text:
Villeneuve-Saint-Germain
Villeneuve-Saint-Germain es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Villeneuve sant Germain alberga l'anciana vila de Soissons. Aquela vila celte, o mai exactament Belgae, protegissiá alavetz las Suessones. La legenda vòl #qu'un rei Celte i i aja reinatge: Divitiac.
La commune de Villeneuve saint Germain héberge l'ancienne cité de Soissons. Cette ville celte, ou plus exactement Belgae, abritait alors les Suessones. La légende veut qu'un roi Celte y ait régné: Divitiac.


c: text/html

text:
Ducat de Varsòvia
Lo Grand Ducat de Varsòvia (en polonés : Księstwo Warszawskie) èra l'estat polonés creat per Napoleon Bonaparte en 1807 a partir de territòris conquistats sus lo Reaiume de Prussia. Son cap oficiau foguèt Frederic August de Saxònia qu'èra un aliat de Napoleon. Pasmens, Napoleon creèt tanben un sistèma per donar lo contraròtle de la politica dau Ducat a un grop de ministres polonés sota la direccion d'un Resident francés e lo comandament de l'armada (120 000 òmes en 1812) ais oficièrs generaus polonés de l'armada francesa. Lo Ducat dispareguèt ambé l'afondrament de l'Empèri francés e son territòri foguèt tornarmai partejat en 1815.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Iguanodon
Iguanodon ("Dent d'iguana ") es un genre de dinosaures ornitopòdes iguanodontid, que visquèron a principis periòde cretacèu, fa aperaquí 130 a 120 milions d'ans (entre lo Berriasian e l'Aptian), en çò qu'es uèi Euròpa. Iguanodon Es a mièg camin entre los primitius, bípedes e rapids, e la culminacion dels ornitopòdes en los dinosaures de pic d'anet. S'es descrich fòrça espècias d'Iguanodon, datadas dempuèi lo Kimeridgian, a de fins del jurassic, al Cenomanian del cretacèu superior en Asia, Euròpa, e America del Nòrd. Malgrat aiçò, l'investigacion en lo primièr decènni del sègle XXI suggerís qu'i a pas qu'unas espècias plan conegudas l'I. bernissartensis, Que visquèt en lo cretacèu inferior d'Euròpa. La principala caracteristica d'Iguanodon es la siá púa grandas en los poces, que foguèron utilizats possiblament per se defendre dels predadores.
Descobèrt en 1822 e descrich tres ans mai tard pel geologo anglés Gideon Mantell, Iguanodon foguèt lo segond dinosaure nomenat formalament, après Megalosaurus. Amassa amb Megalosaurus e Hylaeosaurus, es òm dels tres de genres usats originalmente per definir Dinosauria. Foguèt cristianat per Gideon Mantell amb lo nom, Iguanodon, eth quau se deriva de l'iguana e del mot grèc odontos (dent), a causa de que los dents de l'Iguanodon son parièrs als de l'iguana. Foguèt un herbivoro grand e robusto. Iguanodon Es un membre d'Iguanodontia, amassa amb los hadrosaurid. La taxonomía d'aqueste genre contunha d'èsser un afar d'estudi del temps que se nomenan de nòvas espècias o las de fòrça ans se reasignan a d'autres genres.
La compreneson scientifica d'Iguanodon a evolucionat a travèrs del temps, a mesura que la nòva informacion s'obten dels fossils. Los nombroses especimèns d'aqueste genre, en inclusent los esqueletos gaireben complèts tre dos lièchs d'uasses plan conegudas, an permés que los investigadors se formulen d'ipotèsis en çò que toque a fòrça aspèctes de la vida de l'animal, en inclusent l'alimentacion, lo movement, e lo comportament social. Coma òm dels primièrs dinosaures plan coneguts per la sciéncia, Iguanodon a ocupat un luòc pichon mas notable en l'opinion publica sobre los dinosaures, donada la siá representacion artistica que càmbia perceptiblemente en responsa a de nòvas interpretacions de la siá anatomia.


text:
Mètro de Barcelona
Lo Mètro de Barcelona es una ret de camin de fèrre metropolitan sosterranh de la vila de Barcelona e de qualques vilas dels seus environs, coma: l'Hospitalet de Llobregat, Cornellà de Llobregat, Santa Coloma de Gramenet, Badalona, Sant Boi de Llobregat e Montcada i Reixac. Aquel listat se veirà agrandit quand s'acabarà la Linha 9 e d'autres projèctes d'agrandiment que connectaràn melhor la comarca del Bas Llobregat e la rèsta de municipalitats del Barcelonés amb Barcelona e a l'encòp tanben melhorarà lo transpòrt a nivèl municipal e comarcal.
Se prenèm pas en compte las linhas de Barcelona-Valés (1863) ni Llobregat-Anoia (1912), que foncionavan alavetz mai coma camin de fèrre, la primièra linha de mètro que s'inaugurèt foguèt la nomenada Grand Mètro de Barcelona (Gran Metro de Barcelona en catalan) çò 1924 (actuala L3). Dos ans mai tard comencèt lo servici del Mètro Transversal entre Bordeta e Catalonha (actuala L1) que foguèt bastit per l'Exposicion Internacionala de Barcelona de 1929, en jonhent lo centre de la vila amb l'exposicion, a la plaça d'Espanha e Montjuïc. Foguèt inaugurat pel cònsol Darius Rumeu e Freixa, segond baron de Viver.
A l'ora d'ara la ret compta 9 linhas geridas per dos operators diferents (TMB e FGC) amb tarifas integradas (exceptat lo bilhet simple) dins lo sistèma tarifari de sièis zònas creadas per l'Autoritat del Transpòrt Metropolitan (ATM) que compren tanben autobuses urbans e interurbans, tramvia e de trens d'entorns dins l'Airal Metropolitan de Barcelona. Totas las linhas de mètro se tròban dins la zòna 1 del domeni integrat.
En 2007 395,7 milions de passatgièrs utilizèron lo mètro (366,4 las linhas de TMB e 29,3 las dels FGC), çò que signifiquèt un recobrament de mai de 205 milions d'èuros. Aiçò representa un aument de 13,1 milions d'usatgièrs respècte a 2006.
La ret de Mètro[modificar | modificar la font]
A l'ora d'ara la ret de Mètro de Barcelona a una longor de 118,6 km e 147 estacions repartidas en 9 linhas, que quand s'acabaràn las òbras de la Linha 9 s'i apondràn 46,6 km e amb la finalizacion de la rèsta de projèctes d'agrandissament (entre 2008 e 2014), la ret als environs de l'an 2014 aurà unes 190 km e 232 estacions repartidas en 11 linhas, se se considèra la rama de la L9 coma una onzena linha.


text:
Vancouver
Vancouver (prononciacion: [vænˈkuːvər]) es una vila costièra situada al sud de la província canadenca de Colómbia Britanica. Foguèt nomenada aital après sa "descobèrta" pel capitani britanic George Vancouver, qu'exploriguèt la region cap a 1790. Lo nom Vancouver a per origina lo neerlandés "van Coevorden," que designa qualqu'un originari de Coevorden, una vila dels Païses Basses.[1]
Pus grand airal metropolitan de l'oèst de Canadà, Vancouver es tanben la tresena vila del país en populacion. Segon lo recensament de 2006, Vancouver a una populacion de mai de 578 000 abitants Sos estajants son etnicament e lingüisticament divèrses; 52% parlan pas l'anglés coma primièra lenga.
De ressècs s'establiguèron en 1867 per l'esplecha forestièra dins un airal nomenat Gastown qu'anava venir lo nuclèu a l'entorn del qual la vila creisseriá. Vancouver prenguèt l'estatut de ciutat en 1886. En 1887, lo camin de fèrre transcontinental foguèt estendut fins a la vila per aprofechar dels avantatges de son grand pòrt natural, que vendriá un ligam vital per la rota comerciala entre l'Orient, l'èst de Canadà, e Londres.


text:
Igor Stravinskii
Igor Fiodorovich Stravinskii (en rus: Иropb ФëдopoBич CTpaBиHckий) foguèt un pianista e compositor rus de musica classica del sègle XX. Stravinsky nasquèt lo 18 de junh 1882 ( lo 5 dins l'ancian calendari rus) a Oranienbaum. Son paire èra bassa al teatre imperial de Sant Petersborg, e l'ambient familial èra fòrça musical. Igor estudièt lo piano amb sa maire e a 9 ans, amb un nòva professora, escolana del famós Antòn Rubinstein. D'aquela epòca tanben anava sovent escotar son paire cantar, aital coneissiá plan los opèras.
Pendent sos estudis de drech rescontrèt lo filh de Nikolai Rimski-Korsakov, puèi faguèt la coneissença del compositor meteis. A la debuta, los sieus conselhs ajudèt Igor a estudiar, al biais d'un autodidacte, las composicions. Per la seguida prenguèt de corses particulars de Rimsky-Korsakov, que serà tanben son testimòni a son matrimòni amb Katerina Nosenko en 1906.
En 1907 compausèt sa primièra sinfonia, Scherzo fantastica, e Fuòcs d'artifici. Aquel darrièr trabalh foguèt remarcat per Sergei Djagilev, qu'organizava de concèrts. Quand cerquèt un compositor per un balet sul legendari aucèl de fuòc, prepausèt doncas a Stravinsky de compausar son primièr balet. Aquel balet aguèt un grand succès, quand foguèt mes en scèna a París en 1910 pendent una virada dels balets russes. Stravinski venguèt alara un nom conegut coma lo d'un compositor amb un estil nòu, tant primitiu coma scientific. Susvendrà un nòu succès pendent la sason seguenta amb Petrushka.
Per contra, la creacion de la Consecracion de la primavèra en 1913 faguèt un grand escandal, mas es malaisit de saber perqué, s'es en causa de la musica, de la coregrafia o dels dançaires. En fach, a la debuta de 1914, la meteissa musica foguèt un grand succès pendent un concèrt, e Stravinsky capitèt a èsser conegut en Euròpa tota a solament 31 ans.
Aprèp L'istòria del soldat, se transportèt a França, e cambièt entièrament son estil, en tornant a l'influéncia classica : Pulcinella, un balet e Mavra, un opèra comic, son d'òbras d'aquela epòca.
En 1926, fa son retorn, amb Oedipus Rex, segond lo drama de Sofòcles, que se situís entre l'oratòri e l'opèra, e conten un trabalh rítmic impausant. Per la seguida, lo compositor contunha d'explorar d'influéncias variadas.
En 1939 moriguèt sa femna mentre qu'el, èra als Estats Units, quand comencèt la guèrra. S'i refugirà e i contunharà de compausar. Viatgèt tanben en URSS en 1962, ont Dmitry Chostakovich lo venguèt saludar. Stravinsky s'arrestèt d'escriure en 1968 e moriguèt a Nòva Yòrk lo 6 d'abril de 1971.
Font[modificar | modificar la font]
- (eo) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en esperanto intitolat « Igor Stravinski ».


text:
Retorn etèrne
Retorn etèrne es lo nom donat per Friedrich Nietzsche a una concepcion filosofica dau temps que son origina es en Egipte antica e que fa partida de la retorica de Pitagòras e dei teorias cosmologicas dei premiers estoïcians. La teoria se basa sus l'idèa que lo temps es pas infinit, mas que se tròba ocupat per un nombre finit d'accions possiblas dins l'Univèrs, e que totei aqueleis accions e fachs an luòc un nombre indefinit de còps de manièra repetida. L'idèa que l'univèrs a pas un estat finau e que, en luòga d'aquò, reviu simplament de cicles sens ges de destin, ocupa una plaça centrala d'aquela teoria. Lo temps, doncas, se percep coma ciclic, au contrari de la vision aristotelica dau temps, qu'es rectilinèa, coma la judèocrestiana.


text:
-586
Aquesta pagina concernís l'an -586 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions en Palestina-Siria còntra leis insurgents de la region. Se Tir contunièt de resistir fins a 572 avC, lei darrierei fòrças dau Reiaume de Juda foguèron anientats e l'estat ebrieu foguèt partejat entre Babilònia e lei pòbles locaus que li èran fidèus.


text:
Senescal
Un senescal (var. senescau, seneschau), èra un oficièr al servici d'un rei, prince o senhor temporal. Lo mot senescal, d'origina francica, es eissit del germanic comun *sini-skalk, que significa « decan dels servidors ». Podiá tanben èsser, coma dins lo Sant Empèri Roman Germanic, al servici d'una abadiá, sovent imediata, ont aquesta foncion veniá puèi un títol onorific ereditari.
Dins lo Reialme de França a l'Edat Mejana los senescals èran los oficièrs locals de l'administracion reiala en Occitània nomenats baillis (baile) en França. Èran nomenats, gatjats e podián èsser revocats per lo rei que lor conferissiá d'atribucions administrativas, judiciàrias e financiàrias. Aquestas doas foncions foguèron creadas jol règne de Loís IX de França.


text:
Souvigné-sur-Même
Souvigné-sur-Même es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pichona municipalitat dels environs de la Ferté-Bernard, situada sul vessant es de la vallée de la Meteis, Souvigné es una municipalitat rurala dempuèi la Mièja Edat. A citat en l'archiu a la fin del Sègle XIII. Ela dépendait de la châtellenie de la abbaye de la Pelice e deviá guardas a la Ferté-Bernard en escambi de la proteccion de los sieus abitants dins lo cas de perilh. Viu essencialament de la siá agricultura fondada sus la ramaderia e las céréales. Lo sieu nom #que vòl dire jos las vinhas suggerís la preséncia aicí d'una activitat viticole. Mas coma ben dels vignobles de la Sarthe exceptuat la vallée del Loir, aqueles an desaparegut al Sègle XIX a causa de la competéncia dels vins del sud de la Loire. Uèi, Souvigné es una municipalitat residenciala per la conca de trabalh de la Ferté-Bernard.
Lo vilatge possedís una pichona glèisa fòrtament remaniée al Sègle XVI. Es considerable per los sieus lambris pintats e per las esculturas #que la adornen. Possedís una biga de glòria e una pòrta monumentala #que dona sul cementèri.
Petite commune des environs de La Ferté-Bernard, située sur le versant est de la vallée de la Même, Souvigné est une commune rurale depuis le Moyen Âge. Elle est citée dans les archives à la fin du Sègle XIII. Elle dépendait de la châtellenie de l'abbaye de la Pelice et devait des gardes à La Ferté-Bernard en échange de la protection de ses habitants en cas de danger. Elle vit essentiellement de son agriculture fondée sur l'élevage et les céréales. Son nom qui veut dire sous les vignes suggère la présence ici d'une activité viticole. Mais comme bien des vignobles de la Sarthe excepté la vallée du Loir, ceux-ci ont disparu au Sègle XIX à cause de la concurrence des vins du sud de la Loire. Aujourd'hui, Souvigné est une commune résidentielle pour le bassin d'emploi de La Ferté-Bernard.
Le village possède une petite église fortement remaniée au Sègle XVI. Elle est remarquable par ses lambris peints et par les sculptures qui l'ornent. Elle possède une poutre de gloire et une porte monumentale qui donne sur le cimetière.


text:
-203
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -203 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Leis armadas cartaginesa e numida dirigidas per Hasdrubal Gisco e Sifax assaièron de destrurre lei fòrças romans de Scipion l'African mai foguèron desfachs ai Grands Plans ambé de pèrdas importantas, compres Sifax que foguèt tuat. Puei, Massinissa, un cap numide aliat ai Romans, conquistèt la capitala numida entraïnant lo suicidi de la frema de Sifax. Après aquela desfacha, Cartage acceptèt la fin de la guèrra ambé de condicions duras : retirada dei fòrças cartaginesas d'Itàlia, abandon d'Espanha, cession de sa flòta franc de 20 naviris e pagament d'una indemnitat de 5 000 talents.
En Itàlia, lei Cartaginés de Magon Barca ocupant Gènoa dempuei 205 avC foguèron atacats e obligats de se retirar. Aquela retirada èra tanben realizada après un acòrd entre Magon e son fraire Annibal Barca de refusar lei condicions de patz romanas e de rintrar en Africa per liberar la region de la preséncia romana. Aqueu plan foguèt favorizat per la represa de la guèrra après la captura d'un naviri roman per Cartage onte lei viures acomençavan de mancar. Pasmens, Magon moriguèt dins lo corrent dau viatge en causa d'una bleçadura recepuda a Gènoa.


text:
Sant Rafèu
Sant Rafèu ( Saint-Raphaël en francés) es una comuna occitana de Provença, administrada per lo departament de Var de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Sant Rafèu es una estacion balneària celèbra desvolopada a partir dau sègle XIX. Es a costat de la vila de Frejús qu'amb ela forman una aglomeracion de 82 800 estajants. La màger part dau territòri de la comuna se situa dins lo massís de l'Esterèu au Nòrd.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant Rafèu se tròba a l'extremitat orientala dau golf de Frejús a la frontiera entre Var e Aups Maritims. Sei còstas possedisson cricas e calancas e son territòri es fòrça urbanizat amb una partida amb de bòsc entretenguts per l'ONF. La ciutat possedís de plajas pròchas de son centre e d'illas : l'illa dau Leon, l'illa de Tèrra, l'illa d'Aur e l'illa dei Vielhas.
Eraudica e vexilologia[modificar | modificar la font]
Leis armas de Sant Rafèu se blasonan ansin: dau camp d'azur amb l'arcàngel Sant Rafèu acompanhant Tobias subre una terrassa dau mesme. La bandiera es azur e aur.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri de Sant Rafèu foguèt poblat tre la preïstòria. Puei Ligurs e Grècs i installèron lor pòrt Agatòn avans que lei Romans ne'n faguèsson la conquista.
Au sègle X lei Sarrasins l'ataquèron mai lo territòri foguèt definitivament contrarotlat per lei crestians a partir de 972 amb la conquista de Guilhem Ier de Provença. Una glèisa foguèt bastida e vodada a l'arcàngel Sant Rafèu e, ansin, balhèt son novèu nom a la vila.


text:
Huelha bèta
La huelha bèta (var. fulhet bèta), en anglés: beta sheet, qu'ei (amassa dab l'eliç alfa) ua de las duas formas estructuraus segondàrias màgers de las proteïnas.
Qu'ei formada per l'establiment de ligams idrogèns enter duas cadenas polipeptidicas (aperadas cadenas bèta - en anglés: beta strand).
Las huelhas bèta que son orientadas (com ac ei tota cadena polipeptidica), dab ua extremitat acid e ua auta amina e que's pòden seguir, sia dab las medishas orientacions, sia dens un sens opausat.
Cada aminoacid qu'ostendeish per definicion un grop amina, un acid e un aute grop (designat dab la letra R) qui ac defineish (dens ua lista de 20 possibles dens l'encastre deu còde genetic). Enter las duas cadenas, aqueths R que pòden estar orientats dens la medisha direccion (la huelha bèta qu'ei alavetz designada com « parallèla ») o pas (dens aqueth cas la huelha bèta qu'ei dita « antiparallèla »)


text:
Fotograma
Un fotograma es un imatge fotografica obtenguda sens utilizar d'aparelh fotografic, plaçant d'objèctes sus una superfícia fotosensibla (papiėr foto o filme fotografic) e ne l'expausant enseguida dirèctament a la lutz.
Al cinèma, lo fotograma es l'unitat mai pichona de presa de vista, una de las fotos elementárias qu'un filme es constituit a comptar de 24 imatges par segonda (a velicitat normala del fimatge).
Somari
Istòria e principi[modificar | modificar la font]
Las primièras fotografias foguèron sovent de fotogramas. William Henry Fox Talbot ne realizèt fòrça plaçant de fuèlhas e d'bjèces dirèctament sus una fuèlha de papièr foto e las expausant a la lutz exteriora.
Diferentas denominacions[modificar | modificar la font]
- Dessenhs fotogenics - nom creat par William Henry Fox Talbot per descriure sas primièras fotografias.
- Schadografia - per parlar dels fotogramas de Christian Schad.
- Rayograma, Rayografe e Rayografia - per parlar dels fotogramas de Man Ray.
- Solarfix - per parlar dels fotogramas de Théodore Brauner.
- Argentipe - per parlar dels fotogramas de Jean-Marie Fadier.
- Fotograma Numeric -per parlar dels fotogrammas de Rodolphe Bessey.
Exemples[modificar | modificar la font]
-
-
-
Un cianotipe d'Anna Atkins, fotograma realizat amb rams de Festuca en 1854
-
Photografes avent realizat lo fotograma[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (de)Floris Neusüss : Das Fotogramm in der Kunst des 20. Jahrhunderts, Cologne, 1990
- (fr)Photo Poche 74 : Photogramme
Ligams exteènes[modificar | modificar la font]
- (en) Photograms.org - Site consacrat al fotograma
- (en) Ensag sus l'istòria del fotograma - Les Rudnick
- (en) Making Photograms
- (en) 12 Rayogramas de Man Ray
- (fr) Argentipes de Jean-Marie Fadier
- (fr) 71 Photogramas de Laszlo Moholy-Nagy
- (pl) Schadografias - Christian Schad


text:
Damousies
Damousies es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Damousies A situat en lo Parc Natural regional del Avesnois situada sul Clarge e la Solre, a 6 km de Louvroil e 8 km de Maubeuge al nòrd e a 8 km de de Solre L-Castèl al sud-es.
Damousies est situé dans le Parc Naturel régional de l'Avesnois située sur le Clarge et la Solre, à 6 km de Louvroil et 8 km de Maubeuge au nord et à 8 km de de Solre L-Château au sud-est.


text:
Circ roman
Un circ, dins le mond roman, es un edifici public que s'organizava de correguda de carris.
Somari
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Plan d'un circ roman[modificar | modificar la font]
- la spina es rarament dins l'axe, mas puslèu dispausada un pauc en biais, per facilitar la partença dels equipatges e la virada al tèrme de pista.
- l'oppidum (bastiment comprenent las escudariás e los castrons de partença) es pas perpendicular a la pista, mas dispausada de biais, per evitar las posicions desavantjosas a la partença
La pista e las grasas[modificar | modificar la font]
Lo circ roman se constituissiá d'una pista de forma alongada virant a l'entorn d'un paret bas central, e de grasa (cavea) bastidas de maçonariá, sovent sus arcadas, o mai simplament, de fusta o quitament apiejat sus un toral. Las plaças d'onors èran de marbre.
Lo paret: spina[modificar | modificar la font]
Lo paret central (spina, plural spinae), bas, mas larg de qualques mètres, èra ornat de marbres, d'estatuas e d'obeliscs o de fonts.
Las bòrnas: meta[modificar | modificar la font]
Los tèrmes del paret èran aparats per de bòrnas plan solidas (meta, plural metae), a l'entorn de que viravant los equipatges de Carri, amb aurigas (menaires de carris) e cavals.
Un dels tèrmes de la pista e de las grasas èra de miègcercle (sphendonè), l'autre aculhava los castrons de partença (carceres), inscrichas dins un bastit d'escudariás nomenat oppidum (« la plaça fòrta »).
La tribuna d'onor[modificar | modificar la font]
Una lòtja monumentala, bastida al dessús d'una tribuna, aculhava l'emperaire o los responsables locals, e los generals comanditàrias de l'espectacle. Trespolombava aquela tribuna ofrent una vista melhora de l'ensems.
Quelquas circs romans[modificar | modificar la font]
-
Article detalhat : Liste dels circs romans.
- Cric de Mérida de (Mérida), plan conservat e escavat sus tota sa superfícia, amb una spina en fòrça bon estat.
- Circ roman de Viena (Viena, Isèra), fòrça bèl obelisc (in situ),
- Circ de Maxenci (Roma), fòrça plan conservat, sus la Via Appia
- Circus Maximus (Roma)
- Ipodròm de Constantinòple (Istambol), ara At Meydanı, la « plaça dels cavals », presenta encara tres ornaments de la spina : l'obelisc de Teodòs, l'Obelisc maçonada, alara placada de bronze e la Colomna serpentina de bronze, que soportava atrescòps lo trespè delfic de la Batalha de Platea.
Circs, estadis, amfiteatres e ipodròms[modificar | modificar la font]
Cal pas confondre los circs, destinats a la corridas de carris, amb los estadis de Roma (piazza Navona: estadi de Domician), e dels païses de tradicion ellenica (Grècia continentala, Illas Egeanas, Asia Minora), de forma a primièra vista similar, mas destinadas als exercicis d'atletisme, e doncas de dimensions mai modèstas e desprovesida del paret central e dels castrons.
Cal tampauc pas confondre los circs amb los anfiteatres (de biais eliptic, tipe Colisèu o Arenas d'Arle, anfiteatre de Capoá), destinadas als combats de gladiators, a las venationes (espectacles de combats amb de bèstias fèras) e naumaquias.
En latin, se nomenavan circenses los jòcs de l'anfiteatre: l'expression latina Panem et circenses (« de pan e de jòcs ») comprenava totes los jòcs, aqueles de l'anfiteatre coma aqueles del circ.
Los obeliscs[modificar | modificar la font]
D'obeliscs, egipcians o non, ornavan la spina dels circs romans: obelisc del Latran venent del Circus Maximus, obelisc del Vatican del circus Vaticanus, o obelisc de Teodòsi encara en plaça al centre de l'Ipodròm de Constantinòple.
L'orguena idraulica[modificar | modificar la font]
L'orguena « idraulica » de Ctesibios o idraul, que lo debit d'aire foguèt regulat per una sèrva d'aiga, sembla èsser l'instrument de primièra dels jòcs del circ. Se ne pòt vèire un o dos exemplaris sul pedestal de l'obelisca de Teodòsi.
Lo circ roman dons la literatura e l'art[modificar | modificar la font]
L'imatge del circ roman foguèt popularizada pel roman Ben Hur, de Lew Wallace (1880), e encara mai per las adaptacions cinematograficass e scenograficas:
- Ben-Hur, filme mut de Sidney Olcott (1907)
- Ben-Hur, filme mut de Fred Niblo (1925)
- Ben-Hur, filme de William Wyler (1959)
- Ben-Hur, filme d'animacion de Bill Kowalchuk (2003)
- Ben-Hur, espectacle de Robert Hossein (setembre de 2006 a l'Estadi de França)


text:
Gronard
Gronard es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gronard Se situa en Thiérache en una plana anautita, a 37 km al Nòrd-Es de Laon e 6 al sud de Vervins.
Gronard se situe en Thiérache dans une plaine élevée, à 37 km au Nòrd-Est de Laon et 6 au sud de Vervins.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s-, la localizacion de Gronard èra pas #qu'un desèrt ont #venir se retirar Sant Théodulphe, vulgairement trucat Sant Thiou[1]. Lo villatge pas se #formar #que fòrça mai tard, perque sembla resultar d'una charte de Philippe, comte de Flandres e de Vermandois, que # #donar en 1174, a la abbaye de Isle de Sant-Quentin[1], lo sieu molin de Gronard per un cens de 100 muids de blat, mesura d'aquela vila, #que i i aviá pas alavetz en aquel luòc autre causa qu'aquel molin.
Per apressar lo creissement dels mainats, los s'immergissiá en una fontaine qu'aquel sant i auriá fach per el jaillir de tèrra amb lo sieu baston.
Au Modèl:S-, l'emplacement de Gronard n'était qu'un désert où vint se retirer Saint Théodulphe, vulgairement appelé Saint Thiou[1]. Le village ne se forma que beaucoup plus tard, car il semble résulter d'une charte de Philippe, comte de Flandres et de Vermandois, par laquelle il donna en 1174, à l'abbaye d'Isle de Saint-Quentin[1], son moulin de Gronard pour un cens de 100 muids de froment, mesure de cette ville, qu'il n'y avait pas alors en ce lieu autre chose que ce moulin.
Pour hâter la croissance des enfants, on les plongeait dans une fontaine que ce saint aurait fait jaillir de terre avec son bâton.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Diccionari istoric del departament de l'Aisne, Tome E per Maximilien Melleville, 1865, pagina 431


text:
Acapulco
Acapulco (nom vengut del nauatl: Aca-pōl-co e que significa "endrech ont son estadas assoladas las sanhas") sonada oficialament Acapulco de Juárez, es una municipalitat e vila portuària de las mai importantas de Mexic. La fin de la forma oficiala "de Juárez" foguèt aponduda per omenatjar l'ancian president del país, Benito Juárez, en 1885. La vila se tròba dins l'estat de Guerrero sus la còsta pacifica del país, a 304 quilomètres al sud-oèst de sa capitala, Ciutat de Mexic.
La vila, qu'es la mai importanta de tot l'estat, es situada sus una baia semicirculara que faguèt d'ela una de las platjas mai toristicas que serviguèt de luòc de divertiment dels actors e milionaris americans a partir de las annadas 1950.


text:
Veyssilieu
Nom desconegut en arpitan (Veyssilieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x= 6.49
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
{{Comunas de|insee= 38542


text:
Marieux
Mariu en picard ( Marieux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Marieux A situat sus l' anciana via romaine de Amians - Arras per Puchevillers, Thièvres e Pas-en-Artés.
Marieux est situé sur l'ancienne voie romaine d'Amiens - Arras par Puchevillers, Thièvres et Pas-en-Artois.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela via condusissiá en Angleterre, d'ont la siá importància. #Èsser doncas protegida per fortalesas e dels camps #mai que mai sarrats a causa del passatge del Authie.
Pendent la Primièra Guèrra Mondiala, lo castèl de Marieux servís de quartièr general a un còrs britanic #qu'a una part de la tèsta de la Soma.
Lo 25 d'octòbre de 1915, lo rei Georges V i recep a dinnar lo President Poincaré e los principals caps dels #armada franceses e britanics.
Cette voie conduisait en Angleterre, d'où son importance. Elle fut donc protégée par des forteresses et des camps spécialement rapprochés à cause du passage de l'Authie.
Pendant la Première Guerre Mondiale, le château de Marieux sert de quartier général à un corps britannique qui tient une partie du front de la Somme.
Le 25 octobre 1915, le roi Georges V y reçoit à déjeuner le Président Poincaré et les principaux chefs des armées françaises et britanniques.


text:
Viefvillers
Viefvillers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del scenari picard, desservi per la RD 930 (anciana Nacionala 30 en connectant Roan a La Capelle), a 5 km de la sortida Modèl:Sofr de la autoroute A16
Village du plateau picard, desservi par la RD 930 (ancienne Nationale 30 reliant Rouen à La Capelle), à 5 km de la sortie Modèl:Sofr de l'autoroute A16
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a dépendu antany de la municipalitat del Saulchoy.
La commune a dépendu autrefois de la commune du Saulchoy.


text:
Collectivitat de Sant Martin
La collectivitat de Sant Martin (en francés collectivité de Saint-Martin) es una zona de l'estat francés qu'ocupa la partida nòrd de l'illa de Sant Martin, dins leis Antilhas, en America. Forma una "collectivitat d'otramar" dempuei 2007 (avans èra una part dau departament de Guadalope).
Lo sieu capluòc es Marigot. Sa populacion legala es de 36 992 abitants en 2 011 (36 286 abitants sens comptes dobles).
Lo sud de l'illa nomenat Sint Maarten es un dels estats dels Païses Basses.


text:
Buhl-Lorraine
Buhl-Lorraine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Büle Al XVe sègle.
- I i aviá un ermitage a Weltring, anciana parròquia e vilatge #que #desaparéisser pendent la guèrra de Trenta ans ; la capèla i aguèt destruit l'an 1794.
- Büle au XVe siècle.
- Il y avait un ermitage à Weltring, ancienne paroisse et village qui disparut pendant la guerre de Trente ans ; la chapelle fut détruite en 1794.


text:
Vaudreching
Vaudreching es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa en lo País de Nied, près de la vila de Bouzonville, cap de-luòc del costat.
Le village se situe dans le Pays de Nied, à proximité de la ville de Bouzonville, chef-lieu du canton.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, en la distincion de Bérus.
- Vièlh domeni del Abbaye Santa-Crotz de Bouzonville (1030).
- Parròquia de la abbaye fins en 1802.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la seigneurie de Bérus.
- Vieux domaine de l'Abbaye Sainte-Croix de Bouzonville (1030).
- Paroisse de l'abbaye jusqu'en 1802.


text:
435
Aquesta pagina concernís l'an 435 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Après la temptativa d'invasion mancada de l'annada precedenta, lei Romans preferiguèron negociar la prolongacion dau tribut pagat ai Huns dempuei 422. Un acòrd foguèt donc trobat que permetèt de defugir una invasion novèla en cambi dau doblament dau tribut de 350 a 700 liuras d'aur. En mai d'aquò, lei Bizantins foguèron enebits de formar una aliança ambé lei pòbles germanics ostils ais Huns.
Huns[modificar | modificar la font]
Après la temptativa d'invasion mancada de l'annada precedenta, lo rèi Bleda acceptèt de negociar ambé lei Romans d'Orient una prolongacion dau tribut pagat per Constantinòple per defugir una invasion de son territòri per lei Huns. Aprofichant l'alunchament dei principalei fòrças romanas — ocupadas en Africa — e la poissança de sei tropas, Bleda impausèt un doblament dau tribut que passèt de 350 a 700 liuras d'aur. En mai d'aquò, lei Bizantins foguèron enebits de formar una aliança ambé lei pòbles germanics ostils ais Huns e obligats de durbir un mercat a la frontiera comuna.
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Mòrt de K'uk' B'alam. Foguèt remplaçat per un rèi desconegut.


text:
Crisi de Bizèrta
La Crisi de Bizèrta foguèt un conflicte diplomatic e militar que se debanèt durant l'estiu de 1961 entre França e Tunisia. Foguèt entraïnat per de trabalhs per aumentar la longor de la pista d'aterratge de la basa navala de Bizèrta totjorn contrarotlada per lei Francés après l'acòrd sus l'independéncia de Tunisia en 1956. La fin de la pista, 1,5 m èran situats sus lo territòri contraròtlat per lo govèrn tunisian, e l'abséncia de consultacion deis autoritats de Tunis per lo començament dei trabalhs èran lei causas principalas dei tensions que van crear una onda nacionalista còntra França. Dau 19 au 23 de julhet de 1961, entraïnèron de combats après una ataca tunisiana còntra la basa francesa. S'acabèron per una desfacha saunosa dei fòrças tunisianas. Pasmens, lo combat entraïnèt la dubertura de negociacions que permetèron l'evacuacion de la basa en octòbre de 1963.


text:
Crocodilia
Crocodiliens
Qualques espècias
Familhas de reng inferior
Los crocodilians (Crocodilia o Crocodylia) son de reptils.
L'òrdre dels crocodilians compren tres familhas : los crocodilids (crocodil), los alligatorids (alligator e caïman) e los gavialids (gavial).
Lo mot de crocodil es sovent utilizat per designar l'ensemble dels crocodilians. En realitat conven de reservar lo tèrme a la familha dels crocodilids, per distinguir lo crocodil de l'alligator e del caïman d'una part, del gavial d'autra part.
Las concepcions modèrnas situan l'origina dels crocodilians demest de dinosaures terrèstres e d'aqueste fach son considerats uèi coma los parents mai pròches dels ausèls. Al cors de l'evolucion, se son especializats vèrs una vida anfibia.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Alligatoridae — 4 genres, 8 espècias.
- Crocodylidae — 3 genres, 14 espècias.
- Gavialidae Adams, 1854 — 1 genre, 1 espècia.


text:
Racionalisme
Lo racionalisme es un corrent de pensada, una actitud filosofica que considèra que se pòt conéisser la vertat unicament per la rason, perque los èimes son insufisents a fins a èsser enganaires. L'ideal d'aquela doctrina èra de convertir la filosofia en una sciéncia exacta coma las matematicas. Defend l'innat e la coneissença a priori e l'evidéncia coma critèri unic de la Coneissença vertadièra. S'opausa a l'empirisme e a la cresença cèga dins l'autoritat. Per qualques eretièrs de l'escolastica foguèt un tèrme pejoratiu per parlar d'aqueles pensadors que pretendon -inutilament- d'arribar cap a la vertat solament amb la rason.
Es çò que Descartes prepausèt.
Lo racionalisme apareguèt de diferents biaisses dempuèi las primièras estapas de la filosofia occidentala


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1988
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1988 (Jòcs de la 17ena Olimpiada) se debanèron a Calgary Canadà ( 13 - 28 de febrièr de 1988 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
57 païses e 1423 atlètas foguèron actors e motors d'aicestes primièrs jòcs d'ivèrn canadencs.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 640 documents subre Calgary 1988 en picar coma clau Winter Olympic Games 1988


text:
Berg (Bas Ren)
Berg en alemannisch (Berg en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Berg Dispausa d'un dels païsatges los mai caractéristique d'aquel « país » de Alsace Bossue. Qualques nautors cenhon aquel vilatge en ofrint aital de punts d'enguarda unics. Indigne lo vallonnement, lo païsatge a caracterizat per o preséncia de nombrosas barralhas e d'òrtas a anautitas tijas. Qualques barralhas naturalas voregen las parcelles, camins e ravins. Proporcionadas ne avellaners, prunelliers, frênes, charmilles, mûriers, èca., amassan los aspèctes typiques del « Heckeland ». Las òrtas a anautitas tijas environan per çò qu'es d'eles lo vilatge e l'abitat. Plantats de quetsches-prunas, quetsches, pomas, cerises e peres, respondon a la siá dobla vocacion : la produccion herbagère principalament pâturée e la produccion fruitière. Aquela darrièra es i aja distribuit a la venta, siá a usatge personal jos forma de chuc, cidre o d'aigas de vida.
Lo serral exposicion Sud aculhiá sus un parcellaire varianta de 2 a 10 ares una multitude de " vignobles familiaux " per la fabricacion d'una piquette caractéristique. A l'ora d'ara a l'abandon, aquel serral fach l'objècte d'un programa municipal de salvaguarda luòcs naturales e caractéristiques. Aquel programa, intitulat « Païsatge 2000 » apunta egalament la réhabilitation de l'òrta del " en comandant " (Almingsgarten) plantat d'arbres a anautitas tijas.
La cooperativa agricòla gerís totjorn la alambic communal per las boridas de crus e lo pressoir a fruchas per la fabricacion de chuc, cidre o de vin.
Lo jardin jouxte l'ostal d'abitacion, un potager mai important (se Krutsteck) s'implantava sovent en limit del pòble. Aquela possibilitat permet a las mai valents de satisfar la consomacion familiale en fruchas e légumes e contribuissi a un cèrt art de viure.
Berg dispose d’un des paysages les plus caractéristique de ce « pays » d'Alsace Bossue. Des hauteurs ceinturent ce village offrant ainsi des points de vue uniques. Outre le vallonnement, le paysage est caractérisé par le présence de nombreuses haies et de vergers à hautes tiges. Des haies naturelles bordent les parcelles, chemins et ravins. Fournies en noisetiers, prunelliers, frênes, charmilles, mûriers, etc., elles réunissent les aspects typiques du « Heckeland ». Les vergers à hautes tiges entourent quant à eux le village et l’habitat. Plantés de quetsches-prunes, quetsches, pommes, cerises et poires, ils répondent à leur double vocation : la production herbagère principalement pâturée et la production fruitière. Cette dernière est soit distribuée à la vente, soit à usage personnel sous forme de jus, cidre ou eaux de vie.
Le coteau exposé Sud accueillait sur un parcellaire variant de 2 à 10 ares une multitude de " vignobles familiaux " pour la fabrication d’une piquette caractéristique. Actuellement à l’abandon, ce coteau fait l’objet d’un programme municipal de sauvegarde des sites naturels et caractéristiques. Ce programme, intitulé « Paysage 2000 » vise également la réhabilitation du verger du " manant " (Almingsgarten) planté d’arbres à hautes tiges.
La coopérative agricole gère toujours l’alambic communal pour les bouillies de cru et le pressoir à fruits pour la fabrication de jus, cidre ou vin.
Le jardin jouxte la maison d’habitation, un potager plus important (s’Krutsteck) s’implantait souvent en limite du village. Cette possibilité permet aux plus courageux de satisfaire la consommation familiale en fruits et légumes et contribue à un certain art de vivre.


text:
Modèm
Un modèm es un aparelh electronic capable de convertir un senhau digitau de donadas en un autre analogic que se pòscha transmetre per un canau concebut per los senhaus analogics. Ansin doncas, las doas foncions principalas d'aquel dispositiu son la modulacion e demodulacion d'un ensems de donadas, d'aquí lo sieu nom: modulador-demodulador.
Los modèms actuaus incluson fòrça foncions addicionalas, coma lo marcatge automatic, de metòdes de compression e correccion de donadas, etc. Per aquò son configurables per logiciau mejançant de comandas especialas, encara que sortisson de l'usina amb una configuracion per defaut.
I a de sèrias divèrsas de comandas estandard, o puslèu, acceptadas per la majoritat daus fabricants, coma es lo cas de las comandas Hayes.


text:
Bill Gates
William Henry Gates III, mai conegut coma Bill Gates (Seattle, 28 d'octobre de 1955) es un informatician e entrepreneire american. En 1975, amb son amic Paul Allen, creèt l'entrepresa informatica Microsoft que lo president n'es actualament Steve Ballmer. Entre 1996 e 2007 foguèt l'òme pus ric del mond amb una fortuna de mai de 59 miliards de dolars.
Biografia[modificar | modificar la font]
Son paire, William Henry Gates Sr, es avocat. Sa maire, Mary Maxwell Gates, es professora e presidenta de direccion de qualques entrepresas e bancas de l'United Way of America.


text:
Djer
Djer que ho lo tresau o lo dusau faraon de la Ièra dinastia egiciana. Aquesta posicion qu'ei controversada per'mor no's sap pas se los dus reis precedents (Meni e Her-Aha) b'èran vertaderament duas personas diferentas.
Que seré estat lo hilh de Her-Aha e lo son regnta qu'auré començat de cap a -3100. Qu'èra un rei deu periòde tinita e Tinis que ho justament la soa capitala. Com lo autes rei de la soa dinastia que ho sepelit dens la necropòli d'Abidòs (a Umm el-Qa'ab).
Nicolas Grimal que considera que lo son regnat e sembla estar estat ua tempsada de prosperitat e que los sons cortesans que's hen sepelir au ras de son tombèu çò qui balharé un purmèr testimoniatge de la tradicion de continuitat de l'autoritat deu faraon dens l'aute monde suus sons subjèctes.
Her-Djer qu'èra lo son nom de Her, e lo son nom de Sa-Ra b'èra Iti (e qu'apareish atau dens la Lista Reiau d'Abidòs).
En ieroglifs Iti que s'escriu :
Her-Aha
Djer
Oadji
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Familha (parentala)
Sociologicament, una familha es un ensems de personas unidas per ligams de parentat que son principalament de tres classas:
- Maridatge o esposament, normalament d'un òme e una femna, o de mai personas en cas de las societats poligamas.
- Filhariá enter parents e filhs.
- Religason entre fraires.
Atanben se pòt diferençar la familha segon lo reng de parentat enter sos membres:
- Familha nucleara - parents e filhs (s'i a).
- Familha patriarcala - al delà de la familha nucleara, compren los avis (fòrça sovent consirats los patriarcas), oncles, cosins e mai parents de primièra linha consanguinèa.


text:
Nicotinamida adenina dinucleotid fosfat
La nicotinamida adenina dinucleòtid fosfat, tanben coneguda coma NADPH o NADP, es un coenzim utilizat dins la fasa de fixacion del dioxid de carbòni de la fotosintèsi (cicle de Calvin) que s'encarga de redusir lo CO2 en carbòni organic (es un coenzim e recep d'idrogèn per se convertir). Lo NADPH es un compausat reductor qu'amassa amb l'ATP s'encargan de transformar l'aiga e lo dioxid de carbòni en compausats organics redusits (glucòsa per exemple), en liberant d'oxigèn.


text:
XIXau dinastia egipciana
La XIXau dinastia egipciana qu'ei la dinastia deu famós faraon Ramses II. Aquesta dinastia que gessó a la mort deu darrèr faraon de la XVIII dinastia : lo faraon mainatge Totankhamòn. Egipte que sortiva alavetz de la crisi armaniana produsida per la gestion deu país deu predecessor de Totankhamòn : Akhenaton. Lo generau Horemheb, regent de Totankhamòn qu'assegurè la transicion de dinastia en beth deishar lo poder aus descendents d'un deus sons oficièrs originari d'Avaris (la ciutat sethiana de la termièra nord-oèst d'Egipte) e qui s'aperava Pa-Ramesso, hilh d'un certe Sethi. Per'mor d'aquò, un deus purmèrs faraons de la XIXau dinastia que s'aperava Sethi Ièr. Eth e lo son hilh Ramses II que pelegèn en Libia e contra l'Empèri Itita. Ramses II qu'obtiengó ua victória famosa a la batalha de Kadesh en Siria abans de causir la via diplomatica dab los Ititas. La dinastia que conegó ua mena de decadéncia a la mort de Merenptah e de las disputas enter los sons eretèrs. Amenes (dilheu un usurpador) que pugè suu tròn mes per un regnat deus brèus e lo Sethi II, que vadó faraon a la soa mort. Durant aqueth regnat la hemna principau Taosert e lo cancelèr Bai (qui d'escriba qu'arribè a vàder conselher deu rei e qui ho sepelit dens la Vath deus Reis) que ganhèn ua influéncia de las granas. La relacion enter Sethi II e lo son successor Siptah n'ei pas clara. Lo papir Harris que sembla implicar qu'a la soa mort Taosert e Bai que conservèn lo poder dens ua certa anarquia abans que Sethnakht prenosse lo poder en aucíder Bai en en bèth fondar la XXau dinastia, la dinastia ramessida.


text:
Publicado 07/09/2012 17:31:34CET
Administracions e ONG poderàn contractar persones que son en caumatge entàs prètzhèts de neteja des zònes arrasades peth huec
MADRID, 7 Sep. (EUROPA PRESS) -
Eth Conselh de Ministres a aprovat aguest diuendres un Reiau decrèt Lei de mesures urgentes per palliar es damnatges produsidi pes incendis forestaus e autes catastròfes naturaus damb er objectiu de "restaurar eth damnatge causat e ajudar qu'es zònes afectades e es sòns abitants tornen coma mèslèu més bon ara normalitat".
Atau ac a anonciat era vicepresident prumèra deth Govèrn e ministra dera presidéncia, Soraya Sáenz de Santamaría, ena arròda de premsa posteriora ath Conselh de Ministres, en qué a planhut qu'aguest ostiu age estat "plan dur e dificil" entà plan de comunitats autònomes pr'amor des incendis, qu'an causat era mòrt de nau persones e arrasat ath long de 180.000 ectares.
Era vicepresident a senhalat qu'aguest decrèt corbirà non sonque es catastròfes arribades enquia aué, senon que s'amplie as huecs que poguen produsir-se enquiar 1 de noveme, qu'ei quan finalize era temporada d'incendis forestaus.
Si bé a indicat qu'eth Govèrn no a ua estimacion deth còst d'aguestes mesures, perque ei a l'espera qu'es comunitats afectades avaloren er abast d'aguesti desastres, tanben a assegurat que s'a sollicitat era aplicacion deth Hons de Solidaritat Europèu, que ja s'a tramitat entath huec de Valéncia e "possiblament" s'amplie en autes zònes.
"Vam a sajar que i age ua contribucion dera Unió Europea en tot tier en compde eth volum qu'an agut aguesti incendis e de com an afectat en zònes de riquesa mieiambientau e toristica plan importanti", a assegurat.
Eth decrèt preve ajudes entà damnatges personaus, materiaus e bens; ajudes a persones fisiques e juridiques; ajudes entath loguèr, apariament e reconstruccion d'abitatges entà propietaris, llogaters e comunitats de propietaris entàs espacis comuns; subvencions per damnatges en infraestrucrures municipaus, en hilat viari de deputacions e conselhs pes quaus se poderà corbir enquiath 50% deth sòn còst.
Tanben includís mesures fiscaus, coma era exempcion der Impòst de Bens Immòbles (IBI) entàs immòbles grèument danyats o reduccions ar impòst d'activitats economiques corresponent a 2012.
Ath delà, es ajudes seràn exemptes der IRPF e aurà reduccions fiscaus importantes entàs activitats agràries.
Coma novetat, en aguest decrèt lei, se preve era possibilitat qu'administracions publiques e organizacions sense ànim de lucre poguen requerir des servicis publics de trabalh, de persones que cruben era prestacion per desocupacion, perque hèsquen prètzhèts de collaboracion sociau ena reconstruccion e neteja d'aguestes zònes.
"Son zònes plan amples e, s'ei possible, auer era collaboracion enes prètzhèts de neteja damb persones qu'arreceben prestacion per desocupacion, eth decrèt permet qu'es administracions e organizacions non governamentaus les utilizen d'aguesta manèra", a aclarit.


text:
Antòni Bigòt
Antòni Ipolit Bigòt, (en francés Antoine Bigot; Nimes, 27 de febrièr de 1825 - Nimes, 7 de genièr de 1897), foguèt un poèta occitan que coneguèt una brava capitada dins l'airal de Nimes durant lo sègle XIX. Escriguèt lo parlar local sens seguir lo modèl preconizat pel Felibritge, çò que faguèt d'el sens o cercar vertadièrament una mena d'adversari a la nòrma mistralenca. Sos escriches son fòrça representatius de l'occitan nimesenc.
Biografia[modificar | modificar la font]
Eissit d'una familha protestanta, instruch, escapèt als trabalhs del campèstre, al trabalh manual tan espandit a aquela epòca e se destinava al comèrci.
Dins los ans 1850, faguèt la coneissença de Joan Reboul, puèi de Loís Romieu amb lo qual debuta dins la literatura. En 1854, Frederic Mistral e sos amics escrivans occitans de Provença fondan lo Felibritge e convidan Antòni Bigòt a los rejónher. S'i refusa per gost d'independéncia e perque vòl cantar sa vila de Nimes dins son lengatge pròpri, son "impur patés que s'atuda": la lenga mai populara de la vila.
En 1861, venguèt membre correspondent de l'Acadèmia de Nimes, puèi membre a part entièra en 1864. En 1865, es membre del Consistòri de la Glèisa reformada. Moriguèt a son domicili de la carrièra Cart, lo 7 de genièr de 1897, daissant darrièr el lo renom d'un poèta estimat e d'un òme just e drech.
Qualques ans aprèp sa mòrt, en 1903, jos l'influéncia de son amic e contunhaire Jean Mejean, se quilhèt lo bust d'Antòni Bigòt prèp de l'estatua de Joan Rebolh en bas del grand escalièr del Jardin de la Font. Gaston Domergue, alara ministre, participèt a aquela ceremònia d'omenatge.
Antòni Bigòt (protestant e republican) es estat sovent opausat (legitimament o pas) a Joan Rebolh (catolic e reialista).
Òbras[modificar | modificar la font]
- Li Griséto, poésies patoises (1854)
- Li Boutoun de guèto, poésies patoises, par A. Bigot. Fables imitées de La Fontaine (1859)
- Les Rêves du foyer, poésies (1860)
- Li Bourgadieiro, poésies patoises (1863; 1962; 1998)
- Recueil de fables patoises nouvelles (1881)
- Li Fieuyo toumbado, poésies patoises et fables nouvelles (2nda edicion, aumentada de fablas novèlas, 1890)
- Li Flou d'armas, poésies et fables patoises (1891)
- Les Rêves du foyer, œuvres posthumes de A. Bigot. Poésies patoises et françaises inédites (1899)
- Œuvres complètes. Poésies languedociennes et françaises. Li Bourgadiéiro. Li Fueio toumbado. Li Flou d'Ermas (precedidas d'un epitre en vèrses lengadocians de Joan Reboul). Obro Poustumo. Les Rêves du foyer (precedits d'un abans prepaus). Œuvres posthumes (1907; 1924; 1997)
- Fablas de Bigot : 23 fables illustrées avec leur traduction française (1991)
- Fablas de Bigot : 20 nouvelles fables illustrées avec leur traduction française (1993)


text:
Còpte (lenga)
Lo còpte es lo descendent modèrne de l'egipcian faraonic. Es una lenga afroasiatica, mòrta mas que subreviu dins l'encastre de la Glèisa ortodòxa còpta que l'emplega coma lenga liturgica amb l'arabi.
Lo còpte foguèt parlat en Egipte del sègle II al sègle XVII abans d'èsser assimilat per l'arabi egipcian.
Origina del tèrme[modificar | modificar la font]
Lo tèrme Còpte ven del grèc ancian AἰYύπtιoς / Aigúptios. A la debuta designava totes los egipcians mas, a partir de l'invasion aràbia, acabèt per representar, pauc a pauc, solament los egipcians non islamizats.
A l'ora d'ara, lo tèrme còpte designa sonque los egipcians demorats crestians, especialament s'apartenon a las glèisas còptas. Designa tanben la lenga que parlavan fins al sègle XVII.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo còpte representa la mutacion ultima de l'egipcian faraonic (egipcian arcaïc, egipcian ancian, egipcian mejan, neoegipcian, demotic).
Foguèt pas jamai una lenga oficiala en Egipte. Abans l'invasion aràbia, lo grèc èra la lenga mai utilizada dins l'administracion e l'arabi lo remplacèt progressivament a partir del sègle VIII.
A l'Edat Mejana, entre los sègles X e XIII, l'arabi venguèt mai emplegat que lo còpte dins la vida vidanta e lo còpte desapareguèt completament al sègle XVII.
A l'ora d'ara, e mai que siá una lenga mòrta, es l'objècte d'un movement de renaissença lingüistica. Es particularament popular demest los joves crestians e gausís d'un certan prestigi pr'amor qu'es la lenga que ven dels faraons.
Dialèctes[modificar | modificar la font]
Lo còpte comptava 6 dialèctes. Sos noms derivan principalament dels noms de las vilas que i èra parlat.
Tres dialèctes dins lo nòrd (Bas Egipte):
- Bohairic (o Memfitic) qu'es lo sol qu'es encara emplegat a l'ora d'ara.
- Faiyumic
- Mesokemic (o oxirinquita)
Tres dialèctes dins lo sud (Naut Egipte):
- Tebaïc (Sahidic)
- Akhmimic
- Licopolitan
Escritura[modificar | modificar la font]
Lo còpte utilizèt pas jamai los ieroglifes pr'amor que l'infuéncia grèca èra preponderanta dempuèi l'invasion d'Alexandre lo Grand. L'alfabet grèc, atal coma la lenga grèca, èran oficials d'aquel temps. Lo còpte adoptèt doncas un alfabet derivat del grèc, l'alfabet còpte. A coma basa l'alfabet grèc al qual s'ajustèt 7 caractèrs diches demotics.
Après lo sègle VIII, l'alfabet còpte foguèt servat. Pasmens, se tròba tanben qualques documents en lenga còpta escriches amb de caractèrs arabis.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Wolfgang Kosack: Lehrbuch des Koptischen.Teil I:Koptische Grammatik.Teil II:Koptische Lesestücke, Graz 1974.
- Wolfgang Kosack: Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.
- Wolfgang Kosack: Schenute von Atripe De judicio finale. Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Christoph Brunner, Berlin 2013, ISBN 978-3-9524018-5-9.
- Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.
- Westendorf, Wolfhart. 1965/1977. Koptisches Handwörterbuch. Heidelberg: Carl Winter.


text:
Lucian Mengaud
Lucian Mengaud (en francés: Lucien Mengaud; La Vaur, 1804 - Tolosa, 12 de julh de 1877) foguèt un escrivan occitan del país tolosenc que recebèt sovent l'escais de "discípol de Godolin".
Biografia[modificar | modificar la font]
Lucian Mengaud nasquèt a La Vaur en 1804 dins una familha modèsta. Quand èra plan jove, partiguèt per Tolosa ont faguèt mantun mestièr, trabalhèt a la comuna de Tolosa e a l'encòp coma musician e pintor per i poder subvenir a sas necessitats. Foguèt probablament gràcias a l'influéncia de Jansemin, qu'èra son amic, que Mengaud comencèt a escriure en occitan. En 1841 espeliguèt son recuèlh Las pimpanèlas que seriá reeditat puèi jol títol Ròsas e pimpanèlas.
Mas malgrat lo succès d'aquesta òbra es subretot gràcias a l'escritura de las cançons popularas que l'escrivan venguèt popular. Son òbra mai coneguda es la cançoneta la Tolosenca que foguèt mesa en musica per Pèire-Loís Deffès[1]. Foguèt interpretada per primièr còp lo 30 d'abril de 1845 al Teatre del Capitòli e venguèt lèu un classic dins la capitala mondina, al ponch que d'unes la sonèron "la Marselhesa dels tolosans". En 1860 publiquèt un fascicul d'una obreta d'un acte: Las aucas del Tomàs de Fonsas Grivas [2].
Mengaud participava pro sovent als salons tolosans e en 1864 anèt al Salon parisenc, mas la premsa francesa foguèt pas ges amicala amb el.
Aprèp sa mòrt la vila de Tolosa, per omenatjar sa figura de poèta, faguèt plaçar son bust en 1894 dins lo Jardin del Grand Redond.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Las pimpanèlas (1841)
- A trompeur, trompeur et demi (1856)
- Las aucas del Tomàs de Fonsasgrivas (edicion de 1867)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Ròsas e pimpanèlas (grafia localista) a Google books
- Las aucas del Tomàs de Fonsasgrivas a Gallica.fr
- A trompeur, trompeur et demi a Gallica.fr
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Francis Loubatières, in Le Dictionnaire de Toulouse, Loubatières, 2004
- ↑ Biografia de Mengaud per G. Barsotti dins Mesclum


text:
895
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 895 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Conclusion d'una aliança ambé leis Ongrés que permetèt de demenir la pression dei Bulgars lòng de la frontiera bizantina. Pasmens, en despiech de desfachas bulgaras, perseguida de la guèrra.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una reforma fiscala permetent de melhorar la collècta deis impòsts que s'èra reducha ambé lei pèrdas territòrialas successivas dins lo corrent dau sègle IX. Perseguida deis operacions acomençadas dempuei 893 en Mesopotamia Auta per reconquistar lei fortalesas ocupadas per de rebèls dempuei 879-881. S'acabèron victoriosament en 896.


text:
Metafòra
La metafòra es una de las ressorsas literàrias pus emplegadas. Consistís a l'identificacion de dos tèrmes (que lo real es remplaçat pel que figura dins lo tèxt). Aquela identificacion se basa sus unas caracteristicas comunas, doncas que lo lector pòt dedusir lo tèrme en legissent l'autre. A la diferéncia de la comparason, la metafòra consistís en una substitucion totala entre mots o expressions. Dins l'exemple tipic de comparason: "Tas dents semblan de pèrlas" o "son coma pèrlas", la metafòra podriá èsser "las pèrlas de ta boca". La metafòra a un poder suggestiu naut. Quand un tèxt se basa sus una metafòra continuada, se parla d'allegoria. Foguèt fòrça utilizada a l'Edat Mejana. Una metafòra culturalament acceptada es un simbòl.


text:
Nombre entièr
En matematicas, un nombre entièr o entièr relatiu se presenta coma un entièr natural amb un signe positiu o negatiu qu'indica sa posicion[1] al respècte de zèro sus un axe orientat. Los entièrs positius (superiors o egals a zèro) s'identifican als entièrs naturals: 0, 1, 2, 3… alara que los entièrs negatius son lor opausats: 0, −1, −2, −3… L'entièr zèro el meteis es doncas lo sol nombre a l'encòp positiu e negatiu[2].
Un nombre real es entièr s'es sens partida fraccionària, es a dire se son escritura decimala compren pas de chifra (mai que zèro) « aprèp la virgula ».
Los entièrs relatius permeton d'exprimir un bilanç de variacion d'unitat (positiu per un ganh, negatiu per una pèrda) o una posicion sus un axe orientat discrèt, a respècte d'un punt origina. Donan un sens a la diferéncia de dos entièrs naturals quins que sián.
L'ensemble dels entièrs relatius es notat[3] « Z », letra capitala grassa dins los tèxtes dactilografiats, pauc a pauc remplaçada per la grafia manuscrita amb una dobla barra oblica: « ». La preséncia d'un asterisc en exponent (« Z* ») designa en general l'ensemble dels entièrs relatius non nuls, quitament s'aquela notacion es utilizada a l'encòp[4] per l'ensemble dels elements inversibles, es a dire lo parelh d'entièrs {−1; 1}. La notacion « Z− » designe l'ensemble dels entièrs negatius. Es mai rar de trobar la notacion « Z+ », remplaçada per la notacion « N » dels entièrs naturals per identificacion.
Aquel ensemble es (totalament) ordenat per la relacion de comparason usuala eretada dels entièrs naturals. Es tanben provesit de las operacions d'addicion e de multiplicacion que fondan la nocion d'anèl en algèbra.
Los entièrs relatius son a vegadas nomenats entièrs racionals, (jol nom de rational integer en anglés), e coma cas particulars d'entièrs algebrics sul còrs de nombres dels racionals. Utiliza aquel nom Nicolas Bourbaki e qualques matematicians s'inscrivent dins lo movement de las matematicas modèrnas, d'entre que Georges Papy.
Somari
Motivacion[modificar | modificar la font]
La principala rason de l'introduccion dels nombres negatius es la possibilitat de resòlvre totas las equacions de forma:
- a + x = b, onte x es l'inconeguda e a e b son de paramètres.
Dins l'ensemble dels entièrs naturals, sonque aquelas equacions an una solucion.
- 5 + x = 8 se e solament se x = 3
- 9 + x = 4 a pas de solucion dins l'ensemble dels entièrs naturals. Possedís una solucion dins l'ensemble dels entièrs relatius qu'es -5.
Fragments d'istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion a de nombres negatius apareis dins de tèxtes indians coma l'Arybhatiya del matematician indian Âryabhata (476 - 550) onte son definidas las règlas d'addicions e de sostraccions. Los nombres negatius apareisson alara coma representant de deutes e los nombres positius coma de ganhs. Qualques sègles pus tard, dins los escrichs del matematician persan Abu l-Wafa (940 - 998), apareguèron de produchs de nombres negatius per de nombres positius. Pasmens lo nombre demòra encara ligat a de quantitats fisicas e lo nombre negatiu a gaire d'estatut legal. al Khuwarizmi (783 - 850) per exemple, dins son obratge la Transposicion e la reduccion perferís tractar 6 tipes d'equacions del segond gra al luòc d'envisatjar de sostraccions.
En Euròpa los nombres relatius apareguèron tardièrament ; s'atribuís en general a Simon Stevin (1548 - 1620) la celèbra règla dels signes pel produch de dos entièrs relatius. D'Alembert (1717 - 1783) dins l'Encyclopédie evòca lo nombre relatiu coma una idèa dangierosa.
« Cal avoar qu'es pas aisit de fixar l'idèa de las quantitats negativas, & que qualques abils gents an en mai contribuit a l'embolhar per las nocions pauc exactas que ne donèron. Dire que la quantitat negativa es en dejós de res, es avançar una causa que se pòt pas concebre. Aqueles que pretendon qu'1 es pas comparable a - 1[5], & que lo repòrt entre 1 & -1 es diferent d'un rapòrt entre - -1 & 1, son dins una dobla error: 1(...) N'i a doncas pas vertadièrament & absoludament de quantitat negativa isolada: - 3 pres abstrachament presenta a l'esperit pas cap d'idèa. » (D'Alembert, diccionari rasonat de las sciéncias, dels arts e dels mestièrs)
Cal esperar encara dos sègles e l'aveniment del formalisme per veire aparéisser una construccion formala de l'ensemble dels entièrs relatius a partir de las classas d'equivaléncia de parelhs d'entièrs naturals
Es a Richard Dedekind (1831 - 1916) que se deu aquela construccion. El meteis utilizava la letra K per designar l'ensemble dels entièrs relatius. Mai s'utilizèt d'autras convencions, fins que Nicolas Bourbaki popularize l'usatge de la letra , iniciala de l'alemand Zahlen (nombres)[6]
Règlas operatòrias[modificar | modificar la font]
Dins un nombre relatiu, se distinguís son signe (+ o - ) e sa valor absoluda: - 3 a per valor absoluda 3.
Addicion[modificar | modificar la font]
La soma de dos entièrs de meteis signe s'obten en addicionant las doas valors absoludas e en conservant lo signe comun
- (-3) + (-5) = -8 escritura que s'abreuja en -3 - 5 = - 8 suppriment lo signe operatòri +
La soma de dos entièrs relatius de signe contrari s'obten en calculant la diferéncia entre las doas valors absoludas e li balhant lo signe de l'entièr qu'a la pus granda valor absoluda
- (+3) + (-5) = - 2 escritura que s'abreuja en 3 - 5 = - 2
Multiplicacion[modificar | modificar la font]
Lo resultat d'una multiplicacion se sona un produch. Lo produch de dos nombres relatius de meteis signe es totjorn positiu (+) e s'obten ne fasent lo produch de las valors absoludas:
- (+3) × (+4) = +12 que s'abreuja en 3 × 4 = 12
- (-3) × (-7)= + 21 = 21
(lo + essent pas obligatòri se lo produch es pas negatiu)
Lo produch de dos nombres relatius de signes diferents es totjorn negatiu (-) e s'obten en fasent lo produch de las valors absoludas
- (+7) × (- 4) = - 28
Règla dels signes
- mai multiplicat per mai, dona produch mai.
- mens multiplicat per mens, dona produch mai
- mens multiplicat per mai o mai multiplicat per mens dona produch mens
Ensemble dels entièrs[modificar | modificar la font]
Construccion[modificar | modificar la font]
L'anèl Z dels entièrs relatius pòt èsser vist coma lo simetrizat del semianèl N dels entièrs naturals.
Estructura[modificar | modificar la font]
L'ensemble dels entièrs relatius, amb las seunas leis d'addicion e de multiplicacion, es lo prototipe de la nocion d'anèl. S'agís quitament d'un anèl euclidian, en referéncia a la division euclidiana. Es doncas tanben principal e factorial.
Se pòt provesir de la topologia discrèta associada a la distància usuala definida per la valor absoluda de la diferéncia, que ne fa un espaci metric complet. Las solas autras distàncias compatiblas amb l'estructura d'anèl son las distàncias -adicas, onte es un nombre primièr.
L'estructura de grop additiu (Z, +) es un grop monogèn sens torsion, es a dire un grop abelian liure de reng 1.
L'ensemble Z es totalament ordenat per la relacion d'òrdre usual.
Los entièrs relatius forman un ensemble denombrable infinit.
Extensions[modificar | modificar la font]
L'ensemble Z dels entièrs relatius se cabussa dins l'ensemble dels nombres decimals, notat D, qu'el meteis es una partida de l'ensemble dels nombres racionals notat Q.
La nocion d'entièr es espandida per la definicion dels entièrs algebrics, que son als divèrses còrs de nombres çò que los entièrs relatius son al còrs dels racionals. Los entièrs racionals, es a dire los entièrs algebrics del còrs dels racionals, son doncas exactament los entièrs relatius.
Per cada distància -adica, lo completat de Z es un anèl dels entièrs -adics notat Z, qu'a per còrs de fraccions lo còrs dels nombres -adics, notat Q e que conten Q.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'aquela posicion relativa a zèro ven l'adjectiu « relatiu » aplicat a aqueles entièrs.
- ↑ Segon qualques convencions diferentas, en vigor subretot dins los païses anglosaxons, l'entièr zéro es ni positiu ni negatiu (cf (en) Zero).
- ↑ De l'allemand Zahlen, « nombres ».
- ↑ La confusion s'evita amb l'usatge de la crotz de multiplicacion en exponent: « Z× ».
- ↑ paradòxa classica: se -1   1. paradòxa que ven de la frasa incomplèta « los invèrses d'aqueles dos nombres serián rengats dins l'òrdre invèrs », caldriá precisar « los invèrses de dos nombres de meteis signe son rengats dins l'òrdre invèrs ».
- ↑ (en) Earliest Uses of Symbols of Number Theory


text:
Sant-Pern
Sant-Pern en breton ( Saint-Pern en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Pern ven, sembla, de l'avesque de Vannes sant Patern (Modèl:S-).
Sant-Pern es un démembrement de la parròquia primitive de Plouasne. En 1050, un @dénommer Quimarhoc e Rotruce, la siá esposa, aurián donat al abbaye Sant-Nicolas d'Angieus, la glèisa de Sant-Pern e una tèrra d'una contenance de 45 ectaras. Aquela abbaye i fonda un prieuré e lo erigeix en parròquia a Modèl:La s-.
L'istòria de las commencements del prieuré de Sant-Pern, membre del abbaye de Sant-Nicolas d'Angieus, pròva plan l'existéncia de la glèisa de Sant-Pern dempuèi l'an 1050, mas pas nosautres garantís que Sant-Pern foguèsse ja erigit en parròquia. Avèm la pròva del contrari en una charte de la Modèl:S-. N'efièch, Donoald, avesque de Aleth de 1120 a 1143, en regulant un jorn los dreches dels religioses de Marmoutiers en Plouasne, dicha qu'aquela granda parròquia compreniá alavetz los territòris de Bécherel, Longaulnay, Lo Quiou e Sant-Pern, #que las glèisas n'avián pas considerat que cossí de las capèlas en dependent de la glèisa-maire de Plouasne, e apertenenta coma aquela a la abbaye de Marmoutiers (Ancians évêchés de Bretanha, IV, 403). Aquela charte #en sembla en principi en contradiction amb #çò qu'avèm dicha de la donation de la glèisa de Sant-Pern, dempuèi lo mièg de la Modèl:S-, als fraires de Sant-Nicolas d'Angieus ; mas cal observar que Donoald #emetre aquel acte per respondre a cèrtas reclamacions fachas en çò que tanh a las capèlas en dependent de Plouasne. Cap de dobte doncas #que s'agiguèsse pas aicí dels planhs formulats pels fraires de Marmoutiers contra aqueles de Sant-Nicolas d'Angieus, en çò que tanh a lo sieu establiment en la capèla de Sant-Pern sise en Plouasne. Perque Donoald pas #reconéisser pas dempuèi alavetz los dreches de Sant-Nicolas a Sant-Pern, ne sabèm pas res ; mas apareis e mai se los sieus successors pas #trigar pas a confirmar la fondacion del prieuré de Sant-Pern malgrat l'oposicion de Marmoutiers, e quitament aquel #dever èsser la rason de la érection de Sant-Pern en parròquia en lo corrent de la Modèl:S-. En una autra charte datada de 1187 es, n'efièch, parlat de nòu de las capèlas de Plouasne a aquela epòca, mas aquelas capèlas èran pas mai #qu'al nombre de dos : Lo Quiou e Longaulnay ; Bécherel e Sant-Pern èran alavetz vengudas parròquias, e aquela darrièra pas dépendait mai de Marmoutiers (Ancians évêchés de Bretanha, IV, 303). Se lo prieuré de Sant-Pern remonta al mièg de la Modèl:S-, es doncas solament al mièg de la Modèl:S- #que i aguèt erigit la parròquia d'aquel nom. Al commencement de la Modèl:S- trobam jonches los dos beneficis, la curació e lo prieuré ; aquela union #subsistir fins a la Revolucion. E mai se los abbés de Marmoutiers e de Sant-Nicolas d'Angieus pretenguèsson originairement aver de presentar lo prieur-recteur de Sant-Pern, aquel drech i aviá exercit a la s-|XVIII|e}} per l'ordinari. Lo Pouillé ms. De Sant-Malo (1739-1767) ditz tanben #qu'a aquela epòca o benefici de Sant-Pern valiá 1 800 libres de renda, que lo prieur-recteur levava una part de la dîme, mas #que i aviá n'indigne quatre d'autres gròsses décimateurs tant eclesiastics que laics ; que la fabrica i aviá-quitament un dîmereau e 95 libres de renda, èca. (Pouillé de Roazhon)[1]
La parròquia de Sant-Pern dépendait del ancià évêché de Sant-Malo. Se trobava antany en lo bourg de Sant-Pern, los ceps e collier de la distincion del Vièlh Torn. Aquel fief donava encara en 1680 a lo sieu posseïdor la superioritat dins la glèisa de Sant-Pern.
Se tròba los appellations seguents : Capèla Sancti Paterni (a Modèl:La s-), ecclesia de Sancto Pern (en 1516).
A partir de 1856, lo vièlh solar del Torn ven la marida maire de la primièra sœurs dels paures. L'institut "Sœurs dels Paures" a fondat per Jeanne Jugan (1792-1879) a Sant-Servan-sus-Mar (Ille-e-Vilaine).
Saint-Pern vient, semble-t-il, de l'évêque de Vannes saint Patern (Modèl:S-).
Saint-Pern est un démembrement de la paroisse primitive de Plouasne. En 1050, un dénommé Quimarhoc et Rotruce, son épouse, auraient donné à l'abbaye Saint-Nicolas d'Angers, l'église de Saint-Pern et une terre d'une contenance de 45 hectares. Cette abbaye y fonde un prieuré et l'érige en paroisse au Modèl:S-.
L'histoire des commencements du prieuré de Saint-Pern, membre de l'abbaye de Saint-Nicolas d'Angers, nous prouve bien l'existence de l'église de Saint-Pern dès l'an 1050, mais elle ne nous garantit pas que Saint-Pern fût déjà érigé en paroisse. Nous avons la preuve du contraire dans une charte du Modèl:S-. En effet, Donoald, évêque d'Aleth de 1120 à 1143, réglant un jour les droits des religieux de Marmoutiers en Plouasne, dit que cette grande paroisse comprenait alors les territoires de Bécherel, Longaulnay, Le Quiou et Saint-Pern, dont les églises n'étaient considérées que comme des chapelles dépendant de l'église-mère de Plouasne, et appartenant comme celle-ci à l'abbaye de Marmoutiers (Anciens évêchés de Bretagne, IV, 403). Cette charte semble d'abord en contradiction avec ce que nous avons dit de la donation de l'église de Saint-Pern, dès le milieu du Modèl:S-, aux moines de Saint-Nicolas d'Angers ; mais il faut remarquer que Donoald émit cet acte pour répondre à certaines réclamations faites au sujet des chapelles dépendant de Plouasne. Nul doute donc qu'il ne s'agît ici des plaintes formulées par les moines de Marmoutiers contre ceux de Saint-Nicolas d'Angers, au sujet de leur établissement dans la chapelle de Saint-Pern sise en Plouasne. Pourquoi Donoald ne reconnut-il pas dès lors les droits de Saint-Nicolas à Saint-Pern, nous n'en savons rien ; mais il paraît bien que ses successeurs ne tardèrent pas à confirmer la fondation du prieuré de Saint-Pern malgré l'opposition de Marmoutiers, et même ce dut être la raison de l'érection de Saint-Pern en paroisse dans le courant du Modèl:S-. Dans une autre charte datée de 1187 il est, en effet, parlé de nouveau des chapelles de Plouasne à cette époque, mais ces chapelles n'étaient plus qu'au nombre de deux : Le Quiou et Longaulnay ; Bécherel et Saint-Pern étaient alors devenues paroisses, et cette dernière ne dépendait plus de Marmoutiers (Anciens évêchés de Bretagne, IV, 303). Si le prieuré de Saint-Pern remonte au milieu du Modèl:S-, c'est donc seulement au milieu du Modèl:S- que fut érigée la paroisse de ce nom. Au commencement du Modèl:S- nous trouvons unis les deux bénéfices, la cure et le prieuré ; cette union subsista jusqu'à la Révolution. Quoique les abbés de Marmoutiers et de Saint-Nicolas d'Angers prétendissent originairement devoir présenter le prieur-recteur de Saint-Pern, ce droit était exercé au Modèl:S- par l'ordinaire. Le Pouillé ms. de Saint-Malo (1739-1767) nous dit aussi qu'à cette époque le bénéfice de Saint-Pern valait 1 800 livres de rente, que le prieur-recteur levait une partie de la dîme, mais qu'il y avait en outre quatre autres gros décimateurs tant ecclésiastiques que laïques ; que la fabrique avait elle-même un dîmereau et 95 livres de rente, etc. (Pouillé de Rennes)[2]
La paroisse de Saint-Pern dépendait de l'ancien évêché de Saint-Malo. On trouvait jadis dans le bourg de Saint-Pern, les ceps et collier de la seigneurie de la Vieille Tour. Ce fief donnait encore en 1680 à son possesseur la supériorité en l'église de Saint-Pern.
On rencontre les appellations suivantes : Capella Sancti Paterni (au Modèl:S-), ecclesia de Sancto Pern (en 1516).
À partir de 1856, le vieux manoir de La Tour devient la maison mère des premières sœurs des pauvres. L'institut "Sœurs des Pauvres" est fondée par Jeanne Jugan (1792-1879) à Saint-Servan-sur-Mer (Ille-et-Vilaine).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Amédée Guillotin de Corson,Pouillé istoric del archevêché de Roazhon,1886. [legir en linha]
- ↑ Amédée Guillotin de Corson,Pouillé historique de l'archevêché de Rennes,1886. Modèl:Lire en ligne


text:
Telomèr
Los telomèrs que son las regions deus cromosòmas situadas au lor cap. Que son constituits de sequéncias d'ADN hèra repetitivas. Com l'ADN polimerasa b'a pas la capacitat deus copiar dinc au cap, que pòden abracà's de division cellulara en division cellulara miant quitament a la loa disparicion e a la mort de la cellula (puish qu'après, eth, qu'ei l'ADN codant qui ei destrusit).
Un heish de teorias que son estudiadas suber las consequéncias deu hat e de l'entertien deus telomèrs e mantua que los liga dab lo vielhiment de la cellula, la soa degenerecéncia e los cancers.
Un enzim, aperat telomerasa (e qui assegura ua foncion de transcriptasa inversa), qu'ei encargat de restaurar los telomèrs. Qu'ei particularament actiu en çò de las cellulas qui's divisan un heish de vegadas a la seguida (com, per exemple, las cellulas socas deus embrions). Dens las cellulas on la telomerasa b'ei mens actiu, la mermada deus telomèrs que constitueish un arrelòtge biologic condamnant las cellulas a la mort arron d'un certe nombre de divisions.


text:
946
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 946 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la revòuta entraïnada per lo teologian ibadista Abu Yazid en 943. Après la conquista de Tunis, acomencèt lo sètge de Sussa en genier. Pasmens, leis abitants e lei soudats cargats de protegir lo pòrt resistèron amb acarnament. Lo 19 de mai, moriguèt lo califa Al-Qaim bi-Amr Allah que foguèt remplaçat per son fiu Al-Mansur. Lo califa novèu gardèt la novèla secrèta durant quauquei mes per renfòrçar son poder. Aquò li permetèt de mandar un convòi d'avitalhament a Sussa e Abu Yazid deguèt abandonar lo sètge de la vila. Puei, lo 15 d'aost, se debanèt lo rescòntre decisiu entre lei dos camps dins lo relarg de Kairouan. Al-Mansur capitèt de destrurre la màger part dei fòrças de son adversari que deguèt s'enfugir dins lei montanhas de Magrèb.


text:
Safo
Safo, en latin Sappho (Mitilena dins l'illa de Lèsbos; o ben Eresos; (actuala Grècia), 650 ab.C - 580 ab.C), escrit Eaπφώ en grèc atic e Ψάπφw en grèc eolic (lo dialècte del grec qu'utilizava dins sos escrits) foguèt una poetessa grèga.
Demorèt gaireben totjorn dins l'illa de Lèsbos levat un temps d'exili en Sicília per escapar a un dangièr inconegut (vèrs 604 aC), d'ont tornèt en 581 aC. Formèt un grop de femnas dedicadas al culte d'Afrodita, divessa de la poesia e la musica. Moriguèt en una edat avançada.
Pasmens rèsta una òda completa e fragments d'autras òbras. D'un estil simple e clar, descrivent una passion amorosa fisica e intimista adreçada a las femnas de son grop o als dieus, en particular a Afrodita. Presenta lo desir coma una poténcia irracionala poderosa e expausa las variacions de l'arma e la supremacia de la beutat e lo sentiment .
Sa reputacion foguèt granda, ja en son temps, e Platon la considerèt coma una Musa de mai. De l'illa ont nasquèt deriva lo mot lesbianisme e de son nom lo sinonim "safisme".
Familha[modificar | modificar la font]
Lo nom del paire essent lo mai de probable, segon las diferéncias versins dels autors, Escamandronim, que moriguèt quand aviá sièis ans; sa maire se sonava Cleis; son marit foguèt Cercoles o Cerciles e aviá tres fraires, Carax, Laric e Eurigi.
Òbra[modificar | modificar la font]
Existisson gaire de donadas biograficas sus ela, e pasmens se coneisson qualques poèmas e fragments extraits de citacions tardièras e sus papirs. De fach, practicament tot çò que sabèm de sa vida ven de sos poèmas. Lo contengut amorós de sos poèmas provoquèt tota sòrta de paraula e rumors sus sa vida. Sos poèmas foguèron recitats e coneguts a Atenas al sègle V ab. C. Pus tard, a Roma, los poètas latins lausan sos poèmas. I aviá ailà de busts de la poessa (cf. Lo discors de Ciceron contra Verres, acusat de panar un bust de Safo). Foguèt probablament la poetessa mai traducha e mai imitada de l'antiquitat classica.
Safo e son compatriòta Alceu son considerats los poètas melhors de la poesia lirica grèga arcaïca. De son òbra, que comptava segon çò que sembla nòu libres de grandor variada, se conservèt qualques exemples de poesia lirica populara en qualques epitalamis, cants nupcials: adaptacions de cançons popularas pròprias dels amics del nòvi e de la nòvia que s'improvisava dins los maridatges. Aquelas cançons son diferentas de la rèsta de sos poèmas, pus intimistas e cultas, per que creèt un ritme pròpi e una mètrica nòva, que venguèt estròfa safica.
Safo parla dins sos poèmas de la passion amorosa qu'es l'esséncia de l'èsser uman e que se manifèsta en divèrsas formas, coma la gelosiá, lo desir o una intangibla nostalgia. Un exemple d'aquò se tròba dins l'Imne en onor a Afrodita l'unic poèma demorat complet de tota son òbra. Se poiriá considerar coma una preguièra, una suplica adreçada a la divessa de l'amor per capitar a obtenir ajuda e conselh atal l'amor de son enamorada. Sembla qu'es pas lo primièr còp que Safo invoquèt a la divessa per aquò, dins lo poèma Afrodita parla dirèctament a Safo e li demanda las rasons d'aquela novèla flama. La descripcion de la divessa davalant del cèl amb son carri entornejada d'aucèls gaujoses, sorisent venguèt a un dels imatges tipics de la divessa.
Sa poesia foguèt la font d'inspiracion de poètas, coma los latins Catul e Oraci. A partir de l'epòca alexandrina, temptèt de conservar son òbra e ne descobrir nòvas partidas. En 2004 se trobèt de novèls fragments de Safo,[1] que ne amplifican e melhoran substancialament qualques uns ja existissent. Safo s'i lamenta del passatge del temps e planh, magistrala, los efèctes de la vielhesa de son còs e esperit utilizant lo mite de Titon, l'enamorat d'Eos, que, mejans Auròra, la divessa dels dets ròsa, demandèt als dieus que convertiguèsson Titon en immortal, mas oblidant de demandar per el l'eternala jovença. En consequéncia, Titon es l'eternal vièlh, que jamai morís, mas totjorn ven pus vièlh. Es a aquel tracta que s'identifica Safo, per que en sa qualitat d'educatriz se vei coma Titon davant sos escolans totjorn de la meteissa edat, totjorn immortals d'un biais.
Sos poèmas mai coneguts son gaireben totes aqueles que malurosament arribèron de forma fragmentari per via indirècta, es de dire, mercé al testimòni d'autres autors. Un d'aqueles descriu çò que se poiriá considerar coma « simptòmas de la malautiá de l'enamorament », aplicable a tot enamorat, en que se compta una destacabla version del poèta latin Catul, e lo fragment que ditz que i a pas dins lo monde res pus meravelhós que l'èsser qu'es aimat.
Safo aqueriguèt lo nom de “la desena musa” dins lo monde de la poesia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Safo a Pandora, el portal de la dona a l'antiguitat (ca)
- Safo, a Lletra de dona (ca)
- Safo, a ElPoderDeLaPalabra (es)
- Biografia de Safo, a Biografías y Vidas (es)
- Safo de Lesbos, la décima musa (es)
- Safo i la traducció, a DVDediciones (es)
- Safo, a CatLesbianas (es)
- Sappho and the world of lesbian poetry (en)


text:
Pesca a la pinassa
La pesca a la pinassa qu’es un mòde de pesca au hilat, practicat sus la còsta gascona, dab un vaishèth aperat « pinassa ». En 2010, aquera pesca n’es pas mei practicada sonque au « Cap de l’Òmi » (comuna de Lit e Micse) e a « Contis » (comuna de Sent Delian).
Los ostilhs[modificar | modificar la font]
- La pinassa : qu’es un galup de hons juste plat, dab la proa arrelhuvada.Ua de las darrèras enqüèra en servici a Lit e Micse, que hèi 10,50 m deu bèc au cuu, 2,50 m de large, e 0,80 m de hons ; que pesa 1 tòna haut o baish.
- Lo hilat : qu’es ua traina (o tragina) de 250 a 300 m de long. Los estrems que hèn 3 m de haut e que s’eslargeish dinc a 6 o 7 m dens la part centrau on hèi lo « sac ». La malha que hèi 65 mm.
- Lo parc : bastiment de bòi, apitat sus la duna litorau, on es acelada la pinassa.
- la burna : las burnas que son grans coscolhas (strombus (tricornis) gigas) que viatjadors s’an hèit seguir de la Cariba ençà. Que se’n sèrven de tuhèra entà aperar a la pesca.
Los òmis[modificar | modificar la font]
- Los embarcaires : ueit òmis que fòrman l’equipatge : 6 ramaires, l’ancrèir e lo pilòt. L’ancrèir que shirga com los auts ramaires e qu’a en mei la responsabilitat de l’ancra.
- Los òmis de tèrra : qu’ajudan a carrejar la pinassa e a halar lo hilat suu sable.
- Lo « garge » qu’es chafrat atau, pr’amor com l’auchèth deu medish nòm, e de la plaja estant, que deut trobar los endrets on se pensa qu’i aurà peish.
La pesca[modificar | modificar la font]
Entà poder pescar, cau que la mar sii bèra, de l’avís deu pilòt. Aqueth òmi qu’a tanbei la carga de velhar a l’entertien deu materiau : lo hilat, la pinassa e lo parc. Que susvelha a contunar l’evolucion de la configuracion de la còsta : on se fòrman las hòchas e los bancs. Quèn la mar es com cau, que se’n va de quartièr en quartièr, aperar a la pesca en bohant dens la burna.
Quèn retreneish la burna, los òmis que s’amanejan a preparar lo panetèir dab lo picaisho e lo pelhèc dab vin roge, e shets pèrder temps que halan de cap a la mar, au parc de la pinassa. Si los pescaires son pro numerós (au mensh un vintenat), la partida de pesca que va poder s’aviar.
Deu temps que los uns e carcan lo hilat, lo garge que segueish lo bòrd de l’aiga en cèrca deu mélher cròt on har lo lanç.
Lo pilòt que causeish los 7 avironaires ; los dus permèrs, los mei experimentats que balharàn la cadéncia, e lo darrèr, l’ancrèir, qu’ajudarà au pilòt tà las manòbras. Lo vaishèth qu’es dravat dinc a l’aiga a fòrça de braç. Lo pilòt que balha los òrdis : « Òh hissa ! », aiga dinc a la cinta, los òmis de tèrra que dan ua darrèra honhada tà har passar la pinassa darrèr lo permèr vagat, puish los ramaires contunan a avançar. Un còp eslunhats de la còsta, que güeitan lo senhau deu garge qui’us muisharà l’indret on deut anar la pinassa. Si la pesca e’s debana la nueit, lo garge que’s mèrca dab ua lutz. Quèn es pro pròcha deu bòrd, lo pilòt, en manejant lo govèrn, que comanda : « Arrèir ! Viratz ! Arrèir nòrd, naja sud ! ». Aubedissenta, la pinassa que s’arrevira. « Arrèir ! Arrèir pertot ! ». La pinassa qu’arrecula, e lo pilòt que lança lo malhòc ad un òmi de tèrra qui s’es avançat dens l’aiga. Lo malhòc e lo hilat au quau es arreligat per ua còrda d’un centenat de mètres, que son tirats suu sable, mentre que lo vaishèth e’s torna alunhar en desvirolant lo hilat. Quèn la mieitat deu hilat es desplegada, la pinassa que vira de man, de cap a la plaja, mei entau nòrd. Lo garge que hèi signa tà mercar l’endret on deut acostar. Dens las vagadas, los avirons mantienuts dens l’aiga, l’equipatge qu’aten la bèra (la calma), e l’andada portaira qui miarà d’un pos la pinassa suu sable. Aquera, qu’es deishada au bòrd de l’aiga, dab l’ancra plan arrapada.
Gahats en cada estrem de la còrda, los pescadors que shirgan lo long hilat desplegat en miei cerc. Chic a chic, lo tracanard que’s sarra. « Tiratz suu plom ! » ce ditz lo pilòt qui’s hèi en davant dens l’aiga quèn la pòcha e s’apressa deu bòrd.
Lo hilat a tèrra, tots qu’arriban d’aviada, e lavetz que shisclan crits de gaujor o de desapuntament. Sii çò que sii, cadun qu’i va deu son avís. Shens pérder temps, lo peish qu’es hicat dens cistèras e embarcat. - « Aus haishs ! » Ad aqueth òrdi brac, los pescadors qu’amassan lo hilat. L’ua arron l’auta, cada equipa de dus òmis, armada d’un pau, que receut lo son tròç deu hilat ; que carrà un vintenat de gualhards entà’u carrejar e arrecargà’u hens la pinassa.
Que s’i pòden tornar mantruns còps, aquò que depen si la mar damòra bèra e s’i a peish a gahar.
Entà acabar la partida de pesca, que tornan miar la pinassa dovant lo parc, on hèn sovent un darrèr lanç : lo « lanç deu parc ». Los pescadors estadits qu’an enqüèra hòrt a har : pujar lo hilat trempe, tirar lo vaishèth de l’aiga, lo hicar suu carreton, lo halar suu sable. Dempuish 1979 la pujada dinc au parc qu’es assegurada pr’un motor pro gualhard qui hèi virar un trulh.
Lo partatge[modificar | modificar la font]
Lo peish gahat qu’es trigat entà estar partatjat enter los pescadors presents. Qu’assajan de har parts las mei equitables qui’s puishquin, en tienent conte de la qualitat e de la quantitat. Lo pilòt qu’a dret a duas parts. Ua auta part qu’es reservada tà l’òmi qui apèra dab la burna. Ua tradicion de Lit e Micse : quèn l’un deus pescadors qu’a la hemna prenh, qu’a, de mei de la soa part, un bèth turbòt.
Deu temps que’s hèi la triga, e que d’auts s’i hèn dab lo picaisho, un pescador qu’es carcat d’amassar dens un borret, las « mèrcas » de cadun : ua clau, un briquet, un cotèth, un craquit,.... Lo pilòt que hica cade objècte sus ua part de peish e cadun que s’arrecapta çò de son.
Aquera costuma qu’es tostemps estada arrespectada.
Los peishs[modificar | modificar la font]
Segon la sason, que’s pescan :
- Sòlas
- Turbòts
- Brinhas o lobinas
- Piguèirs
- Dauradas
- Magres
- Costuts
- Agulhas
- Munles
- Escúrpias o vibas
- Balistas
- Barraus
- Hauchas
- Tolhs
- Plainas o platuishas
- Macarèus
- Vorrugas
- Colacs o gats de mar
- Supis (sipas)
De clar en clar, que’s gahan tanbei :
- Barbahaus
- Saumons
- Moluas
- Bonitas
Honts[modificar | modificar la font]
- Pinasses du Marensin ; Recueil d’articles parus dans les bulletins de Mémoire en Marensin ; éd. Mémoire en Marensin ; 2009 ; 280p.


text:
Guèrra dau Rif
La Guèrra dau Rif foguèt una guèrra coloniala opausant de 1921 a 1926 lei tribús dau nòrd de Marròc, alora sota dominacion espanhòula, ais Espanhòus ajudats a partir de 1925 per lei Francés. S'acabèt per una victòria dei poissanças colonialas e per la dissolucion de la Republica dau Rif formada per leis abitants de la region.
Lo conflicte acomencèt vèrs la fin de 1920 o lo començament de 1921 quand una armada espanhòula intrèt dins la region dau Rif per reprimir una revòuta locala e còntrar l'influéncia francesa dins lo sector. Pasmens, l'intervencion espanhòula entraïnèt una insureccion generalizada sota lo comandament de Muhammad ibn Abd al-Karim al-Khattabi. Lo 20 de julhèt de 1921, lei fòrças espanhòulas foguèron esquichadas a la batalha d'Anoal e Espanha perdèt lo contraròtle de la màger part dau nòrd de Marròc. Lo 1en de febrier de 1922, Abd al-Karim proclamèt la Republica dau Rif e organizèt lei tribús de la region per formar un estat centralizat e contuniar la guèrra còntra leis Espanhòus. Ansin, en 1924, leis Espanhòus tenguèron solament quauquei pòrts.
En decembre de 1924, Espanha acomencèt de negociar ambé Abd al-Karim. Aquò entraïnèt d'insureccions dins la zona francesa de Marròc puei una ataca per lei fòrças dau Rif. Pasmens, aqueleis ofensivas foguèron blocadas per lei Francés que formèron una aliança ambé leis Espanhòus e mandèron un còrs expedicionari fòrça important e equipat de mejans modèrns. A partir de setembre de 1925, una tièra d'ofensivas dei poissanças colonialas s'acabèt donc per la conquista dau territòri dau Rif e per la capitulacion d'Abd al-Karim lo 30 de mai de 1926.


text:
1715
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1715 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Acabament de la bastida de la glèisa d'Abba Antons a Gondar confirmant l'estabilizacion politica dins la capitala etiopiana dempuei lo començament dau rèine de Yostos (1711-1716). En revènge, lo poder dau negus en fòra de la vila demorava totjorn febla.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Invencion dau premier termomètre de mercuri per Gabriel Fahrenheit (1686-1736].


text:
Art de l'Egipte antica
L'art de l'Egipte antica que s'esten sus los gaireben quate millenis de Kemet (la negra, qu'ei a díser Egipte antica).
Las recèrcas arqueologicas qu'an permés de descrobir objèctes e artefactes anant deus temps preïstorics (predinastics deus diferents periòdes dits Nagada) dinc a la Baisha Epòca, a las diferentas ocupacions estrangèras d'Egipte e a la coabitacion de la fin de la cultura egipciana antica dab Roma puish dab lo Crestianisme (dab lo son art còpte).
Maugrat d'aquestas evolucions importantas, l'art egipcian qu'ei demorat estable sus periòdes deus longs (a despart de las influentas rupturas culturaus que hon l'eresia amarniana d'Akenaton e las divèrsas invasions estrangèras). Un art caracterizat per e expriment l'estabilitat dab las soas linhas, colomnas e angles.
L'art de l'Egipte antica qu'ei generaument devesit en :
- Art de Nagada (temps preïstorics e predinastics)
- Art deu periòde Tinita (durant las duas purmèras dinastias)
- Art de l'Empèri Ancian
- Art amarnian (durant l'eresia d'Amenofis IV (autorenomat Akhenaton e lo transferiment de la capitau dens la vila navèra d'Akhetaton


text:
Buset de Tarn
Buset de Tarn[1] es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de la Nauta Garona (Miègjorn-Pirenèus).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada sus la rota nacionala 630 a 28 km al Nòrd-Èst de Tolosa sus las ribas de Tarn
Accès[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs et monuments[modificar | modificar la font]
- Forèst de Buset
- Glèisa


text:
-391
Aquesta pagina concernís l'an -391 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Après la revirada dei negociacions de l'annada precedenta, perseguida de la Guèrra de Corint. Leis Espartencs capitèron una campanha victoriosa còntra Argos ambé la conquista d'unei posicions fortificadas. Pasmens, leis oplitas espartencs foguèron esquichats a Lechaeum per l'infantariá leugiera atenenca. En despiech d'una còntra-ofensiva que permetèt a Esparta de reocupar lo prat batalhier, lei pèrdas èran tròp importantas per contuniar la campanha e leis Atenencs poguèron reconquistar lei fortalesas inicialament ocupadas per Lacedemònia.
En Mar Egèa, una flòta espartenca assaièt de menaçar lei posicions atenencas dins lo nòrd-èst. Après quauquei succès, foguèt destrucha dins una emboscada per leis Atenencs. Aquò permetèt a Atenas de restablir sei relacions amb uneis èx-aliats de la Liga de Delos. Pasmens, la mòrt dau generau atenenc comandant l'operacion (Trasibul) dins un combat còntra de pilhards venguts d'Aspendus entraïnèt l'aplant d'aquelei progrès.
Roma[modificar | modificar la font]
Après aquela de 392 avC, incursion novèla de la ciutat etrusca de Volsinies còntra lo territòri roman.


text:
Idrolisi
L'idrolisi es una reaccion quimica de l'aiga amb una substància. Entre las substàncias que pòdon subir aquesta reaccion se tròban nombrosas sals, qu'a l'èsser dissolgudas en d'aiga, sos ions constituents se combinan amb los ions idroni o oxoni, H3O o plan amb los ions idroxil, OH-, o los dós. Aquestes ions procedisson de la disociacion o autoprotolisi de l'aiga. Aquò produsís un desplaçament de l'equilibri de dissociacion de l'aiga e coma consequéncia se modifica la valor del pH. Las sals dels acids febles o basas febles s'idrolizan per accion de l'aiga, en dependent, lo gra de la reaccion, de la feblessa de l'acid o la basa. Es dire, mai feble siás l'acid o la basa, màger es l'idrolisi. Tipe de reaccion quimica qu'una molecula d'aiga, amb formula H2O, reacciona en el amb una molecula d'una substància AB, qu'A e B representan en el atòms o de grops d'atòms. En la reaccion, la molecula d'aiga se descomponon en los fragments H e OH-, e la molecula AB se descomposa en A e B-. De contunh, aquestes fragments se jonhon en proporcionant los produchs finales AOH e HB. A aqueste tipe de reaccion se li coneis sovent coma dobla descomposicion o escambi. D'interès especial es l'idrolisi de divèrsas sals qu'origina dissolucions acidas o basicas.


text:
Saint-Jean-d'Aubrigoux
Saint-Jean-d'Aubrigoux[1] (Saint-Jean-d'Aubrigoux en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Uòus-Brigoux[2].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom d'Ous-Brigoux[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Saint-Jean-d'Aubrigoux
- ↑ Sant-Jean-de Aubrigoux sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS, consultat lo 20 de julhet de 2012.
- ↑ Saint-Jean-d'Aubrigoux sur le site Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui de l'EHESS, consulté le 20 juillet 2012.