text:
Aqueste messatge qu'ei la la seguida de l'article de la setmana passada
.
Hens l’article deu jornalet, lo magnific Domergue Sumien (que soi obligat de'm seleccionar los mots se voi que los deu jornalet reactiven lo ligam deu men blòg qui an hèit desparéisher deu lor site. Ah, Charlie!), donc lo magnific Domergue Sumien qu’afirma que
las particularitats deu gascon n’empachan pas l’intercompreneson, que lo diasistèma garanteish au còp l'unitat e la diversitat de l'occitan.
Sus quin estudi lo noste magnific lingüista e’s basa tad afirmar que l’intercompreneson enter occitan e gascon ei
bona ?
N’i a estrictament nat estudi
qui preten mesurar
l’intercompreneson enter occitan e
gascon.
L’intercompreneson qu’ei ua nocion tà díser subjectiva, que
depen de mantuns factors, dont la competéncia lingüistica deus locutors.
E shens que. Per exemple, quan un entrainaire espanhòu
d’ua equipa portuguesa de fotbòl (per exemple Mariano Ortega, entrainaire deu Benfica
) ei entervist a
ua ràdio o a ua tv portuguesa las questions que’u son pausadas tostemps en portugués e eth que las arrespon en castilhan, shens necessitat de traduccion quina que sia, ni de l'un costat, ni de l'aute. Lo telespectator portugués que s'acontenta dab l'arresponsa en espanhòu e pro. Per contra, se un espanhòu, lo
quite Mariano Ortega per exemple, entra ua botiga portuguesa e parla lo botiguèr en castilhan,
lo botiguèr que’u demandarà, dab gran probabilitat, de parlar en portugués, afirmant shens trantalhar qu'eth medish non compren pas un mot d'espanhòu. En realitat, lo blocatge - se n'i a- qu'ei clarament de caire psicologic. E quan Salvio, jogador argentin deu Benfica
, ei entervist a la medisha tv portuguesa, las questions que'u son pausadas tostemps en portugués, eth qu'arrespon en mesclar castilhan e portugués, ua sòrta de "portunhòu" estranh qui incita la tv a sostitolar lo son devís en portugués.
E non crei pas los devís deu deputat aranés e son jamei estats arrevirats simultanèament mentre qu'ei a parlar en aranés au parlament catalan. N'ei pas necessari.
E enter compréner arren e ac compréner tot, que i son grads qui non sabem
pas quantificar de manèira hidabla. Qu’ei
per aquesta rason qu’aqueth critèri n’ei pas scientific. A mei, on Domergue Sumien a podut trobar un
gascon monolingüe e un occitan monolingüe? Qu’ei sovent entenut a diser de que los locutors de gascon
qu’an mensh de dificultats tà enténer l’occitan que l'invèrse, çò qui pausa un
problèma interessant. Quin ei possible que la distància deu punt A tau
punt B non sia la medisha que la deu
punt B tau punt A ? La causa que n'ei la coneishença
deu francés, plan segur. Lo bilinguisme occitan-francés n’ajuda pas briga l’occitan a
enténer lo gascon, mentre lo bilingüisme gascon-francés qu’ajuda lo gascon a compréner l’occitan. L'occitan qu'ei enter gascon e francés. L'estructura de la frasa e la fòrma deus mots en occitan que s'assemblan hòrt a las en francés parlat. Ne veiram exemples mei avath.
Totun, que vedom lo còp passat que i avè un pialat de mots gascons qui n'èran pas briga compreneders en occitan (e reciprocament), causa qui lo magnific Sumien non semblava pas saber. Sumien, eth medish, que's deishè gahar en con.hóner ahíger dab lo mot occitan afegir e hrèita dab lo mot occitan fracha. Dus contrasens deus bèths. Donc, adara que sap que s'ei enganat en pensar que l'intercompreneson ei automatica.
Jo, per exemple, ne m'i èri pas escadut a léger lo prumèr tòme de Verd Paradís de Max Roqueta qui m'avèva auherit la Mela. Lo lexic occitan de Roqueta qu'ei tròp escur per jo, mentre la version catalana de l'òbra, recebuda mei tard, que no'm pausa nat problèma. Perqué? Simplament pr'amor lo catalan qu'ei ua lenga qui èi aprengut. B'ei probable d'aquí
a quauque temps que poderèi afirmar que n'èi pas nada dificultat tà léger Verd Paradís en occitan, pr'amor l'edicion catalana deu libe, en fèit, que compren las duas versions, l' originau occitana e l'arrevirada catalana. De la medisha manèira, que poish dí
ser que n'encontri pas nada dificultat de compreneson en léger los blògs en aragonés, quina que'n sia la varietat. Los quauques mots estranhs qui m'èran incomprensibles quauques annadas a, qu'èi acabat per sabe'us, shens aver besonh un diccionari d'aragonés quin que sia. De tota faiçon, no'n n'èi pas nat. Notatz plan que disi apréner, que non estudiar. N'èi pas jamei estudiat l'aragonés. Qu'èi aprengut a saber l'aragonés, o aumensh a'u compréner, com ac hè un chin dab la lenga mairau, simplament que m'a calut "un pòc" mei de temps. Tot aquò tà vs'explicar que l'intercompreneson qu'ei un argument pòc hidable, pòc credible en l'ahar de la classificacion deu gascon.
E puish que i a los idiomatismes, las expressions, ua nocion qui sembla ignorar lo noste magnific lingüista provençau. Ua lenga no’s pòt
pas resumir en un lexic e ua gramatica, que i a tanben los idiomatismes qui cau conéisher. Los idiomatismes non son pas, per definicion, directament transpausables d'ua lenga tà l'auta. Que son sustot los idiomatismes qui empachan
google d’arrevirar corrèctament las frasas. Per exemple "ciel ! mon
mari ! " no’s pòt pas briga arrevirar
en anglés en "sky ! my husband! ". En anglés, aquò non vòu pas díser arren.
Un bèth exemple d'idiomatisme qu’ei la
frasa « avètz pas lo nivèl » (dont l’autor ei Domergue Sumien). Ua frasa atau que seré plan incorrècta en gascon. L'expression "aver lo nivèu" qu’ei un gallicisme. En francés, que podem díser "il a le niveau" en plaça de "il est au niveau". Las duas frasas que son semanticament equivalentas. Per contra, n'ei pas briga corrècte de díser "il a la hauteur" en plaça de "il est à la hauteur". N' i cau pas cercar ua logica quina que sia, que son idiomatismes, que s'aprenen e punt. Qu'ei com en anglés, que i podem díser: the pupils ARE all ON the same level
(lit. que son tots au medish nivèu) mès en anglés corrècte, non podem pas díser "all the pupils HAVE the same level". Per contra, que podem díser,
per exemple, the pupils HAVE all the requisite standard (fr. tous les élèves ONT le niveau
requis, gasc : los eslhèves que SON tots au nivèu
requesit ). En espanhòu qu'ei corrècte (aumensh lingüisticament) de díser : "usted no está al nivel " o "usted no está a
la altura". E en catalan qu'ei "no sou al nivell" qui ei corrècte. E en gascon, que cau díser : n'ètz pas au nivèu (a maudespièit que "nivèu" e sia un gallicisme. Los mots genuinament gascons nivèth e niverar que son extints, remplaçats peus gallicismes nivèu e nivelar.
De la medisha manèira, Domergue Sumien qu’escriu hens
l’article deu jornalet :
"Aqueste sistèma de correspondéncias hòrtas entre dialèctes s’apèra lo diasistèma
e garentís l’unitat de la lenga dens la
diversitat."
Aquesta frasa non vòu pas díser arren en gascon. La diversitat n'estant pas briga un espaci, no's ved pas quin l'unitat de la lenga e's pogosse estar garantida DENS la diversitat (pas mei que sus, devath o dehòra). Aquesta frasa qu'ei de segur un calc d’un idiomatisme
françés, un bèth gallicisme qui n'ei pas briga corrècte en gascon. La frasa de Sumien n'ei simplament pas corrècta, quan seré comprensibla.
Qu'ei susprenenta l'obsession de Sumien a voler "purificar" la lenga en remplaçar mots plan enrasigats despuish sègles, jutjats per Sumien com a incorrèctes pr'amor de la soa fòbia aus gallicismes lexicaus, e la gran tolerància qui muisha envèrs l'introduccion de neogallicismes qui, eths, e son beròi incorrèctes, en tots los cas.
La frasa corregida qu’ei dongas:
"Aqueste sistèma de correspondéncias hòrtas enter dialèctes que s’apèra
lo diasistèma e que garanteish au còp l’unitat e la diversitat de la lenga."
Lo gascon qu'ei conhit d'idiomatismes qui'n son de hòrt mau compréner, quan e son comprensibles, tà un non-locutor de gascon, estosse occitanofòne o pas.
Per exemple:
- No'm viengas pas copar la cerimana, cap boharòc! Se volem arribar au truc de la gaha, ja nse'n cau anar, ja!
- A non!! Que cad de galet dehòra!
Lo "diasistèma" qu'a las soas limitas.
Adara, vam véder un pòc mei aqueth sistèma de « correspondéncia
hòrta » aperat diasistèma segon l'excellent lingüista provençau. Que prepausi un petit exercici aus nostes legedors non-gascons.
Trobatz lo mot occitan (lengadocian) parion deu mot gascon:
1- ajoelhar
2- horar
3- gusmèth
4- aueitar
5- gariòta
6- gau, galet
7- porin
8- graèr
9-pèhremar
10- hrèita
11-lana
12-auherir
13 - sèra
14- sela , asselar,
etc, etc..
Responsa:
1-agenolhar . Jolh
o joelh
que's ditz genolh
en occitan.
2-folar -que non forar. Horadar
qu'ei forar. Notatz lo gasconime pèhorà's
: "se marcher sur le pied, se fouler le pied" (Palay)
3-cussimèl (sinonime de cabdèl). L'occitan "cabdèl" o "capdèl" non s'arrevira pas en capdèth
en gascon! D'alhors, lo mot gascon capdèth
qu'ei estat manlhevat per l'occitan, totun notaratz que lo mot en occitan s'i escriu diferentament qu'en gascon: cabdèt.
Aqueth fèit non s'explica pas aisidament
se s'ageish d' ua unica e soleta lenga, per contra se s'ageish de duas lengas distintas, alavetz nat problèma.
4- agachar. Notatz los idiomatismes gascons: aueitar lèg
e aueitar esparricat,
qu'ei a díser espiar de tòrt (J.P. Ferré). La g de agachar que provien d'un /w/ germanic qui ei lo mei sovent conservat en gascon o a còps prononciat /gw/: uarir
o guarir
(oc. garir
), ueitar
o güeitar
(oc. gaitar
), uardar
o guardar
, guaire
, antigament: guarentir
etc…A l'orientau aueitar
que correspon l'occidentau argüeitar
, totun los significats deus dus mots que son distints. Lo mot orientau qu'a lo significat d'espiar
en occidentau (fr. regarder), mentre argüeitar
que significa regarder attentivement, guetter, significats compartits dab talajar
. Güeitar
que pot locaument significar guardar
(conservar
) en occidentau, mentre guardar
que pot aver lo sens d'espiar
drin pertot.
5- galinòta (galineta)
6- canal, canalet. Lo "beure a galet" deus catalans qu'ei un gasconisme, que non l'invèrse. Gau
qu'ei de formacion populara (pèrda de la n intervocalica), canau
qu'ei la fòrma sabenta deu medish mot (conservacion de la n intervocalica). Atencion aus "faus-amics"! En gascon, lo mot galeta
que designa lo canèth de la hont. E la galèra
qu'ei lo mot gascon equivalent au "canar
" deus catalans, qu'ei a díser l'androna
, lo passatge estret enter las maisons per on s'i corrèvan las aigas (las deus larèrs com las plujaus) d'autscòps. Lo mot francés e occitan galet
(calhavet arredon) n'existeish pas en gascon (on s'i ditz arrebòt
) ni en catalan (palet
). Lo mot galeta
tà designar ua sòrta de pastís arredon, ua còca
, qu'ei un gallicisme ("francisme" o occitanisme) en gascon com en catalan e en espanhòu (galleta
). Per fin, pòth
e hasan
que's viran en gal
/ gau
en lengadocian.
7-polin
8-granièr
9- gasconisme tipic: pè- frem (fèrme)- ar (de prononciar pèrremà).
10- gasconisme: misèria, necessitat, besonh. Que notam la h sonque entà har l'etimologista content e tà emmerdar los escolans. Totun qu'ei sonque ua convencion grafica, n'a absoludament nada valor fonica ni nada utilitat aquiu, n'ajuda pas briga a compréner lo significat deu mot. Qu'ei atau.
11 landa, plan segur, que non lana. Lan
qu'ei lana.
12- ofrir
13- sèla (la sèra d'un shivau)
14- abric (acès), abrigar (acessar). Qu'ei un gasconisme e/o ispanisme. En espanhòu : sel, aselar. Totun, la grafia mei espandida en noste sistèma grafic qu'ei cela
, acelar
, per confusion dab celar (
escóner, amagar) qui ei d'etimon distint .
etc, etc...
Notatz que los mots occitans e son sovent partatjats dab lo francés o aumensh las fòrmas deus mots e son hèra vesias en francés e en occitan. Atau, comparatz: agenolhar (oc.) -agenouiller (fr.) -ajolhar o ajoelhar (gsc); folar- fouler-horar , forar-forer-horadar, canal-canal-gau, polin-poulin-porin, granièr-grenier-graèr, landa-lande-lana, ofrir - ofrir- auherir…Las correspondéncias enter los mots francés e occitans que son hòrt mei evidentas que non pas las enter los mots gascons e occitans.
Lo gascon qu'ei beròi estremat mentre occitan e francés que son hèra pròishe l'un de l'aute.
Autanplan: fach- fait - hèit . Com ac hè arremercar l'aute: enter fach
e hèit
, n'i a pas sonque qu'ua letra en comun: la h
. Qu'ei dejà quauquarren ;-).
Avetz dit diasistèma qui garanteish qué, dejà??
Lo còp qui vien, que clavaram lo debat en parlar de grafias, enter autas causas.
(de seguir
)
EDIT Ua legedora fidèu que'm demanda quauques explics a prepaus de las frasas idomaticas. Dongas, aquiu que'us avetz.
No'm viengas pas copar la cerimana = no'm viengas pas copar lo cap (o sia: emmerdar). La cerimana que designa prumèr lo piterau cabelhèr d'ua bastissa (P. Morà, Tot en Gascon), ací que vòu díser cap.
cap boharòc = lit. cap vueit. Que's ditz d'ua persona qui manca de jutjament o qui s'ac cred. Normaument l'adjectiu boharòc que s'aplica a las frutas vueitadas peus vèrmis (P. Morà, Tot en Gascon).
Arribar au truc de la gaha: arribar au moment de disnar (P. Morà, Tot en Gascon). La gaha que designa lo culhèr pregon deu topin.
Que cad de galet: Que plau hòrt (com lo liquide qui chorra deu galet d'ua botelha). En gascon, que podem béver de galet (l'aiga que chorra deu galet de la botelha dirèctament laguens la garganta deu beveire) com béver a galet (l'aiga que chorra dirèctament laguens lo galet deu beveire, qu'ei a díser la garganta) per oposicion a bever a pòt (los pòts deu beveire que tòcan la botelha mentre qu'ei a béver). Lo significat prumèr de galet (deu mot gascon gau = canau) qu'ei canalet en fòrma de honilh, d'embut (Palay), que pòt designar autanplan lo còth de la botelha com l'embut anatomic: la canau de la faringe o sia la garganta (Palay). Lo mot gascon que i ei estat adaptat dus còps en espanhòu: gallete (garganta) e galillo (lengueta), tres en compdar galleta qui significa galeton, en occitan: bureta. Uei lo dia en gascon, la galeta que designa lo canèth de la hont d'on chorra l'aiga (Palay), d'autescòps lo mot galeta que devè probable designar autanplan la sòrta de flascon dab lo còth prim e long o pishader, deu tipe galeton (en occitan : bureta). Lo catalan qu'a galet e galleda (d'autescòps galleta), de medisha etimologia gascona enqüèra que la significacion de galleda non sia pas lo canèth de la hont (qui, hèra locaument en catalan pirenenc occidentau, e's pòt díser galet, totun), mès lo herrat o la selha. En aragonés, lo mot "gallo" (pòth, hasan) que significa autanplan chorrada de liquide, per interferéncia deu noste mot galet vadut gallete e gallé en aragonés; mentre lo mot "gallina" (garia) que significa tanben "galeta" (còca), pr'amor de l'aute mot galeta (fr. galette; oc. galeta), vadut "galleta" en las lengas romanicas d'Espanha. En portugués, que i arretrobam galhete sinonime de garganta e galheta qui s'arrevira exactament en galeton en gascon. Los nostes mots gascons b'an viatjat en traversar la peninsula!


c: text/html

text:
908
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 908 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Muktafi que foguèt remplaçat per Al-Muqtadir. Lo rèine novèu acomencèt amb una regéncia en causa dau temps tròp jove d'Al-Muqtadir. Al-Muktafi es considerat coma lo darrier califa poderós de la dinastia abbassida.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
794
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 794 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après 788, insureccion novèla d'Egipte totjorn entraïnada per l'importància deis impòsts e per l'administracion marrida de la província. Lo movement durèt e s'acabèt en 795 solament illustrant lei dificultats deis Abbassidas sus lo continent african.


text:
Mayres-Savel
Mayres-Savel es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat, Savel es lo banc d'una distincion. En lo moment del enquèsta de 1339, Raymond del Servís, mistral del senhor Lantelme Eynard, a de besonh que lo castèl de Savel es una ostal fòrt : « quod dictum castrum pas nomiauitur castrum E sed domum fortem »[1].
La municipalitat de Savel a #èsser engloutie jos las aigas del barrage de Monteynard en 1962. Per en perpétuer lo remembre, lo sieu nom i aguèt ligat a aquel de la municipalitat vesina de Mayres per decrèt del 18 de març de 1965 en englobant aital los terrens pas immergits de l'ancian territòri de Savel.
Au Moyen Âge, Savel est le siège d'une seigneurie. Lors de l'enquête de 1339, Raymond del Sers, mistral du seigneur Lantelme Eynard, précise que le château de Savel est une maison forte : « quod dictum castrum non nomiauitur castrum I sed domum fortem »[2].
La commune de Savel a été engloutie sous les eaux du barrage de Monteynard en 1962. Pour en perpétuer le souvenir, son nom fut rattaché à celui de la commune voisine de Mayres par arrêté du 18 mars 1965 englobant ainsi les terrains non immergés de l'ancien territoire de Savel.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 33.
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 33.


text:
Batalha der Alamo
The Alamo (eth píbol), siguec ua batalha (23 de hereuèr-6 de març 1836 ) e un gran eveniment ena Revolucion de Tèxas. Contunhec dempús un sèti de 13 jorns en eth quau es mexicani sos eth sòn president lo general Antonio López de Santa Anna, ronçaren un assaut sus era Mission der Alamo, proche a San Antoni de Bèxar. Toti es devesaires sigueren morts. Era cruesa de Santa Anna inspirec plan de texans tà juntar-se damb era armada de Texas tà resvenja-se. Atau, es texans ganharen era batalha de San Jacinto eth 1 d'abril de 1836 e acabaren aguesta revolucion.
Quauque mesi auans, es texans auien het hora es mexicani de Texas. 100 texans demorauen alavetz ena garnison d'er Alamo. Era força texana creishia damb eth temps: lèu arribaren es comandants James Bowie e William B. Travis damb més voluntaris. Eth 23 de hereuèr 1500 mexicani anaren tà San Antonio de Bèxar tà capcionar era garnison texana. Travis escriguéc diuersi letres tà domandar ajuda pr'amor que podien pas resistir as mexicani, més sonque 100 òmes arribaren dempús.
Eth 6 de març era armada mexicana avancec entà er Alamo. Dempús de rebutar as mexicani dus viatges, es texans s'alestiren tà auer un tresau assaut. Es devensaires sigueren morts pera cabaleriá mexicana. Sonque cinc o siei texans se renderen més sigueren tanben estrefats. Testimonis parlen d'enter 182 e 257 texans morti més plan d'istoriadors confermen que morigueren tanben enter 400 e 600 mexicani .
Per etnies, 13 òmes eren texans vaduts en Texas més 11 auien ancessors mexicani, 42 òmes eren europei e 2 eren judius e 2 negres. Era resta qu'eren americans e pas de texans.
Somari
Contèxte[modificar | modificar la font]
Sos Santa Anna, eth govern mexican comencec a desihar arrièr eth model federalista e era constitucion de 1824 siguec abolida en 1835. Açò encità plan de federalistes entà era revolta. Era region termièra mexicana de Texas qu'era plan abitada per plan d'immigrants des Estats Units e aguesti eren plan acostumats a un govern federau.
En eth mes d'octobre es tropes mexicani se vederen immersides ena prumèra batalha dera revolucion texana. Es texans que bateren un cop e un aute es tropes mexicani plaçades a proche de Texas.
Era armada texana qu'auia plan d'aventurièrs des Estats Units. Plan de texans auien tornat tàs sòns ostals. Santa Anna erá plan enrabiat pr'amor d'açò e escriguec ua letra tath president des Estats Units, Andrew Jackson ena quau domandaua era eishida de Texas d'aguesti òmes.
Er Alamo auia estat escolhit coma ponch de resistencia contra es mexicani més podien pas resistir quaquarren damb artilhariá. Es forçes mexicani auien alavetz mens de 100 soldats. Neill domandec més tropes e aliments més en era armada texana i auia enquia quate capmèstres. En eth 14 de gèr trapéc Sam Houston tà domandar aliments, armes e òmes.
Preludi ara batalha[modificar | modificar la font]
Houston sonque poguéc enviar 30 òmes damb artilhariá ar Alamo. Bowie tanben escriguéc ath govern provisionau texan domandant "òmes, sós, armes e canons". Cinc jorns dempús, un petit grop de volontaris arribec e damb eri eth famós congresista american e aventurièr Davy Crockett de Tenessee.
Neil desemparec er Alamo e deishec eth comandament tà Travis, més es òmes causiren Bowie coma capmèstre. Santa Anna contunhéc d'amassar òmes en san Luis Potosí. Era armada comencéc era sua caminada tar Alamo en deseme. Totun, aguesta que siguec lenta. I auia pas plan de muòles pes provesions e plan d'òmes, civils, deisharen era armada en auer es sós. Eth gran nombre de hemnes que seguien es òmes dera armada atau coma de petits anaua en contra des provesions. Es soldats lèu sigueren redusits de minjar sonque petiti racions.
En eth 12 de hereuèr crotzaren eth Rio Grande més i auia plan de nhèu. Hipotermia, disenteria e atacs des Comanches eren ua dura doana tara armada mexicana en Texas.
Sèti[modificar | modificar la font]
Eth 23 de hereuer 23 òmes deishauen San Antonio De Béxar. Un grop de texans atacà tà amassar vaques tar Alamo e diuersi membres dera garnison portaren es sues familhes entar Alamo. Ena serada, més de 1.500 mexicani enlogaren eth vilatge de Béxar damb ua bandièra rocha, açò vole díder sens quarter. Es texans enviaren un grop d'òmes ta domandar un rendament onorable més es mexicani sonque ofertaren un rendament incondicionau.
Trapades[modificar | modificar la font]
Pendent es jorns que seguiren, es mexicans establiren diuerses bateries d'artilhariá e pendent era prumèra setmana deth sèti més de 200 bales de canon caigueren sus er Alamo. Eth 24 de hereuèr Bowie caiguéc malaut e deishéc Travis coma comandant dera garnison. Un vent plan hred (4ºC) assoléc eth luoch. Quaquarres des dues armades era pas preparada tà aguesti temperatures.
Travis enviec diuersi messatgièrs. Ua letra siguec famosa pr'amor qu'era dirigida "ta toti es òmes de Texas e tà toti es americans de tot lo monde". Ena fin deth prumèr jorn deth sèti, es tropes de Santa Anna arrecebien 600 òmes més; era armada mexicana ja auia més de 2000 òmes.
En eth 26 de hereuer Fannin manec 320 òmes, quate canons e diuersi vagons damb aliments tar Alamo, més dempús de caminar sonque dus quilometres tornaren en trapar plan de tropes mexicani. Aguestes, totun, ganharen més òmes e adara ja eren més de 3.100.
Er assaut[modificar | modificar la font]
Santa Anna manéc un assaut sus er Alamo. Aquetha serada ua hemna, Juana Navarro, anà enquia Santa Anna tà negociar un rendament pes devesaires der Alamo. Més poguéc pas.
Travis amassà es sòns òmes e expliquéc qu'un atac erá iminent. Dibuishéc ua linha en eth terra e domandéc a aqueri que voliuen morir per Texas de crotzar. Sonque un òme (Moses Rose) rebutjéc de crotzar-la.
As detz hores dera vrespada era artilhariá mexicana finic eth sòn bombardament. A mieja net més de 2.000 mexicani se dividiren en quate colones d'atac. 500 mexicani de cabalhariá demoraren arrièr damb ena reserva. Eth silenci siguec tricat peth !Viva Santa Anna! e plan de civils en er Alamo corriguèren tara gleisa cercant ua salvacion.
Totun, era gran concentracion de tropes mexicanes oferguéc un ponch d'atac excellent pera artilhariá texana. Un canon solet tuec era meitat dera companhia de caçaires de Toluca (mexicani). Es texans aueren d'espausar-se en es murs tà tirar e Travis siguec un des prumèrs tà morir. Poqui mexicani arribaren as murs damb es escales. Mens pujaren en naut. Toti sigueren morts.
Es mexicani s'amassaren de nau, més ath dusau atac siguec tanben rebocats e aueren d'atacar peth tresau viatge. Santa Anna enviéc es reserves e finauments es mexicani pogueren dintrar en er Alamo. Toti es soldats texans damb es canons sus es murs qu'eren morts.
Era batalha finau[modificar | modificar la font]
Plan de texans corregueren tara gleisa e es barricades e fugigueren dera cabalariá mexicanana, qu'atacaua de nau. Eth darrièr grop d'òmes que lutauen eren Crockett e sòns òmes. Fin-finau, era luta siguec damb coltelhs. Es poqui que demorauen vius fugiren enquia era gleisa.
Es mexicans vederen era bandièra texana e volgueren escambiar-la. Quate mexicani moriren abans d'auer era bandièra de Mexic de nau en er Alamo. Bowie moriguec sus eth lhet. Un grop de soldats mexicani dintrec ena sua camara damb baionates tà lo tuar. Bowie moriguec lèu lèu. Es darrièrs òmes que morigueren eren es 11 damb eth gran canon de 12 liures texan. As 18.30 hores era batalha der Alamo qu'era finida.
Dempús dera batalha[modificar | modificar la font]
Sonque set texans moriren pas més Santa Anna manec de los tuar. Un oficial texan diguec que damb ua auta victoria coma aguesta a los texans iran al dimoni !.
Santa Anna diguec que 600 texans eren morti e sonque 70 mexicans. Es istòriadors diden, totun, qu'en er Alamo morigueren de 400 a 600 soldats mexicani, us baishes tarribles pera epoca. Plan de testimonis confirmen que 182 texans morigueren.
Eth dus de març quauques delegats declararen era naua Republica de Texas. Sam Houston sabia pas enqüera qu'er Alamo auia cadut. Quan arribaren diuersi òmes ta'c confirmar sigueren detenguts pendent quauques hores. Adara calia evacuar tota era armada texana shens càder en eth panic: era armada mexicana enqüera era 6 vuatges més grana qu'era texana.
Santa Anna pensaua qu'es texans desiharien lèu Texas més damb era caduda der Alamo enqüera més e més òmes corrien tà ajudar Texas. Santa Anna dividec era sua armada en tres colones. Açò siguec un gran error. Eth vint-e-un d'abril ua armada texana ataguec Santa Anna proche de Lynchburg Ferry e en 18 minuts es mexicani fugien. Es soldats texans didien un cop e un aute "Rembrembatz er Alamo !".
Santa Anna siguec capturat eth jorn dempús més diguec a Houston :Eth destin deth Napoleon der Oest es pas egal ar des autes òmes. Vos podetz rebrembar açò. Més Houston responguec Açò qu'ac auies d'auer ditz abans der Alamo. Santa Anna siguec forçat a desihar Texas damb es sòns òmes e Texas siguec una naua República.
Llegat[modificar | modificar la font]
Santa Anna caiguec en desgracia dempús dera sua captura ena Batalha de San Jacinto. S'a parlat plan des texans que devesaren er Alamo e pauc des Tejanos que lutaren ena armada texana o ena mexicana. Aué plan d'istòriadors diden qu'era majoriá dera gent coneish es héts der Alamo més per peletes que pas per libes. E açò ei pas bon.
En 1960 se hec era peleta der Alamo damb John Wayne e en 2004 ua naua peleta tanben se hec. D'enter es versions de cançons més populari, rebrembam era The ballad of the alamo (1960), The Green Leaves of Summer (1960) o Deguello (1960) de Dimitri Tiomkin.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
º Barr, Alwyn (1996), Black Texans: A history of African Americans in Texas, 1528–1995 (2nd ed.), Norman, OK: University of Oklahoma Press, ISBN 0-8061-2878-X
º Barr, Alwyn (1990), Texans in Revolt: the Battle for San Antonio, 1835, Austin, TX: University of Texas Press, ISBN 0-292-77042-1, OCLC 20354408
º Chariton, Wallace O. (1990), Exploring the Alamo Legends, Dallas, TX: Republic of Texas Press, ISBN 978-1-55622-255-9
º Chemerka, William H.; Allen J. Wiener (2009), Music of the Alamo, Bright Sky Press, ISBN 978-1-933979-31-1, retrieved 2012-02-18
º Edmondson, J.R. (2000), The Alamo Story-From History to Current Conflicts, Plano, TX: Republic of Texas Press, ISBN 1-55622-678-0
º Edwards, Leigh H. (2009), Johnny Cash and the paradox of American identity, Indiana UP, ISBN 978-0-253-35292-7, retrieved 2012-02-18
º Glaser, Tom W. (1985), in Schoelwer, Susan Prendergast, Alamo Images: Changing Perceptions of a Texas Experience, Dallas, TX: The DeGlolyer Library and Southern Methodist University Press, ISBN 0-87074-213-2
º Groneman, Bill (1990), Alamo Defenders, A Genealogy: The People and Their Words, Austin, TX: Eakin Press, ISBN 0-89015-757-X
º Groneman, Bill (1996), Eyewitness to the Alamo, Plano, TX: Republic of Texas Press, ISBN 1-55622-502-4
º Groneman, Bill (1998), Battlefields of Texas, Plano, TX: Republic of Texas Press, ISBN 978-1-55622-571-0
º Hardin, Stephen L. (1994), Texian Iliad, Austin, TX: University of Texas Press, ISBN 0-292-73086-1
º Henson, Margaret Swett (1982), Juan Davis Bradburn: A Reappraisal of the Mexican Commander of Anahuac, College Station, TX: Texas A&M University Press, ISBN 978-0-89096-135-3
º Hopewell, Clifford (1994), James Bowie Texas Fighting Man: A Biography, Austin, TX: Eakin Press, ISBN 0-89015-881-9
º Lindley, Thomas Ricks (2003), Alamo Traces: New Evidence and New Conclusions, Lanham, MD: Republic of Texas Press, ISBN 1-55622-983-6 Lord, Walter (1961), A Time to Stand, Lincoln, NE: University of Nebraska Press, ISBN 0-8032-7902-7
º Manchaca, Martha (2001), Recovering History, Constructing Race: The Indian, Black, and White Roots of Mexican Americans, The Joe R. and Teresa Lozano Long Series in Latin American and Latino Art and Culture, Austin, TX: University of Texas Press, ISBN 0-292-75253-9
º Myers, John Myers (1948), The Alamo, Lincoln, NE: University of Nebraska Press, ISBN 0-8032-5779-1
º Nofi, Albert A. (1992), The Alamo and the Texas War of Independence, September 30, 1835 to April 21, 1836: Heroes, Myths, and History, Conshohocken, PA: Combined Books, Inc., ISBN 0-938289-10-1
º Petite, Mary Deborah (1999), 1836 Facts about the Alamo and the Texas War for Independence, Mason City, IA: Savas Publishing Company, ISBN 1-882810-35-X
º Schoelwer, Susan Prendergast (1985), Alamo Images: Changing Perceptions of a Texas Experience, Dallas, TX: The DeGlolyer Library and Southern Methodist University Press, ISBN 0-87074-213-2
º Scott, Robert (2000), After the Alamo, Plano, TX: Republic of Texas Press, ISBN 978-1-55622-691-5
º Tinkle, Lon (1985), 13 Days to Glory: The Siege of the Alamo, College Station, TX: Texas A&M University Press, ISBN 0-89096-238-3 . Reprint. Originally published: New York: McGraw-Hill, 1958
º Todish, Timothy J.; Todish, Terry; Spring, Ted (1998), Alamo Sourcebook, 1836: A Comprehensive Guide to the Battle of the Alamo and the Texas Revolution, Austin, TX: Eakin Press, ISBN 978-1-57168-152-2


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Göppingen (117)
Liste des communes
Göppingen
Ville de Göppingen, localité de l'Allemagne de 56 000 habitants.
La mairie de Göppingen a un site Internet.
Geislingen an der Steige
Ville de Geislingen an der Steige, localité de l'Allemagne de 26 000 habitants.
La mairie de Geislingen an der Steige a un site Internet.
Eislingen
Ville d'Eislingen, localité de l'Allemagne de 20 000 habitants.
La mairie d'Eislingen a un site Internet.
Ebersbach an der Fils
Ville d'Ebersbach an der Fils, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie d'Ebersbach an der Fils a un site Internet.
Uhingen
Ville d'Uhingen, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie d'Uhingen a un site Internet.
Donzdorf
Ville de Donzdorf, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Donzdorf a un site Internet.
Süßen
Ville de Süßen, localité de l'Allemagne de 9 900 habitants.
La mairie de Süßen a un site Internet.
Salach
Ville de Salach, localité de l'Allemagne de 7 700 habitants.
La mairie de Salach a un site Internet.
Böhmenkirch
Ville de Böhmenkirch, localité de l'Allemagne de 5 500 habitants.
La mairie de Böhmenkirch a un site Internet.
Kuchen
Ville de Kuchen, localité de l'Allemagne de 5 500 habitants.
La mairie de Kuchen a un site Internet.
Deggingen
Ville de Deggingen, localité de l'Allemagne de 5 400 habitants.
La mairie de Deggingen a un site Internet.
Rechberghausen
Ville de Rechberghausen, localité de l'Allemagne de 5 300 habitants.
La mairie de Rechberghausen a un site Internet.
Heiningen
Ville de Heiningen, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie de Heiningen a un site Internet.
Bad Boll
Ville de Bad Boll, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie de Bad Boll a un site Internet.
Albershausen
Ville d'Albershausen, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie d'Albershausen a un site Internet.
Gingen an der Fils
Ville de Gingen an der Fils, localité de l'Allemagne de 4 200 habitants.
La mairie de Gingen an der Fils a un site Internet.
Wäschenbeuren
Ville de Wäschenbeuren, localité de l'Allemagne de 3 900 habitants.
La mairie de Wäschenbeuren a un site Internet.
Bad Überkingen
Ville de Bad Überkingen, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Bad Überkingen a un site Internet.


text:
Sent Estève de Baigòrri
Baigorri/ Saint-Étienne-de-Baïgorry
Sent Estève de Baigòrri (Baigorri en basco, Saint-Étienne-de-Baïgorry en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Qu'ei traversada per Niva de las Aldudas, afluent de Niva.
Los sons quartièrs que son Bastida, Haritzalde, Landagaraia, Eraun alde, Etzaun alde, Germieta, Otikoren, Okoze, Doneztebe, Leizpartz (Lehitzpartz en 1366), Urdoze, Eiheralde, Belexi, Iparragere, Auzo ttipi, Izpegi, Karrika e Plaza xoko.
Las comunas tòcatocantas que son Bidarrai au nòrd, Sent Martin d'Arròsa au nòrd-èst, Irulegi a l'èst, Anhauze au sud-èst, Banka au sud e, en bordant lo còth d'Izpegi, Erratzu (Baztan) en Hauta Navarra a l'oèst.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Hèstas[modificar | modificar la font]
- La Jornada de Navarra.
- Las hèstas patronaus que's celèbran la purmèra fin de setmana d'agost.
Bastiments principaus[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Estève: los sons vestigis mei ancians que datan deu sègle XIIau. Lo retaule qu'ei deu sègle XVII e lo cloquièr de 1790.
- Pont d'estil roman (1661) suber l'arriu d'Aldude, davant lo castèth d'Etxauze.
- Castèth d'Etxauze, d'origina medievau, tornar bastit en 1555 après la soa destruccion peus protestants. Qu'estó reabilitat au sègle XVIII e a la fin deu sègle XX.
-
-
-
-
Castèth d'Etxauze (sègle XVIII)
-
-
Pont d'estil roman suber Niva de las Aldudas (1661).
-
Jornada de Navarra (2007).
.


text:
1823
Aquesta pagina concernís l'an 1823 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat de Sokoto[modificar | modificar la font]
Conquista e somission de la region d'Ilorin au nòrd dau reiaume d'Oyo.
Dahomey[modificar | modificar la font]
D'incursions de l'armada de Dahomey còntra de vilatges (per capturar d'esclaus) sota la proteccion dau reiaume d'Oyo entraïnèron una repòsta armada. Pasmens, lei fòrças d'Oyo foguèron desfachas permetent au reiaume de Dahomey de reconquistar son independéncia totala[1].
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Perseguida de la politica de modernizacion dau reiaume dau rèi Radama Ièr ambé l'adopcion de reglas de normalizacion de la lenga malgasha.
Oyo[modificar | modificar la font]
Après d'incursions dei fòrças de Dahomey còntra de vilatges sota la proteccion dau reiaume d'Oyo, lo rèi d'Oyo demandèt lo pagament d'un important tribút coma desdaumatjament. Après la revirada dei negociacions, Oyo ataquèt Dahomey mai sei fòrças foguèron finalament desfachas e lo venceire reprenguèt sa sobeiranetat perduda en 1783[1].
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Capitada d'un còp d'estat organizat per lo coronèu Antonio López de Santa Anna còntra lo regime autoritari de l'emperaire Augustin Ièr. Augustin foguèt obligat d'abdicar e de s'exilar. Per remplaçar l'Empèri, una republica foguèt proclamada que deguèt rapidament faciar una instabilitat politica recurrenta fins ais annadas 1870. D'autra part, dins lo sud, lei províncias d'America Centrala aprofichèron la situacion per proclamar son independéncia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Desvolopament dau premier radiator permetent de refrejar un motor per l'engenhaire Samuel Brown. Pasmens, lo premier radiator eficaç foguèt solament inventat en 1897.
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de silici per lo quimista suedés Jöns Jacob Berzelius (1779-1848).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Sándor Petőfi, poèta ongrés (m. 1849)
- 8 de genièr - Alfred Russel Wallace, naturalista britanic (m. 1913)
- 23 de genièr - Prilidiano Pueyrredon, pintor e arquitècte argentin (m. 1870)
- 23 d'abril - Abdülmecit I, sultan otoman (m. 1861)
- 24 d'abril - Sebastián Lerdo de Tejada, president de Mexic (m. 1889)
- 21 de junh - Jean Chacornac, astronòm francés (m. 1873)
- François-Charles Ostyn, personalitat de la Comuna de París (m. 1912)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 26 de genièr - Edward Jenner, mètge anglés (n. 1749)
- 11 de setembre - David Ricardo, economista anglés (n. 1772)


text:
Categoria:Dicotiledonèas
Las dicotiledonèas son de plantas angiospèrmas.
En classificacion classica segon Cronquist (1981), son la classa dels Magnoliopsida en la division Magnoliophyta [=angiospèrmes].
Dins la classificacion filogenetica segon APG II (2003), son pas un grop natural, mas un grop parafiletic. La màger partida de las dicotiledonèas tradicionalas ven lo clad "dicotiledonèas vertadièras" (anglés "eudicots") dins lo clad angiosperms [= angiospèrmes]. Los autres ven lo clad magnoliidèas (anglés "magnoliids") e qualques òrdres e familhas pas assignadas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
M
- Magnoliopsida (7 C, 1 P)


text:
Euskaltzaindia
L'Euskaltzaindia (en occitan: Académia Reiala de la Lenga Basca) es l'institucion academica oficiala que regula las normativas (gramaticas, diccionaris, etc.) del basc. L'académia que foguèt fondada en 1919 a sa sedença centrala a Bilbao e de delegacions a Baiona, Sent Sebastian, Pampalona e Vitòria. Son simbòl es un roire e sa devisa es "començar e contunhar". Es reconeguda oficialament pels estats francés e espanhòl. Publica annualament la revista Euskera per tal de far difusion de sas activitats.
Organizacion intèrna[modificar | modificar la font]
L'entitat se devesís en divèrsas comissions que trabalhan d'un biais independent mas amb una coordinacion:
- Comission de lexicografia.
- Comission de gramatica.
- Comission per l'elaboracion d'un atlas lingüistic.
- Comissió d'onomastica.
- Comission de literatura.
- Comission de lenga orala.


text:
1453
Aquesta pagina concernís l'an 1453 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Après sa reconquista de Guiana l'annada precedenta (→ 1452), Anglatèrra deguèt i faciar una còntra-ofensiva francesa dirigida per André de Lohéac e Jean Bureau (10 000 òmes). Comandada per John Talbot, l'armada anglesa (9 000 òmes) assaièt d'atacar rapidament per alunchar lei Francés dei vinharedas que formavan lo còr de l'economia locala.
Pasmens, après una premiera escaramocha favorabla, leis Anglés se turtèron a l'artilhariá francesa qu'arrestèt totei leis assauts anglés a la batalha de Castilhon lo 17 de julhet. John Talbot e 4 000 de seis òmes i foguèron tuats còntra aperaquí un centenau de Francés. Puei, una carga de la cavalariá pesuca francesa entraïnèt la destruccion de l'armada anglesa que foguèt capturada ò dispersada.
Aqueu desastre militar entraïnèt l'afondrament definitiu de la Guiana Anglesa e marquèt la fin de la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). Aqueu lòng conflicte s'acabava per una desfacha quasi totala d'Anglatèrra qu'aviá perdut tot son domeni continentau franc de Calais. Dins aquò, favorizèt l'emergéncia d'un sentiment nacionau anglés eissit dei combats còntra lei Francés e dau recentratge dau reiaume anglés sus leis Illas Britanicas. Pasmens, a tèrme cort, entraïnèt la presa dau poder de Richard de York qu'anava venir la causa de la Guèrra dei Doas Rosas (1455-1485).
Aragon[modificar | modificar la font]
Après sei victòrias de l'annada precedenta (→ 1452), l'armada reiala capitèt d'eliminar lei darrierei pòchis de resisténcia deis insurgents de Malhòrca. En parralèl, après la casuda de Constantinòble, lo rèi Anfòs V (1416-1458) se preocupèt de restablir la patz en Itàlia dins lo cas d'una perseguida de l'ofensiva otomana fins a la peninsula. Aquò anava menar a la patz de Lodi l'annada seguenta (→ 1454).
Àustria[modificar | modificar la font]
Majoritat de Ladislau de Habsborg (1440-1457), duc d'Àustria e rèi d'Ongria. Aquel eveniment li permetèt d'èsser elegit rèi de Boèmia e d'obtenir la reconóissença pontificala dau Privilegium Maius. Aqueu document èra un dalh realizat au sègle precedent a la demanda dau duc Rodòlf IV d'Àustria (1358-1365). Donava divèrsei poders au duc d'Àustria e una primautat imaginària que permetèt a Ladislau de Habsborg de venir arquiduc d'Àustria.
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Incapable d'empachar la preparacion de la guèrra còntra Constantinòble decidida per Memed II (1451-1481) (→ 1451 e 1542), l'Empèri Bizantin deguèt faciar un novèu sètge de sa capitala. Gràcias a una ajuda genoesa, poguèt alinhar una fòrça de 7 000 òmes e 26 naviris que podián tenir la muralha exteriora còntra una armada turca d'au mens 150 000 òmes e 130 naviris.
Lo sètge comencèt lo 2 d'abriu. Après la presa dei fortalesas exterioras de la vila que podián menaçada sei linhas d'avitalhament, lo sultan ordonèt a son artilhariá de bombardar lei barris a partir dau 11 d'abriu. Segon lei testimònis contemporanèus dau sètge, lei canons otomans foguèron la clau de la batalha car permèton de rompre per lo premier còp de l'Istòria la muralha bastida per l'emperaire Teodòsi II (408-450). Ansin, après mai d'un assaut arrestat per lei defensors (12, 20 e 28 d'abriu, 7, 13, 16-17, 18 e 23 de mai), lei Turcs capitèron de prendre pè sus lei barris e d'intrar dins la vila. La màger dei defensors, compres l'emperaire Constantin XI Paleòleg Dragasès (1448-1453), moriguèron dins de combats urbans que s'acabèron lo 29 de mai. Aquò marquèt la fin finala de l'Empèri Roman.
Boèmia[modificar | modificar la font]
Eleccion de Ladislau de Habsborg coma rèi de Boèmia per la Dieta dau Reiaume lo 28 d'octòbre. Dins lei fachs, aquò permetiá d'estabilizar mai la politica de compromés dau regent Jòrgi de Boèmia que gardèt la realitat dau poder. Aquò permetèt de perseguir sa politica de restauracion de la patz civila totjorn menaçada per lei tensions religiosas.
Bretanha[modificar | modificar la font]
Lo duc Pèire II de Bretanha (1450-1457) participèt a l'expulsion deis Anglés en fòra de França ambé lo mandadís d'un còrs de cavalariá (1 500 òmes) que se destrièt a la batalha de Castelhon (17 de julhet). Au sen de son ducat, deguèt se preocupar d'un conflicte de precedéncia entre dos caps de la glèisa locala. L'afaire s'enverinèt e impliquèt leis autoritats eclesiasticas de Bretanha, lo poder ducau e la papautat e foguèt pas reglada avans l'annada seguenta (→ 1454).
Castelha[modificar | modificar la font]
Eveniment important dau rèine dau feble Joan II (1406-1454), un complòt organizada per la rèina Isabèla de Portugau capitèt d'obtenir la descasença e l'execucion dau conestable Álvaro de Luna (2 de junh) qu'èra lo cap vertadier dau país dempuei leis annadas 1410. Aquò donèt lo poder a l'aristocracia auta e a la rèina e entraïnèt de trèbols de succession ambé la mòrt dau rèi l'annada seguenta (→ 1454).
Independentament d'aqueleis intrigas, lo secutament dei fòrças nasridas contunièt lòng de la frontiera sud. Aquò entraïnava de tensions importantas au sen de l'Emirat de Granada qu'anavan menar a una grèva crisi intèrna dos ans pus tard (1455).
Chivaliers Teutonics[modificar | modificar la font]
Après lei trèbols grèus de l'annada precedenta (→ 1452), de negociacions acomencèron entre l'Òrdre e lei nobles e marchands prussians (Confederacion Prussiana) que volián obtenir mai de libertat. Lei dos camps acceptèron l'arbitratge de l'emperaire Frederic III. Pasmens, la respònsa imperiala foguèt de condamnar la Confederacion e d'ordonar sa dissolucion. Lei Prussians se preparèron alora a la guèrra e negocièron l'aliança de Polonha en cambi de l'integracion de la Confederacion au sen dau reiaume Jagellon (→ 1454).
Escòcia[modificar | modificar la font]
Après lo murtre dau còmte William Douglas per lo rèi Jaume II (1437-1460) l'annada precedenta, lo Reiaume foguèt tocat per de combats irregulars entre partisans dau rèi e dei Douglas. Aprofichant aqueu clima de guèrra civila e un viatge a Londres de James Douglas, cap novèu de l'Ostau Douglas, lo rèi accusèt son rivau de traiment e ordonèt la sasida de sei bens. Aquò entraïnèt una generalizacion dei combats que se transformèron en guèrra vertadiera (→ 1455).
Estats Pontificaus[modificar | modificar la font]
Incapable d'unificar leis estats crestians per ajudar Constantinòble còntra lei Turcs, lo papa Nicolau V (1447-1455) decidèt finalament de mandar lei sieus renfòrç en Orient. Per aquò, reüniguèt una flòta de 10 naviris qu'arribèron tròp tard per participar a la batalha.
Après aquela revirada, lo papa se preocupèt d'atraire leis intellectuaus grècs en Itàlia e aguèt un ròtle important dins l'emergéncia de l'umanisme e de la Renaissença.
Gènoa[modificar | modificar la font]
En despiech dau refús de la Republica de participar a la defensa de Constantinòble, un còrs de soudats genoès dirigit per Giovanni Giustiniani (700 òmes e dos naviris participèt au sètge dins lo camp bizantin. Aquelei tropas se destrièron durant la batalha fins a la bleçadura de son cap dins l'assaut turc dau 28 de mai. Mortalament bleçat, Giustiniani foguèt evacuat per seis òmes, çò qu'entraïnèt l'afondrament dei tropas genoesas e l'intrada dei Turcs dins la vila que tombèt lo 29 de mai.
Granada[modificar | modificar la font]
Perseguida deis escaramochas frontalieras qu'opausavan dempuei d'annadas lei tropas nasridas a aquelei de Castelha. Au sen dau reiaume, aquò entraïnava de tensions importantas entre lei diferentei faccions de la cort nasridas. Per leis agravar, l'emir Muhàmmad IX moriguèt e foguèt remplaçat per Muhàmmad XI que mau capitèt de s'impausar (→ 1455).
[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Civila de Navarra. La polarizacion dau país entre lei dos camps a l'origina dau conflicte contunièt e s'agravèt car ges de faccion aviá la poissança necessària per s'impausar.
Ongria[modificar | modificar la font]
En despiech de la majoritat de Ladislau de Habsborg, l'èx-regent Joan Hunyadi demorèt lo cap vertadier de la politica ongresa e recebèt lo títol de « Capitani Generau dau Reiaume ». Pasmens, deguèt faciar la maufisança de l'aristocracia e dei vilas e foguèt obligat mai d'un còp de confirmar de privilègis ancians ò de donar mai d'autonòmia ai vilas. Après la casuda de Constantinòble, reüniguèt una Dieta per preparar una guèrra còntra lei Turcs. L'assemblada acceptèt de mobilizar l'armada e de'n fisar lo comandament a Hunyadi. Pasmens, la noblesa èra còntra lo projècte e la preparacion de la guèrra poguèt pas èsser corrèctament menada, çò que permetèt ais Otomans d'atacar dirèctament lo territòri ongrés l'annada seguenta (→ 1454).
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de preparacion diplomatica per neutralizar lei republicas marchandas italianas, Serbia e Ongria (→ 1451 e 1542), lo sultan Memed II (1451-1481) poguèt atacar Constantinòble defenduda per una pichona garnison (5 000 Grècs e 2 000 mercenaris). Pasmens, en despiech d'una superioritat numerica neta (au mens 150 000 òmes) e una artilhariá modèrna, lei muralhas de la capitala bizantina representavan totjorn un obstacle considerable.
Lo sètge comencèt lo 2 d'abriu e leis esfòrç turcs se concentrèron rapidament sus de tirs d'artilhariá que rompèron lentament lei barris de la vila. D'assauts recurrents assaièron d'aprofichar aquela preparacion mai se turtèron a una resisténcia acarnada fins a la bleçadura mortala dau cap genoès Giovanni Giustiniani qu'entraïnèt l'afondrament de la defensa dins la nuech dau 28 au 29 de mai. La màger part dei defensors, compres l'emperaire Constantin XI (1448-1453), foguèt tuada e leis abitants (40 000-50 000 personas) reduchs en esclavatge.
Après la victòria, Constantinòble venguèt la capitala novèla deis Otomans e lo centre d'una novèla poissança majora europèa car lo rèsta dau continent se preocupèt gaire de la disparicion de l'Empèri Bizantin. Leis interès genoès foguèron sasits en causa dau ròtle tengut per lei mercenaris de Giustiniani mai leis autrei ciutats marchandas capitèron de mandar d'ambaissadas que reconoguèron la victòria turca e capitèron de gardar la màger part de sei possessions.
Polonha-Lituània[modificar | modificar la font]
Lo 24 de junh, lo rèi Casimir IV Jagiellon confirmèt oficialament lei privilègis — importants — de la noblesa. Aquò li permetèt d'obtenir un fòrt sostèn de part de l'aristocracia, çò que permetèt d'accelerar la preparacion de la guèrra còntra lei Chivaliers Teutonics que voliá lo rèi. D'efèct, l'Òrdre èra tocada per d'insureccions organizadas per lei vilas e lei senhoriás que ne fasián pas partida e que volián obtenir mai de libertat (→ 1454).
Portugau[modificar | modificar la font]
En Portugau — au contrari de la màger part deis estats europèus — la novèla de la casuda de Constantinòble entraïnèt un espant important. Sostengut per la bola pontificala Dum Diversas que permetiá ai Portugués de redurre en esclavatge lei Sarrasins, lo rèi Anfòs V (1438-1477) decidiguèt d'organizar una còntra-ofensiva còntra lo mond musulman en Marròc (→ 1458).
Savòia[modificar | modificar la font]
Arribada dins lo ducat dau Susari de Turin[1], relíquia importanta crompada l'annada precedenta (→ 1452).
Valaquia[modificar | modificar la font]
En Valaquia, plusors marchands saxons organizèron un complòt per reversar Vlad III Tepes au profiech dau futur Vlad IV Calugarul qu'èra pus favorable a seis interès. L'operacion mau capitèt car una autra faccion de marchands preferiguèt sostenir Dan III Danicu. Aquela division permetèt a Vlad III de s'entornar en Valaquia e d'arrestar seis enemics. Dins aquò, après una intervencion de Mathias Corvin — qu'aviá sostengut Dan III — la repression foguèt relativament moderada còntra lei nobles pro-ongrés. En revènge, lei marchands saxons subiguèron de represalhas saunosas qu'acabèron d'installar la reputacion de monstre de Vlad III Tepes dins lei corts europèas.
Venècia[modificar | modificar la font]
Inquieta de l'ataca otomana còntra Constantinòble, la Republica chausiguèt una politica prudenta. Refusèt de mandar una ajuda immediata a la capitala bizantina e enebiguèt a sei marins de participar ai combats mai estudièt oficialament la question. Ansin, lei Venecians participèron gaire ai combats franc de quauquei mercenaris e naviris pagats per la papautat. Aquò permetèt ai Venecians de preparar lo mandadís de missions diplomaticas a la cort otomana per obtenir la reconóissença de seis avantatges comerciaus en Mediterranèa Orientala.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sultan Jaqmaq (1438-1453) qu'aviá designat son fiu Al-Mansur Uthman per li succedir. En despiech de sa popularitat, aquò durèt gaire car lo sultan novèu suscitèt rapidament l'oposicion dei caps mamelocs. Ambé l'acòrd dau califa Al-Qaïm (1450-1455), foguèt rapidament remplaçat per Inal. La novèla de la presa de Constantinòble foguèt largament festada per la populacion e per leis autoritats egipcianas que mandèron una ambaissada de felicitacions a la cort otomana.
Etiopia[modificar | modificar la font]
Persuadit d'èsser la buta de complòts organizats per la sieuna familha e per sei cortesans, lo negus Zara Yaqob (1434-1468) comencèt de venir pus autoritari e de menar de purgas au sen de la dinastia per alunchar lei personas sospichats de complòt. Fins a sa mòrt, un clima de tensions demorèt ansin en plaça a la cort reiala.
Califat Hafsida[modificar | modificar la font]
Arrestacion dau caïd Nabil que son influéncia començava de venir una menaça per lo califa Abu-Umar Uthman (1435-1488).
Sultanat Merinida[modificar | modificar la font]
Après la presa de Constantinòble lo 29 de mai, lo sultanat deguèt se preocupar dei menaçadas d'invasion dau rèi de Portugau. D'efèct, aqueu darrier voliá organizar una còntra-ofensiva còntra lo mond musulman en Marròc car lo país èra fòrça afeblit per lo declin merinida (→ 1458).
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Testimòni de l'importància donada per lei Ming au redreiçament de l'administracion de l'Empèri, lei censors cargats de susvelhar e d'inspectar la burocracia provínciala recebèron un accès dirècte a l'emperaire.
Corèa[modificar | modificar la font]
Capitada d'un còp d'estat organizat per Sejo de Joseon, oncle dau rèi e pretendent au tròne. Lei dos ministres principaus de la regéncia, Hwangbo In e Kim Jongseo, foguèron arrestats e executats. Puei, Sejo de Joseon capitèt d'obtenir lo sostèn d'una partida de l'elèit administratiu e intellectuau dau rèine de Sejong lo Grand (1418-1450) per preparar lo reversament definitiu dau rèi Danjong de Joseon (1452-1455) (→ 1454).
Hanthawaddy[modificar | modificar la font]
Assassinat dau rèi Binnya Kyan (1450-1453) per son cosin Leik Munhtaw. Aquò permetèt d'arrestar un rèine saunós e murtrier qu'aviá entraïnat la mòrt de la quasi totalitat de la dinastia reiala. Pasmens, Leik Munhtaw vengut rèi, venguèt a son torn un sobeiran sanguinari. Après sèt mes de rèine, foguèt donc assassinat per sei ministres e remplaçat per Shin Sawbu, una filha dau rèi Razadarit (1384-1422).
Japon[modificar | modificar la font]
Cambiament de nom dau shogun Minamoto-no Yoshinari que venguèt Ashikaga Yoshimasa.
Lan Xang[modificar | modificar la font]
En Lan Xang, la situacion demorèt trebolada e fòrça instabla car Chakkaphat Phaen Phaeo voliá totjorn pas acceptar la corona. Pasmens, la situacion sembla s'agravar car lo tròne foguèt considerat coma vacant dins lo corrent de l'annada. Aquò èra lo començament d'un interrègne que durèt tres ans (→ 1456).
Majapahit[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Bhre Pamotan que foguèt pas remplaçat avans 1456 semblant indicar una crisi grèva — benlèu una guèrra — regardant la succession reiala.
Moton Blanc[modificar | modificar la font]
Après una crisi de poder, Jihangir (1444-1469) deguèt partejar lo poder ambé son fraire Uzun Hasan (1453-1478). Lo premier gardèt lo contraròtle dei regions occidentalas e lo segond prenguèt possession de la mitat orientala dau domeni de la confederacion.
Dai Viet[modificar | modificar la font]
Annada supausada de la majoritat de Le Nhan Tong e de la fin de la regéncia menada per sa maire Nguyen Thị Anh. Pasmens, dins lei fachs, la rèina gardèt la realitat dau poder e contunièt de dirigir lo reiaume.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Andronic Paleòleg Cantacuzèn, ministre bizantin.
- Athanasius II, patriarca de Constantinòble.
- Binnya Kyan, rèi d'Hanthawaddy.
- Constantin XI Paleòleg Dragasès, emperaire bizantin.
- Demetrius Paleòleg Metochitès, generau bizantin.
- Giovanni Giustiniani, mercenari genoès e protostrator bizantin.
- Hwangbo In, ministre corean.
- Jaqmaq, sultan mameloc d'Egipte.
- Kim Jongseo, generau corean.
- Leik Munhtaw, rèi d'Hanthawaddy.
- Lucas Notaras, amirau e generau bizantin.
- Muhàmmad IX de Granada, emir de Granada.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pasmens, d'aqueu temps, lo Susari de Turin èra concurrenciat per lei Susaris de Compiègne e de Cadouin.


text:
Sant Guilhèm dau Desèrt
Sant Guilhèm dau Desèrt (localament: [daj] Desèrt e oficialament en francés Saint-Guilhem-le-Désert) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània.
Lo vilatge es situat dins la val de Gellona, al jonhent del riu de Verdús (grafia de verificar) e del flume d'Erau. Es mai que mai conegut per son abadiá que constituís l'un dels ensems arquitecturals romanics mai famós de Lengadòc, e tanben per son Pont dau Diable, pont romanic del sègle XI, qu'engamba lo flume d'Erau al luòc dich lo "Gorg negre".


text:
Lorenc
Lo lorenc (lorrain en França o gaumais en Belgica) es una lenga romanica parlada majoritàriament dins la region de Lorena e qu'aperten al grop de las lengas d'oïl. L'Estat Francés la reconeis pas, coma fòrças autras lengas. Es plan significatiu que non i age cap d'edicion de la Wikipèdia en aquesta lenga, pr'amor qu'es un encastre liure ont autras lengas minorizadas i son presentas. Per aquò se supause que lors parlants son grands o ben apòsten pas bric per sa lenga.
Localizacion[modificar | modificar la font]
Se parla majoritàriament dins la region de Lorena (França), que fa frontièra amb Alsàcia per l'oèst. La frontièra lingüistica entre lo lorenc e l'alsacian seguís lo limit entre las doas regions fins a la nautor de Lutzelhouse, ont lo lorenc dintra dins lo territòri alsacian, de manièra que tanben se parla en diferentas zonas de las autas valadas dels Vòges e a Courtavon, a l'extrème sud del país. Tanben son de parla lorenca l'auta valada del Bruche a partir de Lutzelhouse, l'auta valada del Giessen e la zona de Lièpvre (varietat vogesa). Dins la localitat de Sainte-Marie-aux-Mines, entre d'autras (varietat welche) i a una situacion de bilingüisme amb l'alsacian. Lo nombre de locutors del lorenc en Alsàcia es de qualques milièrs. Lo lorenc se parla tanben dins de zonas de Belgica, especialament dins la region de Gaume.
Normativizacion[modificar | modificar la font]
I a pas cap de nòrma generalament acceptada.
Estatut legal[modificar | modificar la font]
Lo lorenc a pas d'estatut oficial ni en Alsàcia ni en Lorena. Mas en Belgica es estat reconegut coma "lenga regionala de Valonia" amb lo nom de gaumais.


text:
Mesura
Ua mesura qu'ei ua valor numeric o magnitud d'un atribut fisic d'un objècte, coma la longor, la capacitat, lo volum o la massa, obtenguda per experimentacion e exprimida dens ua escala d'unitats.
Dens lo Sistèma Internacional d'Unitats pòt èsser lo mètre, lo litre o lo quilograma.
Nòtas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Aparelh de mesura
- Unitat de mesura
- Metrotecnia
- Metrologia
- Magnitud fisica
- Sistèma Internacional d'Unitats
- Teoria de la mesura


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Altenbourg (077)
Liste des communes
Altenbourg
Ville d'Altenbourg, localité de l'Allemagne de 34 000 habitants.
La mairie d'Altenbourg a un site Internet.
Schmölln
Ville de Schmölln, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Schmölln a un site Internet.
Meuselwitz
Ville de Meuselwitz, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Meuselwitz a un site Internet.
Lucka
Ville de Lucka, localité de l'Allemagne de 4 000 habitants.
La mairie de Lucka a un site Internet.
Gößnitz
Ville de Gößnitz, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Gößnitz a un site Internet.
Nobitz
Ville de Nobitz, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Nobitz a un site Internet.
Rositz
Ville de Rositz, localité de l'Allemagne de 3 000 habitants.
La mairie de Rositz a un site Internet.
Saara
Ville de Saara, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie de Saara est joignable par téléphone.
Windischleuba
Ville de Windischleuba, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Windischleuba est joignable par téléphone.
Langenleuba-Niederhain
Village de Langenleuba-Niederhain, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie de Langenleuba-Niederhain a un site Internet.
Starkenberg
Village de Starkenberg, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie de Starkenberg a un site Internet.
Ponitz
Village de Ponitz, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Ponitz a un site Internet.
Treben
Village de Treben, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Treben a un site Internet.
Kriebitzsch
Village de Kriebitzsch, localité de l'Allemagne de 1 100 habitants.
La mairie de Kriebitzsch a un site Internet.
Löbichau
Village de Löbichau, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Löbichau a un site Internet.
Altkirchen
Village d'Altkirchen, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie d'Altkirchen est joignable par téléphone.
Nöbdenitz
Village de Nöbdenitz, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Nöbdenitz a un site Internet.
Ziegelheim
Village de Ziegelheim, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Ziegelheim a un site Internet.


text:
Atletisme
L' atletisme, d'al grèc aθλoς (çò es lucha) es un espòrt multiple e variat amai universal que se ne pòt devesir en 4 categorias màgers, a saber:
- corsas (d'als 100 m fins al maraton...)
- concorses (sauts e lançaments)
- espròvas combinadas (eptatlon & decatlon)
- marcha atletica... [1]
Se ne tracha tot parièr d'un espòrt de las originas enraiçadas fòrça en rèire dins l'Istòria de l'Umanitat amai quitament dins las siás legendas mai anticas e fondamentalas, çò es las que se ne fondamentan la quita esséncia dels èssers umans, la lor quinta...esséncia dins la lor umanitat pus prigonda, essenciala...
Gerit internacionalament per la Federacion Internacionala d'Atletisme / IAAF, id est International Association of Athletics Federations, creada en 1912,[2] las siás competicions planetàrias màgers son los Jòcs Olimpics que, dempuèi 1896, n'es l'espòrt pus important e universal, mai lo Campionat del Mond d'atletisme, creat en 1983.
Fòrça temps reservat als sols atlètas masculins amai als païses mai desenvolopats e los lors empèris colonials, se ne mudèt a partir de las annadas 1960 en espòrt del tot universal e que las atlètas femeninas, a dich de capuditge e volontat, malgrat tantas empachas e escarnis culturals, economics, ideologics, politics, religioses o socials, s'abastèron devèrs la fin de las annadas 1980 en lai a una gaireben totala egalitat dins las espròvas e lo programa atletics.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Atletisme e Civilizacion
- 3 Espròvas
- 4 Legislacion & reglamentacion
- 5 Estadis e installacions esportivas
- 6 Equipament e material
- 7 Entraïnament & tecnicas
- 8 Organizacion
- 9 Problematicas essencialas
- 10 Espròvas màgers del calendièr internacional
- 11 Eròis & figuras màgers de l'atletisme universal
- 12 Recòrds
- 13 Estatisticas generalas
- 14 Bibliografia
- 15 Filmografia
- 16 Documents audiovisuals
- 17 Vejatz tanben
- 18 Ligams extèrnes
- 19 Ligams videografics
- 20 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas legendàrias...[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
D'a l'Edat Mejana fins al sègle XIX[modificar | modificar la font]
Sègle XIX[modificar | modificar la font]
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Sègle XXI[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Atletisme e Civilizacion[modificar | modificar la font]
Atletisme & Filosofia[modificar | modificar la font]
Atletisme & Literatura[modificar | modificar la font]
Atletisme & Art[modificar | modificar la font]
Atletisme... etc[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Espròvas[modificar | modificar la font]
olimpicas[modificar | modificar la font]
Las espròvas dichas olimpicas actualas son al nombre de 47:
- 24 pels òmes
&
Corsas[modificar | modificar la font]
Las 14 corsas (12 comunas & 2 diferenciadas...) se ne pòdon devesir en 6 categorias màgers [4] :
Maraton (42,195 km)
- corsas d'obstacles:
Concorses[modificar | modificar la font]
Los 8 concorses se ne pòdon devesir en 2 categorias [5]:
Sauts[modificar | modificar la font]
Lançaments[modificar | modificar la font]
Espròvas combinadas[modificar | modificar la font]
Marcha atletica[modificar | modificar la font]
non olimpicas[modificar | modificar la font]
Garatz-aicí las autras espròvas, non olimpicas, mas amb recòrds omologats per la Federacion Internacionala d'Atletisme:
corsas[modificar | modificar la font]
marcha atletica[modificar | modificar la font]
especificament de sala[modificar | modificar la font]
Franc las que ja citadas e comunas amb lo programa olimpic... [6]
corsas[modificar | modificar la font]
espròvas combinadas[modificar | modificar la font]
marcha atletica[modificar | modificar la font]
Legislacion & reglamentacion[modificar | modificar la font]
Estadis e installacions esportivas[modificar | modificar la font]
Atletisme d'estadi[modificar | modificar la font]
Atletisme en sala[modificar | modificar la font]
Atletisme sus rota[modificar | modificar la font]
Autras menas d'atletisme[modificar | modificar la font]
Equipament e material[modificar | modificar la font]
Entraïnament & tecnicas[modificar | modificar la font]
Organizacion[modificar | modificar la font]
Planetària[modificar | modificar la font]
Continentala[modificar | modificar la font]
Nacionala[modificar | modificar la font]
Problematicas essencialas[modificar | modificar la font]
Espròvas màgers del calendièr internacional[modificar | modificar la font]
Eròis & figuras màgers de l'atletisme universal[modificar | modificar la font]
Recòrds[modificar | modificar la font]
Estatisticas generalas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Istòria generala[modificar | modificar la font]
- istòria de l'atletisme
- Robert Parienté & Alain Billouin: La fabuleuse histoire de l'athlétisme, París, edicions Minerva, 2003 (en francés)
- istòria de l'espòrt
- Jean-Paul Massicotte & Claude Lessard: Histoire du sport, de l'antiquité au XIXème siècle, id PUQ, 1984 (id)
- Thierry Terret: Histoire des sports, id L'Harmattan, 1996 (id)
- Wojcieh Liponski: L'Encyclopédie des sports, id Grund & UNESCO, 2005... (edicion francesa de l'edicion polonesa de 2003, Poznan, ed. Atena...)
- istòria de l'olimpisme
- B. Grandi: Grande enciclopedia dei giochi olimpici, Milan, ed. Ermes, 1992 (en italian)
- Robert Parienté & Guy Lagorce: La fabuleuse histoire des Jeux olympiques, París, ed. Minerva, 2004 (en francés)
e ca
Estatisticas[modificar | modificar la font]
Tecnica[modificar | modificar la font]
varia[modificar | modificar la font]
Filmografia[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Federacion Internacionala d'Atletisme
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Medalhièr general de l'atletisme olimpic
- Istòria de l'atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme en sala
- Campionat del Mond d'atletisme junior
- Campionat del Mond d'atletisme de la joventut
- Campionat del Mond de cross-country
- Cross de las Nacions
- Campionat del Mond de mièg maraton
- Recòrds del mond d'atletisme
- Estatisticas generalas de l'atletisme
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins las siás modalitats olimpicas actualas...
- ↑ Amb 17 païses aderents... qu'a l'ora d'ara son 213 los sius sòcis afiliats...
- ↑ Id est al programa dels Jòcs Olimpics & dels Campionats del Mond d'atletisme...
- ↑ En italics, las espròvas comunas estadi & sala (al programa dels actuals Campionats del Mond d'atletisme en sala...)
- ↑ idem
- ↑ veire nòta 4 çai-sus...


text:
Confederacion Nacionala del Trabalh
La Confederacion Nacionala del Trabalh (CNT) es una organizacion qu'a eiretat d'una istòria rica, enrasigada dins lo movement obrièr, mas que se bastís mai que tot dins lo present, dins las luchas que i participa e que, de còps que i a, buta. Es una organizacion encara fòrça pròcha del gropeton dins lo camp sindical, plan marginala fàcia a las grandas confederacions representativas, mas qu'alarga son audiéncia, son influéncia, e qu'encontra sul terren de practicas comunas a d'autres sindicalistas d'autras organizacions. Es una organizacion que refusa las etiquetas ideologicas, los dogmatismes despoderants, tota somession a un partit politic, mas qu'enclaus dins son camp d'accion de luchas eminentament politicas, revelatritz d'un projècte de societat, d'una forma autra d'organizacion sociala. La pichòta CNT a una ambicion de las grandas, l'emancipacion dels trabalhaires, l'abolicion de las classas, l'egalitat e la justícia sociala, la gestion de la societat per los que produson, una societat de pòbles liures sens cap d'Estat ni frontièra.
Confédération Nationale du Travail


text:
Ciclòn Bhola
Lo Ciclòn Bhola foguèt un ciclòn tropicau que se formèt lo 8 de novembre de 1970 dins lo Golf de Bengala e que causèt de destruccions fòrça importanta dins lei regions orientalas d'Índia e dins la mitat orientala de Paquistan que vendrià Bangladèsh l'annada seguenta. Es la catastròfa naturala pus murtriera de l'istòria umana amb una estimacion de 500 000 mòrts.
La manca d'eficacitat dau govèrn paquistanés entraïnèt un renfòrçament dei movements nacionalistas bangladeshis que capitèron d'obtenir l'independéncia de son país en 1971.


text:
Puerto Madero
Puerto Madero qu'ei un quartièr de Buenos Aires qui presenta la paradòxa d'estar uns deus mei recents en tot costejar los quartièrs de San Telmo e Montserrat, los mei ancians de la ciutat.
Lo soa istòria que comencè a la fin deu sègle XIX dab la bastida deu pòrt qui seguí lo projècte d'Eduardo Madero, acceptat en 1882 peu president Julio Argentino Roca. La bastida d'un pòrt qu'èra ua grana necessitat per'mor que las aigas de l'arriu de la Plata be son pas briga pregondas. Los vaishèths que devèvan alavetz descargar òmis e mercanderias suber barcas e las tornar cargar suber bròs d'arròdas granas entà rollar suus darrèrs mètres de l'arribèra. La construccion que comencè en 1887 entà s'acabar en 1897.
Un dezeat d'annadas arron, un navèth pòrt qu'èra bastit per'mor de la pravada de l'endom deus vaishèths e Puerto Madero qu'èra abandonat per decenis. Mantun projèctes que hon perpausats au cors deu sègle XX entà tornar utilizar lo quartièr, shens que cap e hosse pas jamei estat realizat.
Durant las 1990, los vielhs enterpaus abandonats deu pòrt be hon transformats en apartaments lofts, restaurants, locaus comerciaus, e un que vadó quitament seti d'ua universitat. Las quitas gruas deu pòrt be hon pintradas e conservadas entà.
Los terrens pleats desempuish las 1970 dab lo prezthèit d'estar bastits e qui, en lòc, b' èran estats colonizats per la fauna e la flòra naturau de la pampa que hon transformats en Reserva Ecologica de Buenos Aires mentre qui las usias e los entrepaus de la vielha zòna industriau b'èran amainatjats e un navèth quartièr que gessiva de tèrra ; lo projècte qu'ensagè de conservar los ancians bastiments industriaus entà dar ua certa personalitat ad aqueth projècte. Puerto Madero que vadó atau un quartièr exclusiu (desseparat de la rèsta de la vila peus ancians bacins deu pòrt). L'interèst comerciau d'aqueth navèth quartièr qu'èra màger : que dava lo parat de bastir un quartièr isolat e au còp pròche deu center administratiu e financièr de la ciutat.
Atau, durant las annadas 2000 mantuas tors que hon bastidas e lo quartièr que cambiè l'estructura de la ciutat. Enter aquesta navèra tors que's pòt mentàver : las Tors El Faro, las Tors River View, las Tors Le Parc Puerto Madero, las Tors Mulieris, la Tor Repsol-YPF e las Tors Renoir.
En julhet de 2007 que s'inaugurè lo navèth tram de Buenos Aires (aperat "Tren de l'Est") en bèth començar per Puero Madero. Fabricat per l'enterpresa francesa Asltom, qu'ei similar au trams de Bordèu, Niça o Montpelhièr.


text:
Abeille (moneda)
L'Abeille (abelha, en francés) es una moneda locala introducha en 2010[1] a Vilanuèva d'Òlt. L'Abeille a per tòca principala la promocion del comèrci local. 1 Abeille val 1 Èuro.
Creacion e objectius[modificar | modificar la font]
Es l'idèa d'una associacion locala, "Agir pour le vivant",[2] e sa tòca es de:
- Promòure lo desvolopament estadís (agricultura biologica...)
- Afortir la solidaritat
- Estimular l'economia locala
Devisas e validitat[modificar | modificar la font]
De bilhets d'1, 2, 5 e 10 Abeilles representan de pinturas de Jean-Claude Maurel d'un latz, una fotografia d'una abelha sus una flor per Christian Aymé de l'autre.[1]
Se devalua cada 6 mes de 2%, que cal pagar per manténer la validitat dels bilhets.


text:
Caors
Caors[1] (oficialament en francés Cahors) es una comuna occitana, capitala de Carcin, situada dins lo departament d'Òlt e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Lo gentilici es caorsin -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna se situa a 115 km al nòrd de Tolosa, sus l'axe RN 20 / A 20 que religa la vila ròsa a París.
Eraldica[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Personas famosas nascudas a Caors[modificar | modificar la font]
- Joan XXII, papa
- Leon Gambetta, òme politic
- Fabian Galtièr, jogaire e entrenaire de rugbi de XV
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
- lo Pont de Balandras, un dels monuments pus coneguts de Caors e tanben lo simbòl de la vila dempuèi que se bastiguèt
- la Torre de Joan XXII
- la Barbacana
- Catedrala de Sant Estève
- Ostal d'Enric IV
- Arc de Diana
- las Badernas, quartièr de Caors
Caors, vila d'Espòrt[modificar | modificar la font]
- Rugbi de XV amb lo Caors Rugbi
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Camin de Sant Jacme[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ [1] Lo nom de la vila s'escriu Caors: aquesta ortografia recampa las divèrsas pronóncias [kaˈurs], [ˈkaws], [ˈkɔws] o [ˈkɔw], segon la nòrma classica de l'occitan (las grafias Caurs*, Caus*, Càors*, Cáurs* son pas normativas).


text:
Boeing
Boeing (nom oficial en anglés The Boeing Company) es un dels pus grands constructor aeronautic e aerospacial al mond. Son sèti social es situat a Chicago, en Illinois. Sas doas fabricas pus importantas son a Wichita en Kansas e a Everett, près de Seattle. Aquel avionaire es especializat dins la concepcion d'avions civils, mas tanben dens l'aeronautica militara, los elicoptèrs e los satellits e las fusadas amb sa division Boeing Integrated Defense Systems. En 2012, se posicionava al tresen reng mondial per las vendas de material militar[1],[2].


text:
1516
Aquesta pagina concernís l'an 1516 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Gràcias a de renfòrç venguts d'Aràbia e deis estats musulmans locaus, l'emir de Harrar organizèt una expedicion còntra Fatajar entraïnant una guèrra novèla en Africa Orientala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- Conradus Gesnerus, naturalista soís.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Mariah Carey (n. 27 de març de 1970 a Hutington, estat de Nòva York) es una cantaira americana de R&B, pop, hip hop, soul e dance, e tanben compositritz, productora musicala e actritz nòrd-americana d'ascendéncia irlandesa e afro-veneçuelana.[1] Faguèt lo sieu debut discografic l'an 1990, jos la direccion de l'executiu de Columbia Records, Tommy Mottola.[2] A fins de l'an 1994 publiquèt Merry Christmas, lo "Disc de Nadal pus vendut de l'Istòria".[3]
Al cors del decènni dels '90, los sieus albums se vendèron en grandas quantitats, en se convertint en l'"Artista amb mai ventas del decènni".[4].


text:
Briançonet
Briançonet[1] (Briançonnet en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En l'Antiquitat, Briançonnet se trucava Brigomagus[2]. Es un ancià oppidum de contunh bourg romain #que las pèiras #èsser réutilisées en bastiments mai tardanes, coma ne testifiquen las inscripcions romaines precintades en los murs dels ostals. Lo nom del vilatge installat en la vallée a l'arribada de las Romains n'es pas pas cèrt, mas pòt s'agir dels Velaunii[3].
Dans l’Antiquité, Briançonet s’appelait Brigomagus[2]. C'est un ancien oppidum puis bourg romain dont les pierres furent réutilisées dans des constructions plus tardives, comme en témoignent les inscriptions romaines scellées dans les murs des maisons. Le nom du peuple installé dans la vallée à l’arrivée des Romains n’est pas certain, mais il peut s’agir des Velaunii[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ 2,0 2,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
AHP.
- ↑ 3,0 3,1 Raymond Boyer e Guy Barruol, mapa 12 « Pòbles e abitats de l'epòca pré-romaine », in Baratier, Duby & Hildesheimer, Atlàs istorica de la Provence, e comentari Error de citacion : Invalid
tag; name "AHP-c12" defined multiple times with different content


text:
Lluís Llach
Lluís Llach i Grande (Girona, 7 de mai de 1948) es un cantaire e musician catalan. Demest los artistas mai famoses internacionalament, es conegut subretot per encausa de sa cançon "L'Estaca". Aparteniá al grop dels Setze Jutges que ne foguèt lo membre mai jove e pòt èsser considerat coma un dels pilars de la Nova Cançó catalana, e tanben de la cançon catalana actuala.
Es un dels actors mai importants e visibles dins lo procès que vòl portar Catalonha cap a l'independéncia dempuèi 2013.
Biografia
Lluís Llach es lo filh d'un mètge de vilatge, sortit d'una familha de proprietaris, que faguèt sa plaça dins lo vilatge empordanés de Verges. Sa maire èra professora e aviá recebut una educacion borgesa a Barcelona. A un fraire ainat que se sona Josep Maria.
Segon las quitas paraulas de Lluís Llach, la persona que lo portèt a la musica foguèt sa maire. Èra sieuna la guitarra qu'emplegavan el e son fraire. A mai avián un piano. Compausèt sas primièras melodias quand aviá pas que sièis o sèt ans. Pasmens sa primièra vertadièra cançon escricha per son fraire e qu'el n'aviá escrich la musica data de 1965. Aquela cançon es Que feliç era, mare.
Son espelida se faguèt al començament de 1967 en integrar lo movement de la Nova Cançó a travèrs sa participacion al grop Els Setze Jutges, que ne foguèt lo darrièr membre. Causiguèt de seguida la draia del compromés dobèrt, qu'a seguit long de son evolucion artistica.
A la fin de 1969, aprèp maites capitadas a nivèl popular claras, se presentèt en solitari al Palau de la Música Catalana e ailà s'afirmèt coma un dels melhors cantautors del moment amb una popularitat qu'èra a créisser e créisser a totes los nivèls. Viatgèt puèi a Cuba, e se presentèt tanben solet davant lo public de Madrid. Aquò li portèt de duras proïbicions: durant quatre annadas podriá pas cantar mai a Barcelona. Figuèt alara quand comencèt a cantar sovent per França, subretot a París, ont capitèt de passar a l'Olympia.
Aprèp sos recitals de l'an 1975 foguèt arrestat, multat e durant de mesadas foguèron empachats totes sos concèrts dins l'estat espanhòl. Tornèt sortir en 1976 al Palau Municipal d'Esports de Barcelona ont demostrèt d'un biais clar e net aqueste poder sieu d'amassar lo public.
Durant sa carrièra a mai de cantar de tèxtes sieus, escriguèt de musica pels poèmas de poètas divèrses que aital ajudèt a los far conéisser, es lo cas per exemple de Kavafis, Joan Salvat-Papasseit, Joan Oliver, Josep Maria de Sagarra, Màrius Torres o Miquel Martí i Pol.
Sa produccion es enòrma. Demest las cançons mai popularas tenèm:
- L'Estaca
- El Bandoler
- La Gallineta
- Si arribeu
- I si canto trist
- Que tinguem sort
- Fills d'Hiroshima
- Itaca
- Vaixell de Grècia
- Jo també he dormit a l'alba
L'an 2000 inaugurèt dins la vila de Valéncia la cantata Germanies, creada en collaboracion amb lo poèta Miquel Martí i Pol. Sortiguèt del concèrt lo disc aquela meteissa annada.
Pendent l'annada 2005 faguèt la virada "Que no s'apague la llum" amassa amb lo cantaire valencian Feliu Ventura, que menèt a l'enregistrament d'un disc comun en dirècte, amb de cançons dels dos cantaires al Gran Teatre de Xàtiva.
Discografia completa
Aquí la produccion discografica de Lluís Llach publicada en disc e CD. Compren pas los singles nimai los disques que acompanhan de libres.
- Els èxits de Lluís Llach (1968)
- Ara i aquí (1970)
- Com un arbre nu (1972)
- Lluís Llach a l'Olympia (1973)
- I si canto trist... (1974)
- Viatge a Itaca (1975)
- Barcelona, gener de 1976 (1976)
- Campanades a morts (1977)
- El meu amic, el mar (1978)
- Somniem (1979)
- Verges 50 (1980)
- I amb el somriure, la revolta (1982)
- T'estimo (1984)
- Maremar (1985)
- Camp del Barça, 6 de juliol de 1985 (1985)
- Astres (1986)
- Geografia (1988)
- La forja de un rebelde (BSO)(1990)
- Torna aviat (1991)
- Ara, 25 anys en directe (1992)
- Un pont de mar blava (1993)
- Rar (1994)
- Porrera (1995)
- Nu (1997)
- 9 (1998)
- Temps de revoltes (2000)
- Jocs (2002)
- Junts (2003)
- Poetes (2004)
- Que no s'apague la llum amassa amb Feliu Ventura, (2005)


text:
Carla Bruni
Carla Bruni Tedeschi (o Carla Bruni-Sarkozy), mai coneguda sos lo nom de Carla Bruni, es un ancian manequin qu'a trionfat coma compositritz e interprèta de cançons. Nascuda lo 23 de decembre de 1967 à Turin (Itàlia), viu en França dempuèi l'atge de 5 ans. Es la sòrre de l'actritz Valeria Bruni Tedeschi. Tanben es l'esposa del President de la Republica Francesa Nicolas Sarkozy. A un filh (n. 2001) amb lo filosòf e escrivan francés Raphaël Enthoven.
Somari
Albums[modificar | modificar la font]
Cançons de l'album Si j'étais elle, amb una musica de Julien Clerc - 2000[modificar | modificar la font]
- Si j’étais elle
- Aussi vivant
- On serait seuls au monde
- Se contenter d'ici-bas
- Silence caresse
Cançons de l'album Quelqu'un m'a dit - 2002[modificar | modificar la font]
- Quelqu'un m'a dit
- Raphaël (per Raphaël Enthoven)
- Tout le monde
- La noyée
- Le toi du moi
- Le ciel dans une chambre
- J'en connais
- Le plus beau du quartier
- Chanson triste
- L'excessive
- L'amour
- La dernière minute
Cançons de l'album Sol en cirque - 2003[modificar | modificar la font]
- Même si je suis top
Cançons de l'album Longtemps amb Louis Bertignac - 2005[modificar | modificar la font]
- Les frôleuses
- Sans toi
Cançons de l'album No Promises - 2007[modificar | modificar la font]
- Those dancing days are gone
- Before the world was made
- Lady weeping at the crossroads
- I felt my life with both my hands
- Promises like piecrust
- Autumn
- If you were coming in the fall
- I went to heaven
- Afternoon
- Ballade at thirty-five
- At last the secret is out
- Naissença a Turin
- Personalitat italiana del sègle XX
- Personalitat italiana del sègle XXI
- Personalitat francesa del sègle XXI
- Cantaira francofòna
- Cantaira italiana
- Cantaira francesa
- Membre dels Enfoirés
- Conjunt d'un president de la Republica francesa
- Naissença en 1967
- Autor-compositor-interprèt
- Manequin italian


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Felip II d'Espanha (en espanhòl: Felipe II de Austria o Habsburgo, escaissat "El Prudente"; Valhadolid, 21 de mai de 1527 — El Escorial, Madrid, 13 de setembre de 1598), foguèt rei d'Espanha dempuèi lo 15 de genièr de 1556 dusca sa mòrt, rei de Nàpols dempuèi 1554 e de Portugal dempuèi 1580 jol nom de Felip I de Portugal. Foguèt tanben rei d'Anglatèrra per sa molher Mary (Tudor) entre 1554 e 1558. Èra lo filh de Carles Quint e Isabel de Portugal e lo paire de Felip III d'Espanha. Aguèt quatre molhers : María Manuela de Portugal, Mary Tudor, Isabelle de Valois e Ana d'Àustria. Fondèt lo palais de la familha reiala espanhòla, El Escorial.
En roge e blau, lo reialme de Felip II en 1580
.


text:
Taosert
Taosert que ho ua regina d'Egipte de la XIXau XIX dinastia. Qu'èra la hemna principau deu faraon Sethi II e, dab lo cancelèr Bai, qu'avó un gran poder. A la mort de l'eretèr deu son marit, que pugè suu tròn. Segon lo papir Harris, lo país que serè cadut dens l'anarquia abans que Sitpah (lo purmèr faraon de la XXau dinastia) non pregosse lo poder e n'aucidesse Bai. Que ho sepelida dens lo tombèu KV14 de la Vath deus Reis, puis lo son còs que ho hicat dens l'estujau KV35 on e ho trobat e identificat.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- Nom de Sa-Ra (St-Ra-Mrí-Amn : "Hilha de Ra aimada d'Amòn") :
- Nom de Nisot-Bití (Tosr-Mot-Mrn : "La poderosa aimada de Mot"):
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Interessent totparrièr queu topic. Auriá pas cregut que Fontan nos l'i portaria.
Entende mielh quora parlas de
Matieu C. a écrit:Lei gents qu'aprenon pas l'occitan, que se chautan completament, mai que venon rasclar de sòu en totei lei festenaus per jugar sempre lei memei cançons, causidas dins un corpús d'un detzenau de tèxtes.
Ne'n vese quauques uns solide, an besunh de
lei gents que meton en plaça de festenaus occitan qu'an pus ges de sens critic ("es en occitan, es bòn !").
Qu'es un sisteme-tot e me fai sogalar ieu tamben. Dempuèi las annadas 30, sèm pas surtits dau « Es Occitan, es plan »… e sèm prejats de nos espantar davant tota merda que surtís en se mostrar labelisada occitana. Que siá lo disc de JoanDa ò los chamisons de Macarel. Entende ta geina e me sembla aver d'autres biais de presentar MXL87 que ne'n dire « visatz qu'es en Occitan » (per parlar de quò que mestreje).
aurai totjorn mai de simpatia per quaucun qu'apren la lenga, perqué es un trabalh lòng e pas forçadament "bankable"
En evocar quauqu'un que se dís de queu país sens fòrça forçada ne'n parlar la lenga pensave a tot un fum de vinhairons, rugbymen e taulièrs de bar, que son luènh de la secta daus vailets de subvencions. Pense que fau pas visar queu monde d'un marrit uèlh.
M'agrada quora se disen Occitans en passar tras lo besunh de se mostrar membre dau club, que siá en parlar la lenga ò en far valer daus estats de servicie dins un organisme. Crese que Lutz e Matieu (64) eran de consent coma me.
Sens quelas gents, inversarèm pas la tendença. Ai enveja d'una Occitània viscuda tots los jorns per 13 000 000 personas, pas de 'na elita intellectualò-notamina
ble confidenciala. (ente se trapan lo quilhs que te balhan lo raca-còar)
Maime, siès sol de chausir coma te revendicar, per me a comptar dau moment que te fas ta vita 'quí, vese pas deguna rason de te coneissèr pas coma Lemosin/Occitan coma me.


text:
La lingüistica occitana es marcada per un paradòxe : s'es d'efièit particularament rica en tèrme de produccions - s'espandisson a mai sus mantun sègle - aquelas son escampilhadas e pas totjorn conegudas del public. Del meteis biais, existisson pas de documents de sintèsi que recensen l'ensemble dels diccionaris, gramaticas, metòdes d'aprendissatge, preconizacions liguisticas publicats al jorn d'uèi.
Es doncas necessari de procedir a un inventari general que permetrà de definir una basa referenciala de trabalh pels trabalhs del Congrès, tot en respondent - mercés a una edicion limitada - als besonhs d'un grand public en cèrca de preconizacions o d'otisses lingüistics.
D'un biais general, Lo Congrès bota a disposicion del public aprenent sus son site internet d'otisses lingüistics : bibliografias, nòrmas ortograficas, fichas gramaticalas e de fraseologia, etc.


text:
Termosfèra
La termosfèra es la jaça de l'atmosfèra terrèstra que se situa entre la mesosfèra e l'exosfèra. Comença a l'altitud de 95 km.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Constituís amb l'exosfèra, l'eterosfèra ont la composicion de l'aire es pas pus uniforma. Lo barrejadís de l'aire es pas mai sufisent per mantenir la distribucion de mesclada coma dins las jaças inferioras.
Amb la mesosfèra e la partida bassa de l'exosfèra, constituís l'ionosfèra. Es à dire una region atmosferica fortament ionzada.
La limita entre la termosfèra e la mesosfèra se nomena la mesopausa. Aquela situada entre la termosfèra e l'exosfèra se nomena la termopausa.
La limita amb l'exosfèra depend de l'activitat solara. Jos observacion de la NASA dempuèi 1967, sa talha varia tanben amb lo temps. Per exemple, en 2008 e en 2009, se contractèt per causa de la diminucion de l'activitat solara puèi tornèt a s'espandre. En 2010, se contractèt de biais marcat sens qu'aquò siá ligat a l'activitat solara[1].
Entre 100 e 150 quilomètres d'altitud, lo dioxigèn moleculari absòrba l'ultraviolet solar de fòrça cortas longors d'onda (entre 100 e 200 nm). Ne resulta una aumentacion de temperatura amb l'altitud qu'oscilla entre 300°C e 1600 °C segon l'activitat solara. Las temperaturas son nautas, mas la densitat de matèria es extrèmament flaca, çò que dona, per la pèl umana, l'efècte d'aquela temperatura es negligible. En efècte, la temperatura sentida seriá de 25 °C.
Las moleculas de dioxigèn (O2) se dislocan alara en dos atoms d'oxigèn (O), çò qu'explica que l'oxigèn atomic venga lo constituent principal de la termosfèra.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
annadao
datamancant{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Personnel de rédaction, «  Record Collapse of Earth's Upper Atmosphere Puzzles Scientists », SPACE.com, [tèxte integral]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- J. Lilensten et P.-L. Blelly: Du Soleil à la Terre, Aéronomie et météorologie de l'espace, Collection Grenoble Sciences, Université Joseph Fourier Grenoble I, 2000. (ISBN 9782868834676)
- Transport Canada : Manuel de météorologie du commandement aérien


text:
Un espectacle sul tèma de Nadal , destinat, de segur, a un public larg, enfants, grands enfants, grands grands enfants. Un programa amb fòrça numèros interactius (e òc, se caldrà susar la camisa…) e de numèros visuals per nos embalausir. Nòstre fachilhièr vos farà descobrir e gostar fòrça domènis de la presditigitacion : magia en general, magia comica, manipulacions, mentalisme, grandas illusions…
A l’entracte, vos congostaretz de las pastissariás dels parents de l’escòla, e vos podretz riscar al sòrt per ganhar un libre de prestidigitacion. En un mot, un rendetz-vos familial de mancar pas per plan començar las vacanças (e, aquò fasent, sosténer nòstra escòla associativa).
L’entrada es a 8 euros, 6 euros pels enfants e 7 euros /5 euros en pre-venda al 06 80 37 59 82.
Als talhièrs de Nadal, los visitors poguèron descobrir d’expausicions originalas : los coissins en forma de nívols creats per Lulu Chocho, artesana cordurièra e musico-terapeuta, que lo gost per la cordura li foguèt transmes per sa maire tre la pichòta enfança. E tanben, las lampas de veire e de papièr japonés e nepalés, del lum doç e de la polidas colors, d’Aurelia, e de jòias, d’idèas originalas pels presents de Nadal.
Lulu Chocho, nívol ròsa en man e Aurelia, amb sas lampas a l’endarrièr./Fòto DDM,S.B.
D'aprèp La Dépêche du Midi, ladepeche.fr, lo 06 décembre de 2016


text:
Villes et mairies du Canton de Bischwiller
Liste des communes
Bischwiller
Ville de Bischwiller, commune de France de 12 000 habitants.
La mairie de Bischwiller a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur la ville.
Drusenheim
Ville de Drusenheim, commune de France de 5 100 habitants.
La mairie de Drusenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Soufflenheim
Ville de Soufflenheim, commune de France de 5 000 habitants.
La mairie de Soufflenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Herrlisheim
Ville de Herrlisheim, commune de France de 4 800 habitants.
La mairie de Herrlisheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberhoffen-sur-Moder
Ville d'Oberhoffen-sur-Moder, commune de France de 3 400 habitants.
La mairie d'Oberhoffen-sur-Moder a une adresse e-mail et un site Internet.
Offendorf
Ville d'Offendorf, commune de France de 2 400 habitants.
La mairie d'Offendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Rœschwoog
Ville de Rœschwoog, commune de France de 2 300 habitants.
La mairie de Rœschwoog a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur la ville.
Sessenheim
Ville de Sessenheim, commune de France de 2 200 habitants.
La mairie de Sessenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Schirrhein
Ville de Schirrhein, commune de France de 2 200 habitants.
La mairie de Schirrhein a une adresse e-mail et un site Internet.
Kaltenhouse
Ville de Kaltenhouse, commune de France de 2 200 habitants.
La mairie de Kaltenhouse a une adresse e-mail et un site Internet.
Rohrwiller
Village de Rohrwiller, commune de France de 1 700 habitants.
La mairie de Rohrwiller a une adresse e-mail et un site Internet.
Rountzenheim
Village de Rountzenheim, commune de France de 1 000 habitants.
La mairie de Rountzenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.
Dalhunden
Village de Dalhunden, commune de France de 1 000 habitants.
La mairie de Dalhunden a une adresse e-mail et un site Internet.
Roppenheim
Village de Roppenheim, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Roppenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.
Auenheim
Village d'Auenheim, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie d'Auenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Leutenheim
Village de Leutenheim, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Leutenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Forstfeld
Village de Forstfeld, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Forstfeld a une adresse e-mail et un site Internet.
Schirrhoffen
Village de Schirrhoffen, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Schirrhoffen a une adresse e-mail.


text:
Hurtigheim
Hürtigheim en alemannisch (Hurtigheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hutigheim A situat a 13 km al nòrd-oèst d'Estrasburg. Aquela municipalitat a traversat per una anciana via romaine disposicion d'Estrasburg a Saverne, uèi nomenada « rota de las Romains ».
Hutigheim est situé à 13 km au nord-ouest de Strasbourg. Cette commune est traversée par une ancienne voie romaine allant de Strasbourg à Saverne, aujourd'hui nommée « route des Romains ».


text:
Lira da braccio
La lira da braccio qu'ei un instrument de còrdas hregadas de la Reneishença considerat com un ajòu deu vriolon. La soa caisha de resonància e los sons horats en forma de f que horen los modèls per la fabricacion deus purmèrs vriulons. Lo son cordièr totun qu'ei enqüera hèra diferent deu cordièr deu vriulon : qu'ostenda ua forma de huelha e las cavilha qu'i son clavadas perpendicularament a la caisha de l'instrument. La soa tòca qu'ei mei larga que la tòca deu vriulon e que portava, en escàs exemples, fretas. Quauques còrdas que son tienudas au ras de la tòca (sonant donc sens que los dits de la man dreta e poscan cambiar la hautor de la nòta).
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina