text:
Canadà
Canadà es lo segond país del mond per la superfícia totala, e lo pus grand de las Americas. Es bordat al nòrd-oèst per l'estat american d'Alaska e al sud per lo territòri continental dels Estats Units d'America e s'espandís d'èst en oèst entre Ocean Atlantic e Ocean Pacific.
Lo gentilici es canadian -a (o canadenc -a).
Lo territòri del Canadà actual foguèt abitat durant millenis per diferents pòbles arborigèns. A partir de la fin del sègle XV, d'expedicions colonialas britanicas e francesas explorèron, e pus tard poblèron, la region de la còsta atlantica. França cediguèt totas sas colonias d'America del Nòrd a la Granda Bretanha en 1763 après la Guèrra de set ans. En 1867, amb l'union de tres colonias britanicas dins la Confederacion canadenca, Canadà èra format d'un dominion federal de quatre províncias. Comencèt una reünion de províncias e territòris cap a un processus d'autonomia, qu'abotirà al Canada Act en 1982.
Canadà es un estat federal governat coma una democracia parlamentària e una monarquia constitucionala, amb Elisabèt II coma cap d'estat. Lo país e oficialament bilingüe e multicultural al nivèl federal, amb una populacion d'aproximativament 33.4 million de personas en 2011. L'economia de Canadà es una de las pus importanta al mond que depend largament de sas ressorsas naturalas e del negòci internacional, particularament amb los Estats Units, amb los quals las relacions foguèron longas e complicadas. Per son PIB per abitant , lo país se classa al noven reng mondial, e al sesen reng per son indici del desvolopament uman. Es tanben ben classat al nivèl internacional per l'educacion, la qualitat de vida, la tranparància de govèrn, e la libertat del comèrci. Canadà es sòci del G7, G8, G20, OTAN, OCDE, OCM, Commonwealth, Francofònia, OAS, APEC, e de las Nacions Unidas.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom Canadà ven del mot laurencian (lenga iroquesa) kanata, que significa "vilatge" o "poblament". En 1535, los abitants indigènas de la region de la vila de Quebèc actuala utilizèron aqueste mot per dirigir l'explorador francés Jacques Cartier cap al vilatge de Stadacona[1]. Pus tard Cartier utilizèt lo tèrme de Canadà per designar non solament aqueste vilatge, mas tanben l'airal entièr de la tribú de Donnacona (cap de Stadacona); en 1545, los libres e las mapas europèas comencèron de se referir a aquela region jol nom de Canadà[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Los estudis arqueologics e genetics an indicat una preséncia umana dins la region del nòrd de Yukon 26 500 ans i a, e al sud d'Ontàrio 9500 ans i a[3][4][5]. Las zonas umidas d'Old Crow Flats e las caunas de Bluefish son dos dels primièrs sites arqueologics d'abitacions umanas (paleoindians) en Canadà[6][7][8]. Las caracteristicas de las societats aborigènas canadencas èran de poblaments permanents, l'agricultura, una ieraquia societala complèxa, e de malhums de negòci[9][10]. D'unas d'aquelas culturas desapareguèron al moment de l'arribada dels exploradors a la fin del sègle XV al debut del XVIen, e foguèron pas descobèrtas que per las recercas arqueologicas.[11].
La populacion aborigèna es estimada per èsser estat entre 200 000[12] e dos milions a la fin del sègle XV[13] amb un nombre de 500 000 acceptat per la Canada's Royal Commission on Aboriginal Health[14]. De las irrupcions repetidas de las malautiás infecciosas europèas coma gripa, veròla, e sarrampiu, combinadas amb d'autres efièches deguts al contacte amb los europèus, resultèron una mermança de quaranta a ochanta del cent de la populacion nadiva dins los sègles que seguiguèron l'arribada dels europèus[12]. Los pòbles aborigèns en Canadà incluson las Primièras Nacions[15], los Inuits[16] e los Métis[17]. Los métis (tèrme francés) o mixed-blood (tèrme anglosaxon) son las personas eissidas de maridatges entre americans nadius e colons europèus a la mitat del sègle XVII[18]. Los inuits aguèron de contactes pus limitats amb los colons europèus durant lo periòde de la colonizacion[19].
Los vikings visitèron la còsta atlantica de Canadà a l'entorn de l'an 1000, en una pichona expedicion que Leif Eriksson, filh d'Eric lo Roge, realizèt dempuèi Groenlàndia fins a la còsta septentrionala de l'illa de Terranòva, que mai tard s'i fondèt un poblament Leifbundir de corta durada. En 1963 se trobèron d'unas rèstas vikings tradicionalament identificats amb lo poblament de la localitat de L'Anse aux Meadows.
De sègles pus tard, en 1497, lo navigaire italian Giovanni Caboto (1450-1499) explorèt al servici d'Anglatèrra la còsta atlantica, en reclamant l'illa de Terranòva coma possession anglesa. Jacques Cartier explorèt en 1534 lo golf de Sant Laurenç e reclamèt de territòris canadians al nom de França. Los franceses colonizèron la província de Nòva França en 1663 après aver fondat las vilas de Quebèc (1608) e de Montreal (1642). La competicion pels territòris, per las basas navalas, lo comèrci de la pèl e per la pesca se fasiá de mai e mai ferotja, en provocar de conflictes entre franceses, olandeses e angleses e las tribús nativas aligadas. Se produsiguèron quatre guèrras francoiroquesas entre 1689 e 1763 per obténer la sobeiranetat de Terranòva.
En abril de 1713 se signèt lo Tractat d'Utrecht qu'establissiá un acòrd territorial entre França e Grand Bretanha que fasiá qu'aquestes darrièrs conservavan los domenis en la baia d'Hudson e Terranòva, en mantenent la patz fins a 1744, quand los britanics ocupèron Louisburg, seguida de la Guèrra de Sèt Ans.
Fin finala los britanics s'apoderèron la Nòva França en 1763, après divèrsas incursions prealablas mancadas, en obligar a partir los militars franceses de Quebèc. L'Acte Britanic Nòrd-american (BNA) o Estatut de l'America Britanica del Nòrd (EABN) de 1867 proclamèt lo Domeni de Canadà, compausat per Ontàrio, Quebèc e las ancianas colònias de Nòva Escòcia e de Nòu Brunswick. En 1871 se jonherà a la confederacion lo territòri de Colómbia Britanica, e en 1873 l'illa del Prince Edoard. Lo BNA establiguèt un sistèma de govèrn federal parlamentari jos la Corona Britanica. Canadà foguèt proclamat domeni autonòm dins l'Empèri Britanic en decembre de 1931: lo sobeiran venguèt lo Monarca de Canadà, conselhat dins aqueste foncion sonque pel parlament canadian, amb çò que lo parlament britanic daissava d'autoritat dirècta sus Canadà e mai se las decisions juridicas fondamentalas contunhavan de se prene al Reialme Unit. Canadà obtenguèt la siá autonomia constitucionala fin finala amb la revision de la constitucion en 1982.
Politica[modificar | modificar la font]
Canadà ten una solida tradicion democratica, a travèrs d'un sistèma parlamentari dins lo contèxte d'una monarquia constitucionala. La monarquia de Canadà es lo fondament de las brancas executiva, legislativa, e judiciària del govèrn[20][21][22][23]. La reina actuala es Elisabèt II del Reialme Unit, que servís tanben de cap de l'estat de 15 autres paises del Commonwealth e de caduna de las dètz províncias canadencas. La reina demòra mai que mai al Reialme Unit; e doncas, son representant formal, lo Governador General de Canadà (actualament David Lloyd Johnston), se fa lo resson de las obligacions reialas en Canadà[24][25].
La participacion dirècta de la figuras reialas e vicereiala als domenis de la governança es limitada.[22][26][27] En practica, son ustge del poder executiu es dirigit per lo Cabinet, un comitat de ministres de la Corona responsables de l'eleccion de la Cambra del Comuns e causits e dirigits pel primièr ministre de Canadà (uèi Stephen Harper),[28] lo cap del govèrn. Lo governador general o monarca pòt, pasmens, dins d'unas situacions de crisi exercir son poder sens conselh ministerial.[26] Per assegurar l'estabilitat del govèrn, lo governador general pòt generalament designar coma primièr ministre la persona la persona qu'es lo cap del partit politic capabla d'obténer la fisança d'una pluralitat a la Cambra dels Comuns.[29] The Prime Minister's Office (PMO) is thus one of the most powerful institutions in government, initiating most legislation for parliamentary approval and selecting for appointment by the Crown, besides the aforementioned, the governor general, lieutenant governors, senators, federal court judges, and heads of Crown corporations and government agencies.[26] The leader of the party with the second-most seats usually becomes the Leader of Her Majesty's Loyal Opposition (presently Thomas Mulcair) and is part of an adversarial parliamentary system intended to keep the government in check.[30]
Geografia[modificar | modificar la font]
Províncias e territòris[modificar | modificar la font]
- Articles principal : Províncias e territòris de Canadà.
Canadà es una federacion compausada de dètz províncias e tres territòris. Las províncias canadencas son:
- Colómbia Britanica
- Albèrta
- Saskatchewan
- Manitòba
- Ontàrio
- Quebèc
- Nòu Brunswick
- Nòva Escòcia
- Illa del Prince Edoard
- Tèrranòva e Labrador
Los territòris son:
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Canadà ocupa la màger part de l'America del Nòrd, confronta los Estats Units al sud e al nòrd-oèst amb l'estat d'Alaska. Canadà s'espandís de l'Ocean Atlantic a l'èst fins a l'Ocean Pacific a l'oèst; al nòrd bordeja l'Ocean Artic[31][32]. De per sa superfícia totala (que l'aiga i es inclusa), Canadà es lo segond país del mond, après Russia. Per çò qu'es de la superfícia terrèstra sonque, Canadà es lo quatren[32].
Lo país se situa entre las latituds 41° e 84°N, e longituds 52° e 141°W.
Dempuèi 1925, Canadà a revindicat la part de l'Arctic entre 60° e 141°W de longitud[33], mas aquela reclamacion es pas universalament reconeguda. Lo poblament pus al nòrd de Canadà (e del mond) es l'estacion CFS de las Fòrças canadencas a Alert en (Nunavut) a la poncha nòrd de l'Illa d'Ellesmere (latitud: 82.5°N) just a 834 km del Pòl Nòrd. Lo Pòl Nòrd magnetic se situa per lo territòri artic reclamat per Canadà; pasmens, de mesuras recentas indican qu'es a se mòure cap a Siberia[34]. La màger part de l'Arctic canadenc es cobèrt pel glaç e permafrost. Canada ten la còsta pus longa del mond, amb un total de 202 080 km;[32] en mai, sa frontièra amb los Estats Units es la pus longa frontièra terrèstra al mond, que s'estend sus 8 891 km.[35]
Dempuèi la fin de la darrièra glaciacion, Canadà es ocupat de uèit region forestièras distinctas, qu'incluson los bòsques boreals del bloquièr canadenc.[36] Canadà ten aperaquí 31 700 grands lacs,[37] mai que qual que siá autre país, que contenon la màger part de l'aiga doça mondiala.[38] I a tanben fòrça glacièrs dins las Rocosas canadencas e la Cadena Costièra. Canadà es geologicament actiu, pòt aver tèrratrems e de volcans potencialaments actius, coma los Mont Meager, Mont Garibaldi, Mont Cayley, e lo complèxe volcanic del Mont Edziza.[39] L'erupcion volcanica del Tseax Cone en 1775 foguèt d'entre las catastròfas naturalas pus grevas de Canadà, que tuèt 2,000 Nisga'a e destrusiguèt son vilatgee dins la val del riu Nass del nòrd de la Colómbia Britanica. L'erupcion produsiguèt una colada de lava de 22,5 km, e, segon la legenda Nisga'a, bloquèt lo flux del riu Nass.[40]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Canadà
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Trigger, Bruce G.; Pendergast, James F. (1978). "Saint-Lawrence Iroquoians", Handbook of North American Indians Volume 15. Washington: Smithsonian Institution, 357–361. OCLC 58762737.
- ↑ Jacques Cartier, « Relation originale de Jacques Cartier »
- ↑ Y-Chromosome Evidence for Differing Ancient Demographic Histories in the Americas
- ↑ Modèl:Cite journal
- ↑ A History of the Native People of Canada: Early and Middle Archaic Complexes
- ↑ The Bluefish Caves
- ↑ Beringia: humans were here
- ↑ Significance of the Bluefish Caves in Beringian Prehistory
- ↑ Hayes, Derek (2008). Canada : an illustrated history.. Douglas & Mcintyre, 7, 13. ISBN 9781553652595.
- ↑ Macklem, Patrick (2001). {{{title}}}. University of Toronto Press, 170. ISBN 0802041957.
- ↑ Sonneborn, Liz (January 2007). {{{title}}}. Infobase Publishing, 2–12. ISBN 9780816067701.
- ↑ 12,0 12,1 Wilson, Donna M; Northcott, Herbert C (2008). Dying and Death in Canada. University of Toronto Press, 25–27. ISBN 9781551118734.
- ↑ Thornton, Russell (2000). "Population history of Native North Americans", Edicions Haines, Michael R; Steckel, Richard Hall: A population history of North America. Cambridge University Press, 13, 380. ISBN 0521496667. “My 7+ million estimate for the area north of present-day Mexico includes...somewhat more than 2 million for present-day Canada, Alaska, and Greenland combined.”
- ↑ Bailey, Garrick Alan (2008). Handbook of North American Indians: Indians in contemporary society. Government Printing Office, 285. ISBN 0160803888.
- ↑ Gateway to Aboriginal Heritage: Culture
- ↑ ICC Charter
- ↑ In the Kawaskimhon Aboriginal Moot Court Factum of the Federal Crown Canada
- ↑ What to Search: Topics
- ↑ 3. Innu-Inuit 'Warfare'
- ↑ Modèl:Cite document
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ 22,0 22,1 MacLeod, Kevin S (2008). A Crown of Maples, 1st, Queen's Printer, 16. ISBN 978-0-662-46012-1. Retrieved on 2011-05-23.
- ↑ Modèl:Cite document
- ↑ The Governor General of Canada: Roles and Responsibilities
- ↑ (2004) {{{title}}}. Commonwealth Secretariat, 54–55. ISBN 0117032492.
- ↑ 26,0 26,1 26,2 Forsey, Eugene (2005). How Canadians Govern Themselves, 6th, Queen's Printer, 1, 16, 26. ISBN 978-0-662-39689-5. Retrieved on May 23, 2011.
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Johnson, David (2006). Thinking government: public sector management in Canada, 2nd, University of Toronto Press, 134–135, 149. ISBN 978-1-55111-779-9.
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Canada: Geography
- ↑ 32,0 32,1 32,2 World Factbook: Canada
- ↑ Territorial Evolution, 1927
- ↑ Longterm movement of the magnetic north pole
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ (2005) National Atlas of Canada. Natural Resources Canada, 1. ISBN 978-0-7705-1198-2.
- ↑ I.e., lakes over Modèl:Convert in area. {{{Títol}}}
- ↑ Bailey, William G; Oke, TR; Rouse, Wayne R (1997). The surface climates of Canada. McGill-Queen's University Press, 124. ISBN 978-0-7735-1672-4.
- ↑ Etkin, David; Haque, CE; Brooks, Gregory R (April 30, 2003). An Assessment of Natural Hazards and Disasters in Canada. Springer, 569, 582, 583. ISBN 978-1-4020-1179-5.
- ↑ {{{Títol}}}
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Invasions anglesas de l'arriu de la Plata
Las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata designan duas temptativas (respectivament en 1806 e 1807) deu Reiaume Unit de préner las colonias espanhòlas de l'arriu de la Plata en proheitant de la flaquessa d'Espanha e de l'eslonhament deus sons territòris coloniaus. Deu punt de vista de l'istòria argentina, que hon un catalisator de la Revolucion de Mai e de la Guèrra d'Independéncia pr'amor que muishèn au pòble de Buenos Aires la flaquessa de la monarquia espanhòla e la capacitat deus creòles (qu'ei a díser deus argentins) a dehéner sols.
Durant la purmèra invasion, en 1806, las òstes anglesas que prengón e qu'ocupèn Buenos Aires durant 45 días abans que los creòles gavidats peu francés Jacques de Liniers e la tornessen gahar. Aqueth episòdi qu'ei conegut com la Reconquèsta.
Durant la segonda invasion, en 1807 que hon directament acassada de Buenos Aires en la temptant de préner. Aqueth episòdi qu'ei conegut com la Dehensa.
Entà emparar Buenos Aires ua milícia de patricians (qu'ei a díser de sordats creòles d'aquesta patria) que ho creada e que demòra uei lo dia dab lo nom de 1èr Regiment d'Infanteria "Patricios". Durant la reconquèsta los Ussars deu bearnés Joan Martin de Pueyrredon que's destaquèn.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bellentre
Bellentre en arpitan (Bellentre en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en la vallée de la Tarentaise en contrebas del domeni skiable de La Plagne e de los sieus stations d'esquí, mas tanben de Peisey-Nancroix e del domeni skiable dels Arcs. S'i tròba la station d'espòrts d'ivèrn de Montchavin los Coches.
Commune située dans la vallée de la Tarentaise en contrebas du domaine skiable de La Plagne et de ses stations de ski, mais aussi de Peisey-Nancroix et du domaine skiable des Arcs. On y trouve la station de sports d'hiver de Montchavin les Coches.


text:
.au.com Domain Registration
Price and Requirements for .au.com Domains
.au.com Generic Domain Name - Domain Information
Generic Domain Search Terms (gTLDs)
dot .au.com registration generic .au.com TLD register .au.com gTLDs generic .au.com TLDs generic Top Level Domains .au.com generic .au.com gTLD generic .au.com Top Level Domain icann .au.com gtld .au.com generic top level domains icann generic .au.com gtld icann .au.com domain names icann .au.com generic tlds icann generic .au.com tld generic .au.com top level domain names gtld .au.com domain icann .au.com tlds generic .au.com gtld program register tld gtld gtlds generic .au.com gtld generic .au.com gtlds icann .au.com generic gtlds top level .au.com tld icann .au.com top level domain icann .au.com gtlds .au.com top level domains tld register .au.com generic Top Level Domains generic .au.com generic Top Level Domain generic .au.com TLDs generic TLD .au.com register


text:
Atlantida
L'Atlantida, segon la mitologia grèga, seriá estat una illa o un continent enfonsat jos las aigas en de temps alunhats a causa d'un tèrratrem. Los atlantas seriá estats una civilitzacion fòrça avançada per son temps (9000 ans abans la Grècia classica).
Platon es la font mai anciana e coneguda de l'istòria de l'Atlantida mitica; dins lo Dialògs la citacion ven de Solon, qu'a son torn l'auriá tenguda d'Egipte. Pus tard, lo subjècte foguèt tractat per qualques autors, qu'ensagèron de trobar lo luòc amb los escrits ancians e prepausèron divèrsas localizacions o ben ne neguèron l'existéncia e encara faguèron de la celèbra legenda de l'Edat d'aur lo principi davancièr de la majoritat de las culturas.
Somari
- 1 Lo recit de Platon
- 2 Possibles localizacion
- 2.1 Ipotèsi de Santorin
- 2.2 Dins la mar Negra
- 2.3 Dins l'ocean Atlantic
- 2.4 A Gibartar
- 2.5 Mar Cantàbria
- 2.6 Al larg de l'Illa de Chipre
- 2.7 En Sardenha
- 2.8 Orient Mejan
- 2.9 En America Latina
- 2.10 Dins l’ocean Indian
- 2.11 En Antartic
- 2.12 Una civilizacion atlantica
- 3 L'Atlantida dins la ficcion
- 4 Referéncias
Lo recit de Platon[modificar | modificar la font]
Timèu e Critias[modificar | modificar la font]
Las primièras referéncias a l'Atlantida apareguèron dins los dialògs de Timèu e Critias, tèxtes de Platon. Critias, disciple de Socrates, conta una istòria que pichonèl ausiguèt de son papet e que lo recebèt de Solon, lo venerat legislador atenenc, que li avián contat de capelans egipcians a Sais, ciutat del dèlta de Nil. L'istòria, que Critias conta coma s'èra vertadièra[1], e que remonta a nòu mila ans abans l'epòca de Solon[2], per dire lo biais que los atenencs aplantèron l'avançada de l'empèri dels atlantas, bellicoses abitants d'una granda illa nomenada Atlantida, que se trobava davant las Colomnas d'Ercules e que, pauc aprèp la victòria d'Atenas, desapareguèt dins la mar a causa d'un terratrèm e d'una granda aigada.
Dins lo Timèu, Critias parla de l'Atlantida dins lo contèxte d'un debat sus la societat ideala. I compta lo biais qu'aprenguèt l'istòria e lo biais que Soló la tenguèt dels capelans egipcians. Se referís la localizacion e la grandor de l'illa dins la mar Mediterranèa, l'eroïca victòria dels atenencs e, fin finala, lo biais que lo país dels atlantas s'enfonsèt dins la mar. Dins lo Critias, lo recit se centra sus l'istòria, la geografia, l'organizacion e lo govèrn de l'Atlantida, e aprèp comença de contar lo biais que los dieus decidiguèron de castigar los atlantas per lor supèrbia. Lo recit demòra sobtament interromput e l'istòria se conclutz pas.
Descripcion de l'illa[modificar | modificar la font]
Los tèxtes de Platon situan l'Atlantida davant las Colomnas d'Ercules (luòc que tradicionalament s'entend coma l'estrech de Gibartar) e la descrivon coma una illa pus granda que Libia e Asia reünidas. S'i descriu la geografia, escarpada, amb una granda planura de forma oblonga de 3000 per 2000 estadis, entornejada de montanhas fins a la mar. A la mitat de la longor de la plana, lo recit situa una montanha bassa de pertot, a 50 estadis de la mar, e apond que foguèt lo fogal d'un dels primièrs abitants de l'illa: Evenor, nascut del sòl.
Segon lo Critias, Evenor aguèt una filha nomenada Climene. Aquel escrit conta que Poseidon n'èra lo mèstre e senhor de las tèrras atlantas, perque, quand los dieus se partegèron lo monde, lo sòrt faguèt que a Poseidon li atribuiguèt entre d'autres la region de l'Atlantida. Vaquí la rason de sa granda influéncia sus aquela illa. Aquel dieu s'enamorèt de Clito e per l'aparar, o la gardar captiva, creèt tres anèls d'aiga a l'entorn de la montanha ont abitava son aimada. Lo parelh aguèt dos filhs, per qui lo dieu dividiguèt l'illa en dos reialmes. Al filh ainat, Atlàs, li donèt lo reialme que compreniá la montanha entornejada dels cercles d'aiga, e mai de l'autoritat suls fraires. En onor a Atlàs, tota l'illa se nomenèt Atlantida e la mar a l'entorn: l'Atlantica. Lo german besson, Gadir, governava lo tèrme de l'illa que s'espandissiá dempuèi las Colomnas d'Ercules fins a la region que, benlèu per derivacion de son nom, se nomenava Gadirica als temps de Platon[3].
Amb las favors de Poseidon, sus l'illa èra l'abondància. I aviá tota mena de minerals: auricalc, tradusible per 'coire de montanha', de valor pus mai granda que l'aur pels atlantas e per usatges religioses (uèi se pensa que deviá èsser un aliatge natural del coire), bòscs grands que fornisson de fusta en quantitat illimitada, nombroses animals -domestics e salvatges, especialament elefants-, copioses e variats aliments venent de la tèrra[4]. Tota aquela prosperitat donava als atlantas l'ocasion de bastir d'òbras grandas. Construiguèron, sus la montanha entornejada dels cercles d'aga, una esplendida Acropòli[5] amb d'edificis notables, coma lo Palais Reial e lo Temple de Poseidon[6]. Construiguèron tanben un grand canal, de 50 estadis de long, per far comunicar la còsta amb l'anèl d'aiga exterior qu'entorneja la metropòli, e un autre de mai pichon e cobèrt, per connectar l'anèl exterior amb la ciutadèla[7]. Cada viatge cap a la ciutat èra vigilat per de pòrtas e torres, e cada anèl èra aviá un barri a l'entorn. Las parets èran de ròca roja, blanca e negra, surgissent dels valats, e recobèrts de laton, estam e auricalc. Fin finala, cavèron, a l'entorn de la plana oblonga, un valat gigant a partir d'ont creèron un malhum de canals dreches[8].
La casuda de l'empèri[modificar | modificar la font]
Los reialmes de l'Atlantida formavan una confederacion governada amb leis escritas sus una colomna d'auricalc, al Temple de Poseidon[9]. Las leis principalas èran aquelas que dispausavan que los diferents reis devián s'ajudar l'un l'autre, s'atacar jamai, e prendre las decisions al subjècte de la guèrra e d'autras activitats comunas en consensus e jos la direccion del fondador d'Atlàs[10]. Cada cinc e sièis ans, los reis s'acampavan per prendre acòrds e per jutjar e sancionar aqueles qu'avián enfrangut la nòrma[11].
La justícia e la vertut èran intrinsècas del govèrn de l'Atlantida, mai quand la natura divina dels reis descendents de Poseidon se trobèt demenida, la supèrbia e los desirs de dominacion venguèron las novèlas caracteristicas dels atlantas[12]. Segon Timèu, comencèt una politica d'espandiment que los menèt a contrarotlar los pòbles de Libia (alara lo nòrd d'Africa) fins a Egipte e Euròpa en Etruria (alara Itàlia). Quand temptèron de sometre Grècia e Egipte, foguèron vencits pels atenencs[13].
Critias senhala que los dieus decidiguèron de castigar los atlantas per lor supèrbia, mai lo recit s'acaba quand Zèus e lo de mai dieus se reüniguèron per decidir de la sancion[14]. E lo castig foguèt un grand terratrèm e una inondacion que faguèt desaparéisser dins la mar l'illa ont se trobava lo reialme o ciutat principala, « en un jorn e una nuèch terribles », segon Timèu[15].
Possibles localizacion[modificar | modificar la font]
A supausar que lo recit de Platon siá pas una ficcion, coma lo nègan fòrça istorians dempuèi lo sègle XVI fins a Pierre Vidal-Naquet donat que Platon faguèt a apèl de mites dins fòrça autres dialògs las localizacions possiblas son:
Ipotèsi de Santorin[modificar | modificar la font]
D'unes, coma lo Comandant Cousteau, aprèp lo trabalh de l'arqueològ grèc Galanopoulos, identifiquèron l'Atlantida a la civilizacion de Creta destruida aprèp l'erupcion de Santorin vèrs -1650[16] e provòcan de grands tsunamis de mai de 50 m[17] de naut. De chifras encara mai elevadas foguèron prepausadas – fins a 250 m[18]. Fòrça detalhs de la cultura atlanta contada per Platon fan pensar a la civilizacion minoïca.
Dins la mar Negra[modificar | modificar la font]
L'ipotèsi d'un brusc desbordament de la Mediterranèa dins la mar Negra donèt l'idèa d'una localizacion de l'Atlantida sus la riba de la mar Negra, a una epòca ont aquela seriá estada qu'un immens lac d'aiga doça amb una altitud inferiora a son nivèl actual: l'Atlantida seriá estada destruida per l'aigada. Ipotèsi uèi defenduda pel professor Siegfried G. Schoppe[19] e Christian M. Schoppe, segon eles en 5500 Ab.C.[20]. Mas lor ipotèsi es pas confirmada pels estudis arqueologics.
Dins l'ocean Atlantic[modificar | modificar la font]
Segon Jules Verne l'Atlantida se trobava dins l'ocean Atlantic. E auriá desparegut aprèp una erupcion volcanica. Edgar P. Jacobs causiguèt de far dels Açòres una partida demorada emergida de la granda illa dins L'Énigme de l'Atlantide.
A Gibartar[modificar | modificar la font]
Se referissent a las indicacions de Platon, se cerquèt una illa situada al delà de las colomnas d'Ercules, enfonsada per la montada de las aigas a la fin de la darrièra glaciacion. J. Collina-Girard, geològ e preïstorian de l'Universitat de Provença, notèt un naut fons a l'oèst de l'estrech de Gibartar (Banc Spartel o Majuan. « formava une illa de 10 a 12 km, amb d'illòts satellits, al mièg d'una passa estrecha se dubrissent à l'oèst sus una mar interiora ». Platon auriá inventat l'istòria a partir d'una tradicion orala de la fin del paleolitic, transmesa als Egipcians. Lo banc Spartel Majuan se seriá enfonsat, en 9000 abC., es la data indicada per Platon[21].
Una autra ipotèsi situa la ciutat entre Gadeira (Cadis, Andalosia) e l'Atlàs marroquin. Aquela teoria paleografico-lexicologica de Georgeos Diaz-Montexano[22] es foragetada en general par la comunautat scientifica; e mai se dempuèi un sector Universitari (qualques doctors de l'Universitat de Barcelona[23]) e d'institucions scientificas de renom coma l'Institut de Paleografía de l'Acadèmia de las Sciéncias d'Oslo, Norvègia, part de las siás aportacions son reconegudas publicament coma rigorosas e validas[24].
Mar Cantàbria[modificar | modificar la font]
Selon l'escrivan espanhòl Jorge Maria-Ribero Meneses[25], l'Atlantida seriá lo planòl sosmarin conegut coma « Le Danois Bank » o « Lo Cachucho » es situat a 25 quilomètres de la plataforma continentala e a prèp de 60 km al larg de la còsta d'Astúrias, entre Ribeseya e Llastres, amb una dimension semblabla a aquela de l'illa d'Eivissa. Lo suc es a 425 m de prigondor. Selon Ribero Meneses lo planòl seriá una partida de la crosta continentala abans de se rompre fa 12 000 ans provocant un tsunami. Aquela ipotèsi correspond pas ges a de coneissenças scientificas actualas. Totjorn segon Ribero Meneses los rars subrevivents tornèron començar amb gaireben ges[26]. Segon Ribero Meneses, la lenga basca seriá a l'origina de totas las autras e l'espècia umana actuala auriá son origina dins la region cantabrica. Aquela ipotèsi correspond pas ges a las coneissenças scientificas actualas.
Al larg de l'Illa de Chipre[modificar | modificar la font]
En novembre de 2004, una equipa capitanejda per Robert Sarmast afirmèt d'aver descobèrt sur un pichon planòl sosmarin al larg de Chipre, per 1 500 m de prigondor, « doas longas parets drechas de 2 km de long » cadun[27]. Sortiguèt una estèla ornada d'inscripcions benlèu religiosas e qualques objèctes de valor. Lo site se situa entre doas placas tectonicas, es un terratrèm seguit d'un emboden que seriá a l'origina de la pèrdia de la ciutat. Las parets serián los rèstas d'un temple[28].
Las « descobèrtas » de Robert Sarmast convenquèron pas la comunautat scientifica.
En Sardenha[modificar | modificar la font]
« Al delà de Caribdis e Scilla », es l'ipotèsi del jornalista Sergio Frau del quotidian italian La Repubblica[29], publicada en 2003 dins son òbra Le colonne d'Ercole-Un'inchiesta[30]. Selon Frau las colomnas d'Ercules, èran totjorn alunhadas pels grècs cap a l'Occident e a l'epòca serián situadas dins lo bacin occidental de la Mediterranèu. Frau considèra tanben que Sardenha correspond dins la forma e las dimensions a l'illa de Platon. Se las ipotèsis de Frau trobèron un interès per qualques istorians[31] foguèron tanben foragetadas per d'autres coma Pierre Vidal-Naquet[32].
Orient Mejan[modificar | modificar la font]
Jaime Manuschevich dich[33] que lo vertadièr luòc de la civilizacion mitica es lo territòri de l'Israèl d'uèi e al Sinai e que la region èra una illa dins la val del grand rift, dins la val de Jezreel al nòrd, la mar Mòrta e la mar Roja sus l'èst e lo gòlf de Suèz e la mar Mediterranèa a l'oèst fins a 5600 abC.
E mai, Manuschevich prepausa que la civilizacion atlanta correspond al pòble natofian, lo primièr pòble sedentari, que lo centre politic principal e portuari èra Jerico.
En America Latina[modificar | modificar la font]
Los Fenicians[modificar | modificar la font]
Aprèp que s'identifiquèt de la civilizacion feniciana, d'unes volguèron veire aquel monde legendari qu'es l'Atlantida dins l'America Latina. En 1889 per exemple, lo viscomte Onfroy de Thoron publiquèt un ensag de 142 paginas: « Los Fenicians dins l'illa d'Haití e sul continent American. Las naus d'Hiram e de Salomon sus un flum d'Amazonia ». Se sap uèi que las pròvas èra de fals de la fin del sègle XIX[34].
Dins l’ocean Indian[modificar | modificar la font]
Un estudi de Jacques Hébert[35] sosten que l'enfosanda seriá pas a l'oèst dins l'ocean Atlantic mas al larg de Somalia que Socotra, una illa de Iemèn a l'embocadura del golf d'Adèn, ne serián los rèstas.
En Antartic[modificar | modificar la font]
Pels autors canadians Rand e Rose Flem-Ath[36] l'Atlantida seriá estada en Antartic se basant sus la teoria de Hapgood al respècte del desplaçament de la rusca terrèstra.
Una civilizacion atlantica[modificar | modificar la font]
Qualques ipotèsis foguèron avançadas plaçant l'Atlantida dins l'actual ocean atlantic (mens prigond e grand qu'uèi)
Dins los ans 1920 e 1930 lo jornalista e ocultista Lewis Spence[37] temptèt de mostrar qu'una civilizacion se seriá poguda desvolopar sus las còstas en fàcia d'Euròpa, de la faciada Èst dels Estats Units e de Canadà, de Groenlàndia, a l'entorn d'un lac interior relativament pauc prigond, mai o mens tapat al sud per las Canàrias e los Açòres, pus emergida qu'uèi, a la fin del paleolitic. L'ipotèsi es fòrça criticada scientificament[38].
Dins la mar del Nòrd[modificar | modificar la font]
Segon las teorias de Jürgen Spanuth e aprèp per Jean Deruelle[39], Sylvain Tristan e Roger Mermet puèi, Atlantida seriá d'un gigantesc polder que sas digas seriá estadas lo punt de començament d'una civilizacion megalitica dins la mar del Nòrd, al larg d'Olanda.
Al delà d'Irlanda[modificar | modificar la font]
Georges Poisson, aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, publiquèt L'Atlantide devant la science per mostrar que la situacion geografica e geologica del plan del Rockall poiriá èsser una possibilitat del luòc d'anciana abitacion dels ancians Atlantas[40].
L'Atlantida dins la ficcion[modificar | modificar la font]
Divèrsas òbras de ficcion los personatges visitan l'Atlantida, que venguèt un luòc perdut mitic. Entre los pus celèbres cal destacar las aventuras de Tarzan, Vint mila lègas jos las mars de Jules Verne, los druides de Marion Zimmer Bradley, lo dessenh animat de Disney Atlantis: The Lost Empire o la seria de televison Stargate Atlantis.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Timèu
- ↑ Timèu, 23e
- ↑ Cretias, 114 b
- ↑ Critias, 114d-115a
- ↑ Critias, 115b
- ↑ Critias, 116d-e
- ↑ Critias, 115d-116a
- ↑ Critias, 118 c-e
- ↑ "ReferenceA" Critias, 119 d
- ↑ Critias, 120 b
- ↑ id "ReferenceA"
- ↑ Critias, 120e, 121c
- ↑ Timèu, 25a-d
- ↑ Critias, 121a-c
- ↑ Timeu, 25e
- ↑ (en) News - University of Rhode Island
- ↑ www.springerlink.com e www.springerlink.com
- ↑ (en)S.L. Soloviev, O.N. Soloviev, C.N. Go, K.S. Kim, N.A. Shchetnikov, Tsunamis in the Mediterranean Sea 2000 B.C. – 2000 A.D., Springer, 2000, p. 19
- ↑ (de) Siegfried Schoppe
- ↑ (de)Atlantis und die Sintflut im Schwarzen Meer
- ↑ Spartel Island Not Likely Atlantis: Marc-Andre Gutscher Responds
- ↑ www.GeorgeosDiazMontexano.com
- ↑ (Dr. César Guarde, UBA)
- ↑ Instituciones científicas de Noruega reconocen tesis de investigador hispano sobre la Atlántida y Tartessos
- ↑ (es)"Cantabria cuna de la Humanidad", 1984. "Sant'Ander es Bizcaya, la fuente de la vida". "El verdadero origen de los vascos, la primera humanidad". "El origen cantábrico del homo sapiens". « El euskera madre del castellano » "Arbre de la Langue"
- ↑ http://www.iberiacunadelahumanidad.net site suls trabalhs de recèrcas
- ↑ http://www.discoveryofatlantis.com/NewAtlantisLocationPictures/index.html
- ↑ (en)Discovery of Atlantis (Broché) - Robert Sarmast – junh de 2006
- ↑ (it) www.repubblica.it
- ↑ (it) www.repubblica.it
- ↑ (fr)comptes renduts dins la revista Diogène
- ↑ Posicion aprobada pel scientific alemand Heinz-Guenther Nesselrath (de)Bryn Mawr Classical Review 2008.08.22
- ↑ (en)"The Atlantis, the deciphered myth"; Jaime Manuschevich, 2002
- ↑ (fr)Maria Giulia Amadasi Guzzo, Les Phéniciens en Amérique ?, dans S. Moscati dir., Les Phéniciens, Stock, Paris, 1997, p. 657
- ↑ (fr) Les Survivants de l'Atlantide numèro 8 de la colleccion Les Dossiers des Grands Mystères de l'Histoire
- ↑ When the Sky Fell (Quand le ciel tombait, 1995)
- ↑ (en)The Problem of Atlantis, Londres, 1924 ; Atlantis in America, Londres, 1925 ; The History of Atlantis (1927, Reprinted 1995) Adventures Unlimited Press ; The Occult Sciences in Atlantis, (Reprinted 1976) Mokelumne Hill Press ; The Atlantis of Plato ; The Evidence For Lemuria From Myth And Magic ; The Problem of Lemuria: The Sunken Continent of the Pacific, Londres, 1932
- ↑ The Geographical Journal, 64-2, 1924, pp. 181_182 ; 66-5, 1925, pp. 466-467 ; 69-6, 1927, pp. 589-590 ; 81-2, 1933, pp. 181-182
- ↑ Site consacrat
- ↑ Georges Poisson, L'Atlantide devant la science: étude de préhistoire, 1945, p.78


text:
Santa Túllia
Santa Túllia (Sainte-Tulle en francés)[1] es una comuna e una vila pichona d'Occitània, en Provença, dins lo País de Manòsca. Se situa a quauquei quilomètres au sud de Manòsca, dins la vau de Durença e a l'èst de Leberon. Es dins lo departament deis Aups d'Auta Provença. Sa populacion es de 3230 abitants (2006). .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Santa-Tulle a situat a l'extrèm sud del departament, abans Corbières e la frontièra entre las Bocas-de detlo-Rhône e lo Vaucluse. Lo vilatge a situat a 299 m d'altitud[2].
La commune de Santa Túllia est situé à l'extrême sud du département, avant Corbières et la frontière entre les Bouches-du-Rhône et le Vaucluse. Le village est situé à 299 m d’altitude[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Santo Tùli en nòrma mistralenca.
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.


text:
Absinti
L'absinti (var. aissent, aussent), es una bevenda alcolica destillada a partir d'èrbas, principalament artemisia absinthium, l'anís verd e lo fenolh. Ten un gost similar a la licor d'anís e un gra alcolic fòrça elevat.
De còps se nomena «la fada verda» a causa de la siá color originala, verd clar, que se transforma en una color lachenca al moment de preparar la bevenda per èsser consomada. Aquela preparacion consistís en i apondre d'aiga freda que desfà un pauc de sucre, l'aiga servís a rebaissar la proporcion d'alcòl e lo sucre per redusir l'amarum.
L'absinti originari de Soïssa coma un elixir, se popularizèt en França dins las darrièras annadas del sègle XIX e lo començament del sègle XX, particularament entre los artistas e escrivans parisencs. Se considerèt coma una dròga psicoactiva perilhosa, e en 1915 foguèt enebit dins qualques païses europèus e als EUA. Sembla qu'aquela consideracion foguèt erronèa donat que i a pas cap de pròvas que l'absinti siá pus perilhós que l'alcòl ordinari, e mai se i a pauc d'estudis medicals modèrnes per verificar aquò. Dins los ans 1990 los païses de l'Union Europèa comencèron de tornar autorizar sa fabricacion e sa venda.


text:
Penelòpa
Dins la mitologia grèga, Penelòpa (per Omèr Πnveλoπeιa / Penelopèia, pels autors posteriors Πnveλόπn / Penelòpe), filha d'Icar, es l'esposa fidela d'Ulisses amb que a un filh, Telemac.
Somari
Mite[modificar | modificar la font]
Dins sa jovença, e a causa de sa granda beutat, Penelòpa es demandada per fòrça princes grècs. Son paire, per evitar las bregas que se poirian esclatar entre los pretendents, obliga aqueles a ne disputar la possession dins de jòcs que fa donar. Ulisses sortent venceire, Penelòpa li es donada. Pendent los vint ans d'abséncia d'Ulisses, a l'epòca e aprèp la guèrra de Tròia, Penelòpa li demòra fidèla al despièch de totas las sollicitacions. Sa beutat e lo tròn d'Ulisses atiran a Itaca cent uèit pretendents. Totjorn capitèt a eludir lor percaç e los deconcertar amb de nòvas enganas. La primièra foguèt de tibar sul mestièr un grand vèl, declarant als pretendents que podava gaire contractar un nòu maridatge abans qu'acbaba aquela tapissariá destinada a envelopar lo còs del seu sògre Laèrta, quand morrirá. E pendent tres ans, prenguèt aquel ingeniós pretèxte, sens que sa tapissariá s'acabe jamai; perque desfasiá la nuèch çò qu'aviá fach de jorn. Quand se disiá a Penelòpa que son espós èra tornat, refusèt d'o creire, de paur que se voliá la surprene par d'aparéncias engnhairas; mas, aprèp venguèt segura, per de pròvas gaire aquivòcas, que vertadièrament èra Ulisses, e se donèt als mai grands transpòrts de jòia e d'amor.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Penelòpa ven del grèc πnvέλoψ / penelòps, qu'es una mena de guit o d'auca salvatja. D'autors ne concluson que Penelòpa èra una divinitat anciana en forma d'aucèl, mas existís gaire de pròva al subjècte, mai qu'èra corrent de donar a las femnas de noms d'aucèl[1].
Fonts[modificar | modificar la font]
- Apolodor, bibliotèca (III, 10, 6) (fr)en linha, Epitòme (VII, 3, 7) (fr).
- Esiòd, Telegonia (en)en linha
- Omèr, Odissèa en linha(fr) (passim).
- Igin, Fablas (la)en linha (CXXII-CXXV).
- Pausonias, Descripcion de Grècia (fr) en linha (III, 20, 10 ; VIII, 12, 6).
Notas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Obratges generals[modificar | modificar la font]
Estudis sabentas[modificar | modificar la font]
- (fr)Françoise Frontisi-Ducroux, Ouvrages de dames. Ariane, Hélène, Pénélope..., Seuil, 2009 * Marie-Madeleine Mactoux, Pénélope. Légende et mythe, Les Belles Lettres, coll. « Annales littéraires de l'Université de Besançon », Paris, 1975, 284 p. (ISBN 2251601759).
- (fr)Ionna Papadopoulo-Belmehdi, Le Chant de Pénélope. Poétique du tissage féminin dans l'Odyssée, Belin, coll. « L'Antiquité au présent », 1994, 256 p. ISBN 270111764X.
- (fr)Alain Peyrefitte, Le Mythe de Pénélope, Gallimard, 1949.


text:
Bagatèla (mètro de Tolosa)
L'estacion de Bagatela es una estacion de la Linha A del mètro de Tolosa.
Somari
Situacion[modificar | modificar la font]
Presentacion[modificar | modificar la font]
L'estacion es equipada de cais laterals a uèit pòrtas permetent de recebre de ramas de 26 m a doas veitures.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
L'òbra d'art associada a l'estacion es una « creacion de parets fictius per l’utilizacion de la luminariá amb au sol un sistèma geometric compausat de dotze drechas luminosas e al plafon, a la verticala exacta d'aquelas drechas, de bendas de miralh ». Foguèt realizada per Dimitry Orlac
Correspondéncias[modificar | modificar la font]
- Bus: Linha Tisséo |3}}
A l'entorn[modificar | modificar la font]
- Estacions de velò VélôToulouse n° 186 (Desbals – Boualam) e n° 143 (Desbals – Saintonge)
Articles ligats[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Présentation de l'estacion de Bagatela e de son òbra d'art par Tisséo
- (oc) site sus l'occitan dins lo Mètro de Tolosa


text:
Villiers-le-Sec (Calvados)
Villiers-le-Sec (Calvados) en normand (Villiers-le-Sec en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villiers-La-Shuta es una municipalitat situada a 2 quilomètres de Creully, 10 quilomètres a l'èst de Bayeux e 20 quilomètres al nòrd-oèst de Can.
Villiers-le-Sec est une commune située à 2 kilomètres de Creully, 10 kilomètres à l'est de Bayeux et 20 kilomètres au nord-ouest de Caen.


text:
Grop dels Uèit
Lo Grop dels Uèit (var. Grop dels Uèch, Grop dei Uech) (G8) es una coalicion dels uèit païses mai industrializats del mond : los Estats Units, Japon, Alemanha, lo Reialme Unit, França, Itàlia, Canadà e Russia. Amassa, los païses del G8 representan 66,5% de l'economia mondiala. Un som es organizat cada annada. Aquela coalicion a per but de discutir sus los afars del mond.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo G8 foguèt creat en 1975 a l'iniciativa del president de la Republica Francesa Valèri Giscard d'Estanh al temps d'un som entre los sièis caps d'Estats fondadors al castèl de Rambouillet.
- G6 en 1975 : los Estats Units, Japon, la Republica Federala d'Alemanha, lo Reialme Unit, França e Itàlia
- G7 en 1976 : Canadà
- G8 en 1998 : la Federacion de Russia
Nòta : l'Union Europèa i participa.


text:
Canèla
La canèla es la rusca interiora del canelièr de Ceilan (Cinnamomum verum), una espècia d'arbre apartenent a la familha de las Lauraceae e originari de Sri Lanka.
Cal pas confondre aquela canèla amb la canèla cassiá (Cinnamomum cassia) que lo gost es mens ric e qu'a un aspècte de rusca mai evident.
Somari
Utilizacion[modificar | modificar la font]
La canèla es coneguda dempuèi l'Antiquitat, e es utilizada pels ancians Egipcians dins lo procediment de l'embaumament. La Bíblia, Erodòt e d'autres autors classics i fan referéncia.
L'arbre es cultivat un pauc pertot pel mond, La rusca possedís una color brun jaune palenc, una odor fortament perfumada, e un gost aromatic singularament doç e caud. La sabor es deguda a l'òli aromatica que contien. Aquela òli, es tanben comercializada, es preparada en martelant fortament la rusta, la daissant macerar dins l'aiga de mar, puèi en distillant l'ensems. Es d'una color jauna aur, amb l'odor particulara de la canèla e d'un gost aromatic fòrça poderós.
S'utisa la canèla dins de fòrça preparacions, de l'Edat Mejana fins a l'ora d'ara. Seriá arribada a çò nostre vèrs 1220. Se trpa din la la bevenda medievala celèbra ipocràs.
La primièra sintèsi d'aròma artificial de canèla foguèt realizada en 1856 per Luigi Chiozza[1].
La canèla es mai sovent utilizada en cosina coma condiment e substéncia aromatica, en associacion amb la poma, dins la preparacion de chocolats e de licors, mas tanben dins la cosina indiana e orientala. Es utilizada en perfumariá e per l'industria farmaceutica.
Utilizacion medicinala[modificar | modificar la font]
L'òli essenciala de canèla es compausada de 65-90 % d'aldeíd cinnamic, 4 a 12 % de fenòls (subretot eugenòl) e los compausats seguents: camfre, beta-cariofillèn, benzaldeíd, cuminaldeíd, cineòl, fellandrèn, eca.
Estimulariá la digestion e la respiracion, seriá antiseptica (activa contra lo bacil de la tifoída), antispasmodica, vermifuga ; es a vegada indicada dins l'atonia e los espasmes gastrointestinals, l'astenia gripala (J. Valnet).
D'etudis indican que la canèla es eficacia per ajudar los diabetics a estabilizar lor glicemia mas aquò foguèt contredich per un estudi de genièr de 2008[2].
Los autors notan que la consomacion a de dosis importantas de canèlas o d'extrachs de canèla pòt se revelar toxic a causa de la comarina que pòt per de personas causar de domatges al fetge.
Produccion[modificar | modificar la font]
Òli essenciala[modificar | modificar la font]
- L'òli essenciala de canèla a de vertuts dinamisantas sus l'organisme, l'utilizacion excessiva (inalacion) pòt provocar dels mals de caps e de nausèas fòrtas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)John Emsley; Guide des produits chimiques à l'usage du particulier, ed:Odile; París,juin de 1996 isbn=2738103847
- ↑ W.L. Baker, Universitat de Connecticut - (en)Effect of Cinnamon on Glucose Control and Lipid Parameters Diabetes Care, January 2008, Vol. 31, P. 41-43, doi: 10.2337/dc07-1711
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)La cannelle, dix façons de la préparer de Pierre-Brice Lebrun, Les éditions de l'Epure (6 juin 2005)


text:
1555
Aquesta pagina concernís l'an 1555 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Mòrt dau khan Iamgurchi dins lo corrent d'una batalha còntra lei Rus e lei Nogaïs. Aquò permetèt ai Rus de plaçar un vassau a la tèsta dau Khanat.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Revòuta dei senhors afgans còntra lo govèrn dirigit per un indo. Humayun aprofichèt la situacion per tornar prendre lo poder a la tèsta de l'Empèri.


text:
Taxinomia
La taxinomia (del grèc taEιvouίa taxis : renjament e nomos : lèi) es la partida de la biologia que visa a establir una classificacion sistematica dels èssers vivents.
Lo tèrme de taxinomia, format a partir de la rasic grèga taxis, es sovent preferit a taxonomia, çaquelà fòrça utilizat.
Somari
Origina e evolucion dels modèls[modificar | modificar la font]
Totas las classificacions se presentan jos la forma d'un arbre (classament arborescent), dempuèi una rasic qu'inclutz totes los èssers vivents existents o avent existit, fins als individús.
Cada nos de l'arbre definís un taxon, qu'amassa totes los sostaxons qu'engendra lo nos.
Mas, dins lo passat, foguèt pas totjorn atal. Lo scientific suedés Carl von Linné (1707 - 1778) pausèt las fondacions de la sistematica, e foguèt l'autor d'una classificacion que sos grands principis foguèron la basa de la sistematica scientifica fins al mièg del sègle XX. Aquesta classificacion tradicionala, fortament antropocentrica, fa encara, en aquesta debuta del sègle XXI, partida del bagatge cultural comun. çaquelà, rebat de motius de la diversitat dels èssers vivents (creacion divina) talas qu’òm las pensava fa 250 ans, mas qu'an pas mai res de veire amb çò que pensam uèi d'aquestes motius (evolucion).
L’antropocentrisme es batut amb Charles Darwin que recomanda en 1859 una classificacion purament genealogica. S’i a agut evolucion, las espècias se devon classar segon lor gra d’aparentament evolutiu. Mas caldrà esperar gaireben un sègle per i arribar realament, e d'en primièr per qu'acceptem la genealogia coma inaccessibla (qual descend de qual ?) per nos concentrar melhor sus la filogenia (qual es pus pròche de qual ?). Dins la segonda mitat del sègle XX es aparegut l'apròchi filogenetic que per el lo critèri fondamental de la causida de la classificacion es que deu rebatre estrictament la filogenia, valent a dire los grases d’aparentament entre espècias. Quitament la nocion d'una tala filogenia es una consequéncia de la teoria de l'evolucion, e lo succès predictiu dels arbres filogenetics una de las pròvas d'aquesta teoria.
L'apròchi filogenetic demanda que los taxons sián limitats als que respèctan las doas condicions seguentas :
- totes los individús del taxon descendon d'un individú ancestral particular ;
- totes los descendents d'aqueste ancestre particular son dins lo taxon.
Se parla alara solament de taxon monofiletic o clade. Aquesta constrenta a menat de modificacions fondamentalas de la classificacion scientifica, certanas renversant lo « sens comun » modelat per l'eretatge cultural. Atal los dinosaures an pas disparegut, la sistematica modèrna inclusent los ausèls dins lo gropament « dinosaures ».
Entre d'autres exemples, los taxons tradicionals coma reptils, peisses, algas, dicotiledons, pongidats, an pas drech de ciutat en sistematica filogenetica, perque son considerats polifiletics (originas multiplas) o parafiletics (incomplèts). D'autres an sobreviscut amb qualques sequèlas, coma campairòls. Enfin, certans an sobremontat la tempèsta, coma animal (metazoaris) o mamifèrs. Remarquem qu'i aviá pas res d'evident a çò que totes los animals multicellulars partegèsson un ancèstre comun que los separa de tot vegetal o campairòl.
I a maites apròchis tecnics per elaborar los arbres filogenetics.
- L'apròchi cladistic cèrca en particular de determinar los caractèrs pròpris a una branca, que « signan » un aparentament.
- L'apròchi genetic, una classificacion basada unicament sus de mesuras de distància entre taxons (avaloradas per exemple en comptant las diferéncias de sequéncias d'ADN) sens cercar de far una interpretacion filogenetica.
- L’apròchi probabilista que construtz d'arbres filogenetics en utilizant de modèls d’evolucion dels caractèrs (lo pus sovent moleculars, mas pas obligatòriament).
Segon las publicacions, se tròba de classificacions de tot tipe, dempuèi la classificacion tradicionala a pena remanejada, fins a las classificacions estrictament filogeneticas, en passant per diferentas mescladas, per exemple gardant las categorias, mas s'alinhant sus las descobèrtas recentas en matèria de filogenia.
La nocion d'espècia[modificar | modificar la font]
Un concèpte important de classificacion, pro estable, es lo d'espècia. Aqueste gropament es relativament plan definit, almens per las espècias de reproduccion sexuada.
L'espècia se definís coma une comunautat d'èssers vivents interfeconds, valent a dire capables de se reproduire entre eles e d'escambiar de material genetic per produire de descendents eles-meteisses feconds (en efècte, certans individús del meteis genre mas apartenent a d'espècias diferentas se pòdon crosar per donar un individú ibride, mas aiceste es sovent esteril). Dins lo cas de la reproduccion estrictament asexuada, se parla abusivament d'espècias a la plaça de linhada, lo gropament es alara purament filogenic. Lo cas de las entitats al limit del vivent (virus, prions) es encara diferent ; son en general exclusas de las classificacions. Una autra dificultat de citar es la de las simbiòsis estrictas, coma los liquèns (que combinan una partida d'origina campairòl, e una partida fotosintetica, d'origina diferenta), mas en general, un dels dos partenaris es capable de viure sens s'associar a l'autre, e se pòdon classar dins doas espècias distintas, amb per caracteristica d'una de las doas espècias de poder pas sobreviure sens l'autra.
Las espècias son nomenadas segon lo sistèma binominal mes en plaça per Linné. Un nom d'espècia se compausa d'un nom de genre, en latin, seguit d'un qualificatiu d'espècia, tanben en latin, seguit (de tota rigor) de la mencion d'origina (autor e data de descripcion). Per exemple, Panthera leo Linnaeus, 1758 designa l'espècia pus comunament apelada lion.
Stricto sensu, lo concèpte d'espècia supausa implicitament una ipotèsi fòrta qu'es la transitivitat de las interfecondacions possiblas ; en d'autres tèrmes, se supausa que se X1 es interfecond amb X2, X2 amb X3, etc., X1 sera interfecond amb Xn quina que siá la longor de la cadena. Konrad Lorenz senhala qu'aquesta suposicion es pas totjorn vertadièra, en particular pels ausèls marins entre continents. Endacòm mai cal plan qu'aqueste tipe de discontinuitat existisca per qu'un fenomèn d'especiacion comence d'aparéisser el tanben.
Dins lo domeni de l'informatica[modificar | modificar la font]
La taxinomia (o taxonomy en anglés) es lo principi de classar las informacions dins una arquitectura estructurada e agençada de manièra evolutiva. Aqueste tèrme informatic es correntament emplegat dins de sistèmas de gestion de contengut (CMS).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Obratge PDF gratuit de descargar (en francés)[modificar | modificar la font]
- Reconstruction phylogénétique P. Darlu et P. Tassy
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Classificacion scientifica (classificacion tradicionala)
- Classificacion filogenetica (dempuèi 1990)
- Arbre filogenetic
- William Harris Ashmead
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] una classificacion que visa a cobrir tot lo vivent, de bon percórrer
- [2] basa de donadas de publicacions, fòrça tecnica
- [3] Còde internacional de nomenclatura botanica de Saint-Louis


text:
Famagosta
Famagosta (en turc Gazimağusa) qu'ei ua vila de Chipre dens l'autoproclamada Republica Turca de Chipre. Lo son nom que vien deu grèc Auuόxwσtoς qui vòu díser « amagada peu sable ».
Simple vilatge de pescadors, qu'aquesó ua certa importància dab las crozadas a la fin deu sègle XII e qu'arrecebó mantuns crestians qui arribèn arron de la caduda de Sant Joan d'Acre.
A partir de 1374 que ho presa per Gènoa puish que vadó veneciana a partir de 1489.
Los Turcs que la prengón en 1571 e executant atroçament lor comandant Marco Antonio Bragadin çò qui motivè la batalha de Lepant. A maugrat d'aquesta victòria crestiana, Famagosta que demorè turca dinc a l'arribada de la dominacion britanica en 1878 qui s'acabè en 1960.
Los Grècs que hon horabandits per l'invasion turca en 1974. Per Chipre, qu'ei oficiaument tostemps situada dens lo districte de Famagosta.


text:
Un marit sens vocacion
Un marit sens vocacion (Un marido sin vocación en espanhòl) es un conte de l'escrivan espanhòl Enrique Jardiel Poncela escrich sens utilizar la letra "e", la pus frequenta en espanhòl, coma aqueles sens las letras "a" (Lo caufaire novèl), "o", "i" e "u", publicats totes dins lo jornal La Voz en 1926 e 1927.
Istòria [1][modificar | modificar la font]
- « Una tardor -fòrça ans abans- quand mai sentián las ròsas e màger ombra balhavan las acacias, un micròbi fòrça conegut ataquèt, aspre e voraç, Ramón Camomila: la furor matrimoniala.
- —I a un maridatge pròche, jovenets! —remarquèt coma salutacion a son amic Manolo Romagoso quand pojavan amassa dins lo Casinò e rencontrèron los camaradas mai intims.
- —Un maridatge?
- —Un maridatge, òc -corroborèt Ramón.
- —Tieu?
- —Mieu.
- —Amb una jove?
- —Solide! Es qu'anonciariái mas nòças amb un caçaire furtiu?
- —E quand arrivarà la causa?
- —O ignòri.
- —Perdon?
- —Coneissi pas encara la nòvia. La vau cercar ara...
- E Ramón Camomila sortiguèt coma una bala a cercar nòvia dins la ciutat.
- Après doas oras coneguèt Silvia, una jove un pauc rossèla, un pauc pichona, un pauc gròssa, un pauc fada, un pauc rica e un pauc nècia; filha unica e abonada obstinada a La Mòda e l'Ostal (publicacion per unas femnas sens nóvi).
- E après un an, totes los amics anèrem a las nòças. Las nòças! Bah!... Unas nòças coma totas las nòças: de vestits de fèsta blancs, de flors d'irangièr pertot, de tapisses, de musica sacrada, de coissins per plantar los genolhs dels nòvis e per plantar los genolhs dels testimònis, un lunch, de sandwiches durs coma un procurador...
- A l'onzen sandwich i aguèt una fuga subta per la sacristia e una veitura passèt rapidament, e unes crits brotèron:
- —Adieu! Adieu! Viscan los nòvis! Viscan!
- E los amics prenguèrem un autre sandwich —dotzen— e una autra copeta.
- E ailà acabèt la causa.
- Mas per Ramón Camomila la causa aviá pas acabat ailà...
- Al contrari: ailà començava.
- E en pojar amb sa nòvia dins la veitura fugitiva, vegèt clar, força clar: aimava pas Silvia, sentiá pas cap d'inclinason pel maridatge, e non sentiá pas a son arma la vocacion, e mai minimala per bastir un larèr joiós.
- —Soi un nèci! —murmurèt Ramón—. Soi pas util coma marit e me'n avisi quand soi ja un ciutadan maridat.
- E corroborèt rabiosament:
- —Soi un nèci!
- Silvia, abandonada a costat de Ramón, baissava los uèlhs amb rojor, e en baissar los uèlhs aumentava dos mil gras la ràbia masculina.
- —Mon Dieu! —rondinava Ramón en la gaitant—. Maridat! Maridat amb una joveneta insipida coma una crèma d'uòus!... :I a pas ja de salvacion per ieu..., i a pas!
- Incapable de dominar son irritacion dirigiguèt unes mots fòrça durs a Silvia.
- —Interdiccion de fénher la rojor e d'agachar lo tapís! —cridèt.
- (Silvia agachèt lo parabrisa amb docilitat infantila)
- E Ramón ajustèt per el meteis, esclairat per una solucion subta:
- —Vau aténher son òdi. La vau obligar a implorar un divòrci rapid. Soi pauc util s'arribi pas de li inspirar de fàstic amb quatre o cinc asenadas caduna mai estravaganta...
- E solucion parièra tranquilizèt fòrça son arma.
- Pel moment, en pojar sus la fotografia (visita classica après unas nòças), Ramón faguèt la primièra colhonada.
- Un fotograf polit e fòrça cortés abordèt Ramón e Silvia.
- —Grop novial, pas vertat? —demandèt.
- —Òc —diguèt Ramón.
- —E ajustèt:
- —Amb una variacion.
- —Quina?
- —Lo cambiament mai original vist fins ara... Nòvi contra fotograf. Uèi ieu fau la fòto. Visca l'originalitat!
- E Ramón se sarrèt de la maquina e diguèt al fotograf susprés:
- —Anèm! Prenètz per la man la nòvia e sorisètz amb illusion: La cara pus nauta... Atencion! Aital!... Ara!
- Ramon tirèt la placa e puèi obliguèt lo fotograf a pagar; gardèt la moneda e sortiguèt amb Silvia fièr e urós.
- —A la veitura! —ordenèt.
- (Silvia ara plorava)
- —La causa fonciona! —murmurèt Ramón.
- L'endeman trasladavan lors organismes a Irun. (Çò qu'es tipic, egalament, après unas nòças.)
- Ramón volguèt pas pojar dins lo vagon amb Silvia.
- —Ieu viatgi amb los mecanicians —anoncièt—. Vau a la locomotritz... A lèu!
- E pogèt dins la locomotritz e s'i ocupèt en ajudant a talhar carbon. En arribar a Irun aviá una magnifica color antracita.
- Un còp ailà, crompèt de pelhas a un sord e mut andralhós, vestiguèt las pelhas e partiguèt a l'aubèrja querre la Silvia.
- E parat amb sos vestits andralhoses se passegèt per Irun, en acompanhant Silvia, agafat a son braç doç e elegant.
- Un public nombrós los gaitava en passant, susprés.
- —La causa fonciona! —La causa fonciona! —murmurava encara Ramón.
- Silvia lèu implorarà un divòrci total. Contunhem las asenadas. Contunhem amb la dròga antimatrimoniala, en multiplicant la dòsi.
- Ramón vestiguèt puèi sos fracs mai meravilhoses, e en metre los pès a una sala, a un dancing o un autre luòc public acompanhat de Silvia, imitava los serveires, e amb un toalhon al braç anava diligentament a totas las cridas.
- Un matin pintèt sas paupetas amb vernís roge.
- Fin finala lo transferiguèron a l'asil d'alienats.
- E Ramón assistiguèt a son pròpri bonaür: son contracte matrimonial jasiá rot e viviá infirme per unas autras nòças amb una autra Silvia... »
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Traducha en occitan


text:
Via Baltica
La Via Baltica o Cadena Baltica (en estonian Balti kett, en leton Baltijas ceļš e en lituanian Baltijos kelias) es lo nom que se donèt a una cadena umana qu'anava dempuèi la capitala lituaniana Vilnius a la capitala d'Estonia Tallinn en passar per Riga (valent a dire que formava 560 km en total) per exigir l'independéncia dels Païses baltics lo 23 d'agost de 1989. Entre 1,5 e 2 milions de personas (sus aperaquí 7 milions d'abitants totals de totas tres republicas) participèron a aqueste eveniment que generèt un enduriment de l'actitud del govèrn rus cap a las republicas sovieticas. La causida de la data se deguèt a la celebracion del cinquantenari del Pacte Nazi-Sovietic.
Genèsi de la Via Baltica[modificar | modificar la font]
L'arribada de Mikhaïl Gorbachov en 1985 al poder signifiquèt un cambiament considerable dins l'Union sovietica. Comencèron de politicas de dobertura e de democratizacion sonadas glàsnost e perestroika. Aquesta aumentacion de libertat menèt a un afrontament intèrn de cap a la dominacion sovietica. La confrontacion politica prenguèt de proporcions mai importantas dins los Païses baltics (annexats en 1940) qu'èran estat someses a una politica de russificacion e de colonizacion de la populacion.
Lo 23 d'agost de 1989, gràcias a l'organizacion mesa en plaça pels movements nacionals dels tres païses baltics, lo Front Popular d'Estònia (Rahvarinne), lo Front Popular de Letònia (Tautas fronte) e lo Movement Reformador de Lituània (Sąjūdis), se metèt en plaça la cadena umana que capitèt d'unir gaireben dos milions d'estonians, letons e de lituans. Aqueles se tenguèron totes per la man durant 15 minutas (fins a 19h, ora locala) e formèron una cadena ininterrompuda de 600 km de long que traversava totes tres païses baltics. Aital s'exprimiguèt clarament la volontat populara d'aqueles pòbles de condemnar lo passat e de mostrar sa volontat de cambiament pel futur.
El 2009, l'UNESCO decidiguèt d'inclure lo material documentari a prepaus d'aquel eveniment dins lo Programa Memòria del Mond.
Aqueste eveniment foguèt la basa d'inspiracion de la Via Catalana que se debanèt l'11 de setembre de 2013 dins l'ensems dels Païses Catalans e mai a l'estrangièr.


text:
Categoria:Espaci Modèl
Recomandacions[modificar | modificar la font]
- Placetz pas los modèls dins aquesta categoria mas puslèu dins una de sas soscategorias.
- Per obténer d'ajuda sus l'utilizacion dels modèls, consultatz la pagina Ajuda:Modèl.
- Per indicar la procedura de seguir dins una categoria utilizant un messatge permanent, utilizatz {{Messatge permanent}}.
- Per indicar la procedura de seguir dins una categoria utilizant lo còde subst:, utilizatz {{Utilizacion subst}}.
- Per categorizar los modèls, inserissètz
[[Categoria:Modèl|{{PAGENAME}}]]per beneficiar del classament alfabetic.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
*
- Modèl per espaci de nom (9 C)
- Mantenença dels modèls Wikipèdia (8 C, 2 P)
B
- ► Modèl ligat als bons articles (6 P)
M
- Modèl (18 C, 35 P)
- Modèl d'avertiment (1 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Espaci Modèl »
Aquesta categoria conten los 11 articles seguents.


text:
Sent Estève (Arberoa)
Donoztiri / Saint-Esteben
Sent Estève (Donoztiri en basco, Saint-Esteben en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada dens la Vath d'Arberoa.
L'arriu d'Arberoa e l'arrivet de Garraldako, un afluent de Harana, que travèrsan la comuna.
Los quartièrs que son Argaina, Ibargarate, Ipargaineta, Iruite, Oihan xoko, Pazkotegia, Sorhaburu
Las comunas tòcatocantas que son Isturits au nòrd, Sent Martin d'Arberoa au nòrd-èst, Aiherra au sud-oèst, Heleta a l'oèst, Armendaritze au sud-est e Ihòut au sud
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Estève (sègle XVII)
.


text:
Brévainville
Brévainville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Claude-Froidmentel. Frigidum Mantellum, XIIe E XIIIe s. (Cartulaire De Marmoutier) ; Goffridus Burel de Frigido Mantello, Hugo de Frigifo Mantello, cap a 1145 (Cartulaire de Thiron, charte 267) ; Frementellum, 1183 ; Frigidum Pallium, Froitmentel, XIIIe s. (Cartulaire De la Madeleine de Châteaudun, charte 198, 208) ; Froitmenteau, Froitmanteau, XIIIe s. (Cartulaire Blésois De Marmoutier, charte 374, 375 ; Cartulaire Dunois de Marmoutier, charte 64, 70, 77, 92, 281) ; Froitmenteau, Froitmanteau, 1297 (Cartulaire Blésois e Dunois de Marmoutier) ; Frementeau, Fromentel, XIVe s. (B.Lo Sr. De Bles, Archiu Joursanvault ; n'A.D. 28-E 727, 741) ; Froidmenteau, 13 de març 1409 (Bibliotèca Municipala de Orléans, Manuscrit 435bis, pàg. 195 ; Ms 394, t. III, pàg. 117) ; Sant Claude Fromentel, 1740 (Bibliotèca Municipala de Orléans de Orléans, Manuscrit 995, fol. 201) ; Frémenteau, XVIIIe s. (A.D. 45-A 1625) ; Sant Claude Froidmantel, succursale, XVIIIe s. (Mapa de Cassini) ; Mont Mentel, pluviôse an 2 (Deliberacion del Conselh General de la Municipalitat, aplicacion del decrèt del 16 d'octòbre de 1793 = 25 vendémiaire an 2.
La parròquia Santa-Claude-Froidmentel #èsser démembrée finala XVe o començament XVIe s. Per formar aquela de Sant-Jean-Froidmentel, a causa de las dificultats #que provocava lo riu del Loir.
Reünion realizat de Sant-Claude-Froidmentel d'amb Brévainville per Decrèt imperial del 3 de junh de 1811 (Archiu Nacional-F 2 II Loir-e-Doncas que 1) : los 2 comunas se trobavan sul meteis marge del Loir.
- Saint-Claude-Froidmentel.
Frigidum Mantellum, XIIe et XIIIe s. (Cartulaire de Marmoutier) ; Goffridus Burel de Frigido Mantello, Hugo de Frigifo Mantello, vers 1145 (Cartulaire de Thiron, charte 267) ; Frementellum, 1183 ; Frigidum Pallium, Froitmentel, XIIIe s. (Cartulaire de La Madeleine de Châteaudun, charte 198, 208) ; Froitmenteau, Froitmanteau, XIIIe s. (Cartulaire Blésois de Marmoutier, charte 374, 375 ; Cartulaire Dunois de Marmoutier, charte 64, 70, 77, 92, 281) ; Froitmenteau, Froitmanteau, 1297 (Cartulaire Blésois et Dunois de Marmoutier) ; Frementeau, Fromentel, XIVe s. (B.M. de Blois, Archives Joursanvault ; A.D. 28-E 727, 741) ; Froidmenteau, 13 mars 1409 (Bibliothèque Municipale d’Orléans, Manuscrit 435bis, p. 195 ; Ms 394, t. III, p. 117) ; Saint Claude Fromentel, 1740 (Bibliothèque Municipale d’Orléans d’Orléans, Manuscrit 995, fol. 201) ; Frémenteau, XVIIIe s. (A.D. 45-A 1625) ; Saint Claude Froidmantel, succursale, XVIIIe s. (Carte de Cassini) ; Mont Mentel, pluviôse an 2 (Délibération du Conseil Général de la Commune, application du décret du 16 octobre 1793 = 25 vendémiaire an 2.
La paroisse Saint-Claude-Froidmentel fut démembrée fin XVe ou début XVIe s. pour former celle de Saint-Jean-Froidmentel, à cause des difficultés que provoquait la rivière du Loir.
Réunion réalisée de Saint-Claude-Froidmentel d’avec Brévainville par Décret impérial du 3 juin 1811 (Archives Nationales-F 2 II Loir-et-Cher 1) : les 2 communes se trouvaient sur la même rive du Loir.


text:
Escala cromatica
Ua escala cromatica qu'ei ua seria regulara de nòtas tanhetas e dessaparadas per pas sonque un miei ton enter eras. Que s'opausa a l'escala diatonica on, a despart de dus miei tons, las nòtas ostedeishen intervaus d'un ton.
Suber ua octava ua gama cromatica que compta dab 12 grads. La soa regularitat qu'empacha a la gama cromatica de conéisher nat mòde (au contre de l'escala diatonica).
Enter los instruments de musica, los intruments qualificats de cromatics que pòden adaptà's a totas la tonalitats (puish que pòden realitzar totas las nòtas e donc totas las gamas) mentre qui los instruments diatonics (generaument instruments de musica populara com l'acordeon diatonic) be pòden realizar pas sonque quauques gamas.


text:
Castèls de Las Tors
Los quatre castèls de Las Tors (Aude) fan partida dels vestigis pus importants de l'Edat Mejana de l'Occitània meridionala. Las rèstas qu'ara se pòdon veire (cf. fòto) son las roïnas dels castels que faguèt bastir lo rei de França al sègle XIII, aprèp la destruccion del castrum de Cabaret pendent la Crosada. Son situats al som d'una barra de ròcas, al confluent dels rius de Gresilhon e Orvielh dins las ancolas de la Montanha Negra.
Istòria e arqueologia[modificar | modificar la font]
Los vestigis mai vielhs datan de -1500 ans, i aguèt aprèp una ocupacion romana puèi visigota. A l'edat mejana los castèls son la possession de la familha Cabaret que los sénhers son vassals del vescomte de Carcassona. Los mai coneguts son Pèire Rogièr de Cabaret e son fraire Jordan de Cabaret.
Organizacion dels vestigis[modificar | modificar la font]
Tres dels castèls son quilhats sus la meteissa cresta rocassuda: Cabaret, Torre Regina e Flor d'espina Lo quatren Quertinhós es sus un puèg a despart, los quatre amassa formant una estructura defensiva.


text:
POUM
Lo POUM o Partit Obrèr d'Unificacion Marxista (en castelhan :Partido Obrero de Unificación Marxista) que ho ua organizacion trotskista espanhòla activa enter 1935 e dissot en 1980.
Que pelegè durant la Guèrra Civila Espanhòla e abans d'estar victima d'ua repression encoratjada per estalinistas dens lo son pròpi camp republican. Arron la guèrra que conegó la repression franquista e mantuns membre que'n hon executats, exilats o qu'avón d'exilà's, quauques uns en França on e horen internats en camps de concentracion abans d'estar liurats aus alemands nazis e mandats aus camps d'exterminacion.
Après la segonda guèrra mondiau lo POUM que resistè contra lo regim deu dictator galèc Francisco Franco e que's dissó en 1980 dab lo retorn de la democracia parlamentària.


text:
Bavent
Bavent es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1974, Bavent (984 abitants l'an 1968) fusiona amb Robehomme (122 abitants l'an 1954)[1], #Que garda l'estatut de municipalitat mancomunat.
En 1974, Bavent (984 habitants en 1968) fusionne avec Robehomme (122 habitants en 1954)[2], qui garde le statut de commune associée.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 de junh 2009 e ficha ligada (Robehomme).
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Bavent », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 juin 2009 et fiche liée (Robehomme).


text:
Publicat en « La Setmana » n°713 (7 au 13/05/09)
Lo rencontre entre lo primièr ministre espanhòl e lo president de la Republica francesa a desembocat sus qualques decisions pertocant los transpòrts mas a fait, ça que la, qualques decebuts. Es lo cas dels que defendon la reabertura de la linha transpirenenca entre Bordèu e Saragossa que passa per Pau e Huesca. (…)
Los aragoneses son decebuts e las discussions dins la premsa aragonesa son estadas pro duras pel govèrn autonomic. Del costat aquitan i a pas agut tròp de comentaris mas es vertat que la posicion dels dos Estats pausa problèma. Daissan pas a las doas regions de l’un e l’autre costat del Pirinèus la possibilitat de reglar solas aquela question. (…)
Dins lo domeni dels transpòrts tanben, e per anar dins un sens que permet de limitar lo nombre de camions que se passejan sus las rotas, que travèrsan los Pirinèus e que se tròban puèi sus las rotas de totas las regions occitanas, se decidiguèt de dubrir (en fin !) çò qu’apèlan las autorotas de la mar. Doas linhas seràn dubèrtas entre Gijòn e Nantas e una autra entre Algesiras Vigo e Le Havre. Segon çò qu’es previst aquò deuriá permetre de tirar cent mila camions de las rotas cada an.
Mots-clés : Camion
, Coopération
, Déplacements
, Rail
, Transports
Ce bulletin a été publié le Lundi 18 mai 2009 22:48 et est classé dans Déplacements, Développement Durable, En òc, Europe, Méditerranée, Transports Vous pouvez suivre les réponses à ce bulletin avec le fil RSS 2.0. Vous pouvez répondre, ou faire un rétro-lien depuis votre site.


text:
Saint-Germain-sous-Cailly
Saint-Germain-sous-Cailly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Un pichon vilatge granger situat suls marges del Cailly dins lo País de Bray, a aperaquí 23 km al nòrd de Roan sus la rota D44. Lo vilatge a desprovesit de glèisa.
Un petit village fermier situé sur les rives du Cailly dans le Pays de Bray, à environ 23 km au nord de Rouen sur la route D44. Le village est dépourvu d'église.


text:
Sant Marin
La Republica Serenissima de Sant Marin (Serenissima Repubblica di San Marino en italian) es lo tresen estat pus pichon d'Euròpa après la Santa Ses e Monegue (60,5 km²) e la decana de las republicas. Completament enrodada per Itàlia entre Emília-Romanha e las Marchas, la Republica compta aperaquí 32 000 abitants.
Sa capitala es Sant Marin.
Lo gentilici es santmarinés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Sant Marin.


text:
Linha 4 del Mètro de Barcelona
La Linha 4 o linha jauna del Mètro de Barcelona foguèt inaugurada en 1974, mas se poiriá considerar la segonda linha en ancianetat, amassa amb la Linha 1, que lo tram entre Passeig de Gràcia e Jaume I foguèt inaugurat en 1926 coma ramal de Grand Mètro de Barcelona actual Linha 3.
Lo traçat de la linha es de dobla via sosterranha, los talhièrs e los garatges se tròban a Via Júlia e al Triangle ferroviari e a de ligams de servici amb la Linha 5 a Maragall, amb la Linha 11 a Trinitat Nova, e la Linha 3 a Passeig de Gràcia. Circulan a l'ora d'ara de trens de la sèria 2100 e 9000.
La L4 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 1999, malgrat que perdèt lo darrièr tram entre la Pau e Pep Ventura en 2002 que s'apondèt a la Linha 2, per se considerar una connexion mai rapida entre lo centre de Barcelona e Badalona. Es en bastiment e gaireben plan acabada l'òbra del tram entre la Pau e Sagrera-Meridiana en passant per Sagrera-TAV, malgrat que se possibla que momentanèament utilize lo tunèl la Linha 9 per poder avançar la siá inauguracion.


text:
Lo Seten sagèl
Det sjunde inseglet / Lo Seten sagèl es un filme del cineasta suedés Ingmar Bergman sortit en febrièr de 1957.
Obtenguèt lo Prèmi Especial de la jurada al Festenal de Canas 1957, ex aequo amb Kanal del realizator polonés n'Andrzej Wajda.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Sèm en Suècia al sègle XVI amb una epidemia de pèsta que s'afraba lo país tot. Un cavalièr crosat, n'Antonius Block, se'n torna a país aprèp mai de dètz ans d'abséncia.
El e lo siu escudièr Jöns se rescontran la Mòrt sus una platja desèrta.[1] Li ne prepausa alavetz lo cavalièr una partida d'escacs, en tot esperar d'aquel biais poder retardar l'eissida fatala mai lo temps de trobar una solucion als sius questionaments metafisics.
Dementre lo siu escudièr ne va parlant de l'idèa amai lo concèpte de nonrés, lo siu mèstre descubrís al passatge d'una procession de flagellants que la paur es l'unica fondamenta de la religion. Ne va èsser tot parièr el testimòni d'una joventa cremada en lenhièr.
Rasis eles una jove familha de forencs s'encamina en pel país tormentat.Al siu contacte, ne va descubrir n'Antonius que lo bonaür terrenal existís dins los plaseròts pus simples de la vida. Lo rison d'una femna jove que li porgís lach e majofas al siu mainadòt n'es per el la revelacion.
Lo cavalièr amb lo sieu escudièr e dequ'unes amics rescontrats en pel camin del retorn, tornan trobar lo castèl que daissèron dètz annadas de per abans. Son aculits per la castelana mas la Mòrt truca a la pòrta per lèu los s'emportar totes dins una desparaubla, descabestrada e fantastica dança dels mòrts.
Citacion[modificar | modificar la font]
... E quand l'Anhèl dubriguèt lo seten sagèl, lo cèl entièr s'ensilencièt, per mièja orada gaireben. E me vegèri los Sèt Àngels que ne son plaçats davant Dieu: sèt trompetas li porgiguèron. (...) Apocalipsi segon sant Joan Evangelista, cap. 8)
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
Interprèts e personatges[modificar | modificar la font]
- Max von Sydow: Antonius Block, cavalièr crosat
- Gunnar Björnstrand: Jons, lo sieu escudièr
- Bengt Ekerot: la Mòrt
- Nils Poppe: Jof, forenc
- Bibi Andersson: Mia, la molhèr de Jof
- Inga Gill: Lisa, la molhèr del fabre
- Maud Hansson: la Bruèissa
- Inga Landgré: Karin Block, la castelana
- Gunnel Lindblom: Jove seguidor del cavalièr
- Bertil Anderberg: Raval
- Anders Ek: lo Monge
- Åke Fridell: lo Fabre Plog
- Gunnar Olsson: Albertus Pictor, pintor de la glèisa
Analisi[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1957: Prèmi especial de la jurada del Festenal de Canas (ex æquo amb Kanal de n'Andrzej Wajda)
- 1961: Riban d'argent [2] del melhor realizator de filme estrangièr per lo Sindicat Nacional dels Jornalistas de Cinèma Italians
- 1962: Fotograma de plata [3] del melhor interprèt de filme estrangièr per Max von Sydow
- 1962: Prèmi Sant Jordi del melhor filme estrangièr
- 1962:Prèmi Sant Jordi del melhor realizator estrangièr
- 1962: Prèmi del melhor filme estrangièr per lo Cercle dels escrivans de cinèma espanhòls [4]
- 1962: Prèmi del melhor realizator estrangièr per lo Cercle dels escrivans de cinèma espanhòls
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Cal pas jamai oblidar qu'en suedés död coma en alemand Tod es mòrt un vocable e doncas un concèpte masculin.
- ↑ idem Nastro d'argento decernit pel Sindacato Nazionale Giornalisti Cinematografici Italiani...
- ↑ Decernit per la revista espanhòla Fotogramas...
- ↑ idem Círculo de Escritores Cinematográficos de España...


text:
Pfalzweyer
Pfalzweyer en alemannisch (Pfalzweyer en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat en Alsace Bossue al limit amb la Moselle. Es limitrophe de Schœnbourg al nòrd, de Eschbourg al nòrd-es, de Vilsberg al sud, de Berling al sud-oèst, de Hangviller a l'oèst e de Bust al nòrd-oèst.
Le village est situé en Alsace Bossue à la limite avec la Moselle. Il est limitrophe de Schœnbourg au nord, d'Eschbourg au nord-est, de Vilsberg au sud, de Berling au sud-ouest, de Hangviller à l'ouest et de Bust au nord-ouest.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas De Pfalzweyer remontan a 1560. Vilatge totalament destruit Pendent la guèrra dels 30 ans, se cap a 1660 #qu'una primièra familha Soïssa s'e installa. A comptar de 1714, lo vilatge se desvolòpa amb paysans, dels trabalhadors dobles-actiu en en aliant las d'activitats agricòlas e las activitats forestalas, de carrièra de grès, de tuileries e coutelleries. Dos tuileries fonciona fins al començament de la Modèl:S-, trabalh de antan apreciat a la vista de tuiles dins tèrra coduda imitat de 1839 e de considerablas guinhauets en en datant de ans 1890. Lo pòble Lo an 2011 compte 320 abitants, tres espleitacions agricòlas, una desena de entrepresas #que genèran una soixantaine de trabalhs.
thumb|Tuile Fabricada a Pfalzweyer e datat de 1839 #que pòrta las inicialas ND de lo sieu créateur probablament thumb|Colleccion De guinhauets crèas per Phillipps Adam als alentours de 1890
Les origines de Pfalzweyer remontent à 1560. Village entièrement détruit pendant la guerre des 30 ans, c'est vers 1660 qu'une première famille Suisse s'y installe. À partir de 1714, le village se développe avec paysans, des travailleurs double-actif alliant les activités agricoles et les activités forestières, de carrière de grès, de tuileries et coutelleries. Deux tuileries fonctionne jusqu'au début du Modèl:S-, travail d'antan apprécié à la vue de tuiles en terre cuite singé de 1839 et de remarquables couteaux datant des années 1890. Le village en 2011 compte 320 habitants, trois exploitations agricoles, une dizaine d'entreprises qui génèrent une soixantaine d'emplois.


text:
Vauvillers (Somme)
Vauvillers (Somme), Veuvillé en Picard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural picard del Santerre, situat près del anciana rota nacionala 29 (actuala RD 1029) e facilament accessibla per las autoroutes A1 e A29
Village rural picard du Santerre, situé à proximité de l'ancienne route nationale 29 (actuelle RD 1029) et aisément accessible par les autoroutes A1 et A29
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De las traces d'aucupacion gallo-romaines an #èsser d'amassadas en la municipalitat
Pòbli destruit en partida pendent la Primièra Guèrra mondiala
Des traces d'occupation gallo-romaines ont été retrouvées dans la commune
Village détruit en partie pendant la Première Guerre mondiale


text:
Bourg-Sainte-Marie
Bourg-Sainte-Marie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg-Sant-Ostal a vorejat per la Meuse. A situat a 4 km de Bourmont, a 11 km de Clefmont, a 15 km del A 31, a 24 km deNeufchâteau e a 37 km de Chaumont.
Bourg-Sainte-Marie est bordée par la Meuse. Elle est située à 4 km de Bourmont, à 11 km de Clefmont, à 15 km de l'A 31, à 24 km deNeufchâteau et à 37 km de Chaumont.


text:
Gamaliel
Gamaliel l'Ancian (ebrieu: רבן גמליאל הזקן Rabban Gamaliel haZaqen) (o Gamliel, de Gamla, vila de Golan), felen de Hillel Hazaken, foguèt una autoritat del Judaïsme farisian. Felen de Hillel Hazaken, filh de Shimon ben Hillel, maridat amb la filha de Shimon ben Nathanael haCohen, venguèt president del Sanedrin a la mòrt de Shammai, prètzfach que serà représ per son filh Shimon II. Descendants nombroses ne portaràn lo nom, fins a un Gamaliel VI al sègle V. Gamaliel l'Ancian moriguèt vèrs 50, abans la destruccion del Temple de Jerusalèm


text:
Gaston Ièr de Fois-Bearn
En rason de limitacions tecnicas, la tipografia desirabla del títol, « Gaston Ièr de Fois-Bearn », a pas pogut èsser restituida corrèctament çaisús.
Gaston Ièr de Fois (1287 † 13 de decembre de 1315), es comte de Fois, vescomte de Castèlbon, de Bearn (jol nom de Gaston VIII), coprince d'Andòrra de 1302 a 1315, vescomte de Marsan de 1310 a 1315. Es filh de Rogièr Bernat III, comte de Fois, prince d’Andòrra e vescomte de Castèlbon, e de Margarida de Moncada, vescomtessa de Bearn.
Biografia[modificar | modificar la font]
Succedís a son paire lo 3 de març de 1302, jos la tutèla de sa maire perque a pas que tretze ans. Rejonh l’òst reial amb 100 cavalièrs e un milierats de sergents d’armas e, benlèu, a participat a la batalha de Courtrai, l'11 de julhet de 1302. Tornat dins sos estats, lucha contra son cosin german Bernat VI, comte d’Armanhac que li contesta Bearn., mas lo rei Felip lo Bèl los obliga a conclure la patz lo 25 de decembre de 1303.
Tòrna combatre pel rei en Flandra e participa a la batalha de Mons-en-Pélève lo 18 d'agost de 1304. Sas vilas foissencas se revòltan contra los agents reials que vòlon levar una ajuda per finançar la perseguida de las guèrras flamencas. Gaston sosten sos administrats e refusa de liurar los menaires. Aprèp una sasida parciala del comtat de Fois pel senescal de Carcassona, Gaston dintra en gràcia.
En 1308, es tornarmai en guèrra contra Armanhac, malgrat los òrdres contraris del rei. Gaston es convocat per aqueste darrièr e emprisonat al Châtelet. Lo rei li interditz tota guèrra privada e lo libèra contra una esmenda de 36 000 liuras.
Eirita del vescomtat de Marsan en 1310, a la mòrt de sa tanta Constança de Moncada. Participa apuèi a una guèrra novèla contra Flandra, mas tomba malaut e morís a Maubuisson lo 15 de decembre de 1315.
Maridatges e enfants[modificar | modificar la font]
Esposa a Senlis en octobre de 1301 Joana d’Artés (1289 † 1350), filha de Felip d’Artés, senhor de Conchas, e de Blanca de Bretanha. D'aquel maridatge son nascuts :
- Gaston II (1308 † 1343), comte de Fois e de Bigòrra e vescomte de Bearn
- Rogièr Bernat III (1310 † 1350), vescomte de Castèlbon
- Robèrt, evesque de Lavaur
- Margarida
- Blanca, maridada en 1328 a Joan II de Grailly, captal de Buch
- Joana, maridada en 1331 a Pèire d'Aragon, comte de Ribagòrça e d'Ampúrias.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Foundation for Medieval Genealogy : Gaston Ièr, comte de Fois
- Aqueste article compren d'extraches traduches del Diccionari Bouillet. Es possible de suprimir aquesta indicacion, se lo tèxte reflècta lo saber actual sus aquel tèma, se las fonts son citadas, se satisfà a las exigéncias lingüisticas actualas e se conten pas de prepauses que van contra de règlas de neutralitat de Wikipèdia.


text:
Malària
La malària, tanben sonada paludisme, es una malautiá parasitària deguda a un protozoari transmés per la fissada de la feme d’un moissal, l’anofèla, e que provòca de fèbres intermitentas. Amb 300 000 000 a 500 000 000 malauts e 1 500 000 a 2 700 000 mòrts per an, lo paludisme es la parasitòsa tropicala pus importanta. 80 % dels cases son enregistrats en Africa Subsahariana, ont concernisson mai que mai los mainatges de mens de cinc ans e las femnas prens (OMS, 2005).
La causa de la malautiá foguèt descobèrta lo 6 de novembre de 1880 a l’espital militar de Constantina (Argeria) per un mètge de l’armada francesa, Alphonse Laveran, que reçaupèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1907. Es en 1897 que le mètge anglés Ronald Ross (Prèmi Nobel en 1902) provèt que los moissals (Anopheles) èran los vectors de la malària. Aperabans, s'incriminava l'« aire marrit » dels paluns.
Los parasits Plasmodium (mai que mai P. falciparum – ancianament nomenat praecox –, P. vivax, pus rarament P. ovale et P. malariae) son transmés per la fissada de la feme d’un moissal sonat anofèla (genre Anopheles). Lo parasit es endemic, infècta las cellulas epaticas de la victima puèi circula dins la sang, en colonizar los eritrocits (globuls roges) e en los avalir.


text:
Tartuf o l'Impostor
Tartuf o l'Impostor (en francés Tartuffe ou l'Imposteur) qu'ei ua comedia en 5 actes e en vers alexandrins de Molière estreada lo 12 de mai de 1664 au teatre deu castèth de Versalhas. Que critica los faus devòts.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Madame Pernelle : mair d'Orgon.
- Orgon : marit d'Elmire e hilh de Madame Pernelle.
- Elmire : molher d'Orgon.
- Damis : hilh d'Orgon e hrair de Mariane.
- Mariane : hilha d'Orgon, sòr de Damis e aimadora de Valère.
- Valère : amador de Mariane.
- Cléante : conhat d'Orgon.
- Tartuf : faus devòt.
- Dorine : serviciala de Mariane.
- Monsieur Loyal : sargent reiau.
- Un exempt.
- Flipote : serviciala de Madame Pernelle.
Resumit[modificar | modificar la font]
Orgon qu'ei un òmi ric e important cadut devath l'influéncia d'un impostor aperat Tartuf e qui l'impressiona per la soa devocion aparenta, au punt de váder lo son director de conciéncia. La mair d'Orgon tanben qu'ei impressionada per Tartuf, au contra deu autes membres de la familha qui s'adonan de que Tartuf qu'ei un impostor. Aqueste que se las vira entà véde's perpausar Marianne, la hilha d'Orgon en maridatge, au medish temps qu'ensaja de sedusir la soa molher, Elmire, mei joena que lo son òmi. Fin finau Tartuf que cad dens un tracanard d'Elmire e Orgon que s'adona eth tanben de la vertat, mes qu'ei tròp tard per'mor qu'a ja impradament hèita ua donacion deus son bens a Tartuf. En mei d'aquò, aqueste que'u va denonciar au rei au mejan de papèrs comprometent. Lo rei, totun, que'u conserva la soa amistat e qu'arresta Tartuf.