text:
Sierck-les-Bains
Sierck-les-Bains es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
D'après cèrts autors, lo nom de Sierck seriá d'origina romaine, malgrat aiçò cap de descobèrta d'aquela epòca i a pas #èsser facha. S'admet uèi que lo accepció de las paraulas latinas « circum » e « circulus » correspond a la situacion géographique de la localité bastida sus la part convexe d'un méandre de la Moselle a lo sieu confluisson amb lo ruisseau de Montenach. Aquela posicion, cara al tuc del Stromberg, a las pòrtas del Luxemborg e del Alemanha, justifica la preséncia d'un castèl fòrt #que sembla aver-i precedit la vila. Se situa lo sieu bastiment aModèl:La X e o Modèl:S-. A aquela epòca, Sierck #que dépendait de las archevêques-electors de Trèves #venir possession del pòrti [[Gérard Ier de Lorraine|Gérard Sègle I de Lorraine]] e lo #demorar fins al tractat de Vincennes l'an 1661 amb totun qualques interrupcions.
Las originas de la familha de Sierck son incertes. De ninguns la pretenon sortida d'aquela de Ardenne. Quoi #Que ne siá, apareis a la s-|X|e}} e se apaga cap a 1530. Es jos l' autoritat d'aquela familha que la vila #conéisser lo sieu mai grand desvolopament, tant del punt d'enguarda economic #que architectural. Qualqu'uns de los sieus membres #ocupar d'anautitas foncions religiosas, #çò que pas #èsser pas sens importància per la vila. Cal citar a aquel títol Jean de Sierck, avesque de Utrecht de contunh de Toul, mòrt l'an 1305 e Jacques de Sierck, archevêque de Trèves fondator de l'universitat d'aquela vila, mòrt l'an 1456.
En 1285, Ferri de Sierck es present al tournoi de Chauvency-lo-Castèl, #qu'a luòc près de Montmédy, e joute contra Millet de Thil.
Es en 1295, quand Transbordador III de Lorraine lududes octroie una charte de affranchissement, que la vila s'environa d'una enceinte fortificada, lo posterior dels ostals en donant sus la Moselle en formant barrièra defensiva. Fins a la fin de la Modèl:S- lo bourg sortirà pas gaires limits aital fixats. Las carrièras s'organizan seguenta dos aisses impausats pels corses d'aiga. De la Pòrta de Trèves al Nòrd-Es a la Pòrta de Diedenhofen al Sud-Oèst, la Granda' Carrièra seguís la corba del méandre de la Moselle, del temps que las carrièras del Molin e dels Tanneries voregen lo ruisseau de Montenach de la Pòrta de las Enquadernes al luòc del Vièlh Mercat. Arnould VIN de Sierck #èsser a l'origina de divèrsas bastissas màgers de la region : lo castèl de Meinsberg (comuna de Manderen), longtemps residéncia principala de la familha de Sierck, l'anciana glèisa de Contz-las-Bains, e a Sierck, la reconstruction gaireben completa del castèl, l'edificacion de la glèisa en justificant entre un autre son érection en parròquia al mièg de la Modèl:S-.
La prospérité de la vila, fins a la guèrra de Trenta Ans aviá favorit l'exercici de nombrosas activitats comercialas e artesanalas. Los ostals e de botigas #que carnissers, drapiers, tanneurs #far bastir de la XVen a Modèl:La s-, donan encara uèi lo sieu caractèr dins la vila. Las fortificacions en avent perdut de lo sieu interès estrategic a la fin de la Modèl:S-, un quai i aguèt bastit la longitud de la Moselle a partir de 1785 per assainir la vila bassa e facilitar la circulacion ; las façadas se #virar cap al riu e las pòrtas aguèron abandonat o destruidas. La vila #poder s'estendre alavetz.
Cap de-luòc de costat dempuèi 1790, Sierck #far partida d'aquel de Launstroff de 1802 a 1806. Los bombardements de 1944 #destruir totes los ostals de la carrièra dels Josieus e l'Otèl de vila. Sierck-Sus-Moselle es pas vengut #que tardivement Sierck-los-Bains. La notícia appellation fa referéncia a la cuerta existéncia a Modèl:La s- sègle d'un pichon establiment thermal a la localizacion de l'estacion actuala. Uèi, se lo comèrci e lo artisanat demòran las activitats principalas d'aquela pichona vila de 1 665 abitants d'après lo recensement de 1982, la qualitat de lo sieu patrimòni l'autoriza a considerar un desvolopament del torisme sens dobte important per lo sieu futur.
D'après certains auteurs, le nom de Sierck serait d'origine romaine, pourtant aucune découverte de cette époque n'y a été faite. On admet aujourd'hui que l'acception des mots latins « circum » et « circulus » correspond à la situation géographique de la localité bâtie sur la partie convexe d'un méandre de la Moselle à son confluent avec le ruisseau de Montenach. Cette position, face à la colline du Stromberg, aux portes du Luxembourg et de l'Allemagne, justifie la présence d'un château fort qui semble avoir précédé la ville. On situe leur construction au Xen ou Modèl:S-. À cette époque, Sierck qui dépendait des archevêques-électeurs de Trèves devint possession du duc [[Gérard Ier de Lorraine|Gérard Sègle I de Lorraine]] et le resta jusqu'au traité de Vincennes en 1661 avec toutefois quelques interruptions.
Les origines de la famille de Sierck sont incertaines. D'aucuns la prétendent issue de celle d'Ardenne. Quoi qu'il en soit, elle apparaît au Modèl:S- et s'éteint vers 1530. C'est sous l'autorité de cette famille que la cité connut son plus grand développement, tant du point de vue économique qu'architectural. Certains de ses membres occupèrent de hautes fonctions religieuses, ce qui ne fut pas sans importance pour la ville. Il faut citer à ce titre Jean de Sierck, évêque d'Utrecht puis de Toul, mort en 1305 et Jacques de Sierck, archevêque de Trèves fondateur de l'université de cette ville, mort en 1456.
En 1285, Ferri de Sierck est présent au tournoi de Chauvency-le-Château, qui a lieu près de Montmédy, et joute contre Millet de Thil.
C'est en 1295, lorsque Ferry III de Lorraine lui octroie une charte d'affranchissement, que la ville s'entoure d'une enceinte fortifiée, l'arrière des maisons donnant sur la Moselle formant barrière défensive. Jusqu'à la fin du Modèl:S- le bourg ne sortira guère des limites ainsi fixées. Les rues s'organisent suivant deux axes imposés par les cours d'eau. De la Porte de Trèves au Nòrd-Est à la Porte de Thionville au Sud-Ouest, la Grand' Rue suit la courbe du méandre de la Moselle, tandis que les rues du Moulin et des Tanneries bordent le ruisseau de Montenach de la Porte des Broches à la place du Vieux Marché. Arnould VI de Sierck fut à l'origine de plusieurs édifices majeurs de la région : le château de Meinsberg (commune de Manderen), longtemps résidence principale de la famille de Sierck, l'ancienne église de Contz-les-Bains, et à Sierck, la reconstruction presque complète du château, l'édification de l'église justifiant entre autres son érection en paroisse au milieu du Modèl:S-.
La prospérité de la ville, jusqu'à la guerre de Trente Ans avait favorisé l'exercice de nombreuses activités commerciales et artisanales. Les maisons et boutiques que bouchers, drapiers, tanneurs firent construire du XVen au Modèl:S-, donnent encore aujourd'hui son caractère à la ville. Les fortifications ayant perdu de leur intérêt stratégique à la fin du Modèl:S-, un quai fut construit le long de la Moselle à partir de 1785 pour assainir la ville basse et faciliter la circulation ; les façades se tournèrent vers la rivière et les portes furent abandonnées ou détruites. La ville put alors s'étendre.
Chef-lieu de canton depuis 1790, Sierck fit partie de celui de Launstroff de 1802 à 1806. Les bombardements de 1944 détruisirent toutes les maisons de la rue des Juifs et l'Hôtel de ville. Sierck-sur-Moselle n'est devenu que tardivement Sierck-les-Bains. La nouvelle appellation fait référence à la courte existence au Modèl:S- siècle d'un petit établissement thermal à l'emplacement de la gare actuelle. Aujourd'hui, si le commerce et l'artisanat restent les activités principales de cette petite ville de 1 665 habitants d'après le recensement de 1982, la qualité de son patrimoine l'autorise à envisager un développement du tourisme sans doute important pour son avenir.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
]]


c: text/html

text:
Elizabeth Taylor
Elizabeth Rosemond Taylor (nascuda lo 27 de febrièr de 1932 - defuntada lo 23 de març de 2011) foguèt una actritz britanica que tabalhèt mai que tot als Estats Units d'America e recebèt 2 Oscars de la melhora actritz: en 1960 e en 1966.
Filha d'emigrants nòrd-americans al Reialme Unit, tornèt amb eles a Estats Units pauc abans de la Segonda Guèrra Mondiala. Après participar a divèrsas comèdias d'escassa qualitat, l'an 1950 atenguèt lo sieu primièr succès comercial e de critica amb Lo paire de la nòvia. Durant los decènnis de 1950 e 1960 se convertiguèt en una de las màgers estelas de Hollywood mercés a la siá preséncia en títols tan significatius cossí Giant (1956), La gata sul tet de zinc (1958) o la, fins alavetz, pellicula mai cara de l'istòria del cinèma, Cleopatra (1963), films en los que sabèt espetar abilament lo sieu atractiu sexual. Tan famosa per la siá carrièra cinematografica coma per la siá vida sentimentala (contractèt matrimòni en uèch ocasions), ganhèt dos Oscar per los sieus ròtles en Butterfield 8 (1960) e Quala a paur de Virginia Woolf? (1966). La siá darrièra pellicula es del 2001.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Maniqueïsme
Lo Maniqueisme èra una religion d'origina iraniana apareguda au sègle III a partir deis ensenhaments de Mani (vèrs 216-276). Èra un sincretisme entre lo Cristianisme, lo Zoroastrisme e lo Bodisme. Èra una religion dualista basada sus una cosmogonia depintant una lucha entre lo Ben e lo Mau. Los maniquèus creson qu'una causa depend de l'autra e postulavan l'existéncia d'un Dieu maligne al meteis nivèl que lo Dieu Paire dels crestians. Venguèt rapidament fòrça populara mai, considerada coma una eresia, fuguèt combatuda per lei Crestians. Dispareguèt vèrs lo sègle XIV.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Son nom deriva del fondator del corrent, Mani (o Ragis). Mani predicava sas doctrinas sens èsser crestian, e fòrça elements de sa doctrina derivan del zoroastrisme, del bodisme, del mitraïsme e dels cultes babilonians (Ragis èra adèpte d'aquela darrièra). Foguèt considerat coma una eretgia quand comencèt de se difusar dins los meteisses territòris ont temptava de s'introduire lo cristianisme, alara qu'èra vertadierament una religion diferenta.
Mani foguèt executat per òrdre del rei de Pèrsia en 276. Pasmens, sa doctrina se difusava en Pèrsia, Asia Centrala (ont subsistiguèt aperaquí mila ans), Mesopotamia, Siria, Palestina, Egipte, Africa, Ispania, Gàllia e Itàlia. Un dels caps mai conegut foguèt l'egipcian Akuas (de qui una partida dels maniquèus prenguèron lo nom d'«akuanitas»), influencièt d'altres eretges coma los priscillianistas, e pus tard dins lo catarisme, los valdeses e los bogomils.
Cresenças[modificar | modificar la font]
Los maniquèus coma los gnostics, mandeïstas e mazdeïstas- èran dualistas: cresián que i aviá una lucha eternala entre dos principis afrontats, lo Ben e lo Mal, qu'èran associats a la Lutz e las Tenèbras e, alara, consideravan que l'esperit de l'òme es de Dieu mas lo còs de l'òme es del demòni. Aquò s'explicava per un ensems de mites antropogonics, d'influéncia gnostica e zoroastrica. En l'òme, l'esperit o lutz se tròba captiu per causa de la matèria corporala; en consequéncia, cresián qu'èra necessari de practicar un ascetisme estricte per començar lo processus de liberacion de la lutz presa. Mespresavan alara la matèria, quitament lo còs uman. Los «oissent» aspiravan a se tornar trobar encarnat coma «causits», que alara avián pas mai besonh de se tornar encarnar.
Zaratostra, Platon, Jèsus, Boda e d'autras figuras religiosas serián estats enviats a l'umanitat per l'ajudar dins sa liberacion espiritala, Mani essent lo Sagèl dels profètas.
Lo maniqueïsme nèga la responsabilitat umana pels mals comeses perque crei que son pas produchs de la volontat de l'òme mas del domeni del mal sus la nòstra vida. Per aquò consideravan lo pavon coma lor animal sagrat, perque las colors de son plumatge revelavan los diferents estats espiritals per ont passava lo còs per capitar a se purificar e se transformar en l'esperit divin.
Libres sagrats[modificar | modificar la font]
Mani escriguèt sèt o uèit libres, que contenon los ensenhaments de la religion. Pasmens qualques fragments escampilhats e de traduccions dels originals se faguèron.
Originals escriches en siriac[modificar | modificar la font]
- L'Evangelion (grèc: EuaYYeλιov, es a dire, a pauc près "bonas novèlas"): Tanben conegut coma l'Evangeli de Mani. De citacions del primièr capítol foguèron presentadas en arabi per Ibn al-Nadim, que viviá a Bagdad a l'epòca que ala encara vivián los Maniquèus, dins son libre lo "Fihrist" (escrit en 938).
- Lo tresaur de la Vida
- Lo Tractat
- Secrets.
- Lo Libre dels Gigants, fragments originals foguèron descobèrts a Qumran e Turf.
- Epistòla, Agustin d'Ipòna fa de citacions, en latin, de Mani de las Epistòlas Fondamentalas dins qualques unas de sas òbras contra lo maniqueïsme.
- Psalms e preguièra, en còpte, descobèrt en Egipte en 1900, foguèt editat e publicat per Charles Allberry.
Escriches originals en persan[modificar | modificar la font]
- Lo Shabuhragan, dedicat a la shapur I: de fragments descobèrts a Turf.
Autres libres[modificar | modificar la font]
- Lo Ardahang, dins la tradicion iraniana, foguèt un dels libres sagrats de Mani que venguèt mai tard per se remembrar l'istòria pèrsa, e foguèt tanben nomenat Aržang, en Partian paraula que significa "digne", e foguèt abelit de pinturas. Alara, los iranians li donèron lo títol de "Lo Pintor".
- Lo Kephalaia, "Discorses", que se tròba la traduccion còpta.
- Dins l'origina del seu Conselh d'Administracion, lo títol del Codex-Mani, una traduccion grèga d'un libre aramèu que descriu los primièrs ans de vida de Mani.
Òbras non maniquèas conservadas per la Glèisa maniquèa[modificar | modificar la font]
- Qualques partidas del Libre d'Enòc literatura.
- Qualques publicacions en relacion amb l'apòstol Tomàs, e la partida en siriac de Los Actes de Tomàs , e los Psalms de Tomàs.


text:
Tuatara
Los tuataras (genre Sphenodon) son reptils endemicos de las islas aledanhas en Nòva Zelanda, pertenecientes a la familha Sphenodontidae. Lo significat de lo sieu nom comun proven del maòri e vòl dire "esquina espinosa". A primièra vista (per convergéncia evolutiva) son sembladas a las iguanas, que, malgrat aiçò, son amb el pas emparentadas. Mesuran unes 70 cm de longitud e son insectivòrs e carnivòrs.
Las doas d'espècias actualas de tuataras e l'extinta coneguda an de parents fòrça prèps qu'existiguèron fa ja 200 milions d'ans, al parelh dels dinosaures. En aquestas epòcas abitavan lo supercontinente de Gondwana en s'avent distribuit, segontes sembla, dempuèi l'airal que correspond uèi en America del Sud en passant per l'Antartida fins a Austràlia. Al se separar d'Austràlia per deriva continental, Nòva Zelanda se convertiriá en l'unic reducte actual, motiu que se qualifica per el a aquestes animals coma de fossils viuentes.


text:
Algarve
L'Algarve (API : [aɫˈɡaɾv(ɨ)]) es una region administrative situada al sud del Portugal continental. La vila de Faro n'es la capitala administrativa. S'agís d'una de las regions touristicas estivalas mai importantas de Portugal e d'Euròpa, mercé a las plajas e son patrimòni istoric.
Situada al tèrme sud oèst d'Euròpa, bordada al sud e a l'oèst per l'ocean Atlantic, l'Algarve parteja sa frontièra a l'èst amb Andalosia qu'es separada pel flum Guadiana; au nòrd, avesina la ragion d'Alentejo. La region regropa setze municipalitats e compren lo districte de Faro. Amb sa superficia de 4 988,56 km2, l'Algarve es la mai pichona de las regions creadas per la Comissão de Coordenação e Desenvolvimento Regional, « Comission de Coordinacion e del Desvolopament Ragional », (CCDR) de Portugal.
Lo Produch interior brut (PIB) es de 6 951 milions d'èuros, o un PIB per capita de 16 231 €. Lo sector economic máger es lo sector terciari mercé als revenguts del torisme; lo sector primari representa 4,6 %, lo sector segondari 11,9 % e le terciari 83,5 % de l'economia de la region.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Economia
- 4 Administracion
- 5 Populacion e societats
- 6 Cultura locala e patrimòni
- 7 Notas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Algarve constituís una josregion estatistica omonima e correspon totalament a l'anciana província del meteis nom e al districte de Faro. Sa superficia es de 4 960 km2, sa populacion en 2007 es de 426 386 abitants.
La region es limitada al nòrd per la region portuguesa d'Alentejo (josregions de l'Alentejo Litoral e del Baixo Alentejo), al sud e a l'oèst per l'ocean Atlantic e a l'èst pel flum Guadiana que la sépare de la region espanhòla d'Andalosia.
Lo punt culminant de la region es lo Pico da Foia, 902 mètres, dins la Serra de Monchique[1],[2].
La region es divisada en doas zonas, una partida occidentala nomenada Barlavento e una partida orientala nomenada Sotavento. Caduna d'aquelas doas zonas compren uèit municipalitats qu'una es principala: Faro per la zona del Sotavento e Portimão per aquela del Barlavento.
La còsta maritima d'Algarve es de gaireben 155 quilomètres de long, que 50 dempuèi lo tèrme del Cabo de São Vicente, lo punt mai al sud oèst d'Euròpa. La còsta se caracteriza per des crotas dubèrtas dins lo ròc calcari, subretot a l'entorn de la vila de Lagos.
Relèu[modificar | modificar la font]
Lo relèu de la region se caracteriza per de puègs lisas traversadas per de valadas. Las principalas zonas montanhosas son la Serra de Monchique, la Serra de Espinhaço de Cão e la Serra do Caldeirão.
Donat lo clima subumid de la region[3], lo mes de març a una mejana pluviometrica anadièra situada entre 1 000 e 2 000 mm, combinada avec de temperaturas moderadas. de rius an lor font dins la Serra. Las principalas son la Ribeira de Seixe, la Ribeira de Aljezur (o da Cerca), la Ribeira de Odiáxere, la Ribeira de Monchique e la Ribeira de Boina.
Al nòrd èst, la Serra do Caldeirão es situada a la frontièra entre la còsta e las planas del bas Alentejo[4]. Son altitud capita los 580 mètres, las municipalitats de Tavira e de Loulé amb qualques punt passan 500 mètres d'altitud.
La Serra do Caldeirão, malgrat son altitud modèsta, forma un paisatge plan particular, que los puègs son descopats per un sistèma fluvial pro dens, compausat de rius de regim estacionari.
Idrografia[modificar | modificar la font]
Algarve es traversada per de flums que lo Guadiana, frontièra naturala entre Algarve e Andalosia e formant doncas la frontièra lusoespanhòla sud[5]. Lo flum nais dins lo pargue natural dels lacs de Ruidera, dins la província espanhòla de Ciudad Real; sa logor totala es de 829 quilomètres.
L'Arade nais dins la Serra do Caldeirão e travèrsa las municipalitats de Silves, Portimão e Lagoa, puèi s'escampa dins l'ocean Atlantic a Portimão, a l'èst de la praia da Rocha[6].
La region acculhís tanben la Ria Formosa, un ensems de lònas e d'illas formadas aprèp lo Tèrratrem de Lisbona de 1755, separada de la mar par un cordon litoral, al bòrd de que s'espandisson las municipalitats de Loulé, Faro, Olhão, Tavira e Vila Real de Santo António. Sa superficia totala est de 18 400 ectars per une longor de 60 quilomètres, del flum Ancão fins a la praia da Manta Rota[7].
Clima[modificar | modificar la font]
La temperatura mejana anadièra del litoral del Sotavento e del centre de la region es la mai nauta del Portugal continental e una de las mai nautas de la peninsula Iberica; s'establís a gaireben 18 °C (1961-1990). La region gausís d'un clima puslèu caud e sec de tipe mediterranèu[8].
Entre octobre e febrièr, se vei de concentracions de precipitacions, sovent de caractèr torrencial. Las mejanas anadièras son inferioras a 600 mm per la mai granda partida del litoral e dins la val del Guadiana; passan los 800 mm dins la serra do Caldeirão e 1 000 mm dins la Serra de Monchique. Dins la region litorala, i a cinq meses pro secs, e, entre junh e setembre, las precipitacions sont raras.
L'ensolelhament mejan de la region, levat la Serra de Monchique, es de 2 800 oras per an, çò que ne fa una de las regions europèas mai solelhada[9].
Lo clima de la region, segon la classificacion de Köppen, se divisa en doas zonas: la primièra aparten al clima temperat, çò que significa fòrtas de precipitacions en ivèrn e un temps sec e caud en estiu; la segonda es de clima temperat amb d'ivèrns pluvioses e d'estiu secs amb de temperaturas pauc elevadas. Las nevadas son raras dins la region. La darrièra casuda sul litoral foguèt resistrada en febrièr de 1954[10], mas nevejèt suls massisses de la region coma lo 1èr de febrièr de 2006 dins la Serra do Caldeirão e lo 10 de genièr de 2009 dins la Serra de Monchique[11].
Environament[modificar | modificar la font]
L'urbanizacion es subretot concentrada sul litoral alara que l'interior de las tèrras demora puslèu rural e abriga fòrça massisses boscoses. La region es menaçada cada ans pels encendi de bòsc[12].
L'urbanizacion del litoral es lo fruch del torisme de massa aparegut dins los ans 1960. Las primièras criticas contra aquel tipe urbanizacion apareguèron dins lo ans 1980[13].
Existís, al sud de la region, una resèrva naturala de 184 km2, la Ria Formosa, ont es possible d'observar de centenas d'espècias d'aucèls[14], e d'ilas e ilótas. S'agís d'una zona aparada per l'estatut de pargue natural dempuèi lo 9 de decembre de 1987[15],[16].
Las regions de l'Algarve e d'Alentejo se partajan lo pargue natural del Sud Oèst Alentejano e Còsta Vicentina, que la superficia es de 56 952 ectars, que s'apond una zona maritima aparada de 17 460 ectars. Lo pargue s'espandís dempuèi lo riu de la Junqueira a São Torpes fins a la plaja de Burgau, sus una longor de 110 quilomètres[17].
-
Praia do Peneco, a Albufeira
-
-
Bauces al nòrd del Cabo de São Vicente
-
encendi de bòsc dins la region (2005)
-
Urbanizacion du litoral a Quarteira
La flora relève es de tipe mediterranèu, levat aquela de la Serra de Monchique, mai prèp del tipe subtropical[18]. I a dins dans la Serra de Monchique una granda varietat d'espècias vegetalas, que l'espècia dominanta es lo garric de las Canarias, mesclas au siure. S'i vei tanben de castanhièrs, de manhòlias, de bananièrs e de rododendrons. Fòrça espècias d'aucèls frequentan aquela region, tota l'anada o per de passas de migratòris.
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme Algarve ven del nom al-Gharb al-Ândalus (Andalosia de l'Oèst), nom donada a l'actuala Algarve e al bas Alentejo pendent l'occupacion musulmana[19].
Al sègle XIII, lo Gharb al-Ândalus se redisiá a una faissa al sud del reialme de Portugal, que Silves es la capitala[20]. Lo nom d'al-Gharb, adaptat a la fonetica e à l'ortografia portuguesas, acabèt doncas per designar sonque aquela darrièra region jos dominacion mora al Portugal, que pòrta ara lo nom d'Algarve.
Preistòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, l'actuala Algarve e lo sud del districte de Beja son occupats pels Conís[21], pòble possiblament linguisticament e etnicament d'origina ibèra e celtibèra, jos l'influéncia culturala de la civilizacion de Tartessos. Pendant la guèrra lusitaniana, la principala vila dels Conii, Conistorgis, foguèt destruida pels Lusitanians. Los Fenicians establiguèron de pòrts de comerci, per la còsta, vèrs 1000 Abc. Los Cartagineses fondèron Portus Hanibalis, ara Portimão, vèrs l'an 550 Abc
Aprèp la conquèsta romana, la region foguèt incorporada a la província romana de Lusitània. Los Romans nomenèron la region Cuneus[22] o Cyneticum segon las fonts[23]. L'Algarve fasiá partida de l'Empèri Roman, integrant d'en primièr la província de l'Hispania Ulterieura, puèi aquela de la Lusitània. Demorèt dins l'Empèri roman gaireben 600 ans (de l'an 200 AbC a l'an 410 APC), amb coma vilas principalas Baesuris (ara Castro Marim), Balsa (prèp de Tavira), Ossonoba (Faro), Cilpes (Silves), Lacobriga (Lagos) e Myrtilis (Mértola)[24].
Pendent l'epòca romana, lo desvelopament cultural e economic (agricultura e pèsca) es significatiu, la region èra una importanta region agricòla. A l'epòca, l'òli d'oliva e lo garum èran los principals produchs exportats. Sa localizacion geografica li balhan d’importança, au caireforc de las vias maritimas entre los pòrts romans de la mar Mediterranèa e de l'ocean Atlantic, de l'Hispania, de la Gàllia e de la Britannia. Los flums Guadiana (Anas) e Arade (Aradus) èran de camins fluvials cap a l'interior. Ara, l'Arade es gaireben pas navigable per nau a causa de l'agradacion[25].
En 409, les Alans occupèron Lusitània. Los Visigòts prenguèron lo cntraròtle de la region en 469 jos Teodoric Ièr. Lo reialme Visigòt de Tolèda durèt fins a 711, data de l'invasion musulmana[26].
L'occupacion araba e la conquèsta portuguesa[modificar | modificar la font]
A l'epòca musulmana, la principala vila de la ragion (Gharb al-Ândalus, الغرب الأندلس en arab) es Silves. Al començament del sègle XI, le califat de Còrdoa se separèt en de pichons reialmes o taïfas. Algarve foguèt partajat entre lo taïfa d'Algarve e aquel de Silves. Ambedos realme foguèron conquerits pel taïfa de Sevilha en 1051 e 1063, respectivament.
Aprèp la casuda de las Almoravids en 1147, lo taïfa de Silves tornèt brèvament indépendent per de càser jos l'autoritat dels Almoads en 1151.
En 1191, lo rei Sanche Ièr de Portugal prenguèt Silves ajudat dels crosats, mas capitèt pas demorar. En 1242, D. Paio Peres Correia expulsèt los Moros de Tavira aprèp cinc sègles de dominacion[27].
En 1249, lo rei Alfons III de Portugal conqueriguèt definitivament Algarve, acabant atal la Reconquista portuguesa. Prenguèt lo títol de « rei de Portugal e d'Algarve ». En 1254, vendèt al rei Alfons X de Castelha la partida de las seunas conquèstas située a l'èst du flum Guadiana (frontièra actuala entre Espanha e Portugal), que los noms d'« Algarve espanhòla » (enclusida dempuèi dins l'Andalosia) e « Algarve portuguesa ».
Amb tractat de Badajoz (1267) Castelha reconeguèt las conquèstas portuguèsas e abandonèt la seunas pretensions sus la region[28].
Del sègle XV al XVII[modificar | modificar la font]
La comarca d'Algarve foguèt creada en 1406[29].
Malgrat lo títol de « roi de Portugal e d'Algarve » portat pels successors d'Alfons III, le reialme d'Algarve constituís pas, levat lo nom, un Estat separat: las seunas institucions e leis son las meteisses que dins lo rèste de Portugal. Lo nom d'« Algarve » s'espandiguèt, mai tard, a las conquèstas de Portugal otramer. En 1471, aprèp que prenguèt las vilas marocanas de Tànger, Alcácer-Quibir e Arzila, lo rei Alfonso V prenguèt lo títol de « rei de Portugal e de las Algarves » au plural. Aquel « Algarve d'otramer » demorèt fins a 1769. Lo territòri s'espandissiá alara fins a la vila d'Almeira[30].
Vèrs 1417, una escòla de navigacion foguèt fondada per l'Infant Enric lo Navegador[31]. Cap de referéncia, rèstas arqueologics o documents originals d'epòca sus aquela escola nautica foguèron trobats[32]. En 1877, Sousa Holstein afirmèt que l'escòla jamai existiguèt mas que seriá estat una acadèmia scientifica per la navigacion e la mar[33]. D'autres rebutan fins a l'existéncia d'aquela l'escòla[34], coma Luís de Albuquerque, Thomaz Marcondes de Souza, Será Duarte Leite ou encore Fábio Pestana Ramos[35], alara que d'autres sostengan son existéncia, coma Jaime Cortesão[36].
Al sègle XV, lo pòrt de Lagos aqueriguèt una importancça creissenta amb los viatges dels explorators coma Gil Eanes. De 1576 a 1756, la vila de Lagos venguèt la capitala d'Algarve[37]. A la fin del sègle XVI, la vila de Vila do Bispo foguèt atacada mai d'un còp per de piratas e los Moros e tanben pel corsari anglés Francis Drake[38].
Del sègle XVIII fins ara[modificar | modificar la font]
Jol reialme de Josef Ièr, que reinèt de 1750 a 1777, le marqués de Pombal tentèt de divisar le diocèsi de Faro en dos, amb la creacion d'un novèl diocèsi a Vila Nova de Portimão, mas aquela division foguèt pas reconeguda pel papa. La limita entre les dos diocèsis seriá estat la ribeira de Quarteira, prolongada en linha drecha fins a Alentejo.
En 1755, Algarve foguèt durament tocada pel Tèrratrem de Lisbona de 1755. Los saquejals provoquèron de destruccions dins fòrça vilas de la region, e l'onda de mar damatjèt plan las fortalesa costièras: se la vila de Faro es aparada per la lòna de Ria Formosa, a Lagos, las ondas capitèron lo suc dels barris de la vila.
En 1807, la mitat nòrd del país foguèt envasida per las tropas napoleonianas du general Junot, alara que le reialme d'Algarve e la província d'Alentejo foguèron envasidas per las tropas espanhòlas de Manuel Godoy, prince de la patz[39]. Aquela occupacion s'acabèt l'an seguent, aprèp la revòlta d'Olhão[40]. Lo 16 de decembre de 1815, ambedos reialmes venguèron lo Reialme Unit de Portugal, de Brasil e d'Algarve, amb Rio de Janeiro coma capitala del reialme.
Vèrs 1820, la region visquèt una imigracion importanta de josieus marrocans, gibartarians e espanhòls, mas la region foguèt sonque un luòc de passatge per aqueles que s'anèron cap als Açòres. D'autres demorèron dins la zona de Faro que comptèt un seissantenat de fogals josieus.
En 1836, una novèla division administrativa foguèt creada, lo districte de Faro.
A la casuda de la monarquia, en 1910, los reialmes de Portugal e d'Algarve desapareguèron e, amb l'instauracion de la Premièra Republica portuguesa (1911-1926), l'Algarve venguèt una província[41].
A la debuta dels ans 1960, Salazar comencèt una politica, lo plan regional d'Algarve (1963-1964), que creèt un impòst sus las construccions toristicas. Aquel tèxte de lei foguèt tanben adoptat dins d'autras regions coma a Lisbona, que pasmens foguèt leu suprimit[42]. Foguèt suprimit aprèp la casuda de la dictatura, en 1974.
Economia[modificar | modificar la font]
En 1685, l'ensems dels pòrts de la region exportava pas que 3,2 % e importava sonque 2,9 % de las merças pel pays, alara que lo pòrt de Lisbona importava 75 % e exportava 77 % de las merças del país[43].
Ara Algarve es una region toristica e agricòla. Las principalas produccions agricòlas de la region son las figas, las amètlas, las Iranges, las carróbas, los arboces e lo surrièr per la produccion del siure.
L'orticultura es pro practicada dins la region[44], qu'es tanben productritz de vins, que quatre son jos la Denominação de Origem Controlada: Lagoa, Lagos, Portimão e Tavira.
La pèsca e l'aquacultura son d'activitats importantas dins las regions costièras d'Algarve; las sardinas, las sòlas, los ciprinidèus (carpas…), las dauradas reialas e autres coquilhum son los mai pescats dins la region. L'industria de la pèsca s'apièja sul desvelopament de fòrça usinas de consèrvas que tenguèron un ròtle important dins l'economia d'Algarve a l'epòca de l'Estado Novo (1933-1974).
Mas, a la fin del sègle XX se tanquèron aquelas usinas. Las municipalitats mai implicadas dins la pèsca son Olhão, Tavira, Portimão e Vila Real de Santo António.
Dempuèi l'epòca romana, l'agricultura ten una plaça importanta dins l'economia[45]. En 1970, lo sector primari representava 29 % del PIB de la region (3 431 000 000 d'escudo portugués) e 3 % de l'ensems del Portugal continental. Lo sector occupava prèp de 45 % de la populacion activa, o gaireben 45 000 trabalhadors[46]. Totjorn a l'epòca, la produccion de fruch representa 40 % de la produccion nacionala[47]. Al començament del sègle XXI, lo sector primari representa 4,6 % del PIB.
Lo torisme es la principala font economica de la region. Mercés a las plajas e del clima mediterranèu, Algarve venguèt, dempuèi los ans 1960, una destinacion fòrça populara pels toristas forastièrs, subretot de Grand Bretanha. Puèi la destinacion es tanben estimada pels Portugueses, los Espanhòls, los Alemands, los Olandeses e los Irlandeses[48]. Fòrças forastièrd possedisson de demoranças secondàrias dins la region.
En mai de la beltat de las plajas, Algarve investiguèt dins la creacion de camps de gòlf. Las plajas d'Algarve s'espandisson de la Praia da Marinha fins a Armação de Pêra. Existís tanben una estacion termala, Caldas de Monchique.
Lo clima doç d'Algarve atira l'interès dels Nòrdeuropèus desirant possedar una demorança de vacanças dins la region. S'agís d'uns region Portuguesa de l'Union Europèa, aquò fa que quin que siá ciutadan de l'Union pòt que n'importe comprar liurament une proprietat e d'i demorar[49]. Los expatriats britanics, puèi los Alemands, los Olandeses e los escandinaus son los màgers.
En 1970, mercé al torisme, lo sector terciari representava 52 % del PIB de la region, 3 % de l'ensems del Portugal continental. Emplegava prèp de 29 % de la populacion activa, sián prèp de 30000 trabalhadors[50]. Al començament del sègle XXI, lo sector terciari capita 83,5 % del PIB de la region.
En març de 2007, lo ministre de l'Economia, Manuel Pinho, annoncièt la creacion del projècte Allgarve coma partida d'una promocion estrategica d'Algarve coma destinacion toristica pels forastièrs[51].
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Malhum rotièr[modificar | modificar la font]
Algarve es traversada per doas autorotas.
La premièra, l'A22 passa al sud de la region de Bensafrim (Lagos) a Ayamonte en Espanha. Trvèrsa las vilas de Lagos, Portimão, Albufeira, Loulé, Faro, Olhão, Tavira e la vila termièra de Vila Real de Santo Antonio; liga l'aeropòrt de Faro. Fae 133 quilomètres de long[52].
La segonda autorota, l'A2, passa al centre de la region. Va a la capitala (Lisbona) passant per las vilas algarvienas de Albufeira (Portimão), Salir (Silves) e la vila de São Bartolomeu de Messines (Silves).
La region possedís tanben de rotas segondárias importantas, coma l' itinerari complementar 4 qui permet ligar la vila de Lagos a Vila Real de Santo António. Una autra rota, l' itinerari principal, va al nòrt de Portugal (Valença) a la frontièra espanhòla al nivèl de Castro Marim en passant per Lisbona.
Malhum ferroviari[modificar | modificar la font]
Dins la region i a doas linhas de camins de fèrre.
La primièra, la linha do Sul, permet d'anar a la capitala portuguesa via las garas Campolide e de Tunes. Es la segonda mai granda linha de país, aprèp la linha do Norte. Lo 13 de septembre de 1954, un accident se passèt sus la linha dins l'Algarve, amb maie 30 mòrts e 50 ferritss[53].
La region possedís en pròpri lo seu malhum, la linha do Algarve, que permet de traversar la region d'oèst a l'èst, anant de Lagosa Vila Real de Santo António, sus 139,5 km de long amb connexion a la frontièra[54].
Malhum aerian[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt de Faro es a 9 quilomètres de la vila. Dubriguèt l'11 de julhet de 1965. Es lo le tresen mai grand aeroport portugués pel trafec, aprèp l'aeropòrt de Portela à Lisbona e l'aeropòrt Francisco Sá Carneiro a Porto.
Doas companhiá aerianas i an una basa d'operacions, Ryanair e TAP Air Portugal.
D'òbras per renovar l'aeropòrt entre 2011 e 2013an per objectius l'alargament e reamenatjament de l'aerogara[55], d'aumentar lo nombre de vòls e passar de 2400 a 3000 clients per ora.
Administracion[modificar | modificar la font]
Algarve es la region administrativa mas al sud de Portugal, es divisada en 16 municipalitats. La region correspond amb l'anciana region istorica omomina, amb la josregion, e amb la region estatistica. La region correspond exactament amb lo districte de Faro.
I amai d'una administracions dins la region coma l'Administração Regional de Saúde do Algarve que depend del ministèri portugués de la santat[56], la Direcção Regional de Cultura do Algarve, delegacion del ministèri de la cultura[57], la Direcção Regional do Algarve do Ministério da Economia, direccion regionala du ministèri de l'economia[58] o la Direcção Regional do Ambiente e do Ordenamento do Território do Algarve, direccion regionala de l'environament de la ragion.
La region abriga tanben la Direcção Regional de Educação do Algarve, direccion generala de l’Educacion de la region, la Direcção Regional de Agricultura e Pescas do Algarve, direccion de l'agricultura e de la pèsca e la Direcção Regional de Florestas do Algarve, direccion regionala des sèlvas de la region.
La commission de coordinacion e del desvelopament local d'Algarve es una administracion publica ligada a l’Estat portugués pel Ministèri de l'agricultura, de la mar, de l'environament, de l'amenatjament du territòri e de l'economia. S'ocupa d’executar las politicas de l'Estat, e d'ajudar al desvolopament economic de las comunas e de la region[59].
Municipalitats[modificar | modificar la font]
Politica estrangièra[modificar | modificar la font]
De consulats et consulats onorifics son installats dins la region. Los principals son aqueles dels païses de l'Union Europèa representant 14 païses. Los païses americans son tanben presents amb 4 consulats per 3 païses. Lo continent African possedís tanben una preséncia politica amb 3 consulats. Otra l'Union Europèa, lo continent europèu es representat per dos consulats, Norvègia e Russia.
Consulats dels païses europèus[modificar | modificar la font]
- Alemanha
- Àustria
- Belgica
- Danemarc
- Espanha
- Finlàndia
- França
- Malta[60].
- Norvègia
- Republica Chèca
- Polònha
- Romania
- Reialme Unit
- Russia
- Suècia
- Païses Basses
Consulats dels païses americans[modificar | modificar la font]
- Brasil (dos consulats)
- Canadà
- Mexic
Consulats dels païses africans[modificar | modificar la font]
- Cap Verd
- Republica Democratica de Còngo
- Marròc
Populacion e societats[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2007, segon lo cens de l'INE, la region d'Algarve èra poblada de 426 386 abitants, es a dire mai de 4 % de la populacion portuguesa (10 356 117 abitants). Sa densitat de population es en 2010 de 87,6 abitants/km²[61].
La populacion d'Algarve aumenta de contunh d'empuèi d'ans. En 1900, la populacion de la region èra de 257 378 abitants o gairebene 5 % de la populacion portuguesa de l'epòca (5 423 132 abitants). Pendent lo periòde de l'Estado Novo e subretot dins los ans 1960 e 1970, la region visquèt una fòrta emigracion de 14 %. Mas aprèp la à la Revolucion dels ulhets, en abril de 1974, 20 000 rapatriats s'installèron dins la region çò que donèt una populacion de 310 000 abitants en 1975, o un creis de 15 % al repècte de 1970[62].
Le taus de natalitat, en 2007, èra d'11,5 % alara que lo taus de mortalitat s'établís a 11,0 %, o un taus de creis natural de 0,5 %. Lo taus de feconditat èra de 50 ‰. L'imigracion es plan responsabla de l'aumentacion de la populacion; en efècte, lo taus de creis migratori es de 1,9 %[63].
Segon un estudi del ministèri portugués de la santat, Algarve es la region qui coneis lo mai fòrta aument demografic, amb un creis de 16 %, entre 1991 e 2001. Aquel estudi mòstra que prèp 17 % de la populacion algarviena activa es compausada de personas forastièras e que las naissenças de maires forastièras passèron de 5 % en 2000 a 20 % en 2007[64].
Segon Eurostat, organisme europèu d'estatisticas, la populacion de la region augmenterà de 30 % fins 2030, amb l'imigration. Una estimacion dona una populacion de 564 000 abitants en 2030, çò que representa la tresana mai grand creis, al nivèl de l'Union Europèa, aprèp Irlanda e Múrcia, en Espanha.
Ensenhament[modificar | modificar la font]
La region possède une universitat d'Estat basada a Faro, l'Universidade do Algarve. Fondada en 1976, i a quatre campus : los Campus de Gambelas, Campus da Penha, Campus da Saúde (Faro) e Campus de Portimão à Portimão.
L'universitat acculhís prèp de 10 000 estudiants cada an, emplega prep de 400 fonccionaris[65]. I a tres facultats, Sciéncias e Tecnologias, Sciéncias Umanas e Socialas, Economia ; tanben i a tres escòlas superioras dins los domènis de l'educacion, la comunicacion, la gestion, l'ostalariá, lo torisme e la santat. I a tanben un institut d'Engenhaires [66].
Doas escòlas internacionalas son situadas dins la region. L’Escola Internacional do Algarve, situada dins la vila de Lagoa, foguèt fondada en 1972[67]. L’International School São Lourenço, es situada a Almancil e foguèt fondada en 1979[68].
La lenga portuguesa es la lenga oficiala d Portugal, es donca utilizada dins totes los establiments d'ensenhamement[69]. La lenga angles ten una granda plaça dins la region, per causa del torisme e de la populacion britanica qu'i demòra. Es ensenhada dins totes los collègis, licèus e a l'Universitat d'Algarve.
Espòrts[modificar | modificar la font]
Las aquipas de fotbòl algarvienas que son mai primadas son l'Sporting Clube Farense, l'Sporting Clube Olhanense, lo Portimonense Sporting Clube e lo Louletano Desportos Clube.
Las tres primièras equipas citadas juguèron en primièra liga portuguesa; ara lo sola l'equipa d'Olhanense n'i es.
En 2004 foguèt inaugurat, dins lo Parque das Cidades, entre Faro e Loulé, le Estadi d'Algarve. Foguèt bastit per l'Euro 2004, que Portugal es l'organisador[70]. Los autres estadis son l'Estádio José Arcanjo e l'Estádio do Portimonense.
L'estadi es encara utilizat per de grands eveniments coma la Supercopa portuguesa, la Copa de Portugal, l'Algarve Summer Festival, lo Torn d'Algarve e lo Rallye de Portugal.
Dempuèi 1960, lo Torn de l'Algarve (Volta ao Algarve), atira de grands ciclistas.
Existís un complèxe sportiu per los espòrts mecanics, l'Autódromo Internacional do Algarve, situat Portimão[71]. En 2009 s'i debanèt la primièra corsa nocturna de l'istòria del circuit.
Santat[modificar | modificar la font]
Fòrça espitals son implantats dins Algarve, qualues uns son ancians. L’espital de Faro èra situat dins la Glèisa de la Misericòrdia fins al 4 de decembre de 1979 quand foguèt transferit ara i cab 253000 personas. Lo segon es lo Centro Hospitalar do Barlavento Algarvio, situat a Portimão[72].
En 2009 i aviá 16 centres de santat, un dins cada municipalitat[73]. Existisson 4 unitats d'urgéncias basicas : Lagos, Albufeira, Loulé e Vila Real Santo António[74].
Religion[modificar | modificar la font]
Catolicisme[modificar | modificar la font]
Lo primièr sèti del Diocèsi d'Algarve èra la ciuitat romana de Ossónoba, ara Faro. En 304, l'evèsque Vincenç es lo premier inscrich sul registre istoric; assitiguèt al Concili d'Elvira, lo 15 de mai de 304[75]. Pendent les dominacions wisigòta e musulmans, los evèsques contunhèron a tenir lo Diocèsi. En 1189, aprèp la conquèsta de Silves per Sancho I de Portugal, lo diocèsi d'Ossonoba tornèt èsser creat, mas detrüit en 1191, amb l'avançada dels Almoads.
Pendent lo periòde d'occupacion musulmana, la religion crestiana patiguèt de temps de restriccions de libertat mas tamnben i aguèt de tempsi de toleréncia[76]. La restauracion definitiva del diocèsi venguèt amb lo rei Alfos X de Castelha en 1251. Le diocèsi foguèt vreat dins la dependéncia de la Catedrala de Sevilha, e mai tard de Braga. En 1394, la metropòla ecclesiastica, Silves, dependèt du Patriarcat de Lisbona.
Los evèsques d'Algarve demorèron a Silves fins al sègle XVI. La localizacion de la vila à l'interior de la region e l'engravada progressiu del riu provoquèt al declin de la vila. Lo 20 d'octobre de 1539, le papa Paul III autorizèt lo transferiment. Lo rei Joan III de Portugal, procediguèt a l'elevacion de la vila litorala de Faro a l'estatut de Ciutat.
En 1540, Algarve venguèt un diocèsi dependent de l'Arquiidiocèsi d'Évora, situacion que demòra fins ara[77]. Mas, le retorn de l’evèsque dins la catedrala de Faro se faguèt sonque lo 30 de març de 1577, quand lo prelat umanista e teologian, Jiròni Osorio, foguèt ordenat[78].
- Principalas glèisas catolicas en Algarve
- Catedrala de Silves (Silves)
- Glèisa de São Bartolomeu de Messines (Silves)
- Glèisa d'Estômbar (Lagoa)
- Glèisa de la Luz de Lagos (Lagos)
- Glèisa de la Misericórdia de Tavira (Tavira)
- Glèisa de Santa Maria do Castelo (Tavira)
- Glèisa de São Sebastião (Tavira)
- Glèisa de Santa Bárbara de Nexe (Faro)
- Glèisa de Carmo (Faro)
- Convent de Santo António dos Capuchos (Faro)
- Convent de Nossa Senhora da Assumpção (Faro)
- Catedrala de Faro (Faro)
- Glèisa d'Ordem Terceira do Carmo (Tavira)
Judaïsme[modificar | modificar la font]
A l'edat mejana dins la capitala, Faro, i aviá un quartièr josieu conegut per èsser lo bèrç de la premsa en Portugal, perque en 1487, Samuel Gacon i estampèt e publiquèt lo Pentateuc en ebrieu[79],[80].
Lo rei Manual Ièr de Portugal èra favorable a la preséncia dels josieus, mas deguèt lèu rapidement desviar sa politica per agradar los Reis catholics e aplicar una de las clausulas del contrate de mariadatge amb Isabèl Ièra de Castelha, eritièra del tròn d’Espanha aprèp la mòrt del seu fraire Joan. Aquela clausula disiá que, totes los abitants du Portugal devian obligatòriament èsser crestians.
Un decret d'expulsion foguèt promulgat lo 5 de decembre de 1496. Volent pas cap lo despart dels josieus, lo rei los constenguèt a la conversion. En contrapartida, aqueles nòus crestians recebèron la garantida, limitada dins lo temps, que cap d'enquèsta seriá menenada sus lor vida privada. Pendent lo reialme de Manual Ièr, aqueles que volián podavan atal contunhar a practicar lor ancian culte clandestinament sens risca d'èsser inquietats per las autoritats. Pamesns, en 1542, la sinagòga de Tavira foguèt destuida parcialament e remplaçada per la Glèisa de Nòstra Dama de la Gràcia[81].
Aquel descrèt de 1496 faguèt pasmens fugir los josieus e foguèt sonque al sègleu XIX que sevei lor retorn dins la zona de Faro, çò que contribuiguèt al creis del comerci local[82].
Al sègle XIX, los josieus que venián de Marròc, de Gibartar e d'Espanha. S'installèron dins la region, mas une partida se n'anèt a causa de la crisi dins lo país. Se concentrèron dins la vila de Faro que coàmptava alara compte alara un seissantenat de fogal josieus. Vèrs 1830, doas sinagògas e un cementèri israelit foguèron bastits a Faro[83].
Lo terren del cementèri foguèt comprat en 1851 per Josèp Sicsu, Moises Sequerra e Samuel Amram, lo cementèri foguèt murat en 1887 coma es gravat sus la pòrta de dintrada[84]. Al començament del sègle XX, una partida de la comunautat dassèt Algarve per s'installar a Lisbona[85]. La religion josieva s'apaguèt amb lo temps e los decès dins la comunautat[86]. Lo cementèri foguèt abandonada en 1932 aprèp una darrièra inumacion[87] e demòra pas que rèstes de doas sinagògas[88].
Lo Centre Istoric Judaïc de Faro classificat coma site en Imóvel de interesse público (1978)[89]. Lo cementèri foguèt renovat en 1992 e inaugurat lo 16 de mai de 1993 en preséncia del President de la Republica portuguesa, Mário Soares[90]. Lo 3 de junh de 2007[91], un musèu dubriguèt, lo musèu sinagòga Isaac Bitton[92]. La religion josieva es pas mai viva dins la region, e, levat lo cementèri sinagòga, cap de luòc de culte josieu demòra dins la region.
Islam[modificar | modificar la font]
L'arribada de la religion musulmana dins la region es consecutiva de l'invasion dels Moros al sègle VIII; a l'epòca la populacion locala èra subretot crestiana. Los nòus conquerents, qu'èran pas mai de qualques millierats, s'installèron en Algarve e al sud del Tage.
Los moros balhèron lor lenga, l'arab, e lor religion, l'Islam. La conversion de la populacion locala es lenta, çò que s'explica benlèu l'abséncia d'un elèit de sabents. Pendent los dos primièrs sègles de preséncia de l'Islam den Algarve, lo passatge a la « nòva religion » se faguèt de biais difús. Al començament del sègle XI, la religion musulmana èra la confession dominanta[93].
La populacion musulmana del Gharb al-Ândalus èra contituïda d'arabs, de Berbèrs e de latins convertits a l'islam. Los arabs èra subretot originaris del Iemèn e, alara qu'èran minoritaris, formavan un elèit. Los berbèrs originaris de las montanhas d'Africa del Nòrd demorèron, eles, gaireben totes nomads. Los latins convertits a l'Islam, nomenats muwallads, formèron llo grop majoritari.
L’Islam s’apaguèt pendent la Reconquista, los sabents foguèron expulsats o daissèron la region, lo rei Alfons III de Portugal recuperèt las tèrras algarvienas e aquelass situadas a l'èst del flum Guadiana en 1249[94] puèi las vendèt al rei Alfons X de Castelha en 1254.
Las mosquetas de l'ancian Gharb al-Ândalus (Algarve e l'Alentejo d'ara), foguèron destruidas o transformadas en glèisas pel culte Catolic roman.
Ara, la religion musulmana tornète dins la region. Accompanha l'imigracion venguda de las ancianas colonias portuguesas, coma Guinèa Bissau, Marròc, Moçambic e Índia. La region possedís quatre mosquetas, a Faro[95], Albufeira, Armação de Pêra, Portimão e una sala de culte a Quarteira[96].
Mèdias[modificar | modificar la font]
Son difusadas las cadenas de television del Portugal continental, RTP1, RTP2, SIC e TVI. I a de cadenas de television sus internet: TV Algarve[97], Canal do Sul[98] o Digital Mais TV[99]. I a pas cap de cadenas localas.
La region possedís de journals que le Jornal do Algarve, Jornal Região Sul, amb una version, DiáriOnline Algarve o lo Barlavento.
La region possedís de journals en lenga anglesa per la populacion d'origina britanica coma l’Algarve Resident.
Cultura locala e patrimòni[modificar | modificar la font]
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Los monuments mai celèbres de la region datan d'epòcas variadas, de l'epòca romana a la Reconquista, passant per la Morèsca.
I a de sites romans coma los rèstes romans do Milreu[100] o encara los rèstes romans de Cerro da Vila ; s’agís d'una anciana villá romana, situada dins la vila de Vilamoura[101]. Bastida entre l'an 27 ABC e 14 ABC, la villá seriá estat abitada pels romans, los visigòts e los moros.
Un pont, de sèt arcadas e de 87 mètres de long[102], situat a Tavira, es d'epòca roman; permet de traversar lo riusset Gilão. Èra sus una via anat de Mértola a Faro[103]. D'autres ponts romans existisson dins la region coma Silves o a Faro.
La dominacion musulmana daissèt derèstes dins lo territòri, subretot dins l'arquitectura e lo patrinòni. Des castèls e muralhas foguèron bastits pels Moros: los castèls d'Aljezur, al sègle X, conquerits pels cretians al sègle XIII e de Paderne bastit al sègle XII e conquerit pels crestians en 1280[104]. Lo castèl de Silves foguèt bastit al sègle XI pels arabs almoravids; es una construccion d'aquela epòca fòrt plan conservada dins la region. Dins la vila de Lagos i a un castèl, tanben d'epòca araba, que las muralhas foguèron agrandidas al sègle XVI. Èran estrategicas al sègle XV e XVI.
La Cruz de Portugal es un calvari bastit entre la fin del sègle XV e lo debut del XVI, es d'estil gotic amd d'elements manuelin. Es situat dins la vila de Silves, donat pel rei Manuel Ièr quand visitèt la vila en 1499.[105].
La fortalesa de Sagres foguèt bastida sus òrdre de l'Infant Enric, elle es situada estrategicament entre Portugal e l'Africa del Nòrd per de rasons economicas e militaras[106]. Es situada sul Cabo de São Vicente, punt situat al tèrme oèst de l'Euròpa.
Principals castèls e sites de la region[modificar | modificar la font]
- Castèl d'Alcoutim (Alcoutim)
- Castèl d'Aljezur (Aljezur)
- Castèl de Cacela (Vila Real de Santo António)
- Castèl de Castro Marim (Castro Marim)
- Castèl de Lagos (Lagos)
- Castèl de Loulé (Loulé)
- Castèl de Silves (Silves)
- Castèl de Paderne (Albufeira)
- Rèstes romans de Cerro da Vila (Loulé)
Musèus[modificar | modificar la font]
Dins la region i a malhum de musèus e de sites museologics ligats al passat cultural[107]. Dins la vila de Faro i a un musèu sinagòga; los musèus de la marina, de l'arqueologia e d'etnografia. A Lagos i a lo musèu Regional e a Silves los musèus de l'arqueologia e del siure[108]. Dins la region i a tanben d'autres musèus secondaris sus l'art, lo vin o los fruchs secs[109].
Gastronomia[modificar | modificar la font]
La gastronomia algarviena rebat las influéncias eissida de l'istòria, amb la preséncia dels Romans e dels Moros.
De l'Arroz de Lingueirão de Faro, a las sardinas grasilhadas de Portimão passant pel plat sucrat Dão Rodrigos de Lagos, existís una granda varietat de plats.
La gastronomia de la region es dominada pels coquilhum e poissons de tota mena. Los fruchs, secs e frescs, son fòrça utilizats en pastissariá e dins los dessèrts. Las figas e amètlas son de fruches tradicionals utilizats en pastissariá e dins de liquors[110],[111].
Plats tipics de la region[modificar | modificar la font]
- Carapaus alimados
- Cataplana
- Perna de carneiro no tacho
- Carne de porco com amêijoas
- Papas de milho, mais conhecida como Xarém
- Ervilhas com ovos à Algarvia
- Perdiz estufada
- Coelho frito
- Raia Alhada
- Assadura à Monchique
- Gaspacho
- Cozido de grão
- Lulas recheadas à Algarvia
- Polvo no forno com entrecosto
- Bifes de atum de tomatada
- Favas à moda do Algarve
- Canja com conquilhas
- Gaspacho de alho
Dessèrts[modificar | modificar la font]
- Dom Rodrigos
- Colchão de Noiva
- Queijinhos de Amêndoas
- Gargantas de Freira
- Bolo Tacho
- Empanadilhas
- Filhós
- Massa de Amêndoa
- Estrelas de figo e amêndoa
- Folares
- Torta de Claras
- Morgados
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Pico da Foia - Guide michelin. Consultat lo 20 mars 2012
- ↑ (pt) Altitude máxima (m) das unidades territoriais por Localização geográfica., ine.pt, Instituto nacional de estatitica. Consultat lo 4 de genier de 2011
- ↑ (fr)Le passage vers l'Atlantique : le processus de néolithisation en Algarve (sud du Portugal). Consultat lo 3 de mai de 2012
- ↑ (it)(pt)(fr)Construire l'image de la Serra do Caldeirão. Consultat lo 3 de mai de 2012
- ↑ (fr)Le long du Rio Guadiana. Consultat lo 3 de mai de 2012
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} J.D. Garcia Domingues,  Silves, Tourist Guide to the Town and Borough, Empresa Litográfica Do Sul, S.A.
- ↑ (en) The Ria Formosa. Consultat lo 3 de mai de 2012
- ↑ Algarve, Internaute Magazine. Consultat lo 11 d'abril de 2012
- ↑ "eaux">(fr)Évaluation des ressources en eaux des systèmes aquifères de l'Algarve. Consultat lo 16 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Queda de Neve em Portugal. Consultat lo 11 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Neve no Algarve. Consultat lo 11 avril 2012 Modèl:YouTube
- ↑ (fr)Feux de forêts dans la région de l'Alentejo et de l'Algarve. Consultat lo 4 de mai de 2012
- ↑ (fr)Vers un rural postindustriel : rural et environnement dans huit pays européens, page 287. Consultat lo 2 avril 2012
- ↑ petit
- ↑ Les marais endigués de la Ria Formosa (Algarve) face à un siècle de développement économique. Le cas de la réserve naturelle de Ludo. Consultat lo 2 d'abril de 2012
- ↑ "park" > (en) Ria Formosa Nature Park. Consultat lo 2 avril 2012
- ↑ (pt) Parc naturel du Sud-Ouest Alentejano et Costa Vicentina. Consultat lo 4 de mai de 2012
- ↑ petit {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Jean Labourdette e Dominique Auzias,  Algarve 2011, Petit Futé (ISBN 274692871X)
- ↑ Encyclopédie de l’Islam. Consultat lo 20 de març de 2012
- ↑ (fr)Silves, une capitale du Gharb al-Andalus. Consultat lo 15 de mai de 2012
- ↑ "cinetes">{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }}  Enciclopédia Luso-Brasileira de Cultura, Editorial Verbo, Lisboa
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Edme Mentelle,  Géographie comparée ou analyse de la géographie ancienne et moderne des peuples de tous les pays et de tous les ages, París
- ↑ "cinetes"
- ↑ "cinetes"
- ↑ (fr)Édification des rides sédimentaires d'Albufeira, Portimão et Lagos [pdf]
- ↑ (fr)Des origines à la Lusitanie romaine et à l’occupation germanique et musulmane. Consultat lo 20 de març de 2012
- ↑ (fr)L’Agarve. La côte sud du Portugal en huit coups de cœur - page 2. Consultat lo 16 de març de 2012 [pdf]
- ↑ (fr)Brève histoire du Portugal et de sa langue. Consultat lo 15 mai 2012
- ↑ (pt) História do Ordenamento de 27 a.c. até hoje. Consultat lo 16 mars 2012
- ↑ (fr){{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} A. Germond de Lavigne, Google books  Itinéraire descriptif, historique et artistique de l'Espagne et du Portugal
- ↑ "sagres">(pt) Escola de Sagres. Consultat lo 20 avril 2012
- ↑ "sagres2">(fr)L'école de Sagres est un mythe. Consultat lo 21 avril 2012
- ↑ "sagres"
- ↑ "sagres2"
- ↑ "sagres2"
- ↑ "sagres"
- ↑ (pt) Présentation de Lagos. Consultat lo 3 mai 2012
- ↑ "Guialgarve">(pt) Guia do Património Cultural do Algarve. Consultat lo 7 mai 2012
- ↑ (fr){{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Napoléon 1èr,  Correspondance de Napoléon I : publiée par ordre de l'empereur Napoléon III, H. Plon, J. Dumaine, París, 20 volumes, p. 119
- ↑ "Algarveonez" >
- ↑ "Algarveonez"
- ↑ (pt) Salazar, Política de Solo e Planeamento Urbano no Algarve. Consultat lo 5 mai 2012
- ↑ (pt)Virginia Rau, « Subsidies para o estudo do movimento dos portos de Faro e Lisboa durante o século XVII ». Consultat lo 27 avril 2012
- ↑ (fr)Horticulture au Portugal. Consultat lo 15 mai 2012
- ↑ (pt)A ocupação romana do Algarve : estudo do povoamento e economia do Algarve central e oriental no período romano. Consultat lo 6 de mai de 2012
- ↑ "eaux"
- ↑ "eaux"
- ↑ "Analise" >(pt) Algarve, Análise de conjuntura turística. Consultat lo 18 janvier 2011 [pdf]
- ↑ (en) On the Rights of Citizens of the Union. Consultat lo 18 janvier 2011 [pdf]
- ↑ "eaux"
- ↑ (fr)« Allgarve 09 » : le retour du plus grand événement culturel du Portugal. Consultat lo 18 janvier 2010
- ↑ (pt) Acessos para o Aeroporto de Faro. Consultat lo 11 avril 2012
- ↑ (pt) O desastre do Rápido do Algarve. Consultat lo 12 d'abril de 2012
- ↑ (pt)(de)(en) Linha do Algarve ; From Lagos to Vila Real de Santo António. Consultat lo 15 mai 2012
- ↑ (fr)[iframes/1/ Aéroports : Bienvenue dans notre Portefeuille des projets]. Consultat lo 11 avril 2012
- ↑ Administração Regional de Saúde do Algarve. Consultat lo 9 mai 2012
- ↑ [[pt}}Direcção Regional de Cultura do Algarve. Consultat lo 9 mai 2012
- ↑ (fr)Direcção Regional do Algarve do Ministério da Economia. Consultat lo 9 mai 2012/
- ↑ (pt) Missions de la CCDR. Consultat lo 9 mai 2012
- ↑ ligam web |url=http://embassy-finder.com/pt/malta_in_algarve_portugal |títol=Consulado de Malte no Algarve |consultat lo= 8 mai 2012
- ↑ (pt) Densité de population sur Instituto Nacional de Estatitíca. Consultat lo 13 de mai de 2012
- ↑ "eaux"
- ↑ (pt) Données de l'INE.pt. Consultat lo 23 décembre 2010
- ↑ (fr)Population de l'Algarve. Consultat lo 25 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Histoire et fonctionnement de l'Université de l'Algarve. Consultat lo 18 d'abril de 2012
- ↑ (en) - (pt) Université de l'Algarve. Consultat lo 18 avril 2012
- ↑ (pt) Sobre a Escola. Consultat lo 18 d'abril de 2012
- ↑ (en) École internationale de S. Lourenço
- ↑ (pt) Langue officielle du Pays. Consultat lo 10 mai 2012
- ↑ (pt) Estádio Algarve. Consultat lo 17 avril 2012
- ↑ (pt) Autódromo Internacional do Algarve. Consultat lo 9 mai 2012
- ↑ "saude2"
- ↑ (pt) Site de l'espital de Faro
- ↑ "saude3" >(pt) Consultas nos centros de saúde do Algarve - 2010. Consultat lo 21 avril 2012
- ↑ "crist">(pt) Nota Histórica do Diocese do Algarve. Consultat lo 18 avril 2012
- ↑ "crist"
- ↑ (en) Diocese of Faro sur catholic-hierarchy.org
- ↑ "crist"
- ↑ (fr)Le Pentateuque de Samuel Gacon. Consultat lo 15 d'avril de 2012
- ↑ name="juifs">(pt) Rede de Judiarias de Portugal. Consultat lo 15 avril 2012
- ↑ "juifs"
- ↑ "juifs"
- ↑ "juifs"
- ↑ "center">(pt) The Faro Jewish Heritage Centre. Consultat lo 15 d'abril de 2012
- ↑ Les juifs au Portugal aujourd'hui. Consultat lo 13 avril 2012
- ↑ "juifs"
- ↑ (pt) Centro Judaico de Faro. Consultat lo 15 d'abril de 2012
- ↑ "juifs"
- ↑ (pt) Centro Histórico Judaico de Faro. Consultat lo 15 avril 2012
- ↑ "center"
- ↑ (pt) Museu Sinagoga Isaac Bitton. Consultat lo 15 d'abril de 2012
- ↑ "center"
- ↑ (fr)À l'extrémité de l'Islam médiéval : élites urbaines et islamisation en Algarve. Consultat lo 16 avril 2012
- ↑ (pt)Reialme d'Algarve. Consultat lo 16 d'abril de 2012
- ↑ (en) Mesquita de Faro. Consultat lo 16 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Mosquées au Portugal. Consultat lo 16 avril 2012
- ↑ (pt) tvalgarve
- ↑ (pt) canaldosul
- ↑ (pt) digitalmaistv
- ↑ (pt) Ruínas Romanas do Milreu. Consultat lo 30 avril 2012
- ↑ (pt) Site du Patrimoine portugais. Consultat lo 30 d'abril de 2012
- ↑ "Guia">(pt) Guia do Patrimonio Cultural do Algarve. Consultat lo 30 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Ponte Romana de Tavira. Consultat lo 30 avril 2012
- ↑ "Guia"
- ↑ "Guia"
- ↑ (pt) Fortaleza de Sagres. Consultat lo 1èr de mai de 2012
- ↑ (pt) Espaços Culturais sur Direcção Regional de Cultura do Algarve. Consultat lo 1èr de mai de 2012
- ↑ (pt) Musées dans la région. Consultat lo 2 de mai de 2012
- ↑ (pt) Musées de la région. Consultat lo 2 mai 2012
- ↑ (fr)L’Algarve, histoire, géographie et gastronomie. Consultat lo 2 de mai de 2012
- ↑ (pt) Viaje connosco através da gastronomia do Algarve. Consultat lo 2 mai 2012
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Adriano Balbi, Google books  Essai statistique sur le royaume de Portugal et d'Algarve
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Jean-Paul Labourdette e Dominique Auzias,  Algarve 2011, París
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Claude-Oronce Finé de Brianville, Google books  Jeu d'armoiries des souverains et États d'Europe
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Edme Mentelle, Google books  Géographie comparée ou analyse de la géographie ancienne et moderne
- Marie-Nicolas Bouillet et Alexis Chassang (dir.), « Algarve » dans Dictionnaire universel d’histoire et de géographie, 1878
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} A. Germond de Lavigne, Google books  Itinéraire descriptif, historique et artistique de l'Espagne et du Portugal


text:
Beuvillers (Calvados)
Beuvillers es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1960, Beuvillers (727 abitants l'an 1954) absorbeix una part de Sant-Jacques (3 039 abitants)[2].
En 1960, Beuvillers (727 habitants en 1954) absorbe une partie de Saint-Jacques (3 039 habitants)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ 2,0 2,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 17 de mai 2010


text:
Abric de la Magdalena
L'Abric de la Magdalena es un jaciment preïstoric de Tursac, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha.
Lo site a gardat un grand nombre d'objèctes d'art mobiliari de la fin del Paleolitic Superior e es lo site eponim del Magdalenian. Foguèt descobèrt e excavat per Edoard Lartet de 1863 a 1865.
Fa partida dels « sites preïstorics e caunas ornadas de la Val de Vesera » inscriches dins lo Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Lo site foguèt ocupat a l'Edat Mejana. Una glèisa parcialament cavada dins la ròca e las roïnas d'un castèl que dominava lo site demòran coma testimòni d'aquel vilatge trogloditic.
-
-
-
Lo donjon del Castèl de Petit Marzac


text:
Ostal d'Occitània de l'Union
L'Ostal d'Occitània de l'Union es una associacion segon la lei de 1901, creada en 1998 a l'Union (31240), qu'a per tòcas d'avalorar e de promòure la lenga e la cultura occitanas.
Sas intervencions son divèrsas, tant dins lo domeni de la transmission del patrimòni lingüistic, coma dins lo de la practica de la lenga viva, o encara dins lo domeni de l'expression culturala o artistica. Atal, prepausa : De corses de lenga e de civilizacion occitana, cada dijòus al Castèl de Malpagat de l'Union, De visitas e de sortidas pedagogidas, en occitan e en francés, per anar a la descobèrta del patrimòni occitan, al nivèl arquitectural, economic o cultural, De manifestacions artisticas, de velhadas, d'espectacles, de concèrts, de fèstas, d'estagis de dança, de balètis occitans, amb d'artistas occitans de granda qualitat coma Claudi Martí, Joan Pèire Lafita, Padena, Rosina de Pèira, lou Dalfin, Las Bombes 2 Bal...
Coordenadas[modificar | modificar la font]
Ostal d'Occitània de l'Union
Mairie de l'Union,
6 bis, avenue des Pyrénées, BP 39
31242 L'UNION Cedex


text:
Neuvy-Bouin
Neuvy-Bouin es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sus l'ais Bressuire-Niòrt la RD 748 a unitat|10|km {{}} al Nòrd de Secondigny e a unitat|15|km {{}} a l'Oèst de Parthenay.
La Sèvre nantaise pren la siá font a unitat|215|m {{}} d'altitud sul scenari de Gâtine, dins lo vilatge dels Gâs sus la municipalitat de Neuvy-Bouin (veire mapa IGN). Travèrsa de contunh los departaments de la Vendée, de Maine-e-Loire e de la Loire-Atlantica segon una direccion nòrd-oèst, abans de se tirar en la Loire a Nantas (quartièr Nantas-Sud-Pirmil).
La commune est située sur l'axe Bressuire-Niort la RD 748 à 10 km au Nord de Secondigny et à 15 km à l’Ouest de Parthenay.
La Sèvre nantaise prend sa source à 215 m d'altitude sur le plateau de Gâtine, au village des Gâs sur la commune de Neuvy-Bouin (voir carte IGN). Elle traverse ensuite les départements de la Vendée, de Maine-et-Loire et de la Loire-Atlantique selon une direction nord-ouest, avant de se jeter dans la Loire à Nantes (quartier Nantes-Sud-Pirmil).


text:
Rugby Club Tolonenc
Lo Rugby Club Tolonenc (abreujat RCT) es una equipa de rugbi de la vila de Tolon e una dei majoras còlas d'Occitània e dau campionat francés dau Top 14. Foguèt quatre còps campiona de França (1931, 1987, 1992 e 2014) e dos còps de reng campiona d'Euròpa (2013 e 2014).
Lo club foguèt creat en 1908 per fusion de l'Estela esportiva varesa e d'una part de l'Estadi varés. Sos primiers vestits foguèron donats per l'Estadi tolosenc, que n'a las meteissas colors (roge e negre).
Son estadi es l'Estadi Mayol que pòrta lo nom dau cantaire tolonec Félix Mayol que donèt l'argent per lo bastir.


text:
Beillé
Beillé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, un American #bombardar la estacion de Beillé aital coma dels ostals a las alentours. En direccion de l'estacion, se dirigissiá un tren en transportant de las armas alemandas. Un ostal situat a costat de l'estacion possedís encara impactes d'aquel bombardement.
Divèrses ans mai tard, lo cònsol, André Thomas #convidar lo pilòt d'aquel avion en la municipalitat per una commémoration.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, un Américain bombarda la gare de Beillé ainsi que des maisons aux alentours. En direction de la gare, se dirigeait un train transportant des armes allemandes. Une maison située à côté de la gare possède encore des impacts de ce bombardement.
Plusieurs années plus tard, le maire, André Thomas invita le pilote de cet avion dans la commune pour une commémoration.


text:
Aut Urgèl
Aut Urgèl (tanben nomentada Urgèl o Urgellet; en catalan Alt Urgell o Urgell) ei ua comarca de Catalonha que se tròbe enes Pirenèus. Eth caplòc comarcau ei la Seu d'Urgèl e d'autes poblacions importantes son Oliana e Organyà. Ei ua des sies comarques der encastre territoriau deth Alt Pirineu i Aran, damb 21 942 abitants ei era mès poblada der encastre en tot concentrar 30% dera poblacion der encastre.
Ei era dusau comarca mès grana de Catalonha, desprenut dera Noguera, e ua des qu'a mens poblacion. Maugrat que sonque a 19 municipis ei formadi per un gran nombre de pòbles mès que per era sua mesura se ven acorropadi es municipis que sòlen èster fòrça vasti.
Eth Aut Urgèl a ua forma alongada, coma ua sòrta de piramida invertida. Era llargada li ei dada pes 46 km der arriu Segre, qu'adaigüe era val principau e ei er èish dera comarca, deth temps que suggerissen era amplada dera entèsta es 22 km der arriu de Lavansa, es 16 km der arriu de Pallerols e es 12 km dera Valira, que corren peth sòn sector de mès ath nòrd, enquia junher-se damb eth Segre.
La Seu d'Urgèl a tostemp estat eth caplòc naturau, aucupe ua espaiosa e estrategica esplanada de montanha, era plana de la Seu, a on confluïssen es principaus vies naturaus des Pirenèus. Aguesta estrategica situacion e sustot eth desvolopament d'Andòrra an agut ua grana influéncia er eth caplòc e ua grana part dera comarca, que son eth pas obligat entà accedir-i.


text:
Conhac (vila)
Conhac es una comuna del departament de Charanta, dins la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Conhac es situat en lo riu Charanta entre los pòbles de Angoulême e Santas. La majoritat del vilatge es estada construit al bòrd esquèrra del riu, amb una xicoteta part a l'autre costat del riu conegut coma lo districte Saint Jacques.
La vila es en una de las rotas de peregrinació a Santiago de Compostel·la.
Cognac està situada en el riu Charente entre els pobles de Angoulême i Saintes. La majoria del poble ha sigut construit a la vora esquerra del riu, amb una xicoteta part a l'altre costat del riu coneguda com el districte Saint Jacques.
La ciutat és en una de les rutes de peregrinació a Santiago de Compostel·la.
Istòria[modificar | modificar la font]
thumb|right|Dolmen De la vila del dolmen a Conhac
thumb|right|Dolmen de la cité du dolmen à Cognac


text:
Ocean Pacific
L'Ocean Pacific es la pus gròssa massa d'aiga del mond, cobrissent lo tèrç de la superficia terrèstra amb una aira de 179 700 000 km2. S'espandis de la Mar de Bering dins lo nòrd Artic, fins a las talvèras geladas de l'Antartida (Mar de Ross) al sud; lo Pacific atenh la seuna amplitud maximala èst-oèst a 5° de latitud nòrd a pauc près, ont s'espandis sus aperaquí 19 800 km, d'Indonesia fins a las còstas de Colómbia. Lo limit oèst de l'Ocean Pacific es sovent botat a l'Estrech de Malacca.
La prigondor mejana de l'Ocean Pacific es de 4270 m amb lo punt mai pregond de la Tèrra, dins la fòssa de las Marianas a 10 911 m. Lo Pacific conten aperaquí 25 000 illas (mai que totes los autres oceans), que la màger part son situadas al sud de l'eqüator.
Al larg de las talvèras irregularas del Pacific, i a mantuna mar, que las pus grandas son: la Mar de Celèbes, la Mar del Coralh, la Mar de China, la Mar de Japon, la Mar de Sulu, la Mar Tasman, e la Mar Jauna. L'Ocean Pacific es unit a l'Ocean Indian par l'Estrech de Malacca a l'oèst, e a l'Ocean Atlantic per l'Estrech de Magellan a l'èst.
L'explorator portugués Fernão de Magalhães a batejat aquel ocean coma Pacific; dins son viatge de l'Estrech de Magellan fins a las Filipinas, Magellan trapèt l'ocean tranquil. Mas lo Pacific es pas sempre suau, i a fòrça tifons e auragans dins las seunas illas, e dins las tèrras a l'entorn, e la preséncia de volcans nombrós e de tèrratremols frequents. Los tsunamis, deguts als tèrratremols submarins, an devastat mantuna illa e escobat de vilatges entièrs.


text:
Severin
Severin (mòrt lo 2 d'aost de 640) foguèt lo 71en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 2 d'octòbre de 638 a sa mòrt. Succediguèt a Onòri Ièr (625-638) e foguèt remplaçat per Joan IV (640-642).
Son pontificat foguèt marcat per son refús de ratificar l'adopcion dau monotelisme per leis autoritats religiosas de Constantinòple. Aquò foguèt lo començament de la lucha lònga entre lei Glèisas d'Orient e d'Occident. Foguèt tanben marcat per lo pilhatge dau tesaur de la papautat per de tropas bizantinas. Lei rasons d'aqueu pilhatge son mau conegudas ma semblan liadas ai besonhs de finanças de l'emperaire Heraclius per defendre sa frontiera orientala còntra lei Pèrs puei leis Arabis.


text:
Pañchatantra
Lo Pañchatantra[1] (del sanscrit पंचतंत्र Paṃchataṃtra significant « Lo Libre d’instruccion en cinc partidas ») es un ancian recuèlh de contes e de fablas (benlèu lo mai ancian que demòra). Aquel libre escrich jos forma d’apològs contant l’istòria dels chacals Karataka (करतक) e Damanaka (दमनक).
Sa compilacion es tradicionalament atribuida a un brahman nomenat Vishnusharman (विष्णुषर्मन), qu l'auriá escrich al sègle V o VI, a la demanda d’un rajá, coma un guide de govèrn a destinacion dels princes.
Somari
- 1 Estructura de l'òbra
- 2 Originas
- 3 Difusion de l'òbra e seguida
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Bibliografia
- 6 Edicions e traduccions
- 7 Articles connèxes
- 8 Ligams extèrnes
Estructura de l'òbra[modificar | modificar la font]
L’obratge, coma son nom l’indica, es compausat de cinc partidas tematics gropant los tèxtes:
- Mitrabhedha (मित्रभेध) , « La Pèrda dels amics » (22 istòrias)
- Mitralābha (मित्रलाभ), « L’Aquisicion dels amics » (7 istòrias)
- Suhṛda-bheda (सुह्ड़द- भेद), « Lo Conflicte dels amics » (17 istòrias)
- Vigraha (विग्रह), « La Separacion » (12 istòrias)
- Sandhi (सन्धि), « L’Union » (15 istòrias)
L'organizacion en cinc libres sembla indicar una causida conscienta puslèu qu’un compilacion de tèxtes amb lo temps, al contrari dels Jâtaka (जातक), reculhís de fablas bodistas mai ancians e mai nombroses. Abedos comportan de fablas metent en scèna d'animals de comportament antropomòrf. A vegadas foguèt vist coma lo remanejament d’un tèxte del Cachemire, ara perdut, lo Tantrâkyayikâ (तन्त्राक्ययिका), que datariá del sègle IV o V. Una traduccion en persan se faguèt amb apond d’una prefàcia d’Ali Ben Ach Chah al Farsi.
Extrach: L.X-F.02 - La Tartuga e los dos Gits:
- Per un an de granda secada, de gits abandonèron un estanc que demoravan e s'anèron donar l'adieusiatz a una tartuga de lor amiga.
- — Es pas sens pena qu nos alunham de vos, mas i siam obligats, e per çò qu'es de que nos prepausatz de vos menar, avèm una tròp loga tirada de far e podètz pas nos seguir perque que sabiatz pas volar; pasmens, se nos prometiatz de dire cap de mot en camin, vos portaram; mas encontraram de gents que vos parlaran e aquò será causa de vostra pèrda.
- — Non, repondèt la tartuga, farai tot çò que vos plairà.
- Alara los gits faguèron prendre a la tartuga un pichon pal pel mejan, que serrèt plan fòrt entre las seunas dents e, li recomandant enseguit de tenir fèrm, lo dos gits prenguèron lo pal cadun per un bot e levèron la tartuda d'aquela mena. Quand èran al dessús d'un vilatge, los abitants que los vegèron, espantats de la noveltat d'aquel espectacle, comencèron a cridar totes a l'encòp, çò que fasiá un carivari que la tartuga escotava amb impaciéncia. A la fin, podent pas mai gardar lo silenci, volguèt dire:
- — Que los envejoses ajan los uèlhs crebats se pòdon pas regardar
- Mas, del moment que dubriguèt la bòca, tombèt a tèrra e se tuèt.
Originas[modificar | modificar la font]
Difusion de l'òbra e seguida[modificar | modificar la font]
Dempuèi 570, l’emperaire persan Khosro Ièr envièt en Índia son primièr mètge Borzoyeh amb per mission de ne tornar une copia. Lo Pañchatantra foguèt alara tradusit en pehlvî, una lenga iraniana (avec apond d’una prefàcia d’Ali Ben Ach Chah al Farsi), puèi en arabi per l’escrivan persan Ibn al-Muqaffa vèrs 750 a partir d’una version en pehlvî uèi perduda jol nom de Kalîla wa Dimna, en Grèc medieval al sègle XI, en ebrieu per Rabbi Joël al sègle XII, en latin, vèrs 1263
Los contes s'espandiguèron tanben en China e dins l’Asia del Sud-Èst suls camins dels pelegrins bodhistas. Lo Pañchatantra coneguèt tanben d'adaptacions en la quite Índia, coma lo fòrt popular Itopadesha (हितोपदेष) e lo Pañchâkhyânoddhâra (पंचाख्ह्यानोद्धार), redigit al Goujerat pel monge jaina Meghavijaya vèrs 1660.
La version arabopersana: Lo Libre de Kalîla e Dimna[modificar | modificar la font]
Los dos chacals, Kalîla e Dimna (derivé del sanscrit Karataka e Damanaka), eroís del promièr conte del primier libre, son a l’origina del titòl de la version arabopersana, Kalîla wa Dimna. Coma lo mòstra André Miquel, especialista e traductor de l'òbra en francés, foguèt un rei iranian del sègle VI qui envièt son mètge cercar lo libre en Índia. Aquela demanda mòsta lo succès ja important de recuèlh dins lo monde antic. La version Pelhvi es de segur compausada de fablas del recuèlh indian traducha mas tanben d'una prefàcia e de quelquas fablas qu'apareisson pas dins l'òbra originala. Es aquela version qu'Ibn al-Muqaffa, iranian nòble convertit tardièrament a l’Islam, utilisèt per sa version arabia. Aquí encara l'òbra es mai qu'una simpla traduccion. Atal l'autor o apond una novèla prefàcia e un capítol entièr e una fabla. Aquela version arabia foguèt lo passtge de l'òbra al monde occidental. Leu coneguèt un grand vam dins un monde arabi grandissenta e ferit de cultura antica..
Lo Kalîla wa Dimna foguèt de fòrt bèla mena enluminat. La primièra traduccion en francés es de abat Dubois.
Se dins sa prefàcia del segon libre de Jean de La Fontaine fa referéncia a la fablas de Bidpai, los obratges qu'utilizèt èran en fach eissits de la version arabia.
Una font d'inspiracion per la literatura europèa mediévala e del sègle XVIII[modificar | modificar la font]
Una version en castelhan (Calila y Dimna) se faguèt en 1251 jos la demanda d'Alphonse X lo Savi. Tradusit en 1278, per Joan de Capoá jol titre de Directorium Humanae Vitae, ragèt alara dins tot le monde occidental. Une traduccion latina se faguèt per Raimond de Besièrs e donada en 1313 a Felip IV de França per la dintrada en cavaleriá de son filh Loís, rei de Navara, que venguèt Loís X de França. Une version persana foguèt tradusida en francés per Gilbert Gaulmin sous un pseudonyme, en 1644. Lo Paire Poussines ne faguèt una autra traduccion en 1666. Pilpaï es sovent l’autor que s'atrubuís l'òbra en Euròpa a l'epòca de La Fontaine[2], alara que son existéncia ne soit pas avérée.
Lo Pañchatantra atal vertadièrament inspirèt de fòra autors coma Jean de La Fontaine, Marie de France o Grimm. Se pòt tanben sentir une filiacion amb le Roman de Rainal coma los fabliòts de l'Edat Majana.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Edicions e traduccions[modificar | modificar la font]
Tèxtes en sanscrit[modificar | modificar la font]
Edicions criticas[modificar | modificar la font]
- (en) The Panchatantra: a collection of ancient Hindu tales, in the recension called Panchakhyanaka, and dated 1199 A.D., of the Jaina monk, Pūrṇabhadra, critically edited in the original Sanskrit (in Nâgarî letters, and, for the sake of beginners, with word-division); Johannes Hertel; 1908; ed: Harvard Oriental Series Vol. 11 en linha
- (fr) The Panchatantra-text of Pūrṇabhadra : critical introduction and list of variantsouvrage; Johannes Hertel; 1912; ed: Harvard Oriental Series Vol. 12 en linha
- (en) The Panchatantra-text of Pūrṇabhadra and its relation to texts of allied recensions as shown in parallel specimensouvrage; Johannes Hertel; 1912; ed: Harvard Oriental Series Vol. 13 en linha
- (en) The Panchatantra: a collection of ancient Hindu tales in its oldest recension, the Kashmirian, entitled Tantrakhyayikaouvrage; Johannes Hertel; 1915; ed: Harvard Oriental Series Volume 14; en linha
- (en) The Panchatantra Reconstructed (Vol.1: Text and Critical Apparatus, Vol.2: Introduction and Translation);Franklin Edgerton; 1924; ed: American Oriental Series Volumes 2–3ouvrage; New Haven, Connecticut
Autras[modificar | modificar la font]
- (en)The Pañchatantraka of Vishṇusarman; Jâvjî Tukârâm; en linha; ed: Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba; Google Books
- (en)Panchatantra with the commentary Abhinavarajalaxmi; Pandit Guru Prasad Shastri; 1935; ed: Bhargava Pustakalaya; Benares; Tèxte amb comentaris en Sanscrit
Traduccions en francés[modificar | modificar la font]
- (fr) Pancatantra, traduit du sanskrit, introduction Louis Renou; Édouard Lancereau; 1965; col:Connaissance de l'orient; ed:Gallimard\Unesco
- (fr) Pantcha Tantraouvrage; abbé J-A Dubois; 1995; ed:Imprimerie Nationale
- (fr)Les Cinq Livres de la Sagesse - Pancatantra; Alain Porte; 2000; ed: Éditions Philippe Picquier
Traduccions en anglés[modificar | modificar la font]
- (en)Kalila and Dimna or The Fables of Bidpai; Rev Wyndham Knatchbull; 1819; [1] Google BooksGoogle Books
- (en)The Anvari Suhaili; or the Lights of Canopus Being the Persian version of the Fables of Pilpay; or the Book Kalílah and Damnah rendered into Persian by Husain Vá'iz U'L-Káshifíouvrage; Edward B (transl.) Eastwick; 1854; ed: Stephen Austin, Bookseller to the East-India College [2]en linha
- (fr)The Anwar-I-Suhaili Or Lights of Canopus Commonly Known As Kalilah And Damnah Being An Adaptation By Mulla Husain Bin Ali Waiz-Al-Kashifi of The Fables of Bidapaiouvrage; Arthur N. (transl.) Wollaston;ed: W H Allen; London
- (fr)Kalilah and Dimnah or The Fables of Bidpai; Ion Keith Falconer; ed:Cambridge University Press; [3], reprinted by Philo Press, Amsterdam 1970
- (fr)The earliest English version of the Fables of Bidpai; Joseph Jacobs; 1888; Londres; [4] Google Books
- Tales Within Tales - adapted from the fables of Pilpai, Sir Arthur N Wollaston, John Murray, London 1909
- (en) The Lights of Canopus described by J V S Wilkinson; Wilkinson; 1930; ed: The Studio Limited; Londres
- (en)The Panchatantra; Arthur W. Ryder; 1925; ed: University of Chicago Press
- (en) Viṣṇu Śarma: The Panchatantra; Chandra Rajanouvrage; 1993; ed:Penguin Books; Londres
- (en)The Pancatantra: The Book of India's Folk Wisdom; Patrick Olivelle; 1997; ed:Oxford University Press
- (en) Panchatantra - A vivid retelling of India's most famous collection of fablesouvrage; Krishna Dharma; 2004; ed:Torchlight Publishing; Badger CA, USA
- (en)The Five Discourses on Worldly Wisdomouvrage; Patrick Olivelle; 2006; ed: Clay Sanskrit Library [5]
- (en) Kalila and Dimna, Fables of Friendship and Betrayal, Introduction by Doris Lessing, Postscript by Dr Christine van Ruymbeke; Ramsay Wood; 2008; ed:Saqi Books
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Tèxte integral[modificar | modificar la font]
- (ar) Calila e Dimna, o fablas de Bidpai en arabi, precedadas d'un memòri sus l'origina d'aquel libre e sus las divèrsas traduccions que se fagaron en Orient, per Silvestre de Sacy, París, estampariá reiala 1816.
- (fr) Los contes e fablas indiana de Bidpai e de Lokman, traduchas d'Ali Tchelibi-Ben-Saleh, autor turc, per Antoine Galland, París, 1724
- (fr) Doas versions ebraïcas del libre de Kalilâh e Dimnâh, la primièra accompanhada d'una traduccion francesa, per Joseph Derenbourg, París, 1881
- (la) Directorium vitae humanae, alias Parabola antiquorum sapientum version latina de Joan de Capoa, París, 1887.


text:
Maria I d'Anglatèrra
Maria Ièra d'Anglatèrra (18 de febrier de 1516 - 17 de novembre de 1558) foguèt una rèina d'Anglatèrra e d'Irlanda de la dinastia Tudor que reinèt de 1553 a 1558. Après la mòrt d'Edoard VI (1547-1553), prenguèt lo poder après un complòt còntra Jane Grey. Foguèt remplaçada per sa sòrre Elisabeta Ièra (1558-1603). Durant son rèine, assaièt sensa succès de restablir l'influéncia de la religion catolica dins lo país e ordonèt divèrsei mesuras de repression còntra lei Protestants e leis Anglicans.


text:
Cuba es l'unica economiasocialista de las Americas. Dempuèi 1962, lo sistèma politicoeconomic de Cuba es d'un estat unipartidista identificat amb lo marxisme-leninisme. En fach, la majoritat dels mejans de produccion son jol contraròtle dirècte del govèrn, coma o es la fòrça laborala. 85,2% de la populacion en edat de trabalhar a un nivèl d'educacion mejana-superiora e 30% son de professionals tecnicians, que 61,3% son de femnas[3].
Dempuèi 1959, la creissença del produch interior brut, en relacion amb los païses amb lo meteis nivèl de desvolopament d'aquel decenni a demenit[4].


text:
John Vincent Atanasoff
John Vincent Atanasoff (4 d'octòbre de 1903 - 15 de junh de 1995) foguèt un fisician, un matematician e un engenhaire estatsunidenc d'origina bulgara. Ambé l'ajuda de son estudiant Clifford Berry, foguèt lo conceptor dau premier ordinator dins leis annadas 1930. Per la seguida, seis idèas foguèron adoptadas per lei conceptors de l'ENIAC entraïnant un procès dins leis annadas 1970 (Honeywell v. Sperry Rand) que s'acabèt per l'atribucion de l'invencion dau premier ordinator a Atanasoff e permetèt a son invencion d'intrar dins lo domeni public.


text:
1121
Aquesta pagina concernís l'an 1121 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Assassinat dau visir Al-Afdal Shahanshah, qu'èra lo cap vertadier dau país dempuei 1094, per lo califa Mansur al-Amir Bi-Ahkamillah que restabliguèt l'autoritat dei califas fatimidas abandonada en 1074. Adoptèt un programa d'enregistrament de l'identitat de cada abitant de la capitala. Pasmens, deguèt tanben contuniar de luchar còntra lei Crosats e lei Nizarites.


text:
-338
Aquesta pagina concernís l'an -338 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Macedonians e leis operacions acomencèron tre lo començament de l'annada a la fin de la pausa ivernenca. Felip II capitèt d'ocupar Amfissa, Dèlfas e Naupacta. Aquò obligiguèt leis Atenencs e lei Tebans d'abandonar sa posicion de Parapotamioï per anar a Queronèa. Lo 2 d'aost, s'i debanèt la batalha deciva de la guèrra. Leis Atenencs e lei Tebans i foguèron durament desfachs e obligits de negociar la fin dau conflicte.
Au contrari de Tebas, Atenas obtenguèt de condicions relativament pauc duras car la vila foguèt solament obligit d'intrar au sen de la Liga de Corint. Poguèt gardar son territòri e ges de garnison macedoniana i foguèt installada. Pasmens, son influéncia demeniguèt, especialament au sen deis afaires grècs car la Liga de Corint èra dominada per Macedònia.
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Fin de la Guèrra Latina. Permetèt a Roma de s'estendre en fòra de Latium en direccion de Campània. Lei ciutats de la region foguèron punidas per sa revòuta e poguèron plus mantenir de liames entre elei mai solament ambé Roma per rompre la solidaritat entre lei divèrsei vilas e pòbles de l'insureccion. Entre lei pus importantas, Cumes, Suessula, Fundi e Formies gardèron una autonòmia intèrna. Antium deguèt cedir una colonia romana installada sus son territòri. Capoá perdèt certanei privilègis mai lei membres de son aristocracia fidèus a Roma recebèron una indemnitat pagada per leis abitants de la vila e la ciutadanetat romana totala.
Dins aquò, Roma e la Confederacion Samnita avián d'ara endavant una frontiera comuna lònga qu'anava rapidament venir una fònt de tension.


text:
Seyssuel
Nom desconegut en arpitan (Seyssuel en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
[[Fila:Géolocalisation ViennAgglo,Seyssuel.png|thumb|left|
██ Seyssuel
██ Viena
██ ViennAgglo
██ Unas autras municipalitats del Isère
]]
La municipalitat a situat al nòrd-oèst del departament del Isère, immediatament al nòrd de la vila de Viena (Isère). La municipalitat surplombe çò Rhône #que ne constituissi lo marge esquèrre (Siás). Seyssuel S'estend sus unitat|9.8|km|2}} e a environat per las municipalitats de Caça-sus-Rhône, Communay e Chuzelles. Lo vilatge a situat a unitat|4|km}} al Nòrd-Oèst de Viena, la mai granda vila a proximitat. La municipalitat de Seyssuel se situa al Nòrd-Oèst del departament del Isère, depen del Costat de Viena-Nòrd. En beneficiant d'un accès privilegiat, Seyssuel a connectat : al Sud, a Viena, per la RN7 e la RD4; al Nòrd, a Lion, pels autoroutes A7, A46 e per la RN7. Seyssuel A traversat per de multiplas sentiers pédestres #que donan l'escasença de descobrir e d'admirar las riquesas naturalas de la siá fauna e de la siá flore : los boisements an constituit essencialament de feuillus (roures, châtaigniers, frênes, acacias) e, malgrat l'avançada de l'urbanizacion, lo territòri de Seyssuel ofrís encara un biotope favorable per desparièrs gibiers : perdiu, de faisans, lèbes o encara chevreuils e senglars en lo vallon del Gorneton e los coteaux limitrophes. De mai, qualques endroits surplombent lo Rhône, #çò qu'ofrís una vista panoramique de las alentours.
La commune est situé au nord-ouest du département de l'Isère, immédiatement au nord de la ville de Vienne (Isère). La commune surplombe le Rhône dont elle constitue la rive gauche (Est). Seyssuel s'étend sur 9,8 km2 et est entourée par les communes de Chasse-sur-Rhône, Communay et Chuzelles. Le village est situé à 4 km au Nord-Ouest de Vienne, la plus grande ville à proximité. La commune de Seyssuel se situe au Nord-Ouest du département de l'Isère, elle dépend du Canton de Vienne-Nord. Bénéficiant d’un accès privilégié, Seyssuel est reliée : au Sud, à Vienne, par la RN7 et la RD4; au Nord, à Lyon, par les autoroutes A7, A46 et par la RN7. Seyssuel est traversée par de multiples sentiers pédestres qui donnent l’occasion de découvrir et d’admirer les richesses naturelles de sa faune et de sa flore : les boisements sont constitués essentiellement de feuillus (chênes, châtaigniers, frênes, acacias) et, malgré la progression de l’urbanisation, le territoire de Seyssuel offre encore un biotope favorable pour différents gibiers : perdrix, faisans, lièvres ou encore chevreuils et sangliers dans le vallon du Gorneton et les coteaux limitrophes. De plus, certains endroits surplombent le Rhône, ce qui offre une vue panoramique des alentours.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se l'empèri romain a daissat traces : una stèle funéraire, dos autars, una via romaine (lo Compendium #que connectava Viena a Lion), dels tròces de vasos e dels tuiles, aquel son sustot las ruïnes encara imponents del vièlh castèl trucat encara castèl dels Archevêques, en dominant lo Rhône, #que retenon l'atencion del visitant. Qualques investigacions archéologiques aurián permeses d'establir que la part primitive del castèl (lo donjon e la siá camisa) figurariá entre la mai anciana d'aquel tipe en la region.
Lo « Castrum » a citat en tèxtes del començament de la Modèl:S- coma apertenenta a la glèisa de Viena, suzeraine alavetz de la familha « de Seyssuel ». Demorarà jos l' autoritat de las Archevêques de Viena, aital coma los territòris environnants #que constituissián lo mandatement de Seyssuel, fins a la Revolucion. Saccagé E cremat partiellement al començament de la Modèl:S-, met totjorn als investigadors lo problèma de la determinacion de la data de lo sieu abandon.
Jos l'Ancian Regim, los abitants del mandatement #que formavan una sola comunitat, dépendaient ne fa de dos senhors : aquel de Caça e la Archevêque Comte de Viena. A l'esperital, una duplica appartenance egalament : la parròquia St-Martin per Caça, aquela de La nòstra-Madama de Cuey per Seyssuel.
En 1790, los dos châtellenies #constituir la Municipalitat de Seyssuel #que se #trucar Seyssuel e Caça a partir de 1801 e #que la Abbé Pessonneaux, autor presomptiu del « couplet dels mainats » de la Marseillaise, #èsser brièvement lo Cònsol. Mas progressivament Chassères e Seyssuellois se #orientar cap a l'autonomia (glèisa, escòla...) E en 1853 #intervenir la creacion de doas municipalitats desparièras, ne Caça #que se #virar pauc après cap a l'indústria amb los sieus anautits-foguets e Seyssuel #que #gardar la siá vocacion purament agricòla tot a la longitud de la Modèl:S-.
Es la fin de la Modèl:S- e sustot lo Modèl:XXe #qu'aportaràn de cambiaments importants en l'economia e la physionomie de la Municipalitat de Seyssuel :
Abandon de la vinha al continuament del phylloxéra e diversification de las culturas (maraîchage, arboriculture, pépinières e polyculture amb ramaderia de bovins), Aparicion d'un sector terciari orientat cap a establiments de salut (sanatorium inaugurat l'an 1923 – uèi barrat – e un ostal de Accueil Especializada de quaranta lièchs), Implantacion de dos grands establiments escolars : un Licèu Agricòla l'an 1962 e un Collègi d'ensenhament General l'an 1972, Fin finala, en lo marc del District Urban de Viena, creacion e desvolopament d'una zòna industriala importanta la longitud del Rhône.
Si l’empire romain a laissé des traces : une stèle funéraire, deux autels, une voie romaine (le Compendium qui reliait Vienne à Lyon), des morceaux de vases et des tuiles, ce sont surtout les ruines encore imposantes du vieux château appelé encore château des Archevêques, dominant le Rhône, qui retiennent l’attention du visiteur. Des recherches archéologiques auraient permis d’établir que la partie primitive du château (le donjon et sa chemise) figurerait parmi la plus ancienne de ce type dans la région.
Le « Castrum » est cité dans des textes du début du Modèl:S- comme appartenant à l’Église de Vienne, suzeraine alors de la famille « de Seyssuel ». Il demeurera sous l’autorité des Archevêques de Vienne, ainsi que les territoires environnants qui constituaient le mandatement de Seyssuel, jusqu’à la Révolution. Saccagé et brûlé partiellement au début du Modèl:S-, il pose toujours aux chercheurs le problème de la détermination de la date de son abandon.
Sous l’Ancien Régime, les habitants du mandatement qui formaient une seule communauté, dépendaient en fait de deux seigneurs : celui de Chasse et l’Archevêque Comte de Vienne. Au spirituel, une double appartenance également : la paroisse St-Martin pour Chasse, celle de Notre-Dame de Cuey pour Seyssuel.
En 1790, les deux châtellenies constituèrent la Commune de Seyssuel qui s’appela Seyssuel et Chasse à partir de 1801 et dont l’Abbé Pessonneaux, auteur présumé du « couplet des enfants » de la Marseillaise, fut brièvement le Maire. Mais progressivement Chassères et Seyssuellois s’orientèrent vers l’autonomie (église, école...) et en 1853 intervint la création de deux communes distinctes, Chasse qui se tourna peu après vers l’industrie avec ses hauts-fourneaux et Seyssuel qui garda sa vocation purement agricole tout au long du Modèl:S-.
C’est la fin du Modèl:S- et surtout le Modèl:XXe qui allaient apporter des changements importants dans l’économie et la physionomie de la Commune de Seyssuel :
Abandon de la vigne à la suite du phylloxéra et diversification des cultures (maraîchage, arboriculture, pépinières et polyculture avec élevage de bovins), Apparition d’un secteur tertiaire orienté vers des établissements de santé (sanatorium inauguré en 1923 – aujourd’hui fermé – et une maison d’Accueil Spécialisée de quarante lits), Implantation de deux grands établissements scolaires : un Lycée Agricole en 1962 et un Collège d’Enseignement Général en 1972, Enfin, dans le cadre du District Urbain de Vienne, création et développement d’une zone industrielle importante le long du Rhône.


text:
Peresós
Lo peresós o ai es lo nom vernacular balhat a d'unes mamifèrs d'America tropicala que fan partida del superòrdre Xenarthra.
Deu son nom al lent anar de sos movements e a sa capacitat de dormir d'oradas, lo cap en bas. S'arrapa solidament a las brancas gràcias a sas arpas longassas, de 8 a 12 cm.
Es vegetarian, mastega amb sas 18 dents de fuèlhas duras e de mal digerir. Aquela noiridura l'obliga a aver una digestion fòrça lenta. En mai d'aquò es pauc calorica e l'obliga a estalviar totes sos movements : avança de mens de 4,5 metres per minuta dins los arbres.
Davala dels arbres solament un còp per setmana, per anar daissar sos excrements al sòl. Aquí es una preda aisida per lo jaguar, son principal predator.
Lo peresós ten una pelissa d'un brun verdós que li permet de s'escondre dins lo fuelhum. Deu aquesta color a de mossas microscopicas que li cobrisson lo còrs.


text:
Denominacion d'Origina Protegida
Una Denominacion d'Origina Protegida (DOP) es, segon la reglamentacion de l'Union Europèa, l'indicacion geografica d'una region, localitat o país, que designa un produch agricòla o alimentari originari del luòc en question, la qualitat o caracteristicas que ne son degudas exclusivament o essencialament al mitan geografic ont se produsís compreses los factors naturals e los factors umans. La produccion, l'elaboracion e la transformacion del produch se devon realizar dins la zòna geografica delimitada.
La reglamentacion es similara a la Denominacion d'Origina, mas s'excluson los vins e las bevendas espirituoses, a l'excepcion del vinagre de vin, car an la siá pròpria reglamentacion europèa coma VQPRD e Denominacion Geografica, respectivament. Entre los produches protegits se tròban: de formatges, carn e derivats, fruches, verdugalhs, granatges, pastissariá, òlis e olivas, espècias, mèl e de bevendas non espirituosas.
Autras categorias d'indicacions geograficas ligadas a la DOP son:
- Indicacion Geografica Protegida (IGP), quand solament part de las qualitats son atribuïblas a l'entorn geografic.
- Especialitat Tradicionala Garantida (ETG), quand se garantís un produch o un procès tradicional, mas pas la siá origina.