text:
Ussèl-Montluçon « mémoire sur la ligne de chemin de fer » dau Julien Dupoux, per balhar lu titre dins son entier.
N’en 2008, la linha dau chamin de fer dintre Ussèl e Montluçon es per estre barrada, definitivament, per totjorn, per tot jamai… e ‘queu libre ne’n es ‘na cridada, ‘na cridada bela.
Lu libre es pas lu raconte d’un viatge, garas apres estaci’s ; sem pas dins la lineäritat d’una linha de tren. Luenh d’aquí.
Lu libre es un boiradís, dins un sens positiu, daus remembres d’un viatjor, un d’aquilhs viatjors que porrián ne’n contar sus totas las linhas apres barrar.
[…] C’est étrange, un train qui meurt. C’est le silence. C’est un mastodonte qui s’écroule et pourtant, c’est à peine – à peine – si on le voit. Les gens s’étaient habitués à ne plus se servir du train.
Le train est mort comme un vieil éléphant. Il est mort à petit feu, comme si cela était dans l’ordre des choses. Il s’en est allé à son cimetière parce que c’était son jour, son heure, et qu’il ne devait plus gêner la communauté.
Mort le train, mort ce petit trajet que je faisais pour rentrer à la maison. Mortes les falaises dynamitées, mort le viaduc de la Tardes, morts les passages entre les champs. Je vous reparlerai du viaduc de la Tardes, mais pour le moment, je le pleure. […]
Lu raconte se fai coma un cicle, o beleu, coma la roda que balha lu lanç a la locomotiva. V-òc-es, lu tragier es balhat una vetz, doas vetz, tres vetz, per i mielhs tornar, per parlar d’un bocin de vita obludat ne’n chamin.
Qu’es maitot un libre de colèra, d’una enmaliciada freda. Aquela colèra es farjada de tristessa d’un chause que sera pus, boirat dau ressentit de poder res far contra ‘quela disparici’.
[…] Disparu le train est mort, mort le train. Disparu. La SNCF s’est désolidarisée du train et l’état va se désolidariser de la SNCF. Et chacun, humble cellule inactive, ira s’allonger loin du monde. Adieu au train : le train est mort. Morte la ligne de chemin de fer. Touchez-la, elle est froide, froide de ne plus servir, tendez l’oreille, elle ne respire plus. Plus d’organe distillant le sang, plus d’aller-retour, plus de cœur. Seules les herbes poussent encore, non tondues. Elles s’emparent du rail comme elles peuvent. […]
Tant iò dire aquí, lu libre es pas de trobar dins las librairias, eu es pas estat fach per aquò. Es un libre fòrt ben escrich.
I a de la colèra, mas, i a maitot de la poësia. E per ‘na lau ad un chamin de fer, ne’n fau de la poësia, beucop.
[…] Je ne voudrais pas qu’il soit seul, le train.
Mais je meurs seul comme lui et demain je serai tout seul à être mort au milieu des vivants.
Et les ronces poussent, et les roses fleurissent et les chemins que j’ai empruntés se couvrent d’herbe et les horloges que j’ai regardées se couvrent de voiles. Je serai aussi léger et mort demain que j’étais lourd et vivant hier. Et dans la brume, debout et immobile, dans la brume il me semble que j’entends le train.
Le 12 avril 2008.
Per ò dire tot emb-d’una, qu’es un libre delpastrian.
Res de mai que lu dessenh fach per dau blat coijat dins un prat.
Dins un monde de creianças, e sabem que los occitans officiaus son pas los darniers per creire de la marda, son los dau defòra de la terra que venen ò far… la nuech. N’autres dau Lemosin nos ‘restetem a la magia de las bonas fonts, mas aquò, quò marcha, ò disí desjà aquí(>lm).
Dins un monde de rason, un monde ente usar de son cerveu perticipa pas au rechaufament dau galeton celeste, i a doas grandas reglas faça ad un problemí :
la responsa la mai aisada de trobar es mai d’una vetz la melhora ;
se la soluci’ trobada balha mai de responsas que ‘la farja de noveus problemís, qu’es beleu ‘na bona responsa.
Tornam aus agroglifes de la nuech. ‘Quel estiu, un tipe aguet l’eideia de far ‘n’ erpimentaci’ sociala per saber se las metodas daus charlatans erián bonas per far la diferença dintra un cercle fach per daus umans e un cercle farjat per la vibramassoidaria celesta — e i a dau monde per ne’n desfendre l’eideia.
E vei-lu-quí de convidar daus amics de la rason per dessenhar un glife dins un prat, lu temps d’una nuech d’estiu :
De’n prumier la chadena dau Astronogeek sur io-tube, que qu’es se lu menor (e l’especialiste daus titres peputs… ).
V-òc-es, lu païsan es estat paiat per lu blat perdut.
De segur, la tonalitat pòt semblar mocandiera, mas, quante charcharetz los reportatges de FR3, per eisemple, ilhs ne prenen pas de la pena dins un prumier temps de mascar lu monde apres ne’n contar. E i a dau monde gratinat. Per lu mens, dins los filmonets de l’esquipada, i a un pauc mai de respect.
Degun vos fòrça de ‘gaitar e mai-que-tot de pensar coma ilhs. Son apres balhar ‘na metòda, que, de segur, fai sonjar que los autres cercles de cultura son quilhats un pauc sur de la mesma mòda, mas, marchatz saber. De las vetz !
Daus liams per anar mai luenh
Dins los filmonets, aquò se parla dau GEIPAN. Es lu luòc ente se troba lu dorsier VECA :
Sus la chadena dau Cosmò-afogat-d’informatica, i a un filmonet « lu jorn que los dau defòra de la terra nos contacteten… eriam sus repondor ». Aquò se passet ne’n 1977, e qu’es lu Jerry Ehman que captet lu sinhau « Wow ! ». L’istòria es fòrt ben contada, e ‘la es fòrt bela :
Mon mai aimat
Dins l’esquipada, mon mai aimat es lu Esbolhor-dau-fau. Aime la persentaci’ generala e la metoda. Dins lu filmonet de segre, Defakator balha una metòda per avieisar lu perdeque las ipotesís « terra plata » marchan beleu pas dins lu nòstre monde :
Una tota p’ita permenada dins un cuenh de la Charenta-Lemosina, la pus propcha de Sent Junian. Dise una permenada, auriá pogut parlar de « zona de juòc » que goiat, aviá tots ‘quilhs kilometres de libertat, mas, quante disí a mos nebots de venir coma me, ‘guí la surpresa de comprener que « mesma per anar au pesbabala (2km), una veitura sautava per los condure, que pertant, ilhs an daus vetetes, afe. »
Vòle pas jugar mon vielh escobilhon, sem au païs de la porcelana e ‘quò sembla que mesma 10 km son per los manhar, adonc, 30, i sonjatz pas.
‘Qu’es entau.
Daus clochiers romans
Dins lu cors de la permenada.
Saulgond — Saugond
La ‘gleisa Sent Genís es dau sègle XIII, ‘la fuguet manhada, dins lu sens de fortifiada, au temps de la guerra daus 100ans, puei aus dos darniers sègles. ‘La es tipica dau canton, e donc, pauc de chausas son de ne’n dire sauv que qu’es un pauc « sec » coma architectura.
Carta postala
Lesterps — L’Esterp
Abadia Sent Peire es dau sègle XI de per son clochier-pòrge, vertadier campanier de mai de 40m de naut. Los autres bastiments son dau sègle XIII.
Eissida ne’n 651, l’abadia coneguet sos grands jorns au sègle X. Mai-que-tot, ela abriet longtemps dos tresaurs de la linga occitana (per pas dire lemosina). Que un, lu Bòece es au jorn d’aüei a la mediatèca d’Orleans, lu second es au Vatican.
Lu bastiment es constituat d’una tor pòrga, una obra bela daus desbuts de l’art roman e d’una nau. Los chaspiteus per cent son descorats de personatges e d’alimauds fabuleus. La cripta abrita la chapsa de las reliquas de St Beneit.
Los congiers son l’enchaison de far lu toriste, mesma dins un païs conegut, e ò fase ne’n mesma temps que los portaments que son un afar per ma mair. Mai lu temps passat, mauaürosadament, mai d’una vetz, ‘quò vòu dire anar dins los cementeris. Vau pas bargassar aquí sus los afars de la familha, queraque, nonmàs sus lu costat toristique dau chause.
Las cliardas per los mòrts
Las cliardas per los mòrts — las lanternas daus mòrts per usar d’un gallicisme — son de las pilas de peiras, dau granit. La pila es cavornada e i a biais per montar ‘na lutz a la cima. ‘Quela lutz deviá aidar las armas daus mòrts sus lu chamin. ‘Las son datadas dau segle XII e erián bastidas mai d’una vetz dins los cementeris.
‘Qu’es un bastit tipique dau monde aquitan, adonc de las Charentas e dau Lemosin de l’Atge-mejan. N’i a 7 dins la Nauta-Vinhana (segond lu despartament, 11 segond d’autras fonts), 6 dins la Cròsa & 3 ne’n Corresa. Dins las doas persentadas aquí, la de St Vertunian es estada desplacada, la de Conhac es fòrt nauta sus son pitit tuquet, çò que pòt far pensar que l’ivern, la lutz podiá beleu estre ‘lumada per guidar lu monde sus daus chamins pauc aisats de particar.
Sus la carta, me songe que manca per eisemple la cliarda de Briguelh, ne’n Charentas, sauv que ‘la ‘guesse estada esbolhada. Vau verifiar aquò dins la setmana entranta que vòle anar i bicicletejar dins lu cuenh.
Sus la carta tirada dau site de l’IGN(>fr-IGN), aquò se montra pauc, mas las visitas se fagueten d’una ribiera l’autra, de segur la pus granda fuguet la Vianhana.
Eissiduelh / Vinhana
Qu’es dins Eissiduelh que la Vinhana comença de se corbar vers lu nòrd, per junher Leire. Dins la visita d’auei, veiquí la ‘gleisa Sent Andreu. ‘La es tipica de l’art roman, sègle XIII, dins lu Lemosin. De segur, i a res de fòrt joiós dedins, qu’es un estile un pauc « sec » :
Coma sabe gran d’enquera coma vau rintrar, la balada dau jorn eriá per avieisar lu chamin de l’Eurò-velò3 o Scandiberica. Sus la carta papier de l’IGN, limerò 146, i a de las indicaci’s de balhadas. Sur plaça, aquò me sembla un pauc complicat, que l’EV3(>fr) encontra un autre torn farjat per dau monde dau cuenh(>fr).
Un viatge desbuta mai d’una vetz per ‘n’ encontra, que ‘quò siguesse dins la vita, dins un libre o ‘na revuda, beleu ‘na votz dins lu pòste…
‘N’ aventura, ela, desbuta quante un grun de sau se boira a la recepta pervuda, per eisemple v’autres vos trompatz d’ora per pertir, o pertetz pas per lu bon chamin…
‘Chaptar un bilhet de tren
Antan ‘guí drech(>lm) a ‘quela conversaci’ quante me persentí au comptador de la companhia daus chamins de fer :
— Màs, màs, màs i a ben daus trens lu mandin per Lemòtges ?
— Beleu ! Vos vau anar veire sur la tiala ! Pòde vos vendre daus bilhet nonmàs per los de l’apres-mieijorn.
Ujan, un monde mau intencionat m’aviá dich que lu tren entre Lemòtges e Esgolemes eriá cuat l’estiu per causa de trabaus sabe pus ente. Un tipe que faguet 200km(>fr) pòt be ne’n far 70 per passar ‘na setmana chas sos pairs, adonc, vei-me-quí de voler un Orleans-Esgolemes de far ne’n trens regionaus, o b’etot dins un tren « interciutats » se queu-quí pren las becanas ; dins l’eideia, i a que ‘chabarai d’intrar per bicicleta, coneisse la chançon.
Per los trens regionaus, sabe maitot que lu chamin eissista dins l’autre sens, que ò faguí i a beleu dietz ans d’aquò. Me sonjave que i a mas de lu copilhar ne’n Los Aubrais-St Peire, St Peire-Peitieus, Peitieus-Esgolesme. Dins la vita, i a quò que sabetz, e, lu monde de la companhia daus chamins de fer. Per far ‘na comparaison, qu’es un pauc coma s’aretrobar dins lu filme « Incepci’ », e pus saber desboirar la realitat dau monde daus raibes.
— Non monsur, aquò se pòt pas far ne’n TER !
— E adobat entau, o entau ?
— Non, vos fau prener lu tegeve, demontar la vòstra becana, la far comptar coma un bagatge e…
— Non, non, non, vòle de la simplicitat, i a pas un autre tipe de tren, beleu un inter-ciutat ?
— (la tipessa de l’autre guichet) I a un tragier, ò sabe que zò prene, mas fau ‘chaptar lu bilhet sus la tiala. N’autres aquí van pas vos lu far.
— Qu’es d’enquera un bra’e sistemi ‘quò.
— (lu pitit chap darrier los dos) E puei monsur, pus degun pren los TERs, atz lu tegeve, quò vai vista.
Me songet que ‘queu-quí obludet d’anar se dordar sus las linhas, que pòde condure la locomotiva se ò fau.
— Me songe que v’autres atz pas compres, i tòrne ‘donc : i a pas de trens per me menar intre Esgolesme e Lemòtges, e vau au mitan de la linha e vòle ò far per becana, mas avant, me fau un tren ente pòde conhar ma bicicleta.
— (lu pitit chap) Mas i a un autocar. Fau prener un tren puei un autocar.
— (me, au guichetier) E prener dos TERs per anar a Lemòtges, aquò deu ben se far d’enquera ?
— Monsur, vos vendrem pas aquí de bilhets TER, mesma copats a Vierzon o Chasteu-Ros. Pòde vos perpausar l’interciutat, un tren que pòt prener la vòstra bicicleta.
— E be, vau prener ‘queu-quí.
‘Quò fai longtemps que la companhia fai tot per nos far mauaimar lu tren.
Fin finalament, aprenguí lu dimenc ser que lu pitit tren eriá tornat quilhat. Pas greu, ai descidat de far la rota mai la becana, vau ò far, avecque e dins l’eideia de « far ‘na marca », coma un tragier que semblaria « Leire per becana », sauv que aquí aquò seriá « Vinhava per becana, bicicletejar intre ribiera e ralh ».
« Vinhana per becana »
Lu tragier Lemòtge–Sent-Junian
Lu tragier es pauc long, mens de 50km, mas malaisat de far, que, ‘quò monta dins las cotas, ‘quò descen passat los tuquets, e fau ‘tenci’ de pas davalar dins las viradas. Coma sei un pauc mesfiós de çò que pòt balhar una machina numerica, aviá ostat quauques chamins « dobtós » de la traca, per m’aretrobat sus ‘na departementala… fòrt-fòrt passanta de veituras. I metí un pitit juòc per passar d’una riba l’autra, d’un costat de la linha l’autre, d’un pont ad un passador. Pauc long e pauc de dificultats en defòra de :
Dins Lemòtges, ‘quò deu pas estre malaisat de trobar un biais d’eschivar los 10km, per ò dire autrament, lu o la que vòu se tirar vista de la vila, li fau copar ne’n biais non pas segre la via.
Dins Aissa, me songe que nostra dama d’Arliquet es de veire, adonc, ai chausit lu nòrd de l’Aurença, mas sei demorat sus la famosa departementala, la D79. I a beleu moien de copas au Mas de las Landas. Aquò eschiva ‘na rota de granda circulaci’ e lu chamin de Chantegraulas — « chemin de Chantegros » per los francès — un chamin qu’eisista pas ne’n defòra de la virtualitat.
per passar au sud de l’Aurença, beleu contunhar dins Lemòtges jurtaus Vantaus, puei ‘nar vers Merinhac, mas, faudriá prener lu temps d’estudiar que los chamin, me songe que mai d’una vetz, son gaulhós.
Avant Verneulh (pont de la Gabia), i a « Las viradas » e « las costas ». Las costas son pas ‘peladas entau per res. Per mon perron, descendí de becana.
St Iries, Sta Maria, St Vartunian, St Brecí pauc de dificultat, i a que l’intrada de Sent Junian ente ‘quò monta un pauc.
Despart de Lemòtges per 10km. Lemòtges, la vila de la porcelana, l’anciana ciutat roja, la ciuatat ente los « trolleybus » son estats servats… Veiquí la gara e un prumier « sela-fís » — un mòt farjat per los francès per dire d’un pertrach fotographic de sa bicicleta dins un luòc balhat — mai lu Ermès :
Tant se far portejar per los dius de los que forjeten, quau que siàia, la vila. E coma i a ‘questa istòria de segre la linha, aprofecham d’estre a la gara per far un pauc de chamin, que la linha dintra las doas garas fai totparrier una bocla. Aquí, qu’eriá un plaser personau que damandava totjorn a mon pair de passar per queu pont, d’ente avieisam tots los ralhs. Passat per aquí, qu’es veire ‘quela ‘gleisa :
Aura que la rota es ‘chabada e qu’aprofeite dau 15 d’aust per far lu jornau, me rende compte que la camerà eriá pas branchada à la desbuta, adonc, pauc d’eimatges. Un diu qu’es ben, mas per estre segur d’aver un grand beneficí dins las portecci’s daus ciaus, tant anar veire St Marcau. E coma ‘queu bilhet es per l’agenca dau torisme de « l’Occitania granda d’aicí Vladivostok », vau passar prener ‘na fotografia de la rua Mistrau. E per ‘quò, l’aplicací’ numerica me damandava de passar sus queu sautador, seriosament 🙂
Trobar la rua Mistrau dins los « thuyas » :
Un diu saludat, ‘quò vai, mas quante obludatz qu’un daus chafres de Lemòtges — Augustoritum — es la « ciuatat de las 7 auturas », los autres diaus sont un pauc mocandiers e vos fan paiar lu chamin. Me qu’aviá trapat un pitit mau ad un januelh, los tuquets me ò tornetan ‘pelar au Mont-Jovís, que ne’n veiquí la gara :
Lancée dans la création de 400 km de pistes cyclables dans l’agglomération, Limoges Métropole vient d’ouvrir 1,5 km de tracé au nord de la ville, près d’Ester. Même si ce n’est pas le secteur où il y a le plus de cyclistes.
Seriosament la meraria(>fr) vos fau ‘restar los pitits pictogrames « verd e blanc », fau ‘restar las bandas pinturadas sus 100m. Fau bastir un vertadier reseu, ò tener e ò metre ne’n prumier dins las prioritats a las crotz. Viguí pas un pananceu « tornatz a drecha ». Sens obludar que Lemòtges eriá pas dins lu classament de la FUB !
Vei-ne’n-quí un bocin desempuei lu bolevard. Seriosament, fau ò tornar far que las raiças minjan lu bitum un pauc pertot, zò tornar far, dins un sens e dins l’autre, quite de prener una via a las veituras, ‘las an pro de plaça entau.
Aissa — St Vartunian
Passat lu bolevard, vei-nos-quí sus la departementala limerò 79. Ela monta, ela descen e i a una « via verda », afe, un chamin de peiras sinhalat coma se qu’eriá ‘na via verda, chamin de Testa Jau.
Ai dich que me mesfiava de las aplicaci’s, que de las vetz, vos fan passat dins l’erba, per pas dire dins una prada, e mesma, i a vertadierament res de fach per las bicicletas :
Lu long de la rota, i a daus molins, daus passatges per lu tren, daus passadors, de las ‘gleisas, daus paneus per montrar l’alienaci’ d’un païs. Dise aquò esmai siguesse pas lu mielhs plaçat per far las leiçons ; avant las Viradas, ai pas saugut legir « las Costas » sur la carta, e vei-me-quí apres marchar lu temps d’una toponimia que ne’n conta pas 🙂
St Vartunian, St Brecí & St Junian
Aura sei chas me, pas entierament, mas, chas me quau que siàia. Un chause me tomba dessur que dau monde vendrá be me charchar se pòde pas marchar.
D’enquera de las garas, de las ‘gleisas, daus bastits, per montrar que sei be apres segre la via dau chamin de fer :
St Junian
I tornar sus ‘na mòda « juga zò coma lu Olivier ». I a res de ben realisat dins la ciutat pelissièra ! ‘Viá trobat ‘quò l’an passat(>lm), veiquí la trobalha dau jorn, la rua Jan Jaurès :
Dins lu centre, ne’n defòra que i a pas de fuòcs, nonmàs de las zonas 20 e 30, que ‘quò fai parlar dins lu jornau locau, La ‘Belha (>fr-fcbk) :
Veiquí un boiradís de fotografias :
La Glana se gieta dins Vinhana
Aquí deve daissar la perpausici’ dau « chamin per la toristalha » per los, e las, que van per bicicleta. Me fau tornar a drecha per quauques kilometres de mai :
‘Quela darnièra costa, per far lu fiar, vau la montar sens descendre. Es entau ! Un chause que tu faguetes a 15 ans, pòdes be ò tornar far passat 40.
Totjorn mai quilhs ciaus bruns, aluenh-monts, finalament sens poder eschivar 3 gotas de plueia :
De sègre…
Per lu ceve — CV — !
Veiquí la carta dau tragier realisat mai ‘na becana de 22kg ‘na vetz charjada :
All over the world, every day, heritage sites, artefacts, skills and traditions are being damaged or lost through war, neglect, development, vandalism, theft or natural disasters. The Heritage Trust aims to focus on some of these issues, as well as highlighting many of the success stories in the fields of archaeology, conservation and historical research. If you have concerns for our heritage, or just a story to tell about it, please let us know by leaving a comment or contacting us at - info@theheritagetrust.org


c: text/html

text:
28/09/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 2 d'octòbre 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 2 d'octòbre 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera l'escriveire Joan Ganhaire per parlar de son noveu roman policier « Sevdije ».
De legir un extrach: sevdije p.1.doc
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
dimanche, 22 juillet 2018
LO JORNALET : " CAL TORNAR FAR REVIURE LA SETMANA "
EDITORIAL LO JORNALET / " Dempuèi 1995, La Setmana a dignificat regularament l’espaci occitan de comunicacion. Sabèm ben que manténer una publicacion en occitan es una aventura militanta. Volèm mercejar Dàvid Grosclaude, Clamenç Pech e tota la còla qu’a rendut possibla La Setmana dempuèi 1995 fins ara. E sustot, volèm grandmercejar e saludar de femnas coma Laurianne Tresserre, Brigitte Bouncer e Fanny Lartigot, qu’amb grand professionalisme e determinacion an trabalhat inalassablament per la dignitat de l’occitan dins los mèdias. Volèm contunhar de trabalhar amb vosautras pendent fòrça annadas. Avèm de qué far!
Sabèm que darrièrament Vistedit èra dins un marrit moment financièr. Las cridas a l’ajuda son estadas nombrosas mas avèm pas fach grand causa per n’evitar la desaparicion. La Setmana es una pèira que fa partida del mur de sostenement contra la fin del nòstre pòble. Sèm totes de pèiras d’aqueste meteis mur, lo podèm pas daissar tombar.
Per tant, cresèm que cal agir amb determinacion per manténer viva La Setmana, o per la tornar far reviure. Convidam los legeires a prepausar d’idèas, dins los comentaris, per reviscolar La Setmana e la daissar pas morir."
LO JORNALET / 22 - 7 - 2018 .
08:50 Publié dans Actions, Actualités, Associations, Blog, Bons plans, Coup de coeur/Coup de griffe, Débat/Forum, La Lettre de Pais Nostre, Politique, solidaritat, Soutien | Lien permanent | Commentaires (0) | Facebook


text:
Apaches
Leis Apaches son un ensems de tribüs indianas d'America dau Nòrd que vivián dins lo sud-oèst deis Estats Units d'America e dins lo nòrd dau Mexic. Lei Navahos fan partida deis Apaches mai son de còp considerats coma un pòble separat — mai fòrça pròche — en causa de son importància demografica. Nomadas e caçaires installats dins una region semi-arida, leis Apaches menavan d'incursions recurrentas còntra lei pòbles sedentaris dau sud coma lei Pueblos e s'opausèron per la seguida ai colons espanhòus e estatsunidencs. Pasmens, foguèron vencuts dins lo corrent de la fin dau sègle XIX e obligats de migrar vèrs de resèrvas indianas. A l'ora d'ara, son subretot installats dins de resèrvas d'Arizòna e de Nòu Mexic. De minoritats importantas existisson tanben dins leis estats d'Oklahoma e de Tèxas.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Geronimo, cap apache famós de la fin dau sègle XIX.


text:
“Volem era Catalonha que sentís es sues lengües catalana, castelhana e aranesa coma ua realitat pròpria e inalienabla”, proclame, entre d’auti punts, eth manifèst fondacionau dera associacion Societat Civila Catalana, que nèish entà deféner es ligams de Catalonha damb era rèsta d’Espanha e Euròpa. Ua collaboradora d’aguest diari l’a acuelhut damb ua benvenguda fòrça calorosa, per miei d’un lenguatge bellicista qu’enamòre: “enemic en casa”, “enemic implacable”, “quinta columna”, “gent catalana de tota era vida que semble auer desbrembat es sues origines e eth costat a on cau lutar”, “lerrouxistes” e, non podie mancar, “botiflers”. Quauquarren non va quan es que pensen disparion son er “enemic”… A despièch deth tèdi que comenci a sénter damb er unic tèma politic catalan, eth collectiu apòrte pluralitat e naui arguments entath debat solatjat que mos manque sus er aperat “procès”, monopolizat enquia ara pes sòns promotors. De hèt, aguesti non amaguen pas qu’era consulta ei “entara independéncia”. Alavetz, ¿qué cau decidir se ja an decidit abantes per nosati? ¿Non pòt acabar tot en un pur teatre, en ua grana impostura de bèri politics e intellectuaus desubicadi en tot profitar eth malur sociau e virar-le per camins intransitables? Coma a escrit eth filosòf Manuel Cruz, escarnit en un programa de TV3 per reclamar-li era pluralitat qu’era shèna neutralize damb era construccion der imaginari nacionalista, era prèssa per “decidir” non pòt mauméter eth dret de debàter en condicions d’igualtat, damb respècte e reconeishement mutuau, sigam independentistes, federalistes, autonomistes o tot çò de contrari. Atau ei tanben era democràcia.
(DIARI SEGRE, 3 de mai de 2014)


text:
L’ORIGINA DE LA LENGA ANGLESA (2)
Lèu foguèron convertits al cristianisme los angleses aprèp l’arribada al reialme de Kent dels missionaires de la Glèisa romana al temps de Gregori lo Grand. L’istòria de tot aquò pòt èsser legida dins St. Beda, l’istorian anglo-saxon (Istòria de la Glèisa e del pòble anglés).
Om assajèt far un acòrd ab la Glèisa bretona, mas sens capitar. Los crestians bretons, fidèls a la Glèisa celtica, son eventualament perduts dins las brumas de lors montanhas, ostils als angleses mesme qu’aquò los menava dins l’obscuretat eternala.
Los reialmes angleses foguèron units dins un solet pòble per Alfred lo Grand, lo nòrd-èst del país restant jos los colonistas daneses. Al nòrd-èst encara uèi i a de mots que venon del danés, come “ta” (mercès), del danés “tak.”
Arribat l’an 1066, e la conquista normanda que plaçava Guilhèm I sul tron o transformèt tot. Al luòc de la democracia anglo-saxona (los reis eran causits!), es establit lo feudalisme, amb doas classas ferotjament – implacablas – opausadas, pas solament politicament mas tanben en termes lingüistics.
I aviá ges d’esfòrç sul part dels normands a reconéisser l’anglés. Lo mot francés “sauvage” i foguèt aplicat. Las doas noblesas, de segur, emplegarián lo latin per lors discorses necessaris e fòrça inegals. (Un pichot nombre de nòbles angleses mariotas restava; la rèsta preferissent l’exil o se resignar a una existéncia morosa dins l’ombra de lors mèstres novèls).
De mots pejoratius
Los romans de Walter Scott nos mostran que los primièrs mots angleses emplegats pels normands e los angevins eran pejoratius. (“Churl”, per exemple, que rèsta uèi un mot qu’a lo sens d’un ome mespresable o malonest: “churlish” es l’adjectiu. Mas pels angleses, un churl era qu’un paisan). Ajostats “knave”, e la version provençala del francés “valet”, emplegada en Anglatèrra pels Normands pejorativament: “varlet.”
La classa renhanta dels Plantagenets contunhava ab lo meteis mesprés per la lenga de sos sèrvs a travèrs los sègles. Lo latin estent lenga de discors entre los dos pòbles, e, ab lo francés, lenga administrativa. La noblesa contunhariá de parlar francés (o per un temps, a l’epòca d’Enric II, l’occitan, pr’amor del maridatge amb Alienòr d’Aquitània) entre eles.
Mas imperceptiblament una evolucion lingüistica passava, e, tre lo sègle XIVen, aquel del poèta Geoffrey Chaucer, vesem l’anglés que devendrá la lenga del país e del pòble entièr. “Middle English” foguèt lavetz encoratjat pertot. Non pus una lenga mespresada e “sauvatja”, mas una fusion d’anglo-saxon e de francés, e l’utís dels poètas e escrivans fòrça estimats per la noblesa e lo pòble.
Arribada l’invencion de l’imprimeriá, e entre los primièrs obratges literaris imprimits per William Caxton son los classics ben-amats per totes, e ja en anglés: “Robin Hood” e “The Canterbury Tales.”
L’anglés foguèt arribat!
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Dins la mitologia grèga, las Amazònas (en grèc ancian ἈuaZόveς o ἈuaZovίδeς) son un pòple de femnas guerrièras que la tradicion situa sus las broas de la mar Negra, d'autres istorians las plaçant mai precisament en Asia Minora, e unes en Libia[1]. Al delà de l'aspècte mitologic, d'istorians suggerisson que las Amazònas poiriánt correspondre istoricament a las femnas guerrièras dels pòbles escitas e sarmatas[2].
De biais general, lo tèrme venguèt a descriure quin que siá groo de femnas guerrièras, que l'existéncia es sovent fantasmada.


text:
Dimenge, 19 de febrièr de 2017, 03h00
La candidatura de Troadec compta tanben amb lo sosten de Regions e Pòbles Solidaris
© Christian Troadec compta amb lo sosten de Regions e Pòbles Solidaris
La precampanha de l’eleccion presidenciala francesa se debana dins un encastre d’escàndols e de polemicas. D’un costat, n’i a que son acusats de se servir de l’argent public —siá de l’Assemblada francesa, siá del Parlament europèu— per pagar de salaris fictius. D’un autre costat, òm a quitament escandalizat la societat francesa per aver condemnat lo colonialisme. Mas çò qu’escandaliza de verai la còla de Jornalet es aquel sistèma electoral que crèa d’obstacles pels candidats que son precisament per la descolonizacion, coma es lo cas del cònsol de Karaez (Bretanha) e conselhièr departamental de Finistèrra, Christian Troadec.
Troadec a percorregudas las nacions minorizadas de la Republica Francesa per amassar d’opinions e de sostens amb l’amira de la presidenciala. Sa tòca es de bastir una candidatura basada suls diferents movements que se baton per la descentralizacion e la descolonizacion politica, lingüistica e culturala, per menar aquela sensibilitat al mièg del debat de çò qu’el nomena “una eleccion màger”. Sa tòca es d’aténher que lo fach dels pòbles minorizats de l’estat venga un tèma de debat politic, e d’ofrir una alternativa electorala a de desenats de milièrs de votants potencials qu’a l’ora d’ara an pas cap de partit pel qual votar.
L’obstacle pus grand que Troadec deu superar es la recèrca de 500 signaturas demièg los 47 000 elegits que i a en Republica Francesa. Es pas lo primièr còp que s’ensaja una operacion similara: Robèrt Lafont o ensagèt en 1974, mas obtenguèt pas totes los sostens necessaris. Aviam l’illusion que la França de uèi seriá mai toleranta e mai democratica e que sos cònsols e elegits permetrián la presentacion de mai de candidats, e mai s’an pas previst de votar per aquestes. Per ara sembla complicat, e avèm temps fins al 17 de març. S’avètz l’escasença de parlar amb d’elegits, demandatz-lor lor sosten per aquela candidatura.
La còla de Jornalet vòl exprimir son sosten absolut a aquela iniciativa e nos felicitam que l’occitanisme politic sostenga aquel projècte. Serà una autra oportunitat perduda se lo 17 de març que ven avèm pas una candidatura dins una eleccion presidenciala francesa que meta la question nacionala, culturala e lingüistica sus la taula del debat politic e que chepique los grands partits franceses.
Es fòrça probable que nos trobem davant una autra candidatura falhida. Mas o devèm ensajar fins a la darrièra minuta. De tot biais, qué que se passe, nos trobam amb una amadurança de totes los movements politics de las nacions minorizadas, l’occitan comprés, de la meteissa faiçon que la candidatura falhida de Lafont permetèt, almens, la creacion d’un ret territorial occitanista que faguèt divèrses fruches organizatius.
#4 Vos respondrai, en lenga gotica occitana (e mai barròca, romantica, subrerealista e ultramodèrna d'anticipacion) que plan segur, cap potentat decisiu non vòl en Euròpa cambiar de sistèmi. Los fòrts, fòrts vòlon demorar. E per i captiar, o fan tot, çò possible, çò fòrabandit, çò enebit, çò impossible, e mai que mai çò inadmissible. Res non los arrèsta pas. Es atal, mercés a aquela abséncia psicopatica d'empatia, d'escrupuls e de principis societals, que capitèron de ven... Legir mai
Vau ensajar d escriure en lenga romana. Parlatz del sistèma politico-electoral de la Republica Francesa, Credetz encara d o poder clinar al agrat de vòstres volers ? Es un songe un pantai ! Lo simple fach de vos interessar ad aquèra eleccion vos conecta al sistema occidental que descrivetz e vos absorbís e nega da fons per la sola lei de la majoritat democratica. Amassar tots los regionalismes sufís pas, desiri tot ce de bon al candidat Troadec qu es estimable mais jògui e escomèti qu... Legir mai
#1 Compreni pas l'argumentari : Troadec es minoritari. Los franceses son contra lo centralisme mas vòtan per un president qu'a fòrça poder ( tròp per ieu ). Lo nacionalisme francés se pòrta plan. Sufís de veire la reaccion del mond quand Macron diguèt que la colonizacion francesa foguèt un crimi contra l'umanitat. Fa pauc Valls nos diguèt que França existís dempuèi mai de mil ans. Los politicians franceses sabon far bèlbèl al sentiment nacionalista francés. Lo mite dels nòstres... Legir mai
#1 Vos contradizètz ! Escrivètz : « Volan pus de la dreicha, ni de l'esquera. » Puèi un pauc mai luènh, ajustatz : « Volan un estat que bota en plaça una politica de solidaritat, de coperacion, d'entraida, entre tots e entre las régions francesas e non pus las rivalitats, la guerre economica o militaria. » Mas una plolitica atal a un nom ; se ditz una politica d'esquèrra ! Lo vertadièr problèma, es que de l'esquèrra, n'avèm perduda piada despuèi la disparicion del Conselh Nacion... Legir mai
La candidatura de Troadec a pas gaire d'importança; de tota faiçon lo candidat minorisat qualque sia es nejat dins la propaganda mediatica. .Pus imortant son los cambiaments que se passan aus Etats-Unis.
Sembla que la politica de Trump siaja una ruptura emben l'anciena economia baptisada assassinat economic. L'òm presta de l'argent aus pais dependents de l'America, òm los endeta en los obligeant a far de bels trabaus e òm los rend completament dépendent. Mesma politica de las banc... Legir mai


text:
Literatura
Etimologicament, la literatura es l'art d'escriure. Ça que la, lo concèpte de literatura inclutz:
- L'ensems de las òbras escrichas o oralas fondadas sus la lenga e que compòrtan una dimension estetica (a diferéncia, per exemple, de las òbras scientificas o didacticas).
- Las activitats de produccion e d'estudi de dichas òbras
- L'ensems dels tèxtes publicats ligats amb una disciplina o tèma en particular, dintre d'una dimension estetica o non. Es, dins aquel sens, que podèm parlar, per exemple, de la literatura scientifica. Atal, s'entend coma literatura una colleccion de tèxtes, que fan generalament partida d'un grop lingüistic determinat (per exemple, literatura occitana, catalana o anglesa), o ligats a un tèma, a una epòca o a un contèxt social determinat (literatura novecentista, feminista...). Evidentament, los classaments literaris son subjectius, e pòdon èsser controvertits dins fòrça cas. Se pòt tanben classificar (o sosclassificar) generalament la literatura en genres literaris. E se pòt considerar coma literatura tot tipe de tèxt e tot tipe de trabalh basat suls simbòls (la benda dessenhada, los imatges...). Ça que la, se considèra correntament coma literatura solament los tèxtes escriches d'una cèrta qualitat e non pas las creacions popularas coma la benda dessenhada.


text:
Etrúria
Etrúria èra lo territòri dels Etruscs. Correspond a l'actuala Toscana, anèt pendent lo priòde de son espandiment maximum, al delà de l'Apenin toscoemílian fins la plan de Pò e la seuna boca, a Adria, pòrt antic que dona lo seu nom a la Mar Adriatica. Al sud, lo territòri etrusc s'espandiguèt al delà de Roma (compreda), fins Capoá.
Somari
Las ciutats[modificar | modificar la font]
Una dotzena de ciutats confederadas, formant une nacion, e correspondent al tant de Lucumonias formavan la Ligua etrusca basada sus la dodecapòli : Véies, Caeré, Tarquinia, Vulci, Volsinii novi, Clusium, Perosa, Cortone, Arretium, Volaterrae, Vetulonia, Rusellae.
A cada vila correspondava de districtes comprenent des ciutats mai pichonas e de vilatges. Cada de ciutat èra administrada per un Lucumon, governador eissit de l'aristocracia. Pasmens, existissiá d'autres magistrats: lo mòt zilath per exemple, apareis dins l'epigrafia e èra relatiu a une magistratura.
Las vilas etruscas èran nombroses, las mai importantas èran:
- al sud de Toscana: Caeré, Tarquinii, Vulci, Veji, Volsinies, Populonia (la sola ciutat a èsser tanben un pòrt) ;
- al centre : Clusium, Cortona, Arezzo, Perosa, Rusellae, Vetulonia ;
- al nòrd : Pisae, Fiesole, Volterra ;
- e tanben, Volsinii.
Las primièras vilas etruscas presentavan pas de plan caracteristica, mas las vilas mai tardièras foguèron bastida segon un plan ortogonal: dos axes, nòrd-sud (cardo) e èst-oèst (decumanus) formant une interseccion dempuèi que s'ordonava la vila, dessenhavan d'illòts afectats a de foncions divèrsas (espaci public, espaci sacrat, demoranças). Adduccion d'aiga, toats, caufatge, comptan d'entre las invencions utilizada mai tard pels Romans.
Foncionament de las ciutats[modificar | modificar la font]
Aquelas ciutats foguèron d'en primièr governadas caduna per un rei, enseguida per una oligarquia, eissida de las grandas familhas de l'aristocracia. Aquelas vilas gropavan a vegada en confederacions o en ligas de natura religiosa. S'enriquissent amb lo temps mercé a de produchs agricòls de las tèrras a l'entorn, coma amb lo blat, e a un elevatge florissent, a l'expleitacion de minas e al comèrci, las ciutats etruscas capitèron lèu a s'afirmar. Lo pòble etrusc conegut un espandiment entre lo sègle VII e V dins la val del Pò, al nòrd, que las ciutats de Felsina (Bolonha), e de l'actuala Marzabotto, ligadas a Spina, sus la mar Adriatica, ciutat recuelhent l'influéncia del mond grèc, e favorizant lo lucratiu comèrci de l'ambre e de l'estam amb lo nòrd, al sud, dins lo Latium, e amb una fòrta preséncia en Campània, en Corsega enfin a Alalia (arar Aléria). Sus mar al contrari, la concurréncia amb las flòtas de Cartage e grècgas foguèra juste. Roma èra un domèni etrusc pendent un siègle, e la dinastia dels Tarquins, reis d'origina etrusca, rebat la superioritat e l'importança de las ciutats etruscas miègjornalas, que daissèron de traças dins la religion, los usatges, las institucions e los edificis de Roma, plan sonvent confirmadas per l'arqueologia.
Segon l'istorian roman Titus Livius, Lucumon èra en mai lo prenom original de Tarquin lo vièlh, lo primièr rei etrusc de Roma, prenom latinizar en seguida en Lucius.
Govèrn[modificar | modificar la font]
Lo centre religiós dels Etruscs èra a Voltumna, prèp de Volsinies. Aprèp de fèstas e de jòcs paraetruscs, los representants de la Dodecapòli eligissián un magistrat federal (zilath mexl rasnal, sacerdotes o rex dels Latins) qu'aviá un ròtsle religiós e plan segur economic, mas fòrça pauc politic.
Als sègle VII e VI, aquelas ciutats coneguèron un regim monarquic. Qualques monarcs (o lucumon) venguèron legendaris (Mezence de Caere, Properce de Véies o Thybris), d’autres son atestats pels tèxtes e l’arqueologia (los Tarquins, Servius Tullius, Mastarna de Roma, Porsenna de Clusium). Eissit de l’aristocracia, lor poder sembla aver èsser absolut, mas jos subvelhança d'una oligarquia de princes, e suk domèni politic, religiós e militar. D’en primièr electiva, la reialtat leu venguèt ereditària per las femnas. I a pas cap traça d’assemblada comparable al Senat roman.
Entre la fin del sègle VI e lo mejan del sègle V, un regim republican oligarquic basat sus la tiranniá s’instaurèt dins gaireben totas las ciutats etruscas que se desvolopèt una societat quasi egalitària en una classa unica. Lo poder passèt als princeps (segon la transcripcion latina), oligarcs exercissent de magistraturas (zilath, purth, macstrevc). Las meteissa familhas, rivalas entre elas, exercissent lo poder de contunh.
Economia[modificar | modificar la font]
La basa de l’economia d'Etrúria èra constituida per l’agricultura, la pesca e la caça mas tanben pirateriá. Las jaças de coire, d’estam, de fèrre, de plomb argentifèr èran espeitadas dempuèi lo periòde villanovian e las minièras trabalhadas ou venduda. La pèira de construccion utilizada mai sovent èra lo tuf volcanic.
Etrúria beneficiava d'un aventatge considerable: los metals qu'èran presents al nòrd-oèst de Roma (monts de la Tolfa) e subretot sur l’illa d’Elbe (Aithaleia).
- « Al delà de la ciutat que los Tirenian nomenon Populonia, i a une illa que se nomena Aithaleia. Se trapa a prèp de cent estadis de la còsta e deu lo seu nom a la fum (aithalos) qu'estagna en nebladís epais al dessús d’ela. Es qu'aquela illa conten un grand jaç de minièra de fèrre que los abitants extrion per lo fondre e de la rajar; possedís una granda quantitat d'aquela minièra. aqueles que trabalhan la minièra cravan la ròca e brutlan dins de fornèls fòrt ingenhoses las fragments de minirèra qu'avián estat brisats; dins aqueles fornèls fan fondre los talhons mejans un fuòc fòrça violent e ralan lo metal en ligòts de talha moderada qu'an un pauc l’aparéncia de grossas espongas. Aqueles lingòts son comprats per de marcands que pagavan en argent o en natura e que los transportavan a Dicaearcheia (ciutat grèga prèp de Pozzuoli) o dins d’autres luòcs de marcat que d’autres marcands compravan aquels cargaments e, amb l’ajuda d’una multitud d’obrièrs fabres qu'assemats, fabrican d'objèctes de fèrre de totas menas. »
La metallurgia provoquèt lo desvelopament del comèrci al sègle VII. Los Etruscs exportèron mejans lors pròprias naus d'objètes de bronze (trompètas, ròstres) de l’Espanha a Atenas, de Cartage a la Grand Bretanha, al Danemarc, a la Suècia, e pel sud de la Gàllia, en Alemanha del Sud e en Boèmia. Lo trafic cap a Grècia foguèt mai important (ceramica atica contra blat de Granda Grècia e metals). La Gàllia del Sud comprava de vin e metals e furnissiá dels pèls e l'estam.
Totes aqueles escambis favorizèrrent tanben lo desplaçament de las personas, de las tecnicas e lo mesclatge etnic:
- « Un òme de Corinta nomenat Demarat, de la familha dels Bacquiads aviá navigat cap a l'Itàlia per i fae comèrci e i conduguèt la seuna nau de transpòrt e las seunas mèrça. Aprèp los aver vendudas dins los pòrts de las ciutats etruscas qu'èran alara mai florissents d'Itàlia, e s'essent procurat de notables benefices, volguèt pas mai tocar d'autres pòrts mas contunha los seus trafics dins las meteissas aigas transportant las mèrças etruscas a çò dels Grècs e las noiruturas grègas a çò dels Etruscs. De biais que s'enriquissèt fòrça. Al moment de la revolucion de Corinta, quand lo tiran Cipselos cacèt los Bacquiads, estimant qu'en rason de las seunas riquesas e de son apartenéncia a l'aristocracia podava pas mai viure en securitat jos la tirannia, prenguèt çò que podava emportar dels seus bens e quitèt Corinta per mar; coma en rason de las seunas activitats comercialas aviá fòrça e excellents amics Etruscs, e subretot a Tarquinia, una ciutat qu'alara èra granda e florissenta, s'i installèt e eposèt una femna d'una illustra familha. ».
Cronologia[modificar | modificar la font]
- - XIII, arribada legendària dels Lidians en Etrúria, capitanejat per Tyrrhénos
- - IX a - VIII, civilizacion villanoviana
- - VII|e, cultura orientalizanta
- -616 - -578, reialme mitic de Tarquin lo vièlh sus Roma
- -578 - -534, reialme mitoc de Servius Tullius
- -535, batailha d'Alalia, amb l'ajuda dels Cartagineses contra los Grècs
- -509 - 506, expulsion dels Tarquins de Roma, guèrra entre lo rei Porsenna de Clusium e Roma, desfacha de Porsenna sus Aristodèm de Cumesa Aricie
- -477, ataca de la gens romana dels Fabians que se faguèt anientar pels Véies
- -474, la desfacha de Cumes fàcia a Siracusa
- -428, guèrra entre Roma e Véies que lo rei Lars Tolumnius foguèt tuat
- -415, alliança amb Atenas contra Siracusa.
- -396, Véies es presa pels Romans
- -384, pilhatge de Pirgi per Denís lo vièlh
- -357 - -354, Roma ataca los Etruscs, sètge de Sutri
- -310, los Etruscs s'associan als Samnits contra Roma.
- -311, presa d'Arretium, capitala etrusca.
- -308, la familha regnanta etrusca dels Tarquinia se somet
- -302, victòria de Roma suls Etruscs de Roselle
- -295, desfacha de Sentinum fàcia als Romans
- -284, los Senons ganhan los Romans a Arretium
- -280, presa de Vulci pels Romans
- -273, fondacion de la colonia de Cosa prèp de Vulci
- -265 - -264, presa e destruccion de Volsinies pels Romans.
- -241, presa e destrucdion de Faleries.
- -205, souten l'armada romana per la Segonda Guèrra Punica
- -196, revòlta d'esclaus
- -186, repression del culte de Fufluns
- -183, fondacion de Saturnia
- -181, fondacion de Gravisca
- -90 - -88, la Guèrra Sociala
- -82, Silla confisca una partida del territòri de Clusium, Arretium, Fiesole e Volterra per i installar de colonias de legionaris veterans.
- -79, capitulacion de Volterra
- -42, Perosa qu'abriga de partisents de Marc Antòni es destruida per August
- -40, l'Etrurie ven la VIIa region romana
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- lo realme d'Etrúria: foguèt creat a la plaça del grand ducat de Toscana pel tractat de Lunéville (1801). Foguèt absorbit en 1807 dins l'Empèri francés e suprimit en 1814.
- Túscia: nom que pòrta l'ancian domeni etrusc pendent l'Antiquitat tardièra e la nauta Edat Mejana.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Les étrusques - La fin d'un mystère, Jean-Paul Thuillier, septembre 1990, (ISBN 2070530264)
- (fr)L'Étrusque, Mika Waltari.
- (fr)Alain Hus, Vulci étrusque et étrusco-romaine, éd. Klincksieck, 1971, 228 p.
- (fr)JM Irollo, Histoire des Étrusques, éditions Perrin, 2004


text:
L’abadia de Cadonh es una abadia medeviala fondada en lo 1115. La gleia, dau sègle XII, es d’epoca romanica. Lo claustre, dau sègle XV, es una obra majora de l’art gotic.
L’abadia de Cadonh es marcada au patrimòni de l’Unesco coma part del camins de Sant Jaume. La sieu renomada venia dau Suari, venerat pendant d’annadas coma lo Sant Suari dau Crist. Fin finala, d’après l’estudi facha en lo 1934 dei inscripcions -dins una caligrafia araba- sus lo suari, aquel teissut seria originari d’Egipte, elaborat au sègle XI.


text:
ACTUALITAT
Deth 16 ath 19 d'agost: Hèira "Hèt a man, hèt aciu"
06/08/2018
Pendent es dies 16 e 19 d'aguest mes, eth Passeig dera Libertat de Vielha acuelherà ua naua edicion dera Hèira d’Artesania dera Val d’Aran “Hèt a man, hèt aciu”, qu'organize eth Conselh Generau d’Aran damb era collaboracion dera Deputacion de Lhèida, Foment Torisme Val d’Aran, er Ajuntament de Vielha e Mijaran, era Associacion d’Artesans e Artistes dera Val d’Aran, productors dera mèrca de garantia “Productes de la Val d’Aran” e dera Associacion de Cases de Pagés ena Val d’Aran.
Ath delà des diferentes parades, pes tardes, grani e petiti poderàn gaudir des talhèrs e demostracions d’elaboracion de sabons e saus de banh, pastissaria, reciclatge, bijuteria e pentura, entre d’auti, a cargue des madeishi mestieraus.
Anna Díaz, conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic d’Aran, a explicat qu'aguesta hèira mestierau servís entà hèr conéisher, tant as aranesi coma era gent que mos visite pendent er ostiu, es diferenti sectors artesanaus dera man des sòns productors qu'ath delà son representants d’ua importanta activitat deth comèrç locau.
Ath delà des diferentes parades, pes tardes, grani e petiti poderàn gaudir des talhèrs e demostracions d’elaboracion de sabons e saus de banh, pastissaria, reciclatge, bijuteria e pentura, entre d’auti, a cargue des madeishi mestieraus.
Anna Díaz, conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic d’Aran, a explicat qu'aguesta hèira mestierau servís entà hèr conéisher, tant as aranesi coma era gent que mos visite pendent er ostiu, es diferenti sectors artesanaus dera man des sòns productors qu'ath delà son representants d’ua importanta activitat deth comèrç locau.
Clara Villar


text:
Saint-André-Treize-Voies
Saint-André-Treize-Voies es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Comuna en avent apertengut al diocèse de Nantas e ligat al diocèse de Luçon en 1790. La parròquia possedís un ancià prieuré bénédictin donat a La Rochèla.
Commune ayant appartenu au diocèse de Nantes et rattaché au diocèse de Luçon en 1790. La paroisse possède un ancien prieuré bénédictin donné à La Rochelle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Cronomètre
Un cronomètre designa una mòstra, valent a dire un instrument orari munit d'un sistèma que sèrve per mesurar lo temps d'un biais precís, amb una gròssa fisabilitat. Lo nom vèn dau grègo chronos (xpόvoς), que significa "lo temps".
En relotjariá, un cronomètre es una mòstra munida d'un afichatge de la segonda, e que son movement siguèt esprovat e passèt ambé succès de mesuras d'exactitud gràcias ais agulhas fachas per un organisme oficiau neutre, durant mai d'un jorn, dins de posicions diferentas e a de temperaturas diferentas.


text:
Leis associacions Culture et langue d'oc et Croupatas organizan un estage de lenga dins la Droma, coma chasque an.
Se debana la dimenchada dei 4 e 5 de julhet a Vila-perdris. Dubèrt en totei tre 17 ans, l'estage acampa divèrs atalhiers coma la charradissa, la toponimia, lo cant, lo tiatre, la cosina... Un sistèmi que fonciona despuèi d'annadas e que se renovela emb una tematica diferenta.
Per 2015, es Joan-Enric Fabre
que sarà au còor de l'estage. La dimenchada s'acabarà sus una vilhada que ié sarà consacrada.
Per participar a l'estage, demandatz de vos inscrieure auprès de Joan-Loís Ramel au 04 90 46 48 61 ò a jeanlouis.ramel@free.fr
Es possible d'èstre logat sus plaça. Per ne'n saupre mai sus lei disponibilitats sonatz Mr Donzet au 04 75 27 42 30 (Gîte d'Angèle) ò Dòna Pourchaire au 04 75 27 43 78 (Chambre d'hôte)


text:
Montigny-les-Monts
Montigny-les-Monts es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La superficie es de 14.5 km². Montigny-Los-Monts pòrta lo còdi Insee 10251 e a associat al còdi postal 10130. Se situa géographiquement a una altitud de 150 mètres aperaquí.
La superficie est de 14.5 km². Montigny-les-Monts porte le code Insee 10251 et est associée au code postal 10130. Elle se situe géographiquement à une altitude de 150 mètres environ.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los abitants (gentilés) de Montigny-los-Monts se trucan los "Montignaciens". La vila de Montigny-los-Monts aperten al costat de Ervy-lo-Châtel e al arrondissement de Tròias.
Les habitants (gentilés) de Montigny-les-Monts s'appellent les "Montignaciens". La ville de Montigny-les-Monts appartient au canton d'Ervy-le-Châtel et à l'arrondissement de Troyes.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Bordelès
El Bordelès (en occità Bordalés) és una regió a cavall de Gascunya i Guieana, inclosa dins el departament de Gironda.
Contingut
- 1 Bordelès històric
- 1.1 Llista de les parròquies i dels arxiprestats el 1585
- 1.1.1 Arxiprestat de Benauja
- 1.1.2 Arxiprestat de Blaia
- 1.1.3 Arxiprestat de Borg
- 1.1.4 Arxiprestat de Buc i Bòrn
- 1.1.5 Arxiprestat de Cernés
- 1.1.6 Arxiprestat d'entre Dordonya
- 1.1.7 Arxiprestat d'Entre Duas Mars
- 1.1.8 Arxiprestat de l'Esparra
- 1.1.9 Arxiprestat de Fronsac
- 1.1.10 Arxiprestat de Molís
- 1.1 Llista de les parròquies i dels arxiprestats el 1585
- 2 Bordelès actual
- 3 Bordelès (parlar)
Bordelès històric[modifica]
El Bordelès històric és l'antiga diòcesi de Bordeus. Ocupava la part occidental de la Gironda més una petita partida de les Landes.
Llista de les parròquies i dels arxiprestats el 1585[modifica]
Arxiprestat de Benauja[modifica]
L'arxiprestat de Benauja és la partida centre-sud de l'Entre Duas Mars.
Arbís, Aubiac (municipi de Verdelais), Banhaus (i el seu annex Montinhac), Bèravath, Blesinhac, Cadilhac, Cantòis, Capian, Cardan, Donzac, Escossan, Falairàs (i el seu annex Campet), Gabarnac, Ladaus, Lengoiran, Lestiac, Lopiac (capital), Montaroish (municipi de Targon), Montpesat (municipi de Morens), Montprimblan, Morens, Omet, Palhet, Lo Pian, Rions, La Ròca, Senta Crotz del Mont, Sent German de Grava (i el seu annex Semens), Sent Leon, Sent Macari, Sent Mexent, Sent Pèir de Vath, Solinhac, Targon (i el seu annex Totijac), Veguèir o Nairac, Vilanava de Rions.
Arxiprestat de Blaia[modifica]
Airans, Anglada, Berson, Blaia (i el seu annex Senta Luça), Brau, Campunhan, Cars, Cartalèga, Conezac, Estaulèirs, Fors, Generac (i lel seu annex Saugon), Marcilhac (capital), Masion (i el seu annex St Seurin), Plassac, Plana Sèuva, Renhac, Sent Andrauni, Sent Aubin, Sent Caprasi, Sent Cristòli de Canac, Sent Cièrs de la Landa, Sent Genés de Segonzac, Sent Giron de Aigaviva, Sent Loís de la Contau, Sent Martin de la Cauçada (i el seu annex N.D. De Fredinhac), Sent Palais en Vitresés, Sent Pau de Maisondat, Sent Simon.
Arxiprestat de Borg[modifica]
Aubia (i el seu annex Espessàs), Baion, Borg, Camilhàs, Casèla (municipi de Prinhac i Marcamps), Caunhasés, Cesac, Civrac, Comps, Cubzac, la Fossa (i el seu annex Sent Vevian), Gauriac (capital) (i el seu annex la Ruscada), Gauriaguet, Lansac, la Libarda, Marsàs, Mombrèir, Peujarn (i el seu annex Virsac), Prinhac (i el seu annex Marcamps), Punhac, Sent Andrés de Cubzat o dau Nom de Diu, Sent Cièrs de Canessa, Sent Gervasi, Sent Idens de Sodiac, Sent Laurenç d'Arça, Sent Mariens, Sent Savin, Sent Seurin de Toveiràs, Samonac, Tauriac, Tulhac (i el seu annex Sent Trojan), Vilanèva.
Arxiprestat de Buc i Bòrn[modifica]
Audenja, Aurelhan, Biàs, Biganòs, Biscarròssa, La Canau, Casaus (municipi de La Tèsta), Endarnòs, Gastas, Gujan, Lèige, Lenton, Levinhac, Mamisan, Mesòs, Miòs, La Mòta, Parentís (capital), Lo Pòrge, Sent Julian de Bòrn, Sent Pau en Bòrn o Frontinhac, Salas, Sanguinet, Saumòs o Gorgàs, Lo Teish, Lo Temple de Sautujas, La Tèsta.
Arxiprestat de Cernés[modifica]
Aurinha (i el seu annex Lo Tusan), Austens (i el seu annex Sent Magne), Balisac, Lo Barp, Barsac, Bautiran (i el seu annex Aigamòrta), Begla, Beliet, Bomas, La Brèda, Budòs, Cadaujac, Canejan, Castra, Cerons, Cestàs, Hargas, Gradinhan (capital), Guilhòs, Isla Sent Jòrdi, Lendiràs, Leujats, Leunhan, Martilhac, Navalhan, Pessac, Podensac (i el seu annex Ilats), Portèth, Prenhac, Pujòus, St Lugèir de Balson, Sent Maurilhon, Sent Medard d'Airans, Sent Miquèu de Riufred, Sent Sefrian, Sent Sèuve, Saucats, Sautèrnas, Talença, Tolena, Vilagrens (i el seu annex Cabanac) (municipi de Cabanac i Vilagrens), Vilandraut, Vilanava d'Ornon, Viralada (i el seu annex Arbanats).
Arxiprestat d'entre Dordonya[modifica]
Abzac, Belvés (i el seu annex Capitorlan), Camps (i el seu annex Cornemps), Castilhon, La Faiòta (i els seus annexs Francs i les Sales), Gardegan, Gors, La Landa, Liborna, Lussac, Montanha, Montbadon (municipi de Peisseguin), Neac, Parsac (municipi de Montanha), Peinormand, Peisseguin, Petits Palais, Pomirau, Sablons, Semelhon, Sent Cibard de Combas, Sent Colomba, Sent Cristòli de Bardas, Sent Denís de Pila (i el seu annex Sent Jòrdi de Guistras), Sent Estève de Lissa, Sent Felipe d'Agulha, Sent Genés de Castilhon, Sent Ipolite, Sent Magne de Castilhon (capital), Sent Martin de Maserat (municipi de Semelhon), Sent Medard de Guisèiras, Sent Pèir d'Armens, Sent Seurin d'Eila, Sent Sulpici de Falairens, Senta Terra, Taiac, Tortirac (municipi de Gardegan i Tortirac), Vinhonet (i el seu annex Sent Laurenç de Combas).
Arxiprestat d'Entre Duas Mars[modifica]
Ambarés, Ambés, Artigas, Arvèiras (i el seu annex Sent Pèir de Vaus), Baishac, Baron, Bassens, Baurech, Boliac, Bonetan, Cadarsac, Còdol, Camairac (municipi de Sent Sulpici i Camairac), Camarsac, Camiac, Cambas, Camplanas, Carinhan, Cenac, Cenon, Creon, Cronhon, Cursan, Dardenac, Espiet (i el seu annex Danhac), Genissac (capital), La Grava d'Ambarés, Gresilhac, Gulhac, Hargas, Haus, Hloirac, Ison, Ivrac, Larmont, Linhan, Lopas, Madirac, Mainac (municipi de Camblanas i Mainac), Molon, Montferrand, Montussan, Nerijan, Pompinhac, Lo Pot, Quinçac, Sadirac, Sent Caprasi de Haus, Sent Denís (municipi de Camiac i Sent Denís), Senta Eulalia d'Ambarés, Sent Genés de Lombaud, Sent German dau Puish, Sent Jacme dau Bèc d'Ambés, Sent Lobés, Sent Quentin de Baron, Sent Sulpici d'Ison o de Bernac, Sent Vincent de Pau d'Ambés, Salabeu, La Salva, Tavanac, Tisac de Curton, Lo Torne, La Trèna, Tressas, Vaira.
Arxiprestat de l'Esparra[modifica]
Benon (municipi de Sent Laurenç), Blanhan, Boientran (municipi de Sent German d'Estulh), Bugadan, Cairac, Cissac, Civrac (i el seu annex Escurac), l'Esparra, l'Espitau (municipi de Graian i l'Espitau), Galhan, Graian, Jau (i els seus annexs Dinhac i Hloirac), Ordonac, Paulhac, Potensac (municipi d'Ordonac), Prinhac, Rinhac, Senta Alena de l'Estanc o Hortin, Sent Arlòdi (municipi de l'Esparra), Sent Cristòli de Castilhon (i el seu annex Coquècas), Sent Estèfe de Colonas (capital), Sent German d'Estulh, Sent Idens, Sent Laurenç, Sent Mambèrt (municipi de Paulhac), Sent Martin de Cadorna (i el seu annex Sent Seurin de Cadorna) (municipi de Sent Seurin de Cadorna), Sent Sauvur, Sensàs, Solac, Talaits, Uish (municipi de l'Esparra), Valairac, Vendais, Vensac (i el seu annex Semevian/ Sent Vevian), Vertulh.
Arxiprestat de Fronsac[modifica]
Baiàs, Bonzac (capital) (i el seu annex Galgon), Cadilhac, Cainac (municipi de Galgon), Chamadela, Cotràs (i el seu annex Las Pinturas), Esgleisòtas o Sent Pèir de l'Estela, Fronsac, La Gòrça, Guistras, lsla de Carnèir (municipi de Lugon i l'Isla dau Carnèir), La Landa, Lugon, Maransin, Marcenés, Molhac, Perissac, La Poiada, Porquèiras, La Ribèira, Salhans, Sent Anhan, Sent Cièrs d'Abzac, Sent Cristòli de la Dobla (i el seu annex Chalaura), Sent Genés de Quelh, Sent German la Ribèira, Sent Martin dau Bòi, Sent Martin de Laia, Sent Miquèu la Ribèira, Sent Roman de Borsàs o la Virvèia, Salinhac, Savinhac d'Eila, Tarnés, Tisac, Verac, Vilagoja.
Arxiprestat de Molís[modifica]
Eines, Arcins, Arsac, Avensan, La Barda, Blancafòrt, Brach, Bruja, Cantenac, Carcans, Castèthnau, Cussac (i el seu annex Senta Gema), Listrac, Ludon, Macau, La Marca, Margaus, Martinhàs, Merinhac, Molís (capital després del s. XVI) (i el seu annex Sent Genés de Mèira), Parempuira, Lo Pian, Senta Alena de la Landa, Sent Aubin, Sent Jan d'Ilhac, Sent Medard de Jalas (capital fins al s. XVI), Salaunas, Sossans, Lo Telhan.
Bordelès actual[modifica]
Es pot definir actualment el Bordelès com la regió vitícola que envolta Bordeu. Comprèn el Medòc vitícola fins a Valairac, el Blaiés fins a la frontera dels aiguamolls, el Libornés fins a la forest de la Dobla, Las Gravas i, de segur, l'Entre Duas Mars.
Bordelès (parlar)[modifica]
Un article és dedicat al parlar de la zona de Bordeu.


text:
Sent Antonin (Tarn e Garona)
Sent Antonin[1],[2],[3] (oficialament en francés Saint-Antonin-Noble-Val) es una comuna roergata, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada al jonhent de Boneta e d'Avairon al tèrme de Roergue, País d'Albi e Carcin, Sent Antonin es una de las mai vièlhas ciutats medievalas que subrevisquèron a l'istòria. Es enrodada per de bastidas e confronta la partida oèst de la selva de Gresinha
Lo site es aparat per las gòrjas d'Avairon e los bauces del Ròc d'Anglars.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'Ostal Romanic, bastit en 1125 pel senhor Archambault e restaurat al sègle XIX per Eugène Viollet-le-Duc. Recapta un musèu.
- Mercat Cobèrt.
- Bèlvéser del Ròc d'Anglars.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Site de la vila
- (fr)L'Ostal del Patrimòni e de l’Environament Miègjorn-Carcin
- (fr), Site sul libre Les piqués de l'aigle 1850-1940
- (fr)Site del País Mièjorn-Carcin
- (fr)[1] Site de la Societat dels Amics del Vièlh Sant Antonin.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Portal:Carcin/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Roergue/Articles ligats
- Comuna de Tarn e Garona
- Comuna del País d'Albi
- Comuna de Carcin
- Comuna de Roergue
- Comuna d'Occitània


text:
01/07/2014
Jornada de plaser e de transmission
Per lo prumier còp, «mas de segur pas per lo darrier », ço-disset Olivier Boudy President dau Bornat dau Perigòrd, la Felibrejada decidet d'organizar una jornada per los escolans e collegians qu'aprenen l'occitan dins lo departament mai los dau canton de Vertelhac.
« Una jornada força interessanta e plan ben organizada » ço-disset un famos professor d'occitan a Perigüers e Brantòsme e animator de radiò ( Marçau Peironi, l'aviatz conegut de segur). Una genta persona dau ranvers, en costume tradicionau, acompahnet chasque grope pendant tota la jornada. En una vintenada de talhiers, los jòunes an pògut rencontrar daus artisans, artistes, professionaus que lor parleren en occitan e en francès de lor passion.
Coma de costuma, las farralhas, los vielhs petarons, la dalhuza, la baturza eran quì e viravan enquera. Lo teulaire monlet daus teules canau davant los eslevas. L'esculptaire sur boesc Mr Laurenç de Vancens expliquet en occitan e en detalh coma far surtir la forma dau materiau. Un expausat complet fuguet fach per « Le Rucher du Périgord », seguit per una degustacion de brescha frescha e de miau de caulzat, de ronze o de chastanh. Pòguèrem verifiar un còp de mai lo biais de dire« Culherada de miau trapa mai de moschas que barricon de vinagre » quante los dròlles botavan lo det dins lo miau fresche. Lo molinier Alan Mazeu, dau Molin de la Pausa a Sent Meard de Drona expliquet l'evolucion dau trabalh dau grun, dempuei l'esbolhatge daus prumiers òmes jusc'a la monaria e la minotaria actualas. Talhadors de peire, esculptaires, fotògrafes, juòcs ancians, bolengier...Auria faugut dos jorns per tot veire!
Musica e dança fugueren plan ben representadas : « Les chanterelles » de Gots-Rossinhòu jugueren e chanteren Turlututu emb los dròlles, avant lo talhier de danças tradicionalas. Apres la taulada, lo grope Talabast faguet un concert onte los jòunes pògueren dançar, borèia, sautiera, cercle circassian mai chantar « Se canta » a la fin. « Quò fai plaser de veire tots quilhs jòunes dansar, chantar e s'interessar a l'occitan » me disset un brave òme. «Qu'era geniau e plan interessant» disset una genta goiata. Tradicion e avenidor se tornan botar ensemble.
Une journée essentielle pour la découverte, le plaisir et la transmission, préparée de main de maître par les intervenants, les bénévoles du canton de Verteillac et du Bornat, pour le plus grand bonheur des élèves et leurs professeurs.
Denis Gilabert.
08:26 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
litteraire parqueterie rennes e parqueterie rennes.
parqueterie rennes horaires e awesome lame l la 35,beau parqueterie rennes horaires route de lorient la 35,parqueterie rennes horaires la 35 e ,parqueterie rennes route de lorient horaires e,parqueterie rennes horaires e route de lorient ,parqueterie rennes route de lorient 9 images tableau parquet la 35 horaires,la parqueterie rennes 35 e horaires , parqueterie rennes horaires e la 35,parqueterie rennes horaires route de lorient e , parqueterie rennes route de lorient e horaires.


text:
Bèlagarda de Rasés
Bèlagarda de Rasés (oficialament en francés Bellegarde-du-Razès) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Bèlagarda de Rasés.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Lidia
Lidia es un reiaume antic d'Anatolia Occidentala que sa capitala èra Sardes.
Eissit de l'afondrament de la poissança itita au sègle XII av. JC, lo reiaume de Lidia èra probablament l'eiretier dau reiaume d'Arzawa disparegut vèrs la fin dau sègle XIV av. JC après una guèrra perduda còntra lo rèi Mursili II (1321-1295 av. JC). Au sègle VII av. JC, l'esplecha dei ressoursas minieras de la region (aur, argent...), sa posicion lòng dei rotas comercialas entre Grècia e Orient Mejan e de victòrias còntra lei Cimmeris li permetèron de venir una poissança importanta durant lo rèine de Gygès. En particular, lo país aguèt lei quantitats de metaus preciós sufisentas per inventar lei premierei pèças de moneda en 687 av. JC.
Au sègle seguent, pendent lo rèine d'Alyatte II (vèrs 619 ò 609 - 560 av. JC), lei Lidians capitèron de resistir a l'expansion dei Medes a la batalha de l'Eclipsi (585 av. JC) e d'arrestar definitivament leis invasions vengudas de l'estèpa. Pasmens, son successor Cresus (560-546 av. JC), desirós d'aprofichar lei trèbols intèrnes de Pèrsia per s'estendre vèrs l'èst, ataquèt Cir II. Batut en 546 av. JC, foguèt capturat e son reiaume annexat a l'Empèri Aquemenida.


text:
Manifestacion per l'occitan
La Manifestacion per l'occitan apelada Anem! Per la lenga occitana, òc! es una manifestacion organizada per lo collectiu Anem Òc.
Aquel collectiu es constituit de las principalas associacions occitanas (Institut d'Estudis Occitans, Felibritge, FELCO, Calandreta, Òc-Bi e Conselh de la Joventut d'Òc). De collectius locals son presents dins fòrça departaments.
Las manifestacions an per objectiu d'agandir la diversitat lingüistica e culturala en França e dins lo mond e de demandar a l'Estat una politica publica per la lenga occitana.
Per ara son tres las manifestacions que son estadas fachas (dos còps a Carcassona e un a Besièrs). La quatrena es prevista per 2012 a Tolosa.
Somari
- 1 Manifestacion de Carcassona del 22 d'octòbre de 2005
- 2 Manifestacion de Besièrs del 17 de març de 2007
- 3 Manifestacion de Carcassona del 24 d'octòbre de 2009
- 4 Ligams extèrnes
Manifestacion de Carcassona del 22 d'octòbre de 2005[modificar | modificar la font]
La manifestacion per la lenga occitana de Carcassona foguèt un grand succès popular, qu'entre 8000 e 12 000 personas i èran presentas. Lo cortègi partiguèt del jardin André Chenier per arribar a la Ciutat de Carcassona. A la fin de la manifestacion, las personas cantèron Se canta. Aprèp la manifestacion, una granda fèsta, amb divèrses grops de musica, s'organizèt a Vilagalhenc. Lo mond occitanista parla d'un abans e aprèp la manifestation de Carcassona.
Fotografias de la manifestacion de Carcassona[modificar | modificar la font]
Manifestacion de Besièrs del 17 de març de 2007[modificar | modificar la font]
Mai de 20 000 personas manifestèron per faire dintrar las lengas minorizadas dins l'eleccion presidenciala e per sosténer la lenga e la cultura occitana. La tòca èra de demandar la modificacion de l'article 2 de la Constitucion francesa e la ratificacion de la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias.
Aquela manifestacion foguèt marcada per la preséncia del Felibritge e de son capolièr que diguèt dins son parladís que lenga d'òc e occitan èran dos tèrmes sinonims. Tanben, mantun òme o femna politic èra present coma lo cònsol de Tolosa Jean-Luc Moudenc o la candidata a l'eleccion presidenciala dels verds, Dominique Voynet e mai los representants del autres candidats.
De delegacions bretonas, catalanas, bascas e còrsas portèron lor sosten.
Aprèp la manifestacion, una granda fèsta organizada per l'associacion Gardarem la Tèrra, amb divèrses gropes de musica, se debanèt dins las arenas de Besièrs. Amb aquela mobilizacion, lo movement occitanista mòstra qu'es pas un movement marginal.
Fotografias de la manifestacion de Besièrs[modificar | modificar la font]
Manifestacion de Carcassona del 24 d'octòbre de 2009[modificar | modificar la font]
Mai de 25 000 personas participèron a la manifestacion. De notar tanben la preséncia de fòrça òmes politics entre los quals : Gustau Aliròl (President de Regions e Pòbles Solidaris e del Partit Occitan), Eric Andrieu (Vicepresident de la Region de Lengadòc-Rosselhon, encargat de l'occitan e de las politicas territorialas), José Bové (Eurodeputat), Martin Malvy (President de la Region de Miègjorn-Pirenèus), Gerard Onesta (èx Viceresident del Parlament Europèu), Sylvain Pastor (Conselhièr regional de Lengadòc-Rossilhon), Remèsi Pech, (Conselhièr regional de Miègjorn-Pirenèus encargat de l'occitan), Jean-Claude Pérez (Cònsol de Carcassona) René Ricarrère (Conselhièr regional d'Aquitània encargat de l'occitan) Jean-Charles Valadier (Adjunt a la comuna de Tolosa, encargat de l'occitan e de l'amainatjament),
Fotografias de la manifestacion de Carcassona[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Sit oficial del collectiu Anem Òc
- Reportatge de Barcelona TV sus la manifestation de Carcasonna
- Reportatge de Barcelona TV sus la fèsta de Vilagalhenc
- (oc) La premsa parla de la manifestacion de Carcasonna
- (fr) Fotografias de la manifestacion de Carcassona per Charles Camberoque
- (oc) Revista de premsa pel CREO de Montpelhièr


text:
Felgerieg-Vihan
Felgerieg-Vihan en breton ( Le Petit-Fougeray en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat independenta del Pichon-Fougeray a #èsser creada l'an 1936, per démembrement de la municipalitat de Chanteloup.
La commune indépendante du Petit-Fougeray a été créée en 1936, par démembrement de la commune de Chanteloup.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
1528
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1528 del calendièr gregorian.
Somari
EvenimentsModificar
OccitàniaModificar
LengadòcModificar
Famina grèva dins la region.
FrançaModificar
Famina grèva en Lengadòc.
EuròpaModificar
AfricaModificar
EtiopiaModificar
Perseguida de la guèrra còntra lei fòrças dau Sultanat d'Adel dirigida per lo cap musulman Ahmad ibn Ibrahim. Après lei conquistas dei regions de Bale e de Hadya, Ahmad ibn Ibrahim contunièt d'ocupar Etiopia e infligiguèt una desfacha novèla a l'armada dau negus Dawit II (1508-1540).


text:
Es sortit al mes de junh de 2018 a las edicions Lambert-Lucas lo libre vidas de Philippe Martel.
L'autor presenta aquí divèrses itineraris biografics de personalitats dels sègles XIX e XX. Causiguèt de personas que se son, tot al long de lors vidas, mobilizadas per la lenga occitana.
Tornam trobar d'actors màger del movemement de respelida coma Frederic Mistral o Robèrt lafont, mas Philippe Martel considerèt tanben de personas mens conegudas e que pr'aquò an noirit, caduna a sa faiçon, l'accion culturala occitana de lor temps.
Lo libre es estat publicat sos la direccion scientifica de Yan Lespoux e de Maria-Joana Verny e amb l'ajuda de l'Universitat Paul-Valéry de Montpelhièr e de la DGLFLF. Fa 360 paginas e còsta 24 èuros.
Nascut en 1951, Philippe Martel es agregat d’istòria e doctor d’Estat amb una tèsi sul Felibrige dirigida per Maurice Agulhon. Ancian cargat de recèrcas al CNRS, es estat professor a l’Universitat Paul-Valéry dins lo departement d’occitan.
Es l'autor d'un nombre important d'articles e de libres sus los actors de la respelida occitana o sus l'istòria d'Occitània. Son òbra es estada escricha essencialament en francés. De citar :
- Les Noms de Montpellier (amb Jacques Bres), 2001 ;
- Enseigner la Région (amb Pierre Boutan e Georges Roques), 2001 ;
- Les Cathares et l’histoire. Le drame cathare devant ses historiens (1820-1992), 2002 ;
- L’École française et l’occitan – le sourd et le bègue, 2007 ;
- Les Félibres et leur temps. Renaissance d’oc et opinion (1850-1914), 2010 ;
- Mémoires de pauvres. Autobiographies en vers au XIXème siècle (amb Philippe Gardy), 2010 ;
- Études de langue et d’histoire occitane, 2015.


text:
Dimècres, 30 de març de 2016, 03h00 Espòrt
Novèl dèrbi a Domèc aqueste dimenge 3 d’abril entre Carcassona e Limós
En Superliga, las partidas s’encadenan
Lo Bon Divendres (Divendres Sant) se dobriguèt dijòus de ser per la victòria de Castleford sus Leeds (18-14). Lo divendres, los dobles W prenguèron lo poder: Warrington ganhèt la partida dels caps de fila contra Widnes (28-10) e demòra lo sol sens desfaita; Wigan demòra just darrièr en anant ganhar a Saint Helens 24-12 e Wakefield bat Huddersfield dins una partida entre mal classats: 36-22. A Hull, èra jorn de dèrbi, Hull KR menèt 20-0 mas Hull FC ganhèt: 22-20!
Los Dragons, eles, jogavan a Salford: Gigòt marquèt lo primièr, Horo se feriguèt a la 10a minuta e lo pilar Taylor joguèt centre tota la partida! Los Dragons tenguèron los Diables a distància per ganhar fin finala 26-12 e... Taylor marquèt dos ensages.
E aqueste diluns de Pascas, Warrington perdèt son invincibilitat cò d’Hull FC 24-26, Leeds coneguèt tornarmai la desfaita e a domicili fàcia a Wakefield 16-20, Salford ganha a Huddersfield 26-24 e Saint Helens va batre Widnes 20-12. Wigan bat Hull KR 30-16 e rejonh Warrington en cap del classament.
Los Dragons recebián los Tigres de Castleford a Brutus davant mai de 10 000 espectators (10 351 per èsser precís). Los catalans dobrissián la marca per Broughton (transformacion de Tomàs Bòsc, plaçat a la mesclanha). Los angleses replicavan amb un ensag del centre Minikin. Los Dragons prenián d’avança mercé a dos ensages transformats, signats Anderson e Carney, per menar 18-4. Los angleses se mostravan mai vius e mai incisius e tornavan a 18-16, e mai Morgan Escarré, per sa primièra aparicion de la sason a l’arrièr, marcava just sus la còrna: 22-16 pels Sang e Aur.
Tre la represa, l’arrièr catalan anava en Tèrra Promesa aprèp una finta de passa e un cambiament de pè. Todd Carney e Paul Aiton portavan lor contribucion al planchòt (transformacions de Bòsc, en prima). E se Castleford ajustava los 6 punts d’un ensag de Monaghan transformat per Luke Gale, Escarré ajustava un tombat a la marca catalana: 41-22. Una victòria que plaça los catalans a 4 punts dels caps de fila e en 4a posicion. Tresena plaça en jòc dissabte (6 oras del vèspre), a Brutus tornar, amb la recepcion de Widnes.
NRL: lo revenge de la finala
En Austràlia, la partida-revenge de la finala d’octòbre entre Brisbane e Vaquièrs deguèt anar a la prolongacion, mas aqueste còp es Milford qu’ensaquèt lo tombat e Brisbane que ganhèt: 21-20.
Los Polets-Roosters se fan batre 22-20 dins las darrièras minutas per Manly e los Lapinons son tanben en dificultat: desfaita 12-42 fàcia als Dògols.
Carcassona e Limós dirèctament en mièjas finalas
En Elèit 1, quatrena jornada e debuta de las partidas retorn de la segonda fasa. Las causas se decantan.
En pola A, amb la recepcion de Carcassona, Lesinhan jogava una carta decisiva per una preséncia dirècta en mièja finala. Cadun teniá compte de las indisponibilitats: Carcassona se presentava amb un parelh inedit de centres e, a Lesinhan, lo segonda linha Williams èra encargat del pòst de mièg de dobertura! Lesinhan dobrissiá la marca, mas Alèxi Escamilla egalizava. Los locals prenián l’avantatge, Delgado tornava marcar 10-10 mas las dètz darrièras minutas del primièr temps èran pels Canaris: dos ensages de Percy e Soum transformats e un tombat: 23-10 a la còrna.
Lesinhan fasiá son retard a la represa 23-22, puèi 29-28 mas dos ensages de Towers e del mesclanha Kayne Lawton (melhor jogaire sus la pelena) asseguravan la victòria a l’AE Carcassona (37-28) que se qualifica dirèctament per las mièjas finalas del 7 de mai a Fois, coma Limós. Las doas formacions se jogaràn la primièra plaça dimenge a Domèc, mas Carcassona a un retard de 22 punts a remontar: mission impossibla?
En pola B, Avinhon pren la primièra plaça e la perspectiva d’un quart a domicili en estofegant los Dragonets 28-12. Aqueste dimenge 3, los Dragonets recebon Albi a Sant Estève.
En pola C, Palau s’assegura la primièra plaça, sinonim de partida de barratge a domicili contra lo 3n del grop B, en ganhant contra Vilanuèva. Dissabte, Palau jogarà a Tolosa.
De saupre
— Albi jogarà la finala de la Copa Nitard dels juniors contra Lesinhan, vist qu’Avinhon pèrd la mièja finala sul tapís verd (tròp de partidas en esquipa primièra per unes jogaires).
— Dissabte 16 d’abril, Tolosa recebrà Leigh (formacion del Championship) a Blanhac pel compte dels setzens de la Cup http://www.to13.com/2016/03/23/challenge-cup-le-tirage-du-5e-tour/ . Aqueste dimenge, los tolzans jògan al País de Galas contra los Escorpions.
— Federacion. Lo Congrès de la Federacion se farà pas dins la serenitat. Lo president Zalduendo, en vesita d’explicacion de sa politica en Aude dimècres passat, a vist sos interlocutors daissar la sala al cap de 5 minutas!
Alan Roch