text:
Frelinghien
Frelinghien es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
Origina
Lo nom del vilatge n'es d'origina germanique. II ven de « Frelo » del suffixe « in» en designant los òmes de lo sieu entourage e de « heim » lo larèr, l'abitacion #çò que dona « Abitacion dels òmes de Frelo ».
Se tròba mencionat lo nom del vilatge en escrits en datant de 1066 en relatant la cession d'una part dels bens del comte de Flandre « dels manses e dels bonniers « al capítol collégial Sant-Pierre de Lille. A la Mièja Edat la zòna de circulacion de las merças : llençols, de fils, lana, mas tanben de produchs agricòlas, mòbles, condimentes entre Ypres e Lille transitava per Frelinghien.
Apertenent als Païses Basses espanhòls als XV e XVI sègles lo pòble i aurà pas ligat a la França #qu'en 1713 après aver-i sofèrt guèrras successivas entre Capétiens e Habsbourg. Lo pòble se tròba unas nòvas fes meses en primièra linha en lo moment de évènements douloureux en datant de 1792 (L'archiu départementales del Nòrd fan mencion de faches desenrotllant-se a lo luòc-dich : lo Pont roge...) « En setembre 1792 los Austrians en guèrra contra la França son a Warneton. Los guardas nacionales de Frelinghien, assistits per aqueles de las municipalitats vesinas utilizan la tem bastida per Vauban al Pont Roge. Forçan l'enemic a repasser la Lys e acompanhan un convoi de vaissèls de viure destinats a l'armada francesa. Lo Pont Roge ven alavetz un anautit luòc del patriotisme frelinghinois. »
Dels évènements mai eroses jalonnent l'istòria de la municipalitat tala la fèsta musicala e militara internacionala de 1909 organizada al Pont Roge. De nombrosas societats localas an representat perque ja a aquela epòca la vida associativa frelinghinoise es fòrça rica. Qualques exemples de societats activas :
Societat de las archers (4 recensées en 1819) Societat de arbalétriers (3 recensées en 1862) La musica municipala o philharmonique fondada l'an 1862 pel Sr. Dufour (Fraire Alcade ) societat encara al gost del jorn e activa doncas qu'a celebrat los sieus 140 ans lo 28 d'abril de 2002 La corala « La Lira » fondada l'an 1884 La corala « Los amics amassi » fondada l'an 1890 De las societats divèrsas : Societat de sant Vincent de Paul Cercle dels bones amics Ancians militars Societat colombophile « La Hirondelle » fondada l'an 1885 Societat de gimnastica « la francesa » fondada l'an 1893 Bicicleta espòrt frelinghinois fondat l'an 1900
Los monuments, las abitacions son reconstruits progressivament, pauc de bastiments a despart las blockhaus en avent resistit a las destruccions. La glèisa Santa-Amand data de 1920. La campana #que protegís a #èsser fonduda amb las rèstas d'aquela cremada n'en octòbre 1914. Lo monument als mòrtes a #èsser inaugurat l'an 1924. Los ostals de brique del Luòc dels Combatents e de la carrièra de Armentières datan en general dels ans 1920.
Origine
Le nom du village est d'origine germanique. II vient de « Frelo » du suffixe « in» désignant les hommes de son entourage et de « heim » le foyer, l'habitation ce qui nous donne « Habitation des hommes de Frelo ».
On trouve mentionné le nom du village dans des écrits datant de 1066 relatant la cession d'une partie des biens du comte de Flandre « des manses et des bonniers « au chapitre collégial Saint-Pierre de Lille. Au Moyen Âge la zone de circulation des marchandises : draps, fils, laine, mais aussi produits agricoles, meubles, épices entre Ypres et Lille transitait par Frelinghien.
Appartenant aux Pays Bas espagnols aux XV et XVI siècles le village ne sera rattaché à la France qu'en 1713 après avoir souffert des guerres successives entre Capétiens et Habsbourg. Le village se trouve une nouvelle fois mis en première ligne lors d'évènements douloureux datant de 1792 (Les archives départementales du Nord font mention de faits se déroulant au lieu-dit : le Pont rouge...) « En septembre 1792 les Autrichiens en guerre contre la France sont à Warneton. Les gardes nationaux de Frelinghien, assistés par ceux des communes voisines utilisent la redoute construite par Vauban au Pont Rouge. Ils forcent l'ennemi à repasser la Lys et accompagnent un convoi de bateaux de vivre destinés à l'armée française. Le Pont Rouge devient alors un haut lieu du patriotisme frelinghinois. »
Des évènements plus joyeux jalonnent l'histoire de la commune telle la fête musicale et militaire internationale de 1909 organisée au Pont Rouge. De nombreuses sociétés locales sont représentées car déjà à cette époque la vie associative frelinghinoise est très riche. Quelques exemples de sociétés actives :
- Société des archers (4 recensées en 1819)
- Société d'arbalétriers (3 recensées en 1862)
- La musique municipale ou philharmonique fondée en 1862 par M. Dufour (frère Alcade ) société encore au goût du jour et active puisqu'elle a fêté ses 140 ans le 28 avril 2002
- La chorale « La Lyre » fondée en 1884
- La chorale « Les amis réunis » fondée en 1890
- Des sociétés diverses :
- Société de saint Vincent de Paul
- Cercle des bons amis
- Anciens militaires
- Société colombophile « L'Hirondelle » fondée en 1885
- Société de gymnastique « la française » fondée en 1893
- Vélo sport frelinghinois fondé en 1900
Les monuments, les habitations sont reconstruits progressivement, peu de constructions à part les blockhaus ayant résisté aux destructions. L’église Saint-Amand date de 1920. La cloche qu’elle abrite a été fondue avec les débris de celle brûlée en octobre 1914. Le monument aux morts a été inauguré en 1924. Les maisons de brique de la Place des Combattants et de la rue d’Armentières datent en général des années 1920.


c: text/html

text:
Pitagòras
Pitagòras de Samos (-582 - -496, en Grèc ancian: ΠuθaYόpaς èra un filosòf e matematician grèc. Lo seu nom es associat al Teorèma de Pitagòras.
Nasquèt dins l'illa de Samos en Dodecanès. Quand èra fòrça jòve viatgèt dins la region de Mesopotamia, Egipte e benlèu en Índia, que recebèt d'estudis basicas e que benlèu fondèt la seuna primièra escòla.
Pendent aqueles viatges assimilèt de coneissenças matematicas, astronomicas e religiosas. Èra lo contemporanèu de Boda, Confuci e Lao Tse.
De problèmas politics l'obliguèron a anar a Crotone, dins lo sud d'Itàlia, que fondar la seuna segonda escòla, una societat secreta amb de basas matematicas e filosoficas. Las doctrinas d'aquel centre cultural èran regidas per de règlas de conducha fòrça estrictas. La seuna escòla èra dubèrta als òmes coma a las femnas, e la conducha discriminatòria èra enebida. Los seus estudiants èran de totes raças, religions e rengs economic e social.
Las rasons perque Pitagòras es per nosaltres un personatge tan escur son divèrsas:
- D'un costat son perduts lo documents d'epòca e entre eles las seunas biografias (una d'aqueles facha per Aristòtel).
- D'un autre costat, l'òrde fondada per el èra de tipe comunautàri e secret. Las coneissenças e las propietats èran mantingudas jos regima de comunautat e, alara, se pòt pas atribuir una descobèrta a cap membre especific de l'escòla. Atan, se parla pas de l'òbra de Pitagòras mas de las contribucions dels pitagericians, pasmens se dins l'antiquitat se las atribuissián totas a el.
La seuna escòla de pensada afirmava que l'estructura de l'univèrs èra aritmetica e geometrica, a causa de que las matematicas venguèron una disciplina fonamentala per tota recerca scientifica. De fach, la devisa de l'escòla pitagoriciana èra "tot es nombre".
Politicament l'escòla pitagoriciana èra conservatitz e totes seguissián un còdi de conducha fòrça estricte. Èran vegetarians perque cresián en la transmigracion de las armas e, alara, podavan sacrificar cap d'animals pensant que podavan èsser la nòva demorança d'un amic mòrt. Los pitagoricans avián una granda confisença dins la perseguida dels estudis filosofics e matematics coma basa morala per la direccion de la vida.
Pitagòras donava dos tipes diferents d'ensenhament: un pels membres de l'escòla e l'autre pel rèsta de comunautat ciutadana. Es de supausar que las contribucions a la matematica èran reservada pels primièrs.
La vertadièra novèla importéncia de la matematica grèga se faguèt d'en primièr pels pitagoricians, amb eles la matematica es en relacion fòrça estrecha amb l'amor per la saviesa que amb las exigéncias de la vida practica, e que demòra fin ara una tendéncia viva.
La purificacion de l'arma dels pitagoricians es capitada d'un costat amb un estricte regim fisic e d'un autre amb de rites que remembran aqueles dels adoradors d'Orfèu e de Dionis, mas las armonias e mistèris de la filosofia e de la matematica tanben èran partidas essencialas d'aquel ritual.
Jamai abans nimai aprèp la matematica joguèt un ròtle tan important dins la vida e dins la religion coma lo foguèt pels pitagoricians.
Pitagòras pòt èsser considerat la persona mai influenta de l'istòria universala, passa per èsser l'introductor dels peses e mesuras, descobridor de la teoria musicala, inventor de la geometria e l'aritmetica teorica; Lo primièr a sostenir la forma esferica de la tèrra, a parlar de "teoria" e de "filosòfs", a postular lo vuèit, a canalizar la fervor religiosa en fervor intellectuala, a utilizar lo rasonament e la definicion, a considerar que l'univèrs èra una òbra deschifrable pas per de mejans matematics.
S'atrubuís a Pitagòras de Samos e a Tales de Milet lo començament de la sistematizacion de la Matematica, iniciant los estudis de natura teorics, es a dire, de demostracions basadas en proposicions e axiomas.
Somari
Lo pentagòn pitagorician[modificar | modificar la font]
Es l'estela de cinc punts que se forma en traçant las cinc diagonalas d'un pentagòn regular. Aquelaa figura èra lo simbòl de l'escòla pitagoriciana. Lo pentagòn estelar ja èra present dins l'art babilonian.
Una de las questions mai debatudas de la geometria pitagoricana se referís a la construccion e propietats del pentagòn estrelat. Lo seu estudi apareis la "seccion daurada" (sectio aurea).
Logica del nombre[modificar | modificar la font]
Per Pitagòras l'Arqué (ἀpxή) de l'univèrs es lo nombre. Aquel s'identifica amb lo punt geometric (espaci) e amb l'atòm. Cada còrs se determina per un ensems de punts (unitats o atoms), separats pel vuèit:
- 1 → lo punt
- 2 → la linha
- 3 → lo plan
- 4 → lo volum
Del punt se deriba la linha, de las linhas la superfícia, de la superfícia los solids, dels solids los elements e d'aqueles totas las altras causas.
La trancion de la superfícia al çò solid representa la pluralitat, la soma d'1, 2, 3 e 4 dona 10 (tetraktys - tetpaktύς), la decada, que representa l'armonia, lo contingut d'aquela es la progression logica que pòrta en ela, e dempuèi aquela se reïnicia tot movement.
L'ambigüitat pitagoricana[modificar | modificar la font]
Constituïda coma una sècta religiosa responsable d'aparar los mistèris revelats per Pitagòras, e divisada en membres parcialament iniciats, coma lo rapsòde Leuripidés de Kalamata o Telodedor de Samos, (los acusmatics) e totalament iniciats (los matematics), Lo corpus de las rigorosas coneissenças scientificas d'aquela escòla se mèscla amb las idèas misticas e supersticiosas popularas fòrça ancianas, ligadas a la magia dels nombres. Aquel tractament liturgic justifica la famosa irracionalitat dels nombres reals, coma lo π o la racina carrada de dos.
Lo teorèma de Pitagòras[modificar | modificar la font]
Lo teorèma qu'es associat al nom de Pitagòras ven dels babilonians, mas se justifica l'attribucion al cap dels pitagoricans es que foguèron los primèrs a ne donar una demostracion, pasmens qu'aquò se pòt probar.
Lo teorèma de Pitagòras establís que en un triangle rectangle lo carrat de la longor l'ipotenusa es egal a la soma dels carrats de la longor dels costats oposats.
Expression matematica;
- a2 + b2 = c2
Lo misticisme numeric[modificar | modificar la font]
Foguèt pas precisament una creacion originala dels pitagoricians, per exemple, Lo nombre sèt èra remarcat dempuèi l'antiquitat a causa d'una crenta respectuosa, benlèu perque son sèt los astres errants o planetas, de que venon la setmana e, tanben, los noms dels nòstres jorns de la setmana.
Los pitagoricans èran pas los sols a imaginar que els nombres impars aviá de caracteresticas mascles e los pars femes.
Los pitagoricans fasián un culte dels nombres al seu extrèma, basant en eles la seua filosofia e lo seu metòde de vida.
Per eles:
- Lo nombre un es lo generador dels nombres e lo nombre de la rason.
- Lo nombre dos es lo primèr nombre par o feme e lo nombre de l'opinion.
- Lo tres es lo primièr nombre mascle o lo nombre de l'armonia, essent compausat de l'unitat e de la diversitat.
- Lo quatre es lo nombre de la justícia o de la retribucion, e indica lo reglament dels comptes.
- Lo cinc es lo nombre del matrimòni, union dels dos primièrs nombres mascle i feme pròpiament diches.
- Lo sièis es lo nombre de la creacion.
- El dètz o "tetractys" (tetpaktύς) èra lo nombre mai sagrat de totes, perque representava lo nombre de l'Univèrs e inclusís la soma de totes las possiblas dimensions geometricas. Deu èsser considerat coma simbòl de l'abstraccion dins la matematica pitagoricana, la veneracion pel nombre dètz es pas dictat per l'anatomia de las mans o del pés de l'òme.
Aritmetica e cosmologia[modificar | modificar la font]
Los pitagoricans establiguèron pas sonque l'aritmetica coma una branca de la filosofia, massino que pareisson l'aver considerada coma la basa d'una possibla unificacion de totes los aspèctes del mond entièr.
Filolau (mort cap al 390 aC) èra un pitagorician que partjava la veneracion per la tetractys o decada. Aquela concepcion del nombre dètz coma lo nombre perfècte sembla aver èstat l'inspiracion del primièr sistèma astronomic no geocentric. Filolau supausava qu'al centre l'Univèrs i aviá un fuòc central a l'entorn de que viran uniformament la Tèrra e las sèt planetaa (inclusits lo Solelh e la Luna). Coma sonque aviá nòu còrses celèstes, lo sistèma de Filolau supausava l'existéncia d'un desen còrs, una "contra tèrra" alinhada totjorn amb la Tèrra e amb lo fuòc central, e amb lo meteis periòde de revolucion quotidiana a l'entorn del fuòc central que la Tèrra. Lo Solelh virava a l'entorn del fuòc central amb un periòde d'un an, las estrelas fixas demorant estacionàrias e la Tèrra aviá pendent lo seu movement lo meteis emisfèri inhabitat cap al fuòc central, de biais que los òmes jamai pòscan veire lo fuòc central nimai la contra tèrra.
L'ipòtesi del movement circular unifòrme que formulèron pel primièr còp los pitagoricans dominaran la pensada astronomica pendat mai de 2000 ans e, fins a Copernic, prèp de 2000 ans mai tard, acceptèt aquela ipotèsi sens discussion, e se referiguèt als pitagoricians per demostrar que la seuna teoria del movement èra pas tan nòva nimai revolucionària.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Fonts d'informacion segondàrias classicas[modificar | modificar la font]
- (en)Diogenes Laertius, Vitae philosophorum VIII (Biografies de filòsofs eminents), c. 200 AD, que fa referéncia al trabalh Successions of Philosophers per Alexander Polyhistor) — Pythagoras
- (la)Porfiri, Vita Pythagorae (Vida de Pitagòras), c. 270 AD
- (la)Iamblichus, De Vita Pythagorica (De la vida pitagòrica), c. 300 AD
- Apuleius tanben escriguèt sus Pitagòras en Apologia, qu'inclusís una anegdòta que el aviá coma professors a Babilonia Zoroaster c. 150 AD
- (en)Ierocles d'Alexandria, Golden Verses of Pythagoras, Concord Grove Pr., 1983 c.430 AD
Fonts d'informacion segundàrias modèrnas[modificar | modificar la font]
- (en)Burkert, Walter. Lore and Science in Ancient Pythagoreanism. Harvard University Press, June 1, 1972. ISBN 0-674-53918-4
- (en)Burnyeat, M. F. "The Truth about Pythagoras". London Review of Books, 22 February 2007.
- (en)Guthrie, W. K. A History of Greek Philosophy: Earlier Presocratics and the Pythagoreans, Cambridge University Press, 1979. ISBN 0-521-29420-7
- (en)Kingsley, Peter. Ancient Philosophy, Mystery, and Magic: Empedocles and the Pythagorean Tradition. Oxford University Press, 1995.
- (en)Hermann, Arnold. To Think Like God: Pythagoras and Parmenides—the Origins of Philosophy. Parmenides Publishing, 2005. ISBN 978-1-930972-00-1
- (en)O'Meara, Dominic J. Pythagoras Revived. Oxford University Press, 1989. ISBN 0-19-823913-0 (paperback), ISBN 0-19-824485-1 (hardcover)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Pitagòras al Centre d'Aprenentatge Cientificomatemàtic
- (es)Pitagores.com
- (en)"Other Lives" per M.F. Burnyeat, article sul corrent Pitagoricians
- (en)Pythagoreanism Web Site
- (en)References per Pitagòras
- (en)Pythagoras, Internet Encyclopedia of Philosophy
- (en)Pythagoras of Samos, The MacTutor History of Mathematics archive, School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland
- (en)Pythagoras and the Pythagoreans, Fragments and Commentary, Arthur Fairbanks Hanover Historical Texts Project, Hanover College Department of History
- (en)Pythagoras and the Pythagoreans, Department of Mathematics, Texas A&M University
- (en)Pythagoras and Pythagoreanism, The Catholic Encyclopedia
- (en)Pythagoreanism Web Article
- (en)Occult conception of Pythagoreanism
- (en)Pythagoras of Samos
- (en)Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
- (en)Tetraktys
- (en)Golden Verses of Pythagoras
- (en)Pythagoras on Vegetarianism Quotes from primary source historical literature on Pythagoras' view on Vegetarianism, Justice and Kindness
- (en)Wandering Souls: The Doctrine of Transmigration in Pythagorean Philosophy, by Dr. James Luchte
- (en)Biografia
- (en)Sus la doctrina pitagericiana (Simone Weil)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ben Harper
Benjamin Chase "Ben" Harper (nascut lo 28 d'octobre de 1969) es un cantaire autor-compositor e multi-instrumentalista american. Harper joga una mescla eclectica de blues, folk, soul, reggae e rock[1] e es conegut per sa tecnica de jòc de guitarra, sa votz, sas performàncias live e son activisme.[2] Los fans d'Harper son presents dins mantun continents.[3] Sos albums coneguèron un succès comercial en America del Nòrd, Euròpa e Oceania. Harper obtenguèt dos còps un Grammy Award, e ganhèt los prèmis de Melhora Performància instrumentala Pop e Melhor Album de Soul Gospel tradicional, en 2005.


text:
Saint-Just-d'Avray
Saint-Just-d'Avray en arpitan (Saint-Just-d'Avray en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
[[Fila:Mapa-Santa-Justa-de Avray Rhône Rhône-Alpes França.png|thumb|upright=1.25|Mapa de Sant-Just-de Avray en metent n'evidéncia :
- Lo caractèr fòrça boisé del vilatge ;
- Lo passatge del Azergues (a l'extrèm es del territòri) longé per la D385 (en roge) ;
- La expedís départementale RD54 (en iranja) ;
- La expedís départementale RD98 (en jauna). ]]


text:
Haruki Murakami
Haruki Murakami (en japonés: 村上 春樹; Kyoto, 12 de genièr de 1949) es un escrivan e traductor japonés. Es un dels autors contemporanèus japoneses mai famoses e sos libres son dins las melhoras vendas mondialas. Sas òbras li an valgut d'obtenir mantuna recompensa literària coma lo Prèmi Franz Kafka, lo Prèmi Internacional Frank O'Connor de Racontes e lo Prèmi Jerusalèm, demest mantun autre. Murakami es estat tanben lo traductor de mantuna òbra de l'anglés al japonés coma per exemple The Long Goodbye de Raymond Chandler o Breakfast at Tiffany's de Truman Capote. Una de sas òbras màgers es 1Q84 que se vendèt a mai d'un milion d'exemplars en un mes. Lo jornal anglés The Guardian faguèt l'elògi de Murakami e diguèt d'el qu'èra "demest los melhors romancièrs contemporanèus del mond".
Òbras[modificar | modificar la font]
- 風の歌を聴け (1979)
- 1973年のピンボール (1980)
- 羊をめぐる冒険 (1982)
- 世界の終りとハードボイルド・ワンダーランド (1985)
- ノルウェイの森 (1987)
- ダンス・ダンス・ダンス (1988)
- 国境の南,太陽の西 (1992)
- ねじまき鳥クロニクル (1995)
- スプートニクの恋人 (1999)
- 海辺のカフカ (2002)
- アフターダーク (2004)
- 1Q84 (2009)
- 色彩を持たない多崎つくると,彼の巡礼の年 (2013)


text:
Revienut de solidaritat activa
Lo Revienut de solidaritat activa (o RSA) qu'ei un dispositiu de revienut minimum e d’ajuda sociau francés, a l'òra d'ara en experimentacion dens 34 departaments en França despuish mai de 2007. Lo RSA qu'ei destinat a remplaçar lo revienut minimum d'insercion (RMI), l'allocation de parent isolat (API) e lo prèmi per l'emplec (PPE) entaus allocataris deus minima sociaus, e a lutar contra lo fenomèn deus "tribalhadors praubes".
Qu'ei estat promovut en França per l'Agéncia navèra de las solidaritats activas (ANSA) gavidada per Martin Hirsch, nomat haut comissari a las Solidaritats activas contra lo praubèr au sen deu govèrn Fillon en mai de 2007. La lei TEPA, o "paquet fiscau", votada en agost de 2007 qu'a aviat l'experimentacion deu RSA dens 34 departaments, en prumèras sonqu'entaus beneficiaris deu revienut minimum d'insercion (RMI). L'experimentacion argançada dab l'Agéncia navèra de las Solidaritats activas que tocava alavetz uas 90 000 personas, de las quaus enter 15 % e 20 % e serén "tornadas hicar en emplec".


text:
Chenôves
Chenôves es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1164, lo Pape Alexandre III, alavetz refugiat a França, confirma per una bulle, o benefici de la curació a la Abbaye de Sant-Martin de Autun[1].En 1232, un acòrdi interven entre lo comte Jean de Châlon e lo Abbaye de Sant-Martin de Autun en çò que tanh a la juridiction de Bragny e de Chenôves[2].
Cap a 1500, lo prieur de Bragny, adreça una carta a Tristan de Salazar; abbé commendataire del Abbaye de Sant-Martin de Autun per lududes far part #que se li cal pas pas revocar la affranchissement dels abitants de Chenôves qu i aguèt fach contra 300 escus[3].
En 1164, le Pape Alexandre III, alors réfugié en France, confirme par une bulle, le bénéfice de la cure à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun[4].En 1232, un accord intervient entre le comte Jean de Châlon et l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun au sujet de la juridiction de Bragny et de Chenôves[5].
Vers 1500, le prieur de Bragny, adresse une lettre à Tristan de Salazar; abbé commendataire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun pour lui faire part que l'on ne doit pas révoquer l'affranchissement des habitants de Chenôves qu fut fait contre 300 escus[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N° XVIII. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°XLVII. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N°XIII, supplément.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N° XVIII. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°XLVII. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N°XIII, supplément.


text:
Segonda Guèrra Messeniana
La Segonda Guèrra de Messenia se debanèt durant l'Antiquitat Grèga pendent la premiera mitat dau sègle VII avC. Foguèt la consequéncia de la Premiera Guèrra de Messenia que s'èra acabada per l'instauracion de la dominacion espartenca sus la region. Pasmens, aquela dominacion èra solament parciala e una revòuta aguèt luòc au començament dau sègle VII avC. Inicialament en dificultat còntra la falange messeniana, leis Espartens capitèron finalament de reprendre lo contraròtle de la region.


text:
Edoard VI d'Anglatèrra
Edoard VI d'Anglatèrra (12 d'octòbre de 1537 - 6 de julhet de 1553) foguèt rèi d'Anglatèrra e d'Irlanda dau 20 de febrier de 1547 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Enric VIII d'Anglatèrra (1509-1547) e assaièt de donar lo tròne Jane Grey per empachar lei rèines de sei sòrres Maria Ièra (1553-1558), qu'èra catolica e opausada a l'Anglicanisme de son paire, e Elisabeta I d'Anglatèrra (1558-1603), qu'èra oficialament catolica. Pasmens, en causa d'un complòt menat per Maria, lo rèine de Jane durèt solament quauquei jorns.
Tròp jove per dirigir dirèctament lo reiaume, son poder foguèt exercit per un Conseu de regéncia dirigit per son oncle Edoard Seymour que moriguèt 1549 puei per John Dudley de 1550 a 1553. Aqueu periòde foguèt marcat per de dificultats economicas e socialas qu'entraïnèron de revòutas. Una guèrra se debanèt tanben còntra leis Escocés mai, maugrat divèrsei succès iniciaus, s'acabèt per una retirada en causa dau còst dau conflicte e de sa generalizacion ambé l'intervencion de França. Enfin, la question religiosa conoguèt un desvolopament important durant lo rèine car Edoard èra fòrça interessat per lo subjècte. Ansin, renforcèt l'introduccion dau Protestantisme en Anglatèrra gràcias a una tièra de reformas coma l'abolicion dau celibat dei prèires o l'impausicion de l'anglés coma lenga de l'ofici.


text:
Vœllerdingen
Völlerdingen am Eichelbach en alemannisch (Vœllerdingen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vœllerdingen a situat en la vallée de la Eichel en Alsace bossue. Lo bourg a situat a unitat|5|km}} de Sarre-Union, a unitat|21|km {{}} de Sarreguemines e a unitat|34|km {{}} de Ingwiller.
La municipalitat es desservie per la parca de Vœllerdingen situada sus la linha de Estrasburg a Sarreguemines.
Lo échangeur no 43 del A 4 es Modèl:A unitat del pòble.
Vœllerdingen est située dans la vallée de l'Eichel en Alsace bossue. Le bourg est situé à 5 km de Sarre-Union, à 21 km de Sarreguemines et à 34 km d'Ingwiller.
La commune est desservie par la gare de Vœllerdingen située sur la ligne de Strasbourg à Sarreguemines.
L'échangeur Modèl:Numéro43 de l'A 4 est à 7 km du village.
Istòria[modificar | modificar la font]
Vœllerdingen a #èsser mencionat per las primièras fes en 1128. Aperteniá al comtat de Sarrewerden, de contunh al Nassau-Weilburg (1745-1793).
- Vœllerdingen a été mentionné pour la première fois en 1128.
- Appartenait au comté de Sarrewerden, puis au Nassau-Weilburg (1745-1793).


text:
Gorée
L' Gorée es una illa que se tròba al larg de Senegal, a uns tres quilomètres en frent de la capitala, Dakar. A una superficía de 18 ectaras. En 1978 foguèt declarada Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.[1]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo navegator portugués Dinis Dias arribèt dins l'illa de Gorèa en 1444, que la batejèron «Palma».[2] Los olandeses conqueriguèron Gorèa en 1617 e la batejèron Goede Reede, «la bona baia», que deriba lo nom actual. Los franceses l'ocuparèron a partir de 1677, e comencèt la disputa pel seu contraròtle amb los angleses fins a la patz d'Amiens de 1802.
Lo comerci d'esclaus existiguèt sus la còsta d'Africa pendent tres sègles (Gàmbia, Sant Loís, Benin, Ghana...). Los centres dels camps de concentracion d'esclaus africans amb per destinacion los Estats Units d'America, punt focal del comerci d'esclaus arabmusulman e europèu.
Pendent mai de tres sègles l'illa foguèt un dels principals mercats d'esclaus destinat a satisfar las necessitats dels Estats Units d'America, Cariba e Brasil. En 1536 se bastiguèt lo primièr ostal d'esclaus de l'illa. Fins a 1848, quand França aboliguèt l'esclavatge, dins l'illa s'establiguèt lo mai actiu comerci d'esclaus d'Africa, es l'ostal que bastiguèt un olandés el 1776 qu'ara es conserva conservada e se vista.
Parallelament al negoci d'esclaus, contrarotlat per l'administracion dels reis de França e Anglatèrra, lo comerci de la goma arabica, la cacauèta, las pèls, l'aur o las espècias assegorèron la prosperitat economica de l'illa entre lo sègle XVIII e XIX. Amb la fondacion de Dakar, en 1857, Gorèa perdèt progressivament la seuna importéncia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://whc.unesco.org/en/list/26
- ↑ Histoire de l'Église catholique au Sénégal, par Joseph-Roger de Benoist KARTHALA Editions, 2008 (ISBN 2845868855 e ISBN 9782845868854)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Gorée web de l'UNESCO


text:
Nematomorpha
Los nematomòrfes (Nematomorpha) son de vèrms non-segmentats del còrs cilindric. Son extrèmament longs e fins. Lor cap es de meteissa largor que lo còrs. Mesuran en mejana de 0,5 a 2,5 mm de diamètre per 10 a 70 cm de longor, la femèla es mai longa que lo mascle. Tanben son apelats gordian a causa de l'impression que balhan de far de noses complicats amb lor còrs.
Ecologia[modificar | modificar la font]
Se rencontra de nematomòrfes dins totes los environaments aquós : aigas doças, aigas saladas, tèrras umidas. Los adultes an una vida liura mentre que las larvas son sistematicament parasitas d'un artropòde. La larva dintra dins la cavitat corporala de l'òste amb l'ajuda d'una trompa provesida de croquets. S'i desvolopa e, un còp la metamorfòsi efectuada, un adulte vermifòrme acaba per sortir. Dins lo cas d'un òste terrèstre la larva pòt arribar, per un mejan encara desconegut, a lo manipular per lo far rejónher un punt d'aiga.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Se compta 325 espècias repartidas en 2 classas.
Classas e òrdres
- Classa dels Gorgioida
- Classa dels Nectonematoida
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Nematomorpha (en)
- Referéncia ITIS : TSN 64183 Nematomorpha Vejdovsky, 1886 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Nematomorpha (en)
- Referéncia NCBI : Nematomorpha (en)


text:
Betica
Betica (en latin Baetica) èra una provincia de l'Empèri Roman e visigoda d'Ispània. Balhèt lo seu nom al riu de Betis (l'actual Guadalquivir).
La capitala èra Hispalis. Correspond mai o mens a l'actuala Andalosia, levat (Linares e Almeria).
Betica foguèt una província senatoriala. Foguèt governada per pretors. Las finanças èran administradas per un questor.
Judiciarament se dividiá en quatre convents juridics:
Aguèt 175 vilas que 9 èran de colònias, 8 de municipalitats, 29 de vilas de drech latin, 6 de vilas liuras, 7 de vilas federadas (aliadas) e 120 d'estipendiàrias (tributàrias). Vespasian balhèt dins totas las vilas lo drech latin.
Se menciona de pòbles coma bastuls, bastetans, turdetans, beturis, turduls, Girisens e Olcades


text:
Les médaillés de bronze de l’INS2I
Palmarès 2014
Les lauréats 2014 de la médaille de bronze à l’INS2I sont Antoine Girard et Emiliano Lorini.
Palmarès 2013
Les lauréats 2013 de la médaille de bronze à l’INS2I sont Romain Couillet et Pierre Genevès.
Palmarès 2012
Le lauréat 2012 de la médaille de bronze à l’INS2I est Damien Stehlé (PDF).
Palmarès 2011
Le lauréat 2011 de la médaille de bronze à l’INS2I est Bruno Escoffier (PDF).
Palmarès 2010
Le lauréat 2010 de la médaille de bronze à l’INS2I est Thomas Colcombet (PDF).


text:
Fregata deu President Sarmiento
La Fregata ARA deu Presidente Sarmiento que ho lo purmèr vaishet escòla d'Argentina. Que ho bastida en Anglatèrra en 1897 e après aver servida entà la formacion de marins argentins en bèth percórrer mantuas vegadas lo torn deu mòn ; que demòra adara ancorada dens lo bacin III de Puerto Madero a Buenos Aires.
A partir de 1939 que cessè de navigar distàncias de la granas e que ho declarada Monument Istoric nacionau d'Argentina en 1962.
Uei qu'ei un musèu de la ciutat de Buenos Aires.


text:
Magny-en-Bessin
Magny-en-Bessin es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Magny-En-Bessin se situa a cinc quilomètres al nòrd de Bayeux e a cinc quilomètres de Arromanches-los-Bains, en lo Bessin.
Magny-en-Bessin se situe à cinq kilomètres au nord de Bayeux et à cinq kilomètres d'Arromanches-les-Bains, dans le Bessin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la creacion de las costats, Magny siás cap de-luòc de costat. Aquel costat a suprimit en lo moment del redécoupage cantonal del an IX (1801)[3].
En 1971, Magny ven Magny-en-Bessin[3].
À la création des cantons, Magny est capluòc de canton. Ce canton est supprimé lors du redécoupage cantonal de l'an IX (1801)[3].
En 1971, Magny devient Magny-en-Bessin[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 5 de decembre 2010


text:
Chapareillan
Chapareillan es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel territòri #èsser longtemps disputat entre lo comte de Savoie e los desparièrs senhors #que volián levar de la juridiction de las Dauphins. Los afrontaments entre senhors locales - en particular los poderoses senhors de la familha de Briançon de Bellecombe - e sustot entre poténcias (çò Dauphiné e la Savoie, la França e la Savoie e fin finala la França e lo reialme de Piémont) marquèron, sovent brutalement, l'istòria de Chapareillan. Los reis de França Henri IV, Louis XIII, Louis XIV assiègeront la fortalesa de Montmélian considerada, fins a lo sieu démantèlement total, coma una dels melhors luòcs-fòrts d'Euròpa.
Una part de las tropas espanhòlas en guèrra contra lo rei de Piémont se #installar a Chapareillan en 1742-1743, en estrossejant Apremont e Sant-Baldoph e en metent jos copa regulada las autras parròquias savoyardes. Montesqiou, General revolucionari, #traversar Chapareillan per ocupar la Savoie l'an 1792. En 1814, de las tropas austrianas e dels elements franceses se #afrontar violemment en la gargamèla de Cernon, entre Bellecombe e Barraux.
Chapareillan Es lo vilatge natal, en 1752, del libraire Jean-Charles Falcon, Republican jacobin installat a Grenòble #que Stendhal ne disiá : "Es benlèu lo Grenoblois #qu'ai çò de mès d'aimat". Falcon Demorarà, fins a l'extrèm, fisèl a las siás opinions égalitaires.
Las doas parròquias de Bellecombe e Chapareillan constituissián lo pichon mandement de Bellecombe jos l'ancian regim. Aquel mandement #venir la municipalitat de Chapareillan-Bellecombe creada l'an 1790 e reputacion un pauc mai tard comuna de Chapareillan. Los caserius de St-Marcel-de detlo-Anautit e de St-Marcel-d'en-Bas, antany trucats lo Grand e lo Pichon-Crozet, aguèron ligat a Chapareillan en 1870 en lo moment del démembrement de la municipalitat de Sant-Marcel #que compreniá egalament los caserius de St-Georges (ligat dins Sant-Ostal-de detlo-Mont) e del Fayet (ligat a Barraux). Fins a la rectification de frontièras de 1760, lo limit nòrd del mandement partissiá del caulet del Frêne (caulet del Granier), passava per Pïerre Picada, en limit amb Apremont, talhava en dos lo lac de St André, tornava al Isère en transeünt pel Bòsc Muzard (près de Mure, masatge masatge caseriu dels Caminas). L'ensems dels abitants en demorant al sud d'aquela frontièra avián ligat a la parròquia de Chapareillan (Las Abymes -ancian nom de Sant-André- per part, Biplaine e unes autres luòcs son alavetz integrats als Caminas).
Dintratz 1900 e 1933, Chapareillan es lo terminus d'una linha de tramvia conegut jol nom de tramvia Grenòble - Chapareillan (TGC).
Ce territoire fut longtemps disputé entre le comte de Savoie et les différents seigneurs qui voulaient relever de la juridiction des Dauphins. Les affrontements entre seigneurs locaux - en particulier les puissants seigneurs de la famille de Briançon de Bellecombe - et surtout entre puissances (le Dauphiné et la Savoie, la France et la Savoie et enfin la France et le royaume de Piémont) vont marquer, souvent brutalement, l'histoire de Chapareillan. les rois de France Henri IV, Louis XIII, Louis XIV assiègeront la forteresse de Montmélian considérée, jusqu'à son démantèlement total, comme une des meilleures places-fortes d'Europe.
Une partie des troupes espagnoles en guerre contre le roi de Piémont s'installèrent à Chapareillan en 1742-1743, ravageant Apremont et Saint-Baldoph et mettant sous coupe réglée les autres paroisses savoyardes. Montesqiou, général révolutionnaire, traversa Chapareillan pour envahir la Savoie en 1792. En 1814, des troupes autrichiennes et des éléments français s'affrontèrent violemment dans la gorge de Cernon, entre Bellecombe et Barraux.
Chapareillan est le village natal, en 1752, du libraire Jean-Charles Falcon, Républicain jacobin installé à Grenoble dont Stendhal disait : "C'est peut-être le Grenoblois que j'ai le plus estimé". Falcon restera, jusqu'au bout, fidèle à ses opinions égalitaires.
Les deux paroisses de Bellecombe et Chapareillan constituaient le petit mandement de Bellecombe sous l'ancien régime. Ce mandement devint la commune de Chapareillan-Bellecombe créée en 1790 et renommée un peu plus tard commune de Chapareillan. Les hameaux de St-Marcel-d'en-Haut et de St-Marcel-d'en-Bas, autrefois appelés le Grand et le Petit-Crozet, furent rattachés à Chapareillan en 1870 lors du démembrement de la commune de Saint-Marcel qui comprenait également les hameaux de St-Georges (rattaché à Sainte-Marie-du-Mont) et du Fayet (rattaché à Barraux). Jusqu'à la rectification de frontières de 1760, la limite nord du mandement partait du col du Frêne (col du Granier), passait par Pïerre Hachée, en limite avec Apremont, coupait en deux le lac de St André, revenait à l'Isère en passant par le Bois Muzard (à proximité de Mure, hameau des Marches). L'ensemble des habitants demeurant au sud de cette frontière étaient rattachés à la paroisse de Chapareillan (Les Abymes -ancien nom de Saint-André- pour partie, Biplaine et autres lieux sont alors intégrés aux Marches).
Entre 1900 et 1933, Chapareillan est le terminus d'une ligne de tramway connu sous le nom de tramway Grenoble - Chapareillan (TGC).


text:
Lista Reiau de Saqqara
La Lista Reiau de Saqqara qu'ei conservada dens lo Musèu deu Caire. Que mentau los noms de 47 faraons qui s'i pòden enquèra léger; d'autes noms que son perduts per'mor deu mau estat deu document. Que ho trobada en 1861 dens la tomba de Tjenri, un haut dignitari de la cort de Ramses II.
Com las autas listas reiaus egicpianas, la lista de Saqqara qu'ei mei que mei que mei un document religiós e de propaganda destinat a celebrar los faraons ancians entà celebrar lo poder contemporanèu. Atau, mantuns noms mancan, e mantuas mencion be son fausas o imprecisas. Totun, qu'ei basadas sus un cèrte nombre de dats istorics e que's pòt atau confrontar dab d'autas listas entà poder expleitar çò de vertaderament istoric.


text:
Danzé
Danzé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Danzé A situat en lo Portamantèl, a 10 quilomètres al Nòrd de Vendôme, sus un important ais viari : la rota départementale 357 #qu'assegura la connexion dintre Las Mans e Orléans.
Depen Del costat de Morée, e a traversat per un riu « Lo Boulon » #qu'a la particularité de desaparéisser/desaparéisser jos tèrra al luòc-dich « Lo Gouffre » (proprietat privada) e réapparaître en la municipalitat de Azé.
Danzé est située dans le Perche, à 10 kilomètres au Nòrd de Vendôme, sur un important axe routier : la route départementale 357 qui assure la liaison entre Le Mans et Orléans.
Elle dépend du canton de Morée, et elle est traversée par une rivière « Le Boulon » qui a la particularité de disparaître sous terre au lieu-dit « Le Gouffre » (propriété privée) et réapparaître dans la commune d'Azé.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee= 41073


text:
Josefina Aldecoa
Josefina Rodríguez de Aldecoa o Josefina Aldecoa (8 de març de 1926-16 de març de 2011) foguèt una pedagòga e escrivana espanhòla de lenga espanhòla. Josefina, doctoressa en Pedagogia, nascuda en La Robla (Leon) foguèt fondadora del collègi Colegio Estilo. Moric en Mazcuerras, Cantàbria.
Foguèt esposa del tanben escrivan Ignacio Aldecoa.
Obras[modificar | modificar la font]
- El vergel (1988)
- Historia de una maestra (1990)
- Mujeres de negro (1994)
- La fuerza del destino (1997)
- El enigma (2002)
- Hermanas (2008)


text:
Villers-sur-Mer
Villers-sur-Mer es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sus la còsta de la Mange dintre Deauville e Houlgate.
Es la municipalitat la mai al nòrd de la França traversada pel meridià de Greenwich. Una marca bleue al sòl sus la passejada #que llom la mar, entre lo centri-vila e l'èst de la vila, dona la posicion d'aquel meridià.
Villers-Sus-Mar a situat a aperaquí 45 km de Can, 70 km del Havre, 100 km de Roan, 200 km de París.
La commune est située sur la côte de la Manche entre Deauville et Houlgate.
Elle est la commune la plus au nord de la France traversée par le méridien de Greenwich. Une marque bleue au sol sur la promenade qui longe la mer, entre le centre-ville et l'est de la ville, donne la position de ce méridien.
Villers-sur-Mer est situé à environ 45 km de Caen, 70 km du Havre, 100 km de Rouen, 200 km de Paris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sembla #que Villers-sus-Mar (alavetz trucada Villers) presentava mai lèu l'aspècte, al començament de la Modèl:S-, d'una aglomeracion de caserius[1]. Se podiá aital verificar sul cadastre lo castèl amb lo sieu solar e, parsemées, de divèrsas granjas. La mapa de Cassini en datant de la Modèl:S-, fach n'efièch aparéisser/aparéisser una glèisa, doas granjas (la Motte e la Fontaine) e lo castèl[2].
La station balnéaire de Villers-sus-Mar i auriá #èsser creada l'an 1856 après aquela de Trouville (1825), Beuzeval (1849-1850), Cabourg (1853), Houlgate (1854), Deauville en avent pas #èsser creada #qu'en 1859. Lo endroit i auriá #èsser apreciat en los ans 1840 per cèrts artistas (Paul Huet, Constant Troyon, Alphonse Karr). La station a fondat per Félix Pigeory, architecte a París, créateur e rédacteur de la Revista de las Bères arts e per Pierre-Michel-François Chevalier dicha Pitre-Chevalier, en succedint a la direccion del periodic Lo Figaro a Alphonse Karr #que la auriá doncas iniciat als encants de Villers-sus-Mar.
La station se seriá en principi desvolopat cap al sector dels falaises dichas Vacas #negre #qu'ofrís a las fes los avantatjas de la mar e de la campanha (Villers a l'èst i aviá marcat per terrens marécageux). A la fin dels ans 1850, la station possedissiá una cinquantena de bastiments e un casino (en principi en bòsc pilòtes dessús de contunh en portar cara a la mar). Dintratz 1870 e 1900, la station se desvolòpa, sens dobte mercés a l'arribada del tren l'an 1882, amb l'installacion d'un segond casino, lo bastiment de nombrosas villas dins lo quartièr istoric dels falaises de contunh cap als terrens marécageux de l'Èst #que se desvoloparàn principalament a l'entorn de 1900. En 1883, la station compòrta mai de 190 bastiments, l'otèl de vila en essent erigit l'an 1887. Villers-Sus-Mar es alavetz una station réputée familiale. Lo Villers-sus-Mar dels Villersois se desvolòpa ne lo centri egalament-vila e dins las carrièras mai marginalas a l'epòca (carrièras Fanneau, Sandret, Forin).
Ne la dintre-doas-guèrras, Villers-sus-Mar se desvolòpa totjorn cap a l'Èst. En los ans 1930, la station farà l'objècte d'un plànol de embellissement alavetz obligatòri pels stations balnéaires amb sustot lo bastiment d'un nòu disi l'an 1934 e d'un nòu quartièr (carrièra del mètge Sicard entre lo redond-ponch dels tennis e lo redond-ponch del plen-aire).
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, Villers-sus-Mar i aurà ocupat per l'armada alemanda aital coma en testifica la preséncia de divèrsas blockhaus sul territòri de la comuna (quartièr dels falaises e de l'actual Villers 2000). Villers-Sus-Mar i aguèt liberat lo 22 d'agost de 1944 per la brigada bèlga del general Jean-Baptiste Piron.
A partir d'ans 1950, los nòus quartièrs de l'Èst se desvoloparàn, après la recessió #qu'a seguit la fin de la segonda guèrra mondiala e lo començament de #çò que se truca los Trenta Glorioses.
A partir d'ans 1970, Villers-sus-Mar accentua lo desvolopament del torisme amb la creacion de Villers 2000 e lo sieu nòu disi (suls ancians terrens marécageux e las ancianes montilhas de sable) e lo bastiment de nombrós lotissements (cap al quartièr de l'estacion e lo castèl de San Carlo). Aquel desvolopament contunha encara uèi mai ne nautor cap a la rota de Dives.
Il semble que Villers-sur-Mer (alors appelée Villers) présentait plutôt l'aspect, au début du Modèl:S-, d'une agglomération de hameaux[3]. On pouvait ainsi constater sur le cadastre le château avec son manoir et, parsemées, diverses fermes. La carte de Cassini datant du Modèl:S-, fait en effet apparaître une église, deux fermes (la Motte et la Fontaine) et le château[4].
La station balnéaire de Villers-sur-Mer aurait été créée en 1856 après celle de Trouville (1825), Beuzeval (1849-1850), Cabourg (1853), Houlgate (1854), Deauville n'ayant été créée qu'en 1859. L'endroit aurait été apprécié dans les années 1840 par certains artistes (Paul Huet, Constant Troyon, Alphonse Karr). La station est fondée par Félix Pigeory, architecte à Paris, créateur et rédacteur de la Revue des Beaux-Arts et par Pierre-Michel-François Chevalier dit Pitre-Chevalier, succédant à la direction du journal Le Figaro à Alphonse Karr qui l'aurait donc initié aux charmes de Villers-sur-Mer.
La station se serait d'abord développée vers le secteur des falaises dites des Vaches noires qui offre à la fois les avantages de la mer et de la campagne (Villers à l'est était marquée par des terrains marécageux). À la fin des années 1850, la station possédait une cinquantaine de constructions et un casino (d'abord en bois sur pilotis puis en dur face à la mer). Entre 1870 et 1900, la station se développe, sans doute grâce à l'arrivée du train en 1882, avec l'installation d'un second casino, la construction de nombreuses villas dans le quartier historique des falaises puis vers les terrains marécageux de l'Est qui se développeront principalement autour de 1900. En 1883, la station comporte plus de 190 constructions, l'hôtel de ville étant érigé en 1887. Villers-sur-Mer est alors une station réputée familiale. Le Villers-sur-Mer des Villersois se développe également dans le centre-ville et dans les rues plus marginales à l'époque (rues Fanneau, Sandret, Forin).
Dans l'entre-deux-guerres, Villers-sur-Mer se développe toujours vers l'Est. Dans les années 1930, la station fera l'objet d'un plan d'embellissement alors obligatoire pour les stations balnéaires avec notamment la construction d'une nouvelle digue en 1934 et d'un nouveau quartier (rue du docteur Sicard entre le rond-point des tennis et le rond-point du plein-air).
Pendant la Seconde Guerre mondiale, Villers-sur-Mer sera occupé par l'armée allemande ainsi qu'en atteste la présence de plusieurs blockhaus sur le territoire de la commune (quartier des falaises et de l'actuel Villers 2000). Villers-sur-Mer fut libérée le 22 août 1944 par la brigade belge du général Jean-Baptiste Piron.
À partir des années 1950, les nouveaux quartiers de l'Est se développeront, après la récession qui a suivi la fin de la seconde guerre mondiale et le début de ce que l'on appelle les Trente Glorieuses.
À partir des années 1970, Villers-sur-Mer accentue le développement du tourisme avec la création de Villers 2000 et sa nouvelle digue (sur les anciens terrains marécageux et les anciennes dunes de sable) et la construction de nombreux lotissements (vers le quartier de la gare et le château de San Carlo). Ce développement continue encore aujourd'hui plus en hauteur vers la route de Dives.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los desvolopaments #que seguisson son issus essencialament de l'excellent trabalh de Carmen Popescu, architecte del patrimòni, #que la nòta de trabalh n'a #èsser publicada en lo numèro 91 d'abril 2005 de La carta de Villers. Una presentacion detalhada figura egalament sul Luòc internet de la municipalitat de Villers-sus-Mar
- ↑ Veire la Mapa de Cassini sul luòc de Lo Ecole dels anautits estudis en sciéncias socialas
- ↑ Les développements qui suivent sont issus essentiellement de l'excellent travail de Carmen Popescu, architecte du patrimoine, dont la note de travail a été publiée dans le numéro 91 d'avril 2005 de La lettre de Villers. Une présentation détaillée figure également sur le site internet de la commune de Villers-sur-Mer
- ↑ Voir la Carte de Cassini sur le site de l'Ecole des hautes études en sciences sociales


text:
Westhoffen
Westhoffen en alemannisch (Westhoffen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Westhoffen a mencionat per las primièras fes l'an 732. A aquela epòca, lo luòc se compausava de la granja oèst" (West) d'una anciana villa romaine situada a Kircheim, villa que # l'usatge situa un palai reial mérovingien, e mai al sud, la longitud del Kohbach, d'una autra granja apertenenta a la abbaye de Marmoutier. Los tèxtes mencionan qu'aquelas granjas porgián essencialament en vin los sieus proprietaris respectius, sustot lo abbaye de Wissembourg e aquela de Marmoutier. D'aquela epòca nos demòra la Rosenbourg (Modèl:S-), un donjon fortificat de la possession de Marmoutier transformat a Modèl:La s- en abitat rural, e qualques vestigis de la glèisa Santa Erhard (Modèl:S-) #que çò chevet roman n'es encastré en lo mur de enceinte.
A partir de 1236, Westhoffen aperten al Sant Empèri, e en 1302, la localité a donat en penyora a la familha de Lichentberg, #qu'amb los sieus successors los Hanau-Lichtenberg demoraràn los senhors dels luòcs fins a la Revolucion. Lo blason de Westhoffen es aital dirèctament inspirat del sagèth dels Lichtenberg : un heaume al cimier en caulet de cygne. A aquela epòca (1250) debuta lo bastiment de la glèisa Santa Martin, una de las escassas glèisas-lòtjas de l'epòca gotica, #que #èsser prigondament remaniée e engrandida a Modèl:La s-, lududes en donant aital un aspècte exterior néo-gotic alavetz en vogue.
Quand en 1332, Westhoffen i aguèt elevat al reng de vila d'empèri, se édifia lo enceinte fortificada #qu'estrenh encara de los nòstres jorns la totalitat del centre ancian o Staedtel ; e #que las pòrtas n'an desgraciadament desaparegut. En 1545, los Senhors de Hanau-Lichtenberg òptan pel culte reformat sus l'ensems de las siás possessions. De la fin de la Modèl:S- fins en 1637, la populacion de Westhoffen #que comptava ja près de 1200 abitants, es décimée per la peste.
Pel repeuplement, dels immigrants arriban principalament de Soïssa e entre eles la familha Burri #que édifia una tannerie aital coma l'ostal d'estil renaissance alemanda flanquée d'un considerable oriel a la N°29 de la carrièra Birris (déformation de Burri). Se tròba a travèrs del centre ancian de nombrosas unes autres bastiments e elements architecturaux d'epòca (defunta Modèl:S-, mièja Modèl:S-), sustot de las portails en arc de cercle, qualques ricament decòrs.
A partir de la segonda mitat de la Modèl:S-, los bastiments adòptan un estil mai imponent, seguent aital l'evolucion de l'agricultura e de la viticulture. Se pòt admirar la marida n°6 carrièra de la libertat, e lo Rhebof, berceau familial del general Scherb, oficiar d'empèri jos Napoleon 1er.
L'esperit de tolerància dels senhors de Hanau-Lichtenberg #permetre a Westhoffen de comptar entre #lo sieu, la una dels mai importants e de la mai anciana comunitat josieva de Alsace, #que s'es largament escampilhada a partir de la Modèl:S- per pas mai comptar que qualques personas de los nòstres jorns. D'aquela comunitat son issus qualques personatges e de familhas illustras, sustot Léon Blum e la familha Debré. El nos rèsta d'aquela comunitat una sinagoga néo-orientaliste de la Modèl:S- (restaurada dempuèi pauc) e un ancian cementèri.
Le nom de Westhoffen est mentionné pour la première fois en 732. À cette époque, le site se composait de "la ferme ouest" (West) d'une ancienne villa romaine située à Kircheim, villa dans laquelle l'usage situe un palais royal mérovingien, et plus au sud, le long du Kohbach, d'une autre ferme appartenant à l'abbaye de Marmoutier. Les textes mentionnent que ces fermes fournissaient essentiellement en vin leurs propriétaires respectifs, notamment l'abbaye de Wissembourg et celle de Marmoutier. De cette époque il nous reste la Rosenbourg (Modèl:S-), un donjon fortifié de la possession de Marmoutier transformé au Modèl:S- en habitat rural, et quelques vestiges de l'église Saint Erhard (Modèl:S-) dont le chevet roman est encastré dans le mur d'enceinte.
À partir de 1236, Westhoffen appartient au Saint Empire, et en 1302, la localité est donnée en gage à la famille de Lichentberg, qui avec leurs successeurs les Hanau-Lichtenberg resteront les seigneurs des lieux jusqu'à la Révolution. Le blason de Westhoffen est ainsi directement inspiré du sceau des Lichtenberg : un heaume au cimier en col de cygne. À cette époque (1250) débute la construction de l'église Saint Martin, une des rares églises-halles de l'époque gothique, qui fut profondément remaniée et agrandie au Modèl:S-, lui donnant ainsi une allure extérieure néo-gothique alors en vogue.
Lorsqu'en 1332, Westhoffen fut élevée au rang de ville d'empire, on édifia l'enceinte fortifiée qui enserre encore de nos jours la totalité du centre ancien ou Staedtel ; et dont les portes ont malheureusement disparu. En 1545, les Seigneurs de Hanau-Lichtenberg optent pour le culte réformé sur l'ensemble de leurs possessions. De la fin du Modèl:S- jusqu'en 1637, la population de Westhoffen qui comptait déjà près de 1200 habitants, est décimée par la peste.
Pour le repeuplement, des immigrants arrivent principalement de Suisse et parmi eux la famille Burri qui édifia une tannerie ainsi que la maison de style renaissance allemande flanquée d'un remarquable oriel au N°29 de la rue Birris (déformation de Burri). On retrouve à travers le centre ancien de nombreuses autres constructions et éléments architecturaux d'époque (fin Modèl:S-, milieu Modèl:S-), notamment des portails en arc de cercle, certains richement décorés.
À partir de la seconde moitié du Modèl:S-, les constructions adoptent un style plus imposant, suivant ainsi l'évolution de l'agriculture et de la viticulture. On peut admirer la maison n°6 rue de la liberté, et le Rhebof, berceau familial du général Scherb, officier d'empire sous Napoléon 1er.
L'esprit de tolérance des seigneurs de Hanau-Lichtenberg permit à Westhoffen de compter parmi les siens, l'une des plus importantes et des plus anciennes communauté juive d'Alsace, qui s'est largement dispersée à partir du Modèl:S- pour ne plus compter que quelques personnes de nos jours. De cette communauté sont issus quelques personnages et familles illustres, notamment Léon Blum et la famille Debré. Il nous reste de cette communauté une synagogue néo-orientaliste du Modèl:S- (restaurée depuis peu) et un ancien cimetière.


text:
Gea e Ribèra
Gea e Ribèra[2][3][4][5] (Gée-Rivière en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en arriba de l'Ador e lo canal de La Palud e Jarràs, Gea e Ribèra qu'ei un vilatge en duas partidas : lo barri, qu'ei mei grand que lo vilatge, qu'ei lo lòc ont se situa l'ostau comunau e las duas mei vieilhas casas.
En seguent una arrota a l'esquèrra s'arriba dins lo quite vilatge, amb la glèisa del Modèl:Segle XII.
Bèth temps i a, tres vilatges que se trobavan suber la comuna.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats de la comuna[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.gers.pref.gouv.fr/recueil/2008/aout2008/arretes.pdf/aout2008094.pdf
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Gea e Ribèra
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Prèmi Nobel
Lo Prèmi Nobel es una recompensa de portada internacionala fondada en 1901. Lo Prèmi es decernit cada an a de personas qu'an aportat lo mai grand benefici a l'umanitat, per lors invencions, descobèrtas e melhoraments dins divèrses domenis de la coneissença, per l'òbra literària pus impressionanta, o per lor trabalh en favor de la patz, per exemple. Los prèmis son basats suls darrièrs desirs d'Alfred Nobel, inventor de la dinamita.
Los prèmis son actualament decernits al corrent del mes d'octobre de cada annada. La ceremonia de remesa dels prèmi a luòc lo 10 de decembre, jorn anniversari de la mort d'Alfred Nobel (defuntat lo 10 de decembre de 1896).
Somari
Alfred Nobel[modificar | modificar la font]
A sa mòrt, Alfred Nobel daissa un eretatge de 32 milions de coronas. Son testament, redigit en 1895, prevei pas cap de legat a sos eretièrs dirèctes, mas Alfred Nobel demanda que siá creada una institucion que s'encargarà de recompensar cada an de personas qu'an rendut de grands servicis a l'Umanitat, tot permetent un melhorament o un progrès considerable dins lo domeni dels sabers e de la cultura dins cinc disciplinas diferentas : patz o diplomacia, literatura, quimia, fisiologia o medecina, fisica.
Lo testament precisa en mai que la nacionalitat dels sabents premiats deu pas jogar cap de ròtle dins l'atribucion del Prèmi. La Fondacion Nobel vei lo jorn en junh de 1900. Es ela que gerís l'execucion de las darrièras volontats del testaire, contraròtla lo respècte de las règlas dins la designacion dels laureats e verifica lo bon debanament de lor eleccion. Tanben es encargat, pel mejan d'un comitat pròpri a cada branca e segon las proposicions de personalitats eminentas dins los cinc domenis, d'establir de listas prealablas de nominacions comunicadas a las diferentas instàncias qu'atribuisson lo Prèmi.
La recompensa e son organizacion son finançadas pels revenguts provenent del legat d'Alfred Nobel, defuntat sens enfants, aqueste patrimòni es plaçat en accions « de paire de familha ».
La primièra ceremonia per atribuir lo Prèmi Nobel se debanèt dins l'anciana Acadèmia Reiala de Musica d'Estocòlme, lo 10 de decembre de 1901. A partir de 1902, los prèmis foguèron remeses de las mans del rei de Suècia lo 10 de decembre de cada an.
Los laureats de cada Prèmi Nobel se partejan un montant de 10 milions de coronas suedesas (siá mai d'un milion d'èuros), e ne dispausan liurament, mas aquò lor permet sustot de contunhar lors recèrcas o òbras sens subir de pressions financièras.
Lo Prèmi pòt pas èsser remés de biais postum: es obligatòriament atribuit a de personalitats de lor vivent.
Los Prèmis[modificar | modificar la font]
Los Prèmis Nobel son atribuits dempuèi 1901 dins los domenis seguents :
- Fisica, decernit per l'Acadèmia reiala de las sciéncias de Suècia.
- Quimia, decernit per l'Acadèmia reiala de las sciéncias de Suècia.
- Fisiologia o Medecina, decernit per l'institut Karolinska.
- Literatura, decernit per l'Acadèmia suedesa.
- Patz, decernit per un comitat nomenat pel Parlament norvegian (Storting).
En 1968, amb l'acòrdi de la fondacion Nobel, la Banca de Suècia (Sveriges Riksbank) a instituit un prèmi en Economia, lo Prèmi de la Banca de Suècia en Sciéncias Economicas en memòria d'Alfred Nobel, sovent batejat « Prèmi Nobel d'Economia » mentre qu'es pas formalament un Prèmi Nobel, decernit per l'Acadèmia reiala de las sciéncias de Suècia.
Dempuèi 1968, es estat decidit d'apondre pas pus de categoria de prèmi novèla.
L'abséncia de las matematicas[modificar | modificar la font]
Sovent òm s'estona que las matematicas sián pas tanben recompensadas per un Prèmi Nobel.
Aquesta disciplina es recompensada dempuèi 1936 per la prestigiosa Medalha Fields, e pus recentament (2003) pel Prèmi Abel.
Alfred Nobel a pas jamai explicat sas motivacions a prepaus de l'abséncia de las matematicas.
La legenda pretend qu'Alfred Nobel auriá refusat d'onorar las matematicas per evitar que lo Prèmi venga un jorn a Gösta Mittag-Leffler, un matematician suedés que li auriá panat lo còr de sa femna Sophie Hess. Segon Lars Garding e Lars Hörmander, es sens fondament[1].
Çaquelà, se pòt avançar tres rasons plausiblas: lo subjècte l'interessava pas, o li semblava inapropriat perque tròp teoric, o lo rei de Suècia ja aviá ja fondat un prèmi a la demanda del matematician suedés Gösta Mittag-Leffler.
Estatisticas (novembre de 2009)[modificar | modificar la font]
- Nombre total de laureats : 829
-
-
- Femnas laureatas : 40
- Òmes laureats : 766
- Organizacions : 23
-
- Edat dels laureats al moment de lor nominacion
-
-
- lo mai jove : William Lawrence Bragg, 25 ans quand recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica en 1915
- lo mai vièlh : Leonid Hurwicz, 90 ans quand recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 2007
-
- Dos laureats declinèron personalament lo Prèmi Nobel
-
-
- Jean-Paul Sartre declinèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1964
- Lê Đức Thọ declinèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1973
-
- Quatre laureats foguèron obligats per lor govèrn de declinar lo Prèmi Nobel
-
- Adolf Hitler constrenguèt los tres laureats seguents a refusar aqueste Prèmi, mas entrèron en lors possessions aprèp la Segonda Guèrra Mondiala :
-
- Richard Kuhn, Alemand, Prèmi Nobel de Quimia 1938
- Adolf Butenandt, Alemand, Prèmi Nobel de Quimia 1939
- Gerhard Domagk, Alemand, Prèmi Nobel de Medecina 1939
- Lo govèrn sovietic constrenguèt lo laureat seguent a declinar aqueste Prèmi :
-
- Boris Pasternak, Rus, Prèmi Nobel de Literatura 1958
- Laureats que recebèron lo Prèmi Nobel mantun còp
-
-
- John Bardeen, Prèmi Nobel de Fisica 1956 e 1972
- Marie Curie, Prèmi Nobel de Fisica 1903 e Prèmi Nobel de Quimia 1911
- Linus Pauling, Prèmi Nobel de Quimia 1954 e Prèmi Nobel de la Patz 1962
- Frederick Sanger, Prèmi Nobel de Quimia 1958 e 1980
- Comitat Internacional de la Crotz Roja, Prèmi Nobel de la Patz 1917, 1944 e 1963
- Naut Comissariat de las Nacions Unidas pels Refugiats, Prèmi Nobel de la Patz 1954 e 1981
-
- Familhas que recèron lo Prèmi Nobel mantun còp
-
- Cobles :
-
- Pierre Curie e Marie Curie, Prèmi Nobel de Fisica 1903 (amassa)
- Gunnar Myrdal, Prèmi de la Banca de Suècia en Sciéncias Economicas en memòria d'Alfred Nobel 1974 e Alva Myrdal, Prèmi Nobel de la Patz 1982
- Irène Joliot-Curie e Frédéric Joliot, Prèmi Nobel de Quimia 1935 (amassa)
- Carl Ferdinand Cori e Gerty Theresa Cori, Prèmi Nobel de Medecina 1947 (amassa)
-
- Maire e filha :
-
- Paire e filha :
-
- Paire e filh :
-
- J. J. Thomson, Prèmi Nobel de Fisica en 1906 e George Paginat Thomson, Prèmi Nobel de Fisica en 1937.
- William Henry Bragg e William Lawrence Bragg, Prèmi Nobel de Fisica en 1915 (amassa).
- Arthur Kornberg, Prèmi Nobel de Medecina 1959 e Roger D. Kornberg, Prèmi Nobel de Quimia 2006.
- Niels Bohr, Prèmi Nobel de Fisica en 1922 e Aage Niels Bohr, Prèmi Nobel de Fisica en 1975.
- Karl Manne Georg Siegbahn, Prèmi Nobel de Fisica 1924 e Kai Siegbahn, Prèmi Nobel de Fisica 1981.
- Hans von Euler-Chelpin, Prèmi Nobel de Quimia 1929 e Ulf von Euler, Prèmi Nobel de Medecina 1970.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Laureats franceses, italians, suedeses e soïsses, e mai las laureatas del Prèmi Nobel.
- Lo Prèmi Ig Nobel qu'es remés dempuèi 1991 en parodia del Prèmi Nobel.
- Lo Prèmi Abel per las matematicas (equivalent del Prèmi Nobel).
- La Medalha Fields per las matematicas (equivalent del Prèmi Nobel).
- Lo Prèmi Turing per l'informatica dempuèi 1966 (equivalent del Prèmi Nobel).
- Lo Prèmi Pritzker per l'arquitectura, dempuèi 1979 (equivalent del Prèmi Nobel).
- Lista dels laureats del Prèmi Nobel per universitat
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Lars Garding e Lars Hörmander, « Why Is There No Nobel Prize in Mathematics? », Mathematical Intelligencer 7:3, 1985
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Elisabeth T. Crawford, The Beginning of the Nobel Institution, 1984 (ISBN 0521265843)
- (en) Robert Marc Friedman, The Politics of Excellence, 2001 (ISBN 0641523238)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Umanitats
Umanitats (del latín humanitas) son l'ensems de las disciplinas en relacion amb la coneissença umana e la cultura. Se destrian deis sciéncias socialas au caracter ideografic - estudi de particularitats sens crear leyes o postulats generals - de sos metòdes de recèrca.
Las umanitats son conformadas deis siguientas disciplinas d'estudis:
- art e istòria de l'art
- literatura e literatura comparada
- istòria
- teologia e religion
- filosofia
- filologia
- lingüistica
- semiotica
- semiologia
Es important aver fòrça en clar de que la semiotica e la semiologia forman partida de la lingüistica, d'ende tanben es necessari decir lo de qué la semiologia s'ubica dins deis sciéncias umanas quand aquesta es dins deis sciéncias deis socialas?
Aquestas tres últimas son a vegedas classificadas amb las sciéncias socialas. Dins algunas currícula universitarias, especialament d'universitats anglosajonas, s'inclu a las sciéncias de l'informacion e a la bibliotecologia dins deis umanitats. Dins algunas clasificacions, coma au cas de sciéncias umanas, s'inclu a las umanitats e las sciéncias socialas en un meteis grop.


text:
947
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 947 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila còntra lei partisans dau teologian ibadista Abu Yazid qu'aviá capitat de federar leis oposicions au chiisme dins la region de Magrèb e entraïnat una revòuta fòrça importanta en 943. D'efècte, après sa desfacha de Kairouan lo 15 d'aost de 946, s'èra enfugit dins lei montanhas. I organizèt una armada novèla e assaièt de faire lo sètge de M'sila. Pasmens, en causa de la superiotat numerica dei tropas dau Califat, deguèt tornarmai s'enfugir dins lei montanhas onte foguèt capturat après una caça lònga. Moriguèt en causa de sei bleçaduras e lo califa Al-Mansur organizèt un trionf per celebrar sa victòria a Mahdia. Dins aquò, certanei tribüs demorèron ostilas e d'operacions novèlas foguèron necessàrias entraïnant lo reculament progressiu dei vencuts dins lei regions perifericas de Magrèb.


text:
Publicado 06/09/2012 18:11:11CET
SANT JOAN DESPÍ (BARCELONA), 6 Sep. (EUROPA PRESS) -
Television de Catalonha a presentat era programacion des sòns canaus entara temporada 2012-2013 qu'aposte pera continuitat ena sua principau cadea, TV3, damb er objectiu de seguir coma lidèr d'audiéncia a Catalonha.
'Es Maitins' e 'Diuendres' contunharàn en tot èster es dus programes emblematics deth maitin e dera tarde en TV3, mentre qu'era sobretaula seguís en tot èster protagonizada pera sèrie 'Era Riera'.
En aguesta temporada tanben contunhen es programes d'umor 'Crackòvia' e 'Polònia', era sèrie 'KMM', 'Eth gran dictat' --que passe a eméter-se as 20.30 ores-- e ua naua autrege deth programa d'entrevistes 'Eth Convidat', d'Albert Om, que conversarà damb personalitats coma Jordi Pujol, Peret, Josep Carreras e Kilian Jornet.
Entre es novetats, destaquen era minisèrie 'Flaira de colònia', basada en roman de Sílvia Alcàntara; es sèries estrangères 'PANAM' e 'Es Borja'; eth musicau 'Eth retaule deth flautista', damb Joan Pera e Carles Canut; e era dusau temporada de 'Polseres vermelhes'.
Eth director de TV3, Eugeni Sallent, a dit que se tracte d'ua ofèrta "que garantís contunhar en tot trionfar a Catalonha e mantier-se coma lidèrs" e que, ath delà, ei sensible damb era conjontura actuau damb er objectiu d'explicar e ensenhar eth que passe en món, mès tanben esvagar, divertir e emocionar.


text:
Wikipèdia:Wikipompièrs
(Se venètz d'ajustar un fuòc, retrobatz-lo en bas de pagina. Un fuòc s'ajusta segon la procedura seguenta...)
Qui son los wikipompièrs ?
Los wikipompièrs intervenon en cas de conflictes d'edicion. Son volontaris e coma pompièrs an pas cap de drech d'administracion, doncas pòdon pas blocar de paginas o d'utilizaires jos lor egida. Los wikipompièrs son moderators e vos ajudaràn a reglar de conflictes entre contributors. Las reclamacions contra d'administrators se devon depausar aicí. Los wikipompièrs depausaràn un bendèl dins la pagina de discussion de l'article en fuòc per i indicar que l'apèl es estat entendut, mas siatz pacients ! los wikipompièrs an sovent besonh de legir de paginas entièras de discussion abans de far un primièr estat dels luòcs. Defugissètz de contactar un wikipompièr particular, perque pòt èsser en defòra de la casèrna o ocupat sus un autre fuòc.
Se volètz venir wikipompièr :
- Per Se rendre util, vejatz dins la pagina Ròtle e metòdes la seccion "que i a de far ?" : i trobaretz un fum d'idèas.
- Per S'informar e Se formar sul ròtle dels wikipompièrs, legissètz la pagina Ròtle e metòdes .
- Per S'inscriure coma wikipompièr, sufís de legir e aprovar la Carta d'intervencion abans de s'inscriure dins la Casèrna
- Per Debatre de l'utilitat o de l'organizacion d'aquesta pagina, utilizatz la pagina de discussion.
- Abans de Respondre a una alèrta, doblidetz pas s'es necessari d'atudar lo senhal. Mercé!
- Archius dels incendis atudats : Transferissètz sus aquesta archiu los incendis atudats
Informacions a l'intencion dels wikipompièrs[modificar | modificar la font]
Pensatz plan de datar/signar cada còp que modificatz l'estatut o lo comentari (objectiu : saber lo darrièr intervenent). E mai, lo comentari es pas un istoric (i a la pagina de detalhs per aquò). Mas just un estat actual e pontual del besonh en pompièrs.
Lista dels fuòcs[modificar | modificar la font]
Ne plus reclasser les articles par section, mais par ordre d'apparition. L'estatut offre un repère visual le long de la pagina (le repère coloré permet de vite s'y retrouver d'un seul coup d'œil).


text:
Amadèu Ièr d'Espanha
Amadeo Fernando María de Saboya (Turin, Itàlia, lo 30 de mai de 1845- Turin, lo 18 de janvièir de 1890). Foguèt lo segond filh de Victor Emmanuèl II rei d'Itàlia de la dinastia de Savòia e de María Adelaida de Habsburgo (reire petita-filha de Carles III, rei d’Espanha). Sa sòr Maria Clotilde se casèt embe Jérôme Bonaparte.
En 1867 se casèt embe sa cosina María Victoria del Pozzo. Agueron tres enfants : Manuel Filiberto, Victor Manuel e Luis Amadeo de Saboya.
Après la Revolucion de 1868, Isabèl II d'Espanha se sauvèt a París. Lo nòu govèrn d’Espanha redigèt la constitucion de 1869 e chausèt (per vote, lo 16 de novembre de 1870) Amadèu de Savòia coma rei d’Espanha. Lo nòu rei ‘nèt en Espanha.
En Espanha, la Guèrra Carlista durèt e Amadèu se sauvèt d’un assassinat lo 19 de julhet de 1872. Demissionèt lo 11 de febrièr de 1873 e la Primièra Republica comencèt.
Amadèu se sauvèt en Itàlia. Après la mòrt de sa femna, se casèt embe María Leticia Bonaparte, filha de sa sòr Maria Clotilde. Agueron un filh : Humberto María Víctor Amadeo Juan.


text:
-23
Aquesta pagina concernís l'an -23 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Annada de crisi dins l'Empèri Roman en causa d'una epidemia en Itàlia e d'una malautiá de l'emperaire. Aquò entraïnèt l'abandon dau consulat per August. En cambi, lo Senat li donèt la poissança tribuniciana totala a vida que venguèt la basa de son poder civiu e un imperium proconsularius maius que li permetèt de venir lo cap deis administracions províncialas. D'ara endavant, lo poder imperiau foguèt sensa limit.


text:
Torre Agbar
La Torre Agbar es un gratacèl situat a la Plaça de les Glòries catalanes, dins lo districte de Sant Martí de Barcelona. Foguèt dessenhada per l'arquitècte francés Jean Nouvel. Foguèt dobèrta en junh de 2005, mas son inauguracion oficiala se debanèt lo 16 de setembre de 2005.
Aqueste edifici a un aspècte que pòt far pensar a un missil enòrme. Ten 30 000 m² que servisson a de burèus, 3210 m² als servicis e installacions tecnicas, e 8350 m² als servicis generals e a mai possedís un auditòri. La Torre Agbar a una nautor de 144 m, amb 38 nivèls, que quatre son jos tèrra. Es lo tresen edifici de la vila en nautor, aprèp l'Hotel Arts e la Torre Mapfre.
Es equipada de mai de 4000 dispositius luminoses que fan servir la tecnologia LED e que permeton de generar d'imatges luminoses sus la façada. A mai, dispausa de sensors de temperatura a l'exterior de la torre que regulan la dobertura e lo tancament de las persianas de veire de la façada de l'edifici, en reduire aital sa consomacion d'energia necessària per la climatizacion.
Es proprietat del grop immobiliari Laietana, e es lo sèti del Grup Agbar.
Foguèt aquí que se celebrèron las campanadas del Cap d'an amb TV3 en 2006 e sus la façada se dessenhèron los nombres de las dotze campanadas. Per tal de preparar l'eveniment, lo 8 de decembre d'aquela annada se faguèron d'ensages d'impression dels nombres, de las letras e dessenhs sus las parets gràcias als lums de la torre.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- 30 St Mary Axe, un edifici semblant arquitecturalament a Londres.


text:
Samuel Hanaguid
Lo rabin Samuel Hanaguid (שמואל הלוי בן יוסף הנגיד Sh'muel ha-Levi ben Yosef ha-Nagid en ebrieu), conegut tanben coma Samuel ibn Nagrella (أبو إسحاق إسماعيل بن النغريلة Abu Ishaq Isma'il bin Naghrillah en arabi) (993-1055) foguèt un poèta e filosòf judèoespanhòl de la tribú de Leví. Sos contemporanèus l'apelavan « ha-Naguid » 'lo Prince'. Nasquèt a Mérida e s'eduquèt a Còrdoa. A consequéncia de las luchas dins lo Califat migrèt a Malaga, ont ensenhèt l'arabi. En 1020 trabalhava coma secretari (katib) dels reis Ziries de Granada. En 1027 foguèt investit amb lo títol de Naguid o prince de las alkhamas josievas del reialme de Granada e visir del rei Hatús de Granada. En 1038 trabalhèt coma general de las armadas del rei Badis e luchèt pendent vint ans contra los reialmes Taifas vesins: Sevilha, Malaga, Almeria, Carmona. Protegiguèt ferventament la sciéncia josieva e los estudis talmudics e entreprenguèt un ambiciós prètzfach erudit e literari, interessat especialament pel talmud]isme e la gramatica; sostenguèt de polemicas sus las errors de l'Islam. Foguèt un grand poèta elegiac que lamentava l'abséncia de parents e d'amics e l'inestabilitat de las causas umanas, en mai de las orrors de la guèrra. Lèu totas sas composicions se remarcan per lor eminéncia morala e filosofica, pròcha dins cèrtes aspèctes de la poesia futura de Francisco de Quevedo. Divan es un recuèlh de la màger part de son òbra poetica, qu'inclutz de composicions poeticas en ebrieu amb d'influéncia de tèmas e de formas aràbias. Demest sas òbras poeticas ressortisson Ben Tehillim (Filh dels Psalmes), Ben Michlé (Filh dels Provèrbis) e Ben Qohélet (Filh de l'Eclesiastès), que son d'inspiracion biblica totes. Escriguèt tanben en pròsa l'Entratge al Talmud e lo Libre de la riquesa. Escriguèt tanben de poesia profana de tematica variada que compren dempuèi composicions militaras e politicas fins a poèmas amoroses e elegiacs. Foguèt rival d'Avicebron.


text:
Prolina
La prolina (abreujat Pro o P) qu'ei un deus 20 aminoacids deu còde genetic (devath la forma de la L-prolina) entrant dens la composicion de las proteïnas. Dens las proteïnas umanas qu'apareish dab ua frequéncia de 5,2 per cent.
La soa formula bruta qu'ei C5H9NO2
La prolina que possedeish un cicle dab un azòt (dens un grop imina) auta que lo deu son grop amino. La preséncia de prolina dens ua proteïna que presenta consequéncias estructuraus puish qu'aqueth aminoacid be destabiliza l'eliç-a e modifica las huelhas B.
Los sons codons sus las moleculas d'ARNm que son CCU, CCC, CCA, e CCG.
La prolina b'ei pas un deus aminocids indispensables en çò deus èstes umans, çò qui vòu díser que pòt estar sintetizat per aquestes darrèrs a partir d'autes precursors.


text:
8
Aquesta pagina concernís l'an 8 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Assassinat d'Orodès III — jutjat tròp autoritari — durant una partida de caça. Foguèt remplaçat per Vononès Ièr, un fiu de Fraates IV educat a la Cort de Roma[1]. Pasmens, maugrat aquela educacion estrangiera, l'acuèlh dau sobeiran novèu foguèt bòn.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Marie-Louise Chaumont, L'Arménie entre Rome et l'Iran : I de l'avènement d'Auguste à l'avènement de Dioclétien, dins Aufstieg und Niedergang der römischen Welt, II, 9.1, 1976, p. 83.


text:
Quimia fisica
La quimia fisica es lo domeni de la quimia regardant l'estudi dei fenomèns quimics a partir de lèis o concepcions de la fisica coma lei transferiments d'energia. Gropa donc d'aspècts fòrça important de la quimia modèrna coma la termodinamica, la cinetica quimica, la mecanica estatistica, l'espectroscopia o encara l'electroquimia.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Concèptes e utilizacions principaus
- 3 Domenis principaus
- 3.1 Quimia colloïdala
- 3.2 Quimia dei cristaus
- 3.3 Radioquimia
- 3.4 Termoquimia
- 3.5 Quimia cinetica
- 3.6 Fotoquimia
- 3.7 Aplicacions dins l'estudi de l'estructura de l'atòm e dei particulas microscopicas
- 3.8 Aplicacions dins l'estudi de la corrosion dei metaus
- 3.9 Aplicacions dins l'estudi dei solucions
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo tèrme quimia fisica apareguèt per lo premier còp en 1752 dins un cors dau scientific rus Mikhaïl Lomonosov (1711-1765) que la considerava coma una sciéncia basica permetent d'estudiar l'estructura de la matèria[1]. Pasmens, mancava encara mai d'una descubèrta per desvolopar aqueu camp d'estudi. Ansin, la quimia fisica apareguèt coma una especialitat independenta de la quimia e de la fisica solament dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, subretot entre 1860 e 1880, gràcias ai progrès realizats en termodinamica e en quimia deis electrolitas.
L'etapa decisiva dins l'emergéncia de la quimia fisica se debanèt en 1876 quand Josiah W. Gibbs (1839-1903) publiquèt son òbra intitulada On the Equilibrium of Heterogeneous Substances (en occitan « De l'equilibri dei substàncias eterogenèas ») que definiguèt divèrsei concèptes centraus de la quimia fisica coma l'energia de Gibbs, lo potenciau quimic o la regla dei fasas de Gibbs[2]. Puei, en 1908, aqueu trabalh foguèt completat per la definicion de l'entalpia per lo Neerlandés Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926)[3] [4].
D'aqueu temps, apareguèron lei premierei revistas scientificas especializadas coma, en 1887, Zeitschrift für physicalische Chemie dirigida per Wolfgang Ostwald (1853-1932) e Jacobus Henricus van 't Hoff (1852-1911) o, en 1896, Journal of Physical Chemistry dirigida per Wilder Dwight Bancroft (1867-1953). Aprofichèron lei progrès realizadas au sègle XIX dins divèrsei domenis que van pauc a pauc integrar lo camp de la quimia fisica coma l'electroquimia, la termoquimia e la cinetica quimica.
D'efèct, l'òbra d'Alessandro Volta (1745-1827), especialament son estudi de la premiera pila voltaïca a la transicion dei sègles XVIII e XIX, venguèt la fònt d'estudis deis efèctes de l'electricitat — fenomèn fisic — sus lei compausats quimics. Ansin, au començament dau sègle XIX, Humphry Davy (1778-1829) estudièt lei consequéncias dau passatge d'un corrent electric dins una solucion de saus quimics e descurbiguèt dos metaus novèus, lo sòdi e lo potassi, e lo principi de separacion deis ions d'una solucion salina. L'estudi dau fenomèn foguèt melhorada per son estudiant Michael Faraday (1791-1867). En 1834, publiquèt lei doas premierei leis sus l'electrolisi : la quantitat de substància despausada sus un electròd es proporcionala a l'intensitat dau corrent electric e la quantitat de cargas electricas qu'entraïna la formacion d'un grama d'idrogèn causa la formacion d'una quantitat equivalenta d'autrei substàncias.
Dins lo domeni de la termoquimia, lei trabalhs pioniers foguèron aquelei dei quimistas francés Antoine Lavoisier (1743-1794 e Pierre-Simon de Laplace (1749-1827). Capitèron de crear un aparelh novèu dich calorimètre que permet de mesurar la quantitat de calor cambiadas dins lo corrent d'una reaccion quimica. Pensavan qu'existiá una grandor dicha caloric que compausa la matèria. Aqueu concèpte èra faus e foguèt abandonat per la seguida mai sei trabalhs permetèron d'establir lei premierei leis de la termodinamica durant la premiera mitat dau sègle XIX. Puei, lei principis termodinamics, inicialament utilizats en fisica e subretot en engenhariá, foguèron aplicats a la quimia per Marcellin Berthelot (1827-1907) e Henry Le Chatelier (1850-1936). Aquò permetèt l'emergéncia de la termoquimia modèrna.
Enfin, la cinetica quimica comencèt d'aparéisser a partir dei trabalhs de Ludwig Ferdinand Wilhelmy (1812-1864) sus la velocitat dei cambiaments de configuracion de grops quimics sucre en preséncia d'un acid. Vèrs la mitat dau sègle XIX, arribèt a la conclusion qu'aquela velocitat èra proporcionala a la concentracion de sucre e d'acid e qu'evolucionava tanben en foncion de la temperatura. Lo quimista George Vernon Harcourt (1834-1919) e lo matematician William Esson (1838-1916) utilizèron alora d'otís matematics coma d'equacions diferencialas per estudiar lo fenomèn. En particular, Esson introduguèt de concèptes primordiaus coma aquelei de reaccions de premier òrdre o de segond òrdre. Puei, van't Hoff completèt aquela òbra e desvolopèt lo metòde diferenciau per estudiar la velocitat dei reaccions quimicas e descurbiguèt en 1884 la relacion famosa que porta lo sieu nom e que permet de far lo liame entre la velocitat d'una reaccion e la temperatura dau mitan reaccionau.
La reünion d'aquelei tres domenis ambé lei trabalhs de Gibbs permetèron l'emergéncia de la quimia fisica a partir de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Pasmens, dos autrei domenis a la frontiera entre quimia e fisica i foguèron encara aponduts dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XX : la mecanica estatistica e la mecanica quantica. Lo pionier principau d'aquela darriera evolucion majora dins la disciplina foguèt lo fisician e quimista estatsunidenc Linus Pauling (1901-1994). Dins leis annadas 1930, publiquèt dos libres sus lo subjècte, Introduction to Quantum Mechanics (en occitan « Introduccion ai Mecanismes Quantics ») en 1935 (amb una partida intitulada Applications to Chemistry ; en occitan « Aplicacions a la quimia ») e The Nature of the Chemical Bond and the Structure of Molecules and Crystals en 1939 (en occitan « La natura de la liason quimica e de l'estructura dei moleculas e dei cristaus »), que venguèron la basa de la quimia fisica modèrna. En particular, i introduguèt la nocion d'electronegativitat per depintar la formacion e lei proprietats de la liason quimica e i apliquèt lei principis de la mecanica quantica a l'estudi dei reaccions quimicas.
Dempuei aqueu periòde deis annadas 1930, la basa de la quimia fisica teorica es demorada establa e lei progrès principaus son estats realizats gràcias au desvolopament dei tecnicas d'observacion dei fenomèns fisics (espectrografia... etc) qu'an permés d'identificar de fenomèns novèus. Aquò entraïnèt la division de la disciplica en divèrsei camps d'estudis qu'an a l'ora d'ara una importància gròssa en quimia dei materiaus.
-
Retrach de Mikhaïl Lomonosov (1711-1765) qu'utilizèt per lo premier còp lo tèrme « fisica quimia » en 1752.
-
Extrach dau manuscrit de Mikhaïl Lomonosov de 1752 intitulat « Cors de Quimia fisica vertadiera ».
-
Retrach de Josiah W. Gibbs (1839-1903) qu'introduguèt la màger part dei grandors de basa utilizadas en quimia fisica.
-
Retrach de Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926) que definiguèt la nocion d'entalpia.
-
Retrach d'Alessandro Volta (1745-1827), inventor de la pila voltaïca.
-
Retrach de Humphry Davy (1778-1829), pionier de l'electroquimia.
-
Retrach de Michael Faraday (1791-1867) que trobèt lei premierei leis electroquimicas.
-
Retrach d'Antoine Lavoisier (1743-1794, pionier de la quimia e de la termoquimia.
-
Retrach de Pierre-Simon de Laplace (1749-1827), pionier de la termoquimia.
-
Retrach de Marcellin Berthelot (1827-1907), pionier de l'aplicacion de la termodinamica a la quimia.
-
Retrach de Henry Le Chatelier (1850-1936), pionier de l'aplicacion de la termodinamica a la quimia.
-
Retrach de George Vernon Harcourt (1834-1919), pionier de l'aplicacion d'otís matematics a l'estudi dei cineticas quimicas.
-
Retrach de Jacobus Henricus van 't Hoff (1852-1911) que completèt lei trabalhs de George Vernon Harcourt e William Esson sus la cinetica.
-
Retrach de Linus Pauling (1901-1994), pionier de l'estudi deis aplicacions dei mecanicas estatistica e quantica a la quimia.
Concèptes e utilizacions principaus[modificar | modificar la font]
Lei concèptes principaus de la quimia fisica son d'aplicacions de principis fisics a la descripcion de fenomèns quimics. Lei fenomèns d'estudi majors son l'estructura dei grops d'atòms, lei proprietats quimicas d'un compausat, lei reaccions que podon se produrre dins una situacion donada (e donc l'energia necessària o producha) e la velocitat dei reaccions quimicas.
Per aquò, la quimia fisica considera lei compausats quimics coma de grops d'atòms liats entre elei e lei reaccions quimicas coma de creacion o de destruccion de liames entre atòms. Aquò permet de preveire lei proprietats dei substàncias quimicas a partir de la descripcion deis atòmes e dei liames atomics es donc un objectiu major de la disciplina. Necessita de conóisser la distribucion dei cortegis d'electrons a l'entorn dei nuclèus atomics. La quimia quantica, aplicacion de la mecanica quantica ai problemas quimics, permet tanben d'obtenir d'informacions sus la natura dei liames quimics, lo movement dei nuclèus e lei mòdes d'absorpcion o d'emission de lutz per un compausat quimic. Regardant aquelei mòdes d'absorpcion o d'emission, l'espectrocopia es una sotadisciplina de la quimia fisica qu'estudia especialament leis interaccions entre lei radiacions electromagneticas e la matèria.
L'estudi deis equilibris e dei reaccions quimics que pòdon se produrre d'un biais espontanèu o dei proprietats quimicas d'una mescla de compausats quimics necessita generalament l'estudi de fenomèns termodinamics, dei cambis d'energia e de fenomèns de conversion de l'energia en calor o en trabalh. Aquò permet de preveire la possibilitat de realizar o non una reaccion quimica o de verificar la validitat dei donadas experimentalas.
Aquel estudi es sovent liat ambé l'analisi de la cinetica de la reaccion. L'idèa principala d'aqueu domeni es l'estudi deis espècias intermediàrias qu'apareisson dins lo corrent d'una reaccion. Aquò necessita de mesurar o d'estimar lei nivèus d'energia d'agantar per produrre o consomar aqueleis intermediaris car la velocitat d'una reaccion despend sovent de l'energia d'agantar per lei formar (reaccion rapida quand l'energia es febla, reaccion lenta car l'energia es importanta). D'autrei domenis de recèrca son l'estudi de tièras de reaccions elementàrias e de l'influéncia de la concentracion dei produchs quimics utilizats o de la temperatura sus la velocitat.
Enfin, coma leis objèctes d'estudi de la quimia fisica son generalament d'ensems gropant de miliards de miliards de particulas, lo darrier concèpte major es donc l'utilizacion d'otís estatistic per depintar l'evolucion d'aquelei sistèmas car es pas possible a l'ora d'ara de seguir lo movement de cada particula. Aquò es a l'origina de l'utilizacion de grandors globalas per descriure lo sistèma coma la concentracion, la temperatura o la pression.
Domenis principaus[modificar | modificar la font]
Quimia colloïdala[modificar | modificar la font]
Apareguda a partir deis annadas 1860 après l'invencion dau tèrme « colloïde » en 1861 per Thomas Graham (1805-1869), la quimia colloïdala estudia la suspension d'una o unei substàncias, dispersadas regularament dins una autra substància, formant un sistèma de doas fasas separadas, continuas e dispersadas. Dins un fluid, aquò forma una disperson omogenèa de particulas que sei dimensions van de 2 a 2 000 nanomètres. Se parla de « suspension » per un colloïde e non de « solucion ». Descriure o preveire l'evolucion d'un colloïde necessitan de conóisser divèrsei paramètres quimics (temperatura, pH... etc) o fisics (interaccions entre particulas, entropia, floculacion... etc). La quimia colloïdala a d'aplicacions dins divèrsei domenis de la quimia modèrna coma la fabricacion de pintura, de manjar o de materiaus polimèrs.
-
Thomas Graham (1805-1869) qu'inventèt lo tèrme « colloïde » en 1861.
-
-
-
Lo sang es una suspension colloïdala de particulas solidas dins una fasa aquosa.
Quimia dei cristaus[modificar | modificar la font]
La quimia dei cristaus estudia lei relacions entre leis estructuras cristallinas e lei proprietats de la matèria. Necessita donc de conóisser lei proprietats quimicas deis atòms e lor dependéncia ai proprietats fisicas en foncion de lor posicion espaciala. En particular, de tecnicas d'observacion per diffraccion (rais X, electronics, neutronics...) son necessàrias per determinar leis angles entre leis atòms au sen de l'estructura. Aquò a d'aplicacions per la produccion industriala de cristaus ambé de proprietats especialas (opticas, electricas...).
-
Cristau de silici industriau utilizat per la produccion de circuits integrats.
-
-
Cristau artificiau esferic utilizat per una experiéncia de la NASA sus la gravitat.
-
Divèrsei tipes de diamants sintetics.
Radioquimia[modificar | modificar la font]
La radioquimia estudia magerament la quimia dei nuclèus radioactius e l'efèct dei raionaments ionizants sus leis atòms e lei moleculas. Tracta tannben dei fenomèns de produccion de radioisotòps e dei compausats eissits de desintegracions nuclears o de materiaus irradiats. Necessita donc de conóisser lei proprietats quimicas dei compausats estudiats e lei consequéncias fisicas deis efècts dei radiacions. Aquò a d'aplicacions importantas en medecina (tecnicas d'imatjariá medicala utilizant de compausats radioactius...) o en proteccion còntra lei radiacions ionizantas (per exemple dins una centrala nucleara).
-
Aparelh medicau de tomografia per emission de positrons.
-
-
Muralha de plomb per se protegir còntra d'emissions ionizantas.
Termoquimia[modificar | modificar la font]
Fondada a partir dei trabalhs de Marcellin Berthelot durant la segonda mitat dau sègle XIX, la termoquimia estudia leis efècts termics sus lo debanament dei reaccions quimicas, lei liames entre la temperatura e lei paramètres fisicoquimics e lei proprietats termicas dei compausats en particular aquelei de transicion de fasa. Necessita d'aplicar lei principis de la termodinamica, especialament lo segond principi, ai mecanismes quimics. Aquò a d'aplicacions en engèni dei procediments per preveire la possibilitat de menar una reaccion, de melhorar son rendement o d'accelerar sa velocitat.
Quimia cinetica[modificar | modificar la font]
La quimia cinetica es l'estudi de la velocitat dei reaccions quimicas en fonccion dei relacions entre lei paramètres fisics dau mitan reaccionau e dei proprietats quimicas dei substàncias en preséncia. D'efèct, la velocitat dei reaccions quimicas pòu presentar de variacions importantas evolucionant de reaccions fòrça rapidas, coma una explosion que necessita quauquei fraccions de segonda, a de reaccions fòrça lentas coma la formacion d'idrocarburs que necessita de milions d'annadas. I a tanben d'estats provisòris que pòdon existir solament car la reaccion dictant la disparicion d'aquelei substàncias es fòrça lenta. Per exemple, un diamant es una forma non establa de carbòni que va pauc a pauc evolucionar vèrs la forma establa de grafit. La quimia cinetica a donc d'aplicacions importantas. Per exemple, dins l'industria quimica, permet de demenir la durada necessària per realizar una transformacion quimica o, dins l'industria automobilia, permet de melhorar lo rendement d'un motor.
-
Mestrejar la velocitat de reaccion entre lo carburant e l'èr permet de melhorar lo rendement d'un motor automobila.
-
-
Fotoquimia[modificar | modificar la font]
La fotoquimia estudia lei reaccions quimicas que dependon de l'influéncia de la lutz visibla, de l'ultraviolet e de l'infraroge. Per exemple, es lo cas de la reaccion de fotosintèsi dei vegetaus. Aquò a d'aplicacions importantas dins divèrsei domenis coma l'estudi de la pollucion (produccion d'ozon a partir dei gas d'escapament dei veïculs...) o en medecina ambé la comprenença de divèrsei reaccions fotoquimics de l'organisme (pigmentacion, vision...).
-
La reaccion de fotosintèsi es una reaccion fotoquimica majora dei vegetaus.
-
-
Aplicacions dins l'estudi de l'estructura de l'atòm e dei particulas microscopicas[modificar | modificar la font]
La quimia fisica a d'aplicacions dins l'estudi de l'estructura deis atòms e dei particulas microscopicas qu'estudia lei relacions fisicas entre la composicion de l'atòm (nuclèu, cortègi electronic...) e sei proprietats quimicas. Aquò s'interessa en particular ai proprietats dei particulas cargadas que la carga e seis efèctes son descrichas per de lèis fisicas.
-
-
-
Representacion d'un atòm d'idrogèn 1.
Aplicacions dins l'estudi de la corrosion dei metaus[modificar | modificar la font]
La quimia fisica a d'aplicacions dins l'estudi de la corrosion dei metaus que depend d'interaccions entre paramètres quimics (pH, concentracion de certanei compausats...) e fisics (lutz, termodinamica...). Permet de preveire la possibilitat o non de reaccions de corrosions o de leis empachar gràcias a de mesuras de proteccion coma la corrosion diferenciala. Aquò a d'implicacions importantas car lei metaus (fèrre, acièr...) son de materiaus fòrça utilizats dins la vida quotidiana.
-
Corrosion sus la còca d'un naviri.
-
Corrosion de l'acièr sus una maquina abandonada dins una mina anciana.
-
-
Aplicacions dins l'estudi dei solucions[modificar | modificar la font]
La quimia fisica a d'aplicacions dins l'estudi dei solucions quimicas que depend dei proprietats fisicas dei fasas (temperatura, pression...) e quimicas dei compausats quimics. De mai, d'autrei proprietats quimicas, coma la solubilitat, l'evolucion de temperaturas de transicion de fasa o l'interaccion entre doas particulas, dependon tanben de proprietats fisicas dei substàncias. Aquò a d'aplicacions dins divèrsei domenis economics car lei solucions quimicas son un aspèct fondamentau de la quimia modèrna. Per exemple, son utilizadas dins diferenteis industrias (petroquimia, metallurgia...), dins l'environament (la pollucion es sovent presenta dins l'èr o l'aiga)o encara en medecina (lo còrs uman es una solucion aquosa...).
-
Lo sang es una solucion aquosa.
-
-
-
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Cambiament d'estat e Equilibri de fasa.
- Cinetica quimica.
- Electroquimia.
- Gas perfèct.
- Mecanica estatistica.
- Mecanica quantica.
- Molecula.
- Radioactivitat.
- Radioquimia.
- Teoria cinetica dei gas.
- Termodinamica.
- Termoquimia.
- Transicion electronica.
- Svante Arrhenius (1859 - 1927).
- Peter Debye (1884 - 1966).
- Josiah Willard Gibbs (1839 - 1903).
- Jacobus Henricus van 't Hoff (1852 - 1911).
- Lars Onsager (1903 - 1976).
- Wilhelm Ostwald (1853 - 1932).
- Linus Pauling (1901 - 1994).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
P.W. Atkins (1978). Edicions Oxford University Press: Physical Chemistry (en anglés). ISBN 0-7167-3539-3.
R.J. Hunter (1993). Edicions Oxford University Press: Introduction to Modern Colloid Science (en anglés). ISBN 0-19-855386-2.
M. Díaz Peña, A. Roig Muntaner (1984). Edicions Alhambra: Química Física (en espanhòu). ISBN 84-205-0569-2.
J. Bertran Rusca, J. Núñez Prim (2002). Edicions Ariel: Química Física (en espanhòu). ISBN 84-344-8050-6.
Laidler, K.J. (1993). Edicions University Press: The World of Physical Chemistry (en anglés).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Alexander Vucinich (1970), Science in Russian Culture: 1861-1917, Stanford University Press, p. 388.
- ↑ (en) Josiah W. Gibbs (1876), On the Equilibrium of Heterogeneous Substances.
- ↑ (en) Carl S. Helrich (2009), Modern thermodynamics with statistical mechanics, Springer, p. 64.
- ↑ (en) Milan Trsic, Evelyn Jeniffer de Lima Toledo (2010), A Serious Glance at Chemistry: Basic Notions Explained, World Scientific, p. 109.


text:
Limeux (Somme)
Limeu (Sonme) en picard ( Limeux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Huchenneville a Frucourt e de l'ais Es-Oèst en connectant virtuellement Bailleul e Huppy.
Implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Huchenneville à Frucourt et de l'axe Est-Ouest reliant virtuellement Bailleul et Huppy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat lèva las armas de la familha de Limeux (13e -16e sègles, senhors del luòc a la 13e sègle) Mas los angels son de cara, e pas de perfil coma representats aicí (referéncia : Belleval, Nobiliaire, tome E, 1862, p 221). Amistats Jacques Dulphy Los angels son de cara Cordialement Jacques Dulphy
La commune relève les armes de la famille de Limeux (13e -16e siècles, seigneurs du lieu au 13e siècle) Mais les anges sont de face, et non de profil comme représentés ici (référence : Belleval, Nobiliaire, tome I, 1862, p 221). Amitiés Jacques Dulphy Les anges sont de face Cordialement Jacques Dulphy