text:
La Paz
La Paz es la capitala administrativa de Bolívia, e tanben la capitala del departament de La Paz. Segon lo recensament de 2001, la vila de La Paz aviá una populacion de près d'un milion d'abitants, que pujavan a mai d'un milion e mièg per l'aglomeracion urbana. La Paz es situat dins una depression jos un altiplan, a una altitud de 3.600 mètres, près del riu de La Paz. Amont del plan i a la vila d'El Alto, ont se situa l'aeropòrt internacional.
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondada en 1548 per Alonso de Mendoza subre un ancian poblamment amerindian nomenat Chuquiago, lo nom entièr de la vila foguèt, originalament, Nuestra Señora de La Paz. Aquel nom commemorava lo restabliment de la patz après l'insurreccion de Gonzalo Pizarro e los sieus companhs conquistadors, dos ans abans, contra Blasco Núñez Vela, lo primièr vicerei de Peró. En 1825, après la victòria decisiva dels republicans a Ayacucho sus l' armada espanhòla pendent las Guèrras d'Independéncia Sud-Americanas, lo nom complet de la vila se cambièt per se sonar La Paz de Ayacucho.
En 1898, La Paz foguèt convertit de facto en sèti del govèrn nacional, mentre que Sucre contunhava pas que coma capitala nominala. Aquel cambiament rebatiá lo passatge d'una economia basada sul sector minièr de l'argent de Potosí, esplechadas fins a l'agotament, a una mina nòva d'estanh près d'Oruro, e èra tanben lo reflèxe dels cambiaments derivats de la distribucion del poder economic e politic entre los desparièrs elèits nacionals.


c: text/html

text:
Economia d'Ucraïna
Après la Russia, la Republica Socialista Sovietica d'Ucraïna èra la mai importanta republica de la Union Sovietica en tèrmes economics. Lo sieu sòl fèrtil produsissiá 1/4 de la produccion agricòla sovietica. Après l'independéncia lo 1991 lo sieu govèrn liberèt la majoritat dels prèses e ensagèt començar un procès de privatizacion, mas aiçò sofriguèt de fòrtas resisténcias dins lo govèrn e en lo legislatiu. La produccion lo 1999 queiguec per mens de 40% de la de l'an 1991[1].
Ucraïna es fòrça en dependent de las fonts d'energia de Russia. Gaireben 3/4 del gas natural e del petròli consomat dins lo país, plan aital 100% del combustible nuclear son importat[1].
Lo produch interior brut cresquèt mai de 7% a l'an entre lo 2006 e 2007 impulsat pels prèses internacionales del acièr. Malgrat aiçò, lo 2008 lo país comencèt a èsser afectat per la crisi internacionala e lo 2009 la creissença queiguec mai de 14%, una de las piègers retraccions economicas del mond[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 The World Factbook. Consulta: 15 de març 2011

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pierolapitèc
Pierolapithecus catalaunicus qu'ei ua espècie escandida de primat que demoréc hé 13 milions d'annades pendent eth Miocèn en Els Hostalets de Pierola (Catalonha) e que donguéc nom ara espècie; es umans moderns e es grans simis. Se més non, qu'ei la espècie qu'ei eth ancessor comun més proche d'aguestes dues espècies e més que no cap discurbiment fossil hét mai enquia adara (1).
Era espècie siguec descricha per ua equipa de paleontropològs catalans dirigits per Salvador Moyà-Solà e discurbigueren aguest especimen fossil en deseme de 2002. Era trobalha siguec informada a trauers deth jormal Science en noveme de 2004(2).
Pierolapithecus qu'auia adaptacions especiaus tà pujar as arbes coma es umans e tamben d'autes grans simis: auia ua gabia costelhar plana e ampla, ua esquia més baisha, cauilhars flexibles e ues espàtles qu'arriben enquia era esquia.
Es mones e simis inferiors qu'an pas aguestes caracteristiques generaus. Eth simi qu'auia ua faça més primitiva, més de monard, e dab uns dèths deth pè plan cuerts. Era ipotesi ditz qu'aguesta naua espècie siguec un ancessor des simis grans d'aué més ei plan discutit pr'amor dera sua localizacion ena Catalonha, ja que toti es simis grani demoren aué en eth sud-èst asiatic e aguest a sigut eth lòch dera sua abitança pendent gran part dera evolucion des grans simis e es umans.
Totun, era Mediterrània s'expandiguéc e se héc tamben de nau més petita soent en eth passat e açò permetec era dispersion de vita enter Africa e Europa e eth Pierolapithecus podia auer demorat en ambdús continents.
Més qu'un ancessor comun, se suggereish qu'aguesta espècie podia éster un ancessor des umans e es chimpanzés atau coma es gorilles més pas des orangutans segontes es caracteristiques dera sua faça.
Referencies[modificar | modificar la font]
º Rincon, Paul (18 November 2004). "'Original' great ape discovered". BBC. Retrieved 23 January 2013.
º a b Moya-Sola, S.; Köhler, M.; Alba, D. M.; Casanovas-Vilar, I.; Galindo, J. (2004). "Pierolapithecus catalaunicus, a New Middle Miocene Great Ape from Spain". Science 306 (5700): 1339–1344. doi:10.1126/science.1103094. PMID 15550663. edit


text:
Sushmita Banerjee
Sushmita Banerjee, tanben coneguda coma Sushmita Bandhopadhyay e Sayeda Kamala (Kolkata, 1964 - 4 de setembre de 2013) foguèt una escrivana indiana. Escriguèt sas memòrias jol títol Kabuliwalar Bangali Bou (revirat en anglés jol títol: A Kabuliwala's Bengali Wife en 1997) qu'èra fondamentat sus son experiéncia d'èsser maridada amb un afgan, e d'aver viscut jos la lei dels talibans. Aquela istòria serviguèt de basa a un film de Bollywood sonat Escape from Taliban. Foguèt assassinada a l'edat de 49 ans davant son ostal, per de probables militants talibans.


text:
Marquesa de Rambouillet
Catherine de Rambouillet, vaduda Catherine de Vivonne e Marquesa de Rambouillet, (Roma, 1588 - París, 1665) que ho ua personalitat literària francesa deu sègle XVII ; de santat flaca, que mantiengó en lo son ostau de Rambouillet (uei a l'emplaçament deu Palais Reiau un deu màger salon literari dab l'ajuda de la soa hilha Julie. Mantun deus escrivans màgers deu son temps que i cossirèn e las hemnas qu'i joguèn un ròtle de purmèra importància, au punt qu'inspirèn Molière per peus personatges de "Les Précieuses Ridicules".
Enter los sons òsts que contèn :
- François de Malherbe
- la duquessa de Longueville
- M. de Chaudebonne
- Antoine Godeau
- Honorat de Bueil, marqués de Racan
- Marc-Antoine Girard de Saint-Amant
- Georges de Scudéry
- Jean Desmarets de Saint-Sorlin
- Roger de Bussy-Rabutin
- Claude Malleville
- François Maynard
- Jean Ogier de Gombauld
- Pierre Corneille
- Angélique Paulet
- la comtessa de La Fayette
- Madame de Sévigné
- Guillaume Colletet
- Claude Favre de Vaugelas
- Gédéon Tallemant des Réaux
- Vincent Voiture


text:
1302
Aquesta pagina concernís l'an 1302 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lo 27 de julhet, se debanèt la batalha de Bapheus que s'acabèt per una victòria majora d'Osman Ièr sus una armada bizantina dirigida per Miquèu IX Paleòleg. Aquò permetèt ais Otomans de venir pilhar lei regions occidentalas d'Anatolia. Après aquela desfacha, l'emperaire Andronic II anava cercar de renfòrç dins tot lo continent europèu entraïnant ansin l'episòdi de la Companhiá Catalana a partir de 1304.
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Lo 27 de julhet, se debanèt la batalha de Bapheus que s'acabèt per una victòria majora d'Osman Ièr sus una armada bizantina dirigida per Miquèu IX Paleòleg. Aquò permetèt ais Otomans de venir pilhar lei regions occidentalas d'Anatolia.


text:
Jan Lacor
Jan Lacor, vadut a Merinhac (Bordalés) lo 9 d'aost 1820, mòrt en 1908, es un poèta occitan d'expression francesa e occitana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Eishut d'un mitan sociau praube, estut escolarizat a Bordèu de 1828 entà 1832; qu'i aprengut a legir, escríver e carcular. Ne podent pas pagar estudis, comencèt còp-sec de trabalhar coma aprenent-mecanician. Après un viatge en Portugau, publiquèt sas permèiras òbras, Les Premiers Chants en 1845. Librari, marchand de vins e de consèrvas alimentàrias apuei armador de pesca end'Arcaishon, escriu en 1856 lo Guide du voyageur à Arcachon en 1856 apuei fonda en 1858 lo jornau Le Phare d'Arcachon. Se dident proletari, pregondament crestian, Lacor es atirat, de per sas originas, per las problematicas socialas. En 1852, las leis sus la premsa de l'Emperi jutja lo jornau non-confòrme a la lei, e Lacor es empreisonat un mes au hòrt dau Har a Bordèu, après auger pagat 100 francs d'amenda. Son recaptadueir Fleurs de Landes (1853) lo vei emplegar l'occitan prau permèir còp. Es un gascon girondin, lo que se parlava a Merinhac e alentorn. Es un parlar damb francismes e posnhacs, mès qu'a l'immens interès d'èster naturau e espontanèu. Nos amuisha coma se parlava l'occitan dau costat de Bordèu au sègle XIX. En 1866, fonda lo Courrier de Bordeaux e en 1867 lo Messager des Landes et de la Gironde. En 1869 sas òbras completas son editadas a Bordèu, end'Auguste Bord. Se morit en 1908, atjat de 87 ans.
En tot, gardam quate poesias occitanas d'eth : La Gojata dau bucheiron, Pendent la tempèsta, Los Parans e la hòrt lamartinenca Amiga perduda que tirèt de son recaptadueir lòrs de la publicacion de sas òbras completas en 1869.
Sas influéncias literàrias, prau francés, son Béranger, Victor Hugo, Lamartine, benlèu Nerval. Per l'occitan, sembla èster marcat per l'estil de Jansemin, alavetz au som de son prestigi, mès sabem que coneishut tanben son capdet e vesin Teodòr Blanc (1840-1880), auquau la poesia La gojata dau bucheiron de Fleurs de Landes es dedicada.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
LACOU, Jean, 1869.Oeuvres complètes, poésies, pensées philosophiques, anecdotes sur les oiseaux, études sur les vins, mélanges littéraires, astronomie. Bordeaux, Office Central de Publicité et Imprimerie Auguste Bord, 91 rue Porte-Dijeaux.


text:
Index Translationum
L'Index Translationum es un indèx gerit per l'UNESCO que comptabiliza las traduccions accessiblas segon divèrses critèris (autor, editor, país, lengua, etc.).
Durant fòrça temps, los libres foguèron revirats segon lo vejaire de diferents editors e libraris, sens que cap d'enregistrament centralizat de las traduccions s'efectuèsse. Las bibliotècas dels estats se trachavan, en general, de far un inventari dels libres traduches dins sa lenga. Long del temps una gestion centralizada e un enregistrament sistematic de las reviradas son apareguts coma necites e foguèt alara demandat l'Index Tranlationum a la Societat de las Nacions e aital foguèt creat en 1932. En 1946, l'UNESCO recuperèt aquel prètzfach e plan mai tard, en 1979, lo sistèma coneguèt una informatizacion, çò que permetèt de generar una vertadièra basa de donadas cumulativa que contunhava de créisser. Cada an, las bibliotècas nacionalas de cada estat mandan als trabalhadors de l'Index Translationum la lista de las òbras que son estat revirats dins son airal durant l'annada. Puèi l'Index Translationum es actualizat amb aquelas novèlas donadas.
Aqueste repertòri central se fa plan util tre que se vòl conéisser l'existéncia de las traduccions actualas e evitar un trabalh de revirada que seriá inutil. A l'encòp servís per avalorar los escambis culturels entre lengas e estats. E finalament es tanben una font per poder determinar la popularitat d'un autor. Pr'aquò l'Index Translationum determina pas se l'escrivan se ven fòrça o pas.
En novembre de 2011, los 10 autors mai traduches dins lo mond entièr amb mai de 2.500 traduccions cadun èran en òrdre descreissent:
- Agatha Christie
- Jules Verne
- William Shakespeare
- Enid Blyton
- Lenin
- Barbara Cartland
- Danielle Steel
- Hans Christian Andersen
- Stephen King
- Jacob Grimm


text:
Éamon de Valera (en irlandésÉamonn de Valera), nascut Edward George de Valera (Nòva York1882 - Dublin1975) foguèt un dels politicians irlandeses mai importants de l'istòria d'Irlanda. Èra lo filh de Juan Vivion de Valera, un espanhòl que demorava a Cuba, e Katherine Coll, una irlandesa del comtat de Limerick. Pasmens, son biograf Tim Pat Coogan, afirma que i a pas de constància dins lo certificat de naissença e que benlèu èra filh de maire celibatària. Segon afirmèt el meteis, en 1884 moriguèt son paire e sa maire tornèt en Irlanda. Estudièt a Cork e Limerick e se diplomèt en matematicas a l'Universitat de Dublin en 1904. Ailà dintrèt en contacte amb Douglas Hyde e la Liga Gaelica, que ne foguèt un dels caps en 1908. Se maridèt amb una professora d'irlandés, Sinéad Flanagan, en 1910.
En 1913 se jonhèt als Irish Volunteers, e pendent la Rebellion de Pascas de 1916 foguèt comandant del III Batalhon de Dublin, ocupèt lo molin de farinas Boland e contrarotlèt la rota de Dublin a Dun Laoghaire, en causar 234 mòrts demest los soldats britanics. Foguèt, per aquesta rason condamnat a la pena de mòrt, que foguèt mermada puèi pel fach d'èsser ciutadan dels Estats-Units. En 1917 foguèt causit coma candidat pel Sinn Féin, e ganhèt las eleccions al comtat d’East Clare. En març de 1918 foguèt nomenat president del Sinn Féin e de l'IRA en seguida de la proposicion de Michael Collins, que montèt son escapada de la preson. Alhora, s'opausèt al ròtle preponderant de l'IRB dins lo movement republican, vist que De Valera, que pas jamai n'èra vengut membre, i èra opausat del tot e se mesfisava de son secretisme.
Lo mes de decembre de 1918 De Valera foguèt causit deputat al Dáil Éireann, e en març de 1919 foguèt nomenat cap del govèrn provisòri del temps del conflicte conegut jol nom de Cogadh an Neamhspleachais (Guèrra d’Independéncia) que durèt de 1919 fins a la trèva de 1921.
Rebutèt l'acòrd que creava l'Estat Liure d'Irlanda en 1921 e, elegit comandant dels elements mai radicals del Sinn Féin, exigiguèt l'independéncia completa per tota l'isla e boicotegèt lo parlament irlandés. Foguèt lo cap de l'IRA pendent la Guèrra Civila Irlandesa de 1921-1922, que passèt gaireben tota als EUA per tal de cercar de supòrt a sa causa. Li permetèron pas nimai d'ocupar lo sèti de deputat pr'amor que se neguèt de jurar leialtat a la corona britanica. En 1926 abandonèt aquesta actitud e organizèt un partit novèl, lo Fianna Fáil, que ne foguèt president (1926-59). Aital trionfèt a las eleccions de 1932. Foguèt primièr ministre en 1932-48, 1951-54 e 1957-59, e copèt los ligams qu'unissián Irlanda e Grand Bretanha e a l'encòp reprimissiá sens pietat las accions de l'IRA. Mai tard venguèt president de la Republica d'Irlanda de 1959 a 1973.


text:
Amerigo Vespucci
Amerigo Vespucci, nascut lo 9 de març de 1454 a Montefioralle, prèp de Florença, e mòrt lo 22 de febrièr de 1512 a Sevilha, foguèt un mercant, joielièr e navigator originari de Florença en Itàlia. foguèt lo primièr a far l'ipotèsi que la còsta de l'America del Sud constituissiá un novèl continent alara que totes los navigators de l'epòca, Cristòl Colomb inclús, pensavan desbarcar en Asia. Es partir de son prenom que serà creat lo nom « America » sus l'iniciativa de l'editor alsacian Martin Waldseemüller.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Cosin per maridatge de la sulfurosa musa de Botticelli, Simonetta Vespucci (modèl de La Naissença de Vènus), Amerigo Vespucci nasquèt a Florença, tresen enfant de la familha. Son prenom, Amerigo es la version italiana del prenom Aimeric, del germanic haim, « ostal », e ric, « rei ».
Lo ròtle de Vespucci dins la descobèrta d'America donèt luòc a fòrça controvèrsias. Los sols documents que li foguèron atribuits son tres letras que se considerèt longtemps coma falsas coma doas autras letras supausament destinadas a Laurenç de Medici e que lor autenticitat foguèt mesa en dobte : La Lettera (dels « quatre viatges ») e « Mundus Novus ». Aquelas doas letras circulèron en tota Euròpa e la segonda aguèt un retronant major. Qualques (coma Las Casas o Herrera)[1] pensavan que Vespucci aviá exagerat son ròtle, d'autres considerèron qu'aquelas doas letras èron d'escrichs falses (o puslèu de novèls escrichs, sens que l'ensemble del contengut siá invalidat) per d'autres al meteis periòde.
Es probable qu'es la publicacion d'aquelas letras que portèt Martin Waldseemüller a nomenar lo nòu continent « America » sus son mapa del mond de 1507. Vespucci se nomenava el meteis Americus Vespucius dins sos escrichs en latin. Waldseemüller prenguèt doncas la forma femenina del prenom de Vespucci e nomenèt alara lo continent America. A l'epòca, aquel tèrme designava solament las qualques illas e tèrras descobèrtas : pas degun sabiá que s'acabava de batejar un continent anant d'Alaska fins a la Tèrra del Fuòc.
Las doas letras litigiosas indican que Vespucci faguèt quatre viatges vèrs l'America alara que sols tres son confirmats amb d'autras fonts : sembla qu'i aguèt pas de viatge en 1497 (alara que Vespucci evòca un despart de Cadis lo 10 de mai d'aquela annada).
En 1499 - 1500, Vespucci rejonguèt l'expedicion d'Alonso de Ojeda que desbarquèt en Guaianas, puèi las doas naus se separèron e Vespucci naviguèt cap a l'embocadura d'Amazonas.
Son viatge seguent en 1501 - 1502, al servici de Portugal, lo menèt lo 1èr genièr de 1502 dins una granda baia que Gaspar de Lemos nomenèt Rio de Janeiro. Anèt apuèi fins a Patagonia.
Se sap gaireben res de son darrièr viatge en 1503 - 1504, e mai s'existiguèt vertadièrament.
Amerigo Vespucci moriguèt lo 22 de febrièr de 1512 a Sevilha.
Aprèp sa mòrt, al sègle XVII, Amerigo Vespucci, aprèp que se tornèt descobrir l'importància del ròtle de Cristòl Colomb dins la descobèrta d'un « Novèl Monde », ròtle qu'èra estat oblidat, foguèt vist coma un usurpator qu'aviá falsificat sas letras per raubar la glòria d'aquel e far balhar son nom al continent. Mas, segon una letra de Cristòl Colomb adreçada a son filh, lo 5 febrièr de 1505, semblariá qu'aqueles dos navigators foguèron amics.
Lo Pont Amerigo Vespucci a Florença pòrta son nom.
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Thomas Suárez, Shedding the veil: mapping the European discovery of America and the world, World Scientific Publishing, 1992, page 54
Vejatz atanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)James A. Canaday, The Life of Amerigo Vespucci
- (fr)Stephan Zweig, Amerigo, récit d'une erreur historique


text:
Silves (Portugal)
Silves es una vila e una municipalitat portuguesa situada dins lo districte de Faro.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
La vila romana se nomenava Silbis. Los arabs la nomenavan Xelb[1].
Geografia[modificar | modificar la font]
Silves es limitròfa:
- al nòrd, d'Ourique,
- au nòrd-èst, d'Almodôvar,
- a l'èst, de Loulé,
- al sud-èst, d'Albufeira,
- au sud-oést, de Lagoa,
- a l'oèst, de Portimão e Monchique,
- al nòrd-oèst, de Odemira.
Silves a tanben al sud una pichona dubertura sus l'ocean Atlantic.
Istòria[modificar | modificar la font]
Silves foguèt establit coma basa de comèrci feniciana. Aquela colonia venguèt en grandissent la vila romana de Silbis. Èra mai tard la capitala del pichon reialme musulman d'Algarve, amb al sègle XII un castèl, un pòrt, de talhièrs de construccion navala e un comèrci prospèr amb los pòrts de Mediterranèa e d'Africa. es tanben a l'epòca un fogal cultural e artistic important ligat a Andalosia e l'Africa del Nòrd e conegut pels seus poètas e savis. Reconquerits psr Sanche Ièr de Portugal aprèp un sèti de tres meses en 1189, puèi de nòu presa en 1191 pels Almoads (Abu Yusuf Yaqub al-Mansur), e fin finala restacada a Portugal amb l'Algarve en 1242, jos l'accion de Dom Paio Peres Correia al servici de Ferand III de Castelha. Lo Tèrratrem de Lisbona de 1755 deroïguèt una granda partida de l'arquitectura mora[2].
Èra pendent longtemps un pòrt important abans de declinar amb lo lent ensablament du flum Arade.
Demografia[modificar | modificar la font]
Subdivisions[modificar | modificar la font]
La municipalité de Silves groupe 8 freguesias :
Patrimòni[modificar | modificar la font]
Fortalesa de Silves[modificar | modificar la font]
La Fortalesa de Silves, Castelo de Silves, o castèl Al Hamra (lo roge), es constituida d'un barri merletat, de gres roge, occupant una superfícia de 12 ectars.
Bastida pels Moros entre lo sègle VIII e X, la fortalesa patiguèt de las divèrsas conquèstas e reconquèstas. Foguèt espandida al sègle XV. Foguèt damatjada pel Tèrratrem de Lisbona de 1755. Foguèt restaurada en 1835. La granda citèrna d'aiga arcada es encara utilizada per la vila.
Se debana una fèsta de la bièrra cada julhet[3].
Catedrala[modificar | modificar la font]
La construccion de la catedrala, Sé de Silves, comencèt al sègle XIII sul site de la mosqueta mora[4]. Foguèt transformada al sègle XV dins l'estil gotic, e de nòu bastida aprèp lo tèrratrem de 1755 dins l'estil barròc. De l'estil gotic, demòra la dintada, las colomnas de granit ròse, las vòltas e las gargolhas
A lo plan de crotz latina amb una nauta nau de 18 mètres.
Lo rei Joan II de Portugal es enterrat dans la catedrala depuèi 1495.
Crotz de pelegrinatge[modificar | modificar la font]
Sul camin quitant la vila pel nòrd-èst i a una Crotz de Portugal del sègle XVI, autrecòps fòrça erigidas coma senhalizacion de pelegrinatge. Raras aquelas que demòra e es considerada coma una mai bèla de Portugal.
Pilòri[modificar | modificar la font]
Sus la plaça màger, Praça do Município, i a l'ostal devila, de cafès e lo darrièr pilòri ancian en Algarve, restaurat a partir dels rèstes del sègle XVI.
Autres punts d'interès[modificar | modificar la font]
Lo musèu municipal d'arqueologia expausa de traças d'occupacion venent de la preistòria, e de ceramicas morescas. Al darrièr estatge un accès a une seccion de barri restaurat va vista sul vièlh centre vila arab (almedina).
Una usina de siure al bòrd del riu bord foguèt transformada en unitats touristicas (restaurants, musica e obratges d'aiga) e un musèu del siure.
Environament[modificar | modificar la font]
La praséncia de qualques parelhs de cigonha blanca nisant sus las chimenèias de la vila es condicionat per la permanéncia de zonas umidas de las bòcas dels flums Odelouca e Arade.
Pel respècte de l'environament, la melhoracion del mitan dels abitants, la vila obtenguèt lo labèl Cittaslow.
Los camps a l'entorn son plantats de fòrça olivièrs e figuièrs.
Personnalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Lo poèta arab Ibn Ammar nascut en 1031.
Galaria[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Monument en omenatge al rei poète Al Mutamid


text:
Rattus
Los noms rat (var. arrat) o garri (var. jarri) remandan a divèrsas espècias de rosegaires de talha mejana, del genre Rattus. Pòdon arribar a pesar 500 g e son pus grands que sos parents mai pròches, las mirgas.
Las tres espècias mai caracteristicas — lo rat negre, Rattus rattus, lo rat norvegian, Rattus norvegicus e lo rat de Polinesia, Rattus exulans— coabitan amb los èssers umans de pertot.
Pels zoològs, lo tèrme de garri (var. jarri) o rat designa especificament lo genre Apodemus.
Ça que la l'usatge designa sovent jos aquesta apelacion un pichon rosegaire de la campanha qué que siá, o quitament d'autres tipes de micromamifèrs campanhards, coma:
- Los garris de camp que, en mai dels representants vertadièrs del genre Apodemus, son los primièrs visats per l'usatge estendut del tèrme garri.
- Lo rat de las meissons [tèrme de verificar] que sembla fòrça una miniatura de garri.
Dins aquesta categoria, l'usatge comun distinguís sustot «garri» e «mirga», lo primièr es generalament considerat coma una mena de «mirga dels camps». Quand a la davalada los garris an tendéncia a dintrar dins las abitacions, es donc pas susprenent de los ausir lo mai sovent qualificar de «mirgas».
Las musaranhas, se semblan mai o mens de mirgas vistas de luènh, malgrat lor nas ponchut, son tanben de còps qualificadas per error de garris.
Lo garri grèu qu'es tanben un rosegaire es pasmens, maugrat son nom, de la familha dei mioxids.
Nòtas[modificar | modificar la font]
Espècias de rats[modificar | modificar la font]
- Genus Rattus
- Rattus adustus
- Rattus annandalei
- Rattus argentiventer
- Rattus baluensis
- Rattus bontanus
- Rattus burrus
- Rattus colletti
- Rattus elaphinus
- Rattus enganus
- Rattus everetti
- Rattus exulans
- Rattus feliceus
- Rattus foramineus
- Rattus fuscipes
- Rattus giluwensis
- Rattus hainaldi
- Rattus hoffmani
- Rattus hoogerwerfi
- Rattus jobiensis
- Rattus koopmani
- Rattus korinchi
- Rattus leucopus
- Rattus losea
- Rattus lugens
- Rattus lutreolus
- Rattus macleari
- Rattus marmosurus
- Rattus mindorensis
- Rattus mollicomulus
- Rattus montanus
- Rattus mordax
- Rattus morotaiensis
- Rattus nativitatis
- Rattus nitidus
- Rattus norvegicus
- Rattus novaeguineae
- Rattus osgoodi
- Rattus palmarum
- Rattus pelurus
- Rattus praetor
- Rattus ranjiniae
- Rattus rattus
- Rattus sanila
- Rattus sikkimensis
- Rattus simalurensis
- Rattus sordidus
- Rattus steini
- Rattus stoicus
- Rattus tanezumi
- Rattus tawitawiensis
- Rattus timorensis
- Rattus tiomanicus
- Rattus tunneyi
- Rattus turkestanicus
- Rattus villosissimus
- Rattus xanthurus
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Lo rat qu'a pas qu'un trauc es lèu pres"


text:
Ectoprocta
Introduccion[modificar | modificar la font]
Classicament apelat grop dels briozoaris o Bryozoa.
Aqueste grop qu'aparten al superembrancament dels Lophophorata, aparegut a l'Ordovician, es totjorn actual.
Aquestes pichons animals son apelats los zoïdes, vivon dins de lòtjas successivas, las zoecias, que fòrman una colonia, lo zoarium. Produson de matèria carbonatada.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Bryozoa (en)
- Referéncia ITIS : TSN 155470 Ectoprocta (en)
- Referéncia ITIS : TSN 155469 Bryozoa (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Bryozoa (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Ectoprocta (en)
- Referéncia NCBI : Bryozoa (en)


text:
Temple de Loxòr
Lo temple de Loxòr es un enòrme complèxe de temples de l'Egipte anciana situat sus la riba èst del flum Nil dins la vila que uèi se coneis jol nom de Loxòr (l'anciana Tèbas).
Coneguda dins la lenga egipciana coma ipet resyt, o "lo harem del sud", lo temple èra consacrat a la triada tebana d'Amòn, Mot, e Chons e foguèt, pendent lo Nòu Empèri, lo centre del Festenal Opet, que en aquela epòca s'exibissiá una estatua de culte d'Amon long de Nil en davalar a partir del temple de Karnak (ipet-isut) per que i demòre un moment, e sa molher Mut, a l'ocasion de la celebracion de la fertilitat – çò que li balhèt son nom.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las òbras de construccion del temple comencèron del temps del regne d'Amenhotep III al sègle XIV abans Crist. Horemheb e Totankhamon apondèron de colomnas, d'estatuas, e de frisas – e Akhenaten destrusiguèt las cartochas de son paire e installèt un luòc sagrat al disc de Ra o Aten – pasmens l'esfòrç mai bèl d'expansion se faguèt jos Ramsès II, aperaquí cent annadas aprèp que las primièras pèiras foguèssen plaçadas. Loxòr es doncas unic demest los principals complèxes de temples egipcians pel fach que son sonque dos los faraons que laissèron son empremta sus son estructura arquitecturala.
Lo temple tombèt dins l'abandon pendent la Bassa Epòca e se sap qu'Alexandre lo Grand se vantava d'aver entreprés d'òbras importantas de reconstruccion "per tal de lo restaurar coma a l'epòca gloriosa d'Amenhotep" a l'entorn de 320 abans Crist. Pendent la dominacion d'Egipte pels romans foguèt transformat en un centre pel culte imperial. Al temps de la conquesta aràbia, lo temple èra estat en bèla part enterrat jos una acumulacion importanta de sediments del flum, fins a un ponch tal que la Mosqueta d'Abo Haggag foguèt bastida a sa cima pendent lo sègle XIII (es estada remodelada dempuèi aquela epòca, mas un dels minarets remonta a la construccion originala).
Qualques murs del Temple de Loxòr contenon de scènas diagrama, escalpradas dins la pèira, dels faraons e tanben dels dieus e divas egipcians, sens doblidar l'escritura ieroglifica que descriu las scènas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
1: Thoth (amb lo bèc d'ibis) que li anóncia a Neith que va venir prens.
2: Kneph e Hathor que fan venir Neith prens gràcias a l'ankh.
3: [[La naissença de Ra (que representa Akhenaton).
4: L'adoracion de Ra pels dieus e los nòbles.
L'accès al temple se fasiá – e se fa encara, pels milierats de toristas que s'i atropèlan cada jorn – pel nòrd, ont una causeway lined per d'esfinxes que abans menavan all the way a Karnak comença; aquela rota foguèt una addicion ulteriora, a l'epòca de Nectanebo I del temps de la 30ena Dinastia.
Lo temple comença a de bon tre lo pilon naut de 24 mètres bastit per Ramsés II. Lo pilar èra decorat de scènas dels trionfs militars de Ramsés (particularament la Batalha de Kadesh); los faraons ulteriors, mai que mai los de las dinastias nubiana e etiopiana, tanben inscriguèron sas victòrias ailà. Aquesta entrada principala a l'ensems de temples èra a l'origina ondrada de sièis estatuas colossalas de Ramsés – quatre qu'èran assetadas, e doas depès – malastrosament sonque doas d'elas (las que son assetadas) an subreviscut. Los visitaires tanben pòdon veire un obelisc de 25 mètres de granit ròsa:fasiá parelh amb un autre fins a 1835, quand l'autre foguèt raubat e emportat a París (França) ont se quilha al centre de la Plaça de la Concòrdia.
A travèrs l'entrada del pilon nos mena a una cort peristila, bastida tanben per Ramsès II. Aquel airal, coma lo pilar, foguèron bastits a un angle oblic del demai del temple, aparentament per tal d'ajustar los tres tombèls preexistents en forma de barcas situats dins la partida nòrd-oèst. Sus las colomnas d'aquela cort foguèt bastida la mosqueta Abo Haggag: sul costat èst, una via mena d'un biais susprenent defòra dintre l'aire 8 mètres en dessus del sòl.
Aprèp the peristyle courtyard arriba the processional colonnade construida per Amenhotèp III – a 100 metre (328 ft) corridor lined by 14 papyrus-capital colomnas. Friezes on the wall describe the stages del Festenal Opet, from sacrificis at Karnak al naut de la partida esquèrra, through Ammon's arrival a Loxòr a la fin d'aqueste mur, e concluding amb son retorn sul costat opausat. Las decoracions foguèron put in place per Totankhamon: lo faraon enfant i es depicted, mas sos noms foguèron remplaçats pels d'Horemheb.
Beyond the colonnade is a peristyle courtyard, que remonta tanben dates back a la construccion originala d'Amenhotep. The best preserved columns are on the eastern side, ont se pòdon veire qualques traças de la color originala can be seen. The southern side of this courtyard is made up of a 32-column hypostyle court that leads into the inner sanctums del temple.
These begin with a dark antechamber. Son d'un interès particular aquí los Roman stuccoes than can still be seen atop las esculturas egipcianas enjós; a l'epòca romana aqueste endrech serviguèt de capèla, ont se donava als crestians del país una darrièra oportunitat de renonciar a sa fe e d'acceptar la religion d'estat. Moving further in stands a Barque Shrine for use by Amun, built per Alexandre, with the final area qu'èran los quarters privats dels dieus e the Birth Shrine of Amenhotep III (son origina divina is depicted amb de detalhs precises, gaireben touching detail sus las parets).
A cache of 26 estatuas New Kingdom foguèt trobat jol sòl dins the inner sanctum area in 1989 – hidden away by pious priests, presumably, at some moment of internal upheaval o d'invasion. Aquelas pèças esplendidas son ara exibidas al Musèu de Loxòr qu'es al costat.
Galariá[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text: Fondada lo 29 d'abril de 1874, es situada 165 km a l'èst de la capitala de l'estat e 303 km al nòrd-oèst de la vila de Rio de Janeiro, ont s'arriba per autopistas e rotas modèrnas e de bon accedir: la Rota Presidente Dutra e las Rotas Ayrton Senna e Carvalho Pinto. Es una vila toristica d'ivèrn. Durant aquela sason que recep fòrça toristas traches per lo sieu clima, que remembra lo de regions alpencas (la temperatura pòt caire fins a -1°C). Los sieus cafès, las siás ostalariás d'estil alpenc, e lo sieu Festival d'Ivèrn de musica erudita fan partida del païsatge d'aquela vila.


text:
La Grana Piramida de Giza qu'ei un monument funerari de l'antiquitat egipciana vodat au faraonKhofo (conegut deu son nom ellenizat Kheops, Xeoπς). La Grana Piramida de Giza qu'ei la sola de las Sèt Meravilhas deu Monde encara quilhada uei lo dia. Que ho bastida a l'entorn de -2560 e qu'ei la mei vielha deu complèxe funerari de Giza qui compta tanben, enter autas causas, las duas autas mendras e mei recentas piramidas de Khafra e Mikerinòs, l'esfinx, las piramidòtas de las reinas, los mastabas deus nòbles e mantuns autes bastiments.
Las tecnicas de construccion de la piramida que son tostemps desconegudas de la sciéncia modèrna com tanben l'estatut precís deus obrèrs qui i tribalhèn. Que s'a parlat per annadas d'esclaus a maugrat qui, en Egipte, las creishudas de Nil que deishavan temporas qui lo pòble non podèva pas tribalhar ; de mei, que sembla que dens la religion d'aqueth pòble, la bastida de la piramida qu'èra un element de conservacion deu son rei qui devèva estar lo quite rei qu'avore dens l'aute monde. Ajudar a la bastir, qu'èra tribalhar per l'auta vita dens l'aute mòn.
Non s'a pas jamei trobat tanpauc la momia deu rei çò qui deisha un dobte suber l'estatut d'aqueth bastiment (tomba o cenotaf). Un aute enigma que son las "vias d'aeracion" longas vias estretas qui arreligan lo centre de la piramida dab l'exterior; dens aqueth cas, totun, qu'ei mei que probable qu'aquò be hosse estat curat com un camin per l'amna deu faraon.
Dinc au sègle XIVau qu'ostendèva ua fòrma de piramida perhèita (atau las vedèn los crotzats). Totun, desempuish aqueth temps, un terratrem que la segotí e que perdó ua partida de la cauç qui la caperava e qui ho emplegada dens las construccions de bastiments otomans.
Au sègle XXau que s'an trobat un vaishèth de husta demontada au pe de la piramida. Au cap de quauques annadas que la tornèn bastir e que's pòt véder en aqueth quite lòc.


text:
Bucefal
Bucefal (en grèc ancian, Boukέφaλoς, de Boύς, "buòu" e keφaλή, "cap", es a dire "cap de buòu") es lo nom del caval d'Alexandre lo Grand, qu'aquel amava fòrça. Foguèt balhat a Alexandre quand èra fòrça jove e totjorn l'acompanhava. Lo caval moriguèt de vielhesa o d'una ferida recebuda a la batalha de l'Idaspes en 326. En sa memòria Alexandre fondèt una ciutat: Bucefalia.
Segon la tradicion araba Bucefal èra eissit de la saga de las ègas de Diomedas. Segon Plutarc (Vida d'Alexandre, VI), un mercant tessalian l'ofriguèt a Filip II de Macedònia, mas lo caval èra tan esquiu que Filip refusèt de lo comprar. Quand ordenèt que se tornen lo caval, Alexandre, filh de Filip, mostrèt son desir, e son paire acabèt la compra, amb condicion qu'Alexandre domine la bèstia e, se auriá pas capitat, que el meteis pague la compra –-per una considerable soma de 13 talents, o 78 000 dracmas. Alexandre remarquèt que lo caval aviá paur de la seuna ombra e capitèt de lo dominar lo fasent virar fàcia al solelh. Aprèp, Bucefal foguèt dispausat a èsser montat per Alexandre. Plutarc conta aquela anecdòta dins un sens profetic. En efècte, vesent lo succès de son filh, Filip auriá dich:
- « Lo meu Filh, cèrca-te un reialme a ta mesura. Macedònia es pas pro granda per te. »
Dempuèi alara, Alexandre e Bucefal formèron una equipa. Quand venguèt rei, es sus Bucefal qu'Alexandre dirigissiá la cavalariá macedoniana, dins totas las batalhas de Grècia a Índia.
Tanben segon Plutarc, Bucefal moriguèt de sas feridas recebudas a la batalha de l'Idaspes en 326 AbC. Encara que un autor antic afirma que Bucefal se moriguèt de vielhesa a l'edat de 30 ans. Alexandre lo faguèt venir dieu, i fondèt sus sa tomba la ciutat de Bucefalia (que seriá l'actuala Jhelum, en Paquistan). Se pòt veire sus de monedas dels successors d'Alexandre lo dieu Bucefal coma un caval amb de banas (las banas èran simbol de divinitat dins l'Orient Mejan Antic).


text:
Castèu d'It
Lo Castèu d'It [1] (var. Castèth/Castèl/Chastèl/Chastèu d'It) es una fortalesa occitana bastida subre l'illon d'It a Marselha, dins l'archipèla dau Frieu, a partir de 1529 per lo rei Francés I de França. Bastida amb una tòca militara, venguèt una preson. Es amb aquel estatut que venguèt famós dins la literatura mondiala pr'amor dau roman d'Alexandre Dumas : Lo Còmte de Monte-Cristo.
Dins la realitat, foguèt lo luòc de detencion dau Marqués de Sade e dau còmte de Mirabèu.
Au sègle XX venguèt simplament un far (amb una familha per lo manténer) puei un luòc toristic.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ «L'an que desus [1536] et dimars 22 d'aoust (...), Andrieu Doria nos venguet vesitar ambé 20 galeros et dos fragatos e vautet nostros illos et la fortalesso d'It.» (Jornau d'Onorat de Vaubèla, t. II, p. 306. Servici dei publicacions de l'Universitat de Provença, 1985; tèxte establit per V. L. Bourrily, R. Duchêne, L. Gaillard, Ch. Rostaing).


text:
Canton francés
En França, un canton es una anciana division administrativa, ara estatistica e electorala. Cada arrondiment departamental es subdevesit en cantons.
Ròtle e administracion[modificar | modificar la font]
Lo ròtle dels cantons es ara solament electoral e estatistic ; a las eleccions cantonalas, cada canton elegís un conselhièr que lo representa al conselh general del departament (levat a París, que lo conselh de París es elegit d'un autre biais, e qu'a pas de cantons, emai se d'un punt de vista estatistic, los vint arrondiments de París son de còps considerats coma de cantons). En zona urbana, una meteissa comuna recobrís generalament mantun canton. En zona rurala, un canton es sovent format de mantuna comuna pichona; arriba alara sovent que los principals servicis administratius (brigada de gendarmariá, etc.) sián concentrats dins lo capluòc de canton.
Los cantons forman tanben una circonscripcion judiciària en tant que sèti del tribunal de primièra instància. Istoricament los cantons èran apelats « justícias de patz ».
Istòria[modificar | modificar la font]
Los cantons foguèron creats en 1790, al meteis temps que los departaments, pel Comitat de Division del territòri. Foguèron originalament recampats en districtes.
En junh de 1793, son suprimits per la Convencion.
Son restaurats en 1795, quand los districtes son suprimits.
En 1800, son restacats a un arrondiment.
Quand los creèron en 1790, los cantons èran plan mai nombroses que uèi (entre 40 e 60 segon los departaments). Lor nombre foguèt redusit drasticament (entre 30 et 50) per la lei del 8 de pluviôse de l'an IX (28 de genièr de 1801) intitulada « lei portant reduccion del nombre de justícias de patz ». Los primièrs prefèctes nomenats pel govèrn foguèron tenguts d’establir dins lor departament la reparticion de las comunas dins cada canton novèlament establit. Aquestas listas departamentalas, un còp aprovadas pel govèrn, foguèron publicadas al Bulletin de las Leis dins las annadas 1801-1802 e constituisson la basa de la division administrativa de França en cantons qu'es encara en plaça uèi.
Dempuèi 1800, de cantons tròp pauc poblats son estats suprimits, mentre que de cantons novèls son estats creats dins cèrtas zonas qu'an conegut una creissença demografica fòrta, principalament de zonas urbanas. Al total, lor nombre a sensiblament aumentat.
La refòrma de las collectivitats votada en novembre de 2010 e esmendada en 2013 prevei una modificacion del nombre e de la delimitacion dels cantons que serviràn a partir de 2015 a elegir los conselhièrs departamentals (nom novèl del conselh general):
- dins las collectivitats unicas (Maiòta e lèu Martinica e Guaiana) los cantons son las circonscripcions electoralas per l'amassada unica que servís a l'encòp de conselh departamental e regional
- dins la metropòli de Lion (a partir del 1èr de genièr de 2015) los cantons son suprimits (lo primièr nivèl jos la collectivitat es la comuna o l'arrondiment per Lion)
- dins los autres departaments, e doncas dins totes los departaments occitans, lo nombre de canton es reduch a la mitat del nombre actual, de còps augmentada d'un per gardar un nombre impar de cantons. La refòrma es operacionala per las eleccions de 2015 de la data cambiadissa.
Estatisticas[modificar | modificar la font]
Lo nombre de cantons es variable d'un departament a l'autre (lo Territòri de Belfòrt n'a 15, lo Nòrd 79). Al total, existissiá 4039 cantons en França en 2004, dont 156 dins los departaments d'otramar. L'illa de Maiòta, dont l'administracion territoriala es pròcha de la dels departaments, es tanben devesida en 19 cantons.


text:
Giuseppe Mazzini
Giuseppe Mazzini (naissut en 1805 à Gènoa e mòrt en 1872 a Pisa), revolucionari e patriòta italian, republican fervorós e combatent per la realizacion de l’unitat italiana.
Es lo tresen enfant d’un professor de medecina a l’Universitat de Gènoa, de tendéncia republicana e d’una patriòta fòrça cresenta. En 1820, intra a l’Universitat e causís la medecina avans que de se dedicar au drech. En 1826, escriu son premier assai literari, « Dell’amor patrio di Dante » publicat l’an d’après.
Après d’estudis de drech e una licéncia de filosofia en 1827, acomença d’afiermar, en còntra dau poder en plaça, que « la patria d’un italian non es Roma, Florença o Milan, mai Itàlia tot entiera, e aderís a la Carbonaria, associacion secrèta amb objectius politics, per afortir seis idèias e metre en plaça un plan d’accion.
Foguèt perseguit per la polícia piemontesa per seis idèias e activitats. Aquò li vauguèt d’èstre engabiolat a Savona
En 1831, refugiat a Marselha, pròche la nombrosa comunautat italiana de la vila granda de Provença, fonda lo movement « Itàlia Joina » (Giovine Italia), derivat de la Carbonaria e inspirat per lo socialisme, que sa devisa es « Dieu e lo pòble », e que sa basa politica es l’union dei diferents reiaumes d’Itàlia e una republica democratica. Pensa tanben Mazzini qu’Itàlia deu prene la tèsta dau movement de regeneracion d’Euròpa, qu’èra d’aquelei temps e per la part màger, sota la dominacion de sobeirans fòrça autoritaris.
Es fòrabandit per leis autoritats de Piemont per totjorn, perseguit tanben per la polícia francesa de Loís Felipe. Lo fracàs d’un assai d’invasion de Savòia li vau la condamnacion a mòrt per contumàcia per Piemont. En 1834, se refugia en Soïssa onte fonda lo movement « Euròpa Joina » (Giovine Europa) qu’aviá per tòca d’agropar lei divèrs movements nacionaus europèus (irlandés, grècs, polonés, etc...)
En 1837, se cala a Londres d’onte demanda au Papa Piu IX de se metre a la tèsta d’un movement per l’unitat d’Itàlia. En 1835, publiquèt « Fe e avenidor » e en 1837, « Devers de l’Òme ». Suscita de movements revolucionaris a Bolonha e a Imola en 1842, a Cosenza en 1844, a Rimini en 1845. Seràn totei de fracàs. Ambé lei revolucions de 1848, tòrna en Itàlia. Defende Nàpols còntra leis austrians venguts tornar establir lo rei destronat, puei passa en Toscana e fin finala a Roma onte ven, en febrier de 1849, un dei dirigeires de la nòva republica romana. N’es fòrabandit per lei francés venguts tornar establir sus lo tròne lo Papa Piu IX. Tòrna puei a Londres. Assaja sensa succès de soslevar Màntoa (1852), Milan (1853), Gènoa e Ligorna (1857).
Mazzini condamna l’aligança entre França e Piemont en 1858 e la cession de Savòia e de la Comtat de Niça a França en 1860. Elegit deputat de Messina en 1865, pòu pas tenir sèti que son eleccion es estada invalidada. En 1868, assaja de fondar una aligança republicana universala. En 1870, desbarca en Sicília afin de fondar la republica italiana (dau temps que lo rei Victor-Emmanuel II ven d’acabar l’unificacion d’Itàlia). Arrestat, es mes en càrcer a Gaèta puei amnistiat. Se deu exiliar en Soïssa. En 1872, es sota un faus nom que rejonhe Itàlia per i anar morir a Pisa.


text:
Precession
La precession es lo movement de l'axe de rotacion d'un còrs solid; la precession es lo cambiament de la direccion de l'axe d'un objècte que vira. L'exemple tipic es lo movement d'una baudufa quand son axe de rotacion es pas vertical. I a dos tipes de precessions: la precession per causa de moments de fòrças extèrnas, e la precession sens moments de fòrças extèrnas.
Precession de la Tèrra[modificar | modificar la font]
Per causa del movement de precession, la posicion qu'indica l'axe de la Tèrra dins l'esfèra celèsta se desplaça en seguissent un cercle barrat cada 25 800 ans (an platonic). Lo cercle de la precession a son centre dins lo pòl de l'ecliptica e, per aquò, la posicion dels pòls celèstes càmbia sempre. La precession de la Tèrra es causada per la fòrça gravitacionala de la Luna, del Solelh e de las autras planetas. Lo cambiament de la direccion de l'axe de rotacion de la Tèrra provòca una variacion del plan de l'Equador e, per aquò, de la linha d'interrupcion d'aqueste plan amb l'ecliptica. Aquesta linha soslinha dins l'esfèra celèsta la direccion del punt Aret que retrograda subre l'ecliptica, un fenomèn apelat precession dels equinòccis.


text:
Roupeldange
Roupeldange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Roupeldange a situat a unitat|4|km}} al nòrd de Boulay-Moselle e a unitat|12|km {{}} al sud de Bouzonville sus la rota (l'actuala RD 19) #que connècta aquelas doas cabes-de luòcs de costat. Lo sieu relief es practicament plan, amb una altitud mièja d'aperaquí 200 m. Lo sieu territòri a vorejat a l'oèst pel riu la Nied. La vocacion del vilatge #qu'èra initialement purament agricòla es vengut progressivament residencial amb la creacion de lotissements bastits a lo sieu dintrat sud de part e d'autra de la RD 19. Se pòt prene n'efièch en aquela direccion la vila de Mètz, distant d'unitat|30|km {{}}, en una mitat-ora per la autoroute.
Le village de Roupeldange est situé à 4 km au nord de Boulay-Moselle et à 12 km au sud de Bouzonville sur la route (l'actuelle RD 19) qui relie ces deux chefs-lieux de canton. Son relief est pratiquement plat, avec une altitude moyenne d'environ 200 m. Son territoire est bordé à l'ouest par la rivière la Nied. La vocation du village qui était initialement purement agricole est devenue progressivement résidentielle avec la création de lotissements construits à son entrée sud de part et d'autre de la RD 19. On peut rejoindre en effet dans cette direction la ville de Metz, distante de 30 km, en une demi-heure par l'autoroute.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, partejat entre la distincion de Boulay e lo país messin Anautit-Camin.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, partagé entre la seigneurie de Boulay et le pays messin Haut-Chemin.


text:
Muhlbach-sur-Bruche
Mühlbach an der Breusch en alemannisch (Muhlbach-sur-Bruche en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se tròba en la vallée de la Bruche, près del bòsc del Hahnenberg, una reünion de las Vòges mièjas en culminant a 645 m.
A implantat al bòrd d'un ais viari important, lo anciana rota nacionala 420 en connectant Épinal a Molsheim, descatalogada en 2006 per venir la RD 420. Totun, lo tràfec es important : en 2004, se dénombrait en mejana 13 400 veïculs per jorn a la nautor de Muhlbach[1]. Lo vilatge fa partida del costat e del arrondissement de Molsheim.
Le village se trouve dans la vallée de la Bruche, à proximité du bois du Hahnenberg, un sommet des Vosges moyennes culminant à 645 m.
Il est implanté au bord d'un axe routier important, l'ancienne route nationale 420 reliant Épinal à Molsheim, déclassée en 2006 pour devenir la RD 420. Néanmoins, le trafic est important : en 2004, on dénombrait en moyenne 13 400 véhicules par jour à la hauteur de Muhlbach[2]. Le village fait partie du canton et de l'arrondissement de Molsheim.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'origina lo pòble fa de partits domenis dels comtes de Eguisheim-Dabo. Cap a 1150 çò abbaye de Neuwiller i possedís proprietats, de meteissa que çò monastèri de Neubourg #que possedís una tribunal domaniale. En demorant jos la dependéncia de las senhors de Girbaden, #lo que possedisson un castèl en la vallée de la Magel, lo pòble parteja lo destin amb lo bailliage de Schirmeck. A partir de 1504, lo avesque d'Estrasburg compromet los sieus bens en la region a divèrsas familhas, a las Rathsamhausen zum Stein de contunh a las Rohan de 1719 fins a la Revolucion. En dependent del archiprêtré de Obernai, Mulhbach es una filiala de la parròquia de Lutzelhouse fins en 1742. Integrat en 1790 al costat de Rosheim, arrondissement de Sélestat, la municipalitat a amassat al costat de de Molsheim per decrèt del 10 de julhet 1928. A Modèl:La s çò costat coneis un essor mercés al industrialisation de la vallée de la Bruche. Dos tissages mecanica, de meteissa #qu'una scierie an installat. Setanta per #cent del territòri communal a ocupat pel bòsc.
À l'origine le village fait partie des domaines des comtes d'Eguisheim-Dabo. Vers 1150 l'abbaye de Neuwiller y possède des propriétés, de même que le monastère de Neubourg qui possède une cour domaniale. Demeurant sous la dépendance des seigneurs de Girbaden, lesquels possèdent un château dans la vallée de la Magel, le village partage le destin avec le bailliage de Schirmeck. À partir de 1504, l'évêque de Strasbourg engage ses biens dans la région à plusieurs familles, aux Rathsamhausen zum Stein puis aux Rohan de 1719 jusqu'à la Révolution. Dépendant de l’archiprêtré d'Obernai, Mulhbach est une filiale de la paroisse de Lutzelhouse jusqu'en 1742. Intégré en 1790 au canton de Rosheim, arrondissement de Sélestat, la commune est réunie au canton de de Molsheim par décret du 10 juillet 1928. Au Sègle XIX le canton connaît un essor grâce à l'industrialisation de la vallée de la Bruche. Deux tissages mécaniques, de même qu'une scierie sont installés. Soixante-dix pour cent du territoire communal est occupé par la forêt.


text:
Menton (vila)
Menton (pronóncia locala: [meⁿˈtaⁿ]) es una vila d'Occitània, dins lo País Mentonasc (País Niçard) e lo departament dei Alps Maritims, en riba de la mar Mediterranèa, sobre la Còsta d'Azur. Si tròba just au costat de Ventemilha, en Itàlia. A 27 300 estatjants (2005).
Lo gentilici es mentonasc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Menton es situat a la frontièra francoitaliana (la vila frontièra dau costat italian èst Ventemilha) en riba de la mar Mediterranèa.
Lo citron es un dei simbòls de la vila de Menton ont, mercés a un clima mediterranèu fòrça doç, lu citroniers fructifian ; dempuèi 79 ans, la fèsta dau citron s'i debana una deis tres darrièras dimenjadas dau mes de febrièr.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los registres Rochers Rojas de Grimaldi, dins la frontièra italiana, testifiquen una preséncia umana dempuèi lo paléolithique superior.
La via Julia Augusta, (anciana via romaine #que connectava Vintimille a Niça-Cimiez) e a Roma, li caliá traversar Menton. S'a pas jamai pogudas identificar de traces archéologiques dins la vila, malgrat que s'es pensat #que podiá seguir la carrièra Longa.
Es sul tuc de Pépin, a l'oèst de la vila actuala, #que s'agropava sens dobte l'aglomeracion primitive, a l'entorn de lo sieu castèl fondat jos la impulsió del comte de Vintimille. La distincion de Puypin (Podium Pinum) échut amb aquela de Menton al Sègle XIII als Venti, familha génoise #que i #bastir un autre castèl : aquel #donar naissença dins la vila actuala. La primièra mencion de la vila data de la Mois invalide (de julhet)M, en lo tractat de patz dintre Charles d'Anjau e Gènoa. La siá posicion al limit del comtat provençal angevin e de la republica de Gènoa - #que reivindicava alavetz Mónegue coma lo sieu limit occidental - ne fa una posicion relativament convoitée.
Aquerida l'an 1346 per Charles Grimaldi de Mónegue, Menton #demorar jos la suzeraineté dels princes monégasques (cf. La lista dels sobirans de Mónegue) pendent cinc sègles, fins en 1848, epòca ont se #proclamar Vila Liura amb la siá vesina Roquebrune, en se metent jos la proteccion del rei de Sardenha. Menton A pas fa jamai partida del comtat de Niça istoric.
Menton I aguèt ligat a la França pendent la Revolucion e lo Primièr Empèri e #far alavetz partida del departament dels Alpes-Maritims (#que incluait alavetz Mónegue e Sant Rímol). Fasiá partida de la arrondissement de Sant Rímol.
La principauté de Mónegue #èsser reconstituée en 1814, mas #passar en 1815 jol protectorat dels reis de Sardenha e los princes lor calguèsse retre l'aumenatge féodal per Menton a aqueles reis — de manièra anachronique (mas pas per Mónegue pròpiament dicha).
1848 #èsser l'an de las revolucions a Euròpa e Menton (tot coma Roquebrune) #far sécession de la principauté de Mónegue amb la siá vesina. Vertat es que lo prince [[Florestan Ier de Mónegue|Florestan Sègle I de Mónegue]] se obstinait a requectar una taxa sus la exportacion de las citrons, principal recors de la vila... Las doas vilas se #constituir alavetz en de Vilas liuras, #demandar la proteccion del Reialme de Sardenha e aguèron administrat en fach per la ostal de Savoie. Aquelas doas vilas liuras #venir de francesas un an après lo rattachement del comtat de Niça, en 1861. Al plébiscite organizat ongan-ailà, Menton se #prononciar massivement en favor del rattachement a la França. Consulta #que #èsser clarament condusida pels Franceses e per l'Ostal Reial italiana (Savoie). Napoleon III #pagar un dédommagement d'un impòrt de 4 milions de francs al prince Charles III de Mónegue pel perjudici territorial parlat a la principauté.
Continuament a la armistice del 24 de junh de 1940, los dos tèrces del territòri de la municipalitat aguèron annexat al Itàlia de l'estiu 1940 fins a la Mois invalide (de setembre)M (armistice de Cassibile) — ont #èsser alavetz totalament ocupada per las Alemands fins a la siá desliurança o Mois invalide (de setembre)M.
Les fouilles des Rochers Rouges de Grimaldi, à la frontière italienne, attestent une présence humaine dès le paléolithique supérieur.
La via Julia Augusta, (ancienne voie romaine qui reliait Vintimille à Nice-Cimiez) et à Rome, devait traverser Menton. On n'a jamais pu identifier de traces archéologiques dans la ville, même si l'on a pensé qu'elle pouvait suivre la rue Longue.
C’est sur la colline de Pépin, à l’ouest de la ville actuelle, que se groupait sans doute l’agglomération primitive, autour de son château fondé sous l’impulsion du comte de Vintimille. La seigneurie de Puypin (Podium Pinum) échut avec celle de Menton au Sègle XIII aux Vento, famille génoise qui y construisit un autre château : celui-ci donna naissance à la ville actuelle. La première mention de la ville date du Mois invalide (juillet)M, dans le traité de paix entre Charles d'Anjou et Gênes. Sa position à la limite du comté provençal angevin et de la république de Gênes - qui revendiquait alors Monaco comme sa limite occidentale - en fait une position relativement convoitée.
Acquise en 1346 par Charles Grimaldi de Monaco, Menton resta sous la suzeraineté des princes monégasques (cf. la liste des souverains de Monaco) pendant cinq siècles, jusqu’en 1848, époque où elle se proclama Ville Libre avec sa voisine Roquebrune, en se plaçant sous la protection du roi de Sardaigne. Menton n’a jamais fait partie du comté de Nice historique.
Menton fut rattachée à la France durant la Révolution et le Premier Empire et fit alors partie du département des Alpes-Maritimes (qui incluait alors Monaco et Sanremo). Elle faisait partie de l’arrondissement de Sanremo.
La principauté de Monaco fut reconstituée en 1814, mais passa en 1815 sous le protectorat des rois de Sardaigne et les princes durent rendre l’hommage féodal pour Menton à ces rois — de façon anachronique (mais non pour Monaco proprement dit).
1848 fut l’année des révolutions en Europe et Menton (tout comme Roquebrune) fit sécession de la principauté de Monaco avec sa voisine. Il est vrai que le prince [[Florestan Ier de Monaco|Florestan Sègle I de Monaco]] s’obstinait à percevoir une taxe sur l'exportation des citrons, principale ressource de la ville... Les deux cités se constituèrent alors en Villes libres, demandèrent la protection du Royaume de Sardaigne et furent administrées de fait par la maison de Savoie. Ces deux villes libres devinrent françaises un an après le rattachement du comté de Nice, en 1861. Au plébiscite organisé cette année-là, Menton se prononça massivement en faveur du rattachement à la France. Consultation qui fut clairement pilotée par les Français et par la Maison Royale italienne (Savoie). Napoléon III paya un dédommagement d’un montant de 4 millions de francs au prince Charles III de Monaco pour le préjudice territorial causé à la principauté.
Suite à l’armistice du 24 juin 1940, les deux tiers du territoire de la commune furent annexés à l’Italie de l’été 1940 jusqu’au Mois invalide (septembre)M (armistice de Cassibile) — où elle fut alors entièrement occupée par les Allemands jusqu’à sa libération le Mois invalide (septembre)M.
Menton èra entrò 1848 una dei tres comunas dau Principat de Mónegue. En 1848, si proclamèt ciutat liura e si botèt sota la proteccion dau reiaume de Sardenha. En 1861, faguèt partida dei territòris donats a França.
Imatges[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liams intèrnes[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
}}


text:
Pingo
Un pingo es una còla de glaç cubèrta de tèrra que se pòu observar dins lei regions articas, subarticas e antartidas. Pingo es un mot de la lenga inuit que significa puòg. Se destria dos tipes diferents de pingo :
- lei pingos idrostatics son formats a partir de l'aiga dau permafrost.
- lei pingos idraulics son formats a partir d'un apondon exterior d'aiga.
La formacion d'un pingo necessita generalament la preséncia d'un lac ò d'un estanh pauc prefond que pòu protegir la zòna en dessota de la gelada. Quand la temperatura demenís, lo lac gela mai contunia de protegir una zòna situada en dessota onte lo permafrost pòu pas s'estendre. Aquela zòna va pauc a pauc concentrar l'aiga liquida venent dei zònas gelats. Se la temperatura contunia de demenir, aquel aiga pòu finalament gelar e formar un nuclèu de glaç que va dilatar lei jaç situats en dessús. Aquò forma donc una còla que son nuclèu es format de glaç. Pasmens, aquela dilatacion entraïna l'aparicion de fissuras lòng dei pendas de la còla. Ansin, lo raionament solar pòu causar la fusion dau glaç e causar l'afondrament dau pingo. Lei dimensions d'un pingo van de 60 a 700 mètres de diamètre e de 5 a 70 mètres d'autor.


text:
Valdoie
Valdoie es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al sortit nòrd de Belfòrt, sus la rota de Giromagny e del Pilòta de Alsace. La vila es lo ponch de confluence de la Rosemontoise, #qu'acaba la siá carrièra a Valdoie, e de la Savoureuse.
À la sortie nord de Belfort, sur la route de Giromagny et du Ballon d'Alsace. La ville est le point de confluence de la Rosemontoise, qui termine sa course à Valdoie, et de la Savoureuse.


text:
Hayes (Mosèla)
Hayes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de l'Anautit-Camin, existent dempuèi la Sègle XII.
- En 1367, los Messins assiégèrent e #destruir lo castèl del senhor Henri de Hayes #que i aguèt fach presoèr e décapité davant la catedrala.
- En 1566, lo comte Nassau-Sarrebruck #crompar la distincion de Hayes, a Modèl:La s, i aguèt aquerit pel senhor de Avancy.
- Village du Haut-Chemin, existant depuis le Sègle XII.
- En 1367, les Messins assiégèrent et détruisirent le château du seigneur Henri de Hayes qui fut fait prisonnier et décapité devant la cathédrale.
- En 1566, le comte Nassau-Sarrebruck acheta la seigneurie de Hayes, au Sègle XVII, elle fut acquise par le seigneur d'Avancy.


text:
Rimling
Rimling es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Domeni reial a Modèl:La s.
- Situat sus la rota de las Flandres cap a Estrasburg.
- #Passar a la distincion de Bitche.
- Lo castèl seigneurial se trucava « Lorraine ».
- Ocupada pels Alemands pendent la Segonda Guèrra mondiala, de violentes combats an #aver luòc pendent la Desliurança (operacion Nòrdwind), la linha de tèsta en i avent stagné pendent divèrses meses pendent l'ivèrn 1945. Luòc estrategic per las siás nautors, luòc d'observacion per la artillerie e amb Erching darrièra vila abans l'Alemanha, Rimling serà definitivament liberada lo 15 de febrièr de 1945.
- Domaine royal au Sègle VII.
- Situé sur la route des Flandres vers Strasbourg.
- Passa à la seigneurie de Bitche.
- Le château seigneurial s'appelait « Lorraine ».
- Occupée par les Allemands durant la Seconde Guerre mondiale, de violents combats ont eu lieu durant la Libération (opération Nordwind), la ligne de front y ayant stagné durant plusieurs mois pendant l'hiver 1945. Lieu stratégique par ses hauteurs, site d'observation pour l'artillerie et avec Erching dernière ville avant l'Allemagne, Rimling sera définitivement libérée le 15 février 1945.


text:
Betlèm
Lo betlèm[1] o lo presèpi o lo presèp[2] es una scèna miniaturizada que representa la naissença de Jèsus, en particular en utilizant de figurinas coma lei santons, de còps en utilizant d'actors, segon una tradicion ben ancorada en Occitània (en Provença mai que mai) e dins l'ensems de la Mediterranèa crestiana.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Prononciar segon lei dialèctes [beˈlɛⁿ, beˈlɛm, belˈlɛn, belˈlɛm, beⁿˈleⁿ]; aqueste mot ven dau nom de la vila de Betelèm ont nasquèt Jèsus.
- ↑ De mots coma la grépia o la crè(s)cha (forma pròcha dau francés la crèche) significan beu primier la « manjadoira » per leis animaus, mai dins certanei dialèctes semblan de poder significar tanben lo « betlèm » de Nadau (sustot crè[s]cha, segon lo TDF de Mistral).


text:
Dian e Valquièiras
Dian e Valquièiras (Dio-et-Valquières en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada dins los Cantons nauts d'Erau al Nòrd de Bedarius al Sud de Lunaç, a l'èst del Salagon e a l'Oèst del riu Òrb. Es bastida sus las rufas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sègle XIII, lo castèl de Dian e los tenements de Valquièiras fasián partida de la senhoriá de Bossagues[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo castèl de Dian
- La glèisa Sant Estève de Dian
- La gleisa Sant Andrieu de Valquièiras
- Patrimònion coma de crotz, casèlas, jaças
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Felix pasquier, "documents relatifs à la seigneurie de boussagues (hérault) de la fin du XII° au milieu du XIV° siècle", Imprimerie générale J. sapte, 1901, p19


text:
Cometa ISON
La cometa ISON ò cometa Nevski–Novichonok (C/2012 S1 dins la nomenclatura astronomica) es una cometa descubèrta en setembre de 2012 per leis astronòms Vitali Nevski e Artiom Novitchonok ambé lo telescòpi ISON (International Scientific Optical Network) pròche de la vila russa de Kislovodsk. Rapidament, la cometa foguèt observada sus d'ancianei fotografias d'autrei telescòpis, çò que permetèt de calcular son orbita. Passèt a son perièli lo 28 de novembre de 2013 a una distància de 1 100 000 km de la superficia dau Soleu[1]. A una trajectòria quasi parabolica que sembla indicar una origina situada dins lo Nívol d'Oort. Ansin, foguèt probablament lo premier passatge d'aquela cometa au sen dei regions intèrnas dau Sistèma Solar.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Aquò representava una distància de 1 800 000 km a respèct dau centre solar.


text:
Relacion binària
En matematicas, una relacion binària dins un ensemble E (que supausarem non vuege) es una proprietat relativa ai pareus d'elements de E, tala que per cada pareu, se pòt respòndre (de òc, o de non) a la question : "la proprietat es verificada per lo pareu considerat ?"
Per exemple, la relacion binària "èsser inferior o egau a" dins l'ensemble dei nombres reaus es la proprietat verificada per lei pareus (x, y) de reaus taus que , coma , mai pas .
En teoria deis ensembles, s'identifica una relacion binària dins un ensemble E amb l'ensemble dei pareus d'elements de E que verifican la relacion (valent a dire la proprietat) : es un sosensemble dau carrat cartesian . Per exemple, s'identifica la relacion binària precedenta dins amb lo sosensemble de ansin definit :
Somari
Definicions e notacions[modificar | modificar la font]
Formalament, una relacion binària dins un ensemble E es un sosensemble dau carrat cartesian . Se ditz qu'un pareu (x, y) d'elements de E verifica la relacion se .
Lo pus sovent, s'utiliza una notacion infixada e s'escriu : en plaça de : .
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins un ensemble E, l'egalitat es la relacion binària definida per l'ensemble (la diagonala de ).
- Dins l'ensemble , aver la meteissa paritat es una relacion binària ; per exemple −2 a la meteissa paritat que 6 (son pars totei dos), e 7 a la meteissa paritat que 23 (son impars totei dos) ; en convenent d'escriure aicí : quand l'entier a a la meteissa paritat que l'entier b, se pòt afiermar que e que .
- Dins l'ensemble dei partidas d'un ensemble , l'inclusion es una relacion binària : estent un pareu (A, B) de partidas (o sosensembles) de , se A es inclusa dins B, s'escriu : .
- Dins l'ensemble dei reaus, se definís :
- doas relacions binàrias dichas inegalitats largas ( ) e
- doas relacions binàrias dichas inegalitats estrictas ( ).
- Dins l'ensemble deis entiers naturaus, la divisibilitat es una relacion binària. Estent un pareu (a, b) d'entiers naturaus, se ditz que a dividís b, o que a es un divisor de b (o encara que b es un multiple de a) s'existís un entier naturau q tau que b = a q (lo produch de a e q) ; en aqueu cas, s'escriu : ; ansin : .
Classificacion[modificar | modificar la font]
Citam aicí quauquei proprietats frequentas, e importantas, dei relacions binàrias : la reflexivitat, la simetria, l'antisimetria e la transitivitat.
Siá una relacion binària dins un ensemble E;
Reflexivitat[modificar | modificar la font]
Se ditz que es reflexiva se per tot element x de E :
Simetria[modificar | modificar la font]
Se ditz que es simetrica se per tot pareu (x, y) d'elements de E :
Antisimetria[modificar | modificar la font]
Se ditz que es antisimetrica se per tot pareu (x, y) d'elements de E :
Transitivitat[modificar | modificar la font]
- Se ditz que es transitiva se per tot triplet (x, y, z) d'elements de E :
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins un ensemble E, l'egalitat es una relacion binària reflexiva, simetrica e transitiva :
- se x es un element de E, alora x = x (reflexivitat)
- se x, y son d'elements de E taus que x = y, alora y = x (simetria)
- se x, y, z son d'elements de E taus que x = y e y = z, alora x = z (transitivitat)
- Dins l'ensemble deis entiers, "aver la meteissa paritat" es una relacion binària reflexiva, simetrica e transitiva :
- se x es un entier, alora (reflexivitat)
- se x, y son d'entiers taus que , alora (simetria)
- se x, y, z son d'entiers taus que e , alora (transitivitat)
- Dins l'ensemble , l'inclusion es una relacion binària reflexiva, antisimetrica e transitiva :
- se A es una partida de , alora (reflexivitat)
- se A, B son de partidas de talei que e , alora A = B (antisimetria)
- se A, B, C son de partidas de talei que e , alora (transitivitat)
- Dins l'ensemble dei reaus :
- caduna dei doas relacions d'inegalitat larga es reflexiva, antisimetrica e transitiva
- caduna dei doas relacions d'inegalitat estricta es transitiva
- Dins l'ensemble deis entiers naturaus, la relacion de divisibilitat es reflexiva, antisimetrica e transitiva


text:
Faidit
Los faidits son de cavalièrs e senhors lengadocians que se trapèron despossedits de sos feus e de sas tèrras pendent la crosada dels Albigeses. Èran partit dins la resisténcia occitana menada contra l'occupacion e l'establiment dels crosats venguts del nòrd.
Los senhors lengadocians qu'èran punits de faidiment o podían èsser per doas rasons.
O èran de cresents catars e doncas colpables dirèctament d'eretgia, o refusavan de far aleujança als caps de la crosada, çò que ne fasiá (al vejaire dels crosats) de protectors d'eretics (çò qu'èra per qualques uns vertadièr: de perfèits e perfèitas essent a vegada de membres de la lor familha).
Un senhor o cavalièr punit de faidiment aviá la seunas tèrras mesas en presa e doncas se las podián far confiscar pels crosats. Fòrça faidits percaçats s'escapèron e prenguèron una part activa dins la resisténcia a l'occupacion d'Occitània pels crosats.
L'avenidor d'aqueles cavalièrs foguèt fòrça diferent. D'efècte, demoravan pas necessàriament faidit a vida.
Qualques un moriguèron per sas tèrras o s'exilièron a la cort del rei d'Aragon, coma Geraud de Niòrt un temps. D'autres cerquèron tanben a far la patz amb la Glèisa Catolica Romana per recuperar las tèrras e sos dreches en escambi de promessas de combatre los eretics a son torn o alara de venir crosat en Tèrra Santa coma foguèt lo cas, per exemple, d'Olivièr de Tèrme, de Bernart Aton de Niòrt (qu'anèt fins a Roma se far absòlvre pel Papa...).
D'entre los faidits celèbres, i a : Ramon VI de Tolosa e lo seu filh Raymond VII, Ramon Trencavel, Pèire Rogièr de Mirapeis, lo defensaire de Montsegur e Olivièr de Tèrme.
Lista dels « faidits »[modificar | modificar la font]
Fòrça noms de cavalièrs e senhors faidits son coneguts mas pas totes d'entre eles i a:
- Pèire Ramon d'Argens (Faidit del temps de Simon de Montfòrt) [1]
- Chabèrt de Barbairan
- Jordan de Cabaret
- Beranguièr de Cucunhan
- Pèire de Cucunhan
- Guiraud de Gordon
- Bernart Jordan de l'Illa de Baish
- Guilhèm Unaud de Lantar
- Guiraud Unaud de Lantar
- Jordan Unaud de Lantar
- Ramon Unaud de Lantar
- Raol de Laura
- Guilhèm de Menèrba
- Pons de Mirabèl
- Arnaud Rogièr de Mirepoix
- Pèire Rogièr de Mirapeis
- Aimeric de Montlaur
- Osíl de Morlhon
- Geraud de Niòrt
- Bernart Aton de Niòrt
- Guilhèm de Niòrt
- Ramond de Ròcafuèlh (Niòrt)
- Guiraud de Pepius
- Raimon de Perelha
- Guilhèm du Puèg (de Podio) [2].
- Sicard de Puèglaurenç
- Pelfòrt de Rabastens
- Ramon Sans de Rabat
- Augièr de Rabat
- Aimerin de Ròcafòrt
- Pèire Geraud de Rotièr
- Olivièr de Tèrme
- Ramon VI de Tolosa
- Ramon VII de Tolosa
- Ramon II Trencavel
- Guiraud Amièl de Vilalièr
- Arnaud de Vilamur


text:
1980
Aquesta pagina concernís l'an 1980 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Debanament de manifestacions novèlas que causèron la fin dau periòde Gierek e la presa dau poder per lo generau Wojciech Jaruzelski. Deguèt rapidament faciar una tièra de manifestacions organizadas per lo sindicat Solidaritat menat per un obrier catolic dich Lech Walesa.
Africa[modificar | modificar la font]
Botswana[modificar | modificar la font]
Mòrt dau president Seretse Khama. Ketumile Masire (BDP) foguèt elegit per lo remplaçar.
Asia[modificar | modificar la font]
Iran[modificar | modificar la font]
Començament de la Guèrra Iran-Iraq après una tièra de bombardaments per l'aviacion iraquiana lo 20 de setembre. Après d'avançadas de quauquei desenaus de quilomètres lòng de la frontiera, leis Iraquians foguèron finalament blocats per leis Iranians.
Iraq[modificar | modificar la font]
Començament de la Guèrra Iran-Iraq après una tièra de bombardaments per l'aviacion iraquiana lo 20 de setembre. Après d'avançadas de quauquei desenaus de quilomètres lòng de la frontiera, leis Iraquians foguèron finalament blocats per leis Iranians. Puei, lo 28 de novembre, se debanèt una batalha navala dins la region dau pòrt iraquian d'Umn Qasr. La flòta iraquiana i perdèt sièis naviris (còntra solament un per leis Iranians) e demorèt quasi inactiva fins a la fin de la guèrra en 1988.
Oceania[modificar | modificar la font]
Tuvalu[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 30 de julhet.
Vanuatu[modificar | modificar la font]
En mai, leis illas secessionistas d'Espiritu Santo e de Tanna conoguèron doas insureccions novèlas. Dins la premiera, de secessionistas conquistèron la capitala e proclamèron la Republica de Vemarana e dins la segonda, de combats opausèron lei partisans dau govèrn ai partisans de França. París sostenguèt aquela secession en empachant lo mandadís d'una fòrça militara e en reconóissent aquela independéncia. Pasmens, lo 2 de junh, Tanna foguèron reconquistada per lo govèrn locau. Puei, après l'independéncia oficiala dau país lo 30 de julhet, Lini poguèt emandar l'ajuda militara dei país de la region e obtenguèt aquela de Papoa-Nòva Guinèa. Lo 31 d'aost, un desbarquament aisat prenguèt lo contraròtle dau territòri de la Republica de Vemarana marcant la fin de secession. Aperaquí 2 300 i foguèron arrestadas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Susvolada dau sistèma de Saturne per la sonda espaciala Voyager 1. I poguèt realizar divèrsei fotografias de la planeta, de sei satellits e de realizar divèrsei mesuras de temperaturas e de composicion atmosferica. Descurbiguèt tanben uech satellits suplementaris.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 19 de genièr - Jenson Button, pilòt de Formula 1 britanic
- 27 de genièr - Marat Safin, jogaire de tennis rus
- 28 de genièr - Nick Carter, cantaire american (Backstreet Boys)
- 12 de febrièr - Christina Ricci, actritz de cinèma americana
- 12 de febrièr - Juan Carlos Ferrero, jogaire de tennis espanhòl
- 21 de febrièr - Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, rei de Botan
- 12 de març - Katie Morgan, actritz pornografica americana
- 21 de març - Ronaldinho, jogaire brasilièr de fotbòl
- 17 de junh - Venus Williams, jogaire de tennis americana
- 20 de julhet - Gisele Bündchen, modèl brasilièra
- 22 de julhet - Kate Ryan, cantaira bèlga
- 26 d'agost - Macaulay Culkin, actor american
- 12 de setembre - Yao Ming, jogaire chinés de basquèt
- 21 de setembre - Kareena Kapoor, actritz indiana
- 30 de setembre - Martina Hingis, jogaira de tennis eslovaca
- 10 de decembre - Sarah Chang, violonista americana d'origina coreana
- 18 de decembre - Christina Aguilera, cantaire american
- 20 de decembre - Ashley Cole, fotbolaire anglés
- Jordan Galland, cantaire, compositor, realizaire e productor american de pop
- Judd Vinet, un desvelopaire open-source canadian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de febrièr - William Howard Stein, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 18 de març - Erich Fromm, psicològ e filosòf alemand (n. 1900)
- 24 de març - Oscar Romero, arcebisp d'El Salvador (n. 1917)
- 25 de març - Roland Barthes, critic e escrivan american (n. 1915)
- 31 de març - Jesse Owens, atlèta american (n. 1913)
- 15 d'abril - Jean-Paul Sartre, filosòf e escrivan alemand, Prèmi Nobel de Literatura (recusat) (n. 1905)
- 24 d'abril - Alejo Carpentier, escrivan cuban (n. 1904)
- 29 d'abril - Alfred Hitchcock, director de cinèma britanic (n. 1899)
- 4 de mai - Josip Broz Tito, president d'Iogoslavia (n. 1892)
- 18 de mai - Ian Curtis, musician britanic (Joy Division) (n. 1956)
- 7 de junh - Henry Miller, escrivan american (n. 1891)
- 7 de junh - Elizabeth Craig, escrivan britanica (n. 1883)
- 9 de julhet - Vinicius de Moraes, poèta, escrivan e diplomata brasilièr (n. 1913)
- 24 de julhet - Peter Sellers, actor britanic (n. 1925)
- 27 de julhet - Muhammad Reza Pahlavi, shah d'Iran (n. 1919)
- 10 d'agost - Yahya Khan, president de Paquistan (n. 1917)
- 17 de setembre - Anastasio Somoza Debayle, dictator de Nicaragua (n. 1925)
- 7 de novembre - Steve McQueen, actor american (n. 1930)
- 20 de novembre - John McEwen, primièr ministre d'Austràlia (n. 1900)
- 22 de novembre - Mae West, actritz americana (n. 1893)
- 4 de decembre - Francisco Sá Carneiro, primièr ministre de Portugal (n. 1934)
- 8 de decembre - John Lennon, cantaire e compositor britanic (The Beatles) (n. 1940)
- 24 de decembre - Karl Dönitz, militar e president d'Alemanha (n. 1891)
- 31 de decembre - Marshall McLuhan, professor e escrivan canadian (n. 1911)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : James Watson Cronin, Val Logsdon Fitch
- Prèmi Nobel de Quimia : Paul Berg, Walter Gilbert, Frederick Sanger
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Baruj Benacerraf, Jean Dausset, George D. Snell
- Prèmi Nobel de Literatura : Czesław Miłosz
- Prèmi Nobel de la Patz : Adolfo Pérez Esquivel
- Prèmi Nobel d'Economia : Lawrence Klein


text:
Desobesissença civila
La desobesissença civila es lo refús actiu a obesir a de leis, demandas e òrdres d'un govèrn, o d'un poder internacional d'ocupacion. Es un dels principals actes de resisténcia non-violenta. Dins lo seu biais mai non-violent (en Índia, es coneguda coma la ahimsa o satyagraha) se poiriá dire que'es la compassion en forma de desacòrdi respectuós. Una de las primièras concretizacions massissas foguèt realisada pels egipcians contra l'ocupacion britanica pendent la revolucion de 1919.[1] La desobesissença civila es un d'entre fòrça biais que las personas se pòdon rebellar coma las leis injustas. Foguèt utilizat dins los moviments de resisténcia non-violenta, de biais plan documentat, en Índia dins las campanhas (de Gandhi per l'independéncia de l'Empèri Britanic), en Checoslovaquia amb la Revolucion de Velós e a Alemanha Orientala per expulsar las dictaduras comunistas[2][3], en Sud-Africa en la luta contra l'apartheid, per l'American Civil Rights Movement, en la Revolucion Cantanta, que permèt als Païses baltics se desliurar de la Union Sovietica, e mai recentament dins la Revolucion Iranja en 2004 [4] e en 2005, Revolucion de las Ròsas, entre d'autres diferents moviments pel mond entièr.
Aprèp lo chasple de Peterloo de 1819, lo poèta Percy Shelley escriguèt lo poèma polític de The Mask of Anarchy, mai tard aquel meteis an, e que comença amb las pertocantas imatges de las formas injustas de l'autoritat del seu temps, e aprèp s'imagina cossi poíra realizar un biais radicalament novel d'accion sociala. Seriá la primièra declaracion modèrna del principi de protestacion non-violenta.[5] Una interpretacion ne faguèt l'autor Henry David Thoreau dins lo seu ensag Civil Disobedience, e mai tard per Gandhi dins la seuna doctrina del Satyagraha.[6] La resisténcia passiva de Gandhi foguèt influenciada e inspirada per la non-violéncia de Shelley dins la protestacion e l'accion política.[7] En particular, es conegut que Gandhi èra acostumat a citar Masque of Anarchy de Shelley a un public larg pendant la campanha per una Índia liura.[8][9]
Dins l'ensag de Thoreau de 1849 Civil Disobedience, d'en primièr titulada "Resisténcia al govèrn civil", l'idèa màger de l'ensag es l'autosuficiéncia, atal seriá pas necessari de lutar físicament contra lo govèrn contra una injusticia qu'aquel fa, mas seriá obligat a o sosténer pas. Aquel ensag aguèt una granda influéncia per fòrça partisans de la desobesissença civila. Dins l'ensag, Thoreau expliquèt las seunas rasons per refusar de pagar l'impòst coma un acte de protestacion contra l'esclavatge e contra la guèrra entre Mexica e America.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Egypt"> (en)Nonviolent Social Movements: A Geographical Perspective; Zunes Stephen (1999), edit:Blackwell Publishing
- ↑ Tikkun reader; Michael Lerner
- ↑ "eastgermany">Struggle and the Revolution in East Germany
- ↑ "The Orange Revolution">(en)The Orange Revolution Time Magazine
- ↑ "AFP"> http://www.morrissociety.org/JWMS/SP94.10.4.Nichols.pdf
- ↑ "AFP">
- ↑ Thomas Weber, "Gandhi as Disciple and Mentor," Cambridge University Press, 2004, pp. 28-29.
- ↑ =AFP
- ↑ Thomas Weber, "Gandhi as Disciple and Mentor," Cambridge University Press, 2004, pp. 28.


text:
Heraclius
Heraclius (vèrs 575 - 11 de febrier de 641) fuguèt un emperaire bizantin de 610 a sa mòrt. Succediguèt a Focas (602 - 610) e fuguèt remplaçat per son fiu Constantin III (641) que moriguèt après un rèine de solament quauquei mes. Fuguèt tanben lo fondator de la dinastia dei Heraclides que dirigiguèt l'Empèri fins a 671.
Son rèine fuguèt marcat per una tièra de guèrras còntra lei Sassanidas, leis Avars, divèrsei pòbles e leis Arabis e una reorganizacion militara e administrativa de l'Empèri. D'efèct, tre lo començament de son rèine, deguèt faciar leis invasions dei Sassanidas, aliats ais enemics europèus de l'Empèri, qu'ocupèron Siria, Palestina, una partida d'Egipte e una partida d'Anatolia. En 626, Constantinòple deguèt resistir a un sètge fòrça malaisat. Pasmens, la guèrra s'acabèt finalament per una victòria après la batalha de Niniva (628). Aquela victòria malaisada entraïnèt un afebliment de l'armada bizantina que fuguèt per la seguida batuda per leis Arabis. Ansin, a la fin dau rèine d'Heraclius, Egipte e la màger part de l'Orient Mejan bizantin èran perdudas e Anatolia e lo rèsta d'Africa èran menaçadas.
A l'interior de l'Empèri, Heraclius realizèt una òbra administrativa e religiosa importanta e son rèine marquèt la transicion de l'Empèri Roman d'Orient vèrs l'Empèri Bizantin. Ansin, organizèt l'expansion dau crestianisme dins lei regions eslavas dei Balcans.


text:
Tolon
Tolon (Toulon en francés)[1] es una vila d'Occitània, en Provença, en riba de la mar Mediterranèa. Es au fons d'una baia, la Rada de Tolon, e aquela situacion n'a fach un pòrt militar fòrça important.
Es la prefectura dau departament de Var despuei 1973. Tolon a 167 400 estatjants e n'a 478 000 dins l'aglomeracion: es la cinquena aglomeracion occitana (tanben es la dotzena aglomeracion francesa e la quinzena comuna intra muros).
Lo pòrt es lo premier per lo trafic amb Corsega.
Tolon possedís tanben una universitat e acampa quauqueis escòlas d'engenhaires e un conservatòri.
Se destacan tanben l'Estadi Mayol e l'Opèra.
Sa devisa es en latin : Concordia parva crescunt (« amb la concòrdia, creisson lei pichonei causas »).
Lo gentilici es tolonenc -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Barri e quartiers
- 3 Istòria
- 4 Administracion
- 5 Demografia
- 6 Monuments, musèus e luòcs toristics
- 7 Cultura
- 8 Personalitats naissudas o liadas a Tolon
- 9 Espòrt
- 10 Premsa
- 11 Embessonatges
- 12 Galariá
- 13 Luòcs e monuments
- 14 Personalitats ligadas amb la comuna
- 15 Bibliografia
- 16 Véser tanben
- 17 Ligams extèrnes
- 18 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Tolon se situa entre la rada de Tolon e lo Mont Faron. Una partida dau pòrt e de la vila es ocupada per l'arsenau militar. Tolon es lo premier pòrt militar de França.
Tolon es bordada per La Sanha de Mar, Oliulas, Evenós, Lo Revèst leis Aigas, La Valeta, La Garda, Lo Pradet e la mar.
Idrografia[modificar | modificar la font]
I a dos riulets a Tolon : l'Aigotier (tanben sonat Rius deis amoriers, malinterpretat en francés coma lo "riu deis amorós") e lo Las.
Lo Mont Faron[modificar | modificar la font]
Lo Mont Faron es un dei Monts Tolonencs ; domina la vila de Tolon en culminant a sei 514 m d'autor. L'i trobam un ensems de fortificacions, un musèu dau Desbarcament en Provença durant la Segonda Guèrra Mondiala e un Zòo de fèrum. Se pòt percórrer lo Mont Faron siá per una rota de sens unic (monta a l'oèst e devala a l'èst) siá amb lo teleferic urban. S'i pòt tanben practicar l'escalada.
La Rada de Tolon[modificar | modificar la font]
La Rada es separada de la mar dubèrta per la Lenga de Gienh e per la peninsula de Sant Mandrier de Mar.
Barri e quartiers[modificar | modificar la font]
Lo plan de Tolon mòstra encara lei rèstas de doas encenchas de fortificacions : una pichona fortificacion medievala que delimita la vila vièlha (lo barri medievau) e que, vista de la mar semblava un castèu, e una fortificacion modèrna de Vauban que ne demòran que pauc de tròç, mai que mai la Pòrta d'Itàlia. La vila creissèt fòrça au sègle XIX amb de projèctes dau baron Georges Eugène Haussmann que foguèt prefècte a Tolon en 1851.
A l'Edat Mejana la vila comptava donc amb: lo barri uech borg (lei Borc del portalet, Borc del Predicados, Borc de Dona Borgna, Borc de la Lauze, Borc de Sancta Catarina, Borc de Sanct Lazer e Borc de Sanct Michael.
Tolon compta ansin amb:
- Lo centre amb la Vila Bassa (lo centre bastit mai que mai dedins l'ancian barri) e la Vila Auta (la partida haussmanniana bastida subre lei fortificacions de Vauban en defòra).
- A l'est :
- Lo Morrilhon, ancian quartier de palunalhas e d'entrepaus a l'èst amb sei tres fòrts, sei plajas.
- Sant Joan de Var
- La Ròda
- A l'oest :
- Beucaire
- Lo Pont nòu
- Lo Pont de Làs
- l'Escalhon
- Quartièrs residenciaus e banlègas
- Brunet
- Santa Mussa
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ocupada tre l'epòca dei Ligurs, Telo Martius (de Telo, la divessa dei fònts — o dau latin tol, bas de còla — e Martius, en onor dau Dieu de la guèrra Mars), es una dei doas tenchurariás de porpra de l'Empèri Roman.
- Après lo restacament de Provença au reiaume de França, Tolon devèn un luòc de construccion navala e la rada es emmerçada per assostar de flòtas militaras.
- 1348 : chaple dei jusieus de la carriera de la jutariá, bocs emissaris dins lo contèxte de l'epidémia de pèsta.
- 1524: bastisson la Torre Reiala. En 1543, per gardar a sa disposicion la flòta otomana de Barbarossa, lo rei Francés I l'autoriza a ivernar a Tolon, vujat de seis abitants. Es un escàndol per l'Euròpa crestiana.
- 1707: Tolon resistís durant l'invasion de Provença per leis emperiaus menats per lo Duc de Savòia e lo Prince Eugèni pendent la Guèrra de Succession d'Espanha.
- 1720: a causa de la pèsta venguda de Marselha, 13 000 personas mòron, valent a dire, aperaquí la mitat de la populacion.
- 1793 : liurada ai Britanics, la vila es considerada coma traïdora a la Revolucion Francesa e pèrd lo títol de prefectura, que lo transferisson a Draguinhan. Napoleon Bonaparte se destria durant lo sètge.
- 1944 : liberacion de Tolon amb l'armada dau generau Jean de Lattre de Tassigny.
- Après 1945 : arribada de fòrça Pès Negres d'Argeria e desvolopament de quartiers novèus e en particular dau Pichon Chicago e rason dau creis de la delinquéncia.
- 1974 : Tolon recupèra la foncion e lo títol de prefectura.
- 1959-1985 : Maurici Arreckx premier cònsol amb una marrida reputacion dins leis afars e la corrupcion.
- 1995-2001 : gestion de la vila per lo Front Nacional, partit francés d'extrèma drecha.
- 2001 : desfacha dau premier cònsol frontista e eleccion de son successor Hubert Falco.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments, musèus e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
.
Edificis religiós[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
- Pòrta d'Itàlia (traversada per Napoleon en partent per lei campanhas d'Itàlia)
- Anciana Pòrta de l'Arsenau (uei pòrta dau Musèu de la Marina ; foguèt desplaçada subre de ralhs après la Segonda Guèrra Mondiala per èstre botada a son emplaçament actuau).
- Torre Reiala
- Estatua de l'engèni de la navigacion (escaissada Amiral de Cul-vers-ville)
Pargues[modificar | modificar la font]
- Jardin Alexandre Ier
- Pargue deis Aucèus
- Pargue dei Liças
Musèus e luòcs d'espaçament[modificar | modificar la font]
- Estadi Mayol
- Musèu de la Marina
- Musèu dau Vièlh Tolon (dins l'ancian evescat, subre lo Cors Lafaieta, amb l'Escòla de la Targa)
- Musèu deis Arts Asiatics
- Opèra de Tolon
- Plajas dau Morrilhon
- Teatre Liberté
- Teleferic dau Mont Faron
- Zòo dau Mont Faron
Cultura[modificar | modificar la font]
- Escòla de la Targa : mantenença felibrenca de Tolon.
- Ambassade de Provence : acamp culturau subre Provença deseparat de tota question linguistica.
- Centre Dramatic Occitan, fondat per Andrieu Neyton, rèsta dins lo Teatre Méditerranée, Espace Comédia.
- Lo Ceucle Occitan 83 : dins la mesma comunautat d'aglomeracion, mai centrat subre La Sanha de Mar.
.
Cançon[modificar | modificar la font]
Teatre[modificar | modificar la font]
Lo Grolier Bel Esprit, ò Suseta e Tribòr es una pèça de teatre majora dins l'istòria de la literatura occitana, creada a Tolon en 1789 per Estève Pelabon.
Institucion academica a Tolon[modificar | modificar la font]
- Universitat de Tolon : fondada en 1979 amb de sucursalas dins d'autrei vilas varesas.
Personalitats naissudas o liadas a Tolon[modificar | modificar la font]
- Estève Pelabon : escrivan dramatic occitan.
- Barry : violonaire cec e cantaire de lengas occitana e francesa dau pòrt (mençonat per Pèire Letuaire).
- Pèire Letuaire : dessenhaire, professor e illustrator.
- Victor Quintius Toron : escrivan de lenga occitana.
- Vincent Cordoan : un dei majors pintres provençaus e dei subjèctes de Provença.
- Carles Poncy : poèta muraire e autodidacte.
- Joan Aicard : escrivan de lenga francesa.
- Félix Mayol : cantaire e mecènas de l'estadi que pòrta son nom a Tolon.
- Raimu : actor provençau.
- Pèire Fontan : escrivan provençau e Majorau dau Felibritge.
- Enric Espieux : escrivan occitan.
- Gui Denielou : oficier de marina, combatent dins lei fòrças liuras durant la Segonda Guèrra Mondiala e engenhaire, fondator de l'Universitat de Tecnologia de Compenha.
- Gilbert Bécaud, naissut Francés Silly (François Silly), cantaire de varietat qu'evoquèt dins una de sei cançons lo mercat provençau de Tolon.
- Mireille Darc : actritz provençala de lenga francesa.
- Marcèu Rufo : pedopsiquiatre.
- Camelia Jordana : cantaira.
Espòrt[modificar | modificar la font]
Tolon es l'ostau d'una deis equipas majoras de rugbi d'Occitània : lo Rugby Club Tolonenc qu'a son estadi (l'Estadi Mayol) dins lo quartièr que pòrta son nom.
Premsa[modificar | modificar la font]
Lei 2 principaus jornaus de Tolon son Var-Matin (edicion locala de Nice-Matin) e La Marseillaise.
Premsa en occitan provençau[modificar | modificar la font]
- La Targo (la "targa") - sotatitolat Revisto prouvençalo, "revista provençala" - es la publicacion bisannuala de l'Escòla de la Targa e dau Felibritge.
- Lo Cebier / Lou Cebié - sotatitolat La Letra Occitanista - : publicacion politica mensuala ligada amb lo Partit Occitan gavidat per Girard Tautil.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
Coma ciutat provençala,Tolon es una tèrra onte se manja d'alhòli, onte se fa de castanhada e onte se manja lei Tretze dessèrts de Calenda. Un plat fòrça tipic de Tolon (e partejat amb la Mediterranèa fins a Gènoa e tanben amb Argentina e Uruguai per l'immigracion) es la cada : se tracta d'una mena de galeta cauda de farina de céser.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- La Spezia Itàlia dempuei lo 25 d'octobre de 1958.
- Mannheim Alemanha dempuei lo 25 d'octobre de 1958.
- Norfolk Estats Units dempuei lo 21 de decembre de 1988.
- Kronstadt Russia dempuei lo 26 de setembre de 1996.
- Khemisset Marròc dempuei 2005.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
Lei cariatidas de l'escultor Pèire Puget
-
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Michel Vergé-Franceschi, Toulon – Port Royal (1481–1789). Ed. Tallandier, 2002.
- Aldo Bastié, Histoire de la Provence, Ed. Ouest-France, 2001.
- Cyrille Roumagnac, L'Arsenal de Toulon et la Royale, Ed. Alan Sutton, 2001.
- Jean-Pierre Thiollet, Le Chevallier à découvert, Ed. Laurens, 1998.
- Maurice Arreckx, Vivre sa ville, Ed. La Table ronde, 1982 ; Toulon, ma passion, 1985.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Touloun en nòrma mistralenca.
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Pages with script errors
- Comuna francesa
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Comuna de Var
- Comuna de Provença
- Tolon
- Vila francesa de mai de 100 000 abitants
- Prefectura
- Prefectura maritima
- Vila portuària de França
- Pòrt militar francés
- Vila universitària francesa
- Evescat francés
- Òbra de Vauban


text:
Abric rocassut
Un abric rocassut es un cròs pauc prigond s'entraucat dins una paret rocasuda, sovent a la basa d'aquela perque aquela partida freja e umida es mai sensible a la crioclastia. Aqueles abris son subretot frequents dins los massius calcaris, en contèxte carstic, que son cravats pendent des millenaris per la gelifraccion (erosion pal gèl et le desgèl) e/o l'erosion quimia (dissolucion). Se ne pòt tanben encontrat mas mai rarament dins d'autres tipes de ròcas, coma las ròcas volcanicas (basalts per exemple).
Aquel tipe de cròs largament dubèrt e aparat per un tresplomb (sortent mai o mens important podent s'esfondrament en gròs blòts e començar la formacion d'un nouvèl abric rocasut) foguèt plan sovent ocupat per l'òme preïstoric cercant d'abrics airats e d'accès aisit, de biais permanent (abitat, sepultura) o occasionala (campament sasonièr, alta de caça, talhièr...).
L'occupacion d'un abric rocassut pòt durar de milièrs d'ans pendent que s'i succediguèron de pòbles diferents utilizant l'abric per d'usatges diferents. Los rèstes d'aquelas occupacions successivas se superpausan en colomant pauc a pauc l'abric, e es en esavant jaça per jaça, sol aprèp sol, que los arqueològs mòstran de traças del passat, establissent una estratigrafia, e l'interpretan ensajant de tornar donar l'istòria de l'abric.
-
Per Crioclastia (accion del gèl)
-
Per copa d'una galaria carstica
-
Per erosion per l'aiga]]


text:
Jatsu Garazi
Jatsu Garazi en basco o Jaxu en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei jatsuiar.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Irisarri e Suhescun au nòrd
- Ossés au nòrd-oèst
- Aniça-Montgelós a l'èst
- Buztintze-Hiriberri au sud-èst
- Sent Joan lo Vielh au sud
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la basa economica de la comuna, dens la cuau se produtz vin d'Irulegi. .
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
-
Glèisa de Sant Francés de Xavièr
-
-
-


text:
Bonaire
Bonaire es una illa de la mar Cariba, qu'aperten a las Pichonas Antilhas e situada en fàcia de las còstas de Veneçuela. Bonaire forma amb l'illa vesina de Bonaire Pichon una comuna d'oltramar dels Païses Basses.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 10 d'octobre de 2010, l'illa devenguèt una comuna dels Païses Basses, a l'escasença de la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las Illas BES an recebut lo còde ISO .bq lo 15 de decembre de 2010, mas lo domeni internet correspondent es pas encara en servici.