text:
Mein Kampf
Mein Kampf (en alemand "La miá lucha") es un libre escrich per Adolf Hitler, en combinant d'elements autobiografics amb un expausat de l'ideologia politica del Nazisme d' Hitler.
Somari
La redaccion del Mein Kampf[modificar | modificar la font]
Lo primièr volum, titolat Eine Abrechnung ("Una estimacion") foguèt publicat lo 28 de julhet de 1925. Lo segond volum Die nationalsozialistische Bewegung ("Lo movement Nacional Socialista") ne foguèt en 1926. Lo títol original que causiguèt Hitler foguèt "Quatre ans e mièg de lucha contra messorgas, estupiditat e coardisa.". Lo sieu editor nazi, Max Amann, decidiguèt qu'aquel títol èra tròp complicat e l'acorchiguèt en Mein Kampf. Hitler dictèt lo sieu libre pendent lo sieu empreisonament a Landsberg a Emil Maurice, e après julhet de 1924 a Rudolf Hess que après lo s'editèt cotria amb divèrsas autras gents.
S'es dich e escrich que lo libre es repetitiu e de pro mal legir qu'es per aquò en partida e coma resultat que se publiquèt en una tièra de divèrsas edicions pendent los seguents vint ans.
Contenguts[modificar | modificar la font]
Lo libre perfila las idèas principalas que lo regim alemand menariá a tèrme pendent la Segonda Guèrra Mondiala.
Mai que mai mes en abans es lo violent antisemitisme d'Adolf Hitler e los sieus sòcis, en se criticar e espepidar entre autras pensadas las dels Protocòls dels Vièlhs de Zion. Per exemple, denonciavan que la lenga internacionala esperanto èra part d'un complòt josieu, e argumentèt sus la vièlha idèa nacionalista alemanda de Drang nach Osten, lo besonh de ganhar Lebensraum ("espaci vital") cap a l'èst, mai que mai Rússia. Fòrça del material èra desformat o farlabicat per l'autor. Hitler emplegava las tèsis principalas del "perilh josieu", que parlava d'una supausada conspiracion josieva per dirigir lo mond.
Totun explica e aclara fòrça detalhs de la mainadesa de Hitler e lo procès en lo que venguèt de mai en mai antisemita e militarista, subretot pendent los sieus ans passats a Viena. Dins un primièr capítol, escriguèt sus coma vesiá los josieus en per las carrièras de la vila e ne demandava alavetz : S'es aquò un alemand?
En tèrmes de teorias politicas, Hitler anoncièt la siá aversion dins Mein Kampf envèrs la cresença del qu'èran los mals bessons del mond: lo comunisme e lo judaïsme, e manifestèt clarament que la siá intencion èra los eradicar totes dos de la tèrra.
Anoncièt que tanben Alemanha li ne fasiá de besonh obténer novèls territòri: Lebensraum (espaci vital). Aquel territòri nòu s'alimentariá lo "destin istoric" del pòble alemand; aquela tòca explica per de qué Hitler ocupèt Euròpa, tant per l'èst coma per l'oèst, abans que lancèsse lo sieu atac contra Rússia.
Se presentava a se meteis coma un "Übermensch", frequentament tradusit coma "Superhome", tèrme qu'empleguèt Friedrich Nietzsche en los sieus escriches, mai que mai dins lo libre Aital parlèt Zaratostra.
De segur el se legiguèt lo filosòf d'un biais tras que superficial que Nietzsche fa pas usatge d'aquel tèrme amb la meteissa significacion. Per Nietzsche èra l' Übermensch un òme que se poiriá véncer a se-meteis en contrarotlant los sieus impulses e poiriá canalizar aquela energia cap a quicòm creatiu.
Lo Mein Kampf clarifica lo punt de vista racista de Hitler en tot devesir los umans en foncion de la lor ascendència.
Hitler assegurava que los alemands "arians" amb pel ros e uèlhs blaus èran a la cresta de la ierarquia umana (modèl que correspondiá pas cap amb lo sieu fisic pròpri qu'aviá lo pel marron), e li n'assignava lo fons ierarquic als josieus, poloneses, russes, chècs e gitans.
Hitler n'arribèt fins a dire que las gents dominadas se beneficiarián de l'aprendissatge dels arians superiors, e sius mèstres.
Afirmava a de mai que los josieus èran a conspirar per evitar qu'aquela "raça mèstre" ne capitèsse a senhorejar lo mond coma n'èra de justícia per el, en tot delir la siá puresa raciala e culturala amai en convéncer l'arian de viure en egalitat enlòc d'en la superioritat que li reveniá de drech... Descriguèt la batalha per la dominacion del mond, batalha totala, batalha raciala, culturala e politica entre arians e josieus.
Popularitat abans la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Abans l'eleccion de Hitler en1933, lo libre se vendèt fòrça lentament, mas en 1933 vendèt 1,5 milions de còpias d'un sol còp. Malgrat que lo NSDAP (lo Partit dels Trabalhadors Nacionals Socialistas) reclamava qu'èra un succès de ventas enòrmas, de documents trobats la Segonda Guèrra Mondiala passada an revelat qu'èra fals. Qualques istorians an especulat qu'una lectura pus ampla se ne seriá pogut aver alertat çò de venidor de l'istòria mas fòra Alemanha se ne publiquèt pas qu'una version abracada en anglés pauc abans la Guèrra.
Totun, l'editor ne traguèt e editèt dequ'unes tròces antisemitas e militaristas.
La publicacion d'aquela version provoquèt qu' Alan Cranston, jornalista nòrd-american per la UPI en Alemanha e après senador de Califòrnia, ne publiquèt la siá pròpria edicion anotada, que cresiá que rebatiá los contenguts del libre.
En 1939 foguèt secutat per Hitler per infraccion de copyright e un jutge de Connecticut li calguèt sentenciar en favor sieu; la version de Cranston la li calguèt aturar après se n'èsser vendudas 500 000 còpias.
Quand Hitler s'enlairèt après en lo poder, lo libre ganhèt una enòrma popularitat e virtualment venguèt la "Bíblia" de quin nazi que siá.
S'exigissiá que cada coble que se jonhiá en matrimòni aguèsse la siá pròpria còpia. Las ventas del Mein Kampf faguèron ganhar de milions a Hitler; totun, una quantitat considerabla dels que l'aquesissián lo legissián pas, e fòrça lo compravan per simplament mostrar la siá fidelitat a Hitler, ganhar posicion en lo NSDAP e evitar de problèmas amb la Gestapo. A la fin de la guèrra se n'èran distribuidas en Alemanha aperaquí 10 milions de còpias del libre.
Disponibilitat actuala[modificar | modificar la font]
Uèi, lo copyright de totas las edicions del Mein Kampf exceptadas l'anglesa e la neerlandesa son proprietat de l'estat de Bavièra.
Lo copyright finirà lo 31 de decembre de 2015. L'istorian Werner Maser, en una entrevista amb Bild am Sonntag a manifestat que Peter Raubal, filh del nebot de Hitler Leo Raubal, auriá una basa legala solida per obténher los dreches d'autor o ensagèsse. Raubal, engenhaire austrian a manifestat que voliá pas cap part dels dreches del libre que li poiriá far ganhar de milions d'èuros. Lo govèrn de Bavièra, en acòrd amb lo Govèrn Federal d'Alemanha, permet pas cap de còpia o d'impression del libre en Alemanha e s'i opausa dins quin autre estat que siá amb mens de succès. De possedir e comprar lo libre es legal. De comerciar amb de còpias ancianas es egalament legal, levat que se faga apologia de la guèrra o l'òdi, qu'es lèumens illegal. La majoritat de librariás alemandas ne vòlon pas saber res de comerciar amb aquel libre. Als Païses Basses, de vendre lo libre quitament dins lo cas d'èsser una còpia anciana es illegal coma far apologia de l'òdi mas o es pas ni lo possedir ni lo daissar o donar. En 1997 lo govèrn expliquèt al Parlament que de vendre una version scientificament anotada poiriá escapar de l'interdiccion. En 1999, lo Simon Wiesenthal Center faguèt assaber que las màgers librariás virtualas coma amazon.com e barnesandnoble.com vendon Mein Kampf en Alemanha. Ras d'aiçò se ne critiquèt las ventas. Mein Kampf foguèt un tèxt d'influéncia demest los activistas del Partit Arabi Ba’ath. Una version en arabi foguèt publicada al Liban. Moltas còpias de domeni public del Mein Kampf se tròban disponiblas en divèrses luòcs d'Internet; tanben qualques luòcs d'Internet vendon de còpias del libre. Totun las còpias editadas son d'una fisabilitat dobtosa car per exemple se substituisson divèrsas referéncias a la cristianitat per ailò tot que neopagan.
Sequèla[modificar | modificar la font]
Après que lo partit perdèsse las eleccions en 1928 Hitler creguèt que dequ'unas rasons de la siá pèrdia èran que lo public comprenguèsse ges plenament las siás idèas. Se va retirar a Munic per dictar la seguida del Mein Kampf que centrèt en la politica exteriora.
Lo libre se publiquèt pas jamai, per çò que benlèu ne revelava tròpas causas dels sieus plans. Lo se gardèt amagat lo sieu editor e foguèt pas descobèrt abans 1958.


c: text/html

text:
Paranthropus
Paranthropus (deth gréc para (ath cant) e antropos (uman) ei un genre escandit d’ominins. Tamben conegut coma Australopithecus rosbusti, sigueren ominids bipedes que, de segur, eren descendents des ominids australopithecins gracils, que demoraren hé 2,7 Ma.
Es individús d’aguest genre auien ua anatomia craniodental plan robusta includint era cresta deth crani sagital, com es gorilles, que suggereish uns muscles de mastegatge horts, dab dents tà mastegar es erbes. Totun, Paranthropus auia pas es crestes transversals qu’an es gorilles d’aué.
Somari
Discurbiment[modificar | modificar la font]
Ua partida de crani e de mandibula de Paranthropus robustus siguec discurberta en 1938 per un estudiant, Gert Terblanche, en Kromdraai B (70Km sud-oèst de Pretoria, en Sud-Africa. Siguec descrich coma un nau genre e espécie per Robert Broom deth Musèu de Transvaal. Eth lòc escavat des de 1993 per Francis Thackeray deth Musèu de Transvaal. An sigut datats, com a minim, en 1,95 Ma.
Paranthropus boisei siguec discurberta per Mary Leakey eth 17 de junhsega de 1959 en FLK Bed I en es Gòrjas d’Olduvai, en Tanzania (specimen OH5). Siguec portat ath camp. Quan Louis Leakey ac sabec, diguec qu’eth discurbiment erá notable. Arturaren es escavaments enquia Des Bartlett fotografiéc eth lòc.
En sòns escrichs Louis Leakey registréc un prumèr nom, Titanohomo mirabilis,tà confirmar qu’aguest éster auia ua relacion plan proche as umans. Louise Leakey e Mary Leakey començaren a aperar era esqueleta coma “Dear Boy” o Gojat Estimat. Es sòns ossi sigueren finauments trapats eth 7 d’agost. Gojat estimat qu’erá en eth context dab otís oldowayans e tamben dab ossi d’animals.
Eth fossil siguec publicat en Nature eth 15 d’agost de 1959 més per ua cauma arribaren pas enquia setembre. Alavetz, Louis Leakey plaçec eth fossil ena familha d’Australopitecins de Broom e creec un nau genre pr’açò, Zinjanthropus, espécie boisei. Zinja ei ua paraula arabiga anciana tà aperar era costa de l’Èst d’Africa e boisei ei per Charles Boise, un antropològ benefactor des Leakey. Louis Leakey confirmec eth sòn classament pr’amor que ja auia vint diferéncies dab Australopithecus.
Broom moriguec en 1951, més Dart enquera demoraua. Diguec qu’erá plan content ath cant de Louis Leakey quan aguest mostrec Zinj, que Louis e Mary portauen en ua lata (dempús ua capsa). Louis Leakey auia considerat eth genre Paranthropus de Broom més eth refuséc pr’amor que pensaua que Zinj erá ena famila des Homo més Paranthropus i erá pas. Didia qu’eth tamanh de sòns ulhals erá plan més long qu’es dera familha Homo.
En aquera epoca era paleoantropologia erá encara joen. Pendent era presentacion de Zinj en eth Quatau Congres Pan-african de Preïstorians en julhet en eth Congo belga, Louis auia de liéger un article de Nature. En aguest, diguec que i auia un nau genre. Dart l’ajudéc dab ua blaga que didia “què auria passat se Mrs Ples agués trapat Gojat estimat ua nuech hosca”.
Era batalha deth nom duréc diuersi ans enter Louis Leakey, Le Gros Clark e Sir Wilfrid. Tamben amassec es Leakeys dab eth doctor Melville Bell Grosvenor dera Societat National geographic. Es Leakeys sigueren dempús figures internacionals e aueren pas més de problemes en es fossils que traparen d’aqueth moment endauant. Era question de Zinj passec a éster ua més en eth problema Australopithecus/Paranthropus (sonque aplicada as Australopitecins robustes).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Toti es espécies de Paranthropus eren bipedes. Diuersi d’eres demoraren plan de temps dab espécies Homo (descendents d’Australopithecus ). Paranthropus apareguec prumèr de còp hé 2,7 milions d’ans. Plan d’espécies de Paranthropus auia un cervèth eth 40% deth tamanh d’un uman modern. I auia diuersi tamanhs segons era espécie més plan d’eri eren enter 1,3 e 1,4 m e plan musclats. Paranthropus demoréc en airals dab aforests més que no pas en gers a on demoraua Australopithecus.
Era actitud de Paranthropus erá plan disparièra d’era d’Homo pr’amor que poguéc pas adaptar-se a sòn environament. I a evidéncies ena forma dera fisiologia que hen pensar que minjauen rasigues e plantes. Açò auria relacionat més enquera es Paranthropus dab condicions environamentals més que no pas dab es deth genre Homo coma Homo habilis, que minjaua dab més diversitat. Aguesta praube adaptacion héc que Paranthropus boisei o Australopithecus robustus s’escandís sens descendents.
Taxonomia disputada[modificar | modificar la font]
Eth biologista evolucionista Richard Dawkins confirméc que benlèu i auia agut diuerses espécies d’ominids robustes e que sòn nombre e afinitats ei enquera en disputa dab noms coma Australopithecus (o Paranthropus) robustus, Australopitehcus (o Paranthropus o Zinjanthropus) boisei e Australopithecus ( o Paranthropus ) aethiopicus (1).
Es opinions son diuerses segons P. eathiopicus , P. boisei e P. robustus aurien d’éster dens eth genre Australopithecus. Eth neishement des robustes pòt éster ua naua dralha ena evolucion, divergent o convergent.
I a pas de consens scientific sus se aguestes tres espécies son un nau genre, Paranthropus, evolucionat d’Australopithecus o non. Enquia era darrièra meia decada era marjoria de scientifics includien ambdús espécies, Australopithecus e Paranthropus en un nau genre. Aué, ambdús sistemes de classament son utilizats e acceptats ena comunautat scientifica. Totun, A. Robustus e P. robustus son utilizats tà aperar era madeisha espécie e quauques cercaires , dab Robert Broom, més tamben Bernard A. Wood, enquera pensen que i a diferéncies enter Australopithecus e Paranthropus més e que son dus genres (2) (3).
Hets[modificar | modificar la font]
Era grana partida d’espécies d’Australopithecus coma A. Afarensis, A. Africanus e A. Anamensis s’escandiguéc auans deth neishement d’Homo habilis més Paranthropus boisei e Paranthropus aethiopicus enquera demoraren un temps. Ansin, Paranthropus demoréc dab quauques individús deth genre Homo coma H. Abilis, H. Ergaster e benlèu H. Erectus (4).
Australopithecus afarensis e A. Anamensis ja s’auien escandit ena epoca. I auia diferéncies granes enter Australopithecus e Paranthropus tot e que n’i auia més en es cranis. Es rèstes postcranials son similars. Paranthropus erá bastit dab ua forma craniodental plan més massiua e auia crestes sagitals sus eth crani coma es gorilles. Aguestes ancorauen es muscles temporals de mastegament (4).
Intelligéncia[modificar | modificar la font]
Es espécies de Paranthropus auien eth cervèth més petit que Homo. Totun, eren més grans qu’es d’Australopithecus. Paranthropus ei relacionat dab otís de pèira ambdús deth sud e er èst d’Africa. Enquera i a debats sus se heren héts e utilizats per aguests Autralopitecins robustes o Homo. Quauqu’uns cren que Homo erá er creador d’otís (5) més i a fossils de mans en Swartkrans, Sud-Africa, que mostren que Paranthropus robustus tamben auia era precision tà hér otís de pèira (6). Plan d’espécies d’Australopithecus auien pas de lenga tà parlar o contrarotlar eth huec més quauqu’uns d’aguests son relacionats dab huec en Swartkrans (5).
Dieta[modificar | modificar la font]
En 2011 Thure E. Carling, dera Universitat de Utah e sòns collegues, publicaren un estudi en Procediments dera Academia de Sciencies Nacionals (7) dab un trabalh en què confirmauen a travuers d’isotopes de carbon de 24 dents de 22 individús de Paranthropus, qu’aguest demoréc en africa de l’èst enter hé 1,9 milions d’ans e 1,4 Ma. Paranthropus boisei minjaua més plantes dab més C4 qu’autes espécies homo estudiades enquia aué (8).
Referéncies[modificar | modificar la font]
1.- Dawkins, Richard (2004). The Ancestor's Tale: A Pilgrimage To the Dawn of Life. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 77. ISBN 0-297-82503-8.
2.- Pilbeam, D.R (1988). "Hominid evolution". In Harrison, G.A., Tanner, J.M., Pilbeam, D.R., & Baker, P.T. Human Biology: An introduction to human evolution, variation, growth, and adaptability. Oxford, U.K.: Oxford University Press. pp. 104–143. ISBN 0-19-854144-9. Also ISBN 0-19-854144-0 (paperback)
3.- Wood, B.A. (1994). "Evolution of australopithecines". In Steve Jones, Robert Martin & David Pilbeam. The Cambridge Encyclopedia of Human Evolution. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 231–240. ISBN 0-521-3270-3 Check |isbn= value (help). Also ISBN 0-521-46786-1 (paperback)
4.- Wood, B. & Strait, D. (2004). "Patterns of resource use in early Homo and Paranthropus". Journal of Human Evolution 46 (2): 119–162. doi:10.1016/j.jhevol.2003.11.004. PMID 14871560.
5.- Klein, R. (1999). The Human Career. University of Chicago Press.
6.- Susman, RL (May 6, 1988). "Hand of Paranthropus robustus from Member 1, Swartkrans: fossil evidence for tool behavior". Science 240 (4853): 781–4. doi:10.1126/science.3129783. PMID 3129783.
7.- Thure E. Cerling, Emma Mbua, Francis M. Kirera, Fredrick Kyalo Manthi, Frederick E. Grine, Meave G. Leakey, Matt Sponheimer, and Kevin T. Uno. Diet of Paranthropus boisei in the early Pleistocene of East Africa; PNAS 2011; published ahead of print May 2, 2011, doi:10.1073/pnas.1104627108 http://www.pnas.org/content/early/2011/04/27/1104627108.full.pdf+html?sid=71bf864d-bcc2-420e-9c3d-6c390c4a31c3
8.- Associated Press report. Study: Ancient 'Nutcracker Man' really ate grass http://news.yahoo.com/s/ap/20110502/ap_on_sc/us_sci_nutcracker_man

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1207
Aquesta pagina concernís l'an 1207 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions dei legats pontificaus còntra lo catarisme. Pasmens, lei catars contunièron de viure normalament en causa de l'abséncia de reaccion deis autoritats dau Comtat. Ansin, a la prima, unei caps catars poguèron provocar un collòqui de doas setmanas a Montreal. Leis arbitris dei discussions refusèron de designar un venceire mai lei legats s'estimèron venceires e s'enardiguèron. Aprofichant l'arribada de monges suplementaris, se devesiguèron en grops pus pichons per visitar un nombre pus important de vilatges. Venguèron ansin pus malaisats de susvelhar e, en abriu, lo legat Pèire de Castelnòu poguèt arribar en dessobte a Tolosa per i prononciar l'excommunicacion de Ramon VI de Tolosa e l'interdich sus sei territòris.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Acomençament d'incursions mongòlas còntra l'Empèri Tangut. Destinadas a observar e estudiar lei defensas de l'empèri dau nòrd de China, aqueleis expedicions gardèron encara una amplor limitada avans l'acomençament deis invasions vertadieras en 1209. En parallèl, divèrsei tribüs quirguizas de la region dau Lac Baikal se someteguèron a Genghis Khan[1].
Empèri Tangut[modificar | modificar la font]
Incursions mongòlas lòng dei frontieras meridionalas. Aquò marquèt la revirada de la politica de l'emperaire Xiangzong qu'aviá de negociar una aliança ambé Genghis Khan per utilizar sei cavaliers arquiers còntra leis autreis estats chinés.


text:
Le Quesnoy
Le Quesnoy es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Quesnoy se situa en lo sud-es del departament del Nòrd (Enaut) e fa partida del parc natural regional del Avesnois.
En fach, Lo Quesnoy facha part administrativement de la Avesnois e istoricament del Enaut.
La municipalitat se tròba Modèl:A unitat de Lille (prefectura del Nòrd), a unitat|3|km {{}} de la bòsc de Mormal, al centre d'un triangle Valencianas, Cambrai e Maubeuge.
La vila a situat sus un scenari delimitat pels vallées naixents del Écaillon e de la Rhônelle.
La Belgica se tròba Modèl:A unitat.
Le Quesnoy se situe dans le sud-est du département du Nord (Hainaut) et fait partie du parc naturel régional de l'Avesnois.
En fait, Le Quesnoy fait partie administrativement de l'Avesnois et historiquement du Hainaut.
La commune se trouve à 70 km de Lille (préfecture du Nord), à 3 km de la forêt de Mormal, au centre d'un triangle Valenciennes, Cambrai et Maubeuge.
La ville est située sur un plateau encerclé par les vallées naissantes de l'Écaillon et de la Rhônelle.
La Belgique se trouve à 10 km.


text:
1008
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1008 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Revòuta d'una partida de l'aristocràcia provençala còntra l'autoritat dau còmte Guilhèm II de Provença.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- Guèrra civila a Al Andalús


text:
Guanosina trifosfat
La guanosina trifosfat (GTP) se coneis tanben coma guanosina-5'-trifosfat. En bioquimia, lo GTP es 9-B-D-ribofuranosilguanina-5'-trifosfat o, tanben, 9-B-D-ribofuranosil-2-amino-6-oxo-purina-5'-trifosfat. Lo GTP es un nucleotid que sa basa azotada es la purina guanina. Sa foncion es similara a la del ATP, essent qu'es tanben utilizat coma font energetica. En mai lo GTP es lo precursor de la basa guanina dins la sintèsi de l'ADN (replicacion) e de l'ARN (transcripcion), coma l'ATP o es per la basa adenina.
D'un autre latz, lo GTP es tanben essencial dins d'unas vias de senhalizacion, ont es convertit en GDP per accion de GTPasas, que l'activitat càmbia segon que se sián jonchas al GTP o al GDP.


text:
Poder judiciari
Lo poder judiciari es una de las tres brancas del govèrn (las autres son lo poder legislatiu e lo poder executiu), e es constituit pels jutges o magistrats. La foncion principala del poder judicial es resòlvre las disputas legalas, e dins qualques païses, a la responsabilitat de donar l'interpretacion oficiala de las leis o la constitucion. Los jutges e de magistrats son pas someses a òrdres ni mandats de cap de sòrta; en las lors decisions, son solament someses a çò que dison las leis, e an pas libertat per jutjar en defòra del marge de la lei.
En França[modificar | modificar la font]
Dins la Constitucion de 1958 al Títol VIII, se tracta pas de « Poder judiciari », mas d'una « Autoritat judiciària ». L'organizacion judiciària francesa se caracteriza per la dualitat: l’òrdre administratiu amb a son cap Conselh d’Estat e l’òrdre judiciari amb a son cap la Cort de Cassacion.
En Espanha[modificar | modificar la font]
En Espanha regís lo principi de jurisdiccion universala, en vertut d'aquò los jutjats e los tribunals espanhòls son competents per conéisser e decidir los afars quina que siá sa gravetat. En aqueles afars preval lo principi de justícia sus lo de territorialitat, donada la gravetat dels faches que se preten jutjar. Lo Trubunal suprèma d'Espanha, que lo sèti es a Madrid, es l'organ jurisdiccional superior per totes los òrdres, a l'excepcion de çò qu'es introduch en matèria de garantidas constitucionalas.


text:
Blamont
Blamont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Blamont A situat sul Scenari de Blamont (Lomont), a aperaquí 600 m de altitud. Las municipalitats limitrophes, apertenenta egalament al Scenari del Lomont, son de Ròcas-lès-Blamont, Pierrefontaine-lès-Blamont, Ecurcey e Villars-lès-Blamont.
Blamont est situé sur le Plateau de Blamont (Lomont), à environ 600 m d'altitude. Les communes limitrophes, appartenant également au Plateau du Lomont, sont Roches-lès-Blamont, Pierrefontaine-lès-Blamont, Ecurcey et Villars-lès-Blamont.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sembla que lo étymologie de Blamont siá celtique, blan significa cresta e la miá font[1].
En 1283 la distincion de Blamont amb aquela del Clémont e del Châtelot #èsser retranché de las possessions dels comtes de Montbéliard amb la fin d'èsser mesas a Thiébaud IV de Neuchâtel-Bourgogne #qu'èra los pichons-fils de Thierry III de Montbéliard ; en 1377 aquel #èsser lo torn d'aquela de Héricourt dels prene[2].
A la XIVensègle i aurà fach lo bornage de las tèrras de Blamont per evitar frictions amb las Montbéliard, lo senhor de Neuchâtel-Bourgogne èra representat a Blamont per Esme Peurresey, genet, en qualitat de châtelain e Huguenin de Willafans, senhor de Fay coma bailli[2].
La distincion se compausava de 13 parròquias en mai de la pichona vila de Blamont. Aquela èra lo banc d'un commandement, d'un bailliage, d'una glèisa, de lòtjas, d'un castèl[3], d'un espital fondat en 1351 pel senhor de Neuchâtel-Bourgogne amb lo patrocini e los #dire de divèrsas glèisas per subvenir als sieus besonhs[4] e d'una perception coma en testifica la preséncia de Jehan Luclat de Blamont, citat coma receveur del senhor de Neuchâtel-Bourgogne en lo moment d'una venta lo 28 de decembre 1396[5]. Entre las tèrras #que Blamont administra son aquelas de Soyhières amb las siás dependéncias e lo sieu castèl, los dreches suls molins de Laufon e los territòris de Porrentruy e de Beurnevésin, tot #encobrir i aguèt donat lo 26 de setembre 1402 per Thiébaud VIII de Neuchâtel a Jean e Thiébaud de Blamont: Nosautres Thiebaut senhor de Nuefchastel e conta de Blancmont... Donam, baillons, cedons e transportons a totes iour maix a jehan e a thiebaut de Blancmont frere, lo nòstre ben amez escuiers, fils de fuòc Perrin de Roiche, jadix escuier...touz Los dreches, accions, rasons e reclamacions quelconques, #que nosautras houons, pouhons e deibuons hauoir ès de vilas, finaige e de territòris de Pourrentrui e de Burneuesin del dyocese de besancon, al chaistel e fourteresce de Soyeres del dyocese de Basle, e a tota la tèrra, appartenance e appendisses auditoria chaistel e fourteresce...E suls molins de la vila de Loffons dudit diocese de Basle...Qué fuòc Jehan Henri de Dele escuier tenoit... Aquel fief i aurà renauit lo 15 de decembre 1403[5].
La siá charte de franchise lududes i aviá #èsser mesa en decembre 1308 per Thiébaud V de Neuchâtel-Bourgogne[6]. Aquel darrièr, en decembre d'ongan, fa de divèrsas concessions als abitants, tant a aqueles del bourg de la lòtja, #qu'a aqueles del bourg-dessus #que declara francs de totas espècias de mainmorte, servitud, exactions, talhas, corvées e charuages[4].
La vila patís bourguignons un long banc en julhet 1475[3], lo 31 d'agost d'ongan #prene de assaut lo luòc fòrt #que #far sautar aital coma lo castèl[4]. Lo 28 de mai 1477 un tractat i aviá conclús a Zurich entre la duchesse Ostal de Bourgogne e los princes dels estats confédérés, a decidit #que Héricourt e Châtelot seriá a la archiduc Sigismond del temps que Blamont e Clémont tornariá a l'avesque de Bâle. Aquel darrièr los restituirà en 1478 als Neuchâtel-Bourgogne[5].
A la mòrt de Guillaume de Neuchâtel-Bourgogne, l'emperaire Maximilien en qualitat de comte de Bourgogne, ordonnait en 1506 que lo sieu fiscal-general al bailliage de Amont se declara coma proprietari del fief de Blamont en totalitat per en empedit la man ponduda de Ulric VIN de Wurtemberg-Montbéliard[4]. Malgrat #encobrir los comtes de Montbéliard #reprene la distincion e #far reconstruire lo castèl de Blamont en 1546 #que #utilizar coma residéncia de #èsser[4]. A partir de 1699 lo rei de França se #apoderar de Blamont e i #installar una garnison[4].
Il semble que l'étymologie de Blamont soit celtique, blan signifie cime et mon source[1].
En 1283 la seigneurie de Blamont avec celle du Clémont et du Châtelot furent retranché des possessions des comtes de Montbéliard afin d'être remises à Thiébaud IV de Neuchâtel-Bourgogne qui était le petit-fils de Thierry III de Montbéliard ; en 1377 ce fut le tour de celle d'Héricourt de les rejoindre[2].
Au XIVensiècle il sera fait le bornage des terres de Blamont pour éviter des frictions avec les Montbéliard, le seigneur de Neuchâtel-Bourgogne était représenté à Blamont par Esme Peurresey, écuyer, en qualité de châtelain et Huguenin de Willafans, seigneur de Fay comme bailli[2].
La seigneurie se composait de 13 paroisses en plus de la petite ville de Blamont. Celle-ci était le siège d'un commandement, d'un bailliage, d'une église, de halles, d'un château[3], d'un hôpital fondé en 1351 par le seigneur de Neuchâtel-Bourgogne avec le patronage et les dîmes de plusieurs églises pour subvenir à ses besoins[4] et d'une perception comme en témoigne la présence de Jehan Luclat de Blamont, cité comme receveur du seigneur de Neuchâtel-Bourgogne lors d'une vente le 28 décembre 1396[5]. Parmi les terres que Blamont administre sont celles de Soyhières avec ses dépendances et son château, les droits sur les moulins de Laufon et les territoires de Porrentruy et de Beurnevésin, tout cela fut donné le 26 septembre 1402 par Thiébaud VIII de Neuchâtel à Jean et Thiébaud de Blamont: Nous Thiebaut seigneur de Nuefchastel et conte de Blancmont... donnons, baillons, cedons et transportons a tous iour maix a jehan et a thiebaut de Blancmont frere, nos bien amez escuiers, fils de feu Perrin de Roiche, jadix escuier...touz les droits, actions, raisons et réclamations quelconques, que nous houons, pouhons et deibuons hauoir es villes, finaige et territoires de Pourrentrui et de Burneuesin du dyocese de besancon, au chaistel et fourteresce de Soyeres du dyocese de Basle, et a toute la terre, appartenance et appendisses audit chaistel et fourteresce...et sur les molins de la ville de Loffons dudit diocese de Basle...que feu Jehan Henri de Dele escuier tenoit... Ce fief sera renouvelé le 15 décembre 1403[5].
Sa charte de franchise lui avait été remise en décembre 1308 par Thiébaud V de Neuchâtel-Bourgogne[6]. Ce dernier, en décembre de cette année, fait plusieurs concessions aux habitants, tant à ceux du bourg de la halle, qu'à ceux du bourg-dessus qu'il déclare francs de toutes espèces de mainmorte, servitude, exactions, tailles, corvées et charuages[4].
La ville subit des bourguignons un long siège en juillet 1475[3], le 31 août de cette année ils prirent d'assaut la place forte qu'ils firent sauter ainsi que le château[4]. Le 28 mai 1477 un traité était conclu à Zurich entre la duchesse Marie de Bourgogne et les princes des états confédérés, il est décidé qu'Héricourt et Châtelot serait à l'archiduc Sigismond tandis que Blamont et Clémont reviendrait à l'évêque de Bâle. Ce dernier les restituera en 1478 aux Neuchâtel-Bourgogne[5].
À la mort de Guillaume de Neuchâtel-Bourgogne, l'empereur Maximilien en qualité de comte de Bourgogne, ordonnait en 1506 que son procureur-général au bailliage d'Amont se déclare comme propriétaire du fief de Blamont en totalité pour en empêché la main mise d'Ulric VI de Wurtemberg-Montbéliard[4]. malgré cela les comtes de Montbéliard reprirent la seigneurie et firent reconstruire le château de Blamont en 1546 qu'ils utilisèrent comme résidence d'été[4]. À partir de 1699 le roi de France s'empara de Blamont et y installa une garnison[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 annuaire départemental
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 d'Investigacions istoricas sus la vila de Mandeure
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Geografia universala
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
EPHEMERIDE.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Monuments de l'istòria
- ↑ 6,0 6,1 Memòrias e documents


text:
Charmoy (Yonne)
Charmoy es una comuna francesa administrada per lo departament d'Yonne de la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dintratz -6000 e -1800, de divèrses ostals neolítics an #èsser bastidas. En 1236, lo Abbaye de Sant-Martin de Autun, fa lo aquesiment d'una grange de pré Charmoy[1].
Entre -6000 et -1800, plusieurs maisons néolithiques ont été construites. En 1236, l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, fait l'acquisition d'une grange de pré Charmoy[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n° XLIX. Tèxt En linha.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n° XLIX. Texte en ligne.


text:
Batalha de Las Navas de Tolosa
La batalha de Las Navas de Tolosa nomenada tanben batalha d'al-'Uqab o La Batalha dins las cronicas de l'epòca, foguèt una batalha decisiva dins lo conflicte de la Reconquista perqué foguèt lo punt que l'egemonia musulmana balhèt lo pas a l'egemonia dels reialmes crestians. Segon los autors musulmans la batalha se liurèt lo dimars 15 de sàfar de 609 que correspond al 17 de jullhet de 1212 a Las Navas de Tolosa, localitat de l'actuala província espanhòla de Jaén. Las fòrças del rei Anfós VIII de Castelha foguèron rejoncha per las armadas de sos rivals crestians, Sanç VII de Navarra, Pèire II d'Aragon e Anfós II de Portugal que dintrèron dins la batalha [1] contre los musulmans berbers almohad qu'ocupavan la mitat sud de la Peninsula Iberica. Lo sultan Califa al-Nasir (Miramamolín dins las cronicas espanhòlas) capitanejava las armadas almohadas, formadas de monde vengut de tot l'empèri almohad.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Guggenberger, Anthony, A General History of the Christian Era: The Papacy and the Empire, Vol.1, (B. Herder, 1913), 372.


text:
Sciuridae
Los sciurids son una familha de mamifèrs rosegaires que lor nom ven del latin Scurius e del grèc skiouros.
La classificacion distinguís d'una part lo grop dels esquiròls volants (sosfamilha dels Pterominats) e d'autra part la sosfamilha dels sciurinats que compren los esquiròls arboricòlas, los esquiròls terrèstres (cans de pradas, marmòtas, spermofils e tamiàs raiats).
Somari
Classificacion[modificar | modificar la font]
Pteromyinae[modificar | modificar la font]
- Aeretes , amb una espècia, the Groove-toothed flying squirrel, nòrd-èst de China
- Aeromys , amb 2 espècias de Tailàndia a Bornèo.
- Belomys , amb una espècia, the hairy-footed flying squirrel, en Asia del Sud-Èst.
- Eupetaurus , amb una espècia, the Woolly Flying Squirrel, Cachemir; rar
- Glaucomys , amb doas espècias, esquiròls volants en America del Nòrd.
- Hylopetes , amb 7 espècias, en Asia del Sud-Èst.
- Iomys , amb una espècia, Horsfield's flying squirrel, Malàisia e Indonesia
- Petaurillus 908 esquiròls volants pigmats amb 3 espècias, Bornèo e Malàisia
- Petaurista (esquiròls volants gigants), 5 espècias, en Asia del Sud-Èst.
- Petinomys , 9 espècias, en Asia del Sud-Èst.
- Pteromys , 2 espècias, de Finlàndia en Japon.
- Pteromyscus , una espècia, the Smoky flying squirrel, sud de Tailàndia a Bornèo.
- Trogopterus , una espècia, the Complex-toothed flying squirrel, China
Sciurinae[modificar | modificar la font]
Esquiròls arboricòlas[modificar | modificar la font]
- Callosciurus, 15 espècias, Asia.
- Epixerus (giant palm squirrels), 2 espècias, Africa de l'Oèst
- Epixerus ebii - Esquiròl de Wilson
- Exilisciurus (pygmy squirrels), 6 espècias, Bornèo e Filipinas.
- Funambulus (palm squirrels), 5 espècias, Índia
- Funisciurus, 12 espècias, Africa Centrala e Australa
- Funisciurus congicus - Funisciure de Kuhl
- Funisciurus bayonii - Funisciure de Bocatge
- Funisciurus carruthersi - Esquiròl de Carruther
- Funisciurus pyrrhopus - Funisciure de las patas rossas
- Funisciurus anerythrus - Funisciure de l'esquina raiada
- Glyphotes (sculptor squirrels), 2 espècias, Bornèo
- Heliosciurus (sun squirrels), 3 espècias, Africa
- Heliosciurus ruwenzorii - Eliosciur del Ruwenzori, Region dels Grands Lacs
- Heliosciurus gambianus - Eliosciur de Gàmbia
- Heliosciurus rufobrachium - Eliosciur de las patas rossas
- Hyosciurus, 1 espècia, esquiròls del nas long de Celèbes, Sulawesi (Indonesia)
- Microsciurus (esquiròls pigmèus), 5 espècias, sud de l'America Centrala e nòrd de l'America del Sud
- Myosciurus, 1 espècia, l'esquiròl pigmèu african, Cameron e Gabon; lo pus pichon dels sciurids.
- Nannosciurus, 1 espècia, esquiròls pigmèu de l'aurelha negra, Indonesia
- Paraxerus (Esquiròls de brossa), 12 espècias, Africa
- Paraxerus cepapi - Esquiròl de Smith
- Paraxerus alexandri - Esquiròl d'Alexandre, N-E de Còngo
- Paraxerus boehmi - Esquiròl de Boehm, N & E de Còngo
- Paraxerus poensis - Esquiròl de Fernando Po, N de Còngo
- Paraxerus carruthersi - Esquiròl de Carruther, Ruwenzori e region dels Grands lacs
- Protoxerus stangeri - Grand Esquiròl de Stanger
- Prosciurillus (dwarf squirrels), 5 espècias, Sulawesi (Indonesia)
- Protoxerus (giant squirrels), 2 espècias, de Libèria a Kenya e Angòla
- Ratufa, 4 espècias, Asia del Sud-Èst; los pus gròs dels esquiròls arboricòlas
- Rhinosciurus, 1 espècia, the Shrew-faced or Long-nosed squirrel, Tailàndia, Malaya, Sumatra, e Bornèo
- Rubrisciurus, 1 espècia, the Red-bellied squirrel, Sulawesi (Indonesia)
- Sciurillus, 1 espècia, the Neotropical pygmy squirrel, the Guianas, Nord-Èst de Brasil e Amazonia peroviana
- Sciurus (los esquiròls arboricòlas tipics), 31 espècias, Euròpa, Orient Mejan, nòrd d'Asia, America del Nòrd, America del Sud; lo genre pus grand de la familha amb en particular l'esquiròl e l'esquiròl ros.
- Sundasciurus, 13 espècias, de Tailàndia a Indonesia e al sud de las Filipinas
- Syntheosciurus (esquiròl de montanha Panamà e Còsta Rica ; rar
- Tamiasciurus 2 espècias (Esquiròl ros d'america e l'esquiròl de Douglas), nòrd e oèst dels Estats Units, Canadà e Alaska.
Esquiròls terrèstres[modificar | modificar la font]
- Ammospermophilus (esquiròls-antilòpas), 5 espècias, Sud-Oèst dels Estats Units e Nòrd de Mexic.
- Atlantoxerus, 1 espècia, esquiròl de Barbaria, Marròc e Argeria.
- Cynomys (can de pradas), 5 espècias, del Dakota del Nòrd a Mexic.
- Dremomys, 4 espècias, Asia del sud-èst.
- Lariscus, 4 espècias, esquiròls terrèstres raiats, Sud de Tailàndia, Malàisia e Indonesia.
- Marmota (marmòtas), 14 espècias
- Menetes, 1 espècia, Berdmore's ground squirrel, Birmania, Indochina e Tailàndia.
- Rheithrosciurus, 1 espècia, the Tufted ground squirrel, Bornèo
- Spermophilopsis, 1 espècia, the long-clawed ground squirrel, Middle East.
- Spermophilus, 36 espècias, de l'Euròpa Centrala a Siberia al nòrd de Mexic amb especialament
- Spermophilus beecheyi, l'esquiròl terrèstre de Califòrnia
- Spermophilus franklinii, l'esquiròl terrèstre de Franklin
- Spermophilus citellus, l'espermofil o soslik d'Euròpa.
- Tamiàs (Tamiàs), 23 espècias, del nòrd de Mexic a Canadà amb Siberia.
- Tamiops, 4 espècias, esquiròls raiats, Birmania, Cambòtja, China, Laos, Malàisia, Nepal, Taiwan, e Vietnam,
- Xerus, 4 espècias, Africa fòra de Sahara
Picatz lo tèxt non formatat aicí


text:
Enric I de França
Enric I de França que ho lo tresau rei de la dinastia deus capecians dirèctes. Qu'èra lo hilh de Robèrt II de França, lo Pietadós, e de Constança d'Arle.
En tot respectar la tradicion capeciana, que ho associat au regnat deu son pair e coroat abans la mort d'aqueste. Un còp vadut sol rei, qu'avó a combàter las pretencions deu son hrair capdet Robèrt de França, encorrajat per la loa mair. entà l'apazimar, que'u dè lo Ducat de Borganha en bèth mermar lo son domeni reiau.
Lo regnat d'Enric I que ho tanben marcat per la soa relacion dab Guilhem de Normadia (lo futur Guilhem lo Conquestador). En purmèr que l'ajudè a conservar lo son ducat en bèth pelejar contre los sons vassaus atau vençuts a la batalha de Val-ès-Dunes ; totun, après que'u combató per'mor de la miaça que representava la pravada deu poder Duc de Normadia.
A la mort d'Enric I en 1060, Felip I, lo hilh qu'avó dab la reina Ana de Kiev que'u succedí a l'etat de 7 ans.


text:
Primo Levi
Primo Levi (פרימו לוי en ebrieu) (Turin, 31 de julhet de 1919-11 d'abril de 1987) foguèt un escrivan italian d'origina josieva, autor de memòrias, de relats, de poèmas e de romans. Foguèt un resistent antifaissista, subrevivent de l'Olocaust. Es conegut subretot per las òbras que escriguèt per donar testimoniatge sus l'Olocaust, particularament lo relat de l'an que foguèt prisonièr dins lo camp d'exterminacion d'Auschwitz. Son òbra S'aquò es un òme es considerada coma una de las mai importantas de la Literatura del sègle XX.
Biografia[modificar | modificar la font]
Levi nasquèt a Turin en 1919 dins d'una familha liberala josieva. Licenciat de Quimia de l'Universitat de Turin en 1941. En 1943 el e sos camaradas anèron al camp per tal de s'unir a la resisténcia antifaissista italiana. Foguèt arrestat per la milícia faissista que lo mandèt a l'armada d'ocupacion alemanda pe'amor qu'èra josieu. Foguèt deportat a Auschwitz en 1944, un [[camp d'exterminacion situat en Polonha, qu'èra ocupada pels nazis, e i passèt dètz meses abans que lo camp fòsse desliurat per l'Armada Roja. Dels 650 josieus italians de sa "remetuda" al camp, Levi foguèt un dels 20 subrevivents. Quand tornèt en Itàlia, Levi exerciguèt de quimista industrial dins la factoria quimica SIVA a Turin. Comencèt alavetz d'escriure sas experiéncias dins lo camp e son retorn en Italia a travèrs d'Euròpa de l'èst, que se convertiguèron en sas doas memòrias classicas: S'aquò es un òme (Se questo é un uomo) e La trèva (La tregua). Escriguèt tanben doas memòrias fòrça apreciadas, Moments d'indult (suls personatges qu'observèt pendent son empresonament) e Lo Sistèma Periodic (una colleccion de pèças cortas, majoramanet d'episòdis de sa vida mas tanben dos relats corts, totes ligats a d'elements quimics). Lo roman S'ara non, quand?, qu'explica l'istòria d'un grop de partisans josieus en Russia e en Polonha pendent la Segonda Guèrra Mondiala, ganhèt los prèmis Viareggio e Campiello après èsser publicada en Itàlia, doncas, Levi venguèt internacionalament conegut. Levi se retirèt de sa posicion coma gestor de SIVA en 1977 per se dedicar a escriure a temps complèt. Lo mai important de sos darrièrs trabalhs foguèt son libre final, Los naufragats e los salvats, sus sa experiéncia del camp de concentracion..
Levi moriguèt, aparentament per suicidi, l'11 d'abril de 1987, encara que mai d'un amic e biograf a questionat aquela circonstància pr'amor que Levi, que son escritura se caracterizava per l'escuror e l'optimisme, daissèt pas de nòta de suicidi.
Òbras[1][modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lista incomplèta


text:
Teresa Claramunt
Teresa Claramunt i Creus (Sabadell, 4 de junh de 1862 - Barcelona, 11 d'abril de 1931) foguèt una dirigenta anarcosindicalista catalana. Per encausa de son activisme politic e de son carisma foguèt escaissada "La verge roja barcelonesa" e mai en França la comparèron a "una Louise Michel espanhòla".
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e adolescéncia[modificar | modificar la font]
Teresa Claramunt nasquèt en 1862 a Sabadell, vila de granda tradicion textila vesina de Barcelona, dins una familha modèsta. Èra la segonda filha, aprèp sa sòrre Maria nascuda quatre ans abans, de Ramon Claramunt, un mecanician de las maquinas textilas originari d'Alcoi, e de Joaquina Creus. Quand Teresa aguèt tres ans, tota la familha se partiguèt installar en Aragon, e foguèt a Barbastre que nasquèron tres autres enfants: Josep, Àngel e Purificació. Encara que foguèsse catolic, lo paire de Teresa èra un republican federal mentre que sa maire aviá un caractèr fòrt e se diguèt posteriorament que Teresa aviá eiretat de totes dos aquelas caracteristicas. Del temps que demorèron a Barbastre, lo paire capitèt de se far elegit coma cònsol de la vila. Tota la familha tornèt a Sabadell en 1875. Durant tota sa joventut Teresa aguèt una educacion pro rudimentària, que sos parents pensavan qu'èra un perilh que las dròllas passèssen tròp de temps a l'escòla.
La debuta de l'engatjament politic[modificar | modificar la font]
En 1884, Teresa faguèt 22 ans e causiguèt de demorar en Catalonha quand sos parents decidiguèron de migrar cap a una autra ciutat, aqueste còp al País Valencian, ont existissiá tanben una fòrta tradicion d'industria textila, Alcoi. En genièr d'aquel meteis an se maridèt amb un militant republican, Antonio Gurri.
Influenciada per l'escrivan anarquista cuban Fernando Tarrida del Mármol, aquesta trabalhadora del sector textil fondèt un grop anarquista a Sabadell. Amb aqueste participèt a la cauma de las sèt setmanas en 1883 que demandava la reduccion de la jornada de trabalh a 10 oras per jorn. En octobre de 1884 foguèt demest las fondadoras de la Seccion Vària de Trabalhadoras Anarco-collectivistas de Sabadell, amassa amb d'autras activistas feministas coma Ángeles López de Ayala e Amàlia Domingo. Concebèt en 1892 la primièra societat feminista espanhòla, la Sociedad Autónoma de Mujeres de Barcelona.
Son maridatge amb Gurri durèt pas gaire. Aguèron una filha amassa, sonada Proletaria Libre, que moriguèt fòrça jove.
Lo temps de la persecucion[modificar | modificar la font]
Foguèt arrestada aprèp l'esclatament de qualques bombas dins lo Grand Teatre del Licèu de Barcelona en 1893, e tornarmai en 1896 del temps de la repression del Procès de Montjuïc. Durant aquel eveniment foguèt tustada per las fòrças de l'òrdre brutalament e grèva, çò que li provoquèt de lesions que devián durar long de sa vida. Encara que foguèsse pas jamai condemnada per cap de delicte, se partiguèt exiliar en Anglatèrra aprèp son jutjament e i demorèt fins a 1898. Fondèt puèi, en 1901, la revista El Productor e participèt activament a les reivindicacions socialas de la debuta del sègle XX. Collaborèt a La Tramuntana, tanben a La Revista Blanca e dirigiguèt puèi lo jornal El Rebelde de 1907 a 1908.
La malautiá progressèt e malgrat que foguèsse fòrça malauta e passèsse sa vida entre son lièch e una cadièra de la cambra, aprèp l'atemptat contra lo cardenal Soldevila a Saragossa, la polícia espepissèt son ostal lo 4 de junh de 1923, en cerca de pròvas de sa participacion. En 1924 tornèt a Barcelona, mas sa paralisi que s'espandissiá progressivament l'alunhèt definitivament de las activitats publicas. Moriguèt l'11 d'abril d'aquel an, e foguèt enterrada 3 jorns aprèp, lo 14 d'abril, jorn de la proclamacion de la Segonda Republica Espanhòla.


text:
Rio Grande del Sud
Lo Rio Grande del Sud es un estat de la Region Sud de Brasil. Confronta Santa Catarina al nòrd, Argentina a l'oèst, e Uruguai al sud. A l'èst es bordat per l'Ocean Atlantic. Sa superfícia totala es similara a la d'Eqüator.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1627, de jesuistas espanhòls fondèron de missions pròchas del riu Uruguai, mas foguèron expulsats de la region en 1680, quand los portugueses fondèron la Colonia del Sacramento. Los jesuistas portugueses fondèron, en 1687 los Sèt Pòbles de las Missions (en portugués, Sete Povos das Missões) e tanben foguèron expulsats, en 1737.
Sent la regió punt estrategic per l'ocupacion portuguesa dins lo sud de Brasil, foguèt fondada en 1742 la vila de Porto dos Casais ("Pòrt dels Casals"), actuala ciutat de Porto Alegre, amb l'ajuda de colons venguts dels Açòres. Las luchas pel domini de la region cessèron en 1801, quand los gaúchos ocupèron los Sèt Pòbles de las Missions, incorporant lor territòri. El 1807, lo Rio Grande del Sud foguèt elevat a la condició de Capitania.
Après l'independéncia de Brasil, la llavors capitania es va tornar província. En 1824 arribèron los primièrs colons alemands dins la zona de l'actual municipi de São Leopoldo. El 1835 comencèt una rebel·lió contra lo govèrn de la regéncia de l'Emperi de Brasil, que durèt fins a 1845 i es va tornar coneguda com la Guèrra dels Farrapos. Aquesta rebel·lió foguèt lo pus long conflicte militar intèrne de Brasil. Puèi, en 1865, la província foguèt envasida per de tropas del dictador Francisco Solano López, durant la Guerra del Paraguai.
En 1875 arribèron los primièrs immigrants italians, que fondèron de vilas coma Caxias do Sul, Bento Gonçalves e Garibaldi. Amb la proclamacion de la republica el 1889, lo Rio Grande del Sud ven un estat.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las vilas principalas del Rio Grande del Sud son Porto Alegre, Pelotas, Caxias do Sul, Canoas, Rio Grande e Santa Maria. Lo relèu se caracteriza per la preséncia d'una extensa plana, dominada al nòrd per l'altiplan de la Serra Gaúcha. Lo punt culminant de l'estat es la montanha Pico do Monte Negro, amb 1410 m d'altitud, dins la region de la Serra Geral.
Economia[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Lo torisme es destaque en la region de la Serra Gaúcha (nomenament en las vilas de Caxias do Sul, Garibaldi e Bento Gonçalves, de poblament italian, e las vilas de Gramado, Canela e Nova Petrópolis, de poblament alemand). Lo païsatge natural de la region tanben es una atraccion, per exemple la Cascada do Caracol, a Canela.
I a tanben de vilas de plaja, coma Torres, Capão da Canoa e Tramandaí.


text:
Charles Amouroux
Charles Amouroux (Eissalabra, 1843 - París, 1885) es una personalitat de la Comuna de París.
Membre de l'Internacionala, foguèt condamnat mai d'un còp pendent lo rèine de Napoleon III per sindicalisme. Durant lo sètge de París de 1870-1871, venguèt membre de la Gàrdia Nacionala e de son Comitat Centrau. Puei foguèt elegit membre de la Comuna dins la Comission dei relacions exterioras. Anèt en mission a Marselha, Lion, Sant Estève e Tolosa mai foguèt capturat lo 21 de mai de 1871. Evasit de Brèst, foguèt capturat tornarmai e exiliat en Nòva Caledònia. Tornèt en França en 1880 e venguèt deputat dau departament de Léger en 1885.


text:
Carrèla
Una carrèla es una maquina simple que consistís en una ròda amb una gòrja o mai, per que passa una còrda o un cable e qu'es mobil a l'entorn d'un axe central.[1] Las carrèlas s'utilizan per cambiar la direccion d'una fòrça, per amplificar una fòrça, o per a transmètre lo moviment de rotacion a d'autras carrèlas, podent variar la velocitat angulara que caduna vira.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma dins lo cas de las autras maquinas simplas, la descobèrta de la carrèla e la seuna adopcion dins la vida quotidiana de l'èsser uman benlèu ven de la preïstòria. Dins l'antiquitat s'utilizava coma dispositius d'elevacion de cargas, que se podián combinar tanben amb los plans clinats. Las maquinas simplas s'utilizavan sobretot per las grandas òbras de construccion de l'edat antica, encara que qualques exemples coma per las piramidis Egipcianas s'utilizèt ni de ròdas nimai de carrèlas, perque los Egipcians dispausavan pas d'aquelas aisinas per la construccion.[2]
En practica, las carrèlas poirián aver èsser desvolupadas a partir de l'experiéncia en l'usatge de las còrdas passadas per las brancas dels arbres. Las mai ancianas que coneissèm datan del sègle XIII AbC venent d'Assiria, las aplicacions èran de carrèlas d'una gòrja que seviguèron per posar l'aiga.[3][4] Existisson de referéncia de l'usatge de carrèlas coma una invencion vèrs 700 AbC[5]
Per la pròva escricha de l'usatge de carrèlas coma aisina, avèm la formulacion de la teoria de la carrèla atribuida a qualques referéncias d'Arquites de Tarent, pasmens, [6] aquel recuelh de referéncias considèra pas lo grèc coma autor de l'invencion.
L'usatge de la ròda per d'aplicacions mecanicas diferan de las mai tradicionalas (carris, torns, eca...) perque lo seu principi es de translatar de cargas amb un minim de frotament apareguèt en Mesopotamia al sègle XVI AbC. Utilizant de ròdas, la resisténcia se limita a aquela qu'oferís l'axe de ròtlament a la rotacion amb una carga determinada. Dins aquels contexte, se conéis pas lo moment que se generalizèt l'usatge de carrèlas de còrdas coma aisina per levar de cargas.[7]
L'explicacion del principi del palanc dins las proposicions d'Arquimedes provoquèt un fòrt vam e se difusèran las aplicacions de las maquinas simplas. Un exemple que met en practica lo quite Arquimedes se pòt trobar dins lo libre de Plutarc, nomenat La vida de Marcèl, escrich en 75. Aquel libre, tracta del general Roman Marc Claudi Marcèl III, que prenguèt Siracusa pendent la Segonda Guèrra Punica e que foguèt parcialament responsable de l'assassinat d'Arquimedes, que contribuiguèt fòrça a la defensa de la ciutat, construiguent de maquinas militaras que servisson per rebutar las atacas. Dins una partida del libre, se conta cossí lo rei Ieron II faguèt encalar una nau de la seuna armada e desfièt Arquimedes de la mòure.[8] Encara que l'invent de les politges compostes s'atribueixen a Arquimedes, també es troben descrites al text Mec. Prob. 18 d'Aristòtil.
Arquimedes, en mai, va creèt un dispositiu elevador,[9] essent lo primer exemple d'usatge de carrèlas en elevadors documentat, que tanben foguèt untilizat a l'Edat Mejana per mòure de cargas verticalament.
Sistèmes de transmission linària[modificar | modificar la font]
Se caracterizan per l'usatge de còrdas (que pòdon èsser tanben fials o cables) que transmeton la fòrça linària aplicada a una carga mejans una o mai carrèlas per tirar la carga. Aqueles sistèmas accomplisson de tascas puntualas e intermitantas de levatge e de manòbra per levar de cargas e l'installacion pòt èsser permanenta (com pels poses) o ben temporària (per exemple per las òbras).
Eficacitat mecanica d'una carrèla[modificar | modificar la font]
Una carrèla (o un sistèma de carrèlas) pòt aver diferents usatges. Una aplicacion imediata consistís a poder desplaçar una carga dins un sens diferent d'aquela de l'aplicacion de la fòrça. Pasmens, es tanben possible de desmultiplicar la fòrça de levatge jogant sul desplaçament diferencial dels elements que compausan lo sstèma. Lo principi, fòrça simple, s'explica per la conservacion del trabalh dins un sistèma (levat los de frotaments). Quand la carga es desplaçada d'una distància , lo trabalh fornit per la desplaçar es egal a . Es necessàriament egal al trabalh de la fòrça aplicada a l'autre extrémitat de la còrda. Atal, se l'autre extremitat auriá estat desplaçada de (diferent de ), la fòrça aplicada verifica siá
Lo rapòrt
es nomenat rapòrt de demultiplicacion. La concepcion d'un sistèma de carrèlas visa simplament a aumentar mai possible aquel rapòrt, en multiplicant la longor de còrda necessari per desplaçar lo punt d'aplicacion de la carga.
Una autra explicacion utiliza la mecanica estatica per observar que la carga aplicada.
Carrèla simples[modificar | modificar la font]
Existís fòça biaias d'utilizar las carrèlas.
Carrèla simpla d'una gòrja fixa[modificar | modificar la font]
Lo biais mai simple d'utilizar una carrèla é de l'ancorar dins un supòrt, penjar un pes en un tèrme de la còrda, e tirar l'un autre tèrme per auçar lo pes.
Una carrèla simple fixa produtz cap d'avantatge mecanic: la fòrça que se deu aplicar es la meteissa que s'auriá demandat per auçar l'objècte sens la carrèla. La carrèla, pasmens, permet d'aplicar a la fòrça una direccion mai aisida.
Un bon exemple de l'utilizacion d'una carrèla d'una grja fixa es aquela dels poses, que la fòrça umana sufís per levar la carga d'un ferrat.
Carrèla d'una gòrja simpla mobila[modificar | modificar la font]
Une autre biais d'utilizar una carrèla es de la fixar a la carga, de fixar una extremitat de la còrda al supòrt e de tirar amb l'autre extremitat, per desplaçar a l'encòp la carrèla e la carga.
La carrèla d'una gòrja mobila permet de mermar la fòrça necessària al desplaçament de mitat (lo punt d'ancroratge suportant l'autre mitat), mas demanda un desplaçament de l'extremitat de còrda tirada pel doble de la distància del desplaçament de la carga.
Carrèlas compausadas[modificar | modificar la font]
En practica, mai s'utiliza de carrèlas, mens lo sistèma es eficient. Aquò se deu a la friccion del sistèma als luòcs que se fa lo contacte entre los cables e la carrèla e tanben a la friccion deguda a la rotacion del mecanisme a l'entorn d'un supòrt.
Un dels avantatges de las carrèlas compausadas suls autres tipes de mecanismes d'elevacion es que cada carrèla se sotmet a las meteissas tensions e fòrças, de biais que se pòt dessenhar eficaçament aquel que pòt suportar l'aparelh aisidament. D'autres tipes de sistèmes (que pòdon combinar de carrèlas amb de palans e d'autres sistèma) pòdon demandar diferents e mai complicadas combinasons de cables e dessenhs de carrèla, segon la posicion d'aquela dins lo sistèma.
Sistèmas de transmission continua[modificar | modificar la font]
I a mai sovent doas carrèlas e una coreja (e a vegada un codòl tendeire). Lo dessenh de la carrèla depend de la coreja utilizada. Amb una coreja còrba, la carrèla es una simpla ròda amb de redonds sul perfil (per mantenir la coreja). Amb una coreja plana, la carrèla a una (o mai) gòrja(s), çò que merma lo limpament. E amb una coreja sincròna, qu'es dentada, la coreja es tanben dentada. Las carrèlas per corejas sincrònas pòdon se presenter sens o amb un (o dos) braç(ces) per mantenir la coreja.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ DeCusa (es)Maquinaria en construcción; ed: ceac; 2000
- ↑ Rasmussen (en)How was the Great Pyramid built; Rasmussen Finn [pdf]
- ↑ Rihll (en)Mechanics; T.E. Rihll; 2004 [1]
- ↑ Chant (en)The Pre-industrial Cities and Technology; Chant Colin; 1999; resumit
- ↑ (en)Studies in ancient technology; Robert James Forbes; Resumit
- ↑ Huffman (en)Archytas of Tarentum; Carl A. Huffman; resumit
- ↑ Ascensores-domingo>(ca)Història de l'ascensor; ed:Ascensores Domingo [2]
- ↑ Gamow (en)George Gamow; The great physicists from Galileo to Einstein; ISBN 0486257673; ed:Dover; 1961
- ↑ (en) Step savers for millions;Popular mechanics; 5 juny 2011


text:
Sant Bonet de Champsaur
Sant Bonet[1] (Saint-Bonnet-en-Champsaur en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat al débouché de la vallée de la nautor Dragon sus la granda via de circulacion Gap-Grenòble (expedís Napoleon) e jouxtant lo parc nacional dels Écrins, Santa-Casqueta se situa a 15 quilomètres de Gap pel caulet Bayard e a 90 de Grenòble.
Lo Bourg se situa a 1025 mètres d'altitud.
La municipalitat forma un triangle #que la basa n'es délimitée pel Dragon e la punta pel pic de Queyrel.
Lo païsatge es majoritairement compausat de bocage de montanha #que fa la originalitat e la riquesa mieiambientala d'aquel territòri. N'impòrt cap al pic Queyrel, los pradas de basses de vallée fan pauc a met pauc als pâturages n'altitud.
Situé au débouché de la vallée du haut Drac sur la grande voie de circulation Gap-Grenoble (route Napoléon) et jouxtant le parc national des Écrins, Saint-Bonnet se situe à 15 kilomètres de Gap par le col Bayard et à 90 de Grenoble.
Le Bourg se situe à 1025 mètres d'altitude.
La commune forme un triangle dont la base est délimitée par le Drac et la pointe par le pic de Queyrel.
Le paysage est majoritairement composé de bocage de montagne qui fait l’originalité et la richesse environnementale de ce territoire. En montant vers le pic Queyrel, les prairies de bas de vallée font peu à peu place aux pâturages en altitude.
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò abbaye De Sant-Victor de Marselha, hereva en ben dels cases d'aquela de la Novalaise #que i aviá évangélisé l'anautita vallée del Dragon, #fondar, a Modèl:La s-, sus la rota #que, de Gap, condusissiá a La Mure, un prieuré dédié a Santa Casqueta[ref. necessària], #qu'es a la basa del bourg actual. Aquel ostal religiós #prene una cèrta importància al cors del Mièja Edat, mas las siás bastissas aguèron arruïnat pendent los guèrras de Religion. Lo Dauphin possedissiá Santa-Casqueta dempuèi laModèl:X e o la Modèl:S- ; i #metre un châtelain de contunh, en 1611, un vibailli #que ressortissaient las vint-e-una parròquias del Champsaur. Lo bourg de Santa-Casqueta #venir alavetz una pichona vila environada de murs, defenduda per un fòrt torn. Totas aquelas fortificacions #desaparéisser a Modèl:La s-. La familha de Bòna, champsaurine, #començar a crompar los dreches del Dauphin sus Santa-Casqueta dempuèi lo començament de la Modèl:S-, e se #trobar proprietària de tot lo domeni delphinal a la XVIen ; en 1611, quand i n'aguèt creat lo duché de Lesdiguières, Santa-Casqueta en #venir la capitala.
En los ans 1700, los remparts aguèron destruit per permetre al bourg de créisser. A aquela epòca, lo bourg de Santa-Casqueta comptava mai d'un centenat de familhas.
Lo vilatge #portar lo nom de Casqueta Liura pendent la Revolucion.
Santa-Casqueta-en-Champsaur guarda de nombrosas traces lo sieu passat : los « andrones » (carrerons estreches), los « tounes » (ostals sus voûtes), las vièlhas pòrtas en noguera massiva, la lòtja, èca.
Coma dins totes los pòbles moyenâgeux, los ostals an estrech las unas als autres, e forman una ronda a l'entorn del prieuré, de la glèisa e del cementèri, en daissant pas #que pauc de luòc als carrerons e als luòcs.
Se percep encara, uèi, en lo vièlh Santa-Casqueta de las pèiras mesas la longitud de las façadas, las « buttarodes », las buttes-ròdas #qu'empedissián las moyeux de las ròdas de carretes de deteriorar las façadas dels ostals. Sus cèrtas façadas es encara possibla d'observar las annelles #que s'utilizava per ligar los cavals. La majoritat de las carrièras e luòcs del vilatge an una istòria, e fòrça sovent los sieus noms encara uèi simbolizan aquel passat : carrièra dels Maréchaux(-ferrants), luòc Grenette (luòc als grands), luòc del Chévreril (luòc del mercat a las cabras), èca.
L’Marselha, héritière dans bien des cas de celle de la Novalaise qui avait évangélisé la haute vallée du Drac, fonda, au Modèl:S-, sur la route qui, de Gap, conduisait à La Mure, un prieuré dédié à Saint Bonnet[ref. necessària], qui est à la base du bourg actuel. Cette maison religieuse prit une certaine importance au cours du Moyen Âge, mais ses bâtiments furent ruinés pendant les guerres de Religion. Le Dauphin possédait Saint-Bonnet depuis le Xen ou le Modèl:S- ; il y plaça un châtelain puis, en 1611, un vibailli duquel ressortissaient les vingt-et-une paroisses du Champsaur. Le bourg de Saint-Bonnet devint alors une petite ville entourée de murs, défendue par une forte tour. Toutes ces fortifications disparurent au Modèl:S-. La famille de Bonne, champsaurine, commença à acheter les droits du Dauphin sur Saint-Bonnet dès le début du Modèl:S-, et se trouva propriétaire de tout le domaine delphinal au XVIen ; en 1611, lorsque fut créé le duché de Lesdiguières, Saint-Bonnet en devint la capitale.
Dans les années 1700, les remparts furent détruits pour permettre au bourg de grandir. À cette époque, le bourg de Saint-Bonnet comptait plus d’une centaine de familles.
Le village porta le nom de Bonnet Libre pendant la Révolution.
Sant Bonet garde de nombreuses traces son passé : les « andrones » (ruelles étroites), les « tounes » (maisons sur voûtes), les vieilles portes en noyer massif, la halle, etc.
Comme dans tous les villages moyenâgeux, les maisons sont serrées les unes aux autres, et forment une ronde autour du prieuré, de l’église et du cimetière, ne laissant que peu de place aux ruelles et aux places.
On aperçoit encore, aujourd’hui, dans le vieux Saint-Bonnet des pierres posées le long des façades, les « buttarodes », les buttes-roues qui empêchaient les moyeux des roues de charrettes d’endommager les façades des maisons. Sur certaines façades il est encore possible d’observer les annelles que l’on utilisait pour attacher les chevaux. La plupart des rues et places du village ont une histoire, et très souvent leurs noms encore aujourd’hui symbolisent ce passé : rue des Maréchaux(-ferrants), place Grenette (place aux grains), place du Chévreril (place du marché aux chèvres), etc.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
1468
Aquesta pagina concernís l'an 1468 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Kwestantinos Ièr (1434-1468) que foguèt remplaçat per son fiu Baede Maryam (1468-1478). Aprofichant la patz ambé leis estats musulmans d'Africa Orientala e la poissança militara legada per son paire, lo negus novèu ordonèt una campanha còntra lei pòbles de la region de Semien e còntra lei pilhards que menaçavan lo comèrci caravanièr en Tigre.


text:
Naviri
Un naviri es un batèu destinat a la comunicacion maritima. A donc una talha e una capacitat de transpòrt pus importantas. Dins lo corrent de l'Istòria, lei naviris an aquistat un ròtle fòrça important dins la màger part dei societats umanas dei regions maritimas e son, o foguèron, utilizats per d'activitats economicas (pesca, transpòrt...), estaticas (guèrra, seguritat maritima) o scientificas (exploracion, recèrca...). Maugrat lei progrès tecnologics dei transpòrts terrèstres o aerians, aquela importància demeniguèt pas e, au contrari, lo nombre de naviris de guèrra èra estimat a 3 000 en 2011[1] e lo nombre de naviris de transpòrt de marchandisas a 35 000 en 2007[2].
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lei premiers naviris coneguts datan dau periòde Neolitic (8 000 avC) e èran fachs de fusta non talhada (tronc...) e de pèu d'animaus. Permetián lo desplaçament lòng dei costats e foguèron probablament utilizats durant lei migracions marimitas dins lo continent oceanian au milleni I avC[3].
Vèrs 3000 avC, leis Egipcians aprenguèron d'assemblar de plancas de fusta per formar una còca[4]. De canas èran utilizadas per comblar leis espacis entre lei plancas e assegurar la flotabilitat. Segon leis istorians grècs antics, aquelei naviris èran capables de viatjar e de transportar de marchandisas lòng dei costats de la Mar Mediterranèa e la Mar Roja. D'autrei fònts istorics mostran tanben l'existéncia de ligams comerciaus entre lo nòrd-èst d'Africa e Índia ambé d'etapas importantas dins lo sud d'Arabia e en Pèrsia.
Renaissença[modificar | modificar la font]
Especializacion e aparicion de la maquina de vapor[modificar | modificar la font]
Periòde actuau[modificar | modificar la font]
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Global Firepower, Total Navy Ship Sthrenght by Country, [1], consultat lo 3 d'abriu de 2013.
- ↑ UNCTAD 2007, Review of Maritime Transport, p. X e p. 32.
- ↑ Daimond, Jared (1996). Guns, germs, and steel. Newyork: Norton. p. 55.
- ↑ Ward, Cheryl. "World's Oldest Planked Boats," in Archaeology (Volume 54, Number 3, May/June 2001). Archaeological Institute of America. Archaeology.org.


text:
Catarina Ièra de Navarra
Catarina de Navarra, nascuda en 1468, mòrta en 1517 al Mont, foguèt reina de Navarra (1483-1517), comtessa de Fois e vescomtessa de Bearn.
Vida[modificar | modificar la font]
Catarina èra filha de Gaston de Fois (v. 1443-1470), (apelat « Gaston V de Fois » per d'unes autors), vescomte de Castelbon, prince de Viana (1462-1470), luòctenent general de Navarra (1469), e de Magdalena de França (sòrre del rei de França Loís XI). Catarina Ièra èra cosina de reina Ana de Fois-Candale, reina d'Ongria.
Eretèt del tròn a la mort de son fraire Francés Fèbus rei de Navarra (1479-1483). Sa maire assegurèt la regéncia de 1483 a 1494.
Esposèt Joan III de Labrit en genièr de 1484 e foguèt coronada lo meteis mes amb son marit a Pampalona, capitala de Navarra.
L'oncle de Catarina, Joan de Fois, vescomte de Narbona, contestèt l'ereitatge de sa neboda en invocant la lei salica, qui èra pas jamai estada aplicada en Navarra (e Navarra èra justament estada donada a Joana II de Navarra en 1328 quand foguèt privada de sons dreches sobre França, oficialament pr'amor la lei salica s'apliva e França e pas en Navarra). Reclamèt lo tròn e foguèt a l'origina de trobles acabats amb la patz concluida a Tarba en 1497.
Joan de Fois renoncièt pas a sas ambicions : maridèt sa filha Germana de Fois amb lo rei Ferrand II d'Aragon en 1505. Aquel faguèt envadir pel duc d'Alba Pampalona en 1512 puèi Navarre tota al nòrd coma al sud : l'usurpacion foguèt sancionada per una bulla del papa Juli II. Catarina moriguèt en 1517 e es enterrada dins la catedrala de Lescar, necropòli dels reis de Navarra.
La Nauta Navarra foguèt perduda pels reis de Navarra tre 1512.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- de l'ereitatge de son fraire,
- reina de Navarra (1483-1517)
- comtessa de Fois (1483-1517)
- vescomtessa de Bearn (1483-1517)
Maridatge e descendéncia[modificar | modificar la font]
- Esposèt Joan III de Labrit en genièr de 1484.
D'aquela union nasquèron :
- Enric II de Navarra en abril de 1503 a Sangòssa (Navarra).
- Isabèla de Labrit, infanta de Navarra, esposa de Renat Ièr de Rohan


text:
Velving
Velving es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província de Lorraine.
- Dependéncia de la distincion de Bérus en lo fief del abbaye de Mettlach, annèxa de la parròquia de Valmunster.
- Totalament destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Comuna independenta dempuèi 1848.
- Ancienne province de Lorraine.
- Dépendance de la seigneurie de Bérus dans le fief de l'abbaye de Mettlach, annexe de la paroisse de Valmunster.
- Entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans.
- Commune indépendante depuis 1848.


text:
Medalhièr Olimpic General
Garatz-aicí lo medalhièr olimpic general ( id est jòcs d'estiu e d'ivèrn mesclats...) dempuèi Atenas 1896 fins a Vancouver 2010.
Somari
Medalhièr Olimpic General[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Comitat Internacional Olimpic
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Medalhièr general de l'atletisme olimpic
- Estatisticas olimpicas generalas
amai
-
- articles {26 en total) amb pòdis exaustius e medalhièrs complets subre l'atletisme olimpic, jòcs aprèp jòcs sul modèl Atenas 1896 - Atletisme fins a Pequin 2008 - Atletisme...
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) (fr) Sit oficial CIO
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ... amb Empèri Rus, URSS & CEI...
- ↑ ... amb Empèri Alemand, 3en Reich & RDA...
- ↑ ... amb las medalhas obtengudas per Australasia...
- ↑ ... amb las medalhas de Boèmia & Checoslovaquia...
- ↑ ... çai compresas las medalhas de l'ex Iogoslavia...
- ↑ ... çai inclusas las medalhas ganhadas per la Federacion de las Índias Occidentalas ...
- ↑ ... formada per mantuna còla multinacionala e doncas d'impossible o fòrça mal repartir dins lo classament per nacions o comitats nacionals olimpics...


text:
Relacion binària
En matematicas, una relacion binària dins un ensemble E (que supausarem non vuege) es una proprietat relativa ai pareus d'elements de E, tala que per cada pareu, se pòt respòndre (de òc, o de non) a la question : "la proprietat es verificada per lo pareu considerat ?"
Per exemple, la relacion binària "èsser inferior o egau a" dins l'ensemble dei nombres reaus es la proprietat verificada per lei pareus (x, y) de reaus taus que , coma , mai pas .
En teoria deis ensembles, s'identifica una relacion binària dins un ensemble E amb l'ensemble dei pareus d'elements de E que verifican la relacion (valent a dire la proprietat) : es un sosensemble dau carrat cartesian . Per exemple, s'identifica la relacion binària precedenta dins amb lo sosensemble de ansin definit :
Somari
Definicions e notacions[modificar | modificar la font]
Formalament, una relacion binària dins un ensemble E es un sosensemble dau carrat cartesian . Se ditz qu'un pareu (x, y) d'elements de E verifica la relacion se .
Lo pus sovent, s'utiliza una notacion infixada e s'escriu : en plaça de : .
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins un ensemble E, l'egalitat es la relacion binària definida per l'ensemble (la diagonala de ).
- Dins l'ensemble , aver la meteissa paritat es una relacion binària ; per exemple −2 a la meteissa paritat que 6 (son pars totei dos), e 7 a la meteissa paritat que 23 (son impars totei dos) ; en convenent d'escriure aicí : quand l'entier a a la meteissa paritat que l'entier b, se pòt afiermar que e que .
- Dins l'ensemble dei partidas d'un ensemble , l'inclusion es una relacion binària : estent un pareu (A, B) de partidas (o sosensembles) de , se A es inclusa dins B, s'escriu : .
- Dins l'ensemble dei reaus, se definís :
- doas relacions binàrias dichas inegalitats largas ( ) e
- doas relacions binàrias dichas inegalitats estrictas ( ).
- Dins l'ensemble deis entiers naturaus, la divisibilitat es una relacion binària. Estent un pareu (a, b) d'entiers naturaus, se ditz que a dividís b, o que a es un divisor de b (o encara que b es un multiple de a) s'existís un entier naturau q tau que b = a q (lo produch de a e q) ; en aqueu cas, s'escriu : ; ansin : .
Classificacion[modificar | modificar la font]
Citam aicí quauquei proprietats frequentas, e importantas, dei relacions binàrias : la reflexivitat, la simetria, l'antisimetria e la transitivitat.
Siá una relacion binària dins un ensemble E;
Reflexivitat[modificar | modificar la font]
Se ditz que es reflexiva se per tot element x de E :
Simetria[modificar | modificar la font]
Se ditz que es simetrica se per tot pareu (x, y) d'elements de E :
Antisimetria[modificar | modificar la font]
Se ditz que es antisimetrica se per tot pareu (x, y) d'elements de E :
Transitivitat[modificar | modificar la font]
- Se ditz que es transitiva se per tot triplet (x, y, z) d'elements de E :
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins un ensemble E, l'egalitat es una relacion binària reflexiva, simetrica e transitiva :
- se x es un element de E, alora x = x (reflexivitat)
- se x, y son d'elements de E taus que x = y, alora y = x (simetria)
- se x, y, z son d'elements de E taus que x = y e y = z, alora x = z (transitivitat)
- Dins l'ensemble deis entiers, "aver la meteissa paritat" es una relacion binària reflexiva, simetrica e transitiva :
- se x es un entier, alora (reflexivitat)
- se x, y son d'entiers taus que , alora (simetria)
- se x, y, z son d'entiers taus que e , alora (transitivitat)
- Dins l'ensemble , l'inclusion es una relacion binària reflexiva, antisimetrica e transitiva :
- se A es una partida de , alora (reflexivitat)
- se A, B son de partidas de talei que e , alora A = B (antisimetria)
- se A, B, C son de partidas de talei que e , alora (transitivitat)
- Dins l'ensemble dei reaus :
- caduna dei doas relacions d'inegalitat larga es reflexiva, antisimetrica e transitiva
- caduna dei doas relacions d'inegalitat estricta es transitiva
- Dins l'ensemble deis entiers naturaus, la relacion de divisibilitat es reflexiva, antisimetrica e transitiva


text:
Kader Arif
Kader Arif, (3 de julhet de 1959) a Argièr es un òme politic francés membre del Partit socialista e deputat europèu. venguèt Ministre delegat als ancians combatents lo 16 de mai de 2012 dins le govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Originas, estudis e familha[modificar | modificar la font]
Kader Arif es l'ainat d'una familha de quatre enfants. La familha s'exilièt d'Argèria e demorèt fidèla a França. Faguèt sos etudis a Castras, puèi a Tolosa. De 1992 a 1995, èra encargat d'afars dins un cabinet d'arquitectura puèi responsable regional de Nouvelle Liberté, viatgista d'Air Liberté de 1995 a 1998.
En 1999, faguèt sos estudis a l'Escòla superiora d'audiovisual, a l'Universitat de Tolosa-Lo Miralh.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Militant socialista de Nauta Garona, Kader Arif foguèt reperat per Lionel Jospin, coma pròche de Lionel Jospin, puèi de François Hollande, dirigiguuèt una de las federacions socialistas amb los melhors résultats nacionals.
- 1995-2001: membre del conselh municipal, encargat dels sports, de Castanet Tolosan
- 1999: Primièr secretari de la federacion del Partit socialista de Nauta Garona
- 2002 : Secretàri nacinal del partit socialista, encargat de las relacions internacionalas
- 2003 : Primièr Secretari del Partit socialista de Nauta Garona; encargat de la mondializacion.
- 28 de mai de 2004 : a Ramonvila e Sant Anha, es sostengut coma cap de lista a la eleccions europèas per la « region » Sud-Oèst per Lionel Jospin. .
- 13 de junh de 2004 : elegit deputat europèu (commission del comèrci internacional de las ambedoas assembladas parlementàrias mixtas e supleant de la Commission Environament e Santat Publica e de la securitat alimentària,[1]
- 24 de novembre de 2005: Primièr secretàri del Patit Socialista de Nauta Garona.
- 30 de novembre de 2005: numèro 3 del Patit Socialista.
- 6 de junh de 2009 : Reeligit deputat europèu.
- 26 de genièr 2012 : Raportaire al Parlament europèu sul tractat d'acòrdi comercial anticontrafaçon (ACTA), demissiona lo jorn de ratificacion de tractat per l'executiu de l'UE[2].
- 16 de mai de 2012 : Nomenat ministre encargat dels ancians combatents prèp del Ministre de la Defensa dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.kader-arif.fr/article/archive/1742/ site oficial del deputat Europèu
- ↑ ACTA: una mascarada que ne participarai pas, 26 de genièr 2012


text:
Umberto Eco
Umberto Eco (nascut lo 5 de genièr de 1932 a Alexàndria en Piemont) es un escrivan, istorian e filosòf italian. Es actualament professor ordinari de semiotica e president de l'Escòla Superiora d'Estudis Umanistas de l'Universitat de Bolonha.
En 1971 fondèt Versus, una de las revistas italianas mai importantas de semiotica, e n'es encara director e membre del comitat scientific uèi.
En 1980 capitèt dins lo genre narratiu. Son primièr roman, Il nome della rosa, coneguèt sulpic una brava capitada, tant que ne venguèt un best-seller internacional revirat a trenta-dos lengas e foguèt adaptat al cinèma.
En 1988 publiquèt son segond roman, Il pendolo di Foucault.
Son nombrosas sas òbras sus las teorias de la narracion e la literatura: Lector in fabula (1979), Sei passeggiate nei boschi narrativi (1994) , Sulla letteratura (2002), Dire quasi la stessa cosa (2003), sus la traduccion. A mai a collaborat durant tota sa carrièra a un bon nombre de jornals coma La Stampa, La Repubblica, Il Corriere della Sera, Il Giorno, Il Manifesto e tanben a de revistas coma L'Espresso (que i pòrta una rubrica bisetmanièra, La bustina di Minerva), Quindici e Il Verri.


text:
Núñez (Buenos Aires)
Núñez qu'ei lo quartièr mei septentrionau de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires. Qu'ei limitat per las aviengudas Av. Guillermo Udaondo, Av. del Libertador, Av. Congreso, Zapiola, Av. Crisólogo Larralde, Av. Cabildo e Av. General Paz (termèra de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires) ; qu'ei tanben limitat per l'Arriu de la Plata.
Qu'ei associat sovent dab l'Estadi Monumentau qui totun se tròba dens lo quartièr vesin de Belgrano. Lo club de fotbòl vertaderament acesat per Núñez qu'ei lo Club Atlético Defensores de Belgrano.
La sinistra anciana Escòla de Mecanica la Marina (ESMA) lòc de tortura e de dentacion clandestina de la represion illegau de l'estat durant la Dictatura que's tròba a Nuñez. Uei qu'ei un musèu entaus drets de l'òmi.


text:
Jacme Ièr d'Aragon
Jaume I o Jacme I dich lo Conquistaire (en catalan: Jaume I el Conqueridor, en aragonés SLA: Jaime I lo Conqueridor, en aragonés GO: Chaime I lo Conqueridor), nascut lo 2 de febrièr de 1208 a Montpelhièr, mòrt lo 27 de julhet de 1276 a Valéncia, foguèt un sobeiran occitan e catalan, rei d'Aragon, comte de Barcelona e senhor de Montpelhièr a partir de 1213, rei de Malhòrca a partir de 1229 e de Valéncia a partir de 1238.
Somari
Ascendents e descendents[modificar | modificar la font]
Filh e successor de Pèire I lo Catolic (1213) al tròn de la corona d'Aragon. Paire de Pèire lo Grand e Jacme II de Malhòrca.
Èra filh de Pèire lo Catolic (rei d'Aragon) e de Maria de Montpelhièr. Ditz la legenda que son paire èra fòrça atirat per las femnas e pasmens rebutava sa femna. Enganat per aquela, e d'autras personas, pensèt d'anar al lièch amb una de sas amigas, qu'èra en realitat sa quita molhèr. Se ditz qu'aital foguèt concebut lo futur Rei Jacme Ièr. Jacme Ièr, dich lo Conquistaire, es l'autor del Libre dels faches.
Enfança[modificar | modificar la font]
L'enfant Jacme foguèt capturat, quand aviá quatre ans, per Simon de Montfòrt a partir de la desfacha de Batalha de Murèth. Puèi, e gràcias a l'intervencion de sa maire, lo papa Innocenci III obliguèt Montfòrt a cedir la tutèla de l'enfant als Cavalièrs Templièrs d'Aragon e Catalonha, que son mèstre n'èra Guillem de Mont-rodon que recebèt l'enfant Jacme quand aguèt sièis ans. Aqueles li donèron son instruccion de rei al castèl de Montson, mentre que lo regent, Sanç de Rosselhon, comte de Rosselhon, Provença e Cerdanha se disputava la sobeiranetat amb l'oncle de Jacme, Ferran d'Aragon, abat de Montaragon.
Al moment critic, que los nòbles de Catalonha èran a mand d'entamenar una guèrra civila pel contraròtle de la sobeiranetat contra los d'Aragon, Jacme, qu'aviá pas que nòu ans, aconselhat pels cavalièrs templièrs, saupèt mestrejar plan biaissudament la situacion e prenguèt lo poder de la Corona. A partir d'aquel moment totes los nòbles tornèron jurar fidelitat al rei.
Malgrat aquò, Sanç conspirèt mai d'un còp amassa amb d'autres nòbles per far tombar Jacme del poder, de longa sens o capitar. L'acte pus remarcable foguèt d'influenciar e de manipular lo nòble Roderic de Liçana per fin qu'usurpèsse las tèrras de Llop d'Albero, un autre nòble fidèl a la Corona. Jacme, malgrat sos tretze ans, resolguèt la situacion d'un biais contondent, e Roderic de Liçana, amb de grandas pèrdas, s'anèt refugiar a Albarrasí, dins de domenis qu'èran pas encara someses a la Corona. En seguida, foguèt prepausada la conquista d'Albarrasí, pasmens aprèp qualques setmanas de sètge e d'atacas continuas amb dos fonèvols e un almanjanec, se descobriguèt una traïson a la Corona, orquestrada per Pèire Ferrandes d'Açagra, senhor d'Albarrasí, e Jacme se deguèt retirar.
Nòças, amors e enfants[modificar | modificar la font]
Jacme I, coma son paire, èra un òme plan atirat per las femnas.
Lo 6 de junh de 1221 se maridèt a Ágreda (Sòria), quand aviá tretze ans, amb Alienòr de Castelha, filha d'Anfós VIII de Castelha e Alienòr d'Anglatèrra. En 1229 divorcièt d'Alienòr, qu'amassa avián agut un enfant:
- l'infant Anfós d'Aragon (1222-1260), eretièr de la corona fins a la siá mòrt.
Durant lo maridatge amb Alienòr aguèt qualques galantas: Elo Álvarez; la comtessa Aurembiaix, filha del comte d'Urgèl Guerau de Cabrera, que se maridariá finalament amb Pèire de Portugal. Aprèp lo divòrci amb Alienòr, Jacme signèt un contracte secret de concubinatge amb la d'Aurembiaix.
Lo 8 de setembre de 1235 se maridèt dins la catedrala de Barcelona en segondas nòças amb Violent d'Ongria, filha d'Andreu II d'Ongria, que ne nasquèron uèch enfants:
- l'enfanta Violent d'Aragon (1236-1300), maridada en 1246 amb Anfós X de Castelha.
- l'enfanta Constança d'Aragon (1238-1275), maridada amb Manel, prince de Portugal.
- l'enfanta Sança d'Aragon (1239-1251), que moriguèt en peregrinatge per Tèrra Santa.
- l'enfant Pèire lo Grand (1240-1285), rei d'Aragon e Valéncia e comte de Barcelona.
- l'enfant Jacme II de Malhòrca (1243-1311), rei de Malhòrca.
- l'enfanta Elisabèta d'Aragon (1245-1271), maridada en 1262 amb Felip III de França.
- l'enfant Sanç d'Aragon (1247-1275), que arribèt a venir arquevesque de Toledo.
- l'enfant Ferrand d'Aragon (1248-1251), mòrt quand aviá tres ans
Pendent lo maridatge amb Violent, Jacme Ièr aguèt força galantas, que i cal remarcar:
- Blanca d'Antillón, amb qui aguèt un filh bòrd, Ferrand Sanxís (1240-1275), baron de Castra.
- Berenguela Ferrandis, amb qui aguèt lo filh Pèire Ferrandis (1259-1318), baron d'Híxar.
- Elvira Sarroca, de la que naisserà en 1248 Jacme Sarroca, que capitèt de venir evesque d'Òsca.
Veuse de Violent en 1251, aguèt d'autras galantas e concubinas: Guillema Cabrera, Berenguela Anfóso, Sibilla de Saga e Teresa Gil de Vidaure, que seriá esposa d'aprèp un document privat, mas que lo rei abandonèt quand aquesta contractèt la malautiá de la lepra. D'aquesta darrièra ne nasquèron:
- Jacme de Xèrica (1255-1285), senhor de Xèrica.
- Pèire d'Ayerbe (1258).
Tractat de Corbeil[modificar | modificar la font]
Signèt amb Loís IX, rei de França, lo Tractat de Corbeil (1258), que li cedissiá totes los domenis qu'aviá en Occitània (franc de la senhoriá de Montpelhièr, lo vescomtat de Carladés e la baroniá d’Aumelàs); pasmens obtenguèt que los reis de França renoncièsson explicitament a tota pretension avenidoira sus Catalonha que poirián allegar coma descendents dels conquistaires de la Marca Ispanica.
Règne[modificar | modificar la font]
Durant los quinze primièrs ans de son règne, mantenguèt divèrsas luchas contra la noblesa aragonesa que pasmens capitèt de lo far presonièr en 1224. En 1227 afrontèt tornarmai la noblesa aragonesa, dirigida per Fernando, oncle del rei, conflicte que s'acabèt, mercé a l'intervencion papala a travèrs de l'arquevesque de Tortosa, amb la signatura de la Concòrdia d'Alcalá (març de 1227). Aquel Tractat marquèt lo trionf de la monarquia sobre los nobles, li donant l'estabilitat necessària per començar las campanhas contra los musulmans. Aquesta estabilitat provoquèt l'amaisament de las reclamacions de la noblesa.
Conquista de Malhòrca[modificar | modificar la font]
Un grop de prudòmes catalans presidits per Jacme Ièr s'amassèron a l'ostal de Pèire Martell, a Tarragona, per preparar la conquista de Malhòrca (1228). L'an seguent, lo 5 de setembre de 1229, la flòta catalana sortiguèt de Salou, e conquistèt Malhòrca a Abû I-Alâ Idrîs al-Ma’mûn: desbarquèt a Santa Ponça e vencèt los arabis a Portopí. Comencèt lo repòblament amb de pageses d’Empordan (1236). Al sègle XIII ja se commemorava a Malhòrca, lo 31 de decembre, la Fèsta de la Conquista, qu'al sègle XIV seriá nomenada Fèsta de l'Estendard. A l'entorn d'aquesta Fèsta, Jacme lo Conquistaire venguèt lo mite principal de l'istòria de Malhòrca, coma tanben serà mitificat al País Valencian.
Conquista de Menòrca[modificar | modificar la font]
Pel Tractat del cap de Pera (1231), lo governador de Menòrca, Abû Muhammad ‘Abd al-Wahid, venguèt vassal del rei catalanoaragonés Jacme Ièr. Anfós II lo Franc conquistèt efectivament aquesta illa, aprèp la capitulacion de Abû’Umar (1287). D'acòrd amb lo Tractat d'Anagni (1295) la cediguèt a Jacme II de Malhòrca, que el l'incorporèt a la corona malhorquina. Foguèt repoblada plos catalans, mas tanben i demorèron fòrça sarrasins. La conquista es celebrada annalament lo jorn de Sant Antòni.
Conquista de las Pitiusas[modificar | modificar la font]
Guillem de Montgrí, arquevesque de Tarragona, e son fraire Bernat de Santa Eugènia conquistèron las Pitiusas (Eivissa e Formentera) en 1235 a Abû I-Hasan ‘Alî al-Saîd al-Mutadid. La fèsta de la Conquista se celèbra, seguent lo modèl de la Fèsta de l'Estendard malhorquina, lo 9 d'agost, jorn de Sant Ciriac.
Conquista del País Valencian[modificar | modificar la font]
Comencèt en 1232. En 1238, las tropas catalanas e aragoneses dintrèron dins la ciutat de Valéncia, que dependiá del califa de Bagdad al-Mustansir Billah. La conquista de las darrièras plaças aguèt per origina un tust amb Anfós X de Castelha, que preaviá conquerir Xàtiva. Mas i renoncièt quand aguèt signat lo Tractat d'Almizra (1244), segon lo qual Jacme Ièr cedissiá a Castelha la conquista de Múrcia. Lo Reialme de Valéncia foguèt repoblat per de catalans e d'aragoneses: los primièrs ocupèron mai que mai las comarcas del litoral, que ara son de lenga catalana, e los segonds ocupèron las comarcas interioras, inicialament de lenga aragonesa e uèi de lenga castelhana. La conquista es celebrada a Valéncia dempuèi lo temps de Ramon Muntaner fins a uèi lo jorn, per imitacion de la Fèsta de l'Estendard malhorquina.
Durant la conquista del Reialme de Valéncia, cal mencionar las diferentas revòltas del cap musulman Al-Azraq.
Vejatz mai d'informacion dins Edat Mejana al País Valencian.
Conquista de Múrcia[modificar | modificar la font]
Castelha aviá somés Múrcia a vassalatge (1243), mas los moros murcians se revoltèron contra Castelha amb lo supòrt de Granada e de Marròc (1264). La reina Violent d'Aragon e d'Ongria (esposa d'Anfós X, lo Savi) demandèt una ajuda urgenta a son paire Jacme Ièr. Alara, de tropas exclusivament catalanas comandadas per l'enfant Pèire (lo futur Pèire II ) conquistèron a Muhammad ibn Hûd Biha al-Dawla lo reialme moro de Múrcia (1265-1266). Tot lo país foguèt repoblat per de catalans. D’acòrd amb lo Tractat d'Almizra, Jacme Ièr cediguèt Múrcia a Castelha.
Darrièrs ans[modificar | modificar la font]
En setembre de 1269 Jacme sortiguèt de Barcelona amb son armada per una expedicion en Tèrra Santa, mas sas naus foguèron dispersadas per una tempèsta, e deguèt desbarcar a Aigas Mòrtas, prèp de Montpelhièr, e renonciar a aquesta nòva entrepresa.
Moriguèt a Valéncia lo 27 de julhet de 1276, aprèp un règne de seissanta tres ans, quand estava viatjant cap al Monastèri de Poblet ont voliá dintrar per monge.
Testaments[modificar | modificar la font]
L'enfant Anfós, son filh ainat moriguèt en 1262 sens descendéncia. Jacme Ièr daissèt doncas a Pèire lo Grand, son segond filh, Catalonha, Aragon e Valéncia; al fraire pichon Jacme li daissèt Malhòrca, Menòrca (alara encara al poder dels moros), las Pitiusas, los comtats del Rosselhon e Cerdanha (aproximativament l’actuala Catalonha del Nòrd) e los territòris que conservava en Occitània (la senhoriá de Montpelhièr, lo vescomtat de Carladés e la baroniá d’Aumelàs): venguèt rei d’aquestes territòris coneguts jol nom de Reialme de Malhòrca- amb lo nom de Jacme II de Malhòrca.
Jacme Ièr aviá fach diferents testaments; dins cadun aviá repartit sas tèrras d'un biais diferent, segon lo nombre de filhs qu'aviá a cada moment, e segon una concepcion patrimoniala de l'Estat.
Las consequéncias d'aquesta concepcion foguèron que, après lo darrièr testament, calguèt, d'un latz, la recomandacion a son filh menor, Jacme, que se mantenguèsse unit amb son fraire, Pèire, d'acòrd amb la qual aqueste darrièr signèt amb son fraire lo Tractat de Perpinhan d'infeudacion; l'òrdre de Jacme lo Just per tal que poguèsson pas separar lo Principat de Catalonha, lo Reialme d'Aragon e lo Reialme de Valéncia; e lo Jurament per las Illas.
D'en primièr, a l'epòca los contemporanèus aguèron consciéncia dels inconvenients d'aquela politica patrimoniala per la division que creava, com o precisèt lo cronicaire Ramon Muntaner en l'exemple de la Mata de Jonc.
De fach, al temps de la dinastia de l'Ostal de Barcelona, ja i aguèt una manca d'ententa entre los reis de la branca de Malhòrca e sos parents, amb las conquistas de Malhòrca per Pèire II e Pèire III lo Ceremoniós. Al temps de l'Ostal de Trastamara e de l'Ostal d'Àustria i aguèt d'enfrontaments que prenguèron un aire de guèrra civila entre los reialmes de Malhòrca i de Valéncia, d'un costat, e lo Principat de Catalonha de l'autre, per la desafeccion majoritària d'aqueste a la monarquia, al temps de Joan II de Trastamara e de Felip III (IV de Castelha). Sens un rei exclusiu comun, l'estructura en diferents reialmes menèt a un alunhament progressiu dels reialmes de la Corona d'Aragon, fins a la seuna darrièra collaboracion durant la Guèrra de Succession, amb d'unitats militaras malhorquinas e valencianas que defendèron Barcelona e en la redaccion e desfensa del memorial de greuges nomenat Representacion.
D'en primièr, la combinason de las proprietats de Jacme Ièr dins cada testament, mòstra, d'un costat, la constància a atribuir al filh màger Anfós lo Règne d'Aragon; a Pèire, lo Principat de Catalonha; e a Jacme, lo Reialme de Malhòrca e Montpelhièr, mas amb diferentas combinasons, dependent del nombre de fraires: segon lo quatren testament, Jacme seriá estat rei de València. L'òrdre de naissença s'associava, doncas, amb l'importància del reialme atribuit: los patrimonials, Catalonha e Aragon, pel primogenit; en avent dos filhs, Anfós recebiá Aragon e Pèire, Catalonha, coma se Aragon foguèsse mai important. Quand aguèt quatre filhs, lo tresen recebèt lo Reialme de Valéncia, lo tresen en importància per l'extension. E quand n'aguèt quatre, lo petit recebèt las tèrras nòrd-pirenencas e Montpelhièr.
Lo fach notable es que, lo primièr còp que Jacme Ièr aguèt dos filhs, lo cabdèt, Pèire, deviá recebre lo Reialme de Valéncia, lo de Malhòrca, las tèrras nòrd-pirenencas e Montpelhièr; per contra, dins lo darrièr testament, tanben amb dos filhs, lo petit recebèt pas lo Reialme de Valéncia. Lo motiu de la separacion del Reialme de Valéncia del de Malhòrca dins lo darrièr testament poguèt èsser la volontat de pas crear dos blòcs pro gròsses que se poguèsson afrontar. Mas la consequéncia foguèt que los reis de l'Ostal de Malhòrca se deguèron enfeudar a sos parents pus poderoses, perque la Catalonha Nòrd estrategicament èra tròp importanta per Catalonha coma zona de passatge des de la Corona de França. E finalament, se produguèt la reïncorporacion de las tèrras de la Corona de Malhòrca a la Corona d'Aragon, amb la pèrda de Montpelhièr.


text:
Ren (anatomia)
Los rens (var. arnelhs) (tanben sonats ronhons en gastronomia) son d'organs que servisson a divèrsas foncions regulatrises essencialas en çò de la majoritat dels animals, incluent los vertebrats e d'unes invertebrats. Son ròtle es essencials dins lo sistèma urinari que i asseguran de foncions omeostaticas coma lo contraròtle dels electrolits, la mantenença de l'equilibri acid-basa, e lo contraròtle de la pression sanguina (via la mantenença de la sal e de la balança idrica). Jògan lo ròtle de filtre natural de la sang, e tràson los residús que son dirigits cap a la bofiga urinària. En produire l'urina, los rens excretan los residús coma l'urèa e l'amòni, e son tanben responsable de la reabsorpcion de l'aiga, del glucòsa, e dels aminoacids. Los rens produson tanben d'ormonas, en particular lo calcitriol, l'eritropoietina, e l'enzima renina.
Situats al rèire de la cavitat abdominala dins lo retroperitoneum, los rens recebon la sang del parèl d'arterias renalas, e drenan dins lo parèl de venas renalas. Cada ren excreta d'urina dins un uretèr, que los dos se vojan dins la bofiga urinària.


text:
Economia de Moldàvia
L'economia de Moldàvia, tradicionalament agricòla, comencèt, cossent damb la rèsta de territòris del Union Sovietica, un accelerat procès de industrializacion, mai que mai alimentària (vin e sucre refinat). La produccion de refrigerators, confeccion, materialas de bastiment e maquinària agricòla es tanben significativa. Lo país es un dels pus paures d'Euròpa.
L'agricultura, en essent encara un important motor economic, perdèt pes ras de l'accelerada industrializacion. Malgrat aiçò, a atengut florir de nòu davant la crisi de lo sieu sector industrial. A l'ora d'ara, mai de la mitat de la populacion activa de la Republica de Moldàvia se consacra a l'agricultura.
La produccion agricòla moldava es variada: virasolelh, tabac, granatges, vinha, ortalécias, bledaraba sucrera e trufa. La ramaderia es pauc significativa, e es principalament bovids e pòrcs, e tanben la cria d'ausèls de corral.
- Mineracion: Sal e petròli.
- Indústria: alimentària, texila, mecanica, del cauçat, d'aparelhs de precision.


text:
Carles Quint
Carles Quint que ho Carles Ièr d'Espanha e Carles Vau (Gant, lo 24 de heurèr de 1500 – Mostièr de Yuste, lo 21 de setembre de 1558) com emperaire deu Sant Empèri Roman Germanic.
Eretèr de possessions ibericas e americanas per la soa mair Joana la Hòla e de las possessions Borguinhonas e deus País Baishs peu son pair Felip lo Bèth, que ho elegit Emperaire deu Sant Empèri Roman Germanic en bastir atau la màger poténcia d'Euròpa (l'empèri on "lo sorelh non se cocha pas jamei").
Despossedit de Borgonha devath la dominacion francesa e provesit d'ua puishança tròp miaçanta per França, que ho lo gran rivau deu rei Francés Ièr de França ; amassas que's combatèn, enter autes conflictes, au cors de las Guèrras d'Itàlia. Qu'ei dens aqueth contèxte diplomaticament tienut qui perdó tot espèr de tornar Navarra au son rei paulin : Enric II de Labrit.
Carles Quint que ho tanben confrontat a la gessida de la Reforma dens las soas possessions. Qu'ensagè a la debuta de trobar un apasiment e un acòrd enter catolicisme e Reforma shens s'i escàder e, arron, de's hicar dens ua posicion de repression contra lo protestantisme. Que ho totun tanben en conflicte diplomatic dab lo Papa e las soas hòsts que cometèn lo Sac de Roma abans de reconcilià's e d'estar coroat Emperaire per l'eretèr e sant Pèir.
A la fin de la soa vita que's retiè dehens lo mostièr de Yuste en bèth deishar lo son tròn au son hilh Felip II d'Espanha (qui aquesore en mei de la posseion pairaus, de Portugau e d'Anglatèrra - per sa hemna).
²
- Carta grafica pas indicada
- Personalitat del sègle XVI
- Monarca de la Renaissença
- Emperaire roman germanic
- Dinastia dels Habsborg
- Ostal de Habsborg en Espanha
- Rei d'Espanha
- Rei de Sicília
- Rei d'Aragon
- Rei de Sardenha
- Duc de Brabant
- Duc de Gueldre
- Duc de Limborg
- Comte de Flandras
- Comte d'Artés
- Comte de Borgonha
- Comte de Charolés
- Comte d'Enaut
- Comte de Namur
- Comte d'Olanda
- Istòria de la Franca Comtat
- Istòria de Borgonha
- Sègle d'aur espanhòl
- Istòria de Gand
- Cavalièr de la Cambaliga
- Òrdre de l'Aus d'aur
- Naissença en 1500
- Naissença a Gand
- Decès en 1558
- Prince d'Astúrias