text:
Épinay-sur-Seine
Épinay-sur-Seine es una comuna francesa que si situa dins lo departament de la Sèina Saint Denis e la region d'Illa de França. La comuna d'Épinay-sur-Seine si situa a l'extremitat occidentala de la Sèina Saint Denis, au limit deis Auts de Sèina e de la Vau d'Oise.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Modèl:Seine-Sant-Denis localizacion vila
La municipalitat de Épinay-sus-Seine es la mai occidentala del departament de la Seine-Sant-Denis. Situada a 12 km al nòrd de París sul marge drech de la Seine, es limitrophe de las municipalitats de Sant-Denis, Villetaneuse e L'Isla-Santa-Denis en lo meteis departament de la Seine-Sant-Denis, Argenteuil, Sant-Gratien, Enghien-los-Bains, Deuil-la-Barra e Montmagny en lo departament del Val-d'Oise.
Modèl:Seine-Saint-Denis localisation ville
La commune d'Épinay-sur-Seine est la plus occidentale du département de la Seine-Saint-Denis. Située à 12 km au nord de Paris sur la rive droite de la Seine, elle est limitrophe des communes de Saint-Denis, Villetaneuse et L'Île-Saint-Denis dans le même département de la Seine-Saint-Denis, Argenteuil, Saint-Gratien, Enghien-les-Bains, Deuil-la-Barre et Montmagny dans le département du Val-d'Oise.
Istòria[modificar | modificar la font]
La preséncia umana en aqueles luòcs a testificat dempuèi lo Edat de fèrre celtique per la descobèrta a Modèl:La s- d'espasas en fèrre e en bronze en lo lièch de la Seine.
Çò de mès d'ancian establiment testificat sul luòc de la municipalitat remonta a l'epòca mérovingienpas al Modèl:VIIe sègle. Lo luòc a mencionat en un document redigit en latin medieval per las primièras fes l'existéncia del vilatge de Spinogelum pel chroniqueur Frédégaire, en l'an 638.
Dagobert Eer #far lo sieu testament a « Ipinacum » ; #donar la siá tèrra a la abbaye de Sant-Denis, mas los Montmorency en #volar una part[1].
Al Sègle XII, los spinassiens vivon d'activitats portuaires sus la Seine, aital coma de las culturas maraîchères e céréalières e de la viticulture.
En 1741, la distincion de Epinay i aguèt crompat per Louis Denis Lalive de Bellegarde, mas lo prince de Condé, eretièr dels Montmorency, i #conservar dreches féodaux, e #donar fons per reconstruire la glèisa acabada en 1743.
Al Sègle XVIII, una societat brilhanta freqüenti las proprietats del luòc, los sojorns de Diderot, Grimm o encara Jean-Jacques Rousseau en Madame de Épinay son frequents.
Pel continuament, Gian Battista Sommariva #aquerir la tèrra seigneuriale de Epinay.
Al Sègle XIX, la municipalitat pèrd una part de lo sieu territòri : lo castèl de la Briche a donat a Sant-Denis e la creacion de la municipalitat de Enghien-los-Bains lo data|7|d'agost|1850 {{}} lududes far pèrdre los marges sud del lac de Enghien. Après la batalha dicha del Combat de Épinay (Mois invalide (de novembre)M) e la malaisida aucupacion per las prussiens pendent l'ivèrn 1870/1871, la municipalitat s'industrializa pauc a pauc.
La municipalitat es sustot coneguda per aver-i protegit en 1971 la 58en congrès de la SFIO, dicha lo Congrès de Épinay, #que viu la « réunification » de la « familha » socialista.
Es tanben coneguda per las Studios Eclair, réputés en lo cinèma e pel tractament dels pellicules, lo Data
Modèl:Èca., al primièr jorn dels « émeutes de 2005 » , Jean-Claude Irvoas, un emplegat francés en una firma de mobilier urban a batut a mòrt per dos individus de 19 e 23 ans dins lo quartièr de Orgemont. I aviá ocupat a fotografiar un lampadaire pel catalòg de la companhiá havraise ETI, #que fabrica lampadaires anti-vandalisme. Lo 30 de novembre, dos suspèctes an #èsser meses n'examen, per « panatòri seguit de violéncias en avent entrenat la mòrt ». Aqueles èran ja de coneguts servicis de polícia per panatòris, malfisanças, tràfec de dròga.
La présence humaine en ces lieux est attestée dès l'Âge de fer celtique par la découverte au Modèl:S- d'épées en fer et en bronze dans le lit de la Seine.
Le plus ancien établissement attesté sur le site de la commune remonte à l'époque mérovingienne au Modèl:VIIe siècle. Le lieu est mentionné dans un document rédigé en latin médiéval pour la première fois l'existence du village de Spinogelum par le chroniqueur Frédégaire, en l'an 638.
Dagobert Ier fit son testament à « Ipinacum » ; il donna sa terre à l'abbaye de Saint-Denis, mais les Montmorency en volèrent une partie[1].
Au Sègle XII, les spinassiens vivent des activités portuaires sur la Seine, ainsi que des cultures maraîchères et céréalières et de la viticulture.
En 1741, la seigneurie d'Epinay fut achetée par Louis Denis Lalive de Bellegarde, mais le prince de Condé, héritier des Montmorency, y conserva des droits féodaux, et donna des fonds pour reconstruire l'église terminée en 1743.
Au Sègle XVIII, une société brillante fréquente les propriétés du lieu, les séjours de Diderot, Grimm ou encore Jean-Jacques Rousseau chez Madame d'Épinay sont fréquents.
Par la suite, Gian Battista Sommariva acquit la terre seigneuriale d'Epinay.
Au Sègle XIX, la commune perd une partie de son territoire : le château de la Briche est donné à Saint-Denis et la création de la commune d'Enghien-les-Bains le Mois invalide (août)M lui faire perdre les rives sud du lac d'Enghien. Après la bataille dite du Combat d'Épinay () et la difficile occupation par les prussiens durant l'hiver 1870/1871, la commune s'industrialise peu à peu.
La commune est notamment connue pour avoir abrité en 1971 le 58en congrès de la SFIO, dit le Congrès d'Épinay, qui vit la « réunification » de la « famille » socialiste.
Elle est aussi connue pour les Studios Eclair, réputés dans le cinéma et pour le traitement des pellicules, etc.
Le , au premier jour des « émeutes de 2005 » , Jean-Claude Irvoas, un employé français dans une firme de mobilier urbain est battu à mort par deux individus de 19 et 23 ans dans le quartier d'Orgemont. Il était occupé à photographier un lampadaire pour le catalogue de la compagnie havraise ETI, qui fabrique des lampadaires anti-vandalisme. Le 30 novembre, deux suspects ont été mis en examen, pour « vol suivi de violences ayant entraîné la mort ». Ceux-ci étaient déjà connus des services de police pour vols, recels, trafic de drogue.


c: text/html

text:
Clavèu (arquitectura)
En arquitectura e en engenhariá civila, lo clavèu (var. clavèl) es una pèça trapezoïdala utilizada dins la construccion d'arcs e de vòutas. Pòt èsser de pèira, e mai de brica o, dins lei construccions modèrnas, de betum renforçat (armat o pretesat).
Cada clavèu desvia la fòrça de la carga vèrs lei costats, en la transmetent progressivament fins ai pèças verticalas (lei pèdrechs) dau pielon que supòrta l'arc o la vòuta. Lei clavèus deis arcs reparton lo pes eficaçament e tiran lo melhor partit de la resisténcia de la pèira a la pression, coma dins lo cas deis arcas d'un pònt.
A la fàcia superiora d'un clavèu se li ditz extradòs e a l'inferiora, intradòs; lei fàcias en contacte ambé lei clavèus vesins son lei liechs.
Entre lei clavèus, quauqueis uns an un nom especific:
- la clau es lo clavèu centrau, sovent decorat, plaçat adaut de l'arc o de la vòuta, e que se pausa en darrier, per « clavar »
- lei còntraclaus son lei dos clavèus vesins de la clau
- lei saumiers son lei dos clavèus inferiors, suportats per lei pèdrechs.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vraux
Vraux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vraux #Dispausar dins los primièrs meses de la Segonda Guèrra mondiala d'un terren de aviation que #, en lo contèxt del déploiement a França del còrs expéditionnaire de la Royal Aire Força sus el (#que lo quartièr general n'èra a Rems), stationnèrent pendent divèrses meses dels aparelhs britanics.
Vraux disposa dans les premiers mois de la Seconde Guerre mondiale d'un terrain d'aviation sur lequel, dans le contexte du déploiement en France du corps expéditionnaire de la Royal Air Force (dont le quartier général était à Reims), stationnèrent pendant plusieurs mois des appareils britanniques.


text:
Camelus bactrianus
Lo camèl de Bactriana o camèl domestic (Camelus bactrianus) es un artiodactil natiu de las estèpas de l'Asia de l'èst. Lo camèl de Bactriana a doas bòças dorsalas grassosas, alara que lo dromedari n'a pas qu'una.
La populacion de 1 400 000 camèls de Bactriana es gaireben entièrament domesticada, mas en octobre de 2002, los 950 individús encara a l'estat salvatge al nòrd-oèst de la China e en Mongolia son estats plaçats sus la lista de las espècias menaçadas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lista de discussion e de difusion suls camèls e dromedaris
- Site del Cirad subre los grands camelids
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 625026 Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia IUCN : espècia Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia CITES : espècia Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (fr+en)


text:
Joan Francés de La Peirosa
Joan Francés de la Peirosa (Jean François de Galaup, comte de La Pérouse en francés) (lo 23 d'agost de 1741 -1788 ?), nascut en Albigés al castelet del Ga a doas lègas d'Albi, es un oficièr de marina e un explorador francés. L'expedicion maritima a l'entorn del mond, que comandèt, desapareguèt còrses e bens a Vanikoro, illas Salamon, en 1788.
Balhèt lo seu nom a un luòc de la banlèga de Sydney prèp d'ont abordèt en 1788 (La Perouse).
Somari
- 1 Biografia
- 2 Recèrca de las traças de l'expedicion
- 3 Centenari de la mòrt de La Peirosa
- 4 Òbras de La Peirosa
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Vesètz tanben
Biografia[modificar | modificar la font]
Origina[modificar | modificar la font]
Joan Francés de Galaup, eissit d'una familha albigesa que sa noblesa remonta a 1558, dintrèt als Gardes-marine a 15 ans, lo 19 de novembre de 1756, apondèt al seu lo nom de La Peirosa, aquel d'una tèrra recebuda de son paire. Foguèt encoratjat per un de sos parents, lo marqués Clamenç de Tafanèl de la Jonquièra. Pendent sos estudis a Brèst, s'engatgèt a l'edat de 17 ans dins los conflictes maritims de la Guèrra de Sèt Ans contra la Grand Bretanha al larg de l'America del Nòrd, en particular a Tèrra Nòva e sus Sant Laurenç amb son cosin Clément puèi amb lo cavalièr de Ternay, que vendrà lo seu vertadièr tutor.
La Marina[modificar | modificar la font]
A 15 ans, dintrèt dins la marina. A 18 ans, foguèt ferit e presonièr pendent la batalha dels Cardinals, prèp de Quiberon, entre lo marescal Hubert de Brienne de Conflans e l'amiral Edward Hawke. En setembre de 1763, Bidé de Chézac prenguèt amb el qualques gardas de la marina, entre los quals La Peirosa, per menar de Lorient a Brèst lo vaissèl nòu Les Six Corps
Foguèt encargat de dos viatges a las Índias coma comandant de la Seine. A l'illa de França, encontrèt la seuna futura femna, Eléonore Broudou, filha d'un armador nantés, devengut administrator de la marina.
Entremièg catòrze ans de patz, de 1764 a 1778, naviguèt dins l'Atlantic e dins l'ocean Indian, primièr en qualitat de simple oficièr, puèi coma comandant de mai d'una nau del rei.
La Guèrra d'Independéncia Americana[modificar | modificar la font]
Dintrat en França en 1777, foguèt nomenat lòctenent de vaissèl e obtenguèt la crotz de Sant Loís pr'amor que salvèt Mahé dels assaliors indians.
A la represa de las ostilitats (en 1778), recebèt lo comandament de la fregata l'Amazone, e se distinguèt dins l'escadra del comte d'Estanh per la presa d'una fregata britanica, l'Ariel.
Participèt dempuèi a la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America e als combats contra los Britanics de las Antilhas fins a Labrador, ont demostrèt sa valor maritima e militara en capturant dos fòrts britanics. En 1779, venguèt francmaçon[1].
La Baia d'Hudson[modificar | modificar la font]
Aquela expedicion faguèt pas dins lo temps una granda sensacion, a causa de son pauc d'importància ; mas desvolopèt los talents de la Peirosa, e lo faguèt conéisser coma oficièr capable de capitar una campanha de descobèrtas. Veniá de percórrer d'encontradas pauc conegudas, aviá agut de subremontar, dins un espaci fòrça restrench, gaireben totes los dangièrs que la navigacion pòt encontrar dins tota l'estenduda del glòbe.
Nomenat capitani de vaissèl a 39 ans, se maridèt religiosament amb Eléonore Broudou en 1783, contra l'avís del paire, e l'installèt as Albi.
L'expedicion[modificar | modificar la font]
Aprèp lo Tractat de París (1783), foguèt causit per lo marqués de Castries, ministre de la Marina e per Loís XVI de França per dirigir una expedicion a l'entorn del mond per completar las descobèrtas de James Cook dins l'ocean Pacific.[2] Aprèp un long viatge fins a Austràlia, l'expedicion maritima desapareguèt còrs e bens a Vanikoro, illas Salamon, en 1788.
En 1844, la vila d'Albi, patria de l'illustre e desfortunat navigador, elevèt una estatua de bronze en omenatge a la Peirosa.
Recèrca de las traças de l'expedicion[modificar | modificar la font]
D'Entrecasteaux[modificar | modificar la font]
Una expedicion partiguèt a sa recèrca en setembre de 1791. Dirigida per l'amiral d'Entrecasteaux, partiguèt de Brèst lo 28 de setembre amb doas fregatas, La Recherche e L'Espérance. Atenguèt l'illa dels Pins lo 16 de junh de 1792 ; puèi lo 19 de mai de 1793, l'expedicion descobriguèt una illa novèla que d'Entrecasteaux bategèt l'illa de La Recèrca. Mas foguèt sus aquela illa (tanben nomenada Vanikoro) que los subrevivents de l'expedicion La Peirosa trobèron refugi. E l'expedicion perseguiguèt sa rota cap a Surabaya sens jamai arribar.
De bruches[modificar | modificar la font]
De temps a autres, de bruches alucavan lusors d'espèr, e una de las declaracions qu'aguèt lo mai de restontiment foguèt aquela que faguèt, en 1793, lo Britanic George Bowen, capitani de la nau l'Albemarle, davant las autoritats de Morlaix. Aquel oficièr pretendèt d'aver vist, dins la nuèch del 30 de decembre de 1791, sus la còsta de la Georgia Austràla, de tròces de vaissèl, de filats de man d'òbra europèa.
D'autres bruches coma aquel se succediguèron gaireben d'annada en annada, mas foguèron tròp pauc fondats per meritar l'atencion.
Dumont d'Urville[modificar | modificar la font]
Enfin, a la fin de 1825, un oficièr britanic espandiguèt dins lo public las particularitats seguentas. Segon un capitani american auriá descobèrt un grop d'illas ben pobladas e entornadas d'estèus, comuniquèt amb eles, e aviá vist entre las lors mans una crotz de Sant Loís e de medalhas coma las de la Peirosa.
D'Urville partiguèt de Tolon le 25 d'abril.
Dumont d'Urville reconeguèt aprèp l'explorator britanic Peter Dillon, dins l'illa de Vanikoro lo luòc possible del naufragi e de la mòrt de Joan Francés de La Peirosa. Retirèt dels coralhs ancoras, de peirièrs qu'avián apartengut a l'Astrolabe mai totjorn pas de traça de la Boussole.
Peter Dillon[modificar | modificar la font]
En 1826-1827 Peter Dillon descobriguèt las rèstas del naufragi Vanikoro, Illas Santa Cruz (Illas Salamon), al nòrd de Vanuatu. Descobriguèt la campana de l'Astrolabe (la segonda nau comandada per Fleuriot de Langle) e peirièrs de bronze conservats pels abitants. Mas de la Boussole pas gaire de traça. Aprenguèt sus l'illa de Vanikoro « coma doas grandas naus s'encalèron per una nuèch de granda tempèsta : una auriá enfonzat, l'autra se seriá encalada e los subrevivents aurián pogut demorar sus un ponch de Vanikoro, nomenat Paiou. Cinc o sièis meses aprèp, de subrevivents serián tornats a bòrd d'un pichon batèl fabricat amb los tròces del grand. D'unes demorèron a Vanikoro, se mesclaràn pus tard als afrontaments dels indigènas. Lo darrièr dels subrevivents seriá mòrt pauc abans la venguda de Peter Dillon. »
Dins las annadas seguentas, dos autres exploradors franceses passèron per Vanikoro : Legoarant de Tromelin trobèt las ancoras e los canons que son depausats, dempuèi 1884, al pè del monument de La Peirosa as Albi.
Centenari de la mòrt de La Peirosa[modificar | modificar la font]
Las annadas 1960[modificar | modificar la font]
En junh de 1962, un cabussaire neozelandés fixat a Pòrt Vila acompanhèt Pierre Anthonioz dins son expedicion. Reece Dicombe prospectèt l'estèu a l'entorn del jaciment de l'Astrolabe e localizèt rapidament, per 15 mètres de fons, de formas d'ancoras e de canons preses dins lo coralh. Remontèt un salmon de plomb que pensa èsser de La Boussole.
En 1964, Reece Discombe tornèt e remontèt peirièrs, una carrèla de bronze e d'autres objèctes qu'una partida es expausada al Musèu d'Albi.
Las recèrcas de l'associacion Salamon[modificar | modificar la font]
L'Associacion Salomon es estada creada per levar lo mistèri sus la fin tragica de l'expedicion de La Peirosa. I aguèt sièis campanhas d'escavament: 1981, 1986, 1990, 2003 e 2005.
- 1981
Tres cents pèças sortiguèron de las aigas: de vaissèla, de moneda mas se sap pas se provenon de la Boussole o de l'Astrolabe.
- 1986
Identificacion de las doas epavas. L'Astrolabe s'encalèt sus un ròc prèp de la Boussole que s'esquincèt sus los estèus de Vanikoro.
- 1990
D'arqueològs temptèron de trobar a tèrra las traças d'un campament francés. Mas sens succès.
- 1999 e la mediatizacion
Campanha filmada per France 3 per l'emission Thalassa Le mystère de Vanikoro (lo 12 de genièr de 2001. Jean-Christophe Galipaud, arqueològ de l'IRD trobèt de pròvas de l'existéncia d'un camp dels subrevivents a tèrra sus la riba drecha del riu Lauwrence. En mar, se remontèt d'objèctes nombroses.
- 2003
Descobèrta de l'esqueleta d'un companhon de La Peirosa.
- 2005
Descobèrta d'un sextant portant lo nom del fabricant «Mercier»; aquò confirma amb d'autres elements que lo comte de La Peirosa aviá naufragat en lo site de « La Faille » e aviá pas abordat dins l'illa...
- 2008
Expedicion entre lo 15 de setembre e lo 15 d'octobre.
Naus de La Peirosa[modificar | modificar la font]
Òbras de La Peirosa[modificar | modificar la font]
- Jean-François de La Pérouse, Voyage autour du monde sur l’Astrolabe et la Boussole, Paris : La Découverte / Poche, 2005. (ISBN 2-70712-782-5)
- (en) Voyage Round the World; Performed in the Years 1785, 1786, 1787, and 1788, by the Boussole and Astrolabe chapitres VI à XII - Volume 2 chapitre XVI
- Carte D'Une Partie Du Grand Océan à l'E et S.E. de la Nouvelle Guinée pour l'intelligence du Voyage de la Frégate Espagnole la Princesa commandée par D. Francisco Antonio Maurelle en 1781 Paris 1789
- Carte du Grand Océan ou Mer du Sud dressée pour la relation du voyage de decouvertes faites par les frégates françaises la Boussole et l'Astrolabe dans les années 1785, 86, 87 et 88
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Franc-maçons célèbres.
- ↑ Robert J. King, "William Bolts and the Austrian Origins of the Lapérouse Expedition", Terrae Incognitae, vol.40, 2008, pp.1-28.
Vesètz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sa généalogie sur le site geneanet samlap
- Le nouveau site de l'association Lapérouse Albi-France
- Détails sur l'expédition et l'équipage
- Site des amis du musée Lapérouse
- Maouna, 11 décembre 1787, la mort de Robert de Lamanon
- Opération Lapérouse 2005
- Opération Vanikoro 2008 - Blog d'actualités sur le navigateur Lapérouse


text:
La Sotarrana
La Sotarrana[1] o La Sosterrana [2] (en francés La Souterraine) es una vila occitana situada dins lo Creissent Lemosin e es la capitala dau País de la Sotarrana. Administrativament, se tròba dins lo departament de Cruesa e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia occitana en lemosin.net.
- ↑ [1] en la web Toponimiaoccitana.


text:
Mirga (ordinator)
Una mirga (var. mirja, murgueta) o rateta es un periferic de dintrada d'ordinator d'utilizacion manuala, generalament fabricat en plastic, utilizat per dintrar o contrarotlar las donadas. S'utiliza amb una de las doas mans de l'utilizaire e detècta son movement relatiu en doas dimensions per la superfícia orizontala ont s'apieja, se reflectissent abitualament per un ponchon o sageta sul monitor.
A l'ora d'ara es un element indispensable d'un equipament informatic per la majoritat de las personas, e malgrat l'aparicion d'autras tecnologias amb una foncion similara, coma l'ecran tactil, la practica a demostrat que serà encara utila mantun ans. Pasmens, dins l'avenidor podriá èsser possible de bolegar lo ponchon amb los uèlhs o a partir de la reconeissença vocala.
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mirga foguèt dessenhada per Douglas Engelbart e Bill English pendent los ans 60 al Stanford Research Institute, un laboratòri de l'Universitat de Stanford, pròche de Silicon Valley en Califòrnia. Pus tard foguèt melhorada dins los laboratòris de Palo Alto de la companhiá Xerox (Xerox PARC). Son invencion foguèt pas un fach banal ni fortuit, mas fasiá partida d'un projècte important que cercava d'aumentar l'intellècte uman en melhorant la comunicacion entre l'òme e la maquina. Amb son aparicion, foguèt capitat un pas definitiu cap a l'aparicion dels primièrs environaments o interfàcias graficas d'utilizaires.
Mirga mecanica[modificar | modificar la font]
Foncionament d'una mirga mecanica: per capturar lo movement donat per l'utilizaire, las mirgas mecanicas tenon una bola de plastic, de dimension variabla, dins sa partida inferiora per moure doas ròdas que generan de pulsacions en responsa al movement d'aquesta darrièra sobre la superfícia.
1 :En bolegar la mirga se fa virar la bola
2 :En virar la bola fa virar de cilindres ortogonals
3 :Aquestes cilindres son units a de disques de codificacion optica, opacs mas perforats
4 :En foncion de sa posicion, los disques pòdon daissar passar o interrompre los rais infraroges emés per un LED.
5 :Aquestas pulsacions son captadas per de captors que los convertisson en velocitat verticala e orizontala.
Mirga optica[modificar | modificar la font]
Es una varianta que fonciona sens bola de goma, en defugissent aital lo problèma frequent de l'acumulacion de brutícia dins l'axe de transmission. Se considèra un dels mai modèrnes e practics actualament. Son foncionament se basa sus un captor optic que fotografia la superfícia que i encontra e detècta las variacions entre las fotografias successivas, e determina se la mirga a cambiada sa posicion. Sobre de superfícias alisadas o sobre d'unes materials determinats, la mirga optica pòt provocar de movements nervioses de la sageta a l'ecran, e per defugir aquò es necessari d'utilizar un tapís de mirga de color unida.


text:
Sistèma Internacionau d'Unitats
Lo Sistèma Internacionau d'Unitats, o SI, es lo sistèma d'unitats de mesura pus largament utilizat dins lo monde. L'SI es comunament nomat « sistèma metric ». A tota unitat de l'SI son associats un nom e un simbòl.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo « Sistèma Internacionau d'Unitats » pòt èsser legalament utilizat dins totei lei país dau monde, comprés leis Estats Units, e es obligatòri dins fòrça país. Lei país que trabalhan encara oficialament amb d'unitats que fan pas partida de l'SI (Estats Units, Libèria e Birmania) lei definisson d'après lo Sistèma Internacionau.
L'SI foguèt adoptat per la 11a Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras (CGPM) en 1960 e compren sèt unitats de basa, qu'a partir d'elei se definisson divèrseis unitats derivadas.
La nòrma ISO 1000 (ICS 01.060) descriu leis unitats de l'SI e lei règlas per l'usança de sei multiples e de certaneis autreis unitats.
La Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras enóncia tanben de règlas sus la tipografia deis simbòls utilizats dins leis unitats de mesura. Per exemple, fau utilizar una majuscula per lei simbòls deis unitats derivadas de noms pròpris. Vaicí un exemple d'aplicacion d'aquela règla. L'unitat de mesura de l'intensitat dau corrent electric es l'ampèr, dau nom dau fisician André-Marie Ampère, mai lo simbòl s'escriu A. La soleta excepcion es lo simbòl dau litre, qu'es encara tolerat (en 1990) d'utilizar per simbòl la letra majuscula « L » o la letra minuscula « l » (per mai de precisions, vejatz [1].)
Istoric[modificar | modificar la font]
Trobaretz aicí leis etapas pus importantas, dau sistèma metric decimau de 1793 fins a l'ora d'ara:
- 1793 Lo sistèma metric provisòri: lo 1er d'aost de 1793, la Convencion Nacionala adoptèt lo sistèma metric provisòri. Remplaçava leis unitats de mesura dau Regim Ancian.
- 1799 Lo sistèma metric definitiu: lo 3 Messidor de l'An VII (22 de junh de 1799), lei dos escandaus de platin representant lo mètre e lo quilograma (aquest aviá per nom originau lo grave) son depausats ais Archius Nacionaus francés.
- 1832 Lo sistèma metric de Gauss: utilizava un sistèma decimau fondat sus lei tres unitats mecanicas millimètre, grama e segonda.
- 1874 Lo sistèma CGS: la BA introduguèt lo sistèma CGS, fondat sus lei tres unitats mecanicas centimètre (c), grama (g) e segonda (s).
- 1946 Lo sistèma MKSA: en 1946, aquela proposicion foguèt aprovada per lo Comitat Internacionau. Lo sistèma èra fondat sus lo mètre (m), lo quilograma (k), la segonda (s) e l'ampèr (A).
- 1954 La 10a CGPM, en 1954, aprovèt l'introduccion de l'ampèr, dau kelvin e de la candèla per unitats de basa.
- 1960 Lo Sistèma Internacionau d'Unitats (SI): la 11a CGPM donèt lo nom de « Sistèma Internacionau d'Unitats » au sistèma metric decimau en 1960.
- 1971 En 1971, la 14a CGPM apondèt la mòl per unitat de basa de l'SI, portant a sèt en tot lo nombre d'unitats de basa.
La nòrma dau Sistèma Internacionau d'Unitats: règlas generalas d'escritura deis unitats, dei simbòls e dei nombres[modificar | modificar la font]
Donam çai sota una traduccion d'un extrach significatiu d'aquela nòrma, d'après l'edicion de 2006 de la brocadura oficiala en francés editada per lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM, que son sèti es: Pavillon de Breteuil, 92312 Sèvres).
Se tracta ben de nòrmas internacionalas; per de rasons liadas a l'istòria dau sistèma metric, la lenga oficiala dau BIPM es lo francés: lo tèxt d'aquela brocadura es traduch en d'autrei lengas (alemand, anglés, castelhan, chinés, japonés, portugués, etc.), mai la version francesa fa fe.
Aquelei nòrmas son en vigor dins fòrça país, en particular aquelei de l'Union Europèa. Son independentas de la lenga (la soleta excepcion es lo separator decimau, virgula o ponch segon lei país). Fau notar, en particular:
- L'unicitat (e l'invariabilitat gramaticala) dei simbòls que representan leis unitats de mesura. Fau ben destriar lo nom de l'unitat (dependent de la lenga) de son simbòl. Per exemple:
- "km" notarà, segon la lenga: kilometre o kilometer (anglés), kilómetro (castelhan), quilòmetre (catalan), kilomètre (francés), chilometro (italian), quilomètre (occitan), etc.
- "h" notarà, segon la lenga: hour (anglés), hora (castelhan e catalan), heure (francés), ora (italian e occitan), etc.
- D'après la 9a Conferéncia generala (1948, Resolucion 7) e la 22a Conferéncia generala (2003, Resolucion 10), lei nombres "lòngs" pòdon (facultativament) èsser partejats en grops de 3 chifras, separats per d'espacis insecables, jamai per de ponchs.
- Per exemple, s'escriu: 1 234 567 o 1234567 mai pas 1.234.567
Extrach d'aquela nòrma[modificar | modificar la font]
- Leis unitats fondamentalas (lo nom es entre parentèsis, precedit dau simbòl de l'SI):
- longor: m (mètre)
- massa: kg (quilograma),
- temps: s (segonda)
- intensitat electrica: A (ampèr)
- temperatura: K (kelvin)
- intensitat luminosa: cd (candèla)
- quantitat de matèria: mol (mòl)
- Leis unitats derivadas: aira (o superfícia), volum, velocitat, acceleracion, fòrça, pression, energia, etc.
- Leis unitats que fan pas partida de l'SI, mai que son usança es acceptada amb l'SI:
- massa: t (tona)
- temps: min (minuta), h (ora), d (jorn)
- aira (superfícia): ha (ectara)
- volum: l (litre)
- Lei multiples o sotamultiples:
- deca: da (dam: decamètre)
- deci: d (dm: decimètre)
- ecto: h (hm: ectomètre; hl: ectolitre)
- centi: c (cm: centimètre)
- quilo: k (km: quilomètre)
- milli: m (mm: millimètre), etc.
- Lo nom de l’unitat propriament dich comença totjorn per una minuscula (a mens que siá lo premier mot d’una frasa ou dau nom « gra Celsius »). Aquesta règla s'aplica ai noms d'unitats derivats d'un nom pròpri de persona.
- Per exemple: "lo mètre es una unitat de longor"; "lo pascal es una unitat de pression"(mai pas: "lo Pascal es...").
- Lei simbòls deis unitats s'escrivon en letras romanas (drechas): m (mètre), kg (quilograma).
- Lei simbòls deis unitats s'escrivon en minusculas, alevat aquelei que derivan d’un nom pròpri de persona: en aquest cas, la premiera letra dau simbòl es majuscula.
- Per exemple: km (quilomètre) (mai pas Km); A (ampèr), K (kelvin), N (newton), Pa (pascal), W (watt)
- Lei simbòls deis unitats son precedits d'un espaci insecable (excepcion unica: se met pas d'espaci davant lei simbòls d'unitats sexagesimalas d'angle: 40° 16' 25").
- Per exemple: 20 km (mai pas 20km); 30 min; 10 s
- Lei simbòls deis unitats son pas seguits d’un ponch, a mens que sián plaçats a la fin d’una frasa, lo ponch dependent en aqueu cas de la pontuacion abituala.
- Lei simbòls s'escrivon sens « s » au plurau (« s » significa "segonda") e sensa ponch finau.
- Per exemple: 20 km mai pas 20 kms
- Cas particulars: lo bar e lo bit an per simbòl "bar" e "bit" respectivament (lo nom e lo simbòl son identics); s'escriu doncas la pression exprimidas en bars: 30 bar; s'escriu: 64 bit, 1200 bit/s
- Lo simbòl dau prefixe se deu pas separar d'aqueu de l’unitat.
- Per exemple, lo simbòl dau millimètre es: mm
- Quand una unitat derivada es formada en multiplicant doas unitats o mai, es exprimida per mejan de simbòls d’unitats separats per de ponchs a mieja autor o per un espaci.
- Per exemple: kg·m o kg m; N·m o N m
- Quand una unitat derivada es formada en divident una unitat per una autra, se pòt utilizar una barra oblica (/), una barra orizontala o ben d'exponents negatius.
- Per exemple: m/s ou m·s-1
- Se lo denominator contèn divèrs tèrmes, aquestei se separan per de ponchs e non per de barras de fraccions. Pasmens, vau mai d'utilizar leis exponents negatius, per exemple: W·m-1·K-1.
- Se deu jamai far seguir sus la meteissa linha una barra oblica e un signe de multiplicacion o de division, a mens que de parentèsis sián apondudas per defugir tota ambigüitat. Dins lei cas complicats, se deu utilizar d'exponents negatius o de parentèsis per defugir tota ambigüitat.
- Per exemple: m/s2 ou m·s-2 mai pas m/s/s
- Lo simbòl se deu totjorn escriure après lo nombre.
- Per exemple: 35,6 kg e non pas 35 kg 6 (mai s'escriu: 6 h 54 min).
- Lo separator decimau es lo simbòl utilizat per separar la partida entiera de la partida decimala dins l'escritura d'un nombre. Poirà èsser, segon l'usança locala, la virgula sus la linha o lo ponch sus la linha (convèn de pas mesclar lei doas usanças).
- Per exemple: 3,14 o 3.14
- Lei nombres que comprenon un grand nombre de chifras se pòdon partejar en grops de 3 chifras separats per d'espacis insecables, per fin de facilitar la lectura. Aquelei grops se separan jamai per de ponchs (ni de virgulas). Pasmens, quand i a ren que quatre chifras avans o après lo separator decimau, l'usança es de pas separar lei chifras. D'agropar o non lei chifras es una question de chausida personala.
- Per exemple: 43 279,168 29 o 43279,16829, mai pas 43.279,168.29
- Escritura dei nombres en mòde scientific.
- Per exemple: 1,25 X 10-5 unitat SI
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Nombre amb unitat
- Unitats de basa dau Sistèma Internacionau
- Unitats derivadas dau Sistèma Internacionau
- Conversion deis unitats
- Òrdre de grandor
- Metrologia
- Significacion deis unitats de mesura
- Sistèma Internacionau 2011
- Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM)
- Prefixe dau Sistèma Internacionau
- Temps Universau Coordenat (UTC)
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Bref historique du SI
- (fr) Informations supplémentaires sur le SI
- (fr) Brochure officielle du BIPM sur le SI
- (en) International System of Units (NIST)
- (fr) Règles générales d'écriture des nombres, des unités et des symboles, définies par les normes NF X 02-003, 02-004 et 02-006


text:
Païses Basses
Los Païses Basses (var. País Bas, País Baishs) (en neerlandés Nederland), que tanben se dison mens exactament "Olanda" (en neerlandés Holland), son un país del nòrd d'Euròpa. Forman un estat ont lo pòble neerlandés e la lenga neerlandesa son preeminents. Aquel estat es frontalièr amb Alemanha e Belgica e limitat per la mar del Nòrd.
La capitala oficiala de l'estat es Amsterdam, mas lo sèti dels poders publics (reina, Parlament e govèrn) es a L'Aia.
Lo gentilici es neerlandés -esa (o mens exactament olandés -esa).
Tot parièr se ne ditz batau -ava per designar los sius estatjants.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos Carles V, emperaire del Sacre Empèri Romano-Germanic, e rei dels reialmes hispanics, la region fasiá partida de las Dètz-e-sèt Províncias dels Païses Basses, que compreniá tanben los actuales territòris de Belgica, Luxemborg, e qualques parts de França e Alemanha. La guèrra dels ochanta ans entre las províncias e Espanha comencèt en 1568. En 1579, la part nòrd de las dètz-e-sèt províncias formèt l'Union d'Utrecht, un tractat ont se prometèron supòrt mutual per la defensa contra l'armada espanhòla. Aquel tractat es considerat coma la fondacion dels Païses Basses modèrnes. En 1581 las províncias del nòrd adoptèron l'Acte d'Abjuracion, la declaracion d'independéncia amb la que las províncias deposaven oficialament Felip II. La guèrra contunhèt fins 1648, quand lo rei Felip IV d'Espanha reconeguèt fin finala l'independéncia de las sèt províncias del nòrd amb la Patz de Münster. Parts de las províncias del sud venguèron de facto de colònias de la nòva republica.
Provincias Unidas 1581-1795[modificar | modificar la font]
A partir de l'obtencion de son independéncia d'Espanha en 1581, las sèt províncias formèron la Republica de las Sèt Províncias Unidas dels Païses Basses. La republica èra una confederacion de las províncias de Olanda, Zelanda, Groninga, Frisa, Utrecht, Overijssel e Guèldres. Totas aquelas províncias èran autonòmas e avián lo sieu pròpri govèrn, l'"Estat de la Província". L'"Estat General", lo govèrn confederat, aviá son sèti a L'Aia e èra format de representants de caduna de las províncias. La part pauc poblada de Drenta fasiá partida tanben de la republica, malgrat lo fach qu'èra pas considerada una província. Drenta aviá lo sieu pròpri Estat mas lo sieu cap èra designat per l'Estat General. La republica ocupava tanben las nomenadas Tèrras de la Generalitat (Generaliteitslanden en neerlandés). Aqueles territòris èran governats dirèctament per l'Estat General, es a dire, avián pas d'autogovèrn ni de representant dins lo govèrn confederat. La majoritat d'aqueles territòris foguèron ocupats durant la guèrra dels ochanta ans. Èran majoritàriament catolics e èran usats coma zòna de seguretat entre la Republica e los Païses Basses espanhòls.
Lo país venguèt un dels poders maritims e economics màgers del sègle XVII. durant l'Edat d'Aur Olandesa (Gouden Eeuw) s'establiguèron de colònias e de mercats dins lo mond entièr (lo nomenat Empèri neerlandés). S'establiguèron de poblaments en America del Nòrd en començant per la fondacion de Nòva Amsterdam, subre l'actuala Manhattan, en 1614. En Sud-Africa se creèt lo poblament de la Colònia del Cap en 1652. durant lo sègle XVII, la populacion neerlandesa s'aumentèt cap a 1,5 a 2 milions[1]
Fòrça istorians economics mencionan los Païses Basses coma lo primièr país capitalista del mond. L'Euròpa modèrna primairenca aguèt la vila comerciala mai rica e la primièra borsa a temps complit a Amsterdam. L'inventivitat dels comerçants menèt a las primièras asseguranças e de plans de pensions, aital coma autres fenomèns mens benignes coma las primièras ondadas d'especulacion economicas. La primièra granda inflacion foguèt la Tulipamania dels ans 1636-1637, e segon Murray Sayle, lo primièr especulador economic mondial Isaac le Maire, que forcèt una casuda dels prèses de las accions per las crompar après jol prètz de mercat.[2]
La republica comencèt de declinar a la fin del sègle XVIII, a causa de la competéncia economica d'Anglatèrra e a la longa rivalitat de las doas principalas faccions de la societat olandesa, los Staatsgezinden (Republicans) e los Prinsgezinden (Realistas o Orangistas).
Jos l'influéncia francesa 1795-1815[modificar | modificar la font]
En 19 de genièr de 1795, un jorn après que lo "stadhouder" Guilhèm V d'Orange-Nassau fugiguèsse en Anglatèrra, foguèt proclamada la Bataafse Republiek (Republica Batava), menant los Païses Basses a un estat unitari. De 1795 a 1806, la Republica Batava convertiguèt los Païses Basses en una republica en seguissent lo modèl de la Primièra Republica Francesa.
De 1806 a 1810, lo Koninkrijk Holland (Reialme d'Olanda) foguèt establit per Napoleon Bonaparte coma un reialme mariòta governat per lo sieu fraire, Loís Bonaparte, pr'amor de controtlar los Païses Basses de forma mai eficienta. Lo nom de la província pus coneguda, Olanda, foguèt causit per representar lo país entièr. Lo Reialme d'Olanda compreniá l'airal dels actuals Païses Basses, levat Limborg e d'unas parts de Zelanda, qu'èran de territòris franceses. En 1807, la prussiana Frisa Oriental e Jever foguèron apondudas al reialme. En 1809 malgrat tot, après l'invasion anglesa, Olanda aguèt de cedir totes los sieus territòris situadas jol riu Ren a França.
Lo rei Louis Napoleon acompliguèt pas las expectativas de Napoleon - ensagèt de servir los interèsses dels olandeses en luòc dels del sieu fraire - e li calguèt abdicar lo 1 de julhet de 1810. Li succediguèt lo sieu filh de cinc ans Napoleon Louis Bonaparte. Aquel regnèt coma Louis II durant dètz jorns mentre que l'emperaire Napoleon Bonaparte ignorèt l'ascenscion del sieu jove nebot al tròn. L'emperaire envièt una armada per ocupar lo país e dissolguèt lo Reialme d'Olanda. Los Païses Basses venguèron alavetz part de l'Empèri Francés. Aquel periòde durèt de 1810 a 1813, quand Napoleon foguèt derrotat a la batalha de Leipzig.
Reialme dels Païses Basses[modificar | modificar la font]
Lo filh de Guilhèm V d'Orange-Nassau, Guilhèm I dels Païses Basses, tornèt als Païses Basses en 1813 per venir prince sobeiran dels Païses Basses. Lo 16 de març de 1815, lo prince sobeiran venguèt rei dels Païses Basses.
En 1815, al Congrès de Viena se formèt lo Reialme Unit dels Païses Basses, qu'estendèt los Païses Basses amb Belgica per fin de crear un estat fòrt al nòrd de França. En mai, Guilhèm venguèt per eiretatge Grand Ducat de Luxemborg. Lo Congrès de Viena autregèt Luxemborg a Guilhèm coma proprietat personala en escambi de las siás possessions alemandas de Nassau-Dillenburg, Siegen, Hadamar e Diez.
Belgica se rebellèt e obtenguèt la siá independéncia en 1830, mentre que l'union personala entre Luxemborg e los Païses Basses foguèt separada en 1890, quand Guilhèm III dels Païses Basses moriguèt sens descendents masculins. La lei salica empachèt que la siá filha Guilhemina I dels Païses Basses venguèsse Grand Duquessa. Alavetz, lo tròn de Luxemborg passèt de l'Ostal d'Orange-Nassau a l'Ostal de Nassau-Weilburg, una autra branca de l'Ostal de Nassau.
Lo poblament olandés màger mar enlà foguèt la Colònia del Cap. Foguèt creat per Jan van Riebeeck al nom de la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas a la Ciutat del Cap (en neerlandés Kaapstad) en 1652. Lo Prince d'Orange consentiguèt a l'ocupacion e al contraròtle britanic de la Colònia del Cap en 1788. Los Païses Basses possedissián tanben d'autras colònias, mas los poblaments olandeses en aqueles territòris èran limitats. Las mai importantas èran las de las Índias Orientalas Neerlandesas (uèi Indonesia) e Surinam (Surinam foguèt escambiat amb los britanics contra la vila de Nòva Amsterdam, uèi la vila de Nòva York). Aquelas colònias foguèron en primièr luòc administradas per la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas e la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas, ambedoas entrepresas privadas collectivas. Tres sègles mai tard aquelas companhiás aguèron de problèmas economics e dins los territòris ont elas operavan lo contraròtle foguèt assumit pel govèrn neerlandés (en 1815 e 1791 respectivament). Venguèron alavetz oficialament de colònias. Pendent aquel periòde colonial los Païses Basses s'impliquèron activament dins lo comèrci d'esclaus.
Pendent lo sègle XIX, los Païses Basses s'industrializèron lentament, comparat amb los sieus païses vesins, principalament a causa de la granda complexitat que significava modernizar las siás infrastructuras, consistentas dins de grands canals d'aiga e la granda fisança que la siá indústria aviá en l'energia del vent.
E mai que los Païses Basses demorèsson neutres pendent la Primièra Guèrra Mondiala, aguèron un ròtle notable.[3] Lo Comte Schlieffen aviá previst d'ocupar los Païses Basses mentre qu'avançava cap a França. Aquel plan foguèt cambiat contra Helmuth von Moltke lo Jove amb l'intencion de manténer la neutralitat olandesa. Aquela foguèt essenciala per la subrevivença alemanda fins lo blocatge dels Estats Units e Granda Bretanha de 1916 quand l'importacion de produches a travèrs dels Païses Basses foguèt pas mai possible. Malgrat tot, Olanda siguèt neutra durant la comtessa, mercés a la siá diplomacia e la siá abiletat pel comèrci.[3]
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses ensagèron se manténer tanben neutrales durant la Segonda Guèrra Mondiala. Malgrat tot, l'Alemanda nazi ocupèt los Païses Basses lo 1940 durant la siá campanha de l'Euròpa Occidentala e lo país capitulèt dins solament cinc jorns. Lo reialme coma tal, contunhèt la guèrra dempuèi lo sieu empèri colonial e lo govèrn contunhèt en lo sieu exili a Londres.
Durant l'ocupacion, a l'entorn de 100.000 josieus olandeses[4] foguèron portats a camps de concentracion a Alemanha, Polonha e Checoslovaquia. Quand aqueles camps foguèron liberats, solament 876 n'avián subreviscut.
Lo govèrn en l'exili perdèt lo contraròtle de la siá mai granda colònia, las Índias Orientalas Neerlandesas (Indonesia), a mans de l'Empèri Japonés en març de 1942. Un còp acabat la guèrra, Indonesia proclamèt la siá independéncia, qu'atenguèt lo 1949.
La familha reiala dels Païses Basses se transportèt eventualament a Ottawa tot en esperant la desliurança dels Païses Basses, e la princessa Margarida nasquèt durant aquel exili canadian. Lo 1944-45, l'armada canadiana foguèt la responsabla de liberar la màger part dels Païses Basses de l'ocupacion alemanda.
Istòria recenta[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, l'economia olandesa prosperèt, en daissant l'èra enrè de neutralitat e en se sarrant dins los sieus estats vesins. Los Païses Basses foguèsson unes dels fondators del Benelux (Belgica, Netherlands (Païses Basses) e Luxemborg), e foguèt un dels 12 fondators de l'OTAN e un dels 6 fondators de la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr, la qu'evolucionèt, a travèrs de la Comunautat Economica Europèa, cap a la Union Europèa.
La darrièra granda inondacion als Païses Basses venguèt en febrièr de 1953, quand una granda tempèsta provoquèt l'escrancament de divèrsas barrièras al sud-oèst dels Païses Basses. Mai de 1.800 personas s'estofèron. Lo govèrn neerlandés decidiguèt crear un important programa de trabalhs (Deltawerken, Trabalhs del Delta) per protegir lo país davant futuras inondacions. Los trabalhs s'esperlonguèron pendent mai de trenta ans.
Als ans 60 e 70 lo país visquèt una epòca de cambiament cultural. Mai que mai los joves refusèron las tradicionalas linhas religiosas e classisaes e pressionèron en favor de nòus cambiaments en matèria de dreches de las femnas, sexualitat, desarmament o temas mitan-ambiental, que portèron a liberalizar de tèmas coma la politica de drògas, l'eutanasia o las questions ligadas a l'omosexualitat.
Politica[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses forman una monarquia constitucionala amb un sistèma parlamentari de govèrn, e las siás politicas liberalas an cridat l'atencion mondiala particularament dins l'airal de consum de drògas, prostitucion e eutanasia.[5] Lo país se descriu coma un estat de consolidacion politica-sociala, en arribant quitament a se projectar coma un statu quo dels païses del mond. Las politicas de la siá govèrn se caracterizan per un esfòrç a aténher ample consens en decisions importantas, dins de la comunitat politica e de la societat integralament. L'Estat se caracteriza de mai politica e socialament per reformar d'institucions coma la familha e permetre amb aiçò l'intrada de nòvas manièras de convivéncia sociala tala coma lo matrimòni del meteis sèxe, la transexualitat[6], la prostitucion, la clonatge, l'eutanasia e l'usatge de drògas recreacionalas.
Dins de la siá conformacion politica, la Reina exercís lo poder executiu e ratifica la liura eleccion del Primièr Ministre pel pòble. Lo poder legislatiu es representat pel que fins uèi jorn se nomenan Estats Generales (Parlament), las que consistisson en doas camèras de representacion legislatiua.
Se regís cossent a l'Estatut del Reialme de 1954 e a la Constitucion de 1815, los que son estats reformats en innombrabla quantitat d'escasenças. Lo sufragi masculin s'implantèt en 1917 e lo universal en 1919.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Reialme dels Païses Basses se compausa de 4 Estats :
- Los Païses Basses (que dempuèi lo 10 d'octobre de 2010 inclauson los Païses Basses Caribencs : Bonaire, Saba e Sant Eustaqui)
- Aruba
- Curaçao
- Sint Maarten
Províncias[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses an 12 províncias :
- Brabant Septentrional (Noord-Brabant)
- Drenta (Drenthe)
- Frisa (Friesland)
- Flevoland
- Groninga (Groningen)
- Guèldres (Gelderland)
- Olanda Meridionala (Zuid-Holland)
- Olanda Septentrionala (Noord-Holland)
- Limborg (Limburg)
- Overijssel
- Utrecht
- Zelanda (Zeeland)
Economia[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses an una modèrna economia de mercat. Actualament, malgrat aver perdut la màger part de las siás possessions d'otramar, lo país manten lo sieu estatus de poténcia comerciala e possedís e mai lo pòrt maritim de màger movement dins lo mond, Rotterdam.
L'activitat industriala a lo sieu fondament en lo tractament de noiduras, la produccion de quimics, la refinatge de petròli e la produccion de maquinària electrica. Lo sieu sector agricòla es fòrça mecanizada e ocupa pus de 4% de la fòrça laborala, mas, provesís enòrmas excedents que son utilizats en l'indústria de tractament de noiduras e d'autras son destinats a l'exportacion.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La màger part de la populacion del país durant aquel periòde demorava en las regions d'Olanda e Zelanda. Aquelas regions experimentèron una explosion de populacion entre los ans 1500 e 1650 de 350 000 a 1 000 000 d'abitants. Posteriorament, la populacion s'anivelèt e la populacion totala del país restèt suls 2 milions durant lo sègle XVIII; De Vries and Van der Woude, pp. 51-52
- ↑ "Japan Goes Dutch", London Review of Books (2001-04-01). 3-7.
- ↑ 3,0 3,1 Abbenhuis, Maartje M. The Art of Staying Neutral. Amsterdam: Amsterdam UP, 2006.
- ↑ [1]
- ↑ Huyendo de la muerte
- ↑ http://www.atandalucia.org/2011/09/una-nina-transexual-comparte-su.html?spref=fb


text:
Ugny
Ugny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província del Barrois, i aviá per annèxas la granja de Praucourt, lo molin de Juminel e lo ancià ermitage de Sant-Quentin.
Village de l'ancienne province du Barrois, il avait pour annexes la ferme de Praucourt, le moulin de Juminel et l'ancien ermitage de Saint-Quentin.


text:
Teule
Lo teule (var. la teula) es una pèça de forma corba, elaborada amb tèrra cuècha, que se flòca dins la part exteriora de la cubèrta, en conformant lo teulat, per recebre e canalizar l'aiga de pluèja, la nèu...
Lo teule ceramic[modificar | modificar la font]
Lo teule ceramic es un dels materials de bastiment mai emplegat dins fòrça regions coma revestiment o cobriment de techs. Una caracteristica avantatjosa dels teules elaborats amb d'argila es sa durada longa, e sos còst bas e mantenença magra.
Lor forma a cambiat segon las epòcas, culturas e regions, encara que lor emplec foguèt similar, en evolucionant al long dels sègles.
Los teules ceramics se pòdon classificar, segon la forma, en:
- Teule corb, o canal, o arabi, o roman, de forma acanalada.
- Teule plan, de forma pus complèxa, dispausa de caneladuras e se remarca per son ajustament.
- Teule mixte, amb aparéncia similara de la corba, e una part plana.
Existisson tanben de pèças especialas, de formas divèrsas, destinadas a solucionar las zònas pus complèxas del teulat, coma las "limas" (arestas), e d'autres elements, e punts singulars.


text:
Fiona Apple
Fiona Apple McAfee Maggart (Nòva York, 13 de setembre de 1977) es una cantautora e pianista americana. Foguèt revelada tre son primièr album Tidal en 1996. D'aquel disc, la cançon "Criminal" li valguèt un Prèmi Grammy coma melhora performància feminina coma vocalista rock. La votz de Fiona Apple es classificada dins los contraltos e sa musica barreja d'elements de jazz e de rock alternatiu.
Biografia[modificar | modificar la font]
Fiona Apple nasquèt en Nòva York dins una familha d'artistas. Son paire es l'actor Brandon Maggart e sa maire, la cantaira Diane McAfee mentre que sos grands del costat mairal èran la dançaira Millicent Green e lo vocalista de big band Johnny McAfee. Sa sòrre es cantaira de cabaret jol nom de Maude Maggart, e a un mièg-fraire, Garett Maggart, qu'es actor. Quand aviá 12 ans foguèt victima d'un viòl, evocat dins la cançon "Sullen girl", çò que li portèt divèrses problèmas psicologics. Apple comencèt a dintrar dins l'industria musicala en 1994, aprèp que faguèt arribar un enregistrament amb qualques cançons coma "Never Is a Promise", "Not One of Those Times" e "He Takes a Taxi" a Sony Music.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Tidal (1996)
- When the Pawn... (1999)
- Extraordinary Machine (2005)
- The Idler Wheel... (2012)


text:
Espòrt de combat
Un espòrt de combat es un espòrt competitiu de contacte ont dos combatents luchan un contra l'autre, amb per objectiu de simular un combat còs a còs vertadièr. La bòxa, las arts marcialas de competicion, lo combat liure e l'escrima son d'exemples d'espòrts de combat.
Las tecnicas utilizadas pòdon èsser classificadas en tres domenis: tustar, agantar, e usatge d'arma. D'unas reglas del jòc s'especializan dins un airal, d'autras permeton la superposicion.
Somari
Espòrt de combat e art marcial[modificar | modificar la font]
La nocion d'"espòrt de combat" es diferenta de la d'art marcial, e mai que d'unas disciplinas coïncidiscan.
D'efièch, un art marcial es per definicion un "art de guerra", una disciplina ont tot es permés. A causa de la perilhositat potenciala, l'estudi d'un art marcial es plan definit en règla generala.
Al contrari, un espòrt de combat a de competicions, e de nòrmas destinadas, en particular, a garantir l'integritat fisica e un arbitre per las far respectar. D'un costat, espòrt de combat s'aluenha del combat real, mas d'un autre, permet de s'afrontar amb un adversari que ten de reaccions imprevisiblas e permet una bona esportivitat (fair play e respècte).
Aquestes dos punts de vista son fondamentalament diferents, mas istoricament ligats. Dins los païses asiatics, l'aprendissatge d'arts marcialas s'efectuava per afrontar un atacant. Lo còs de l'individú se transformava en una vertadièra arma de guèrra e servissiá a s'opausar en cas d'agression de pòples envasidors. Atal, aquesta vision d'una disciplina marciala servissiá a defendre sa vida pendent l'época feudala.
Aquestas tecnicas marcialas se transmetèron al cors dels ans dins lo mond entièr, e son estadas adaptadas a las mentalitats de las personas que las fasián servir .
Lista d'espòrts de combat[modificar | modificar la font]
Espòrts de combat olimpics[modificar | modificar la font]
Autres espòrts de combat modèrnes[modificar | modificar la font]
- arnis
- arts marcialas mixtas (veire combat libre)
- bando-kickboxing o lethwei moderne, naban o lucha birmana moderna
- capoeira
- full-contact
- jiu-jitsu brasilenh
- karate
- kendo
- kick-boxing
- muay thai
- sambo
- sanda
- savate
- sumo


text:
Mordechai Vanunu
Mordechai Vanunu (en ebrèu: מרדכי ואנונו; Marraquèsh, 14 d'octobre de 1954), tanben conegut coma John Crossman, es un ancian tecnician nuclear israelian que, pr'amor de son oposicion a las armas de destruccion massiva, revelèt mantun detalh sul programa d'armas nuclearas de l'estat d'Israèl dins la premsa britanica en 1986. Aprèp sa captura pel Mossad foguèt empresonat durant 18 ans. L'analista militar american Daniel Ellsberg considèra Vanunu coma "l'èroi principal de l'èra nucleara".


text:
Soulaire-et-Bourg
Soulaire-et-Bourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a unitat|14|km {{}} al nòrd de Angieus, es prèp del val de Sarthe, al nivèl del vilatge vesin de Cheffes.
Aquela municipalité a constituit de dos pòbles : Soulaire al Sud, e Bourg al Nòrd
Commune située à 14 km au nord d'Angers, elle est proche du val de Sarthe, au niveau du village voisin de Cheffes.
Cette municipalité est constitué de deux villages : Soulaire au Sud, et Bourg au Nòrd
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo fief del prieuré de Briollay compreniá aquel de Sant-Marcel (parròquia de Briollay), lo fief de la Bouchetière en Étriché, lo fief de Bretignolles (parròquia de Bauné), lo fief d'en Estofant (parròquia de Soulaire), e qualques autras bastissas coma de las granjas a Tiercé[1].
Le fief du prieuré de Briollay comprenait celui de Saint-Marcel (paroisse de Briollay), le fief de la Bouchetière en Étriché, le fief de Bretignolles (paroisse de Bauné), le fief de Noyant (paroisse de Soulaire), et quelques autres bâtiments comme des fermes à Tiercé[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ G. Hubert, Nòtas istoricas sus Briollay, 1940, p 68
- ↑ G. Hubert, Notes historiques sur Briollay, 1940, p 68


text:
Leis de Kepler
En astronomia, las leis de Kepler descrivon las proprietats principalas del movement de las planetas al torn del Solelh, sens las explicar. Foguèron enonciadas per Johannes Kepler.
- Primièra lei (1609): totas las planetas se desplaçan al torn del Solelh en descrivent d'orbitas ellipticas, que lo Solelh ocupa un dels seus fòcus.
- Segonda lei (1609): lo radivector qu'unís la planeta amb lo Solelh, escoba d'airas egalas en de temps egals; se ditz que la velocitat areolara es constanta. La planeta se desplaça pus rapidament quand es al perièli que quand es a l'afèli. Aquesta lei es una consequéncia de la lei de conservacion del moment angular, qu'es una consequéncia de las leis de Newton.
- Tresena lei (1618): per totas las planetas, lo carrat de lor periòde orbital o lo temps que meton a far un torn al Solelh, es proporcional al cube de la distància mejana amb lo Solelh: P2 = k a3 (en essent P lo periòde orbital; a la distància; k aproximativament egal a 12/UA3). D'ont mai granda es la distància mejana entre una planeta e lo Solelh, d'ont mai de temps met a complir son orbita.
Aquestas leis s'aplican a totes los còrses qu'orbitan al torn d'un autre (per exemple la Luna o los satellits artificials e la Tèrra), sempre que negligiscam l'influéncia de tresens còrses. Se parlam pas d'orbitar al torn del Solelh, alavetz la constanta k mencionada dins la tresena lei prendrà una autra valor, que serà proporcionala a la massa del còrs central.
Formulacion de Newton de la tresena lei de Kepler[modificar | modificar la font]
Kepler presentèt pas sas leis de manièra clara e concisa, mas dins de libres qu'an de nombroses detalhs e encara d'especulacions metafisicas. Isaac Newton extraguèt las leis de sos escriches, que'n liguèt amb sas pròprias descobèrtas (la lei de la gravitacion universala), en donant un sens fisic a de simplas leis empiricas. Newton dedusiguèt:
ont:
- P es lo periòde orbital en ans
- a es lo semiaxe major, en unitats astronomicas (UA)
- G es la constanta gravitacionala universala
- m1 es la massa del primièr còrs
- m2 es la massa del segond còrs
- UA: simbòl de l'unitat astronomica, equivalenta a 149 597 870 km


text:
Drech moral
Lo drech moral es un dels dreches d'autor, considerat coma un drech extrapatrimonial, que defend l'autor e son òbra a respècte dels utilizaires. Es un drech imprescriptible e inalienable que se manten encara quand existís pas mai lo titular dels dreches patrimonials de l'autor.
Es un drech generalament reconegut dins las jurisdiccions basadas sul drech civil continental europèu. Foguèt formulat pel primièr còp en França e aprèp foguèt inclusit dins la Convencion de Bèrna en 1928. Al contrari, es pas reconegut en totalitat dins las jurisdiccions basadas sus la Common law anglosaxona.
Dins l'article 6 bis de la Convencion de Bèrna se definisson los dreches morals atal:
- « Independentament dels dreches economics de l'autor, e quitament aprèp lo transfèrt d'aqueles dreches, l'autor tendrà drech a reclamar la paternitat de l'òbra e a s'opausar a quina que siá distorsion, mutilacion o autras modificacions o alteracions de l'òbra que poirián èsser prejudiciablas per son onor o sa reputacion. » [1]
En França[modificar | modificar la font]
Es definit a l'article L121-1 del còde de la proprietat intellectuala[2]. La CPI, precisa que: « L'autor gausís del drech al respècte de son nom, de sa qualitat e de son òbra[3]. »
Compòrta quatre brancas:
- Drech de divulgacion (art. L121-2 du CPI[4]): lo drech de comunicar l'òbra al public es decidit per l'autor d'esperel, dins de condicions qu'aurà causit. Pasmens, aquela prerogativa s'agota pendent son primièr exercici;
- Drech de paternitat (art.L113-1[5]): l'autor a drech al respècte del ligam de filiacion entre el e son òbra;
- respèct de l'integritat de l'òbra (art. 121-1 et 121-5 du CPI[6]) ;
- drech de repentida (art. L121-4 del CPI[7]): l'autor pòt retirar l'òbra del circuit comercial, quitament aprèp sa divulgacion.
Fin finala, segon l'article L121-1 al. 2 del CPI[8], lo drech moral es perpetual, imprescriptible e inalienable. Atal se pòt pas daissar e pòt s'exercir per l'autor d'esperel, o per sos avents drech, sens limitacion de durada.
Per respectar lo drech moral de l'autor d'una òbra dintrada dins lo domeni public, sufís de citar lo nom de l'autor e lo títol de l'òbra utilizada.
Malgrat que siá reputat absolut per la doctrina, lo drech moral es limitat per la practica e la jurisprudéncia. D'en primièr, al procès es l'autor que deurà provar la violacion e lo damatge subit per obtenir reparacion. E mai existís controvèrsia sus la question de saber se lo drech moral pòt èsser limitat per la teoria de l'abús de drech. Segon lo professor Gautier, la Cort de Cassacion espandiguèt pas la teoria de l'abús de drech sus aquelas questions[9]
Fin finala, lo drech moral possedís un caractèr d'òrdre public[10].
Lo caractèr d'òrdre public foguèt definitivament afirmat dins dos arrèstes: un arrèst de la Cort de Cassacion del 28 de mai de 1991 (afar Huston) e un arrèst de la Cort d'Apèl de París lo 1èr de febrièr de 1989. L'excepcion d'òrdre public permetèt d'apartar la lei americana autorizant las clausulas abdicativas del drech de paternitat alara quita qu'aquela foguèt designada per la règla de conflicte. Lo jutge li substituiguèt la lei francesa.
En Espanha[modificar | modificar la font]
Dins l'article 14 de la Lei de Propietat Intellectuala espanhòla se reconeisson los seguents dreches morals [11]:
- Drech d'atribucion o paternitat: exigir la reconeissénça de sa condicion d'autor de l'òbra.
- Drech de divulgacion: decidir se son òbra deu èsser divulgada, en quina forma e jos son nom, pseudonim o anonimat.
- Drech d'integritat: exigir lo respècte a l'integritat de l'òbra e enebir tota deformacion, modificacion, alteracion o atencha contra ela que seriá un perjudici a sos legitims interèsses o damatges a sa reputacion.
- Drech de modificacion: modifica l'òbra respectant los dreches aquerits pels tèrces e las exigéncias de proteccion dels bens d'interès cultural.
- Drech a se retractar: retirar l'òbra del comèrci, s'aurián cambiat sas conviccions intellectualas o moralas, jos indemnizacion dels damatges e perjudicis als titulars dels dreches d'expleitacion.
- Drech d'accès: accedir a l'exemplar unic e rar de l'òbra, quand se tròba en possession d'un autre, e atal d'exercir lo drech de divulgacion o quin que siá autre que li correspond.
Nota e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Texte de la Convencion de Bèrna
- ↑ (fr)« Code de la propriété intellectuelle », sur le site legifrance.gouv.fr.
- ↑ . "L121-1-9"(fr)[http://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do;jsessionid=52B3E53A7F8E9AA8B245E70C1F24DA93.tpdjo14v_3?idSectionTA=LEGISCTA000006161636&cidTexte=LEGITEXT000006069414&dateTexte=20080129 sul site legifrance.gouv.fr.
- ↑ id: "L121-1-9"
- ↑ (fr)Article L113-1 », sul site legifrance.gouv.fr.
- ↑ "L121-1-9"
- ↑ id:"L121-1-9"
- ↑ id:"L121-1-9"
- ↑ . Per exemple, dins l'arrèst Whistler del 14 de març de 1900, Whitsler refusava de liurar son òbra a sos comanditaris, mas la Cort lor acordèt pas d'execucion forçada. Sonque lor acordèt de damatges e interèsses. E atal auriá pas aplicat la teoria de l'abús de drech.
- ↑ Es çò que remembra de contunh la jurisprudéncia coma dins la decision Camus del TGI de París, lo 15 de febrièr de 1984 que lo tribunal decidiguèt que « dempuèi que se faguèt concession al soseditor, l'autor es supausat d'èsser present dins totas las convencions que pòdon metre en perilh son drech moral ». Del meteis biais, la decision Rouault del TGI de la Sèina del 10 de julhet de 1946 indicava que « las convencions que pòrtan sus d'òbras de l'esperit sortisson de las categorias normalas del drech e diferisson de las convencions ordinàrias, a causa de l'influéncia qu'exercís sus elas lo drech moral de l'autor ».
- ↑ (es)Texte de la Lei de Propietat Intellectuala


text:
Morfatge
Lo morfatge (de l'anglés: morphing) es una tecnica informatica, una mena d'efièch especial que s'utiliza per modificar la cara de las personas, las far velhir o las transformar en d'autras. Aqueste efièch especial foguèt inventat durant los ans 1990, e coneguèt una explotacion fòrta dins l'industria cinematografica. Una de las utilizacions mai famosas d'aquesta tecnica es estat lo cort-metratge Danielle, una vidèo creada pel realizador Anthony Cerniello que mòstra lo velhiment d'una dròlla en cinc minutas e que foguèt mes sus Youtube lo 10 de setembre de 2013.


text:
1026
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1026 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Uc e coronament dau segond fiu de Robèrt II, Enric, coma corèi. Aquò causèt una crisi entre lo rèi e la rèina Constància qu'èra desirosa de veire puslèu lo coronament dau tresen fiu de Robèrt. Furiosa, la rèine quitèt la Cort.


text:
Los Arcs
Los Arcs [1]es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var de la region provençala de Provença-Aups-Còsta d'Azur .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments e patrimòni[modificar | modificar la font]
Los Arcs possedon un important patrimòni medievau e subretot la tor dau castèu e la glèisa de Santa Roselina onte repòsa justament o son còrs.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Leis Arcs' sariá esperat en provençau contemporan, pasmens Los Arcs es la forma relevada e atestada dins Var per lo provençalista e majorau dau Felibritge Joan Luc Domenge (Grammaire du provençal varois, 23-24) ; aquesta forma s'acompanha dei derivats logics per contraccion aus Arcs, daus Arcs.


text:
Òc Tele
Òc Tele es un canal de television occitan per Internet. Aquesta cadena, creada e dirigida pel jornalista breton Lionel Buannic, lo primièr mejan audiovisual completament en occitan, foguèt lançada lo 20 de decembre de 2013. L'entitat a sa sedença a Lescar, dins los locals de la Federacion Interregionala dels Mèdias Occitans (FIMOC). Sos oraris d'emission son pas que quatre oras per jorn actualament, de 18h fins a 22h.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'anóncia publica foguèt facha pel president del Conselh Regional d'Aquitània Alain Rousset dins l'encastre de la 9a edicion del Hestiv'òc.


text:
Harprich
Harprich es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, en la distincion de Morhange.
- Vilatge destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la seigneurie de Morhange.
- Village détruit au cours de la guerre de Trente ans.


text:
Caín
Caín (en ebrieu קין בן-אָדָם Qayin ben Adam e en arabi قابيل بن آدم Kabil ibn Adam), segon l'Ancian Testament, foguèt la primièra persona nascuda e non pas creada, perque èra filh d'Adam e Èva, lo primièr òme e la primièra femna.
Somari
Legenda[modificar | modificar la font]
Caín nasquèt aprèp l'expulsion de sos paires del Jardin de l'Eden, e alara sa maire Èva, quand nasquèt Caín, partiguèt pel primièr còp de las dolors de l'enfantament. Pauc aprèp, Adam e Èva aguèron un autre filh que nomenèron Abèl. Amb lo temps e Caín se consacrèt a l'agricultura alara qu'Abèl se consacrèt a l'elevatge.
Un jorn decidiguèron de far una ofrenda a Dieu:
- Caín ofriguèt los primièrs fruchs de la sa recòlta.
- Abèl ofriguèt los melhors animals de son elevatge.
Dieu preferiguèt l'ofrenda d'Abèl, e Caín, vesent per la preferéncia de Dieu, venguèt gelós e tuèt son fraire.
Dieu maudiguèt Caín e la condemnacion foguèt que la tèrra li balhe cap res pus e que se veja obligat de rebalar, e alara s'alunhèt de l'ostal dels seus paires per s'establir al país de Nòd, a l'èst de l'Edèn. Dieu pausèt una marca a Caín per avertir que quin tua lo pagariá amb un castig sèt còps mai penós.
Dins son barrutlage, Caín èra acompanhat per una de sas sòrres (nomenada Avan, segon lo Libre dels Jubilèus) amb qui engendrèt son filh Anòc. Pauc aprèp, Caín establiguèt un règlament que bategèt del nom de son filh. Qualques fonts asseguran qu'alara se maridèt amb Adah.
Segon la tradicion jusièva, pendent son exili Caín coneguèt la primièra esposa de son paire Adam, la primièra femna creada per JHWH e nomenada Lilit, que li ensenhèt l'art de la magia e mantenguèron de relacions. Fòrça ans après, Caín foguèt mòrt per son descendent nomenat Tubal que, pendent una caça, lo confondèt amb un animal e li tirèt una flècha.
Caín dins l'Islam[modificar | modificar la font]
La tradicion islamica tanben relata una istòria similara dins l'Alcoran. Aquela istòria ditz que Kabil e Habil (Caín e Abèl), avián de sòrres bessonas. Dins aquela tradicion, Allà refusèt l'ofrenda de Kabil perque volèt pas se maridar amb la germana d'Habil. Aprèp una baralha, Kabil assassinèt sa sòrre germana e deguèt vagar, erratic, per la tèrra pendent d'ans amb lo còs de son fraire, fins que vegèt un còrb enterrant un aucèl mòrt, comprenguèt que se calguèt donar una sepultura als mòrts.
Autras visions[modificar | modificar la font]
Una anciana tribú[modificar | modificar la font]
Los istorians e especialistas biblics interprètan l'istòria coma un recit simbolic d'una anciana tribú nomada que lo dieu èra Caín. Los membres d'aquela tribú portavan de marcas tribalas caracteristicas tatoada e avián la reputacion per sas feròças venjanças contra qui aviá tuat un membre de la tribú. E lo nom de Caín venguèt lo sinonim d'assassin, e las marcas tribalas venguèron la marca de Caín que pausèt Dieu per distinguir aqueles qu'avián tuat, tèrme que s'utiliza en sens figurat per se referir a un omicidi.
Mitologia sumeriana[modificar | modificar la font]
Una autra explicacion que donan los teologians, es qu'aquela istòria de fratricidi serviriá per illustrar las primitivas cresenças namadas, que amb lo temps anèron difusar la pensada religiosa, segon que los tropèls elevats, principala ocupacion de fòrça tribús nomadas, agradavan mai als dieus que l'agricultura. Atal, lo sacrifici d'Abèl foguèt acceptat, mas pas aquel de Caín.
Dins la meteissa mena, dins la mitologia sumeriana, i a l'istòria de la divessa Inana. Èra fòrça bèla e s'enamorèron d'ela dos dieus:
- Dumuzi, lo dieu de la fertilitat e la creissença, e protector dels pastres.
- Enkimdu, lo dieu de l'agricultura, dels besals e de las passièras.
Evidentament, la rivalitat per veire qui emportariá la divessa foguèt granda. Resultèt que Dumuzi venguèt agressiu alara que Enkimdu demorèt amable e gentil. Inana causiguèt Enkimdu, que la tractava melhor. Alara, Dumuzi vesent pauc a pauc que perdiá, comencèt de mostrar sa fòrça extraordinària. Enkimdu, tement per la vida d'aquela, demandèt a Inana que se maride amb Dumuzi.
Eretatge[modificar | modificar la font]
La figura de Caín sovent foguèt utilizada dins l'art e la literatura coma lo simbòl del mal (fins al sègle XIX). Entre qualques òbras notablas, se pòt citar La Divina Comèdia e los poèmas omonims de Lord Byron e Baudelaire. Foguèt utilizat pels personatges del cinèma e comics (bendas dessenhadas americanas) que vòlon s'amagar o cometre de malfaches.


text:
Georges Clemenceau
Georges Benjamin Clemenceau, escaissat lo tigre, (nascut lo 28 de setembre de 1841 a Mouilleron-en-Pareds, mòrt lo 24 de novembre de 1929 a París) foguèt un jornalista e un òme politic francés.
Foguèt cap de govèrn (1906-1909 e 1917-1920) pendent la revòlta dels vinhairons de 1907 e tanben pendent la Primièra Guèrra Mondiala.
- Deputat a l'Assemblada Nacionala (1871)
- Jornalista francés
- Afar Dreyfus
- Escandal de Panamà
- Ministre de la Tresena Republica
- Ministre francés de l'Interior
- Ministre francés de la Guèrra
- Ancian senator de Var
- Ancian deputat de Var (Tresena Republica)
- Ancian deputat de Sèina (Tresena Republica)
- Ancian cònsol d'arrondiment de París
- Personalitat del Parti republican, radical e radical-socialista
- Personalitat de Vendèa
- Membre de l'Acadèmia francesa
- President del Conselh de la Tresena Republica
- Personalitat de la Primièra Guèrra Mondiala
- Naissença en 1841
- Decès en 1929


text:
Legenda de la Bèla Magalona
La legenda de la Bèla Magalona es una legenda de Magalona explicant la fondacion de la catedrala.
A l'Edat Mejana, Pèire, filh d'un comte de Provença auriá entendut parlar de la beutat d'una princessa napolitana que se nomenava Magalona. Decidiguèt de s'enanar cap a la ciutat italiana per l'encontrar. Quand arrivèt suls luòcs, participèt a un torneg qu'acabèt per ganhar. La seuna victòria li permèt d’èsser invitat pel rei e fin finala d'encontrar la princessa. Al primièr agach, los dos joves s'enamorèron fòrça. Per provar lo seu amor, Pèire ofriguèt tres anèls d’aur a la seuna promesa. Una vida de riquesa los interessava pas; atal, per una serrada, decidiguèron de fugir a caval. Tota la nuèch, galopèt lo caval. A l'alba, s'arrestèron al bòrd de la mar per se pausar. Foguèt alara qu'un aucèl raubèt los tres anèls d'aur de la princessa e fugiguèt cap al larg. Plen de coratge, Pèire decidiguèt de precaçar l'aucèl sus una barca, mas subte, una tempèsta se levèt e faguèt capvirar la pichona nau. Èra la fin, Pèire anava desaparéisser, èra perdut en plena mar. Mas aürosament, una nau mora venent d'Africa passava per aquí e salvèt Pèire d'una mòrt segura.
Pendent aquel temps, Magalona se desesperava. Inquièta, trista, anava per la plaja esperant lo retorn de l'amat. Arrièt sus una illòta que se nomenava alara « Pòrt Sarrasin ». Dins tot lo seu desesper, comprenguèt que podava comptar pas qu'en Dieu, atal decidiguèt de fondar un espital e una glèisa sus aquèla pichona illòta. Quand donèt un nom a la Glèisa, trantalhèt pas e las seunas pensadas s'arrestèron sul seu amor desaparegut: l'edifici portariá lo son de Sant Pèire, en remembre del seu coratjós amat.
Pèire, el, acompliava de grands faches d'armas dins l'armada del sultan. Per lo mercejar, aquel lo desliurèt.
Pèire, sul còp, decidiguèt de partir per trobar la seuna princessa mas foguèt daissat sus una iscla desèrta pel seu pròpri equipatge! Encara un còp per escasença de pescadors lo trobèron e lo menèron a l'espital de « Pòrt Sarrasin » que i tornèt trobar la bèla Magalona.
Atal, segon la legenda, nasquèt la catedrala de Magalona
La legenda inspirèt Ludwig Tieck (1773–1853), pel seu roman "Liebesgeschichte der schönen Magelone und des Grafen Peter von Provence" (Las Amors de la Bèla Magalona e de Pèire, Comte de Provença, 1797 (Hambourg & Vienne 1861/68). Johannes Brahms ne tirèt du roman precedent un cicle de 15 lieder: "Magelone Romanzen", op. 33 (1861-1862)[1].
Aquela legenda torna a la conjoncion setenca de las planetas Vènus e Saturne[2][3].
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- "biedermann">*La Belle Maguelonne Livre:Biedermann La Belle Maguelonne.djvu - Wikisource - Adolphe Biedermann, Honoré Champion, Paris, 1913.
- "vilalta">Jimmy Vilalta, Valorisation et promotion du patrimoine touristique de Villeneuve-lès-Maguelone, Montpellier, projet de BTS, 2007, 89 pages.
Notes[modificar | modificar la font]
- ↑ in "bibliografia" "vilalta"
- ↑ «La bello Magalouno e Pèire de Prouvènço se courron après e tôuti li sèt an se maridon, par lequel les paysans provençaux expliquent la conjonction septennale des planètes Vénus et Saturne. Et un sarcophage en marbre, qui existe encore dans la cathédrale de Maguelone, est appelé par le peuple Lou toumbèu de la bello Magalouno».
(Frederic Mistral, TDF T. II, p. 244, dintrada "Magalouno")
- ↑ ,in "bibliografia" "biedermann"


text:
Punt d'exclamacion
Lo punt d'exclamacion (var. ponch d'exclamacion; tanben nomenat punt/ponch d'admiracion) es un signe de pontuacion.
Usatges[modificar | modificar la font]
Lo punt d'exclamacion s'utiliza
- per marcar l'emocion dins una frasa
- per indicar que se parla dins un ton naut
- per atirar l'atencion del lector sus una demanda (dins aquel sens es fòrça utilizat per la publicitat)
- pòt metre l'accent sus una frasa a l'imperatiu
- indica un clic postalveolar en transcripcion fonetica
- sus un panèl o cartèl indica un avertiment sus un dangièr potencial
- representa la factoriala en matematicas
- dins qualques lengatges de programacion equival a una negacion
Originas[modificar | modificar la font]
Lo simbòl vendriá de l'exclamacion de joia « interjectio » en latin, que foguèt abreujada d'un i en dessús d'un o.


text:
Ictiologia
L’ictiologia es la branca de las sciéncias naturalas qu'estúdia los peisses del punt de vista filogenetic, morfologic, anatomic, fisiologic, ecologic, etologic e sistematic.
Los animals estudiats pels ictiologistas son los peisses ossoses (Osteichthyes), los peisses cartilaginoses (Chondrichthyes) e los agnats (uèi diferenciats dels peisses mas vivents en mitan aqüatic). Los peisses an traversat de millennis d'evolucion, e se recensa aitant d'espècias que totes los vertebrats autres recampats. Se la màger part de las espècias es certanament uèi coneguda e descricha, l'estudi biologic e la fisiologia comportamentala dels peisses demòran un domeni dobèrt.
L'ictiologia fa apèl a la biologia marina, a la limnologia e a l'oceanografia.
Somari
- 1 Istòria de l'ictiologia
- 2 Publicacions modèrnas
- 3 Vejatz tanben
- 4 Ligams extèrnes
Istòria de l'ictiologia[modificar | modificar la font]
Lo camp temporal de l'ictiologia recobrís un periòde que va de la revolucion superiora del Paleolitic fins ara. La practica de l'ictiologia es çaquelà ancestrala suls litorals, mentre que son caractèr pròpriament scientific se siá afirmat al meteis temps que se desvolopavan las autras disciplinas de la zoologia.
Preïstòria (38 000 abans J.C. – 1500 abans J.C.)[modificar | modificar la font]
L'estudi dels peisses tròba sas originas dins las activitats umanas de subsisténcia (pesca, utilizacion de las escatas, etc.) Michael Barton, un ictiologista american, explica que « los primièrs ictiologistas son estats los caçaires-culheires, qu'aprenguèron a se provesir en peisses "utils", e que sabián ont e quand los trobar en abondància. » Las primièras manifestacions culturalas coma l'imatjariá del peis testomonian d'aquesta coneissença empirica.
Èra judèocrestiana (1500 abans J.C. – 40 abans J.C.)[modificar | modificar la font]
De descripcions scientificas informalas de peisses se retròban dins la tradicion judèocrestiana. Las règlas de l'alimentacion cacher interdison la consomacion de peisses deprovesits d'escatas e de nadarèlas. Los teologians e los ictiologistas debaton per saber se Sant Pèire e sos contemporanèus consomavan los peisses provenent de l'actual lac de Tiberiàs: cyprinidae dels genres Barbus e Migorex, cichlidae del genre Sarotherodon e Mugil cephalus (familha del Roget).
Èra mediterranèa (335 abans J.C. – + 400)[modificar | modificar la font]
Aristòtel reconeis l'ictiologia coma una disciplina d'estudi scientific formala. Entre 335 e 322 abans J.C., fornís la primièra classificacion taxinomica dels peisses, ont descriu corrèctament 117 espècias de la mar Mediterranèa. E mai, Aristòtel realiza d'observacions de l'anatomia e del compòrtament de divèrsas espècias de peisses e de mamifèrs marins. Qualques uns de sos discípols perseguisson aquestas recèrcas ictiologicas aprèp sa mòrt. Atal, Teofrast redigís un tractat suls peisses anfibians. Los Romans produguèron fòrça escriches suls peisses. Plini l'Ancian, un naturalista roman celèbre, sintetiza los trabalhs grècs en matèria d'ictiologia, introdusent de rafinaments de còps verificables (per exemple lo peis-rèssa), de còps extravagants (coma la Sirena). La contribucion de Plini l'Ancian es estada lo darrièr grand apòrt a l'ictiologia fins a la Renaissença europèa. Çaquelà, Aelian redigiguèt vèrs 220 aprèp JC una istòria dels animals en 17 volums ont son descrichas aperaquí 130 espècias de peisses. E, sens qu'òm lo pòsca qualificar d'ictiològ, Ausòni, vèrs 350 aprèp JC, dins una òda apelada Moselle, descriu de peisses d'aiga doça fòrt nombroses; es el que balhèt a la truita son nom actual.
Renaissença en Euròpa (1200 – 1600)[modificar | modificar la font]
La naissença de l'ictiologia modèrna procedís d'escriches de tres erudits del sègle XVI : Ippolito Salviani (1514-1572), Pierre Belon (v. 1517-1564) e Guillaume Rondelet (1507-1566). Totes tres realizan de vertadièrs estudis exaustius, çò qu'èra pas jamai estat fach. Lors descobèrtas originalas coneisson d'aqueste fach un succès larg. Lo De Piscibus Marinum de Rondelet es plan sovent citat coma l'obratge mai influent ; recampa 224 espècias de peisses.
Epòca de la colonizacion (1600 – 1800)[modificar | modificar la font]
Los progrèsses notables realizats dins la navigacion e la construccion navala son lo punt de partida d'una practica novèla de l'ictiologia. La Renaissença coïncidís amb lo periòde mai ric en tèrme d'exploracion e de colonizacion, e sus la basa de l'interès per la navigacion, l'istòria naturala se pòt desvolopar. Georg Markgraf (1611-1648), originari de Saxònia, escriu lo Naturalis Brasilae en 1648. Aqueste obratge conten una descripcion de cent espècias de peisses indigènas de las còstas brasilièras. En 1868, John Ray (1627-1705) e Francis Willughby (1635-1672) publican conjuntament l'Historia Piscium, un manuscrich scientific recensant 420 espècias de peisses, demest las qualas 178 èran de descobèrtas recentas.
La classificacion dels peisses foguèt inventada per Carl von Linné (1707-1778), lo paire d'una taxinomia que vendrà la sistematica modèrna. Un de ses discípols e collèga, Peter Artedi (1705-1735), es sovent qualificat de paire de l'ictiologia del fach de sas descobèrtas importantas. Atal, Artedi contribuiguèt a afinar la taxinomia de Linné, e metèt a jorn cinc òrdres suplementaris de peisses : Malacopterygii, Acanthopterygii, Branchiostegi, Chondropterygii, e Plagiuri. Desvolopèt de metòdes estandard per efectuar las mesuras anatomicas, encara utilizadas uèi. Un autre associat de Linné, Albertus Seba (1655-1736), un farmacian prospèr d'Amsterdam, possedissiá el, una granda colleccion de peisses que metèt a disposicion d'Artedi. Malaürosament, aqueste darrièr se neguèt dins un canal de la vila a l'edat de trenta ans.
Linné publiquèt a títol postum una antologia del jornal d'Artedi, Systema Naturae. Sos apòrts a la taxinomia lineana influencièron lo desvolopament de la nomenclatura binomiala, utilizada uèi pels ictiologistas. Linné tanben revisèt los òrdres introduches per Artedi, soslinhant l'importància del parelh de nadarèlas pelvianas. Los peisses que ne son deprovesits foguèron plaçats dins l'òrdre dels Apòdes ; los possedissent un abdomèn, una caissa toracica o de jugularas pelvianas foguèron categorizats jos l'òrdre dels Abdominales, dels Thoracici e dels Jugulares respectivament. Çaquelà, aquestas modificacions èran pas apevadas per la teoria de l'evolucion d'alos. De fach, caldrà esperar los trabalhs de Charles Darwin, un sègle pus tard, per que siá percebuda la correlacion entre las caracteristicas taxinomicas e las relacions filogeneticas, las primièras essent de consequéncias de las segondas.
Epòca modèrna (1800 – present)[modificar | modificar la font]
A l'auba del sègle XIX, lo berlinés Marcus Elieser Bloch (1723-1799) e lo parisenc Georges Cuvier (1769-1832) s'interèssan a la consolidacion del saber ictiologic. Cuvier fa una sintèsi de totas las informacions de la disciplina dins sa monumentala Histoire Naturelle des Poissons. Aqueste manuscrich, publicat entre 1828 e 1849 en vint-e-dos volums, conten 4514 espècias de peisses, dont 2311 novèlas, çò que ne fa encara uèi un dels tractats pus ambicioses. L'exploracion scientifica de las Americas soslinhèt dins lo meteis temps la fòrt granda varietat dels peisses dins lo mond. Charles-Alexandre Lesueur (1778-1846), un estudiant de Cuvier, s'installèt dins la region dels Grands Lacs per i estudiar las espècias localas.
Los dos explorators John James Audubon (1785-1851) e Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840) son tanben d'importants descobreires dins la zòna nòrd-americana. A l'ocasion de viatges nombroses efectuats totes dos, redigisson l'Ichtyologia Ohiensis publicat en 1820. E mai, lo soís Louis Agassiz (1807-1873) fa sa reputacion en estudiant los peisses e organismes d'aiga doça ; es lo pionièr de la paleoictiologia. Agassiz emigrèt apuèi als Estats Units e ensenhèt a Hardvard en 1846.
Albert Charles Lewis Günther (1830-1914) publica son Catalogue of the Fishes of the British Musuem entre 1859 e 1870, obratge dins lo qual descriu mai de 6800 espècias e ne menciona aperaquí 1000 autras. Generalament considerat coma un dels ictiologistas mai influents, David Starr Jordan (1851-1931) escriu 650 articles e libres suls peisses.
Publicacions modèrnas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- fishbase.org lo sit de FishBase
- CALIFORNIA ACADEMY OF SCIENCES
- Pisces Forum novèl de l'Ictiologia.
- Bibliotèca d'Ictiologia del Musèum Nacional d'Istòria Naturala


text:
La Briha
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
La Briha[1][2][3][4] (Labrihe en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a 45 km al Sud-Es de Condom e traversada per la Gimone
Commune située à 45 km au Sud-Est de Condom et traversée par la Gimone
Comuna situada a 45 km au Sud-Èst de Condòm e suus Gimona.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo 1er en genièr 1824 rattachement del anciana comuna de Bouvées.
Qualques traces de oppida neolítics, testifiquen un fòrça vièlh abitat. En 1293, Guillaume-Asner de Sobole, co-senhor de La Briha a designat per provocar la concession dels privilègis del Fezensaguet. Dos castèls, de La Briha e de Bouvées (SE) an #èsser reconstruits l'an 1560 per Monseigneur de Sant-Julien, avesque d'Airal, sus las ruïnes de bastiments anteriors. Aqueles dos castèls, las glèisas de Bouvées e de La Briha constituisson amb lo lavoir-fontaine de Bouvées lo patrimòni communal
- Le 1er janvier 1824 rattachement de l'ancienne commune de Bouvées.
Quelques traces d'oppida néolithiques, attestent un très vieil habitat. En 1293, Guillaume-Asner de Sobole, co-seigneur de La Briha est désigné pour provoquer la concession des privilèges du Fezensaguet. Deux châteaux, de La Briha et de Bouvées (SI) ont été reconstruits en 1560 par Monseigneur de Saint-Julien, évêque d'Aire, sur les ruines de constructions antérieures. Ces deux châteaux, les églises de Bouvées et de La Briha constituent avec le lavoir-fontaine de Bouvées le patrimoine communal
- Lo 1èr de genièr de 1824 qu'a mingat l'anciana comuna de Bouvées.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: La Briha
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina de la comuna sus lo sit de la Comunautat de comunas Bastidas deu Vath d'Arrats
- La Briha sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
Micolau Sabòli
Micolau Sabòli (Monteus, 30 de genier de 1614-Avinhon, 25 de julhet de 1675; en francés Nicolas Saboly) foguèt un poèta occitan de Provença, fòrça popular gràcias a sei nadaus.
Biografia[modificar | modificar la font]
Micolau Sabòli èra fiu de Joan Sabòli, un mercadier borgés. Faguèt seis estudis en cò dei jesuistas d'Avinhon e leis acabèt au collègi de Carpentràs. Venguèt puei capelan e en 1633 rector de la capelariá de Santa Maria Magdalena a la catedrala de Sant Sufren. De 1640 a 1643 foguèt mèstre de capèla a la catedrala dins aquela vila, puei s'enanèt a Arle, Nimes e finalament Avinhon.
Sa fama de musician e de poèta se bastiguèt rapidament: escriguèt de messas, de motets e de nadaus que se publiquèron, tre 1669, en quasernets de sièis, uech o dotze, que sei compatriòtas leis aculhissián amb grand plaser e estrambòrd.
Quand se moriguèt a sei 61 ans, l'enterrèron dins lo còr de la glèisa de Sant Pèire d'Avinhon e uei encara s'i pòt veire una placa commemorativa de marbre d'aqueu personatge fòrça important per lei tradicions popularas occitanas.
Lei melodias dau poèta aurián probablament desaparegut se Francés Seguin leis aguèsse pas estampadas a la fin dau sègle XIX après vint ans de recèrcas.
Frederic Mistral escriguèt lei paraulas de la Copa Santa, sus una musica de Sabòli.
Sei nadaus son encara populars uei e an fach l'objècte de publicacions e enregistraments divèrs. Son interpretats actualament per lo Duo Calendau, interpretaire de musica tradicionala provençala. Se faguèt tanben un festenau Sabòli dins la vila de naissença dau poèta e musician en 2003.
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa


text:
Avenida da Liberdade
L'Avenida da Liberdade (nom portugués, literalament Avenguda de la Libertat) es una avenguda centrala de la vila de Lisbona.
Aprèp lo tèrratremol de 1755, lo Marqués de Pombal creèt lo Baloard Public a la zona ocupada per la part inferior de l'Avenida da Liberdade (Avenguda de la Libertat en occitan) e la Plaça dels Restauradors. Malgrat lo nom, era enrodat per murs e portals per ont solament podián passar de membres de la nauta societat. En 1821, quand los liberals arribèron al poder, los murs foguèron desrocats e lo Baloard foguèt obèrt a totòm.
L'Avenguda que uèi se pòt veire foguèt construida en 1878-1882 a l'estil dels Camps Elisèus de París. La granda avenguda amb arbres se tornèt un centre de defilats, fèstas e manifestacions. I a un monument als que moriguèron durant la Primièra Guèrra Mondiala. L'Avenguda encara consèrva una cèrta elegància, amb fonts e esplanadas jos los arbres. Amb 90 mètres de longor e sòls decorats amb patrons abstractes, ara se tròba dividida per dètz vias de transit que connèctan los Restauradors amb la Plaça Marqués de Pombal, mai amont.
Se conservèron qualques edificis originals, coma lo cinèma Tivoli, amb un quiòsc dels ans 1920 a l'exterior, malurosament plan de faciadas de l'estil modernista foguèron remplaçadas per burèus, hotèls o complèxes comercials.


text:
Jean-Delphin Alard
Jean-Delphin Alard (Baiona lo 8 de març de 1815 - París lo 22 de heurèr de 1888) que ho un violonista, un pedagòg e un compositor gascon deu sègle XIX.
Qu'estudiè au Conservatòri de París on e sussedó a Pierre Baillot com prefessor.Que ho violonista a l'Opera de París, purmèr vriulon deu Rei e mèste de capèra de l'emperaire Napoleon III.
Pedagòg deu vriulon, Pablo Sarasate que ho lo son discípol.
Qu'èra lo sògre deu laütièr Jean-Baptiste Vuillaume e qu'ei a l'origina deu chafre de Messia de l'estradivari deu comte de Salabue.


text:
466
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 466 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Captura de Peroz Ièr après una desfacha còntra lei Huns Blancs. Li faudriá un recapte important e laissar son fiu coma ostatge durant doas annadas en cambi de sa liberacion.