text:
Theobroma cacao
Lo cacau (en latin : Theobroma cacao) es un arbre de la familha Sterculiaceae originari d'America tropicala. Se nomena tanben cacau las granas grassas secas e parcialament fermentadas de l'arbre, utilizadas per la fabricacion del chocolat.
Theobroma, en grèc, significa "beguda dels dieus"; cacau ven del nahuatl cacahualt, çò que concòrda amb una legenda aztèca que considerava la grana del cacau d’origina divina.
Descripcion botanica[modificar | modificar la font]
Lo cacau es una espècia tropicala diploïda originària d'America del Sud. Ven naturalament dins lo bacin d'Orinoco e d'Amazonas a febla altitud al pè de la Cordilhièra dels Andes (entre 200 e 400 m).
Es un arbre que mesura de 3 à 10 m de naut, cauliflori de fuèlhas sempre verdas. Florís a 3 ans e dona de flors, fruts e fuèlhas tot l'an. Atenh son plen rendement entre 7 e 10 ans e viu fins a 100 ans. Sas flors fan aperaquí 1 cm e sonque 1% d'entre elas donan de fruts. L'arbre pòt produire annalament fins a 20 000 flors de color ròsas e blancas.


c: text/html

text:
-315
Aquesta pagina concernís l'an -315 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Samnita. Lei Samnitas abandonèron Plistica per atacar lei posicions romanas a l'entorn de Saticula. Una premiera batalha còntra l'armada romana dau dictator Quintus Fabius Maximus Rullianus s'acabèt per de pèrdas importantas per lei dos camps mai ges de resultat decisiu. En revènge, un segond combat a Lautalae s'acabèt per una desfacha romana grèva. Lo territòri roman èra d'ara endavant copat en doas partidas e lei vilas de Campània acomencèron de s'agitar entraïnant una còntra-ofensiva dins aquela direccion. Bastiguèron tanben una colonia (Suessa) per susvelhar leis Ausones.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fraisse d'Agot
Fraisse d'Agot (Fraisse-sur-Agout en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat en montanha d'altitud mejana, dins los monts de Somalh, a la broa d'Agot, dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.
Masatges de la comuna[1][modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La pèira levada de Picarèl
- Lo site inventariat del Prat d'Alaric, bòria cobèrta de ginèstas.
- Lo site inventariat del lac del saut de Vesòla
- Forn de masada del Camp Baissin
- La pèira levada del Camp Baissin
- Las entalhas del Sierre del Camp Baissin
- Castèl dels sierres (ancian P.C del maquis de Torette, en 1939-45).
- Lo pòrt de font frecha.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins aquesta seccion, los noms autentics dels masatges son pas completament assegurats; demandan d'informacions complementàrias, e eventualament de correccions.


text:
Comtat de Rodés
La o lo Comtat de Rodés èra un fèu que fasiá partida de l'anciana província de Roergue, uèi dins lo departament d'Avairon, e que sa capitala èra Rodés. Sas armas son "De gules sus leopard d'aur".
Istòria[modificar | modificar la font]
A la casuda de l'Empèri Roman, Roergue cambièt mantun còp de patron: apertenguèt successivament als visigòts en 472 ; als francs en 507; tornarmai als visigòts en 512 ; als reis d'Austrasia en 533 ; en 588 als ducs d'Aquitània, que ne foguèron despolhats per Pepin lo Brèu en 768. Carlesmanhe l'incorporèt en 778 al reialme d'Aquitània e i establiguèt de comtes que s'erigiguèron apuèi en senhors ereditaris de lor Comtat.
Lo Comtat de Roergue[modificar | modificar la font]
Cap al mitan del sègle IX, Carles II lo Calvet confirmèt los comtes de Roergue dins lors possessions e i apondèt lo Comtat de Tolosa que desliguèt del ducat d'Aquitània.
A la mòrt d'Ugues, onzen comte de Roergue (1053), Bèrta, sa filha, se vegèt disputar son eretatge per Guilhèm IV, comte de Tolosa, e son fraire Raimon de Sant Geli. Prenguèron las armas ; mas Bèrta en se morissent en 1065, los dos fraires se tornèron l'un contra l'autre. Après quinze ans de luchas convenguèron que Guilhèm tendriá lo Comtat de Tolosa, e Raimon la de Roergue, que n'aviá pres lo títol a la mòrt de Berta. Raimon succediguèt a son fraire dins son Comtat, e Roergue venguèt l'apanatge dels benjamins dels comtes de Tolosa. En 1105, Raimond trobèt la mòrt en Palestina, daissant dos filhs, Bertran e Anfós qu'aviá alara dos ans.


text:
Joan Miró
Joan Miró i Ferrà (Barcelona, 20 d'abril de 1893 - Palma, 25 de decembre de 1983) foguèt un important pintre, ceramista e escultor catalan del sègle XX, del Surrealisme.
Biografia[modificar | modificar la font]
Quand èra jove, Miró foguèt atirat per los movements artistics qu'èran a espelir e s'amassar a Montparnasse (París, França) e en 1920 se mudèt a la capitala de l'estat francés. Lai, jos l'influéncia dels poètas e dels escrivans, desvolopèt un estil unic bastit sus de formas organicas e de plans geometrics dessenhats amb de linhas agudas. Generalament identificat coma un pintor surrealista per encausa de son interès de cap a l'automatisme surrealista e son emplec de simbolisme sexual (per exemple, d'ovoïdes amb de linhas ersosas que ne sortisson), foguèt influenciat en gras variables l'estil de Miró pel surrealisme e lo dadaïsme, encara que rebutèsse d'èsser membre de quin movement artistic que siá dins lo periòde d'entreguèrras. André Breton, lo paire del surrealisme, lo descriguèt coma "lo mai surrealista de totes nosautres." Èra conegut Breton per son afinitat a l'automatisme e a mai incitava a defugir l'alimentacion, lo sòm, e a prendre de drògas per tal de s'encabir dins un estat allucinogèn que portariá a la creacion d'art reveladoira del subconscient. Miró confessèt que creèt una de sas òbras mai celèbras, Lo carnaval d'Arlequin, dins de condicions similaras.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
òbra al Musèu Reina Sofia
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficial de la Fondacion Miró
- Biografia detalhada
- Art Gallery - Joan Miro
- Archiu pro complet de sas òbras
- Miro al Centre Pompidou : "la Naissença del monde" (1917-1934)
- The Prodigious Century


text:
Roald Dahl
Roald Dahl (Llandaff, País de Galas, 13 de setembre de 1916-Oxford, Anglatèrra,23 de novembre de 1990) foguèt un escrivan britanic d'origina norvegiana. Escriguèt mantun libre adreçat tant al jovent qu'als adultes que se caracterizan sovent per son umor negre. Demest sas òbras mai famosas figuran Charlie and the Chocolate Factory, Matilda o James and the Giant Peach.
Biografia[modificar | modificar la font]
Roald Dahl nasquèt en 1916 a Villa Marie, Fairwater Road a Llandaff, actualament un barri de Cardiff, la capitala del País de Galas, dins una familha modèsta de norvegians emigrats. Los parents de Roald, Harald Dahl que veniá de Sarpsborg e s'èra installat a Cardiff dins los ans 1880 e Sofie Magdalene Dahl (nascuda Hesselberg) s'èran maridat en 1911. Dahl recebèt son pichòt nom en omenatge a l'explorador polar Roald Amundsen, qu'èra un eròi nacional en Norvègia en aquel temps. Roald parlava norvegian a l'ostal amb sos parents e mai amb sas sòrres Astri, Alfhild, e Else. Roald e sas sòrres foguèron batejats a la glèisa norvegiana de Cardiff, luòc de culte de sos parents.
En 1920, quand Dahl aviá pas que tres ans, sa sòrre Astri que n'aviá sèt moriguèt aprèp aver agut una apendiciti. Qualques setmanas mai tard, foguèt son paire que moriguèt, d'una pneumonia a l'edat de 57 ans durant una sortida de pesca dins l'Antartic. Sa maire, confrontada a la possibilitat de tornar en Norvègia viure amb de membres de sa familha, decidiguèt finalament de demorar al País de Galas que son marit Harald desirava que sos enfants recebèssen son educacion dins d'escòlas britanicas, qu'èran a son vejaire las melhoras del mond.
Dahl estudièt primièr a la Cathedral School de Llandaff e puèi foguèt mandat a un internat a Weston-super-Mare en Anglatèrra. Aquela èra l'escòla anglesa mai pròcha que s'i podiá accedir gràcias al ferry que circulava regularament. Son temps a l'escòla Saint Peter foguèt una experiéncia dificila pel jove Roald que s'i languissiá fòrça de l'ostal e per encausa de la censura escolara ne podiá pas parlar dins las letras qu'enviava cada setmana a sa maire. S'assabentèt en 1967 aprèp la mòrt de sa maire, qu'aquela aviá servat caduna de sas letras, amolonadas en paquetons ligats per un ligam verd, Dahl evoquèt son experiéncia a Saint Peter dins son autobiografia: Boy: Tales of Childhood.


text:
Josep Pla i Casadevall
Josep Pla i Casadevall, (nascut a Palafrugell lo 8 de març de 1897 - mòrt a Llofriu lo 23 d'abril de 1981) es un dels escrivans mai importants de la literatura catalana. Foguèt tanben jornalista.
Biografia[modificar | modificar la font]
Josep Pla, filh de modèstes proprietaris rurals, estudièt lo batxillerat a l'institut de Girona e comencèt d'estudis de medecina, a l'Universitat de Barcelona que abandonèt per seguir d'estudis de drech. Un còp acabats los estudis se consacrèt professionalament al jornalisme e collaborèt, d'un biais especial, a Las Noticias, La Publicitat e La Veu de Catalunya. Sulpic se revelèt coma un jornalista de granda valor e coma un escrivan amb d'excepcionals dons d'observacion. Pendent fòrça annadas foguèt correspondent a l'estrangièr, çò que li porgiguèt l'escasença de viatjar e de conéisser Euròpa d'un biais prigond.
Militant de la Lliga Regionalista, en 1921 foguèt elegit deputat provincial per la Bisbal. En 1936 passèt en França e en Itàlia e puèi tornèt dins l'Espanha franquista (tornèt en Catalonha en 1939). Venguèt lo director efemèr de La Vanguardia. Tre que foguèt com possible de tornar escriure en catalan, Josep Pla comencèt una tasca admirabla e exemplara, en contunhar a porgir de paginas de sa pròsa de granda qualitat e en permetre de recuperar un nombre important de lectors que s'èran alunhats de la lectura en catalan.
Biografia[modificar | modificar la font]
- Coses vistes (1925)
- Rússia (1925)
- Llanterna màgica (1926)
- Relacions (1927)
- Vida de Manolo (1928)
- Cartes de lluny (1928)
- Cartes meridionals (1929)
- Madrid (Un dietari) (1929)
- Francesc Cambó (1928-1930)
- Vint-i-cinc anys de política catalanista (1931)
- Madrid (L'adveniment de la República) (1931)
- Viatge a Catalunya (1934)
- Cadaqués (1947)
- Bodegó amb peixos (1950)
- L'illa dels castanyers (1951)
- Pa i raïm (1951)
- Un senyor Barcelona (1951)
- El carrer estret (1952)
- Llagosta i pollastre (1952)
- El vent garbí (1952)
- Girona (1952)
- Els pagesos (1952)
- Nocturn de primavera (1953)
- Els anys (1953)
- Les hores (1953)
- Contraban (1954)
- Peix fregit (1954)
- L'Empordanet (1954)
- Cartes d'Itàlia (1955)
- Santiago Rusiñol i el seu temps (1955)
- Els moments (1955)
- Week-end d'estiu a Nova York (1955)
- De l'Empordanet a Barcelona (1956).
A partir d'aquel an (1956) entamenèt la primièra seria d'Obres Completes a l'Editorial Selecta, que arribèt fins a vint-e-nòu volums e dins los que comencèt a publicar sos extraordinaris retraches titolats Homenots. La mòrt de l'editor de Selecta, Josep Maria Cruzet, interrompèt lo projècte de publicacion en 1962. A partir de 1966, las Edicions Destino inicièron tornarmai la publicacion de l'Obra Completa definitiva.
Pendent lo temps de interdicccion totala d'escritura en catalan dins l'estat espanhòl publiquèt en espanhòl: Guía de la Costa Brava (1941), Las ciudades del mar (1992), Viaje en autobús (1942), Rusiñol y su tiempo (1942), El pintor Joaquín Mir (1944), Un señor de Barcelona (1945) e La huida del tiempo (1945).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Biografia de Josep Pla Oficial
- Pàgina Oficial de la Fundació Josep Pla
- Pàgina monogràfica
- Auca de Josep Pla


text:
Quinina
La quinina es un alcaloïde natural qu'es antipiretic, analgesic e, subretot, antipaludic. Extracha d'un arbrilhon originari d'America del Sud foguèt utilizada per la prevencion del paludisme (ou « malària ») abans d'èsser remplaçada per de derivats, quinacrina, cloroquina, e primaquina.
Somari
Istòria de la descobèrta de la quinina[modificar | modificar la font]
Los quinquinas son d'arbres de la cordilhièra dels Andes butant en nauta altitud. Son del genre Cinchona d'entre que quinquina roja e quinquina jauna an de proprietas antipaludicas; lo quinquina gris paradoxalament nomenat Cinchona officinalis, o mai simplament quinquina a pas aquelas proprietats. La rusca de quinquina èra coneguda dempuèi lo sègle XVII, per curar la fèbre tèrça. Introdusida en Euròpa vèrs 1633, sas vertuts foguèron mencionadas pel primièr còp en 1639. De jesuistas de Lima menèron son usatge cap a Roma per curar las fèbres intermitentas que se passavan totes los estius[1] dins aquela vila. Aprèp la popularizèron per Euròpa que son nom d'Èrba dels Jesuistas o encara cortex peruvianus/Rusca de Peró. Lo succès foguèt d'en primièr timid[2].
En 1672, dins un librilhon titolat Pyretologia, a rational account of the cause and cure of agues, Robert Talbor, fasiá l'elògi de la polvera de quinquina, e avertissiá sos lectors contra sos efèctes dangieroses quand èra mal administrada. Talbor cura lo filh de Lòis XIV,- lo Daufin- amb l’administracion de fòrta dosis de rusca de quinquina a presas regularas. Per 48 000 liuras e una pension a vida de 2 000 liuras, lo Rei balhèt son secret a Talbor [3]. A la mòrt d'aquel darrièr, Lòis XIV ordonèt la publicacion de De la guérison des fièvres par le quinquina (1681) per fa conéisser aquela medicacion.
Antoine-François Fourcroy, Louis-Nicolas Vauquelin, e lo doctor Gomez estudièron qualques proprietats quimicas de la rusca de quinquina.
En 1820 los quimistas franceses Pierre Pelletier e Joseph Caventou podèron extraire los principis actius de la rusca de quinquina (Cinchona succirubra (quinquina roja)[4] o jauna [5] ).
Descobriguèron que la basa febrifuga èra constituida de dos alcaloïdes que nomenèron quinina e cinchonina.
Los dos quimistas, qu'èran tanben farmacians, volguèron tirar d'applicacions farmacologicas de lor descobèrta. Comencèron a fabricar de quinina. Lor talhièrs transformèron, en 1826, 160 tonas de ruscas de quinquina per extraire 1 800 kg de sulfat de quinina. En publicant lor invencion, permetèron a qual o voliá de ne profeitar[6]. Foguèt lo cas de d'entrepreneires alemands qui se lancèron tanben dins l'extraccion de granda quantitat de la quinina. Als Estats Units d'America, lo laboratòri de Filadèlfia, Rosengarten and Sons, comencèt a far un usatge comercial del metòde Pelletier-Caventou en 1823. Lo meteis an, las campanas dels temples de la val de Mississipí cridèron cada vèspre a consomar de pilulas del Dr John Sappington de Filadèlfia (Dr. Sappington's Fever Pill), çò que faguèt sa fortuna [7].
Aquelas recercas permetèron d'estudiar a qualas dòsis los principis actius èran eficaces. Pelletier aviá enviat sos alcaloïdes a François Magendie per que los experimentèsse sus l'animal e sus l'òme. Magendie remarquèt:
- « Es totjorn del mai naut interés pel metge de conéisser precisament la dòsi de la substància activa contenguda dins lo medicament qu'emplega, aquel avantatge es encara mai manifèste al respècte de la quinquina, que l'activitat varia fòrça seguent la natura e la qualitat de las ruscas. E mai sèm sovent fòrça astrucs de poder administrar aquel medicament jos un fòrt pichon volum e jos una forma qu'a pas ges de desgostant. » F. Magendie (Formulari per la preparacion e l'emplec de mai d'un medicaments, 1829)
La produccion de quinina marca atal lo començament del remplaçament de las plantas medicinalas de contengut variable, incertan e a vegadas farlabicat, per de medicaments aisits de prene e contenent sonque la molecula activa, a una dòsi precisa.
En 1853 Louis Pasteur obtenguèt un derivat pròche de la quinina, la quinotoxina. Quitament per la cincotoxina. Aquelas doas substàncias èran alara designada quinicina e cinconicina : Miller e Rohde lor donèron lor nom actual dins los ans 1890.
La formula bruta de la quinina foguèt establida en 1854 per Adolphe Strecker e son estructura quimica foguèt descrita cap a la fin del sègle per Zdenko Skraup e Wilhelm Königs .
En 1918 (o 1931) Paul Rabe e Karl Kindler, afirmèron aver realizat la sintèsi de la quinina a partir de la quinotoxina (Pasmens cap de detalh experimental precís apareis dins lor publicacion). L'11 d'abril de 1944, Robert Woodward e William von Eggers Doering de l'Universitat de Harvard anoncièron aver fa la sintèsi totala de la quinina, obtenent pendent lor ensags de 30 mg de quinina[8]. Dins un contèxte de guèrra que la quinina èra una font rara e d'importància militara, la novèla faguèt grand bruch, la premsa saluant atal « Un dels mai remarcables expleits scientifics d'aquel sègle XX ». Pasmens la descobèrta de Woodward e Doering aguèt pas d'utilitat practica, la quinina obtenguda per aquela sintesi costant fòrça tròp car. La vertadièra sintesi totala - e estereoselectiva - serà efectuada per Gilbert Stork en 2001. Publiquèt dins the Journal of the American Chemical Society en 2001 e provoquèt una controvèrsia contestant que Woodward e Doering avián fach en 1944 la sintèsi de la quinina (e pas solament de la quinotoxina) coma ne foguèron creditats [9][10],[11].
Accion farmacologica[modificar | modificar la font]
La quinina foguèt lo primièr medicament eficaç contra lo paludisme. Aquela malautiá, responsabla de prèp d'un milion de mòrts per an[12], es deguda a un parasit unicellular del genre Plasmodium, transmes a l'òme per de fissadas de moissals infectats. Lo moissal injècta lo plasmodium que ganha d'en primièr lo fètge (ciscle epatic) e s'i desvolopa, puèi libera dins la circulacion sanguina de merozoïtas que se van installar dins los globuls roges.
Al nivèl del còr, la quinina diminuís l'excitabilitat, la conductibilitat e la contractilitat.
La quinina enebís la proteasa que degrada los acids aminats de l’emoglobina per formar la paret de las merozoïtas.
Enebís tanben la polimerizacion de l'emo de l'emoglobina e doncas empacha la reproduccion dels plasmodis. Enebís la via de las schizontas e es antipiretic.
Pasmens, es toxica pel sistèma nerviós, se cerquèt doncas a sintetizar d'analògs sens aquela deca:
- la cloroquina qu'es pas eficaça sus totes los plasmodis ;
- la mefloquina, pus eficaça mas pus toxica;
- L'artemisinina, non aparentada a la quinina, es fòrça activa. S'agís d'una lactona sesquiterpenica contenent un pont endoperoxid e qu'es eissida d’una artemisa chinesa (Artemisia annua). Es eficaça contra de formas de plasmodis resistents a la cloroquina (cas dels neuropaludismes en particular) e, fins a uèi, cap de resisténcia de font de plasmodi a l'artemisinine o a sos derivats semisintetics apareguèt pas.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Antitpaludic/antimalaric[modificar | modificar la font]
Lo tractament dels acceses paludencs constituís l'indicacion actuala de la quinina, en particular en cas de quimioresisténcia als autres antipaludics. Es tamben prepausada - çò qu'es discutit - en profilaxia en cas de resisténcia als autres antipaludics.
L'utilizacion de la quinina en dòsi excessiva pòt provocar lo cinchonisme, de problèmas pel fètus (coma la surditat) fins a la mòrt.
La quinina es un composant aromatic de l'aiga tonica. Seguent la tradicion, lo gost agre de la quinina utilizada contra lo paludisme incitèt los colonials britanics en Índia a la mesclar amb de gin, creant atal lo coctèl gin tonic.
Pasmens, lo gin tonic actual es fòrça diferent de la bevenda d'aquela epòca, entre autre perque la dòsi de quinina emplegada uèi es lo quart de la d'autrecòps. Als Estats Units d'America, la dòsi maximala autorizada es de 83 ppm.
Rampas muscularas[modificar | modificar la font]
Una autra indicacion es lo tractament de las rampas muscularas[13]. Pasmens, en rason de sa flaca eficacitat e dels risques mortals potencials (coma ematologics, cardiacs e allergics) la FDA autoriza pas mai son usatge dins aquela indicacion dempuèi 1995 e la revista francesa Prescrire lo desconselha tanbene[14].
Regulator cardiac[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1749 , Jean-Baptiste de Sénac observèt que la quinina a un efècte sus las palpitacions cardiacas (pendent lo sègle XIX la quinina èra utilizada en associacion amb la digitala). En 1914 Karel Frederik Wenckebach mencionèt un efècte similar. En 1918, Walter von Frey mencionèt l'accion d'un derivat de la quinina, la quinidina, sus l’aritmia atriala.
En 1911, Julius Morgenroth montrèt que la quinina pòt tractar las tripanosomiasas.
Dosatge[modificar | modificar la font]
La quinina es une molecula fluorescenta que se pòt dosar par spectrofluorimetria.
Per li donar una sabor amarganta, la quinina es presenta dins lo Schweppes e d'autres « sodas » portant la mencion « Tonic ». Per d'unas persona pòt existir una ipersensibilitat que necessita una certa vigilància[15].
Produccion[modificar | modificar la font]
En 1913, foguèt conclusit lo primièr acòrdi entre plantaires e fabricants de quinina que l'applicacion foguèt fisada a un organ executiu estabili a Amsterdam e nomenat «Kinabureau» que foguèt disolgut en 1961[16].
Lo pretz de la quinina baissèt de contunh aprèp guèrra, fins a aténher en 1958 la mitat del pretz de 1946, es a dire en dejos del nivèl d'abans guèrra , las principalas entrepresas productrises s'engagèron pels acòrdis del 30 de mai e dels 11/13 de junh de 1958 a fixar de preses e des contingents per l'exportacion de quinina e de quinidina.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)L'écorce miraculeuse. Le remède qui changea le monde, Fiammetta Rocco, ed:Noir sur blanc, 2003}}
- ↑ (fr)[http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/dosbiodiv/index.php?pid=decouv_chapC_p3_c&zoom_id=zoom_c1_4&savoir_id=savoir_c1_z4_1 dossièr del CNRS
- ↑ (fr) [pdf]Revista de medecina tropicala
- ↑ (fr)[http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/dosbiodiv/index.php?pid=decouv_chapC_p3_c&zoom_id=zoom_c1_4&savoir_id=savoir_c1_z4_1 site del CNRS
- ↑ (fr) [1]
- ↑ (fr) Afrique : guérisseurs, plantes médicinales et plantes utilesOuvrage, Clément Delaude, ed:Maisonneuve et Larose, 2005}}
- ↑ (fr) [pdf][http://www.rcpsg.ac.uk/Triennial_Conference_November_2011/Presentations%20Library/2011%20TC/FTM%20D2%20PS3%20Malaria%20and%20The%20Military.pdf}}
- ↑ (fr)[Woodward, R.B.; Doering, W.E. J. Am. Chem. Soc. 1944, 66, 849 Woodward, R.B.; Doering, W.E. J. Am. Chem. Soc. 1945, 67, 860]
- ↑ (en)http://www.rsc.org/chemistryworld/News/2008/February/05020801.asp
- ↑ (fr)Paul Depovere, La fabuleuse histoire des bâtisseurs de la chimie moderne, De Boeck, septembre 2008 ,pp.65-67
- ↑ (en)Otto Theodor Benfey, Peter J. T. Morris, Robert Burns Woodward : Architect and Artist in the World of Molecules,Diane Publishing Co., 2001,p 60
- ↑ Son gaireben totes d'enfants africans, segon las fonts de l'OMS per 2008 (fr)WHO
- ↑ (en)El-Tawil S, Al Musa T, Valli H et Als. Quinine for muscle cramps, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2010, Issue 12. Art. No.: CD005044. DOI: 10.1002/14651858.CD005044.pub2
- ↑ (fr)Quinine et crampes : toujours autorisée par l'Afssaps malgré les risques mortels. Rev Prescrire 2011 ; 31 (337) : 820-821
- ↑ (en)FAO/OMS, Evaluation of certain food additives and contaminants: forty-first report of the joint FAO/WHO expert committee on food additives, World Health Organisation Tech Rep Ser. 1993; 837:1-53.
- ↑ (fr)http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31969D0240:FR:HTML
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Quinacrina
- Cloroquina
- Quinidina
- http://en.wikipedia.org/wiki/Quinine_total_synthesis
- http://en.wikipedia.org/wiki/Warburg%27s_Tincture
- http://en.wikipedia.org/wiki/Luis_Jer%C3%B3nimo_de_Cabrera,_4th_Count_of_Chinch%C3%B3n
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Banque toxicologique
- (en) de Inchem
- (en) Malaria Journal
- (en) C06526 www.genome.jp
- (en) Compound Displayed 8757 NCBI database


text:
Pierrefontaine-lès-Blamont
Pierrefontaine-lès-Blamont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pierrefontaine-lès-Blamont A situat sul Scenari de Blamont, pas luènh de la frontièra suisse. Las siás municipalitats limitrophes son Blamont e Villars-lès-Blamont.
Pierrefontaine-lès-Blamont est situé sur le Plateau de Blamont, non loin de la frontière suisse. Ses communes limitrophes sont Blamont et Villars-lès-Blamont.


text:
Sent Gervasi (Gironda)
Sent Gervais (en francés: Saint-Gervais) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
http://www.mairiesaintgervais33.fr/


text:
-585
Aquesta pagina concernís l'an -585 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Après la batalha de l'Eclipsi (28 de mai), Nabucodonosòr II prepausèt son arbitratge entre lei Medes e lei Lidians. I ganhèt lo drech d'annexar Cilícia e Anatolia retrobèt una estabilitat politica certana per quauqueis annadas.


text:
Castèl d'aiga de Tolosa
Lo castèl d'aiga Lagana es una torre de bricas situada prèp del cors Dillon, prèp del Pont Nòu, a Tolosa, e dominant la prada dels filtres. D'en primièr èra un castèl d'aiga puèi venguèt en espaci d'exposicion fotografic.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La premièra foncion d'aquel castèl d'aiga èra de distriar l'aiga de Garona, captada e filtrada a qualques mètres d'aquí, sus la prada dels filtres.
Foguèt un capitol Carles Lagana que, en 1789, leguèt a la vila cinquanta mila francs-aur per tòca de « distriar d'aigas de Garona, puras, claras e agradablas de beure ». A la fin de sa construccion en 1828 aprèp cinc ans de trabalhs, l'obratge permetèt de distriar d'aiga potabla a prèp de seissanta mila Tolosencs.
La primièra partida del castèl d'aiga abrigava de ròdas per levar l'aiga. La partida superiora de l'ensems èra per las sèrvas e lo contraròtle de la maquinariá.
En 1870, de capacitat insufisenta, lo castèl d'eau daissèt de distriar d'aiga e foguèt transformat en depaus d'aisinas per la vila.
Galariá del castèl d'aiga[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1974, lo monument es une galariá e un musèu reservat a la fotografia. De contunh se succedisson las exposicions de produccions d'artistas famoses. Es Jean Dieuzaide qu'inicièt aquel projècte.
Aquela galariá recep la visita de mai de 30 000 personas per an, prepausa fins a uèit exposicions cada annada, 330 monografias, 5000 tiratges originals e une bibliotèca fotografica (anciana e contemporanèa) de mai de 12000 òbras. Dempuèi 1989, lo castèl d'aiga prepausa un segon espaci d'exposicion jos una de las arcas del Pont Nòu amb un centre de documentacion.


text:
Rocquemont (Sèina Maritima)
Rocquemont es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge a compausat de divèrses caserius :
- lo Grand Parc
- lo Pichon Parc
- Beaumont
- lo Tremblay
- lo Pichon Rocquemont
A aperaquí 25 km de Roan e 3 km de Buchy, aquel vilatge demòra fòrça rural.
Ce village est composé de plusieurs hameaux :
- le Grand Parc
- le Petit Parc
- Beaumont
- le Tremblay
- le Petit Rocquemont
À environ 25 km de Rouen et 3 km de Buchy, ce village reste très rural.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1823 : Rocquemont absorbeix Beaumont-Beuzemouchel.
- 1823 : Rocquemont absorbe Beaumont-Beuzemouchel.


text:
Partit Socialista (França)
Lo Partit Socialista (en francés Parti socialiste) es un partit politic francés generalament classat a l'esquèrra. Es dels partits politics francés màgers amb l'Union per un Movement Popular. Lo PS aviá mai de 230 000 membres en genièr de 2007. Le PS es membre del Partit Socialista Europèu e de l'Internacionala Socialista.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Partit Socialista foguèt fondat en 1905 jol nom de Seccion Francesa de l'Internacionala Obrièra (Section française de l'Internationale ouvrière en francés). La SFIO foguèt lo resultat de l'unificacion dels divèrses partits, en particular lo Partit Socialista de França de Jules Guesde e Édouard Vaillant, e lo Partit Socialista Francés, dirigit per Joan Jaurés. Aquela nòva organization aviá una doctrina marxista. En 1914, lo reformista Joan Jaurés es assassinat.
La Revolucion Russa provòca la scission del partit al Congrès de Tors en 1920 amb la creacion del Partit Comunista Francés. En 1936, lo SFIO s'aliga amb los radicals e los comunistas per formar lo Front Popular menat per Léon Blum. En 1940, la majoritat dels deputats socialistas vòtan los plens poders al marescal Pétain. Aprèp la fin de la Guèrra, lo partit coneis una crisi longa. En 1969, al Congrès d'Epinay, van fusionar la SFIO amb divèrs gropes socialistas. François Mitterrand deven lo primièr secretari del Partit Socialista renovat. A las eleccions presidencialas de 1974, François Mitterrand obten 49% dels votas. En 1981, François Mitterrand deven lo primièr socialista President de la Republica. Es President pendent 14 ans.
En 1995, los socialistas pèrdon las eleccions presidencialas, mas en 1997 ganhan los eleccions legislativas e Lionel Jospin deven Primièr Ministre. En 2002, Jospin pèrd al primièr torn de las eleccions presidencialas. Dempuèi las eleccions legislativas de 2002, lo Partit Socialista es dins l'oposicion al nivèl nacional.
A l'eleccion presidenciala de 2007, Ségolène Royal designada candidata del Partit Socialista a l'eleccion presidenciala de 2007, obtenguèt 46,94 % de las voses al segond torn.
Las eleccions legislativas de 2007 foguèron una autra desfacha del Partit Socialista.
En 2008, se ganhèt las eleccions municipalas e dels conselhs generals, e renforcèt sa predominància, en particular dins los departaments occitans.
Las grandas personalitats[modificar | modificar la font]
- Léon Blum
- Gaston Defferre
- Jules Guesde
- Joan Jaurés
- Paul Lafargue
- Léo Lagrange
- François Mitterrand
- Daniel Mayer
- Guy Mollet
- Alain Savary
- Jean-Pierre Chevènement
- Michel Rocard


text:
Cartografia
La cartografia es la sciéncia que se maina de la representacion de la Tèrra sus una mapa. Ja que la Tèrra es esferica se deu emplegar un sistèma de projeccions per passar de l'esfèra al plan.
Pasmens a mai de representar los contorns geografics dels objèctes, las superfícias e los angles tanben se tracha de saber representar l'informacion que apareis sus la mapa, de considerar çò qu'es important o pas. Aquò, normalament, depend de çò que se vòl representar sus la mapa e a mai de l'escala.


text:
Puei Sant Vincent
Puei Sant Vincent[1] (Puy-Saint-Vincent en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1968, marca la creacion de la station d'espòrts d'ivèrn al masatge dels Prés (station - pòbli 1 400 m). En 1974, marca lo bastiment de la station d'Unitat|1600|m {{}} e de notícias remontadas mecanicas. Uèi la municipalitat compti 33 pistas d'esquí aupin e 75 quilomètres de pistas.
En 1968, marque la création de la station de sports d’hiver au hameau des Prés (station - village 1 400 m). En 1974, marque la construction de la station de 1 600 m et de nouvelles remontées mécaniques. Aujourd'hui la commune compte 33 pistes de ski alpin et 75 kilomètres de pistes.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Colonia de Delaware
La Colonia de Delaware èra partida de las Colonias Mejanas, de 1682 a 1776 fasiá partit de proprietat de William Penn e doncas de la Província de Pennsylvania conocida coma Los Comtats Baisses al Delaware. En 1701 se separèt dels autres tres contats amb meteis Governaire qu'en Pensilvània. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Delaware dels Estats Units d'America.


text:
-207
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -207 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. En Itàlia, la temptativa d'Annibal Barca e d'Hasdrubal Barca de reünir sei fòrças mau capitèt en causa dei cònsols Marcus Livius Salinator e Caius Claudius Nero que concentrèron lei legions melhoras còntra Hasdrubal. Foguèt anientat sus lo riu Metaure e lei subrevivents de son armada se retirèron vèrs lo nòrd sensa renfòrçar Annibal. Aquela victòria permetèt ai Romans de prendre l'iniciativa dei combats e condamnèron Annibal a una estrategia defensiva.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Perseguida deis insureccions entraïnadas dempuei 210-209 avC per lei decisions fòlas (aumentacion deis impòsts, bastidas extravagantas, execucions de generaus ò de ministres...) ambé la batalha de Julu. En despiech dau succès de sei còntra-ofensivas de 208 avC còntra leis insurgents, la principala armada Qin i foguèt anientada permetent ai rebèls de se dirigir en direccion de la capitala imperiala. Dins lo palais, lo cap deis eunucs Zhao Gao organizèt lo suicidi de l'emperaire Qin Er Shi e son remplaçament per Qin San Shi dins lo corrent d'octòbre.
L'emperaire novèu decidiguèt de reglar la question de Zhao Gao que foguèt executat en causa de sa duplicitat dempuei 210 avC e de son ròtle dins lo rèine catastrofic de Qin Er Shi. Tota la familha de Zhao Gao foguèt exterminada. Pasmens, Qin San Shi poguèt pas reünir una armada per defendre la vila e deguèt capitular en fàcia dei rebèls en decembre. Foguèt executat a la fin de l'annada. Lo poder e lo territòri chinés foguèron partejats entre lei caps principaus de l'insureccion e la dinastia Qin dispareguèt.


text:
Lista dels presidents de la Republica Francesa
Lista dels vint-e-dos òmes qu'an exercit la carga de President de la Republica Francesa dempuèi 1848.
Aquesta lista fa seguida a la lista dels sobeirans del Regim Ancian.
Los 22 presidents de la Republica Francesa e del president per interim:
Nòta: en italica lo president per interim. Segon la constitucion de la Cinquena republica, lo president del Senat en títol pòt èsser menat a assegurar pendent qualques meses las foncions del President de la Republica en cas de vacança del poder (decès, impossibilitat d'exercir, demission o procedura constitucionala d'empachament per nauta traïson), lo temps d'organizar una eleccion presidenciala novèla.
Periòde 1940-1947[modificar | modificar la font]
La zòna Nòrd ocupada jos administracion militara alemanda a pas de cap d'Estat, mas Adolf Hitler se proclama cap d'Estat en Alsàcia e Lorena annexadas per l'Alemanha nazi. Lo cap de l'Estat francés dins lo Sud es pas President. Lo cap de la França Liura, en exili e dins los territòris non someses a l'Estat francés o liberats en Africa del Nòrd, es pas President. Los caps del Comitat Francés de la Liberacion Nacionala seràn reconeguts internacionalament pels aliats, sens èstre presidents. Los caps successius del Govèrn Provisòri de la Republica Francesa son pas Presidents tanpauc, quitament pas per interim aprèp l'adopcion de la constitucion de 1946.


text:
Sainte-Honorine-des-Pertes
Sainte-Honorine-des-Pertes es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en un void de la falaise, a quatre quilomètres a l'oèst de Pòrt-en-Bessin-Huppain e a 12 quilomètres al nòrd-oèst de Bayeux.
La commune est située dans un creux de la falaise, à quatre kilomètres à l'ouest de Port-en-Bessin-Huppain et à 12 kilomètres au nord-ouest de Bayeux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XV, lo fief de Santa-Honorine-de detlas-Pèrdas a agut per la familha Marguerie, en l'espècia Pierre, defallit lo 15 d'agost 1460[1].
Au Sègle XV, le fief de Sainte-Honorine-des-Pertes est tenu par la famille Marguerie, en l'espèce Pierre, décédé le 15 août 1460[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bertrand Pâris, Dépouillement dels manuscrits de dom Lenoir.
- ↑ Bertrand Pâris, Dépouillement des manuscrits de dom Lenoir.


text:
Avèna
Avèna (Avène en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Avèna es situada dins los cantons nauts d'Erau, dins la val nauta d'Òrb prèp lo departament d'avairon Lo vilatge fa partit dels tres vilatges termal d'Erau, amb Los Banhs de Balaruc e l'Amalon.
Istòria[modificar | modificar la font]
Masatges e bòrias[1][modificar | modificar la font]
- Bres
- Sadde
- Serviès
- Lo Coral
- La Rode Baissa
- Truscas
- Vinas
- Sant Barthélemy
- Las planas
- Los banhs d'avèna
- Rovinhac
- Bel desert
- Font bina
- La mandrièra
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa romanica Sant Andrieu de Riusec del sègle XII
- La glèisa Sant Pèire de Rovinhac (sXII)
- La glèisa Sant Maria de Vinas (sXII)
- La glèisa Sant Antòni de Serviès (1715)
- La glèisa Sant Barthelemy (1135)
- La glèisa de Truscas (sXIX)
- La glèisa Sant Martin d'Avèna (modèrna)
- La glèisa del pont sus Òrb (sXIII)
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Miquèl Galabru a passat la seuna enfantesa a Avèna
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins aquesta seccion, los noms autentics dels masatges son pas completament assegurats; demandan d'informacions complementàrias, e eventualament de correccions.


text:
Sekhmet
Sekhmet qu'ei ua divessa egiciana deu cap de leona. Lo son nom que vòu díser la Poderosa (de sekhm: poderós dab ua t, marca deu femenin en egipcian).
Qu'èra considerada com la cara esmalida e furiosa de la divessa doça e amistosa deu cap de gat Bastet. La mitologia egipciana que conta qu’un dia Ra (lo creator deu monde e lo pair de tots los dius), esmalit per la meishancetat deus òmis que la mandè entà’us catigar. En la véder ad aucídé'us tots que prengó pietat e que l’adromí en tot mesclar sang dab cervèsa que Sekhmet e bevó per’mor de la soa set de sang en bèth embriagà's.


text:
Categoria:ucraïnian
Aquesta categoria acampa los mots e locucions en ucraïnian (code {{uk}}). La seccion gramatica conten totes los tipes de mots coma los noms comuns o los acronims. Conten tanben de soscategorias tematicas : noms d’animals o lexic de la musica, o encara de categorias d’expressions, o enfin de registres de lenga.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
A
- ► Animals en ucraïnian (15 P)
C
- Conjugason en ucraïnian (1 C)
G
- Gramatica en ucraïnian (4 C)
L
- Lexics en ucraïnian (1 C)
M
- ► Modèls en ucraïnian del Wikiccionari (2 P)
T
- Tematicas en ucraïnian (1 C)
Articles dins la categoria « ucraïnian »
Las 200 paginas seguentas figuran dins aquesta categoria, sus un total de 218.(200 precedentas) (200 seguentas)(200 precedentas) (200 seguentas)


text:
Mercedes Sosa
Mercedes Sosa (San Miguel de Tucumán, lo 9 de julhet de 1935 –Buenos Aires, lo 4 d'octobre de 2009) que ho ua cantaira argentina de folclòre engatjada contra las dictaturas de las annadas 70. A la fin de la soa carrièra que conegó ua renomada comerciau de portada internacionau e qu'enregistrè dab cantaires de varietat francés com Francis Cabrel. Enter las soas interpretacions mei conegudas que podem mentàver : Alfonsina y el mar, Gracias a la vida, Solo le pido a Dios. Descendenta d'indians diaguitas e d'emigrats europèus, que's presentava sovent sus l'empont dab un poncho e un bombo.
Revelada per la Hestejada de Quosquín de 1965, qu'avó d'exilià's en 1978 après ua intervencion violenta de la polícia a l'escadença d'un concèrt son per'mor de las soas simpatias peronista e d'esquèrra. Que viscó atau a París e Madrid abans de tornar dab lo retorn de la democracia.


text:
Io (luna)
Io es un satellit naturau de Jupitèr e lo satellit galilean pus pròche de la planeta. Es tanben lo quatren pus gròs satellit dau Sistèma Solar. Descubèrt en 1610 per Galileo Galilei, es caracterizat per una activitat volcanica fòrça importanta causada per lei fòrças de marèia de Jupitèr. Ansin, Io a una superficia formada de montanhas, de volcans e de plans de color variabla (roge, jaune, verd...). En causa d'aquela activitat, l'atmosfèra d'Io a d'interaccions ambé la magnetosfèra de Jupitèr qu'entraïna la formacion d'un tore de plasma de lòng de l'orbita dau satellit.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Observacion
- 4 Recèrca e exploracion
- 5 Referéncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
La talha d'Io es leugierament pus importanta que la Luna amb un rai planetari mejan egau a 1 821,3 km contra 1 737,10[1]. Sa massa representa 1,21 còps la massa de la Luna. Sa densitat, 3,528, es la pus auta dei satellits naturaus dau Sistèma Solar.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Io es un còrs diferenciat amb un nuclèu, un mantèu e una crosta. Sa densitat e sa composicion son relativament pròchas dei planetas de tipe terrèstre. Ansin, segon lei mesuras fachas per lei sondas Voyager e Galileo, l'interior de la planeta es compausat d'un nuclèu de fèrre e de sulfurs enviroutat per un mantèu e una crosta de silicats[2]. La massa dau nuclèu es quasi 20% de la massa dau satellit[3]. Son rai es estimat entre 350 e 650 quilomètres, se lo percentatge de fèrre es important, o entre 550 e 900 quilomètres, se lo percentatge de sulfurs es aut.
Lo mantèu es compausat ai tres quarts per de mineraus de tipe forsterita amb una composicion pròcha de condrita L o LL e un percentatge de fèrre pus important que per lo mantèu terrèstre[4] [5]. Entre 10 e 20% dau mantèu seriá en fusion mai aquelei taus serián pus importants dins lei regions volcanicas de la planeta[6]. Lei donadas de la sonda Galileo, estudiadas tornarmai en 2009, mostrarà la preséncia d'un camp magnetic que necessitariá l'existéncia de magma liquid a 50 km de la superficia[7].
Geologia de la superficia[modificar | modificar la font]
La superficia d'Io es relativament jova e manca de cratèrs d'impacte dau fach dau volcanisme important dau satellit. La superficia es donc recubèrta per de plans, de volcans e de montanhas[8]. De mai, lei terrens visibles son fòrça acolorits per lei materiaus volcanics. Aquelei materiaus son principalament de silicats, de sofre e de dioxid de sofre[9] desgatjats per lei volcans.
Volcans[modificar | modificar la font]
L'excentricitat de l'orbita d'Io a l'entorn de Jupitèr, sa proximitat ambé la planeta e lei fòrças de marèia importantas[10] entraïnan la fusion d'una partida dei materiaus de l'interior dau satellit e un volcanisme important a la superficia. Foguèt descubèrt per la sonda Voyager 1 en 1979 qu'observèt de plumachos volcanics[11]. En tot, Io podriá tenir aperaquí 400 volcans actius[12]. Lo magma es principalament basaltic (silicats ambé de compausats rics en magnèsi) mai lo sofre jòga un ròtle non negligible. Tres tipes d'erupcions son observats :
- leis erupcions intra-patera se debanan dins de depressions volcanicas dichas paterae. Lei paterae semblan ai caldeiras terrèstras amb un fons plan e de parets escabrosas. Dins aquò, una origina similara per lei patera e lei caldeiras de la Tèrra es pas segura a l'ora d'ara. Lo diamètre mejan de la depression es 41 quilomètres per una prefondor egala a 1500 mètres[13]. La pus granda es la Patera Loki que tèn un diamètre de 202 quilomètres. Leis erupcions intra-patera prenon la forma de coladas o de lac de lava au fons de la patera[14] [15].
- leis erupcions en coladas continuas duran generalament uneis annadas o decennis e forman de quantitats de lava fòrça importantas. Aqueleis erupcions se debanan dins de cratèrs volcanics coma lei paterae o a l'entorn de falhas dins lei plans d'Io. Sovent, lo debit de lava emesa es relativament constant. La superficia dei zonas recubèrtas per lei lavas d'una erupcion d'aqueu tipe podriá montar a 125 000 km²[16].
- leis erupcions explosivas se caracterizan per de duradas pus cortas (de setmanas o de mes) que leis autrei tipes d'erupcions, de temperaturas pus autas e de fònts de lava[16]. Una erupcion explosiva se debaba per l'arribada a la superficia d'un dic de magma dau mantèu. Entraïna generalament una aumentacion de la luminositat infraroja d'Io.
Montanhas[modificar | modificar la font]
Io a entre 100 e 150 montanhas amb una autor mejana de 6000 mètres per una longor de 157 quilomètres. La montanha pus importanta, Boösaule Montes, a una altitud egala a 17,5 (± 1,5) km. Aquelei montanhas an pas d'origina tectonica coma per la Tèrra. Lor formacion seriá causada per la compression de la litosfèra[17]. Lei formas son variadas mai lei platèus son lei pus frequentas[18]. Lei montanhas e lei volcans son situats dins de regions diferentas[19]. Una ipotèsi per explicar aqueu fach seriá que lo magma remonta pus facilament dins lei regions amb una litosfèra mens compressada[13].
Certanei montanhas raras son d'origina volcanica. Son de volcans bloquiers amb un cratèr centrau pichon[20]. Aquelei volcans an una altitud compresa entre 1000 e 2000 mètres per un diamètre de 40-60 km. Son donc pus pichons que leis autrei montanhas d'Io.
Geografia[modificar | modificar la font]
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Io a una atmosfèra tèuna d'una espessor egala a 120 km amb una pression variant entre 0,3 e 3 nbar. Es principalement facha de dioxid de sofre e d'autreis elements en quantitats limitadas coma de monoxid de sofre, de clorur de sòdi, d'oxigèn e de sofre[21]. La temperatura mejana de la superficia varia entre -143 °C pendent lo jorn e -184 °C durant la nuech. La pression varia ambé l'activitat volcanica, la lutz dau Soleu, la latitud e l'abondància dei glaç a la superficia[21] [22] [23]. La fònt principala de dioxid de sofre es lo volcanisme dau satellit[24]. En revenge, Jupitèr e sa magnetosfèra entraïnan l'erosion de l'atmosfèra d'Io au nivèu de l'ionosfèra de son satellit. D'efèct, i a un tor d'ions que parteja l'orbita d'Io a l'entorn de Jupitèr e derraba de materiaus a son atmosfèra.
Interaccion ambé la magnetosfèra de Jupitèr[modificar | modificar la font]
L'orbita d'Io passa dins lei linhas dau camp magnetic de Jupitèr entraïnant una interaccion ambé la magnetosfèra de la planeta joviana sota la forma d'un corrent electric. En comparason dei fòrças de marèia, aqueu corrent representa una fònt d'energia febla. Pasmens, causa la dissipacion d'una poissança egala a un terawatt amb un potenciau egau a 400 000 volts. Entraïna tanben la dispersion d'ions a l'entorn de Jupitèr que van emetre un raionament ultraviolet caracteristic.
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Io orbita a l'entorn de Jupitèr de manièra sincròna a una distància mejana de 421 700 km en 42,5 oras. Es a dire que la fàcia dirigida vèrs Jupitèr es totjorn la mema e que lei periòdes de rotacion a l'entorn de l'axe dau satellit e de sa planeta son identics. L'excentricitat de l'orbita es egala a 0,0041. Es estabilizada per doas resonàncias amb Euròpa (2:1) e Ganimèdes (4:1).
Observacion[modificar | modificar la font]
En teoria, l'uelh uman podriá veire Io — e tanben lo rèsta dei satellits galileians — se sa lutz èra pas esconduda per aquela de Jupitèr. Ansin, l'observacion d'Io es relativament aisada amb un pòrtavista o un telescòpi amator.
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Lei telescòpis terrèstres foguèron lo mejan unic d'observar e d'estudiar Io fins ais annadas 1970. En causa de la distància, lei descubèrtas sus la natura de la planeta o sus sa superficia demorèron limitats avans lo desvolopament dei telescòpis pus modèrns e de l'observacion dins d'autrei raionament que la lutz visibla. Pasmens, maugrat aquela manca de detalhs, leis observacions d'Io — e dei tres autres satellits galileans — aguèron mai d'un interés.
Ansin, dins lo corrent dau sègle XVII, Io èra solament un disc lusent dins lei telescòpis. Pasmens, sa posicion e son movement a l'entorn de Jupitèr foguèt utilizat per lei marins per establir la longitud[25] e per lei scientifics per validar lei lèis de Kepler o determinar la velocitat de la lutz. A partir dau sègle XIX, lei progrès tecnics permetèron de veire lei caracteristicas principalas de la superfica e de descubrir l'existéncia de variacions de la luminositat entr lei regions polaras e equatorialas que foguèron atribuit a de variacions d'albedo. Per la seguida, la diferéncia de color entre aquelei regions foguèt confirmada[26].
Au sègle XX, leis observacions permetèron de descubrir la natura inabituala de la superficia d'Io e una partida de sa composicion, en particular l'absència d'aiga[27] e la predominança de compausats fachs de sòdi o de sofre[28]. Enfin, foguèt descubèrt l'influéncia d'Io sus la magnetosfèra de Jupitèr[29].
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Programa Pioneer[modificar | modificar la font]
Pioneer 10 e 11 foguèron lei premierei sondas espacialas qu'arribèron dins la region d'Io lo 3 de decembre de 1973 e lo 2 de decembre de 1974[30]. Aquelei passatges permetèron d'estimar pus precisament lo diamètre e la massa dau satellit. La densitat auta, la preséncia d'una atmosfèra tèuna e aquela d'una cencha de raionament de lòng de son orbita a l'entorn de Jupitèr foguèron tanben descubèrtas[31]. Enfin, Pioneer 11 capitèt de realizar la premiera fotografia detalhada de la superficia.
Programa Voyager[modificar | modificar la font]
En 1979, Voyager 1 agantèt Io lo 5 de març e Voyager 2 lo 9 de julhet e permetèron un gròs nombre de descubèrtas. La premiera foguèt l'observacion detalhada de la superficia. Permetèt de descubrir l'abséncia de cratèrs, l'existéncia de montanhas autas e la preséncia de zonas similaras a de coladas de lava. Aqueu volcanisme foguèt confirmat per l'observacion de plumachos sus certanei fotografias[32] [33]. Enfin, s'observèt la preséncia de compausats fachs de sofre e l'existéncia d'un tore de plasme sus l'orbita d'Io[34] [35] [36].
Sonda Galileo[modificar | modificar la font]
La sonda Galileo arribèt dins lo sistèma jovian en 1995. Se sa mission principala èra d'estudiar Jupitèr, permetèt de descubrir l'existéncia d'un nuclèu metallic, de confirmar la natura silicatada dau magma d'Io e lo ròtle de sofre dins lo volcanisme dau satellit. Divèrsei fotografias de la superficia permetèron d'identificar de relèus novèus[37] [38].
Sonda Cassini[modificar | modificar la font]
La sonda Cassini traversèt lo sistèma de Jupitèr en decembre de 2000 durant son viatge vèrs Saturne. Observèt l'activitat volcanica de la superficia dau satellit e permetèt d'exclure l'existéncia d'un camp magnetic autonòm a l'entorn d'Io[39].
Sonda New Horizons[modificar | modificar la font]
La sonda New Horizons passèt dins lo sistèma jovian a la fin de febrier de 2007. Observèt lo volcanisme sus Tvashtar e dins la region de Girru Patera[40].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Thomas, P. C.; et al. (1998). "The Shape of Io from Galileo Limb Measurements". Icarus 135 (1): 175–180.
- ↑ Anderson, J. D.; et al. (1996). "Galileo Gravity Results and the Internal Structure of Io". Science 272 (5262): 709–712.
- ↑ Anderson, J. D.; et al. (2001). "Io's gravity field and interior structure". J. Geophys. Res. 106: 32963–32969.
- ↑ Sohl, F.; et al. (2002). "Implications from Galileo observations on the interior structure and chemistry of the Galilean satellites". Icarus 157: 104–119.
- ↑ Kuskov, O. L.; V. A. Kronrod (2001). "Core sizes and internal structure of the Earth's and Jupiter's satellites". Icarus 151: 204–227.
- ↑ Moore, W. B. et al. (2007). "The Interior of Io.". in R. M. C. Lopes and J. R. Spencer. Io after Galileo. Springer-Praxis. pp. 89–108.
- ↑ Kerr, R. A. (2010). "Magnetics Point to Magma 'Ocean' at Io". Science 327 (5964): 408–409.
- ↑ Smith, B. A.; et al. (1979). "The Jupiter system through the eyes of Voyager 1". Science 204 (4396): 951–972.
- ↑ Carlson, R. W.; et al. (2007). "Io's surface composition". In Lopes, R. M. C.; and Spencer, J. R.. Io after Galileo. Springer-Praxis. pp. 194–229.
- ↑ Peale, S. J.; et al. (1979). "Melting of Io by Tidal Dissipation". Science 203 (4383): 892–94.
- ↑ Morabito, L. A.; et al. (1979). "Discovery of currently active extraterrestrial volcanism". Science 204 (4396): 972.
- ↑ R. M. C. Lopes et al., « Lava lakes on Io: Observations of Io’s volcanic activity from Galileo NIMS during the 2001 fly-bys », dans Icarus, vol. 169, 2004, p. 140–174.
- ↑ 13,0 13,1 D. Radebaugh et al., « Paterae on Io: A new type of volcanic caldera? », dans J. Geophys. Res., vol. 106, 2001, p. 33005–33020.
- ↑ J. E. Perry et al., « Gish Bar Patera, Io: Geology and Volcanic Activity, 1997–2001 », dans Lunar and Planetary Science Conference XXXIV, Clear Lake City, Texas, 2003.
- ↑ R. M. C. Lopes et al., « Lava lakes on Io: Observations of Io’s volcanic activity from Galileo NIMS during the 2001 fly-bys », dans Icarus, vol. 169, 2004, p. 140–174
- ↑ 16,0 16,1 A. Davies, Volcanism on Io: A Comparison with Earth, Cambridge University Press, 2007, p. 155–232
- ↑ Schenk, P. M.; Bulmer, M. H. (1998). "Origin of mountains on Io by thrust faulting and large-scale mass movements". Science 279 (5356): 1514–1517.
- ↑ Schenk, P.; et al. (2001). "The Mountains of Io: Global and Geological Perspectives from Voyager and Galileo". Journal of Geophysical Research 106 (E12): 33201–33222.
- ↑ McKinnon, W. B.; et al. (2001). "Chaos on Io: A model for formation of mountain blocks by crustal heating, melting, and tilting". Geology 29: 103–106.
- ↑ Schenk, P. M.; et al. (2004). "Shield volcano topography and the rheology of lava flows on Io". Icarus 169: 98–110.
- ↑ 21,0 21,1 Lellouch, E.; et al. (2007). "Io's atmosphere". In Lopes, R. M. C.; and Spencer, J. R.. Io after Galileo. Springer-Praxis. pp. 231–264.
- ↑ Spencer, A. C.; et al. (2005). "Mid-infrared detection of large longitudinal asymmetries in Io’s SO2 atmosphere". Icarus 176: 283–304.
- ↑ Walker, A. C.; et al. (2010). "A Comprehensive Numerical Simulation of Io’s Sublimation-Driven Atmosphere". Icarus in press: 409.
- ↑ Schneider, N. M.; Bagenal, F. (2007). "Io's neutral clouds, plasma torus, and magnetospheric interactions". In Lopes, R. M. C.; and Spencer, J. R.. Io after Galileo. Springer-Praxis. pp. 265–286.
- ↑ O'Connor, J. J.; Robertson, E. F., « Longitude and the Académie Royale », University of St. Andrews, 1997.
- ↑ Minton, R. B., « The Red Polar Caps of Io », Communications of the Lunar and Planetary Laboratory, vol. 10, 1973, p. 35–39.
- ↑ Lee, T., « Spectral Albedos of the Galilean Satellites », Communications of the Lunar and Planetary Laboratory, vol. 9, no 3, 1972, p. 179–180.
- ↑ Fanale, F. P. et al., « Io: A Surface Evaporite Deposit? », Science, vol. 186, no 4167, 1974, p. 922–925.
- ↑ Bigg, E. K., « Influence of the Satellite Io on Jupiter's Decametric Emission », Nature, vol. 203, 1964, p. 1008–1010.
- ↑ Fimmel, R. O. et al., « First into the Outer Solar System », NASA, 1977
- ↑ Anderson, J. D. et al., « Gravitational parameters of the Jupiter system from the Doppler tracking of Pioneer 10 », Science, vol. 183, 1974, p. 322–323.
- ↑ Morabito, L. A. et al., « Discovery of currently active extraterrestrial volcanism », Science, vol. 204, 1979, p. 972.
- ↑ Strom; R. G. et al., « Volcanic eruption plumes on Io », Nature, vol. 280, 1979, p. 733–736.
- ↑ Soderblom, L. A. et al., « Spectrophotometry of Io: Preliminary Voyager 1 results », Geophys. Res. Lett., vol. 7, 1980, p. 963–966.
- ↑ Pearl, J. C. et al., « Identification of gaseous SO2 and new upper limits for other gases on Io », Nature, vol. 288, 1979, p. 757–758.
- ↑ Broadfoot, A. L. et al., « Extreme ultraviolet observations from Voyager 1 encounter with Jupiter », Science, vol. 204, 1979, p. 979–982.
- ↑ Anderson; J. D. et al., « Galileo Gravity Results and the Internal Structure of Io », Science, vol. 272, 1996, p. 709–712.
- ↑ McEwen; A. S. et al., « High-temperature silicate volcanism on Jupiter's moon Io », Science, vol. 281, 1998, p. 87–90.
- ↑ Perry; J.; et al., Io after Galileo, Springer-Praxis, 2007 (ISBN 3-540-34681-3), « A Summary of the Galileo mission and its observations of Io », pp. 35–59.
- ↑ Spencer; J. R. et al., « Io Volcanism Seen by New Horizons: A Major Eruption of the Tvashtar Volcano », Science, vol. 318, {{{2}}}, pp. 240–243


text:
Pèsta
La pèsta (dau latin pestis, « malautiá contagiosa ») es una malautiá que pòu aver d'efiechs diferents e qu'es mortala per l'uman. Es causada per Yersinia pestis, descubèrt per Alexandre Yersin de l'Institut Pasteur en 1894, qu'es tanben responsable de patologias dei paumons pas tant grèvas en de pichons mamifèrs e d'animaus de companhiá (dins aqueu cas si ditz pèsta sauvatja). Es principalament veïculada per un garri, lo Rattus rattus, que la transmete a l'uman per de nieras infectadas (niera dau garri Xenopsylla cheopsis dins lei país cauds coma Índia, ò Nosopsyllus fasciatus en Euròpa). Lei rosigaires sauvatges constituisson la sèrvia naturala de la malautiá. Lei lagomòrfs (lapin, lèbre) e carnivòrs pòdon infectar l'uman per lo contacte amb un animau infectat ò la mordedura d'un animau infectat.
Per lei devastacions que causèt, sustot a l'Atge Mejan, la pèsta aguèt de consequéncias importantas dins l'economia, la religion e leis arts. La pèsta negra es una epidemia d'aquela epòca. Pasmens, mai que d'una epidemia de malautiás inconeissudas de mortalitat fòrta posquèt èsser qualificada de pèsta per lei cronistas de l'epòca. Per analogia, d'autrei malautiás de fòrta mortalitat en d'autreis espècias son tanben nomadas pèsta, coma la pèsta de l'anet ò la pèsta porcina, qu'an per la màger part ren de comun ambé la pèsta umana.


text:
Berteaucourt-les-Dames
Bértécourt-chés-Danmes en picard ( Berteaucourt-les-Dames en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Berteaucourt-Las-Madamas a adaigat per la Nièvre, afluent de la Soma.
Berteaucourt-les-Dames est arrosé par la Nièvre, affluent de la Somme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo abbaye La nòstra-Madama del Pré o Abbaye Sant Ostal de Berteaucourt es a l'origina de l'evolucion del nom del vilatge en Berteaucourt-las-Madamas : i aguèt fondat l'an 1094 per Gauthier de Pontoise.
L'abbaye Notre-Dame du Pré ou Abbaye Sainte Marie de Berteaucourt est à l'origine de l'évolution du nom du village en Berteaucourt-les-Dames : elle fut fondée en 1094 par Gauthier de Pontoise.


text:
Lekunberri (Baisha Navarra)
Lekunberri (basco), Lecumberry (francés), qu'ei ua comuna de la província tradicionau deu Bascoat, situada en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei lekunbertar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mantun afluent de l'arriu de Niva que travèrsa la comuna. L'arriu d'Irati e mantun deus sons afluents que i passa tanben.
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Bussunarits-Sarrasqueta au nòrd
- Hozta, Behorlegi, Mendibe a l'èst
- Ahatsa-Altzieta-Bazkazane e Ezterenzubi a l'òest
- Larrau en Sola au sud-oèst
- La Comunautat Forala de Navarra au sud.
Economia[modificar | modificar la font]
Que s'i produtz vin d'Irulegi.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Site hortificat protoistoric a Gaztelukomalda
- Cromlècs a Ilarrita e a Okabe
- Ostau hortificat Donamartia, deu sègle XIV
- Ostau tradicionau basco Iturraldea, deu sègle XVII, a la manèra de la tor Urtso
- Ostau tradicionau basco Teilagorria, deu sègle XVIII
- Glèisa de Sant Martin, de 1867


text:
Mar Mediterranèa
La Mar Mediterranèa es una mar interiora situada entre Euròpa al nòrd, Africa al sud, e Asia a l'èst. S'espandís a quicòm prèp sus 2 500 000 km² per una prigondor mejana de 1370 m. L'estrech de Gibartar, amb solament 14 km de largor, la religa a l'ocean Atlantic, e lo Canal de Suèz, artificialament, a la mar Roja ; aquò fa qu'a de marèas fòrça discretas.
La mar Mediterranèa es considerada coma lo brèç de la civilizacion occidentala. Dins l'Antiquitat, foguèt una zona privilegiada de contactes culturals, d'escambis comercials e d'afrontaments politics. Sus las seunas ribas an florit, se son espandidas e an desaparegut d'importantas civilizacions: romans, egipcians, fenicians, ititas, grècs, cartagineses, macedonians, berbèrs, genoveses, venecians ...
Qualques regions particularas de la Mediterranèa pòrtan elas tanben tradicionalament lo nom de mar :
- mar Egèa
- mar Ioniana
- mar Adriatica
- mar Tirrèna
- mar Ligura
- mar de Marmara (ancianament Propontida)
Etimologia[modificar | modificar la font]
Le nom Mediterranèa ven dau latin mediterraneus que significa "au mitan dei tèrras, valent a dire dei tèrras dau mond conoissut per lei romans.
La mar Mediterranèa es, ò es estada, conoissuda sota de nombroseis apelacions de-lòng de l'istòria :
- « Grand-verd » (Wȝḏ-wr), Es ansin que leis ancians egipcians l'anomavan ;
- Se disiá frequentament Mare nostrum (« Mar Nòstra ») ò, de còps que l'a, Mare internum (« mar interiora») dins l'Empèri Roman ;
- dins l’Ancian Testament, sus la costiera occidentala de la « Tèrra santa », se disiá la « mar Hinder », de còps traducha per la « mar dau Ponent» (Dt. 9,24 ; Joel, 2,20), ò coma la « mar des Filisteus » (Ex. 23,31), qu'aquesto pòble ocupava una part bèla de la pantiera litorala pròchi de Palestina.
La part màtger dei lengas dei pòbles que vivon a l'entorn de la mar Mediterranèa a una apelacion qu'es pròpia a sa cultura, soventei-fes una traduccion de la "mar dau mitan" ò de la "mar blanca" :


text:
Murèth
Murèth (Muret en francés, la fòrma medievala en lengadocian es Murèl) es una vila d'Occitània, en Gasconha, dins le Comenge[1], e còsta la granda vila de Tolosa e dins le siu airau urban. Se situís dins le departament de la Hauta Garona e hè part de la region administrativa de Miejorn-Pirenèus.
Lo gentilici es muretin -a.
Murèth estèc la capitala deu comtat de Comenge , e ara es le sièti de la Comunitat d'Aglomeracion deu Muretin.
La vila es coneguda pr'amor que se passèc la Batalha de Murèth en 1213.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Murèth a 23864 abitants (2010). Ara, es una banlèga de Tolosa. Es sosprefectura de la Hauta-Garona. Le climat de Murèth es temperat oceanic ambe influéncias mediterranencas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Murèth es un lòc plan important dins l'istòria d'Occitània e de Catalonha, aicí se passèc la Batalha de Murèth, le 12 de setembre de 1213. A aquesta batalha, se morisquèc Pèire II d'Aragon, rei de la Corona d'Aragon e Comte de Barcelona, aligat au comte de Tolosa, en tot lutant contra les crotzats franceses de Simon de Montfòrt. Aqueth hèit metèc fin au dinamisme deu comtat de Tolosa en Occitània e a l'expansion per Occitània deus monarcas catalans e que permetèc le començament de la dominacion francesa d'aqueres territòris.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Glèisa Sent Jacme de Murèth
Personalitats ligadas ambe la comuna[modificar | modificar la font]
- Clément Ader
- Pèire II d'Aragon
- Vincent Auriol
- Loïsa Paulin, un collègi de la vila a son nom.
Véser tanbens[modificar | modificar la font]
Murèth a una calandreta dempèi 1990. L'ensenhament de l'occitan es tanbens ancian au public dins le licèu e collègis de la ciutat.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Çaquelà, le geografe Frederic Zégierman restaca Murèth au Tolosan.


text:
Castèth de Coucy
Lo castèth de Coucy que's situa en Picardia dens l'actuau departament d'Aisne. Qu'ei proprietat de l'estat francés e que ho classat monument istoric en 1862.
Que ho fondat au sègle X per Hervé bisbe de Rems puish pres per Albéric, purmèr senhor de Coucy, au sègle XI.
Enguerrand III de Coucy que bastí lo gran castèth admirat per Violet le Duc e qu'òm pòt véder las rueinas uei lo dia.
En 1498 que ho estacat per Loís XII de França au domeni reiau.
Que ho desmantelat per Loís XIV de França, puish utilizat com peirera a la Revolucion.
Crompat per l'Estat francés en 1829 que ho ahortit e restaurat au sègle XIX per Viollet-le-Duc.
Durant la Purmèra guèrra Mondiau las òsts alemandas qu'ocupèn Coucy tres durant annadas e, en se retirant, que hen explosar lo castèth shens rason estrategica aparenta.


text:
1200
Aquesta pagina concernís l'an 1200 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Observacion d'esqueletas de victimas d'una famina grèva per lo mètge e istorian egipcian Abd al-Latif al-Baghdadi. Aquò li permetèt d'identificar d'errors dins l'òbra de Galen qu'èra la basa de l'ensenhament de la medecina dempuei l'Antiquitat.


text:
Joan Leizarraga
Joan Leizarraga Lermanda (Jean de Liçarrague en francés) (1506-1601) qu'estó un pastor de la Glèisa Reformada o calvinista e un escrivan de lenga basca, vadut a Briscós (Labord) au Bascoat.
Ordenat prèste catolic, que seguí desempuish 1559 la Reforma e donc protegit, com d'autes protestants, peu rei Joan III de Navarra.
A l'iniciativa deu Sinòde de Pau de 1564, qu'arrevirè la purmèra version deu Navèth Testament en basco, qui estó publicada en seteme de 1571 per l'estamparia de Pierre Hautin de La Rochèla. L'òbra qu'estó revisada per quate pastors bascos, los soletins Piarres Landetxeberri, Tardetz e Sanç Tartàs e lo labordin Joan Etxeberri, aperat "basco petit", natiu de Sent Joan de Lus. L'arrevirada que combina los dialèctes labordin e soletin. Qu'ei considerat com lo purmèr assai tà establir las basas d'ua lenga basca unificada.
Que parlava basco, occitan gascon, francés, espanhòu, latin e grèc antic.
Que's morí a La Bastida de Clarença en Baisha Navarra on èra estat pastor calvinista durant tres decennis.


text:
Haití (estat)
Haití (en creòl haitian Ayiti) es un estat d'America Centrala e de la Cariba qu'ocupa l'oèst de l'illa d'Haití.
Sa capitala es Port-au-Prince.
Lo gentilici es haitian -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cristòl Colomb descobriguèt l'illa d'Hispaniola lo 5 de decembre de 1492. Al començament del sègle XVII, a causa del grand comèrci informal dels colons creòls de l'illa e qu'anava en contra del monopòli de la metropòli, lo governador espanhòl Antonio de Osorio ordenèt entre 1605 e 1606 lo despòblament de las talveras nòrd e oèst de l'illa per fin de frenar aquesta practica. Amb lo temps, las zònas despobladas de la part oèst foguèron ocupadas per filibustièrs e corsaris franceses, òmes que vivián de la caça dels bovids e dels pòrcs salvatges, del comèrci de las pèls e la cultura del tabat. Ocupèron primièrament l'illa de la Tortuga e pus tard, aquestes pòblaments faguèron que la part oèst de l'illa foguèsse reclamada per França. En 1697, pel Tractat de Ryswick, Espanha cediguèt a França aquesta part de l'illa, qu'anava constituir lo Saint Domingue francés.
Al sègle XVIII, l'Haití colonial, ocupat per França jos un sistèma esclavagista crusèl, comptava una populacion de 300 000 esclaus e a pena 12 000 personas liuras, principalament blancs e mestís.
Lo 14 d'agost de 1769 se seriá produsit a Bois-Cayman una ceremonia de la religion vodó Boukman qu'es considerada coma lo començament de la Revolucion Haitiana. Lo long procès d'independéncia a per protagonista François Dominique Toussaint-Louverture que entre 1793 e 1802 dirigiguèt la revolucion haitiana en afrontant espanhòls, angleses e franceses, fins a la sieuna captura, e mòrt en França.
En 1803, Jean Jacques Dessalines vencèt definitivament las tropas francesas a la Batalha de Vertierres e en 1804 proclamèt l'independéncia d'Haití, en se proclamant emperaire. En 1822, las tropas haitianas ocupèron la part orientala de l'illa d'Hispaniola (Republica Dominicana), que recuperariá la siá independéncia en 1844. La granda instabilitat politica del país serviguèt als Estats Units coma desencusa per l'ocupar e exercir aital un contraròtle absolut fins a 1934.
Los eveniments seguents rebatèron la lucha entre las autoritats mestissas e las massas popularas d'origina africana.
En 1957 foguèt elegit president François Duvalier. Conegut popularament coma Papa Doc, governèt d'un biais dictatorial amb l'ajuda militara e financièra dels Estats Units e en 1964 se faguèt proclamar president per la vida. Lo sieu filh Jean-Claude Duvalier (Baby Doc) li succediguèt en 1971. En genièr de 1986 una insurreccion populara l'obliguèt a s'exiliar e l'armada prenguèt contraròtle del poder e formèt un Conselh Nacional de Govèrn, presidit pel general Henri Namphy.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article: Economia d'Haití.
Haití es un dels païses pus paures del monde.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Les Avenières
Les Avenières en arpitan (Les Avenières en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los Avenières Se lo nom d'una municipalitat situada en la region Rhône-Alpes en lo departament del Isère(38). Ela llom lo fleuve Del Rhône la en en separant del departament de l'Ain(01) e se situa pas luènh del riu del Guiers (pichon afluent del Rhône) en en marcant la separacion del departament del Isère amb aquel de la Savoie. Aquela Municipalitat se compausa de tres seccions: Ciers, Buvin e Curtille #que son los noms dels pòbles #que la compausan. Uèi lo Nom de "Ciers" se gaireben totalament queigut en désuétude, lo vilatge principal se communément nomenat "Los Avenières" (mas se parla encara de la "sala de las fèstas de Ciers")
La vila "Las Avenières"se situa sus una butte amb altituds activas de 200 mètres a 289 mètres, en en permetent de ofrir una vista considerabla suls monts del Bugey al Nòrd, la plana del Bouchage-Morestel al Oèst e fin finala la Chartreuse e lo Dent del Gat al luènh al Èst.
Les Avenières est le nom d'une commune située dans la région Rhône-Alpes dans le département de l'Isère(38). Elle longe le fleuve du Rhône la séparant du département de l'Ain(01) et se situe non loin de la rivière du Guiers (petit affluent du Rhône) marquant la séparation du département de l'Isère avec celui de la Savoie. Cette commune se compose de trois sections: Ciers, Buvin et Curtille qui sont les noms des villages qui la composent. Aujourd'hui le nom de "Ciers" est presque totalement tombé en désuétude, le village principal est communément nommé "Les Avenières" (mais on parle encore de la "salle des fêtes de Ciers")
La ville "Les Avenières"se situe sur une butte avec des altitudes allant de 200 mètres à 289 mètres, permettant d'offrir une vue remarquable sur les monts du Bugey au Nord, la plaine du Bouchage-Morestel à l'Ouest et enfin la Chartreuse et la Dent du Chat au loin à l'Est.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Préhistoire
Neolític Final al Bronze mièg[1] :
La region a viscut per agricultors. Una falç a boton de la region de las Avenières a conservat al Musèu de Viena. Es la sola pròva d'una aucupacion anteriora a las Gallo-Romains, al confluisson de la Bièvre e del Rhône.
- Epòca Romaine[2]
l'an 1989, dels trabalhs de remembrement efectuats dins lo quartièr de « Lo Tribunal del Pont » an permeses la descobèrta de doas estaques en roure a 2 m de prigondor. Un estudi al carboni 14 portada pel centre de datation de l'universitat Claude Bernard Lion E (CNRS) a atribuit al periòde 39 av. J.-C a 120 apr. J.-C. Poiriá éventuellement s'agir de estaques apertenent a un pont gallo-romain en servint a afranquir lo lièch del Rhône entre los Avenières e Thuellin.
- Mièg Age e Los tempses modèrns[3]
En 1330, Aigline de Agarbava, épousa Louis de Rivoire, chevalier, senhor de Romagnieu, Adondèsson, la Bastida-Montgascon, Villeneuve de Ciers (las Avenières), Bruzolo en Piémont. Nòtas e de pèças #que pròvan #que Humbert de Baternay a #èsser lésé en lo moment de la cession e transpòrt #que lududes aguèron fach pel rei Charles VIII l'an 1496 de la tèrra de Dolomieu e d'aquela de las Avenières. En Octòbre 1496. Cartas brevets de Charles VIII en portant cession e transpòrt al se de Baternay de las tèrras de Dolomieu e de las Avenières. 22 de genièr 1560. Còpia de cartas concedidas pel rei Charles a Renascut de Baternay en çò que tanh a la tèrra de Ornacieux, de Dolomieu e de las Avenières. 8 d'octòbre 1609. Venta de las tèrras e distincion de las Avenières, Brangues e baronnie de Bouchage al Sr. De Granieu e de Dorgeoise per madama Gabrielle de Baternay, veusa de Gaspard de la Chastre. En Julhet 1523. Cartas de François E" en contenent de mantenudas tèrras de Dolomieu e de las Avenières obtenudas per Kené de Baternay. Estancada del Conselh del Rei en portant que Renascut de Baternay i aurà mes en possession de las tèrras de Dolomieu e de las Avenières. 15 de març 1642. Memòria e d'instruccions en çò que tanh a l'instància pendenta al Conselh del Rei per rason de las tèrras de Dolomieu e de las Avenières.
- XXModèl:Ème sègle
[[Fila:Vialatte - LOS AVENIERES - Lo Tramvia TDI e Quartièr de ka Estacion de l'Èst.JPG|vignette|Lo quartièr de l'estacion de l'Èst, cap a 1909 : al primièr plànol lo depaus dels TDI, e a esquèrra l'estacion del Camin de fèrre de l'Èst de Lion]] Lo bourg es desservi, al començament de la Sègle XX, per doas linhas de camin de fèrre secondaire : lo camin de fèrre de l'Èst de Lion cap a Lion e Aoste, e los Tramvias départementaux del Isère, represes pels Tramvias de l'Oèst del Dauphiné cap a Lo Torn-de detlo-Pi. Aquel darrièr #circular de 1909 a 1935
- Préhistoire
Néolithique final au Bronze moyen[4] :
la région est habitée par des agriculteurs. Une faucille à bouton de la région des Avenières est conservée au Musée de Vienne. C'est la seule preuve d'une occupation antérieure aux Gallo-Romains, au confluent de la Bièvre et du Rhône.
- Époque Romaine[5]
En 1989, des travaux de remembrement effectués au quartier de « La Cour du Pont » ont permis la découverte de deux pieux en chêne à 2 m de profondeur. une étude au carbone 14 menée par le centre de datation de l’université Claude Bernard Lyon I (CNRS) a attribué à la période 39 av. J.-C à 120 apr. J.-C. Il pourrait éventuellement s’agir de pieux appartenant à un pont gallo-romain servant à franchir le lit du Rhône entre les Avenières et Thuellin.
- Moyen Age et Les temps modernes[6]
- En 1330, Aigline de Gerbais, épousa Louis de Rivoire, chevalier, seigneur de Romagnieu, Domessin, la Bâtie-Montgascon, Villeneuve de Ciers (les Avenières), Bruzolo en Piémont.
- Notes et pièces qui prouvent qu'Humbert de Baternay a été lésé lors de la cession et transport qui lui furent faits par le roi Charles VIII en 1496 de la terre de Dolomieu et de celle des Avenières.
- Octobre 1496. Lettres patentes de Charles VIII portant cession et transport au s' de Baternay des terres de Dolomieu et des Avenières.
- 22 janvier 1560. Copie de lettres accordées par le roi Charles à René de Baternay au sujet de la terre d'Ornacieux, de Dolomieu et des Avenières.
- 8 octobre 1609. Vente des terres et seigneurie des Avenières, Brangues et baronnie de Bouchage à M. de Granieu et de Dorgeoise par dame Gabrielle de Baternay, veuve de Gaspard de la Chastre.
- Juillet 1523. Lettres de François I" contenant maintenue des terres de Dolomieu et des Avenières obtenues par Kené de Baternay. Arrêt du Conseil du Roi portant que René de Baternay sera remis en possession des terres de Dolomieu et des Avenières.
- 15 mars 1642. Mémoire et instructions au sujet de l'instance pendante au Conseil du Roi pour raison des terres de Dolomieu et des Avenières.
- XXModèl:Ème siècle
Le bourg est desservi, au début du Sègle XX, par deux lignes de chemin de fer secondaire : le chemin de fer de l'Est de Lyon vers Lyon et Aoste, et les Tramways départementaux de l'Isère, repris par les Tramways de l'Ouest du Dauphiné vers La Tour-du-Pin. Ce dernier circula de 1909 à 1935
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo problèma de l'aucupacion palafittique al Nòrd del Bas-Dauphiné. Del Neolític final al Bronze mièg
- ↑ N2007-RA-0098
- ↑ Catalòg general dels manuscrits de las bibliotècas publicas de França : de Departaments (1903). Tomme LXI
- ↑ Le problème de l'occupation palafittique au Nord du Bas-Dauphiné. Du Néolithique final au Bronze moyen
- ↑ N2007-RA-0098
- ↑ Catalogue général des manuscrits des bibliothèques publiques de France : Départements (1903). Tomme LXI


text:
Beaumont-sur-Sarthe
Beaumont-sur-Sarthe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Beaumont A situat a ieu-camin entre Alençon (24 km) e Las Mans (25 km). Fresnay-Sus-Sarthe es a 12 km, Pilòta a 13 km, Sillé-lo-Guillaume a 21 km e Mamers a 25 km.
Coma lo sieu nom l'indica, Beaumont a vorejat per la Sarthe.
Beaumont est située à mi-chemin entre Alençon (24 km) et Le Mans (25 km). Fresnay-sur-Sarthe est à 12 km, Ballon à 13 km, Sillé-le-Guillaume à 21 km et Mamers à 25 km.
Comme son nom l'indique, Beaumont est bordée par la Sarthe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Del Modèl:XIe s al Sègle XIV, la familha de Beaumont domina aquela region del Maine. Deten la vicomté de Beaumont, Fresnay e Santa-Suzanne.
- Antany telefonada Beaumont-lo-Vicomte, s'es bastida a l'origina al bòrd de la Sarthe al dedins d'una muralla elliptique per se protegir dels desparièrs conflictes ligats a la siá posicion géographique : a situat al nòrd de la Sarthe, entre la Normandie e lo Maine.
- Beaumont-Lo-Vicomte es plan segur la capitala de la contrepèterie (ja citada per François Rabelais).
- Du Modèl:XIe s au Sègle XIV, la famille de Beaumont domine cette région du Maine. Elle détient la vicomté de Beaumont, Fresnay et Sainte-Suzanne.
- Autrefois appelée Beaumont-le-Vicomte, elle s'est construite à l'origine au bord de la Sarthe à l'intérieur d'une muraille elliptique pour se protéger des différents conflits liés à sa position géographique : elle est située au nord de la Sarthe, entre la Normandie et le Maine.
- Beaumont-le-Vicomte est bien sûr la capitale de la contrepèterie (déjà citée par François Rabelais).


text:
Briscós
Briscous / Beskoitze
Briscós (Briscous en francés e Beskoitze en basco) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord.
Lo nom basco Beskoitze que vien d'un *Beraskoitz(a) ancian (Berascois en 1368) 'maine de Berasko'.
Baiona qu'ei distanta d'ua quinzea de quilomètres.
Las comunas tòcatocantas que son Urcueit au nòrd, Urt au nòrd-èst, Hasparn au sud e Moguerre à l'oèst.
Somari
Personalitats[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'activitat qu'ei principaument virada vèrs l'agricultura. Qu'a longtemps produit sau gema e souda (idroxid sodic); l'aiga salada qu'alimentava dinc a 1953 las tèrmas salinas de Biàrritz; las canalizacions sosterranhas de mei de vint quilomètres qu'enviavan aiga dètz còps mei salina que la mar.
-
-
-
-
-
Omenatge au bertsolari Oxalde.
-
-
-
-
Crotz funerària, lauburu invertit.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Formula quimica
La formula quimica d'ua molecula organica o minerau qu'ei la soa composicion en elements e la loa quantitat. Los elements que son mentavuts dens l'òrdi alfabetic a despart deu carbòni e de l'idrogèn qui son hicats a la debuta de la formula.
La formula quimica non dar pas sonque la composicion elementària de la molecula, shens ne precisar la natura deus son grops quimics ni tanpòc la loa localizacion dens la molecula. Aquò que vòu díser que duas moleculas diferentas (o mei) que poden aver la medisha formula quimica e que son alavetz aperadas « isomèrs ».
Exemples de formulas quimicas[modificar | modificar la font]
- La famosa formula quimica de l'aiga qu'ei H2O, çò qui vòu de segur díser qu'ei compausada de dus atòms d'idrogèn e d'un d'oxigèn.
- Lo butan e l'isobutan, dus isomèrs, qu'an donc la medisha formula quimica : C4H10 mes la loas formulas semidesenvolopadas que nse muisha que son en vertat duas moleculas diferentas:


text:
Menòrca
Menòrca (Menorca en catalan), es una illa de la Mar Mediterranèa, la mai septentrionala de las illas Balearas. Son nom ven de las expressions latinas Balearis Minor e Minorica, del biais que la nomenavan los romans pel fach que l'illa es la mai pichona d'entre las doas illas Balearas (respècte a Malhòrca)
Las vilas principalas ne son Maon (la capitala), Ciutadella de Menòrca, e Alaior.
Lo gentilici es menorquin, -a.
Geografia e istòria naturala[modificar | modificar la font]
Menòrca, amb una extension de 701 km², se situa al bèl mitan de la Mar Mediterranèa occidentala (40º N 4º È), gaireben equidistanta de las tèrras africanas, italianas e ibericas, es la pus septentrionala de las Balearas. L'illa e los illòts que l'enròdan constituisson un resumit de la Mediterranèa occidentala, ont se pòdon trobar la majora part dels ecosistèmas caracteristics d'aquesta region, excepte los fluvials e los montanhencs. Mas a l'encòp, Menòrca conten de nombrosas espècias endemicas o tirrenicas, es a dire, exclusivas d'aquesta illa o ben compartidas solament amb d'autras tèrras prèpas coma Malhòrca, Corsega e Sardenha. Aquesta barreja de generalitats e singularitats fa especialament atractiu lo patrimoni natural d'aqueste territòri, a l'encòp fortament umanizat dempuèi fa 4000 ans.


text:
Oceanus Procellarum
Oceanus Procellarum (Ocean dei Tempèstas en occitan provençau) es la pus granda mar de la Luna. Es situada dins la partida oest de la fàcia visibla. Es un plan basaltic amb una longor nòrd-sud egala a 2500 quilomètres per una superficia de 4 000 000 km². Dins aquò, lo bacin d'impacte associat amb aquela mar es pas conegut a l'ora d'ara. Unei lacus e sinus son situats ai frontieras de l'ocean qu'es limitròf dei Mare Nubium e Mare Humorum au sud e separat de la Mare Imbrium au nòrd-est per la cadena de montanhas dei Montes Carpatus.
Quatre sondas espacialas Luna 9 (3 de febrier de 1966), Luna 13 (24 de decembre de 1966), Surveyor 1 (2 de junh de 1966), Surveyor 3 (20 d'abriu de 1967) e una mission umana, Apollo 12 (24 de novembre de 1969), foguèron mandadas dins l'Oceanus Procellarum.


text:
Grapaud
Lo mot grapaud es un nom vernacular ambigú qu'es balhat a divèrsas espècias animalas classadas dins la familha dels anfibians anoras, en particular los representants del genre bufo. Se distinguís sovent los grapauds de las granhòtas, nom balhat a d'autras espècias d'anoras, pel fach que los grapauds an en general una pèl mai rugosa, de patas pus cortas, sautan pas tant plan, se desplaçan lentament e passan mens de temps dins lo mitan aqüatic que las granhòtas, mas sustot a lor aspècte jutjat mai repossant, lors crits pauc melodioses a las aurelhas umanas[1], etc. Los batracians designats per aqueste tèrme son al centre d'un abondanta simbolica un pauc pertot dins lo monde.
Somari
Terminologia[modificar | modificar la font]
Los grapauds « vertadièrs », al sens zoologic del tèrme, apartenon al genre bufo, mas los naturalistas designan tanben per aqueste tèrme d'autras espècias d'anoras, los destrian atal de las granhòtas.
La femèla a pas de nom particular.
Lo tèrme de grapaud a totjorn un sens pejoratiu e lo mot se pòt utilizar coma una insulta.
Per analogia, mantuna espècia d'animals, d'aspècte estranh, son tanben apeladas « grapaud » coma lo Grapaud de mar, lo grapaud-pescaire per la baudrèa comuna, lo grapaud ala e lo grapaud-volant qu'es un engolavent.
Qualques espècias nomadas « grapaud »[modificar | modificar la font]
- Grapaud accoucheur - Alytes obstetricans
- Grapaud d'America - Bufo americanus
- Grapaud arboricòla - Pedostibes hosii
- Grapaud boreal - Bufo boreas
- Grapaud bufre - Bufo marinus
- Grapaud comun - Bufo bufo
- Grapaud de Colorado - Bufo alvarius
- Grapaud cornut - Megophrys nasuta o Ceratophrys cornuta
- Grapaud daurat - Bufo periglenes
- Grapaud gutural - Bufo gutturalis
- Grapaud roge de Madagascar - Dyscophus antongilii
- Grapaud sonaire - Bombina sp.
- Grapaud de las estèpas - Bufo cognatus
- Grapaud verd - Bufo viridis
- Grapaud calamit - Bufo calamita
Biologia[modificar | modificar la font]
Coma totes los anoras, son d'animals diches de sang freja (poïquilotèrmes).
Lo grapaud a pas de dents e sa lenga es pas escavada. Se noirís de vèrmes de tèrra, escargaròls, limaces, clopòrtes, milapatas, moscas, aranhas, formigas, pudents, canilhas, etc.
Totes los grapauds (al sens larg del tèrme) son d'espècias menaçadas e protegidas en França e dins fòrça païses.
Simbòls e cultura[modificar | modificar la font]
En Occident, lo grapaud es associat a la fachilhiariá e als maleficis e a çò lag, entrava dins la composicion dels filtres e èra utilizat dins de rituals magics, probable per sos efièches allucinatòris. D'unes grapauds an de proprietats medicinalas encara utilizadas uèi[2]. Òm lo considèra tanben coma la fàcia tenebrosa, infernala e lunara de la granhòta e de las teofanias lunaras en fan l'atibut mòrt[3].
En America del Sud (escultat), en China (secat), a l'Orient Mejan (deïficat) o en Vietnam, lo grapaud es lo simbòl de l'aiga e comanda la pluèja[3].
En Asia, protegís tanben en China dels tirs d'armas e es associat a la luna mentre qu'en Vietnam es l'oncle del dieu del cèl e lo relamp del cèl menaça lo que lo bat. Lo grapaud es tanben simbòl de succès o de fòrça, de coratge e de riquesa s'es escarlata[3]. Lo cent tresen imne del seten livre del Rig-Véda es intitolat " panegiric dels grapauds " e assimila aquestes als preires vedics[4].
En Africa se ditz que garís las cremaduras e que crenh pas la mossegada de la sèrp. Los bambaras creson que se transforma en mirga pendent la sason seca e los pigmèus bambuti lo considèran coma un esperit malefic responsable de l'installacion de la mòrt sus tèrra[3]. Pels egipcians es lo simbòl de la multitud perque reapareis a la prima per milierats a la sason de las pluèjas e la divessa Eqet a un cap de grapaud. Es associada al dieu Khnoum que sus son torn d'olièr façona l'umanitat e que presidís a la creacion e a la naissença dels dieus e de las planetas[4].
Dins la cultura[modificar | modificar la font]
Victor Hugo a dedicat al grapaud un poèma, « Le crapaud », dins La Légende des siècles, LIII.
Mai d'un conte e d'una legenda occidentals evòcan de princes charmants o de fachilièras metamorfosats en grapaud, eveniment sovent reütilizat pels autors de dessenhs animats e bendas dessenhadas.
De pluèjas de grapauds de còps son evocadas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Definicions lexicograficas e etimologicas de Crapaud del CNRTL.
- ↑ grapaud, simbòl(s), utilizacion...
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Lo grapaud (simbolica)
- ↑ 4,0 4,1 grapaud d'aiga e de fuòc
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo grapaud sus Terra Nova


text:
INSTITUT BEARNAIS & GASCON » Non classé » GNÌRGOU-GNÀRGOU
GNÌRGOU-GNÀRGOU
Le Conseil Régional d’Aquitaine présente dans son dernier magazine la naissance du dernier organisme institutionnel pour: « la régulation de la langue occitane ». Le texte qui est le type même du verbiage administratif, préfigure peut-être le nouveau volapük régional ou le nouvel espéranto panoccitan…
AQUITÀNIA AJUDA A LA RECONEISSENÇA DE LA LENGA OCCITANA
Emb sos milierats de locutors, actius coma passius, e d’enfants que l’aprenen a l’escòla l’occitan demòra auei l’una de las mai belas minoritats linguisticas d’Euròpa. Màs lo desvelopament de l’ensenhament, lacreacion literària coma artistica e l’investissament de mai en mai fòrt de las collectivitats localas dins lo bilinguisme institucionau necessitan la creacion d’un organisme que siá una referença per l’ensemble dau territòri. Qu’es per quò qui qu’en 2009 las regions Aquitània, Miegjorn Pireneus, Lengadòc-Rosselhon, Ròse-Aups e lo sindic de Val d’Aran coma de las associacions representativas botèren en plàça l’APORLOC, l’associacion prefigurativa de l’organisme de regulacion de la lenga occitana. La tòca n’era de crear un organisme de regulacion de la lenga perfin de respondre ad una demanda en frotjada demest los usatgiers e los institucionaus. Tres ans aprèp, son totjorns quelas collectivitats que donan una legitimitat oficiala a la creacion de la «Conferença permanenta de la lenga occitana». Ad ela, aura, de farjar los utils linguistics dont lo public a mestier. Son trabalh scientific en tot valorisar l’unitat de la lenga se farà dins lo respect de la pluridialectalitat. E per çò qu’es de son fonccionament, se vòu flexiu, pragmatic e federatiu. Luenh de voler bastir un occitan estandard, l’organisme noveu favorisarà la pratica populària dins sa representacion geografica la mai larja. Dempuei aura los chantiers son nombrós. Lo prumier trabalh vai èsser la creacion d’un diccionari francés-occitan de referencia disponibla en linha. Vendràn aprep d’autres utils per ajudar la lenga a ganharen difusion e en coeréncia. D’aici pauc, la Conferença devrà venir un interlocutor privilegiat daus organismes oficiaus e economics coma daus usatgers per totçò que toca a la lenga d’òc.
Magazine du Conseil Régional Aquitaine n° 44 – Hiver 2012- p15- occitan.
http://aquitaine.fr/le-journal-regional/
Classé dans : Non classé


text:
Categoria:Ministre francés de la Defensa
Fins a 1932, lo ministre encargat de l'armada francesa es apelat "ministre de la Guèrra". L'apelacion de "ministre de la Defensa Nacionala" apareis alara, mas lo tèrme de "ministre de la Guèrra" dispareis pas definitivament qu'en 1947. Puèi, "ministre de la Defensa", "ministre de la Defensa Nacionala" e "ministre de las Armadas" se succedisson fins a l'adopcion definitiva de "ministre de la Defensa" en 1974.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
G
- ► Ministre francés de la Guèrra (4 P)


text:
Lionel Messi
Lionel Messi (Rosario, Província de Santa Fe) qu'ei un jogador argentin de fotbòl considerat per auguns com lo miélher deu monde.
Vadut hens ua familha economicament modèsta que comencè a jogar mainatge dens un club de quartièr abans de passar dens las divisions inferiorars de Newell's Old Boys. A 11 que ho arremarcat peu Club Atlético River Plate entau son talent, totun, aquesta institucion non lo prengó pas per'mor de non pas acceptar de pagar lo son tractament de creishença (sonque 900 dolars per mes pr'aquò), vadut necessari après qu'un maladia ormonau e hosse estada diagnosticada.
Fin finala qu'ei lo FC Barcelona qui prengó aquesta responsabilitat dab la condicion de hà'u se seguir entà Espanha. Qu'obtiengó la nacionalitat espanhòla en 2005 e que jòga en purmèra division entau FC Barcelona desempuish 2007.
En 2009 que ho premiat dab lo Balon d'Or de la revista France Football e Mièlher Jogador deu Monde de la FIFA.
La comparason dab Diego Armando Maradona qu'ei estada marcada dab un gòl de Messi comparat dab lo Gòl deu Sègle deu Pibe de Oro (en mieia finala de la Copa del rey contre lo club Getafe.
Dab la Seleccion Argentina de Fotbòl qu'a jà emportada la Medalha d'Aur Olipica a Pequin.


text:
Dolving
Dolving es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Pòble se situa aperaquí cinc quilomètres de Sarrebourg.
Le village se situe environ cinq kilomètres de Sarrebourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la distincion de Sarreck.
- Lo concile de Bâle en 1437 jonh la parròquia a Sants-Texans-de-Bassel (augustins).
Lo pòble a amassat a la França dempuèi 1766. Lo nom alemand de la localité es Dolvingen fins en 1940, data #que l'administracion nazie lo li transforma a el en Dolfingen, toponyme en vigor fins en 1944.
- Village de la seigneurie de Sarreck.
- Le concile de Bâle en 1437 unit la paroisse à Saint-Jean-de-Bassel (augustins).
Le village est réuni à la France depuis 1766. Le nom allemand de la localité est Dolvingen jusqu'en 1940, date à laquelle l'administration nazie le transforme en Dolfingen, toponyme en vigueur jusqu'en 1944.


text:
Octeville-sur-Mer
Octeville-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a situat sul marge drech de la Seine, a sièis quilomètres del Havre, en lo costat de Montivilliers.
Del fach de la siá situacion prèpa del Havre, lo aeropòrt a situat en partida sus la municipalitat de Octeville-sus-Mar, la longitud de las falaises de la còsta de Albâtre, amb una vista imprenable sus la Mange.
La façada maritima es d'aperaquí 6 km #que lo intégralité n'a situat a una altitud compresa entre 80 e 100 m del fach dels falaises. L'accès a la mar se fa al mejan de camins talhats a flanc de falaise e #qu'es necessari de manténer regularament. N'efièch, lo érosion aital coma la vegetacion abondiua reten rapidament aqueles camins impracticables se son pas mantenguts.
La preséncia d'aqueles camins a retut possible per la conformation naturala de las falaises de Octeville-sus-Mar #que presentan la particularité d'aver bassas-falaises. A la diferéncia de las falaises del tipe d'aquelas de Étretat #que son abruptes, dels falaises de Octeville-sus-Mar son en pendent mai doç amb escalones successius. Tot en se tròba bas éboulis (#que la pendenta mièja n'es d'aperaquí 45°). Los scientifics trucan aquela part la pré-falaise del temps que los abitants del vilatge parlan de bassas-falaises.Veire esquèma en copa de las falaises. S'i tròba calcaires e dels marnes del Kimméridgien ont son piégés de nombroses fossils e quitament exceptionnellement de las rèstas de dinosaures.
Cette commune est située sur la rive droite de la Seine, à six kilomètres du Havre, dans le canton de Montivilliers.
Du fait de sa situation proche du Havre, l'aéroport est situé en partie sur la commune d'Octeville-sur-Mer, le long des falaises de la côte d'Albâtre, avec une vue imprenable sur la Manche.
La façade maritime est d'environ 6 km dont l'intégralité est située à une altitude comprise entre 80 et 100 m du fait des falaises. L'accès à la mer se fait au moyen de chemins taillés à flanc de falaise et qu'il est nécessaire d'entretenir régulièrement. En effet, l'érosion ainsi que la végétation abondante rendent rapidement ces chemins impraticables s'ils ne sont pas entretenus.
La présence de ces chemins est rendue possible par la conformation naturelle des falaises d'Octeville-sur-Mer qui présentent la particularité d'avoir des basses-falaises. À la différence des falaises du type de celles d'Étretat qui sont abruptes, des falaises d'Octeville-sur-Mer sont en pente plus douce avec des étages successifs. Tout en bas on trouve des éboulis (dont la pente moyenne est d'environ 45°). Les scientifiques appellent cette partie la pré-falaise alors que les habitants du village parlent de basses-falaises.Voir schéma en coupe des falaises. On y trouve des calcaires et des marnes du Kimméridgien où sont piégés de nombreux fossiles et même exceptionnellement des restes de dinosaures.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Octeville provendriá d'un colon scandinave, Otti, testificat al Sègle X[1].
D'unas autras fonts prepausan una étymologie en provenent de octo e villa, lo pòble i auriá #èsser constituit pel regroupement d'uèch caserius.
Le nom d'Octeville proviendrait d'un colon scandinave, Otti, attesté au Sègle X[2].
D'autres sources proposent une étymologie provenant de octo et villa, le village aurait été constitué par le regroupement de huit hameaux.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Lo retorn de Guillaume lo Conquistador a Octeville-sus-Mar », en Patrimòni normand d'agost-en octòbre 2007, n°63, pàg.50-51
- ↑ « Le retour de Guillaume le Conquérant à Octeville-sur-Mer », dans Patrimoine normand d'août-octobre 2007, n°63, p.50-51