text:
Nuclèu (biologia)
Lo nuclèu qu'ei un organet cellular especific de las cellulas eucariòtas (e qui las defineish literaument). Qu'ei lo lòc on ei concentrat lo cabau genetic de la cellula conservat dens la macromolecula d'ADN (a maugrat, totun, que dus autes organets cellulars, las mitocondrias e los cloroplasts que contienen ua quantitat marginau d'ADN). Dens lo nuclèu, l'ADN qu'ei repartit en cromosomas dens los quaus, enrotlat autorn de proteïnas, e forma la cromatina. Lo nuclèu que dessepara lo liquid de la cellula, lo citoplasma, e lo son mitan interior dab ua dobla envolopa lipidica aperada membrana nucleara (o envolopa nucleara) horadada de traucs formats per un complexe de proteïcs aperats pòrs. Aquesta membrana qu'ei en continuitat dab la membrana deu reticulum endoplasmic. Com l'ADN be demora dehens lo nuclèu, la soa informacion genetica qu'ei copiada e transcrivuda au mejan de la sintèsi d'ua molecula aperada acid ribonucleïc messatgèr (abreviat ARNm) qui ei exportat dens lo citoplasma (com sn nomac ditz, que serveish de "messatgèr") on la soa informacion qu'ei arrevirada en proteïnas. Au dehens deu nuclèu que's poden observar un o plusors punts aperats nucleòls e qui son entornejats d'un liquid mei dense e escur que la resta deu mitan interior deu nuclèu aperat nucleoplasma. Qu'ei lo lòc on son sintetizats los ARNr (abreviacion d'acid ribonucleïc ribosomic). Aqueths ARNr que son importats dens lo citoplasma, on, associats dab proteïnas, e forman las sosunitats deu ribosòmas (qui son los organets on los ARNm e son lejuts e arrevirats en proteïnas. Lo nuclèu qu'ei tanben lo lòc de reproduccion de l'ADN. Durant los procès de division cellulara (la mitòsi e la meiòsi), qui la cromatina que pren la forma de cromosòmas compactes e visibles e isolables, lo nuclèu que desapareish en tot deishar los cromosòmas mudà's.


c: text/html

text:
Metòde Suzuki
Lo metòde Suzuki qu'ei ua tecnica pedagogica desvolopada peu violonista japonés Shinichi Suzuki basada sus l'environament de l'aprenent qui permet d'apréner naturalament atau com òm apren la soa lenga mairau. Que ho desvolopat en purmèr entau vriulon.
Per aqueth instrument, aquò que signifiquè un aprentissatge hèra dorèc (mes shens obligacion) implicant los parents (envitats a assitir aus cors entà, shens necessariament saber jogar deu vriulon, poder perlongar a casa un environament virat de cap a l'instrument) ; autes pialars pedagogics deu metòde Suzuki que son tanben la consolidacion d'un repertòri (òbras tornadas jogar regularament e atau mestresada e permetent d'apregondir la tecnica d'interpretacion) e l'ensenhament en grop.
Aqueth metòde basat sus l'apretissatge naturau e l'environament qu'ei generalizable aus autes instruments e tanben a d'autes ensenhaments.
Lo metòde Suzuki qu'ei estat criticat totun. Un deus arguments en contre qu'ei que los mainatges e aqueseishen ua mestresa tecnica mei pregonda que non pas la loa capacitat d'interpretar dab sentiment. Maugrat tot, aqueste metòde que s'i ei escadut a formar generacions de virtuòses.
La precocitat d'aqueste ensenhament (puish que l'instrument qu'ei, com ua lenga mairau, popat au brèç) qu'encoratgè la fabricacion de vriulons entaus chins (e quitament de nenets, dinc au 1/32au de vriulon).
Enter los violonistas mei famós iniciats peu metòde Suzuki que podem mentàver : Hilary Hahn.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BARCELONA, 14 Ene. (EUROPA PRESS) – Er indèx de prètzs deth consum (IPC) a Catalonha s’a situat ath 3% a tancament deth 2010, dempús enregistrar ua aumentacion de sèt dètzaus eth mes de deseme, segontes dades hètes publiques aguest diuendres …
LLEIDA, 14 Ene. (EUROPA PRESS) – Eth Servici Catalan de Transit (SCT) a demanat aguest diuendres as conductors extremar era prudència pera preséncia de bancs de bromèra en carreteres de Lleida e Girona que redusissen era visibilitat enquia uns 5…
MADRID, 14 Ene. (EUROPA PRESS) – Eth Reial Madrid artenherec ua importanta victòria (3-1) ath dauant der Atlètic de Madrid ara anada des quataus de finau dera Copa deth Rei, en tot tornar a repetir-se eth comde abituau des darrèri ans enes derbi…
MADRID, 14 Ene. (EUROPA PRESS) – Eth Conselh de Ministres aprovarà aguest diuendres un reiau decrèt peth quau revocarà era militarització deth contròtle deth transit aeri qu’ei en vigor des deth passat 4 de deseme, mentre qu’era declaracion de…
MADRID, 13 Ene. (EUROPA PRESS) – Eth tinent generau José Luis Aramburu Topete, director generau dera Guàrdia Civil durant er intent ath cop d’Estat deth 23-F, a mòrt aguest dijaus en sòn domicili de Madrid as 92 ans, an informat a Europa Press …


text:
Vaucresson
Vaucresson es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a #èsser fondat per Suger, abbé de St Denis.
Es a Vaucresson, en limit de la bòsc de Tòrças-Pauses, #qu'atèrra lo 19 de setembre 1783, la primièra montgolfière viscuda per 3 animals, partida del luòc d'armas del castèl de Versailles.
Le village a été fondé par Suger, abbé de St Denis.
C'est à Vaucresson, en limite de la forêt de Fausses-Reposes, qu'atterrit le 19 septembre 1783, la première montgolfière habitée par 3 animaux, partie de la place d'armes du château de Versailles.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
“El patrimoni immaterial no és unicament una problematica acadèmica, sinó que té implicacions sobre com les societats esveuen a elles mateixes, com expressen les seves identitasa i com es volen perpetuar amb vista al futur.”
Xavier Roigé Ventura
Xavier Ferré :
Una lenga parla de la natura, de las gents, de las relacions umanas, de las emocions e dels
sentiments. Cada lenga o fa amb son engenh, amb son accent. L’occitan nasquèt al cap de l’empèri
roman d’occident e donèt al mond la granda civilizacion dels trobadors. D’aquel periòde, ereitam de
nocions claus coma AMOR, PRÈTZ, PARATGE, LARGUESA e MESURA. Son d’amiras
qu’assajam de s’i fisar coma a un asuèlh. Lo Trobar teissiá musica e mots : de cançons. Cantam
encara. La literatura occitana, maldespièch trebucs e auvaris, long dels sègles, portèt frucha e se
mantenguèt. Legissèm encara de literatura occitana, la d’uèi tant coma la d’ièr. Quitament la dança.
Dançam encara.
Pasmens, dins la societat que costegi, valent a dire en Lengadòc bas mai que mai, la situacion de
l’occitan me paréis paradoxala. Avisi que las manifestacions culturalas son de mai en mai presentas
e son pas rares los luòcs de tota mena que son estampilhats occitans, signe que lo «temps de la
vergonha» es passat. Vesèm espelir de seradas grand public que la dimension artistica pren sovent lo
pas sus la dimension culturala. De mai en mai, los artistas jògan o cantan en occitan mas entre doas
cançons e sustot quand davalan de l’empont, parlan pas pus la lenga. Atal, tre que quita la scèna,
tròp sovent l’occitan desaparéis, signe qu’es pas pus utilizat socialament pel public larg… (legir la seguida)
1 Xavier Roigé Ventura in Etnologia, revista d’etnologia de Catalunya, n°39, junh 2014.
http://cultura.gencat.cat/web/.content/cultura_popular_nova_web/07_publicacions/estatics_i_documents/sd_rec_39.pdf


text:
Lo peresós a dos o tres dits a las patas anterioras e quatre o cinc dits a las patas posterioras segon lor espècia ; a tanben d'arpas de 8 a12 cm.
Aqueste bipèd tanben apelat aï, unau, bradipes, viu dins totas las forèstes tropicalas d'America.
Son nom scientific es Bradypus Tridactylus.
Lo peresós existís dempuèi la preïstòria.
La color de son pelatge verd es degut a d'algas que creisson dins son pelatge long de 15 cm (lo camoflan de sos predators). Aqueste mamifèr de 50 a 60 cm de naut pòt virar son cap a 270 grases e pòt demorar d'oradas immobil. Pesa 4 a 9 kg ; sa coa mesura 5cm.
Dòrm 80% de son temps. Manja de frutas e de fuèlhas.
Viu 20 ans e es diürne e nocturn.
Torna totjorn a la meteissa branca e quand morirà, se descompausarà sus plaça.
A pas d'odor e es fòrsa resistent als trucs.
Descend un còp per setmana per far sos besonhs : es una mission fòrça perilhosa per çò qu'es a descobèrt de sos dos principals predators : lo jagüar e lo «arpian».
I a mantunas espèsias de peresós mas se desplaçan gaireben totas a una velocitat de 200 a 600 m/h.
Reproduccion
S'acoblan dins los arbres puèi la femèla se va isolar per 150 jorns ; apèp, fa un pichon que va alaitar pendent una mesada. Aprèp, lo pichon se noirirà de fuèlhas.


text:
Can vei la lauzeta moverDe joi sas alas contra·l rai,Que s'oblid'e·s laissa chazerPer la doussor c'al cor li vai,Ai, tan grans enveya m'en veDe cui qu'eu veya jauzïon.bernart de ventadorn
Mas greu veiretz fin' amansases paor e ses doptansa,c'ades tem om vas so c'ama, falhir,per qu'eu no·m aus de parlar enardir.bernart de ventadorn
Bel companho, en chantan vos apel!No dormatz plus, qu'eu auch chantar l'auzelQue vai queren lo jorn per lo boschatgeEt ai paor que.l gilos vos assatgeEt ades sera l'alba.giraut de bornelh
Bel dous companh, tan sui en ric sojornqu'eu no volgra mais fos l'alba ni jorn,Car la gensor que anc nasques de maireTenc et abras, per qu'eu non prezi gaireLo fol gilos ni l'alba.giraut de bornelh
Mas greu veiretz fin' amansa ses paor e ses doptansa, c'ades tem om vas so c'ama, falhir, per qu'eu no·m aus de parlar enardir.
Bel companho, en chantan vos apel! No dormatz plus, qu'eu auch chantar l'auzel Que vai queren lo jorn per lo boschatge Et ai paor que.l gilos vos assatge Et ades sera l'alba.
Bel dous companh, tan sui en ric sojorn qu'eu no volgra mais fos l'alba ni jorn, Car la gensor que anc nasques de maire Tenc et abras, per qu'eu non prezi gaire Lo fol gilos ni l'alba.
qu'eu cut c'atretan grans sensEs, qui sap razo gardar,Com los motz entrebeschar.giraut de bornelh
qu'eu cut c'atretan grans sens Es, qui sap razo gardar, Com los motz entrebeschar.
By continuing, you agree to our Terms of Use and Privacy Policy.


text:
Au bèth miei de las tensions actuaus, los Establiments d’Aubèrgament tà las Personas Atjadas (EHPAD) que contunhan las lors animacions entà mantiéner los residents dens ua dimension sociau e assegurar lo lor plan-estar. Qu’ei lo cas dab lo projècte « Que parli dab tu », aviat per la Maison de las associacions culturaus bearnesas, l’Ostau Bearnés de Pau (64).
Mei anar mei, que s’espandeish lo dispositiu « Que parli dab tu »/Parlem amassa, qui pòrta la lenga nosta au dehens de las maisons de retiradas. Gessit d’un prumèr dispositiu « Parlem amassa » qui perpausa obraders de lenga dab los residents deus EHPAD, aqueth que va mei luenh enqüèra, en
formant lo personau medicau a la lenga. E los dus que son escadudas. Qu’ei l’Ostau Bearnés, en aliança dab lo CFPOC Navèra Aquitània, lo CIAPA (Comitat d’Intervencion et d’Animacion pour l’Autonomia), lo REBS (Hialat deus EHPAD Bearn e Soule) e dab lo sostien deu Conselh Departamentau deus Pirenèus-Atlantics qui ac perpausa. Dab un projècte de formacion sus 3 ans, que vòlen portar plan-estar aus residents, e tanben promòver lo plan-tractar, dens ua tempsada on la gestion umana deus EHPAD e vad mei anar mei peluda. Que vien tot juste d’acabà’s la prumèra sesilha de
formacion, e d’ací quauquas setmanas, los prumèrs beneficiaris que poderàn en.hicar lo bearnés en la lor vita professionau, auprès deu residents.
Un engatjament
La màger part deu temps, qu’èm virats cap a l’ensenhament e a la transmission taus joens, mes segur ne cau pas desbrombar los ajòus ! Utilizar la lenga dens ua mira sociau e medicau, qu’ei ua sòrta de mesa en practica de çò d’aquesit. A qué serviré la lenga autament ? Qu’ei precisament perm’or d’açò de qui l’aprenem : tà la har víver en la vita vitanta. E ac har dens un encastre sociau e uman que la ren mei importanta enqüèra. Lo mei sovent, quan parlan deus ancians, deus locutors naturaus, qu’ei tà evocar la vergonha e l’estanc de la transmission. D’uns que gausan quitament arcastà’us d’ac aver hèit atau, d’aver deishat anar. Qu’ei bèth temps adara de deishar per de bon totas aqueras consideracions, e l’Ostau Bearnés qu’ac a plan comprés. Uei lo dia, parlar en patoés, com dísen, que’u hè de ben, aus residents, alavetz n’i a pas a trantalhar : qu’ei lo noste ròtle d’emparà’s d’aquera problematica. E com d’ací 15 ans, haut o baish, aqueth tribalh n’aurà pas mei nat sens, qu’ei adara qui ac cau har. L’interès qu’ei sociau, uman e medicau prumèr. Mes taus mei pragmatics, que i a tanben un interès lingüistic de compte har entà nosautes. Qu’avem benlèu dejà apielats quilomètres de bendas magneticas de collectatges, mes los mei avisats que ns’ac dísen sovent : Aqueth tribalh d’arrecaptatge de la lenga qu’ei shens fin, e tostemps profitable.
Lo plaser, enfin
S’i pòt ajudar au mantién de la memòria aqueth tribalh, qu’i podem véder tanben ua grana escadença entà préner plaser a manejar la lenga. Au bèth miei deus residents, n’i a pas nat jutge. Quan demandan taus animators, tots qu’ac dísen qu’ei ua grana safistaccion. Qu’avem encontrat a Frederic Handy, agent de desvolopament a l’Ostau Bearnés, qui maneja tot aquò :
La Setmana — Que i avè lo dispositiu « Parlem amassa » adara que i a « Que parli dab tu », on e n’ètz uei lo dia ?
Frederic Handy — « Que parli dab tu » qu’ei ua navèra etapa, qu’ei la partida formacion, mes en medish temps que perpausam tostemps aus animators ua intervencion mesadera en lenga. Qu’ei ua beròja escaduda, qu’ac cau díser ! Tà la formacion, qu’ei lo CFPOC Navèra Aquitània qui s’ac vira com cau e n’i a pas nat chepic a perpaus d’aqueth subjècte, mes qu’èm vertaderament cuentats a perpaus deus benevòles de las animacions mesaderas. Qu’ei ua frustracion, pr’amor qu’ei un projècte qui avança e qui’s desvolòpa com cau, e que mancam de monde.
LS — Qu’ei hèit taus residents prumèr, mes taus salariats formats com taus benevòlas, qu’ei tanben un benefici ?
FH — Qu’ei un vertadèr plaser taus qui aiman la lenga, solide, mes qu’insistim sus l’importància de la lenga taus residents. Hèra que son desarrigats : Que deishan l’ostau, que deishan las tèrras, çò qui ei quauquarren de hèra penible. E la lenga qu’ei un element hòrt de la lor cultura, qu’ei la lenga mairau, qu’an sovent sufèrt de la deishar a l’escòla, donc tad eth qu’ei important de la tornar trobar, e de tornar trobar ua identitat, au demiei d’ua institucion qui n’ei pas tostemps agradiva, que sabem las dificultats deu personau...
LS — Justament, la manca de mejans, de personau au dehens deus EHPAD, qu’ei un empach, que’n parlatz sus plaça ?
FH — Dab los animators sovent, mes que pertòca sustot lo finançament de las animacions. Dab los suenhants, n’ei pas tròp abordats pr’amor au moment de las formacions, que’ns concentram sustot sus la lenga. Dab los directors, que pòt aparir, pr’amor qu’ac cau díser, la moneda que hè hrèita, e a còps que’s pausan la question s’ei vertaderament utila aquera formacion quan caleré guardar los sòus tà auta causa.
LS — N’ei benlèu pas ua potinga, mes l’interès medicau que sembla aquesit uei lo dia ?
FH — Jo que disi que n’ei ua, potinga ! Qu’ac torni díser, lo monde qu’an subit un traumatisme vertadèr en pèrder la lenga. E quan un suenhant, un animator o un medecin que parla bearnés, que son espantats ! Qu’ei un plaser qui torna. Qu’ei ua petita potinga. E que i a tanben las vertuts terapeticas taus monde qui an degenerescéncias com Alzheimer. En seteme passat que comencèn donc las prumèras sesilhas de formacion, dab un vintenat de personas. Cap a la creshénça de las demandas d’inscripcion, d’autas que seràn perpausat augan. Aqueras formacions que pòden estar presas en carga peus plans de formacions individuaus e d’enterpresas.
Joan-Nadau Commères
Entervista de Frederic Handy en audio ací
Inf. : Mei d’entresenhas sus www.ostaubearnes.fr o au 05 59 30 60 34. L’entervista sancèra sus www.radiopais.fr — Fòto ©DR


text:
Abraham Hanibal
Abraham Hanibal o Hannibal, o Abram Petrovitch Gannibal (en rus: AбpáM ПeTpóBич ГaHHибáл), nascut en 1696, mòrt lo 14 de mai[2] de 1781, es un prince african, filh supausat del prince Brouha de Logone, près del lac Chad[3]. Capturat en 1703 per d'esclavagistas e menat a Istambol, es crompat clandestinament per un diplomata rus pel compte de Pèire lo Grand, que volgava far una experiéncia — capitada — sus las capacitats intellectualas d'un enfant negre o mai generalament, mostrar per la practica que l'intelligéncia e las autras qualitats umanas dependon de cap de biais de la naissença[4].
Es lo reire reire grand mairal del poèta rus Aleksandr Pushkin.
Somari
Jovensa[modificar | modificar la font]
Sas originas demoran incertanas.
Los primièrs escrichs sus Hanibal suggerissián que nasquèt en 1696 dins un vilatge nomenat Lagon, la capitala d'una província minora d'Etiopia, situada « del costat nòrd del fluvi Mareb… »[5],[6] (que servís ara en granda partiada de frontièra entre l'Etiopia e Eritrèa). PAsmens, aquel luòc jamai foguèt identificat en Etiopia[7]. Se contava al sègle XIX qu'èra lo filh d'un gouvernaire o d'un senhor de la guèrra. « Coma los autres filhs avián estat portats a lor paire las mans ligadas amb una còrda, se gausiguèt de la libertat amb que son filh mai jove nadava dins las fonts de son paire » (Notas de Pushkin a Eugèni Oneguin).
Los resultats de las recercas menadas per Dieudonné Gnammankou per sa biografia d'Abraham Hanibal suggerisson uèi que vendriá puslèu del sultanat de Logone-Birni, al Cameron, al sud del lac Chad, e seriá estat capturat pel Sultan Abd El Kader de Baguirmi puèi vendut a de mercands d'esclaus.
Dins una suplica oficiala qu'Hanibal sometèt en 1742 a l'emperatitz Elisabèt I de Russia, ont sollicitava l'autreg d'un reng nòble e d'armas, demandava que figuran sus aquelas un elefant passant e una misteriosa devisa: « FVMMO », mot que significa « la patria » en lenga kotoko[8]. Pasmens, « FVMMO » es tanben l'acronime de l'expression latine Fortuna Vitam Meam Mutavit Oppido, que significa: « la Fortuna cambièt ma vida tota ».
A l'edat de set ans (vèrs 1703), lo futur Hanibal es menat a Istambol, a la cort del sultan Mustafa II (1695-1703) o Ahmed III (1703-1730), ont demora un an. Lo biograf alemand d'Hanibal, compilant anonimament las sieunas paraulas, explica que « los enfants de familhas nòblas èran portadas al comandaire de totes los musulmans, lo sultan turc, coma ostatges », e podavan èsser tuats o venduts en esclavatge se lors paires s'agitavan. La sòrre de Hanibal, Lahan, tanben manda en captivitat, morís pendent lo viatge.
En 1704, après un an dins la capitala, Hanibal es menat en Russia per l'envait de l'ambaissador rus Savva Vladislavitch, segon los òrdres dels sieus superiors (un d'aqueles òmes es Piotr Andreïevich Tolstoi, rèire grand de l'escrivan Leon Tolstoi).
Tota l'operacion es menada sus òrdre de Pèire lo Grand. Hanibal seriá pas estat lo sol mainat negre que foguèt atal crompat[9]. Pasmens s'èra alara al vam d'aver d'enfants negres a la cort dels monarcs europèus, foguèt pas aquela rason que guidèt le tsar; a una tòca educativa. Los negres essent alara considerats en Euròpa coma non civilizats, veire coma d'animals, Pèire vòl provar qu'aqueles enfants son tanben dotats per las arts et las sciéncias que lors parelhs russes[10].
Hanibal foguèt batejat lo 13 de julhet de 1705, dins la glèisa de Sant Paraskeva de Vílnius, Pèire essent son pairin. Pasemens se porta alara lo nom de Piotr Petrov Petrovitch, contunha de se far nomenat Abraham (nom que li foguèt donat dins lo viatge lo menant en Russia), aquel nom li remembrava son primièr prenom african Broa.
De 1705 a 1717, un còp alfabetizat, ven lo « secretari de nuèch » del tsar encargat de notar lea pensadas del prince quad se desvelhava de muèch.
Educacion[modificar | modificar la font]
En 1717, Hanibal es enviaten França (a París o a Mètz ?), que contune son educacion dins las arts, las sciéncias e la guèrra. Alà, aprend de lengas e mòstra de grandas disposicions dins las matematicas, subretot en geometria. En 1720, estudia a l'escola d'artilheria de La Fère (ara dins l'Aisne) e i obten lo brevet d'ingenhaire del rei. Combat dins las armadas de Loís XV de França contra aquelas de son oncle Felip V d'Espanha e recep lo grade de capitani. Es pendent aquel periòde qu'Hanibal pren son escai en l'onor del general cartaginés Annibal (ГaHHибaл/Gannibal essent la transliteracion del nom en rus). a París, ven l'amic de personatges de las Luses, coma Montesquieu o Voltaire. Aquel fach, contat per son biograf Hugh Barnes, es pasmens contestat pel critica Andrew Kahn[11]. Voltaire nomena alara Hanibal l'« estela nègra de las Luses »[12].
Jos Pèire e Elisabèt[modificar | modificar la font]
L'educacion d'Hanibal acabada en 1722, deu tornar en Russia. Escriu a Pèrire, que l'autrege a tornar per la tèrra, e non per la mar, car es fobic de las naus. Se dich qu'encontra lo quita Pèire a son retorn, unes quilomètres abans Moscòu. Tornar far son secretari personal e supervisor de las òbras de fortalesa militaras.
Après la mòrt de Pèire en 1725, Hanibal es exiliat en Siberia en 1727. Graciat en 1730 per sas qualitats d'ingenhaire militar, ven un personatge important a cort après l'accession al tròn d'Elisabèt I. Auçat al grade de major general lo 12 de genièr de 1742, ven governaire de Tallinn, un pòst qu'ocupa de 1742 a 1752. Una letra signada lo 22 de març de 1744 per « A. Ganibal » es conservada als Archius de la vila de Tallinn. L'imperatritz Elisabèt lo fa nòblee li dona en 1742 lo domèni de Mikhaïlovskoïe, dins la província de Pskov, amb de centenats de sèrvs[13],[14]. S'i retira en 1762.
Contunhant a dirigir las òbras dels pòrts e fortificacions, es nomenat en 1755 « general luòctenent » puèi general en cap d'armada en 1759, çò que plaça al reng tresen de la ierarquia militara e civila[15].
Se conta que le general Aleksandr Suvorov deu sa carrièra militara a Hanibal, qu'auriá convencut son paire de lo daisser s'engatjar dins l'armada.
Familha[modificar | modificar la font]
Se marida dos còps. Sa primièra esposa est Eudoxia Dioper, una Grèga. Se maridan lo 17 de geniè de 1731. Mas, Dioper desdenha son marit, que foguèt forçada d'esposar. Quand aquel descobrís que li èra infidèla amb un dels sieus escolans (fasent naísser una filha tota blanca en setembre de 1731, qu'Abraham Hanibal reconéis pasmens) e que los dos amants ensajèron de l'empoisonar, la faguèt arrestat e emprisonar, ont passa onze ans dins de condicions terriblas. Hanibal forma un parelh amb Christina Regina Siöberg (filha d'un capitani suedés passat en Russia), qu'esposa a Reval, uèi Tallinn, en Estònia, en 1736, una an après la naissança de lor primièr enfant Ivan, lo 5 de junh de 1735, alara qu'es encara maridat amb sa primièra esposa. Lo divòrci amb Dioper es prononciat definitivament sonque en 1753: Hanibal deu pagar una amenda e se deu castigar, alara que Dioper es envida dins un convent pel rèsta de sa vida. Lo segond mariadatge d'Hanibal es pasmens considerat coma legal.
Per son paire, Christina Regina Siöberg ven de las familhas nòblas d'Ecandinàviia e d'Alemanha: Siöberg (Suèci), Galtung (Norvègia) e Grabow (Danemarc e Brandeborg)[16],[17]. Hanibal e Christina Regina Siöberg anndetz enfants, que l'un d'aqueles es Ossip Abramovitch Hanibal (1744-1806), que la filha, Nadejda, es la maire d'Aleksandr Pushkin (1799-1837). Ossip Hannibal es lo fondator del domèni familhal dels Pushkina de Mikhaïlovskoïe. es dins aquel domèni que lo poèta Aleksander passèt una partida de sa vida avec sos amics de las familhas del domèni vesin de Trigorskoïe.
L'ainat d'Hanibal, Ivan Avramovitch, vengut oficièr de marina complit, fonda la vila de Kherson en 1779 pel compte del prince Potemkin e es auçat al grade de general en cap (1798), lo segond mai naut en Russia.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dieudonné Gnammankou, Abraham Hanibal, l’aïeul noir de Pouchkine, Paris 1996, p. 129 et 227.
- ↑ Elin Galtung Lihaug, « Пpeдkи A.
- ↑ Son origina vertadièra es una encara pas resolguda a 100 %, a causa de la manca d'escriche identifiables e segurs.
- ↑ es possible que lo Tsar aja encara pas regoneguda l'origina aristocratica de son aparat.
- ↑ Homer Smith, « Hannibal and Russian Arms », Ethiopia Observer, vol. 6, juillet 1957 ; l'article de Smith conta los sovenirs de l'interessat, tal coma los aviá indicats dins una suplica adreissada a l'imperatritz elisabèt Petrovna.
- ↑ Henri Troyat, « Pushkin's Ethiopian Ancestry », Ethiopia Observer, vol. 6, 1957
- ↑ Pasmens, la legenda familhala reculhida per Puchkin, son descendent e depositari dels sovenirs familhals, li pdonava una origina etiopiana.
- ↑ de precisar: s'agís pasmens d'un mot atestat en kotoko contemporenèu (rèste de saber se la notion de « patria » fasiá partit del vocabulari utilizat a la fin del sègle XVII< (aquel quita concèpte essent gaireben inexistent en rus a l'epòca…).
- ↑ La quita filha de l'Emperaire, la futura tsarina elisabèt, se faguèt reprasentar, acompanhada d'un dels pichons companhs d'infortuna del jove Hanibal.
- ↑ Sembla en fach assegurat, segon los testimònis de l'epòca, que lo tsar volguèsse, per l'experiéncia fòrt plan capitada de l'integracion del jove Abraham (s'èra encara pas causit o sieus nom de familha), desmontrar pragmaticament que los estudis permetavan a quin que siá, quina que foguèsse la naissença, de s'uaçar dins la societat e de servir utilament son país
- ↑ Andrew Kahn, « Russe noir », critique de Gannibal : The Moor of Petersburg de Hugh Barnes.
- ↑ (en) Hugh Barnes, Gannibal : The Moor of Petersburg, Londres, 2005, p. 4.
- ↑ Dieudonné Gnammankou, Abraham Hanibal, l’aïeul noir de Pouchkine, Paris 1996, p. 129.
- ↑ Hugh Barnes, Gannibal : The Moor of Petersburg, Londres, 2005, p. 219.
- ↑ Dieudonné Gnammankou, Entre la Russie et l'Afrique : Pouchkine, symbole de l'âme russe, Diogène, n 179, 1997
- ↑ Elin Galtung Lihaug, « Пpeдkи A.
- ↑ Elin Galtung Lihaug, «Aus Brandenburg nach Skandinavien, dem Baltikum und Rußland.
Fonts e bibliografia[modificar | modificar la font]
- Henry Tourneux, « Du nouveau sur l'ancêtre de Pouchkine », Afrique & histoire, vol. 6, 2006/2, 318 pages, p. 225-234 (ISBN 978-2-86432-487-4)
- (en) Frances Somers Cocks, The Moor of St Petersburg : In the Footsteps of a Black Russian, 2005
- (en) Hugh Barnes, Gannibal : The Moor of Petersburg, 2005
- (ru) Natalia Konstantinovna Teletova, ЖизHb ГaHHибaлa – пpaдeдa ПyшkиHa (La Vie d'Gannibal, l'arrière-grand-père de Pouchkine), Saint-Pétersbourg, hardback, 2004
- Dieudonné Gnammankou, Abraham Hanibal, l'aïeul noir de Pouchkine, Présence Africaine, 1996, 251 pages (ISBN 978-2-7087-0609-5)
- (ru) Georg Leets, AбpaM ПeTpoBич ГaHHибaл (Abram Petrovich Gannibal), Tallinn, paperback 1984
- (en) Vladimir Nabokov, Notes on prosody : And Abram Gannibal, 1964
- (en) D. S. Anuchin, Life of Ganibal, 1899


text:
Geronimo
Geronimo (mescalero-chiricahua Goyaałé, AFI:kòjàːɬɛ́, "lo que badalha"; junh de 1829 – 17 de febrièr de 1909) foguèt un cap important dels apaches bedonkohe que luchèt contra Mexic e Tèxas e son extension a la tèrras tribalas apachas diverses decennis durant las guèrras apachas. "Geronimo" èra lo nom que li donèron durant una batalha los soldats mexicans. Lo nom chiricahua de Geronimo es conegut en anglés coma Goyathlay o Goyahkla.[1][2]
Après d'una ataca mexicana de sa tribú, ont los soldats tuèron sa maire, sa molher Alope e sos tres filhs en 1851, Geronimo va far una seria d'atacas de venjança contra los mexicans.[3]
En 1886, après d'una longa perseguida, Geronimo se va liurar a las autoritats oficiosas texanas coma presonièr de guèrra. Ja vièlh, va venir una celebritat, apareissent dins las fieiras[4] mas jamai li foguèt pas possible de tornar a sas tèrras nadalas. Geronimo moriguèt en 1909 de complicacions d'una pneumonia a Fort Sill, Oklahoma.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Mike Campbell, Meaning, Origin and History of the Name Geronimo, Behind the Name (legir en linha)
- ↑ (en) David Roberts, Geronimo, vol. 182, , p. 52
- ↑ (en) Geronimo's story of his life, S.M. Barrett, (legir en linha), « Kas-Ki-Yeh »
- ↑ (en) Geronimo's story of his life, S.M. Barrett, (legir en linha), « At the World's Fair »


text:
Tolosa : una prumiera manifestacion « Volèm l'occitan cada jorn a la television »
Ier matin, una centenada de personas participeron a la manifestacion del Collectiu Occitan a Tolosa per « L'occitan cada jorn a la television », puei una quarantena davant lo CSA. Anne-Pierre Darrées foguèt presenta per sostener la causa. Escrivèt un compte-rendut pel Jornalet ier :
La luta serà mauaisida mes d'autas mobilizacions que son previstas a Carcassona, Tolosa e Pau.
Dètz movements occitans s’amassèn a Tolosa los dias passats entà decidir ua accion comuna, entà sauvar la lenga. Prumèr subjècte de colèra, la despareishuda deus contractes ajudats decidida per lo govèrn francés. Passaràn de 459 000 en 2016 a mensh de 200 000 en 2018. Shens eths, mei de 60 calandretas — escòlas bilinguas la màger part deu temps privadas — que denóncian las malas miaças qui pesan sus l’aviéner de la lors estructuras. Dusau subjècte de colèra, drin a drin, la lenga occitana qu’ei a desaparéisher de los mèdias. Lo collectiu que lancè ua campanha « Volèm l’occitan cada jorn a la television ».
La prumèra manifestacion lo 8 de noveme que’s tengó a Tolosa, Plaça deu Capitòli, en preséncia de Jean-Michel Lattes, prumèr adjunt deu maire de Tolosa, delegat a la cultura e a la lenga occitana. « France 3 non perpausa pas sonque ua edicion occitana e catalana per setmana, los dissabtes, un jornal de 12 minutas ! », ce disó un manifestant.
La luta serà mauaisida mes d’autas mobilizacions que son previstas a Carcassona, Tolosa e Pau. A Tolosa, lo 20 de noveme entà protestar contra la desapareishuda deus emplecs ajudats, e lo 9 de deceme davant los jardins entà continuar la luta. La crida a manifestar la han un desenat de movements occitanistas dont Calandreta, Convergéncia Occitana, País Nòstre, Bastir, lo Partit Occitan, Esquèrra Revolucionària Occitana, lo PNO, Macarèl, EELV.
Anne-Pierre Darrées


text:
Aruba
Aruba es una illa de la mar Cariba, qu'aperten a las pichonas Antilhas e situada en fàcia de las còstas de Veneçuela. Aruba forma un estat del Reialme dels Païses Basses .
Istòria[modificar | modificar la font]
Los espanhòls colonizèron Aruba en 1498 per un periòde gaireben d'un sègle. L'illa foguèt conquistada pels neerlandeses de la Companhiá Neerlandesa de las Índias Occidentalas en 1636. La Companhiá mantenguèt lo sieu contraròtle, per gaireben dos sègles. En 1805, durant las Guèrras Napoleonencas, los angleses mantenguèron brèvament lo contraròtle de l'illa fins a 1816, quand tornèt als Païses Basses.
Durant lo sègle XIX i aguèt una fèbre de l'aur, e mercé a la prosperitat que se'n seguèt, la dobertura d'una rafinariá de petròli de la Standard Oil en 1924, la pus granda del mond pel sieu temps.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'illa foguèt una font importanta pel provesiment de combustible de las fòrças aligadas qu'operavan en Euròpa. Las que forabandiguèron del sieu pòrt los sosmarins de l'Alemanha Nazi.
Lo 1èr de genièr de 1986, l'illa obtenguèt un estatut d'autonomia al dintre del Reialme dels Païses Basses, çò que la desseparèt de la rèsta de las Antilhas Neerlandesas. Venguèt primièr ministre Henny Eman. Dempuèi aquesta data es un territòri non metropolitan dels Païses Basses, que ten sa Cambra Legislativa pròpria.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article: Economia d'Aruba.


text:
Squamata
Los squamates (Squamata, del latin squama, escalha), reptils d'escatas, es un vast òrdre de reptils que compren totes las cernalhas, lausèrts, sèrps e amfisbèns.
Sistematica[modificar | modificar la font]
Es tanben un clad que compta actualament 6850 espècias repertoriadas. Es devesit en cinc sosòrdres :
- Amphisbaenia -- amfisbèns
- Autarchoglossa — las cernalhas o lagremusas
- Gekkota — las tarentas
- Iguania — los igüanas e los cameleons
- Serpentes — las sèrps
Las relacions filogeneticas a l'interior dels squamates son encara discutidas, coma o mòstra aqueste arbre inspirat del siteTree of life :
- Squamates
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Serpentes (en)
- Referéncia ITIS : Serpentes Linnaeus, 1758 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Serpentes (en)
- Referéncia NCBI : Serpentes (en)


text:
dilluns, 17 de desembre de 2012
Sonque mos quede eth campionat
Bon partit des 1/32 de finau dera Copa de Midi eth d’aguest dimenge en Bossòst entre era U.E. Bossòst e eth F.C. Nestes, equip de dues categories superior ar equip aranés.
Eth partit se decidic en profitar eth F.C. Nestes dus errors puntuals dera nòsta defensa en pèrder era pilota en miei deth camp e realizar un ràpit contraatac entà suspréner ara defensa aranesa. Abantes era U.E. Bossòst auec ua bona ocasion ena que a Gachi e Ignasi se les quedèc enes pès era pilota laguens der àrea petita e non poderen shutar. En 5 menutes eth Nestes anaue a sentenciar eth partit en profitar Grange e Donascimiento dues perdes de pilota dera defensa aranesa. En darrèr minut dera prumèra mietat Antonio auec ua bona ocasion en quedà-se solet dauant deth portèr Fourquet e shutar ras a toca deth garròt dehòra dera porteria. Tamb 0-2 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, er equip aranés sajèc de marcar un gol entà intentar redusir es distàncies e calà-se ena eliminatòria. En un bon centro d’Ariel, Pipe rematue solet de cap e era pilota anaue nauta tà dehòra. Eth madeish Pipe auec ua bona ocasion en shutar laguens der àrea mes eth sòn shut siguec desviat pera defensa deth Nestes. Enes darreres menutes deth partit , eth Nestes auec ua bona ocasion ena que Dupuy se plantaue dauant de Kike e shutaue naut dehòra dera porteria.
Ath finau, eliminadi d’aguesta Copa de Midi ena qu’er equip deishèc ua bona impresion. Eth premi d’arribar ad aguesta elimatòria a estat era equipacion que portaue er equip aguest dimenge. Ara, a mete-se en campionat en tot sajar de guanhar es dus partit qu’auem pendents peth mau temps.
Eth plòplèu partit, 7ua jornada deth campionat de liga dissabte 22 de deseme tàs 20:00 ores en Bossòst contra er equip deth F.C. Larboust-OÒ.
Aguesta semana entrenam dimars e diuendres.
U.E. Bossòst : Kike, Marc, Chapo , Antonio, Piñeiro, Àlex, Abraham, Luis, Ignasi, Ariel , Gachi. Remplaçants : Salva, Xavi, Pipe.
Trainer : Adrian.
F.C. Nestes: Fourquet, Dumestre, Leromain, Rumeale, Pailhac, Clairon, Dupuy, Erracarret, Donascimiento, Verdier, Grange. Remplaçants : Barbazan, Gailhard, Blancard.
Trainer : Forgue Stephane.
Tarjetes auriòles : Leromain, Rumeale.
Gol : 0-1 Grange (35’), 0-2 Donascimiento (40’).
Arbitre : Augueliaro Ivan.
Liniers : Martin Noël, Iakini Ayedine.
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada


text:
Despuish 2006, la Mission deu Patrimòni etnologic, au demiei deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion, qu’estó cargada de la mesa en òbra de la Convencion tà la sauvaguarda deu Patrimòni Culturau Immateriau. Las accions ligadas a la Convencion que son miadas en cooperacion dab los etnopòles e mantuns hialats com la federacion deus ecomusèus e deus musèus, la federacion de las associacions de musicas e danças tradicionaus, la federacion deus parcs naturaus regionaus, etc. Occitania que’s bat uei lo dia tà sauvaguardar los saber-hars deus ancians e las tradicions soas.
En França, la lei deu 2 de mai de 1930 que permet de protegir elements deu patrimòni culturau immateriau (PCI). La mesa en òbra de la Convencion tà la sauvaguarda deu PCI qu’estó hidada en 2006 a la Mission deu patrimòni etnologic au demiei deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion (MCC). L’expression « Patrimòni culturau immateriau » qu’estó oficializada en 1993 au moment de la conferéncia internacionau sus las navèras perspectivas deu programa deu patrimòni immateriau de l’UNESCO. La Convencion tà la sauvaguarda deu PCI qu’estó aviada per l’UNESCO en 2003. Que defineish domenis dens los quaus lo patrimòni immateriau e’s pòt manifestar. Qu’i trobaram las arts de l’espectacle, las practicas sociaus, hestivas, los saber-hars ligats a l’artisanat tradicionau, etc. La sauvaguarda deu PCI que’s hè sus duas escalas, a l’escala nacionau (inventari deu PCI) e a l’escala internacionau dab la mesa en plaça de duas listas e d’un registre de las practicas de sauvaguarda. Atau despuish 2008, ua lista representativa e ua lista de sauvaguarda urgenta que son mesas au jorn cada annada. Çò que pren en compte la lista representativa qu’ei l’importància subjectiva d’ua practica tà ua comunautat qui la mantien en vita. Non s’ageish pas de recompensar las expressions culturaus las mei bonas deu planeta. La lista deu patrimòni mondiau qu’inscriu era, bens qui an ua valor universau de las excepcionaus. Pr’amor de la complexitat deus dossièrs d’inscripcion, uns país que son mei representats que d’autes.
2 listas e 1 Inventari
En França, a comptar de 2007, la direccion generau deu Departament deu Pilotatge de la Recèrca e de la Politica Scientifica (DPRPS) que realiza l’estat deus inventaris deu PCI existent abans la validacion de la Convencion tà la sauvaguarda deu PCI. L’annada qui seguí, la DPRPS qu’establí lo procèssus (obèrt e evolutiu) d’inventari deu PCI en França. Qu’ei en permanença alimentat per enquèstas scientificas hidadas tanben a associacions de practicians Qu’ei lo cas d’ua enquèsta suus jòcs e espòrts tradicionaus en Bretanha aviada en 2012 dab la participacion d’associacions. Lo Carnaval de Peiregüers (24), la torrèla de Capberton (40), l’assemblada d’Ossa Susan (40) e lo Carnaval es arribat en Dordonha que son enregistrats dens las practicas hestivas deu PCI en França. Las practicas deu teatre e deu conde en lenga nosta en Òlt e Garona, Peiregòrd e Daglan (Dordonha), que hèn tanben partidas de las ficas d’inventari deu PCI en França. La boha de Gasconha, los bals tradicionaus en Aquitania Navèra e la polifonia dens las Pirenèas gasconas que son repertoriats sus las ficas d’inventari de las Musicas e Danças deu PCI.
Valorizacion deu PCI
Lo 1èr de junh de 2016, l’etnopòle InÒC Aquitania qu’estó acreditat per la soa expertisa e lo son tribalh dens lo maine deu PCI occitan au moment de l’Assemblada generau deus Estats signataris de la Convencion de l’UNESCO tà la sauvaguarda deu PCI. L’Institut qu’organizè en heurèr passat dias de formacion au PCI en aliança dab lo laboratòri ITEM (Identitats, Territòris, Expressions, Mobilitats) de l’Universitat Pau e País de l’Ador e la Direccion generau deus Patrimònis deu Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion. Lo Departament Antropologia de l’Universitat Jean Jaurès de Tolosa e lo Departament Etnologia de l’Universitat Paul Valéry de Montpelhièr que perpausèn ua formacion au PCI dab talhèrs a Carcassona en genèr passat. Lo CIRDÒC de Besièrs que creè lo portalh collaboratiu en linha Occitanica. Cap a 6 000 ressorças e mèdia numerics que son en accès libre (libes e tèxtes numerizats, musica, enregistraments audio, imatges, filmes, memòris e tèsis...).
Inf. : www.univ-tlse2.fr / www.locirdoc.fr / www.in-oc.org/fr
Entervista Pascal Caumont
« Que sabem d'on vienem mercés aus collectatges »
Que son nombrosas las associacions e institucions occitanas a obrar tà la preservacion e la promocion deu patrimòni noste. Ua associacion bigordana, Pirèna Immatèria, que s’interessè a las cantas pirenencas.
L’associacion Pirèna Immatèria qu’estó apitada peus grops polifonics Vox Bigerri e Daunas de Còr entà promòver lo patrimòni culturau immateriau pirenenc e valorizar la canta de transmission orau enter Bearn e Bigòrra. Qu’editè en 2014, lo purmèr volume deu libe « Memòria en partatge ». La publicacion deu recuelh de cantas pirenencas qu’estó vadut possible mercés au tribalh realizat per Xavier Ravier de 1956 a 1962. Lo professor d’occitan qu’estó en cèrcas de cantas qui apartienen a la cultura deus aulhèrs, deus agricultors, deus artisans de la Vath de Lespona, de la Vath d’Asun e deu País Tòi. Lo professor qu’amassè cap a 15 òras d’enregistrament sus bendas magneticas. L’associacion Pirèna Immatèria que’s podó obtiéner las bendas audio e començar un tribalh de numerizacion e de tractament, tres ans a. La familha Porte-Labit-Crampe de Gèdra-Dessús, au ras de Gavarnia, qu’èra ua familha musiciana sus mantuas generacions. La soa particularitat qu’ei que cultiva la canta mes tanben la soa creacion. Qu’escrivèvan cantas quan èran dens las pasturas. Los tèxtes que renviavan a la vita vitanta deus qui vivèvan dab las bèstias e au monde qui’us entornejavan. Las lors cantas que son entintadas dens lo lor país, lo lor lòc de vita. Que’s pòt descobrir dens lo libe « Memòria en partatge » ua canta sus l’arribada de las purmèras nèus en los Pirenèus, un mite pirenenc qui conta que d’un còp, los aulhèrs e vedón matèria càder deu cèu, tota blanca, quauquarren qui semblava au coton. Ua auta canta que contava l’istòria deu desertaire Granier qui n’avè pas volut partir tà l’armada e qui èra protegit per la populacion. « Que’ns calèva publicar oficiaument aqueras cantas, tà non pas demorar dens tiretas de bibliotècas a Tolosa o a París mes tanben tà que sian disponiblas tau monde a noste », çò hidè Pascal Caumont de Pirèna Immatèria. Un dusau volume de « Memòria en partatge » que pareishó mercés a l’ajuda deu Simon Crampe. Quan entenó la votz de la soa mair, Germaine Crampe dens lo purmèr CD, qu’estó esmavut e que voló eth tanben transméter lo son carnet de cantas.
Lo 1èr de Junh, La Setmana que participè a la presentacion deu dusau volume a la Maison de Parc e de la Vath de Lus e Sent Sauvaire (65). Simon Crampe (Fòto dreta ©LS) e los cantaires de la Croix de Sia qu’estón presents. Que podom descobrir un òmi discret, dab l’espiar arridolent. L’uelh qui petilha, Simon que l’a sovent e qu’ei çò que l’associacion Pirèna Immatèria e voló amuishar sus la fòto deu libe. Pascal Caumont (Fòto haut a dreta, © DR) que descriu de com cau lo Simon : « Qu’a lo plaser deus mots, un virtuós de la lenga, qu’a hèra d’umor e d’ironia ».
La Setmana — Quin se debanè lo vòste encontre dab Simon Crampe ?
Pascal Caumont — La familha de Simon Crampe qu’avè vist a passar collectaires a casa, com lo Xavier Ravier tà’us collectar, qu’èran acostumats. En 2005 qu’encontrèi a Simon, que hasom quauques enregistraments amassa. Quan lo purmèr volume sortí, que’u enviè un exemplar, qu’èra tot esmavut d’enténer lo collectatge de la soa mair e de la soa sòr. Que’m digó : « que’m harè gai de tornar editar lo men carnet de canta ». Qu’i avem tribalhat tres ans pr’amor que calèva tot hicar amassa, los collectatges de las annadas 50 e los que hasoi dab lo Conservatòri occitan, lo Simon que vienó tanben dab cassetas vielhas.
LS — E s’i pòt imaginar la societat de l’epòca dens aqueras cantas ?
PC — Quiò, que sembla que sian pintruras sonòras e de poesia. Cada canta qu’ei com un filmòt de dramaturgia. Qu’an autant escriut en gascon com en francés, que i a hèra d’umor dens la lor poesia. Que i a beròis imatges. Que sembla que la tradicion viva deus trobadors occitans qu’ei vienuda dinc aquiu a la termièra deu país tòi. Lo galant qu’explica qu’a sautat per la frinèsta pr’amor deu pair de la nòvia que l’avè descobèrt dens la cramba abans lo maridatge. Lo sòu qu’èra gelat donc que s’ei tumat en baish e qu’ei partit en tot córrer per estauviar los còps de baston. Tot qu’ei atau, aqueras scènas umoristicas.
LS — Que parlètz de la grana libertat d’interpretacion deus ancians au moment de la promocion deu purmèr volume... Èra respècte a çò qui’s hè uei lo dia ?
PC — Òc. A còps que pòt i aver ua cèrta normalizacion. Lo monde que pensan a pujar sus l’empont o a har disques, donc que cau fixar las causas, mes dens la practica com aquiu espontanèu, de tavèrna, d’estanquet, la causa que demora enqüèra libra e obèrta. Que cau demorar vigilant entà que demore atau. Los ancians qu’an tostemps ua frasejada personau, n’i a pas duas personas qui cantaràn parièr. Quitament ua medisha familha que i a diferentas faiçons de cantar, melodias diferentas per ua medisha canta. Lo monde n’esitan pas a hà’s ua version personau e deu moment sustot. Qu’ei com la cosina, que vau har un plat, mes que’u harèi d’aquera manièra uei pr’amor tau o tau amic o monde de la familha ei a casa.
LS — Qu’ètz professor de canta au Conservatòri de Tarba, aprenetz aus vòstes aprenents cantas de collectatges ?
PC — Qu’ei la hont, la basa. Que sabem d’on vienem mercés aus collectatges. Nosautes ne hèm pas dab nada particion, la nosta memòria qu’ei sonòra e aquò qu’ajuda a hargà’s ua identitat sonòra e urosament qu’avem tornat descobrir aquestes collectatges pr’amor que’ns mancavan. Qu’èm tostemps a escotar los collectatges deus Bearnés, qui son hòrt plan, mes en Bigòrra que i a tanben traças d’aquera practica, que hè tanben partida de la transmission de saber quin utilizar un collectatge, quin hargà’s un vocabulari. Arren n’ei normalizat, que cau balhar aus aprenents la possibilitat de cambiar d’un moment a l’aute la soa version, de l’adaptar. Que sembla que Simon Crampe aja ua pièla d’autes carnets a casa. Que demora enqüèra hèra de matièra tà tribalhar e regausir las nostas aurelhas de las cantas de bèth temps a.
Entervista Fanny Lartigot en aliança dab Silvan Carrère de Ràdio Pais


text:
Dimars, 8.5.2018 03h00
Lo sindicalisme es estat tostemps un subjècte apassionant e complèxe, sustot ende los que s’interèssan a la politica, e sustot tanben au monde d’esquèrra.
Dens lo monde d’equèrra, se pòden trobar generalament tres biaises de considerar los sindicats. Lo purmèr pensa que las organizacions d’obrèrs deven estar reformistas e acceptar a còps decisions deu patronat que sian pas tròp a l’avantatge deus emplegats, mes que permeten a l’entrepresa de’s desvolopar e atau perennizar l’emplec en periòde de crisi.
Lo dusau pensa que lo sindicat deu aver una politica la mès en opausicion possible e “deishar pas ren” fàcia au patronat. Lo recors a la cauma deu pas aver nada limitacion.
Lo tresau biais de pensar lo sindicalisme es una mauhisança de las granas de cap a tot çò qu’es organizacion tròp estructurada verticalament e, d’un punt de vista estrictament politic, l’idèia que tròp sovent los sindicats servissen meslèu a estancar un movement revolucionari que non pas cercar un cambiament de societat.
Aqueste acús es solide pro grèu, e es alimentat per moments de l’istòria on semblaré qu’aquò s’estosse verificat. Pensi purmèr a mai de 1968 quan los sindicats an empachat l’encontre entre los estudiants e los trabalhadors, obtenguent atau avançadas socialas importantas, mes tanben sauvant lo capitalisme e l’Estat.
Podèm trobar tanben un biais de pensar qu’apelarí “n°3-bis”, qu’es de considerar qu’un òmi es un òmi e que, dempuèi que lo capitalisme existís, la temptacion peu patronat de s’assegurar d’un “dialògue sociau fluide” en tot amistosar un representant deu personau drin tròp reboishe d’un biais o d’un aute sembla pas una impossibilitat extraordinària.
L’ahar de la “caisha negra” de l’Union de las Industrias e deus Mestièrs de la Metallurgia qu’esclatèc en 2007 muisha plan l’existéncia reala d’una tala activitat de finançament de sindicats peu patronat, e aquò dempuèi 1972.
La federacion Force Ouvrière, creada tot escàs après la guèrra, arcuelhoc los militants d’esquèrra non-comunistas que’s volèvan desmarcar de l’empresa de Moscó, mes estoc tanben finançat per la CIA ende hèr empach au desvolopament deus movements favorables a l’Union Sovietica.
Per çò qu’es deu sospieit de corrupcion deus sindicalistas, quitament se cau pas véser lo Cohat pertot, se sap plan que la natura umana es hèita de tau biais qu’aquò se tròba dens lo maine deu possible.
Darrèrament, la nominacion peu govèrn au Comitat d’Organizacion deus Jòcs Olimpics d’un cèrt … Bernard Thibault aperèc mon atencion. L’ancian secretari generau de la Confederacion Generala deu Trabalh e sòci deu conselh nacionau deu Partit Comunista Francés es oficialament encargat de: “ evitar tot conflicte sociau que poderé bloquejar l’organizacion deus jòcs” au costat deu cap d’entrepresa Geoffroy Roux de Bézieux, actuau n° deu MEDEF, lo sindicat patronau.
Benlèu que, a 59 ans, Bernard Thibaud s’assegura una retirada de las bonas (e le’n blasmerèi pas, cau pas jutjar un òmi sus son biais de miar sa vida qu’escupirí pas benlèu sus un tau salari), mes totun, aquò hè pas esvanir los dobtes suu monde sindicau e son ròtle politic. Au contra.
Las gents de ren se negocian collectivament, que n'an que la competéncia del nombre.
L'individualizacion de las remuneracions es una bella estrategia de desolidarizacion del salariat.
Un pichon testimòni :
Coma o sabètz lo 10 de mai de 1981 lo francés Mitterrand foguèt elegit president de la republica. L'esquèrra franchimanda unida a l 'entorn del "Programa Comun" ganhèt las eleccions legislativas seguèntas e comencèt d'obrar.
Entre 1981 e 1984 i aguèt un govèrn PS-PCF amb d'autres.
E durant tot aqueste periòde dins las entrepresas privadas o dins lo sector public s'ausiguèt la pichona musica de la CGT coma que "se pòt pas far cauma contra un govèrn d'esquèrra... Legir la seguida
Le sindicat es una representacion collectiva del salariat en fàcia del patronat.
La nomenacion d'un representant del monde del trebalh dins le comitat d'organizacion dels jòcs per fin de contraroltlar la regularitat de totas las activitats e recebre de reclamacions de trebalhaires, pareis pas una marrida causa. Per aquò, cal ben trobar un sindicalista qu'en prènnia le ròtle.
Amb aquò, les jòcs olimpics son fòrt criticables financièirament, una còlha de forrupaires dels souzes de la co... Legir la seguida
Soi sindicalista per tradicion familiala.
Pasmens l'istòria del sindicalisme francés es facha de traïsons e de raubatòris. Lo programa social de la CFTC raubat per la CGT qu'organiza un monopòli de negociacion amb lo govèrn de front popular en 1936. La creacion de la CGT-FO a la fin de las annadas 1940, amb las subvencions americanas. La creacion de la CFDT en 1964 per infiltracion dins la CFTC de militants d'esquèrra. Etc.
En mai d'aquò fa d'annadas que los sindicats dependon de l'a... Legir la seguida
La societat de mai 1968 era pas una societat revolucionaria. Lo monde cresiavan a l'escòla, a l'instruccion, a las institucions au progres tecnologic que prometia belcòp. Es pas estonant que los trabalhadors se mesfiavan d'aqueus estudiants considerats coma los representants de l'elita daus poders. D'alhors Conh Bendit es aura lo melhor conselher e amic de Macron.
Chau veire tanben coma en dos o tres jorns l'opinion se desviret per far una contre-manifestacion que servia lo poder en plaça... Legir la seguida


text:
U.E. Bossòst 2 – F.C. Pointis-Inard 0
Partit damb victòria logica per part dera U.E. Bossòst dauant eth Pointis-Inard que sonque se presentèc damb 11 jogadors e, ath delà, a 10 menutes deth descans se quedaue damb 10 pera expulsion d’un jogador. Ena prumèra mietat en ua fauta Àlex shutaue e era pilota tocaue eth garròt dera portería francesa. Se tornaue a repetir era jogada en un lançament de Luis quan era pilota en tocar en garròt le queiguec enes pès de Mampel que non podie acabar de controlarla. Eth Pointis-Inard non passaue deth miei camp, mès s’arribaue ath descans damb eth 0-0 en mercador.
Ena dusaua mietat eth portèr francés Dhaleb anaue a èster eth protagonista sauvant ath sòn equip d’ua golejada. As 10 menutes arturaue un penalti que shutaue Mampel ras e fluix ara sua dreta. En un cornèr Ignasi remataue tot solet de cap, e realizaue ua gran arturada entà desviar era pilota a cornèr. Mos auérem de demorar enquiath darrèr quart d’ora entà veir es gols qu’anaue a mercar Jonathan a passada d’Ignasi prumèr, e eth dusau en ua bona jogada de Luis quan s’acabaue eth partit.
Ath finau, victòria entà sumar tres punts dauant un equip molt fluix ath que podiem auer mercar fòrça mès gols.
Eth pròplèu partit ei era 6au. Jornada deth campionat de Liga en Boulogne eth dissabte 4 de noveme tàs 18 :00 contra er equip locau. Auem demanat d’auançar eth partir entà diuendres tàs 21 :00.
U.E. Bossòst: Marcos, Salva, Javito, Borja, Àlex, Luis, Llonch, Ignasi, Mampel, Javi e Marco. Remplaçants: Dani, Alvaro e Jonathan
Trainer: Jordi.
Tarjetes auriòles : Luis, Mampel.
F.C. Pointis-Inard : Dhaleb, Duprat, Peyris, Laforgue, Dupuy, Bottarel, Gordia, Vignolles, Tsimpou I, Ruz, Tsimpou II.
Trainer : Gracia Yannick.
Tarjetes auriòles : Peyris.
Tarjeta vermelha : Gordia.
Gols : 1-0 Jonathan (75’), 2-0 Jonathan (89’).
Arbitre: Darnaud Claude.
Liniers : Magne Bernat, Darnaud Corentin.


text:
Khasekhem
Khasekhem (après Khasekhemoi - dab l'emplec deu duau egipcian - ) que ho lo darrèr faraon de la IIau dinastia.
Qu'aurè reünificat Egipte après la ua temptativa de secession ; los sons predecessors que semblen aver perduda ua partida de la la autoritat au punt que Peribsen escambiè suu son nom lo títol de hilh deu diu Her per hilh deu diu Seth (lo son rivau mitologic e geografic). Après aver tornat unificar Egipte Khasekhem qu'orstendè peu purmèr còp dens l'istòria egpciana ambs dius (simbolizats peu can entà Seth e peu haucon entà Her) au som deu son serekh. Dilhèu per las medishas rasons que passè d'un nom singular a un nom duau : Khasekhemoi (l'egipcian antic que coneish aqueth nombre de 2 a despart deu singular e deu plurau) e atau muisha que ambs dius que regnavan amassas sus un sol país.
Que ho sepelit dens la necropòli reiau d'Umm el-Qa'ab (tombèu V).
La division de l'istòria egipciana en dinastia qu'ei a còps convencionau e ereta de l'istorian Maneton e non refleta sovent pas nada realitat genealogica. Dens lo cas de Khasekhem aquò qu'ei particularament vertadèr puish qu'aqueth b'ei l'ajòu deus faraons seguents tanhents de la IIIau dinastia.
Noms[modificar | modificar la font]
- Dens la Lista Reiau d'Abidòs lo son nom de Nisot-Biti qu'ei Djadjai :
- Dens la Lista Reiau de Saqqara lo son nom de Nisot-Biti qu'ei bebi :
Peribsen
Khasekhem
Nebka
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Eth maitin d'Aran 26/06/18
Aué, en "Eth maitin d'Aran", auem coneishut coma se presente era sason d'ostieu en territòri. Entad açò auem parlat damb diuèrsi sectors: a nivèu d'otèls e restaurants, càmpings o empreses que realizen activitats de montanha damb Maria Monge, Ambrós Barberà e César Suela. Coma tostemp, eth "Mot horaviat", es espòrts e era agenda. Avui, a "Eth maitin d'Aran", hem parlat de com es presenta la temporada d'estiu al territori. Per això hem parlat amb diversos sectors, des dels hotels, restaurants i càmpings fins a empreses que realitzen activitats de muntanya, amb Maria Monge, Ambrós Barberà i César Suela. Com sempre, el "Mot horaviat", els esports i l'agenda.


text:
Nasquèt lo 1 de julhet de 1926 dins la vila de Nòva York en una familha d'immigrantas rus-josieus. Après estudiar a la prestigiosa Stuyvesant High School de la vila de Nòva York dintrèt a l'Universitat de Cornell, ont se graduèt en istòria l'an 1948. Realizèt posteriorament un postgraduacion a l'Universitat de Columbia e lo 1963 obtenguèt son doctorat en economia a l'UniversitatJohns Hopkins. Aquel meteis an foguèt nomenat professor d'aquel darrièr centre, en venent lo 1960 professor a l'Universitat de Rochester, lo 1966 de l'Universitat de Chicago, lo 1975 de l'Universitat de Harvard e lo 1981 autre còp a Chicago, ont es a l'ora d'ara d'ensenhament.
Davant de la cresença que cèrtas innovacions tecnologicas an un papièr clau en la creissença economic, Fogel opinèt que tala ipotèsi mancava de fondament. A l'aplicar de tecnicianas econometricas nòvas desfaguèt lo mite de l'importància essenciala del camin de fèrre pel desvolopament economic dels Estats Units. Lo sieu bastiment, segon Fogel, aguèt pas un impacte tan decisiu coma se supausava en la creissença de lo sieu país. La segonda aplicacion de lo sieu metòde foguèt encara mai polemica, doncas qu'ensagèt demostrar que lo esclavitud èra una institucion vigorosa e eficienta, e que la siá eliminacion se deguèt a la volontat politica, davant de l'idèa qu'èra en decadéncia, qu'èra ineficient e que la Guèrra Civila Americana avancèt solament la siá fin unes ans.
L'an 1993 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel d'Economia amb Douglass North, per las siás innovacions en l'investigacion de l'istòria economica a comptar de l'aplicacion de tecnicianas quantitativas que servisson ad a explicar los cambiaments economics e institucionals.