text:
Villes et mairies du District de Luxembourg
Liste des communes
Luxembourg
Ville de Luxembourg, localité du Luxembourg de 88 000 habitants.
La mairie de Luxembourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Esch-sur-Alzette
Ville d'Esch-sur-Alzette, localité du Luxembourg de 29 000 habitants.
La mairie d'Esch-sur-Alzette a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Differdange
Ville de Differdange, localité du Luxembourg de 20 000 habitants.
La mairie de Differdange a une adresse e-mail et un site Internet.
Dudelange
Ville de Dudelange, localité du Luxembourg de 18 000 habitants.
La mairie de Dudelange a une adresse e-mail et un site Internet.
Pétange
Ville de Pétange, localité du Luxembourg de 15 000 habitants.
La mairie de Pétange a une adresse e-mail et un site Internet.
Sanem
Ville de Sanem, localité du Luxembourg de 14 000 habitants.
La mairie de Sanem a une adresse e-mail et un site Internet.
Hesperange
Ville d'Hesperange, localité du Luxembourg de 12 000 habitants.
La mairie d'Hesperange a une adresse e-mail et un site Internet.
Bettembourg
Ville de Bettembourg, localité du Luxembourg de 9 700 habitants.
La mairie de Bettembourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Käerjeng
Ville de Käerjeng, localité du Luxembourg de 9 400 habitants.
La mairie de Käerjeng a une adresse e-mail et un site Internet.
Schifflange
Ville de Schifflange, localité du Luxembourg de 8 400 habitants.
La mairie de Schifflange a une adresse e-mail et un site Internet.
Kayl
Ville de Kayl, localité du Luxembourg de 7 700 habitants.
La mairie de Kayl a une adresse e-mail et un site Internet.
Mersch
Ville de Mersch, localité du Luxembourg de 7 500 habitants.
La mairie de Mersch a une adresse e-mail et un site Internet.
Mamer
Ville de Mamer, localité du Luxembourg de 7 200 habitants.
La mairie de Mamer a une adresse e-mail et un site Internet.
Walferdange
Ville de Walferdange, localité du Luxembourg de 7 100 habitants.
La mairie de Walferdange a une adresse e-mail et un site Internet.
Strassen
Ville de Strassen, localité du Luxembourg de 6 900 habitants.
La mairie de Strassen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bertrange
Ville de Bertrange, localité du Luxembourg de 6 300 habitants.
La mairie de Bertrange a une adresse e-mail et un site Internet.
Mondercange
Ville de Mondercange, localité du Luxembourg de 6 100 habitants.
La mairie de Mondercange a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederanven
Ville de Niederanven, localité du Luxembourg de 5 500 habitants.
La mairie de Niederanven a une adresse e-mail et un site Internet.


c: text/html

text:
Armanac gascon 1986
Institut Culturau de Gasconha - Abadia de Flaran-32
Genèr, mes de la nèu
HUGO en Gasconha en 1843, J. CASTEX
Eth perèr de Brunet, A. LEYRAUT
Jo sabi un conte, P. HEINEGER
Sur l’écrivain occitan, R. LAPASSADE
Escrivan gascon, R. LAPASSADA
Heurèr, mes de la ploja
Aquitània, presentacion
Lenga e carta
Los vins de nostes parsans
Las cançons deu praube monde
Lo conte de la craba que volia pas passar lo riu
Lo cotoliu de la Margalida
Un jøc, las riflas
Març, mes deu vent
Los cants de la renavida
L’armanhaquèsa
Lo poth e lo renard
Los adobaires
Eth lop que volia hèr un bon arrepàs
Abriu, mes deus borrons
La Gasconha de 1598, vista per un borgues protestant de La Rochela, B. CURSENTE
Las campanas fealas
Lo rainal e la perdric, A. PERBØSC
Peguéssas e mots estujats
Mai, mes deu verd
Lenga
Combien y-a-t-i de gascons à Paris ?
Un gascon de prumera, J. GRANGÉ
La mort de l’escloper, G. DELPEIROS
arreproèrs
L’augranlèta, D. ALBAN
La monjetada, A. LAGARDA
La salsa deu praub’ømi, Roselina
L’alicøt de Lomanha, A. LAGARDA
Junh, mes deu hen
Un jøc plan de nostE : las quilhas, P. BIGUÉ
La lenga e la cultura occitana dins los larèrs-ruraus de Comenge, E. MORSLY
Eth telefona a Soeish
Eth miracle de Senta Arredonda, deras civdas
Nøsta Dama de Brols, A. LEYRAUT
Siam prøpes
La carrèra duberta, F-L. DEPOUTOT
Lo plan perdut
Julh, mes de la garba
L’espigaira, O. DAMBIÈLA
Istoèra vertadèira, C. DUPRAT
Gran-mair : on es anada ? P. PALAY
Lengas etnicas, LAGU
Visita de l’abadia de Flaran
Lo parlar negre
Aost, mes de sequèr
Temps perdut, Y. BAREYRE
Estar paisan ... doman ? Jan de Casauvielh
Val d’Aran : es diamants dera isla, C. LAGARDA
Nogaro que boreish, R. deu PE DE LA VIT
Setémer, mes de la fruta
Descobertas en Gironda : Courpiac, Lugasson
Gondrin e son vin, J. DUCASSE
La fèira de Suzan, J-J. FENIE
conte : lo lop quand volia se far cøser la carn
Sirøs, A. PEYROUTET
Octøbre, mes de las vrenhas
Lo tigre "parla-gascon"
Eths orsalhèrs, A. LAGARDA
Lo renard
Novémer, mes de las brumas
Revoltas popularas en Gasconha, J. SERBAT
Lo conte de l’auca, P-C. BRACH
L’aucel blanc de la mar, J. CHAUVET
Era tarja faussa, A. LEYRAUT
Decémer, mes deu fred
Lo men gran-pair aguilhonér, Y. MARRAST
Nadau d’un cøp èra en país carbonés, A. LAGARDA
Arreproèrs
Garona vas morir, J. CHAUVET
La legenda del Barba-Ros, A. LAGARDA
Dinc’a la fin deu monde

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Belém (Lisbona)
Belém es un quartièr de Lisbona situat a 6 km a l'oèst del centre actual de la vila e a 2 km a l'oèst del pont del 25 d'abrial. Lo seu nom ven d'una deformacion al cors del temps de « Betleèm ». Correspond a una parròquia de Lisbona, la parròquia de Santa Maria de Belém.
Belém es conegut coma lo luòc d'ont partiguèron fòrça grands exploradors portugueses. En particular, es lo luòc d'ont partiguèt Vasco de Gama cap a las Índias en 1497. Es tanben lo quartièr del palais de Belém, anciana residéncia reiala dels sègles XVII et XVIII uèi ocupada pel president de Portugal, e tanben del palais Ajuda començat en 1802 e jamai acabat.
Uns dels monuments celèbres del quartièr, la torre de Belém, es del mai conegut, que son imatge es sovent representat dins las publicacions toristicas.
Un autre edifici istoric major de Belém es lo monastèri dels ieronimitas que, amb la torre de Belém, aguèt un ròtle defensiu. L'arquitectura del monastèri es un exemple de l'estil manuelin.
Lo monument contemporanèu pus conegut de Belém es lo Padrão dos Descobrimentos (monument dels descobridors), malon vertical de beton de 52 mètres de naut erigit en 1960 per commemorar lo 500en aniversari de la mòrt d'Enric lo Navigador; a la forma de la proa d'una nau que sus ela se trapa un grope d'estatuas representant Enric lo Navigador seguit pels grands exploradors. Atentenant a aqueste monument, i a una plaça ont es reprodusida al sòl una mapa del monde e los itineraris dels exploradors portugueses.
Al còr de Belém se trapa la Praça do Império : jardins centrats a l'entorn d'una granda font. A l'oèst del jardin i a l'impausant Centro Cultural de Belém que regropa d'institucions dedicadas a l'art: entre elas lo Museu do Design de Belém, lo Museu Colecção Berardo dins un musèu d'art modèrne e contemporanèu.
I a encara d'autres musèus a Belém, fòrça creats per Salazar per l'exposicion de Belém de 1940 : lo Museu da Electricidade, lo Museu do Centro Científico e Cultural de Macau, lo Museu de Arte Popular e lo Museu Nacional dos Coches.
Lo celèbre club esportiu lisboèta Belenenses es situat a Belém.
La carrièra principala de Belém es la rua de Belém ont i a una pastissariá qu'existís dempuèi 160 ans; se i pòt manjar los celèbres pastéis de Belém.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Encyclopaedia Britannica Standard Edition CD ROM, 2002.
- Hancock, Matthew. The Rough Guide to Lisbon, Rough Guides Ltd, London, 2003. ISBN 1-85-828906-8
- Weimer, Alois & Weimer-Langer, Britta. Portugal, GeoCenter International Ltd., Basingstoke, UK, 2000. ISBN 3-82-976110-4


text:
Wahlenheim
Wahlenheim en alemannisch (Wahlenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion de Wahlenheim se tròba en un document del abbaye Sants-Pierre-e-Paul de Wissembourg datat de 774. S'e soslinha la preséncia d'una villa apertenenta a aquela abbaye del nom de Walchom.
La première mention de Wahlenheim se trouve dans un document de l'abbaye Saints-Pierre-et-Paul de Wissembourg daté de 774. On y signale la présence d'une villa appartenant à cette abbaye du nom de Walchom.


text:
Villes et mairies du District de Münchwilen (123)
Liste des communes
Sirnach
Ville de Sirnach, localité de la Suisse de 6 600 habitants.
La mairie de Sirnach a une adresse e-mail et un site Internet.
Münchwilen
Ville de Münchwilen, localité de la Suisse de 4 600 habitants.
La mairie de Münchwilen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wängi
Ville de Wängi, localité de la Suisse de 4 000 habitants.
La mairie de Wängi a une adresse e-mail et un site Internet.
Eschlikon
Ville d'Eschlikon, localité de la Suisse de 3 500 habitants.
La mairie d'Eschlikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Fischingen
Ville de Fischingen, localité de la Suisse de 2 500 habitants.
La mairie de Fischingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bichelsee-Balterswil
Ville de Bichelsee-Balterswil, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Bichelsee-Balterswil a une adresse e-mail et un site Internet.
Rickenbach
Ville de Rickenbach, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Rickenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Affeltrangen
Ville d'Affeltrangen, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie d'Affeltrangen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wilen bei Wil
Village de Wilen bei Wil, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Wilen bei Wil a une adresse e-mail et un site Internet.
Tobel-Tägerschen
Village de Tobel-Tägerschen, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Tobel-Tägerschen a une adresse e-mail et un site Internet.
Lommis
Village de Lommis, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Lommis a une adresse e-mail et un site Internet.
Bettwiesen
Village de Bettwiesen, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Bettwiesen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wuppenau
Village de Wuppenau, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Wuppenau a une adresse e-mail et un site Internet.
Schönholzerswilen
Village de Schönholzerswilen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Schönholzerswilen a une adresse e-mail et un site Internet.
Braunau
Village de Braunau, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Braunau a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
01 septembre 2009
Ytterbium, un miralh ben brisat
Adaptat despi Pour la science, Maurice Mashaal Un atòm e son imatge dins un miralh avèm pas exactament lei memas proprietats. Una còla californenca a mesurat aquela violacion de simetría dins atòms d'ytterbium. Lo monde dei atòms e dei particulas elementaras destria la drecha e la seneca, coma mesuras sus lei desintegracions beta dau cobalt l'an mostrat tre 1957. En efèt, una dei quatre fòrças fondamentalas, l'interaccion febla, vehiculada per de particulas que lei dien bosons W e Z, viola la simetría dicha de paritat, qu'es una... [Lire la suite]


text:
Saint-Crespin-sur-Moine
Saint-Crespin-sur-Moine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge angevin se situa en la region de las Mauges.
Ce village angevin se situe dans la région des Mauges.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Istoricament la municipalitat fasiá partida Mauges, en la region de las Caminas meridionalas Bretanha-Anjau (a l'entorn de Montfaucon).
Historiquement la commune faisait partie des Mauges, dans la région des Marches méridionales Bretagne-Anjou (autour de Montfaucon).


text:
Soraide
Soraide[1] (Souraïde en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region Nòva Aquitània.
Lo gentilici qu'ei zuraidar. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ "Surraide" 1249


text:
Trajan
Trajan (18 de setembre de 53, Italica - 9 d'aost de 117, Selinus) foguèt lo segond emperaire roman de la dinastia antonina dau 28 de genier de 98 a sa mòrt. Succediguèt a Nerva e foguèt remplaçat per Adrian. Son rèine marquèt l'apogèu territòriau de l'Empèri.
Son rèine foguèt donc marcat per una tièra de conquistas en Dàcia, Mesopotomia, Armenia qu'una partida foguèt rapidament abandonada per son successor. Trajan realizèt tanben una politica de bastida dins la capitala (Forum Trajan, Colomna Trajana...) e assaièt d'aumentar la romanizacion dei províncias. Au nivèu economic, la conquista de Dàcia e son butin li permetèt de suprimir certaneis impòsts.


text:
La Sofia a l'esquèrra
Lo pus penible dins l’espandi intergalactica, aquò‘s pas lo languiment, ol’alunènhament dels amics de Luna-VI. Encara mens , coma se podria imaginar lo plaser rare de minjar la garbura, jos una trèlha una serada d’estiu recompausada,, o un cassolet reial del mièjorn, pas pus que manca lo spectacle de la vida o lo besonh de badar « in live » d’artistas de passatge dins lo vilatjòt de colons davansièrs,, o al nivèl basic ambe umilitat lo d’un brave match de rudbi a la television. Non lo pus penible aquò’s de costejar de longa , l’autra omnipresent , de s’entremesclar de contunh ambe sa presencia pesuca, de crosar son ombra espèssa , la d’una copilòta causida per la companhia quand òm sentis al dedins de sèu, l’envèja de la tuar. Disi pas que i a pas de còps que capitèssèm pas. De còps oc que s’afrairan , que s’aparèlhan tanlèu disns lo vaissèl a la lèu lèu,, entre nosautres los solldats calfaires de fusadas que carrèjan de pertot las riquèsas dels univèrs colonisats. I a d’unes còps de filhas bravas, plan adobadas, e de segur plan agradivas causidas coma cal per la companhia.
Mas cal dire que, malgrat la formacion a la solitud , los mèses passats dins un caisson jos cent mèstres d’aiga , al silenci , malgrat la lobotomia leugièra e passagièra dels nervis auditius , l’ adaptacion a la psicologia conhitiva, lo domdage del subreièu, l’estagi longaròt de gestuala comportamentala , l’adobament e la causida informaticada d’esperits afrairats o suspausats tals , capables de s’amicordar, fraires o sòrres e d’un biais, mantuns còps preformats(a l’estade prenatal) a la vida gregaria, e per acabar, malgrat l’ajuda plan importanta de la qiromancia,, lo tiratge de las cartas,, los concors del manhetisaires e fachilièrs de totas mena sens comptar los disaires de bona ventura , sòcis totes de la confederacion de la societat operacionela de devinhaires professionals,, arriva mantuns còps que siaguèssen opausats, d’a fons a cima e tot aquò, tre la debuta, i a de còps que nos podem pas endevenir e qu’avem envèja de nos estripar.
Un exemple : la darrièra mission Aldebaran, que s’agissia de portar tres mila tònas d’uranion pel compte del ministèri de l’ecologia… Brèu una mission tot çò que i a de mai aisida,, quasi de rotina que. E de qu’’arribèt ?
Un malastre a las doas patas que se sonava Sofia . Per dire malastre sai que lo mot me pareis lèugièr uèi, e inadaptat , même siès mèses aprèp de n’èstre sortit per pas dire escapat …… viu…
L’entama jà falsa , lo primièr jorn , un malastre.Los agaches asirencs. Per dire èran a pron pena passats dins l’iper-espandi , a la celeritat supraluminica , que te vèsi pas la Sofia arribar dins la mia cabina tota nuda. E de me dire subte d’un èr trufarèl:
- crèsi que cal n’aver lo còr net, sul pic.
- mas de que ?
- de far l’amor sul ponde en lebrèta te… Es aitail que fau ièu. Coma aquò òm sab de que i a al nivèl del cap , e de las … figas
- de las figas ?
- pesuc lo tipe… te disi donc que nos cal sul pic , tombar la camisa per veire la compatibilitat corporala e tant val dire umana. Diga me . me sovèni pas. Sias de qual sinhe tu … Crabe crèsi…. Ai iai iai ..
Vejèri « sul pic » ièu tanben que la filha avia pas cap de saber viure e encara mens d’instruccion. Lo manual disia plan que :
- capitol 1 pagina 112 . L’òme dèu menar los preliminaris… referéncià a l’amor cortès ?
- Capitol 2 pagina 153 alinèa 3….qu’es recomandat d’esperar lo primièr tèrc del viatge per s’acontentar (s’òm pòd). Parlavan pus luenh dels besonhs de la natura umana … e que de tot biais aquel recuèlh de nòtas tenon pas cap de caractèris obligatòrias ; son juste de concèlhs.
- Capitol darrièr …. que la femna pòd totjorn crompar lo modèle de « godemitoy » tipa extrasensorial sonat endacòm « lo vali plan» o encara « viatge celestial sus l’esquina,e al rebors » , en venta dins totas las grandas susfacias de l’univèrs conegut.
Sus manual èra encara escrich :
Per cas de malvolenças de l’un o de l’autra, per cas d’incompatibilitat i a ultima secors, ; al quatren pont , lo membre per la gimnastica e los ròbots per l’igièna sexuala…
Alara , quand comprenguèri qu’anavi passar siès mèses clavat ambe una bèstia sexuala e crudèla, manquèri de petar un plomb.
Soi puslèu « gametoy ». Li respondèri missantament que :…… i avia una fugida de liquid caloriportaire e que calia benlèu se rebrossar los margues e las bragas per i anar veire.
En realitat diguèri solament :
- S’ioplet Madomaisèla d’ara enavant vos pregui de tapar la pòrta dabant de dintrar dins la mia cabina….
Coma te la rebotèt a sa plaça la canhassa. Rebrossèt camin en bufant ; e mormolhèjèt !:
- qual con !!!
L’escriguèri dins lo rapòrt , mas que soi pas segur d’aver ausit aquèla insolençia.
Per dire l’atmosfèra venguèt firrespirable aprèp aquela dintrada en matèria. …
Per dire tanben que d’unes còps la Companhia s’engana d’a fons a cima. Tre la sortida de l’espandi iperluminica , capitèri de sonar los responsables del centre de Luna VI e sabètz ço que me respondèt lo Comandant dels Transpòrts de la Galaxia Nòva, la famosa CTGN . Lo comandant Vertilhon en rifanhant d’un rire gromand :
- e ben Bob ( me sòni Albert Beaufòrt) dèu pas te laguiar ambe la femna que t’avem trobada coma copulòta ambe tu tot sol…A A A…
- çò just mon comandant qu’aimariai de ne parlar …
- escota Bob es pas la pena de’n parlar qu’aici totis sabem…Avem tot ausit. Ta musica es passada en bocla dins totas las basas de la CGTM. Ne lhabravan d’envèja .. Manquèri de m’escanar…
- de que ?
- que nos envejèt l’enregistrament la Sofia…
- mas que ?
- que faguèron una bèla ……. Copulacion. Un polid cople …… al lièch…Ajes pas de vergonha que totis aici n’escotavan sens alenar e que te sias bravament escampat.O sabiai pas de tu…
- mas non…. oc diguèt…
- ane…profitètz de la vida los joves , sas que , se sabias coma regrèti las missions d’un còp èra … pichot benastruc ane…Quna malanconia quand même ! Seguida se volètz
òm me sinhala que sus un païs endarrièrat de la Tèrra , n'i a encara una tribu que vòl pas ausir parlar de la lenga d'una pichòta populacion que parlaria Occitan . Aqui çò que ne'n dis l'envejada especiala de lONU.
Une vergonha dempuèi de sègles... Legir ci jos. Qu'es pas de creireLa réponse de Madame Gay Mc Dougall, experte de l'ONU


text:
01/12/2015
Daniel Chavaroche enregistre les textes du Docteur Boissel
S'il est un auteur très connu en Périgord, c'est bien le docteur Pierre Boissel et son fameux « Lo Ser Al Canton » dont bien des familles sarladaises possèdent encore un exemplaire et dont les contes sont encore très vivaces dans la tradition orale. Pourtant, malgré quelques tentatives de ça de là, le travail de réédition n'avait jamais été effectué. C'est aujourd'hui chose faite avec le livre + CD de 41 textes enregistrés par le conteur Daniel Chavaroche.
«Nosautres sarladés, avem sovent l'abituda de dire en fin de repas deus textes de Boissel tirats de Lo Ser Al Canton, per exemple « lo niu de merle » o « l'ora novela ». L'òbra de Boissel es consequenta, n'i a tot un fum de textes que son pas estats enguera editats. Endonc, ai fait una causida de 41 textes, segon mon gost personal. Avem adaptat los textes en grafia classica mai botat la revirada en francés e fait un enregistrament en occitan. Ai gropelat lo textes per temas : País sarladés, A taula, Fabuletas, País e paisan, Viscut e Per rire. La poesia de Boissel e simpla, concreta, sensuala. L'ambiant general es plasent. Coma era medecin, coneissíá bien lo pòple, sabiá ne'n parlar e lo far parlar. Parla bien de la vita de cada jorn dins aquel temps. Quò's per aquò que sos textes tucan lo monde, enguera uei. Per l'enregistrament, l'ai fait en essaiar de respectar lo mai possible lo parlar dau ranvers de Sent Cibran, d'onte era lo Doctor. Avant iò, Peire Miramont avia desjà fait un trabalh sur los textes, mai l'Asco, Joan Bonafon e Peiraguda avian botat en chanson « Lo Grapald » e « Ai Paur ». D'alhors, Joan que coneis bien la familha de Boissel faguet la prefacia del libre. Quel trabalh fuguet possible mercés a son petit filh, Alain Rénié, que nos balhet de las bravas fotos e nos contet de las bravas istòrias sur son grand pair que l'i diguet sa mair. Miquel Delibie nos faguet de la bravas ilustracions.»
Le résultat ravira tous les amoureux de l'occitan qui peuvent enfin avoir accès à ces textes plaisants, amusants, émouvants si bien servis par la voix chaleureuse et le talent de conteur et de raconteur de Daniel Chavaroche. « Docteur Pierre Boissel, poète paysan », livre + CD 41 textes, 16€, éditions ASCO, en vente en librairie. Présentation le 5 décembre au matin a la librairie de l'ASCO, annexe de l'école Jules Ferry, boulevard Eugène Le Roy à Sarlat. Denis Gilabert.
Les commentaires sont fermés.


text:
Villecerf
Villecerf es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a traversat pel riu lo Orvanne.
La ville est traversée par la rivière l’Orvanne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los documents mai ancians meses a jorn son uèi del XIe sègle. Cap de document dirècte a pas #èsser trobat. Villecerf Fasiá partida del Gâtinais, ligat al reialme de França en 1061, jol regna de Philippe Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
A aquel periòde, la parròquia de Villecerf dependèt de la archevêché de Sens. Villecerf Compren nombre de fiefs e posterior fiefs : Villecerf #que dona doncas lo sieu nom a la parròquia, Bezelet, La Motte a las Ratheaux, Lo Dy, Pilliers #qu'an agut per familhas localas, #que totas se apagaran abans lo XIVe sègle, divèrses de dintre a la Crosada e un monastèri Grandmontain Sant-Etienne de Trin. La parròquia de Villecerf compren alavetz divèrses castèls e mottes féodales. Al continuament de las epidèmias de peste del XIVe sègle e de la desaparicion d'aquelas familhas en avent fief, coma d'en un autre luòc nombre de familhas del circonvoisinage, lo archevêché de Sens remodèlera lo emprise de las parròquias. Es aital coma lo emprise del monastèri de Trin i aurà inscrich en la parròquia de Villecerf, del temps qu'el dépendait primitivement de la parròquia de Villemer
Villecerf serà pas pas mencionat en la taxada de 1332. D'aquel primièr periòde de la siá istòria, ont i aurà bastit en la fin del XIIe sègle la primièra glèisa paroissiale, el en rèsta dels vestigis, e sustot dels vestigis de decoracions d'una extrèma qualitat : de pèiras sculptées, cus de lampes faches de angelots o de diables...
Los senhors de Villecerf desapareguts al XIIe sègle, la distincion e los sieus dreches seigneuriaux auràn aquerit per las grandas abbayes parisiennes, de contunh per familhas del parlament de París, fins a la siá crompa per François lo Charron, Chevalier, 1er baron de Sant Angel, Vicomte de Orval, Baron de Encours, Trésorier general de l'extraordinari de las guèrras, Primièr mèstre d'Otèl de la Reina, Aconselhar del rei en totes los sieus Conselhs. François lo Charron, posseïdor dels dreches de justícia de la distincion de Villecerf, #qu'avián #èsser restablits a per Anne de Pisseleu Duchesse de Etampes en 1537, farà restablir las fourches patibulaires alavetz a tres piliers en fourches a doas piliers, al limit de las doas distincions, aquela de Sant-Angel ont residissiá dins lo sieu castèl de Sant-Angel e aquela de Villecerf. Aqueles fourches patibulaires demoraràn en luòc fins a la Revolucion. Avián mes al luòc-ditz mai tard lo Bòsc dels Couardes, benlèu a causa de la effroi #que suscitavan. François Lo Charron aumentarà los jardins d'aigas de Sant-Angel alimentèsse pel riu del Orvanne, per rivaliser amb aqueles establís en amont a Dormelles, e en aval a Ravannes. L'excepcional plaque tombale de François Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle Lo Charron mòrt l'an 1651, es dins la glèisa Santa-Martin de Villecerf, ont desgraciadament se tròba, fauta de suenhs apropriats, en grand perilh.
La distincion de Sant-Angel venguda baronnie en 1628 de contunh marquisat l'an 1652 i aurà desmantellat l'an 1790 en lo moment de la creacion de las municipalitats. Lo castèl e lo finage del ancià fief de Beaumont son alavetz ligadas a la municipalitat de Villecerf, del temps que la part nòrd e es de la distincion an ligat dins lo vilatge vesin de Dormelles, amb lo sieu castèl fòrt de Challeau, l'ancian banc dels dreches seigneuriaux de la distincion de Challeau.
Una expedís bastida en lo moment de la realizacion dels « grands camins de comunicacion » jos la Restauracion, en l'espècia aquel de Montigny a Voulx, l'actual départementale D22, separa lo castèl de Sant-Angel de lo sieu jardin nòrd, en transeünt al quite pè dels murs de las terrassas.
Qualques camps de pylônes electrics a fòrça anautita tension sus tres unitats en camp, défigurent la plana de Villecerf, en separant ara lo vilatge de Villecerf de lo sieu luòc de Sant-Angel sus lo sieu en vessant oèst, en trincant l'elegància e la prigondor de la vista. Çò pas-respècte de las nòrmas de attribution dels permises de bastir a daissat se crear una zòna pavillonnaire o encara d'abitat isolat, al dedins del perimètre de proteccion del luòc classificat (IRMH: Inventari suplementari dels Monuments istorics, classaments de 1923 e 1951)[ref. necessària].
Les documents les plus anciens mis au jour aujourd'hui sont du XIe siècle. Aucun document direct n'a été trouvé. Villecerf faisait partie du Gâtinais, rattaché au royaume de France en 1061, sous le règne de Philippe Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
À cette période, la paroisse de Villecerf va dépendre de l'archevêché de Sens. Villecerf comprend nombre de fiefs et arrière fiefs : Villecerf qui donne donc son nom à la paroisse, Bezelet, La Motte aux Ratheaux, Le Dy, Pilliers qui sont tenus par des familles locales, qui toutes s'éteindront avant le XIVe siècle, plusieurs d'entre elles à la Croisade et un monastère Grandmontain Saint-Etienne de Trin. La paroisse de Villecerf comprend alors plusieurs châteaux et mottes féodales. À la suite des épidémies de peste du XIVe siècle et de la disparition de ces familles tenant fief, comme d'ailleurs nombre de familles du circonvoisinage, l'archevêché de Sens remodèlera l'emprise des paroisses. C'est ainsi que l'emprise du monastère de Trin sera inscrite dans la paroisse de Villecerf, alors qu'il dépendait primitivement de la paroisse de Villemer
Villecerf ne sera pas mentionné dans la prisée de 1332. De cette première période de son histoire, où sera construit dans la fin du XIIe siècle la première église paroissiale, il en reste des vestiges, et surtout des vestiges de décorations d'une extrême qualité : pierres sculptées, culs de lampes faits d'angelots ou de diables...
Les seigneurs de Villecerf disparus au XIIe siècle, la seigneurie et ses droits seigneuriaux seront acquis par les grandes abbayes parisiennes, puis par des familles du parlement de Paris, jusqu'à son achat par François le Charron, Chevalier, 1er baron de Saint Ange, Vicomte d’Orval, Baron d’Encours, Trésorier général de l’extraordinaire des guerres, Premier maître d’Hôtel de la Reine, Conseiller du roi en tous ses Conseils. François le Charron, détenteur des droits de justice de la seigneurie de Villecerf, qui avaient été rétablis à pour Anne de Pisseleu Duchesse d'Etampes en 1537, fera rétablir les fourches patibulaires alors à trois piliers en fourches à deux piliers, à la limite des deux seigneuries, celle de Saint-Ange où il résidait dans son château de Saint-Ange et celle de Villecerf. Ces fourches patibulaires resteront en place jusqu'à la Révolution. Elles étaient placées au lieu-dit plus tard le Bois des Couardes, peut-être à cause de l'effroi qu'elles suscitaient. François Le Charron augmentera les jardins d'eaux de Saint-Ange alimentés par la rivière de l'Orvanne, pour rivaliser avec ceux établis en amont à Dormelles, et en aval à Ravannes. L'exceptionnelle plaque tombale de François Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle Le Charron mort en 1651, est dans l'église Saint-Martin de Villecerf, où malheureusement elle se trouve, faute de soins appropriés, en grand danger.
La seigneurie de Saint-Ange devenue baronnie en 1628 puis marquisat en 1652 sera démantelée en 1790 lors de la création des communes. Le château et le finage de l'ancien fief de Beaumont sont alors attachées à la commune de Villecerf, tandis que les partie nord et est de la seigneurie sont rattachés au village voisin de Dormelles, avec son château fort de Challeau, l'ancien siège des droits seigneuriaux de la seigneurie de Challeau.
Une route construite lors de la réalisation des « grands chemins de communication » sous la Restauration, en l'espèce celui de Montigny à Voulx, l'actuelle départementale D22, sépare le château de Saint-Ange de son jardin nord, en passant au pied même des murs des terrasses.
Des champs de pylônes électriques à très haute tension sur trois unités en champ, défigurent la plaine de Villecerf, en séparant maintenant le village de Villecerf de son site de Saint-Ange sur son versant ouest, brisant l'élégance et la profondeur de la vue. Le non-respect des règles d'attribution des permis de construire a laissé se créer une zone pavillonnaire ou encore d'habitat isolé, à l'intérieur du périmètre de protection du site classé (IRMH: Inventaire supplémentaire des Monuments historiques, classements de 1923 et 1951)[ref. necessària].


text:
DMOZ World Occitan
Societat 5
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era societat occitana.
Es planes multilingües sus era societat occitana, son acceptades se an informacion relevanta en occitan.
Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb societat occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
CAOC
Cercle d'Agermanament Occitano Català.
Institut Occitan (InOc)
Operator regionau au servici de las comunas, deus establiments publics, deus departaments e de la region Aquitània, dedicada a la promocion e au desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas. Servicis, botiga, actualitats.
Pare Nòste en aranés
Eth Pare Nòste en lenga aranesa.


text:
Clères
Clères es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Clères A situat entre país de Seine e País de Bray. Lo vilatge a traversat per la Clérette.
Clères est située entre pays de Seine et Pays de Bray. Le village est traversé par la Clérette.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Clères S'es édifié al Sègle IX a l'entorn d'un castèl fòrt #que los vestigis ne son visibles a proximitat immediata del castèl actual, a la cœur del parc zoologique de Clères. Per endavant, la populacion i aviá repartit sus las plateaux en caserius escampilhats : la Houssiette, las Marettes, lo Mouchel e lo Bòsc-Hébert. Lo Tot e Cordelleville èran antany de parròquias de contunh de las municipalitats en possedint caduna glèisa e cementèri encara existent de los nòstres jorns. Aquel es pas #qu'en 1825 #qu'aguèron amassat a Clères.
Existissiá a Clères un prieuré dicha de Sant-Sylvestre #que dépendait del abbaye de la Santa-Trinité de Tiron. La siá capèla a #èsser démolie en los ans 1960 per far luòc a un grop escolar[1].
Clères s'est édifié au Modèl:IXe siècle autour d'un château fort dont les vestiges sont visibles à proximité immédiate du château actuel, au cœur du parc zoologique de Clères. Auparavant, la population était répartie sur les plateaux dans des hameaux dispersés : la Houssiette, les Marettes, le Mouchel et le Bois-Hébert. Le Tot et Cordelleville étaient autrefois des paroisses puis des communes possédant chacune église et cimetière encore existant de nos jours. Ce n'est qu'en 1825 qu'elles furent réunies à Clères.
Il existait à Clères un prieuré dit de Saint-Sylvestre qui dépendait de l'abbaye de la Sainte-Trinité de Tiron. Sa chapelle a été démolie dans les années 1960 pour faire place à un groupe scolaire[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ cf. Michel Cabanas e Jean-Yves Lagrange, Tiron e Molineuf. Abbayes E prieurés..., Molineuf, 1982, pagina 84 e fig. Pagina 85.
- ↑ cf. Michel Cabanes et Jean-Yves Lagrange, Tiron et Molineuf. Abbayes et prieurés..., Molineuf, 1982, page 84 et fig. page 85.


text:
Emissions
Lo jornalet de lenga d'òc
Informacions sus l'actualitat internacionala, europèa e occitana. La dimenjada es una seleccion d'informacions
occitanas.
Mediacom
Magazine consacrat a la comunicacion: premsa, ràdio, television. Lo somari de l'emission en occitan "Viure al País"
de France 3 Sud, libres e internet.
L'entrevista
Entrevista d'una personalitat de la vida culturala del país: musica, literatura, patrimòni, fèstas o del mond
associatiu. Es illustrada de documents sonòrs.
Lo reportatge
Lo resson d'una fèsta, d'un concèrt o d'un eveniment organizat dins la region amb entrevistas d'artistas, de
personalitats e del public.
Aucèls
Una cronica consacrada als aucèls del país.
Lo Pargue
L'actualitat dels PNR: Pargue Natural Regional de la Narbonesa en Mediterranèa e Pargue Natural Regional de Lengadòc Naut.
Poesia
Una cronica consacrada a la poesia occitana.
Los poèmas legits per Bruno Peiràs son per la màger part tirats dels obratges seguents:
Antologias:
Occitan/Francés
Anthologie de la poésie occitane 1900-1962 (Andrée-Paule Lafont) Ed. "Les Editeurs Français Réunis"
La Poésie Occitane (René Nelli) Ed. "Seghers"
Camins Dubèrts Anthologie bilingue de poesie occitane contemporaine (Jean Eygun) Ed. "Letras d'Oc"
Occitan/Italian
50 Ans de Literatura dins las Valadas occitanas 1961-2011 (Franco Bronzat) Ed. "Fusta Editore/Chambra d'Oc"
Nombroses recuèlhs d'autors editats per Letras d'Oc, Jorn, IEO, Vendémias, etc...
Revistas, mai que mai "Oc".
E de còps que i a son d'òbras ineditas.
Miquèl Decòr e Ives Roquet legisson lors peèmas sortits de Trésors d'Occitanie Collection Témoignage.
La Cronica del 15
Rendut-compte de las partidas de rugbi de Narbona, Besièrs, Carcassona e Perpinyà acompanhat d'entrevistas de jogaires e d'entraïnaires.
A la taula de l'Annia
Emission de cosina; Seguis sasons e fèstas e prepausa recèptas del País. Balha tanben un pichòt lexic de la
cosina e dels ingredients utilizats.
Passion latina
Emission sus las culturas musicalas latinas. Cada emission es illustrada per doas cançons o musicas.
Lounge chill trax
Emission de musicas Lounge, Chill, Downtempo e Trip Hop.
Naturalament
Presenta la flòra e la fauna de nòstre Lengadòc jos la forma de fichas tecnicas, anecdòtas, provèrbis, dires,
poesias e contes...
carcassés
L'actualitat cultural del País de Carcassona.
Aquò d'aqui
Emission suls cantaires e gropes del País: Pop-Rock, metal, reggae, cançon...
Balèti d'òc
se tenon entre Montpelhier, Tolosa e Perpinyà.
reggae d'òc
Lo mond del reggae.
lo XIII aquò òc !
Compte-rendut de las partidas de rugbi de XIII de la region e del mond.
vira pagina
Una cronica consacrada a l'istòria, la literatura e la cultura occitanas.
ostal del conte
Un conte occitan tradicional o contemporanèu.
cinemaude
La programacion del cinèma dins unes vilatges d'Aude.
Escambis
Emissions realizadas per las ràdios membres de l'Amassada Regionala de las Ràdios Associativas d'Occitània ARRA.
musica al país
La presentacion de las novetats discograficas dels cantaires occitans.
Agenda
La programacion del cinèma del teatre de Narbona e l'agenda besierenc.
cèrca país
Una emission consacrada a la toponimia, als provèrbis, a la lenga e a la civilizacion occitanas.
nòstra lenga es un tresaur
Una cronica inspirada del "Tresòr dòu Felibrige" de Frederic Mistral.
umor
grand narbona
marçal e nicolau
als 4 vents
Mar Nòstra
tabo per la lenga
de còr e d'òc
canta país
mon illa
Una emission consacrada a las musicas de las illas.


text:
Mycota
Lo rèine dei Mycota ò Fungi constituís un taxon gropant totei leis organismes eucariòtas que son generalament dichs bolets (var. campairòls, camparòus, campanhòus / champanhòus ò coamèls)[1]. Aqueu rèine fòrma un ensems fòrça diversificat que va d'organismes Cellula|unicellular ai bolets « superiors » compausats d'un pè e d'un capèu.
Lòngtemps classats entre lei vegetaus, lei bolets ne foguèron separats en 1969 en causa de l'abséncia de fotosintèsi. La micologia es la sciéncia que leis estudia e lei depinta. En 2017, i aviá aperaquí 100 000 espècias qu'èran identificadas. Pasmens, aqueu nombre èra fòrça febla en comparason dei 5 a 10 milions d'espècias que son existéncia es sospichada. Ansin, lei bolets son encara fòrça mau coneguts e de recèrcas son en cors per definir una classificacion clara au sen dau rèine.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Caracteristicas dei Fungi
- 3 Alimentacion umana e medecina
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De l'Antiquitat a l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Lei tèxtes antics e medievaus sus lei bolets son rars. En Euròpa, lei pus importants foguèron escrichs per Plini lo Vièlh (23-79) e Dioscorides (vèrs 40-90). Limitats, aquelei trabalhs leguèron a la sciéncia modèrna de tèrmes coma amanita, boletus, manitaria, myco ò tuber. En Asia, lo tèxte pus ancian es japonés data de 199 e regarda lo shiitake.
Pasmens, la cultura dei bolets es anteriora an aqueleis escrichs. Existiá, au sègle II avC, en Grècia onte de foliòtas èran cultivadas sus una mescla d'aiga de fems de cavau, de cendre e de figuiera. Dins aquò, aquela produccion demorèt limitada e lei premierei culturas vertadieras de bolets apareguèron ai sègles XI-XII en China e en Japon. D'autra part, dins mai d'una region, certanei bolets faguèron partida de farmacopèas tradicionalas.
La formacion de la micologia[modificar | modificar la font]
L'estudi dei bolets comencèt probablament au sègle XVI en Euròpa. Certanei botanistas comencèron de tornar legir e de criticar lei tèxtes de Plini lo Vièlh e de Dioscorides que parlavan de bolets. En parallèl, d'autrei sabents comencèron de descriure d'espècias novèlas coma Phallus impudicus depintada per lo mètge umanista olandès Hadrianus Junius (1511-1575).
Aquelei trabalhs donèron pauc a pauc naissença a d'òbras de sintèsi prepausant lei premierei classificacions vertadieras. Ansin, lo flamand Carolus Clusius (1526-1609) publiquèt un catalòg de 105 espècias devesidas en 47 genres. Puei, en 1592, l'Italian Giambattista della Porta (1535-1615) emetèt l'ipotèsi d'una reproduccion gràcias a de semenças. Dins aquò, en despiech d'aqueleis avançadas, lei progrès foguèron lents e lei cresenças tradicionalas largament perpetuadas.
La micologia modèrna foguèt fondada en 1729 per lo botanista pisan Pier Antonio Micheli (1679-1737). Son òbra majora Nova plantarum genera donava la descripcion de 900 bolets e liquèns e depintèt per lo premier còp l'existéncia deis espòras. Se sei conclusions se turtèron au scepticisme de sei contemporanèus, entraïnèron lo començament d'un important trabalh de classificacion. Lo tèrme « micologia » eu meteis apareguèt en 1836 e foguèt premier utilizat per lo Britanic Miles Joseph Berkeley (1803-1889).
Ambé leis avançadas scientificas regardant lei bolets, de progrès foguèron pauc a pauc realizats pertocant la cultura de certaneis espècias. En particular, en 1707, foguèt depintat lo premier procès de cultura d'Agaricus bisporus que venguèt lo bolet pus consumat en Occident.
Vèrs la creacion d'un rèine especific dau vivent[modificar | modificar la font]
Au sègle XVIII, l'aparicion dau microscòpi marquèt lo començament d'un esfòrç de classificacion que continua totjorn a l'ora d'ara. Premier, se concentrèt sus lei bolets superiors (observacion deis espòras, multiplicacion dei descripcions...). Lo Francés Pierre Bulliard (1752-1793), lo Olandés Christiaan Hendrik Persoon (1761-1836) e lo Suedés Elias Magnus Fries (1798-1878) ne foguèron lei figuras principalas. En particular, l'òbra de Fries, que conteniá la descripcion de 2 770 espècias suscitèt de vocacions e lei « descubèrtas » de bolets novèus se multipliquèron a partir deis ans 1820.
Sei trabalhs foguèron perseguits per una generacion de micològs coma Lucien Quélet (1832-1899), Petter Adolf Karsten (1834-1917) ò René Maire (1878-1949) que desvolopèron lei recèrcas de seis ainats e donèron d'estructuras pus establas a la disciplina coma de societats scientificas especializadas. Ansin, au sègle XX, la micologia èra venguda un camp scientific vertadier.
Aqueleis observacions permetèron pauc a pauc d'establir de diferéncias claras ambé lei vegetaus. La pus importanta èra l'abséncia de clorofilla e donc de fotosintèsi. En 1969, aquò decidèt l'Estatsunidenc Robert Harding Whittaker (1920-1980) de crear un rèine dau vivent especific per lei bolets : lei Mycota ò lei Fungi.
Enjòcs actuaus de la micologia[modificar | modificar la font]
Uei, la recèrca sus lei bolets contunia de se concentrar sus la classificacion. Per aquò, lei micològs dèvon descriure totjorn mai d'espècias mai lo trabalh es lent. D'efèct, identificar d'espècias novèlas es una causa malaisada car necessita sovent l'utilizacion de mejans tecnologics complèxs (microscòpi, estudi genetic...). De mai, l'aumentacion dau nombre de bolets coneguts aumenta lo nombre de genres e de cas novèus. Ansin, dempuei lo començament deis ans 2010, una partida de la comunautat scientifica pausa la question de l'unicitat dau rèine dei bolets : es que fan partida d'un rèine unic ò es que son d'organismes diferents que presentan d'evolucions similaras ?
L'autre domeni important de la recèrca sus lei bolets regarda leis espècias comestiblas de valor auta. D'efèct, se la cultura industriala sembla encara limitada a un nombre fòrça reduch, es possible de crear de zònas de recòlta. Per exemple, es uei possible de crear una rabassiera car lei relacions entre lei bolets dau tipe Tuber e son environament son ben conegudas. En revènge, es impossible de preveire la productivitat de la rabassiera avans lei premierei recòltas.
Caracteristicas dei Fungi[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lei bolets fòrman un grop presentant una diversitat extrèma que va d'espècias microscopicas a d'organismes de plusors quilogramas. Presents dins la quasi totalitat dei mitans terrèstres e aquatics, an un ròtle fondamentau dins l'ecologia de la planeta car reciclan la matèria mòrta. Lòngtemps classats a tòrt entre lei vegetaus, ne fan plus partida car son pas capables de realizar la fotosintèsi. Son mòde de nutricion es eterotròf, es a dire que lei bolets dèvon se norrir de matèria organica preexistenta. Enfin, son pareu cellular es fach de quitina, la meteissa substància que fòrma l'esquelèt extèrne deis artropòdes.
Lei bolets son formats – coma leis algas – d'un talle. Au contrari deis animaus e dei vegetaus superiors, an donc ges de racina, de camba ò de fuelh. Per lei bolets unicellulars, lo talle es format d'una cellula unica e de seis apendicis. Per lei bolets pluricellulars, es fach d'una estructura filamentosa, generalament sosterranha, dicha micèli (ò micèlium) :
- per lei bolets « inferiors », lo micèli es pas bugetat e sei diferents filaments pòdon èsser comparats a de cellulas gigantas.
- per lei bolets « superiors », lo micèli es bugetat e es devesit entre plusors seccions amb un ò plusors nuclèus. Lei bolets superiors son caracterizats per un carpofòr desvolopat generalament format d'un pè e d'un capèu. Fòrman lo grop dei bolets que son visibles a uelh nud. En 2017, aperaquí Modèl:Formantum:30000 èran estats depintats.
Lo micèli se desvolopa dins lei direccions onte lei condicions son favorablas e pòu formar un ret fòrça complèx. Per lei bolets superiors, lo micèli pòu formar d'estructuras complèxas utilizadas per la reproduccion coma lo carpofòr dei bolets superiors (es a dire lo bolet ambé son pè e son capèu).
Abitat[modificar | modificar la font]
Lei bolets son d'organismes frequents de la vida terrèstra car pòdon colonizar la quasi totalitat dei compartiments biologics e resistir de condicions fisicas ò quimicas duras (raionament ionizant, concentracion auta de sau, fònts caudas oceanicas...[2][3][4]...). Prosperan dins leis endrechs onte se tròban de quantitats importantas de matèria organica e d'oxigèn. Pasmens, certaneis espècias pòdon subreviure sensa oxigèn. Lei mitans mens favorables son l'aiga, lei jaç abiotics de la crosta terrèstra e lei regions d'altitud.
Nutricion[modificar | modificar la font]
Lei bolets saprofits[modificar | modificar la font]
Lei bolets saprofits se norrison de matèria organica non viventa (aubres mòrts, brigas vegetalas, cadabres, excrements...). Per aquò, an d'enzims poderós que son capables de digerir de moleculas complèxas, çò que permet de liberar de mineraus dins lo sòu ò dins l'atmosfèra. Aqueu fenomèn a una gròssa importància dins lei cicles ecologics, especialament dins lei seuvas, onte son a l'origina de la degradacion de la fusta.
Lei bolets parasits[modificar | modificar la font]
Lei bolets parasits se norrison au detriment d'autreis organismes vivents e pòdon entraïnar de malautiás mai ò mens grèvas, de còps mortalas, dins son òste. Aqueu darrier pòu èsser d'origina variada (autre bolet, alga, vegetau superior, animau...). Leis aubres e lei plantas vivents ne son sovent victimas car existís mai d'un bolet microscopic que s'ataca ai vegetaus vivents. En particular, es lo cas dei crancs, dei rolhs ò deis oïdiums.
Lei bolets simbiotics[modificar | modificar la font]
Mai d'un bolet pòu s'associar d'un biais fòrça estrech ambé de racinas d'un aubre ò d'un autre vegetau superior per formar un organ mixt dich micorriza. Dins aqueu cas, lo bolet pòrta a son partenari de substàncias mineralas e reçaup de compausats carbonats. Aqueu fenomèn es fòrça frequent car aperaquí 95% dei plantas dotadas de raiç son capables de formar una tala relacion simbiotica. Ansin, plusors bolets son unicament trobats en dessota de certaneis aubres (rabassa/rore, oronge/euse...).
Lei bolets pòdon tanben s'associar ambé d'algas ò de cianobactèris per formar un organisme dich liquèn. Lei bolets fòrman generalament 90% de l'ensems e pòrtan a l'associacion lo supòrt, la proteccion, lei saus mineraus e la resèrva d'aiga. L'alga ò lo cianobactèri permet de realizar de reaccions de fotosintèsi. A l'ora d'ara, aperaquí 20 000 espècias de liquèn son estadas identificadas. Certanei son capables de se desvolopar dins d'endrechs a la vida fòrça ostils coma Antartida.
Lei bolets carnivòrs[modificar | modificar la font]
Fòrça rars ambé solament 140 espècias identificadas en 2017, lei bolets carnivòrs utilizan de lecas divèrs (filaments colants, feromònas sexualas per atraire sei presas...) per capturar de protistas, d'amebas ò de vèrmes. Aqueu mòde de nutricion es un complement d'un sistèma nutritiu pus classic qu'es generalament saprofit.
Diversitat dei mecanismes de reproduccion[modificar | modificar la font]
Lei mecanismes de reproduccion dei bolets presentan una diversitat fòrça importanta ambé de sistèmas asexuats e sexuats. Sa classificacion es d'alhors largament basada sus sei particularitats.
La reproduccion asexuada presenta tres tipes tipes de mecanismes principaus. Lo premier consistís en l'individualizacion d'una ifa, es a dire d'un filament dau bolet. Lo segond es fondat sus la formacion de conidies que son de menas de broturas naturalas similaras ais espòras. Enfin, lo tresen mejan major es basat sus la dispersion d'espòras dotats d'un ò de plusors flagèls.
Coma per leis autreis espècias sexuadas, la reproduccion sexuada necessita la fusion de doas cellulas especializadas. Aquò entraïna la formacion d'organs de pichona talha que son dichs ascs e basidis. Lo premier sembla a un sac contenent uech ascospòras e lo segond a un sòcle ambé quatre bisidiospòres. Cada espòra particulara pòu donar naissença a un micèli novèu. Se tròban dins un jaç fin, dich imèni, de l'organ de fructificacion dau bolet : lei lamellas ò lei tubes dau capèu, la superficia e leis alveòlas dei maurilhas, l'interior dei copas deis aurelhas de Judàs, l'exterior dei clavàrias...
Se certaneis espòras an de mejan de desplaçament coma de flagèls, la màger part de la dispersion es assegurada per de paramètres exteriors coma lo desplaçament d'insèctes venguts manjar una partida dau bolet, la preséncia de vent, de rajadas d'aiga... Un còp arribat dins un terren favorable, una espòra va donar naissença a una ifa que va se desvolopar per formar un micèli.
Classificacion[modificar | modificar la font]
I a encara ges de classificacion dei bolets que siegue objècte de consensus entre lei micològs. De mai, lei bolets son encara un rèine pauc estudiat dau vivent. D'efèct, en 2015, 100 000 espècias èran estadas identificadas sus un totau estimat entre 5 e 10 milions. Pasmens, de tendàncias existisson per destriar :
- lei bolets asexuats que fòrman un ensems fòrça eterogèn, mau conegut e probablament provisòri.
- lei micèlis de forma sifonada que son frequentas au sen dei bolets parasits. Son dichs sifomicèts.
- leis ascomicèts e leis basidiomicèts que gròpan lei dos ensems de bolets superiors.
Alimentacion umana e medecina[modificar | modificar la font]
Culhida e cultura[modificar | modificar la font]
L'utilizacion alimentària dei bolets sembla fòrça anciana qu'es atestada durant l'Antiquitat. En 2017, i avián 1 100 espècias comestiblas identificadas. Son d'aliments que sa valor nutritiva es febla (22 calorias per 100 g) amb una proporcion fòrça importanta d'aiga (aperaquí 92%) e de fibras. Son pereu una fònt de proteïnas, de vitamina B e d'oligoelements. Pasmens, en causa de la capacitat dei bolets de concentrar leis oligoelements dins sei teissuts, pòdon tanben de còps concentrar de compausats mineraus toxics.
La cultura de bolets regarda encara pauc d'espècias. La màger part dau mercat es dominat per Agaricus bisporus e per lei bolets asiaics coma Lentinula edodes. Pasmens, d'autreis espècias son cultivadas coma Pleurotus ostreatus, Agrocybe aegerita ò Auricularia auricula-judae. De recèrcas son en cors per desvolopar de culturas industrialas ò semi-industrialas de bolets de valor auta coma Tuber melanosporum ò Boletus edulis.
Proprietats medicalas[modificar | modificar la font]
L'usatge medicau dei bolets es fòrça ancian e data probablament de la Preïstòria. A l'ora d'ara, aperaquí 700 espècias fan partida dei farmacopèas tradicionalas qu'existisson dins lo mond. D'efèct, mai d'un bolet contèn de moleculas complèxas que pòdon aver d'aplicacions variadas. Per exemple, la penicillina es un antibiotic poderós eissits de bolets dau genre Penicillium que foguèt fòrça utilizat dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX.
Intoxicacion[modificar | modificar la font]
Leis intoxicacions entraïnadas per lei bolets son quasi unicament causadas per de bolets superiors contenent de toxinas. L'importància dei trèbols es variabla mai certanei bolets pòdon entraïnar d'intoxicacions mortalas. Varia de trèbols digestius simples a la mòrt. Aquò despend de la natura dei toxinas e de sa concentracion. Entre leis espècias pus perilhosas en Occitània, se fau nòtar lei tres amanitas mortalas (Amanita phalloides, Amanita verna e Amanita virosa), plusors espècias de cortinaris (Cortinarius orellanus, Cortinarius henrici...) ò encara la familha dei lepiotas pichonas (Lepiota helveola, Lepiota brunneoincarnata...).
En fòra dei bolets mortaus, existís d'espècias capablas d'engendrar de sindròmes ambé de trèbols violents dau sistèma digestiu ò dau sistèma nerviós. Per exemple, es lo cas d’amanita muscarina qu'es l'arquetipe dau bolet toxic. Enfin, lei bolets comestibles pòdon pereu entraïnar d'intoxicacions quand son venguts tròp vièlhs per la consumacion.
Dins lo cas d'una ingestion de bolets verinós, l'intoxicacion pòu èsser immediata ò necessitar un periòde d'incubacion variabla (generalament de quauqueis oras a quauquei jorns) segon lo tipe de bolet. Lei diferents sindròmes son classats segon la toxina responsabla e lei consequéncias sus l'organisme. Per defugir una intoxicacion, es necessari d'aprene d'identificar corrèctament lei bolets, especialament leis espècias perilhosas, e de jamai manjar un bolet que son identificacion es mau segura.
Malautiás fongicas[modificar | modificar la font]
Lei bolets pòdon tanben entraïnar de malautiás ambé seis espòras. D'efèct, coma son de particulas volatilas, son dispersadas per lo vent. Pòdon èsser a l'origina d'allergias e de patologias pus grèvas. Per exemple, leis espòras dei bolets dau tipe Aspergillus pòdon entraïnar l'aspergillòsi qu'es una infeccion grèva que tòca lei paumons. Dins un registre mens grèu, de bolets microscopic pòdon parasitar lo pèu ò lei mucosas.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Atlas des champignons, Romagnesi, ed. Dunod, París (3 tòmes). S'i trapa fòrça noms occitans de divers camparòls.
- Petit atlas des champignons, Romagnesi, ed. Bordas, 1970. Cap jos lo títol noms vulgaires : français tot un molon de noms en occitan.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ autras variantas: champairòus, camparòls, camparòlas, campanhòls (Carcin)/campanhòus (Prov.)/champanhòus/champinhòus (Lemosin), champanhons (Auvernhe), campanholets, bolets, botarèls/potarèls (Òlt, nòrd d'Òlt e Garona, Dordonha), botareus/potareus (aqueste darrièr per los cèps en particular) (Lemosin), botaròts (Avairon, Auvernhe), botairòls (Avairon), camba-gròs(ses) (sud del Cantau), cocomèlas, co(g)amèls, cocorlas (esp. los de capèl ovoïde o esferic, que en naissent son tancats en bola dins un vòlva o envelòpa, que forma despuèi un anèl a lor pè), cocorlons, codèrlas (generalament verenoses), coderlons o mossairons/mossarons/mosserons/mossaròus/mossalons (Roergue) o misharnons (aranés).
- ↑ T. Vaupotic, P. Veranic, P. Jenoe, A. Plemenitas, "Mitochondrial mediation of environmental osmolytes discrimination during osmoadaptation in the extremely halotolerant black yeast Hortaea werneckii", Fungal Genetics and Biology, 45 (6): 994–1007, junh de 2008.
- ↑ E. Dadachova, RA. Bryan, X. Huang, T. Moadel, AD. Schweitzer, P. Aisen, JD. Nosanchuk, A.Casadevall, "Ionizing radiation changes the electronic properties of melanin and enhances the growth of melanized fungi", PloSOne, 2 (5): e457, 2007
- ↑ T. Le Calvez, G. Burgaud, S. Mahé, G. Barbier, P. Vandenkoornhuyse, "Fungal diversity in deep-sea hydrothermal ecosystems", Applied and Environmental Microbiology, 75 (20): 6415–21, octòbre de 2009.


text:
Es grops d’interès, tanben coneishudi damb es nòms de grops de pression, lobbys o stakeholders, son constituïdi per persones fisiques o juridiques privades e organizacions sense personalitat juridica qu’amien a tèrme activitats, dirèctes o indirèctes, de participacion activa ena elaboracion e ena aplicacion des politiques publiques des administracions damb era tòca d’influïr ena orientacion d’aqueres politiques, en tot deféner un interès pròpri, de tresaus o generau.
En aguest espaci traparatz es Registre de grops d’interès de Catalonha.


text:
21/01/2018
Contraste sus sable fin, per Chantal Angoin
Les ateliers de langue occitane du Périgord regorgent de talents cachés, de débutants qui sont capables d'écrire des textes plaisants et de qualité. Rubrica en òc a sélectionné le texte « Contraste sus sable fin » de Chantal Angoin, de l'atelier de langue de Joan Ganhaire à Bourdeilles.
°°
Contraste sus sable fin
Sabe pas coma que 'la s'apela quela plaja, mas, çò que es segur, quo es que 'la es plan presabla. Quo es vrai. E enquera, zo fau saber que i a una plaja a quel endrech. I a nonmàs un pitit chamin, pas de que se garar, per i 'nar, e juste un sendareu estrech que trascona la duna, barrar a l'entrada per doas belas peiras per cas que ne'n i auriá que s'i aprueimariá de tròp prep emb lor veitura. Dins un recanton, un monitor de surf a installat una vielha caravana que l'i sirev de bureu, e de cabana per sarrar son materiau. Mas quò vau lo còp de i 'nar, a quela pita plaja. Dise pita, mas fin finala, i a pro plaça per tot lo monde. Per los que an daus dròlles, o bentot que saben pas nodar, fau far tot suau, que 'l'es pas survelhada.
Quante 'ribem en naut de la duna, se pòt descrubir una brava mar, d'un blue, coma jamai, e, desjà, se sentem bien. Daus parassòrs de totas las colors clafissen la plaja, e pas de "Club Mickey" que minge lo païsatge e que trundis de credadas de dròlles. L'escòla de surf pinca sos dos drapeus, ente devem pas 'nar, e demòra enquera pro plaça, n'autres ne'n avem totjorn trobat.
Daus banhaires de tots atges s'eissaian de prener las ersas emb lors planchons, "bodyboard, morey..." Daus pitits mai daus grands bastissen daus chasteus de sable, e daus braves ! faliá veire ! dau temps que d'autres s'escodenan au solelh, barbolicats de crema per se pas cramar. N'autres, eram un pauc en retrach, a l'acialat dau solelh, dejos un parassòr. Aprep nos ésser gansolhats un brave moment, que l'aiga era plan bona, eram 'quí a legir.
Quo era plan agradable. Lo bufe chaud dau vent fasiá anar e venir de las olors d'embrun, de crema solairitz a la vanilha, cocòt ... Lo bruch de las ersas que fasián rodelar los calhaus, que ne'n aviá, a-d-un endrech, e quò s'auvissiá plan, faliá auvir quò, acompanhava los joios esbats aigassiers . Un "chichi", "binhet", "beure fresche"... passatgier se veniá maiar sens per atertant treblar la quietuda de la plaja.
'Laidonc que eram a saborar queu plaser, aviam pas remarcat una tropelada de jòunes que trobavan quel endrech plan a lor mòda, ilhs tanben. Quo era los "bom...bom...bom"... de lor musica que nos avián surtit de nòstra fenha. Eran 'quí, dos tres metres dernier n'autres, rasis la duna. Eran ben una diesena. De part doas dròllas en malhòt de banh, los autres demoreren 'bilhats. Troberem un pauc curios, mas quò nos regardava pas. Mai que eran quauque pauc bruchents, nos faguerem una rason en dire que eran uros de se tornar trobar entre tots, e, 'laidonc, nos concentrerem sus nòstra legida e autres divertissenças de la plaja. Pena perduda !
Comprenguerem viste perqué quilhs goiats e goiatas eran a l'escart dau monde ! Quo es pas per res que avián chausit quela plaça ! Coneissián plan ben la plaja e son fenomène meteorologic. Que, d'avesat, a questa ora d'aiga montanta, lo vent veniá de la mar e anava se perdre dins las nautors de la duna. Mas, subran, queste aprep migjorn 'lai, un pitit vent folit los tragueret en nos far passar jos lo nas quauquas olors estranhas ! Nos poguerem pas empeichar de levar la testa. Ò ! de prumiera vuda ren de extraordinari : un paquet de "maussas Tagada", daus "chocò BN" tronavan au mitan. E puei, chascun bevilhava dins la quita caneta de meschenta biera en brotissar las lechotariás entre doas pipadas que tiravan d'una pipa de la mesma color que son olor e que se fasián passar de man en man. Pas geinats dau tot de las fumadas que lo vent ne'n fasiá aprofechar l'entorn, quilhs jòunes, quitament pas desborassonats, vogavan entre doas ersas, a laquala los meneriá sus lo bon ribatge.
Chantal Angoin, Biras, setembre 2017
01/10/2017
Tuar lo pòrc, 8esma partida e fin
Suite et fin de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
Dins l'aprep-miegjorn, ma mair adobava los anchauds emb sau e pebre e los laissava entau quauquas oras per que « tiressen de l'aiga » ;que tròp d'aiga auriá 'gut tendència a gastar la charn.
Mon pair descopava las lonjas de vianda de l'espatla e de la peitrena. Ma sòr e io, èram a l'òbra emb la machina de apchar per aprestar la charn per las saucissas e lo pastis negre. Se'n gardava tanben per far los pastis de fetge de canard, que ma mair sonhava per que fuguessen los melhors. Çò que demorava serviá per la pola grassa que farciriam lo diumenc. La sòr de ma mair era convidada e los cosins tanben a venir tastar los bodins e lo ròstit de còstas.
Mon pair, de queu temps, aviá dòstat la codena de las bendas de gras. Ma sòr e io nos botavam tanleu a esbocinar lo gras de l'eschina e dau ventre ; quò 'ribava tanben que fauguesse desgraissar los ròstits quante nòstre pòrc era mai gras que d'avesat.
La topinassa era sus lo fuòc emb dos litres d'aiga salada dins lo fons per fin que l'auva prenha mielhs la sau que si l'i era botada « a sec ». 'Viron las cinc oras, ma mair l'i botjava las prumieras bassinas de gras que ma sòr e io aviam copat.
Quò 'nava estre lo moment de sonhar lo bestiau e la volalha ; de queu temps, ma sòr e io contunhàvam de copinhar la graissa.
Queu trabalh 'chabat, totjorn ma sòr e io, començàvam de preparar las codenas en las rotlar e en las liar. Mas coma eran graissosas e lenas, ma sòr s'esmalissiá sovent en me reprochar de pas saubre las ligar. Daus uns còps, la laissava se despatolhar tota sola ; mas ma mair avigesse qu'era a ren far, quò durava gaire de temps ! Quò sec me damandava, en petonar, de l'ajudar per 'chabar de sonhar la denada.
A l'ora dau sopar, la taula era de mens en mens embarassada. La graissa fondiá tot suau, la prumiera tornada d'anchauds seriá 'chabada 'viron las nòu oras e la cuecha dau pastis negre dins lo marmiton 'ribava a sa fin.
Mon pair, aprep sopar, anava botar a la sau lo chambon, l'espatla, la ventrescha e lo lard gras.
Ma mair pensava desjà de far la bujada de tots los pelhons utilizats dempuei la debuta. Migrava de far sechar tota quela bujada que lo temps era a la plòia per tota la setmana d'aprep.
Lo dissabde aprep-miegjorn, ma mair cachetava los anchauds emb la graissa dins las topinas. Per las codenas e los grilhons, quò era per l'enser, quante tot seriá plan refregit.
Coma ma sòr, deviá començar de netiar tot çò qu'aviá servit pendent quelas tres jornadas d'einueg mas tanben de contentament de poder minjar, aisat, segon las ocasions e a l'imprevuda, quauques bons bocins de nòstre pòrc.
Sovenirs d'enfança de Bernat Bourgés, dau talhier de La Chapela d'Agonaguet, revirats en occitan per Marisa Lasjuilliarias, animatriça dau dich talhier / Març 2017
11/09/2017
Tuar lo pòrc, setiema partida
Suite de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
Avant que de se'n anar coijar, mon pair s'assegurava que lo chen e la chata fuguessen plan defòra e lor balhava daus biatilhons per los contentar. Se coijava pas avant de parar un uelh au « Ministre » que gromava dins la granja.
L'endoman matin, lo Gabí era 'qui a las nòu oras per destalhar, subretot que lo Chamolaud dau Tolon era totjorn a l'ora, e daus uns còps, quitament daborier per 'tiflar un-dos gobelets , dau bon « Ottelo » ; ne'n aviá l'abituda que quò fasiá mai de dietz ans que nos preniá un quart dau « Mini », un quart de darrier per aver lo chambon.
'Viron miegjorn, tot era descopat. Los chambons, las espatlas, los jarrets, las còstas, las ventrechas, lo gras d'eschina, lo gras de ventre e las bassas còstas per lo salat ; ma mair damandava a Gabí de li talhar los bocins onte i aviá de las òssas que sa seja per la vianda anava si talament mielhs que la nòstra e lo Gabí era fier d'aver daus bons ustilhs.
Lo Chamolaud era 'ribat a l'ora e lo quart de pòrc plejat dins un linçòu era pesat coma mon pair sus la bascula ; lo Chamolaud batalhava jamai dau pretz, que era totjorn subresatisfach de la qualitat de nòstre « Mini » e la qualitat a pas de pretz, çò disiá. Aprep que lo quartier fuguet paiat e charjat dins lo còfre de la « 203 », lo Chamolaud tiflava un veire d' « Otello » per la rota. Ma mair li aviá preparat lo tròc de bodin que li reveniá e mesma un pauc mai per lo mercejar de venir chas nos dempuei tant de temps. Subretot li recomandava de portar atencion en tirar lo bodin dau panier que, enquera fresche, demorava plan teune.
Mon pair e ma sòr avián desgajat los bodins de la taula e quilhs-quí començavan de sechar alinhats sus una lonjor de còdra que la peu ne'n era estada rasclada. D'una lonjor de dos metres e gròssa coma una botelha, la bara era pausada sus l'eschina de doas chadieras.
Ma mair aviá gardat de l'aiga de cuecha de las gògas per far cueire la testa e las codenas saladas. E tanben lo fons per far lo bolhon de bodin -lo gimborat- que serviá per trempar la sopa que l'i demoravan totjorn daus biatilhons.
Gabí ne'n aviá pus per bien de temps e podriam passar a taula 'viron una ora. Lo filet era cosinat fresche, entau demorava mofle.( de segre)
05/09/2017
Tuar lo pòrc, sieisiema partida
Suite de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
D'un còp d' apchador tan exact coma son còp d'uelh era juste, lo Gabí aviá partit la testa e dostat las dents de las maissas.
Mon pair atisava lo fuòc jos la granda marmita onte l'aiga per far cueire la charn daus bodins començava de prener lo bulir.
Aprep aver 'chabat d'uflar la petairòla, estachat lo bocin de canòla e l'aver botada a sechar, pendolhada a-d'un chabron dau chabanon, io rentrava dau boesc per lo fuòc que ne'n i aviá mestier de tres o quatre lenhas en mesma temps per aver de l'aiga chauda a portada de man per 'chabar de far cueire lo disnar. Quauques còps, me 'massava una bufada, quante aviá pas botat lo boesc onte faliá e que quò geinava.
Los budeus bonhavan dins de l'aiga e dau vinagre ; faliá que lo mai important siá fach avant que de passar a taula e quò era quasiment passat una ora.
L'avant velha, ma mair aviá preparat lo bolhon per trempar la sopa, un bolhon de mongetas « lingots blancs », onte aviá bulinat una carcassa de rit qu'aviam començat de tuar un jorn avant « lo Ministre».
Lo Gabí ne'n preniá dos còps e de son dire, era tant bona la sopa de la Noemiá ; segon mon pair, quò era subretot de far chabròu que l'agradava. Fau dire que quante tuavam, mon pair conhava lo robinet au barricon de vin de quilhs bons « ottelos » qu'aviam vendenhats a part, especialament per quela enchaison.
Dins l'aprepmiejjorn, quò era un pauc mai tranquille, nos destaulavam 'viron las tres oras. Per las femnas, i aviá totjorn dau trabalh a la maison e faliá preparar las besunhas per lo l'endoman.
Lo Gabí se'n tornava chas eu per sonhar las bèstias un pauc mai dabora ; aprep, un còp de mai, vendriá balhar la man a chas nos per embodinar e coma quò era dich, demorariá per sopar coma nosautres.
Au moment d'embodinar, lo monde eran pauc que pro rassegurats, migravan que la charn siá pas pro cuecha, que los budeus sián pas solides. Daus uns còps, quò 'ribava qu'aprep aver embodinat « un runle » de quasi 60-70 centimetres, lo budeu s'espetava e la bona besonha tornava tombar dins la bassina onte los bodins desjà olhats e estachats eran bien envertolhats. Ma mair zo 'massava frau que brau mas tot era embarbolicat.
Dau temps que ma sòr eissujava, lo Gabí e mon pair se se bevián una chopina d' « ottelos ». Dins la cosina, quò fasiá chaud e faliá far 'tencion que lo chen, e quitament la chata, anessen pas lerpolhar lo « Mini » que fregissiá dins la granja, en esperar que lo Gabí venha per lo copar l'endoman avant las dietz oras.
Emb tot aquò, passavam a taula 'viron las nòu oras passadas, mas las gògas eran sus lo fuòc ; mon pair e ma mair eran segurs de pas se'n anar coijar avant mianuech, lo temps que las gògas prenhan lo bulh, que cuesan doas oras de temps, qu'àian lo temps de fregir un moment avant que de las tirar dau bolhon, que las botessen a eissurir sus la taula cruberta d'un brave bocin de linçòu, que las enrudelessen bravament per, fin finala, las crubir emb d-un petaçon.
(de segre)
03/09/2017
Tuar lo pòrc, cinquiesma partida
Suite de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
Ma sòr es demorada dins la cosina per preparar los prumiers gròs bocins que deven cueire un brave moment.
Julià 'rieba emb sas quatre finas 'gulhas de brochar las chauças e ma mair la junh per començar de lavar la budalha, emb precaucion. Que los budeus, los fau nimai espetar nimai traucar ! Io, boide l'aiga dedins, puei son desvirats entre doas 'gulhas de brochar en tirar tot suau, son desgraissats e aprep, deve bufar dedins per verificar que sián pas espetats o traucats. Fin finala, son copats a la bona lonjor. Ma mair ditz a mon pair que endueinan, faudrá pus donar tant d'òrdi pas molinat, que, daus uns còps, los gruns entiers pòden traucar los budeus que sierven per far las gògas.
Las polas ne'n laissan penas mijas que quauques còps demòra un pauc de bigaroelh dins l'estomac. Se'n foten plan de trapar de l'aiga chauda sus la cresta, per elas tanben quò es la festa. Los chens sinòtan de pertot, ren se perd, quitament lo mai sale.
Lo Gabí m'a balhat la petairòla, quò es io que deve la boidar, la netiar e l'uflar sens la far petar en bufar dedins. Fau que degun m'ajude. Segur que l'i 'riebe pas dau prumier còp, nimai dau segond e lo monde risen de me veire far ; quò es subretot que l'embot sent a la pissa e i a mestier de bien l'embocar si un vòu que quò ufle. Quò es a rigolar! Quò fai gorgetar mas aquò, quò es la baptejada.
Se vai cosinar e se vai sarrar
Dau temps que ma mair e ma sòr presparavan lo disnar emb un brave bocin de fetge negre e de fetge blanc adobats emb d-una sauça de vin plan assaborada, cuecha a pitits sauts , lo Gabí aviá copat la testa dau « Mini »e l'aviá netiada en dòstar las dents e los uelhs. Sus los volers de ma mair, talhava una jauta per los bodins, una autra per la hure, per las endolhas e per lo fromatge de gorret ; las aurelhas eran per las gògas per que sián plan « ferradas », lo nas per la hure e las cervelas eran viradas de costat en guisa de leschotariá avant que de sopar. ( de segre)


text:
Batalha de Camerone
La batalha de Camerone se debanèt lo 30 d'abriu de 1863 dins lo relarg dau vilatge mexican de Camarón de Tejeda. Opausèt un pichon grop de 65 soudats francés de la Legion Estrangiera a una armada mexicana que seis efectius èran estimats entre dos e tres mil òmes. Blocats dins una granja, lei legionaris opausèron una resisténcia acarnada ais assauts mexicans durant sept oras fins a l'abenament de sei municions. A la fin de la batalha, lei pèrdas mexicanas agantèron 90 tuats e 300 bleçats còntra 40 legionaris tuats e 17 bleçats. Lei subrevivents francés obtenguèron de condicions de rediccion relativament favorablas e la batalha venguèt un element major de l'identitat de la Legion Estrangiera. Lo 30 d'abriu es totjorn celebrat cada annada per leis unitats de la Legion Estrangiera.


text:
Era U.E. Bossòst comencèc eth partit fòrça ben ; atau ena minuta 2, Pèir aprofitaue un pase de Moha entà marcar eth 1-0. Ena minuta 15 clar penalty a Moha que Felipe transformaue entà marcar eth 2-0. Auèrem bèra oportunitat mès, sustot un xut de Jorge de luenh que passèc a prop deth garròt. Eth Ramonville s’apropèc ath finau dera prumèra mietat tamb xuts de luenh. Ena dusaua mietat, mantenguèrem molt ben eth resultat en prumèr quart d’ora ; mès auèrem 2 minutes dolentes en qu’ eth Ramonville mos empataue era eliminatòria a 2. Er equip passèc aguesti moments dificils en tot luitar ath màxim. Lèu ath finau deth partit Adrian R. tot solet dauant deth portèr auèc era oportunitat entà decidir era eliminatòria, mès es sòns dus xuts non trobèrem eth gol. Ena prolongacion, nosati èrem fòrça milhor qu’eri ; Pèir auèc ua bona ocasion entà marcar. Ath finau era “loteria” des penaltys mos dèc era classificacion. En resum, classificacion dera Copa de Midi dauant un equip de categoria superior. Fòrça bon partit disputat pes dus equips e molt d’ambient ena grada.
Eth pròplèu partit tornam a jogar partit de Campionat de Liga. Jogam en Estancarbon contra eth Landorthe eth dissabte 8 de noveme tàs 20 :00.
Huelha deth partit:
U.E. Bossòst 2 – U.S. Ramonville 2
Penaltys: U.E. Bossòst 4 – U.S. Ramonville 3
U.E. BOSSÒST: Carrasco, Marc (Borja 70’), Chapo (18’ J. Carlos), Viló, Felipe, Jorge, Adrian H., Moha, Filloy (Alex 60’), Adrian R. e Pèir.
Tarjeta auriòla: Jorge (26’), J. Carlos (67’)
Trainer: Jordi
U.S. Ramonville : Papa, Dessaues, Delmas, Duval, Verlet, Diouf, Nux, Thiam, Jean Charles, Saiah, Labourdette. Remplaçants : Le Meur, Milius, Nguyen.
Trainer : Pancali Jacques e Ruiz Michel.
Tarjeta auriòla : Diouf (24’), Dessaues (81’), Nguyen (102’).
Arbitre : Desprat Serge.
Linier1 : Duprat Philippe.
Linier 2 : Moulie Robert.
Gols: 1-0 Pèir (2’), 2-0 Felipe (15’ penalty), 2-1 Saiah (70’), Saiah (72’).


text:
Fors et Costumas de Bearn, edicion establida per Joan Eygun, tèxt original de 1552 (Letra d'òc, 2010, 29 èuros, 320 paginas).
Presentacion de l'editor – En 1551-1552, los fòrs antics de Bearn qu'estón reformats peu Senhor soviran de Bearn, Enric II, e los Estats de Bearn tà melhorar e modernizar lo foncionament de l'Estat e de la Justícia. Vertadèr monument istoric e testimoniatge simbolic de las libertats bearnesas, los Fors et costumas de Bearn publicats a Pau en 1552 que son tanben lo prumèr libe imprimit en occitan gascon.
Dens l'espaci occitan, lo Bearn qu'avè de hèit podut guardar l'usatge oficiau de la lenga deu pòple mentre tots los autes parçans d'Òc èran passats au francés, lenga deu rei de França.
Los Fors et costumas de Bearn qu'amuishan donc quin èra enqüèra possible de pensar e d'emplegar la lenga d'òc en tota normalitat e dignitat. Un libe qui demora de compte har dens l'istòria lingüistica occitana.
Lo tèxt originau de 1552 qu'ei balhat in extenso, en tot arrrespectar estrictament las grafias originaus de 1552, dab ua revirada francesa cap e cap. Ua presentacion e ua analisi lingüistica que davantejan lo tèxt deus fòrs.


text:
1589
Aquesta pagina concernís l'an 1589 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd, de negociacions ambé leis Otomans permetèron de signar un tractat de patz. Massaua demorèt en fòra d'Etiopia mai son accès èra largament autorizat ai marchands etiopians permetent de rompre l'isolament dau país.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Engenhariá[modificar | modificar la font]
Invencion d'una maquina de tricotar per lo prèire e engenhaire anglés William Lee (vèrs 1550 - 1614).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Calibeurdaine qu’ei ua associacion de danças fòlc, basadas a Guyancourt en Île-de-France qui a per tòca de promòver la dança tradicionau de tots los país. Qu’organiza lo 20 de genèr de 14 h 30 enlà, un estagi de danças deu sud-oèst (rondèus, 7 sauts, etc.) e de danças en cople (escotisha impara, polcà, etc.). Que serà animat per Lucien Dauzet, membre de l’associacion Danse Qui Vive. La participacion au cors qu’ei a 5 euros.
Inf. : Estagi de 14 h 30 dinc a 18 h 30
Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e
Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr


text:
Eth CSD (Consejo Superior de Deportes) a concedit ua subvencion de 29.952,20 € entàs activitats esportiues que desvolòpe eth CETEI (Centre de Tecnificacion d’Espòrts d’Iuèrn) Val d’Aran.
Era subvencion s’autrege enes diferentes modalitats esportiues:
Esquí Aupin Adaptat, Esquí de Hons Adaptat e Snowboard Adaptat (Persones damb Paralisi Cerebrau e Discapacitat Fisica): 12.458,87 €.
Esquí Aupin Adaptat, Esquí de Hons Adaptat e Snowboard Adaptat (Persones damb Paralisi Cerebrau e Discapacitat Fisica): 8.147,92 €.
Espòrts d’Iuèrn (Esquí Aupin): 9.345,41 €.
Eth vicesindic d’Aran e conselhèr d’espòrts, Luís Carlos Medina, a manifestat qu’aguesta ei ua gran notícia tas esportistes dera Val d’Aran que da responsa as esfòrci que hè eth Conselh Generau d’Aran, donques atau se recupère eth finançament des programes de Tecnificacion e Pre-Tecnificacion deth CETEI Val d’Aran, e represente un nau impuls entà qu’es esportistes aranesi poguen nodrir es prumères equipes des diferentes modalitats esportiues e arribar a concórrer, coma en d’auti viatges, en uns Jòcs Olimpics e Paralímpics d’iuèrn.
Hònt: C.G.A.


text:
Cernex
Cernex en arpitan (Cernex en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cernex A situat a 6 quilomètres al nòrd-oèst de Cruseilles. Los nombroses caserius #que la constituisson s'escampilhan suls tucs dels dos vessants del Nant disturbi.
Cernex est situé à 6 kilomètres au nord-ouest de Cruseilles. Les nombreux hameaux qui la constituent se dispersent sur les collines des deux versants du Nant trouble.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo masatge caseriu de Verlioz possedís traces de preséncia romaine.
La primièra mencion de Cernex data de 1208 en un acte de donation de Amédée Posey a la glèisa de Genève.
La seigneurerie de Cernex aperten dempuèi lo començament del Mejan Age a la familha de Lucinge. En 1478, los Mandalla, nòus proprietaris del castèl, venon los senhors de la Crotz e de Cernex. Als alentours de 1646 se erigeix la glèisa consagrada a sant Martin.
Cap a 1643, la seigneurerie de Cernex passa a las mans del prince Thomas de Savoie-Carignan, de contunh a la familha génoise de la Còsta, #que vendràn la Còsta-de-Beauregard. A la XVIIIena s., Lo castèl aperten a Joseph Alexis Barthélémy Còsta-de-Beauregard.
Archiu istoric de la municipalitat en linha nòstra_municipalitat/D-Cernex_la siá_istòria/Pagina_Cernex_la siá_istòria.htm Veire l'archiu
Le hameau de Verlioz possède des traces de présence romaine.
La première mention de Cernex date de 1208 dans un acte de donation d'Amédée Posey à l'église de Genève.
La seigneurerie de Cernex appartient dès le début du Moyen Age à la famille de Lucinge. En 1478, les Mandalla, nouveaux propriétaires du château, deviennent les seigneurs de la Croix et de Cernex. Aux alentours de 1646 on érige l'église consacrée à saint Martin.
Vers 1643, la seigneurerie de Cernex passe aux mains du prince Thomas de Savoie-Carignan, puis à la famille génoise des Costa, qui deviendront les Costa-de-Beauregard. Au XVIIIè s., le château appartient à Joseph Alexis Barthélémy Costa-de-Beauregard.
Archives historiques de la commune en ligne Voir les archives
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Monchy-le-Preux
Monchy-le-Preux es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Monchy Lo Preux constituissiá una posicion estrategica importanta près de Arras en lo moment de la guèrra 14-18. Qualques combats sagnants s'i #desenrotllar. Es a partir del vilatge que los Alemands #bombardar Arras e #destruir lo beffroi. Malgrat aiçò es sul territòri de Monchy #que se pòt veire la longitud de la RD939 una hita en marcant lo limit de l'avançada de l'armada alemanda pendent la Primièra Guèrra mondiala.
Un cementèri militar britanic s'elèva a proximitat.
Monchy le Preux constituait une position stratégique importante près d'Arras lors de la guerre 14-18. Des combats sanglants s'y déroulèrent. C'est à partir du village que les Allemands bombardèrent Arras et détruisirent le beffroi. Cependant c'est sur le territoire de Monchy que l'on peut voir le long de la RD939 une borne marquant la limite de l'avancée de l'armée allemande pendant la Première Guerre mondiale.
Un cimetière militaire britannique s'élève à proximité.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
samedi, 30 mai 2009
Taula redonda dins l'Aude, a Limós
La deuxième de ces tables rondes devrait se tenir à Limoux le 19 juin 2009, en fin d’après-midi. Le thème retenu est : « La culture méridionale au XIIIe siècle ».
Sylvie Caucanas,
Directeur des Archives
départementales de l'Aude
15:00 Publié dans Débat/Forum | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : catares, cathares, massacres, frança, limós, limoux, aude | Facebook
espectacle a Laure Menerbés, salle des fêtes
10:00 Publié dans Bons plans | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : debat, eleccions, euròpa, 30 mai, laure menerbés | Facebook
vendredi, 29 mai 2009
Publicacions occitanas valirizada per Mesclum, La Marseillaise
14:00 Publié dans Débat/Forum | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : mesclum, la marseillaise, publicacion, occitània, provença | Facebook
documentacion pel debat de doman, 30 de mai País Nòstre convida a un debat sobre l'Union Europèa
07:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : debat, eleccions, euròpa, 30 mai, laure menerbés | Facebook
jeudi, 28 mai 2009
Élections Européenne, le débat de Laure Minervois : 30 mai 14h
14:00 Publié dans Débat/Forum | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : debat, eleccions, euròpa, 30 mai, laure menerbés | Facebook
"caminem per Òc" al mont Ventor, Provença
08:00 Publié dans Bons plans | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : caminem per Òc, mont ventor, provença, occitània, manifestacion | Facebook
mercredi, 27 mai 2009
Stigmann explica lo plurilingüisme a partir de l'occitan
19:00 Publié dans Associations | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : occitan, ensenhament, metòde, eurocom | Facebook
País Nòstre dins la premsa Midi Libre e l'Indépendant lo 260509
14:30 Publié dans Associations | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : debat, eleccions, euròpa, 30 mai, laure menerbés | Facebook
Lo calcul de l'efèit Obama sobre las lista
País Nòstre mesurarà pas l'efèit Obama, sobre las candidaturas de las eleccions europèas, mas prepausa un debat per saber l'efèit occitan (pauc impòrta la color de l'efèit occitan en Occitània pel Parlament Europèu), l'efèit occitan sobre las candidaturas : Es que son pron occitanas per anar a Estrasborg ?
Es clar que la color de la lenga parlada (occitan o pas) serà pas tanpauc lo nivèl de mesura del movement occitan País Nòstre. Mas al debat del 30 de mai, l'emplec de la lenga occitana serà pas interdich coma dins lo Parlament Francés o dins lo Parlament Europèu. Non, quand País Nòstre organiza la lenga occitana es en país de LIBERTAT, lo nòstre, car pensar Occitània es lo tèma de l'associacion de ciutadans e ciutadanas de Lengadòc.
Avem donc las nòstras questions jà distribuadas als candidats (4 òmes e 3 femnas - avem pas poscut donar lo balança ideal, car avem 7 candidats presents), candidats presentats dissabte 30 de mai a Laure Menerbés, a 14:00 precisa.
Pel moment, sabem que lo NPA vòl pas participar al debat.
Donc podrem pas mesurar l'efèit Obama, mas aquí podètz notar que nos interessa lo comunicat del CRAN sul subjecte :
30 de mai de 2009
Laure-Menebés, 14h
GRAND DEBAT
per las eleccions europèas
País Nòstre, organizacion ciutadana, prepausa un encontre ambe los candidats e las candidatas per las eleccions europèas. Las convidacions son bèlas.
Reservatz
lo 30 de mai '09
Serà lo moment per totes los ciutadans, totas las ciutadanas, de pausar las questions, questions que seràn pas un engatjament partesan, liure de far foncionar lo debat democratic. País Nòstre ne serà l'instrument. Lo debat serà enregistrat e difusat sul blòg de País Nòstre.
Seràn presents, en vrac : UMP-NC, MoDem, Debout la République, Front de Gauche, PS, EuropeÉcologie, Libertas-CPNT. Lo NPA vòl pas venir.
Lo debat serà enregistrat per Ràdio Occitània e per YouTube.
----
17:00h País Nòstre farà son assemblèa generala.
18:30h PN prepausa una paëlla, aquela d'Antònio, amb los vins del Menerbés coma acompanhament seriós, coma lo debat.
La prepausicion valorizada es de 7 € - Reservacions sms o fòne : 06 72 55 04 36 , mercés o per corrièl a paisnostre@occitania.org.
21:00h País Nòstre prepausa una serada culturala ambe una peça de teatre bilingüe (franco-occitana) «Roues-Libres, entre 2 mers et 3 montagnes» per la companhiá Le Chariot et la loue (aula de las fèstas de Laure-Menerbés, 8 € l'entrada- dròlles 4 €).
10:00 Publié dans Débat/Forum | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : debat, eleccions, euròpa, 30 mai, laure menerbés | Facebook
Pausatz las vòstras questions sobre l'Union Europèa !
Per las eleccions europèas País Nòstre vos convida a un debat public.
04:00 Publié dans Débat/Forum | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : debat, eleccions, euròpa, 30 mai, laure menerbés | Facebook


text:
56-Plumalhon
21 mai 2004 05:39 0 messages
p.2 : puzzle
p.3 : Jep e Fidel : lo drac
p.4 : l’aiga, un ben de tots
p.5 : jòcs
p.6 : a la conquista de l’espaci
p.10 : rata-penada
p.12 : los camparòus
p.14 : prenoms
p.15 : jòcs
p.16 : lo guarda-arriu
p.18 : la mainadeta de la hont
p.23 : flan de castanha
p.24 : LAPLUMA
puzzle
astronautas
BD Jep e Fidel : lo drac
- Lo drac de TV
l’aiga, un ben de tots
Que’n cau har cas, am pas le dret de la desperdiciar
Organisacion Mondiau de la Santat
questionari : resèrva d’aiga doça, l’aiga correnta, percentatge en lo nòste còs, la planèta blava, aiga minerala, aiga bevedera
jòcs
mots mesclats : astronauta, atmosfèra, cèu, espaci, estela, fusada, galaxia, interplanetari, lunar, planeta, tèrra, univèrs, viatge
las 7 diferéncias
a la conquista de l’espaci
engibnas per quitar l’atmosfèra (jaça fina de gas) : Von Braun e las fusadas V2, missiles nuclears
1957 : Spotnik
1961 : Gagarine
1969 : Neil Amstrong
missions abitadas, naveta espaciau
NASA : objectiu Marts
La rata-penada
lo rinolòfe o soritz-cauva : mamifèr nueitau, utile, protegit, signe d’un bon equilibri ecologic
alimentacion : insèctes volaires
envejan ultra-sons, dont perceben lo reclam dab las aurelhas
dits longs per desplegar las alas
ivèrna de novème a març, drom lo cap a baish
los camparòus
de tot escantilh
los comestibles : lo cèth de Bordèu (boletus edulis) e la lecassina iranjada (cantharellus cibarius)
los toxics o mortaus : lo cèp hòu o arraujós (boletus satanas), l’amanita falloïda e l’amanita escanamoscas dab son capèth roge pigalhat de blanc
règlas de seguir
noms petits regionaus
bascos : Peio, Kaïet, Antton, Joana, Arantxa, Laida
bretons : Ninog, Yann, Maina, Tugdwal, Maiwenn, Gweltaz
còrses : Petru, Orsu, Lia, Stella, Ghjuvanna, Severiu
occitans : Sanz, Aileric, Savin, Gençana, Aicelina, Isaura
jòcs
religapunts : esctraterrèstres
laberint : cosmonauta e husada
lo guardarriu
vola com un eslambrec, com una sageta
pescaire : s’abboreish dens l’aiga com un cailhau
nit en un horat suu cantèr de l’arriu
la mainadeta de la hont
lo hantaume de Marc’harid
cosina
flan de castanha
BD la vop : LAPLUMA
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
Persentat sus lu darnier de cuberta coma :
Lu libre-enquesta sus la perda de vitalitat de las vilas francesas.
De las veirinas voidas e sornas, de las façadas ‘vuglas, daus rideus metaliques baissats. Calais, Agen, Landerneau, Avinhon, Luneville… la crisa vilauda mascha las prefecturas e las sos-prefecturas, las minja dau dedins. Las boticas ‘bandonadas son nonmàs un indici d’una causa pus prionda : la populacion demora egala, los lotjaments son vides, lu niveu de vita davala. Adonc, de que que n’i a ?
L’ataca crana de la granda distribucion, dins los barris, tua los comercis dau centre e daus cantons vielhs, e cua los emplecs pròpches.
E per delai, lu biais de viure es liat au biais d’anar e venir.
Pertot, la veitura personala demora considerada coma una obligacion, un degut.
Mas, perque ‘la pren beucòp d’espaci e mena bruch coma polucion, la motorisacion pren ‘na part granda dins l’estofament de la ciutat. Coma pòt far la França per sauvar la vila ?
P’un remedí miraudiós, nonmàs ‘na seguida de pitits pas, de biais de far tornats endever lu mens vau mielhs.
Un bon libre, tant iò dire còp-sec, que vau mai la pena d’estre legit que lu d’avant (>lm).
Lu tipe anet un pauc pertot dins lu país, mesma ne’n Occitania perque qu’es un Peiregòrd, eu visitet lu país per veire que un pauc pertot, los centre-vilas « modernes » se semblan qua’iment tots, en defòra de quauques detalhs coma la color daus claus per traucar per eisemple. De segur, i a totjorn l’architectura que fai que sabetz, emb un minimun de cultura, se v’autres vos trobetz en Bretanha, en Provença, en Alsaça o b’etot en Lemosin, mas autradament fau pas comptar sus las franchisas comercialas per vos rensenhar e d’enquera mens ne’n vos pradelan dins los barris, que mai d’una vetz « lu chaucha-velha pavilhonari »* passet per aquí per lu meschaënt e lu fòrt meschaënt.
Las visitas fan la lumira sus las causas, pas totjorn las mesma. Aquí, lu desert vilaud ‘vancet de bana coma la bastida dau subremerchat, alaï perque dubrisseten dins la capitala regionala tal o tau espaci comerciau. Mai d’una vetz, son las politicas localas que son de montrar dau det, quauquas vetz presas per l’interest generau, que la resulta fuguet pas la esperada, mai d’un còp per aprofeichar a daus grands interests perticuliars.
Sens obludar que la politica de la vila de la França, coma la de la Belgica francofòna esbolhet tot un reseu dins los centres que non pas dins d’autres país d’Euròpa :
62% de la chifra d’afar se fai dins los barris en França, 25 dins lu centre e 13 dins los cantons, contre 33, 33, 33 en Alemanha.
- Lu libre fuguet cronicat sus Jornalet « Cossí França a tuat sas vilas ? »(>òc) vau pas ne’n far mai.
- Olivier RAZEMON « Comment la France a tué ses villes ». Publiat chas : Rue de l’échiquier.
- Lu ciberquasernet dau Razemon (>fr).
- E podetz ‘nar fusinar sus lu joèb dau Jacme (>òc) (mesfiatz v’autres, la paja se charja pas aisament perque i a beucòp de filmes e de sons) que mai d’una vetz eu parla d’aquela politica « urbana ».
- Tot saber dau coma quò se passa alhors « Roda liura » (>fr-en-ne).
- ‘N’analisa desempuei lu centre d’Albi (>fr).
-
Raubat sus lu casern dau Razemon : Une suggestion, effectuer un voyage à vélo aux Pays-Bas camescope en main pour filmer à quoi ressemblent les petites villes des Pays-Bas, afin de montrer à vos élus que ces infrastructures ne sont pas juste réservées aux grandes villes avec de gros budgets. Et que ça profite notamment aux commerces de centre-villes, très vivants, contrairement à la France.
Le site incontournable (en anglais): https://bicycledutch.wordpress.com/
Aquí es Besièrs
Vòle tornar quau-que-siàia sus dos punts que me manheten un pauc.
Lu prumier es la mencion dau « Aquí es Besièrs », beleu lu sòu bocin d’una linga autra que lu francès, en defòra de la poësia dins los chafres daus subremerchats.
De segur, qu’es pas quò que Razemon ditz, mas, aquò pòt/vai estre compres per mai d’un legidor e lectritz dins ‘na logica dins l’estila « linga regionala + politica locala = faissisme ». D’autant mai que lu jornaliste es pas lu darnier de criticar los jacobinismes « regionaus », a rason, mas torne iò dire, la presença d’una linga regionala sens las erplicacions que van avecque, pòt estre interpretada, a mau.
Lu second punt, 3 linhas dins la conclusion, es aquela istòria, quitament ‘na mitologia, que los gais serián malaürós dins las campanhas : « Les minorités ethniques, religieuses ou sexuelles l’ont bien compris. Dans un territoire dense, on se sent moins isolé, moins unique, moins visible qu’à la campagne ».
Me songe seriosadament que ‘quela acertada ven daus USÀ, coma lu fach que « los gais an 20 % de poder achaptador de mai que los autres ». Sei pas americanofòbe, luenh d’aquí, mas çò qu’es, o eriá, verai dins un país, l’es pas per ‘n’autre, mesma per una minoritat. Emai faguesse prener de las vetz las chifras coma un punt de despart per se’n surtir.
Dise pas que la vita daus gais « dins la campanha » es ‘na permenada lu long d’una arocana, seriá ben mau plaçat per far la leiçon, mas, per aver vecut « a la campanha » (mai ‘na veitura), a St Junian coma a la Sostrana, ente encontri dau monde aürós tant coma aquí « dins la Bauça prigonda », dins daus eimatges desparriers que la vita papieron-glaçada venduda per « París-lu-Marais » de segur.
Per ne’n ‘chabar sus ‘queu subgier, me songe que la legida dau Perigòrd Chapduelh « J’ai refermé mon couteau » (>lm) poriá far la clarda sus l’afar.
- es lu titre d’un fòrt bon libre (>fr) per comprener coma ne’n sem ‘ribat aquí.


text:
Maltòsa
La maltòsa es un disacarid format de doas glucòsas jonhudas per un ligam glucosidic produsit entre l'oxigèn del primièr carbòni anomeric (provenent de -OH) d'una glucòsa e l'oxigèn apartenent al quatren carbòni de l'autra. Per aiçò aqueste compausat se sona tanben alfa glucopiranosil(1-4)alfa glucopiranòsa. En se produsint, la dicha union se libèra una molecula d'aiga e las doas glucòsas demòran jonhudas mejançant un oxigèn monocarbonilic qu'agís coma pont. La maltòsa presenta son estructura lo OH emiacetalic per çò qu'es un sucre reductor, dona la reaccion de Maillard e la reaccion de Benedict. Se pòt obténer per l'idrolisi de l'amidon e del glicogèn. Sa formula es C12H22O11.


text:
Eth pòrtavotz deth Síndic d’Aran a crotzat ua barrèra que le desacredite pregonament coma cargue de confidança deth Govèrn d’Aran.
Sense cap donada objectiva, coma ei abituau en eth, eth senhor Joan Ramon Colomines a cargat en ua publicacion aranesa contra Paco Boya, a afirmat qu’Unitat d’Aran « a pòur ara libertat d’expression » e que vò « controtla’c tot e rebenta’c » (sic) e, coma nauetat, centre eth sòn blanc contra Juan Antonio Serrano, de qui assegure qu’ei en politica entà tornar favors economics a Boya e ar alcalde Joan Riu.
Èm dauant d’un hèt fòrça grèu que ben merite era mès energica reprovacion publica, perqué cerque hèr mau ara onorabilitat d’ues persones que legitimament vòlen governar e perqué ataque de raïtz es fondaments d’ua politica hèta des deth respècte ar adversari e que vò húger dera mentida e era desqualificacion.
Des deth prumèr moment, eth cap de Comunicacion a estat un òme polemic, qu’actue mès coma cap de campanha de CDA e que sonque sap comunicar òdi e insídies entà crispar era politica aranesa.
Çò de mès grèu ei qu’eth prumèr responsable dera maxima institucion mantengue en sòn lòc a qui sonque sage d’erosionar coma sigue ara alternativa de govèrn. ¿O ei que, a manca de projècte e d’idies, CDA a optat per insult e era unica conviccion de conservar eth podèr?
Ei de besonh que Carlos Barrera prenegue consciéncia de que personatges coma Colomines, negadi ath jòc límpio, non pòden auer lòc n’en Govèrn d’Aran n’ena politica aranesa. Colomines harie ben de tornar ar activisme occitaniste e culturau. Harie un melhor servici. Sens dubte.
E semble clar qu’Unitat d’Aran sonque pòt optar per assomir era maxima qu’expressèc er aute dia eth president deth Govèrn espanhòu: « A cada insult responeram damb ua propòsta, a cada desqualificacion damb ua idia ».
Eth cas Colomines ei un precedent deth quau mos auem de sauvar toti e especiaument enquiàs eleccions deth 27 de mai, perqué non son manères. Atau non, senhor Barrera. Atau non!


text:
Declaracion d'Independéncia de Catalonha
La Declaracion d'Independéncia de Catalonha es un tèxt politic que declara la constitucion de la Republica Catalana, coma Estat independent e sobeiran, de drech, democratic e social. La declaracion dispausa tanben l'intrada en vigor de la Lei de transicion juridica e constitutiva de la Republica e l'inici del procès constituent, democratic, de basa ciutadana, transversala, participatiu e en ligant. Lo document foguèt signat per la majoritat independentista del Parlament de Catalonha lo 10 d'octòbre de 2017, après que lo «Òc» a l'independéncia ganhèsse en lo Referendum sus l'independéncia celebrat lo 1 del meteis mes.[1]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- Referendum sus l'independéncia de Catalonha
- Lei de transicion juridica e constitutiva de la Republica
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Catalonha a declarat son independéncia e l’a daissada en suspens per donar una oportunitat al dialòg, 11 d'octòbre de 2017, Jornalet.