text:
Es un bilhet escrit de faiçon
independenta, o cal dire car lo verin de las abelhas pòt èstre
dangierós.
Acabi de recebre, a l'amagat, un
comunicat en francés -en francés- de l'IEO, Institut d'Estudis
Occitans, e a la frasa -en privat- qu'ai recebut, dins la vrespada :
Pas d'acòrdi per Occitània!
Occitània es mai granda qu'aquò, e non vòli faire lo juèc dau
Couleitiéu Prouvènço! Reinat,
IEO 83. L'IEO sembla comunicar en francés per la premsa en francés, e en occitan per la premsa en occitan ; qu'es aquò coma actitud ? E m'imagini que devon saber escriure l'occitan bravament melhor que ieu, non ?
L'IEO –aital- pròva en emplegar lo
francés que l'adreiça es clarament als elegits en plaça, o
candidata en vista, aqueles/as que lor bailan las subvencions
actualas ; es donc un mercejament clientelista, als amics e
amigas socialistas que lor an fait signe recentament en parachutar
directament dels burèus parisencs una provinciala, granda
collaboratriça del govèrn del pòst-republican espanhòl e barcelonin Manolito Valse, ciutadana anciana de
Comenge, e que, dins declaracions recentas a la premsa francesa, pensa que cal nommar la
region Sud, aquela qu'es al nòrd de la Mediterranèa, coma Provença,
Catalonha, Andòrra o Liguria ! Aquela candidata esperava pas una tal
plega-esquina politic, vengut de l'IEO, associacion culturala e lingüistica, la futura mèstra de la delegacion de poder tolzan i trapa
arguments pro utiles per obténer la seguida del clientelisme
lingüistic.
Reinat fasiá seguir aital lo comunicat
oficial dels jihadistas de l'occitanisme, l'IEO. Dins un comunicat
anuèch nos informava que Occitània es una marca despausada per els (fasèm aital fòra Julius Cesear !),
e que lo mot se podiá pas emplegar aital per una pichona partida del
territòri, al Sud d'Occitània ; se fabrica una ideologia plan coneguda, l'etnisme lingüistic territorializat, la teoria de François Fontan qu'es estat talament criticat pels quites membres de l'IEO dins las annadas 1970. Personalament, e coma soi democrata,
soi segur que, a la finala, s'acabarà de doás manièras : 1 /
dictat francés o parisenc de tipe Sud de France,
Roussillon-Sud, LRMP, tipe PACA o simplament Grand Sud. 2
/ o aprèp un real debat dins una assemblèa novèla Sud-Occitània
coma o pensi dempuèi la debuta e que la causa es pas estada pro
clara pels engimbraires del collòqui del 4 d'abrial 2015.
Se cal recordar una frasa de l'ecologista Gérard Onesta, ancian vice-president del Parlament Europèu, a l'epòca, que, quora gausava parlar ailà, Brussels o Estrasborg, d'Occitània, l'interlocutor respondiá sistematicament, ont es marcat sus la mapa europèa ? L'IEO sembla vóler perseguir a l'escondon, per recebre subvencions de clientèla amiga segurament ?
Aital aprèp aver demandat a mantunes
amics de respondre al questionari montat per France Bleu, una granda iniciativa jornalistica per totas las regions de fRança, e aprèp aver donat las
meunas responsas qu'Occitània, estent dins la lista prepausada,
respondiá a la question engimbrada pels jornalistas de France Bleu,
Occitanie èra de la lista, ai donc respondut Occitània. Lo
jornalista de France Bleu a pas encara vist la responsa passadista de
l'IEO, exemple Lengadòc, la zòna fiscala del rei, ancian regime abans 1789 (agrada a Jean-Luc Mélenchon aquò!), ni lo biais
Sud-Occitània pensada per mantunes a Tolosa, dempuèi la debuta, lo 4 d'abrial de 2015 (veire lo bilhet sul tèma pauc aprèp aquel data).
Donc ai demandat de respondre en foncion de l'idèa de l'Internauta
qu'a recebut lo ligam per l'enquèsta.
6 punts per respondre de manièra
sancièra, a la frasa qu'ai recebut de tu, dins la vrespada : Pas
d'acòrdi per Occitània! Occitània es mai granda qu'aquò, e non
vòli faire lo juèc dau Couleitiéu Prouvènço! Reinat.
1 / Te demando pas de pensar coma ieu. Mas va veire la lista
de prepausicions (France Bleu) e causiràs las francesas, pas las occitanistas. La
decentralizacion es una delegacion del poder jacobin, res d'autres,
es pas una construccion politica occitanista, ni de l'IEO.
2 / lo pantais occitanista que vòl un
Occitània sancièra e acceptada per França, exista que dins lo cap
dels Occitanistas ; cal veire la realitat del terrenh ; de creire que l'IEO es sus un nívol politic.
3 / Cataluña = província de
España ; aquí frena pas per dire Catalogne per Perpinyà. E
Païsses Catalans pels autres endreits de lenga catalana.
4 / Catalunya = Principat de
Catalunya pels Catalanistas, o nacionalistas catalans, aqueles
qu'agradan pas a l'IEO, quitament se son representants del pòble catalan al Parlament – çaquelà aquò de la politica lingüistica
del Principat a plan ajudat per aver una politica lingüistica pels
autres endreits de vivença dels locutors de catalan. La preséncia
de la TV, o de ràdios, per exemple, mas cal notar tanben l'edicion,
o la batalha pel catalan al Parlament Europèu. E tanben per
l'occitan ! Se cal recordar 2006, coma data importanta.
5 / L'obsession Couleitiéu
Prouvénço vos farà oblidar que i a dos elegits al CR de PACA
(e n'avèm pas en Languedoc-Roussillon, e un dins cada autras regions administrativas
francesas) e que la politica per l'occitan es çaquelà pichonèla, mas exista gràcia al Partit Occitan d'amics o amigas de l'IEO ;
es pas la fauta del Couleitiéu Provènço, mas benlèu del
biais de fargar una politica lingüistica pas pro clara dins lo cap
dels occitanistas de Provença, e pas pro perseverents, justament. La question portava pas
sul questionari de France Bleu, sul tèma : cal cambiar lo nom
de la region PACA ? Senon, pichona region poblada, mas gròs
problèma d'identitat entre la Gavotina, lo còr de Provença, la val
de Ròse e la Comtea de Niça … lo debat se sauriá acabat per un
«gardèm la PACA», intelligent, non ? Es de dire : gardèm
l'estupiditat que nos arribèt de París ! L'avèm ganhat, l'avèm ganhat ....
6 / per clavar, lo nom de la region es
un nom per una region administrativa francesa (que França n'a a
fotre de las garolhas occitanistas, per contra defendre ton punt de
vista farà que "Occitània" serà jamai presenta sus una
mapa pendent un sègle de mai, sus las mapas oficialas ! IGN -
e que las garrolhas donaràn arguments per devenir Sud de France,
SDF, coma se lo fenomèn PACA vos agradava de nos lo
mandar) ; quora disèm « Occitanie », fasèm pas de
lingüistica, ni de nacionalisme occitan ; fasèm un acte de
democracia, de dignitat epr Occitània, participèm al debat ambe mantunas responsas donadas per
la populacion dins mantunes mèdias que lo president provençal de
l'IEO o a segurament pas legit ; es de dire parlèm als ciutadans e a
las ciutadanas que vòlon plan discutir sul subjecte, e que son de la
region concernida (per un còp!) e pas en nombre redusit coma dins
los clubs o recantons occitanistas.
Comprèni melhor perqué lo Couleitiéu
Provènço a problèmas ambe los occitanistas de Provença... Mas
aquò escrit, aquò vòl pas dire mon accòrd ambe lo movement
politic aquel, ni ambe l'IEO, donc.
L'IEO es una associacion que viu de las
subvencions dels CR -organismes politics d'una delegacion de poder del centralisme
francés ; l'IEO jòga un ròtle cultural e lingüistic dempuèi sa creacion, plan, ara non vòl
jogar un ròtle democratic dins los debats, e quitament s'i
participa, nega d'i aver participat o ajuda los jacobins per imposar lo punt de viste politic que la populacion comprendrà pas. Es una associacion que nega als
elegits dels CR e als ciutadans, e las ciutadanas, lo dreit lingüistic d'emplegar los
mots que lor agrada, es un orgnaizacion que pòrta aital un messatge
coma aquel dels jihadistas que fan tòrtas totas las semanticas e los significants emplegats dins Al
Còran, per plan servir la causa associativa que son succeptiblas de
portar, mas qu'ajuda los jacobins en region, pendent la campanha electorala de 2015.
Aquò me recòrda un « bon temps» que
Robert Laffont, ancian president de l'IEO, refusava un bastiment bèl
dins Montpelhièr perqué seriá estat un bastiment modèrne, d'un
arquitècte de renomada mondiala tal que Georges Frêche lo pensava
ameritar. L'egò del Georges Frêche non agradava dins un occitanisme de
corta vista, e qu'en cinquanta annadas a sabut que fabricar garrolhas
qu'an sonque agradat lo jacobinisme montpelhierenc e al delai aquel
de la famosa granda Occitània, en ridiculizar aquel occitanisme
letrat, e gaire politic, nimai democratic. Se l'«IEO Nacional» aviá acceptat l'idèa de Georges Frêche, lo sièti seriá reconegut mondialament, e quitament pels jacobins parisencs, e l'espaci a Montpelhièr seriá clar, puèi l'IEO seriá presenta realament a Montpelhièr, per organizar una manifestacion en davalada venenta.


c: text/html

text:
Boviolles
Boviolles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo oppidum de Boviolles[1]A situat sus un vast esperó en dominant l'aglomeracion actuala. D'una superficie d'aperaquí 50 a, a barrat per un imponent rempart de tipe murus gallicus #que se'n pòt totjorn veire los vestigis. L'aucupacion la mai importanta se situa aModèl:L'E er sègle abans J.-C. : Es sens dobte una autentica vila, amb las siás carrièras, los sieus ostals, los sieus comèrcis e los sieus quartièrs d'artesans, #que s'elevava alavetz. Los abitants mantenián relacions comercialas contunhas amb los sieus vesins e amb l'Itàlia romaine : de nombrosas amphores a vin, de las ceramicas de Étrurie e de Campanie an sustot #èsser de descobèrtas, aital coma de las monedas en procedéncia d'una granda part de la Gaule. A partir de la Guèrra de las Gaules (mièg de l'Eer sègle abans J.-C.), Dels garnisons romaines s'installan probablament dins la vila, e cohabiten amb la populacion indigèna. Los sieus abitants possedissián egalament un luòc de culte en la vallée (lo temple de Mazeroie, comuna de Nais-a las-Forges). A la fin de l'Eer sègle abans J.-C. (Començament de l'epòca romaine), abandonan la oppidum e fondan la vila de Nasium #que se desvoloparà a l'entorn del santuari.
L'oppidum de Boviolles[2]est situé sur un vaste éperon dominant l'agglomération actuelle. D'une superficie d'environ 50 ha, il est barré par un imposant rempart de type murus gallicus dont on peut toujours voir les vestiges. L'occupation la plus importante se situe au Ier siècle avant J.-C. : c'est sans doute une véritable ville, avec ses rues, ses maisons, ses commerces et ses quartiers d'artisans, qui s'élevait alors. Les habitants entretenaient des relations commerciales continues avec leurs voisins et avec l'Italie romaine : de nombreuses amphores à vin, des céramiques d'Étrurie et de Campanie ont notamment été découvertes, ainsi que des monnaies en provenance d'une grande partie de la Gaule. À partir de La Guerre des Gaules (milieu du Ier siècle avant J.-C.), des garnisons romaines s'installent probablement dans la ville, et cohabitent avec la population indigène. Ses habitants possédaient également un lieu de culte dans la vallée (le temple de Mazeroie, commune de Naix-aux-Forges). À la fin du Ier siècle avant J.-C. (début de l'époque romaine), ils abandonnent l'oppidum et fondent la ville de Nasium qui se développera autour du sanctuaire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ DECHEZLEPRETRE Th., MENIEL Pàg., BONAVENTURE B. - Lo oppidum de Nasium a Boviolles (Meuse) : estat de las investigacions, en : Barral e alii 2007 - L'edat del Fèrre en l'arc jurassien e los sieus marges. Depauses, luòcs sagrats e territorialité a l'edat del fèrre, Actes del Modèl:XXIXe colloque del AFEAF (Bienne, 5-8 de mai 2005), , Besançon : de Premsas univesitàries de Franca-Comtat, 2007 (Anals Literaris de l'Universitat de Franca-Comtat ; Seriá "Entorn, societats e arqueologia", 11), pàg. 45-54.
- ↑ DECHEZLEPRETRE Th., MENIEL P., BONAVENTURE B. - L’oppidum de Nasium à Boviolles (Meuse) : état des recherches, dans : Barral et alii 2007 - L'âge du Fer dans l'arc jurassien et ses marges. Dépôts, lieux sacrés et territorialité à l'âge du fer, Actes du Modèl:XXIXe colloque de l’AFEAF (Bienne, 5-8 mai 2005), , Besançon : Presses universitaires de Franche-Comté, 2007 (Annales Littéraires de l'Université de Franche-Comté ; Série "Environnement, sociétés et archéologie", 11), p. 45-54.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Santa Terèsa
Fai ara doas setmanas qu’ai plus parlat aicí ni de sant ni de santa ! Una escomessa per quauqu’un qu’escriu d’efemeridas… Mai encuei, dificil de passar a costat de la santa dau jorn marcada a mon cartabèu : santa Terèsa d’Ávila.
D’aquela mistica espanhòla dau sègle XVI, conoissem subretot son estatua per lo Bernin, que la mòstra dins un extàsi ont un àngel li planta entre còr una lança d’aur amb una flama au bot, qu’aquò se vei que li balha tant de ben coma de mau, lei dos au ponch de la faire cabuçar dins un estat pas possible… E pereu lo racònte que faguet ela d’aqueles extàsis – qu’inspiret l’esculptor – e nos sembla tant desonèste coma l’estatua, ò tot plen d’autrei representacions qu’avem de la scèna, pintadas ò escaupradas. N’i a coma aicí onte l’àngel, fòrça polit mai la cara roginassa que l’òm diriá qu’es per prendre fuec, es per la traucar ; n’i a d’autres que la lança ei ben dedins. Terèsa diguet qu’arrestava pas de la tancar e de la levar, li derrabent la tripalha en passent…
Aquela operacion, qu’èra ni la promiera ni la darriera de l’esprovar, la Glèisa la sòna « transverberacion », que vòu dire que la persona es traucada de part en part, coma amb una espasa, ò que fuguèsse escotelada… L’Inquisicion espanhòla l’i veguet de signes de possession diabolica, e es tot just se Terèsa se ne’n sortet…
Jean Yves ROYER


text:
« Fūdo, le mileu humain » revirada e comentarís daus Augustin BERQUE.
‘Tencion chap d’òbra. Emai v’autres siguessetz pas un-a « sabant-a », vos fau legir un tau libre, eu es dins lu linhatge d’un « La misère du Monde » dau Bourdieu, afè lu contrarí perquè Bourdieu nasquet après.
Revire aquí lu 4eme de cuberta :
WATSUJI Tetsurō (1889-1960) es l’un daus grands noms de la filosofia dau Japon. Fūdo, son òbra granda, analisa los liams estrech dintra culturas e entorn. Lu punt de vuda dau Watsuji es nuòu. Eu tòrna de biais lu determinisme environamentau*, que considera de l’endefòra lu rapòrt demest natura e cultura, se plaça au contrarí d’un punt de vuda « ermeneutique » : ‘quò es dau dedins qu’eu ‘trapa la maniera qu’an los òmes de vivre l’entorn e coma lurs farjadís eispriman ‘queu liam.
Ne’n defòra d’aver ‘quilhat teoricament lu concept de mediança** – fūdosei – 風土性 – lu texte de Watsuji es ‘na bolada, ‘na davalada intuitiva granda dins lu biais de viure daus mitans umans, daus mandins freschilhons de la prima japonèsa d’aici las jornadas grisas de l’Euròpa occidentala, sens obludar las plenas de la China dau Nòrd, la remolhada de las nuechs a Singapor, las montanhas magrilhosas dau desert d’Arabia, las aigas plan « magras » de la Mediterranea…
* Lu determinisme es de dire per eisemple « l’estre uman es fach per minjar de tot ». La realitat es que l’uman « ‘chabet » per minjar de tot e mai que mai ‘quò qu’eu ‘trapava segond l’endrech ente se trobava.
** la mediança es l’analisa dau biais qu’an doas pertidas de nòstre estre, l’individuala mai la colectiva, de se metre de bana per nos acoblar aus autres coma a las chausas alentorn de nos, per vivre.
Vòle pas balhar un eivís dau stile :
Après ‘na tala legida comprendretz perquè lu Lemosin eisista desempuei los galés, e mai, e mai, e mai, desempuèi lu temps de las chaunas, comprendretz perquè tant Occitània, coma França, eisista pas e qu’adonc, lu Lemosin es lu Lemosin, perdequè lu Lemosin es pas dins l’Occitània, granda o p’ita, la França nimai, nonmàs un canton d’Euròpa o de la Planeta…
La revirada e los comentarís son plasents, lu libre se legís qua’iment coma un roman, lu d’una permenada. L’eime dau libre es ‘queu daus temps ente mesma los sabants avián, e prenián, lu temps per dire lu monde, l’eisplicar. Non pas come aüei o lur fau respondre de tot e de res sus l’actualitat quora lur fau pas pausar nuds dins un calendier per ganhar de la moneda. I a un aer coma dins los libres dau Reclus (>lm) o dau Lin (>lm), ben eslunhat daus pensors~pensadors~pensaires « occitans ».
- Lu sití de la mesologia (>fr)


text:
Guilhèm Rondelet
Guilhèm Rondelet, nascut lo 27 de setembre de 1507 a Montpelhièr e mòrt lo 30 de julhet de 1566 d'escorrença, foguèt un mètge e naturalista celebre per sos trabalhs suls peisses.
Filh de mercant, Rondelet entreprenguèt d'estudis dins sa vila nadala que i obtenguèt lo títol de doctor en 1537. Venguèt lo mètge personal del cardenal de Tournon e l'acompanhèt dins sos diferents viatges, en particular en Itàlia e als Païses Basses.
Recebèt la cadièra de medecina a la mòrt de Pierre Laurent a la Facultat de Medecina de Montpelhièr ont influencièt nombroses scientifics de son epòca. Participèt activament a la bastison d'un anfiteatre a la facultat de medecina mercé a Enric II de França. Aqueste anfiteatre li permiguèt de far sas demostracions de disseccion de cadavres.
Emai que publiquèsse pas d'obratge de botanica, exerciguèt dins aqueste domeni una influéncia considerabla. Encontrèt en particular Ulisse Aldrovandi e foguèt lo professor de Jean e Gaspard Bauhin, de Conrad Gessner, de Charles de l'Écluse, de Léonard Rauwolf, de Mathias de l'Obel (que li leguèt sos menuscrits), de Jacques Daléchamps, de Pierre Richer de Belleval...


text:
Maomet
Maomet,en arabi: محمّد ; mʊħɑmmæd̪ (vèrs 570[1], La Mèca - 8 de junh de 632, Medina), foguèt un cap religiós, politic e militara arabi que venguèt lo profèta major e la fondator de l'Islam.
Lei musulmans lo consideran coma lo darrier profèta dei religions monoteïstas abraamicas. Après sa mòrt, l'ensems de sei revelacions foguèt gropat per formar l'Alcoran que venguèt lo libre sacrat de l'Islam. Sa vida e lo rèsta de seis ensenhaments forman tanben d'elements importants per la fe musulmana. Acomencèt sei predicacions a partir de 610 dins la vila de La Mèca. Deguèt rapidament faciar l'ostilitat de la màger part deis elèits e dei populacions localas e s'exilar a Medina en 622. Aquel eveniment foguèt l'etapa decisiva que permetèt ai musulmans de formar una comunautat e una armada organizadas. A partir de 624, acomencèt una guèrra còntra La Mèca. Sei succès permetèron d'aumentar la popularitat de la religion novèla que foguèt pauc a pauc adaptada ai revendicacions localas. Aquò permetèt de melhorar lei relacions entre Medina e La Mèca que negocièt sa rediccion e son ocupacion per lei musulmans en genier de 630. Après aquela victòria, la fin de la vida de Maomet veguèt la fin de la definicion dei rites musulmans e l'expansion de la religion dins la màger part de la Peninsula Aràbia.
Après sa mòrt, sei companhons designèron Abu Bakr coma cap de la comunautat musulman ambé lo títol de califa.
Somari
- 1 Lei fònts istoricas disponiblas sus la vida de Maomet
- 2 La contèxte de la Peninsula Aràbia e lei premiereis annadas de Maomet
- 3 Lei premiers pas de l'Islam
- 4 La fondacion politica de l'Umma
- 5 La mòrt e la succession de Maomet
- 6 L'estatut religiós de Maomet
- 7 Ligams intèrns
- 8 Nòtas e referéncias
- 9 Bibliografia
Lei fònts istoricas disponiblas sus la vida de Maomet[modificar | modificar la font]
Leis elements biografics regardant Maomet son magerament compausats deis ensenhaments de Maomet, de recuelhs d'hadits e de tèxtes hagiografics o istorics escrichs ai sègles VIII, IX e X[2]. Lei fònts istoricas principaus son aquelei d'Ibn Isham (mòrt vèrs 823), d'Ibn S'ad (mòrt vèrs 845) e de Tabari (mòrt vèrs 923). Aquelei trabalhs son basats sus una premiera tièra de biografias de la vida de Maomet escricha per sei companhons o per leis enfants d'aquelei darrier coma Urwah ibn al-Zubayr, lo fiu dau tresen califa, Aban ibn 'Othman, o Wahb ibn Munabbih. Pasmens, la màger part d'aquelei biografias an disparegut e son desconegudas deis istorians contemporanèus. De mai, aqueleis òbras prepausan una istòria aspirant a respòndre ai questionaments religiós, politics, juridics e sociaus d'aquelei sègles. L'imatge donada de Maomet i es donc probablament deformada per d'aspècts dogmatics e leis informacions d'aquelei documents son donc generalament discutidas per leis istorians[3][4].
Aital, fins a 610, la vida de Maomet es quasi desconeguda e la màger part deis elements pertocant aqueu periòde foguèron escrichs 140 ans après sa mòrt[5]. Per la segonda partida de sa vida, lei fònts son pus nombrosas car leis ensenhaments dau Profèta, sei fachs e gèsts o seis actituds durant una batalha foguèron rapidament registrats per d'escrivans. Es aquel ensems de documents que foguèt probablament utilizat per leis autors dei sègles IX e X. Lo pus conegut foguèt la lista d'hadits reünits per Abu Bakr que son autor preferiguèt finalament cremar car crenhiá d'escriure una error. D'autreis ensems fòrça importants son aquelei dau governador Amr bin Hazm, de Jabir ibn Abdullah al-Ansari o de Abdullah ibn Abbas. Enfin, la correspondéncia de Maomet ambé de sobeirans estrangiers e quauquei documents d'autors non musulmans, especialament bizantins, se pòdon utilizar mai la datacion d'aquelei documents es mau-segura e leis informacions son generalament fòrça ostilas a Maomet[6].
La contèxte de la Peninsula Aràbia e lei premiereis annadas de Maomet[modificar | modificar la font]
Lei contèxtes politic e religiós de la Peninsula Aràbia au sègle VII[modificar | modificar la font]
Lo contèxte politic[modificar | modificar la font]
Vèrs la fin dau sègle VI, la Peninsula Aràbia èra devesida entre una tièra d'estats e de tribús independents mai o mens somés ais influéncias dei poissanças regionalas situadas a l'entorn de la region, especialament l'Empèri Bizantin, l'Empèri Sassanida e lo reiaume etiopian d'Axom. Aquela divison va èstre un dei factors dau succès de Maomet car li permetiá d'utilizar lei rivalitats localas per formar una fòrça militara. Puei, après lei premierei conquistas e l'unificacion d'un territòri pron important, lo rèsta deis estats vesins èran plus capables de s'oposar ais efectius superioras de l'armada musulmana.
Ansin, lo nòrd e lo centre foguèron una zona d'afrontament entre l'Empèri Roman e lei Pèrs fins a la signatura d'un acòrd de patz en 384. Durant aquelei conflictes, lei Romans prenguèron lo contraròtle provisòri o permanent d'una partida de Mesopotamia e de Siria. Pasmens, après la conclusion de la patz, l'interés de la region perdiguèt son interés tant per lei Romans que per lei Sassanidas e, a partir de la fin dau sègle IV, leis estructuras etaticas acomencèron de declinar au profiech d'un mòde d'organizacion basat sus la tribú dirigida per un cap elegit e un conseu format per la familha d'aqueu cap. Aqueu declin de la poissança deis administracions centralas se renforcèt au sègle VI quand s'acabèt en 502 lo periòde de patz entre Bizantins e Sassanidas.
Lo sud de la peninsula assostava de populacions diferentas dau nòrd e dau centre[7]. Sei populacions èran pus sedentàrias mai lei reiuames principaus de la region avián conegut un periòde de declin important dempuei la fin dau sègle V. Aital, la region èra donc venguda un enjòc per leis estats vesins e foguèt ocupada per leis Etiopians puei per lei Sassanidas. Lei dos periòdes d'ocupacion estrangiera foguèron brèva mai aumentèron lo caòs politic de la zona.
Lo contèxte religiós[modificar | modificar la font]
La religion de la Peninsula Aràbia au començament dau sègle VII èra compausada d'una mosaïca de religions politeïstas formant probablement tres ensems principaus au nòrd, au centre e au sud que son fòrça mau coneguts per leis istorians actuaus.
L'Alcoran permet de conoisser lo nom d'una partida dei divinitats principalas d'aquela epòca (Al Lat, Hubal, Manat, Nasr, Uzza, Wadd, Yaghuth, Yaʿuq...). Sembla tanben existir un culte dei mòrts fòrça popular entre lei populacions sedentàrias[8]. La Ka'ba de La Mèca èra un dei luòcs sacrats pus importants d'aqueu politeïsme[8] mai sembla que d'autrei bastidas similaras existiguèsson dins d'autrei vilas. Enfin, existía tanben de comunautats crestianas e jusievas.
Vèrs la fin dau sègle VI, aquela religion politeïsme deviá conoisser una crisi — au mens parcialament — en causa dei mors d'una partida de la societat de l'epòca. D'efèct, en fòra dau movement creat e animat per Maomet, divèrsei temptativas se debanèron còntra lo culte dei divinitats existent e còntra de mors jutjats tròp decadents (luxúria, alcolisme...). La principala foguèt aquela menada per lei Hanifs per remplaçar lo politeïsme arabi per un monoteïsme estrict basat sus leis ensenhaments dau profèta Abraam de la Genèsi. De mai, unei movements similars anoncièron la venguda pròcha dau « Profèta ultim » e certanei comunautats religiosas acomencèron una lucha acarnada per ganhar lo sostèn dau futur « mandador dau cèu ». Tot aquò va donc constituir un contèxte fòrça favorable a Maomet e explica en partida la rapiditat relativa de son succès.
La naissença e la jovença de Maomet[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, Maomet nasquèt vèrs 570[1] dins la vila de La Mèca au sen dau clan Hashim de la tribú Quraych[3]. A l'epòca, La Mèca aviá aprofichat lo caòs politic de la Peninsula Aràbia per venir una etapa importanta sus lei rotas comercialas entre Iemèn au sud e l'Orient Pròche au nòrd. Per aquò, la tribú Quraych aviá desvolopat divèrseis activitats comercialas e financieras (bancas, entrepaus...) e aviá segurizada una partida dei rotas de la region. Pasmens, maugrat aqueu desvolopament, la vida èra encara malaisada e la pauretat, i comprés de periòdes de famina, regardava la màger part deis abitants de la vila.
L'enfança de Maomet foguèt marcada per aquela pauretat e per la pèrda de son paire avans sa naissença e de sa maire a sièis ans. Foguèt alora reculhit per son oncle Abu Talib qu'èra lo cap dau clan Hashim. Vengut adult, acomencèt una carriera comerciala dins lei caravanas entre la Peninsula Aràbia e Siria. I intrèt au servici d'una veusa rica, Khadija, que vendriá sa frema. Lo pareu auriá uneis enfants mai solament quatre filhas subrevisquèron[3]. Aqueu maridatge li permetèt tanben d'obtenir un estatut sociau respectat dins la vila de La Mèca.
Leis annadas seguentas de sa vida son mau conegudas fins a 610 quand se debanèt lo cambiament decisiu de sa vida. D'efèct, durant aqueu periòde, prenguèt l'abitud d'anar meditar dins lei baumas dau relarg de La Mèca[9]. I entendèt una votz, atribuida per la seguida a l'àngel Gabrièl, li faire una tièra de revelacions de la paraula de Dieu e li ordonar de lei recitar au rèsta de la populacion. Après quauqueis esitacions, Maomet reüniguèt un grop d'amics per parlar d'aquelei revelacions. Lo sostèn rapid de sa frema l'encoratjèt de començar sei predicacions[3].
Lei premiers pas de l'Islam[modificar | modificar la font]
Lo començament de la predicacion de Maomet foguèt relativament malaisat en causa de l'ostilitat de l'aristocràcia e de la màger part de la populacion de La Mèca. De mai, una partida dei premiers musulmans foguèt victima de la repression dei familhas pus poderosa. Vèrs la fin deis annadas 610, la posicion de Maomat venguèt donc tant malaisada que deguèt s'exilar a Medina en 622.
Leis annadas entre 610 e 622 son mau conegudas per leis istorians. Durant aqueu periòde, lo nombre de partisans deis ensenhaments de Maomet, que se diguèron pauc a pauc musulmans, aumentèt pauc a pauc a partir dau nuclèu de sa familha e de seis amics. Pasmens, aqueu desvolopament se turtèt ais interés de l'aristocràcia e deis autoritats de La Mèca. De mai, una partida de la populacion èra ostila a seis atacas còntra lei divinitats tradicionalas. Ansin, lei fidèus desprovesits de proteccions clanicas deguèron faciar de persecucions e certanei s'exilèron en Abissinia vèrs 615. Maomet eu meteis, maugrat la proteccion de son oncle fins a sa mòrt (en 619), foguèt la victima de vexacions.
L'annada 619 foguèt lo tornant decisiu dau periòde. D'efèct, lei mòrts quasi simultanèas d'Abu Talib e de Khadidja privèron Maomet de sei sostèns principaus. D'efèct, lo cap novèu dau clan Hashim foguèt son oncle Abu Lahab qu'èra ostil ais idèas de son nebot. Pasmens, gràcias ai ligams familiaus entre elei — Maomet èra son nebot — acceptèt de li donar una proteccion provisòria. Aquela proteccion permetèt au profèta de demorar dins La Mèca per cercar un sostèn dins una autra vila. En 621, capitèt a la demanda deis abitants, una mediacion entre doas tribús dau relarg de Medina. Satisfachs, leis abitants abandonèron lo culte politeïsta tradicionau e mandèron una delagacion per l'assegurar de son sostèn e de son proteccion. Maomet e sei partisans quitèron pauc a pauc La Mèca per s'installar a Medina. La fin d'aquela partença, dicha l'Hègira, se debanèt lo 24 de setembre de 622 e marquèt lo començament dau calendièr musulman.
La fondacion politica de l'Umma[modificar | modificar la font]
La « Constitucion de Medina »[modificar | modificar la font]
Après son arribada a Medina, Maomet capitèt de venir lo cap d'un estat teocratic monoteïsta unificant divèrsei tribús sota un tipe d'organizacion novèu. Sa basa èra la formacion d'una comunautat religiosa dicha Umma gropant totei lei musulmans sensa consideracion d'origina tribala o etnica.
Dos procès permetèron d'agantar aquel objectiu. Lo premier foguèt una tièra de negociacions ambé lei tribús localas, leis abitants de Medina e lei partisans de Maomat exilat de La Mèca. Lo resultat d'aquelei negociacions es un ensems de documents dich « Constitucion de Medina » que definiguèt lei drechs e lei devers d'aquelei grops e permetèt de donar una premiera basa de lèis estructurant l'Umma. Lo segond foguèt l'adopcion per Maomet d'una partida dei rites d'autrei religions monoteïstas coma lo judaïsme (juni, preguiera de miegjorn...) e lo desvolopament de rites pròpris coma la preguiera en direccion de La Mèca e non plus de Jerusalèm. La Mèca foguèt revendicada coma lo santuari de la religion novèla en 623. Aquel òbra religiosa permetèt « d'arabizar » l'islam e aumentèt sa popularitat. Aliat au prestigi militar e diplomatic de Maomet après lei succès de seis armadas, permetèt d'espandre rapidament l'islam dins tota la peninsula.
La guèrra entre Medina e La Mèca[modificar | modificar la font]
La guèrra entre Medina e La Mèca acomencèt rapidament après l'Hègira. Sei causas principalas èran l'ostilitat entre lei doas vilas, l'ostilitat d'una partida deis elèits de La Mèca còntra Maomet e la revendicacion de la vila coma santuari per Maomet en 624. Lo conflicte se debanèt en doas etapas principalas de 624 a 628 puei en 630.
La premiera partida acomencèt amb una tièra d'atacas de Medina còntra lei caravanas de La Mèca marcadas per lei victòrias d'al-Nakhla e de Badr. Pasmens, après aqueulei succès, lei musulmans foguèron desfachs a Uhud en 625 onte Maomet foguèt bleçat e, en 626, lei tropas de La Mèca menacèron de conquistar Medina. La repression deis advèrsaris de Maomet a Medina (certanei tribús jusievas, certanei convertits « ipocritas »...) li permetèt de reorganizar sei tropas e de menar una tièra d'ofensivas victoriosas en 627 e en 628 còntra leis interés comerciaus de La Mèca situats au nòrd de Medina. En 628, de negociacions permetèron de conclure una trèva de dètz annadas. Maomet acceptèt tanben de mantenir l'important romavatge anuau de La Mèca que foguèt integrat au sen dei principaleis obligacions de l'islam. Aquò permetèt de neutralizar a cha pauc l'oposicion ai musulmans au sen de l'aristocracia de La Mèca e favorizèt finalament la conversion de sa populacion.
Ansin, la segonda partida de la guèrra en 630 aguèt una eissida totalament diferenta de la premiera. La represa dau conflicte foguèt entraïnada per un conflicte entre una tribú aliada de La Mèca e una tribú de Medina. Pasmens, aqueu còp, la màger part deis elèits de La Mèca èran plus ostilas a Maomet. De negociacions secrètas se debanèron e lei musulmans conquistèron finalament la vila sensa combat en genier de 630. La màger part de la populacion venguèt musulmana. La Ka'ba foguèt desbarassada deis estatuas dei divinitats politeïstas e venguèt un dei simbòls de l'islam.
Lei darriereis annadas de la vida de Maomet[modificar | modificar la font]
Lei darriereis annadas de la vida de Maomet foguèron caracterizadas per un important esfòrç diplomatic e militar que son objectiu èra d'espandre l'islam, per la finalizacion dei revelacions divinas acomençadas en 610 e per la definicion dau rite dau romavatge a La Mèca.
L'expansion de l'islam foguèt l'objectiu quasi unic de la diplomacia de Maomet après la presa de La Mèca. Divèrseis expedicions foguèron organizadas per convertir la Peninsula Aràbia. Lo prestigi e la poissança militara dei musulmans favorizèt una conversion generalament pacifica. Pasmens, certanei tribús assaièron de resistir entraïnant de guèrras. La principala se debanèt còntra la confederacion Hawazin sostenguda per la vila de Taif. S'acabèt per una victòria musulmana que renforcèt encara lo prestigi de Maomet. Ansin, a sa mòrt, lei musulmans contrarotlèron la màger part de la Peninsula Aràbia e tenián una armada poderosa que va permetre la conquista d'un empèri important ai sègles VII e VIII.
Au nivèu religiós, la fin de la vida de Maomet marquèt la fin de sei revelacions que foguèron registrats a partir deis annadas 630-640 per formar lo libre sacrat dei musulmans, l'Alcoran, e lei recuelhs d'hadits que forman una basa importanta de la tradicion musulmana. D'autra part, l'annada 632 veguèt Maomet realizar son premier e unic romavatge dins la vila de La Mèca e poguèt ne'n determinar lei reglas e lei rites.
La mòrt e la succession de Maomet[modificar | modificar la font]
La definicion dei rites dau romavatge de La Mèca foguèt la darriera òbra majora de Maomet. Après son retorn a Medina, foguèt rapidament victima d'una malautiá e moriguèt lo 8 de junh de 632. Foguèt enterrat dins son ostau-mosqueta de la vila. Aviá pas laissat d'instruccions per sa succession. Sei companhons designèron donc Abu Bakr per li succedir ambé lo títol de califa. Aqueu darrier capitèt de reprimir lei revòutas causadas per la mòrt dau Profèta, d'acabar la conquista de la Peninsula Aràbia e d'acomençar la redaccion de l'Alcoran gropant lei revelacions de Maomet.
L'estatut religiós de Maomet[modificar | modificar la font]
Per lei musulmans, Maomet es lo darrier dei profètas e dei messatgiers car acabèt lo cicle de revelacions dei religions abraamicas. Son ròtle es donc de restaurar la fe non corrompuda dau monoteïsme originau. De mai, la vida de Maomet (Sira) e lei tradicions basadas sus son ensenhament (Sunna) son de basas importantas de la fe musulmana.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Segon la tradicion musulmana, Maomet nasquèt lo 20 d'aost de 570.
- ↑ Se fau notar que l'Alcoran parle solament quatre còps de Maomet e lo libre sacrat de l'Islam tèn donc gaire d'informacions biografics sus la vida dau Profèta.
- ↑ 3,0, 3,1, 3,2 et 3,3 (fr) Mathieu Tillier e Thierry Bianquis, De Muhammad à l'assassinat de 'Alî, in Thierry Bianquis, Pierre Guichard e Mathieu Tillier (dir.), Les débuts du monde musulman, VIIe ‑ Xe siècle. De Muhammad aux dynasties autonomes, Edicion P.U.F./Nouvelle Clio (2012), p. 79.
- ↑ (fr) François Déroche, article « Mahomet », in Mohammed Ali Amir-Moezzi (dir.), Dictionnaire du Coran, Edicion Robert Laffont (2007), pp. 512-516.
- ↑ (fr) Maxime Rodinson, Mahomet, Essais, Edicion Seuil, 1994, p. 67.
- ↑ (en) Walter Emil Kaegi, Jr., "Initial Byzantine Reactions to the Arab Conquest", Church History, Vol. 38, No. 2 (Jun. 1969), p. 139-149.
- ↑ Per exemple, lei lengas dau nòrd e dau sud de la peninsula èra diferentas.
- ↑ 8,0 et 8,1 (fr) Laurent Chabry e Annie Chabry, Identités et stratégies politiques dans le monde arabo-musulman, Edicion L'Harmattan (2001), p. 32-33.
- ↑ Aquelei baumas assostavan ja la comunautat deis ascètas hunafa de tendància monoteïsta.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Roger Arnaldez, Mahomet, Seghers,
- (fr) Maxime Rodinson, Mahomet, Seuil,
- (fr) Ibn Hicham (trad. Wahib Attalah), La biographie du Prophète Mahomet, Fayard,
- (fr) Ibn Ishaq (trad. Abdurrahmân Badawî), Muhammad, Al Bouraq,
- (fr) Henri Pirenne, Mahomet et Charlemagne, PUF,
- (fr) Tabari (trad. Herman Zotenberg), La chronique, Histoire des prophètes et des rois, vol. I « De Salomon à la chute des Sassanides », Actes-Sud/Sindbad,
- (fr) Tabari (trad. Herman Zotenberg), La chronique, Histoire des prophètes et des rois, vol. II « Mohammed, sceau des prophètes », Actes-Sud/Sindbad,


text:
Dimècres, 25.4.2018 03h00
Pleroma es un malhum social que sembla Twitter per çò que tòca son foncionament. Ten per motor lo protocòl liure e normalizat ActivityPub. L’utilizacion d’aquel estandard permet d’interconnexion amb d’autres malhums socials coma Mastodon que vos parlèri fa un moment. La diferéncia de Pleroma es d’èsser pichon e de requerir pauc as resorgas informaticas. Son interfàcia es tanben minimalista. Agachèri l’estructura d’aquel projècte liure e vegèri que caliá pas que traduire mens de 100 linhas de còdi per l’aver en occitan. Per jòc me notèri lo temps passat a traduire. Una minuta per me marcar a la forga logiciala, cap de ligam de clicar per validar l’inscripcion. Puèi 19 minutas per traduire lo fichièr e prepausar las modificacions. Un jorn aprèp lo desvolopaire validèt l’apondon de l’occitan.
Doncas vesètz, 20 minutas per aver un malhum social en occitan.
Personalament, e mai pensi pas d’utilizar Pleroma estant que soi marcat sus Mastodon, soi fòrça content de poder donar de visibilitat a la lenga en tot bèl just 20 minutas.
Ara un pauc mai d’informacions tocant aqueste malhum social. Pleroma es construit per que lo monde lo pòsque installar sus de maquinas paucas potentas coma un micro-ordenador Raspberry Pi o un servidor alogat a unes 2 èuros per mes. L’idèa es de crear una instància per pauc de monde, estant que’l malhum es federat aquò empacha pas la comunicacion entre instàncias, a l’imatge dels corrièls. Tòrni prene ma comparason de l’article de Mastodon: cada instància es gerida coma un país petit. L’administracion es lo president o lo rei, causís las règlas de son instància, los tèmas màgers, las lengas de comunicacion. En causir vòstra instància, causissètz tanben vòstre vesins dirèctes. Avètz la possibilitat de far veire los estatuts publics del monde de vòstra instància. S’apèlan los estatuts locals. Segon lo tèma o la mentalitat d’aquesta los messatges auràn pas la meteissa sabor. Coma sovent podètz apondre de gens a vòstra lista d’abonament. Eles pòdon vos sègre per recebre vòstres estatuts, mas gardatz l’opcion de los bloca per veire pas lor interaccions. Un site web es disponible per vos ajudar a causir vòstre niu numeric: https://joinmastodon.org/
Un còp marcat e albergat endacòm podètz siá utilizar dirèctament l’interfàcia web, es a dire lo site web, que serà tot en occitan se vòstre navegador declaratz que lo parlatz, siá passar per una aplicacion. Totas las aplicacions creadas per Mastodon pòdon foncionar amb Pleroma estant qu’es lo meteis protocòl. Avètz aquí tota una lista: https://github.com/tootsuite/documentation/blob/master/Using-Mastodon/Apps.md
La comunitat sembla de preferir lo client Tusky. Es a èsser traduch en occitan, se passatz per una aplicacion, cal que siasque disponibla en occitan tanben. Mas se l’aplicacion que vos agrada mai es sonque en anglés o francés vos empacha pas d’escriure en lenga nòstra.
Un apondon :
Tusky a sortit una novèla version dimenge que pòrta l'occitan dedins :)
Lo desvolopaire diguèt qu'aviá pas jamai entendut parlar d'aquela lenga, li avèm donat l'occasion de la conéisser :)
Adiu,
me songe pas l'utilisar, que sei desjà sus Mastodon - CCCCXXVIII - mas tene a dire marces aquí per lu teu trabalh de revirada dau logiciau.
JP


text:
Patmos
Patmos es una illa grèga de Dodecanès, al sud-èst de la mar Egèa, al sud de Samos, a l'oèst de Lipsi e al nòrd-oèst de Leros. L'illa a la forma de tres illas del nòrd al sud, la mai granda al nòrd, e son unidas per dos istmes. La capitala es Patmos o Chora dins l'illa centrala, prèp de son pòrt Skala.
A l'epòca classica, la ciutat de Patmos èra dins la partida nòrd de l'illa e la partida sud forma lo cap Amazonium.
Dins aquela illa foguèt faidit Sant Joan a la fin del reilme de Domician (96) e aquí compausèt l'Apocalipsi. Una cauna de l'illa es lo luòc supausat ont recebèt sas revelacions.
Dins l'illa i a fòrça convents e glèisas e las rèstas d'un ancian castèl.
Possession de Ròdes foguèt romana e bizantina, e i passèron los cavalièrs de Sant Joan de Jerusalèm (aprèp de Ròdes) vèrs 1310 e los otomans en 1533. En 1912 foguèt ocupada pels italians e enclusida al Dodecanès e en 1948 venguèt grèga.


text:
Galba
Galba (24 de decembre de 3 avC - 15 de genier de 69) foguèt lo seisen emperare de l'Empèri Roman e lo premier de l'Annada dei Quatre Emperaires. Reinèt dau 8 de junh de 68 au 15 de genier de 69. Succediguèt a Neron après una revòuta e lo suicidi de l'emperaire e foguèt remplaçat per Oton après son assassinat.
Durant son rèine, assaièt de restaurar lei finanças de l'Empèri. Pasmens, aquò entraïnèt una tièra de mesuras impopularas e perilhósas coma lo refús de pagar una prima ai soudats de la garda pretoriana qu'avián sostengut sa nominacion. Ansin, lo generau Oton poguèt organizar un complòt a son profiech amb aquelei soudats e assassinar Galba.


text:
París, gara de Montparnassa, lu ‘vendre 31 d’octòbre de 2014, l’apres mieijorn.
Aprofechant d’una pausa a la gara, la Anna Labecqua prenguet lu temps de far un pitit triatge dins la liassa daus bilhets dins son cabàs, que los per l’Englaterra se poden gietar aura que ‘la es tornada. ‘Na setmana de vacança, vacanças de bana coma un pauc de trabalh per los tres darniers jorns, un colloquí sus la dialectologia de la feminitat dins la linga latina aplicada a la terminologia de las aisidas numericas. Emai ‘la aimasse son trabalh, la Anna fai la professosa de latin desempuei bentòst vint ans dins un collegi de La Rochela, los colloquís annuaus son ‘na bufada benvenguda, ‘na respiracion bona dins un mestier pas totjorn aisat de menar. Ujan, l’Englaterra, antan la Sueda, dueinan beleu l’Italia o la Catalonha, nonmas d’i pensar, Anna soriguet.
‘Vant de ‘chabar de triar e gietar, ‘la s’avieset de conservar lu darnier bon bilhet e ‘la ‘gaitet atentivament ‘na darnièra vetz los orarís de marcats dessus :
París Montparnassa | 16:12 | > La Rochela | 19:26 |
La pendula de la gara marcava las quatr’ oras manca un quart. Anna prenguet un càfe e gaitet la gent anar e venir dins ‘quel ala de veire e de ciment, vertadier imne a la modernitat e a la vitessa, coma ‘na granda part d’aqueu quartier parisien. I a de la gent per iò desfendra, la Anna fai màs profitar de la modernitat dau temps present, sens se pausar mai de question qu’aquò.
París es totjorn a la festa dès qu’un brejon de solelh suert daus ciaus gris. L’aër es doç en ‘quela fin de vacanças per los escoliers e los professesors, un grand congiers de Tots-Sents per los autres. Quauquas personas mascaradas jugan a espaurrir los viatjors, sens tròp ne’n far per pas far sonjar aus banturles pinturlurats que fagueten los meschaënts un pauc pertot dins lu païs, sens tròp ne’n far mai que tot perque i a daus sodarts que se permenavan ne’n long e ne’n large tras los quais, los trens, dins totas las peças d’aquela granda gara, au mitan dau monde.
Lu naut parlor, anonçet lu tren en son quai. Anna se botget vers lu quai balhat, aürosa qu’eu siguesse pas tardier coma mai d’un còp.
‘Na vetz trobat lu limerò, ‘la se sietet a la sòa plaça e pauset sos afars : ‘na botelha d’aiga que lu medecin li diguet de beure reguliarament, un magasine per tuar lu temps emai tres oras siguessen vista coladas. De tot biais, ‘la aima pas desranjar la gent dins lu vagon.
Lu tren pertet a l’ora de París e arribet a l’ora anonçada, dietz e nou oras vint e sieis a La Rochela.
Anna suertet de la gara la nuech tombada e dins daus ciaus pauc nuagòs. la luna chabròla. ‘Quò sent pas d’enquera las aigas dau mes mòrt.
‘La passet los taxis, las veituras maugaradas un pauc pertot, ‘la fai ‘tencion mai sa valisa e son cabàs aus ciclistes pauc esclairats que semblan pas la veire.
Anna engulhet son pas dins de las ruas que ‘la coneis be. ‘La sap ente ‘la vai. Las vint oras sonavan dins ‘queu quartier de la gara que la Anna composet lu code de l’ostelaria ente ‘la comptava passar la nuech. ‘La montet l’eschalier, trobet son limerò de chambra e ‘na vetz de mai, ‘la deguet compausar lu code per dubrir. Aquí maitot la modernitat prenguet ‘na plaça granda.
La pòrta uberta, Anna transiguet, daissant tombar son cabàs dins la chambra:
– De que que tu fases aquí ?
– Sabe tot.
– Mas, mas, ma…
– Iò sabe Anna.
– Mas, de que que tu sabes ?
Diguet ela apres ‘chabar d’intrar, barrant la pòrta e s’aprochant dau liech.
– I a ‘na chausa que tu sabes ?
– L’aprenguí i a gaire. Sabe tot sus ta dobla vista, Anna.
– Te defende de jutjar, tu ses mauplaç…
Anna ‘guet pas lu leser de ‘chabar sa frasa que doas mans gantadas la trapeten a la gòrja, sens voler l’estranglar beleu, nonmas l’estorbar coma per li far paur.
– Nos fau parlar Anna.
– Per dire que, aura. Emai eipliquesse dau mielh possible, crese pas qu’aguesses las qualitats per escotar e comprener.
‘La passet ‘na man sus sa gòrja :
– Me faguetes mau.
– Tu voles beure un pauc d’aiga ?
– V-òc-es, vole be que tu me balhesses beure.
– Veiquí ‘na botelha. ‘Tend te, dòste lu chapeu, ai pas de veire.
La Anna portet la botelha a sas pòtas, leva la testa e còp-sec, ‘la torna un còp de mai se racliar la gòrja.
– Grà !
L’aimariá poschar, mas ‘la pòt pas. La vira sus ela mesma.
– Graaaaà !
Anna es plejada, ‘la se ten los bedeus. ‘La vira e vira, se força per poschar mas ‘quò ven pas. ‘La es apres s’estranglar.
– Raaaà !
L’Anna porta sas mans a sa gòrja, se desmena. Res i fai. ‘La vira, ‘la vira, tenta de se frapar dins l’eschina. Res i fai. ‘La se sent mau.
– Graaà !
Dins son malur, los uelhs plen de larmas, ‘la vei la persona se’n anar e la pòrta sur ela se barrar d’un « clau » sec e fred.
Anna contunhet de se racliar la gòrja sens ‘ribar a res. ‘La avalet quauquares de biais e ‘la ‘ribet pas jamai a ‘crupir. ‘Quò l’estovava.
Anna, ‘vant de morir estofada, s’esvedelet ne’n se crochetant au drap dau dessus dau liech.
La pòrta se tornet dubrir quauquas minutas apres, ‘na persona entret discretament, sens vertadierament prestar ‘tencion a la mòrta esvedelada au mitan de la chambra. Daus pas ‘ribavan dau colidor e erián apres se ‘prueimar de la pòrta de la chambra, los rais sos la pòrta dessenhavan lur ombra sus la moqueta. Quauq’un eriá apres manhiar la ponhada de la pòrta.
~930 mòts sus los 50 000 damandats
(35000 sirán ‘na reüssita de mon punt de vuda)
_____
- Lu site dau NaNoWriMo (>en)
- Le site pour les
francofones, phranquophones, pardon, les francophones (>fr)


text:
Posts Tagged ‘Arièja’
La Boisha
Posted in Pàmias, tagged Arièja, cauna, La Boisha, riu on decembre 19, 2013| Leave a Comment »
Las aglas del castèl de Lordat
Posted in Pàmias, tagged agla, Arièja, castèl, Lordat on decembre 19, 2013| Leave a Comment »
A 956 mètres d’altitud, quilhat sus un puèg rocos dominant la val d’ Arièja; lo castèl de Lordat aculhis 35 ausèls rapinhaires. Los ausèls mai importants son : un falcon pelegrin, un voltor, un milan reial, un milan negre, una agla reiala …
Es a Lordat, en Arièja, entre Foish e la Vila d’ Ax.
Vitalis
Los canals
Posted in Pàmias, tagged Arièja, canal, Pàmias on Novembre 27, 2009| 7 Comments »
Lo centre de la vila es enrodat de canalets. Son de canals derivats del riu Arièja : autres còps, servissián per defendre la ciutat, puèi per portar d’aiga als molins, e als talhièrs dels tinturièrs (los que tintavan los teissuts) e dels blanquièrs o afachaires (èran los que transformavan las pèls de bèstias en cuèr). Per anar al centre vila, cal totjorn passar un pont (son de pontets : lo canal fa pas que qualques mètres de larg).
Dins l’aiga del canal, i a de peisses, de troitas. Cada dimècres, los mainatges an lo dreit de pescar.


text:
Dynastie de La Rocheguyon.
I Gui I seigneur de La Rocheguyon. Vers 1200.
1 enfant:
- Jean seigneur de La Rocheguyon. cf: dessous.
II Jean seigneur de La Rocheguyon.
épouse: Marguerite fille de Jean seigneur de Mez. cf: Dynastie Clément.
2 enfants:
- Gui II seigneur de La Rocheguyon. cf: dessous.
- Robert.
épouse: Jeanne de Fontenay dame de Vaux.
1 enfant:
- Marguerite dame de Mello.
épouse: Jean I seigneur d'Offemont, mort en 1352. cf: Dynastie de Clermont.
III Gui II seigneur de La Rocheguyon.
1 enfant:
- Gui III seigneur de La Rocheguyon. cf: dessous.
IV Gui III seigneur de La Rocheguyon.
5 enfants:
- Gui IV seigneur de La Rocheguyon. cf: dessous.
- Guillaume chanoine.
- Colart mort en 1345.
- Guillaume chanoine, mort en 1345.
- Philippe seigneur de Vaux.
épouse: Marguerite fille de Bouchard seigneur d'Attichy. cf: Dynastie de Montmorency.
4 enfants:
- Béatrix dame de Vaux.
épouse: Pierre seigneur de Tournebu.
- Marie empoisonnée.
- Idoine empoisonnée.
- Jeanne dame de Vaux.
épouse: Jean de Chambly.
Gui V seigneur de La Rocheguyon, mort en 1411. cf: Dynastie de La Rocheguyon.
V Gui IV seigneur de La Rocheguyon.
épouse: Jeanne La Jeune vicomtesse de Roncheville fille de Robert VII baron de Briquebec. cf: Dynastie Bertrand.
2 enfants:
- Gui V seigneur de La Rocheguyon. cf: dessous.
- Jeanne.
épouse: Mathieu de Trie seigneur de Sérifontaine.
VI Gui V seigneur de La Rocheguyon et vicomte de Roncheville, mort le 07/11/1411. Vers 1370-07/11/1411 grand pannetier de France.
épouse: Jeanne dame de Vaux fille de Philippe seigneur de Vaux. cf: Dynastie de La Rocheguyon.
4 enfants:
- Gui VI seigneur de La Rocheguyon. cf: dessous.
- Jacques.
- Philippe.
- Guillemette.
épouse le 18/06/1403: Jean Martel seigneur de Bacqueville.
VII Gui VI seigneur de La Rocheguyon et vicomte de Roncheville, tué le 25/10/1415 (à Azincourt).
épouse: Perrette fille de Jean seigneur de La Rivière.
4 enfants:
- Gui VII seigneur de La Rocheguyon. cf: dessous.
- Charles.
- Marguerite.
épouse le 18/05/1439: Jean IV seigneur de Saint-Dizier, mort en 1460. cf: Dynastie de Vergy.
- Catherine.
VIII Gui VII seigneur de La Rocheguyon et vicomte de Roncheville.
épouse: Catherine fille de Lancelot Turpin seigneur de Crissé.
1 enfant:
- Marie dame de La Rocheguyon.
épouse en 1460: Michel seigneur d'Estouteville.
en : Bertin seigneur de La Houlette. cf: Dynastie de Silly.
Liste alphabétique.
Les possessions.
Page d'accueil.


text:
Raffaello Sanzio
Raffaello Sanzio, pus conegut coma Rafèl (Raffaello), (nascut lo 6 d'abril de 1483 a Urbin — mòrt lo 6 d'abril de 1520 a Roma[1]) foguèt un pintre e arquitècte italian de la Renaissença. Es tanben nomenat Raffaello Santi, Raffaello da Urbino, Raffaello Sanzio da Urbino.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Rafèl, pintre italian de la Nauta Renaissença, èra lo filh del pintre Giovanni Santi, pintre e poèta oficial de la cort de Frederic III de Montefeltro, un dels princes pus celèbres e protector de las arts de la Renaissença en Itàlia. Urbin èra d'aquel temps un fogal artistic reputat a l’alba del sègle XVI. Rafèl poguèt recebre, pel primièr còp, l'influéncia de Melozzo da Forlì, que se pòt véser dins sas òbras.
Dins la vida de Rafèl se pòt destriar tres periòdes.
Jovença e formacion[modificar | modificar la font]
Lo periòde que va de sa naissença a son despart per Florença en 1504, es lo periòde de formacion, a Urbin ont nasquèt en 1483, puèi a Perosa ont trabalhèt dins lo talhièr del pintre pus celèbre de l'epòca, Pietro Vannucci, mai conegut coma Perugino.
- Son paire, Giovanni Santi, pintre amb una consideracion a la cort del duc d’Urbin, Frederic III de Montefeltro, foguèt son primièr mèstre, mas defuntèt en 1494, tres ans aprèp la seuna femna. Rafèl, qu'aviá solament onze ans, venguèt orfanèl. Aprèp l'ensenhament de mai d'un pintre, daissèt sa vila e foguèt estudiar a Perosa en Ómbria amb lo Perugino. Aquel venguèron a s'imitar l'un a l'autre. Los dos s'endevenguèron fòrça plan e Lo Perugino demorèt un grand amic de Rafèl.
- Dès 1500, a detz-e-sèt ans, comencèt de s’afirmar coma magister. Èra pas mai disciple d’un autre mèstre, mas mèstre el meteis. Aquò li donèt drech d'aver un talhièr, d'assistents e de disciples. Pintèt lo retaule « lo coronament del benuròs Nicolau de Tolentino » per la glèisa de Sant'Agostino de Città di Castello, un quadre qu'executèt amb l'ajuda d'Evangelista da Pian di Meleto, ancian assistent de son paire.
- Son primièr cap d'òbra pòt èsser datat de l'an 1504 — La Nòça de la Verge — un quadre que faguèt abans de daissar Perosa, quand èra pas encara dins lo talhièr del Perugino, en pintant lo meteis subjècte que son mèstre, per que se comparèsson sos meritis.
A Florença[modificar | modificar la font]
Annadit de vint-e-un ans, quitèt Perosa per Florença. Es la segonda part de sa vida, lo periòde florentin.
- Lo 1èr d'octobre de 1504, Giovanna Felicita Feltria della Rovere, femna del duc d'Urbin, mandèt a Pier Soderini, gonfalonièr de la Republica de Florença, una carta de recomandacion per que Rafèl recebèsse à Florença las comandas que son engenh meritava.
- La Republica Florentina rampelèt Miquèl Àngel (1475-1564) e Leonardo da Vinci (1452-1519). Rafèl gausiguèt de l’influéncia d'aqueles dos grands mèstres, qu'acabèron sa formacion. Leonardo da Vinci lo recebèt dins son talhièr. Descobriguèt los caps d'òbra de la Renaissença florentina. Faguèt una tièra de Verges e de Madònas : la Verge dins la prada (1506), la Verge del cardinat (1507), la Bèla Jardinièra (1507) e tanben La Dama de l'Unicòrn.
- Lo periòde florentin de Rafèl, que durèt quatre ans, es lo segond de sa vida. Atal coma pintre independent, contunhèt d’estudiar los metòdes d’autres grands mèstres, coma Leonardo da Vinci, Miquèl Àngel o Fra Bartolomeo.
- Quitèt Florença en 1508 per Roma jos l'apèl de Papa Juli II. Atal començèt la tresena partida de sa vida, lo periòde roman.
A Roma[modificar | modificar la font]
A Vatican, foguèt encargat de la decoracion de las salas del palais de Juli II.
- I encontrèt l'amor de sa vida, La Fornarina, escaissada atal perque èra la filha d’un fornièr; demorèron amants durant tota sas vidas. Femna fòrça bèla, foguèt fòrça cortejada, çò qu'inquietèt Rafèl, perque gelós, interrompèt mai d'un còp son trabalh per la retrobar.
- En 1513 defuntèt lo papa. Jos son successor Leon X — un Medici — Rafèl vegèt aumentar sas responsabilitats e son influéncia. En 1514, lo papa li confisèt lo talhièr de construccion de la basilica de Sant Pèire aprèp la mòrt de Bramante e los escavaments dels antics a Roma. Aquel darrièr periòde de sa vida se caracterizèt per una activitat intensa, qu'amb la malària e mai d'una crisi de fèbre, aguèt rason de sa santat ja fragila. Aital es que se defuntèt a Roma en 1520 a l'atge de trenta sèt ans solament, après aver acabar son cap d'òbra absolut, La Transfiguracion (1517-1520), resumit de tota son òbra.
- En son onor, s'organizèt de funeralhas fastuosas. Rafèl jai al Panteon de Roma.
Succès[modificar | modificar la font]
Rafèl, longtemps considerat coma lo pus grand pintre que jamai existiguèt, es uèi encara considerat coma l'artista per lo qual la pintura trobèt una expression acabada. Aquel mite de Rafèl nasquèt de son vivent, e sa mòrt aboriva, ponch final d'una activitat caracterizada per la precocitat, li balhèt una amplor singulara.
En 1550, dins Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori, Giorgio Vasari, trenta ans aprèp la mòrt de Rafèl, dins sa biografia atribuiguèt a la volontat divina la naissença de l'artista:
« Se vegèt clarament dins la persona, tan excellenta coma graciosa, de Rafèl a tal ponch que lo Cèl qualques còps se pòt mostrar generós e benvolent, en metent – o per dire melhor– en depausant e amontairant en un sol individú las riquesas infinidas o los tresaurs de sas gràcias innombrablas, que son de dons rars qu'el distribuís ça que la qualques còps, e pasmens a de personas diferentas. »
Son art fach de mesura, de gràcia e d'armonia influencièt prigondament la pintura occidentala fins al sègle XIX.
Casanova diguèt que « pas cap de pintre superèt Rafèl dins la belesa de las caras. » Delacroix afirmèt que lo simple nom de Rafèl « remembra a l'esperit tot çò qu'i a de pus naut dins la pintura ». Atal coma Ingres que vodèt un culte vertadièr per Rafèl, tan dins son estil dominat par un grafisme prèp del mèstre de la Renaissença coma d'omenatges recurrents dins son òbra.
Aprèp tres sègles, la glòria de Rafèl s'estompèt amb la dintrada en scèna de tendéncias criticas e artisticas novèlas, representadas en particular per los impressionistas e los fauves.
Tecnica[modificar | modificar la font]
Son originalitat[modificar | modificar la font]
L'estil de Rafèl se caracteriza per una utilizacion pro egala del dessenh e de la color, car contràriament a fòrça pintres, daissèt pas un dominar l'autre: foguèt tan precís dins lo trach coma dins la reparticion de las tintas. Aquò es lo resultat de son biais de trabalhar: imitar los artistas de son epòca e de sos davancièrs en causissent çò que li poiriá èsser util.
Sas influéncias[modificar | modificar la font]
Tornèt prendre atal la doçor dels modèls de son mèstre lo Perugino e innovèt en i apondent un modelat dels còrs pus prèp d'aquel de Miquèl Àngel. Rafèl utilizèt de vegadas l'esfumat, inventat per Leonardo da Vinci (tecnica qu'estompa los contorns) e gaireben exclusivament dins las telas de son periòde florentin (entre 1504 e 1508).
- Influéncia del Perugino
-
Lo Perugino - Remesa de las claus a Sant Pèire (1481)
Fresca, 335 x 550 cm, Capèla Sixtina, Roma
-
Lo Perugino - La Nòça de la Verge (entre 1500 e 1504)
Musèu de las Bèlas Arts de Can
-
Rafèl – La Nòça de la Verge (1504)
Òli sus panèl 170 × 118 cm
Pinacotèca de Brera, Milan
- Influéncia de Leonardo da Vinci
-
Leonardo da Vinci – Verge amb l’enfant, 1478
Alte Pinakothek, Munic
-
Leonardo da Vinci - Verge amb l’enfant, 1490-1491
Ermitatge, Sant Petersborg
-
Rafèl - Madòna dels ulhets, 1506-1507
National Gallery, Londres
-
-
Leonardo da Vinci – Madòna Benois, c.1478
Òli sus fusta transpausada sus tela, 49,5 × 31,8 cm
Ermitatge, Sant Petersborg
-
Rafèl - Madòna del Grand Duc, 1504-1505
Òli sus fusta, 84 x 55 cm
Palais Pitti, Florença
- Influéncia de Miquèl Àngel
-
Miquèl Àngel - Madòna de Brujas, 1504
Escultura
Glèisa de Nòstra Dama - Brujas
-
Rafèl - Verge del cardinat, 1505-1506
Tempera sus fusta, 107 x 77 cm
Galariá dels Oficis, Florença
-
Principalas òbras de Rafèl[modificar | modificar la font]
- Sant Jiròni castigant las Sabinas erètjas (1503), 25,7 x 41,9 cm, North Carolina Museum of Art, Raleigh.
- La Nòça de la Verge (1504), 174 x 121 cm, Pinacoteca di Brera, Milan.
- Verge amb l'Enfant coronada pels sants (vers 1504), 172,4 x 172,4 cm, Metropolitan Museum of Art, Nòva York.
- Las Tres Gràcias (1504-1505), 17 x 17 cm, Musèu Condé, Chantilly
- Sant Jòrdi combatent lo Dragon (1504-1505), 28,5 x 21,5 cm, National Gallery of Art, Washington D.C.
- La Madòna dicha de l'Ostal d'Orleans (1506), 29 x 21 cm, Musèu Condé, Chantilly.
- La Santa Familha (1505-1506), Musèu de l'Ermitatge, Sant Petersborg.
- La Dama de l'Unicòrn (vèrs 1506-1506), 65 x 51 cm, Galleria Borghese, Roma.
- La Madòna del bèlvéser (o Verge de la pradal, Madonna del prato en italian) (1506), òli sus tela de 113 cm x 88 cm, Kunsthistorisches Museum, Viena
- Madòna dels ulhets (v. 1506-1507), 29 x 23 cm, National Gallery de Londres[2].
- Santa Catarina d'Alexàndria (vèrs 1507-1508), 71 x 56 cm, National Gallery, Londres.
- La Verge, lo Crist e Sant Joan Baptista, dich la Bèla Jardinièra (1507-1508), 122 x 80 cm, Musèu del Lovre, París.
- La Madòna de Loreto (vèrs 1509), 120 x 90 cm, Musée Condé, Chantilly.
- Alba Madonna (vèrs 1510), diamètre : 94,5 cm, National Gallery of Art, Washington D.C.
- L'Escòla d'Atenas (1510-1511), fresca d'environ 10,55 m de largor, Palazzo Vaticano, Roma.
- La Madòna de Sant Sixt (vèrs 1513), 265 x 196 cm, Staatliche Museen, Drèsda. Dins la partida inferiora d'aquel retaule, son los celèbres angelòts somiaires (putti).
- La Verge de la cadièra (Madonna della seggiola) (1513-1516), tondo de 71 cm, Galeria Palatina, Palazzo Pitti, Florença
- L'Encendi del Borg (1514), fresca d'environ 10,60 m de largor, Musèus del Vatican, Roma.
- Retrait de Baldassare Castiglione (vèrs 1514-1515), musèu del Lovre, París.
- Cartons de las tapissariás de la Capèla Sixtina, comanda de Leon X (1515), Victoria and Albert Museum, Londres.
- La Madòna del Grand Duc (vèrs 1505), Galleria Palatina, Palazzo Pitti, Florença
- Lo Jutjament de Paris, gravat per Marcantonio Raimondi.
- Bindo Altoviti (vèrs 1515), 60 x 44 cm, National Gallery of Art, Washington D.C.
- Donna Velata (vèrs 1514-1515), 85 x 64 cm, Galleria Palatina, Florença. Retrait d'una femna velada que son agach e son actitud retipan a La Gioconda[3].
- La Transfiguracion (1518-1520), 405 x 278 cm, Musèus del Vatican, Roma. Darrièra òbra de Rafèl, foguèt acabada qualques jorns abans sa mòrt.
- Retrait de Laurenç de Medici, duc d'Urbin de tres quarts en pè, tenent una boita d'aur, (1492-1519), òli sus tela, 97 x 79 cm. Apartenguèt a la colleccion del segond Lord Northwick (1770-1859) e expausada a Thirlestaine House a Cheltenham. Es un dels cinc retraits sus tela, de preferéncia a los sus panèls, pintats per Rafèl. De 1908 a 1971, aquel quadre foguèt atribuit a Sebastiano del Piombo (Venècia 1485 - Roma 1547).
Exposicions[modificar | modificar la font]
- Una centena d'òbras expausadas a la National Gallery de Londres, (2004).
- « Raphaël et son temps » Lilla (estiu de 2003)
- « Raphaël, grâce et beauté », Palais du Luxembourg, París, (2002).
- « Raphaël » J. Paul Getty Museum, Los Angeles (d'octobre de 2000 a genièr de 2001).
- « Raphaël et son cercle », al Musée Condé, Chantilly, (1997).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Helene Bouquet, Raphaël, l'homme de génie, Edition Benevent, 2008.
- Raphaël et Baldassare Castiglione, La Lettre à Léon X, édition établie par F.P. Di Teodoro, avant-propos de F. Choay, traduit de l’italien par Françoise Choay et Michel Paoli, Paris et Besançon, Les Éditions de l’Imprimeur, 2005.
- Daniel Arasse, Christophe Castandet et Stéphane Guégan, Les Visions de Raphaël, Éditions Liana Levi, Paris, 2004.
- Dominique Cordelier et Bernadette Py, Raphaël, son atelier, ses copistes, en collaboration avec le Musée du Louvre et le département des arts graphiques du Musée d'Orsay, Éditions Réunion des musées nationaux, Paris, 1992.
- Henri Focillon, Raphaël, Éditions Presses Pocket, préface de Pierre Rosenberg, Paris, 1990.
- Paul Joannides, Raphaël et son temps, aux Éditions Réunion des musées nationaux, 2002.
- Konrad Oberhubuer, Raphaël, Éditions du Regard, Paris, 1999.
- Nello Ponente, Raphaël, Flammarion, Paris, 1990.
- Christof Thoenes, Raphaël, Édition Taschen, Paris, 2005.
- Giorgio Vasari, Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes, volume 5, Raphaël, Léonard et Giorgione, Édition Berger-Levrault, Paris, 1983.
- Johann David Passavant, Raphaël d'Urbin et son père Giovanni Santi (1839)
Qualques autras òbras de Rafèl[modificar | modificar la font]
-
-
Jovent amb la poma, (1505)
-
-
Cardenal Tommaso Inghirami (1515-1516)
-
-
-
Verge amb l'Enfant (v. 1507)
-
Lo Crist (1507
-
Retrait d'Agnolo Doni, (1506), Galerie Palatine (Palais Pitti), Florença
-
Retrait de Maddalena Doni, (1506), (Palais Pitti), Florença
-
Retrait d'una dama (1507)
-
-
La Deposicion de la crotz (1507)
-
-
Sant Jòrdi combatent lo dragon (1505)
-
-
Trionf de Galatèa
Fresca de la Villà Farnese (1511)
-
Trionf de Galatèa (detalh)
Fresca de la Villà Farnese (1511)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las datas de naissença e de mòrt de Rafèl son indicadas dins lo calendièr gregorian. Equivaléncia de las datas dins lo calendièr julian, en usatge fins a 1582 en Itàlia: lo 28 de març de 1483 e lo 27 de març de 1520.
- ↑ La Madòna dels ulhets foguèt venduda en 2004 a la National Gallery pel duc de Northumberland per 22 milions de liuras esterlinas.
- ↑ Segon Vasari, lo modèl seriá la femna que Rafèl aimèt fins a sa mòrt.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Raphaël ou la quête de la grâce per Lorenzo Pericolo, Mèstre de conferéncia a l'Universitat de Rennes II-Nauta Bretanha.
- (en) Raphaël dins Artcyclopedia


text:
Destral
Una destral (var. destrau, pigassa, piòla, manaira), es un esplech format d'una lama de metal (d'acièr mai sovent) estacada a un margue de fusta. Es mai sovent utilizada per copar de fusta, mas foguèt tanben emplegada coma arma. Los pompièrs l'utilizan se cal per dubrir de pòrtas.
Origina[modificar | modificar la font]
Las traças mai ancianas de destrals se trapèron en Africa e lor edat es evaluat a 1,6 milion d'ans.[1].
De descobèrtas en Espanha donèron una edat mai anciana per las primièras destrals europèas e foguèron datadas del Pleistocèn superior entre 760 000 e 900 000 ans[2].
Las primièras destrals èran formadas d'una pèira talhada inserida entre doas pòstes de fusta ambedoas serradas e ligadas amb un còrda. Las mai recentas son formadas d'una lama traucada ont passa lo margue.
Arma[modificar | modificar la font]
La destral es tanben utilizada coma arma de combat de prèp. Mai dificila de gaubejar qu'una espasa per encausa de son pes e de la manca d'equilibri (l'espasa essent equilibrada per son pomèl), la destral permet pasmens de tustar mai poderosament.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) P. Pétrequin & A.M. Pétrequin, Écologie d'un outil: la hache de pierre en Irian Jaya (Indonésie), Paris, Éditions CNRS, Mongr. du Centre Rech. Arch. 12, 1993.
- (fr) P. Pétrequin, La hache de pierre : carrières vosgiennes et échanges de lames polies pendant le Néolithique (5400 - 2100 av. J.-C.), exposition du musée d'Auxerre (Musée d'Art et d'Histoire), Paris, Éditions Errance, 1995.
- (en) W. Borkowski, Krzemionki mining complex, Warszawa, 1995.
- (en) R. Bradley & M. Edmonds, Interpreting the axe trade: production and exchange in Neolithic Britain, 1993.


text:
Biécourt
Biécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos l'Ancian regim, Biécourt fa partida del bailliage de Mirecourt. A la Revolucion, la municipalitat a mes en costat de Roures, costat absorbit per aquel de Mirecourt dempuèi 1801.
Sous l'Ancien régime, Biécourt fait partie du bailliage de Mirecourt. À la Révolution, la commune est placée dans canton de Rouvres, canton absorbé par celui de Mirecourt dès 1801.


text:
Présenté par alan Broc (félibre Auvergnat)
« Acò’s una routo departomentalo, sounque una routo departomentalo, quauque vint kiloumetres que s’estirou coumo un riban entremié lou Bro- Fisel et lou Bro-Pourlet, que vai de Rostren al Gemene, à chaval soubre lou Morbihan e lei Costos d’Armor. A moun epoco, se sounabou inquèro lei Costos del Nord, fin que lou counselh generau trapèsso vergounho d’aquel noum, e faguèsso escampa lou nord maudit, que fazio fugi li touristos. Coumo acò’s mai jinte, l’Arvor, pas verai ? e mai authentique ? Amm acò l’Argoad o disparegut, e un escach de gents pensou que la Bretanho es pas qu’una seguido de costos, una costo batudo per la mar furiouso, bagajado sèns relàmbi per li paquets de mar que venou del relarg, coumo dis tant poulidomen lou libre de passejados. Tant mièl finalomen, que son tranquilles coumo acò.
Ma routo, se la pouden souna routo tant es estado mau faito, ammé soun quitran coumo ve, si traucs d’aigo, petassado mai de cent cops. Es incapablo d’èsse drèito soubre sounque cent metres. Diriat qu’uno equipo de cantouniers la tracèrou un dilun al mati, quand èrou pas inquèro rescoumbelits de lours dissate. Mès acò’s ma routo, ma routo sagrado, moun pelegrinatge à Roumo, ma Highway 61, moun chami de
Damasc. Escafi de moun esperit toùti li chamis de ferre, toutos lei routos rapidos del mounde. Vézi aquel riban soubre la mapo del centre-Bretanho coumo un troç de papier tùo-mouschos que i o dien lei fouganhos al dissus del platat de burre soubre la taugo.
Sèi passat soubre aquelo routo de centenaus e de milierats de cops, à bicicleto à l’epoco que soumiabi de veni un champioun, puèi en moubileto – una Peugeot 103, annado 1972, vous prègui – puèi i faguèri de pouce, cò’s dire que chaminabi de pè lou mai souvent quand aquéssi filhs de putos me leissabou à coustat de la routo, lou det levat de bados. Voulio pas mai èsse champioun de bicicleto, avio decidat de counsagra ma vido, ou un bèl troç almen, à la pouesìo. Coumo on es couioun à dès-o-sèt ons.
Acò’s nouvembre, ou mes di morts, lou dei visito à la familho. De cambajou e de macedònio, de vidèl ammé de coucos fregidos, de café amm una gouto d’alcol, abans de tira li crisantèmo del goufre de la veituro. Tout lou païs es coubèrt de nèblos; lei causo apareissou coumo soumiados. Chamini al mié de coulours jaune sourne e rouje
dardalhant, que sou religados per lou verd de l’èrbo. Moun paire me dis toujour de passa per Gourin, que la routo’s drèito almen, e se ganho de temp. Mès acò’s ma routo, Papau, e cò fai pas ris de ganha ou de perdre de temp. Countuniarèi de veni coumo èi coustumo de faire. Leissi la RN 164 per ana en direcciou de Rostrenn (per faire coumo li gents del païs, prounounciat Rochtreunn, vous prègui). Es alai qu’èri
anat al coulégi.... Rostrenn, trauc del quiòu d’un païs qu’es ja lou trauc del quiòu del mounde. Voulion toùti n’escapa al mai viste, e Armand Robin lou primier. Ero poueto e reviraire, nascut en 1912 à Kerfloh, paròquio de Plougernevel. Sa maire èro dóuço e trabalhairo, e soun paire un chi de trabalh, dur ammé guel-mèmo. Jamai se sario pas
parlat à Kampostal d’aquel escoulan, lou mai aluzerpit e lou mai celebre de nàutri, pamen. Eimabo lis anarchistos, vaqui perqué, e se sap pas gaire coumo èro mort dinc un coumissariat à Paris en 1961. Jamai n’en parlabou pas, mas legission si pouemos, estampats chas Gallimard, li legission d’escoundou coumo à de lhibres defenduts,
coumo à de flours del Mau. Ero tant freido la vilo de Rostrenn, qu’aun preferat barra l’estaciou meteò del Miniou.
De l’aute latz de Rostrenn, dous kiloumetres mai lonh soubre la routo de Gourin, arribo à mô ’squèro una routo pichouno que ve de la chanau. Etremié Nantos e Brèst, de sigur. Rambi la veituro soubre lou coustat. Primiero pauso. Una soulado de nèblo plano al dissus dis aigos negros, tant grosso qu’on vèi pas vers ounde vo l’aigo. Pas cap de persouno vivento, pas un quite chat. Un lioc desèrt que m’aganto e me cacho.
Seguissi la routo fin Bonen – se prounoùncio Bonène, coumo se dis Hélène. Acò’s pas coumo Rostrenen que se prounoùncio coumo Alain. Acò’s atau, anessiat pas me damanda perqué, i o tant de causos que sabi pas inquèro. Se traverso la pichouno paròquio sèns faire de bruch, ammé la pour de revilha li chis. Un aubérgi, tengut per
d’Angliches, una glèiso, coumo se dèu, e lou mounument di morts, à cimo un jial que chanto pas mai. Avet remarcat que li jials se sou taizats despuèi lountemp ?
Acò’s dien la fango de pr’eici que lou Skorf prend sa sourgo. Passan per la paròquio de Mellioneg, al cor de l’Argoad, un païs qu’on o doublidat. A uno epoco i avio cinq aubérgios. A uno epoco Glenmor demourabo dien lou maine del Poul. On lou vezio tout-cop, din sa veituro ou à bicicleto. Me fazio un pauc pour. Ammé soun troç de barbo esparfalhado, l’avio vist un jour quand me passejabi mô dien la mô ammé Corinne le Merdy soubre la routo de Lescoued Gouareg. L’avioi vist dien soun vièlh Mercedès break e à coustat de guel la closco pelado e espialoufido de Leò Ferré.
Corinne m’avio damandat quau èro aquel. Quonho pioto, moun Dieu ! quonho pioto! Perqué avio pas agut lou vam de l’escampa dien lou valat, aquelo pacandasso, maugrat soun rouje de potos qu’avio môlevat à sa maire.
Agaro la routo mounto fin lou cèu, entremié de bouzigos e de prats, se perd en viratges sarrats, abans de tourna mounta vel cèu. Eici cò’s la nuditat del mounde, lou primier mati de la Creaciou. Abans lou bosc de Kergoet, una boino nous ensenho que dintran al Morbihan. Acò’s amusant de veire coumo lou quitran de la routo es diferent tôlèu qu’on passo la counfinho. Eran soubre la D3 fin agaro, e nous vaqui soubre la D23. Langoelan, vilo d’ourigino de moun paire, es pas lonh. Es alai que coungè mouri durant l’estieu de 44, quand lis Alemonds aviou auzit dire que i avio una bando de FFI escounduts pel campèstre. Guel i èro. I o uno estatùio agaro per ounoura li sièi resistents que sou estats tuats durant li coumbats.
Langoelan es counegut mai que mai per soun chastèl de l’Emir. Acò’s atau que sounou per escai lou senhe riche coumo Crèsu qu’èro vengut del Levant, e que s’èro enamourat d’una drollo del païs, e li avio oufèrt aquel palatz. Lou Taj Mahal en Bretanho, tant vau dire. Ma grand-maire me countabo que, abans la guerro, dounabo de presents à toùti lis efonts de la paròquio e que pagabo de fiocs d’artifìcis sounturous lou jour de la Republico. Avio fach mèuco is eleccious quand s’èro presintat. Li gents eimabou l’Emir. Mas èro Jousieu, l’Emir, vaqui perqué poudiou pas vouta per guel. Traversi silenciousomen lou bourg de Langoelan. Lou restaurant dei sorres Thoraval es barrat despuèi lountemp. L’oustalario del musèu es estado croumpado per d’Angliches. On trobo inquèro de vi negre e de benzino à l’oustalario de l’Amistat. Lou conse – un souldat retirat – avio decidat que s’esquillario pas mai l’angèlus, que lei camponos l’empachabou de faire la prandièro. Acò li avio fach perdre soun poste de primier conse is eleccious seguissentos. Sen à Langoelan, noum de Dieu! e eici, dinc un oustalou de la grand-charrèiro, avio trempat un troç de bouis dinc un pegau d’aigo benecho per benezi lou cos de Louise Bellec, ma grand-maire, qu’èro estado païsono, e pouetesso à sis ouros.
Lou Skorf saltijo agaro d’un mougui à l’aute. Aquéssi mouguis se
sounou lou Paradis, lou Tronscorf e Nicol. Li prats de l’entour soun
sabroundats d’aigo. Li chassanhs demourarau inquèro milo ons bessai.
Al cap de la routo, ar Gemene. Se prounoùncio, ou se prounounciabo
Tchém’né. Acò’s alai, acò sarò toujour alai, puèi qu’i demori pas mai,
e qu’i demourarèi pas piû, ou bessai per ma darrièro demouranço. Acò’s
moun païs, ma routo, ma routo departomentalo, ma routo sagrado, lonh
dei grondos routos, del rambalh dis autoroutos, lonh, plô lonh d’aquel
troç de costo batudo per la mar furouno, e bagajado sèns relàmbi per
de paquets de mar que venou del relarg. Acò’s uno isclo descounegudo
inquèro, un aute coustat, un aute mounde que li terrians de uèi sabou
soulomen pas que n’en sourtissou.
Vaqui de troçs del tèste bretou d’ourigino. Èi pas leze de tout
recoupia:
Darn a lavaras beza en em gavet ganin.
Ar bed en eur vouez
Eun hent departamant eo, netra ’med eun hent departamant, eun ugent kilometrad bennag o stleja evel eun neudenn etre Bro-Fisel ha Bro-Pourlet, o vond deuz Rostrenn d’ar Gemene, a-haoliad war ar Morbihan hag Aochou-an-Arvor. Em amzer-me e oa anvet c’hoaz Aochou-an- Hanternoz, beteg ma roas beh ar huzul meur evid ma vefe cheñchet ano, kement a lemel kuit an hanternoz milliget, gouest a-walh ‘m-eus aon da
lakaad an douristed da dehed kuit. Na pegen braooh eo Arvor neketa, pegen gwirionnoh. War an taol neuze eo eet an Argoad da get, hag eun toullad tud a zoñj dezo c’hoaz n’eo Breiz nemed eun regennad aochou, “eun aod freget gand ar mor fuloret, ha skubet atao gand ar strink-mor o tond deuz al lark” evel ‘lavar ken brao al leoriou-heñcha. Gwell-a- ze a-benn ar fin, trankil om e-giz-ze.
Va hent-eo, ma z eus tu d’ober eun hent outañ, ken fall m’eo greet, godron taolet warnañ ‘vel ma teu, leun a boullou-dour, a grehennou, a bechou, adfichet kant gwech. Laret ‘vefe e oa bet treset eul lunvez vintin gand eur bagad kantonerien ne oant ket divezvet c’hoaz diouz ar zadorn. Med ma hent-me eo, ma hent sakr, ma firhirinaj da Rom, ma Highway 61, ma hent Damas, ma hent Seiz. Mired a ran ar ruban-ze hanter-zihrozet, a gouez war gartenn Kreiz-Breiz ‘vel an tamm paper da baka kelien a veze er gegin a-sstribill a-uz d’ar pladad amann war an daol.
.........
En tu all da Rostrenn, daou gilometre pelloh war hent Gourin, e kemerer eun hent bihan a-gleiz war-du ar hanol. Etre Naoned ha Brest, evel-just. Renka ‘ran ma oto war gostez an hent. Ehan kenta. Eur houchad brumenn a zo o plava a-uz d’an douriou du difiñv, ken stank eo ma n’ouzer ket war besseurt tu e kerz an dour. Den beo ebed war-dro.
Pas eur haz zoken. Eun digenvez sebezuz o hori hag o waska ahanon.


text:
José Montilla
, president dera Generalitat de Catalonha. Per qué non? Non sòne mau. Montilla pòt devier eth prumèr president dera Catalonha postnacionalista, segontes anóncie era plataforma
que lidère er exsindicalista López Bulla. Damb era sua eleccion, era politica representativa tornarie ara sua arraïtz: era representacion coma sintèsi dera pluralitat d’ua societat.
En Catalonha, coma en Aran, èm majoria es qui auem eth plaser de practicar era promiscuïtat patriotica: Son fòrça es aimants: Aran, Occitània, Catalonha, Espanha, Euròpa. E era vertat ei que sente ben. ¿Que non vedetz era tension amarganta ena pèth des sauvapàtries?
Cosmopolitisme, interdependéncia… non son propòstes politiques, hites que cau arténher. Ei era realitat que reconeish Montilla e que, segontes a manifestat, se propòse d’abordar damb ua gestion eficaç. Aumens, en politica, un bon principi tà actuar ei eth principi de realitat.
Carlos Barrera, ben, gràcies. A ua auta causa. Eth nòste Síndic acabe de descurbir era « sobirania territoriau » (!) tà deféner eth sòn Parc Naturau, coma s’era natura i entenesse de termières. I a politics qu’encara vòlen sedusir damb ua retorica politicoreligiosa de segles passadi…
Like this:
Like Cargament...


text:
Osama bin Laden
Osama Muhammed Awad bin Laden (10 de febrièr de 1957-2 de mai de 2011) foguèt un miliardari saudita e un dels caps principals d'Al-Qaida, movement que s'es atribuit la responsabilitat de divèrses atemptats terroristas dins lo mond.
Lo 2 de mai de 2011, divèrses mejans de premsa anoncièron que Bin Laden seriá mòrt abatut a traches en Paquistan e que lo sieu còrs seriá en mans d'oficials nòrd-americans; la confirmacion oficiala, basada en pròvas d'ADN foguèt donada minutas après pel president d'Estats Units d'America, Barack Obama.


text:
Amado Boudou
Amado Boudou (Bodon en occitan - Buenos Aires, 1963) ei un entreprenaire e òme politic argentin que foguèt vicepresident de 2011 a 2015.
Èra avans ministre d'economia. Sa politica economica prepausava un model alternatiu al neoliberalisme. Lo govern de la presidenta Cristina Fernández de Kirchner propausa una politica de desvolopament industrial emai de politicas socialas.
Dos dels rèire-grands d'Amado Bodon, Frederic Bodon e Eugenia Vernhes èran occitans, originaris de Durenca, en Roergue. Emigrèron en 1903 amb sos set enfants cap a Pigüé.


text:
Beat generation
La beat generation (generacion beat) èra un movement social e literari que brandiguèt la societat nòrdamericana dins los ans cinquanta. Lo tèrme beat ven de "beaten down" (abatut), per rebatre lo desespèr d'una societat tocada per la depression economica, la Segonda Guèrra Mondiala e la menaça de la bomba atomica. Representèt un biais nòu de comprene la vida, de refusar los conformismes socials, de dobrir l'esperit e la pensada a nòvas finèstras de percepcion. Dins la literatura de la beat generation se destacan los autors coma Jack Kerouac, Neal Cassady, Allen Ginsberg e William S. Burroughs.
La pensada e la forma de comprene la vida de la beat generation ès davancièra del movement hippie de la decennia seguenta, e aguèt fòrça influéncia dins la literatura posteriora, coma aquela d'Hubert Selby o Charles Bukowski.
Lo tèrme Beat Generation sortiguèt pendent una conversacion entre Jack Kerouac e John Clellon Holmes lo 1948. L'intencion de lors membres èra pas de la nomenar, mas de " la desanomenar". A fins del 1952 apareguèt dins New York Times Magazine un article de John Clellon Holmes titulat "This is the Beat Generation " que captèt l'atencion del public.
Lo tèrme foguèt tant utilizat, que en 1959 Jack Kerouac considerèt necessari de corregir publicament l'abús d'aquela denominacion dins los mejans de comunicacion, ont l'utilisavan amb de connotacions de "totalament vencut", o fracassat, o dins lo sens de "ritme". Kerouac ensagèt de mostrar lo sens corrècte de beat ne suggerissent la relacion amb los mots coma "beatitud" e "beatific", connexion que s'explicava perque los ideals del movement beat èran ligats amb la consciéncia orientada cap a la compreneson de la pensada orientala, cap a de practicas de meditacion, eca. Aquela "redefinicion" que Kerouac faguèt del mot pretendava l'orientar cap a d'imatges simbolics l'estil de la desfacha o de l'escur necessari, precedents la dubertura a la lutz e la supression de l'ego que mena a l'illuminacion religiosa.
En reaccion e amb l'intencion de parodiar e discreditar lo movement beat, en 1958 apareguèt lo mot "beatnik", produch de la fusion dels mots "beat" e "Sputnik" (lo primièr satellit qu'arribèt a l'espaci aquel an, de fabricacion russa), suggerissent una condicion antiamericana e comunista del movement beat.
Allen Ginsberg, un dels membre mai celèbre, evòca dins la prefàcia al libre "The Beat Book", editat per Anne Waldman e Andrew Schelling, una autra signification possibla: "acabat", "complit", dins la nuèch escura de l'arma o dins lo nívol de l'ignorança. Compren "dobèrt", dins lo sens whitmanian de "dubertura a l'umilitat". Mas, independentament del sen que li donam, Beat Generation acaba per designar un movement literari format d'un grop d'amics que dempuèi la mitat dels ans quaranta avián trabalhat ensems escrivent poesia e pròsa, e que partejavan una meteissa idèa de la cultura e dels centres d'interés o de fonts d'inspiracion similaras, coma la musica jazz.
Lo grop inicial èra format de Jack Kerouac, Neal Cassady, William S. Burroughs, Herbert Huncke, John Clellon Holmes e Allen Ginsberg. En 1948 s'i apondèron Carl Salomon e Philip Lamantia; en 1950 Gregory Corso; e en 1954 Lawrence Ferlinghetti e Peter Orlovsky.
Aquel grop, que fin finala se nomenant la Beat Generation, reviscol la scèna boèma culturala nordamericana. La sèuna energia s'escampèt cap als movements joves d'aquel epòca (On the Road - Sus la rota, 1957- de Kerouac, assumiguèt lo caractèr de manifèst universal d'una jovença que voliá fugir çò establit), e foguèt absorbida per la cultura de massas e per la classa mejana cap a la fin dels ans cinquanta e a la fin de las seissanta.
Compreniá l'art coma la manifestacion de las texturas de la consciéncia. Lor cant per la liberacion esperitala derivèt cap a una liberacion, subretot omosexuala, que foguèt lo catalitsador dels movements de liberacion de la femna e dels nègres. En seguent una vision de tolerança e non teïsta, un antifacisme cosmic, un eclecticisme... S'interessèron a las substàncias psiquedelicas como aisina coneissença.
Lutèron contra las valors tradicionalistas e puritanas dels Estats Units d'America, contra l'"American Way of life", repudièron implicitament las valors comercialas e prepausavan de las remplaçar pels d'ideals expausats per Walt Whitman dins "Fuèlhas d'èrba".
Los involontaris membres fondators del movement refusèron dobertament la massificacion e frivolitat ont èron casut los beatniks. Lo cinèma contribuiguèt -mai que mai- portar al vam una supausada "estetica beat" falsa, que totes los joves boèmas se vestissián de negre, portavan barret e barba o barbeta, e passavan lo temps dins de cafès ancians legissent de poesia, fumant e jogant los bongos.


text:
651
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 651 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Rachidun[modificar | modificar la font]
En Pèrsia, l'assassinat dau rèi Yazdgart III, refugiat dins la region de Merv, marquèt la fin definitiva de l'Empèri Sassanida. A l'oèst, en Cilícia, lei Bizantins, totjorn en dificultat, demandèron e obtenguèron una trèva. Aquò li permetèt de reorganizar sei fòrças per protegir Anatolia sensa menar de negociacions vertadieras. L'engana foguèt pas descubèrta avans 654-655.
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Assassinat de Yazdgart III dins la region de Merv per un de sei vassaus e conquista finala de la màger part de l'Empèri Sassanida per leis Arabis musulmans.
Africa[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Yazdgart III, rèi sassanida.


text:
Presidiau
Lo presidiau (var. presidial) era un tribunau de justícia dau Regim Ancian creat au segle XVI.
En genier de 1551 (calendier julian), lo rei Enric III de França, desirós d'assolidar son sistema judiciari, instituiguet per edicte reiau los presidiaus. Ne creet un per bailiatge e seneschauciá. Segon l'edicte de març de 1551 (calendier julian), fugueren creats 60 presidiaus, que 32 dau ressòrt dau Parlament de París. En foncion daus besonhs e de las necessitats (ressorsas dau Tresaur, annexion de noveu territòri...), lo nombre daus presidiaus atenguèt 100 en 1764.
Ierarquicament plaçat entre lo bailiatge e lo parlament, lo presidiau estatuissiá sus los afars civils que lor objècte era inferior a 250 liuras tornesas en capital o entre 10 e 20 liuras tornesas de renda. La senténcia s'executava per provision pasmens l'apel.
Lo presidiau interveniá pas dins los afars de mau estimar en valor o si los montants eran superiors a las 500 liuras tornesas, dins los afars concernissent l'estat o la qualitat de las personas, los afars eclesiastics... Dins 'quilhs cas, lo bailiatge restava competent.
Lo presidiau era tanben competent dins los afars criminaus concurrentament e per prevencion aus prebòsts e luectenents criminaus si decretava avans ilhs o lo mesme jorn.
Coma totas las jurisdiccions dau Regim Ancian, los presidiaus fugueren suprimits en 1790 per decret de l'Assemblada Nacionala.


text:
Eth sindic Francés Boya a presidit aué eth Conselh de Terçon de Castièro, a on a aufrit un petit balanç dera accion de govèrn qu’eth Conselh Generau d’Aran amie en aguest parçan e que, coma podetz comprovar, ei plan destacabla en desvolopament de politiques sociaus, ena apòsta per naui modèls economics e tanben en renauiment des equipaments publics atau coma ena metuda en marcha de naui. En aguest sens, eth sindic a aufrit era collaboracion deth Govèrn aranés entà possar un centre culturau, plan de besonh en nòste país.
Accion de govèrn en Castièro
SERVICIS SOCIAUS
• Naua residéncia geriatrica Sant Antòni: 2,2 milions d’èuros.
• Naua oficina d’atencion ath ciutadan: 60.000 èuros.
• Ajudes d’urgéncia sociau (s’a aumentat un 40 %).
AUTOGOVÈRN
• Adequacion antiga casa forestau coma Departament de Miei Ambient e Pagesia: mès de 900.000 èuros.
MIEI AMBIENT
• Construccion dera naua planta de transferéncia de residus: 600.000 èuros (1a fasa), d’un totau de 1,7 milions d’èuros previsti.
• Regeneracion peisheus en Casarilh (1,5 ha).
• Intervencions SAVA en Castièro, a destacar: Camin Vielha – Vilac – Vielha (26.000 èuros), reformes refugi Artiga de Lin (10.000 èuros) e mielhores en airau Era Costassa (7.000 èuros).
CULTURA
• Mielhora der entorn dera glèisa de Gausac: 36.000 èuros.
• Reforma dera mòla de Betren: 170.000 èuros.
• Reforma e adequacion deth Musèu dera Tor deth Generau Martinhon de Vielha: 170.000 èuros (òbra començada dejà).
• Restauracion dera imatge de Sant Pèir d’Escunhau e plaçament d’un nau enlumenatge exterior dera glèisa.
• Convèni annau Bibliotèca Generau de Vielha: 24.000 èuros.
ECONOMIA E INNOVACION
• Bastiment d’un Centre d’Innovacion Empresariau e Tecnologica en Casau: lèu 1 milion d’èuros.
EDUCACION
• Reforma der Institut d’Aran: lèu 3 milions d’èuros (Generalitat).
• Plan pilòt de digitalizacion des contenguts tà alumnes 5au e 6au Primària, ath delà de Segondària, en collaboracion damb era Generalitat.
• Projèctes Aula Dubèrta (tà mainatges damb risc de deishar es estudis) e PQPI (tàs que les an deishat).


text:
Ei un ròstre que patís. Umiliat per atreviment de sa rebellia. Aguest Crist nazarèn, de pèth mès lèu escura e cara alongada, coronada per espies clauades en cap, que se confonen damb eth sòn peu abundós, pòrte era creu damb mans tremoloses. Damb es uelhs amortadi e era boca miei dubèrta, semble cercar, maugrat era scèna, ua alendada d’esperança. Trobaratz imatges pariones per totes es Espanhes, mès aguest que veigui ara ei eth Jesús dera Esperança, que Bossòst, damb era constància de vesins e, sustot, dera associacion de Setmana Santa, a volut incorporar enes sues processons. Tot un pòble amassat entà mantier e revíuer ena modernitat ua tradicion dejà centenària. Pòt semblar contradictòri qu’un que patís pogue aufrir-mos esperança, mès, justament, aguesta subergés enes moments de mès desesperança. Non ei sonque ua esperança eneth mès enlà o en un futur que jamès arribe, mentre mos resignam a un present sense remèdi, coma tanti viatges an pensat defensors e critics, senon qu’era esperança ei un “principi” (rebrembam a Ernst Bloch) que tendís de cap aquerò qu’encara-non ei, perque “er òme non ei ermetic” e “en món, i a fòrça causes non concludides”, com escriu eth filosòf ena sua grana òbra. Contra aquera credença induïda ena crestiantat pendent fòrça sègles que se recrèe e persute en patiment e en dolor, lèu lèu de forma sadica, eth cristianisme (causa diferenta ara crestiantat) mos anticipe que, en camp dubèrt dera existéncia, damb tota era sua violéncia e injustícies, era esperança “s’adrece a un novum ultimum, a ua naua creacion des causes”, en paraules de Jürgen Moltmann ena sua Teologia dera esperança, a on es umiliadi e es oprimidi son es urosi, perque non i a arren piri qu’ua realitat petrificada, sense possibilitat de cambi.
(Diari Segre, 6 d’abriu de 2012)


text:
Categoria:Psicanalisi
La psicanalisi es pas una soscategoria de la psicologia, participa d'un autre punt de vista. La psicanalisi es pas una « psicoterapia » en aqueste sens que definís pas d'intrada un compliment, aparten doncas pas a una practica basada sus la logica formala de tipe logicodeductiu.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 3 soscategorias, sus un total de 3.
C
- ► Concèpte de psicanalisi (1 C, 2 P)
P
- ► Personalitat de la psicanalisi (1 C)
- ► Psicopatologia psicanalitica (1 P)
Articles dins la categoria « Psicanalisi »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Rimbés e Baudiet
Rimbés e Baudiet[1] (oficialament en francés Rimbez-et-Baudiets) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La prononciacion donada per Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei ['rimbes e bɔw'djets]. NB. ['rimbes] e non pas [rim'bes]; que supausarè ua grafia Rimbes (l'ahar qu'ei a esclarir).
Rimbés
Atestacions medievalas : Arimbels, Arrumbes (1274), Arimbez, Arimbes (1289), Rimbosio (1297, en latin), Rimbes (sense data), Rimbesio (1405, en latin). L'ipotèsi de Bénédicte Boyrie-Fénié qu'ei lo nom germanic Arimbert, au cas subjècte e utilizat solet.
Baudiets
La sola atestacion anciana qu'ei Baudret en 1293, ua probabla cacografia. Per B. Boyrie-Fénié, Baudiets qu'ei un diminutiu de la parròpia vesía de Baudinhan : *Baudinha(n)et > *Baudinhet > [*baw'djet] (lo vilatge qu'ei près de l'Armanhac on -n- palatala [ɲ] que passa a iòd)[2].
Pas trop luenh deu Vasadés, qui coneish plan sovent lo fenomèn, n'ei pas estonable qu'ua -s finala marque la confusion énter lo gentilici (sense sufixe, donc *los baudiets) e lo nom ancian deu vilatge, *Baudiet[3]. La grafia Baudiets qu'ei adara la sola grafia corrècta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.institutoccitan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=0
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Landes et Bas-Adour, ed. CAIRN, Pau, 2005, p.193
- ↑ Miquèu Audoièr, Ua solucion unica a un problèma doble : lo grop -ts, fonetica istorica e toponimia, País Gascons n°269, pp. 8-9, Ortès, Noveme-Deceme 2013.


text:
Sant Martin de Lantosca
Sant Martin de Lantosca [1] [2] o Sant Martin de Vesubiá[3] (oficialament en francés Saint-Martin-Vésubie) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situaa dins lo departament dels Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Capluòc de canton dels Aups-Maritims e darrièr vilatge au nòrd de la vau de Vesubiá, Sant Martin de Vesubiá es la principala pòrta d'accès dau Parc nacionau de Mercantor.
Sonaa fins en 1889 Sant-Martin-Lantosca perque aperteniá a l'anciana vau de Lantosca (ancian nom de Vesubiá), Sant Martin de Vesubiá foguèt tre 1864, famosa per la qualitat de son environament, de sas aigas e de son clima estivau, luenh de las calors estofantas de la còsta.
Aquelas caracteristicas li valguèron l'escais de « Soïssa niçarda ». Lo vilatge s'enauça au jonhent de dos torrents aupencs, la Madòna de Fenèstra a l'èst, e Boreon a l'oèst. Vesubiá nais sota lo vilatge.
Istòria[modificar | modificar la font]
Quilhat au ras d'un plan glaciari, lo vilatge apareis dins l'istòria tre lo sègle XIIIen, mas lo site es ocupat dempuèi la pus auta antiquitat (romanizacion d'una populacion autòctona au sègle Ièr).
Au sègle XIIen lo vilatge es atestat sota lo nom de SantMartin de Lantosca. S'es bastit a l'entorn d'un priorat fondat a l'abadiá de Sant Dalmàs de Pedonna (Lo Borg Sant Dalmatz). Los Templièrs administrèron lo santuari de Fenèstre fins a lor arestacion.
Lo castrum medievau s'estendèt progressivament long dau bauç susplombant la vau de la Madòna, ont s'estira la granda rota de la Sau que ganha lo Piemont dempuèi lo pòrt de Niça. A l'Edat Mejana, la comunitat de Sant Martin èra dotaa d'un consulat[4].
Durant la reorganizacion administrativa dau comtat de Provença operaa en 1307 per Carles II d'Anjau, Sant Martin fa partit de la «vicaria comitatus Vintimilli e vallis Lantusce». Aquela part dau comtat compren Susper, Saorj, Bruelh, Pigna, La Roqueta, Peille, Lucéram, Barver, La Bollène, Lantosca, Utelle, Ròcabilhiera, Sant-Martin, Lo Torn e Valdeblore[5].
Lo 25 de genièr de 1470, un incendi cremèt una granda part de la vila, sas fabricas de lençòls e sos magazins de merças. Las perdas èran estimaas a 160 000 florins d'aur.
Jérôme-Marcel de Gubernatis, president dau Senat de Niça, obten en 1684 l'inféodacion dau fèu de Sant-Martin. Davant l'oposicion de la populacion, aquela mesura foguèt annulada dins l'an .
La municipalitat venguèt definitivament francesa en l'an 1860 e perdèt una part de son territòri que venguèt italian (en particular la Madone de Fenestre), que serà pas restituit qu'en 1947 amb lo tractat de París.
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala los Aups Maritims foguèron ocupats per la IVèma armada italiana lo 11 de novembre de 1942. Mercés a la simpatia de las autoritats italianas la zòna d'ocupacion italiana es vengut un refugi per de milièrs de josieus. Los josieus avián un minimun de seguretat e una residéncia legala sota las autoritats italianas, que en 1943 los transportèron de la còsta cap au rèire país, dins la zòa de Sant Martin de Vesubiá.
La simpatia de las autoritats italianas èra deguda a l'abséncia d'antisémitisme dins la majoritat de l'armada (en particular lo marescal Ugo Cavallero e lo general Mario Vercellino) e a l'òbra dau banquier josieu italian Angelo Donati que demorava a Niça e los a convencuts, amb lo Paire Marida-Benoît, de protegir los josieus de la persecucion dels alemands.
Après l'armistici dels Italians en setembre 1943, e sota la menàcia dirècta de las autoritats alemandas, un milièr de josieus de Sant Martin poguèron remontar l'anciana rota de la sau cap a la vau de Gesso per se sauvar en Itàlia. Los josieus que son demorats a Sant-Martin foguèron arrestats e transportats a Auschwitz. Aquel episòdi apareis dins lo libre Étoile errante de J. M. G. Le Clézio.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ [1]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ Édouard Baratier, « mapa 45 : Los consulats de Provence e del Comtat (XIIen-XIIIen sègles) », in Modèl:Atlàs istoric de la Provence
- ↑ Niça istoric : Toponymie de Sant-Martin-Vésubie e de Venanson