text:
Republica Democratica de Còngo
La Republica Democratica de Còngo o RDC o correntament lo Còngo de Kinshasa (nom ancian: Zaire) es un Estat d'Africa Centrala.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 Lei reiaumes precoloniaus
- 2.2 La colonizacion europèa
- 2.3 L’independéncia
- 3 Economia
- 4 Bibliografia
- 5 Vejatz tanben
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Nòtas & referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
La Republica democratica de Còngo s'esten de l'ocean Atlantic au plan de l'Èst e correspond a la màger part dau bacin dau fluvi Còngo, vertadièra colomna vertebrala dau país.
Lo fluvi Còngo dona au país son sol accès a l'ocean Atlantic dins la vila portuària de Banana (dins un estrech corredor sus la riba senèstra dau fluvi).
Ambé sa granda superfícia, sa localizacion au centre de l'Africa, seis enòrmas riquesssa naturalas e son importanta populacion, la Republica democratica de Còngo es un daus gigants d'Africa[2]. Es traversada per l'equator e comprend tres climas : lo clima equatorial, lo clima tropical e lo clima de montanha.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Las 26 nòvas províncias son las seguentas :
Istòria[modificar | modificar la font]
Lei reiaumes precoloniaus[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Còngo[modificar | modificar la font]
Lei premiers estats coneguts sus lo territòri actuau de la Republica Democratica de Còngo foguèron formats per lei Teques e lei Bacòngo dins la region inferiora dau fluvi. En particular, lei Bacòngo li formèron unei reiaumes pichons (Loango, Cabongo, Ngoio…) sus sa riba nòrd. Puei, benlèu après una conquista militara, formèron lo reiaume de Còngo sus la riba sud ambé Mbanza Kongo coma capitala. Aqueu reiaume veguèt son influéncia aumentar e agantar lei rius Còngo, Kwango e Cuanza. Dins lo corrent d’aquela expansion, intrèron en conflicte ambé lei Teke per lo contraròte dau comèrci regionau.
L’arribada dei Portugués lòng dei ribas de Còngo aguèt luòc en 1483. Lo rei (mani kongo) Nzinga a Nbuwit li donèt un acuèlh favorable e demandèt lo mandadís de missionaris e d’artesans europèus. Acceptèt d’adoptar lo catolicisme e lei Portugués l’ajudèron per desfaire lei Teke. Pasmens, après sa victòria, abandonèt lo cristianisme e, a sa mòrt en 1506, son fiu designat coma eiretier èra pas crestian. Aquò entraïnèt una revolucion de palais dirigida per Alfonso, un autre fiu de Nzinga a Nbuwit, que prenguèt lo poder e renforcèt l’aliança ambé Portugal.
Alfonso èra un crestian fervós que favorizèt l’expansion dau catolicisme, l’ensenhament dau portugués e la modernizacion dau país. Aquò li permetiá tanben de renfòrçar son autoritat. Pasmens, leis interès opausats entre Portugal, desirós de desvolopar lo comèrci d’esclaus, e Kongo, qu’Alfonso èra opausat au despoblament de seis estats, entraïnèron pauc a pauc de tensions. Sa temptativa d’expulsar lei marchands portugués si turtèt ais interès de son aristocràcia e un atemptat (que mau capitèt) foguèt organizat per assaiar de l’eliminar.
Sei successors conoguèron de dificultats importantas e lo reiaume de Kongo declinèt progressivament. Alvaro Ièr (1568-1587), conoguèt de dificultats importantas après una invasion dei Yaka. Deguèt donc tornar demandar l’ajuda militara portuguesa. Garci II (1641-1661) assaièt de si raprochar deis Olandés. Pasmens, aquò causèt una reaccion de Portugal qu’impausèt la signatura d’un protectorat. Son successor Antonio Ièr (1661-1665) si revoutèt mai foguèt desfach e tuat. Sa mòrt causèt l’afondrament dau reiaume que sa capitala Sao Salvador foguèt abandonada dins leis annadas 1670.
Après d’annadas de guèrra civila, Pedro IV (1703-1718) capitèt de si tornar installar dins la capitala. Pasmens, mau capitèt de restaurar la totalitat dau poder de Kongo que son influéncia demeniguèt. La practica dau cristianisme demeniguèt tanben dins lo corrent d’aqueu periòde.
Lo Reiaume de Loango[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Loango si formèt sus la riba nòrd de Congò. Au començament de l’arribada dei Portugués, participèt au comèrci de coire amb Euròpa. Pasmens, l’activitat principala venguèt rapidament la venda d’esclaus ai marchands olandés, portugués, francés e anglés a partir de la mitat dau sègle XVII. Lei beneficis d’aqueu comèrci au sen dau reiaume demorèron sota lo contraròtle d’una minoritat. Aquò causèt la formacion d’una societat fòrça inegalitària que seis institucions s’afondrèron totalament a la fin dau sègle XVIII.
Lei Teke[modificar | modificar la font]
Lo reiaume dei Teke si formèt sus la riba drecha de Congò. Gràcias au comèrci de coire, formèron un estat poderós qu’intrèt en conflicte còntra lo reiaume de Kongo per la possession dei minas. Ai sègles XVII e XVIII, lo vam dau trafeg d’esclaus remplacèt l’importància de coire per lei Teke que venguèron d’intermediaris entre lei marchands europèus e lei zònas d’origina deis esclaus a l’interior dau continent. Coma per lo reiaume de Loango, aquò aumentèt lo poder de la classa marchanda mentre que lo rèi perdèt pauc a pauc tota mena d’autoritat.
Lei pòbles de la Selva Eqüatoriala[modificar | modificar la font]
Avans lo començament de la colonizacion d’Africa Centrala, lo Bacin de Congò èra devesit entre quatre zònas principalas dominadas per lei Mongo, lei Ngombe, lei Mbochi e divèrsei pòbles participant ai rets comerciaus lòng dei rius :
- lei Mongo èran installats dins la region orientala dau bacin. Son istòria es mau coneguda e sembla subretot locala.
- lei Ngombe èran installats au nòrd-èst. Son istòria es tanben mau coneguda.
- lei Mbochi si situavan au nòrd de l’estat Teke. Èran inicialament installats dins l’èst dau bacin e migrèron pauc a pauc vèrs lo centre au sègle XIX.
- lei pòbles installats lòng dei rius utilizats per lei cambis comerciaus. Certanei posicions estrategicas permetián de s’assegurar un monopòli locau sus certanei ressorsas ò la possibilitat de levar de drechs en cambi dau passatge sus sei territòris.
L’Empèri Luba[modificar | modificar la font]
L’Empèri Luba serià aparegut dins la savana au sud de la Selva Eqüatoriala entre lei sègles XIII e XIV. Son istòria e son extension son mau conegudas. L’estructura de l’estat sembla organizat a l’entorn d’un ret d’influéncia evolucionant entre un sistèma feodau ambé de caps locaus pagant un tribut au malopwe luba e una organizacion administrativa ambé de caps dirèctament nomats per lo poder centrau. Unei grops semblèron migrar en fòra de l’empèri dins lo corrent de son existéncia, especialament en direccion de l’èst entre lei sègles XIV e XVII onte foguèron a l’origina d’estats novèus. Dins leis annadas 1870, una crisi de succession causèt l’esclatament de l’empèri entre faccions rivalas.
L’Empèri Lunda e seis estats successors[modificar | modificar la font]
L’Empèri Lunda foguèt format per lo pòble Ruund dins la savana au sud de la Selva Eqüatoriala. Son sistèma de transmission de la senhoriá basat sus la permanéncia dei liames familiaus li permetèt d’obtenir un nombre de vassaus fòrça importants e una establa politica gròssa. Lo pagament dei tributs per aqueu ret permetèt de finançar una tièra de guèrras còntra leis estats vesins e l’Empèri Lunda venguèt una fònt majora per lo comèrci d’esclaus au sègle XVIII.
En fòra de la captura d’esclaus, aquel esfòrç favorizèt una expansion dei Lunda dins la savana entre l’Ocean Indian e lo lac Tanganyika. Unei reiaumes d’origina lunda si formèron que foguèron de còps totalament independent de l’empèri principau. Lei principaus foguèron lo reiaume dei Yaka situat lòng de la vau inferiora de Kwango, lo reiaume de Kazembe situat dins la region richa en ressorsas naturalas de Kantanga e lo reiaume dei Lozi situat lòng de Zambèsi. Gràcias a sa posicion estrategica, lo reiaume de Kazembe venguèt un estat poderós reconegut per lei Portugués e va demorèt fins au sègle XIX. Aquela annada, sei tropas foguèron desfachas per lei fòrças dei marchands araboswahilis venguts dau sultanat de Zanzibar. Aquò entraïnèt son declin comerciau au profiech deis establiments creats per lei venceires.
La colonizacion europèa[modificar | modificar la font]
La rivalitat francobèlga[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de la colonizacion accelerada d’Africa per leis Europèus a la fin dau sègle XIX, la region de Congò interessèt magerament França e Belgica. D’efècte, lei Francés èran ja mèstres de Gabon e, entre 1875 e 1878, una premiera mission d’exploracion de Congò foguèt fisada a Pierre Savorgnan de Brazza. Agantèt l’estat dei Teke. En 1879, organizèt una segonda mission que li permetèt de signar un tractat ambé lei Teke donant lo contraròtle de la riba drecha de l’important relèu comerciau de Pool Malebo a París.
D’aqueu temps, lo rèi bèlga Leopold II aviá cargat Henry Morton Stanley d’explorar la region per li fondar una colonia per Belgica. Comencèt son trabalh en 1878 e ordonèt l’establiment d’una liason permanenta entre lei bòcas de Congò e Pool Malebo. Li arribèt solament en 1881 après la signatura dau tractat entre Francés e Teke mai capitèt de prendre possession de la riba senèstra.
Aquela rivalitat per lo contraròtle de Congò causèt de tensions entre França e Belgica. Pasmens, lei missions seguentas se contentèron d’assegurar lei posicions de cada país. Brazza foguèt tornarmai mandat dins la region per una tresena mission entre 1883 e 1885. Li fosndèt Brazzaville sus la riba dau fluvi e creèt una liason permanenta ambé la costat après lo contornejament de la Cabinda portuguesa. Obtenguèt la cession de la region entre l’Ocean e lo fluvi. De son caire, Stanley signèt unei tractats ambé lei pòbles locaus per installar l’autoritat de Leopold II dins lei regions interioras dau continent.
L’Estat Independent de Còngo[modificar | modificar la font]
En 1884, lo partiment de la region de Congò venguèt un enjòc internacionau après la signatura d’un tractat angloportugués reconoissent la sobeiranetat portuguesa sus lei bòcas de Congò. Aquò èra una menaça dirècta per lei projèctes bèlgas e Leopold II deguèt donc trobar de sostènsp per començar de far acceptar la preséncia bèlga. Obtenguèt aquelei de França, deis Estats Units d’America e d’Alemanha. Lo Reiaume Unit deguèt donc finalament acceptar l’influéncia bèlga sus la region e Leopold II capitèt finalament de trobar un acòrd ambé Portugal. En 1885, la conferéncia coloniala de Berlin poguèt donc reconóisser oficialament l’Estat Independent de Congò (EIC) que sei frontieras interioras èran encara fòrça mau definidas. Leopold II ne venguèt lo rèi e dirigiguèt Belgica e l’EIC en union personala.
Dins aquò, maugrat son succès diplomatic, Leopold II contrarotlava pas encara lo territòri teoricament sieu. Uneis expedicions foguèron doncorganizadas per sometre lo bacin e l’ocupar d’un biais efectiu. Lòng dei rius principaus, aquò foguèt relativament aisat. En revènge, de dificultats apareguèron dins lei regions orientalas onte lei marchands araboswahilis avián d’interès. De mai, lei Britanics èran desenant pròche de Katanga e, sota la direccion de Cecil Rhodes, èran a organizar d’expedicions dins sa direccion. Entre 1891 e 1892, unei conflictes si debanèron e s’acabèron per l’eliminacion deis Araboswahilis permetent l’establiment de l’autoritat sus tot l’EIC.
Un autre problema que deguèt faciar Leopold II èra la necessitat de trobar de ressorsas financieras per contuniar sa politica de colonizacion. En 1892 e 1893, deguèt demandar un prèst de Belgica. Foguèt tanben obligat de crear una taxacion sus leis importacions (maugrat una clausa contrària de la conferéncia de Berlin) e de cedir una partida dau comèrci d’evòri e de cauchó a de companhiás privadas. La situacion financiera de l’EIC si melhorèt a partir de 1986 quand lo cauchò venguèt una matèria premiera indispensabla per l'industria.
Pasmens, l’esplecha de cauchò s’organizèt a l’entorn d’un sistèma fòrça dur per la man d’òbra africana. En 1900, lo secrèt foguèt revelat per la premsa britanica. En 1905, lo quasi esclavatge existent dins l’EIC foguèt confirmat per lo Bèlga Emile Janssens. Londres e Washington menèron alora una campanha auprès de Belgica per demandar la presa de contraròtle de l’EIC per Brussèlas, la fin deis abús e lo respèct deis acòrds de 1885. Pasmens, aquela temptativa mau capitèt car, ambé lo sostèn de França e d’Alemanha, lo govèrn bèlga e Leopold II trobèron un acòrd per transferir la sobeiranetat sus l’EIC de Leopold II a Belgica sensa contentar leis autrei demandas britanicas e estatsunidencas.
Lo Còngo Bèlga[modificar | modificar la font]
Lo Còngo Bèlga remplacèt l’Estat Independent de Congò mai gardèt seis institucions franc deis abús pus grèus. Pendent la Premiera Guèrra Mondiala, sei tropas colonialas participèron a la conquista de l’Africa Orientala Alemanda. En cambi, Belgica obtenguèt de mandats de la SDN sus Rwanda e Burundi.
Après lo conflicte, la colonia conoguèt un periòde de prosperitat basada sus l’esplecha de sei ressorsas naturalas e de plantacions agricòlas gigantas. Per assegurar lo foncionament d’aquela economia, leis autoritats colonialas renforcèron lo contraròtle sus lei populacions africanas. La coercicion venguèt tornarmai la regla e aquelei mesuras foguèron encara aumentadas dins lo corrent de la crisi deis annadas 1930. La Segonda Guèrra Mondiala agravèt encara la situacion e causèt de revòutas localas mai ò mens importants. Pasmens, gràcias au sostèn aliat, Belgica capitèt de defendre son autoritat.
En fàcia de la colonizacion, leis Africans comencèron de s’organizar a partir deis annadas 1920. Aqueu movement prenguèt inicialament la forma de movements religiós crestians rivaus de la Glèisa Catolica, encoratjada e protegida per Brussèlas, coma lo Kitawala. Dins leis annadas 1940, si desvolopèt una dimension politica e, après 1945, lo poder coloniau deguèt acceptar de laissar si formar d’organizacions politicas indigènas. Pasmens, refusèron totjorn de li donar de drechs vertadiers. Òr, l’industrializacion rapida de la colonia après la guèrra entraïnèt la formacion d’una populacion negra salariada importanta que teniá mai que d’una revendicacion. En 1957, lei premiereis eleccions comunalas s’acabèron per la victòria dau partit african Abako dirigit per Joseph Kasavubu.
Conjugada ambé l’absència de progrès politics per lei populacions africanas, aquela victòria creèt una agitacion importanta au sen de la colonia. En genier de 1959, una insureccion si debanèt a Leopoldville e revendiquèt l’independéncia a l’iniciativa de l’Abako. Belgica li respondèt favorablament e una conferéncia en genier de 1960 fixèt la data de l’independéncia lo 30 de junh de 1960. D’aqueu temps, de negociacions devián tractar de la forma de l’estat congolès (un modèl federau foguèt chausit donant una autonòmia importanta ai províncias) e dau mantenement deis interès bèlgas. D’eleccions liuras aguèron luec lo 30 mai de 1960. Lo Movement Nacionau Congolès (MNC) de Patrice Lumumba, fòrça anticolonialista, ne foguèt lo venceire. Lumumba venguèt cap dau govèrn e Kasavubu president de la Republica.
L’independéncia[modificar | modificar la font]
L’unificacion malaisada dau país[modificar | modificar la font]
L’independéncia dau Congò Bèlga si debanèt dins de condicions fòrça marridas en causa d’una tièra de factors desfavorables qu’anavan entraïnar una guèrra civila quasi permanenta de 1960 a 1965.D’efècte, tre junh de 1960, la vida politica nacionala èra devesida entre lei nacionalistas gropats a l’entorn dau Premier Ministre e lei moderats sostenguts per Belgica. Dins lei províncias, aquel esquèma foguèt complicat per de rivalitats regionalas e etnicas. Aquò minèt lo foncionament de l’estat que mancava de personaus competents per dirigir l’administracion auta qu’èra quasiment compausada unicament de foncionaris bèlgas avans l’independéncia. L’estat congolès s’afondrèt rapidament e una tièra de guèrras civilas si debanèt entre 1960 e 1965 a prepaus de la conquista dau poder centrau ò dei temptativas secessionistes de certanei províncias.
Tre lo mes de julhet de 1960, d’unitats militaras congolesas se mutinèron dins la region de Kasaï e la província miniera de Katanga proclamèt son independéncia. Aquelei trèbols causèron la mòrt d’uneis Europèus chaplats per la populacion e l’armada bèlga intervenguèt per restablir l’òrdre. Prenguèt perèu lo contraròtle de Katanga e sostenguèt la rebellion dau sud de Kasaï entraïnant la rompedura entre Lumumba e Brussèlas. Pasmens, en setembre, Kasavubu decidèt de cambiar son Premier Ministre mai lo cap d’estat major Joseph Désiré Mobutu organizèt un còp d’estat per prendre lo poder. Gardèt d’aparéncias civilas (Kasavubu èra totjorn president) mai lo país èra desenant dirigit per lei militars que s’ocupèron de reprimir l’insureccion de Kasaï e d’executar Lumumba en genier de 1961.
Lo govèrn centrau comencèt alora la conquista dau país qu’èra devesit entre sei partisans qu’ocupavan lei províncias occidentalas, aquelei de Lumumba qu’èran totjorn poderós dins lei regions orientalas, aquelei dau govèrn secessionista de Kantanga sostenguda per de populacions blancas e per l’Union Miniera dau Aut Kantanga e aquelei dau govèrn secessionista de Sud-Kasaï qu’èra pas encara totalement anientat. Au començament de 1961, Mobutu tornèt lo poder ai civius (mai demorèt influent) e leis oposicions foguèron pauc a pauc vencudas :
- en genier de 1962, lei tendàncias seccessionistas dins lei províncias orientalas foguèron somesas e son cap principau capturat.
- en genier de 1963, Moïse Tschombé, cap dau govèrn de Katanga, acceptèt de renonciar a l’independéncia de sa region e s’exilèt quauquei mes avans d’èstre nomat Premier Ministre en julhet 1964 au nom de l’union generala còntra lo MNC.
- en junh de 1964, lei partisans de Lumumba organizèron una ofensiva d’amplor a partir de Burundi e de sei basas orientalas. Ocupèron la mitat orientala de Congò e li proclamèron una Republica Populara de Congò que foguèt finalament destrucha per de tropas bèlgas a la fin de l’annada.
Au començament de 1965, Congò èra tornat unificar. Pasmens, la victòria de Tschombé ais eleccions legislativas entraïnèt una crisi politica entre eu e Kasavubu. Lo generau Mobutu aprofichèt alora la situacion per organizar un novèu còp d’estat e d’impausar tornarmai son poder en novembre.
Lo regime de Mobutu[modificar | modificar la font]
Mobutu capitèt de concentrar rapidament la màger part dei poders entre sei mans e de formar un regime fòrça autoritari sostengut per leis Occidentaus dins l’encastre de la Guèrra Freja. Gràcias a l’estabilitat novèla dau país, que son unitat semblava plus menaçada fins ais annadas 1990, poguèt adoptar una politica de desvolopament economic nacionau (construccion de restancas, desvolopament d’un programa nuclear, remplaçament de l’Union Miniera de Katanga per una companhiá nacionala...) e d’unitat africana (reabilitacion de Lumumba, africanizacion dei noms ambé l’adopcion de Zaire en plaça de Còngo...). Pasmens, favorizèt tanben lo desvolopament d’una corrupcion generalizada dins totei leis institucions e la manca d’eficacitat de sei mesuras economicas causèt lo declin rapide de l’economia congolesa. Enfin, la violéncia de l’armada còntra lei diferentei menas d’oposicion encoratjèt sa radicalizacion.
En 1991, la fin de la Guèrra Freja obliguèt Mobuta d’acceptar una democratizacion de son regime. Pasmens, dins lei fachs, la repression contunièt (500 mòrts a Lubumbashi en 1990 pendent la repression d’una manifestacion d’estudiants) e lo gropament cargat d’estudiar una constitucion novèla veguèt son foncionament blocat per lo regime. Aquò tornèt favorizar l’emergéncia de movements armats d’oposicion. En 1996, si formèt l’Aliança dei Fòrças Democraticas per la Liberacion de Còngo (AFDLC) dirigida per Laurent-Désiré Kabila. Aqueu movement aprofichèt l’intervencion de Rwanda dins lei províncias orientalas de Zaire per reglar la question dei refugiats Hutu per atacar lo regime. Aquela guèrra mostrèt l’estenduda de la delisquéncia deis institucions que son armada foguèt jamai capabla de blocar lei fòrças de l’AFDLC. Au contrari, l’abséncia de pagament dei soudats encoratjèt lei desercions e Kabila intrèt aisament dins la capitala en mai de 1997.
La Segonda Guèrra de Còngo[modificar | modificar la font]
Laurent-Désiré Kabila tornèt nomar lo país Republica Democratica de Congò mai mau capitèt d’i impausar son autoritat. D’efècte, en julhet de 1998, sa temptativa per remandar lei conselhiers rwandés de son armada entraïnèt un conflicte novèu entre la RDC e una aliança formada de Rwanda e d’Oganda desirós de gardar lo contraròtle dei regions orientalas de Congò conquistadas en 1996-1997. Kabila obtenguèt lo sostèn d’Angòla, de Zimbabwe, de Chad e de Namibia que mandèron de tropas. Dich Segonda Guèrra de Còngo, aqueu conflicte opausèt d’armadas professionalas sostengudas per de miliciás localas fòrça violentas e causèt la mòrt d’environ cinc milions de personas, magerament de civius. Un equilibri s’establiguèt rapidament entre lei dos camps que pilhèron lei ressorsas naturalas dau país per finançar son esfòrç de guèrra.
En 2001, l’assassinat de Laurent-Désiré Kabila per un soudat de sa garda personala causèt son remplaçament per son fiu Joseph Kabila. Enterin, lei fòrças de Rwanda comencèron de faciar de dificultats importantas e l’aliança amb Oganda se rompèt. Aquò favorizèt donc lei negociacions e d’acòrds de patz foguèron signats en 2002 per lo retirament dei tropas estrangieras e la formacion d’un govèrn de transicion.
Dins aquò, maugrat aquela signatura, de conflictes contunièron de se debanar dins lei regions orientalas de la Republica Democratica de Congò onte l’autoritat centrala demora febla e contestada. En particular, lei ressorsas naturalas d’aquelei províncias son totjorn l’enjòc de combats entre grops rivaus, especialament dins la region de Kivu. En 2010, quatre conflictes principaus podrián se destriar :
- lei Fòrças Democraticas per la Liberacion de Rwanda (FDLR) contunian de combatre lo govèrn de Kigali.
- per luchar còntra lo FDLR, Rwanda sostèn un movement opausat a Kinshasa dins la region de Goma.
- l’Armada de Resisténcia dau Senhor (LRA) desplacèt sa basa vèrs 2005 d’Oganda vèrs lo nòrd-èst de la RDC après sa revirada còntra l’armada ogandesa onte son totjorn installats.
- lei Mai Mai, aliats ancians de Laurent Désiré Kabila, son totjorn fòra contraròtle dau govèrn centrau.
D’aqueu temps, d’eleccions liuras foguèron organizadas e s’acabèron per la victòria de Joseph Kabila. Aqueu resultat foguèt contestat per son advèrsari principau entraïnant d’afrontaments dins la capitala. D’aqueu temps, lo govèrn centrau se renforcèt dins lei regions occidentalas après doas eleccions organizadas en 2006. Fòrça contestats per l’oposicion, lei resultats s’acabèron per la victòria de Joseph Kabila.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia es mai que mai agricòla (70 % dels actius) o virada cap a l'exportacion. Los minerals son de grandas ressorças. L'economia foguèt grevament tocada per la corupcion e la mala gestion dempuèi 1977. Çò qu'explica lo fòrt taus de contrabanda, d'exportacion ilicita e d'activitat minièra clandestina. Las recetas governementalas e las exportacions se son fortament demesidas dempuèi 40 ans. L'economia foguèt devastada per la guèrra (1997-2005 : 5 milions de mòrts). Lo partenari comercial major es uèi China (importacion, exportacion, credit).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Democratic Republic of the Congo IMF population estimates
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
tlfq.


c: text/html

text:
Miègjorn Pirenèus : Vòt per la proteccion e la promocion de las lengas e culturas regionalas
La diversitat lingüistica e culturala dins lo monde es un enjòc màger per las annadas que venon. En França, las lengas regionalas e en particular l’occitan fan partida de las lengas classificadas “en dangièr serios d’escantiment” segon l’UNESCO. Aquò deu apelar una politica volontarista de sauvagarda e de desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas e d’accions significativas menadas en partenariat amb las diferentas collectivitats territorialas e l’Estat, qui a una responsabilitat particulara sus aquela question. En efèit, la França a ratificat la « Convencion sus la proteccion e la promocion de la diversitat de las expressions culturalas » atal coma la « Convencion sus la sauvagarda del patrimòni immaterial de l’umanitat ». De mei, la lei constitucionala deu 23 de julhèt 2008 de modernisacion de las institucions de la Vau republica a ajustat dens la Constitucion un articla 75-1 que ditz que “las lengas regionalas fan partida del patrimòni de la França”. D’un autre costat, la presencia d’aquel article au miei del titol consacrat a las collectivitats territorialas los balha tota la legitimitat per menar d’accions de promocion e de desvelopament de las lengas regionalas en ligason amb l’Estat.
Per la Region Mieigjorn-Pirenèus, l’occitan constituis un element fondamental que fa l’identitat e la personalitat de la region, primierament com una part deu patrimòni regional, nacional e mondial, e segondament com participant a l’identificacion deu territòri, au refortiment deu ligam social e la dubèrtura interregionala, en particular en direccion de las autas regions occitanas e de las regions au sud de las pirenèus. La darrièra enquista sociolinguistica sus las competencias, usatges e representacions de l’occitan en Mieidia-Pirenèus qui ei estada menada jos mestresa d’obratge de la region, amb un partenariat dab los conselhs generaus de l’Arièja, del Gers, de las Pirenèus-Nauts, del Tarn e de la DRAC, alprèp de 5 000 ciutadans de Miegjorn-Pirenèus, representatius de la populacion regionala segon los criteris INSEE, confirman aquel estacament pregond des ciutadans cap a la lenga e la cultura propia deu territòri. Es per aquelas rasons que la Region Mieidia-Pirenèus mena dempuèi mantunas annadas una accion volontarista dens aquel domeni en ligam amb sos autres partenaris publics e privats que s’apièja sus :
- un esquèma regional de desvelopament de l’occitan sus lo periode 2008-2013, adoptat lo 20 de decembre 2007,
- una Amassada, conselh de desvelopament de l’occitan en Miiejorn-Pirenèus, instancia partenariala entre actors publics (Estat, collectivitats) et privadas, creada en 2009,
- una convencion cadre de partenariat amb lo Rectorat e la DRAAF, sus lo periode 2009-2015, signada lo 1er de decembre 2009.
S’agis, a l’escala regionala, de menar d’accions significativas de desvelopament de l’occitan dens lo cadre d’une politica publica partenariala qui recampa la Region, las Collectivitats territorialas, los servicis deconcentrats de l’Estat, los actors associatius interessats per la promocion de l’occitan. Tamben, a l’escala interregionala, Mieidia-Pirenèus dab d’autas regions de l’espaci occitan, qu’a adoptat pendent lo soa darrèra comission permanenta la “Carta de cooperacion interregionala e transfronterrenca de desvelopament de la lenga occitan o lenga d’oc”. Las collectivitats regionalas, signataris d’aquera carta, que volen uei lo dia s’associa entà definir e har amassa ua navèra politica partenariala per la lenga e la cultura occitana, aquesta còp a l’escala interregionala, enta ajudar la mutualisacion de mejans e de competencis. L’enquista sociolinguistica de qui los resultats e son estats publicats recentament, mostra une espera fòrta deus ciutadans de Miegjorn-Pirenèus dens aquel domeni, qui correspond au niveu nacional a un estacament important deus ciutadans au lor patrimòni immaterial. L’objectiu es uèi de passar a una novèla etapa e de permetre en França, tau que lo disen los textes internacionaus que reconeishen a tota persona lo dret imprescriptibla de practicar una lenga regionala, de conéisser las culturas que las veïculan e de participar a lor transmission :
- En ofrissent una melhora plaça de la lenga e de la cultura d’Òc dins los mèdias,
- En encorajant mai la creacion literària, teatrala, musicala e cinematografica en lenga d’Òc.
- En desvolopant los ensenhaments de l’occitan e en occitan per una politica d’ofèrta generalizada,
- Enfin, en desvolopant la preséncia de l’occitan dins la vita publica (senhalizacion, usatge de la lenga)
Per aquò, lo Conselh Regional Miègjorn-Pirenèus s’associa a la crida « Anem Oc ! per la lenga occitana » e torna demandar a l’Estat una lei de proteccion e de promocion de las lengas e culturas regionalas de França atal coma las adaptacions juridicas e financieras necessàrias, per marcar lor reconeissença e lor presa en compte dins la societat de uèi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Agnatha
Lo taxon dels agnats (del grèc a, sens e gnathos, maissa), o ciclostòmes (que significa "boca en forma de cercle"), es una classa dins la sistematica tradicionala, que recampa d'animals de còrde dorsala e de cran, mas sens maissas. Lor vida en mitan aqüatic los a fach longtemps classar demest los peisses.
Lo taxon se considèra pas coma monofiletic, e se deu considerar coma obsolèt dins una classificacion filogenetica. Las mixinas son estadas separadas dels vertebrats, las lampresas i demorant.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Las mixinas e lampresas partejan de caractèrs morfologics ancestrals a totes los craniats, que seràn perduts çò los gnatostòmes (qu'an de maissas). Lor boca rudimentària, que se compòrta coma una ventosa, possedís pas de maissas, e pòt doncas pas modificar sa dobertura. Son esqueleta es cartilaginosa e compausada d'una capsula craniana e d'una colomna vertebrala sens còstas.
Se los agnats actuals son pauc nombroses, cal gardar a l'esperit que de nombroses fossils d'agnats son presents dins los sediments del paleozoïc. Los agnats foguèron los bèles primièrs craniats a aparéisser.
Notem enfin per çò que concernís l'aparicion de la maissa dels gnatostòmes ("peisses" de maissas, tetrapòdes), que los òsses del parelh de branquias la mai anteriora dels agnats sembla èsser omològa de maissas dels gnatostòmes ; una origina fòrt risolièra quand òm i pensa !
Plaça dels agnats dins lo renhe animal[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Agnatha (en)
- Referéncia ITIS : Agnatha (fr) (+ version anglesa (en))


text:
Saint-Didier-sous-Riverie
Saint-Didier-sous-Riverie en arpitan (Saint-Didier-sous-Riverie en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada al sud-es monts del Lionès, la municipalitat aperten als « coteaux del Lionès ». Ligada al costat de Mornant e al arrondiment de Lion, es limitrophe del departament de la Loire #que n'a separat pel riu del Bozançon, afluent del Gier. La siá superficie es de 13,9 km². Los 1 178 abitants se repartisson entre lo bourg principal e de nombroses caserius en un marc encara rural.
La municipalitat se situa a una altitud mièja d'aperaquí 510 mètres.
Située au sud-est des monts du Lyonnais, la commune appartient aux « coteaux du Lyonnais ». Rattachée au canton de Mornant et à l'arrondissement de Lyon, elle est limitrophe du département de la Loire dont elle est séparée par la rivière du Bozançon, affluent du Gier. Sa superficie est de 13,9 km². Les 1 178 habitants se répartissent entre le bourg principal et de nombreux hameaux dans un cadre encore rural.
La commune se situe à une altitude moyenne d'environ 510 mètres.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es en una charte de la archevêque [[Burchard Ier de Lion|Burchard Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]] de Lion l'an 984, #que se tròba la primièra mencion de l'existéncia de Sant-Didier.
C'est dans une charte de l'archevêque [[Burchard Ier de Lyon|Burchard Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]] de Lyon en 984, que l'on trouve la première mention de l'existence de Saint-Didier.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Les termes officiels ne sont pas utilisés. Les habitants sont seulement connus sous le nom de Badrais. Le journal municipal s'intitule le Journal des Badrais.


text:
Mòstra de Venècia
La Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia idem Mostra di Venezia o mai simplament la Mostra, es un festenal cinematografic, una mòstra d'art cinematografic, que se debana dempuèi 1932 dins la ciutat dels Dògis, al Lido, dins lo ja istoric Palazzo del cinema, per çò essencial.
Coneguèt mantun nom oficial, que lo primièr foguèt Esposizione internazionale d'Arte cinematografica l'annada de sa creacion.
Ne comencèt l'aventura amb la volontat pròpria e determinada de Benito Mussolini, per tal de, bèl primièr, li ne far lo contra a Hollywood, e bèl segond, se trobar de tombadas pel cinèma transalpin amb, que se ne concretizarà d'unas annadas apuèi, la creacion de Cinecittà e los sius complèxe e malhum d'estudios gigantals, en 1936-1937 al sud-èst de la capitala italiana.Sempre dins la meteissa amira de contarotlar o almens dominar lo mercat del filme europèu, e quitament mondial, o aguèssen pogut far... O faguèt tot quitament lo Duce per o s'abastar, amb moltas leis de proteccion de la produccion nacionala.En de badas benlèu per una dominacion planetària,mas pro sufisentas pr'aquò, per n'aver atal fondamentat tot lo cinèma italian.
Tot lo long de la siá ja longa istòria, n'aguèt lo meriti la Mostra, entre autres e molts, d'abrivar, per exemple, la coneissença del cinèma japonés en Euròpa, en li decernir lo siu trofèu màger, lo Leon d'Aur, a n'Akira Kurosawa per Rashomon tre 1951.
Seguiguèt un autre guerdonat de la recompensa màger nipon, n'Hiroshi Inagaki, amb lo siu Muhomatsu no Issho (idem Lo Buta-buta), en 1958.Tanben se ne floquèron en Kenji Mizoguchi, de dos Leons d'argent en 1953 pel siu cap d'òbra excepcional Ugetsu Monogatari ...Conte de la luna vaira e Sansho Dayu ...L'intendent Sansho l'an seguent, quand los autres festivals europèus ne fasián los refastinhoses, en tot rufir lo siu nas tapat, davant las òbras japonesas, de tan malaisit exportar e comprene, çò disián.Quitament se li n'autregèron pas jamai la recompensa suprèma (malgrat un omenatge postum excepcional de la retrospectiva de son òbra complèta, en 1980...) Lo quite AK tornèt recebre un Leon d'argent per Shichinin no Samurai ...Los sèt samorais en 1954, ex aequo amb lo mèstre de Quiòto.
Ne foguèt aiceste un dels meritis màgers de Venècia de trencar la vision aquela e tant estequida d'Occident fàcias a ailò tot que diferent, autre, e produch d'una civilizacion millenària.Se ne passarà exactament o quasi çò meteis amb los cinèmas indian, corean o chinés, per sonque parlar dels asiatics, mas n'auriam tot parièr pogut parlar del brasilièr, o dels cinèmas arabis, d'Africa, e d'endacòm mai.
Èra lo temps (ne sèm a parlar de las annadas 60 del sègle passat) qu'un François Truffaut, per exemple, al festenal de Canas, voliá pas veire de filmes d'en Satyajit Ray perque, çò disiá, ne vòli pas veire d'istòrias de mond que manjan amb las mans (sic).O s'èra un pecic d'umor trufaldian, d'un Truffaut qu'aital se trufava d'el meteis... o li volèm ben concedir, amb un dobtàs màger totun.
Balalin balalan, plan planin, pian pianino, se ne faguèt endavant la Mostra, fins a n'èsser una de las 3 manifestacions cinematograficas que mai ne comptan al mond, amb lo siu vesin (gaireben...) Festenal de Canas, e la ceremònia de l'Oscar, los Oscars d'Hollywood, a Nuestra Señora de los Ángeles (... Porciunculo... and so on!!) ailaluènh, tan luènh de Sant Marc.
Somari
- 1 Las Recompensas
- 2 La Mostra
- 3 Lo Palmarès
- 4 A l'entorn del palmarès
- 5 Premiats famoses
- 6 Non premiats famoses
- 7 La Mostra & la Biennale di Venezia
- 8 Istoria de la Mostra
- 9 Impacte mediatic
- 10 Venècia, Canas & Hollywood
- 11 Bilanç & perspectivas
- 12 Citacions
- 13 Vejatz tanben
- 14 Bibliografia generala
- 15 Documents audiovisuals
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Nòtas & referéncias
Las Recompensas[modificar | modificar la font]
Guerdons actuals[modificar | modificar la font]
- Leon d'Aur
- Leon d'Aur del melhor filme (1946 -
- Leon d'Aur per la carrièra (1969 -
- Leon d'Argent
- Grand prèmi de la jurada (1951 -
- Prèmi especial de la mesa en scèna (1990 -
- Copa Volpi
- Copa Volpi melhor actor (1934 -
- Copa Volpi melhora actritz (1934 -
- Prèmi Osella
- Prèmi Osella melhor scenari (2005 -
- Prèmi Osella melhora contribucion tecnica (2002 -
Guerdons suprimits[modificar | modificar la font]
- Prèmi San Marco (2002 - 2003)
- Copa Volpi melhor actor dins un segond ròtle (1993 - 1995)
- Copa Volpi melhora actritz dins un segond ròtle (1993 - 1996)
- Copa Mussolini (1934 - 1942)
La Mostra[modificar | modificar la font]
La seleccion[modificar | modificar la font]
Lo Programa[modificar | modificar la font]
La Jurada[modificar | modificar la font]
Lo Palmarès[modificar | modificar la font]
Lo Leon d'Aur[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Autras recompensas e guerdons[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
A l'entorn del palmarès[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Premiats famoses[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Non premiats famoses[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
La Mostra & la Biennale di Venezia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Istoria de la Mostra[modificar | modificar la font]
Genèsi[modificar | modificar la font]
Lo periòde faissista[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1945 - 1968[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1968 fins ara[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Impacte mediatic[modificar | modificar la font]
Resson en Itàlia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Resson endacòm mai[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Venècia, Canas & Hollywood[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Bilanç & perspectivas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
Istòria de la Mostra[modificar | modificar la font]
Publicacions de la Mostra[modificar | modificar la font]
Istòria generala del cinèma[modificar | modificar la font]
- Jacques Legrand: Chronique du cinéma, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 959 pp (de grand format, amb iconografia abondosa e de màger qualitat), edicions Chronique, Boulogne-Billancourt, 1992 (en francés) ... una istòria cronologica del cinèma mondial que çò ne menciona cada an de la Mostra de Venècia e dels sius eveniments màgers... indefugible e essencial...
- Philippe d'Hugues: Almanach du cinéma:
- Tome I - Des origines à 1945;
- Tome II - De 1946 à nos jours, edicion de grand luxe, 294 pp & 360 pp (grand format rectangular, amb iconografia rèireabondosa e d'extrèma qualitat), Encyclopædia Universalis France S.A., París, octobre de 1992 (en francés) ... d'encara mai excepcional e complèt que non pas lo precedent... E ne comença l' armanac aiceste en l'an 1487, amb en Leonardo da Vinci de personatge motor e actor... de qué se ne pòt dire mai ?
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Wikipèdia:Lista dels portals
Los portals de Wikipèdia permeton d'estructurar la nebulosa dels articles a l'entorn d'un tèma donat. En efièch, al sen de Wikipèdia, las entresenhas son sovent dispersadas e es malaisit de las tornar trobar. Plan segur, existisson las categorias e la sistèma de lista, mas lor mòde de classament alfabetic ne fan mai que mai un indèx puslèu qu'un vertadièr esplech de presentacion ierarquic de l'informacion.
Per visualizar los bendèls, vejatz Modèls de ligam portal. Per la categoria, vejatz Categoria:Ligam portal. Abans d'apausar un bendèl ligam cap a un portal sus un article, legissètz Wikipèdia:Règla sus l'aposicion de ligams cap als portals.
Somari
Lista dels portals[modificar la font]
Vaquí la lista completa dels portals. Permet entre autre de calcular lo nombre exacte de portals de Wikipèdia en occitan. S'inscrivètz un portal novèl dins aquesta tièra, doblidetz pas de l'inscriure tanben dins la tièra de la categoria correspondenta (Portals de melhorar o Portals operacionals). Sola la tièra dels portals operacionals apareis dins la pagina de presentacion dels portals. Se desiratz prepausar un portal a la creacion, inscrivètz-lo dins la tièra dels portals venents.
- Aqüariofilia
- Aragon
- Arquitectura e urbanisme
- Argentina
- Arts
- Auvèrnhe
- Bearn
- Benda dessenhada
- Bioquimia
- Biologia
- Botanica
- Bearn
- Brasil
- Carcin
- Cinèma
- Cultura
- Egiptologia
- Environament & Desvolopament durable
- Gasconha
- Gastronomia
- Geografia
- Istòria
- Informatica
- Lengas
- Lengadòc
- Literatura
- Musica
- Occitània
- Politica
- Portugal
- Portal dels portals
- Preïstòria
- Provença
- Reialme Unit
- Rock
- Roergue
- Sciéncias
- Societat
- Valadas Occitanas
- Vida vidanta e lésers
- Zoologia
Lo nombre de Portals es actualament de 44. S'aqueste nombre es pas exacte, o podètz.
Portals venents[modificar la font]
A •
B •
C •
Portals de melhorar[modificar la font]
Aquestes portals existisson, mas son encara a l'estat d'esbòsses e se devon categorizar coma esbòs de Portal. Per defaut, los portals novèls o los portals pas categorizats son referenciats dins aquesta lista. S'estimatz que vòstre Portal es plenament operacional, mercé de le transferir dins la lista "Portals operacionals", de cambiar sa categoria per la categoria Portal e de doblidar pas de suprimir lo Portal en question dins la lista çaijós:
A •
B •
C •
D •
E •
Portals operacionals[modificar la font]
Aquestes portals sont jutjats plenament operacionals. Son los que son presentats en pagina d'acuèlh-comunautat. Se'apondètz un Portal dins aquesta seccion, doblidetz pas de l'apondre al modèl pr'amor qu'aparesca sus la pagina d'acuèlh (per categoria Portal (e, eventualament, la soscategoria correspondenta) e de suprimir lo Portal en question dins la lista d'origina.), de cambiar sa categoria per la
Vejatz tanben[modificar la font]
- Règla sus l'aposicion de ligams cap als portals
- Portal dels portals que presenta los portals per tèmas
- Wikipèdia:Lista dels efectius d'articles per Portal
- Portals de qualitat
- Totas las paginas Portal: lista exaustiva amb lors sospaginas.
- Wikipèdia:Projècte
- Modèl:Portals
- Wikipedia:Kit Portal


text:
Francés Xavièr Fabre
Francés Xavièr Fabre (nascut lo 1èr d'abril de 1766 e mòrt le 16 de març de 1837 a Montpelhièr, baron en 1828[1]) èra un pintre d'Istòria, païsagista e gravaire francés del movement artistic classic.
Prèmi de Roma en 1787. Foguèt l'amic d'Alfieri e de la comtessa d'Albany veusa del darrièr dels Stuarts. A partir de 1790, trabalhèt luenh de París e de son mèstre David. Sa clientèla es divèrsa e aristocratica en Itàlia. Dona de sos modèls d'imatges agradables, un pauc flatós, gaireben realistas, conformes a la concepcion del retrach tradicional mondan. Un de sos retraches mai celèbres es lo del fraire de Napoleon I, Lucian Bonaparta, pintat en 1808 e que faguèt tres còps qu'un es al Museo Napoleonico de Roma, une autre al Musèu Fabre e lo tresen dins une granda colleccion napoleoniana privada. Sortís pas del repertòri de tradicion. Per l'estil s’inspira d'aquel de David dels ans 1780. Se distinguís per la severitat de l'estil, la puretat del dessenh e la riquessa de la color.
En 1824, a la mòrt de la comtessa d'Albany, s'installèt a Montpelhièr e faguèt dona a la vila de sas colleccions de pinturas e de libres a condicion que sián lo punt de depart d'un musèu, l'actual Musèu Fabre, e que pòsca abitar al musèu.
Òbras[modificar | modificar la font]
- La Mort de Narcisse (1814) ;
- Lucien Bonaparte (1808)
- La Mort de Milon de Crotone ;
- Philoctète dans l'île de Lemnos ;
- La Chaste Suzanne ;
- Le Jugement de Pâris ;
- Le Portrait d'Alfieri ;
- La Mort de Philopœme.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Armorial de la noblesa de Lengadòc, Generalitat de Montpelhièr, Volum 1 e 2, Louis de La Roque, Félix Seguin, París 1860
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr)Ligam cap a un estudi istoric sus Fabre, son parcors e lo musèu, del Conservator en cap, Director del Musèu Fabre, M. Michel Hilaire[1]
- (fr)Ligam cap a la descripcion del Musèu Fabre per Eugène Thomas Segond Empèri[2]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Michel Hilaire, Laure Pellicer, Sidonie Lemeux-Fraitot, Carlo Sisi, « François-Xavier Fabre de Florence à Montpellier (1766-1837) », Editions Somogy, 2008.


text:
Dempei quarque ans dins nostas valadas semelha finalment enchaminàa a la mort la vuelha d'estremar-se, d'estremar e 'scasi desmentiar l'esistença d'aquò que nos marca: nosta maniera de vìure, nosti paìs, noste misons, nosta musica, nostas danças, noste travalh, nosta lenga,..... Disario ren qu'era un'onta, me semelha tròp, mas era pas da segur n'orguèlh. Belo dran l'evidença qu e mec en gardand e valorisand noste particulatitat se pol aver en deman per nosautis e nòstis paìs, fos pas aute que economicament, en baron de gent corria e corre encà a 'stremar-se. Mas pichòt a pichòt es creissut e creis lo baron d'aquei que ren mac vòlon viure abo orguèlh lo mond qu'an arditat mas lo vòlon mostrar e partajar a n'aquei que lo conoisson pas. Lo Deineal apena passat nos a confermat aquesta tendença. Ben de pais di Valades an bastit de Presepi vivent que, abo 'na difrenta senografia, an vorgut mostrar e valorisar din la maniera mai emportanta aquò qu'es estat la vita icì, per gardar almenc la conuissença d'aquò que encui se pòl pus viure e per renforsar aquò que ental nòste viure deu ren e pòl ren mancar.
Fai ja empau d'ans (beleu na quinzena) que Prea en Val Ele (Ellero) bastis chasqua chalendas en pais etnografic vivent que nos repòrta a lo temp d'almenc cent ans passat, sensa retòrica, sensa artifici mas abo fedeltat e competença dins l'ambientacion e i mestiers que la jent revìu dins aquel pichòt pais occitan. De lo Presepi vivent d'Andon en Val Ges avem parlat sus Ousitanio Vivo de desembre passat e val la pena de lo veire (l'an que ven).
En tuchi dui, i mestier son presentats abo lo nom occitan, a Andòn avem fin lesut, en nòsta lenga, l'estòria dal travai dal "losatiar" (lo gava peiras per cubert).
A Acelh en Val Maira an vorgut jontar carcaren de mai a lo pais etnografic vivent e parelh una cobia de jove espos an dramatisat l'estòria de nòstis duei Jusep e Maria que retornon da l'emigracion en França a la recèrcha de la mison de i lor vielh ente alojar e, en virant per lo paìs, demandon enformacions a lo ferier, lo mestre da bòsc, i pastors, i sonaires, la frema que fai lissìa,...
Reportem quarque passage de l'estòria.
Maria: "Bonur, sem arrubats. Soc jò parelh gachìa".
Jusep: "La neu ilamon sal Còl d'la Madalena i nos a fach anar pu pian.
Pensaonc d'arrubar encà et jorn e 'l es jò ben nùòch".
Maria: "Ma fasen-co eura a trobar la mison di nosti vielhs parelh a l' escur?"
Jusep: "Sagrinete pas, mon paire nos a ben dich donte ilhe era e boquò
chamaren a carcunses, bela se i a carcosa que vai ren.....,
les ruàs
ilamon chapuve
m' esmilhaonc sensa gent... ai pa vist de lumins e de
quiars avisc ... D' en Pareont en chabal, fin a la via dal Gueit i avia
pas de trasas, de pias."
Maria: "Icì devaria esser donte calava la chalanchassa Que pòu qu'ilhe fasia,
i nos dision! Sperem mac de ren veir-la!"
Jusep: "Gacha mac que gròs palais i an fach icì. Smelha a i nòsti de
Barceloneta"
Maria: "Arubonc de sonaires, qui saren?"
Jusep: "Eura lor chamoc - 'scusas, sem forestìòr, qui sies? D' donte venes?
Sonaires: "Sem i sonaires d'la Val Maira, sem et Pras, d'Elva, et Celòs, de
Dronìòr, virem per i paìs, sonem per les vias les chançons et Natal."
Jusep: "Que diau sies icì?"
Sonaires: "Sem icì perque la gent d'Acelh e lh' autis paìs i s' tròbon per
arfar i mestìòrs d'en bòt"
Jusep: "Ma coma ... i nòsti vielhs i nos an "toujours" dich que lh'avia empau
de monde ..."
Sonaires: "Era pro parelh en bòt.... mas apres pian, pianet la gent a tacat
anar via ... ilh son tuchis anats dins les fabricas, qui a Coni, qui a
Turin, qui a Milan, qui en França coma ilh avion j a fach i vòsti
vielhs. Icì eura es estat bela pus edgunses."
Maria: "òh paures nosautis .. paures nosautis!"
...............................
Jusep: "Aqueste devaria esser lo molin ente ilh anàon molinar lo bià."
Maria: "Mas 'l es tot nòu, lo paìs, les misons ...?
Un òme: "Tantòs misons son 'stàa arfachas o aranjàas apres l'aluvion dal 57"
Aute ome: "Al es pro nòu e bel, manca mac la gent. I a pus edgunses, i a pus
de joves, sem 'scasi tuchi vielhs. En tota la Cumuna i a pu mac 6
menas que van a l'escòla."
Maria: "6 menas? Mas se ma maire en contava et 30 mac en l^ al Vilar e ilhe me
parlava et l'escòla a la Quiapìòra, a Unìòrs, a la Vila
..."
Una frema: "En bòt... En bòt pation 'cò la fam, mas es volion pu ben. Ma
familha i a bela duve ans qu'ilhe s' parla pus bo aquela
d'
Dansina ..."
Maria: "Al es pa bel aquò, sa voler-se ben, sa ajuar-se"
Una frema: "E o sai pro, ma al es pa parells; sem pus mac duve chats, ma sem
pus bòn anar d'acòrdi, ajuar-se; un serca mac et far et mal
a
l'aute; i a l'invidia, la gelosia! Oh, polesson chambiar empau les
còsas, 'ma la seria bel!"
......................
Jusep: "E vos, bòn òme ..."
Un òme: "Que voles? Veés ren qu'avem da travalhar?"
Jusep: "S'il vous plait", "sercarion nòsta mison ...sem
..."
Un òme:"O sai pro qui sies. Es fai fito a sabèòr dins un pichòt paìs. Vòsta
mison, vòsta baraca, ilhe es d'aquel cant ilai ... (sai pas sonque ilh
penson encà et trobar apres cinquant'ans que ilh l'an laissàa).
.................


text:
Dempuèi mantunes jorns los socialistas al govèrn son a trabalhar una capacitat politica plan comuna dins aquel camp politic, l'apprenti sorcier del dreit republican parisenc, d'aquel regionalisme que sap ierarquizar las lengas e los pòbles (o sabèm al fial de la seuna istòria recenta).
Perqué los socialisats son apprenti sorcier del dreit republican ; n'avèm l'exemple de junh 1992, al moment del vòt per s'adaptar al tractat de Maastricht, que Chevènement a portat a-n aquel moment la flama nacionalista del netejament lingüistic dedins la constitucion dels Républicains franceses. Ai un pauc d'expériénciua e de vida darrièr ieu e me remembri la meuna primièra gròssa letra de l'ipocrisia francesa, arribada en mai 1992, aquel lettra m'èra estada mandada per Marcèl Garouste, deputat de Vilanuèva-d'Òlt, qul tèma una lei per las lengas de França, aquela lei jamai votada, per rason simplassa, èra impossible de votar ambe los socialistas al poder. E aquela preparacion èra çaquelà un trabalh remarcable, enterrat pel meteis deputat qu'a votat en fin de junh de 1992, per l'article 2 de la constitucion, ambe l'argument entendut : aquel article es per evitar que l'anglés de Maatricht, de las institucions europèa, nos foquèssen imposat coma los Franceses o an fait ambe l'Edicte de Villers-Cotterêt, e totas las leis reiala en seguida, puèi per la republica l'article 2 de ... 1992. L'article de 1992 es estat aplicat sonque contra lo breton e l'occitan ! Jamai contra Le Monde que, al meteis moment, publicava en anglés quatre paginas per setmana lo dimenge e que recebiá subvencions d'Estat....
Donc quand los socialistas vòlon cambiar quicòm dins la constitucion del regionalisme d'expansion parisenca, ieu soi inquiet. E benlèu que mandar una letra a Frnaçois Hollande o a Manolito Carlos Valse serà pas sufisent per lor explicar que la DÉCHÉANCE DE LA NATIONALITÉ es clarament una causa que cal aplicar a totes los Occitans, e sul pic sense esperar una lei ; car la vòtra republica d'apartheid lingüistic francés jà m'agrada pas, e agrada pas a totes las colors politicas occitanas, car es brilhament una règla qu'Occitània a jamai portada al fial dels sègles.
Aital ièr lo discors del Cònsol de Tolosa Jean-Luc Moudenc (es de dreita, mas un òme d'esquèrra coma Cohen o auriá fait de manièra similara), e d'en Jean-François Laffont o expliquèran dins una commemoracion tradicionala, lo jorn del rei ; e l'aula dels illustres de Tolosa o podiá clarament explicar a totes los plutocrata parisenc qu'an pauc de coneisséncia de l'ensemble de las situacions en regions que lor son estrangièras, grandament estrangièras.
A Tolosa, Sud-Occitània-Catalonha (region administrativa francesa, ambe nacionalitat occitana e catalana, e ciutadanetat francesa) :
En Savòia (sos-region administrativa francesa, ambe nacionalitat piemontesa, e ciutadanetat francesa):
En Corsega (region administrativa francesa, ambe nacionalitat còrsa):
La republica de Paoli arriba bravament abans la francesa ! E sembla que lo public politician francés o sapiguèsse mens qu'un Voltaire ...
Etc....
I a sistematicament en França, un grèu problèma ambe Ernest Renan e Maurice Barrès, e la puta de definicion de la NATIONALITÉ, modèl La Terreur.
De qu'es aquela terror novèla e socialista ? La terror republicana regulara, fragila e sobretot jamai assegurada del dreit republican, perqué es pas en fase ambe las realitat dels discorses politics. I a pas pron d'instruments administratius per reglar los problèmas d'extremistas musulmans, o que l'administracion francesa, centralista, jacobina, a provat que per evitar aquel extremisme es pus l'aisina eficaça que cal pels pòbles sotmetuts a la santa republica jacobina ? Quí amenaça ? Senon lo jacobinisme francés ? [«il est interdit de parler breton et de cracher par terre», «c'est sale de parler patois», «c'est pas propre ce que tu dit», «tu peux parler français pour que je comprenne» (en Occitània, tròp sovent encara entendut e quitament ièr, aprèp 1 minuta d'occitan) ; quí amenaça la diversitat, l'expression dels pòbles ?] De quina manièra se cal protegir del personal politic qu'es sus l'empont de la reünion politica que l'illustracion seguís :
E taubira es pas la pus dangierosa sus aquel empont, al contrari, es benlèu aquela que cal escotar, car realament -e segurament- estonada de veire los socialistas franceses devenir socialistas de La Terreur, tornada. Alara lo tèxte en occitan, universal e de Tolosa, en data de 1189, 1189 (!), amerita una informacion dins totas las escòlas republicanas francesas, e sobretot aqueles personasl politics que son devenguts dangierós pels pòbles de fRança. Mas lor caldrà acceptar d'aver un occitan universal per explicar lo tèxte, e un ensenhament de la lenga occitana abans d'o legir, e comprendre. Son d'aqueles tèxtes que París a considerat coma «privilèges» per los destrusir e crear sul cremat, una République que suportèm.
Prenèm la frasa : «Serai d'aiçí en dabans senhor leial e justicièr dreiturièr, e rendrai d'aiçí en dabans la justícia qu'estipularàn per jutjament los cònsols de Tolosa, o autres prudòmes de Tolosa, si les cònsols non i èron pas.»
Se cal mesfisar de la basa del dreit que serà aplicada, e sobretot se lo dreit es importat de la pluticracia parisenca... Car los dreit parisenc es pas un dreit republican, es un dreit d'una plutocracia e aiçò malgrat la santa Révolution francesa.
Alara quand lo jacobinisme al poder -quitament dedins las decentralizacions-, fabrica una engana de la primièra data de l'annada, Carole Delga (per exemple - veire bilhet recent) sovent l'occitanisme per paur del poder qu'amenaça dempuèi lo regionalisme parisenc, regionalisme d'expansion legala e constitucionala, per aquel occitanisme sotmetut, baissa lo cap, se caldriá calar, se calar es la mediocritat politica, l'indignitat nacionala occitana, la vertadièra DÉCHÉANCE DE LA NATIONALITÉ qu'avèm pas besonh d'aver dedins la constitucion del pòble regionalista e expansionista vesin qu'a coma capitala París, e totes los nòstres representants que i fan collaboracion e plega esquina de l'indignitat politica occitana. Donc jà avèm la descadéncia de la dignitat occitana cada vagada que lo jacobinisme fabrica estupiditats politicas, leis novèlas, e causas politicas extremistas, dangierosas pels pòbles de França, per la democracia.


text:
Província de Mùnscia e de la Briansa
La província de Monscia e de la Briansa (en italian, provincia di Monza e della Brianza) es una província dins la region de Lombardia en Itàlia.
Lo capluòc es la ciutat de Monscia (Monza en italian).
Es creada en 2009 a partir de la província de Milan.[1] Pòrta lo còde estatistic 108. Es devesida en 55 comunas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La Lei de l’11 de junh de 2004 instituís la província a partir de l’eleccion del conselh provincial que se ten en junh de 2009.


text:
L’I.E.O es aquò segur l’estructura culturala pan-occitana mai bela a l’ora d’ara en terme d’ocupacion del territòri. Son malhum unenc li permet de quadrilhar l’ensem d’Occitània.
En Lengadòc-Rossilhon, la Seccion Regionala federa las energias localas dels Cercles Occitans e de las Seccions Departamentalas.
A despart del departament de Pirenèus Orientals qu’es catalan (manca lo sector de Fenolhet qu’es el occitan), l’I.E.O es present d’en pertot dins Lengadòc-Bas.
A l’ora d’ara, dins tres dels quatre departaments occitans que compausan Lengadòc-Rossilhon (valent a dire Aude, Erau, Gard e Losèra), l’I.E.O a plantat cavilha. De signalar qu’en Losèra, qu’es pel moment desprovesit d’IEO, de discussions son a se menar per fargar una Seccion Departamentala en complementaritat del trabalh fach per las autras estructuras occitanistas.
Dins los Departaments, son las Seccions Departamentalas que pòrtan o federan los projèctes de l’I.E.O
A.G. du 19 de març 2017 a Massilhan. Podètz telecargar la convidacion ci-dejos...
IEO.
15 Avenue Alphonse Mas
BP 60011
34501 BEZIERS
Téléphone : 0467311891
Email : ieolengadoc@ieo-oc.org


text:
Sant Lagier
Sant Lagier[1] (Saint-Léger-les-Mélèzes en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Leugièr-los-Mélèzes se situa al pè dels Autanes. Aquel vilatge es, per la siá posicion géographique, fòrça touristiquement en atrasent : La vista sul Vièlh Chaillol e lo sieu massís es extraordinari e la vista sus tota la vallée del Champsaur i es unic.
Sant Lagier se situe au pied des Autanes. Ce village est, par sa position géographique, très touristiquement attirant : La vue sur le Vieux Chaillol et son massif est extraordinaire et la vue sur toute la vallée du Champsaur y est unique.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73


text:
Ère un hèt desconegut enquia aué. Mès ara diuèrsi investigadors dera Escòla de Medecina de Yale (Estats Units) an demostrat que laguens deth cervèth uman se produsís fructosa dera glucosa. Era descobèrta, publicada ena revista online JCI Insight ei importanta pr’amor que daurís naues questions sus es efèctes dera fructosa en còrs uman e tanben sus es conductes e abituds quan minjam.
Atau, era fructosa, – un sucre simple naturau que se trape ena fruta, era mèu, es verdures e diuèrsi minjars processadi, pòt arribar a provocar – se i a un excès – ua reaccion dolenta pra’mor deth sucre en sang e tanben desparières malauties umanes coma era obesitat.
Era descobèrta arribe dempús qu’er endocrinològ dera Escòla de Medecina de Yale, Janice Hwang, a demostrat scientificaments qu’era fructosa e d’auti sucres, coma era glucosa, an diferenti efèctes ena activitat cerebrau umana. Açò ja ère mès o mens sabut, mès que non se sabie se era fructosa ère produsida en cervèth o ena sang.
Infusions de glucosa pendent quate ores
Entà hèr er estudi, era còla de collègues deth doctor Hwang balhèc ueit infusions individuaus de glucosa a diuèrsi voluntaris pendent un periòde de quate ores. E mesurèren es concentracions de sucre ena sang en tot utilizar aparelhs d’espectroscopia e ressonancia magnetica. Siguec atau que pogueren detectar es nivèus de sucre ena sang des volontaris.
“Auem utilizat er escanèr coma manèra dirècta non invasiua de mesurar aguestes concentracions metaboliques – çò diguec Hwang-. E auem pogut descorbir qu’era fructosa ei produsida laguens deth cervèth uman dera glucosa a trauèrs d’un mecanisme metabolic aperat eth camin deth poliòl”.
Segontes açò, eth camin deth poliòl ei un camin entara glucosa en son procés de glicolisi e ena bastia dera iperglucemia. Enquiath 30% dera glucosa qu’arrecep er èster uman pòt donques èster metabolizat per aguesta via.
Pendent er estudi, quate òmes e quate hemnes, damb ua edat mejana de 28 annades, sigueren escanejadi entà mesurar era sua glucosa intercerebrau e es sòns nivèus de fructosa pendent quate ores. Atau, es scientifics trapèren qu’es nivèus de fructosa cerebrau èren mès e mès nauts coma responsa as infusions de glucosa. E i aueren uns cambiaments minimaus en es nivèus de fructosa en sang. Segontes aquerò, confirmèren es recercaires americani, era causa dera mès grana concentracion de fructosa en cervèth uman ère eth camin de poliòl.
Aguest estudi ei eth prumèr que demòstre qu’era fructosa ei produsida en cervèth uman. Jamès abans auie estat demostrat. E açò qu’era produccion de fructosa en cervèth ja auie estat mesurada en diuèrsi animals de laboratòri abans. Mès non en umans.
Era descobèrta daurís donques naues questions , sustot en çò que tanh ara dietetica pr’amor qu’an demostrat qu’era produccion de fructosa en cervèth non a coma causa era consumicion diaria de fructosa. Er estudi soslinhèc qu’era fructosa pòt èster generada de quinsevolh sucre. E cau ara hèr ua recèrca sus aguesta naua dimension des efèctes dera fructosa en cervèth uman. E cau pode’c compréner melhor.
“Era glucosa balhe un avís en cervèth que non cau minjar mès – çò afirmèc Hwang -. Mès aguest non ei eth cas damb era fructosa. E era conversion de glucosa en fructosa tanben passe en d’auti lòcs deth còrs uman. Eth camin deth poliòl serie atau un nau mecanisme que lute contra es efèctes negatius de bèri nivèus nauti de sucre en sang”.
Era Redaccion
Aguest article ei publicat gràcies a un acòrd de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita


text:
1291
Aquesta pagina concernís l'an 1291 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi dubèrta dins lei Balcans per lei temptativas angevinas de restaurar son anciana poissança dins la region (→ 1289 e 1290). Ajudat per una flòta mandada per Gènoa que pilhèt lo litorau d'Albania, l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) ordonèt a Miquèu Glabas d'atacar leis estats latins dau nòrd-oèst de Grècia. Seis armadas i enregistrèron de succès importants, especialament la presa d'Ioannina e de Durazzo (→ 1293).
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin dau sètge d'Acre que foguèt conquistat lo 28 de mai. Una partida importanta deis abitants capitèt de s'escapar gràcias a la resisténcia acarnada de la fortalesa dei Templiers mai la batalha demorava una victòria majora per lei Mamelocs. D'efèct, Acre èra la darriera vila importanta tenguda per lei Crosats en Palestina. Après aqueu succès, la garnison franca de Tir negocièt sa capitulacion en cambi de sa libertat, Sidon foguèt evacuada per seis abitants e abandonada per lei Templiers, Beirot durbiguèt sei pòrtas sensa combatre — pasmens, leis abitants foguèron reduchs en esclavatge e lei Templiers chaplats — e Tortosa foguèt abandonada per sei defensors. Gibelet e l'illa pichona d'Aruad que son senhor èra un amic personau dau sultan demorèron lei darrierei possessions crestianas dins la region fins a son abandon definitiu en 1302.


text: Filha del rei Enric VIII d'Anglatèrra e d'Anna Bolein, Elisabèt foguèt la cinquena e darrièra representanta de la dinastia de Tudor. Declarada illegitima après l'execucion de sa maire, foguèt pasmens restablida dins los seus dreches al tròn pel Parlament en 1544. A la mòrt d'Enric VIII, èra pas que la tresena dins l'òrdre de succession a la corona. En 1554, foguèt empetegada dins un complòt e empresonada, abans de se retirar a Hartfield House. Las mòrts successivas de son frairastre, Edoard VI, puèi de sa sorrastra ainada, Maria I, li permetèron d'accedir al tròn en novembre de 1558 per un regne de 45 ans. E mai que Maria I, catolica ferventa, s'opausèt longtemps a çò qu'Elisabèt li succediguèsse, moriguèt mentre que la futura reina èra gardada en residéncia susvelhada. Foguèt coronada a l'Abadiá de Westminster a Londres, lo 15 de genièr de 1559 per Owen Oglethorpe, evesque de Carlisle. Son accession al tròn marca lo començament d'un periòde màger, qualificat d'elisabetenc, que Anglatèrra s'i va enauçar al reng de poténcia coloniala.


text:
Sempre la dictatura es estada una aisina del liberalisme economic, coma a poscut provar lo regime franquista e pòst-franquista (vestit de la manipulacion dita "democracia"). La sortida del regime sovietic a provat, a la sortida per la libertat de paraula pels pòbles, a provat que lo sistèma èra pas melhor per non pas engraissar una casta.
E quora fa rire, la casta (es possible encara, aquí sul continent europèu, de l'Oèst), es la primièra etapa d'un procèssus politic, personal o collectiu (quora lo personal encontra un pichon grope qu'es plegat de rire coma el).
De quina manièra aquel rire collectiu se podrà transformar ?
La representacion politica seriá lo sol biais de condicionar las democracia, perqué ? De qu'avèm en matièra de representacion politica ; la representacion religiosa al fial del temps se vòl representacion politica e la politica sembla, pauc a pauc, al document en seguida. E la santa République française a creat un sistèma religiós sense prèire, sense curat (encara que ne podèm trobar d'unes que s'i creson aital), amb dogmes, urbanitat de la santetat, simbòls e colors associadas, e militars en desfialats per assegurar lo servici aprèp-eleccions. De la representacion religiosa, de qu'avèm :
E los gorós extremistas de las Aràbias son amics dels elegits o elegidas qu'an la gestion de las urbanitats grandas en Euròpa ; es pas aiçò cara consolessa socialista Anne Hidalgo ?
E fins finala,
cercar un goró, religiós o pas, per èstre representat, es quin tipe
d'actitud politica o de societat ? Cercar un representant es quin tipe
d'actitud politica ?
Puèi la dimension de la "democracia" que nos es prepausat, es conforma a la dignitat dels Òmes, a una dignitat de vida en grope, a un biais de viure que la persona en grope podrà suportar ambe la numerizacion de la ciutadanetat ?
E de qué fabrica lo sistèma centralizat francés (lo bonapartisme portava aisidament lo seu goró expansionista europèu), un pauc coma lo sistèma estanisian o canadenc de "democracia", mas lo sistèma pòst-sovietic fabrica màfia ortodòxa, qu'es pas melhor ! La dimension de la democracia, la granda fabrica mantunes crocodils que fan la lei pels pòbles, e zo fan sul terrenh de gòlfe (annulacion de la votacion sul tèma del TIPP al Parlament Europèu, en exemple) o a l'acès dels monts del Sud d'Alemanha federala, a la pòrta dels paradís fiscals.


text:
Abdalkabanasta me telefona la velha perque coneis pas la vila e a pas comprés ont lo pòdi prene.
dijous, 19 de maig de 2016
Tròç de vida 015
Abdalkabanasta me telefona la velha perque coneis pas la vila e a pas comprés ont lo pòdi prene.
Me telefona 5 minutas abans lo rendètz-vos. Es a córrer per arribar. Es a La Poste. Qué? La Poste qu'es a al mens 3km? LOL
"Espèri 5 minutas e me'n vau." Ben oè, vau pas arribar en retard per un innocent que sap pas gerir sos desplaçaments.
Me telefona a l'ora del rendètz-vos en me suplicant de lo prene a un autre endrech, çò que me geina pas, es sul camin.
Abdalkabanasta comença per criticar la vila ont demòra. Annecy èra tan melhor. Ben tòrna-i, conàs.
Perque francament Besièrs, aquò marca mal. Totes aqueles paures, aquò fa paur.
Ah, los paures fan paur?
E puèi, i a de vendeires de dròga a cada canton.
Mmmm, non.
E puèi los paures.
Dins pas gaire, amb son morre bronzat e son pichon nom imprononciable, me va sortir que i a tròp d'arabs dins aquesta vila. Se ne reten tot juste.
A posteriòri, me disi que en quauques setmanas de vida a Besièrs, s'es ja embugat del tot de la comunicacion municipala.
O alara, i venguèt a Besièrs per adesion a las idèas municipalas?
Sus lo moment, me disi qu'es tan con coma un francés. Me disi que deu èsser aquò l'integracion capitada : quand siás tan mespresós coma los franceses e que doblidas que ton paire, ton rèire e ton vesin arribèron aquí sens pas res, parcats dins de barris paures, a l'epòca, èran eles que fasián paur.
La memòria corta, lo mespretz, lo vòte FN, l'integracion venguda alienacion?
Cap comentari:
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
UE: 50 millones de ciudadanos minorizados
Dijòus, 1 de març de 2018, 03h00 Cultura,Lenga,Politica
un milion de signaturas per que l’UE legiferisca per protegir las lengas minorizadas
L’inciativa ciutadana cèrca que l’Union Europèa promòga de leis que permetan una proteccion adeqüata de las minoritats
S’es lançada una mobilizacion per que l’Union Europèa prenga en compte los dreches lingüistics de las minoritats e ne promòga una legislacion adeqüata. Per reüssir, devon amassar un milion de signaturas en provenença d’almens sèt estats europèus abans lo 24 d’abril. Per ara, an signat mai de 400 000 personas.
Los estats qu’an portat mai de signaturas son pel moment Romania e Ongria, qu’an atench aperaquí lo 975% e lo 670% de las signaturas que lor caliá. En çò que concernís los estats que tòcan Occitània, Espanha a amassat lo 65% de sas signaturas, Itàlia un pauc mens del 9% e França arriba pas a la chifra del 5%.
L’iniciativa, nomenada “Minority Safety-Pack“, l’a bandida l’Union Federala de las Nacionalitats Europèas (FUEN), una federacion d’aperaquí 90 organizacions que trabalha pels dreches de las minoritats en Euròpa.
50 milions de ciutadans concernits
Al delà dels occitanofòns, qu’après lo lingüicidi patit avèm pas un pes demografic fòrt, l’iniciativa concernís los aperaquí 50 milions de ciutadans de l’UE que fan partida d’una comunautat nacionala o lingüistica minorizada. Segon la FUEN, “aquelas minoritats contribuisson enòrmament a la diversitat lingüistica e culturala d’Euròpa. Amb los autres europèus, desiran de contribuir al futur de l’Union Europèa; un futur ont se prenga en compte non solament las lengas oficialas dels estats o las culturas dominantas. Per la subrevivença de lor identitat, las minoritats an de besonh de proteccion e sosten. Aquò es l’objectiu de l’Iniciativa Minority SafePack”.
Per mai d’informacions o per signar la peticion podètz vesitar minority-safepack.eu.


text:
Vendée Globe
Vendée Globe es una espròva esportiva maritima. A luòc cada 4 ans, la tòca es de far lo torn del mond amb vela sens assisténcia, sens escala e en solitari. La partença de l'espròva se fa totjorn en novembre dins la comuna dels Sables-d'Olonne en Vendèa, (França).
Règlament[modificar | modificar la font]
- Vendée Globe es una espròva en solitari, sens assisténcia, l'unica ajuda qu'es tolerada es l'ajuda medicala.
- L'ajuda d'una persona dempuèi la tèrra es interdita.
- Dins lo cas d'un naufragi, un participant pòt far montar a son bòrd una persona en dificultat sens èsser penalizat.


text:
27 janvier 2017
Lengas e Poders 2016-2017- sesilha 3, J.-P. Cavaillé : Estandards de lengas e poders socio-politics
Vist qu’ai picat lo tèxte de mon intervencion e que m’engarça d’en far un résumit, lo prepausi aquí dejos (ai botat un fum de titols de seccions per facilitar la lectura). Ai reportada tanben la part magèr de la discussion a la fin. Estandards de lengas e poders socio-politics . Vòli tornar uèi sus la quaestio vexata de l’estandardizacion, en partent de las paginas de Blanchet sul sicut dins son libre dedicat a la « glotofobia »[1] (veire aquí lo compte rendut de la sesilha passada, e doas... [Lire la suite]


text:
Arrestatz de manipular l’occitan al País Valencian
Existís un grop cultural, al País Valencian, que se ditz “occitanista”. A pauc d’impacte dins lo País Valencian e es gaire conegut en Occitània. Ten un discors que pòt semblar simpatic. Mas en realitat fa mal a l’occitan
Per comprene çò que se passa, primièr, cal ramentar cossí la lenga catalana subreviu al País Valencian.
Remembrança sus la question valenciana
Se sap que lo País Valencian es una partida dels Païses Catalans e que lo valencian es una varietat de la lenga catalana. L’immensa majoritat del valencianisme digne d’aquel nom (lo valencianisme dinamic, lo que defend l’us del valencian contra l’espanhòl) se considèra coma una partida del catalanisme.
En 1932, una convencion rassemblèt a Castelhon de la Plana los grands movements culturals valencians per adoptar solemnament la nòrma ortografica del catalan segon Pompeu Fabra e l’IEC. Son las Nòrmas de Castelhon (Normes de Castelló), que son uèi oficialas e, en general, ben aplicadas. Illustran la catalanitat del valencian.
Mas, dempuèi la fin dels ans 1970, una minoritat de militants valencians, nostalgics del franquisme, e aderent a un chauvinisme espanhòl de drecha dura, pretendon que lo valencian seriá una lenga distinta del catalan. Es lo secessionisme lingüistic valencian, tanben nomenat blaverisme, e sos partisans son los blavers. Lo blaverisme dissimula lo conflicte lingüistic real, entre valencian e espanhòl, e inventa un conflicte imaginari entre “valencian” e “catalan”.
Lo Partit Popular (PP, drecha espanholista) sosten mai o mens dirèctament lo blaverisme.
Los grands intellectuals valencians
Los argumentaris mai solids sus la catalanitat del País Valencian se tròban dins las òbras de grands intellectuals del País Valencian: Rafael Ninyoles, Lluís Aracil, Joan Fuster e Josep Guia.
— Rafael Ninyoles (nascut en 1943) e Lluís Aracil (nascut en 1941) an contribuit a fondar tre los ans 1960 l’escòla catalana de sociolingüistica (amb de collègas del Principat coma Francesc Vallerdú e Antoni Badia i Margarit). Analisan amb una granda clartat lo conflicte lingüistic entre catalan e espanhòl dins lo País Valencian. Lors òbras son vengudas de referéncias per tota sociolingüistica que trabalha sus las lengas minorizadas. An inspirat l’aparicion de la sociolingüistica occitana, que Robèrt Lafont fondèt vèrs 1970.
— L’assagista Joan Fuster (1922-1992) a elaborat una ideologia culturala que combina la fiertat d’èsser valencian amb la fiertat d’èsser catalan, especialament dins son libre Nosaltres els valencians (1963).
— Josep Guia (nascut en 1947) es un matematician, un filològ e un activista politic. Es a la direccion del Partit Socialista de Liberacion Nacionala dels Païses Catalans (PSAN). A elaborat una pensada dobèrtament politizada sus la question valenciana. Afortís que lo melhor biais de resistir a la pression agressiva del blaverisme, es d’afortir sens cap de complèxe que los valencians son ben catalans e que los Païses Catalans, fin finala, es melhor de los nomenar Catalonha al sens larg. Lo País Valencian es simplament la Catalonha del Sud. O argumenta amb gaubi dins És molt senzill, digueu-li Catalunya (1985, revisat en 1997).
Aquel valencianisme agil e combatiu a produch de movements de granda elegància. Es capable de mobilizar de manifestacions importantas contra las atacas recentas de l’espanholisme e del PP, que vòlon marginalizar lo valencian dins las escòlas e los mèdias (amb la complicitat dels blavers).
E dins lo valencianisme actual, cal destacar en particular l’òbra occitanofila de Carles Martí i Casanova.
Un secessionisme identic dins diferentas lengas
Gràcias a la pensada dinamica dels grands intellectuals valencians, ara, sabèm que lo secessionisme lingüistic vòl impausar un manipòli identic per fragmentar diferentas lengas romanicas:
(1) En occitan
— Lo secessionisme lingüistic provençal (o pseudomistralisme, pseudoprovençalisme) encoratja la subordinacion al francés.
— Lo secessionisme lingüistic niçard encoratja la subordinacion al francés.
— Lo secessionisme lingüistic gascon encoratja la subordinacion al francés.
— Lo secessionisme lingüistic auvernhat encoratja la subordinacion al francés.
(2) En catalan
— Lo secessionisme lingüistic valencian (o blaverisme) encoratja la subordinacion a l’espanhòl.
— Lo secessionisme lingüistic balear encoratja la subordinacion a l’espanhòl.
— Lo secessionisme lingüistic de la Franja (“LAPAO”) encoratja la subordinacion a l’espanhòl.
(3) En galègoportugués
— Galèc e portugués son la meteissa lenga. Lo secessionisme lingüistic galèc encoratja la subordinacion a l’espanhòl.
(4) En romanés
— Lo secessionisme lingüistic moldau regrelha en Transnístria, un pseudoestat pròrús que se vòl separar de Moldàvia. Encoratja la subordinacion del moldau (varietat del romanés) al rus.
L’aparicion d’un estranh “occitanisme valencian”
Dempuei los ans 1990, vesèm al País Valencian de militants culturals que prepausan un “occitanisme valencian”. An una posicion distinta del catalanisme e del blaverisme.
Admeton pas que lo “valencian” siá de “catalan” e que lo País Valencian siá dins los Païses Catalans.
Son ben obligats d’admetre que i a una granda semblança entre lo valencian e la rèsta del “catalan”. Mas afirman qu’aquò s’explica per l’apertenéncia de totas aquelas varietats a un grand ensemble lingüistic encara pus vast… que seriá l’“occitan”! A aquel grand ensemble “occitan” alargat, tanben li dison “occitanoromanic”.
Pereu, afirman que lo País Valencian (e lo Principat, e las Balearas) serián dins una immensa “Occitània” que s’espandiriá de Montluçon a Elx.
Condemnan la separacion entre catalan e occitan, tala coma s’exprimiguèt dins l’article collectiu de plusors intellectuals catalans en 1934, amb Pompeu Fabra en tèsta (“Desviacions en els conceptes de llengua i pàtria”, publicat dins las revistas Òc e La Veu de Catalunya).
Aquel corrent s’exprimís mai que mai dins l’associacion Òc-Valéncia, amb la revista Paraula d’òc, de libres e d’opusculs.
L’“occitanisme valencian” es en contradiccion amb la lingüistica
Aquel discors es pus nuançat que las inèpcias abitualas del blaverisme. Pasmens l’“occitanisme valencian” a una vision completament erronèa de la realitat.
La lingüistica (coma sciéncia), e en particular la lingüistica romanica, demòstra sens cap de dobte possible que lo valencian es una varietat de la lenga catalana.
La division dialectala màger dins lo catalan se fa pas entre lo valencian e la rèsta del catalan. Se fa entre un grop catalan occidental (englobant Valéncia, Lhèida, la Franja e Andòrra) e un grop catalan oriental (englobant Barcelona, Perpinhan, las Balearas e l’Alguer). Es donc impossible de separar lo valencian de la rèsta del “catalan” en invocant l’estructura lingüistica.
Los “occitanistas valencians” son ben conscients de la similitud entre lo “valencian” e la rèsta del “catalan”, mas assajan de la minimizar en l’immergissent dins un immens ocean “occitan”. Aquel temptatiu pòt pas foncionar car, encara un còp, la lingüistica romanica es unanima per dire que lo catalan (valencian inclús) e l’occitan son dos ensembles distints, malgrat lor proximitat extrèma. Es insensat de voler reliar Valéncia mai a Tolosa e Marselha e mens a Barcelona.
Lo lingüista occitan Pèire Bèc a donat un sens precís vèrs 1970 al tèrme occitanoromanic: es l’ensemble de l’occitan e del catalan, infinidament pus pertinent e pus solid que de grops contestables coma lo galloromanic (occitan, francés, arpitan) e l’iberoromanic (catalan, espanhòl, portugués…). Lo meteis Bèc sosten l’unitat del catalan, amb lo valencian dedins. Los “occitanistas valencians”, al contrari, utilizan lo tèrme occitanoromanic dins lo sens de “granda lenga occitana englobant lo valencian”, e aital deforman la pensada de Bèc.
L’“occitanisme valencian” rend pas servici al valencian. Lo valencian es l’objècte d’atacas incessantas venent de l’espanholisme. Es menaçat dins l’ensenhament, dins los mèdias e quitament dins l’usatge oral (sustot dins las vilas d’Alacant e Valéncia). L’urgéncia es de refortir l’usatge del valencian en lo solidarizant mai amb la rèsta del catalan. L’urgéncia es pas de se demandar se lo valencian fa partida de l’occitan.
Dempuèi una data recenta, los “occitanistas valencians”, que son pasmens nuançats e corteses, se fan recuperar per de blavers incultes e agressius. Aqueles blavers se meton a invocar lo mot “occitan” dins totes los senses, dins un discors violentament anticatalan (e tacitament pròespanholista). Ara començan de s’incrustar dins los espacis Internet occitanistas e polluisson los comentaris de nòstre Jornalet. Es inacceptable.
L’“occitanisme valencian” fa mal a l’occitan
L’“occitanisme valencian” rend pas servici a l’occitan. Vòl separar valencian e “catalan” en dos idiòmas distints, en los metent totes dos dins un “occitan” desmesurat e lasc. Donc l’“occitan”, fin finala, devendriá pas autra causa qu’una familha de lengas independentas. Aqueles meteisses arguments pòdon servir a las personas que pretendon separar gascon, provençal e auvernhat per ne far de lengas separadas, solament religadas entre elas dins una familha lasca. E es exactament çò que pretendon los secessionistas gascons, provençals e auvernhats quand parlan de “las lengas d’òc” al plural (concèpte inexistent en lingüistica seriosa).
Los “occitanistas valencians” an pas jamai comprés aquela consequéncia nefasta de lor discors. An pas jamai comprés que fan quicòm de perilhós e d’ingenú, amb una desconeissença totala de la realitat occitana. Creson sincèrament que valorizan l’“occitan” en metent lo valencian dedins, mas en realitat, menaçan l’“occitan” car lo considèran pas coma una lenga unida.
En mai d’aquò, los “occitanistas valencians” venon contactar los occitanistas sens la mendre idèa del mal que nos fan. Cèrcan d’alianças al nòrd dels Pirenèus amb lo sòmi fòl de blocar lo “catalanisme” entre un front “occitanista valencian” e un front occitanista “classic” al nòrd dels Pirenèus.
Certans “occitanistas valencians” m’an agut contactat en cresent que los sostendriái. Son d’individús fòrça simpatics, corteses, cultivats e persuadits de servir un objectiu legitim. Mas s’avisan pas de res. Sempre lor ai respondut —fòrça cortesament— que ieu defendi l’unitat indissolubla de la lenga catalana de Salsas a Guardamar e de Fraga a Maon. Sempre lor ai afortit que sosteni lo valencianisme pancatalanista de Rafael Ninyoles, Lluís Aracil, Joan Fuster e, pus politicament, de Josep Guia.
Se de valencians vòlon intensificar las relacions amb Occitània, que sián benvenguts! Excellenta idèa! Mas aquò se deu far en respectant las unitats respectivas de l’occitan e del catalan.
Domergue Sumien
Publicat a Jornalet, 27.1.2014
Reproduït a InfoMigjorn, 30.1.2014


text:
Copie-jaspisse librament aquí la desbuta d’un bilhet dau Jornalet© que parla de la radiò-activitat :
Segon d’informacions de l’AFP, an relotjat una familha lemosina que viviá dins un ostal ont se gardava un vintenat d’enfants dempuèi l’an 2000, après que s’i aja detectat d’importantas dòsis de radon, un gas natural radioactiu. Aital o anoncièt dimècres la prefectura. L’Agéncia Regionala de la Santat (ARS) a difondut un comunicat que precisa que lo 10 de març s’es informat los servicis de l’estat de la preséncia d’aquel gas radioactiu.
iò fase perque divendres, ‘ní a ‘n’amassada de la gent que lutan contra lu progier Merdathlon (>fr).
Damandí ad un tipe dau BRGM de m’assabentar sus lu radon. Lu tipe, pedològue, es de dire un specialiste dau sòl m’eispliquet un pauc lu chause de la radiò-activitat naturala, pròpria aus sòles granitiques, e dins la conversaci’, eu me parlet de las « terras-ralas » que se troban maitot dins ‘queu canton (fau ‘visar lu nòrd-est de la Nauta Viena, quò seriá dins lu triangle Becinas – Rochas Rolas – Pont a l’atge).
Las « terras-ralas » son pas tant ralas qu’aquò de per lu monde, mas per las far valer, fau daus poisons coma l’arsenic o lu mercurí, quò que fai que los USÀ per eisemple an pus de minas de dubertas.
Au jorn d’aüei, i a gairament màs la China per eispleitar aquelas « terras-ralas », e es ela que mena la dança, que fai los pritz sus lu merchat e adonc, lu contraròtla entieradament.
Sabe pas se de la gent an mai d’informaci’s aquí dessus, mas vise be ‘ribar l’afar que lu Lemosin apres s’estre fach raubar de son aur per los Celtes, raubar de son uranium per los militarís, vai se far raubar sas « terras-ralas » per l’industria numerica.
Tuatz vos jaspit-aurelhas, tuatz vos ardesas, ubrissetz las fenestras, ubretz daus libres…


text:
Pleuronectiformes
Los Pleuronectifòrmes (tanben apelats Heterosomata, significant "dels costats dissemblables") o peisses plats
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Sosòrdre dels Pleuronectoidei
- Sosòrdre dels Psettodoidei
Descripcion[modificar | modificar la font]
Peisses pròchis dels Percifòrmes, mas que lors nadarèlas dorsalas e analas son continuas e plan desvolopadas, que, en bassa edat, adòptan la nada d’un costat, entraïnant una granda asimetria fisiologica fòrt adaptada pels fonses marins. Devenon senèstres o dèxtres, segon lo costat que vei la lutz, costat sus lo qual ven migrar l’autre uèlh daissant lo costat inferior cec. Lor boca manja atal orizontalament e los uèlhs, ressortits e independents, ofrisson un larg camp de vision. L'estructura nervosa e musculara s’en tròba fòrt cambiada, especialament dins lo cran, lo costat cec essent mens desvolopat que lo costat ocular (costat pigmentat).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Pleuronectiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Pleuronectiformes (en)
- Referéncia ITIS : Pleuronectiformes (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Pleuronectiformes (en)
- Referéncia NCBI : Pleuronectiformes (en)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Lista d'articles suls peisses | Lista dels animals d'elevatge (animals aqüatics) | Lista dels peisses de mar per cosina | Lista d'especialistas de peisses


text:
Isac Nunes da Luz Cordeiro
***
Tradutor Público e
Intérprete do Comércio
***
Idiomas: francês, espanhol, catalão e galego ***
Matriculado na Junta Comercial do Estado do Paraná
*** Curitiba ***
República Federativa do Brasil
La television e la ràdio publicas de Peró començan uèi lors emissions en quíchoa
A partir de uèi retransmeton simultanèament lo programa d’informacions matinal Ñuqanchik de diluns a divendres
A partir de uèi, 12 de decembre, la television e la ràdio publicas de Peró retransmeton simultanèament un complet programa informatiu en lenga quíchoa. NomenatÑuqanchik(nosautres), lo programa s’emet de diluns a divendres e es menat pels jornalistas Clodomiro Landeo e Marisol Mena.
Ñuqanchik comença amb fòrça vam. Dempuèi qualques setmanas se’n parla dins totes los mèdias del país e es aculhit amb estrambòrd. Sa tòca es d’arribar a la populacion quichoafòna “qu'en tròp d’ocasions es estada relegada e quitament discriminada”, çò declarava a TV Perú la productritz del programa Carol Ruíz.


text:
les jeunes de plus de 16 ans nouvellement arrivés en France
les adultes
les jeunes déscolarisés en recherche de solutions
Notre secteur d’intervention
Les collèges et les lycées publics situés dans le département du Rhône :
Lyon 1er, 2ème et 4ème arrondissements Albigny sur Saône Cailloux sur Fontaines Caluire et Cuire Couzon au Mont d’Or Crépieux Curis au Mont d’Or Fleurieux-sur-saône Fontaines Saint Martin Fontaines sur Saône Genay, Montanay Neuville sur Saône Poleymieux au Mont d’Or Rillieux la Pape Rochetaillée sur Saône Saint Germain au Mont d’Or Saint Romain au Mont d’Or Sathonay-Camp Sathonay Village.


text:
Saint Jean de Monts
Saint Jean de Monts
Evénement dans cette ville
mai
201801avrallday09maialldayFestival pour enfants à SAINT JEAN DE MONTS - 28e Festival Kid's Folies – "Les couleurs de Matisse"(Tous les jours) Saint Jean de Monts, Saint Jean de MontsTypes d'Evénements en Vendée:Animations en Vendée,Découverte en Vendée,festival en Vendée,Fêtes en Vendée,spectacles en VendéeVilles d'Evénement en Vendée:Saint Jean de Monts
2018sam05maialldayalldayLa Dunaire Montoise Grande marche nocturne à Saint Jean de Monts(Tous les jours: samedi) Saint Jean de Monts, Saint Jean de MontsTypes d'Evénements en Vendée:Animations en Vendée,Découverte en Vendée,Observation nature en Vendée,Randonnées en Vendée,Randonnées pédestres en Vendée
juin
2018sam02juin10 h 30 min10 h 30 minAteliers découverte sur la communication gestuelle avec bébé10 h 30 min - 10 h 30 min Saint Jean de Monts, Saint Jean de MontsTypes d'Evénements en Vendée:Animations en Vendée,Conférences,Découverte en VendéeVilles d'Evénement en Vendée:Saint Jean de Monts
2018sam30juin16 h 00 min16 h 00 minY a d’la FM dans l’R à Saint Jean de Monts. La Ferme du Vasais16 h 00 min - 16 h 00 min Saint Jean de Monts, Saint Jean de MontsTypes d'Evénements en Vendée:Animations en Vendée,Concerts en Vendée,Découverte en VendéeVilles d'Evénement en Vendée:Saint Jean de Monts


text:
Sant Martin de Sèina
Sant Martin de Sèina (se non ven de la comuna de Sèina) (Saint-Martin-lès-Seyne en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los rius que travèrsan la municipalitat son la Blanca, lo riu "Rabieu". Lo vilatge es situat a 1100 m d'altitud[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
La localitat es assenhalada pel primièr còp en las cartas a la fin del Sègle XII[2]. Coma nombroses fèus e comunitats prèpas, lo fèu de Sant Martin dependèt dels fraires de l'abadiá de l'Illa Barba[3],[2]. En 1237, totes los priors de l'Illa Barba son meses jos la proteccion del comte de Provença. L'abadiá vend totun lo castèl e lo fèu en 1578[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ 2,0, 2,1 et 2,2 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
archeo-provence.
- ↑ Modèl:Atlas istoric de la Provence, pag. 196


text:
Vielha, 7 de mai de 2018.- Era Val d’Aran tornarà a èster part deth recorregut dera quatau edicion dera Campilaro, que se celebrarà deth 20 ath 22 junhsèga de 2018.
Era rota ciclista que trauèsse eth còr des Pirenèus prepause un traçat totau de 330 quilomètres ath long de tres dies. Campilaro 2018 compdarà damb quate etapes de mieja e nauta montanha, dues d’eres damb arribada e gessuda ena Val d’Aran: en Còth dera Bassa d’Oles (1599m) e en Vielha, respectiuaments.
Bagnères-de-Luchon a estat era escuelhuda entà èster era ciutat de gessuda e d’arribada dera quatau edicion dera Campilaro Pirenèus 2018. Eth recorregut, renauit en un 70%, en còr des vals de l’Haute-Garonne e dera Val d’Aran, se compause de 8 passi principaus: eth Còth des Ares (797m), eth Còth de Mente (1350m), era estacion de Superbagnères (1800m), era estacion de Bourg d’Oueil (1350m), eth Còth deth Portillon (1296m), Còth dera Bassa d’Oles (1599m), eth Pòrt de Balès (1755) e era estacion des Agudes (1560m).
Era rota convide a recórrer legendàries carretères que vederen a passar eth Tour e era Vuelta e a descorbir es lòcs e païsatges excepcionaus qu’amaguen es Pirenèus. Eth recorregut dera Campilaro ei ua circular damb inici e fin en Luchon. Eth dissabte 21 de junhsèga era Campilaro 2018 arribarà ara Val d’Aran en tot entrar peth pòrt deth Portillon entà Bossòst des d’a on se dirigirà enquiara Bassa d’Oles, fin dera tresau etapa. Dimenge 22 era quatau e darrèra etapa ges de Vielha entà tornar enquia a Luchon, fin deth recorregut.
Es inscripcions entara Campilaro 2018 son daurides a toti es ciclistes aficionadi, toristes e corredors damb o sense licéncia a compdar deth 15 de noveme d’er an passat, damb un limit maximau de 198 participaires. S’aufrissen dues modalitats de participacion damb es madeishes prestacions (inscripcion individuau e inscripcion en equipa de cinc ciclistes) e tres paquets de lotjament.


text:
Quand se compara e se questiona per saber ont es la democracia ... lo respecte de la fiscalitat de pòbles ?
Qui se remembre de l'usatge primièr-ministerial del falcòn (grope Dassault) per anar de la santa capitala en vacanças al Marraquesh, o per anar en dimenjada dins la Sarthe o en províncias sotmetudas, de l'oèst o del sud, de l'èst o del nòrd de la santa capitala jacobina.
Donc desgalhar la fiscalitat dels ciutadans de fRança es legal, coma es legal, podèm contunhar a castigar los pichons revenguts car son pron estupidits per votar per nosautres e per pagar los impòsts sense res dire de la despensa del jacobinisme, còst del centralisme français.
Los elegits e las elegidas del jacobinisme son lo som del conservatisme, coma los nòbles un còp èra abans 1792, totas las colors politicas amassadas ; alara de quina manièra cambiar aquel sistèma politic qu'engana quand emplega la fiscalitat que pagèm ?
A Bucarest, se manifesta per un decret qu'institucionalizava la corrupcion a dolcina, la corrupcion legalizada. Mas coma los ciutadans de Romania an tastat jà a la dictatura, ara se sábon manifestar.
Lo govèrn de Bucarest a abandonat lo decret governamental per protegit la casta novelament elegida ; en fRança avèm las excusas d'un candidat pietadós de la Sarthe. E la còlha Les Républicains que comença de veire que lo radèu de la medusa s'enfonsa... donc li daissa contunhar car « an pas d'autras solucions jacobinas e partidocratas a posite » ; pietadoses.
Las excusas valon caríssim en manièra mediatica e pels militants inocentasses, coma los tres dets qu'avèm aquí :
Mas fau pas oblidar que cada vagada qu'i a una finèstra que se dubrís sus las turpitudas, poirrituds del jacobinisme, avèm sempre las meteissas resultas, levat la destruccion del sistèma politic jacobin, e lo retorn o arribada -enfin- de la democracia en fRança.


text:
Amasada dera seccion aranesa
Era Seccion aranesa der Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana s’amassèc eth passat diuendres dia 3 de noveme en Plen ordinari. Era Seccion aprovèc eth contengut e era publicacion de:
– Vocabulari Basic der aranés damb mès de 2500 entrades e 1000 toponims. Son es mots mès emplegats ena actualitat e formen part deth Diccionari der aranés qu’ei en procés d’elaboracion e que compde damb mès de 15 collaboradors.
– Vocabulari aranés dera Tecnologia dera informacion damb mès de 1500 mots.
Aguesti dus vocabularis son estructurats damb era entrada en aranés, era classificacion gramaticau, eth genere … e era definicion en aranés, en tot mercar era forma qu’aurà eth Diccionari der aranés.
Era Seccion tanben a aprovat er inici d’ua naua colleccion damb era publicacion de quauqua òbra dera literatura damb era finalitat de presentar modèls de lengua, en tot manifestar eth besonh de húger d’ua lengua monolitica e unica.
Entre es projèctes de futur, era Seccion, a aprovat qu’a amès de dedicar esfòrci ena elaboracion deth Diccionari, qu’aurie d’auer un minim de 10.000 entrades, s’inicien tanben es processi entà elaborar mès vocabularis especializats, era definicion des conjugacions verbaus, es antroponims, un vocabulari ortografic damb un minim de 20.000 entrades e era estructuracion d’ua gramatica der estandard der occitan qu’aurà d’èster trabalhada damb era Seccion estandard der Institut d’Estudis Aranesi.