text:
Champignolles (Eure)
Champignolles en normand (Champignolles en francés) es una comuna normanda administrada per lo departament d'Eure de la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge del País de Ouche a situat en bordure del marge drech de la Risle. A vorejat del bòsc de Conches, e la siá superficie es inferiora a aquelas dels pòbles vesins, exceptuat La Ferrière-sus-Risle (0,2 km2).
Modèl:Començament citaLa municipalitat de Champignolles, e mai justament lo bourg central, banc administratiu dels luòcs, se presenta coma l'espaci rural soniat. Totes los paramètres de la ruralité an amassat, la topographie del luòc #que protegís una vasta vallée dubèrta ont se desenrotlla la Risle, las coteaux enquadrats de bòsques, de futaies e de taillis, los ostals plan ordenats a las proporcions vernaculaires bastida en pans de bòsques, silex e pèira.
- Çò que @frapper abans tot, es la préservation tranquilla del luòc, cap de pertorbació ligada a la dispensa o a la intrusion de bastiments en décalage amb l'esperit del luòc. La rota #que bassa a flanc de serral dempuèi la départementale, se desenrotlla al travers del bòsc. Lo virage brutal descobrís lo primièr ostal e la perspectiva sul fons del vallon.
L'organizacion de la tèsta bastida se repartís de part e d'autra d'aquela via sens accotement. La comuna e la glèisa, de contunh qualques ostals amorcent çò teissut. De l'autre costat de la via una succession d'ostals bastits al alineació en longitud pan o en pignon. A la sortida del vallon, la rota bifurque en doas brancas e condusit d'una part cap al fons del quadre e d'autra part remonta a flanc de serral cap al segond caseriu. Dintre aqueles dos ponches, l'espaci a #èsser protegit de tot bastiment.
Aquel ponch précis es lo luòc ont lo pintor metrà lo sieu chevalet. Dempuèi lo fons de vallée la vision échelonnée del vilatge mòstra una composicion fòrça defunta de l'espaci[1].Modèl:Final cita
Champignolles a environat de camps e de prés pletes, conquistats sul bòsc e meses sus levadas de pèiras, en portant de barralhas o de las ordenadas d'arbres #que testifiquen d'una cultura bocagère en pretenent contrer la degradacion de la humus e la érosion dels sòls lœssiques. Malgrat las operacions de disposicion fonzièra rurala, las 262 ectaras de la municipalitat son encara partejadas l'an 221 parcelles #que fòrça n'an tornat a la natura, constituenta un autentic « corredor biologic » en favorint la biodiversité. Champignolles A situat dins una zòna de biodiversité fòrta e aperten dins lo país Risle Charentonne #que lo un dels quatre objectius n'es de valoriser los recorses patrimoniales per salvaguardar lo marc de vida e metre en valor l'image del País. Champignolles Figura a l'inventari de doas zònas naturalas d'interès ecologic (ZNIEFF) de tipe E e II e fa partida del dispositiu Natura 2000 Risle, Guiel, Charentonne #que l'objectiu n'es la restauracion e la préservation de luòcs ecologics, dichas considerablas del fach dels abitats e espècias #que protegisson.
Ce village du Pays d'Ouche est situé en bordure de la rive droite de la Risle. Il est bordé de la forêt de Conches, et sa superficie est inférieure à celles des villages voisins, excepté La Ferrière-sur-Risle (0,2 km2).
Modèl:Début citationLa commune de Champignolles, et plus précisément le bourg central, siège administratif des lieux, se présente comme l'espace rural rêvé. Tous les paramètres de la ruralité sont réunis, la topographie du site qui protège une vaste vallée ouverte où se déroule la Risle, les coteaux encadrés de bois, de futaies et de taillis, les maisons bien rangées aux proportions vernaculaires construites en pans de bois, silex et pierre.
Ce qui frappe avant tout, c'est la préservation tranquille du site, aucune perturbation liée à la dispense ou à l'intrusion de constructions en décalage avec l'esprit du lieu. La route qui descend à flanc de coteau depuis la départementale, se déroule au travers de la forêt. Le virage brutal découvre la première maison et la perspective sur le fond du vallon.
L'organisation du front bâti se répartit de part et d'autre de cette voie sans accotement. La mairie et l'église, puis quelques maisons amorcent le tissu. De l'autre côté de la voie une succession de maisons construites à l'alignement en long pan ou en pignon. Au départ du vallon, la route bifurque en deux branches et conduit d'une part vers le fond du tableau et d'autre part remonte à flanc de coteau vers le second hameau. Entre ces deux points, l'espace a été protégé de toute construction.
Ce point précis est le lieu où le peintre posera son chevalet. Depuis le fond de vallée la vision échelonnée du village montre une composition très fine de l'espace[2].Modèl:Fin citation
Champignolles est entouré de champs et de prés enclos, conquis sur la forêt et posés sur des levées de pierres, portant des haies ou des rangées d'arbres qui témoignent d'une culture bocagère visant à contrer la dégradation de l'humus et l'érosion des sols lœssiques. Malgré les opérations d'aménagement foncier rural, les 262 hectares de la commune sont encore partagés en 221 parcelles dont beaucoup sont retournées à la nature, constituant un véritable « corridor biologique » favorisant la biodiversité. Champignolles est située dans une zone de biodiversité forte et appartient au pays Risle Charentonne dont l’un des quatre objectifs est de valoriser les ressources patrimoniales pour sauvegarder le cadre de vie et mettre en valeur l’image du Pays. Champignolles figure à l’inventaire de deux zones naturelles d'intérêt écologique (ZNIEFF) de type I et II et fait partie du dispositif Natura 2000 Risle, Guiel, Charentonne dont l'objectif est la restauration et la préservation de sites écologiques, dits remarquables du fait des habitats et espèces qu’ils abritent.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los nombroses monuments mégalithes, encara visibles, parsèment d'una manièra pro regular la campanha normande, sustot, a qualques quilomètres de Champignolles : lo dolmen dicha de Rugles a Ambenay e lo menhir de Neaufles-Auvergny. La descobèrta d'una pigassa de pèira "fòrça grosserament educada", l'esturment emblématique dels primièrs défrichements, soslinhada per la Societat Normande d'Estudis Préhistoriques (SNEP)[3], testifiquen D'una implantacion umana a Champignolles dempuèi lo Neolític, l'edat de la pèira nòva, #qu'a considerat coma lo periòde dels començaments de l'agricultura. Mòstran, a l'evidéncia, un peuplement a aquela epòca alunhada.
La romanizacion de la region #que venguèt la Normandie, passa pel bastiment de rotas romaines e per una politica d'urbanizacion. Una via romaine, #que permetiá de connectar Lisieux a Dreux e #que lo traçat ne revendriá[4] A l'actuala rota de la Barra-ne-Ouche (D833) e a la rota de Guernanville (D45) passa a la Vièlha-Lira, près de Champignolles. dins lo país de Ouche, dins la frontièra del país de Auge, a vint quilomètres de Champignolles, lo pòble de Broglie, d'origina celtique, a situat a la encreuament de las vias romaines, de las rotas de la sal e del fèrre.
Situada sul marge drech de la Risle, la parròquia de Champignolles a probablament #èsser fondada pendent la nautor Mièja Edat, mas lo luòc a ocupat per l'Òme dempuèi temps fòrça mai retrocedits.
Champignolles Es vengut possession dels senhors de Tosny cap a la mitat de la Modèl:S-, de contunh, a partir de 1202, de Robert Eer de Courtenay cosin germain de Philippe Auguste.
Les nombreux monuments mégalithes, encore visibles, parsèment d’une façon assez régulière la campagne normande, notamment, à quelques kilomètres de Champignolles : le dolmen dit de Rugles à Ambenay et le menhir de Neaufles-Auvergny. La découverte d'une hache de pierre "très grossièrement polie", l'outil emblématique des premiers défrichements, signalée par la Société Normande d'Études Préhistoriques (SNEP)[5], témoignent d'une implantation humaine à Champignolles dès le Néolithique, l'âge de la pierre nouvelle, qui est considéré comme la période des débuts de l’agriculture. Ils montrent, à l'évidence, un peuplement à cette époque reculée.
La romanisation de la région qui va devenir la Normandie, passe par la construction de routes romaines et par une politique d'urbanisation. Une voie romaine, qui permettait de relier Lisieux à Dreux et dont le tracé correspondrait[6] à l'actuelle route de la Barre-en-Ouche (D833) et à la route de Guernanville (D45) passe à la Vieille-Lyre, à proximité de Champignolles. Dans le pays d'Ouche, à la frontière du pays d'Auge, à vingt kilomètres de Champignolles, le village de Broglie, d'origine celtique, est situé au carrefour des voies romaines, des routes du sel et du fer.
Située sur la rive droite de la Risle, la paroisse de Champignolles a probablement été fondée durant le haut Moyen Âge, mais le lieu est occupée par l'Homme depuis des temps beaucoup plus reculés.
Champignolles est devenue possession des seigneurs de Tosny vers la moitié du Modèl:S-, puis, à partir de 1202, de Robert Ier de Courtenay cousin germain de Philippe Auguste.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Servici départemental de l'Arquitectura e del Patrimòni de l'Eure, Champignolles, opinion del ABF sus la dubertura dins l'urbanizacion de terrens, certificat d'urbanisme n° 14305L0013, en marces 2006.
- ↑ Service départemental de l’Architecture et du Patrimoine de l’Eure, Champignolles, avis de l'ABF sur l'ouverture à l'urbanisation de terrains, certificat d'urbanisme n° 14305L0013, mars 2006.
- ↑ A la pagina 13 de lo sieu bulletin de 1903, estampat per Ancelle fils a Evreux.
- ↑ Segon l'istorian local Laurent Ridel.
- ↑ À la page 13 de son bulletin de 1903, imprimé par Ancelle fils à Evreux.
- ↑ Selon l'historien local Laurent Ridel.


c: text/html

text:
Someire
Someire[1] (Sommières en francés) es una comuna occitana de Lengadòc. Es una de las vilas mai importantas de la Vaunaja. Se situa administrativament dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon a 22 km de Nimes e 28 km de Montpelhièr. S'i pòt visitar la vila medievala e las runas de son castèl. Es la ciutat nadiva dau grand escrivan lengadocian Joan Baptista Fabre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Emperaire roman Tibèri bastiguèt, al Ièr sègle de l'èra crestiana, sul sit de Someire un pont per crosar lo flum Vidorle.
La vila foguèt bastida al sègle X sus la broa de Vidorle e sus son quite lièch, çò qu'es encara uèi, l'encausa d'aigats regulars sonats vidorladas. La vila foguèt annexada pel rei de França en 1248, en seguida de la crosada contra los albigeses. Mai tard venguèt una fortalesa del protestantisme.
Someire foguèt una victima importanta de las guèrras de religion. Foguèt presa per l'armada protestanta lo 6 de novembre de 1572 e puèi pel governador de Lengadòc l'11 de febrièr de 1573 aprèp dos meses de sèti. Aqueste s'acabèt amb la redicion dels protestants que sauvèron aital sas vidas mas al còst de deure quitar la vila.
Someire foguèt assetjat un còp mai en 1622 per l'armada reiala.
En 1703, a l'escasença de la Guèrra dels Camisards, una partida de la vila foguèt cremada.
Ciutadans illustres[modificar | modificar la font]
- L'escrivan occitan Joan Baptista Fabre i nasquèt en 1727.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sola forma normativa segon: Loís ALIBÈRT (1935 [1976]), Gramatica occitana, Montpelhièr: Centre d'Estudis Occitans, p. 474.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Grossœuvre
Grossœuvre en normand (Grossœuvre en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca romaine, lo vilatge se nomenava #Créisser Sylva.
Lo nom de Grossœuvre i aguèt inventat perque, abans que lo vilatge i aja pas bastit, aiçò èra un bòsc e aquel #èsser una "gròssa œuvre" d'abatre tot lo bòsc per aital bastir.
À l'époque romaine, le village se nommait Grandis Sylva.
Le nom de Grossœuvre fut inventé car, avant que le village ne soit construit, c'était une forêt et ce fut une "grosse œuvre" d'abattre toute la forêt pour ainsi construire.


text:
Le Mesnil-Conteville
Le Mesnil-Conteville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion del Mesnil-Conteville levava del marquisat de Crèvecœur-lo-Grand. La parròquia del Mesnil-Conteville dépendait del capítol cathédral d'Amians
La seigneurie du Mesnil-Conteville relevait du marquisat de Crèvecœur-le-Grand. La paroisse du Mesnil-Conteville dépendait du chapitre cathédral d'Amiens


text:
Crits e chitadetas
Viskningar och rop / Crits e chibiteges (1972) es un filme de n'Ingmar Bergman, lo mai important e personal amai abotit dempuèi Persona (1966).
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
N'es a se morir n'Agnese d'un càncer de l'utèr que la fa fòrca sofrir.
Per li n'ajudar a luchar contra tota aquesta dolor, lai venguèron ambedoas siás sòrres Karin e Maria mas la que de verai se n'entreva d'ela es la lor sirventa Anna.
Lo patiment d'Agnese metrà en evidéncia los problèmas existents a l'endintre d'aquela familha que las doas sòrres reagisson d'un biais molt diferent a la sòrt de la lor malastrada sòrre quitament se totas doas se ne destacan amb excessiva facilitat.
Las quitas relacions amb los lors marits es pro trebol.N'es Karin una femna freja, quasiben frigida e n'a gesses contactes amb lo sieu marit Fredrik, quand Maria çò que d'ela s'ignòra gaireben del tot lo siu espós e ne trantalheja ges per lo s'enganar amb lo doctor David.
Demest los glacials rapòrts personals, l'unica persona de còr del relat es n'Anna, la sirventa que dempuèi moltas annadas s'ocupa d'Agnese.N'arriba quitament a far coma se la s'alachava coma un neninon, remembre de la siá pròpria filha mòrta tròp jove.
Aprèp las funeralhas l'ostal de familha es vendut e n'Anna es embandida amb per sol recòrd lo jornal personal de n'Agnese, mentre las doas sòrres se ne daissan frejas, glacialas que non sai.
Generic[modificar | modificar la font]
còla tecnica[modificar | modificar la font]
- maquilhatge: Cecilia Drott & Börje Lundh
Interprèts e personatges[modificar | modificar la font]
- Harriet Andersson: Agnese
- Kari Sylwan: Anna
- Ingrid Thulin: Karin
- Liv Ullmann: Maria (& la maire de Maria...)
- Erland Josephson: David, lo doctor
- Henning Moritzen: Joakim, marit de Maria
- Anders Ek: lo paire Isak
- Inga Gill: narratritz
- Linn Ullmann: filha de Maria
- Ingrid von Rosen [1] una espectatritz
- Lena Bergman: Maria pichona
- Lars-Owe Carlberg: un espectator
- Malin Gjörup: la filha d'Anna
- Greta Johansson emplegada de las pompas funèbras
- Karin Johansson: emplegada de las pompas funèbras
- Ann-Christin Lobråten: una espectatritz
- Börje Lundh: un espectator
- Rossana Mariano: Agnese pichona
- Monika Priede: Karin pichona
Analisi[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1973: Grand Prèmi de la Comission Superiore Tecnica del Festenal de Canas
- 1973: Prèmi Guldbagge - Suècia de la melhora actritz per Harriet Andersson
- 1973: Prèmi Guldbagge - Suècia del melhor filme
- 1973: Prèmi National Board of Review - Nòva York del melhor filme estrangièr
- 1973: Prèmi National Board of Review - Nòva York del melhor realizator
- 1973: Prèmi New York Film Critics Circle del melhor filme
- 1973: Prèmi New York Film Critics Circle del melhor realizator
- 1973: Prèmi New York Film Critics Circle del melhor scenari
- 1973: Prèmi New York Film Critics Circle de la melhora actritz per Liv Ullmann [2]
- 1973: Prèmi National Society of Film Critics del melhor scenari
- 1973: Prèmi National Society of Film Critics de la melhora fotografia per Sven Nykvist
- 1974: Oscar de la melhora fotografia per Sven Nykvist
- 1974: David di Donatello al melhor realizator (amb David especial per Harriet Andersson, Kari Sylwan, Ingrid Thulin e Liv Ullmann...)
- 1974: Prèmi Bodil - Danemarc del melhor filme europèu
- 1974: Riban d'argent del melhor realizator estrangièr [3]
- 1974: Prèmi Kansas City Film Critics del melhor filme estrangièr
- 1974: Prèmi Kansas City Film Critics Circle del melhor realizator
- 1975: Prèmi Jussi - Finlàndia del melhor filme estrangièr
- 1975: Prèmi Círculo de Escritores Cinematográficos - Espanha del melhor filme estrangièr
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ...o Bergman... que n'es la cinquena molhèr d'en Bergman...
- ↑ ... a paritat amb lo siu ròtle dins Utvandrarna / Los Emigrants de Jan Troell Suècia 1971...
- ↑ ... idem Nastro d'argento, decernit pel Sindacato Nazionale dei Giornalisti Cinematografici Italiani...


text:
Baldenheim
Baldenheim en alemannisch (Baldenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del costat de Marckolsheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein situat sus la rota dintre Hessenheim e Muttersholtz. Los abitants an trucat los Baldenheimois. Ober-Rathsamhausen A fach partida de la comuna.
Village du canton de Marckolsheim et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein situé sur la route entre Hessenheim et Muttersholtz. Les habitants sont appelés les Baldenheimois. Ober-Rathsamhausen a fait partie de la commune.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'aucupacion del luòc a testificat per l'existéncia d'un cementèri mérovingien e carolingien d'un centenat de quès, #que lo ric mobilier libre sustot lo celèbre casc de Baldenheim conservat al musèu archéologique de Estrasburg. Lo pòble n'a apertengut cap a 1324 al duché de Wurtemberg. Aquel la li aviá de contunh donat en fief a la familha Rathsamhausen zum Stein. Al extinction d'aquela nòbla familha, Louis XIV lo #donar a l'enginhèr de Chamlay, a carga per lududes de prestar aumenatge al pòrti de Wurtemberg, #qu'en lo moment de la mòrt del commandeur de Chamlay, concéda çò fief a la familha de Sondersleben-Coligny. Fins a la Revolucion, i aviá possedit per la familha de Waldner Freundstein #que çò castèl #èsser démoli en 1820. A partir de la Modèl:S-, lo tissage dins abitança n'a una fòrça grand luòc en l'economia locala.
Baldenheim A conegut per la siá fèsta del « Pfingstpflitteri » #que la desena edicion n'a #aver luòc en 1999.
L'occupation du site est attestée par l'existence d'un cimetière mérovingien et carolingien d'une centaine de tombes, dont le riche mobilier livre notamment le célèbre casque de Baldenheim conservé au musée archéologique de Strasbourg. Le village a appartenu vers 1324 au duché de Wurtemberg. Celui-ci l'avait ensuite donné en fief à la famille Rathsamhausen zum Stein. À l'extinction de cette noble famille, Louis XIV le donna à l'ingénieur de Chamlay, à charge pour lui de prêter hommage au duc de Wurtemberg, qui lors de la mort du commandeur de Chamlay, concéda le fief à la famille de Sondersleben-Coligny. Jusqu'à la Révolution, il était possédé par la famille de Waldner Freundstein dont le château fut démoli en 1820. À partir du Modèl:S-, le tissage à domicile tient une très grande place dans l'économie locale.
Baldenheim est connu pour sa fête du « Pfingstpflitteri » dont la dixième édition a eu lieu en 1999.


text:
1114
Aquesta pagina concernís l'an 1114 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 14 d'aost : revirada de l'invasion de França per l'emperaire germanic.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Un tèrratrem destruguèt una partida dei fortificacions dau principat. Rogièr de Salèrne ordonèt la rebastida en prioritat dei castèus dei zònas frontalieras. Contunièt tanben la guèrra quasi permanenta dau principat ambé leis estats musulmans vesins e foguèt venceire, ambé lei fòrças d'Edessa, còntra lei Seldjokids.


text:
Castèl de Querbús
Lo castèl de Querbús (Quéribus en francés) es un castèl dich « catar » situat dins la comuna de Cucunhan (Lengadòc), al limit amb la comuna de Maurin (de Fenolheda), situat a 628 m d'altitud, dominant de levant lo grau de Maurin, dins lo departament d'Aude.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas[modificar | modificar la font]
A l'epòca carolina, Cucunhan èra part de Pèirapertusés, region qu'èra una division del comtat de Rasés, e tanben aperteniá als comtes de Carcassona. En 980, aprèp la Guèrra de Rasés, una partida bèla de Pèirapertusés venguèt part del comtat de Cerdanha-Besalú.
Lo nom del castèl significa « ròc » (es a dire « quer ») del bois. Es citat pel primièr còp en 1020, dins lo testament de Bernard Tallaferro. En aquela data, lo castrum es part del Vescomtat de Fenolhet. En 1111, lo comte de Barcelona Raimon Berenguièr III eireta del comtat de Besalú e doncas a l'encòp dels dreches feudals sul vescomtat de Fenolheda e Querbús. Ramir II d'Aragon, se n'apoderèt en se maridar en 1137. En 1162 mentre qu'es a se formar la corona d'Aragon, Querbús es una de les principalas fortalesas "barcelonesas" del nòrd dels Pirenèus. Çaquelà amb l'annexion a la corona del comtat de Rosselhon en 1172, l'importància estrategica de Querbús merma. A la fin del sègle XII, lo Vescomtat de Fenolhet es enfeudat pel rei Pèire lo Catolic al vescomte de Narbona.
Lo castèl e las crosadas[modificar | modificar la font]
Al moment de la Crosada Albigesa començada en 1209, lo castèl èra proprietat del cavalièr Chabèrt de Barbairan, erètge notòri e ferotge opausant als crosats. Venguèt un refugi pels religioses catars : Benèvol de Tèrme, diacre e puèi avesque catar de Rasés i demorèt en 1230 e probable fins a sa mòrt abans 1233. Es un dels darrièrs castèls catars amb lo Castèl de Puèglaurenç a aculhir de responsables de la glèisa catara aprèp la casuda de Montsegur. Lo vescomtat de Fenolheda es d'autra banda encara jos la proteccion del senhor de Rosselhon, Nunó Sanç, qu'intervenguèt coma intermediari cap al rei de França. A la mòrt de Nunó en 1241, son cosin lo rei Jaume lo Conquerent eiretèt de Rosselhon e abandonèt sa politica de proteccion de Fenolhedés. Lo rei Loís IX ordenèt al senescal de Carcassona, Pierre d'Auteuil, de s'apoderar del castèl. La direccion de las operacions foguèt fisada a un ancian catar reconvertit, Olivièr de Tèrme, que coneissiá l'endrech e son defensor. Aprèp un sètge sens efièch, Chabert de Barbaira anèt a Olivièr e escambièt sa libertat contra lo castèl, en mai de 1255. Aquesta reddicion un pauc estranha se podriá explicar perqué Chabèrt de Barbaira seriá estat traït pel Olivièr. Lo castèl alara venguèt una fortalesa reiala provesida de garnison.
Amb la casuda de Querbús, la Crosada es donada per acabada. Oficialament tanben se considerava que s'èra escantit lo catarisme: i aviá un grand interès a proclamar que lo darrièr castèl catar èra estat conquerit e que lo darrièr bastion catar s'èra liurat als Franceses. Pasmens, cent ans aprèp la casuda de Querbús, encara s'èran de jutjar de catars dins los tribunals de l'Inquisicion. L'importància vertadièra de la capitulacion de Querbús residís dins lo fach que se tracta del darrièr castèl o fortalesa que demorava en mans occitanas, e atal s'acabava l'òbra d'ocupacion francesa de Lengadòc. Querbús es un punt final militar e tanben politic.
Fortalesa francesa[modificar | modificar la font]
En 1258, lo Tractat de Corbeil fixa la frontièra entre las possessions del reialme de França e Aragon al sud de las Corbièras, a ras del castèl. Alara es una plaça fòrta importanta pel dispositiu defensiu francés amb lo comandament a Carcassona. Es un dels «cinc filhs de Carcassona» : Querbús, Aguilar, Pèirapertusa, Puèglaurenç e Tèrmes.
Lo castèl foguèt fisat a un castelan designat pel senescal de Carcassona. Ne foguèt lo primièr Nicolàs de Navarra designat en 1259. Despuèi durant los sègles XIII e XIV, los reis de França reconstrusisson e refortisson l'estructura defensiva del castèl. En 1473, la fortalesa es assetjada e presa per las tropas del rei d'Aragon. Finalament, en 1659, lo castèl pèrd son interès estrategic durant la signatura del Tractat dels Pirenèus que fixa definitivament la frontièra dels reialmes de França e d'Espanha. Totun, i se manten una garnison durant divèrses decennis.
Durant la segonda mitat del sègle XVIII, de capitanis-governadors son designats pel rèi per remplaçar los castelans. An la responsabilitat del castèl, mas sense i demorar. Lo lòc se va degradant e acaba coma refugi de nombroses bandits.
Abandonada a la Revolucion Francesa, la fortalesa contunha de se deteriorar fins que se classifica coma Monument Istoric en 1907. Lo parçan que l'envolta, sobretot lo Grau de Maurin e lo vilatge de Cucunhan, constituís un endret protegit a partir de 1943.
La restauracion[modificar | modificar la font]
El 1951, las primièras òbras de renovacion permeton de consolidar la torrassa e de renovar son aspècte general. Durant los ans 1970, se realizan fòrça petitas òbras per consolidar cèrtas parts del castèl. Mas es entre las annadas 1998 e 2002 que s'entrepren la restauracion completa del castèl amb d'esfòrces nombroses per condicionar lo luòc e facilitar l'accès del public al castèl. Atal, la teulada de la torrassa és condiciona com una granda terrassa per aculhir los visitaires.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Lo castèl es constituit de tres encenchas superpausadas al som del bauç. Asseguravan la proteccion del castèl gràcias a divèrses sistèmas de defensa: finas arquièras qu'utilizavan los balestièrs, oberturas pels canons o troneres per las armas de fuòc de més recorregut. Quatre sègles d'evolucion de l'art defensiu i son representats.
Divèrses sistèmas de defensa de las pòrtas i son presents: rastèl e muralhas. Camins de ronda e casamatas asseguran la vigilància dels punts vulnerables. Quinze a vint òmes èran sufisents per defendre la fortalesa. De tot biais podiá pas assegurar la supervivència gaires dies dels soldats se consideram la talha de la cistèrna e de l'ensemble dels batiments.
La rèsta de la fortalesa es constituida pel còs principal, la sala d'emmagatzematge, las cistèrnas e per una torrassa. La torrassa es una torre poligonala situada a la tresena encencha, la pus auta del bauç.
Construits en divèrsas vegadas, los murs de la torrassa son estats refortits e l'espessor dels murs atenh qualques mètres. La forma poligonala de l'estructura permet de reduire los efièches devastadors dels projectils. A l'interior, la sala gotica conten dos membres (lo celièr e la sala principala) e es illuminada per una fenèstra impausanta. L'interior susprenent d'aquesta estructura es ben diferent de l'aspècte massís de la torre. En efièch, la sala conten las rèstas d'una chimenèia sobre lo mur Oest. Un impausant e magnific pilar reté la volta nervada de quatre crosièras d'ogivas, en forma de palmièra. Lo fons del pilar es de tipe piramidal e sosteniá el terra que separava la sala principala del celièr. Lo som de la torre de l'omenatge a una terrassa accessibla per una viseta situada dins una torre rectangulara ajuntada a la torrassa. D'aqueste endrech se dubrís un panorama suls Pirenèus, la mar Mediterranèa e las vinhas de las Corbièras.


text:
Valença de Baïsa
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Valença de Baïsa [1] (Valence-sur-Baïse en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bastida situada au confluent de Baïsa e d'Auloue sus las ancianas rotas nacionalas (Rota nacionala 130 e Rota nacionala 639).
Istòria[modificar | modificar la font]
Valença qu'ei ua bastida fondada en 1274 en pariatge per l'abat de Flaran e lo comte d' Armanhac Geraud VI.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Abadiá de Flaran
- Abadiá de monges cistercencs, fondada per l'Abadiá de l'Escaladieu (Nauts Pirenèus), en 1151. Uei : Centre culturau, proprietat deu departament de Gers.
- La porta de l'Eriçon sus las fortificacions.
- Lo lavador
- Lo sindicat d'iniciativa
- Le pòrt de Baïsa dab las suas enclusas dont ua enclusa dobla
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Felip Martin : òme politic, deputat de Gers e president de Conselh generau
- Felip Lauzun : escrivan
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La forma Valença ser Baísa*, d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon, que contien un francisme desconselhat (ser) e ua error d'ortografia (Baísa* per Baïsa).


text:
Grand Teatre de Varsòvia
Lo Grand Teatre de Varsòvia, en polonés Opera Narodowa w Warszawie, es un bastiment neoclassic de la capitala polonesa que servís de teatre e d'operà, especialament per leis Operà e Teatre Nacionaus de Polonha.
Foguèt bastit durant la premiera mitat dau sègle XIX e inaugurat lo 24 de febrier de 1833. Dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt totalament destruch per de bombardaments. Après lo conflicte, faguèt partida dei bastiments istorics de Polonha que foguèron tornats bastir a l'identic. Sa redubertura se debanèt lo 19 de novembre de 1965.


text:
Tarascosaure
Lo tarascosaure (tarascosaurus salluvicus) qu'ei un dinosaure teropòd provençau de la fin deu Cretacèu tanhent de la familha deus abelissauridats (presents en Índia, America deu Sud e Madagarcar, ligats abans la trencada deu Gondwana primitiu).
Que ho descrit a partir de la descobèrta d'un femur e de quauques vertebras en 1988 peus paleontologistas Jean Le Lœuff e Eric Buffetaut en omatge a la Tarasca de la mitologia provençau e deu pòbles deus Salluvis, antics estatjants deu Baucet.
Honts[modificar | modificar la font]
- Buffetaut, Eric. Les dinosaures de Provence in Dinosaures en Provence. Ais : Edisud, 2000, (19-44).


text:
Osteoglossiformes
Los peisses osteoglossifòrmes (latin « lengas ossosas ») fòrman un òrdre als caractèrs relativament primitius demèst los actinopterigians.
Lor tube digestiu passa a esquèrra de l'esofag e de l'estomac (per totes los autres peisses passa a drecha).
Una espècia, l'arapaima (Arapaima gigas) es lo mai grand peis d'aiga doça conegut, amb d'especimens coneguts de 4,5 m de long.
La laquaiche (familha dels Hiodontidae) se classifica sovent aicí, mas se pòt tanben plaçar dins un òrdre separat, los Hiodontiformes.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- sosòrdre Notopteroidei
- superfamilha Hiodontoidea
- familha Hiodontidae
- superfamilha Notopteroidea
- familha Notopteridae
- superfamilha Hiodontoidea
- sosòrdre Osteoglossoidei
- familha Osteoglossidae
- familha Pantodontidae
- superfamilha Mormyroidea
- familha Gymnarchidae
- familha Mormyridae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Osteoglossiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia ITIS : TSN 161886 Osteoglossiformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Osteoglossiformes (en)
- Referéncia NCBI : Osteoglossiformes (en)


text:
Lausèrt
Lo lausèrt, o limbèrt, o letron, o lusèrp, o ludèrt (Lacerta viridis), es una espècia de cernalha de la familha Lacertidae. Es present per las latituds mejanas europèas dempuèi lo nòrd de la Peninsula Iberica fins Ucraïna a l'èst.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo lausèrt mesura aperaquí 12 cm de long del morre fins a la coa. La coa pòt far dos còps la longor del còrs. Aquesta cernalha pòt pèrdre sa coa per escapar a un predador.
Los mascles an un cap larg e una color verda pontuada de pichonas tacas mai prononciadas sus l'esquina. La garganta es blava a cò dels mascles adultes e un pauc mens a cò de las femes.
La feme es mai tèunha que lo mascle e ten una coloracion pus uniforma, que de còps que i a pòrta entre dos e quatre listras bordadas de punts negres.
Manjan d'insèctes, de pichonas cernalhas e de còps que i a de mirguetas. L'estiu la femala pond 6 a 20 uòus. Aperaquí dos o tres meses pus tard apareisson de pichons marrons de 3 a 4 cm.


text:
Yamaha
Yamaha qu'ei ua enterpresa multinacionau japonesa fondada en 1887 e especializada a l'origina dens la fabricacion d'instruments de musica (com ac illustran los tres diapasons deu son logotipe) e qui s'ei desempuish diversificada tanben dens la fabricacion de veïculs de motor, e, mei que mei, de mòto.
A la punta deu progrès electronic, uei, que desvolopa clavièrs electronics qui reproduseishen lo tocar e lo son deus piano mecanics, sordinas de trompetas (aperadas Silent Brass) qui tornan lo son dens un casco au mejan d'un micro e tanben vriulons silenciós qui tornan eth tanben lo son au musician au mejan d'un casco.


text:
Estat
L'estat es una dei formas d'organizacion politica e juridica d'una societat (coma comunautat de ciutadans o de subjèctes) o d'un país. Foguèt precedit per la Polis grèga, la res publica romana, lo Sant Empèri Roman Germanic... Es delimitat per de frontieras territorialas qu'a l'interior sei leis s'aplican e es constituit d'institucions per exercir autoritat e poder; la legitimitat d'aquela autoritat repausa sus la sobeiranetat (dau pòble o de la nacion per exemple).
Lo concèpte d'Estat varia segon leis autors; d'unei lo definisson coma un ensems d'institucions que tenon autoritat e poder per establir lei nòrmas que regulan una societat avent sobeiranetat intèrna e extèrna sus un territòri determinat. Max Weber, en 1919, definís l'Estat coma una organizacion que reclama per se meteissa, amb succès, lo "monopòli de la violéncia legitima"; segon eu, dintre de l'Estat s'incluson d'institucions coma lei fòrças armadas, l'administracion publica, lei tribunaus e la polícia; assumís tanben l'estat lei foncions de defensa, govèrn, justícia, securitat, e lei relacions exterioras.
L'evolucion dau concèpte menèt au desvolopament de « l'Estat de drech » que s'articula a l'entorn dau règne de la lei, de la division dei poders (executiu, legislatiu, judiciari) e d'autrei foncions mai subtilas coma l'emission de sa moneda pròpria.
Lei elements constitutius de l'Estat entendut al sens de país[modificar | modificar la font]
N'i a tres :
- Territòri ;
- Populacion ;
- Govèrn.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]


text:
Nèrta
Nèrta
Myrtus communisError d'escript : la foncion « títol » existís pas.
|-
|-----| colspan="10" class=" " style="overflow:hidden; padding:0px; text-align:center; vertical-align:middle; v-align:middle; font-size: 1.2em; line-height:1em; height:30px; background:#A0E090; color:white; " |
|-----
|-----
La nèrta (var. nerta) o mirta (var. murta), (Myrtus communis) es una planta de la familha de las mirtacèas que buta a l'entorn de la mar Mediterranèa. Etimologicament Myrtus communis ven del grèc Mύptoς que significa perfum qu'es una planta fòrça aromatica.
Somari
Ecologia[modificar | modificar la font]
La nèrta a una origina cosmopolita. S'espandís dempuèi Africa, passant per Euròpa fins a l'Asia temperada, es a dire, dins la zona mediterranèa, qu'es una planta termofila.
Sul continent african se pòt trobar en Macaronesia (Portugal - Açòres) e al nòrd d'Africa (Argeria, Libia, Marròc e Tunisia).
En l'Asia temperada sonque se tròba dins la zona d'Israèl, Jordania e Siria.
En Euròpa, se trapa tant al sud-èst europèu (Grècia, Itàlia, Malta) com al sud-oèst europèu (Occitània, Portugal e Espanha) dins la zonas de maquís.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La Myrtus communis, qu'aperten a la familha de las mirtacèas, presenta un cicle vital perenne. Es un arbust fanerogama d'1 a 3 m de naut de fulham dens, fòrça ramificat, amb pèls glandulars dins los rams mai joves.
Las fuèlhas se caracterizan per èsser simplas, coriaças, subsessilas, amb fòrça puntets translucids, fòrça aromaticas per fregadís e per èsser en disposicion oposada. La forma del limbe es entre lanceolada e ovalada. A l'apèx acuminat e la forma de la base es atenuada. La seuna superfícia es revolutada amb una nervadura pennada e de marge divisat.
Las flors de 30mm de diamètre, ciclicas actinomorfas situadas sus de pedicèls longs e prims de biais axial, presentan una corolla gamopetala rotacèa de 5 petals blanquinoses. Quant als caractèrs sexuals, l'androcèu presenta fòrça estaminas essent atal polidelfas e exsertas e lo ginecèu pentacarpellat gardant un l'ovari inferit.
Lo fruch es una baia anomenada murton que normalament mesura 10x8mm. Es de color blau-negrós, pauc carnós e comestible qu'es cobért d'una capa de pruina quand madur.
La florason se fa entre los meses de mai e lo començament d'agost.
Farmacologia[modificar | modificar la font]
Composicion quimica[modificar | modificar la font]
La composicion quimica de la nèrta es diferenta segons la zona que la planta buta. Per las fuèlhas se trapa de tanins, resinas, principis amars, òli essenciala (0,3%), aiga e sals minerals. Los fruchs, coma las fuèlhas, contenon de tanins, resinas, òli essenciala, aiga e sals minerals. E mai, tanben s'i trapa, d'acid malic e acid citric. Los compausents mai importants de l'òli de nèrta (fins a 0.8% dins las fuèlhas) son mirtenòl, acetat de mirtenòl, limonèn (23%), linalòl (20%), pinèn (14%), cineòl (11%), e mai, p-cimèn, geraniòl, neròl e l'acid fenilpropanoíd, metileugenòl. Existís una considerable variabilitat de la composicion de l'òli segon los diferents luòs que buta.
Usatges medicinals e accions farmacologicas[modificar | modificar la font]
La nèrta a diferents usatges medicinals que se pòdon classificar segon la partida del còs que se tracta.
- Via intèrna:
- Afeccions respiratòrias:bronquitis, sinusitis, otitis.
- Afeccions microbianas de les vias urinàrias: cistitis, prostatitis.
- Dispepsias ipotonicas.
- Raumàs
- Leucorrèas.
- Via extèrna:
- Emorroìdas, feridas, plagas, ulceras, leucorrèas, metritis, eca.
Totes aqueles usatges son determinats pels diferents compausants de la planta qu'agisson de biais diferent segon los seus principis actius.
Las seunas fuèlhas contenon tanins, resinas, substàncias amaras, e sobretot, una òli essenciala que son los elements que donan las diversas propietats farmacologicas. Los tanins, conferisson a la planta las propietats astringentas. L'esséncia a una importanta accion antiseptica e antibiotica comparable a aquela de la penicillina. E mai, es expectorant, eupeptica, digestiva, emostatica e balsamica. Ajuda a combatre los processus inflamatòris de las vias respiratòrias: rhumes, bronquitis, tos, sinusitis, eca. per que conten un alcoòl, lo mirtòl, que li balha de propietats balsamicas, antisepticas i sedativa. Se pòt prene en infusion, siròp o també en forma d'estubada, coma las fuèlhas d'eucaliptus.
Los fruchs s'utilizan coma condiment, e tanben se ne pòt sortir d'elements per protegir la pèl. E los animals (singlars, pòrcs...) l'utilizan per regurgitar lo menjar.
Toxicitat[modificar | modificar la font]
Cal prene en compte la possibla toxicitat de l'òli essenciala e del mirtòl e aplicar pas de dosis importantas (dosi maxim 2-3 gr.) per la possible aparicion de reaccions allergicas.
Usatges culturals[modificar | modificar la font]
Pels grècs ancians, la nèrta èra la planta consagrada a Afrodita, la divesa de l'amor e coma tal considerada simbòl de l'amor e la beutat. Amb de coronas de nèrta se reconeisson los campions olimpics.
La nèrta fa partit de las « quatre espècias » de vegetals que los josieus utilizan per constituir lo Lolav (amb un ram palmièr, un ram de salze e un cedrat), pendent la fèsta de Soccòt (fèstas de las cabanas a l'entorn de setembre, que seguís los festenals de l'an nòu josieu)[1].
La nèrta s'utiliza basicament dins lo camp de la perfumeriá, mai sovent pels perfums masculins.
Sovent s'utiliza coma decoracion e en ebenisteriá.
En Sardenha e Corsega se ne fa una licòr aromatica.
Multiplicacion[modificar | modificar la font]
La cultura de la nèrta demanda de sols frescs en luòcs obèrts e umids e un clima suau. Resistís gaire a las temperaturas extrèmas. La seuna multiplicacion es aisida e lo biais mai normal se fa per las granas que s'obtenon dels murtons al mes de setembre. Tanben se pòt multiplicar amb de porretas de la planta maire. Es fòrça utilizada en jardineriá per fòrça rasons, aisit de cultivar amb succès, a un fulham fòrça dens e aromatic.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca)Bolós, O. et al. Flora manual dels Països Catalans. 3a ed. Barcelona: Pòrtic, 2005.


text:
1938
Aquesta pagina concernís l'an 1938 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Regardant la politica antisemita d'Hitler, l'annada confirmèt leis evolucions de 1937 e sa volontat d'eliminar lei Josieus alemands. L'intensitat dei mesuras antisemitas aumentèt e la violéncia se generalizèt (incendi dei sinagògas de Munic lo 9 de junh ò de Nuremberg lo 10 d'aost). L'objectiu dei Nazis èra d'ara d'entraïnar l'emigracion dei Josieus alemands vèrs d'autrei país. Ansin, dins la nuech dau 28 au 29 d'octòbre, per venjar la mòrt d'un conselhier de l'ambassada alemanda de París tuat per un exilat josieu alemand, lei Nazis organizèron un pogrom gigant dins tot lo Reich. Entraïnèt la mòrt 91 personas, la destruccion de 267 sinagògas e de 7 500 botigas e l'arrestacion de 30 000 Josieus que foguèron desportats dins lei camps de concentracion per la Gestapo. Puei, lo 12 de novembre, un impòst novèu foguèt creat, pagat solament per la communautat josieva, per remborsar lei degalhs e lo regim decidiguèt « l'arianizacion » de totei leis entrepresas josievas. Enfin, a la fin de l'annada, lei Josieus foguèron expulsats manu militari d'Àustria e de Checoslavaquia.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Fin dei Grands Procès de Moscòu ambé lo Procès dei 21 (execucion d'Aleksei Ríkov, de Nikolai Bukharin, de Guénrikh Iagoda... etc.) e lo remplaçament de Nikolai Iejov, cap dau NKVD, per Lavrenti Beria. Entre cinc e sièis milions de Sovietics èran estats victimas (arrestacion, desportacion ò execucion) dei Grandei Purgas que laissèron un sovenir de terror au sen de la societat fins a la mòrt de Stalin.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un estudi major sus lei cicles de fusion nucleara per lo fisician Hans Bethe (1906-2005). D'efèct, depintèt per lo premier còp lo cicle de reaccion a l'origina de l'energia solara.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Hans Herbjørnsrud, escrivian norvegian
- 5 de genièr - Rei Joan Carles I d'Espanha
- 25 de genièr - Etta James, cantaira americana
- 31 de genièr - Reina Beatritz dels Païses Basses
- 11 de febrièr - Manuel Noriega, general, dictator de Panamà
- 2 de març - Ricardo Lagos Escobar, ex-president de Chile
- 7 de març - David Baltimore, biologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 26 de març - Anthony James Leggett, fisician american, Prèmi Nobel
- 8 d'abril - Kofi Annan, Secretari General de l'ONU, Prèmi Nobel de la Patz
- 15 d'abril - Claudia Cardinale, actritz italiana
- 4 de mai - Carlos Monsiváis, escrivan mexican (m. 2010)
- 12 de mai - Ayaz Mütallibov, president d'Azerbaitjan
- 13 de mai - Giuliano Amato, primièr ministre d'Itàlia
- 24 de junh - Abülfaz Elçibay, president d'Azerbaitjan
- 9 de julhet - Georges Frêche, òme politic francés (m. 2010)
- 28 de julhet - Alberto Fujimori, president de Peró
- 28 de julhet - Chuan Leekpai, primièr ministre de Tailàndia
- 9 d'agost - Leonid Kuchma, primièr ministre d'Ucraïna
- 28 d'agost - Paul Edgar Philippe Martin, primièr ministre de Canadà
- 3 de setembre - Ryoji Noyori, quimista japonés, Prèmi Nobel
- 21 de setembre - Jaime Torres, musician argentin
- 29 de setembre - Wim Kok, primièr ministre dels Païses Basses
- 3 d'octobre - Pedro Pablo Kuczynski, primièr ministre de Peró
- 4 d'octobre - Kurt Wüthrich, quimista soís, Prèmi Nobel
- 9 d'octobre - Heinz Fischer, president d'Àustria
- 29 d'octobre - Ellen Johnson-Sirleaf, president de Libèria
- 2 de novembre - Reina Sofia d'Espanha
- 5 de novembre - Joe Dassin, cantaire e compositor francés e american (m. 1980)
- 18 de novembre - Norbert Ratsirahonana, president de Madagascar
- 24 de novembre - Francisco Antonio Rodríguez Poveda, president de Panamà
- 8 de decembre - John Agyekum Kufuor, president de Ghana
- 15 de decembre - Juan Carlos Wasmosy, president de Paraguai
- 16 de decembre - Liv Ullmann, actritz norvegiana
- Mamadou Tandja, president de Nìger
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de genièr - Georges Méliès, cineasta francés (n. 1861)
- 1èr de març - Gabriele D'Annunzio, escrivan italian (n. 1863)
- 1èr de març - Władysław Grabski, primièr ministre de Polonha (n. 1874)
- 4 de mai - Carl von Ossietzky, pacifista alemand, prèmi Nobel de la Patz (n. 1889)
- 13 de mai - Charles Edouard Guillaume, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1861)
- 29 d'agost - Béla Kun, revolucionari ongrés (n. 1886)
- 8 de setembre - Agustín Magaldi, cantaire argentin de tango (n. 1898)
- 10 de novembre - Mustafa Kemal Atatürk, 1èr president de Turquia (n. 1881)
- 3 de decembre - Juho Vennola, primièr ministre de Finlàndia (n. 1872)
- 11 de decembre - Christian Lous Lange, pacifista norvegian, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1869)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Enrico Fermi
- Prèmi Nobel de Quimia : Richard Kuhn
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Corneille Jean François Heymans
- Prèmi Nobel de Literatura : Pearl S. Buck
- Prèmi Nobel de la Patz : Fondacion Nansen


text:
Tiercelet (Meurthe e Mosèla)
Tiercelet es una comuna francesa, situada administrativament dins lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Moulaine, un afluent de la Chiers, pren la siá font près de Tiercelet.
La Moulaine, un affluent de la Chiers, prend sa source près de Tiercelet.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Tiercelet A nomenat Thiesxelleix en 1333[ref. necessària]. Anciennement Vilatge del Barrois, apertenent al archevêché de Trèves, doyenné de Luxemborg ; lo abbé de Villers-Bettnach nomenava a la curació.
Los estralls de la guèrra de Trenta ans #parlar l'abandon de l'ancian vilatge (a l'ora d'ara luòc-dich Bourenne) e lo regroupement actual a l'entorn del castèl de la Modèl:S-, démoli en 1671 sus òrdre de Louis XIV.
En 1817, Tiercelet aviá per annèxas la granja de Bourenne e lo molin de la Cussange. A aquela epòca, i i aviá 273 abitants repartits dins 48 ostals.
Tiercelet est nommée Thiesxelleix en 1333[ref. necessària]. Anciennement village du Barrois, appartenant à l’archevêché de Trèves, doyenné de Luxembourg ; l’abbé de Villers-Bettnach nommait à la cure.
Les ravages de la guerre de Trente ans causèrent l’abandon de l’ancien village (actuellement lieu-dit Bourenne) et le regroupement actuel autour du château du Modèl:S-, démoli en 1671 sur ordre de Louis XIV.
En 1817, Tiercelet avait pour annexes la ferme de Bourenne et le moulin de la Cussange. À cette époque, il y avait 273 habitants répartis dans 48 maisons.


text:
Quauques petits diccionaris : clicatz suu títou
Some little dictionaries: click on the title
A despart del lexic dels gallicismes del paure Loís
Alibèrt,
podètz consultar los pichons lexics que faguèt
Joan-Francés Blanc
dins las annadas 1986-1992, del temps que trabalhava dins la revirada
tecnica.
Aviá fach un pichon programa jos DOS per consultar de
tièras de mots (sens definicion ni comentari). Las listas,
las vos balha aital coma foguèron acabadas en 1992.
Mèfi que son pas qu'en lengadocian (a l'epòca aviá
pas començat a aprene lo gascon). De lexics mai recents e de
quitas mesas a jorn d'aquels son ara aicí.
Algunos pequeños diccionarios: hazte clic sobre el nombre
Quelques petits dictionnaires : cliquez sur le titre
Hiztegi txikiak
Mandatz totas remarcas suls lexicòts a :
jfblanc a gmail punt com
- Lo mèstre aviá publicada aquela lista
(francés-occitan) dins las
Annales de l'IEO (1957-58). Cal comprene que banlieue,
per exemple, se ditz forécia e que cal pas far servir *
banlèga.
Lexicòts de Joan-Francés Blanc
Lexics creats en 1992, metuts en linha en 1996, melhorats a partir de
2008.
- En cors de revision ambe l'aduja de Marya DuMont (now being
revised with a great help from Marya Dumont)
- Partiguèt d'un diccionari pels pichons
basco-espanhòl, doncas per
aquela lenga va plan.
- Aquí una basa de partença... de melhorar plan
segur. Mes a jorn e espandit en 2008 : vejatz aicí.
[Tornar a l'index]


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Couneissès-ti lou Groënland, la Terro Verdo?
Es uno isclo grandarasso en fàci dóu Canada e qu’es bagnado pèr l’Oucean Atlanti e l’Oucean Arti. Es gaire pouplado qu’es, encaro pèr aro, cuberto dins sa maje part de nèu e de glaço.
La Terro Verdo a, aperaqui, 56.000 abitant, que 50.000 soun d’Inuit (Esquimò), e lis autre de Danés, bord que lou Danemarc óucupo l’isclo despièi 300 an. A pèr lengo l’inuit levantés, lou danés e l’anglés.
Emé lou rescaufamen climati, - se duro -, la Terro Verdo aura uno grando impourtanço ecounoumico que soun souto-sòu èi drud d’un fube de minarés que se poudran esplecha.
Enjusqu’aro la Terro Verdo èro un territòri autounome restaca au Danemarc, mai s’èro leva, en 1985, de la Coumunauta Éuroupenco. Un referendum vèn de se debana au Groënland lou 25 de nouvèmbre de 2008. Avié pèr toco de counsulta lou mounde sus sa desiranço mai grando d’autounoumìo interno.
Acò s’es fa sènso boumbo, sènso manifestacioun, sènso cridadisso, sènso proucès, plan-planet coume disèn nautre.
La resulto? Sus 39.000 eleitour, uno majourita de 75,54 % s’es prounounciado pèr uno autounoumìo alagardo, poudènt dins quàuqui tèms mena la Terro Verdo à l’independènci coumplèto.
Adounc l’Istòri es en camin. Es uno evoulucioun que douno à reflechi tant i’a, sus nosto boulo, de pople que barbèlon, éli tambèn, d’èstre soubeiran e de plus depèndre d’un autre estat.
Is Estat Uni, l’avèn signala, la Nacioun Lakota (es de dire Siouss) perseguis soun proujèt d’uno Republico Lakota. Dins gaire, de cavalié indian partiran de tóuti li reservo siouss, dins la nèu e lou blizar, pèr cavauca enjusqu’à Wounded Knee, dins lou Dakota de l’Adré, pèr remembra lou genoucide, perpetra lou 29 de desèmbre de 1890, pèr l’armado americano, contro la tribu dóu chèfe Big Foot, que se rendié. Bilans : 300 Indian tua (vièi, ome, femo, enfant).
L’eisèmple de la Terro Verdo èi de medita quouro sabèn la situacioun dóu Païs Basco espagnòu, de la Corso, de la Kabilìo, dóu Tibet, etc. etc.
Lou referendum que s’èi debana en Terro Verdo a counsacra lou dre à la libro-chausido de soun destin pèr lou Pople Inuit. Acò fai lingueto à bèn mai que d’un.
30108


text:
1453
Aquesta pagina concernís l'an 1453 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Batalha de Castilhon lo 17 de julhet. Se debanèt après una revòuta de Gasconha mau contendada de sa situacion economica après sa conquista per França en 1452. La batalha s'acabèt per la destruccion quasi totala de l'armada anglesa e l'esquichament de la revòuta après lei capitulacions de Bordèu e de Baïona. Aquò marquèt la fin de la Guèrra de Cent Ans e de la preséncia anglesa en Occitània e, franc Calais, la fin de la preséncia anglesa sus lo territòri de la França actuala.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après mens de dos mes de sètge, la capitala bizantina foguèt conquistada per leis Otomans. Lei pèrdas foguèron importantas dins lei dos camps. L'emperaire Constantin XI Paleòleg, leis oficièrs principaus cargats de la defensa dei barris (Giovanni Giustiniani, Lucas Notaras) e 4 000 soudats de la garnison foguèron tuats dins lei combats. La populacion foguèt capturada e desportada en fòra de la vila que venguèt la capitala novèla deis Otomans. Aquò marquèt la fin de l'Empèri Bizantin e de l'Empèri Roman. Pasmens, certanei senhors d'origina bizantina mantenguèron son independéncia fins ais annadas 1460-1470.
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Conquista de Constantinòple lo 29 de mai après un sètge d'aperaquí dos mes. La vila foguèt pilhada e lei subrevivents dei combats desportats. Puei, Constantinòple venguèt lo sèti de la capitala novèla de la dinastia otomana.


text:
Glaudi Brueis
Glaudi Brueis (Claude Brueys dins la grafia arcaïca e francizanta; Ais de Provença, c. 1570[1] - 1636) foguèt un poèta e un autor dramatic provençau dau començament dau sègle XVII. Èra membre de l'auta societat d'Ais de Provença. Seis òbras foguèron publicadas per lo premier còp en 1628 as Ais sota lo títol de Jardin dei Musas provençalas ( ), inclusent sa poesia, sei comèdias (Comèdia a onze Personatges e doas Comèdias a sèt Personatges) e sei tres balets.
Compausèt tanben en francés en mai de sei dedicaças que rebaton sei disposicions per assajar d'agradar au rei e au regim monarquic francés.
Èra lo fiu de Denys Brueys, cònsol dau temps de la Liga, e d'Anne Maye. Lor premier fiu (lo fraire ainat de Glaudi Brueis) s'apelava Etienne Brueys. Èra de segur una granda familha borgesa e non pas nòbla coma o laissariá pensar lo títol d'escudier que revindicava en tèsta de son Jardin. En 1609 esposèt Marguerite Imbert.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Brueys, Claude. Poésies provençales des XVIe et XVIIe siècles, publiées d'après les éditions originales et les manuscrits par Anselme Mortreuil. Genèva : Slatkine, 1971.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Poèta occitan
- Escrivan occitan del sègle XVI
- Escrivan occitan deu sègle XVII
- Literatura provençala
- Escrivan dau País d'Ais
- Personalitat provençala
- Naissença en 1570
- Naissença a Ais de Provença


text:
Bernières-d'Ailly
Bernières-d'Ailly es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1858, Bernières-sus-Dive (220 abitants l'an 1856) absorbeix Ailly (105 abitants) al sud del territòri. Ailly I aviá per endavant, en 1831, absorbit Santa-Anne-de Antremont a l'oèst (53 abitants l'an 1821 contra 106 a Ailly)[3].
En 1858, Bernières-sur-Dive (220 habitants en 1856) absorbe Ailly (105 habitants) au sud du territoire. Ailly avait auparavant, en 1831, absorbé Sainte-Anne-d'Antremont à l'ouest (53 habitants en 1821 contre 106 à Ailly)[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 9 de genièr 2011 , e fichas ligadas.
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Bernières-d'Ailly », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 9 janvier 2011 , et fiches liées.


text:
Vergüei-Vièlanava
Vergüei-Vièlanava (Burgue-Erreiti en basco, Bergouey-Viellenave en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Baisha Navarra e en Lauhire, istoricament dens lo Ducat de Gramont. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Qu'apartien au "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Qu'ei traversada per l'arriu de Bidosa.
Las comunas tòcatocantas que son Arancon au nòrd-èst, La Bastida a l'èst, Arrauta-Sharrita a l'oèst e Ilharre, Labets-Biscai e Mansparrauta au sud.
Vergüei e Vièlanava de Bidosa que hasèvan part deu Ducat de Gramont. Las roïnas deu purmèr Castèth deus Gramont (sègle XIau) que son enqüera visiblas a Vièlanava de Bidosa. Arancon, Vergüei e Vièlanava de Bidosa que s'unín lo 1 de genèr de 1973 entà formar ua sola comuna, mes Arancon tornar vadó independent lo 15 de noveme de 1977.
Somari
Evolucion demografica[modificar | modificar la font]
L'agricultura e lo neurissatge que son la basa economica de la vila.
Las hèstas que s'i celèbran lo 15 d'agost e las hèstas patronaus a la fin de julhet.
De véder[modificar | modificar la font]
- au sègle XIIau, los Gramont que i bastín un castèth, uei lo dia aroïnat.
- los ostaus ancians Sallahart 1585, Apathe 1673 e Barnetche.
- lo pont d'estil roman suber Bidosa : que compta quate arcs e, com d'autes ponts d'estil roman deu Bascoat francés (Sent Estève de Baigòrri...), qu'ei modèrne ; las purmèras mencions que'n son deu sègle XIIau ; las rèstas mei ancianas, que son deu XVIIau.
- lo molin suu pont de Vièlanava que data deu sègle XII ; qu'estó reabilitat au XVIIau.
- lo lavador.
- la glèisa de Sant Jaume (sègle XIIIau), reabilitada au sègle XIX. Que's tròba au ras deu Camin de Sant Jaume. Qu'ei monument istoric peu portic romanic, per la sacristia deu sègle XVau e peus veiriaus de sant Jaume e de Joana d'Arc.
- la glèisa de l'Assompcion (sègle XIX) : qu'a tres veiriaus, un confessionau, ua Via Crucis e cinc estatuas.
- las estèlas discoïdaus deu cemitèri.
Referéncia[modificar | modificar la font]
D'après lo "Diccionari toponimic de las comunas de Lanas Baish Ador" per Benedicta Boyrié-Fenié .


text:
Escòs
Escòs (Ezkoze en basco, Escos en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gramont e en Baisha Navarra. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region d'Aquitània.
La comuna qu'ei generaument omesa dens las listas recentas de comunas de la Baisha Navarra. Qu'apartienèva ça que la a la Baisha Navarra devath lo Regim Ancian. Non hè pas partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las soas terras que son adaigadas peu Gave d'Auloron, afluent deu Gave de Pau.
Las comunas tòcatocantas que son Autarriba au nòrd, Castanheda a l'èst, La Bastida a l'oèst, Aràs au sud-èst e Avitenh au sud. .


text:
Lo vriulonaire suu tèit
Lo vriulonaire suu tèit (var. Lo violonaire sul tèch, Lo violonaire sus lo tèch) qu'ei ua comedia musicau de Broadway (de 1964) compausada e escrivuda per Jerry Bock (musica) e Sheldon Harnicke (paraulas) e un filme (de 1971) gavidat per Norman Jewison.
Basada suber l'arroman Tevye e las soas hilhas que conta l'istòria d'ua familha e d'un vilatge ashkenazí dens la Russia tsarista dab las soas persecucions antisemitas a la fin deu sègle XIX, dens lo contèxte deu conservatisme tradicionau ashkenazí, de l'entrada dehens la modernitat e deu desvolopament de las idèas revolucionàrias ; que s'acaba dab l'emigracion deus protagonistas.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Introduccion sus youtube.com.


text:
Ataülf
Ataülf (mòrt a Barcelona en 415) foguèt rei dels visigòts de Tolosa. Son nom ven del germanic atha wolf (lop nòble). Èra fraire de la femna del cap visigòt Alaric I. Son primièr prètzfach conegut foguèt lo comandament d'un còrs de renfortiment de gòts e d'uns per ajudar Alaric I après lo primièr sètge de Roma (409). Pendent lo segond sètge, l'annada seguenta, l'emperaire Prisc Atal o nomenèt Comes Domesticus. Succediguèt a son cunhat, lo primièr cap visigòt, Alaric I, e pogèt sul tròn a la fin de 410 o al començament de 411, mentre que los visigòts èran en Calàbria. L'ensag de passar al nòrd d'Africa fracassèt, doncas que dirigiguèt los visigòts vèrs lo nòrd d'Itàlia e, après passar los Alps en 412, ocupèt Provença e Aquitània, que i prenguèt Narbona, Tolosa e Bordèu (413). En 414 s'establiguèt a Narbona, ont se maridèt amb Galla Placídia, filha de l'emperaire Teodòsi lo Grand e sòrre d'Onori, alavetz emperaire roman d'Orient, que los visigòts l'avián sequestrada pendent lo sètge de Roma de 410, e que foguèt obligada de los seguir pendent totas las expedicions. A partir d'aquel moment, Ataülf ensagèt d'obtenir l'amistat dels romans, mas la responsa romana foguèt lo blocatge dels pòrts de la Narbonesa dirigit dempuèi Arle pel general Constanci. Embarrat, Ataülf traversèt los Pirenèus en 415 e prenguèt Barcelona coma basa novèla. Dins aquela ciutat nasquèt lo filh qu'aguèt de Galla Placídia, apelat Teodòsi en memòria de son grand, coma testimoniatge de l'interès per ligar amb la tradicion romana; mas l'enfant moriguèt après uns paucs meses. En agost de 415, Ataülf foguèt assassinat pels meteis gòts, probablament pel partit antiroman, opausat a la politica d'aprochament a Roma qu'Ataülf aviá practicat pendent las darrièras annadas. Li succediguèt Sigeric.


text:
759
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 759 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En represalhas de l'ataca bulgara de 756, ofensiva bizantina còntra leis Eslaus e lei Bulgars. Permetèt ai fòrças de Constantin V d'ocupar la màger part de la Macedònia actuala.


text:
La Boca
La Boca qu'ei un quartièr de Buenos Aires situat a l'embocadura deu Riachuelo (l' arriulet en occitan) au ras deu pòrt marcadèr de la ciutat de la soa zòna d'activitat. Qu'èi donc tradicionaument un quartièr praube e obrèr hortament marcat culturaument per l'immigracion italiana e mei que mei genovesa.
Deu temps de la colonia e durant las pumèras annadas de l'istòria argentina, La Boca qu'èra un zona estermada on tanavan los cuèrs qui èran produsits quantitats de la granas. Puish, a la fin deu sègle XX los emigrants qu'arrivèn en gran nombre. La màger part deu quartier b' èra poblada d'immigrats mei que mei italians e mei que mei genovés au punt qui los abitants deu quartièr, e sustot lo qui suportan lo club de fotbòl Boca Juniors, be son familiarament aperat Xeneises (çò qui vòu díser "genovés" en genovés justament).
Los emigrants que bastín casas dab placas de metaus pintradas de mantuas colors qui èran tipicas e representativas d'aqueth quartièr. Uei, la famosa carrèra toristica Caminito que conserva aquesta estetica. L'imatge deu quartièr qu'ei tanben hortament ligada e las representacion que'n he lo pintre Benito Quinquela Martín dens los sons tablèus e qu'ei tanben un deus quartièrs on vadó lo tango, a la debuta dançat enter òmis dens lo pòrt o dens los bordèls, çò que bremba la carrèra Caminito, batejada atau per'mor d'un famós tango deu medish nom compausat per Juan de Dios Filiberto.
La soa identitat qu'ei tanben ligada au club de fotbòl Boca Juniors au maugrat qui lo son rivau tradicionau, lo Club Atlético River Plate e sia vadut en 1901 dens lo medish quartièr, siant donc de quate annadas lo son ainat ; au contre de Boca Juniors, totun, River Plate que bastí los sons estadis succecius luenh deu son quartièr nadau de La Boca. Au moment de causir las colors de l'equipa, lo suportaires de Boca Juniors que decidín de prene's las de la banèra deu purmèr batèu qui partore deu pòrt ; com aqueth b'èra suèc, las loas colors que son lo blau e lo jaune dinc au dia de uei.


text:
Morville-sur-Nied
Morville-sur-Nied es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Franc-alleu del país messin, ancian domeni del abbaye de Sant-Arnoul de Mètz #que los consagrats n'èran los Bacourt e los Salm.
- Franc-alleu du pays messin, ancien domaine de l'abbaye de Saint-Arnoul de Metz dont les voués étaient les Bacourt et les Salm.


text:
Louveciennes
Louveciennes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitat residenciala del departament dels Yvelines, Louveciennes a situat a unitat|10|km}} de París sul serral de Seine dintre Versailles e Sant-Germain-en-Laye. D'una superficie de 536 a, #que 260 d'espacis « naturales », las siás municipalitats limitrophes ne son Marly-lo-Rei, Pòrt-Marly, Bougival, L'Aquela-Sant-Cloud, Croissy-sus-Seine, e Rocquencourt.
La vila de Louveciennes es, a las fes preservadas de las nuisances ligadas a las vias de comunicacion e al meteis temps, fòrça plan desservie per la ret viària e ferré. Traversada de siás n'oèst per la linha L del Transilien SNCF Apòstes - Sant-Lazare, beneficia egalament de connexions per beguts (#Beure RATP 258 dempuèi la Defensa e St Germain en Laye e linha Véolia n°1 dempuèi Versailles e St Germain en Laye).
Es egalament vorejada d'aqueles viaris d'importància nacionala : lo autoroute A13, la RN 13, la RN 186. La Seine voreja la municipalitat sus la siá part bassa. Lo territòri communal se caracteriza per una fòrta preséncia d'espacis naturales ligats al passat istoric de la vila (divèrses castèls) mas egalament als sieus multiples parcs arborés e massius boisés (bòsques de Louveciennes, bòsc domaniale de Marly, resèrva de caça presidenciala). L'urbanizacion a concentrat la longitud dels aisses de circulacion e sustot la linha de camin de fèrre. La siá evolucion es fòrça obligada per la densitat dels espacis naturales protegits e per la fòrta preséncia en jos-sòl d'ancianas carrièras e champignonnières. Los lotjaments son en majoritat de grandas talhas amb 44 % de 5 pèças e mai. Los proprietaris son majoritaris (62,8 %). La taxa de lotjaments socials es de 12 %.
Una zòna de bureaux e d'activitats (restaurants, garatges, stations servicis) a installat en bordure de Seine la longitud de la RN13. Al extremitat sud de la municipalitat, la longitud de la RN 186,s'estend la plana de Villevert en avent aculhit las bastissas d'un important camp militar del Alliance Atlantic del SHAPE #que #venir lo banc de la CII de contunh de Borís. Aquela importanta zòna de bureaux, inoccupée dempuèi divèrses ans, afrontat la fabrica de tractament de las aigas de Versailles e de Sant-Cloud.
Commune résidentielle du département des Yvelines, Louveciennes est située à 10 km de Paris sur le coteau de Seine entre Versailles et Saint-Germain-en-Laye. D’une superficie de 536 ha, dont 260 d’espaces « naturels », ses communes limitrophes sont Marly-le-Roi, Port-Marly, Bougival, La Celle-Saint-Cloud, Croissy-sur-Seine, et Rocquencourt.
La ville de Louveciennes est, à la fois préservée des nuisances liées aux voies de communication et en même temps, très bien desservie par le réseau routier et ferré. Traversée d’est en ouest par la ligne L du Transilien SNCF Paris - Saint-Lazare, elle bénéficie également de liaisons par bus (Bus RATP 258 depuis La Défense et St Germain en Laye et ligne Véolia n°1 depuis Versailles et St Germain en Laye).
Elle est également bordée d’axes routiers d’importance nationale : l’autoroute A13, la RN 13, la RN 186. La Seine borde la commune sur sa partie basse. Le territoire communal se caractérise par une forte présence d’espaces naturels liés au passé historique de la ville (plusieurs châteaux) mais également à ses multiples parcs arborés et massifs boisés (bois de Louveciennes, forêt domaniale de Marly, réserve de chasse présidentielle). L’urbanisation est concentrée le long des axes de circulation et notamment la ligne de chemin de fer. Son évolution est très contrainte par la densité des espaces naturels protégés et par la forte présence en sous-sol d’anciennes carrières et champignonnières. Les logements sont en majorité de grandes tailles avec 44 % de 5 pièces et plus. Les propriétaires sont majoritaires (62,8 %). Le taux de logements sociaux est de 12 %.
Une zone de bureaux et d’activités (restaurants, garages, stations services) est installée en bordure de Seine le long de la RN13. À l’extrémité sud de la commune, le long de la RN 186,s’étend la plaine de Villevert ayant accueilli les bâtiments d'un important camp militaire de l'Alliance Atlantique du SHAPE qui devinrent le siège de la CII puis de Bull. Cette importante zone de bureaux, inoccupée depuis plusieurs années, fait face à l’usine de traitement des eaux de Versailles et de Saint-Cloud.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma la màger part de las municipalitats dels Yvelines, Louveciennes dépendait a Modèl:La s- de la abbaye de Sant-Denis.
Pichon vilatge d'agricultors conreant arbres fruitiers e de vinhas sus las coteaux de la Seine, lo sieu « éveil » se produsís a la s-|XVII|e}} quand Louis XIV installa lo sieu tribunal a Versailles e fa bastir lo castèl de Marly. De 1681 a 1684, lo bastiment de la maquina de Marly trastoca lo jornal del vilatge : las aigas de la Seine, puisées a Bougival, an remontat en canalisations #que travèrsan lo territòri communal fins al aqueduc bastís sus las siás nautors. Nombre de castèls son alavetz bastit sus la municipalitat de Luciennes coma lo pòble se truca encara a l'epòca. Aquel serà a la s-|XVIII|e}} #que prendrà lo nom de Louvetienne.
A Modèl:La s-, lo pòble « ré-endormit » a una nòva reputacion mercés als pintors impressionistes tales Camille Pissarro e Alfred Sisley. Pendent lo banc de París de 1870, las famosas arcades de la aqueduc auràn utilizat coma observatoire. Guillaume 1er i es victima d'un atemptat a la pompa en lo moment de lo sieu passatge jols arcades e se n'astre indemne.
Lo camin de fèrre #que pòrta, en un primièr temps, a Sant-Germain-en-Laye de contunh, en un segond, a Sant-Nom-la-Bretèche via Bougival e Louveciennes, pòrta lo bastiment d'un nombre important de residéncias secondaires bourgeoises, pichons solares e « de campanhas ».
Fins en 1964, Louveciennes fasiá partida de l'ancian departament de Seine-e-Oise.
Comme la majeure partie des communes des Yvelines, Louveciennes dépendait au Modèl:S- de l'abbaye de Saint-Denis.
Petit village d'agriculteurs cultivant arbres fruitiers et vignes sur les coteaux de la Seine, son « éveil » se produit au Modèl:S- lorsque Louis XIV installe sa cour à Versailles et fait construire le château de Marly. De 1681 à 1684, la construction de la machine de Marly bouleverse le quotidien du village : les eaux de la Seine, puisées à Bougival, sont remontées dans des canalisations qui traversent le territoire communal jusqu'à l'aqueduc construit sur ses hauteurs. Nombre de châteaux sont alors bâtis sur la commune de Luciennes comme le village s'appelle encore à l'époque. Ce sera au Modèl:S- qu'il prendra le nom de Louvetienne.
Au Modèl:S-, le village « ré-endormi » a une nouvelle renommée grâce aux peintres impressionnistes tels Camille Pissarro et Alfred Sisley. Pendant le siège de Paris de 1870, les fameuses arcades de l'aqueduc seront utilisées comme observatoire. Guillaume 1er y est victime d'un attentat à la bombe lors de son passage sous les arcades et s'en sort indemne.
Le chemin de fer qui mène, dans un premier temps, à Saint-Germain-en-Laye puis, dans un second, à Saint-Nom-la-Bretèche via Bougival et Louveciennes, amène la construction d'un nombre important de résidences secondaires bourgeoises, petits manoirs et « campagnes ».
Jusqu'en 1964, Louveciennes faisait partie de l'ancien département de Seine-et-Oise.


text:
Eivissa
Eivissa es la mai granda de las Illas Pitiüses e la pus occidentala de las illas de l'archipèla Balear, al centre oèst de la Mediterranèa occidentala.
Lo gentilici es eivissenc -a.
Amb una longor de còsta de 210 km, ont altèrnan pichonas rancaredas e calancas de sable, las dimensions maximalas de l'illa son de 41 quilomètres del nòrd al sud e de 15 quilomètres de l'èst a l'oèst, i a una morfologia fòrça irregulara, formada per una multitud de pichons puèges, que lo pus naut es sa Talaia (Sant Josep de sa Talaia) amb 475 mètres d'altitud. Amb un naut gra d'urbanizacion (sovent incontraròtlada), consèrva qualques zònas de nauta valor naturala coma son lo Pargue Natural de ses Salines, Cala d'Hort o los paluns de ses Feixes. Son economia depend majoritàriament del sector toristic, l'activitat que se concentra en la sason d'estiu.
En 1999 foguèt inscricha al Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Coma per las autras Illas Balearas levat Menòrca, l'illa d'Eivissa es lo resultat del plegament de materials dispausats dins la mar al segondari, que se passèt pendent lo plegament alpin, al terciari. Es una continuacion de las serradas Beticas. Es formada per dos ensembles, un al sud-oèst, format per las montanhas de Sant Josèp (on i a Sa Talaia) e al nòrd-èst l'ensemble format per es Amunts e los puèges de Santa Eulària. Entre eles demòran doas baias, la baia de Portmany e aquela d'Eivissa. Unas pichonas elevacions a l'extrèm sud de l'illa a per consequéncia l'aparicion d'un autre plan sedimentari pas colomat que fa una zòna de paluns transformats per l'òme en Salinas e qu'es en contacte amb lo Pla de Vila per la zòna de Platja d'en Bossa.
Lo relèu resultant d'aquela origina es traversut. Es una illa de relèu montanhós, e mai los penjals sián doces. Aquò obliguèt l'òme a construire en laissas. La còsta es tanben traversuda, alternant rancaredas e calancas de sable e mai i a de grandas plajas dins las zònas que tòcan los plans o las salinas.
Los monts eivissencs son formats a la basa per de ròca calcària, que dòtan l'illa d'aqüifèrs importants, uèi subrexpleitats. L'illa compòrta l'unic riu de las Balearas, lo riu de Santa Eulària, mas de cors intermediari que corrís solament aprèp la pluèja. Fins al mitan del sègle XX lo riu corriá tot l'an, s'alimentant amb las aigas sosterranhas.
La vegetacion de l'illa es aquela de la selva mediterranèa. Es formada gaireben exclusivament per de pins blancs; lo sotabòsc es espés, format de plantas arbustivas de boisseda coma lo bruc, lo romanin o la garrolha. Per la fauna, se trapa conilhs, rats e eriçons qu'an coma predators lo falcon, lo chòt e gaireben desapareguda janeta. I a fòrça aucèls. Dins la mar, se tròba posidonia oceanica, actualament menaçada per la pollucion e presenta una granda biodiversitat.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 654 ab. C., los fenicians fondèron un pòrt dins aquela illa de l'archipèla de las Balearas, que nomenèron Ibossim, per las necessitats del comèrci del vin, del marbre e del plomb. Aquel nom venguèt Ebusus pels Romans[1]. De Grècs s'installèron tanben a Eivissa, a la meteissa epòca que los fenicians; nomenèron Pityûssai - (cobèrtas de pins) - las illas del sud de l'archipèla, Eivissa e Formentera. Aprèp la casuda de la metropòli feniciana, vencida pels Assirians, Eivissa passèt jos la dependéncia de Cartage, mai granda coloniala feniciana de la Mediterranèa.
Aprèp un periòde de dominacion pels vandals Justinian conqueriguèt las Balearas a la mitat del sègle VI.
Las illas foguèron aprèp envasidas pels musulmans a la fin del sègle VIII. Daissèron qualques traças arquitecturalas uèi vesiblas[2]. L'illa d'Eivisssa designada pels Romans coma Ebusus foguèt nomenada pels arabis jos la forma derivada Yebisah[3]
Aprèp tres sègles de dominacion musulmana pendent que las balearas dependián del califat de Còrdoa puèi de la Taïfa de Denia abans de venir un emirat independent, Eivissa, Formentera e Menòrca foguèron envasidas pel rei de Norvègia Sigurd Ier de Norvègia dich lo crosat a la prima de 1110 sul camin de sa crosada cap a Jerusalèm, aprèp que liberèt Sintra, Lisbona e Alcácer do Sal e las placèron jos la dominacion crestiana.
La reconquista crestiana foguèt aprèp menada per Jaume lo Conquistaire, rei d'Aragon, que s'emparèt de Palma de Malhòrca en 1229 e organizèt la presa d'Eivissa en 1235. En 1343, las illas foguèron unidas a la corona d'Aragon.
Al sègle seguent, alara que Palma de Malhòrca foguèt quasi anantida pels Turcs, la vila d'Eivissa bastiguèt una cencha fortificada. De nombrosas torres de gaita foguèron bastidas per aparar l'archipèla. Jamai foguèron armadas. Foguèron desmilitarizadas a l'entorn del sègle XIX.
Las glèisas foguèron edificadas amb un tipe defensiu per aparar los païsans (glèisa de Santa Eulàlia o de Sant Carles). L'abitat es dispersat e sovent alunhat de las còstas.
En 1715, victoriosa aprèp la Guèrra de Succession d'Espanha, la dinastia dels Borbons s'emparèt de Malhòrca e Eivissa, que foguèron aliadas als Habsborg. La dominacion britanica durèt fins a 1802.
Las Balearas sortiguèron d'un marasme cronic amb l'arribada del torisme, dins los ans 1950. Constituisson una de las dètz-e-sèt comunautats autonòmas espanhòlas instituidas en 1978.
Los ans 1970 lo movement hippie pren la plaça del torisme de massa e Eivissa vegèt un cambi substancial, e foguèt la fin del biais de viure tradicional per la majoritat dels eivissencs. Aquel cambi arribèt amb los ans 1970. E mai, se produguèt un vam migratòri. En pauc temps fòrça gents venguèron del sud d'Espanha e d'Euròpa per viure a Eivissa, fasent que lo eivissencs son actualament minoritaris dins l'illa.
Torisme[modificar | modificar la font]
A la fin del sègle XX e al començament del sègle XXI Eivissa es reputada per sas fèstas d'estiu amb la musica electronica, aprèp èsser estada lo naut luòc de la cultura hippies e underground dels ans 1960 als ans 1980.
Municipis d'Eivissa[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Michael Dietler, Carolina Lopez-Ruiz,Colonial Encounters in Ancient Iberia: Phoenician, Greek, and Indigenous relations, University Of Chicago Press, 2009, page 80 : The Phoenician town of Ibosim, later to become Roman Ebusus and modern Ibiza (or Eivissa), was founded by 600 BC.
- ↑ http://www.illesbalears.es/fra/ilesbalears/histoire-archeologie2.jsp?SEC=HIS&id=00000138&lang=0003
- ↑ These are the names: studies in Jewish onomastics, Bar-Ilan University Press, 1997, page 81, Eivissa(Catalan and used alongside today's Castilian version);Ibosim (Carthage-Phenician);Ebisos(Greek);Yebisah(Arab, Ibiza town known at this period as Madina Iabisa), ISBN 9652261920


text:
Biscaia
Biscaia qu'ei un parçan deu Bascoat.
Los sons estatjants que s'apèran los biscaïns.
Administrativament, qu'ei un « territòri istoric » de la Comunautat Autonòma Basca e ua província d'Espanha tòca tocanta dab Cantàbria (oèst), Burgos (sud-oèst), Alaba (sud), Guipuscoa (èst) e lo golf de Gasconha (nòrd). La ciutat d'Urduña que forma ua exclava biscaïna enter Alaba e Burgos.
Los sons cors d'aiga mei importants que son, de l'òest a l'èst: Agüera, Barbadun, Cadagua, Nervión, Ibaizabal, Asua, Butroe, Oka, Lea e Artibai.
Istòria[modificar | modificar la font]
La soa forma d'organizacion politica dinc a 1876, an de l'abolicion deus fòrs, qu'èra la senhoria; en dependent deu Reiaume de Castelha mes dab ua legislacion e un govèrn pròpris, qu'ofriva aus sons vassaus un estatut pròpri e uns privilègis qui'us hasèvan diferents de la rèsta de possessions castelhanas.
Segon la legenda, en 840, las tropas asturianas deu rei Anfós II, comandadas peu son hrair l'infant Ordoño que reclamèn a Biscaia los impòsts non pagats (un bueu, ua vaca e un cavath blanc)...
Heraudica[modificar | modificar la font]
Sus la crotz, un arbre que representa lo casso de Guernica, simbèu de las libertats bascas. Ancianament, dus lops qui pòrtan un anhèth dens la boca que i figuravan.


text:
Movement dei Non Alinhats
Lo Movement dei Non Alinhats, tanben dich País Non Alinhats, es una organizacion internacionala que gropava en 2012 120 estats que se definisson coma non alinhats sus una granda poissança mondiala. 17 estats e 9 organizacions internacionalas an tanben l'estatut d'observator d'aquela organizacion. D'efèct, aqueu movement nasquèt durant la Guèrra Freja e son objectiu èra alora de gropar leis estats que se consideravan pas coma alinhats sus l'OTAN o lo Pacte de Varsòvia. Divèrsei país importants a l'escala mondiala coma Índia, Indonesia, Egipte, Paquistan, Cuba, Sud-Africa o Iran ne'n fan partida.


text:
Malgrat de Mar
Malgrat de Mar es una vila de 18.596 estatjants de la comarca catalana del Maresme, dins la província de Barcelona, en Catalonha. Lo gentilici es malgratenc -a. Es una destinacion toristica importanta, sustot per sas plajas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se situa sus la còsta de la mar Mediterranèa, a 4 m al dessús del nivèl de la mar. Malgrat de Mar confronta al nòrd las comunas de Tordera e Palafolls; a l'èst, aquela de Blanes; a l'oèst, aquela de Santa Susanna; e al sud la Mar Mediterranèa. La vila es a 65 quilomètres de la capitala catalana, Barcelona.
Art e arquitectura[modificar | modificar la font]
Entre autres, Malgrat de Mar compta los monuments seguents:
- Glèisa de Sant Nicolau, d'estil neoclassic, del sègle XVIII
- Bastiment de la Comuna de Malgrat de Mar, d'estil modernista
- Bastiment "Ca l'Arnau", estil modernista
- Bibliotèca "La Cooperativa"
- Pargue del Castèl
Tradicions e cultura[modificar | modificar la font]
Las vòtas de Malgrat son las Festes de Sant Nicolau, celebradas lo 6 de decembre, e las Festes de Sant Roc, lo 16 d'agost.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Imatges[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit de la comuna de Malgrat de Mar (ca)
- Torisme - Malgrat de Mar (ca) (es) (en) (de)
- Patrimòni istòric e artístic de Malgrat de Mar (ca)
- Informacion de la Generalitat de Catalonha (ca)


text:
Un legedor irascible que'm demanda perqué emplegui aqueth mot "ongués" entà designar l'occitan non-gascon.
La responsa qu'ei simpla: lo mot que mancava, que l'èi inventat pr'amor que l'avem de besonh.
Que vse'n horni ua illustracion clara dab l'exemple qui segueish, basat sus ua citacion de Domergue Sumien (sonque la frasa A qu'ei deu Domergue, las autas duas que son de jo).
Frasa A : "Forestièra" en occitan significa "foreign" en anglés e "étrangère" en francés.
Frasa B : Totun, "forestièra" en gascon non significa pas foreign en anglés o étrangère en francés.
Frasa C : Doncas, lo gascon n’ei pas occitan.
Si las frasas A e B e son totas duas vertat, alavetz la frasa C qu'ei vertat tanben.
Qu’ei logica pura, aquò. Totun, la veracitat de las frasas A e C non hè pas unanimitat. Sonque los qui consideran lo gascon com a lengua distinta de l'occitan que las tròban exactas. A mens de considerar que Domergue s'aja convertit a l'auta religion, la frasa A non correspón pas a çò qui professa. En realitat, aquera benaleja ven deu hèit que lo Domergue non coneish pas lo mot "ongués" (per "occitan non-gascon") qu'emplegui precisament tà evitar aquera sòrta d'error.
Frasa A: En ongués, "forestièra" significa "foreign" en anglés e "étrangère" en francés.
Frasa B : "Forestièra" en gascon non significa pas "foreign" en anglés ni "étrangère" en francés.
Frasa C: Doncas, lo gascon n'ei pas ongués.
Aquiu, la logica n'ei pas violentada e lo consens que pòt èster totau, tant peus qui consideran lo gascon com occitan com peus autes .
Sus l'etimologia deu mot ongués, que deriva de las prumèras letras deus mots de l'expression "occitan non-gascon": ong, plan simplament. L'expression "occitan non-gascon" qu'ei pesuga e gramaticaument pòc comòda, d'aquiu la creacion de "ongués-onguesa".


text:
Mikheil Saakashvili
Mikheil Saakashvili (en georgian: მიხეილ სააკაშვილი; en ucraïnian: Mixeiл CaakaшBiлi; Tbilissi, 21 de decembre de 1967) es un avocat e politician georgianoucraïnian. Foguèt dos còps president de Georgia e tanben president interin del país entre 2004 e 2007.
Lo 30 de mai de 2015 foguèt nomenat governador de l'Oblast d'Odessa (Ucraïna) pel president Petrò Poroshenko, per tal de luchar contra la corrupcion endemica de la region e a l'encòp d'i evitar la pression separatista exercida pel govèrn del president rus Vladímir Pótin e mai los actes terroristas pro-russes.


text:
The Virgins
The Virgins es un grope de rock american originari de Nòva York. Lo grope, format en 2005, si constituisse de cinc sòcis : Erik Ratensperger, Donald Cumming, Wade Oates, Nick Zarin-Ackerman e Paul Vassallo. Son single Rich Girls siguèt classat 65en per lo magazine Rolling Stone, dins la lista dei cent cançons melhoras de 2008. Après un premier EP, Rich Girls, en 2007, The Virgins publica un premier album eponim en 2008 an Atlantic Records. Assegurèron la premiera partida dei Sonic Youth e après una tornada lònga, enregistran actualament son segond album.


text:
Peter Pan
Peter Pan es un personatge de ficcion creat per l'autor escocés J. M. Barrie, aparegut un primièr còp dins lo libre The Little White Bird (L'Aucèlon Blanc), puèi dins la pèça del meteis nom e dins l'òbra Peter and Wendy, pus conegut jos lo titre Peter Pan. Lo personatge e l'òbra foguèron dempuèi adaptats mai d'un còp al teatre, al cinèma, o encara en benda dessenhada.
Somari
L'òbra[modificar | modificar la font]
J. M. Barrie creèt Peter Pan en contant d'istòrias als filhs de son amiga Sylvia Llewelyn Davies, amb que aguèt una relacion especiala. Sylvia foguèt la filha de George du Maurier, dessenhaire satiric e amic de Henry James. « Peter » foguèt lo pichon nom de lor tresen filh, e lo nom « Pan » rapela lo semidieu grèc de la Natura.
Certans comentators dison que, lo personatge poiriá èsser estat inventat per Barrie dins lo sovenir del dòl de son fraire ainat David, mòrt a 13 ans. Sa maire jamai se reviscolèt vertadièrament. Per Andrew Birkin, autor de J. M. Barrie and the Lost Boys (J. M. Barrie e los dròlles perduts), « Se Margaret Ogilvy trobava reconfòrt dins l'idèa que David se morir enfant, demorarà un enfant per jamai, Barrie trouvèt aquí son inspiracion. »
Peter Pan faguèt sa primièra aparicion imprimida en 1902 dins lo libre The Little White Bird (L'aucèlon blanc). Barrie desvolopa lo personatge de Peter per crear la pèça de teatre Peter Pan or The Boy Who Wouldn't Grow Up (Peter Pan o lo dròlle que volava pas créisser) que la primièra foguèt a Londres lo 27 de decembre de1904. En 1906, la partida de The Little White Bird concernent Peter Pan foguèt publicada sola : Peter Pan in Kensington Gardens, illustrat per Arthur Rackham. Enfin, Barrie adaptèt la pèça en un roman publicat en 1911 e intitulat Peter and Wendy, coneguda actualament jos lo titre Peter Pan.
Pendent la mitat del sègle XX, lo pichon nom "Wendy" venguèt fòrça popular en Anglatèrra gràcias au personatge del roman.
Una estatua de bronze de George Frampton foguèt erigida dins Kensington Gardens a Londres. Peter Pan i es representat jogant de la flaüta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel divendres serada, tot es reünit Peter Pan, lo dròlle que refusa de créisser : Mr et Mrs Darling son absents e la cana Nana, qu'a lo ròtle de nurse à pels dròlles Wendy, John e Michael, foguèt encadenada dins l'òrt.
Vengut recuperar son ombra abandonada dins una visita precedenta, Peter se tròba en fàcia de Wendy. Desirant d'entendre las istòrias que li poiriá contar e del ròtle de maire, fantasmat, que poiriá complir, la persuadís de lo seguir fins al País imaginari (Neverland)
Ala Wendy deurà se defendre de la gelosiá de la fada Campaneta (Tinker Bell) e veirejar sus la pichona familha de dròlles perduts, devenent lor maire. Emmenats per Peter Pan, Wendy e sos fraires viuràn d'aventuras extraordinàrias ont se poirà encontrar los Pels Roges e Lily La Tigressa (Tiger Lily), mas subretot los Piratas e lo famós Capitani Gafet (capitani del Jolly Roger, tradicionalament jogat pel meteis actor que Mr. Darling, lo paire dels dròlles), que jamai perdonèt Peter de li aver copar la man abans de la donar en pastura amb lo revelh del capitani al Crocodil que lo perseguís dempuèi sens trèva...
Gafet rauba dins una trapa la princessa Lily La Tigressa, per capturar Peter, que poiriá mancar pas devenir per la salvar. Peter Pan va al Palun de las Sirenas amb Wendy e apren que son totes tres prisonièrs al Castèl Negre. A l'eissida d'una batalha, Lily La Tigressa es liberada e torna cap als Indians.
A causa de sa gelosiá, Campaneta revela la resconduda de Peter Pan, mas Gafet dobta. Atal, convòca Wendy dins sa cabina e li prepausa de rejónher la piratariá aprèp que confirmèt que Peter Pan poiriá pas aimar. Aquela demanda temps. Quand torna a la reconduda, es seguida per l'equipatge dels piratas, e los dròlles perduts e la filhs Darling son capturats. Peter Pan torna al Jolly Roger e una batalha debuta. Peter es vencut. Wendy se precipita per li donar son poton escondit. Se reviscòla, e trionfa fin finala de Gafet qu'assassina jos las òscas dels dròlles perduts.
Fa apèl a totas las fadas e a lor cap, Campaneta, per far s'envolar la nau dins los aires fins a Londres. los parents Darling tornan trobar Wendy, John e Michael mas tanben los Dròlles perduts, qu'adoptan totes, levat Slightly, que vent lo filh de la tanta Millicent. Peter Pan torna al País imaginari en jurant a Wendy que l'oblidarà pas, mas s'apren dins l'epilòg que jamai lo tornèt veire.
Tèmas[modificar | modificar la font]
Lo tèma principal e pus evident es lo fach de créisser… o pas.
Peter vòl demorar un enfant per totjorn, e defugir las responsabilitats de l'edat adulta, s'enclausa per dire atal dins lo monde de l'enfança.
Dins aquel biais, Peter Pan es tanben un libre sus la mòrt, e sus la paur de la mòrt, rason de la volontat de Peter de créisser pas. La mòrt es fòrça presenta dins l'òbra, es simbolizada pel crocodil-relòtge, la tremor del Capitani Gafet e de Peter, mas es tanben presenta pel tèma indirècte dins de motius recurrents de l'òbra, per exemple per l'oblia.
De comentators i veson tanben lo tèma del revelh de la sexualitat per Wendy, e los sentiments freudians de Peter per una figura mairala, e sos sentiments conflictuals per Wendy e la fada Campaneta (Tinker Bell). Representan caduna una femna idealizada diferenta. Se pòt en fach determinar quatre arquetipes inaccessibles a partir dels personatges femenins : Wendy, Campaneta, las Serenas, e Lily.
Lo personatge de Peter Pan[modificar | modificar la font]
Lo personatge de Peter Pan es pus ambigú que al primièr paréisser. Es perque, malgrat las aparéncias, Peter Pan es pas unicament un conte pels enfants, mas ben un recit davancièr del sindròm de Peter Pan. Evidentament, es un enfant que refusa de créisser, mas es pas solament l'enfant joiós que pareis.
Peter es fòrça ligat al País imaginari, es lo País imaginari e totes sos personatges, bons o marrits. Se quita lo País imaginari, lo monde dormís, la natura se passís e los Enfants perduts batalhan pas mai amb los piratas.
Totjorn tot càmbia al País imaginari, los Dròlles perduts son jamai los meteisses (quand son tròp grands, se van o son dirèctament executats per Peter perque « de créisser es contrari al reglament »), los marrits càmbian (quand Gafet serà tuat, d'autres apareisseràn), las fadas tanben an una vida fòrça corta, e las aventuras se succedisson. Sol Peter Pan es immudable dins aquel monde, es lo mèstre eternal del jòc, es lo jòc el meteis.
Peter Pan es definit mai d'un còp, coma totes los dròlles coma "joiós, innocent e sens còr" : totalament egocentrat, acòrda pauc d'importància als autres personatges, que considèra solament coma sos far valer. A la fin de l'istòria, los oblida sos ancians amics (e enemics), e las vièlhas aventuras que visquèt son perpetualament remplaçadas per de novèlas. Lo personatge fa pensar a aquel del Trickster descrich e analisat per Carl Gustav Jung.
Lo roman mòstra que Peter Pan es pas qualqu'un d'uman o un eròi : dins l'istòria es pas capable d'amor, de compassion o d'un sentiment prigond quin que siá. Demòra eternalament blocat dins lo faitís, se fasent pas de diferéncia entre lo jòc e la realitat.
Mas l'òbra de J. M. Barrie mòstra pas unicament un dròlle manhac somiaire cercant aventura. Al contrari, es un dròlle que s'obstina plenament a pas vielhir e pas se sovenir (Vendrà pas mai cada prima rendre visita a Wendy, per que per el, aquel temps « infinit » del País imaginari li fa pèrdre d'un biais irremediable la nocion del Temps. Wendy o sap fòrça ben : "E Wendy deuriá èsser conscienta d'aquò, sinon perque li auriá adreçat un adieu tan dolent ?"). Peter es tanben crudèl (sens o voler). D'un certan costat, se pòt dire que lo personatge pus representatiu de Peter dins aquel País imaginari es lo capitani Gafet ("Hook" en anglés). Lo capitani Gafet es, dins fòrça punts, semblable a Peter :
- Se crenhon mutualament, mas pòdon pas viure un sens l'autre. Cal totjorn que qualqu'un crenha un autre personatge ; Gafet crenh lo Crocodil, los piratas crenhon los Indians, los Indians crenhon los animals salvatges, los animals salvatges crenhon los Dròlles, los Dròlles Perduts crenhon los piratas. Tot tornejan en rond dins aquel País Imaginari, e cada clan corrís a travèrs l'illa sens s'arrestar e jamai s'encontrar. E pasmens Peter tuariá Gafet, Peter prendriá sulcòp lo ròtle de Gafet per pas rompre l'equilibri de l'illa, esperant qu'un novèl enemic venga.
- Son totes dos sols e sens amor. Gafet o sap fòrça ben e o viu mal, mas Peter sap tot simplament pas çò qu'es l'amor (qu'es fòrça prèp d'aquel, gràcias à Wendy que, ela, refusa de demorar una enfant e comença sos primièrs sentiments amoroses envèrs Peter).
Mas çò que separa lo Capitani Gafet e Peter Pan es l'estat d'adulte. L'adulte es un pirata per Peter. Es a causa de totes aqueles defauts adultes, aportats pel temps impietadós, que Peter Pan refusa de créisser : serián per el una degenerescéncia.
Mas qu'es vertadièrament Peter Pan ? Un pirata. Dins son libre, quand Peter Pan trionfa de Gafet, Barrie ten a far remarcar que Peter Pan remplaça sulcòp son enemic, prenent sos abits e imitant fins al gafet : Puèi, la rumor corrís que la primièra nuèit ont portèt aquel costum, demorèt longtemps setat dins la cabina, lo pòrtacigarro de Gafet a las labras, e totes los dets d'una man plegats, levat l'indèx que recorbèt lo mostrant d'un biais menaçant, coma un gafet.
L'univèrs de Disney es aquí fòrça alunhat, e al delà del pichon conte pels enfants, i a un tèxte fòrça prigond ont cada frasa a son importància, e ont una analisi prigonda es necessària per tot o comprendre. Lo darrièr capítol, considerat per d'unes coma una finala segondària, es probablament lo passatge pus important e que mòstra melhor çò que nos vòl far pervenir l'autor. Lo Temps passa, irremediablament, per tot èsser viu, e degun i pòt pas cambiar res. Aquò se pòt veire amb lo personatge de Wendy: Peter a paur d'ela, perque a grandit. S'interèssa doncas a la filha de Wendy, Jane…
Peter Pan e lo País imaginari son pas mai que lo fantasme de tot enfant (una font de jovença ont Peter Pan es lo mèstre). Un monde perfèit mesclat amb l'esperit de comunautat dels dròlles, de conquèstas, d'istòrias sens fin : un luòc ont lo temps a pas pus d'importància e ont lo matin se lèva cada instant…
Adaptacions[modificar | modificar la font]
Dempuèi la pèça originala de Barrie (Peter Pan, or The Boy Who Wouldn't Grow Up), Peter foguèt jogat per una femna. Un filme de 2003 es lo primièr a veire lo personatge jogat per un actor masculin.
Demest las comèdias musicalas, i a aquelas de Jerome Kern (1924), Leonard Bernstein (1950) e Jerome Robbins (1954)
En 1953, Disney sortís un filme d'animacion (Peter Pan).
En 2003, P.J. Hogan realiza lo filme, Peter Pan jogat pel primièr còp per un actor jove, Jeremy Sumpter.
En 2004, Marc Forster realiza lo filme Neverland (Finding Neverland) ont Johnny Depp es J. M. Barrie, lo creator de Peter Pan amb, entre autres, Dustin Hoffman, Kate Winslet.
Seguidas[modificar | modificar la font]
Fòrça artistas temptèron de crear de seguidas a las aventuras de Peter Pan.
Gilbert Adair imaginèt dins Peter Pan and the Only Children en 1987 que Peter torna formar un novèl clan jos l'ocean, amb d'enfants tombats de naus.
En 1991, dins Hook o lo Revenge del Capitani Gafet, Steven Spielberg met en scèna lo Peter Pan vengut adulte (Robin Williams) qu'es tornat al País imaginari per la fada Campaneta (Julia Roberts) per un darrièr combat contra lo Capitani Gafet. (joué par Dustin Hoffman)
En 1993 : Las Alas de Peter Pan, per François Rivière, Françoise Balibar, ed. Seuil Jeunesse, illustrat per René Follet.
En 2002, filme d'animacion de Disney Return to Neverland, seguida d'aquel de 1953. L'accion se debana pendent lo Blitz alemand sus Londres pendent la Segonda Guèrra Mondiala amb lo tèma dels enfants forçats de créisser tròp lèu.
Régis Loisel creèt una seria de bendas dessenhadas (Peter Pan ed Vent d'ouest) ont l'accion se debana en 1888 doncas anteriora al roman. Conta l'arribada de Peter al País imaginari.
Una seguida oficiala, Lo Vestit Roge de Peter Pan de Geraldine McCaughrean, sortit amb l'acòrdi de l'espital de Great Ormond Street de Londres, (ed Pocket 2006).
En 2009, Sébastien Perez e Martin Maniez publican Lo jornal de Peter (ed Milan). Jos la forma d'un jornal intim illustrat, los autors contan lo long camin psicologic d'un jove orfanèl que fugís la realitat fins a devenir Peter Pan.
Drech d'autor[modificar | modificar la font]
Lo govèrn del Reialme Unit balhèt un drech d'autor perpetual (with a compulsory licence provision) sus las òbras del cicle Peter Pan.
Aquela lei ordena de reversar los dreches de la pèça Peter Pan de Sir J. M. Barrie per l'espital pels enfants malauts a Great Ormond Street a Londres (que J. M. Barrie balhèt totes los dreches d'autor de Peter Pan en 1929) ; quand es jogada en public, publicada per de fins comercialas, difusada o inclusa dins de programas cablats (tèxte de la lei).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Philippe Forest: Tous les enfants sauf un (Gallimard, 2007)
- (fr) Kathleen Kelley-Lainé : Peter Pan ou l'enfant triste (Paris, Calmann-Levy, 2005)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) L'òbra complèta sul site del projècte Gutenberg
- (en) Sus l'estatua de Frampton
- (fr) Site sus J. M. Barrie (dossièr consacrat a Peter Pan)