c: text/html

text:
Marsupialia
Lo grop dels marsupials (Marsupialia), del grèc marsipos « sac », es una sosclassa de mamifèrs, onte la femèla a una pòcha abdominala, apelada marsupium, dins la quala pòrta son pichon aprèp sa naissença. Lo pichon, nat dins un estat de desvolopament fòrt incomplet, demòra dins aquesta pòcha, ligat a una mamèla de sa maire, fins que se pòsca noirir d'esperel.
Los marsupials vivon totes en Austràlia, en Tasmania o en Nòva Guinèa, a l'excepcion de la sariga e de la musaranha marsupiala que vivon en America.
Qualques exemples de marsupials : lo cangoró, lo oallabí, lo coala, lo vombat, la sariga. De nombrosas autras espècias son mens conegudas, coma lo gat marsupial, e fòrça an disparegut.
Los marsupials se pòdon veire coma l'anèl de la cadena intermediari entre los monotrèmas ovipars e los mamifèrs placentaris.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los marsupials son generalament classats en 7 òrdres
- Dasyuromorphia (marsupials carnivòrs)
- Didelphimorphia (sarigas)
- Diprotodontia
- Microbiotheria
- Notoryctemorphia
- Paucituberculata
- Peramelemorphia
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- classificacion completa dels marsupials
- lista alfabetica dels genres dels marsupials
- lista alfabetica dels noms vernaculars dels marsupials

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Club Atlético Boca Juniors
Lo Club Atlético Boca Juniors qu'ei ua equipa deu campionat de purmèra division de fotbòl en Argentina. Que revindica un suportairumi deus popular e massiu e per aquesta rason qu'ei chafrat Los Bosteros (literaument "los merdós", chafre revindicat peus quites suportaires), Boquita (diminutiu de Boca) o La mitad más uno (literaument "la meitat mei un", matematicament la majoritat). Qu'ei un deus 5 Grans deu fotbòl argentin.
Com lo son rivau tradicionau lo Club Atlético River Plate (eth en 1901), que vadó dens lo quatièr de La Boca, zòna deu pòrt dab ua importanta comunitat de la ciutat de Genòva ; per aqueste rason lo club qu'ei tanben chafrat de l'adjectiu dilectau de "Xeneizes". A maugrat d'aver ganhat hèra mens de campionats de l'AFA que River, lo suportaires de Boca que designan los de River a còp com Nuestros Hijos (los noste hilhs, en referéncia a ua eventuala superioritat).
Lo son estadi qu'ei chafrat per'mor de la soa forma estreta e hauta : La Bombonièra. Las soas colors blau e jaune que hon manlevada a la banèra de Suécia e bèth jogar de préner entau club las colors deu purmèr batèu qui quitore lo pòrt.
La fiertat màger deu club qu'ei de segur d'aver autrejat au famós jogaire Diego Armando Maradona lo son pòste mei emblematic : lo 10 de Boca Juniors.


text:
Luc (Bearn)
Luc (en francés Lucq-de-Béarn) qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
La vila qu'èra autes còps dotada d'ua hèra rica abadia qui ne'n demòra quauquas restas. La soa glèisa de Sant Vincenç qu'ei hèra anciana (començada au sègle XI) e lo son autar qu'ei un sarcofag deus purmèrs sègles de l'èra crestiana.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Luc que's tròba au center deu triangle format per las vila de Monenh, Auloron e Navarrencs.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila que s'ei bastida autorn de la glèisa e deu mostièr vodats au culte de Sant Vincenç qui las relíquias e i èran acessadas. L'abadia, d'aubediéncia benedictina que vadó hèra rica. Malurosament, au sègle XVI, las òsts protestantas de Gabriel Ièr de Montgomery, aperadas per la regina Joana III de Labrit per "liberar" Bearn de las armadas francesas de Terride, que cremèn lo mostièr e qui sacamandegèn la ciutat. Au retorn deu culte catolic (horabandit e vedat peu regim de Joana III de Labrit) los benedictins que hon replaçats peus bernabitas dinc a la Revolucion Francesa quan l'abadia e ho venuda a un marchand de Pau ; uei que demòra enqüera ua proprietat privada.
Aus sègles XIX e XX, la vila qui èra estada autes còps ua de las màgers de Bearn, que mermè e que ho ua de las purmèras a alimentar l'emigracion de cap a l'arriu de la Plata. .
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luc qu'ei ua vila mei que mei agricòla situada dens lo terrador de l'AOC deu jurançon.
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Las restas deu mostièr que hon classadas monument istoric per l'Estat francés en 1990.
- Glèisa de Sant Vincenç dab un autar deu sègle IV o V.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Site oficiau de la comuna [1]


text:
170
Sus li piado d’Anfos Daudet..
Toupounimìo de Ventour.
Carrat d’As.
Lou Matagot.
L’Erau e li pintre.
L'Auta.
La fauno grando de Ventour.
170
Sus li piado d’Anfos Daudet..
Ensignadou - Nòstis emissioun - Prouvèrbi.
La LGV se farié pas.
Editouriau
Vitòri pèr Magalouno.
L’atualita en image.
L’Evenamen.
La Mar Nostro es menaçado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Cavaucado. Carreto ramado.
36en Festenau Prouvençau.
Targo Prouvençalo.
Councous Literàri.
Toupounimìo de Ventour.
Pargue Naturau Regiounau di Pre-Aup.
Dis Aup i Pirenèu.
Lou fenoun
Carrat d’As.
Fos.
Lou Matagot.
Pau Ruat (1862-1938).
Balado à l’entour dóu Vis.
Lou cantoun d’Estève dóu Mas de Grichaud
L’Erau vist pèr li pintre.
L'Auta.
La fauno grando de Ventour.
Lou despartamen dis Aup Marino vèn de counèisse en evenamen de trìo emé l’inaguracioun, lou 22 de Juliet de 2012, dóu Pargue Naturau Regiounau di Pre-Aup dóu Sud, en presènci de Dóufino Batho, nouvello menistre de l’ecoulougìo.
Aquest Pargue es lou 48en crea en Franço e lou 6en en Regioun Prouvènço-Aup-Coustiero d’Azur. S’espandis sus un territòri inmènse de 88.040 eitaro, emé 45 coumuno councernido e si quàuqui 31.270 estajan.
A pèr limito : au levant e à l’uba, la valèio dóu flume Var que, coume se saup, s’atrovo pas dins lou despartamen que porto soun noum; au pounènt, li despartamen dis Aup de Prouvènço Auto e dóu Var e, à l’adré, la Coustiero d’Azur emé soun rèire-païs que s’enfounso de 10 à 20 km dins li terro.
Ié caupon, dins lou nouvèu Pargue, que dos vilo : Grasso (52.019 abitant), capitalo moundialo de la perfumarié, e Vènço (19.198 abitant), forço couneigudo pèr sis ativeta artistico. Li 43 àutri coumuno soun de viloto vo de pichot vilage prouvençau forço pintouresc e agradiéu. Lou sèti dóu Pargue es à Sant-Valié (Saint-Vallier-de-Thiey, 2 av. Gaston de Fontmichel, 06460).
Un riche patrimòni
Lou Pargue Naturau Regiounau di Pre-Aup dóu Sud a un patrimòni forço drud.
D’un poun de visto lenguisti, se ié parlo 3 anciàni lengo d’O (es lou Pargue que lou dis) : li dos varieta de prouvençau que soun lou gavouòt e lou prouvençau maritime, e lou niçard.
D’un poun de visto geougrafi, es entre li mountagno auto dóu Mercantour e la Coustiero d’Azur. Es un vaste de mountagno mejano, emé de gorgo, de séuvo e 1.952 baumo e aven. Es un territòri prouvençau marca pèr lis enfluènci mieterrano e aupino que se mesclon, em’ uno naturo e de vilage encaro engarda, ço que lou rènd eicepciounau.
I’a de bèlli valèio agricolo, uno bioudiversita richo emé 2.000 espèci vegetalo, 40 espèci flouristico endemico e de noumbróusis espèci faunistico d’interès patrimouniau (eisèmple : 23 espèci de rato-penado sus li 30 presènto en Regioun nostro).
Pèr un tourisme de qualita
La toco dóu Pargue Naturau Regiounau sara de manteni uno qualita de vido noun counchado pèr l’urbanisacioun de la Coustiero; metre en valour li saupre-faire presènt dins tóuti li coumuno; desvouloupa e mestreja un tourisme famihau o de pichot group, pèr la descuberto dóu païs, respetuous di païsage, de la floro e de la fauno, à l’óupausa d’un tourisme de masso.
Demié li persounage ilustre que se n’en pòu enourguï lou Pargue, avèn Celestin Freinet (aquéu de la pedagougìo famouso) (1896-1966), l’Amirau de Grasso (1722-1788) e lou grand pintre Jan-Ounourat Fragonard (1732-1806).
Lou Pargue Naturau Regiounau di Pre-Aup dóu Sud vous counvido, desenant, à veni parteja si richesso. Li coumuno e li poupulacioun vous aculiran emé lou gentun calourènt e la bounoumìo que li caraterison.
28155


text:
1257
Aquesta pagina concernís l'an 1257 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Recepcion d'una ambaissada dirigida per l'evesque de Winchester e mandada per lo rèi anglés Enric III (1216-1272) per negociar una patz vertadiera en plaça dei trèvas successivas signadas dins lo corrent deis annadas precedentas. Permetèt la signatura dau Tractat de París doas annadas pus tard.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa dau rèi Enric III (1216-1272), mandadís d'una ambaissada per negociar ambé lo rèi de França una patz vertadiera en plaça dei trèvas successivas signadas dins lo corrent deis annadas precedentas. Permetèt la signatura dau Tractat de París doas annadas pus tard.


text:
Carmen Reinhart
Carmen M. Reinhart, nascuda Castellanos (L'Avana, Cuba, 7 d'octobre de 1955) es una economista americana. Aquesta professora de l'Escòla Kennedy de Harvard es actualament una de las economistas mai influentas sus la politica financiera mondiala. Segon Bloomberg Markets, èra demest los 50 personas mai influentas del mond en 2011 e 2012. Foguèt autora amb Kenneth Rogoff, ancian economista en cap del Fons Monetari Internacional, del rapòrt publicat en 2010 que criticava los deficits tròp elevats, e que servís a justificar la politica de rigor menada per l'Union Europèa. Son nom venguèt celèbre dins la premsa quand lo rapòrt foguèt criticat per sas mancas grèvas e sos calculs falses. Mai d'un economista critiquèt aital la politica d'austeritat e Paul Krugman, un economista american dels mai prestigioses, afirmèt qu'aquesta politica sonque podiá menar cap a mai de pauretat e miséria.


text:
Monarquia
La monarquia es la forma politica dins la qu'una persona ten drech, per via ereditària, de regnar coma cap d'un estat sa vida tota. Lo nom amb lo qual se govèrna varia segon los airals e l'estructura juridica del govèrn. Sovent se dison reis mas dins d'autres estats pòdon èsser d'emperaires, de tsars, de kàisers. Long de l'istòria fòrça monarcas an gardat un poder absolut, d'unes còps en se fondamentar sus una mena de divinitat legendària.
Pendent l'Edat Mejana la monarquia s'èra espandida per Euròpa tota, bastida sovent per encausa de la necessitat qu'un dirigent autoritari poguèsse amassar e dirigir las tropas necessàrias per defendre lo territòri.
Aital, rei es un títol abitualament vitalici e ereditari del dirigent investit d'autoritat sus un sol estat, nacion o tribú. Los primièrs reis germanics èran causits; pasmens aquela practica foguèt anequelida amb l'institucion del drech de primogenitura. La primogenitura es lo drech del filh ainat a eiretar de la proprietat d'un ancèstre mòrt, en general lo paire, en priorizar la linha masculina. Per aquò, es tanben lo drech de succession al tròn de l'ainat dins una monarquia.
Jos l'influéncia del cristianisme, los monarcas comencèron a èsser coronats e onches per las autoritats eclesiasticas amb la justificacion del drech divin dels reis.
Actualament la part màger de las monarquias son constitucionalas (amb un poder limitat doncas), essencialament coma simbòls de l'unitat nacionala. En Euròpa an subreviscut, a l'ora d'ara, dètz monarquias, que son las del Reialme Unit (que sa reina es a mai cap d'Estat de Canadà, Austràlia, Nòva Zelanda e d'altres nacions), Espanha, los Païses Basses, Norvègia, Suècia, Danemarc, Belgica, Luxemborg, Monegue e Liechtenstein.
Lo drech de primogenitura dins la succession al tròn d'una monarquia sòl establir la preferéncia del filh en luòga de la filha. Es per aquesta rason que dins la corona espanhòla l'eiretièr del tròn es lo Princi Felipe e non pas l'Infanta Helena, qu'es en realitat l'ainada. Aquò es regit per la Constitucion espanhòla aprovada lo 27 de decembre de 1978, a l'article 57 num. 1. Aquesta situacion es variabla en foncion dels païses (coma per exemple amb la corona britanica qu'es una reina que senhoreja) e podriá cambiar en foncion de l'evolucion de la societat.


text:
1683
Aquesta pagina concernís l'an 1683 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Guèrra dei Reünions còntra Espanha lo 26 d'octòbre. Entraïnat per lei revendicacions francesas sus lei despendéncias dei territòris annexats en 1678-1679 a l'eissida de la Guèrra d'Olanda, lo conflicte foguèt ben preparat per la diplomacia de Loís XIV. Espanha trobèt ges d'aliat e sei fòrças, mau preparadas, foguèron aisament batudas. La vila de Courtrai foguèt ansin conquistada tre lo mes de novembre.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 12 de setembre - Pèire II deven rei de Portugal.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa de conquistar Viena après un sètge dau 14 de julhet au 12 de setembre que foguèt rompuda per l'arribada victoriosa de renfòrç germanopolonés importants menats per Carles de Lorena e Joan III Sobierski. Lei fòrças otomanas foguèron obligadas de se retirar sus son territòri onte foguèron atacadas per leis Austrians.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo sud d'Etiopia, invasion d'una armada oròmo que foguèt victoriosament arrestada per lei fòrças dau negus Iyasu Ièr (1682-1706) a la batalha de Melka Shimfa.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 28 de febrièr - René-Antoine Ferchault de Réaumur, scientific francés (m. 1757)
- 1 de març - Tsangyang Gyatso, lo 6en Dalai Lama (m. 1706)
- 25 de setembre - Jean-Philippe Rameau, compositor francés (m. 1764)
- 19 de decembre - Rei Felip V d'Espanha (m. 1746)
- 21 de decembre - Carlo Bergonzi, laütièr de Cremona (m. 1747)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de setembre - Jean-Baptiste Colbert, ministre de Loís XIV (n. 1619)
- 12 de setembre - Rei Anfós VI de Portugal (n. 1643)
- Jacob Stainer, laütièr austriac (n. c. 1617)


text:
Miquèl de Nòstra Dama
Miquèl de Nòstra Dama (Sant Romieg de Provença, 14 de decembre de 1503 – Selon de Provença, 2 de julhet de 1566), pus conegut jol nom latinizat de Nostradamus foguèt un mètge e astrològ provençal[1] Mai que mai conegut pel seu libre Les Propheties, que foguèt editat pel primièr còp en 1555, e que dempuèi daissèt practicament pas d'èsser publicat. Sas profecias suscitèron un fòrt interès dins lo public, que représ per la premsa populara faguèt que li foguèsse atribuida la prediccion de mantun eveniment mondial màger. Fòrças fonts academicas mantenon que las associacions faitas entre aquestes eveniments mondials e los quatrins de Nostradamus son largament lo resultat de malas interpretacions (de còps que i a deliberadas) o alara son tròp teunhas per que pòscan constituir de pròvas d'un que que siá poder predictiu genial. En mai, cap de las fonts citadas a pas jamai provesit d'evidéncia que qualqu'un auriá interpretat los quatrins de Nostradamus pro especificament per permetre d'identificar clarament un eveniment qual que siá per avança[2].
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància[modificar | modificar la font]
Nascut lo 14, o lo 21 de decembre de 1503 a Sant Romieg de Provença, que son luòc de naissença supausat i existís totjorn, Miquèl èra un dels nòu enfants de Reinièra de Sant Romieg e del mercant de gran e notari Jaume de Nòstra Dama. La familha de Jaume èra josieva, mas son paire Gui Gassonet, se convertiguèt al catolicisme cap a 1455, e prenguèt lo nom crestian de Pèire de Nòstra Dama (d'après lo sant del jorn de la conversion)[3]. Sos fraires e sòrres coneguts son Delfina, Joan I (a l'entorn de 1507–77), Pèire, Ector, Loís (nascut en 1522), Bertrand, Joan II e Antòni (nascut n1523)[3][4][2].
Se coneis paucas causas de mai de l'enfància de Nostradamus, e mai que i aja una cresença fèrma que foguèsse educat pel sieu rèire-grand mairal Joan de St. Romieg[5], fait que es discutible amor de la desaparicion de las donadas istoricas après 1504, quora l'enfant aviá sonque un an[6].
Ans d'estudis[modificar | modificar la font]
A l'edat de quinze ans, Nostradamus dintrèt a l'Universitat d'Avinhon per estudiar lo bachelierat. Après un pauc mai d'un an (quora deviá ja aver estudiat lo trivi classic en retorica, gramatica e logica, pus segurament que lo quadrivi posterior de geometria, aritmetica, musica e astronomia/astrologia), se vegèt obligat d'abandonar Avinhon quand l'universitat tanquèt sas pòrtas davant l'irrupcion de la pèsta negra. Après aver daissat Avinhon, Nostradamus viatgèt a travèrs lo país uèit ans per cercar d'èrbas medicinalas. En 1529, après qualques annadas coma apoticari, dintrèt a l'Universitat de Montpelhièr. Ne foguèt forabandit pauc après pel procurador de l'universitat, Guilhèm Rondelet, quora se descubriguèt qu'aviá exercit coma apoticari, un mestièr manual, expressament defendut pels estatuts de l'universitat[7]. Lo document del faidiment (BIU Montpellier, Register S 2 folio 87) existís totjorn a la bibliotèca de la facultat[2]. Pasmens, d'unes de sos publicadors e correspondents lo diguèron encara "Doctor". Après son fòrabandiment, Miquèl contunhèt de trabalhar, benlèu sempre coma apoticari, e venguèt celèbre en crear la "pilula ròsa" supausada de protegir de la pèsta negra[8].
Maridatge e profession[modificar | modificar la font]
En 1531 Miquèl de Nòstra Dama foguèt convidat per Juli Cesar Scaliger, un saberut d'origina italiana, a venir a Agen[3]. Ailà, esposèt una femna que son nom es pas segur (benlèu Enrieta d'Encausse), que li donèt dos mainatges[9]. En 1534 sa molhèr e sos enfants defuntèron, possiblament de la pèsta. Après sas mòrt, contunhèt de viatjar, traversèt França e benlèu Itàlia[3].
A son retorn en 1545, assistiguèt lo famós mètge Loís Serre dins son combat contra l'epidemia de pèsta a Marselha puèi s'ataquèt de son costat a l'epidemia a Selon de Provença e a Ais de Provença. Finalament, en 1547, s'installèt a Selon de Provença dins l'ostal qu'existís uèi, que i esposèt una rica veusa nomenada Anna Ponsarda, amb qui aguèt sièis enfants – tres filhas e tres filhs[3]. Entre 1556 e 1567 el e sa molhèr crompèron un tretzen de las parts d'un projècte de canal gigantesc organizat per Adam de Crapona per irrigar largament Selon de Provença e la Crau vesina amb l'aiga de Durença[6].
Endevinaire[modificar | modificar la font]
Après una autra visita en Itàlia, Nostredama comencèt de s'alunhar de la medecina cap a l'oculte. Seguissent la tendéncia populara, escriguèt un almanac en 1550, pel primièr còp latinizèt son nom de Nostredama a Nostradamus. Foguèt tant encoratjat pel succès de l'almanac, que decidiguèt de n'escriure un cada an.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Enciclopedia.cat
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Lemesurier, Peter, The Unknown Nostradamus, 2003
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Leroy, Dr Edgar, Nostradamus, ses origines, sa vie, son oeuvre, 1972, ISBN 2-86276-231-8
- ↑ Lemesurier, Peter, 'The Nostradamus Encyclopedia, 1997 ISBN 0-312-17093-9
- ↑ Chavigny, J.A. de: La première face du Janus françois... (Lyon, 1594)
- ↑ 6,0 6,1 Brind'Amour, Pierre, Nostradamus astrophile, 1993
- ↑ Benazra, R, Espace Nostradamus
- ↑ Nostradamus, Michel, Traite des fardemens et des confitures, 1555, 1556, 1557
- ↑ Maison de Nostradamus at Salon


text:
Banhèras de Luishon
Banhèras de Luishon (locaument: Banhères de Luishon, Bagnères-de-Luchon en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Luishonés, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Qu'ei ua estacion termala e ua estacion d'esqui (Luishon-Superbanhèras), situada dens los Pirenèus a 50 km au sud-oèst de Sent Gaudenç a la frontièra dab Espanha au sud deu departament de la Nauta Garona sus l'arriu Pica.
Au sud, las montanhas deu Luishonés que forman ua barrièra naturala. Cap a l'èst Luishon que comunica dab la Val d'Aran peu còth deu Portilhon e dab la Val de Loron a l'oèst peu còth de Peirasorda.


text:
Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti
L'Estadi Monumentau Antonio Vespucio Liberti (var : Estadi Monumental...), mei conegut dab los noms de Estadi Monumentau o Monumentau o Estadi de River Plate) qu'ei l'estadi deu club argentin de fotbòl River Plate. Qu'ei situat a Buenos Aires dens lo quartièr de Belgrano, a la termièra deu quartièr de Nuñez (dab lo quau b'ei mei que mei associat).
Qu'ei l' estadi màger d'Argentina e lo lòc on e's debanè la finau deu Campionat Mondiau de Fotbòl de 1978.
Que ho inaugurat lo 25 de mai de 1938 a l'escadença de la rescontra enter River Plate e lo club urugaian Peñarol. A l'epòca b'èra pas acabat e lo son ceucle qu'èra pas barrat ; per aquesta rason que ho chafrat la Herradura (lo her de chivau en castelhan.
Lo ceucle deu hèr de chivau que ho barrat en 1955 [1] mes dab ua tribuna inclompleta e mei baisha que non pas las tres autas.
En 1978, a l'escadença de la Copa deu Monde de fotbòl, que vadó estadi mondialista (l'estadi principau de la competicion, on e's joguè la finau) e la darrèra tribuna que ho competada.
Qu'ei egaument lo lòc on e's debanan los concèrts de massas deus artistas de grana renomada e deus grans espectacles com, per exemple : Bon Jovi, The Ramones, The Rolling Stones, Madonna, Robbie Williams, David Bowie, Paul McCartney, Roger Waters, U2, Guns N' Roses, Michael Jackson, Rod Stewart, Eric Clapton, Red Hot Chili Peppers, Slayer, Aerosmith, The Police, Evanescence, Keane, Beck, Metallica, Kiss, Tina Turner, Franz Ferdinand, Peter Gabriel, Bruce Springsteen, Ozzy Osbourne, Bob Dylan, AC/DC, Velvet Revolver, Korn, Black Sabbath e High School Musical. Los grans grops argentins com Soda Stereo, Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota e Serú Girán qu'i hen los lors gran concèrts de massas.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ El Gráfico, Especial N° 5. River Plate, historia, presente, futuro. Buenos Aires : Atlátida, 1963.
Estadi : Lo Monumentau - La Maquina - Superclassic - Jogadors
- Jogadors famós : Carlos Peucelle - Bernabé Ferreyra - Adolfo Pedernera - Félix Loustau - Ángel Labruna - Juan Carlos Muñoz - José Manuel Moreno - Ubaldo Fillol - Norberto Alonso - Sergio Goycochea - Enzo Francescoli


text:
Tacit
Publi o Gaius Corneli Tacit (56 - 118), istorian roman, foguèt un senador, cònsol e governador roman.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Interamnas en Gàllia Narbonesa, benlèu a Vaison. Filh de patricians, recebèt una educacion complèta a Roma, benlèu foguèt discípol de Quintilian. Sevèra e disciplinat, se maridèt amb la filha de Gneu Juli Agricola, conquistador de Britània, per aquò se supausa qu'aperteniái a una familha rica.
Exerciguèt divèrsas magistraturas a l'epòca de Vespasian e Titus, foguèt pretor amb Domician, e tanben èra a l'encòp membre del collègi sacerdotal (quindecimvir sacrorum) amb qualitat per dirigir las fèstas secularas ordenadas pel nom de l'Emperador.
Viatgèt per Britània e Germania (89), amb Nerva foguèt nomenat consul suffectus (cònsol suplent), dignitat vacanta aprèp la mòrt de Virgini Ruf. En 99 exerciguèt divèrsas foncions aferentas a sa magistratura de cònsol suplent, e quand abandonèt la politica se consagrèt a l'escritura de sas istòrias.
Se sap pas quand moriguèt, pasmens se sap que subrevisquèt a Trajan. La part màger de las referéncias de sa vida nos venon de la correspondéncia qu'escambièt amb Plini lo Jove e de sos pròpris escrits.
Son metòde istoric se caracteriza per una temptativa de demorar imparcial. Utiliza coma fonts los testimònis orals o escrits a que, mas pas totjorn, dona crèdit e los torna transcriure.
Las motivacions que l'interèssa son los umans que n'estúdia la psicologia.
Òbras[modificar | modificar la font]
D'entre los racontes istorics cal citar:
- De vita et moribus Iulii Agricolae (Vida e mòrt de Juli Agricola), una biografia de son sògre Juli Agricola
- Historiarum libri (Libre d'istòria), relata de l'epòca entre Galba e Domician (ont prepausèt de far un contunh de recit amb l'epòca de Nerva e Trajan, pareis qu'arribèt pas al tèrme)
- Annalas, òbra istorica sul periòde compres entre la mòrt d'August e aquela de Neron plan segur son òbra mai coneguda perque i explica l'origina dels cristians: « son nom deriva de Crist, quin pendent l'Empèri de Tibèri foguèt executat per ordre de Ponç Pilat, procurador de Judèa »" e es considerat coma una de les pròvas de l'existéncia reala de Jèsus de Nazaret
- Dialogus de oratoribus òbra de 81 aproximativament e ont se tracta del tema de l'educacion romana e l'oratoria
- De origine ac situ Germanorum, monografia sus l'etnografia de Germania.


text:
Peptid
Los peptids (del grèc πeπtoς, « digerible ») son una familha de moleculas formadas de l'union de divèrses aminoacids en un òrdre determinat per formar un polimèr. Los aminoacids son ligats entre eles per lo nomenat ligam peptidic. Lo ligam entre los atòms d'azòt e de carbòni a un cèrt caractèr de ligam doble; aiçò fa que la distància C-N siá un pauc mai corta, e que lo grop mesura siá plan. Los peptids, coma las proteïnas, son presents en la natura e son responsables d'un grand nombre de foncions biologicas, que fòrça que son pas encara conegudas. Los peptids se diferéncian de las proteïnas en que son mai pichons (an mens de 10 000 o 12 000 Da) e que las proteïnas pòdon èsser formadas de l'union de divèrses polipeptids, e de còps grops prostetics. Un exemple de polipeptid es l'insulina, que se compausa de 55 aminoacids e se coneis coma una ormona d'après la foncion qu'a dins l'organisme. L'union d'un bas nombre d'aminoacids dona luòc a un peptid:
- Oligopeptid: Nombre d'aminoacids < 10
- Polipeptid : Nombre d'aminoacids > 10
- Proteïna: Nombre d'aminoacids > 100


text:
Guèrra frontaliera Sovietojaponesa
la Guèrra frontaliera Sovietojaponesa foguèt una tièra de batalhas que se debanèron ai frontieras entre l'URSS, Mongolia e Manchoria sota ocupacion japonesa de 1938 a 1939. Opausèt l'armada sovietica, ajudada per la cavalariá mongola, a l'armada japonesa, ajudada per d'unitats de Manchokuò (estat « independent » de Manchoria sota protectorat japonés), mai lei tres país foguèron jamai oficialament en guèrra. S'acabèt per una victòria sovietomongola e la signatura d'un tractat de neutralitat entre Sovietics e Japonés.


text:
30
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 30 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Perseguida dei luchas per lo poder en partida delaissat per l'emperaire Tibèri retirat sus l'illa de Capri. Après son succès de l'annada precedenta, lo prefècte dau pretòri ganhèt una autra lucha importanta còntra lo darrier eiretier legitim oficiau nomat en 23. D'efècte, descurbiguèt un complòt còntra l'emperaire organizat per Drusus Iulius Caesar e sa maire Agripina l'Ainada. Aquò li permetèt d'arrestar sei rivaus que foguèron condamnats per Tibèri. Sejan venguèt alora lo mèstre de Roma mai foguèt arrestat e executat tre l'annada seguenta.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après sei victòrias de l'annada precedenta, l'emperaire Guang Wudi (25-57) se preocupèt de sometre d'un biais vertadier lo senhor Wei Xiao qu'èra son vassau e son aliat dempuei 25 mai qu'èra tanben lo senhor quasi independent d'una partida de la Vau dau Fluvi Jaune. Aquò assaièt de negociar lo mantenement de son autonòmia mai aquò mau capitèt entraïnant lo començament d'una guèrra de quatre ans que s'acabèt per una victòria imperiala en 34.


text:
Gaston II de Fois-Bearn
Gaston II de Fois-Bearn (1308 - Sevilha, 1343) que ho lo comte Gaston II de Fois, vescomte Gaston IX de Bearn e coprinci d'Andòrra a partir de 1315. Qu'èra lo hilh de Gaston I de Fois, VIII de Bearn e tanben coprinci d'Andòrra dab Joana d'Artés. Qu'èra tanben lo pair deu famós Gaston Febus.
En 1315, a l'etat de 7 ans, qu'eretè deu títol de comte de Fois e vescomte de Bearn devath la regéncia de la soa mair (qui he empresoar mei tard). Com lo son hilh arron, qu'avó de pelejà's contre lo comte d'Armanhac e tanben d'afrontar un problèma de vassalitat dens lo contèxte de la debuta de la Guèrra de Cent Ans : Fois qu'èra devath ua vassalitat francesa mentre que Bearn qu'èra sosmés a ua vassalitat anglesa. Gaston II que causí de servir pas sonque deu costat Francés.
Que combató tanben en Espanha contra los musulmans e qu'ei atau que trobè la mort.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Ostal de Comenge-Carcassona-Fois
- Vescomte de Bearn
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Istòria dels Pirenèus Atlantics
- Istòria de Bearn
- Personalitat bearnesa
- Sobeiran de Bearn
- Comte de Fois
- Personalitat del sègle XIV
- Naissença en 1315
- Decès en 1343


text:
Adrian
Adrian, pichon nom d'origina latina derivat d'Adria, vila de Venècia (que donèt son nom a l'Adriatica) se festeja lo 8 de setembre.
Adrians celèbres[modificar | modificar la font]
- Adrian emperaire de Roma.
- papas :
- sants : Se tròba dins lo martirològ quatre sants Adrian:
- lo 1èr, Adrianus, qu'èra oficièr dins l'armada de Galèra e que combatiá los Crestians, se convertiguèt a la vista de l'eroïsme de sos enemics, e sofriguèt lo martir a Nicomedia vèrs 306 (se l'onora lo 8 de setembre)
- lo 2nd patiguèt la mòrt a Cesarèa en Palestina, en 309 (se l'onora lo 5 de març)
- lo 3en, sant Adrian de Cantorberí, foguèt mandat pel papa Vitalian presicar la fe en Grand Bretanha, e i moriguèt en 720 (se l'onora lo 4 de genièr)
- lo 4en, evesque de St Andreu en Escòcia, patiguèt lo martir en 874 (se l'onora lo 4 de març).
- Adrian de Tir, retor grèc del sègle II.
- Adrian de Castello (v.1460–v.1521)
- Adrian d'Orleans, comte palatin
- Bon Adrian Jannot de Moncey (1754–1842) marescal d'Empèri
- Adrian Brody, actor
- Adrian Zeller, òme politic


text:
Mossolens
Mossolens (Moussoulens en francés) es una comuna lengadociana en Lengadòc en Cabardés, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'Airal urban de Carcassona, Mossolens es situada sus la Rojoana e sus l'anciana RN629 entre Montoliu e Pesens.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Cabardés.


text:
Tir (Liban)
Tir es una granda vila du Liban. Cap luòc del Caza de Tyr dins la Mouhafazah del Sud Liban. La vila de Tir es situada a 70 quilomètres al Sud de Beirot e a 35 quilomètres al Sud de Sidon.
Somari
Los diferents noms de Tir[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Tir se situa dans la Fenicia miègjornala a qualques 70 km al sud de Beirot (Berytos dins l'antiquitat) e a 35 km al sud de Sidon (Saida en arabi), gaireben a mièg camin entre Sidon al Nòrd e Acre al sud, e a qualques quilomètres al sud du Litani (Leontes dins las fonts classicas).
Dins l'Antiquitat, la vila èra compausada de doas partidas, l'una insulara e l’autra continentala. La vila insulara èra situada sus un ròc, que son nom « SR » que significa en fenician "lo ròc". Separada del continent par un estrech de 500 a 700 mètres de larg. I aviá dos pòrts, « lo port Sidonian » al nòrd, e « lo pòrt egipcian » al sud.
S'anant de Tir cap al nòrd en direccion de Sidon, passam prèps de la font ‘Ain Babouq, puèi prèp de la font termala ‘Ain Habrian, e arribam a Nahr (flum, riu) el Qasmiyé qu'es la partida inferieura du Nahr el Litani. Aquel flum constituava la frontièra Nòrd entre lo reialme de Tir e aquel de Sidon.
Un autre camin costièr fòrça important anava de Tir cap al sud, l’escala de Tir que franchís Ras el Abyad que, a esquèrra mena a Oum El Amed situat sus un puèg e que, cap al sud mena a Akzib e a Acre e fin finala a Aïfa e al mont Carmel, que constituan la frontièra sud del reialme de Tir.
Istòria[modificar | modificar la font]
L’istòria de Tyr se confond amb aquela Sidon subretot perque, sus mai d'uns periòdes, èran unificadas. Erodòt que visitèt la vila en 450 AbC foguèt informat pals prèstres del temple de Melqart que la vila aviá estat fondada al meteis temps que lo temple e que Tir èra abitada dempuèi 2 300 ans, çò que dona la data de 2700 AbC.. Aquela data foguèt atestada per l’arqueologia.
Entre lo tresen e la fin del segon millenari, Tir n’aviá qu’un ròtle segondari dins l’istòria del Orient Mejan. Figura dins los tèxtes egipcians del IInd millenari per sa situacion estrategica miègjornala; mas èra pas qu’un pòrt pichon d’escala entre l’Egipte e Biblòs. L'estatut de Tir entre lo reialme de Totmòsis II e Ramsès III li permetèt de profeitar de sa posicion per desvelopar son ròtle coma pòrt estrategic, son comèrci e son industria.
Pareis que l'union de Tir e de Sidon foguèt favorabla entre lo sègle X e IX AbC. Aprèp la desfacha de Loli (fin del sègle VIII), pendent de l’invasion assiriana, Baalu reinava sus Tir (començament del sègle VII) e Sidon la prenguèt aprèp lo refús de cooperacion amb los assirians. Atat, l’interior del reialme de Tir venguèt província assiriana mas l’activitat comerciala e maritima contunhava d'aumetar fin a l’arribada d’Alexandre lo Grand.
L'egemonia feniciana sus la còsta al sud de Fenicia s’espandissiá fins a Ascalon. La preséncia dels fenicians es affirmada par l’arqueologia (escavacions d’Akhziv, de Tell el fukhar, de Tell Keisan, de Kabri, del Mont Carmel, d'Atlit, de Shiqmona, de Dor, d'Ascalon, de Tell el kheleifeh, d'Arad, d'Ashdod, Azor).
Quand Nabucodonosòr II venguèt rei de Babilònia, aprèp la casuda de Niniva en 612, assetgèt Tir pendent 13 ans (635-610), mas d'ipotèsis evòca coma de compromís s'establiguèt entre los Tirians e los Babilonians al tèrme de Tir conservariá una cèrta autonomia.
En 539, Cirus dintrèt a Babilònia vencedor del babilonians e comencèt un periòde novèl. Integrats dins l'Empèri Pèrsa aquemenid, los fenicians commencèron frapar lor moneda e Tir fabricava de flòtas pels sobeirans aquemenids (surbretot per lors guèrras contra los Grècs).
Aprèp la victòria d'Alexandre suls Pèrsas, a Issos las ciutats fenicianas comencèron a s'aligar al novèl conquerent. Levat Tir que resistiguèt en 332 a Alexandre amb un sètge de 7 meses. Tir, a l'epòca, èra situada sus una illa mas Alexandre capitèt a bastir una levada cap a l'illa e la vila passèt de la dominacion pèrsa a la dominacion grèga.
Aprèp la mòrt d’Alexandre lo Grand (junh 323) son reialme foguèt separat e aflaquit. Ptolemèu Ièr fondèt sa dinastia en Egipte en 305-304 e adoptant la politica egipciana anciana, se tornèt cap a Fenicia. Ocupèt Tir e las autras ciutats fenicianas. Jos aquel reailme comencèt la primièra edat tiriana (275/4 AbC.).
L’aflaquiment de l’Estat lagid aprèp la mort de Ptolemèu IV (203/2 AbC.) marquèt la fin de la dominacion lagid e la Fenicia del sud passèt jos la tutèla dels Seleucids vèrs 200 AbC. La segonda edat tiriana debutèt vèrs 126 ABC. e s'acabèt vèrs 69-70 ApC.
En 64 AbC., los romans tornèron organizar la region creant la província de Siria sus las ruïnas de l'anciana Siria seleucid e Tir coneguèt la Pax Romana.
La ciutat feniciana venguèt una vila de província romana tranquilla.Le Nòu Testament conta un viatge de Jèsus (Mc 7:24). Una glèisa creitiana i foguèt fondada, e los Actes dels Apòstols declaran que Pau de Tars i demorèt sèt jorns tornant de Chipre (Ac 21:3). Un evescat es atestat dempuèi la fin del sègle II. Ui concili s'i debanèt en 355. Selon Jiròni de Stridon, lo paire de la Glèisa Origèn i morriguèt, e es enterrat dins la basilica.
En 636, Tir tombèt jos la dominacion dels Arabis. Passèt enguida als Seldjoukides (1089), puèi foguèt presa pels crosats (1124). En 1291, foguèt presa pels Mamelocs.
En 1920, aprèp la dominacion otomana, Tir es restituïda a la republica Libanesa.
Patrimoine mondial de l'UNESCO[modificar | modificar la font]
Lo center urban de Tir es inscrit sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 1983.
Le patrimòni cultural de Tir es constituit de[1] :
La vila antica[modificar | modificar la font]
- Muralhas fenicianas,
- Andana principala bordada d’una colomnada e de trepadors,
- Arenas romanas,
- Quartièr residencial,
- Castèl Crosat,
- Palèstra,
- Tèrmes,
- Carrièra quadrilhadas,
- Catedrala Crosada[2].
La necropòli (El-Bass)[modificar | modificar la font]
- Necropòli,
- Arc monumental,
- Carrièra romana e caussada bizantina,
- Aqüeducte,
- Ipodròma.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- Perpinhan, Catalonha
Galariá[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ In Unesco, 1983, by Maurice CHEHAB, alara Director general de las antiquitats de Liban
- ↑ Dins la catedrala Crosada de Tir foguèt enterrada Frederic Barbarossa.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Bariaa Mourad, Du Patrimoine à la Muséologie. Conception d'un musée sur le site archéologique de Tyr, Tèsa de DEA; Musèum Nacional d'Istòria Naturala, París, 1998.
- (fr)A. Poidebard, Un grand port disparu - TYR - Recherches aériennes et sous-marines 1934-1936, ed: Libr. Orientaliste Paul Geuthner, París, 1939.
- (fr)UNESCO, Proposicion d’inscripcion sus la Lista del Patrimòni Mondial somés pel Liban, Unesco, París, 1983.
- (fr)Sabatino Moscati Les Phéniciens, Arthème Fayard, París (1971) ISBN 2501003543.
- (fr)Josette Elayi, Recherches sur les cités phéniciennes à l'époque perse, Institut Universitari Oriental, Nàpols 1987.
- (fr)Josette Elayi, Économie des cités phéniciennes sous l'Empire perse, Institut Universitaire Oriental, Naples 1990.
- (en)J. Elayi et A.G. Elayi, The Coinage of the Phoenician City of Tyre in the Persian Period (5th-4th cent. BCE), ed: Éditions Peeters, Leuven 2009 (ISBN 978-90-429-2202-0).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ar) (fr) (en) site de la vila de Tit (Sour) sur Localiban
- (ar) Site yasour
- Melkan Bassil, Panorama interactiu a 360 grases del site arqueologic de Tir


text:
Subreòme
Lo subreòme (var. suberòme, sobreòme) (en alemand: Übermensch) es, segon Friedrich Wilhelm Nietzsche una persona capabla de generar son sistèma pròpri de valors venent de sa volontat de poder, una idèa expausada dins son libre Atal parlava Zaratustra, Ecce Homo e L'Anticrist. Segon Nietzsche, las valors tradicionalas representadas pel cristianisme someton las personas mai feblas a una morala esclava, dins un estat de resignacion e de conformisme al subjècte de lor environament. Aquelas valors devon desparéisser per crear unas autras novèlas que representen lo prototipe de l'òme ideal, qu'apèla subreòme, definit per el coma lo sens de la tèrra, segur, independent e individualista, que se daissa pas portar per la multitud (al contrari de las personas feblas, que se daissan portar per las tradicions e las nòrmas establidas). Lo subreòme crei pas en l'espèr religiós après la mòrt, mas solament en çò de real e en çò de visible e se daissa portar per sas passions e sos sentiments mas, a l'encòp, se domina el-meteis. Nietzsche contraditz totalament Platon e Socrates, que consideravan totalament necessari lo contraròtle de las passions. Crei que Socrates es lo colpable de la morala de tropèl de la societat occidentala.


text:
John Ronald Reuel Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien, mai conegut coma J. R. R. Tolkien (Bloemfontein, Africa del Sud, 3 de genièr de 1892 - Bournemouth, 2 de setembre de 1973) foguèt un filològ, escrivan e poèta britanic. Es conegut mai que mai per son òbra màger: Lo Senhor dels Anèls. Sos libres venguèron un vertadièr succès dins lo mond anglosaxon durant las annadas 1960. Laissèt un nombre important de material inedich que son filh Christopher Tolkien a publicat parcialament long dels ans.
Èra un catolic fervent. Amic pròche de C. S. Lewis, fasiá partida coma el del grop literari dels Inklings. En 2008, The Times lo classifiquèt seisen dins una lista dels cinquanta autors britanics mai importants dempuèi 1945 (en anglés: "The 50 greatest British writers since 1945"). La revista Forbes lo situèt dins las cinc primièras celebritats mòrtas que generèron mai de beneficis en 2009.


text:
George Enescu
George Enescu (Liveni, lo 19 d'agost de, 1881 – París, lo 4 de mai de 1955, París) que ho un violonista, un cap d'orquèstra e un compositor moldav e qu'ei considerat com un deus musicians màgers de Romania.
Qu'estudiè au conservatòri de Viena puis a París (dab Jules Massenet e Gabriel Fauré) ; que gavidè lo Philadelphia Orchestra e lo New York Philharmonic. Que s'installè definitivament a París arron la Segonda Guèrra Mondiau e l'instauracion deu regim prosovietic en Romania. Yehudi Menuhin, Christian Ferras, Ivry Gitlis e Arthur Grumiaux, que hon los sons eslhèves.
Qu'ei sepelit au cemitèri deu Père Lachaise a París.


text:
Barre (Tarn)
Barre [1][2] (Barre en francés) es una comuna lengadociana en Caunés situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a la punta èst del departament de Tarn, Barre es al tèrme del departament d'Avairon.
Lo vilatge es bastit sus los Monts de La Cauna.
Clima[modificar | modificar la font]
Barre se trapa a tèrme de las influéncias oceanicas e mediterranèas. Encara, son altitud influís sus las temperaturas e las precipitacions. Lo clima es fred e umide l'ivèrn. L'estiu es caud, fins a sec, quand l'influéncia mediterranèa es fòrta.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Cabanas e Barre èran doas comunas distintas en 1790, lèu reünidas fins a 1900.
- En 1900 la comuna es separada en dos: Barre e Lo Molin Màger.
- En 1790, dins la comuna i aviá 2 parròquias: Nòstra Dama de Barre e Sant Alari de Cabanas.
- La parròquia de Nòstra Dama del Molin Màger foguèt creada lo 9 d'octobre de 1843.
- La parròquia de Sant Josèp de Gòs foguèt creada lo 5 de febrièr de 1855.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Estatue pèira levada de Cantol
- Glèisa de Nòstra Dama de Barre
- Glèisa de Sant Josèp de Gòs
- Castèl de Gòs
- Forn banal de Gòs
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Loïsa Paulin i foguèt institutritz
- Lo marescal Solt, que passèt a Barre en 1815, de retorn de Waterloo, deguèt lèu fugir l'albèrga Tabaries, devant que la las gents manifestavan.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Lucien Aguié, Le Débutant. Barre avant la Guerre, Centre de Recherche du Patrimoine de Rieumontagné, 2006
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Fraisse d'Agot
Fraisse d'Agot (Fraisse-sur-Agout en francés) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat en montanha d'altitud mejana, dins los monts de Somalh, a la broa d'Agot, dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.
Masatges de la comuna[1][modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La pèira levada de Picarèl
- Lo site inventariat del Prat d'Alaric, bòria cobèrta de ginèstas.
- Lo site inventariat del lac del saut de Vesòla
- Forn de masada del Camp Baissin
- La pèira levada del Camp Baissin
- Las entalhas del Sierre del Camp Baissin
- Castèl dels sierres (ancian P.C del maquis de Torette, en 1939-45).
- Lo pòrt de font frecha.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins aquesta seccion, los noms autentics dels masatges son pas completament assegurats; demandan d'informacions complementàrias, e eventualament de correccions.


text:
Arrianisme
L'arrianisme èra una tendéncia teologica dau cristianisme basada sus leis estudis e leis ensenhaments d'Arri (256-336). Fòrça populara pendent l'Empèri Roman e lei premiers sègles de l'Edat Mejana, foguèt qualificada d'eretgia au sègle IV. Pasmens, aquela condemnacion foguèt pas sufisenta car mai d'un emperaire roman, coma Constantin Ièr, o mai d'un pòble barbar coma lei Gòts èran arrians. Ansin, una tiera de concilis se debanèron dins lo corrent dau sègle IV sus la question arriana que foguèt finalament condemnada definitivament. Puei, la desparicion dei reiaumes barbars arrians entraïnèt aquela de l'arrianisme.


text:
Nikolai Mikhailovich Przhevalskii
Nikolai Mikhailovich Przhevalskii (en rus: Hиkoлáй MиxáйлoBич ПpжeBáлbckий), (12 d'abril de 1839-1èr de novembre de 1888), foguèt un geograf rus d'origina polonesa e explorator de l'Asia Centrala e de l'èst. Emai qu'atenguèsse pas jamai sa tòca finala, Lhassa en Tibet, viatgèt a travèrs de regions desconegudas cap a l'oèst, coma lo nòrd de Tibet, los actuals Qinghai e Jongària[1]. Contribuiguèt significativament a la coneissença europèa de l'Asia Centrala e foguèt lo primièr europèu a descriure lo Caval de Przewalski[2], espècia que uèi pòrta son nom.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Luce Boulnois, Silk Road: Monks, Warriors & Merchants, 2005, Odyssey Books, p. 415 ISBN 962-217-721-2
- ↑ The Timetables of Science; pagina 304


text:
Wikipèdia:Projècte/Interwiki
Hello,
I have studied Occitan and I can read it, but cannot write it well.
I shall be very thankful if you would be able to translate this page into your language and correct my spelling mistakes.
Be bold!
Thanks in advance. --Amir E. Aharoni 11 d'agost 2008 a 13:59 (UTC)
Goal[modificar | modificar la font]
Aqueth projècte que debutè sus la Wikipèdia en ebrieu. Que'u podètz léger la soa istòria sancera e lo projècte dinc au son cap aquiu :
Aquesta paja sus la Wikipèdia en occitan qu'ei ua aviada entà fin finau completar aqueth projècte aquiu.
Que podètz trobar aquiu:
- Ua lista on son estruçats tots los artice qui n'an pas cap interwiki ligam de cap a la wikpèdia en anglés.:
- Ua lista de la categorias, pajas d'omonimia e ligams shens cap ligam interwiki.
- Mantuas listas de pajas dab coentas dab los ligams interwik exitint ja :
- Links to one foreign article from several Occitan articles - Aquò que vòu díser sovent que i deu aver erros en qauque lòc. Dilhèu l'article occitan e deuré estar trencat, juntat o tornat adobar. O dilhéu que l'article occitan qu'ei plan atau com ei, mes que son los articles en autas lengas qui deurén estar adobats. O dilhèu los ligams que son simplament faus.*:Links to several foreign articles from one Occitan article
- Links with character encoding problems
- Links with capitalization problems - Per exemple, o ligam de cap a l'article "Can" e deuré estar escrivut "Can" e non pas "can".
Esgranhar aquestas listas en bèth melhorar los ligams interwki qu'ei ua activitat agradiva - e que melhora hèra Wikipedia.
FAQ[modificar | modificar la font]
- Per qué aquesté projècte e mentau pas sonque pajas shens nat ligam de ap a la Wikipèdia en anglés ? Qu'ei çò que i a dab l'anglés ? E las autas lengas alavetz ?
- Lo tèxt Perl qui adoba la lista qu'ei limitat dens lo temps. Dens chic de temps otas las lengas que seran tractadas deu medish biais. La lista presenta qu'ei totun utila entà melhora la Wikipèdia en occitan.
- E poderí véder quauques estatisticas, per exemple - quant i a de pajas shens pas nat ligam intewiki ?
- Estatiticas exaustivas que seran publicadas au cas d'uas tempsadas.
- Esititz pas a deishar mei de quetions aquiu.
The code[modificar | modificar la font]
The Perl code for the program that searches for pages without interlanguage links is available at SourceForge:
It resides in SVN, under trunk/no-interwiki. There's no convenient installation script, makefile or test suite. It is all in the planning stage. If you want to try it out, check out the SVN tree:
svn co https://perlwikibot.svn.sourceforge.net/svnroot/perlwikibot perlwikibot
And read the perldoc:
cd trunk/no-interwiki perldoc prepare_noiw_list.pl
Feel free to contact the developer, Amir E. Aharoni, for any assistance.


text:
Per Bastet
Per Bastet o Per Bast (çò qui vòu díser l'Ostau de Bastet en egipcian) qu'ei ua antica ciutat de l'Egipte antica nomada Bubastis peus grècs. Uei lo son sit que s'apera Tell Basta en arabi e qu'ei tanhent de la vila actuau de Zagazig.
Que deu los son noms a la divessa deu cap de gata Bastet qui i èra venerada e qui i avèva lo son temple (uei en rueinas) on las recèrcas arqueologicas b'an permés de trobar ua grana quantitat de gats momificats dens la necropòli deu temple. Aqueth temple e la soa devocion populara e cultuau que ho drescrivuts au sègle -V per l'istorian grèc Erodòt. Lo culte de bastet qu'ei atestat desmpuish lo periòde tinita e luenh d'aquesta ciutat, çò qui mòstra ua grana influència de la ciutat.
L'istoria egipcian de lenga greca Maneton afirma que durant lo regnat de Hetepsekhemoi (IIau dinastia, durant lo periòde tinita) un terratrem que segotí la vila en bèth aubrir la tèrra qui engolí mantuas personas (de segur, arren n'atesta pas aquesta legenda hargada mantuns sègle après l'epòca pretendument descrivuda).
Situada au nòrd d'Egipte dens lo dèlta deu Nil, qu'èra la capitau deu 18au nòme.
Las restas arqueologicas trobadas dens la ciutat que pujan a l'epòca predinastica çò qui hè d'aquesta ciutat ua de las mei ancianas d'Egipte. Durant la IVau disnastia, los faraons Teti e Pepi Ièr qu'i bastín temples.
Durant las XXIIau e XXIIIau dinastias, que vadó quitament capitala deu lor reiaume. L'invasion pèrsa que la he declinar e quitament desbrembar dinc au sègle XIX quan l'extension e lo desvolopament de l'agricultura que mièn a la descobèrta de restas arqueologicas e de la grana necropòli de gats.


text:
La Republica
La Republica es un tractat de politica escrich pel filisòf Platon.
L'òbra es estructurada en dètz libres ont Platon parla pel biais de son mèstre Socrates.
Dins los quatre primièrs libres expausa las quatre teorias principalas sus l'origina de la Polis e lo concèpte de Justícia: Las mitologias tradicionalas, aquelas dels sofistas realistas (la justícia es pas autra cosa qu'aquel òrdre impausat per quin a la fòrça de se far obeïr), la teoria contractualista (metent en concuréncia lei e natura e la justícia es una convencion umana). Es aquí ont Socrates, en realitat Platon, expausa sa teoria de l'Estat essent un organisme ont la justícia es una armonia conscienta e viventa e la societat un fach natural.
Seguís l'òbra coma un contunh de reflexion sus la politica e las relacions entre los governants e los ciutadans. Balha una granda importància a l'educacion dels ciutadans (inclusas las dònas). Filosòfa sus l'idèa del ben. Expausa sa teoria de las quatre fasis de la coneissença e s'acaba amb la contemplacion finala de l'èsser suprèm. Presenta lo famós Mite de la cavèrna qu'explica las relacions entre los dos mondes, lo sensible (la cavèrna) e l'exterior (las idèas). Compara los sistèmas politics de l'epòca: timocracia d'Esparta, oligarquia, democracia e tirania.
Lo libre tempta de preveire las consequéncias de la mesa en practica de l'Estat juste que prepausa e fin finala analisa las diferéncias entre poesia e filosofia tot en afirmant la preponderéncia d'aquela darrièra.
La Republica es, pel mens d'una utopia sociala, un tractat de politica e una reflexion sus l’èsser uman. L'influéncia d'aquela òbra foguèt contunha dins la pensada politica de l'occident dins lo temps.


text:
Potz Sainte-Marie
Lo potz Sainte-Marie es un dels carbonatges principals de las houillères de Ronchamp. Es situat dins la region francesa de Franca Comtat. Lo potz, que foguèt cavat en 1864, foncionèt d'un biais irregular de 1866 a 1958. Lo "chevalement" de beton armat es de 1924. Dempuèi lo 29 de març de 2001, lo cavalament, darrièr testimoniatge arquitectural servat de las minas de carbon de Ronchamp, es estat inscrich demest los monuments istorics franceses e obtenguèt lo labèl "Patrimòni del sègle XX".


text:
Trípol (Libia)
Trípol es una vila de 1 680 000 estajants (2004) qu'es la capitala de Libia. En arabi se sona Taràbulus al Gharb, es a dire "Trípol de l'oèst" per la diferenciar del Trípol de Liban. La vila es situada a la broa del desèrt, al nord-oèst del país (32° 54' 8" Nòrd, 13° 11' 9" Èst) sus un tròç de territòri rocalhós que s'avança dins la mar Mediterranèa. Foguèt fondada al sègle VII abans JC pels fenicians que la sonèron Oea. Trípol es la vila pus granda, lo principal pòrt de mar e lo centre industrial e comercial pus grand de Libia. Es tanben lo sèti del govèrn e de l'universitat d'Al-Fateh. Vista la longa istòria de la ciutat, fòrça sits de Trípol an un grand interès arqueologic. Lo clima es mediterranèu, amb d'estius cauds e secs, d'ivèrns freges e de precipitacions moderadas.
La vila foguèt bombardada pels Estats Units en 1986 en represalhas del sosten supausat de Libia al terrorisme. Las sancions de las Nacions Unidas se levèron en 2003, çò que daissa preveire una aumentacion del trafec del pòrt e un efièch positiu sus l'economia de la vila.


text:
Viola (genre vegetal)
Las violetas e las pensadas son de plantas erbacèas vivaças de la familha de las violacèas qu'apartenon al genre Viola. Las violetas son de còps apeladas «èrbas de la Trinitat»
Somari
Espècias[modificar | modificar la font]
Lo genre Viola se descompausa en dos gropes caracterizats generalament per la disposicion dels petals :
- las violetas : dos petals cap al naut e tres cap al bas.
- las pensadas : quatre petals cap al naut e un cap al bas.
Las pensadas an balhat de varietats orticòlas de flors grandas. Las espècias son nombrosas, 500 espècias repartidas dins lo mond, e fòrman d'ibrids nombroses que rendon la determinacion de còps delicata.
Espècias europèas[modificar | modificar la font]
I a 91 espècias europèas dont 19 en França, 22 en Soïssa e 15 en Belgica
- Viola alba - Violeta blanca
- Viola arborescens - Violeta lenhosa
- Viola argenteria - Violeta d'Argentera
- Viola arvensis - Pensada dels camps
- Viola bertolonii - Violeta de Bertolon
- Viola biflora - Pensada de doas flors
- Viola calaminaria - Pensada calaminària
- Viola calcarata - Pensada dels Aups
- Viola canina - Violeta dels cans
- Viola cenisia - Pensada del Mont Cenis o Violeta del Mont Cenis
- Viola collina - Violeta dels puèches
- Viola cornuta - Pensada de bana
- Viola corsica - Pensada de Corsega
- Viola cryana - Violeta de Cry
- Viola diversifolia - Pensada de Lapeyrouse
- Viola elatior - Violeta elevada
- Viola hirta - Violeta eriçada
- Viola hispida - Pensada de Roan
- Viola jordanii - Violeta de Jordan o violeta de Provença
- Viola lactea - Violeta blanc de lach o violeta lactèa
- Viola lutea - Pensada dels Vòges
- Viola mirabilis - Violeta remirabla
- Viola nummulariifolia - Violeta dels fuèlhs de numulars
- Viola oblica
- Viola odorata - Violeta odoranta, originària del Bacin Mediterranèu
- Viola palustris - Violeta de las sanhas
- Viola parvula - Pichona pensada
- Viola persicifolia - Violeta dels fuèlhs de perseguièr
- Viola pinnata - Violeta dels fuèlhs penats
- Viola pseudomirabilis - Violeta del Larzac
- Viola pumila - Violeta nana
- Viola pyrenaica - Violeta dels Pirenèus
- Viola reichenbachiana - Violeta de Reichenbach o violeta dels bòsques.
- Viola riviniana - Violeta de Rivinus o violeta salvatja
- Viola rupestris - Violeta de las ròcas
- Viola saxatilis - Pensada de las ròcas
- Viola suavis - Violeta suava
- Viola thomasiana - Violeta de Tomàs
- Viola tricolor - Pensada salvatja o violeta tricolòra
- Viola valderia - Pensada de Valdieri
Autras espècias[modificar | modificar la font]
- Viola cucullata - Violeta cucullada (simbòl floral de la província canadiana del Nòu Brunswick)
- Viola hederacea
Varietats cultivadas[modificar | modificar la font]
- Comunament, s'apèlan pensadas, d'unas espècias e varietats orticòlas del genre Viola. De varietats nombrosas son de bon cultivar.
- L'ibrid Viola x wittrockiana es la varietat predominanta de pensada cultivada.
- Una sosespècia de la pensada salvatja, Viola tricolor hortensis, tanben es presenta.
- De varietats nombrosas son estadas seleccionadas per l'òme, dont la Violeta de Tolosa (emblèma de la vila de Tolosa) que fa partida de la familha de las violetas de Parma, varietats que lors flors an de petals multiples, fins a seissanta.
Cultura[modificar | modificar la font]
La violeta a besonh d'un sol neutre o calcari, pro umifèr e plan drenat. Es presenta sus l'integralitat dels continents. Se pòt reproduire de tres biaisses diferents :
- siá per pollinizacion classica de sas flors (flors dichas chasmogamas)
- siá en emetent un estolon que crearà un plant novèl
- siá en produsent de capsulas de granas per autopollinizacion (flors dichas cleistogamas)
La violeta florís a la prima per la màger part de las espècias e a la davalada se las condicions climaticas o permeton (alternància de nuèches frejas e de jorns cauds ensolelhats).
Las varietats orticòlas de pensadas son d'ibrids Viola x wittrockiana. Existisson tanben de varietats orticòlas nombrosas (cultivars) de viola odorata.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
La violeta odoranta s'utiliza :
- en confisariá, pels bonbons a la violeta elaborats a partir de flors frescas cristallizadas dins lo sucre. Son una especialitat de Tolosa.
- en perfumariá, pel celèbre perfum de violetas ; es una flor del parfum embreissant e suau que d'unes li an prestat un poder afrodisiac.
- antan, dins lo domeni de la santat, per sonhar los mals de cap, l'insomnia e la melancolia. E utilizat per garir l'acnèa e infeccion de la pèl.
Divèrs[modificar | modificar la font]
Dins lo lengatge de las flors, la violeta representa la timiditat, la modestia e la pudor, per allusion a la pichona coròlla que sembla esitar a sortir de son escrin de fuèlhs. Blava, testimònia de la fiseltat ; blanca, evòca lo bonur campèstre. Totjorn dins lo lengatge de las flors, la violeta simboliza l'amor secret. Es çò que significa en principi l'ofrenda d'un ramelet de violetas. Atal, dins la seria romanesca de las Joves Filhas, d'Henry de Montherlant, Andrée Hacquebaut depausa un ramelet de violetas davant la pòrta de Pierre Costals, que n'es amorosa, aquò embarrassa Costals.
Violeta es un pichon nom de femna. Aqueste nom es festat lo 5 d'octobre, a la Santa Flor, coma los autres pichons noms florals.
Napoleon Bonapart foguèt escaissat Paire La Violeta per sos soldats al moment de son sejorn a l'illa d'Èlba, perque deviá tornar amb las violetas, es a dire amb la prima. Aquesta flor foguèt apuèi lo signe de raligament dels bonapartistas pendent los Cent Jorns.
L'imatge de la violeta imperiala tornèt aparéisser en França jol Segond Empèri quand las Palmas Academicas adoptèron aquesta color en 1866. Violetas imperialas es tanben lo títol d'una opereta interpretada per Luis Mariano, d'en primièr sus la scèna del teatre Mogador puèi a l'ecran dins un filme de Richard Pottier en 1952, e que l'accion se situa jol Segond Empèri.
Existís una Confrariá de la violeta a Tolosa. Aquesta vila tanben es apelada la Ciutat de las violetas, perque la produccion d'aquesta flor i èra fòrt importanta. La Violeta es una de las recompensas decernidas per l'Acadèmia dels Jòcs Florals de Tolosa.
En Itàlia, la violeta es l'emblèma de la vila de Parma.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Viola dins Florabase (Austràlia Oèst) (en)
(Vejatz descripcion Viola)
- Referéncia ITIS : TSN 22030 Viola L. (en)
- Referéncia NCBI : Viola (en)
- Referéncia GRIN : genre Viola L. (en)
- Referéncia GRIN : familha Viola Batsch, nom. cons. (en)


text:
Aigafonda
Aigafonda[1][2] (Aiguefonde en francés) es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de Tarn (Miègjorn-Pirenèus).
Los abitants son los Aigafondeses.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge es pausat al pè de la Montanha Negra a quatre quilomètres de la vila de Masamet.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1831, la comuna absorbèt las ancianas comunas de Caucalièras de La Vaur e de Sant Albin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Lieux et monuments[modificar | modificar la font]
Lo castèl d'Aigafonda aparteniguèt a la familha d'Esperendiu. La construccion actuala data principalament del sègle XVII.
Notes et références[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
AMX-13
L'AMX-13 es un carri leugier francés produch entre 1953 e 1985. 7 700 unitats foguèron construchas que 3 400 èran destinadas a l’exportacion. De mai, divèrsei veïculs militars utilizèron d’elements d’aqueu blindat coma lo veïcul de transpòrt de tropas AMX-13 VCI o de canons mobils de 105 o 155 mm.
Desvolopat per l’Atelier de Construction d’Issy-les-Moulineaux a partir de 1946, l’AMX-13 foguèt comandat per lo premier còp en 1949 mai l’experimentacion s’acabèt solament en 1955. Per l’armada francesa, l’objectiu èra d’aver un carri aisament construch e capable de s’opausar ai T-34/85 dei fòrças sovieticas.
L’armament principau es donc compausat d’un canon de 75 mm desvolopat a partir d’aqueu dau carri alemand Panther e capable de tirar rapidament 12 obús sensa recargar. Entre 1964-1965, aqueu canon foguè completat per quatre missils anti-carri SS-11 situats a l’entorn dau tube de 75 mm. Enfin, egalament dins leis annadas 1960, lo canon de 75 foguèt remplaçat per un canon pus poderós de 90 mm.
Utilizat per França fins ais annadas 1980, aqueu carri es totjorn en servici au sègle XXI per divèrsei país coma Singapor. Lei veïculs indians e israelians participèron a divèrsei combats durant lei guèrras deis annadas 1960 onte lo carri foguèt utilizats en fàcia de carris de combat principau fòrça pus protegits coma lo Centurion britanic, lo Patton estatsunidenc e lo T-55 sovietic. I obtenguèt de resultats corrècts, especialament còntra lei blindats paquistanés en 1965.


text:
Bolívia
Bolívia (aperada tanben oficiaument Estat Plurinacionau de Bolívia - (quíchoa: Bulibya ; Aimara : Wuliwya ; Guaraní: Volívia), - ) qu'ei un país d'America del Sud. Confronta Brasil au nòrd e a l'èst, Paraguai e Argentina au sud e Chile e Peró a l'oèst. Bolívia que revindica la soa còsta atlantica annexada per Chile. Sa capitau constitucionau qu'ei Sucre.
Lo gentilici es bolivian -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans la conquèsta espanhòla, lo territòri de l'actuau Bolívia qu'acessó ua seria de civilizacions (dont ua de la màger que ho la civilizacion de Tiwanaku) ; ua partida deu son territòri actuau que's trobava gavidat peu Tawantinsuyu (l'Empèri deus Incas) au moment de l'arribada de las òsts espanhòlas.
Durant la tempsada coloniau Bolívia que ho denominada Haut Peró o Audiencia Reiau de Charcas. Lo espanhòus qu'expleitèn intensament las minas d'argent de la ciutat de Potosí. Lo Haut Peró que he partida de la Vicereiautat deu Peró abans d'estar inclús dehens la Vicereiautat de l'Arriu de la Plata a l'escadença de la soa creacion en 1776.
Au cap de las guèrras d'independéncia d'America deu Sud Bolívia que ho batejada en aunor deu liberator Simón Bolívar.
En 1879 Chile qu'invadí Bolívia en bèth annexar lo desèrt d'Atacama e la soas còstas pacificas durant la Guèrra deu Pacific. La sortida de cap a la mar que demòra dinc au dia de uei un punt de conflicte enter ambs país e un enjòc prioritari de la politica extrangèra de Bolívia.
En 1932 que petè la Guèrra deu Chaco enter Bolívia e Paraguai entau contròlle d'aquesta region. Fin finala, un acòrd enter ambs estats la partagè (mei que mei au prohèit de Paraguai).
Bolívia que conegó ua instabilitat politaca de las grana dinc au restabliment definitiu de la democracia en 1982.
Lo president Evo Morales que ho lo purmèr amerindian a gavidar la Republica ; gessit deu meitan sindicalista e productor de coca, qu'establí la nocion d'estat plurinacionau dab ua revindicacion de las culturas amerindianas e ua oposicion au Estats Units d'America e tot intevencion d'aqueth país dehens los ahars politics bolivians.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Bolívia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo 'Decreto Supremo N° 25894 de l'11 de seteme de 2000 declarè com lengas oficialas : Aymara, Aranoa, Ayoreo, Baaré, Besiro, Canichana, Cavineño, Cayubaba, Chácobo, Chomán, Pse Ejja, Guaraní, Guarasú´we (Pauserna), Guarayo, Itonama, Leco, Machineri, Mojeño-Ignaciano, More, Mosetén, Movima, Pacawuara, Quechua, Reyesano, Sirionó, Tacana, Tapieté, Toronoma, Uru-Chipaya, Weenhayek, Yaminawa, Yuki, Yuracaré. Vejatz Decreto Supremo N° 25.894. Autas duas lengas hon mei tard declaradas patrimòni cultural intangible dab caractèr d'oficialitat : lo Bésiro (Lei N° 3.204 del 30 de seteme de 2005, vedetz Ley N° 3.204) e lo Tsimané (Lei N° 3.603 del 17 de genièr de 2007, vedetz Ley N° 3.603)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portal del Gobierno Boliviano, en castelhan


text:
Stonehenge
Stonehenge es un monument megalitic del neolitic e de l'Edat del Bronze situat prèp d'Amesbury dins lo comtat anglés de Wiltshire, a pauc près a 13 km al nòrd de la vila de Salisbury.
Se compausa de talús de tèrra qu'enròdan mantun cercles de bèlas pèiras plantadas e es un dels sits preïstorics mai famós del mond. Los arqueològs pensan que las pèiras ficadas foguèron quilhadas entre 2500 e 2000 abans lo Crist, emai que los talús e valats exteriors que constituisson la pus anciana partida del monument, son datats d'a pauc près 3100 abans lo Crist. Lo sit es classat per l'UNESCO coma sit del Patrimòni Mondial.
Estructura[modificar | modificar la font]
Stonehenge I[modificar | modificar la font]
Lo primièr monument foguèt pas qu'un enclaus circular delimitat per una levada de tèrra e un valat exterior (7 et 8), mesurant a pauc près 110 m de diamètre, amb una dintrada principala orientada cap al nòrd-èst, e una autra mai pichona cap al sud (14). Aquò se trapava dins un camp penjarut (3100 abans lo C).
Stonehenge II[modificar | modificar la font]
Es un doble cercle concentric de setanta sièis pèiras ficadas que foguèron quilhadas vèrs 2600 ans abans lo Crist. Quaranta tres d'aquelas pèiras foguèron portadas de la region de Pembrokeshire dins lo País de Galas actual, a mai de 250 km pus luènh.
Stonehenge III[modificar | modificar la font]
Fin finala, un cercle central de 30 m de diamètre, constituit de trenta monolits de crès sonats Sarsen e portats del sit de Malborough Downs situat 40 km al nòrd. Mesuran dins los 4 m per en mejana 25 tonas caduna e son religadas per mantun lindèls pausats a lor somal.
Finalitat[modificar | modificar la font]
La tòca de la bastison d'aquel grand monument es desconeguda, mas se supausa que s'utilizava coma temple religiós, monument funerari o observatòri astronomic que servissiá a predire d'estacions.
Durant lo solstici d'estiu, lo solelh sortiá just en traversant l'axe del bastiment, causa que fa supausar que los constructors avián de coneissenças d'astronomia. Lo meteis jorn, lo Solelh s'amagava en traversant l'axe del Woodhenge, ont se son trobats multitud d'òsses d'animals e d'objèctes que fan pensar que s'i celebravan de grandas fèstas, probablament lo vèspre.


text:
Ebersmunster
Ebersmünster en alemannisch (Ebersmunster en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ebersmunster A situat en la plana de Alsace, a aperaquí quaranta quilomètres al sud de Estrasburg e una trentena de quilomètres al nòrd de Colmar.
Ebersmunster est située dans la plaine d'Alsace, à environ quarante kilomètres au sud de Strasbourg et une trentaine de kilomètres au nord de Colmar.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo tèxt aicí-dessous es un resumit de la pagina Istòria del luòc aicí-dessus.
Al temps dels Celtes, l'isla de Noviento, formada dels braces del Ill, constituissi un luòc de culte en l'onor del dieu Teutatès, mai conegut jol nom de Toutatis. En lo moment de la colonizacion romaine, lo luòc #èsser dédié a Mercuri e a Diane. Lo luòc li caliá èsser d'importància doncas que Jules César i #far far un sacrifici a Mercuri après la siá victòria sus las germains. Lo temple o la glèisa aguèron rasat per Attila, e sonque qualques ermitas religiosas se #installar sus luòc. Cap a 675, lo abbé irlandais Déodat (lo futur sant Dié) fonda una comunitat de fraires sul domeni donat pel pòrti de Alsace Adalric, paire de santa Odile. Jols mérovingiens, lo monastèri de Ebrotheim ven un centre de christianisation de la Mejana Alsace. La familha de Ducs de Alsace fach de nombrosas donations a la abbaye de Ebersmunster. Aquelas possessions s'estendon en près de 80 pòbles la longitud de la Ill e del vignoble de Mülhausen a Erstein al Nòrd. Aqueles bens lor caliá permetre als fraires de vaquèr al prec, de far œuvre de évangélisation e de donar l'almòina als paures. Al continuament del synode de Aix-la-Capèla de 817, la comunitat de Ebersmunster adòpta la nòrma bénédictine al cors del Sègle IX.
La Mois invalide (de febrièr)M, lo abbaye a atacat. En 1525, pendent los guèrras de las Rustauds, la abbaye a ocupat e saquejada per un grop de paysans. La Mois invalide (d'octòbre)M a fondat a Ebersmunster la congrégation bénédictine dicha de Estrasburg, en agropant los monastèris alsaciens de Altorf, de Ebersmunster e de Marmoutier, aital coma dels abbayes badoises. En la nuèch del 4 al 5 d'octòbre 1632, la glèisa, la abbaye e la vila de Ebersmunster an incendiat per las tropas suedesas del maréchal Gustaf Horn. Los fraires s'establisson dins l'Otèl de Ebersmunster, bastit al Sègle XVI al dedins del enceinte de Sélestat. Tòrnan a Ebersmunster après los tractats de Westphalie, aquel de Münster pel Alsace en 1648. La glèisa e lo monastèri son lentament reconstruits. Lo 15 de mai 1785, Jean-Baptiste-Joseph Gobel, avesque auxiliar de Bâle e futur avesque constitucional de París, dona dins la glèisa de Ebersmunster la benediccion episcopala a Jean-Jacques Lantz, avesque auxiliar d'Estrasburg.
Pendent la Revolucion francesa, los fraires an escampilhat e los bens venduts als enchères coma bens nacionales. La Mois invalide (de setembre)M, la bibliotèca #que comportava 9025 volums es transportée fins a Estrasburg a près de 5 péniches, las labors auràn destruit en luòc public. En 1829, lo abbaye, #qu'a servit a usatges desparièrs pendent la revolucion, a aquerit per las Fraires Marianistes #que i #installar una escòla normala e un noviciat. Dempuèi 1889, es lo banc d'una œuvre educativa de la Sœurs de St Joseph de Sant-Marc.
Al Sègle XIX, Ebersmunster èra un ponch de peatge e de transbordement de las merças #qu'èran transportées per via fluviale sus la Ill dintre Mülhausen e Estrasburg. Las merças #que i transitavan èra del bòsc, de la palha, del foin del gravier, del sable, mas tanben del vin. Los bateliers lor caliá absòlvre un peatge en foncion de las merças transportées. Unas fes aquel peatge absolgut, lo pont que # la carrièra principala passava sus el, i aviá levat per permetre als vaissèls de contunhar lo sieu viatge.
Le texte ci-dessous est un résumé de la page Histoire du site ci-dessus.
Au temps des Celtes, l'île de Noviento, formée par les bras de l'Ill, constitue un lieu de culte en l'honneur du dieu Teutatès, plus connu sous le nom de Toutatis. Lors de la colonisation romaine, le lieu fut dédié à Mercure et à Diane. Le lieu devait être d'importance puisque Jules César y fit faire un sacrifice à Mercure après sa victoire sur les germains. Le temple ou l'église furent rasés par Attila, et seuls quelques ermites religieux s'installèrent sur place. Vers 675, l'abbé irlandais Déodat (le futur saint Dié) fonde une communauté de moines sur le domaine donné par le duc d'Alsace Adalric, père de sainte Odile. Sous les mérovingiens, le monastère de Ebrotheim devient un centre de christianisation de la Moyenne Alsace. La famille de Ducs d'Alsace fait de nombreuses donations à l'abbaye d'Ebersmunster. Ces possessions s'étendent dans près de 80 villages le long de l'Ill et du vignoble de Mulhouse à Erstein au Nord. Ces biens devaient permettre aux moines de vaquer à la prière, de faire œuvre d'évangélisation et de donner l'aumône aux pauvres. À la suite du synode d'Aix-la-Chapelle de 817, la communauté d'Ebersmunster adopte la règle bénédictine au cours du Modèl:IXe siècle.
Le Mois invalide (février)M, l'abbaye est attaquée. En 1525, durant les guerres des Rustauds, l'abbaye est occupée et pillée par un groupe de paysans. Le est fondée à Ebersmunster la congrégation bénédictine dite de Strasbourg, groupant les monastères alsaciens d'Altorf, d'Ebersmunster et de Marmoutier, ainsi que des abbayes badoises. Dans la nuit du 4 au 5 octobre 1632, l'église, l'abbaye et la ville d'Ebersmunster sont incendiés par les troupes suédoises du maréchal Gustaf Horn. Les moines s'établissent à l'Hôtel d'Ebersmunster, construit au Sègle XVI à l'intérieur de l'enceinte de Sélestat. Ils reviennent à Ebersmunster après les traités de Westphalie, celui de Münster pour l'Alsace en 1648. La glèisa et le monastère sont lentement reconstruits. Le 15 mai 1785, Jean-Baptiste-Joseph Gobel, évêque auxiliaire de Bâle et futur évêque constitutionnel de Paris, donne en l'église d'Ebersmunster la bénédiction épiscopale à Jean-Jacques Lantz, évêque auxiliaire de Strasbourg.
Durant la Révolution française, les moines sont dispersés et les biens vendus aux enchères comme biens nationaux. Le Mois invalide (septembre)M, la bibliothèque qui comportait 9025 volumes est transportée jusqu'à Strasbourg à bord de 5 péniches, les ouvrages seront détruits en place publique. En 1829, l'abbaye, qui a servi à des usages différents durant la révolution, est acquise par les Frères Marianistes qui y installèrent une école normale et un noviciat. Depuis 1889, elle est le siège d'une œuvre éducative des Sœurs de St Joseph de Saint-Marc.
Au Sègle XIX, Ebersmunster était un point de péage et de transbordement des marchandises qui étaient transportées par voie fluviale sur l'Ill entre Mulhouse et Strasbourg. Les marchandises qui y transitaient était du bois, de la paille, du foin du gravier, du sable, mais aussi du vin. Les bateliers devaient acquitter un péage en fonction des marchandises transportées. Une fois ce péage acquitté, le pont sur lequel la rue principale passait, était relevé pour permettre aux bateaux de continuer leur voyage.


text:
Libertats fondamentalas
Las libertats fondamentalas o drechs fondamentals representon juridicament l'ensems dels drechs primordials per l'individú, assegurats dins un Estat de drech e una democracia. Coïncidisson en partida amb los drechs de l'Òme al sens larg, subretot aqueles de la primièra generacion.
Lo concèpte de libertat fondamentala es recent, alara i a pas unanimitat sus las limitas e quitament la definition. Es vist aquí, coma una nocion abstracha. S'agís d'estudiar la teoria de las libertats fondamentalas.
Somari
- 1 Presentacion
- 2 La proteccion de las libertats fondamentalas a l'internacional
- 3 L'Európa dels drechs de l'Òme, un fenomèn unic
- 4 La proteccion de las libertats fondamentalas sul plan nacional
- 5 Bibliografia
- 6 Ligams extèrnes
Presentacion[modificar | modificar la font]
Contengut[modificar | modificar la font]
Contengut de las libertats fondamentalas:
- los drechs de l'Òme
- las libertats publicas
- e tanben de nòu drechs coma las garantias proceduralas (cf. Convencion europèa dels drechs de l'Òme).
Diferéncias[modificar | modificar la font]
L'enancion de las libertats varia segon los sistèmas juridics:
- De sistèmas tradicionals aparant de libertats ja afirmidas dins de tèxtes de natura juridica divèrsa (ex. : Common law).
- D'autres privilegiant de tièras de drechs afirmits e aparats tre la Constitucion (Espanha e Alemanha).
- Fin finala, França adòpta una actitud intermediária avent una jurisprudéncia « creatritz » de proteccion, a partir de tèxtes a l'origina purament declaratius (c.f. Conselh Constitucional, 16 de julhet de 1971, libertat d'associacion).
La proteccion de las libertats fondamentalas a l'internacional[modificar | modificar la font]
Existís una proteccion limitada dels drechs fondamentals a l'international. La majoritat de las libertats fondamentalas son reconegudas sul plan internacional mas los tèxtes de valor imperativa e generala son rares. Se pòt pasmens levar l'exepcion de la construccion d'una Euròpa dels drechs de l'òme.
Las primièras iniciativas particularas de proteccion de las libertats fondamentalas[modificar | modificar la font]
Las initiacivas dins l'encastre de l'ONU[modificar | modificar la font]
Las grandas declaracions[modificar | modificar la font]
- Declaracion Universala dels Dreches Umans (1948)
- Declaracion dels Dreches de l'Enfant (1989)
- Declaracion e programa d'accion de Viena (1993)
Los autres acòrdis[modificar | modificar la font]
Las iniciativas europèas e americanas[modificar | modificar la font]
Las autras iniciativas[modificar | modificar la font]
- La Convencion americaina relativa als drechs de l'Òme
- La Carta africana dels drechs de l'Òme e dels pòbles.
L'Európa dels drechs de l'Òme, un fenomèn unic[modificar | modificar la font]
Doas proteccions :
- una proteccion limitada e indirècta operada per l'Union Europèa per l'intermediari de sa legislacion. (ex: proteccion del consomator europèu)
- una proteccion originala operada per la Cort europèa dels drechs de l'Òme.
La carta dels drechs fondamentals de l'Union Europèa es una declaracion dels drechs adoptada lo 7 de decembre de 2000 per l'Union Europèa qu'aviá pas, a l'origina, de valor constrenhenta d'un punt de vista juridic, perque aviá pas estat signada per las institucions europèas sens aver estat formelament ratificada pels Estats membres. Pasmens aquò cambièt lo 1èr de decembre de 2009 amb la dintrada en vigor del Tractat de Lisbona, que faguèt la carta juridicament constrenhenta.
La proteccion de las libertats fondamentalas sul plan nacional[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Istoric[modificar | modificar la font]
En França, la proteccion de las libertats fondamentalas es d'origina pretoriana. Es lo jutge administratiu que s'ipausèt lo primièr coma aparaire de la proteccion dels drechs de l'Òme. Aprèp, le jutge constitucional a amplifiquèt aquel movement li balhant una garantia mai fòrta: l'estatut constitucional per una decision de 1971.
La nocion de libertat tala que la coneissem es eissida de l'aplicacion dels concèptes de la Revolucion francesa. L'executiu (lo Rei) èra mesa en dobte a causa de sa tota poténcia envèrs los individú. En consequéncia, la doctrina volgava que sola una lei impersonala e generala podava aparar los individús. Dins aquela teoria, la libertat es doncas aparada tant pel contraròtle de l'executiu coma per la libertat del legislatiu.
La vision francesa de la lei protectritz de las libertats longtemps empachèt lo contraròtle de la lei.
La primièra estapa cap a la proteccion de las libertats foguèt doncas la soumission de l'Estat al drech. Enseguida, la noveltat del concèpte de libertat fondamentala èra de far aqueles drechs efectius e revendicables. En consequéncia, calguèt instaurar un procediment de proteccion de las libertats contre l'ingeréncia dels autres ciutadans.
Fonts de las libertats fondamentalas[modificar | modificar la font]
Las libertats fondamentalas son origináriament eissida de l'aplicacion dels principis genrals del drech visats pel jutge administratiu, puèi de l'aplicacion dels principis fondamentals reconeguts per las leis de la Republica (PFRLR).
Los principals tèxtes son : Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan, lo Preambul de la Constitucion de 1946, lo Preambul de la Constitucion de 1958, la Convencion Europèa de Salvagarda dels drechs de l'Òme e de las libertats fondamentalas e la carta de l'environament. Per precisar la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan fa referéncia a de drechs dichs de primièra generacion. Son tant de drechs individuals (libertat, proprietat, seguretat, egalitat dels drechs…) coma des principis d'organizacion constitucionala (sobeiranetat nacionala, separacion dels poders…); Lo preambul de 1946 el fa referéncia a de drechs dichs de segonda generacion, relatius a l'Òme dins la societat (drechs concernissent la familha, la santat, lo trabalh, los sindicats…) ; la Carta de l'environament fin finala fa referéncia a de drechs de tresena generacion.
Alemanha e Espanha[modificar | modificar la font]
- Las libertats fondamentalas son inscrichas e tieradas limitativament dins la Constitucion. Per verificar qu'una libertat pòt pas suportar d'èsser prejudiciada sufís doncas de se reportar al tèxte de la Constitucion o lei fondamentala.
- S'agís doncas d'una vision declarativa de las libertats fondamentalas.
- Se pòt remarcar que l'origina d'aquela declaracions de drechs remonta a la fin d'una dictatura. S'agissiá doncas de mostrar una ruptura amb lo passat, cap a un melhor respècte de las libertats.
Reialme Unit[modificar | modificar la font]
Lo Reialme Unit e subretot Anglatèrra son davancièrs al nivèl de l'afirmacion dels drechs fondamentals. En efècte, eissiguèron fòrça leu una idèa de necessitat de limitar lo poder del sobeiran e aquò amb e en favor de la proteccion dels drechs e libertats de l'individú. Aquela limitacion se faguèt pel renfortiment del poder del Parlament e doncas amb un esbòç de modèl parlementari. Montesquieu foguèt fòrça impressionat per aquel sistèma e menèt en França las estructuras anglesas.
Qualques tèxtes an una importança evidenta al nivèl de l'afirmacion dels drechs de l'Òme e en consequéncia de las libertats fondamentalas:
- La Magna Carta de 1215: afirma diferents drechs e principis de reinar.
- L'Habeas Corpus de 1679: pausa las basas de las garantias individualas, presas dins lo sens de la seguretat.
- Lo Bill of Rights de 1689: mòstra lo caractèr primordial de la superioritat dels drechs essencials sul poder normatiu del Rei.
- L'Acte d'Etablishment de 1701: torna afirmir lo deber del respècte dels drechs e libertats per la Corona e lo Parlament.
En conclusion, se pòt solinhar una singularitat anglesa qu'es lo pragmatisme de totes aqueles tèxtes tocant als drechs fondamentals. En efècte, al contrari de çò que se farà en França, las leis anglesas daissant una plaça extrèmament tèuna a la nocions abstrachas.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
- Lo país essent de forma federala, será logic de considerar que las libertats fondamentalas son aquelas aparadas per la Cort suprèma dels Estats Units d'America. Pasmens, aquel concèpte fa mens mòstra per las institucions americanas. S'agís d'un sistèma mai pragmatic.
- Pel biais de l'excepcion d'inconstitucionalitat, se pòt considerar que les libertats fondamentalas son contengudas dins los arrèsts de la Cort Suprèma mas tanben dins la quita Constitution, e dins lo seus amendaments.
- La nocion de libertat fondamentala sembla mai restrencha, mai pròcha de la nocion de democracia. S'agís en efècte, subreot de libertats publicas e politicas.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Protéger les droits humains : Outils et mécanismes juridiques internationaux, Amnesty International, Juris Classeur, 2003, Pratique professionnelle, 413 pages, (ISBN 2711003493) Frédéric Rouvillois ,Libertés fondamentales, Flammarion, coll. Champs Université, 2012


text:
Simón Bolívar
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar Palacios y Blanco, mei conegut com Simón Bolívar, que ho un militar e un òmi politic sud-american. Que ho lo liberator de país qui son uei Veneçuèla, Colómbia, Eqüator, Panamà, Bolívia e Peró. Que s'èi atau ganhat l'epitèt de Libertador, partajat dab l'argentin José de San Martín qui las loas armadas respectivas e's juntèn hens la ciutat de Guayaquil abans que San Martín, desprovesit deu sostien deu son quite país, e deishasse a Bolívar lo comandament de la liberacion deu continent sud-american.
Bolívar que ho tanben duas vegadas president de Veneçuèla (enter 1813 e 1814, e enter heurèr e deceme de 1819) e president de la Grana Colómbia enter 1819 e 1830.
Partisan de l'unitat sud-americana (en mei enlà), lo son projècte idealiste que cabussè per'mor deus interès politics individuals qui mièn a la secession de la Grana Colómbia.
Somari
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
Simón Bolívar - Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios - que vadó dens ua familha aristocratica de Caracas (la familha deus Bolívar qu'èra arribada chic après la conquèsta. Lo son pair, Juan Vicente Bolívar y Ponte, qu'èra un haut militar de la coroa espanhòla. La soa mair que s'aperava María de la Concepción Palacios y Blanco. Simón Bolívar qu'agó tanben duas granas sòrs María Antonia, Juana, e un petit hrair Juan Vicente ; ua auta sòr María del Carmen que's morí de d'òra.
Lo pair que's morí en 1786 de tuberculòsi e la mair en 1792 en tot deishar Simón Bolívar orfanin de d'òra. Concepción que hidè los sons hilhs a l'ajòu don Feliciano Palacios qui, senteishen justament la mort ad arribar entàd eth tanben, que prengó la precaucion au son torn de'us deishar a Esteban Palacios y Blanco, un deus lors oncles. Aqueste que demorava alavetz en Euròpa e fin final los mainatges que demorèn dab un aute oncle, Carlos Palacios y Blanco dab qui Simón Bolívar agó ua relacion de las tienudas.
Educacion, viatges e maridatge[modificar | modificar la font]
Enter los sons mèstes Bolívar que comptè lo famós filològ chilen Andrés Bello e tanben Simón Rodríguez qui ho ua persona hèra influenta entàd eth. Adolescent, qu'entrè a l'escòla militara e aus 15 ans que ho mandat a Madrid entà perseguir los sons estudis. Acerà, que conegó María Teresa Rodríguez del Toro y Alaiza qui esposore en 1802 mes qui morore l'annada seguenta. Bolívar no's tornaré pas jamei maridar. La medisha annada Bolívar que tornè entà Euròpa entà vesitar França (en bèth assistir au coroament de Napoleon Bonaparte, puish Italia e a Roma, au Monte Sacro que jura non pas prene nat repaus abans d'aver liberat lo son país.
El Libertador[modificar | modificar la font]
Simón Bolívar que tornè a Veneçuela en 1807 entà començar la guèrra de liberacion. En 1811, en bèth prohèitar de l'invasion d'Espanha per Napoleon, l'efemèra Purmèra Republica de Veneçuela que ho proclamada. Après la soa caduda Bolívar que redactè lo Manifèst de Cartagena.
En 1813, a partir de Nava Granada, Bolívar qu'entaminè ua gloriosa campanha militara coneguda com l'Admirabla Campanha o arrebotè de victòria en victòria ; après la presa de Mérida. Après que prengó la vila de Trujillo on e promulguè lo Decrèt de Guèrra a Mort e responsa a las atrocitats comesas per las òsts espanhòlas entà véncer a avalir la Purmèra Republica de Veneçuela. Que proclamè tanben la Segonda Republica de Veneçuela e qu'entrè victoriós dens Bogotà en 1814. Au medish temps, deu costat espanhòl, José Tomás Boves, un civil, avèva près las armas en bèth convéncer esclaus negres de'u seguir entà, au prètz d'atrocitats shens limits, combàter los creòles.
En 1815, Bolívar qu'agó de huéger entà Jamaica puish entà Haití o lo president Alexandre Petion e'u auherí empara, acés e sustien. Atau, en 1817, que tornè a Veneçuela e, dab l'ajuda de sordats haitians, que prengó lo pòrt d'Angostura (uei Ciudad Bolívar). Après aver assegurat un territòri libre, Bolívar que's lancè de cap a Nava Granada e bèth emportar las victòrias de Boyacá en 1819.
L'Eqüator que ho liberat après las victòrias de Carabobo (1821) e de Pichincha (1822). Hens la ciutat eqüatoriana de Guayaquil, las armadas de Bolívar e de San Martín (aquesta partida d'Argentina entà liberar Chile e Peró) que's juntèn. Après la fomosa Entervista de Guayaquil, San Martín, fatigat e shens cap sostien deu son país qui èra definitivament liberat e a la debuta d'ua longa guèrra civila, qu'abandonè lo combat en bèth deishar Bolívar sol comandant de la fin de la campanha de liberacion deu continent ispanofòn.
En 1821 que's creè la Grana Colómbia en bèth amassar los territòris deus actuaus estats de Veneçuela, Panamà, Colómbia e Eqüator.
Bolívar qu'acabè la liberacion de Peró qui'u nomè ofiaument Dictator en lo bèth autorizar a dispausar de l'organizacion deu país. Qu'obtiengó ua victòria decisiva a Junín e Antonio José Sucre qu'acabè la Guèrra d'Independéncia dens la futura Bolívia (creada en 1825 e batejada en aunor a Bolívar) dab la victòria d'Ayacucho.
Secession de la Grana Colómbia e mort[modificar | modificar la font]
Las tension enter los diferents país qui constituivan la Gran Colómbia que pravèn per'mor de las ambicions personaus. Entà preservar l'union, Bolívar que convoquè un congrès a Ocaña en 1828, mes shens nat resulta.
Ua tempsada, Bolívar que s'autregè tots los poders entà sauvar l'union mes en de batla e, segon las soas paraulas, com se, en bèth pelejar entà la libertat deu continent e avosse "laurat en la mar". La soa oposicion que's renforcè au punt que Bolívar qu'escapè de pauc a un assassinat mercés au coratge audaciós de la soa aimadora Manuela Sáenz.
Bolívar qu'ensagè de huéger entà un exili mes que's morí abans de sortir de Colómbia, dens l'ostau d'un ciutadan espanhòl.


text:
Thomas Hobbes
Thomas Hobbes (n. en 1588, m. en 1679) foguèt un filosòf anglés del sègle XVII. La siá frasa pus famosa, « Homo homini lupus èst » (latin: « l'òme es un lop per l'òme »), influida per la situacion del sieu país, que se trobava immergit en la Guèrra Civila Anglesa, soslinha la siá vision negativa de las interaccions socialas: l'òme dins l'estat de natura es inclinat a la guèrra de totes contra totes (« bellum omnium contra omnes »), una idèa de longa tradicion posteriora en l'antropologia filosofica. Es mai que mai conegut per lo sieu libre Leviatan, considerat coma lo primièr tractat modèrne de filosofia politica. En mai de son òbra en aquela branca de la pensada, escriguèt sus l'istòria, la geometria, la teologia, l'etica, d'autres tipes de filosofia e teoria politica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Thomas Hobbes nasquèt en Anglatèrra, filh d'un clergue de Wesport. En 1603, realiza los sieus estudis al Magdalen Hall de l'Universitat d'Oxford, ont s'impregna de filosofia escolastica e de logica, per obténer lo graduat en 1608. Aquel meteis an s'encarga del filh del comte de Devonshire, que s'introdutz gràcias a el dins la noblesa e dins los cercles intellectuals. En 1610, fa lo sieu primièr viatge sul continent europèu, ont Hobbes s'avisa de l'influéncia importanta qu'a encara l'escolasticisme dins totes los domenis.
Pensada[modificar | modificar la font]
Thomas Hobbes es un autor que sosca sus l'Origina de la Societat. Afirma aital que l'Òme es marrit per Natura (Homo homini lupus: l'Òme es un lop per l'òme), e per aiçò dins l'estat de natura l'òme viu dins un estat de guèrra en comptant totes contra totes. Comprenèm per Estat de Natura, aquela situacion ipotetica que l'òme viviá en el segon la siá natura sens cap de tipe de limitacion de la part de l'Estat, estent qu'aquel encara existissiá pas. Los òmes considèran qu'aquela situacion de guèrra de totes contra totes es insostenibla, e per aiçò decidisson de signar un Pacte (Lo Pacte Social) que renóncian per el a tota la siá libertat en las mans d'un Sobeiran, Lo Leviathan (que pòt èsser una persona o una Assemblada), per poder garantir la patz e l'estabilitat. Aital, libertat e Òrdre son totalament incompatibles a causa de la quita natura de l'òme, e cal renonciar a la Libertat per poder viure en patz. Cal dire que lo Sobeiran signa pas lo Pacte, e doncas, el a pas perdut la siá libertat, mas li cal manténer l'Estat en patz. Aquela vision politica es fòrça importanta, que se considèra pel primièr còp que l'origina del poder es pas divina, mas qu'es lo pòble qu'autreja aquel poder, lo qu'es en las mans d'un Sobeiran, qu'es pas mas un Representant del pòble, en s'establissent aital, de la part de Hobbes, las basas del Liberalisme, sens que lo poscam considerar plenament Liberal.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Bermudo, J.M. La Filosofía moderna y su proyección contemporánea. Barcanova. Barcelona 1983
- Russell, B. Historia de la Filosofía Occidental. Espasa. Madrid 1984
- Touchard, J. Historia de las ideas políticas. Tecnos. Madrid, 1988


text:
Coupé-décalé
Lo coupé-décalé es una dança apareissuda dins la comunautat evoriana de França (e subretot de París ) au començament de las annadas 2000 puei tornat en Còsta d'Evòri ; un de sei màger grop fondator es La Jet set.
Lo nom, compausat dau mot francés coupé (de "copat"), ven de la similaritat fonitica ambé la vila d'Akoupé, de cultura Atyé (a l'origina culturala d'aquesta dança). En mai d'aquò, en nouchi (francés popular de Còsta d'Evòri) coupé vòu dire "enganar, raubar" e décaler, "fugir".


text:
Balvanera
Balvanera qu’ei un quartièr de Buenos Aires. Lo son nom que vien de la parròpia Nosta Dauna de Balvanera, bastida en 1831 e aperada atau per’mor deu mostièr de Valvanera, dens La Rioja Espanha.
La partida deu quartièr autorn de la plaça Miserere on e’s pòt véder lo Mausolèu de Bernardino Rivadavia qu’ei coneguda oficiosament com lo quartièr Once per’mor de l’estacion Once de Septiembre ("Onze de Setembre" en occitan), mentre qui la partida sud-èst qu’ei aperada Congrès (e solide, per’mor qu’ei lo lòc on e s’estar lo Congrès) e lo nòrd-èst, eth, qu’ei designat com l’Abasto per’mor de l’ancian marcat deu medish nom, transformat uei lo dia en un deus centers comerciaus màgers de la ciutat ; l’Abasto qu’ei hortament ligat au sovièr deu famós cantaire occitan de tango Carlos Gardel, susnomat el Morocho del Abasto (lo "Moret de l’Abasto" en occitan) ;
A la debuta deu sègle XX, mantuns emigrants que poblèn Balvanera e l’Once e, enter eths, un sarròt de judius mes tanben arabis, armènis, e, com tostemps a Buenos Aires, galicians e italians.
Lo 18 de julhet de 1994 que marquè tristament aqueth quartièr on e’s troban mantun seti d’organizacion judiva, per’mor de l’atemptat de l’AMIA (la Mutuau Israelita Argentina).
Balvanera qu'acesa la Facultat de Medecina de la Facultat d'Economia de l'Universitat Autonòma de Buenos Aires (UBA) e tanben de cap a 25 000 botigas.


text:
Val-de-Vesle
Val-de-Vesle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Val-de-Vesle a #èsser creada en 1965 per la fusion de tres comunas fins-ailà independentas : Courmelois, Thuisy e Wez.
La commune de Val-de-Vesle a été créée en 1965 par la fusion de trois communes jusque-là indépendantes : Courmelois, Thuisy et Wez.


text:
Geografia
La geografia es l'estudi de la superfícia de la Tèrra. Lo mot, inventat per Eratostènes per un obratge uèi perdut, proven del grèc ancian :
- n Yn (hê gê) : la Tèrra ;
- Ypaφeιv (graphein) : escriure.
Un scientific especializat en geografia es un geograf o una geografa.
Los geografs se pausan tres questions majoras quand agachan la Tèrra :
- Qui ? - Los individús/las societats ocupan l'espaci amb lors valors, lors mòdes de vida.
- Qué ? - L'impacte d'aquestes òmes, que siá economic, social, o environamental, produch de lors institucions, de la recèrca, de las tecnicas, dels escambis o encara de l'esplecha de las ressorsas naturalas.
- Ont ? - La question fondamentala en geografia, lo luòc d'aquestas activitats umanas, pausant lo problèma de las localizacions, "expressions de la causida de las societats" (Antoine Bailly, 2001)
Los geografs pòdon pas abordar aquestas questions sens prendre en compte lo questionament istoric : quora ? Los individús o las societats produson d'espacis que s'ajustan als precedents. De segur, d'autras questions son tanben abordadas al cors d'una analisi geografica complèta (perqué ? - Los objectius dels individús/de las societats ; cossí ? - Las relacions del poder dins l'espaci ; fins a quora ? - Los limits, las discontinuitats, los lindals...)


text:
Gorgoroth
Gorgoroth es un grope de black metal format en 1992 a Bergen en Norvègia per Infernus, Hat e Goatpervertor. Lo grope cambièt de sòcis pron de còups dins lo corrent de son istòria, levat Infernus. Lo nom Gorgoroth s'inspira dau Senhor deis Anèus. Lo tèma principau de Gorgoroth es lo satanisme.
Lo grope traversèt una crisi juridica que contunha encara. D'efècte, Gaahl e King Ov Hell si separèron d'Infernus en octòbre de 2007, e lo nom e lo lògo de Gorgoroth siguèron disputats entre lei dos partits. Gaahl e King contunhèron d'utilizar lo nom dau grope dins de concèrts, mai Infernus, que trobèt de sòcis nòus per sa version dau grope, leis enseguissèt e ganhèt lo procès lo 10 de març de 2009.


text:
Economia de Trinitat e Tobago
L'economia de Trinitat e Tobago durant l'an 2002, a experimentat un indèx de creissença del 3.2 %. Aiçò se deu a 9 ans consecutius de vertadièr creissença après 8 ans de recession. Lo govèrn del primièr ministre Patrick Manning a seguit la politica macroeconomica del govèrn anterior, en tractant d'atraire las inversions dins lo país. A long tèrme, sembla que va se produsir un grand creissença, un creissença qu'anarà fòrça ligada al desvolopament dels idrocarburs, la petroquimia e lo sector siderurgic, que supausarà d'auments significatius en las exportacions de Trinitat e Tobago. De mai, lo país seguís los sieus esfòrces en la diversificacion de servicis, lo torisme, l'indústria e l'agricultura.
Lo país ganhèt reputacion de luòc excellent per negòcis internacionales, e a agut una de las mai nautas taxas de creissença d' America Latina.[1] Son vastes los camps de petròli, e lo país compta amb tres plantas de rafinarià e petroquimia en l'oèst; lo petròli es lo principal produch d'exportacion; tanben en l'oèst s'obten gas natural e asfalt; es notable lo lac d'asfalt de 46ha près de La Brea, en lo sud-oèst de l'isla; s'extrai principalament bauxita. Entre las Antilhas menors, Trinitat e l'olandesa Curaçao son las qu'an atengut màger desvolopament industrial, mas en lo cas de Trinitat l'industrializacion es associada a una notabla produccion agricòla, que ne manca Curaçao.