text:
Verdun (Mòsa)
Verdun es una comuna francesa administrada per lo departament de Mòsa de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Verdun se situa dins l'èst de França, cap al centre del departament de Mòsa (que n'es una de sas sosprefectura) e leugièrament al nòrd oèst de la region Alsàcia Champanha Ardena Lorena. La comuna s'estend dins la val de Mòsa, per las doas ribas del fluvi al nivèl d'una vòlta. Se trapa entre las còstas de Bar a l'oèst e las còstas de Mòsa a l'èst[1],[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
L'existéncia de l'aglomeracion remonta a l'Antiquitat quora los cèltas fondèron un oppidum susplombant una vòlta de Mòsa. Venguda capluòc de la Civitas Verodunensium, la vila èra una de las quatre ciutats de la província romana de Belgica primièra. En 843, lo tractat de Verdun que parteja l'Empèri carolingian en tres reialmes i foguèt signat. Vila del Sant Empèri Roman Germanic dempuèi lo sègle Xen, Verdun es somesa per França en 1552, durant lo « Viatge d'Austrasia ». Forma amb las autras vilas liuras d'Empèri, Metz e Toul, la província dels Tres Avescats, que se vei definitivament integrada al Reialme de França en 1648 per lo Tractat de Münster. Fortalesa de l'èst de França, la vila foguèt lo teatre de mai d'una batalhas, talas que la de 1792 durant las guèrras de la Revolucion francesa, e la de 1870 durant la guèrra francoprussiana. Mas es subretot la batalha de Verdun de 1916, durant la Primièra Guèrra Mondiala, que faguèt venir celèbre la vila dins lo mond entièr.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Meuse - Territoire sur le site de l'Insee.
- ↑ Verdun, 30 siècles d'histoire sur le site de l'office du tourisme de Verdun. Consultat lo 1 septembre 2015.


c: text/html

text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 26 d’abril de 2011
Tantugo 1
Tantugo qu'é un vielhard que s'amaga eneths bòsques. Que guarda eths camps, eths prats enà que no's panen ren. Quan eths blats son segaths o er'erba dalhada, dentiá que tot sia rentrath peth mèstre, Tantugo no dròm cap cap, que vella tostemp. Era paur de'u véser parésher que retien eths lairons. Qu'é brave, cresetz-ac, mès qu'é sauvatge. Un lauraire que sabiá un flòc causas, que disiá soen aths sievis gojats que Tantugo qu'èra ath segur eth mes bon guardaire deths enfruts dera tèrra. Ua vrespada deth mes de julhet, un tropeu de goelhas que peshiá eishus ua montanha, eth pastor que s'endormic, en revelhant-se que vic Tantugo que fugiá enà bòsc. Que fuc tanplan reconeshuth peths pastors en ua bèra (polida) valea cocath aishús un caròu. Aué encara, en quauqu'uns vilatges deras Pireneas, eras mainadas an paur d'esh. Quan un gojatòt o ua petita filha non vòu obeïr (créser) enà sa mair, que'u ditz: "Pren-te garda! Que cridi
Tantugo e, tot de seguit, que va sortir deth bòsc!
(Tirat de "Le dialecte gascon d'Aulus, grammaire et dictionnaire suivi de Histoire chronologique des vallées du Garbet e d'Ustou. Jean-Pierre Laurent, publicat a compte d'autor en 2002).
Notaratz: la conservacion de la f latina, la transformacion de la u/v /w/ intervocalica en /ß/ com en catalan e en lengadocian vesins. Totun, soen(t) qu'ei conservat- que non soven(t) com en Biarn-, aué qu'ei conservat tanben, mentre lo mot taula qu'ei iper-corregit en tavòla:
...
Ta mair que t'a noirida
Abandonada t'a
T'a dada en un òme
No'n sé se t'aimarà
T'a dada en un òme,
Un òme joador
Non dei'dera tavòla
Non vòu fèr ren de bon
( Cançon d'Aulús)
Notatz tanben en Aulús l'article eth qu'ei distinguit deu pronom esh, en lengadocian lo/el; en catalan el/ell, en occitan oficiau eth/eth.
Tropeu qu'ei un francesime per arramat(h) o tropèth.
Enà: a Ercé que disen endà (endà > enà) mentre a Uston qu'emplegan entà (forma aragonesa e pan-gascona)
Cocath = coucat (en men gascon). Notatz lo mot caròu = forma iper-gascona derivada deu gallo-roman *callavo, mes comunament calhau en gascon.
aué= uei, auei (catalan avui), variants en autes parlars gascons: ué, güé
Abans lo tractat de Corbeil (1258), la vath de Garbet que mantièva contactes umans e economics fòrça importants dab lo vessant palharés vesin. La lengua que se'n hè arresentir enqüèra uei lo dia. En particular la pronóncia de la l qu'ei velara com en catalan.
A Aulús, com en Aran, adiu e adishatz qu'an guardat estrictament lo sens d'adéu e d'adéu-siau en catalan deu sud e d'adios en castelhan, non s'emplegan pas jamés tà díser bon dia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Microfilament
Un microfilament (tanben aperat filament d'actina) qu'ei lo mei fin deus elements deu citoesquelèt. Qu'ei un polimèr de sosunitats d'actina. Que son responsables de la rigiditat de las cellulas, de la motilitat cellulara, de certe desplaçament dehens lo citoplasma de las cellulas, de las joncions enter cellulas vesias d'un medish organisme e, associadas dab ua proteïna aperada miosina, de la contraccion musculara.
Los filaments d'actina que's forman en bèth idrolizar l'ATP en ADP en liberant fosfats inorganics (Pi). Lo filament qu'ei compausat de duas cadenas enrolladas ua sus l'auta de sosunitats d'actina. Qu'ei polirizat dab ua extremitat qui prva mei lèu que l'auta.


text:
Cherche una interpretacion d'una chançon que s'apela donc "Las Galèras de Sevilha". Quo es una chançon de mar tradicionala de Gasconha (Armanhac ai cregut entendre dire).
Las paraulas n'en son :
Armadas son las galèras
Armadas son sus la mar
Lo nòble rei de Sevilha
Qu’ei lo qui las hè marchar.
Lhevat s’ei lo vent de bisa
Lhevat s’ei lo vent de mar.
Sèt ans qu’an vogat sus l’aiga
Shens jamei tèrra tocar.
Mes a la ueitau annada
De qué víver que mancà.
Lavetz los papagais minjèn
Qui tant plan sabèn parlar
E los hasans qui, a l’auba
E sabèn cantar tant clar.
- Armanhac, ditz lo pilòte
Ara ei tu qui vam minjar.
- Non haratz aquò monsénher
Car de jo qu’auratz pietat.
Sus lo haut-bossac que puja
Tà véder se tèrra e i a
E la riba de Sevilha
Lavetz que ved clarejar
Sabe que n'i a una interpretacion per Matèu Baudoin sus lo disc "Cantem Òc" publicat per l'IEO, mas 'quela-qui m'interessa pas tròp. Vodriá ben tornar trobar l'interpretacion qu'auviguei un còp a 'na surtida de bar, emb un vintenat de personas, òmes e femnas boirats, emb tot plen de variacions dins la melodia...era tarrible...
Quauqu'un sap ?


text:
Villes et mairies de la Province de Carbonia-Iglesias (107)
Liste des communes
Carbonia
Ville de Carbonia, localité de l'Italie de 29 000 habitants.
Préfecture du département.
La mairie de Carbonia a une adresse e-mail et un site Internet.
Iglesias
Ville d'Iglesias, localité de l'Italie de 27 000 habitants.
La mairie d'Iglesias a une adresse e-mail et un site Internet.
Sant'Antioco
Ville de Sant'Antioco, localité de l'Italie de 11 000 habitants.
La mairie de Sant'Antioco a une adresse e-mail et un site Internet.
Domusnovas
Ville de Domusnovas, localité de l'Italie de 6 400 habitants.
La mairie de Domusnovas a une adresse e-mail et un site Internet.
Carloforte
Ville de Carloforte, localité de l'Italie de 6 400 habitants.
La mairie de Carloforte a un site Internet.
San Giovanni Suergiu
Ville de San Giovanni Suergiu, localité de l'Italie de 6 000 habitants.
La mairie de San Giovanni Suergiu a un site Internet.
Portoscuso
Ville de Portoscuso, localité de l'Italie de 5 200 habitants.
La mairie de Portoscuso a un site Internet.
Gonnesa
Ville de Gonnesa, localité de l'Italie de 5 100 habitants.
La mairie de Gonnesa a une adresse e-mail et un site Internet.
Villamassargia
Ville de Villamassargia, localité de l'Italie de 3 600 habitants.
La mairie de Villamassargia a une adresse e-mail et un site Internet.
Santadi
Ville de Santadi, localité de l'Italie de 3 600 habitants.
La mairie de Santadi a un site Internet.
Narcao
Ville de Narcao, localité de l'Italie de 3 300 habitants.
La mairie de Narcao a une adresse e-mail et un site Internet.
Fluminimaggiore
Ville de Fluminimaggiore, localité de l'Italie de 2 900 habitants.
La mairie de Fluminimaggiore a une adresse e-mail et un site Internet.
Calasetta
Ville de Calasetta, localité de l'Italie de 2 900 habitants.
La mairie de Calasetta a un site Internet.
Sant'Anna Arresi
Ville de Sant'Anna Arresi, localité de l'Italie de 2 700 habitants.
La mairie de Sant'Anna Arresi a une adresse e-mail et un site Internet.
Giba
Ville de Giba, localité de l'Italie de 2 100 habitants.
La mairie de Giba a un site Internet.
Nuxis
Village de Nuxis, localité de l'Italie de 1 600 habitants.
La mairie de Nuxis a un site Internet.
Musei
Village de Musei, localité de l'Italie de 1 500 habitants.
La mairie de Musei a une adresse e-mail et un site Internet.
Perdaxius
Village de Perdaxius, localité de l'Italie de 1 400 habitants.
La mairie de Perdaxius a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
224
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 224 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Revòuta d'Ardachir Ièr, vassau poderós de la dinastia sassanida que sei fèus èran situats au centre dau plan iranian, en causa de la volontat dau poder part de limitar sa poissança. Lo 28 d'abriu, lei Parts dirigits per lo rèi Artaban V foguèron esquichats a Hormizdaghan. Artaban V i foguèt tanben tuat entraïnant la cambiament de camp progressiu de l'aristocràcia de l'Empèri ai Sassanidas.


text:
1295
Aquesta pagina concernís l'an 1295 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Anatolia, lo generau arsenita Alexios Philanthropenos se revoutèt. Dispausava dei tropas frontalieras — leis akritoi brèvament restaurats per l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) — e dau sostèn de la populacion. En fòra de l'afebliment de l'Empèri consequéncia dei combats, aquela guèrra civila annulèt lei victòrias enregistradas per Philanthropenos còntra lei Turcs dins lo corrent deis annadas precedentas, especialament lo renfòrçament de la frontiera lòng dau Meandre.
Maugrat lo sostèn dau pòble, ostil ais impòsts tròp importants necessitats per la situacion malaisada dei finanças imperialas, Philanthropenos mau capitèt de ganhar lo sostèn deis elèits bizantinas. Ansin, lo cap deis insurgents deguèt durbir de negociacions amb Andronic II. Aqueu darrier, aprofichant un clima de fisança entre lei dos òmes après de premiers cambis fructuós, capitèt d'organizar un complòt còntra son rivau. Arrestat per de soudats cretés, foguèt emborniat e dispareguèt de documents istorics per un trentenau d'annadas. Dins aquò, sei successors foguèron mens competents e laissèron pauc a pauc lei Turcs avançar dins lei províncias asiaticas (→ 1298).
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine de Senfa Ared IV (1294-1295). Hezba Asgad (1295-1296), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Pasmens, la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — contunièt.


text:
Josep Pla i Casadevall
Josep Pla i Casadevall, (nascut a Palafrugell lo 8 de març de 1897 - mòrt a Llofriu lo 23 d'abril de 1981) es un dels escrivans mai importants de la literatura catalana. Foguèt tanben jornalista.
Biografia[modificar | modificar la font]
Josep Pla, filh de modèstes proprietaris rurals, estudièt lo batxillerat a l'institut de Girona e comencèt d'estudis de medecina, a l'Universitat de Barcelona que abandonèt per seguir d'estudis de drech. Un còp acabats los estudis se consacrèt professionalament al jornalisme e collaborèt, d'un biais especial, a Las Noticias, La Publicitat e La Veu de Catalunya. Sulpic se revelèt coma un jornalista de granda valor e coma un escrivan amb d'excepcionals dons d'observacion. Pendent fòrça annadas foguèt correspondent a l'estrangièr, çò que li porgiguèt l'escasença de viatjar e de conéisser Euròpa d'un biais prigond.
Militant de la Lliga Regionalista, en 1921 foguèt elegit deputat provincial per la Bisbal. En 1936 passèt en França e en Itàlia e puèi tornèt dins l'Espanha franquista (tornèt en Catalonha en 1939). Venguèt lo director efemèr de La Vanguardia. Tre que foguèt com possible de tornar escriure en catalan, Josep Pla comencèt una tasca admirabla e exemplara, en contunhar a porgir de paginas de sa pròsa de granda qualitat e en permetre de recuperar un nombre important de lectors que s'èran alunhats de la lectura en catalan.
Biografia[modificar | modificar la font]
- Coses vistes (1925)
- Rússia (1925)
- Llanterna màgica (1926)
- Relacions (1927)
- Vida de Manolo (1928)
- Cartes de lluny (1928)
- Cartes meridionals (1929)
- Madrid (Un dietari) (1929)
- Francesc Cambó (1928-1930)
- Vint-i-cinc anys de política catalanista (1931)
- Madrid (L'adveniment de la República) (1931)
- Viatge a Catalunya (1934)
- Cadaqués (1947)
- Bodegó amb peixos (1950)
- L'illa dels castanyers (1951)
- Pa i raïm (1951)
- Un senyor Barcelona (1951)
- El carrer estret (1952)
- Llagosta i pollastre (1952)
- El vent garbí (1952)
- Girona (1952)
- Els pagesos (1952)
- Nocturn de primavera (1953)
- Els anys (1953)
- Les hores (1953)
- Contraban (1954)
- Peix fregit (1954)
- L'Empordanet (1954)
- Cartes d'Itàlia (1955)
- Santiago Rusiñol i el seu temps (1955)
- Els moments (1955)
- Week-end d'estiu a Nova York (1955)
- De l'Empordanet a Barcelona (1956).
A partir d'aquel an (1956) entamenèt la primièra seria d'Obres Completes a l'Editorial Selecta, que arribèt fins a vint-e-nòu volums e dins los que comencèt a publicar sos extraordinaris retraches titolats Homenots. La mòrt de l'editor de Selecta, Josep Maria Cruzet, interrompèt lo projècte de publicacion en 1962. A partir de 1966, las Edicions Destino inicièron tornarmai la publicacion de l'Obra Completa definitiva.
Pendent lo temps de interdicccion totala d'escritura en catalan dins l'estat espanhòl publiquèt en espanhòl: Guía de la Costa Brava (1941), Las ciudades del mar (1992), Viaje en autobús (1942), Rusiñol y su tiempo (1942), El pintor Joaquín Mir (1944), Un señor de Barcelona (1945) e La huida del tiempo (1945).


text:
Filantropia
Sortida del grèc philos (amic), e anthropos (òme), la filantropia es la filosofia o doctrina de vida que plaça l'umanitat en primièr plan de las siás prioritats. Un filantròp cèrca de melhorar l'avenidor de sos semblables per dons en argent, la fondacion o sosten d'òbras, etc, d'un biais desinteressat. La filantropia s'opausa a la misantropia.
Somari
Causas e motivacions de la filantropia[modificar | modificar la font]
- causas religiosas: importància del don dins nombrosas religions
- Lo puritanisme protestant encoratja l'ascetisme e refusa lo luxe. A mai insistís sus la valor del trabalh.
- la filantropia permet al donaire de daissar son nom per la posteritat: als Estats Units per exemple, de nombroses bastiments universitaris e galariás dins los musèus pòrtan lo nom d'un filantròp.
- la filantropia permet de constituir una ret de relacions e de ganhar notorietat dins lo mond dels afars.
Vision filosofica de la filantropia[modificar | modificar la font]
La filantropia es pas vista de contunh coma un ben universal. La filantropia pòt menar l'òme cap a un estat de passivitat.
Vision politica de la filantropia[modificar | modificar la font]
La concepcion dominanta de la filantropia es un solidarisme liberal: cadun es liure de s'engatjar, d'ajudar autrú sens cap de contrencha. La Glèisa ten una plaça importanta dins aquesta mena d'accion, pasmens los laïcs s'engatjan tanben.
Los govèrns sostenon sovent las accions filantropicas. Dins mantun país, las personas que donan argent benefician d'una demesida de talhas.
Qualques filantròps famoses[modificar | modificar la font]
- Baron Taylor (1789-1879). Grand viatjaire, dessenhaire, literator, inspector de las Bèlas Arts, administrator de la Comèdia Francesa... Aguèt un ròtle pionièr dins lo movement mutualista francés. Protector incansable de las arts e de las letras, mantuna societat de socors mutual se fondèt a partir de son iniciativa, qu'amassa escrivans, musicians, pintres, inventors industrials, e tanben membres de l’ensenhament public e privat.
La primièra d'aquelas associacions es l’Associacion dels Artistes dramatics, societat de socorses mutuals, creada en 1840. L’associacion es formada a l'encòp per organizar una caissa de socors eficaça per portar ajuda als actors necessitós e per constituir una caissa de retirada.
- John Davison Rockefeller (1839-1937), que foguèt un magnat del petròli american, creèt en 1913 la Fondacion Rockefeller, qu'a per tòca de promòure lo progrès scientific dins totes los païses del mond. En aquel temps aquesta permetèt de desvolopar las escòlas de las populacions negras dins lo sud dels Estats Units. La division "Umanitats" fondada en 1928 encoratja la preservacion dels archius.
- Andrew Carnegie, un celèbre industrial american d'origina escocesa faguèt don al començament del sègle XX de mai de 380 milions de dolars a fondacions divèrsas.
Creèt aproximativament 2500 bibliotècas publicas gratuïtas als Estats Units que an son nom, las ditas Carnegie Libraries (Bibliotècas Carnegie, la mai famosa es la New York Public Library). A mai financèt 65 bibliotècas annèxas dins la vila de Nòva York. Portèt ajuda tanben a las institucions culturalas (musèus, Carnegie Hall, California Institute of Technology, etc.), a las glèisas e als parcs publics.
- L'american Bill Gates a decidit de consacrar 95% de sa fortuna per la luta contra las malautiás e l'analfabetisme dins los Païses del Sud. La fondacion Gates, que se creèt en 2000, a despensat ja 9,26 miliards de dolars, subretot pr'amor de vaccinar 55 milions d'enfants.
- Warren Buffett anoncièt lo dimenge 25 de junh de 2006 son intencion de donar 37 miliards de dolars, valent a dire 29,6 miliards d'èuros, a d'organizacions caritativas dirigidas per son amic Bill Gates e per de membres de sa pròpria familha. Aquela decision, que pòrta sus mai de 80% de sa fortuna, constituís la donacion individuala mai importanta jamai réalisée als Estats Units rèiredavant los autres filantròps de l'istòria..
- Richard Branson, patron de Virgin
- Pierre Omidyar, fondaire d'eBay, favoriza lo microcredit en Bangladèsh.
Donacions per païses[modificar | modificar la font]
- Segon lo departament d'Estat dels Estats Units d'America, los dons dins aquel país abastèron la soma de 260 miliards de dolars en 2005 que 77 % sont lo fach dels particulars amb 122,8 miliards de dolars d'ajuda exteriora. La filantropia representa 1 % du PIB estatsunian, çò es mai del doble de la mejana europèa[1]. Existisson 1,14 milions d'associacions de but non lucratiu als Estats Unis e lo secteur non mercantil representa 8,5 % del PIB (contra 4,2 % en França, per exemple...)[2]. Los américans donan cada annada 250 miliards de dolars[2] a las associacions de but non lucratiu e aquels dons sont liures d'impòstes. 5,4 % d'aquels dons van a la cultura (id sunt 13 miliards de dolars)[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A. Kaspi, F. Durpaire, H. Harter, A. Lherm, La civilisation américaine, Paris, PUF, 2004, (ISBN 2130543502), p.214
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Frédéric Martel, De la culture en Amérique, Paris, Gallimard, 2006, (ISBN 2070779319), p.307


text:
Engoleime
Engoleime[1] o Engolesme[2] (Angoulême en francés, Engoulaeme en peitavin-santongés) es una vila de França; es la capitala de la província istorica d'Engolmés e lo capluòc del departament de Charanta dins la region de Nòva Aquitània.
Lo gentilici es engolmés -esa.
Geografia[modificar | modificar la font]
Engoleime, vila acropòli, situada sus un plan dominant una volta de Charanta, limitada en amont per lo jonhent de Touvre e en aval aqueles d'Anguienne e de las Aigas Claras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Los toponims internacionals en occitan
- ↑ L’occitan, lenga fantasmada : l’exemple de la toponimia, Domergue Sumien, books.openedition.org


text:
Chapeiry
Chapèri en arpitan (Chapeiry en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Anautita Savoie
Haute Savoie
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Chapeiry i aguèt jonch a aquela de Montagny-las-Lanches fins en 1596 e de 1803 a 1872.
La paroisse de Chapeiry fut unie à celle de Montagny-les-Lanches jusqu'en 1596 et de 1803 à 1872.


text:
Los sieus parents èran d'agricultors d'escasses recorses e de sang espanhòla. José María Montcada faguèt los sieus estudis de primària en lo collègi Sant Carlos de Masatepe, e los de segondària en l'Institut Nacional d'Orient, de Granada. Moncada obtenguèt la siá graduacion en 1888 als 18 ans d'edat.
Lo 11 de novembre de 1926 prenguèt possession de la presidéncia pel tresen còp Adolfo Díaz Recinos, conservador, fins a acabar lo sieu periòde lo 31 de decembre de 1928. Díaz Recinos afrontèt la nomenada Guèrra Constitucionalista, amb lo supòrt de las tropas interventoras nòrd-americanas, que Montcada, amb lo gra de general de division, combatèt en lo partit liberal contra Díaz fins que lo 4 de mai de 1927 s'acordèt lo cessament per la guèrra en Tipitapa (departament per Managua), entre Henry L. Stimpson (Secretari d'Estat dels Estats Units) e lo general José María Montcada mejançant lo Pacte de l'Espino Negro, cridat aital per èsser-se signat jos aquel arbre. Lo general Augusto César Sandino foguèt l'unic general liberal que s'opausèt; aquela data es coneguda tanben coma lo Jorn de la Dignitat Nacionala, per èsser-se iniciat la lucha nacionalista de Sandino, que causa aquel fondèt per el l'Armada Defensor de la Sobeiranetat Nacionala EDSN per combatre l'intervencion militar nòrd-americana.


text:
Sent Liunard
Sent Liunard [sɛ̃ ʎo'nar] (oficialament en francés Saint-Léonard-de-Noblat) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los miauletons, los que demoran au quartier dau pont de Noblac s'apelan los ponticauds e las ponticaudas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de la vila es compausat dau nom d'un sent e de l'ancian nom dau luec abitat.
Sent Liunard(t), o Leunard(t), o Launard(t), es un agionime. Lo sent eponime, que auriá viscut entre 466 e 559, es coneissut que per una biografia dau segle XI (BHL 4862[1]).
Anteriorament, lo vilatge s'apelava donc Noblat, en latin Nobiliacum (atestacion dau segle XI). Dins los noms en -ac, la finala se muda en -at en Lemosin, Auvèrnhe e una partida del Bordalés e de l'Agenés, fai Noblac en occitan. En realitat se chal mesfisar, tots los noms formats sus Nobiliacum (nom d'òme latin Nobilis emb sufixe -(i)acum), sus Novelliacum (nom d'òme latin Novellius emb sufixe -acum) o sus lo latin novellus emb lo sufixe -iacum, qu'ensenha un desboijatge[2], compòrtan una -l- palatala (-l- molhada o [ʎ]) : Noalhac (Avairon), Neuillac, Neuilly, etc. La conservacion dau grope interior -bl- senhala donc una fòrma semi-sabenta, benlèu fabricada en chambra...
Dins los tèxtes latins, Nobiliacum es sovent preferit a las autras possibilitats (nobilis > nòble), çò que fai qu'òm pòt pas se prononciar sus l'etime exacte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Tèxte latin editat (emb de las copadures) per Bruno Krusch, dins Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Merovingicarum, tòme III (1896), p. 396-399.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 12 de juliol de 2011
La Setmana que hè la confusion enter alamanic e alemand.
Que tròbi au còp significatiu e inquietant que l'article de la wikipédia occitana consacrat a l'alamanic sia estat censurat. Per la wikipédia occitana, l'alamanic n'existeish pas, qu'ei un patués. Enqüèra un còp deus lingüistas-caçaires-de-cigonhas! Lamentable e vergonhós. Los catalans e los aragonés, eths, non son pas tan cretins e intolerants: ensajatz e comparatz los ligams catalan, aragonés e occitan de la pagina alamanica consacrada a la lor lengua. Quina vergonha per nosautes!
3 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
Soi pas un especialista de l'ensenhament de l'alsacian, mès çò ensenhat A L'ESCRIT es l'alemand çò'm par -- çò que seriá logic. Dins la quítia Soïssa, que degun i parla pas Hochdeutsch, la lenga ensenhada A L'ESCRIT es l'alemand.
- 12 de juliol de 2011 a les 11:32
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
賈尼: òc e non. Los qui aprénen l'alsacian que l'aprénen a l'escríver e qu'existeish ua literatura en lengua alamanica (cf. la wikipédia alamica) . E la lengua oficiau en soïssa alemanda qu'ei l'alemand e non pas lo soïs alemand (qui n'ei pas enqüèra normalizat e qu'ei aquò lo problèma màger). Aquò non vòu pas díser que lo sois alemand sia un dialècte de l'alemand, pas mes que lo francoprovençau ei un dialècte deu francés, enqüèra que lo franco-provençau a l'escríver deisha la soa plaça au francés en soïssa coma alhors.
- 12 de juliol de 2011 a les 14:08
- pep ha dit...
-
suposo que no ajuda gaire que a les pàgines oficials de la regió l´idioma que surt per defecte a la web és el francès i l´altra opció sigui l´alemany (i l´anglès)
- 26 de juliol de 2011 a les 13:47


text:
06 23 22 76 62
Nous intervenons sur les secteurs suivants :
artisan platrier peintre à Albigny sur Saone, artisan platrier peintre à Bron, artisan platrier peintre à Cailloux sur Fontaines, artisan platrier peintre à Caluire et Cuire, artisan platrier peintre à Champagne au Mont d’Or, artisan platrier peintre à Charbonniées les Bains, artisan platrier peintre à Charly, artisan platrier peintre à Collonges au Mont d’Or, artisan platrier peintre à Couzon au Mont d’Or, artisan platrier peintre à Craponne, artisan platrier peintre à Curis au Mont d’Or, artisan, platrier peintre à Dardilly, artisan platrier peintre à Décines Charpieu, artisan platrier peintre à Ecully, artisan platrier peintre à Fleurieu sur Saone, artisan platrier peintre à Fontaines Saint Martin, artisan platrier peintre à Fontaines sur Saone, artisan platrier peintre à Francheville, artisan platrier peintre à Genay, artisan platrier peintre à Givors, artisan platrier peintre à Grigny, artisan platrier peintre à Irigny, artisan platrier platrier peintre à La Mulatire, artisan platrier peintre à La Tour de de Salvagny, artisan platrier peintre à Limonest, artisan platrier peintre à Lyon, artisan platrier peintre à Lyon 1er arrondissement, artisan platrier peintre à Lyon 6900 2 arrondissement, artisan platrier peintre à Lyon 6900 3 arrondissement,, artisan platrier peintre à Lyon 6900 4 arrondissement, artisan platrier peintre à Lyon 6900 5 arrondissement, artisan platrier peintre à Lyon 6900 6 arrondissement,, artisan platrier peintre à Lyon 6900 7 arrondissement, artisan platrier peintre à Lyon 6900 8 arrondissement, artisan platrier peintre à Lyon 6900 9 arrondissement, artisan platrier peintre à Marcy l’Etoile, artisan platrier peintre à Moins, artisan platrier peintre à Montanay, artisan platrier peintre à Neuville sur Saone, artisan platrier peintre à Oullins, artisan platrier peintre à Pierre Benite, artisan platrier peintre à Poleymieux au Mont d’Or, artisan platrier peintre à Rillieux la Pape, artisan platrier peintre à Rochetaillé sur Saone, artisan platrier peintre à Saint Cyr au Mont d’Or, artisan platrier peintre à Saint Didier au Mont d’Or, artisan platrier peintre à Saint Fons, artisan platrier peintre à Saint Genis Laval, artisan platrier peintre à Saint Genis les Ollires, artisan platrier peintre à Saint Germain au Mont d’Or, artisan platrier peintre à Saint Romain au Mont d’Or, artisan platrier peintre à Sainte Foy les Lyon, artisan platrier peintre à Sathonay Camp, artisan platrier peintre à Sathonay Village, artisan platrier peintre à Tassin la Demi Lune, artisan platrier peintre à Vernaison, artisan platrier peintre à Villeurbanne, artisan platrier peintre à Villefranche sur Saone, artisan platrier peintre à rhone alpes, artisan platrier peintre à Geneve, artisan platrier peintre en Suisse, artisan platrier peintre en Savoie


text:
Villiers-sur-Morin
Villiers-sur-Morin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villiers-Moriscan-Dessús a situat en la Brie, #que forma l'èst del Conca parisenc. Es longée al nòrd pel Grand Morissètz.
Villiers-sur-Morin est située dans la Brie, qui forme l'est du Bassin parisien. Elle est longée au nord par le Grand Morin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Villiers-Moriscan-Dessús es un vilatge de la Brie vengut un vilatge de la banlèga parisienne.
Villiers-sur-Morin est un village de la Brie devenu un village de la banlieue parisienne.


text:
Llívia
Llívia es una comuna d'Auta Cerdanha. Administrativament es un municipi catalan de la comarca de Cerdanha e aperten a la província de Girona. Ten la particularitat d'èsser completament enrodat per l'actual territòri francés (Catalonha Nòrd), formant una enclava.
Llívia es una enclava d'Espanha en França. Se tracta d'un municipi situat a 153 km al nòrd de la capitala de sa província, Girona, enrodat en totalitat per de territòri francés coma resultat del Tractat dels Pirenèus de 1659: pr'amor d'aqueste, Espanha donèt a França los trenta tres vilatges de las comarcas de Valespir, Capcir, Conflent, Rosselhon e la Nauta Cerdanha que uèi forman, ensems amb Fenolheda, lo departament francés dels Pirenèus Orientals. Llívia restèt fòra d'aqueste tractat per son estatut de vila, privilègi concedit per l'emperador Carles V, e continuèt jol domeni del rei d'Espanha. L'11 de febrièr de 1939, quand s'acabèt la Guèrra Civila Espanhòla, las autoritats del band nacional demandèron a las autoritats francesas l'autorizacion d'ocupar Llívia.
Sa populacion en 2005 èra de 1252 abitants, amassats dins un territòri de 12,84 km². Llívia aperten a la jurisdiccion de Puigcerdà. Las lengas parladas dins la localitat son lo catalan, lo castelhan e lo francés.


text:
Categoria:Vegetarian
La tòca d'aquesta categoria es essencialament de recampar las personalitats contemporanèas o istoricas qu'an optat per una dièta vegetariana per de rasons de : santat, etica o ecologia.
Veire egalament[modificar | modificar la font]
- La lista de vegetarians celèbres lista l'ensemble de las personalitats vegetarianas o supausadas l'èsser e mai una seria de citacions.
- l'article sul vegetarisme.
Articles dins la categoria « Vegetarian »
Aquesta categoria conten los 5 articles seguents.


text:
pppfffff.... e perque pas 'na crotz occitana d'un brave rosseu que peta, ambe marcat dedins OCCITAN en letras goticas? Fau pas desconar... som pas d'E.T. perque parlem oc o aimem l'oc! Desja que suvent me damande ben perque ai 'na crotz de Tolosa en pendentiu jos lo chamison... alors 'na brocha...
Merda! Nostra toca deu esser que l'occitan torne esser 'na lenga normala, la lenga dau pople, qu'es justament pas de se diferenciar de tot lo monde!
Nostre problema, justament, aura, qu'es que quant'as mens de 35 ans e que parlas "patoes", um te viesa coma s'eras passionat d'arqueologia nord-chinesa dau segle 7... veses ente ne'n som 'ribats? i'a cinquanta tot lo monde parlava quela lenga aqui en Lemosin, vese pas ço que i'a d'extraordinari a la parlar d'engueras...
L'imatge dau darier daus Mohicans, ne'n vole pu'n piau!!! Tant que quo sira "exotique" de parlar oc, degun io tornara parlar, manca 'na ponhada de fonccionaris e autres militants de gaucha, e som desja b'assetz nombros...


text:
Draghixa Laurent
Draghixa Laurent, mei coneishuda com Draghixa -pseudonims de Drajica Jovanović- qu'ei ua anciana actora de cinèma pornografic francesa.
Qu'ei neishuda lo 3 de junh 1973 a Split en Croàcia.
La soa carrièra que comencè en 1993 dens ua produccion de Marc Dorcel, Offertes à tout n° 3 e qu'estó remarcada de tira peu public. En 1995, que partí taus Estats Units on tribalhè pendent quauques mes. En 1995, que recebó lo Hot d'Or de la miélher actora per la soa interpretacion dens Le Parfum de Mathilde. Que deishè de rodar quauques mes apuish.
Segon ua informacion apareishuda sus divèrs sites Web, a l'òra d'ara que hè la DJ dens ua discotèca de París.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr)(en) Draghixa sus l'Internet Movie Database


text:
Innat
Un caractèr biologic se ditz innat quand es determinat dempuèi la naissença de l'individú. Aquò implica pas qu'aquel caractèr siá observable dempuèi la naissença. En efèit, pòt èsser un trach que s'exprimís sonque dins de condicions particularas o a de periòdes especifics pendent l'ontogenèsi d'un organisme. Per exemple, la pilositat es un caractèr innat qu'apareis vertadièrament sonque a la pubertat per l'èsser uman. En general, un caractèr innat es contrarotlat par un o mai gèns, mas tanben pòt èsser ligat a de factors ligats a l'environament biofisic e bioquimic encontrat pel fètus pendent la grossessa.
L'innat es sovent opausat a aquerit mas aqueles dos concèptes son en realitat pas exclusius un de l'autre.
Los diferents senses de innat[modificar | modificar la font]
Dins diferents domenis, e subretot dins l'estudi dels comportaments animals (etologia) o umans (psicologia), s'opausan tradicionalament los caractèrs innats e los caractèrs aquerits segon la distincion seguenta:
- l'innat designant los traches que dependon del patrimòni ereditari de l'espècia. En etologia, se ditz tanben instints per designar lo comportaments atal especificats pels gèns.
- l'aquerit designant los caractèrs que resultan dels factors del mitan. Los comportaments aquerits son atal lo resultat de l'experiéncia, de l'aprendissatge individual (per exemple, dins lo cas de reflèxes condicionats), etc.
Pasmens, aquela distincion ven simplista perque pren pas en compte los factors non-genetics que pòdon determinar qualques caractèrs biologics quita abans la naissença. Es per exemple lo cas de l'environament intra-uterin dins lo ventre de la maire dels mamifèrs: pendent la gestation, l'embrion puèi lo fètus serà confrontat a una multitud de factors quimics (e.g., ormonas) mas tanben biofisics (e.g., temperatura, mitan sonòr), etc. que prendre d'importantas consequéncias sus son desvolopament futur.
E mai, innat e aquerit son pas de segur exclusius un de l'autre: un trach pòt a l'encòp aver una compausanta genetic e èsser afectat per l'environament. Atal es de la pigmentacion de la pèl umana: es contrarotlada a l'encòp per de factors genetics coma las melaninas, mas la color de la pèl depend tanben del gra d'exposicion al raionament ultraviolet. Atal, una meteissa persona aurà una color de pèl diferenta entre ivèrn e estiu.
D'en primièr simple, lo concèpte d'innat es en realitat de mal sasir. En efèit, coma es indicat mai naut, es plan possible qu'un trach innat s'exprimís alunhat de la naissença, de còps que i a sonque jos de condicions particularas. Per exemple, l'etològ Konrad Lorenz mostrèt que qualques espècias d'aucèls reconeisson d'un biais innat la siloeta d'un rapaç planant dins lo cèl, sens que jamai n'ajan vistes abans. Mas sens stimulus apropriat, es a dire en l'abséncia d'une tala menaça, aquela facultat demòra "silenciosa". Dins aquelas espècias, la facultat de reagir a la forma d'un predator es doncas innada perque transmesa per l'ereditat e non aquerida.
L'usatge d'un meteis mot en biologia e en psicologia per de concèptes non estrictament equivalents pòt èsser font de dificultats. En efèit, la tradicion psicologica insistís sur l'aprendissatge dins la formacion dels caractèrs aquerits alara que la tradicion biologica insistís suls mecanismes qu'induson de diferéncias entre los fenotipes de dos individús portaires d'un meteis genotipe. Amb los progrèsses de la genetica moleculara de la segonda mitat del sègle XX, los biologistas utilizan doncas puslèu la distincion entre factors del mitan, genetics e epigenetics.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) J. J.Matras, G. Chapouthier, L'inné et l'acquis des structures biologiques, collection "Le Biologiste", Presses Universitaires de France éditeur, Paris, 1981


text:
Saint-Germain-la-Blanche-Herbe
Saint-Germain-la-Blanche-Herbe en normand ( Saint-Germain-la-Blanche-Herbe en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Germain-la-Blanca-Èrba es una municipalitat limitrophe del nòrd-oèst de Can, formada de tres parts : lo Bourg al sud-es, limitrophe del quartièr caennais de La Maladrerie, lo quartièr de Ardenne adossat al masatge caseriu de Cussy al nòrd, e lo caseriu de Franqueville a l'oèst. #Cent ectaras de la municipalitat an classificat a l'entorn del abbaye de Ardenne e forman lo parc périurbain gerit per Can la Mar.
Saint-Germain-la-Blanche-Herbe est une commune limitrophe du nord-ouest de Caen, formée de trois parties : le Bourg au sud-est, limitrophe du quartier caennais de La Maladrerie, le quartier d'Ardenne adossé au hameau de Cussy au nord, et le hameau de Franqueville à l'ouest. Cent hectares de la commune sont classés autour de l'abbaye d'Ardenne et forment le parc périurbain géré par Caen la Mer.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la municipalitat presa en la siá màger part aquela del caseriu de la Maladrerie, situat sul territòri de la siá granda vesina, Can, e aquela de la abbaye de Ardenne, situada al nòrd del bourg.
Pendent l'Aucupacion, lo cònsol de la municipalitat, Roland Vico, fabrica amb l'ajuda d'un sacerdòt de manqui de papièrs pels rebèls del STO o dels josieus. Victima d'un piège l'an 1943, es déporté a Mauthausen e liberat per las tropas aliadas al començament del mes de mai 1945. La municipalitat es practicament destruida en lo moment de la batalha de Can en de junh-Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value).. La modernité relativa de las bastissas dins lo quartièr de la comuna o relòtge cèrtament. Pendent aqueles bombardements, la glèisa de Sant-Germain a tocat ; un obus s'esclafa sus la nef, en provocant lo sieu effondrement. Sonque de vestigis de la glèisa d'alavetz, lo campanal despunta totjorn los sieus arcades e la siá fletxa classicas, e la campana, amassada en las décombres, a suspenut al mur de la comuna. La Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., lasModèl:2 e e 3en de batariás del SS.Flak.Abteilung.12, aital coma la Divisionsbegleitkompanie (companhiá de escorta divisionnaire), abandonan Sant-Germain-la-Blanca-Èrba per replegar-se a Vaucelles. Los sapeurs canadiens venon netejar lo sector de Sant-Germain infesté de minas. L'operacion se desenrotlla jol fuòc enemic e los carris canadiens replican llaurant lo fuòc suls ostals ont son retranchés los darrièrs SS #que fujon alavetz cap a la Maladrerie. Los Canadiens pòdon de contunh dintrar dins la vila de Can per liberar lo marge esquèrre del Adorna.
L'histoire de la commune rejoint dans sa majeure partie celle du hameau de la Maladrerie, situé sur le territoire de sa grande voisine, Caen, et celle de l'abbaye d'Ardenne, située au nord du bourg.
Pendant l'Occupation, le maire de la commune, Roland Vico, fabrique avec l'aide d'un prêtre de faux papiers pour les réfractaires du STO ou des juifs. Victime d'un piège en 1943, il est déporté à Mauthausen et libéré par les troupes alliées au début du mois de mai 1945. La commune est quasiment détruite lors de la bataille de Caen en juin-Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value).. La modernité relative des bâtiments dans le quartier de la mairie le montre tout à fait. Durant ces bombardements, l'église de Saint-Germain est touchée ; un obus s'écrase sur la nef, provoquant son effondrement. Seuls vestiges de l'église d'alors, le clocher pointe toujours ses arcades et sa flèche classiques, et la cloche, retrouvée dans les décombres, est suspendue au mur de la mairie. Le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., les 2en et 3en batteries du SS.Flak.Abteilung.12, ainsi que la Divisionsbegleitkompanie (compagnie d’escorte divisionnaire), abandonnent Saint-Germain-la-Blanche-Herbe pour se replier à Vaucelles. Les sapeurs canadiens viennent nettoyer le secteur de Saint-Germain infesté de mines. L'opération se déroule sous le feu ennemi et les chars canadiens répliquent en ouvrant le feu sur les maisons où sont retranchés les derniers SS qui fuient alors vers la Maladrerie. Les Canadiens peuvent ensuite entrer dans la ville de Caen pour libérer la rive gauche de l'Orne.


text:
Aranés (parlar)
Er aranés ei eth nom dera modalitat d'occitan parlada ena Val d'Aran, on ei lengua cooficiau. Er aranés apartien ath grup sud-orientau deth gascon (damb eth naut-comengés e eth coseranés) e siguec oficializat coma lengua occitana ena Val d'Aran (en 1990) e en Catalonha (a partir de 2006).
Segontes es donades dera darrèra Enquèsta d'Usatge Lingüistics, realizada en 2013 pera Generalitat de Catalonha, ei era lengua pròpia de 20,85% dera populacion d'Aran, donques segona darrèr er espanhòu qu'ei lengua mairau de 44,10% des abitants dera Val.
Somari
Era oficialitat der aranés
Tamb era aprovacion dera lei 16/1990, de 13 de junhsèga, sus eth règim especiau dera Val d’Aran, er aranés siguec reconeishut coma lengua oficiau. Era Lei 1/1998 de 7 de gèr, de politica lingüistica, en sòn article 7 hè referéncia ara proteccion der aranés.
Tamb era aprovacion deth nau Estatut d'Autonomia de Catalonha er an 2006, er aranés siguec reconeishut coma lengua oficiau de Catalonha. Er article 6.5 ditz eth següent: "Era lengua occitana, nomentada aranés en Aran, ei era lengua pròpria d'aguest territòri e ei oficiau en Catalonha cossent damb eth que establissen aguest Estatut e es leis de normalizacion lingüistica"
Caracteristiques der aranés
Era separacion politica der aranés avó consequéncies sus era evolucion de la lenga, com ac muisha Aitor Carrera [1].
Abantes d'aquera separacion, er aranés ère part deth gascon pirenenc que n'a es trets evolutiu a partir deth latin vulgar:
- Pas de F latina a H: FERRUM> hèr
- Queiguda de N intervocalica: FARINA> haria
- Aparicion de A- protetica deuant de R iniciau, en tot doblar-se atau era R: ROTA> arròda
- Evolucion de LL latina interiora o finau a TH: VITELLU> vedèth
- LL intervocalica passe a R: BELLA> bèra
- Cap de L finau de sillaba a U semivocau: SAL> sau
- Metatèsi de –R: VENTRUM> vrente
- Article pirenenc eth/era
Es sòns trets particulars son:
- Era aspiracion dera H non se hè capmès en Aran (totun, se pòt encara sénter un shinhalon a Canejan e Bausen).
- Prononciacion /a/ dera -a atòna finau (tret comun tamb es parlars de Luishon e de bères vaths de Bigòrra (Asun, Ador, etc) e, en Bearn, dera Hauta Vath deth Gave de Pau.
- Eth /b/ intervocalic passa a /w/ grafiat u: deuant, víuer sauv Pujòlo. Aqueth biaish de prononciar ei frequent en gascon, mès la grafia la nòte tostemp v en gascon der estat francés.
- Passatge en posicion finau deth diftong -ÈI a -È: tornarè deman. Qu'èi un tret frequent en grup sud-orientau deth gascon (Comenge, Coserans) e en d'auti parlars gascons tanben.
- Passatge en posicion finau deth diftong - ÒU a -Ò (tret compartit damb bèris parlars gascons, mès que mès de Bigòrra e deu grop sud-orientau).
- Article plurau definit epicèn (qu'a era madeisha fòrma ath masculin e femenin): es .
- Plurau en -es des noms en -a: es pèires, coma en luishonés.
- Plurau en -i des determinants, pronoms e de quauqui noms e adjetius: aguesti, toti. Aqueth tret qu'a ua origina lengadociana antiga.
- AVER qu'ei eth solet auxiliar: a estat.
Quadre comparatiu tamb d’autes lengües romaniques
Normativizacion der aranés
Er aranés ei normativizat segon era nòrma classica e unitària der occitan, definida iniciaument per Loís Alibèrt. Es nòrmes deth Conselh de la Lenga Occitana son reconegudes oficiaument peth Conselh Generau d'Aran (e donques pera Oficina de Foment e Ensenhament der Aranés) despús 1999.
Mès bèri detalhs dera adaptacion d'aquera normativa ar aranés divergissen der usatge preferenciau des autes varietats gascones: es particularitats araneses son en teoria aplicables tanben en autes varietats de gascon, mès en practica non s'utilizen sonque en aranés, ja qu'era rèsta deth gascon preferís solucions mès unitàries. Essenciauments se tracte:
- dera forma deth plurau femenin en -es en lòc dera grafia -as qu'ei mès unitària e englobanta (ja que pòt prononciar-se [es/ɔs/as] segon es parlars). Ex: hemnes araneses en lòc de hemnas aranesas.
- de u entre dues vocales en lòc dera grafia v qu'ei mès unitària e englobanta (poguent prononciar-se [w/B] segon es parlars). Ex: auer en lòc d'aver.
Segon era normativa occitana, en absolut, arren non impedís qu'er aranés utilize es formes grafiques mès unitàries coma -as e v.
Era normativa de l'occitan, aplicada ar aranés e a quauques parlars gascons vedins, nòte bères particularitats morfologiques coma es pluraus sensibles masculins en -i (es aranesi "eths aranés") e es articles pirinencs (eth, era, es; aquí es qu'ei era varianta aranesa per eths, eras).
Ispanizacion der aranés
Pr'amor dera sua pertanhença ar estat espanhòu, er aranés ei sometut a influéncies pesugues deth castelhan e deth catalan. Atau er aranés a incorporat aquestes darrères decades un arramat de neologismes meridionaus coma actuar (vs. agir), empresa (vs. entrepresa), increment (vs. aumentacion), laborau (vs. professionau), matrícula (vs. inscripcion), oficina (vs. burèu, totun burèu ei un francesime) ath sòn vocabulari tecnic. I a tanben de deformacions de paraules coma abantes (abans) o despuès (dempús), e er ús d'ispanismes coma hasta.
Usatge dera lengua
Ena escòla
Er aranés qu'ei era lengua d’aprenedissatge des escolans de 3 a 7 ans e era lengua veïculara en toti es centres d’educacion infantila e primària ena Val d'Aran. Eth curriculum der aranés ei eth conjunt d'objectius, contenguts, metòdes pedagogics e critèris d'avaluacion de cadun des nivèus, etapes, cicles, grads e modalitats deth sistèma educatiu que guiden era accion docent. Eth Conselh Generau d'Aran qu'aprovèc per unanimitat eth curriculum der aranés der ensenhament obligatòri en session plenària deth 13 de hereuèr de 1998.
Vejatz tanben
Ligams intèrnes
Ligams extèrnes
- Pagina de la Generalitat de Catalunya sobre l'aranés
- Normes ortografiques der aranés
- Ressorsas en aranés e sobre l'aranés
- Corsi d'aranés en linha deth conselh generau d'Aran
- Cens linguistic der aranés de 2001. Grafics damb es principaus resultats
- Curriculum der aranés der ensenhament obligatòri
- Lista de servicis de traduccion automatica en línia occitan aranés-catalan e occitan aranés-castelan
- Traductor automatic catalan-aranés e aranés-catalan
- Diccionari catalan-occitan (inclutz las formas aranesea) de Patrici Pujada e Claudi Balaguer
- Pagina sobre l'aranés, amb un extens lexic aranés-castelan-catalan-francés (oc)
- Vocabulari basic aranés, Conselh Generau d'Aran
- Diccionari infantil catalan-aranés
- Lexic aranés-catalan per Aitor Carrera
- Mai de Lexic aranés-catalan per Aitor Carrera
Referéncias
- ↑ Aitor Carrera. "L’occità de la Vall d’Aran davant dels parlars gascons veïns.Implicacions lingüístiques de la separació política", La reintegració de la Vall d'Aran a Catalunya, Barcelona: Institut d'Estudis Catalans. Secció Històrico-Arqueològica, 2015, pp. 63-96
- ↑ (ca) Cens lingüístic de l'aranès de 2001


text:
Purmèr Periòde Intermediari egipcian
Lo Purmèr Periòde Intermediari egipcian que ho un temps d'aflaquiment deu poder faraonic qui s'escadó après las temporas dauradas de l'Ancian Empèri de l'Egipte Antic. Durant aqueth periòde (qui regnèn las dinastias de la VIIau a la Xau enter, haut o baish, -2150 e -2022) los capdaus deus nòmes (teoricament nomats peu faraon enta'u servir) que proheitèn de l'aflaquiment deu poder centrau (dilhèu devut a l'etat hèra avançada de faraon deu hèra long regnat deu faran Pepi II de la VIIau dinastia) per préner lo poder e vàder monarques. Fin finala, la XIau dinastia, gessida de Tebas, que tornè unificar lo país en bèth aubrir l'Empèri Mejan.
D'aqueth temps be demoran texts egipcians coneguts com planhs qui contan quin lo país e auré patit la decadéncia, l'injustícia, l'anarquia e profanacions de la religion e de las tombas deus reis (çò qui en Egipte b'èra considerat hèra grèu puisque, a despart d'estar dius, un còp mort, los faraons que demoravan faraons deu lor pòble dens l'aute monde). Aute testimoniatge del'inseguritat e deu poder deus monarques locaus, lo texte deu Lo pagés eloquent que nse conda l'istoèra d'un oasian viatjant dab la son aso, qui's he panar tot per ac tornar crubar per la fòrça deu son plait davant lo senhor deu nòme.
Los reis de la Xau dinastia que comencèn de tornar bastir ua autoritat reiau desempuish la loa ciutat baisha egipciana de Eracleòpolis. Los de la XI que s'apiegèn sus la vila de Tebas. Au cap d'annadas de tension per conquestar l'autoritat suu país sancer, la XIau dinastia que ho victoriósa suber Eracleòpolis e Montohetep II que's hasó coronat sénher de las duas tèrras e atau que s'obreish lo temps deu Mejan Empèri.
De véder:
- Peus personatge d'aqueth periòde: Pepí II, Merenrà II, Nitocris, Kheti Ièr, Neferkarà, Kheti II, Kheti V, Merikarà I, Montohetep I, Antef I, Antef II, Antef III, Montohetep II.
- Per la dinastias: VIIau dinastia, VIIIau dinastia, IXau dinastia, Xau dinastia e XIau dinastia.
- Testimòniatges: Canon Reiau de Turin, Lista Reiau d'Abidòs, Planh de Ipur, Conte deu pagés eloquent.


text:
Villes et mairies du Canton de Neuchâtel
Liste des communes
La Chaux-de-Fonds
Ville de la Chaux-de-Fonds, localité de la Suisse de 36 000 habitants.
La mairie de la Chaux-de-Fonds a une adresse e-mail et un site Internet.
Neuchâtel
Ville de Neuchâtel, localité de la Suisse de 32 000 habitants.
La mairie de Neuchâtel a une adresse e-mail et un site Internet.
Val-de-Ruz
Ville de Val-de-Ruz, localité de la Suisse de 15 000 habitants.
La mairie de Val-de-Ruz a une adresse e-mail et un site Internet.
Val-de-Travers
Ville de Val-de-Travers, localité de la Suisse de 10 000 habitants.
La mairie de Val-de-Travers a une adresse e-mail et un site Internet.
Le Locle
Ville d'Locle, localité de la Suisse de 10 000 habitants.
La mairie d'Locle a une adresse e-mail et un site Internet.
Peseux
Ville de Peseux, localité de la Suisse de 5 600 habitants.
La mairie de Peseux a une adresse e-mail et un site Internet.
Colombier
Ville de Colombier, localité de la Suisse de 5 100 habitants.
La mairie de Colombier a une adresse e-mail et un site Internet.
Boudry
Ville de Boudry, localité de la Suisse de 4 900 habitants.
La mairie de Boudry a une adresse e-mail et un site Internet.
La Tène
Ville de la Tène, localité de la Suisse de 4 700 habitants.
La mairie de la Tène a une adresse e-mail et un site Internet.
Cortaillod
Ville de Cortaillod, localité de la Suisse de 4 400 habitants.
La mairie de Cortaillod a une adresse e-mail et un site Internet.
Le Landeron
Ville d'Landeron, localité de la Suisse de 4 300 habitants.
La mairie d'Landeron a une adresse e-mail et un site Internet.
Corcelles-Cormondrèche
Ville de Corcelles-Cormondrèche, localité de la Suisse de 4 000 habitants.
La mairie de Corcelles-Cormondrèche a une adresse e-mail et un site Internet.
Bevaix
Ville de Bevaix, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Bevaix a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Blaise
Ville de Saint-Blaise, localité de la Suisse de 3 100 habitants.
La mairie de Saint-Blaise a une adresse e-mail et un site Internet.
Hauterive
Ville de Hauterive, localité de la Suisse de 2 500 habitants.
La mairie de Hauterive a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Aubin-Sauges
Ville de Saint-Aubin-Sauges, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Saint-Aubin-Sauges a une adresse e-mail et un site Internet.
Cressier
Village de Cressier, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Cressier a une adresse e-mail et un site Internet.
Bôle
Village de Bôle, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Bôle a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Mont Perdut
Lo Mont Perdut (en francés Mont Perdu, en aragonés Mont Perdito, en espanhòl Monte perdido) es a l'encòp lo nom del massís calcari pus naut dels Pirenèus e d'Euròpa, e del sieu trescòl (lo Mont Perdut) a 3355 m amb lo glacièr aval.
Somari
Lo pic[modificar | modificar la font]
Lo massís del Mont Perdut, conegut per Las Tres Sòrres (en aragonés As Tres Serols), que se compausan dels sucs de: Mont Perdut (3355 m), Cilindre (mont) (3328 m), e Aniscle (3263 m) nomenat tanben Som de Ramon. Dins aquel sector i a 22 cimas de mai de 3000 m
Lo Mont Perdut amb sos 3355 m, es la tresena cima dels Pirenèus aprèp lo Pic d'Aneto (3403,5 m), los Pocets (3375 m) e a egalitat amb la Punta Astorg (3355 m).
Pujada[modificar | modificar la font]
La via normala de pujada s'efectua pel refugi de Gòriz (2100 m), ont es abitual de bivacar, e la via de "l'escopidora", un dels punts negres dels Pirenèus ont moriguèron fòrça gents temptant d'aténher la cima.
Lo glacièr[modificar | modificar la font]
Per la fàcia nòrd del Mont Perdut se tròba un dels escasses glacièrs que encara i a dins los Pirenèus, encara que sián en diminucion lenta mas contunha. Es una lenga d'un front d'aperaquí 750 m e que va de 2700 a 3250 m d'altitud.
Lo massís[modificar | modificar la font]
Lo massís del Mont Perdut fa partida del Pargue Nacional d'Ordesa e Mont Perdut, aqueste darrièr es constituit de quatre vals d'extraordinària beutat: Ordesa al sud-oèst, Aniscle al sud, Escuain al sud-èst e Pineta a l'èst. Una part del massís se situa al nòrd dins lo territòri del Pargue Nacional francés dels Pirenèus Occidentals, amb la Val e lo Circ de Gavarnia, un impressionant circ glaciari ont se pòt veire lo rajal pus naut d'Euròpa, amb mai de 400 m de casuda verticala.
Patrimòni de l'Umanitat[modificar | modificar la font]
Pirenèus-Mont Perdut[1] designa un grand ensemble montanhós transfrontalièr, entre França e Espanha, inscrich dempuèi 1997 sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO per sos païsatges naturals e sos païsatges culturals.
L'ensemble de Pirenèus-Mont Perdut coma Patrimòni Mondial conten:
- Una partida Pargue Nacional dels Pirenèus: los circs de Gavarnia, Estaube, Tromosa e Barroda e qualques territòris situats en zona tocant lo pargue sus las comunas d'Aranhoet, Gavarnia e Gèdre.
- Lo Pargue Nacional Ordesa i Monte Perdut (Comunautat autonoma d'Aragon) e qualques zonas tocant suls territòris de Bielsa, Fanlo, Puertolas, Tella-Sin e Torla.
En França, dins los Nauts Pirenèus, los circs de Gavarnia, d'Estaube e de Tromosa e mai la muralha de Barroda donan aspèctes particulars d'aquel site de nauta montanha. Son de circs d'origina glaciària, amb de nautas parets ribassudas. L'agençament de pasturatges de mejana montanha, de granjas d'altitud es lo testimòni d'una activitat agricòla e pastorala encara existissenta.
En Espanha, dins la Comunautat autonoma d'Aragon, las clusas d'Ordesa, de Niscle e de Pineta son d'entre las pus prigondas d'Euròpa. Los païsatges d'altitud mejana d'aquel versant, faiçonats dempuèi de sègles per l'agricultura de laissa e la vida pastorala, son las marcas encara viventas d'una adaptacion remarcabla dels bergièrs al mitan.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)UNESCO : La Liste du Patrimoine mondial,


text:
1024
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1024 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Lei tensions dins lo nòrd d'Itàlia entre lei vilas relativament autonòmas de Lombardia e l'emperaire germanic aguèt de repercussions diplomaticas dins leis estats vesins. Aprofichant la desgradacion dei relacions entre França e lo Sant Empèri Roman Germanic dempuei la mòrt d'Enric II, lei Lombards assaièron de prepausar la corona de Lombardia au rèi de França que la refusèt. Puei, la prepausèron au duc d'Aquitània que deguèt tanben la refusar — aviá besonh d'un sostèn militar francés. Aquò entraïnèt tornarmai de tensions importantas entre França e lo Sant Empèri.
Regardant leis afaires intèrnes dau reiaume, Robèrt II se concentrèt sus la lucha còntra leis abús dei senhors e dei bregands — lei dos categorias èran de còps confondudas — que menaçavan lei vilas e lei comunicacions. Capitèt de reünir un concili a Héry que prononcièt l'excomunicacion dei bregands.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Tocat dempuei 1023 per una epidemia de pèsta en Egipte, lo Califat Fatimida deguèt faciar de revòutas au sen dei tribüs de bedoins de Palestina e d'Egipte.


text:
Vincey
Vincey es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vincey Se situa sus un scenari en dominant lo marge esquèrre de la Moselle, Portieux en ocupant lo marge drech ne vivi-a veire. Lo canal de l'Èst voreja la comuna.
Vincey se situe sur un plateau dominant la rive gauche de la Moselle, Portieux occupant la rive droite en vis-à-vis. Le canal de l'Est borde la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Vincey a mencionat en un tèxt de 1003 ont an desgranat los bens del capítol de Épinal. Vincey Fasiá partida del bailliage de Encants. A Modèl:La s-, Vincey es vengut una enclave del bailliage de Épinal entre aqueles de Encants e de Châtel.
La curació, del diocèse de Sant Dié, doyenné de Jorxey, èra a la collation de la abbesse de Épinal.
Le nom de Vincey est mentionné dans un texte de 1003 où sont énumérés les biens du chapitre d’Épinal. Vincey faisait partie du bailliage de Charmes. Au Modèl:S-, Vincey est devenue une enclave du bailliage d'Épinal entre ceux de Charmes et de Châtel.
La cure, du diocèse de Saint Dié, doyenné de Jorxey, était à la collation de l’abbesse d’Épinal.


text:
Chezelle
Chezelle (Chezelle en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, situada entre Bellenaves e Chantelle, a adaigat pel Boublon.
Lo bourg de Chezelle a traversat per la RD987, #que ven del sud-oèst del departament del Puy-de-Copòla e desboca a Sant-Pourçain-sus-Sioule en transeünt per Bellenaves e Chantelle. Lo A 71 llom la extremitat occidentala de la comuna.
Una particularité de la municipalitat es que lo bourg se tròba a l'extrèm es, a dos #cent mètres del limit amb la municipalitat vesina de Taxat-Senat, e que lo territòri de la municipalitat es doncas totalament déporté a l'oèst.
La commune, située entre Bellenaves et Chantelle, est arrosée par le Boublon.
Le bourg de Chezelle est traversé par la RD987, qui vient du sud-ouest du département du Puy-de-Dôme et aboutit à Saint-Pourçain-sur-Sioule en passant par Bellenaves et Chantelle. L'A 71 longe l'extrémité occidentale de la commune.
Une particularité de la commune est que le bourg se trouve à l'extrême est, à deux cents mètres de la limite avec la commune voisine de Taxat-Senat, et que le territoire de la commune est donc entièrement déporté à l'ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge ven del latin caleishon, « pichon ostal ». La glèisa a mencionat, jos la forma ecclesia de Casellis, en una bulle del pape Adrien IV ; aperten alavetz als chanoines regulars de Évaux.
Segon Nicolay, al Sègle XVI, la parròquia compòrta 59 fuòcs ; al Sègle XVII, segon lo intendant de Argouges, ne compòrta pas mai que 35. Sus la parròquia se tròba lo fief de Montchoisy[1], #Qu'aperteniá a las XVIIen e XVIIIen de sègles a la familha del Buysson.
Al sègle XIX, fins a la crisi del phylloxéra, Chezelle es un país de vignoble.
Le nom du village vient du latin casella, « petite maison ». La glèisa est mentionnée, sous la forme ecclesia de Casellis, dans une bulle du pape Adrien IV ; elle appartient alors aux chanoines réguliers d'Évaux.
Selon Nicolay, au Sègle XVI, la paroisse comporte 59 feux ; au Sègle XVII, selon l'intendant d'Argouges, elle n'en comporte plus que 35. Sur la paroisse se trouve le fief de Montchoisy[2], qui appartenait aux XVIIen et XVIIIen siècles à la famille du Buysson.
Au sègle XIX, jusqu'à la crise du phylloxéra, Chezelle est un pays de vignoble.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Montchoisy es a l'oèst de la municipalitat, uèi a proximitat immediata de la autoroute A 71.
- ↑ Montchoisy est à l'ouest de la commune, aujourd'hui à proximité immédiate de l'autoroute A 71.


text:
Pesmes
Pesmes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat al extremitat Sud-Oèst del departament, lo vilatge s'es implantat sus la bordure d'un scenari calcaire #que domina lo riu lo Ognon, afluent de la Saône.
Situé à l'extrémité Sud-Ouest du département, le village s'est implanté sur la bordure d'un plateau calcaire qui domine la rivière l'Ognon, affluent de la Saône.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1201 se crosavan Guy e Aymé de Pesmes. Prenián la crotz a la abbaye de Cîteaux abans de partir per la quatrena crosada. La baronnie de Pesmes comptava un grand nombre de vassaux que # an entre el podiá veire los sires de Rupt, de Valay e de La Risie. L'usatge de l'epòca voliá #que combaton totes jos l' autoritat d'un ostal #que reconeissián coma la tige de la la siá. Après lo extinction de l'ostal de Pesmes aiçò èra aquela de Rupt #que ne conservava las armas. A Modèl:La s desapareissiá a lo sieu torn dins l'ostal de Rye, Mathé, filha de Guyot de Rye e d'Ostal de Rupt, portava la tèrra de Rupt dins l'ostal de Goux #que ne preniá lo nom e las armas abans de apagar-se en aquela de Clermont-d'Anjau[1].
En 1201 se croisaient Guy et Aymé de Pesmes. Ils prenaient la croix à l'abbaye de Cîteaux avant de partir pour la quatrième croisade. La baronnie de Pesmes comptait un grand nombre de vassaux parmi lesquels ont pouvait voir les sires de Rupt, de Valay et de La Risie. l'usage de l'époque voulait qu'ils combattent tous sous l'autorité d'une maison qu'ils reconnaissaient comme la tige de la leur. Après l'extinction de la maison de Pesmes c'était celle de Rupt qui en conservait les armes. Au XVen elle disparaissait à son tour dans la maison de Rye, Mathé, fille de Guyot de Rye et de Marie de Rupt, portait la terre de Rupt dans la maison de Goux qui en prenait le nom et les armes avant de s'éteindre dans celle de Clermont-d'Anjou[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Istòria généalogique de las sires de Salins dins lo comtat de Bourgogne Error de citacion : Invalid
tag; name "SALINS" defined multiple times with different content


text:
Invaliditat
L'invaliditat o l'infirmitat es una restriccion per desvolopar mai d'una activitat provocada per la deficiéncia o limitacion de las foncions fisica o mentala. Significa, doncas, un desavantatge sus las autras personas.
Incapacitat mentala[modificar | modificar la font]
Critèris d'identificacion[modificar | modificar la font]
La consideracion d'invaliditat intellectuala requerís de la coexisténcia de tres critèris:
- Un nivèl d'intelligéncia inferior a la mejana; la concepcion d'intelligéncia es la prepausada per Gardner, que parla d'una estructura multipla amb de sistèmas cerebrals semiautonòms, que pòdon interactuar enter els-meteisses; se considèra d'invaliditat se lo coeficient d'intelligéncia es mendre que 70 e se se produtz un problèma adaptatiu.
- La preséncia de dificultats en doas o mai abiletats adaptativas, en referéncia a l'eficàcia de las personas per s'adaptar e satisfar lors besonhs.
- Lor manifestacion abans los 18 ans: correntament una invaliditat intellectuala significativa es detectada pendent la mainadesa.
Causas[modificar | modificar la font]
Se tròba de factors genetics, coma lo sindròm de Down, d'errors ereditàrias del metabolisme, coma la fenilcetonúria, d'alteracions del desvolopament embrionari, de problèmas perinatals, restacats al moment de la jasilha, de malautiás infantilas, de deficits ambientals, cognitius, personals e socials.


text:
A la fin deu sègle 18, que i avè ua comunautat francesa pro importanta au sud deu país valencian en un periòde particularament conflictuau enter França e Espanha. Los noms d'aqueths francés installats en Alacant e la soa region (150 familhas francesas e mixtas franco-espanhòlas, haut o baish) qu'èran Lahore, Bordehore, Vignau, Cassou, Cazamayou, Lassale, Lousteau etc, etc, de noms plan gascons, com ac podetz véder. En efèit, aqueths immigrants francés qu'èran majoritàriament naturaus de Biarn. Que hasón fortuna en comerçant enter Espanha, França e l'ultramar. E que redinamizèn l'economia locau. Aqueths patronims gascons qu'an demorat dinc a uei com a tipicament valencians, a còps espanholizats en Lahora, Lasala, Casamayor etc.
A maudespieit de l'austilitat enter los dus estats - qu'èra en plen de la revolucion francesa- que podón demorar en Espanha en se preservant los bens e los negòcis mercès a la valéncia, la combativitat e a la tenacitat de las hemnas. Quan los francés estón perseguits, despolhats, expulsats e a còps massacrats durant las annadas de conflicte 1793-1795, annadas de gran xenofòbia hens lo Règne
Valencian com hens la rèsta d'Espanha, n'estó pas briga lo cas en Alacant. Hens un article
hòrt interessant, titolat El protagonismo de la mujer de la colonia francesa de Alicante. La defensa de sus intereses patrimoniales en un periodo de crisis (1793-1795),
l'istoriadora María Luisa Álvarez Cañas (Universitat d'Alacant) que-nse relata lo ròtle primordiau de las hemnas hens la defensa de la comunautat. Mercés ad eras, los interés patrimòniaus d'aquera comunautat que podón estar largament preservats.


text:
Benvenguda sul Aiga Marina - Sit de Marineta Mazoyer
L’occitan es un aucèl, de los que cantan plen galet, mas que nos parlan tanben.
Te l’an volgut engabiar, mas teneva pas de cantar, de parlar, mai de contar...
Un borrenc foguèt getat : l’Occitan èra amagat, mas pas ges emmoralhat.
La gàbia estropada, los curiós o amorats d’el, an lèu pallevat lo vel.
An ausit dins son canton, cantar tot lo manne dau jorn, l’Occitan, vièlh companhon.
A força de tiralhar, lo petaç s’es estracejat : luènh, lo cant a ressonat...
Es tot pròche d’arribar, lo temps que nòstres escolans, la gàbia, desbarran.
Non sens cruissiment de dents, ja la cadaula limparà : l’occitan s’espandirà.
Dirà en virolejar qu’el, coma nos que l’escotam, sèm de liures occitans !
Les derniers articles publiés ...


text:
Margny-lès-Compiègne
Margny-lès-Compiègne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Margny lès Compenha se situa al Nòrd de París, en la region Picardie,en lo departament de l'Oise. Es una de las vilas vesinas de Compenha, se tròba doncas en bordure de l'Oise. Se tròba pas leon d'una estacion: aquela de Compenha.
La vila compòrta 665 ectaras per unitat|16|km {{}} de voirie. Aquela superficie compren sustot :250 000 m2 de jardins e 94 300 m2 de terrens d'òci #qu'unitat|19570|m|2 {{}} reservats a la practica de l'espòrt. N'a una densitat de 1 161 Modèl:Hab./Km²
Margny lès Compiègne se situe au Nord de Paris, dans la région Picardie,dans le département de l'Oise. Elle est une des villes voisines de Compiègne, elle se trouve donc en bordure de l'Oise. Elle se trouve non lion d'une gare: celle de Compiègne. La ville comporte 665 hectares pour 16 km de voirie. Cette superficie comprend notamment :250 000 m2 de jardins et 94 300 m2 de terrains d'agrément dont 19 570 m2 réservés à la pratique du sport. Elle a un densité d'1 161 Modèl:Hab./km²
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Margny-Lès-Compenha es un luòc en principi préhistorique de contunh gallo-romain. L'origina del nom de Margny es gallo-romaine, e designa lo domeni d'un @dénommer Madrinius. La forma actuala del nom se fixa pas #qu'a Modèl:La s en conservant la vièlha paraula francesa « lès » #que significa : costat, flanc.
Lo vilatge #nàisser al pè d'una còsta, entre la « plana » crayeuse, #que culmini a unitat|101|m}} e la vallée alluvionnaire de la Oise, #que se bassa a unitat|33|m {{}}. La còsta de Margny a a causa d'una flexure, descenuda d'ais pro brutal, #que fa immergir la craie d'unitat|80|m {{}} jos l' Oise per remontar a Compenha abans de s'enfonsar jol bòsc. Aquel serral plan expausat, #èsser propice a la vinha, mas i aguèt remplaçat a la fin de la Modèl:S- per òrtas e dels jardins. Al pè de la flexure s'estend lo lièch màger de l'Oise. Lo riu s'i estendiá en divèrses braces en los épaisses alluvions argilo-sableuses ont la capa phréatique aflora en étangs e en maires. Existissiá una granda maire dicha « de Margny », situada sus la localizacion del parc de la comuna, d'ont l'actual quartièr dels étangs merita lo sieu nom. Aquela prée marécageuse es totjorn menaçada per las inondacions, aquelas de 1658, 1784, 1926, 1993-94.
Los anautits faches del Mejan Age
- Las circunscripcions eclesiasticas de l'ancian regim #conservar la délimitation de las « vilas » : Compenha levava de Soissons mas Margny de Beauvais, mai justament del abbaye bénédictine de Sant-Lucien. Una crotz de fèrre se levava al mièg de l'ancian pont dicha de Sant Louis e marcava lo cambiament de juridiction. Lo vièlh pont reconstruit per Sant Louis traversava lo riu dempuèi lo Gròs Torn e se appuyait, marge drech sus una sòrta de tem, dicha boulevard, environada de fossés, #que dominava la prée de Margny. Aquela prée #èsser lo teatre de maints tournois e joutes, e de fèstas de 1200 a 1410. Es sus aquel meteis endroit que Jeanne d'Arc #èsser capturada en 1430 amb lo sieu fraire Pèira d'Arc.
- Aital lo cap del pont fortificada en « boulevard », #que protegissiá #çò que #èsser longtemps lo sol passatge permanent sul riu dintrarà Pont-l'Avesque e Pont-Sant-Maxence, #èsser abans tota una zòna militar.
La XVIIen-XVIIIen
- Lo bastiment del Pont Nòu en 1733-34, entrena lo redreçament de la cauçada de Margny, #que #èsser alavetz mai facilament connectada a Compenha. Los contestations #èsser de mai en viscas mai entre Compenha e Margny, #que se disputavan lo Prée Margny (nomenat pel continuament lo pichon Margny), #lo que formavan una zòna ont las juridictions se enchevêtraient del temps que la siá importància economica s'aumentava. Lo intégrité de Margny i aguèt preservat fins en 1790, la Revolucion #permetre la mainmise de Compenha sul Pichon Margny.
- En defòra del artisanat rural, una indústria #aparéisser defunta Modèl:S- a Margny : una manufacture de llençols, camelots e peluches, fondada per Jacquin. Aquela manufacture reiala i aviá installat sus la localizacion de l'actuala comuna, mas #desaparéisser cap a 1770, sens dobte victima del tractat de Eden (liure escambi amb la Grand Bretanha).
La Modèl:S- e XXen
- L'informe estrech entre las 2 comunitats entrenava de conflictes. La mesfisança èra granda cap a Compenha, soupçonnée d'apuntadas annexionnistes. La disputa #esclatar a l'intencion de la futura estacion de camin de fèrre. Margny Se planhiá que lo camin de fèrre foguèsse mai lèu un inconvénient, voliá demorar un pòble. Dempuèi l'installacion de l'estacion en 1847, una activitat industriala e comerciala a transformat lo vilatge demorat fins ailà rural.
- Las eleccions legislatiuas de Margny opausavan regularament lo cònsol de Compenha contra un òme politic de la comuna. Aquel #èsser lo cas de Octave Butin, cònsol de Margny a las 4 eleccions consecutivas de 1902 a 1919. En lo moment de la siá administracion, complís la transformacion de Margny en la en dotant localas e mièges d'una vila. Ne fau un omenatge a las siás qualitats d'administrador, un monument ludut #èsser dédié en 1928, al dedins de la nòva comuna.
Margny-Lès-Compiègne est un site d’abord préhistorique puis gallo-romain. L’origine du nom de Margny est gallo-romaine, et désigne le domaine d’un dénommé Madrinius. La forme actuelle du nom ne se fixe qu’au XIXen en conservant le vieux mot français « lès » qui signifie : côté, flanc.
Le village naquit au pied d’une côte, entre la « plaine » crayeuse, qui culmine à 101 m et la vallée alluvionnaire de l’Oise, qui s’abaisse à 33 m. La côte de Margny est due à une flexure, abaissement d’axe assez brutal, qui fait plonger la craie de 80 m sous l’Oise pour remonter à Compiègne avant de s’enfoncer sous la forêt. Ce coteau bien exposé, fut propice à la vigne, mais fut remplacé à la fin du Modèl:S- par des vergers et des jardins. Au pied de la flexure s’étend le lit majeur de l’Oise. La rivière s’y étalait en plusieurs bras dans les épaisses alluvions argilo-sableuses où la nappe phréatique affleure en étangs et en mares. Il existait une grande mare dite « de Margny », située sur l’emplacement du parc de la mairie, d’où l’actuel quartier des étangs mérite son nom. Cette prée marécageuse est toujours menacée par les inondations, celles de 1658, 1784, 1926, 1993-94.
Les hauts faits du Moyen Age
- Les circonscriptions ecclésiastiques de l’ancien régime conservèrent la délimitation des « cités » : Compiègne relevait de Soissons mais Margny de Beauvais, plus précisément de l’abbaye bénédictine de Saint-Lucien. Une croix de fer se dressait au milieu de l’ancien pont dit de Saint Louis et marquait le changement de juridiction. Le vieux pont reconstruit par Saint Louis traversait la rivière depuis la Grosse Tour et s’appuyait, rive droite sur une sorte de redoute, dite boulevard, entourée de fossés, qui dominait la prée de Margny. Cette prée fut le théâtre de maints tournois et joutes, et de fêtes de 1200 à 1410. C’est sur ce même endroit que Jeanne d’Arc fut capturée en 1430 avec son frère Pierre d'Arc.
- Ainsi la tête du pont fortifiée en « boulevard », qui protégeait ce qui fut longtemps le seul passage permanent sur la rivière entre Pont-l’Évêque et Pont-Saint-Maxence, fut avant tout une zone militaire.
Le XVIIen-XVIIIen
- La construction du Pont Neuf en 1733-34, entraîne le redressement de la chaussée de Margny, qui fut alors plus facilement reliée à Compiègne. Les contestations furent de plus en plus vives entre Compiègne et Margny, qui se disputaient le Prée Margny (nommé par la suite le petit Margny), lesquels formaient une zone où les juridictions s’enchevêtraient alors que son importance économique s’accroissait. L’intégrité de Margny fut préservée jusqu’en 1790, la Révolution permit la mainmise de Compiègne sur le Petit Margny.
- En dehors de l’artisanat rural, une industrie apparut fin Modèl:S- à Margny : une manufacture de draps, camelots et peluches, fondée par Jacquin. Cette manufacture royale était installée sur l’emplacement de l’actuelle mairie, mais disparut vers 1770, sans doute victime du traité d’Eden (libre échange avec la Grande-Bretagne).
Le Modèl:S- et XXen
- Le rapport étroit entre les 2 communautés entraînait des conflits. La méfiance était grande envers Compiègne, soupçonnée de visées annexionnistes. La querelle éclata au propos de la future gare de chemin de fer. Margny se plaignait que le chemin de fer fût plutôt un inconvénient, il voulait rester un village. Depuis l’installation de la gare en 1847, une activité industrielle et commerciale a transformé le village demeuré jusque là rural.
- Les élections législatives de Margny opposaient régulièrement le maire de Compiègne contre un homme politique de la commune. Ce fut le cas d’Octave Butin, maire de Margny aux 4 élections consécutives de 1902 à 1919. Lors de son administration, il accomplit la transformation de Margny en la dotant des locaux et moyens d’une ville. En hommage à ses qualités d’administrateur, un monument lui fut dédié en 1928, à l’intérieur de la nouvelle mairie.


text:
Ceron
Lo Ceron es un riu d'Occitània que raja entre Roergue e Carcin. Es un afluent d'Avairon en riba esquèrra, doncas un sosafluent de Garona mejans Avairon, puèi Tarn.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Coron a sa source dins lo departament d'Avairon, e dintra dins lo departament de Tarn. Se jeta dins l'Avairon (riu) en riba esquèrra a Milhars.
Idrografia[modificar | modificar la font]
La linha del riu de l'aigavèrs (Ceron e afluents) es de 294 km. Lo Ceron constituís amb la restanca de Sant Girault (1986) una retenguda d'aiga importanta e capitala pel riu Avairon que li dona un debit regular tota l’an (subretot en periòde de secada)[1]
Principals luòcs traversats[modificar | modificar la font]
Idrologia[modificar | modificar la font]
Lo debit de Ceron foguèt observat sus un periode de 41 ans (1968-2008), a Milhars, localitat de confluéncia amb l'Avairon [2]. La superfícia prisa en compte i es de 503 km2 o gaireben la totalitat de l'aigavèrs del riu.
Lo modul del riu a Milhars est de 4,13 m3/s.
Lo Ceron presenta de fluctuacions sasonièras de debit pron marcadas, amb un periòde de nautas aigas d'ivèrn-prima portant lo debit mensual mejan a un nivèl situat entre 6,55 e 9,65 m3/s, de genièr a abril inclusit. Al mes de mai, lo debit merma aviadament per arribar al periode de bassas aigas de julhet a octobre, amb d'una bassa du debit mejan mensual anant fins a 0,965 m3 en agost, çò que demòra encara consistent. Pasmens los cambis de debit pòdon èsser mai importants segon los ans e per de periodes mai corts.
Las aigadas pòdon èsser importantas, tant mai que l'aigavèrs es pron espandit.
Lo debit instantanèu maximal marcat a Milhars foguèt de 210 m3/s le 4 febrièr 2003, alara que lo debit jornalièr maximal marca èra de 184 m3/s lo 14 de decembre de 1981. De talas aigadas serián doncas destinada a tornar dos còp per sègle es mejana.
Al total, Ceron es un riu pauc abondant plan inferior a la mejana del bacin de Garona
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Banque Hydro - Station O5664010 - Le Cérou à Milhars (option Synthèse)
- (fr)Site du SANDRE - recherche libre
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)}ARPE Midi-Pyrénées (Agence Régionale Pour L’Environnement), www.pechedelatruite.com
- ↑ (fr)Banque Hydro - Station O5664010 - Le Cérou à Milhars (option Synthèse)


text:
Available translations of this page:
Lo projècte de LibreOffice.org es una varianta de lo de OpenOffice.org.
Perqué i aguèt aquesta creacion :
Aprèp la compradura de Sun, entrepresa bastisseira d'OpenOffice.org per Oracle, l'avenidor del projècte burotic d'OOo èra pas pus segur. Per contunhar lo projècte d'un biais autonòme, una partida de la comunautat d'OpenOffice.org decidiguèt de prene sas distancias d'amb Oracle per poder prepausar dins l'avenidor una seguida burotica vertadièrament liura. Es la rason del projècte "The Document Foundation" que dona LibreOffice.org
Mai d'informacions
Se sètz expèrt dins la lenga anglesa, podètz aver mai d'entresenhas sus lo perque del projècte ... site principal de Document Foundation


text:
Oreguer
Oreguer [1] (Oragarre en basco, Orègue en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Bardòs en Labord e Bidaishe au nòrd
- Arrauta-Sharrita a l'èst
- La Bastida de Clarença, Aiherra e Isturits a l'oèst
- Amoròs-Sucòs au sud-èst
- Sent Martin d'Arberoa au sud-oèst
- Meharin au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Referéncia[modificar | modificar la font]
- ↑ Estats de Navarra, Colleccion manuscrita de 11 volums de deliberacions (1606 à 1789) - Archius departamentaus deus Pirenèus Atlantics


text:
Aquiu que n'avez ua version per la Coral Espígol de Barcelona (precisament de la vila de Gràcia ;-):
Arrepic:
Tau garçó la durundena ( dorondena= cançon de breç, probable per dondorena. Dondorejar = jumpar, breçar, en l'òbra de Joan Guiraud d'Astròs, escrivan gascon contemporanèu de Bartomèu Càrceres. cf. doundoù, doundene hens Palay).
Tau Jesú la durundó (dorondon: sonsaina de breç; nosaus que dirém la dondon, la dondena)
E tau hillot (hilhòt en grafia catalana) la durundó.
Tan chiquet e tan polit,
com t'es nat (neishut, vadut) aquesta nit,
Lucifer serà 'scarnit,
Tot l'infern n'aurà gran pena!
Arrepic
Tau garçó…
Los àngeus (gasconisme per cat. àngel, gascon: anjos) n'an gran plausir (sic, ipergasconisme fantasiós, cf. francés plaisir, per plaser, cat. plaer).
Vent (vedent, cat. veient) cumplir nostre deusir (aute ipergasconisme fantasiós, qu'èra "desir" en cat. vielh com en gascon, en cat. contemporanèu: desig).
Que l'alt cel s'a de fornir
De gascons per bella 'strena (aqueths gascons que son los quitis pastors de la pastorala vienguts tà portar "quauque present" -en cat. "bella estrena").
Arrepic
Tau garçó...
O Iesus e com miràveu (miràvatz, espiàvatz)
Com los angelets baylaven (dançavan)
D'aut ( gasconisme autentic, cat. d'alt, lit. en gasc. contemp: de haut) en l'ayre no tombaven
Ni cayen (caden) en l'arena (sable)
Arrepic
Tau garçó…
I a ses veus (sas votz) tan angelines
Raussonaven (sic, per ressonaven, faus gasconisme, probable inspirat per la diftongason gascona de la o iniciau atonica : aunor, auliva, aumiatge etc; en oc. : onor, oliva, omenatge etc. Com anecdòta, aqueth gasconisme que s'arretròba, dab d'autes, en parlar de Solsona, varietat hèra gasconizada de catalan) les maitines (maitines: fòrma valenciana e occitana deu mot cat. matines, pregàrias de la matiada)
E tocaven les orguines
Tots cantant ab veu (cat. per votz) gran plena:
Arrepic
Tau garçó...
E sonaven tots acòrds ab rebequins (rebequin: cordofòne de la familha deu rebec, Francesc Comte que mencionè los "rebaquets" deus pastors gascons) e monacors (lhèu tambor de còrdas o tonton, dongas "mono acòrd?" En catalan contemporanèu, un manacort o manacor qu'ei un genre d'instrument de musica dab clavièr).
Y ab veus (votz) autes (autes: gasconisme autentic per cat. altes, gasc.contemp. hautas), grans e forts,
Dansaven l'auta (gasconisme per alta. L'alta qu'èra ua dança espanhòla de l'epòca, segon Gustau Gallardo Lorés, de la Coral Espígol ) serena
Tau garçó…
Tots ensemps fasan (gasconime imaginari, cat. fan) la xiera (xiera: gasconisme imaginari o meilèu navarroaragonesisme per cat. xera = hèsta, batahòri, lo gascon qu'ei assimilat au navarroaragonés per Càrceres)
en esta nit plazientiera (esta: valencianisme e gasconisme per aquesta; plazientiera: gasconisme imaginari per cat. pla(s)entera: agradiva, qui platz)
davant la verge partiera (partiera: gasconisme imaginari , navarroaragonesisme, per cat. partera: qui vien de parir)
Que trau lo món de cadena. (trau, de cat. traure , fòrma antiga de treure =gas. tréger)
Jordi Savall que contribuí a popularizar aqueth vielh nadalet gasconocatalan. Qu'ei significatiu eth, com a catalan, que non podó arrevirar correctament la preposicion tau: tau garçon, tau Jesú. Aquera preposicion entà, tà, comuna au gascon e a l'aragonés, qu'ei desconeishuda en catalan qui auré d'arrevirar-la en per al. En con·hóner tau dab tan, Savall que s'engana suu sens deu tèxte en gascon, d'aquiu l'introduccion un pòc ridicula de la soa version qui podetz escotar sus la videoneta juste avath.
Visiblament, lo gascon qu'èra pro familiar tà Bartomèu Càrceres, per fantasiosas qu'estossen las fòrmas de quauques mots catalans, manèira de tipar-las com a gasconismes. Que's cau raperar los pastors en Catalonha non podèvan pas estar sonque "aquitans" (compréner: landés), com ac escrivó lo cronicaire rosselhonés Francesc Comte (1586), e doncas que devè semblar normau de balhar un ahur gascon (quitament fantasiós) tà las pastoralas. E l'aire de l'arrepic d'aqueth nadalet qu'èra, shens nat dobte, un tradicionau landés. Càrceres que'u degó audir de landés, se n'èra pas eth medish gessit de la diaspora gascona.
E tà acabar e tà'm har content, aquiu qu'avetz la melodia deu dit rondèu tradicionau landés titolat "A l'entorn de ma meison", interpretat peus bohaires e percussionistas deu grop de musica d'arrua deu conservatòri occitan de Tolosa (deu quau hè partida lo vòste servidor qui'n podetz véder a bohar dab los companhs deu conservatòri devath la direccion de Bernat Desblancs). Que podetz comparar e notar l'aire de l'arrepic gascon deu nadalet valencian deu sègle XVI qu'ei plan identic a la prumèra frasa d'aquesta Cançon de Nau de la tradicion landesa (lo ritme a despart). Gasconissime! Quasi cinc cents ans adarron, que podem enqüèra seguir las traças de las chancas deus pastors lanusquets per Espanha, o meilèu n'audir lo resson de la lor musica, gràcias au musician catalan deu sègle barròc Bartomèu Càrceres.
A l’entorn de ma meison, ueit arròsas en boton.
Arrosèr fleirejant, viva lo bèth boton d’arròsa !


text:
Pèire de Castèlnòu
Pèire de Castèlnòu (cap a 1170-Sant Geli, 15 de genièr de 1208) siaguèt un religiós de Cistèl e archidiague de Magalona, Cistercenc francés, temptèt vanament d'endigar l'eretgia catara en Occitània, amb la qualitat de legat extraordinari del papa Innocenci III, per recercar los erètges albigeses e los liurar al braç secular, e aguèt per collèga Ramièr, monge de Cistèl. Èran acompanhats entre autres de Domenge de Guzmán, fondador de l'òrdre dels Fraires Presicaires. Aquestes enquisidors rescontrèron una viva resisténcia, e Castèlnòu acabèt per èsser assassinat a proximitat d'Arle sus las tèrras de Raimon VI, comte de Tolosa (1208), al moment que veniá d'enjónher a aquel prince d'abandonar la causa dels Albigeses; aquel murtre faguèt escomenjar Raimon e foguèt la causa del començament de la Crosada dels Albigeses.
Declarat martir per Innocenci IV, puèi beatificat, es celebrat lo 15 de genièr dins las diocèsis de Carcassona e Nimes.


text:
Dassault Mirage 2000
Lo Mirage 2000 es una aeronau militar desvolopat per la companhiá francesa Dassault Aviation a partir de la fin deis annadas 1970. Foguèt adoptat per l'armada francesa en 1984 e per uech autrei país.
A l'origina, èra un aeronau destinat a l'intercepcion e a la superiotat aeriana. Pasmens, dempuei sa creacion, divèrsei versions son estadas aparegudas per lei besonhs de l'armada francesa o per l'exportacion :
- Mirage 2000B : version biplaça d'entraïnament.
- Mirage 2000C : version utilizada per la defensa aeriana.
- Mirage 2000-5 : version destinada a la defensa aeriana e inicialament prevista per l'exportacion. La caracteristica principala es la renovacion dei sistèmas electronics. Finalament, l'armada francesa a tanben modernizada certanei Mirage 2000C en Mirage 2000-5.
- Mirage 2000N : version especializada dins leis atacas nucleras.
- Mirage 2000D : version utilizada per l'assaut convencionau.
- Mirage 2000E : version destinada a l'exportacion ambé divèrsei modificacions possiblas segon la practica.


text:
Prilidiano Pueyrredon
Prilidiano Pueyrredon (Buenos Aires, 24 de gener de 1823 – 3 de noveme de 1870) pintre, arquitècte e engenhaire argentin d'originas bearnesas e hilh de Joan Martin Pueyrredon (purmèr cap d'Estat argentin). Que ho un precursor de la pintrura nacionau argentina dab temas de salon e tablèus costumbristas (representant la vita vitanta e las tradicions locaus).
Educacion[modificar | modificar la font]
Qu'èra lo sol hilh de l'ancian Director Suprem de las Províncias Unidas deu Rio de la Plata e de María Calixta Tellechea y Caviedes, originària de Buenos Aires. Mainatge que ho educat dens l'establiment oligarquic Colegio de la Independencia on e seguí lo cursus primari. En 1835 los Pueyrredons que's mudèn a París on Juan Martin e's dedicava a l'importacion de cuers argentins. Prilidiano, alavetz, que s'estava a París durant l'annada escolara e que passava las vancanças d'estiu en Espanha, a Cadix.
Seis ans arron, que i avó los famós Conflicte Argentino Francés dab lo regim de Juan Manuel de Rosas qui obliguè los Pueyrredons a deishar França per Brasil e anar installà's a Rio de Janeiro on Prilidiano desenvolopè la soa vocacion artistica. Qu'obtiengó permission pairau per estudiar a l'Institut Politecnic de París.
Tornat a Buenos Aires[modificar | modificar la font]
Los Pueyrredons que tornèn a Buenos Aires en 1849. Joan Martin qu'èra malaut e que's morí l'annada seguenta dens la proprietat familiau a San Isidro.
Lo joen Prilidiano que savó pintrar e integrà's dens la societat de Buenos Aires au maugrat d'ua certa reputacion de moralitat flaquejanta qui l'autregèn ; que pintrè los purmèrs nuds femenins argentins ; dus d'aqueths, La siesta e Lo banh que demoran en lo Musèu de las Bèras Arts de Buenos Aires).
N'èra, de segur, pas aisit de presentar òbras d'aquesta traca dens aquesta vila; quauques annadas arron, l'escultriz Lola Mora que patire hèra per'mor d'escultar nuds femenins. Prilidiano que pintrè tanben, en 1851 un pertrèit de Manuelita Rosas, la hilha de Juan Manuel de Rosas e cara amistosa d'aqueth regim tan estricte.
La medisha annada, après ua ruptura amorosa dab la soa cosia Magdalena Costa, que tornè entà Cadix on avó ua hilha d'ua aventura acerà.
Que tornè en 1854 e aqueth còp que ho mei que mei com engenhaire civiu qui despleguè lo son capatge en tot participar en mantuns projèctes com la construccion deu pòrt (avan l'acabament d'aqueth obratge que calèva devarar deus vaishèths en barca puish en bròs entà trepar lo sòu de Buenos Aires), las restauracions de la grana glèisa de la Recoleta, de la Piramida de Mai e de l'Ostau Arroset. Que desenhè los plans d'un parc au ras deu Paseo de Julio, deu pont de Barracas e de l'ostau de Miguel Azcuénaga qui auherire a la presidéncia de la nacion.
La annadas 50 e 60 que hon las mei productivas per la soa pintrura. Que hè numerós pertrèits mes tanben que ho un deus purmèrs de desenvolupar la tematica deus camps e deus dehòras de Buenos Aires en i bèth hica l'espiar romantic aquesit en Euròpa.
Que's morí a 47 ans a San Isidro. La soa òbra que ho plan desbrembada dinc a las annadas 30 deu sègle XXau quan començèn a'u destacat com precursor de la pintrura nacionau.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Schiaffino, E. La pintura y la escultura en la Argentina (1783-1894). Buenos Aires: Edición del autor, 1933.