text:
Composition Française - Mona Ozouf - Gallimard - 2009 - 264 paginas - 17,50 èuros
Critica de Joan-Guilhem Roqueta :
"Aquel retorn sus una enfanca bretona es tanben un retorn sus l’istòria de l’obsession francesa d’unitat abstracha e d’universalisme gelós.
"Mona Ozouf, istoriana especialista de l’escòla laïca e de la Revolucion francesa, es tanben la filha d’un militant breton conegut Jean Sohier, socialista e federalista, fondator de la revista Ar Falz (Lo Volam), mòrt jove en 1935 quand sa filha aviá 5 ans. Sa maire, regenta d’escòla publica dins un contèxte de guèrra escolara, l’elevèt dins la fidelitat a las idèias de son paire, dins un respiech ferverós de l’egalitat, de l’istòria bretona e de las tradicions bretonas qu’incarnava tanben sa grand.
"Viurà son intrada a l’escòla publica a l’encòp coma una liberacion, la de se sentir “parièra als autres” dins l’estricta egalitat que goma las diferéncias, e coma una estrifadura, la de veire escafada la diferéncia bretona que n’aviá noirits sos sòmis, entre legidas e tradicion familiala. Antau fasiá l’experiéncia concreta de la contradiccion viscuda entre una escòla que "au nom de l’universal, ignorava emai umiliava la particularitat" e d’un ostau que contestava aquel universal. Lo sospechava d’èsser pas qu’una masqueta per amagar l’egemonia d’una particularitat francesa dominanta. "L’egalitat de l’escòla negava çò que diferenciava. L’egalitat de l’ostau èra aquela dau drech dels òmes a exprimir sas diferéncias".
"La primièira part dau libre detalha aquel entrebescament de tensions amb subtilitat, e ne destria la trama complexa, entre ostau breton, escòla publica egalitarista, e glèisa inegalitària. Es la responsa, au còr de la realitat viscuda, au pamflet anti-breton de Françoise Morvan "Le Monde comme si". Es quitament un drech de responsa, que Morvan i sospiechava Jean Sohier, mòrt en 1935, de collaboracion jos l’Ocupacion !!!
"La segonda part dau libre es òbra d’istoriana que justament va cercar au sorgent d’aquela esquizofrenia francesa, plan pausada tre la debuta per lo biais de doas citacions contradictòrias dau sègle XX :
"- una de Julien Benda : "França es lo revenge de l’abstrach sus lo concret". Es aquí França Etèrna, Una e Indespartibla, “produch de la Rason, non de l’istòria”, dis Ozouf. Çò que Lafont sonava la nacion segondària, nacion politica e civica, eissuda de l’adesion volontària e dau contracte au temps de la Revolucion, bastida e non pas eiretada. Es la França de la taula rasa. Es tanben la França de l’eradicacion de las diferéncias e de las diversitats vencudas.
"- l’autra que fa pensar a la nacion primària de Lafont, es una citacion dau grand critic (de Mallarmé e de Mistral en particulièr) Albert Thibaudet : "França es un vièlh país diferenciat". “Una França facha de l’identitat etnica e culturala dels païses que la compauson”, comenta Ozouf. França carnala dau temps long de l’istòria e non de l’abstraccion. Es la França de la diversitat assumida.
"La França de Benda a superat la França de Thibaudet, constata Mona Ozouf.
"Crei ela coma Lafont a un trespassar d’aquel antagonisme que permetrà a la França de Thibaudet de trapar sas marcas. Mas lo punt nodal demòra la diversitat lingüistica. Que aquí òm tòca au mai ardent de las passions identitàrias, entre Estat-Nacion e nacionalitats virtualas de cultura minorizada, entre Identitat monolitica e identitats multiplament dubèrtas e a geometria variabla.
"Lo darrièr capítol : "Composicion francesa" va tafurar dins e alentorn de l’istòria de la Revolucion francesa dins sa complexitat, en quista de çò que faguèt espelir aquela passion de l’Uniformitat masquetada en Universal, de la Rason deïficada, e de l’òdi de la diversitat. De l’ideologia de las Lutz a Jules Ferry, en passant per Tocqueville, Michelet, los Jacobins, los Girondins, los Brissotins, de la guèrra a la Terror, sonda las tèstas e las contradiccions. Es lo mecanisme de reduccion dau multiple a l’Un qu’es espepissat. Per comprendre coma l’èime jacobin desvira lo desir leime d’unitat dels revolucionaris per impausar son ideologia abstracha de l’unitat, autoritària e estatala, au servici de sos interesses e de l’egemonia francimanda.
"Lafont pensava que los Jacobins d’avans 93 èran pas ostiles a una França federativa. Ne voliá per pròva la Fèsta de la Federacion de 90, e la Constitucion de l’An I de 93. Michelet vesiá dins la Fèsta ambigüa de la Federacion, “un episòdi anti-federalista per excelléncia, que l’astrada de las federations i es de se negar dins l’unitat françesa”. E la Constitucion de 93 es demorada letra mòrta e foguèt pas jamai aplicada.
"Mona Ozouf fa veire coma un integrisme republican a subreviscut a las evolucions de la pratica republicana (e aquel libre es un otís de tria contra los arcaïsmes que refusan d’integrar la reconeissença de las diversitats dins una accion republicana renovelada), fa veire coma lo discors integrista dels universalistas es fondamentat sus una illusion, la d’una libertat sens estacas : “Entre las apartenéncias que ligan e la libertat que desliga, i a pas d’incompatibilitat absoluda”. Fa veire tanben los dejós de l’espaventalh comunautarista, e coma las comunautats dubèrtas pòdon servir de contra-fuòc de cara als embarraments e a las derivas identitàrias.
"La fòrça umana e sensibla dau testimòniatge fa prodèl a la rigor de l’istoriana. Aquel ensag es una pèira blanca sus un camin esquiu. Se ganha totjorn a metre los grands principis universalistas a l’espròva de l’experiéncia viscuda. Ne venon un pauc mens ufanoses, i pèrdon de sa cresença, mas i ganhan en umanitat e fin-finala en eficacitat."
Joan-Guilhem Roqueta (sorsa site FELCO)


c: text/html

text:
Saxofòn
Lo saxofòn (de Sax, nom de son creador e phonos, "son" en grèc), es un instrument de vent amb enche.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo saxofòn foguèt fabricat per Adolphe Sax, celèbre fabricant d'instruments nascut a Brussèlas, en 1814. Sax s'installèt a París per tal de poder vendre melhor son invencion. I moriguèt ruïnat en 1894.
A la debuta aviá pas que 18 claus. Sa gamma cromatica anava dempuèi lo Si natural grèu (B) fins al re natural agut (D). Actualament los saxofòns tenon una gamma cromatica que va del Si bemòl grèu (B♭) al Fa sostengut agut (F#). Existisson d'unes modèls recents qu'arriban ja al Sòl agut (G).
L'emplec preferit del saxofòn es dins las orquèstras e mai que mai dins lo mond del Jazz, ont es un instrument indefugible.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Club esportiu
Un club esportiu es una infraestructura qu'enquadra lei esportius. Si compausa de sòcis e si pòu comparar a-n una minisocietat ambé son burèu director. Si compausa d'un enquadrament esportiu taus que d'entraïnaires, de medecins, quinesiterapeutas, preparators fisics, psicològues de l'espòrt, de segur en mai deis esportius.
Lo club esportiu promòu un espòrt en particular (fotbòl, basquetbòl...), una familha d'espòrts (atletisme, ciclisme...) o encara una diversitat d'espòrts (club omniespòrts).


text:
Lens-Lestang
Lent-lʼÈtang en arpitan (Lens-Lestang en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lens-Lestang a situat en lo nòrd del departament, en bordure amb lo Isère, a 20 km a l'èst de Chanas e a 5 km de Beaurepaire.
Las municipalitats los mai prèps son Manthes, Hauterives, Marcollin e Moras-en-Valloire.
Lens-Lestang est situé dans le nord du département, en bordure avec l'Isère, à 20 km à l'est de Chanas et à 5 km de Beaurepaire.
Les communes les plus proches sont Manthes, Hauterives, Marcollin et Moras-en-Valloire.


text:
Beresina PS en vista
Basta!
Pel primièr còp un movement ciutadan ensagèt de botar al còr de la campanha de las municipalas, la question de l'avenidor de la lenga e de la cultura d'òc. I cregueri... Lo biais èra clar , l'idèa polida, lo caminament tanben. S'agissiá per nosautres de botar l'elegit candidat en fàcia de sas responsabilitats.... Doncas caliá rescontrar totes los responsables candidats sens esperit de capèla, de drecha , del mitan , coma d'esquèrra, totaslas tendéncias politicas e, escambiar , demandar qual podián èsser los punts d'acòrdi sus una brava tièra de questions, que son gaireben ( per resumir) las de l'esquèrra ecologica, mas ambe nòstra bandièra, la Caracteristica Essenciala, Majorala , a saber l'avenidor de nòstra lenga , de nòstra cultura, del nòstre pais. Bastir a la debuta pareguèt lumenós , d'un anament quitament matematic. bonjorn sénher responsabla UDI : avèm aquí un braçal d'idèas o…


text:
Estruci
L'estruci (Struthio camelus) es l'aucèl vivent mai grand. Fa fins a 2,5 mètres d'auçada, pòt pas volar e segon fòrça autors, es lo darrièr membre vivent de la familha dels estrutionids e de son genre, Struthio.
D'autres membres dels estrutioniformes son los reas, los emús, los casuaris, los kiwis e l'aucèl mai grand qu'aja jamai existit, l'Aepyornis, uèi desaparegut. Los estrucis an lo còl a las cambas fòrça longs e pòdon corrir fins a 65 km/h.
Los estrucis se tròban, de biais natural, dins las savanas e los semidesèrts d'Africa, tant al nòrd coma al sud de la zòna tropicala boscosa.
Sas plumas li servisson pas per volar, mas son fòrt presats coma ornaments per los capèls de las damas, e mai. Los estrucis son plan grands perque un pichon uman los pòt cavalgar e s'utilizèron en certans luòcs del nòrd d'Africa e Aràbia coma animals de corsas.
Es abalit per sa carn dins fòrça païses, inclús en climas freds coma aquel de Finlàndia. Lo gost de la carn d'estruci sembla lo del vedèl.
Segon la mitologia populara, l'estruci es famós per enterrar lo cap dins la sabla al primièr senhal de perilh. En realitat, s'obsèrva pas aquel comportament.
Los estrucis nisan comunautàriament. Un cèrt nombre de femèlas pondon los uòus dins lo meteis niu, ont son coats per la femèla en principal, pendent lo jorn, e pel mascle, pendent la nuèch. Los uòus d'estruci son los pus gròsses d'entre totes los uòus.
Sosespècias[modificar | modificar la font]
Los estrucis se dividisson en cinc sosespècias, que son:
- S. c. australis, de Sud-Africa, nomenat estruci meridional. Se tròba al sud dels rius Zambèzi e Cunene e dins la plana subdesertica de Karoo, Província del Cap.
- S. c. camelus, de l'Africa del Nòrd, nomenat estruci d'Africa del Nòrd o estruci del còl roge. Es la sosespècia pus estenduda, e espandisson dempuèi Etiopia e Sodan, a l'èst, a Senegal e Mauritània, a l'oèst, e abans en Egipte e Marròc . Es la sosespècia mai granda; mesura fins a 2,74 mètres e 154 quilogramas. Lo còl presenta una color rogenca e lo plumatge vària segon lo sèxe; los mascles l'an blanc e negre, e las femèlas gris.
- S. c. massaicus, d'Africa Orientala, nomenat estruci massai. An qualques plumas pichonas sul cap e son còl e sas cuèissas son de color irange brilhanta . Pendent l'epòca d'apariament, lo còl e las cuèissas del mascle venon brilhants. Son territòri se limita al sud de Kenya, l'èst de Tanzania e Etiopia e de zonas meridionalas de Somalia.
- S. c. syriacus, d'Orient Mejan, nomenat estruci arabi o estruci d'Orient Mejan. Foguèt una sosespècia fòrça comuna dins la Peninsula Aràbia, Siria e Iraq, mas despareguda en 1966.
- S. c. molybdophanes, d'Etiopia meridionala, nòrd-èst de Kenya e Somalia, nomenat estruci somali. Lo còl e las cuèissas son d'un color entre gris e blau, e pendent l'epòca d'apariament, lo còl e las cuèissas del mascle venon blau brilhant. Las femèlas son pus marrons que las femèlas de las autras sosespècias. Generalament vivon sols o en coble. Son territòri es lo meteis del S. c. massaicus al nòrd-èst de Kenya.
Las analisis indican que l'estruci somali se poiriá considerar coma una espècia independenta (Struthio molybdophanes). Lo projècte "The Tree of Life" e "Avibase" lo reconeisson coma una espècia diferenta de l'estruci, mas la "IOC" e "Birdlife" tanpauc lo reconeisson coma espècia. Dempuèi 2008, Birdlife.com revisa la division prepausada.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Vidèos e fotografias d'estruci sus Internet Bird Collection.


text:
1229
Aquesta pagina concernís l'an 1229 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Tractat de Meaux de 1229
- Creacion de l'Universitat de Tolosa
- 31 de desembre - Jaume Ièr dintra dins Ciutat de Malhòrca aprèp la conquèsta de l'ilha.
França[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, Blanca de Castelha se turtèt a una fronda novèla dei grands senhors dau Reiaume. D'efèct, demandèt la reünion d'una armada per destrurre lei fortificacions, en cors de restauracion, de Bellême. La vila èra tenguda per Pèire de Bretanha qu'aviá pas lo drech de la fortificar. Pasmens, lei barons convocats arribèron ambé solament dos chivaliers per empachar l'expedicion. La regenta foguèt finalament sauvada per l'arribada de Tibaud de Campanha — qu'èra amorós de la rèina — amb un important contingent. Bellême foguèt ansin presa e sei fortificacions destruchas.
En Lengadòc, fin de la Crosada deis Albigés ambé la somission de Ramon VII de Tolosa. D'efèct, la tactica novèla d'Humbert de Beaujeu, que s'interessava plus ai castèus mai a la destruccion sistematica dei fònts de revenguts dei Tolosencs, privèt rapidament lo còmte dau sostèn de la populacion. Lo Tractat de Meaux laissèt a Ramon VII lo Comtat de Tolosa mai lo privèt de seis autrei possessions. En mai d'aquò, Anfós de Peitieus, lo fraire de Loís IX, veniá son eiretier per lo Comtat de Tolosa. Enfin, deviá sostenir la caça ais eretics menats per la Glèisa Catolica que creèt l'Inquisicion. Pasmens, fins a sa mòrt, Ramon VII assaièt d'obtenir la revision d'aqueu tractat e venguèt una fònt quasi permanenta de revòutas.
A partir de julhet, la guèrra acomencèt tornarmai còntra Anglatèrra ambé lo non prolongament de la trèva en vigor dempuei dos ans (→ 1227 e 1228). Enric III preparèt un desbarcament sus lo continent (→ 1230). Obtenguèt l'aliança de Pèire de Bretanha (29 d'octòbre).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Venècia[modificar | modificar la font]
Mòrt de Pietro Ziani e eleccion de Jacopo Tiepolo coma dòge novèu.


text:
Grenòble
Grenòble (Grasanòbol en occitan o arpitan medievau, Grenoblo en arpitan modèrne, Grenoble en francés) es una comuna arpitana situada dins lo departament d'Isèra e la region d’Auvèrnhe Ròse Aups. Anciana capitala dau Daufinat, es la tresena comuna pus importanta de la region Ròse-Aups, après Lion e Sant Estève. Grenòble es tanben la pus granda metropòli aupenca davant Innsbruck e Bolzano.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Grenòble est situaa entre los massís de Vercòrs (a l'oèst e al sud-oèst), de Chartrosa (al nòrd), de Taillefer (al sud-èst) e la cadena de Belledonne (a l'èst). L'aglomeracion es situaa a relativament febla distància de las termièras italiana (70 quilomètres) e soïssa (110 quilomètres) ai jonhent actual de Drac e d'Isèra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Wikipèdia:esbòs
- Portal:Arpitània/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Daufinat/Articles ligats
- Comuna arpitana dau Daufinat
- Comuna d'Isèra
- Vila francesa de mai de 100 000 abitants
- Prefectura
- Comuna Companh de la Liberacion
- Sèti d'una Cort d'apèl
- Sit nuclear
- Vila universitària francesa
- Vila olimpica


text:
Païses Basses
Los Païses Basses (var. País Bas, País Baishs) (en neerlandés Nederland), que tanben se dison mens exactament « Olanda » (en neerlandés Holland), son un país del nòrd d'Euròpa e de las Antilhas. Forman un estat ont lo pòble neerlandés e la lenga neerlandesa son preeminents. Aquel estat es frontalièr amb Alemanha e Belgica e limitat per la mar del Nòrd.
Tres illas de las Antilhas fan partida de l’Estat: Bonaire, Saba e Sant Eustaqui. Constituïsson los Païses Basses Caribencs que la moneda n’es lo dolar american.
Los Païses Basses son lo mai grand país del Reialme dels Païses Basses, qu’agropa tanben Aruba, Curaçao e Sant Martin del Sud.
La capitala oficiala de l'estat es Amsterdam, mas lo sèti dels poders publics (reina, Parlament e govèrn) es a L'Aia.
Lo gentilici es neerlandés -esa (o mens exactament olandés -esa).
Tot parièr se ne ditz batau -ava per designar los sius estatjants.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos Carles V, emperaire del Sacre Empèri Romano-Germanic, e rei dels reialmes hispanics, la region fasiá partida de las Dètz-e-sèt Províncias dels Païses Basses, que compreniá tanben los actuales territòris de Belgica, Luxemborg, e qualques parts de França e Alemanha. La guèrra dels ochanta ans entre las províncias e Espanha comencèt en 1568. En 1579, la part nòrd de las dètz-e-sèt províncias formèt l'Union d'Utrecht, un tractat ont se prometèron supòrt mutual per la defensa contra l'armada espanhòla. Aquel tractat es considerat coma la fondacion dels Païses Basses modèrnes. En 1581 las províncias del nòrd adoptèron l'Acte d'Abjuracion, la declaracion d'independéncia amb la que las províncias deposaven oficialament Felip II. La guèrra contunhèt fins 1648, quand lo rei Felip IV d'Espanha reconeguèt fin finala l'independéncia de las sèt províncias del nòrd amb la Patz de Münster. Parts de las províncias del sud venguèron de facto de colònias de la nòva republica.
Provincias Unidas 1581-1795[modificar | modificar la font]
A partir de l'obtencion de son independéncia d'Espanha en 1581, las sèt províncias formèron la Republica de las Sèt Províncias Unidas dels Païses Basses. La republica èra una confederacion de las províncias de Olanda, Zelanda, Groninga, Frisa, Utrecht, Overijssel e Guèldres. Totas aquelas províncias èran autonòmas e avián lo sieu pròpri govèrn, l'"Estat de la Província". L'"Estat General", lo govèrn confederat, aviá son sèti a L'Aia e èra format de representants de caduna de las províncias. La part pauc poblada de Drenta fasiá partida tanben de la republica, malgrat lo fach qu'èra pas considerada una província. Drenta aviá lo sieu pròpri Estat mas lo sieu cap èra designat per l'Estat General. La republica ocupava tanben las nomenadas Tèrras de la Generalitat (Generaliteitslanden en neerlandés). Aqueles territòris èran governats dirèctament per l'Estat General, es a dire, avián pas d'autogovèrn ni de representant dins lo govèrn confederat. La majoritat d'aqueles territòris foguèron ocupats durant la guèrra dels ochanta ans. Èran majoritàriament catolics e èran usats coma zòna de seguretat entre la Republica e los Païses Basses espanhòls.
Lo país venguèt un dels poders maritims e economics màgers del sègle XVII. durant l'Edat d'Aur Olandesa (Gouden Eeuw) s'establiguèron de colònias e de mercats dins lo mond entièr (lo nomenat Empèri neerlandés). S'establiguèron de poblaments en America del Nòrd en començant per la fondacion de Nòva Amsterdam, subre l'actuala Manhattan, en 1614. En Sud-Africa se creèt lo poblament de la Colònia del Cap en 1652. durant lo sègle XVII, la populacion neerlandesa s'aumentèt cap a 1,5 a 2 milions[1]
Fòrça istorians economics mencionan los Païses Basses coma lo primièr país capitalista del mond. L'Euròpa modèrna primairenca aguèt la vila comerciala mai rica e la primièra borsa a temps complit a Amsterdam. L'inventivitat dels comerçants menèt a las primièras asseguranças e de plans de pensions, aital coma autres fenomèns mens benignes coma las primièras ondadas d'especulacion economicas. La primièra granda inflacion foguèt la Tulipamania dels ans 1636-1637, e segon Murray Sayle, lo primièr especulador economic mondial Isaac le Maire, que forcèt una casuda dels prèses de las accions per las crompar après jol prètz de mercat.[2]
La republica comencèt de declinar a la fin del sègle XVIII, a causa de la competéncia economica d'Anglatèrra e a la longa rivalitat de las doas principalas faccions de la societat olandesa, los Staatsgezinden (Republicans) e los Prinsgezinden (Realistas o Orangistas).
Jos l'influéncia francesa 1795-1815[modificar | modificar la font]
En 19 de genièr de 1795, un jorn après que lo "stadhouder" Guilhèm V d'Orange-Nassau fugiguèsse en Anglatèrra, foguèt proclamada la Bataafse Republiek (Republica Batava), menant los Païses Basses a un estat unitari. De 1795 a 1806, la Republica Batava convertiguèt los Païses Basses en una republica en seguissent lo modèl de la Primièra Republica Francesa.
De 1806 a 1810, lo Koninkrijk Holland (Reialme d'Olanda) foguèt establit per Napoleon Bonaparte coma un reialme mariòta governat per lo sieu fraire, Loís Bonaparte, pr'amor de controtlar los Païses Basses de forma mai eficienta. Lo nom de la província pus coneguda, Olanda, foguèt causit per representar lo país entièr. Lo Reialme d'Olanda compreniá l'airal dels actuals Païses Basses, levat Limborg e d'unas parts de Zelanda, qu'èran de territòris franceses. En 1807, la prussiana Frisa Oriental e Jever foguèron apondudas al reialme. En 1809 malgrat tot, après l'invasion anglesa, Olanda aguèt de cedir totes los sieus territòris situadas jol riu Ren a França.
Lo rei Louis Napoleon acompliguèt pas las expectativas de Napoleon - ensagèt de servir los interèsses dels olandeses en luòc dels del sieu fraire - e li calguèt abdicar lo 1 de julhet de 1810. Li succediguèt lo sieu filh de cinc ans Napoleon Louis Bonaparte. Aquel regnèt coma Louis II durant dètz jorns mentre que l'emperaire Napoleon Bonaparte ignorèt l'ascenscion del sieu jove nebot al tròn. L'emperaire envièt una armada per ocupar lo país e dissolguèt lo Reialme d'Olanda. Los Païses Basses venguèron alavetz part de l'Empèri Francés. Aquel periòde durèt de 1810 a 1813, quand Napoleon foguèt derrotat a la batalha de Leipzig.
Reialme dels Païses Basses[modificar | modificar la font]
Lo filh de Guilhèm V d'Orange-Nassau, Guilhèm I dels Païses Basses, tornèt als Païses Basses en 1813 per venir prince sobeiran dels Païses Basses. Lo 16 de març de 1815, lo prince sobeiran venguèt rei dels Païses Basses.
En 1815, al Congrès de Viena se formèt lo Reialme Unit dels Païses Basses, qu'estendèt los Païses Basses amb Belgica per fin de crear un estat fòrt al nòrd de França. En mai, Guilhèm venguèt per eiretatge Grand Ducat de Luxemborg. Lo Congrès de Viena autregèt Luxemborg a Guilhèm coma proprietat personala en escambi de las siás possessions alemandas de Nassau-Dillenburg, Siegen, Hadamar e Diez.
Belgica se rebellèt e obtenguèt la siá independéncia en 1830, mentre que l'union personala entre Luxemborg e los Païses Basses foguèt separada en 1890, quand Guilhèm III dels Païses Basses moriguèt sens descendents masculins. La lei salica empachèt que la siá filha Guilhemina I dels Païses Basses venguèsse Grand Duquessa. Alavetz, lo tròn de Luxemborg passèt de l'Ostal d'Orange-Nassau a l'Ostal de Nassau-Weilburg, una autra branca de l'Ostal de Nassau.
Lo poblament olandés màger mar enlà foguèt la Colònia del Cap. Foguèt creat per Jan van Riebeeck al nom de la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas a la Ciutat del Cap (en neerlandés Kaapstad) en 1652. Lo Prince d'Orange consentiguèt a l'ocupacion e al contraròtle britanic de la Colònia del Cap en 1788. Los Païses Basses possedissián tanben d'autras colònias, mas los poblaments olandeses en aqueles territòris èran limitats. Las mai importantas èran las de las Índias Orientalas Neerlandesas (uèi Indonesia) e Surinam (Surinam foguèt escambiat amb los britanics contra la vila de Nòva Amsterdam, uèi la vila de Nòva York). Aquelas colònias foguèron en primièr luòc administradas per la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas e la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas, ambedoas entrepresas privadas collectivas. Tres sègles mai tard aquelas companhiás aguèron de problèmas economics e dins los territòris ont elas operavan lo contraròtle foguèt assumit pel govèrn neerlandés (en 1815 e 1791 respectivament). Venguèron alavetz oficialament de colònias. Pendent aquel periòde colonial los Païses Basses s'impliquèron activament dins lo comèrci d'esclaus.
Pendent lo sègle XIX, los Païses Basses s'industrializèron lentament, comparat amb los sieus païses vesins, principalament a causa de la granda complexitat que significava modernizar las siás infrastructuras, consistentas dins de grands canals d'aiga e la granda fisança que la siá indústria aviá en l'energia del vent.
E mai que los Païses Basses demorèsson neutres pendent la Primièra Guèrra Mondiala, aguèron un ròtle notable.[3] Lo Comte Schlieffen aviá previst d'ocupar los Païses Basses mentre qu'avançava cap a França. Aquel plan foguèt cambiat contra Helmuth von Moltke lo Jove amb l'intencion de manténer la neutralitat olandesa. Aquela foguèt essenciala per la subrevivença alemanda fins lo blocatge dels Estats Units e Granda Bretanha de 1916 quand l'importacion de produches a travèrs dels Païses Basses foguèt pas mai possible. Malgrat tot, Olanda siguèt neutra durant la comtessa, mercés a la siá diplomacia e la siá abiletat pel comèrci.[3]
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses ensagèron se manténer tanben neutrales durant la Segonda Guèrra Mondiala. Malgrat tot, l'Alemanda nazi ocupèt los Païses Basses lo 1940 durant la siá campanha de l'Euròpa Occidentala e lo país capitulèt dins solament cinc jorns. Lo reialme coma tal, contunhèt la guèrra dempuèi lo sieu empèri colonial e lo govèrn contunhèt en lo sieu exili a Londres.
Durant l'ocupacion, a l'entorn de 100.000 josieus olandeses[4] foguèron portats a camps de concentracion a Alemanha, Polonha e Checoslovaquia. Quand aqueles camps foguèron liberats, solament 876 n'avián subreviscut.
Lo govèrn en l'exili perdèt lo contraròtle de la siá mai granda colònia, las Índias Orientalas Neerlandesas (Indonesia), a mans de l'Empèri Japonés en març de 1942. Un còp acabat la guèrra, Indonesia proclamèt la siá independéncia, qu'atenguèt lo 1949.
La familha reiala dels Païses Basses se transportèt eventualament a Ottawa tot en esperant la desliurança dels Païses Basses, e la princessa Margarida nasquèt durant aquel exili canadian. Lo 1944-45, l'armada canadiana foguèt la responsabla de liberar la màger part dels Païses Basses de l'ocupacion alemanda.
Istòria recenta[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, l'economia olandesa prosperèt, en daissant l'èra enrè de neutralitat e en se sarrant dins los sieus estats vesins. Los Païses Basses foguèsson unes dels fondators del Benelux (Belgica, Netherlands (Païses Basses) e Luxemborg), e foguèt un dels 12 fondators de l'OTAN e un dels 6 fondators de la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr, la qu'evolucionèt, a travèrs de la Comunautat Economica Europèa, cap a la Union Europèa.
La darrièra granda inondacion als Païses Basses venguèt en febrièr de 1953, quand una granda tempèsta provoquèt l'escrancament de divèrsas barrièras al sud-oèst dels Païses Basses. Mai de 1.800 personas s'estofèron. Lo govèrn neerlandés decidiguèt crear un important programa de trabalhs (Deltawerken, Trabalhs del Delta) per protegir lo país davant futuras inondacions. Los trabalhs s'esperlonguèron pendent mai de trenta ans.
Als ans 60 e 70 lo país visquèt una epòca de cambiament cultural. Mai que mai los joves refusèron las tradicionalas linhas religiosas e classisaes e pressionèron en favor de nòus cambiaments en matèria de dreches de las femnas, sexualitat, desarmament o temas mitan-ambiental, que portèron a liberalizar de tèmas coma la politica de drògas, l'eutanasia o las questions ligadas a l'omosexualitat.
Politica[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses forman una monarquia constitucionala amb un sistèma parlamentari de govèrn, e las siás politicas liberalas an cridat l'atencion mondiala particularament dins l'airal de consum de drògas, prostitucion e eutanasia.[5] Lo país se descriu coma un estat de consolidacion politica-sociala, en arribant quitament a se projectar coma un statu quo dels païses del mond. Las politicas de la siá govèrn se caracterizan per un esfòrç a aténher ample consens en decisions importantas, dins de la comunitat politica e de la societat integralament. L'Estat se caracteriza de mai politica e socialament per reformar d'institucions coma la familha e permetre amb aiçò l'intrada de nòvas manièras de convivéncia sociala tala coma lo matrimòni del meteis sèxe, la transexualitat[6], la prostitucion, la clonatge, l'eutanasia e l'usatge de drògas recreacionalas.
Dins de la siá conformacion politica, la Reina exercís lo poder executiu e ratifica la liura eleccion del Primièr Ministre pel pòble. Lo poder legislatiu es representat pel que fins uèi jorn se nomenan Estats Generales (Parlament), las que consistisson en doas camèras de representacion legislatiua.
Se regís cossent a l'Estatut del Reialme de 1954 e a la Constitucion de 1815, los que son estats reformats en innombrabla quantitat d'escasenças. Lo sufragi masculin s'implantèt en 1917 e lo universal en 1919.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Reialme dels Païses Basses se compausa de 4 Estats :
- Los Païses Basses (que dempuèi lo 10 d'octobre de 2010 inclauson los Païses Basses Caribencs : Bonaire, Saba e Sant Eustaqui)
- Aruba
- Curaçao
- Sint Maarten
Províncias[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses an 12 províncias :
- Brabant Septentrional (Noord-Brabant)
- Drenta (Drenthe)
- Frisa (Friesland)
- Flevoland
- Groninga (Groningen)
- Guèldres (Gelderland)
- Olanda Meridionala (Zuid-Holland)
- Olanda Septentrionala (Noord-Holland)
- Limborg (Limburg)
- Overijssel
- Utrecht
- Zelanda (Zeeland)
Economia[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses an una modèrna economia de mercat. Actualament, malgrat aver perdut la màger part de las siás possessions d'otramar, lo país manten lo sieu estatus de poténcia comerciala e possedís e mai lo pòrt maritim de màger movement dins lo mond, Rotterdam.
L'activitat industriala a lo sieu fondament en lo tractament de noiduras, la produccion de quimics, la refinatge de petròli e la produccion de maquinària electrica. Lo sieu sector agricòla es fòrça mecanizada e ocupa pus de 4% de la fòrça laborala, mas, provesís enòrmas excedents que son utilizats en l'indústria de tractament de noiduras e d'autras son destinats a l'exportacion.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ La màger part de la populacion del país durant aquel periòde demorava en las regions d'Olanda e Zelanda. Aquelas regions experimentèron una explosion de populacion entre los ans 1500 e 1650 de 350 000 a 1 000 000 d'abitants. Posteriorament, la populacion s'anivelèt e la populacion totala del país restèt suls 2 milions durant lo sègle XVIII; De Vries and Van der Woude, pp. 51-52
- ↑ "Japan Goes Dutch", London Review of Books (2001-04-01). 3-7.
- ↑ 3,0 et 3,1 Abbenhuis, Maartje M. The Art of Staying Neutral. Amsterdam: Amsterdam UP, 2006.
- ↑ [1]
- ↑ « Huyendo de la muerte »
- ↑ http://www.atandalucia.org/2011/09/una-nina-transexual-comparte-su.html?spref=fb
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
05 février 2015
Eric Fraj : rectificacion d’una lectura tendenciosa
Eric Fraj m’a mandat aqueste comunicat de pressa en reaccion a la publicacion d’un compte rendut de son libre dins l’Express. Es coma quò ! La mai cortesa e argumentada discussion interna a l’occitanisme es interpretada sul pic coma una denegacion del quite moviment. Aquò rai, es de bona, amai de marrida guèrra. La dificultat pr’aquò, per nosautres, un còp de mai, es de faire entendre nòstras rectificacions e, mai largament, nòstra votz, que per çò qu'es de la comunicacion, clarament, sèm pas a armas egalas. J.-P. C. PS)... [Lire la suite]
25 août 2014
Quin occitan per deman ? Discussion mondina del 27 de Junh 2014. Intervencion d'Eric Fraj : un apròchi pragmatic e estrategic
Vaquí lo tèxte de l’intervencion d’Eric Fraj en introduccion a la discussion publica que se debanèt lo 27 de juhn passat a Tolosa, sala de l’Iranjariá, 56 carrièra del Taur. Aquesta iniciativa foguèt una capitada e mercejam encara totis los presents. Podètz legir aquí taben, pel moment, l’intervencion de Miquèu Pujòl. N’esperam d’autras. Fotografia de Patrice Nin : retrach d'Eric Fraj Contribucion d’Eric Fraj al debat del 27 de junh de 2014 a Tolosa Dins mon libre Quin occitan per... [Lire la suite]
26 mars 2013
Eric Fraj : Quin occitan per deman ?
Vaquí (enfin !) la version occitana prometuda del tèxt que nos balhèt Eric Fraj al mes de novembre passat, una reflexion critica sus la qualitat mas tanben sus la concepcion de la lenga que volèm (voldriam) transmetre a nòstres nebots, qu’a pas acabat de provocar de discussions. JP C Piqué à FR 3 Viure al Païs le document en .doc : Quin_occitan_per_deman1 Quin occitan per deman ? Si es vertat que l’occitanisme diu voler, non pas simplament la subrevida (mès o mens simbolica), mes la vida efectiva de... [Lire la suite]
13 avril 2007
Contra l'occitan
Vaquí una analisi critica del trabalh de panoccitan.org per Sergi Granièr. L’ataca es ruda mas totjorn argumentada e, evidentament, lo tèxte es dubert a la discussion. JP. C Contra l’occitan Mon filh me demanda se coneissi un diccionari occitan sus Internet que trobèt pel lexilogos.com, siti fòrça interessant sus de lengas divèrsas amb un fum de ligams. (S’interèssa a l’occitan, e demòra dins una zòna ont l’occitan eiretat s’emplega pro). Es un diccionari occitan-francés e francés-occitan, interactiu e... [Lire la suite]
15 mars 2007
“Condrechor” ortografic ? 1
1 Vaquí, publicada amb l’accòrdi dels autors, une discussion que se debanèt sus la tièra en linha “list-òc” entre lo 1èr e lo 6 de mars 2007. Es l’anóncia de la creacion d’un « condrechor » (corrector) ortografic en linha d’occitan a l’iniciativa de panoccitan.org que ne foguèt lo punt de partença. Vertat que lo vocabulari reinventat per los « panoccitans » a l’entorn de Arve Cassinhac es mai que mai susprenent, estranh e subretot estrangièr a l’occitan parlat aquí e abal. De monde manquèron pas de o faire remarcar.... [Lire la suite]
14 mars 2007
"Condrechor" ortografic ? 2
Seguida e fin de la discussion... Clicatz aquí per la debuta.... Lo 5 de mars 2007 Domergue Sumien Aquí, Joan Cristòu, reproduses de prejutjats qu'an pas ges de fondament. - Lei lingüistas occitanistas son totei d'acòrdi per respectar lei dialèctes. Pas un lingüista seriós prepausa de lei suprimir. - Lei lingüistas que trabalhan sus l'estandardizacion de l'occitan son totei d'acòrdi amb l'idèa que de formas regionalas referencialas son legitimas au costat dau lengadocian referenciau. En lemosin, especialament, es... [Lire la suite]


text:
-525
Aquesta pagina concernís l'an -525 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Aprofichant lei divisions intèrnas d'Egipte e la crisi politica grèva dau país, Cambis II l'ataquèt e la conquistèt (batalha de Pelusium). Cambis II dirigiguèt alora Egipte coma faraon. Puei, capitèt d'ocupar una partida de Cirenaïca. En revènge, la campanha en direccion dau nòrd-oèst d'Africa foguèt una revirada car lei mercenaris fenicians refusèron d'atacar aquela region ont èran installadas mai d'una colonia fenicianas. Lei temptativas per conquistar lei territòris au sud d'Egipte mau capitèron tanben siá en causa dau clima siá en causa de movements rebèls.


text:
Lo Libre del Causse - Pau Gairaud
Transcripcion en grafia normalizada de Domenja Blanchard
Vent Terral - 2016 - 14 x 21 cm - 464 paginas
978-2-85927-119-0 - 19 èuros
Lo Libre del Causse, paregut en dos volums de 1968 a 1970, enfin, ven d'èsser reeditat. Un dels rares vertadièrs romans escriches en lenga occitana al sègle XX.
Sus la tèsi de Marjolaine Raguin, Lorsque la poésie fait le souverain, Étude sur la Chanson de la Croisade Albigeoise
Honoré Champion - Paris - 2015 - 15 x 23,5 cm - 680 paginas
ISBN : 978-2-7453-2855-7 - 98 èuros
Quatrena de cobèrta - La poesia fa lo sobeiran ! Pensar la foncion politica del tèxt poetic al sègle XIII dins los territòris occitans confrontats a la crosada albigesa, tala es la foncion assumida per l'autor anonim que persegís la gesta letrada de Guilhem de Tudela. Situat dins lo camp de la literatura medievala, aquel estudi aprofecha dels apòrts interdisciplinaris de la teologia crestiana, coma de l'istòria politica o militara.
Los cigarros del Faraon - Hergé
Traduccion de Thérèse Rabasse e Claude Rabasse
Casterman - 17/08/2016 - 12,50 €
72 paginas - 22,5 x 30,4 cm - ISBN : 9782203120303
En collaboracion amb la VAPAL, association per la valorizacion del patrimòni de Leucate, Casterman ven d'editar l'album de Tintin Les cigares du pharaon en occitan. Un trabalh de traduccion e d'edicion que malaürosament manca de seriós, l'ortografia es un pauc azardosa. Permet pr'aquò als afogats de Tintin de lo tornar trobar en lenga nòstra.
Un article de la revista Lou Felibrige mars/abril de 2007. Presentam lo tèxt en grafia classica.
Leis aucèus en Provença
De l’agla fins qu’a l’estornèu, dau rossignòu a la dindoleta, de la calandra fins qu’ai galinas, vaquí un novèu libre que nos espepidona tot çò que tòca ais aucèus. Dins l’obratge descuerbèm lei còntes, lei dires popularis, lei legendas tocant leis aucèus en Provença. Es un vertadièr libre d’etnologia estent qu’au travèrs dei coneissenças que nos adús sus leis aucèus, sián assabentats dau biais de viure dei gents, de sei cresenças e de sei coneissenças.
Dins sas edicions del 24/05/15 e del 28/06/15, Centre Presse Avairon presentava la traduccion occitana del libre La Vida de Lazarillo de Tormes. Balham aquí çai jos una sintèsi dels tèxtes e tanben, en fin de pagina, la presentacion de Florian Vernet donada sul site de l'editor (Letra d'Òc).
1 - Presentacion del libre - Ven de sortir a las edicions Letras d'òc La vida de Lazarillo de Tormes, revirada del castelhan a l'occitan pel roergàs Sèrgi Carles, que ne coneissiam lo talent de reviraire, en particular amb Una cadena de voses d'André Brink.
Lei passatemps - Michel Miniussi
Les amis de Michel Miniussi - 1995 - 222 paginas
ISBN : 2-9509519-0-2
Presentacion de Robèrt Lafont (quatrèna de cobèrta)
Miquèu Miniussi aurà traversat la literatura d'òc sota lo signe d'una elegància culturala e d'una distinccion de l'èime. Elegància d'aver causit l'expression occitana non pas coma un enrasigament dins l'espés dei determinacions atavicas, mai coma un païsatge de l'òme e de l'art. De familha se confrontava d'un costat a Provença, de l'autre anava prene la mesura de la poesia e dau sègle devers Trieste, ont li moriguèt un parent, pauc abans sa pròpria fin, poèta requist en un autre encastre de Mar Mediterranèa, e de la malautiá pariera.
Las vacanças de pascas - Sèrgi Gairal
IEO Edicion - 2013 - 108 paginas - 13 €
ISBN : 9782859105075 - 13.5 x 18
Dins Lo barracon, tot un vilatge cèrca Clotilda, una dròlla de dètz ans que desapareis pendent un mes e mièg. Dètz e sèt ans pus tard, aquela dròlla, venguda adulta, decidís de contar son escapada, de dire la vertat a totes los que la cerquèron. Aquò balha Las vacanças de pascas un pichon roman a la primièra persona, sensible e just.
La lectura del Barracon, es pas indispensable per comprene lo roman.
Le Bon Gouvernement - Pierre Rosanvallon
Edition du Seuil - 2015 - 416 paginas - 22,50 €
Les Livres du nouveau monde
Presentacion de l'editor - Los nòstres regims politics son diches democratics perque son consacrats per d'eleccions. Pr'aquò sèm pas governats democraticament, que l'accion dels govèrnaments es pas ligadas a de règlas clarament establidas, de transparéncia, d'exercici de la responsabilitat, de reactivitat o d'escota dels ciutadans. D'aquí la specificitat del desrei e de la colèra de nòstres contemporans.
Lo barracon de Sèrgi Gairal ven d'èsser reeditat (julhet de 2015)
IEO Edicion - 204 pagines - 13,5 x 18
ISBN : 9782859105556 - 15.00 €
Presentacion - Aquel barracon, que se quilha sul camin de Sant Jacme de Compostèla dempuèi lo sègle XIV, te fa un brave sospluèg ont pòdes costejar de mond que, de costuma, se coneisson pas gaire. Aital la castelana tròp perfumada o aquel romieu que se ditz alemand...
Psicòsi au palais de Gerard Tautil
Illustracions de Joan-Loís Racouchot
IEO Edicion - Colleccion Ensages - 2016 - 16 €
ISBN : 9782859105679 - 180 paginas - 14 x 20 cm
Presentacion :
Aquestei cronicas chausidas, escrichas pendent quasi vint-e-cinc ans, senton la cebola e lo vinaigre. Son au còp dins l’èr dau temps e fòra temps, mai au drech d’una actualitat qu’es nòstra e forastiera. Cronicas dins l’ascla dau temps, per donar de grame a triar, se remembrar e recampar de brigas d’aquesta passa en estat de sèti ideologic.
Imbèrt de Salas, aparaire de Montsegur
Autors : Bernard Mahoux e Jean-Louis Biget
Revirada occitana de Jòrdi Raffanel, Joan Antòni Costumero e Jòrdi Blanc
Vent Terral - 2016 - 14 x 21 cm - 144 paginas
ISBN : 978-2-85927-117-6 - 12 €
Presentacion de l'editor :
Après las doas Crosadas contra los Albigeses, la dels barons (1209-1215) e la del rei de França (1226-1229), Ramond Trencabèl, tornant de Catalonha l’estiu de 1240, entrepren la reconquista de sas possessions, sostengut per la pichona noblessa de Corbièiras, Menerbés e Lauragués.
Escriches de Femnas Tarnesas - Ramon Ginolhac
IEO Tarn - 2015 - 15 x 21cm - 224 paginas - 18 €
Aquesta antologia presenta de tèxtes de 48 femnas que demòran o qu’an viscut dins lo departament del Tarn : racontes, contes, poèmas, testimoniatges, cridas, reivindicacions...
Sul libre de Roland Pecout Portulan I (1978), un article de Max Roqueta dins la revista OC, printemps 1980. Los dos libres son estats reeditat per Vent Terral en 2013 en un volums.
Sus Portulan I - Un libre plen e dur e ric coma la miugrana, un das simbèls mai retenguts de Pecout en sa caminada orientala. Ric coma la mar, o puslèu lo desèrt qu'es melhor son agre.
L’Iscla del Tresaur de Robert Louis Stevenson
Traduccion occitana de Pèire Beziat
IEO Edicion - 2015 - 238 paginas - 14 x 21 cm
ISBN : 9782859105624 - 15 €
L’Iscla del Tresaur es lo roman lo mai conegut de l'escrivan escossés Robert Louis Stevenson. Foguèt publicat pel primièr còp en libre en 1883. Es un dels grands classics de la literatura mondiala.
A cada jorn, son mièg lum - Ives Roqueta
Letras d'òc - 2015 - 120 paginas - 15 €
ISBN : 978-2-916718-63-7 - 16 x 24 cm
A cada jorn, son mièg lum paregut a la prima de 2015 pauc de temps après la mòrt de l'autor es la seguida de L'ordinari del monde.
Ives roqueta nos propausa una tièra de nòvas. Es lo quotidian, son anar lent, fach de doçor, de violéncia que l'autor aicí conta. Gèstes, objèctes banals, saupèt ne tirar vida e poesia.
L'astronòm inagotable - Felip Gardy
Trabucaire - Colleccion Pròsa occitana
2015 - 142 paginas - 14 èuros
ISBN : 978-2-84974-218-1 - 22 cm x 14 cm
Presentacion de l'editor - Fins ara, coneissiam Felip Gardy mai que mai coma poèta. Ara dona a legir un trentenat de pròsas cortas, ineditas o escampilhadas en revistas, que nos revèlan un mond insolit. Presentan de narrators sens identitat ni passat, d’existéncias malseguras, en perilh de se fondre coma de sucres dins l’ocean de lor agach coma d’avugles dins la nuèch, agachaires se dissolvent dins l’objècte agachat, coma "l’astronòm inagotable" que se pèrd dins los espacis infinits. Cada narracion es coma l’arrèst sus imatge progressiu d’un filme que quitariá pas de s’alentir e de s’escafar, un vam paradoxal cap a l’immobil, coma un fèrre roge espinchat al moment que se tira del fuòc fins al palliment definitiu. Aquelas pròsas contan pasmens d’eveniments extraordinaris, d’apocalipsis per extincion, de negadas dins lo nonrés coma dins un element liquid, granda lutz eissorbanta, tenèbras pastosas o color unica qu’envasís tot lo mond.
Vida de Joan Larsinhac - Robèrt Lafont
IEO Edicion - 1951 - 112 paginas
Publicat pel primièr còp en 1951 La vida de Joan Larsinhac marca la dintrada de la literatura occitana dins la modernitat. Es una de las primièras òbras de Robèrt Lafont.
Amb Joan Bodon gausèt propausar una pròsa liberada dels vièlhs poncius que encara, après la segonda guèrra mondiala, encombravan la literatura nòstra.
Un classic.
Na balfet de Sèrgi Viaule (roman policièr)
ISBN : 978-2-8240-0178-4 - 14,50 èuros
20,8 x 15 x 1,4 cm - 154 paginas - 2014 (tiratge inicial 2012)
Sèrgi Viaule nasquèt en 1950. Collaborator regulièr de l'ebdomadari La Setmana e del Jornalet, grand lector presenta regularament las siás criticas d'òbras occitanas recentament paregudas. A fòrça escrich mas pauc publicat. De totjorn, balhèt la prioritat a l’accion militanta. Amb la retirada se consacra a la mesa en òrdre de sas òbras romanescas. Na Balfet es son primièr títol publicat.
Mowgli la granhòta - Rudyard Kipling - Revirat de l'anglés per Joan lo Boscassièr
Éditions des Régionalismes - 2010
Joan lo Boscassièr, nascut a Severac lo Castèl en Roergue en 1911, obtenguèt en 1983 lo grand prèmi Josèp Salvat per sa revirada facha de l'anglés dels racontes de Mowgli.
Paregut en 2011 a las edicions Lacour-Ollé : Lo mistèri de la Montanha Negra de Clairmont Cristina
Presentacion de l'editor - Dins aqueste tèxte, l'autor nos convida a viure tres annadas de son enfança dins la Montanha Negra ont sa sensibilitat s'es formada dins las landas, los prats e los bosques, tres annadas ont la guèrra, coma un retinton, es venguda trebolar l'inchalhença d'aqueste temps.
Page 5 of 9


text:
Dynastie de Gournay.
I Eudes seigneur de Gournay. Vers 900.
1 enfant:
- Renaud seigneur de Gournay. cf: dessous.
II Renaud seigneur de Gournay.
épouse: Albérède.
3 enfants:
- Raoul.
- Hugues I seigneur de Gournay. cf: dessous.
- Gaultier seigneur de La Ferté et seigneur de Gaillefontaine.
2 enfants:
- Renaud seigneur de La Ferté.
- Hugues I seigneur de La Ferté.
1 enfant:
- Hugues II seigneur de La Ferté.
III Hugues I seigneur de Gournay.
1 enfant:
- Hugues II seigneur de Gournay. cf: dessous.
IV Hugues II seigneur de Gournay.
1 enfant:
- Hugues III seigneur de Gournay. cf: dessous.
V Hugues III seigneur de Gournay.
épouse: Basilie fille d'Hugues I comte de Dammartin. cf: Dynastie de Dammartin.
3 enfants:
- Adèle morte en 1099.
épouse: Yves II comte de Beaumont-sur-Oise. cf: Dynastie de Beaumont-sur-Oise.
- Gaultier de Norfolk.
- Hugues IV seigneur de Gournay. cf: dessous.
VI Hugues IV né en 1091, seigneur de Gournay et seigneur de La Ferté et seigneur de Beausseault et seigneur de Gaillefontaine, mort en 1180.
épouse: Mélissende fille de Thomas I seigneur de Coucy. cf: Première dynastie de Coucy.
Béatrice fille d'Hugues I seigneur de Chaumont-en-Vexin. cf: Deuxième dynastie de Vermandois.
4 enfants du premier mariage:
- X religieuse.
- Hugues V seigneur de Gournay et seigneur de Saint-Maurice.
- Gonnor.
épouse: Nicolas d'Estouteville. cf: Dynastie d'Estouteville.
- Girard seigneur de Gournay. cf: dessous.
1 enfant du deuxième mariage:
- Mélissende.
épouse en 1202: Amaury VII comte d'Evreux, mort en 1213. cf: Dynastie de Montfort.
VII Girard seigneur de Gournay et seigneur de La Ferté et seigneur de Gaillefontaine.
épouse: Edith de Warenne.
2 enfants:
- Gundred.
épouse: Néel seigneur d'Aubigny. cf: Dynastie d'Aubigny.
- Mahaut.
épouse: Hugues Talbot. cf: Dynastie Talbot.
Liste alphabétique.
Les possessions.
Page d'accueil.


text:
Lengas indoarianas
Las lengas indoarianas son una branca de las lengas indoiranianas qu'apertenon se meteissas a las lengas indoeuropèas. Se parlan al nòrd e al centre d'Índia, en Paquistan, Sri Lanka e Bangladèsh.
S'estiman que recampan aperaquí 200 varietats, la pus importanta en tèrmes de locutors natius essent l'indostani (indi e ordo, aperaquí 640 milions), venon puèi lo bengalin (aperaquí 260 milions), lo panjabi (aperaquí 100 milions), lo marathi (aperaquí 90 milions), lo gujarati (aperaquí 45 milions), l'oriya (aperaquí 30 milions), lo nepalés (aperaquí 20 milions), lo sindhi (aperaquí 20 milions), lo sinhala (aperaquí 16 milions), lo saraiki (aperaquí 14 milions) e l'assamés (aperaquí 14 milions) amb un nombre total de mai de 900 milions.


text:
Calcuta
Calcuta (bengalin:কলকাতা, indi:कोलकाता) es una vila d'Índia. Es la capitala de l'estat del Bengala Occidental. Amb una populacion estimada superiora a 15 milions d'abitants, Calcuta es lo còr de la 7a aglomeracion de la planeta.
Calcuta se tròba a l'èst d'Índia, dins lo dèlta de Ganges, a una nautor d'entre 1,5 e 9 de mètres sul nivèl de la mar.[1] S'estend en riba del riu Hugli en direccion nòrd-sud, a qualques 154 km del golf de Bengala cap a l'interior del continent. La màger part del terrenh qu'ocupa la vila foguèt originalament un grand palun, ganhat après de decènnis de poblament dins la vila. La zòna umida que demòra, dicha Paluns occidentals de Calcuta (East Calcutta Wetlands) foguèt designada coma "zòna umida d'importància internacionala" per l'Acòrdi de Ramsar lo 19 d'agost de 2002.
La region de Calcuta es abitada dempuèi mai de dos millanaris[2],[3]. La Companhiá Anglesa de las Índias Orientalas, qu'aviá sas activitat comercialas al Bengala, comencèt de bastir la vila en 1690. Venguèt lo sèti, abans de ne venir la capitala de las Índias britanicas puèi del Raj britanic, de 1773 a 1912. Calcuta serva una part d'aquel eritatge colonial a travèrs de monuments coma lo Victoria Memorial e la catedrala anglicana de Sant Paul. Perdèt son estatut al profièit de New Delhi, bastida a partir de 1911 a costat de l'anciana capitala mogola per aculhir as institucions governementalas. Calcuta aguèt una creissança industriala rapida a partir de las annadas 1850, particularament dins lo sector textil. Durant lo sègle XXen, sa populacion passèt d'aperaquí 100 000 abitants a mai de 14 milions.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « PIA01844: Space Radar Image of Calcutta, West Bengal, India » Accessat lo 3 de decembre de 2007.
- ↑ Singh, A history of ancient and early medieval India: from the Stone Age to the 12th century, New Delhi, Pearson Education, (ISBN 978-81-317-1677-9, legir en linha), p. 395
- ↑ Das, « Pre-Raj crown on Clive House: abode of historical riches to be museum », The Telegraph, Kolkata, 15 janvier 2003 (legir en linha)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 29 d’abril de 2009
Quinzau baishada deu riu Zinca en navatas
L'amic Zagal de Molinero L'Arco, gran navatèr davant l'Eternau, que'ns convida a participar a la hèsta a l'entorn de la baishada deu riu Zinca, qui's debanarà la dimenjada deu 23-24 de mai d'enguan, enter Laspuña e Ainsa, en Sobrabre.
Ua navata qu'ei ua sòrta de radèu emplegat coma mijan tradicionau (despuish lo sègle XVI) de transportar los troncs d'arbres de cap tà las seguerias de la region en tot utilizar los rius de la montanha deu Haut-Aragon coma camin. Autes còps, que podèvan baishar atau dinc a Tortosa.
Adara, tà transportar la lenha, las navatas que son estadas plan segur remplaçadas per camions e los rius non son pas mes utilizats. Mès la navateria que continua coma activitat ludica e esportiva.
Qu'ètz convidats a participar a las hèstas deus navatèrs, la dimenjada deu 23-24 de mai. Lo programa qu'ei lo seguent:
Dissabte 23 de mai:
Activitats ludicas tradicionaus en riu
Mesa a l'aiga de las navatas
Sopar en Laspuña (las entressenhas peu menu e la reservacion, que las trobaratz aquiu.
Concèrt de la Ronda de Boltaña
Pasa la ronda - La Ronda de Boltaña
Dimenge 24 de mai:
9:30 Dejunar a la plaja (Camalhon (cambajon), hromatge e sardinas)
11:00 Debuta de la baishada.
Vengatz nombrós, que i ètz tots esperats!!!!
diumenge, 19 d’abril de 2009
En vacanças (seguida)
Dirty Old town qu'ei ua cançon compausada peu militant e activista britanic James Henry Miller, alias Ewan MacColl (1915-1989). Aquera cançon qu'ei ua favorita de la mea hilha, qui la coneish per The Pogues (que n'ei fan).
La version per The Pogues (causida per la hilha, mercés a era). Avetz dit dentista?
Un aute "hit" deus Dubliners tanben représ peus Pogues: the Irish Rover
La medeisha cantada amassa dab los Pogues. Que i vedem lo fondator deus Dubliners, lo regretat Ronnie Drew (1934-2008), que i canta coma líder en alternància dab Shane Mac Gowan (deus Pogues):
Totun, la mea version preferrida qu'ei la deus hrairs Clancy e de Tommy Makem:
Whiskey in the Jar qu'ei un tradicionau irlandés, popularizat en ço deu Peiroton peus hrairs Clancy e Tommy Makem
La version deu regretat Tommy Makem (1932-2007):
A lèu!
dissabte, 18 d’abril de 2009
En vacanças
Vam, que'vs deishi dab lo vielh banjoista deus Dubliners, Barney McKenna, dens ua video enregistrada en 1970. Que comença dab un aire lent e continua dab ua seguida de reels. Doncas, d'escotar dinc a la fin! Barney McKenna que contribuí a popularizar l'emplec deu banjo tenor dens la musica irlandesa, abans qu'aqueste intrument cedisca lo pas au bozoqui version irlandesa, dens las annadas 70.
dilluns, 6 d’abril de 2009
Lo 4 d'abriu 2009, qu'èram un bon milierat a manifestar a Pau
A quatorze òras que debutè l'aplec a la plaça de la Liberacion.
Qu'èra l'ocasion de's hèr la fòto de pès dab personalitats com la Mela de Sabatons Jaunes e lo Camel.


text:
Per Patric
Una guitarra
un fuòc de camp
Prèp de la vila s’ausís ton cant
Qualquas paraulas en catalan
Una musica un èr bomian
De vila en vila t’an escampat
Dison que raubas e qu’as tuat
Rison quand passas sul camin blanc
Dison que manjas los enfants
Penjada al pitre i a una crotz
D’aur e de perlas lusìs al jorn
Sarras la lama de ton cotèl
Sarah la negra a ton anèl
Crompas las pelhas vendes de tot
Rachèl desvela l’avenidor
Sias òme liure desrengas plan
La lèi e l’òrdre d’un mond fat
L’ostal rodèla de vers la mar
De vers las Santas benlèu tard
Mas sera fèsta per tu Bomian
Sabi ta jòia d’esser a deman
Una guitarra sens fuòc de camp
Prèp de la vila s’ausís mon cant
Qualquas paraulas en occitan
Te balhi ma cançon bomian
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Lanna
Lanna èra un reiaume asiatic tai centrat sus la vila de Chiang Mai dins lo nòrd de la Tailàndia actuala.
Fondat en 1259 per Mengrai que foguèt la vila de Chiang Rai en 1262 per i installar sa capitala, èra format de ciutats-estats relativament autonòma coma Chiang Mai (capitala a partir de 1296), de Lampang, de Nan e de Phrae. Situat entre Birmania e Tailàndia, tenguèt generalament lo ròtle d'estat tampon entre aquelei poissanças e foguèt regularament vassalizat per sei vesins. Pasmens, gardèt una autonòmia larga fins a son annexion oficiala au sen de Siam en 1892.
Encuei, lei populacions installadas sus l'ancian territòri de Lanna an gardat un particularisme culturau, especialament en matèria linguïstica, eissit dei sèt sègles d'autonòmia de la region.


text:
Kanonenjagdpanzer
Lo Kanonenjagdpanzer es un caçaire de carris alemand de la Guèrra Freja.
Desvolopat dins leis ans 1960, aviá una concepcion similara au Jagdpanzer IV de la Segonda Guèrra Mondiala. Èra equipat d'un canon de 90 mm eissit dau M47 Patton. 770 exemplaris foguèron produchs entre 1967 e 1968. Belgica ne crompèt 80 que demorèron en servici de 1973 a 1989. Venguts obsolets après l'introduccion dei T-62 e dei T-72, lei Kanonenjagdpanzer foguèron modificats per transportar de missils anticarris TOW ò per venir de veïculs d'observacion.


text:
1258
Aquesta pagina concernís l'an 1258 del calendièr gregorian.
Somari
- 1 Eveniments
- 1.1 Occitània
- 1.2 França
- 1.3 Euròpa
- 1.4 Africa
- 1.5 Asia
- 1.6 Arts
- 1.7 Sciéncias e tecnicas
- 1.8 Economia
- 2 Naissenças
- 3 Decèsses
- 4 Nòtas e referéncias
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Corbeil amb Aragon (12 de mai). França abandonèt sei revendicacions sus Catalonha e lo rèi d'Aragon abandonèt lei sieunas sus Lengadòc (franc de Montpelhièr). De mai, lo traçat de la frontiera entre lei dos reiaumes foguèt clarament definit. Unei faidits raliats au rèi Loís IX coma Olivièr de Tèrme participèron probablament a la redaccion dau tractat que sancionava internacionalament lei resultats de la Crosada deis Albigés.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Acaia[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra de succession d'Eubèa. Conflicte periferic de la guèrra acomençada en 1256 entre Gènoa e Venècia, s'acabèt per una victòria dau Principat d'Acaia, sostengut per lei Genoés, que ganhèt la batalha dau mont Karydi còntra lei senhors de Grècia Centrala, ajudats per lei Venecians, lei Bizantins de Nicèa e lo Ducat d'Atenas. Dins lo corrent d'aost, lei Venecians acceptèron sa desfacha e acomencèron de negociacions a l'avantatge de Guilhèm II. Pasmens, la màger part d'aquelei resultats foguèron perduts tre l'annada seguenta en causa d'una guèrra novèla.
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Famina grèva dins lo Reiaume que tuèt aperaquí 15 000 abitants a Londres e dins son relarg. L'origina d'aquela famina sembla èsser una erupcion volcanica en Indonesia que causèt de cambiaments climatics majors dins l'illa e entraïnèt la destruccion dei recòltas.
En parallèl, acomencèt una revòuta de l'aristocracia anglesa dirigida per Simon de Montfort. Lei causas dau conflicte son l'oposicion dei senhors anglés pus importants ais iniciativas dau rèi Enric III en Sicília e a l'influéncia de sei conselhiers continentaus. Menaçat per l'insureccion, lo rèi foguèt afeblit e obligat d'acceptar lei Provisions d'Oxford. Lo tèxte limitava lo poder reiau ambé la creacion d'un parlament e d'un conseu permanent cargat de dirigir lo Reiaume. Pasmens, Enric III aviá ges d'intencion d'observar lei Provisions e lo conflicte contunièt dins lo corrent deis annadas seguentas.
Aragon[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Corbeil ambé França (12 de mai). França abandonèt sei revendicacions sus Catalonha e lo rèi d'Aragon abandonèt lei sieunas sus Lengadòc (de facto perdut dempuei lo sègle precedent) franc de Montpelhièr. De mai, lo traçat de la frontiera entre lei dos reiaumes foguèt clarament definit.
Dins lo Reiaume de Valéncia, insureccion dei populacions musulmanas. Lo movement prenguèt una importància certana mai foguèron reprimit per l'armada reiala d'Aragon.
Gènoa[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra acomençada en 1256 còntra la Venècia ambé de combats importants dins la region d'Acre. En despiech de la mobilizacion de plusors combatents crosats favorables a Gènoa, lei tropas genoesas foguèron desfachas (24 de mai) e obligadas de se retirar. Aquò laissèt l'avantatge ai Venecians dins la region mai Gènoa preparèt una repòsta d'amplor en se raprochant deis enemics — nombrós — de Venècia en Mediterranèa Orientala. En particular, trobèt un acuèlh favorable a la Cort de Nicèa.
Lituània[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una invasion d'amplor dei Mongòls. Lei fòrças dau rèi Mindaugas assaièron de s'i opausar mai lo debanament dei combats es desconegut. Segon dei cronicas de Novgorod, s'acabèron per una victòria mongòla e segon de tèxtes europèus, s'acabèron a l'avantatge dei Lituanians.
Empèri de Nicèa[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Teodòr II Lascaris (18 d'aost) que foguèt remplaçat per son fiu Joan IV Lascaris. Pasmens, gràcias au sostèn de la populacion e dau clergat, lo generau Miquèu Paleòleg foguèt nomat regent. Ostil a Teodòr II Lascaris que l'aviá arrestat en 1256 e au començament de l'annada en causa de rumors de complòt, lo regent aprofichèt rapidament la feblessa dau fiu per usurpar lo poder. Venguèt oficialament coemperaire a la fin de l'annada (1èr de decembre) e en realitat, Joan IV Lascaris gardèt solament un ròtle onorific.
Norvègia[modificar | modificar la font]
Nomicacion de Gissur Thorvaldsson coma jarl d'Islàndia per lo rèi Haakon IV. Lo jarl novèu, fidèu au rèi norvegian, acomencèt rapidament de negociacions dins l'illa per i faire reconóisser oficialament la senhoriá de Haakon IV.
País de Galas[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila per la succession de Dafydd ap Llywelyn (mòrt en 1246) e subretot de Llywelyn ab Iorwerth (mòrt en 1240 e darrier rèi de la region que son poder èra pas contestat). Llywelyn ap Gruffydd venguèt lo rèi dau País de Galas.
Venècia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra acomençada en 1256 còntra la Republica de Gènoa ambé de combats importants dins la region d'Acre. S'acabèron per una victòria veneciana (24 de mai) e una retirada dei tropas genoesas dau sector. Pasmens, lo conflicte contunièt e Gènoa assaièt de se raprochar deis enemics de Venècia en Mediterranèa Orientala (coma lei princes bizantins fòrça ostils dempuei lo pilhatge de Constantinòple en 1204).
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
En causa dei desastres entraïnats per l'invasion mongòla de Mesopotamia e d'una partida de Siria, Egipte deguèt recebre un nombre important de refugiats sus lo sieu territòri. En parallèl, lo regent Qutuz acomencèt de preparar la defensa dau país e maugrat de circonstàncias malaisadas (manca de viures, divisions entre leis oficiers superiors... etc.), obtenguèt lo mandadís de fòrças en Palestina. Prepausèt tanben sensa succès una aliança comuna antimongòla ai sultans d'Alèp e de Damasc.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Mongòl que s'acabèron rapidament per una desfacha totala dei fòrças abbassidas. D'efèct, tre lo 11 de genier, la cavalariá abbassida foguèt anientada sus lo fluvi Tigre e lei Mongòls poguèron acomençar lo sètge de Bagdad a partir dau 29 de genier. Tre lo 5 de febrier, la situacion dei defensors èra catastrofica e lo califa Al-Mustasim assaièt de negociar sa rediccion. Pasmens, lo khan Hulegu refusèt e esperèt la capitulacion sensa condicion de la capitalha abbassida lo 10 de febrier après quauquei jorns de resisténcia suplementaris que permetèt ai Mongòls de progressar encara sus lo prat batalhier.
Après la capitulacion de la vila, lei Mongòls i intrèron lo 13. Coma de costuma, la vila foguèt totalament e metodicament pilhada. La màger part de sei bibliotecas — qu'èran lo premier centre intellectuau de la planeta dempuei la fin dau sègle VIII — foguèron totalament destruchas e seis obratges gitats dins Tigre. La populacion foguèt pereu chaplada per lei venceires amb un nombre d'abitants tuats estimat entre 90 000[1] e 1 000 000. Enfin, lo califa e leis Abbassidas capturats foguèron executats per lei Mongòls.
L'ecò de la destruccion de Bagdad foguèt fòrça important au sen dau mond musulman car entraïnèt la disparicion dau Califat Abbassida coma poissança independenta. En mai d'aquò, la disparicion deis òbras intellectualas gardadas dins lei bibliotecas de la ciutat entraïnèron lo declin dei sciéncias aràbias. Entraïnèron tanben la pèrda definitiva de certanei tèxtes antics grècs perduts en Euròpa qu'èran estats traduchs en arabi. Autre problema, la destruccion dau sistèma d'aigatge de la region dins lo corrent de l'invasion favorizèt sa desertificacion.
Un dei subrevivents rars de la dinastia abbassida — qu'èra a viatjar en fòra de Mesopotamia pendent l'invasion — anèt au Cairo demandar l'ajuda e la proteccion dei Mamelocs. Leis autoritats egipcianas acceptèron e lo Califat Abbassida subrevisquèt coma institucion religiosa fins au començament dau sègle XVI.
Principat d'Antioquiá e Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila dins lo Comtat de Trípol. Boemond VI d'Antioquiá foguèt bleçat dins lo corrent d'una batalha a l'entorn de Trípol mai son rivau, Bertran Embriaco, foguèt assassinat quauquei setmanas après la batalha. Pasmens, lei tensions demorèron importantas au sen de l'aristocràcia.
Goryeo[modificar | modificar la font]
Assassinat dau generau Choe Ui per son ministre principau qu'èra partisan de la fin de la resisténcia còntra lei Mongòls qu'ocupavan la màger part dau país dempuei son invasion de 1254. Foguèt remplaçat per Wonjong qu'acceptèt de venir vassau de l'Empèri Mongòl. Aquel acòrdi permetèt d'obtenir la retirada dei tropas mongòlas dei regions centralas de la peninsula. Lei degalhs i èran considerables en causa dei pilhatges sistematics e de la captura de centenaus de milièrs d'abitants que foguèron reduchs a l'esclavatge. Dins aquò, lei combats contunièron dins la peninsula entre partisans de Choe Ui e aquelei de Wonjong. Pasmens, lei Mongòls laissèron la guèrra civila se desvolopar fins a una intervencion novèla per sostenir seis aliats locaus en 1270.
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Perseguida deis invasions mongòlas dins divèrsei regions d'Eurasia que deguèron faciar l'arribada dei cavaliers arquiers de l'estèpa e de seis aliats :
- en China, l'armada mongòla principala menada personalament per lo grand khan Mongke ataquèt la region de Sichuan. Inovacion importanta a respèct dei campanhas mongòlas tradicionalas, lo khan defendiguèt lei pilhatges e infligiguèt una punicion dura a un de sei fius responsable de la destruccion d'una recòlta. Pasmens, lei fòrças de Mongke se turtèron a una resisténcia acarnada ajudada per lo ret de fortificacions bastits per lei Song dempuei la fin deis ans 1230. De mai, foguèron pauc a pauc afeblidas per una epidemia de colerà.
- en Mesopotamia, l'armada de Hulagu contunièt sa campanha còntra Bagdad que foguèt aisament conquistada après un sètge brèu (29 de genier - 10 de febrier). Puei, la vila foguèt metodicament pilhada e destrucha, sa populacion chaplada (au mens 90 000 mòrts, probablament mai) e lo califa e sa familha executats. Aquò entraïnèt la disparicion dau Califat Abbassida coma poder temporau e permetèt ai Mongòls d'annexar Mesopotamia. Puei, Hulagu se dirigiguèt vèrs Caucàs onte mai d'un principat locau l'assegurèt de sa fidelitat. En revènge, leis estats musulmans de Siria e d'Egipte refusèron de se clinar e se preparèron a la guèrra.
- en Corèa, un conflicte entre partisans de la somission ai Mongòls e partisans de la perseguida de la lucha s'acabèt per l'assassinat dau cap principau de la resisténcia. Lei partisans de la patz prenguèron lo poder e un acòrdi de patz foguèt signat. Goryeo, totalament destruch per quatre annadas de pilhatges sistematics mongòls, gardèt una autonòmia importanta mai deguèt reconóisser la senhoriá mongòla.
- en Lituània, una invasion mongòla se turtèt a una resisténcia viva dau rèi Mindaugas. Son eissida es desconeguda en causa de l'existéncia de racòntes divergents depintant siá una victòria lituaniana siá una victòria mongòla.
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Represa de la guèrra còntra l'Empèri Mongòl que s'èra encalada dempuei leis ans 1240 dins d'escaramochas frontalieras. Mongke reüniguèt una armada giganta — lei dos tèrç de l'armada mongòla — e ataquèt l'Empèri Song dins la region de Sichuan. La vila de Paoning foguèt perduda per lei Chinés mai lei fortificacions importantas de la region donèron de dificultats importantas ais envasseïres. En mai d'aquò, lo clima ajudèt lei Chinés en entraïnant una epidemia de colerà dins l'armada enemiga.


text:
Canis lupus familiaris
Apercebut d'utilizacions del can
Amont : un can de granda corsa
A esquèrra : un can militar
Amont a dreita : un can d'assisténcia
Aval a dreita : de cans de lisa
Canis lupus familiaris
(Linnaeus, 1758)
- C. familiaris Linnaeus, 1758
- C. f. domesticus Linnaeus, 1758
- C. canis
Lo can (var. chan, chen) o gos o chin es un mamifèr de l'òrdre dels carnivòrs e de la familha dels Canidae, coma tanben los lops, las mandras e los coiòts. Se pensa que foguèt d'en primièr la resulta de la domesticacion de lops que se seriá facha fa aperaquí 15 000 ans. La femèla es la canha o la gossa e los pichòts (cadèls) son de canhòts o gossets. Lo fach d'aver de gossets se pòt dire canhotar o gossetar. De scientifics pensan que lo gos domestic es una sosespècia de lop, Canis lupus familiaris.
La societat canina se caracteriza per una ierarquia de companhoniá, ont cada membre ten un reng dins la societat, e cadun a una leialtat de las grandas envèrs lo grope. Los cans creisson en societat umana perqué las sieunas relacions ambe d'umans imitan los sieus esquèmas socials naturals. Lo gos es totjorn conscient de son reng de cara a sa posicion dins lo grope, e cal remarcar qu'un gos sovent se considèra el meteis l'animal màger, mentre considèra que lo sieu proprietari uman li es subordenat.
Etimologia e taxonomia[modificar | modificar la font]
L'espècia foguèt originalament classificada coma "Canis familiarus domesticus" per Linnaeus al 1758 [2]. En 1993, los cans foguèron reclassificats coma una sosespècia del lop gris, Canis lupus, per la "Smithsonian Institution" e la "Societat Americana de Mamiferofils". Lo mot can pòt far referéncia a d'animals que son pas de cans. Un exemple pòt èsser lo can de la prada, qu'es pas mai qu'un tipe d'esquiròl o rat. Lo mot can ven de la raiç indoeuropèa kwon, qu'es l'etimòn del mot grèc kuwv (kuōn) e del mot alemand Hund, e que donèt una forma kani en latin. D'aquí provenon totas las formas romanicas coma can, ca, cão, chien, cane, câine...
Latin: Canis familiaris, Canis lupus familiaris, Canis domesticus, Canis canis
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Totis los gosses que jaupan mossegan pas".
- "Cal totjorn donar un òs al can fòl".
- "Lo can pel pan mòu la coa".
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Canis lupus (en)
- Referéncia ITIS : Canis lupus Linnaeus, 1758 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Canis lupus (en)
- Referéncia Animal Diversity Web : Canis lupus familiaris (en)
- Referéncia NCBI : Canis lupus (en)
- Referéncia NCBI : Canis familiaris (en)
- Referéncia UICN : espècia Canis lupus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia UICN : espècia Canis lupus familiaris (en)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- 1000 articles fondamentals
- Taxobox utilizant la classificacion MSW
- Article amb taxobox-animal
- Article de qualitat en catalan
- Article de qualitat en malayâlam
- Bon article en turc
- Article de qualitat en norvegian
- Article de qualitat en portugués
- Article de qualitat en malais
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Biologia/Articles ligats
- Can
- Mamifèr (nom scientific)
- Animal domestic
- Organisme modèl


text:
Dempuèi l'independéncia de las Seichèlas en 1976, la produccion per capita d'aquel pichon archipèla a crescut sèt còps quand la comparam als nivèls anteriors a l'independéncia. La creissença es estada impulsada pel sector toristic - qu'emplega près de 30% de la man d'òbra e provesís mai de 70% de las intradas en moneda fòrta -, e per la pesca del ton. Aqueles darrièrs ans lo govèrn a encoratjat los investiments estrangièrs amb l'intencion de modernizar los otèls e d'autres servicis[1].
Al meteis temps, lo govèrn i a fach d'esfòrces per redusir la dependéncia al torisme, en promovent lo desvolopament de la creacion d'animals, de l'agricultura, pesca, e de la fabricacion a pichona escala. Lo PIB cresquèt entre 7% e 8% dins lo periòde 2006-2007 a causa d'una creissença del torisme e a l'expansion dels bastiments d'otèls en aquel periòde[1]. La creissença sofriguèt una retraccion de gaireben 9% en 2009 a causa de la casuda del torisme[1].


text:
Minotariá
Una minotariá (de minotièr[1]) es un grand establiment ont se preparan las farinas estubadas que seràn liuradas al comèrci.
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
Lo trabalh del minotièr consistís a sortir las partidas perifericas de la grana ricas en cellulòsa e a transformar la partida centrala d'amidon (l’amètla) en particulas pro finas (mens de 200 micromètres) e pro puras per compausar la farina.
Se distinguís plusors tipes de farina segon lor rapòrt amb la puretat (evaluada amb lo taus de matèrias mineralas, çò que definís la reglamentacion) o segon la proteïnas e unas autras caracteristicas sus lors aptituds per la panificacion.
Tecnica[modificar | modificar la font]
S'espand la farina sus de superficias plaçadas dins de luòcs dubèrts e caufats a una temperatura que deu pas despassar 70 °C, amb de semicilindres o gorguièras dobles, ont s'introdusís de vapor o d'aire caud. La farina es agitada dins la gorguièra exteriora amb de vises que lors malhums son garnits de pels de singlar e, quand percor sèt o uèit d'aquelas gorguièras, passa dins d'aparelhs semblables ont, en plaça de vapor o d'aire caud, se fa anar d'aiga freda. La farina ven freda, puèi tomba dins de sacs o barils faches per aquò[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Amb l'aparicion de la minotariá industriala a sègle XX, sègle legat a la generalizacion de l'electricitat, lo tèrme s'aplica als establiments de produccion de la farina remplaçant los ancians molins.
La bassa de la consomacion quotidiana de pan fa que las minotariás industrialas ensajan de renovelar lo mercat amb una gama de produiches pus larga destinada a la fornariá (diversificacion de las cerealas, metòdes d'extracha diferents o apond de fibras dins la farina)[3].
Energias utilizadas[modificar | modificar la font]
Una de las fonts d'energia sovent utilizada es l'aiga, pel mejan d'una ròda de palas o d'una turbina. Al començament del sègle XX, fòrça minotariás utilizavan en mai de l'aiga de maquinas de vapor. Foguèt pas rara alara qu'aquelas minotariás produguèsson tanben d'electricitat per alimentar una partida del vilatge o de las entrepreses vesinas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Un minotièr es un industrial que fait valer una minotariá, ont un negociant de farina
- ↑ (fr) Encyclopiédie Larousse du XXen siècle, París, 1932
- ↑ Presentacion de la minotariá del Mont de Marsan


text:
Pepita Caubet Delseny
Pepita Caubet Delseny (Vielha, 3 d'agost de 1930 - Vielha, 16 de seteme de 2007) siguec ua escrivana occitana d'Aran.
Biografia[modificar | modificar la font]
Pepita Caubet dediquèc grana part dera sua vida a escríuer en occitan aranés.
Guanhèc eth prumèr prèmi en eth prumèr concors literari que se hètz en occitan damb era òbra Era darrèra fira de Vielha, eth 1976 e que siguec organizat pera Fondacion Privada deth Musèu Etnologic dera Val d’Aran. Entre 1994 e 1995 siguec conselhèra de cultura deth Conselh Generau d'Aran.
Eth 1996 guanhèc eth tresau prèmi en eth certamen Occitans a vòsta pluma, ena Gironda.
Eth 2002 rebec eth prèmi Lengua Viua pera sua aportacion ara normalizacion dera lengua aranesa.
Era sua darrèra òbra publicada siguec Jacinta, casa e país, en 2006. Moric d'ua longa malautia en seteme de 2007. Eth Conselh Generau li donèc unanimaments eth títol d'"Aranesa Illustra" en deseme deth madeish an. Eth sòn nom ei estat donat ara colleccion de condes
Òbres[modificar | modificar la font]
- Jacinta, casa e país (2005)


text:
Associacion
Ua associacion qu'ei ua grop de personas que s'amassan entà escàder s'i entà realizar un prètzhèit e shens nat objectiu de realizar un benefici financier (per aqueste rason que's parla d'"associacion shens nat fin de lucre" o "non lucrativa).
Lo regim legau de las associaicion que varia segon los país.
En França : associacion segon la lei de 1901[modificar | modificar la font]
En França qu'ei aquesta lei qui marca l'encastre juridic de las associacion.
Que cau :
- Au mens dus membres dab un qui sia responsable juridicament entçà l'associancion (un cap de l'associacion).
- Que l'activitat de l'associacion n'enriquissin pas nat membre.


text:
« La meijon a la teulada roja », un filme japones dau Yoji Yamada (2014).
Dins lu Japon de las annadas 30, Taki daissa sa campanha per far la paucha dins una p‘ita meijon borgesa, dins los barrís de Tōkyō, chas la genta Tokiko, son òme Masaki e lu goiat de 6 ans.
Un jorn lu bra‘e Ikatura rintra dins la vita d‘aquela meijon e Taki avieisa be que queu d‘aquí es per plare a la Tokiko. Lu temps de la guerra ’riba e la jòuna Taki vai dever prener una decida tarribla.
Veiquí per lu resumat d‘aqueu melodrame, que mai d‘una vetz, me pensí estre dins un roman de la Aki Shimazaki (>lm). Lu tira-lagrema es pausat des la desbuta.
L‘istòria de la Taki es contada per son nebot que li faguet contar sa vita, coma ela deguet pardre son biais de dire, son accent. Coma son prumier mestre li aprenguet la qualitat esperada chas una paucha. Eu li fai la morala per parlar de l‘uelh que porta lu Japon sus son istòria, pas totjorn aisat mas me songe que la França a res d‘enviar au Japon dins ’queu domeni. Qu‘es se que troba dins los afars de la tanta son secret, ben sarrat dins una envelopa barrada.
Lu filme fai doas oras, i a de las longors de segur, mas coma mas larmas son d‘aur, faguí pas lu compte.


text:
Vielha, 29 de noveme de 2017.- Des de Cáritas dera Val d’Aran conviden a èster part de Cáritas e a participar dera sua campanha de Nadau entà que mès persones se somen as que ja i collabòren e compartisquen eth rèpte de trobar solucions contra era praubesa.
Es dies 28, 29 e 30 de noveme de 17 a 20 ores ena sala d’exposicions de Vielha ena Av. Pas D’Arró, 7, conviden a tot eth qui volgue participar a conéisher es programes de Cáritas de supòrt as persones, atau coma es diuèrses activitats que realizen en centre Val d’Aran.
Entà poder acuélher, acompanhar e ajudar as persones que se dirigissen a Cáritas Val d’Aran conviden a tot qui cre qu’es situacions que viuen es persones vulnerablas non aurien de produsir-se e que vòlen hèr quauquarren.
Des de Cáritas Val d’Aran, vòlen somar mès persones comprometudes que volguen compartir es sues capacitats, es sòns recorsi e es sues esperances entà auançar en bastiment d’ua societat mès acuelhenta, inclusiva e justa.


text:
Vielha, 7 de hereuèr de 2018.- Eth Conselh Generau d’Aran a trauès deth Centre de Prediccion de lauegi dera Val d’Aran e en collaboracion damb Baqueira Beret, organize entre es dies 5 e 8 de hereuèr de 2018 un cors auançat de rescat en lauegi entà formadors, impartit per un des melhors especialistes a nivèu mondiau en tecniques de rescat en lauegi coma ei Manuel Genswein, damb er objectiu que se poguen premanir entà actuar coma formadors d’auti tecnics e professionaus en aguest àmbit de trabalh.
En cors qu’ei orientat a personau damb ua longa experiéncia en rescat, s’abordaràn es naues tecniques incorporades recentaments en rescat de lauegi a nivèu mondiau.
Eth cors aurà ua vessant teorica e auta practica en sessions de maitin e tarde, entà aprigondir en tematiques coma eth rescat organizat en scenaris multi victima, damb er objectiu de optimizar es procediments. Era darrèra jornada deth dijaus se destinarà ara metuda en practica en Baqueira Beret dera formacion arrecebuda e des coneishements aqueridi damb era supervision der expèrt Manuel Genswein. Aguest especialista collabòre damb equipes de rescat europèus e americans ath delà d’èster un des especialistes en rescat ena CISA-IKAR organisme internacionau de referéncia e desvolopador deth sistèma de paleo de “cinta transportadora en V” qu’a estat adoptat pera majoria de grops de rescat e centres de formacion.
Pendent aguesti dies participaràn tecnics deth Conselh Generau d’Aran, des Pompièrs d’Aran, de Baquiera Beret, CRS e PGHM, Guides de Nauta Montanha dera Val d’Aran e especialistes dera Gendarmería Francesa.
Eth dimèrcles 7 de hereuèr as 19 ores, Manuel Genswein, qu’actuauments trabalhe en projècte Mountain Safety, aufrirà ua charrada dubèrta ath public en EraAudiovisuau de Vielha.
Contenguts deth cors: Curs allaus


text:
Vielha, 6 de hereuèr de 2018.- Era Comission de Servicis Tecnics dera Deputacion de Lhèida aprovèc aguest deluns era dusau fase deth projècte entara melhora d’un tram de quasi 3 kms dera carretèra LV-5055 d’accès as pòbles de Vilamòs e Arres. Era accion consistirà ena melhora, condicionament, aishamplament e arranjament deth tram que va deth PK 2+840 enquiath PK 5+605, que compdarà damb ua inversion de 1.828.343,19€.
Era Deputacion a aprovat eth projècte constructiu ath que li calerà seguir era licitacion des òbres entà poder establir es terminis finaus des trabalhs ena carretèra LV-5055.
Eth sindic d’Aran, Carlos Barrera, a manifestat que “aguesta dusau fase des òbres de melhora ena carretèra de Vilamòs e Arres permeterà qu’es vesins, tant d’Arres coma de Vilamòs, melhoren de forma substanciau era sua seguretat viau enes sòns trajèctes jornalièrs tath trabalh”. Barrera a arrebrembat que “aguesta dusau fase amassa damb era accion que s’amièc a tèrme er an 2014 ei ua des prioritats deth Govèrn d’Aran, acordada damb era Deputacion de Lhèida, titulara d’aguesta via, donques projèctes d’aguesta magnitud melhoren era vida des vesins d’Aran e cohesionen eth territòri”.
Er an 2014 era Deputacion de Lhèida en collaboracion damb eth Conselh Generau d’Aran executèc es òbres dera prumèra fase deth projècte constructiu de condicionament, aishamplament e melhora dera carretèra LV-5055, dera N-230 en Vilamòs, PK 0+00 enquiath PK 1+200, tram: Pònt d’Arròs, per un impòrt de 767.638,53€.


text:
Conbronde
Conbronde[1] (oficialament en francés Combronde) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Combronde (nom francés) es atestat al sègle VIII sotz la fòrma Combronita e Conbronde en 1287 [2]. L'origina del nom es lo mot gallés comboros, « pelheira, levada » o « jonhent, ajustador, ajustant », ame los dos sufixes gallés -on, -ate [3],[4].
La prononciacion actuala, mai que mai la natura de la vocala finala (las atestacions ancianas son contradictòrias) es a recerchar per determinar la grafia exacta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Combronde èra canton taiqua'n març 2015; après la refòrma cantonala de 2014 aplicada en 2015, la comuna es estachada al canton de Saint-Georges-de-Mons (nom francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 2098 abitants (117 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Forma atestada dins los Comptes daus Cònsols de Montferrand.[1]
- ↑ http://elec.enc.sorbonne.fr/montferrand/C1286-1287#CC3.605
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007


text:
ACTUALITAT
Marta Céster e Sadurní Betriu, grani guanhadors dera 39au Marxa Beret
Lèu 850 hondistes preneren part enes 3 distàncies: 10, 21 e 42 kms
Eth Pla de Beret a tornat a èster un an mès er epicèntre esportiu dera Val d’Aran damb era celebracion dera 39au Marxa Beret d’esquí de hons. Lèu 850 hondistes an prenut part d’aguesta competicion que cada an artenh un gran exit de participacion de hondistes nacionaus e d’Euròpa, en un marc incomparable coma ei eth circuit de hons de Beret. Coma ja ei costum, era corsa s’a desvolopat en 3 distàncies: 10, 21 e 42 kms, en tot arribar es dues darrères ath pòble de Montgarri. Ena categoria de 10 kms, es guanhadors an estat es catalans Maria Sellés e Jaume Pueyo. Ena distància de 21 kms, es vencedors an estat Maialen López e Gral Sellés, mentre qu’ena distància reina, des 42 kms, era aranesa Marta Céster a estat era guanhadora ena categoria femenina e Sadurní Betriu ena masculina.
Ena pròva i a agut participaires illustres coma era aupinista Edurne Pasaban o eth president dera Real Federación Española de Deportes de Invierno, er aranés May Peus, que non a volut perder-se aguesta cita esportiua en casa.
Des dera organizacion avaloren tanplan positiuaments era edicion d’enguan dera Marxa Beret, en tot premanir ja era edicion de 2019, qu’artenherà eth sòn 40au aniversari, ena que se demoren fòrça suspreses.
Era Marxa Beret ei era pròva esportiua mès importanta qu’a era Val d’Aran ath long der an, e un an mès s’a artenhut ua nauta participacion. De ben segur, qu’era 40au edicion d’aguesta corsa, tornarà a amassar a un pialèr de hondistes arribadi de fòrça encastres autant d’Espanha coma d’Euròpa.


text:
Violéncia anticrestiana en Índia
La violéncia anticristiana en l'Índia ne fa referéncia a la violéncia de motivacion religiosa contra los crestians en Índia, normalament perpetrada per nacionalistas indós.
Lo nombre d'incidents de violéncia anticristiana s'es multiplicat dempuèi que lo partit nacionalista indó Bharatiya Janata iniciès la siá activitat en 1998.
Los actes de violéncia comprenon l'incendi provocat de glèisas, la reconversion forçosa de crestians a l' indoïsme e las menaças de violéncia fisica, distribucion de literatura amenaçadora, la cremason de Bíblias, la violacion de monjas, l'assassinat de sacerdòts e la destruccion d'escòlas, universitats e cementèris crestians.


text:
La hilha deu jardinèir
Un praube òme avèva tres hilhas e les aimèva redde. Son trabalh de jardinèir li permetèva a pena de les norrir. Aquò’s pr’aquò que hosèva, rasterèva, sauclèva son casau deu desser au matin e deu matin au desser.
Un còp que hosèva un rosèir, se mastèt davant eth un grand lusèrp que li dishut :
- Òme, sabi qu’as tres hilhas. Fau que m’en balhis una en maridatge, senó te minjarèi.
Lo jardinèir penadit fòrt d’ausir aquò. S’entornèt a son ostau lo cap baishat. En lo vesent atau, sa hilha l’ainada li damandèt :
- Pair, qu’atz donc vos ?
- Vèni de véser un grand lusèrp e m’a damandat una de mes hilhas en maridatge senó me minjarà. La quala d’entre vosautas vodrà l’esposar ?
- Pas jo, s’escridèt l’ainada.
La segonda hilha entrèt e, vesent son pair bien apenat, li damandèt :
- Qu’atz donc vos, pair ? Me sémblatz bien apenat.
Li’c dishut.
- Pas jo, ce cridèt la segonda.
La pus juna entrèt enfin e pausèt la medissa question.
- Jo, sui prèsta a esposar lo lusèrp !
S’en angut dens lo casau e rencontrèt l’alimaut au pè deu rosèir.
- Vèn demb jo, ce dishut lo grand lusèrp, e autalèu la tèrra se dubrit e davarèren dedens per un grand escalèir. Digun tornèt véser la goiata ni mèi lo lusèrp.
Un jorn que penadissèvan, dens l’ostau deu jardinèir, de çò qu’èra vinguda la goiata dispareishuda, l’ainada aujut l’irèia de tornar au casau e de hosir lo pè deu rosèir. Descubrit los escalèirs e los davarèt marsha après marsha. Vit un bròi ostau esclairat, i entrèt e trobèt sa sòr sheitada au cunh deu huc. S’abracèren, fòrt emocionadas.
- Fau pas plorar, ce dishut la pus juna, sui pas malurosa. Mon marit es fòrt bròi, te lo mocharèi desser. Lo jorn, se transfòrma en lusèrp ; la nuit…
Lo desser vingut, quòra lo marit estut adromit, les duvas sòrs s’aproishèren deu lèit. Mès l’una hasut un gèste que desendromit lo bèth prince.
A ‘queth moment, tot dispareishut : l’òme, l’ostau e se retrobèren dens un ahorèst espés, au bèth mitan d’un país desèrt, devath un cèu shens estelas.
Caminèren lavetz longtemps, longtemps, shens avisar digun. Lèu, descubriren taplan un grand castèth au cimòt d’una montanha.’Quò’ra lo castèth deus vents.
- Ont vòs anar ? ce dishuren los vents a l’ainada.
- Vòli rejúnher l’ostau de mon pair, lo jardinèir. -
Lavetz seguís-me, ce respondut la bisa.
- E tu, ont vòs anar, ce dishuren los vents a la capdèta.
- Vòli retrobar mon marit, lo prince Lusèrp.
- Lavetz seguís-me, ce respondut l’autan.
Au cap de sèt jorns, l’ainada se retrobèt, tota bargada, dens un país desèrt e torrat. Digun sap çò que vingut.
L’autan dishut a la pus juna :
- Praubeta ! de ‘cí entà l’endret ont vòs anar, i a encara bien de camin. Çaquelà vau assajar de te l’abracar. Vas anar entà ‘queth ostalòt ont alugreja una lutz. Aquí haràs çò que te diràn. Atau retroberàs belèu un jorn ton marit.
- Mercí, vent d’autan,ce dishut la goiata.
Arribèt a l’ostalòt. Achí damorèva una bona hada.La hilha deu jardinèir, quòra estut bien pausada, li contèt son aventura.
- Ma dròlla, ce dishut la hada, ‘quò’s bien tu qu’ès responsabla de ton malur. Ton marit es un rèi qu’un meishant encantaire condamnèt ad una longa espròva en l’oblijant ad èster un lusèrp pendent lo jorn. En acceptant de l’esposar, li permetures en partida de se liberar. Mès falèva pas que son secret estussi revelat. Dens sèt jorns adara, son espròva serà acabada e se sovirà pas mèi de tu ! A, pòdes plorar sus ton malur !
‘Quò’s çò qu’hasut la hilha deu jardinèir.Plorèt, plorèt pendent sèt jorns. La hada qu’èra partida s’entornèt lèu.
- Praubeta ! lo rèi , ton marit, t’a completament aublidada. Se torna maridar doman.
La hilha deu jardinèir n’avèva pas mèi de grumilhas per plorar.
- Escota, ce dishut la hada, vau assajar de t’adujar. Pren-te aquera quenolha d’òr demb la quala hilaràs hius d’òr. Vai a la pòrta de la glèisa.La nòvia vodrà crompar ‘quera quenolha e li diràs : »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».
La goiata s’en angut a la pòrta de la glèisa e,quòra la nòvia vit aquera polida quenolha, volut la crompar.
- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.
- Mès ès pèga ! ce dishut la nòvia.
Sa mair qu’èra pròishe d’era e qu’avèva tot ausit parlèt a l’aurelha de sa hilha.
- Accèpta de los deishar amassa una jornada per auger aquera extraordinària quenolha.
La nòvia acceptèt donc, mès de tot lo jorn, la hilha deu jardinèir poscut pas rencontrar lo rèi. Lo desser vingut, li hasuren béver un beuratge que l’adromit autalèu. La prauba aublidada hasut tot çò que poscut per lo revelhar en li disent :
- Te sovènes deu temps quand èras lusèrp ? Rapèla-te lo casau de mon pair. T’èras maridat demb jo.
Mès dromèva a tengut.
La goiata s’entornèt a la hada per li díser que lo rèi n’avèva pas aujut l’escasença de la reconéisher.
- Vas préner aqueth còp aqueth travolh e angràs i gumerar de hiu d’òr davant la pòrta deu palais. La nòvia vodrà te lo crompar, mès li diràs : »Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar ».
La novèra rèina consentit encara, mès la hilha deu jardinèir e lo rèi poscuren pas damorar amassa un sol moment. Lo desser, un novèth beuratge plongèt lo rèi dens un somelh prihont.
La hilha deu jardinèir contèt a la hada çò que s’èra encara passat.
- Aqueth còp, ce dishut la hada, vas préner aqueth plat en òr demb ausèths rostits que cantan, e tornar a la pòrta deu palais.
Au solide, la rèina volut aqueth plat e n’en damandèt lo prètz.
- Es pas a vénder ni mèi a balhar, mès demb lo nòvi vòli damorar.
La nòvia, maugrat sa granda enveja d’auger un plat tà extraordinari, comencèva a s’esmalir. Consentit a degrèu.
Lo desser, l’auserèra se trobèt dens la crampa deu rèi, e aqueth, coma per encantament,èra bien revelhat. Avèva voitat lo beuratge dens la chaminèia.
La hilha deu jardinèir li damandèt :
- Te sovènes deu temps quand èras un lusèrp e quand damandères a mon pair l’una de ses hilhas ? Aquò’s demb jo que te maridères.
Lo rèi s’en sovinèva perfèitament e estut tot urós d’auger retrobat sa prumèra esposa.
- Adara qu’ès achí, te gardi.
E viscuren bien urós.


text:
Periòde Tinita
Lo periòde tinita qu'ei ua tempora de l'istòria de l'Egipte antica qui precedèish l'Ancian Empèri.
Durant aqueth periòde qui's debanè enter -3100 e -2700, que's succedín la Ira dinastia (enter -3100 e -2900) e la IIau (enter -2900 e -2700). Aqueth temps que s'apèra periòde tinita per'mor de la ciutat de Tinis, au ras d'Abidòs, d'on e vienèvan los reis d'aquestas dinastias e qui, segon l'istorian grèc Maneton, e seré estada la purmèra capitala.
Lo faraon Narmer qu'obrèish aqueth temps en tot unificar la Hauta e la Baisha Egipte. Aquesta hèita qu'ei representada suber la Paleta de Narmer. Menfis (au còp pròcha de la Baisha e de la Hauta Egipte) que vadó capitala. Durant aqueth periòde qu's bastín los purmèrs mastabas.
De véder:
- Peus testimoniatges arqueologics: Paleta de Narmer,


text:
L'ors Polar
L'ors Polar
L'ors Polar es un dels dos pus grands carnivòrs de la planeta. Los mascles mesuran 2 a 3 mètres de long e pesan fins a 800 kg.
L'ors polar o ors blanc viu dins la region artica, es a dire al Pòl Nòrd.
Son ausida fina, son odorat plan sensible, son pelatge blanc, sas urpas agusadas, sa maissa potenta, fan d'el un tarrible predator.
Resistís a la fred gràcias a sa forradura e a una brava espessor de grais.
Sos pels blancs li permeton d'èsser pas remarcat sus la banquisa. De mai, amb sas patas largas de 35 cm, l'ors polar repartís perfièitament sos 400 kg sus la banquisa : se desplaça sens copar la glaça fina.
Un caçaire redobtable :
Las condicions de vida de l'ors polar son fòrça dificilas. Los scientifics estiman que capita pas qu'una ataca sus dètz. Urosament, pòt demorar una desena de jorns sens manjar. Manja mai que mai de fòcas e de mòrses. Pesca de peisses tanben e es un plan bon nadaire. Dels animals tuats, ne manja pas que lo grais ; ne pòt engolir 80 kg en un repais.
L'ors polar caça fòrça plan dins l'aiga. Los biologistas estiman que passan un
tèrç de lor vida dins l'aiga. Las resèrvas de grais situadas a la basa de son esquina li permeton de nadar orisontalanent.
Gràcias a lors largas patas, avançan a10 km/h cap a la preda qu'an vist.
Un caminaire incansable
Per se noirir, l'ors polar se desplaça sens s'arrestar. Pòt percórrer mai de 3.200 km per an sus la banquisa. Resistís a la fred gràcias a son espessa forradura e tanben, coma lo dejós de sas patas es cobèrt de pels, aquò li evita de pèrdre sa calor en caminant sus la glaça.
Per melhor conéisser la migracion dels orses polars e lor territòri de caça, los scientifics an equipat d'orses d'un colar emetor.
Uèi, l'ors blanc es una espècia en dangièr. Coma la banquisa fond, sos territòris demesisson. La pollucion de la mar li causa malautiás. E mai siá protegit dempuèi 2008, l'ors blanc poiriá desaparéisser dins mens d'un sègle.
Expausat d'Emilie e Albane
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Vémars
Vémars es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, la mai orientala del departament als confins del Oise e de Seine-e-Marna, es limitrophe de Sant-Witz, Plailly (Oise), Moussy-lo-Nòu (Seine-e-Marna), Mauregard (Seine-e-Marna), Espiava-lès-Louvres, Chennevières-lès-Louvres e Villeron.
La commune, la plus orientale du département aux confins de l'Oise et de Seine-et-Marne, est limitrophe de Saint-Witz, Plailly (Oise), Moussy-le-Neuf (Seine-et-Marne), Mauregard (Seine-et-Marne), Épiais-lès-Louvres, Chennevières-lès-Louvres et Villeron.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Vémars proven benlèu del latin vetus, vièlh e mansum, domeni rural o « vetere mansio », vièlh sojorn.
L'aucupacion del territòri dempuèi la préhistoire a testificat per la descobèrta de traces d'abitats neolítics e d'ostals gauloisès. Dels poteries comunas e sigillées del IIe al Modèl:IVe sègles i aguèron descobèrt. Un primièr castèl fòrt a bastit a Champfourcy o Chaufourcy, de contunh lo vilatge de « Avemart » s'implanta leugièrament en contrebas en la vallée del ru de la Michelette al Sègle XI. Possession de la abbaye de La nòstra-Madama-de detlos-Camps al Sègle XII, lo fief èra una dependéncia de la archevêché de París e del doyenné de Montmorency. Al Sègle XIII, lo fief aperten a Texans de Vémars, de contunh a Pèira de Vémars ; la distincion passa en 1580 a Louis del Crocq, genet. La distincion al Sègle XV es la proprietat de Texans de Sant-Romain, aconselhar dins lo Parlament, e al Sègle XVIII del comte del Torn de Auvergne fins a la Revolucion. Lo vilatge ven un luòc de villégiature réputé al sègle XIX.
Lo castèl de la Motte, actuala comuna, #èsser la proprietat de François Mauriac. I aviá fach de nombroses sojorns dins lo pòble dempuèi lo sieu matrimòni en 1913, a 28 ans, amb Jeanne Lafon, descendent d'una familha implantada dempuèi longtemps a Vémars. L'ostal de Vémars servís de basa a la siá accion de propaganda contra l'ocupanta nazi a partir de 1940. L'escrivan es enterré al cementèri del pòble.
Le nom de Vémars provient peut-être du latin vetus, vieux et mansum, domaine rural ou « vetere mansio », vieille demeure.
L'occupation du territoire dès la préhistoire est attestée par la découverte de traces d'habitats néolithiques et de maisons gauloises. Des poteries communes et sigillées du IIe au Modèl:IVe siècles y furent découvertes. Un premier château fort est bâti à Champfourcy ou Chaufourcy, puis le village d'« Avemart » s'implante légèrement en contrebas dans la vallée du ru de la Michelette au Sègle XI. Possession de l'abbaye de Notre-Dame-des-Champs au Sègle XII, le fief était une dépendance de l'archevêché de Paris et du doyenné de Montmorency. Au Sègle XIII, le fief appartient à Jean de Vémars, puis à Pierre de Vémars ; la seigneurie passe en 1580 à Louis du Crocq, écuyer. La seigneurie au Sègle XV est la propriété de Jean de Saint-Romain, conseiller au Parlement, et au Sègle XVIII du comte de La Tour d'Auvergne jusqu'à la Révolution. Le village devient un lieu de villégiature réputé au sègle XIX.
Le château de La Motte, actuelle mairie, fut la propriété de François Mauriac. Il avait fait de nombreux séjours dans le village depuis son mariage en 1913, à 28 ans, avec Jeanne Lafon, descendante d’une famille implantée depuis longtemps à Vémars. La maison de Vémars sert de base à son action de propagande contre l’occupant nazi à partir de 1940. L'écrivain est enterré au cimetière du village.