text:
-453
Aquesta pagina concernís l'an -453 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Reglament de la crisi entraïnada per la prepausicion de la Lex Terentilia e adopcion definitiva de la creacion d'una comission de dètz magistrats cargats d'escriure una lèi regardant totei lei Romans. D'ambaissadas foguèron mandadas ai ciutats grègas per s'informar dei lèis escrichas localas, especialament aquelei de Solon.


c: text/html

text:
Tarsiidae
La familha dels Tarsiidae compren pas qu'un sol genre, los tarsièrs.
Lo tarsièr es un mamifèr de l’òrdre dels primates. Pòt viure de 8 a 12 ans. Viu en Asia e en Oceania, mas es en via de disparicion.
Pesa de 80 a 100 g, e mesura 39 cm de long (amb lo còrs de 16 cm e una coa longa de 23 cm). Pòt pas caminar, se desplaça en sautant. A 34 dents, e d’uèlhs gigantesques que li permeton d’i veire la nuèch : dormís tota la jornada e viu la nuèch. Marca son territòri amb son urina.
Es un animal omnivòr, manja de frucha, de sèrps, d’aucèls, de lausèrts, d’insèctes…
Lo tarsièr es vivipar, es en rut tota l’annada ! La femèla a pas qu’un pichòt a l’encòp.
Es un animal doç e afectuós.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Barbières
Barbières (Barbières en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Barbières es situat a 12 km de Romans-sus-Isère, a 18 km de Valéncia.
- Lo vilatge de Barbières a situat al pè del massís del Vercors cap al caulet de Tourniol, vista panoramique sus las vallées del Rhône e del Isère.
- Barbières est située à 12 km de Romans-sur-Isère, à 18 km de Valence.
- Le village de Barbières est situé au pied du massif du Vercors vers le col de Tourniol, vue panoramique sur les vallées du Rhône et de l’Isère.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antoine De Beaumont, senhor de Barbières, se #distinguir al Sègle XVI jol nom de Capitani Barbières.
Antoine de Beaumont, seigneur de Barbières, se distingua au Sègle XVI sous le nom de Capitaine Barbières.


text:
Poecilia reticulata
Lo Guppy (Poecilia reticulata) es una espècia de peisses d'aiga doça tropicala. Primièra importacion en Euròpa en provenença de Barbados : 1861, E.A. Von Tremezzo; en Alemanha: 1908, Carl Siggelkow, Amborg. (o en 1860, pel doctor Robert John Lechmere Guppy (?).
Originas[modificar | modificar la font]
Es originari d'America del Sud (Brasil, Veneçuèla, Guaianas), America Centrala : Trinidad, Illa Leeward, Barbados. Uèi se tròba dins gaireben totas las aigas caudas de la planeta ont es estat introduit per lutar contra lo paludisme en se noirissent de las larvas de moissals, vectors de la malautiá.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Talha adulta : 2,5 a 4 cm (mascle) 6 a 8 cm (femèla). De forma fòrça variable. Lo còs a una basa argentada, mas se colora sovent segon la varietat. Las caudalas son verdas, blavas, rojas, multicoloras, mai o mens alongadas o en plumacho. Femèla brun-jaunàs. Las formas amb de velas seleccionadas per Paul Hahnel, a Nòva York, son estadas mostradas en 1954, a l'ocasion de la primièra exposicion internacionala de Guppies d'Anòvra. Lo Guppy salvatge es pas gaire colorat, amb de nadarèlas cortas.
Dimorfisme sexual : Femèla 2 a 3 còps mai granda e netament mens colorada que lo mascle, amb una marca de gestacion escura a l'arrièr de l'abdomèn. Gonopòde (nadarèla anala modificada en organ copulatòri) pel mascle.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
ovovivipar (falsament apelat vivipar): i a pas de ligam (cordon ombilical) entre la maire e los pichons que tiran lors substàncias vitalas de lor sac vitellin. Reproduccion fòrça aisida entre 24 °C e 28 °C. Un mascle per 3 o 4 femèlas. Lo peis garda sos uòus dins una pòcha especiala de son abdomèn e fa nàisser fins a 250 (generalament de 50 à 100) pichons entièrament formats e pron gròsses aprèp 4 a 6 setmanas de gestacion ; a 24 °C, dura 30 jorns ; es pus rapida amb una elevacion de la temperatura. Los espermatozoïdes demòran qualques jorns vivents dins los oviductes de la femèla, aquò li permet d'aver mai d'una portada sens rencontrar cap de mascle. Preveire una vegetacion densa (Cabomba, Myriophylle, Ceratophyllum) per far d'abrics als peissonets o utilizar un pondeiròl per evitar que los pichons sián manjats. Los peissonets manjan d'aliments fins, vivents, artificials e vegetals al cap d'una quinzena de jorns. Maturitat sexuala a 3 meses.
Installacion en aqüari[modificar | modificar la font]
Zònas d'aiga plena per la nada liura. 30 litres minimum.
Aiga : Doça a mièja dura 7-17° TH; pH 7-8; 20-28 °C (optimum: 23 °C). Li agrada l'aiga leugièrament salada (1 culhierat a cafè de sal per 10 litres d'aiga). Pòt viure en aiga saumastra.
Noiridura : Omnivòr. Viventa, congelada, flòcs liofilizats. Li agrada las artemias, e sustot las larvas de moissals. Apòrts vegetals de temps en temps.
Compòrtament : Viu en grop. Es un peis viu, totjorn en movement.
Compatibilitat : Peis fòrça pacific. Aqüari d'ensemble acceptat. S'acòrda amb totas las espècias se lor servís pas de preda...
Particularitats : Sa nada es maladreita a causa de l'ipertrofia de sa caudala. La femèla pòt fa nàisser fòrça portadas aprèp una sola inseminacion. Existís diferentas varietats : coa redonda, coa de lira, espasa nauta o espasa bassa, delta vela, coa de vela.
Longevitat : dos ans.
Basas taxinomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Aqua-Passion.com : Poecilia reticulata (fr)
- Poecilia reticulata dins www.aquabase.org (fr)
- Referéncia Catalogue of Life : Poecilia reticulata Peters, 1859 (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Poecilia reticulata (en)
- Referéncia GISD : espèce Poecilia reticulata (en)
- Referéncia ITIS : TSN 165903 Poecilia reticulata Peters, 1859 (en)
- Referéncia World Register of Marine Species : espècia Poecilia reticulata Peters, 1859 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Poecilia reticulata (en)
- Referéncia NCBI : Poecilia reticulata (en)


text:
Lo napolitan (en napolitan: napulitano, en italiannapoletano), es una lenga romanica parlada a Nàpols e dins sa region, Campània, e mai dins d'unas regions vesinas. Una lei de la region de Campània del 14 d'octobre de 2008 reconeguèt lo napolitan coma lenga de protegir.
Qualques fonts, coma Ethnologue, incluson dins lo meteis grop lingüistic napoletanocalabrés [1] los dialèctes del sud de Laci, del sud de Marchas, Abruç, Molise, Basilicata, del nòrd de Calàbria, e del nòrd e del centre de Polha, çò qu'amassariá aperaquí 7 milions de locutors natius teorics.
Los dialèctes napolitans son presents dins una granda part de l'Itàlia del Sud continentala, istoricament units a l'epòca del Reialme de Nàpols e del Reialme de las Doas Sicílias, e incluson a mai del napolitan pròpriament dich, l' irpino, lo cilentano, l' ascolano, lo teramano, l'abrucés oriental adriatic, l' abrucés occidental, lo molisano, lo dauno-appenninico, lo garganico, l' apulobarese, lo lucano, e lo cosentino.


text:
Torre Eiffel
La Torre Eiffel (Tour Eiffel, en francés) es una estructura concebuda e dessenhada per l'engenhaire francés Gustave Eiffel a l'ocasion de l'Exposicion Universala de 1889 a París (França).
Construïda en plena controvèrsia amb los artistas de l'epòca, que la percebián coma un mostre d'acièr, es considerada coma lo simbòl màger de l'Estat francés e subretot de la vila de París. Es lo monument mai visitat del mond.
Caracteristicas tecnicas[modificar | modificar la font]
La Torre es nauta de 300 m. Amb l'antena de ràdio qu'es a sa cima, la torre arriba a mesurar 324 m. Quand foguèt bastida, la Torre pesava aperaquí 7300 tonas, a mai se uèi se calcula que son pes passa 10 000 tonas (per encausa del musèu, dels restaurants e de las botigas que encabís actualament). Èra previst que la torre arribèsse a 350 m, mas los vesins èran espantats (de paur qu'un edifici talament naut e bastit sens pèiras poguèsse tombar) e se manifestèron, provocant un cambiament dins los plans. Los 24 darrièrs mètres correspondon a una antena de ràdio que foguèt aponduda plan mai tard.
(Situacion geografica 48º 51' 29,04" N; 2º 17' 40,10" E)
En foncion de la temperatura ambienta, la cima de la Torre Eiffel se pòt sarrar o alunhar del sòl de gaireben 8 cm, per encausa que la dilatacion termica del metal que la vertèbra. Segon lo site oficial del monument, per aténher la cima cal montar 1665 escalons (e non pas 1792, nombre que d'unes creson cèrt en allusion a l'annada de la Primièra Republica Francesa).
Lo manteniment de la torre demanda l'aplicacion de 50 t de pintura cada sèt ans, pr'amor de la protegir de la corrosion. Qualques vegadas, la color de la pintura se càmbia, a mai se en (2005) la torre aguèt una tonalitat parda. Al primièr nivèl, i a de consòlas que permeton de votar per la causida de la futura color de l'estructura. La color originala de la torre èra lo jaune, a mai se actualament demòra pas res d'el.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'estructura se construiguèt entre 1887 e 1889 pr'amor que venguèsse arca de dintrada de l'Exposicion Universala, una fièra mondiala organizada per commemorar lo centenari de la Revolucion Francesa. La torre foguèt inaugurada lo 31 de març de 1889, e foguèt dobèrta al public lo 6 de mai d'aquela annada.
Gaireben 200 obrièrs uniguèron 18 038 pèças de fèrre, en emplegar dos milions e mièg de bolons, e en seguir lo dessenh estructural de Maurice Koechlin.
Per encausa de la proximitat del flum e de la natura del sòl sos cements an, a una de sus pautas, una prigondor de 30 mètres.
En diferéncia dels gratacèls modèrnes, la torre ten una estructura dobèrta sens nivèls intermediaris, se fasèm excepcion de sas doas plataformas. Malgrat las precaucions immensas d'Eiffel devèrs sos obrièrs (que inclusián l'emplec d'arneses), un d'eles tombèt durant l'installacion dels ascensors. Coma anecdòta, cal notar que l'engenhaire francés Gustave Eiffel presentèt d'en primièr son projècte de torre als responsables de la Comuna de Barcelona, per que la torre siá construida a Barcelona a l'ocasion de l'Exposicion Universala de Barcelona (1888). Mas un projècte aital semblèt als responsables de la comuna barcelonesa una construccion estranha e cara, que convendriá pas ges a l'arquitectura de la vila. Aprèp la responsa negativa de las autoritats de la ciutat, Eiffel presentèt son projècte als responsables de l'Exposicion Universala de París, que se faguèt un an mai tard, en 1889. Aqueles acceptèron de bastir la torre, malgrat que a la debuta pensèssen que se deuriá desmontar un còp s'acabèsse l'exposicion. Sonque la volontat populara evitèt que se tombèsse.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficial (en francés)
- Guida per visitar la Torre Eiffel
- Informacion sus la Torre Eiffel
- Fotografías - Torre Eiffel
- Gustave Eiffel
- Torre Eiffel - Fotografias
- Vidèos de la Torre Eiffel
- Torre Eiffel Webcams
- Fotografias e Vidèos de la Torre Eiffel
- Fotografias de la Torre Eiffel
- Fotografias de la Torre Eiffel (francés)


text:
Labergement-Sainte-Marie
Labergement-Sainte-Marie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en la vallée dels lacs Sants-Ponch e Remoray sul amont del Lac de Sant-Ponch. Lo territòri de la municipalitat compren tanben lo Lac de Remoray (pichon lac de 96 a afluent del Doubs pel émissaire de la Tavèrna).
La commune se situe dans la vallée des lacs Saint-Point et Remoray sur l'amont du Lac de Saint-Point. Le territoire de la commune comprend aussi le Lac de Remoray (petit lac de 96 ha affluent du Doubs par l'émissaire de La Taverne).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Veire Abbaye de Mont-Sant-Ostal
Voir Abbaye de Mont-Sainte-Marie.


text:
Lunéville
Lunéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lunéville A situat al confluisson de la Meurthe e de la Vezouze, en la plana, a mens de 30 quilomètres al sud-es de Nancy, 90 quilomètres de Mètz, 55 quilomètres de Sant-Dié-de detlos-Vòges, 100 km de Sélestat, 110 km de Colmar e 120 km de Estrasburg.
Lunéville est située au confluent de la Meurthe et de la Vezouze, dans la plaine, à moins de 30 kilomètres au sud-est de Nancy, 90 kilomètres de Metz, 55 kilomètres de Saint-Dié-des-Vosges, 100 km de Sélestat, 110 km de Colmar et 120 km de Strasbourg.


text:
.ag
.ag es lo nom de domeni d'Internet per Antigua e Barbuda[1].
Domenis de segond nivèl[modificar | modificar la font]
- .com.ag, co.ag - entrepresas
- .net.ag - provesidors d'accès
- .org.ag - organizacions non comercialas
- .nom.ag - personas fisicas
Utilizacion dins los païses parlaalemand[modificar | modificar la font]
Aktiengesellschaft (AG) es un mot alemand que significa « societat anonima » e qu'es utilizat en Alemanha, Àustria e Soïssa.
Un fum de societats d'aqueles païses an enregistrat de domenis en .ag.


text:
Vulpes vulpes
Vulpes vulpes
Guèine rós d'Euròpa (Vulpes vulpes crucigera)
Lo rainal ros (Vulpes vulpes, var. rainal comun, que se ditz correntament lo rainal - rainard -, lo guèine, la mandra o la volp (var. la vòup), o vop) es l'espècia de rainal mai espandida en Eurasia, en America del Nòrd, en Africa del Nòrd e en Austràlia. Son pelatge es ros en general. Abita principalament dins de caunas cavadas per los taisses o los conilhs. Se noirís sustot de campanhòls, de conilhs, de peisses e de frucha.
Son predator principal es l'òme, que lo cacèt per sa forradura, pel plaser e tanben perque lo rainal es vector de la ràbia.
Una campanha de vaccinacion antirabica a rapidament permés d'eradicar la ràbia d'Euròpa de l'Oèst. Lo rainal èra ça que la encara caçat al Reialme Unit, dins las batudas fins al mièg de setembre de 2004, qu'aquela practica foguèt alara interdicha.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo mascle es un pauc mai gròs que la femèla. La talha varia un pauquet d’un individú a l’autre e segon las regions; lo mascle mesura aperaquí 110 cm e pesa prèp de 6 kg. La femèla, ela mesura 5 cm de mens e pesa en mejana 5,2 kg. Sa coa es fulhosa e gaireben tant longa coma son còs. A 42 dents duras e agudas qu'an un jaç d'esmalt solid se renovelant cada an de sa vida.
Habitat[modificar | modificar la font]
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Carnivòr, se noirís sustot de pichons mamifèrs (campanhòls, mirgas o esquiròls) mas tanben d’ausèls, de granhòtas, d’insèctes, de pichons fruches e de carraunhadas. Son alimentacion varia al cors de las sasons, l'estiu per exemple, las cerièras, las fragas, las baias e los aglans faràn partida de son menut quotidian. Cèrts rainals e lor portada son ja estats observats se noirissent de touladis (trocha de lac) pesant de 1,5 a 3 kg que capturavan en sautant dirèctament de la riba sus un banc de peisses nadant en aigas pauc prigondas.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Lo rainal ros atenh sa maturitat sexuala vèrs l'edat d'un an. Los mascles e las femèlas son abitualament monogams. Lo periòde de reproduccion a principalament luòc entre la mièg-genièr e la mièg-febrièr. La femèla fa los pichons entre març e mai. La rainalada còmpta d’un a dètz rainalons, la mejana essent de cinc. Los pichons son òrbs a la naissença e dobrisson los uèlhs qu’a la segonda setmana.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180604 - Vulpes vulpes (Say, 1823) (en)


text:
Vièlha Tolosa
Vièlha Tolosa[1][2] ( Vieille-Toulouse en francés) es una comuna lengadociana (parçan de Tolosan) situada dins lo departament francés de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus. Vièlha Tolosa fa partida de la comunautat d'aglomeracion de Sicoval.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga sud de Tolosa, a gaireben 8 km del centre vila.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo site seriá estat abitat dempuèi los sègles VIII e XIII ab. C., benlèu pels Ibèrs. A partir del sègle III ab. C. foguèt ocupat pels Vòlcas Tectosages[3]. Lo luòc venguèt Tolosa Tectosagum, una ciutat activa amb de telièrs d'artesans, dos temples e d'importantas relacions comercialas, en particular pel vin importat d'Itàlia. Los Romans aquí s'establiguèron al sègle I ab. C. e ne faguèron un emporium, plaça comerciala ont passavan las monedas e las merças de gaireben tota Euròpa. Al sègle I, lo site foguèt abandonat al profièit de la novèla vila romana en plaça del centre vila de Tolosa.
Lo vilatge actual, Veterem Tolosam al sègle XII, se desvolopèt a l'èst de l'ancian site.
Administracion[modificar | modificar la font]
La comuna fa una partida de la tresena circonscripcion de la Nauta Garona
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa romanica de Sant Joan Baptista del sègle XIII amb un campanar-mur.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Anne Le Stang
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Anne Le Stang, illustracion: Catherine Piskiewicz, Histoire de Toulouse, col: Histoire des villes illustrée, ed: Le Pérégrinateur, 2006, 221p, ISBN 2-90352-44-7}}


text:
Marcel Duchamp
Marcel Duchamp (Blainville-Crevon, 28 de julhet de 1887 – Neuilly-sur-Seine lo 2 d'octobre de 1968) foguèt un pintre e escultor francés, creador dels ready-made. Participèt a diverses moviments artistics coma lo dadaïsme, lo futurisme, lo cubisme e tanben lo surrealisme. La seuna influéncia per d'artistes e moviments posteriors es considerable e contunha fins ara.
Per a Duchamp l'espectador joga un ròtle essencial dins lo fach artístic: L'acte creatiu o fa pas sonque l'artista; l'espectador met l'òbra en contacte amb lo mond exterior mejans las seunas interpretacions e ensags de lectura, atal apond la seuna contribucion a l'art creatiu.
Vida e òbras[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familhaa d'artistas, Marcel Duchamp es fraire de l'escultor Raymond Duchamp-Villon (1876-1918), del pintre Jacques Villon (Gaston Duchamp) (1875-1963), e de la pintra Suzanne Duchamp (1889-1963) mardada al pintra Jean Crotti.
Duchamp es un artista que revolucionèt la concepcion de l'art del Sègle XX. La seuna òbra es eterogena e complèxa e se pòt gaire se restacar a un sol moviment artistic, perque la seuna òbra travèrsa gaireben totas las avantgardas del començament del sègle, coma lo futurisme, lo cubisme, lo Dadaïsme e lo surrealisme.
Al començament, frequentèt amb assiduïtat las òbras d'artistas d'inspiracion cubista com Fernand Léger o Robert Delaunay, tanben aquelas d'Albert Gleizes e Jean Metzinger, autors de l'òbra Du Cubisme (Sul cubisme) en 1912.
En 1913, als Estats Units d'America, las nòvas experimentacions europèas foguèron presentas a l'exposicion Armory show de Nòva York. Duchamp presentèt lo seu Nu descendant un escalier («Nu descendent un escalièr») que causèt tan la furor coma l'escandal. Dins aquela òbra, que rebat divèrsas tendéncias cubistas e futuristas, Duchamp exprimís lo moviment continú amb una seriá de figuras superpausadas, dins una experiéncia similara a la cronofotografia.[1]
S'alunhant de la pintura per un temps, entre 1913 e 1915, bastigèt lo seus primèrs ready-made, objèctes quotidians collectats a per lor neutralitat estetica: Roue de bicyclette («Ròda de bicicleta») de 1913 o Le porte bouteille («La pòrta botelha») de 1914 ne son d'exemples probants. El 1917, amb la seuna Fontaine («Font»), atenguèt l'apogèu de la celebritat. L'escultura consistís en un urinari signat «Richard Mutt». Segons Duchamp: « Que Richard Mutt aja fabriquèt aquela font de las seunas mans a ges d'importància, sonque l'a causit. Prenguèt un objçcte ordinari de la vida quotidiana e lo placèt de biais que la significacion d'usatge a desaparegèt jos un nòu nom e un nòu punt de vista, creèt un biais nòu de veire un dich objècte ».
Installat a Nòva York en 1914 venguèt amic Man Ray, Stieglitz e Francis Picabia, amb eles que fondèt la revista predadá 291, qu'aurá un impacte indenegable sul moviment dadaïsta venent.
Mejans las seunas òbras, Duchamp abordèt una reflexion sus la nocion d'Art, sus l'estetica, davançant atal l’art conceptual, lo pop-art, lo fluxus e l'happening, que faguèron de manlèus frequents a las realizacions artísticas de Duchamp. Lo escrichs foguèron publicats jol nom de Duchamp du signe en 1958, e Marchand du sel, lo meteis an. Foguèt, tanben, lo creator d'un personatge de ficcion, Rrose Sélavy, escultor e autor d'aforismes.
Benlèu la seuna òbra mai rica e estranha, pr'amor fòrça complèxa, es Mariée mise à nu par ses célibataires, même coneguda popularment jol nom de Grand Veire, realizada su un panèl de veire. Lo Grand Verre es l'acabament d'estudis preliminaris d'òbras anterioras, que correspondon a l'obsession de trobar una «forma vertadièra» invisibla obtinguda per contacte, amb per objècte de sintetizar totas las seunas teorias magicas e la seuna teoria de l'art coma «fach mental». Realizat amb de materials fòrça diverses coma d'òli, d'aram o de plomb montats sus doas placas de veire, aquela òbra foguèt damatjada, se fendasclar e se traucant, dins un transpòrt en 1916, mas Marcel Duchamp refusèt de la restaurar.
Los darrièrs ans de la seuna vida, Duchamp realizèt una òbra pel Musèu de las Bèlas Arts de Filadèlfia, Étant donné 1) La chute d'eau 2) le gaz d’éclairage (1944 - 1968), ensems escultural erotic, enebit a la vista del public per la seuna volontat.
L'epitafe de la seuna pèra tombala cementèri de Roan es: «D'ailleurs, c’est toujours les autres qui meurent» («e puèi, son totjorn los autres que morisson»).
Jugaires d'escacs[modificar | modificar la font]
Foguèt, fòra del seu trabalh artístic, un excellent jugaire d’escacs internacional. Campion de l'Nauta Normandia en 1924, participar mai d'un còp al campionat de França e èra membre de l'equipa francesa a l'Olimpiada d'escacs de 1928 a l'Aia, a l'Olimpiada d'escacs de 1930 a Amborg, a l'Olimpiada d'escacs de 1931 a Praga, e a l'Olimpiada d'escacs de 1933 a Folkestone.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Joan Josep Tharrats,  Cent Anys de Pintura a Cadaqués, Parsifal Edicions, Barcelona, p. 196Modèl:Nb p. (ISBN 84-95554-27-5)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Calvin Tomkins,  Duchamp, Anagrama (ISBN 84-339-7249-9)
- Pierre Cabanne, Conversaciones con Marcel Duchamp, Ed. Anagrama, Barcelona, 1972.


text:
Lista de peisses d'aqüari d'aiga doça
Se pòt separar los peisses d’aqüari d’aiga doça en diferents gropes (aqueste classament correspond pas necessàriament al classament sistematic actual). Aqueste article presenta doncas una lista dels peisses d'aqüari d'aiga doça, classats per grop puèi per genre.
Pensatz d'illustrar las fichas de descripcion dels peisses amb de fotografias, dessenhs o illustracions. Rendètz-vos sus la lista dels imatges.
Participatz tanben en MANDANT vòstras illustracions.
Somari
- 1 Los Caracids
- 2 Los Ciprinids
- 3 Los Silurifòrmes
- 4 Los Poecilids
- 5 Los Ciprinodontids o Killies
- 6 Los Ciclids
- 7 Los Labirintifòrmes (Anabantoidei)
- 8 Los Melanotenids
- 9 Los autres
Los Caracids[modificar | modificar la font]
Aqueste grop acampa d'espècias originàrias d’America del Sud, d’America Centrala e d’Africa. S'i tròba tant plan d'espècias de qualques centimètres coma d’un mètre. Son d'òstes de tria en aqüariofilia del fach de lor granda diversitat e de lor mantenença aisida.
Vivon per la màger part en flòtas e cal velhar a lor provesir sufisentament d’espaci perque nadan fòrça.
Caracids Americans[modificar | modificar la font]
Se ne coneis mai de 1000 espècias, las espècias mai conegudas apartenon als genres seguents :
Caracids Africans[modificar | modificar la font]
Se coneis mai de 200 espècias :
Los Ciprinids[modificar | modificar la font]
Aqueste grop compren fòrça peisses fòrt populars en aqüariofilia, tals los barbuts, daniòs, rasboràs, …
Lor distribucion geografica s’espandís sus Euròpa, Asia, Africa e l’America del Nòrd. Los genres de la familha dels Ciprinids ressembla a s’i mesprendre als Caracoïdes e ocupan los meteisses rodòls ecologics. Se ne distinguisson especialament per lor abséncia de nadarèla adiposa.
Los Silurifòrmes[modificar | modificar la font]
Aqueste grop compren d'espècias infeodadas al substrat. An totes de barbilhons. Se rescontran pertot dins lo mond a l’excepcion de las regions fòrt frejas. Se subdevesisson en 3 grandas familhas :
Los Callictids[modificar | modificar la font]
Son de peisses cuirassats originaris d’America del Sud.
Los Loricarids[modificar | modificar la font]
Coneguts jols noms de « lèpa vitra » o « netejaire de vitra », presentan de formas particularas e una multitud de color.
Los Mococids[modificar | modificar la font]
Aquestes peisses an 4 parelhs de barbilhons. Se tròban principalament en Africa.
Los Poecilids[modificar | modificar la font]
Se tròba dins aqueste grop de peisses fòrt populars tals los platys e los guppys. Presentan una multitud de formas e de colors. Son originaris d’America del Sud e d’America Centrala. Son ovovivipars : los uòus se desvolopan dins la cavitat ovariana e son de rabans complètament formats que daissan lo ventre de la maire.
Los Ciprinodontids o Killies[modificar | modificar la font]
Los killies son de peisses ovipars de l’òrdre dels Ciprinodontifòrmes. Se pòdon trobar pertot dins lo mond, a l’excepcion d’Austràlia e de las regions tròp frejas. De nombrosas espècias tropicalas, dichas « annalas », se son quitament adaptadas a de mitans fòrt cambiadisses ont l’aiga ven a mancar pendent mantun mes.
Son d'espècias pas gaire exigentas e quitament pro aisidas a la condicion de los manténer en aqüari especific.
Los Ciclids[modificar | modificar la font]
Se rescontra los peisses de la familha dels Cichlidae en America Centrala, America del Sud, en Africa e qualques espècias en Asia.
Ciclids nans americans[modificar | modificar la font]
Ciclids americans[modificar | modificar la font]
Ciclids d’Africa de l’Oèst[modificar | modificar la font]
Ciclids del lac Malawi[modificar | modificar la font]
Ciclids del lac Tanganyika[modificar | modificar la font]
Ciclids del lac Victòria[modificar | modificar la font]
Los Labirintifòrmes (Anabantoidei)[modificar | modificar la font]
Los peisses d'aqueste grop devon lor noms a l’organ situat dins lo cran, al nivèl de las brànquias, que gràcias a el los peisses alenan d’aire atmosferic.
Al moment de la reproduccion, fòrça espècias de Labirintifòrmes construson un nis de bullas ont depausan lors uòus.
Los Melanotenids[modificar | modificar la font]
Tanben coneguts jol nom de peisses arcanèls, son originaris d’Austràlia e de Nòva Guinèa.
A la condicion de respectar la qualitat de l'aiga que lor es necessària (aiga dura e alcalina, sens nitrat), lor mantenença pausa pas cap de problèmas. Aquestas espècias preferisson viure en grop.


text:
Gara centrala d'Umeå
La Gara centrala d'Umeå (en suedés: Umeå centralstation o de forma abreujada Umeå C) es la gara principala e mai anciana de la vila suedesa d'Umeå. Foguèt construcha entre 1895 e 1896 e en 2001 venguèt un monument istoric del patrimòni nacional suedés (en suedés: byggnadsminne).
Lo lòc coneguèt una remodelacion importanta tre lo mes de julh de 2010. La gara foguèt alara barrada durant gaireben un an e una segonda gara, Umeå Östra ("Gara de l'Èst d'Umeå"), que dobriguèt lo 7 d'agost del meteis an, se trachèt del trafic ferroviari.
Las òbras de refeccion e reorganizacion, degudas en part a la mesa en plaça de la linha de granda velocitat, la Botniabanan, se faguèron fins al mes de novembre de 2012, mas la gara tornèt dobrir tre la mitat del mes de setembre de 2011.
Demest las òbras de melhorament de l'endrech una òbra d'art de veire longa de 700 mètres sonada Lev! foguèt installada dins un tunèl que pòrta a la gara.


text:
Chabanès
Chabanès (Chabanais en francés) es una comuna situada dins lo departament de Charanta e la region Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
thumb|upright|Ostal ancian en lo vièlh bourg sul marge esquèrre
Lo vilatge es nascut del regroupement de pescadors[ref. necessària], al bòrd del riu (La Viena), d'ont probablament l'origina de lo sieu nom.
Las primièras abitacions èran « de cabanas » de bòsques pujats sus pilòtes. Sens dobte, los pescadors vivián sus las nautors environnantes e utilizavan pas aquelas cabanes que per la siá activitat de persec. Chabanais Se seriá doncas édifié sul marge nòrd del riu, mai elevada que lo marge sud inundable, los dos marges en s'afranquint facilament a gué del fach del lièch rocós de la Viena en lo sieu cors limousin.
Abon-Cat-Armat #que #viure al Sègle X es lo primièr senhor conegut. Lo castèl féodal destruit l'an 1893 a #èsser bastit al Sègle X. Chabanais #Passar als Jourdain, e es Jourdain 1° #que #fondar lo abbaye de Lesterps cap a 986 abbaye que Jourdain III #transformar en luòc fòrt l'an 1040. Jourdain V #confirmar la donation de Lesterps e #fondar lo prieuré de La Péruse l'an 1056[1]. Chabanais #Passar de contunh als Matha al Sègle XIII, als Rechoard, a las Thouars e fin finala a las Vendôme al Sègle XV.
Chabanais #Èsser un marquisat, apanage d'un dels nombroses fils de Colbert, lo celèbre ministre de Louis XIV. Jos la Revolucion, lo jove Alexandre de Chabanais li calguèt emigrar amb la siá maire. En la siá abséncia, la siá maca ostal de campanha del vilatge de Charonne (uèi un quartièr de l'èst de París), la Baujum Chabanais, i aguèt logat a un vesin, Jacques Belhomme, #que se'n #servir a lotjar de rics preses decidits a pagar una fortuna per passar lo sieu empresonament en las melhoras condicions possiblas.
La vila a saquejat a divèrsas recuperacions, en 1567 per Caumont de Pilas e Pardaillan de contunh en 1569 per Louis de Vauldry del temps que la defensa de la vila a assegurat pel gentilhomme La Planche.
Separada de Confolens e de Loubert passa a las Monluc de contunh al marques de Sourdis e, en 1702, ela échoît per matrimòni a Colbert, marques de Sant-Pouange e de Chabanais.
Los Colbert #èsser los darrièrs proprietaris de la tèrra de Chabanais e de lo sieu castèl féodal démoli l'an 1893.
A la fin de l'Aucupacion, los abitants de Chabanais coneisson de nombrosas pròvas de la part de las tropas alemandas en jubilacion coma de grops de resisténcia de obédience comunista[2] e dévoyés #que se consagren a la vengeances e a las execucions somaris :
Françoise Armagnac #qu'es fusillée a 26 ans, lo 4 de julhet de 1944 en lo sieu vestit de maridada per membres dels Maquis de Pressac[3] comandats pel "coronèl Bernard". I aviá brièvement aderit a la Milice abans de ne demissionar après doas reünions. Aquel son entre 80 e 100 personas #qu'an #èsser fusillées en la region pel "tribunal del pòble" situat dins lo castèl de Pressac[2]. Lo 1er en agost 1944, la vila a incendiat pels Alemands. Prevenguda a temps, la populacion del pòble fug s'amagar en los bòsques, levat d'un jove gojat demorat per curiositat e #que lo còrs i n'aurà trobat carbonisé, ligoté en las ruïnes d'un ostal.
Abans 1944, la vila administrativa amb la comuna e la glèisa Sant Sebastian i aviá situat marge drech e los comèrcis, las lòtjas, l'estacion marge esquèrre[4],[N 1].
Lo 5 de mai 1997, una tornade de categoria F2 #escampar la vila e los sieus environs.
thumb|upright|Maison ancienne dans le vieux bourg sur la rive gauche Le village est né du regroupement de pêcheurs[ref. necessària], au bord de la rivière (La Vienne), d'où probablement l'origine de son nom.
Les premières habitations étaient des « cabanes » de bois montées sur pilotis. Sans doute, les pêcheurs vivaient-ils sur les hauteurs environnantes et n'utilisaient-ils ces cabanes que pour leur activité de pêche. Chabanais se serait donc édifié sur la berge nord de la rivière, plus élevée que la berge sud inondable, les deux rives se franchissant aisément à gué du fait du lit rocheux de la Vienne dans son cours limousin.
Abon-Cat-Armat qui vécut au Sègle X est le premier seigneur connu. Le château féodal détruit en 1893 a été construit au Sègle X. Chabanais passa aux Jourdain, et c'est Jourdain 1° qui fonda l'abbaye de Lesterps vers 986 abbaye que Jourdain III transforma en place forte en 1040. Jourdain V confirma la donation de Lesterps et fonda le prieuré de La Péruse en 1056[5]. Chabanais passa ensuite aux Matha au Sègle XIII, aux Rechoard, aux Thouars et enfin aux Vendôme au Sègle XV.
Chabanais fut un marquisat, apanage d'un des nombreux fils de Colbert, le célèbre ministre de Louis XIV. Sous la Révolution, le jeune Alexandre de Chabanais dut émigrer avec sa mère. En leur absence, leur jolie maison de campagne du village de Charonne (aujourd'hui un quartier de l'est de Paris), la Folie Chabanais, fut louée à un voisin, Jacques Belhomme, qui s'en servit pour loger de riches détenus décidés à payer une fortune pour passer leur emprisonnement dans les meilleures conditions possibles.
La ville est pillée à plusieurs reprises, en 1567 par Caumont de Piles et Pardaillan puis en 1569 par Louis de Vauldry alors que la défense de la ville est assurée par le gentilhomme La Planche.
Séparée de Confolens et de Loubert elle passe aux Monluc puis au marquis de Sourdis et, en 1702, elle échoît par mariage à Colbert, marquis de Saint-Pouange et de Chabanais.
Les Colbert furent les derniers propriétaires de la terre de Chabanais et de son château féodal démoli en 1893.
À la fin de l'Occupation, les habitants de Chabanais connaissent de nombreuses épreuves de la part des troupes allemandes en retraite comme de groupes de résistance d'obédience communiste[2] et dévoyés qui s'adonnent à la vengeances et aux exécutions sommaires :
Françoise Armagnac qui est fusillée à 26 ans, le 4 juillet 1944 dans sa robe de mariée par des membres du Maquis de Pressac[6] commandés par le "colonel Bernard". Elle avait brièvement adhéré à la Milice avant d'en démissionner après deux réunions. Ce sont entre 80 et 100 personnes qui ont été fusillées dans la région par le "tribunal du peuple" situé au château de Pressac[2]. Le 1er août 1944, la ville est incendiée par les Allemands. Prévenue à temps, la population du village fuit se cacher dans les bois, sauf un jeune garçon resté par curiosité et dont le corps sera retrouvé carbonisé, ligoté dans les ruines d'une maison.
Avant 1944, la ville administrative avec la mairie et l'église Saint-Sébastien était située rive droite et les commerces, les halles, la gare rive gauche[4],[N 2].
Le 5 mai 1997, une tornade de catégorie F2 balaya la ville et ses environs.
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Blason De la familha Chabanais, luòc de Jean-Marie Ouvrard
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Henri Amouroux, « detlo-pòble-a-la.html {{{Títol}}} ». Consultat lo 25 de març de 2011
- ↑ Henri Amouroux, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 25 de març de 2011
- ↑ 4,0 4,1 Chabanais, index Dels estudis locales sus charente.free
- ↑ Blason de la famille Chabanais, site de Jean-Marie Ouvrard
- ↑ Henri Amouroux, « Les tribunaux du peuple à la Libération (discours) », 2006. Consultat lo 25 mars 2011
- Portau de Lemosin
-
Error de citacion : La balisa
existís per un grop nomenat « N », mas cap de balisa
correspondenta pas trobada


text:
Jan Lacor
Jan Lacor, vadut a Merinhac (Bordalés) lo 9 d'aost 1820, mòrt en 1908, es un poèta occitan d'expression francesa e occitana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Eishut d'un mitan sociau praube, estut escolarizat a Bordèu de 1828 entà 1832; qu'i aprengut a legir, escríver e carcular. Ne podent pas pagar estudis, comencèt còp-sec de trabalhar coma aprenent-mecanician. Après un viatge en Portugau, publiquèt sas permèiras òbras, Les Premiers Chants en 1845. Librari, marchand de vins e de consèrvas alimentàrias apuei armador de pesca end'Arcaishon, escriu en 1856 lo Guide du voyageur à Arcachon en 1856 apuei fonda en 1858 lo jornau Le Phare d'Arcachon. Se dident proletari, pregondament crestian, Lacor es atirat, de per sas originas, per las problematicas socialas. En 1852, las leis sus la premsa de l'Emperi jutja lo jornau non-confòrme a la lei, e Lacor es empreisonat un mes au hòrt dau Har a Bordèu, après auger pagat 100 francs d'amenda. Son recaptadueir Fleurs de Landes (1853) lo vei emplegar l'occitan prau permèir còp. Es un gascon girondin, lo que se parlava a Merinhac e alentorn. Es un parlar damb francismes e posnhacs, mès qu'a l'immens interès d'èster naturau e espontanèu. Nos amuisha coma se parlava l'occitan dau costat de Bordèu au sègle XIX. En 1866, fonda lo Courrier de Bordeaux e en 1867 lo Messager des Landes et de la Gironde. En 1869 sas òbras completas son editadas a Bordèu, end'Auguste Bord. Se morit en 1908, atjat de 87 ans.
En tot, gardam quate poesias occitanas d'eth : La Gojata dau bucheiron, Pendent la tempèsta, Los Parans e la hòrt lamartinenca Amiga perduda que tirèt de son recaptadueir lòrs de la publicacion de sas òbras completas en 1869.
Sas influéncias literàrias, prau francés, son Béranger, Victor Hugo, Lamartine, benlèu Nerval. Per l'occitan, sembla èster marcat per l'estil de Jansemin, alavetz au som de son prestigi, mès sabem que coneishut tanben son capdet e vesin Teodòr Blanc (1840-1880), auquau la poesia La gojata dau bucheiron de Fleurs de Landes es dedicada.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
LACOU, Jean, 1869.Oeuvres complètes, poésies, pensées philosophiques, anecdotes sur les oiseaux, études sur les vins, mélanges littéraires, astronomie. Bordeaux, Office Central de Publicité et Imprimerie Auguste Bord, 91 rue Porte-Dijeaux.


text:
Luscre a Tòquio
Luscre a Tòquio (Tōkyō Boshoku en japonés) es un filme realizat en 1957 per Yasujiro Ozu e considerat coma lo mai sorne e gaireben narusian ( pel siu pessimisme ) o mizoguchian (lo de Carrièra de la Vergonha mai que tot...) de son òbra.Mas tot parièr kurosawian per la vesita dels fonzals de la capitala nipona que fa.
Amb l'estudi per exemple de problèmas tan sendents e universals coma la violéncia masculina dins lo parelh e lo tèma de l'avortament, sicuts sovent amagats amai quitament censurats dins la societat nipona d'aquela epòca (coma tanben o quasi totas las d'endacòm mai!)
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Doas sòrres, n'Akiko la cabdeta (Arima Ineko) e la siá ainada Takako - esposa Numata - (Setsuko Hara) vívon amassa dins l'ostal familial amb lo lor paire en Shukichi Sugiyama (Chishū Ryū).
Takako lai se recaptèt de las violéncias del siu marit.
Malgrat l'amor de sa pichona, tant per balhar coma per recebre, mas n'èra ben tròp patiràs venguda la siá vida al domicili conjugal.
Akiko n'acabèt prenhs contra sa volontat de la siá apariada amb un camarada de classa, lo Kenji (Masami Taura) que se n'aprofiechèt d'ela mas fin finala la s'aimèt pas cap.
Quand decidís el de la daissar, lo se cercarà ela en pels quartièrs mai calents e perilhoses de la capitala nipona. Que n'abortèt tre s'aprene que lo siu drud l'aimava ges.
Serà dins un cafeton, una botiga de nolhas, que lo tornarà trobar mas de tant se carpinhar, tre sortida d'al restaurant ven ela abocada per un tramvia... Suïcidi o accident... n'Ozu o aclara pas cap.
Un ellipsi remirable pr'aquò nos mòstra na Takako revelant a la lor maire lo decès de la joventa.
D'efièch, dins una sala de jòcs (de mahjong per èsser mai precís...) que la siá propietària Kisako se ne ditz (Yamada Izusu) li aviá desvelat lo secrèt de la lor naissença.
De fach, n'èra ela la lor maire que s'enfugiguèt bèl temps aviá d'a l'ostal amb un emplegat del marit lo lor paire.
Akiko, çò que d'ela, li ne demandèt quitament s'èra Shukichi lo lor paire de verai verai.
Ne foguèt just après aquel rescontre amb sa maire que n'Akiko anèt al restaurant de nolhas per rescontrar lo Kenji. Ja enfumatida pel siu rescontre amb Kisako, d'encara mai ne sortirà e l'accident tot o clavarà...
A la fin del filme, na Takako çò ne ditz al siu paire que va tornar a l'ostal del siu marit e de la siá filha, per la pas veire créisser coma d'elas o faguèron amb l'abséncia d'un de sos dos parents. N'es d'acòrdi mas de racacòr en Shukichi per desenant viure solet.
Una situacion encara pro rara dins lo Japon d'aquela epòca que l'amor filial li ne demandava a un dels enfants de s'entrevar dels lors parents vièlhs e pas cap lo's daissar solets.
Analisi[modificar | modificar la font]
Tot lo filme ne serà estat a tengut una sacsejada, un bategar de sentiments umans ( d'un mot, d'una paraula de tria e màger importància quand se parla de l'univèrs ozuian... ) que se concretizan en actes e recipròcament.
Se tracha amb aiceste filme d'una òbra a l'un còp mai e mens ozuianas...
Mai per que sempre bassacada d'una infinida umanitat...
Mens per que ben tròp trista e desesperançada vision de la vida e dels sius torments.
S'estudièt aital e prigondament l' arma incarnada dels sius personatges dins de situacions tragicas, tant del present que son a viure coma d'al passat eissidas... e lo lor futur, lo se podem sonque solfinar, pas gaire assegurat per aquel que solet demòra a l'ostal o la que torna en çò d'un marit violent mas que tot o s'espèra de l'amor de sa neninona...
Ges optimisme se desvela dins aquesta òbra, coma las melhoras d'en Mikio Naruse que pas jamai jutja el degun.
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
Distribucion[modificar | modificar la font]
- Setsuko Hara ... Takako Numata
- Arima Ineko ... Akiko Sugiyama
- Yamada Isuzu ... Kisako Soma
- Masami Taura ... Kenji Kimura
- Nobuo Nakamura ... Sakae Aiba
- Chishū Ryū ... Shukichi Sugiyama
- Shin Sinzo ... Yasuo Numata
- Haruko Sugimura ... Shigeko Takeuchi
- Teiji Takahashi ... Noboru Kawaguchi
- Sō Imamura ... Seki Sekiguchi
- Fujiwara Kamatari ... lo vendeire de pastas
Resson critic[modificar | modificar la font]
a Japon[modificar | modificar la font]
internacional[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Yasujiro Ozu & Kogo Noda: Tokyo boshoku - Crépuscule à Tokyo - 1957... script d'origina traduch del japonés per Michel & Estrellita Wasserman, Publications Orientalistes de France, París, decembre de 1986 (en francés)
-
- veire tanben bibliografia mai complèta e exaustiva dins l'article Ozu Yasujirō


text:
Sant Omobon
Sant Omobon (var. Sent Omobon) o Omobon Tucenghi (Cremona, segonda meitat deu sègle XII e lo 13 de noveme de 1197) qu'ei un sant venerat per la Glèisa Catolica e lo patron de la soa ciutat de Cremona.
Hilh d'un sarto, que perseguí l'activatat pairau en bèth har lo comèrci de la lan. Per aquesta rason qu'ei considerat com lo patron deus sartos e deus marcadèrs.
Chafrat lo Pair deus pruabes, que ho un benefactor (Omobono que vien deu latin Homo bonus, "òmi bon") reputat per la soa generositat de cap aus praubes (a qui e vodava los beneficis de la soa activitat marchanda) e un membre de la vita politica de Cremona qui favorizè la patz en temporas de conflictes enter los partisans de l'Empèri Germanic e los deus Papa. Que's morí en bèth assistir a ua messa, durant lo glòria.
Que ho canonizat peu Papa Innocent III lo 12 de genèr (en bèth vàder atau lo purmèr sant laïc de la Glèisa catolica) de 1199 e proclamat patron de Cremona en 1643.


text:
Òme de Neandertal
L'Òme de Neandertal (var. òmi de Neandertal) (Homo neanderthalensis) o simplament neandertalian, es una espècia estencha del genre Homo que visquèt en Euròpa e en Orient Mejan al Paleolitic mejan, entre fa 250 000 e fa 28 000 ans. Se autrescòps èra classificat coma una sosespècia d'Homo sapiens (e anomenat per consequent Homo sapiens neanderthalensis), a l'ora d'ara la majoritat dels autors lo consideran coma una espècia distinta.
L'analisi del genòma dels neandertalians, segon l'article publicat dins lo numèro del 7 de mai de 2010 de la revista Science, mòstra qu'es fòrça probable que i aguèsse agut de crosaments amb los umans modèrnes. Entre 1% e 4% del genòma d'Homo sapiens derivariá del genòma dels neandertalians[1].
Foguèt lo protagonista d'una rica cultura materiala nomenada Mosterian e mostrava de preocupacions esteticas e espiritualas (sepulturas). Aguèt una reconeissença malaisida, durant longtemps l'òme de Neandertal es estat vist negativament en comparason d'Homo sapiens. Dins l'imaginacion populara apareis coma un èsser simiesc, ruste, lag e piòt. D'efièch, es pus robust que Homo sapiens e son cervèl es leugièrament pus voluminós, en mejana. Los progresses de l'arqueologia preïstorica e de la paleoantropologia dempuèi lo decenni de 1960 an revelat un èsser d'una granda riquesa culturala. Pasmens, encara demòran fòrça punts d'esclarcir, coma per exemple las causas de son estenhement.
Istòria de la descobèrta[modificar | modificar la font]
Dos fossils de neandertalians foguèron descobèrts abans aquel de l'individú eponim. En 1830, un crani d'enfant foguèt mes al jorn per P.C. Schmerling a Engis (Belgica). En 1848, un cran d'adult foguèt trapat a Gibartar dins lo site de Forbes' Quarry. Se lo primièr aperten a un individú jove que los traches caracteristics neandertalians i son mens evidents, lo segond auriá degut menar a la reconeissença d'una espècia umana fossila.
Lo nom de Neandertal deriva del de Neandertal, una pichona val situada subre lo territòri de las vilas d'Erkrath e de Mettmann, entre Düsseldorf e Wuppertal (Alemanha). Al mes d'agost de 1856, dins l'encastre de l'esplecha d'una peirièra, d'obrièrs voidèron una pichona cavitat d'aquesta val, la cauna de Feldhofer e i descobriguèron d'esqueletas e un fragment de cran que mandèron a Johann Carl Fuhlrott, institutor d'Elberfeld e afogat per l'istòria naturala[2][3].
Per una coïncidéncia curiosa, lo toponim Neandertal significa "val de l'òme nòu". Lo nom de Neander èra estat donat a aquesta val (thal, en alemand, es « val ») en onor de Joachim Neumann (1650-1680), nomenat tanben Joachim Neander, que seguent una costuma familiala que datava de sos grands se fasiá dire pel sieu nom d'ostal traduit en grèc. Aqueste pastre e compositor, autor de cantics religioses encara uèi populars dins lo protestantisme alemand, sonque cercava l'inspiracion dins aquesta val, antan idillica.
Una reconeissença malaisida[modificar | modificar la font]
Fuhlrott comprenguèt lèu lèu l'interès de la descobèrta e arribèt a Neandertal per ensajar de descobrir d'autres òsses o vestigis associats. S'èra remarcat que s'agissiá d'òsses ancians mas subretot incrediblament primitius, apertenents a un òme nòu, d'una "conformacion naturala desconeguda fins ara"[4][5].
D'efièch, l'òme de Neandertal foguèt lo primièr òme fossil diferent d'Homo sapiens d'èsser descobèrt. L'idèa meteissa qu'una espècia d'òme diferent aguèsse existit dins lo passat (e aguèsse desaparegut) èra particularament malaisida d'admetre. Foguèt pas qu'en 1859 que Charles Darwin publiquèt L'origina de las espècias e en 1871 qu'estendeguèt sa teoria als umans amb la publicacion de La descendéncia de l'òme e la seleccion ligada al sèxe.
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'òme de Neandertal se caracteriza per sa granda capacitat craniana (1 600 cm3), una estructura corporala massissa e robusta, lo front pichon, la cara prognata, lo maxillar superior proeminent e los arcs ciliars fòrça prononciats. Èran d'estatura mai o mens bassa, amb las extremitats cortas, amb de proporcions semblantas a las dels òmes modèrnes que vivon dins los climas freds. Las formas dels neandertals d'Euròpa occidentala son pus robustas e dichas "Neandertal classic". Los neandertals d'autres luòcs tendián a èsser mens robusts. D'estudis genetics demostrèron qu'avián la pèl palla, los uèlhs clars, e lo pel ros èra fòrça comun, caracteristicas ligadas amb los climas freds. Los neandertals èran, generalament, de 12 a 14 cm pus pichons que l'òme actual, contradisent aiçí la cresença populara que serián estats fòrça pichons o en dessos dels 150 cm d'auçada. Un estudi realitzat de 45 òsses apertanents, al minimun, a 14 mascles e 7 femelas, dona una estatura mejana de 164-168 cm e 77,6 kg pels mascles e 152-156 cm e 66,4 kg per las femelas. [6]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Universitat de Califòrnia - Santa Cruz (6 de mai de 2010). Neanderthal genome yields insights into human evolution and evidence of interbreeding with modern humans. ScienceDaily. Consultat lo 7 de mai de 2010 a http://www.sciencedaily.com /releases/2010/05/100506141549.htm
- ↑ Groenen, M. Pour une histoire de la préhistoire, Ed. J. Millon, (1994) ISBN 2-905614-93-5
- ↑ Trinkaus, E. i Shipman, P. Les Hommes de Neandertal, Seuil, (1996) ISBN 2-02-013178-1
- ↑ Fuhlrott, C.J. (1859) - « Menschliche Ueberreste aus einer Felsengrotte des Düsselthals. Ein Beitrag zur Frage über die Existenz fossiler Menschen », Verhandl. Naturhist. Ver. Preuss. Rheinlande Westphalen, 16, p. 131-153.
- ↑ Fuhlrott, C.J. (1865) - Der fossile Mensch aus dem Neanderthal und sein Verhältniß zum Alter des Menschengeschlechts, Duisburg, 78 S. 2 Abb.
- ↑ Froehle. Andrew W. Chruchill. Steven E (2009), Energetic Competition Between Neandertals and Anatomically Modern Humans "PaleoAnthropology" paginas=96–116


text:
Tarrafal
Un article de Wikipédia, l'encyclopédie libre.
Cette page d’homonymie répertorie les différents sujets et articles partageant un même nom.
- Tarrafal, une municipalité cap-verdienne située sur l'île de Santiago ;
- Tarrafal, une ville cap-verdienne située sur l'île de Santiago ;
- Tarrafal de São Nicolau, une municipalité cap-verdienne située sur l'île de São Nicolau ;
- Tarrafal de São Nicolau, une ville cap-verdienne située sur l'île de São Nicolau ;
- Tarrafal de Monte Trigo, un village cap-verdien situé sur l'île de Santo Antão ;
- le camp de Tarrafal, une prison célèbre de l'époque salazariste.


text:
434
Aquesta pagina concernís l'an 434 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
En causa de l'alunchament de la màger part dei fòrças romanas ocupadas en Africa e de la fin venenta dau tribut pagat per Constantinòple (300 liuras d'aur durant 15 ans dempuei 422), lei Huns dau rèi Rugila ataquèron en direccion de Constantinòple. Se l'expedicion s'arrestèt rapidament gràcias a la mòrt de Rugila, l'Empèri Roman d'Orient decidèt de negociar la prolongacion dau tribut per defugir una ataca novèla. Un acòrdi novèu foguèt ansin signat l'annada seguenta que doblèt lo tribut.
Huns[modificar | modificar la font]
Aprofichant la mobilizacion de fòrças romanas importantas dins lei províncias d'Africa menaçadas per lei Vandals, lo rèi Rugila organizèt una incursion còntra la region de Constantinòple (lo tribut pagat per lei Romans dempuei 322 anava s'acabar en 437). Pasmens, moriguèt tre lo començament de l'expedicion que foguèt pas perseguida. Foguèt remplaçat per sei nebòts Bleda e Atila.


text:
Qaa
Qaa que ho lo darrèr faraon de la Ièra dinastia egipciana durant lo periòde tinita. Qu'èra lo successor e dilhèu lo hilh deu rei Adjib.
Lo son tombèu d'Umm el-Qa'ab que ho horrucat en 1991 e 1992 e sagèth de Hetepsekhemoi qu'i hon trobats ; que's pensa qu'aquò muisha ua continuitat enter lo dus faraons de dinastias diferentas e dilhèu que lo segon e aja acabat lo tombèu deu purmèr.
Lo nom de Sa-Ra de Qaa mentavut sus la Lista Reiau d'Abidòs qu'ei Qebah :
Nicolas Grimal qu'acaba lo son regnat en -2950.
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Raves
Raves es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Rafes a situat en lo vallon de la Mòrt abans la siá jonction amb la vallée de la Fave, al centre d'una tèrra bassa a las formas mothas, caracterizada per las siás alluvions. Los ancians abitants de Rafes @dénommer d'en un autre luòc Rafe lo riu coma lo sieu pòble. Mòrta, de la meteissa raïtz celtique o pré-celtique que Murta, #qu'a engendré lo nom del riu Meurthe, designa los alluvions, tèrra que # l'aiga badina sus el e empòrta las sédiments los mai finales dels marges. Rafes es mai prèps de la raïtz latina Rapina #que significa una accion violenta, es-a dire creuser, rapiner, raviner, emportar[1].
Le village de Raves est situé dans le vallon de la Morte avant sa jonction avec la vallée de la Fave, au centre d'une terre basse aux formes molles, caractérisée par ses alluvions. Les anciens habitants de Raves dénommait d'ailleurs Rave la rivière comme leur village. Morte, de la même racine celtique ou pré-celtique que Murta, qui a engendré le nom de la rivière Meurthe, désigne les alluvions, terre sur laquelle l'eau rigole et emporte les sédiments les plus fins des rives. Raves est plus proche de la racine latine Rapina qui signifie une action violente, c'est-à-dire creuser, rapiner, raviner, emporter[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Rayves apareis en un document de 1328. La distincion del vilatge aperteniá en partida al pòrti de Lorraine e a divèrs autras senhors. Se tròba coma co-de senhors de Rafes Aubert de Faucompierre al commencement del Sègle XIV, los sieurs de Bilistein e de Barbas e al Sègle XVI Claude de Jussy en 1565. En 1611 #debanar un compromís entre lo pòrti de Lorraine e lo capítol de Sant-Dié en çò que tanh a la délimitation de las bans de Bertrimoutier, e d'aqueles de Rafes, Combrimont, Frapelle, Neuviller e Bonipaire.I #aver al Sègle XVI un chanoine de Sant-Dié, conegut jol nom de Didier de Rafes, #que #far donation a lo sieu capítol de divèrses rendas assignada sus bens a Rafes. Sul plànol esperital, Rafes i aviá ligat a la parròquia de Bertrimoutier #que lo patrocini n'aperteniá al capítol de Sant-Dié aital coma los dîmes; la dimerie de Bonipaire (Ban de Bertrimoutier) dépendait d'aquelas de Rafes. La comuna de Rafes bastits en 1860 aperteniá al bailliage de Sant-Dié. I #aver, dins lo pòble, una capèla dédiée a sant Étienne bastida en 1739, mas s'i tròba pas glèisa, la municipalitat en essent amassada a Bertrimoutier pel culte. Lo presbytère e lo cementèri son egalament comuns, aital coma l'escòla fins a la fin de la Modèl:S-. De 1790 a l'an IX, la municipalitat a fach partida del costat de Bertrimoutier.
Le nom de Rayves apparaît dans un document de 1328. La seigneurie du village appartenait en partie au duc de Lorraine et à divers autres seigneurs. On trouve comme co-seigneurs de Raves Aubert de Faucompierre au commencement du Sègle XIV, les sieurs de Bilistein et de Barbas et au Sègle XVI Claude de Jussy en 1565. En 1611 eut lieu un compromis entre le duc de Lorraine et le chapitre de Saint-Dié au sujet de la délimitation des bans de Bertrimoutier, et de ceux de Raves, Combrimont, Frapelle, Neuviller et Bonipaire.Il y eut au Sègle XVI un chanoine de Saint-Dié, connu sous le nom de Didier de Raves, qui fit donation à son chapitre de plusieurs rentes assignés sur des biens à Raves. Sur le plan spirituel, Raves était rattaché à la paroisse de Bertrimoutier dont le patronage appartenait au chapitre de Saint-Dié ainsi que les dîmes; la dimerie de Bonipaire (Ban de Bertrimoutier) dépendait de celles de Raves. La mairie de Raves construite en 1860 appartenait au bailliage de Saint-Dié. Il y eut, dans le village, une chapelle dédiée à saint Étienne bâtie en 1739, mais on n’y trouve pas d’église, la commune étant réunie à Bertrimoutier pour le culte. Le presbytère et le cimetière sont également communs, ainsi que l’école jusqu’à la fin du Modèl:S-. De 1790 à l’an IX, la commune a fait partie du canton de Bertrimoutier.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pierre Còlen, Séminaire de toponymie dialectale, Societat Philomatique Vosgienne, 2008/2009
- ↑ Pierre Colin, Séminaire de toponymie dialectale, Société Philomatique Vosgienne, 2008/2009


text:
1706
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1706 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après d'intrigas de palais menats per son fiu Tekle Haymanot, lo negus Iyasu Ièr, que s'èra retirat sus una illa dau lac Turkana après la mòrt d'una de sei concubinas, foguèt obligat d'abdicar. Tekle Haymanot venguèt negus e assassinèt son paire qu'aviá finalament decidit de resistir. Pasmens, en causa d'aquel acte, lo país se revoutèt e tombèt dins lo caòs fins a 1708.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 17 de genièr - Benjamin Franklin, scientific, escrivan e òme politic american (m. 1790)
- 18 d'octobre - Baldassare Galuppi, compositor italian (m. 1784)
- 17 de decembre - Émilie du Châtelet, matematiciana, fisiciana e escrivana francesa (m. 1749)


text:
Meisenthal
Meisenthal es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat als confinhs de Lorena e d'Alsàcia, al còr dels Vòges, lo vilatge de Meisenthal s'espandís en "país cubèrt", dominat per la separacion de Schieresthal. Una tièra de peiras levadas en 1608 per marcar la frontièra entre lo Ducat de Lorena e lo comtat de Hanau-Lichtenberg, la Pèira dels dotges Apòstols de Meisenthal e una colomna enaussada al primièr Empèri materialisan encara vuèi aquela rara.


text:
Economia de Grècia
L'economia de Grècia es la 39ena pus granda a nivèl mondial per Produch interior brut nominal (PIB) e la trentena pus granda per paritat de poder adquisitiu, segon estatisticas del Fons Monetari Internacional (FMI) de l'an 2008. Lo país es fòrça dependent de las despensas publicas: 40% del PIB es originari del sector public. La siá renda per capita es la 25ena pus nauta del mond. Grècia es membre del Organizacion per la Cooperacion e Desvolopament Economic (OCDE), de l'Organizacion Mondiala del Comèrci (OMC), de la Cooperacion Economica de la Mar Negra - CEMN -, de l'Union Europèa e de la Eurozòna.
Crisi economica del 2010[modificar | modificar la font]
Los ans de despensas pas contarotladas, los facilitats per obténer de credits e los fracàses a l'ora d'implementar de reformas financièras daissèron Grècia grèvament expausada a la crisi economica globala, lo que revelèt qualques estatisticas que fins èran estats alavetz dissimuladas e que demostravan que Grècia superava lo deficit economic establit coma limit al Eurozòna[3]. Lo deute del país èra superior a lo sieu PIB e qualques analistas prediguèron qu'arribariá a equivaler a 120% d'aquel en 2010.[3] Lo deficit del país se trobava en 12,7%.[3]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ The World Factbook. Consultat lo 2 de novembre de 2011
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Greece's financial crisis explained CNN, 26 de març de 2010.


text:
Rasés
Rasés es un parçan d'Occitània[1] situat en Lengadòc.
Sa vila principala es Limós.
Se situa dins lo departament francés d'Aude. Rasés foguèt lo nom d'un ancian comtat de l'Edat Mejana, situat dins tot l'oèst del departament actual d'Aude e dins una partida del departament actual dels Pirenèus Orientals (Conflent). Ara, lo territòri d'aquel ancian comtat se limita al canton d'Alanha e a qualques comunas prèp de Limós.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
Ensemble
Lo concèpte d'ensemble (o ensems) es fondamentau en matematica modèrna. La teoria deis ensembles foguèt introducha a la fin dau sègle XIX per lo matematician alemand Georg Cantor.
Intuitivament, lo tèrme d'ensemble designa una colleccion d'objèctes sonats elements de l'ensemble. Lo concèpte d'ensemble se caracteriza essencialament per lei proprietats seguentas :
- se pòt dire sens ambigüitat s'un objècte apartèn o non a un ensemble donat, autrament dich se n'es o se n'es pas un element ;
- leis elements d'un ensemble lo determinan univocament : dos ensembles coïncidisson se e solament se an lei meteisseis elements.
Çò qu'es important dins lo concèpte d'ensemble, es la relacion d’apartenéncia : un objècte apartèn a un ensemble (o au contrari li apartèn pas). En teoria axiomatica deis ensembles, qu'es a la basa de la presentacion axiomatica modèrna dei matematicas, se formaliza lei proprietats de la relacion d'apartenéncia.
Dins lo present article, se limitarem a un apròchi intuitiu dau concèpte d'ensemble : es lo ponch de vista de la teoria ninòia deis ensembles, sufisent dins la gròssa majoritat dei cas, maugrat l'existéncia de dificultats logicas que menèron a la constitucion dei teorias axiomaticas deis ensembles. En particular, la question de l'existéncia dei nocions introduchas (especialament : ensemble vuege, ensemble dei partidas, union, interseccion, diferéncia, e produch cartesian) que se pòt tractar solament dins lo quadre d'una teoria axiomatica, serà pas estudiada aicí.
Remarca terminologica : s'utiliza l'adjectiu ensemblista per qualificar çò que fa referéncia a la teoria deis ensembles (per exemple : definicion ensemblista).
Somari
- 1 Ensembles, elements e apartenéncia
- 2 Quauqueis ensembles importants
- 3 Egalitat de dos ensembles
- 4 Definicion d’un ensemble
- 5 Relacions entre ensembles
- 6 L'ensemble dei partidas
- 7 Operacions binàrias entre ensembles
- 8 Ensembles desjonchs
- 9 Referéncias
Ensembles, elements e apartenéncia[modificar | modificar la font]
Segon lo ponch de vista « ninòi », se pòt considerar un ensemble coma un sac abstrach envoutant seis elements, çò qu'es ben representat per lei diagramas de Venn. Sovent (mai es pas totjorn possible), se destria tipograficament l'ensemble, notat per una letra latina majuscula coma « E » o « A », de seis elements, notats per de minusculas coma « x » o « n ».
Leis elements pòdon èsser de quina natura que siá : nombres, ponchs geometrics, drechas, foncions... Dins leis expausats elementaris, se balha volontiers d'exemples exteriors ai matematicas. Per exemple : diluns es un element de l’ensemble dei jorns de la setmana ; una bibliotèca es un ensemble de libres, etc.
Lo meteis objècte pòt èsser element de mai d'un ensemble : "4" es element de l'ensemble dei carrats perfèctes, e mai de l’ensemble dei nombres pars. Aquestei dos ensembles son infinits, valent a dire qu'an una infinitat d’elements.
L'apartenéncia d'un objècte, notat per exemple x, a un ensemble, notat per exemple A, s'escriu : .
Aquò se pòt legir ansin :
- « x apartèn a A »,
- « x es element de (l'ensemble) A »,
- « x es dins A »,
- « A a per element x ».
Per indicar la non-apartenéncia d'un objècte a un ensemble, se barra lo simbòl d'apartenéncia :
- « » significa : « y apartèn pas a A », « y es pas element de (l'ensemble) A » ...
Quauqueis ensembles importants[modificar | modificar la font]
L'ensemble vuege[modificar | modificar la font]
Una nocion comòda e importanta es aquela d'ensemble vuege, qu'a ges d'element (lo sac es vuege, segon la metafòra precedenta). Se designa per lo simbòl seguent : (o : ).
Principaus ensembles numerics[modificar | modificar la font]
Certans ensembles de nombres jògan un ròtle particularament important dins totei lei brancas dei matematicas :
- L'ensemble (o N) deis entiers naturaus
- L'ensemble (o Z) dei nombres entiers
- L'ensemble (o D) dei nombres decimaus
- L'ensemble (o Q) dei nombres racionaus
- L'ensemble (o R) dei nombres reaus
- L'ensemble (o C) dei nombres complèxes
Per exemple :
- , , mai .
- . Se saup que .
Egalitat de dos ensembles[modificar | modificar la font]
En matematicas, se considèra que dos objèctes son egaus quand lei proprietats de cadun d'elei son lei proprietats de l'autre, valent a dire que lei dos objèctes se pòdon pas destriar un de l'autre (es la definicion de Leibniz de l'egalitat).
En teoria deis ensembles, se considèra qu'un ensemble es completament determinat per seis elements, son extension. Per exemple, se pòt definir l'ensemble A deis entiers naturaus divisibles au còp per 3 e per 5 e l'ensemble B deis entiers divisibles per 15 : aquelei dos ensembles son egaus (tot element de A es element de B e tot element de B es element de A ), mai an de definicions diferentas.
Ansin, se dirà que dos ensembles A et B son egaus, e s'escriurà coma de costuma A = B, s'an exactament lei meteisseis elements, valent a dire se tot element de cadun d'elei es element de l'autre :
- se e solament se :
- onte « » designa lo qüantificator universau (legir : "per tot"), e « » designa l'equivaléncia logica.
En teoria deis ensembles, se conois aquesta definicion sota lo nom d'axiòma d'extensionalitat.
Definicion d’un ensemble[modificar | modificar la font]
Definicion en extension deis ensembles finits[modificar | modificar la font]
Se parla aicí d'ensembles finits en un sens intuitiu : un ensemble es finit s'existís un entier naturau ben determinat permetent de ne comptar totei leis elements (per exemple, l'ensemble dei jorns de la setmana es finit, que se pòt comptar seis elements sensa passar lo nombre 7).
Bòrd qu'un ensemble es completament determinat per seis elements, se pòt determinar un ensemble finit per una lista de seis elements, que se nòta entre acoladas. Se ditz que l'ensemble es definit en extension.
Per exemple :
- l'ensemble A que seis elements son 2, 3, e 5 es notat {2, 3, 5}
- l'ensemble dei jorns de la setmana es notat { diluns, dimars, dimècres, dijòus, divendres, dissabte, dimenge }
Remarquem que la notacion d'un ensemble definit en extension es pas unica ; en causa de la proprietat d'extensionalitat :
- l'òrdre d'escritura deis elements a ges d'importància :
- per exemple, se A = {2, 3, 5}, alora A = {2, 5, 3}, e tanben A = {5, 2, 3}, etc.
- l'escritura repetida d’elements entre leis acoladas modifica pas l’ensemble :
- amb lo meteis exemple, A = {2, 2, 3, 5}, A = {2, 5, 5, 5, 3}
Leis ensembles qu'an ren qu'un element son sonats singletons. Per exemple l'ensemble qu'a per solet element "2" es lo singleton notat {2}.
Definicion en comprension deis ensembles[modificar | modificar la font]
Un ensemble pòt èsser definit en comprension, valent a dire que se definís per una proprietat caracteristica de seis elements : es verificada per totei leis elements de l'ensemble e solament per seis elements. Per exemple, es clar que l'ensemble deis entiers naturaus premiers es definit en comprension, per la proprietat (relativa ais entiers naturaus) « aver exactament dos divisors ». Se pòt utilizar la notacion d'un ensemble definit en comprension [1], per exemple per l'ensemble deis entiers naturaus pars, s'escriurà :
- .
Se definirà parierament l'ensemble deis entiers comprés entre −7 et 23 :
- (lo simbòl logic "" se liège "e").
e l'ensemble dei carrats perfèctes non nuls :
Per aquest ensemble, se pòt adoptar una autra notacion, pus immediata :
- .
Existisson donc doas formas de notacion :
- per : « l’ensemble deis elements x de E que satisfàn la condicion P(x) »
- per : « l'ensemble deis imatges per l'aplicacion f deis elements x de E que satisfàn la condicion P(x) ».
Vaicí d'autreis exemples :
- es l’ensemble de totei leis entiers pars.
- es tanben l’ensemble de totei leis entiers pars.
- es l’ensemble vuege.
- es tanben l’ensemble vuege.
- es mai l’ensemble vuege.
- es l’ensemble dei nombres reaus.
- es l’ensemble dei matritz simetricas realas.
Relacions entre ensembles[modificar | modificar la font]
Inclusion, sosensemble[modificar | modificar la font]
Estent dos ensembles A, B, se ditz indiferentament que :
- A es un sosensemble de B o A es una partida de B
- A es inclús dins B o A es contengut dins B o B contèn A
se totei leis elements de A son d'elements de B ; dins aqueu cas, s'escriu :
- .
Quauqueis exemples d'inclusions entre ensembles :
- , , e .
Proprietats[modificar | modificar la font]
- Per tot ensemble B, B es un sosensemble de B e l'ensemble vuege es un sosensemble de B :
- e .
- Transitivitat de l'inclusion : estent tres ensembles A, B, C,
- se e , alora .
Egalitat[modificar | modificar la font]
L'egalitat de dos ensembles es estada definida supra. Se pòt caracterizar ansin l'egalitat de dos ensembles A e B :
- se e solament se e
(valent a dire que tot element de A es element de B, e reciprocament tot element de B es element de A).
L'ensemble dei partidas[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A se definís l'ensemble dei partidas de A : es l'ensemble que seis elements son lei sosensembles de A ; se nòta . Per exemple, se A = { a, b, c } alora l'ensemble dei partidas de A es :
- .
Operacions binàrias entre ensembles[modificar | modificar la font]
Lei principaleis operacions binàrias ensemblistas son l'union, l'interseccion, la diferéncia (simetrica o non) e lo produch cartesian.
Union[modificar | modificar la font]
L'union de dos ensembles A e B es l'ensemble constituit per totei leis elements qu'apartènon a l'ensemble A o a l'ensemble B o ai dos. Se nòta : A ∪ B.
- (lo simbòl logic "" se liège "o").
- Per exemple,
Proprietats[modificar | modificar la font]
(Lei letras majusculas A, B, C designan d'ensembles).
- Relativas a l'inclusion:
- e
- se e solament se
- Commutativitat :
- Associativitat : ; per aquò, se nòta l'union sensa parentèsis :
Interseccion[modificar | modificar la font]
L'interseccion de dos ensembles A e B es l'ensemble constituit per totei leis elements qu'apartènon simultaneament a l'ensemble A e a l'ensemble B. Se nòta : A ∩ B.
- (lo simbòl logic "" se liège "e").
- Per exemple,
Proprietats[modificar | modificar la font]
(Lei letras majusculas A, B, C designan d'ensembles).
- Relativas a l'inclusion:
- e
- se e solament se
- Commutativitat :
- Associativitat : ; per aquò, se nòta l'interseccion sensa parentèsis :
- Distributivitats mutualas de l'union e de l'interseccion :
Diferéncia[modificar | modificar la font]
Diferéncia ensemblista[modificar | modificar la font]
La diferéncia de dos ensembles A e B es l'ensemble constituit per totei leis elements de B qu'apartènon pas a A. Se nòta : B \ A o B − A.
- .
Quand A es una partida de E, la diferéncia ensemblista E \ A es tanben sonada ensemble complementari de A a respècte de E.
Per exemple, es l'ensemble dei nombres irracionaus (lei reaus que son pas racionaus).
Diferéncia simetrica[modificar | modificar la font]
Se definís tanben la diferéncia simetrica de dos ensembles A e B, qu'es l'ensemble deis elements qu'apartènon a A e pas a B o ben qu'apartènon a B e pas a A (es a dire qu'apartènon a A o a B mai pas ai dos). Se nòta : A B.
- , e tanben .
Produch cartesian[modificar | modificar la font]
Lo produch cartesian de dos ensembles A e B es l'ensemble de totei lei pareus (a, b) taus que a ∈ A e b ∈ B. Se nòta : A B.
- .
Ensembles desjonchs[modificar | modificar la font]
Se ditz que dos ensembles A, B son desjonchs s'an pas d'element comun, valent a dire que :
Per exemple, l'ensemble dei nombres premiers diferents de 2 e l'ensemble deis entiers naturaus pars son desjonchs.
Se E, F son dos ensembles, e se A = E e B = F \ E, alora lei dos ensembles A, B son desjonchs.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ qu'apareis sota una forma un pauc diferenta dins leis Operazioni della logica Deduttiva (1888) de Peano.


text:
Etimologia
L'etimologia es una disciplina diacronica de la lingüistica, qu'estúdia l'origina dei mots. S'apiela sus de leis de la fonetica istorica e sus l'evolucion semantica dei tèrmes concernits.
Etimologia es un mot compausat sabent grèc, ἐtuuoλoYίa / etymología, eu mesme fabregat amb lei radicaus ἔtuuoς étymos « vertadier » e de la basa -λoYιa -logia (derivada de λόYoς « discors, rason »), que pòrge lei noms de disciplinas. Ailadonc es, bèu premier, l'estudi de la significacion e dau sens d'origina d'un mot e de seis evolucions ulterioras. Aquesta definicion deu pasmens èstre passada : l'etimologia estúdia l'origina dei mots.
Se considèra que lei mots d'una lenga pòdon, d'un ponch de vista diacronic, aver principalament tres originas :
- son de mots eiretats d'un estat anterior de la mesma lenga o d'una lenga-maire, mots qu'an subit lei procès d'evolucion fonetica; lo tèrme ancian a l'origina dau nòu mot es nomenat etimon;
- son de mots manlevats a una autra lenga, que son ansin adaptats au sistèma fonologic e grafic de la lenga receberèla ;
- son de creacions o « neologismes » (soventeifes partent de rasics grègas o latinas per lei lengas europèas, de còps partent de rasics pròprias de la lenga ela mesma).


text:
Estat del Paraná
Paraná es un estat de la Region Sud de Brasil. Confronta l'estat de São Paulo al nòrd e al nòrd-èst, Santa Catarina al sud e lo Mato Grosso do Sul al nòrd-oèst. A l'oèst confronta el Paraguai e al sud-òest l'Argentina. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'èst.
Sa capitala es la vila de Curitiba. Las vilas principalas son Curitiba, Londrina, Maringá, Ponta Grossa e Foz do Iguaçu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo clima predominant es subtropical, amb d'estius cauds e de vents mai freges e intenses durant l'ivèrn.
Economia[modificar | modificar la font]
Paraná posseeix el cinquè major PIB de Brasil, dels quals 15% provenon de l'agricultura, 40 % de l'indústria e lo demai (45%) del sector terciari.
Pel que fa a l'agricultura, els principals productes en Paraná són el blat, lo milhòc, la soia, el coton i el cafè. El sòl de l'estat és fòrça ric en minerals, pel que s'extreu sorra, pedra calcària, argila, calç, dolomita, talc i marbre, entre uns altres.


text:
Gara de Narbona
La Gara de Narbona es una gara ferroviària situada dins la comuna de Narbona.
Somari
Situacion ferroviària[modificar | modificar la font]
Gara caireforc, es situada al punt quilometric 406,117[1] de la linha Bordèu Sant Joan - Seta Vila. Es tanben l'origina de la linha Narbona - Portbou e de la Linha Narbona - Bisa unicament pel servici de merças.
Son altitud es de 11 m[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Las òbras de construccion de la gara de Narbona remontan a l'annada 1856[3] e foguèt inaugurada e dubèrta lo 22 d'abril de 1857.
Lèu foguèt electrificada en 1935[4].
La gara[modificar | modificar la font]
Es la gara ferroviara mai granda del departament d'Aude.
Per rapòrt a la vila, es excentrada de prèp d'un quilomètre per rapòrt al centre vila ancian (Canal de la Robina, Catedrala de Sant Just, Via Domícia).
Caractéristiques techniques[modificar | modificar la font]
Narbona possedís 6 vias e 3 cais e de vias de servici. À noter que la via H es una via terminala situada a l'oèst de la gara, e servissent solament als trens anant e venent de Tolosa o de Perpinhan.
Servici dels viatjaires[modificar | modificar la font]
Perpinhan-Lilla/Brussèlas Miègjorn arribant en gara.
- TGV
- Ligason París Gara de Lion – Gara de Figueres Vilafant
- Ligason Gara de Lilla Euròpa - Gara de Perpinhan / Gara de Tolosa Matabuòu
- Ligason Gara de Brussèlas-Miègjorn - Perpinhan / Gara de Tolosa Matabuòu
- Ligason Gara de Dijon Vila - Gara de Bordèu Sant Joan
- Ligason Gara de Bordèu Sant Joan - Gara de Tolosa Matabuòu - Gara de Marselha Sant Carles - Gara de Niça vila
- Tren iDTGV
- Ligason París - Gara de Perpinhan (qualques trens fan pas arrèst a Narbona)
- Tren Corail Téoz
- Ligason Gara de Bordèu Sant Joan - Tolosa - Marselha - Niça
- Ligason París - Cervera de la Marenda
- Tren Corail Lunéa
- Ligason Gara de París Austerlitz - Cervera de la Marenda /Portbou
- Ligason Luxemborg - Mètz - Nancí - Montpelhièr - Cervera de la Marenda/Portbou (dimenjadas e periòde estival)
- Ligason Estrasborg - Besançon - Montpelhièr - Cervera de la Marenda/Portbou (dimenjadas e periòde estival)
- TER
- Ligason Marselha - Montpelhièr - Tolosa
- Ligason Avinhon / Nimes - Montpelhièr - Perpinhan - Cervera de la Marenda / Portbou
- Ligason Tolosa - Narbona - Perpinhan - Cervera de la Marenda
- Ligason Montpelhièr - Besièrs - Perpinhan - Cervera de la Marenda / Portbou
- Ligason Narbona - Carcassonna - Tolosa
- Tren Talgo
- Ligason Montpelhièr-Barcelona / Cartagena / Madrid
Servici de merças[modificar | modificar la font]
Aquela gara es dubèrta al trafec de merças[5].
Nòtas e Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Livre : Nouvelle géographie ferroviaire de la France, par Gérard Blier, tome 2, planche n° 51
- ↑ Fiche IGN.
- ↑ Estatua descobèrta pendent la construccion de la gara segon l'Ifremer
- ↑ Linha de Tolosa a Narbona
- ↑ (fr)Site Fret SNCF :en gara de Narbona.


text:
Lekunberri (Baisha Navarra)
Lekunberri (basco), Lecumberry (francés), qu'ei ua comuna de la província tradicionau deu Bascoat, situada en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei lekunbertar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mantun afluent de l'arriu de Niva que travèrsa la comuna. L'arriu d'Irati e mantun deus sons afluents que i passa tanben.
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Bussunarits-Sarrasqueta au nòrd
- Hozta, Behorlegi, Mendibe a l'èst
- Ahatsa-Altzieta-Bazkazane e Ezterenzubi a l'òest
- Larrau en Sola au sud-oèst
- La Comunautat Forala de Navarra au sud.
Economia[modificar | modificar la font]
Que s'i produtz vin d'Irulegi.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Site hortificat protoistoric a Gaztelukomalda
- Cromlècs a Ilarrita e a Okabe
- Ostau hortificat Donamartia, deu sègle XIV
- Ostau tradicionau basco Iturraldea, deu sègle XVII, a la manèra de la tor Urtso
- Ostau tradicionau basco Teilagorria, deu sègle XVIII
- Glèisa de Sant Martin, de 1867


text:
Tars
Tars (en ebrieu: Tarsi; en latin: Tarsus, en grèc: Tarsos) foguèt la ciutat principala de Cilícia, situada sus las doas ribas fertilas del riu de Cydnus e pròcha d'un estanh nomenat Rhegma qu'èra connectat amb la mar e qu'albergava lo pòrt de la ciutat (lo riu èra navegable fins a la ciutat). Èra una crosada de camins. Se supausa de fondacion assiriana e portèt probablament lo nom de Sardanapal, mas foguèt colonizada pels grècs, una colonizacion qu'Estrabon atribuís a Argives e Triptolem. Se nomena dins l'Anabasi de Xenofont, coma la residéncia del satrapa Syennesis de Cilícia, que i aviá un palais. La ciutat volguèt pas ajudar lo rei Cirus contra son fraire Artaxerxes, e los soldats, furioses de las pèrdas qu'aviá agut un destacament mandat per las montanhas, la saquegèron.


text:
Dom Juan o lo Festin de pèira
Dom Juan o Festin de Pèira (en francés Dom Juan ou le Festin de pierre qu'ei ua pèça en 5 actes escrita en pròsa de Molière. Que ho interpretada peu purmèr còp lo 15 de heurèr de 1665 au Teatre deu palais Reiau. Qu'ei basada suber l'argument de l'òbra espanhòu atribuida a Tirso de Molina : El Burlador de Sevilla.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Dom Juan: hilh de Dom Louis.
- Sganarelle: vailet de Dom Juan.
- Done Elvire: molher de Dom Juan.
- Gusman: escudèr de Done Elvire.
- Dom Carlos & Dom Alonse: hrairs de Done Elvire.
- Dom Louis: pair de Dom Juan.
- Charlotte & Mathurine: paisanas.
- Pierrot: paisan.
- Estatua deu Comandator.
- La Violette & Ragontin: laquais de Dom Juan.
- M. Dimanche: marchand.
- La Ramée: espadassin.
- Francisque: un praube.
- Un Espectre.
Resumit[modificar | modificar la font]
Dom Juan qu'ei un libertin seductor e até qui aima de colleccionar las conquestas amorosas dab l'ajuda deu son vailet Sganarelle. Ua de las darrèras qu'ei done Elvire, qu'a quitament sortida d'un convent per l'esposar e l'abandonar après. Que'u torna trobar totun e que l'avisa de mes•hidà's de las consequéncias deus sons actes. En mei d'aquò los hrairs d'Elvire, que cercan don Juan entà venjar l'onor familiau. Tot au long de la pèça, lo personatge de don Juan que's muisha irrespectuós de las hemnas, deu son pair, deus praubes (que perpausa a un medicant de'us dar un sòus en escambi de jurar contra Diu), de las leis (qu'engana dab seduccion e ipocrisia lo son creditor), de la religion e deus morts ; qu'ei atau que mia la provocacion au punt d'obligar Sganarelle devath las soas miaças d'invitar l'estatua deu comandator qu'aucidè quauques temps a, après d'aver ensajat de sedusir la soa hilha. Aqueste qu'accepta l'invitacion e que la torna a don Juan. Mes en garda per Elvire puish per un Esectre, don Juan qu'arrefusa ua darrèra vegada de s'arrepentir e l'estatua que'u s'emporta dab eth.


text:
Oligocèn
L'Oligocèn (del grèc oligos, 'paucs', e xainos, 'recent') es la tresena etapa del periòde Paleogèn de l'Èra Cenozoïca. Comencèt fa 33,9 ± 0,1 milions d'ans (ma) e s' acabèt fa 23,03 ma. Lo nom fa referéncia a l'escassetat d'aparicion de nòus mamifèrs modèrns après la bufada d'evolucion de l'Eocèn.
Lo començament de l'Oligocèn es marcat per un grand eveniment d'escantiment ligat a la casuda d'un meteorit dins la Baia de Chesapeake als Estats Units, e/o una autra en Siberia, e una substitucion de la fauna d'Euròpa per aquela d'Asia, levat per las familhas endemicas de rosegaires e de marsupials, coneguda coma Grande Coupure de Stehlin. Lo limit Oligocèn-Miocèn es pas marcat per un eveniment tan facilament identificable, mas puslèu per de limits regionals entre l' Oligocèn tardiu pus caud e lo relativament fred Miocèn.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Villers-Vermont es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
La municipalitat de Villers-Vermont se situa a la extremitat oèst del departament de l'Oise, en bordure dels departaments de la Seine-Maritima.
La commune de Villers-Vermont se situe à l'extrémité ouest du département de l'Oise, en bordure du départements de la Seine-Maritime.
Villers-Vermont
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Arsèni Vermenosa
Arsèni Vermenosa (Vielha d'Eitrac, Auvèrnhe, 1850-1910) z-es un daus poètas occitans mai famós dau país d'Auvèrnhe. Fuguèt un membre eminent e animaire dau Felibritge d'Auvèrnhe. Visquèt quauques annadas a ras de Toledo (Espanha) amb sa familha, d'ont, tre 1879, mandèt de collaboracions a l'Avenir du Cantal. S'installèt mai tard a Orlhac e s'avodèt intensament a chantar son país e sas gents, dins l'esperit dau Felibritge.
"L'Avenir du Cantal" èra lo jornal dau Partit Radical, d'esquèrra (anuèit puslèu antioccitan). Son chap dins lo departament de Chantau, Auguste Bancharel, publicava de suplements dau jornal en lenga d'òc. Lo jove Arsèni Vermenosa teniá per aquelas idèas e manifestava un cèrt anticlericalisme. Mai tard visquèt una evolucion progressiva cap a la religiositat, e escriguèt dins d'autres revistas e jornals, amb un ton devociós.
Aprèp la desfaita francesa de 1870, escriquèt, coma Frederic Mistral, de poèmas patriotics franceses en occitan.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Flor de Brossa   (1896)
- Jos la Clujada   (1909)
- En plein vent (1900), recuèlh en francés
- Mon Auvergne, recuèlh en francés amb de comentaris que s'i fa sentir l'occitan.


text:
Camptosaurus
Camptosaurus (grèc "reptil amb de corbas") es un genre de dinosaures ornitopòdes iguanodontians, que visquèron a de fins del periòde Jurassic, fa aperaquí entre 152 a 145 milions d'ans, al Kimeridgian e al Titonian, en çò qu'es uèi America del Nòrd e Euròpa.
Descripicion[modificar | modificar la font]
Los adults mai grands mesuravan mai de 7 mètres de long e pesavan fins a 4 tonas. Èran capables de levar los sieus còsses pesucs per caminar coma de bipèdas. Las dents d'aqueste dinosaure avián los bòrds plens de pichonas puntas, per destacar lo folhatge dels arbres. Coma las fuelhas èran fòrça duras, las dents se gastavan fins a demorar gaireben lisas. Possedián un bèc cornenc per talhar las escòrças.
Camptosaurus èra un animal pro voluminós per lo sieu grand estomac a ont servava de quilogramas de manjar vegetal. Las siás patas posterioras èran musculosas e fòrtas, mas las anterioras èran pichonas. En consequéncia podiá pas que caminar amb las patas posterioras; e e mai se los òsses de las patas anterioras èran pichons, las articulacions èran fòrtas per suportar lo pes s'èra de besonh. Se podiá quilhar subre las siás patas per aténher lo fulhatge dels arbres nauts, e la siá coa longa e pesuga, li podiá servir d'excellent contrapés.


text:
Wikipèdia:Talhièr grafic/Imatges de melhorar
Prepausar un imatge de melhorar
Introduccion[modificar | modificar la font]
La tòca d'aquesta seccion del talhièr grafic es de modificar, refar e melhorar d'imatges per illustrar los articles de Wikipèdia. Los Wikigrafistas s'encargan de tractar las requèstas dins la mesura del possible. Cèrtas requèstas pòdon èsser refusadas o demorar en l'estat per de rasons divèrsas.
Prepausar un imatge[modificar | modificar la font]
L'imatge deu èsser :
- Jos licéncia liura (GNU; GFDL; CC; PDL) per poder èsser modificat ;
- Util a Wikipèdia (lo trabalh efectuat serà util a l'enciclopèdia ?) ;
- Potencialament melhorable, çò qu'exclutz los imatges de qualitat fòrt mediòcra o que lor resolucion es insufisenta
Qualques conselhs per facilitar lo trabalh dels Wikigrafistas :
- Prendre l'objècte sus un fons d'una color unifòrma/monocròma, contrastat amb l'objècte, amb una bona qualitat d'imatge (la reduccion del bruch a sos limits);
- Importar lo fichièr sus Commons (necessitat d'aver un compte) jos un nom concís e clar;
Procedura[modificar | modificar la font]
Causissètz un dels ligams seguents segon lo tipe de requèsta, una seccion serà automaticament ajustada a la fin d'aquesta pagina amb vòstra requèsta. Doblidetz pas d'emplenar los camps necessaris per la requèsta :
A l'atencion dels Wikigrafistas[modificar | modificar la font]
- Importatz vòstres melhoraments per dessús lo fichièr original amb lo meteis nom de fichièr. Excepcion : conversion en png o en svg, e mai traduccion ;
- Pensatz d'inserir lo bendèl {{Talhièr grafic}} sus vòstras òbras !
- Se l'imatge demandat per un contributor es estat tractat e que se manifèsta pas, inserissètz lo modèl {{Imatge melhorat}} sus sa pagina de discussion.
- Vòstras proposicions d'imatges son d'ajustar de preferéncia dins la zòna   de la requèsta al costat de l'imatge original. Doblidetz pas d'ajustar un comentari per plan far la distincion.
- Novèlament arribat, podètz metre un anonci indicant que prenètz un imatge en tractament. Aquò evitarà d'aver dos Wikigrafistas que tractan un meteis imatge dins un meteis lapse de temps.
sintaxi : {{preni|vòstre pseudo}} Lo rendut serà lo seguent : Pres en carga per Vòstre Pseudo
Archius[modificar | modificar la font]
2006 : Setembre
Util : Conselhs | Imatges recents de Commons | Categoria:Imatges de melhorar | Category:Images_for_cleanup | Purgar l'amagatal
Somari
.............
Demandat per
Vejaire dels Wikigrafistas
Demandas acabadas[modificar | modificar la font]
Demandas en cors[modificar | modificar la font]


text:
Vau dels Prats
Vau dels Prats[1] (Val-des-Prés en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Val-de detlos-Prés a #èsser creada l'an 1791 per démembrement de la municipalitat de Montgenèvre.
La commune de Vau dels Prats a été créée en 1791 par démembrement de la commune de Montgenèvre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Vicente López y Planes
Vicente López y Planes (Buenos Aires, lo 3 de mai de 1785 e lo 10 d'octobre 1856) que ho un òmi politic e un òmi de letras argentin, combatent durant las invasions anglesas, membre deu Cabildo durant la Revolucion de Mai, representant de Buenos Aires dens l'Amassada de l'An XIII, autor de las paraulas de l'Imne Nacionau Argentin, sindic deu Purmèr Triumvirat, ministre de Manuel Dorrego, president de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata (1827), jutge durant la legislatura de Juan Manuel de Rosas (que jutgè los Hrairs Reynafé, assassins de Facundo Quiroga) e, après la soa caduda, governador de la Província de Buenos Aires.


text:
Tawantinsuyu
Lo Tawantinsuyu (País deus quate quarts en quíchoa, conegut tanben com l'Empèri deu Incas) o Empèri Inca qu'ei un ancian empèri de la cordilhera deus Andes qui èra gavidat per una dinastia monarquica (nomada Inca) desempusih la ciutat de Cuzco.
A partir d'aquesta capitala quate linhas imaginàrias que divisaban l'empèri en quate partidas qui'u davan lo son nom.
La centralizacion deu son poder, la soa organizacion administrativa avançada, la reputacion de la soa riquessa e lo son hialat desvolopat de rotas que favorizèn la soa conquèsta per las òsts espanhòla deus conquistadors miats per Francisco Pizarro en 1532.


text:
Positivisme
Eth positivisme ei eth sistèma de filosofia basat era l’experiéncia e er era coneishença empirica des fenomèns naturaus. Era vertut d’açò, eth positivisme considère era metafisica e era teologia coma sistèmes de coneishença imperfècta e inadequada.
Evolucion
Eth tèrme “positivisme” siguec utilizat peth prumèr còp peth filosòf Auguste Comte, autor de l’òbra qu'inaugurèc aguest corrent de pensament, Cors de filosofia positiva (6 vols., 1830-1842). Maugrat açò, bèri concèptes positivistes se remonten ath filosòf britanic David Hume, ath francés Claude-Henri de Rouvroy, Comde de Saint-Simon, e a l’alemand Immanuel Kant. Comte escuelhec era paraula “positivisme” entà soslinhar era realitat e tendéncia constructiva qu'eth reclamèc per l’aspècte teoric dera sua doctrina. En generau, s'interessèc pera reorganització dera vida sociau entath ben dera umanitat a trauès dera coneishença scientifica e, per aguesta via, deth contraròtle de las fòrces naturaus. Es dus compausants principaus deth positivisme, era filosofia e eth govèrn (o programa de conducha individuau e sociau), sigueren mès tard unificadi per Comte er un tot jos era concepcion d’ua religion er era quau era umanitat ère l’objècti de culte. Maugrat açò, nombrosi discípols de Comte non acceptèren aguest desvolopament religiós deth sòn pensament, pr'amor que semblaue contradir era filosofia positivista originau. Fòrça des doctrines de Comte serien mès tard adaptades e desvolopades pes filosòfs sociaus britaniqui John Stuart Mill e Herbert Spencer, atau coma peth filosòf e fisic austrian Ernst Mach.
Positivisme logic
A començaments deth sègle XX, un grop de filosòfs interessadi era l’evolucion dera sciéncia modèrna refusèc es tradicionaus idèes positivistes (que considerauen qu'era basa dera vertadèra coneishença ère era l’experiéncia personau) e destaquèc era importància dera verificacion scientifica e de l’usatge dera logica formau. Des teories d’aguesti pensadores (entre es que se trobauen l’austriana Ludwig Wittgenstein e es britaniqui Bertrand Russell e George Edward Moore) neishec eth nomentat positivisme logic. Eth Tractatus logico-philosophicus (1921), òbra de Wittgenstein, resultèc auer ua influéncia decisiva n'er arrefús des doctrines metafisiques pera sua carència de sens e er era acceptacion de l’empirisme coma ua matèria d’exigéncia logica. Era l’actualitat, es filosòfs positivistes preferissen nomentar-se a se madeishi empirismes logics, per dissociar-se de era importància que dèren es prumèrs pensadors deth positivisme logic ara verificacion scientifica. Mantien qu'eth principi de verificacion eth cnjse madeish ei inverificable er eth camp filosofic. Totun, autors tan representatius com Rudolf Carnap an prepausat naui sensi deth tradicionau principi de verificacion neopositivista.


text:
Fondada lo 12 de genièr de 1616, es actualament un important centre de comèrci e servicis de la Region Nòrd de Brasil. Es tanben sèti de l'Universitat Federala de Pará (UFPA) e d'autras institucions d'ensenhament superior.
Belém es situada 1° 27' sud, 48° 29' longitud oèst. A comptar de 2004, la populacion èra aperaquí de 1.421.000, la que causa fa de Belém la 10ena màger vila de Brasil. La region metropolitana a una populacion d'aperaquí 2.100.000, la que causa la fa la desena region metropolitana pus granda de Brasil. Lo sud del canal de desbocadura del riu d'Amazonas se tròba just al nòrd de la vila, aital coma l'illa de Marajó.


text:
Auzouville-sur-Ry
Auzouville-sur-Ry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Rouënnais situada en lo costat de Darnétal.
Commune du Rouënnais située dans le canton de Darnétal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Auzouville ven de Ozulfivilla, #que significa lo solar de Ozou.
Le nom d'Auzouville vient de Ozulfivilla, qui signifie le manoir d'Ozou.


text:
Camin de fèrre
Lo camin de fèrre (var. chamin de fèrre, camin de hèr) es un mejan de transpòrt que circula sus ralhs, normalament d'acièr, compausat per un o mai d'un vagons o de veituras rebaladas per una locomotritz. A costat de la via convencionala, i a la circulacion per cables (telefèric) o d'autres tipes de via, coma las de levitacion magnetica o la dels trens maglev.
Los camins de fèrre pòdon portar una locomotritz o mai d'una, acoblades davant o en configuracion push pull (una davant e l'autra a la coa). Los vagons pòdon èsser rebalats o autopropulsats (automotors).
Lo sieu desvolopament se produsiguèt a la primièra mitat del sègle XIX, coma element de la Segonda Revolucion Industriala, en aprofechant l'avantatge tecnic que supausa lo bas coeficient de rodament metal sus metal –de l'òrdre de 3 per 1000 e fòrça inferior al coeficient de rodament sus rota. La siá implantacion causèt una transformacion completa de la societat en permetre lo transpòrt de personas e merças amb un bas còst e de forma regular e segura.
Lo tren a agut una granda influéncia en lo desvolopament de fòrça societats; lo sieu usatge e importància vària segon l'epòca. Foguèt un element essencial per fòrça nacions e a presentat un grand avantatge dins l'industrializacion, en comparason amb los païses qu'an pas dispausat d'aquel mejan de transpòrt.