text:
Terralha
La terralha es une tèrra cuècha porosa, que pòt demorar bruta o recebre un revestiment esmaltat. Gres e porcelanas, que la pasta vitrifica a nauta temperatura, son pas de terralhas.
La terralha, designant al meteis còp la fabricacion de vases e aisinas de tèrra faiçonada e cuècha al forn e, par metonimia, los objèctes produits amb aquela tecnica.
La faiença e una terralha, perque fabricada amb de tèrra porosa impermeabilizada per un esmalt blanc d'estanh
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
L'invencion de la terralha data de la preïstòria: benlèu del Neolitic, d'un biais independent dins diferentas regions del monde: al Japon cap al millenari XI, pendent lo periòde Jomon e en Asia Menora, cap al millenari VIII. Al Pròche Orient, seriá apareguda vèrs lo millenari X.
Un autre foguièr d'invencion, situat en Africa Sahariana, es datat del millenari VIII. Dins d'autres luòcs, de descobèrtas recentas lo long del flum d'Amur, dins l'èst de Russia, an revelat de traças de ceramica. Aquelas darrièras son estadas datadas de 13 000 ab. C., mas lor concepcion fa pensar que las tradicions ceramicas serián encara mai ancianas. Las datacions al carbòni 14 efectuadas en China del sud a la fin dels ans 1990 suls jaces ont se trobèt de tèstes de terralha donèron de datas situadas entre 9000 e 14000 ab. C.[1]. En America del Sud, la ceramica apareis vèrs 3500 ab. C. en Colómbia e en Eqüator. En America Mejana, l'aparicion de las primièras terralhas es pus tardiva: vèrs 1500 ab. C., dins la region de Tehuacán[2].
Dins totes los cases, alara que la descobèrta de la ceramica es fòrça anteriora (vèrs lo millenari XXXe abans nòstra èra[3]), l'aparicion de la terralha es ligada a la sedentarizacion de las populacions e al besonh creissent de recipients per la conservacion de las recòltas o a la coseson dels aliments.
Entre 3500 e 3450 ab C., la terralha fa une vertadièra revolucion amb l'introduccion del torn del terralhièr, en Orient Mejan mercé a una novèla populacion venguda del Creissent Fertil, e en China entre 3000 e 2000 ab C.[4],[5]. Entre 2900 e 2300 ab C, pendent l'Edat del Bronze, se tròba de traças de decoracion.
Tecnicas de faiçonar[modificar | modificar la font]
La fabricacion d'una terralha comença per la mescla de las tèrras (argila, marla, silici). Los materials son malaxats, manualament (trolhatge), o mecanicament. La pasta obtenguda se consèrva al repaus (poiriment) durant un periòde que varia de qualques setmanas a qualques meses.
Existisson diferentas tecnicas per donar al material la forma desirada:
Modelar[modificar | modificar la font]
Tecnica pus primitiva, lo modelatge es la mesa en forma d'una bola de tèrra per la pression dels dets.
Estampar e calibrar[modificar | modificar la font]
De pichonas partidas de tèrras son aplicadas sus o dins un objècte modèl (cojon, ancian pòt copat...) e la tèrra es aprèp lissada.
L'industria utiliza aquel procèssus lo nomenant calibratge. La pasta malleabla es plaçada dins un mòtle en rotacion puèi pressada contra las parets mercé a l'accion d'un calibre introduch mecanicament[6].
Motlar amb un cilindre[modificar | modificar la font]
La tèrra es enrotlada amb un mòtle long e estrech sus una taula jos la palma de las mans. Las diferentas partidas son assembladas per ne far la pèça.
Aquela tecnica rapida permet d'obtenir de pèças fòrça grandas, de formas totalament libras. Aquela tecnica es correnta dins los pòbles primitius e los artistas ceramistas.
Pasmens las pèças realizadas atal son pesugas. Se pòdon afinar en utilizant un postarèl e un còdol per comprimir la tèrra e modelar la forma de la pèça. Lo còdol es a l'interior de la pèça, al contacte de la tèrra, e lo postarèl permet de martelar la paret.
Motlar amb de placas[modificar | modificar la font]
De placas de tèrra son realizadas amb un ròtle puèi assembladas amb de barbotina.
Aquela tecnica es rapida, mas permet de far sonque de pèças geometricas. Encara que se pòt obtenir de formas cilindricas en rotlant la placa e en assemblant las doas extremitats opausadas.
Tornejar[modificar | modificar la font]
La tecnica pus perfeccionada es aquela del tornejament. Pasmens demanda un long aprendissatge. Aquela tecnica apareguèt als alentorns de 4000 ans ab C, revolucionant la terralha en permetent d'obtenir lèu de formas fòrça mai regularas e de pèças fòrça mai leugièras.
Lo torn se compausa d'un platèl rotatiu, la girèla. Aprèp que se dispausèt una turon d'argila al centre del platèl, lo tornejaire centra sa tèrra puèi la faiçona pendent sa rotacion.
Quand la pèça es tornejada prenguèt consisténcia « cuèr », lo tornejaire rectifica las imperfeccions e crusa lo pè de la terralha. Se cal se termina per la pausa de las carbas e la gravadura de la pèça segon lo modèl.
Lo tornejament permet d'obtenir sonque de pèças de revolucion, que pòdon pasmens èsser deformadas abant lo secament complet.
Motlar o colar[modificar | modificar la font]
Dins lo procèssus de motlage, la tèrra es pas mai de forma pasta, mas de forma de barbotina.
Un mòtle de plastre o de tèrra cuècha es utilizat per definir l'exterior de la forma; lo plastre a per caracteristica d'absorbir l'aiga.
La barbotina es introducha dins lo mòtle. Aprèp qualques minutas de presa, l'excedent de barbotina es voidat.
L'aiga de la barbotina se transferís dins lo plastre, e la densitat de la barbotina aumenta prèp de las parets. La pèça es desmotlada aprèp secament, operacion aisida pel retrach de produch per evaporacion d'aiga.
Tecnicas de còser[modificar | modificar la font]
Per la coseson, las diferentas pèças obtengudas son dispausadas dins un forn a una temperatura de 850 a 1 000 °C pendent environ 8 oras. Dins lo cas de terralhas destinadas a recebre un decòrs coma la faiença, alara s'obten lo « biscuèch ».
Las temperaturas de coseson anan de 850 °C a 1 150 °C segon la natura de la tèrra utilizada. La temperatura depend de la proporcion d'oxides metallics, de sals alcalins o acids, de la tèrra.
Las pèças pòdon èsser decoradas al pincèl amb d'oxides metallics, trissat e diluits, de colors diferentas. Le biscuèch atal pintat es trempat dins de banhs d'esmalt. Un còp decorada e esmaltada, la pèça subís una novèla coseson a 960 °C pendent 5 oras per la faiença.
La terralha demòra porosa aprèp coseson, es a dire que pòt absorbir l'aiga e es sensibla al gèl; çò que la distinguís del gres que, coma la porcelana, es totalament vitrificat. Aquela porositat ofrís dos avantatges: la conservacion dels liquides fresques per evaporacion superficiala e la resisténcia al fuòc dirècte permetent de l'utilizar coma aisina de còser. Aqueles doas caracteristicas explican son interès per las societats primitivas.
Nòtas e refences[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Descobèrta dels primièrs tèstes de terralha en China
- ↑ (en)Susan Toby Evans, Ancient Mexico and Central America. Archaeology and Culture History, Thames & Hudson, 2008, p. 118
- ↑ Vènus de Dolní Věstonice En Chequoslovaquia, se datèt una estatua de ceramica a l'entorn de 24 000 ab C
- ↑ (fr)Cécile et Michel Beurdeley, La Céramique chinoise - Le Guide du connaisseur, 1974, page 15
- ↑ (fr)Torn de terralhièr e ceramicas « clòsc d'uòu » dins la cultura de Longshan
- ↑ (fr)font:Thierry Bonnot, Des produits industriels, de l'ustensilité à l'esthétique, Ecomusée du Creusot-Loire, 2000 p18-19 [1]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Susan Toby Evans (2008). Edicions Thames & Hudson: Ancient Mexico and Central America (Archaeology and Culture History) (en anglés).
Cécile e Michel Beurdeley (1974). La Céramique chinoise - Le Guide du connaisseur (en francés).
Thierry Bonnot (2000). Edicions Ecomusée du Creusot-Loire: Des produits industriels, de l'ustensilité à l'esthétique (en francés).


c: text/html

text:
Adrian I (papa)
Adrian Ièr (mòrt lo 25 de decembre de 795, Roma) foguèt lo 95en papa que reinèt dau 1èr de febrier de 772 a sa mòrt. Succediguèt a Estève III (768-772) e foguèt remplaçat per Leon III (795-816).
Durant son pontificat, demandèt l'ajuda dei Francs per luchar còntra lei Lombards que menaçavan l'independéncia de Roma. Après la victòria de Carlesmanhe, obtenguèt la confirmacion de la donacion de Pepin lo Brèu e una partida dei territòris lombards per formar leis Estats Pontificaus. Au nivèu religiós, aguèt un ròtle decisiu per acabar la premiera crisi iconoclasta de la Glèisa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Bueil
Nom desconegut en arpitan ( Saint-Bueil en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Niché A la cœur del Val de Ainan, lo vilatge a traversat pel Ainan.
Niché au cœur du Val d'Ainan, le village est traversé par l'Ainan.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 6 de junh 2002, continuament a de violentes orages, de las fluïdes de boue e una crussa subite de la Ainan estofatz de divèrsas abitacions e d'equipas de Sant-Bueil. De nombrosas unas autras municipalitats de la Valdaine an tocat, e se déplore una victima a Sant-Geoire-en-Valdaine.[1]
- Le 6 juin 2002, suite à de violents orages, des coulées de boue et une crue subite de l'Ainan noient plusieurs habitations et équipements de Saint-Bueil. De nombreuses autres communes de la Valdaine sont touchées, et l'on déplore une victime à Saint-Geoire-en-Valdaine.[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 28 de julhet de 2012
- ↑ Inondations dans l'Isère : une octogénaire tuée, 2002, Libération.fr. Consultat lo 28 juillet 2012


text:
Narcís Monturiol
Narcís Miquel Joseph Monturiol i Estarriol (Figueres, Naut Empordan, 28 de setembre de 1819 – Sant Martí de Provençals, Barcelonés, 6 de setembre de 1885) foguèt un engenhaire, intellectual, estampaire, editor, pintor, politician e inventor catalan. Es famós mai que mai per son invencion del primièr sosmarin amb equipatge e mogut per una forma primadièra de propulsion autonòma amb un motor quimic anaerobic, que se sonava "Ictíneo".
Monturiol aguèt una influéncia notabla sus la societat catalana de son temps qu'a l'encòp foguèt tanben un divulgador e defensor d'idèas modèrnas, e revolucionàrias per aquela epòca, coma lo pacifisme e lo feminisme.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e adolescéncia[modificar | modificar la font]
Narcís Monturiol nasquèt dins lo carrer de Sant Guillem de Figueres en 1819, dins una familha d'artesans. Èra lo segond enfant de Joaquim Monturiol, un barricaire, e de Mariana Estarriol, qu'aprèp l'ainat, Joaquim, e Narcís aguèron tres autres enfants: Francesc, Rosa e Joan. Per encausa de sa posicion d'ainat, Joaquim deguèt perpetuar la profession del paire mentre que Narcís deviá anar far d'estudis. Sos parents lo mandèron a Vilabertran en cò d'un capelan que li ensenhava lo latin, e puèi, quand venguèt mai grand, tre que faguèt 11 ans, partiguèt a Cervera per i preparar lo bacheleirat amb un autre dròlle de l'airal, Sebastià Gibert, que lèu venguèt son grand amic.
L'engatjament politic[modificar | modificar la font]
A Cervera comencèt d'estudis de medecina mas, influenciat per Gibert, decidiguèt de los abandonar per far una carrièra dins lo drech a Barcelona. Obtenguèt son diplòma d'avocat en 1845. Pasmens, s'interessava pas gaire a aquela via nimai e s'orientèt lèu cap a la politica primièr, puèi cap a las sciéncias e subretot la sciéncia tecnica.
Lèu dintrèt dins la còla dels intellectuals catalans mai de l'epòca, e frequentèt lo compositor e escrivan Josep Anselm Clavé, lo mètge Francesc Sunyer i Capdevila e l'engenhaire e urbanista Ildefons Cerdà, engatjats totes en politica. Son amistat amb lo politician Abdó Terrades, originari coma el de Figueres, lo portèt a s'afiliar al Partit Republican, a far lo redactor del jornal El Republicano e a s'interessar al socialisme utopic.
Participèt a las revòltas de Barcelona que se debanèron durant las annadas 1842 e 1843. Aprenguèt lo mestièr d'estampaire e en 1846, lo meteis an que se maridèt amb Emília Mata, fondèt una estampariá amb un amic. I publiquèt de revistas e de panflets que li permetián de divulgar e propagar sas idèas radicalas en favor del feminisme, del pacifisme e del comunisme. Foguèt atrach lèu per las idèas d'Étienne Cabet e aguèt amb el una correspondéncia importanta. Vengut un partisan estrambordat de las idèas de Cabet, faguèt la difusion de l'ideal icarian a travèrs de sas publicacions, subretot dins la revista La Fraternidad (1847), que foguèt la primièra publicacion periodica comunista dins l'estat espanhòl. Dins las paginas d'aquel periodic publiquèt una traduccion en espanhòl del roman del filosòf francés, Voyage en Icarie, que faguèt en collaboracion amb son amic F. J. Orellana, e donèt son supòrt a la participacion catalana a las comunitats utopiques cabetianas "Icària" e "Nòva Icària" (foguèt lo pairin de l'expedicion de Joan Rovira en 1848 que se n'anèt amb Cabet als Estats Units per tal d'i fondar una comunitat). Fondèt tanben la revista La Madre de Familia (1846), qu'a dins i prometiá de "defensar las femnas de la tiraniá dels òmes", e foguèt lo coeditor, amb Joan Landa, de la sèria Hombres i mujeres célebres de todos los tiempos.
Aprèp las revolucions de 1848 que lo govèrn espanhòl atribuïguèt als icarians, las autoritats obliguèron a tampar La Fraternidad e Monturiol perseguit se vegèt constrench de s'exiliar de l'autre costat dels Pirenèus. S'installèt un temps amb la familha a Perpinhan e foguèt sonque l'an seguent, a partir del 8 de junh 1849 que poguèt tornar a Barcelona, gràcias a l'amnistia que li foguèt acordada. Aprèp l'installacion de totes al carrer Robador, Monturiol decidiguèt de fondar una autra revista, El Padre de Familia (1849 - 1850).
En 1855, pr'amor de sos problèmas politics, deguèt s'alunhar tornarmai de la capitala catalana. Se partiguèt refugiar sul litoral gironés, a Cadaqués. Visquèt dins la vilòta empordanesa en trabalhar coma pintor. Poguèt observar alara lo mestièr dificil e mai perilhós de las gents que pescavan lo coralh. Aquela situacion lo faguèt pensar a trobar de mejans mecanics qu'ajudèssen a reculhir lo coralh. Comencèt a soscar a las possibilitats d'o far gràcias a una navegacion sosmarina. En setembre de 1857 quand tornèt a Barcelona, organizèt, amb d'amics empordaneses, la primièra societat comerciala de l'estat espanhòl dedicada a l'explotacion d'aquesta mena de navegacion que foguèt batejada "Monturiol, Font, Altadill y Cía.", e que comptava sus un capital de 10.000 pessetas.
Lo projècte de sa vida: l'Ictíneo[modificar | modificar la font]
En 1858 presentèt son projècte dins un opuscul en espanhòl qu'aviá coma títol, El Ictíneo o barco-pez. Del temps qu'èra a se fabricar lo sosmarin dins los talhièrs Nuevo Vulcano, Monturiol fasiá de demandas a las autoritats per obtenir lo permés per far los ensages. L'autorizacion de procedir a de submersions foguèt finalament acordada lo 15 d'abril de 1859. Tres meses mai tard, lo 28 de junh, lo primièr sosmarin jamai creat, l'Ictíneo I, foguèt lançat a la mar dempuèi lo pòrt de Barcelona. Lo primièr ensag, amb un equipatge qu'a mai de Monturiol comptava sos amics Missé e Oliu, foguèt pro satisfasent malgrat qualques problèmas inicials. Observat per un public nombrós que compreniá d'autoritats de la Marina, d'accionaris e mai la premsa, lo sosmarin naveguèt jos l'aiga completament submergit durant doas oras e vint minutas e tornèr a la susfàcia sens cap de problèma.
D'autras submersions ulterioras coneguèron un resson encara mai considerable, çò que faguèt que lo govèrn d'Isabèl II se sentiguèt forçat de prometre d'ajudar lo projècte financièrament. Pr'aquò, las promesas se realizèron pas e l'engatjament financièr arribèt pas jamai; piéger encara se botèron d'empachas seriosas al projècte malgrat lo supòrt de personalitats tant prestigiosas coma Josep de Letamendi.
Lo fracàs economic[modificar | modificar la font]
Pr'aquò gràcias al capital obtengut poguèt constituir una entrepresa, La Navegación Submarina, qu'aviá per tòca de desvolopar un segond sosmarin, l'Ictíneo II, un objectiu que generèt un interès notable al sen de las nautas instàncias militaras. Aqueste novèl submersible, qu'èra dotat d'un sistèma de propulsion anaerobica, foguèt avarat al pòrt de Barcelona lo 2 d'octobre de 1864.
Malgrat totes aqueles succèsses, en 1867 sa companhiá faguèt falhida e doncas, confrontat a la manca de sosten, Monturiol decidiguèt de desmantelar lo sosmarin e d'abandonar lo projècte. En 1869 escriguèt lo primièr tractat de navegacion sosmarina, que foguèt publicat jol títol d'Ensayo sobre el arte de navegar por debajo del agua en 1891.
A partir de 1868 tornèt a l'activitat politica coma membre del Partit Federal. En 1873, venguèt deputat de Manresa a las Corts Constituentas de la Primièra Republica Espanhòla e, un pauc de temps aprèp, foguèt nomenat director de la Fabrica Nacionala de Moneda e Sagèl, de sedença a Madrid, carga qu'exerciguèt durant totes los meses que perdurèt lo regim republican e ont metèt en practica un procés de son invencion per aumentar la velocitat de produccion del papièr adesiu.
Monturiol contunhèt d'inventar mantun objècte e maquina mai o mens originals. Demest totes aquestes conven de citar una maquina per far de cigarretas que foguèt la sola invencion que patentèt, en 1866, d'aliment pels conilhs fabricats a partir de fusta de sauze, un procediment de fabricacion de sabon a freg, de sòles de sabatas sinteticas, de pega liquida per la fusta, de camisas per de cilindres de motor, de cerament per las sabatas, un velograf o aparelh destinat a l'obtencion de còpias d'un original escrich o dessenhat un projècte de tramvia funicular per Tarragona, un projècte per portar a Barcelona las aigas de Ter, un receptor giratòri de vapor e mai un sistèma de conservacion de las carns.
Son activitat frenetica contunhèt dins d'autres airals coma la premsa, e aital en 1882 publiquèt, tornarmai un jornal, El Anunciador Financiero.
Se moriguèt en 1885, completament ruïnat e completament doblidat, a Sant Martí de Provençals, una localitat qu'es actualament part de Barcelona. Viviá ailà que, durant las annadas 1846 e 1847, un grop de cabetians catalans i avián fondat una comunitat icariana.
Eiretatge e omenatges[modificar | modificar la font]
La vila de Figueres lo designèt coma son Filh Predilècte e faguèt auborar en son onor en 1918 un monument fach per Ricard Giralt e Enric Casanovas. La carrièra ont nasquèt recebèt tanben son nom.
Dempuèi 1917, divèrses sosmarins espanhòls foguèron batejats amb son nom.
Gaireben 50 ans mai tard, en 1963, foguèt la ciutat de Barcelona que volguèt omenatgar l'inventor, amb una òbra de l'artista Josep Maria Subirachs.
En 1972 sas rèstas foguèron portadas a Figueres e inumadas dins la seccion dels personatges illustres del cementèri municipal. La Generalitat de Catalonha donèt son nom als Prèmis Narcís Monturiol creats en 1982. Lo guerdon a per tòca de recompensar las personas o entitats que ajan portat de progrès a Catalonha dins los encastres scientific, amb la Placa Narcís Monturiol, e tecnologic, amb la Medalha Narcís Monturiol.
En 1987, per commemorar lo primièr centenari de sa mòrt, lo servici d'estat del corrièr espanhòl li consagrèt un saèl de 20 pessetas.[1]
L'omenatge mai important e complet pasmens, se realizèt probablament en 2010 quand foguèt organizada al Musèu Maritim de Barcelona l'exposicion Immersió, la conquesta del fons del mar en son honor. Existisson doas replicas de sos sosmarins a Barcelona; la primièra se tròba al Musèu Maritim mentre que la segonda se pòt contemplar al pòrt vièlh.
Finalament mantun centre educatiu, de l'ensenhament primari o segondari pòrtan son nom. Es lo cas en Catalonha subretot (a Figueres, Roses e Barcelona) mas tanben en Espanha, a Madrid.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Un reo de muerte: las ejecuciones y los espectadores: consejos de un padre a sus hijos (1844)
- Reseña de las doctrinas sociales antiguas y modernas (1849)
- Proyecto de navegación submarina. El ictíneo o barcopez (1858)
- Memoria sobre la navegación submarina (1860)
- Ensayo sobre el arte de navegar por debajo del agua (1891), òbra postuma


text:
1057
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1057 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila entre Macbeth e Malcolm III ambé la victòria definitiva de Malcolm lo 15 d'aost. Macbeth foguèt tuat e Malcolm III restaurèt l'unitat dau reiaume d'Escòcia. Pasmens, deguèt luchar còntra Lulach qu'èra lo fiu de Macbeth e que foguèt proclamat rèi per sei partisans.


text:
Revolucion de Mai
La Revolucion de Mai qu'ei un processus politic qui's debanè a Buenos Aires (alavetz capitala de la Vicereiautat de l'Arriu de la Plata) en 1810 e qui desboquè sus lo remplaçament deu darrèr vicerei espanhòu, Baltasar Hidalgo de Cisneros, per la Purmèra Junta.
Se de facto, aquò e signifiquè la debuta de la Guèrra d'Independéncia, oficiaument, los revolucionaris que declarèn préner lo contraròlle deus lors ahars politics au nom deu rei d'Espanha (qui lo son reiuame b'èra alavetz ocupat per Napoleon e per l'armada francesa).
L'independéncia que hore obertament declarada pas sonque lo 9 de julhet de 1816 a l'escadença deu Congrès de Tucumán.


text:
Huimanguillo (municipalitate)
Huimanguillo es un municipalitate ubicate in le region del fluvio Grijalva e in le subregion del Chontalpa. Illo es le plus grande municipalitate del stato mexican de Tabasco. Su capite municipal es le citate de Huimanguillo, e de plus es constitute per 3 villas, 18 populos, 26 colonias agricole, 42 rancherías e 106 ejidos.
Pecietta de geographia
Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in Interlingua.


text:
2 Pallas
2 Pallas foguèt lo segond asteroïde descobèrt just aprèp Ceres e es un dels asteroïdes mai importants del Sistèma Solar. S'estima que representa 7% de la massa de la cencha principala e son diamètre de 544 quilomètres es un pauc mai gròs que lo de 4 Vesta. Es pr'aquò mens massís qu'aquesta, e se situa doncas tresen demest los asteroïdes mai voluminoses.
Quand Pallas foguèt descobèrt per l'astronòm Heinrich Wilhelm Olbers lo 28 de març de 1802, se pensèt que s'agissiá d'una planeta, e foguèt sonque a partir de la reclassificacion de 1845 que passèt a èsser considerat coma un asteroïde. Recebèt son nom en onor a Atena, la divessa grèga de la saviesa.


text:
Medalhièr general de l'atletisme olimpic
Entre los Jòcs Olimpics d'estiu d'Atenas 1896 e los de Pequin 2008, 93 comitats nacionals olimpics (segon l'anciana formula) foguèron medalhats dins las espròvas d'atletisme mas 83 segon lo biais novèl de comptar, a saber après recampament de totas las medalhas istoricas alemandas (Empèri alemand, 3en Reich, Republica Democratica Alemanda e Republica Federala Alemanda...) jos la sola bandièra de l'Alemanha de uèi, las de l'Union Sovietica ( amai l'Empèri Rus o la tras qu'efemèra CEI...) dintre l'actuala Russia, las de Boèmia o Checoslovaquia idem la Republica Chèca, las de l'ex Iogoslavia idem Serbia, las d'Austràlia (amb Australasia) e las de Jamaica (amb las Índias occidentalas).
Garatz aicí doncas lo novèl medalhièr general de l'atletisme olimpic segon aicesta formula de redistribucion de las medalhas olimpicas dins de comitats nacionals unics, sol biais racional de considerar a l'encòp e l'istòria e lo present dins una amira d'avenidor.Tot autre biais de comptar es mèr archivar istoric.
MEDALHIÈR GENERAL[modificar | modificar la font]
Çai n'acabarem tanben amb lo comptatge pèc o lo classament de las equipas... Balharem soncas una idèa de las quantitats de còlas en preséncia en o indicar cada 10... Que d'a la lutz aital nais amai n'eis Lichtatletik!!!
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Cada article (sempre lo meteis modèl... 26 en total) amb pòdis d'atletisme exaustius e medalhièrs particulars d' a Atenas 1896 - Atletisme fins a Pequin 2008 - Atletisme... (Atletisme als Jòcs Olimpics)
amai
- Comitat Internacional Olimpic
- Associacion Internacionala de las Federacions d'Atletisme
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Medalhièr Olimpic General
- Estatisticas olimpicas generalas
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) (fr) Sit oficial CIO
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'impossible classificar o gaireben, n'essent formadas per d'atlètas de nacionalitats o originas divèrsas... e doncas del tot contràrias a la logica de las equipas nacionalas , imperialas e ca etc.


text:
224
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 224 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Revòuta d'Ardachir Ièr, vassau poderós de la dinastia sassanida que sei fèus èran situats au centre dau plan iranian, en causa de la volontat dau poder part de limitar sa poissança. Lo 28 d'abriu, lei Parts dirigits per lo rèi Artaban V foguèron esquichats a Hormizdaghan. Artaban V i foguèt tanben tuat entraïnant la cambiament de camp progressiu de l'aristocràcia de l'Empèri ai Sassanidas.


text:
-479
Aquesta pagina concernís l'an -479 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre la coalicion grèga, ont Atenas aviá un ròtle important coma premier contingent navau e segond contingent terrèstre, e l'Empèri Aquemenida. A la prima, lei Pèrsas ataquèron tornarmai en direccion d'Atica e lei roïnas d'Atenas foguèron tornarmai ocupadas. De son caire, lei Grècs demorèron inicialament en plaça per blocar l'istme de Corint puei intrèron en Grècia centrala. Lo 27 d'aost, l'armada pèrsa foguèt destrucha a Platea e sei subrevivents se retirèron vèrs Anatolia.
Puei, lei Grècs, especialament leis Atenencs, menèron una tièra de còntra-ofensivas còntra lei posicions aquemenidas dins la Mar Egèa. Lei darrierei naviris pèrsas presents dins la region foguèron destruchs au cap Mícale (aost ò setembre). Après aqueu succès, la màger part dei ciutats de Peloponés retirèron sei tropas e Atenas finiguèt la campanha en conquistant Sestos. Aquò marquèt la fin dei guèrras medicas mai pas dei combats entre Atenencs e Pèrsas.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Aquemenida. A la prima, lei Pèrsas ataquèron tornarmai en direccion d'Atica e lei roïnas d'Atenas foguèron tornarmai ocupadas. De son caire, lei Grècs demorèron, dirigits per Pausànias, inicialament en plaça per blocar l'istme de Corint puei intrèron en Grècia centrala. Lo 27 d'aost, l'armada pèrsa foguèt destrucha a Platea e sei subrevivents se retirèron vèrs Anatolia.
Puei, leis Espartencs contunièron de participar ai còntra-ofensivas per destrurre leis installacions pèrsas dins leis Estrechs e la flòta coalizada dirigida per Esparta averèt la batalha dau cap Mícale. Pasmens, Lacedemònia e seis aliats se retirèron de la perseguida de la campanha en 477 avC, fisada ais Atenencs, jutjant lei ciutats d'Ionia tròp alunchadas per èstre defendudas.
Dins la ciutat, mòrt de Cleombrot que foguèt remplaçat per Plistarc sota la regéncia de Pausànias.
Roma[modificar | modificar la font]
Incapabla de s'opausar ais incursions dei Volscs, deis Eques e deis Etruscs de Veïes, la Republica autorizèt a la gens Fabii de començar una « guèrra privada » còntra Veïes ambé lei sieunas fòrças per solatjar lei finanças publicas. Bastiguèron un fòrt a dètz quilomètres au nòrd de la vila pròche dau riu Cremera. Aquò marquèt lo començament d'un conflicte centrat sus aqueu fòrt — basa d'incursions regularas còntra lo territòri de Veïes — que s'acabèt per una victòria etrusca en 477 avC.


text:
Golf de Bengala
Lo golf de Bengala (en Bengalin: বঙ্গোপসাগর, Purba Samudra) es una mar que forma la partida del nòrd-èst de l'Ocean Indian. En forma de triangle, es enquadrada a l'èst per la peninsula indochinesa, e a l'oèst pel soscontinent indian. Al nòrd del golf, se tròba l'Estat indian del Bengala Occidental e de Bangladèsh, d'ont li ven son nom. A sas extremitats meridionalas, se tròba l'Illa de Sri Lanka a l'oèst, e lo territòri indian de las Illas Andaman e Nicobar a l'èst.
Una granda partida dels flumes principals d'Índia s'escampan dins lo golf de Bengala: al nòrd, Ganges (o Ganga), Meghna e Brahmapotra, e dins lo sud Mahanadi, Godavari, Krishna (Kistna) e Kaveri.
Los Sundarbans son una mangròva qu'ocupa lo dèlta de Ganges, de Brahmapotra e de Meghna. Iraoadi, flume de Birmania s'escampa tanben dins la baia de Bengala.
Los principals pòrts indians sul golf son : Chennai (anciana Madras), Visakhapatnam, Calcuta e Pondicheri.


text:
Fernando Pessoa
Fernando Pessoa (1888, m.1935), amb Luís Vaz de Camões e Antero de Quental es un dels mai importants poètas de Portugal e de la lenga portuguesa de tots los temps. A tanben escrit amb l'utilizacion de sas famós eteronims: Alberto Caeiro, Ricardo Reis, Álvaro de Campos, e autres. Tanben a escrit en anglés, amb los eteronims Charles Robert Anon e Alexander Search.
Cronologia[1][2][modificar | modificar la font]
- 1888: en junh nais Fernando António Nogueira Pessoa; en julhet se cristianat.
- 1893: en genièr nais lo sieu fraire Jorge; lo paire morís de tuberculòsi lo 13 de julhet; la familha es obligada a donar part de los sieus bens.
- 1894: Lo mes de genièr, lo sieu fraire Jorge morís; crèa lo sieu primièr eterònim; Ieuão Miguel Rosa es nomenat consòl interimari a Durban (Sudafrica).
- 1895: en julhet escriu lo sieu primièr poèma e Ieuão Miguel Rosa partís cap a Durban; la maire s'i marida en decembre per precaucion.
- 1896: Lo 7 de genièr es reconegut lo passapòrt de la maire e partisson cap a Durban, a Sudafrica; nais Henriqueta Madalena, sòr del poèta, lo 27 de novembre.
- 1897: Fa un cors primari al West Street. Al meteis institut, fa la primièra eucaristia.
- 1898: Nais, lo 22 d'octobre, la siá segonda sòr, Madalena Henriqueta.
- 1899: Dintra a Durban High School en abril; cria lo pseudonim Alexander Search.
- 1900: en genièr, nais lo tresen filh de l'ostal, Luís Miguel; en junh, Pessoa passa per la Form III e es premiat en francés.
- 1901: en junh apròva lo Cape School High Examination, morís Madalena Henriqueta e comencèt d'escriure las primièras poesias en anglés; en agost, marcha amb la familha per far una visita a Portugal.
- 1902: en genièr nais, a Lisboa, lo sieu fraire Ieuão Maria; en junh la familha retòrna a Durban; en setembre retòrna sol cap a Durban.
- 1903: Se somet a l'examen d'admission a l'Universitat del Cap, en trasent las melhoras nòtas en anglés e en ganhant, aital, lo Prema Reina Victòria.
- 1904: En agost nais la siá sòr Maria Clara e en decembre acaba los sieus estudis a Sudafrica.
- 1905: Partís definitivament cap a Lisboa, ont passa a viure amb la siá menina Dionísia. contunha d'escriure de poèmas en anglés.
- 1906: Se matricula, en octobre, en lo Cors Superior de Letras. La maire e lo pairastre retòrnan a Lisboa e Pessoa tòrna viure amb eles. Morís, a Lisboa, la siá sòr Maria Clara.
- 1907: La familha retòrna encara un còp a Durban. Pessoa Passa a viure amb la siá menina. Renóncia del Cors Superior de Letras. A agost morís la siá menina. Pendent un cuert periòde, establís una tipografia.
- 1908: Comença de trabalhar coma correspondent a l'estrangièr en editorials comercials.
- 1910: Escriu poesia e pròsa en portugués, anglés e francés.
- 1912: Pessoa publica a la revista Águia lo sieu primièr article de critica literaria. Idealiza Ricardo Reis.
- 1913: Intensa produccion literària. Escriu O Marinheiro(Lo Marinièr).
- 1914: Cria los eterònims Álvaro de Campos, Ricardo Reis e Alberto Caeiro. Escriu de poèmas de O Guardador de Rebanhos (Lo Pastor) e tanben Livro do Desassossego.
- 1915: Sòrt en març lo primièr numèro de Orpheu. Pessoa "Aucís" Alberto Caeiro.
- 1916: Lo sieu amic Mário de Sá-Carneiro se suicidèt.
- 1918: Pessoa publica de poèmas en anglés, ressenyats destacadament al jornal "The Times".
- 1920: Coneis Ofélia Queiroz. La siá maire e los fraires tòrnan en Portugal. En octobre, atravèrsa una granda depression, que lo fa a pensar en s'internar en un centre de salut mentala. Talha amb Ofélia.
- 1921: Fonda l'editorial Olisipo, ont publica de poèmas en anglés.
- 1924: Apareis la revista "Atena", dirigida per Fernando Pessoa e Ruy Vaz.
- 1925: Morís a Lisboa la maire del poèta, lo 17 de març.
- 1926: Dirigís amb lo sieu conhat la "Revista de Comércio e Contabilidade" (Revista de Comerç e Comptabilitat).
- 1927: Passa a collaborar a la revista "
- 1929:"Presença".
- 1929: Tòrna se ligar a Ofélia.
- 1931: Trinca nauament amb Ofélia.
- 1934: Publica Mensagem (Messatge).
- 1935: Lo 29 de novembre, es internat amb diagnostic de colica epatic. Morís lo jorn 30 de novembre.


text:
Categoria:Patrimòni Mondial de l'UNESCO
La lista completa del Patrimòni Mondial de l'UNESCO
Vejatz los articles :
- Lista del Patrimòni Mondial en Africa
- Lista del Patrimòni Mondial en Euròpa
- Lista del Patrimòni Mondial en America
- Lista del Patrimòni Mondial en Asia e Oceania
- Lista del Patrimòni Mondial
- Pargues nacionals inscriches al Patrimòni Mondial de l'UNESCO
- Organizacion de las vilas del Patrimòni Mondial
- Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
A
- Patrimòni Mondial en Africa (2 C)
- Patrimòni Mondial en America (5 C)
- Patrimòni Mondial en Asia (4 C)
E
- Patrimòni Mondial en Euròpa (11 C)
P
- Patrimòni Oral e Immaterial de l'UNESCO (1 C, 2 P)
Articles dins la categoria « Patrimòni Mondial de l'UNESCO »
Aquesta categoria conten los 6 articles seguents.


text:
Espeluga de Santimamiñe
L'Espeluga de Santimamiñe que's tròba a Kortezubi, en Biscaia, au Bascoat, dens lo bacin de l'arriu d'Oka, près de la palun d'Urdaibai. Que s'obreish a 150 m suu nivèu de la mar, dens lo quartièr de Basondo, près de l'Ermitatge de Sant Mamés (Santimamiñe en basco), qui'u balhè lo son nom, au pè deu còth Ereñozar (448 m).
Que compren ua sequéncia complèta despuish lo Paleolitic Mejan dinc a l'Edat deu Hèr. Qu'embarra pintruras rupèstras de l'epòca magdaleniana, de cap a 16 000 a 11 000 ans abans lo present, dens lo Paleolitic Superior. Despuish julhet de 2008 que hè part deu Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en associacion dab autes sits devath lo nom d'« Espeluga d'Altamira e Art Rupèstre Paleolitic deu Nòrd d'Espanha ».
Qu'estó descobèrta per dròlles jogant, qui avertiguèn lo lor ensenhaire a Guernica. Qu'a ua longor de 365 m. Que presenta un sarròt de cristallizacions mineraus: estalactitas, estalagmitas... La sequéncia complèta de l'espeluga que compren las culturas mosteriana, chastèlperroniana, aurinhaciana, gravetiana, solutreana, magdaleniana e asilhana. Qu'embarra ua cinquantena de pintruras parietaus magdalenianas monocròmas negras d'animaus: 32 bisonts, 7 caprids, 6 cavaths, 1 cèrvi e 1 ors. Lo negre qu'ei obtiengut a partir de carbon.


text:
Indici de massa corporala
L'Indici de massa corporala (IMC) (var. indici de massa corporau), es una chifra que permet d'avalorar la corpuléncia d'una persona en foncion de sa massa e de sa talha.
Foguèt inventat pel belga Adolphe Quételet mentre qu'elaborava son sistèma de "fisica sociala" entre 1830 e 1850 (se ditz tanben Indici de Quételet). La formula n'es:
Que m i es la massa de la persona e h sa nautor; ambdoas introduïdas en unitats del SI, es a dire, kg e m. La seuna interpretacion es la seguenta (aplicabla sonque a las personas adultas, pel mainatges la classificacion es diferenta):
E mai que siá una simpla aisina estatistica, es largament emplegat coma mesura de l'obesitat o de l'estat nutricional, mai que mai per l'Organizacion Mondiala de la Santat. Emai que siá una estimacion de la preséncia de graissa en çò d'una persona, pren pas en compte las proporcions de massa ossosa ni musculara. De fait, podriá èsser substituït per un assag d'impedància bioelectrica, mas la realizacion d'aqueste es fòrça mai complexa, mentre que la nautor e lo pes son de bon mesurar.
La seuna valor potenciala, a mai, varia amb l'edat e lo sèxe.


text:
Economia de Nigèria
Aprèp la descobèrta de petròli dins los ans 60, l'economia de Nigèria passèt d'èsser agricòla e de ramaderia, a industriala. Amb 15 600 milions de barrils en de resèrvas de crus e mai de 3 000 000 m³ de gas natural, es un dels païses africans que mai se desvolopèt. Malgrat aiçò, la fòrta dependéncia del petròli e qu'aqueste se tròbe en de mans d'entrepresas estrangièras, fa qu'existiscan de grèvas inegalitats socialas: mentre que la majoritat dels nigerians viu amb mens d'un dolar al jorn, existisson de grandas fortunas creadas amb los sòus del petròli. La balança dels pagaments es positiva mercé a l'exportacion de crus que se condusís a travèrs de gasoductes de l'interior fins als pòrts de l'Ocean Atlantic. Destaca tanben l'industria petroquimia, d'automobilas e las usinas de rafinatge de petròli. En lo que tanh a la rèsta de l'activitat productiva, a pas que cèrta importància lo cacau, al que se destina 50% del solèr cultivable e que va dirigit en la siá integritat a l'exportacion. L'agricultura e la ramaderia ocupan mai de 50% de la populacion mas a pena se pòt se pòt provesir la pròpria demanda intèrna.
Dempuèi lo 2008 lo govèrn dona mòstras de volontat politica d'implementar las reformas economicas suggeridas pel Fons Monetari Internacional, tales coma modernizar lo sistèma bancari, redusir l'inflacion en controtlant las demandas salarialas, e resòlvre las disputas regionalas per contraròtle dels ganhs de l'indústria del petròli[1].


text:
Ostau Arroset
L'Ostau Arroset (en espanhòu la Casa Rosada ; reg. Ostau Arròse, Ostal Ròse o Ostau Ròse) qu'ei lo sèti deu poder executiu argentin. Que's troba a Buenos Aires suber la plaça de Mayo (costejada tanben per la catedrau e lo cabildo) suu lòc exacte qu'ocupava autes còp la hortalessa e on e s'estava lo vicerei deu temps de la vicereiautat de l'arriu de la Plata e on, après l'independéncia, los purmèrs caps d'Estat be gavidèn lo país.
Après la caduda de Juan Manuel de Rosas, la hortalessa, qui èra estada abandonada au prohèit de l'ostau de Rosas (conegut com quinta de Rosas) que ho en grana partida destrusida entà poder bastir la Doana Nava. En 1873, dejus la presidéncia de Domingo Faustino Sarmiento lo Palais deu corrièr, òbra de l'arquitècte suedés K. Kihlberg, que ho au son torn bastit suber ua partida deu terren liberada per la destruccion de la hortalessa e au ras de çò qui'n remanava qui ho pintrat en arròset en mesclar la pintrura blanca dab sang de bueu, utilizada ad aquesta epòca per las soas proprietats estabilizatritz e idrofòbas.
Lo president Julio Argentina Roca que he espandir lo sèti deu govèrn en seguir lo projècte de l'arquitècte E. Aberg en destrusent tot çò qui demorava de l'anciana hortalessa puish, lo president Luis Sáenz Peña que decidí d'unificar l'Ostau Arroset e lo palais deu corrièr en omogeneitzan los lors estils en qui hidar lo prjècte a l'arquitècte Francisco Tamburini.
Lo bastiment, dens lo son estat actuau que ho inaugurat en 1898, deu temps deu segond mandat presidenciau de Roca.
Uei lo dia, a despart de la soa activitat politica, lo bastiment qu'ei tanben un musèu on e son expausats objèctes pertanhent aus ancians presidents (com los lors barròts presidenciaus) e on se pòt vesitar los espacis sosterranhs de l'anciana hortalessa, tornar trobats arron de recercas arqueologicas vadudas possiblas mercés a la destruccion de la Doana Nava.


text:
Le Bourg-Dun
Le Bourg-Dun es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo país de Caux e traversada pel Dun.
Lo Bourg-Dun a situat a 5 km de Luneray, a 7 km de Fontaine-lo-Dun, a 13 km de Offranville, a 14 km de Sant-Valery-en-Caux e a 19 km de Dièpa
La commune est située dans le pays de Caux et traversée par le Dun.
Le Bourg-Dun est situé à 5 km de Luneray, à 7 km de Fontaine-le-Dun, à 13 km d'Offranville, à 14 km de Saint-Valery-en-Caux et à 19 km de Dieppe


text:
Proconsul (primat)
Eth proconsul ei un genre de primat que demoréc enter 23 tà 25 milions d'annades pendent eth Miocèn. Es trobalhes fossils son presents en Africa de l'Èst includint Kenya e Oganda. Quate espécies an sigut classades: Proconsul africanus, Proconsul heseloni, Proconsul major e Proconsul nyanzae. Es quate espécies hén que i aja plan de diferencies en eth tamanh deth sòn cos. Es rebastiments ambientals tàth Proconsul deth Lèu Miocèn son ua temptatiua qu'anaua des des aforests ara praderia més duberta.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Auia ua mescla de monard deth Vielh Continent e de primat. Açò vòl díder qu'aguesta espécie ei ua temptatiua dera superfamilha des simis dab quauqu'uns scientifics que meten eth Proconsul hóra d'aguesta, auans deth tricament enter primats monards deth Vielh Continent.
Es caracteristiques de monard de Proconsul includisent postures pronogrades dab ua esquia pro longa e flexible dab metacarpis redonds e posicions de quadrupede desús tamben des branques des arbes. Proconsul qu'ei era fin d'ua linha de per se madeisha.
D'autes monards que semblen simis includissen era capacitat d'agahar, un còde estable e era estructura dera faça. Proconsul siguec pas un monard suspensori coma es primat d'aué.
Discurbiment e classament[modificar | modificar la font]
Eth prumèr individú, un troç de mandibula discurberta en 1909 per un prospector d'aur en Koru, proche de Kisumu en er oèst de Kenya siguec eth fossil d'ominid més ancian discurbert enquiath moment atau coma eth prumèr fossil de mamifer jamès trapat en Africa Sub-sahariana.
Eth nom, Proconsul, siguec donat per Arthur Hopwood en 1933 e vòl díder "auans deth Consul", un nom d'un plan conegut chimpanzé en Londres (1). Ena epoca, Consul erá utilizat en un circ. Eth Folies Bergère de 1903 en Paris auia un chimpanze qu'actuava e que se didia Consul e tambén héc eth madeish eth zoo de Belle Vue en Manchester, Anglaterra, en 1894. Quan aguest moriguec Ben Bierley escriuec un poema commemoratiu en què se perguntaua sus er "eslabón perdut" enter chimpanzés e omes (2).
Hopwood en 1931 auia discurbert eth fossil de tres individús pendent ua expedicion dab Louis Leakey ath cant deth Lac Victoria. Eth Consul escolhit tà auer eth nom non erá cap d'aguesti més un aute que demoraua en eth zoo de Londres. Consul qu'erá utilizat tà simbolizar eth chimpanzé en paraules de Hopwood. Aguest tamben junhec africanus.
D'autes fossils sigueren discurberts dempús e classats tamben coma africanus e aueren d'éster reclassats. Atau eth grop de fossils originals aperats coma africanus siguec dividit e quauqu'uns classats tà naues especies. Per exemple, era coneguda trobalha de Mary Leakey de 1948, comencéc a éster desseparada e dab ues autes trobalhes de Thomas Whitworth siguec aperat coma Proconsul heseloni per Alan Walker en 1993. Aguest procés a creat quauque confusion peth public pr'amor qu'africanus devenguec heseloni. Es trobalhes de Koru e songhor encara an estat ja classades e aperades coma disparières espécies (3).
Era familha de Proconsulidae siguec prumèr prepausada per Louis Leakey en 1963 (4) dètz annades dempús qu'eth e Wilfrid Le Gros Clark auessen definit Proconsul africanus, Proconsul nyanzae e Proconsul major. Non siguec acceptat ara seguida més, ara fin, prevalguec.
Era istòria deth classament ominid des de 1950 ei donques plan complicada e poderíam escríuer quauques libes d'açò. Plan de paleoantropològs auien escambiat d'idia coma mínim un còp pendent que de naus fossils eren trapats e se héien naus esguards. Eth classament trapat ena literatura, de hé sonque détz annades ei pas eth madeish qu'eth d'adara (5). Per exemple, en 1987 Peter Andrews e Lawrence Martin, coneguts paleoantropològs, digueren que Proconsul erá pas un ominid més ua linha fraia d'aguest (6).
Notes[modificar | modificar la font]
1.- a b Morell 1996, p. 130
2.- Walker & Shipman 2004
3.- Tuttle 2006, Taxonomic Shuffles, Ancestors, and Functional Interpretations: 1960–1999, p. 17
4.- "Proconsulidae". Palaeodatabase. Retrieved October 2012.
5.- A recapitulation of the changing classifications of fossils at some time regarded as Proconsul can be found in Tuttle 2006
6.- Andrews & Martin 1987. They also believed at that time that humans and African apes formed distinct clades.
Referencies[modificar | modificar la font]
º Andrews, Peter; Martin, Lawrence (January 1987). "Cladistic relationships of extant and fossil hominoids". Journal of Human Evolution 16 (1): 101–118. doi:10.1016/0047-2484(87)90062-5.
º Morell, Virginia (1996). Ancestral Passions: The Leakey Family and the Quest for Humankind's Beginnings. Simon and Schuster. ISBN 9780684824703.
º Tuttle, Russel H. (2006). "Seven Decades of East African Miocene Anthropoid Studies". In Ishida, Hidemi; Tuttle, Russell; Pickford, Martin; Ogihara, Naomichi; Nakatsukasa, Masato. Human Origins and Environmental Backgrounds. Springer. ISBN 0-387-29638-7.
º Walker, Alan; Shipman, Pat (2005). The Ape in the Tree: An Intellectual & Natural History of Proconsul. Cambridge, Massachusetts, London, England: The Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 0-674-01675-0.


text:
Avenc
Un avenc es un cròs caracteristic de las regions karsticas dels Grands Causses, plan sovent format per l'enfonzament de la vòuta d'una cavitat karstica degut a la dissolucion dels jaces calcaris.
Es una cavitat que se dobrís dins lo sòl e que presenta mai que mai la forma d'un potz vertical de mal accedir. Las dimensions de l'obertura superficiala d'aquelas cavitats badivas son variablas : de qualques decimètres entrò a 200 m ; aital meteis lor prigondor pòt èsser enòrma.
Los avencs de granda prigondor e/o d'una obertura fòrça larga recebon d'unes còps lo nom d'« abís » o « abisme ». Sinonim: iga.


text:
Francés
Lo francés (nom autoctòn: français /fʁɑ̃sɛ/) es una lenga romanica. Es la lenga oficiala de França e es una dei lengas oficialas de Belgica (Valonia, Brussèlas), de Canadà, de Soïssa. Tanben es lenga oficiala dins certaneis estats non europèus que foguèron a passat temps de colònias francesas o belgas, especialament en Africa.
Definicions[modificar | modificar la font]
Dins la classificacion dei lengas romanicas, lo tèrme "francés" pòt prene dos sens completament diferents:
- Siá lo francés es un sinonim de la lenga d'oïl (au singular). Es la concepcion de la romanistica tradicionala. Dins aquela vision, lo francés o lenga d'oïl es una lenga romanica situada au nòrd dei domenis occitan e francoprovençau. Ansin, lo territòri d'origina de la lenga francesa compren quasi la mitat nòrd de l'estat francés (sens lei domenics lingüistics dau breton, de l'alemand e dau neerlandés), la Belgica francofòna (Valonia), un tròç dau canton de Jura en Soïssa e leis illas Normandas (possession britanica).
- Siá lo francés es una lenga originària de l'Illa de França e fa partida de la familha dei "lengas d'oïl" (au plurau). Es una concepcion que certanei lingüistas defendon dempuei leis ans 1970. Dins aquela vision, lo francés englobariá pas leis autrei "lengas d'oïl".
L'imposicion dau francés en Occitània[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En Occitània, lo francés es pas una lenga autoctòna, pasmens s'es impausat dins la pus granda part d'Occitània dempuei lo sègle XX, au detriment de l'occitan, amb una situacion de fòrta diglossia. Lo francés a penetrat dins l'Occitània politicament francesa coma lenga de cultura e de poder, en i fasent concurréncia a l'occitan, a partir de la fin dau sègle XV (e tre lo sègle XIII dins lo Creissent). Dins l'usatge dei cadajorns, l'occitan restava pasmens la sola lenga dau pòble dins au començament dau sègle XX. Lo francés es vengut la lenga majoritària de la populacion occitana durant la primiera mitat dau sègle XX, sustot entre leis ans 1920 e 1940, au pus fòrt de la repression lingüistica escolara (1882-1940) que l'estat francés organizava còntra l'occitan, qualificat de "patés". Vejatz lo fenomèn de la vergonha (lingüicidi).
Lo prestigi dau francés a contribuit tanben a marginalizar e a desvalorizar l'occitan, ja que lo francés es la lenga dau poder politic dempuei la fin dau sègle XV, es la sola lenga oficiala de l'estat francés dempuei l'Edicte de Villers-Cotterêts en 1539 e es la lenga dei mèdias dominants que se concentran a París.
Dins l'estat de Mónegue, la lenga oficiala dins lei fachs foguèt lontemps l'italian. Venguèt lo francés a partir deis ans 1850, sota l'influéncia de la diglossia tala coma foncionava ja dins lei territòris adjacents a Mónegue, situats dins l'estat francés.
Lei dos territòris d'Occitània ont lo francés es pas una lenga dominanta son lei Valadas Occitanas dins l'estat italian e la Vau d'Aran dins l'estat espanhòu.
Varietats[modificar | modificar la font]
Lo francés parlat en Occitània coneis de varietats diferentas[1]:
- Lo francitan es una varietat de francés popular que conten fòrça elements d'origina occitana dins la fonetica ("accent" occitan), lo lexic e la sintaxi.
- Lo francés meridionau es una varietat de francés estandard que se distinguís solament per una fonetica d'origina occitana ("accent" occitan) e per una lectura occitanizada e artificiala de l'ortografia francesa. En particular, consistís a prononciar [ə] la letra finala -e, qu'es normalament muda dins la fonetica francesa d'origina.
- Lo francés colloquiau importat es lo francés popular importat de la zona d'origina dau francés: a ges de traças d'occitan.
- Lo francés oficiau es la varietat pus estandard, pus formala e pus academica dau francés, amb una fonetica francesa normala, sens "accent" occitan.
Dempuei lo sègle XX, lo francitan e lo francés meridionau recuelan progressivament e laissan de mai en mai de plaça au francés colloquiau importat e au francés oficiau. Aquò mena lei practicas lingüisticas en Occitània vèrs una uniformizacion creissenta au profiech dau francés estandard e vèrs una pèrda dei traças de l'occitan.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ LAFONT Robèrt (1984) “Pour retrousser la diglossie”, Lengas 15 [reeditat dins: LAFONT Robert (1997) Quarante ans de sociolinguistique à la périphérie, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan, pp. 189-223]
- 1000 articles fondamentals
- Lenga SVO
- Lenga flexionala
- Lenga sillabica
- Lenga romanica
- Lenga d'Argeria
- Lenga de las Antilhas francesas
- Lenga de Belgica
- Lenga de Burkina Faso
- Lenga de Canadà
- Lenga de la Republica de Còngo
- Lenga de la Republica Democratica de Còngo
- Lenga de Còsta d'Evòri
- Lenga de Jiboti
- Lenga d'Haití
- Lenga d'Itàlia
- Lenga de Mali
- Lenga de Luxemborg
- Lenga de Marròc
- Lenga de Maurici
- Lenga de Mónegue
- Lenga de Nòva Caledònia
- Lenga de Polinesia Francesa
- Lenga de Senegal
- Lenga de Soïssa
- Lenga de Chad
- Lenga de Tògo
- Lenga de Tunisia
- Lenga francesa
- Lenga oficiala de l'Union Europèa
- Francofonia
- Valonia


text:
Robèrt Lafont
Robèrt August Cesar Lafont (Robert Lafont en francés) (Nimes, 16 de març de 1923 - Florença (Itàlia), 24 de junh de 2009) èra un intellectuau occitan e pus particularament un lingüista, un escrivan, un istorian, un especialista de la literatura e un teorician politic. Èra una dei pus grandei figuras istoricas de l'occitanisme. Foguèt president de l'Institut d'Estudis Occitans de 1959 a 1962.
La Generalitat de Catalonha creèt en 2010 un prèmi Robèrt Lafont pr'amor de recompensar las personalitats o institucions importantas per l'occitanisme, que son primièr ganhador foguèt lo lingüista Pèire Bèc.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Robèrt Lafont nasquèt a Nimes en 1923 dins una familha protestanta dau país de la Vaunaja dau costat de sa maire Alícia Virginia Noguièr. Après lo divòrci de sei parents anèt viure en cò de sos grands dins un vilatjon de l'èst de Nimes, Cauviçon. Partiguèt dins son adolescéncia en 1936 amb son paire, qu'èra foncionari de Finanças, a Lons-le-Saunier, e aquel exilh li faguèt recuperar mai fòrtament l'occitan.
Lo començament del militantisme occitan e la guèrra[modificar | modificar la font]
De 1940 a 1943 estudièt lei letras classicas a Montpelhièr. Durant aquel periòde, de 1941 a 1942, se faguèt membre dau Felibritge a Nimes en 1941 e 1942, avans de crear lo movement Joventuts occitanas. Dempuèi l'estiu de 1943 fins au mes de mai de l'an seguent, aguèt de trabalhar ai camps de la joventut francesa d'en primièr a Mauriac e puèi a Lescar (Bearn). Ne fugiguèt e se jonhèt a un grop de resistents en Cevena. Durant lo mes d'agost, participèt a la liberacion de Nimes. En seguida d'aquò trabalhèt qualques meses dins lo cabinet dau prefècte de Gard avans d'èsser mobilizat, en 1945, dins lei Fòrças francesas d’ocupacion en Alemanha.
[modificar | modificar la font]
Quand arribèt la Liberacion, venguèt membre del novèl Institut d'Estudis Occitans qu'èra estat creat en febrièr de 1945. Aquel meteis an, lo 3 de decembre, se maridèt amb Andrée-Paule-Louise Chauchard, una professora de francés originària d'Andusa. Amassa aguèron dos enfants, Suzanne e Michel.
Lafont coneguèt l'influéncia de las idèas federalistas portadas per Carles Camprós e sa revista Occitània, e de l'òbra de Mistral, e editèt en agost de 1946 un jornal: l'Ase negre que reivindicava aquelas orientacions. Pasmens al cap d'un cèrt temps, l'escrivan comencèt a s'alunhar del federalisme proudhonian.
Tre 1949, aprèp que capitèt l'agregacion en letras classicas, Robèrt Lafont faguèt de professor a Bedarius, a Seta, a Arle e finalament al licèu de Nimes ont trabalhèt fins a 1964. A l'encòp que trabalhava dins l'ensenhament segondari, tre 1951, èra dintrat a l'Universitat de Montpelhièr ont trabalhava amb Camprós e i ensenhava l'occitan. Venguèt universitari d'un biais definitiu en 1964. Acabèt sa tèsi, La Phrase occitane, que foguèt publicada en 1967. En 1972, venguèt titular de la cadièra de "Lenga e Literatura occitana" de l’Universitat Pau Valèri de Montpelhièr.
Lingüistica[modificar | modificar la font]
Dins l'òbra lingüistica abondosa de Lafont, se pòt destacar:
- Un gròs trabalh de codificacion e de restauracion dau provençau segon la nòrma classica, e pus generalament, una teorizacion de la nòrma classica a l'escala de tota la lenga que contribuís a l'occitan larg (estandardizacion).
- Una analisi lucida de la diglossia e dei vias per ne sortir, amb una introduccion pioniera de la sociolingüistica dins lo domeni occitan tre 1970 (ben en avança sus l'ensems de l'estat francés).
- Una teoria completament novèla en lingüistica: la praxematica.
Òbras representativas:
- (fr) Phonétique et graphie du provençal, Institut d'Estudis Occitans, 1951.
- (oc) L'ortografia occitana: sos principis (1971)
- (fr) Le travail et la langue (1978) estudi sociolingüistic
- (fr) Éléments de phonétique de l'occitan (1983, reedicion en 2004, Vent Terral)
Istòria[modificar | modificar la font]
- (fr) Histoire d'Occitanie amb Andrieu Armengaud, Hachette - IEO (1979)
- (fr) Nous, Peuple Européen (1991)
- (fr) Petite histoire européenne d'Occitanie
Politica[modificar | modificar la font]
- (fr) La Révolution régionaliste, Gallimard, 1967.
- (fr) Sur la France, 1968.
- (fr) Décoloniser en France, 1971.
- (fr) La Nation, l'État, les Régions, 1993.
- (fr) À ces cons de français et ces couillons d'occitans, 2005.
- (fr) L'État et la Langue, Sulliver, 2008.
Literatura[modificar | modificar la font]
Analisi literària[modificar | modificar la font]
Istòria literària[modificar | modificar la font]
- (fr) Nouvelle Histoire de la Littérature occitane ambe Christian Anatole, PUF (1970)
Poesia[modificar | modificar la font]
- Dire (1945-53),
- La Loba, Aubanel (1959),
- Poèma a l'estrangièra (1960)
- Aire Liure (1974)
- Lausa per un solèu mòrt e reviudat (1984)
- La Gacha a la Cistèrna (1998)
Narracions[modificar | modificar la font]
- Vida de Joan Larsinhac, IEO (1951) - en linha
- Lei Camins de la Saba, id (1965)
- Lei Maires d'Anguilas, id (1966)
- Tè tu tè ieu, id (1968)
- L'Icòna dins l'Iscla, id (1971) - en linha
- Tua culpa, id (1974)
- La primièra persona, Federoc, edicions Fédérop, Lion (1978)
- Lo Decameronet, Vent terral edicions, (1983) - en linha
- La Festa (1983-84), format de Lo Cavalier de Març , Lo Libre de Joan e Finisegle , Federoc... Lion
- L'enclaus (1992)
- Insularas (1996)
- Contes libertins e faulas amorosas, Trabucaire (2000)
- L'Eròi talhat, id (2001)
- Lo Fiu de l'Uòu, Atlantica - Institut Occitan (2001)
- Lei miraus infidèus, IEO (2002)
- Lei Vidas d'Atanasi, Reclams (2004)
- La Cosmocritica, IEO (2008)
Teatre[modificar | modificar la font]
- Ramon VII, Lo Libre Occitan (1967)
- Dòm Esquichòte, 4 Vertats (1973)
- Lei cascavèus (1977)
- La Croisade (1983)
Traduccion[modificar | modificar la font]
- Lo Viatge Grand de l'Ulisses d'Itaca, Jorn (2004): partida centrala de l'Odissèa.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Pagina consagrada a Robèrt Lafont
- (fr) Presentacion per leis edicions Jorn
- Sit de la revista ÒC que Robèrt Lafont ne foguèt lo cap redactor e qu'i publiquèt fòrça escrits
- (fr) Entretens amb Robèrt Lafont (vidèo de julhet de 2006)
- (fr)(oc) Robèrt Lafont parla dau Grand viatge d'Ulisses d'Itaca
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Un DVD es estat consacrat a Robèrt Lafont: Christian Passuello, Robert Lafont, un écrivain dans le siècle, 2001.
- Wikipèdia:esbòs
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Istorian de la literatura occitana
- Literatura provençala
- Escrivan provençau
- Lingüista occitan
- Occitanisme
- President de l'IEO
- Personalitat provençala
- Escrivan francés del sègle XX
- Escrivan del país de Nimes
- Naissença en 1923
- Naissença a Nimes
- Decès en 2009
- Decès a Florença
- Critic occitan


text:
Aliats de la Segonda Guèrra Mondiala
Leis Aliats de la Segonda Guèrra Mondiala designa l'ensems dei país que s'opausèron formalament ai fòrças de l'Aisse durant la Segonda Guèrra Mondiala. Au moment dau conflict, si designava sovent aquelei país dau nom de Nacions Unidas, maugrat que uei lo nom si referisse a l'Organizacion dei Nacions Unidas, que fondèron après la guèrra. Entre lei rengs dei fòrças aliadas si comptava : leis Estats Units, l'Union Sovietica e lo Reiaume Unit, que si designavan sota lo nom collectiu de "Tres Grands". Lo president Franklin D. Roosevelt si referissiá ai Tres Grands e tanben China, e parlava dei "Quatre Gendarmas".


text:
Gilbert Bécaud
Gilbert Bécaud (naissut François Gilbert Léopold Silly ; Tolon, lo 24 d'octobre de 1927 - París, lo 18 de decembre de 2001) foguèt un cantaire de varietat provençau de lenga francesa que faguèt una prestigiosa carriera internacionala. Sei cançon foguèron ansin tradusidas dins mante lenga, e mai que mai en anglés.
La mai famosa e bensai Et maintenant ? ("E ara ?") de 1961.
Abans de començar sa carriera internacionala, estudièt lo piano au Conservatòri de Niça que laissèt quand entrèt dins la resistència durant la Segonda Guèrra Mondiala.


text:
Emilian Barrèira
Emilian Barrèira (Arès, Gironda, 1883, Joinville-le-Pont, Val de Marna, 1944) estót un poèta occitan, membre dau Felibritge e mèste en Gai-Saber.
Biografia[modificar | modificar la font]
D’una familha de puscaires, puscaire eth medis, ne hit pas d’estudis: quitèt las escòlas après son certificat d’estudis, e aprenót lo mestèir emb son pair. Egau, sa vocacion dumpuei son joenau èra de hèser vèrs, òm sap pas perqué ni coma aquò ie èra vengut, dens un mitan sociau illetrat, e shens cultura teorica. Se restaca ad acestas vocacions literàrias espontaneas e naturaus, qu’apareishen a còps, e que lo Felibritge n'èra lichard : Pau Froment, Anfós Tavan, Jansemin… Autodidacte, crompa libes d’art poetic, se fòrma en lugissent sol. Decida d’emplegar l’occitan dau parçan son, es a díder lo gascon maritim dau País de Buc. Entre 1901 e 1906, que s’engatja dens la Marina, e contunha de se formar. Entreten correspondéncia emb lo Frederic Mistral, Simin Palay o encara Miquèu Camelat. S’inscriu a l’Escòla Gaston-Febus, d’aquestes dus darrèirs. Que hèi paréisher en 1912, a solament vint-e-nau ans, son premèir recaptadueir de poesias occitanas: quò seràn las famosas Malineyres, la sua òbra la mei coneishuda enqüara anuit. Mistrau li manda sas felicitacions. Palay e Camelat li conselhan de presentar son trabalh aus Jòcs Floraus de Tolosa: aquò ie vau de gahar l’Eglantina d’argent. Sa familha comença lavetz de prénder au seriós la vocacion poetica d’Emilian. Pendent la Premèira Guèrra Mondiau, es enviat a Salonica, en Grècia, coma fesilhèir marin. Compausa de poesia en francés. Son hrair, malinèir au long cors, dispareish en 1916. En 1920, hèi lo discors d’inauguracion dau Monument aus Mòrts d’Arès. Que marida una jena hemna encontrada pendent la guèrra, a l’espitau de Meaux. Van s’installar end' Arès, mes la vita es dura, e la pusca ne paga pas mei. Lo batèu de Barrèira, dishut «Mirelha» en omenatge a Mistral, diu èster remplaçat, mes n’an pas los mejans de pagar. Van un temps damorar a Lèges, on Emilian escriu lo poèma Naïda, recompensat per un raperet d’Eglantina. Lo Felibritge ie acòrda lo títol de Mèste en Gai-Saber. En 1930, per rasons economicas, Barrèira e sa familha son forçats de se despatriar en parçan parisenc, a Joinville-les-Ponts. Sa mair se morís en 1932, çò dont es una tumada de las hòrtas per eth. Damòra egau acarat de cap au país, qu’oblida pas jamèi. Escriu Lou Cant de la Leyre, Lou Pacific, Pesque de neit dont evòca la mòrt d’un sordat lunh dau parçan mairau, tèxte fòrtament autòbiografic. Barrèira cèrca totjamèi a s’ameliorar, notadament sau plan de la grafia. En 1936, es son aute cap d’òbra, l’Ode a la mar de Gascougne, recompensada d’una Primavèra d’argent. Barrèira harga eth medis l'arrevirada francesa. Acaba sa via solitària, aucupant un emplec de garda de neit a las Trefilarias dau Havre, a Sent Maurici. Se gaha l’entec e se morís au cap de l’an 1944, shens auger tornat au país. Es enterrat au segrat de Joinville. En 1954, son amic, l’aute poèta dau Bassin Adrian Dupin hèi arre-estampar Las Malineyres, e la vila d’Arès hèi pausar una placa sus l’ostau de neishença de Barrèira.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Las Malineyres, 1912. Eglantina d’argent
- Naïda, 1923. Reperet d’Eglantina
- Lou Cant de la Leyre
- Lou Pacific
- Pesque de Neit
- Ode a la mar de Gascougne, 1936. Primavèra d’argent
Edicions[modificar | modificar la font]
- Las Malinèiras, coedicion Princi Negre – Per Noste, botada en grafia occitana modèrna per Eric Chaplain. Pessac, 1983. Lo prefaci escrivut per Belina Barrèira, la hilha de l’autor, es a la basa d’aceste article. La màger part de las informacions que s’i tròban ne son tiradas.


text:
Canigó (poèma)
Canigó es un poèma epic de 1886 escrich per Jacint Verdaguer e que constituís un dels poèmas clau de la Renaissença Catalana. Aqueste poèma, qu'es un libre, conten una descripcion geografica dels Pirenèus catalans que se desvolopa a travèrs d'una istòria basada sus lo mite del Comte Tallaferro. L'istòria se debana a l'Edat Mejana, al sègle XI, a l'epòca que los catalans patissián de las invasions musulmanas, e i apareisson fòrça elements mitologics.
Argument[modificar | modificar la font]
L'istòria comença quand Gentil, filh del Comte Tallaferro, après d'èsser armat cavalièr a la Glèisa de Sant Martí del Canigó, s'unís a l'armada crestiana qu'a per mission d'arrestar l'atac dels musulmans. Coneis Flordeneu, reina de las fadas. Ela lo sedusís, e el, encantat per ela, se desbremba de la batèsta e l'acompanha en un vòl pels Pirenèus en una carròça volanta mentre que li ensenha la sèrra e sas legendas. Guifré, l'oncle del cavalièr, vei que l'armada crestiana es a mand de pèrdre e o atribuís a la desercion de Gentil. Guifré lo suspren quand es amb la fada e, alara, encolerit, tua son nebot en lo desbauçar aval de la montanha. Mas, finalament, Guifré se'n pentís.
Estil[modificar | modificar la font]
La granda diversitat de ritmes produsís una deliciosa amenitat del poèma. L'autor jòga fòrça amb lo contrast entre las scènas que parlan del mond doç e encantador de las fadas e los durs combats entre los guerrièrs catalans e musulmans.
Traduccions e versions[modificar | modificar la font]
Lo poèma aguèt un acuèlh estrambordat entre los legidors; se considèra que Canigó marca lo moment mai naut de las possibilitats del poèta de Verdaguer. Foguèt traduch en italian per Maria Licer en 1888. Una annada apuèi, J. Tolrà Bordas lo tradusiguèt en francés, e en 1898 foguèt traduch en castelhan pel Comte de Cedillo. La darrièra traduccion al castelhan es de María Parés, publicada per Alianza en 1988. L'annada 2007 se publiquèt la traduccion a l'anglés de «La Maladeta» (del quatren cant), «Guisla» (lo desen cant) e «Los dos campanars» (l'epilòg), textes recolhits en Selected Poems of Jacint Verdaguer: A Bilingual Edition, edicion e traduccion fach per Ronald Puppo, amb una introduccion de Ramon Pinyol i Torrents, University of Chicago Press.
En 1910 ne sortiguèt una version teatrala de Josep Carner acompanhada de la musica de Jaume Pahissa. En 1934 Antoni Massana usèt l'adaptacion de Carner per ne far una opera que se estrenèt al Gran Teatre del Liceu de Barcelona en 1953.


text:
Província de Nòva York
La Província de Nòva York (en neerlandés Provincie New York) foguèt fondada lo 3 de març de 1636 , èra partida de las Colonias Mejanas atal foguèt nomenada en l'oneur de Jaume, duc d'York (futur Jaume II d'Anglatèrra) proprietari de la colonia, e fraire del rei Carles II d'Anglatèrra en 1664, quand la colonia de Nòva Neerlanda (en neerlandés: Provincie Nieuw-Nederland) foguèt presa a las Províncias Unidas. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Nòva York dels Estats Units d'America.


text:
Lamotte-Beuvron
Lamotte-Beuvron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela pichona vila a situat en Sologne sul Beuvron. La bòsc de Lamotte-Beuvron (bòsc domaniale en s'estendent ne fa principalament sus Vouzon) ocupa una part de lo sieu territòri. Al començament del Sègle XX, s'a dicha de Lamotte-Beuvron #qu'èra « la capitala de la caça » en Sologne.
Es a Lamotte-Beuvron #que desboca lo canal de la Sauldre bastit en la segonda mitat del Sègle XIX per portar a la cœur de la Sologne la marne de Blancafort (Doncas que) en vista del melhorament de l'agricultura de la region.
Cette petite ville est située en Sologne sur le Beuvron. La forêt de Lamotte-Beuvron (forêt domaniale s'étendant en fait principalement sur Vouzon) occupe une partie de son territoire. Au début du Sègle XX, on a dit de Lamotte-Beuvron qu'elle était « la capitale de la chasse » en Sologne.
C'est à Lamotte-Beuvron qu'aboutit le canal de la Sauldre construit dans la seconde moitié du Sègle XIX pour amener au cœur de la Sologne la marne de Blancafort (Cher) en vue de l'amélioration de l'agriculture de la région.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins al començament del XIXe sègle Lamotte-Beuvron se truca La Mothe-sus-Beuvron. Aquel nom remembra la siá origina : una motte féodale establida près del riu Beuvron (étymologie de Beuvron : « riu dels castors », de la paraula celtique beber en significant castor). Un castèl féodal (#que res pas subsisteix) ne coronava aquela butte artificiala. Fins al XVIIIe sègle, Lamotte-Beuvron pas #èsser #qu'un masatge caseriu de Vouzon, #que lo bourg n'a situat a 5 quilomètres. A l'iniciativa de los sieus senhors, Anne de Lévis de Ventadour (vèrses 1660) e sustot del maréchal de #Durar e de la siá esposa (finala XVIIe sègle), aquel caseriu ven en principi "succursale" de Vouzon en 1692, de contunh parròquia autonòma l'an 1703, mas aquela independéncia val pas que per las questions religiosas. Per en un autre luòc, sustot en matèria administrativa e fiscala, Vouzon e Lamotte constituisson una comunitat d'abitants unics, aquela de Vouzon-Lamotte. Al començament de la Revolucion, de las discordàncias d'interèsses (principalament fiscales, longtemps contenguts) aparescan al grand jorn. Lo 15 de febrièr de 1790, Lamotte se separa unilatéralement de Vouzon e elegís coma cònsol Laurent Leroy. Aquel estat de fa a pas reconegut oficialament que lo 20 de genièr de 1792, per una decision del directoire del departament #que lududes dona l'estatut de comuna.
Lo desvolopament de Lamotte-Beuvron a ligat a l'abandon progressiu al cors de la segonda mitat de la XVIIIen sègle de la rota de Orléans a Borges per Ménestreau-en-Villette, Vouzon e Pierrefitte-sus-Sauldre en benefici de la rota reiala de París a Tolosa (l'actuala RN 20). La ponduda en servici de la linha de camin de fèrre Orléans -Vierzon en 1847 (#qu'esperlonga aquela en connectant d'Escomesas a Orléans en foncionant dempuèi 1843) accentua l'avantatgi de Lamotte per çò qu'es de Vouzon.
Jol Segond Empèri, Lamotte-Beuvron li cal fòrça a l'interès personal que l'emperaire Napoleon III pòrta a la localité #que n'a aquerits lo castèl en 1852. L'emperaire i #far bastir de divèrsas bastissas #que la comuna actuala, la glèisa, aital coma çò canal de la Sauldre en connectant la vila a Blancafort.
Jusqu'au début du XIXe siècle Lamotte-Beuvron s'appelle La Mothe-sur-Beuvron. Ce nom rappelle son origine : une motte féodale établie près de la rivière Beuvron (étymologie de Beuvron : « rivière des castors », du mot celtique beber signifiant castor). Un château féodal (dont rien ne subsiste) couronnait cette butte artificielle. Jusqu'au XVIIIe siècle, Lamotte-Beuvron ne fut qu'un hameau de Vouzon, dont le bourg est situé à 5 kilomètres. À l'initiative de ses seigneurs, Anne de Lévis de Ventadour (vers 1660) et surtout du maréchal de Duras et de son épouse (fin XVIIe siècle), ce hameau devient d'abord "succursale" de Vouzon en 1692, puis paroisse autonome en 1703, mais cette indépendance ne vaut que pour les affaires religieuses. Par ailleurs, notamment en matière administrative et fiscale, Vouzon et Lamotte constituent une communauté d'habitants unique, celle de Vouzon-Lamotte. Au début de la Révolution, des divergences d'intérêts (principalement fiscaux, longtemps contenus) apparaissent au grand jour. Le 15 février 1790, Lamotte se sépare unilatéralement de Vouzon et élit comme maire Laurent Leroy. Cet état de fait n'est reconnu officiellement que le 20 janvier 1792, par une décision du directoire du département qui lui donne le statut de commune.
Le développement de Lamotte-Beuvron est lié à l'abandon progressif au cours de la seconde moitié du XVIIIen siècle de la route d'Orléans à Bourges par Ménestreau-en-Villette, Vouzon et Pierrefitte-sur-Sauldre au profit de la route royale de Paris à Toulouse (l'actuelle RN 20). La mise en service de la ligne de chemin de fer Orléans -Vierzon en 1847 (qui prolonge celle reliant Paris à Orléans fonctionnant depuis 1843) accentue l'avantage de Lamotte par rapport à Vouzon.
Sous le Second Empire, Lamotte-Beuvron doit beaucoup à l'intérêt personnel que l'empereur Napoléon III porte à la localité dont il a acquis le château en 1852. L'empereur y fit construire plusieurs bâtiments dont la mairie actuelle, l'église, ainsi que le canal de la Sauldre reliant la ville à Blancafort.


text:
Enonciat performatiu
Es un concèpte creat per J. L. Austin dins son libre How to Do Things With Words. La performativitat definís la qualitat d'un enonciat que realiza, per sa sola enonciacion, l'accion que descriu.
Origina del concèpte[modificar | modificar la font]
Dins son libre How to Do Things With Words (= Coma far de causas amb los mots), J. L. Austin interroga la natura prigonda dels enonciats. Vei una diferéncia fondamentala entre dos tipes de frasas:
- las que describon o constatan quicòm e que se podòn pensar en tèrmes de vertat o de falsetat. Las sona "constativas".
- las que se pòdon pas pensar en tèrmes de vertat o falsetat e crean l'accion qu'enoncian. Las sona performativas.
Exemples[modificar | modificar la font]
Aquí qualques exemples:
- accepti tas excusas
- lo tribunal vos condamna a tres ans de prison
- te prometi de far aquò deman
- vos balhi ma demission
Per exemple: te prometi (performatiu) de venir deman. L'accion es prometre e es realizada per lo quite acte de paraula que consistís a dire qu'òm promet. Bategèt lo paure can magre « Manja-quand-n’a » (Cantalausa). Batejar es aicí un enonciat performatiu vist que realiza l'accion de donar un (escais)nom.


text:
Herzieg-Liverieg
Herzieg-Liverieg en breton ( Ercé-près-Liffré en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A la cœur del departament de Ille-e-Vilaine, la municipalitat de Ercé-près de-Liffré a situat a un pauc mai de 20 quilomètres al nòrd-es de la vila de Roazhon, entre la autoroute A84 (autoroute de las Estuaires) e la RN 175, rota de Antrain. Es una municipalitat rurala #que s'estend sus 1578 ectaras al centre d'un ensems forestal compausat pels bòsques domaniales de Roazhon (al sud), de Sant-Aubin-de detlo-Cormier (al nòrd-es) e de Liffré (al sud-es). Lo territòri communal es vallonné. A traversat de siás n'oèst per la vallée de la Illet.
Au cœur du département d'Ille-et-Vilaine, la commune d'Ercé-près-Liffré est située à un peu plus de 20 kilomètres au nord-est de la ville de Rennes, entre l'autoroute A84 (autoroute des Estuaires) et la RN 175, route d’Antrain. C'est une commune rurale qui s’étend sur 1578 hectares au centre d’un ensemble forestier composé par les forêts domaniales de Rennes (au sud), de Saint-Aubin-du-Cormier (au nord-est) et de Liffré (au sud-est). Le territoire communal est vallonné. Il est traversé d'est en ouest par la vallée de l'Illet.
Istòria[modificar | modificar la font]
La preséncia dels òmes sul territòri de Ercé a testificat dempuèi l'epòca neolític (dempuèi 9000 abans J.-C.). N'efièch, dels mégalithes son encara visibles uèi al Bas-Rocher. Qualques jaciments de pigassas educadas an #èsser répertoriés al Rocher dels Amics, d'unes autres jaciments de silex talhats l'an #èsser al Bignon. Lo epòca gallo-romaine a daissat traces als luòcs-diches La Tecla e Mièja-Parpalhòla, una motte castrale a daissat de vestigis al Bordage.
Las primièras traces escrichas de l'istòria communale remontan al Sègle XI. La parròquia de Ercé apareis jol nom de Herciaca de contunh de Hercei. La parròquia levava de la juridiction del Bordage, distincion constituida per la familha de Montbourcher 15px. Las traces d'un primièr « castèl sus motte » data de la primièra mitat del Sègle XIII. Lo castèl fòrt es édifié al Sègle XV. Lo nom de Ercé contunha a evolucionar : al començament del Sègle XVI se parla de Ereyum prope Gahardum.
Après l'adesion d'aqueles poderoses senhors a la Religion pretenuda reformada (1563), lo Bordage ven un important centre calviniste e un refugi pels Huguenots del país rennais. Aquela importanta chatellerie a erigit per Louis XIV en Marquisat amb superioritat sus las parròquias en s'estendent de La Bouëxière a Vignoc. Se vesiá antany en lo bourg, de las lòtjas e los taxem de la distincion del Bordage. Las marcas d'aquela poténcia aguèron destruit pendent la Revolucion.
Cossí de nombrosas municipalitats ruralas, fins al començament de la Modèl:S-, a Ercé, s'extrai matériaux de bastiment o de remblai. Una carrièra de pissarres existissiá al luòc dich « Las Buttes ». I aguèt abandonat en 1918. A la Bòla de Ça que la i i aviá una carrièra de pèiras abandonadas en 1948. Las activitats de transformacion de las produccions agricòlas èran nombrosas : uèch molins foncionavan la longitud de la Illet, sèt carnissers exercissián sus la comuna. Cada ostal del bourg o protegissiá gaireben una activitat comerciala o artesanala.
Lo Sègle XX a marcat per un èxode rural important fins en 1975. Per Ercé près de Liffré, es la fin d'una epòca basada exclusivament sus l' agricultura e las siás activitats annèxas.
La présence des hommes sur le territoire d’Ercé est attestée dès l’époque néolithique (dès 9000 avant J.-C.). En effet, des mégalithes sont encore visibles aujourd’hui au Bas-Rocher. Des gisements de haches polies ont été répertoriés au Rocher des Amis, d’autres gisements de silex taillés l’ont été au Bignon. L’époque gallo-romaine a laissé des traces aux lieux-dits La Touche et Milieu-Papillon, une motte castrale a laissé des vestiges au Bordage.
Les premières traces écrites de l’histoire communale remontent au Sègle XI. La paroisse d’Ercé apparaît sous le nom de Herciaca puis de Hercei. La paroisse relevait de la juridiction du Bordage, seigneurie constituée par la famille de Montbourcher . Les traces d’un premier « château sur motte » date de la première moitié du Sègle XIII. Le château fort est édifié au Sègle XV. Le nom d’Ercé continue à évoluer : au début du Sègle XVI on parle d’Ereyum prope Gahardum.
Après l’adhésion de ces puissants seigneurs à la Religion prétendue réformée (1563), le Bordage devient un important centre calviniste et un refuge pour les Huguenots du pays rennais. Cette importante chatellerie est érigée par Louis XIV en Marquisat avec supériorité sur les paroisses s’étendant de La Bouëxière à Vignoc. On voyait autrefois dans le bourg, des halles et les prisons de la seigneurie du Bordage. Les marques de cette puissance furent détruites pendant la Révolution.
Comme de nombreuses communes rurales, jusqu’au début du Modèl:S-, à Ercé, on extrait des matériaux de construction ou de remblai. Une carrière d’ardoises existait au lieu dit « Les Buttes ». Elle fut abandonnée en 1918. À La Boule d’Or il y avait une carrière de pierres abandonnée en 1948. Les activités de transformation des productions agricoles étaient nombreuses : huit moulins fonctionnaient le long de l’Illet, sept bouchers exerçaient sur la commune. Chaque maison du bourg ou presque abritait une activité commerciale ou artisanale.
Le Sègle XX est marqué par un exode rural important jusqu’en 1975. Pour Ercé près Liffré, c’est la fin d’une époque basée exclusivement sur l’agriculture et ses activités annexes.


text:
Far d'Alexàndria
Lo far d'Alexàndria (tanben nomenat la torre de Faros) foguèt considerat coma una de las sèt meravilhas del mond.
Foguèt bastit al Sègle III abC a l'epòca ellenistica e demorèt en foncionament durant fòrça temps, fins que dos tèrratrems lo desroquèsson al sègle XIV.
Èra una torre que lo rei egipcian Ptolemèu Sòter decidiguèt de bastir per guidar las naus cap al pòrt d'Alexàndria e per poder localizar la ciutat de fòrça luènh; l'edifici foguèt acabat durant lo regne del seu filh, Ptolemèu II Filadelf. Las òbras foguèron dirigidas per l'arquitècte Sòstrat de Cnidos. Se pensa que mesurava 134 m de nautor; a aquela epòca èra una de las estructuras mai nautas enauçadas per la man de l'òme.
Bastit amb de blòcs de pèira blanca, lo far èra devesit en tres seccions: una basa carrada amb un void al mitan, una part centrala de forma octogonala amb un cabeç circular. A la cima èra equipat amb de miralhs metallics que ne senhalavan la posicion reflectissent la lutz del solelh; e las nuèits, s'i alucava un lenhièr que se podiá veire de mai de 50 km de luènh. Tal coma se pòt veire sus las monedas romanas estampadas a l'ostal de la moneda d'Alexàndria, teniá quatre estatuas de tritons bufant dins de còrns, un a cada canton de l'edifici.


text:
Verge de Luján
La Verge de Luján qu'ei la patrona d'Argentina e d'Uruguai.
La soa legenda que conda qu'en 1630 un proprietari de tèrras de Santiago del Estero que comandè duas estatuas de la Verge qui viengón de Brasil. Lo bròs arrossegat per bueus que s'estanquè au ras de l'arriu Luján (dens l'actuau Província de Buenos Aires). Quan lo boèr e se'n voló tornar avià's suu camin, los bueus no's mudèn pas brica. Alavetz òm descarguè lo bròs qui contieneva mercanderias de las pesugas, dinc a qui non demorin pas sonque las duas estatuas. Òm descarguè la purmèra shens nat cambiament abans de la tornar hicar. Qu'ei pas sonque en bèth descargar la dusau qui lo bueu e mudèn entà tonar préner lo camin. Òm respectè alavetz lo vòt aparent de la Verge en i bèth deishar l'estatua e en tot bastir ua capèra. Los romiatges que comencèn e au sègle XVIIIau ua vila qu'èra ja gesida.
En 1930, la glèisa, bastida suu modèl de las catedraus europèas, qu'obtiengó lo grad de basilica : la Basilica de Nosta Dauna de Luján.


text:
mots cles :cristallerie d'arques vente sous chapiteau - cristallerie d'arques chapiteau - chapiteau cristallerie d arques - soldes cristallerie d'arques - cristallerie d arques vente sous chapiteau - cristal d'arques - chapiteau cristallerie d'arques - suite
chapiteau arques - soldes cristal d'arques - cristallerie d'arques soldes - vente sous chapiteau cristallerie d'arques - arques chapiteau - vente cristallerie arques - cristallerie d'arques - soldes cristallerie arques - vente cristallerie d'arques -


text:
Airal protegit
Los airals protegits son d'espacis creats per la societat dins son ensems, articulant d'esfòrces que garantiscan la vida en condicions de benestança, es a dire, la conservacion de la biodiversitat coma lo manten dels processús ecologics necessaris a sa preservacion e al desvolopament de l'òme.
Los airals protegits contribuisson a la conservacion del patrimòni natural e cultural del país e ajudan a reduire las pressions causadas per d'unas activitats umanas subre aquestes environaments.


text:
Isabèl II d'Espanha
Isabèl II de Borbon (Madrid, lo 10 d'octòbre de 1830 - París, lo 9 d'abrial de 1904), foguèt reina d'Espanha après 1833. Èra la filha de Ferrand VII d'Espanha e de Maria Cristina de Nàpols e la maire d’Anfós XII.
Carlos María Isidro de Borbón, l’oncle d’Isabèl, èra l'eiretèir del tròn d'Espanha, mas en 1833, après la mòrt de Ferrand VII, Isabèl foguèt reina d'Espanha malgrat la contestacion de sos dreits pelhs partisans de son oncle (qui se 'pelavon carlistas-veire Guèrra Carlista). Isabèl Z-aviá tres ans. Maria Cristina de Nàpols foguèt regenta taiqua 1840. En 1840, alhs tretze ans, Isabèl foguèt reina d’Espanha taiqua 1868. Après la Revolucion de 1868, se sauvèt a París. Son successor foguèt Amadèu Ièr d'Espanha.
Se casèt embe Francés de Borbon, son cosin. Lo monde disiá qu’èra omosexual. Mai Isabèl aguèt mantun enfant, entre los quenhs Isabèl de Borbón y Borbón, Anfós XII, María de la Paz de Borbón e Eulalia.


text:
Modèl:AcuèlhActualitat
Wikipèdia es pas un simple fial d’actualitat e es pas Wikinews. Inserissètz aicí solament las informacions e los eveniments que se prèstan a una cobertura enciclopedica e qu'an provocat la creacion d’un article o que n'an pregondament modificat un. Los pichons e grands eveniments de cada jorn e mai los eveniments locals son d'inserir dins Wikinews. Doblidetz pas tanpauc que Wikipèdia es una enciclopèdia occitana e qu’una novèla que concernís França/Espanha o Itàlia sola pòt paréisser menora als uèlhs de la rèsta d'Occitània. Aquò tanben es valable pels autres païses. Ensajatz tanben de seguir al maximum las recomandacions seguentas :
- Metètz en gras lo ligam vèrs l’article concernit per l’informacion.
- Armonizatz los quadres de l'acuèlh, ensajatz de limitar lo nombre d'informacions a 5.
- Indicatz entre parentèsis una mencion permetent als lectors de far aisidament lo ligam amb l’imatge afichat.
- Balhetz pas de data qu’a las informacions pontualas e suprimissètz la pus anciana quand n'ajustatz una novèla.
- Siatz brèu dins la descripcion de l’informacion e ensajatz de la téner a jorn en foncion dels eveniments.
- Defugissètz de ne far una rubrica necrologica.
- Sonhatz l'estil e l’ortografia. Doblidetz pas que se comença totjorn las frasas per una letra capitala. Çaquelà, los signes de pontuacion “:” e “;” marcan pas la fin d’una frasa, doncas capitalizetz pas una minuscula iniciala dins lo tèxt que seguís aquestes signes.
N. b. : aqueste quadre es unicament visible dins aquesta pagina, apareisserà pas sus la pagina d’acuèlh.
Resultat sus la pagina d’acuèlh[modificar | modificar la font]
- 1èr de març de 2015: Tabaré Vázquez torna èsser president d’Uruguai.
- 28 de febrièr de 2015: Morís a Istambol a l'edat de 31 ans l'escrivan e jornalista turc Yaşar Kemal.
- 27 de febrièr de 2015: Borís Nemtsòv, un scientific e politician rus, principal opausant del president Vladímir Pótin es assassinat per carrièra dins Moscòu.
- 18 de febrièr de 2015: Kolinda Grabar-Kitarović ven presidenta de Croàcia.
- 18 de febrièr de 2015: Procòpis Pavlòpolos ei elejut president de Grècia.
- 3 de febrièr de 2015: Sergio Mattarella ven president d’Itàlia.
- 31 de genièr de 2015: Morís lo rèirepresident alemand Richard von Weizsäcker.
- 30 de genièr de 2015: Robert Mugabe ven president de l’Union Africana.
- 26 de genièr de 2015: Alexis Tsipras ven primièr ministre de Grècia.
- 25 de genièr de 2015: Edgar Chagwa Lungu ven president de Zambia.
- 23 de genièr de 2015: Morís lo rei Abdallah d’Arabia Saudita. Lo fraire Salman li succedís.
- 21 de genièr de 2015: Eth Parlament de Catalonha apròva era nava lei d'Aran.


text:
Lengas
Facebook
MHZ
PAÍS TOLOSAN
98.3
COMENGE
89.4
LAURAGUÉS / NÒRD-ARIÈJA
106.1
ROERGUE
93.6
Aprendissatge
-
Ensenhament
- Calandreta
«Calandreta, Calandreta, una escòla en occitan, Calandreta, Calandreta, una escòla per doman»
coma es dich dins la cançon, las famosas escolas immersivas en occitan e en francés.
- L'Occitan al Miralh
Site de l'ensenhament de l'occitan a l'Universitat Tolosa-Lo Miralh.
- IEO Nacional
Site general de l’Institut d’Estudis Occitans.
- IEO Amistat
Site de l’Institut d’Estudis Occitans de Nauta Garona.
- CFPO
Centre de formacion professionala Occitan de Miègjorn-Pirenèus.
- Collègi d’Occitània
L’institucion montada per l’abat Salvat, que prepausa a d’ara corses sul malhum.
-
Lingüistica
Mèdias
- Ràdio País
La Radio occitana de las tèrras gasconas.
- Ràdio Lenga d’òc
La radio occitana de Montpelhièr.
- Ràdio Lenga d’òc Naborna
L'occitana de Narbona e Besièrs.
- Radio Pays
La Ràdio de totes los exiliats e de las loras culturas a París.
- Ràdio Albigés
La Ràdio occitana de Tarn.
- Viure al País
L’emission en lengas occitana e/o catalana de França 3 Sud.
- Jornalet
Gaseta occitana d'informacions amb un fum d'articles. I trobaretz tanben
l'Infòc/Aranesòc, l'emission de Barcelona Tv provesida per Ferriol Macip.
- Vistedit/ La Setmana
Ostal d'edicion occitana que publica las revistas Papagai e Plumalhon e
lo setmanièr la Setmana (que se pòt tanben legir sul site).
- Radio Beckwith
Ràdio de las valadas occitanas d’Itàlia que tant coma nosautres fa virar molon de lengas.
- DÈTZ
Collectiu de professionals de l’audiovisual que fan vidèos chanudas e originalas.
- Ràdio Nissa Pantai
Web Ràdio de Nissa la Bèla.
- Lo Rigau
Web Ràdio Occitana.
- Planeta Occitània
Web Ràdio a 100 del 100 Musica Occitana.
- SuveProd
Cadena de collectatge vidèo occitan a l'ostau, paraulas d'ancians,
paraulas de uèi. Un trabalh remirable fach pel Lissandre Varenne que
se pòt seguir tanben sus Facebook.
Artistas
- Lou Dalfin
Lo grop mitic e davancièr de las Valadas de l’estat italian, mentre ska, trad e ròck.
- Lou Seriol
Los lors «pichons fraires» de la Vale Stura, Ska reggae rock e vàm.
- Gai Saber
Un de mai de las valadas de l’estat italian, començaran tradicional avanç de prener la dralha l’electronica.
- L’Escabòt
Còla de cant polifonic del meteis canton («menats regde» per Fabrizio Simondi membre fondador de Lou Dalfin).
- Goulamas’K
Ska-Ròck independentiste de las garrigas biterencas.
- Rosina de Peira
Lo Site de la famosa cantairitz ariejesa qu'obtenguet dos còps lo Premi de l'Academia Carles Cros.
- Joan Pau Verdier
Lo famos cantaire de Lemosin.
- Joan Frances Tisner
Aprep Subre Albert e Verd e Blu, l'ome en solo (mèfi de confondre pas ambe Walt^^).
- Nadau
Lo grop Gascon qu’i a pas mestièr de presentar tanpauc.
- Duo Espinasse
Duet de Bohaires.
- Bombes 2 Bal
Musica de carrièras mentré Fòro Nordestenc e Trad.
- Joanda
Cançonier del lengadòc.
- Los Bohaires Gascons
Ensem de Bohas dins lo cal trapem Joan-Miqueu E…. (per far mine que l’avèm pas conegut^^).
- La Talvera
La còla de Daniel Loddo, Celina Ricard e l’associacion CORDAE.
- OC
La musica occitana a l’alba dèl Milenari IIIen (aqui lo lor eslogan).
- Gadalzen
Grop de fòlc.
- Massilia Sound System
Lo Papet, Lo Monsur e la Chorma tota de Marsilha que coneissètz plan en soi segur.
- Mauresca Fracas Dub
Grop de Ragga Dub, Eretièrs dels anteriors.
- Arvèi T
Ròck Electronic occitan.
- Sonoloco
Grop de Punk Ròck Agressiu (alavetz exista lo Punk Ròck pas agressiu ? ;P).
- Troubadours Art Ensemble
Lo Site de musica dels temps trobadorencs de Gérard Zuchetto.
- Calabrun
Musica Tradicionala Occitana.
- Corou de Berra
Polifonia dels Aups de Mar.
- Familha Artus
Grop de Fòlk gascon onte lo tradicional es remesclat salça electronica.
- Tarabast
Còla de ròck occitan del tarn.
- Muriel Batbie Castel
Cantairitz tradicionala (qu’es tanben la votz del metro de Tolosa).
- Zine
Cantairitz Nissarda que fasguet l’Eurovision de las lengas las mens espandidas.
- Ministèri del Riddim
LO Sound system mondin.
- Moussu T & lei Jovents
Cançon Occitana que vos fan de còps pantalhar a Brasil, New-Orleans…
- Gric de prat
" Lo grop que gausa la cultura oc per tots! Un viatge de mots e musica a travèrs tota Aquitania e mei enlà!"
La Vida en Òc
- Menestrèrs Gascons
Site recampant un fum de còlas gasconas.
- Org & Com
Apitaire de concerts e d'eveniments força bolegant de la ciutat mondina.
- Mic-Mac
Apitaires de concèrts e viraires de colas catalanas e occitana, l'èime de la musica occitana a Marsilha.
- Aura Productions
Label fargat pel cantaire Patric.
- Sirventés
Labèl co-operatiu occitan.
- PÒC
Site del Partit Occitan.
- PNÒ
Site del Partit de la Nacion Occitana.
- Libertat
Movement de l’esquèra revolucionaria occitana.
- Paratge
Laboratòri politic occitan que se trapa dins les Valadas de l’estat italian.
- CAN
Lo Comitat d'Accion Nihilista de prener al primier o al segond gratz coma voldretz.
- Lo blòg de Mela
Se voletz partejar un moment de la seuna vida amb ela.
- Democràcia Occitana
Aicí òm parla politica.
- Mescladissa e còps de morres
Blòg abodat a las culturas mens espandidas en general e mai
particularament a l'occitan, òm i charra, i contesta tot aquò totjorn
amb un agach critic.
- Andriu de Gavaudan
Blòg de lo que se tracha de l'editorial del setmanier en lenga occitana "la Setmana".
- L'Ostal d'Occitania de Tolosa
Site de l'Ostal d'Occitania del Pais Mondin e de Convergencia Occitana.
- Fòrum Occitania
Luòc simpatic onte se pòt parlar de tot en occitan d'un biais amistos e
risolier, bruches de coredors dison que lo quite cap-redactor de la
nòstra radio s'i passeja los sers de luna bèla.
- Ostal Sirventes
Site de la seccion audenca de l’Institut d’Estudis Occitanas.
- Ostau Biarnés
Site de l’Institut d’Etudes Occitan seccion Bearn.
- IDECO
Site de las edicions de l’Institut d’Estudas Occitania.
- Félibrige
Lo Site oficial de l’acadèmia fondada pel Frederic Mistral.
- Escambiar
Associacion que far bolegar lo monde entièr dempuèi lo barri Naut-Bernat.
- Caireforc Cultural Naut Bernat
L'associacion que farguèt lo Forum de las lengas del Monde, las convèrsas socraticas e los repais de barri.
- Paraulas en Òc
Site recampant quitament totes los artistes occitans, amb las paraulas de cançons, d’entrevistas, un agenda…
- Servici de l’Emplec
Per los que cercan un mestier en lenga occitana o per las estructuras occitanas que cercan un emplegat.
- In’Òc
estructura abodada a la promocion e al desenvolopament de la lenga e de la cultura occitanas.
- Letras d’Òc
Ostal d’edicion de la banlega mondina.
- Vent Terral
Ostal d’edicion de Tarn.
- CIRDÒC
Establiment public a portada inter-regionala encargat de la salvagarda,
de la promocion e de la diffusion del patrimoni e de la creacion
occitana.
- La Pòrta d’Òc
Lo Portal de l’internet occitan.
- AOF
L’Associacion Occitana de Fotbòl.
Ràdio Occitània 2001-2014


text:
Saint-Fulgent-des-Ormes
Saint-Fulgent-des-Ormes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dintre Portamantèl e Saosnois, lo bourg es Modèl:A Unitat al nòrd de Sant-Cosme-en-Vairais, a Unitat|9|km {{}} al sud-es de Mamers e a Unitat|12|km {{}} al sud-oèst de Bellême.
Lo ponch en culminant (125 m) se situa en limit es, sus una pendenta #que culmini en mai d'Unitat|165|m {{}} sus la municipalitat vesina de Igé, près del luòc-dich las Vinhas. Lo ponch mai bas (76 m) correspond a la sortida del ruisseau de Argenson del territòri, al sud.
Entre Perche et Saosnois, le bourg est à 6 km au nord de Saint-Cosme-en-Vairais, à 9 km au sud-est de Mamers et à 12 km au sud-ouest de Bellême.
Le point culminant (125 m) se situe en limite est, sur une pente qui culmine à plus de 165 m sur la commune voisine d'Igé, près du lieu-dit les Vignes. Le point le plus bas (76 m) correspond à la sortie du ruisseau d'Argenson du territoire, au sud.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Sant-Fulgent fasiá partida de la ancià diocèse de las Mans, jol patrocini del abbaye del Pré de las Mans.
La paroisse de Saint-Fulgent faisait partie de l'ancien diocèse du Mans, sous le patronage de l'abbaye du Pré du Mans.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 20 d'abril de 2009
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée. Consultat lo 20 avril 2009


text:
Economia d'Eslovaquia
Eslovaquia a de grandas dificultats dins la transicion d'una economia socialista a una economia de mercat. Lo govèrn del primièr ministre Mikuláš Dzurinda faguèt de grands progrèsses entre los ans 2000 e 2004: las principalas privatizacions foguèron conclusas, lo sector bancari es actualament gaireben tot en mans estrangièras, e lo govèrn facilita l'inversion estrangièra.
Lo 1 de genièr de 2009 Eslovaquia adoptèt lo èuro en subsitutcion de la corona eslovaca. Après Eslovènia e los territòris correspondents a l'anciana Alemanha Orientala, es un dels primièrs territòris ex-comunistas a accedir a la zòna Èuro.
Integracion dins la zòna Èuro[modificar | modificar la font]
Los progrèsses economics d'Eslovaquia, dempuèi la siá creacion en 1993 foguèron considerablas, quand aquel país se separèt de la Republica Chèca, fòrça sceptics vesián fòrça complicada la siá subrevivença economica. La Republica Chèca aviá una posicion iniciala mai preparada en aculhir las indústrias principalas existentas en l'anciana Checoslovaquia e de mai la siá extension territoriala e populacion èra lo doble qu'Eslovaquia.
Los primièrs ans de l'independéncia eslovaca foguèron fòrça caotics, entre 1993 e 1998 se caracterizèt per èsser una epòca de grandas privatizacions e de creacion d'una classa empresariala nacionala, qu'acabèt amb una grèu crisi bancària, la resolucion que n'aguèt un naut còst per las arcas del país.
A comptar de 1998 s'instaurèron de mesuras de contraròtle de la despensa publica e politicas d'atraccion a l'inversion estrangièra mejançant estimulacions que comprenián de mesuras fiscalas, qu'en lo domeni de las intradas supausèt l'entratge d'un tipe unic d'impòst d'un 19% qu'aumentèt l'incentiu per far de negòcis e amendriguèt lo evasion fiscala. Lo nòu sistèma fiscal arribèt a èsser fòrça atractiu per investisseires estrangièrs, un dels mai favorables en tota Euròpa. S'establiguèron tanben de politicas laboralas mai favorablas als entrepreneires, ajudas dirèctas als investisseires, al que s'apondiá l'existéncia d'una man d'òbra qualificada e bon mercat. Amb totas aquelas mesuras, Eslovaquia se convertiguèt en una destinacion fòrça atractiua per investisseires estrangièrs, fins a se li autregèt en 2006 lo títol «tigre economic d'Euròpa Centrala».
L'adesion a la Union Europèa se produsiguèt lo 1 de mai de 2004, amassa amb d'autres nòus païses (Republica Chèca, Polonha, Ongria, Eslovènia, Estònia, Lituània e Letònia, Malta e Chipre. Dempuèi la siá incorporacion, Eslovaquia foguèt un dels païses de la zòna que mai creissèt durant lo primièr decènni del sègle XXI. En 2007 Eslovaquia foguèt lo segond país de l'Union Europèa, solament per darrièr de Letònia, l'economia que n'aguèt una màger creissença. En los sieus ans d'apertenença a l'Union Europèa , Eslovaquia realizèt esfòrces per se constituir coma participant de la zòna èuro, amb lo compliment dels critèris d'accès dins la zòna èuro e la siá definitiva adopcion de l'Èuro en 2009.
Sas principals produchs d'exportacion son veïculs, maquinas e equipaments electrics, metals, produchs quimics e minerals, e plastics.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Felip (nascut Philippe Léopold Louis Marie en francés, Filips Leopold Lodewijk Maria en neerlandés en 1960), es lo rei dels bèlgas dempuèi lo 21 de julhet de 2013.
Es lo filh d'Albèrt II e de la reina Paola de Ruffo. Sa grand pairala èra la reina Astrid Bernadòta.
Venguèt rei après l'abdicacion del paire Albèrt II.
Maridat amb Matilda d'Udekem d'Acoz, a quatre enfants:
- Elisabèt, eiretièra de Belgica
- Gabrièl, prince de Belgica
- Emanuèl, prince de Belgica
- Alionòr, princessa de Belgica