text:
Vergonha (lingüicidi)
La Vergonha fa referéncia en Occitània a l'ensemble dels marrits efièches de divèrsas politicas governamentalas en França sus de mainatges e ciutadans franceses, al sens larg del tèrme, que lor lenga mairala èra un dels pretenduts pateses — que valdriá mai justament sonar lengas pas oficialament reconegudas parladas sul territòri de l'Estat francés, — e en particular la lenga nòstra. La Vergonha consistís en fòragetar e s'avergonhar de la quita lenga natala non francesa (o mai la dels parents) jos l'aflat de l'exclusion oficiala, de l'umiliacion a l'escòla e/o de l'ostracisme mediatic organizats e justificats pels menaires politics franceses, d'Henri Grégoire fins a François Hollande. La Vergonha, que demòra encara un subjècte fòrça tabó en França ont d'unes que i a contunhan de negar qu'una tala discriminacion aja jamai agut luòc, pòt èsser considerada coma una temptativa de lingüicidi a l'escala d'un país, coma çai-aprèp demostrat.
Somari
- 1 Politicas antipatesas
- 2 Politicas e eiretatge de Jules Ferry
- 3 Referéncias
- 4 Ligams extèrnes
Politicas antipatesas[modificar | modificar la font]
Ja en 1539, amb l'Article 111 de l'Ordenança de Villers-Cotterêts[1], las lengas non francesas de França partiguèron una traduccion de las bèlas per çò que venguèt obligatòri de prononciar e de botar per escrich tot acte administratiu en francés (de prononcer et expedier tous actes en langaige françoys). Çò qu'a l'origina foguèt concebut coma un biais de se desfar del latin dins los tèxtes oficials, ja que pauques subjèctes del sègle XVI avián l'educacion necessària per comprene lo latin, estipulava atanben que lo francés, e res qu'el, gaudiriá d'ara enlai d'un estatut oficial al reialme (en langage maternel françoys et non aultrement).
Fin sègle XVIII entrò a fin sègle XIX[modificar | modificar la font]
La necessitat d'anientar los pateses[modificar | modificar la font]
Ça que la, la començança vertadièra de l'eradicacion deliberada de las lengas vernacularas dins la França modèrna, e mai lor relegacion mespresiva al reng de dialèctes simples sovent estrictament orals, se tròba dins lo Rapòrt sus la necessitat d'anientar los pateses e d'universalizar la lenga francesa[2] que l'Abat Grégoire presentèt lo 4 de junh 1794 a la Convencion Nacionala e que s'enseguèt del faidiment oficial de tota lenga autra que lo francés dins l'administracion e l'educacion amb tòca d'uniformizar lingüisticament la França pòstrevolucionària que d'aquel temps sol lo dètz del cent de la populacion i parlava correntament lo francés[3], es a dire unes tres milions sus un total de vint-e-uèch. Quant a la tria plan pejorativa del mot "patés", qu'es pas qu'un sinonim imperfièch de "dialècte" o "parlar", Jean Jaurès rèsta famós per declarar que "s'apèla patés la lenga d'un pòble vençut"[4]. Segon lo Chambers Dictionary, l'origina del tèrme es contestada mas poiriá èsser una "corrupcion de patrois, del latin vulgar patriensis, autoctòn".
Quatre meses pus lèu, lo 27 de genièr, Bertrand Barère de Vieuzac, ni per èsser un quite occitan de Tarba, aviá anonciat[5] davant d'aquela meteissa Convencion que:
La monarquia aviá de rasons de revertar la torre de Babel; dins la democracia, daissar los ciutadans ignorar la lenga nacionala, incapables de contrarotlar lo poder, aquò's traïr la patria... Per un pòble liure, la lenga cal que siá una e la mesma per totes. [...] Quantas despensas avèm pas ja fachas pel traduire de las leis de las primièras doas amassadas nacionalas als divèrses parlars de França! Coma s'aviam nosautres de manténer aqueles jargons salvatges e mai aquelas lengassas grossièras que pòdon pas servir pus que los fanatics e los contrarevolucionaris!
La fin de las províncias occitanas tradicionalas[modificar | modificar la font]
Aquela politica ultrarepublicana se vei particularament ben dins la manièra que las termièras interioras de França tornèron èsser dessenhadas en crear 83 departaments. La lei passada lo 22 de decembre 1789 prenguèt efièch l'annada seguenta, lo 4 març 1790.
Al sègle XX, los departaments los gropèron en regions per que i aguèsse una mena de ligam entre aquestes departaments e lo som de l'Estat. Ni per dever remplaçar las províncias vièlhas, las regions n'esposèron pas necessàriament los limits centenaris. Coma o mòstra la carta, èran sèt (puèi onze) enclavas occitanofònas dins la França d'abans 1789, coma los territòris poissants de Lengadòc e de Gasconha, mas foguèron retalhadas en sèt regions sens cap de respècte per las identitats culturalas e geograficas. Aital es que Provença-Aups-Còsta d'Azur nasquèt dels tròces de cinc províncias occitanas e que tres capitalas desapareguèron al profièch de Marselha mentre qu'Auvèrnhe finiguèt que comprenguèt d'entitats a l'encòp occitanas e de lenga d'oïl. Del meteis biais, la vila de Nantas foguèt administrativament sostracha de Bretanha, que n'èra sempre estada una de las doas capitalas tradicionalas amb Rennes; e la ciutat de Tolosa foguèt pas enclausa dins la region de Lengadòc-Rosselhon, encara que foguèsse la capitala istorica de Lengadòc.
Fòrça aquelas regions an de fach de noms compausats, çò qu'es lo rebat de la mescla abusiva de tot un fum d'airals geografics istoricament distints. Es lo cas de quatre entre las sèt regions occitanencas: Lengadòc-Rosselhon, Miègjorn-Pirenèus, Provença-Aups-Còsta d'Azur amb Ròse-Aups. En consequéncia, las singularitats pluricentenàrias dels diferents païses d'Òc foguèron pas presas en compte e mai s'aflaquiguèron jos l'accion deliberada del govèrn novèlament format per fragilizar e devesir los domenis feudals establits fa bèl temps, de tal biais que la França republicana s'apoderèsse de las afinitats tradicionalas, coma Antonin Perbòsc o confessa dins lo prefaci de son Antologia[1]:
Quand la Constituenta creèt los departaments, son intencion èra clarament d'escafar l'anciana destinga geografica amb istorica de las províncias; pr'aquò aquesta tòca foguèt pas atencha tan plan coma d'unes que i a o aguèssen esperat: en general, los departaments nasquèron de la fragmentacion de las províncias, pro rarament de l'agropament de parts que venián de províncias diferentas. S'òm pòt far lo repròchi a aquel devesiment territorial d'èsser tròp arbitrari e tròp geometric, qué dire del caganís, Tarn e Garona, eissit del senatus-consulta del 2 de novembre 1808? Òc-plan, se pòt soscar que lo Centralizador sentèt un contentament intens al mostrar qu'èra capable de far melhor encara que los quites centralizadors de la Constituenta. Amb petaces de Carcin, de Roergue, d'Agenés, de Lomanha, de Gasconha e de Lengadòc, crear una unitat nòva tan pauc espandida e pasmens tan divèrsa de sòl, de lenga, de raça, quina meravilha! E benlèu que lo demiürg audaciós rencurèt pas qu'una causa: d'èsser vengut una mica tròp tard per decopar sul meteis mòde totas las províncias de la França vièlha...
- Tolosa perdèt 76% de son territòri de Lengadòc
- Bordèu perdèt un pauc mai de mièg son territòri de Gasconha e Guiana
- Lemòtges ganhèt 43% de zòna administrativa en mai
- Garait, Pau, Fois, Riam, Ais de Provença, Grenòble, Carpentràs (1791) e Niça (1860) perdèron lor estatut de capitala
- Clarmont-Ferrand, Montpelhièr e Marselha foguèron fachas capitalas d'Auvèrnhe, de Lengadòc-Rosselhon e de Provença-Aups-Còsta d'Azur, respectivament
- Lengadòc foguèt devesit en cinc partidas inegalas, que la pus granda d'elas ara forma Lengadòc-Rosselhon amb la província parlacatalana de Rosselhon
- Marcha, Bearn, lo Comtat de Fois e pus tard lo Comtat Venaicin e lo Comtat de Niça perdèron lor autonomia
- Provença-Aups-Còsta d'Azur compren Provença e lo Comtat de Niça e tanben briconèls de tres autras províncias
- Lo nòrd de Lengadòc e del Comtat Venaicin e la partida occidentala de Daufinat venguèron minoritats lingüisticas dins la novèla region de Ròse-Aups
- Occitània s'espandissiá sus un pauc mai de 200 000 km², dos còps la superficia de la Corèa del Sud e un pauc mai que la de Senegal, mai de vint-e-tres còps la de l'illa de Corsega
- La grandor de Gasconha e Guiana se podiá comparar amb la de Sierra Leone, d'Irlanda, de Georgia e de Sri Lanka, siá uèch còps mai que la de Corsega
- La talha de Lengadòc se podiá comparar amb la de Danemarc, d'Estònia e de Botan, siá cinc còps mai que la de Corsega
- Gasconha e Guiana, Lengadòc, Provença e Auvèrnhe comptavan per 78,4% d'Occitània en tèrmes de superfícia terrèstra, amb Gasconha e Guiana representant mai d'un tèrç del total e Lengadòc gaireben un quart a eles sols
Politicas e eiretatge de Jules Ferry[modificar | modificar la font]
Dins los ans 80, Jules Ferry metèt en plaça una seria de mesuras per afeblir encara las lengas regionalas de França, coma o mòstra lo rapòrt de Bernard Poignant[6] a Lionel Jospin en 1998. Aquestas enclausián lo castig pels regents dels escolans preses a parlar la lenga nòstra a Tolosa o breton en Bretanha. Coma Pêr-Jakez Helias (1914-1995), l'autor del roman de bon vendre Lo Caval d'orguèlh (1975), se'n remembra dins aquesta entrevista[7]:
Ara sabi, ai aprés que i aviá una politica governamentala que sa tòca precisa èra plan de far França una e indivisibla, e per consequent las lengas regionalas lor caliá desaparéisser. Mas d'aquel temps o sabiái pas e bensai que los mèstres de la Tresena Republica o sabián, encara que n'aja questionats qualques unes e que totes ajan dich de non. Lo lor trabalh èra de nos ensenhar lo francés. Es aital qu'a l'escòla volián que parlèssem francés. Cada còp que parlavam breton, fasiam pas nòstra part e meritàvem d'èsser remandats. Aquò rai.
D'autras umiliacions frequentas comprenián lo còp de l'esclòp, que consistissiá en penjar un esclòp al còl dels joves refractaris, çò qu'aquela domaisèla[8] sap per sos grands:
Mos grands tanben parlavan breton, mas pas amb ieu. Quand èran petits, lor tustavan suls dets s'una paraula bretona lor escapava. D'aquel temps, lo francés de la Republica una e indivisibla deviá regnar dins totas las escòlas, e los reguitnaires èran avergonhats amb un esclòp al còl o de genolhons sus una règla, sos una placa que disiá: "Es pas permés d'escupir pel sòl ni de parlar breton"[9]. Alara, i a d'ancians que vòlon pas far passar la lenga als dròlles qu'atrai d'embestiaments.
Aquela practica portava lo nom de "simbòl", oficialament, e de "vaca", demest escolans, amb los delinquents venent "vacards". Tot un fum d'objèctes èran utilizats, pas sonque l'esclòp: fèrres, codolasses, lausas, placas de fust amb un messatge engravat, de pèças de moneda marcadas d'una crotz... Aquí per exemple las recomandacions oficialas del sosprefècte de Finistèrra al còs ensenhaire en 1845: "E rementatz-vos ben, mossens, que sètz pas establits que per tuar la lenga bretona." Lo prefècte dels Basses Pirenèus al País Basc francés escriguèt en 1846: "Nòstras escòlas al País Basc an particularament per tòca de remplaçar lo basc per la lenga francesa..."[2]
Lo recors a la practica de l'esclòp es confirmada pel site dels Autonòms de Solidaritat Laïcs[10]:
L'escòla a agut un ròtle unificator per la practica de la lenga "nòbla" [lo francés] que redusiguèt los parlars regionals e pateses. Se cita l'umiliacion de l'esclòp atribuit a l'escolan a qui escapava un mot en lenga populara.
Quant a las pancartas, òm las retrobèt dins las escòlas poitevines[11]:
Il semblerait que ce fût l'instauration de l'école gratuite et obligatoire par Jules Ferry en 1881 qui ait vraiment concrétisé l'œuvre commencée quatre siècles plus tôt; la méthode de répression et d'humiliation entreprise porta ses fruits avec, par exemple, les fameux écriteaux stipulant dans les écoles: "Il est interdit de cracher par terre et de parler patois".
Le Conselh de Representacion Generala de la Joventut d'Òc (CRGJOC, Conseil de représentation générale de la jeunesse occitane), via le site de Youth of European Nationalities[12], rapporte que:
Notre langue [l'occitan] perdit son nom, devenant une sorte de "patois", d'abord à l'école, puis dans les familles à travers la culpabilisation des femmes dans leur éducation ("Interdit de cracher par terre et de parler patois") sous la IIIe République, Mussolini et Franco.
Le site du Confolentés Occitan (Limousin occitanophone)[13] témoigne des méthodes employées par les autorités françaises tout au long du siècle passé:
Pour aider à effacer les identités régionales traditionnelles, on ne fit pas que décourager l'usage de la langue d'oc: on l'empêcha activement. Les écoliers ont été punis pendant plusieurs générations d'avoir parlé leur langue natale dans l'enceinte scolaire. Le gouvernement français est parvenu à faire croire aux Occitans que leur langue n'est qu'un patois, qu'une forme corrompue de français utilisée exclusivement par les ignares et les rustres. Ce processus d'aliénation porte le nom de Vergonha, ou la honte. Nombre d'occitanophones âgés continuent de considérer leur langue maternelle comme un patois honteux. C'est ainsi qu'on ne l'entend que rarement en public — ou hors du cercle familial et du voisinage immédiat.
À l'école de Camélas en Catalogne Nord, selon une ancienne élève[3]:
Et sauf les enfants de l'instituteur, nous parlions tous catalan entre nous. Nous nous faisions d'ailleurs punir, parce qu'à l'époque il fallait que tout le monde parle français. Soyez propres, parlez français! C'était marqué sur tous les murs de l'école. Et si l'on ne parlait pas français, on nous donnait une espèce de petite plaque en bois qu'il fallait refiler au voisin jusqu'à ce que mort s'en suive, c'est-à-dire que le dernier, le soir, avait vingt lignes à copier. On parlait français dans la cour, on parlait français peut-être dix mètres sur le chemin, tant qu'on pensait que l'instituteur pouvait nous entendre, et puis on se remettait à notre langue maternelle qui était le catalan.
À ce moment-là, on méprisait un peu celui qui parlait catalan. Ç'a été ma génération où on a ressenti que de parler catalan, c'était un peu une tare, qu'on était moins que les autres, qu'on risquait de ne pas pouvoir monter dans l'échelle sociale comme les autres, que ça créait des difficultés.
Comme ces exemples le montrent, les propres termes de l'Abbé Grégoire furent conservés pour désigner les langues de France: si la langue de Bretagne s'appelait bien breton, le mot "patois", lui, englobait toutes les langues romanes, entre autres l'occitan et l'arpitan. Dans son Rapport, le corse et l'alsacien étaient traités avec mépris de formes très-dégénéré[e]s d'italien et d'allemand, respectivement. En conséquence, certains appellent encore leur langue "patois", encouragés par le fait qu'on ne leur a jamais appris à l'écrire et qu'on les a convaincus que seul le français s'écrit.
Mièg-sègle XX fins a l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Comme Jaume Corbera Pou[4][14] le déclare:
Lorsqu'au mileu du XIXe siècle, l'école primaire est rendue obligatoire à travers l'État, on indique aussi clairement que seul le français y sera enseigné, et les maîtres d'école puniront sévèrement tout élève parlant patois. Le but du système éducatif français ne sera donc pas de donner sa dignité à l'humanité naturel des enfants en développant leur culture et en leur apprenant à écrire leur langue, mais plutôt de les humilier et de les rabaisser moralement pour le simple fait d'être le produit de traditions et de la nature. L'auto-proclamé pays des Droits de l'Homme va donc ignorer l'un des droits les plus fondamentaux de l'Homme, celui d'être lui-même et de parler l'idiome de sa nation. Et c'est avec cette attitude que cette "Grande France", qui aime à se surnommer la championne de la liberté, passera le XXe siècle, indifférente aux timides mouvements protestataires des diverses communautés linguistiques qu'elle a soumises et au prestige littéraire dont elles peuvent être accompagnées.
[...]
La France, qui sous Franco était considérée ici [en Catalogne] comme le havre de paix de la liberté, a le misérable honneur d'être l'État d'Europe — et probablement du monde — qui a le mieux réussi dans sa quête diabolique de destruction de son propre patrimoine ethnique et linguistique et de surcroît, de destruction du tissu familial et humain: de nombreux parents et enfants, ou bien des grands-parents et leurs petits-enfants, ont des langues différentes, et ces derniers ont honte des premiers parce qu'ils parlent un méprisable patois, et aucun élément de la culture des aïeux n'a été transmis à la jeune génération, comme s'ils étaient nés sur une autre planète. Voici l'État français qui vient d'entrer dans le XXIe siècle, un pays où les monuments de pierre et les parcs naturels sont préservés et respectés, mais où des siècles de création populaire exprimée en diverses langues sont en voie d'extinction. La "gloire" et la "grandeur" bâties sur un génocide. Pas de liberté, pas d'égalité, pas de fraternité: juste une extermination culturelle, telle est la véritable devise de la République française.
Problèmas constitucionals[modificar | modificar la font]
En 1992, après que certains se furent interrogés sur la ségrégation anticonstitutionnelle des langues minoritaires en France, l'Article II de la Constitution française de 1958 fut amendé de manière à ce que la langue de la République [fût] le français. Ceci fut réalisé à peine quelques mois avant que le Conseil de l'Europe ne mît en place la Charte européenne des langues régionales ou minoritaires[15], que Jacques Chirac ignora[16] malgré le plaidoyer de Lionel Jospin devant le Conseil constitutionnel en vue d'inclure toutes les langues vernaculaires parlées sur le sol français. Cependant encore, les langues non françaises de France se virent refuser toute reconnaissance et furent jugées trop dangereuses pour l'unité du pays, et les Occitans, les Basques, les Corses, les Catalans, les Bretons, les Alsaciens etc n'ont à ce jour toujours aucun droit d'exister en tant que tels sur leur propre terre.
Sur le site de l'Union pour un mouvement populaire[17], Nicolas Sarkozy, parisien de naissance et de père hongrois, nie toute discrimination et va jusqu'à annoncer lors d'un discours pré-électoral à Besançon le 13 mars 2007 que:
Si je suis élu, je ne serai pas favorable à la Charte européenne des langues régionales. Je ne veux pas que demain un juge européen ayant une expérience historique du problème des minorités différente de la nôtre, décide qu’une langue régionale doit être considérée comme langue de la République au même titre que le Français.
Car au-delà de la lettre des textes il y a la dynamique des interprétations et des jurisprudences qui peut aller très loin. J’ai la conviction qu’en France, terre de liberté, aucune minorité n’est opprimée et qu’il n’est donc pas nécessaire de donner à des juges européens le droit de se prononcer sur un sujet qui est consubstantiel à notre identité nationale et n’a absolument rien à voir avec la construction de l’Europe.
Sa rivale socialiste Ségolène Royal, au contraire, se déclare prête à appliquer la Charte dans un discours[18] prononcé en mars 2007 en Iparralde au nom de la variété culturelle en France:
Les identités régionales constituent une formidable valeur d'avenir et je crois que c'est en faisant le lien entre ces valeurs fondamentales qui font l'identité de toujours entre la France et la nation française dans sa diversité, dans son authenticité, dans ses traditions authentiques [...] que l'Etat fonctionne bien.
L'eiretatge occitan[modificar | modificar la font]
L'écrivain Ives Roqueta écrit sur la honte d'être occitan en France dans ces lignes[19] sur le site d'Aprene:
Le rouge tourbillonne dans mon esprit, je suis rouge de honte, rouge est ma rebellion. Je suis rouge, le vin renversé sur moi, sur les chemins des Corbières. Le rouge confine mon esprit, je suis rouge de honte: je parle occitan. Je suis rouge, rouge du sang de mon visage. Debout! Où est le sang de nos pères?
Toutefois, la langue occitance demeure vivace, bien que la ségrégation constitutionnelle ait eu des effets dévastateurs sur le nombre d'occitanophones en Occitanie. Le chanteur Patric fait allusion à toute cette situation dans une chanson intitulée Soi un marrit dròlle ("Je suis un mauvais garçon")[20]:
Je suis un mauvais garçon de voler ton cœur
Mais je t'en donnerai un autre pour vivre plus fort
Et quand nous partirons le visage blanc
L'adieu, nous le ferons en chantant
Adieu honte, il y avait un voyou
Il y avait une fille et tout est fini
Mais nous avons fait des hommes de ce pays
Adieu honte, je ne suis pas un voyou
Adieu ma terre, bonjour mon pays
Claudi Martí remet en question l'obscurantisme du système éducatif français dans Perqué m'an pas dit? ("Pourquoi ne m'a-t-on pas dit?")[21]:
Comme tous les enfants, je suis allé à l'école;
Comme tous les enfants, on m'a appris à lire,
On m'a chanté tant de chansons, conté tant d'histoires: Lutèce... Paris... Paris...
Mais pourquoi, ô pourquoi ne m'a-t-on dit le nom de ma langue à l'école?
Le maître nous parlait de ce grand roi de France
Qui s'agenouillait devant les pauvres: un vrai saint, ce saint Louis!
Il aimait tout un chacun et combattait la misère: un vrai saint, ce saint louis!
Mais pourquoi, ô pourquoi ne m'a-t-on dit qu'il a tué mon pays?[5]
Et en grandissant, nous dûmes apprendre trois langues;
Pour faire un bon technicien, il fallait parler trois langues,
Et l'anglais et l'allemand et ce qui s'écrit à Rome pour faire un bon technicien.
Mais pourquoi, ô pourquoi ne m'a-t-on dit le nom de ma langue à l'école?
Peut-être que trop de savoir cache la vérité à nos yeux;
Nous apprendrons par nous-mêmes que la liberté ne règne pas sur terre;
Nous apprendrons la famine en Inde et le deuil des Africains et la mort de Che Guevara,
Et pourquoi, oui pourquoi, on n'a pas dit le nom de notre pays à l'école...
Joan Pau Verdier dédie sa chanson Veiquí l'occitan ("Voici l'Occitan") au combat contre la vergonha et à la fierté d'être occitans[22]:
Il y avait la honte au creux du pays
Nous avions perdu la terre, les arbres étaient morts
Esclaves chez nous, à vivre courbés
Sans yeux et sans mémoire, un peuple de gueux.
Vous me disiez: tout est fini,
Toi, mon père et vous, mes amis
Nous ne pouvons plus revenir en arrière
Vous me disiez: il ne faut plus rêver.
Voici l'espérance au bout du chemin
L'homme nouveau se lève, voici l'Occitan
La rumeur s'étend dans les villages
Nous garderons notre terre, nous ne voulons pas crever.
Nous sommes nés par un soir de vent
Lorsque le Mal soufflait fort
On en a marre d'être des chiens
Tu vois, mon père, nous ne sommes pas morts.
Je te salue, mon frère; bonjour, paysan!
Un ouvrier t'appelle, un autre Occitan!
Plus rien d'impossible, nous croyons à l'amour
Puisque notre histoire est faite d’avenir.
Et, ma mère, je te vois aujourd'hui
Le printemps fleurit dans tes cheveux
Tu as compris notre soleil
Tu sais bien que nous ne sommes pas fous.
Voici l'espérance que chante l'enfant!
Nous aurons le droit de vivre, d'être occitans
Je te salue, mon frère; bonjour paysan!
L'homme nouveau t'appelle, un Basque, un Breton!
La rumeur se propage dans les villages
Nous garderons la terre: voici l'Occitan!
Jan dau Melhau, du Limousin, dans Lo Diable es jos la pòrta (Le Diable est sous la porte), raconte comment les Occitans ont appris à avoir honte de leur occitanité dans une société qui leur refuse toute légitimité[23]:
Vint le temps que l'on eut honte:
On eut honte de ce qu'on parlait;
De sa langue cousue du fil d'une si longue histoire, on eut honte.
Vint le temps que l'on eut honte:
On eut honte de sa façon de parler;
D'en dire tant en si peu de mots et de sourire de l'âme, on eut honte.
[...]
Vint le temps que l'on eut honte:
On eut honte de ce qu'on était;
De ce qui faisait ce que l'on était, on eut honte.
Maudit soit ce temps qu'on eut honte
Et maudit soit celui qui a eu honte!
Hartèra, un mouvement de jeunesse pour la promotionde l'occitan, milite contre l'humiliation et la honte, comme on peut le voir sur cette affiche[24]. On y lit à la fois en gascon occitan et en français, avec une touche d'ironie et une confiance renouvelée dans l'avenir de l'Occitanie:
Ras le bol de la honte...
Notre patois est une langue: l'occitan;
Notre Sud est un pays: l'Occitanie;
Notre folklore est une culture.
Nous voulons le respect pour notre différence.
Partager, mélanger, marcher!!
Le catalan Joan Pau Giné, de Catalogne du Nord, dans Els mestres educats, dénonce les "hussards noirs de la République", c'est à dire les enseignants qui oeuvrèrent contre le catalan]:
Els mestres educats són aquellos que riuen
Quan tot parlant t´escapa un mot de català
Els mestres educats són aquellos que diuen
Que cal parlar francès i sobretot callar
Els mestres educats són aquellos que creuen
Que ja ho saben tot, fan com el capellà
Els mestres educats són aquellos que treuen
Gats vius de gates mortes* i parlen per parlar
Els mestres educats són aquellos que arriben
Cada matí a l´hora i se cal assentar
Els mestres educats són aquellos que tiben
El gesto natural tan com se pot tibar
Els mestres educats són aquellos que ensenyen
Que aqueix món és bonic, que ho cal tot conservar
Els mestres educats són aquellos que crényen
Que n´hi hagi pas cap que els vulgui escoltar
Els mestres educats són aquellos que miren
Com el dia d´ahir el dia de demà
Els mestres educats són aquellos que rumien
Amb un llibre enfonsat dins la mà
Els mestres educats són aquellos que saben
Lo que s´ha de saber per se poguer mudar
Els mestres educats són aquellos que somiaven
Quan eren petitets de ser capità
Els mestres educats són aquellos que creuen
Que la història que conten és lo que se va passar
Els mestres educats són aquellos que dubten
Fora* quan l´inspector els diu de dubtar
Els mestres educats són aquellos que canten
Cançons com els soldats, cançons que fan plorar
Els mestres educats són aquellos que xapen
Tota la poesia que se pugui trobar
Els mestres educats són aquellos que salten
D´un rei a l´altre rei com per vos (nos) enaiguar
Els mestres educats són aquellos que exalten
Tots aquellos herois que la sang van vessar
Els mestres educats són aquellos que mantenen
Dins la rivalitat l´esperit de desnunçar
Els mestres educats són aquellos que tenen
Una classe al davant sempre a punt de llepar
Els mestres educats són aquellos que esperen
Que facis una falta per poguer rembolar
Els mestres educats són aquellos que quan eren
Petits i eixerits se van esgarriar
Els mestres educats són aquellos que festejen
Una classe burgesa que els vol integrar
Els mestres educats són perroquets dins de gàbies
Que tiren el rideu sus del sol català
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Citat en Georges Labouysse: Histoire de France: L'Imposture. Mensonges et manipulations de l'Histoire officielle p. 234. IEO Edicions
- ↑ Georges Labouysse: Histoire de France: L'Imposture. Mensonges et manipulations de l'Histoire officielle pp. 90-92. IEO Edicions
- ↑ Quatre femmes en Roussillon, émission télévisée du 1er avril 1973
- ↑ Llengua Nacional, revue linguistique catalane, printemps 2002
- ↑ Louis IX de France joua un rôle majeur dans la Croisade des Albigeois contre les cathares d'Occitanie et l'Inquisition qui s'ensuivit
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Ordonnance de Villers-Cotterêt
- Abbé Grégoire: Rapport sur la nécessité et les moyens d'anéantir les patois et d'universaliser la langue française
- Rapport de Bernard Poignant
- Constitution française
- Charte européenne des langues régionales ou minoritaires
- Youth of European Nationalities
- Aprene, Establiment d'Ensenhament Superior Occitan


c: text/html

text:
Blanhac (Lengadòc)
Blanhac [1][2] (Blagnac en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus. Sos abitants son apelats los blanhaqueses(-esas).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en banlèga nòrd-oèst de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Installacions[modificar | modificar la font]
Aeropòrt de Tolosa-Blanhac
Odyssud,
Cinèma le Rex,
Rugbi : Estadi Ernest Agelès, estadi Mermoz e terranhs de Bélissaire,
Fotbòl : Estadi del Ramièr, terranhs dels Barradels,
Piscina complèxe nautic dels Ramièrs,
Pista de patinatge municipala Jacques Raynaud,
8 gimnasis,
8 terrens de tennis dobèrts (avenguda dels Telhs),
Bolodròm del Parc,
Escòla de dança,...
Basa de lésers del Ramièr,
2 collègis:Collègi Jean Mermoz e Collègi Henry Guillaumet,
licèu Antoine de Saint Exupéry,
Espòrts[modificar | modificar la font]
Existís de nombrosas associacions esportivas a Blanhac de l'Aeromodelisme al Yoga,
en particular una equipa de rugbi vejatz http://www.blagnacrugby.com/,
e d'Hockey sus glaça lo TBHC (tolosa blanhac hockey club) veire http://www.tbhc.fr
Eveniments[modificar | modificar la font]
- Blanhac-Plaja es organizat dempuèi 2001 ja per l'associacion "1 Nuggets,1 Enfant".
Quartièrs[modificar | modificar la font]
I a 5 conselhs de quartièrs que ligan los abitants e los elegits :
- quartièr Nòrd Grand-Nòble, Brassens, Pinòt (3522 abitants)
- quartièr Oèst Barradels, Berry, Belisaire, Ritoret, Romegas (6045 abitants)
- quartièr Grenada (1981 abitants)
- quartièr Centre Saoulous, Centre, Compans (6341 abitants)
- quartièr Sud Servanty, Aérogare, Layrac (6341 abitants).
Associacions[modificar | modificar la font]
- Amicala francoalemanda, lo sit
- Amicala francoitaliana,
- tchin-tchine, associacion d'escambis culturals francochineses, veire lo sit internet
- Cirque Pep's : escòla de circ amator per enfants, adolescents e adultes, [1]
- Associacion dels Radioamators : Blanhac Amator Ràdio
- Blanhac Convergéncias lo sit
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Blanhac sus iPAGUS.fr
- (fr) Ostal de Comuna
- (fr)Blanhac sul sit de l'Institut Geografic Nacional
- (fr) http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&codgeo=31069&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR&quelcas=LISTE Blanhac sul sit de l'Insee]
- (fr) Blanhac sul sit del Quid
- (fr) Comunas vesinas de Blanhac
- (fr) Localizacion de Blanhac sus una mapa de França
- (fr) Plan de Blanhac sus Mapquest
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sent Antonin (Tarn e Garona)
Sent Antonin [1][2] (Saint-Antonin-Noble-Val en francés) es una comuna carcinòla, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada al jonhent de Boneta e d'Avairon al tèrme de Roergue, País d'Albi e Carcin, Sant Antonin es una de las mai vièlhas de las ciutats miègjornala que subreviquèt a l'istòria. Es enrodada per de bastidas e confronta la partida oèst de la selva de Gresinha
Lo site es aparat per las gorjas d'Avairon e los bauces del Ròc d'Anglars.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'Ostal de vila, bastit en 1125 pel senhor Archambault e restaurat al sègle XIXe sègle per Eugène Viollet-le-Duc, e abrigant un musèu.
- Mercat.
- Bèlveser del ròc d'Anglars.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Site de la vila
- (fr)L'Ostal del Patrimòni e de l’Environament Miègjorn-Carcin
- (fr), Site sul libre Les piqués de l'aigle 1850-1940
- (fr)Site del País Mièjorn-Carcin
- (fr)[1] Site de la Societat dels Amics del Vièlh Sant Antonin.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Crèma solara
Una crèma de proteccion solara es una emulsion, locion, gèl, esprai o un autre produch quin que siá d'usatge topic que servís a evitar o demenir las cremaduras degudas a l'exposicion al solelh.
E mai eviten las cremaduras, los protectors solars ofrisson pas una proteccion totala. Per aquò qualques dermatològs pòdon arribar a desconselhar l'usatge de protectors perque quand son utilizats demoram pus longtemps al solelh.
L'ideal seriá d'utilizar lo fotoprotector e demorar pas mai de temps que s'o fariá sens fotoprotector. Tanpauc se recomanda de s'expausar pas dirèctament al solelh, mas d'aquerir lo bronzatge al meteis temps que se realiza una activitat al solelh.
Normalament, la probabilitat de desvolopar un càncer de la pèl es superiora per las personas qu'an de granda quantitat de panas. Segon un estudi se deduguèt que las personas qu'utilizavan mai de fotoprotector an mai de panas, de tal biais qu'es probable que desvolopan mai de càncers de la pèl.
Tipes[modificar | modificar la font]
I a dos tipes de protectors solars:
- Filtres fisics: tanben son nomenats ecrans totals. Reflectisson totalament la radiacion del solelh enebissent qu'aquela penètre dins la pèl e produga rojor, cremaduras, etc. Las cal aplicar en sisa d'espessor que siá gaireben pas vesedoira. Son fachas de dioxid de titani.
- Filtres quimics: agisson en absorbir la radiacion solara e la transformant en un autre tipe d'energia que siá pas nociva per la pèl. Se mesuran amb los factors de proteccion solara (FPS).
Un bon filtre solar deu reünir las qualitats seguentas:
- Bona capacitat d'absorcion de las radiacions ultravioletas.
- Resisténcia als agents extèrnes: susor, aiga ...
- Causar pas d'irritacion de la pèl.
- Èsser estable al solelh.
- Èsser inodòr e insipid.
- Èsser compatible amb totas les substàncias de la formula.
Factor de proteccion solara[modificar | modificar la font]
Lo SPF (sigla anglesa per - Sun Protection Factor) es la mesura de laboratòri de l'eficacitat amb la quala un protector solar protegirà nòstra pèl - mai naut es lo SPF, majora proteccion serà ofèrta al protector solar contra los rais UV-B (la radiacion ultravioleta qu'es la causa de las cremaduras del solelh).[1]
Lo SPF es la quantitat de radiacion UV necessària per causar de cremaduras de solelh a la pel amb la crèma protectritz solara aplicada, en relacion amb la quantitat de radiacion UV necessària per causar la meteissa cremadura sens la proteccion. Pasmens, en utilizant un protector solar amb SPF 50, la pèl se crema pas fins que siá estada expausada 50 còps a la quantitat d'energia solara que normalament fariá que patís d'una cremadura. La quantitat d'energia solara a la quala s'expausa la pèl depend non solament de la quantitat de temps qu'es expausada al solelh, mas tanben de l'ora del jorn que i es expausada. Aquò es degut a çò que de matin e de vèspre, la radiacion venent del solelh, a de traversar un jaç mai grand de l'atmosfèra de la Tèrra abans d'arribar a la superfícia (e a la pèl quand es expausada al solelh). En practica, la proteccion d'una crèma depend de factors coma:
- Lo tipe de pèl de la persona.
- La quantitat aplicada de protector e la frequéncia d'aplicacion.
- Las activitats realizadas pendent l'exposicion al solelh (per exemple, de nadar mena a la pèrda del protector de la pèl en un temps mendre).
- La quantitat de protector que la pèl absorbís.


text:
Vaudreching
Vaudreching es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa en lo País de Nied, près de la vila de Bouzonville, cap de-luòc del costat.
Le village se situe dans le Pays de Nied, à proximité de la ville de Bouzonville, chef-lieu du canton.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, en la distincion de Bérus.
- Vièlh domeni del Abbaye Santa-Crotz de Bouzonville (1030).
- Parròquia de la abbaye fins en 1802.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la seigneurie de Bérus.
- Vieux domaine de l'Abbaye Sainte-Croix de Bouzonville (1030).
- Paroisse de l'abbaye jusqu'en 1802.


text:
Wikipèdia:Coordinacion dels admins
Coordinacion dels admins
Aicí, los administrators de Wikipèdia armonizan lors accions, en se transmetent de messatges. Las intervencions non tecnicas son reservadas a la pagina de discussion o, sovent mai pertinent, lo Bulletin dels admins.
Administrators al solelh
Lista dels administrators actualament en vacanças o qu'an una abséncia prolongada
Administrators partits per una autra enciclopèdia, eternala :
Contribucions de seguir
Conflictes d'edicions en cors
- actualament cap
Paginas protegidas aquesta setmana
Veire las paginas protegidas (de metre a jorn manualament)
Qualques trabalhs totjorn en cors
Ligams utils
Contraròtle dels darrièrs cambiaments
Aquesta tasca es pas reservada als administrators. Se avètz efectuat un contraròtle dels darrièrs cambiaments uèi, mercé d'indicar l'ora d'aquestas modificacions.
- Veire tanben : Wikipèdia:Paginas sovent vandalisadas


text:
Vath deus Reis
La Vath deus Reis (en arabi : وادي الملوك Wādī al-Mulūk) qu'ei ua anciana necropòli faraonica de l'Empèri Navèth de l'Egipte Antica (enter las 18au e 20au dinastia qui regnèn enter los sègles -XVI e -XI). Qu'ei situada sus l'arribèra occidentadua deu fluvi Nil au ras de l'antica ciutat de Oaset (Tèbas entaus grècs) e dens ua depression de la Cadena Libica.
Qu'ei un deus principaus lòc arqueologics e toristic d'Egipte e qu'ei famosa per acessa las tombas de Ramses II e de Totankhamon. Los tombèus que son deu tipe ipogèu, qu'ei a díser que son curats dehens l'arròca. Gaireben tots que son estats profanats e panats (com ac ho tanben lo famós tombèu de Totankhamon a maugrat de conservar ua bèra mòstra de tresaurs).
Los tombèus que son classificats dab un nombre KV (per King Valley en anglés).


text:
1887
Aquesta pagina concernís l'an 1887 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 11 de genièr - Lo mètge Joseph Grancher defend lo tractament creat per Louis Pasteur contra la ràbia a l'Acadèmia Nacionala de Medecina de França.
- 27 de genièr - París (França): començan las òbras de la Torre Eiffel.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 4 de març - Gottlieb Daimler presenta la sieuna primièra automobila.
- 21 de junh - Celebracion del Jubilèu d'Aur del reinatge de Victoria del Reialme Unit.
- 26 de julhet - L. L. Zamenhof publica lo primièr libre en esperanto: Unua Libro
Mond[modificar | modificar la font]
- 20 de genièr - Començament d'una expedicion en Africa per Stanley e Stairs destinada a portar d'ajuda a Mehmed Emin Pasha.
- Abril - Partença de Bamako de l'expedicion de Binger en naut Nigèr e en Còsta d'Evòri (1887-1889).
- 6 de junh - Depaus de la marca Coca-cola als Estats Units.
- 1 d'octobre - Lo Reialme Unit ocupa Balochistan.
- 11 de novembre - Estats Units: a Chicago executan 4 obrièrs anarquistas que lutavan per la jornada de 8 oras.
- 31 de decembre - Lo govèrn de Colómbia signa un concordat amb la Glèisa Catolica Romana. Aquela signatura revèla l'orientacion nòva e conservadora de Colómbia : lo liberalisme e lo federalisme son pauc a pauc abandonats del temps que s’aumentan los poders presidencials.
- Iemèn - Adèn ven un protectorat anglés.
- Se crèa l'Union Indochina.
- Japon annèxa Iwo Jima.
Arts[modificar | modificar la font]
- 5 de febrièr - Primièra presentacion de l'opèra Otelo, de Giuseppe Verdi, a Milan, Itàlia.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Descobèrta de l'electromagnetisme per Heinrich Hertz
Medecina[modificar | modificar la font]
Premier enregistrament d'un electrocardiograma uman per lo Britanic Augustus Désisé Walter (1856-1922).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 28 de genièr - Arthur Rubinstein, pianista polonés (m.1987)
- 10 de febrièr - John Franklin Enders, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1985)
- 12 de febrièr - Edelmiro Julián Farrell, president d'Argentina (m. 1980)
- 5 de març - Heitor Villa-Lobos, compositor brasilièr (m.1959)
- 23 de març - Juan Gris, pintor espanhòl (m.1927)
- 10 d'abril - Bernardo Houssay, fisiologista argentin, Prèmi Nobel (m.1971)
- 31 de mai - Saint-John Perse, escrivan e diplomata francés, Prèmi Nobel de Literatura (m.1975)
- 7 de julhet - Marc Chagall, pintor rus (m.1985)
- 22 de julhet - Gustav Hertz, fisician alemand, Prèmi Nobel (m.1975)
- 28 de julhet - Marcel Duchamp, artista francés (Dadaisme) (m.1968)
- 8 d'agost - Shmuel Yosef Agnon, escrivan israelian, Prèmi Nobel (m. 1970)
- 12 d'agost - Erwin Schrödinger, fisician alemand, Prèmi Nobel (m.1961)
- 22 d'agost - Lutz Graf Schwerin von Krosigk, primièr ministre d'Alemanha (m. 1977)
- 1 de setembre - Blaise Cendrars, escrivan soís (m.1961)
- 13 de setembre - Lavoslav Ružička, quimista croat, Prèmi Nobel (m.1976)
- 5 d'octobre - René Cassin, jutge francés, Prèmi Nobel de la Patz (m.1975)
- 24 d'octobre - Victoria Eugenia de Battenberg, princessa britanica (m.1969)
- 31 d'octobre - Chiang Kai-shek, president de Taiwan (m.1975)
- 19 de novembre - James Batcheller Sumner, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (m.1955)
- 23 de novembre - Boris Karloff, actor britanic (m.1967)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de febrièr - Aleksandr Borodin, compositor e quimista rus (n.1833)
- 8 de mai - Lorenzo Batlle y Grau, president d'Uruguai (n. 1810)
- 29 de julhet - Agostino Depretis, primièr ministre d'Itàlia (n. 1813)
- 17 d'octobre - Gustav Kirchhoff, fisician alemand (n.1824)
- Armand Duportal - fondator del jornal l'Emancipation (1848) (n. 1814)


text:
Sergei Eisenstein
Sergei Mikhailovich Eisenstein/Eizenshtein (en rus: Cepreй MиxaйлoBич ЭйзeHшTeйH) o Sergejs Eizenšteins (en leton) (nascut a Riga lo 23 de genier de 1898 - mòrt a Moscòu l'11 de febrier de 1948) foguèt un cineasta leton e rus (amb d'originas alemandas, josievas e suedesas) que tenguèt un ròtle majorau dins la cultura de l'URSS e dins l'istòria dau cinèma. Especialament foguèt director, montaire e teorician dau cinèma.
Somari
Vida e formacion[modificar | modificar la font]
Fiu d'un paire d'origina josieva, alemanda e suedesa e d'una maire russa ortodòxa, estudièt l'arquitectura e lei Bèleis Arts mai interrompèt leis estudis per fin de s'engatjar dins lei milícias popularas que participèron a la Revolucion d’Octòbre.
Dins l'Armada Roja, intrèt en contacte amb lo teatre en trabalhant coma responsable dei decòrs e coma director e interprèt d'espectacles pichons per la tropa. La sieuna experiéncia coma director de scèna dau Teatre Obrier (1920) lo quichèt a estudiar la direccion teatrala a l'escòla estatala. Aquí desvolopèt una concepcion personala de l'art dramatic basada sus la juxtaposicion d'imatges de contengut emocionau fòrt e seguiguèt leis ensenhaments de Vsevolod Meyerhold.
Leis Òbras[modificar | modificar la font]
Son primier contacte amb lo cinèma foguèt lo rodatge d'un pichòt cortmetratge inclús dins lo montatge de l'òbra teatrala Lo savi. Comencèt de s'interessar activament a aqueu mejan artistic nòu e rodèt lo lòngmetratge La grèva (1924), amb una sequéncia famosa que i utilitzèt l'imatge dau bestiau sacrificat au tuador, intercalat amb un autre de trabalhadors fusilhats per de soudats tzaristas. En seguida dau rodatge de La grèva, trenquèt amb lo Proletkult.
Alunhat ja dau Teatre Obrier, recebèt la mission de rodar un filme commemoratiu de la Revolucion de 1905 que se transformèt en la sieuna òbra mai celèbra: Lo cuirassat Potiomkin (1925). Considerada coma una dei fitas majoras atenchas per lo cinèma mut, la scèna de la mutinariá dins lo vaissèu e la scèna vertiginosa d'accion deis escaliers constituisson de ponchs decisius dins la configuracion dau lengatge cinematografic.
Lei Caps d'òbra[modificar | modificar la font]
Realizèt l'òbra geniala Octòbre (1927), reconstruccion dei fachs decisius de 1917, basada sus l'òbra dau jornalista estatsunidenc John Reed Lei dètz jorns qu'esbrandèron lo Mond.
Comencèt alora d'aver de problèmas seriós amb la censura sovietica, çò que lo menèt a signar un contracte amb la Paramount e a s'installar ais Estats Units. Pasmens, obtenguèt pas lo permés de residéncia e poguèt pas enregar ges de projècte. Alora se n'anèt en Mexic, que i rodèt lo filme incomplet ¡Que viva México!, una òbra ont assagèt de montatges aproximatius diferents. L' MGM aqueriguèt a una venda a l'enquant una part dei negatius, que puei leis utilizèt dins ¡Viva Villa!; una autra part passèt au productor Sol Lesser que realizèt amb aquelei fragments Tormenta subre Mexic. Una quita amiga d'Eisenstein, Mary Seaton, n'utilizèt una autra part dins lo filme Temps au soleu, d'influéncia decisiva dins lo desvolopament posterior dau cinèma mexican.
Après son experiéncia de pauc de succès coma cineasta en exili, decidiguèt de tornar en URSS. Tornarmai s'embronquèt a de dificultats grandas per menar a tèrme son trabalh. Lo rodatge dau Prat de Bezhin, basat sus un cònte d'Ivan Turgenev, foguèt interromput per la censura.
Alora se dediquèt a la redaccion de tèxts teorics brilhants, mentre que demenissián leis atacas politicas còntra son òbra e sa persona; d'atacas qu'empachèron pas que rodèsse Aliexandr Nevskii (1938), son primier filme sonòr, amb la musica de Sergei Prokofev, amb lo quau ganhèt lo prèmi Stalin. Amb Ivan lo Terrible (1942) inicièt un projècte biografic ambiciós a l'entorn de la figura dau tzar Ivan IV, que son estructura originala se compausava de tres parts; la burocracia sovietica interpretèt l'òbra coma una denóncia dau culte de la personalitat d'Stalin. La segonda part dau projècte, La conjuracion dei boiars, foguèt proïbida fins a la mòrt dau dictator, en 1953, cinc ans après lo decès dau quite director cinematografic.
Sergei Eisenstein s'es destacat coma teorician amb d'òbras coma Teoria e tecnica cinematografica, La forma dins lo cinèma, Reflexions d'un cineasta e Realizacion cinematografica, en mai d'articles e d'assais multiples .
Filmografia[modificar | modificar la font]
- ДHeBHиk ҐлyMoBa....... Lo jornau de Glumov (1923) filme cort
- CTaчka....... La grèva (1924)
- БpoHeHoceц ПoTëMkиH....... Lo cuirassat Potemkin (1925)
- OkTябpb....... Octòbre (1928)
- CTapoe и HoBoe....... Çò vielh e çò nòu (1926-1929)
- ¡Que viva México! (1931) (inacabat)
- БeжиH дүr....... Lo prat de Bezhin (1936) (inacabat... sòbran solament de fotogramas d'aiceste filme destrusit per la censura estaliniana)
- AлekcaHдp HeBckий....... Aliexandr Nevskii (1938)
- ИBaH ГpocHый (1-я cepия)....... Ivan lo Terrible I (1942)
- ИBaH ГpocHый (2-я cepия , ckaз BTopoй - ''Бoяpckий зaroBop'')....... Ivan lo Terrible II: la conjuracion dei boiars (1946)
- ИBaH ГpocHый (HeokoHчeHHый, 3-я cepия)....... Ivan lo Terrible III (inacabat)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Òbras de Sergei Eisenstein[modificar | modificar la font]
reviradas italianas[modificar | modificar la font]
- La natura non-indifferente... Marsilio Editori Venècia 1981 (reed. 2003)
- Il Colore... idem id [[1982]
- Teoria generala del montaggio... id id 1985 (reed 2004)
- Il Montaggio... id id 1986
- La Regia... id id 1989
- Stili di regia... id id 1993 (reed 2003)
- Il Movimento espressivo... id id 1998
- Lezioni di regia... id id 2000
- Walt Disney SE 2004
- Charlie Chaplin id 2005
- La forma cimematografica Einaudi Turin id
- Memorie... Marsilio Editori Venècia 2006
a l'entorn de l'òme e de l'artista[modificar | modificar la font]
en anglés[modificar | modificar la font]
- Kristin Thompson: Eisenstein's Ivan the terrible: a neoformalist analysis... Princeton University Press 1981
- Jay Leyda: Eisenstein at work... Pantheon books The museum of modern art 1982
- David Bordwell: The cinema of Eisenstein Harvard University Press Londres 1993
- Richard Taylor & I. Christie... Eisenstein rediscovered... Routledge 1993
- Richard Taylor: The Eisenstein reader... British Film Institute 1998
- Richard Taylor: October... idem 2002
- Yuri Tsivian: Ivan the terrible... id id
en francés[modificar | modificar la font]
- Léon Moussinac: Serge Eisenstein (sic!)... Seghers París 1964
- Dominique Fernandez: Eisenstein Bernard Grasset ed. id 1975
- Marie-Claire Roparz-Wuilleumier & Pierre Sorlin: Octobre: écriture et idéologie... Éd. Albatros id 1976
- Jean Mitry: S.M. Eisenstein... Éditions Universitaires id 1978
- Jacques Aumont: Montage Eisenstein... Éd. Albatros id 1979 (reed 2005)
- Barthélémy Amengual: Que viva Eisenstein... Lausana L'Âge d'homme 1980
- François Albera: Eisenstein et le constructivisme russe... idem 1990
- François Albera Eisenstein dans le texte... òbra collectiva bailejada per F. Albera, CINéMAS 2001
- Dominique Chateau & François Jost (bailejar): Eisenstein, l'ancien et le nouveau Publications de la Sorbonne París 2002
- Jrean-Louis Leutrat: Échos d'Ivan le terrible... De Boeck Université Brussèlas 2006
en italian[modificar | modificar la font]
- Viktor Sklovskij: Sua Maestà Eisenstein: biografia di un protagonista De Donato 1974
- Pier-Marco De Santi (causida): I disegni di Eisenstein... Laterza 1981
- Pietro Montani: Sergej Ejsenstejn: oltre il cinema... Venècia La Biennale di Venezia 1991
- Aldo Grasso: Sergej M. Ėjzenštejn... Il Castro Cinema num. 6 Editrice Il Castoro Milan 2007
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
(fr)(en) Sergei Eisenstein sus l'Internet Movie Database


text:
Senhoriá
La senhoriá (var. senhoria) era 'na institucion medievala e moderna occidentala qu'assegurava l'enquadrament economic e judiciari de las populacions per un individú o 'na persona morala qu'exercissiá pas necessàriament la sobeiranetat. La senhoriá era 'na realitat distinta dau feu, qu'era un daus mòdes d'exercici de la senhoriá, emb l'alòdi.
Era un ensems de terras, de proprietats fonzieras, de drechs e de redevenças. Era per 'na part, l'eretiera de la villa de l'Antiquitat Tardiva au mesme temps que la resultanta de l'espargiment dau poder public avans l'an Mila. La senhoriá era lo quadre privilegiat per lo quau l'aristocracia medievala assegurava sa preeminéncia sociala, economica e politica. La limitacion de las prerogativas senhoralas fuguet un daus biais per lo quau lo poder daus estats s'afirmet a la fin de l'epòca medievala e durant l'epòca moderna. Dins d'unes país coma lo Reiaume Unit subsistissen enguera de las realitats derivadas de la senhoriá.
S'estima entre 40 000 e 50 000 lo nombre de senhoriás en França au segle XVIII.


text:
1739
Aquesta pagina concernís l'an 1739 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Ocupacion e pilhatge de la capitala per lei tropas pèrsas de Nadir Chah.
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Tièra de succès diplomatics e militars per Nadir Chah que capitèt d'obtenir la retirada dei tropas russas dei zònas ocupadas dempuei 1722, d'obtenir la vassalizacion dei khanats ozbècs e de menar una campanha victoriosa còntra l'Empèri Mogòl que sa capitala foguèt pilhada.


text:
Istòria de Suècia
Somari
- 1 Abans l'istòria
- 2 De la Pèira al Bronze...
- 3 Edat del Bronze
- 4 Del Bronze al Fèrre...
- 5 Edat del Fèrre
- 6 L'entrada dins l'istòria
- 7 L'Edat de las Migracions
- 8 L'Edat Mejana
- 9 L'Èra Vendel
- 10 L'Èra vikinga
- 11 Genèsi de la monarquia suedesa
- 12 Una longa tradicion de neutralitat
- 13 Sègle XX
- 14 Nòtas e referéncias
Abans l'istòria[modificar | modificar la font]
La region actualament coneguda coma Suècia foguèt poblada durant l'Edat de la Pèira, alara que lo gèl de la darrièra glaciacion recuolèt entre 12 000 e 8000 ans enrè. Los primièrs abitants ne foguèron caçaires e culheires..
De la Pèira al Bronze...[modificar | modificar la font]
Una cèrta evidéncia se sosten la teoría de que la Suècia meridionala foguèt densament poblada durant l'Edat del Bronze, que pr'aquò tanben se trobèron d'unas pròvas d'importants sitis d'implantacion umana tant al nòrd coma en la província de Medelpad e Värmland, que se destacan dempuèi l' eneolitic pels sieus monuments megalitics, ça que la es devèrs lo sud del territòri que i a maita densitat de rèstes de grandas comunitats comercials de l' edat del Bronze.
Edat del Bronze[modificar | modificar la font]
Suècia foguèt una part importanta del cercle cultural nordic de l'edat de bronze, n'èssent los territòris de l' actual Danemarc los que semblavan concentrar mai de poder e contraròtle dins lo comerci de l'ambre.
Un puèi l'autre, los abitants d'aquel peròde o s'explorèron devèrs l'èst e a travèrs las illas, cap a las còstas orientalas de la Mar Baltica amai fins als territòris de l' actuala Russia.
Lai recebèron d'unas influéncias culturalas tan luenhas coma las de Caucàs, se recaçant aital los suedeses, possiblamente devèrs la primièra mitat de l' Edat del Fèrre la coneissença del trabalh d'aqueste metal.
Del Bronze al Fèrre...[modificar | modificar la font]
Devèrs la fin de l'edat del bronze, Euròpa entièra patiguèt d'unes grèus cambiaments climatics que destrusiguèron las importantas rotas comercialas d'aquesta èra, en provocar un efècte domino d'invasions de pòbles que cercavan de melhorar las siás condicions de vida. Sos desplaçament, coma es aisit de comprene, se faguèt del nòrd cap al sud.
D'Escandinàvia tota partiguèron fòrça contingents umans que poblèron lo nòrd de las actualas Alemanha e Polonha fins a se n'anar dapasset ocupant lo centre d' Euròpa. La migracion pus coneguda eissida del territòri suèc foguèt la del pòble dels gòts.
Edat del Fèrre[modificar | modificar la font]
Sus aquò de la segonda mitat de l'edat del fèrre, los estatjants del territòri central comencèron d'utilizar aquel metal abans los territòris meridionals.
En aquesta pontannada es quora se pòt apreciar cossí l' equilibri del poder polític, comença de se desplaçar e concentrar en per la region dels grands lacs, dins las províncias istoricas de Svealand e Uppland.
L'entrada dins l'istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras referencias istoricas provenon de l' istorian roman en Tacit.
Dins son libre De pluribus et de Origine et situ Germanorum çò ne menciona dels suècs o suions (d'a sviones, svior, svear) coma de la tribu mai poderosa d'aquels territòris, çò que se confirma d'aisida demercé moltas pròvas arqueólogicas.
Los suècs, a la diferéncia de sos antagonistas e vesins gòts, participèron ges a las migracions e colonizacion d' Euròpa.Indirèctamente pr'aquò mantenguèron relacions e contactes amb las divèrsas tribus germanicas e fins a la fin de l'Empèri Roman ja ne participavan al comerci e la pilha d'aquela etapa istorica molt caotica e trebola, ço que los s'afortiguèt un fum.
L'Edat de las Migracions[modificar | modificar la font]
Aquel periòde istoric es conegut coma l'Edat de las Migracions o Folkvandringstiden mas tanben coma l'edat d'aur, per encausa de las nombrosas trobalhas arqueologicas fabregadas amb aquel metal.
D'aquela epòca tanben ne son las magnificas naus de la Turba de Nydam, descubèrtas en 1859 a Danemarc, que segon d'unes istorians e arqueològs e d'investigacions recentas, foguèron elaboradas amb la fusta d'arbres del sud-èst de Suécia. Dins aquela palun se trapèt tanben una nau construída dins una fusta que se n'obten sonque en per la Suècia centro-orientala.
L'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Lo periòde seguent revela una etapa conflictiva e gaireben mitica, situada dins la rèireglorificada guèrra entre los suedeses e los gòts, que lo siu resson se ne pòt trobar dins d'unes tèxtes tan luenhans coma lo poèma anglosaxon de Beowulf, e dins las diferentas descripcions de la mitica batalha de Bravalla, principalamente en la Gesta Danicorum de l'istorian medieval danés en Saxo Grammaticus, dins laquala los suedeses capitèron de sometre los sieus vesins e rivals de sempre, sens poder escafar son passat.
Tot parièr aquel periòde çò ne ten de moltas e susprenentas pròvas arqueologicas tant per l'estil coma pel contèxte, como los cavalièrs guerrejaires d'Uppland e los sieus batèls funeraris d'a Vendel, que lo nom se n'utiliza per designar lo periòde aquel id est Èra Vendel, just abans l'explosion vikinga.
L'Èra Vendel[modificar | modificar la font]
L'art Vendel, que revela una tecnica refinada, amb d'unas reminiscéncias de las arts celta e romana, mas de preclar caracter nordic, çò ne mòstra d' una societat ierarquizada, amb de caps guerrièrs estacats a sos cavals e sas naus, que lo lor estil s'influencièt la posteriora Èra vikinga e los sieus contemporanèus angleses, coma çò ne testimònia la tomba de Sutton Hoo en Anglia orientala.
En aquel periòde, que n'es encara plan mal conegut, se pòt apreciar una fòrta influéncia escandinava en per las illas britanicas, anteriora a las invasions vikingas, dins l'art e la literatura, coma es lo cas del poèma de l'eròi gòt que ja mencionèrem.
L'Èra vikinga[modificar | modificar la font]
Durant los sègles VIII e XII se desvolopèt en Suècia la cultura vikinga, en negòci e comerci, amb l' invasion e la colonización d'un sarròt de territòris, en avançar principalamente cap a l'èst, devèrs las redoladas dels actuals païses balts, Russia e la Mar Negra.
Genèsi de la monarquia suedesa[modificar | modificar la font]
Entre los sègles XI e XIV se va anar escasent l'aparición mai la consolidación del Reialme de Suècia.
En 1389 Norvègia, Danemarc e Suecia foguèron units jos un sol monarca. L'Union de Kalmar foguèt percebuda coma una union personala e ges politica, e durant lo sègle XV Suècia se neguèt a centralizar lo poder en lo sol rei danés, fins a n'arribar a susmautas e revòltas armadas.
Suècia abandonèt l'Union en 1521, quand en Gustav Eriksson Vasa, conegut coma lo rei Gustau I de Suècia en 1523, tornèt instaurar la separacion de la corona suedesa.
Lo sègle XVII foguèt testimòni de l'ascension de Suècia fins a se ne convertir en una de las grandas poténcias de Euròpa, gràcias a sa participacion victoriosa, iniciada pel rei Gustau II Adòlf, a la Guèrra de Trenta Ans.
La pontannada d'aur ne serà lo regne de la reina Cristina (1626-1689)......
Aquesta posicion s'avalirà al sègle XVIII quand la Russia Imperiala se prenguèt las retnas de l'Euròpa septentrionala dins la dicha Granda Guèrra del Nòrd, en tot se ne desseparar la mitat orientala de Suècia en 1809, amb la creacion del Grand Ducat de Finlàndia.
L' istòria recenta de Suècia es estada pacifica, n'èssent la siá ultima guèrra la campanha militara del rei Carles XII contra Norvègia en 1814, qu'apuèi las doas nacions establiguèron una union, que fin finala foguèt dissòlta en 1905, de manièra pacifica e malgrat dequ'unes conflictes.
Una longa tradicion de neutralitat[modificar | modificar la font]
Suècia demorèt neutra durant las doas guèrras mondialas (amb la corta excepcion de la dicha Guèrra d'Ivèrn) e contunhèt amb aicesta politica durant la Guèrra Freja, en participar solament a d'unes entraïnaments militars de l' OTAN.
Sa participacion coma sòci de las Nacions Unidas impliquèt lo desenvolopament d'un ròtle de mediator dins dequ'unes conflictes internacionals coma la Guèrra Araboisraeliana de 1948 e la Crisi de Còngo, amb de fatalas consequéncias pels enviats en Folke Bernadotte e'n Dag Hammarskjöld respectivament.
Tanben n'a participat en aportar personal e equipament militars dins d'unes conflictes internacionals como la ja evocada Crisi de Còngo e darrièrament a Kosovo (KFOR) e en Afganistan en tot far part de la Fòrça Internacionala d' Assisténcia per la Seguretat (ISAF).
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Durant e après la Primièra Guèrra Mondiala, en se n'aprofiechar del sieu estatut de país neutre, Suècia ne beneficièt de la demanda mondiala pel sieu acièr, amai coissinets, pulpa de fusta e fosfòrs. La prosperitat d'apuèi-guèrra li semondèt las fondamentas de las politicas de benestar social caracteristicas de la Suècia modèrna.
La politica estrangièra de las annadas 1930 se preocupèt doncas mai que tot de resistir als expansionismes germanic e sovietic, que se n'estimulèron los esfòrces de defensa nordica. Suècia seguiguèt una política de neutralitat armada durant la Segonda Guèrra Mondiala e ne contunha actualament d'èsser país non alinhat. Suècia venguèt sòcia de l' Union Europèa en 1995.


text:
Pònt de Gard
Lo pònt de Gard (var. pont de Gard) es la porcion d'un aqüeducte roman que l'adobèron en pònt de tres nivèus. Se situa dins lo sud d'Occitània, en Lengadòc, dins lo departament de Gard a ras de Remolins, pas gaire luenh de Nimes e d'Usès. Domina lo riu de Gardon (o Gard) e constituissiá la continuitat de l'aqüeducte roman que portava l’aiga d'Usès fins a Nimes.
Arquitectura dau pònt[modificar | modificar la font]
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo pònt foguèt bastit amb tres nivèls que son estats preservats fins uèi. La construccion se faguèt amb lei pèiras dau país qu'èran trachadas dei peirièras romanas vesinas. La cima dau pònt senhoreja l'endrech e mai lo riu Gard[1], quand leis aigas son bassas, a 48,77 m d'aut, e, subre sa longor mai bèla, l'òbra mesura actualament 275 m.
- Nivèl inferior: 6 arcas de 142,35 m de long, de 6,36 m d'ample e de 21,87m d'aut.
- Nivèl mejan: 11 arcas de 242,55 m de long, 4,56 m d'ample e 19,50 m d'aut.
- Nivèl superior: 35 arcas que fan 275 m de long, 3,06 m d'ample e son autas de 7,40 m. Aqueste darrièr nivèl perguèt 12 uèlhs dempuèi l'origina e mesurava inicialament 360 m; èra precedit d'una culada de 130 mètres de long; à l'origine d'aquesta culada foguèt descubèrt en 1988 una òbra de regulacion[2]. Leis arcas avián 16 pès romans de dubertura (4,75 m), mentre que los pilars èran d'aperaquí 10 pès sur 10.
- Conducha: 1,80 m d'aut, 1,20 m d'ample, pendent de 0,4 %.
L'observacion de la fàcia intèrna dels pilars en grand aparelh dau segond nivèl dau pònt revèla lo trabalh deis bastisseires romans: tecnicas de talha dei blòcs (traças de còps d' escode) e tecnicas de construccion (blòcs pausats en cairèu e botissa e blocs salhents per la mesa en plaça deis escadafaucs). En se sarrar de l'òbra, se pòt constatar la precision deis assemblatges: cada blòc èra ligat ais autres per ciselatge dei junts sus plaça.
Mai d'una traça e gravadura perduran sus la susfàcia dau pònt. Son lei marcas d'assemblage indicant la plaça dei clavèus de vòutas, per exemple, « FRS II » (frons sinistra II, valent a dire "fàcia senestra 2") o de simbòls coma lo « fallus », simbòl apotropaïc (valent a dire « sirvent per desviar las influéncias maleficas »), o encara tanben d'unei marcas divèrsas laissadas per lei bastisseires de totei leis epòcas que per elei lo pònt èra una etapa obligatòria.
Lo pònt presenta una corbadura convèxa de sei nivèls superiors en amont. Aquesta deformacion s'atribuiguèt durant de temps a la volontat dei constructors d'assegurar la resisténcia de l'òbra, coma se podriá far amb un barratge-vòuta. Segon de mesuras de micro-topografia presas en 1989, actualament s'interprèta coma la resulta d'una dilatacion diürna deguda a l'assolelhament, que provòca un desplaçament d'aperaquí 5 mm; de nuèch lei pèiras tòrnan a son endrech iniciau. La repeticion dau fenomèn lòng dei sègles auriá aduch lo pònt a sa forma actuala[3].


text:
1792
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1792 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 20 d'aost : L'armada prussiana pren la vila de Verdun.
- 20 de setembre : Victòria francesa de Valmy.
- 29 de setembre - 8 d'octòbre : Sètge de Lilla per leis Austrians d'Albert de Saxe-Teschen. Lei Francés resistisson e l'armada austriana se replega.
- 19 - 21 d'octòbre : l'armada francesa de Custine pren Mayence après un sètge de tres jorns.
- 6 de novembre : Victòria francesa de Jemappes contra leis Austrians.
- 19 de novembre - 1èr de decembre : Sètge e presa de Namur per lei Francés.


text:
Salèlas d'Aude
Salèlas d'Aude (Sallèles-d'Aude en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en Narbonés, situada dins lo departament d'Aude e de la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dans lo nòrd du Pargue natural regional de la Narbonnesa en Mediterranèa al jomhent de la Cessa amb Aude e sul Canal de Joncion.
Lo Somalh es en partida dins la comuna.
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Schorbach
Schorbach es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Pòble se situa al limit dels país cobèrt e descobèrt e a qualqu'uns quilomètres solament al nòrd-oèst de la vila de Bitche, en lo massís dels Vòges del Nòrd. En adoptant un plànol inorganisé, lo pòble ocupa los en vessants d'un vallon fòrça dintrat adaigat pel Schorbach.
Le village se situe à la limite des pays couvert et découvert et à quelques kilomètres seulement au nord-ouest de la ville de Bitche, dans le massif des Vosges du Nord. Adoptant un plan inorganisé, le village occupe les versants d'un vallon très encaissé arrosé par le Schorbach.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò Pòble a mencionat en la siá forma actuala dempuèi 1210, Schor-Bach, lo ruisseau dels cistudes, la torçuda de las marais. Lo pòble fa alavetz partida de la distincion de Bitche e es lo banc d'una comuna en comprenent Lengelsheim, Bitche e Reyersviller.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, los abitants an deslotjat lo 1er Modèl:En setembre 1939 a Gensac-la-Pallue e a Bourg, en Charanta. Lo pòble siás liberat çò 16 de març 1945 pels Americanes. Lo pòble a citat a l'òrdre de la Brigada çò 11 de novembre 1948 : " Comuna de Lorraine #que la populacion deslotjada ne'n Mois invalide (en setembre)M a pas reintegrat lo sieu pòble en ruïnes #qu'après la Desliurança. I aviá pas cessat de manifestar lo sieu attachement a la França pendent los ans d'exili. Compte cinc de los sieus mainats aucits e un ferit. Durement Experimentada per la guèrra, a trobat los tres quatrens de los sieus immeubles totalament destruits, los autres grèvament deteriorats. A sostengut a totas las siás pròvas amb coratge e patriotisme. " Aquela cita compòrta la attribution de la Crotz de Guèrra amb estela de bronze.
Le village est mentionné dans sa forme actuelle dès 1210, Schor-Bach, le ruisseau des cistudes, la tortue des marais. Le village fait alors partie de la seigneurie de Bitche et est le siège d'une mairie comprenant Lengelsheim, Bitche et Reyersviller.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, les habitants sont évacués le Modèl:1er septembre 1939 à Gensac-la-Pallue et à Bourg, en Charente. Le village est libéré le 16 mars 1945 par les Américains. Le village est cité à l'ordre de la Brigade le 11 novembre 1948 : " Commune de Lorraine dont la population évacuée en Mois invalide (septembre)M n'a réintégré son village en ruines qu'après la Libération. N'avait cessé de manifester son attachement à la France durant les années d'exil. Compte cinq de ses enfants tués et un blessé. Durement éprouvée par la guerre, a trouvé les trois quarts de ses immeubles entièrement détruits, les autres gravement endommagés. A supporté toutes ses épreuves avec courage et patriotisme. " Cette citation comporte l'attribution de la Croix de Guerre avec étoile de bronze.


text:
Brachiopoda
Los braquiopòdes (Brachiopoda, del grèc brakhýs, "cuert" e podós, "pè") son un talh d'animals marines pertenecients al clad dels lophophorates. E mai se se son descriches mai de 12.000 espècias de fossils, existisson pas qu'unas 300 d'espècias actualas.
Son d'animals amb dos valves (una superiora e una inferiora, al contrari de las valves dels bivalves que son bilaterals) que son jonhudas en la region posteriora. Son generalament bentonics, en vivent fixes a sustrats durs per un peduncle, o enterrats en sustrats boques, a on catan en s'ajudant de los sieus valves, e forman de vastas galariás.


text:
Nǀu
La lenga Nǀu tanben sonada Nǀuu, Nǀhuki, ǂKhomani o Nǁngǃke es una lenga Tuu (o Khoisan) qu'es per se morir que mens de 10 personas del pòble Nǁnǂe la parlan en Africa del Sud. Lo nom ǂKhomani utilizat per las autoritats es pas reconegut pels Nǁnǂe.
Lo Nǀu es de la familha de las lengas Tuu (Taʼa-ǃKwi) e la lenga mòrta ǀxam n'èra lo vesin mai pròche. La lenga viva mai pròcha del Nǀu es lo ǃXóõ. La letra ǀ representa un clic que sembla un pauc l'onomatopèa tsk.
Es una frasa en Nǀu que foguèt causida coma devisa de la província del Cap Septentrional: Sa ||a !aĩsi 'uĩsi (anam cap a una vida melhora).


text:
Tennessee
Tennessee es un estat american. Confronta al nòrd amb Kentucky e Virgínia, a l'èst amb la Carolina del Nòrd, al sud amb Georgia, Alabama e Mississipí, e a l'oèst amb Arkansas e Missorí.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'airal conegut actualament coma Tennessee foguèt abitat pel primièr còp pels paleoindians fa aperaquí 11 000 ans. Quand los exploradors espanhòls dirigits per Hernando de Soto visitèron la region en 1500, èra abitada per de tribús cherokee, creek e chickasaw. A mesura que los colons europèus s'establissián dins l'airal la populacion nativa foguèt forçada de se desplaçar cap a l'oèst. En 1838–1839 prèp de 17 000 cherokees foguèron forçats de se desplaçar de l'èst de Tennessee cap al territòri indian a l'oèst d'Arkansas. Aqueste fach es conegut coma «lo camin de las lagremas» (Trail of Tears), que prèp de 4000 cherokees i moriguèron pendent la marcha cap a l'oèst.
Tennessee foguèt admés dins l'Union en 1796 coma lo 16en estat, e foguèt creat en se basant sus las frontièras nòrd e sud de l'estat de Carolina del Nòrd, en las estendent cap al riu Mississipí, a la frontièra oèst de Tennessee. Foguèt lo darrièr estat confederat que se separèt de l'Union, causa que se faguèt lo 8 de junh de 1861. Après la Guèrra Civila, Tennessee adoptèt una nòva constitucion qu'abolissiá l'esclavatge (lo 22 de febrièr de 1865), ratifiquèt la 14ena esmena de la constitucion dels Estats Units lo 18 de julhet de 1866, e foguèt lo primièr estat que tornèt dins l'Union, lo 24 de julhet del meteis an.
Tennessee foguèt l'unic estat que se separèt de l'Union e qu'aguèt pas un governador militar après la Guèrra Civila Americana, gràcias en granda part a l'influéncia del president Andrew Johnson, natiu de l'estat, que foguèt lo vicepresident d'Abraham Lincoln e que li succediguèt coma president après lo sieu assassinat.
Govèrn[modificar | modificar la font]
Lo governador de Tennessee assumís sa carga pendent un periòde de quatre ans, en avent pas limit pel nombre de legislaturas, e mai se pòdon pas èsser mai de doas de seguida. Lo pòrtaparaula del Senat a lo títol de vicegovernador.
L'Assemblada generala (lo poder legislatiu estatal) se compausa de 33 membres del Senat e 99 de l'Ostal dels Representants. La carga de senador dura quatre ans, e la dels membres de l'Ostal dels Representants dura dos ans.
La Cort Suprèma es l'instància judiciària pus nauta en Tennessee. A un tribunal principal e quatre associats. La Cort d'apellacions es formada de 12 jutges del temps que la Cort Criminala d'Apellacions a 9 jutges.
La constitucion actuala de Tennessee foguèt adoptada en 1870. L'Estat aguèt doas constitucions prealablas. La primièra foguèt adoptada en 1796, l'an que Tennessee entrèt dins l'Union, e la segonda foguèt adoptada en 1834.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'estat de es tradicionalament dividit per los sieus abitants en tres grandas partidas: Èst, Centre e Oèst. Se considèra generalament que lo riu Tennessee es la frontièra entre l'oèst e lo centre de l'estat, del temps que la plana de Cumberland es considerada coma la linha de division entre l'èst e lo centre. Lo punt culminant de l'estat es lo mont Clingmans Dome, amb 2025 m d'altitud.
Lo clima de l'estat es subtropical umid, exceptat dins las nautas montanhas.
Tennessee es l'estat qu'a lo mai de balmas als Estats Units: fins a uèi ja ne foguèron enregistradas 8350.
Economia[modificar | modificar la font]
Segond l'U.S. Bureau of Economic Analysis, en l'an 2003 lo PIB de Tennessee atenguèt los 199 786 000 000 dolars, en representant 1,8% del total dels Estats Units.
Los principals produchs de l'estat son los textils, coton, l'elevatge e la produccion d'electricitat. L'estat a mai de 82 000 proprietats ruralas, e l'elevatge es present en aperaquí 59% de las bòrias de l'estat[1]. Malgrat que lo coton siá una cultura anciana dins l'estat, la cultura a granda escala comencèt pas que pendent lo decènni de 1820, amb la dubertura de las tèrras entre los rius Tennessee e Mississipí. La part nauta del dèlta de Mississipí s'estend per lo sud-oèst de l'estat, e foguèt dins aquesta region fertila que foguèt plantat lo coton. A l'ora d'ara se cultiva soia a granda escala a l'oèst de l'estat, principalament al nòrd-oèst.[2]


text:
Belgica
Belgica o oficialament lo Reialme de Belgica (var. Reiaume de Belgica) (en neerlandés Koninkrijk België; en francés Royaume de Belgique, en alemand Königreich Belgien, en valon Royåme di Beldjike) es un país del nòrd-oèst d'Euròpa que confronta los Païses Basses al nòrd, Alemanha a l'èst, Luxemborg al sud e França al sud. Es bordat per la Mar del Nòrd a l'oèst.
Sa capitala es Brussèlas.
Lo gentilici es bèlga.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
De veire: Istòria de Belgica.
L'istòria de Belgica se pòt distinguir de la dels Païses Basses dempuèi lo sègle XVI. La Guèrra dels Ochanta Ans (1568-1648) provoquèt la division de las Dètz-e-sèt Províncias en las Províncias Unidas al nòrd e los Païses Basses del Sud al sud. Las províncias del sud foguèron governadas successivament pels Habsborgs espanhòls e austriacs.
De la fin de l'Edat Mejana al sègle XVII (?), lo territòri bèlga es estat un centre cultural e comercial prospèr. La gaireben-totalitat del sieu territòri foguèt agropada en una meteissa entitat politica pels Ducs de Borgonha al sègle XV, abans de passar a las mans de divèrsas poténcias europèas — Espanha, Àustria, França e los Païses Basses — e mai tard d'accedir a la siá independéncia en 1830.
L'istòria recenta de Belgica es estada marcada per l'industrializacion rapida, la colonizacion de Còngo, per las doas guèrras mondialas, e per l'aparicion de conflictes politics entre las doas principalas comunitats lingüisticas del país.
Politica[modificar | modificar la font]
Belgica es una monarquia federala constitucionala e parlamentària, qu'après la Segonda Guèrra Mondiala evolucionèt d'un estat unitari a una federacion. Lo Parlament bicameral es format d'un Senat e d'una Cambra de Representants. La primièra es una barreja de politics màgers elegits dirèctament e de representants de las comunautats e de las regions; del temps que la darrièra representa totes los bèlgas qu'an almens dètz-e-uèch ans en un sistèma de representacion proporcionala.
Belgica es un dels paucs païses onte votar es obligatòri, e per aiçò a un dels taus pus nauts de participacion electorala del mond[2].
Lo nombre de ministres francofòns e neerlandofòns es lo meteis, coma es prescrit dins la constitucion[3]. Lo Rei o Reina - actualament Albert II - es lo Cap d'Estat, mai se an prerrogativas limitadas. Lo poder veritable es fisat al primièr ministre e als diferents govèrns que govèrnan lo país. Lo primièr ministre actual es Yves Leterme.
Lo sistèma judiciari es basat sus lo drech civil e proven del Còde napoleonenc.
Geografia[modificar | modificar la font]
La superfícia totala de Belgica (30 528 km²) es vesina de la de l'estat american de Maryland (un pauc mendre).
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Belgica.
Cultura[modificar | modificar la font]
Las lengas oficialas de Belgica son lo neerlandés (flamenc), parlat per almens 6 milions d'abitants, lo francés, parlat per aproximativament 3 milions d'abitants, e l'alemand, parlat per mens d'un per cent de la populacion totala. La capitala, Brussèlas, es bilingüa.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de l’ONU
- ↑ Voter Turnout - Australian Parliamentary Library
- ↑ Constitución de Bélgica Art. 99


text:
Alcatraz
Alcatraz o l'illa d'Alcatraz es una illa situada dins la baia de San Francisco. L'illa a agudas divèrsas foncions mas es subretot coneguda per per aver albergat una prison federala.
A l'ora d'ara, l'illa, considerada coma un site istoric, es administrada pel servici dels pargues nacionals : lo National Park Service. Los visitaires pòdon accedir a l'illa dempuèi San Francisco amb un batèl ibrid, lo trajècte es gerit per una sola companhiá.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans 1769[modificar | modificar la font]
Las primièras personas que visitèron l'illa foguèron los pòbles qu'arribèron entre 10 000 e 20 000 annadas abans nòstre sègle. Los dos màgers grops que visquèron a l'entorn de la baia foguèron los Miwok per la partida nòrd de l'illa, e los Ohlone.
Los usatges recents de l'illa per aquela populacion son de mal reconstituir. Los istorians pensan que s'utilizèt coma campament e coma airal per reculhir de noiridura coma los uòus d'aucèls. Aquela illa foguèt tanben utilizada coma luòc de bandiment pels membres tribals que respectavan pas las leis tribalas.
Quand los primièrs explorators espanhòls arribèron en 1769, mai de 10 000 personas vivián encara a l'entorn de la baia de San Francisco.[1]
Fortalesa militara & preson[modificar | modificar la font]
Lo 5 d'agost de 1775, lo lòctenent espanhòl Juan de Ayala descobriguèt la baia de San Francisco e passèt un fum de setmanas dins la baia per ne far una mapa. Nomenèt l'illa « La Isla de Los Alcatraces ».
En decembre de 1859, una fortalesa militara foguèt construcha per l'armada americana, puèi se construguèt un far sus l'illa per ajudar los milièrs de batèls de la baia; foguèt capitat lo 1èr de junh de 1854.
L'armada americana comencèt de mandar de soldats dins la fortalesa que serviguèt tanben de preson militara tre lo començament de las annadas 1860. Puèi l'illa foguèt oficialament utilizada solament coma preson militara en 1907.
En 1915 l'armada tornèt nomenar l'illa en "Pacific Branch, U.S. Disciplinary Barracks" abans de tampar la preson militara en 1933.[2]
Preson federala[modificar | modificar la font]
L'armada abandonèt l'illa per ne far una preson civila pendent l'annada en 1934. Lo burèus de las presons foguèt alara la causida de convertir la preson militara en un penitencièr civil de nauta seguretat. Alcatraz venguèt lèu la mai populara preson de l'istòria dels Estats Units d'America.
36 presonièrs foguèron implicats dins dins 14 diferents ensages d'escap. 23 òmes foguèron trapats, 6 foguèron tuats, 2 foguèron negats, 5 desapareguèron.
A la debuta de 1963, lo general Attorney Robert Kennedy comandèt la tampadura de la preson, los darrièrs presonièrs sortiguèron de l'illa lo 21 de març de 1963.[3]
Ocupacion indiana[modificar | modificar la font]
D'indians d'America, de mai d'una tribú tornèron dins l'illa en novembre de 1969 un pauc abans Thanksgiving e revendiquèron l'illa coma "Indian Land" (territòri indian). Foguèt un messatge politic per protestar a prepaus de la situacion de los indians d'America.
L'unitat dels indians foguèt l'element principal de la capitada del movement. La tòca foguèt d'establir un centre cultural indian sus l'illa. Un de mai coneguts indians foguèt Richard Oakes, un jove estudiant Mohawk. Los mèdias l'aguèron designat coma lo cap del movement, a la debuta de 1970 sa nòra Yvonne moriguèt a la seguida d'una casuda sus l'illa. Richard Oakes quitèt l'illa pauc de temps après aquel eveniment e l'ocupacion indiana comencèt de pèrdre en intensitat.
L'ocupacion durèt 18 meses, pr'aquò l'interès de l'ocupacion pel public comencèt de demenir un còp Richard Oakes partit. Lo site foguèt voidat en junh de 1971.
Dempuèi aquel eveniment, cada annada d'indians de totas las tribús tornan sus l'illa pel Thanksgiving Day e pel Columbus Day per commemorar l'eveniment.[4]
Pargue nacional[modificar | modificar la font]
En 1972, lo Congrès american decidiguèt de crear un pargue nacional e pel primièr còp se dobriguèt l'illa al public en octobre de 1973. Mai de 50 000 personas la visitèron la primièra annada. A l'ora d'ara, cada annada mai d'1,3 milions de personas la visitan, siá mai de 3 500 personas per jorn. L'illa es venguda un luòc important de torisme de la vila de San Francisco amb de visitas guidadas e de botigas per crompar divèrses objèctes relatius a l'istòria de l'illa.


text:
Dins la valada d'Elah
Dins la valada d'Elah (In the Valley of Elah) es un filme estatunidenc de 2007 dirigit per Paul Haggis.
Lo títol del filme es una referénça a la valada ont Dàvid combatèt Goliat.
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Mike Deerfield es senhalat coma desertor aprèp sa desaparicion al moment de sa primièra permission a la tornada d'Irak. Lo seu paire, ancian membre de la polícia militara, se lança a sa recerca, amb l'ajuda d'Emily Sanders, agent de polícia de la jurisdiccion del Nòu Mexic ont Mike es estat vist per lo darrièr cop. Confrontat al silenci e tamben a l'ostilitat creissenta de las autoritats militaras, Hank e Emily aprigondisson lors investigacions, e començan a dobtar de las afirmacions oficialas que lors son donadas. Los indicis torbadors se fan cada cop mai nombrós, e la veritat sobre lo sejorn dins Iraq de Mike Deerfield acaba per esclatar, sosprenenta e pertorbadora.
Distribucion[modificar | modificar la font]
- Tommy Lee Jones: Hank Deerfield, ex-investigador de la polícia militara
- Charlize Theron: Detectiu Emily Sanders
- Jason Patric: Tinent Kirklander, de la polícia militara
- Susan Sarandon: Joan Deerfield, la femna de Hank
- James Franco: Sergent Dan Carnelli
- Barry Corbin: Arnold Bickman
- Josh Brolin: Chef Buchwald
- Frances Fisher: Evie, "Madame" (topless)
- Wes Chatham: Caporal Steve Penning
- Jake McLaughlin: Gordon Bonner
- Mehcad Brooks: Ennis Long
- Jonathan Tucker: Mike Deerfield, "doc", lo filh de Hank e Joan
- Wayne Duvall: Detectiu Nugent
- Victor Wolf: Soldat Robert Ortiez
- Brent Briscoe: Detectiu Hodge
Prèmis e nominacions[modificar | modificar la font]
Prèmis[modificar | modificar la font]
- 2007 : Prèmi SIGNIS a la Mòstra de Venècia
Nominacions[modificar | modificar la font]
- 2007 : Leon d'Aur a la Mòstra de Venècia


text:
Limós
Limós (Limoux en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Aude e dins la region de Lengadòc-Rosselhon. Es la capitala del parçan de Rasés. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Limòs es ocupada dempuèi lo neolitic. La pèira levada de la Pèira Dreita es un vestigi qu'atèsta aquela ocupacion. La reünion dels dos abitats Flacianum e Limosus es a l'origina de la fondacion al sègle VIII de la vila de Limós.
Al sègle IX, la vila de Limós es mencionada per lo primièr còp dins una carta de Carles II lo Calv. Al sègle X, Limós deven lo capluòc del vescomtat de Rasés. Al sègle XIII, la vila es presa per Simon de Montfòrt e Limós es balhat a un senhor francés, Lambert de Turry. En 1221, lo comte de Fois, Raimon Rogièr, pren la vila. En 1226 comença la « Guèrra de Limós » que marca la resisténcia de la vila sostenguda per Raimon Trencavel e Rogièr Bernat II de Fois fàçia a las tropas de Loís VIII. Limós foguèt annexat per la corona de França entre 1296 e 1376. Als sègles XIV e XVII, la vila es tocada per la pèsta.
En 1891, un aigat istoric causa la mòrt de sèt personas: lo nivèl de l'aiga atenh 7,20 m. Lo 19 d'agost de 1944, la vila es liberada de las tropas d'ocupacion alemandas qu'ocupavan la vila dempuèi lo 28 de novembre de 1942.
Administracion[modificar | modificar la font]
Limós es una sosprefectura d'Aude. La vila fa partida de la Comunautat de comunas de Limós/ Sant Ilari.


text:
Renaissença del gaelic escocés
La renaissença del gaelic escocés (en gaelic escocés: Ath-Bheòthachadh na Gàidhlig) es un movement qu'encara contunha a l'ora d'ara e que se basa en la revitalizacion de la lenga gaelica en Escòcia. E mai se aquela lenga li calguèt far fàcia a una decadéncia constanta del nombre de parlants dempuèi la fin del sègle XIX, lo nombre de joves parlants nadius de gaelic escocés aumenta rapidament[1]. Lo movement remonta a la “Renaissença escocessa”, mai que mai en las òbras de Sorley MacLean, George Campbell Hay, Derick Thomson e IainCrichton Smith. Lo Sabhal Mòr Ostaig se considèra normalament coma la resulta d’aquel movement de renaissença. Malgrat que una granda part de las òbras sorgidas a partir d’aquel movement cultural foguèsse de la poesia, o de la musica tradicionala, de personatges coma MacLean e Iain Crichton Smith, e mai recentament Aonghas MacNeacail, los an combinats amb d'estils modèrns e internacionals.
Politica[modificar | modificar la font]
Dins lo camp de la politica, Mike Russell se foguèt la primièra persona de s'adreiçar en gaelic escocés en una reünion de l'Union Europèa que se debanèt en mai de 2010[2]. Aquela lenga a patit pendent longtemps d'una manca d’utilizacion dins los contèxtes educatius e de l’administracion, e foguèt quitament suprimit per lo passat[3], mas a atengut a l'ora d'ara un cèrta reconeissença oficiala amb l’aprobacion de la Lei de la lenga gaelica (Escòcia) del 2005.
Literatura[modificar | modificar la font]
Dins lo camp de la literatura, cal notar d'escrivans coma:
- Aonghas Pàdraig Caimbeul – Escrivan[4]
- Somhairle MacGill-Eain – Poèta
- Iain Mac a' Ghobhainn – Intellectual, poèta e escrivan
- Ruaraidh MacThòmais – Academic, escrivan, poèta e publicista
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ “Mod's fluent youth speaks volumes for Gaelic education”, dins Scotsman, 2007
- ↑ “Minister makes history with EU speech in Gaelic”, dins Scotsman, 2010
- ↑ MACKINNON, Kenneth (1991). Gaelic: A Past and Future Prospect. Edinburgh: The Saltire Society.
- ↑ Aonghas Pàdraig Caimbeul - An Oidhche Mus Do Sheòl Sinn (2003). The List, 2005.


text:
Castèlnau (omonimia)
Un Castèlnau (var: Castèthnau, Castèlnòu), deu latin castellum novum es un vilatge o una vila fondada a l'Edat Mejana a proximitat d'un castèl.
En francés Châteauneuf, en catalan Castellnou.
Somari
- 1 Presentacion
- 2 Comunas de França per departament
- 3 Cantons de França
- 4 Castèls
- 5 Patronims
- 6 Mètro
- 7 Football
- 8 Véser tanben
- 9 Nòtas
Presentacion[modificar | modificar la font]
Entre los sègles XI e XIIe, doas estructuras atiran l'abitat : lo castèl e la glèisa.
La creacion d'un borg a l'entorn d'un castèl dona un borg castral, es de dire un borg eissit d'un castèl. L'associacion del castèl e del borg castral dona un ensemble que se nomena castèlnau[1] en Gasconha o castèlnòu en Lengadòc .
Los castelnaus[2] an per origina las aglomeracions creadas per un senhor dins la dependéncia d'un castèl, per contrar lo movement de las sauvetats[3], localitats constituida a l'entorn de las glèisas o abadiás, e plaçadas jos l'autoritat del clerjat.
Murèth, Lo Mont de Marsan, Mugron, Pau foguèron a l'origina de castelnaus. Lo nom de Castèlnau es completat per un nom de fèu : Castèlnau Manhoac, Castèthnau Barbarens, ...
Comunas de França per departament[modificar | modificar la font]
Arièja [modificar | modificar la font]
Aude [modificar | modificar la font]
Avairon [modificar | modificar la font]
- Castèlnau, uèi integrada a Castanet,
- Castèlnau de Mandalhas,
- Castèlnòu de Leveson,
Dordonha [modificar | modificar la font]
Gard [modificar | modificar la font]
Gers [modificar | modificar la font]
- Castèthnau Barbarens,
- Castèthnau d'Anglés,
- Castèthnau d'Arbiu,
- Castèthnau d'Eusan,
- Castèthnau d'Auvinhon,
Gironda [modificar | modificar la font]
Nauta Garona [modificar | modificar la font]
Nauts Pirenèus [modificar | modificar la font]
Erau [modificar | modificar la font]
Lanas [modificar | modificar la font]
Òlt [modificar | modificar la font]
Òlt e Garona [modificar | modificar la font]
Pirenèus Atlantics [modificar | modificar la font]
Pirenèus Orientals [modificar | modificar la font]
- Castèlnòu, en catalan : Castellnou dels Aspres,
Tarn [modificar | modificar la font]
Vauclusa [modificar | modificar la font]
Cantons de França[modificar | modificar la font]
- Canton de Castèlnòu de Les,
- Canton de Castèlnau de Manhoac,
- Canton de Castèlnau de Medoc,
- Canton de Castèlnòu de Montmiralh,
- Canton de Castèlnau de Montratièr,
- Canton de Castèthnau de Ribèra Baisha.
Castèls[modificar | modificar la font]
Patronims[modificar | modificar la font]
- Pèire de Castelnòu, religiós de l'abadiá de Cistèl e archidiague de Magalona (? - 1208);
- Michel de Castelnau, diplomat e militar francés (1520-1592) ;
- Jacques de Castelnau, marescal de França (1620-1658) ;
- Francis de Laporte de Castelnau, explorator e naturalista francés (1810-1880) ;
- Edouard de Castelnau , oficièr francés de la Granda Guèrra (1851-1944).
Mètro[modificar | modificar la font]
Football[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)http://www.montdemarç dean.fr/pdf/mdmhistorique/CONNAISSEZVOUS/3naissetcroiss.pdf /Mairie de Mont-de-Marsan, service communication, Pascal Larrazet]
- ↑ localament « Châteauneuf », « Castets » ...
- ↑ (fr)Jos la direccion de Pierre Tucoo-Chala, Histoire de Pau, Ed Privat, Tolosa, 1989, ISBN 2-7089-8238-9, p 11-15


text:
Orgères-en-Beauce
Orgères-en-Beauce es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat #servir, jos la Revolucion, de quartièr general a una famosa embena de bandolers, los Xofers de Orgères, tanben trucada la Banda de Orgères.
La commune servit, sous la Révolution, de quartier général à une fameuse bande de brigands, les Chauffeurs d'Orgères, aussi appelée la Bande d'Orgères.


text:
Demografia d'Itàlia
Itàlia es un dels païses mai poblats d'Euròpa. Sa populacion es la cinquena del continent après Russia, Alemanha, França e Reialme-Unit.
Somari
- 1 Evolucion istorica
- 2 Lo recensament de 2011
- 3 Emigracion
- 4 Balanç demografic
- 5 Minoritats lingüisticas
- 6 Las lengas del immigrants e las lengas estrangièras
- 7 L'italian e sos dialèctes
- 8 Religions
- 9 Nòtas e referéncias
Evolucion istorica[modificar | modificar la font]
Itàlia coneguèt una expansion importanta de sa populacion amb l'Empèri roman.
La populacion èra gaireben de 10 o 12 000 000 en l'an 400 siá 25% de la populacion europèa e 4/5% de la populacion mondiala. Demorèt fins al sègle 11 lo païs mai poblat d'Euròpa ( l'importància demografica d'Itàlia entre l'an 0 e l'an 400 es comparabla a la de França entre los sègles 12 e 17 o la de los Estats-Units al sègle 20).
Son expansion foguèt relativament mai lenta que la mejana europèa entre 1500 e 2000, mas Itàlia foguèt un centre major d'emigracion.
Evolucion istorica de la populacion italiana[2]
Lo recensament de 2011[modificar | modificar la font]
Lo darrièr recensament oficial porgís de chifras importantas per la conoissença de la demografia italiana contemporanèa. A mostrat en particular l'envielhiment de la populacion e lo cambiament dels corrents migratòris, Itàlia venent un païs d'immigracion massiva après de sègles d'emigracion. Itàlia comptava en 2011 (recensament oficial) 59 464 644 estatjants[3]. Demest aquela populacion, i aviá 4.570.317 forastièrs (7,69%) e 54 894 327 ciutadans italians (92,31%).
Lo créis demografic entre los recensaments 2001 e 2011 es degut entièrament a l'immigracion, lo nombre de las personas de nacionalitat italiana diminuent de 250 000 en 10 ans[4]. A confirmat atal la tendencia estructurala a la diminucion de la populacion italiana.
Los estrangièrs[modificar | modificar la font]
Itàlia a conoscut recentament una immigracion importanta. Ven principalement d'Euròpa de l'Est e d'Africa del nòrd. Entre los recensaments de 2001 e 2011, la populacion estrangièra a augmentat de 2 694 256 (+143%).
Aicí la lista dels grops que comptavan mai de 100 000 membres en 2011.
A aquela immigracion legala cal ajustar l'immigracion illegala, relativament importanta. Aquela ondada d'immigracion a donat naissança a de tensions importantas e de cambiaments de lei[5].
Edats[modificar | modificar la font]
En 2011, solament 14% de la populacion aviá mens de 15 ans mentre que 20,3% avián mai de 65 ans.
L'indici d'envielhiment èra de 145 (per comparason[6] França 106, Japon 177, Canada 88, Mèxic 21)
Reparticion[modificar | modificar la font]
Populacion urbana[modificar | modificar la font]
Emigracion[modificar | modificar la font]
Tradicionalament Itàlia es estat un païs d'emigracion. Tre l'Edat Mejana òm trobava d'Italians venguts en Occitània o en França. Aprèp 1492, los Italians participèron activament al poblament dels païses americans ( esp. E.-U., Brasil, Argentina) tot en contunhar una emigracion mai o mens establa cap a d'autres païses (esp. França). S'estima que i a mai de 70 000 000 de personas d'origina italiana que vivon fòra d'Itàlia.
De consultar tanben: emigracion italiana
Balanç demografic[modificar | modificar la font]
Tot ben que la feconditat semble s'ameliorar d'a passet (1,41 en 2010, de comparar amb 1,18 en 1995), lo balanç demòra globalament negatiu. Las perspectivas demograficas de las Nacions Unidas o de l'INED indican una baissa probabla de la populacion a unes 55 000 000 abans 2050 (62 000 000 se l'immigracion se mantenh).
Natalitat, mortalitat e créis natural[modificar | modificar la font]
Estastiticas dempuèi 1900[7][8][9]
Perspectivas[modificar | modificar la font]
L'augmentacion recenta del nombre de las naissenças deu pas amagar la flaquesa de la fertilitat en Itàlia.
Segon l'Istat[10], en 2010, 13,9% de las naissenças (siá 78 000) èran degudas al estrangièrs. La natalitat dels estangièrs èra de 18,4 per mila mentre que la mortalitat èra de 1,2 per mila siá un créis natural de 17,2 per mila ( + 73 000 personas).
Pels ciutadans italians, las donadas èran:
- natalitat (8,6 per mila, 484 000 naissenças)
- mortalitat (10,4 per mila, 587 000 decèsses)
- créis natural (-1,8 per mila, -103 000 personas).
L'evolucion previsibla es doncas una augmentacion plan importanta de la proporcion de personas d'origina estrangièra dins los cinquanta ans que venon e, se i a pas un cambiament important dins la fertilitat, una baissa de la populacion italiana malgrat l'immigracion.
Minoritats lingüisticas[modificar | modificar la font]
Itàlia compta tanben qualques pichonas minoritats linguisticas: los Sardes (1 350 000), los Retoromans e Friulans (700 000), los Alemands (250 000), los Occitans(180 000), los Franceses e Arpitans (100 000), los Albaneses (100 000 venguts tre le sègle 15 e coneguts coma Arbëreshë), los Grècs, los Eslovèns e los Catalans representan los principals grops. Amassa representan çaquela mens de 3 000 000 de personas.
Los Sardes[modificar | modificar la font]
Los Retoromans[modificar | modificar la font]
Los Friulans[modificar | modificar la font]
Los Alemands[modificar | modificar la font]
Los Occitans[modificar | modificar la font]
Los Albaneses[modificar | modificar la font]
Los ancians Albaneses[modificar | modificar la font]
Los novèls immigrats[modificar | modificar la font]
Los Grècs[modificar | modificar la font]
Los Eslovèns[modificar | modificar la font]
Los Catalans[modificar | modificar la font]
Las lengas del immigrants e las lengas estrangièras[modificar | modificar la font]
L'italian e sos dialèctes[modificar | modificar la font]
Consultar tanben: Italian e lengas d'Itàlia.
Religions[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Nacions Unidas, prevision de la populacion, revision 2010
- ↑ Sorgas ISTAT
- ↑ Institut d'estadisticas italian ISTAT
- ↑ http://censimentopopolazione.istat.it/_res/doc/pdf/censimento_in_pillole.pdf
- ↑ http://www.ecodibergamo.it/stories/Cronaca/80364_il_reato_di_clandestinit_assurdo._parola_di_tremaglia/
- ↑ Chifras de 2011, INED
- ↑ B.R. Mitchell. European historical statistics, 1750-1975.
- ↑ http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybsets/1948%20DYB.pdf United nations. Demographic Yearbook 1948
- ↑ ISTAT
- ↑ http://www.istat.it/it/archivio/39726


text:
Merkava
Lo carri Merkava es un carri de combat principau israelian de tresena generacion desvolopat dempuei leis annadas 1970. Existisse quatre versions principalas dichas Mk I, Mk II, Mk III e Mk IV. La version Mk II es un melhorament dau Mk I e la version Mk III es egalament un melhorament dau Mk IV. En revènge, existisse de diferéncias importantas entre lei versions Mk II e Mk III. Mai de 2 000 unitats foguèron produchas e la produccion es totjorn en cors.
Participèt ai conflictes israelians dempuei son intrada en servici en 1979. En particular, obtenguèt de resultats satisfasents còntra lei T-62 sirians en 1982 durant l'ofensiva israeliana au Liban. En revènge, durant la guèrra de 2006 au Liban, conoguèt de pèrdas significativas còntra lei missils anticarri d'origina sovietica o russa utilizada per lo Hezbollah. Aquò entraïnèt la decision d'arrestar sa produccion fins a una comanda novèla de 300 unitats de l'armada israeliana en 2013.


text:
Agulha de Cleopatra
L'Agulha de Cleopatra (en anglés: Cleopatra's needle) es lo nom que foguèt donat a dos obelisques egipcians que datan del règne del faraon Totmòsis III. Totes dos foguèron desplaçats d'Alexandria durant lo sègle XIX e se tròban actualament l'un dins Londres al Victoria Embarkment, a ras de Tamèsi, e l'autre dins Central Park a Nòva York. Son nom es estat atribuït erronèament a la reina Cleopatra mas en realitat existís pas cap de ligam amb ela. De còps que i a l'obelisc de Loxòr, situat a París, es considerat coma una tresena Agulha de Cleopatra.
Descripcion dels obelisques[modificar | modificar la font]
Ambedoas agulhas, que formavan abans un parelh a Alexandria, son estadas escalpradas dins de granit ròsa de las peirièras d'Assoan. Mesuran aperaquí 21 mètres e pesan mai o mens 224 tonas. Son ondradas d'ieroglifs del temps de Totmòsis mas qualques inscripcions son posterioras, que foguèron apondudas 200 ans mai tard per Ramsès II per commemorar sas victòrias militaras.
La despartida d'Egipte[modificar | modificar la font]
En 1819, lo sobeiran d'Egipte Mehmet Alí decidiguèt d'ofrir un dels dos obelisques d'Alexandria al govèrn britanic. Aqueste acceptèt, mas per encausa del còst enòrme del transpòrt a Londres del monument aquela operacion se retardèt. Foguèt sonque en 1877 que la primièra Agulha de Cleopatra partiguèt d'Africa, gràcias al mecenat d'un anatomista e dermatològ anglés, Sir William James Erasmus Wilson que paguèt aperaquí 10.000 liuras per cobrir los còstes de l'expedicion. L'obelisc foguèt transportat dins un vaissèl creat per l'ocasion, lo Cleopatra.
La segonda agulha foguèt ofèrta per Ismaïl Pasha al govèrn francés mas l'egiptològ occitan Joan Francés Champolion jutgèt dins un rapòrt que li demandèt lo ministèri de marina que valiá mai transportar los obelisques de Loxòr que los d'Alexandria. Foguèron fin finala los americans que s'i interessèron e gràcias a l'industrial milionari William Henry Vanderbilt foguèt portada fins a Nòva York e installada a Central Park en 1881.