text:
blau
Somari
- 1 Occitan
- 2 Alemand
- 3 Catalan
- 4 Frison
Occitan
Etimologia
Del francic *blāo « blau ». Lo mot es eissit de l'indo-europèu *bhleg- « brilhar », que lo *bh a evoluat en latin en f e es a l’origina de mots coma fólzer, del latin fulgur, o flama del latin flamma d'un ancian *flagma. Blau es etimologicament ligat a blanc e blond [1].
Adjectiu
blau masculin
- De la color del cèl en plen jorn quand es desgatjat, e que correspond a una longor d’onda d’aperaqui 470 nm.
- Lo cèl es blau, mas pòt virar al roge quand ven lo ser.
- De la color que cèrtas sangfoison o cèrtas contusions fan prendre a la pèl.
- Quand la sang li pòrta al cap, se fa tot blau.
- L’endrech de la contusion es encara blau.
- (Per metonimia) Pauc cuèch, en parlant de carn.
- Se m’a servit un estèc blau.
- Vivament suspres de quicòm.
- N'èri complètament blau.
- Nòble (dins la locucion ).
- Tot lo monde pòt pas aver de sang blava.
Sinonims
Mots aparentats
Derivats
Locucions
Reviradas
Iponimes
Color (1) :
Nom comun
blau masculin
- Color blava.
- Dins aquesta òbra, a utilizat un blau dels mai agradables.
- Aquesta dròlla a los uèlhs d’un blau fòrt pregond.
- Blau clar o blau escur.
- Ténher de blau.
- (Per metonimia) Famille de formatges que la pasta conten de campairòls formant de venas de color blava.
- Lo blau sembla al ròcafòrt.
- Persona vestida d'un unifòrm blau, vestida de blau.
- Equipa nacionala de fotbòl francesa.
- Anatz los Blaus !
- Equipa nacionala de fotbòl francesa.
- Persona sens experiéncia, novici.
- Als ancians lor agrada picanhar los blaus.
- (Militar) (Familiar) Jove soldat sens experiéncia.
- Aqueste soldat èra un vertadièr blau.
- (Per metonimia) Equimòsi, resultat d’un tust sus una region del còs uman, condusent a l’aparicion d’una color blavenca.
- Es tombat, e ara a un blau.
Sinonims
Reviradas
Color (1) :
Soldat sens experiéncia (4.1.) :
- neerlandés : groentje (nl) neutre ; blauwe plek (nl) femenin
- chèc : bažant (cs) masculin
- anglés : rookie (en)
- francés : bleu (fr)
Equimòsi (6) :
Iperonims
Color (1) :
Iponimes
Formatge (2) :
Paronimes
Vejatz tanben
Alemand
Prononciacion
[blaʊ̯]
Adjectiu
blau
- Blau.
Catalan
Etimologia
Del francic *blāo « blau ».
Adjectiu
blau
- Blau.
Frison
Etimologia
- → Etimologia de completar. (Ajustar)
Adjectiu
blau
- Blau.


c: text/html

text:
José Hernández Pueyrredon
José Rafael Hernández y Pueyrredon, mei coneishut com José Hernández (lo 10 de noveme de 1834 - lo 21 d'octobre de 1886), poèta e jornalista argentin, autor deu Martín Fierro, òbra epica gauchesca e de segur lo libe argentin mei famós.
Peu costat deu pair qu'èra d'origina espanhòu, e per la mair (ua cosia de Joan Martin Pueyrredon) qu'èra bearno-irlandés. Que vadó dens la proprietat familiau dens lo Partit de San Martín, Província de Buenos Aires. Orfanin de mair aus nau ans, que devó deishar l'escòla per'mor de la soa santat, e que ho educat dens la proprietat familiau on viscó au miei deus gaucho qui tribalhavan peu son pair en bèth apréner lo lor biais de víver e de parlar qui trobam dens Martín Fierro.
En 1857 que s'installè a Paraná e qu'esposè Carolina González Del Solar en lo 8 de junh de 1863. Qu'avón seis hilhas e un hilh.
Politicament que dehenó, enter 1852 e 1872 las idèas federaus contra las pretencions centralizatiças e egemonicas de la capitala. Qu'èran las annadas qui seguivan la caduda deu govern (qui revidicava ua posicion federau) de Juan Manuel de Rosas, vençut peus sons adversaris unitaris (e per d'autes federaus, com Justo José de Urquiza, qui l'abandonèn fin finala). Au maugrat deu son federalisme, Hernández que s'opausè a Rosas, per'mor de'u jutjat tiranic, en tot oposà's encara mei aus unitaris pro europeus e qui mesprèsavan e regetavan lo pòble e la cultura argentina. Per'mor d'aquò non s'estimava pas hèra la politica d'emigracion europèa qui anava cambiar lo país en impausar un biais de víver mei comerciau e ciutadan. Los massacres de gauchos patagons comés a la debuta deu sègla XXau per l'armada e jus lo govèrn radicau d'Hipólito Irigoyen (elejut per la classa meiana gessida de l'immigracion), que provèn qu'Hernández, eth medish decendent d'immigrats, non s'enganáva pas tròp.
En 1871 que participè a la susmauta gaucha miada per López Jordán mes la des.hèita que l'obliguè a exilià's a Brasil. Tornat en Argentina en 1874 que continuè a palejà's per la premsa e la politica. La soa mei grana victória que ho l'escaduda de Martín Fierro, un long poèma epic escrivut dens lo castelhan un pauc arcaïc e hèra especific deus gauchos, en octosillabs qui expriman las valors d'aunor e de libertat sancèra deus gauchos.En la léger, que cau pensar qu'aquesta òbra que deu estar acompanhada, dens la ficcion, per ua guitarra, com ac hasèvan los gauchos payadores. Aquò qu'ei exprimit per las purmèras paraulas:
"Aquí me pongo a cantar / au compás de la vigüela [...]" (Aquiu que'm hiqui a cantar / au ritme de la guitarra).
Que's morí d'ua ataca cardiaca dens çò qui ei uei lo barri de Belgrano (mes qui en aquestas temporas n'èra pas qu'un camp au ras de Buenos Aires) .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Madrid: Mireia Boya fa uèi sa deposicion davant lo Tribunal Suprèm
Atal, l’èx-deputada aranesa se presenta uèi davant lo jutge conscienta de totas las probabilitats de tornar pas a l’ostal après sa deposicion, coma s’es passat amb d’autres elegits independentistas entenduts per aquel tribunal. Ça que la, Boya se mostrava convencuda de sa fermetat davant lo jutge: “S’entri en preson, ne sortirè sonque quan ajam era Republica”, çò diguèt.
Presentar una defensa politica
La tòca de Mireia Boya es de presentar una defensa politica davant las acusacions per “rebellion” e “sedicion” qu’aquel tribunal pòrta contra ela, en comprenent que s’agís d’acusacions politicas que lor objectiu es d’“esténer era pòur”. Es justament per aquela rason que Boya e sos avocats an emés la possibilitat de far una apelacion davant la justícia internacionala.
“Era causa deth Tribunau Suprèm ei bastida sus un arrepòrt dera Guàrdia Civila pòc fondamentat, parciau e interessat, que bastís un relat de violéncia que non existic”, çò assegura Boya, del temps que la còla juridica que l’acompanha soslinhan la manca de garentidas judiciàrias e parlan de “drech penal de l’enemic”.
Boya es la primièra a declarar del segond grop de personas enseguidas pel referendum del 1r d’octòbre. Lo jutge Llarena —qu’instrutz la procedura contra plusors sobeiranistas acusats de rebellion, sedicion e malversacion de fonzes, dont los que son encarcerats— decidiguèt lo 22 de decembre passat d’alargar l’enseguida a Mireia Boya, Anna Gabriel, Artur Mas, Marta Rovira, Marta Pascal e Neus Lloveras. Las nòvas investigacions judiciàrias se prononcièron en seguida del resultat de las eleccions en Catalonha e Aran l’endeman qu’aquestas aguèron tornat daissar una majoritat absoluda de las fòrças independentistas al parlament. Alavetz Boya diguèt que se tractava de venjança “sens cap de dobte”.
Jornalet raportarem uèi quin serà lo sòrt de Mireia Boya tanlèu coneisserem la decision del jutge.


text:
Dera evolucion ara revolucion
Per Alidé Sans
Òh! Mare Tèrra, t’estaquen shènes de guèrra, de hame e de pena, tu qu’auies estat tant bèra! Tu que mos brindès era libertat, entà èster, entà créisher, entà evolucionar.
Que difícil estimar, que fàcil òdi semiar, desbrembar ua patz que morís de soletat. Era vida aurie d’èster sonque un viatge de plaser, es frontères e es barrères... sonque linhes en papèr.
Òh! Mare Tèrra que mos acuelhes en tòn còr, eth peatge de ta vida pera nòsta qu’ei era mòrt. Humenèges que se lhèuen e alimenten conformisme, sus ambients que tu ager arrosaues damb optimisme.
Dictadures democratiques: cortines tara vertat. Fòrces de seguretat luten en guèrres pera patz. Maudit mon enrebessat se campe en miralhs trincats, aparte es uelhs ua societat que s’enfonse ena soletat.
Òh! Mare Tèrra, desbrembada e castigada, despolhada e caushigada, soleta e desmoralizada, violada pes madeishi drets que mos protegissen, ven quèir era tua sang e damb frivolitat fingissen qu’eth tòn plor non s’enten. Tanti n’i a que non desiren desvelhar, tanti ans damb es uelhs barrats! Damb es mans tacades de sang caminam, sense escotar-te cantar, sense veder-te agonizar...
Ara daurim es uelhs, i a tantes causes que guardar...
coma es espigues d’èrba seca,
qu’un dia creisheren e desvelhèren dauant dera grandesa deth Solei,
que lhèue vides sonque damb punar.
Eres dèishen anar un aire fragil en tant que vibren,
hèn aunor ara sensibilitat damb eth mon,
e dan es gràcies per aquera oportunitat
ara que s’agarrèren damb era fòrça de cent shivaus.
E maugrat era sua aparent feblesa,
contunhen damb eth tronc quilhat e eth cap tostemp guardant tath cèu!
Qu’un dia evolucionèren,
e ara es camps que les acuelhen revolucionen ath que contemple!
Ua idea florís en prat des tòns pensaments, possada pes prohondes arraïtzes que nèishen laguens, dauant des passi que conformen tòn camin, dilhèu ei er azard, dilhèu ei eth frut deth destin.
Campar tostemp entà dauant e veir que non a fin eth mon, en tot observar era curva que conforme er orizon. Ena sang era passion, laguens deth piech revolucion, art coma forma d’expression e dera ment liberacion.
Escuelh era tua faccion, era mia ei era de natura, en prò dera evolucion, artenh ta patz, ta guèrra atura. Jo que jamès me conformè damb víuer sonque ua vida, e tostemp desirè veir diferenta gessuda.
Er òme ei ua herida entara sua existéncia, un incendi ena montanha... tecnologia, dependéncia...I a ua manèra de cambiar! Evolucionar entara patz e atau eth mon revolucionar! Sonque cau estimar, sajar de veir mès enlà e atau es shènes dera diferéncia trincar, amiar era tua positivitat e non te cares, entà hèr que i age mès “t’estimi” que bales.
A on s’amague era vertat? dilhèu entre melancolia e soletat?
A on s’amague era vertat ? dintre es ridòls des mainatges e era blancor dera libertat?
A on s’amague era vertat? dilhèu entre melancolia e soletat?
A on s’amague era vertat ? dintre es ridòls des mainatges e era blancor dera libertat?
Era vida va dera evolucion ara revolucion
e laguens de tu que non pare, que bare er interior!
Era vida va dera evolucion ara revolucion
e laguens de tu que non pare, que bare er interior damb era patz!
Òh! Mare Tèrra, t’estaquen shènes de guèrra, de hame e de pena, tu que auies estat tant bèra! Tu que mos brindès era libertat, entà èster, entà créisher, entà evolucionar, damb era patz...
Òh! Mare Tèrra, t’estaquen shènes de guèrra, de hame e de pena, tu que auies estat tant bèra! Tu que mos brindès era libertat, entà èster, entà créisher, entà revolucionar!!!
5 cançons del meteis grop :


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Tièra de 1000 articles que totas las Wikipèdias deurián aver.
Pèire I de Russia o Pèire lo Grand (Moscòu, 9 de junh de 1672 - Sant Petersborg, 8 de febrièr de 1725; CJ 30 de mai de 1672 - 28 de genièr de 1725)[1] foguèt lo tsar de l'Empèri Rus (1682-1725). En rus : ПëTp I (Piotr I), ПëTp Beлиkий (Piotr Velikii, es a dire « Pèire lo Grand ») o ПëTp AлekceeBич PoMaHoB (Piotr Alekseievich Romanov).
- ↑ Las datas amb l'indicacion CJ son del calendièr julian, utilizadas sonque en Russia. Las autras datas de l'article son del calendièr gregorian.


text:
Loís Alibèrt non s’es occupat de tractar dels mots sabents dins son diccionari mas nos a daissat las règlas a seguir per lor formacion. A l’intrada « aprovar », precisa que « Las fòrmas sabentas coma aprobacion, aprobatiu, devon gardar la b (etimologica ) ». Mas los lexics contemporanèus pòrtan *aprovacion e *aprovatiu per imitacion del catalan que, el, s’inscriu dins una tradicion diferenta qu’es tanben la del castelhan.
Mas lo mèstre se pòt enganar o èsser victima d’una error de transcripcion (n’avèm d’exemples) e quand pòrta *poluir al lòc de polluir, los diccionaris (manca lo de J. Ubaud) lo seguisson despuèi cinquanta ans ! Una mena de fatalitat vòl que siá mai seguit quand a tòrt que quand a rason.
La geminada ll es per aquò reconeguda pro generalament dins los diccionaris de uèi (amb paradoxalament pollucion a costat de *poluir !) mas trobam totjorn *duelista a la plaça de duellista. L’essencial es la presa de consciéncia d’aquela realitat etimologica e subretot fonologica.
Qualques autres mots d’aquesta lista :
Dam. Tre lo s. XIII, l’occitan a destriat la tièra a connotacion religiosa damnar, damnat, ada, damnable, damnacion, de la tièra profana dam/damnatge, damnatjar, damnatjat, ada, damnatjós, osa… Aquesta es encara plan viva, mai que mai en Gasconha. Perqué doncas li preferir (a costat dels francismes pesucs) la tièra mal fargada (ibrida), pretenduda derivada del popular dam : damatge, damatjar, damatjós etc. ?
Deformar, decasença, decadéncia, decapitar… Aqueles mots e qualques autres an en comun d’èsser escrits dins los diccionaris *desformar, *descasença, *descadéncia, *descapitar en rason d’una falsa etimologia.
Demonstrar. Los diccionaris an lo meteis mot per far la pròva de l’exactitud d’un teorèma que per mostrar cossí marcha un premsapurèa. E es una polida tièra, plan mesclada : demostrar, demostraire, demòstrament, demostrable, *demostracio, demostrança e *demostratiu. Se fasèm la tria e qualques correccions, aurem los mots populars pel vendeire de lavadoiras : mostrar, demostrar (far un demòstrament), demostraire, aira, demòstrament ; e los mots sabents pel matematician : demonstrar, demonstrator, tritz, demonstracion, demonstrable, demonstratiu, iva e demonstrativament.
Denomenar. Trobam dins los diccionaris *nommar, *denommar, etc., d’evidents francismes demest las fòrmas corrèctas… e mescladas encara. Avèm la tièra populara, pauc presenta (confonduda en Provença amb los francismes) : nom, nomar, nomat, ada, nomaire, aira… Avèm la tièra semi-sabenta tre lo s. XII : nomenar, nomenat, ada… e denomenar, denomenat, ada, etc. Avèm la tièra sabenta tre lo s. XIV : denominacion, denominatiu, iva, denominator, etc. Caduna dins son ròtle
J.P.


text:
Après donar las autorizacions logisticas que fan mestièr e après publicar l’eveniment al programa oficial, la comuna de Pau anóncia que Libertat son pas autorizats d’ocupar la carrièra. Pasmens, aprè…
Un 72% dels ciutadans franceses se dison favorables a la reconeissença oficiala de las lengas minorizadas o nacionalas de l’estat, dichas “lengas regionalas”, segon un sondatge que publiquèt Ouest France dissabte passat….
Qualques jorns abans de morir, Moreu escriguèt tot discretament una letra a Martin Schulz, en lo prevenir de la cauma de la fam de Grosclaude, e la responsa de Schulz es arribada mentre que Moreu es pas mai amb nosautres. Amb emocion, ne parla G…
Los escolans d’occitan, los parents e los professors son indignats a Aurenja (Comtat Venaicin). E mai se l’escòla aviá una convencion amb lo Collègi Barbara Hendricks per que los calandrons i poguèsson contunhar …
Dimècres, la Comission Europèa a situat Mónegue e Andòrra dins sa lista dels 30 païses del Mond entièr que son los “mens cooperadors” en matèria fiscala, valent a dire, que son de “paradi…


text:
Artèria
Ua artèria qu'es un canèr qui chiscla sang despuish deu còr enlà, dab pression hauta . Que podem destriar la circulacion arteriau en dus. D'un costat l'artèra pulmonara, que sòrteish deu còr dret entà'u paumon, que conten sang non oxignada que s'en va cuelher l'oxigèn hens capilars pulmonars. De l'aute costat, qu'avem la ciriculacion arteriau generau, la sang qu'es chisclada despuish lo còr esquerra, dab sang oxigenada ende oxigenar cada cellula deu còr.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dinc a Reneishença, que pensavam ne contengossin pas nada sang mes que miava lo "pneuma" aus organis. Aqueste pneuma qu'èra la calor de vita creada hens lo còr. Aquò pr'amor un còp mòrt, la sang s'en va hens veas e las artèrias s'en tròban uèitadas.


text:
1037
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1037 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sabent arabi Ibn Tahir al-Baghdadi (vèrs 980 - 1037) autor de l'al-Takmila fi-l-Hisab ont uneis avançadas de remarca èran estadas publicadas dins lo domeni de la teoria dei nombres.


text:
Seattle
Seattle es la mai granda ciutat de l'estat american de Washington. Es situada entre lo Puget Sound e lo lac Washington, a aperaquí 155 km al sud de la frontièra amb Canadà. Es lo sèti del comtat de King.
Seattle es una de lss vilas mai importantas de la còsta pacifica dels Estats Units. Es un pòrt important especializat dins lo comèrci transpacific. Constituís tanben un grand pòl industrial en America del Nòrd. D'una superfícia de 369,2 km2, Seattle compta 630 320 abitants (2010[1]). L'aira metropolitana de Seattle totaliza 3 427 200[2] abitants çò que ne fa la 15ena aglomeracion dels Estats Units.
La vila foguèt fondada al mitan del sègle XIX e batejada en omenatge al cap amerindian Seattle. Son escai, la ciutat emerauda, ven de la color verda dels bòsques que l'enrodan. Òm la nomena tanben la vila de la pluèja (Rainy City), « la pòrta d’Alaska », Queen City, o encara Jet City, en referéncia al pes economic de Boeing dins la region. Seattle es la vila natala de Jimi Hendrix e de Bill Gates e es coneguda coma le berceau de la musica grunge e de sos grops mitics coma Nirvana. Sos abitants on la reputaciona de beure fòrça cafè, e nombrosas companhiás coma Starbucks e Tully's Coffee i foguèron fondadas. Seattle aculhiguèt la tresena conferéncia ministeriala de l’OMC en 1999 qu'aviá provocat de manifestacions altermondialistas. D'entrepresas celèbras, coma los avions de Boeing, Amazon.com e Microsoft an son sètis socials a Seattle.
Personalitats que visquèron a Seattle[modificar | modificar la font]
- Elisha Peyre Ferry (mòrt a Seattle)
- Jimi Hendrix (nascut a Seattle)
- Kenny G (nascut a Seattle)
- Ray Charles
- Quincy Jones
- los grops de rock Nirvana e Pearl Jam
- lo grop de rock Alice in Chains
- ↑ (en)D’après las donadas del Burèu de recensament dels Estats Units
- ↑ (en)D’après les données[PDF] du Burèu de recensament dels Estats Units


text:
Dommartin-lès-Remiremont
Dommartin-lès-Remiremont es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat ocupa la vallée de la Moselle e de la Moselotte en amont de la siá confluence. L'abitat i a escampilhat, amb divèrses caserius, Pont, Franould, la Poirie ...
La commune occupe la vallée de la Moselle et de la Moselotte en amont de leur confluence. L'habitat y est dispersé, avec plusieurs hameaux, Pont, Franould, la Poirie ...
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge tira lo sieu nom de la glèisa #que #èsser primitivement dédiée a sant Martin. Segon la tradicion orala, quand las disettes affamèrent lo país abans la Revolucion, los abitants de Dommartin, redusits a s'alimentar d'èrbas traversavan la Moselle per #culhir de la oseille en la vallée d'Aquelas. S'explicariá aital lo étymologie del gentilé Picosé (puncha-oseille).
Dommartin Èra un masatge caseriu del ban de Longchamp, bailliage de Remiremont, e lo centre d'una parròquia #que s'estendiá sus la municipalitat actuala de Vecoux. La siá glèisa, dédiée a Sant-Laurent, èra del diocèse de Sant-Dié, doyenné de Remiremont. La curació, regular, èra a la collation de las bénédictins del Sant-Mont.
En 1790, la municipalitat a creat, incluse en lo costat e lo district de Remiremont. En 1791, un decrèt del departament amassa Pont a la municipalité de Dommartin. Lo nom revolucionari, Martin-Liure, a #èsser rapidament desbrembat.
Per decrèt del 10 de febrièr de 1858, las doas seccions de Vecoux e de Reherrey #èsser, sus la siá demanda e en rason de la siá éloignement del centre del pòble, erigides en municipalitat jol nom de Vecoux.
Le village tire son nom de l'église qui fut primitivement dédiée à saint Martin. Selon la tradition orale, lorsque les disettes affamèrent le pays avant la Révolution, les habitants de Dommartin, réduits à se nourrir d'herbes traversaient la Moselle pour aller cueillir de l'oseille dans la vallée de Celles. Ainsi s'expliquerait l'étymologie du gentilé Picosé (pique-oseille).
Dommartin était un hameau du ban de Longchamp, bailliage de Remiremont, et le centre d’une paroisse qui s’étendait sur la commune actuelle de Vecoux. Son église, dédiée à Saint-Laurent, était du diocèse de Saint-Dié, doyenné de Remiremont. La cure, régulière, était à la collation des bénédictins du Saint-Mont.
En 1790, la commune est créée, incluse dans le canton et le district de Remiremont. En 1791, un arrêté du département réunit Pont à la municipalité de Dommartin. Le nom révolutionnaire, Martin-Libre, a été vite oublié.
Par décret du 10 février 1858, les deux sections de Vecoux et de Reherrey furent, sur leur demande et en raison de leur éloignement du centre du village, érigées en commune sous le nom de Vecoux.


text:
NON REGIONALISTA, donc d'esperit dubèrt. Democracia, perqué es aital que podèm participar, sense demandar un qualificatiu positiu a la democracia. Occitània, perqué es lo meu país e que cal debutar a trabalhar aquí abans de pensar als autres pòbles, e jà aqueste trabalh es una solidaritat ambe los autres pòbles. Bilhet INDEPENDENT e escrit dempuèi Occitània.
dilluns, de juliol 03, 2006
Quand la democracia es longa d'obténer ....
clicar aquí
Lo país occitan es dominat per l'esperit francés, per ne saber mai : clica aquí
Es un luòc de debat, doxalogia occitanista per la "França d'en Bas".
Mas coma sabi que i a camin a faire, val melhor aver bonas savatas : clica aquí
1 comentari:
- Alcib ha dit...
-
Il ne faut pas désespérer même si c'est long...
- 28 de novembre de 2006 a les 14:24:00 GMT


text:
Tropic del Capricòrne
Lo Tropic del Capricòrne es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstres. Es lo parallèl de 23° 26' 22" de latitud sud, la latitud pus meridionala ont se pòt apercebre le Solelh dirèctament al zenit, al solstici de decembre.
Dominacion[modificar | modificar la font]
Lo Tropic del Capricòrne pòrta aquel nom perque, fa gaireben 2000 ans, lo Solelh dintrava dins la constellacion del Capricòrne al solstici de decembre.
A causa de la precession dels equinòccis, lo Solelh se situa uèi dins la constellacion del Sagitari al solstici.
Païses traversats[modificar | modificar la font]
Lo Tropic del Capricòrne copa subretot d'oceans. Los païses que travèrsa son, en partissent de 0° de longitud e cap a l'Èst, son :
- Namibia
- Botswana
- Africa del Sud
- Moçambic
- Madagascar
- França (a partir de la ZEE de La Reünion per exemple)
- Austràlia
- Lo Tropic passa successivament al sud de la Nòva Caledònia e de las Fiji, al nòrd dels recifs Minerva, al sud de las Tònga e de las illas Cook
- Polinesia Francesa (lo Tropic passa pas per de tèrras, mas dins l'archipèla de las illas Australas e Gambier)
- Lo Tropic passa al nòrd de las illas Pitcairn, de l'Illa de Pascas, l'Illa Sala y Gómez, l'Illa de San Felix e l'Illa de San Ambrosio
- Chile
- Argentina
- Paraguai
- Brasil (los abitants de São Paulo travèrsan lo Tropic sul camin que va a l'aeropòrt, e sus la rota de São Paulo a Rio de Janeiro)


text:
Meteorizacion
La meteorizacion es l'ensemble dei procès de transformacion dei ròcas compactas en fragments de talha variabla, que pòdon èsser carrejats per leis agents geologics extèrnes. I a tres formas principalas de meteorizacion: fisica o mecanica, quimica e biologica.
La meteorizacion fisica[modificar | modificar la font]
La meteorizacion fisica se produtz quand lei ròcas se rompon en fragments, sensa s'alterar quimicament. Es causada, subretot, per lei cambiaments de temperatura.
- La gelivacion es l'accion dau gèu e de la fusion de l'aiga: es una dei causas principalas que fa que se rompan e se desagrègan lei ròcas. L'aiga s'introdutz dins lei fissuras o fendas pichonas dei ròcas; quand se gèla, aumenta de volum e fa coma un conhet qu'alarga lei fendas. S'aquest procès se repetís sovent e lòngtemps, la ròca finís que se romp.
- Efèctes de la dilatacion e de la contraccion: lei ròcas tanben se pòdon rompre quand se produtz de variacions importantas de temperatura entre lo jorn e la nuech, coma se passa dins lei zonas d'auta montanha e dins lei desèrts. Lei ròcas se dilatan pendent lo jorn, quand se rescaufan, e se contractan pendent la nuech quand se refrejan. Se se repetís fòrça còps aquest procès, finisson que se rompon.
La meteorizacion quimica[modificar | modificar la font]
La meteorizacion quimica produtz d'alteracions dins la composicion quimica dei mineraus que compausan lei ròcas. L'agent principau d'aquest tipe de meteorizacion es l'aiga. Entre lei procès de meteorizacion quimica ressòrton l'oxidacion e la carbonatacion.
La meteorizacion biologica[modificar | modificar la font]
Leis èssers vius tanben provòcan la meteorizacion, durbent de fendas e alterant lei ròcas. Citem l'accion mecanica dei rasics dei plantas e deis animaus foseires (coma lei darbons e leis invertebrats nombrós que vivon dins lo sòu), e l'accion quimica d'organismes coma lei bactèris, lei bolets o lei liquèns, que produson de substàncias acidas qu'atacan lei ròcas.


text:
dissabte, 15 de novembre de 2008
LA FEMNA dei POPAS NUSAS
fèsta camarguenca
uèi vau a una fèsta per lei 40 ans d'una cosina gardiana. En Camarga. Espère que la musica sarà pas de la doba...
dijous, 13 de novembre de 2008
meis alibofis sus la tela
lo grand cambiament
Fèsta au restaurant Cabran. Parlam de tot e de ren. Grau, Clo, Aud e ieu. Se contam leis abituds. de la vida vidanta. Lei detalhs que fan rire. Grau conta coma cada jorn s’aubora. Conta coma aplanís lo cossin sus lo morre per escapar au jorn. Ditz qu’es un òme de la nuech. Coma lei suça-sangs a lo solèu en òdi. Aplanís lo cossin sus lo morre, benlèu, aquò lo conta pas, per estofar lei lagremas secas de son esperit desvariat. Es l’ora de la metamorfòsi. Abans amé l’ancian director aviá pas d’oraris. Anava ben a Grau qu’a un fonccionament personau e que fa que capita traç que ben dins son mestier. Sens oraris mai amé d’oradas de creacion viva e d’imaginacion en rambalh dins la tèsta. Nos fa rire. Ditz qu'au levat, la negror magra de son pèu li fa coma una duveta d’un vilan marrit canard escapat de la nissada. Parpalhàs. Espigas. Grau, blancàs, a la cara d’un filme mut. Pichonet, sens còu, negre blanc, biais a la Chaplin, es Grau. Sa cara carga lei stigmatas dei fèstas un pauc tròp cargadas de son eterna joinessa. Lei matins « normaus », Grau raconta, galhard, que pren son temps. Ditz qu'es un malaut. Un afogat d'informacions. Se fa plan planet lo cafè davans una cadena infò de la TNT. E quora a lo temps - a de longa de temps, es un rampelaire - se crompa Liberacion qu’a ben perdut e engolis un autre café a la terrassa dau Sarc. Grau saup viure. Grau saup relativizar amé lo temps. Es dins la cultura, mai trabalha au cafè, se volètz...
Grau, set ans fa qu’es lo responsable deis eveniments culturaus de la vila d’Agradà. Es un fadòli que faguèt venir de fuòcs de Versalha sus lo tunèu de l’Empont qu’es un monument roman força prisat per lei toristas d’aquí. Se ditz, que dètz ans fa, faguèt cantar La Mano Negrà au mitan dau tunèu. Un casco sus la tèsta dau public e dei musicaires. Lo concèrt èra a gratís. An aquèsta epòca, la cultura èra prioritaria sus tot. E li aviá pas de normas de seguretat a la con. Desenant, tot cambia. Cambia lo director, garda lo decòr. Lo director vòu cambiar de linha budgectària. E la crisi l’adoba ben, au director. A d’amics dins la cultura, se sent, que farián mielhs que Grau a son pòste. Es aquò que dèu pensar, lo director, en levar lo bonjorn a Grau, qu’es un optimist nascut. E òc la crisi l’adoba ben quora gausa parlar a son personau, au director : « Es la crisi. I a pas d’argent dins lei caissas. Siáu nafrat, es ansin. Benlèu que deman aurem d’autrei prioritats que vos. » E lo director part dins son burèu, s’embarra a clau. Clò ditz que jamai l’ancian director s’embarrava pas coma aquò. A clau. Aquò tapa sus lei nèrvis de Clò, Aud, e Grau. Aquela manca de comunicacion mentre que trabalhan de lònga amé un barrutlaire vò l’Internet. E se pòdon pas parlar d’un burèu a l’autre. Clò òbra a costat dau director. Li tapa sus lei nèrvis. L’autre jorn, au restaurant Cabran petava lei plombs en manjar sei noodles asiatics. S’engolava la sièta coma un manga amé una bocassa de pelican. Sens mastegar.
Aquèste matin, Grau se vei anonciar un cambiament de l’estatut dei personaus. Imagine que davalarà doçamaneta a çò que dèu èstre la sala d’acamp. Clò e Aud, que son de chatas normalas deis annadas 90, nivèu bac, cultivadas, bilingas ò trilingas, meis amigas de fèstas, de filhas simplas mai normalament educadas per l’escòla de la republica, davalaràn am’èu. Imagine que l’esperaràn dins lo corredor. Benlèu, qu’an aquèste moment se sentirà coma lo jorn de l’orau au bac : una caga sens nom. Ò alara, amé l’exageracion dau moment benlèu que se sentirà coma un condemnat dins lo corredor de la mòrt. Nimeño abans la darnièra corridà. Es un periòd onte fau faire sa crotz sus çò qu’òm aima faire.
Faudrà rintrar dins lo burèu. Lei taulas, leis unas fácia ais autras. Aujornd’uèi Grau se trufarà pas dau director en mandar de textòs risoliers sota la taula. Mòde silenciós. Per lei textòs e èlei. Siegue lo capolier va anonciar que Grau sarà a la comptabilitat. Siegue li dirà de tornar bravament a la vila d’Agradà s’escondre dau solèu, dins sa cambra, amé son cossin.
Dins mon imaginacion la vila d’Agrada èra disparièra de la vila de Tam. Dichotomia. Maniqueism. La vila de Tam èra la vila dau retrach, dau pojadisme, de la fin dei libertats culturalas ont podiáu gaire subreviure que per obligacion professionala. Mai lo fach s'acontentava d'èstre localizat sus un recanton provinciau e vergonhos dau pais. La vila d’Agradà èra la vila espanhola, latina, duberta, sens diferéncia sus lei lengas, lei culturas, lei colors de pèu. La vila de la tchacha. Au solèu luminós. Clafida de gens optimists. De tèstas d’artistas mancats ò capitats. Meis amics caricaturaus. Sortits dei filmes de Fellini. D’amics que manjan. Que begon. Que son. Mai l’espaci luminós, coma un lume de tiatre sus l’empont negre, se redusis sus una ponhada de personas lassas que comprenon pas perque s’arrèsta aquí lo progrès dau bonur professionau. La libertat dins un air bag.
dimecres, 12 de novembre de 2008
lo restaurant cabran d'Agradà
dimarts, 11 de novembre de 2008
diumenge, 9 de novembre de 2008
que d'alas per un clown, sason 2, episodi 5
Serafina
L'autre jorn l'i siéu anat. Passava a Agradà. Au cinèma li avié una collèga clown. Una clowneta. Me diguèt: "coma siés vengut?En veitura? On'as parcat ta veitura? " Li diguère "Per trin". E me diguèt "Ont as parcat ton trin?".


text:
Lo Japon (日本, Nihon o Nippon, escotar), formalament l'Estat del Japon (日本国, Nihon-koku o Nippon-koku), qu'ei un
N'a pas nada capitala oficiau, mes lo sièti deu govèrn qu'ei a la comuna de Chiyoda, dens la metropòli de
Lo gentilici qu'ei japonés -a, o nipon -a.
Dab mei de tres mila islas[1] (dont las quate màgers, qui representan lo 97 % de la superficia terrèstra deu país, e son
En
Lo caractèr 日 que representa lo sorelh, e lo sens deu caractèr 本 qu'ei “arraditz d'arbe” e per extension “origina”. Donc, tant Nippon com Nihon que vòlen díser “l'origina deu sorelh” e per'mor d'aquò qu'apèran còps que i a lo Japon lo “País deu sorelh lhevant”. Aquesta faiçon de nomar lo país qu'apareishó dens la correspondéncia de la cort imperiau dab la
La forma Nippon que s'utiliza dens los tèxtes oficiaus e suus bilhets de banca. Nihon qu'ei la forma mei correnta, e la de la lenga de tot dia.
Peu nom occitan de Japon, qu'arribè en
En chinés, los
caractèrs chinés 日本 que's prononciavan aproximativament [njitbə̌n], prononciacion qui adaptada a la lor fonetica peus japonés e balhè las fòrmas actuaus Nippon e Nihon. Mes dens lo dialècte de Shangai, aqueths sinogramas au dia de uei que's pronóncian Zeppen; qu'ei ad aquera prononciacion, o a ua prononciacion pròcha, qui cau restacar lo nom de Japon en
Mes mercés au viatge de


text:
Comtes de hainaut, et de cambresis, avec les confins du comte de flandre, du duche du brabant, du comte de namur, et une partie de la seigneurie de liege. par le sr. robert geographe ordinaire du roi. avec privilege 1754 Descargar libros gratis
Título Original: Comtes de hainaut, et de cambresis, avec les confins du comte de flandre, du duche du brabant, du comte de namur, et une partie de la seigneurie de liege. par le sr. robert geographe ordinaire du roi. avec privilege 1754
Descripción "Comtes de hainaut, et de cambresis, avec les confins du comte de flandre, du duche du brabant, du comte de namur, et une partie de la seigneurie de liege. par le sr. robert geographe ordinaire du roi. avec privilege 1754"
Comtes de hainaut, et de cambresis, avec les confins du comte de flandre, du duche du brabant, du comte de namur, et une partie de la seigneurie de liege. par le sr. robert geographe ordinaire du roi. avec privilege 1754 PDF libro del autor, que es Philip Kaplan, se ofreció a comprar el editor Fund. antoni tapies a 11 EUR euros por copia. Al 18.03.2008, el libro era una Comtes de hainaut, et de cambresis, avec les confins du comte de flandre, du duche du brabant, du comte de namur, et une partie de la seigneurie de liege. par le sr. robert geographe ordinaire du roi. avec privilege 1754 PDF ISBN (9784233274441) personal y el siguiente PDF formatos disponibles para la lectura libre en los dispositivos móviles y para su descarga. Ensamblar libremente y obtener acceso ilimitado, no sólo a la Comtes de hainaut, et de cambresis, avec les confins du comte de flandre, du duche du brabant, du comte de namur, et une partie de la seigneurie de liege. par le sr. robert geographe ordinaire du roi. avec privilege 1754 PDF libro, sino también a otros materiales. Descargar Comtes de hainaut, et de cambresis, avec les confins du comte de flandre, du duche du brabant, du comte de namur, et une partie de la seigneurie de liege. par le sr. robert geographe ordinaire du roi. avec privilege 1754 PDF gratis ahora.
Reseñas de libros Comtes de hainaut, et de cambresis, avec les confins du comte de flandre, du duche du brabant, du comte de namur, et une partie de la seigneurie de liege. par le sr. robert geographe ordinaire du roi. avec privilege 1754
Solo tienes que seleccionar el clic a continuacion, el boton descargar y completar una oferta para iniciar la descarga del libro electronico. Si hay una encuesta solo se tarda 5 minutos, trate de cualquiera de los reconocimientos que funciona para usted.


text:
Herbert George Wells, mai conegut jos la signatura H. G. Wells, nascut lo 21 desetembre de 1866 de 21 Bromley dins lo
Foguèt un autor fòrça prolific qu'escriguèt de romans que sián realistas, de sciéncia-ficcion, d'ensag sus l'istòria de l'umanitat o l'evolucion futura de la societat. Herbert George Wells èra un socialista convencut. Après 1900, sas òbras venguèront mai politicas e didacticas. Sa femna l'auriá ajudat a escriure sos tèxtes.
H.George Wells foguèt lo cinquen e darrirèr enfant de Joseph Wells, un jardinièr e jogaire de
Un incident arribat alara qu'aviá pas que set ans foguèt determinant per la seguida de sa vida. A causa d'un accident d'espòrt, deguèt demorar un temps al lièch amb una camba rompuda. Passava le temps legissent de romans e s'apassionava pels autres monds que li donavan accès sas novèlas lecturas, alara prenguèt gost a l'escritura. Mai tard onga, dintrèt a la Thomas Morley's Commercial Academy, una escòla privada fondada en 1849. L'ensenhament i èra erratic, plus puslèu axat, coma Wells lo contèt mai tard, sus l'escritura calligraficada e los calculs utils als sols òmes d'afars. Wells contunhèt son escolaritat fins a 1880. Mas en 1877, un novèl incident obscurciguèt la jovença de l'autor: a la seguida d'una casuda, son paire se fractura una camba e deu abandonar sa carrièra esportiva que representava una partida importanta dels revenguts de la familha.
Incapables de suportar mai la carga de familha, los parents Wells placèron lors enfants coma aprendisses dins diferents còrs de mestièr. Atal, de 1881 a 1883, Herbert George Wells faguèt un aprendissatge coma mercand de teissuts a la Southsea Drapery Emporium. Aquesta experiéncia li inspirèt mai tard sos romans titolats The Wheels of Chance (Las Ròdas de la fortuna) e Kipps, que descrivián la vida d'un aprendís mercand de teissuts que comenta de biais critic la reparticion de las riquessas dins lo mond.
Los parents Wells s'entendián pas plan - èra ela protestanta e el liure pensaire -, alara sa maire tornèt trabalhar coma femna de cambra a Up Park, un ostal de camp del Sussex, una foncion que la permetava pas a menar ni son espos, ni sa familha. Enseguida, Sarah e Joseph visquèt separats, sens pasmens divorciar, ni aver d'autras amoretas. Herbert George Wells profiècha pas de son aprendissatge coma mercand de teissut, nimai de son aprendissatge coma assistant quimista, ni de son experiéncia coma ensenhaire auxiliar, çò que l'obliguèt a tornar regularament ca a sa maire a Up Park, fins a qu'encontre una situacion mai establa. H. G. Wells profiechava de sas demorança a Up Park per legir los libres de la supèrba bibliotèca de l'ostal.
En 1883, son emplegaire lo remandèt. Mas lo jove Wells èra pas malcontent. Mai tard ongan, venguèt especialista. L'annada passada aviá seguit sa leiçon foguèt per Wells la mai significativa de tota son educacion. Marca tanben son escritura romanesca que posèt dins la biologia, subretot dins l'evolucion e l'anatomia comparada. Coma ancian escolan, ajudèt enseguida a crear la Royal College of Science Association que ne foguèt lo primièr president en 1909. Wells estudia dins sa novèla escòla fins a 1887 amb una allocacion de vint e un shillings per setmana mercé a sa borsa d'estudis.
Aquestas annadas marcan lo començament de son interés creissent per una reforma possibla de la societat. Comença son apròche del subjècte en estudiant la
Lo primièr succès commercial de Herbert George Wells foguèt Anticipations, paregut en 1901. Es benlèu son òbra mai explicitament futurista, lo sostítol èra An Experiment in Prophecy (una experiéncia en profeciá) que pareguèt d'en primièr per episòdis dins una revista. Aqueste libre es interessant a l'encòp per sas bonas intuicions (los trains e las veituras resultant de la migracion de las populacions dels centres-vilas cap a las banlègas; las restriccions moralas declinant quand los òmes e las femnas cercan mai de
libertat sexuala) e per sas errors (« mon imaginacion refusa de veire un quin que siá
Sos primièrs romans, que se nomenavan a l'epòca de « romans scientifics », inaugurèron un grand nombre de tèmas venguts de grands classics en
Quitament se s'agís pas d'un roman de sciéncia-ficcion, Tono-Bungay faguèt una larga partida a la desintegracion
Wells escriguèt tanben d'obratges especializags. Son òbra en dos volums mai celèbre foguèt The Outline of History (1920) qu'inaugurava una novèla èra de vulgarizacion istoric a destinacion del grand public. Los istorians professionals l'aculhiguèron amb circonspeccion, levat Arnold J. Toynbee que qualifiquèt l'obratge de melhora introduccion possibla a l'istòria mondiala[1]. Fòrça autres autors segiguèron dins aquesta dralha de la vulgarizacion.
Wells contunha dins aquesta dralha en 1922 amb un obratge popular, mas fòrça mai cort: A Short History of the World, e dos autres tractas longs, The Science of Life (1930) e The Work, Wealth and Happiness of Mankind (1931).
En 1927, Florence Deeks perseguís Wells per plagiat, arguissent qu'aviá copiat la mai granda partida de The Outline of History a partir de son manuscrit titulat The Web. Malgrat fòrça similaritats d'estil e errors istoricas comunas, la justícia disculpa Wells.
Al començament de sa carrièra, Wells cercava un melhor biais d'organizar la societat, escriviant fòrça utopias. Aquestes romans començavan mai sovent per la descripcion d'un mond corrent a la catastròfa fins a que la populacion mondiala accedisca a un mòde de vida melhor: es adire mercé a un misteriós gas liberat per una comèta e que fasiá los umans mai racionals (In the Days of the Comet), o mercé a un conselh scientific prenguent lo poder (The Shape of Things to Come (1933)), adaptat mai tard pel film d' Alexander Korda, Things to Come, datat de 1936. Wells faguèt tanben la descripcion d'una reconstruccion sociala de pòstguèrra per l'aveniment de dictators faissistas dins The Autocracy of Mr Parham (1930) e The Holy Terror (1939).
Wells questiona la quita esséncia de l'umanitat en oposant las idèas de natura e de cultura. Totas sas utopias s'acaban pas obligatòriament de biais astruc, coma lo roman When the Sleeper Wakes (1899) (publicat de nòu jol títol The Sleeper Awakes, 1910) que ten mai de la
Wells redigiguèt tanben la prefàcia de la primièra edicion dels jornals intims de W. N. P. Barbellion, The Journal of a Disappointed Man (Lo Jornal d'un òme decebut), publicat en 1919. Coma fòrça criticas pensavan que Barbellion èra pas qu'un pseudonime, Wells foguèt longtemps considerat coma lo vertadièr autor del Jornal; Wells sempre deneguèt, mas las rumors persistèron fins a la mòrt de Barbellion ongan.
En 1938, publiquèt World Brain, una seria d'ensags sus l'organisacion futura de la coneissença e de l'educacion, d'entre que se trapa un ensag titulat The Idea of a Permanent World Encyclopaedia (Una idèa d'enciclopedia mondiala permanenta), concèpte a vegada semblabla al projècte


text:
Divendres, 29 de novembre de 2013, 03h00 Politica,Economia
Mónegue
© Tobi 87
La Comission Europèa ven de publicar un rapòrt sus las relacions amb Mónegue, Andòrra e Sant Marin e escomet sus la negociacion d’un acòrdi d’associacion amb aquestes païses, mas escarta que s’intègren dins l’Espaci Economic Europèu (EEE). “La participacion dels petits païses a l’EEE se considèra pas coma una opcion viabla, per de rasons politicas e institucionalas”, çò ditz lo document, consultat per El Periòdic d’Andorra.
Es que del ponch de vista macroeconomic, los redactors del rapòrt considèran que “l’incidéncia economica potenciala de la participacion dels tres microestats al mercat interior de l’UE seriá fòrça limitada”. Per contra, si que se recomanda lo raprochament amb Mónegue, Andòrra e Sant Marin mejançant “un acòrdi d’associacion multilateral unic entre l’UE e los tres estats pichons, preferible a tres acòrdis diferents”.
lo sègle XIX es estat lo sègle dei nacionalismes europencs e paradoxalament ei la França, nacion-estat centralisat qu'a derrevelhat nacionalismes alemand e italian per leis acomplir, ambe Napoleon III e que ne foguèt punit, presonier a Sedan e subretot quand Bismarck oficializèt l'empèri alemand dins la galarià dei glaças dau palai de Versailles. podèm imaginar que n'aurià pas agut d'omes politics o d'ideologs per empurar aqueu nacionalisme e qu'aurià subsistir aquela mirgalhada d'e... Legir mai


text:
L’associacion Gascon Lanas e lo CFPÒC Navèra Aquitània qu’organizan ua jornada de formacion a la lenga occitana lo 26 de mai qui arriba.
Qu’ei lo moment taus debutants de viéner seguir sheis òras de cors intensius e de poder espravar lo lor interès entà anar mei luenh.
Que i a tanben un cors previst taus qui an un nivèu intermediari e un aute taus qui podem qualificar de confirmats.
La jornada que’s debanarà au Centre de lésers de Gèuna. Los professors per aquesta jornada que seràn Michaël Barret, Jean-Jacques Fenié e Guilhèm Pilard.
Lo còst : 20 euros. Cadun que’s harà seguir lo disnar. L’arcuelh que’s harà a comptar de 9 h.
Informacions e inscripcions : https://www.cfpoc.com/stage-de-gascon-a-geaune-40/


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Felip IV (Valhadolid, lo 8 d'abril de 1605 - Madrid, lo 17 de setembre de 1665) foguèt rei d'Espanha dempuèi lo 31 de març de 1621 fins a sa mòrt e rei de Portugal jol nom de Felip III fins al 1èr de decembre de 1640 (Restauracion de l'Independéncia de Portugal). En realitat lo país èra governat pel comte-duc d'Olivarès, son favorit. Èra lo filh de Felip III e lo paire de Carles II d'Espanha.
En 1991, Gabino Diego joguèt lo ròtle de Felip IV dins lo filme El rey pasmado d'Imanol Uribe.


text:
14/10/2016
OCCITANIE®, de Jan-Peire Reidi
« What’s in a name ? That which we call a rose by any other name would smell as sweet. »
(William Shakespeare, Romèo e Julieta, Acte II, Scena 2)
Dins mon raibe, era tornat a la maison de ma granda-mair a jorn falit. Aquí se parlava mai que mai occitan quante ieu era pitit. Era plan gaste ’queste ser e voliá durmir a l’acelat. Mas fuguí plan esmalit de veire que la maison era ocupada per un estrangier e m’aprestava a estrelhar l’esquataire que aviá ausat venir abitar ’quí, chas me, dins quò meu. Totparier, auriá ben degut me dobtar que la maison auriá un noveu locatari aprep tant d’annadas. Quante parí una espiada per la fenestra, veguí que la peça era encombrada de tota una pestelariá venguda sai pas d’ente, mas que, Diu mercés, la taula, lo vielh gabinet e lo liech de la Joannà eran ’quí, totjorn a la mesma plaça. Ma colera tombet completament quand rencontrí lo noveu lojandier : un crane jòune òme occitan, tan gente e risolier que ieu auriá jamai ’gut l’idéia de li far despiech. Tant pieg ! Lo dròlle gardariá la maison e los mòbles de ma granda-mair occitana e ieu passariá la nuech defòra… Non, ieu era pas de plànher, que quo era me, e degun mai, que ne’n era causa si aviá perdut mon nis en laissar lo país.
Quauques còps, m’es ’vis que aura lo « patois » que avem parlat dins nòstra jòunessa, o çò que ne’n demòra, es cubert per l’occitan dau Miegjorn. Quand torní au país, trobí tot lo trabalh que avian fait los Occitans que eran demorats e ne’n faguí mon pro. ’Massí tot çò que aviá perdut en chamin dempuei de las annadas e, per dire de pas laissar tot lo terrenh a l’envaïdor francés, aní querre chas los parents occitans pas tròp eslunhats çò que me fasiá mestier. D’un autre costat, per lur far plaser, acceptí de fòrabandir lo mai possible de çò que nòstres ancians avian pres dins la linga francesa. Pas aisat, quitament doloros, quauques còps, ’quel eisserbatge. Voliá que mon « patois » retirés de mai en mai un occitan per tots, si quo era possible. D’autres avian segut lo mesma chamin, fait lo mesma trabalh, e la vielha maison occitana de ma granda mair aviá plan chamjat, mai si lo jòune òme aviá gardat los vielhs mòbles. Per mon arma, la li laissarai la vielha maison occitana de ma granda-mair a ’queu gente dròlle dau Miegjorn, que es benleu professor a Nontron o a Brantòsme, sens ren damandar e sens ren rencurar, e sirai plan content si i vòu viure, contunhar de la ’dobar e i elevar daus pitits.
Me sei damandat si agués pas faugut anar pus loenh, apaubrir ma linga en dòstar daus mots coma « vianda » diferent de « charn », « bien » diferent de « ben », modifiar mas conjugasons pas tan eslunhadas de las daus trobadors, militar per l’occitan en francés en tornar prener l’accent nontronés que ai perdut, au besoenh en lo forçar per far mai autentic, tornar bastir la vielha maison emb daus grison lemosin o de las bricas de Tolosa… Ma « lingua » (dau latin lingua) viendriá « la lengua ». Tot compte fait, pense aura que los autres se’n fotian. Los soles que se’n fotian pas, quo era la gent dau país que prenian mos compromes per de la fieretat intellectuala, o pieg, per una traïson. Soletat.
La maison de la Joannà era dins un pitit país que fasiá partida d’un país mai espandit ente se parlavan de las varietats sòrs d’una mesma linga. Aviam un brave drapeu rosseu e roge que semblava representar ’quela unitat dins la diversitat. Daus còps, en eissaiar d’occitanizar mon occitan, me disiá que quo era me que fasiá la pus granda partida lo chamin e que los dau Miegjorn venian gaire au davant de me. Tots los Occitans eran egaus, mas me damandava si, per contrefar George Orwell, « quauques Occitans eran pas mai egaus que los autres ». Mas aimava mielhs i pas tròp pensar e contunhava mon chamin. E ben vei, darnierament, una partida de nòstres frairs e de nòstres cosins dau Miegjorn an volgut gardar lo nom de familha e lo drapeu per ilhs tots sols. Nautres Perigòrds, Charantés, Lemosins, Gascons, Auvernhats, Daufinés, Provençaus, Aranés, Italians de las Valadas… som pus en Occitania. Ente som ?
Dins la peça de Shakespeare, Julieta Capulet voldriá que son Romèo se ’pelés pas Montague, de creire que lur malur vendriá nonmas de ’quela differença de nom : « Que i a quò dins un nom ? Çò que disem una ròsa emb un autre nom auriá lo mesma perfum ». En anglés d’aüei, ’quela citacion plan coneguda es sovent presa per dire : lo nom a pas d’importança, quo es nonmas un abilhament que fai pas la valor d’una persona o d’una chausa. Benleu que tots los Occitans demoraran occitans quitament si perden lur nom, mas per me que ai fait daus erforç per estre un pauc mai occitan, ’quela apropriacion es chucanta. Romèo prepausa a son aimada de lo ’pelar « amor », simplament (« Call me but love »). Coma podriam-nos dire « amor » a daus frairs que nos viren l’eschina e nos barren defòra ?
A Javerlhac, lo 13 d’octòbre de 2016
Jan-Peire Reidi
Les commentaires sont fermés.


text:
Sant-Senour
Sant-Senour en breton ( Saint-Senoux en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a 27 km al Sud-Sud Oèst de Roazhon, la municipalitat de Sant-Senoux es contigüe a Guichen, cap de luòc de costat, Bourg-de detlos-Comptes, Guignen, Pléchâtel, e Sant-Malo-de-Phily. En plena cœur de la vallée de la Vilaine #que la separa de Bourg-de detlos-Comptes, la pichona municipalitat es egalament traversada per un riu, lo Canut, limit natural amb la municipalitat de Guichen. Lo Canut arribat a lo sieu confluisson amb la Vilaine sus las tèrras de la municipalitat, just al pè del castèl del Bochet situat, lududes sus l'autre marge. En granda part boisée, la municipalitat es fòrça vasta. Qualqu'uns de los sieus caserius, coma per exemple La Trottinais an situat en mai de 5km del bourg. Lo domeni de La Molière, juché a flanc de la vallée de la Vilaine domina tot un bòsc en portant lo meteis nom. De nombrosas randonnées pédestres an prepausat a travèrs de sentiers balisés en caminant sus tot lo territòri.
Située à 27 km au Sud-Sud Ouest de Rennes, la commune de Saint-Senoux est contigüe à Guichen, chef lieu de canton, Bourg-des-Comptes, Guignen, Pléchâtel, et Saint-Malo-de-Phily. En plein cœur de la vallée de la Vilaine qui la sépare de Bourg-des-Comptes, la petite commune est également traversée par une rivière, le Canut, limite naturelle avec la commune de Guichen. Le Canut atteint son confluent avec la Vilaine sur les terres de la commune, juste au pied du château du Bochet situé, lui sur l'autre rive. En grande partie boisée, la commune est très étendue. Certains de ses hameaux, comme par exemple La Trottinais sont situés à plus de 5km du bourg. Le domaine de La Molière, juché à flanc de la vallée de la Vilaine domine toute une forêt portant le même nom. De nombreuses randonnées pédestres sont proposées à travers des sentiers balisés cheminant sur tout le territoire.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es dicha #qu'a l'IV o plan a Modèl:La s-, un fraire irlandais, del nom de Senou s'es installat dins aquelas tèrras, encantat per la region. Al alba de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la municipalitat es essencialament agricòla, e cap de entrepresa industriala i a pas installat.
Il est dit qu'au IV ou bien au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, un moine irlandais, du nom de Senou s'est installé en ces terres, charmé par la région. À l'aube du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la commune est essentiellement agricole, et aucune entreprise industrielle n'y est installée.


text:
NAUTA TECNOLOGIA ESPACIALA
Lo dangièr de las radiacions espacialas es estat avisat recentament. L’exposicion longa dels astronautas en l’espaci es un problèma que cal encara resòlvre se l’umanitat vòl desvolopar longs viatges lèu a d’autras planetas. Per bonastre divèrses laboratòris en desparièrs luòcs de la planeta ja i trabalhan dempuèi annadas. E fa pauc es estat descobèrt un nòu material que poiriá ajudar en la proteccion dels viatjaires de l’espaci. La tecnologia utilizada es plan nauta.
Segon los scientifics que i an trabalhat es un nano (micro) material que pòt reflectir o transmetre la lutz e que, de mai, pòt èsser un contraròtle de la temperatura segon la volontat de l’astronauta. Al delà d’aquò, la descobèrta d’aqueste tipe de material pòt èsser considerat coma una nòva pòrta a la tecnologia de proteccion dels astronautas en tot los protegir de marridas radiacions.
L’estudi del nòu material es fruch de mai de quinze annadas de trabalh en l’Universitat Nacionala Australiana e s’es pogut crear un material tan magre que centenats de capas del meteis poirián se metre dins lo cap d’una agulha e encara i auriá espaci extrà. Lo material pòt èsser aplicat a quinsevolh superfícia, tanben als vestits espacials.
Una descobèrta amb fòrça aplicacions
Malgrat que la tòca finala del trabalh d’aqueste laboratòri èra protegir los astronautas de las radiacions espacialas, es estat reconegut que i a fòrça mai aplicacions. “De primièr, se pòdon protegir los astronautas o los quites satellits de la radiacion espaciala – çò diguèt Mohsen Rahmani d’aquesta universitat -. Mas i a fòrça mai d’aplicacions. Totun, la tòca èra poder protegir los astronautas amb un material transmissor de rais ultravioletas o infraroges e la radiacion que i pòt aver en desparièrs environaments especials”.
Aquò, dison los scientifics, es ansin pr’amor que lo nòu material resistís la radiacion. Totes los materials qu’a creat l’umanitat fins uèi lo jorn chuclan la radiacion e la reflectisson pas. Pr’aquò es una descobèrta sensacionala. Andrey Mirosnichenko, co-recercaire associat d’aqueste laboratòri confirmèt que d’autras aplicacions possiblas serián l’arquitectura o l’estalvi d’energia.
“Podèm ara transformar una fenestra en un miralh se i a voluntat o contrarotlar la quantitat de lutz qu’arriba a travèrs de las fenestras en un ostal segon la temporada de l’an – çò diguèt Mirosnichenko”.
Per arribar a descobrir aqueste nòu material son estadas implicadas divèrsas disciplinas scientificas en tot comprene fisica, engenheriá o sciéncia de produccion de materials. Lo nòu material serà mai eficient, mai economic e ajudarà a contrarotlar la temperatura dels luòcs. L’estudi que ne parla es estat publicat al jornal numeric Advanced Functional Materials.
La Redaccion


text:
Soultz-les-Bains
Sulzbad en alemannisch (Soultz-les-Bains en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Soultz-Los-Bains a situat a 4 km al nòrd de Molsheim al pè dels tucs jos-vosgiennes. Coincée En un goulot de étranglement entre lo Jesselberg (363 m) al sud-oèst e lo Sulzberg (293 m) al nòrd-es, la Mossig adaiga la municipalitat abans de se tirar en la Bruche al sud del pòble.
La municipalitat a traversat per la RD 422 en connectant Molsheim a Marlenheim, #que forma la rota dels vins de Alsace e dona d'accèsses, al delà de Molsheim, al A352 per la échangeur de Dorlisheim. Ela dessert egalament Dangolsheim per la RD 275 e Wolxheim (fins a Estrasburg) per la RD 45.
Soultz Dispausava egalament d'una estancada sus la linha ferroviaire Molsheim-Saverne (barrada en 1965 e remplaçada dempuèi per una pista cyclable). Aquela connexion es a l'ora d'ara desservie per beguts.
Lo vilatge desaparegut de Biblenheim ((Bubilenheim a Modèl:La s- en significant l'abitacion de l'aiga sosterranha[1]) se situava al nòrd-es de Soultz. Demòra a l'ora d'ara lo masatge caseriu del Biblenhof. Las municipalitats limitrophes son Scharrachbergheim-Irmstett al nòrd, Dahlenheim al nòrd-es, Wolxheim a l'èst, Avolsheim al sud-es, Dangolsheim e Bergbieten a l'oèst.
Soultz-les-Bains est situé à 4 km au nord de Molsheim au pied des collines sous-vosgiennes. Coincée dans un goulot d'étranglement entre le Jesselberg (363 m) au sud-ouest et le Sulzberg (293 m) au nord-est, la Mossig arrose la commune avant de se jeter dans la Bruche au sud du village.
La commune est traversée par la RD 422 reliant Molsheim à Marlenheim, qui forme la route des vins d'Alsace et donne accès, au-delà de Molsheim, à l'A352 par l'échangeur de Dorlisheim. Elle dessert également Dangolsheim par la RD 275 et Wolxheim (jusqu’à Strasbourg) par la RD 45.
Soultz disposait également d'un arrêt sur la ligne ferroviaire Molsheim-Saverne (fermée en 1965 et remplacée depuis par une piste cyclable). Cette liaison est actuellement desservie par bus.
Le village disparu de Biblenheim ((Bubilenheim au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle signifiant l'habitation de l'eau souterraine[2]) se situait au nord-est de Soultz. Il reste actuellement le hameau du Biblenhof. Les communes limitrophes sont Scharrachbergheim-Irmstett au nord, Dahlenheim au nord-est, Wolxheim à l'est, Avolsheim au sud-est, Dangolsheim et Bergbieten à l'ouest.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Soultz, derivat de Saltz (sal n'alemand), a ligat a la font minerala e a las bains adjacents. Qualques cavòts mérovingiennes #èsser exhumées en lo moment del bastiment de la linha de camin de fèrre Molsheim-Saverne en 1864. La denominacion del pòble, al travers dels chartes e inventaris de bens, vària de Sulcia (737) a Sulze (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle) o Sulcen. A partir d'aquela epòca, lo nom de Soultz apareis.
Apertenent en indivision al emperaire e a l'avesque d'Estrasburg a Modèl:La s-, lo vilatge #venir un bailliage episcopal de Dachstein a Modèl:La s-. I aguèt incendiat pels Strasbourgeois en 1262 en lo moment de la guèrra dels avesques, de contunh en 1444 e 1622 en lo moment de la guèrra de Trenta Ans.
Qualques fortificacions, desmantellades en 1333, an daissat una traça en la toponymie locala (Biblentor, Molsheimertor, ... - tor Significa pòrta n'alemand). La conformation del bastit ancian acredita una localité fortificada de manièra somari. La municipalitat a amassat a Biblenheim (Biblenhof sus las mapas topographiques IGN) dempuèi 1556.
En 1682, Vauban #metre n'espleitacion tres carrièras près de Soultz, sul ban de Wolxheim, per édifier la citadelle d'Estrasburg e aquela de Fort-Louis. Amb la fin de encaminar las pèiras, #far bastir lo canal de la Bruche al sud del pòble. Aquela via de comunicacion a transformat un temps Soultz en centre de aprovisionament d'Estrasburg en matériaux divèrs (pèira, bòsc, ...).
Localité A en dominant catolica, Soultz-las-Bains comptava dempuèi la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle una comunitat josieva plan vertebrada.
Los abitants an sobrenomenat Trapphiaenle (outardes).
Le nom de Soultz, dérivé de Saltz (sel en allemand), est lié à la source minérale et aux bains adjacents. Des tombes mérovingiennes furent exhumées lors de la construction de la ligne de chemin de fer Molsheim-Saverne en 1864. La dénomination du village, au travers des chartes et inventaires de biens, varie de Sulcia (737) à Sulze (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle) ou Sulcen. À partir de cette époque, le nom de Soultz apparaît.
Appartenant en indivision à l'empereur et à l'évêque de Strasbourg au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, le village devint un bailliage épiscopal de Dachstein au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Il fut incendié par les Strasbourgeois en 1262 lors de la guerre des évêques, puis en 1444 et 1622 lors de la guerre de Trente Ans.
Des fortifications, démantelées en 1333, ont laissé une trace dans la toponymie locale (Biblentor, Molsheimertor, ... - tor signifie porte en allemand). La conformation du bâti ancien accrédite une localité fortifiée de manière sommaire. La commune est réunie à Biblenheim (Biblenhof sur les cartes topographiques IGN) depuis 1556.
En 1682, Vauban mit en exploitation trois carrières près de Soultz, sur le ban de Wolxheim, pour édifier la citadelle de Strasbourg et celle de Fort-Louis. Afin d'acheminer les pierres, il fit construire le canal de la Bruche au sud du village. Cette voie de communication a transformé un temps Soultz en centre d'approvisionnement de Strasbourg en matériaux divers (pierre, bois, ...).
Localité à dominante catholique, Soultz-les-Bains comptait depuis le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle une communauté juive bien structurée.
Les habitants sont surnommés Trapphiaenle (outardes).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòcs-diches, diccionari étymologique e istoric dels noms de luòcs en Alsace, Urban Paul-Michel
- ↑ Lieux-dits, dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace, Urban Paul-Michel


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 19 de desembre de 2015
Baran, Sela e l'Esperit deus Ancians (dusau edicion revisada e amplificada) - o: Perqué "selar" n'ei pas "celar".
Aqueste pòst qu'ei ua reedicion d'un article qui publiquèi en 2011. Que i èi hornit dus elements de mei, l'un sus los mots seju e asejar deus idiòmas cantabres non-"pasiegu", qui'm vien prumèr de la lectura d'un libi dont l'autor ei D. Miguel Ángel Revilla, hilh d'un vilatjòt montanhòu de la vath de Polaciones, en Cantàbria, e actuau president de la comunautat autonòma de Cantàbria. En aqueste libe (lo son prumèr "best-seller", ved. avath) , D. M.Á. Revilla qu'emplega lo mot locau "asejar" (las gallinas) en plaça deu mot "aselar". Qu'èi tanben trobat aqueste mot "asejar" e lo substantiu "seju" en consultar l'obratge de D. Francisco García González titolat "el dialecto Cabuérnigo (cuestiones de gramática y vocabulario)". Aquesta tèsi doctorau, dirigida per Dr D. Emilio Alarcos Llorach, qu'estó defenuda peu praube F. García González a l' Universidat de Oviedo, en an universitari 1977-1978. Per sòrta, la casa editoriau Cantabria Tradicional que la reeditè recentament. L'aute element ahijut en aqueste article qu'ei la definicion deu "cortau" reportada hens l'obratge d'en Jean-Pierre Laurent consacrat au dialècte gascon d'Aulús. Que i tornarèi.
Que'm soi dongas interessat a duas familhas de mots gasconissimes probablament eretats de las culturas deus pastors qui vivèn en la cordilhèra pirenaïcocantabrica aus atges deu bronze e deu hèr, se nse'n hidem a las ipotèsis etimologicas deu praube Coromines. La prumèra qu'ei la de varan(d) qui grafiarèi arbitràriament dab ua b iniciau en aqueste pòst: baran (baran, baram, barana/baranda, baranar, baranejar, baranet, embaranar, embaranada, baranon etc). L'auta qu'ei la d'asselar (sela, selat, selar, assela, asselada, asselar).
En gascon, lo mot baran, variant baram,escriut varan, varam en la grafia de Per Noste, barand per Chaplain (diccionari gascon-francés), varand per en Pèir Morà (diccionari tot en gascon) e per en Yan Lafitte (diccionari de Lespy), barann peu praube Joan Coromines (El parlar de la vall d'Aran), que designa ua causa circulara, un cerc, un aròu (lo baran o baram de la lua). Lo baran que devè aver ua dimension religiosa o en tot cas magica: que representa ua causa misteriosa, de l'aute món, deu món deus defunts. Que pòt aver un efèit positiu, lo de claror, de proteccion, o, au contrari, que pòt provocar causas de las dolentas en relacion dab la possession de l'esperit, la confusion, lo vertigi, la pèrta deus sens. Lo baram qu'ei ua forma de tesic, de preocupacion. Har baram que vòu diser desirar en ne pèrder lo sens, voler a tota fòrça possedir quauquarren o quauqu'un. Baranejar que vòu díser har vòltas o pèrder l'equilibri, patir de vertigi. En Lomanha, que significa tanben lugrejar en parlar d'un astre. En Haut Comenge, que vòu díser cerclar ua arròda d'un carro (Duplech).
Lo mot baran qu’a ua forma femenina: la barana. Que designa alavetz la sòla d'ua arròda d'un carro (dab aqueth sens, lo mot qu'ei grafiat varana per Per Noste), la barrèra de husta qui barra lo passatge tà un camp o tà ua prada o que barra un sarralh. Dab aquesta darrèra acceptacion, lo mot qu'ei grafiat de manèra distinta: barana per Per Noste, en seguir atau l'usatge espanhòu e catalan. Un variant occitan de barana, baranda, qu’a tanben lo sens mes modèrne de balustrada, com barana en catalan..
Un baranet o ua baraneta qu'ei ua persona arredoneta mentre un baranon qu'ei un cledon.
En basco labordan, biranda que vòu díser cerc, qu'ei lo medish mot que lo nòste baran. En basco "generau", baranda qu'ei la nosta barana (esp. baranda, leng. baranda, cat. barana).
Lo mot qu'ei d'origina preromana e indoeuropèa. Segon Coromines, las duas significacions de cerc e de barrèra de proteccion que s'arretròban ligats a l'etimon en divèrsas lengas indoeuropèas; varanda en lituanian que vòu díser anèth, cerc. En mantuas lengas indianas varanda que vòu díser barrèra, abric. D'aqueth mot indian que'ns vengó lo mot veranda via l'anglés o lo portugués.
Lo baran e la barana que hèn pensar immancablament a ua construccion pastorau antiga: lo sel. Que s'agiva probablament de la medisha causa.
Los “seles” -mot d'un parlar cantabre- qu'èran de sarralhs circulars, las rèstas deus quaus e's pòden trobar peus Pirenèus e la cordilhèra cantabrica (Bascoat, Cantàbria, Astúrias) dab denominacions divèrsas mès la causa non càmbia pas guaire. Lo terrenh deu "sel" que's trobava generaument a l'estrem o au dehens d’un bòsc, au detriment deu quau aumensh ua partida de l’airau i èra obtenguda per abatuda. Atau, los constructors e utilizadors deu "sel" que podèvan aprofieitar de la husta com a materiau tà las construccions de las barrèras deu cortau (qu'ei a díser las baranas), entà edificà'i la barraca deu pastor, e tanben com a combustible. Doncas, lo "sel" qu'èra de fèit un baran, que diserem un "ring" en anglés. Antigament, au centre geometric de l’estructura circulara que s’i trobava ua pèira senhadera, a partir de la quau e's podèva traçar la circomferéncia deu baran dab l'ajuda d'un cordèth. Au Bascoat, aquesta pèira centrau que's ditz austarri oausterritza o sia pèira de céner, lhèu las rèstas d'un ancian culte funerari. E efectivament, s'i podón trobar traças de céner en aumensh un cas. Aquesta descobèrta que permetó de datar l’estructura corresponenta per la tecnica deu C14, e qu'èra lo sègle 2 en aqueste cas. A mei, uèit pèiras perifericas i solen estar plaçadas de manèira geometrica, exactament sus la linha de la circomferéncia, shens que'n sàpiam l’arrason, simbolica, religiosa o auta. Aquera costuma que poderé remontar tà la cultura deus megalits (ved. l'article de Luis Mari Zaldua Exabe, en basco), cultura estreitament ligada au pastoralisme, pr’amor estructuras semblantas e hèra mes antigas qu’estón descobèrtas en Bretanha e hens las Illas Britanicas. Au País Basco, qu’èra totaument prohibit de desplaçar las pèiras d’un "sel". La tradicion orau basca qu’ei arrica de condes dedicats ad aqueths desgraciats qui s’an permetut de transgressar aqueth tabó. Un còp mòrts, que non pòden trobar lo repaus eternau abans que la pèira e sia estada arrehicada a la soa plaça.
La construccion deu "sel" qu’arresponèva a la necessitat d'aplegar (= acessar, asselar) lo bestiar laguens un cortau barrat e vigilat tà que i passen la nueit a l'empara deus predators. Los « seles » d’estiu que son en las estivas, mentre los « seles » d’ivèrn que son situats mes avath. Qu’èran doncas sarralhs d’usatge estacionau, temporari e non permanent.
L’extincion deus predators montanhòus que provoquè la desaparicion deus « seles” com a sarralhs, los darrèrs qu"èran enqüèra utilizats a ua epòca recenta (sègle 19). Totun, que’n podem enqüèra véder traças de las plan visiblas e los "seles" mes antics que balhan tribalh taus arqueològues. Per exemple, la forma arredona deu "sel" d'Akola (en basco: Akolako saroia), au ras d'Hernani (Guipuscoa) qu'ei enqüèra plan visibla, a maudespieit deu bòsc qui ei a minjà'u:
Aquiu qu'avetz un aute exemple, mes de casa: lo plan d'un "sel" trobat au lòc-dit "Sarralh de Broquèra".
Que's tròba dens la comuna de Doasit en Shalòssa, Landas. La circomferéncia deu "sel", laguens un bòsc (qu'ei soent lo cas en l'arribèra), que i ei enqüèra plan visibla, marcada per ua hauçada de tèrra de quasi 1 m de hautor en daubuns endrets.
De notar qu'estó lo "sel" qui balhè lo nom (sarralh = clòs, terrenh barrat) au lòc-dit.
Lo mot sel –cadut en desús en la lengua cantabra de tot dia - que’s tròba fossilizat hens la toponimia de Cantàbria e particularament la de las vaths de Pas. Aqueth país montanhòu, l'activitat tradicionau de la quau ei quasi exclusivament dedicada a l'eslhevatge de vacas, qu'ei situat en la Cantàbria meridionau orientau. En la comarca corresponenta de Pas-Miera, que i trobam los lòcs-dits e vilatges de Selviejo, Sel de la Carrera, Sel de la Peña, Sel del Hoyo, Sel del Manzano, Sel del Tojo shens oblidar lo borg de Selaya (de Sel del Haya, que non deu basco zelaia, segon Coromines), etc. Lo mot que i suberviu en la lengua deus poblants de las vaths de Pas, los pasiegos, devath la fòrma d'un derivat verbau qui lo lexic de la lengua espanhòla a incorporat : aselar (las gallinas), qu’ei a díser embarrar las garias laguens un lòc segur, lo ser, tà que s'i passen la nueit a l'empara deus predators (vops, haginas etc). Qu’ei probable qu'aqueth mot e s'aplicava autes còps au bestiar quan los "seles" i èran enqüèra utilizats. En "pasiegu" (idiòma cantabre de las vaths de Pas), aselar que s'i ditz tanben deus pastors quan se'n tornan tà la cabana, lo ser, tà i dromir. (Ralph J. Perry, El habla pasiega: ensayo de dialectología montañesa, Tamesis Book Limited, Londres, 1969).
Aquestes dus mots sel e aselar eretats de l'epòca preistorica que son tanben plan presents en la lexicografia gascona. Prumèr, qu'avem lo vèrbe asselar o selar qui vòu díser acessar en ua “assela” o ua "sela" (Palay). Lo mot en gascon qu'a lo sens de sobac: ua sela (var. sèla) o assela (var. assèla) o un selat o ua asselada (Foix) - lo mot que varia segon los parlars - qu'ei un acès, un sobac. Qu'ei a díser los mots gascons sela, assela etc qu 'an un sens mes generau que non pas lo de sel en cantabre. En cantabre, (el) sel qu'ei un cortau, un sarralh, tà acessà'i lo bestiar. En gascon, la sela o lo selat qu'ei simplament un lòc acessat. Botà's a la sela que vòu díser botà's a l'empara, acessà's, tà protegí's, per exemple, deu só, deu vent…Autanplan, "acessar" que sembla lo significat generau deu vèrbe "aselar" en lenga "pasiega": lo mot que s'i pòt aplicar shens que dab las garias o lo bestiar, que s'aplica autanplan taus pastors quan se'n tornan tà la cabana. Aqueste significat mei generau qu'ei desconegut o perdut peus diccionaris de la lenga espanhòla, com i ei desbrombat lo significat vertadèr deu mot sel en Diccionari Real de La Lenga Espanola qui assimila erronèament lo significat deu mot au de prada. Aquò que s'explica simplament peu fèit que las baranas de husta deu sel qu'an desapareishut de la montanha, com los predators. Deu "sel" non demora pas sonque la prada qui n'a conservada l'apellacion.
L’etimologia deu mot cantabre sel qu’ei debatuda. Non seré pas latina segon los filològues espanhòus. Tovar que'n proposè ua origina pre-indoeuropèa, mentre Coromines que pensava meilèu a un mot cèlta: *sedlon, d'etimon aparentat au deu latin sedile (cf. ang. saddle, fr. selle, occ/gasc./cat: sèla, sèra, sella, gasc. sed, cat. seu). La formacion deu mot sel a partir de *sedlon en romanç cantabre no'm sembla pas tant evidenta, totun l'ipotèsi de Coromines qu'ei con.hortada per l'existéncia de çò qui 'n sembla estar un variant morfologic (en realitat, mei regular d'un punt de vista "iberoromanic"). En efèit, sel e aselar no's disen pas en cantabre non-pasiegucom ns'ac ensenha lo president de la Comunautat Autonòma de Cantàbria Miguel Ángel Revilla, natiu d'un vilatjòt perdut de la Vath de Polaciones (Cantàbria), qui emplega -dab bona sciéncia- lo mot de la soa lenga mairau: "asejar" en plaça deu mot de l'idiòma "pasiegu" (qui l'a prestat au castelhan) "aselar", de medisha significacion ( M.A. Revilla, Nadie es más que nadie, S.L.U. Espasa Libros, 2012). De fèit, "sel" e "aselar" que son los mots en "pasiegu" (idiòma de las Vaths de Pas, Cantàbria), mentre qu'en las vaths vesias, que s'i disen respectivament seju (sejo en la toponomia oficiau) e asejar. Qu'ei en tot cas lo cas en en "purriegu" (idiòma de la Vath de Polaciones, Cantàbria) e en "cabuérnigu" (idiòma de la Vath de Cabuérniga, Cantàbria). Lo vèrbe gascon asselar que s'assembla, morfologicament e semanticament, au vèrbe "pasiegu" aselar.
Adara plan, tornem-nse'n a l'estudi deus mots corresponents au "sel" en las nostas lengas "basconas".
En basco, lo "sel" o lo son equivalent modèrne que's podèva díser de diversas manèras segon lo lòc: saro, saroi, sarobe, korta/gorta, ola e kaiolar.
Los mots saro, saroi e sarobe que presentan ua medisha arraditz, probablament un variant fonetic basco de "sel": *selo>saro (Coromines). Lo mot saròi qu'ei tanben un bascoïsme en gascon, juntament dab sarròi qui poderé resultar de l'influéncia fonetica deu son sinonime sarralh.
Los autes mots bascos que son d'origina romanica, se non gascona.
Korta o gorta : qu'ei lo mot gascon cort o un equivalent espanhòu. En gascon, cort qu'a un doble significat: que pòt designar un pati a l'alande reservat taus animaus de la bòria (pòrcs etc), o que pòt voler díser establa. En "pasiegu", la corta qu'ei lo mot tà díser establa, o sia establo en castelhan (R.J. Perry, op. cit.).
Ola: lo sens primitiu deu mot latin ola qu’èra « pati arredon », çò qui correspon perfèitament au "sel", cf. gascon ola, òla.
Kaiolar qui ei tanben gascon (cayolà en grafia de l'IBG, cajolar en l'auta grafia). A mensh de supausar un ipotetic *caveolaris latin, lo mot que poderé provenir deu crotzament enter *kuiolar e kaiola. Lo prumèr mot qu'existeish en gascon, que vien deu baish latin *cubiolaris (crampeta de dromir, qu'ei a díser la cabana) com lo mot nòrdoccitan (deu Massís Centrau) cuiolar (A. Dauzat), cf. los mots gascons de la seria deus cuju (lat. cubile), cujalar (lat. cubiolaris), etc. Kaiola qu’ei lo noste mot cajòla (oc: gàbia), o sia qu'aqueste mot basco qu'ei d’origina romanica e probablament prestat peu gascon. Atau, de significacion prumèra cabana, lo nom que's hiquè a designar lo quite sarralh. Qu'arretrobam çò medish en gascon dab cujalar crotzat locaument dab cajòla, cajola tà balhar cajolar.
Que'm permeteratz aquiu aqueste petit a parte un chic - totun pas completament- hòra-subjècte. Lo mot cajola, hèra corrent en gascon e desconeishut de l'occitan (en tot cas absent deus diccionaris Ubaud e Mistral) que s'arretròba en diccionari Alcover-Moll de catalan-valencian-balear. Los diccionaris de catalan "normat" que l'ignoran. Lo mot qu'ei d'emplec extremament localizat en maine catalan, aparentament en quauques rares lòcs de Catalonha. A Ripoll, que i significa "horat, petita cavitat hèita a la pèira". A Les Garrigues, que significa "cort de porcs". La subervivéncia d'aqueste mot gascon (un de mei, que n'i a plen d'autes) en lexic dialectau catalan qu'ei un aute testimoniatge esmavent de la lenga de las comunautats gasconas e gasconocatalanas en Catalonha. Que cau raperar qu'a la debuta deu sègle 17, los gascons qu'arrepresentavan un quart de la populacion totau deu règne d'Aragon (qui comprenèva Catalonha) segon lo testimoniatge de Marco de Guadalajara (1613) (s'aquò vs'interèssa, que podetz consultar lo pòst corresponent en clicar acitau).
Los mots gascons equivalents deu "sel" non son guaire diferents deus mots bascos corresponents. Que podem mentàver los derivats de cort: cortalh, cortèlh, cortèu, cortilh, cortau...; e tanben saròi, sarroi, sarralh e la lista deus cuju, cujalar, etc.
La reminiscéncia deu "sel" per la montanha gascona que ns'ei confirmada per Jean-Pierre Laurent hens son libi titolat "le dialecte gascon d'Aulús" (autoeditat, 2002). Lo mot cortau que i ei sabut, e ua definicion que'n balha J.P. Laurent que correspon plan a la deu "sel".
Aquiu qu'avetz las definicions deu cortau (J.P. Laurent, op. cit.): un "courteau" est 1- soit une cabane abri sommaire faite avec des branches, détruite en fin d'été et reconstruite l'année suivante, 2- soit plus souvent une cabane en pierre sèches à toit en rondins recouvert de lauses ou de mottes de gazon, bâtie au milieu d'une aire circulaire ceinte d'une palissade de pieux suffisamment hauts pour protéger l'ensemble des loups et des ours. Le courteau a trois pièces: une pour le berger et sa famille, une pour entreposer le fromage et une pour les bêtes. Le courteau, toujours situé à la lisière d'une forêt, est d'usage pastoral.
Adonc, lo cortau d'Aulús n'ei pas significativament diferent deu "sel" de las vaths pasiegas ni deu "saroi" basco. Que i tornam trobar lo baran de husta (las baranas), caracteristic deu "sel", dab la cabana a la plaça de l'antiga pèira de céner. Lo sel (cortau) d'Aulús qu'èra enqüèra utilizat au sègle 19 (J.P. Laurent, op.cit.)
Uei lo dia, los cercs de baranas deus "seles" qu'an desapareishut deu païsatge de la montanha, com los quitis predators. Non nse'n demoran pas sonque las traças, los barans/varans qui son enqüèra visibles sustot en avion,... e los nostes mots gascons qui'nse cau sauvaguardar.
E en las autas modalitats occitanas, i son mots aparentats? Qu'an lo mot baranda, plan segur, enqüèra que varan(d) (aròu, tesic) e tots los sons derivats e'm semblan unicament gascons, sauv error mea. En cantabre pasiegu, la baranda que designa la sòrta de balcon tancat tipic deus ostaus de la region, qui's ditz solana en castelhan. Las barandillas que son las nòstas baranas, en cantabre com en castelhan. En maine occitano-romanic, l'etimon sel qu'ei representat unicament en gascon, que non en catalan e en occitan, se non m'engani pas. Atencion aus omonimes e aus faus-amics! Qu'ei corrent de véder con·honuts graficament e etimologicament lo mot gascon selar e lo mot panoccitan celar (deu latin celare) qui vòu díser escóner, amagar. Aquesta confusion no'm sembla pas legitima. Los mots gascons sela, assela, asselar etc que comparteishen l'etimon de sel (sel = acès) dab los mots castelhans sel e aselar, e non pas dab lo mot latin celare. Non cau pastanpòc conˑhóner selar dab l'occitan-non-gascon selar qui vòu díser serar (un shivau; en catalan: sellar). La sèla en occitan-non-gascon, sella en catalan, que's ditz la sèra en gascon (la sèra tà montar a shivau). Selar en gascon que vòu díser assobacar, endostar, acessar e non pas amagar ni serar. En gascon, l'expression botà's a la sela o botà's a l'assela que vòu díser botà's a l'acès, botà's a l'empara (Palay).


text:
Coma qué parlar l'occitana frena pas per saber coma se fabrica plan la lenga imperialista.... s'ortografirà fòrt plan las decas politics dels imperialistas franceses per castigar melhor l'occitana. L'Edicte de Villers-Cotterêts exosta tanben dins los mèdias oficial del jacobinisme, lo grope France Télévision, 2, 3, 4, 5, Gulli, France Ô, etc.
La television decentraliuzada "France 3 Midi-Py @France3MidiPy" publica : « L'Occitanie, vice-champion de France de l'orthographe » ; qui gausa escriure qu'aquò auriá degut èstre en lenga occitana tanben sul site oficial de France 3 ?
L'article sona ... coma una volontat de rassegurar los Franchimands qu'an paur d'aver locutors o lucutriças en occitan que sapièssen pas la lenga imperialista, la lenga del rei-president, la lenga de l'edicte de Villers-Cotterêts (mas que damora d'actualitat, el).
Dins las annadas cinquanta, quand lo nombre de locutors èra encara maxímal, l'ORTF regionala fasiá sonque reportatge en francés, e los animators èran sonque de lenga francesa (los arquius tanben donc), segur qu'èra « per evitar de valorizar la lenga dels païsans », aprèp las manifestacions per la television en occitan, dins las annadas 1970/80/90, France Régions 3 puis France Télévision 3, an donat -per compassion- trenta minutas «d'occitan a l'atena » a la setmana (!) ( en respectar pas la charta qu'ela-meteissa a establit per apatzimar los elegits pauc curioses - n'i a fòrça de temps en temps), ont la lenga ortografiada occitana es aital limitada al recanton dels militants. L'objectiu de la television oficiala francesa èra plan far crevar la lenga occitana ; l'objectiu es pas acabat.
Alara quand France 3 Midi-Pyrénées (region qu'exista pus) dona un piulet per explicar que sèm en Occitània, fòrt en ortografia de lenga imperialista, l'article me sona mal a la vista.
S'espèra per France 3 Occitanie, la traduccion del site oficial en lengas occitana e catalana ... per mostrar qu'an realament cambiat sul tèma ; e lo tèma es : l'occitan es pas una lenga regionala, ni la lenga d'una comunautat, mas la lenga de totes los ciutadans, e fau aital plan l'ortografiar, rendre vesedoira, coma la lenga dels Parisencs. La matriça se dèu cambiar, e a Tolosa, Montpelhièr, Bordèu, Pau, Peirigüers, Lemòtges, Clarmont-d-Auvernhe, Niça e Ais-Marselha devon preparar la visualizacion de l'occitan sul site OFICIAL de France Télévision decentralizada, dita FranceTv3.
Ieu soi content que totas las lengas fosquèssen plan ortografiada , la meuna en Occitània, e la lenga del vesin imperialista del nòrd tanben... mas coma la lenga catalana al Sud d'Occitània (region administrativa francesa) o catalan de l'autre latz dels Pirinèus. M'interessa tanben d'aver plan ortografiat lo breton, l'alsacian, lo savosian, lo còrse, lo picard e lo neerlandés, las lengas d'oltra-mar, lo basco .... e la lenga dels Parisencs tanben, quitament quand ne fan una lenga afidada a l'imperialisme londonian.


text:
61
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 61 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Bretanha, fin de la revòuta de Budicca que foguèt anientada per lei tropas dau generau Gaius Suetonius Paullinus que capitèt de gropar totei lei legions romanas dispersadas dins l'illa e lei renfòrç venguts dau continent. La repression foguèt saunosa. Puei, Neron remplacèt Paullinus per lo generau Publius Petronius Turpilianus qu'èra pus conciliant que son predecessor. Aquò permetèt d'amaisar pauc a pauc la situacion.


text:
Ièr a Tolosa, lo mensual Objectiu News presentava
las politicas prepausadas pels candidats a las #regionales2015 en
region Montpelhièr-Tolosa-Perpinyà.
L'aula èra plena, i aguèt dificultats
per recebre lo public, un grand succès donc; l'objectiu èra de presentar las
politicas per las listas presentas a las #regionales2015, las listas convidadas èran:
PS-PRG-MRC, EELV-Monde-Novèl-FdG-POC, UDI-LR, e FN-Les-Identitaires.
Lo tèma del nom de la region qu'es a la talvera, es arribat al
debat.
Quand l'aula a debutat de se voidar, un
grope s'es vengut installar al fons de l'aula, e a l'arribada
faguèt fugir d'autras personas, d'autres ciutadans. Aquel grope
novèl vengut de Besièrs, se sembla, sembla aver un messatge de far passar :
«Occitània non existís que dins lo cap d'intellectuals», mai o
mens d'intellectuals d'esquèrra, o pensa aquel gropeton d'extremistas expansionistas franceses en Occitània, Sud-Occitània ; farai pas la lista dels documents que pòdon ajudar a la contradiccion, a la sapiença que fauta als extremistas, es tròp pescut, mas confirma que l'ignorança pasta l'extremisme francés en Occitània. Èra çaquelà un
public violent, associal e associable a l'extrèma-dreita francesa.
(Ai pas poscut aver un document fotografic, perqué sembla qu'aver un aparelh ftotografic seriá estat riscat !)
Al meteis temps, quasiment a la meteissa ora, a Barcelona, la CUP
refusava de votar per perseguir lo procèssus independentista, e donc
la candidatura del grope majoritari #JuntsPelSi, mas que necessita lo vòt dels
deputats de la CUP per aver un cap a l'executiu de la Generalitat de
Catalonha, Artur Mas ; e coma l'indica lo jornal francés La Tribuna, bota en perilh lo procèssus independentista; la CUP s'es aital installada dins lo camp
dels contras l'independentisme catalan [Vesinatge del PSOE, PP, Ciudadanos, Comunistas de l'aparatchik-sistèma-espanhòl), e del procèssus democratic.
Qu'es aquò la CUP ? Es un partit de ciutadans
d'extrèma-esquèrra, alternatiu e barcelonin (mai o mens), que fan
d'entrisme un pauc pertot dins l'occitanisme independentista a l'ora
d'ara. Independentistas o son, mas la votacion d'ièr a provat que
democrata o èran pas !
Al meteis moment a Barcelona e Tolosa,
dos gropes an provat que l'extremisme d'esquèrra o de dreita es
contra la democracia, contra Catalonha (independenta, un Estat) e son procèssus democratic, o
Occitània (quitament per una question microcosmica qu'es lo nom de
la region), Sud-Occitània amb la precision que fau.
Me sembla qu'o caliá notar.
Dins d'autres parçans regionals occitans e catalans, Sud-Occitània-Catalonha (Perpinyà lo 7 de novembre) o Provença-Gavotina-Niça, l'entrisme fonciona tanben; en legir Le Canarda Enchaîné podèm confirmar que Les-Identitaires es la ròda alegala del movement politic FN, e que Les-Identitaires èran tanben en representacion del FN a Perpinyà per la manifestacion per la lenga occitana ; mas perqué la lenga lo FN ne vòl pas parlar ? La question es interessanta, car sembla qu'an una vision de la constitucion que data de l'illusion que pensa lo francés coma sampitèrna lenga de la République française, òr caldrà explicar als militants del FN -Les-Identitaires que la lenga e lo seu nom es estat integrat a la constitucion parisenca sonque en 1992, ambe la genta pression de l'esquerrisme nacionalista francés, tipe Jean-Pierre Chevènement. Sembla tanben que vòlon manifestar per una lenga a Perpinyà, e que dins lo lor programa provençalista e tradicionalista de la region administrativa Provença-Gavotina-Niça son luènh de pensar en semantica lingüistica per desvolopar una politica regionalista.
Vist que Les-Identitaires son mai que tot de Niça, lo problèma lingüistic del nom de la lenga damora a dreita (extrèma) en l'abséncia de coneisséncia en sociolingüistica, coneisséncia que non podètz aver ambe l'educacion portada pel nacionalisme francés dins l'Éducation dita Nationale. E Òc, l'extremisme francés a Niça coma dins lo demorat d'Occitània, es pastat per l'educacion de l'Estat francés, res d'autre, res de novèl ! Lo jacobinisme es pas un monde novèl, e pasta totas las tendéncias politicas que se van presentar en decembre 2015.
Del costat de Perpinyà Les-Identitaires qu'explícan dins los comunicats que «los Catalans creman las bandièras espanhòlas a Barcelona» e qu'al meteis temps o fan per las bandièras catalanas los franquistas lo dia de la raça (12 d'octobre) e qu'amerita cap comunicat de Les-Identitaires, o els, o fan a Salses per las bandièras catalanas, son pron pantalonats per anar manifestar a Perpinyà per la lenga catalana, lo 7 de novembre, passat ; son, coma a Tolosa, estat sortit de la manifestacion.


text:
Fòra la dictada, visca la parlada !
Un còp de mai, un pauc d'en pertot en Occitania, amai a Paris e a Barcelona, lo 28 de genièr de 2013 se debanèt la grand messa de la dictada occitana. Pel segond còp (vesetz mon compte rendut en francés sus la cuvada 2010) participèri, a Lemòtge. Ongan, las ovelhas èran vengudas en nombre. Benlèu un centenat de fidèles s’èran recampat per celebrar amassa la santa grafia alibertina, lo cap clinat sus la taula, religiosament, coma se dèu. Faguèri finta, ièu tanben, de m’aplicar coma a la gleisa quora fasiái lo clerjon, e m’escriguèri una plena pagina que n’en acabava jamai (lo det me dòl encara, qu’ai perdu lo biais d’escriure a man !), tirada del conte dels Sèt Auvernhàts, que, dins tot autra situacion, auríá pogut èsser plasent. Vertat qu’aviái un pauc vergonha de mon ipocrisia : mas l’amistat occitanista val plan una messa !
Çò que m’amusèt lo mai, foguèt d’entendre tot aqueste monde se parlar en francés (a qualquas exceptions prèp) dins la sala granda de la mediatèca de Lemòtge. Benlèu que la dictada « occitana » es un eveniment tròp important per i poder parlar « patés » ! O alara, mai probablament, es que sem arrivats al punt que lo monde sabon mai escriure la lenga que non pas la parlar. De tot biais, la lenga celebrada per la dictada, escrita « coma cal », es una lenga monument, una lenga de gleisa o puslèu, per demorar en republica, una lenga panteonisada. L’oralitat servís pas mai qu’a legir la lètra del Vangeli, vist que lo sermon, el, se fa en vulgari francés per que totis poguesson comprene… (aquò me fa pensar qu’i agèt un temps ont los capelans disián la messa en latin e lo pròna en bon occitan).
Mas subretot, Occitans, vos rendetz compte qu’en fasent de la dictada l’eveniment màger de vòstra fiertat culturala, fasetz pas que replicar lo ritual mai important de la quite escòla que fòrabandiguèt a tot jamai lo patés ? L’ortografia franchimanda, amb sas règlas, sas excepcions e trapèlas de tota mena, es un ritual de sanctificacion de La lenga unenca de la nacion francesa, lenga mistica, lenga de la Lei e de la Literatura (totjorn en majuscula sioplet !), e per aquò volontadament subremalaisida a escriure, es a dire amb una grafia fargada exprès per emmerdar lo mai possible lo monde, lo faire expiar qui sap quala deca prigonda, quala fauta originala (la, benlèu, justadament de parlar patés ?). La dictada es un usatge de l’escritura, pel biais de la grafia concebuda coma instrument de tortura per far confessar al paure monde son pecat d’ignoráncia. Un còp èra, la lenga de la dictada èra una lenga que lo mestre fasiá dintrar dins los caps dels escolans a còps de règlas e de linhas. Encara, ensajan de zo far, amb de metòdi mai suaus, que lo mai fondamentau de l’ensenhament fondamentau es de mestrejar la lenga mai malaisida d’ortografiar al mond. Mas lo còr i es pas mai, los quites mestres soven an perduda la fè e, subretot, la quite coneissença ortografica. Fin finala, la dictada es estada – e fatalament demora, vist que i a un consensus academic per refusar tota simplificacion consistenta – , un aplech de discriminacion sociala, qu’ajudèt plan a destriar lo filh del medecin de la filha del pacan.
De tot biais, la dictada es una obsession francesa. Occitans, zo sabètz almens que, pertot dins lo monde, i a de païses ont la dictada existís pas, perqué lors pòbles an agut l’intelligéncia de fargar de grafias que la rendon inutila ? Zo sabètz que se pòt viure sens dictada ? Que se pòt aver una escòla, una literatura, de leis escritas, sens far de dictada ? Per aquò, plan segur, diretz-vos, caldriá una grafia fòrça mai simplificada e adaptada al parlar. Amb la grafia alibertina, stupidament etimologica, colhonament istòrica, ne sèm fòrça lenh. Bon, soi d’acòrdi, almens l’avèm, aquela d’aquí, de grafia, e nos podèm comprene entre nosautres d’un cap à l’autre d’Occitania. Vertat tanben, malgrat tot, que la nòstra es fòrça mai simpla que la del francés… Una rason en mai per pas en far tota un istòria de la dictada, e la tractar benlèu come un exercici come un autre, un mal pedagogic necessari (encara que dins lo païses anglofònes, amb la puta de grafia que se son meritats elis tanben, la dictada es un exercici fòrça pauc utilisat), mas es pas una rason, de segur, d’en tirar glòria. Aquò es pura vanitat pedantesca.
Vist l’estat de la lenga, çò que nos fa mestier en primièr son de lòcs e d’eveniments per parlar, que la vida de la lenga es lo parlar e non pas l’escriure. Se pòt totjorn al jorn d’uèi escriure lo latin, mas ne demoran pas gaire per lo barjacar ! Me faguèt rire l’afar del papa qu’en fasen son anóncia de demission en latin, foguèt sul còp mescompres de la quite curia !
Ièu fau la proposicion sacrilegi d'abandonar las dictadas e d’organizar enluòc de « parladas », d’adobar de luòcs e de preveire de jorns e d’oras ont aquelas e aqueles que volràn, poiràn venir charrar, barjacar, platussar, es a dire praticar e, evidentament, aprene aital la lenga. O alara, se volètz escriure vòstra lenga, çò qu'es evidentament es important, organisatz puslèu de seradas de composicion de tèxtes, de sesilhas de creative writing, coma dison los americans, mas per caritat, daissatz tombar lo mai pèc, esterile, enutjós e crudel exercici escolar que la maissantisa e la bestiesa umanas an pas jamai inventat.
Joan Peire Cavalièr


text:
Non òm pòu pas ligar lei quatre vents
E lei tenir enclaus dins son ostau
E ben fòu cu farà aquò qu’avèm
Gés de preson avau per lo mistrau...
Aquelei que tènon la republica
La fan la sieuna òbra d’aranha
Aquí la musica serà fisica
Que siam totei dins la pagalha
Vòli poëtica en numerica
E metre fuèc a la palha
En vèrs la mieuna retorica
Que te fan pagar la talha
Siam pas venguts au bochier
per crompar d’anchòia
Volèm dançar tota la nuèch
Es pas qu’una question de vòia
Non òm pòu pas ligar lei quatre vents
E lei tenir enclaus dins son ostau
E ben fòu farà aquò qu’avèm
Gés de preson avau per lo mistrau...
Per un bèu pèis milanta sòfi
Fau li anar a còp de taravèlas
Chacha en òc dempuèi Xenòfil
E tròç de ritmica en estèla
Lo monde es un plantièr d’alibòfi
Cadun leis uèlhs sus sa caramèla
Lo sage e lo fòu ‘mé lei sieus sòcis
Fan cançons en ribambèlas
Es pas que lo temps nos manca
Mai avèm d’engolir la mar
Un enfavat nos estanca
E lo beure n’es pron amar…
Non òm pòu pas ligar lei quatre vents
E lei tenir enclaus dins son ostau
E ben fòu farà aquò qu’avèm
Gés de preson avau per lo mistrau...
Nos fan cagar de pèiras de molins
Nos fan susar de lamas de cotèus
I a quauquaren que truca dins lo vin
I a de bata dins l’espinèu…
Sus lo quitran tomban lei pantais
En morçèus de luna espoutida
Siam viatjaires en varalh
D’una istòria ja finida…
Se la bassa tòrna e vira dins l’aurelha
Emai lei cadenas ai cavilhas…
Es qu’avèm fach la nòstra besonha
S’en batem deis empachas va sas
Siam pas riches mai avèm de nas
Una bòna musica que ponha…
Non òm pòu pas ligar lei quatre vents
E lei tenir enclaus dins son ostau
E ben fòu farà aquò qu’avèm
Gés de preson avau per lo mistrau...
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Penicillina
Penicillina es lo nom d'antibiotics del grop betalactaminas utilizats dins lo tractament de las infeccions causadas pels bactèris de gram-positius .
Istòria[modificar | modificar la font]
La penicillina foguèt descobèrta per lo biologista escocés Alexander Fleming en 1928 quand èra a estudiar de culturas bacterianas de Staphylococcus aureus. Observèt que quand las boitas de cultura se contaminavan amb un campairòl microscòpic del genre Penicillium (Penicillum notatum) aqueste darrièr inibissiá la creissença dels bactèris, a causa de la produccion d'una substància que sonarà penicillina.
Estructura quimica[modificar | modificar la font]
Las penicillinas apertenon al grop beta-lactamina amb un cicle tiazidic acolat al nuclèu beta-lactam e que presenta una foncion acid carboxilic portada pel carbòni vesin de l'azòt comun als dos cicles. Existisson divèrsas penicillinas, en foncion de la natura de l'acid que va amidificar lo grop NH2. Cèrtas penicillinas son naturalas, eissidas de Penicilllium notatum o Penicillium chrisogenum, per exemple la penicillina G e la penicillina V. An una accion suls germes Gram positiu e los cocci de gram negatiu e tanben sul spiroquèts. D'autras son emisinteticas, coma las penicillinas de tipe M (per meticillina) e las de tipe A (A per Ampicillina) qu'an tanben una accion suls cocci de gram negatius.
Mòde d'accion[modificar | modificar la font]
Los antibiotics B-lactams an una accion inibitritz de la polimerizacion dels peptidoglicans de la paret cellulara bacteriana. Lo grop foncional B-lactam de las penicillinas se fixa a l'enzim DD-tanspeptidasa que deu ligar las moleculas de peptidoglican dels bactèris , e aquò va destruire la paret cellulara del bactèri (en d'autres tèrmes l'antibiotic provòca la mòrt de la cellula per citolisi).
Los bactèris Gram-positiu son apelats protoplasts quand pèrdon lor paret cellulara. Los gram-negatius pèrdon pas completament lor paret cellulara e son sonats sferoplasts après tractament per la penicillina.


text:
Participacion e associacionisme
- Assessorament a joeni e grops de joeni sus eth mòn associatiu: s’aufrís assessorament e informacion as disparières associacions juveniles e grops de joeni dera Val d’Aran.
- Espacis de conviuença de valors: activitats educatives que favorisen eth desvolopament integrau des joeni, complementat damb eth trabalh educatiu dera familha e institucions educatives. Aguestes activitats educatives, colònies, casaus, rutes,.. an coma finalitat fomentar es valors.
- Plan de supòrt as activitats realizades pera joenessa.
- Promocion e organizacion d’activitats: entà dar supòrt ara expression juvenila metjançant eth desvolopament d’activitats creatives e simboliques disparières a compdar des sons besonhs e demandes en tot potenciar es canals d’expression des joeni.
- Espaci de trobada: espaci entà qu’es grops de joeni organizadi desvolopen activitats entà e damb auti joeni.
Enlaci d’interès
- XANASCAT, Xarxa Nacional Albergs Socials de Catalunya
- Carnet jove