text:
Jèsus Crist
Jèsus Crist, lo Crist o simplament Crist es lo nom balhat a Jèsus de Nazaret per lei crestians, que lo considèran coma lo Messias (xpισtός / Christos en grèc ancian), « l'onch dau Senhor » anonciat per l'Ancian Testament dau judaïsme, mòrt e ressuscitat per lo salvament deis òmes.
Lei musulmans lo considèran coma un profèta (apelat `Îsâ).
Lei recèrcas criticas dau sègle XIX comencèron de dissociar Jèsus Crist (la figura celèsta) e Jèsus de Nazaret (lo personatge istoric).
Somari
Lo Jèsus de l'istòria[modificar | modificar la font]
La fe en Jèsus Crist se referís a l'istòria de Jèsus de Nazaret, ebrieu de Galilèa, qu'apareis au sègle I dins lo cercle de Joan Batista, avans de s'engatjar, entornejat de quauquei discípols, dins una carriera de predicacion itineranta d'un a dos ans e mieg, essencialament en Galilèa, en praticant garisons e exorcismes. Suscita l'estrambòrd e la fervor, desvelant la maufisança deis autoritats politicas e religiosas, avans d'èstre arrestat, condemnat e crucificat vèrs l'an 30 a Jerusalèm pendent la fèsta josieva de la Pasca, sota l'administracion dau prefècte de Judèa Ponç Pilat.
Dins lei premierei decennis que sègon la sieuna mòrt vèrs 30, sei discípols se van constituir en pichonei comunautats a l'entorn de doi cresenças: aquela que Jèsus èra lo Messias atendut per lei josieus, e aquela qu'èra ressuscitat e èra apareissut a quauquei testimònis. Aqueu « movement dei discípols de Jèsus », per lei sieunei cresenças en la mission messianica e la resurreccion de Jèsus, constituiguèt alora una sècta particulara au sen dau judaïsme dau Segond Temple, fòrça mai diversificat qu'aqueu que vendrà après 70 sota l'impulsion dau judaïsme farisèu, que n'eissiguèt lo judaïsme rabinic.
Istòria dei dògmas crestians[modificar | modificar la font]
Novèu Testament e lei premierei concilis[modificar | modificar la font]
Lei tèxts crestians pus ancians son lei letras de Pau de Tars, que 7 dei 14 que conten lo Novèu Testament son consideradas uei coma autenticas e escrichas aperaquí entre 50 e 65. Jèsus i es presentat coma « Senhor » investit dau poder e dau salvament divins. Pau, pr'aquó, discutís pas de la natura divina ó umana de Jèsus. L'essenciau de la profession de fe de Pau (òm parla tamben de kerigma) se manifèsta dins la Premiera Epistòla ai Corintians. S'empara sus l'afirmacion dau salvament per un redemptor divin, lo Messias enviat per Dieu per redimir lei pecats deis òmes.
Dins lei tres evangèlis sinoptics, Jèsus es titolat indiferentament de Messias, de fiu de l'òme e de fiu de Dieu. S'agís de denominacions josievas que seràn reinterpretadas per la tradicion crestiana. Lo tèrme de Messias designa dins lei profecias d'Isaïas lo servidor sofrant qu'anóncia lo « Reiaume de Dieu ». Lo fiu de l'òme dins lo Libre de Danièl èra la personificacion dau pòble elegit dins la sieuna puretat iniciala exempta de pecats. L'apellacion fiu de Dieu, que serà lo fondament de la doctrina de la trinitat crestiana, èra un títol dei sobeirans ellenistics, e, per lei josieus, aqueu dau Messias en tant que rei d'Israèl.
L'idèa de la divinitat de Jèsus apareis clarament a la fin dau sègle I, dins leis escrichs joanics (l'Evangèli de Joan, que fa de Jèsus lo « Vèrbe de Dieu », lei tres Epistòlas de Joan e l'Apocalipsi) e dins lei letras pseudoepigraficas de Pau de Tars consideradas uei coma lei pus tardivas (Epistòla ai Colossians e Epistòla ais Efesians), qu'afirman la preexisténcia dau Crist, « imatge dau Dieu invisible », en fasent l'incarnacion de Dieu.
Lei premierei concilis de Nicèa en 325 e de Constantinòble en 381 menèron au « Simbòl de Nicèa », credo que definís ansin la cresença ortodòxa en Jèsus Crist:
- « Cresèm en un sol Senhor, Jèsus Crist, lo Fiu unic de Dieu, naissut dau Paire avans totei lei sègles, Lutz eissida de la Lutz, Dieu vertadier eissit dau Dieu vertadier, engendrat e non creat, consubstanciau au Paire e per qui tot foguèt fach; que per nosautres leis òmes e per lo nòstre salvament, descendèt dei cèus e s'incarnèt de l'Esperit Sant e de la verge Maria e se faguèt òme. Foguèt crucificat per nosautres dau temps de Ponç Pilat, patiguèt e foguèt sebelit; ressuscitèt dei mòrts lo tresen jorn, segon leis escrituras; montèt au Cèu ont es assetat a la drecha dau Paire. D'aquí deu tornar ambé glòria per jutjar lei vius e lei mòrts, e lo sieu règne aurà pas de fin. »[1]
Aqueu credo s'opausava en particular a l'arrianisme, que negava la consubstancialitat.
La question de la natura de Jèsus: òme ó Dieu?[modificar | modificar la font]
Mantun còp, dins lei comunautats crestianas dei doi premierei sègles, la cresença en la divinitat de Jèsus conoissèt d'autrei camins qu'aquelei seguits per la Glèisa de Roma, en particular dins lei comunautats orientalas e encara mai dins aquelei de l'espaci pèrsa.
Quauqueis uns (ebionitas e elcasaïtas) van demorar estacats a la transcendéncia dau Dieu dau judaïsme tradicionau e a l'umanitat de Jèsus. D'autrei au contrari (marcionitas e montanistas) van exaltar la divinitat de Jèsus. Certanei comunautats d'inspiracion gnostica sègon aquesta mesma via.
Ignasi d'Antiòquia (35-107) insistís sus la realitat de la vida terrèstra de Jèsus. Justin de Naplosa (105-135) recurrís au tèrme logos de la filosofia grèga present dins l'Evangèli de Joan. Origènes (185-254) ensaja de comprendre coma la natura umana s'unís a la natura divina en Jèsus. Per eu, l'arma dau Crist existís avans la sieuna naissença e es per mieg d'aquela arma que lo logos divin s'unís a la carn concebuda per Maria. Aquela vision cristologica es dirèctament eissida dau binitarisme de Filon.
La tèsi d'una natura purament divina[modificar | modificar la font]
Gnosticisme e maniqueïsme[modificar | modificar la font]
Lei gnosticismes crestians considèran qu'existís una natura bona (divina o creada per Dieu) e una marrida (terrèstra, e/ó creada per un demiürg), non mescladissas e en conflicte.
Referéncias[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Tales de Milet
Tales de Milet, apelat Tales, foguèt un filosòf e sabent grèc nascut a Milet cap a -625 e mòrt cap a -547 dins la meteissa vila d'Ionia. Son paire èra Examyes e sa maire Cleobulina. Foguèt l'un dels « Sèt sabis» de la Grècia antica e lo fondador cujat de l'escòla milesiana. Mas sas capcièras son pas cèrtas. D'unes coma Diogenes Laerci dison qu’es nascut mailèu cap a -640 e qu’es mòrt a 78 ans o d’autres encara dison qu’es mòrt a 90 ans (fins a -550). Una legenda conta qu’es un davalaire de reis mitics de Fenicia, los Thélides.
Teorèmas[modificar | modificar la font]
Tales de Milet es abans tot un celèbre matematician. Es l'autor de mantuns teorèmas, que n'avètz aquí dos :
1. Se un triangle es inscrit dins un cercle amb un costat del triangle per diamètre del cercle, alara aqueste triangle es rectangle e lo som rectangle es opausat al diamètre del cercle.
2. Teorèma de Thalès
DE/BC = AE/AC = AD/AB
Astronomia[modificar | modificar la font]
Tales es considerat comma un dels fondadors de l’astronomia :
‐ descriuvèt la Pichòta Orsa e aconselhèt als marins de s’en servir per se guidar,
‐ Calculèt la durada de l’annada,
‐ Avalorèt lo diamètre aparent del Solelh e las grandors relativas d’aqueste astre e de la Luna, en s'adjudant d'un instrument tal qu'un gnòmon[1] o un baston vertical li permetent de mesurar la portada de l'ombra del solelh.
L'interès de Tales de Milet per l'astronomia lo butèt a far de nombrosas observacions sus las constelacions. Seriá estat lo primièr a notar lo viatge del solelh entre los dos tropics. Provèt tanben que mantunas estelas èran pas totas fixas per rapòrt a las autras. Foguèt lo primièr a constatar que l'annada comptava pas 365 jorns, mas 365 e un quart.
Sejorn en Egipta[modificar | modificar la font]
Selon las traças escrichas, passèt son enfància en Egipta ont poguèt acquerir sas coneissenças mercés a l’ensenhament dels prèires. Mas es possible que lo sejorn egipcian foguèsse ajustat a sa legenda. En Egipta, foguèt le primièr a calcular la nautor de la piramida de Kheops a Giza.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Gnòmon: un gnòmon es lo nom mai simple del cadran solari: un baston plantat verticalament dins lo sòl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prunières
Prunières en arpitan (Prunières en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Prunières a situat a 3 km de la Mure sus la rota de las corniches del Dragon, #que condusís cap al Lac de Monteynard. Situat en cara del Triéves aquel vilatge beneficia d'un climat protegit dels vents del nòrd (bise) #qu'escampan lo scenari de la Matheysine.
La commune de Prunières est située à 3 km de la Mure sur la route des corniches du Drac, qui conduit vers le Lac de Monteynard. Situé en face du Triéves ce village bénéficie d'un climat abrité des vents du nord (bise) qui balayent le plateau de la Matheysine.


text:
Abeille (moneda)
L'Abeille (abelha, en francés) es una moneda locala introducha en 2010[1] a Vilanuèva d'Òlt. L'Abeille a per tòca principala la promocion del comèrci local. 1 Abeille val 1 Èuro.
Creacion e objectius[modificar | modificar la font]
Es l'idèa d'una associacion locala, "Agir pour le vivant",[2] e sa tòca es de:
- Promòure lo desvolopament estadís (agricultura biologica...)
- Afortir la solidaritat
- Estimular l'economia locala
Devisas e validitat[modificar | modificar la font]
De bilhets d'1, 2, 5 e 10 Abeilles representan de pinturas de Jean-Claude Maurel d'un latz, una fotografia d'una abelha sus una flor per Christian Aymé de l'autre.[1]
Se devalua cada 6 mes de 2%, que cal pagar per manténer la validitat dels bilhets.


text:
Literatura
Etimologicament, la literatura es l'art d'escriure. Ça que la, lo concèpte de literatura inclutz:
- L'ensems de las òbras escrichas o oralas fondadas sus la lenga e que compòrtan una dimension estetica (a diferéncia, per exemple, de las òbras scientificas o didacticas).
- Las activitats de produccion e d'estudi de dichas òbras
- L'ensems dels tèxtes publicats ligats amb una disciplina o tèma en particular, dintre d'una dimension estetica o non. Es, dins aquel sens, que podèm parlar, per exemple, de la literatura scientifica. Atal, s'entend coma literatura una colleccion de tèxtes, que fan generalament partida d'un grop lingüistic determinat (per exemple, literatura occitana, catalana o anglesa), o ligats a un tèma, a una epòca o a un contèxt social determinat (literatura novecentista, feminista...). Evidentament, los classaments literaris son subjectius, e pòdon èsser controvertits dins fòrça cas. Se pòt tanben classificar (o sosclassificar) generalament la literatura en genres literaris. E se pòt considerar coma literatura tot tipe de tèxt e tot tipe de trabalh basat suls simbòls (la benda dessenhada, los imatges...). Ça que la, se considèra correntament coma literatura solament los tèxtes escriches d'una cèrta qualitat e non pas las creacions popularas coma la benda dessenhada.


text:
Sumiana
Sumiana (Simiane-la-Rotonde en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sumiana es situat a 630 m d'altitud[1] subre los plans daus Monts de Vauclusa, dins lo departament deis Aups d'Auta Provença, a la frontièra de Vauclusa.
Las vilas pus pròches son : Ate, Saut, Forcauquier e Manòsca.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.


text:
1728
Aquesta pagina concernís l'an 1728 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Dahomey[modificar | modificar la font]
Invasion dau reiaume per lei tropas dau Reiaume d'Oyo. Après una batalha violenta e saunosa còntra la cavalariá deis asalhidors, Dahomey deguèt acceptar de venir tributari dau reiaume d'Oyo.
Oyo[modificar | modificar la font]
Invasion de Dahomey per l'armada d'Oyo. Sa cavalariá se turtèt a una resisténcia acarnada de l'infantariá de Dahomey equipada d'armas de fuòc e protegidas per de trencadas. L'arribada de renfòrç permetèt d'averar la victòria e Dahomey venguèt tributari dei venceires.


text:
Plaça Roja
La plaça Roja (en rus KpacHaя плoщaдb Krasnaïa plochad) es une plaça de Moscòu, que n'es lo centre. Es bordada a l'oèst pèl Kremlin, a l'èst par Kitaï-gorod; la Catedrala de Sant Basili lo benaürós es situada al sud de la plaça.
Somari
Origina del nom[modificar | modificar la font]
Lo nom de la plaça ven pas de la color de las bricas rojas a l'entorn, nimai del ligam entre aquela color e lo comunisme. Una traduccion mai exacta dels seu nom rus seriá la « Bèla Plaça »: en rus ancian krasny (kpacHый/-aя) significa a l'encòp roja e bèl, e deu aquí èsser compres dins aquel darrièr sens, ara arcaíc (bèl ven krasivy (kpacиBый/-aя) en rus modèrne)[1]. L'adjectiu foguèt d'en primièr aplicat a la basilica de Basili lo benaürós, la quita plaça essent alara nomenda Pojar (en rus de l'encendi) fins al sègle XVII, en referéncia al fach que sa creacion resulta de l'encendi que ravatjèt Moscóu en 1493, Ivan III decidiguent alara aparar la vila tot novèl encendi de far destruire fòrça bastits de fusta situadas sus çò que venguèt la plaça Roja. D'autras ancians vilas russas coma Souzdal, Ielets, o Pereslavl-Zalesski an tanben lor « plaça Roja ».
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es una vasta esplanada rectangulara bordada al sud pel Kremlin, al nòrd pel magasin Gom. A al tèrmes èst e oèst (pichos costas del rectangle) se trapan respectivament la catedrala de l'Intercession de la Verge (vèrs la Moskova) e lo musèu d'Istòria amb la pòrta de la Resurreccion (destruida jos Stalin e bastida de nòu).
Al mitan, contra la muralha del Kremlin, se trapa lo mausolèu de Lenin, embaumat aprèp sa mòrt.
Al centre de la plaça se trapa la plaça dels Cranis (ЛoбHoe MecTo), mencionada pel primièr còp en 1549, quand Ivan IV lo Terrible, qu'aviá alara 20 ans, i aviá arangat lo pòble, apelant los boïards a arrestat las lutas fratricidas. ЛoбHoe MecTo es una traduccion rusa del mòt ebrieu Golgotha. La legenda conta d'un biais fals que la plaça, considerada coma sacrada, que servissiá per las execussions. Los boïards felons, los streltsy rebèls e Stepan Razine fuguèron executats prèp d'aquí. La plaça dels Cranis servissiá a la proclamacion dels decrets.
Se pòt passejar sus la plaça Roja quand servís pas de decòrs als grands desfilats militars, patriotics o ideologics qu'èran fòrça pendent l'epòca sovietica.
Compòrta tanben un monument en l'onor de Kouzma Minine e Dmitri Pojarski, que en 1612 liberèron Moscóu de las armadas polonesas pendent l'Interrègne rus[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
L'emplaçament de la plaça Roja èra ocupat pels barris de la forterela del Kremlin. Aprèp lo grand encendi de 1493, las demoranças se tornèron pas bastidas e la plaça Roja venguèt un luòc de comèrci. Lo luòc venguèt lo teatre de las grandas manifestacions coma que lo couronament dels tsars.
Foguèt agrandida en 1936 per la destruccion de la Catedrala Nòstre Dama de Kazan e de la Pòrta de la Resurreccion, ordonada per Stalin. Aqueles monuments foguèron bastits de nòu a la plaça d'origina. Segon la legenda, èra tanben previst de destruire la basilica de Basili lo Benaürós, mas quand l'arquitecte Lasar Kaganovitch presentèt a Stalin una maquèta de la plaça sens la basilica, aquel li repondiguèt « Lasar, torna la metre! »[3]. Vertadièrament, se sap pas las rasons de sa conservacion[4].
Lo 27 de mai de 1987, lo pilòt alemand Mathias Rust, partir d’Helsinki, capitèt a tornar la defensa aeriana sovietica e a aterrir sur la plaça Roja amb un Cessna 172. En plena Guèrra Freja, aquel esplech coneguèt fòrça consequéncias politicas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Pierre Lorrain 2010, Moscou et la naissance d'une nation, p. 12
- ↑ (fr)Pierre Lorrain 2010, Moscou et la naissance d'une nation, p. 12
- ↑ (fr)Pierre Lorrain 2010, Moscou et la naissance d'une nation, p. 15
- ↑ (fr)Pierre Lorrain 2010, Moscou et la naissance d'une nation, p. 15'
Bibliografia[modificar | modificar la font]
{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Pierre Lorrain,  Moscou et la naissance d'une nation, Éditions Bartillat, Paris, 2010 (ISBN 978-2-84100-450-8)


text:
1707
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1707 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Aurangzeb que foguèt remplaçat per Bahadur Shah Ièr.
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Revòuta generala d'Afganistan, dirigida per Mirwais Khan Hotaki, en causa de la politica antisunisme de Chah Sultan Husain.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 de febrièr - Carlo Goldoni, escrivan venecian (m. 1793)
- 10 d'abril - Michel Corrette, compositor classic francés (m. 1795)
- 2 de mai - Joan Baptista Barrièra, compositor occitan (m. 1747)
- 15 d'abril - Leonhard Euler, matematician soís (m. 1783)
- 23 de mai - Carl von Linné, mètge, botanic e zoologician suedés (m. 1778)
- 25 d'agost - Rei Loís d'Espanha (m. 1724)
- 7 de setembre - Georges-Louis Leclerc, comte de Buffon, naturalista, biologista e escrivan francés (m. 1788)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- mai - Dieterich Buxtehude, compositor alemand.
- 1 de decembre - Jeremiah Clarke, compositor barròc anglés (n. c. 1674)


text:
Angkor
Angkor es l'anciana capitala khmer a l'entorn de l'actuala Siemp Reap, al nòrd del lac Tonlé Sab e nord oèst de Cambòtja. A Angkor vivián a l'epòca de l'apogèu d'aquel reialme prèp d'un milion d'abitants, mai que dins quina que siá ciutat europèa d'aquel temps. D'aquela ciutat, o ensemble de ciutats, demòra actualament un camp arqueologic espandit amb de centenats de temples de diferentas epòcas e tipes, qu'aprèp lo regim de Pòl Pòt venguèt un dels mai grand centre d'atraccion toristica. Tot aquel ensemble foguèt declarat en 1992 Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondacion[modificar | modificar la font]
L'empèri khmer succediguèt al reialme de Chenla, que demoravan de reialmes e estats enemics. La capitala d'aquela epòca èra Isanapura, l'actuala Sambor Prei Kuk. En 802 Jayavarman II (802-850) los unifiquèt, se consacrant coma l'unic sobeiran e prenguent l'independéncia de Java, amb que qualques reialmes chenla demoravan sosmeses. Fin finala Jayavarman II demorava fins alara a Java. L'acte de proclamacion coma rei se faguèt al mont Kulen, al nòrd d'Angkor. Abandonèt l'anciana Isanapura e establiguèt la seuna cort a Hariharalaya, dins l'actual luòc de Roluos, a l'èst de Siemp Reap.
Roluos (Hariharalaya)[modificar | modificar la font]
Indravarman I (877-889) foguèt lo principal constructor dels grans temples de Roluos (Hariharalaya), agrandiguèt lo temple de Preah Ko (879) lo dedicant al fondator de l'empèri, Jayavarman II, benlèu perque aquel èra un monarca intrús. Tanben acabèt d'importantas òbras idraulicas destinadas a remediar als efèctes del manca d'aiga al periòde sèc.
Angkor (Yasodharapura)[modificar | modificar la font]
L'establiment de Roulos durèt pauc, Yasovarman I (889-910), filh d'Indravarman I, après aver edificat los temples de Lolei, establiguèt sa pròpia capitala pus al nòrd, a l'actual Angkor, que nomenava Yasodharapura. Del meteis biais qu'aviá fait son paire a Roulos, i bastiguèt un estanh (lo Baray Oriental) coma resèrva d'aiga per porgir la nòva ciutat. A costat tanben edifiquèt divèrses edificis.
Koh Ker (Chok Gargyar)[modificar | modificar la font]
En 921 Jayavarman IV (921-941), foguèt coronat rei a Koh Ker, a qualques cent quilomètres al Nord-èst d'Angkor onte establiguèt la capitala, provocant un nòu cambiament de localizacion. Aquela capitala demorèt pendent lo reialme del seu filh, fins a sa mòrt (944) un nòu cambiament faguèt tornar la capitala a Angkor.
Retorn a Angkor[modificar | modificar la font]
Rajendravarman II (944-968) faguèt tornar la cort a Angkhor pròpiament dich e una de sas primièras accions foguèt d'agrandir lo temple de Mebon Oriental, al mièg de l'estanh (lo Baray Oriental) qu'aviá bastit Yasovarman I de per abans. L'un aprèp los autres los monarcas se succediguèron e ensagèron de daissar lor marca bastissent de nòus edificis dedicats a la glòria dels dieus, d'els meteisses e de la monarquia coma institucion.
Suryavarman I (1006-1050) marquèt la fin d'una epòca de turbuléncias politicas, que tornèron mai tard. L'istòria d'Angkor es un rebat de la quita istòria del reialme, dels monarcas que succediguèron, intrigas, usurpators, eca. Mentre que, daissèron la seuna empremta dins las construccions del complèxe monumental.
Angkor Vat[modificar | modificar la font]
Mai tard, jos Suryavarman II (1113-1149), s'edifiquèt lo monument sens dobte mai important de l'ensems: Angkor Vat, lo temple e mausolèu, punt de referéncia de l'arquitectura khmer per las seunas dimensions e beutat.
Pauc aprèp, en 1177, l'armada del reialme de Tchampa (situat dins l'actual Vietnam) faguèt una incursion e ataquèt Angkor pel lac Tonlé Sap, trapant la ciutat militarament sens proteccion. L'ocupèt e la saquejèt, demorant pendent quatre ans jol seu domèni. Jayavarman VII tornèt capitar a prene lo poder en 1181 e portèt l'empèri a la seuna esplendor maximala.
Angkor Thom[modificar | modificar la font]
Jos Jayavarman VII bastiguèt Angkor Thom, la nòva ciutat tancada per un barri quadrat de prèp de tres quilomètres de costat amb cinc pòrtas de dintrada e amb lo seu centre monumental emplit de construccions.
Abandon[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XIV l'istòria d'Angkor e del quite empèri demorèt fosc, los documents istorics son escasses e pauc concrèts. Se conservèt pas rès de las construccions que foguèron bastidas aprèp lo sègle XIV, qu'èran de fusta. Entre 1351 e 1357 la capitala casèt dins la mans dels tais. Los khmers recuperèron lo poder, mas demorèron flacs. En 1431 Angkor tornèt èsser ocupat pels tais e lo país dependèt alara d'Ayutthaya, la capitala del reialme tailandés. Es benlèu la data que marca la fin d'Angkor. L'importància de las zònas amb de comunicacions melhoras, coma Phnom Penh, faguèt que la capitala mudèt definitivament fòra de la ciutat en 1434. Angkor demorèt amb mai o mens vitalitat fins al sègle XVI.
Descobriment de l'Occident[modificar | modificar la font]
Lo luòc tornèt èsser "descobèrt" pels occidentals a l'origina de la tentiva de cristianizacion pels missionaris franceses. Al començament del sègle XIX i intervenguèron los arqueològs. En 1863 Cambòtja passèt jos protectorat francés e comencèron las escavacions, mai o mens sistematicas del complèxe, que venguèron l'objècte de grand interesses dels Europèus. En 1901 foguèt creada l'École Française d'Extrême-Orient, que se n'ocupèron particularament a exclusivament fins a 1970, que lo daissèron per motius de securitat. Los escavaments contunhèron a partir de 1980 jos la direccion del govèrn de Cambòtja e amb la participacion de diferents païses. Dempuèi 1992 lo complèxe foguèt inscrich sus las listas del Patrimòni de l'Umanitat. A aquela epòca se faguèt d'importantas òbras de localizacion, netejatge e restauracion.
Monuments d'Angkor[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Claude Jacques, Michael Freeman. Angkor cité khmère. Ed. Olizane. Ginebra, 2000. ISBN 2-88086-253-1
- (fr)Jean Laur. Angkor. Flammarion. 2002. ISBN 2-08-200897-5
- (fr)Maurice Glaize. Angkor. J. Maisonneuve. París, 2003. ISBN 2-7200-1091-X
13° 26′ 26.57″ N 103° 51′ 30.84″ E / 13.4407139, 103.8585667


text:
Província de Coni
La província de Coni (en piemontés provincia ëd Coni, en italian provincia di Cuneo) es una província de Piemont en Itàlia ; son capluòc es Coni. Es limitròfa amb los Aups Maritims e la província d'Impèria al sud. Una part orientala e aupenca d'aquela província se tròba en Occitània, dins las Valadas Occitanas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La es creaa pel Decreto Rattazzi (Regio Decreto 3702 delh 23 d'octobre de 1859), e la es pas estaa modificaa manca per la cession a França de Tenda, la Briga e qualques parçans de Vinai e Valdieri (patz de París delh 10 de febrièr de 1947).
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- Lista de las comunas de la província de Coni


text:
Eric lo Roge
Eric lo Roge (en noroèc Eiríkr Rauði) (de 950 a 1003 o de 940 a 1010) foguèt lo fondador del primièr poblament viking de Groenlàndia. Nomenat Eirikr Thorvaldson (Eiríkr Þorvaldsson), mai sos contemporanèus lo subrenomavan « Lo Roge » perque èra ros.
Þorvaldr Ásvaldsson, lo paire d'Eric, foguèt faidit de Norvègia per encausa d’un murtre, e s’installèt al nòrd-oèst d’Islàndia en 970. Eric menèt una expedicion sus las tèrras de Groenlàndia. Los primièrs colons son 450. Mai tard, atenhèron lo nombre de 3000, dins dos sites situats al fond del fjòrds de la còsta oèst. Eric demòrèt pagan, mai la seuna molhèr Þjóðhildr (Thiodhild), crestiana, faguèt bastir una glèisa que ne demòra encara de roïnas. Los colons s’organizèron politicament sul modèl islandés, mas l’evesque de Gardhar exerciguèt una autoritat morala e politica fins a la somission de Groenlàndia a la corona de Norvègia en 1261.
Victimas d’un refrejament del clima, e de las luchas amb los inuits o de la famina, los escandinaus desapareissèron de Groenlàndia a la fin del sègle XIV.


text:
Ipocrisia
L'ipocrisia es lo fach de fénher que s'an de qualitats, idèas o sentiments. Lo mot proven del grèc hypokrisis, que vòl dire 'fach de jogar un ròtle'. Es ligada amb la dissimulacion e es moralament considerada un comportament desonèst.
Usatge biblic[modificar | modificar la font]
En grèc ὑπokpιtής 'ipocrita' significava actor teatral e en grèc eclesiastic aquèriguèt sa significacion modèrna. L'ebrieu "sens Dieu, infidèl" es per dos còps traduch coma 'ipocrita' dins la Bíblia Septuaginta. Dins lo Novèl Testament lo mot apareis dins las narracions sinopticas e es sempre ligat als farisians e escribas, mas las fònts farisianas condemnan l'ipocrisia; los testimoniatges del sègle I sus l'ensenhament dels farisians dins lo Talmud e lo Midrash e lo supòrt grand que lo pòble josieu lor donava, contribuïsson de ne desdire un cargue general d'ipocrisia.


text:
Anne Brontë
Anne Brontë (Thornton, 17 de genièr de 1820 - Scarborough, 28 de mai de 1849) foguèt una escrivana e poetessa anglesa. Èra la mai jove de las sòrres Brontë, Charlotte e Emily que foguèron d'escrivanas plan famosas dins la literatura anglesa. Escriguèt un libre de poesias amb sas sòrres (Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell en 1846, e dos romans. Lo primièr Agnes Grey, que se fondamentava sus sas experiéncias de governanta foguèt publicat en 1847, mentre que son segond e darrièr roman, The Tenant of Wildfell Hall, considerat coma una de las primièras òbras feministas, espeliguèt en 1848. Anne visquèt pas gaire que moriguèt d'una tuberculòsi pulmonària quand aviá pas que 29 ans.
Biografia[modificar | modificar la font]
Anne Brontë nasquèt en 1820 a Thornton, un vilatge de Yorkshire dins una familha modèsta. Èra lo darrièr enfant de sièis fraires e sòrres, que lo nom de la familha vendriá notable dins la literatura anglesa, los Brontë. La maire, Maria Branwell Brontë, se moriguèt d'un cancèr, en 1821, quand Anne aviá tot bèl just fach un an, aprèp que totes s'installèssen a Haworth, ont lo paire, Patrick Brontë, èra estat nomenat vicari perpetual.
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- Agnes Grey (1847)
- The Tenant of Wildfell Hall (1848)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Agnes Grey information and free ebook
- The Tenant of Wildfell Hall information and free ebook
- Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell by Charlotte Brontë, Emily Brontë and Anne Brontë. London: Aylott and Jones, 1846 at A Celebration of Women Writers
- Anne Bronte eText Archive
- Website of the Brontë Parsonage Museum in Haworth
- Anne Brontë – The Scarborough Connection
- Anne Brontë – Her grave in Scarborough
- Music On Christmas Morning – Audio Poem


text:
Joan de la Crotz
Juan de Yepes Álvarez (Fontiveros, 24 de junh de 1542 - Ubeda, 14 de decembre de 1591), conegut coma sant Joan de la Crotz, foguèt un poèta e religiós castelhan d'ascendéncia josieva.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Èra filh de Gonzalo de Yepes e de Catalina Álvarez, teissidors. Lo paire e lo fraire menor, Luis, moriguèron quand Joan aviá sonque tres ans, doncas que la maire e los dos filhs (Francisco e lo pròpri Joan), per causa de la pauretat se desplaçan d'en primièr a Arevalo (que i foguèron pendent quatre ans) e en 1551 a Medina del Campo que, melhorats economicament pel creissement de fortuna que lo maridatge del fraire màger lor donèt, s'i installan definitivament.
Joan, gràcias a sa condicion de paure de solennitat (que pels patiments sofrits foguèt un òme de corporança magra e de talha tan bassa que Terèsa de Jèsus l'apelava « mon fraire mejan »), poguèt assistir al Collègi dels Mainatges de la Doctrina, privilègi que li obligue a realizar mai d'una contraprestacion, coma d'assistir dins lo convent, d'ajudar a far de messa e d'autres mestièrs, d'acompanhar d'enterraments e de demandar d'almòina. La formacion recebuda al collègi li permetèt de continuar sa formacion al novèl collègi dels jesuistas (1551), ont recebèt una basa solida en Umanitats. Coma escolan extèrne e a temps parcial, deviá conciliar sos estudis amb lo trabalh assistencial a l'Espital de la Verge de la Concepcion, a Medina, especializat dins lo tractament de las malautiás venerianas contagiosas. Atal, entre 1559 e 1563, estúdia amb los jesuistas; pendent los primièrs tres ans, recep una formacion segon la ratio studiorum novèla, que lo latin n'èra la basa de totes los estudis; la quatrena annada, recep una formacion en retorica, escriu en latin, fa de vèrses latins e tradutz Ciceron, Juli Cesar, Virgili, Ovidi, Marcial e Oraci. Simultanèament, viu l'epòca novèla de l'umanisme crestian, qu'a de novèls estils e comportaments pedagogics. A vint-e-un ans, en 1563, dintrèt dins l'òrdre dels Carmes jos lo nom de fraire Joan de Sant Matias.
Après realizar lo noviciat (novelariat) entre 1563 e 1564 al convent de Santa Ana, se desplaça a Salamanca qu'al Collègi de Sant Andrieu de los Cármenes entre 1564 e 1567 i estudia los tres corses preceptius per obténer lo bachelierat en Arts. Pendent lo tresen cors, foguèt nomenat, per sas abiletats dialecticas, prefècte dels estudiants a aquel collègi.
En 1567 torna a Medina del Campo per èsser ordenat prèire e celebrar sa primièra messa en preséncia de sa familha e de sos amics del convent. A Medina coneguèt Teresa de Cepeda e Ahumada, futura Terèsa de Jèsus, qu'èra arribada a la ciutat per tal de fondar un sèti novèl de sa Reforma Carmelita, los apelats carmes descauces. Terèsa convenç Joan de s'unir a sa causa reformista dels carmes. Aquel òrdre reformat sofriguèt una ostilitat granda dels carmes cauçats.
Joan tornèt a Salamanca e comencèt d'estudis de Teologia pendent lo cors 1567-1568, mas realiza solament un cors (entre los quatre preceptius), doncas qu'obtenguèt lo sol grad de bachelièr. En agost de 1568 daissa Salamanca per tal d'acompanhar Terèsa a sa fondacion femenina a Valhadolid. Lo 28 de novembre de 1568 fonda a Duruelo lo primièr convent de Descauces de la branca masculina del Carmèl Descauç en seguissent la Règla Primitiva que sosteniá la tornada a la practica originala de l'òrdre; dins la ceremònia, càmbia son nom pel de fraire Joan de la Crotz.
En 1570 sa fondacion se desplacèt a Mancera, ont Joan exerciguèt la carga de jos-prior e mèstre dels novicis (novelaris); après un sejorn a Pastrana per tal de metre en marcha son noviciat (novelariat), s'establiguèt en 1571 a Alcalá de Henares, coma rector del collègi recentament fondat. Joan venguèt un dels principals formadors dels proselits novèls d'aquela reforma carmelitana. En 1572, Joan de la Crotz viatja, a invitacion de Terèsa de Jèsus, al Convent de l'Encarnación, que i assumiguèt los prètzfachs de vicari e de confessor dels monges. Demorèt aquí fins a 1577, donca qu'acompanhèt Terèsa dins la fondacion de divèrses convents de Descauç, coma lo de Segòvia. Pendent aquel periòde, s'èran agravats los conflictes jurisdiccionals entre los carmes cauçats e los descauces a l'òrdre del Carmèl, deguts a de punts de vista espirituals divergents sus la reforma; i aviá tanben una confrontacion entre lo poder reial e lo pontifici per tal de dominar lo sector dels òrdres religioses. Atal, en 1575, lo capítol general dels Carmes decidiguèt de mandar un visitador de l'òrdre per tal de suprimir los convents fondats sens la licéncia del general e de reclure Terèsa dins un convent. Fin finala, en 1580 lo Carmèl Descauç s'erigís en Província lliura e en 1588 es reconegut coma òrdre. Dins aquel contèxt se produsiguèt l'empresonament de Joan de la Crotz, qu'en 1575 èra ja estat detengut e empresonat a Medina del Campo pendent mai d'un jorn pels carmes cauçats. La nuèch del 3 de decembre de 1577, Joan de la Crotz es tornarmai capturat e desplaçat al convent dels carmes de Toledo, ont deu comparéisser davant un tribunal de carmes cauçats per que se retractèsse de la reforma teresiana. Davant son refús, es reclaus dins una prison conventuala pendent uech meses, que i escriu las trenta una primièras estròfas del Cantic Espiritual (version del protocantic), mai d'un romanç e lo Poèma de la fonte. Après prene consciéncia que seriá pas desliurat, projectèt atentivament l'evasion e entre lo 16 e lo 18 de mai de 1578, amb l'ajuda d'un gardian, s'escapèt pendent la nuèch e se refugièt al convent de las Carmelitas Descauças, tanben a Toledo. Per una pus granda seguretat, las monjas lo mandan a l'Espital de Santa Crotz, que i demorèt pendent un mes e mièg. En 1578 va en Andalosia per tal de se recuperar complètament. Passa per Almodóvar del Camp e arriba puèi coma vicari al Convent del Calvari dins la region montanhosa de Jaén. Fa d'amistat amb Ana de Jèsus, après mai d'una visita a la fondacion de Beas de Segura. En junh de 1579 s'establís dins la fondacion de Baeza, que i demorèt coma rector del Collègi Màger fins a 1582, que i partís a Granada après èsser nomenat tresen definidor e prior dels Martirs dins aquela ciutat. Realiza de viatges nombroses per Andalosia e Portugal, en rason de sa carga.
En 1588 es elegit per primièr definidor e tresen consiliari de la Consulta, que lo desplaça a Segòvia. Après un afrontament doctrinal novèl en 1590, es destituit en 1591 de totas sas cargas, en venent un simple subjècte de la comunautat. Pendent son viatge de retorn a Segòvia, tomba malaut al convent de La Peñuela e es transportat a Úbeda, ont moriguèt la nuèch del 13 al 14 de decembre.
Beatificacion e canonizacion[modificar | modificar la font]
Après sa mòrt començan los litigis entre Úbeda e Segòvia per la possession de sas rèstas. En 1593 sas rèstas, mutiladas, son transportadas clandestinament a Segòvia que i repausan actualament. Lo procèssus de beatificacion e canonizacion comencèt en 1627 e s'acabèt en 1630. Foguèt beatificat en 1657 per Clamenç X e canonizat per Beneset XIII en 1726. Mai tard, en 1926 Pío XI lo proclama Doctor de la Glèisa Universala e en 1952 es nomenat patron dels poètas espanhòls.
Òbra literària[modificar | modificar la font]
L'òbra de Joan de la Crotz es estada, dempuèi tostemps, estudiada a partir de doas perspectivas, la teologica e la literària.
En combinant la simbologia anciana del Cantic dels Cantics e las formulas pròprias del petrarquisme, faguèt una literatura mistica granda, que son origina es dins la teologia tomista e dins los mistics medievals alemands e flamencs. Es tanben influenciat pel Cançonièr tradicional del sègle XVI, subretot sus l'emplec de l'amor profan (las figuras de l'amant e de l'amada) per tal de simbolizar e de representar lo sentiment mistic de l'amor divin. L'estròfa pus emplegada dins sos poèmas es la lira, encara que demòstra abiletat pel romanç octosillab.
Joan utiliza fòrça ressorsas estilisticas, d'expressions paradoxalas («captivitat doça») e d'exclamacions impressionantas («O, flama d'amor viva!») abitualas dins los cançonièrs. Çò que mai definís sa poesia es son extraordinària intensitat expressiva, mercé a l'adequacion perfècta e l'equilibri de cadun dels imatges. Cèrca sempre una juxtaposicion constanta d'elements poetics de granda plasticitat.
Òbras[modificar | modificar la font]
Nuèch escura, Cantic Espiritual e Flama d'amor viva son sas tres òbras poeticas capitalas, ligadas amb d'òbras en pròsa que'n escriguèt de corollari explicatiu.
Fònts literàrias[modificar | modificar la font]
La poesia de Joan de la Crotz ven d'una tradicion literària anciana. En fach, sa lirica intègra de tradicions literàrias d'originas divèrsas que prenon de significacions e de valors novèlas. La critica, dempuèi Dámaso Alonso, a mes en relèu tres influéncias: d'una banda, del Cantic dels Cantics biblic e, per d'una autra banda, la tradicion de la poesia culta italianizanta e la tradicion de la poesia populara e dels cançonièrs de la Renaissença castelhana. L'influéncia de la Bíblia fa de motle e de catalizador de la rèsta de lecturas que fan lo bagatge cultural de Joan de la Crotz, particularament lo Cantic Espiritual, que l'origina de son simbolisme e de sos imatges es lo Cantic dels Cantics.
Doctrina[modificar | modificar la font]
Tota sa doctrina vira entorn del simbòl de la «nuèch escura», pròpri de la literatura mistica, que Joan de la Crotz lo tracta d'una manièra novèla e originala.
Versions musicalas de sos poèmas[modificar | modificar la font]
En 1991 lo compositor Carmelo Bernaola presentèt Cantata Mistica suls vèrses de Joan de la Crotz, dins la XI edicion d'Europa Cantat, a Vitòria. En 1977 Amancio Prada introdusiguèt de musica al Cantic Espiritual, amb sa votz acompanhada unicament de guitarra, violon e violoncèl.


text:
Blicourt
Blicourt es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
[[Fila:Debray-Bollez - Blicourt - La Halte.JPG|thumb|left|Un tren de la linha Beauvais - Amians a l'estancada de Blicourt]]
La municipalitat dispausava d'una halte de camin de fèrre sus la linha Beauvais - Amians, #que #èsser en foncion de 1876 a 1939.
La commune disposait d'une halte de chemin de fer sur la ligne Beauvais - Amiens, qui fut en fonction de 1876 à 1939.


text:
Utilizaire:Capsot
- A partir del 21 de març de 2011 soi pas mai membre de l'Associacion "Amical de la Viquipèdia" que me cal una independéncia d'accion e de paraula qu'i pòdi pas aver e que vòli pas lor portar pena per las accions que vau botar en plaça lèu.
- Mila mercés a totes los qu'an escrich a Magister Mathematicae per ensajar de me desblocar (Carles, Amir, Joan Francés, Sj e benlèu d'autres...), aguèsse preferit quicòm de mai public mas benlèu qu'a la fin es lo resultat que compta, o sabi pas... Vos demandi perdon a totes, mas me cal un moment per pensar e perpensar se vau demorar dins los projèctes wikipèdias o non, que i a de causas que me geinan fòrça... e me cal ponderar çò que devi far... Amistats, mercés e perdon a totes...
Endavant! Capsot 3 d'abril de 2011 a 12.14 (UTC)
Adieu a totes![modificar]
Espèri de poder ajudar aquí amb mas coneissenças modèstas en lengas mai o mens divèrsas e mai o mens espandidas. Espèri tanben qu'aurai pas a m'exiliar endacòm mai coma o aguèri de far de la Wikipèdia per divergéncia d'opinion sus d'unas causidas lingüisticas e autras sancionadas per la Carta Lingüistica. Soi aquí a vòstre servici s'avètz qualques dobtes o besonhs d'ajuda en matéria de lengas o de lingüistica. Aprofechi la pagina per assabentar de qualques opinions mias.
1) L'occitan deuriá far servir lo modèl internacional per çò qu'es de la pontuacion, es a dire que d'un biais general tota marca de pontuacion deuriá pas èsser disseparada del mot precedent (l'excepcion culturala francesa es (benlèu i a qualques autres païses de mai, mas pas gaire...): un signe simple pas d'espaci, un signe doble (:, !, ?, ...) espaci). Pensi qu'es mens complicat d'o unificar tot e a mai es la solucion preferida internacionalament.
2) Uniformizacion dins l'abséncia d'emplec de majusculas en seguir lo modèl catalan o espanhòl e en defugir lo sistèma francés (un còp mai tròp complicat: nom= majuscula, adjectiu= pas de majuscula. Ex: Les Chinoises mas Des femmes chinoises. Tot sens majusculas doncas e es mens complicat.
3) Tròbi que la Wikipèdia es una aisina meravelhosa e qu'avèm d'astre d'aver de gents coma Cedric qu'an bastit e qu'asaigan de contunh aquesta planta, pasmens me sembla qu'es sovent un pauc tròp bufeca (i mancan de causas basicas e s'i fasètz la pagina azardosa un cinquantenat de còps e consideratz qu'un article deuriá far mai de dètz linhas veiretz la qualitat bassa de l'òbra) e que la cultura e civilizacion occitanas (autors, felibres, castèls...) i mancan a debon. Soi segur un dels colpables vist qu'i fau pas mai d'articles mas prenguèri una decision en seguida de l'adopcion de la Carta Lingüistica e m'acontentarai de far viure e prosperar Wikilibres e lo Wikiccionari per evitar correccions arbitràrias e estilisticas de mal acceptar per ieu... Ai pas res a demostrar, soi pas un detentor de las solucions divencas de la lenga e ensagi de manifestar mas opinions e posicions d'un biais civic e uman. E me sembla que la Wiki auriá plan besonh d'un còdi de convivéncia (vegèri fa pas gaire que l'article "tretze dessèrts" qu'aviái escrich es estat passat en provençal que se pensava que deviá èsser aital... Parlarai pas gaire dels escafaments sistematics de "mai" trachimandat en "pus" per un autre. Ensagi d'imaginar l'estatua de la comuna que un li bota un capèl, l'autre li desraba un braç e lo darrièr la pintra de color blau que lor sembla melhor aital... arg!arg!arg!
Ponches mai controversoses...
4)Fau servir pels nombres gròsses un ponch al mitan coma se fa normalament en catalan e dins l'italian abitual e d'autras lengas (ex: 200.000.000), me sembla mai clar aital que sens ponch! Malastrosament s'impausèt amb la Carta Lingüistica una convencion del Sistèma Internacional, que sus aqueste ponch es pas gaire seguit internacionalament (en defòra dels que pensan que çò internacional comença a París e s'arrèsta a Marne-la-Vallée), veire las discussions qu'aguèrem sus la Wiki pels que serián interessat sus aqueste sicut.
5) Darrièrament i aguèt una preocupacion d'almens una persona per saber se la -a finala atòna (coma dins pòrta) se deuriá transcriure [o] o [ɔ]. La tendéncia actuala sembla de dire que s'agís d'una vocala dobèrta, çò que pensi incorrècte (ai almens un autre amic que pensa aital e de vocalas dobèrtas en sillabas atònas en defòra del francés son aparentament pas frequentas dins las lengas latinas). Las òbras anterioras (Atlas Linguistique du Languedoc Oriental, Atlas Linguistique du Languedoc Occidental, Pèire Bèc e Hélène Coustenoble) indican mai o mens clarament que (val tanben per -e finala atòna) seriá una vocala mejana entre [o] e [ɔ] (e [e] e [ɛ] per -e). Pensi doncas qu'una notacion [o], a mai siá inexacta, es melhora que [ɔ].
Aquí ai acabat mas picapebradas, vos desiri a totes de fèstas de Nadal de las excellentas e una annada 2008 plan granada, acompanhada e melhora qu'aquesta en esperar qu'arribarem a bastir una comunitat a debon e pas un trabalh d'individus mai o mens individualistas, egocentrics o autres. Vos saludi coralament! Capsot 23 de dec 2007 a 16:48 (UTC)


text:
Èra filha de la professora d'institut Martha Jane Hartt McClenny e a una sòr qu'es tanben actritz nomenada Cathryn Hartt.[1][2] Dempuèi mainada la siá maire l'apuntèt en classas d'interpretacion e als 10 ans comencèt a agir en foncions de teatre infantil, en esperlongant la siá trajectòria posteriora amb divèrsas òbras en cafès-teatres. Coma donada coriosa, val dire que la siá primièra experiéncia cinematografica la menèt a tèrme coma dobla de Faye Dunaway en qualques scènas de Bonnie y Clyde (1967) d'Arthur Penn.
En 1968 se graduèt en l'institut Lake Highland de Dallas e après aparéisser coma extra en la pellicula A Bullet for Pretty Boy (1970), decidiguèt provar astre coma actritz.
En 1973 obtenguèt lo papièr de Jennifer Pace en lo serial Search for Tomorrow, sèria que demorèt fins a 1977. A la fin dels 70 la siá bèla preséncia se faguèt palpabla amb las siás collaboracions en sèrias televisivas coma Kojak, Happy Days, Police Woman (protagonizada per Angie Dickinson), Spider-Man, Barnaby Jones e la legendària Dallas. Va compaginar aqueles trabalhs amb los sieus primièrs papièrs en telefilms coma Escapade (1978), Murder in Music City (1979) e The Memory of Eva Ryker (1980).


text:
Quatre elements
Los quatre elements classics son l'aiga, la tèrra, lo fuòc e l'aire. Dins l'antiquitat classica representavan las quatre formas conegudas de la matèria e èran utilizats per explicar los diferents comportaments de la natura.
Dins la cultura occidentala l'origina de la teoria dels quatre elements se tròba dins los filosofs Presocratics de la Grècia antica, e dempuèi venguèron l'objècte de fòrças òbras artisticas e filosoficas, a travèrs l'Edat Mejana e la Renaissença influencièron prigondament la pensada e la cultura europèas. Parallelament l'indoïsme e lo bodisme desvolopavan de concepcions fòrça semblantas.
La majoritat d'aquelas escòlas de pensada apondan un cinquen element als quatre elements tradicionals, que se nomena Idèa, Vuèit, Etèr o Quintesséncia (literalament "la cinquena esséncia").
Los elements classics dins la cultura occidentala[modificar | modificar la font]
Dins l'antiquitat, la volontat de trobar l'element original (arkhé/apYέ) qu'èra fach lo còsmos portèt quatre filosòfs presocratics a prepausar cadun l'aiga (Tales, -635), l'aire (Anaximènes, vèrs -585), la tèrra (Xenofanes, vèrs -570) e lo fuòc (Eraclit, -544)
Segon Platon, lo filosòf ionan Empedòcles (vèrs -450) foguèt lo primièr que teorizèt que l'univèrs èra compausat per aqueles quatre elements. Lo tèrme qu'utilizava Empedòcles èra las quatre racinas, e aparentament Platon seriá estat lo primièr qu'utilizèt lo tèrme "element" (stoicheion) per se referir a la tèrra (Γaιa, gaia), l'aiga (ύδwp, idor), l'aire (άήp, aer) e lo fuòc (έιλή, èile).
Platon concebèt un sistèma que segon eu la matèria se devesissiá en atòms amb la forma dels solides geometrics regulars (qu'en son onor recebèron lo nom de solides platonicians) qu'avián descobèrt los Pitagoricians. Atal, los atòms de fuòc serián estats formats de tetraèdres, l'aire d'octaèdres, l'aiga d'icosaèdres, e la tèrra de cube. Coma los Pitagoricians avián identificat cinc solids geometrics regulars, Platon supausèt l'existéncia d'un cinquen element amb la forma d'un dodecaèdre.
Platon prepausèt l'idèa (ίδέa) o "Çò qu'es divin" (ίepόv, ièron) coma lo cinquen element. Aprigondissent dins aquela linha Aristòtel lo nomenèt etèr (aἰθήp, aither) o la quintesséncia, avançant que coma los quatre elements èran terrèstres e corruptibles, e a la vista que las regions celèstas èran immutablas, las estelas poirián pas èsser fachas de cap dels quatre elements mas d'una substància pus elevada.
Segon la concepcion aristoteliciana, los quatre elements an de qualitats contrastadas:
- L'aire es primièrament umid e segondàriament caud.
- Lo fuòc es primièrament caud e segondàriament sec.
- La tèrra es primièrament seca e segondàriament freda.
- L'aiga es primièrament freda e segondàriament umida.
Segon Galen (sègle II) los quatre elements ja èran utilizats per Ipocrates (sègle IV AbC) per descriure lo còs uman en relacion amb las quatre umors: bila roja (fuòc), bila negra (tèrra), sang (aire) e flèuma (aiga).
Lo concèpte dels elements classics contunhèt d'èsser utilizat en Euròpa a l'Edat Mejana, a causa de la predominància de la vision cosmologica aristoteliciana e a l'aprobacion de la Glèisa Catolica del concèpte de l'etèr qu'ajudava a la concepcion de la vida terrèstra coma un estat imperfècte e lo paradís coma quicòm d'eternal.
L'usatge dels quatre elements dins la sciéncia foguèt abandonat als sègles XVI e XVII, que los nòvas descobèrtas suls estats de la matèria despassèron la concepcion classica.
Usatge dins l'alquimia, l'astrologia e l'ocultisme[modificar | modificar la font]
Los elements classics èran un dels objèctes d'estudi principals de la tradicion alquimica, que aprigondís las propietats del fuòc (), tèrra (), aire (), e aiga ().
Dins l'astrologia occidentala lo concèpte dels quatre elements classics demòra, mejans los dotze signes del zodiac entre los quatre elements: aret, leon e sagitari son de signes de fuòc; taure, verge e capricòrne s'identifican amb la tèrra; bessons, balança e aqüari an de caracteristicas de l'aire; e càncer, escorpion e peisses correspondon a l'aiga. La majoritat dels astrològs modèrnes encara considèran los quatre elements coma un fach essencial dins l'analisi de la mapa astrala.
Qualques ocultistas defendèron la validitat de la teoria classica associant los quatre elements amb los estats de la matèria: solid/tèrra, liquid/aiga, gasós/aire e plasma/fuòc.
Correspondéncia amb la sciéncia modèrna[modificar | modificar la font]
La sciéncia modèrna demostrèt que la matèria es formada per fòrça mai d'elements que los quatre prepausats pels classics. Dins aquel sens la taula periodica dels elements seriá la successora del modèl classic, que ja confondiá l'esséncia amb los estats de la matèria e amb los fenomèns coma la combustion.
Dels elements classics, l'aiga es compausada per de moleculas H2O, e l'aire es format per de combinasons de moleculas que i predominan lo N2 e l'O2. Alara, se pòdon dividir en diferents elements. La tèrra es formada de centenas de compausats diferents, e lo fenomèn del fuòc se compren coma un efècte de l'energia electromagnetica.


text:
Insulíndia
Insulíndia o l'Asia del Sud-Èst insulara, ancianament nomenada Malàisia, Archipèla Malai o Archipèla Indian, es un grand archipèla montanhós que s'espand entre Asia e Oceania e que compren los païses e territòris seguents :
- Brunei ;
- Indonesia, levat la Nòva Guinèa Occidentala ;
- las Filipinas ;
- Timòr Èst ;
- la Malàisia orientala (situada sus l'Illa de Bornèo), es a dire los Estats de Sarawak e de Sabah e lo districte federal de Labuan ;
- lo territòri indian d'Andaman e Nicobar.
Aquel archipèla compta atal dos milions de quilomètres carrats, çò que ne fa lo pus espandit de la tèrra. Se pòt dividir en dos ensembles. Al sud, l'arc malai regropa las Illas Andaman e Nicobar e las Illas de la Sonda (Sumatra, Java, Bali, Lombok, Sumbawa e Florès). A l'èst, las Filipinas, Celèbes e las Molucas forman un autre arc. Entre los dos, se tròba l'Illa de Bornèo.
Insulíndia foguèt alara considerada coma una de las tres partidas d'Oceania, amb Melanesia e Polinesia. Uèi, la restacan pus sovent a Asia, pus precisament a l'Asia del Sud-Èst.
Culturalament, se parla d'Asia del Sud-Èst « insulara e peninsulara » per enclure la peninsula de Malaca e tota Malàisia.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Pèire I de Russia o Pèire lo Grand (Moscòu, 9 de junh de 1672 - Sant Petersborg, 8 de febrièr de 1725; CJ 30 de mai de 1672 - 28 de genièr de 1725)[1] foguèt lo tsar de l'Empèri Rus (1682-1725). En rus : ПëTp I (Piotr I), ПëTp Beлиkий (Piotr Velikii, es a dire « Pèire lo Grand ») o ПëTp AлekceeBич PoMaHoB (Piotr Alekseievich Romanov).
- ↑ Las datas amb l'indicacion CJ son del calendièr julian, utilizadas sonque en Russia. Las autras datas de l'article son del calendièr gregorian.


text:
Orsalhièr
L'orsalhièr (var. orsalhèr) foguèt un personatge essencial dins la cultura occitana dels Pirenèus. Èra un mestièr itinerant plan implantat dins lo país d'Èrce tre lo sègle XIX. Aquesta vida seminomada portava l'orsalhièr e son ors, que fasiá publicament divèrses torns, cap a mantun endrech d'Occitània, dins las vilas grandas de França coma París e mai luènh de còps que i a coma per exemple en America.
Aquesta tradicion que se coneis dempuèi l'Edat Mejana, e que foguèt probablament importada per de ròms, se desvolopèt mai especificament dins los airals montanhoses (país d'Arièja, Abruces en Itàlia e dins los Balcans) de l'Euròpa occidentala e centrala durant lo sègle XIX. Los orsalhièrs qu'èran plan presents quand arribavan las vòtas dins mantun vilatge e vila an desaparegut gaireben completament actualament, en defòra d'activitats mai professionalas coma dins los circs.
En 1984 se faguèt un film en occitan L'Orsalhèr dirigit per Joan Flechet que contava la vida d'un orsalhièr e de sa bèstia.
Somari
- 1 La vida de l'orsalhièr e de son ors
- 2 Istòria
- 3 Païses e regions d'origina dels orsalhièrs
- 4 Referéncias
- 5 Ligams extèrnes
La vida de l'orsalhièr e de son ors[modificar | modificar la font]
Dins los Pirenèus, l'ors èra capturat nenet e èra abalit dins l'estable. A l'entorn de l'edat d'un an, deviá patir l'operacion de l'anèl. Aprèp de l'aver ligat, l'orsalhièt li traucava la nas e lo pòt superior per i far passar un anèl. Aital per mejan de l'anèl e amb una còrda l'òme èra capable de dominar e dirigir aqueste animal que podiá èsser ferotge. Aprèp lo temps d'adomergiment de l'ors, d'aver aquesit una fisança dins son animal e de li aver ensenhat qualques torns, l'orsalhièr començava son itinerància per tal de far d'espectacles per carrièras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los orsalhièrs èran presents dins Euròpa tota durant l'Edat mejana e subretot durant lo sègle XIII, pasmens aquesta tradicion se perdèt dins los païses d'Euròpa occidentala mentre que perdurèron dina la part orientala. Actualament lo mestièr se presèrva encara dins qualques airals d'Euròpa centrala e orientala, en Índia o en Siberia. Pasmens en seguida de las pressions d'associacions de defensa dels animals, coma la PETA, los orses son estats sovent liberats d'aquesta domesticitat coma foguèt lo cas en decembre de 2009 a Agra (Índia).
Païses e regions d'origina dels orsalhièrs[modificar | modificar la font]
Los orsalhièrs venián sovent de regions ruralas, montanhosas e pauras. Pro sovent tanben venián de populacions marginadas socialament coma los ròms.
Los orsalhièrs d'Occitània[modificar | modificar la font]
Foguèt a partir del sègle XIX que lo mestièr d'orsalhièr se desvolopèt dins los Pirenèus occitans, mai que mai dins las vals d'Alet (a Uston e de Garbet (Èrce, Aulús e Ost). En tèrras occitanas se podián trobar doas menas d'orsalhièrs, los lengadocians que venián de vilatges pirenencs e se reconeissián a sa boneta e los gitans que se podián conéisser gràcias a son capèl de broas amplas. Existiguèt a Èrce una escòla d'orses, que comptava aparentament a l'entorn de 1890 un cinquantenat d'orsalhièrs mai o mens prestigioses coma los fraires Ajàs, Joan Barat, Alexis Cau e lo mai famós de totes Baptista Faur Crostet escaissat Tatai (que sonava lo claron per far venir los espectadors). Aqueste darrièr faguèt una carrièra internacionala per mantun país d'Euròpa e puèi per Canadà e los Estats Units. Ailà se moriguèt son ors que foguèt naturalizat e expausat al Musèu de Nòva York.
Tre la fin del sègle XIX la demanda en orses venguèt lèu tròp importanta e contribusiguèt grandament a la mermada de las populacions autoctònas dels Pirenèus que deviá portar mai tard, a la fin del sègle XX, a decidir d'una reintroduccion de l'animal gràcias a d'espècias vengudas de l'èst. A Marselha se desvolopèt un mercat de venda d'orses que los comerciants s'anavan aprovisionar dins los Balcans. Lo mestièr desapareguèt en país occitan aprèp la Primièra Guèrra Mondiala.
Gli orsanti, orsalhièrs d'Abruces e de Parma[modificar | modificar la font]
En Itàlia, l'adomergiment dels orses coneguèt una fòrta implantacion dins la region dels Abruces. Los orsanti (orsalhièrs en italian), per contra, venián majoritàriament de la region de Parma. An son musèu, lo Museo degli orsanti, que conta sa vida a Compiano. A Bedonia, dins la meteissa província, un registre parroquial de 1767 fa mencion d'un don ofèrt per dos fraires tre que tornèron de "dos ans [passats] en Alemanha amb un ors e una monina[1].
Aprèp un an d'adomergiment de l'animal qu'avián crompat en Abruces amb la moneda obtenguda de la venda d'una part importanta de sos bens o mai la totalitat, los orsalhièrs se n'anavan per de "campanhas" que duravan sovent dos ans. Traversavan Alps a pè e se dirigissián, en passar per Lombardia e Venècia, cap a Alemanha o d'autres païses d'Euròpa orientala. Fasián cada jorn un espectacle sus las plaças dels vilatge e vilas que traversavan. Los que morissián pas durant son periple s'installavan tornarmai en cò sieu aprèp mantas viradas, o alara se n'anavan encara mai luènh, cap a de païses mai distants coma Russia, Finlàndia, Norvègia o se dirigiguèron devèrs lo continent american. Foguèron aqueles orsalhièrs qu'inspirèron l'escrivan francés Hector Malot per tal de crear lo personatge de Vitalis de Sans famille. D'unes d'aqueles foguèron los precursors de las gents del circ, que montèron de companhiás de maitas personas qu'exibissián tota mena d'animals, mai o mens exotics e mai o mens sabents. Dapasset doncas dempuèi lo viatge isolat a la "companhiá", de l'ors a l'animalariá, del circ als cavalets de fusta, se pòt trobar demest aqueles descendents dels orsanti italians un dels promotors del Luna Park de Nòva York. Los orsalhièrs e autres caminaires anavan dobrir la rota de las migracions massissas que deviá conéisser Itàlia a la fin del sègle XIX e a la debuta del XX[2].
Los "ursari", orsalhièrs dels Balcans[modificar | modificar la font]
Dins los Balcans, aqueste mestièr donèt nom a un grop de ròms: los ursari, que practicavan una endogamia fòrta per preservar sas tradicions. Aquel grop èra originari de Romania coma o indica son nom (urs es ors en romanés) mas las migracions an fach que los trobam ara dins mantun país balcanic vesin d'aquel airal geografic. Aital se tròban de familhas d'orsalhièrs qu'an d'autres noms coma los meckari en Bulgaria e en Serbia (que mecka significa "ors"), los arushgjike en Albania e a Kosovo o los arkoudhiares en Grècia[3].
Los orses e los orsalhièrs en Siberia[modificar | modificar la font]
Los orsalhièrs en Índia[modificar | modificar la font]
Fins fa pas gaire los orses èran una atraccion de carrièra dins una granda part d'Índia. La preséncia d'orsalhièrs deviá èsser anciana e considerabla dins la val d'Indus ja que s'i tròban d'estatuas d'orses que fan pensar qu'èran emplegats per divertir dempuèi fòrça temps.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pierre Milza, Voyage en Ritalie, p. 24, Éditions Payot et Rivages, 2004 (ISBN 978-2-228-89850-8)
- ↑ Pierre Milza, Voyage en Ritalie, Op. cit., pp. 22-27
- ↑ Michel Praneuf, Peuples des Balkans, Op. cit., p. 230


text:
Marianna Madia
Marianna Madia (nascuda en 1981 a Roma) es una femna politica italiana de centre esquèrra. Es membre de la Cambra dels deputats italiana e ministra de l'administracion publica e de la simplificacion[2] dins lo govèrn de Matteo Renzi.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nascuda a Roma en 1980, lo paire es l'actor e jornalista Stefano Madia.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
.


text:
Montargis
Montargis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Montargis a situat en la region naturala del Gâtinais a unitat|33|km {{}} al sud de Nemours, a unitat|38|km {{}} al nòrd de Gien, a unitat|53|km {{}} al sud-oèst de Sentit, a unitat|68|km {{}} a l'èst de la prefectura Orléans, a unitat|76|km {{}} al nòrd-oèst de la prefectura de la Yonne, Aussèrra e a unitat|109|km {{}} al sud de París.
La vila se situa a las confluents del Loing, del Puiseaux e del Vernisson. Traversada n'indigne pel canal de Briare, es òc frequent d'i traversar un pont #que qualqu'uns n'an fach un slogan touristique : « Montargis, la Venècia del Gâtinais ».
Montargis est située dans la région naturelle du Gâtinais à 33 km au sud de Nemours, à 38 km au nord de Gien, à 53 km au sud-ouest de Sens, à 68 km à l'est de la préfecture Orléans, à 76 km au nord-ouest de la préfecture de l'Yonne, Auxerre et à 109 km au sud de Paris.
La ville se situe aux confluents du Loing, du Puiseaux et du Vernisson. Traversée en outre par le canal de Briare, il est si fréquent d'y traverser un pont que certains en ont fait un slogan touristique : « Montargis, la Venise du Gâtinais ».


text:
Castèl de Puègverd
Lo castèl catar de Puègverd se quilha sus una còla que susplomba lo vilatge e son lac. Son punt culminant a una altitud de 605 m. Se tròba en Lengadòc, dins lo parçan de Quercòrb, a 60 km al sud de Carcassona e a 45 km a l'èst de Fois. Venguèt « monument istoric » lo 6 de julhet de 1907.
-
-
Isabèl de Melun: Partit, al primièr d'aur al leon rampant de sable, armat e lampassat de gules, la coa forcuda, nosada e passada en colar (qu'es de Bruyères) ; al segond d'azur als nòu besants d'aur e al chef del meteis (qu'es de Melun) (Aqueste blason es gravat e aladonc encara visible al Castèl de Puègverd
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castrum primitiu[modificar | modificar la font]
La construccion remontariá al sègle XII. Las primièras mencions de l'edifici datan de 1170: perteniá alavetz a la familha de Congost. Aqueles senhors practicavan lo Catarisme e èran mostrats coma d'eretics. Aital, en novembre de 1210, durant la Crosada dels Albigeses, lo castèl patiguèt un sètge de qualques jorns per l'armada de Tomàs Ponç de Bruyère, luòctenent de Simon de Montfòrt, e lo vilatge de Puègverd venguèt una possession del reialme. En 1279, un enfonzament de la restanca naturala de las aigas del lac al pè del castèl causèt la destruccion d'una partida de la vila de Mirapeis, situada a 30 km al nòrd, dins lo País de Fois.
Lo castèl actual[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XIV, Tomàs V de Bruyères, baron d'Eissalabra, felen de Ponç e sa femna, Isabèl de Melun, bastiguèron lo « Castèl Novèl », a l'èst del « Castèl Vièlh » que sos vestigis son encara visibles. L'escut d'Isabèl de Melun, filha d'un grand camarlenc de França, son de per abans dins l'edifici ancian. Despuèi sa venda en 1996 per la familha de Puègverd, lo castèl a servit de decòr a mantun filme (La Pòrta Novena, Lo Pòble migrator, La Passion de Beatritz) de mercé son donjon fòrça ben servat.
La pèça dels musicians[modificar | modificar la font]
Al quatren solièr del donjon se tròba la sala dels musicians. Lo nom ven de las uèch delicadas esculturas de musicians amb lors instruments situadas sus las consòlas de la pèça. Sembla que Puègverd aculhiguèt al sègle XII un celèbre encontre de trobadors.


text:
Lojban
La lenga artificiala Lojban èra creada pel Logical Language Group en 1987, es derivada dempuèi un projècte anterior: Loglan. Lo sieu motiu es lo melhorament de Loglan, a far la lenga logica mai completa, mai utilitzable e mai dubèrta al public. Lo Lojban a aqueles meteisses ponches en parallel amb Loglan:
- La gramaticiana es basada en logica de predicats, e es capabla d'exprimir de bastiments logics intricadas justament.
- Ela a pas irregularitats o ambigüitat en ortografia o gramaticiana, aital qu'ela pòt èsser tractada per una computadora.
- Lojban Per dessenh es una lenga tant neutrala culturalament coma il es aital possibla.
- Es, malgrat aiçò, simple per aprene e usar comparada amb fòrça lengas naturalas.
Pendent que l'intencion iniciala del projècte Loglan èra metre en examen li Ipotèsi de Sapir-Whorf, la comunitat activa de Lojban a d'intencions addicionalas per la lenga:
- de Recèrcas generalas en la lingüistica.
- Recèrcas en intelligéncia artificiala e compreneson de maquina.
- Melhorar la comunicacion entre umans e computadores, ontologias de magatzematge, e traduccion de tèxtes en lenga naturala per una computadora.
- L'usatge del lengatge coma un instrument educatiu.
- Creativitat personala.
Gramaticiana de Lojban[modificar | modificar la font]
Lojban a tres parts del sistèma gramatical de la frasa: una telefonada brivla para noms substantivos e vèrbs, una autra telefonada cmene para noms o noms substantivos personals, e una mai cmavo per partícules estructuralas, articulos, nombres, indicadors de temps gramatical e autre modificadors gramaticales. Lo cmavo se subdivideix en selma'o, lo que es mai póximo a la nocion de parts de la frasa (e.G. UI Compren interjeccions e de parts vagarosas).
(Heus Aicí lo Pater Noster en Lojban)
le xisyctu jdaselsku be la jegvon. (ni'o) doi cevrirni .iu noi zvati le do cevzda do'u fu'e .aicai .e'ecai lo do cmene ru'i censa .i le do nobli turni be la ter. ku se cfari .i loi do se djica ba snada mulno vi'e le cevzda .e .a'o la ter. (.i do nobli turni vi'e le cevzda .ebazake .a'o la ter.) (.i loi do se djica ba snada mulno vi'e le cevzda .e .a'o la ter.) .i fu'e .e'o ko dunda ca le cabdei le ri nanba mi'a .i ko fraxu mi loi ri zu'o palci .ijo mi fraxu roda poi pacyzu'e xrani mi .i ko lidne mi fa'anai loi pacyxlu .i ko sepri'a mi loi palci
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Cowan, John Woldemar. The Complete Lojban Language. Fairfax, Virginia: The Logical Language Group, 1997. ISBN 0-9660283-0-9
- Nicholas, Nick; Cowan, John Woldemar. What is Lojban?. Fairfax, Virginia: The Logical Language Group, 2003. ISBN 0-9660283-1-7


text:
Piotr Ilich Chaikovskii
Piotr Ilich Chaikovskii (en rus : ПëTp Илbи́ч ЧaйkóBckий - Votkinsk, Russia, lo 7 de mai de 1840 - Sant Petersborg, lo 6 de noveme de 1893) que ho un compositor romantic rus.
Qu'ei l'autor, enter autas causas, de la musica deu ballet : Lo Lac deus cignes, La Bèra Adromida, de sèt sinfonias, deu son famós 1èr concerto per piano e de l'opèra Egene Oneguin.
Que vadó dens ua familha de la borgesia de Sant Petersborg. La soa mair qu'èra francesa e lo son pair engenhaire. Era que's morí quan Chaikovskii e avèva pas sonque 14 ans. Qu'estudiè en purmèr lo dret en bèth aquesir lo son diplòma abans de virà's de cap a la musica en bèth marcà's dens lo, alavetz, nau conservatòri de Sant Petersborg. Que'n sortí diplomat en 1865.
En 1877 que's maridè dab ua eslhèva ; l'union que ho un desastre e que s'acabè dab ua separacion e ua pregonda tristessa deus dus espós.
Durant la soa carrièra que viatgè hèra en bèth enriquir lo son repertòri neurit, totun, de musica folclorica russa. A maugrat d'aquò, la soa òbra que s'estar au costat deus corrents de composicion nacionalistas rus de la soa epòca.
Durant la soa carrièra que ho aunorat peu Tsar qui'u autregè ua pension de per la vita.


text:
Yasunari Kawabata
Yasunari Kawabata, (en japonés: 川端 康成, Kawabata Yasunari segon l'us japonés pels noms pichons e d'ostal), (n. en 1899, m.1972) foguèt un escrivan japonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1968.
Somari
La Vida[modificar | modificar la font]
Nascut a Osaka l'11 de junh de 1899, mudèt a Tòquio en 1917 per lai començar d'unes estudis de literatura anglesa a l'Universitat de la capitala nipona mas n'acabèt fin finala per seguir d'estudis de literatura japonesa que ne sortiguèt diplomat en 1924. Se suicidèt al gas lo 16 d'abril de 1972 a Kamakura. La rason mai probabla es que ne veniá d'aprene qu'èra tocat per la malautiá de Parkinson amai que lo siu grand amic Yukio Mishima veniá de cometre lo seppuku, çò es lo suicidi ritual e tradicional japonés.
L'Òbra literària[modificar | modificar la font]
Comencèt d'escriure subre d'ora, tre las sias primièras annadas d'universitat, en tot se far ambe de còlas d'intellectuals joves dins la revista Shinjicho, çò es literalament « la tendéncia nòva del pensar ». Collaborèt tanben a la revista Bungei-Jidai, « Epòca de l'Art Literari », una publicacion d'escrivans afogats e flamenòus promotors de l'estil literari sonat per eles Shinkankaku-ha, « l'escòla nòva de las sensacions ». En 1968, ne foguèt fin finala guerdonat per la jurada del Prèmi Nobel per, çò diguèron, « lo siu mestritge narratiu qu'exprimís amb una sensibilitat màger la quita esséncia de l'èime e l'arma japoneses ». Ne venguèt atal lo primièr escrivan del País del Solelh Levant a recebre lo Prèmi Nobel de Literatura.
Òbras màgers[modificar | modificar la font]
- 1926: Izu no Odoriko, "La Dançaira d'Izu"
- 1935: Yukiguni, "País de Nèu"
- 1949: Senbazuru, "Milanta Aucèls"
- 1951: Meijin, "Lo Mèstre de Gò"
- 1949-1954: Yama no Oto, "Lo Son dins la Montanha"
- 1954: Mizuumi, "Lo Lac""
- 1961: Nemureru Bijo, "L'Ostal de las Bèlas Adormidas"... ont d'òmes vièlhs venon dormir ran de joventas subrepolidas sens pas cap las tocar mas subretot amor de tot o se perpensar de la vida e del temps que fusa amai d'Amor tot!!!
- 1962: Koto Kyoto, o "La Capitala Anciana"
- 1964 Utsukushisa to Kanashimi to, "Belesa e Tristor"


text:
719
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 719 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la victòria de 718 còntra leis Arabis, de tensions entraïnèron una rompedura entre Bulgars e Bizantins. Aliat ambé lei premiers, l'èx-emperaire Anastasi II se proclamèt tornarmai emperaire e reüniguèt una armada e una flòta poderosas. Pasmens, en despiech de sostèns importants compres au sen de Constantinòple, sa campanha còntra la capitala mau capitèt en causa de la diplomacia victoriosa de Leon III. D'efèct, l'emperaire capitèt d'obtenir la retirada dei Bulgars permetent a sei fòrças de capturar son rivau e sei partisans. Anastasi II foguèt alora rapidament executat. Gràcias a sa fidelitat, lo còmte Artabasde veguèt son poder e son influéncia renfòrçadas après son maridatge ambé la filha de Leon.


text:
Bandièra basca
L'ikurrinha (o ikurrina en basc, amb una prononciacion coma o indica la grafia occitana) es la bandièra de la Comunautat Autonòma Basca (Espanha) e tanben la que es estat adoptada pel País Basc.
Foguèt creada en 1894 pels fraires Luis e Sabino Arana (lo fondaire del Partit Nacionalista Basc), e a la debuta correspondiá, dins tota la tièra de bandièras que dessenhèron, a la que identificava lo territòri de Biscaia. Mai tard passèt a representar la totalitat del País Basc, o coma se disiá en aquel moment, Euzkadi (las sèt províncias, valent a dire, Alaba, Biscaia, Guipuscoa, Navarra, la Bassa Navarra, Sola e Labord). A partir de la constitucion de la Comunautat Autonòma Basca, o Euskadi, s'adoptèt coma bandièra oficiala d'aquesta entitat.
Coma o explicava Arana (per exemple, en 1895, dich per un personatge biscaïn a La bandera fenicia), en dessenhar la bandièra s'inspirèt de l'escut de Biscaia: A un fons roge, color de la senhoriá de Biscaia e, segon Arana, color de l'ancian fons de l'escut. Sus aqueste fons, se superpausa una aspa verda, simbòl de l'apòstol Sant Andreu, sant patron de Biscaia en aquel temps, presa de las sèt croses de la bordura de l'escut. Se ditz que simboliza l'independéncia biscaïna per èsser arribada lo jorn de Sant Andrieu la victòria d'Arrigoriaga contra los espanhòls.
A la crotz de Sant Andrieu es superpausada una crotz blanca, simbòl de la religion catolica, coma la qu'apareis inserida al roure de l'escut. Aqueste òrdre dins la situacion de las croses significava que la legislacion biscaïna se deviá "supeditar en un tot a las leis religiosas e moralas".
Aqueste ensems ramenta la bandièra britanica, e benlèu aquesta semblança es pas una coïncidéncia vist qu'Arana teniá una admiracion granda cap a Escòcia, que la bandièra d'aqueste país es tanben un aspa de Sant Andrieu, blanca sus un fons blau. Una autra interpretacion afirma que l'aspa verda representa l'Arbre de Guernica e la conjoncion de las linhas orizontalas, verticalas e diagonalas sul fons roge, l'escut de Navarra.
Lo mot ikur'ina es tanben una creacion d'Arana, un neologisme que proven d'ikur (simbòl en basc) que voliá traduire al basc lo mot espanhòl bandera (comparable a mai amb la votz catalana senyera). Dins la practica s'usava només, tant en espanhòl coma en basc, per se referir a aquesta ensenya en concret. Actualament la grafia mai comuna es ikurrin(a) en basc.
Arana dessenhèt d'esbòsses de bandièras per d'autres territòris basques, mas se capitèt pas de las difusar. L'ikurrinha, inicialament lo simbòl de Biscaia per l'entorn jeltzale, venguèt en qualques annadas lo simbòl del País Basc, en fòrabandir de simbòls mai ancians coma lo lauburu o l'arrano beltza (agla negra) del Reialme de Navarra.
S'adoptèt coma ensenya oficiala del País Basc en 1934, pasmens foguèt illegalizada pel govèrn militar sortit del còp d'Estat contra la legalitat republicana en 1936. Pendent la dictatura de Francisco Franco son exibicion èra durament reprimida en Espanha, çò que la faguèt venir un simbòl antifranquista. En part per aquesta rason, anèt en se popularizar mai e mai dins lo País Basc francés.
Pendent lo començament de la transicion espanhòla aprèp la mòrt de Franco, son exibicion contunhava d'èsser castigada en qualques ocasions, mas la pression tombava pauc a cha pauc. Per exemple, lo 5 de decembre de 1976, a la debuta d'una partida de fotbòl entre la Real Sociedad de Sant Sebastian e l'Athletic Club de Bilbao, los capitanis d'ambedoas equipas sortiguèron sul terren en auborar una ikurrinha, sens se far embarrar. Lo 19 de genièr de 1977 se tornèt permetre son emplèc en Espanha, e en 1979 l'estatut de la Comunitat Autonòma Basca la reconeguèt coma bandièra oficiala.
Las proporcions de la bandièra d'Euskadi foguèron reguladas pels Decrets de 19-10-36 modificat per Decret de 24-10-36, qu'establiguèt la proporcion 28:50, essent confirmada per l'acòrd del Conselh general basc de 18-12-78 publicat lo 15-1-79. Dins lo Bulletin Oficial del Pais Basc del 26-10-99 foguèt publicada la nòrma qu'establís las colors e proporcions:
- Roge Pantone 485C
- Verd Pantone 347C
La proporcion definís la nautor de la bandièra coma lo 56% de la seva llargada. La crotz e l'aspa seràn d'una amplada equivalent al 8,6% de la longor.
Es emplegada tanben pels nacionalistas basques en Navarra e al País Basc francés, a mai siá pas oficiala.
[modificar | modificar la font]
Dins la Comunitat Forala Navarra, principalament dins l'airal bascofòn, maitas comunas ensenhavan la ikurrinha sus sas façadas: la de Leiza, per exemple, o fasiá dempuèi la legalizacion de la bandièra en 1977. Aquesta situacion cambièt aprèp de que en 2003 lo Parlament de Navarra aprovèsse la Lei Forala de Simbòls de Navarra. Aquela lei obliga totas las entitats de l'Administracion locala de Navarra a ensenhar la bandièra de Navarra a l'exterior de totas sas seus e edificis de servicis publics, e tanben dins los burèus e salons de plens corporatius e enebís qu' ondegen cap autra bandièra que l'oficiala de cada entitat locala, la bandièra oficiala de Navarra, la d'Espanha, e la de l'Union Europèa, franc per de rasons de protocòl pendent d'actes d'afrairament o de visitas oficialas d'autoritats d'un autre país, comunitat autonòma o entitat locala. En s'apiejar sus aquesta lei, las autoritats foralas denoncièron e demandèron l'inabilitacion d'alcaldes que permetián de metre d'ikurrinhas suls edificis municipals.
Es per aquesta rason que qualques ajuntaments navarreses ne recorrisson a convidar de conselhièrs de la comunitat autonòma del País Basc pendent sas fèstas localas, e aital se pòt penjar d'un biais legal l'ikurrinha sus las façadas de las casas consistorialas. D'autres ajuntaments navarreses plaçan lo drapèl en un luòc public destacat estrangièr al consistòri, coma se fa en divèrses municipis de la Comunitat Autònoma Basca, on si-ben es legal que l'ikurrinha ondege sus la façada, mas sonque quand es situada la bandièra espanhòla a un endrech privilegiat. Fòrça autras comunas navarresas se limitan a far airejar las bandièras oficialas.
L'ikurrinha es tanben un dels elements qu'apareisson sus la bandièra de Sant Pèire e Miquelon (Saint-Pierre-et-Miquelon), collectivitat francesa d'America del Nòrd, representant son eiretatge cultural basc.
La bandièra de l' arrano beltza representa pas los basques mas al contrari la soma dels territòris basques. Se pensa que l'agla negra o arrano beltza foguèt lo simbòl de la dinastia vascona coneguda per Ximena que va governar lo reialme de Navarra e los territòris èuscars durant de sègles fins a l'arribada de la dinastia champanesa. Foguèt prepausada en 1977 coma bandièra per Navarra, en luòga de la bandièra roja de cadenas, mas foguèt pas acceptada.Mas sul pic foguèt prepausada coma bandièra de Navarra (Nauta e Bassa), la Comunautat Autonòma Basca e los territòris de Labord e Sola.


text:
1569
Aquesta pagina concernís l'an 1569 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 9 de setembre - Pieter Brueghel lo Vièlh, pintor flamenc (n. c. 1525)


text:
Malai (lenga)
Lo malai (Bahasa Melayu; alfabet Jawi: بهاس ملايو ) es un grop de lengas e de dialèctes de la familha malaiopolinesiana parlat en Malàisia, Indonesia, Brunei, Singapor, Timor e Tailandia. Aquel grop de lengas compren de lengas plan vesinas, de varietats d'una meteissa lenga (bahasa Malaysia, bahasa Indonesia) mas tanben de lengas mai diferenciadas coma lo Minangkabau.
Lo malai estandard[modificar | modificar la font]
Lo malai estandard o oficial compren doas nòrmas principalas: lo malai de Malàisia (bahasa Malaysia) e lo malai d'Indonesia (bahasa Indonesia).
Lo malai de Malàisia es utilizat dins totas las ex-colonias anglesas (Malàisia, Brunei, Singapor), mentre que lo malai d'Indonesia domina dins l'ex-colonia olandesa, Indonesia.
Ambdoás varietats son prigondament similaras e l'intercompreneson presenta pas cap de problèma.
Una de las diferéncias mai importants residís dins lo fach que mantuns manlèus venon de l'anglés en Bahasa Malaysia mentre que los manlèus del olandés son predominants en Bahasa Indonesia.
Lista de las lengas del grop malaïc[modificar | modificar la font]
Jos l'apelacion Malais se recampa un conjonch plan variat de pòbles. Totes se reconeisson pas tanpauc coma Malais. Aicí la lista de las lengas malaias (los noms son en lenga malaia, bahasa significant "lenga").
- bahasa Bangka;
- bahasa Banjar;
- bahasa Melayu Brunei;
- bahasa Col;
- bahasa Duano;
- bahasa Haji;
- bahasa Indonesia;
- bahasa Jakun;
- bahasa Kaur;
- bahasa Kerinci;
- bahasa Kubu;
- bahasa Loncong;
- bahasa Lubu;
- bahasa Malaysia;
- bahasa Melayu Bacan;
- bahasa Melayu Berau;
- bahasa Melayu Bukit;
- bahasa Melayu Tengah;
- bahasa Melayu Jambi;
- bahasa Melayu Kedah;
- bahasa Melayu Kota Bangun Kutai;
- bahasa Melayu Patani;
- bahasa Melayu Sabah;
- bahasa Melayu Baku;
- bahasa Melayu Tenggarong Kutai;
- bahasa Dayak Melayik;
- bahasa Minangkabau;
- bahasa Musi;
- bahasa Melayu Negeri Sembilan;
- bahasa Orang Kanaq;
- bahasa Orang Seletar;
- bahasa Pekal;
- bahasa Temuan;
- bahasa Urak Lawoi'.
I a tanben 11 malais comercials, tanben conegut jol nom anglés de trade Malay, en malai Melayu Pasar (i.e. malai del bazar) :
Dins las regions orientalas d'Indonesia, aquel malai compren 6 lengas :
bahasa Melayu Ambon, bahasa Melayu Banda, bahasa Melayu Kupang, bahasa Melayu Manado, bahasa Melayu Maluku Utara, bahasa Melayu Papua.
Dins d'autras regions i a tanben 5 lengas que se restacan a aquel malai comercial.
bahasa Betawi, bahasa Melayu Bali, bahasa Melayu Cocos, bahasa Melayu Larantuka, bahasa Melayu Makassar.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Tèxte en gras


text:
Rouvrel
Rouvrel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rouvrel Es un vilatge rural picard del Santerre facilament accessible pel anciana RN 320 (actuala RD 920) en connectant Dièpa a Poix-de-Picardie e Moreuil.
Rouvrel est un village rural picard du Santerre aisément accessible par l'ancienne RN 320 (actuelle RD 920) reliant Dieppe à Poix-de-Picardie et Moreuil.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a patit de destruccions importantas pendent la Primièra Guèrra mondiala
Le village a subi des destructions importantes pendant la Première Guerre mondiale


text:
Albestroff
Albestroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Albestroff es situat entre Mètz, Nancy e Estrasborg. A 20 km de Dieuze, Morhange, Sarre-union e Sarralbe e a 35 km de Sarrebourg, Sarreguemines e Castell-Salins
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana possession episcopala amb castèl fòrt e remparts (primièra mencion l'an 1225).
- Nombroses sètis: 1255, 1393, 1457, 1632, 1635, 1637, 1639 ; arruïnat a la guèrra de Trenta ans.
Aquela municipalitat fasiá partida del departament de la Meurthe abans 1870. Mas coma los autres comunas de l'actual departament de la Moselle, Albestroff fuguèt annexada al Empèri alemand de 1871 a 1918.
La Segonda Guèrra Mondiala e l'annexion de Mosèla marquèt fortament los esperits. La municipalitat foguèt desliuradas que lo 17 de novembre de 1944[1].
Albestroff absorbèt en 1973 los pòbles de Givrycourt, Munster, Torcheville e Insming Munster reprenguèt la siá independéncia dempuèi 1983, Insming l'an seguent, los autres l'an 1998.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1944-1945, Los ans Liberats, Lo Republican Lorrain, Mètz, 1994 (pàg.14).


text:
-594
Aquesta pagina concernís l'an -594 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Començament de l'òbra legislativa e juridica de Solon.
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Aprofichant la revòuta de la capitala acomençada l'annada precedenta e un sostèn dau faraon egipcian, Juda, Edom, Moab, Ammon e Fenicia se revoutèron e refusèron d'ara endavant de pagar tribut au rèi babilonian. Pasmens, dins lo corrent de l'annada, lo rèi de Juda cambièt d'avejaire e mandèt una ambaissada per confirmar sa fidelitat a Nabucodonosòr II.


text:
Beugin
Beugin es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina del nom ; del nom gallo-romain Bèlga (sobriquet "lo bèlga")
Beugin (belgicus legir belgims)
Belgin cap a 1132
La distincion dépendait del prieuré de Houdain.
Origine du nom ; du nom gallo-romain Belga (sobriquet "le belge")
Beugin (belgicus lire belgims)
Belgin vers 1132
La seigneurie dépendait du prieuré de Houdain.


text:
Bug (parçan)
Bug [ˈbytʃ ?, ˈbyk ?][1] o Captalat de Bug es un parçan d'Occitània[2] situat en Gasconha .
La sua vila màger es La Tèsta de Bug (o de Buc), qu'Arcaishon ne n'èra a la debuta qu'un barri, que n'estut destacat per Napoleon III ende'n har una comuna.
Conten las comunas d'Arcaishon, La Tèsta, Gujan e Mestràs, lo Teish, Viganòs, Audenja, Lenton, Endarnòs, Arés, Lèige, Mèrcaprima, lo Barp, Miòs, Salas e Belin e Beliet.
Lo gentilici es bogés -esa[3].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Forma occitana mau atestada, que seré de verificar dab enquistas mei precisas. La pronóncia [ˈbyk] b'ei atestada dens l'Atlas linguistique de Gascogne mes l'informator que la horneish n'a pas un nivèu solid en occitan.
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
- ↑ Forma occitana mau atestada, que seré de verificar dab enquistas mei precisas. L'escòla Calandreta de La Tèsta de Bug se sona la Calandreta Bogesa.


text: Nasquèt a Londres, fruch del matrimòni entre los actors Michael Redgrave (1908-1985) e Rachel Kempson (1910-2002). D'eles, aital coma lo sieu fraire Corin Redgrave e la siá sòr Lynn Redgrave, eretèt cèrt gost pel mond de l'interpretacion aital coma una afinitat a las idèas progressistas. Lo primièr lo canalizèt en dintrant en lo Central School of Discurs and Drama a Londres e en la Royal Shakespeary Company, en estreant d'òbras coma La dama de la mar. Lo segond se materializariá en una longa trajectòria de militància politica e filiacion amb organizacions marxista. Per aquelas datas Vanessa se maridèt amb lo director Tony Richardson, qual li convertiriá en maire de Joely e Natasha Richardson. A tanben un filh Carlo Gabriel Nero, escrivan e realizador, per una relacion amb l'actor italian Franco Nero que coneguèt en lo rodatge de la pellicula Camelot.


text:
Joan Bodon
Joan Bodon (Crespin, Lengadòc, 11 de decembre de 1920 - l'Arbataish, 24 de febrièr de 1975) foguèt un escrivan occitan de Roergue. Es, amb Max Roqueta, Bernat Manciet e Robèrt Lafont un dels autors màgers de la literatura occitana del sègle XX. Bodon es tanben un dels romancièrs mai coneguts e apreciats de las letras occitanas contemporanèas.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Joan Bodon nasquèt en 1920 dins una familha modèsta a Crespin, filh de Ciprian Bodon e d'Albania Balsà, parenta a un gra alunhat de l'escrivan francés d'origina occitana Honoré de Balzac. Faguèt son escolaritat primària dins son vilatge e dintrèt puèi al cors complementari de Naucèla en 1932. Foguèt aquel an que grelhèt sa vocacion d'escrivan e son interès per l'occitan quand descobriguèt l'òbra de Justin Besson e subretot son poèma Dal brèç a la tomba. La mòrt de sa grand, en 1934, li provoquèt un traumatisme psicologic intens a tal ponch que comencèt a quequejar, problèma que servèt tota sa vida. Se presentèt al concors de dintrada de l'Escòla Normala a Rodés e i foguèt admés en 1938. Ailà coneguèt Calelhon e mai Enric Molin que quand vegèt lo gaubi de Bodon l'incitèt a escriure. En 1940 venguèt regent, mas l'an seguent del temps qu'ensenhava a Castanet aguèt de partir al Servici de Trabalh Obligatòri aprèp que foguèt mobilizat al Camp de Joventut d'Andusa.
En 1943 foguèt mandat a Breslau (Silesia, Polonha) ont patiguèt fòrça. Aquela estada lo marquèt prigondament e es vesedoira dins La Grava sul camin. Ne tornèt pas qu'en 1945 e recuperèt sa foncion de regent, mas aqueste còp èra itinerent agricòla. Se maridèt amb Camilha Vidal en 1946 del temps qu'èra regent a Durenca. Collaborava al setmanièr comunista La Voix du Peuple que lor i balhava d'articles en occitan. En 1949 foguèt nomenat al Mauron ont deviá demorar uèch ans.
En 1954 participèt a la Santa Estèla que lo Felibritge celebrèt a Avinhon (eveniment que inspirèt son roman La Santa Estèla del Centenari) e i recebèt lo primièr prèmi de pròsa per los Contes dels Balsàs puèi en 1956 se faguèt membre de l'Institut d'Estudis Occitans.
En setembre de 1968, per de rasons financièras, ligadas al nombre important d'enfants (sièis) qu'aviá la familha, se n'anèt en Argeria e s'installèt a l'Arbataish coma cooperant agricòla. I moriguèt lo 24 de febrièr de 1975 en seguida d'una longa malautiá e laissèt una òbra inacabada: Las domaisèlas.
Las òbras de Joan Bodon[modificar | modificar la font]
Vira l'estetica e l'etica de la literatura occitana cap a una modernitat de l'escritura. Met en scèna la destinada sovent tragica de la civilizacion occitana e dels òmes en i mesclant la sia. L'universalitat de sos tèmas s'amaga dins una menimosa descripcion de la civilizacion occitana.
En pròsa es l'autor de romans: La grava sul camin, Lo libre dels Grands Jorns, Lo libre de Catòia... e de contes : Los contes del meu ostal, Los contes dels Balsàs (ont nos assabenta del nom occitan vertadièr e de la sia parentat del costat de la maire amb l'escrivan Honoré de Balzac)... Es tanben creador de poesias plan sovent mesas en cançon.
Lo Libre de Catòia foguèt revirat en catalan en 1973 per Artur Quintana e una reedicion se faguèt en 2009. L'occitanista catalan Jaume Figueras, que revirèt Verd Paradís de Max Roqueta es a trabalhar sus la traduccion dels Contes dels Balsàs que deuriá sortir lèu.
L'eiretatge de Joan Bodon[modificar | modificar la font]
L'òbra de Bodon es essenciala dins la recuperacion lingüistica que s'operèt a la fin del sègle XX. La lenga de Joan Bodon servís sovent coma modèl de la lenga normativa e sa frasa: "Es sus la talvera qu'es la libertat" es venguda un dels eslogans mai famoses dins l'occitanisme e inspirèt lo nom del grop La Talvera.
Sos poèmas inspirèron en part la Nòva Cançon occitana e subretot lo cantaire lengadocian Mans de Breish que foguèt lo primièr a metre en musica sos escriches amb de cançons coma Los carbonièrs de La Sala. Lo musician sortiguèt puèi Alba d'Occitània ont "canta Bodon". Dempuèi 1986 existís un Prèmi Joan Bodon que recompensa una òbra en occitan.
En 2010, se creèt un musèu "L'ostal Joan Bodon" dins son ostal nadiu a Crespin.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- La grava sul camin, 1956, roman
- La santa estela del centenari, 1960, roman
- Lo libre dels grands jorns, 1964, roman
- Lo libre de Catòia, 1966, roman
- La quimèra, 1974, roman
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Libres de Joan Bodon
- Sit de la revista OC que Joan Bodon i publiquèt mai d'un de sos escrits: [1]