Correspond a l'union d'ions de signe opausat per atraccion electrostatica e es totjorn format d'un metal (cation) e un non metal (anion). Quand dins lo ligam ionic apareis aquela fòrça electrostatica las substàncias que i intervenon forman pas de moleculas mas constituisson de malhums cristallins ionics formats d'un grand nombre d'anions e de cations. Lo ligam ionic se forma solament quand la diferéncia d'electronegativitat entre los elements que lo compausan es anautita, doncas se se ligan d'elements de caractèr metallic amb electronegativitats semblablas se produsís un ligam metallic e los elements non metallics se jonhon amb ligams covalents. Las proprietats de las substàncias ionicas son las seguentas:
- An de ponches de fusion e d'ebullicion elevada
- Son durs e fragils
- Condusisson pas lo corrent electric dins l'estat solid, mas quand se fondon o se dissòlvon.
- Son solubles dins l'aiga.


text:
Friedrich Engels
Friedrich Engels (Barmen, Alemanha, lo 28 de novembre de 1820 - Londres, Anglatèrra, lo 5 d'agost de 1895) foguèt un filosòf socialista revolucionari alemand e cofondator, amb Karl Marx, de la teoria del comunisme modèrne.
Somari
- 1 La Vida
- 2 Friedrich Engels & Karl Marx
- 3 L'Accion
- 4 L'Òbra
- 5 las Idèas màgers
- 6 lo Legat universal
- 7 Citacions
- 8 Bibliografia
- 9 Bibliografia a l'entorn de l'òbra
- 10 Bibliografia a l'entorn de l'òme
- 11 Vejatz tanben
- 12 Ligams extèrnes
- 13 Ligams videografics
- 14 Nòtas
La Vida[modificar | modificar la font]
originas e mitan familial[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Barmen (Ren del Nòrd-Vestfàlia, avuèi Wuppertal) dins d'una familha d'idèas liberalas mai que moderadas, amb una fèrma leiautat al reialme de Prússia, e una fòrça devòta fe protestanta.
Lo paire de Friedrich Engels, tanben Friedrich Engels (1796-1860) se ne disiá.La siá maire Marie Elisabeth Franziska van Mauritian Haar (1797-1873) s'apelava.
Èra lo pater familias un pietista, valent a dire que ne cresiá a las valors tradicionalas de la religion crestiana protestanta mas n'èra subretot un adversari feron de tota (o quasi) forma de cultura que, coma no'n poirem mainar mai tard, serà aquò un element fondamental dins la genèsi de la pensada del jove Engels.
Èra lo cap d'una fabrica textila de Barmen e associat de l'entrepresa cotonièra Ermen & Engels, que possedissiá una filiala a Manchester.
Tanben n'avián d'una proprietats vitvinicòlas dins lo ròdol.
Malgrat las seunas idèas revolucionàrias, Engels poguèt totjorn comptar amb l'ajuda economica de la familha.
annadas de formacion[modificar | modificar la font]
Subre d'ora, lo jove Engels demostrèt qualque talent poetic, mas son paire lo forcèt qu'anguèsse trabalhar per l'entrepresa e los negòcis familials.
Entre 1838 e 1841 ne faguèt a Bremen d'aprendís dins una entrepresa exportatritz.
Malgrat lo vèto del siu paire, contunhèt el de trobar. Que lo siu primièr tèxt publicat ne foguèt justament un poèma titolat Los Bedovins.
Lo s'estampèron d'efièch dins la Bremisches Unterhaltungsblatt, dins lo lor suplement literari, lo 16 de setembre de 1838.Lai se ne reclama el d'en Friedrich von Schiller(1759-1805), e critica lo dramaturg n'August von Kotzebue(1761-1819).
En aquela epòca, lo movement cultural e literari tudesc mai progressista èra lo de la Jove Alemanha ... Junges Deutschland que n'Heinrich Heine (1797-1856) ne foguèt lo representant pus famós e'n Karl Gutzkow(1811-1878) lo mentor del jove poèta.
A sonque 19 ans, publica dins lo Telegraph für Deutschland l'article titolat Letras de Wuppertal ont descriu las condicions miserablas de vida dels obrièrs del país nòrd-renan:
- ... " Aquel trabalh, lèumens acomplit dins de salas bassas, que lai los trabalhadors ne polsan fòrça mai carbòni que non pas oxigèn, e subretot tre l'edat de 6 ans, es fach coma a bèl esprèssi per li ne levar tot poder o tot gaug de viure. " (...)
Que los patrons, emai se ne pretendèssen cresents, religioses, crestians e pietistas, emplegavan per exemple de mainats per los pagar mens que non pas los sius fraires o paires o oncles (e ca... usw) ja emplegats pel meteis coarro.
Lo lor eissorbament fàcia a la cultura n'èra ademai un element tras qu'important dins la lor ideologia de classa.
Çò n'escriu lo quite Engels:
- ... " Es aicesta l'activitat dels pietistas de Wuppertal: es de fòrça mal comprene que ne siá tot aquò possible a l'epòca nòstra, e no'n sembla que quitament secas e bancs o atenencs de l'antic escurantisme li ne poiràn pas gaire gaire ni temps far lo contra al brivent tempestós del Temps. " (...)
Atal doncas se ne va anar el aluenhant mai que mai de la religion pairala...
annadas de trantalh[modificar | modificar la font]
Dins sa correspondéncia amb la siá sòrre Maria (1824-1901) o d'unes amics estudiants de teologia, atal Friedrich e Wilhelm Graber, çò ne ditz el estrambordat per la Revolucion de 1830 en França qu'es un afortiment de las idèas democraticas...:
- ... " Aquelas idèas ne son pas cap de caractèr demagogic o activista coma sovent li ne recastenan, mas se ne fondamentan sul drech natural de cada òme (...) participacion del pòble a l'administracion de l'Estat, dins un regim constitucional e puèi emancipacion dels josieus, abolicion de tota mena d'opression religiosa e de l'aristocracia de l'argent. " (...)
Mantuna lectura, de vejaires pro diferents, lo se van adralhar cap a l'afortiment de la siá pensada amai la siá ideologia, de nonent mas sens pus nat dobte...
Atal lo punt de vista d'en David Friedrich Strauß (1808-1874), l'autor de Vida de Nòstre Sénher, edicion critica ...Das Leben Jesu, kritisch bearbeitet, en 1835, e que se ne vei el dins los Evangèlis sonque mites e legendas sens cap fondamenta istorica...
Atal e tot parièr lo del filosòf crestian del sentiment religiós èime e tot viscut e sentit, ressentit, en Friedrich Schleiermacher...
Per fin finala n'abastar a una concepcion (e dins concepcion i a concèpte...) flamenòva de çò religiós, en tot ne creire amb lo còr, çò ditz, mas sempre amb un punt de vista critic que ne rebuta tostemps çò de ges acceptable per la rason.
Lo 8 d'octobre de 1839, li n'escriu al siu amic en Wilhelm Graber:
- ... " Ara ne soi un seguidor estrambordat d'en David Strauß, que ne soi armat amb casco e coirassa, e plan segur de ieu... malgrat tota la teologia vòstra, vo'n vòli ieu bastonar e tan plan que ne poiretz pas cap saber fins ont n'anar per vos amagar. " (...)
annadas d'afortiment[modificar | modificar la font]
Ne contunha de collaborar amb mantun jornal, per exemple quitament lo Morgenblatt für gebildete Leser ...Jornal del matin per legeires cultivats de Stuttgart.
Dins lo Telegraph für Deutschland, ne contunha de far d'articles de contengut politic e social, coma las condicions de vida e trabalh dels obrièrs del ròdol d'Eberfeld mas tanben, en 1841, se n'interessarà a la Guèrra de liberacion alemanda contra Napoleon Ièr de 1813.
Lai presenta, que ja comença de ne solfinar alavetz la siá atirància per un estat fòrt que n'acabarà gaireben per impausar a Karl Marx, fòrça mai libertari fin finala sus aquel sicut, los "avantatges" per Alemanha que, segon el, representèron l'adopcion d'un Còde civil modèrne o l'emancipacion dels josieus, contra las estructuras encara arcaïcas e mzedievalas quasiben de la societat tudesca d'aquel temps.
Comencèt de s'interessar als autors revolucionaris e liberals coma Ludwig Börne, Karl Gatzkow e Heinrich Heine mas pro lèu, abandonèt aqueles pensaires per trobar sas idèas tròp vagas e drechistas e, aprèp èsser passat per l'Universitat de Berlin (1841-1842), de se far amb los sòcis dels Joves Hegelians d'esquèrra, que s'i comprenián Bruno Bauer e Max Stirner.
Èran un grop d'intellectuals progressistas, seguidors de la dialectica hegeliana.
Que lo progrès racional e lo cambiament istoric resultan segon Hegel, del conflicte entre punts de vista opausats. Lo sieu primièr atac foguèt contra los fondaments del cristianisme, que ja çò ne mencionèrem çai-sus, causa e encausa que convertiguèron Engels d'agnostic pro trantalhejaire qu'èra fins a ne venir atèu militant convençut.
Sens vertadièra formacion universitària, mas mercé al prestigi aquesit per una seria d'articles publicats a Bremen jol pseudonim de Friedrich Oswald, Engels capitèt d'èsser admés al cercle dels Joves Hegelians, ont coneguèt Karl Marx e s'amiguèt amb el.
D'un còp acabat son servici volontari d'una annada dins un regiment d'artilhariá a Berlin, la capitala del reialme de Prússia, en 1842, Engels coneguèt Moses Hess, que, segon el, la consequéncia logica de la filosofia hegeliana e de la dialectica èra e ne podiá sonque èsser lo comunisme.
Hess considerava Anglatèrra coma un fogal revolucionari a causa de son industrializacion avançada, lo seu proletariat creissent e sos frequents conflictes de classa.
N'èra ademai l'Empèri Britanic la primièra poténcia economica e industriala del mond e doncas crusòl pertinent de tota mena d'experiéncias o cambiaments culturals, economics, sociologics o politics, un vertadièr laboratòri de transformacion del present.
Aquò motivèt Engels a contunhar sa formacion laborala dins la fabrica que lo sieu paire teniá a Manchester.
la partença en Anglatèrra[modificar | modificar la font]
En Anglatèrra, ont demorèt de 1842 fins a 1844, Engels menèt una dobla vida: trabalhar amb succès a l'entrepresa familiala e, en son temps liure, frequentar los cercles radicals e comunistas.
A Manchester coneguèt Mary Burns, una irlandesa de classa obrièra sens cap o gaire formacion, que se convisquèt amb ela sens çaquelà se maridar.
A la mòrt de sa companha, en (1863), Engels ne vendrà amic amb Lizzy, la sòr de Mary.
l'accion militanta amb Karl Marx[modificar | modificar la font]
En 1844, Engels escriguèt dos articles pel Deutsch-Französische Jahrbücher ...Annuaris francoalemands, editat per Marx a París, ont i expausava los que serián mai tard los principis del marxisme: las contradiccions de la doctrina economica liberala fasián que lo sistèma basat en la proprietat privada condusiriá a un mond dividit entre milionaris e paures.
Per consequent, la revolucion menariá a l'eliminacion de la proprietat privada e a la reconciliacion de l'umanitat amb la natura e amb ela meteissa.
En 1845, Engels publiquèt Die Lage der arbeintenden Klasse in England ...De las condicions de la classa obrièra en Anglatèrra) e escriguèt tanben amb Marx Die deutsche Ideologie ...L'ideologia alemanda.
La collaboracion de Engels amb Marx, establida depuèi 1844, portèt a la publicacion del Manifèst der kommunistischen Partei ...Manifèst del partit comunista, que, siaga òbra principalament de Marx, reculhissiá çaquelà fòrça idèas ja exprimidas per Engels dins Grundsätze des Kommunismus ...Principis del Comunisme, escrich en 1847.
Los articles apareguts dins The New York Tribune entre 1851 e 1852, signats per Marx èran, en realitat, de Engels, que los publiquèt jos lo sieu nom amb lo títol Revolution and Counter-Revolution in Germany in 1848 ...Revolucion e Contra-revolucion en Alemanha en 1848. Marx demandava a Engels que li esclariguèsse de questions d'economia, sustot en tèmas de gestion empresariala.
après lo decès de Karl Marx[modificar | modificar la font]
Engels menèt a tèrme una vulgarizacion del primièr volum de Das Kapital (Lo Capital), (e lo sol fin finala que Marx ne contarotlèt l'edicion), paregut en 1867 e reeditat en 1873.
Après la mòrt de Karl Marx en (1883), Engels, vengut la principala autoritat de la pensada marxista, completèt los volums segond e tresen de Das Kapital, en tot se ne basar suls borrolaires manuscrits de Marx.
Se moriguèt a Londres en 1895, sens aver agut cap enfant.
Friedrich Engels & Karl Marx[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
L'Accion[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
L'Òbra[modificar | modificar la font]
òbra comuna[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
òbra personala[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
las Idèas màgers[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Aportacion de Friedrich Engels a l'òbra comuna[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
lo Legat universal[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- veire bibliografia dins l'article Karl Marx...
òbras[modificar | modificar la font]
òbras amb Karl Marx[modificar | modificar la font]
edicions alemandas[modificar | modificar la font]
edicions catalanas & occitanas[modificar | modificar la font]
autras traduccions[modificar | modificar la font]
òbras personalas[modificar | modificar la font]
edicions alemandas[modificar | modificar la font]
autras traduccions[modificar | modificar la font]
Bibliografia a l'entorn de l'òbra[modificar | modificar la font]
teoria[modificar | modificar la font]
practica[modificar | modificar la font]
generalitats[modificar | modificar la font]
Bibliografia a l'entorn de l'òme[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
-
- (ca) Òbras d'en Friedrich Engels e'n Karl Marx en catalan sul sit Archiu Internet del Marxisme
- (it) Òbra d'en Friedrich Engels e'n Karl Marx en italian sul sit Archiu Internet del Marxisme
- (en) Òbra d'en Friedrich Engels e'n Karl Marx en anglés sul sit Archiu Internet del Marxisme


text:
1825
Aquesta pagina concernís l'an 1825 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fin provisòria de la guèrra civila acomençada en 1803 entre lei senhors oròmos principaus dau país. Pasmens, aquò permetèt pas de restablir la patz, especialament dins la region de Gondar que demorava un enjòc important dei luchas intèrnas etiopianas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 de febrièr - Jean-Baptiste Arban, musician francés (m. 1889)
- 27 de febrièr - Antòni Bigòt, poèta francés d'expression lengadociana (m. 1897)
- 15 de març - Aníbal Pinto Garmendia, president de Chile (m. 1884)
- 4 de mai - Thomas Henry Huxley, biològ britanic (m. 1895)
- 15 d'agost - Bernardo Guimarães, escrivan brasilièr (m. 1884)
- 25 de setembre - Rafael Wenceslao Núñez Moledo, president de Colómbia (m. 1894)
- 2 de decembre - Emperaire Pèire II de Brasil (m. 1891)
- 14 de decembre - Ezequiel Hurtado, militar e president de Colómbia (m. 1890)
- Augustin Verdure, personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1873)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de mai - Antonio Salieri, compositor italian (n. 1750)
- 19 de mai - Henri de Saint-Simon, filosòf francés (n. 1760)