text:
Larzac
Larzac es un causse situat al sud-èst de Roergue e al sud del Massís Central e que fa partida d'un ensems mai grand sonat los Grands Causses. Sa vila principala es Milhau.
Es un replanat calcari de pèira rossèla que sas ròcas son datadas del segondari (epòca Jurassica) e d'una altitud mejana situada entre 700 e 900 m, amb un punt culminant al puèg de Cogolha, a 912 m. Confronta al nòrd-èst las gòrjas de Dorbia, que lo desseparan del Causse Negre, e al sud lo riu de Sòrga.
L'economia de Larzac es mai que mai agricòla, basada sus l'elevatge de fedas per la produccion de formatge de Ròcafòrt. Lo causse es traversat per l'autorota A75 que lo famós viaducte de Milhau n'es un element. La linha de camin de fèrre Besièrs-Nussarga passa a l'oèst del causse.
Una partida de Larzac es ocupada per un camp militar francés, que un projècte d'espandiment dins las annadas 1970, provoquèt l'oposicion dels païsans caussinhòls e foguèt a l'origina de 10 ans de luchas. Lo projècte foguèt fin finala abandonat per decision de François Mitterrand en 1981.


c: text/html

text:
Flavi Josèp
Flavi Josèp (Titus Flavius Iosephus en latin, Ἰώσnπoς « Iốsêpos » en grèc ancian) qu'estó un istoriograf de lenga grèga qui ei considerat com un deus mei importants de l'Antiquitat grècoromana. Quitament se la soa òbra ei ua de las honts principaus sus l'istòria de Judèa au sègle Ièr, uei n'ei pas exempta de debats.
Biografia[modificar | modificar la font]
Josèp hilh de Matias que vadó a Jerusalèm de cap a 37 dens ua familha sacerdotau judiva deu linhatge Yehoyarib. Qu'èra ligat a la monarquia deus asmoneans deu costat de la soa mair. En 63-64, qu'estó enviat tà Roma on e negociè dab succès -dab l'ajuda de Popèa, l'esposa de l'emperaire Neron- la liberacion deus prèstes acusats e empresoats peu procurador de Judèa Antòni Fèlix. En 66, au començament de la Purmèra Guèrra Judèoromana, qu'estó nomentat cap militar de Galilèa peu Sanedrin. Qu'estó alavetz acusat de traïson per autes responsables de la revòlta, atau Joan de Giscala, Just de Tiberiàs e Jèsus hilh de Safat (o de Safias) qui credèvan Josèp que hasèva doble jòc. En 67, au temps de la campanha de Vespasian en Galilèa, au cors de la presa de garnison judiva de la hortalessa de Yodfat (יודפת) o de Jotapata (Ἰwtάπata), on centenas de soldats estón tuats e on la majoritat deus autes e's suicidèn, que's refugiè dens ua espeluga dab quaranta deus sons companhons. L'escadença que hasó d'eth e d'un aute companhon los darrèrs subervivents deu suicidi collectiu decidit per tots e que's rendó au cap de las tropas romanas Vespasian e au son hilh Titus[Tit?]. Au purmèr abòrd, que prometó l'empèri dens un oracle inspirat per las profecias messianicas contiengudas dens los libes sants judaïcs vaticinant l'elevacion a l'empèri de Vespasian. Aquera prediccion que'u való la proteccion d'aqueth. Que passè au servici deus romans com intermediari, interprèt e negociaire enter aqueths darrèrs e los judius pendent lo sièti de Jerusalèm miat per Titus[Tit?] en 70 (dens lo quau los sons pairs e la soa purmèra hemna e perín) çò qui'u való d'estar considerat com traïdor peus judius. En 71, arron de la fin de la revòlta judiva, que s'establí près deu son protector a Roma on e obtiengó la ciutadania romana. Que prengó alavetz lo prenom de Titus[Tit?] e lo nom de Flavi en l'aunor deus sons protectors. Pendent aqueth periòde que redigí tots sos escriuts istorics coneishuts, principau hont non crestiana suu periòde deu dusau temple de Jerusalèm. Que descriu sensiblament lo sièti e la presa de Massada en 74. Que's morí a Roma de cap a 100.
Òbras principaus[modificar | modificar la font]
- La guèrra deus judius (75-79)
- Antiquitats judaïcas (c. 93-94)
- Autobiografia (c. 94-99)
- Contra Apion (95?)
Lo « testimòni flavian »[modificar | modificar la font]
Flavi Josèp que menciona Jèsus dens las soas « Antiquitats judaïcas », escriutas de cap a 93-94:
- lo paragraf 63-64 deu libe XVIII, expurgat de las possiblas interpolacions, que'u presenta com l'autor d'òbras prodigiosas qui atirè un sarròt de josieus e tanben de grècs; la soa notícia non sembla pas entusiasta puishqu'ei enquadrada dens un contèxte de meishants presagis de la purmèra guèrra judèoromana, lo paragraf seguent (18:65) començant per: « E d'aqueth temps ua auta malahèita que viengó perturbar los judius ».
- lo paragraf 200 deu libe XX relatant la mort de Jacme a l'instigacion deu gran prèste Anan, que menciona « Jacme, hrair de Jèsus ».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alexis Ier Comnèna
Alexis Ièr Comnèna (vèrs 1058 - 1118) foguèt un emperaire de l'Empèri Bizantin dau 1èr d'abriu de 1081 au 15 d'aost de 1118. Fòrça lòng, son rèine foguèt un periòde malaisat per l'empèri menaçat per leis avançadas dei Turcs Seldjokides en Anatolia, per de revòutas intèrnas e per lei relacions ambé lei Crosats de la Premiera Crosada. Alexis Ièr capitèt de protegir l'empèri e de replegar lei Turcs de certanei regions mai, a sa mòrt, lo declin economic bizantin èra vengut un problema inquietant.


text:
Lo Comte de Monte-Cristo
Lo Comte de Monte-Cristo qu'ei un roman d'aventura de l'escrivan creòl francés Alexandre Dumas. Amassa dab Los tres Mosquetaris qu'ei considerat com un deus romans màgers d'Alexandre Dumas.
Que ho publicat en 1844 e que conta la venjança d'un marin, Edmond Dantès, contra tres òmis qui l'an hèit empresoar injustament durant mantuas annadas : lo pescador catalan Fernand (amorós de la nòvia de Dantès), lo procuraire deu rei Villefort (qui vòu har desaparéisher Dantès per'mor d'estar lo sol testimòni de las simpatias bonapartistas deu son pair) e lo comptable deu vaishèth de Dantès, lo Faraon (per simpla gelosia e rancuna). En preson Dantès que hè la coneishença d'un prèste italian hèra saberut e sapient, l'abat Faria, qui completa la soa educacion e qui'u ditz on trobar un gran tresaur qui balharà au marin lo parat de's venjar. Dantès que s'escapa deu la soa preson (lo castèth d'It) en se bèth préner la plaça de l'abat dens lo son linçòu de mort. Un còp liure que's pòt vodar a recompensar los qui ensagèn de l'ajudar (lo son armator Morrel) e a castigar los tres mentidors.
L'accion que's passa en Provença (Dantès qu'ei de Marselha), Italia, França e a l'Orient Mejan.


text:
Réveillon (Marna)
Réveillon es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lo 58ème regiment de artillerie a liurat una batalha destinada a retardar l'avançada de las tropas alemandas cap a París. Lo regiment a patit alavetz de nombrosas pèrdas.
Durant la Seconde Guerre Mondiale, le 58ème régiment d'artillerie a livré une bataille destinée à retarder l'avancée des troupes allemandes vers Paris. Le régiment a subi alors de nombreuses pertes.


text:
Bouchevilliers
Bouchevilliers en normand (Bouchevilliers en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bouchevilliers A situat en la vallée de la Epte, principalament sul marge esquèrre del riu.
Lo vilatge a situat a 9 km de Gournay-en-Bray e a 16 km de Gisors e de Étrépagny.
Bouchevilliers est situé dans la vallée de l'Epte, principalement sur la rive gauche de la rivière.
Le village est situé à 9 km de Gournay-en-Bray et à 16 km de Gisors et d'Étrépagny.


text:
Villers
Villers puede referirse a
- Villers, comuna francesa situada en Loira.
- Villers, comuna francesa situada en Vosgos.
Nombres compuestos
- Villers-Agron-Aiguizy, comuna francesa situada en Aisne.
- Villers-Allerand, comuna francesa situada en Marne.
- Villers-au-Bois, comuna francesa situada en Paso de Calais.
- Villers-au-Flos, comuna francesa situada en Paso de Calais.
- Villers-au-Tertre, comuna francesa situada en Norte.
- Villers-aux-Bois, comuna francesa situada en Marne.
- Villers-aux-Érables, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-aux-Nœuds, comuna francesa situada en Marne.
- Villers-aux-Vents, comuna francesa situada en Mosa.
- Villers-Bocage, comuna francesa situada en Calvados.
- Villers-Bocage, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-Bouton, comuna francesa situada en Alto Saona.
- Villers-Bretonneux, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-Brûlin, comuna francesa situada en Paso de Calais.
- Villers-Buzon, comuna francesa situada en Doubs.
- Villers-Campsart, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-Canivet, comuna francesa situada en Calvados.
- Villers-Carbonnel, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-Cernay, comuna francesa situada en Ardenas.
- Villers-Châtel, comuna francesa situada en Paso de Calais.
- Villers-Chemin-et-Mont-lès-Étrelles, comuna francesa situada en Alto Saona.
- Villers-Chief, comuna francesa situada en Doubs.
- Villers-Cotterêts, comuna francesa situada en Aisne.
- Villers-devant-Dun, comuna francesa situada en Mosa.
- Villers-devant-le-Thour, comuna francesa situada en Ardenas.
- Villers-devant-Mézières, antiguo nombre (antes de 1828) de la comuna francesa de Villers, situada en Ardenas.
- Villers-devant-Mouzon, comuna francesa situada en Ardenas.
- Villers-devant-Raucourt, antigua comuna francesa situada en Ardenas, actualmente integrada a Maisoncelle-et-Villers.
- Villers-Écalles, comuna francesa situada en Sena Marítimo.
- Villers-en-Argonne, comuna francesa situada en Marne.
- Villers-en-Arthies, comuna francesa situada en Valle del Oise.
- Villers-en-Cauchies, comuna francesa situada en Norte.
- Villers-en-Haye, comuna francesa situada en Meurthe y Mosela.
- Villers-en-Ouche, comuna francesa situada en Orne.
- Villers-en-Prayères, comuna francesa situada en Aisne.
- Villers-en-Vexin, comuna francesa situada en Eure.
- Villers-Farlay, comuna francesa situada en Jura.
- Villers-Faucon, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-Franqueux, comuna francesa situada en Marne.
- Villers-Grélot, comuna francesa situada en Doubs.
- Villers-Guislain, comuna francesa situada en Norte.
- Villers-Hélon, comuna francesa situada en Aisne.
- Villers-l'Hôpital, comuna francesa situada en Paso de Calais.
- Villers-la-Chèvre, comuna francesa situada en Meurthe y Mosela.
- Villers-la-Combe, comuna francesa situada en Doubs.
- Villers-la-Faye, comuna francesa situada en Côte-d'Or
- Villers-la-Montagne, comuna francesa situada en Meurthe y Mosela.
- Villers-la-Ville, comuna francesa de Alto Saona.
- Villers-la-Ville, comuna francófona de Bélgica situada en Valonia en la provincia del Brabante Valón.
- Villers-le-Château, comuna francesa situada en Marne.
- Villers-le-Lac, comuna francesa situada en Doubs
- Villers-le-Rond, comuna francesa situada en Meurthe y Mosela.
- Villers-le-Sec, comuna francesa situada en Aisne.
- Villers-le-Sec, comuna francesa situada en Alto Saona.
- Villers-le-Sec, comuna francesa situada en Marne.
- Villers-le-Sec, comuna francesa situada en Mosa.
- Villers-le-Tourneur, comuna francesa situada en Ardenas.
- Villers-lès-Cagnicourt, comuna francesa situada en Paso de Calais.
- Villers-lès-Luxeuil, comuna francesa situada en Alto Saona.
- Villers-lès-Mangiennes, comuna francesa situada en Mosa.
- Villers-lès-Moivrons, comuna francesa situada en Meurthe y Mosela.
- Villers-lès-Nancy, comuna francesa situada en Meurthe y Mosela.
- Villers-les-Ormes, comuna francesa situada en Indre.
- Villers-les-Pots, comuna francesa situada en Côte-d'Or.
- Villers-lès-Roye, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-Marmery, comuna francesa situada en Marne.
- Villers-Outréaux, comuna francesa situada en Norte.
- Villers-Pater, comuna francesa situada en Alto Saona.
- Villers-Patras, comuna francesa situada en Côte-d'Or.
- Villers-Plouich, comuna francesa situada en Norte.
- Villers-Pol, comuna francesa situada en Norte.
- Villers-Robert, comuna francesa situada en Jura.
- Villers-Rotin, comuna francesa situada en Côte-d'Or.
- Villers-Saint-Barthélemy, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-Saint-Christophe, comuna francesa situada en Aisne.
- Villers-Saint-Frambourg, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-Saint-Genest, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-Saint-Martin, comuna francesa situada en Doubs.
- Villers-Saint-Paul, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-Saint-Sépulcre, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-Semeuse, comuna francesa situada en Ardenas.
- Villers-Sire-Nicole, comuna francesa situada en Norte.
- Villers-Sir-Simon, comuna francesa situada en Paso de Calais.
- Villers-sous-Ailly, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-sous-Chalamont, comuna francesa situada en Doubs.
- Villers-sous-Châtillon, comuna francesa situada en Marne.
- Villers-sous-Foucarmont, comuna francesa situada en Sena Marítimo.
- Villers-sous-Montrond, comuna francesa situada en Doubs.
- Villers-sous-Pareid, comuna francesa situada en Mosa.
- Villers-sous-Prény, comuna francesa situada en Meurthe y Mosela.
- Villers-sous-Saint-Leu, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-Stoncourt, comuna francesa situada en Mosela.
- Villers-sur-Auchy, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-sur-Authie, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-sur-Bar, comuna francesa situada en Ardenas.
- Villers-sur-Bonnières, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-sur-Coudun, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-sur-Fère, comuna francesa situada en Aisne.
- Villers-sur-le-Mont, comuna francesa situada en Ardenas.
- Villers-sur-le-Roule, comuna francesa situada en Eure.
- Villers-sur-Mer, comuna francesa situada en Calvados.
- Villers-sur-Meuse, comuna francesa situada en Mosa.
- Villers-sur-Nied, comuna francesa situada en Mosela.
- Villers-sur-Port, comuna francesa situada en Alto Saona.
- Villers-sur-Saulnot, comuna francesa situada en Alto Saona.
- Villers-sur-Trie, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-Tournelle, comuna francesa situada en Somme.
- Villers-Vaudey, comuna francesa situada en Alto Saona.
- Villers-Vermont, comuna francesa situada en Oise.
- Villers-Vicomte, comuna francesa situada en Oise.


text:
1540
Aquesta pagina concernís l'an 1540 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Après 1527 e 1530, acomençament d'una temptativa espanhòla novèla de conquista dei ciutats-estats de la peninsula de Yucatan. Dirigida per Francisco de Montejo el Mozo, fiu de Francisco de Montejo, l'expedicion adoptèt una estrategia lenta d'ocupacion sistematica dei regions conquistadas per rompre pauc a pauc la resisténcia maia. Lo 4 d'octòbre, la campanha comencèt ambé la bastida d'un centre logistic important a Cam Pech, centre de la preséncia espanhòla dins la region dempuei leis expedicions precedentas. Puei, Montejo convoquèt lei caps maias deis estats de Can Pech, de Tutul Xiu, d'Ah Canul, de Ceh Pech e d'Ah Kin Chel que s'èran aliats amb Espanha dins lo corrent dei guèrras precedentas. Pasmens, en despiech d'unei respònsas positivas, la campanha acomencèt amb una revirada en fàcia dei Maias Batabobs que bloquèron leis Espanhòus dins la region d'Ah Canul.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila entre Humayun e Sher Khan que conquistèt Delhi e Agra venent lo senhor de l'Empèri. Humayun s'exilèt en Pèrsia.


text:
Eufrates
Eufrates es un riu que s'escor subretot en Iraq. Amb Tigre definisson la region de Mesopotamia.
Nais en dos braces, lo Kara Su (Eufrates occidental) e lo Murat Su (Eufrates oriental), en Turquia, e baissa cap al sud-sud-oèst per las montanhas del Taure o Taurus, passant per Siria e Iraq, e s'escampa dins lo golf Persic, après 2 780 km de parcors.
Afluents del nòrd al sud: Kuruk, Tohma, Gok e Birecik (Turquia); Balikh e Khabur (Siria).
En Mesopotamia, region que se tròba entre Eufrates e Tigre, s'establiguèron los primièrs poblaments neolitics del monde, dins la zona que seriá mai tard la tèrra de la civilizacion sumeriana.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Obratges[modificar | modificar la font]
Sus Eufrates i a fòrça restancas, tant en Turquia coma en Iraq o Siria. En mai en Iraq se bastiguèt lo canal Thartar-Eufrates, que permet lo transferiment de las aigadas de Tigre dins Eufrates via la restanca de Thartar lo tresen flum: acabat en 1992, provoquèt las secadas dels paluns del Sud, çò que permetiá de mestrejar la region chiita e d'asagar de novèlas tèrras. Aprèp la guèrra en Iraq de 2003, los Chiitas destruiguèron las restancas e se tornèron formar los paluns a 40%.


text:
Sucre
Lo sucre, que sa formula quimica es C12H22O11, es denominacion comuna del disacarid sacaròsa, un compausat organic de la familha dels glucids, que sòl èsser lo mai comun dels glucids. Aqueste nom sucre s'emplega d'unes còps que i a per extension a l'ensems dels glucids o idrats de carbòni.
S'emplega lo sucre mai que mai dins l'alimentacion. Es un aliment de bon assimilar per l'organisme e pòrta una granda riquesa calorica amb gaireben 17 J (4 calorias) per grama. Actualament s'obten a partir de la bledaraba de sucre e de la cana de sucre.
Lo sucre blanc refinat durant la digestion consoma una part de las vitaminas e de las sals mineralas presentas dins lo còs uman. Es estat provat que la consomacion excessiva de sucre blanc pòt crear una dependéncia semblabla a la de las drògas duras.
La paraula "sucre" ven del mot sanscrit sarkara (Let. sabbia), adaptat puèi en sakcharon o saccharum pels autors grècs e romans. Es aqueste quite mot la basa de l'etimologia del mot "sacarina".
Somari
L'istòria del sucre: sa difusion en Euròpa[modificar | modificar la font]
L'aparicion primièra del sucre qu'es atestada dins los documents es la del sucre obtengut a partir de cana de sucre, que demorèt sègles e sègles lo solet tipe de sucre possible. Se ditz que foguèt portat pels abitants de las islas polinesianas en China e en Índia. Qui los pèrsas de Dàrius trobèron, en 510 abans Crist, de culturas d'un vegetal que se ne trasiá un siròp dens e plan doç. Un còp assecat dins de fuèlhas bèlas donava de cristals que duravan un bon temps, amb de spiccate proprietats energeticas. Los pèrsas emportèron las plantas amb eles e n'espandiguèron la cultura dins l'Orient Mejan.
En 325 a.C. Alexandre lo Grand portèt la nòva que dins las tèrras d'Orient existissiá una "mèl qu'aviá pas besonh d'abelhas". Foguèron los arabis pasmens, que dins son país èra ja emplegat al sègle VI abans Crist, que n'espandiguèron la cultura dins sos territòris.
Los genoveses e los venecians, durant lo sègle X, presero a importar de modèstas quantitats de çò que se sonava "la sal aràbia" que las crosadas espandiguèron encara mai. Federic II del Sant Empèri Roman Germanic capitèt a far cultivar la cana de sucre en Sicília, mas lo sucre demorèt un bèl temps una espécia rara e preciosa, venduda per los speziali e pels apotecaris a un prètz fòrça car coma medecina d'emplec pels siròps, impacchi e enteroclismi.
Sonque los rics se podián permetre de l'emplegar coma dulcificant a mai se son rival mai ancian, la mèl, de segur non èra producha en quantitats talas per poder sortir sus las taulas del pòble coma un adocissent de cada jorn.
A partir de la descobèrta de l'America los espanhòls introdusiguèron la cultura de la cana de sucre a Cuba e a Mexic, los portugueses en Brasil, los angleses e franceses dins las Antilhas, dins aqueles territòris de l'America Centrala e Meridionala que encara uèi son demest los productors mai importants. Vist que lo sucre de las Americas èra melhor e mens costós, las culturas espanhòlas e italianas desapareguèron, coma tanben los trafics amb los territòris arabis.
Nasquèt un trafic d'importacion florissent que faguèt aqueste produch, qu'èra de luxe a l'origina, plan mai abitual. Aqueste donèt una spinta notabla a l'art culinària, en permetre la naissença de la pastissariá europèa coma art autonòma subretot gràcias a la barreja de sucre amb lo cacao, lo lach o amb lo cafè.
En 1575 l'agronòm francés O. de Serres faguèt una observacion inusuala, que fòrça annadas mai tard cambiarà una part de l'istòria d'Euròpa. Constatèt que la bledaraba (beta vulgaris), una ortalissa plan comuna e grandament cultivada, dusca ara utilizada coma pastura, un pauc de pertot e que un còp cuèch produsís un siròp semblable a lo de la cana de sucre, un siròp fòrça doç. Aquela observacion demorèt, pasmens, letra mòrta tanben pr'amor de la fòrta oposicion de diferents grops d'importadors e cultivadors de cana de sucre, que ostacolarono in tutti los biaisses possibles las recercas sus d'eventualas alternativas a son produch. Gràcias anche a sas pressions, talvolta sfociate in sabotaggi anche violents, lo succre de canna rimase lo solet disponible encara pendent molto temps. En l'espaci d'un sègle, entre 1640 e 1750, la consomacion de la substància se tripliquèt, en provocar lo fenomèn tragic del negòci dels esclaus d'Africa qu'èran sistematicament capturats e deportats per trabalhar dins las plantacions.
Amb l'ascension al poder de Napoleon s'intensifiquèron los contrastes comercials entre França e Anglatèrra, que portèron a un blocatge delle importacions anglesas (decret de Berlino, 1806). Lo sucre de cana, qu'arribava en Euròpa per la mar, desapareguèt una corta passa dels scaffali dei negozi, vist que los angleses reagiguèron al blocatge sequestrando a loro volta las navi dirette a pòrts franceses o de sos aligats aderenti al blòc (dins un segond temps se "limitèron" a costringere queste navi a passar da porti angleses e a pagar una forta taxa sus la carga). Sulla spinta de la necessitat los europèus s'adobèron per trobar una alternativa. En 1747 lo quimista alemand Sigmund Andreas Marggraf capitèt l'extraccion de saccarosio de la barbabietole e qualques decadas mai tard son discípol F.K. Achard perfeccionèt lo procès en lo far economicament viable. Es a el que se deu la primièra sucrariá industriala, sorto in Slesia en 1802. Per volontat exprèssa de Napoleon, la produccion de sucre de bieta foguèt encoratjada dins totes los territòris jos son contraròtle e foguèron dobèrts d'autres stabilimenti en França. Aprèp lo Congrès de Viena lo sucre de cana tornèt circular, mas l'expansion d'aquel de bledaraba èra venguda irreversibla. Son còst inferior lo faguèt disponible lèu lèu a de parts mai amplas de la populacion, en cambiar considerablament las abituds alimentàrias d'Euròpa.[1]Alcuni storici ritengono que la maggior disponibilitat de sucre abbia contribuït a melhorar sensiblament las condicions de santat de la populacion e sa potencialitat de concentracion, contribuendo al desvolopament intellectual de la societat.
Produccion e comèrci[modificar | modificar la font]
Segon las donadas de 2005 del Ministèri de l'Agricultura dels Estats Units, los principals productors son:
- pel sucre de bledaraba: Euròpa a 25 (21,6 milion de tonas), los Estats Units (4.0), Russia (2,5) e Ucraïna (1,85);
- pel sucre de cana: Brasil (27,1 milion de tonas), Índia (20,3), China (8,7), Mexic (5,6), Austràlia (5,3), Tailàndia (4,8).
Significativo l'exploit de Brasil, qu'es passat da un tasso mejan annual d'aumentacion de la produccion de 2,23% (1960-1990) fins a 8,1% (1990-2006); Euròpa produsís pas que 288 migliaia de tonas de sucre de cana, los Estats Units 2,8 milions de tonas.
Lo comèrci internacional es puslèu desvolopat: lo total de las importacions e exportacions es leugièrament inferior a 65% de la produccion. Los exportadors principals son Brasil (17 milions de tonas), Euròpa (7,2), Austràlia (4,3) e Tailàndia (2,9). Los Estats Units, qu'importan 2,8 milions de tonas, sonque expòrtan 159.000 tonas.
En 2002 s'es dobèrta una vertenza internacionala sul sucre. Austràlia, Brasil e Tailandia an contestato presso l'Organizacion Mondiala del Comèrci il sostegno acordat per Euròpa als productors nacionals, que lor consentís de vendre a de prèses inferiors als còstes de produccion. L'OMC ha riconosciuto la fondatezza de las acusacions ([1]), mas las trattative per addivenire a una solucion son encara en cors.
Contraindicacions[modificar | modificar la font]
La consomacion de sucre a salito dai 2 kg pro/capite per an, a una mejana de 80 kg. La consomacion excessiva de sucre es considerada demest las causas probablas de
Segon las indicacions dieteticas, la consomacion de calorias que derivan dels sucres simples deu èsser limitada a 15% dels besonhs jornalièrs. Existisson qualques malautiás raras que fan que lo sucre siá indigerible
Alternative[modificar | modificar la font]
Vi sono diverse alternative allo zucchero sia naturali che di sintesi. Il principale è senz'altro il miele, utilizzato almeno dalla preistoria, nonché sciroppi ricavati da alberi come l'acero o da cereali e frutta, il fruttosio. Esistono molti dolcificanti di sintesi, come lo xilitolo,il ciclammato, la saccarina e l'aspartame. Esiste, inoltre, una pianta chiamata Stevia che ha proprietà dolcificanti maggiori dello zucchero: il potere dolcificante dello stevioside è circa 300 volte superiore a quello dello zucchero. Tuttavia negli USA e dal 2000 nell'Unione Europea è proibito il commercio di questa pianta a fini commestibili, anche se in molti paesi, tra cui il Giappone, viene usata come dolcificante.
Curiosità[modificar | modificar la font]
Anticamente, in Russia, lo zucchero veniva adoperato soprattutto in occasione dei banchetti funebri. La Stevia negli Usa non è vietata, semplicemente deve essere definita integratore alimetnare e non dolcificante. con questa definizione viene venduta ovunque.
Voci correlate[modificar | modificar la font]
Altri progetti[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La difusion del sucre de bieta non foguèt pas pr'aquò immediata. Lo blocco s'acabèt aprèp a penas un pauc mai de sèt annadas de son institucion, e aital sos efièches, ma nel contempo non si erano pogut crear molti stabilimenti ne aumentar molto las superfici coltivate a bieta. Lo "retorn" del sucre de cana provoquèt, coma se podiá preveire, una davalada dels prèses e la produccion del sucre de la bieta aviá pas encara pogut aténher de nivèls quantitatius tales per ne far tombar lo prètz a la portada de totas las tasche. Lo procès de cultura de la bledaraba e d'extracion industriala del sucre subì un arresto, stante la minor remuneratività de l'investiment in stabilimenti e in coltivazioni. Pasmens lo procès "sostitutivo" sul mercat europèu foguèt lent mas imparable e lo sucre de bledaraba comencèt de far concurréncia al de cana a partir de la segonda mitat dell'ottocento


text:
Comòras
Las illas Comòras (oficialament en francés Union des Comores, en arabi الإتّحاد القمريّ = Al-Ittiḥād al-Qamariyy, en comorian Udzima wa Komori) son un estat insular african plaçat a l'extremitat septentrionala del canal de Moçambic, dins l'ocean Indian, entre lo nòrd de Madagascar e lo nòrd de Moçambic. Lo país es format per tres illas volcanicas: Grande Comore o Ngazidja, Mohéli o Mwali, e Anjouan o Nzwani, mentre que l'autra illa de l'archipèla, Maiòta, contunha de dependre de França e mai siaga reclamada pel govèrn de las Comòras.
Lo nom deriva del mot arabi قمر (qamar), "luna". Lo nom actual en arabi significa "illas de la luna" (جزر القمر, ŷuzuru l-qamar), e en la siá bandièra apareis la mièja luna musulmana. Aqueste nom èra estat utilizat pels geografs arabis per nomenar Madagascar.[2]
La capitala es Moròni.
Lo gentilici es comorian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Aqueste archipèla serviguèt als ancians navigaires coma pont entre lo continent african e Madagascar, en essent en mai un ponch important pels comerçants arabis.[2]A travèrs dels sègles, las illas Comòras foguèron ocupadas per una succession de divèrses grops dempuèi la còsta d'Africa, lo golf Persic, Indonesia e Madagascar. Los exploradors portugueses visitèron l'archipèla en 1505 e causèron la destruccion de l'economia comerciala de las illas. Quand lo sultan d'Oman capitèt de fòrabandir los portugueses de la region, las illas demorèron jos l'influéncia de Zanzibar e lo trafic d'esclaus dels abitants d'origina banto aumentèt considerablament.
Al sègle XIX, après la separacion de Zanzibar del sultanat d'Oman, los europèus faguèron pression e França ocupèt Maiòta en 1841 e mai tard la rèsta de l'archipèla entre 1886 e 1909. En 1912 las illas foguèron jos l'administracion del governador general de Madagascar. Après, colonizaires franceses, companhiás de proprietaris franceses, e rics comerçants arabis establiguèron una economia basada sus las plantacions qu'ocupa ara un terç del territòri del país per exportar sas culturas. En 1946 França li concediguèt l'autonomia administrativa amb lo nom de Territòri d'Otramar de las Illas Comòras.
Un acòrd foguèt refusat per França en 1973 per concedir l'independéncia en 1978. Malgrat aiçò, lo 6 de julhet de 1975, lo parlament comorian emetèt una resolucion en declarant l'independéncia. Los deputats de Maiòta, que demorava jos contraròtle francés, s'abstenguèron. Dins dos referendums, en decembre de 1974 e febrièr de 1976, la populacion de Maiòta votèt contra l'independéncia de França (per 63,8% e 99,4% respectivament).
Politica[modificar | modificar la font]
La situacion del país es estada fòrça instabla dempuèi la siá independéncia en 1975, amb de còps d'Estat e d'insurreccions popularas. Lo coronèl Azali Assoumani prenguèt lo poder per un còp d'Estat en abril de 1999, en demetre lo president interin Tadjiddine Ben Said Massounde qu'aviá pres la plaça après la mòrt misteriosa del president elegit Mohamed Taki Abdoulkarim en novembre de 1998.
Après los acòrds de patz signats lo 17 de febrièr de 2001 entre lo govèrn e los separatistas, s'elaborèt una Constitucion aprovada per referendum lo 23 de decembre del meteis an, e que tornèt baptisar lo país Union de las Comòras, constituit per las illas de Granda Comòra, Anjouan e Mohéli qu'an una larga autonomia, amb son pròpri president e un tèxt constitucional tanben pròpri. La presidéncia de l'Union se causís entre los candidats de las tres illas al cap de quatre ans.
Lo president actual es Ahmed Abdallah Mohamed Sambi, après lo primièr transferiment pacific del poder dins las illas en 2006.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comòras es un pichon país d'Africa e fa partida de l'archipèla de las Comòras, format de nòrd-èst a sud-èst de l'illa de Granda Comòra (Ngazidja), Mohéli (Mwali), e Anjouan (Nzwani). Al sud-oèst, se tròba l'illa de Maiòta, qu'aperten encara a França.
La capitala es Moròni que se localiza en Granda Comòra. Las illas son d'origina volcanica, amb un relèu montanhós e abrupte que la cima pus nauta es lo volcan actiu Karthala de 2361 m d'altitud subre lo nivèl de la mar dins l'illa principala.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de las Comòras
Demografia[modificar | modificar la font]
Amb mens d'un milion de personas, las Comòras son un dels païses mens poblats al mond, mas tanben un dels de pus fòrta densitat de populacion (337,2 ab/km2). En 2001, 34% de la populacion èra urbana, mas aquesta chifra risca d'aumentar, pr'amor que la creissença de la populacion rurala es negativa, alara que la creissença de la populacion totala es totjorn relativament nauta.[3] Aperaquí la mitat de la populacion de las Comòras a mens de 15 ans.[4] Los centres urbans màgers son Moròni, Mutsamudu, Domoni, Fomboni, e Tsémbéhou. I a entre 200 000 e 350 000 comorians en França.[5]
Las illas de las Comòras an en comun de originas araboafricanas. L'islam sunnita es la religion dominanta, e representa mai de 98% de la populacion. E mai se la cultura aràbia es fermament establida dins l'archipèla, una minoritat de la populacion de Maiòta, subretot d'imigrants venguts de França, son catolics. De minoritats malgashas (crestians) e indianas (subretot ismaili) exitisson tanben, e de descendents del colonizaires franceses. Lo chineses son tanben presents a Maiòta e a la Granda Comòra (mai que mai Moròni). Una pichona minoritat de personas d'aujòls franceses e d'autres païses europèus (neerlandeses, angleses e portugueses) vivon a las Comòras. Fòrça franceses partiguèron après l'independéncia en 1975.
La lenga pus comuna es lo comorian, o shikomor, una lenga sabaki pròcha del swahili, que quatre variantas diferentas (shingazidja, shimwali, shinzwani, e shimaore) son parladas sus caduna de las quatre illas. Lo francés e l'arabi son tanben lengas oficialas amb lo comorian. L'arabi es subretot utilizat coma segonda lenga, es la lenga de l'ensenhament alcoranic, e lo francés es la lenga de tot autre ensenhament formal. Una lenga malgasha, lo shibushi, es parlada per aperaquí un terç de la populacion de Maore.[6] Aperaquí 57% de la populacion es educada amb l'alfabet latin e mai de 90% amb l'alfaber arabi; l'alfabetizacion totala es falsament estimada a 62.5%.[7] Lo comorian ten pas d'escritura pròpria e las escrituras latina e aràbias son ambedoas utilizadas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cn.html#Econ
- ↑ 2,0 2,1 El orígen de los nombres de los países del mundo (y muchas de las islas que éstos poseen). Autor: Edgardo Otero. Editorial De los cuatro vientos, 1º edición año 2003, Buenos Aires. ISBN= 987.1027.68.0 509 Páginas.
- ↑ Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat, World Population Prospects: The 2004 Revision and World Urbanization Prospects: The 2005 Revision, http://esa.un.org/unup/ 11 January 2007
- ↑ "Comoros". Encyclopædia Britannica.
- ↑ "FACTBOX-Relations between France and Comoros". Reuters. March 27, 2008.
- ↑ Ethnologue report for Comoros.
- ↑ UNESCO Institute for Statistics, country profile of Comoros; 2004.


text:
Duttlenheim
Düttelnheim en alemannisch (Duttlenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Duttlenheim es una municipalitat #que fa partida del costat e del arrondissement de Molsheim. A situat a unitat|10|km}} de Wolxheim – 11 km de Soultz-los-Bains – 10 km de Avolsheim - 4 km de Ernolsheim-sus-Bruche - 7 km de Molsheim - 20 km de Estrasburg.
Duttlenheim est une commune qui fait partie du canton et de l'arrondissement de Molsheim. Elle est située à 10 km de Wolxheim – 11 km de Soultz-les-Bains – 10 km d'Avolsheim - 4 km d'Ernolsheim-sur-Bruche - 7 km de Molsheim - 20 km de Strasbourg.


text:
Échalas
Échalas en arpitan (Échalas en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Sud de Lion
- 1347 abitants : los Chalarons
- Superficie : 2095 ectaras
- Sud de Lyon
- 1347 habitants : les Chalarons
- Superficie : 2095 hectares
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A lo-dessus de la vallée del Gier, a 5 minutas de la vila, suls primièrs plateaux del Pilat, la municipalitat de Echalas a compausat de pichons caserius, #qu'ofrisson de fòrça polits panoramas suls Monts del Lionès e lo scenari de Mornant. De fòrça nombrós sentiers balisés a la sortida del luòc de la glèisa permeton de descobrir aqueles païsatges. S'imagina que l'origina del nom d'aquela municipalitat facha referéncia a las estaques #que sostenon las ceps en la region, perque en 1900, la municipalitat aculhiá 250 ectaras de vinhas e una distillerie viticole. Mas lo appellation poiriá tanben provenir d'una déformation de la paraula « escalièr » del fach de la situacion escarpée del bourg, #que se s'avisa en descendent en la primièra combe, telefonada « combe del lunfèrn ». Mas n'es un paradís pels promeneurs : quatre sentiers pédestres balisés prepausan un torn d'orizont de la municipalitat e de la natura environnante, per descobrir al gré de las passejadas, los ostals ancians, una vèrge estranha en bòsc en una pichona niche, lo ponch culminant de la municipalitat a 560 mètres (lo Pet del lop). Se pòt pas pas passar en Echalas sens visitar la glèisa Santa-Martin. Remontam lo temps e trobem-nos en 850, data #que los fraires #bastir una pichona capèla e défrichèrent la localizacion del pòble. Cap al començament de la Modèl:S-, lo senhor de Echalas, #que li tornava a el d'una crosada, #far bastir una capèla gotica en pèira en podent aculhir 150 personas e #que i aguèt acabat l'an 1221. La #pagar de las siás deniers e #metre lo sieu blason, coma signatura, a la clau de voûte del chœur e a la reünion del contrefort sud-es. Cap a 1550, per protegir los chalarons de las incursiós dels bandolers e de la peste, la familha Michon #far édifier lo campanal massiu d'estil roman, e la capèla jol campanal. Aquela capèla es dédiée a La nòstra-Madama de la Piété.
Au-dessus de la vallée du Gier, à 5 minutes de la ville, sur les premiers plateaux du Pilat, la commune d'Echalas est composée de petits hameaux, qui offrent de très beaux panoramas sur les Monts du Lyonnais et le plateau de Mornant. De très nombreux sentiers balisés au départ de la place de l'église permettent de découvrir ces paysages. On imagine que l'origine du nom de cette commune fait référence aux pieux qui soutiennent les ceps dans la région, car en 1900, la commune accueillait 250 hectares de vignes et une distillerie viticole. Mais l'appellation pourrait aussi provenir d'une déformation du mot « échelle » du fait de la situation escarpée du bourg, dont on se rend compte en descendant dans la première combe, appelée « combe de l'enfer ». Mais c'est un paradis pour les promeneurs : quatre sentiers pédestres balisés proposent un tour d'horizon de la commune et de la nature environnante, pour découvrir au gré des balades, les maisons anciennes, une vierge étrange en bois dans une petite niche, le point culminant de la commune à 560 mètres (le Pet du loup). On ne peut pas passer dans Echalas sans visiter l'église Saint-Martin. Remontons le temps et retrouvons-nous en 850, date à laquelle les moines construisirent une petite chapelle et défrichèrent l'emplacement du village. Vers le début du Modèl:S-, le seigneur d'Echalas, qui revenait d'une croisade, fit construire une chapelle gothique en pierre pouvant accueillir 150 personnes et qui fut achevée en 1221. Il la paya de ses deniers et mit son blason, comme signature, à la clef de voûte du chœur et au sommet du contrefort sud-est. Vers 1550, pour protéger les chalarons des incursions des brigands et de la peste, la famille Michon fit édifier le clocher massif de style roman, et la chapelle sous le clocher. Cette chapelle est dédiée à Notre-Dame de la Piété.


text:
Paul Auster
Paul Auster (Newark, Nòva Jersey, 3 de febrièr de 1947) es un escrivan american.
Biografia[modificar | modificar la font]
Paul Auster nasquèt a Newark, en 1947 dins una familha originària d'Euròpa centrala e de confession jusieva. Lo seu contacte ame los libres foguèt fòrça prematur gràcias a la bibliotèca qu'un oncle sieu, traductor, li daissava consultar. Entre los escrivans que preferissiá dins sa joventut se trapan: Fiódor Dostoievski, Edgar Allan Poe, Miguel de Cervantes e Samuel Beckett. Comencèt a escriure quand aviá 12 ans, quitament abans de descobrir lo beisbòl, un espòrt plan recorrent dins sas òbras. Entre 1965 e 1967 estudiet a l'Universitat de Colúmbia las literaturas francesa, italiana e anglesa. Mai tard, comencèt a traduire d'autors franceses e viatgèt fins a París, ont capitèt pas l'examen de dintrada a l'Institut des Hautes Etudes Cinématographiques. Tornèt als Estats Units en 1967 e durant los deu ans seguents, trabalhèt dur. Escriguèt d'articles per divèrsas revistas, comencèt las primièras versions del Viatge d'Anna Blume e de Lo palatz de la luna, trabalha dins un petrolier. Durant aqueles ans collaborèt a mantuna publicacion coma The New York of Books e a Harper's Saturday Review. Posteriorament, tornèt cap a França ont demorèt tres ans (1971-1974) merces a las seunas traduccions de Stéphane Mallarmé, [[Jean-Paul Sartre o Georges Simenon, escriguèt tanben de poesias e d'òbras de teatre.
Lo 1979, aprèp que divorcièsse amb sa primièra esposa, l'escrivana Lydia Davis, e d'ensajar sens capitada de publicar un roman policièr jol pseudonim de Paul Benjamin (Bala falsa), la mòrt de son paire li procuèet un pichon eiretatge que li permetèt de sortir dels problèmas economics e li inspirèt la creacion de L'invencion de la solitud (1982), son primièr succès literari, considerat per fòrça gents coma una òbra autobiografica.
Se maridet per segona vetz ambe l'escrivana Siri Hustvedt en 1981.
Foguet pas duscas la publicacion de Trilogia de Nòva York (1985-1986), que recebèt una reconeissença internacionala. S'agis d'una sèrie de tres contes, que avançarian la publicacion lo seu primier roman, Lo pais de las darrieras causas (1987). A aguesta, seguisson autras titres coma Lo palatz de la luna (1989) e La musica de l'azar (1990), feta filme per Philip Hass. Lo 1992 merces a la seuna obra Leviatan trapet l'èxit total e recebet lo premi Medici (1993).
Entre 1973 e 1974 demoret en Occitania (Moissac) onte coneguèt la realitat occitana, sensible a la question occitana, ne parla dins lo seu Diari d'Ivern, onte emplega lo mot occitan 'estrangers' diversas vegadas.


text:
Economia de Nigèria
Aprèp la descobèrta de petròli dins los ans 60, l'economia de Nigèria passèt d'èsser agricòla e de ramaderia, a industriala. Amb 15 600 milions de barrils en de resèrvas de crus e mai de 3 000 000 m³ de gas natural, es un dels païses africans que mai se desvolopèt. Malgrat aiçò, la fòrta dependéncia del petròli e qu'aqueste se tròbe en de mans d'entrepresas estrangièras, fa qu'existiscan de grèvas inegalitats socialas: mentre que la majoritat dels nigerians viu amb mens d'un dolar al jorn, existisson de grandas fortunas creadas amb los sòus del petròli. La balança dels pagaments es positiva mercé a l'exportacion de crus que se condusís a travèrs de gasoductes de l'interior fins als pòrts de l'Ocean Atlantic. Destaca tanben l'industria petroquimia, d'automobilas e las usinas de rafinatge de petròli. En lo que tanh a la rèsta de l'activitat productiva, a pas que cèrta importància lo cacau, al que se destina 50% del solèr cultivable e que va dirigit en la siá integritat a l'exportacion. L'agricultura e la ramaderia ocupan mai de 50% de la populacion mas a pena se pòt se pòt provesir la pròpria demanda intèrna.
Dempuèi lo 2008 lo govèrn dona mòstras de volontat politica d'implementar las reformas economicas suggeridas pel Fons Monetari Internacional, tales coma modernizar lo sistèma bancari, redusir l'inflacion en controtlant las demandas salarialas, e resòlvre las disputas regionalas per contraròtle dels ganhs de l'indústria del petròli[1].


text:
Antonio Verrio
Antonio Verrio (Lecce, 1639 – lo 17 de junh de 1707) es un pintre italian barròc del sègle XVII que foguèt fòrça actiu en Anglatèrra, coma especialista de la pintura d'istòria.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut a Lecce, dins lo reialme de Nàpols.
Vèrs 1667, Antonio Verrio part en França e s'arrèsta a Tolosa e foguèt mandat per decorar lo Castèl de Bonrepaus, la proprietat de Pèire Pau Riquet, engenhaire del Canal del Miègjorn s'intalla e pinta un retaule per las Carmelitas[1].
Vèrs 1670, Verrio foguèt a París ont se faguèt una practica aristocratica e decorèt tres ostals de familha que l'ostal Brûlart.
En març de 1672, Verrio passèt la Marga jos recomandacion de Ralph Montagu, que foguèt embaissador extraordinari d'Anglatèrra a París a partir de 1669. Gràcias a Montagu, Verrio debutèt son trabalh anglés amb d'aristocratas a Euston Hall e Arlington House ara destruits e Ham House obten rapidament la confisança de Charles II d'Anglatèrra.
En 1675, pintèt lo retrach allegoric del rei The Sea Triumph of Charles II. Foguèt mandat per decorar lo Castèl de Windsor, ont collaborèt amb l'arquitècte Hugh May e l'escultor Grinling Gibbons. Es la pus granda comanda de tota sa carrièra: vint plafons, tres escalièrs, la Capèla del rei e St George’s Hall. Venguèt en 1684, Chief and first painter (Primièr e cap dels pintres). Solament tres plafons demòran aprèp que George IV d'Anglatèrra mandèt tornar decorar lo castèl en 1820. Jos James II d'Anglatèrra, Verrio contunhèt son servici reial e decorèt Whitehall Palace (brutlat en 1698) e la Henry VIII’s Chapel a Windsor (destruida).
En març de 1685, venguèt ‘Keeper of the Great Garden in St James’s Park’ (Gardian de grand jardin al pargue de St James). William III d'Anglatèrra refusèt sa proteccion pendent la Revolucion e quitèt la cort. Passèt los dètz ans seguents a Burghley House e Chatsworth. Ambedós son de bèls exemples del Barròc anglés.
En 1699, Varrio tornèt èsser envitat a la cort. Tornèt trabalhar a Windsor, e a Hampton Court Palace per William.
En 1702, Verrio pintèt per la Reina Anna a la Queen’s Drawing Room. Abans sa mòrt, lo 15 de junh de 1707, Verrio pintèt una seria de retraches e son autoretrach, ara a la National Portrait Gallery. Verrio influencièt de joves artistas coma Louis Laguerre e James Thornhill. Louis Laguerre foguèt son disciple.
Òbras[modificar | modificar la font]
Quadres[modificar | modificar la font]
- Retaule per las Carmelitas, Tolosa
- Autoretrach
Decoracion[modificar | modificar la font]
- Castèl de Bonrepaus, region de Tolosa
- Ostal Brûlart, París
- Ham House, Londres
- Castèl de Windsor, Londres
- Hampton Court Palace
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Antonio Verrio, His Career and surviving work, British Art Journal, Volume X No. 3, Winter/Spring 2009/10, Special 10th Anniversary Double Issue
- Antonio Verrio and the Royal image at Hampton Court, British Art Journal, Volume X No. 3, Winter/Spring 2009/10, Special 10th Anniversary Double Issue
- Antonio Verrio, Chroniques d'un peintre italien voyageur, Musèu dels Agustins e Ostal de Tolosa, 2010. Catalòg de l'exposicion, Tolosa, del 27 de març – al 27 de junh de 2010
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Du Puy's - Tractat sus la Pintura


text:
Sérifontaine
Sérifontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo primièr acte istoric en mencionant Sérifontaine es una donation reiala de 918 #qu'a de besonh que Sérifontaine a situat « en lo Vexin ». Sérifontaine Es en vertat situada a la extremitat nòrd del Vexin francés, la mens neta d'aquel país limitat a l'Èst per l'Oise, al Sud per la Seine, a l'Oèst pel Epte #que lo separa del Vexin Normand.
Lo territòri de la municipalitat s'estend sus 2043 ectaras, entre 56 e 200 mètres d'altitud. A situat sus una localizacion singulara, un gué e un élargissement del cors del Epte, e puja sul scenari al dessus del Epte, sens arribar a totun lo rebord del Bray.
Sérifontaine Es aital mesa sus la frontièra de la Normandie. Frontièra #que serpente de-aicí de-ailà : qualques minutas en veitura en seguenta lo 915 vèrs Gournay al Nòrd o cap a Gisors al Sud e s'es en Normandie, mas s'i es tanben en qualques passatges cap a l'Oèst. E aquel es pas pas tot : qualques minutas a caval cap a Flavacourt e los Sérifontainois de antany èran al limit de la bòsc de Thelle , una o doas llegües al nòrd, dintravan en país de Bray dempuèi Talmontiers, en tot cas dins Nòu-Mercat. Ça que la los abitants del Bray son eles-meteisses pro malaisits a definir doncas que son pas ni Normands, ni Picards, ni Beauvaisins. Es dire que los Sérifontainois en essent pas pas quitament brayons son pauc facils a qualificar.
Administrativement, Sérifontaine Es dempuèi los ans seissanta en Picardie. Ça que la aquela, començariá istoricament mai lèu a Beauvais, e encara. Al total, Sérifontaine, #qu'a pas jamai agut de relacion istorica amb Beauvais, es plan sola e fins a 2012 aperteniá pas quitament a cap de comunitat de comunas.
Le premier acte historique mentionnant Sérifontaine est une donation royale de 918 qui précise que Sérifontaine est située « dans le Vexin ». Sérifontaine est en vérité située à l'extrémité nord du Vexin français, la moins nette de ce pays limité à l'Est par l'Oise, au Sud par la Seine, à l'Ouest par l'Epte qui le sépare du Vexin Normand.
Le territoire de la commune s'étend sur 2043 hectares, entre 56 et 200 mètres d’altitude. Il est situé sur un emplacement singulier, un gué et un élargissement du cours de l’Epte, et monte sur le plateau au dessus de l’Epte, sans atteindre toutefois le rebord du Bray.
Sérifontaine est ainsi posée sur la frontière de la Normandie. Frontière qui serpente de-ci de-là : quelques minutes en voiture en suivant la 915 vers Gournay au Nord ou vers Gisors au Sud et l’on est en Normandie, mais on y est aussi en quelques pas vers l’Ouest. Et ce n’est pas tout : quelques minutes à cheval vers Flavacourt et les Sérifontainois de jadis étaient à la limite de la forêt de Thelle , une ou deux lieues au nord, ils entraient en pays de Bray dès Talmontiers, en tout cas à Neuf-Marché. Or les habitants du Bray sont eux-mêmes assez difficiles à définir puisqu'ils ne sont ni Normands, ni Picards, ni Beauvaisins. C’est dire que les Sérifontainois n’étant pas même brayons sont peu faciles à qualifier.
Administrativement, Sérifontaine est depuis les années soixante en Picardie. Or celle-ci, historiquement commencerait plutôt à Beauvais, et encore. Au total, Sérifontaine, qui n’a jamais eu de relation historique avec Beauvais, est bien seule et jusqu’à 2012 n’appartenait même à aucune communauté de communes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sérifontaine Es una pichona vila #qu'a #aver un important destin industrial començat al alba de la Modèl:S-.
Viscuda al neolític, almens sul luòc de Champignolles, ocupada per las Romains, qualque part entre Flavacourt e Droittecourt, Sérifontaine a #èsser continuellement viscuda dempuèi l'epòca mérovingienne. Dempuèi la Modèl:S- almens, lo luòc a fortificat, probablament suls dos marges (a Sérifontaine e sus la motte de Thierceville ont se trobava lo primièr castèl Saussart)quand apareisson los primièrs conflictes entre lo rei de França e lo pòrti de Normandie.
La siá istòria a l'epòca medievala a fach de ligams multiples. La distincion de Sérifontaine es en principi ligat al destin de las familhas dels senhors de Boury [1], #que i ocupan, pendent tota Modèl:La s- una fortificació destruida en setembre 1198 per Richard Cœur de Leon, en lo moment del primièr sac de Sérifontaine.
La distincion passa en 1267 per alliance en los senhors d'Escuelhètz[2], #que i bastisson probablament lo ancêtre del "vièlh castèl" #que se'n vei las rèstas en lo parc Jacques Duclos. Aquel son de fòrça grands senhors #que detenguèron Sérifontaine fins a l'aucupacion anglesa de la Modèl:S-.
A la prima 1419 lo sire del Isle-Adam, #que combat amb lo partit bourguignon contra los Angleses, confia la capitainerie de Gisors a Lyonnel de Bournonville, assistit d'un genet picard, Daviot de Gouy. Delimitats pels Angleses en Gisors, atenhon una sortida e ganhan amb 200 a 300 òmes lo castèl de Sérifontaine ont acampava un còrs de qualques centenats d'Angleses e de Irlandais. Penetren De nuèch en Sérifontaine e i executan un de las carnages las mai sagnants de la campanha. Mas i son rattrapés per cinc #cent irlandais #que creman lo vilatge e démolissent lo donjon principal. Es pendent l'aucupacion anglesa, en 1422, que lo chœur ancià de la glèisa de Sérifontaine #cremar.
A Modèl:La s- la distincion passa per alliance en las familhas de Maricourt e de Gamaches, es fin finala crompada l'an 1650 per Charles III Fouilleuse de Flavacourt.
Après la revolucion, los darrièrs proprietaris issus d'aquela familha vendon los sieus domenis, de contunh d'unes autres senhors arriban a la s-|XIX|e}} : dels chevaliers d'indústria coma Charles-Marida de Arlincourt, generala e baron d'Empèri, #que desvolòpa de divèrsas fabricas de laminage del coeire e del zinc, e #que los descendents se lassent rapidament de l'indústria mas se'n bastisson als marges del bourg un castèl engrandit fins a la vespra de la primièra guèrra mondiala e #que repren lo vièlh nom de "Saussart".
Seguissètz d'entrepreneires, mas tanben un spéculateur, Pierre-Eugène Secrétan, emportat l'an 1889 per una en retronint faillite dicha « krach del coeire ». L'activitat renais amb la « Companhiá francesa dels metals » #que las guèrras n'assegurèron qualques decenis de prospérité.
La CFM fusiona en 1962 amb las Tréfileries del Havre per formar Tréfimétaux, #que Sérifontaine n'es pas que lo un dels nombroses luòcs. I a una nòva fusion, en 1967, o mai lèu lo rescat d'aquel grop del coeire pel fragil gigant del aluminium, Péchiney, #que revendrà la branca còder l'an 1987 a l'italian SMI, represes de contunh per l'alemand KME, #que barrarà gaireben totes los luòcs e aquel de Sérifontaine en 2009. Manca tanben soslinhar sul masatge caseriu de Droittecourt l'installacion dels pianos Krieglestein abans la primièra guèrra mondiala, de contunh dels filtres Rellumix après lo segond.
Aquela aventura industriala resumís pas pas l'istòria contemporanèa de Sérifontaine, malgrat que lududes dona la siá color particulara, e sustot una municipalité de obédience comunista gaireben ininterrompue dempuèi 90 ans, per çò qu'es dels bourgs mai rurales e conservadores #que la environan.
Font: "Sérifontaine, una municipalitat al bòrd de la Epte" publicat l'an 2011 per Jacques Favier a las edicions Alan Sutton.
Sérifontaine est une petite cité qui a eu un important destin industriel commencé à l’aube du Modèl:S-.
Habitée au néolithique, au moins sur le site de Champignolles, occupée par les Romains, quelque part entre Flavacourt et Droittecourt, Sérifontaine a été continuellement habitée depuis l’époque mérovingienne. Dès le Modèl:S- au moins, le site est fortifié, probablement sur les deux rives (à Sérifontaine et sur la motte de Thierceville où se trouvait le premier château Saussart)quand apparaissent les premiers conflits entre le roi de France et le duc de Normandie.
Son histoire à l’époque médiévale est faite de liens multiples. La seigneurie de Sérifontaine est d'abord liée au destin de la familles des seigneurs de Boury [3], qui y occupent, durant tout le Modèl:S- une fortification détruite en septembre 1198 par Richard Cœur de Lion, lors du premier sac de Sérifontaine.
La seigneurie passe en 1267 par alliance chez les seigneurs de Trie[4], qui y construisent probablement l'ancêtre du "vieux château" dont on voit les restes dans le parc Jacques Duclos. Ce sont de très grands seigneurs qui vont détenir Sérifontaine jusqu'à l’occupation anglaise du Modèl:S-.
Au printemps 1419 le sire de l’Isle-Adam, qui combat avec le parti bourguignon contre les Anglais, confie la capitainerie de Gisors à Lyonnel de Bournonville, assisté d’un écuyer picard, Daviot de Gouy. Encerclés par les Anglais dans Gisors, ils réussissent une sortie et gagnent avec 200 à 300 hommes le château de Sérifontaine où campait un corps de quelques centaines d’Anglais et d’Irlandais. Ils pénètrent de nuit dans Sérifontaine et y exécutent un des carnages les plus sanglants de la campagne. Mais ils y sont rattrapés par cinq cents irlandais qui brûlent le village et démolissent le donjon principal. C’est pendant l'occupation anglaise, en 1422, que le chœur ancien de l'église de Sérifontaine brûla.
Au Modèl:S- la seigneurie passe par alliance dans les familles de Maricourt et de Gamaches, elle est enfin achetée en 1650 par Charles III Fouilleuse de Flavacourt.
Après la révolution, les derniers propriétaires issus de cette famille vendent leurs domaines, puis d’autres seigneurs arrivent au Modèl:S- : des chevaliers d’industrie comme Charles-Marie d’Arlincourt, général et baron d’Empire, qui développe plusieurs usines de laminage du cuivre et du zinc, et dont les descendants se lassent vite de l’industrie mais se construisent aux marges du bourg un château agrandi jusqu'à la veille de la première guerre mondiale et qui reprend le vieux nom de "Saussart".
Suivent des entrepreneurs, mais aussi un spéculateur, Pierre-Eugène Secrétan, emporté en 1889 par une retentissante faillite dite « krach du cuivre ». L'activité renaît avec la « Compagnie française des métaux » dont les guerres vont assurer quelques décennies de prospérité.
La CFM fusionne en 1962 avec les Tréfileries du Havre pour former Tréfimétaux, dont Sérifontaine n’est que l’un des nombreux sites. Il y a une nouvelle fusion, en 1967, ou plutôt le rachat de ce groupe du cuivre par le fragile géant de l’aluminium, Péchiney, qui revendra la branche cuivre en 1987 à l’italien SMI, repris ensuite par l’allemand KME, qui fermera presque tous les sites et celui de Sérifontaine en 2009. Il faut aussi signaler sur le hameau de Droittecourt l'installation des pianos Krieglestein avant la première guerre mondiale, puis des filtres Rellumix après la seconde.
Cette aventure industrielle ne résume pas l’histoire contemporaine de Sérifontaine, même si elle lui donne sa couleur particulière, et notamment une municipalité d'obédience communiste presque ininterrompue depuis 90 ans, par rapport aux bourgs plus ruraux et conservateurs qui l’entourent.
Source: "Sérifontaine, une commune au bord de l'Epte" publié en 2011 par Jacques Favier aux éditions Alan Sutton.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://racineshistoire.free.fr/lgn/pdf/boury.pdf
- ↑ http://racineshistoire.free.fr/lgn/pdf/escuelhi.pdf
- ↑ http://racineshistoire.free.fr/LGN/PDF/Boury.pdf
- ↑ http://racineshistoire.free.fr/LGN/PDF/Trie.pdf


text:
Regnière-Écluse
Regnière-Écluse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las municipalitats limitrophes son ( en lo sens de las agulhas d'un relòtge) al nòrd Vron, a l'èst Vironchaux e Machy, al sud Crécy-en-Ponthieu e Bernay-en-Ponthieu, a l'oèst Arry[1]. Regnière-Écluse Es una municipalitat al limit es del Marquenterre, situada a unitat|17|km {{}} de la Mange[notes 1] e leugièrament al nòrd de la Baia de Soma. Es desservie pel anciana rota nacionala 1 (actuala RD 1001), facilament accessibla per la autoroute A16 e per la rota départementale D938 de Auxi-lo-Castèl a Carrièra. La municipalitat es tanben traversada pel pichon fleuve litoral la Maye.
Les communes limitrophes sont ( dans le sens des aiguilles d'une montre) au nord Vron, à l'est Vironchaux et Machy, au sud Crécy-en-Ponthieu et Bernay-en-Ponthieu, à l'ouest Arry[1]. Regnière-Écluse est une commune à la limite est du Marquenterre, située à 17 km de la Manche[notes 2] et légèrement au nord de la Baie de Somme. Elle est desservie par l'ancienne route nationale 1 (actuelle RD 1001), aisément accessible par l'autoroute A16 et par la route départementale D938 de Auxi-le-Château à Rue. La commune est aussi traversée par le petit fleuve côtier la Maye.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat se trucava Regniere en 1793 e Renières-Ecluse l'an 1801[2] Modèl:…
La commune s'appelait Regniere en 1793 et Renières-Ecluse en 1801[3] Modèl:…
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Modèl:Géoportail
- ↑ anuuaire-comuna, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 1er en setembre 2012
- ↑ anuuaire-mairie, « Mairie de Regière-Écluse ». Consultat lo 1er septembre 2012
- Portal de las comunas de França
-
Error de citacion : La balisa
existís per un grop nomenat « notes », mas cap de balisa
correspondenta pas trobada


text:
Epicur
Epicur (Ἐπίkoupoς Epicurus) (Samos, 341 abC- Atenas 270 abC) èra un filosòf de la Grècia antica. Es un personatge fòrça singular e disputat de la filosofia ellenica. De son òbra, coneishem sonque una part infima transmesa per Diogènes Laerci dens lo libre X de sas Vidas, doctrinas e senténcias deus filosòfs illustres.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Alara que nasquèt a Samos èra lo filh d'un atenenc del nom de Neoclés establit dins l'illa. La maire se disia de Carestrata. Visquèt a Samos fin a18 ans e aprèp anèt a Atenas (323 abC]) benlèu a l'escòla de Xenocrates de Calcedònia, pasmens qu'Epicur el meteis o neguèt. Disciple de Nausifanes, seguèt las idèas de Democrit. Quand esclatèt la Guèrra de Lamia quitèt Atenas per Colofon ont alara viviá son paire, e i venguèt ensenhaire. Pauc a pauc se concentrèt suls ensenhaments en la filosofia. Aprèp anèt a Mitilena e Lampsac ont ensenhèt pendent cinc ans. En 305 abC a 35 ans tornèt a Atenas e comprèt un ostal amb un jardin conegut coma Kῆπoι Ἐπιkoύpou (Kí̱poi Epikoúron), al centre de la ciutat, ont establiguèt son escòla de filosofia e fondèt l'epicurisme. L'escòla foguèt coneguda coma "Lo jardin", perque èra situada dins lo jardin de son ostal atenenc. Demorèt a Atenas lo rèsta sa vida.
Aguèt fòrça disciples, e ajudèt sos fraires Neoclés, Caridem e Aristobol. Corniadés (Kopvιάδnς) èra un filosòf grèc, amic intim d'Epicur, qu'es citat per Ciceron e Plutarc. Entre los disciples i aviá de femnas e d'esclaus.
Pensada filosofica[modificar | modificar la font]
Elaborèt una doctrina morala edonista, basada sus una filosofia naturala d'inspiracion atomista. Son òbra pus importanta conservada es la Letra a Menecèu, sintèsi de sas teorias sus la mòrt, lo plaser e la felicitat.
Epicur afirma que la filosofia es necessària per totòm, perque ensenha e prescriu lo camin de la felicitat, e perque es lo remèdi per los quatre grands mals de l'umanitat (tetrafarmac), que son:
- La paur dels dieus.
- La paur de la mòrt.
- La paur del destin.
- La paur de la dolor.
Uèi s'atribuís a Epicur la vision que totas les explicacions plausiblas d'un fach se las cal gardar, en oposicion a la vision del rasor d'Occam, aquela que prescriu de retenir l'explicacion mai simpla d'un fenomèn. L'idèa epicuriana de la multiplicitat deriva de la vision d'Epicur favorable als divèrses plasers, anant fins a l'excès e la diversitat.
Dividís la filosofia en tres grandas partidas:
- Logica
- Fisica
- Etica
Qualques idèas que desvolopèt Epicur son:
- Ataraxia: serenitat, abséncia de perturbacion de l'arma, condicion de la vida aürosa.
- Amistat: es la formula de la convivéncia, manifestacion de la sociabilitat coma lo plaser, l'amistat es un imperatiu natural, que nos desraba de l'egoïsme e nos projècta cap als autres, çò que nos cal per viure e sobreviure auroses.
- Divinitats: cal pas témer los dieus, perque aqueles intervenon pas dins la vida dels umans. Tanplan i a de providéncia divina: « L'òme es liure e la felicitat es dins sas mans. »
- Mòrt: cal pas témer la mòrt perque la mòrt es la privacion de sensacion e, alara, implica cap de dolor. Quand nosautres i sèm, la mòrt i es pas. Quand i serà la mòrt, nosautres i serem pas mai.
Logica[modificar | modificar la font]
La logica o canonica servís per descobrir la vertat. Epicur senhala l'importància de definir clarament la significacion dels mots e establís de canons o critèris que regisson las formas de coneissença:
- Las sensacions, que nos transmeton las informacions.
- Las anticipacions, interpretacions subjectivas del monde.
- Los afèctes (plaser e dolor), que nos orientan cap al ben e al mal.
Fisica[modificar | modificar la font]
Epicur adòpta la teoria atomista descricha per Democrit, e introduguèt un element de libertat dins l'instant eternal dels atòms, que nomena declinacion (parenklisis, clinamen a Lucrèci). Los atòms constituisson tot l'univèrs, las armas inclusas (sensacion, esperit, rason), que son, en consequéncias, materialas e morisson amb lo còs, per aquò nos cal pas témer la mòrt.
Etica[modificar | modificar la font]
Epicur remarca l'importància del còs coma fondament de l'existéncia e afirma que la felicitat de l'èsser uman consistís dins lo plaser. Aquel plaser es basat dins l'evitament de la dolor per mejan de l'automoderacion dels desirs.
La felicitat se capita per mejan de l'autosufiséncia de la persona (autarquia) e la mesurada de l'accion dels plasers naturals e necessaris, e se manifèsta dins l'ataraxia o serenitat de l'arma.
Per aténher aquel estat de serenitat, recomanda l'alunhament de la politica, l'indiferéncia davant los Dieus e la cultura de l'amistat.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ca) Oriol Farrés Juste. Epicur i l'esperança de la filosofia. Sabadell: 2005. Quadern de les idees, les arts i les lletres, número 152, pàgina 3.
- John M.Rist, Epicur Ref-llibre, ISBN 9788493660949
- Michel Onfray, Contre-histoire de la philosophie, tome I : Les sagesses antiques, Grasset (2006), ISBN 2-246-64791-6, p.177-224.


text:
Toponimia
La toponimia es una activitat scientifica de la lingüistica qu'estúdia los noms de luòcs (los toponims). Se prepausa de recercar lor significacion, lor etimologia, mas tanben lors transformacions al fial dels sègles. Amb l'antroponimia (estudi dels noms de personas), fa partida de l'onomastica (estudi dels noms pròpris), ela meteissa branca de la lingüistica. Lo nom dels abitants derivat dels toponims es l'etnonim o lo gentilici.
Lo domeni de la toponimia es vast. Aquesta sciéncia estúdia en efièch los noms de luòcs abitats (vilas, vilatges, masatges e escarts) o non abitats (luòcs diches), mas tanben los noms ligats al relèu, a las ribièras, a las vias de comunicacion (rotas, carrièras). Tanben pòt abordar de domenis pus restrenchs (noms d'ostals, per exemple).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Listas de toponims[modificar | modificar la font]
- Lista dels flumes de França
- Lista dels païses del Mond
- Lista dels païses per populacion
- Estats de Brasil
- Lista de las ciutats italianas de mai de 25 000 abitants
- Lista de las comunas de Tarn
- Lista de las capitalas del mond
- Lista dels cantons franceses (errors fòrça nombrosas)
- Departaments franceses
- Comunas deths Hauts Pirenèus
- Comunas de Losera
- Comunas de Gironda
- Cantons d'Aude
- Comunas de Nauta Vinhana
- Comunas d'Arièja
- Comunas de Nauta Garona
- Comunas de Charanta
- Comunas de Miègjorn-Pirenèus
- Lista deths toponims dera Val d'Aran
- Regions d'Itàlia
- Regions francesas
- Províncias espanhòlas


text:
Luxemborg (estat)
Luxemborg (en alemand Luxemburg, en luxemborgés Lëtzebuerg, en francés Luxembourg) es un estat d'Euròpa qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Alemanha a l'èst, França al sud e Belgica a l'oèst.
Sa capitala es la vila de Luxemborg.
Lo gentilici es luxemborgés -esa.
Somari
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga autoctòna de Luxemborg es l'alemand dins sa forma estandard e tanben dins sa forma dialectala locala, lo luxemborgés. Las tres lengas oficialas son l'alemand (alemand estandard), lo luxemborgés (alemand local) e lo francés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Luxemborg es un dels païses pus pichons d'Euròpa. Los principals rius del país son Mosèla (afluent de Ren) e Sûre.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Luxemborg.


text:
Jan-Pèire Tennevin.
L'Astrado n° 44
Lou decor à la jardiniero
de Nino Martinent-Savidan
Camin crousa
de Felipe Blanchet
Marsiho, tras li siècle
de Gabriéu Cassin
UNO o DE lengo d'O
pèr Jean Lafitte e Guilhem Pépin
Ié disien Cèio e Marto, dos santo à l'ounour
Couleicioun Lenga d’Oc.
Ièu savo una chançon.
pèr Parlarem en Vivarés
«La Pounchudo
Cercle Langue d’Oc
La Targo
pèr L’Escolo de la Targo
Beatritz de Mongalvanh
pèr Reinat Toscano
154
Jan-Pèire Tennevin
Pèr soun numerò de 2009, L’Astrado Prouvençalo a chausi d’ounoura Jan-Pèire Tennevin. Bello chausido, que Tennevin, un dis escrivan prouvençau maje de noste tèms, s’ameritavo enfin d’èstre miés couneigu e aquel estùdi que i’es counsacra.
La voucacioun prouvençalo
Nascu à Marsiho en 1922, faguè uno carriero de proufessour de Letro Classico dins li licèu de Marsiho, Sidi-Bel-Abbès e z-Ais. Venguè au prouvençau, qu’avié entendu dins soun jouvènt, un pau d’asard, en descurbènt la Gramatico prouvençalo de Brunoun Durand, pièi la literaturo prouvençalo, ignourado de l’ensignamen óuficiau de l’Educacioun Naciounalo. Fuguè atriva, en 1961, pèr un rampèu legi dins l’Armana Prouvençau, que sounavo lou secous de nosto lengo. N’en venguè à l’ensigna. N’en venguè tambèn un mèstre recouneigu, emé sis article pedagougi precious, publica noutamen dins lou buletin dóu Prouvençau à l’Escolo, venguè escrivan e militant prouvençau afouga.
L’escrivan
Quouro espelis L’Astrado Prouvençalo en 1965, n’es lou souto-presidènt. 1965 es tambèn l’annado que publico soun proumié rouman, Lou Grand Baus (Pres Mistral 1965). I’es esta ispira pèr lou fur qu’a coumença en 1960 dins un opidum anti trouva dins sa prouprieta dóu Baus-Rous à Bou (proche Gardano). Es que Tennevin es tambèn arqueoulogue amatour. Un autre rouman en dos partido, Darriero cartoucho, seguis, en 1967-1968.
Lou tiatre l’interèsso tambèn e escriéu uno proumiero coumèdi, Martino, que sara jougado qu’en 1972, au Rastèu (Vaucluso) dins lou cadre d’un estage de prouvençau. Istara inedito e nous la pourgisson entiero, pèr lou proumié cop, dins li pajo d’aquéu numerò de L’Astrado. Es uno obro que denóuncio fort lou coulounialisme francés en Prouvènço.
Uno autro coumèdi arrivo en 1971, en 5 ate, Lou mounde paralèle, que conto lou countràri de ço que l’Istòri debanè. Uno tresenco seguis, La countagien, en 3 ate (1978). Aqueste cop, Tennevin a vougu escriéure marsihés, recouneissènt, davans ouro, l’egalita di dialèite prouvençau. L’avié deja fa, d’aiours, en 1976, pèr soun rouman La Vièio qu’èro mouarto. En 1982, fai la critico dóu biais óucitan dins Gracchus Boeuf e lis Oilitan. 1985, nouvèu rouman en dos partido : Lou Brounze e li Tavan. Tout acò ié douno, la memo annado, lou Grand Pres Literàri de Prouvènço. Fau enfin apoundre conte, nouvello, pouèmo, article divers, pareigu dins de revisto coume l’Armana Prouvençau, l’Armana di Felibre, Lou Prouvençau à l’Escolo…. L’Astrado a publica en 2003 un recuei : Lou Pantai e àutri nouvello.
Estùdi e testimòni
Dins soun obro, Tennevin mostro soun goust de l’estrange (a fa meme de counferènci sus lis OVNI), de l’Antiqueta, denóuncio la coulounisacioun di pople de Prouvènço (pèr li Rouman de l’Antiqueta o li Francés di tèms mouderne), denóuncio lou mounde de vuei o se n’en trufo, conto la revòuto e lou coumbat dificile e van d’aquéli que volon faire targo contro si cerco-proufié e teinoucrato nèsci.
Emé la pèço Martino, trouven encaro, dins aqueste numerò, d’article e pouèmo de Jan-Pèire Tennevin, que vènon ilustra sa voucacioun, sis idèio e sa persounalita, emai d’estùdi e testimòni sus soun obro e sus l’ome, signa, entre autre, Felipe Blanchet, Reinié Moucadèu, Roumié Venture, Rouland Costa, Louïs Scotto etc…
Lou lindau es signa de Michèu Courty que presènto Jan-Pèire Tennevin e soun obro, tant aquelo de l’escrivan que la de l’artisto, emé soun biais requist de pinta e dessina.
Tout aquéu travai ounouro un escrivan que, de tout segur, se dèu de se trouva dins vosto biblioutèco.
1 197


text:
Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana qu’ei ua institucion scientifica e morau qui representa los actors e los utilizators de l’occitan – aperat tanben lenga d’Òc.
L’objectiu deu Congrès qu’ei de contribuir a la vitalitat e au desvolopament de l’occitan, en tribalhant a la soa coneishença e a la soa codificacion mercés a la produccion d’utís pertocant a divèrs aspèctes de la lenga (lexicografia, lexicologia, terminologia, neologia, fonologia, grafia, gramatica e toponimia). Qu’ageish segon principis d’accion com l’unitat e la diversitat de l’occitan, l’estabilitat, la representativitat de las regions lingüisticas deu territòri d’Òc, la collegialitat de las decisions e la difusion de l’informacion.
Lo Congrès qu’amassa las institucions e las federacions istoricas de la lenga occitana de tres Estats de l’Union Europèa (França, Espanha, Italia). Qu’a entermiei los sons membres publics las Regions Aquitània, Lengadòc-Rosselhon, Mieidia-Pirenèus e Ròse-Aups, e qu’ei sostiengut peu Ministèri de la Culture e de la Comunicacion – D.G.L.F.L.F.
A la demanda d'organizators deu Carnaval Biarnés (qui's debanè a Pau deu 22 de heurèr au 4 de març), Lo Congrès que realizè ua campanha de comunicacion arron las expressions de la hèsta.


text:
Dracula
Un dels darrièrs, e benlèu lo darrièr dels mai grands de la literatura gotica, Dracula de Bram Stoker (1897) recupera lo mite del vampir, introduit dins la literatura per John William Polidori, e realiza un roman amb una atmosfèra fosca e neblosa, que a son endedins l'orror e la menaça, de longa presentas, atacan los protagonistas, amb un crescendo d'emocions quee mena a la descobèrta e a la desfiacha finala del vampir.
La filmografia[modificar | modificar la font]
Lo personatge del Conte Dracula es demorat fòrça popular dins lo cinèma dempuèi los primièrs filmes e recentament l'interès per aquesta figura a crescut mai encara coma se pòt veire dins lo nombre elevat de filmes que trachan dels vampirs.


text:
Saint-Brice-sous-Forêt
Saint-Brice-sous-Forêt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es en un document de 1125, ont Mathieu lo Polit, futur senhor de Villiers, desgrana las siás possessions, que lo nom de Sant-Brice apareis per las primièras fes.
Lo vilatge es la distincion de las Montmorency al Sègle XIII. I avián elevada, mièja e bassa justícia e tanben un drech de deducció suls peisses de mar en transitant pel bourg cap a París, drech confirmat lo 11 de mai de 1390 dins Parlament. (Cf Istòria de l'ostal de Montmorency) Mas en 1632, lo pòrti de Montmorency, colpable d'i aver conspiré contra lo rei Louis XIII, #èsser décapité en luòc public a Tolosa. Los sieus bens #èsser dévolus a la siá sœur, Charlotte, la femna del prince de Condé, de contunh del comte de Viena, brigadier de las armadas del rei al Sègle XVIII. La comunitat villageoise compte a aquela epòca aperaquí 171 larèrs es-a dire 800 abitants, en vivent per la majoritat de l'agricultura e, en complement, de la fabricacion de dentelle alavetz florissante en la region. La vinha representava la principala activitat agricòla. Sant-Brice presentava ja lo sieu doble aspècte residencial e rural. Las polidas proprietats jouxtaient de las vignobles. Lo trabalh dins abitança de la dentelle constituissiá una importanta font d'intradas per la comuna. La Revolucion #portar lo sieu lòt d'entosiasma e egalament d'excès. Malgrat los protestations dels villageois, Loiseau de Béranger, lo generós proprietari del castèl de Sant-Brice #èsser guillotiné en tant #que granger general. Lo Empèri, de contunh la Restauracion, #portar un cèrt nombre de notables en la comuna. A la XIXen sègle, Sant-Brice #venir un luòc de villégiature, prèp de París, fòrça mes en examen. A la fin del sègle, se comptava 27 polidas proprietats. La majoritat existisson encara e donan dins la vila lo sieu encant e la siá verdure. Sant-Brice #venir alavetz una bourgade agricòla e prospère e lo demorarà fins a la Primièra Guèrra mondiala (1914-1918). Cap a 1935, s'obsèrva una mutation agricòla : las tèrras maraîchères daissan lo luòc al arboriculture. S'obsèrva del temps que 80% de las tèrras disponiblas an plantat en poiriers #que las fruchas n'èran fòrça taxats suls mercats. La populacion a aquela epòca èra de 2700 abitants aperaquí. L'activitat agricòla demorava importanta, la region constituenta una resèrva maraîchère : choux-de flors, pichons pois, peres, pomas, ahragas...
Pendent la guèrra prussienne de 1870-1871, la municipalitat, abandonada per las siás édiles, #dever la siá subsistència a la devocion sens mancatz e a la sensatesa de lo sieu curé, lo abbé Louis Salati, #que, al perilh de la siá vida, #assumir las foncions de cònsol sens n'aver lo títol.
En 1877, l'estacion entre n'activitat. Se sona Sarcelles-SantBrice, malgrat un usatge #que dona a la municipalitat proprietari del terren lo drech de figurar davant del nom. Lo camin de fèrre va révolutionner la vida del pòble: los Parisencos venon de mai en mai nombroses passar lo dimenge a la campanha e las cultivateurs an de nòvas possibilitats per despatxar las siás fruchas e légumes. En 1907, la sola estacion de Sarcelles-SantBrice despatxa 140 vagons de poireaux per meses en los centres del Nòrd : Lille, Roubaix, Valencianas, Cambrai, …
Pendent lo conflicte 1914-1918 Sant-Brice èra pas pas fòrça aluenhada de la tèsta. Las grandas proprietats aculhián de soldats pendent los sieus permises. Mas lo vilatge se trobava sus la trajectòria de la Gròssa Bertha. L'ora èra pas mai a la villégiature. Las dificultats #aparéisser : réquisitions, restrictions, manca de man de œuvre... Cossí pertot a França, las femnas e los mainats #prene lo luòc dels òmes en los camps. 55 Sant-Briciens #perir pendent aquel conflicte. Après 1918, plan de las fortunas localas s'èran amoindries o avián cambiat de mans e de grandas proprietats #èsser morcelées per daissar luòc als primièrs lotissements : lo Clos del Castèl, lo Parc de Mauléon, lo Clos Béranger… Sant-Brice #viure la siá primièra granda urbanizacion justa après aquela guèrra. La municipalitat comptava 2500 abitants en 1931.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, Sant-Brice patís pas que dos brèus aucupacion alemanda. En junh-en julhet 1940 e en en agost 1944. Los carris de laModèl:2 e division de blindèsse, dirigits pel General Leclerc, #traversar Sant-Brice per l'avenguda del General de Gaulle. (Una plaque commemorativa remembra la évènement)
Es a partir d'ans 1960 que la municipalitat coneguèt/conéisser un desvolopament urban regular amb la multiplicació de las residéncias e de las lotissements, e la disposicion de zònas industrialas e comercialas. Uèi, Sant-Brice, amb los sieus 16690 abitants (Estimacion per enquèstas annalas de 2010) garda la siá dobla cara de vila nòva fòrça equipada e de pòble ancian soucieux de gardar lo sieu patrimòni architectural, la siá arma, la siá istòria e la siá verdure.
C'est dans un document de 1125, où Mathieu le Bel, futur seigneur de Villiers, énumère ses possessions, que le nom de Saint-Brice apparaît pour la première fois.
Le village est la seigneurie des Montmorency au Sègle XIII. Il y avaient haute, moyenne et basse justice et aussi un droit de prélèvement sur les poissons de mer transitant par le bourg vers Paris, droit confirmé le 11 mai 1390 en Parlement. (Cf Histoire de la maison de Montmorency) Mais en 1632, le duc de Montmorency, coupable d'avoir conspiré contre le roi Louis XIII, fut décapité en place publique à Toulouse. Ses biens furent dévolus à sa sœur, Charlotte, la femme du prince de Condé, puis du comte de Vienne, brigadier des armées du roi au Sègle XVIII. La communauté villageoise compte à cette époque environ 171 foyers c'est-à-dire 800 habitants, vivant pour la plupart de l'agriculture et, en complément, de la fabrication de dentelle alors florissante dans la région. La vigne représentait la principale activité agricole. Saint-Brice présentait déjà son double aspect résidentiel et rural. Les belles propriétés jouxtaient des vignobles. Le travail à domicile de la dentelle constituait une importante source de revenus pour la commune. La Révolution amena son lot d'enthousiasme et également d'excès. Malgré les protestations des villageois, Loiseau de Béranger, le généreux propriétaire du château de Saint-Brice fut guillotiné en tant que fermier général. L'Empire, puis la Restauration, amenèrent un certain nombre de notables dans la commune. Au XIXen siècle, Saint-Brice devint un lieu de villégiature, proche de Paris, très recherché. À la fin du siècle, on comptait 27 belles propriétés. La plupart existent encore et donnent à la ville son charme et sa verdure. Saint-Brice devint alors une bourgade agricole et prospère et le restera jusqu'à la Première Guerre mondiale (1914-1918). Vers 1935, on observe une mutation agricole : les terres maraîchères laissent la place à l'arboriculture. On remarque alors que 80% des terres disponibles sont plantées en poiriers dont les fruits étaient très prisés sur les marchés. La population à cette époque était de 2700 habitants environ. L'activité agricole demeurait importante, la région constituant une réserve maraîchère : choux-fleurs, petits pois, poires, pommes, fraises...
Pendant la guerre prussienne de 1870-1871, la commune, abandonnée par ses édiles, dut sa survie au dévouement sans faille et à la sagesse de son curé, l'abbé Louis Salati, qui, au péril de sa vie, assuma les fonctions de maire sans en avoir le titre.
En 1877, la gare entre en activité. Elle s'appelle Sarcelles-Saint~Brice, malgré un usage qui donne à la commune propriétaire du terrain le droit de figurer en tête du nom. Le chemin de fer va révolutionner la vie du village: les Parisiens viennent de plus en plus nombreux passer le dimanche à la campagne et les cultivateurs ont de nouvelles possibilités pour expédier leurs fruits et légumes. En 1907, la seule gare de Sarcelles-Saint~Brice expédie 140 wagons de poireaux par mois dans les centres du Nord : Lille, Roubaix, Valenciennes, Cambrai, …
Pendant le conflit 1914-1918 Saint-Brice n'était pas très éloignée du front. Les grandes propriétés accueillaient des soldats pendant leurs permissions. Mais le village se trouvait sur la trajectoire de la Grosse Bertha. L'heure n'était plus à la villégiature. Les difficultés apparurent : réquisitions, restrictions, manque de main d'œuvre... Comme partout en France, les femmes et les enfants prirent la place des hommes dans les champs. 55 Saint-Briciens périrent durant ce conflit. Après 1918, bien des fortunes locales s'étaient amoindries ou avaient changé de mains et de grandes propriétés furent morcelées pour laisser place aux premiers lotissements : le Clos du Château, le Parc de Mauléon, le Clos Béranger… Saint-Brice vécut sa première grande urbanisation juste après cette guerre. La commune comptait 2500 habitants en 1931.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, Saint-Brice ne subit que deux brèves occupation allemandes. En juin-juillet 1940 et en août 1944. Les chars de la 2en division de blindés, dirigés par le Général Leclerc, traversèrent Saint-Brice par l'avenue du Général de Gaulle. (Une plaque commémorative rappelle l'évènement)
C'est à partir des années 1960 que la commune va connaître un développement urbain régulier avec la multiplication des résidences et des lotissements, et l'aménagement de zones industriels et commerciales. Aujourd'hui, Saint-Brice, avec ses 16690 habitants (Estimation par enquêtes annuelles de 2010) garde son double visage de ville nouvelle très équipée et de village ancien soucieux de garder son patrimoine architectural, son âme, son histoire et sa verdure.


text:
Saint-Hippolyte (Haut Ren)
Sankt Pilt en alsacian (Saint-Hippolyte en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Hippolyte es situat al pè dels Vòges, al sud-oèst de Sélestat, entre Rodern e Orschwiller. La sortida dirècta, n°18, dempuèi l'Autorota francesa A35 dona accès dins la vila que domina lo castèl del Naut Koenigsbourg quilhat sus un puèg. A costat se tròba de rics vinhals que faguèron la fama del vilatge. Sant-Hippolyte es una aglomeracion anciana estrecha en una encencha rectangulara pro plan conservada e traversada per tres carrièras parallelas recopant una carrièra transversala e presentant un bastit densa que los ostals de corondatge i son separat per de venèlas[1]. Lo glèisa bastida sus una terrassa de forma ovale ocupa lo centre d'aquel pòble. A costat se tròba la comuna, e en contrabas l'escòla datant de la fin del sègle XIXen. Sant Hippolyte se tròba tanben al pè del majestuós castèl del Naut Koenigsbourg que se percep dempuèi la dintrada del vilatge. En abandonant lo borg vièlh, en prenent la rota que mena al Naut Koenigsbourg se dintra pel ric vinhal environat de tucs. Sus l' esquèrra de la rota se percep de luènh lo vilatge de Rodern. De cada costat d'aquela rota que puja cap a la montanha e cap a la plana, Sant-Hippolyte a environat de vinhas que los produches ne foguèron sempre presats dels coneisseires e en particular dels ducs de Lorena.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Venelle = Pichona carrièra


text:
Sent Estève de Baigòrri
Baigorri/ Saint-Étienne-de-Baïgorry
Sent Estève de Baigòrri (Baigorri en basco, Saint-Étienne-de-Baïgorry en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Qu'ei traversada per Niva de las Aldudas, afluent de Niva.
Los sons quartièrs que son Bastida, Haritzalde, Landagaraia, Eraun alde, Etzaun alde, Germieta, Otikoren, Okoze, Doneztebe, Leizpartz (Lehitzpartz en 1366), Urdoze, Eiheralde, Belexi, Iparragere, Auzo ttipi, Izpegi, Karrika e Plaza xoko.
Las comunas tòcatocantas que son Bidarrai au nòrd, Sent Martin d'Arròsa au nòrd-èst, Irulegi a l'èst, Anhauze au sud-èst, Banka au sud e, en bordant lo còth d'Izpegi, Erratzu (Baztan) en Hauta Navarra a l'oèst.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Hèstas[modificar | modificar la font]
- La Jornada de Navarra.
- Las hèstas patronaus que's celèbran la purmèra fin de setmana d'agost.
Bastiments principaus[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Estève: los sons vestigis mei ancians que datan deu sègle XIIau. Lo retaule qu'ei deu sègle XVII e lo cloquièr de 1790.
- Pont d'estil roman (1661) suber l'arriu d'Aldude, davant lo castèth d'Etxauze.
- Castèth d'Etxauze, d'origina medievau, tornar bastit en 1555 après la soa destruccion peus protestants. Qu'estó reabilitat au sègle XVIII e a la fin deu sègle XX.
-
-
-
-
Castèth d'Etxauze (sègle XVIII)
-
-
Pont d'estil roman suber Niva de las Aldudas (1661).
-
Jornada de Navarra (2007).
.


text:
Château-l'Abbaye
Château-l'Abbaye es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Cèrts chroniqueurs pretenon que l'origina del nom de la municipalitat proven d'una Abbaye fondada pel rei Louis lo Bègue.
- En 1140 après lo sieu abandon lo abbaye a restaurat per Evrard Radoulx, châteleain de #Virar e prince de Mortagne #que volut i èsser enterré.
- Los primièrs hostes son de fraires del Abbaye de Vicogne de contunh dels fraires de l'òrdre dels Prémontrés.
- En 1141 lo abbaye a mencionat en los actes de l'avesque de Arras Alvise
- certains chroniqueurs prétendent que l'origine du nom de la commune provient d'une Abbaye fondée par le roi Louis le Bègue.
- En 1140 après son abandon l'abbaye est restaurée par Evrard Radoulx, châteleain de Tournai et prince de Mortagne qui volut y être enterré.
- les premiers hôtes sont des moines de l'Abbaye de Vicogne puis des moines de l'ordre des Prémontrés.
- En 1141 l'abbaye est mentionnée dans les actes de l'évêque d'Arras Alvise.


text:
Mosaïc
Un mosaïc (de l'italian mosaico, del bas latin mosaicum (opus), del grèc uouσeῖoς, mouseĩos "relatiu a las musas"[1]), a l'origina, èra una composicion decorativa elaborada a partir de tessèlas de colors e materials diferents , com lo marbre, terralha o veire.
Lo mosaïc es un art fòrça vièlh. A l'Edat del Bronze en Creta ja s'utilizava aquela decoracion. Se trobèt d'òbras de mosaïc dins los escavaments arqueologics de Mesopotamia del sègle IV a III abC. Se trapava dins tot el monde antic per la decoracion d'interiors. Se trobèt de mosaïcs del sègle IV abC dins la ciutat palais Macedònia d'Aegae, mas los sols de mosaïc son generalament associats amb l'arquitectura dels bastiments romans, Dempuèi Britania fins Dora Europòs. Los sols de mosaïc esplendids caracterizan las vilas romanas luxosas. A Roma, Neron e sos arquitèctes utilizèron de mosaïcs per cobrir los parets e plafons de la Domus Aurea, bastida en 64.
Amb la construccion de basilicas crestianas a la fin del sègle IV, los mosaïcs del parets e plafons foguèron adaptats als usatges crestians. Lo trescòl del temps dels mosaïcs crestians èra pendent l'Empèri Bizantin, coma a Exarca e Ravena e sos territòris de Sicília, e sa rivala Venècia, ont i a de mosaïcs a l'exterior e l'interior de Sant Marc. En l'Euròpa occidentala, la tecnica de la fresca foguèt utilizada a la plaça de la dificila tecnica del mosaïc.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la nòrma classica de l'occitan, cal evitar lo francisme la mosaïca* al femenin.


text:
Fresnes
Fresnes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val de Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila s'es trucada Frènes, Frènes las Rungis
Es en una bulle del pape Eugène III, en 1152, #que se vei facha mencion del nom del pòble, stipulant que lo Prieuré de Longpont, i possedís lo tèrç dels #dire
De contunh la distincion de Frènes apertendrà a la s|XII|e}} sègle a la glèisa de La nòstra Madama de París[1].#Que possedirà la mai granda part de la distincion. En 1442, lo rei Charles VI, dona las tèrras de Bernies (Berny) e de Antony #qu'a confisquées a Alexandre lo Boursier, a un bourgeois de París Jehan Sac En 1601, Philippe de Cannaye, ambaissador de França a Venècia, es senhor de Fresnes-lez-Rungis, el décéde e daissa la siá tèrra als sieus fils en 1610.
Aquela distincion passa de contunh a Pierre E Brûlart, senhor de Berny e la siá esposa, Ostal Cauchon, Madama de Sillery,de contunh als sieus fils: Nicolas Brûlart de Sillery, e als fils d'aquel: Pierre II Brûlart, (1583-1640, vicomte de Puiseux e secretari d'Estat als Questions estrangièras, (1617-1626), marques de Sillery, baron de Lo Grand-Pressigny, Ambaissador d'Espanha, #que va l'amassar a Berny, en ligant aital los dos fiefs e en fasent far de lo sieu castèl de Berny, un autentic palai, per François Mansart #que i fa las siás primièras armas, cap a 1640. Los proprietaris seràn successivament: lo primièr President al Parlament de París, Pomponne II de Bellièvre, #que retrà lo sieu sojorn celèbre en i avent las reünions secrétes dels instigateurs de la Fronde en (1648-1649). Passa de contunh a Hugues de Leona per #qu'aquela distincion i aurà erigit en baronnie. Après los sieus fils #que lududes succéde, la tèrra passa en 1646, a la Abbaye de Sant Germain dels Prés, aital coma çò Castell de Berny, ne fa l'ostal de campanha de las siás abbés commendataires.
La municipalitat a ocupat la Mois invalide (de setembre)M, pels Prussiens. Los grands eveniments de la fin del XIXe sègle seràn lo bastiment de la preson de 1895 a 1900, #que serà de 1940 a 1950 una preson politica e uèi de drech comun. Aquela preson farà aumentar lo nombre de la populacion
La ville s'est appelée Frènes, Frènes les Rungis
C'est dans une bulle du pape Eugène III, en 1152, que l'on voit fait mention du nom du village, stipulant que le Prieuré de Longpont, y possède le tiers des dîmes
Puis la seigneurie de Frènes appartiendra au Sègle XII siècle à l'église de Notre Dame de Paris[2].qui possédera la plus grande partie de la seigneurie. En 1442, le roi Charles VI, donne les terres de Bernies (Berny) et d'Antony qu'il a confisquées à Alexandre le Boursier, à un bourgeois de Paris Jehan Sac En 1601, Philippe de Cannaye, ambassadeur de France à Venise, est seigneur de Fresnes-lez-Rungis, il décéde et laisse sa terre à son fils en 1610.
Cette seigneurie passe ensuite à Pierre I Brûlart, seigneur de Berny et son épouse, Marie Cauchon, Dame de Sillery,puis à leur fils: Nicolas Brûlart de Sillery, et au fils de celui-ci: Pierre II Brûlart, (1583-1640, vicomte de Puiseux et secrétaire d'État aux Affaires étrangères, (1617-1626), marquis de Sillery, baron de Le Grand-Pressigny, Ambassadeur d'Espagne, qui va la réunir à Berny, liant ainsi les deux fiefs et faisant faire de son château de Berny, un véritable palais, par François Mansart qui y fait ses premières armes, vers 1640. Les propriétaires seront successivement: le premier Président au Parlement de Paris, Pomponne II de Bellièvre, qui rendra sa demeure célèbre en y tenant les réunions secrétes des instigateurs de la Fronde en (1648-1649). Puis elle passe à Hugues de Lionne pour qui cette seigneurie sera érigée en baronnie. Après son fils qui lui succéde, la terre passe en 1646, à l'Abbaye de Saint Germain des Prés, ainsi que le Château de Berny, elle en fait la maison de campagne de ses abbés commendataires.
La commune est occupée le Mois invalide (septembre)M, par les Prussiens. Les grands événements de la fin du XIXe siècle seront la construction de la prison de 1895 à 1900, qui sera de 1940 à 1950 une prison politique et aujourd'hui de droit commun. Cette prison fera augmenter le nombre de la population
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari istoric dels environs de París del mètge Ermete Pierotti
- ↑ Dictionnaire historique des environs de Paris du docteur Ermete Pierotti


text:
Pan (mitologia)
Personatge de la mitologia grèga, Pan (Πάv, tot), es lo dieu de la totalitat, de la Natura tota entièra. Es sovent identificat a fanès o Protogonos. Dins la tradicion orfica, es lo dieu unic.
Mite[modificar | modificar la font]
Pan es lo protector dels pastres e dels tropèls. Es generalament figurat amb de pès de boc e de banas. Se confond sovent amb los satirs (òmes semicabrencs, aurelhas, coa e pès de cabra), Pan es representat d'un biais mens uman, se caracteriza per sa laidetat e sa sauvatjariá. En mai de la natura, Pan es associat a la feconditat.
L’Imne omeric que li es consacrat lo nomena filh d'Ermès e d'una ninfa, filha de Driops. Nasquèt atal sul mont Cilèna, en Arcadia. Vesent son aparéncia mostrosa, sa maire fugiguèt, mas lo paire portèt son filh sus Olimp (çò que balhèt a Pan sa natura divina), ont totes los dieus se gausèron de lo veire. Segon l'autor, seriá l'origina de son nom : totes [Πάv] los dieus foguèron regaudits. Segon d'autras legendas, passèt per èsser lo filh de Zèus e de Callisto o de Zèus e de la ninfa Timbris, o encara de Zèus e d'Ibris, la divessa de la Desmesura. Enfin, seguent las racontas posterioras a l'Odissèa, Pan foguèt puslèu considerat coma lo filh d'Ermès e de Penelòpa qu'Ulisses auriá repudiada per causa de son manca de fidelitat, o ben coma aquel que concebèt aprèp aver cedit cadun son torn a sos cent uèit pretendents[1]. Per conciliar aquelas diferentas variantas, Nonnos de Panopolis imaginèt l'existéncia d'un quinzenat de Pan diferents, d'unes eissits del Pan primordial, alara considerat coma lo filh de la ninfa cabra Amaltèa e lo fraire de lach de Zèus, los autres nascuts d'Ermès per las ninfas Sosé e Penelòpa[2].
Segon d'autras legendas, Pan aima pas l'Olimpa, ont los dieus se riguèron de son aspècte, e preferís viure dins los bòscs e las forèsts en companhiá dels satirs, ninfas e autras divinitats de la natura.
Segon Ovidi (Metamorfòsis, XI), Pan desfisa Apollon dins un concors musical jutjat per Tmolos, rei lidian, finalament ganhat pel dieu el meteis.
Pan es presentat coma lo dieu de la fola, e subretot de la fola isterica, en rason de la capacitat que li foguèt atribuida de far pèrdre son umanitat a l'individú en panica, e d'estrifar, desmembrar, espandre son idole. Es l'origina del mot « panic », manifestacion umana de la colèra de Pan.
Se s'atribuís a Pan de compòrtaments pauc benvolents, cal far abstraccion de las atencions qu'aviá pels pastres e per lors tropèls que n'èra naturalament lo protector.
Lo cristianisme s'inspirèt sens dobte de l'aparéncia e del caractèr sulfurós d'aquel dieu fòrça popular, e lo « diabolizèt » en balhant sas caracteristicas al demòni, per lutar contra lo paganisme e tota autra tradicion religiosa que resistissiá a son implantacion.
Es Pan que forniguèt los cans de la canhada d'Artemis.
Pan es lo sol dieu a aver un jorn conegut la mòrt, atal se pòt interpretar coma una representacion del cicle de las sasons, e del passatge de la bèla sason a l'automne puèi a l'ivèrn.
Amors[modificar | modificar la font]
- La ninfa Sirinx se transformèt en canavèras per escapar a son desir. Coma lo vent de son buf fasiá gemegar las canavèras, en omenatge, Pan faguèt un instrument de musica que li balhèt lo nom de sirinx, conegut coma flaüta de pan.
- La ninfa Ecò que sa votz remirabla rendiá tot òme amorós. Pan l'atrapèt e l'escampilhèt sus tota la Tèrra. Ne demòra solament l'ecò, palla imitacion, e una filha, Linx, qu'Era, per la punir d'aver favorizat las amors de Zèus amb Io, metamorfòsa en estatua de pèira o en un aucèl utilizat dins las conjuracions amorosas, lo torcòl[3].
- Lo pastre de Sicília Dafnis, aimant de Pan.
- Selene (personificacion de la Luna), que se daissa seduire en acceptant un tropèl de buòus blancs.
- La ninfa Eufene, que li dona un filh, Crotos, venguda la constellacion del Sagitari.
Atal, Sirinx percaçada per enveja s'escapèt e foguèt assemblada post mortem, alara qu'Ecò percaçada per gelosiá foguèt atrapada puèi escampada dins la mòrt (e atal dispareguèt). Lo mite de Pan concentra tota la dualitat de l'imitacion : desir/gelosiá, assemblar/escampar, preséncia/abséncia.
Atributs e santuari[modificar | modificar la font]
- Sos atributs : la flaüta de Pan, las banas, los pès de boc
- Sos santuaris : Arcadia, ont es lo dieu nacional, se partejan amb Zèus lo principal som de la region, lo mont Licèu.
- Una de las balmas del versant Nòrd de l'Acropòli li es consacrada.
Iconografia[modificar | modificar la font]
Nascut dins los bòscs d'Arcadia, la region pus isolada de Peloponès, Pan es venerat per la populacion locala que li atribuís d'elements pastorèls. A l'origina, semblèt un boc dreçat sus las patas de darrièr ; puèi, amb lo temps, son umanitat apareis, e consèrva doas banas amagadas dins lo pel. Los satirs partejan amb Pan d'atributs comuns, se pòdon identificar amb lor barba e lor pels espelofits, aurelhas puntadas e una longa coa cavalina e lor sèxe es generalament en ereccion [4].
Notes[modificar | modificar la font]
- ↑ Fonts divèrsas : ServieEus, Pausànias, Tzetzès a Licofron, etc.
- ↑ Catalòg de l'armada divina de [[Dionisos (mitologia)|]] al cant XIV de las Dionisiacas.
- ↑ Soda ; scoliastes de Teocrit e de Pindar, IV, 56.
- ↑ (fr)Dictionnaire illustré de la mythologie et des antiquités grecques et romaines, Pierre Lavedan, Hachette, 1931.