text:
Lo Centre de Formacion Professionala Occitan Lengadòc prepausa una formacion en alternància de 10 meses. Associada a la preparacion d’un Títol Professional certificat (de nivèl Bac mai 2) “Formator Professional d’Adultes”, aquela formacion vos permetrà d’aprigondir vòstras competéncias en lenga e cultura occitanas o catalanas e de mestrejar las competéncias a la practica del mestièr… Read more »
Lo CFPO Lengadòc organiza los 13-14-15-16 de mars de 2017 a Besièrs un estagi PARLAR de 4 jorns en immersion. Aquesta formacion s’adreça a un public començaire de totes atges e a per objectiu la descobèrta e l’aprigondiment de las coneissenças en lenga e cultura occitanas. Sètz començaire en occitan ? Aqueste estagi vos permetra de… Read more »
Per 2017 las sesilhas dels diplòmas d’occitan de la ret dels CFPO se debanaràn : Escapolaire-A2 : lo 17 de junh de 2017 a Besièrs (34) ; B1 : lo 17 de junh de 2017 a Besièrs (34) ; B2 : lo 24 de junh de 2017 a Besièrs (34) ; C1 : los 10… Read more »


c: text/html

text:
28/02/2009
Les faux débats de la commission Balladur / los fausses debats de la comission Balladur
Les faux débats de la commission Balladur
Communiqué en français
Le 5 mars, une commission présidée par l'ancien premier ministre français Édouard Balladur donnera au président Nicolas Sarkozy son rapport sur les collectivités territoriales. Ce rapport provoque déjà des polémiques sur l'éventualité de fusions des régions, en raison de l'argument de la commission selon lequel il y aurait trop de régions dans l'État français et celles-ci seraient trop petites. Il faudrait qu'elles soient “de taille européenne”.
Nous voulons dire, à Iniciativa per Occitània, que c'est un faux débat. Le véritable problème, ce n'est pas la taille des régions, mais leurs pouvoirs. Il est absurde de leur refuser toute autonomie en les comparant à des régions allemandes, italiennes et espagnoles qui disposent de compétences législatives.
De même, certains politiciens français se scandalisent déjà parce que l'on propose dans le rapport la création de conseillers territoriaux qui seraient à la fois conseillers généraux et conseillers régionaux. Pourtant, l'idée n'est pas nouvelle car elle figurait dans le programme présidentiel de François Bayrou. Elle permettrait également d'aller vers la suppression progressive des départements que nous souhaitons à Iniciativa per Occitània, mais le rapport considère qu'il faut conserver, en dépit du bon sens, le département comme concurrent de la région. Parler seulement des conseillers territoriaux évite donc de réfléchir à la suppression de la collectivité territoriale départementale.
Enfin, un autre débat se concentre sur la proposition de la constitution d'un “grand Paris”. Il permet lui aussi d'éluder l'essentiel : l'organisation territoriale française continue de privilégier un “centre” au détriment de ses périphéries, parmi lesquelles il faut bien sûr citer l'Occitanie. Certes l'idée de créer des “métropoles” aux pouvoirs étendus, comme Bordeaux, Toulouse, Marseille et Nice, est intéressante, mais elle masque mal la volonté française de continuer de développer avant tout Paris.
Au lieu de ce trompe-l'œil, Iniciativa per Occitània dit simplement :
que nous n'accepterons jamais de fusions de régions qui contribuent à la disparition de territoires occitans historiquement identifiés (nous refuserons, par exemple, toute fusion entre l'Auvergne et Rhône-Alpes);
que nous lutterons pour que les régions occitanes de l'État français soient autonomes;
que nous demandons un découpage administratif profond qui respecte les cultures et l'histoire, et donc les limites culturelles de l'Occitanie;
que l'intérêt de notre pays passe, pour commencer, par l'unité des régions occitanes de l'État français dans une communauté autonome;
que la classe politique française, aveuglée par l'idéologie jacobine et bonapartiste, est incapable de concevoir un autre modèle d'État que le centralisme;
que le salut de l'Occitanie sera donc l'indépendance.
Free Occitània !
Le 28 février 2009
Iniciativa per Occitània
http://www.iniciativaoc.org
http://iniciativaoc.midiblogs.com/
http://es.groups.yahoo.com/group/iniciativa-per-occitania/
*********
Los fausses debats de la comission Balladur
Comunicat en occitan
Lo 5 de març, una comission presidida per l'ancian primièr ministre francés Edouard Balladur bailarà al president Nicolas Sarkozy son rapòrt subre las collectivitats territorialas. Aquel rapòrt provòca ja de polemicas subre l'eventualitat de fusions de las regions, pr'amor de l'argument de la comission que ditz que i auriá tròp de regions dins l'estat francés e que serián tròp pichonas. Caldriá que foguèsson “de talha europèa”.
Volèm dire, a Iniciativa per Occitània, qu'es un faus debat. Lo problèma vertadièr es pas la talha de las regions, mas lors poders. Es absurde de lor refusar tota autonomia en las comparar a de regions alemandas, italianas e espanhòlas que tenon de competéncias legislativas.
Tanben, d'unes politicians franceses ja s'escandalizan perque se prepausa dins lo rapòrt la creacion de conselhièrs territorials que serián a l'encòp conselhièrs generals e conselhièrs regionals. L'idèa, ça que la, es pas nòva, que foguèt dins lo programa presidencial de Francés Vairon. Permetriá, tanben, d'anar vèrs la supression progressiva dels departaments que desiram a Iniciativa per Occitània, mas lo rapòrt considèra que cal conservar, contra tot sens comun, lo departament coma concurrent de la region. De parlar sonque dels conselhièrs territorials evita doncas de perpensar a la supression de la collectivitat territoriala departamentala.
Enfin, un autre debat se concentra subre la propòsta de la constitucion d'un “grand París”. Permet el tanben de defugir çò essencial : l'organizacion territoriala francesa contunha de privilegiar un “centre” al prejudici de sas periferias, entre las qualas cal citar, de segur, Occitània. Cèrtas, l'idèa de crear de “metropòlis” dels poders espandits, coma Bordèu, Tolosa, Marselha e Niça, es interessanta, mas amaga mal la volontat francesa de contunhar de desvolopar, abans tot, París.
En plaça d'aquel engana-l'uèlh, Iniciativa per Occitània ditz simplament :
qu'acceptarem pas jamai de fusions de regions que contribuiscan a la desparicion de territòris occitans istoricament identificats (refusarem, per exemple, tota fusion entre Auvèrnhe e Ròse-Alps);
que lucharem per que las regions occitanas de l'estat francés sián autonòmas;
que demandam un retalhatge administratiu prigond que respècte las culturas e l'istòria, e doncas los limits culturals d'Occitània;
que l'interès de nòstre país passa, per començar, per l'unitat de las regions occitanas de l'estat francés dins una comunautat autonòma;
que la classa politica francesa, eissorbada per l'ideologia jacobina e bonapartista, es incapabla de concebre un autre modèl d'estat que lo centralisme;
que la salut d'Occitània serà doncas l'independéncia.
Free Occitània !
Lo 28 de febrièr de 2009
Iniciativa per Occitània
http://www.iniciativaoc.org
http://iniciativaoc.midiblogs.com/
http://es.groups.yahoo.com/group/iniciativa-per-occitania/
08:40 Publié dans Politique | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : balladur, retalhatge administratiu, collectivats territorialas, jacobinisme, bonapartisme, departaments, regions, independéncia
26/12/2008
Per una cultura politica nòva
Quatrena partida del manifèst d'Iniciativa Per Occitània : "Per una cultura politica nòva"
Las menaças contra la cultura d'òc cabon especialament dins las ideologias dels estats francés, italian e espanhòl.
Per aquò, nòstre primièr adversari es l'alienacion que ne patís la populacion occitana. Aquesta alienacion, prigondament enrasigada, cresèm que se pòt combatre, mas amb d'espleches adaptats. En particular, volèm menar una granda ofensiva ideologica contra las pensadas unencas dels estats. Aital desiram de permetre a las populacions occitanas d'assumir serenament lor personalitat e lor futur.
a) L'Occitània Granda subís la politica de l'estat francés; aquel es una estructura regda que son ideologia embarra los ciutadans dins un encastre de pensada plan definit. S'acompanha d'un aparelh ipercentralizat a París: monopoliza los grands mèdias, tota l'intelliguèntzia e las ressorsas creativas. Aital formata los ciutadans amb una pensada unenca. Laidonc la manca d'engatjament politic ven de la fòrça de l'estat francés que descoratja tota iniciativa civica e que condiciona los ciutadans cap a l'inèrcia: pauc de mond son politizats e sindicalizats dins l'estat francés, en comparason amb d'autres estats.
La confusion entre la “republica” e la “nacion” es una granda impostura intellectuala de l'estat francés. D'efièch, la “republica” es un mòde de govèrn que se pòt aplicar universalament, dins de païses divèrses e de culturas diferentas. La “nacion”, al contrari, es una comunitat umana e culturala ligada a un territòri. L'impostura es de nos far creire, los occitans, que se volèm aderir a las valors de la “republica”, deuriam aderir tanben als traches culturals de la “nacion” francesa e en particular a la lenga francesa. Denonciam aquel amalgama e afortissèm que las valors de la “republica”, en essent universalas, tot bèl just s'identifican pas a cap de nacion ni de lenga en particular. Los occitans sèm capables de cultivar las valors d'una “republica” amb nòstra cultura occitana pròpria, sens passar per l'apertenéncia obligatòria a França e sens èstre obligats d'abandonar nòstra lenga d'òc. La “republica” pòt prosperar dins la “nacion” occitana.
Prepausam que las regions occitanas de l'estat francés adòpten una politica regionala de mai en mai autocentrada, que revendiquen mai d'autonomia e que se libèren de la mentalitat provinciala. Volèm ajudar nòstres elèits regionals e nòstres elegits a èstre fièrs de lor cultura. Las regions d'Occitània se devon concebre coma lo còr de l'Euròpa latina, son foncionalament lo nòrd-oèst de la Mediterranèa, lo sud-oèst d'Euròpa e lo còr de l'Arc Atlantic. Devon cessar de se concebre coma lo “Miègjorn”, lo “Sud” o lo “Centre” de França, coma la “Província” o coma un terren de jòc exotic de la vida parisenca.
Una reorganizacion del territòri deu refortir l'escalon de la region e suprimir l'escalon del departament qui la concurréncia. Los limits administratius an de se tornar dessenhar en respectant los critèris culturals. Mai que mai, a las cinc regions occitanas principalas – Provença, Auvèrnhe, Lemosin, Aquitània, Miègjorn-Pirenèus, Lengadòc – , prepausam de restacar las parts occitanas de Ròse-Alps, de la region Centre e de Peitau-Charantas.
Per aquelas regions occitanas de l'Exagòn, revendicam lo drech a l'autodeterminacion e la possibilitat de se federar entre elas e amb las autras zonas occitanas d'Euròpa: Valadas Occitanas, Aran e Mónegue.
Es necite de refondar lo sistèma “republican” en sortir del sistèma estatal francés, pesant e centralizat, per tal de liberar l'energia civica dels ciutadans e lor nivèl d'engatjament politic e sindical. Dins una fasa de transicion abans l'independéncia, butam cap a una VIa Republica Francesa que confís e qu'es a ran de velhar. E mai la republica se deu melhorar, que n'a grandament de besonh. Çò qu'es pas lo cas dins lo quadre de l'estat nacional francés, engrepesit qu'es dins lo bonapartisme que foncionar los grands “còsses de l'estat” d'un biais censat oculte e encara mai regde que lo prefèctes. La retombada culturala n'es lo fetichisme, ritualizat e comunitarista, de la lenga francesa.
Denonciam lo concèpte de l'”excepcion francesa”. Es un eufemisme que masca lo chauvinisme francés e que justifica mantas aberracions endarrieridas coma lo centralisme e la negacion de las minoritats. Abotís a faire de l'”Exagòn” un carcan ideologic e geografic qu'estofa las regions occitanas e las isòla de la rèsta d'Euròpa e del Mond.
Desmontam lo discors francés pervèrs que confond “egalitat” e “uniformitat”. Es un pretèxt fallaciós per refusar de dreches collectius a las minoritats. L'estat francés aquí a un retard democratic grèu a respècte des estats vesins. Afortissèm al contrari que las minoritats – coma los occitans – an besonh d'èsser reconegudas e de recebre de dreches collectius per s'aparar de la discriminacion culturala.
L'exclusion cap pas dins la defensa de las minoritats. Al contrari, lo factor d'exclusion es ben lo centralisme francés amb son refús de reconéisser las minoritats e amb sa mèuca dins l'integracion sociala dels immigrats. Coma alternativa, lo patriotisme occitan es a la poncha de la lucha contra totas las exclusions e es capable de crear un modèl novèl de societat, toleranta e integratritz, amb una ideologia mai dobèrta vèrs las diferéncias culturalas.
b) Las Valadas Occitanas, dins l'estat italian, benefícian d'una lei de proteccion per las minoritats qu'implica qualques mesuras en favor de l'occitan. Pasmens aquela lei, e mai positiva, basta pas per que la lenga nòstra retròbe totas sas foncions socialas en fàcia de la dominacion de l'italian.
En mai d'aquò l'estat italian escartèla las Valadas Occitanas entre las regions Piemont e Ligúria. Aquò facilita la desorganizacion de las Valadas e lor desertificacion economica e demografica en profièch de la planura de Pò.
Revendicam un estatut de region autonòma per las Valadas Occitanas (identic al de Sardenha e de Trentin-Aut Adige), amb l'oficialitat e la promocion completas de la lenga occitana, un desvolopament economic autocentrat, lo drech a l'autodeterminacion e la possibilitat de se federar mai aisidament, ansin, amb la rèsta d'Occitània.
c) La Val d'Aran, inclusa dins l'estat espanhòl e la region Catalonha, benefícia d'una autonomia locala e de l'oficialitat de la lenga occitana. Aquelas avançadas positivas se devon perseguir desenant cap a mai d'autogovèrn. Prepausam que la Val d'Aran venga una comunitat autonòma a part entièra (distinta de Catalonha), que l'occitan i siá la lenga oficiala principala e qu'Aran obtenga lo drech a l'autodeterminacion per se poder federar puèi amb la rèsta d'Occitània. Tanben, lo desvolopament toristic d'Aran se deu pas pus concebre coma “la Petita Soïssa Espanhòla” mas coma la promocion autentica de la personalitat aranesa, amb tota sa dimension gascona e occitana.
d) Lo Principat de Mónegue es lo sot estat independent d'Occitània. La vocacion de Mónegue es de pilhar consciéncia del ròtle geopolitic que pòt jogar dins l'emergéncia d'Occitània, en se plaçant a la tèsta dels interèsses del pòble d'òc, en oficializant sas doas lengas istoricas – l'occitan niçard e lo ligur monegasc – e en s'afortissent coma un modèl novèl de desvolopament social, ecologic e economic.
Se Mónegue o vòl, pòt venir la veirina e lo centre de gravitat politica de l'Occitània futura.
12:48 Publié dans Politique | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : occitània, projècte politic, bonapartisme, ofensiva ideologica, regions occitanas, mónegue, val d'aran

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-453
Aquesta pagina concernís l'an -453 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Reglament de la crisi entraïnada per la prepausicion de la Lex Terentilia e adopcion definitiva de la creacion d'una comission de dètz magistrats cargats d'escriure una lèi regardant totei lei Romans. D'ambaissadas foguèron mandadas ai ciutats grègas per s'informar dei lèis escrichas localas, especialament aquelei de Solon.


text:
Esplech
Un esplech (var. espleit, asplech) o una aisina es un instrument fisic utilizat per un èsser vivant dirèctament, o mejans una maquina, per d'exercir una accion mai sovent mecanica, o termica, sus un element d'environament de tracatr (matèria bruta, objècte acabat o mièjacabat, èsse vivant, etc). Melhora l'eficacitat de las accions entrepresas o dona accès a d'accions impossibles autrament. Fòrça provesisson un avantatge mecanica foncionant segon lo principi d'una maquina simpla coma — entre autres — lo palfèr.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'esplech pòt se comprene coma un perlongament de la man, del còrs, un intermediari de l'action, veire coma una protèsi dins lo sens ont remplaça (o quitament crea) un membre o un organ (e mai, to ὄpYavov significa en grèc esplèch). Per Michel Serres, l'Òme es un animal despecializat e l'esplech que perlonga sa man l'especializa en particular.
Per extension, lo tèrme d'esplech o aisina pòt s'aplicar a d'objècte virtuals:
- esplech o aisina informatic(a): las aplicacions d'envergura limitada a un pretzfach especific,
- esplech o aisina linguistic(a): las aplicacions de tipe diccionari de lenga o traductor,
- esplech o aisina matematic(a): una nocion utilizada de biais recurrent per far capitar de rasonaments o resòlvre de problèmas.
Perennitat[modificar | modificar la font]
La causida d'una matèria o d'una forma per un objècte acabat, per lo far capable de realizar sa foncion, pasmens ne fa pas un espelech. Un clavèl, per exemple, objècte acabat de la forma estudiada, fabricat dins la matèria que cal, es per tan pas un esplech, al contrari lo martèl que lo planta n'es. L'esplech, es un objècte que après aver servit, torna dins la caissa d'esplechs. Lo clavèl, el, demora dins l'objècte que realiza lo ligam.
Los esplechs rudimentaris o primitius complisson mal aquesta caracteristica. Per exemple, lo caminaire promeneur que culhís una nos e la romp amb una pèira (potencialament un esplech). Mas, quitament abandonada, tornant pas dins un caissa d'esplech, la pèira a gardat sa capacitat « cachanoses » mas es « desfinalizada ». Una nos encontrada mai luènh utilizarà una autra pèira. Se las pèiras se fan raras, lo caminaire conservarà aquesta qu'acabarà per encontrar, e aquí lo començament d'un espelch alara qu"abans èra puslèu un instrument. A l'autra extremitat, lo sistèma economic (veire societat de consomacion) tend a far l'espelech mai efemèr possible (veire Obsolescéncia programada). L'esplech « getable » tornan a caissa de las bordilhas puslèu que dels esplechs fa sa caracterizacion d'esplech dificila.
L'esplech de quin biais que siá vielhís e acaba a las bordilhas, per çò que se pòt nomenar d'un biais general l'usadura. Usadure mai o mens rapia: del cisèl sue la lama diminuís a cada afustatge, mas que dura d'annadas, a la cinta de seguretat de las veituras que « s'usa » (se destiba definitivament) a la primièra sollicitation.
Pels umans[modificar | modificar la font]
Se pensava que l'uman èra lo sol a realizar d'aisinas sofisticadas, a los gardar entre dos usatges e a los far evoluar dins lo temps. se dich a vegada Homo faber per soslinhar aquesta caracteristica essenciala de l'Òme. Pasmens la descobèrte, en 2015, dels esplech mai ancians jamai descobèrts e datats de 3,3 milions d'annadas[1], es a dire 500.000 ans abans l'arribada supausada del genre Homo que sembla aver aparegut al Pliocèn, fa unes 2,8 milions d'annadas[2], torna fòrça la question sus aquesta teoria.
Los esplech pòdon èsser utilizat coma d'armas son de segur d'entre los primièrs que l'Òme aja fabricats. En mai de lor importança intrinsèca per la subrevida e la proteccion de l'espècia, aquestes espech an la particularitat de poder èsser utilizats caminato corrent, fàcia a un enemic o al percaç d'une presa, donc depè, alara que los autres esplech primitius podan èsser utilizadas qonque en posicion setada o al mens estatica. Atal, l'estacion depè, l'especializacion dels membres, e lo desvelopament de la man de l'Òme, son benlèu ligats a l'aptitud a la violéncia de sos aujòls (aquò es una ipotèsi discutada, veire per exemple la teoria de l'origina costièra de l'Òme, que constituís una autra ipotèsi).
Dempuèi que vivon, en grop, puèi en societat, los umans se partetjèron los pretzefachs e donc s'epecializèron sovent en foncion de leurs aptituds, naturalas o aqueridas, o dels besonhs del moment. Aquesta organizacion permtèt a l'umanitat de conservar, de transmetre, e donc de far evoluar las tecnicas de fabricacion dels espelechs. Lo desvolopament de l'esplech es una marsa de la sedentarizacion dles pòble: le nomadisme impausa en efièch una restriccion en volum, en pès e en quantitat d'objecte de transportar. Es donc plan possible d'imatginar que lo-passatge de caçaire-culeire a aqueste de l'agricultor o elevaire se relizèron dons lo mèsme periòde. Se pòt efectivament pensar que l'agricultura demandèt d'esplechs aisidament voluminoses, al mèsme temps que la sedentaritat, fasent lor conservacion e reütilizacion possibla, fasiá « rendabla » lor fabricacion e lor desvolopament.
Energia non animala[modificar | modificar la font]
Alara que los primièrs esplechs creats demandavan une manipulacion umana, intervenguèt enseguida l'energia animala, puèi d'espelchs foncionant amd una energia non animala: pla segur la molina o lo molin d'aura. Per Jacques Grinevald, la revolucion carnociana que mena lo capvirament dins una societat termoindustriala amb l’utilizacion massissa de l’energia fossila (casrbon puèi petròli)[3] constituí una estapa decisiva. Ara la « poténcia del fuòc » permet l'aveniment d'una maquina novèla, bastida a l'entorn d'un motor e que constituís une bifurcacion dins l'istòria de l'esplech, permetent de s'afranquir de la fòrça motritz de l'Òme, de l'animal, dels elements naturals, e de lors limitas e caractèr aleatòri.
Èime[modificar | modificar la font]
L'esplech es un mejan que permet a son utilizaire un aprochament amb son desir. L'Òme atal passèt dels esplechs perlongaments de sos movements (la maçuga, l'arc, le laser, etc.), a d'esplech automatizats podent foncionar sens sa presencia (los robòts, las maquinas-esplechs, l'electronica) perlongant atal sa volontat.
Dins la mesura lo plaser provòca un apasiment en nodaltre, l'acompliment d'aqueste es supausat èsser facilitat per l'esplech. Aquesta idèa se basa pasmens sus la crecença que la realizacion de totes sos desirs es de voler: atal l'Esplech Suprèma seriá aqueste que a l'extrèma « feriá çò que se voldriá sonque en i pensant », alara que l'istòria montrèt qu'es l'usatge que determina lo benfach d'un esplech, mai que lo quita esplech: armament, medicacion, etc. Aquesta volontat d'acompliment dels desirs per l'esplech demora pasmens un principi que faguèt la fòrça de l'Homo sapiens, e de segur de sos aujòls.
Pels animals[modificar | modificar la font]
Fòrça d'antropològs consideran que l'usatge d'esplech, facilitat per la bipedia, joguèt un ròtle determinant dins lo desvelopament de la linhada umanas. Pasmens l'observacion mòntra que diferentas espècias d'animals (subretot de l'òrdre dels primates que fan partit los umans, mas tanben d'ausèls, las loiras de mar e tanben unes insèctes coma la formiga corduriera -Œcophylla-) n'utilizan.
Atal se pòt observar de monards utilizar:
- de pals per trapar de fruchs, d'insèctes o mesurar la prigondor d'una sompa per saber se la pòdon passar
- de pèiras per rompre des noses o coquilhum
Pasmens, s'agís sonque d'« esplechs rudimentaris », d'escasença e non perennes, donc puslèu simplament d'« instrument », coma indicat al paragraf precedent. Mas:
- L'abitacion de fòrça especias animalas constituís una veraia « fabricacion finalizada », a vegada perenne coma lo nis d'unes ausèls (que tornan a lor nis d'una annada sus l'autre)
- las restancas dels vibres pòdon dificilament èsser considerat coma d'« esplech rudimentaris »: quitament se ne son al vejaire foncional, son perennes e subretot entretenguts.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sciences et avenir, 20 mai 2015, 3,3 millions d'années : on a découvert les plus anciens outils au monde
- ↑ http://www.lemonde.fr/sciences/article/2015/03/04/paleontologie-une-mandibule-africaine-vieillit-le-genre-humain-de-400-000-ans_4587481_1650684.html
- ↑ J.Grinevald, « La révolution carnotienne : thermodynamique, économie et idéologie », Revue européenne des sciences sociales, n°36, 1976 in Alain Gras – Fragilité de la puissance.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jean C. Baudet, De l'outil à la machine, Paris, Vuibert, 2003.


text:
MUSICA : MANU THERON C’est ce dimanche à 10h 55 dans votre magazine Viure al Pais sur France 3 Occitanie
Viure al País vous propose une nouvelle formule d’émission pour cette saison : un magazine musical une fois par mois. 17 minutes consacrées à un artiste occitan, pour découvrir son actualité et son parcours.
Pour cette première nous recevons, ce dimanche 21 octobre, Manu Théron. Chanteur et musicien, auteur et compositeur, cet artiste marseillais multiplie les projets depuis près de 25 ans, toujours autour du travail de la voix. Il est le fondateur du Còr de la Plana, un des groupes occitans les plus connus à l’heure actuelle … lire la suite
BIAIS: ETH CAFE Coproduction Piget/France Télévisions
C’est un numéro exceptionnel de Biais, qui a été tourné sur deux saisons, au printemps et à la fin de l’été.
Ce film extraordinaire vous propose de partir à la rencontre de Jean Blaye, berger en Vallée d’Aspe en Béarn.
Comme il le dit lui-même si bien, il était déjà berger avant de naître. L’hiver, à partir du mois de novembre, Jean descend à Oloron-Sainte-Marie (64), accompagné de son vélo et de son troupeau de brebis. Au mois de juin, Jean monte avec ses brebis à Lourdios et y reste pendant 1 mois.
Enfin, à partir de juillet et jusqu’à la fin du mois de septembre, Jean vie dans la montagne au Soum de Layens. Là-haut, son quotidien c’est la surveillance de ses brebis. Il va nous montrer ses différentes sonnailles, certaines sont très anciennes et datent même de 1918 !
Il va aussi nous inviter à boire un café préparé à sa manière dans le confort modeste de sa cabane :
Votre magazine occitan vous est présenté cette semaine par Géraud Delbès dont vous connaissez certainement la voix. Il est animateur radio, vous pouvez l’entendre sur France Bleu Occitanie : tous les matins de la semaine à 07h40 (rediffusion à 08h55) dans la chronique des Mots d’Oc et le dimanche à 12h00 dans Conta Monde.
Au programme de cette émission : chant et percussions avec le duo P.A.T.O.I.S et un numéro exceptionnel de la série Biais, tourné dans le Béarn.
Pour en savoir plus et revoir l’émission après sa diffusion vous pouvez vous rendre sur la page de France 3 Occitanie : ICI
En attendant voici quelque images en musique de Duo Patois :
N’oubliez pas c’est ce dimanche 14 octobre à 10h 55 sur France 3 Occitanie.
LO MOTest une série de vingt épisodes de 2 minutes dans lesquels des mots ou expressions occitanes sont expliqués par des enfants. Aujourd’hui, nous sommes avec les enfants de la section bilingue l’école publique de Marcillac en Aveyron (12) qui nous expliquent ce qu’est un « masuc », une construction traditionnelle en pierre où les bergers s’abritent et fabriquent leurs fromages en été.
Votre magazine occitan vous parle cette semaine de Toulouse, dans une émission spéciale présentée par Sirine Tijani.
Cette année 2018 a été proclamée année de l’Occitanie dans la ville rose. Nous avons profité des événements organisés dans le cadre de « Tolosa Occitana» de la Mairie mais aussi de la 19e édition du festival Occitània pour nous intéresser aux liens particuliers qui unissent Toulouse avec la culture et la langue occitanes.
Ce dimanche 7 octobre à 10h 55 sur France 3 Occitanie Cette émission sera rediffusée le vendredi 9 novembre à 8h 50
BIAIS: LOS FARÇONS Coproduction Piget/France Télévisions
Louis et Paulette habitent dans l’Aveyron, en Viadène, entre le Carladezet l’Aubrac. Dans le temps, lorsque la mère de Paulette cuisinait un chou farci, elle faisait des farsous pour ne rien gaspiller. Aujourd’hui, Paulette, a hérité de ce savoir-faire culinaire et elle perpétue la tradition. Les farsous sont très connus dans tout le Nord Aveyron, on en trouve souvent dans les marchés au même titre que l’Aligot. Ces petits farcis peuvent être cuisinés de différentes façons. Ceux de Paulette sont composés de blettes, persil, œufs, farine, oignons, sel et poivre.
@Piget
Ils peuvent être servis chauds ou froids et ils se partagent avec plaisir. Bon appétit…
Es un òme que simbolisa son país e una figura occitana. André Valadier serà lo convidat de Viure al País lo 22 de septembre.
Son rares aqueles que fan l’unanimitat. Dins Aubrac e ben au-delai, avèm pas encara trapat de repròches adreissats a André Valadier. L’òme que foguèt conse de son vilatge de La Terissa pendent gaireben 40 ans, dediquèt son existéncia a mantener sa tèrra en vida, emai a li balhar un vam novel. E aquò lo portèt fins a la tèsta de l’Institut Nacionau pels AOC, puèi a la region Miegjorn-Pirenèus, ont foguèt vici-president encargat de l’agricultura pendent 18 ans. Una fonccion que gardèt jos una presidéncia de drecha o d’esquèra. Uèi encara, a 85 ans, ven d’èsser designat president dau Pargue Natural Regional d’Aubrac, tot just nascut. Lo PNR es un otis de mai per ajudar au desvolopament durable dau país, es de dire un desvolopament que preserve l’environ e la qualitat de vida, que preserve tanben lo patrimòni e la cultura. Cò que rejonh tot lo trabalh d’André Valadier. Per sa tèrra, l’òme a una linha de direccion: « La tradicion sens modernizacion es estèrla. Mas la modernisacion sens la tradicion, es avugla. La pròva es qu’aici en Aubrac, totas las riquessas actualas nos vènon del tropel, que foguèt totjorn l’activitat economica principala. » E se pòdon enumerar aquelas riquessas: las vacas d’Aubrac, lor carn de las mai presadas e lor lach que fan lo fromatge e l’aligòt; los cotèls de Lai Guiòla, qu’an per origina los cotèls dels pastres; los paisatges, entretenguts e rasclats pels romiaires. Emai se las produccions son pas gròssas es lor qualitat que balhèran la rentabilitat e que faguèran pauc a chà pauc coneisser lo platèu en França tota e que comencèran d’atirar de toristas. Lo torisme per André Valadier aquò’s vengut una ressorça de las mai importantas. « Aici es un país d’elevaires, mas lo torisme monta fòrt e o cal perqué l’agricultura tota sola sufis pas. Ara los dos son complementaris. »
Aubrac es doncas un país que farga sa riquessa sus sas produccions tradicionalas, mas o foguèt pas totjorn. Dins las annadas 70 la raça bovina èra a man de desaparéisser definitivament. Se ne comptava pas que 40 000, remplaçadas sovent per d’autras raças que fasián mai de lach, mai de carn. Los masucs, aqueles ostalòts ont se fabricavan los fromatges autres còps èran jà desertats pels paisans. Mas coma o ditz lo Valadier « i a causas que se pòdon pas pesar sus una balança »: lo gost d’un produch, l’istòria que representa, son enrasigament. Lo trabalh foguèt long e rufe, mas portèt. Alara que la vacada es de mai de 200 000 tèstas, es una Aubrac que se causiguèt ongan coma emblèma dau salon de l’agricultura. L’autre combat que menèran los agricultors foguèt pel lach. En 1960 èran quauques uns a crear la cooperativa lachièra Jeune Montagne a La Guiòla per collectar las produccions e fargar los fromatges qu’obtenguèron l’AOC tre l’annada seguenta. President pendent 48 ans de Jeune Montagne, André capitèt pauc a chà pauc amb sos collègas de difusir lors especialitats, dins las annadas 80 l’aligòt comencèt de se vendre emai en plat congelat pels supermercats. La popularitat dau plat e daus fromatges acompanhèt aquela de las vacas – « las solas que foguèron pas concernidas per la crisi de la vaca fòla » precisa lo Valadier – e uèi lo lach daus productors d’Aubrac se vend mai car que lo lach bio. Un òr blanc vertadièr. En reconeissença a’n aquel animal que fai viure tot lo país, las comunas dau platèu instalèran d’estatuas que las representan dins totes los cantons.
Dins lo vilatge que pòrta lo nom d’Aubrac, l’estatua se ditz « Doudoune ». Nos la presentan l’esculptor Edouard Bongrand e André Valadier.
De títols, André Valadier n’a una brava colleccion (reçaupèt emai la legion d’onor). Pasmens, demòra de’n primier un paisan. Un mestièr qu’eiretèt de son paire e que transmetèt a sos dos fius. « Farguèran amassa un GAEC, mas coma son tanben cadun conse de lor vilatge, soi ieu que lor servissi d’ajuda per las bèstias ». E lo cal vèire las menar d’un prat a l’autre, barròt en man. Las sona en òc: « Veni aicí, veni, veni ». Quand lo cridal se lança, los caps se lèvan, los animaus se sarran. D’unes doçament, d’autres a la corsa. La lenga occitana, l’ancian conse l’emplèga a còps encara amb de mond de la region, mai que mai d’ancians.Es un autre element dau patrimòni mas que se sauva pas el.« Perdèm de mots, consatatan André e son vièlh amic Edouard. Sovent se demandam cossí disiam una causa o l’autra quand erèm joves? I a causas que sabèm pas pus dire e qu’existísson pas en francés. Tot lo material del masuc per exemple, lo pòdi pas nommar en francés. » Pasmens l’occitan es pas desbolidat a l’ostal d’Aubrac, lo vocabulari es inscrich sus las parets, se trapa dins mantun obratges en venda. Aquela institucion, facha per promòure l’activitat toristica e duberta en 2002, foguèt creada a l’iniciativa dau sindicat de las comunas qu’es encara presidit per… André Valadier. Pertot present, l’òme fai l’admiracion de sos vesins. Mai a l’est en Losèra se troba la Margerida, un territòri mai grand mas ben mens conegut qu’Aubrac. Robert Berthuis, ambassador de promocion pel despartament e fier representent de Margerida lo confessa: « nos manca aicí un Valadier. »
Per ne saupre mai sus Aubrac, vaqui l’emission Viure al País que difusada lo 23 de septembre:
Ce dimanche votre magazine Viure al País sera en Aubrac
Le magazine occitan vous propose une balade en Aubrac en compagnie d’un invité de prestige. André Valadier, le président du tout nouveau PNR, nous accompagne tout au long de cette première émission consacrée à l’Aubrac. André, ancien maire du village de La Terisse, ancien conseiller régional, fondateur de la coopérative laitière de l’Aubrac et ancien président de l’Institut National des Appellations d’Origine, est très impliqué dans la promotion de son pays et de ses produits.
Pour en savoir davantage sur le contenu de cette émission et en voir un extrait vous pouvez vous rendre sur notre page internet : ICI
DIMANCHE 16 septembre 2018 Diffusion sur France 3 Occitanie à 10h55 Une émission spéciale ESTIVADA 2018, présentée par Sirine Tijani
Viure al País change de formule et vous sera désormais proposé tous les dimanches à un nouvel horaire (vers 10h55). Cette année, votre émission occitane sillonnera toute l’Occitanie pour s’intéresser à des thématiques rares dans les médias : des reportages, des rencontres, des sujets qui mettent en avant la création culturelle et les initiatives autour de la langue occitane, qui s’intéressent aux contre-courants, qui valorisent les territoires. Une émission qui est aussi une porte d’entrée pour tous ceux qui veulent s’intéresser à la langue d’oc.
Francis Cabrel et Claude Sicre à l’Estivada 2018 @France 3 Occitanie – Viure al Pais
Pour sa rentrée, Viure al País, vous embarque au cœur de l’Estivada de Rodez, dédiée cette année aux Troubadours. Nous vous proposons de partir sur les traces de ces poètes, musiciens et chanteurs du Moyen Âge, de leur apparition dans le Nord de l’Occitanie en passant par le développement de l’amour courtois sans oublier les trobairitz, les femmes troubadours.
Nous sommes allés à la rencontre de spécialistes et de nombreux artistes présents au festival : expositions, concerts, balètis. Pour cette édition 2018 l’invité d’honneur était Francis Cabrelqui avec Claude Sicres’est prêté au jeu de la joute poétique, genre bien connu de l’art troubadouresque.


text:
EstroncianaEstronciana tiene 11 letras
Definición de estronciana aquí
Resultados de búsqueda:
Resultados de imágenes:
Youtube: estronciana
Nube de palabras :
- estronciana wstronciana sstronciana dstronciana rstronciana 4stronciana 3stronciana eatronciana eztronciana extronciana edtronciana eetronciana ewtronciana esrronciana esfronciana esgronciana esyronciana es6ronciana es5ronciana esteonciana estdonciana estfonciana esttonciana est5onciana est4onciana estrinciana estrknciana estrlnciana estrpnciana estr0nciana estr9nciana estrobciana estromciana estrojciana estrohciana estronxiana estronviana estronfiana estrondiana estroncuana estroncjana estronckana estroncoana estronc9ana estronc8ana estroncizna estroncisna estronciwna estronciqna estronciaba estronciama estronciaja estronciaha estroncianz estroncians estroncianw estroncianq


text:
Modèl:Portal de Portugal/Lisbona
Lisbona es la capitala de Portugal. Es situada dins l'estuari de Tage. A mai de la capitala del país es tanben la capitala del Districte de Lisbona, de la region de Lisbona, de l'airal metropolitan de Lisboa, e es tanben lo centre principal de la sosregion estadistica de la Grand Lisbona. Sa populacion èra estimada a 517 802 abitants en 2005, e la de l'airal metropolitan a 3 milions, siá un quart de la populacion del país. Lisboa es la vila pus rica de Portugal, amb un PIB per capita superior a la mejana europèa.
Sa superfícia totala es 83,84 km².


text:
Espeisha
Espeisha (Espèche en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada enas Baronias de Bigòrra. Administrativament, que's tròba en departament francés deths Hauts Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- er'espeluga deth Bòsc deth Cantet (o espeluga d'Espeisha)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Arrondiment de Tarba
L’arrondiment de Tarba qu'es una division administrativa francesa, situada dans le departament deus Hauts Pirenèus e la region Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus. Son còdi INSEE qu'es 65 3 e sa superficia qu'es de 1488 km².
Composicion[modificar | modificar la font]
La composicion deus arrondiments francés que's hè totjorn en relacion dab los ancians cantons, anteriors a la refòrma cantonau de 2014, aplicada en 2015. Cada arrondiment que contien un certan nombre de cantons sancèrs. Despuish la refòrma cantonau, un canton navèth que pòt estar acavalat sus dus arrondiments. L'arrondiment de Tarba qu'ei compausat deus 19 ancians cantons seguents :
- canton d'Aurelhan
- canton de Bordèras
- canton de Castèthnau de Manhoac
- canton de Castèthnau de Ribèra Baisha
- canton de Galan
- canton de La Lobèra
- canton de Mauborguet
- canton d'Aussun
- canton de Poiastruc
- canton de Rabastens de Bigòrra
- canton de Semiac
- canton de Tarba-1
- canton de Tarba-2
- canton de Tarba-3
- canton de Tarba-4
- canton de Tarba-5
- canton de Tornai
- canton de Tria de Baïsa
- canton de Vic de Bigòrra.


text:
K1
Lo carri K1 es un carri de combat principau sud-corean desvolopat dins leis annadas 1980 a partir dau M1 Abrams estatsunidenc. Doas versions existisson : lo K1 qu'intrèt en servici en 1987 e lo K1A1 en servici dempuei 2001. I a de diferéncias importantas entre lei doas versions, especialament au nivèu de l'armament. L'bjectiu d'aqueu melhorament èra de rivalizar ambé lei versions modèrnas dei carris sovietics T-72 e T-80.
Aqueu carri demorèt solament utilizat per Corèa dau Sud e conoguèt ges de conflictes.


text:
dilluns, 19 de novembre de 2012
Victòria pera mínima
Partit dolent eth d’aguest dissabte en qu´ac melhor entà nosati siguec eth resultat. Non mos adaptèrem ath terren de jòc e tanpòc ath equip contrari. Er Aurignac lèu non s’apropèc ara porteria aranesa en tot eth partit e sonque sajèc de defensà-se e dàuem per bon eth 0-0 iniciau.
Era U.E. Bossòst auec ua bona ocasion en un shut d’Ignasi que tocaue eth garròt dera porteria francesa. Miguel tanben auec ua bona ocasion, mès eth sòn shut gessec desviat. Era milhor ocasion siguec a ua passada d’Abraham que Pèir se quedaue solet dauant deth portèr e shutaue dehòra dera porteria. Siguec era darrèra jogada dera prumèra mietat. Tamb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat , situacion parièra ara prumèra mietat.
Auerem era sort de marcar ath quart d’ora en profitar Antonio ua pilota mòrta en àrea francesa dempús d’un lançament de cornèr e shutat ras entà marcar eth 0-1. Non poguerem profitar ua badada deth portèr francés ath que se le fiulèc fauta laguens der àrea en qu’eth lançament d’ Àlex anec fòrça desviat. Er Aurignac sajèc de profitar es longui desplaçaments dera sua defensa e es poques fautes e cornèrs entà empatar eth partit.
Ath finau, victòria pera mínima en un partit en que no gesseren ben es causes, mès tanben ei important guanhar aguesti partits entà seguir prumèrs deth campionat. Era classificacion: U.E. Bossòst 22, Villeneuve de Rivière 21, Luchon e Etoile de Cagire 17.
Eth plòplèu partit, 1/16 de finau dera Copa de Comminges dissabte 24 de noveme tàs 20:00 ores en Bossòst contra er equip SaliesMane III.
Aguesta semana entrenam dimars e dijaus.
E.F.C. Aurignac: Berthon, Boudes, Ane, Coursolle, Cazenave, Hurle, Marinho, Alves, Dastugue, Benali, Partingion. Remplaçants : Massarin.
Tarjetes auriòles : Ane, Hurle, Dastugue.
Trainer : Lapuyade Joel.
U.E. Bossòst : Marcos, Marc, Chapo , Antonio, Héctor, Àlex, Abraham, Piñeiro, Pèir, Ignasi , Miguel. Remplaçants : Xavi, Pipe, Salva.
Trainer : Jordi.
Tarjetes auriòles: Piñeiro, Héctor, Antonio, Àlex.
Gol : 0-1 Antonio (60’).
Arbitre : Stefani Serge.
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada


text:
Ar Chapel-Nevez (Còstas d'Arvòr)
Ar Chapel-Nevez en breton ( La Chapelle-Neuve en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Capèla-Nòva se situa al sud del Trégor, près del Centre-Bretanha en region cornouaillaise. A per vesinas trégorroises:
La Chapelle-Neuve se situe au sud du Trégor, près du Centre-Bretagne en région cornouaillaise. Elle a pour voisines trégorroises:
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo bourg de la Capèla-Nòva a preses naissença a l'entorn d'una capèla situada en Plougonver, bastida pels senhors de Kerméno, final de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Es vengut cap de-luòc d'una municipalitat per la lei del 23 de junh de 1873. Es pel decrèt del 5 d'abril de 1862 que la Capèla-Nòva a #èsser erigida en succursale. Sus un dels chaînons de las montanhas #negras, la capèla produsida çò de mès de singular efièch al œel #que lo vei per las primièras fes. La siá forma generala figura tres torns paucs saillantes, ligadas íntimament entre elas en un gròs ponhat. Una homicida, compausada d'un trauc, en figurant la crotz latina, a perforat en la basa de caduna d'aqueles torns, d'ont partís un sosterranh. A veire aquel aparelh militar, se se demanda se s'es en preséncia d'un santuari o d'una fortalesa. Mas la riquesa de la glèisa residís en lo retable. A dominat, coronat per una granda estatua de La nòstra-Madama de la compassion. S'i sent l'influéncia de Raphaël.
Le bourg de La Chapelle-Neuve a pris naissance autour d'une chapelle située en Plougonver, construite par les seigneurs de Kerméno, fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Il est devenu chef-lieu d'une commune par la loi du 23 juin 1873. C'est par le décret du 5 avril 1862 que la Chapelle-Neuve a été érigée en succursale. Sur un des chaînons des montagnes noires, la chapelle produit le plus singulier effet à l'œil qui le voit pour la première fois. Sa forme générale figure trois tours peu saillantes, liées intimement entre elles en un gros faisceau. Une meurtrière, composée d'un trou, figurant la croix latine, est percée dans la base de chacune de ces tours, d’où part un souterrain. À voir cet appareil militaire, on se demande si l'on est en présence d’un sanctuaire ou d'une forteresse. Mais la richesse de l’église réside dans le retable. Il est dominé, couronné par une grande statue de Notre-Dame de la compassion. On y sent l’influence de Raphaël.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Provençau
lenga pas reconeguda :
Lo provençau (prov., gasc. nord-oc.) o provençal (leng.) es lo dialècte occitan parlat en Provença (fòra la zòna aupenca que parla vivaroaupenc) e dins l'èst de Lengadòc. Lo niçard n’es un sosdialècte parlat a Niça. Lo mot provençau serviguèt longtemps a nommar la lenga occitana dins son ensems. Lo provençau rodanenc es la lenga de Frederic Mistral e serviguèt de basa per la creacion de la nòrma mistralenca.
Somari
Extension geografica[modificar | modificar la font]
Segon la gramatica de Juli Ronjat (publicada entre 1930 e 1941) e Pèire Bèc (en 1995), lo provençau se parla:
- au sud de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur (au sud de la vila de Dinha),
- a l'èst dau departament de Gard, dins la region de Lengadòc-Rosselhon (a l'entorn de Nimes, amb son limit occidentau que coïncidís aproximativament amb lo riu de Vidorle e lo pè dei Cevenas).
- au principat de Mónegue, ont lo provençau niçard coexistís amb lo ligur monegasc.
Segon quauqueis autors, lo provençau compren totei lei parlars occitans deis Aups (dichs aupencs o gavòts), valent a dire lo nòrd de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur (au nòrd de Dinha) e lei Valadas Occitanas de l'estat italian. Pasmens, la classificacion pus admesa uei (segon Juli Ronjat e Pèire Bèc) agropa lei parlars deis Aups dins l'occitan vivaroaupenc e non dins lo dialècte provençau. L'inclusion deis parlars deis Aups dins lo provençau s'explica mai per de motius istorics que dialectologics. L'inclusion de la franja de Nimes (e mens encara de la franja costiera de Vidorle) au dialècte provençau empacha pas lo caractèr de transicion que ten aquela zona amb lo domeni lengadocian.
Obviament existisson de franjas de transicion entre lei dialèctes provençau e vivaroaupenc que lei dialectològs an costuma d'atribuir au vivaroaupenc: sud de Droma (dicha Droma Provençala), region de Dinha, aut País Niçard. Per còntra la zona dicha bas-aupenca, immediatament au sud de Dinha e anant de Forcauquier a Castelana, es pus provençala que vivaroaupenca, maugrat la preséncia de trachs vivaroaupencs.
I a tanben una transicion dau provençau vèrs lo lengadocian dins l'extrèm sud-èst d'Ardecha e a l'oèst de Nimes (au pè dei Cevenas e vèrs Vidorle).
Classificacion dau provençau[modificar | modificar la font]
Segon Pèire Bèc (1995), lei dialèctes provençau e lengadocian forman un ensems sud-occitan (o occitan meridionau), que se distinguís dau nòrd-occitan (vivaroaupenc, auvernhat e lemosin) e de l'occitan gascon.
Fonetica[modificar | modificar la font]
La màger partida dei diferéncias entre provençal e lengadocian son de conservacions e tanben d'innovacions foneticas.
Una part dei caracteristicas lingüisticas d'aquesta varietat occitana ja se manifèstan a l'Edat Mejana e una autra part se consolida a partir dau sègle XVII:
- Vocalizacion dei -l en fin de sillaba en [w] (fil > fiu, mèl > mèu, sal > sau, martèl > martèu).
- Vocalizacion frequenta (mai non sistematica) de -lh en [w] (solelh > soleu).
Leis autrei trachs se fan visibles a partir dau sègle XVII:
- Amudiment dei consonantas finalas (e subretot quauquei marcas gramaticalas coma leis -s dau plurau dei noms e adjectius, que despareisson o que dins certanei cas se substituisson per la terminason -ei(s) prononciada [ej(z)/i(z)]. En niçard pasmens utilizan lei terminasons -u/-i. Ansin la forma occitana mai estenduda los amics, las amigas se ditz en provençau generau leis amics, leis amigas e en niçard lu amics, li amigui.
- -es final post-tonic es realizat [es] dins los vèrbes conjugats tenes [t'enes], mas [e] en los autres cas son paures [sump'awɾe].
Rapòrt au lengadocian (mai amb una larga zòna d'interferéncia), lo provençau se caracteriza per:
- Un article definit plurau epicèn (qu'a la mesma forma au masculin coma au femenin) lei [lej/li] (leis [lejz/liz] davant una vocala). Tanben tota una seria de mots coneisson la terminason epicèna -ei (-eis): d'adjectius possessius (mei, tei, sei), d'adjectius demostratius, exclamatius o interrogatius (aquelei, aquestei), de pronoms personaus (elei), d'adjectius e de pronoms indefinits (quauquei, d'unei), e en generau, les adjectius plaçats davant lo nom que transforman -e e -a finalas dau singular en -ei au plurau (un brave amic, de braveis amics; una granda taula, de grandei taulas).
- La Diftongason de o > ue (luec, fuec (o fuòc), pueg, fuelha per los lengadocians luòc, fuòc, puèg (puòg), fuèlha ('fuòlha), mas buòu, muòu/muòl dins los dos dialèctes.
- Lo niçard, en luòc de -ei (-eis), possedís un sistèma amb lei terminasons -u au masculin plurau e -i au femenin plurau.
- La casuda dei consonantas oclusivas finalas, levat en niçard.
- La vocalizacion de la -l finala en -u.
- Lo manten de l'oposicion v/b.
- Lo manten de la -n finala etimologica amb la nasalizacion parciala de la vocala precedenta.
Rapòrt au vivaroaupenc, lo provençau se caracteriza per:
- Lo manten deis -d- intervocalicas: parlada còntra parlaa.
- Una primiera persona dau singular en -e o -i còntra -o en vivaroaupenc
- L'abséncia de palatalizacion dei grops latins ka-/ga- (amb excepcion de quauquei manlèus probables a aqueu dialècte coma chausir, chabir, etc.).
Classificacions sosdialectalas[modificar | modificar la font]
Lo provençau se classifica ansin:
- Lo provençau generau compren doas varietats fòrça similaras:
- Lo provençau rodanenc. S'esten a l'èst dau departament de Gard (vèrs Nimes), lo departament de Vauclusa (vèrs Avinhon, Aurenja) e a l'oèst dau departament dei Bocas de Ròse (Arle, Camarga). Lei "josieus dau Papa", comunautats josievas d'Avinhon e dau Comtat Venaicin desvolopèron un sosdialècte judeoprovençau especific (tanben nomenat shuadit o judeooccitan). Lei caracteristicas pròprias dau rodanenc:
- Morfologia:
- La desinéncia de 1a persona au present de l'indicatiu es -e (cante).
- L'article definit plurau lei(s) se pronóncia puslèu [li(z)] e d'autrei terminasons dau plurau s'acaban tanben per -ei(s) [i(z)].
- Lei pronoms seguents an la forma occitana generala me, te, se.
- Fonetica:
- Abséncia de diftongason de ò realizada [ɔ] (bòn, pònt...).
- Morfologia:
- Lo provençau maritim (o centrau o mediterranèu). La sieuna extension es dins l'èst dei Bocas de Ròse (vèrs Selon, Ais de Provença e Marselha), lo departament de Var (Tolon...) e l'oèst deis Aups Maritims (vèrs Canas, Antíbol, Grassa e Canha de Mar). Lo sud deis Aups d'Auta Provença, vèrs Forcauquier e Castelana, coneis una transicion doça entre lo provençau maritim e lo vivaroaupenc, (aqueu d'aquí que comença a partir de Dinha). Lei caracteristicas dau maritim son:
- Morfologia:
- La desinéncia de 1a persona au present de l'indicatiu es -i (canti). Mai es -o (canto/chanto) dins la zona de transicion vèrs lo vivaroaupenc.
- L'article plurau lei(s) se pronóncia puslèu [lej(z)] e d'autrei terminasons dau plurau s'acaban tanben per -ei(s) [ej(z)].
- Lei pronoms seguents an la forma mi, ti, si (en luòc de me, te, se).
- Fonetica:
- Preséncia de diftongs amb ò realizat [wɔ/we/wa] (bòn, pònt...).
- Morfologia:
- Lo provençau rodanenc. S'esten a l'èst dau departament de Gard (vèrs Nimes), lo departament de Vauclusa (vèrs Avinhon, Aurenja) e a l'oèst dau departament dei Bocas de Ròse (Arle, Camarga). Lei "josieus dau Papa", comunautats josievas d'Avinhon e dau Comtat Venaicin desvolopèron un sosdialècte judeoprovençau especific (tanben nomenat shuadit o judeooccitan). Lei caracteristicas pròprias dau rodanenc:
- Lo provençau niçard se parla dins la bassa Comtat de Niça e a Mónegue (l'auta Comtat de Niça es de dialècte vivaroaupenc e la Vau de Ròia es de dialècte roiasc). D'unei que i a pensan que se tracta d'un dialècte distint dau provençau, per de rasons pus culturalas que non pas dialectologicas. Pron particular, lo niçard se caracteriza per:
- Morfologia:
- La desinéncia de 1a persona au present de l'indicatiu qu'es -i (canti). Mai es -o (canto/chanto) dins la zona de transicion vèrs lo vivaroaupenc e tanben dins lo parlar mentonasc.
- La terminason -s dau plurau s'es amudida e explica, dins certanei cas, l'aparicion de formas nòvas dau plurau masculin amb -u e dau plurau femenin amb -i (correspondent amb -ei(s) dau provençau generau). Ansin: la forma occitana generala los amics, las amigas se ditz en niçard lu amics, li amigui (mai en provençau generau: leis amics, leis amigas).
- Lei pronoms seguents an la forma mi, ti, si (en luòc de me, te, se).
- Fonetica:
- La conservacion de la -a finala atòna prononciada [a] (en luòc de [ɔ] coma en provençau generau).
- Preséncia de diftongs amb ò realizat [wɔ/wa] (bòn, pònt...).
- Una tendéncia a conservar de mots proparoxitòns o esdrúchols, valent a dire amb l'accent tonic sus l'avantavantdarriera sillaba (en luòc de lei transformar en mots paroxitòns o plans amb l'accent tonic sus l'avantdarriera sillaba, coma en occitan generau). Ansin: diménegue (en luòc de dimenge), pàgina (en luòc de pagina).
- La pronóncia de la majoritat dei consonantas finalas (en luòc de leis amudir coma en provençau generau). Pasmens la terminason -s dau plurau s'es amudida.
- Morfologia:
- Lo vivaroaupenc, dempuei lo nòrd de Vivarés fins ais Aups, qu'es en realitat un dialècte distint dau provençau segon lei classificacions uei pron acceptadas dei lingüistas Juli Ronjat e Pèire Bèc. Pertanh au nòrd-occitan (ten cha en luòc de ca e ja en luòc de ga...).
Codificacion e estandardizacion[modificar | modificar la font]
Existisson dos sistèmas normatius concurrents a causa de la dura situacion de diglossia en fàcia dau francés:
- La nòrma classica, desvolopada particularament per Robèrt Lafont, unitària dins l'ensems occitan, que s'acòsta deis us pus tradicionaus dau provençau, deis autrei dialèctes occitans, de l'occitan ancian e tanben dau catalan.
- La nòrma mistralenca, utilizada particularament per Frederic Mistral, mai mens unitària, pauc tradicionala e que s'acòsta deis us francés.
Dins lei doas nòrmas, existisson de tendéncias favorablas a una estandardizacion dau provençau, basada sus la koinè literària iniciada per lo Felibritge dempuei lo mitan dau sègle XIX e pron convergenta amb leis autrei koinès regionalas de l'occitan. Ansin se dessenhan doas varietats regionalas de l'occitan larg: lo provençau generau e lo provençau niçard (a causa dau particularisme culturau fòrt de la Comtat de Niça). Totun tanben i a de tendéncias que defendon lo localisme exacerbat e que refusan (o desestabilizan) la codificacion a respècte dei doas nòrmas.
Se remarcarà que lei doas nòrmas, en generau, diferisson sistematicament per l'ortografia (notacion dei sòns) mai nòtan quasi exactament la meteissa causa: Cante una chata de Provença e Cante una chato de Prouvènço se pronóncian parier.
La nòrma orala (recomandacion dei formas parladas) diferís solament un pauc entre nòrma mistralenca e nòrma classica. Per exemple, certans mots afrancesats son acceptats en nòrma mistralenca (umble/umble, Oumèro/Omèra) mentre que la nòrma classica conselha de leis evitar e de lei remplaçar per de formas occitanas pus autenticas (umil, Omèr).
Secessionisme lingüistic[modificar | modificar la font]
Après fòrça ans de lucha per establir quina grafia caliá far servir per escriure l'occitan provençau, es aparegut una tendéncia secessionista, que refusa d'admetre l'unitat de la lenga occitana, que revendica la nòrma mistralenca, mai non representa pas l'ensems deis usatgiers d'aquela nòrma mistralenca; en mai d'aquò es contrària a la vision unitària de la lenga d'òc de Frederic Mistral. Aqueu secessionisme lingüistic apareguèt durant leis ans 1970 (amb Loís Baile) e es estat reactivat dempuei leis ans 1990 per l'universitari Felip Blanchet e per de grops coma l'Union Provençala o lo Collectiu Provença: en s'apiejant subre una concepcion particulara de l'identitat provençala, afirman que lo provençau seriá una lenga a despart e que caudriá parlar de "lengas d'òc" au plurau e non d'una sola lenga. Refusan lo tèrme unitari "occitan". Aquela tendéncia es fòrça marginala dins lo domeni de la lingüistica romanica mai es influenta dins quauquei mitans politics e culturaus locaus. Pasmens a pas capitat de convéncer la majoritat dau movement culturau provençau, ni manco la comunautat scientifica dei lingüistas seriós especializats en provençau.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- AVRIL J.T. (1839) Dictionnaire provençal-français suivi d’un vocabulaire français-provençal [reed. 1991, Nimes: Lacour]
- BÈC Pèire = BEC Pierre (1995) La langue occitane, coll. Que sais-je? n° 1059, París: Presses Universitaires de France [1a ed. 1963]
- BEZSONOFF Diccionari occitan provençal-català, Llibres de l'Índex, 2015]
- CALVINO Joan Batista (1905) = CALVINO Jean-Baptiste, Nouveau dictionnaire niçois-français, Niça: Imprimerie des Alpes Maritimes [reed. 1993 amb lo títol: Dictionnaire niçois-français, français-niçois, Nimes: Lacour]
- BOISGONTIER Jacme (1981-86) (collab. Loís MICHEL, Joan Maria PETIT) = BOISGONTIER Jacques (collab. Louis MICHEL, Jean-Marie PETIT) Atlas linguistique et ethnographique du Languedoc oriental [ALLOr], París: CNRS, 3 vol.
- BOUVIER Joan Glaudi, & MARTÈL Clàudia (1975-1986) = BOUVIER Jean-Claude, & MARTEL Claude, Atlas linguistique et ethnographique de la Provence [ALP], París: CNRS
- CASTELANA Jòrdi (1947) = CASTELLANA Georges, Dictionnaire niçois-français [reed. 2001, Niça: Serre]
- CASTELANA Jòrdi (1952) = CASTELLANA Georges, Dictionnaire français-niçois [reed. 2001, Niça: Serre]
- COMPANH Andrieu ‹COMPAN Andriéu› (1965) = COMPAN André, Grammaire niçoise [reed. 1981, Niça: Serre]
- COPIER Juli (1995) = COUPIER Jules, Dictionnaire français-provençal / ‹Diciounàri francés-prouvençau› [Diccionari francés-provençau], Ais de Provença: Association Dictionnaire Français-Provençal / Edisud
- FORVIERAS Xavier de ‹FOURVIERO Savié de› (1899) = FOURVIÈRES Xavier de, Grammaire provençale et guide de conversation [reed. 1973, Avinhon: Aubanel] [mai d’una reedicion: Culture Provençale et Méridionale, Aubéron]
- LAFONT Robèrt (1951) Phonétique et graphie du provençal: essai d’adaptation de la réforme linguistique occitane aux parlers de Provence, Tolosa: Institut d’Études Occitanes [reed. 1960] • Actualizat dins Lafont 1972
- LAFONT Robèrt (1972) L’ortografia occitana, lo provençau, Montpelhièr: Universitat de Montpelhièr III-Centre d’Estudis Occitans • Actualizacion de Lafont 1951
- MARTIN Guiu, & MOLIN Bernat (1998) = MARTIN Guy, & MOULIN Bernard, Grammaire provençale et cartes linguistiques, Ais de Provença: Comitat Sestian d’Estudis Occitans / Centre Regionau d’Estudis Occitans-Provença (difusion Edisud)
- FETTUCIARI Jòrgi, & MARTIN Guiu, & PIETRI Jaume (2003) Dictionnaire provençal-français / Diccionari provençau-francés, Ais de Provença: L’Escomessa / CREO Provença (difusion Edisud)
- LÈBRE Elias, & MARTIN Guiu, & MOLIN Bernat (2004) = LÈBRE Élie, & MARTIN Guy, & MOULIN Bernard, Dictionnaire de base français-provençal / Diccionari de basa francés-provençau, Ais de Provença: CREO Provença (difusion Edisud) [1a ed. 1992]
- MISTRAL Frederic (1879-1886) ‹Lou Tresor dóu Felibritge› [Lo Tresaur dau Felibritge]: Dictionnaire provençal-français, Ais de Provença: Remondet-Aubin [reed. 1932, París: Delagrave] [reed. 1968, Ais de Provença: ‹Edicioun Ramoun Berenguié› (Edicions Ramon Berenguier)] [reed. 1979, Ais de Provença: Edisud, 2 vol.]
- PELLAS S.A. (1723) Dictionnaire provençal et français [reed. 1996, Nimes: Lacour]
- RONJAT Juli = RONJAT Jules (1930-1941), Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes, 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Lingüistica > Lenga > Occitan > Provençau


text:
Dimars, 15 de setembre de 2015, 03h00 Espòrt
Dracs-Leeds la jòia d’Inu, Escarré (d’esquina), Dureau e Carney (d’esquèrra a dreita)
© Dragons Catalans
Los Superdracs estrambòrdan Brutus
Per lor darrièra aparicion sus lor pelena, los Dracs recebián lo cap de fila Leeds. Sul terren, èran presents Scott Dureau, Eliott Whitehead, Ian Henderson, Zeb Taïa e Ben Garcia que prendràn la direccion d’Austràlia per la sason venenta. Lo grand balèti dels adieu-siatz...
Lo public foguèt pas decebut que lo Rinocèros foguèt transformat en un pòni manhaguet mercé a un Todd Carney sobeiran a la manòbra, qu’aqueste balhèt lo tempo a una formacion aganida de palma e d’espaci. Los ensages venguèron en cordelada: Tomas Bòsc bonificava una intercepcion de Dureau, Inu sautava mai naut sus una passa al pè de Carney e lo meteis Carney fasiá l’anguila per anar puntar: 18-0 a la pausa. Dins lo segond temps, la sardana s’endiablèt, s’embrueissèt encara mai: Bòsc puntava dins lo recanton, Inu tornava sautar mai naut que la defensa anglesa, Sigismeau s’escapava sus 80 mètres. S’a 32-0 los angleses trapavan enfin un trauc dins la defensa catalana, Lima i anava d’un ensag en fòrça e Whitehead menava al pè la palma sus 30 mètres per s’amorrar entre los pals. Los Rinocèros finiguèron que se desvelhèron, mas èra talament tard: 46-16. Lo public se lancèt dins una òla! (cal pas doblidar l’accent, per çò que dins l’ola, fa de temps que lo rinocèros marinava!), e demorèt un long temps un còp la còrna passada per aplaudir e sustot saludar los cinc partents. Lo regrèt demòra de se demandar cossí los Dracs foguèron pas en capacitat de jogar a un tal nivèl, amb una tala volontat e solidaritat, long de l’an. Mas amb de se, fa temps que Catalonha seriá independenta! Ara, demòran dos desplaçaments: dissabte a Warrington e dins una quinzenada a Hull FC, contra los adversaris dirèctes per la seisena plaça. Alara, benlèu que sus la lançada...
La victòria d’Huddersfield sus Warrington, 48-10, permet justament als Dracs de ragantar los Lops. Dijòus, St. Helens levèt las darrièras illusions de qualificacion a Castleford, 42-38, e divendres, Wigan arribèt de mestrejar la resisténcia d’Hull FC 30-24 per ragantar Leeds en cap de classament.
Tempèsta en Austràlia
En NRL, se jogava lo primièr torn de las Finals-Series. Sus sa pelena, los primièrs, los Poletons de Sydney, se faguèron susprene pels quatrens: la Tempèsta de Melbourne 20-18 e los Cavals Fòls de Brisbane batèron sul fil los Vaquièrs 16-12.
Dins lo bas del tablèu, los Lapinons totalament endormits e sens èime daissèron lor trofèu fàcia a las Làmias de Cronulla sens pietat, 28-12, mentre que calguèt lo punt d’aur per qualificar los Dògols contra los Dragons de Sant Jòrdi: 11-10.
Se Melbourne e Brisbane son ja en mièjas finalas, aquesta setmana los barratges opausaràn dijòus los Poletons e los Dògols e dissabte los Vaquièrs e las Làmias; petaçatz-vos per trapar los oraris de difusion sus Be In Sport: vos anatz regalar!
Lesinhan e Carcassona frapan
Dissabte, Dragonets e Albi joguèron la primièra partida de la sason del campionat d’Elèit 1 en dobertura dels Dracs. Lo novèl vengut perdèt 26-18, mas mostrèt que s’acontentariá pas de faire de figuracion; Limós coneguèt de dificultats per ganhar a Avinhon: 20-16.
Dimenge, Lesinhan s’impausèt aisidament als Broncos de Tolosa, 40-4, mentre que l’AE Carcassona preniá lo pas sus Palau: 40-8.
Dissabte, Vilanuèva, rassegurada pel jutjament que li evita una liquidacion judiciària, jogarà a Albi, e Tolosa recebrà los Dragonets dins l’afrontament entre las doas resèrvas d’esquipas engatjadas en Anglatèrra. Dimenge, Lesinhan anarà a Palau mentre que l’estadi de l’Agulha recebrà lo primièr dèrbi de l’an: Limós-AE Carcassona.
Alan Roch
.. e Warrington-Dracs en diferat dissabte als er (22h45, sus BeInSport-3).
• Per Poletons-Dògols, es dijòus a 10 h del matin sus BeInSport3
• Vòli plan que « Sportive » se digue « Esportiva » en occitan, mas me vesi pas parlar de l'AEC a Carcassona en plaça de l'ASC !!!!!


text:
Charles Le Brun
Charles Le Brun (París, lo 24 de heurèr de 1619 - París, lo 22 de heurèr de 1690) que ho un deus màgers pintres e teorician de la pintrura deu sègle XVII.
Arremarcat peu cancelèr Pierre Séguier qui'u dè lo parat d'estudiar dab Simon Vouet. Arron, qu'avó François Perrier com mèste. A 15 ans qu'arrecebó ua comanda deu cardinau de Richelieu e en 1642 que viatgè a Roma dab Nicolas Poussin.
Au tornar, en 1646, que tribalhè per Nicolas Fouquet a la decoracion deu son castèth de Vaux-le-Vicomte. Que participè a la fondacion de l'Académie royale de peinture et de sculpture en 1648. Que contribuè egaument a la creacion de las Manufacturas Reiaus deus Gobelins, en bèth desenvolopa l'estil Loís XIV.
En 1663 que ho nomat director de l'Académie royale de peinture et de sculpture, posicion d'on e desenvolopè las soas teorias academicas en pintruras.
Loís XIV que'u hidè la decoracion interiora deu castèth de Versalhas on, a despart deu son tribalh personau, be gavidore un heish de pintres deus màgers. La soa òbra versalhesa la mei renomada qu'ei la Galeria deus Miralhs.


text:
HMS Beagle
Lo HMS Beagle foguèt un naviri de la Royal Navy de la classa Cherokee. Foguèt lançat lo 11 de mai de 1820 al pòrt de Woolwich, sus Tamèsi. Au mes de julhet d'aquesta annada, lo Beagle prenguèt part a la celebracion del coronament del rei Jòrdi IV. Lo naviri aguèt puèi pas pus d'utilitat fins a çò que foguèsse reabilitat en naviride recerca. Faguèt tres expedicions. Foguèt famós per aver embarcat lo naturalista Charles Darwin, del temps de sa segonda mission, entre 1831 e 1836. Le raconte del viatge es detalhat dins lo libre de Darwin, Lo Viatge del Beagle, publicat en 1839.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (nascut lo 21 de febrièr de 1980) es lo cinquen rei de Botan e lo cap de la dinastia de Wangchuk.
[1] Filh de Jigme Singye Wangchuck
e de Tshering Yangdon, succediguèt al paire après l'abdicacion d'aqueste lo 14 de decembre de 2006. Foguèt coronat lo 6 de novembre de 2008.
Es considerat coma lo cap d'Estat mai jove del Monde.
- ↑ Boston Globe Bhutan's new king committed to democracy, 18 de decembre de 2006.
Suls autres projèctes Wikimèdia :


text:
Dimars, 15 d'abril de 2014, 03h00 Espòrt
La copa pren lo camin de Tolosa
La dimenjada tretzista se dobriguèt dissabte a Brutus.
L’art dels Dracs s’empara del drakar dels Vikings. Los Dracs recebián los Vikings de Widnes e dintravan lèu-lèu dins la partida amb un ensag del centre Pomeroy, seguit d’un autre de Whitehead (vengut “Cap Blanc” pels afogats , abans que Mogan Escarré causiguèssse sus un còp de pè a seguir dels Blaus d’anar trapar son alièr Millard que davalava lo terrenc sus 60 mètres abans de lo tornar trapar a l’interior: 14-0. Los Vikings escartavan las paumas al pè e a la man e passavan dos còps per las alas, mas Whitehead tornava marcar abans la pausa: 18-10. Lo segond temps començava sul meteis ritme catalan e, urosament pels angleses, los tustaires sang e aur mancavan de precision (3 transformacions solament per 9 ensages!). Los Dracs ganhavan larjament 42-20. Aquò lor i balha vam per aquel temps terrible de Pascas amb desplaçament a Londres dijòus de ser e recepcion d’Hull KR pel diluns de Pascas (a 18h; en dobertura, a 15h: lo quart d’Elèit Dragonets-ASC XIII).
Copa: Tolosa enfins! Dimenge, a l’estadi Domèc de Carcassona, 7 000 espectators se ramosèron per assistir a las finalas de las Copas. En juniors, lo Tolosa Olimpic se ganhèt aisidament la Copa Nitard fàcia a Limós: 46-24. Puèi, venguèt la finala de la Lord-Derby. Carcassona, sens son capitani Saddaoui tocat a un pompilh, lançava totas sas fòrças dins la batèsta, fasiá circular las paumas, preniá d’iniciativas ofensivas e refusava pas lo combat. Dos ensages venián recompensar lo vam dels locals: 10-0. Tolosa aviá daissat passar l’auratge e, metodicament, se tornèt metre a l’obratge per menar 18-10 a la pausa. Lo segond temps foguèt blau e blanc de cap a cima: la defensa carcassonesa s’abausonava, los Jaunes e Negres perdián d’elements sus nafradura e Tolosa se mostrava sens pietat e d’un realisme glacial sus cada pauma negociabla, en particular sus los relançars. Marca finala sens apèl: 46-10 que permetiá al Tolosa Olimpic de joslevar la primièra Copa de son istòria, aprèp 6 desfaitas en finala. L’arrièr Kheirallah, designat òme de la partida, a marcat mai de la mitat dels punts de son esquipa: 24 amb tres ensages, cinc transformacions e una penalitat.
Ovala coma un uòu de Pascas, Carcassona a daissat plan de fòrças e va èsser complicat d’aver una esquipa solida per anar desfisar los Dragonets.
Dimenge, pel compte de l’autre quart, Limós reçauprà Vilanuèva a L’Agulha. Los Roge e Negre ensajaràn de sortir de l’espirala negativa, mas Vilanuèva comptarà amb sa joinesa per capitar de passar aquel torn de la competicion. D’aquel temps, en esperant las mièjas finalas del 26, lo Tolosa Olimpic farà d’animacions a la Fièra-Exposicion de Tolosa.
De notar que lo suplement Mites e Legendas de Carcassona de L’Express, datat del 9 d’abril, consacra una pagina a Pipeta, lo dieu de l’estadi. Òsca per aquela figura legendària del XIII!
Alan Roch


text:
divendres, 24 de gener de 2014
Non jogaram en Montastruc de Salies
Eth partit de deman dissabte que s'auie de jogar en Montastruc de Salies non jogaram ha estat suspenuda tota era jornada peth mau temps.
Publicat per U.E.B. a 15:19 Cap comentari:
dilluns, 20 de gener de 2014
Non poguèrem jogar
Degut ara pluja deth dissabte en Bossòst eth partit contra eth Cazaril non se poguèc jogar.
Publicat per U.E.B. a 9:19 Cap comentari:
dilluns, 13 de gener de 2014
Mereishíem un milhor resultat
Ent. Landorthe 3 -U.E. Bossòst 2
Partit jogat aguest dimenge en Landorthe en que patírem era prumèra derròta der an. Siguec un partit en que mos penalizèc fòrça es petits errors defensius qu´eth Landorthe sabec profitar fòrça ben. Mos adelantàuem en mercador en ua fauta qu’ Àlex shutaue des de dehòra der àrea e era pilota entraue dempús de tocar eth garròt : ère eth 0-1. Non mos durèc guaire era alegria donques ua menuta dempús, en ua pilota que non acabèrem de tirar dehòra, Baseggio profitaue entà plantà-se dauant de Kike e mercar eth 1-1. Auérem bones ocasions en rematades de Miguel e Ignasi. Landorthe artenhie un aute gol en un lançament de fauta que Baseggio remataue tot solet ena porteria aranesa. Ère eth 2-1.
Richard auec era milhor ocasion dera prumèra mietat en quedà-se tot solet daunt deth portèr francés e shutar per dessús dera porteria. Damb eth 2-1 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, domini aranès sense trapar eth premi deth gol enquiara menuta 70 ena que Pèir, en un gran lançament de fauta, plaçaue era pilota ena esquaira, ère eth 2-2 e quedaue fòrça temps entà intentar era remontada. A 10 menutes deth finau, en un mau shut dera defensa aranesa, eth balon quedaue as pès de Beyt que en posicion de dehòra de jòc mercaue eth 3-2. Auérem ua bona ocasion de Miguel que tot solet shutaue per dessús dera porteria. Ena dusaua mieta patírem es costants senhalizacions de dehòra de jòc per part deth linier deth Landorte que cada an mos hè çò de madeish.
Ath finau, derròta en un partit que mereshíem un milhor resultat donques er equip luitèc ath màxim.
Auem de díder qu’er arbitre que fiulaue eth partit ère deth Districte der Ariege e realizèc un molt bon arbitratge.
Eth pròplèu partit , jogam en Bossòst contra er equip deth Cazaril, dissabte 18 de gèr tàs 20:00 ores.
Ent. Landorthe : Lacaze, Villani, Bernadas, Louis, Nebra, Bosc, Gardien, Tombini, Perroud, Baseggio, Noel. Remplaçants : Beyt, Jibbou, Saux.
Trainer: Duchein Fabrice.
Tarjetes auriòles: Lacaze, Bosc.
U.E. Bossòst : Kike, Abraham, Chapo, Felipe , Marc, Àlex, Richard, Ignasi, Pèir e Miguel. Remplaçants: Salva, Miquel.
Trainer:
. Adrian
Tarjetes auriòles: Pèir, Chapo.
Gols : 0-1 Alex (
25’), 1-1 Baseggio ( 26’), 2-1 Baseggio ( 35’), 2-2 Pèir ( 70’), 3-2 Beyt ( 85’).
Arbitre: Bouyelli Rourad.
Publicat per U.E.B. a 11:23 Cap comentari:
dimarts, 7 de gener de 2014
¡¡¡ Començam er an damb ua remontada !!!
Encausse 3 -U.E. Bossòst 4
Partit intens eth d’aguest dissabte en Encausse en que mos portam ua victòria important. Cau díder que non començèrem bric ben : as 3 menutes, Lompech profitèc un grèu error dera defensa aranesa entà marcar eth 1-0. Era U.E. Bossòst auec ua bona ocasion en ua jogada de Paba. Jogàuem fòrça ben, mès mos fautaue eth gol qu’arribèc dempús d’ua jogada colectiva que finalizèc Miguel laguens der àrea damb un shut a tocar deth garròt, ère eth 1-1. Non mos durèc guaire era alegria pr’amor qu’ un aute error dera defensa, permetie a Paya mercar eth 2-1. Es causes se mos metien encara petjor quan Lompech shutèc des de dehòra der àrea, susprenie ath portèr aranés e mercaue eth 3-1. Auérem era sort de redusir distàncies en mercador abantes deth descans quan Àlex, en un lançament de fauta, taNben susprenie ath portèr francés: ère eth 3-2, resultat damb eth que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat : domini e iniciatiua dera U.E. Bossòst e jòc de contraatac der Encausse. Se mos anulèc un polit gol de Pèir en ua bona rematada de cap. Artenhíem era igualada en un shut d’ Àlex des de dehòra der àrea qu’entraue rasa a tocar deth garròt. Encara mos quedaue temps entà acabar de remontar eth partit e artenhíem eth gol dera victòria en un lançament de cornèr per part d’ Àlex que Richard posaue entà laguens dera porteria ena madeisha linha. Ja quedaue pòc temps e eth resultat non se botjarie, 3-4 entara U.E. Bossòst.
Ath finau, hérem ua bona remontada dempús de pèrder 3-1 dauant un molt bon equip mès er equip aranés creiguec tostemp enes sues posibilitats. Ara, cau dar continuitat ad aguest resultat en un aute difícil desplaçament.
Eth pròplèu partit jogam en Landorthe contra er equip locau, dimenge 12 de gèr deth 2014 tàs 15:00 ores.
U.S. Encausse : Smara, Marcos, Lefrançois, Marigo, Loutfi, Brana, Duclos, Lompech, Levecher, Noilhan, Paya. Remplaçants: Vincent, Drissi, Labatut.
Trainer: Germain Thierry.
Tarjeta auriola: Marcos(
70’).
Tarjeta vermelha: Marcos (
93’).
U.E. Bossòst : Kike, Abraham, Chapo, Felipe , Jaime, Àlex, Uri, Paba, Ignasi, Pèir e Miguel. Remplaçants: Salva, Santi, Richard.
Trainer:
. Adrian
Gols : 1-0 Lompech (
3’),
1-1 Miguel ( 25’),
2-1 Paya ( 26’),
3-1 Lompech ( 33’),
3-2 Alex (
40’) , 3-3 Alex ( 80’), 3-4 Richard ( 87’).
Arbitre: Duprat Philippe.
Publicat per U.E.B. a 11:28 Cap comentari:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Dimars, 27 de junh de 2017, 03h00 Espòrt
L'alièr Gagai marca dos ensages pel Queensland
“Lo rugbi de 13 es lo melhor!” es una frasa clau del palhassa Tinhassa, l’eròi de Las Olimpiadas de Tinhassa, pèça jogada pel Teatre de las Originas dins l’encastre de las Encontradas 2017 que clavavan lo projècte pedagogic occitan dins l’Acadèmia de Montpelhièr. Uèit milierats de mainatges an ausit aquesta frasa, supèrbament mesa en scèna amb dinamisme e inventivitat per las quatre artistas.
Mas per las esquipas occitanas e catalanas aquesta dimenjada de Sant Joan foguèt pas de tot repaus.
Marridas èrbas de Sant Joan
L’arribada de l’entraïnaire anglés Mac Namara e lo retorn de cèrts jogaires a pas menat a un electrochòc bèl e los Dragons an perdut cò dels Lops de Warrington: 24-16. Son ara 10ns al classament: adieu, lo Super 8! Objectiu en baissa: acabar 9ns o 10ns per reçaupre 4 còps e se desplaçar 3 dins la pola de qualificacion per la Superliga de 2018. La recepcion dels Centurions de Leigh aqueste dissabte 1r de julh a Brutus e una victòria permetriá de daissar enrè un concurrent dirècte dins aqueste afar.
Castleford perseguís la corsa en cap amb una victòria a Leeds: 23-12.
Lo Tolosa Olimpic lisa a la quatrena plaça del Championship aprèp una desfaita cò dels Dewsbury Rams: 34-22. Novèl desplaçament del costat d’Oldham aqueste dimenge abans la recepcion importanta d’Halifax lo 8 de julh a Blanhac; Halifax es a egalitat de punts amb Tolosa. E coma i aurà quatre qualificats!
L’esquipa de França femenina rescontrava dos còps las anglesas al Barcarès: dimècres, dominadas dins lo primièr temps (22-4), las Blavas faguèron un melhor segond temps per tornar a 26-16. Dissabte, tornèron opausar una bèla resisténcia mas perdèron un còp de mai: 14-8.
Costat Dragons, cal soslinhar la bona performància dels U-19 que van ganhar a Warrington 26-16 e demòran dins lo quatuor de cap: benlèu las mièjas finalas pels Dragonets!
A Lesinhan, consequéncia de la dobla desfaita en finalas de la Copa e del Campionat: los dirigents an decidit de se separar de l’entraïnaire Cologni aprèp 10 ans passats en Corbièras.
La tresena partida serà decisiva
En Austràlia, dimècres a Sydney se jogava lo segond Estats d’Origina de la sason, dins un estadi ont demorava pas una plaça de liura: Sold Out... Aprèp la desfaita (28-4) de Brisbane, Queensland aviá cambiada la mitat de la formacion. La partida foguèt de naut nivèl e sarrada. Queensland marquèt un ensag de la 78a minuta. Lo dobertura Thurston lo transformèt: 18-16 e la Nòva Galas del sud perdèt! La partida de Brisbane lo 12 de julh serà doncas decisiva per saupre lo venceire de la sason.
Marrida novèla: Jonathan Thurston ne serà pas e jogarà pas tanpauc la Copa del Mond, que se va faire operar de l’espatla.
Alan Roch


text:
Africa : la caça als albins
- Escriut per Setmana
- Publicat dens International
Dins l’imaginari popular, los albins donarián la poténcia. Los rituals al nivèl de lors organes portarián la riquesa e l’escasença a lo qui los practican. Las personas tocadas vivon dins una paur constanta en Africa.
Dins la nuèch del 12 al 13 de mai, lo còs sens cap de Ramata Diarra foguèt trapat a Fana, a 125 quilomètres al nòrd de Bamacò, prèp d’una mosquèa. Òmes armats son dintrats dins son ostal e l’an raubada a sa maire. Ramata Diarra aviá 5 ans e èra albina. La vila es en estat de chòc. « Reclamam justícia. Son cap es estat emportat. Es un crimi ritual e l’Estat deu prene sas responsabilitats ! », ce declarèt a l’AFP Mamadou Sissoko, secretari general de la Federacion de las associacions de sosten a l’albinisme d’Africa de l’oèst. La familha de Ramata pensa portar lo clam dins los jorns a venir amb l’ajuda d’associacions de drets de l’Òme. L’albinisme es una anomalia genetica e ereditària que se caracteriza per un deficit de produccion de melanina. Tòca la pigmentacion de la pèl, del pel e dels uèlhs. Las personas atacadas per la malautiá son particularament sensiblas a la lutz e als efèits ultraviolets. Los albins son victimas de discriminacion dins d’unes paises africans, per cresenças ligadas a la mascariá. De fach, supersticions localas atribuïsson als organes dels albins de poders magics. Son considerats com portaires de riquesa e d’escasença. Lor còs a quitament un còst, cap a 75 000 euros.
D’Africans se servisson de lor « poder » per capitar quicòm. Es lo cas dins l’espòrt. En 1973, un jove albin foguèt immolat per lo club de fotbòl evorian l’ASEC Mimosas a Bouaké per ganhar la partida contra lo Hafia Fotbòl Club de Conakry (Guinèa). L’estèla de l’ASEC, Laurent Pokou, aviá desfisat lo Hafia pauc de temps abans lo mach : marcarà 3 punts en 15 minutas. Foguèt lo cas las primièras minutas de la partida, abans la victòria de la còla del Hafia Fotbòl Club a las penalitats. Lo sacrifici abans la partida auriá pas servit a res alara ?
Los dròlles son particularament tocats per aquelas atacas repetidas cap als albins. De « predas facilas », son plan sovent raubats sul camin de l’escòla e retrobats apuèi dins de poses o darrièr d’abitacions.
Foguèt remarcat una psicòsi generalizada quand las eleccions politicas se sarran. A cada eleccions, lo nombre de disparicions e de murtres d’albins puja coma un trach. Devenon de cacilhas per de mond que vòlon veire lor partit ganhar en fasent de sacrificis rituals. Una novèla eleccion presidenciala se sarra al Mali. Se debanarà lo 29 de julhet de 2018. En Africa, aquel ambient de tension e de psicòsi a atench un tal nivèl que en junh de 2016, la justícia del Malawi aviá defendut los bruèis e los garisseires d’exercir per protegir los albins. Al Malawi, entre 2014 e 2016, 65 atacas, raubaments e assassinats foguèron recensats per la polícia locala. Mas l’interdiccion d’exercici demòra insufisenta per que s’acaben aqueles rituals murtrièrs. La cresença es tròp enraiçada dins los esperits.
Fa vint ans, una jornada internacionala de sensibilizacion a l’albinisme foguèt creada. Un programa de sensibilizacion es estat creat per protegir e favorizar l’insercion sociala de las personas albinas. Lo Zimbabwe es a l’origina d’un concors de beutat dedicat als albins e dont la primièra edicion se debanèt fa tres meses. L’objectiu es de luchar contra los prejutjats qui los tòcan. La competicion foguèt batejada « La beutat al delà de la pèl ». Une primièra eleccion de Miss e Mister Albinos s’èra jà debanada en 2016 al Kenya amb lo meteis objectiu. La societat civila s’apodera del debat. Nombrosas associacions de sosten se son creadas aquelas darrièras annadas. Lo celèbre cantaire malian, Salif Keita, qu’es albin, a creat en 1990 l’associacion SOS Albinos que luta per la causa. Son ONG a servit de modèle per mantunas autras organizacions pertot en Africa. Las mentalitats evoluïsson gràcia a de campanhas de sensibilizacion per comprene que i a pas cap de rason d’estigmatisar los albins.


text:
986
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 986 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra acomençada en 980 còntra lei Bulgars que conquistèron Larissa e s'avancèron fins a la region de Corint. De còntra-ofensivas bizantinas leis obliguèron de se retirar e permetèron de portar la guèrra en Bulgaria onte lei Bulgars averèron una batalha dins la region de Sofia ai Pòrtas de Trajan (17 d'aost). Aquela desfacha entraïnèt la revòuta dau generau Bardas Focas en Anatolia que foguèt solament vencut en 989 e permetèt ai Bulgars d'atacar lei posicions bizantinas dins lei Balcans.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Primièr, èran opausats al quite nom d’Acadèmia : « l’expression (…) ne hasè pas l’unanimitat » ; « en territòri francés (sic), lo tèrme d’"Academia" n’ei pas acceptat » ; « que podem díser de tira que lo tèrmi "Academia" n’ei pas adaptat »… Èran contra tanben tota fòrma d’occitan comun : « que i a ua quasi-unanimitat entà arrefusar un occitan estandard impausat (!) ». Un discors mai que convengut doncas, en conformitat amb aquel pensar mòl qu’acompanha de longa la mòrt de nòstra cultura. Avián un projècte çaquelà - un pauc contradictòri de segur - lo d’una « nòrma » mesa al punt per « d’universitaris » o « de saberuts non universitaris », mas non solament : « La nòrma que demora ua causida deus actors lingüistics o culturaus au sens larg, e de la institucions (collectivitats) qui finançan l’organisme de regulacion. Que i a d’autas consideracions que las scientificas dont cau har compte entà har las causidas economicas, sociaus, tecnicas o practicas ». En legir aquò, aguèri tan fred per l’esquina que me pensèri enraumassar. Una autra question se pausava : « lo nom de la lenga » podiá « estar un subjècte de polemica ». Fin finala, amb una audàcia qu’es de saludar, causiguèron « occitan / lenga d’Òc ». Coma ieu, avètz remarcada la majuscula, e non èra per res : « la terminason « ÒC » que demora consensuau ». Qu’èm sauvats ! Ara, dins sa darrièra mudason, aprèp nos acusar de li aver raubat lo títol d’Acadèmia, lo Congrès es « a trabalhar (…) sus un diccionari de basa que recampa (sic) lo mai grand nombre (resic) d’entradas comunas als divèrses parlars occitans ». Non seriá un occitan estandard que nos adobarián aprèp s’aver manjat lo capèl ? Los cal doncas assabentar que, luènh d’aquelas improvisacions a tustas e bustas, d’unes membres de l’Acadèmia occitana an un pauc enantit dins aquel sens despuèi quaranta ans, e que per ara s’an sabut amassar amb de « femnas e d’òmes liures » qu’an lo meteis pretzfait, d’actors de primièr plan de la « societat civila » e un fòrt batalhon de professors de l’ensenhament public. Aquò non deuriá aver escapat a lor lectura plan atentiva de nòstre site. E òc, avèm ja aquel punt de rencontre ! Encara un esfòrç e finirem per nos retrobar.
J. P.


text:
Benlèu avètz oblidat de passar a l’ora d’ivèrn !
Al sègle XVII, aqueste relòtge portatiu es çò que diriam una mòstra, mas non se pòrta encara al punhet.
Le relòtge.
Tu qu’as trobat per artifici
le movement perpetuèl,
e que fas autant d’exercici
coma fa le solelh al cèl,
bèl relòtge que totjorn velhas,
garda ma bèla de dormir,
fai tant de brut a sas aurelhas
que velhe qualque còp per mi.
Jo te prègui, digas-me quora
tota ta sonariá poirà
li fa present d’una bona ora
que benlèu la me donarà.
Sa vertut, sa faiçon modèsta,
son esprit e tot çò de sieu,
m’an botat un martèl en tèsta,
que trabalha mai que lo tieu.
Digas a la bèla Maria,
que non dòrmi ni nuèit ni jorn,
e que tu fas per industria,
çò qu’ieu practiqui per amor.
Mai se jo n’ai ni fin ni pausa,
vòli que sàpia per le mens,
qu’aquò’s ela sola que causa
mos amoroses movements.
Totis les còps que te regarde,
mòstra li cossí cal aimar,
e sense que res te retarde,
baisa sa delicada man.
Se li veses préner la pluma
per me donar d’assignacions,
coita te mai que de costuma
en favor de mas afeccions.
Mai ela n’es jamai de léser,
o n’au vòl pont, o n’au pòt pas,
me cal far jogar per la véser
mai de ressòrts que tu n’as pas.
Per tu qu’a tota ora la veses,
quand dròm e quand se vòl levar,
b’es plus urós que tu non creses,
d’anar pertot ont ela va.
Tu danças tot còp qu’ela dança,
o quand fadeja d’un qualqu’un,
e dins sos afars d’importança,
ela se govèrna per tu.
Sollicita donc ma donzela,
fai qu’en despièit de sos afars,
jo puèsca demorar damb ela,
a tota ora coma tu fas.
Vei cossí sos trèits que me blassan,
fan nòstres moments descordants,
car les tieus dins un ren se passan
e les mieus me duran cent ans.
Mès quand son uèlh es favorable,
les ans non me duran qu’un jorn,
non sabi pas qui n’es colpable,
o ta vitessa, o mon amor.
Que se mon amor me mescompta,
o se tu fas tròp de camin,
elàs aquela que te monta
es la que me desmonta a mi.


text:
Bonser los parents qu'aimam plan, fòrça ! dimarç 19/01
version occitana :
Aqueste matin, avèm fach de lisa sul puèg de Sancy. S'amusèrem fòrça e rotlèrem plan dins la nèu. Aguèrem un pauc paur (mas pas tot lo monde !)
Aqueste tantòst faguèrem de raquetas dins la forest. I aviá fòrça nèu e vegèrem de traças d'animals.
E ara son 20 oras e esperam las istòrias que fan paur de Rodolphe !!!
PS : Adieu Mila, es plan domatge que siagues pas aquí, suènha-te plan, te fasèm de potons e pensam a tu !
version française :