text:
Arconsat
Arconsat (Arconsat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom ven del nom d'òme latin Archontius, ambe lo sufixe -acum[1]. La finala -at es una evolucion de -ac, correnta en Auvèrnhe, Lemosin, Bordalés, Agenés, etc.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


c: text/html

text:
Villeneuve-l'Archevêque
Villeneuve-l'Archevêque es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villeneuve-Lo Archevêque a situat en la vallée de la Vanne, al nòrd de la Bòsc de Othe, entre Tròias e Sentit.La proximitat d'una sortida de la Autoroute A5 la met d'ara endavant a aperaquí 1h30 de París.
Lo costat es dins la frontièra de la region Champagne-Ardenne, #çò qu'explica en partida l'istòria de la vila.
Villeneuve-l’Archevêque est située dans la vallée de la Vanne, au nord de la Forêt d'Othe, entre Troyes et Sens.La proximité d'une sortie de l’Autoroute A5 la met désormais à environ 1h30 de Paris.
Le canton est à la frontière de la région Champagne-Ardenne, ce qui explique en partie l’histoire de la ville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los òmes #daissar traces sul luòc e en la region dempuèi lo Paléolithique.
La fondacion d'aquela vila nòva es relativament recenta : Villa supèr Vennam (#que #venir Villa Nòu Domeni Archiepiscopi supèr Vennam de contunh Villeneuve sus Vanne) #èsser fondada al mièg del Sègle XII al limit del domeni reial e del comtat de Champagne, en bordure del anciana via romaine, en la vallée de la Vanne.
La vila i aguèt bastit sus un plànol en damier e protegida per una enceinte a pauc près cairada incluant la glèisa e l'anciana via romaine (uèi carrièra Bréard). Totas las carrièras dreches e #ample avián alinhat parallèlament e dirigidas seguenta la pendenta del terren per permetre lo écoulement de las aigas pluvials e ménagères fins a un ruisseau-égout (encara visible sus la Passejada de la Glèisa). Doas vias transversales aital coma qualques carrerons connèctan las carrièras parallelas.
La vila i aguèt creat en Champagne a l'iniciativa dels fraires de sants Texans de Senses #que lo abbaye n'èra dins tèrra francesa. Lo sieu territòri exigu i aguèt constituit als dépens de las parròquias de Molinons, Bagneaux e Flacy. #Recebre rapidament la proteccion de Guillaume a las Blancas Mans, archevêque de Senses mas tanben de fils de Champagne. Villeneuve Sus Vanne dépendit dempuèi en lo moment de dos senhors : lo comte de Champagne e lo archevêque de Sens, los fraires de sant Jean en conservant pas que los beneficis de la curació.
Per aumentar l'importància de la vila, la archevêque lududes #concedir las costums de Lorris, conegudas per la siá libéralité. Villeneuve #Conéisser dempuèi lo Mejan Age un cèrt succès economic : en 1177, lo rei i #permetre l'establiment d'un mercat #que #venir un dels motors economics de la vila. Una lòtja i aguèt bastit per protegir las étaux e doas fièras #èsser quitament instituées lo 29 de setembre e lo 1er {{}} en decembre pel Sant André. Fins al començament del Sègle XX la vinha a #èsser conreada sus las coteaux de la vallée de la Vanne. La vinha aital coma la draperie fasián viure l'essenciala de la populacion de Villeneuve, perque i aviá de las chènevières conreades sus lo sieu territòri.
Qualques eveniments :
1239 : Lo 10 d'agost, Sant Louis environat de tot lo sieu tribunal, i #aculhir la Corona d'espinas #que vendiá de crompar a l'emperaire Baudoin II, emperaire de Constantinople (aquel la li aviá empenyorada en las Vénitiens). Aquel #èsser un immens eveniment pels villageois, acompanhat de ceremònias importantas : lo reliquaire i aguèt portat dins la glèisa. La legenda ditz que l'endeman, en lo moment d'una procession magnifica a Sens, lo rei e lo sieu fraire Robert Ier d'Artés #portar la relique en camisa e pès nuses fins a la Catedrala. #Èsser de contunh portada a París ont Louis IX lududes #far bastir una écrin digna de la siá importància : la Santa-Capèla.
1240 : Los fraires de Pontigny i #passar quand eles transportèrent lo còrs del archevêque de Cantorbery, futur sant Edme, de Soisy a Pontigny.
1356 : Villeneuve i aguèt estrossejat per las tropas anglesas de contunh per las companhiás de écorcheurs.
1371 : Passatge de Philippe lo Hardi, pòrti de Bourgogne.
1564 : Sojorn de tres jorns de Charles IX.
1570 : Aucupacion del bourg pels Huguenots pendent tres jorns de contunh estat de las tropas del Rei e de la liga.
Les hommes laissèrent des traces sur le site et dans la région dès le Paléolithique.
La fondation de cette ville nouvelle est relativement récente : Villa super Vennam (qui devint Villa Nova Domini Archiepiscopi super Vennam puis Villeneuve sur Vanne) fut fondée au milieu du Sègle XII à la limite du domaine royal et du comté de Champagne, en bordure de l’ancienne voie romaine, dans la vallée de la Vanne.
La ville fut construite sur un plan en damier et protégée par une enceinte à peu près carrée incluant l’église et l’ancienne voie romaine (aujourd’hui rue Bréard). Toutes les rues droites et larges étaient alignées parallèlement et dirigées suivant la pente du terrain pour permettre l’écoulement des eaux pluviales et ménagères jusqu'à un ruisseau-égout (encore visible sur la Promenade de l’Église). Deux voies transversales ainsi que quelques ruelles relient les rues parallèles.
La ville fut créée en Champagne à l’initiative des moines de saint Jean de Sens dont l’abbaye était en terre française. Son territoire exigu fut constitué aux dépens des paroisses de Molinons, Bagneaux et Flacy. Elle reçut vite la protection de Guillaume aux Blanches Mains, archevêque de Sens mais aussi fils de Champagne. Villeneuve sur Vanne dépendit dès lors de deux seigneurs : le comte de Champagne et l’archevêque de Sens, les moines de saint Jean ne conservant que les bénéfices de la cure.
Pour accroître l'importance de la ville, l'archevêque lui accorda les coutumes de Lorris, connues pour leur libéralité. Villeneuve connut dès le Moyen Age un certain succès économique : en 1177, le roi y permit l'établissement d'un marché qui devint un des moteurs économiques de la ville. Une halle fut construite pour abriter les étaux et deux foires furent même instituées le 29 septembre et le 1er décembre pour la Saint André. Jusqu'au début du Sègle XX la vigne a été cultivée sur les coteaux de la vallée de la Vanne. La vigne ainsi que la draperie faisaient vivre l'essentiel de la population de Villeneuve, car il y avait des chènevières cultivées sur son territoire.
Quelques événements :
- 1239 : Le 10 août, Saint Louis entouré de toute sa cour, y accueillit la Couronne d’épines qu'il venait d'acheter à l'empereur Baudoin II, empereur de Constantinople (celui-ci l'avait gagée chez les Vénitiens). Ce fut un immense événement pour les villageois, accompagné de cérémonies importantes : le reliquaire fut porté dans l'église. La légende dit que le lendemain, lors d'une procession magnifique à Sens, le roi et son frère Robert Ier d'Artois portèrent la relique en chemise et pieds nus jusqu'à la Cathédrale. Elle fut ensuite portée à Paris où Louis IX lui fit construire une écrin digne de son importance : la Sainte-Chapelle.
- 1240 : Les moines de Pontigny y passèrent lorsqu'ils transportèrent le corps de l'archevêque de Cantorbery, futur saint Edme, de Soisy à Pontigny.
- 1356 : Villeneuve fut ravagée par les troupes anglaises puis par les compagnies d'écorcheurs.
- 1371 : Passage de Philippe le Hardi, duc de Bourgogne.
- 1564 : Séjour de trois jours de Charles IX.
- 1570 : Occupation du bourg par les Huguenots pendant trois jours puis séjour des troupes du Roi et de la ligue.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Colómbia Britanica
La Colómbia Britanica (en anglés British Columbia; en francés Colombie-Britannique), es la província pus a l'oèst de Canadà, famosa per la beutat de sa natura, coma o exprimís sa devisa en latin, Splendor sine occasu ("Splendor sens luscre"). Foguèt la seisena província que se jonhèt a la Confederacion canadiana.
Sa capitala es Victòria, 15en region metropolitana de Canadà. La vila pus granda es Vancouver, tresen airal metropolitan de Canadà e segond de la region del Nòrd-oèst Pacific.


text:
Oximoron
L'oximoron (del grèc ὀEύuwpov, oxymoron) es, en retorica, una figura literària logica; consistís en armonizar dos concèptes opausats dins una sola expression, en formant atal un tresen concèpte que dependrà de l'interpretacion del lector. Ja que lo sens literal d'un oximoron (per exemple, un instant etèrne) es absurde, se fa que lo lector a cerque un sens metaforic (dins aqueste cas: un instant que, per l'intensitat de çò viscut, fa pèrdre lo sens del temps). Lo recors a aquesta figura retorica es fòrça frequent dins la poesia mistica e dins la poesia amorosa, e perque se considèra que l'experiéncia de Dieu o de l'amor supèra las antinomias mondanas totas.


text:
Region de Biobío
La Region de Biobío es una region administrativa de Chile. Son chapluòc es Concepción. A una superfícia de 37 069 km², amb una populacion totala de 2 036 443 abitants (2010) e una densitat de 55 ab./km².
Somari
Organizacion[modificar | modificar la font]
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima es mediterranèu.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- www.gorebiobio.cl {es}


text:
605
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 605 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Començament dau rèine d'Ajen Ohl Mat.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Acomençament de dos projèctes majors de construccion decidits per l'emperaire Sui Yangdi. Lo premier èra lo transferiment de la capitala de Chang'an a Luoyang. Lo segond èra la bastida d'un canau entre Pequin e Hangzhou que venguèt per la seguida una partida fòrça importanta dau Grand Canau.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion d'un timpan dins l'arquitectura d'un pònt en China. Totjorn en China, acabament de la premiera partida dau Grand Canau.


text:
1532
Aquesta pagina concernís l'an 1532 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 13 d'aost : leis estats de Bretanha adoptan un edicte permetent l'union de Bretanha au reiaume de França. Es la fin de l'independéncia de la region.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Capitada d'un còp d'estat còntra lo khan Qasim II que foguèt assassinat. L'autor dau complòt, Aq Kübek, li succediguèt. Adoptèt una politica per protegir l'independéncia dau Khanat còntra leis ambicions deis autreis estats mongòls de la region. Pasmens, aquò marquèt lo començament d'un periòde d'instabilitat politica a la tèsta dau Khanat.


text:
1186
Aquesta pagina concernís l'an 1186 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte de Bretanha acomençada l'annada precedenta ambé la revòuta de Jaufré de Bretanha còntra son paire. Aliat ambé lo prince revoutat, Felip II ordonèt a Enric II d'investir son fiu d'Anjau. Dins lo cas contrari, menacèt d'envaïr Normandia. Pasmens, dins lo corrent d'aost, Jaufré foguèt tuat durant un torneg. Son eiretier — lo futur Artús de Bretanha — èra encara un enfant e Enric II aguèt donc ges de dificultat per restaurar son autoritat sus Bretanha.
La mòrt de Jaufré empachèt pas la perseguida dei preparatius militars de Felip II car lei motius de guèrra èran totjorn nombrós entre França e Anglatèrra (→ 1187). Diplomaticament, concluguèt un acòrd ambé l'emperaire germanic. En cambi de la neutralitat de Frederic Barbarossa dins leis afaires francés, lo rèi s'engatjèt a lo sostenir militarament còntra seis enemics intèrnes.
Enfin, Felip II ordonèt de caladar lei carrieras de París.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Après sei reviradas politicas dins lo Reiaume de Jerusalèm e son exclusion dau poder, Raimon III de Trípol acceptèt una trèva ambé Saladin, belèu per luchar d'un biais comun còntra Gui de Lusinhan. Una garnison aiobida foguèt autorizada d'intrar dins Tiberias segon aquel acòrd.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Jaufré II de Bretanha, duc consòrt de Bretanha, còmte de Nantas e de Renas, còmte de Richmond.


text:
-182
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -182 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Après sa rebellion de 191-188 av. JC e la somission de Messenia, Esparta venguèt tornamai un membre vertadier de la Liga Aquèa.


text:
São João
São João signifie « Saint-Jean » en portugais ; c’est un toponyme porté par de nombreuses municipalités au Brésil et au Portugal.
Sommaire
Brésil[modifier | modifier le code]
- São João est une municipalité du Paraná
- São João est une municipalité de l'État du Pernambouc
- São João est un quartier de la ville de Santa Maria (Rio Grande do Sul)
- São João do Jaguaribe est une municipalité de l'État du Ceará
- São João d'Aliança est une municipalité de l'État du Goiás
- São João da Paraúna est une municipalité de l'État du Goiás
- São João do Carú est une municipalité de l'État du Maranhão
- São João do Paraíso est une municipalité de l'État du Maranhão
- São João do Soter est une municipalité de l'État du Maranhão
- São João dos Patos est une municipalité de l'État du Maranhão
- São João da Lagoa est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João da Mata est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João da Ponte est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João das Missões est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João del Rei est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João do Manhuaçu est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João do Manteninha est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João do Oriente est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João do Pacuí est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João do Paraíso est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João Evangelista est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João Nepomuceno est une municipalité de l'État du Minas Gerais
- São João da Ponta est une municipalité de l'État du Pará
- São João de Pirabas est une municipalité de l'État du Pará
- São João do Araguaia est une municipalité de l'État du Pará
- São João do Rio do Peixe est une municipalité de l'État de la Paraíba
- São João do Cariri est une municipalité de l'État de la Paraíba
- São João do Tigre est une municipalité de l'État de la Paraíba
- São João Canabrava est une municipalité de l'État du Piauí
- São João Fronteira est une municipalité de l'État du Piauí
- São João da Serra est une municipalité de l'État du Piauí
- São João da Varjota est une municipalité de l'État du Piauí
- São João do Arraial est une municipalité de l'État du Piauí
- São João do Piauí est une municipalité de l'État du Piauí
- São João do Caiuá est une municipalité de l'État du Paraná
- São João do Ivaí est une municipalité de l'État du Paraná
- São João do Triunfo est une municipalité de l'État du Paraná
- São João da Barra est une municipalité de l' Rio de Janeiro (État)
- São João de Meriti est une municipalité de l'État de Rio de Janeiro
- São João do Sabugi est une municipalité de l'État du Rio Grande do Norte
- São João da Baliza est une municipalité de l'État du Roraima
- São João da Urtiga est une municipalité de l'État du Rio Grande do Sul
- São João do Polêsine est une municipalité de l'État du Rio Grande do Sul
- São João do Oeste est une municipalité de l'État de Santa Catarina
- São João do Itaperiú est une municipalité de l'État de Santa Catarina
- São João do Sul est une municipalité de l'État de Santa Catarina
- São João da Boa Vista est une municipalité de l' São Paulo
- São João das Duas Pontes est une municipalité de l'État de São Paulo
- São João de Iracema est une municipalité de l'État de São Paulo
- São João do Pau d'Alho est une municipalité de l'État de São Paulo
- São João est un quartier de la ville de Porto Alegre, capitale de l'État du Rio Grande do Sul
Portugal[modifier | modifier le code]
- São João, freguesia de Lisbonne.
- São João de Brito, freguesia de Lisbonne.
- São João de Deus, freguesia de Lisbonne.
- São João da Madeira, municipalité du district d'Aveiro.
Autres langues[modifier | modifier le code]
- En français : Saint-Jean et Saint-Jean-Baptiste ; Saint Jean et Saint Jean-Baptiste pour les personnages éponymes


text:
Carl Gustaf Emil Mannerheim
Carl Gustaf Emil Mannerheim (Askainen, Finlàndia, 4 de junh de 1867 – Lausana, Soïssa, 27 de genièr de 1951) foguèt un militar e politician finlandés. Aqueste marescal venguèt president de Finlàndia en 1944 e o demorèt fins a 1946.
Mannerheim, eròi de l'independéncia del país en 1918, foguèt nomenat president lo 4 d'agost de 1944 principalament pr'amor qu'èra l'unica figura amb pro de prestigi tant internacional coma nacional per ocupar lo pòst, al mitan de la Segonda Guèrra Mondiala e de la guèrra contra l'Union Sovietica. A causa de las condicions singularas ont se trobava lo país en aqueste periòde, se faguèron pas d'eleccions generalas, e foguèt lo Parlament que nomenèt Mannerheim coma president de la Republica.
Un mes après la presa de sas foncions, s'acabèt la guèrra contra l'Union Sovietica dins las duras condicions impausadas pels sovietics - malgrat aiçò mendres que las impausadas a d'autres païses vesins de l'Union Sovietica que perdèron la siá independéncia (los païses baltics). Finlàndia conservèt la siá sobeiranetat, la siá democracia parlamentària e la siá economia de mercat, las siás pèrdas territorialas foguèron pro limitadas, e mai se las reparacions de guèrra foguèron elevadas. En mai, Finlàndia aguèt encara de lutar contra las tropas alemandas establidas dins los sieus territòris del nòrd, en retirada cap a Norvègia, en çò que se coneis coma la Guèrra de Lapònia.
Mannerheim demissionèt de las siás foncions presidencialas lo 4 de març de 1946, en allegant de motius de santat. Los sieus esfòrces per la patz foguèron reconeguts tanben pels comunistas finlandeses, los sieus enemics en 1918. Foguèt remplaçat al sieu pòst per lo sieu primièr ministre, Juho Kusti Paasikivi, conservador e mai que simpatic a l'Union Sovietica.


text:
Alfonso Antonio Portillo Cabrera
Alfonso Antonio Portillo Cabrera, òme politic n. 1951, foguèt president de Guatemala entre 2000 e 2002.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt nel departament de Zacapa, en una familha de classa mièja, s'a mudat a Mexic als 19 d'ans a on realizèt los sieus estudis universitaris, e obtenguèt la Licenciatura en Sciéncias Juridicas e Socialas, en l'Universitat Autonòma de Guerrero. Pposteriorament, en obtenent un fals doctorat en de Sciéncias Economicas en l'Universitat Nacionala Autonòma de Mexic (UNAM). Durant lo decènni dels ans 1970, quand aviá 20 ans, se liguèt a d'organizacions indigènas e de esquèrra.


text:
ISO 4217
L’ISO 4217 (ICS 03.060 e 01.140.30) es una nòrma internacionala que definís de còdes de tres letras per las monedas del monde coma EUR per l'èuro, USD pel dolar american, JPY pel yen o encara BTN pel ngultrum botanés ; vejatz per aquò la lista completa dels còdes ISO 4217.
Aquò elimina las confusions d'identificacion causadas per d'unes noms de devisas coma dolar, franc o liura utilizats dins de pïses fòrt nombroses e qu'an de tausses de cambi fòrça diferents.
Aquela nòrma definís tanben las relacions entre l'unitat monetària màger e sas subdivisions.


text:
Treble bipolar
Lo treble bipolar (ancianament apelat « psicòsi maniacodepressiva ») es un diagnostic psiquiatric caracterizat per de periòdes alternatius de mania/ipomania e de depression.
Pus rarament lo treble bipolar se pòt caracterizar per una fase maniaca sens preséncia de fase depressiva. Un estat maniac fòrça intens se pòt acompanhar de deliris e d'allucinacions.
Cau exclaure d'autrei diagnostics estent que, de còps que i a, de simptòmas deguts a un desòrdre de la tiroïda son atribuits per error a un treble bipolar. Leis individús patissent de treble bipolar mòstran de simptòmas que pòdon èstre confonduts amb aquelei de l'esquizofrenia.
Pasmens, l'emplec dau concèpte de « bipolaritat » ven dau Manuau diagnostic e estatistic dei trebles mentaus (DSM) e es pas exempte de debats dins lo mond medicau.
Lo mecanisme dei trebles bipolars es mau connoissut. Lei causas son multiplas, probablament biologicas, psicologicas e environamentlas.
Lo treble bipolar a una prevaléncia globala d'aperaquí 1% de la populacion generala.[1]


text:
Quitèira
Quitèira (Quitèira o Guitèira en gascon ; Quitéria en portugués e aragonés ; Quitèria en catalan ; Quiteria en espanhòu ; Quitterie en francés) qu'es ua verge de sang reiau, martirizada sii au sègle IIau, sii au sègle Vau, segon diferentas tradicions.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom correspon en un títol que los fenicians balhavan a la divessa Astartè : Kythere, Kyteria o Kuteria, e qui vòu díser : "l'arroja".
Legenda gascona[modificar | modificar la font]
Quitèira qu'es ua joena verge de sang reiau visigòt, qui s'estimà mei perir que non pas arnegar la soa fe. Descapitada de cap a 472[1] (o 476, 477, 478 segon las honts), dens lo palais reiau d'Aira d'Ador, que's portà lo cap dinc au baptistèri de la vila, on es ua hont qui pòrta lo son nom[2].
Quitèira qu'èra la hilha de Caius, o d'Aetius, rei visigòt de Tolosa[3], o hilha de Calsia e de Catilius, governador de Galícia en la vila de Belcagie (?). Arrefusant la man de German, lo borrèu au servici deu son pair, que s'escapà dinc a Aira, travestida en cavalèr, tà húger las sollicitacions deu pretendent e la malícia deu pair. Aquera hueita qu'estó chic de temps arron qu'estossi convertida au catolicisme e d'aver hèit vòt de castetat. German que fení per trobar-la e que la descapità. Quan lo son cap tocà tèrra, ua hont que's hicà a chorrar. Un còp plan netejat, Quitèira que's prenó lo cap au brassat e que se'u mià en haut de la còsta deu Mas, on se tròba uei lo son sarcofag (dens la cripta de la glèisa de Senta Quitèira d'Aira). Autanlèu l'avesque Faust[4], que hasó un tau predic que tota la vila d'Aira e's convertí.
Legenda lusitaniana[modificar | modificar la font]
Quitèira qu’es hilha de Càlsia, molhèr de Lúcio Caio Otílio, (o Lucio Castelio Severo), governador roman de Portugau e Galícia, au sègle IIau. Deu temps que l’òmi acompanhava l’emperaire Adrian en viatge dens la peninsula, Càlsia qu’avè amainadat de 9 hilhas en un còp, en l’an 120 a Braga. Que son aperadas : Quitèira, Liurada (o Liberata), Victòria, Germana, Marciana (o Marsia), Baselha (o Basilida, Basiliça, Basilia) ; per çò de las tres darrèras, la legenda lusitaniana que balha : Gemma, Genevieva (o Geniveva) e Amelia (o Eumelia) ; en Catalonha : Marina, Genibera, e Eufemia ; en Gasconha[5] : Gemma, Dòda, Mèra.
Lúcio, sospieitós, que comandà a la mairolèra, aperada Cília, de har perir las 9 ninas. Mes Cília que desaubedí e que las portà a l’arquevesque de Braga, Sent Ovidi. Las nau sòrs qu’estón adoptadas en secret per familhas crestianas e eslhevadas dens aquesta fe. Perseguidas e miaçadas, qu’estón obligadas de húger en diferents lòcs, e que fenín totas martirizadas. Quitèira que viscó d’abòrd capvath los monts galicians, puish que corró ua gran part de la Peninsula Iberica, e tanben en Aquitània. Quauqu’ans mei tard, assabentat de l’existéncia de las soas hilhas, Lúcio que voló maridar Quitèira a un cortesan aperat German. Pr’amor deu son arrefús, lo pair que la condamnà a mort e qu’estó tuada peu quite German, en la vila de Marjaliza (Toledo), lo 22 de mai de 135.
Legenda comengesa[modificar | modificar la font]
En Comenge, Quitèira qu'èra la mair de sent Gaudenç, martir deu sègle VIau.
Hèsta[modificar | modificar la font]
Quitèira qu'es hestejada lo 22 de mai.
Atributs[modificar | modificar la font]
Ua arrama, e un o dus cans (pr'amor d'aver hèit húger, sonque dab la paraula, dus cans enrabiats).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Les Saints du calendrier diocesain d’Auch; Jean-Marie Bénac ; Deuxième volume ; Auch imprimerie Cocharaux; 1918 ; pp. 1-44.
- (es) La Santa Quiteria francesa; por Luciano López Angulo.
- (es) Higueruela ; Antonio Mínguez Carrión : Leyenda de la santa ; Su vida ; Himno.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Les chemins de Saint-Jacques dans les Landes, Francis Zapata, Jean-Pierre Rousset, Éditions Sud-Ouest
- ↑ L'Almanach du Landais 2002, éditions CPE, p 49
- ↑ Dictionnaire de la Lande française, Charles Daney, Éditions Loubatières.
- ↑ Faust : avesque legendari; lo purmèr avesque d'Aira coneishut, representat au concili d'Agde en 506, que s'aperava Marcellus.
- ↑ Les Saints du calendrier diocésain d'Auch ; Jean-Marie Bénac ; Troisième volume ; 1923 ; p.394.


text:
Lei Salas de Verdon
Lei Salas de Verdon (Les Salles-sur-Verdon en francés) son una comuna de Provença administrada per lo departament de Var de la region provençala de Provença-Aups-Còsta d'Azur .
Foguèron destruchas (la glèisa dinamitada, leis ostaus rasats) dins leis annadas 1970 subre una decision dau regim gaulista amb la bastison dau barratge e dau Lac de Santa Crotz. Lei Salas foguèron alora tornadas bastir pus aut, dins lo vilatge actuau. La fònt e de lavadors foguèron sauvats en tot assegurar ansin una pichona continuitat.


text:
Antonio Vivaldi
Antonio Lucio Vivaldi, compositor barròc, violonista, mèste de vriulon e cap d’orquèstra vadut a Venècia lo 4 de març de 1678 e mort a Viena lo 28 de julhet de 1741. La fama colossau de las soas Quate Sasons (qui son en vertat los 4 purmèrs concertos deu son opus titolat Il cimento dell’armonia e dell’inventione) qu’econen ua òbra rica (500 concertos haut o baish, detzeas d’operas, òras de musica religiosa) variada e innovanta (d’ua influéncia màger suber l’istòria de la musica en generau e deu concerto e deu vriulon en particular).
Somari
Vita[modificar | modificar la font]
Vivaldi que ho batejat de d’òra a casa e per la mairolèra per’mor d’estar en "dangèr de mort". Que’s discuteish enqüèra s’aqueth dangèr e’s referia au tèrratrem qui segotí Venècia aqueth dia o s’èra per’mor de la soa santat flaca (qu’avèva ua "estretor de piet", çò qui volèva certanament díser qu’èra bohabrac). La mair, Camilla Calicchio, qu’èra hilha d’un sarto e lo pair, Giovanni Battista Vivaldi, qu’era barbèr e violonista e que jogava a la Basilica de Sant Marc. Qu’ensenhè lo vriulon au petit Antonio e lèu, que joguèn amassas ; ambs que demorèn hèra pròches dinc a la mort de Giovanni Battista en 1736, pauc d’annadas abans la deu quite Antonio. Que’s cred que Vivaldi e ho tanben aprenenedís de Giovanni Legrenzi, lo gran compositor venecian deu moment.
De d’òra (au torn deus dètz ans), que ho destinat a estar prèste (durant la soa vita, e tanben per’mor de la color deu son peu, que l’aperèn lo Prèste Ros), ua causida mei que mei interessada puish qu’atau que podó víver de e per la musica. Que s’ordinè en 1703, a l’atge de vint e cinc ans. Vivaldi non hore pas jamei un prèste deus seriós ; a còps que deishava de díser la messa entà s’anar notar idèas musicaus e que pretextè de la soa santat entà haut o baish non pas jamei díser la messa. Los sons enemics (enter los quaus be cau mentàver Tomaso Albinoni, autor deu panflet antiVivaldi, Il Teatro alla Moda) que l’acusèn quitament d’aver ua vita amorosa en contradiccion dab los sons vòts. En 1706 que deishè d’estar prèste e que vadó maestro di violino de l’orfalinat Pio Ospedale della Pietà.
Qu’èra ua famosa institucion veneciana qui educava gojatas, qui las ensenhava la musica en bèth apitar concèrts hèra presats. Los toristas (Jean-Jacques Rousseau ne ho un d’eths) que las anavan escotar (e sonque escotar, puish que non las podèvan pas véder).
A còps, los venecians rics que s’i anavan cercar molhèr. Aqueth emplec b’èra hèra prestigiós e que balhè a Vivaldi lo parat de compausar per ua bona orquèstra dab ua grana varietat d’instruments. A maugrat de las rivalitats, Vivaldi que ho presat en Euròpa sancèra, per d’autes compositors com Johann Sebastian Bach, peu Papa e peu rei d’Àustria. Que viatgè hèra e cada còp que demandè ua autorizacion a l’Ospedale della Pietà qui, cada còp, li tornè lo son emplec au son retorn a Venècia.
Vivaldi que s’anava justament cercar un tribalh a la cort de Viena, quan lo rei, lo son admirator, e’s morí. Qu’ei atau qui lo gran musician e s’estupè en 1741, luenh de casa e dens lo praubèr. La legenda vivaldiana que perpausa qu’un mainatge de nau ans, Josèp Haydn, qu’auré cantat peu defunt. S’aquò n’ei pas brica segur, que n’auré avut lo parat.
Òbra[modificar | modificar la font]
Concerto[modificar | modificar la font]
Vivaldi qu’ei l’autor, haut o baish, de 500 concèrtos, ua forma que desvelopè eth medish, mei que mei dab los tres movements : rapid, lent, rapid. Lo son estil de concèrto barròc qu’ei caracterizat per un ritornelo que l’orquèstra e hè tornar enter las envoladas deu solista. Los concèrtos de Vivaldi que’s caracterizan tanben per la grana varietat d’instruments solistas causits peu Prèste Ros. Deu vriulon (lo son instrument) a la trompeta (un instrument hèra limitat ad aquera epòca puish que non podèva pas jogar sonque dab nòtas armonicas e non pas cromaticas) en passant peu basson (pauc de compositors barròcs b’escrivèn aitant de paginas solistas per aqueth instrument) o la viòla d’amor, Vivaldi qu’aproheitè lo parat d’estar lo mèste de joenas hilhas de talent qui jogavan instruments de tot escantilh entà variar los intruments solistas.
Lista numerica[modificar | modificar la font]
- 1, 2, 3 o 4 vriulons : 255
- 1 o 2 violoncèls : 30
- Combinasons divèrsas de vriulon(s) e violoncèl(s) : 11
- vriulon e orguen : 5
- Viòla d’amor : 7
- orquèstra de còrdas shens cap solista : 61
- 1 o 2 mandolinas : 2
- Laüt e viòla d’amor : 1
- Flabuta(s) : 19
- 1 o 2 clarins : 23
- Basson : 39
- 2 trompetas : 2
- 2 trompas : 2
- concertos grossos : 26
- concertos da camera : 24
Opus[modificar | modificar la font]
- Opus 1 — 12 Sonatas en trio per dus vriulons e baisha continua
- Vodat a Annibale Gambara
- Opus 2 — 12 Sonatas per vriulon e baisha continua
- Vodat a Frédéric IV de Danemarc
- Opus 3 — 12 Concertos per un, dus o quate vriulons, còrds e baisha continua l’Estro Armonico
- Vodat a Ferdinand III de Medici
- Opus 4 — 12 Concertos per vriulon La Stravaganza »
- Vodat a Vettor Dolfin
- Opus 5 — 6 Sonatas per un o dus vriulons
- Opus 6 — 6 Concertos per vriulon
- Opus 7 — 12 Concertos per violon e clarin
- Opus 8 — 12 Concertos pour violon Il Cimento dell’Armonia e dell’Invenzione » — Los 4 purmèrs be son « Las Quate Sasons »
- Vodat au comte de Morzin
- Opus 9 — 12 Concertos per violon « La Cetra »
- Vodat a Carles VI de Habsborg
- Opus 10 — 6 Concertos per flabuta, còrdas e baisha continua
- Opus 11 — 6 Concertos per vriulon e clarin
- Opus 12 — 6 Concertos per vriulon, còrdas e baishe continua
Opèras[modificar | modificar la font]
Que compausè tanben ua pièla d’opèras, dab mei o mens de suenh per’mor qu’ad aquera epòca l’opèra qu’èra sonque un lòc de passatge on lo monde devisavan en prestant mei o mens d’atencion, çò qui vòu díser que quauques uas de las soas òbras que hon escrivudas mei entà durar que non pas entà estar escotadas dab atencion. Après la Revolucion Francesa, l’òbra de Vivaldi que ho desbrembada e, mantuns còps, destrusida. Que lo tornèn descobrir au sègle XXau quan los musicològs e volèn saber de quina traca de compositor be podèva estar aqueth venecian qui plasèva tant a Johann Sebastian Bach, au punt de har transcripcions peu clavèr deus sons concèrtos.
Ficcions suber Antonio Vivaldi[modificar | modificar la font]
- Venècia arroia (filme d’Étienne Périer).
- Antonio Vivaldi, un princi a Venècia (filme de Jean-Louis Guillermou, 2008, dab la darrèra interpretacion de Michel Serrault).
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca


text:
Categoria:Archipèla de l'ocean Atlantic
- Portal de la geografia
-
- Aquesta categoria visa a recampar los archipèlas segon un critèri geografic. Per un critèri politic, vejatz Categoria:Archipèla per país e Categoria:Illa per país.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 11 soscategorias, sus un total de 11.
A
- Archipèla del Cap Verd (2 C)
B
- Bahamas (1 C, 4 P)
- Archipèla de la mar Baltica (1 C)
- ► Bermudas (4 P)
C
- Illas Canàrias (1 C, 17 P)
- Cap Verd (1 C, 4 P)
F
- ► Illas Feròe (4 P)
M
- Macaronesia (2 C)
S
- ► Sant Pèire e Miquelon (2 P)
- ► São Tomé e Príncipe (3 P)
T
- ► Tèrra del Fuòc (1 P)


text:
Sant-Suliav
Sant-Suliav en breton ( Saint-Suliac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Suliac se situa al nòrd del Ille-e-Vilaine a unitat|10 {{|km}} de Sant-Malo, 20 km de Cancale, 15 km de Dinan e de Dinard, 20 km de Dòl-de-Bretanha, 25 km de Combourg, 40 km del cap de Fréhel e del Mont-Sant-Michel, 45 km de Bécherel, 60 km de Roazhon.
Sant-Suliac a classificat entre los mai polits pòbles de França dempuèi 1999 : aquel pòble portuaire typiquement breton, situat sus la Còsta de Maragda, a organizat a l'entorn de la siá glèisa e de lo sieu pòrt, en demúltiples pichonas carrièras tortueuses e charmantes. Es practicament una presqu'isla, amb 12 km de riba. Los sieus fòrça nombroses sentiers litorales de randonnées van a l'amassada de luòcs naturales classificats: al molin a marée de Beauchet, a las ancianes salines de las Talaies (fondadas en 1736), a la Punta del Potz, a la Punta de Grainfollet, al Mont-Garròt, elevat d'unitat|73|m {{}}, #qu'ofrisson de magnificas belvédères sus la estuaire de la Rance, suls païses de Sant-Malo, Dòl-de-Bretanha, Dinan e del Mont-Sant-Michel. La Rance es d'ara endavant separada de l'ocean per un barrage.
Sant-Suliac, vilatge portuaire de pescadors, situat sul marge drech del estuaire de la Rance, es lo un dels escasses pòbles vertadièrament maritims d'aquel estuaire, entre Sant-Malo e Dinan.
Carrièras estrechas e d'ostals ancians de granit an virat cap al pòrt.
Saint-Suliac se situe au nord de l'Ille-et-Vilaine à 10 km de Saint-Malo, 20 km de Cancale, 15 km de Dinan et de Dinard, 20 km de Dol-de-Bretagne, 25 km de Combourg, 40 km du cap Fréhel et du Mont-Saint-Michel, 45 km de Bécherel, 60 km de Rennes.
Saint-Suliac est classé parmi les plus beaux villages de France depuis 1999 : ce village portuaire typiquement breton, situé sur la Côte d'Émeraude, est organisé autour de son église et de son port, en de multiples petites rues tortueuses et charmantes. C'est pratiquement une presqu'île, avec 12 km de rivage. Ses très nombreux sentiers côtiers de randonnées vont à la rencontre de sites naturels classés: au moulin à marée de Beauchet, aux anciennes salines des Guettes (fondées en 1736), à la Pointe du Puits, à la Pointe de Grainfollet, au Mont-Garrot, haut de 73 m, qui offrent de magnifiques belvédères sur l'estuaire de la Rance, sur les pays de Saint-Malo, Dol-de-Bretagne, Dinan et du Mont-Saint-Michel. La Rance est désormais séparée de l'océan par un barrage.
Saint-Suliac, village portuaire de pêcheurs, situé sur la rive droite de l'estuaire de la Rance, est l'un des rares villages véritablement maritimes de cet estuaire, entre Saint-Malo et Dinan.
Rues étroites et maisons anciennes de granit sont tournées vers le port.


text:
-174
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -174 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Per mantenir la patz ambé lei nomadas xiongnus que representavan totjorn una menaça importanta per lei frontieras septentrionalas de l'Empèri, l'emperaire Han Wendi decidèt de perseguir la politica de maridatges entre lo cap dei Xiongnus e de princessas de la dinastia Han. Ansin, una princessa foguèt mandada a Laoshang qu'èra lo novèu chanyu dei Xiongnus (→ 169 av. JC).
D'autra part, arrestacion de Liu Chang, prince de Wu e unic fraire encara en vida de Han Wendi, en causa de l'organizacion d'un complòt per prendre lo poder. L'origina de la garrolha entre lei dos fraires èra la demanda — legitima — de l'emperaire a Liu Chang d'arrestar de prendre de decisions e de donar de títols dependent dau govèrn centrau. Liu Chang foguèt exilat e moriguèt durant lo viatge.


text:
Güeñes
Güeñes (espanhòu), Gueñes (basco), (AFI: [ˈgweɲes]), qu'ei ua comuna de Biscaia situada dens la comarca d'Encartaciones.
Los quartièrs que son Güeñes (center urban), Sodupe, La Quadra, Zaramillo, Santxosolo e San Pedro de Goikouria.
Qu'estó un important nud de comunicacions.
De véder[modificar | modificar la font]
- la Glèisa de Sant Vincenç, excellent modèu deu Barròc biscaïn deu purmèr terç deu sègle XVIIIau.
- la Tor de La Puente, d'origina medievau e tornada bastir au sègle XVIau.
- la Tor de La Quadra.
- la Glèisa de Sant Pèir (associada a l'anterior, las duas datant de c. 1500).
- la Tor de Lazcano (sègle XVIIau) pertanhent a l'Ostau nòble de Salazar.


text:
Châbons
Châbons es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chabons Se situa essencialament a la font del riu Bourbre.
Chabons Es tanben a l'Èst de la "plana dîte de Bièvre" (mas ne fa la vallée del torrent de la Raille) #que cal pas doncas pas confondre amb la vallée del riu Bièvre situat al Nòrd-Es près de Aoste.
Lo caractèr géologique comun a la region de las Tèrras fredas es lo jos sòl compausat de molasse marina (pèira de grès estendre, barrejat de argila e de quartz) en datant de la ère terciària recobert per alluvions fluvio glaciaires, depausats al ère quaternaire per la fonte dels gelats. Lo tèrme de tèrras fredas es a opausar a aquel de tèrras caudas al sens ont la sentiá Olivier de Hivernacles, es-a dire de tèrras productivas.
Châbons Es lo ponch culminant de la via ferrée Lion-Grenòble e de la autoroute A48 al caulet de la Rossatière.
Chabons se situe essentiellement à la source de la rivière Bourbre.
Chabons est aussi à l'Est de la "plaine dîte de Bièvre" (mais en fait la vallée du torrent de la Raille) qu'il ne faut donc pas confondre avec la vallée de la rivière Bièvre situé au Nord-Est près d'Aoste.
Le caractère géologique commun à la région des Terres froides est le sous sol composé de molasse marine (pierre de grès tendre, mêlé d'argile et de quartz) datant de l'ère tertiaire recouvert par des alluvions fluvio glaciaires, déposés à l'ère quaternaire par la fonte des glaces. Le terme de terres froides est à opposer à celui de terres chaudes au sens où l'entendait Olivier de Serres, c'est-à-dire de terres productives.
Châbons est le point culminant de la voie ferrée Lyon-Grenoble et de l'autoroute A48 au col de la Rossatière.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò de mès d'ancian document escrich que # apareis sus el lo nom de Chabuen data de 1172. Los armoiries de Châbons son #çò que adornaven lo blason de la familha Gallien de Châbons : "Azur al leon d'aur travèrsa d'una fasce de sinople cargada de tres besants de sòus."
1349 Charles V ven lo primièr dauphin posseïdor del Dauphiné 1358 Charles V cedís, per servicis retuts, la tèrra de Châbons e las siás dependéncias a Guy de Grolée 1448 Los bens de la familha de Guy de Grolée son confisquès per Louis XI #que dona Châbons a Antoine De Virieu Senhor de Bizonnes. Quand los sieus fils Jean De virieu morís sens postérité la tèrra de Châbons tòrna al domeni Delphinal. 1521 Jacques De Gallien de Châbons, procedent del Passatge achete al Dauphin la tèrra e la distincion de Châbons. 1578 Los abitants de Châbons en preferint èsser vassaux del rei que d'un gentilhomme rachète a Humbert de Gallien (fils de Jacques) la tèrra de Châbons #que tòrna al domeni Delphinal 1638 François De Virieu Pupetières aquerís per 1610 libres la distincion de Châbons. Mai recentament pendent la segonda guèrra mondiala los resistentes #far derailler un tren alemand al luòc ditz "la granda tranchée".
Per mai d'informacions legir : "Châbons, un vilatge en Dauphiné" Jean Vaudaine, 2000 autoédition "A las fonts de la Bourbre de 1939 a 1945 CHABONS-VIRIEU" en Mai 1988
Le plus ancien document écrit sur lequel apparaît le nom de Chabuen date de 1172. Les armoiries de Châbons sont celles qui ornaient le blason de la famille Gallien de Châbons : "Azur au lion d'or traverse d'une fasce de sinople chargée de trois besants d'argent."
1349 Charles V devient le premier dauphin possesseur du Dauphiné 1358 Charles V cède, pour services rendus, la terre de Châbons et ses dépendances à Guy de Grolée 1448 Les biens de la famille de Guy de Grolée sont confisqués par Louis XI qui donne Châbons à Antoine De Virieu Seigneur de Bizonnes. Lorsque son fils Jean De virieu meurt sans postérité la terre de Châbons retourne au domaine Delphinal. 1521 Jacques De Gallien de Châbons, originaire du Passage achete au Dauphin la terre et la seigneurie de Châbons. 1578 Les habitants de Châbons préférant être vassaux du roi que d'un gentilhomme rachète à Humbert de Gallien (fils de Jacques) la terre de Châbons qui retourne au domaine Delphinal 1638 François De Virieu Pupetières acquiert pour 1610 livres la seigneurie de Châbons. Plus récemment pendant la seconde guerre mondiale les résistants firent derailler un train allemand au lieu dit "la grande tranchée".
Pour plus d'informations lire : "Châbons, un village en Dauphiné" Jean Vaudaine, 2000 autoédition "Aux sources de la Bourbre de 1939 à 1945 CHABONS-VIRIEU" Mai 1988


text:
Hœnheim
Hönheim en alemannisch ( Hœnheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hoenheim Se situa a Unitat|5|km}} al nòrd de Estrasborg. Las municipalitats vesinas de Hoenheim son (del Nòrd al Sud) : Reichstett (costat de Mundolsheim), Souffelweyersheim (costat de Mundolsheim), Niederhausbergen (costat de Mundolsheim), La Wantzenau (costat de Brumath), Estrasborg (quartièr de la Robertsau), Bischheim, Schiltigheim. Al mièg del banc communal se tròban una enclave de Bischheim e una enclave de Schiltigheim. Hoenheim Fa partida de la Comunitat urbana d'Estrasburg (COS).
Hoenheim A situat sul riu lo Ill e lo Canal de la Marna al Rhin.
Lo centre istoric se situa sus una déclivité, en partint d'un scenari a Unitat|143.76|m {{}} e donadora sul ried del Ill situat a Unitat|135|m {{}} en mièja. Hoenheim Deu lo sieu nom a aquel centre istoric, perque la primièra mencion indican Hohenheim, d'una autra manièra dicha "abitança sus las nautors".
Hoenheim se situe à 5 km au nord de Strasbourg. Les communes voisines de Hoenheim sont (du Nord au Sud) : Reichstett (canton de Mundolsheim), Souffelweyersheim (canton de Mundolsheim), Niederhausbergen (canton de Mundolsheim), La Wantzenau (canton de Brumath), Strasbourg (quartier de la Robertsau), Bischheim, Schiltigheim. Au milieu du banc communal se trouvent une enclave de Bischheim et une enclave de Schiltigheim. Hoenheim fait partie de la Communauté urbaine de Strasbourg (CUS).
Hoenheim est situé sur la rivière l'Ill et le Canal de la Marne au Rhin.
Le centre historique se situe sur une déclivité, partant d'un plateau à 143,76 m et donnant sur le ried de l'Ill situé à 135 m en moyenne. Hoenheim doit son nom à ce centre historique, car les premières mention indiquent Hohenheim, autrement dit "domicile sur les hauteurs".


text:
What people are saying - Write a review
We haven't found any reviews in the usual places.
Selected pages
Other editions - View all
Popular passages
Page 15 - B lunhes de tota aquela encontrada. Et el s'en partit e s'en anet a la dugessa de Normandia, que era joves e de gran valor, e s'entendia en pretz et en honor, et en ben dig de lauzor: e plazion li fort las cansos e '1s verses d'EN Bernart. Et ella lo receup e l'aculhi mot fort. Lonc temps estet en sä cort, et enamoret se d'ella et ella de lui; e 'n fes motas bonas cansos.
Page 39 - Mantoana, fìls d' un paubre cavallier que avia nom sier el Cort. E deletava se en cansos aprendre et en trobar, e briguet com los bons homes de cort, et apres tot so qu'el pot; e fes coblas e siryentes. E vene s...
Page 28 - Guillem o saup fon trist c dolens, mas no li 'n vole mostrar brau semblan a la marqueza ni a 'N Uc, ans fazia semblan que res non saupes. Mas esforset se fort de servir la comtessa de Rossilho, e parti son cor de la marqueza. Et adonc el fe aquesta chanso que dis: Pus tan mi fors
Page 3 - Guillem de Cabestaing ses gran compaignia, et aucis lo, e fez li traire lo cor del cors e fez li taillar la testa; e la testa el cor fez portar a son alberc: lo cor fez raustir e far a pebrada e fez lo dar a man]ar a la moiller.
Page 29 - ... anava al monimen, e trasia la fora, e gardava la per lo vis, baisan et abrasan, e pregan qu'ella li parles eill disses se ella era morta o viva; e si era viva...
Page 5 - E car no podia viure per las soas letras, el s'en anet per lo mon. E sabia ben trobar e s'entendia be. Et astre et aventura lo condus en la cort de la contessa de Burlatz, qu'era lillà del prò comte Raimon, muiìler del vescomte de Bezers, que avia nom Taillafcr.
Page 10 - As to Peire Rogier's earlier life, I quote the Provencal biography :10 "Peire Rotgiers si fo d'Aluergne; e fo canorges de Clarmon," e fo gentils horn e bels et auinens e sauis de letras e de sen natural e cantaua e trobaua ben, e laisset la canorga e fetz se ioglars. et anet per cortz e foron grazit li sieu chantar. e uenc s'en a Narbona . . ." It is almost certain that Peire Rogier was born before, or at least not later, than 1145.
Page 27 - Guillem per sen d'EN Uc: Et en aisi qu'ieu vuelh far mon cavallier de vos , per so car sai qui es ; e car non trobaria cavallier que m convengues mai de vos , ni de cui EN Guillems degues esser tan...
Page 22 - EN Gaucelm e de si ; e que la degues cosselhar co respondera a 'N Gaucelm, ni col poiria retener ses far amor a lui. Et ela dis que no la cosselharia del laisar ni del retener; mas ela '1 faria partir de s' amor que no s' en rancuraria ni seria sos enemicx.
Page 38 - En P. de Gavaret , qu'era vescoms de Beraumes e senher de San Macari e de Lengo; e puesc dire per ver que anc tans de bos fatz fezes per dona. Mot longamen lo paget esta dona ab sas folas promessas et ab bels mandamens, et joyas donan. E mantas vez fes lo venir de Peitieus en Gascuenha per mar e per terra; e cant era vengutz gen lo sabia enganar ab falsas razos, que no 'l fSzia plazer d


text:
1272
Aquesta pagina concernís l'an 1272 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
11 ans après la restauracion de l'Empèri, l'emperaire Miquèu VIII Paleòleg (1258-1282) associèt son fiu, lo futur emperaire Andronic II Paleòleg, a son poder coma coemperaire. Son objectiu èra de renfòrçar la legitimitat e l'estabilitat de la dinastia dei Paleòlegs.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
En Siria, aprofichant la trèva de dètz ans concluda l'annada precedenta ambé lo Comtat de Trípol e la Novena Crosada, lo sultan Bàybars ataquèt la sècta deis Assassins. Conquistèt la fortalesa de Masyaf, plaça majora de seis adversaris dins la region e assetjèt lei darrierei posicions fortificadas de la sècta (→ 1273). Dins lo sud d'Egipte, lei Mamelocs deguèron faciar una ataca dau Reiaume de Makuria que s'inquietava dei menaças dau poder egipician còntra lei populacions crestianas d'Egipte. Maugrat plusors desfachas inicialas, en particular la pèrda dau pòrt de Suakin, lei Mamelocs e seis aliats locaus prenguèron l'avantatge. Mai d'una incursion còntra Makuria foguèt ansin organizada dins lo corrent deis annadas seguentas e la menaça representada per lei Nubians demeniguèt rapidament.
Makuria[modificar | modificar la font]
Inquiet dei menaças dei Mamelocs còntra lei populacions crestianas d'Egipte Auta, lo rèi David Ièr menèt d'incursions dins aquela region còntra lei posicions dei musulmans. Pasmens, i foguèt desfach e Makuria deguèt faciar per la seguida una tiera d'expedicions punitivas e d'incursions menadas per lei Mamelocs e seis aliats.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Mongòls que contunièt de se concentrar sus lo sètge de Xiangyang. Au contrari de l'annada precedenta, leis operacions de l'annada foguèron a l'avantatge dei Song. D'efèct, una pichona fòrça navala capitèt de passar lo blocus mongòl per avitalhar lei defensors e la populacion après l'agotament dei viures l'annada precedenta. Pasmens, la novèla d'aqueu succès agantèt jamai la Cort Song qu'estimèt la vila perduda e arrestèt d'i mandar dei renfòrç entraïnant l'afondrament de sa defensa l'annada seguenta.


text:
Smermesnil
Smermesnil es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Smermesnil Es laModèl:2 e ponch çò de mès d'elevat de Seine-Maritim situat sul scenari entre la vallée de la Eaulne e de la Yères.
Smermesnil est le 2en point le plus haut de Seine-Maritime situé sur le plateau entre la vallée de l'Eaulne et de l'Yères.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Smermesnil es estretament ligada a aquela de lo sieu castèl. Orphelinat Dempuèi la fin de la Modèl:S-, centra De contunh ménager rurala, ven Licèu catolic d'ensenhament polivalent otelièr e dels servicis a partir d'ans 1980. La siá istòria es retracée amb precision en la labor de Rolande Niel.
Lo vilatge a #èsser desservi per la linha de camin de fèrre secondaire Amians - Aumale - Envermeu de 1906 a 1947.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, un bombardement en lo marc del operacion Crossbow lo data|23|de
fach 14 victimas[1],Error de citacion : Clausura
omesa per la balisa
,[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
|2006=343 |2007= 366 |2008= |2009=400 |cassini= |senscomptesdobles=1962}}
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Garnier, Pigenet, Dandel, Duboc, Kitts e Lapersonne, , relié (ISBN 978-2-912468-02-4)


text:
Duppigheim
Düppigheim en alemannisch (Duppigheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Duppigheim A situat a 11 km de Wolxheim – 14 km de Soultz-los-Bains – 13 km de Avolsheim - 6 km de Ernolsheim-sus-Bruche - 13 km de Molsheim - 18 km de Estrasburg.
Duppigheim est située à 11 km de Wolxheim – 14 km de Soultz-les-Bains – 13 km d'Avolsheim - 6 km d'Ernolsheim-sur-Bruche - 13 km de Molsheim - 18 km de Strasbourg.


text:
Sever Alexandre
Sever Alexandre (1èr d'octòbre de 208, Arca Cæsarea - 18 o 19 de març de 235, Moguntiacum) foguèt un emperaire roman que reinèt dau 11 de març de 222 a sa mòrt. Succediguèt a Elagàbal e foguèt remplaçat per Maximin Ièr. Son assassinat entraïnèt la fin de la dinastia severa e lo començament de la crisi militara romana dau sègle III.
Venguèt emperaire après l'assassinat per una revòuta populara, sostenguda per la garda pretoriana, d'Elagàbal vengut fòrça impopular. Sa politica foguèt donc relativament prudenta : associacion dau Senat au govèrn, programa de bastidas dins la capitala... etc. Pasmens, deguèt pauc a pauc faciar l'ostilitat dei militars gaire desirós de donar lo poder ai civius.
A partir de 231, lei frontieras de l'Empèri foguèron menaçats per lei Partes e per lei Germans. Una guèrra còntra lei Partes s'acabèt per un succès relatiu : l'armada dei Partes foguèt vencuda mai lo pilhatge dei regions orientalas poguèt contuniar. Durant aquela campanha, deguèt faciar l'ostilitat de sei tropas e quauquei revòutas se debanèron localament. La situacion s'agravèt en 233 quand leis Alamans menacèron au nòrd. Septim Alexandre assaièt de negociar e de crompar la patz entraïnant la revòuta de sei soudats e son assassinat.


text:
La Boissière
Boissière es la abreviatura científica del botánico J.C. Boissière fl. 1980
La Boissière puede aludir a[editar]
- La Boissière, comuna francesa situada en Calvados.
- La Boissière, comuna francesa situada en Eure.
- La Boissière, comuna francesa situada en el Hérault.
- La Boissière, comuna francesa situada en Jura.
- La Boissière, comuna francesa situada en Mayenne.
- La Boissière-d'Ans, comuna francesa situada en la Dordoña.
- La Boissière-de-Montaigu, comuna francesa situada en Vendée.
- La Boissière-des-Landes, comuna francesa situada en Vendée.
- La Boissière-du-Doré, comuna francesa situada en Loira Atlántico.
- La Boissière-École, comuna francesa situada en Yvelines.
- La Boissière-en-Gâtine, comuna francesa situada en Deux-Sèvres.
- La Boissière-sur-Èvre, comuna francesa situada en Maine y Loira.


text:
Sainte-Austreberthe (Sèina Maritima)
Sainte-Austreberthe es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel riu lo Austreberthe #que i pren la siá font.
La commune est traversée par la rivière l'Austreberthe qui y prend sa source.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a ligat a l'istòria de santa Austreberthe.
La commune est liée à l'histoire de sainte Austreberthe.


text:
Bal deus Ardents
Lo Bal deus Ardents, escadut a París lo 28 de genèr de 1393, que ho un charivari hens la Cort de França qui s'acabè dab un incendi qui abambè quauques participants qui i morín. Lo quite rei, Carles VI de França, dejà conegut abans aquesta mauescaduda com d'ua santat mentau de las flacas, qu'i ho pregondament mercat e que perdó la rason après.
L'encausa de l'accident que ho la pega qui s'èran untats lo Rei e tres autes amics (dont Ivan de Fois, hilh bastard e aimat de Gaston Febus) entà desguisà's en òmis sauvatges qui s'abambè lèu e quasi simultaneament.


text:
Republica Chèca
La Republica Chèca o simplament Chequia (en chèc Česká Republika, Česko) es un Estat de l'Euròpa Centrala. Aquel país es enclavat e sas frontièras son exclusivament continentalas. Es limitròf amb Àustria, Alemanha, Polonha e Eslovaquia.
Sa capitala es Praga.
Lo gentilici es chèc -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria e Antiquitat
- 1.2 Boèmia avans lo periòde Habsborg
- 1.3 Lo periòde Habsborg
- 1.3.1 La Reforma Protestanta en Boèmia
- 1.3.2 De la defenestracion de Praga a la batalha de la Montanha Blanca
- 1.3.3 « Lei Tenèbras »
- 1.3.4 De la Guèrra de Succession d'Àustria ai reformas de Josèp II
- 1.3.5 L'aparicion dau nacionalisme chèc
- 1.3.6 De la Prima de 1848 a la Premiera Guèrra Mondiala
- 1.3.7 La naissença de Checoslovaquia
- 1.4 Lo periòde checoslovac
- 1.5 La Republica Chèca dempuei 1993
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Regions
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
La preséncia umana sus lo territòri chèc data d'au mens 750 000 ans. Vèrs 3 000 av. JC, èra poblat per de Protocèltas que formèron pauc a pauc diferentei tribüs. Aquela dei Bois, que son territòri èra dicha « Boiohaemum » en latin, foguèt a l'origina dau nom Boèmia. De pòbles germanics s'installèron tanben dins la region dins lo corrent dau millenari I av. JC e de contactes se formèron ambé lei Romans.
Au sègle V ap. JC, lei Grandeis Invasions entraïnèron de transformacions importantas dau poblament de la region. De populacions eslavas i arribèron e divèrsei documents mencionan l'existéncia d'una union de tribüs eslavas entre 623 e 659. Son cap èra un marchand franc dich Samo. Foguèt a l'origina d'un estat permanent que se formèt pauc a pauc dins lo corrent dei sègles VIII e IX.
Boèmia avans lo periòde Habsborg[modificar | modificar la font]
La dinastia Premíslida[modificar | modificar la font]
Segon lei legendas, Boèmia foguèt dirigida per un linhatge de ducs e de duquessas eissit de Cech, fondator mitic dau pòble chèc. Lo premier sobeiran non legendari foguèt lo duc Borivoj Ièr de la dinastia Premíslida, ostau que dirigiguèt la region de 872 a 1306.
Aquela dinastia foguèt a l'origina de l'evangelizacion dau país que comencèt en 883 quand Borivoj Ièr (872-890) foguèt batejat per Metòde. Pasmens, la difusion dau cristianisme foguèt malaisada car après la mòrt de Vratislav Ièr (905-921), de combats opausèron crestians e pagans. La situacion demorèt trebolat fins au rèine de Boleslav Ièr lo Crudèu (935-967) que s'apielèt sus lei pagans per assassinar son fraire Venceslas Ièr (921-935) avans de raliar lei crestians. Aquò li permetèt d'estabilizar la situacion intèrna en Boèmia e entraïnèt la disparicion dau paganisme.
A la creacion dau Sant Empèri Roman Germanic en 962, Boèmia i foguèt integrada. En 973, Boleslav II lo Piós (967-999) obtenguèt la creacion d'un evescat installat a Praga. En 1085, lo duc Vratislav II (1061-1092) obtenguèt lo títol de rèi a títol personau. Pasmens, Boèmia venguèt pas un reiaume avans 1198 e lo rèine d'Ottokar Ièr lo Victoriós (1192-1230) que capitèt d'annexar Moràvia en 1222.
Son felen Ottokar II (1253-1278) apondèt la màger part d'Àustria a sei domenis e poguèt pretendre a la corona imperiala. Pasmens, sa poissança inquietava lei senhors dau Sant Empèri que li preferiguèron Rodòuf Ièr de Habsborg. Una guèrra acomencèt entre Boèmia e l'Ostau Habsborg. S'acabèt en 1278 a la batalha de Marchfeld, la mòrt d'Ottokar II e la pèrda dei territòris austrians.
Après aquela desfacha, la dinastia Premíslida conoguèt un redreiçament espectaclós durant lo rèine de Venceslav II (1278-1305) que venguèt princeps puei rèi de Polonha. Pasmens, aquò durèt pas e la dinastia dispareguèt ambé l'assassinat de Venceslav II (1305-1306) qu'aviá ges d'eiretier masculin.
L'apogèu dau Reiaume de Boèmia[modificar | modificar la font]
Après la fin de la dinastia Premíslida, lo Reiaume de Boèmia conoguèt son apogèu dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XIV. D'efèct, l'emperaire Enric VII de Luxemborg (1308-1313) obtenguèt lo tròne de Boèmia per son fiu Joan (1310-1346) gràcias a un maridatge ambé la sòrre de Venceslav III. Subretot preocupat de cavalariá, Joan laissèt sa frema dirigir leis afaires boèmis e moriguèt a la batalha de Crécy.
Son fiu Carles (1346-1378) li succediguèt e foguèt elegit emperaire en 1346. Durant son rèine, Praga, venguda lo sèti d'un arquevescat en 1344, foguèt la capitala dau Sant Empèri e un centre politic, economic e intellectuau major dau continent europèu. En 1348, fondèt l'Universitat de Praga qu'es la pus anciana universitat d'Euròpa Centrala. Protegiguèt tanben divèrseis artistas coma Jan de Troppau ò Nicolas Wurmser. Enfin, aumentèt la talha dau reiaume ambé l'annexion de Silèsia, de Lusàcia e de Brandeborg.
Lo rèine de Venceslas IV e lo procès de Jan Hus[modificar | modificar la font]
Après lo decès de Carles, son fiu Venceslav IV (1378-1419) li succediguèt. Son rèine foguèt marcat per lei crisis religiosas. Aquò afebliguèt grèvament Boèmia e preparèt son intrada au sen dau domeni de l'Ostau Habsborg au començament dau sègle XVI.
La premiera crisi foguèt liada au Grand Esquisma d'Occident qu'opausèt Avinhon e Roma. Venceslav IV mau capitèt de prendre una decision clara e d'impausar son autoritat. S'alienèt rapidament la Glèisa e la noblesa boèmia. En 1400, leis electors dau Sant Empèri li retirèron son títol imperiau. Aquò agravèt lei tensions entre lo clergat superior, proprietari dau tèrç dei tèrras e sostengut per l'aristocracia auta, a la pichona noblesa e a la borgesiá chèca. L'origina germanica de la màger part de la Glèisa Boèmia melhorava pas la situacion.
Lei tèsis defendudas per lo teologian Jan Hus, rector de l'Universitat de Praga, precipitèron una segonda crisi religiosa. Inspiradas per la pensada de John Wycliffe, sei posicions èran una critica virulenta de l'opuléncia de la Glèisa e de sei mors. En despiech de son excomunicacion en 1411, Hus contunièt sa predicacion. Convidat au concili de Constança per leis autoritats eclesiasticas, i foguèt arrestat en 1414. Puei, condamnat a mòrt, foguèt cremat viu lo 6 de julhet de 1415. Son amic Jiròni de Praga conoguèt un sòrt similar l'annada seguenta.
Lei Guèrras Hussitas[modificar | modificar la font]
La condamnacion e l'execucion de Jan Hus entraïnèron una reaccion de sei partisans que formèron una liga defensiva per s'aparar còntra lei projèctes de repression de l'emperaire Sigismond. En 1419, la decision de la Glèisa de privar de comunion lei hussitas entraïnèt la premiera defenestracion de Praga. Leis escabins catolics de la vila foguèron bandits d'una fenèstra entraïnant l'organizacion de cinc crosadas còntra lei partisans de Hus de 1420 a 1434.
Lei hussitas capitèron de resistir ais armadas catolicas mai se devesiguèron entre utraquistas, de moderats liats ais elèits e la borgesiá, e taboritas, fraccion pus radicala liada au pòble. Lei premiers revendiquèron la secularizacion dei bens de la Glèisa e una primautat dei Chècs au sen de l'Estat. Lei segonds demandavan de reformas socialas fòrça importantas coma la supression dau servatge, l'egalitat entre leis èssers umans e de mesuras prefigurant lo comunisme (abolicion de l'Estat, distribucion egala dei bens... etc.).
Fins a 1422, utraquistas e taboritas demorèron aliats e infligiguèron una desfacha ai Crosats a la batalha de Vitkov. La meteissa annada, lei hussitas adoptèron lei « Quatre Articles », basa comuna de seis aspiracions religiosas. Demandavan lo drech de liura predicacion, lo drech de menar la comunion segon lei practicas hussitas, lo retorn a una Glèisa paura e lo castig public e egau dei pecats mortaus. En 1421, confisquèron lei bens dau clergat e de la corona.
Pasmens, a partir de 1424, leis oposicions entre lei doas tendàncias dau movement hussita venguèron inconciliablas entraïnant una guèrra civila. Lei catolics aprofichèron la situacion per organizar de crosadas novèlas que mau capitèron totalament. Deguèron finalament se contentar d'una aliança ambé leis utraquistas per desfaire lei taboritas a la batalha de Lipany en 1434. Lo cap principau dei taboritas, Prokop Veliky, i foguèt tuat.
En 1436, de negociacions entre leis utraquistas e Sigismond permetèron d'acabar la guèrra ambé la promulgacion dei Compactata que reconoissián l'utraquisme en Boèmia e en Moràvia. Per quant ai taboritas, mau capitèron de remplaçar sei pèrdas e perdiguèron son importància dins leis annadas 1440-1450. Totei lei camps avián agotat sei ressorsas.
La presa de contraròtle de Boèmia per l'Ostau Habsborg[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XV, la reconóissença d'una religion diferenta dau catolicisme en Boèmia e en Moràvia se turtèt a l'ostilitat continua de la papautat e de la noblesa catolica locala. Ansin, aquò entraïnèt de guèrras novèlas qu'empachèron lo redreiçament boèmi après lei Guèrras Hussitas.
D'efèct, Jòrge de Podebrady, governador, regent puei rèi de Boèmia de 1451 a 1471, deguèt faciar la denonciacion dei Compactata per lo papa Pau II que comencèt la predicacion d'una crosada novèla en 1466. Son comandament foguèt fisat en 1468 a Mathias Hunyadi, rèi d'Ongria, que foguèt proclamat rèi de Boèmia per lei senhors catolics dau reiaume. Capitèt d'ocupar Moràvia, Lusàcia e Silèsia. En 1478-1479, Vladislau, lo fiu de Jòrge de Podebrady, capitèt de negociar la patz ambé leis Ongrés. Mathias Hunyadi poguèt gardar sei conquistas mai deguèt renonciar a sei pretencions sus Boèmia. Pasmens, en 1490, a la mòrt de Mathias Hunyadi, son ancian adversari foguèt elegit rèi d'Ongria e aquò li permetèt de reconstituir lo territòri boèmi.
En 1516, son fiu Loís li succediguèt coma rèi de Boèmia e d'Ongria. Sobeiran feble, moriguèt sensa eiretier masculin a la batalha de Mohács. Ferrand de Habsborg li succediguèt coma rèi de Boèmia e d'Ongria[2]. Boèmia passèt ansin dins lo domeni Habsborg e lo demorèt fins a 1918.
Lo periòde Habsborg[modificar | modificar la font]
La Reforma Protestanta en Boèmia[modificar | modificar la font]
La politica religiosa de Ferrand de Habsborg foguèt favorabla ai catolics (sostèn ai jesuistas, creacion d'una collègi catolic en Praga... etc.) mai demorèt pasmens relativament prudenta. D'efèct, Boèmia representava alora mai de la mitat dei revenguts de la dinastia Habsborg e èra la basa de sa poissança. De garantidas foguèron donadas ais utraquitas. En particular, lei Compactata venguèron una lèi organica dau reiaume.
Pasmens, la libertat religiosa èra solament assegurada per lo catolicisme e l'utraquisme. Ansin, a partir deis annadas 1520, la difusion de la Reforma en Boèmia anava entraïnar de tensions novèlas car i trobèt rapidament un nombre important de fidèus. Causèt una scission deis utraquistas entre « vièlhs calixtins », pròches dei catolics, e « neoutraquistas », pròches dei luterians. Contuniant la politica prudenta de son paire, l'emperaire Maximilian II (1562-1576) tolerèt una Confession Bohemica qu'èra una confession de fe protestanta realizada a partir de la sintèsi de divèrsei corrents religiós boèmis. Aquò favorizèt un raprochament entre neoutraquitas e luterians.
Son successor Rodòuf II (1576-1612) — après un refús en 1585 — acceptèt de donar un estatut legau a la Confession en 1609 ambé l'adopcion de la Letra de Majestat qu'autrejava la libertat religiosa a sei subjèctes boèmis. Sobeiran protector deis arts e dei sciéncias, atirèt mai d'un artista ò d'un sabent a Praga. Pasmens, politic e generau de pauc de valor, perdiguèt lo poder entre 1609 e 1612 au profiech de son fraire Matiàs.
De la defenestracion de Praga a la batalha de la Montanha Blanca[modificar | modificar la font]
Au contrari de sei predecessors, l'emperaire Matiàs II (1611-1619) èra gaire tolerant e lei relacions entre catolics e protestants s'enverinèron. Lo 23 de mai de 1618, una entrevista au castèu de Praga entre protestants e representants dau rèi degenerèt ambé la segonda defenestracion de Praga. Lo conflicte religiós èra agravat per la designacion coma successor de Ferrand d'Estíria, un catolic fòrça ostil a la Reforma.
La defenestracion de Praga entraïnèt una revòuta generala de Boèmia que marquèt l'acomençament de la Guèrra de Trenta Ans. En 1619, a la mòrt de Matiàs II, una dieta boèmia se reüniguèt per lo deschaire de son títol de rèi de Boèmia. En plaça, elegiguèt Frederic V de Palatinat, un prince calvinista. Pasmens, lo rèi novèu èra pas un cap militar competent e leis Imperiaus destruguèron l'armada boèmia a la batalha de la Montanha Blanca lo 8 de novembre de 1620.
« Lei Tenèbras »[modificar | modificar la font]
La victòria catolica de la Montanha Blanca permetèt ai fòrças imperialas d'ocupar Praga e Boèmia. La repression i foguèt vigorosa e lo país foguèt plaçat sota contraròtle estricte fins ais annadas 1740. En particular, divèrsei mesuras foguèron presas per annular lei consequéncias religiosas e politicas dei predicacions de Jan Hus. Ansin, lo periòde 1620-1740 foguèt dich « Lei Tenèbras » per lei nacionalistas chècs dau sègle XIX.
Tre la presa de Praga, lei predicaires protestants foguèron expulsats e mai d'un cap protestant foguèt arrestat. 27 foguèron decapitats en 1621. L'Universitat passèt sota lo contraròtle dei jesuistas. En 1627, la libertat religiosa foguèt abollida e lo catolicisme venguèt tornarmai l'unic culte autorizat. Dotats de mejans importants, lei jesuistas e la Glèisa Catolica acomencèron una lònga campanha per luchar còntra lo protestantisme. Aperaquí 30 000 familhas, principalament eissidas de la borgesiá e de la pichona noblesa, refusèron de se convertir e deguèron s'exilar. Aquelei pèrdas umanas foguèron agravadas per la perseguida de la Guèrra de Trenta Ans que se debanèt sus lo territòri chèc au començament deis annadas 1630 e a la fin deis annadas 1640. Ansin, entre 1618 e 1648, la populacion demeniguèt de 2,6 milions a 1,5 milions d'abitants.
De la Guèrra de Succession d'Àustria ai reformas de Josèp II[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XVIII, l'emergéncia de Prússia menacèt la poissança austriana e Boèmia, situada entre lei dos estats, veguèt son importància aumentar. Aquò foguèt confirmat en 1741-1742 ambé l'acuèlh favorable donat per la populacion de Praga ai tropas prussianas qu'ocupèron la vila[3]. Aquò revelèt lo besonh de reformas que comencèron tre la fin de la Guèrra de Succession d'Àustria (1740-1748).
Durant lo rèine de Maria Terèsa (1740-1780), regardèron subretot l'administracion de Boèmia. En revènge, pendent lo rèine de son fiu, Josèp II (1780-1790), una politica de modernizacion activa foguèt menada per lo govèrn. La libertat religiosa foguèt restablida, lei restriccions impausadas ai judieus suprimidas, l'admnistracion centralizada e modernizada, lei privilègis de la noblesa e dau clergat reduchs e lo servatge abolit. Aquò li vauguèt l'ostilitat de l'aristocracia e de la ierarquia catolica. Pasmens, permetèt d'establir una libertat de circulacion inedita en Boèmia. Anava permetre de mutacions socialas importantas e favorizar l'aparicion d'un movement nacionalista chèc.
L'aparicion dau nacionalisme chèc[modificar | modificar la font]
Lo nacionalisme chèc apareguèt dins lo corrent deis annadas 1770-1780. Foguèt la consequéncia dei reformas de Josèp II que permetèt ai païsans, que parlavan generalament lo chèc, de venir s'installar dins lei vilas, onte se parlava generalament alemand. Aquò donèt una visibilitat novèla au chèc e lo bilingüisme venguèt rapidament la nòrma.
En parallèl, la disparicion de la Companhiá de Jèsus en 1773 liberèt lo mond intellectuau boèmi de la dominacion jesuista. Aquò permetèt au chèc, aperavans lenga de l'eresia hussita, de retrobar un reng prestigiós e una literatura chèca se formèt a partir de la fin dau sègle XVIII. L'istorian Frantisek Palacky (1798-1876) i aguèt un ròtle primordiau ambé la publicacion, de 1836 a 1867, de son Istòria dei Chècs de Boèmia e de Moràvia e ambé son implicacion dins la vida politica a a partir de 1848.
En 1848, Boèmia foguèt tocada per la Prima dei pòbles tant en causa que son apartenéncia a la Confederacion Germanica qu'en causa de son sostèn ai revolucionaris austrians. D'efèct, lei populacions alemandas participèron ais eleccions alemandas de 1848 e se formulèt per lo premier còp l'idèa d'un restacament dei regions alemandas de Boèmia a una Alemanha unida.
De son caire, lei Chècs refusèron de participar ai revolucions alemandas. Frantisek Palacky preferiguèt reünir un congrès eslau que gropèt de delegats chècs, eslovacs e polonés en Praga. Plusors deputats eslaus participèron a Viena a l'Assemblada dei pòbles de l'Empèri Habsborg. I foguèron votadas divèrsei reformas liberalas coma la supression dei darriereis institucions feodalas. Dins aquò, l'Assemblada deguèt rapidament se desplaçar en Moràvia en causa dei trèbols tocant la capitala austriana. I assaièt de redigir una constitucion respectant lei drechs de cada nacionalitat mai se turtèt a l'oposicion de l'emperaire Francés Josèp. En març de 1849, l'assemblada foguèt dispersada per fòrça.
De la Prima de 1848 a la Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Un regime autoritari e repressiu succediguèt a la parentèsi liberala de 1848-1849. Pasmens, lo declin de l'Empèri Habsborg èra vengut visible e lei desfachas austrianas còntra França en 1859 e Prússia en 1866 entraïnèron l'establiment dau compromés austro-ongrés de 1867.
Aquel acòrd mau contentèt lei nacionalistas chècs car Boèmia, que fasiá partida de Cisleitània, aviá ges d'autonòmia. Òr, segon elei, lo Reiaume de Boèmia, qu'èra dirigit per lei Habsborg en union personala coma lo Reiaume d'Ongria, podiá pretendre a un estatut a aqueu deis Ongrés. En 1871, Palacky trobèt un compromés. En cambi d'un coronament en Praga afirmant sei drechs sus Boèmia, l'emperaire Francés Josèp confirmariá lei libertats boèmias. Pasmens, aqueu projècte mau capitèt en causa de l'oposicion deis Ongrés e deis Alemands de Boèmia.
En consequéncia, lo movement nacionalista chèc venguèt pus radicau ambé la fondacion en 1878 dau Partit Nacionau Liure. Dins lo corrent deis annadas 1880, foguèt a l'origina de manifestacions importantas e lei tensions entre Chècs e Alemands venguèron pron importantas per justificar la creacion de dos sistèmas d'ensenhament separats. Pasmens, dins lo corrent deis annadas seguentas, lo desvolopament economica de Boèmia permetèt d'amaisar una partida dei problemas entre lei doas comunautats.
D'efèct, durant la segonda mitat dau sègle XIX, la Revolucion industriala agantèt Boèmia entraïnant una aumentacion dau nivèu d'instruccion, de la productivitat agricòla e lo desvolopament industriau de la region. Au començament dau sègle XX, Boèmia fasiá partida dei regions pus avançadas d'Euròpa e èra lo còr industriau d'Àustria-Ongria. De mai, en despiech de l'abséncia d'autonòmia politica, lei Chècs avián restaurat son autonòmia culturala e la màger part dei foncionaris (95% en 1914) èran chècs. Ansin, la fin dau periòde austrian en Boèmia foguèt l'emergéncia d'artistas majors coma Jaroslav Hasek ò Franz Kafka.
La naissença de Checoslovaquia[modificar | modificar la font]
En 1914, la mobilizacion dei Chècs e deis Eslovacs en Àustria-Ongria se debanèt sensa problema e la màger part dei caps demorèron fidèus a l'Empèri. Pasmens, una pichona minoritat, coma Karel Kramaf, Tomás Masaryk ò Edvard Benes, preferiguèron s'engatjar ambé l'Entenduda. En 1916, un Conseu Nacionau dei País Chècs foguèt creat per Masaryk e Benes. Un an pus tard, venguèt « checoslovac » quand l'Eslovac Milan Stefánik lo jonhèt. Aqueu conseu capitèt de formar d'unitats militaras checoslovacas, compres una Legion Checoslovaca de 50 000 en Russia, que participèron ai combats dins lo camp aliat.
Aquela ajuda permetèt a la causa dei Chècs e deis Eslovacs d'obtenir lo sostèn de França. En revènge, lo Reiaume Unit e leis Estats Units gardèron una posicion pus mesurada. Pasmens, après la revirada de negociacions secrètas entre leis Aliats e Àustria-Ongria, l'Entenduda reconoguèt la representativitat dau Conseu Nacionau Checoslovac. Puei, leis eveniments d'accelèron ambé la desfacha deis Empèris Centraus. Lo 18 d'octòbre, lo Conseu proclamèt la Republica Checoslovaca e un govèrn provisòri se formèt lo 31 d'octòbre.
Lo periòde checoslovac[modificar | modificar la font]
La question frontaliera[modificar | modificar la font]
A l'eissida de la Premiera Guèrra Mondiala, Chècs e Eslovacs foguèron gropats au sen dau meteis estat en causa de sa participacion comuna a la guèrra e de la proximitat culturala fòrta entre lei dos pòbles. Lo premier problema foguèt la definicion dei frontieras qu'èra de natura diferenta per lei Chècs e leis Eslovacs.
Per lei Chècs, lo Reiaume de Boèmia èra la referéncia territòriala de son estat e ne'n revendiquèron donc lei frontieras. Sostenguts per leis Aliats, que refusèron lei demandas deis Alemands d'èsser integrats a Alemanha, obtenguèron Boèmia, Moràvia e la Silèsia Austriana. Pasmens, una partida d'aquela darriera region, lo territòri de Teschen, èra revendicada per Polonha. Aquò entraïnèt una crisi internacionala que foguèt reglada en 1920 ambé lo partiment dau territòri contestat.
Per leis Eslovacs, pòble marginau en Àustria-Ongria, lei referéncias istoricas èran quasi inexistentas e foguèt necessari de lei remplaçar per d'arguments etnics, economics e militars. Ansin, lo Tractat de Trianon signat en 1920 li donèt un limit fòrça meridionala que passava dins de regions ongresas. Li donèt tanben a l'èst la Rutènia Subcarpatica qu'èra poblada d'Ucraïnés. Aquelei frontieras anavan venir una fònt de tensions dins lo corrent deis annadas 1920-1930.
La Premiera Republica Checoslovaca[modificar | modificar la font]
En 1920, foguèt adoptada una constitucion democratica e parlamentària que fondèt la Ia Republica Checoslovaca. Durèt fins a 1938. Tomás Masaryk ne'n foguèt lo president fins a 1935 avans d'èsser remplaçat per Edvard Benes. Lei dos òmes aguèron un ròtle fòrça important durant aqueu periòde e capitèron de formar en 1921 una aliança ambé Romania e Iogoslavia per protegir lo sistèma de Versalhas. Tres ans pus tard, una aliança foguèt signada ambé França per s'aparar còntra Alemanha. Enfin, en 1935, un tractat d'assisténcia mutuala foguèt conclut ambé l'Union Sovietica.
Regardant leis afaires intèrnes, la question dei minoritats etnicas foguèt un pensament major dau govèrn. En particular, de tensions apareguèron entre Chècs e Eslovacs en causa d'incomprensions entre lei dos pòbles. D'efèct, d'un caire, lei Chècs mau acceptavan lo particularisme culturau eslovac e, d'autre caire, leis Eslovacs èran irritats per lo nombre important de foncionaris chècs mandats en Eslovaquia. Aquò favorizèt l'emergéncia d'un movement autonòmista radicau dominat per de figuras coma Andrej Hlinka e Josef Tiso. La question de la minoritat alemand èra tanben fòrça inquietanta en causa dei progrès dau nazisme au sen de son electorat (dos tèrç dei sufragis exprimits en 1935).
L'espeçatge de Checoslovaquia[modificar | modificar la font]
A la fin deis annadas 1930, la question de la minoritat trobèt una importància quand Adolf Hitler acomencèt sa politica d'annexion dei territòris poblats de minoritats alemandas. D'efèct, après la capitada de l'Anschluss qu'aviá demostrat la feblessa de França e dau Reiaume Unit, decidèt d'annexar lo territòri checoslovac dei Sudets qu'assostava lei principalei populacions alemandas de Checoslovaquia.
Aquò entraïnèt una grèva crisi internacionala e França mobilizèt en partida sei fòrças per defendre Checoslovaquia. Pasmens, lo Premier Ministre britanic Neville Chamberlain preferiguèt negociar amb Adolf Hitler. Sensa lo sostèn de Londres, París deguèt calhar e leis acòrds de Munich dau 30 de setembre organizèron lo restacament dei territòris checoslovacs poblats per d'Alemands au IIIen Reich.
Abandonada per seis aliats, Checoslovaquia foguèt rapidament espeçada per sei vesins. Polonha annexèt la partida checoslovac dau territòri de Teschen lo 30 de setembre. Benes demissionèt lo 5 d'octòbre e s'exilèt. Lo 2 de novembre seguent, lo sud d'Eslovaquia e Rutènia foguèron atribuits a Ongria per un arbitrage alemand. Puei, Eslovaquia, ont un regime faissista aviá pres lo poder, proclamèt son independéncia lo 14 de març de 1939 e se placèt sota la proteccion alemanda. Enfin, dins la nuech dau 14 au 15, lo president Emil Hácha foguèt convocat a Berlin onte foguèt obligat de signar la disparicion de Checoslovaquia. Sei darrierei territòris venguèron lo protectorat de Boèmia-Moràvia que foguèt incorporat au Reich fins a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lei territòris checoslovacs foguèron tengudas per Alemanha fins a 1945 e conoguèron una ocupacion dura. En Eslovaquia, un regime collaborator dirigit per Josef Tiso sostenguèt activament la politica d'Adolf Hitler. Ansin, participèt a la liquidacion dei judieus d'Euròpa Centrala, formèt d'unitats militars per combatre en Union Sovietica e mandèt un nombre important de trabalhaires en Alemanha. Pasmens, maugrat lo desvolopament de movements de resisténcia, capitèt de mantenir lo país sota son contraròtle fins a aost de 1944. Lo país foguèt finalament liberat en 1945 per l'URSS e Romania que prenguèron Bratislava lo 4 d'abriu.
En Boèmia e Moràvia, la situacion foguèt diferenta car lei requisicions alemandas i foguèron pus importantas. De mai, a partir de setembre de 1941, lo « protector » dau país èra Reinhard Heydrich, adjonch de Heinrich Himmler. Aquò entraïnèt una multiplicacion dei movements de resisténcia que foguèron despietadosament reprimits. Ansin, per exemple, après l'assassinat de Heydrich en mai de 1942, aperaquí un milier d'abitants foguèron tuats e plusors vilatges cremats per lei SS. La liberacion dau país foguèt organizada a partir de 1940 per un govèrn en exili presidit per Edvard Benes e per lei Sovietics. Se debanèt a la fin de la guèrra e Praga foguèt liberada lo 11 de mai de 1945 siá tres jorns après la fin oficiala de la guèrra en Euròpa.
Checoslovaquia perdiguèt 325 000 tuats durant la guèrra siá 2,2% de sa populacion. La màger part dei victimas èran de judieus (277 000 mòrts) e de civius assassinats en represalhas ais accions de la resisténcia (26 500 mòrts). Lo país retrobèt sei frontieras de 1937 mai deguèt cedir la Rutènia Subcarpatica a l'URSS. Pasmens, Praga obtenguèt lo drech d'expulsar la màger part de sa minoritat germanofòna entraïnant la disparicion d'un problema qu'èra estada aperavans fòrça espinós per l'estabilitat intèrna dau país.
Dau Còp de Praga a la Prima de Praga[modificar | modificar la font]
Après sa liberacion, Checoslovaquia, ocupada per l'armada sovietica, foguèt dirigida per un govèrn format de sociaus democratas, de socialistas e de comunistas. Un programa comun, adoptat en abriu de 1945, prevesiá una aliança ambé l'Union Sovietica, una reforma agrària e de nacionalizacions. D'eleccions liuras foguèron tanben organizadas en mai de 1946. Foguèron ganhadas per lei comunistas que son cap, Klement Gottwald, foguèt cargat per lo president Benes de constituir lo govèrn.
Pasmens, en 1947, acomencèt una crisi grèva que s'acabèt per l'intrada dau país dins lo blòt sovietic. Premier, Checoslovaquia deguèt renonciar au Plan Marshall après una injonccion d'Estalin. Puei, leis accions dau ministre de l'Interior — comunista — còntra lei partits de drecha ò lei collaborators reaus ò imaginaris entraïnèron la demission de dotze ministres non comunistas dau govèrn en febrier de 1948. Una grèva insureccionala deis obriers de Praga sostenguèt lo govèrn que veguèt sa posicion renfòrçada. En març, lo ministre deis Afaires Estrangiers Jan Masaryk, darrier ministre non comunista d'importància, se suicidiguèt e en mai, una constitucion creèt una « democracia populara ». Lo mes seguent, Benes moriguèt e foguèt remplaçat per Gottwald. Nomèt Antonín Zápotocky, l'organizator dei grèvas de febrier, coma cap dau govèrn marcant la fin de l'instauracion dau regime comunista.
En 1951, per de rasons mau conegudas, lo PC subiguèt una purga qu'eliminèt plusors caps istorics coma Rudolf Slansky (secretari dau Partit dempuei 1945), Vladimir Clementis (ministre deis Afaires Estrangiers en 1948-1950), Gustav Husák (ancian cap dau PC d'Eslovaquia) ò Artur London. Gottwald moriguèt en 1953 e Zápotocky en 1957. Foguèron remplaçats per Antonín Novotny. Durant aqueu periòde, lo regime demorèt d'inspiracion estaliana mai lei progrès economics li permetèron de se mantenir en plaça.
Aquò cambièt dins leis annadas 1960 quand l'economica checoslovaca conoguèt un periòde d'estanhacion. En 1963, Novotny foguèt obligat d'adoptar una politica pus duberta (reabilitacion de Slansky, liberacion de l'arquevesque de Praga, condamnacion dau culte de la personalitat... etc.). A la fin dau decenni, la situacion economica se melhorèt tornarmai e lo nivèu de vida checoslovac èra entre lei pus importants dau blòt de l'Èst. Dins aquò, de criticas duras emergiguèron au sen dau Partit còntra Novotny que deguèt laissar lo poder en genier de 1968.
Foguèt remplaçat per Alexander Dubcek, premier secretari dau PC eslovac, qu'adoptèt un programa fòrça reformator. En particular, voliá adoptar un « camin checoslovac vèrs lo socialisme ». Tre sa formulacion, aquelei decisions se turtèron ai criticas puei ai pressions de l'URSS e deis autrei país dau blòt orientau. Dubcek i resistiguèt entraïnant l'invasion de Checoslovaquia per lei tropas dau Pacte de Varsòvia lo 20 de julhet. Impausèron una « normalizacion » e cridèron Gustav Husák per dirigir lo país e purgar lo Partit.
La fin dau periòde comunista[modificar | modificar la font]
Gustav Husák dominèt la vida politica checoslovaca fins a la fin deis annadas 1980. Aqueu periòde foguèt caracterizat per una estanhacion economica — mai Checoslovaquia gardèt lo segond nivèu de vida au sen dau blòt sovietic après la RDA — e un regime policier repressiu. Se turtèt a una agitacion quasi permanenta d'intellectuaus organizats a l'entorn de la « Carta 77 » que demandava la fin deis arrestacions arbitràrias e la restauracion dei libertats de pensada, d'expression... etc. Figura principala d'aqueu movement, Václav Havel foguèt arrestat en 1977, en 1979-1983 e en 1989.
A la fin deis annadas 1980, la perestroika de Mikhaïl Gorbachov aguèt pas de traduccions concrètas en Checoslovaquia. Lo regime i demorèt fòrça autoritari mai aquò empachèt lo desvolopament dei manifestacions d'ostilitat de la populacion. Afeblidas per lo declin sovietic, leis autoritats acceptèron finalament de durbir de negocacions en novembre de 1989 amb un Forum Civic organizat per Havel. Durèron gaire car lo regime comunista s'afondrèt rapidament. Tre la fin de novembre, lo PC abandonèt son ròtle au sen de la societat e Václav Havel èra elegit president lo mes seguent.
Lo partiment de Checoslovaquia[modificar | modificar la font]
Après la transicion de novembre-decembre de 1989, Checoslovaquia venguèt una « republica federativa chèca e eslovaca » en abriu de 1990. Sa vida politica se devesiguèt entre lo Partit Democratic Civic (ODS) de Václav Klaus, partisan d'una politica liberala, e lo Movement per una Eslovaquia Democratica (HZDS) de Vladimir Meciar, defensor de l'autonòmia eslovaca. En mai de 1992, lei dos partits ganhèron leis eleccions respectivament en Chequia e en Eslovaquia. En julhet, leis autoritats eslovacas proclamèron sa sobeiranetat entraïnant la demission de Václav Havel qu'èra favorable au mantenement de l'union. Puei, Václav Klaus e Vladimir Meciar negocièron lo partiment qu'intrèt en vigor lo 1èr de genier de 1993.
La Republica Chèca dempuei 1993[modificar | modificar la font]
Après son independéncia, la Republica Chèca adoptèt una politica de liberalizacion economica e de raprochament ambé l'Occident. Václav Klaus perseguiguèt sa politica de reformas acceleradas entraïnant l'afondrament de l'economia chèca. En 1997, foguèt fòrçat de demissionar. Pasmens, lo Partit Socialista Democrata (CSSD) obtenguèt solament una majoritat relativa ais eleccions seguentas e deguèt formar una coalicion ambé l'ODS. L'economia se redreiçèt pas avans 1999 e la crisi deis annadas laissèt un sovenir prefond au sen de la populacion venguda ostila au liberalisme desbridat. Cas unic dins l'ancian blòt sovietic, lo PC Checoslovac, vengut Partit Comunista de Boèmia e Moràvia (KSCM) e que se revendica totjorn dau comunisme, contunia ansin de jogar un ròtle important dins la vida politica chèca.
En parallèl, la Republica Chèca integrèt l'OTAN en 1999 e l'Union Europèa en 2004. L'ODS, lo CSSD e lo KSCM dominan la vida politica. Pasmens, un fòrt corrent eurosceptic limita l'integracion au sen de l'UE au minimom. En particular, la Republica Chèca participa pas au mecanisme de taus de cambi europèu e l'adopcion eventuala de l'èuro es regularament repossada. De 2000 a 2008, l'economia chèca conoguèt de taus de creissença importants (superiors a + 6%/an) avans de conóisser un afondrament brutau en 2008-2010. Dempuei aquela data, conoís un periòde d'estanhacion.
Politica[modificar | modificar la font]
Chequia es una republica parlamentària. Lo president es lo cap d'Estat, es elegit per un periòde de cinc ans, amb solament una possibilitat de reeleccion. L'executiu es dirigit pel primièr ministre, Bohuslav Sobotka dempuèi lo 17 de genièr de 2014.
Lo Parlament a doas cambras: la Cambra dels Deputats (amb 200 membres) e lo Senat (Senát), amb 81 membres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Regions[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Regions de la Republica Chèca
Las tres grandas regions istoricas de Chequia son Boèmia a l'oèst, Moràvia a l'èst e Silèsia al nòrd-èst.
Chequia es devesida en 13 regions administrativas (kraje, al singular kraj) e una ciutat capitala (hlavní město - marcada per *) :
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de la Republica Chèca.
Cultura[modificar | modificar la font]
Aquel país, malgrat la siá mesura relativament pichona, a vist nàisser d'importants escrivans coma Milan Kundera, Franz Kafka (qu'escriviá en alemand), Jaroslav Hašek, Karel Čapek, Václav Havel, Bohumil Hrabal o Jaroslav Velinský, e de compositors coma Bedřich Smetana, Antonín Dvořák, Gustav Mahler, Leóš Janáček o Bohuslav Martinů.
Lo tèrme Nòu Onda Checoslovaca es estat emplegat per se far referéncia a las innovadoras primièras òbras de directors coma Miloš Forman, amb una estetica opausada a la Nòva Onda Francesa, una tematica e una filosofia fòrça ligadas a la literatura nacionala dels ans 60 e amb los faches de la Prima de Praga, qu'acabèron en impausant una fòrta censura sus las òbras d'aqueles realizadors.
Pendent l'èra comunista, e l'existéncia de l'estat checoslovac doas pelliculas fachas dins aquel país ganhèron l' Oscar a la melhora pellicula de parlar pas anglés: La botiga de la carrièra granda (Obchod la korze) de Ján Kadár e Elmar Klos, e de Trens rigorosament susvelhats (Ostře sledované vlaky, basat en lo roman omonim de l'escrivan Bohumil Hrabal) de Jiří Menzel. En los darrièrs ans, una autra pellicula a obtengut lo prèmi, Kolya del director Jan Svěrák.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby031309.doc
- ↑ Pasmens, en causa de l'invasion otomana d'Ongria, poguèt ocupar solament un tèrç dau Reiaume d'Ongria.
- ↑ Lei Prussians pilhèron pasmens la vila en 1744.


text:
1869
Aquesta pagina concernís l'an 1869 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Per renfòrçar lo sostèn britanic còntra leis ambicions francesas, Rainilaiarivony e Ranavalona II venguèron oficialament protestants e ordonèron la destruccion deis objèctes religiós pagans de la Cort. La poligamia e la consomacion d'alcòl foguèron tanben enebits.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Inauguracion de la premiera restanca vòuta modèrna (restanca Zola) situat lòng d'Infernet (Lo Tolonet). Aqueu tipe de restanca se difusèt rapidament dins lo rèsta dau mond, especialament per bastir lei restancas situats dins de vau.
Premier brevet regardant lo foratge petrolier en mar depausat per l'engenhaire estatsunidenc Thomas Fitch Rowland. Pasmens, la premiera esplecha de petròli sosmarin aguèt pas luòc avans 1897.
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la premiera classificacion periodica deis elements Dmitrii Mendeleiev (1837-1907). Permetèt d'establir de relacions entre leis elements quimics diferents — alora considerats coma d'entitats independentas — e de preveire l'existéncia d'elements encara desconeguts.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de febrièr - Charles Thomson Rees Wilson, fisician britanic, Prèmi Nobel (m. 1959)
- 15 de març - Stanislaw Wojciechowski, president de Polonha (m. 1953)
- 18 de març - Neville Chamberlain, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1940)
- 22 de març - Emilio Aguinaldo, primièr president de las Filipinas (m. 1964)
- 27 de junh - Hans Spemann, embriologista alemand, Prèmi Nobel (m. 1941)
- 3 de setembre - Fritz Pregl, fisician austriac, Prèmi Nobel (m. 1930)
- 28 d'agost - Augusto Tasso Fragoso, president de Brasil (m. 1945)
- 2 d'octobre - Mohandas Karamchand Gandhi, lo Mahatma Gandhi, líder de l'independéncia d'Índia (m.1948)
- 26 d'octobre - Washington Luís, president de Brasil (m. 1957)
- 1 de novembre - Folco de Baroncelli-Javon, escrivan e poèta provençau (m. 1943)
- 11 de novembre - Victor Emmanuel III, rei d'Itàlia (m. 1947)
- 30 de novembre - Gustaf Dalén, fisician e inventor suedés, Prèmi Nobel de Fisica en 1912 (m.1937)
- 31 de decembre - Henri Matisse, pintre francés (m.1954)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de març - Louis Hector Berlioz, compositor romantic francés (n.1803)


text:
1374
Aquesta pagina concernís l'an 1374 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Afeblit per sei desfachas e sei reviradas recurrents qu'avián reduch l'Empèri Bizantin a quauquei territòris isolats, l'emperaire Joan V Paleòleg acceptèt la senhoriá dei Turcs Otomans. Aquela accion roïnèt lo rèsta de prestigi dau gardava encara l'Empèri dins lei Balcans.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
- Mort deu poèta italian Petrarca.