text:
Francesc Cambó
Francesc d'Assís Cambó i Batlle (Verges, Bas Empordan, 2 de setembre de 1876 - Buenos Aires, Argentina, 30 d'abril de 1947) foguèt un politician catalan conservador. Aqueste fondador e menaire de la Lliga Regionalista ocupèt de cargas de ministre dins divèrses govèrns espanhòls.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e joventut[modificar | modificar la font]
Francesc Cambó nasquèt a Verges en 1876, tresen enfant d'una familha de pichons proprietaris e comerciants, qu'avián sas originas a Besalú del costat del paire e Verges del costat de la mare. E mai s'èra nascut a Verges, foguèt a l'ostal pairal de Besalú amb sa grand que passèt la màger part de son enfància, fins a 1886, quand entamenèt sos estudis de bachelierat a l'institut de Figueres.
Cap a la fin de sos corses a l'institut de Figueres sos parents decidiguèron de lo mandar Girona per i acabar lo bachelierat. Son paire voliá que faguèsse una carrièra de farmacian, ja qu'aquela mena de trabalh, en aquela epòca, laissava lo temps per gerir los bens de la familha coma o demandava la tradicion a l'eiretièr. Èra vengut l'eiretièr que sos dos fraires mai grands èran mòrts. Pr'aquò Cambó aviá ja dins l'idèa de venir politician, e la via melhora per i arribar èra de far d'estudi d'avocat. Fin finala son paire o acceptèt, que pensava qu'aital son filh se podriá trachar del notariat de Besalú.
Aital doncas, Francesc Cambó partiguèt s'installar a Barcelona en 1891 per i estudiar la filosofia, las letras, e lo drech. Acabèt sos estudis e se diplomèt en 1897 e 1898. Foguèt durant aquel periòde d'estudiant que surgiguèt pel primièr còp la facieta politica de Cambó, quand venguèt sòci en 1894 del Centre Escolar Catalanista, una associacion d'estudiants ligada a la Liga de Catalonha.
Engatjament politic[modificar | modificar la font]
Francesc Cambó comencèt a venir pro actiu politicament amb sas intervencions frequentas dins las discussions que se fasián aprèp las conferéncias organizadas pel Centre Escolar Catalanista, e gràcias a aquesta participacion sa notorietat venguèt cada jorn mai importanta. Passèt primièr per la foncion de secretari de la seccion de drech, ont i demostrèt sas capacitats d'organizacion. Lo pas seguent foguèt de venir president del Centre en 1895, posicion importanta socialament que mantun politician conservador notable e de dirigents de la Lliga Regionalista coma Enric Prat de la Riba, Puig i Cadafalch e Narcís Verdaguer i Callís i èran passat abans de progressar politicament.
Del temps de sa presidéncia del Centre Escolar, Cambó comencèt a establir de relacions amb los dirigents de la Liga de Catalonha, mai que mai amb Àngel Guimerà, Pere Aldavert, Ferran Alsina e Joan Permanyer. Participava a l'organizacion d'actes e publicava d'articles de quant en quant a La Renaixença, lo jornal de la Liga de Catalonha. En definitiva, foguèt durant aqueles ans que Cambó s'introdusiguèt al sen del catalanisme, que segon çò que lo quite politician expliquèt dins sas Memòries, èra en aquel temps pas gaire mai qu'un movement platonic.
A l'entorn de 1897 lo jove empordanés dintrèt coma assistent dins lo burèu de Narcís Verdaguer, un avocat catalan prestigiós. Aqueste, pro lèu, li demandèt de collaborar a son setmanièr, La Veu de Catalunya. Lo prètzfach qu'assignèt a Francesc Cambó èra lo d'i metre en plaça un seguiment de las activitats del catalanisme e de la rèsta de movements regionalistas de l'estat espanhòl e mai dins lo mond entièr. Qualques meses mai tard, l'1 de genièr de 1898 nasquèt la seccion novèla "Moviments Regionalistes", que deviá durar un an.
Aquela annada 1898 foguèt per Cambó lo moment clau dins l'evolucion de son catalanisme, que passèt d'una exaltacion romantica a una reflexion politica. Aquesta progression se deguèt a la lectura dels libres politics que lo futur politician trobava dins la bibliotèca de l'ostal de la familha Verdaguer. Se pòt resumir en citar las paraulas del quite Cambó coma o diguèt dins sas memòrias: "(...) èra un dever pels que vertadièrament aimàvem Catalonha de presicar als catalans pas sonque sos dreches mas tanben sos devers e de los ensenhar que, per un pòble qu'a perdut sa libertat, val mai la meritar abans que siá tornada, que li siá pas tornada abans de l'aver meritada."
D'autres eveniments màgers per la trajectòria politica de Cambó se debanèron aquel an. D'eleccions parcialas se preparavan dins lo districte de Vilafranca del Penedès, e la Liga de Catalonha e l'Union Catalanista decidiguèron, pel primièr còp, d'i presentar amassa un candidat catalanista. Aqueste eveniment marquèt un cambiament significatiu dins la vida de Cambó que, per encausa de las eleccions, prononciava son primièr discors politic, durant un acte a Sant Sadurní d’Anoia, parlament que obtenguèt un brave succès. Se vegèt aital la naissença del Cambó orador e fasiá créisser soa importància al sen del movement catalanista.
Cap a la fin de 1898, a partir de la desfacha d'Espanha dins la guèrra que l'opausava als Estats Units, Enric Prat de la Riba vegèt qu'èra lo bon moment per que lo catalanisme se popularizèsse e comencèsse a exercir una influéncia sus la politica espanhòla, valent a dire "lo moment propici per sortir de las catacombas" coma o escriguèt Cambó. Prat de la Riba decidiguèt alara de fondar un novèl jornal catalanista e de s'alunhar dels vièlhs catalanistas de "La Renaixença" e de la Liga de Catalonha, que li semblavan contemplatius e immobilistas. Aquel quotidian novèl èra La Veu de Catalunya, que foguèt transformat en jornal aprèp que Narcís Verdaguer la cediguèt a Prat de la Riba. Foguèt demanat sulpic a Cambó de trabalhar dins aquesta publicacion e lèu li fisèron la seccion de politica estrangièra.
Totes tres politicians fondèron en agost de 1899 lo Centre Nacional Catalan, un partit catalanista que gropava de militants qu'aparteniá al "Grup de l'Ateneu", qu'èran capitanejat pel president de l'Atenèu d'aquel temps, Àngel Guimerà, e los ancians membres de l'Union Catalanista. Aquel Centre durèt pas gaire, qu'al cap de dos ans, en 1901, se fusionèt amb lo "Partido Regionalista" per venir la Lliga Regionalista. Tre la debuta, Cambó èra un dels pilars de la basa dirigenta del novèl partit, qu'auriá ulteriorament un ròtle determinant dins la politica espanhòla del començament del sègle XX.
Las primièras eleccions a las que se presentèt lo novèl partit foguèron las de 1901 per causir los representants de las Corts. L'entitat s'i presentèt amb la candidatura sonada "dels quatre presidents", ja que èra formada pels presidents de las entitats mai respectadas del país, coma l'Atenèu Barcelonés, la Societat Economica d'Amics del País o lo Foment del Treball. Aquelas eleccions foguèron las primièras qu'i foguèron respectat a debon los sufragis e ques las maquinas electoralas dels partits tradicionals ne poguèt pas manipular lo resultat. L'accion de la Lliga Regionalista e subretot de Cambó i joguèron un ròtle essencial, que verifiquèron las listas electoralas e las purguèron dels noms de las personas mòrtas, dels noms falses o repetits.
Aquel meteis an, en novembre, se fasián tanben d'eleccions municipalas, e la Lliga Regionalista decidiguèt d'i participar. Francesc Cambó, qu'aviá alara 25 ans, èra un dels candidats. Foguèt elegit e venguèt regidor del districte VI, amassa amb Josep Puig i Cadafalch.
En 1907 Cambó foguèt elegit deputat per Barcelona, mas foguèt batut a las eleccions seguentas, en 1910. Foguèt comissari d'una exposicion que se deviá far en 1917, l'Exposicion d'Industrias Electriques, mas que se realizèt pas finalament.
Aprèp la mòrt d'Enric Prat de la Riba, Cambó venguèt lo menaire principal de la Lliga Regionalista.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Actuació regionalista (1915)
- El pesimismo español (1917)
- Vuit mesos al ministeri de Foment (1919)
- Visions d'Orient (1924)
- La crise économique anglaise (1924)
- Entorn del feixisme italià (1924)
- La valoració de la pesseta (1929)
- Les dictadures (1929)
- Per la concòrdia (1929)
- España, Cataluña y la Nueva Constitución (1929)
Referéncias[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Singapor possedís una economia extrèmament desvolopada e plan succedida. Es una economia de mercat obèrta e liura de corrupcion amb un PIBper capita parièr al dels païses mai rics d'Euròpa. L'economia depend principalament de las exportacions, particularament las del sector electronic, farmaceutic e industrial, en mai d'un sector de servicis en creissença[1].
L'economia creissèt en mejana de 7% l'an entre 2004 e 2007, mas solament 1,2% en 2008, e amendriguèt 1.0% coma resultat de la crisi financièra mondiala[1], mas tornèt créisser sulpic: 14.8% lo 2010 e 4.9% lo 2011, amb la recuperacion de las exportacions[1].
La rafinariá petrolièra pus granda d'Asia se tròba a Singapor. Egalament, Singapor possedís lo pòrt maritim que maneja màger volum de carga annala, tant en tonatge coma lo nombre de contienedors del mond.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bois (arbrilhon)
Lo bois (Buxus) (var. boish) es un genre d'arbrilhon d'odor caracteristica, de la familha dels Buxacèas. Aquela odor poiriá èsser donada per un compausat contenent un gropament tiòl, lo 4-metil-4-sulfanilpentan-2-one (4MSP).
Son d'arbres o arbrilhons perens de talha pichona o mejana. Existís mai de 70 espècias espandidas per las regions tropicalas e subtropicalas, que 30 es troben a Cuba, 17 en China e 9 a Madagascar.[1]
Doas espècias son indigènas en Euròpa. La primièra, lo Buxus balearica, se trobava encara a l'estat salvatge en Andalosia. Se ne trapa qualques especimens dins las Illas Balearas e en Sardenha. L'autra espècia, fòrça comuna, Buxus sempervirens, se troba dins tota l'Euròpa continentala et mediterranèa. Buxus balearica, (tanben nomenada bois de Maon), es pauc utilizada en orticultura.
Lo tèrme latin Buxus es un manlèu del grèc πύEoς (puksos), de meteissa significacion.
L'aspècte de la fusta es brilhant aprèp polissatge, aquel material es fòrça utilizat per far de pèças d'escacs. Lo luòc ont se trabalha lo bois se sonava a l'origina astelièrs/ astièrs.
Lista d'espècias[modificar | modificar la font]
Selon ITIS:
- Buxus laevigata (Sw.) Spreng.
- Buxus microphylla Siebold e Zucc.
- Buxus portoricensis Alain
- Buxus sempervirens L. - Lo bois commun
- Buxus vahlii Baill.
que s'apondon:
- Buxus balearica - Lo bois de las Balearas
Galaria[modificar | modificar la font]
-
Buxus sempervirens, lo bois comun
-
-
-
-
-
-
Pounchou : aisina fòrça simpla que s'utilisa dins la cultura de milh, escultada dins de bois


text:
A faire durant votre séjour à Saint Jean en Royans
A découvrir
Miam !Bar à Eau à Pont En Royans (6,0km du centre de Saint Jean en Royans).
Villes et villages a visiter non loin de Saint Jean en Royans
A parcourir durant votre voyage à Saint Jean en RoyansJardin De Thé à Saint-Jean-en-RoyansParc-Atelier Des Rochesmuses à Choranche (9,7km du centre de Saint Jean en Royans).Jardin Des Fontaines Pétrifiantes à La Sône (10,7km du centre de Saint Jean en Royans).Le Jardin Des Carmes à Beauvoir-en-Royans (12,1km du centre de Saint Jean en Royans).Jardins Du Château De L'Arthaudière à Saint-Bonnet-de-Chavagne (12,8km du centre de Saint Jean en Royans).Jardin D'Avril à Châteaudouble (21,5km du centre de Saint Jean en Royans).La Palette Des Couleurs à Chabeuil (22,5km du centre de Saint Jean en Royans).Le Grand-Séchoir - Maison Du Pays De La Noix à Vinay (23,6km du centre de Saint Jean en Royans).Le Clos Fleuri à Chabeuil (25,9km du centre de Saint Jean en Royans).Jardin Des Sables à Montvendre (26,9km du centre de Saint Jean en Royans).Jardin Zen à Montvendre (27,3km du centre de Saint Jean en Royans).Jardin Botanique à Sainte-Croix (27,7km du centre de Saint Jean en Royans).Jardin Zen D'Erik Borja à Beaumont-Monteux (27,8km du centre de Saint Jean en Royans).Verger Conservatoire Du Clos Fougères à Châteauneuf-sur-Isère (28,4km du centre de Saint Jean en Royans).Musée du site Préhistorique à Vassieux-En-Vercors (14,6km du centre de Saint Jean en Royans).Musée International de la Chaussure à Romans (19,5km du centre de Saint Jean en Royans).Musée d'Art Sacré à Mours Saint-Eusebe (20,4km du centre de Saint Jean en Royans).Musée archéologique à Vacheres (25,5km du centre de Saint Jean en Royans).Musée d'Histoire et d'Archéologie à Die (29,6km du centre de Saint Jean en Royans).
Monuments Historique de Saint Jean en RoyansEglise du 12e siècle
et dont les éléments classées sont Clocher : inscription par arrêté du 17 juillet 1926
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Saint Jean en Royans et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Saint Jean en Royans
Sinon en Gîte ?
- Gite Handi'Cairn à La Chapelle En Vercors, Gîte de M. et Mme Casasnovas qui est à 10,6km de Saint Jean en Royans.
- Gîte Le Pas d'Item à Vassieux En Vercors, Gîte de Mme Augustin qui est à 14,6km de Saint Jean en Royans.
- Gite Devinast à Montagne, Gîte de M. et Mme Denvinast qui est à 16,3km de Saint Jean en Royans.
- Gîte Au Bois Barbu à Villard De Lans, Gîte de Mme Peres qui est à 18,8km de Saint Jean en Royans.
- Gite de Pierrefeu à Lans En Vercors, Gîte de Mme Catherine Vanvaer qui est à 25,8km de Saint Jean en Royans.
- Gite des Orpins à L'albenc, Gîte de M. Stéphane Gillet qui est à 25,9km de Saint Jean en Royans.
En chambre d'hôte
- Chambre d'hôtes Le Mas du Vernay à Saint Bonnet De Chavagne (13,3km de Saint Jean en Royans), Chambre d'hôte de Mme Généreux.
- Chambres d'hôtes Le Séchoir de Creneuf à Notre Dame De L'osier (26,8km de Saint Jean en Royans), Chambre d'hôte de M. et Me Pin.


text:
Chastèlperron
Chastèlperron (Châtelperron en francés) z-es 'na comuna de Barbonés situada dinc lo departament d'Alèir.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primèir possessor conegut de la tèrra de Chastèlperron saguèt Guichard de Castro Petri que la reconeissiá detenir dau senhor de Beaujeu en 1132. En 1215, Estève, filh de Reinèir de Chastèl Perron, z-èra vassau dau senhor de Borbon.
En 1220, Vilhelmus de Castro Petri o Castropertis, z-èra senhor de Sant Leon, Vau Mas, Liernolles e Lenax.
En 1329, Chastèlperron saguèt restachat, per lo maridatge d'Isabèla de Chastèlperron a Robèrt Dauphin de Jaligny, a la tèrra de Jaligny. Demorará aitau entrò au començament dau sègle XV e, aprèp èstre estat quauques ans proprietat de Claude Montaigu, será vendut a Jacme I de Chabanas, senhor de La Paliça, lo 17 de mai de 1443, per « 9 300 escuts d'aur vièlh ».
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Bauma de las Fadas, que ne ven lo nom de Chastèlperronian, cultura arqueologica dau Paleolitic Superior.
- Glèisa de Sant Pèire de Chastèlperron.
- Chastèl de Chastèlperron.
- Chastèl de Chassimpierre (sègles XV e XIX).
- Las Escuras[1], maison fòrta de Joan lo Bon: vestigis de la chapèla e 'na pèira heraudica talhada amb las armas de Joan I de Borbon, aprèp son maridatge amb Joana de França, filha de Charles VII, e de Charles III, conestable de Borbon.
- Demòras daus sègles XVIII e XIX (Les Gondeaux, Bellevue... ).
- Peirèiras de marbre: lor espleita, començada a l'epòca romana, durèt entrò a 1924. Z-èran espleitadas a ciau dubèrt aus sites de « la lòtja granda », « lo colombèir », « la nautor nèira »[2]. S'utilizèt per la construccion de la façada dau teatre daus Champs Elisèus. Segon la tradicion locala, saguèt tanben emplegat per las chaladas dau còr de la catedrala de Nòstra Dòna de París e las colomnas de la glèisa de la Magdalena. L'autar màger e l'aigasenhau dinc la glèisa de Sant Pèire e lo monument aus mòrts de la comuna son tanben de marbre blanc de Chastèlperron. En 1925, se dubriguèt 'na peirèira de porfir nèir.
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La senhoriá de las Escuras s'esteniá sus Pontcharrau, la Torre dau Bòsc, Gincay, Brulle, l'Esparra, la Verneda, Plasença, Sauzat, la Vivère, Marcellange, Reray, Prat Bilhard.
- ↑ La Grande Loge, Le Colombier, Le Tureau noir.


text:
Pèiralata
Pèiralata (en occitan tradicional Pèiralata o, per influéncia francesa probabla, Pierlata; en francés: Pierrelatte) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pèiralata es situat a l'extrèm sud-èst de Droma, dins la vau de Ròse a respectivament 70 km e 25 km au sud de Valença e de Montelaimar, e a 60 km au nòrd d'Avinhon. Pèiralata es limitròf dei departaments d'Ardecha a l'oèst e de Vauclusa au sud. La vila se situa en plen entre lo canal Donzèra-Montdragon e Ròse.
Las municipalitats mai prèpas son Lo Borg Sant Andiòu, La Garda d'Aimar, Donzèra, La Palús, Sant Pau de Tricastin e Sant Marçau de Valença.
Pèiralata es una Vila Fleurie de tres flors.


text:
Angkor
Angkor es l'anciana capitala khmer a l'entorn de l'actuala Siemp Reap, al nòrd del lac Tonlé Sab e nord oèst de Cambòtja. A Angkor vivián a l'epòca de l'apogèu d'aquel reialme prèp d'un milion d'abitants, mai que dins quina que siá ciutat europèa d'aquel temps. D'aquela ciutat, o ensemble de ciutats, demòra actualament un camp arqueologic espandit amb de centenats de temples de diferentas epòcas e tipes, qu'aprèp lo regim de Pòl Pòt venguèt un dels mai grand centre d'atraccion toristica. Tot aquel ensemble foguèt declarat en 1992 Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondacion[modificar | modificar la font]
L'empèri khmer succediguèt al reialme de Chenla, que demoravan de reialmes e estats enemics. La capitala d'aquela epòca èra Isanapura, l'actuala Sambor Prei Kuk. En 802 Jayavarman II (802-850) los unifiquèt, se consacrant coma l'unic sobeiran e prenguent l'independéncia de Java, amb que qualques reialmes chenla demoravan sosmeses. Fin finala Jayavarman II demorava fins alara a Java. L'acte de proclamacion coma rei se faguèt al mont Kulen, al nòrd d'Angkor. Abandonèt l'anciana Isanapura e establiguèt la seuna cort a Hariharalaya, dins l'actual luòc de Roluos, a l'èst de Siemp Reap.
Roluos (Hariharalaya)[modificar | modificar la font]
Indravarman I (877-889) foguèt lo principal constructor dels grans temples de Roluos (Hariharalaya), agrandiguèt lo temple de Preah Ko (879) lo dedicant al fondator de l'empèri, Jayavarman II, benlèu perque aquel èra un monarca intrús. Tanben acabèt d'importantas òbras idraulicas destinadas a remediar als efèctes del manca d'aiga al periòde sèc.
Angkor (Yasodharapura)[modificar | modificar la font]
L'establiment de Roulos durèt pauc, Yasovarman I (889-910), filh d'Indravarman I, après aver edificat los temples de Lolei, establiguèt sa pròpia capitala pus al nòrd, a l'actual Angkor, que nomenava Yasodharapura. Del meteis biais qu'aviá fait son paire a Roulos, i bastiguèt un estanh (lo Baray Oriental) coma resèrva d'aiga per porgir la nòva ciutat. A costat tanben edifiquèt divèrses edificis.
Koh Ker (Chok Gargyar)[modificar | modificar la font]
En 921 Jayavarman IV (921-941), foguèt coronat rei a Koh Ker, a qualques cent quilomètres al Nord-èst d'Angkor onte establiguèt la capitala, provocant un nòu cambiament de localizacion. Aquela capitala demorèt pendent lo reialme del seu filh, fins a sa mòrt (944) un nòu cambiament faguèt tornar la capitala a Angkor.
Retorn a Angkor[modificar | modificar la font]
Rajendravarman II (944-968) faguèt tornar la cort a Angkhor pròpiament dich e una de sas primièras accions foguèt d'agrandir lo temple de Mebon Oriental, al mièg de l'estanh (lo Baray Oriental) qu'aviá bastit Yasovarman I de per abans. L'un aprèp los autres los monarcas se succediguèron e ensagèron de daissar lor marca bastissent de nòus edificis dedicats a la glòria dels dieus, d'els meteisses e de la monarquia coma institucion.
Suryavarman I (1006-1050) marquèt la fin d'una epòca de turbuléncias politicas, que tornèron mai tard. L'istòria d'Angkor es un rebat de la quita istòria del reialme, dels monarcas que succediguèron, intrigas, usurpators, eca. Mentre que, daissèron la seuna empremta dins las construccions del complèxe monumental.
Angkor Vat[modificar | modificar la font]
Mai tard, jos Suryavarman II (1113-1149), s'edifiquèt lo monument sens dobte mai important de l'ensems: Angkor Vat, lo temple e mausolèu, punt de referéncia de l'arquitectura khmer per las seunas dimensions e beutat.
Pauc aprèp, en 1177, l'armada del reialme de Tchampa (situat dins l'actual Vietnam) faguèt una incursion e ataquèt Angkor pel lac Tonlé Sap, trapant la ciutat militarament sens proteccion. L'ocupèt e la saquejèt, demorant pendent quatre ans jol seu domèni. Jayavarman VII tornèt capitar a prene lo poder en 1181 e portèt l'empèri a la seuna esplendor maximala.
Angkor Thom[modificar | modificar la font]
Jos Jayavarman VII bastiguèt Angkor Thom, la nòva ciutat tancada per un barri quadrat de prèp de tres quilomètres de costat amb cinc pòrtas de dintrada e amb lo seu centre monumental emplit de construccions.
Abandon[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XIV l'istòria d'Angkor e del quite empèri demorèt fosc, los documents istorics son escasses e pauc concrèts. Se conservèt pas rès de las construccions que foguèron bastidas aprèp lo sègle XIV, qu'èran de fusta. Entre 1351 e 1357 la capitala casèt dins la mans dels tais. Los khmers recuperèron lo poder, mas demorèron flacs. En 1431 Angkor tornèt èsser ocupat pels tais e lo país dependèt alara d'Ayutthaya, la capitala del reialme tailandés. Es benlèu la data que marca la fin d'Angkor. L'importància de las zònas amb de comunicacions melhoras, coma Phnom Penh, faguèt que la capitala mudèt definitivament fòra de la ciutat en 1434. Angkor demorèt amb mai o mens vitalitat fins al sègle XVI.
Descobriment de l'Occident[modificar | modificar la font]
Lo luòc tornèt èsser "descobèrt" pels occidentals a l'origina de la tentiva de cristianizacion pels missionaris franceses. Al començament del sègle XIX i intervenguèron los arqueològs. En 1863 Cambòtja passèt jos protectorat francés e comencèron las escavacions, mai o mens sistematicas del complèxe, que venguèron l'objècte de grand interesses dels Europèus. En 1901 foguèt creada l'École Française d'Extrême-Orient, que se n'ocupèron particularament a exclusivament fins a 1970, que lo daissèron per motius de securitat. Los escavaments contunhèron a partir de 1980 jos la direccion del govèrn de Cambòtja e amb la participacion de diferents païses. Dempuèi 1992 lo complèxe foguèt inscrich sus las listas del Patrimòni de l'Umanitat. A aquela epòca se faguèt d'importantas òbras de localizacion, netejatge e restauracion.
Monuments d'Angkor[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Claude Jacques, Michael Freeman. Angkor cité khmère. Ed. Olizane. Ginebra, 2000. ISBN 2-88086-253-1
- (fr)Jean Laur. Angkor. Flammarion. 2002. ISBN 2-08-200897-5
- (fr)Maurice Glaize. Angkor. J. Maisonneuve. París, 2003. ISBN 2-7200-1091-X
13° 26′ 26.57″ N 103° 51′ 30.84″ E / 13.4407139, 103.8585667


text:
337
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 337 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Constantin Ièr lo 22 de mai durant la preparacion d'una ofensiva còntra l'Empèri Sassanida per aprofichar la fin de la patz de quaranta annadas signada en 297. Après sa mòrt, sei tres fius organizèron un complòt per assassinar sei cosins e se partejar l'Empèri. En setembre, lo Senat deguèt confirmar lo partiment e lei tres fius (Constantin II, Constant I e Constanci II) foguèron proclamats emperaire davant lei legions. Pasmens, de tensions importantas demorèron entre elei. Dins lei províncias orientalas, l'Empèri foguèt atacat per lei Sassanidas de Shapur II qu'aviá tanben preparat una campanha militara.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Shapur II aprofichèt la fin de la patz de Nisibis signada per Narsès en 297 e la mòrt de Constantin Ièr per atacar lei fòrts romans de Mesopotamia. Pasmens, se turtèt a una resisténcia importanta dei garnisons romanas de la region.


text:
Centrala nucleara
Una centrala nucleara es un site industrial qu'utiliza la fission dels nuclèus atomics per produire de calor, qu'una partida es transformada en electricitat (entre 30 % e 40 % segon la diferéncia de temperatura entre la font freda e la font cauda). Es la principala utilizacion de l'energia nucleara dins lo domeni civil.
Una centrala nucleara es constituida d'un o mai reactors nuclears que la poténcia electrica va de qualques megawatts a mai de 1 500 megawatts pel reactor sovietic de granda poténcia RBMK. Lo reactor europèu EPR, deuriá aténher una poténcia recòrd de 1 600 MW.
En 2009, 439 reactors èran en foncion dins 31 païses del monde, que 58 en França, o un total de 370 GW produsent prèp de 14 % de l'electricitat mondiala. La Catastròfa de Chornobyl conduguèt a prendre de moratòris e la baissa dels prètz del petròli pendent los ans 1990 confirmèt la tendéncia de construire mens de novèls reactors. Mas dempuèi los ans 2000 la pression suls prètz del petròli e la pression internacionala per baissar l'emprenta carbòni redonèt vam al nuclear civil, vam que poirà tombar a causa de l'accident nuclear de Fukushima. Mentretant, las centralas vielhisson: en 2006, la majoritat dels reactors avián de 15 a 36 ans, sèt avent de 37 a 40 ans[1].
Somari
- 1 Istòria
- 2 Descripcion
- 3 Foncionament tecnic
- 4 Fisabilitat d'una centrala nucleara
- 5 Rendement d'una centrala nucleara
- 6 Los diferents tipes de reactors
- 7 Reactors nuclears e centralas en projècte
- 8 Debat politic sus l'energia nucleara
- 9 Los descais
- 10 Desmantelament
- 11 Còtes e economia
- 12 Vejatz tanben
- 13 Bibliografia
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 20 de decembre de 1951, la primièra centrala nucleara dintra en servici als Estats Units d'America al Experimental Breeder Reactor I (EBR-I) prèp de la vila d'Arco (Idaho)[2]. Lo 27 de junh de 1954, una centrala nucleara civila es connectada al malhum electric a Obninsk en Union Sovietica, amb una poténcia de produccion d'electricitat de cinc megawatts. Las centralas nuclearas seguentas foguèron aquelas de Marcola en Provença lo 7 de genièr de 1956, de Sellafield al Reialme Unit en 1956, e Shippingport als Estats Units d'America, en 1957.
La poténcia nucleara mondiala lèu aumentèt, d'1 GW en 1960 cap a 100 GW a la fin dels ans 1970, fins a 300 GW a la fin dels ans 1980. Dempuèi, la capacitat mondiala a aumentat fòrça mens, atenguèt 366 GW en 2005, a causa del programa nuclear chinés.
Los còstes economics creissents, deguts a las duradas de construccion de mai en mai longas, e lo flac còst dels combustibles fossils, faguèron lo nuclear mens competitiu dins los ans 1980 e 1990. E mai, l'opinion publica, inquieta dels risques d'accidents nuclears e del problèma dels descais radioactius, conduguèt a renonciar a l'energia nucleara.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Una centrala nucleara regropa l'ensemble de las installacions permetent la produccion d'electricitat sus un site donat. Compren sovent mai d'un escalons, identics o non; cada escalon correspond a un grope d'installacions concebuda per fornir una poténcia electrica donada:
- lo bastiment reactor, sovent dobla encencha estanca que conten lo reactor nuclear, lo pressurizador qu'a per foncion de mantenir l'aiga (tractada) del circuit primari a l'estat liquid, los generators de vapor (tres o quatre segon la generacion), lo grope motopompa primari servissent a far caminar lo fluid caloportaire (aiga), lo circuit d'aiga primari, que son ròtle principal es d'assegurar lo transferiment termic entre lo còr del reactor e los generators de vapor, e una partida del circuit d'aiga segondari ;
- lo bastiment combustible: acolat al bastiment reactor, servís de sèrva pels assemblatges del combustible nuclear abans, pendent los arrèstes del escalons e pel refregiment del combustible descargat (lo tèrç del combustible es remplaçat cada 12 a 18 meses). Lo combustible es mantengut immergit dins de piscinas que lor aiga servís de boclièr radiologic;
- lo bastiment sala de las maquinas, que conten:
- una linha d'arbre amb los diferents estatges de la turbina de vapor e l'alternator,
- lo condensador, seguit de las turbopompas alimentàrias (foncionament normal, de secors);
- los locals periferics d'expleitacion (sala de comanda…) ;
- de bastiments annèxes que contenon subretot las installacions divèrsas de circuits auxiliars necessaris al foncionament del reactor nuclear e a la mantenença, los quadres electrics alimentant totes los auxiliars e generators Diesel de secors;
- una estacion de pompatge pels escalons que lor refregiment utiliza l'aiga de mar, de flum o de riu, e a l'encòp una torre aerorefrigeranta (la partida pus vesibla d’una centrala nucleara; nauta de 28 m per la Centrala nucleara de Chinon fins a 178 m per la Centrala nucleara de Civaux[3]).
Las autras installacions de la centrala electrica:
- un o mai pòstes electrics permetent la connexion al malhum electric per l'intermediari d'una o mai linhas de nauta tension, e una connexion limitada entre los escalons;
- los bastiments tecnic e administratiu, magazin…
Foncionament tecnic[modificar | modificar la font]
Una centrala nucleara fonciona del meteis biais qu'una caudièra. Un combustible (qu'aicí es nuclear) permet de crear de calor. Aquela calor permet amb un escambi de transformar l'aiga en vapor, que accelerada entraïnarà mecanicament una turbina. Aquela turbina entraïnarà a son torn un alternator que produirà l'electricitat. La produccion de calor s'obten dins lo reactor. L'escambiador se nomena GV (generator de vapor).
Per recuperar d'energia mecanic amb de calor, cal dispausar d'un circuit termodinamic: una font cauda, una circulacion e una font freda. Dins una centrala nucleara, aquel circuit es forçat (utilizacion de pompas). Per simplificar :
- per un reactor de tipe REP (Reactor d'aiga pressurizada), la font cauda es alimentada per l'aiga del circuit primari, a la temperatura mejana de 306 °C (286 °C a la dintrada e 323 °C a la sortida del reactor;
- la font freda del circuit de refregiment pòt èsser porgit per pompatge d'aiga de mar o de flum (de còps qu'i a completat d'una torre aerorefrigeranta).
Atal, un escalon nuclear de tipe REP compòrta tres circuits d'aiga importants independents:
Circuit primari estancat[modificar | modificar la font]
Lo circuit primari se situa dins una encencha de confinhament. Se constituís d'un reactor integrant de pinèls de contraròtle e lo combustible, e, segon lo tipe d'escalon, de 3 o 4 generators de vapor (GV) associat respectivament a una pompa primària centrifuga, un pressurizador que manten una pression dins lo circuit a 155 bar. Vehicula, en circuit estancat, d'aiga liquida[4] jons pression qu'extrai las calorias del combustible per las transportar als generators de vapor (ròtle de fluide caloportaire). L'aiga del circuit primari tanben a per utilitat la moderacion dels neutrons (ròtle de moderator) eissits de la fission nucleara. La termalizacion dels neutrons los alentís per lor permetre d'interagir amb los atòms d'urani 235 e provocar la fission de lor nuclèu. Encara, l'aiga procura un efèit estabilizador al reactor : se la reaction s'embalava, la temperatura del combustible e de l'aiga aumentariá. Aquò provocariá d'un costat, una absorcion dels neutrons pel combustible (efèit combustible) e d'un autre costat una moderacion mendre de l'aiga (efèit moderator). Lo cumul d'aqueles dos efèits es dich « efèit poténcia »: l'aumentacion d'aquel tèrme provocariá l'estofament de la reaccion d'esperela, es un efèit autoestabilizant.
Circuit segondari estancat[modificar | modificar la font]
Lo circuit d'aiga segondari se descompausa en doas partidas:
- entre lo condensador e los generators de vapor, l'aiga demòra jos forma liquida: es l'alimentacion dels generators de vapor; de las turbopompas alimentàrias permetent d'elevar la pression d'aquela aiga, e dels escambiadors de calor en elevant la temparatura (60 bar e 220 °C) ;
- aquela aiga se vaporiza dins 3 o 4 generators de vapor e las tudelariás de vapor alimentant a cadun son torn los estatges de la turbina dispausat sus una meteissa linha d'arbre. La vapor aquerís una granda velocitat pendent de sa destenta permetent atal d'entraïnar las palas de la turbina.
Circuit de refregiment mièg dubèrt[modificar | modificar la font]
Aquel circuit assegura lo refregiment del condensor. L'aiga de refregiment es escambiada dirèctament amb la mar, un flum o un riu, amb de de pompas de circulacion. Per aqueles dos darrièrs cas, l'aiga pòt èsser refregida per un corrent d'aire dins una torre aerorefregiranta d'ont una pichona partida de l'aiga s'escapa en vapor jos forma de fum blanc.
L'energia mecanica producha per la turbina servís a entraïnar l'alternator que la convertís en energia electrica, aquela essent encaminada pel malhum electric.
La desconnexion imprevista de l'alternator del malhum demanda de reduire lèu lo provesiment en vapor de la turbina amb de vanas de reglatge dispausada sus las tudelariás de vapor, se non la velocitat de rotacion aumentariá fins a la destruccion a causa d'un coble generator excessiu. Pasmens, l'escalon demòra en servici per una poténcia flaca: la turbina es en rotacion e demòra prèsta a èsser tornarmai acoblada sul malhum.
Fisabilitat d'una centrala nucleara[modificar | modificar la font]
Risc d'accident[modificar | modificar la font]
L'« accident major » examinat per los estudis de seguritat es la fusion d'un còr d'un reactor nuclear.
Per las centralas nuclearas francesas de primièra generacion, l'objectiu èra d'aver una probabilitat de fusion d'un còr inferiora a 5 sus 100 000 per reactor e per an[5]. Aquela seguretat foguèt melhorada dins la segonda generacion[6]. Las chifras per las centralas alemandas son comparablas[7]. Aquel nivèl de seguretat èra un pauc superior a aquel constatat dins lo rèste del monde: al començament de 2009, l'industria nucleara aviá acumulat una experiéncia totala de 13 000 ans x reactor de foncionament[8].
Pasmens.
Una catastròfa majora se produguèt sus una de la centralas de primièra generacion de tipe RBMK (nivèl 7 sus l'escala INES), l'explosion de la centrala de Chornobyl en 1986. Tres autres accidents majors se produguèron: l'encendi de Sellafield de 1957, l'accident de Three Mile Island en 1979 e de la centrala japonesa de Fukushima pendent los tèrratrem e tsunami de Sendai (2011).
Risc d'exposicion au raionament ionizant[modificar | modificar la font]
En decembre de 2007, los resultats de l'estudi del Registre nacional alemand dels càncers de l'enfant indican qu'observam en Alemanha un ligam entre la proximitat d'una abitacion al respècte de la centrala nucleara mai prèpa e lo risc pels enfants d'èsser atenguts, abans l'edat de 5 ans, d'un càncer o d'una leucemia. Pasmens, lo raionament ionizant pòt en principi pas èsser interpretat coma una causa, l'exposicion al raionament ionizant essent pas mesurada o modelizada[9].
Rendement d'una centrala nucleara[modificar | modificar la font]
Lo rendement teoric de conversion de las installacions d'una centrala nucleara es egal a 33 %[10] - que ne cal sostraire las pèrdas en linha sul malhum Fòrça Nauta Tension. Las centralas electricas alimentadas en fiol o en carbon possedisson un rendement un pauc superior (~ 40 %) perque foncionan amb una temperatura de vapor pus elevada (mens de constrencha de seguritat). EDF garantís que los reactors futurs EPR auràn un rendement de 35 %.
Los diferents tipes de reactors[modificar | modificar la font]
Una centrala nucleara es equipada d'un o mai reactors nuclears. Un reactor nuclear pòt apartenir a mai d'una filièras:
- reactor d'aiga bolhenta, moderada pel grafite, de concepcion sovietica (RBMK) ;
- reactor d'urani natural, moderat pel grafite, refregit pel dioxid de carbòni (filièra urani natural grafite gas o UNGG); que lo primièr reactor d'usatge civil en França (EDF1). Aquela filièra foguèt abandonada per la filièra REP per de rasons economicas. Las centralas francesas d'aquel tipe son actualament totas a l'arrèst; qualques centralas britanicas de meteis tipe (Magnox) son encara en servici;
- reactor utilizant l'urani natural moderat per d'aiga pesuca (filièra canadiana CANDU) ;
- reactor d'aiga pressurizada (REP en francés) (PWR en anglés); aquel tipe de reactor utiliza l'oxide d'urani enriquit coma combustible, e es moderat e refregit per d'aiga ordinària jos pression. Los REP constituisson l'essencial del pargue actual: 60 % dins lo monde e 80 % en Euròpa. Una varianta es lo reactor d'aiga pressurizada de concepcion sovietica (WWER) ;
- reactor d'aiga bolhanta (REB en francés) (BWR en anglés); aquel tipe de reactor es pro semblable a un reactor d'aiga pressurizada, a la diferéncia importanta que l'aiga primària se vaporiza dins lo còr del reactor, aquò en foncionament normal ;
- reactor d'aiga pesuca pressurizada (PHWR) ;
- reactor avançat de gas (AGR) ;
- reactor nuclear de neutrons rapids e a caloportaire de sòdi, coma lo Superphénix europèu o lo BN-600 rus;
- reactor de sals fonduts
- reactor liquide de nitrat d'uranile
- …
Reactors nuclears e centralas en projècte[modificar | modificar la font]
- Dempuèi 2006, mas subretot 2007, la demanda es pojada per los besonhs enòrmes de la China en energia e la tesion generalise sus la energias fossilas. Atal en octobre de 2010, 24 centralas nuclearas son en construccion e 38 en projècte en China, o prèp de 70 000 MWe a metre en servici sus una desena d'annadas, es a dire mai que la totalitat del pargue francés!
- L'industria nucleara electrica francesa a per exemple concebut un reactor de novèla generacion : EDF deu, en França, implantar una centrala nucleara de tipe EPR (European Pressurised water Reactor) sul site de Flamanville, dins la Marga, d'una poténcia prevista de 1 600 MW. (Investiment d'un còst estimat de 3 miliards d'èuros en 2003, revist a 5 miliards d'èuros en 2010).
- De son costat, l'entrepresa russa Sevmash anoncièt qu'aviá començat lo 14 de junh de 2006 la construccion de la 1a Centrala nucleara flotejanta al monde (PATES / ПATЭC) en utilizant las tecnologias desvolopadas pels sosmarins nuclears militars.
Debat politic sus l'energia nucleara[modificar | modificar la font]
Lo nuclear es la tecnologia qu'anima los conflictes d'opinion mai intenses[11]. Alara la filièra nucleara produsiá solament 14,8 % de l'electricitat dins lo monde en 2006, o 6,2 % de l'energia primària mondiala[12] e 3 % de l'energia finala.
Los descais[modificar | modificar la font]
Los descais radioactius venon de diferentas estapas del cicle del combustible nuclear. Prèp de 10 % d'aqueles descais son d'elements de fòrta activitat radiologica o de longa semivida[13]. La gestion d'aqueles descais es un procèssus complèxe, en general fisat a una organizacion especifica.
En mai dels descais radioactius, una centrala nucleara emet de descais termics, l'excès d'energia produsit essent dissipat jos forma de calor, produsent un caufament de l'aire e de l'aiga.
Desmantelament[modificar | modificar la font]
Aprèp l'arrèst definitiu de l'expleitacion, una centrala nucleara es en principi desmantelada en entièr, los reactors nuclears compres. Segon Nicholas Lenssen, en 1999, 94 reactors nuclears fuguèron arrestats definitivament, alara que 429 contunhan de foncionar dins lo monde.
Còtes e economia[modificar | modificar la font]
En 2007, en Lituània, los còstes de construccion d'un site d'una capacitat de 800 a 1 600 MW foguèron estimats entre 2,4 e 4 miliards d'èuros[14].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Principis[modificar | modificar la font]
Infrastructura[modificar | modificar la font]
Risques[modificar | modificar la font]
- Accident nuclear
- Liste dels accidents nuclears
- Catastròfa de Chornobyl
- Accident nuclear de Fukushima
- Sindròme chinés
Debats[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) [pdf] D. Hubert, Risc de càncer a proximitat d'installacions nuclearas: estudis epidemiologics, Radioproteccion, Vol. 37, n° 4, p. 457
- (fr) [pdf] G. Niquet, C. Mouchet et C. Saut, Los centres nuclears e lo public: comunicacion, informacion, Radioproteccion, Vol. 39, n° 4, p. 475
- (fr)Jaime Semprun, La Nucléarisation du monde, Éd. Gérard Lebovici, 1986 ISBN 2-85184-172-6
- (fr)Arnaud Michon, Le Sens du vent : Notes sur la nucléarisation de la France au temps des illusions renouvelables, éditions de l'Encyclopédie des Nuisances, 2010 ISBN 2910386368
- (fr)Claude Dubout, Je suis décontamineur dans le nucléaire, éditions Paulo-Ramand.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Agéncia internacionala de l'energia atomica, Los reactors nuclears en construccion dins lo monde
- (fr)Es lo nuclear economicament competitiu ?
- (fr)Geopolitica del Nuclear
- (fr)EDF Panorama de l'electricitat [6]
- (fr)CEA Los diferents tipes de reactors [7]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Agéncia internacionala de l'energia atomica Viena, Nuclear Power Reactors in the World [pdf]
- ↑ (fr)Alain Binet, Le Second XXe siècle (1939-2000), Paris, Ellipses, 2003, p.208
- ↑ [pdf] Document Afsset, 10 d'octobre de 2007
- ↑ L'escambi termic es melhor amb un liquide qu'amb de vapor.
- ↑ Citat pel ministèri francés de l'industria: [1]
- ↑ La probabilitat d’accident de fusion d'un còr foguèt estimada a 1 x 10-5 per annada reactor segon una evaluacion francesa d’un accident major de fusion d'un còr dins un REP de 1 300 MWe. [2]
- ↑ Segon « l’estudi oficiala alemanda suls risques nuclears, fasa B », la probabilitat d’una catastròfa nucleara majora dins una centrala aprèp 40 ans de foncionament, es de 0,1 per cent. [3], aquò correspond a 2,5 accidents per reactor e per 100 000 ans de foncionament.
- ↑ Sgon World Nuclear Association, [4]
- ↑ (fr)Horizons et débats, nModèl:° 51, Cancers infantiles aux alentours des centrales nucléaires allemandes, p. 3, 22 de decembre de 2008
- ↑ (fr)Électricité nucléaire et consommation d'énergie primaire et finale, Ministèri de l'Ecologia, de l'Energia, del Desvolopament durable e de l'Agençament del territòri, DGEC, modifica lo 12/06/2009
- ↑ (fr)Alain Moreau, Nucléaire, bienheureuse insécurité, Éd. L'Harmattan 2003
- ↑ (en) Agéncia internacionala de l'energia, Key World Energy Statistics 2009
- ↑ Los descais radioactius sul site del CEA
- ↑ paysbaltes [5] La construccion d’una novèla centrala nucleara lituaniana site:pays-baltes.com


text:
732
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 732 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Oficializacion de l'aliança entre lei Bizantins e lei Khazars amb un maridatge entre son fiu e eiretier Constantin e una filha dau khan khazar. Pasmens, son aplicacion demorèt teorica car l'emperaire mandèt ges de fòrça per ajudar lei Khazars envaïts per leis Arabis dins lo corrent de l'annada.


text:
Sistèma digestiu
Lo sistèma digestiu es l'ensems dels organs que en çò dels organismes animals, que permeton la transformacion dels aliments en nutriments segon un procès dich digestion. Un còp realizada la digestion, l'organisme pòt absorbir aquestas substàncias e las far servir per l'obtencion d'energia e pel manteniment del còs.
En l'ésser humà consta dels següents òrgans:
- La boca: conten las dents, que mossegan e mastegan lo manjar. La lenga barreja los aliments amb la saliva e los mena cap a la garganta.
- L'esofag: servís de conducte de passatge pels aliments entre la garganta e l'estomac. Un còp arribat a l'esofag, lo manjar passa automaticament dins l'estomac.
- L'estomac: tritura e barreja los aliments amb de substàncias acidas e digestivas nomenadas enzims.
- Lo pancreas: produtz los enzims que facilitan la transformacion dels aliments.
- Lo fetge: produtz e desliura de substàncias digestivas dins l'intestin prim. Emmagazina tanben los sucres e los libera dins la sang segon las necessitats de l'organisme.
- L'intestin prim: es un tub long e prim, de mai de 5 m de long. S'i produtz la major part del procés de la digestion e de l'absorcion dels aliments. Los enzims liberats degradan lo manjar. L'intestin prim desemboca dins l'intestin gros.
- L'intestin gròs: es un tub ample d'1,5 m de long, situat dins l'abdomen. A travèrs de l'intestin gròs s'absorbís l'aiga e las substàncias quimicas utilas. Lo material sobrant es impulsat e excretat per l'anus.


text:
Benda dessenhada
Una benda dessenhada es una narracion realizada mejançant una sequéncia d'imatges o illustracions juxtapausats de manièra deliberada, qu'an coma objectiu de transmetre una istòria o mantuna informacions al lector, e al meteis temps de produire una impression estetica. Sa definicion tanben se resumís coma art sequencial.
L'origina del mot remonta a las illustracions satiricas e ironicas, anterioras a las bendas dessenhadas modèrnas. La diversitat dels genres e los publics es actualament la meteissa que la dels autres lengatges. Fòrça cercaires considèran qu'una benda dessenhada se deu reprodusir e difusar per de sistèmas mecanics, donc, plaçan lo començament del comic en 1829, quand lo soís Rodolphe Töpffer publiquèt son primièr album. D'autres identifican las bendas del jornal Yellow Kid coma la primièra benda dessenhada. D'autres cercaires especializats en dessenh e comunicacion supralingüistica exigisson pas qu'una benda dessenhada siaga difusada de manièra massissa per la considerar atal, e per aquò plaçan las primièras mòstras dins de manifestacions fòrça pus ancianas coma los relèus romans o las pinturas de l'art de l'Egipte antica.
Per fòrça personas, la benda dessenhada es considerada l'art novèl.


text:
Vera (Riu)
La Vera es un riu d'Occitània que raja entre Roergue e Carcin. Es un afluent d'Avairon en riba esquèrra, doncas un sosafluent de Garona mejans Avairon, puèi Tarn.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de Vera es a Tais, suls penjals entre Albi e Carmauç prèp de las anciana minas de carbon de Carmauç. S'escampa dins Avairon a Borniquèl (Carcin) al començament de las Gòrjas de l'Avairon.
Departaments e comunas traversats[modificar | modificar la font]
Idrologia[modificar | modificar la font]
A contrari de fòrça rius del bacin de Tarn, la Vera es un riu pauc abondant. Son debit foguèt observat pendent un periòde de 38 ans (1971-2008), a Borniquèl, a la confluéncia amb l'Avairon [1]. L'aigavèrs del riu es de 311 km2 siá gaireben en totalitat d'aquel.
Lo debit del riu a Borniquèl es de 2,14 m3/s.
La Vera presenta de fluctuacions saisonièras pron marcadas, amb un periode de nautas aigas en ivèrn e al printemps (debit mensual mejan entre 3,08 e 4,88 m3/s, de decembre a abril inclusit (amb un maxi en febrièr). Dempuèi lo mes de mai, lo debit merma aviadament e la aigas bassas van de julhet a setembre, (debit mensual mjan anant fins a 0,244 m3 en agost).
Lo cors d'aiga pòt se trobar gaireben a sèc.
Las aigadas pòdon èsser importantas en proporcion à la talha de l'aigavèrs.


text:
Catalan
Lo catalan (nom autoctòn: català) es una lenga romanica pròcha de l'occitan parlada per 7,5 milions de personas dins los Païses Catalans, repartidas dins los estats seguents: Espanha, França, Andòrra, e Itàlia (L'Alguer en Sardenha). En Espanha es lenga cooficiala dins la region de Catalonha, a las illas Balearas e dins lo País Valencian. Se parla tanben dins la comunautat d'Aragon (la Franja de Ponent) e mai dins la comarca de El Carxe, situada dins la region de Múrcia).
En França, se parla dins la Catalonha del Nòrd ont a pas cap d'estatut legal. Dins la vila sarda de L'Alguer, 30 000 personas la parlan. Ailà la lenga es protegida e se pòt utilizar publicament mas a pas cap l'estatut de lenga oficiala. En Andòrra es l'unica lenga oficiala.
95% de la populacion dins la region de Catalonha la compren, 80% la pòt parlar e es la lenga mairala de 55% dels catalans.
Almens ja dempuèi lo sègle XIV, la lenga recep tanben, entre d'autres, lo nom de valencian, denominacion emplegada sustot al País Valencian. A l'ora d'ara e per evitar los conflictes qu'aiçò pòt crear coma arma politica per afeblir la lenga, l'AVL es arribat a la conclusion, lo 9 de febrièr de 2005 que: "Es un fach qu'en Espanha i a doas denominacions egalament legalas per designar aquela lenga: la de valencian, establida dins l'Estatut d'Autonomia de la Comunitat Valenciana, e la de catalan, reconeguda dins los Estatuts d'Autonomia de Catalonha e las Illas Balearas".
En Catalonha del Nòrd, lo catalan es estat reconegut coma lenga del departament, amassa amb lo francés, lo 10 de decembre de 2007 pel Conselh General dels Pirenèus Orientals mejançant la Carta en favor del catalan. Val a dire qu'aquesta decision compòrta pas cap de consequéncia ni mai cap de valor legala dins l'encastre de l'estat francés.
Somari
- 1 Classament
- 2 Caracteristicas del catalan
- 3 Dialèctes del catalan
- 4 Estandards del catalan
- 5 Situacion sociolingüistica del catalan
- 6 Referéncias
- 7 Vejatz tanben
Classament[modificar | modificar la font]
Lo catalan a un classament fòrça complicat, car parteja fòrça caracteristicas amb lo castelhan (iberoromania) e lo francés (galloromania), e es la lenga mai prèpa de l'occitan. E es per aquò que, segon la font que se consulta, lo classament se pòt decantar cap a una banda o cap a l'autra.
Segon l'Ethnologue, lo sieu classament es lo seguent:[1]
- Lengas indoeuropèas
En efièch, en comparar las divèrsas lengas romanicas, lo catalan s'es sovent considerat coma una lenga pont o de transicion amb las lengas iberoromanicas e las galloromanicas, posicion qu'implica sovent cèrtas connotacions de lenga mendre. Mai recentament, a causa de la granda similitud qu'a amb l'occitan, se tend a considerar que forma amassa amb l'occitan una branca occitanoromanica de las lengas neolatinas.
Caracteristicas del catalan[modificar | modificar la font]
Lo catalan a de caracteristicas lingüisticas que lo fan diferent de las lengas romanicas de l'environ e se faguèron pròprias amb l'evolucion locala e peculiara del latin vulgar fins al que coneissèm uèi coma catalan. Los traches seguents que mostram son qualques unas de las mutacions del latin que se son anats en produsint pendent la consolidacion del catalan, e mai se mostram tanben d'autras traches generals.
Vocalisme[modificar | modificar la font]
- Traches comuns amb lo grop dich galloromanic:
- Casuda de las vocalas atonas finalas a l'excepcion de -A (MURU, FLORE → mur, flor) que l'opausan al grop iberoromanic que consèrva la vocala finala a l'excepcion de -E (muro mas flor/chor) o italoromanic qu'o conserva tot (muro, fiore).
- Traches comuns amb l'occitan:
- Lo catalan presenta una riquesa de diftongs e mots monosillabics: ([aj] rai, [ej] ei, [aw] cau, [ew] beu, [ow] pou...)
- Traches que l'opausan al galloromanic:
- Conservacion de la -u- latina (catalan oriental lluna ['ʎunə], catalan occidental lluna ['ʎunɛ/a], occitan luna ['lyno], francés lune ['lyn]).
- Traches que l'opausan a l'espanhòl:
- Abséncia de diftongason de las vocalas Ĕ e Ŏ ("e" e "o" brèus) tonicas del latin vulgar [ɛ] e [ɔ] respectivament (TERRA → terra ['tɛra]/['tɛrə]; FOCUS → foc [fɔk]).
- Traches que l'opausan a l'occitan (de manièra generica):
- Reduccion del diftong AU a O dubèrta (CAULIS, PAUCU → col, poc).
- Traches del sud de la Romània Occidentala (lengadocian meridional, lengas iberoromanicas):
- Lo grop -ACT- se transforma en -ET (LACTE, FACTU → *lleit, *feit → llet, fet)
Consonantisme[modificar | modificar la font]
- Traches de la Romània Occidentala:
- Sonorizacion de -P-, -T-, -C- intervocalica en -b-, -d-, -g- (CAPRA, CATENA, SECURU → cabra, cadena, segur)
- Traches comuns galloromanics:
- Mantenement dels grops inicials PL, CL, FL- (PLICARE, CLAVE, FLORE → plegar, clau, flor). Aqueste trach opausa lo catalan a las lengas iberoromanicas (en espanhòl llegar, llave, en portugués chegar, chave).
- Coma en francés e en occitan, se produsís una sonorizacion de fonèmas sords fins quand lo fonèma primièr del mot seguent es una vocala o es una consonanta sonòra. Aquestas sonorizacions afèctan los fonèmas [s], [t], [p], [ʃ], [k] e [tʃ] que se transforman en [z], [d], [b], [ʒ], [ɡ] i [ʤ]. Exemples (en prononciacion valenciana): "els homes" [els] + [ɔmes] -> [elzɔmes]; "peix bo" [pejʃ] + [bɔ] -> [pejʒbɔ]; "blat bord" [blat] + [boɾ(t)] -> [blad'boɾ(t)].
- Traches comuns amb l'occitan (pus precisament lo lengadocian)
- Casuda de -N- intervocalica venguda finala (PANE, VINU → pa, vi). A diferéncia del lengadocian, lo plural sèrva aquela [n] (ex: pans, vins) a l'excepcion del dialècte septentrional, valent a dire lo rosselhonés e encara, pas sistematicament.
- Ensordiment de las consonantas finalas: verd [t], àrab [p]...
- Traches especifics:
- Lo trach mai particular del catalan es lo seguent que gaireben se retròba pas en gaireben cap d'autra varietat de la Romània (se tròba pr'aquò dins qualques parlars gascons):
- -D- intervocalica venguda finala passa a -u(PEDE, CREDIT →peu, (ell) creu)
- -C + e, i, finala →-u (CRUCEM →creu)
- Las desinéncias -TIS de la flexion verbala (2a persona del plural) an derivat a -u (MIRATIS → *miratz → mirau → mirau/mireu.
- Palatalizacions consonanticas (esporadicas dins lo demai de la Romània):
- Palatalizacion de L- iniciala (LUNA, LEGE → lluna, llei). Aqueste trach se retròba dins lo sosdialècte foissenc (occitan) e en asturleonés.
- Palatalizacion [jʃ]/[ʃ] provenenta de -X-, SC- (COXA, PISCE → cuixa, peix)
- /k/ + [e], [i], [j] → *[ʦ] → [s]; CAELU → cel [sɛɫl].
- /g/ + [e], [i], [j] → *[ʤ] → [ʤ]/[ʒ]; GELU → gel [ʤɛɫ]/[ʒɛɫ].
- /j/ → *[ʤ] → [ʤ]/[ʒ]; IACTARE → gitar [ʤi'tar]/[ʤi'ta]/[ʒi'ta]
- -ly-, -ll-, -c'l-, -t'l- → ll [ʎ]; MULIERE → muller; CABALLU → cavall, i a tanben d'autres cases coma villa → vila, los que la geminacion s'es simplificada; AURICULA → *oric'la → orella; UETULUS → *vet'lu → vell.
- -NI-, -GN-, -NN- → ny [ɲ]; LIGNA → llenya; ANNUS → any trach partejat amb lo castelhan.
- Lo trach mai particular del catalan es lo seguent que gaireben se retròba pas en gaireben cap d'autra varietat de la Romània (se tròba pr'aquò dins qualques parlars gascons):
- Los autres traches, tanben originals, an una estenduda superiora a las lengas romanicas.
- Reduccion dels grops consonantics -MB-, -ND-> -m-, -n- (CAMBA, CUMBA, MANDARE, BINDA> cama, coma, manar, bena), trach partejat amb lo gascon e lo lengadocian meridional.
- Preséncia de geminadas: setmana [mm], cotna [nn], bitllet [ʎʎ], guatla [ll], intel·ligent [ll]>[l]. Aquestas son solament comunas a l'occitan e a las varietats italicas; a l'excepcion de [ʎʎ].
Morfologia[modificar | modificar la font]
- Una part del catalan (Balearas, Còsta gironina) a conservat l'article dich "salat" (< latin *IPSE), probablament anterior a la forma derivada de ILLE. Aquela forma d'article s'es conservada solament de manièra en dominant al sard e es en perilh, s'a pas desaparegut, dins qualques airals de Provença e de Sicília.
- Los articles generics (e normatius) son el, la, els, les (ça que la, dins los parlars occidentals e en l'alguerés perduran encara las formas masculinas lo, los)
- Contràriament a las varietats iberoromanicas, lo catalan practica cèrtas elisions foneticas. Qualques unas s'escrivon cossí el + home > l'home e d'autras s'escrivon pas quinze anys [kin'zaɲs], que hi vagis [ki ba'gis].
- Los possessius generics se forman amb l'article (ex: el meu gos) cossí en italian (il mio cane), en portugués (o meu cão) e en qualques varietats d'occitan (roergàs, lengadocian e gascon pirenencs...). Existís a l'encòp una autra forma de possessiu (de preséncia variada segon los dialèctes) usada essencialament per cèrts membres de la familha o per exprimir un gra d'afecte elevat (ex: mon pare; en valencian ma casa, ma vida).
- Lo femenin plural se forma amb "-es" (casa > cases).
- A de plurals sensibles (lo francés n'a pas; Ex: un pas > des pas) que se forman amb -os. Ex: un pas > dos passos, gos > gossos, peix > peixos (mas un nas > dos nassos). S'opausa aital al castelhan e l'occitan lengadocian qu'usan -es (ex: mes > meses).
- Abséncia gaireben completa de partitiu coma las lengas iberoromanicas e en oposicion a una granda part de la rèsta de la Romània (ex: vull pa, cast. quiero pan mas fr: je veux du pain).
- Existís la formacion del preterit perifrastic amb una conjugason especiala del present del vèrb anar (VADERE) (jo vaig, tu vas, ell va, nosaltres vam/vàrem, vosaltres vau/vàreu, ells van). Ex: jo vaig dir (ieu diguèri) (qu'a remplaçat generalament jo diguí. Aquesta forma verbala se te trobava tanben en occitan, e plus rarament en francés : Il naquit en 1922 à Montauban et c'est là qu'il va vivre toute sa vie).
Lexic[modificar | modificar la font]
Lo lexic basic catalan sembla demostrar mai d'afinitats amb lo grop dich galloromanic qu'amb l'iberoromanic. Aquelas semblanças se fan pus evidentas amb l'occitan (metrem dejós d'exemples en lengadocian).
- FENESTRA > finestra (oc. fenèstra/finèstra, fr. fenêtre, it. finestra) e VENTUS > ventana (esp.), janela (port.)
- MANDUCARE > menjar (oc. manjar o minjar, fr. manger, it. mangiare) e COMEDERE > comer (esp. e port.)
- MATUTINU > matí (oc. matin, fr. matin, it. mattino/mattina) e HORA MANEANA > mañana (esp.), amanhã (port.),
- PARABOLARE > parlar (oc. parlar, fr. parler, it. parlare) e FAVOLARE > hablar (esp.), falar (port.).
- TABULA > taula (oc. taula/tablèu, fr. table, ) e MENSA > mesa (esp. e port.).
Sistèma d'escritura[modificar | modificar la font]
Lo sistèma d'escritura presenta tanben cèrts traches particulars. Lo catalan presenta una caracteristica unica, l'escritura de la -l- geminada: -l·l- (coma intel·ligent). L'autre trach especial del catalan es la -ny- [ɲ] que se retròba solament de manièra generala en ongrés e divèrsas lengas africanas. Conven tanben de mencionar la grafia -ig ([ʧ], quand i a abans una vocala, [iʧ], quand i a abans una consonanta) representada dins pauques mots (cossí faig, maig, mig, puig, raig, Reig, roig, vaig, veig) o la representacion amb t+consonant las consonantas doblas en: tm, tn, tl i tll e l'africament en: ts, tz, tg i tj (setmana, cotna, Betlem, bitllet, potser, dotze, jutge, platja).
Dialèctes del catalan[modificar | modificar la font]
En 1861, Manuel Milà i Fontanals prepausèt una division del catalan en dos grands blòcs dialectals: catalan oriental e catalan occidental.
I a pas una linha precisa que dividisca ambedós blòcs, estent que i a totjorn una zòna de transicion fòrça ampla entre cada parelh de dialèctes, a l'excepcion de las Illas (e mai se i a cèrts traches valencians en eivissenc) e a l'Alguer. Las diferéncias mai notablas entre los dos blòcs son:
- Català occidental:
- Las vocalas atonas son: [a] [e] [i] [o] [u]. I a distincion entre la e e la a e entre la o e la u.
- La x iniciala o pòstconsonantica es africada /tʃ/. Entre vocalas o quand es precedida de i, es /jʃ/.
- La prononciacion de las Ē ("e" longas) e Ǐ ("i" brèus) tonicas del latin [e].
- La 1a persona del present d'indicatiu es -e (valencian) o -o (nòrd-occidental e tortosin).
- Los vèrbs incoatius de la 3a conjugason se forman en -ix, -ixen, -isca.
- I a mantenença de la nasal plurala medievala en mots proparoxitons: hòmens, jóvens.
- I a vocabulari especific: espill, xiquet, granera, poal...
- Catalan oriental:
- Las vocalas atonas son: [ə] [i] [u]. Las vocalas e e a en posicion atona se tòrnan /ə/ e la o e la u se tòrnan /u/ (demòra lo fonèma /o/ a bona part de Mallorca).
- La x tant s'es iniciala, pòstconsonantica, es entre vocalas o s'es precedida de i es fricativa /ʃ/.
- Las Ē ("e" longas) e Ǐ ("i" brèus) tonicas del latin se pronóncian [ɛ] (dins la màger part del balear se pronóncian [ə] e en alguerés se pronóncian [e]).
- Tendéncia al ieisme (trach estigmatizat -e en arrepè a l'ora d'ara- amb frasas coma "la paia a l'ui").
- La 1a persona del present d'indicatiu es -o (central), -i (septentrional) o ø (Balearas).
- Los vèrbs incoatius de la 3a conjugason se forman en -eix, -eixen, -eixi.
- La -n- del plural nasal medieval dels mots proparoxitons què: homes, joves.
- I a un vocabulari especific: mirall, noi, escombra, galleda...
Aital tanben, cap dialècte es entièrament omogenèu: tot dialècte se pòt sosdividir en fòrça sosdialèctes. Lo catalan se dividís en dos blòcs dialectals e aquestes en divèrses dialèctes:
Estandards del catalan[modificar | modificar la font]
Existisson dos estandards principals per la lenga catalana, lo regulat per l'Institut d'Estudis Catalans, l'estandard general, en avent coma centre l'ortografia establida per Pompeu Fabra mas amb los traches gramaticals e ortografics caracteristics del catalan central pas influenciats pel castelhan, e lo regulat per l'Academia Valenciana de la Lenga, estandard de domeni restringit, centrat en l'estandardizacion del valencian en prenent coma basa las Nòrmas de Castelló, valent a dire l'ortografia de Pompeu Fabra totun mai adaptada a la pronóncia del catalan occidental e als traches que caracterizan los dialèctes valencians.
L'estandard de l'IEC, en mai d'aver coma basa los traches del catalan central, pren tanben traches d'autres dialèctes en los considerant coma estandard. Totun, la diferéncia pus notabla de totes dos estandards es l'accentuacion de fòrça "e" tonicas, per exemple: (dins los mots francés, anglés, cafè, conéisser e compren) francès o anglès (IEC) - francés o anglés (AVL), cafè (IEC) - café (AVL), conèixer (IEC) - conéixer, comprèn (IEC) - comprén (AVL). Aiçò es a causa de la prononciacion diferenta de qualques "e" tonicas, mai que mai las Ē ("e" longas) e las Ǐ ("i" de brèus) tonicas del latin, en ambedós blòcs del catalan, ont al blòc oriental se pronóncia [ɛ] a l'occidental se pronóncia [e]. Malgrat aquò, l'estandard de l'AVL manten l'accent grèu "è", sens se prononciar dobèrt al blòc occidental, en qualques mots cossí son: què, València, èter, sèsam, sèrie i època.
I a tanben d'autras divergéncias coma l'usatge de tl en qualques mots per l'AVL allòc de tll coma en ametla/ametlla, espatla/espatlla o butla/butlla, l'usatge dels determinants demonstratius elidits (este, eixe) a l'aital coma los refortilhats (aquest, aqueix) o l'usatge de fòrça formas verbalas comunas en valencian, e fòrça estendudas pel blòc occidental, coma las formas del subjontiu o l'escritura dels incoatius tant en -ix- cossí en -eix- o l'usatge preferencial del morfema -e de la 1a persona singulara del present d'indicatiu.
A las Illas Balearas s'emplega l'estandard de l'IEC adaptat al marc dialectal balear per la seccion filologica de l'Universitat de las Illas Balearas, l'organ consultatiu del Govèrn Balear. D'aquesta manièra, per exemple, l'IEC indica que tant corrècte es escriure "cantam" cossí "cantem" e l'Universitat determina que la forma preferenciala dins las Illas li cal èsser "cantam" quitament en domenis formals. Un autre trach de l'estandard balear es l'escritura de la 1a persona del singular del present d'indicatiu, ont i a pas desinéncia: "jo cant", "jo tem", jo "dorm".
A l'Alguer, l'IEC a adaptat l'estandard a la varietat algueresa. En aquest estandard s'i pòt trobar, entre d'autras caracteristicas, l'article lo d'usatge general, possessius especials la mia, lo sou/la sua, lo tou/la tua, etc., usatge de la -v- a l'imperfach a totas las conjugasons: cantava, creixiva, llegiva; usatge de fòrça mots arcaïcs dins la rèsta del domeni mai d'usatge fòrça corrent a l'alguerés: manco per menys, calqui u per algú, qual/quala per quin/quina, etc. e d'adaptacions dels pronòms flacs.
Situacion sociolingüistica del catalan[modificar | modificar la font]
La caracteristica sociolingüistica mai destacada del catalan es qu'en totes los territòris ont se parla se tròba en situacion de bilingüisme social: amb lo francés en Catalonha del Nòrd, amb l'italian (puslèu qu'amb lo sarde) a L'Alguer, e amb lo castelhan dins la rèsta de son domeni lingüistic, en i comprenent Andòrra, ont se parla tanben francés e espanhòl.
Catalonha[modificar | modificar la font]
En Catalonha lo factor pus important del bilingüisme social es l'immigracion dempuèi la rèsta d'Espanha. Òm a calculat que, sens migracions, la populacion de Catalonha seriá passada d'aperaquí 2 milions de personas en 1900 a 2,4 en 2001, [2] allòc dels mai de 6,1 milions censats dins aquesta data (e que son mai de 7 milions en 2008); es a dire, la populacion sens migracion seriá estada 39% de la reala. Lo percentatge de locutors de catalan coma primièra lenga en Catalonha èra en 2003 de 40,4%, mai 4,6% de bilingües,[3] la que causa voldriá dire qu'en fach lo catalan avança coma lenga mairala, e mai se de manièra lenta, allòc d'anar enrè coma al País Valencian o en Rosselhon. Una autra chifra que confirma aiçò es que las personas qu'an lo catalan per lenga d'identificacion (48,8%, 50,5% amb bilingas) supèran clarament los que l'an per lenga iniciala (40,4%, 43,7% amb bilingas)[3].
País Valencian[modificar | modificar la font]
A la part del País Valencian ont es lenga pròpria, existís un procès de substitucion lingüistica del catalan (o valencian) pel castelhan. Aquel procès s'es gaireben completat del tot dins la vila d'Alacant[4] e es fòrça avançat a la de Valéncia, malgrat qu'es pas encara importanta dins los airals rurals. Fins a una epòca recenta, fòrça locutors èran en situacion près de la diglossia, causa que vòl dire qu'emplegavan lo catalan solament en situacions informalas, del temps qu'a las situacions institucionalizadas emplegavan exclusivament lo castelhan.
De mai de mai, i a agut una immigracion considerabla dempuèi la rèsta d'Espanha e de païses d'America Latina, causa qu'a contribuit a la predominança estatistica del castelhan al País Valencian.
Balearas[modificar | modificar la font]
Lo cas balear es semblable al de Catalonha, tanben aicí lo factor principal en l'expansion del castelhan es estat l'immigracion, en una mesura fòrça mai granda que la substitucion lingüistica.[5]
Catalonha del Nòrd[modificar | modificar la font]
En Catalonha del Nòrd, coma en la màger part de França, lo procès de substitucion lingüistica de la lenga locala pel francés es fòrça avançat [6], amb lo classic patron que la lenga càmbia primièr dins las vilas e sonque après al camp.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Classament del catalan segon l'ethnologue
- ↑ Anna Cabré: Immigració i estat del benestar
- ↑ 3,0 3,1 Vs. As.: Estadística sobre els usos lingüístics a Catalunya 2003: una síntesi
- ↑ Montoya, Brauli: La difusió social de la substitució lingüística a la ciutat d'Alacant: Assaig d'una cronologia, Treballs de sociolingüística catalana 13, pp. 25-38
- ↑ Bernat Joan i Marí: Canvi demogràfic i substitució lingüística a les illes Pitiüses Institut d’Estudis Eivissencs Territoris (1999), 2:103-111
- ↑ Associació de sociolingüistes de llengua catalana: La situació sociolingüística als territoris de parla catalana a l’inici del segle XXI Pel que fa a la transmissió, els territoris bàsicament es divideixen en dos grups. D’una banda, l’Alguer, i encara més la Catalunya del Nord, on es produeix un retrocés entre generacions clar del català, és a dir on la cadena de transmissió de la llengua de pares a fills s'ha trencat, i on, per tant, ens trobem en un nivell avançat del procés de substitució lingüística.)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- [http://publicacions.conselharan.org/public/libros/ftp/libros/pdf_Diccionari%2520Catal%25C3%25A0-Occitan%2520def%2520beta2%2520web_201402051222019.pdf Diccionari catalan-occitan (inclutz las formas aranesas) de Patrici Pojada i Claudi Balaguer
- Diccionari multilingüe occitan aranés - catalan - castelhan - francés
- Categoria: Literatura catalana
- Categoria: Catalan
- Categoria: Lenga


text:
Paulhenc
Paulhenc es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Per Dauzat e Rostaing, que citan l'atestacion del sègle XIV, Paulhencum, Paulhenc ven del nom d'òme latin Paulius, o Paullius, amb lo sufixe gallés -incum[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Wikipèdia:Administrator
Aqueste article a per tòca de descriure l'estatut d'administrator (tanben nomenat sysop) de la Wikipèdia occitanofòna.
- Wikipèdia:Requèsta als administrators : s'avètz besonh de l'ajuda d'un administrator
- Wikipèdia:Lista dels administrators : contactar dirèctament un administrator en particular
- Wikipèdia:Candidatura al pòst d'administrator : prepausar sa candidatura o votar per una candidatura en cors
Somari
- 1 Perqué d'administrators ?
- 2 Dreches e devers d'un administrator
- 3 Consequéncias d'un abús de poder
- 4 Ajuda a l'administracion
- 5 Istoric de las accions
- 6 Autres ligams
Perqué d'administrators ?[modificar la font]
Assegurar lo manteniment d'un sit coma Wikipèdia, ont tot visitor pòt modificar la quasi-totalitat de las paginas, necessita d'espleches poderoses permetent, per exemple, de reparar d'errors, d'escafar de paginas non pertinentas, e de blocar temporàriament de paginas o de vandals.
Per de rasons evidentas de securitat, de tals espleches se pòdon pas metre a disposicion de totes. Es per aquò qu'existís l'estatut d'administrator.
Es atribuit a de contributors de Wikipèdia que ne fan la demanda e que la comunautat lor balha sa fisança. Vejatz Wikipèdia:Lista dels administrators.
Dreches e devers d'un administrator[modificar la font]
Lo dever d'un administrator es d'executar las decisions que la comunautat (que ne fa partida) a presas.
Un administrator es un contributor[modificar la font]
Coma editor, un administrator a los meteisses dreches e devers que totes los contributors de Wikipèdia :
- participar als articles que l'interèssan ;
- respondre a las questions dins la mesura de sos mejans ;
- far la benvenguda als novèls ;
- far un pauc de netejatge (coma per exemple dins la tavèrna) ;
- verificar que los articles e los imatges son pas jos copyright ;
- escafar lo contengut considerat coma vandalisme (en voidant la pagina).
Contràriament a çò que fòrça gents creson, lo netejatge, la verificacion de copyright e la supression de vandalisme son ni un privilègi, ni una obligacion dels administrators. Cadun o pòt far e cadun a drech d'o far pas.
Çò qu'un administrator pòt far[modificar la font]
Los administrators an accès a de foncionalitats suplementàrias sus Wikipèdia. Pòdon :
- protegir e desprotegir de paginas e mai editar las paginas protegidas (veire Wikipèdia:Pagina protegida)
- suprimir de paginas e lor istoric (veire Wikipèdia:Paginas de suprimir)
- consultar e restablir las paginas suprimidas per un autre administrator en regardant dins los archius solament accessibles als administrators (vejatz Wikipèdia:Paginas de restablir)
- blocar d'adreças IP e d'utilizaires enregistrats (veire Wikipèdia:Blocatge)
- editar los messatges de l'interfàcia gràcias a l'espaci MediaWiki
faire de requèstas dirèctas sus la basa de donadas (vejatz Wikipèdia:Requèstas SQL (o Database queries)(foncion desactivada per ara)
- Consultar Especial:unwatchedpaginas que lista las paginas que son pas seguidas per cap d'utilizaire e mai Especial:Undelete que lista las versions escafadas d'una pagina.
Çò qu'un administrator pòt pas far[modificar la font]
En cap de cas un administrator a mai de poder que los non administrators en matèria de creacion, d'edicion, de forma, de contengut, de linha directritz. Un administrator deu èsser al servici d'una melhora fluiditat de foncionament de las paginas e de lors rapòrts entre elas e a un ròtle de protector de l'informacion contra lo vandalisme.
Un administrator dispausa pas d'informacions suplementàrias, coma l'adreça IP o l'adreça electronica d'un contributor.
Un administrator pòt pas cambiar l'estatut d'un contributor. Sol un burocrata pòt balhar los dreches d'administrator a qualqu'un. Sol un steward pòt retirar los dreches a un administrator.
Çò qu'un administrator deu far[modificar la font]
Un administrator deu totjorn demandar la permission de la comunautat abans d'utilizar las foncionalitats suplementàrias qu'a.
Deu pas jamai :
- blocar una pagina ont es en conflicte d'edicion amb d'autres contributors ;
- blocar un utilizaire sens passar per la procedura abituala sus Wikipèdia:Vandalisme en cors ;
- escafar una pagina sens l'aver prealablament listada sus la pagina Wikipèdia:Paginas de suprimir ;
Excepcion es facha dels vandalismes pichons (una persona crèa una pagina per dire un salut) que los utilizaires non administrators devon voidar e qu'un administrator pòt escafar sens passar per la pagina Wikipèdia:Paginas de suprimir. Aquò concernís pas que las paginas que contenon pas cap d'informacion pertinenta per l'enciclopèdia.
Los esbòsses senhalats devon pas jamai èsser escafats sens avís prealable.
Çò qu'un administrator deu pas far[modificar la font]
Fòra excepcions, un administrator deu pas prendre de decision sens l'avís e l'acòrdi prealable de la comunautat. Deu pas tanpauc utilizar sos espleches o son estatut per un benefici personal o de biais malonèst.
S'un administrator adòpta aqueste genre d'actitud, se pòt considerar qu'abusa de son poder.
Consequéncias d'un abús de poder[modificar la font]
Un abús de poder de la part d'un administrator es un usatge malonèst dels espleches de mantenença que son a sa disposicion, fòra los cas permés (veire #Dreches e devers d'un administrator).
Si vous pensez rencontrer des abus manifestes de ce genre, vous êtes invités à les lister sur la pagina des « Wikipèdia:Administrator/Planhs », en donnant des exemples précis (une différence de modification d'un article par exemple), et en proposant la sanction qui devrait selon vous être appliquée. Si la requête est justifiée, une demande de presa de decision sur une sanction à prendre, ou non, contre l'administrator en question s'en suivra.
Una presa de decision sus la definicion de las condicions d'abus et sur les sanctions potentielles est en cours. Vous êtes invités à donner votre avis : Wikipèdia:Presa de decision/Administrator/Abús e sancions.
Ajuda a l'administracion[modificar la font]
Certanas paginas sus Wikipèdia an per tòca d'ajudar, siá d'un punt de vista tecnic, siá d'un punt de vista organizacional, a l'administracion del projècte.
Ajuda tecnica[modificar la font]
Los super-poders dels administrators, cossí fonciona aquò ?
Cossí un administrator fa per …
Ajuda organizacionala[modificar la font]
- Lo Bulletin dels admins descriu lors accions, lors frustracions, lors explicacions …
- La Coordinacion dels admins permet d'armonizar lors accions, en se transmetent de messatges. Las intervencions non tecnicas son reservadas a la pagina de discussion o, sovent pus pertinent, al Bulletin dels admins.
Istoric de las accions[modificar la font]
Istoric de las accions administrativas :
Istoric de las accions burocraticas :
- Istoric de las aquisicions d’estatut
- Istoric de las pèrdas d'estatut sul jornal dels burocratas del sit meta.wikipedia.org : i recercar los utilizaires occitanofòns, localizables pel sufixe @ocwiki.
- Istoric del renomenatge d'utilizaires
Autres ligams[modificar la font]
- Wikipèdia:Lista dels administrators
- Wikipèdia:Burocrata
- Wikipèdia:Steward
- Wikipèdia:Desvolopaire
- Wikipèdia:Verificator d'adreças IP
- Wikipèdia:Règlament administratiu
- Ajuda:FAQ administracion


text:
La conquèsta de l'Oèst
La Conquèsta de l'Oèst (How the West was won) es un filme american d'Henry Hathaway, John Ford e George Marshall, sortit en 1962. Ric d'un casting excepcional amassant gaireben totes los actors al vam de l'epòca, e de tres grands realizators hollywoodians especialistas del far west, es una vertdièra fresca istorica amb qualques fials conductors coma una canson basada sus l'aire de Greensleeves (renomenada A Home in the Meadow).
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo filme cobrís cinquante ans de l'istòria de l'Oèst american, de 1839 fins a 1889, mejans lo destin d'una familha de pionièrs, lèu escampilhada per l'Istòria, e dins 5 episòdis successius:
Los rius (1830)[modificar | modificar la font]
Zebulon Prescott (Karl Malden) vòl menar sa familha cap l'Oèst seguent lo canal Erié a bòrd d'un radèl. A l'epòca, l'Oèst e la frontèra se trapan dins l'Illinois. En camin, encontran lo caçaire dels monts Linus Rawlings (James Stewart) que camina cap a l'èst fins a Pittsburgh per vendre sas pèls. Aquel e la filha de Zebulon Prescott (Carroll Baker) son atirats l'un cap a l'autre, mas Linus es pas prèt per una vida de familha.
Linus s'arrèsta a un pòste de comerci isolat dirigit per un clan de piratas de rius, dirigit per un çò dich « coronèl » Hawkins (Walter Brennan). Acompanha la bèla Dora Hawkins (Brigid Bazlen) dins una cròta per veire una pretenduda « bèsta de las caunas », mas lo daga l'esquina e lo fa tombar dins un avenc. Urosament, es sonque ferrit e capita pujar. Los esbiras d'Hawkins rauban de pèls de vibre de Rawlings e enfonzan son canoè. La familha de Prescott arriba dins aquelas entremièjas. Linus torna just a temps per la salvar tuant dos dels membres de la banda d'Hawkins. La banda d'Hawkins es tuada, e Zebulon e sa familha pregian alara per lors amnas.
Los colons contunhan caminar sul riu, mas s'enganan de braç del riu e son emportats per de raspas. Zebulon e sa femna Rebecca (Agnes Moorehead) se nogan. Linus, comprenent que pòt pas viure sens Eve, torna e l'esposa, quitament s'insista per s'establir al luòc ont los parents moriguèron.
Las planas (1850)[modificar | modificar la font]
La sòrre d'Eve, Lily (Debbie Reynolds) vòl tornar en vila. Es emplegada coma dançaira dins un cabaret de Saint Louis. Ganha l'atencion d'un jogaire professional Cleve Van Valen (Gregory Peck). Aprèp aver entendut qu'eretará d'un vielh admirator d'una mina d'aur en Califòrnia, e per pagar pas sos deutes a un autre jogaire (John Larch), Cleve rejonh la caravana de carriòts que Lily pren per s'anar en Califòrnia. Van Valen e lo cap de la caravana Roger Morgan (Robert Preston) la cortejan tot lo long del camin, mas escarta los dos, amb granda consternacion de sa companha de rota Agatha Clegg (Thelma Ritter) qu'es a cercar un marit.
Lily e Cleve escapan de pauc a una ataca d'indians Cheienas que faguèt fòrça victimas. Arriban a la mina, per aprene qu'èra agotada. Cleve l'abandona. Lily torna a son trabalh dins un estanquèt organizat per un camp de tendas, tot en abitant dins un carriòt. Morgan la torna trobar e li ofrís de nòu lo maridatge d'un biais pas pro romantic li prepausant de viure dins son grand ranch. Mas refusa.
Mai tard, Lily canta dins lo salon de musica d'una nau de ròda de palmas sul Sacramento. Per escasença, Cleve se trapa a bòrd. Quand entend la vòtz de Lily, quitta la taula de poquèr (e una man ganhanta) per li prepausar de l'esposar, e s'installant a San Francisco per profitar de sa creissença aviada. Accèpta.
La guèrra de Secession (1861-1865)[modificar | modificar la font]
Dins l'èst, Eve recep de nòvas de sa sòrra Lily. Linus, lo marit d'Eve, aviá rejonh l'armada de l'Union coma capitani e participa a la Guèrra de Secession. Malgrat son desir, lor filh Zeb junior (George Peppard) s'engatja en cèrca de glòria e per escapar a l'agricultura. Lo caporal Peterson (Andy Devine) lor assegura que lo conflicte durerá pas longtemps.
La sangosa Batalha de Shiloh (6 d'abril de 1862) mòstra que la guèrra es pas cossí pas l'avián imaginat. Linus es tuat. Zeb encontra un soldat confederat descotatjat (Russ Tamblyn) que vòl desertar.
Per azard, surprenon una conversacion entre los generals Ulysses S. Grant, (Harry Morgan) e William Tecumseh Sherman (John Wayne). Lo sudista se rend compte qu'a l'escasença de desbarrassar lo Sud dels dos mai grands enemics e lor tira dessús en van. Zeb lo daga e rejonh l'armada.
Un còp la guèrra acabada, Zeb torna a çò del, per aprene que sa maire moriguèt de langui aprèp la mòrt de son marit. Dona sa part de la bòria familhala a son fraire, que será melhor bordièr e part cercar una vida amb mai d'interés.
Lo camin de fèrre (1868)[modificar | modificar la font]
Aprèp los corsièrs audacioses del Pony Express transportant de lettras e lo telegraphe transcontinental a la fin dels ans 1860, doas companhiás de camin de fèrre son engatjadas dins una competicion feròça: lo Central Pacific Railroad e l'Union Pacific Railroad. Per cada quilomètre de viá pausada, las companhiás recebian gratuitament de tèrras.
Zeb vengut lòctenant dins la cavaleriá americana, ensag de mantenir la patz amb los Indians amb l'ajuda d'un caiçaire de bisonts Stuart Jethro (Henry Fonda), un vielh amic de Linus. Lo patron despietadós del camin de fèrre Mike King (Richard Widmark) viola un tractat per traversar lo territòri indian. Per se venjar, los indians Arapaho ripòstan lançant un tropèl de bisonts dins lo camp dels obrièrs del camin de fèrre, tuant fòrça femnas e enfants. Desgostat, Zeb demissiona, torna trobar Stuart Jethro, puèi contunha cap a l'Arizona.
Los foraleis (1880)[modificar | modificar la font]
A San Francisco, Lily venguda veusa e plan vièlha, enquanta lo mòbles e objèctes personals per remborsar los deutes creadas amb Cleve dins lors afars. Ditz que ganhèt e perdèt de fortunas e qu'encara poiriá o far s'èra jova. Part en Arizona, e demanda a Zeb e sa familha de gerir lo rèste de sos afars, es a dire un ranch.
Zeb (ara sherif), sa femna Julie (Carolyn Jones) e lors enfants retròban Lily a la gara de Gold City. Mas Zeb i encontra tanben un vielh enemic, Charlie Gant (Eli Wallach), que tuèt lo fraire dins una fusilhada. Alara que Gant fa de menaças veladas contre Zeb e sa familha, Zeb se torna cap a son amic e sherif de Gold City, Lou Ramsey (Lee J. Cobb), mas Gant es pas cercat dins aquel districte, e Ramsey doncas pòt pas far grand causa.
Zeb decida d'agir d'esperel. Sopçona Gant de preparar lo raube d'un important cargament d'aur transportat per un tren. Monta a bòrd amb Ramsey un pauc reticent e organiza una emboscada contra Gant e sa banda que s'aucèron a bòrd du tren. En pujada, destela los vagons que tornan enrè e acaban per desralhar, tuant Gant e sa banda entièra (qu'un dels membre es jogat per Harry Dean Stanton). Fin finala, Lily e la familha Rawlings contunhan fins a çò d'eles.
Un cort epilòg mòstra Los Angeles e San Francisco al començament dels ans 1960, que lo celèbre escambiador autoroutier de quatre nivèls e lo Golden Gate Bridge per mostrar la creissença de l'Oèst american en 80 ans.
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
- Títol original: How the West Was Won
- País d'origina: Estats Units
- An: 1962
- Realizacion: Henry Hathaway[1], John Ford[2] e George Marshall[3]. Richard Thorpe[4]
- Scenari: James R. Webb e John Gay[5]
- Productor: Bernard Smith
- Societat de produccion: MGM e Cinerama Productions Corp.
- Societat de distribucion: MGM
- Director de produccion: Thomas Conroy[6]
- Direccion artistica: George W. Davis, William Ferrari e Addison Hehr
- Musica: Alfred Newman
- Fotografia: William H. Daniels, Milton R. Krasner, Charles Lang Jr. e Joseph LaShelle
- Montatge: Harold F. Kress
- Decors: Henry Grace, Don Greenwood Jr. e Jack Mills
- Costumes: Walter Plunkett e Ron Talsky[7]
- Maquilhatge: Sydney Guilaroff[8] et William Tuttle [9]
- Lenga: anglés, arapaho
- Format: Color Technicolor - 2,89:1 - 35mm - 4-Track Stereo (35 mm prints) - Cinerama 7-Track (Westrex Recording System) e 70mm.
- Genre: Western, Aventura, Drama
- Durada: 155 minutas. (162 minutas dins sa version integrala)
- Budgèt :
- 15 000 000 $
- Recèpta[10] :
- Estats Units ~ 35 000 000 $
- Mondial: ~ 50 000 000 $
Distribucion[modificar | modificar la font]
- James Stewart: Linus Rawlings
- John Wayne: Lo general William Tecumseh Sherman
- Henry Fonda: Jethro Stuart
- Gregory Peck: Cleve Van Valen
- George Peppard: Zeb Rawlings
- Debbie Reynolds: Lilith 'Lily' Prescott
- Richard Widmark: Mike Jing
- Carroll Baker: Eve Prescott Rawlings
- Karl Malden: Zebulon Prescott
- Robert Preston: Roger Morgan
- Lee J. Cobb: Lo marshall Lou Ramsey
- Carolyn Jones: Julie Rawlings
- Eli Wallach: Charlie Gant
- Walter Brennan: Lo coronèl Jeb Hawkins
- David Brian: L'avocat de Lilith
- Andy Devine: Lo caporal Peterson
- Raymond Massey: Abraham Lincoln
- Agnes Moorehead: Rebecca Prescott
- Harry Morgan: Lo general Grant
- Thelma Ritter: Agatha Clegg
- Mickey Shaughnessy: Lo deputat Slover
- Russ Tamblyn: Lo desertor confederat
- Spencer Tracy: Lo narrator
E, d'entre los actors non-creditats:
- Rodolfo Acosta: Un òme de Gant
- Willis Bouchey: Un cirurgian
- Jay C. Flippen: Huggins
- James Griffith: Un jogaire de poquèr amb Cleve
- Jack Lambert: Un òme de Gant
- Harry Dean Stanton: Un òme de Gant
- Lee Van Cleef: Un pirata sul riu


text:
Alberto Moravia
Alberto Moravia, pseudonim d'Alberto Pincherle (nascut a Roma lo 28 de novembre de 1907 e mòrt lo 26 de setembre de 1990) èra un important escrivan e poèta italian.
Somari
- 1 Biografia
- 1.1 Las primièras annadas de sa vida
- 1.2 Los estudis e la malautiá
- 1.3 Las primièras òbras e las primièras coneissenças
- 1.4 Son primièr roman: Gli indifferenti
- 1.5 La collaboracion als jornals e lo regim fascista
- 1.6 Lo viatge en America
- 1.7 La tornada en Itàlia e la censura del regim
- 1.8 Lo maridatge amb Elsa Morante
- 1.9 Lo tresen roman: La ciociara
- 1.10 La Liberacion e lo retorn a l'activitat literària
- 1.11 Lo prèmi Strega e l'activitat cinematografica
- 1.12 La fondacion de la revista "Nuovi Argomenti"
- 1.13 Lo prèmi Marzotto
- 1.14 La collaboracion a l'Espresso
- 1.15 La noia e lo prèmi Viareggio
- 1.16 La separacion amb Elsa Morante e l'union amb Dacia Maraini
- 1.17 Son interès pel teatre
- 1.18 Correspondent estrangièr
- 1.19 Lo viatge en Africa
- 1.20 Autres escriches
- 1.21 Lo viatge a Hiroshima
- 1.22 La novèla companha de sa vida
- 1.23 L'eleccion coma eurodeputat
- 1.24 Las darrièras annadas de vida
- 2 Òbras
- 3 Ligams extèrnes
Biografia[modificar | modificar la font]
Las primièras annadas de sa vida[modificar | modificar la font]
Alberto Pincherle (Moravia es de fach lo nom d'ostal de sa grand) nasquèt a la Via Sgambati a Roma dins una familha borgesa rica. Son paire Carlo, d'origina josieva, èra arquitècte e pintor. La maire Teresa Iginia De Marsanich èra d'Ancona mas teniá d'originas dalmatas. Èra lo tresen de quatre enfants, entre sas sòrres ainadas Adriana e Elena e son fraire cabdèt Gastone.
Los estudis e la malautiá[modificar | modificar la font]
Capitèt pas de far d'estudis complets que quand passèt los nòu ans foguèt atacat per una mena de tuberculòsi ossosa que l'obliguèt de demorar al lièch gaireben cinc ans, tres a son ostal e dos dins lo sanatòri Codivilla a Cortina d'Ampezzo.
Moravia èra un dròlle d'intelligéncia viva, que ja que podiá pas aver la vida del jovent de son temps, aviá fòrça léser per la lectura e s'i consagrèt d'a fons amb un estrambòrd e prigond. Se bastiguèt aital una solida basa literària e culturala en s'assabentar de las tendéncias de la cultura europèa de son temps.
Demest sos autors preferits cal citar Fëdor Dostojeskij, Joyce, Goldoni, Shakespeare, Molière, Mallarmé e fòrça autres. Aprenguèt aisidament lo francés e l'alemand e comencèt d'escriure de vèrses en francés e en italian.
Las primièras òbras e las primièras coneissenças[modificar | modificar la font]
En 1925, sortit del sanatòri, recatosi a Bressanone per sa convalescéncia e i entamenèt l'escritura de Gli indifferenti.
Foguèt en aquel temps que coneguèt Corrado Alvaro e Massimo Bontempelli e en 1927 comencèt a collaborar a la revista '900. I publiquèt sos primièrs racontes coma per exemple la Cortigiana stanca, que sortiguèt en francés (Lassitude de courtisane) en 1927, Delitto al circolo del tennis en 1928, Il ladro curioso e Apparizione en 1929.
Son primièr roman: Gli indifferenti[modificar | modificar la font]
En 1929, aprèp fòrça dificultats, capitèt de publicar, en ne pagar personalament las despensas, son primièr roman Gli indifferenti (Los indiferents) en cò de l'editor milanés Alpes. Aquel roman obtenguèt d'ausida una bona critica e foguèt considerat coma un dels experiments mai interessants de narrativa italiana d'aquela epòca. L'estructura teatrala 'en blòcs' del roman èra plan alinhada sul gost literari francés d'aquel temps.
La collaboracion als jornals e lo regim fascista[modificar | modificar la font]
En 1930 comencèt sa collaboracion a La Stampa, dirigida alara per Curzio Malaparte e en 1933 fondèt, amb Mario Pannunzio, la revista "Caratteri", que veirà lum per sonque quatre numèros, e la revista Oggi.
Encara en 1933 entamenèt sa collaboracion amb la Gazzetta del Popolo, mas lo regim fascista avversò son òbra en n'evitar las recensioni a Le ambizioni sbagliate, sequestrando La mascherata e en empachar la publicacion d'Agostino.
Lo viatge en America[modificar | modificar la font]
En 1935 se n'anèt en America ont, convidat per Prezzolini, d'aquel temps director de la Casa Italiana de l'Universitat Columbia de Nòva York, faguèt qualques conferéncias sul roman italian.
La tornada en Itàlia e la censura del regim[modificar | modificar la font]
Un còp tornat en Itàlia escriguèt un libre de racontes longs de títol L'imbroglio que foguèt publicat per Bompiani en 1937.
Per defugir la censura del regim Moravia escriguèt pendent los ans del fascisme de racontes allegorics e surrealistics, dels que i a I sogni del pigro publicat en 1940 e en 1941 lo roman La mascherata que pasmens foguèt sequestrato a l'ocasion de la segonda edicion. A partir d'aquel moment foguèt obligat a publicar sos articles dins de jornals e dins de revistas en far servir un pseudonim.
Lo maridatge amb Elsa Morante[modificar | modificar la font]
En 1941 se maridèt amb l'escrivana Elsa Morante qu'aviá conegut en 1936 e amb ela visquèt un long temps a Capri ont escriguèt lo roman Agostino.
Lo tresen roman: La ciociara[modificar | modificar la font]
Aprèp los eveniments de l'8 de setembre de 1943 se refugièt amb sa femna a Fondi, a Ciociaria e d'aquela experiéncia ne sortiguèt lo roman La ciociara.
En 1944 foguèron publicats los racontes de L'epidemia e l' ensag La Speranza, ovvero Cristianesimo e Comunismo.
La Liberacion e lo retorn a l'activitat literària[modificar | modificar la font]
Tre l'anonci de la Liberacion l'escritor tornèt a Roma e prenguèt tornar son activitat literària e jornalistica en collaborar amb Corrado Alvaro a "Il Popolo di Roma", a "Il Mondo", a l'"Europeo" e subretot al "Corriere della Sera" ont sarà present fins a la mòrt con e sos reportatges, sas reflexions criticas e sos racontes.
Los ans que seguiguèron la pòstguèrra vedranno aumentar la fortuna literària e cinematografica de l'escrivan que publiquèt La romana (1947), los racontes La disubbidienza (1948), L'amore coniugale e altri racconti (1949) e lo roman Il conformista (1951).
Lo prèmi Strega e l'activitat cinematografica[modificar | modificar la font]
En 1952 li foguèt decernit lo prèmi Strega per I racconti e tre aquel moment s'entamenèron las traduccions de sos romans a l'estrangièr e tanben la realizacion de filmes traches de sos racontes e romans.
Sarà en 1952 La provinciale amb la regia di Mario Soldati, La romana en 1954 con la regia di Luigi Zampa, en 1955 Racconti romani de Gianni Franciolini.
La fondacion de la revista "Nuovi Argomenti"[modificar | modificar la font]
En 1953 fondèt amb Alberto Carrocci la revista Nuovi Argomenti que ne venguèt lo redactor e i aviá coma collaborador l'amic Pier Paolo Pasolini.
Lo prèmi Marzotto[modificar | modificar la font]
En 1954, en seguida de la publicacion de l'òbra I racconti romani, li foguèt decernit lo premio Marzotto. Scriverà intanto lo roman Il disprezzo e dins la revista "Nuovi Argomenti" l'ensag L'uomo come fine.
De mai, escriguèt qualques prefacis importants, coma lo dels Cento sonetti de Gioachino Belli, de Paolo il caldo de Brancati e de Passeggiate romane de Stendhal.
La collaboracion a l'Espresso[modificar | modificar la font]
En 1957 comencèt a collaborar a l'Espresso tenendo una accurata rubrica de critica cinematografica, le cui recensions foguèron publicadas en 1975 dins un volum titolat Al cinema.
La noia e lo prèmi Viareggio[modificar | modificar la font]
En 1960 per la publicacion La noia li foguèt guerdonat lo premio Viareggio e en 1960 Vittorio De Sica realizèt lo filme trach del libre omonim La ciociara.
La separacion amb Elsa Morante e l'union amb Dacia Maraini[modificar | modificar la font]
Se disseparèt d'Elsa Morante en 1962 e partiguèt viure amb la jove escrivana Dacia Maraini.
D'aquel temps se realizèt lo filme dirigit per Mauro Bolognini Agostino e la perdita dell'innocenza en 1962 e en 1963 Il disprezzo del realizador Jean-Luc Godard, La noia (filme) dirigida per Damiano Damiani que foguèron seguits en 1964 Gli indifferenti de Francesco Maselli.
Son interès pel teatre[modificar | modificar la font]
Moravia, en aquel temps, se trachèt sempre mai e mai de teatre e tre 1966 fondèt amb Dacia Maraini e Enzo Siciliano una companhiá teatrala que portava lo nom "del Porcospino". Amb aquesta foguèt representada L'intervista de Moravia, La famiglia normale della Maraini, Tazza d'Enzo Siciliano e qualques òbras de Carlo Emilio Gadda, Goffredo Parisi e d'autres autors. Per malastre, per encausa de la manca de moneda, la companhiá deguèt èsser barrada.
Correspondent estrangièr[modificar | modificar la font]
En 1967 visquèt en China, a Japon e en Corèa, amb sa companha Maraini, coma correspondent, e sos articles foguèron amassats en 1968 dins un volum de títol La rivoluzione culturale in Cina.
Lo viatge en Africa[modificar | modificar la font]
En 1971 se publiquèt lo roman Io e lui e l'ensag Poesia e romanzo e en 1972 l'escrivan partiguèt de viatge en Africa e ne nasquèt l'inspiracion per l'òbra A quale tribù appartieni? que sortiguèt pendent aquela meteissa annada.
Autres escriches[modificar | modificar la font]
En 1973 reculhiguèt per un libre qualques racontes espelits anteriorament dins lo "Corriere della Sera", publicacion seguida en 1976 d'un autre recuèlh. Sortiguèt, en 1978, lo roman qu'aviá trabalhat pendent fòrça annadas, La vita interiore.
Pendent las annadas seguentas Moravia contunhèt a escriure, a publicar de racontes e d'ensages e a collaborar activament a "Il Corriere della Sera"
Lo viatge a Hiroshima[modificar | modificar la font]
Lo viatge fach en 1982 a Japon e la sosta a Hiroshima li faguèron escriure tres inchieste, que publiquèt puèi per l'"Espresso", a prepaus de la bomba atomica, sicut que mai tard deviá venir lo centre del roman L'uomo che guarda del 1985, mas subretot de l'ensag particular L'inverno Nucleare estructurat en seguida e a partir d'entrevistas que l'autor faguèt a de scientifics e politics del temps, e que las paginas exalan tanben la precarietat e l'ariditat umana que lo periòde successiu a la bomba atomica laissèt indefugiblament.
La novèla companha de sa vida[modificar | modificar la font]
Lo recuèlh seguent de racontes de títol La cosa, foguèt dedicat per l'escrivan a sa novèla companha Carmen Llera que se maridèron en 1986. Aqueste eveniment suscitèt un cèrt escandal pel fach qu'aquesta femna aviá quaranta-cinc ans de mens que Moravia.
L'eleccion coma eurodeputat[modificar | modificar la font]
En 1984 foguèt elegit eurodeputat sus la lista del Partit Comunista Italian, mandat que satisfaguèt pendent quatre annadas. En 1985 li foguèt atribuit lo títol de « personalitat europèa ».
Las darrièras annadas de vida[modificar | modificar la font]
D'Estrasborg ont se recò coma correspondent del "Corriere della Sera" l'escrivan entamenèt en 1984 la correspondéncia Il Diario europeo e en 1986 verrà publicat un volum de títol L'angelo nucleare e altri scritti teatrali curato da Renzo Paris e lo primièr volum de las Opere (1927-1947) curato da Geno Pampaloni. En 1989 sortiguèt, jos la cura d'Enzo Siciliano, lo segond volum de las Opere (1948-1968).
Pendent lo mes de setembre de 1990 Alberto Moravia foguèt trobat mòrt dins la banhadoira de son apartament de Lungotevere della Vittoria, a Roma. Aquela meteissa annada sortiguèt son autobiografia escricha amb Alain Elkann e editada per Bompiani Vita di Moravia.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Gli indifferenti, 1929
- Le ambizioni sbagliate, 1935
- La bella vita, 1935
- L'imbroglio, 1937
- I sogni del pigro, 1940
- Cosma e i briganti, raconte aparegut a bocins dins lo setmanièr "Oggi" entre lo 26 d'octobre e lo 6 de decembre 1940; 1980; Palermo: Sellerio, 2002.
- La mascherata, 1941
- La cetonia, 1943
- L'amante infelice, 1943
- La speranza ovvero Cristianesimo e Comunismo, 1941
- Agostino, 1944
- L'epidemia, 1944
- Due cortigiane e serata di Don Giovanni, 1944
- La romana, 1947
- La disubbidienza, 1947
- L'amore coniugale, 1947
- Il conformista, 1947
- I racconti, 1952
- Racconti romani, 1954
- Il disprezzo, 1954
- La ciociara, 1957
- Teatro, 1958
- Un mese in URSS, 1958
- Nuovi racconti romani, 1959
- La noia, 1960
- L'automa, 1962
- Un'idea dell'India, 1962
- L'uomo come fine, 1963
- L'attenzione, 1965
- Cortigiana stanca, 1965
- Le luci di Roma, 1965
- Il mondo è quello che è, 1966
- Una cosa è una cosa, 1967
- Il dio Kurt, 1968
- La rivoluzione culturale in Cina, 1968
- La vita è gioco, 1969
- Il paradiso, 1970
- Io e lui, 1971
- A quale tribù appartieni, 1972
- Un'altra vita, 1973
- Al cinema, 1975
- Boh, 1976
- La vita interiore, 1978
- Un miliardo di anni fa, 1979
- Impegno controvoglia, 1980
- Lettere dal Sahara, 1981
- 1934, 1982
- Storie della preistoria, 1982
- La cosa e altri racconti, 1983
- L'uomo che guarda, 1985
- L'angelo dell'informazione e altri testi teatrali, 1986
- L'inverno nucleare, 1986
- Passeggiate africane, 1987
- Il viaggio a Roma, 1988
- La villa del venerdì e altri racconi, 1990
- Donna leopardo, 1993 (pas jamai acabat, òbra postuma)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo Fons Alberto Moravia
- Doas vidèos de Moravia, del sit de la RAI


text:
Cabassa
Cabassa ( Cabasse en francés) es una comuna francesa e provençala, en Provença, situada dins lo departament de Var e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats liadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Jean Dotto, correire ciclista, s'installèt dins la comuna quand èra encara en activitat, puei i tenguèt un bar.