text:
Otto von Bismarck
Otto Eduard Leopold von Bismarck (1èr d'abriu de 1815, Schönhausen - 30 de julhèt de 1898, Friedrichsruh) èra un òme politic prussian puei alemand. Foguèt ministre-president de Prússia de 1862 a 1890, cancelier de la Confederacion d'Alemanha dau Nòrd de 1867 a 1871 e cancelier de l'Empèri alemand de 1871 a 1890. Aguèt un ròtle primordiau dins l'unificacion d'Alemanha entre 1864 e 1871. Per sei servicis au profiech dau rèi de Prússia puei de l'emperaire alemand, venguèt còmte de Bismarck en 1865, prince de Bismarck-Schönhausen en 1871 e enfin duc de Lauenburg en 1890.
Fiu d'un paire junker d'una familha prussiana anciana, Bismarck acomencèt sa carriera coma deputat conservator en 1848. Aquò li permetèt de venir un dei caps dau partit conservator prussian. En 1862, dins un contèxte de crisi entre lo rèi Guilhèm Ièr e lei deputats, foguèt nomat cap dau govèrn prussian per defendre lei prerogativas reialas. S'acomodant dau conflicte intèrn entre son govèrn e la majoritat de l'assemblada, sa politica intèrna foguèt marcada per mai d'un succès entre 1864 e 1871 que li permetèron de fondar l'Empèri alemand en 1871 e d'unificar lo país. Gràcias a aquelei succès, poguèt aumentar sa popularitat e devesir la majoritat dei deputats. Leis annadas 1871-1890 foguèron caracterizadas per de negociacions regularas ambé lei deputats per formar d'alianças provisòrias permetent de desvolopar una politica intèrna per renfòrçar l'Empèri. Leis enemics, vertadiers o supausats, dau Reich foguèron donc pauc a pauc atacats amb un succès variable. Lei liberaus foguèron devesits e afeblits. En revènge, catolics e socialistas resistiguèron.
Au nivèu internacionau, après lei guèrras d'unificacion d'Alemanha, Bismarck comprenguèt lei limits de la poissança alemanda e se preocupèt de gardar l'equilibri europèu. Per aquò, son pensament principau foguèt d'isolar França gràcias a un ret d'alianças complèxas amb Àustria-Ongria, Russia, Itàlia e Reiaume Unit. L'Empèri alemand venguèt lo centre de la diplomàcia internacionala de son epòca e l'arbitre dei conflictes europèus.
Pasmens, a partir de 1888, la mòrt de l'emperaire Guilhèm Ièr afebliguèt la posicion dau cancelier. De tensions apareguèron tanben rapidament ambé son successor Guilhèm II desirós de governar Alemanha sensa Bismarck e opausat a son sistèma d'alianças. En 1890, una crisi entre lei dos òmes entraïnèt la demission de Bismarck que se retirèt a Friedrichsruh. I deguèt faciar mai d'un gèst umiliant de part de l'emperaire e venguèt un critic feròç de la politica imperiala fins a sa mòrt.
Somari
- 1 Jovença e formacion
- 2 La Revolucion de 1848 e lo començament de sa carriera politica
- 3 L'ambaissador
- 4 Lo cap dau govèrn
- 4.1 Nominacion e premiereis annadas
- 4.2 L'unificacion d'Alemanha
- 4.3 Lo mantenement de l'equilibri alemand d'Euròpa
- 4.4 La politica coloniala de Bismarck
- 4.5 Politica intèrna
- 5 La fin dau « rèine » de Bismarck
- 6 La retirada e la mòrt
- 7 Lo mite
- 8 Ligams intèrns
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 Bibliografia
Jovença e formacion[modificar | modificar la font]
Contèxte politic alemand a la naissança de Bismarck[modificar | modificar la font]
Quand Otto von Bismarck nasquèt lo 1èr d'abriu de 1815 a Schönhausen, lo continent europèu e Alemanha èran a assistir a la fin d'un periòde de vingt-e-tres annadas de guèrra entraïnadas per la lucha còntra l'expansion francesa de la Revolucion de 1789 e de l'Empèri de Napoleon Ièr. Lo 18 de junh de 1815, la batalha de Waterloo marquèt la fin finala de l'epòca napoleonenca e permetèt la formacion d'una organizacion novèla deis estats europèus au Congrès de Viena (novembre de 1814 - junh de 1815). Enemics deis idèas revolucionàrias, lei negociators de Viena adoptèron lo principi de la legitimat dei princes per dessenhar lei frontieras novèlas e refusèron de reconóisser lo principi dei nacionalitats.
En Alemanha, l'aplicacion d'aquelei reglas foguèt estricta car lei sobeirans venceires de Napoleon èran fòrça mesfisants e lo movement patriotic de revòuta còntra lei Francés de 1813 aguèt pas de consequéncias politicas immediatas sus lo traçat dei limits entre estats. De mai, lei vòtes populars de libertat foguèron tanben generalament rapidàment estofats. Enfin, lo pensament dei poissanças principalas de gardar l'equilibri entre elei èra en oposicion a la formacion d'un estat alemand unic. Ansin, lo Congrès de Viena reconoguèt trenta-e-nòu estats reünits dins una Confederacion Germanica plaçada sota la presidéncia de l'emperaire d'Àustria. Franfort èra lo sèti de la Dieta d'aquela Confederacion.
Pasmens, se la Confederacion Germanica respectava teoricament la sobeiranetat de sei membres, leis inegalitats entre leis estats alemands e la rivalitat entre Àustria e Prússia demorèron. Ansin, la Confederacion venguèt un otís diplomatic au servici dau mantenement dei rapòrts de fòrça entre estats alemands e especialament entre sei doas poissanças principalas qu'èran tanben de poissanças continentalas. Òr, en 1815, la populacion de Prússia èra d'ara endavant quasi egala a la populacion alemanda d'Àustria. A partir de la fin dau decenni, venguèt lo motor economic d'Alemanha e Prússia poguèt crear en 1834 una union doaniera, dicha Zollverein, ambé la màger part deis estats alemands levat de l'Empèri austrian. D'efèct, l'economia d'aqueu darrier èra tròp febla per rivalizar e lei caps austrians crenhèron d'aumentar l'instabilitat de l'Empèri dins lo cas d'una intrada de Vièna dins aquela union. Dins leis annadas 1840, aquela union permetèt ai Prussians d'equilibrar — encara parcialament — lo rapòrt de poissança amb Àustria dins l'espaci alemand e va favorizar lo raprochament entre Prússia e d'autreis estats alemands.
Jovença[modificar | modificar la font]
Bismarck nasquèt dins una familha de Junker. Lei Junker èran d'aristocratas terrens e ruraus que formavan la basa dau reiaume prussian, especialament gràcias a sei ròtles d'oficièr dins l'armada o de foncionari dins l'administracion auta. Ansin, lo paire d'Otto, Ferdinand von Bismarck (1771-1845), aviá realizat una carriera militara d'oficièr fins a 1795 avans de se retirar dins son tenement a Schönhausen. Aquela familha èra implantada dins la region de Brandenborg dempuei lo sègle XIII. Pasmens, avans Otto, foguèt totjorn limitada ai ròtles subltèrns. De son caire, la maire de Bismarck, Wilhelmine Mencken (1789-1839), veniá d'una familha de la borgesiá de Berlin e representava donc la classa sociala en ascension au sègle XIX.
Dins aquò, la vida rurala agradava gaire Wilhelmine. En 1822, obtenguèt que la familha passèt una partida de l'annada a la vila. Aquela annada, Otto, destinada a una carriera dins l'administracion o la diplomàcia per son maire, acomencèt de frequentar l'Institut Plamann de Berlin. Son fiu gardèt una remembrança fòrça marrida qu'aquel endrech. Aquò vendriá la fònt de relacions marridas ambé sa maire. Pasmens, de 1827 a 1832, Otto contunièt son percors acedemic e venguèt bachelièr. Aqueleis estudis foguèron pas marcadas per de resultats excepcionaus e Bismarck o qualificarà per la seguida de « normau ». D'un biais logic, lei relacions ambé son paire foguèron bònas renfòrçant l'identificacion de Bismarck a la classa dei Junker e a la vida rurala. De mai, coma son paire, èra aquistat ai valors de la monarquiá prussiana maugrat lo fach que Bismarck reconoguèsse una simpatia per leis idèas republicanas durant sa jovença.
Après son bachelierat, Bismarck intrèt ai Universitats de Göttingen puei de Berlin. Chausiguèt lo drech coma matèria principala, ço qu'èra lo camin normau per preparar una carriera administrativa. Levat dei cors d'istòria dau professor Arnold Heeren, èra pas un estudiant assidú. Pasmens, capitèt d'obtenir son diplòme en 1835. Durant aqueleis annadas, rescontrèt tanben l'estudiant estatsunidenc John Lothrop Motley que vendriá per la seguida un istorian e un diplomat famós e lo còmte e futur scientific Alexander von Keyserling. Demorèt amic ambé lei dos òmes.
Après 1835, acomencèt una carriera dins l'administracion judiciària a Aquisgran. Pasmens, quitèt aquela vila per seguir la familha de sa promessa anglesa Isabelle Lorraine-Smith. Après la rompedura d'aquela relacion, tornèt dins l'administracion a Potsdam e passèt una annada dins lei fòrças armadas de Prússia. Pasmens, en 1839, a la mòrt de sa maire, son paire cridèt Otto e son fraire ainat per s'ocupar deis afaires dau tenement. A la mòrt de Ferdinand en 1845, lei bens de la familha èran ja partejats entre seis eiretiers. Otto recebiguèt lei tenements de Schönhausen e de Kniephof. Bismarck poguèt donc tornar trobar lo mòde de vida dei Junker e s'ocupèt ambé succès de restablir la prosperitat de sei bens. A la fin d'aqueu periòde, faguèt un rescòntre decisiu ambé lo parèu Moritz von Blanckenburg e Maria von Thadden. D'efèct, faguèt la conoissança de sa futura frema, Johanna von Puttkammer, dins lo ceucle de relacions dau parèu. Se mariguèron lo 28 de julhèt de 1847. Puei, l'influéncia de Maria e sa mòrt de malautiá entraïnèron sa conversion religiosa. D'efèct, se Bismarck èra ja protestant durant sei premiereis annadas, sa fervor èra alora fòrça limitada, ço que va rapidament cambiar après lo decès de son amiga.
La Revolucion de 1848 e lo començament de sa carriera politica[modificar | modificar la font]
Afaires intèrns de Prússia[modificar | modificar la font]
Dins leis annadas 1830 e 1840, se desvolopèt un corrent nacionalista dins leis estats alemands. En Prússia, aqueu movement se conjuguèt ambé d'aspiracions liberalas. L'actitud ambigua dau rèi Frederic Guilhèm IV — favorable a una representacion tradicionala deis interés de la populacion[1] mai non a una monarquiá constitucionala — l'encoratjèt e permetèt d'unificar l'oposicion. En abriu de 1847, lo rèi deguèt donc reünir una dieta per assaiar de la neutralizar gràcias a un partiment dei poders fòrça favorable au rèi[2].
Gràcias a l'influéncia de seis amics protestants, Bismarck capitèt de venir deputat d'aquela dieta. I foguèt rapidàment remarcat per son talent d'orator e sei posicions fòrça conservatritz. D'efèct, Bismarck s'ataquèt dirèctament ais idèas liberalas per defendre lei drechs de la Corona e leis interés de l'aristocràcia. Durant lei dos mes d'existéncia de la dieta, Bismarck venguèt donc un pòrtaparaula conegut dei faccions conservatritz e foguèt tanben remarcat per lo rèi de Prússia. En junh de 1847, dins lo corrent d'un viatge a Venècia, Frederic Guilhèm IV invitèt Bismarck a manjar per lo regraciar de son sostèn. Aquò permetèt a Bismarck d'intrar dins lei ceucles conservadors pròches dau poder.
Pasmens, l'onde revolucionària de 1848 entraïnèt au contrari son alunchament. D'efèct, après la fugida dau rèi de França, la pression populara entraïnèt la fin dau regime de Meternich a Viena lo 13 de març de 1848. Aquò representava un succès major per lei liberaus europèus e la màger part deis estats conoguèron de periòdes de trebols revolucionaris. En Alemanha, acomencèron en Renània e regardèron Berlin a partir dau 18 de març. Lei generaus prussians assaièron de reprimir lo movement e una batalha saunosa comencèt. L'endemans, en fàcia dau bilan dei combats (mai de doas centenaus de mòrts), Frederic Guilhèm IV acceptèt d'adoptar una politica pus liberala e de reünir tornarmai la dieta. Un ministèri liberau foguèt format e Frederic Guilhèm IV annoncièt son sostèn a la libertat d'Alemanha durant la ceremonia d'omatge ai victimas dei combats.
Durant aqueleis eveniments, Bismarck marquèt son oposicion e assaièt sensa succès d'organizar un còp d'estat ambé lei generaus prussians. S'èran opausats ai liberaus, lei militars volián pas intervenir sensa un òrdre reiau. Bismarck abandonèt donc son idèa e decidiguèt de luchar au nivèu politic e d'organizar lei fòrças conservatritz. Per aquò, foguèt pas candidat ais eleccions novèlas e preferiguèt participar a l'organizacion dau jornau conservador Neue Preussische Zeitung e dau « parlament » junker reünit a Berlin par marcar son oposicion au liberalisme. De mai, aquela assemblada afirmèt tornarmai lei reglas de son sostèn a Frederic Guilhèm IV : servici dins l'armada o l'estat prussian còntra mantenement de l'òrdre rurau eissit de la feodalitat. La situacion foguèt tanben l'occasion per Bismarck de rescòntrar Guilhèm lo fraire e eiretier de Frederic Guilhèm IV. Au contrari de son fraire ainat, Guilhèm — que va venir Guilhèm Ièr a la mòrt d'aqueu darrier — èra un conservador convencut e un partisan de la fòrça.
A partir de junh, lei succès conservadors dins lo rèsta d'Euròpa (chaples de junh en França, batalha de Custoza...) permetèron au rèi d'aplicar una politica d'espèra per devesir lei liberaus e aprofichar una fauta per restablir l'òrdre. Aquò se debanèt en novembre. L'armada rintrèt a Berlin sensa trobar d'oposicion sus son camin e la dieta foguèt suspenduda e desplaçada a Brandenborg onte foguèt dispersada lo 5 de decembre. Aquò permetèt de restaurar l'autoritat reiala. En revènge, aqueu succès dei conservadors aprofichèt gaire a Bismarck considerat coma tròp extremista per lo rèi. De mai, Frederic Guilhèm IV decidiguèt d'ofrir quauquei concessions ai liberaus coma la redaccion d'una constitucion. Segon aqueu tèxte, una assemblada foguèt creada segon tres òrdres definits en fonccion dei revenguts. Aqueu sistèma èra un avantatge per lei fòrças conservatritz e lei drechs de l'assemblada èran limitats. Fòrça reservat, Bismarck acceptèt de se presentar ais eleccions e foguèt elegit en julhèt de 1849. Pasmens, pauc a pauc, va reconóisser l'eficacitat de la constitucion de Frederic Guilhèm IV per defendre leis interés conservadors.
Situacions europèa e alemanda[modificar | modificar la font]
En fòra de Prússia, l'agitacion revolucionària de 1848 prenguèt un torn liberau e nacionalista dins lo rèsta d'Alemanha. En fàcia de de crisis intèrns grèvas, leis estats alemands poguèron pas empachar l'eleccion d'un parlament alemand liberau reünit a Francfort a partir dau 1èr de mai de 1848. Lo 27 de març de 1849, adoptèron una constitucion prepausant la corona alemanda a Frederic Guilhèm IV que refusèt lo 3 d'abriu seguent. Per un còp, Bismarck èra d'acòrd ambé lo refús dau rèi. D'efèct, lei dos òmes èran opausats a l'idèa de dissòuvre Prússia dins Alemanha e pensavan tanben que la vocacion de Prússia foguèsse de dirigir lo país, non de seguir la demanda d'una dieta.
En revènge, aquel acòrd durèt gaire. A partir de la fin d'abriu, Frederic Guilhèm IV prepausèt la formacion d'una union, dicha Union d'Erfurt, deis estats basats sus la volontat dei princes alemands. Pasmens, l'idèa aguèt gaire de succès : Àustria èra ocupada per la resolucion de sa crisi intèrna, Bavièra e Wurtemberg èran còntra. De mai, èra gaire probable qu'Àustria acceptèsse un projècte entraïnant una demenicion de l'influéncia de la Confederacion Germanica qu'èra l'otís de sa dominacion sus la region. Après sa victòria còntra la revòuta d'Ongria en aost de 1849, Àustria s'opausèt donc activament a l'union prussiana. Per aquò, lo prince austrian Schwarzenberg recreèt la Confederacion Germanica per opausar lo camp deis aliats d'Àustria au reiaume de Prussia. Quand lo prince d'Èssa Cassel deguèt cridar a l'ajuda de la Confederacion per luchar còntra una revolucion locala, la crisi acomencèt oficialament entre Prussia e Àustria. D'efèct, l'estat d'Èssa Cassel èra membre de la Confederacion Germanica, de l'union de Frederic Guilhèm IV e situat dins una posicion estrategica entre lei regions occidentalas e orientalas de Prussia. Lo 25 d'octòbre, lei Prussians l'ocupèron entraïnant una reaccion ostila de Russia e de preparatius militars d'Àustria, de Bavièra, de Wurtemberg e de Saxònia. En novembre, Prússia deguèt acceptar sa desfacha diplomatica e dissòuvre son union a la seguida de l'ultimatum austrian d'Olmütz.
Durant aquela crisi, Bismarck defendèt una vision fòrça diferenta d'aquela dau govèrn de Frederic Guilhèm. Mai d'un còp, assaièt sensa succès de la conselhar au sobeiran. Per Bismarck, Prússia deviá ajudar militarament leis Austrians en cambi d'una posicion egalitària en Alemanha. Puei, foguèt brèvament partisan de la resisténcia militara après l'ultimatum de Schwarzenber. Pasmens, tre lo 3 de decembre de 1849, acceptèt coma pòrtaparaula dei deputats conservadors l'impossibilitat de combatre Àustria e seis aliats e decidiguèt de sostenir publicament lo rèi a la dieta. I defendiguèt lo principi dau besonh d'una politica non liats ais ideologias e ai grands principis : « Lo solet principi fondator san per un Estat grand, a la diferéncia d'un Estat pichon, es l'egoïsme d'Estat, e non lo romantisme. Es pas digne per un Estat grand de se garrolhar per una causa qu'intra pas dins seis interés pròpris ». A la prima de 1851, aqueu sostèn li permetèt d'èstre nomat ambaissador prussian a la dieta de la Confederacion Germanica a Francfort.
L'ambaissador[modificar | modificar la font]
Bismarck demorèt ambaissador a la Confederacion Germanica (1851-1859), en Russia (1859-1862) e finalament en França (1862) fins a sa nominacion coma cap dau govèrn prussian en 1862. D'efèct, l'ofèrta de Frederic Guilhèm IV foguèt acceptada per Bismarck que s'installèt a Francfort en mai de 1851. S'i turtèt regularament ambé l'ambaissador austrian Friedrich Thun-Hohenstein e i confirmèt tanben rapidàment qu'Àustria foguèsse un advèrsari dei Prussians per la dominacion d'Alemanha.
La guèrra de Crimèa e la tension a la frontiera d'Àustria e de Russia foguèt donc una premiera possibilitat per Bismarck de prepausar a son govèrn un plan per eliminar leis Austrians dau teatre alemand. D'èfect, conselhèt d'aprofichar la concentracion de tropas austrianas en fàcia de Russia per negociar son sostèn a la politica de Viena. En cambi d'una ajuda militara, Prússia demandèt la paritat e un drech de veto dins lo tractament deis afaires alemands. Dins lo cas contrari, deguèt ocupar militarament Boèmia per contentar per la fòrça sei revendicacions. Aquela estrategia èra similara a aquela de Frederic II en 1740. Pasmens, meme se Frederic Guilhèm IV la trobèsse interessanta, refusèt de l'aplicar e preferiguèt demorar neutre. Per realizar la politica de l'emperaire, Bismarck foguèt cargat — e capitèt aisament car leis estats alemands èran pas desirós de declarar la guèrra ai Rus — d'empachar la Confederacion Germanica de mobilizar sei tropas au profiech d'Àustria.
Après l'episòdi de la guèrra de Crimèa, Bismarck deguèt dirigir leis esfòrç prussians per empachar l'extension dau Zollverein a l'Empèri austrian. Au contrari, sa mission foguèt de contuniar la dubertura dei frontieras entre leis estats membres per renfòrçar lo contraròtle de Prússia sus l'organizacion. Coma per l'afaire de la neutralitat còntra lei Rus, lei negociacions s'acabèron per un succès prussian. En 1857, après l'ataca cerebrala de Frederic Guilhèm, son fraire Guilhèm venguèt regent dau reiaume. Au nivèu deis afaires estrangiers, Bismarck foguèt cargat de promòure una politica de raprochament amb Àustria e Anglatèrra per empachar una aliança possibla entre França e Russia. Bismarck foguèt donc nomat ambaissador a Sant Petersborg. Gràcias a son passat antiaustrian, recebiguèt un acuèlh favorable. Durant la crisi de 1858-1859 entre França, Piemont e Àustria per l'unificacion d'Itàlia, Bismarck defendèt tornarmai una politica per negociar un sostèn amb Àustria en cambi d'un reequilibratge dei relacions entre lei dos país. Aqueu còp, lo govèrn assaièt una politica d'aqueu tipe mai ambé d'ambicions pus limitadas : Prússia èra lèsta a mobilizar de tropas còntra França en cambi dau comandament militar dei fòrças de la Confederacion Germanica. Pasmens, l'emperaire austrian refusèt e preferiguèt negociar la fin de la guèrra ambé Napoleon III.
Aqueu refús aguèt per consequéncia principala d'entraïnar tornarmai de tensions entre Àustria e Prússia. Aquò permetèt ai liberaus de s'organizar tornarmai e Guilhèm pensèt benlèu de nomar Bismarck ministre-president en 1860 per faciar la situacion internacionala novèla. Pasmens, una destenduda novèla ambé Viena, consequéncia de la proclamacion dau reiaume d'Itàlia, rendèt lo programa antiaustrian de Bismarck mens pertinent. En abriu de 1862, foguèt donc nomat ambaissador a París. S'aqueu melhorament dei relacions foguèt relativament provisòri, Bismarck demorèt alora alunchat dau govèrn. En fach, la nominacion de Bismarck au pòste de ministre-president en 1862 foguèt motivada per de rasons de politica intèrna e non per de besonhs diplomatics.
Lo cap dau govèrn[modificar | modificar la font]
Bismarck demorèt ministre-president de Prússia de 1862 a 1890[3] e cancelier dau Reich alemand de 1871 a 1890 sota lei rèines de Guilhèm Ièr (1861-1888[4]), de Frederic III (1888) e de Guilhèm II (1888-1918).
Nominacion e premiereis annadas[modificar | modificar la font]
La nominacion de Bismarck se debanèt dins un contèxte de crisi intèrna entre lo rèi e l'assemblada. Subremontar aquela crisi — o s'acomodar de la situacion — va li permetre d'obtenir la fisança de Guilhèm Ièr desirós d'aver un cap de govèrn capable de resistir ais ambicions liberalas dei deputats. D'efèct, en 1859, un conflicte acomencèt entre lo govèrn e lei deputats per lo vòte d'una tièra de lèis pertocant la reforma de l'armada. Lei deputats refusèron de votar lo budget necessari puei demandèron, en cambi d'un vòte positiu, un regime parlementari vertadier au rèi. Aquò èra pas acceptable per Guilhèm Ièr que pensèt alora abdicar au profiech de son fiu Frederic conegut per son sostèn au liberalisme.
En fàcia d'aquela situacion, lo generau Albrecht von Roon cridèt Bismarck de venir immediatament a Berlin[5]. Se lo rèi considerava encara Bismarck coma un conservador extremista, lei promessas de l'ambaissador de sostenir la reforma militara, compres sensa lo sostèn de l'assemblada, e de totjorn defendre lo poder reiau en fàcia dei revendicacions dei deputats ganhèron la decision : Bismarck venguèt ministre-president e ministre deis afaires estrangiers dau govèrn de Prússia. Per reglar la situacion malaisada dau país, lo programa de Bismarck èra de devesir la majoritat liberala de la dieta. Òr, aquela resistiguèt e la populacion dau govèrn foguèt fòrça bassa durant l'annada 1863. Aquela impopularitat aumentèt encara en causa de l'insureccion polonesa de 1863-1864 e de la promessa d'ajudar lei Rus dins la repression. Una campanha de premsa assaièt sensa succès de demander la demission dau ministre-president.
Dins aquò, lo blocatge deis institucions foguèt assumit per Guilhèm Ièr e per Bismarck. De mai, lo cap dau govèrn teniá lo sostèn de la chambra auta, eissida de l'aristocràcia, dau Parlament. Desvolopèt donc una teoria constitucionala permetent au rèi de decidir en cas de desacòrd entre lei chambras bassa e auta. Enfin, dirigiguèt lo país sensa budget e, d'un biais generau, durant tot son « rèine », lei relacions ambé lei deputats foguèron rarament favorablas a Bismarck que deguèt mai d'un còp dissòuvre la dieta segon lei circonstàncias. En revènge, l'experiéncia d'aqueleis annadas foguèt fòrça profichablas a Bismarck car li permetèron de desvolopar divèrseis otís per devesir o estofar l'oposicion a sa politica e renfòrçar lo camp conservadors gràcias a de mesuras administrativas de repression (censura de la premsa liberala, procès, mutacions de deputats membres de l'administracion... etc.) o l'organizacion d'organes de propaganda per seis idèas (jornaus...). D'efèct, se lo conflicte ambé l'assemblada èra tròp prefond dins lo corrent de sei premiereis annadas coma cap dau govèrn, aquelei mesuras permetèron pauc a pauc de compelir lei deputats a certaneis arrenjaments ambé Bismarck.
Ansin, se poguèt devesir la politica de Bismarck entre son accion internacionala onte lo ròtle de l'oposicion èra fòrça limitada e lo cap dau govèrn liure d'agir segon sa volontat e son accion nacionala onte sa politica foguèt regularament blocada per lei deputats entraïnant generalament la dubertura de negociacions mai o mens complèxas. Leis afaires estrangiers foguèron marcats per una politica d'unificacion d'Alemanha a l'entorn de Prússia puei per la formacion d'un ret d'alianças permetent de gardar la posicion dominanta d'Alemanha. Au nivèu intèrn, Bismarck assaièt de renfòrçar l'economia prussiana puei alemanda e de redurre o de menaçar leis oposicions possiblas au poder reiau coma lei liberaus, lei catolics, lei socialistas e certanei minoritats nacionalas, especialament lei Polonés.
L'unificacion d'Alemanha[modificar | modificar la font]
L'unifiacion d'Alemand es l'òbra pus famosa de la politica de Bismarck. Se debanèt de 1864 a 1871 en tres etapas principalas que foguèron la guèrra dei Ducats de 1864, la guèrra austrianoprussian de 1866 e la guèrra francoalemanda de 1870-1871. Li donèt un prestigi e una popularitat gigants e participèron a la formacion dau « mite Bismarck » après sa retirada e sa mòrt.
Concepcions de « Granda Alemanha » e de « Pichona Alemanha »[modificar | modificar la font]
Lo corrent nacionau alemand au sègle XIX èra devesit entre doas possibilitats principalas de concebre l'unificacion dau país dichas « Granda Alemanha » e « Pichona Alemanha ». Lo problema e la diferéncia entre lei doas solucions èran lo ròtle de l'Empèri austrian, estat multietnic que teniá una populacion alemanda importanta e qu'èra dirigit per una dinastia germanica. D'efèct, dins lo cas de « Granda Alemanha », l'unificacion alemanda necessitava la creacion d'un estat-nacion dominat per Àustria. Per de rasons istoricas, aquel estat deviá tanben assostar lei minoritats eslavas de Boèmia[6]. Dins lo cas de « Pichona Alemanha », lo centre de l'unificacion èra lo reiaume de Prússia e Àustria demorèt un estat independent e diferent d'Alemanha.
L'oposicion entre lei dos concèptes èra una fònt de rivalitats e de tensions entre Àustria e Prússia. De mai, cada solucion deviá faciar un problema politica important. Dins lo cas de « Granda Alemanha », l'integracion dei minoritats etnicas d'Àustria dins l'estat alemand, especialament aquela d'Ongria, èra una dificultat majora. Dins lo cas « Pichona Alemanha », Àustria èra pas desirosa d'abandonar sa posicion dominanta en Alemanha au profiech de Prússia.
Enfin, existiá un darrier ponch de diferéncia politica entre lei partisans de l'unificacion a l'entorn d'un estat e lei partisans de la fusion deis estats per formar un estat novèu. La segonda opcion èra sostenguda per lei liberaus. En revènge, lei princes alemands e lei conservadors coma Bismarck èra en favor de la premiera. Dins lo cas de Bismarck, Prússia deviá aprofichar la creacion d'Alemanha dins l'encastre de la solucion de « Pichona Alemanha » per renfòrçar sa poissança. S'aquela condicion foguèsse pas complida, Frederic Guilhèm IV, Guilhèm Ièr e Bismarck èran fòrça opausats a la disparicion de Prússia e a l'unificacion alemanda.
L'afaire dei Ducats[modificar | modificar la font]
L'afaire dei Ducats que se debanèt en 1864 foguèt la premiera etapa de l'unificacion alemanda. Permetèt d'eliminar Danemarc d'Alemanha e creèt lei condicions favorablas a una rompedura entre Prússia e Àustria a prepaus dau partiment dei territòris ocupats en 1866.
Lei ducats pertocants foguèron aquelei de Holstein e de Schleswig qu'èran partida de la Confederacion Germanica e dirigits en union personala per lo rèi de Danemarc. De mai, se Schleswig assostava una minoritat danesa importanta, Holstein èra unicament poblat per de populacions alemandas. La dominacion danesa èra mau acceptada per lei nacionalistas e, en 1848, la dieta de Francfort aviá ja demandat au rèi de Prússia de conquistar lei dos ducats. Una guèrra aviá començat mai la resisténcia danesa e una menaça d'intervencion britanica còntra lei Prussians aviá entraïnat la dubertura de negociacions. En mai de 1852, una conferéncia organizada a Londres aviá ordonat lo retorn au statu quo ante : lei ducats de Holstein e de Schleswig èran dirigits per lo rèi danés en union personala e, per consequéncia, l'integracion d'aquelei territòris dins lo reiaume de Danemarc èra defenduda. Òr, lo 30 de març 1863, Frederic III aprofichèt lei dificultats intèrnas prussianas per proclamar l'integracion dei dos ducats dins son reiaume. Pasmens, sa mòrt sensa eiretier dirèct lo 15 de novembre seguent i entraïnèt una crisi de succession. Segon lo tractat de Londres, son successor deviá tanben gardar lo títol de duc de Holstein e de Schleswig. Dins aquò, lei populacions alemandas sostenguèron la candidatura dau prince liberau Frederic d'Augustenborg.
Per Bismarck, aquela crisi èra l'occasion d'annexar lei dos ducats au reiaume prussian. Per aquò, deguèt contornejar l'oposicion de Guilhèm Ièr, deis Austrians e de la màger part dau rèsta de la Confederacion Germanica. Establiguèt donc un plan per escondre seis intencions vertadieras, compres a son rèi, e ganhar l'aliança de Viena. D'en premier, prepausèt donc au govèrn austrian de formar una aliança conservatritz per empachar l'arribada au poder d'un prince liberau. Un ultimatum foguèt donc mandat au rèi de Danemarc per restablir lo statu quo e abandonar l'integracion dei dos ducats au reiaume. Aquela demanda moderada permetèt tanben d'empachar una repòsta importanta de Reiaume Unit.
Lo 23 de genier de 1864, lo refús danés permetèt d'acomençar una guèrra. Pus nombrós, lei Prussians e leis Austrians prenguèron pauc a pauc l'avantatge e ocupèron militarament lei ducats. Lo 30 d'octòbre de 1864, Danemarc acceptèt sa desfacha e la sobeiranet sus lei ducats foguèt balhada a Prússia e Àustria. Puei, Bismarck capitèt de convéncer Guilhèm Ièr d'annexar lei ducats. Enfin, acomencèt de negociacions ambé leis Austrians. Per Viena, la question dei ducats, situats en fòra de sa zona d'influéncia, èra malaisada de resòuvre. Assaièt donc de negociar son acceptacion de l'annexion prussiana a un sostèn sus lo teatre italian còntra França. Bismarck assaièt d'aumentar lei concessions austrians per obtenir la paritat entre Viena e Berlin dins lo tractament deis afaires alemands. Pasmens, aquò representava un sacrifici tròp important per l'Empèri austrian e lei negociacions s'acabèron per una revirada. La convencion de Gastein entre lei dos país decidiguèt un partiment dei territòris conquists : Prússia ocupèt e administrèt lo ducat de Schleswig e Àustria lo ducat de Holstein.
Pasmens, maugrat aqueu reglament, la question dei ducats — Holstein èra totalament impossible de defendre per l'armada austriana — va contuniar d'empoisonar lei relacions entre lei dos país en 1865 e 1866.
La guèrra de 1866[modificar | modificar la font]
La convencion de Gastein èra solament una solucion provisòria e la rompedura entre Àustria e Prússia se debanèt en 1866. Una guèrra brèva entraïnèt una desfacha austriana e permetèt ai Prussians d'eliminar Viena deis afaires d'Alemanha. Après son succès, Prússia poguèt annexar una partida dau nòrd dau país, dissòuvre la Confederacion Germanica e fondar la sieuna Confederacion dicha Confederacion d'Alemanha dau Nòrd.
D'efèct, durant l'annada 1865, lei relacions entre Àustria e Prússia venguèron marridas a prepaus dei ducats. Bismarck dirigiguèt una campanha d'accusacions còntra lei violacions austrianas de la convencion e preparèt una guèrra còntra leis Austrians. Per aquò, negocièt l'aliança d'Itàlia per atacar leis Austrians au sud en cambi de l'annexion de Venècia. Un tractat d'aliança ofensiva e defensiva foguèt signat lo 8 d'abriu de 1866. Èra valable solament tres mes, ço qu'implica una declaracion de guèrra rapida. De son caire, Viena refusèt de negociar ambé Florença[7] la cession pacifica de Venècia e preparèt tanben una guèrra còntra Prússia.
Per de rasons logisticas, Àustria deguèt començar sa mobilizacion rapidament permetent a Bismarck de denonciar una provocacion austriana. De mai, Bismarck capitèt d'isolar diplomaticament Viena que poguèt solament s'apielar sus seis aliats dau sud e dau centre d'Alemanha. Dins lo rèsta dau continent, l'armada francesa èra encara ocupada en Mexic e Napoleon III demorèt neutre esperant de concessions prussianas après la guèrra e Russia s'èra crosada amb Àustria a prepaus de la repression de l'insureccion polonesa de 1863-1864.
La rompedura politica se debanèt a la fin de mai de 1866. L'emperaire Francés Josèp decidiguèt de balhar lei ducats a la Confederacion Germanica en oposicion a la convencion de Gastein. Puei, lo 11 de junh, obtenguèt un vòte de mobilizacion dei fòrças armadas de la Confederacion per conquistar lei ducats. La reaccion de Bismarck foguèt de proclamar la dissolucion de la Confederacion e d'entraïnar lo conflicte. Aqueu darrier foguèt cort : lo 3 de julhèt de 1866, leis Austrians foguèron desfachs a Sadowa perdent mai de 44 000 òmes còntra mens de 9 000 per lei Prussians. Sus leis autrei frònts, leis aliats alemands d'Àustria foguèron blocats e leis Italians foguèron desfachs a Custoza e a Lissa.
Diplomaticament isolat, Francés Josèp acceptèt la desfacha. Àustria deguèt renonciar a son ròtle dins leis afaires alemands e Prússia poguèt annexar mai d'un estat dau nòrd d'Alemanha qu'èra aliat a Viena durant la guèrra. La victòria prussiana marquèt tanben la disparicion de la Confederacion Germanica au profiech d'una Confederacion d'Alemanha dau Nòrd. Leis estats dau sud d'Alemanha (Bavièra, Baden, Wurtenberg...) demorèron independents mai liats a Prússia dins lo Zollverein. Prússia èra donc venguda la poissança dominanta d'Alemanha.
La guèrra francoprussiana e la fondacion dau Reich alemand[modificar | modificar la font]
Après son succès de 1866, Bismarck s'ocupèt d'organizar la Confederacion d'Alemanha dau Nòrd au profiech dau rèi de Prússia e de preparar la reünion deis estats dau sud. Per aquò, organizèt una guèrra còntra França que permetèt d'unificar Alemanha còntra un enemic comun.
La premiera etapa se debanèt entre 1866 e 1867. Un parlament foguèt elegit per preparar una constitucion per la Confederacion novèla. Gràcias a son talent de negociacions, Bismarck capitèt d'utilizar lei divisions entre lei partits e leis estats per impausar son projècte. Lo rèi de Prússia venguèt lo president de la Confederacion e lei drechs dau Parlament èran fòrça limitats. Enfin, Prússia, gràcias a sa populacion majoritària, teniá la màger part dau poder e Bismarck ocupèt lo pòste de cancelier de la Confederacion, actor centrau dau foncionament deis institucions novèlas.
La reünion deis estats dau sud èra una question pus malaisada. D'efèct, l'opcion militara èra impossibla en causa de sei consequéncias negativas sus l'estat futur. Quatre estats principaus dominavan la region. Baden èra favorable a l'union mai Wurtemberg, Èssa Darmstadt e Bavièra i èran opausats. Ja liats dins lo Zollverein, refusèron d'intrar dins la Confederacion e de negociacions organizadas entre 1866 e 1867 mau capitèron. En 1869, Bismarck deguèt donc reconóisser sa revirada e cambiar d'estrategia. Per eu, la solucion melhora foguèt d'aprofichar lei demandas de compensacions de Napoleon III en cambi de sa neutralitat de 1866 per preparar una guèrra còntra França e fòrçar l'union dau sud dins la lucha còntra un enemic comun.
Per aquò, de tractats d'alianças foguèron signats entre Prússia e leis estats dau sud per s'aparer còntra leis ambicions territòrialas francesas. Puei, après una premiera crisi en 1867, la revòuta espanhòula de 1868 permetèt a Bismarck d'entraïnar una declaracion de guèrra francesa. D'efèct, son sostèn a la candidatura d'un prince de la dinastia Hohenzollern sus lo tròne de Madrid podiá semblar una menaça d'enceuclement de França. París se mobilizèt donc per empachar son eleccion e Guilhèm Ièr, gaire desirós d'una guèrra còntra França, acceptèt de retirar la candidatura. Pasmens, la crisi entraïnèt de manifestacions nacionalistas importantas dins lei dos país e París assaièt d'obtenir una victòria diplomatica resclantissenta. L'ambassadaire francés foguèt donc mandat a Guilhèm Ièr per demandar una garantida dau retirament definitiu de la candidatura Hohenzollern. Lo rèi refusèt considerant l'afaire ja acabat e l'acceptacion de garantidas còntra un prince de son Ostau coma una umiliacion impossibla d'acceptar. Laissèt a Bismarck d'aver suenh d'anonciar son refús e la fin de l'afaire. Pasmens, lo cancelier aprofichèt la situacion per donar una version simplificada e volontàriament umilianta per lei Francés de l'entrevista entre l'ambaissadaire e lo rèi. Dicha despacha d'Ems, aqueu document entraïnèt una declaracion de guèrra francesa lo 19 de julhèt de 1870.
Mau preparada, leis armadas imperialas francesas foguèron rapidament blocadas a Metz o anientada a Sedan lo 1èr de setembre. Napoleon III foguèt capturat. Pasmens, la revirada dau regime imperiau entraïnèt la proclamacion de la Republica a París e una contuniacion de la guèrra fins au 29 de genier de 1871. Durant aquelei mes, Bismarck empachèt una internacionalizacion dau conflicte gràcias au sostèn de Russia. Lo conflicte li permetèt tanben de vencre la resisténcia deis estats dau sud a l'unificacion d'Alemanha. L'objectiu principau foguèt d'obtenir l'acòrd dau rèi de Bavièra. Per aquò, Bismarck lo menacèt de realizar l'union sensa son reiaume. En cambi de quauquei modificacions dau foncionament de la Confederacion e d'una autonòmia intèrna importanta, Loís II de Bavièra acceptèt finalament de venir membre entraïnant l'adesion dau rèsta deis estats alemands encara sobeirans. Lo 18 de genier de 1871, se proclamèt donc l'Empèri alemand dins lo palais de Versalhas e Guilhèm de Prússia venguèt oficialament Guilhèm Ièr d'Alemanha. De condicions de patz duras foguèron impausadas a França, especialament la cession d'Alsàcia-Lorena que va venir un ponch de tension major en Euròpa e participar a l'entraïnament de la Premiera Guèrra Mondiala.
Lo mantenement de l'equilibri alemand d'Euròpa[modificar | modificar la font]
Après son succès de 1871, l'Empèri alemand èra vengut la poissança dominanta dau continent europèu. Pasmens, aquò entraïnèt l'inquietud deis estats vesins. De mai, tre leis annadas 1870, França meditava sa revènge e la reconquista dei regions perdudas. Per s'aparar còntra aquela menaça, Bismarck creèt un sistèma d'alianças per isolar França, gardar l'equilibri entre lei poissanças eissit de 1871 e faire de Berlin l'arbitre deis afaires europèus. De 1871 a 1890, Bismarck venguèt donc lo centre de la vida diplomatica d'Euròpa e son sistèma, maugrat sei contradiccions, dominèt fins a sa demission.
La crisi de 1875 e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
De 1871 a 1875, Bismarck creèt un sistèma d'alianças dicha entenduda dei tres emperaires entre Alemanha, Àustria-Ongria e Russia. L'objectiu èra d'assegurar lo mantenement dau statu quo continentau e l'isolament de França. Pasmens, en 1875, una crisi causada per lo renfòrçament de l'armada francesa mostrèt lei limits d'aqueu sistèma e d'una politica alemanda agressiva.
D'efèct, en març de 1875, una lèi francesa adoptèt una organizacion novèla per lei regiments francés e una aumentacion dau nombre d'oficièrs. La reaccion de Bismarck foguèt de preparar una guèrra preventiva per empachar lo redreiçament francés. Alarmats, lei Francés informèron lo rèsta d'Euròpa deis intencions alemandas. Sensa s'aliar ambé França, Reiaume Unit e Russia s'oposèron a un abaissament novèu de la poissança francesa e lo tsar Alexandre II realizèt personalament un viatge a Berlin per presentar seis « observacions » a Bismarck e a Guilhèm Ièr. Alemanha deguèt donc abandonar son projècte e Bismarck decidiguèt d'ara endanvant d'adoptar sistematicament una posicion diplomatica moderada per s'assegurar lo sostèn dau rèsta d'Euròpa.
La revirada diplomatica alemanda de 1875 permetèt a Bismarck de comprendre lei limits fixats per leis autrei poissanças a l'extension alemanda. Desirós d'ara endavant de gardar l'equilibri de 1871, l'objectiu de la politica estrangiera dau cancelier serà d'isolar França e d'empachar leis estats europèus de formar una coalicion còntra Alemanha. Per aquò, Bismarck va formar un ret d'alianças complèx permetent d'empachar un conflicte entre Russia e Àustria-Ongria e de ganhar lo sostèn de Reiaume Unit dins leis afaires pertocant França.
Lo sistèma europèu d'alianças e d'equilibri de Bismarck[modificar | modificar la font]
Après 1871, Bismarck pensava a tòrt que França finiriá per acceptar la pèrda d'Alsàcia-Lorena. Pasmens, comprenguèt rapidament son error e isolar diplomaticament França per l'empachar de formar una coalicion capabla d'atacar Alemanha foguèt l'objectiu principau de sa politica estrangiera. Per aquò, lo cancelier deguèt crear o encoratjar de tensions entre París e leis autrei capitalas europèas, especialament Moscòu qu'aviá, segon eu, « un interés estructurau » a la formacion d'una aliança francorussa.
Per aquò, la premiera etapa foguèt de pas s'opausar a la politica coloniala francesa. Au contrari, en 1878, Bismarck expliquèt que la zona mediterranèa èra la zona d'expansion naturala de França a l'ambaissador francés. Lo messatge èra clar : en cambi d'Alsàcia-Lorena, Alemanha anava pas empachar la formacion d'un empèri coloniau francés. Dins aquò, lei conquistas colonialas de França amorcèron pas sa desirança de revènge. Bismarck deguèt donc aprofichar lei tensions colonialas per renfòrçar sei relacions amb Anglatèrra e Itàlia qu'èran inquietas dei progrès francés en Africa. En 1887, Berlin encoratjèt donc la signatura d'acòrds mediterranèus entre Reiaume Unit, Itàlia e Àustria-Ongria per assegurar lo statu quo dins la region.
Pasmens, lo pensament principau de Bismarck èra l'Empèri Rus que sa rivalitat amb Àustria-Ongria èra una fònt de tension majora en Euròpa. Òr, dins aqueu conflicte, lei dos estats cercavan d'aliats e l'actitud de Berlin èra decisiva en causa de sa posicion estrategica dins lo cas d'una guèrra dubertura. Pasmens, l'interés de Bismarck èra d'empachar l'isolament d'un dei dos empèris per mantenir la situacion malaisada de París. Lo cancelier alemand chausiguèt donc de venir l'arbitre dei relacions entre Viena e Moscòu e d'adoptar una politica de solidaritat entre poissanças conservatritz per raprochar sei dos vesins. En 1871, Bismarck capitèt donc de formar una ententuda entre Alemanha, Àustria-Ongria e Russia. Pasmens, la crisi balcanica de 1875-1878 entraïnèt la fin d'aqueu sistèma. Un Congrès europèu foguèt organizat a Berlin per reglar la situacion mai lei Rus s'estimèron greujats per la mediacion alemanda.
A partir de 1878, Bismarck deguèt donc crear un sistèma d'alianças novèu per contuniar d'isolar França. La premiera etapa foguèt la signatura de l'Aliança dobla amb Àustria-Ongria en 1879. Aqueu tractat èra una aliança defensiva entre Alemanha e Àustria-Ongria còntra una ataca russa còntra Viena. Dins lo cas d'una guèrra francoalemanda, Viema prometèt solament de demorar neutre. Aquò permetiá d'empachar una guèrra entre lei Rus e leis Austrians mai teniá lo risc de crear lei condicions favorables a una aliança francorussa.
En 1881, Bismarck favorizèt donc la signatura d'un acòrd novèu entre Alemanha, Àustria-Ongria e Russia. Dins lo cas d'una guèrra, aquelei país se prometián la neutralitat. De mai, Viena e Moscòu decidiguèron d'acceptar lo statu quo dins lei Balcans e un sistèma de compensacions dins lo cas d'una crisi futura. L'annada seguenta, l'instauracion d'un protectorat francés en Tunisia creèt de tensions importantas entre París e Roma permetent d'alargar l'Aliança tripla ais Italians. Aquò representava una menaça suplementària per França e permetiá d'aparar lei frontieras sud d'Àustria-Ongria. Enfin, en 1887, Bismarck signèt lo tractat de Reassegurança ambé Russia : en cambi d'una neutralitat russa dins lo cas d'una guèrra entre París e Berlin, Bismarck prometèt de sostenir diplomaticament lei posicions russas dins lei Balcans, compres còntra leis Austrians. Aquò èra benlèu opausat a l'esperit de l'Aliança dobla mai Viena èra dependenta dau sostèn militar de Berlin per faciar Russia. Ansin, en 1887, totei lei país d'Euròpa èran dependents de Berlin e França èra pas capabla de formar una coalicion antialemanda.
La politica coloniala de Bismarck[modificar | modificar la font]
La conquista d'un empèri coloniau foguèt pas lo pensament principau de Bismarck. Privilegièt totjorn lei relacions sus lo continent europèu e la colonizacion foguèt subretot utilizat per entraïnar e entretenir de tensions entre França e Itàlia d'un caire e entre França e Reiaume Unit d'autre caire. De mai, dins leis annadas 1870 e 1880, Alemanha aviá pas de flòta militara poderosa coma França e Reiaume Unit per sostenir son expansion otramar.
L'excepcion deis annadas 1883-1885 foguèt tanben en partida motivada per de rasons electoralas. D'efèct, aquela expansion coloniala i venguèt un atot importanta còntra lei progressistas. Dins aquò, lo movement aprofichèt lei partisans nombrós d'una politica coloniala dins la societat alemanda. Ansin, leis Alemands desbarquèron dins lo Sud Oèst African en abriu de 1884, dins Togo e Cameron en junh de 1884 e dins l'Èst African en febrier de 1885. Fòra leis arguments electoraus, l'objectiu èra d'ocupar de zonas pròchas lei possessions francesas o anglesas. Ansin, lo cancelier poguèt intrar en relacion ambé França per assaiar de destendre lei relacions entre lei dos país gràcias a d'acòrds coloniaus francoalemands e inquietar Londres d'una entenduda possibla entre París e Berlin. La revirada d'aquela politica e la fin deis eleccions de 1884 entraïnèron la fin finala de l'experiéncia avans la fin de l'annada de 1885.
Politica intèrna[modificar | modificar la font]
La màger part de la politica intèrna de Bismarck foguèt consacrada a la defensa e au renfòrçament dei prerogativas e dau poder reiau puei imperiau. Per aquò, deguèt sovent combatre d'assembladas de deputats compausadas d'una majoritat ostila. Divèrsei procès de negociacions se debanèron donc entre lei deputats e lo govèrn de Bismarck. Pasmens, aqueu darrier adoptèt tanben regularament de politicas de lucha activa còntra lei partits o lei grops opausats a son accion per assaiar de lei devesir e, de còps, de lei raprochar de sei posicions. Foguèron magerament regardats per l'ostilitat dau cancelier lei liberaus, lei catolics, lei minoritats nacionalas e lei socialistas.
La gestion dau conflicte constitucionau[modificar | modificar la font]
La constitucion prussiana aviá organizat un Parlament devesit entre doas assembladas. La chambra auta èra eissida de l'aristocràcia e donc favorabla au govèrn reiau. En revènge, l'assemblada bassa èra elegida segon un sistèma d'òrdre e èra generalament favorabla ai partits liberaus. Son drech principau èra aqueu de votar lo budget e son oposicion ai projèctes governamentaus frequenta. Dins totei lei cas, lo govèrn èra pas responsable davant lei deputats. Après la fondacion de l'Empèri alemand, la situacion demorèt pron similara, especialament au nivèu de la responsabilitat dau govèrn. Bismarck poguèt donc dirigir lo govèrn sensa majoritat a l'assemblada bassa. Per aquò, utilizèt un vuege — probablament volontari — de la constitucion prussiana que definissiá pas de metòde per resòuvre un conflicte entre lei doas assembladas. Dins aqueu cas, Bismarck sostenguèt donc que lo rèi deguèsse copar. Lei deputats combateguèron aqueu principi e poguèron obligir lo govèrn de dirigir lo país sensa budget durant d'annadas. Pasmens, tre sa nominacion en 1862 — precisament per faciar leis ambicions legislativas dei deputats e defendre lo poder reiau — Bismarck èra lèst a faciar aqueu problema e la gestion dau conflicte constitucionau venguèt una dimension abituala de sa politica.
Divèrsei factors dirigiguèron aquela gestion dau conflicte ambé l'assemblada. De'n premier, Bismarck assaièt logicament d'organizar lei fòrças conservatritz per aumentar sei capacitats electoralas. Coma lo mòde d'eleccion privilegièt leis interés conservadors, capitèt pauc a pauc de formar un nuclèu de deputats fidèus a sa politica. Totjorn per favorizar sei candidats, lo cancelier ordonèt tanben de dissolucions regularas de l'assemblada après sei succès majors (1866 per exemple) per aprofichar sa popularitat. Enfin, assaièt de devesir lei partits advèrs per raliar pron de deputats per formar una majoritat. Per aquò, s'ataquèt ais organas de propaganda d'aquelei partits, especialament lei liberaus, per demenir lor nombre de deputats. Generalament, la demenicion significativa dau nombre d'elegits entraïnava la dubertura de negociacions ambé Bismarck e de scissions politicas dins lei movements d'oposicion.
Dins aquò, lei resultats d'aquelei metòdes foguèron variables. Necessitavan generalament un periòde lòng per venir totalament eficaç e, certanei partits coma lo Zentrum catolic, i resistiguèron. Se la formacion d'una majoritat establa èra impossibla, Bismarck desvolopèt donc doas tecnicas per contornejar lo problema. La premiera èra la negociacion e la formacion de majoritat provisòria per lo vòte d'una lèi. La segonda foguèt lo vòte a posteriori de sei decisions. Ansin, après son eleccion, la chambra conservatritz elegida en 1866 votèt d'un còp la ratificacion dei budgets decidits per Bismarck de 1862 a 1866.
Lo Kulturkampft e sei limits[modificar | modificar la font]
Lo Kulturkampft (en occitan : « combat per un ideau de societat ») foguèt lo conflicte lòng (1871-1887) qu'oposèt Bismarck a la Glèisa Catolica d'Alemanha e au partit Zentrum format per defendre leis interés dei catolics alemands. S'acabèt per una desfacha relativa dau cancelier que mau capitèt d'empachar son ascension electorala mai capitèt de negociar sa fin a son profiech.
Doas rasons principalas entraïnèron la decision de Bismarck de s'atacar ai catolics alemands. La premiera foguèt l'oposicion de la minoritat catolica deis estats dau sud, especialament Bavièra, au procès d'unificacion d'Alemanha. La segonda foguèt l'aliança entre catolics alemands e minoritat polonesa que representava per Bismarck un risc per l'estabilitat dau Reich. De mai, aquela aliança demeniá tanben l'eficacitat dei mesuras antipolonesas adoptadas per lo govèrn.
Tre la fondacion dau Reich, de mesuras foguèron donc adoptadas per Bismarck aliat ai liberaus — protestants — per demenir lo poder de la Glèisa Catolica. Après la lèi dau 11 de març de 1871, un organisme de contraròtle dirigit per l'Estat foguèt creat per inspectar leis escòlas confessionalas e lo 10 de decembre de 1871, una autra lèi menacèt lei predicators criticant l'Estat de penas de preson. En julhèt de 1872, lei Jesuistas foguèron expulsats. Puei, en mai de 1873, una tièra novèla de lèis permetèt a l'Estat de susvelhar e de contraròtlar la formacion e la nominacion dau clergat catolic. Entre 1874 e 1875, la màger part deis òrdres religiós foguèt expulsada e lo maridatge civiu foguèt creat per suprimir l'influéncia catolica sus lei foncions d'estat civiu. Enfin, aquel ensems legislatiu foguèt completat per de mesuras de discriminacion dins l'administracion.
Pasmens, aquelei mesuras mau capitèron d'anientar l'influéncia de la Glèisa Catolica. Au contrari, lei fidèus foguèron solidari dau clergat e una ierarquia clandestina dirigiguèt la Glèisa alemanda per defugir la repression e s'oposar ai mesuras de Bismarck. Aquò permetèt tanben la formacion d'un partit catolic que son objectiu èra la defensa dei catolics sensa distincion de classa sociala. Aqueu partit, dich Zentrum, capitèt d'unificar la màger part dei catolics alemands e venguèt rapidament una fòrça politica importanta au Parlament : 18,6% en 1871, 27,9% en 1874, 24,8% en 1877, 23,1% en 1878 e 23,2% en 1881. Au contrari, l'influéncia dei liberaus demeniguèt pauc a pauc. A la fin dau decenni 1870, Bismarck comprenguèt son error e acomencèt de considerar lo Zentrum coma un aliat possible. Fins a 1887, un procès lòng veguèt la disparicion de l'arsenau juridic anticatolic e permetèt la conclusion d'alianças de circonstància mai e mai frequenta entre Bismarck e lei catolics.
La repression dei minoritats nacionalas[modificar | modificar la font]
La repression dei minoritats nacionalas faguèt magerament partida de la lucha acomençada per Bismarck còntra leis enemics, vertadiers o possibles, de l'Empèri alemand. Lo cas principau foguèt aqueu de la minoritat polonesa, tanben pertocada per la lucha còntra lo catolicisme. Ansin, a partir de 1885, la politica de germanizacion dei províncias polonesas foguèt accelerada e una lèi foguèt adoptada per facilitar l'expulsion d'aristocratas o de païsans polonés.
L'aliança e la rompedura ambé lei liberaus[modificar | modificar la font]
Après un periòde malaisada durant leis annadas 1862-1866, Bismarck capitèt de devesir lei liberaus. Sei succès diplomatics de 1864-1871 e sa campanha de repression dau decenni 1860 permetèron de demenir lor influéncia. Menaçats de perdre la majoritat a l'assemblada, una partida dei liberaus acceptèt de negociar un sostèn au govèrn ambé Bismarck. Lo cancelier poguèt alora favorizar una scission dei liberaus e la formacion d'un partit liberau novèu capable de s'aliar ai partits conservadors. La lucha comuna còntra lei catolics e lo Zentrum foguèt tanben un factor d'aliança entre conservadors prussians e nacionaus liberaus. Aquela situacion permetèt a Bismarck de formar una majoritat pron establa per dirigir lo país dins leis annadas 1870. Pasmens, a partir de 1877, lei resultats electoraus dei partits liberaus acomencèron de baissar en fàcia dei partits socialistas e conservadors.
Après la demenicion de l'influéncia liberala — e dau nombre de deputats liberaus — aquela aliança venguèt mens utila per Bismarck. La rompedura se debanèt en 1879 durant lo periòde que veguèt la fin de l'intensificacion de la politica anticatolica. Lo 12 de julhèt de 1879, gràcias au sostèn d'una partida nombrosa dei deputats nacionaus liberaus, Bismarck capitèt de faire votar una lèi protecionista qu'entraïnèt la scission dei liberaus entre tres partits diferents. Lei ministres liberaus quitèron lo govèrn e lo cancelier capitèt de venir independent de la volontat dei liberaus alemands. D'efèct, per la seguida, lei partits liberaus obtenguèron generalament de resultats importants mai l'absència d'union entre elei permetèt solament l'eleccion d'un nombre feble de deputats. Au contrari, en 1887, dins lo corrent de la fin dau periòde Bismarck, lei partits conservadors obtenguèron per lo premier còp la majoritat absoluda.
[modificar | modificar la font]
A partir de la fondacion dau Reich, lei progrès continús dei movements socialistas (3,2% en 1874, 19,7% en 1890) venguèron un pensament major de la politica intèrna de Bismarck. Dos principis majors venguèron la basa de sa politica antisocialista a partir de la fin dau decenni 1870. Lo premier foguèt lo vòte d'una legislacion de repression especifica per geinar la propaganda e l'organizacion dei socialistas. Lo segond foguèt la creacion d'otís de redistribucion sociala per luchar còntra la pauretat dei classas obrieras e i rompre l'influéncia socialista.
Dins lei dos cas, aquela politica s'acabèt per una revirada dau cancelier. D'en premier, Bismarck aguèt de dificultats per trobar una majoritat per votar sei mesuras antisocialistas : lei liberaus èran afeblits e lo Zentrum èra opausat au vòte d'un ensems legislatiu susceptible de venir egalament renfòrçar la repression anticatolica. Ansin, un premier projècte se turtèt a l'oposicion dau Reichstag e lo cancelier deguèt negociar mai d'un emendament. Fin finala, « l'agitacion » socialista èra condamnada mai lei drechs politics dei partits e deputats socialistas foguèron pas demenits permetent sei progrès electoraus.
La segonda partida foguèt l'adopcion d'una legislacion sociala per protegir leis obriers. Fòrça en avança per son epòca — Bismarck parlarà de « Socialisme d'Estat » per la designar — gropèt la creacion d'una assegurança accident (1883), d'una assegurança malautiá (1884), d'una assegurança invaliditat (1889) e d'un sistèma de retirada (1889). Aquelei dispositius devián èstre contraròtlats per l'Estat e rompre lo ligam entre lei partits socialistas e leis obriers au profiech d'un ligam entre l'Estat e l'obrier. En revènge, refusèt de s'ocupar dau melhorament dei condicions de trabalhs. Pasmens, per obtenir un vòte favorable, Bismarck deguèt acceptar un sistèma autonòm per dirigir son sistèma sociau. Rapidament, seis advèrsaris socialistas capitèron de'n prendre lo contraròtle e aquel otís favorizèt finalament lor influéncia e non aquela dau cancelier.
Pasmens, a tèrme lòng, la consequéncia d'aquela politica de Bismarck s'acabèt per un succès relatiu e marquèt lo renfòrçament dei tendàncias reformatritz dau socialisme alemand. Aquela rompedura — progressiva — entre reformators e revolucionaris venguèt decisiva en 1918-1919 quand lo govèrn Ebert ordonèt l'anientament de la Revòuta Espartaquista de Berlin.
La fin dau « rèine » de Bismarck[modificar | modificar la font]
L'annada de 1888 veguèt la mòrt de Guilhèm Ièr qu'èra lo protector principau de Bismarck. Entre leis dos òmes, leis desacòrds e lei fonhatges èran frequents, subretot en matèria de politica estrangiera, mai Guilhèm Ièr finissiá generalament totjorn per acceptar e sostenir lo ponch de vista de son cancelier. Per marcar l'influéncia de son ministre, l'emperaire declarèt un jorn : « Es pas simple d'èstre emperaire sota Bismarck ».
Après lo rèine cort de Frederic III, la situacion cambièt radicalament car lo sobeiran novèu èra fòrça despacient de governar. Òr, Bismarck s'enganèt a prepaus de Guilhèm II. En particular, pensava que la manca d'experiéncia d'aqueu darrier poguèsse li permetre de demorar indispensable. D'alhors, dins sa jovença, lo prince eiretier èra un partisan de la politica dau cancelier, especialament en 1881 a la signatura dau Tractat dei tres emperaires. En 1884, Bismarck lo mandèt donc en mission diplomatica a Sant Petersborg per lo formar e se conciliar aqueu sostèn important. Pasmens, a partir de 1887, lei relacions venguèron fòrça marridas en causa de l'incapacitat dau prince d'estudiar prefondament un dossièr e de l'influéncia deis advèrsaris de Bismarck sus l'eiretier dau tròne. Lo mandadís d'una letra detalhant sa politica per Bismarck turtèt lo prince que decidiguèt tre 1887 de se desbarassar dau cancelier après quauquei mes de rèine.
Au començament dau rèine de Guilhèm II lo 15 de junh de 1888, la rompedura ambé Bismarck èra donc ja prevista. Se debanarà après la pèrda de sa majoritat absoluda ais eleccions de 1890 quand Bismarck deguèt negociar un acòrd ambé lo Zentrum. Protestant fòrça ostil ai catolics, Guilhèm II refusèt aquela aliança e Bismarck donèt sa demission pensant a tòrt que l'emperaire podriá pas l'acceptar.
Lo motiu vertadier de la demission foguèt escondut a la populacion. Lo 29 de març de 1890, una ceremonia foguèt organizada per marcar la partença de Bismarck dau palais imperiau a l'estacion de Berlin en presència d'una fòga importanta. D'efèct, maugrat sei desfachas electoralas regularas, Bismarck èra respectat per la màger part de la populacion per son òbra dins l'unificacion d'Alemanha. Pasmens, après vingt-e-uech annadas de poder, lo lassitge èra tanben vengut important e un retorn au poder de Bismarck èra solament lo desir d'una minoritat. Lo cancelier lo comprenguèt rapidament e, fins a sa mòrt, s'ocupèt magerament d'entretenir sa legenda e de luchar còntra lo desmantelament progressiu de son sistèma d'equilibri diplomatic.
La retirada e la mòrt[modificar | modificar la font]
Après sa demission, Bismarck rintrèt a Friedrichsruh clafit d'amarum. Sa retirada foguèt donc consacrada a tres òbras principalas que foguèron la redaccion de sei Memòrias, la gestion de son imatge istorica e la critica de la politica de Guilhèm II. De mai, entre 1890 e 1891, leis atacas de l'emperaire còntra son servitor ancian aumentèron encara la popularitat de Bismarck. Puei, una temptativa mancada per empachar un viatge de Bismarck auprès de l'emperaire d'Àustria-Ongria en 1891 entraïnèt la rompedura definitiva maugrat lei desmentidas e lei visitas oficialas de Guilhèm II. Ansin, fins a sa mòrt, Bismarck tractariá l'emperaire « d'imbecil ».
Lo 27 de novembre de 1894, la mòrt de sa frema foguèt un còp dur per Bismarck. A partir de l'annada seguenta, sa santat acomencèt de se degradar grèvament. En 1896, poguèt plus se desplaçar drech. Enfin, a la prima de 1898, poguèt plus sortir de son ostau onte moriguèt finalament lo 30 de julhèt. Sei funeralhas foguèron l'occasion d'un darrier afrontament ambé Guilhèm II : refusèt per testament d'èstre enterrat a Berlin e la placa commemorativa sus son mausolèu lo presentèt solament coma un « servitor alemand fidèu de l'emperaire Guilhèm Ièr ».
Lo mite[modificar | modificar la font]
En Alemanha, après sa demission puei sa mòrt, se desvolopèt un mite fòrça important per Bismarck. Leis omenatges principaus regardèron sa nominacion coma ciutadan d'onor de divèrsei vilas alemandas, la bastida d'estatuas dau cancelier, lo baptèm de naviris de guèrra segon son nom en 1877, 1897 e 1940 o encara l'apelacion de quatre vilas estatsunidencas que la capitala de Dakota dau Nòrd, d'un archipèla, d'una cadena de montanha, d'una mar e de doas placas tectonicas.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Empèri Alemand
- Guilhèm Ièr d'Alemanha.
- Guilhèm II d'Alemanha.
- Unificacion d'Alemanha.
- Guèrra dei Ducats.
- Guèrra Austrianoprussiana.
- Guèrra Francoalemanda.
- Kulturkampft.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Es a dire basat sus lo drech divin.
- ↑ La dieta aviá solament lo drech de votar d'impòsts o d'emprunts novèus. Tot lo rèsta (convocacion, frequéncia dei discussions...) èra dirigit per Frederic Guilhèm IV.
- ↑ En 1873, Albrecht von Roon, ministre de la guèrra de Bismarck, lo remplacèt brèvament coma ministre-president de Prússia dau 1èr de genier au 9 de novembre.
- ↑ Guilhèm Ièr) èra lo regent dau reiaume dempuei 1857 après l'incapacitat de son fraire.
- ↑ Lei dos òmes avián ja pres contacte avans la partença de Bismarck en França mostrant que, d'ara endavant, l'arribada d'aqueu darrier au poder aguesse lo sostèn dei militars.
- ↑ Dins certaneis opcions pertocant lo concèpte de « Granda Alemanha », lei populacions eslavas de Boèmia èran puslèu expulsadas.
- ↑ Florença foguèt la capitala italiana de 1866 a 1871.


c: text/html

text:
Totankhamòn
Totankhamòn que ho lo darrèr faraon de la XVIIIau dinastia, hilh deu faraon Amenòfis IV (tanben conegut com Akhenaton). Durant lo son brèu regnat (que's morí quan èra enqüera adolescent) la religion egipciana arrenegada peu son pair, que ho restablida peu regent Horemheb. Totankhamòn qu'ei tanben famós per'mor de la descobèrta, dens las annadas vint deu sègle XX, deu son tombèu e de las riquessas qui contienevan per l'egitològ Howard Carter. Ua legenda de malediccion qu'acabè de sagerar la soa fama contemporanèa.
Titulatura[modificar | modificar la font]
Vita[modificar | modificar la font]
Descobèrta deu tombèu[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tetraèdre
Lo tetraèdre (del grèc ancian tetra : quatre), es un polièdre compausat de quatre triangles, de la familha de las piramidas.
Cada vertèx del tetraèdre es ligat als autres per una aresta. Aquela caracteristica es rara: solament dos polièdres que la possedisson foguèron descobèrts, que lo polièdre de Császár qu'es omeomòrf al tòr, a 7 vertèxes d'òrdre 6, 14 fàcias triangularas, 21 arestas, e 1 clòt.
Lo tetraèdre regular, format de quatre triangles equilaterals, es un dels cinc polièdres regulars, o solids platonics. Es lo sol d'entre eles a aver quatre fàcias.
L'esqueleta del tetraèdre regular, l'ensemble dels vertèxes ligat per las seunas arestas, forma un graf nomenat graf tetraedric.
Un tetraèdre se ditz ortocentric quand las seunas quatre nautors son concorrentas. Lo jonhent es alara l'ortocentre del tetraèdre.
Lo tetraèdre es un simplèx de gra 3.
Volum del tetraèdre[modificar | modificar la font]
se es la superfícia d'una basa del tetraèdre e la nautor del tetraèdre se piejant sus aquela basa
pel tetraèdre bastit sus A, B, C e D.
Tetraèdre regular[modificar | modificar la font]
Se es la longor d'una aresta:
- La superfícia es egala a:
- La nautor es egale a:
- Lo centre del tetraèdre es situat, a respècte de la basa, a:
- Lo volum es egal a:
- La valor de l'angle central del tetraèdre regular (es a dire aqueles que forman totes los segments que parton del centre cap als quatre vertèxes) es de (aprox. 109.471°).
Lo tetraèdre es lo seu dual, es a dire qu'en jonhent los centres de las fàcias d'un tetraèdre regular, s'obten un nòu tetraèdre regular.
Lo grop de las isometrias daissant globalament invariant lo tetraèdre regular es isomòrf al grop simetric . Lo grop de las isometrias positivas avent aquela meteissa proprietat es quant a el isomòrf al grop alternat .
Tetraèdres de Möbius[modificar | modificar la font]
Una curiositat que l'equivalent n'existís pas pels triangles: se pòt bastir dos tetraèdres dichs tetraèdres de Möbius tals que los vertèxes de l'un quin que siá d'entre eles appartenon als plans (respectius) de las fàcias opausada de l'autre. [1].


text:
Saba
Saba es una illa de la mar Cariba, dins las pichonas Antilhas. Amb l'illon de Green Island forma una comuna d'oltramar dels Païses Basses que lo capluòc n'es The Bottom.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 10 d'octobre de 2010, l'illa devenguèt una comuna dels Païses Basses, a l'escasença de la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las Illas BES an recebut lo còde ISO .bq lo 15 de decembre de 2010, mas lo domeni internet correspondent es pas encara en servici.


text:
Franco Trappoli
Franco Trappoli (nascut en 1947 a Orvieto) es un òme politic socialista italian. Foguèt primièr cònsol de Fano[1] e membre de la Cambra dels deputats italiana.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nascut a Orvieto lo 5 de novembre de 1947, foguèt diplomat en «Sciéncias economicas e comercialas» e venguèt primièr cònsol de Fano de 1980 a 1983.
Foguèt puèi deputat de 1983 a 1987 e de 1992 a 1994[2]. Foguèt le primièr bodista de venir membre de la Cambra dels deputats italiana.[3].
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
.


text:
Vincennes
Vincennes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val de Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo departament del Val-de-Marna, en Isla-de-França, en la banlèga se de París. Crompan pas lo bòsc de Vincennes, #qu'se sus la municipalitat de París. S'una sòrta de enclave cencha per dos amassa jamai de quatre fes jamai grandas #qu'ela, al nòrd, Montreuil e, al sud, lo bòsc de Vincennes. Lo Centre vila se a aperaquí 8 km del isla de la Vila, al centre de la capitala. Las siás Municipalitats limitrophes sa las seguentas :
La municipalitat a traversat de siás ne oèst per la avenguda de París. En en vendent de París, se dins dins la vila per aquela avenguda #que connècta lo centre vila a la pòrta de Vincennes. En en vendent del èst, per exemple del autoroute A4, s'e dins per aquela meteissa avenguda aprés aver-e manlevat lo avenguda de Nogent.
La commune est située dans le département du Val-de-Marne, en Île-de-France, dans la banlieue est de Paris. Elle ne comprend pas le bois de Vincennes, qui est sur la commune de Paris. Elle est une sorte d'enclave ceinte par deux ensembles plus de quatre fois plus grands qu'elle, au nord, Montreuil et, au sud, le bois de Vincennes. Le centre ville est à environ 8 km de l'île de la Cité, au centre de la capitale. Ses communes limitrophes sont les suivantes :
La commune est traversée d'est en ouest par l'avenue de Paris. En venant de Paris, on entre dans la ville par cette avenue qui relie le centre ville à la porte de Vincennes. En venant de l'est, par exemple de l'autoroute A4, on y entre par cette même avenue après avoir emprunté l'avenue de Nogent.
Istòria[modificar | modificar la font]
La fondacion de la vila de Vincennes data de la Modèl:S-, e a a causa de Louis VII, #que vendiá caçar lo grand gibier en lo bòsc, e #decidir de bastir sus la localizacion de l'actuala castèl un abitatge de repaus. Philippe Auguste, los sieus fils e successor al tròn, engrandeix lo abitatge e #environar d'un mur de enceinte lo bòsc, #que #reservar a las caças. Una capèla e aguèt bastit, la capèla de la Pissotte, per referéncia a las ruisseaux #que davalan de Montreuil. Mas Vincennes #venir vertadièrament una vila d'importància jol regna de Louis IX, dicha santa Louis, #qu'aimava a demorar en lo solara de Vincennes, retia los sieus jutjaments jol celèbre roure del bòsc, situat uèi davant lo intrada del castèl, e sustot #far partir los sieus dos crosadas de 1248 e 1269 de Vincennes. Philippe VI #èsser lo primièr grand rei bâtisseur, doncas que #fortificar lo solar, e #decidir del bastiment del enòrme donjon central del castèl, en 1337. Charles V #acabar lo donjon lo an 1373, e sustot #decidir de bastir lo sieu immens enceinte fortificada, compausada de nòu torns. En una quinzena de ans, Charles V #realizar la jamai importanta arquitectura militar de tota la Euròpa a Modèl:La s-, se çò castèl fòrt dels Valís, #qu'se totjorn intacte de los nòstres jorns.
En 1420 #començar lo aucupacion anglesa, continuament al tractat de Tròias, amb la regència del rei Henri V de Angleterre, #qu'e #morir en 1422. En 1436, París e Vincennes aguèron liberat de la preséncia anglesa. Jamai tard, Modèl:François Ier #completar lo edificacion de la Santa-Capèla, acabada la an 1552 per la architecte Philibert de la Orme. Lo cardinal Mazarin #concebre pendent una desena de ans divèrses projèctes per Vincennes e lo sieu castèl, abans de defallir-e en 1661. Aprés la mòrt de Mazarin, Louis XIV pas #venir gaire a Vincennes, lo tribunal en avent alavetz #èsser transferida a Versailles. En 1661, lo Rei-Sol e Charles IV de Lorraine signan lo tractat de Vincennes.
Se a la fin de la Modèl:S- #que paradoxalement la vila de Vincennes se #desvolopar amb la sortida del rei. Los cultivateurs Se #installar sus las tèrras retudes. En 1667, lo archevêque de París #crear una parròquia autonòma, la parròquia de la Pissotte, #que #marcar la reala independéncia de la vila vivi-a veire de París. En 1740 e aguèt creat la manufacture de porcellana de Vincennes, #que beneficiava del supòrt rapid de Madame de Pompadour, la favorita del rei Louis XV, abans de èsser transferida definitivament a Sèvres la an 1756. En 1790, la parròquia #venir la municipalitat de Vincennes.
En 1929, la municipalitat de Vincennes #pèrdre la mitat de la siá superficie continuament a la annexion del bòsc de Vincennes per la vila de París.
La fondation de la ville de Vincennes date du Modèl:S-, et est due à Louis VII, qui venait chasser le grand gibier dans la forêt, et décida de construire sur l'emplacement de l'actuel château un logis de repos. Philippe Auguste, son fils et successeur au trône, agrandit le logis et entoura d'un mur d'enceinte la forêt, qu'il réserva aux chasses. Une chapelle fut construite, la chapelle de la Pissotte, par référence aux ruisseaux qui descendent de Montreuil. Mais Vincennes devint réellement une ville d'importance sous le règne de Louis IX, dit saint Louis, qui aimait à demeurer dans le manoir de Vincennes, rendait ses jugements sous le célèbre chêne de la forêt, situé aujourd'hui devant l'entrée du château, et surtout fit partir ses deux croisades de 1248 et 1269 de Vincennes. Philippe VI fut le premier grand roi bâtisseur, puisqu'il fortifia le manoir, et décida de la construction de l'énorme donjon central du château, en 1337. Charles V termina le donjon en 1373, et surtout décida de construire son immense enceinte fortifiée, composée de neuf tours. En une quinzaine d'années, Charles V réalisa la plus importante architecture militaire de toute l'Europe au Modèl:S-, c'est le château fort des Valois, qui est toujours intact de nos jours.
En 1420 commença l'occupation anglaise, suite au traité de Troyes, avec la régence du roi Henri V d'Angleterre, qui y mourut en 1422. En 1436, Paris et Vincennes furent libérées de la présence anglaise. Plus tard, Modèl:François Ier compléta l'édification de la Sainte-Chapelle, terminée en 1552 par l'architecte Philibert de l'Orme. Le cardinal Mazarin conçut durant une dizaine d'années plusieurs projets pour Vincennes et son château, avant d'y décéder en 1661. Après la mort de Mazarin, Louis XIV ne vint guère à Vincennes, la cour ayant alors été transférée à Versailles. En 1661, le Roi-Soleil et Charles IV de Lorraine signent le traité de Vincennes.
C'est à la fin du Modèl:S- que paradoxalement la ville de Vincennes se développa avec le départ du roi. Les cultivateurs s'installèrent sur les terres rendues. En 1667, l'archevêque de Paris créa une paroisse autonome, la paroisse de la Pissotte, qui marqua la réelle indépendance de la ville vis-à-vis de Paris. En 1740 fut créée la manufacture de porcelaine de Vincennes, qui bénéficiait du soutien attentif de Madame de Pompadour, la favorite du roi Louis XV, avant d'être transférée définitivement à Sèvres en 1756. En 1790, la paroisse devint la commune de Vincennes.
En 1929, la commune de Vincennes perdit la moitié de sa superficie suite à l'annexion du bois de Vincennes par la ville de Paris.


text:
Nitocris
Nitocris (dilhèu de cap a -2200) que seré estada ua regina d'Egipte, darrèra representanta de la VIau disnatia, e esposa deu faraon Pepí II. Qu'ei mentavuda peus istorians Erodòt e Maneton dab lo nom que li coneishem (Nιtwkpις) qui nse condan qu'auré venjat la mort deu son hrair e espós en envitant los sons murtrèrs dens ua sala on los auré tots negats en la bèth plear dab las aigas deu Nil, abans de suicidà's peu huèc entà escapar ua auta conspiracion.
Que i avó mantua temptativa de har correspóner lo nom grèc de Nitocris (gessit de honts grègas tardivas) dab honts egipcianas mes au dia de uei arren de segur non ho pas jamei provat. Que s' perpausat, mes shens cap de certitud, que podosse estar mentavuda lo nom Nitiqreti
dens lo Canon Reiau de Turin (un document egipcian tanben tardiu per la VIau dinastia) mes que's discuteish en purmèr lo lòc autrejat au moment de la restauracion deu document au fragment qui contien aqueth nom, e que's discuteish tanben, un còp tornat plaçar dens un aute lòc putatiu que sia quitament un nom de hemna.
Nitocris que demora donc parciaument fictiva en beth deishar (peu moment) a la regina Hatshepsot lo títol de purmèra hemna istorica e de purmèra hemna cap sobirana de l'istòria.
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Projècte:Traduccion
- Ajuda : Tota l'ajuda - Tavèrna Mi sekigas - Bòts - Consultants - Modèls - Espleches
- Lengas : Anglés - Arabi - Alemand - Chinés - Castelhan - Italian - Catalan - Latin - Neerlandés - Polonés - Portugués - Rus - Suedés - Autras lengas
- Archius per mes : febrièr 2015 - genièr 2015 - decembre 2014 - Totes los archius
- Archius per estatut : Demandas - En cors - De tornar legir - En relectura - Acabadas
- General : Activitat sul projècte - Daissar un messatge - Paginas de seguit de traduccion - Seguit dels AdQ d'autras lengas
- Lo projècte permet de seguir las demandas de traduccion :
- del mes en cors (classadas per data) en sautant dirèctament a una de las seccions seguentas :
- #De tornar legir - #Demandas - #En relectura - #En cors - #Acabadas ;
- dels meses precedents en percorrent l'archiu del projècte ;
- dins una lenga donada :
- del mes en cors (classadas per data) en sautant dirèctament a una de las seccions seguentas :
- Una pagina de seguit de traduccion acompanha cada article tot al long del procèssus, aquò facilita la collaboracion entre lo demandaire de la traduccion, lo o los traductors, lo o los relectors e los eventuals consultants, atal permet de melhorar la qualitat de la traduccion.
- Per traduire d'articles en occitan dins una autre lenga, utilizatz los ligams interwikis dins la boita « Autras lengas » en bas a esquèrra d’aquesta pagina per accedir als autres projèctes de traduccion.
Cossí efectuar una demanda de traduccion ?
- En règla generala, sufís d'apausar lo bendèl
{{Traduccion}}sus l'article francés e de seguir las instruccions.
- Per una pichona porcion de tèxt sus un article existent, utilizar
{{Traduire}}.
Cossí traduire un article ?
Sufís de seguir las instruccions de la pagina de seguit que permet la comunicacion entre demandaire, traductor(s), relector(s) e consultant(s).
Existís una lista d'espleches (diccionaris multilingües, etc.) sus Projècte:Traduccion/*/Espleches.
Ont trobar d'articles de traduire ?
- En bas d’aquesta pagina (qu'aficha las demandas del mes en cors) ;
- dins Projècte:Traduccion/*/Demandas ;
- sus la pagina Projècte:Traduccion/*/Lang, que permet de seleccionar las demandas per lenga ;
- sus aquesta pagina per las demandas de traduccion d'un passatge solament ;
- se sètz mai ambiciós, sus la pagina consacrada als articles de qualitat de las autras wikipèdias.
Cossí s'inscriure coma traductor ?
Se desiratz traduire d'articles, apondètz las boitas d'utilizaire
Traduccion e
Traduccion/còde lenga. Dispausaretz alara de boitas personalas (veire aicí) que vos balharàn un accès dirècte a las paginas apropriadas del projècte Traduccion, e seretz classat coma wikitraductor dins las lengas qu'auretz causidas.
Autres
- Per mai d'informations, podètz passar sus l'ajuda del projècte, e notadament sus la Fèira de las Questions.
- E s'avètz pas la responsa qu'esperatz, esitetz pas a pausar vòstra question sus la pagina de discussion del projècte.
Paginas utilas
- La lista dels modèls d'administracion del projècte.
Paginas en sòmi
- Pagina per las presas de decisions.
- Una lista dels traductors mai actius del moment.
- Projècte:Seguit dels articles de qualitat de las autras wikipèdias es un sosprojècte del Projècte:Traduccion qu'a per tòca de traduire los articles de qualitat que provenon de las autras wikipèdias.
- Projècte:Traduccion/*/Grop permet d'organizar de gropes de traduccion.
- Projècte:Traduccion/*/Actualitats/Traduccion de la setmana met en abans cada setmana una traduccion particulara.
-
- >> La mesa a jorn de las seccions seguentas es gerida automaticament per lo robòt DumZiBoT.
Projècte:Traduccion/*/De tornar legir/febrièr_2015[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/De tornar legir/febrièr 2015
Projècte:Traduccion/*/Demandas/febrièr_2015[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/Demandas/febrièr 2015
Projècte:Traduccion/*/En relectura/febrièr_2015[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/En relectura/febrièr 2015
Projècte:Traduccion/*/En cors/febrièr_2015[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/En cors/febrièr 2015
Projècte:Traduccion/*/Acabada/febrièr_2015[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/Acabada/febrièr 2015
__NOEDITSECCION__oc:Projècte:Traduccions


text:
Familha (matematicas)
En matematicas, la nocion de familha generaliza aquela de n-uplet o de seguida. Ansin se poirà parlar, en algèbra lineara, de la familha de vectors , qu'es una familha finida, o de la familha nombrabla .
Definicions[modificar | modificar la font]
- Una familha d'elements d'un ensemble E indexada per un ensemble (non vuege) I es una aplicacion definida subre I e que pren sei valors dins E. Pus explicitament, es l'aplicacion .
- Leis elements de I son sonats indèx : se ditz que l es l'ensemble deis indèx. Per tot , l'element de E es sonat element d'indèx i de la familha : leis elements de la familha son aquelei de l'ensemble imatge f(E) (mai es essenciau de destriar la familha de l'ensemble de seis elements : doas familhas diferentas pòdon aver lo meteis ensemble d'elements).
- Per definicion, la cardinalitat d'una familha es la cardinalitat de l'ensemble I deis indèx : una familha finida es una familha que l'ensemble de seis indèx es finit, una familha infinida es una familha que l'ensemble de seis indèx es infinit, una familha nombrabla es una familha que l'ensemble de seis indèx es nombrable, etc.
Exemples frequents[modificar | modificar la font]
- Se n es un entier naturau non nul, un n-uplet d'elements d'un ensemble E es una familha d'elements de E indexada per l'ensemble finit deis entiers naturaus i taus que 1 ≤ i ≤ n.
- Se sòna seguida d'elements d'un ensemble E una familha d'elements de E indexada per l'ensemble deis entiers naturaus ; autrament dich, es una aplicacion
(se pòt que l'ensemble siá remplaçat per d'autrei, coma ).
- Se es un ensemble, una familha de partidas de indexada per un ensemble I es una familha de sosensembles de ; autrament dich, es una aplicacion .


text:
Cencha de Kuiper
La cencha de Kuiper (de còps apelada cencha de Edgeworth-Kuiper), es una zona del Sistèma Solar s'estendent al delà de l'orbita de Neptun, entre 30 e 55 unitats astronomicas (UA). Aquesta zona en forma d'anèl es similara a la cencha d'asteroïdes, mas pus estenduda, 20 còps mai larga e de 20 a 200 còps pus massissa. Coma la cencha d'asteroïdes, se compausa principalament de còrses pichons, de rèstas de la formacion del Sistèma Solar, e d'almens una planeta nana, Pluton. Al contrari, mentre que la cencha d'asteroïdes se compausa principalament de còrses rocoses e metallics, los objèctes de la cencha de Kuiper son largament constituits de compausats volatils glaçats coma lo metan, l'amoniac o l'aiga.
Dempuèi la descobèrta del primièr objècte en 1992, mai de mila autres son estats descobèrts dins la cencha de Kuiper, que contendriá mai de 70 000 còrses de mai de 100 km de diamètre. Seriá la resèrva principala de las cometas periodicas que lor periòde de revolucion es inferior a 200 ans. Los centaures e los objèctes escampilhats, coma Éris, ne serián resultants. Triton, lo satellit pus grand de Neptun, porriá èsser un objècte de la cencha de Kuiper que seriá estat capturat per la planeta. Pluton es l'objècte mai grand conegut de la cencha de Kuiper.
La cencha de Kuiper es pas de confondre amb la Nívol d'Oort, zona encara teorica e supausada d'èsser mila còps pus aluenhada. Los objèctes de la cencha de Kuiper, amb los objèctes escampilhats e tot membre potencial de las nívols de Hills e d'Oort, son collectivament nomenats objèctes transneptunians.


text:
Providence
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Providence es una ciutat del Rhode Island als Estats Units.
- Providence es un filme francosoís realizat per Alain Resnais en 1977 e dedicat a Howard Phillips Lovecraft.
- Providence es un filme americanocanadian realizat per David Mackay en 1991.
- Providence es una seria televisada americana, ont joga Melina Kanakaredes
- Providence es lo títol del tresen tòme de la seria de benda dessenhada Le Pouvoir des innocents.
- Providence es un single del grop Sonic Youth
Autre sens[modificar | modificar la font]
- New Providence es una illa de l'archipèla de las Bahamas.


text:
Lo 1èr jòc de sèt familhas en gascon « 7 camins » qu’ei en venta dens totas las escòlas Calandreta deu Bearn e tanben dens librarias, espacis culturaus… (véder lista deus punts de venta mei baish).
Qu’ei s’ageish d’un caishon dab un jòc de 7 familhas a l’entorn deus personatges de la mitologia pirenenca, un liberet explicatiu en occitan (fichas deus personatges) e un CD dab ressorças pedagogicas (fichas deus personatges en PDF, imatges, contes oraus e escriuts, bibliografia…). Familhas deus « èstes estranhs », de las « hadas », deus « gigants », de las « bèstias » etc…tot un monde mitic a descobrir !
Lista deus punts de venta :
Dens cada escòla Calandreta deu Bearn… Mes tanben a l’Ostau bearnés, suus sites de Vistedit e Macarel, a la botiga Bozo-Bozo e las librarias Tonnet e Marrimpouey a Pau. Enfin, qu’ei disponible aus espacis culturaus Leclerc de Pau, Ortès, Auloron e Tarba.
Ligam de la presentacion video
Per mai d’entresenhas de contactar la Federacion Departamentala de las Calandretas dels Pirenèus-Atlantics
Las manifestacions de 2005,2007,2009 e 2012 son estadas l’iniciativa màgera per faire avançar l’occitan per las 20 darnièiras annadas, la mai positiva dempuèi la creacion de Calandreta que marquèt un temps novèl de l’accion per l’occitan.Tre la debuta Calandreta respondèt de òc a la proposicion de l’IEO e de son president Dàvid Grosclaude, e avèm de longa pres una part bèla dins lo finançament, l’organizacion e la mobilizacion.
La progression constanta del pòble acampat, dels 10 000 inesperats de la primièira a Carcassona als quasi 30 000 de la de Tolosa, a marcat l’occitan coma un fach social vertadièr.
La capitada, l’estrambòrd de nòstras manfestacions joiosas, los amics das autras lengas ne fasián lingueta e aquò lor donèt idèia de faire coma nosautres lo metèis jorn.
Atal nasquèt de la dinamica occitana la primièira jornada de las lengas regionalas del 31 de març de 2012.
Mas lo fial de las nòstras manifestacions s’es ara un pauc trencat.Es plan daumatge e pensam que nos i cau tornar e per aquò veire las criticas que son estadas fachas contra las manifestacions e tanben çò que nos an portat.
Lo repròchi global qu’es fach a las manifestacions es que servisson a res puòi qu’avem pas ganhat amb las que faguèrem, que son de processions ritualas que prenon temps e còstan a organisar.
Avèm un vejaire completament diferent. Las manifestacions nos an permés d’avançar e de “ganhar” tant per la vida del movement d’òc coma per l’en defòra, la societat.
Las manifestacions an fach avançar lo moviment occitan
D’en primièr avèm ganhat per nosautres que sèm estats a cada còp suspreses e contents de veire una mobilisacion mai granda, e de cambiar d’escala.
Lo primièr benefici de las manifestacions es plan pel movement occitan que i a pres mai de vam de la dinamica que s’i fasiá, de se veire ganhar tant de monde per venir dire son sosten a la lenga, plan mai de monde que los malhums de militants qu’avèm e conoissèm.
De mai avèm ganhat bravament d’imatge : la pròva èra facha que l’occitan podiá faire de mobilisacions massissas, au mens considerablas. La manifestacion de 2007, 20 000 a Besièrs, confirmava en mai grand que la capitada de Carcassona èra pas un accident mas una debuta de quicòm que pujava.
Cambièt, aquel jorn d’aquí, lo vejaire dels parlamentaris occitans : i a un abans e un après.
Pujada confirmada en 2009 e 2012 : i a plan un resson popular mai important per sosténer l’occitan que l’idèia que se ne fasián los elegits. Dau còp avèm ganhat politicament.
Abans, fins a 2007, pels debats parlamentaris sus la constitucion (gaireben un per an), i aviá vertadièirament gaire de deputats occitans per intervenir.
Au contrari, au debat de 2008, son estats nombroses, tant de la majoritat (UMP) coma de l’oposicion, talament que ganhèron, contra lo President de la republica qu’o voliá pas, de marcar las lengas regionalas dins la constitucion.
N’i a que fan las pòtas. Es verai qu’aquò dona pas de dreches novèls, mas foguèt lo primièr vòte positiu per la lengas regionalas cap a la Constitucion.
En mai d’aquò, èsser reconegut coma patrimòni dins la constitucion nos fa un apuèg fòrt per obténer un encastre legislatiu reglementar que finirem obligatariament de ganhar per’amor qu’es definit coma patrimòni constitucional. Aquel marcatge constitucional bota lo legislatiu “dins la seringa”. Mas per ganhar serà coma per la picura : cal butar la seringa.
Politica encara : cal saber que l’anonçi de las manifestacions del 31 de mars de 2012 e particularament la de Tolosa es estat determinant per far espelir la proposicion dau candidat Hollande. Basta pas es segur, i sem pas encara es verai.
Mas es l’apièja per la lucha parlamentària que se fariá d’un biais fòrça mai dificile sens l’idèia, dins la majoritat al poder, que cal faire quicòm per téner los engatjaments de la campanha cap a las lengas regionalas.
Las manifestacions an permés d’avançar tanben pr’amor an cambiat lo vejaire dins las regions e per las collectivitats e pas sonque aquí ont e se passèron.
D’aquò Calandreta ne podèm testimoniar. Amb los 62 establissaments qu’avèm, devèm èsser l’organizacion qu’a lo mai de partenariats amb de collectivitats dins lo camp d’òc.
E sentissèm plan lo cambiament d’agach clarament degut a las manifestacions.
De segur que demòra fòrça a faire, e pas sonque de manifestacions, per capitar.
De manifestacions d’afirmacion positiva e joiosa
L’autre repròchi es que las manifestacions son de passejadas ritualas, tròp bravetas, pas pro politicas e qu’es per aquò que “ganham pas”.
E aquí vesèm que i a de concepcions diferentas sus la natura d’aquestas manifestacions.
Per nosautres pensam pas que siá la protèsta lo motor màger de la mobilizacion que grandís.
Son mai que mai d’afirmacions positivas d’estacament, d’apartenença, de sosten. Es un movement d’afirmacion positiva.
Avèm fach sens n’èsser claraments concients quicòm qu’es completament dins l’esperit del temps, quicòm qu’es de la metèissa mena que la Gay Pride, a la difèrencia qu’avèm pas trapat un nom originau que sèm encara tancats dins un esquèma de pensada tròp “politician”.
Nòstras manifestacions son d’en primièr de mòstras joiosas de sosten a la lenga e a la cultura occitana, d’una fiertat de n’èsser o de sosten a quicòm qu’es discalificat, mespresat per la societat. ( Cau rementar que las lengas regionalas son en França dins un regime d’interdiccion d’usatge dins mantunes domenis) A nòstras manifestacions venon monde que parlan la lenga e plan d’autres que la sabon pas mas que la vòlon vèire viure, que la sostenon.
Es aquò que fai lo monde a las manifestacions, es l’idèia de la fèsta de la lenga e de sa cultura. Es per una idèia que, de segur, toca au politic, mas qu’es d’en primièr de manifestar un estacament joiós e festiu.
L’autre vejaire met en davant la protèsta politica, fai de la revindicacion lo principi màger de la mobilizacion. La manifestacion utila, es la que ganha lo tròç, las nòstras son tròp bravetas,cal èsser mai ernhoses, mai que mai recampats sus un discors politic e revindicatiu plan mai agressiu.
Pensam qu’es un vejaire mai messianic o revolucionari qu’adaptat a nòstra realitat a çò que fasèm. Es dins la Bíblia que de virar alentorn de la muralhas las fa tombar. O dinpendent las crisis revolucionàrias de còps que i a. Mas sèm pas dins aquel cas.
D’en primièr que la protèsta es, en general, reactiva a una mesura novèla alara que nosautres es una situacion seculara que volèm cambiar. E que lo denominator comun dels organizaires se faguèt per sustot pas botar las manifestacions dins l’actualitat concreta de la situacion occitana mas dins unas demandas genrericas identicas de la primièira a la darnièira.
Aquesta tendéncia nos a copat lo fial de las manifestacions per de que s’alassa de vèire pas de resultats espectaculars rapidament.
Non, çò primièr es d’aver de monde, d’enfants, de jòia. Acampats per una fèsta que se ditz clarament facha per faire avançar lo politic.
E avèm mesurada l’eficacitat d’aquò ja un pauc au nivèl occitan, mas d’un biais talament mai fòrt amb la resulta politica de las gay pride.
La regularitat es la condicion de la progression
Aquò fai lum cap a un repròchi recurrent : las manifestacions venon un rite, una procession regulara.
Mas justament, tot çò qu’es populari coma acampada es “ritualisat” mot pejoratiu per discalificar un element fondamental, la regularitat. Vesèm que la pensada magica,religiosa coma o dison plan los tèrmes emplegats, es pas tant dins l’idèia de se recampar regularament que d’esperar la convulsion revòutanta que renversarà tot.
Evidentament que cal una regularitat, previsibilitat, nautres disèm òc a la fèsta prevista, preparada, anonciada.
Nos empacha pas de participar a de manifestacions mai localas, mai cibladas que son plan sovent torpilhadas pels que dison aprèp que cal pas de grandas manifestacions mas de pichonas que seriòn mai fòrtas.
La natura de nòstra batèsta comanda de s’organisar per durar dins l’accion e, per aquò far, lo plaser, la jòia, ajudan mai que lo tristum e l’amarum.
Devèm durar per ganhar çò que volèm qu’es pas una mesura particulara mas un prigond cambiament.
Aquí encara nos cal rampelar que las Marchas de la Fiertat se fan cad’an dempuèi 1983 que lor “ritualisacion” festaira las faguèt grandir e bolegar la societat amb la resulta que vesèm. Voldriam nosautres ganhar quicòm qu’es autant nevrotic dins la societat francesa amb qualquas accions ?
Tornar prene la dinamica
Ara se sèm trencats de la dinamica que caliá anonciar tre la de Tolosa que n’i auriá una autra.Èra nòstre vejaire, sèm pas estats seguits. I nos cal tornar lèu se volèm pas pèrdre completament la dinamica.
Avèm pas los mejans de faire una manifestacion cada annada,mas es tanben un avantage qu’aquò permet de faire d’autras accions pendent las annadas sens grand recampament.
En mai d’aquò la bienala nos daissa mai d’aise per causir las datas que pòdon un pauc bolegar tre que çò que fonciona e qu’es annadier se dèu far e se fa a datas fixadas (Herri Uratx, gay pride, teleton, interceltic, estivada...)
Per la granda idèia occitana nos cal de grandas manifestacions Del pichon, del magronel, minoritari, isolat, ne manjam cada jorn. Ailàs lo tristum de la marginalitat, de l’isolament acompanha de longa l’accion occitana. Es aquò qu’es a descorar los ensenhaires del segondari, a donar lo fasti als joves.
Lo meriti immens de la manifestacions es de cargar de jòia l’accion, de faire vesidor l’ample del movement que se viu feble.E es verai que nòstras manifestacions an donat vam e nhac a las associacions que se baton e vivon au quotidian un isolament pesuc, que patisson de se sentir tant minoritaris dins lor quite pais.
Causa importantissima, aquesta jornada de glòria de la lenga es indispensabla pels joves que la nos demandan ara que i a grand dobte per saber se se farà.
Calandreta trabalha amb de joves, ten d’associatius-parents puslèu joves.E per cargar los joves cal plan mostrar lo grand e lo bèl dins l’occitan, qu’es quicòm qu’a de nhac e qu’es pas per morir.
Lo costat festiu es esperat coma lo concèrt dau ser particularament pels joves.
Vesèm que las manifestacions son bonas per mobilisar los parents. Son tanben gaireben un complement pedagogic de l’accion dels regents qu’ensenhan una lenga que sa particularitat es que podèm gaire faire de viatges d’immersion sociala.
Cada dos ans la Fèsta de l’Unitat de la Lenga
Autre apòrt important : son Fèstas de l’Unitat de la Lenga, realitat qu’es pas tant evidenta qu’aquò, qu’es una batesta qu’es pas encara ganhada d’a fons dins la societat e lo mitan politic. Per aquò tamben la granda manifestacion unitària de la lenga es indispensabla.
La question del luòc
I a la question de París : pausa mantunas dificultats
— La primièira es que serà pas la jornada de fèsta de nòstra cultura que n’a tant besonh. Fatalament lo francés dominarà. E avèm absoludament de besonh d’aquela jornada de glòria de la lenga.
— De mai per ara, de París, las autras lengas ne vòlon pas, en tot cas pas a la plaça d’una granda manifestacion dins lor país. — S’i pòt faire quicòm amb las autras lengas dins l’annada sens manifestiva.
— I a lo còst e lo temps. Calandreta volèm que vengan los parents e los enfants. Per aquò cau que l’anar-tornar se pòsca faire en una sola jornada e d’un biais pas tròp eroïc que los eròis son pas de molonadas.
Es per aquò que pensam que las manifestacions se devon faire entre Besièrs (que sembla fòra jòc per una brava passa ara) e Carcassona. Tolosa e Montpelhièr son possiblas mas nos semblan ja tròp decentradas per un fum de monde d’Occitània . Cal rementar que se lo camin es tròp long cal pagar dos menaires e qu’aquò quasi dobla la factura. Amai cal poder faire l’anar-e-tornar dins la jornada amb de dròlles.
Mas del luòc ne fasèm pas un casus belli coma o avèm plan mostrat en 2012.
La falsa question de la moneda
Enfin demest los arguments per pas faire la manifestacion i a la question de la moneda.
Primièira remarca, aviam pas, dins los budgets de nòstras associacions organizairas, los mejans per aquò faire e o faguèrem pasmens.
Es verai que la situacion es pus rufa a l’ora d’ara mas nosautres, se pensam que quicòm es estrategic, es pas la manca d’argent que nos va arrestar. Amb aqueste rasonament auriam jamai dobèrtas d’escòlas e encara mens de collègis, qu’avèm pas l’argent per aquò faire. Se lo ganham, se lo trapam.
Es un argument d’aitant mai curiós que son los que participan mens a l’organizacion e au finançament que l’utilizan !
Calandreta vòl manifèstar, vòl la Fèsta de l’unitat de la lenga e far ausir en 2015 un ÒC gigant, nhacós e joiós per d’unas carrièiras d’Occitània !
Joan-Loís Blenet
Traparètz aquí lo redut compte de l’acamp que se debanèt a Carcassona sus l’interregionalitat
Traparètz aquí la informacion rapòrt a las inscripcions.
Deman 22 de març de 2014 se tendrà a Tolosa lo Conselh Confederal.
A l’òrdre del jorn :
Inter-regionalitat : resson de l’acamp del 8 de mars
Congrès calandreta : mobilizacion
Pòstes
Manif del 15 de mars a Pau e problèmas locals
Question del segondari e necessitat de se mobilizar
Presentacion Quasèrns de Mas Roquèta
Revista del Cèrcle de Belles Arts de Lleida
Forra Borra : yourte. Deliberacion conselh regional aquitània
Associacion prefigurativa Lanjac
Modificacion dels estatuts per far una plaça a las associacions prefigurativas
Resson Anem Òc
RITMES ESCOLARS
Los ligams :
Las fòtos :
Ongan lo collègi Leon Còrdas cambièt de locals.
Aqueste DIVENDRES14 DE FEBRIÈR 2014 LO COLLÈGI LEON CÒRDAS INAUGURA SOS NOVÈLS LOCALS TRE 15h.
Collègi Calandreta Leon Còrdas 657 rue de la Croix Verte Parc Euromédecine 34000 Montpellier
E un article d’un jornal basc :
Confederacion Calandreta. Ensenhament laïc immersiu occitan
Ostal d’Occitània . Espaci Jaume 1èr d’Aragon . 117 carrièra dels Estats Generals . 34000 MONTPELHIÈR . tel : 04 67 06 81 10
coordinatritz(at)calandreta.org - de remplaçar/remplacer (at) per/par @
La Confederacion Calandreta es afiliada a
l’ISLRF, l’Institut Supérieur des Langues de la République Française
Mencions legalas


text:
Pozo Arthur-de-Buyer
El pozo Arthur-de-Buyer (o potz No. 11) Es un carbonatges del Carbo del Ronchamp Principales, Són situat sul Territori del municipi de Magny-Danigon Dins Regio francesa Franco Condado Foguet serà Cavat 1894 pr'amor del assegurar avenidor Companhia que és trobava en aquell momento Dins Una Situació finanzas malastrosa. El Projecte Foguet Portat por Poussigue Léon, director del dempuèi del Carbó 1891. Época del cargat Dirigir Obres de cavatge de concebre Els Bastiments Màquina de Cada installar. El Foguet batejada nombre Seient AMB el del presidente Arthur de Buyer que el gerissiá Societat dempuèi 1876 i partiguèt Retirada sigui en la fosa Foguet taula Activitat.
El potz Foguet tiene Activitat de 1900 por ha començat a annadas 1950. Els seus éS prigondor 1.010 metros, como Co Fancia pozo el Mina Que prigond el Estat de anglès amunt Cap Segle XX, i ty el Primier passar la simbólica fonzor 1.000 metros. Aprèp si i Carbó explotèt durante gaireben Una Mieg Segle electrónicos que i ES ensagèsse Explotar de Uranio aprèp la Segunda Guerra Mundial si yo debanèron conversio mantuna temptativa , finalament Acabar por ha en començat ruïnes del Segle XXI. A installación Projecte Una Centrala Solara Fotovoltaica ed Esser por ha estudiat la municipalitat Junh dempuèi 2012.
Enlaces externoss[editar]
- Wikimedia Commons alberga contenido multimedia sobre Pozo Arthur-de-BuyerCommons.
- (en francés) Les amis du musée de la mine de Ronchamp
- (en francés) Cartes postales anciennes du puits Arthur-de-Buyer, Ronchamp au siècle dernier
- (en francés) Fiche du puits Arthur-de-Buyer van BRGM
- (en francés) Puits Arthur-de-Buyer, base Mérimée, ministère français de la Culture