text:
Puègsiuran
Puègsiuran (Pexiora en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Capèla de la Comandariá de Puègsiuran (en francés, Puysubran), Glèisa parroquiala de Sant Blasi, començada de bastir al sègle 14.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Bernard Cadenat, cònsol de Marselha de 1910 a 1912, nascut a Puègsiuran lo 2 de genièr de 1853.


c: text/html

text:
Birmania
Birmania (en birman: Myanma o Bama, transcrich inexactament Myanmar*) es un estat del sud-èst d'Asia que confronta al nòrd-èst China, a l'èst Laos e Tailàndia, al nòrd-oèst Bangladèsh e Índia e a l'oèst la mar d'Andaman e lo golf de Bengala.
Dempuèi lo còp d'Estat militar de 1990, lo regim promòu lo nom de Myanmar dins las lengas qu'utilizan l'alfabet latin, en luòc dels noms abituals de las lengas occidentalas coma Birmania en occitan o Burma en anglés. Totun Myanmar es una transcripcion inexacta del nom birman real qu'es Myanma. A mai, la diplomacia internacionala accèpta pas unanimament lo nom de Myanmar.
La capitala es Naypyidaw (abans 2005 èra Rangon).
Lo gentilici es birman -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 De la Preïstòria au Reiaume de Pagan
- 1.2 Dau Reiaume de Pagan au periòde coloniau
- 1.3 Lo periòde coloniau
- 1.4 La Birmania independenta
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Divisions administrativas
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria au Reiaume de Pagan[modificar | modificar la font]
Lei traças pus ancianas indicant la preséncia d’Homo sapiens sus lo territòri birman datan d'au mens 11 000 ans. Dins lo corrent dau millenari III av. JC, apareguèt la premiera cultura organizada qu'èra liada au pòble mon. Foguèt benlèu a l'origina de la fondacion dau premier estat de la region, Suvarnabhumi, a l'enton dau pòrt de Thaton vèrs lo sègle III av. JC. Gràcias au desvolopament dau comèrci, aqueu sègle veguèt tanben l'arribada e la difusion de la cultura indiana. Favorizada per lo mandadís de monges bodistas per lo sobeiran indian Ashoka, entraïnèt la naissença d'una cultura pròpria, pròcha d'Índia, dicha civilizacion de Dvaravati que dominèt lo sud de la Birmania actuala fins au sègle IX. La vila de Thaton sembla dominar lo periòde mai la manca de documents escrichs limita lei conóissenças.
Dau Reiaume de Pagan au periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Pagan[modificar | modificar la font]
Lei Birmans migrèron dempuei lo nòrd en direccion dau bacin d'Irrawaddy a partir dau sègle IX. Aprofichant l'afebliment progressiu de la civilizacion de Dvaravati que dispareguèt definitivament entre lei sègles XI e XII, fondèron la vila de Pagan en 849 onte foguèt installada la capitala. Venguts pauc a pauc una poissança militara importanta, conquistèron lo territòri mon durant lo rèine d'Anawratha (1044-1077). Au contacte dei populacions localas, adoptèron lo bodisme theravada coma religion.
Pasmens, en 1253, la conquista de Nanzhao per lei Mongòls destabilizèt la region. Accelerèt la migracion dei Tais vèrs lo sud puei permetèt ai Mongòls d'organizar d'atacas còntra lei reiaumes d'Asia dau Sud-Èst. Dins lo corrent deis annadas 1280, Pagan subiguèt una tiera de desfachas còntra seis armadas e son rèi deguèt acceptar la senhoriá mongòla. Afeblit, lo reiaume birman deguèt alora faciar de crisis de succession e de trèbols liats a l'arribada dei Chans, una populacion tai, dins lo bacin d'Irrawaddy. En 1299, sa capitala foguèt cremada per leis envaïsseires e lo Reiaume de Pagan dispareguèt.
Lei tres reiaumes[modificar | modificar la font]
Après la casuda de Pagan, lo territòri birman se fragmentèt politicament. Dins lo sud, lei Mons reprenguèron son independéncia e fondèron en 1287 lo Reiaume d'Hanthawaddy. Centrats sus lei ciutats de Martaban e de Pegu, respectivament capitala en 1287 e en 1369, aquel estat resistiguèt ai temptativas de conquista dau Reiaume d'Ava. Fondat en 1364 per lei Chans, aqueu reiaume aviá la vila d'Ava coma capitala e èra principalament poblat de Birmans. Assaièt mai d'un còp de conquistar lo sud mai mau capitèt en causa de la resisténcia dei Mons e de revòutas recurrentas entre lei pòbles chans pus septentrionaus. Enfin, entre aquelei reiaumes, se mantenguèt un estat pichon dirigit creat en 1347 per la dinastia Taungoo.
L'unificacion dau país[modificar | modificar la font]
L'unificacion de Birmania foguèt un procès lòng. La dinastia Taungoo ne'n foguèt lo premier animator a partir dau sègle XVI. D'efèct, en 1527, Ava foguèt pilhada per lei Chans dau Nòrd permetent au rèi Tabinshweti (1530-1550) d'atacar son vesin septentrionau en 1535. Durant lo rèine de son successor Bayinnaung (1550-1581), lei Birmans conquistèron Ava e Chiang Mai, capitala de Lanna, e ataquèron Siam. En 1564, una partida importanta dau territòri siamés, compres la capitala Ayuthia, èra ocupada mai la mòrt de Bayinnaung permetèt ai Tais de finalament rebutar l'invasion dins lo corrent deis annadas 1590.
La disparicion de Bayinnaung entraïnèt lo declin de la poissança birmana que conoguèt una crisi intèrna fins au rèine d'Anaukpetlun (1606-1628). Foguèt obligat de tornar conquistar la Birmania Bassa e de tornar sometre Chiang Mai. Pasmens, son òbra subrevisquèt pas a sa mòrt e tre 1629, Birmania èra tornarmai en crisi. En 1740, lei Mons se revoutèron e proclamèron un rèi a Pegu avans d'ocupar Ava en 1752. Aquò entraïnèt la disparicion de la dinastia Taungoo.
Foguèt remplaçada dins son ròtle unificator en 1752 per la dinastia Konbaung. Son fondator, Alaungpaya (1752-1760), capitèt de reconquistar lo territòri mon permetent d'acabar l'unificacion dau país. Puei, sei successors restaurèron la poissança militara birmana que poguèt tornar rivalizar ambé Siam. En particular, en 1767, Ayuthia foguèt destrucha per una armada birmana e lei Siamés preferiguèron alunchar sa capitala de la frontiera e la transferir a Bangkòk. Pendent lo rèine de Bodawpaya (1781-1819), una capitala novèla, Amarapura, foguèt fondada e lo litorau sud-oèst, dich Arakan, foguèt conquistat. Pasmens, aqueu entraïnèt un raprochament frontalier ambé l'Índia Britanica e, rapidament, de tensions ambé Londres.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La conquista britanica de la Birmania Bassa[modificar | modificar la font]
Lei tensions aparegudas entre Birmania e lo Reiaume Unit a la fin dau sègle XVIII degenerèron en guèrra dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XIX. Aquò foguèt causat per d'intervencions birmana en Cachar en 1817 e en Assam en 1824. Òr, una avançada dins aquela region èra considerada per lei Britanics coma una menaça dirècta per sei possessions en Bengala. En 1824, Londres decidèt donc d'intervenir militarament còntra Birmania entraïnant la Premiera Guèrra Anglobirmana (1824-1826) que s'acabèt per la cession d'Arakan e de Tenasserim e per l'abandon de tota revendicacion sus Cachar e Assam.
Pasmens, lei tensions s'amaisèron pas e d'incidents entre marchands britanics e autoritats birmanas a Rangon en 1851 entraïnèron una guèrra novèla (Segonda Guèrra Anglobirmana, 1852). L'armada britanica ocupèt la totalitat de la Birmania Bassa que foguèt annexada per Londres. L'annada seguenta, una patz precària foguèt restablida per lo rèi Mindon Min (1853-1878). En 1862, l'ensems dei conquistas britanicas foguèt gropat au sen d'una entitat territòriala unica ambé Rangon coma capitala.
La conquista britanica de la Birmania Auta[modificar | modificar la font]
Mindon Min assaièt de reorganizar lo reiaume ambé la fondacion d'una capitala novèla, Mandalay e amb un raprochament ambé França qu'èra a conquistar lei regions lòng de Mekong. En revènge, refusèt de reconóisser leis annexions britanicas de 1852. Foguèt remplaçat per Thibaw Min (1878-1885) que deguèt faciar de revòutas au sen dei Kachins e dei Chans. En 1883, demandèt una ajuda francesa per obtenir d'armas modèrnas.
Pasmens, en 1885, un incident novèu opausèt lo poder birman a una companhiá britanica. Londres prepausèt un arbitratge favorable a seis interès. Foguèt refusat per lo govèrn birman que pensava poder obtenir un sostèn francés. En fàcia d'aqueu refús, lei Britanis exigiguèron lo contraròtle de la diplomacia birmana e ataquèron Mandalay. Thibaw Min capitulèt sensa combat e la Birmania Auta foguèt annexada a l'Empèri Britanic.
La Birmania Britanica[modificar | modificar la font]
L'administracion britanica entraïnèt de cambiaments importants au sen de la societat birmana qu'aguèron de consequéncias importantas per la seguida. Premier, lei comunautats dei montanhas obtenguèron de facto un estatut d'autonòmia car foguèron geridas en despart dau rèsta dau país. Venguèron rapidament satisfachas d'aquela situacion. D'autra part, lo bodisme perdiguèt sa posicion de religion d'Estat car lo poder coloniau introduguèt la neutralitat religiosa en vigor dins leis Índias Britanicas. Pasmens, aquela neutralitat foguèt parciala car de missions crestianas aguèron lo drech de crear lei sieunas escòlas, especialament au sen dei pòbles animistas. Enfin, la dubertura de l'economia birmana au comèrci mondiau e lei besonhs de foncionaris per l'administracion novèla entraïnèron l'arribada d'Indians e de Chinés. Aquò foguèt fòrça acceptat per lei Birmans e favorizèt l'emergéncia d'un corrent nacionalista.
L'emergéncia dau nacionalisme birman[modificar | modificar la font]
L'emergéncia dau nacionalisme birman se debanèt dins lo corrent deis annadas 1920. L'ostilitat dei monastèris bodistas au poder coloniau e l'influéncia importanta deis estrangiers dins leis afaires economics ne'n foguèron lei dos factors principaus. Per ne'n tenir còmpte, lei Britanics fondèron un conseu legislatiu e decidèron de separar Birmania d'Índia en 1937. Puei, una constitucion foguèt adoptada creant un regime parlamentari amb un governador totjorn dotat de poders importants. Aquò suscitèt la fondacion de divèrsei partits politics nacionalistas coma lo Sinyetha de Ba Maw e lo Thakin de Ba Sein. Lo premier ganhèt leis eleccions de 1937 e son cap venguèt cap dau govèrn de la colonia. En 1938, d'esmogudas antiestrangieras aguèron luòc causant la partença de plusors Chinés e Indians.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Birmania foguèt un teatre de combats de la Segonda Guèrra Mondiala opausant principalament lei fòrças de l'Empèri Britanic a aquelei de Japon. De movements birmans jonhèron lei dos camps. Lei Japonés ataquèron la region a la fin de decembre de 1941 e prenguèron Rangon tre lo mes de març. Dos mes pus tard, ocupavan la màger part dau territòri birman mai l'armada britanica s'afondrèt pas totalament. Gràcias au renfòrç de soudats mobilizats en Índia, capitèt d'estabilizar un frònt dins lo nòrd-oèst dau país. Lei regions ocupadas foguèron plaçadas sota administracion militara japonesa fins a 1943 e la proclamacion de l'independéncia. Un govèrn birman fantòche foguèt alora installat per Tòquio, sostengut per lo Thakin qu'organizèt l'Armada de l'Independéncia Birmana comandada per Aung San.
De 1943 a l'estiu de 1944, de combats violents opausèron Aliats e Japonés. S'acabèron per lei victòrias britanicas d'Imphal e de Kohima onte la màger part dei fòrças japonesas de Birmania foguèron anientadas. Ajudats per lei tropas d'Aung San, que cambièt de camp en març de 1945 e que fondèt la Liga Antifaissista per la Libertat dau Pòble (AFPFL) d'inspiracion nacionalista e democratica, lei Britanics reconquistèron Rangon en mai. L'AFPFL estendiguèt alora pauc a pauc son influéncia au sen de la populacion.
La Birmania independenta[modificar | modificar la font]
L'independéncia e lo periòde U Nu[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, Birmania, largament destrucha per quatre annadas de combats, foguèt dirigit per un govèrn format per Aung San, en 1946, que revendiquèt l'independéncia. Un an pus tard, una assemblada constituenta dominada per l'AFPFL, foguèt elegida. U Nu (Thakin) remplacèt Aung San assassinat a l'instigacion de l'èx-Premier Ministre U Saw per de rasons mau conegudas. Birmania foguèt dotada d'institucions federalas laissant una certana autonòmia ai diferentei minoritats etnicas e venguèt independenta en genier de 1948.
U Nu mau capitèt de gardar l'unitat nacionala qu'inspirava Aung San. Tre 1948, lei Karens se revoutèron rapidament imitats per d'autrei pòbles maugrat la repression de l'armada dau generau Ne Win. En revènge, lo pòble birman eu meme contunièt de sostenir U Nu qu'adoptèt divèrsei mesuras eissidas dau programa de « socialisme bodista ». Pasmens, aquò permetèt pas de redreiçar l'economia minada per la partença de la màger part dei foncionaris coloniaus e per lei despensas militaras liadas ai conflictes intèrnes. A partir de 1958, lei trèbols economics favorizèron lei comunistas e U Nu deguèt proclamar l'estat d'urgéncia per restablir l'òrdre. Puei, acomencèt de negociacions ambé leis insurgents ambé la possibilitat d'establir un regime pus federau. Mau acceptat per lei militars, aquò entraïnèt un còp d'estat en 1962 e la presa dau poder per lo generau Ne Win.
Lo periòde Ne Win[modificar | modificar la font]
Lo generau Ne Win instaurèt una dictatura militara ambé la suspension de la constitucion e la dissolucion dau Parlament. Lo regime novèu decidiguèt d'adoptar una « via birmana vèrs lo socialisme » e fondèt lo Partit dau Programa Socialista Birman (BSPP), partit unic a partir de 1964. Pasmens, se turtèt a l'ostilitat dei comunistas, de la borgesiá e dei minoritats etnicas e ai dificultats liadas a l'organizacion marrida dau socialisme birman (inflacion, manca de certanei bens... etc.). Per assegurar son poder, la junta organizèt la repression dei diferenteis oposicions aprofichant leis interès divergents de seis adversaris.
Ansin, dins leis annadas 1960, lei comunistas, sostenguts per China, èran poderós dins lo centre dau país. Leis insureccions dei minoritats èran fòrtas dins lei regions perifericas onte trobavan de ressorsas gràcias a la còntrabanda ambé Tailàndia (Karens, Mons, Kayahs), la produccion d'òpi (Chans) ò un sostèn chinés (Kachins). A partir deis annadas 1970, la situacion militara se melhorèt per lo regime que capitèt de desgatjar lei regions centralas. Menaçats a son torn, leis insureccions etnicas se reüniguèron au sen dau Frònt Nacionau Democratic (NDF) en 1975. En 1980, una temptativa de negociacions ambé Ne Win mau capitèt. En 1985, lei Karens subiguèron una desfacha grèva mentre que lei comunistas, raliats au federalisme, foguèron acceptats au sen dau NDF. En parallèl, lo desvolopament de la criminalitat organizada liada au narcotrafec venguèt una fònt de trèbols au sen dei Chans.
L'insureccion de 1988[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1980, la situacion economica contunièt de s'agravar en causa de la guèrra civila e dei carestiás. En març de 1988, aquò entraïnèt de manifestacions d'estudiants. Maugrat la repression dei militars, lei tensions demorèron vivas e Ne Win foguèt obligat de demissionar en julhet. Puei, en fàcia de l'extension de la contestacion, la junta fisèt lo poder a un civiu dich Maung Maung. Pasmens, aquò contentèt pas l'oposicion que formèt la Liga Nacionala per la Democracia (NLD) dirigida per U Nu e Aung San Suu Kyi, filha d'Aung San. U Nu assaièt de formar un govèrn provisòri mai lo 18 de setembre, l'armada reagiguèt e dispersèt lei manifestacions.
Un Comitat d'Estat per la Restauracion de la Lèi e de l'Òrdre (SLORC) foguèt creat per lei militars. Arrestèt plusors caps de l'oposicion coma Aung San Suu Kyi e afirmèt son nacionalisme mai deguèt prometre l'organizacion d'eleccions liuras. En particular, cambièt lo nom dau país en Myanmar, tèrme eissit dau birman ancian. En 1990, perdiguèt largament leis eleccions (392 deputats sus 485 per la Liga Nacionala per la Democracia) e proclamèt la lèi marciala per se mantenir au poder. Intensifiquèt alora la repression còntra la Liga.
La lenta liberalizacion dau regime militar[modificar | modificar la font]
Lo SLORC dirigiguèt lo país fins a 1997 avans son remplaçament per lo Conseu d'Estat per la Patz e lo Desvolopament (SPDC) que gardèt lo poder fins a 2011. Dins lei fachs, lei militars gardèron la direccion dau país. Tocats per de sancions internacionalas a partir de 1996, la junta capitèt d'obtenir l'ajuda de China, de Tailàndia e finalament de l'ASEAN per ne'n limitar lei consequéncias. En revènge, lo govèrn birman deguèt pauc a pauc alinhar sa diplomacia sus aquela de Pequin. Regardant leis afaires interiors, la junta assaièt de liberalizar l'economia dau país mai la situacion evolucionèt gaire. Sei succès principaus foguèron finalament obtenguts còntra leis insureccions ambé de victòrias còntra lei Karens e lei Chans que sei guerilhas foguèron fòrça afeblidas. En 2005, la capitala foguèt transferida de Rangon a Naypyidaw.
En 2007, la desgradacion de la situacion economica s'agravèt amb una aumentacion dau pretz de l'essença. Aquò entraïnèt una insureccion novèla de la populacion que manifestèt per carrieras. Durament reprimidas, foguèron pasmens a l'origina d'una dubertura politica dau regime ambé l'adopcion d'una constitucion novèla en 2008. Lo tèxte organiza un regime ibrid permetent ai militars d'obtenir un nombre minimom de parlamentaris e organizant liurament l'eleccion dau rèsta. En 2010, la Liga Nacionala per la Democracia refusèt de participar a aqueleis eleccions avans de participar a un escrutinh parciau en 2012. Aung San Suu Kyi e son partit i ganhèron 41 deputats mai lei militars gardan lo contraròtle de 80% dau Parlament.
Politica[modificar | modificar la font]
L'estat de Birmania es dirigit per una dictatura militara dempuèi lo còp d'Estat de setembre de 1988. Lo general Than Shwe, president de la junta e cap de las fòrças armadas, daissa la plaça de president a Thein Sein en març de 2011. Lo partit d'oposicion menat per Aung San Suu Kyi (Liga Nacionala per la Democracia o NLD) aviá ganhat las eleccions de mai 1990 amb mai de 80% de las voses, mas la junta invalidèt las eleccions prenguèt lo poder. Lo NLD lucha per far tornar la democracia dins lo país. Aung San Suu Kyi, que foguèt Prèmi Nobel de la Patz en 1991, es sempre detenguda per la junta militara.
En setembre de 2007, de manifestacions popularas apareisson contra lo regim militar, a l'iniciativa dels monges bodistas, per protestar contra l'auça dels prèses e las dificultats de la vida vidanta.
Geografia[modificar | modificar la font]
Birmania es lo pus grand país de l'Asia del Sud-Èst continentala, e lo 40en del mond en superfícia. Al nòrd del país la frontièra amb la Republica Populara de China es bordada per las montanhas Hengduan Shan. Lo punt mai naut del país es la montanha Hkakabo Razi, amb 5881 m.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Estats[modificar | modificar la font]
Províncias[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Birmania

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-193
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -193 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Protegit per lei Romans qu'enebiguèron la conquista d'Esparta a la Liga Aquèa, Nabis acomencèt de reconquistar lei territòris perduts dins lo corrent deis annadas precedentas, compres lo pòrt de Gition.


text:
Indira Gandhi
Indira Priyadarśinī Gāndhī (en Devanāgarī: इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी) (nascuda lo 19 de novembre de 1917 – mòrta lo 31 d'octobre de 1984)(de nom original Nehru) foguèt Primièra Ministra d'India del 19 de genièr de 1966 fins al 24 de març de 1977, e tornarmai del 14 de genièr de 1980 fins a son assassinat lo 31 d'octobre de 1984.
Èra la filha del primièr Primièr Ministre d'India, Jawaharlal Nehru, e la maire de Rajiv Gandhi (que tanben ocupèt aquela posicion). Indira Gandhi foguèt una dels mai remirables caps politics d'India aprèp l'independéncia. Malgrat lo nom celèbre de Gandhi aviá pas cap de ligam familial amb Mahatma Gandhi.


text:
Rosbruck
Rosbruck es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine en la distincion de Hombourg-St-Avold.
- Vilatge destruit en mai de 50 % l'an 1939/45.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine dans la seigneurie de Hombourg-St-Avold.
- Village détruit à plus de 50 % en 1939/45.


text:
Joan Jaurés
Joan Jaurés (nascut lo 3 de setembre de 1859 a Castras, mòrt lo 31 de julhet de 1914 a París) foguèt un òme politic occitan. Es una granda figura del socialisme francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Es agregat de filosofia. Trabalhèt a l'universitat de Tolosa. Foguèt deputat moderat de Tarn a 25 ans. Sosten en 1892, la grèva dels caras negras de Carmauç e deven socialista. S'inspira del filosòf Karl Marx. Dins l'afar Dreyfus, Jaurés e los socialistas defendon Alfred Dreyfus. En 1904, fonda lo jornal L'Humanité qu'existís encara uei. En 1905, participa a la lei de separacion entre las glèisas de l'Estat. Al cors d'un viatge a Lisbona en 1911, Joan Jaurés que parlava l'occitan declarèt que las lengas regionalas devián èstre ensenhadas dins las escòlas. Pacifista mas pas antimilitarista, Joan Jaurés apèla a la cauma generala abans la Primièra Guèrra Mondiala. Lo 31 de julhet de 1914, es assassinat a París per Raoul Villain, un nacionalista francés. De doas balas de pistolet dins lo cap.
I aguèt plan manifestacions a sa mòrt.
Posteritat[modificar | modificar la font]
Sas cendres repausan al Panteon dempuèi 1924. I a fòrça carrièras, plaças, estacions de metro e una universitat que pòrtan son nom en França. Participèt a la creacion de la SFIO ambe Léon Blum.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Les Preuves
- Études socialistes
- Vers la république sociale
- Prefaci a “L’application du système collectiviste” de L. Deslinières (1898)
- Les Deux Méthodes (1900)
- Notre but (1904)
- La Révolution russe (1905)
- L’Alliance des peuples
- Conflit élargi (1912)
- L'Armée Nouvelle (1914)
- Discours de Vaise (1914)
- ↑ Blanc, Jòrdi. Jaurés e Occitània. 1985. Vent Terral. Valdariás. ISBN 2.85936.044.0


text:
Quierzy
Quierzy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Etymologie
Charisilittae En 236, de contunh Carisiacus, Kiriacus, Chirisiacus, Karisy, Kerzy, Chérisy, Kierzy e fin finala Quierzy tirariá lo sieu nom de Charisius, fondator o proprietari de la villa gallo-romaine.
- Etymologie
Charisilittae en 236, puis Carisiacus, Kiriacus, Chirisiacus, Karisy, Kerzy, Chérisy, Kierzy et enfin Quierzy tirerait son nom de Charisius, fondateur ou propriétaire de la villa gallo-romaine.


text:
Aicirits-Camon-Suhast
Aicirits-Camon-Suhast (Aiziritze-Gamue-Zohazti en basco, Aïcirits-Camou-Suhast en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Bidosa que passa per la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Arboet-Sussauta au nòrd-èst, Gabat au nòrd-oèst, Arberàs-Silego a l'èst, Amenduish-Oneis a l'oèst e Behaskane-Laphizketa e Sent Palai au sud.
Aicirits e Camon-Suhast que s'unín en 1970 entà formar la comuna actuau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Suhast, ancian villatge de Camou-Mixe, s'es jonch a Aïcirits e Camou-Mixe lo Mois invalide (març)M.
Suhast, ancien village de Camou-Mixe, s'est uni à Aïcirits et Camou-Mixe le Mois invalide (mars)M.


text:
644
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 644 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Annada de la mencion pus anciana coneguda a l'ora d'ara d'un molin de vent verticau (en Pèrsia).


text:
Francisco Ignacio Madero
Francisco Ignacio Madero González[1] (Ciutat de Mexic, 30 d'octobre de 1873 - 22 de febrièr de 1913) foguèt un òme politic de la Revolucion Mexicana que devenèt president del país entre 1911 e 1913.
Filh d'un proprietari, Francisco Madero estudièt a França e als Estats Units. La siá preocupacion per las condicions de vida de las massas lo faguèt dintrar en la politica, en defendent d'idèas democraticas e de reforma sociala. La siá oposicion contra la dictatura de Porfirio Díaz lo portèt dins la preson (1910). Fugiguèt a Tèxas e dempuèi ont organizèt la Revolucion Mexicana. Derrotat lo govèrn per las tropas d'Orozco e de Zapata, se celebrèron d'eleccions presidencialas, que trionfèt Madero (1911).
dins los sieus quinze meses de govèrn, Francisco Indalecio Madero volguèt reconciliar la Revolucion amb las rèstas de l'ancian regim, mas la division del movement revolucionari metèt fin als sieus plans.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Francisco I. Madero: con la "I" de Ignacio Instituto Nacional de Estudios Históricos de las Revoluciones de México. «[L]a “I” corresponde al nombre de Ignacio.


text:
Dragon Li
Dragon Li ,(狸花猫 en chinés), (Lí huā māo en pinyin), es un gat considerat coma una raça domestica de la subespècie del gat chinés, Felis silvestris catus. Se reconeguèt pel primièr còp coma una raça a fins de 2003. E mai se aquela teoria contunha d'èsser un pauc controvertit, es estat tanpauc refutat científicament, e doncas largament acceptat coma l'origina d'aquela raça en fonts reproductrises establidas a la China.
Autres noms[modificar | modificar la font]
Li Hua Mao es lo nom mai frequent de la raça a la China, lo nom chinés Dragon Li es estat utilizat internacionalament per rebatre lo caractèr simbolic a la China correspondenta al mitic dragon chinés.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Aquel gat possedís còrs fòrt, poderós e espés, amb cambas musculoses. Las siás pautas son redondas, e la siá coa es de longitud mejana. La capa de per lo del Dragon Li es d'una unica color marró daurat a la panxa, e atigrat amb linhas a l'esquina. A un cap redond e d'uèlhs grands, lluminosos amb forma de ametlla. Los sieus uèlhs son de color verda o jauna. Las aurelhas son de grandària mejana e arrodonides en las puntas, amb lo distintiu d'inflexion.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo Dragon Li es fòrça intelligent e un bon companh. Aqueles gats son fòrça actius e los agrada jogar. Son d'animals fisèles, mas pas tròp afectuoses. Malgrat aiçò, son pas exigentes. Son independentes e se pòrtan plan amb autres animals domestics. Son tolerants amb los mainats.
Abitat[modificar | modificar la font]
Los gats de la raça Dragon Li se adaptan melhor als larèrs amb un fòrça espaci perque poscatz èsser actius. E mai se pòdon tolerar als mainats, son pas mascòtas idealas pels larèrs amb mainats pichons . Se los mainats son mendres de dètz ans o aital , lo Dragon Li probablament pas siá lo gat ideal.


text:
-375
Aquesta pagina concernís l'an -375 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra la coalicion dirigida per Tebas e Atenas ambé de combats per lo contraròtle de la vila d'Orcomen en Beocia. D'efèct, lei Tebans assaièron d'aprofichar la partença de la garnison espartenca en expedicion per reconquistar la vila. Pasmens, se turtèron a de fòrças numericament superioras e foguèron obligats de se retirar. Dins lo corrent d'aquela retirada, leis Espartencs assaièron de lei destrurre mai la temptativa s'acabèt per una revirada grèva : una fòrça de 1 000 a 1 800 oplitas foguèt incapabla d'arrestar lei 300 òmes dau Batalhon Sacrat de Tebas a la batalha de Tegira. En mai d'aquò, subiguèron de pèrdas importantas.
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi entraïnada per lo refús dau patriciat d'acceptar lei lèis de reformas prepausadas en 376 avC per lei tribuns de la plèba Caius Licinius Stolon e Lucius Sextius Lateranus. Contunièron donc de blocar gràcias a son drech de vetò leis eleccions e, segon Tite-Live, ges de magistrat foguèt elegit franc dei tribuns de la plèba. Stolon e Lateranus foguèron tornarmai elegits li permetent de contuniar sa lucha còntra lo Senat.


text:
1657
Aquesta pagina concernís l'an 1657 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Espanha. Leis operacions principalas de l'annada se debanèron a l'entorn de la vila de Cambrai. Lei Francés assetjèron la ciutat mai deguèron se retirar en causa d'una còntra-ofensiva espanhòla (31 de mai). Pasmens, au nivèu diplomatic, una aliança militara còntra Espanha foguèt signada amb Anglatèrra.
Dins lo Reiaume, un liech de justicía condamnèt oficialament lo jansenisme (19 de decembre). Pasmens, aquò foguèt lo començament d'un afaire lòng que contunièt durant la màger part dau rèine de Loís XIV.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Incendi catastròfic de la vila d'Edo (2-5 de març) que destruguèt 60 a 70% de la capitala dau Shogunat e tuèt probablament 100 000 abitants. L'accès ai roïnas demorèt quasi impossible fins au 8 de març e lei trabalhs de reconstruccion durèron fins a 1659.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Començament d'una guèrra civila entre lei quatre fius de l'emperaire.


text:
Cicne
Lo Cicne es un genre d'ucèls de la familha dels Anatidae, grands aucèls aquatics.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Son coneguts per lor còl corbat e per lors bèlas plumas blancas, en nombre de 25 000 pel cicne adulte[1]. Pasmens, qualques espècias an un plumatge negre. Lors dos pès son palmats. Los cicnes son los pus grands membres de la familha dels guits (anatidae), e d'entre los mai gròsses aucèls volants, pesant fins a 15 kg e mesurant 1,50 m. A respècte de las aucas, son a l'encòp pus grands en talha e an de pès e un còl proporcionalament mai grands[2]. An tanben una pèça de pèl desplumada entre los uèlhs e sul bèc pels adultes. Los plumatges de cada sèxe son similars, mas los mascles son generalament mai grands e mai pesucs que las femèlas.
Lo cicne es l'aucèl dedicat a Apollon dins la mitologia grèga.
Just abans de morir, lo cicne cantariá encara mai e amb mai de fòrça. Aquela caracteristica donèt l'expression que ven de l’Antiquitat grèga (en referéncia al darrièr discors de Socrates condamnat a mòrt per impietat)[3].
Distribucion e migracion[modificar | modificar la font]
Los cicnes son generalament situats dins de mejans temperats, rarament jols tropics. Quatre a cinc espècias se tròban dins l'emisfèri Nòrd, una espècia se trapa en Austràlia e en Nòva Zelanda e una darrièra espècia se trapa dins lo sud de Sud-Africa. Los cicnes son absents de l'Asia tropicala, d'America Centrala, del nòrd de l'America del Sud e de l'ensems d'Africa. Una espècia, lo cicne mut, foguèt introdusida en America del Nòrd, en Austràlia e en Nòva Zelanda[4].
Mai d'una espècias an un comportament migratòri, en partida o en totalitat. Lo Cicne mut es une espècia migratritz parciala, demorant dins de regions de l'Euròpa Occidentala, mas migrant en Euròpa de l'Èst e en Asia. [5].
Comportament[modificar | modificar la font]
Los cicnes se noirisson dins l'aiga e sus tèrra. Son gaireben exclusivament erbivòrs, pasmens se un pichon nombre d'animals aquatics pòdon èsser manjats. Lor regim alimentari es compausat de racinas, de tuberculs, de tijas e de fuèlhas de las plantas aquaticas [6].
Los cicnes s'acoplan per parelhas monogamas e vivon ensems d'annadas. Sovent, los coples pòdon durar per la vida, mas la separacion pòt arribar[7]. Aquelas parelhas demòran quitament dins las espècias migratriças gregàrias que s'amasson dins los airals d'ivernatge[8]. Lo nis se trapa a tèrra, prèp de l'aiga e mesura prèp d'un mètre de diamètre. Al contrari de fòrça d'autres guits e aucas, lo mascle contribuís a la construccion del nis. La talha mejana dels uòus es de 113 x 74 mm, amb un pes de 340 g, una mejana de clocada de 4 a 7 uòus e un periòde de coason de 34 - 45 jorns[9]. Amb los Dendrocygninae, los cicnes son los sols anatidèus que los mascles ajudan la coason dels uòus.
De comportaments omosexuals e transsexuals son observats pels cicnes muts[10].
Color[modificar | modificar la font]
Las espècias de cicnes de l'emisfèri nòrd an lo plumatge d'un blanc pur, mas aqueles de l'emisfèri sud mesclan negre e blanc. L'espècia australiana del cicne negre (Cygnus atratus) es negra en totalitat, levat lo blanc de sas plumas en vòl. Los pichons dels cicnes negres son de color gris clar. Los cicnes del còl negre, vivent en America del Sud, son blancs mas an lo còl negre.
Los membres inferiors dels cicnes son de color gris negrenc, levat per las doas espècias d'America del Sud, qu'an de membres inferieurs rosas. La color del bèc varia: las quatre espècias subarticas an de bècs negres amb de tintas de jaune, alara que totas las autras espècias an de bècs amb motius roge e negre.
Malautiás, causas de mortalitat[modificar | modificar la font]
Aspècte cultural[modificar | modificar la font]
L'aspècte cultural del cicne es fòrça ric en Euròpa. Benlèu l'istòria d'un cicne mai coneguda es aquela de la fable Lo guiton lag. L'istòria es centrada sus un guit lag qu'es maltractat fins a qu'encontra de cicnes. Aqueles l'acculhisson e lo guit se transforma en un cicne blanc magnific. Los cicnes son sovent un simbòl de l'amor o de la fidelitat perque mantenon de relacions monogamas de longa durada. Fòrça òbras metan en scèna de cicnes, coma Lohengrin o Parsifal.
En Anglatèrra e País de Galas (mas pas en Escòcia o en Irlanda), la possession de cicnes muts (en anglés, mute swans) es reglamentada per una lei, l'Act of Swans, adoptada pel Parlament anglés en 1482.[11].
Los cicnes son fòrça presents dins la mitologia. Dins la mitologia grèga, l'istòria de Leda e lo cicne conta qu'Elena de Tròia foguèt concebuda per una union de Zèus desguisat en cicne e de Leda, reina d'Esparta.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Un cicne negre
-
-
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Le règne animal; Bernard de Wetter; ed:Éditions Caramel
- ↑ "Ducks"(en) Ducks, Geese and Swans; Kear, Janet; ed:Oxford University; Oxford; 2005
- ↑ (fr)TV5 - Quiz
- ↑ id:"Ducks"
- ↑ (en)Effects of El Nino Southern Oscillation on Numbers of Black-Necked Swans at Rio Cruces Sanctuary, Chile; Roberto Schlatter, Rene Navarro, Paulo Corti; jornal:Waterbirds: The International Journal of Waterbird Biology, 2002 [1].
- ↑ id = "Ducks"
- ↑ (fr)Partnerships in birds, Eileen Rees; ed: Oxford University Press
- ↑ (en) Functional aspects of the pair bond in winter in Bewick's swans (Cygnus columbianus bewickii); D.K. Scott jornal:Behavioral Ecology and Sociobiology; 1980
- ↑ BTO (en) British Trust for Ornithology Mute Swan
- ↑ Bagemihl (en)Bruce Bagemihl, 1999, Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity, St. Martin's Press, Modèl:Isbn, pages 487-491
- ↑ http://www.royal.gov.uk/RoyalEventsandCeremonies/SwanUpping/SwanUpping.aspx


text:
Mesa
Mesa (Mèze en francés e Mezoa en occitan ancian) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon. Coma sa vesina Agde, foguèt fondada pels focèus al sègle VI abans Crist.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situation[modificar | modificar la font]
La comuna de Mesa es lo capluòc del canton de Mesa. Es situada a 15,5 km d'Agde, 7 km de Seta e 30,6 km de Montpelhièr[2].
Lo site relativament planièr e se tròba al nòrd-èst de la vila lo rèc del Sesquièr e lo lac dels Sesquièrs. La vila es acantonada entre las vinhas e l'estanh de Taur.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo Buòu de Mesa


text:
922
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 922 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Represa de la guèrra còntra lei Bulgars amb una campanha dei tropas dau tsar Simeon en direccion de Constantinòple. En març, una temptativa bizantina per leis arrestar s'acabèt per una desfacha a Pegae onte de milièrs de soudats bizantins foguèron tuats. Après aquela victòria, lei Bizantins pilhèron lo relarg de la capitala puei anèron conquistar lo rèsta dei territòris encara bizantins dins lei Balcans. De son caire, Roman Lecapé assaièt de negociar tornarmai per restaurar la patz.
Ongria[modificar | modificar la font]
Après lo succès deis invasions d'Itàlia (→ 920), lei Empèris nomadas ongrés ataquèron tornarmai Alemanha. Foguèron venceires dau rèi Enric Ièr que deguèt se refugiar dins un castèu de Saxònia. Leis Ongrés poguèron alora pilhar Saxònia, Franconia, Soabia, Soïssa, Alsàcia e Lorena. Puei, s'entornèron en Saxònia ont Enric Ièr s'èra fortificat dins la vila de Werla. Una sortida li permetèt de capturar un cap ongrés important. Acceptèt de lo liberar en cambi d'una trèva de nòu ans (→ 932).
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Acomençament de la conquista militara de Magrèb. Lei Fatimidas capitèron d'ocupar lei luòcs pus importants mai lo contraròtle sus lo rèsta demorèt mau segur e sovent fòrça teoric.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Liberacion de Yusuf Ibn Abi'l-Saj, senhor safavida de la region d'Azerbaitjan capturat en 919 per una armada abbassida. Deguèt reconeisser la senhoriá abbassida e menar d'operacions militars per lo Califat mai demorèt en realitat largament independent.


text:
Jardins penjats de Babilònia
Los jardins penjats de Babilònia (tanben nomenats los jardins de Semiramis), del temps de Nabucodonosòr II, e las muralhas de Babilònia foguèron consideradas coma una de las Sèt Meravilhas del Monde. Se supausa que foguèron bastits per Nabucodonosòr II a l'entorn de l'an 600 aC (dins l'actual Iraq). Pasmens, i a de dobtes que los jardins ajan vertadièrament existit.
Los jardins de Babilònia se tròban fòrça documentats pels istorians grècs com Estrabon e Diodòr de Sicília, mas i a pauc indicis que fan pensar a son existéncia. Qualques rèstas pauc significativas eissidas dels excavaments del palais de Babilònia foguèron subresplechadas, e correspondon pas cap amb aquelas descripcions meravilhosas.
Qualques escòlas de pensada creson que, amb los ans, se confondèt la localizacion amb de jardins que aqueles existiguèron a Niniva, coma fan testimònis de taulas eissidas d'aquela ciutat de Mesopotamia ont son mencionats clarament de jardins. Los escriches d'aquelas taulas descriguèron lo possible usatge de quicòm similar al vitz d'Arquimèdes coma instrument per portar l'aiga fins a una nautor determinada.
Segon las cronicas anticas, los jardins foguèron bastits per alegrar Amitis, nostalgica femna de Nabucodonosòr. Amitis, filha del rei dels Mèdes, se maridèt amb lo rei babilonian per crear una aliança entre las doas nacions. Lo país d'ont veniá la nòvia, pasmens èra verd e montanhós, e Amitis trobava la tèrra plana e seca de Mesopotamia fòrça deprimenta. Lo rei decidiguèt de tornar crear per ela sa patria nativa amb la construccion d'una montanha artificiala amb un tèrme plantat d'un jardinat.
Los jardins penjats benlèu èran pas "penjats" dins lo sens d'èsser suspenduts per de cables o còrdas. Lo nom ven d'una traduccion del mot grèc kremastós o del latin pensilis, que significa mai segurament que los jardins penjavan cap aval dels tèrmes d'una terrassa o laissa.
Lo geograf grèc Estrabon descriguèt los jardins al sègle I abC; escriviá: « S'agís de terrassas amb voltas encastradas una sus l'autra, que se sostenon amb de pilars en forma de cubica. Aqueles pilars son vueits en dedins e son comolats de tèrra perque s'i pòsca plantar d'arbres d'espècia rica. Los pilars, las voltas e las terrassas son faches de bricas e asfalte. »
Se vertadièrament exististiguèron, aqueles jardins devián provocar una vision espectaclosa: una montanha artificiala, verda e galhardassa, enemic de la plana.


text:
Belau
Belau (o las illas Belau) es un estat e un archipèla del nòrd-èst d’Oceania.
Lo nom occitan normal e lo nom autoctòn es Belau, mas tanben se tròban las formas Palaos (ispanizada) e Palau (anglicizada).
Lo gentilici es belauan -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de Belau provenián, probablament, d’Indonesia, Austràlia e Polinesia, los que poblèron las illas devèrs 1000 abC, aperaquí.
Lo primièr explorator europèu a arribar a l’archipèla, foguèt l’espanhòl Ruy López de Villalobos en 1543 que lo se va annexar lèu-lèu a l’Empèri Espanhòl.
Après la conquista de las Filipinas en 1565, las illas passèron a integrar lo territòri de la Capitania Generala de las Filipinas, creada en 1574 e dependenta del Viceregnat de Nòva Espanha, mas l’evangelizacion de l’archipèla comencèt pas fins a 1710 e la siá presa en carga pel missionièr Padilla.
Malgrat aiçò, los assages europèus per s’establir o comerciar amb las illas comencèron pas abans lo sègle XVIII e l’arribada dels britanics.
Espanha las se va tenir colonizadas fins a la fin del sègle XIX e en 1899 las vendèt a Alemanha amassa amb la rèsta de las Carolinas, après la desbranda patida en la guèrra ispano-americana de 1898.
Japon s’annexèt las illas al començament de la Primièra Guèrra Mondiala, en 1914, e obtenguèt un mandat sus elas après la signatura del Tractat de Versalhas en 1919, que s’estendèt fins a la perfin de la Segonda Guèrra Mondiala.
Lo 20 de setembre de 1944 las tropas nòrd-americanas ocupan lo territòri.
Dins la tardor de 1944 las illas foguèron testimònis de la Batalha de Peleliu entre las fòrças de l’Empèri Japonés e los EUA.
La victòria d’aicestes metèt fin finala al mandat nipon sus l’archipèla.
Dempuèi 1947, Belau e las Carolinas foguèron mesas en tutèla per l’ONU que, al sieu torn, fisèt la siá administracion als USA coma part del Territòri de Fideicomis de las illas del Pacific, ont foguèt integrada en 1951.
Los belauans votèron en 1979 per rebutar l’union amb los Estats Federats de Micronesia, e causiguèron l’independéncia en 1981, en tot elegir coma primièr president n’Haruo I. Remeliik.
Belau enfins independent promulguèt, de mai, la siá primièra Constitucion en aquela pontannada.
En 1986, los govèrns de Belau e dels Estats Units d’America acordèron los tèrmes per una liura Associacion.
Malgrat aiçò, lo tractat se signèt pas e doncas la Constitucion sobeirana de Belau enebís la preséncia de vaissèls nuclears dins las illas, que los Estats Units accèptan ges aquela clausula.
Politica[modificar | modificar la font]
Belau es una republica, amb associacion liura amb los Estats Units d’America.
Lo siu president es elegit cada 4 ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las illas mai pobladas son Angaur, Babeldaob, Koror e Peleliu. Las tres darrièras son dins lo meteis atòl. Angaur es dins l’ocean, mai al sud. Los dos tèrç de la populacion vivon dins Koror. L’atòl de Kayangel es al nòrd. Las illas Rock Islands (200 illas inabitadas) son a l’oèst del grop principal. Un grop d’illas mai alonhat, al sud-oèst, caup los estats de Hatohobei e Sonsorol.


text:
Cap Nòrd
Lo Cap Nòrd (en norvegian Nordkapp; sami: Davvenjárga) es un cap del nòrd de Norvègia, al nòrd de l'isla de Magerøya. Administrativament es part del municipalitat de Nordkapp, dins lo comtat de Finnmark. La rota europèa E69 a lo sieu terminal nòrd al Cap Nòrd, es doncas una atraccion toristica populara. Per las bicicletas, la rota EuroVelo EV1 s'estend dempuèi lo Cap Nòrd fins a Sagres, Portugal, a 8.196 quilomètres de distància per tèrra e mar.[1][2]
Lo sieu bauç de 307 mètres d'altitud domina l'Ocean Artic e marca simbolicament lo ponch mai septentrional d'Euròpa. En fach, un autre cap de prèp, situat mai a l'oèst, lo Knivskjellodden, es un pauc mai al nòrd mas es de flaca nautor e presenta pas un caractèr tan dramatic.[1] En mai, aqueles dos caps son situats sus l'isla de Magerøya, causa que vòl dire que son pas lo ponch del continent europèu situat mai al nòrd (aquel se tròba a Nordkinn). Se considèra tradicionalament que lo cap Nòrd es lo ponch que separa la mar de Norvègia (part de l'ocean Atlantic) de la mar de Barents (part de l"ocean Artic).[2]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Cap Nòrd venguèt famós quand l'explorador anglés Richard Chancellor lo doblèt en 1553 dins la siá temptativa per trobar lo Pas del nòrd-èst cap al Nòu Mond. Dempuèi, recep las frequentas visitas d'exploradors que pujan a la plana en escalant lo bauç; de visitaires famoses foguèron lo rei Òscar II de Norvègia en 1873 e lo rei Chulalongkorn de Tailàndia en 1907.[3]
L'an 1943, pendent la Segonda Guèrra Mondiala, s'i debanèt un afrontament entre las armadas alemanda e britanica, conegut coma la batalha del Cap de Nòrd. Uèi lo jorn, lo cap de Nòrd es una importanta atraccion toristica que compren un grand centre toristic, qu'alberga un grand nombre d'exposicions sus l'istòria del luòc.[1]
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 (no) Nordkapp fjell, Store norske leksikon. Consultat lo 12 d'agost de 2015
- ↑ 2,0 2,1 (no) Krangel om 235 kroner, 11 de setembre de 2011, e24 (Oslo). Consultat lo 12 d'agost de 2015
- ↑ (en) Hammerfest/Nordkapp (Arctic Race of Norway), Amaury Sport Organisation. Consultat lo 12 d'agost de 2015


text:
Geoquimia
La geoquimia es la branca de la geologia e de la quimia qu'estudia la composicion e lo comportament quimic de la Tèrra, determinant l'abondància absoluda e relativa dels elements quimics, distribucion e migracion dels elements entre las diferentas parts que forman la Tèrra (idrosfèra, atmosfèra, biosfèra e geosfèra) utilizant coma principalas mòstras los minerals e las ròcas compausant l'escòrça terrèstra, ensajant de determinar las leis o principis sus los quals se basa tala distribucion e migracion.


text:
Alienòr d'Aquitània
Alienòr d'Aquitània, duquessa d'Aquitània e Gasconha e comtessa de Peitau (1122[1]–1 d'abril de 1204) foguèt una de las femnas mai ricas e poderosas d'Euròpa pendent l'Edat Mejana.
Alienòr foguèt a l'encòp esposa e reina de França (amb Loís VII de França) puèi d'Anglatèrra (amb Enric II d'Anglatèrra), e la maire de dos reis d'Anglatèrra, Ricard Còr de Leon e Joan I d'Anglatèrra. Es plan coneguda per la seuna participacion a la Segonda Crosada.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La data de neishença exacta d'Alienòr n'ei pas coneguda, mes los senhors d'Aquitània la jurèn fidelitat aus sons 14 ans en 1136. Cronicas li donan ua annada de neishença en 1120, mes los sons parents se maridèn en 1121.


text:
Les Arsures
Nom desconegut en arpitan (Les Arsures en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge situat en lo vignoble jurassien a 6 km de Arbois, 17 km de Poligny e 45 min de Lons-lo-Saunier. A bastit sus un sòl fòrça accidentat, situat al pè de la cadena de las bassas montanhas del #Jurar.
Village situé dans le vignoble jurassien à 6 km d'Arbois, 17 km de Poligny et 45 min de Lons-le-Saunier. Il est bâti sur un sol très accidenté, situé au pied de la chaîne des basses montagnes du Jura.


text:
Paleoantropologia
La Paleoantropologia (del grèc, πaλaιός paleos 'ancian'; άvθpwπoς anthropos 'èsser uman'; e λoYoς logos 'coneissença') es la branca de l'antropologia fisica qu'estúdia l'evolucion umana. L'evolucion umana designa las diferentas fasas qu'an permés d'abotir a l'òme modèrne, Homo sapiens, a partir de sos ancèstres primats. Se limita pas a l'estudi del genre Homo mas inclutz pus generalament totes los membres de la familha dels ominides (i comprés, doncas, los australopitecus).
Trabalha essencialament a partir de l'estudi dels fossils, mas tanben recorrís a d'autres apròches, coma la primatologia.
Cal notar qu'aquesta sciéncia dispausa solament d'un material fossil fragmentari e pauc abondant, e que los trabalhs dels cercaires condusissent a emetre de nombrosas e divèrsas ipotèsis que fan pas sempre l'unanimitat de la comunautat dels paleoantropològs.


text:
Argelòs (Lanas)
Argelòs [1] (Argelos en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La sola atestacion anciana qu'ei : Orgelos (1263); Argelos qu'ei atestat en 1638, 1714 e 1733. Dauzat e Rostaing que donan duas possibilitats : lo latin argilla (argela) o lo "provençal" argelàs (escrit argelas), de l'arabe al-djaulak, qui correspond a Ulex europaeus (francés : ajonc épineux)[2].
Ernèst Negre (Toponymie générale de la France), qui segueish Gerhard Rohlfs, que causeish un nom d'òmi gallés Argailo associat au sufixe indigenèu -òs (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié).
Bénédicte Boyrie-Fénié que's pensa que i a d'autes mots dens aquera partida de la Gasconha per Ulex europaeus; e donc que s'estima mèi de partir deu latin argilla, en supausent ua confusion énter los sufixes latins -osus (> -ós) e aquitanic -otz(e) (> -òs ), dab la condicion que la mencion de 1263 Orgelos sii ua maishanta grafia[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Institut Occitan : Index alfabetic de las comunas de las Lanas e deu Baish Ador
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, edicion Librairie Guénégaud, reedicion 1984.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Landes et Bas-Adour, ed. CAIRN, Pau, 2005, p.38
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Camin de Compostèla dens los las Lanas
- Camin de Compostèla en Aquitània
- Argelòs sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Argelòs sus lo sit de l'Insee


text:
Guernesey
Guernesey (en anglés e oficialament: Guernsey) es una de las illas Normandas. Encara que siá pas part del Reialme Unit, es una dependéncia de la Corona Britanica. La sobeirana n'es la duquessa de Normandia e la reina d'Anglatèrra, actualament Elisabèt II.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
La bailiá inclutz las 10 parròquias de Guernesey, mas tanben las illas de Herm, Jethou, Burhou e Lihou (emai las illas mai pichonas que ne dependon). Administra tanben parcialament d'autras dependéncias de la corona: Aldernèi, Sarc e l'illa de Brecqhou.


text:
Il Cannone
Il Cannone qu'ei un vriulon deu laütièr italian Giuseppe Antonio Guarneri fabricat en 1743. Qu'ei mei que mei associat dab lo sovier deu violonista e compositor Niccolò Paganini. Lo son nom que hè referéncia au poder deu son estiglant que Paganini e produsiva dab eth.
Qu'èra estat auhert ad aqueste violonista per un admirator per'mor Paganini que s'avèva perdut lo son vriulon Amati au jòc. A la soa mort, Paganini que ho legat a la vila de Gènoa qui l'empara tostemps au dia de uei com un deus sons principaus monuments. Qu'ei entretiengut e jogat per aquò mes qu'ei rarament prestat.
Lo laütier França Jean-Baptiste Vuillaume qu'avó lo parat de l'adobar e que'n he ua copia quasi perhèita.
Cada an, lo ganhaire de Prèmi Paganini que's ved autrejat de l'aunor de'u jogar.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] Il Cannone dab Leonid Kogan


text:
Nicolas Sarkozy
Nicolas Sarkozy (nom complet: Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa; escais familiar: Sarko), nascut lo 28 de genièr de 1955 a París, es un òme politic francés. En 2007, es elegit president de la Republica en obténer 53,06 % de las voses al segond torn.
Es estat president de l'Union per un Movement Popular, ministre d'Estat, ministre de l'Interior e de l'Amainatjament del territòri, ministre del Budget, ministre de l'Economia, deputat dels Nauts de Sèina, eurodeputat, president del Conselh General dels Nauts de Sèina, cònsol de Neuilly-Sur-Seine e conselhièr municipal de Neuilly-Sur-Seine.
Biografia[modificar | modificar la font]
Filh d'un aristocrata ongrés e d'una maire josieva sefardita grèga, en 1983, devenguèt cònsol de Neuilly-Sur-Seine. En 1993, lo nomenèron ministre del Budget dins lo govèrn d'Édouard Balladur. En 1995, sostenguèt Édouard Balladur a las eleccions presidencialas. En 1999, quitèt la vida politica, aprèp la desfaita de son partit a las eleccions europèas. Entre 2002 e 2004 e entre 2005 e 2007, devenguèt ministre de l'Interior; tanben foguèt ministre de l'Economia en 2004.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Carta grafica pas indicada
- President de la Republica Francesa
- Personalitat de l'Union per un Movement Popular
- Naissença en 1955
- Ministre francés de l'Amainatjament del territòri
- Avocat francés
- Candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 2007
- Personalitat de la Cinquena Republica
- Ancian escolan de l'Institut d'Estudis Politics de París
- Rets Pasqua
- President de Conselh General
- Conselhièr general dels Nauts de Sèina
- Ancian deputat dels Nauts de Sèina
- Eurodeputat 1999-2004
- Personalitat del Rassemblament per la Republica
- Ministre francés de l'Interior
- Ministre francés de las Finanças
- Ministre francés del Budgèt
- Ministre francés de la Comunicacion
- Pòrtaparaula del govèrn francés
- Nom de convenéncia
- Grand crotz de la Legion d'Onor


text:
-356
Aquesta pagina concernís l'an -356 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Per restablir l'òrdre dins lei províncias occidentalas de l'Empèri, lo rèi Artaxerxès III ordonèt la dissolucion de la màger part dei fòrças militaras dei satrapas d'aquelei regions, especialament lei còrs de mercenaris grècs. Una partida dei satrapas acceptèt, çò que permetèt de restaurar l'autoritat reiala qu'èra fòrça afeblida dins la region dempuei 366 av. JC e l'acomençament de la revòuta dei satrapas. Pasmens, Artabazos II, satrapa de Lidia, refusèt e concluguèt una aliança amb Atenas, Tebas e divèrsei ciutats-estats grègas en revòuta còntra leis Aquemenidas. Pasmens, foguèt vencut dins lo corrent de l'annada. Maugrat aquela desfacha, Orontès, satrapa d'Armenia, jonhèt a son torn l'insureccion.


text:
1453
Aquesta pagina concernís l'an 1453 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Batalha de Castilhon lo 17 de julhet. Se debanèt après una revòuta de Gasconha mau contendada de sa situacion economica après sa conquista per França en 1452. La batalha s'acabèt per la destruccion quasi totala de l'armada anglesa e l'esquichament de la revòuta après lei capitulacions de Bordèu e de Baïona. Aquò marquèt la fin de la Guèrra de Cent Ans e de la preséncia anglesa en Occitània e, franc Calais, la fin de la preséncia anglesa sus lo territòri de la França actuala.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après mens de dos mes de sètge, la capitala bizantina foguèt conquistada per leis Otomans. Lei pèrdas foguèron importantas dins lei dos camps. L'emperaire Constantin XI Paleòleg, leis oficièrs principaus cargats de la defensa dei barris (Giovanni Giustiniani, Lucas Notaras) e 4 000 soudats de la garnison foguèron tuats dins lei combats. La populacion foguèt capturada e desportada en fòra de la vila que venguèt la capitala novèla deis Otomans. Aquò marquèt la fin de l'Empèri Bizantin e de l'Empèri Roman. Pasmens, certanei senhors d'origina bizantina mantenguèron son independéncia fins ais annadas 1460-1470.
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Conquista de Constantinòple lo 29 de mai après un sètge d'aperaquí dos mes. La vila foguèt pilhada e lei subrevivents dei combats desportats. Puei, Constantinòple venguèt lo sèti de la capitala novèla de la dinastia otomana.
Asia[modificar | modificar la font]
Majapahit[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Bhre Pamotan que foguèt pas remplaçat avans 1456 semblant indicar una crisi grèva — benlèu una guèrra — regardant la succession reiala.


text:
1769
Aquesta pagina concernís l'an 1769 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Corsega[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la resisténcia còrsa a l'invasion francesa. Aquò entraïnèt l'afondrament de la Republica de Corsega e l'annexion francesa de l'illa. D'efèct, après sa revirada de l'annada precedenta, França mandèt de renfòrç important dins l'illa que mau capitèt de trobar d'aliats lèsts a s'engatjar còntra París. En mai, lei Francés ataquèron en direccion de la capitala e destruguèron lei principalei tropas còrsas a la batalha de Ponte Novu (8-9 de mai). Pasquale Paoli perdiguèt mai d'un milièr d'òmes e poguèt alora pas empachar la conquista de Corte. Après aquela victòria, lei Francés acomencèron una campanha d'anobliments que li permetèt de ganhar lo sostèn de la màger part de l'aristocracia insulària. Ansin, dispareguèt la Republica de Corsega e Paoli foguèt obligat de s'exilar en Anglatèrra.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après lo succès judiciari obtengut l'annada precedenta ambé la condamnacion dau negus Iyoas Ièr, lo ras bitwoded Mikael Sehul capitèt d'obtenir sa despausicion lo 8 de mai e son remplaçament per son oncle Yohannes II. Puei, organizèt l'assassinat de son adversari lo 18 de mai. Coma son oncle mostrava la volontat de retrobar son autonòmia a respèct dau ras bitwoded, Mikael Sehul ordonèt tanben son assassinat lo 15 d'octòbre. Remplacèt lo negus per son fiu Tekle Haymanot II qu'acceptèt de venir son aliat. Pasmens, aqueleis eveniments entraïnèron l'afondrament de l'autoritat imperiala e marquèron l'acomençament dau Temps dei Princes, periòde de division e de guèrras intèrnas, que durèt fins a 1855 e lo restabliment dau poder dei negus.
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Capitada d'un còp d'estat còntra lo sultan Nasir (1762-1769) que foguèt en mai d'aquò jutjat per lo murtre de son paire en 1764 e executat. Son fraire Isma'il (1769-1776) li succediguèt. Pasmens, son autoritat demorèt febla en fàcia dei senhors pus poderós dau Sultanat, Sheikh Adelan e de son fraire Abu Kalec, que contrarotlavan la màger part dei ressorsas e dei fòrças militaras.


text:
449
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 449 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Fin dei combats acomençats en 447 còntra lei Huns. Lo principi dau pagament d'un tribut novèu foguèt acceptat per Constantinòple. Pasmens, la mòrt accidentala de l'emperaire Teodòsi II l'annada seguenta entraïnèt la fin d'aquelei negociacions e lo tribut foguèt plus jamai pagat ai Huns.


text:
Jarzé
Jarzé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge angevin de l'oèst de la França se situa en lo Baugeois, a l'oèst de Baugé.
Aquela pichona municipalitat de 1 500 abitants, se tròba Modèl:A unitat de Angieus, e 3 km de l'aeropòrt d'Angieus-Marcé.
Ce village angevin de l’ouest de la France se situe dans le Baugeois, à l'ouest de Baugé.
Cette petite commune de 1 500 habitants, se trouve à 30 km d'Angers, et 3 km de l'aéroport d'Angers-Marcé.


text:
1999
Aquesta pagina concernís l'an 1999 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Eritrèa que son debanament veguèt una alternància de periòdes de negociacions e de combats. Lei negociacions obtenguèron ges de resultat dins lo corrent de l'annada. Lei combats principaus aguèron luòc en febrier e en mai. Premier, leis Etiopians prenguèron l'avantatge e reconquistèron la vila de Badme, enjòc principau de la guèrra, e intrèron sus lo territòri eritrèu en febrier. En revènge, en mai, una ataca novèla de l'armada etiopiana s'acabèt per una revirada dins lo sector dau vilatge de Velessa.
Namibia[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd-èst dau país, après sa revirada de l'annada precedenta (→ 1998), lo movement secessionista de la Caprivi Liberation Army organizèt una tiera d'atacas suspresas còntra lei posicions de l'armada namibiana. Pasmens, après de combats malaisats, lei soudats dau govèrn centrau reprenguèron lo contraròtle de la situacion tuats 14 rebèls e capturant 300 presoniers. Aquò marquèt la victòria finala dau govèrn dins la Guèrra de Caprivi.
De son caire, lo president Sam Nujoma (SWAPO) faguèt modificar la constitucion per obtenir lo drech de se presentar un tresen còp a l'eleccion presidenciala. Foguèt reelegit aisament ambé 76,8% dei sufragis exprimits.
Sodan[modificar | modificar la font]
Temptativa d'al-Turabi d'evincir Omar el-Bechir dau poder. Pasmens, lo còp mau capitèt e el-Bechir acomencèt alora de s'alunchar deis islamistas radicaus. Aquò li permetèt de se raprochar pauc a pauc deis Occidentaus e de negociar la fin de la guèrra civila ambé John Garang.
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Arrestacion d'Óscar Ramírez, cap de la guerilha comunista dau Sendier Luminós. Ja afeblida per l'arrestacion de son cap istoric, Abimael Guzmán, en 1992, la guerilha s'afondrèt e foguèt a tòrt considerada coma destrucha en 2000 per leis autoritats perovianas. En realitat, plusors subrevivents se gropèron a l'entorn de Florindo Eleuterio Flores Hala que capitèron de reorganizar sei fòrças dins lo centre dau país (→ 2002).
Asia[modificar | modificar la font]
Qatar[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr : Michel Petrucciani, musician de jazz francés
- 11 de genièr - Fabrizio De André, cantaire italian (n. 1940)
- 5 de febrièr - Wassily Leontief, economista rus, Prèmi Nobel d'Economia (n. 1905)
- 7 de febrièr - Rei Hussein de Jordania (n. 1935)
- 15 de febrièr - Henry Way Kendall, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1926)
- 21 de febrièr - Gertrude B. Elion, scientific american, Prèmi Nobel (n. 1918)
- 25 de febrièr - Glenn T. Seaborg, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1912)
- 3 de març - Gerhard Herzberg, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 7 de març - Stanley Kubrick, director american de cinèma (n. 1928)
- 18 de març - Adolfo Bioy Casares, escrivan argentin (n. 1914)
- 28 d'abril - Arthur Leonard Schawlow, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1920)
- 2 de julhet - Mario Puzo, escrivan american (n. 1920)
- 26 de julhet - Trygve Haavelmo, economista noruegués, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 6 d'octobre - Amália Rodrigues, cantaira portuguesa (n. 1920)
- 14 d'octobre - Julius Nyerere, president de Tanzania (n. 1922)
- 20 d'octobre - Jack Lynch, primièr ministre d'Irlanda (n. 1917)
- 24 de decembre - João Baptista Figueiredo, militar e president de Brasil entre 1979 e 1985. (n.1918)
- 26 de decembre - Curtis Mayfield, compositor e cantaire american (n. 1942)
- 27 de decembre - Horst Matthai Quelle, filosòf alemand (n. 1912)


text:
1302
Aquesta pagina concernís l'an 1302 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la guèrra còntra Venècia. D'efèct, aprofichant la dissolucion de la flòta bizantina — per economisar de sòus e resòuvre la crisi financiera dei premiereis annadas dau rèine d'Andronic II Paleòleg (1282-1328) — Venècia faguèt una demonstracion de sa poissança navala au larg de Constantinòple (ambé tortura de presoniers) e ataquèt mai d'una illa bizantina en Mar Egèa. Incapable de repòstar, l'Empèri deguèt acceptar leis exigéncias de son adversari : pagament d'una indemnitat de 4 000 iperpèrs e pèrda deis illas conquistadas per de corsaris venecians (leis illas ocupadas per l'armada regulara foguèron restituidas) (→ 1310).
En Anatolia, Andronic II decidèt de recrutar de mercenaris alans per luchar còntra lei Turcs. Dirigida per lo coemperaire Miquèu IX Paleòleg, aquela fòrça s'installèt a Magnèsia. Per de rasons desconegudas — Miquèu IX èra un cap experimentat — demorèt totalament inactiva e s'opausèt pas ais incursions turcas a l'entorn de la vila. En fàcia d'aquela estrategia e en causa de la manca de pagaments regulars, leis Alans desertèron pauc a pauc lo servici de l'Empèri. Miquèu IX deguèt alora abandonar Magnèsi que sa populacion grèga foguèt chaplada per lei Turcs. En parallèl d'aquela revirada, un autre d'Alans mandat lòng de Sangarios foguèt desfach per una armada otomana a la batalha de Bafeus lo 27 de julhet. Après aquela desfacha, lei Bizantins poguèron plus protegir lei zònas ruralas còntra leis incursions turcas e lei païsans dei províncias asiaticas s'enfugiguèron en Euròpa (→ 1304).
Regardant leis afaires religiós — complicadas — de l'Empèri, l'annada foguèt marcat per l'oposicion dau patriarca Joan XII Kosmas au projècte de maridatge entre la filha de l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) e lo fiu dau rèi de Serbia. Après aqueu refús, l'emperaire decidèt de remplaçar lo patriarca per son predecessor Atanasi obligat de desmissionar en 1293 en causa de sa politica anti-corupcion jutjada tròp violenta (→ 1303).
Principat de Moscòu[modificar | modificar la font]
Sensa eiretier, Ivan of Pereslavl leguèt son territòri a Danièl de Moscòu — qu'èra son oncle — entraïnant un agrandiment important dau Principat de Moscòu.
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Lo 27 de julhet, se debanèt la batalha de Bapheus que s'acabèt per una victòria majora d'Osman Ièr sus una armada bizantina dirigida per Miquèu IX Paleòleg. Aquò permetèt ais Otomans de venir pilhar lei regions occidentalas d'Anatolia.


text:
Orizont
Conceptualament, l’orizont o asuèlh es la limita de çò que se pòt observar, dempuèi de sa pròpia posicion o situacion. Aquel concèpte simple se declina en fisica, filosofia, literature, e encara mai domenis:
- En fisica, lo tèrme d'orizont aczampa los concèptes seguents:
- L'orizont, un cercle centrat sur l’observator entre lo cèl e la Tèrra, prenent en compte la corbura d'aquela darrièra.
- L'orizont de las particulas, lo tèrme de la region de l'espaci temps susceptible d'influénciar un punt donat.
- ⇒ L'orizont cosmic, lo tèrme de l'univèrs visible dempuèi la Tèrre es jos qualques condicions un orizont de las particulas.
- L'orizont dels eveniments, lo tèrme de la region de l'espaci temps influénciable deùpuèi un punt donat.
- ⇒ L'orizont d'un trauc negre, la frontièra entre un trauc negre e lo rèsta de l'univers, es un orizont dels eveniments.
- Un orizont en pedologia es una sisa del sol, omogenèa e parallèla a la superfícia.
- Un orizont en filosofia es un concèpte de raprochar de l'eissorbament


text:
Categoria:Desvolopament durable
Lo desvolopament durable es una estrategia de desvelopament social e economic destinada a conciliar progrès economic e social sens metre en perilh l'equilibri natural de la planeta per un desvolopament respondent als besonhs actuals sens comprometre la capacitat de las generacions futuras a respondre als lors. Lo desvolopament durable insistís suls principis de biodiversitat, de participacion e lo principi de precaucion.
La categoria Desvolopament durable es una soscategoria de la categoria:environament e de la categoria:Economia.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
E
- Espècia en perilh (2 C, 2 P)
U
Articles dins la categoria « Desvolopament durable »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
1213
Aquesta pagina concernís l'an 1213 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr : Raimon VI de Tolosa, fa omenatge a Pèire II d'Aragon.
- 12 de setembre : Batalha de Murèth
França[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd, perseguida dau projècte d'invasion d'Anglatèrra organizat dempuei doas annadas per Felip II. Pasmens, après la reünion de l'ost francés a Bolonha, lo rèi Joan d'Anglatèrra decidèt de contentar lei demandas de son aristocracia. Lei barons anglés abandonèron alora la causa de Felip II qu'anoncièt oficialament son contentament d'aver permes la somission d'un prince excomunicat. En realitat, èra furiós e decidèt de se venjar dei senhors qu'avián pas respondut a sa convocacion, especialament lo còmte de Flandra que manteniá un equilibri diplomatic precari entre França e Anglatèrra[1].
Lo 22 de mai, l'armada reiala prenguèt lo pòrt de Damme. Puei, ocupèt Cassel, Ypres, Bruja e assetjèt Gand. Lo còmte Ferrand de Portugal demandèt alora lo secors de Joan d'Anglatèrra que li mandèt una pichona flòta que destruguèt lei naviris francés presents dins lo pòrt de Damme. Après aquela revirada, Felip II levèt lo sètge de Gand e installèt de garnisons importantas a Damme, Lilla e Douai. Dins lo corrent de l'ivèrn, lei combats contunièron ambé la reconquista per Ferrand de Portugal de la màger part dei vilas perdudas au començament de la guèrra. Pasmens, Felip II repostèt e cremèt Lilla (→ 1214).
Dins lo sud dau reiaume, perseguida de la Crosada deis Albigés. Incapable de rebutar lei Crosats, lo còmte Ramon VI jurèt fidelitat au rèi Pèire II d'Aragon que passèt lei Pirenèus per protegir son vassau novèu. Pasmens, maugrat sa superioritat numerica, l'armada occitano-aragonesa subiguèt una desfacha saunosa a Murèth lo 12 de setembre. Lo rèi aragonés i foguèt tuat entraïnant l'afondrament de la resisténcia occitana (→ 1215).
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 d'abril : IVen concili du Latran.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Jin[modificar | modificar la font]
Invasion novèla dei nomadas mongòls que sa retirada de l'annada precedenta èra estada solament entraïnada per la bleçadura recepuda per son cap Genghis Khan. Lo plan dau nòrd de China foguèt tornarmai pilhat e destruch per leis envaïsseires que foguèron pasmens arrestats per lei fortificacions de Pequin. Aprofichant lo blocatge de la màger part de l'armada enemiga per lo sètge de la vila, lei generaus Li Ying e Li Xiong capitèron de rassemblar divèrseis armadas per menar de còntra-ofensivas còntra lei còrs mongòls dispersats qu'èran a pilhar lo nòrd de China. Ganhèron mai d'una batalha mai entraïnèron una reaccion viva de Genghis Khan que se retirèt de la region de Pequin per anientar leis armadas jin en campanha. Ansin, a la fin de l'annada, la situacion de l'Empèri s'èra agravada ambé la pèrda dei passatges estrategics dei Pas de Juyongguan e de Zijingkou.
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Après la retirada de l'annada precedenta, lei Mongòls de Genghis Khan ataquèron tornarmai l'Empèri Jin. Pilhèron lo plan dau nòrd de China onte lei posicions mau defendudas foguèron sistematicament destruchas e cremadas. Pasmens, la vila de Pequin, ben protegidas per sei fortificacions, capitèt de resistir. En mai d'aquò, una pichona armada jin capitèt d'infligir plusors desfachas a de còrs mongòls dispersats per pilhar lo país. Aquò obliguèt donc Genghis Khan de se preocupar deis armadas jin encara en campanha que foguèron aisament anientadas dins lo corrent de la fin de l'annada. Aquò permetèt tanben ai Mongòls d'ocupar lei Pas de Juyongguan e de Zijingkou, posicions estrategicas permetent l'accès a d'autrei regions de l'Empèri.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 12 de setembre: Pèire IIau d'Aragon, a la batalha de Murèth.


text:
1583
Aquesta pagina concernís l'an 1583 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Biologia[modificar | modificar la font]
En Florença, lo naturalista, filosòf e mètge italian Andrea Cesalpino (1519-1603) publiquèt son òbra majora (De plantis). I prepausèt una classificacion novèla dei plantas qu'èra basada sus lei fruchs, lei granas e lei racinas.
Medecina[modificar | modificar la font]
Formulacion d'una ipotèsi regardant l'estimulacion possibla de la retina de l'uelh per la lutz. Son autor èra lo mètge soís Felix Plater (1536-1614) que la publiquèt dins un tractat d'oftalmologia ambé d'estudis sus divèrsei cecitats. Pasmens, son trabalh demorèt desconegut fins a 1626.


text:
País de Fois
Lo País de Fois, que tanben se sona istoricament lo Comtat de Fois (pron.: [ˈfujs], o localament [ˈfujʃ][1]), es una pichona region d'Occitània que s'intègra dins la granda region culturala de Lengadòc, e mai se foguèt longtemps una província distinta de Lengadòc (s'èra constituit al començament per la fusion del comtat de Carcassona amb la senhoriá de Fois). Foguèt un comtat occitan independent creat al sègle X per lo comte Bernat Rogièr de Fois, que venguèt après província dins l'organizacion francesa del Regim Ancian. Uèi es entièrament dins lo departament d'Arièja.
Lo País de Fois tanben se pòt considerar coma un gròs parçan que fedèra sièis pichons parçans: Agarnagués, Donasan, lo País de Fois-Seron, Pedagués, Savartés e lo Vic de Sòs.
La capitala es la vila de Fois.
Lo gentilici es foissenc -a.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'ortografia oficiala e englobanta es Fois segon la nòrma d'Alibèrt, e non pas Foish.


text:
Vanessa Paradis
Vanessa Paradis (nascuda lo 22 de decembre de 1972 a Saint-Maur-des-Fossés) es una actritz e cantaira francesa.
Familha e amor[modificar | modificar la font]
Es la sòr de l'actritz francesa Alysson Paradis e la neboda de l'actor Didier Pain.
Foguèt la nòvia del cantaire Florent Pagny e del cantaire Lenny Kravitz, mas dempuèi 1998 viu amb l'actor Johnny Depp. An dos mainatges : Lily-Rose Melody (nascuda lo 27 de mai de 1999) e Jack John Christopher III (nascut lo 9 d'abrial de 2002). Demòran entre França e los Estats Units. An un ostal en França, un ostal a Hollywood e una isla dins las Bahamas.
La cançon[modificar | modificar la font]
Lo primièr còp que cantèt en public foguèt lo 3 de mai de 1981 dins l'emission de television L'école des fans qu'animava Jacques Martin. Cantèt Émilie Jolie, cançon extracha del conte musical de Philippe Chatel.
En 1985, cantèt la cançon La magie des surprises-parties. Aqueste "45 tours" capitèt pas.
En 1987, sa carrièra comencèt vertadierament amb la cançon Joe le taxi d'Étienne Roda-Gil. Als 14 ans, Vanessa Paradis foguèt al cap del Top 50 pendent 11 sematnas.
En 1990, Serge Gainsbourg li compausèt l'album Variations sur le même t'aime.
En 1992, anèt als Estats Units ont trabalhèt amb Lenny Kravitz qui compausèt un album qui s'apelava Vanessa Paradis. La jovena Vanessa cantèt en anglés pel primièr còp e capitèt. Faguèt fòrça concèrts, dont dètz a l'Olympia.
En 2000, faguèt l'album Bliss.
En 2007, sortiguèt son 5en album, Divinidylle, realizat amb -M- (Matthieu Chedid).
En 2009, sortiguèt son 1e album best of amb 3 novas cancons.
Discografia[modificar | modificar la font]
- 1988 : M&J.
- 1990 : Variations sur le même t'aimede Serge Gainsbourg.
- 1992 : Vanessa Paradis.
- 1994 : Vanessa Paradis Live de Lenny Kravitz.
- 2000 : Bliss de Matthieu Chedid.
- 2001 : Vanessa Paradis au Zénith.
- 2007 : Divinidylle de Matthieu Chedid.
- 2009 : Il y a (best of)
Lo cinèma[modificar | modificar la font]
En 1989, Vanessa Paradis joguèt lo ròtle de Mathilde dins lo filme Noce blanche de Jean-Claude Brisseau, ont Mathilde es una filha drogada qu'aima son professor de filosofia. Ganhèt lo César du meilleur espoir féminin e lo Prix Romy Schneider.
En 1991, faguèt la publicitat pel perfum Coco de Chanel.
En 1994, joguèt lo filme Élisa amb Gérard Depardieu. Es l'istòria d'una filha que cèrca son paire. Lo filme es un omenatge a Serge Gainsbourg, mòrt tres annadas abans, e qu'aviá escricha la cançon Élisa.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1988 : Noce blanche de Jean-Claude Brisseau, amb Bruno Cremer.
- 1995 : Élisa de Jean Becker, amb Gérard Depardieu, Clotilde Courau e Philippe Léotard.
- 1997 : Un amour de sorcière de René Manzor, amb Jean Reno e Jeanne Moreau.
- 1998 : 1 chance sur 2 de Patrice Leconte, amb Alain Delon e Jean-Paul Belmondo.
- 1999 : La fille sur le pont de Patrice Leconte, amb Daniel Auteuil.
- 2004 : Atomik Circus, le retour de James Bataille de Didier et Thierry Poiraud, amb Benoît Poelvoorde.
- 2005 : Mon ange de Serge Frydman.
- 2005 : Pollux, le manège enchanté (Votz) de Jean Duval.
- 2007 : La Clef de Guillaume Nicloux.


text:
Demografia de Romania
En 2011 (recensament oficial), las primièiras donadas balhèron 19 042 936[1] estatjants. Lo rectificatiu que compren de Romaneses emigrats foguèt establesit a 20 121 641. Aquò representa una baissa de las bèlas comparat a 2002 (21,680,974) o 1990 (quand la populacion èra gaireben de 23 300 000). Dempuèi la Revolucion de Nadal 1989, la demografia romanesa sofrís d'un flaquitge comparable a lo de la majoritat dels ancians païses comunistas d' Euròpa. Romania es tanben un païs d'emigracion sostenguda. Lo nombre d'emigrats entre 1991 e 2015 es estimat a unes 3 500 000 (siá una mejana anuala de mai de 100 000) amb mai de 2 000 000 en Itàlia e Espanha. I a tanben una petita comunautat romanesa en Occitània (Tolosa, Marselha, Niça).
Somari
Situacion actuala[modificar | modificar la font]
Evolucion istorica[modificar | modificar la font]
La populacion romanesa coneguèt una revolucion demografica important al sègle XIX e la populacion triplèt. A partir de las annadas 1960, la feconditat comencèt d'èsser flaca malgrat la politica natalista de Ceaucescu. Dempuèi 1992, lo salde natural es negatiu e lo salde migratòri son negatius e la populacion declina.
En 1800, la populacion dins lo territòri actual de Romania e en Moldavia èra estimada a unes 5 milions ( 2,5 milions per la Valaquia).
Atencion, las chifras seguentas, de 1866 a 1941, correspondon pas al territòri de uèi.
Evolucion dins l'encastre del Reialme de Romania (Muntenia, Oltenia e Moldàvia romanesa)
1866 4 424 961
1887 5 500 000
1899 5 956 690
1912 7 234 919
Evolucion de Romania Granda ( annexion de Transilvania e Bessarabia)
1930 18 057 028
1939 19 934 000
1941 13 535 757 ( pèrdia de Bessarabia e de Transilvania del Nòrd)
Territòri actual
Après la Segonda Guèrra Mondiala, Romania aguèt una populacion reducha. Se recuperèt Transilvania tota, mas Bessarabia foguèt annexada per l'URSS. De mai, a las pèrdias militaras cal apondre al quasi desaparicion dels Josieus ( 726 000 en 1930) e l'emigracion d' Alemands, d'Ongreses e de qualques Romaneses entre 1945 e 1949.
1948 15 872 624
1956 17 489 450
1966 19 103 163
1977 21 559 910
1992 22 760 449
2002 21 680 974
2011 20 121 641
Dempuèi 1991, 2 a 3 000 000 de Romaneses an emigrat (10 a 15% de la populacion). La diaspòra romanesa es plan importanta en Italia e Espanha ( 1 000 000 dins cada país), atal coma en Alemanha.
Etnias[modificar | modificar la font]
Romania es un païs relativament unit al ponch de vista etnic. En 2011, òm tròba 88,6% de Romaneses, las principalas minoritats essent los Ongreses (6,5%) e los Tziganes (3,2%).Lo demai (1,7%) es constituit per de pichons grops (Ucraïnians, Alemands, Russes, Turcs, Tatars, Serbo-Croats, Eslovacs...).
Aicí dejós las etnias de Romania segon lo recensament de 2011.
Majoritat romanesa[modificar | modificar la font]
Los Romaneses son majoritari levat dins los Comtats de Harghița e Covasna.
Minoritats ongresas[modificar | modificar la font]
En 2011, i aviá 1 227 623 Ongrese en Romania (6,5%).
Lor percentatge dins la populacion totala baissa regularament dempuèi 1918.
Dempuèi 1977, lor nombre baissa en chifras absoludas (1977:1 713 928, baissa 1977-2011: -27,8%).
La diminucion de la populacion es la dobla consequéncia d'una natalitat flaca e d'una emigracion plan importanta cap a Ongria.
Aquela situacion fa crénher la repeticion del scenari dels Saxons de Transilvania e explica una partida de las demandas formuladas per lo partit Uniunea Democrată a Maghiarilor din România (Union democrata dels Ongreses de Romania).
Ròms[modificar | modificar la font]
Los Ròms ( tanben sonats Romaní, Roma, indi: रोमानी, en romanés Țigan) son una populacion d'origina indoariana, establesida en Romania dempuèi gaireben 1 000 ans.
Alemands[modificar | modificar la font]
Los Alemands venguèron en Romania tre lo sègle XII. Lo recensament de 2011 ne trobèt sonque 36 884 ( èran 359 109 en 1977).
De consultar: Saxons de Transivania, Soabes de Banat, Alemands de Romania
Las autras minoritats[modificar | modificar la font]
Los estrangièrs[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo romanés es conegut per gaireben 98% de la populacion ( es la lenga mairala de mai de 90%). Qualques Ongreses lo parlan pas.
De consultar tanben: Lengas de Romania
Religions[modificar | modificar la font]
La populacion romanesa es tradicionalament ortodòxa. Los catolics e los protestants son subretot d'origina ongresa, alemanda o eslovaca. L'ateïsme es pauc present en Romania malgrat la propaganda comunista entre 1945 e 1991. Segon lo recensament de 2002, la populacion demòra largament ortodòxa. Los jusieus que representavan 4% de la populacion (728 215) en 1930[3] èran 3 271 en 2011.
- Ortodòxes — 86.7%
- Catolics — 4.7%
- Protestants — 5.3%
- Grecocatolics — 0.9%
- Musulmans — 0.3%
- Atèus — ~0.04%
- Cap de religion — 0.1%
- Autras o cap de declaracion 2%
Emigracion[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1991 e la casuda del govèrn comunista, un nombre important (mai de 3 000 000) de ciutadans romaneses an emigrat especialament en Italia (933 954[4]) , Espanha (870 253[5]) e Alemanha (355 353[6][7]).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sorga: Institut national de statistica www.insse.ro
- ↑ http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |title= Rezultatele finale ale Recensământului din 2011 - Tab8. Populaţia stabilă după etnie – judeţe, municipii, oraşe, comune
- ↑ Recensament de 1930
- ↑ ISTAT 31/12/2012
- ↑ 2013
- ↑ 2014
- ↑ Cal tanben ajustar mai de 300 000 Romaneses d'origina alemanda naturalizats.


text:
Matusalèm
Dins la Genèsi capítol cinquen, Matusalèm (en ebrieu מְתוּשֶׁלַח בן-חֲנוֹךְ Mətûšālah ben Hănōk e en arabi متوشالح بن خنوخ Matuixalakh ibn Akhanukh) es lo filh del profèta Enòc e la persona de longevitat mai logranda de tota l'iconografia mondiala.
Foguèt lo paire de Leméc a cent ochenta e set ans. Segon una tradicion apocrifa josieu, Lemèc aguèt un filh que nasquèt amb los cabels e la pel blanca coma la nèu e los uèlhs tan clars que semblavan luminoses. Quand Matusalèm vegèt lo noirat, viatjèt fins a la fin del mond per parlar amb lo seu paire Enòc, que li donèt a l'enfant lo nom de Noé e prediguèt que pendent la seuna vida se produiriá un cataclisme al nivèl mondial, lo deluvi universal.
Pendent los sèt cents ochenta e dos ans seguent engendrèt d'autres filhs e filhas amb la seuna esposa Edna (font apocrifa) per morir a l'edat de nòu cents seissanta nòu ans.
Signe de vielhessa[modificar | modificar la font]
De tot lo linatge de descendéncia registrat dins la Bíblia dempuèi d'Adam fins a Jèsus, Matusalèm es aquel qu'a la vida mai longa; es per aquò que dins la cultura populara es sovent utilizat coma exemple de vièlhessa.
Los intèrpretas bíblics asseguran que se pòt entendre lo tèxte que moriguèt just abans l'arribada del Deluvi universal, fach que se pòt entendre coma una pròva de la pietat divina, qu'esperèt un long temps abans de far lo seu castig malgrat las ofensas de contunh dels òmes. Après el, l'èsser uman vegèt sa vida limitada coma un signe del seu pecat (en analogia amb los mites de la pèrda de l'edat d'aur de la autres culturas).
Los defensors del creacionisme, que promòvon una lectura literala de la Bíblia fins a ensajar d'explicar científicament aquela edat avançada: abans del deluvi de nívols de vapor envolopava la Tèrra e aparavan los abitants de la lutz ultraviolata e dels efèctes del vielhiment.


text:
Santa Eufémia
Santa Eufémia, qui se traduit par « sainte Euphémie » en français, peut aussi désigner :
- au Portugal :
- Santa Eufémia, paroisse civile de la municipalité de Leiria, située dans le district de Leiria et la région Centre ;
- Santa Eufémia, paroisse civile de la municipalité de Penela, située dans le district de Coimbra et la région Centre ;
- Santa Eufémia, paroisse civile de la municipalité de Pinhel, située dans le district de Guarda et la région Centre ;
- Santa Eufémia de Prazins, paroisse civile de la municipalité de Guimarães, située dans le district de Braga et la région Nord.
- en Espagne :
- Santa Eufemia (Cordoue), commune espagnole de la province de Cordoue


text:
Albèrt Dauzat
Albèrt Dauzat (en francés Albert Dauzat) (Garait, 4 de julhet de 1877, Argèir, 31 d'octobre de 1955) èra un lingüista occitan. Son òbra fondamentala a permés d'avançar dins la coneissença de l'occitan, dau francoprovençau e dau francés, especialament en lingüistica istorica (sobretot en fonetica istorica), en etimologia, en onomastica e en dialectologia.
Maugrat son aportacion bravament preciosa per la coneissença de la lenga occitana, Dauzat aviá una concepcion fòrça diglossica e sosteniá la dominacion de la lenga francesa: en particular, foguèt ostil a la lei Deixona. Son trabalh sobre l'occitan es purament descriptiu. Tota son òbra scientifica es redigida en francés.
Dauzat èra nascut en Lemosin mas, per la dialectologia occitana, trabalhèt especialament sobre son parlar familhal auvernhat de Vinzèla (dins la comuna de Bançat).
Dauzat èra format a la filologia tradicionala (lingüistica tradicionala dominanta dau sègle XIX) e aviá pas gaire participat au desvolopament de l'estructuralisme que revolucionèt la lingüistica a partir de 1913. En tot cas l'òbra de Dauzat es d'una excellenta qualitat e d'una granda rigor dins l'enchastre de la filologia, e aquò fai qu'es encara una referéncia per los lingüistas contemporanèus que trabalhan sobre l'occitan. La sola excepcion notabla a aquela rigor son sas etimologias daus toponims, que son pas totas demostradas e que son de còps especulativas; pasmens representan una avançada qualitativa a respècte de son epòca.
Sas òbras[modificar | modificar la font]
Lista non exaustiva.
- DAUZAT Albert (1899) Morphologie du patois de Vinzelles, París
- DAUZAT Albert (1906) Géographie phonétique d’une région de la Basse-Auvergne, París, reedicion IEO París, 2010 en linha
- DAUZAT Albert (1915) Glossaire étymologique du patois de Vinzelles, Montpelhièr: Societat d’Estudis Occitans, 1 vol. e 1 suplement en linha
- DAUZAT Albert (1928) Essais de géographie linguistique. Deuxième série: problèmes phonétiques, París: Honoré Champion
- DAUZAT Albert (1946) Les noms de personnes, origines et évolution, París: Delagrave
- DAUZAT Albert (1946) Les patois, évolution, classification, étude, París: Delagrave
- DAUZAT Albert (1980) Dictionnaire étymologique des noms de famille et prénoms de France, París: Larousse
- DAUZAT Albert, & DESLANDES Gaston, & ROSTAING Charles (1978) Dictionnaire étymologique des noms de rivières et de montagnes en France, París: Klincksieck
- DAUZAT Albert, & DUBOIS Jean, & MITTERAND Henri (1971) Nouveau dictionnaire étymologique et historique, París: Larousse
- DAUZAT Albert, & ROSTAING Charles (1963) Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, París: Guénégaud
Bibliografia sobre Dauzat[modificar | modificar la font]
Lista non exaustiva.
- Albert Dauzat et le patrimoine linguistique auvergnat, colloque de Thiers, 5-7 novembre 1998 (2000), Saint-Gervais-sous-Meymont: Parc naturel régional Livradois-Forez/CNRS
- Joan Pèire Chambon (1996) = Jean-Pierre CHAMBON, "Albert Dauzat" [H. Stammerjohann (1996) Lexicon grammaticorum. Who’s Who in the History of World Linguistics, Tübingen, p. 226]


text:
1679
Aquesta pagina concernís l'an 1679 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Àustria[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una epidemia de pèsta bubonica en Viena (Granda Pèsta de Viena). La malautiá tuèt aperaquí 76 000 abitants e se difusèt vèrs leis autrei regions alemandas.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Campanha de l'armada dau negus Yohannes Ièr (1667-1682) per reprimir una insureccion dins la region de Lasta onte l'aristocracia assaiava d'aumentar son autonòmia. L'expedicion s'acabèt per una victòria mai lo meme problema existiá dins d'autrei regions etiopianas onte ges d'operacion poguèron èsser organizadas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Premierei demonstracions de l'ola de Denis Papin. Aquel engenh aviá lei caracteristicas d'una caudiera de vapor modèrna e èra equipada de la premiera sopapa de seguretat. Prefigura tanben leis olas de pressions actualas. Pasmens, Papin trobèt degun per sostenir sei recèrcas e l'estudi dei maquinas de vapor conoguèt ges de desvolopament important avans lo sègle seguent (Thomas Newcomen en 1712).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 24 de genièr - Christian Wolff, filosòf alemand (m. 1754)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de decembre - Thomas Hobbes, filosòf anglés (n. 1588)


text:
1091
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1091 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Rompedura novèla de la patz entre Escòcia e Anglatèrra a l'iniciativa dau rèi Malcolm III que menèt una incursion en Northúmbria. I agantèt la vila de Durham. Puei, au contrari de 1072 e 1080, capitèt de resistir a la repòsta anglesa que foguèt blocada per de condicions climaticas fòrça marridas.


text:
Comtat de Rodés
La o lo Comtat de Rodés èra un fèu que fasiá partida de l'anciana província de Roergue, uèi dins lo departament d'Avairon, e que sa capitala èra Rodés. Sas armas son "De gules sus leopard d'aur".
Istòria[modificar | modificar la font]
A la casuda de l'Empèri Roman, Roergue cambièt mantun còp de patron: apertenguèt successivament als visigòts en 472 ; als francs en 507; tornarmai als visigòts en 512 ; als reis d'Austrasia en 533 ; en 588 als ducs d'Aquitània, que ne foguèron despolhats per Pepin lo Brèu en 768. Carlesmanhe l'incorporèt en 778 al reialme d'Aquitània e i establiguèt de comtes que s'erigiguèron apuèi en senhors ereditaris de lor Comtat.
Lo Comtat de Roergue[modificar | modificar la font]
Cap al mitan del sègle IX, Carles II lo Calvet confirmèt los comtes de Roergue dins lors possessions e i apondèt lo Comtat de Tolosa que desliguèt del ducat d'Aquitània.
A la mòrt d'Ugues, onzen comte de Roergue (1053), Bèrta, sa filha, se vegèt disputar son eretatge per Guilhèm IV, comte de Tolosa, e son fraire Raimon de Sant Geli. Prenguèron las armas ; mas Bèrta en se morissent en 1065, los dos fraires se tornèron l'un contra l'autre. Après quinze ans de luchas convenguèron que Guilhèm tendriá lo Comtat de Tolosa, e Raimon la de Roergue, que n'aviá pres lo títol a la mòrt de Berta. Raimon succediguèt a son fraire dins son Comtat, e Roergue venguèt l'apanatge dels benjamins dels comtes de Tolosa. En 1105, Raimond trobèt la mòrt en Palestina, daissant dos filhs, Bertran e Anfós qu'aviá alara dos ans.


text:
Cutry (Aisne)
Cutry (Aisne) es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La granja La Fontaine a Cutry informa fermages importantas. Dona lo sieu nom a la una de las brancas de la familha Mottet, las Mottet de la Fontaine.
La ferme La Fontaine à Cutry rapporte des fermages importants. Elle donne son nom à l'une des branches de la famille Mottet, les Mottet de La Fontaine.


text:
Leuville-sur-Orge
Leuville-sur-Orge es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la Mièja Edat, en fasent part del fief de Montlhéry, los Leuvillois patisson las guèrras féodales del fief o del abbaye de Longpont. En lo moment de la celèbra batalha de Montlhéry en 1465 #qu'opausa Louis XI e Charles lo Téméraire, la populacion de Leuville (una cinquantena d'abitantas) #èsser redusida de mitat. En 1466, Jean Alart de CUERT ALARIC fach don de la distincion de Leuville a Jacques OLIVIER, fiscala dins lo parlament. A Modèl:La s-, lo vilatge aperten a la familha Olivier de Leuville #que bastís un castèl #que ne demòra pas mai ni de vestigis ni iconographie. Lo 6 de genièr de 1593, paissièra del castèl de Leuville-sus-Òrdi e de la vila de Arpajon per las tropas de Henri IV en lucha contra la Liga. L'actual « castèl » es ne fa una de las siás dependéncias en datant de la Modèl:S-. Jos la Revolucion, Leuville servís de refugi a Lacépède, un savi botaniste discipol de Buffon #que fug París e la Terror. La comuna actuala i aguès bastit l'an 1869 (rénovée e réaménagée dernièrement). Mai recentament, en 1922, es lo president de la Republica géorgienne Noé Jordania amb lo sieu govèrn en exili #que son venguts se fixar a Leuville. Leuville Èra un vilatge a vocacion agricòla, plan mes per fornir la capitala doncas que situat sus la « via reiala » en connectant d'Escomesas a Orléans. S'i aportava de fruchas e légumes a pè, en carreta, mai tard en tren, mercés al celèbre « Arpajonnais ». Cal imaginar fins a la darrièra guèrra mondiala 100 a 150 espleitacions #que las tèrras n'anavan fins sus las municipalitats actualas de Linas e de Sant-Germain-lès-Arpajon. Los Georgiens avián portat amb eles un cépage de raisin, l'Odèssa, e tanben lo cornichon rus. Eles récoltaient de la mèl mercés a las ruches installadas en lo parc del castèl. Cossí en tot lo sector, la cultura de plen camp i aviá remplaçat la vinha, principala cultura dempuèi la Mièja Edat, victima del phylloxera e de l'arribada dels vins del sud-oèst pel rail. Lo pòble èra lo un dels mai gròsses productors franceses de potiron fins en los ans 1970, amb 400 a unitat|500|tonas {{}} produsidas e meteissa 800 l'an 1975.
La vila de Leuville-sus-Òrdi a de nombroses ligams (istorics) amb la Georgia.
Au Moyen Âge, faisant partie du fief de Montlhéry, les Leuvillois subissent les guerres féodales du fief ou de l’abbaye de Longpont. Lors de la célèbre bataille de Montlhéry en 1465 qui oppose Louis XI et Charles le Téméraire, la population de Leuville (une cinquantaine d’habitants) fut réduite de moitié. En 1466, Jean Alart de COURT ALARIC fait don de la seigneurie de Leuville à Jacques OLIVIER, procureur au parlement. Au Modèl:S-, le village appartient à la famille Olivier de Leuville qui construit un château dont il ne reste plus ni vestiges ni iconographie. Le 6 janvier 1593, prise du château de Leuville-sur-Orge et de la ville d'Arpajon par les troupes d'Henri IV en lutte contre la Ligue. L’actuel « château » est en fait une de ses dépendances datant du Modèl:S-. Sous la Révolution, Leuville sert de refuge à Lacépède, un savant botaniste disciple de Buffon qui fuit Paris et la Terreur. La mairie actuelle fût construite en 1869 (rénovée et réaménagée dernièrement). Plus récemment, en 1922, c’est le président de la République géorgienne Noé Jordania avec son gouvernement en exil qui sont venus se fixer à Leuville. Leuville était un village à vocation agricole, bien placé pour approvisionner la capitale puisque situé sur la « voie royale » reliant Paris à Orléans. On y apportait fruits et légumes à pied, en charrette, plus tard en train, grâce au célèbre « Arpajonnais ». Il faut imaginer jusqu’à la dernière guerre mondiale 100 à 150 exploitations dont les terres allaient jusque sur les communes actuelles de Linas et de Saint-Germain-lès-Arpajon. Les Georgiens avaient amené avec eux un cépage de raisin, l’Odessa, et aussi le cornichon russe. Ils récoltaient du miel grâce aux ruches installées dans le parc du château. Comme dans tout le secteur, la culture de plein champ avait remplacé la vigne, principale culture depuis le Moyen Âge, victime du phylloxera et de l’arrivée des vins du sud-ouest par le rail. Le village était l’un des plus gros producteurs français de potiron jusque dans les années 1970, avec 400 à 500 tonnes produits et même 800 en 1975.
La ville de Leuville-sur-Orge a de nombreux liens (historiques) avec la Géorgie.