text:
1980
Aquesta pagina concernís l'an 1980 del calendièr gregorian.
Somari
EvenimentsModificar
OccitàniaModificar
FrançaModificar
EuròpaModificar
PolonhaModificar
Debanament de manifestacions novèlas que causèron la fin dau periòde Gierek e la presa dau poder per lo generau Wojciech Jaruzelski. Deguèt rapidament faciar una tièra de manifestacions organizadas per lo sindicat Solidaritat menat per un obrier catolic dich Lech Walesa.
AfricaModificar
BotswanaModificar
Mòrt dau president Seretse Khama. Ketumile Masire (BDP) foguèt elegit per lo remplaçar.
AmericaModificar
PeróModificar
Debanament deis eleccions promesas per lo govèrn dictatoriau de Francisco Morales Bermúdez Cerruti qu'èra incapable de dirigir lo país. Gràcias a un sostèn important de part de la populacion e a la division de seis adversaris, l'ancian president Fernando Belaúnde Terry foguèt elegit President de la Republica. Prenguèt plusors mesuras progressistas coma la restitucion dei jornaus a sei proprietaris ò lo restabliment de la libertat d'expression. Pasmens, assaièt tanben de limitar leis efèctes de la reforma agrària de Velasco, se raprochèt de Washington e mau capitèt de faciar la crisi economica, especialament lo problema causat per l'inflacion.
Enterin, dins lei regions centralas, apareguèron divèrsei guerilhas comunistas, magerament aquela dau Sendier Luminós, que comencèron una tiera d'atacas còntra l'Estat Perovian. Largament ignorats per lo govèrn centrau, aquelei combats venguèron un problema vertadier tre l'annada seguenta (→ 1981).
AsiaModificar
IranModificar
Començament de la Guèrra Iran-Iraq après una tièra de bombardaments per l'aviacion iraquiana lo 20 de setembre. Après d'avançadas de quauquei desenaus de quilomètres lòng de la frontiera, leis Iraquians foguèron finalament blocats per leis Iranians.
IraqModificar
Començament de la Guèrra Iran-Iraq après una tièra de bombardaments per l'aviacion iraquiana lo 20 de setembre. Après d'avançadas de quauquei desenaus de quilomètres lòng de la frontiera, leis Iraquians foguèron finalament blocats per leis Iranians. Puei, lo 28 de novembre, se debanèt una batalha navala dins la region dau pòrt iraquian d'Umn Qasr. La flòta iraquiana i perdèt sièis naviris (còntra solament un per leis Iranians) e demorèt quasi inactiva fins a la fin de la guèrra en 1988.
OceaniaModificar
TuvaluModificar
Independéncia dau país lo 30 de julhet.
VanuatuModificar
En mai, leis illas secessionistas d'Espiritu Santo e de Tanna conoguèron doas insureccions novèlas. Dins la premiera, de secessionistas conquistèron la capitala e proclamèron la Republica de Vemarana e dins la segonda, de combats opausèron lei partisans dau govèrn ai partisans de França. París sostenguèt aquela secession en empachant lo mandadís d'una fòrça militara e en reconóissent aquela independéncia. Pasmens, lo 2 de junh, Tanna foguèron reconquistada per lo govèrn locau. Puei, après l'independéncia oficiala dau país lo 30 de julhet, Lini poguèt emandar l'ajuda militara dei país de la region e obtenguèt aquela de Papoa-Nòva Guinèa. Lo 31 d'aost, un desbarquament aisat prenguèt lo contraròtle dau territòri de la Republica de Vemarana marcant la fin de secession. Aperaquí 2 300 i foguèron arrestadas.
ArtsModificar
Sciéncias e tecnicasModificar
AstronomiaModificar
Susvolada dau sistèma de Saturne per la sonda espaciala Voyager 1. I poguèt realizar divèrsei fotografias de la planeta, de sei satellits e de realizar divèrsei mesuras de temperaturas e de composicion atmosferica. Descurbiguèt tanben uech satellits suplementaris.
EnergiaModificar
Premier foratge orizontau realizat dins lo jaciment de gas naturau de Lac per Elf Aquitaine e l'Institut Français du Pétrole. Aquela tecnica foguèt aplicada en 1982 ai foratges sosmarins e s'es largament difusada dins lo mond.
EconomiaModificar
NaissençasModificar
- 19 de genièr - Jenson Button, pilòt de Formula 1 britanic
- 27 de genièr - Marat Safin, jogaire de tennis rus
- 28 de genièr - Nick Carter, cantaire american (Backstreet Boys)
- 12 de febrièr - Christina Ricci, actritz de cinèma americana
- 12 de febrièr - Juan Carlos Ferrero, jogaire de tennis espanhòl
- 21 de febrièr - Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, rei de Botan
- 12 de març - Katie Morgan, actritz pornografica americana
- 21 de març - Ronaldinho, jogaire brasilièr de fotbòl
- 17 de junh - Venus Williams, jogaire de tennis americana
- 20 de julhet - Gisele Bündchen, modèl brasilièra
- 22 de julhet - Kate Ryan, cantaira bèlga
- 26 d'agost - Macaulay Culkin, actor american
- 12 de setembre - Yao Ming, jogaire chinés de basquèt
- 21 de setembre - Kareena Kapoor, actritz indiana
- 30 de setembre - Martina Hingis, jogaira de tennis eslovaca
- 10 de decembre - Sarah Chang, violonista americana d'origina coreana
- 18 de decembre - Christina Aguilera, cantaire american
- 20 de decembre - Ashley Cole, fotbolaire anglés
- Jordan Galland, cantaire, compositor, realizaire e productor american de pop
- Judd Vinet, un desvelopaire open-source canadian
DecèssesModificar
- 2 de febrièr - William Howard Stein, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 18 de març - Erich Fromm, psicològ e filosòf alemand (n. 1900)
- 24 de març - Oscar Romero, arcebisp d'El Salvador (n. 1917)
- 25 de març - Roland Barthes, critic e escrivan american (n. 1915)
- 31 de març - Jesse Owens, atlèta american (n. 1913)
- 15 d'abril - Jean-Paul Sartre, filosòf e escrivan alemand, Prèmi Nobel de Literatura (recusat) (n. 1905)
- 24 d'abril - Alejo Carpentier, escrivan cuban (n. 1904)
- 29 d'abril - Alfred Hitchcock, director de cinèma britanic (n. 1899)
- 4 de mai - Josip Broz Tito, president d'Iogoslavia (n. 1892)
- 18 de mai - Ian Curtis, musician britanic (Joy Division) (n. 1956)
- 7 de junh - Henry Miller, escrivan american (n. 1891)
- 7 de junh - Elizabeth Craig, escrivan britanica (n. 1883)
- 9 de julhet - Vinicius de Moraes, poèta, escrivan e diplomata brasilièr (n. 1913)
- 24 de julhet - Peter Sellers, actor britanic (n. 1925)
- 27 de julhet - Muhammad Reza Pahlavi, shah d'Iran (n. 1919)
- 10 d'agost - Yahya Khan, president de Paquistan (n. 1917)
- 17 de setembre - Anastasio Somoza Debayle, dictator de Nicaragua (n. 1925)
- 7 de novembre - Steve McQueen, actor american (n. 1930)
- 20 de novembre - John McEwen, primièr ministre d'Austràlia (n. 1900)
- 22 de novembre - Mae West, actritz americana (n. 1893)
- 4 de decembre - Francisco Sá Carneiro, primièr ministre de Portugal (n. 1934)
- 8 de decembre - John Lennon, cantaire e compositor britanic (The Beatles) (n. 1940)
- 24 de decembre - Karl Dönitz, militar e president d'Alemanha (n. 1891)
- 31 de decembre - Marshall McLuhan, professor e escrivan canadian (n. 1911)
Prèmi NobelModificar
- Prèmi Nobel de Fisica : James Watson Cronin, Val Logsdon Fitch
- Prèmi Nobel de Quimia : Paul Berg, Walter Gilbert, Frederick Sanger
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Baruj Benacerraf, Jean Dausset, George D. Snell
- Prèmi Nobel de Literatura : Czesław Miłosz
- Prèmi Nobel de la Patz : Adolfo Pérez Esquivel
- Prèmi Nobel d'Economia : Lawrence Klein


c: text/html

text:
« Lo Piare Rapeau, apres aver escrich daus bocinons de poemas directament sus sos paisatges familiers, rochiers,aiga jalada, nevia, terra fescha, mossa, aneus d'aubres sejats, s'avia botat a far, dempuei las annadas 80 'na pintura ambulanta en prener coma supòrt los aubres e los rochiers de sa contrada : Ajac dins lo nòrd dau Peirigòrd. E la gent avian prengut l'abituda de 'nar se permenar dins 'quilhs boescs per las descrubir.
Lo Piare Rapeau nos a quitat lo 5 d'octòbre 2007. Eu nos a laissat sas pinturas que s'efacen pauc a pauc coma 'quelas dau Saut dau Chalard que nos contunhem a far visitar tot parier, a la damanda a « union.occitana@yahoo.fr ».
Au mes d'aust 1995, nos li aviam pausat quauquas questions per far parestre dins « Occitans » la revuda de l'IEO.
Perque 'quela envia de pinturar dins los bòscs, sus 'quilhs supòrts ?
« Quò era la sola maniera de m'emprenhar de 'quel environament de mon enfança, que fugui oblijat de quitar a 15 ans per segre mos parents exilats a Paris. N'i tornava nonmas dos ò tres jorns per an... Aura i demòre totas las vacanças.
Ai chausit 'queu supòrt perque sei nascut au mitan daus boescs... ai frojat e jugat coma los aubres... a nos bastir daus espacis. Los aubres erian los piliers vivents de nòstres chasteus. Nos i passavam lo pus clar e lo pus sombre de nòstre temps. Coma tots los pitits occitans, nos sabiam trobar dins l'aubre tota la materia a fabricar, emb lo cotelon, nòstres amusaments. Nos nos fasiam paur a imaginar que las marns e los rochiers erian animats... gròssas testas... monstres... qu'avian tanben, quauques còps, un aspect un pauc mistic.
Ieu pinture sus los dos supòrts, aubres e rochiers, los pus fantasmagoriques de nòstre païs.
Au mai prund de la memòria, l'òme -australopiteque- apareguet nonmas en davalar de l'aubre qu'eu poguet, a 'queu moment, visar coma un object.
Aqui, dins nòstre Peirigòrd-Lemosin, um pòt pas obludar tanben que lo chastenh, au cors daus segles, a estat lo pair nurricier qu'a abritat e chaufat lo paubre monde !
L'aubre es totjorn present en me, mesma disparegut... mesma dins las ruas sens aubres. E i a pas de melhor supòrt, per l'imaginari, d'en-pe, 'qui, davant me, dempuei totjorn. En mai, la mòrt accentua sas fòrmas, sas texturas intimas.
Per lo granite, eu es 'qui de tota eternitat, enracinat dins la terra. Qui, mai que se, determina nòstra region ?... Terras acidas e vegetacion, servas... tot lo paisatge ne'n depend... nòstras activitats... quitament nòstra linga !
En generau, um opausa art e natura. Coma te'n suertes-tu ?
L'art s'a totjorn inspirat de la natura per la representar... aqui ai essaiat d'abolir 'quela opausicion e mesma de los confondre ! La natura es ela-mesma pintura e pintre. 'La determina lo subject e la maniera : fòrmas, volumes ... 'la fai mesma evoluar mon trabalh per las mossas, los liquens -que son friands de l'acrilique !- emb las fuelhas d'autòmna ò la nevia que chamnhen mas colors ! Dirai que la natura me fai sinhe, me provòca... Ieu intervene, daus còps gaire, emb de las colors e apres la laisse far !
Dins daus articles, um disia que « tu prenias acte d'una natura moribonda que tu maquilhavas un darrier còp »?
'Quò es l'avis d'un filosòfe (1). Eu prentendia que volia li ofrir 'na darriera festa en li balhar son darrier lusis, en l'enflambant de colors.
L'istòria de l'òme fuguet totjorn una lucha per dominar la natura mas dempuei la granda industria capitalista, eu la menaça seriosament. Aqui, en Occitania, nòstre retard de desvelopament conten un esper sus lo plan ecologique e la natura a denquera la chança de contunhar ela-mesma a far sas festas de colors. Fau nonmas trabalhar en sinergia coma ela, emb de las intervencions nonmas alusivas.
Dins ton trabalh, i a dos moments, la pintura e apres las fotòs que n'um pòt veire dins tas expausicions. Que preferas-tu ?
Coma 'quela pintura es precaria -utilise de l'acrilique- 'na granda giblada pòt tot netiar en quauquas minutas, la fotò es 'na faiçon de gardar traça de 'queu trabalh. Quauques còps, 'la permes de gardar l'etapa de l'evolucion de la pintura, que la lumiera chamnha en fonccion dau jorn, de las sasons... en cors d'elaboracion, juscanta a l'esfaçament.
I a 'quò un rapòrt entre ta pintura e l'imaginari occitan ?
Coma porria-quò en estre autrament, per un occitan en plen boescs dau païs ? Au començament, 'qu'era los aubres que decidavan d'una fòrma : me laissava guidar per ilhs. Dempuei quauquas annadas, ai 'gut envia de tornar trobar los contes e legendas auvits los sers de velhada ò que nos am culits dins lo païs. Entau es nascut « lo Bòsc dau Leberon ». Sus daus chastenhs mòrts mas denquera de'n pe, alinhats dempuei beleu 200 ans, ai essaiat de lur far surtir Jan Bestia, la Naneta-la-lavairitz, la « Vielha » dau potz, sòrta de Charamiauna ò Cama Cruda gascona, Psaumet, Daudinet-cacaudon, Sensilhon, lo Leberon... Ocasions de far tanben auvir la linga dins los boescs quand nos contem 'quelas istòrias aus visitors ! Daus regents i venen de luenh per « trabalhar » coma lurs goiats.
Tot l'an passat, avia pinturat sus los luòcs mesma ente s'avia passat 'la revòlta d'Ajac en 1640. La gent de la comuna d'Ajac avian tuat un gabelon -dau temps de Jan Petit- I aguet 'na repression terribla. Puei 'quela istòria se metamorfoset en-d'una brava legenda « la legenda d'Ajac » qu'aguei lo pus grand plaser de representar sus daus rochiers au gorg dau Saut dau Chalar dins la comuna daus Champs (Champs e Roman).
E qui sap si seria pas marcat per mos aujòus, pintres de cavernas ? Mas ieu prefere zò far en plen aer ! »
Apres un itinerari dins l'imaginari dins lo Bòsc dau Leberon, nos discuterem denquera longtemps de pintura, de poesia e d'occitanitat jos lo Triangle de l'estiu lemosin.
Las maquetas de dos libres, un sus « la Legenda d'Ajac », l'autre sus lo « Bòsc dau Leberon » fugueren fachas mas nos aguerem pas lo temps de trobar un editor. E malurosadament per nautres tots, lo Piare era partit pinturar dins lo ceu.
Un site fait per un ancian estudiant de Piare exista sur Internet.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mesfisa ti ben dau comissariat
Que lei còndes ti mancaràn pas.
Si parlas fòrt, si siás pas d’acòrd
Si çò que viés ti fa venir lo racacòr,
Es pas la pena de jugar ambé la mòrt.
Ti dieu, d’aise, d’aise, fagues pas lo nervos !
Que lei policiers son totjorn mai poderós,
D’aise, d’aise, fagues pas ton orgueiós !
Que lei policiers son totjorn mai dangeirós.
Mi meravilhi d’auvir lo menistre
Ti parlar de tei devers, de tei drechs,
Tot en protegent d’òmes senistres
Que s’en garçan de la légalité.
Pareisse que vivèm en republica
E que la lei per toei lei gents s’applica,
Quaucaren truca, mi siáu enganat
Que vieu jamai leis estrassas plorar.
Pasmens as rason de metre lo òai
Paure de segur as besonh de trabalh
Per elei siás ren mai que de canalha
As pas sentit lo bruch de la saralha ?
Per lo barri de voaturas cremadas
N’i a tròp,
Per lo barri de maires aploridas
N’i a tròp,
De pichonas totei desconsoladas
N’i a tròp,
De violéncias, de cavas marridas
N’i a tròp.
Ai grands lo perdon, per nautrei la maçuga !
Au mai siás pichon, au mai serà pesuga.
Si la justícia ti pareisse ruda
Dien pas parièr lei que t’an de fortuna,
Ti fan un viet per un paure pintaç
Dau temps qu’aquelei gents s’en foton plen lo nas,
Còmpta lei gròs monsurs empresonats !
E mi parlaràs pus d’egalitat.
Mont’es la vertat, diga mi si va sabes
Ièu sabi plus çò que vòu dire d’estre francés
E fins qu’a uèi siáu pas ren qu’un Marsilhés,
Ambé lei cònòs siáu pas d’acòrd, va comprenes.
La societat a ges de pietat
E lei raggas son pas estimats
Siáu pas aquí per ti faire cagar
Veni solament discutir e cantar
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
12 décembre 2010
Poliça nacionala, vòstres papièrs
Encuèi anèm veire coma marcha un radar de poliça. Es un dispositiu qu'es basat sus l'efèt doppler, que descriu el cambiament de frequença d'una ònda quora cambiam lo referenciau.
Lo radar va emetre una ònda embé una antenna, dins la direccion de la veitura, que dins lo referenciau dau radar a una frequença ben coneguda (se l'ònda es dins lo vesible la frequença corresponde a la color). Après un temps donat (que si pòu carcular sa relacion embé la distança, mais que interessa mai lei ratapenadas que lei policièrs) l'ònda encapita la veitura. Embé l'efèt Doppler la veitura vei una ònda d'una autra frequença, e la rebata dins l'autre sens embé aquela mema frequença. Sus lo retorn l'ònda rebatada subisse un autre còps l'efèt Doppler, dins lo meme sens, et lo radar va receure una onda d'una frequença diferenta d'aquela qu'aviá mandat. La diferença entre lei frequenças balha la vitessa de la veitura lo lòng de la linha de mira.
Perqué li a un efèt Doppler ?
Per lo moment avèm acceptat lo principi de l'efèt Doppler sensa l'explicar, ara lo vau descriéure embé un dessenh :
En rotge es representada la valor de l'ònda electromanhetica lo lòng de l'axe : se es amont vòu pas dire que l'ònda a virat cap enaut mais que sa valor a aquesta distança dau radar es granda e positiva, se es de per debàs vòu dire qu'es granda e positiu, e au mitau es nula. Leis arcs de cercle (frònt d'ònda) representan la propagacion de l'ònda, que fa avanç : en trach plen lei ventres (vòu dire qu'ailà l'ònda prene una valor granda, positiva o negativa) e en pontejat lei nos (endrechs monte l'ònda pilha una valor nula). Sus lo costat de la veitura ai representat en arange un tròç de l'ònda vista per la veitura quora la toca, embé en rotge lei ponchs correspondant a una dei tres posicions dau dessenh. Vesèm que l'oscilacion de l'ònda es mai rapida dau vejaire de la veitura : entre lo premièr dessenh e lo darrièr l'ònda a avançat d'una periòda (una periòda es lo temps que dessepara una valora dei camps e lo còps que ven monte lei camps tòrnan a aquesta valor), mentre que sus la corba en arange lei ponchs rotges an fach un pauc mai d'una periòda.
Perqué la veitura rebata l'ònda percebuda e non l'ònda "reala" ?
D'en premièr cau dire que li a ges d'ònda "reala", de referenciau privilegiat, segon lo principi de relativitat (galilenca) : la fisica dins una veitura es la mema que a maion. Lo solet referenciau particular per la veitura es lo siéu referenciau, qu'es particular sonque relativament a ela. Lo referenciau dau radar a ren d'especiau per la caroçariá de la veitura : lei siéu atòmes de ferre conoisson pas l'existença dau radar, sonque veson un camp electromanhetic que lor ariba dessus e fan tot per neutralisar aquest camp electromanhetic, l'empachar de rintrar dins lo metal. Lo solet biais per lo metal de compensar l'onda percebuda es d'emetre una ònda a l'envers embé la mema frequença qu'aquela qu'es percebuda.


text:
16/04/2016
Raibe negre 18 per Gilbert Borgés
Cinc mes. Cinc mes que passe davant quela peira. Dempuei qu'ai chamjat de trabalh. La vese bien, la peira. Dietz quilometres de linha drecha. Vielh angard a la riba daus diets quilometres. Un paneu Castrol e una traccion avant assabentant que quo es un ancian garatge. Tres-cents metres aprep, i a la peira.
Pas exactament una peira. Una lausa de ciment cuberta de mossa verda quilhada sus son talus. Coma una boina. Quauquaren gravat dessus. Cinc mes que me damande quau eveniment comemòra la peira.
Brava rota drecha e bien lena. A chamjat de parcors, la rota. I a enquerra gaire, virava a drecha davant lo garatge. La peira deviá estre dins una comba au mitan d'un champs. O d'un bòsc.
Tòrne maison dabora aüei. O los jorns eslonjan. O tòrne dabora e los jorns eslonjan. Sei tot solet sus la rota. Ai lo temps. Quò plòu pas. Passe l'ancian garatge. Tombe los rapòrts. 'Reste la veitura dins la comba. Bien davant la peira. Laisse lo motor virar. Espiada au retrovisor. Degun. Druebe la pòrta. Davale. Barre la pòrta. Fau lo torn de l'autò. Saute sus lo talus. Me doble per veire. Malaisat : i a la mossa e la lum es tota grisa.
Passe los dets sus la mossa. Pitit a pitit, pauc per pauc, pòde legir. De las chifras. Una data. Cherche un nom, una explicacion. I a pas. 'Chabe de deschifrar. Quo es la data d'aüei. Comprene pas. La ploia comença de tombar.
Saute sus la riba. Fai lo torn de la veitura. Sei per drubir la portiera quant auve lo bruch. Me revire. Ai nonmas lo temps de veire la vielha veitura negra me bombar dessus.
Gilbert Borgés
08:00 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
02/04/2016
Raibe negre 17 per Gilbert Borgés
Beve. Beve per obludar. Sabe pus çò que voliá obludar : ai begut.
Mon grand-pair beviá maitot. Benleu per obludar la guerra que l'aviá entrainat a pas vint ans. Benleu per obludar que son pair -mon reir-grand-pair- beviá. Era tornat alcolique de la guerra, la prumiera, la granda, la de 14.
Television. Un tipe parla d'attentats. E de guerra. Chamjament de presentator. Una presentairitz. Parla de la poliça e de l'armada que patrolhan dins las ruas. Imatges de contròles. De la gent de la peu sorna. Se laissan far. Testa clinada. Retorn dau presentator. Estat d'urgença. L'estat e la poliça se passan de l'esvis daus jutges. Me tòrne siervir un viatge.
Autra chadena. Imatges de gents mòrts dins la granda aiga d'aver volgut fugir una guerra de religion moderna. Un chefe de la drecha extrema ven parlar dau programi de son partit. Pas la pena de votar per ilhs. Lo programi es desjá en marcha. Me sierve enquera un còp.
Beve. Per obludar l'estat islamic. Per obludar l'estat etilic.
Gilbert Borgés
07:53 Publié dans Cosina dau Perigòrd, Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
12/03/2016
Raibe negre 15 per Gilbert Borgés
Eschinleta aiça. Electrònica. Lo telefòne. Lo cresiá enquera en panna. Cherche. Lo tròbe sus la taula de la cosina. Jos un pilòt de papiers. Apoie sus lo boton. P'ita votz dins l'escotador. Miliena.
- Pòdes davalar ? Me sei embarada dins ma chambra. Ai un problema coma madama Ròberta. A un coteu. Vòu pas me lo balhar. M'a quitament menaçada.
- Riebe.
Ròberta a quatre-vint-set ans, totas sas dents mas pus tota sa testa. Es aquí, lo temps de trobar una plaça en maison de retirada. Medicalisada. Miliena me sòna de temps en temps. Quant a mestier d'un òme.
Chauçaduras. Dos-cents metres. Jos la ploia. Tuste a la pòrta de Miliena. Pas de remponsa. Entre. Ròberta es 'sietada a la taula. Un saladier davant ela. Un litre de lach dedins. Lo bóitiá es per terra. Un pauc de lach a colat sus lo carrelatge. Ròberta esbocina dau pan dur dins lo lach.
- Quo es tu ? çò-ditz. Sei contenta de te veire. Ai fam.
- Que fatz-vos, Ròberta ?
- Ai fam. Degun s'ocupa jamai de me, aquí. Me fau bien me desbraulhar…
Se campa. S'encranilha a son deambulator. Clampina devers me. Se dobla per me potonar. Me doble per la potonar. Ai lo temps de veire un pitit coteu sanguinos dins l'entrada de la cosina. Ròberta me nhaca la jauta a plenas dents.
Gilbert Borgés
08:09 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
04/03/2016
Raibe negre 14 per Gilbert Borgés
Freg. Auriá degut me mesfiar. Aviá credat lo tipe mai d'un còp. Sus son telefonet. Respondiá pas. Li aviá laissat daus messatges. Sens responsa. Pas normau. Pas logic. Mas era en rota. Tròp tard per far demieg-torn.
'Riebe a la nuech. Ai nonmas l'adreça dau vilatge. Coneisse còp sec la maison. Era sus la foto. Aisat : en faciá dau restaurant. 'Reste la veitura a meitat sus lo trapador. Telefonet. Pas de malhum. Merda !
Suerte lo papier ente ai tot imprimit. Davale de la veitura. Odor de fumada. Lo freg pica. M'enquilhe lo manteu. Totjorn lo freg. Ai lo nom dau proprietari.
Tot l'en-bas de la maison es 'lumat. Grand. Subregrand. Doas pòrtas. Segurament dos apartaments. Vau a la prumiera pòrta. Pas de nom. Vau a la segonda. Pas de nom. Una eschinleta. Apoie dessus. Marcha pas. Tuste. Ren. Degun.
Tòrne a la prumiera pòrta. Tras la fenestra, vese una brava taula. Quatre 'sietas. Quatre veires. Un tipe sietat dins un grand fautuelh. Faciá a la television. Tuste a la pòrta. Ren. Tuste a la fenestra. Lo tipe se quilha e se'n ven drubir.
« Fasetz excusa, cherche Monsur Lerche.
- Quo es me.
- Deviá 'ribar deser.
- Lo jaic es preste.
- Pas aisat de vos junher…
- Sabe. Ai nonmas laissat mon numeró de telefonet e i a pas de malhum. »
Deve me contentar de quò. Montam un eschalier defòra. Puei un autre. Traversam una terrassa. Autre eschalier. En fer. Novela terrassa. But la pòrta. L'apartament. Jos la teulada. Un bon endrech per se clachar. Freg.
Me monstra lo fonccionament de la television. Podrai segre las informacions.
« E per la rantela ? L'anonça disiá que i aviá la rantela…
- Vau vos balhar lo còde. Atencion, los eschaliers eslampian. »
Segue. Tombe pas. Me fai entrar. Passam rasis la bela taula. « Espere ma filha... » Prene lo còde darrier la box.
Quó sufis pas, çò-ditz l'ordinator. Fau apoiar sus lo boton de la box. Tòrne davalar. Lo tipe es sietat dins son grand fautuelh en faciá de la television. Tuste a la fenestra. Bolja pas. Mai fòrt. Devira la testa devers me. M'espiá un moment tras la vitra puei tòrna a sa television. Pas moien d'aver son atencion. Tòrne tustar. Tua la tele. Se leva. Vai tuar la lum. Doman. Benleu…
Tòrne a l'apartament. Prene una docha. Quò cola negre. Fai un freg de lop dina la sala de banh.
Barre los contravents. La montanha crama. Los termes son envertolhats d'una lutz roja e rossa. Espie un moment.
Me coije dins un daus tres liechs plunhats dins la chambra. Lo parquet es pas drech. Nimai lo liech. Lo quite matelas cola vers la mança. Me desvelhe au mitan de la nuech. Freg. Lo linçòu e las cubertas son tròp pitits per lo liech. De mai, lo comptador a disjonctat. Pus de chauffatge. Daus camions de pompiers passan a fons jos la fenestra. Ai freg.
Gilbert Borgés
19:06 Publié dans Cronicas d'autor, Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
18/02/2016
Raibe negre 13 per Gilbert Borgés
Marche sus la rota. Marche jos lo solelh. Chaud. Tròp chaud. Mau de pés. Mau de chambas. Testa que vira. Quò monta. Sente lo son de mos talons sus lo godron me 'ribar dins los timpans. Chalor. La suor me cosina los uelhs. Un autre bruch de pas a ma drecha. Combier. Marcha a mon costat. Sos piaus gras pejats sus lo crasne. Sufris, lo paubre diable. Es pus fach per entau marchar. Presque cent-cinquanta quilòs de portar en plen solelh. De mai, emb son diabete e son colesteròl…
Ditz ren. Bufa. De tot biais, ditz jamai ren, lo Combier. Fai daus risons a tots los que li parlan. O que l'espian. Pas un grand comunicaire, lo Combier. Pas tròp bien dins sas suchas, lo Combier. Me fai un rison e me presenta una ponhada de cereisas en parchar.
Sabe pas çò que fai dins la caumassa de quela rota que monta. Se's pendolhat dins sa granja, au mes de mai.
Gilbert Borgés
15:22 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
13/01/2016
Raibe negre 12 per Gilbert Borgés
Especiá de festa. I a un cóp a beure. Dau vin. Blanc e roge. Fai freg. Quo es sorne. Som quauques-uns. Un quite chen vira de l'un a l'autre. Coneisse presque tot lo monde. Quo es Sigmund que sembla tot menar. Es a la riba de la taula. Pòrta lo costuma De temps en temps, fila querre una botelha que drueba dins un grand clóc ! Quo es un amic de ma femna.
Som 'sietats autorn de la taula. Una bela taula talament lonja que n'óm n'en veu pas l'autra riba. Bevem daus pitis cóps. Los veires totjorn plens. Bargasse coma ma vesina. Jóuna. Brava. Daus pitits uelhs blus plen de maliça. Me parla de tecnologia. L'escolte, mai que mai.
Lo chen se ven far sa plaça entre nos. Pausa sa testa sus ma jarra. L'aflatem. Los dets de la drólla passen sovent sus los meus. De mai en mai sovent. De mai en mai longtemps. Quó semble la far rire. Sa man es pus sus ma man es quitament pus sus lo chen. Quo es ma jarra que 'flata, aura. Monta regulierament.
Li prene la man e la pausa sus la siá jarra. Sigmund a tot vist. Me marca son desaccórd dins una espiada. Surament son ideïa si sei rasis quela goiata.
La serada se 'chaba. Ma vesina m'a virat l'eschina e parla coma son autre vesin. Sigmund se's sietat en faciá de me. A portat una botelha de vin. Partatgen sens ren dire. Quo es temps de tornar.
Maison. Granda lum. Coma si i aviá pus de rideus. Ia pus de rideus. I a pus un quite mueble dins la maison. I a pus ren. Ma femna es partida. A tot emportat. Ai freg.
Gilbert Borgés
19:18 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Institut d'Estudis Occitans
11, carrièra Malcosinat
31000 Tolosa
Tél.: 09.62.56.09.91
- 2007-2017 : 10 ans de la Comission Toponimica Occitana
- Jornada d'InFormacion : 18/11/2017 - Mèfi : ANNULADA
- N'i a pro d'èsser mespresats !
- Las ajustas lengadocianas
- Bonas vacanças d'estiu de 2017 !
- Lo n°160 d'Anem Occitans es sortit !
- Novèla edicion actualizada del diccionari Francés-Occitan de Cristian Laus en çò de IEO Edicions
Jeudi 1er février 09:37-10:37 - Luòc: Anglet
La commune d’Anglet propose un CDD de trois mois afin de réaliser le contenu d’une exposicion permanent e dédiée à spécifiquement à la langue et à la culture occitane-gascone. Ne saber mai
Jeudi 1er février 10:47-11:47 - Luòc: Pau
La FIMOC propose une mission de service civique afin de mener une enquête sociolinguistique relative à la place des médias occitans dans la société. Ne saber mai
Un còp recebuts los CV e las letras de motivacion, ua de las etapas mes importanta qu’ei la causida de las candidaturas. Aquiu, l’enjòc qu’ei de triar d’ua faiçon eficaça las candidaturas.
D'ua part, ne cau pas recéber tròp de mond, se que no prenem lo risc de's mesclar los candidats, e pèrder un hèish d'energia e de concentracion dens la recepcion deus candidats "pòcs interessants”. D'aute part, que cau avisà's de ne mancar pas "lo” candidat interessant.
1 - Triar las candidaturas en foncion de critèris objectius.
Plan segur ne cau pas deishà's anar a espiar cada CV e cada letra de motivacion e hèr duas pialas de candidaturas (las retengudas e las autas) en foncion d'ua intuïcion globau sus cada candidatura.
Que cau absoludament sortir de l'esfèra deu sentit, de l'intuïtiu e deu subjectiu entà entrar dens ua analisa basada sus critèris objectius.
2 - Triar segon las exigéncias deu pòste.
Lo recrutaire qu'a de tornar pensar a la sua auhèrta d'emplec e au sué pòste de tribalh entà classar las competéncias, coneishenças, experiéncias e qualitats segon que sian exigidas (shens la-quau n'ei pas possible de tiéner aqueste pòste de tribalh) o desiradas.
Un còp hèita aquera classificacion que cau bastir un tablèu que repren en colona los candidats e en linha las exigéncias.
Per exemple entà un poste d'animator-professor en occitan dab tres exigéncias (licéncia d'occitan, permís de miar e coneishenças en musica e cant occitan) e 9 candidats, que bastiratz lo tablèu seguent :
Dens aqueste cas, qu'èi plan aisit d'organizar la seccion de recrutament. Los candidats 2,3,8 e 9 que seràn convidats a ua entrevista d'emplec.
3 - Quin continua la tria (se tròp de personas respónen a las exigéncias) ?
Per contre, dens lo cas que tròp de candidat emplenan los critèris obligatòris, vos calerà demandar, en foncion de la capacitat de l'estructura, quantas personas e podetz entrevistar ; puish establir un navèth tablèu dab tots los vòts de l'emplegaire.
Un còp hèit aqueste tablèu vos demorarà sonque de comptar las crotz per cada candidat e de convocar lo X prumèrs.


text:
Concert Rescontre de la Tuta d'Oc #7 amb Jan-Lois Lavit à Toulouse le 21 juin 2017
18h00
Prix: Gratuit
Plus d'infos sur le concert Rescontre de la Tuta d'Oc #7 amb Jan-Lois Lavit à Toulouse
Le concert Rescontre de la Tuta d'Oc #7 amb Jan-Lois Lavit a lieu dans le cadre de la Fête de la musique Toulouse 2017.
Per aqueste seten Rescontre de la Tuta de l'annada, Jan-Lois Lavit nos vendrà presentar sa darrièra òbra que mèscla lo roman istoric e lo raconte iniciatic.
Seguissèm lo joen Shuban dins un periòde istoric ont l'influéncia de l'Empèri Roman bota a mal las tradicions ancianas de las comunautats novelament conquistadas.
Site web : https://www.facebook.com/LaTutadOc
Photos de Rescontre de la Tuta d'Oc #7 amb Jan-Lois Lavit
Tous les artistes de Rescontre de la Tuta d'Oc #7 amb Jan-Lois Lavit
- Jan-lois Lavit •


text:
Cardiocranius
Lo genre Cardiocranius compren pas qu'una sola espècia de pichon rosegaire :
- Cardiocranius paradoxus, una espècia menaçada de gerbesa terrèstra nana de cinc dets que se rencontra en China, en Cazacstan e en Mongolia[1].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Genre :
- Cardiocranius dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : Cardiocranius Satunin, 1903 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Cardiocranius (en)
Espècia :
- Cardiocranius paradoxus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : Cardiocranius paradoxus Satunin, 1903 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Cardiocranius paradoxus (en)
- Modèl:IUCN
Fòtos :


text:
19/08/2013
Lo comici, tradicion e avenir
Vous voulez trouver un endroit en prise avec la vie réelle, proche de chez vous et loin du virtuel et du factice ? Rendez vous sur les comices, vous y rencontrerez agriculteurs éleveurs et artisans de nos campagnes.
Per ço qu'es de io, ani veire lo comici de nòstre ranvers, lo canton de Mont Agrier, que se teniá queste còp a Dochapt. Divendres matin se faguet lo concors de labor, onte se troban los paisans dau canton, mai que mai los jòunes, sur lors tractors los mai modernes emb daus garliments (charuas) de 4 o 5 relhas. La releva de doman, filhs et filhas de paisan coma Quentin de Mont Agrier e Emilia de Sent Just fan daus rejons plan drechs, jos l'uelh dau juri d'experts e daus parents, elegits, vesins, merchants de materiau venguts en nombre.
Los vielhs petarons , las farralhas, fan lor surtida anuala tanben. Lo comici es l'ocasion de veire de la curiositats: la familha Mazeu de Dochapt emb lors 100 vielhs tractors de las marcas raras (Austin, Vandeuvre …) o plan conegudas.
Es pas rare d'auvir parlar occitan e lo monde vos respondan emb plaser, a v'autres de començar de parlar ! Podetz veire daus goiassons come Rafael de Brassac que vos fai veire sas polas « negra soia », son jau « brama ». Madama Thierry, presidenta dau « Rucher du Périgord » (sindicat daus belhaires) vos dira tot sur las belhas e lo miau, en vos far gostar « la brescha ».Veiretz un talhor de peiras vengut de Brassac, un fabricant de juguets de bois vengut de Agonac . Pascal Bonafon vos dira tot daus chens trufiers de raça « Lagotto Romagnolo » .Saubretz tot sur la selaria e arneschament artisanaus en parlar coma Felipe Couratin. Lo Club associatif des Hauts de Dronne vos fara veire las sietas de porcelana pinturadas a Sent Pardòs. E per chabar, una conferença per Alain Mazeu, mosnier dau Moulin de la Pausa de Sent Meard vos fara tot saber sur los molins de vent de França e d'Euròpa. Tous ces passionnés vivent à la campagne, sont fiers de leur métier, transmettent des savoirs riches de sens et perpétuent une tradition qui prépare l'avenir.
Denis Gilabert
Fotò: Emilia sur lo vielh tractor familiau, au concors de labor.
De veire sur queu blògue l'album foto : Comice Agricole Douchapt 2013
19:14 Publié dans Actualitats, actualité | Tags : comice agricole du canton de montagrier, comice agricole à douchapt 2013, traditions | Lien permanent | Commentaires (0)


text: Era exposicion permanenta mos explique era Tàrrega deth sègle xiv e ac hè a compdar de pèces provenentes des excavacions arqueologiques enes Roquetes e en carrèr de la Font, atau com de materiaus escultorics provenents des hons deth musèu. Es pèces mos expliquen com, a darrèrs deth sègle XIII e enquiath prumèr tèrç deth sègle xiv, era petita vila sorgida ath torn deth castèth experimente un gran desvolopament economic (representat pes apòstols, Maredediu e elements arquitectonics de diferenti convents) e com es diferentes crisis economiques a compdar de 1333 enrarissen era convivéncia entre judius e cristians, qu’esclatarà damb era arribada dera Pèsta Nera en 1348 e era revòuta contra era comunautat judiva. Es excavacions en cementèri medievau judiu des Roquetes an permetut, ath delà de documentar diferenti aspèctes funeraris, documentar era revòuta de 1348. Aguesta revòuta, ena quau moriren segontes es hònts lèu 300 judius, se documente tanben en call, en jadiment deth carrèr de la Font.


text:
lundi, 25 octobre 2010
Crida a la manifestacion a Narbona
16:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
mercredi, 20 octobre 2010
Protestacions contra la lei dels pensions francesas, vist de Belgica
03:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
La violéncia de las manifestacions a Lyon farà lo títol de la Tribune de Genève
00:30 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
mardi, 19 octobre 2010
Gérard Depardieu tracta las manifestacions d'estupidas...
23:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
La cauma vista per la BBC, French Strike
22:15 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
Las multiplas protestacions en França interessan las redaccions de Barcelona
17:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
vendredi, 01 octobre 2010
Perqué los Occitans e las Occitanas son tanben ciutadans e ciutadanas d'aqueste mercat-Estat-nacion, 2 d'octobre...
09:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
samedi, 04 septembre 2010
Solidaritat : Manifestacions europèas de sosten al Ròms
13:00 Publié dans Débat/Forum | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, lengadòc, gasconha, provènça, lemosin, auvernha, catalonha | Facebook
mercredi, 07 octobre 2009
La concurréncia farà bolegar los païsans de la FNSEA
Le ministre de l'agriculture n'aura pas pu cette année inaugurer le Sommet de l'élevage. Une centaine d'éleveurs mécontents lui ont bloqué le passage.
La FNSEA a jamai bolegat ambe un govèrn RPR o UMP, forçat per la concurréncia sobre d'autres subjèctes agricòles de l'elevatge de bestiars, la FNSEA se fa ausir en Auvernha, e organiza la comunicacion d'aiçò.
22:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : manifestacion, agricultura, agriculture, auvernha, auvergne, occitània, elevatge, abaliment | Facebook
lundi, 03 août 2009
Sampitèrne problèma del prètz del mercat, aquí lo pòrc d'Auvernha
10:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : agricultura, agriculture, mercat, nivèl, quotacion, pòrc, auvernha | Facebook


text:
Oberhoffen-sur-Moder
Oberhofen an der Moder en alemannisch (Oberhoffen-sur-Moder en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo ban de Oberhoffen es délimité al nòrd per l'anciana via romaine Brumath-Seltz; seguís de contunh de l'oèst al sud lo cors de la Moder fins a Rohrwiller e d'ailà se traça una linha parallela a la via romaine fins als limits de Schirrhein per continuament prene a nòu aquela anciana via. Aquel meteis ban se compausa de dos nivèls, compostos per la terrassa sablonneuse del cône de déjection de la Moder e la bassa terrassa del Rhin.
Le ban d'Oberhoffen est délimité au nord par l'ancienne voie romaine Brumath-Seltz; il suit ensuite de l'ouest au sud le cours de la Moder jusqu'à Rohrwiller et de là se trace une ligne parallèle à la voie romaine jusqu'aux limites de Schirrhein pour ensuite rejoindre à nouveau cette ancienne voie. Ce même ban se compose de deux niveaux, composés par la terrasse sablonneuse du cône de déjection de la Moder et la basse terrasse du Rhin.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'espital de Haguenau a de tèrras a Oberhoffen-sus-Moder en 1207. Mas la siá istòria es fòrça mai anciana, coma lo demòstra la descobèrta de pigassas en pèira conservada al musèu de Haguenau. D'après lo Sr. Hatt E Zumstein existissiá una acampada de nomadas de l'edat del bronze a Oberhoffen-sus-Moder. A l'epòca mérovingienne l'istòria de Oberhoffen-sus-Moder es fòrça estretament ligada a la abbaye de Arnulfsau, situada a las confins del ried cap a Drusenheim. Lo ancià sant de la parròquia, St Mathieu proven d'aquela epòca. Mai tard Oberhoffen-sus-Moder ven un luòc de pelegrinatge dédié a Ste Riedchilde enterrée ailà amb los sieus sèt mainats. Tèrra paura, las gents i vivon de ramaderia mercés a las pradas del ried. La cultura del safran permet de melhorar l'ordinari. Sembla que la cultura de la garance en quantitat industriala del XVIIIe sègle aja pas gaire aprofechat dins lo pòble, mas anava se rattraper pel continuament mercés al pasteur Ehrenpfort #que i introdusís la cultura del houblon. En 1836 i aguèt luòc un procès entre los éleveurs de Oberhoffen-sus-Moder e dels proprietaris de Bischwiller en lo cas de dreches de vana pâture, un vièlh conflicte d'en un autre luòc d'ont Oberhoffen-sus-Moder #sortir victorieux. Oberhoffen-Sus-Moder es pas pas citat en las vièlhas chartes de Wissembourg, mas lo sieu territòri sembla correspondre a la camina de Semheim #que, fach en enquimerant, a los sieus limits la longitud de la Moder; un autre riu a citat en la charte, Flad-aha #que se pòt facilament assimilar al riu d'origina phréatique lo Fallgraben.
L'hôpital de Haguenau a des terres à Oberhoffen-sur-Moder en 1207. Mais son histoire est beaucoup plus ancienne, comme le démontre la découverte de haches en pierre conservées au musée de Haguenau. D'après M. Hatt et Zumstein il existait un campement de nomades de l'âge du bronze à Oberhoffen-sur-Moder. À l'époque mérovingienne l'histoire d'Oberhoffen-sur-Moder est très étroitement liée à l'abbaye d'Arnulfsau, située aux confins du ried vers Drusenheim. L'ancien saint de la paroisse, St Mathieu provient de cette époque. Plus tard Oberhoffen-sur-Moder devient un lieu de pèlerinage dédié à Ste Riedchilde enterrée là avec ses sept enfants. Terre pauvre, les gens y vivent d'élevage grâce aux prairies du ried. La culture du safran permet d'améliorer l'ordinaire. Il semble que la culture de la garance en quantité industrielle du XVIIIe siècle n'ait guère profité au village, mais il allait se rattraper par la suite grâce au pasteur Ehrenpfort qui y introduit la culture du houblon. En 1836 eut lieu un procès entre les éleveurs d'Oberhoffen-sur-Moder et des propriétaires de Bischwiller à propos de droits de vaine pâture, un vieux conflit d'ailleurs d'où Oberhoffen-sur-Moder sortit victorieux. Oberhoffen-sur-Moder n'est pas cité dans les vieilles chartes de Wissembourg, mais son territoire semble correspondre à la marche de Semheim qui, fait troublant, a ses limites le long de la Moder; une autre rivière est citée dans la charte, Flad-aha qu'on peut facilement assimiler à la rivière d'origine phréatique le Fallgraben.


text:
Cree
Los Cree son una nacion autoctòna d'America del Nòrd. Sos territòris s'espandisson entre las montanhas rocosas e l'ocean Atlantic, mai que mai en Canadà (Quebèc, Ontàrio, Manitòba, Saskatchewan e Albèrta), mas tanben als Estats Units (oèst de Minnesòta e uèi Montana).
Amb mai de 200 000 personas, e mai de 135 comunitats enregistradas, los Cree forman lo pus grand grop entre las Primièras Nacions de Canadà.
La lenga cree de la familha de las lengas algonquinas es, amb aperaquí 117 000 locutors, una de las pus parladas en America del Nòrd . A causa de l'acceptacion dels maridatges intertribals, existís una comunitat mestissa eissuda d'unions entre crees e europèus, qu'a desvolopada una lenga pròpria sonada michif, qu'es una mescla de francés (mai que mai per los noms) e de cree (subretot pels vèrbs).
Lo tèrme cree ven de la francizacion del nom de vilatge Kenisteniwak en Christenaux que donèt cree. Eles se sonan eles meteisses collectivament Nēhilawē (« los que parlan la lenga nòstra »).
En Quebèc, a l'encòp las activitats minièras e los grands projèctes idroelectrics de l'estat quebequés dins los ans 1970 a l'entorn de la baia de James aguèron per consequéncias l'apropriacion per de companhiás quebequesas de fòrça tèrras dels crees, e l'installacion sus sos territòris de vilas non autoctònas.
Entre los grops màger i a d'oèst cap a l'èst :
- Los crees de las planas (Plains Cree;paskwawininiwug) .
- Los crees dels bòsques (Woods Cree;Sakawiyiniwak).
- Los crees dels paluns (Swampy Cree; Maškēkowak).
- Los crees de l'elan (Moose Cree; Mosoni)
- Los crees de la baia de James (Wiinibeyk Iiyuu e Nuuchcimiihc Iiyuu).
- Los Montagnais
- Los Atikamekw.
- Los Naskapi.


text:
24/06/2013
"Sent Peir e Sent Pau" per Micheu Chapduelh
Avec l’arrivée de l’été, vous croyiez en avoir fini avec les longs mois de pluie. C’était compter sans deux saints associés qui font traditionnellement des leurs à la fin du mois de juin :
Sent Peir e sent Pau Lavan las ruas de sent Marçau.
(Saint Pierre et saint Paul - fêtés le 29 juin – lavent les rues de saint Martial, fêté, lui, le 30.)
Mais si je vous cite ce proverbe, ce n’est pas pour vous parler de météo. Parlons de langue. Les proverbes sont toujours un peu fossilisés, ils ne se plient pas aisément aux (mauvaises) tendances du moment.
Si vous demandez en occitan à un nommé Pierre comment on l’appelle, il y a de fortes chances qu’il vous réponde « Pierre » (prononcé « piéré ») ou « Piare ». Paul, lui, répondra sans doute « Pòl ». C’est que l’Etat Civil, avec son caractère officiel, les incite à franciser leur nom. Le proverbe, lui, a gardé les véritables formes occitanes. Il en va de même pour la toponymie. Ai jamai auvit dire a degun que demorava a Sent-Pierre de Còla o a Sent-Pòl la Ròcha ! On dit bien « Sent-Peir de Còla » e « Sent-Pau la Ròcha ».
Quand on a voulu transcrire en français la prononciation de « Peir » on a souvent écrit « Pey ». Ainsi pour la cathédrale « Pey-Berland » de Bordeaux, du nom - paraît-il - d’un évêque prénommé Pierre. L’inconvénient, c’est que ce « y » final qui dans le midi note un son que l’on peut comparer au « il » français dans le mot « travail » n’a dans l’autre moitié de la France qu’une valeur décorative, qui fait que les touristes (et les autochtones qui veulent parler comme on parle à la cour, pardon, je veux dire dans la capitale) prononcent « pet », ce qui est pour le moins incongru. De même, en Périgord, il convient de ne pas transformer Marquay, Hautefaye ou La Jemaye en Marqué, Hautefée ou La Jemée. Et la Louyre n’est pas la Louïre. Cependant le « y » n’existe pas dans l’orthographe occitane classique. On écrit « i ».
Mais pourquoi ce « r » final qui ne se prononce pas ? Plusieurs raisons à cela. La première est que si le nord-occitan et le gascon disent « pei », le languedocien et le provençal disent « peire ». Ce « r » est donc là comme preuve de l’unité de la langue. Il en va de même pour frair/fraire, pair/paire, mair/maire, arair/araire, etc. Pour preuve de cette prononciation, un autre proverbe :
Si plou sus Sent Peir, Perdes doàs tinas sus tres.
(S’il pleut sur Saint-Pierre, tu perds deux cuviers à vendange sur trois.)
« Peir » e « tres » riment parfaitement dans la moitié nord du Périgord.
La seconde raison (qui vaut pour toutes les consonnes finales non-prononcées), c’est l’existence de dérivés : Peiròt, Peiroton, Peirilha… (Pierrot, Pierroton , Pétronille…)
Et « Pau » ? Nous avons-là une diphtongue comme l’occitan en a beaucoup et qui n’existe pas en français. Le touriste de tout à l’heure ainsi que l’autochtone qui a peur de faire paysan prononceront « paou » en deux syllabes. Mais il n’y en a bien qu’une. Rime avec « Marçau », saint patron du Limousin.
Micheu Chapduelh
22:23 Publié dans Cultura e literatura en òc, Lenga e vocabulari, Toponimia e patronimia | Lien permanent | Commentaires (0)
11/06/2013
Michel Chadeuil et Jan dau Melhau chez "Des livres et Nous" à Périgueux
Michel Chadeuil présentera et dédicacera son livre" J'ai refermé mon couteau", en présence de l'éditeur Jan dau Melhau
le jeudi 13 juin à 18h00 à la librairie "Des livres et nous" , 34 rue Wilson à Périgueux.
L'auteur a reçu le Grand Prix Périgord pour cette oeuvre.
Voici ce qu'en disent les libraires Catherine et Jacky Raimbault.
°°
Ce livre, au titre un peu énigmatique, est organisé en chapitres thématiques qui lui confèrent sa rigueur descriptive. Ce n'est qu'une impression aussitôt démentie par les digressions et les souvenirs de l'auteur qui donnent à ce livre sa chair et sa saveur. Michel Chadeuil parle d'ethnographie vicinale, à la fois par modestie et par réalisme, puisque son lieu d'observation est un hameau et son voisinage, et ses archives se constituent de sa propre mémoire. Peu à peu l'étude laisse place à la promenade - c'est en marchant lentement que l'on fait le plus de rencontres - parmi les mythes, croyances et rites, rapports entre classes sociales, civilité et convivialité dans la société rurale.
Michel Chadeuil est parfois nostalgique mais jamais passéiste. Il interroge bien plus qu'il n'affirme parce qu'au bout du compte, Michel Chadeuil est un paysan qui exerça le métier d'enseignant, un pied dans chaque monde, et s'il prend partie, il le fait toujours avec humour.
jeudi 13 juin à 18h à la librairie
>
avec l'amicale participation de l'éditeur
Jan dau Melhau
écrivain, musicien, chanteur et conteur.
>
(entrée libre et gratuite)
Catherine et Jacky Raimbault
Librairie Des Livres et Nous
34 rue Wilson, 24000 Périgueux.
tel: 05.53.53.43.02 - fax: 05.53.08.13.78
courriel: lib.deslivresetnous@orange.fr
horaires d'ouverture: journée continue de 9h à 19h du mardi au samedi
05/06/2013
Questa dimenjada sur "Meitat chen, meitat pòrc" ...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 09 de junh sera :
Denis Chadeuil, chargé de communication pour le Festival « l’Estivada de Rodez » qui se déroule cette année du 23 au 27 juillet et qui nous présentera tout le programme
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de l' Estivada 2013
19:46 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Tags : estivada rodez 2013, denis chadeuil | Lien permanent | Commentaires (0)
Vergt le 07 juin : repas nocturne et spectacles
- "L'Occitania en Banhadoira" de Laurent Labadie
- "Benvenguda en Perigòrd", le film avec les élèves du Lycée Bertran de Born Périgueux et
19:39 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Tags : loccitania en banhadoira, benvenguda en perigord, los goiats, lo davi | Lien permanent | Commentaires (0)
24/05/2013
Extrach dau libre "Los braves jorns de Perdilhòta"e presentacion à Brantòsme
A la debuta de questa setmana , vos presentavam lo libre, ne'n veiqui aura un extrach balhat per l'autor.
Rampelada : presentacion e signatura per Joan Ganhaire a
Brantòsme lo dissabte 25 de mai, partir de 10 oras 30 a la libraria Lanard,
en preséncia de l'ilustrator Joan Marc Simeonin e de l'editor, Jan dau Melhau .
Un rendetz-vos de pas mancar!
°°
Lo beret de Massime.
"L'escòla e Massime eran pas faits l'un per l'autre. Era tornada emb un beret nuòu e la bona novela : bric d'escòla, e l'i aviá conhat sus la testa lo gatge que l'aviá pus quitat dempuei. La mair l'aviá pres pro beu que lo dròlle era dau genre testarut, d' endefòra per lo mens. D'annada en annada, s'eran ajustats l'un l'autre, cuer craquelat, lana tintada, piaus escorcits puei de mens en mens espes. Aura, lo beret era una p'ita chausa verdauda, marcada de cercles rosselards que faliá s'enfonsar a ras de cilhas e d'aurelhas, reddisada per quaranta ans de suor e de mans negras e grassas. Aviá faugut lo petaçar dos còps, un quand la Friqueta, per jugar, l'aviá tirat de la testa de Massime e aviá començat de lo chaunhar. Era pas 'nada bien luenh, que lo gorjetar l'aviá presa còp sec, e se riscariá pas tornar començar, que 'masset la mai brava sarclada de sa vita. L'autre còp, quo es quante la poda bien afialada li era tornada en plen front, renvoiada per una nosilhiera tròp flauja. Quo era pas la fendassa que pissava lo sang que lo faguet bramar, lo Massime, mas la talhassa de son crueba-chap ente se podiá passar la man. La Zelia aviá vougut aprofiechar l'accident per lo passar a la bujada, mas le dròlle s'esbramelet emb tau 'na violéncia que lo project fuguet leu abandonat. Los jorns seguents eran estats doleiròs, que lo pensament de Chaminot aviá pas permettut au beret petaçat de tornar trobar sa plaça. Las solas infidelitats eran estadas impausadas per la Zelia e l'Iveta que s'i era botada ela maitot. Los jorns de festa e de ceremonia, òm surtiá d'una tireta dau cabinet un beret tot nuòu, large coma una ròda de charreta, que se podiá clinar gentament sus l'aurelha, mas que tanleu l'enser se tornava embarrar dins lo papier de seda e lo creba-tinha. E lo M assime tornava trobar son vielh companhon que butiá lo gentum a li far pagun repròche. Sabiá plan que reinava en mestre a la bela cima de Massime. Eran amics, tot franc. Jurcinc'a ueimatin. Lo vent que s'era pertant assuausat l'aviá traït. Una remolinada brutala aviá boissat la bassa-cort, 'rachat un marn au vielh telhòu, fait trundir lo portau meitat desgondat, esborissat polas e pintadas, e emportat lo beret de Massime. Una frijolada per lo cagassot, quatre piaus griselards s'esflacassent dins lo vent , una brutala sensacion de voide. Lo beret era pus quí. Era pas bien luenh, encrunchat dins las puas d'un vielh cultivator que rolhava au mitan de la bassa-cort. Massime eslonget lo pas per tornar prener possession d'un gatge tan preciòs. Se doblet malaisadament, mas lo beret que semblava calat se reviscolet e rudelet vint metres pus luenh. Auriatz dich que coneissiá lo chamin. Engulhet lo portau landat e semblet voler colar sus Mòrtamart, mas trobet la p'ita caforcha que mena a la font Bidoira davalet lo sendareu. Massime seguiá , des'lenat, ventre secodut, suchas pesantas, que n'era pas 'bituat a entau un exerci.
Vai plan tombar dins lo lavador ..." ( de segre). Joan Ganhaire.
09:21 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc | Tags : joan ganhaire, los braves jorns de perdilhòta, littérature occitane, périgòrd, brantôme, edicions lo chamin de sent jaume | Lien permanent | Commentaires (0)
21/05/2013
"Los braves jorns de Perdilhòta" , darriera novela per Joan Ganhaire
« Fau jamai correr doas lebres en mesme temps, mas perqué pas tres ? ». Quo es benleu lo noveu biais de dire que se podriá inventar per parlar de Joan Ganhaire. Nòstre famós, actiu e prolific autor occitan perigòrd vai surtir pas mens de dos obragtes en dos mes e un tresesme es enquera en preparacion ! Nos a reçaubut a Valuelh per nos parlar de sa darriera novela.
« Quo es l'istòria, d'un paisan , lo Massime, un vielh garçon, coma se'n troban sovent dins nòstre ranvers, un pauc coma lo Tranuja, l'un de mos autres personatges. L'òme, totjorn coifat de son vielh beret enfonsat a ras de cilhas e d'aurelhas, menava sa vita ordinària coma sa vielha mair e sa sauma, la Friqueta.Quant un meschant jorn, sa vita fuguet desvirada per la risca de perdre doas chausas de las mai importantas per eu...Veiquí la debuta de l'afar ! Mas queste còp, quo 'chaba per s'adobar un pauc a la fin.».
Queu libre est bravement ilustrat per Joan-Marc Simeonin. L'autor nos confiet escriure chasque jorn a l'enser, davant sa chaminèia, pendant una ora e demiá. « 'Chabe d'escriure nonmàs quante ai la seguida per l'endoman, entau quo es mai aisat per tornar començar ». « Me fau tres, quatre mes per escriure un libre entau e juscinc'a a un an per un policier ».
Filh d'un perigòrd dau nontronès et d'una femna de Sentonja, Joan s'instalet dins la valada de la Drona coma medecin, 'vanceis que de venir Conselhier Generau de Brantòsme , Conselhier Generau delegat a la lenga e la cultura occitanas, escrivaire( entre autres !). Tròba sovent son inspiracion dins son experiença personala o b'etot dins daus dires que l'i fugueren contats per lo monde d'en per aquí, quante era medecin. Entau, tot semble pres de n'autres, possible, vertadier, nos fai pensar a dau monde que coneissem. Perdilhòta , per exemple, es un nom de vilatjon dau ranvers. L'istòria ne'n es que mai interessanta, dins un estile plan vivent, riche de braves expressions e de vocabulari.
Guilhem Francés.
« Lo braves jorns de Perdilhòta », edicions lo Chamin de Sent Jaume, 12 € .
Important : La prumiera presentacion e signatura de queu libre es per se far a
Brantòsme lo dissabte 25 de mai, partir de 10 oras 30 a la libraria Lanard,
en preséncia de l'autor, de l'ilustrator e de l'editor, Jan dau Melhau .Un rendetz-vos de pas mancar !


text:
Electricitat
Daus circuits que volem n’i a un qu’es sus la bona paret dos que son sus la marrida e que vai falèr mòure. Notam un limerò sus chasca presa (ò bloc de presa) e brancham un apparelh dessur per saber a quin diferenciau quò correspond. Los baissam metodicament un per un, urosament lo tableu es noveu e moderne.
Ieu chave un trauc dins lo placo en bas (a costat daus tudèus de la baciá) en esperar poder trapar lo tube que mena los fiau : Quò l’i es crós, me balhe compte que la paret seguís l’eschalier e vira (en verd sus lo plan.)
Los banturles que faguèren los trabelhsan boschat queu espaci en tirar (pas bien) drech. Qu’es ‘quí que passa l’evacuacion dau vesin de dejós e la mager part daus circuits electrics que van sus la paret juscanta la chambra. Per contra, mai l’i enfonsèsse lo braç juscant l’espanlta, ‘ribe pas de manhar un fiau.
Descubre (en desmontar puèi lo tableu) que passan… per dessur, au mitan de la lana de ròcha. Chave lo nuveu trauc per lo tira-fum que tots los biais ne’n faudrà un. Lo minimum qu’esperave fai pas pro per manobrar quilhs fiau, aurai besunh d’un regard dins la paret, mai dins lo plafons. Lonje los trauc dau plafons en segre las parets, aura pòde passar mos cables.
Totas las presas que son de roge sombre siran de mudar en quauqu’un luèc mai per convenir ; en roge clar, qu’es quò que demorará. (clicatz l’imatge per entendre.) 4 e 5 son costat a costat mas son chasc’una sus lor circuit. amai 5 es ‘na surtida de fiaus, sens presa. Me sembla tota indicada per ‘na placa de cueson mas la fau far tornar bon ras lo comptador, e per passa l’angle (verd sus lo plan) qu’es pas evident. Fin finala ne’n daisse 30 cm darrièr lo placo per ‘mor que lo domino s’a cunhat.
Me demora d’autras circuits : lo zèro, que passa lo long dau balcon, es jòs ‘na goulotte vòrra, pejada au silicòne, que geinarà la plinthe, lo vam far passar dejós, pròpiament e pas gardar la presa de telefòne.
Lutz vòu aver son escritòri contra la paret de la chambra, fau menar un circuit per lo Mac e ‘na presa de telefòne, qu’es mai simple de las prenèr de la chambra (C sus lo plan) e los passar per un trauconet pròpe. Costa chambra, la goulotte es tamben pejada au silicòne, qu’es segur, ma dròla es anti-silicòne. Ieu jugue dau burin per ganhar lo centimetre que me fau prenèr dins la brica per lotjar la bòstia electrica que me permetra d’aver ‘na brava paret plana.
Una responsa
-
S’es ben fait cagar, mon òme sus l’electricitat, e s’es plan petaçat ! ^^


text:
Portugal continental
Lo Portugal continental designa lo territòri continental portugués, situat dins Peninsula Iberica.
La designacion es utilizada per diferenciar lo territòri continental de las archipèlas atlanticas dels Açòres e de Madèira.
Es la 85a subdivision d'un país mai poblada del mond.
Lo Portugal continental comprend 278 dels 308 concelhs, 89 015 km² dels 92 145 km² del territóri nacional (96,6%), e 10 144 940 del 10 637 713 abitantes qu'i abitan (segon lo cens de 2011[1]), siá, 95,1%.


text:
Deluvi universal
Lo deluvi universal es un mite recurrent dins divèrsas culturas, que fa lo conte d'una grand inondacion que destruguèt tota la vida (o gaireben) en temps alunhats.[1]
Somari
Tradicion biblica[modificar | modificar la font]
Dins la Bíblia dins lo libre de Genèsi, se conta l'istòria del deluvi coma un castig de Dieu contra los òmes, d'entre que salvèt Noè, la seuna familha e un parelh de cada animal que aviá estat ordonat de bastir una arca. Aquel salvament explica que deguèt pas tornar crear la vida, perque la Creacion es unica. La pluèja durèt quaranta jorns, nombre per indicar la multitud.
Autres mites similars[modificar | modificar la font]
Fòrça savents creson que lo mite de la Bíblia, lo mai conegut de totes los deluvis, es una version del meteis mite babilonian, ont ja aparéis l'arca, lo castig divin, los aucels qu'anoncian la tèrra e lo salvament dels seleccionats. Aquel mite es reculhit de l' Epopèia de Gilgamesh, lo poèma Atrahasis e diversas taulas sumerianas e acadianas fòrça ancianas. Los ebrieus aurián conegut lo mite pendent la seuna epòca d'exili a Babilònia e l'aurián adaptat dins la seuna cultura.
La mitologia grèga auriá eretat tanben aquela istòria, personificada dins Deucalion, que se salva del deluvi conselhat pel seu paire Prometèu, tanben mercé a una arca. Lo deluvi marca la fin de l'Edat d'aur (los grècs cresian pas a l'evolucion mas en una degenerecéncia dempuèi la creacion fins al present, simbolizada per diverses metals). Una varianta del mite del deluvi seriá l'enfonzament de l'Atlantida.
De tradicions coma l'indóa, la maia o l'asteca reculhan tanben grandas inondacions, fach que sosten l'ipotèsi de la realitat d'un deluvi, encara perque aqueles pòbles foguèron en contacte amb la font mesopotamiana. Mas las istòrias d'aquelas tradicions an d'elements que fa pensar puslèu a la creacion dempuèi l'aiga e las diferentas raças umanas. Pr'amor demòra la constanta del castig divin provocat per l'impietat de las creaturas. Foguèron trobat fins a cinc e cents versions diferentas del deluvi, çò que mòstra qu'es un mite universal e qu'estimulèt diverses estudis per tòca d'o provar.
Estudis scientifics[modificar | modificar la font]
Foguèt exclusida l'exiséncia d'un deluvi universal propiament dich, per que se trobèt pas cap de rèstas geologicas. Mas divèrsas grandas inondacions localas poirián aver inspirat los mites originaris, que se serián escampats amb las diferentas migracions umanas s'adaptant a la cultura de cada zona.
Una d'aquelas possiblas inondacions podriá aver estat aquela que se passèt fa 7 500 ans dins la mar Negra,[2] ipotèsi defenduda pels geològs estatsunians Walter Pitman e Wilian Ryan coautors del libre Lo Deluvi Universal. Segon aqueles cientifics la Mar Negra èra un lac d'aiga doça espandit pels dos tèrces de la superfícia actuala, e èra pas conectada a la mar Mediterranèa. La fusion dels glacièrs aucèt lo nivel de la mar e la Mediterranèa dobriguèt una falha al nivèl del Bosfòr provocant una inondacion dins lo bacin de la Mar Negra.
Tanben las pojadas dels rius Tigre e Eufrates, zona d'origina dels mites mesopotamians (los mai ancians) poirián aver inspirat lo mite del Deluvi Universal.
D'autres ipotèsis evòcan un grand tsunami, fach que explicariá la varietat dels mites similars en zonas fòrça alunhadas. Aquel seriá estat provocat per l'explosion d'un volcan, que poiriá èsser lo Thera de l'illa de Santorin.
Lo Deluvi e la biogeografia[modificar | modificar la font]
Alara qu'ara, la majoritat capitèt a créire que lo deluvi es una legenda o mite, de grops religioses minoritàris contunhan creire que lo deluvi es un fach istoric vertadièr.
Contra d'aqueles grops que prenon la Bibilia de biais literal, los atèus avançan la biogeografia actuala coma pròva que lo recit biblic de Noè es gaire istoric, mas una legenda.
Aqueles darrièrs se demandon, entre autre, cossí Noè capitèt après lo deluvi a distribuir totes los animals als seus punts ont vivon actualament.
Cossí arribèron lo Coala en Austràlia dempuèi lo mont Ararat? Cossí sobrevisquèron pendent la traversada dempuèi Ararat fins a Austràlia sens fuèlhas d'eucaliptus per menjar? (los eucaliptus son endemics d'Austràlia e los coalàs s'alimentan gaireben exclusivament d'aquelas plantas). Cossí faguèron per traversar l'ocean?.[3]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Noè
- Arca de Noè
- Ziusudra, version sumeriana del deluvi.
- Epopèia de Gilgamesh, poèma epic sumerian vielh de 4700 ans dins l'antiquitat.
- Atrahasis, poèma babilonian del deluvi benlèu anterior a Guilgamesh.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « diluvi », Gran Enciclopèdia Catalana, Barcelona, Edicions 62
- ↑ (es)National Geographic, Espanha, mai de 2001, p. 26
- ↑ Lo Deluvi e la Biogeografia (es)


text:
Estamariu
Estamariu es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), nomenada Estimariu fins en 1983.
Lo nom d'Estamariu apareis documentat dins l'acte de consagracion de la catedrala d'Urgèl (Stamariz); es de raïtz bascoïda. La vila d'Estamariu es documentada en 893.
Dins lo tèrme i a las rèstas de l'ancian monastèri de Sant Vicenç de Pinsent, la glèisa que ne foguèt bastida jos una balma. Als entorns del vilatge, près la rota que s'enfila cap a Bescaran, trobarem la glèisa romanica de Sant Vicenç, un exemple fòrça interessant de l'implantacion en Catalonha de las formas lombardas e las estructuras basilicalas. Demorèt sens culte e a l'ora d'ara aquela en fasa de reconstruccion.


text:
Nantilly
Nantilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nantilly Es un pichon vilatge Franc-comtois del departament de la Anautita-Saône situat en limit de la Bourgogne de la Franca-Comtat aital coma de la Champagne-Ardenne. Al centre d'un poligòn #que los cuiques n'an marcat per Besançon, Dijon, Dole e Langres équidistants de 50 quilomètres. Lo vilatge se situa ne fond d'una pichona vallée (de la Soufroide) e sus los sieus dos flancs. La Saône flueix a 5 km.
Nantilly est un petit village Franc-comtois du département de la Haute-Saône situé en limite de la Bourgogne de la Franche-Comté ainsi que de la Champagne-Ardenne. Au centre d'un polygone dont les angles sont marqués par Besançon, Dijon, Dole et Langres équidistants de 50 kilomètres. Le village se situe en fond d'une petite vallée (de la Soufroide) et sur ses deux flancs. La Saône coule à 5 km.


text:
Picard
Lo picard es siá una lenga romanica que fa partida de las lengas d'oïl, siá, segon una autra concepcion mai anciana e passada, un dialècte de la lenga d'oïl coma o es lo francés. Una error fòrça espandida es de considerar lo picard coma un dialècte del francés. Es pas lo cas, seriá coma considerar que lo lengadocian es un dialècte de l'auvernhat o del gascon. Lo fach que l'aranés e lo francés sián de lengas oficiaus a pas de cambiar lor classificacion per rapòrt a las autas varietats de lenga d'oïl e de l'occitan: fa pas de l'auvernhat un dialècte de l'aranés ni del picard un dialècte del francés.
Somari
Denominacions[modificar | modificar la font]
La lenga a divèrsas denominacions en picard e en francés estandard coma picart, patois du nord (patés del nòrd), chtimi, chti o rouchi. Aquel es un dialècte picard, considerat sovent coma una lenga d'oïl diferenta, parlada en Enaut Occidental, entre Mons e la linha Tournai-Soignes-Ath-Mouscron.
Localizacion[modificar | modificar la font]
Se parla a las regions francesas de Picardia (levat del sud d'Oise e d'Aisne) e Nòrd-Pas de Calais (levat de la zòna de Dunquèrca, de lenga neerlandesa flamenca) e en Belgica dins la màger part de la província d'Enaut, entrò La Louvière a l'èst (entre Mons e Charleroi).
Locutors[modificar | modificar la font]
Existisson pas d'estatisticas globalas ni fisablas. Ça que la, una enquèsta facha a Amians (1980-1981) mostrava que 46% dels òmes e 29% de las femnas nascudas en 1942 declaravan parlar picard.
Normativizacion[modificar | modificar la font]
I a pas cap de nòrma generalament acceptada. Pasmens, d'un ponch de vista ortografic, una part importanta dels autors son d'acòrdi amb una seria de principis que pòdon tendre a una cèrta normativizacion:
- Represa del còde ortografic francés, en respectant las particularitats foneticas del picard.
- Utilizacion rasonada de letras mudas o de variantas graficas per permetre una corrècta identificacion dels mots. Aquel usatge pòt téner un maxim entre los escrivans tradicionals, pus pròches de l'ortografia francesa, e practicament desaparéisser entre los partidaris de metòdes fonetistas. En una situacion intermediària s'i trobariá l'adaptacion del sistèma Feller pel picard facha per Fernand Carton.
- Tendéncia a escafar las particularitats localas per permetre una màger comprension pels locutors de las divèrsas variantas. E mai, qualques autors utilizan d'archigrafèmas que permeton de lecturas multiplas.
Estatut legal[modificar | modificar la font]
Reconeguda coma lenga regionala endogèna en Belgica, segon un decret de l'executiu de la Comunautat francesa adoptat en 1990. Benefícia, sustot per la preséncia als mèdias de comunicacion, de las accions del Burèu de las Lengas Regionalas Endogènas.
Dins l'Estat francés, benefícia pas de cap de legislacion al nivèl general e la ratificacion de la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias demòra blocada.
Formacion[modificar | modificar la font]
Dins l'Estat francés es reconegut pel Ministèri de l'Educacion Nacionala e s'ensenha als IUFMs de la region e se pòt estudiar de manièra facultativa.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Wikipedia Picard = pcd.wikipedia.org
Audio[modificar | modificar la font]
-
- http://ches.diseux.free.fr/sons/d85.mp3
- http://ches.diseux.free.fr/diri/dir85.htm
- Centre de Ressources pour la Description de l'Oral (CRDO) ( http://www.language-archives.org/language/pcd )


text:
Quatrena Crosada
La Quatrana Crosada foguèt una crosada que se debanèt de 1202 a 1204. Sota l'influéncia de Venècia, foguèt dirigida còntra Constantinòble, capitala de l'Empèri Bizantin, e s'acabèt per la conquista de la vila e lo partiment de l'empèri entre cinc estats latins e quatre principats bizantins. Maugrat la restauracion de l'Empèri Bizantin en 1261, la Quatrena Crosada representa lo còp decisiu portat còntra lo poder de l'empèri que perdèt son estatut de granda poténcia de la Mar Mediterranèa.


text:
Lo Mont (Pireneus Atlanticos)
- Iste articlo ye sobre una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos; ta atros usos, se veiga Lo Mont (desambigación).
Lo Mont (Lo Mont en occitán, Mont en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Pireneus Atlanticos, districto de Pau, cantón de Lagòr y rechión d'Aquitania. A comuna yera parte de l'antiga provincia de Biarn.
A suya población ye de 845 habitants(1999) en una superficie de 18,24 km², con una densidat de población de 46,33 hab/km².


text:
Sethi Ièr
Sethi Ièr que ho un faraon d'Egipte de la debuta XIXau dinastia, hilh deu faraon Ramsès I e de la regina Sat-Ra e pair deu famós faraon Ramsès II.
Titulatura[modificar | modificar la font]
Nom de Nisot-Bití ("Rei de las duas tèrras") Ra-Maat-Men
Nom de Sa-Ra ("Hilh de Ra") Ptah-Sethi-Meren
Vita[modificar | modificar la font]
XIXau dinastia que ho establida après la crisi deu periòde amarnian quan Amenòfis IV (tanben conegut com Akhenatòn) e decidè d'abandonar lo culte deus dius egipcians enta'u remplaçar peu culte deu son diu mei abstract : Aton. Aquò que miè Egipte de cap a ua crisi interna e externa hèra plan documentada peu rics documents administratius demorats suu sit de la capitala atonianan uei coneguda con Tell-el-Amarna. L'episòdi amarnian que s'acabè dab la pujada au poder d'un militar nomat Horemheb qui restaurè l'ancian culte devath lo regnat deu hilh d'Amenofi IV : Totankhamòn. Aqueth, que's morí mainatge en tot dar atau l'escadença a la XIXau dinastia de vàder dens un contexte de crisi qu'avón d'adobar Horemheb e l'eretèr qui designè : lo faraon Ramsès I, pair de Sethi Ièr. La XIXau dinastia qu'èra originari de la ciutat septentrionau d'Avaris, anciana capitala deus envadidors Icsòs e lòc de culte deu diu Seth. Que vedem aquiu que, a despart de l'oposicion legendària ente Seth e lo diu deus faraon Òrus, la religion Egipciana qu'èra drin pragmatica e que non cau pas pensar a Seth com estant un a diu mauhasent. Sethi Ièr qu'arrecebó lo son nom en aunor d'aqueth diu deu desèrt e deu cap de can ; Sethi que vòu díser "que soi de Seth". Sethi Ièr, com aquò èra la pragmatica tradicion faraonica, que ho associat au regnat deu son pair e que gavidè operacions militaras en "Asia" (Pròche Orient) qui èra sorsa de destabilizacion per Egipte. En ehèit, lo poder Itita pujant que sabèva Egipte aflaquida e que arroganhava chic a chic lo son ancian domeni d'influéncia en bèth essajar de crompar la soa oligarquia. Quan Sethi Ièr pujore suu tròne, Ramsès II (lo hilh eretèr qu'avó dab la regina Toí) que segore las medishas etapas d'aprenedissatge deu mestier reiau.
Sethi Ièr que bastí un temple (conegut con lo Temple de Sethi Ièr a Qurna) e un cenotaf a Abidòs.
Que ho sepelit dens l'immense tombèu sosterrenh K27 de la Vath deus Reis puish la soa momia que hore desplaçada entà estar esconuda dens l'Estujau de Deir-el-Bahari (on mantua momias faraonica e hon estujada entà las emparar deus pilhatges). Lo son còs, hèra plan conservat, que sembla quitament enqüera viu.


text:
Le Journal de Bord
Dimenge 05 de Julhet
Arribada
Tot lo monde es plan arribat.
Sèm una pichona equipa de 3 per los ors occitanistas.
E 23 participants dins lo centre de l’albèrga de « la soulan » (lo costat de la montanha expausat al solelh).
Aprèp un bon repais, avèm fach un jòc, lo lucky luke dels noms, per fach coneissença.
Mai d’informations deman, sèm un pauc las.
Diluns 6 de Julhet
Adieu aqueste matin avèm fach un jòc se fasèm guida e adedis. Aqueste vespre avem fach una escorreguda. (Maële)
Hi everyone tomorrow we are going to ride poneys. This morning we did a game where we had to have confidence in the person in front of us. (Félicité)
Contacte
Coma lo disìan Maële e Félicité, la primièra activitat de la jornada èra un « camin sensorial », es a dire que y avìa des fotografias, des pesadas d’ors et de lops, des objèctes coma des « trapèlas fotografics » o des « trapèlas de pels » a trobar, tocar, veire, ausir... Un pichon abans-gost de las diversas technicas de seguida de la fauna.
Descobèrta
Avèm fach una escorreguda per pausar una trapèla fotografic. Avèm tanben vist de cagarèla de cervi.
Al fin del vespre, aprèp lo vespralh avème jogat al « lop-garon »
Dimars 07 de Julhet
Aprigondiment
"Avèm fach de pesadas de bestiàs amb de platre e d’aiga remudat , completat lo carnet de pesadas.
Un abri per veire des bestiàs sens qu’elas nos podon véser.
Lo vespre avèm fach de caval.
Sèm tornar e aprep lo repais avèm fach un jòc amb de chocolat !
Hi mum and dad, kiss, kiss, kiss "
(Félicité)
"Uèi, aqueste matin las equipas dels ors avèm fach dos groupes, avèm fach dins la terra avèm platrat tres empreintas de bestiàs e fach des cabanas.
Aprep lo repais de miègjorn, lo segond group an fach de cavals, èra trop plan ! Mas y avià força bials. (Taons en frances)
Lo ser avèm fach un jòc que se sona « rallye chocolat »."
(Maële)
Adieu e bona serada !
Dimècres 08 de Julhet
Uèi, fa pas força bel, los nívols son bas. E es dins la bruma que fasèm las activitats.
Aqueste matin avèm fach una escorreguda, avem cercat de cròtas.
Puèi aprèp miègjorn avèm cercats dins las cròtas.
Avèm pres un sac en plastic e un gant per ramassar lo papie e per ramasa las saletas.
Deman poirèm pas donar de novèlas, es lo bivouac ! (Maële e Félicité).
Dijous 09 e divendres 10 de Julhet
"Ièr, avèm montat a caval per ana al bivac.
Mas Félicité a agut un còp de pè dins sa camba, del cop era Paul e Magali an ramplaçat Félicité e Tibor uèi.
Aprèp avèm deselat los cavals e aprèp sèm davalat al campament.
Quant sèm arribats avèm mes las tendas. Aprèp avèm cercat de fusta per lo fuòc." (Félicité)
Uèi avèm montat a caval éra tròp plan. Avèm galaupat.
Aprèp deselar los caval avèm montat a cru. (Maële)
Dissabte 11 de Julhet
Uèi, la jornada a estada pro agitada.
De fach, la matinada a estada dedicada a la preparacion de la « retransmission », moment pendent lo qual, los participants presentan ça qu’eles an après pendent la setmana.
Félicité e Maële an causit de presentar lo librot d’empreintas qu’an fabricat.
Aprep lo dinnar, i a agut un pichon talhièr per decorar des tee shirts amb Magali.
E fin finala la retransmission dins la vesprada. Tots los tèmas son reprensentats per una bèla diversitat de presentacions.
La darrièra velhada per unes, èra per la remesa de diplòmas e evidentament la BOOM !
Dimenge 12 de Julhet
La matinada a vist la partença de Félicité et Maële. Lo còr gròs mas lo cap plen de sovenirs.
Très novèls occitanofòna arrivan per aqueste setmana, se sonan Octavie, Leopoldine e Tomana.
Avème fach la presentacion amb un jòc que s’apeli « citron, citron »
Diluns 13 de Julhet
Contacte 2
Aqueste matin avèm pres lo petit dejunar, e après sèm partit a una activitada de discrecion e d’ecota, l’objectiu es de passar sens far de bruch. Per far la autra persona que èra dins l’affut qu’a los uèlhs barrat.
Après avèm parlar de la cadea alimentaria, de los predators e de las presas, e tabèn de lors sens quin ppòt sabe que i a un predator e tabèn que podeèm veder un animal en tota la nostra discrecion.
Avèm cadun causit un animal que van estudiar e qui van presentar pendent la setmana.
Après lo dinnar, pendent lo temps calme, un grop es partit amb Magali per far de dessin en la sus bosc e un autre grop amb Mathias per far de origami.
Retorn a las activitadas amb de teste de pietge fotografic et après una pichona passejada per en pausar dos pendent laquela vesiàm de cròtas et de pesadas.
Aqueste serada avèm far una « gamelle ».
Dimars 14 de Julhet
Uèi, per nos occitan es lo primièr jorn de caval !
E fin finala tot los dròllas del centre son vengut al centre equèstre.
Los ors per far de caval e los « drones » per far d’experiéncia : cossì reagisson los cavals a la proximitat d’un drone ?
A la debuta avèm far coneissença e après a menar son novèl compahon. Aprèp sèm partit en escorreguda amb eles.
La vesprada avèm continuar las recèrcas suls animals e començar a completar lo librot d’empreintas.
Al fin de vesprada avèm far un « bèl jòc » que se sona lo Zagamore, avèm plan galaupat dins la selva.
Per la serada sèm decendut à St Béat per veire lo fuòc d’artifici !
Dimècres 15 de Julhet
Aprèp una matinada suava amb un levat mai tard que de costuma, sèm partit amb tot le monde far una passejada per montat a la cima del « Tuc de l’étang » (1816 m).
Era pas aisit, mas la vista valiá l’esfòrç !
Dins l’aprèp miègjorn avèm far de motlatge de pesadas amb de plastre.
E tanben continuar la preparacion de la presantacion de las espècias de Pirenencas.
Lo ser avèm preparar un espectacle pendent qu’unes son partit far de l’afust, an vist una cèrvia !
Deman poirèm pas donar de novèlas, es lo bivouac !
Dijous 16 e divendres 17 de Julhet
Dijous sèm partits al centre equèstre per lo bivac.
Avèm montats los cavals a travès la montahna, just avant lo repais avèm poguts veire lo nevièr e la « Maladeta » e lo pic de « l’Aneto », lo mai naut dels Pirenes.
Sèm tornat partits e vists de pèças de selva trelissar per veire l’impacte dels cervides sus la vegetacion. Avèm récebuts una pichona ramada, perfiècha per nos resfrescar.
Sèm arribats al campament, lo temps de montar las tendas e d’amassar de fusta, l’auratge bronzià.
Avèm manjar jos una tela e fin finala avèm degut tornar al centre par la nuech.
Mas lo divendres, sèm revengut prèner los cavals per lo retorn.
Avèm davalats la montahna cap al centre equèstre.
Sèm arrestar par veire de traças et de pels de singlars, de pels de cervias, de tuta e de pesadas de tais.
Avèm menats nosautres conpahnons al prat a « cru » !
E la vesprada s’es finida amb una batèsta d’aiga en esperant que Florian arribèsse per nos tornar menar a la Soulan.
Lo ser, los drolles an far un espectacle de teatre e avèm tanben far la remesa de diplòmas a Octavie et Léopoldine que partiguèsson.
Dissabte 18 de Julhet
Uèi, la jornada a estada pro agitada. De fach, la matinada a estada dedicada a la preparacion de la « retransmission », moment pendent lo qual, los participants presentan ça qu’eles an après pendent la setmana.
Cadun a fach un postèr sus la bèstia qu’avèm causit.
Lo cervi, lo singlars, lo desman, lo voltràs, lo reinal, lo busac (« milan royal » en oil) e de segur l’ors.
Lo ser avèm fach la remesa de diplòma per totes et una pichona boom per acabar aqueste primier sejorn de l’estiu !
(avèm pas trop de « débit internet » aqueste ser, las fotografias tanlèu que possible)
Lo trapèla fotografic qu’avèm daissat al fin del darrièr sejorn contunha de donnat de polidas fotos dels animals pirenencs per las veire :
http://www.osi-photos.org/displayim...
Singlars, rainals, isards, vacas... pas d’ors mas de cròtas an estat vistas pas luènh.


text:
08/03/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 13 de març 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission de diumenc 13 de març a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a la segonda partida de la visita a Emile Coly que fabrica una tropelada de pitits objets, de las miniaturas, mas que foncionan coma de las veraias, sovent en rapòrt emb deus mestiers de chas nos.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:41 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Júlio Prestes
Júlio Prestes de Albuquerque, proprietari agricòla e òme politic brasilièr (n. 1882, m. 1946), foguèt governador de l'estat de São Paulo entre 1927 e 1930. Foguèt tanben lo darrièr paulista elegit president de la Republica de Brasil abans 1930.
Son eleccion coma president de la Republica foguèt contestada pels estats de Rio Grande do Sul, Paraíba e Minas Gerais, e un còp d'Estat acabèt lo periòde conegut dins l'istòria de Brasil coma Republica Vièlha. Júlio Prestes foguèt depausat abans d'exercir lo poder, e un president militar interin, Augusto Tasso Fragoso, assumiguèt lo poder.


text:
La Guiòla (cotèl)
Lo La Guiòla es un cotèl plegant tradicional originari de la region de La Guiòla en Aubrac (Roergue). Se caracteriza per sa forma afilada particulara e son margue fach de còrna, de fusta, d'òs o d'evòri ondrat d'una abelha de metal.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo La Guiòla seriá nascut al sègle XIX; a aquesta epòca, los òmes de las bòrias del replanat d'Aubrac partissián la sason d'ivèrn en Catalonha per i trabalhar sovent coma ressaire de long. D'ailà tornèron amb la navaja, cotèl tradicional d'inspiracion araboispanica que lor serviguèt de modèl per fargar lo La Guiòla, sus la basa del capusador, ancian cotèl primitiu d'Aubrac format d'una lama drecha margada sus un tròç de fusta.


text:
30/05/2009
Un present
Ieu, aime los presents, coma tot lo monde mès, çò qu'aime lo mai, aquò's quand qualqu'un m'aconselha un libre. Pòt èsser un libre de literatura francesa, occitana, russa, americana…
Vo'n vau far un, ieu, de present : s'avètz pas jamai legit Romain Gary (que se sòna tanben Emile Ajar), anatz-i, totes son a tombar a la revèrs. A avut dos còps lo Goncourt !
A vos !
29/05/2009
Segonda verificacion
Totes los camins menan a Roma,
me'n vau aqueste ser tornar veire s'aquò's vertat. A lèu !
(Mès vos ai aprestat qualques messatges pel temps que serai pas aquí...)
28/05/2009
Lo tee-shirt de Charb
Prètz : 12 €.
De comandar a Charlie Hebdo 44, rue de Turbigo 75003 Paris.
Òrdre del chèc : Editions Rotative.
Demorar de dròlles
Un pichòt ostal tradicional pausat sus la teulada
de la sala omnispòrt de Stockholm, òbra de Genberg.
Lo Louvre pendent la guèrra de 40
56 fòtòs exposadas al Louvre (lo de París, pas lo d'Abu Dhabi)
duscas al 31 d'agost 2009
per contar lo musèu pendent l'Ocupacion alemanda.
26/05/2009
Peunas
24/05/2009
Extrach
« Tu sais que le capital écrase l'ouvrier. Chez nous l'ouvrier, le moujik, porte tout le poids du travail et, quoi qu'il fasse, il ne peut sortir de son état et demeure toute sa vie une bête de somme. Tout le bénéfice, tout ce qui permettrait aux travailleurs d'améliorer leur sort, de se donner du loisir et de l'instruction, tout cela leur est dérobé par les capitalistes. Et la société est ainsi faite que plus les pauvres bougres se donnent de mal, plus les proprios et les mercantis s'engraissent à leurs dépens. Voilà ce qu'il faut changer radicalement. » (in Anna Karénine, Léon Tolstoï, 1878)
Palma 2009
22/05/2009
L'estiu es aquí !
21/05/2009
Descobèrta
Aime l'Istòria e me carre lo nas dins los arquius. Ièr, quand ai ausit qu'avián trapat, en America, lo testament politic de Loís XVI (pas aquel qu'a escrich davant de passar jol fial de la guilhotina, aquel que fasquèt davant de fugir devàs Varennes en 1791), ne cresiái pas mas aurelhas. Aquela letra èra estada legida e copiada a l'Amassada, ne coneissiam lo contengut, mès l'original aviá fumat.
20/05/2009
E tòc !
An descobèrt un lemurian, una lemuriana, puslèu, vièlha de 47 millions d'annadas (es a dire que viviá just al moment de la despartida de la branca dels monins d'amb la branca que menarà a l'òme). Aquò poiriá ben èstre l'anèl que mancava a la cadena, l'aujòl comun. De que barrar lo cais de totes aqueles creacionistas que nos conflan de mai en mai e que començan de far la lei dins las escòlas americanas.
19/05/2009
Una femna engatjada
Ièr a ser, ai acabat de legir "Madame Roland" de Pierre Cornut-Gentille. Lo libre s'acaba amb la decapitacion, sus la plaça de la Revolucion (ara la Concorda), d'aquela femna de 39 ans que metèt sa corta vida al servici de l'Istòria e de la politica menada per son òme de ministre girondin enciclopedista. Aquela biografia se legís d'una tira.
L'òm seguís lo prumièr vent de revolucion, la fin de Loís XVI (lo jutjament, amb la question centrala e talament dificila : de qué ne far ?), la batèsta Girondins-Montanhards (los del club dels Jacobins) qu'èra benlèu mai una batèsta d'egòs que d'idèias, lo deliri sanguinari dels elegits que menarà gaireben tot lo monde, quora los uns, quora los altres, a la guilhotina. Quand òm sap que, pauc de temps après aquel òrre mortalatge, la Republica siaguèt presa dins los fialats de Napoleon, altra mena de rei, la fin, per la Libertat, de totes aquelses coratjoses daissa un gost amar.
Mai de 2009
• Òsca a las manifestacions unitàrias dels sindicats franceses (cadres compreses) per aqueste premièr de mai. Aquò èra pas arribat dempièi la fin de la Guèrra de 40.
• Vergonha a la condamnacion, en Iran, a 8 ans de preson per espionatge de Roxana Saberi, jornalista americanò-iraniena e vergonha a la retencion, dempièi lo 17 de març, d'Euna Lee e Laura Ling, jornalistas americanas, en Corea del Nòrd.
• Vergonha a l'execucion, en Iran, de Delara Darabi, femnòta de 23 ans, comdamnada per assassinat (quand aviá pas que 17 ans).
• Òsca a la ronda de 1000 oras dels estudiants en cauma davant l'ostal de comuna de París.
• Òsca als adujaires dels migrants.
• Òsca al saquejadís del cocotièr claufit de vièlhs dictators africans.
• Òsca a la reguitnada dels personals de las vergonhosas presons francesas. Quand auràn compres que claure tot lo monde es pas la solucion...
• Vergonha a Johnny Halliday, 66 ans, deslocalizat en Suissa, que fa 66 concèrts d'adiu en França (encara un còp...). Ieu li te fariái tornar a l'Estat francés 66 % de sa fortuna facha gaireben pas qu'en França. Prene : òc ; tornar : pas jamai ! E La Pòsta que li va far un timbre !
• Òsca a la rescontra Arielle Dombasle-Philippe Katerine. Un pauc de fadum, aquò fa de ben...
• Vergonha a l'Estat-francés-de-papà que vòl pas que l'òm saqueja lo cocotièr claufit de vièlhs dictators africans. Aquò vos suspren ?
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Roger Planchon, 78 ans, òme de cultura, òme de teatre, òme d'escritura. Vincent Josse (France inter) èra anat veire sa bibliotèca al mes de febrièr, un polit moment.
• Vergonha a ieu que cresiái que Demis Roussos èra mòrt dempièi un briu alara que sortís un disc novèl. Deviái mesclar amb Ivan Rebroff... Es ben mòrt, aquel, e ?
• Vergonha a la junta birmana qu'a tornada metre Aung San Suu Kyi, prètz Nobel de la patz, en preson.
• Òsca als embestiaments judiciaris de la Glèisa de scientologia.
• Òsca a la demanda de Roseline Bachelot de desclassificacion de la transexualitat de las malautiás psiquiatricas longas. Èra ora... Crese que l'omosexualitat n'es sortit pas qu'en 1992...
• Òsca a la lucha contra totas las menas de sèctas.
• Vergonha a l'Iran que testa de missils que poirián aténher Israèl.
• Vergonha a Xavier Darcos, ministre de l'Educacion nacionala que nos vòl metre de flics pertot dins las escòlas.
• Vergonha a l'Estat francés que refusa d'indemnizar los irradiats dels assags nuclearis malautes del cancèr.
• Òsca a Nicolas Hulot qu'escaraunha Claude Allègre (que se ditz que va dintrar al governament).
• Vergonha a la Corèa del Nòrd qu'a fach un assag nucleari sosterranh.
• Vergonha a Frédéric Lefebvre que vòl far trabalhar, a l'ostal, lo monde malaute. Lo caldriá maridar amb Nadine Morano, aquel d'aquí...
• Òsca als embestiaments del coetard Berlusconi. Aquel tanben a pas pus d'umor quand se fa trapar. Patetic.
• Vergonha a Xavier Darcos que vòl de sanccions financièiras per las familhas dels enfants que fan de conariás a l'escòla. A pas de rafes a semenar, el ?
• Òsca a la condamnacion de Jean e Xavière Tibéri que fasián votar los mòrts a París V. Baste que te'n prengan dos còps mai en apèl !
• Vergonha a la Corèa del Nòrd que vòl, ara, far la guèrra a la Corèa del Sud.
• Òsca als embestiaments judiciaris de la familha Pasqua. N'a calgut de temps...
16/05/2009
Totes al musèu !
15/05/2009
Manjaires de tartas a las flors
Aquela fòtò per totes aquelses que contunhan de pensar que los ecologistas son de poètas, d'ideaires, d'emmerdaires, de manjaires de tartas a las flors.
De mots
Far l'enguila a pas jamai menat a la serenitat. E un bèl jorn, l'enguila s'encroca a la còrda.
Cat : amic segurament, esclau pas jamai.
Un gran de poesia perfuma tota una jornada.
I a de jorns que tant val melhor demorar al lièch.
I a de filhas coma cal e de filhas coma ne cal.
Un jorn vendrà que, lo matin, ausirem los aucèls tussir.
L'esperit cerca, lo còr tròba.
Aquel qu'es pas jamai tombat sap pas cossí es pas aisit de se téner drech.
La jòia es gaireben en tot mès la cal saupre traire.
Prene la causa damnada de la lenga mespresada.
Qual canta son mal encanta.
Èstre mai cargat de sornetas qu'un can de nièiras.
Solesa poblada.
Aquel qu'a plan dinnat crei que los altres son sadols.
A fòrça de rosigar, las fornises mangèron l'ase.
La lenga es un ostal.
Qu'a una lenga, a Roma pòt anar.
Nàisser, missanta passa.
Morir : enterrar tot lo monde al còp.
Mon mestièr e mon art : viure.
14/05/2009
Ops...
Òm se deu pas trufar del malastre dels altres, qu'aquò seun es en camin mès, aqueste matin, l'ai fach, me'n confesse... Vos conte aquò. Ère sul camin del trabalh e tombava de pluèja a farrats. Clafava. Arribe sus una longa linha drecha e te vese, luènh, luènh, los emplegats de la DDE que metián de panèus. Èran al fons e avián acabada la linha drecha. Davant ieu : un camion. Cada còp que las ròdas del camion passavan al ras d'un panèu, del buf e del regiscladís, lo panèu tombava. Ping, ping, ping… Totes i passèron, coma de dominòs. E ieu, petada de rire, darrèr ! Qunta mina qu'an degut far los paures bogres de la DDE quand se tornèron virar e que vegèron aquel trabalh ! Paures bogres jos la pluèja, sustot...
13/05/2009
2009 : annada Jaurès
Fa 150 ans (lo 3 de setembre 1859), Jean Jaurès veniá al monde dins lo Tarn. Per festejar aquel anniversari, vos aconselhe de legir la biografia escricha per Max Gallo, "Le grand Jaurès".
Èra un intellectual coma n'i a gaire, aviá una vision de l'avenidor unenca (aviá prevista la Guèrra de 14 dempièi un bèl briu e voliá que la França agèsse de relacions destrechas amb l'Alemanha per l'empachar), èra un òme de premsa (es el que montèt L'Humanité davant qu'aquò devenguèsse un jornal comunista), èra un òme de conviccion (òm parla del "J'accuse" de Zola mès el èra un dels premièrs a èsser dreifusard), èra pas ambiciós e sas idèias comptavan mai que sa carrièira politica, mès sustot, sustot, èra un UMANISTA. Siaguèt assassinat lo 31 de julhet de 1914, a la velha de la declaracion de guèrra.
Ara es al Panteon. L'anère veire un jorn que i aviá pas degús. Demorère soleta amb el una mièja-orada. Me soi assetada e avèm parlat dins la lenga del país, totes dos, pas que totes dos...
Per mon estiu
V'aquí ma causida de lecturas per l'estiu : Tolstoï e Dostoïevski. Per ara soi dins la Revolucion francesa. Legisse la vida de Madama Roland (caborda de Rousseau, un pauc tròp de mon vejaire), girondina, que finiguèt a 39 ans lo cap sul soc. Mès, davant de començar los Russas, legirai Roland Pécout. Un autor occitan qu'es anat en Afganistan davant 1979 m'interessa fòrça !
Mmmmmm...
Vos disiái que La Pòsta aprestava un timbre per far onor a Johnny Halliday (un biais de lo mercejar de pas pagar sas talhas dins lo país que li fa sa fortuna) mès davant, a l'ocasion dels 400 ans de l'arribada de las premièiras favas dins lo pòrt de Baiona, edita aquelses timbres gostoses.
11/05/2009
Bibliotècas excepcionalas
La bibliotèca nacionala de França prepausa una exposicion de fòtòs de las pus polidas bibliotècas d'Occident. Aquela d'aquí es la de l'Amassada nacionala e... l'ai vista per de verai ! La classa. L'auretz compres, aime los libres...
Mon país
(Fòtò jjcawdel)
« Mon país, mon país desert,
Las bocas una per una se calèron.
De voses passan dins lo vent
amb de paraulas estrangièras.
E sus lo cròs l'èrba se balanceja
e lo prèire solelh, solemne, i trai son lum.
La tèrra vai en d'autras mans.
E rison dins lo silenci d'autres rires
per sempre mai passats e avalits. »
(Max Rouquette, in D'aicí mil ans de lutz)
09/05/2009
La vida sens carbòna
Antoine Sachs, jornalista, se passeja un pauc pertot en França amb sa bicicleta electrica per far de reportatges sus l'environament. Lo podètz sègre sus www.chroniquesanscarbone.com.
Gripa A
9 de mai a Moscou
Commemoracion de la fin de la Guèrra de 39 davant lo monument dedicat a las victimas josievas de l'Olocaust.
08/05/2009
Las vergonhosas presons francesas
Fugida
De Benoît Jacquot d'après un roman de Pascal Quignard.
Amb Isabelle Huppert e Jean-Hugues Anglade.
L'istòria d'una femna, crana pianista, decebuda per son òme, que pren la decision radicala de se'n anar : pas pus d'ostal, pas pus de còmpte en banca, pas pus d'adreiça. Res. Se copa los pelses, vend tot çò qu'a e se'n va. Còp de sang.
Cataclisme d'endedins silenciós e invisible. Tresvirant.
Maleta mexicana
Una maleta qu'apartenguèt a Robert Capa es estada descobèrta al Mexic. Conten de rotlèus de diapositivas (3500 negatius) que son digitalizats als Estats-Units. I a pas sonca de fòtòs d'el mès atanben de la siá companha Gerda Taro (mòrta en 37 al ras de Madrid) e de David Seymour (que montèt amb el e Cartier-Bresson l'agéncia Magnum). Totas son estadas presas al moment de la guèrra d'Espanha, amb de retraches de Frederico Garcia Lorca e d'Ernest Hemingway. Un tresaur. Òm sap pas encara se lo negatiu de la famosa fòtò del milician espanhòl dalhat per una bala franquista (fòtò qu'auriá inspirat Hemingway per escriure "Pour qui sonne le glas") i es dedins.
Una capitada
D'Anne Fontaine.
Amb Audrey Tautou, Benoît Poelvoorde, Alessandro Nivola, Marie Gillain e Emmanuelle Devos.
"Coco avant Chanel"
Elegància, sobrietat, delicadesa, retenguda. L'istòria d'una femna liura, d'una femna que sap çò que vòl, d'una femna que passa son temps a agachar lo monde, d'una femna que balha una estetica a la siá vida. De que levar de montanhas ! Me soi carrada de la veire traçar a la greda mès, un detalh que marca mal : Tautou sap pas cordurar amb un dedal. Mencion especiala per l'interpretacion de Benoît Poelvoorde, per las decoracions e los costums.
Me fas cagaaaaaaaaaaaaaar !
Lo lion fa la mina (recuola pas brica mès barra un pauc los uèlhs) de mon cat bèl-negre-e-gròs quand lo vòle far davalar del lièch e qu'el se jairiá ben sus la polida cobèrta picada...
03/05/2009
Jornada mondiala de la libertat de la Premsa
En 2008, 60 jornalistas son mòrts en fasquent lor trabalh un pauc pertot dins lo monde, e 11 dempièi la debuta de l'annada 2009 (dont Lasantha Wickrematunga, jornalista sri-lanqués). En mai d'aquò 125 son en preson (en maja part a Cuba, en China e en Eritrea), d'unses dempièi 10 ans...
La darrièira parucion de Reporters sans frontières es actualament en venda.
Sosten a Roxana Saberi
Roxana Saberi, jornalista americanò-iraniena en pòsta en Iran, condamnada a uèch ans de preson per las autoritats iranienas per espionatge, en cauma de la fam.
Mesa a jorn del 11 de mai : après la plaidejariá en apèl, Roxana a pres dos ans de preson mès amb subre-sèit. Deuriá anar trabalhar endacòm mai, de mon vejaire...
01/05/2009
La fèsta de qual, ja ?
Breçairòla per la nena (Loisa Paulin)
« Direm pas a la nòstra nena
Que i a tant d'estelas al cèl :
Voldriá pas mai clutar son uèlh !
Direm pas a la nòstra nena
Que i a tant d'estelas al cèl !
Direm pas a la nòstra nena
Qu'amont-naut cantan los ausèls :
Voldriá pas mai clutar los uèlhs !
Direm pas a la nòstra nena
Qu'amont-naut cantan los ausèls !
Direm pas a la nòstra nena
Qu'ençaval nos cal tant plorar :
Se voldriái pas desrevelhar !
Direm pas a la nòstra nena
Qu'ençaval nos cal tant plorar !
Mas direm a la nòstra nena
Que canta coma los ausèls :
Que nòstre cèl es dins sos uèlhs,
E que, se vòl durmir, la nena,
La farem Reina dels Angèls ! »
Inscription à : Articles (Atom)


text:
Equinòcci
L'equinòcci es cadun dels dos moments de l'an que lo solelh crosa l'eqüator celestial. Als equinòccis, la nuèit e lo jorn an la meteissa durada pertot dins lo mond. Lo mot d'equinòcci ven del latin e significa « nuèit egala ». I a dos equinòccis dins l'an:
- L'equinòcci de prima o equinòcci vernal se produtz a l'entorn del 21 de març quand lo Solelh crosa l'eqüator celestial, passant de l'emisfèri sud al nòrd. La declinason solara es zèro passant de negativa a positiva. Dins l'emisfèri nòrd marca lo començament de la prima.
- L'equinòcci de tardor se produtz a l'entorn del 23 de setembre quand lo Solelh crosa l'eqüator celestial passant de l'emisfèri nòrd al sud. La declinason solara es zèro passant de positiva a negativa. Dins l'emisfèri nòrd marca lo començament de la tardor.
Dins l'emisfèri sud, aquestes noms s'intercàmbian.
Los equinòccis tanben se pòdon considerar coma dos punts dins lo cèl. Son los punts ont l'eqüator celestial copa l'ecliptica. En astronomia, aquestes punts son los nodes orbitals de la Tèrra. Se nomenan punt Aries o punt vernal (l'equinòcci de prima) e punt Libra (l'equinòcci de tardor). Lo moment que lo Solelh passa pels punts equinoccials se pòt calcular precisament e l'equinòcci se produtz durant un instant concret dins lo temps. En diferents punts de la Tèrra los equinòccis se pòdon produire en de datas diferentas segon los fuses oraris.