text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Henry David Thoreau (Concord, 12 de julhèt de 1817 - Concord, 6 de mai de 1862) foguèt un escrivan, anarquista e filosòf estatsunian, conegut sobretot pel seu libre Walden o la vida dins los bòsques, las seunas reflexions sus una vida simple e alunhada de la tecnologia, pels bòscs, e tanben per La desobesissença civila, ont argumenta que l'idèa d'una resisténcia individuala contra un govèrn sovent injust. Los libres, articles, ensags, jornals e poèsias de Thoreau comptan vint volums. Entre las seunas contribucions mai importantas se tròban los escrichs sus l'istòria naturala e la filosofia, ont davança l'ecologia e l'istòria del media ambient, doas de las fonts de l'ecologisme e la teoria de la descreissença d'ara. Èra abolicionista tota la seuna vida, fasent de conferéncias qu'acacan las leis que regisson los esclaus evasits e capturats, lausant lo trabalh de Wendell Phillips e de l'abolicionista John Brown. La seuna filosofia de resisténcia non-violenta influenciarà mai tard la pensada e las accions de personas coma Tolstoï, Gandhi e Martin Luther King. Exaltant l'individualisme e una certa forma d'ociositat en comunion amb la natura, Thoreau invita a explorar las «províncias de la imaginacion».
- Textos a Internet


c: text/html

text:
Hommarting
Hommarting es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana possession de las abbayes de Wissembourg e de Marmoutier, e de la évêché de Mètz, aguda en fief per de nombroses senhors (Lutzelbourg, Lening-Réchicourt).
- #Passar a la França en 1661, al comte de Trauessèr l'an 1766 e als Custine l'an 1781.
- Ancienne possession des abbayes de Wissembourg et de Marmoutier, et de l'évêché de Metz, tenue en fief par de nombreux seigneurs (Lutzelbourg, Lening-Réchicourt).
- Passa à la France en 1661, au comte de Longeron en 1766 et aux Custine en 1781.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Pierre-du-Champ
Saint-Pierre-du-Champ[1] (Saint-Pierre-du-Champ en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Saint-Pierre-du-Champ


text:
Animisme
L'animisme es la cresença qu'una personalitat, un èsser subrenatural (o una arma) abita los objèctes ordinaris e govèrna son existéncia. Las divessas e los dieus intervenon en tot çò qu'existis. Lo panteïsme, doncas, egala Dieu amb l'existéncia. L'animisme es present sustot al sud-èst d'Asia e dins la Cariba, ont es mesclat amb d'autras cresenças. L'animisme es totalament estrangièr a las culturas d'Africa segon los progrèsses recents dels estudis africans[1], e mai se la pensada coloniala pensava lo contrari.
L'animisme a costuma de pensar que las armas sobrevivon al còrs e passan a un monde melhor o paradís. De comunautats creson en la reïncarnacion, e atal las armas dels èssers e objèctes que uèi enrodejan la gent e podián èstre de personas en d'autras vidas, quitament conegudas, per aquò proclaman que cal far atencion especialament a la relacion amb l'entorn, per respectar aqueles esperits.
Los cultes animistas donan fòrça importància a la magia, als rituals mortuaris e als sòmis. Dins d'endreches determinats se liga tanben al vodó e al shamanisme.
I a de traças d'animisme dins fòrça sistèmas de filosofia, coma dins los escriches de Platon, Leibniz o l'escolastica. L'ilozoïsme podriá èstre una varianta d'aqueste sistèma conceptual. Edward Tylor, un dels principals estudioses del tèma, ensaja de trobar la justificacion racionala e sociala que pòrta a l'expansion de l'animisme. Sos adversaris li repròchan d'ajudar pas a luchar contra l'idèa recebuda qu'assimila animisme a incultura o a pòble primitiu.
Qualques religions monoteïstas (en òrdre d'aparicion):
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHRET Christopher (2002) The civilizations of Africa, a history to 1800, Charlottesville: University of Virginia Press


text:
Jardin Reial de Tolosa
43° 35′ 44″ N 1° 27′ 01″ E / 43.59556, 1.45028
Lo Jardin Reial de Tolosa es un jardin public. Es situat al Busca, un quartièr au sud èst del centre. Creat per Loís de Mondran en 1754, foguèt lo primièr jardin public de Tolosa. Coma lo Grand Redond, foguèt adobat en jardin a l'anglesa entre 1861 e 1863. S'espandís sus una superfícia de 1,7 ha e fa partida dels jardins remarcables de França.
Son nom cambièt segon las epòcas. D'en primièr nomenat Jardin public de Tolosa, prenguèt lo nom de Jardin reial amb la creacion del jardin del Grand Redond. Plan segur, a la Revolucion, lo jardin cambièt de nom. Pendent lo sègle XIX, seguent las orientacions politicas dels dirigents de Tolosa, trantalhèt entre public e reial. Es en 1886 que venguèt fins a uèi Jardin Reial de la vila de Tolosa.
Es ligat al jardin del Grand Redond per una palanca de metal passant en dessús del baloard e es ornat de fòrça estatuas. S'i trapan d'espècias d'arbres coma lo ginkgo biloba, lo falabreguier, de cèdres de Liban, un tulipièr de Virgínia, un irangièr dels Osatges e de magnòlias.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Jardins ligats:


text:
Bandoneon
Lo bandoneon qu'ei un instrument de musica aerofòn dotat d'un bohador. Qu'ei tanhent de l'acordeon en tot estar mei petit, carrat e provesit d'un bohador mei long. Lo musician qui ne joga qu'ei lo bandoneonista.
Originari d'Alemanha, que deu lo son nom a Heinrich Band (1821 - 1860) considerat com lo son inventor.
Qu'ei hèra popular dens lo tango sus las arribèras de l'arriu de la Plata e en Argentina que's pòt quitament trobar dens lo folclòre provinciau a despart deu tango (folclòre urban).


text:
Enric Fontanièr
Enric Fontanièr (en francés Henry Fontanier; Ferrièras Sant Marin, 15 de febrièr de 1880 - Vic de Bruèlh, 6 d'agost de 1938) èra un politician occitan que foguèt Deputat de Cantal de 1924 a 1928 e de 1932 à 1936.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enric Fontanièr nasquèt en 1880 dins l'arrondiment de Sant Flor. Faguèt totes sos estudis dins lo collègi de la vila abans de passar una licéncia de letras e mai tard l'agregacion d'istòria. Per tal de poder preparar lo concors, demandèt un emplec de repetidor, qu'obtenguèt en octobre de 1899 dins los collègis de Mauriac e de Riom, e mai als licèus d'Orlhac e de Clarmont d'Auvèrnhe. Aprèp l'obtencion de l'agregacion d'istòria e de geografia, foguèt nomenat en 1905 en licèu a la Reunion, puèi a Bastia, a Tula e Rodés. La Primièra Guèrra Mondiala l'empachèt de partir cap a Algèria ont èra estat nomenat. Foguèt mobilizat lo 2 d'agost coma sargent e lèu venguèt sosluòctenent dins lo 122e regiment d'infantariá. Foguèt nafrat en abril de 1915, mas malgrat la ferida tornèt al front ont demorèt fins a l'armistici. Recebèt lo 22 d'agost de 1917, dans lo valat qu'aviá envasit amb sa companhiá, lo guerdon de cavalièr de la Legion d'onor. A la fin de la guèrra recebèt la Crotz de guèrra. Tornèt a son prètzfach d'ensenhaire e foguèt nomenat a Marselha e aprèp a París.
Foguèt dins la capitala francesa que l'organ central del partit socialista, pr'amor de son passat de militant, li demandèt de s'inscriure en segonda posicion sus la lista del Cartel de las esquèrras en mai de 1924. La lista foguèt elegida entièra e Enric Fontanièr obtenguèt 24.337 vòts de 46.275 votaires. Le retour, lors des élections de 1928, au scrutin uninominal, ne lui est pas favorable : en tête dans la circonscription de Mauriac au premier tour de scrutin, le 22 avril, avec 4.130 voix sur 11.463 votants contre 3.762 à Fernand Brun et 3.207 à Lacombe, il est battu le 29 avril en obtenant 5.154 voix sur 11.341 votants alors que 5.994 voix se portent sur le nom de Fernand Brun. Le 1er mai 1932, s'il est encore une fois en tête, et largement, avec 4.823 voix sur 11.410 votants - le reste des suffrages se répartissant entre quatre autres candidats - il ne l'emporta le 8 mai, au scrutin de ballottage, que de 15 voix seulement, avec 5.600 voix sur 11.779 votants contre 5.585 à Serre, son adversaire le mieux placé. Les élections de 1936 lui sont défavorables. Il est en effet battu dès le premier tour, le 26 avril, par le docteur Fernand Talandier, avec 6.592 voix sur 11.991 votants contre 4.820 à lui-même.
Inscrich al grop socialista a la Cambra, foguèt membre de la comission dels afars estrangièrs, de celles de la marina e del sufragi universal, de celle d'Algeria, de las colonias e dels protectorats.
Ensagèt, de badas, amb una proposicion de lei que foguèt depausada en 1928, de donar a las femnas lo drech de votar e d'èsser elegidas.
Venguèt especialista de las questions colonialas e de la politica estrangièra, subretot de l'Orient e de l'Extrèm Orient. C'est par ses interpellations qu'il manifesta subretot son activitat.
Lorsqu'il retrouvera, aprèp l'interrupcion d'una legislatura, son siège a la Cambra, il retrouvera aussi sa place dins las meteissas commissions e sas préoccupations resteront las meteissas que durant son mandat anterior.
Aprèp que fracassèt a las eleccions de 1936, decidiguèt d'abandonar la politica. Moriguèt dins un accident lo 6 d'agost de 1938 al Pont de Jaça, dins la comuna de Vic de Bruèlh, quand aviá 58 ans.


text:
Vergaville
Vergaville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Fondacion d'una abbaye bénédictine l'an 966, ponduda jos la proteccion de l'avesque de Mètz en 1190, de contunh del pòrti de Lorraine a Modèl:La s
- Dévastée al cors de la guèrra de Trenta ans e reconstruite ; suprimida a la Revolucion e démolie.
- Lo abbaye aviá lo drech de justícia e un important domeni fonzièr.
- Banc d'un ancià archiprêtré.
- Fondation d'une abbaye bénédictine en 966, mise sous la protection de l'évêque de Metz en 1190, puis du duc de Lorraine au Sègle XVI
- Dévastée au cours de la guerre de Trente ans et reconstruite ; supprimée à la Révolution et démolie.
- L'abbaye avait le droit de justice et un important domaine foncier.
- Siège d'un ancien archiprêtré.


text:
Làmia
Làmia
Selachimorpha
— autor complet —, data de precisar
Òrdres de reng inferior
La làmia o lo verdon o lo peis-can (var. peis-chan, peish-can) (superòrdre Selachimorpha) es un ensems de peisses dotats d'una esqueleta completament cartilaginosa e d'un còs aerodinamic. Pòdon alenar gràcias a entre cinc e sèt gaunhas. Las làmias possedisson una pellicula d'escatas que protegís sa pèl dels parasits e que renfòrça son idrodinamicitat.[1] Tenon de dents remplaçablas. Son de predators fòrça mal coneguts, vist qu'atacan rarament los umans a mens que foguèssen intimidats.
Las làmias comprenon d'espècias que van de la làmia pigmèa de la talha de la man, Euprotomicrus bispinatus, una espècia de mar prigonda que sonque mesura 22 cm, a la làmia balena, Rhincodon typus, lo peis lo mai gròs, que pòt aténher una longor d'aperaquí 12 m e que, coma las grandas balenas, manja pas que plancton en s'alimentar per filtracion. La làmia buòu, Carcharhinus leucas, es l'espècia mai coneguda e pòt nadar dins d'aiga salada o doça (se pòt trapar dins lo Lac Nicaragua, en America Centrala) e dins los deltas.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Esqueleta[modificar | modificar la font]
L'esqueleta d'una làmia es completament diferenta de la dels peisses ossoses coma la merluça; es facha d'un cartilatge fòrça leugièr e flexible, e mai lo cartilatge de las làmias mai vièlhas pòsca èsser a còps calcificat, e doncas mai dur e mai regde. La maissa de la làmia es variabla e se pensa qu'a evolucionat a partir del primièr arc de brànquias. Es pas estacada al cran e a de depauses minerals suplementaris que li donan una fòrça mai granda.[2]
Respiracion[modificar | modificar la font]
Coma los autres peisses, las làmias tiran d'oxigèn de l'aiga de mar quand passa per sas brànquias. Qualques làmias possedisson una dobertura modificada sonada estigma que se situa just darrièr l'uèlh, qu'es emplegat per la respiracion.[3] Per encausa de sa talha e la nature de son metabolisme, fòrça làmias an un besonh d'oxigèn mai important que los peisses ossoses e pòdon pas dependre dels corrents d'aiga ambients per fornir una quantitat sufisenta d'aiga oxigenada. Se per cas aquelas làmias s'arrestèssen de nadar, la circulacion de l'aiga davalariá enjós del nivèl necessari per poder alenar e l'animal s'escanariá. Aqueste foncionar qu'assegura un flux adequat de sas brànquias a partir de movements en avant se coneis en anglés coma ram ventilation. Qualques làmias, coma la làmia noiriça, Ginglymostoma cirratum, pòdon pompar d'aiga dins sas brànquias mentre que son a se pausar.
Los procèsses de respiracion e de circulacion començan quand la sang desoxigenada viatja cap al còr, que possedís dos compartiments, de la làmia. Ailà la sang es pompadas a las brànquias de la làmia a travèrs l'artèria ventrala aòrta que divergís en artèrias braquialas aferentas. La reoxigenacion se fa dins la brànquias e la sang reoxigenada raja dins las artèrias braquialas eferentas, que se reunisson per formar l'aòrta dorsala. La sang raja a partir de l'aòrta dorsala dins tot lo còs. La sang desoxigenada del còs puèi circula a travèrs de las venas cardinalas posterioras e dintra dins los sinuses cardinals posteriors. A partir d'aquel ponch la sang dintra dins lo ventricul del còr e lo cicle se repetís. Aqueste tipe de respiracion es pas gaire eficaç e se per cas la làmia se deviá arrestar de bolegar, la sang seriá pas en condicions de circular dins tot lo còs per encausa de la manca de fòrça de l'atrium del còr.
Osmoregulacion[modificar | modificar la font]
Contràriament als peisses, las làmias bevon pas d'aiga de mar; al contrari retenon de grandas concentracions de descais quimics dins son còs per cambiar lo gradient de difusion per tal de poder absorbir l'aiga dirèctament de la mar. Aquesta adaptacion empacha fòrça làmias de subreviure dins d'aiga fresca, e doncas son confinadas a una environa marina. Existisson qualques excepcions a aquesta règla, coma la làmia taure, qu'a desvolopat un biais de modificar sa foncion renala per crear una excrecion de grandas quantitats d'urèa.[4]
Las dents[modificar | modificar la font]
Las dents de las làmias carnivòras son pas ligadas a la maissa, mas inseridas dins la carn, e dins fòrça espècias son constantament remplaçadas long de la vida de la làmia; d'unas làmias arriban a pèrdre 30 000 dents dins sa vida. Totas las làmias an de rengs multiples de dents long del bòrd de sas maissas superiora e inferiora. De dents novèlas creisson de longa dins una rega e se desplaçan avant dins la boca coma sus un "tapís rotlant" format per la pel que i son inseridas. Per qualques làmias de rengs de dents son remplaçats cada 8–10 jorns, mentre que dins d'autras espècias pòdon durar qualques mesadas. Las dents inferioras son emplegadas essencialament per agantar las predas, del temps que las dents superioras son destinadas a talhar dedins.[3] La forma de las dents depend del regim alimentari, de dents coma d'agulhas per tal d'agantar los peisses, o per exemple de dents planas per espotir los crustacèus.
Coas[modificar | modificar la font]
Las coas (aletas caudalas) de las làmias varian considerablament en foncion de las espècias e son adaptadas a l'estil de vida de la làmia. La coa fornís la propulsion e sa velocitat e l'acceleracion dependon de la forma de la coa. Different formas de coas mudèron a cò de las làmias per s'adaptar a d'environas diferentas. La coa de la làmia tigre ten un larg lobe superior que delivra una poténcia maximala per nadar lentament o per una abrivada subta. La làmia tigre a una dieta variada, e per aquesta rason cal que siá capabla de virar dins l'aiga aisidament quand es a caçar, mentre que lo vedèl de mar (Lamna nasus), que caça de flòtas de peisses coma los vairats e los arencs possedís un larg lobe inferior que li permet d'aténher una velocitat mai importanta e aital o ajuda a gardar ritme amb sas predas que nadan lèu. Tanben se pensa que las làmias emplegan lo lobe superior de sa coa per contrarrestar la fòrça portadoira generada per sas aletas pectoralas. [5]
Electrorecepcion[modificar | modificar la font]
Las ampolas de Lorenzini son d'organs electroreceptors. Las làmias n'an entre qualques centenats e qualques milierats. Las làmias las fan servir per detectar lo camp electromagnetic que tot èsser vivent produtz.[6] Aquò ajuda las làmias (en particular las làmias martèl) per trapar de predas. La làmia es l'animal que ten la sensibilitat electrica pus granda de tot lo règne animal. Las làmias trapan de predas amagadas dins la sabla en detectar lo camp electric que produson. Los corrents oceanics que se desplaçan dins lo camp electromagnetic terrèstre generan tanben de camps electrics que las làmias pòdon utilizar per s'orientar e benlèu navegar.[7]
Linha laterala[modificar | modificar la font]
Aquel sistèma qu'es present en çò de nombroses peisses, en particular las làmias, permet de detectar lo movement e las vibracions dins l'aiga. La làmia pòt detectar de frequéncias entre 25 e 50 Hz.[8]
Espècies de làmias[modificar | modificar la font]
Existisson mai de 360 espècias descrichas de làmias.
- Làmia blanca (Carcharodon carcharias)
- Làmia balena (Rhynchodon typus)
- Làmia buòu (Carcharhinus leucas)
- Làmia noiriça (Ginglyostoma cirratum)
- Làmia pelegrina (Cetorhinus maximus)
- Làmia de puntas negras (Carcharhinus melanopterus)
- Làmia ressèga (Pliotrema warreni)
- Làmia tigre (Galeocerdo cuvier)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Budker, Paul (1971). The Life of Sharks. London: Weidenfeld and Nicolson. SBN 297003070.
- ↑ Hamlett, W. C. (1999). Sharks, Skates and Rays: The Biology of Elasmobranch Fishes. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6048-2.
- ↑ 3,0 3,1 Gilbertson, Lance (1999). Zoology Laboratory Manual. New York: McGraw-Hill Companies, Inc.. ISBN 0-07-237716-X.
- ↑ Compagno, Leonard; Dando, Marc & Fowler, Sarah (2005). Sharks of the World. Collins Field Guides. ISBN 0-00-713610-2. OCLC 183136093.
- ↑ Nelson, Joseph S. (1994). Fishes of the World. New York: John Wiley and Sons. ISBN 0-471-54713-1.
- ↑ Kalmijn AJ (1982). Electric and magnetic field detection in elasmobranch fishes 218, 916–8. DOI:10.1126/science.7134985.
- ↑ Meyer CG, Holland KN, Papastamatiou YP (2005). Sharks can detect changes in the geomagnetic field 2, 129–30. DOI:10.1098/rsif.2004.0021.
- ↑ Popper, A. N. (1993). Inner ear and lateral line. CRC Press.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Géry Van Grevelynghe, Alain Diringer e Bernard Séret (1999). Edicions Delachaux et Niestlé: Tous les requins du monde : 300 espèces des mers du globe (en francés). ISBN 978-2603011485.
Jean-Pierre Sylvestre (2011). Edicions Delachaux et Niestlé: Les requins (en francés). ISBN 978-2-603-01752-4.
Andrea Ferrari e Antonella Ferrari (2011). Edicions Delachaux et Niestlé: Requins et raies du monde entier (en francés). ISBN 978-2603016756.


text:
Salins-les-Thermes
Salins-les-Thermes en arpitan (Salins-les-Thermes en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Salins-Los-Thermes es un vilatge savoyard a la cœur de la Tarentaise, en se situant près de Moûtiers e de las 3 Vallées. Salins-Los-Thermes se situa a 490m d'altitud, en un pichon vallon #que s'estend sus 2km al Sud / Oèst de Moûtiers. La siá superficie es de 417,5 ectaras. Salins-Los-Thermes se situa a 30 km de Albertville e a 75 km de Chambéry.
Del lièch del riu, fins als sieus coteaux boisés, Salins-los-Thermes es una municipalitat privilegiada, a proximitat immediata de Moûtiers e de Embrides-las-Bains, e de las stations d'esquí de Tarentaise. L'activitat de las thermes anima çò cap de-luòc, al bòrd del Doron, dempuèi 1820, data #que li a bastit a el lo primièr establiment thermal. Lo poder curatif de las siás aigas saladas per las malautiás de la pèl e las rhumatismes a permeses lo desvolopament d'un torisme de salut. Mai de 15 000 toristas freqüenten aital los thermes de començament en març en final octòbre. L'enòrme dèbit de las fonts d'aigas fredas e caudas (5 milions de litres per jorn) ludut val, a just títol, lo nom de "Mar dels Alpes". Suls coteaux ensoleillés de Salins fleurissent de nombrosas residéncias e de las entrepresas de servicis, près d'un luòc boisé fòrça agréable per se balader. Salins, A las pòrtas de la vallée de Belleville e de la vallée de Bozel ont se tròban las grandas stations d'espòrts d'ivèrn, es lo ponch de sortida ideala per de nombrosas activitats.
Salins-les-Thermes est un village savoyard au cœur de la Tarentaise, se situant à proximité de Moûtiers et des 3 Vallées. Salins-les-Thermes se situe à 490m d’altitude, dans un petit vallon qui s’étend sur 2km au Sud / Ouest de Moûtiers. Sa superficie est de 417,5 hectares. Salins-les-Thermes se situe à 30 km d'Albertville et à 75 km de Chambéry.
Du lit de la rivière, jusqu'à ses coteaux boisés, Salins-les-Thermes est une commune privilégiée, à proximité immédiate de Moûtiers et de Brides-les-Bains, et des stations de ski de Tarentaise. L'activité des thermes anime le chef-lieu, au bord du Doron, depuis 1820, date à laquelle est construit le premier établissement thermal. Le pouvoir curatif de ses eaux salées pour les maladies de la peau et les rhumatismes a permis le développement d'un tourisme de santé. Plus de 15 000 touristes fréquentent ainsi les thermes de début mars à fin octobre. L'énorme débit des sources d'eaux froides et chaudes (5 millions de litres par jour) lui vaut, à juste titre, le nom de "Mer des Alpes". Sur les coteaux ensoleillés de Salins fleurissent de nombreuses résidences et des entreprises de services, à proximité d'un site boisé très agréable pour se balader. Salins, aux portes de la vallée de Belleville et de la vallée de Bozel où se trouvent les grandes stations de sports d'hiver, est le point de départ idéal pour de nombreuses activités.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s-, Gonthier de Salins, reconeis aver del comte de Savoie, la siá ostal fòrt de Salins amb : « lo sieu curtil (jardin), sez granjas e insulae (d'islas) »[1].
Au Modèl:S-, Gonthier de Salins, reconnaît tenir du comte de Savoie, sa maison forte de Salins avec : « son curtil (jardin), sez granges et insulae (îles) »[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 75
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 75


text:
Chaperona
En biologia cellulara, ua chaperona qu'ei ua proteïna qui ajuda ua auta proteïna a plegá's correctament e donc a aquesir ua forma correcta dens l'espaci.
Certas chaperonas que son aperadas Hsp (de l'angles Heat shock protein "proteïna de truc de calor") qui emparan las proteïnas deus daumatges causats per la calor (que las proteïna be'n son hèra sensiblas). Que hon las purmèras chaperonas descobertas per'mor que n'i a qui son sintetizadas peu bacteri Escherichia coli (èstes vius lo miélhers estudiats peu l'òmi)
D'autas chaperonas que's ligan dab las proteïnas de tira arron la loa sintèsi entà empachar cap mau plegament. Ua soscategoria de chaperonas que son las chaperoninas que, dab un ceucle dobla, b'emparan las proteïnas en las embarrar.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1968
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1968 (Jòcs de la 12ena Olimpiada) se debanèron a Grenòble França ( 6 - 18 de febrièr de 1968 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Filmografia
- 9 Vejatz tanben
- 10 Ligams extèrnes
- 11 Ligams videografics
- 12 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
38 païses e 1171 atlètas foguèt lo bilanç participatiu d'aicestes segonds jòcs savoiards.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Claude Lelouch & François Reichenbach: 13 jours en France, filme documentari (c) França 1968
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 102 documents subre Grenòble 1968 en picar coma clau Winter Olympic Games 1968


text:
La Sanha de Mar
La Sanha de Mar (La Seyne-sur-Mer en francés) es una comuna de Provença , administrada per lo departament de Var de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur .
La Sanha de Mar es la segonda comuna de Var e de l'aglomeracion de Tolon.
La vila s'es desvolopada principalament gràcias ai construccions navalas, fins a lor tancadura en 1989. Lo site es en reconversion: lo pargue de la Navala s'es creat en 2006, un teatre, un pòrt de plasença e una sala d'exposicion son encara en construccion.
Somari
Patrimòni[modificar | modificar la font]
Lo pònt levadís de La Sanha de Mar, inaugurat en 1917 es ara vengut una atraccion toristica.
Demografia[modificar | modificar la font]
.


text:
Arbre de Nadal
L'arbre de Nadal (var. arbe/aubre de Nadau), es un objècte de decoracion tipic del Nadal. Es d'abitud un conifèr de fuèlha persistenta. Es decorat amb elements nadalencs coma a bolas, luses, figurinas e garandas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Quand los primièrs crestians arribèron al nòrd d'Euròpa, descobriguèron que los barbars celebravan l'aniversari d'un sos dieus, decorant un arbre persistent, a una data prèpa del Nadal crestian. Aquel arbre simbolizava l'arbre de l'Univèrs, nomenat Divi Isdrasil, al suc del qual se trobava lo cèl, Asgard e el Valalla; e que las racinas mas prigondas estavan dins los infèrns. Aprèp amb l'evangelizacion d'aqueles pòbles, los crestians adoptèron l'idèa de l'arbre ne cambiant totalament la significacion.
Sant Bonifaci, evangelizador alemand, davant la mirada dels germanics, agafèt una estela e talhèt l'arbre (lo Diví Isdrasil); e al meteis luòc plantèt un pin, simbòl de l'amor perpetual de Dieu, e lo decorèt amb de pomas e candelas; las pomas simbolizavan lo pecat original e las temptacions, mentre que las candelas representavan la lutz de Jèsus Crist coma la lutz del monde.
Simbolica crestiana[modificar | modificar la font]
L'arbre el meteis remembra l'arbre del Paradís, que Adam e Èva ne mangèron lo fruches, e d'ont es eissit lo pecat original; e alara remembra que Jèsus Crist venent coma Messias prometent la reconciliacion. La forma triangulara de l'arbre (essent generalament un conifèr), representa la Santa Trinitat. Los decòrs simbolizan los dons de Dieu als òmes, alara que l'estela representa aquela de Betleèm. E mai l'arbre en essent persistent, representa la vida eternala.


text:
Plantae
Las plantas o vegetals son d'èssers pluricellulars a la basa de la cadena alimentària. Fòrman un clad qu'inclutz las plantas de flors, los conifèrs e autres gimnospèrmes, las falguièras, las mofas, e en foncion de la definicion, las algas verdas. Las plantas verdas tenon de parets celluras cellulosicas e obtenon son energia de la lutz solara per fotosintèsi mejançant la clorofilla que caup dins los cloroplasts, que lor balha sa color verda. Fòrman una de las subdivisions (o règne) dels Eucariòtas. Son, classicament amb las algas (amb las cianobacterias) e los campairòls, l'objècte d'estudi de la botanica.[1] . Le nombre d'espècias de plantas es dificil de determinar, mas en 2010, s'estimava entre 300 000 e 330 000 espècias descritas, que la màger part, entre 260 000 e 290 000, serián d'espermafitas[2].
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Los fruits del palmièr de Palmira, Borassus flabellifer (localament sonat Thaati Munjelu) venduts dins un mercat de Guntur, Índia.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Referéncias[modificar | modificar la font]

seg_langs: bug_Latn oci_Latn oci_Latn unk unk oci_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk oci_Latn


text:
Wikipèdia:Presa de decision/Nom del projècte Wikipèdia bis
Lo vòte es tancat! Es pas mai possible de votar!
Somari
Resultats
Introduccion
En seguida del messatge de KekoDActyluS dins La tavèrna, la discussion sul nom del projècte occitan es relançada! Un consensús ben clar es sortit de la votacion precedenta: "Oiquipedià" es un francisme, es pas occitan. Mas cal doncas decidir d'un nom alternatiu ! Ai fach la triada dins la proposicion qu'an pas agradat al vòte precedent (ai levat: "Oiquipèdia", "Oiquipedia" e "Viquipèdia"...). Ai daissat las criticas de la darrièra discussion! Demòran quatre possibilitats...
Sistèma de vòte
Dins la fasa de « Debat e proposicion », cadun pòt discutir las diferentas proposicions e prepausar a lors autors de modificacions e/o prepausar el-meteis una proposicion originala. Per limitar lo nombre de proposicions de sometre al vòte, ensajatz lo mai possible de discutir amb los autors per portar las modificacions que vos semblan necessàrias.
Pòdon participar al vòte
Los critèris per poder participar al vòte son :
- D'aver un compte utilizaire sul Wikipèdia occitan dempuèi lo 23 de junh de 2006, velha de la dobertura de la presa de decision ;
- D'acceptar que son adreça IP siá comparada a la d'autres votants en cas de litigi.
Sistèma de vòte
lo sistèma de vòte es susceptible de cambiar se lo nombre de proposicions es inferior a 3
Cada votant pòt votar per, contra o neutre per caduna de las proposicions. Las doas proposicions acampant lo melhor rapòrt per/contra amb necessàriament un minimom de 6 vòtes per seràn conservadas per un segond torn. A l'ocasion d'aqueste segond torn, serà validada la proposicion acampant lo melhor rapòrt per/contra a la condicion que lo nombre de per siá superior al nombre de contra+neutre. Se cap de las proposicions verifica pas aquesta condicion, la presa de decision es anullada e lo statu quo preval.
Proposicion 1
Oiquipèdia
Arguments
-Donat que se ditz "Occitània", "Enciclopèdia", "Aquitània", es probable que se deuriá dire "Oiquipèdia"... Cedric31 6 d'abril 2006 à 13:45 (UTC)
- La fin del mot es '-pèdia' coma dins lo mot occitan normal 'enciclopèdia'. L'accent tonic sus -pè- es plan atestat; s'explica per l'accent d'origina en grèc 'egkyklopaídeia' e mai per la tendéncia majoritària de las lengas romanicas. Domergue Sumien (sòci del CLO e del Gidilòc)
- Cresi qu'es la forma mai simpla e mai Occitana. Un detalhòt, aquesta alternativa conven, mas a la condicion que lo mòt "Enciclopèdia" aguèsse un accent... Cedric31 24 jun 2006 à 18:46 (UTC)
- Aprèp reflexion e aprèp aver legit los arguments dels autres contributors, es verai qu'es benlèu un pauc extrèm de voler revirar "wiki". Cedric31 3 jul 2006 à 17:45 (UTC)
Vòte
- Vivarés 3 jul 2006 à 13:49 (UTC)
- --Gavach 3 jul 2006 à 16:44 (UTC)
- --Pasha 4 jul 2006 à 12:39 (UTC)
- --Manu bcn 4 jul 2006 à 22:22 (UTC)
- Cedric31 3 jul 2006 à 17:45 (UTC)
Proposicion 2
Wikipèdia
Arguments
- A la còla "Wikipèdia", podètz transmetre aqueste messatge se volètz. Segon los critèris del Conselh de la Lenga Occitana: La primièra part del mot ven del mot hawaiian 'wiki'. Se pòt gardar aquela ortografia d'origina en occitan, coma en catalan e coma dins totas las lengas romanicas. Donc 'Wikipèdia' seriá la forma mai desirabla en occitan. Es pas necessari d'occitanizar la grafia de 'Wiki-'. Domergue Sumien (sòci del CLO e del Gidilòc)
Existisson de normas d'accentuacion de l'occitan, e Wikipèdia es pus francés que occitan. Vos imaginatz aquò) "Wikipédie, l'encyclopédie libre". Es charnegós de veire! Tanpauc cau "occitanizar" lo mòt wiki-.
KekoDActyluS 2 jul 2006 à 17:23 (UTC)
Vòte
- Vivarés 3 jul 2006 à 13:49 (UTC)
- --Gavach 3 jul 2006 à 16:42 (UTC)
- Cedric31 3 jul 2006 à 17:38 (UTC)
- --Pasha 4 jul 2006 à 12:39 (UTC)
- KekoDActyluS 4 jul 2006 à 15:34 (UTC)
- --Manu bcn 4 jul 2006 à 22:24 (UTC)
Proposicion 3
Oïquipèdia
Arguments
-S'òm vòl occitanizar fòrt e mòrt, per transcriure la sequéncia [wi], cal escriure 'Oïquipèdia' amb un trèma sus 'ï'. Cal ramentar que l'ortografia de l'occitan destria ben: - 'oï' prononciat [wi], ex. 'Loïsa, oïstití' - 'oi' prononciat [uj], ex. 'roire, boita'. La forma melhora en occitan: - Wikipèdia [wiki'pEDjO] Domergue Sumien (sòci del CLO e del Gidilòc)
- Del punt de vist fonetic, sona melhor que las autras formas! Cedric31 11 d'abril 2006 à 20:52 (UTC)
-Vivarés 15 d'abril 2006 à 10:45 (UTC)
- Lo diftong creissent [wi] (francés "oui", anglés "whisky") sembla pas atestat en occitan (ni en catalan, a despart de quauquei mots sabents coma "aqüífer", "lingüista": "whisky" i es utilisat en grafia anglesa, e "ruïna" nòta un mot sensa diftong, de 3 sillabas : [ru-i-na], e non pas [rwi-na]).
- Sabi ben qu'una grafia es una convencion ; mai vesi ges d'exemple de mot "indigèna" en occitan onte lo grafèma "o" serviriá a notar la semivocala [w] puslèu que la vocala [u] (alfabet fonetic internacionau). Contràriament a çò qu'es dich çai-subre, "Loïsa" o "roïna" son, coma lo mot catalan "ruïna", de mots de 3 sillabas, e "o" i nòta la vocala [u], pas la semivocala [w].
- La notacion " ï " sèrve a indicar un iat ; doncas " oï " pòt pas notar autra causa que [ui] (doas sillabas).
- De voler occitanizar lei mots estrangiers coma "whisky", etc. amb " oï " donariá de prononciacions curiosas : cf. "Oïquipèdia" prononciat [uikiˈpɛdjɔ], valent a dire "O-i-qui-pè-dia" en 5 sillabas...
- Lei lengas romanicas (italian, catalan, castilhan per çò que conoissi lo mai) adaptan quauquei mots començant par "w", per exemple "vagone, vagó, vagón" ; mai en generau, escrivon aquelei mots dins sa grafia d'origina : "watt", "whisky"....
- Vesi gaire l'interès de se singularisar. E aprofiechi l'ocasion per dire que lei lengas que vèni de citar utilisan "web", "wifi"... ; de notar "oeb" (e benlèu "oïfí" ?) me sembla pas tanpauc una bòna idèa. I a de mots que s'escrivon parier dins la màger part dei lengas.
- En conclusion, siáu pas d'acòrdi per "Oïquipèdia". Mai "Wikipèdia" (o simplament "Wikipedia") sembla acceptable.
- (Anonim) Vivarés a razon. "oï" se legis en doas silabas. La diftonga /wi/ eisistis pas en occitan. S'engana sobre un detalh: se dis "roïna".
- Pensi que lo contributor anonim m'a mau legit a prepaus de "roïna": es precisament çò que disi. Vivarés 2 jul 2006 à 18:36 (UTC)
Vòte
- Vivarés 3 jul 2006 à 13:49 (UTC)
- --Gavach 3 jul 2006 à 16:43 (UTC)
- Cedric31 3 jul 2006 à 17:37 (UTC)
- --Pasha 4 jul 2006 à 12:39 (UTC)
Proposicion 4
Wikipedia
Arguments
Es un nom pròpi estrangièr, coma Google, Microsoft, FireFox...
Los projectes dins las lengas o dialectes latins seguents utilizan lo mot Wikipedia e daus còps un segond mot : italian, romanes, espanhòu, galhec, napolitan, valon, sicilian, còrs, aragones, piemontes, judeo-espanhòu, moldavian, lombard, sarde, venecian, retoromanic, ligur, aromanes. Alaidonc, i a 67% daus projectes romanics qu'utilizan lo mot Wikipedia.--Pasha 4 jul 2006 à 12:39 (UTC)
Totas los projèctes an de noms adaptat a la grafia de la lenga! Sembla logic que siá la meteissa causa pel nòstre... Cedric31 15 d'abril 2006 à 17:00 (UTC)
Me sembla que sens l'accent sus la "e" de Wikipedia, la prononciacion risca d'èsser aleatòria...
Cedric31 3 jul 2006 à 17:45 (UTC)
Vòte
- Cedric31 3 jul 2006 à 17:45 (UTC)


text:
Aurès
L’Aurès (del tamazight Awras significant « massís », atal Adrar n'Awras es literalament lo « mont del massís », es a dire lo massís montanhós) es un vast territòri montanhós istoric e etnolinguïstic a l'èst d'Argeria, onte vivon majoritàriament los shauis, grop berberofòn.
Aquela region èra coneguda dempuèi l'Antiquitat jol nom d'Aurasius mons, toponim berbèr significant « lo mont feram »[1]. Los Aurès èran partida del territòri de l'anciana Numidia[2]. Cal apondre que quand Ibn Caldon, istorian del sègle XIV, parlava dels Aurès, indicava une zona geografica mai larga qu'aquela d'uèi[3].
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Populacion
- 4 Cultura
- 5 Annèxes
Geografia[modificar | modificar la font]
Evocacion anciana[modificar | modificar la font]
Le recit de Procòp dins las Guèrra dels Vandals indica qu'en 539, quand lo general bizantin Solomon foguèt enviat pel segond còp en Africa per l'emperaire Justinian, pacifiquèt d'en primir las províncias de Zeugitana, de Numidia e de Byzacèna. Volguèt enseguida sometre l'Aurès amb una partida de l'armada bizantina comandada per Gontaris, venguda campar prèp del flum Abigas, a costat Baghaí, vila alara abandonada aprèp las atacs dels Aorasians. Aprèp un combat perdut, lo general bizantin deguèt se retirar, quand arrivèt, amb lo rèsta de l'armada, Solomon que li envièt d'ajudas e campèt a 50 Estadis mai naut[4].
Situacion[modificar | modificar la font]
Lo nom Aurès designa en majora partida tota la cadena orientala del massís de l'Atlàs, avent coma representant son suc de Chelia e subretot las ancianas vilas Mascula Khenchela e Lambèse Tazolt.
Segon Ammar Negadi[5] :
- Segon los Romans e los Numids : Salluste descriu una cadena de sèrras que separa doas regions, l'una maritima (la còsta èst d'Argeria) e l'autre interiora (Tell). Los monts Aurès se terminan pel desèrt de Sahara[6]. D'autras fonts indican coma nom de la cadena Auréus clupeus qu'aprèp venguèt Mons Aurasius.
- Segon los geografs de l'Edat Mejada: Procòp prepausèt una superfícia anant de 1 800 a 2 000 km2. Ibn Khaldon limita los Aurès pel reialme dels Kutumas, los Zibans, lo Mzab, l'Oèd righ. Ibn Khaldon designa per Aurès, le reialme dels Zenètas.
- L'istorian e geograf Francés, Émile Félix Gautier (de l'Universitat d'Argièr) destria l'Aurès oriental de l'Aurès occidental d'aprèp los estudis d'Ibn Khaldoun[7].
- Segon los Argerians : pendent l'ocupacion francesa, los responsablas de l'armada de liberacion nacionala (ALN) nomenèron l'Aurès per Wilaya I que correspond en superfícia de 450 000 a 500 000 km2. Aquela superfícia designa lo territòri shaui, que conten una partida de la Hodna fins la frontièra tunisiana e de Doucen a Aïn M'lila.
Topografia[modificar | modificar la font]
L'Aurès forma la partida èst de l'Atlàs presaharian que lo trescòl es lo mont Chelia a 2 328 mètres d'altitud.
L'Aurès es una region comprenent una cadena de montnaha e de planas s'espandissent sus l'actuala Argeria e l'actuala Tunisia. Es un massís que dona gaire de passatges nòrd/sud, mas parcialament traversat per una depression sinclinala nòrd-èst/sud-oèst al fons de que raja l'oèd Abiod.
- Las Horseshoes son fòrça nombroses mejans los rius d'Aurès, las mai conegudas son:
- Lo Canhon de Ghofi o los « Balcons de Ghofi »,
- L'Horseshoe de Chechar o Taberdga.
- Los rius e las estancas: Oèd Abiod (en amazigh Ighzer Amellal), estanca de Timgad, Oèd Abdi (en amazigh Ighzer n'Abdi), Oèd el ahmer (en amazigh Ighzer Azggagh), Oèd Taga (en amazigh Ighzer n'Taqqa), estanca de Beni Haroun Wilaya de Mila, palun de Medghassen (en amazigh Alma n'Imadghassen), palun de Draâ Boltif (en amazigh Alma n'Ighil n'Boltif), Chott Djendli, Chott Tincilt, Oèd El Madher, eca.
- Los monts : lo mont Chelia(2 328 m) (Batna- Khenchela), lo mont Boarif (Batna), còl du Telmet (en amazigh Tizi n'Talmet), (som dels Cèdres) prèp de Batna, Chechar (Tbessa), Belezma (Batna), Awras (Batna), Mahmel, Mahmed Wilaya de Batna(2 321 m) Bozina), Noacer, lo som d'Oled Ali (en amazigh Tizi n'Ath Ali), lo còl Tifrasin (en amazigh Tizi n'Tifrassin), Djebel Ouled Aïcha (en amazigh Adhrar n'Ath Aicha), Djebel Ben Bouslimane (en amazigh Adhrar n'Ath Bou Sliman), Djbel Ali (en amazigh Ich n'Ali, près de Batna), eca.
- Las planas : Nerdi (Bouzina dins la Wilaya de Batna)
- Las selvas: los bòsques de Belezma, los bòsques de Beni-Oudjnan, los bòscs de Beni Amloul (en amazigh Ath Melloul), los bòsques d'Oled Yakoub, selva de Boarif, selva de Legag, eca.
- Los espacis o pargues protegits: Pargue nacional de Belzma
- Los oasis : El Kantara, Ghoufi, eca.
- Los jaces e ressorsas naturalas: ciment, sal, mercuri, fèrre, zinc, coire, argent, aur, plomb, antimòni, fosfats, petròli, gas, fusta, eca[8].
- font termala: la Font cauda Hammam Essalihine de Khenchela, font de Batna (Kasro), font de Biskra, font de Guelma (hamam Maskhoutine), eca.
Clima[modificar | modificar la font]
Los ivèrns son fòça fregs, la temperatura aten a vegada los -18 °C sens factor umids. Los estius son fòrça cauds, fins a 50 °C a l'ombra. Las variacions de temperatura son fòrça importantas dins aquela region del mond.
Dins l'Aurès, la temperatura estivala varia de 30 °C a 38 °C.
La quantitat de pluèja indica prèp de 325 mm de mejana annadièr al nivèl de las grandas vilas mas aquelas quantitats son fòrça mai nautas als monts qu'i a de microclimas umids. Las nevadas arriban cada an a partir de la segonda mitat del mes de novembre e fins al començament de març. Los monts demoran nevats fins al mes d'abril veire al començament de mai. Alara que de pluèjas diluvianas son constatadas dins l'Aurès, los domatges son considerables.
Fauna e flora[modificar | modificar la font]
- Los animals: l'ièna, la lèbre, lo rainal, l'aigla, lo singlar, la cernalha, la Tartuga Hermani, lo chacal daurat, la cigonha blanca, lo guit, lo ganga e lo caracal eca. Lo darrièr leon foguèt caçat al sègle XIX prèp d'Arris.
Qualques espècias de peises vivon dins las aigas de rius prèp de Timgad.
- La vegetacion : fòrça conifèrs e arbrilhons (cèdres, pins blanc, avet, euse, eca.). I a de palmièrs, lo cade, Lo sause, lo ginjorlièr, lo tamarind, los arbres fruchièrs (pomièr, milgranièr, albricotièr, perièr, figuièra, olivièr, ametlièr, eca.)
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Aurès guerrièra, tèrra de revòlta, de conquèsta e d'insomeses[modificar | modificar la font]
L'Aurès e sa tribú los shauis totjorn foguèt tèrra de revòltas e de començament de conflites dempuèi l'Antiquitat mas tanben abans[9],[10],[11]
Recits istorics de l'antiquitat fins ara[modificar | modificar la font]
Lo mausolèu de Medghassen dins Aurès data de 300 ans AbC. S'agís d'un monument numid; es lo mai ancian de l'actuala Argeria[14]. Aurès seriá estat lo fogal dels Zenèts. Segon l'ipotèsi controversiada d'Ibn Khaldon Medghassen seriá lo patriarca dels Zenèts[15].
Los Romans fondèron Lambèsa a Batna coma capitala del sètge roman. Fòrça vilas e capitalas se desvelopèron, Tobna, Timgad (Batna), Cirta e Tiddis a Constantina, Madaura e Baghaï a Khenchela, Theveste a Tebessa, Diana (Zana) a Batna, Ipòna a Annaba, Tibilis e Calama a Guelma, Nicivibus o N'gaous a Batna, Vescera a Biskra, Djemila, Thagaste, vila natala de Sant Augustin, Madaure (M'daoroch) dins la Wilaya de Souk-Ahras, Sitifensium a Setif.
Massinissa, nascut vèrs 238 AbC dins la tribú dels Massíls (Mis Ilès) e mòrt al començament de genièr de 148 AbC, unifiquèt Numidia. Fòrça reis li succediguèron.
Fòrça caps berbèrs se revoltèron enseguida dins Aurès. Tacfarinas (primièr sègle après Crist), combat l'Empèri Roman jol reialme de l'emperaire Tibèri. Faraxen, en 253[16], venent del Djurdjura, ataquèt la Numidia romana[17], amb l'ajuda de cinc tribús, los Quinquegentiani e los Babars e les tribús originàrias d'Aurès, del sud e d'Hodna. Foguèt pres a Lambèsa, a 10 km de Batna vèrs 260 ApC . Las inscripcions qu'indican sa captura pels Romans son a Lambèsa. Se pòt tanben citar lo nom de Iabdas, rei d'Aurès, vèrs 536[18].
Los Vandals e los Bizantins influencièron la region. De revòltas foguèron contada pels istorians coma dels Zenèts..
Enseguida, los musulmans arribèron per islamizar la region. Koceila e Dihya s'imposèron al nòrd de la region e dins tot l'èst d'Africa del Nòrd.
Al sègle VII, d'aprèp Ibn Khaldon, l'Aurès èra subretot abitats dels Aurebas, tribú de Koceila, dels Zenèts Djerawa, tribú de la reina Kahina-Dihiya, e dels Hoaras[19]. Las tribús Aurebas son tanben descrichas coma essent originaris de l'actuala Libia[20].
L'unitat politica e administrativa de la Berberiá Orientala e Centrala èra en granda partida realizada per Kusayla que s'èra convertit a l'Islam. Dempuèi alara, un conflicte esclatèt entre aquel cap berbèr e lo cap de las armadas omeias. Cairoan foguèt presa per Koceila, aquel darrièr tornèt al cristianisme. Oqba Ibn Nafaa tuèt Koceila. Dihya, dicha la Kahina, prenguèt lo cap de la resisténcia. Eissida de la tribú dels Djerawa foguèt elegida o nomenada a aquela carga pel conselh de la confederacion de las tribús. Dihya tuèt Oqba Ibn Nafaa segon Ibn Khaldoun, venjant Koceila.
Dihya procedèt atal a la reünificacion de fòrça tribús de l'Africa del Nòrd orientala e del Sud. Dihya vencèt per dos còps la granda armada Omeia mercé a l'apòrt dels cavalièrs dels Ayth Ifren. Regnèron sus tota l'Ifriqiya pendent cinc ans. Dihia foguèt vencuda dins una darrièra batalha contra los Omeias. Foguèt la sola femna de l'istòria a combatre l'empèri omeia. Aprèp la desfacha de la Kahina, la populacion d'Aurès, region a l'encòp entre las actualas Argeria e Tunisia e una partida de l'actuala Libia (la província de l'Ifriqiya), aderiguèt al principis de l'Islam.
Ibn Khaldoun escriguèt que le comandant Musa ben Nusayr aumentèt los seus militars en exigissent 12 000 Berbèrs de l'Ifriqiya (que l'Aurès èra partit) per tornar islamizar las demai populacions situadas a l'Oèst de sa província (Ifriqiya); cal precisar qu'en arabi l'Oèst o Occident o País del solelh clocant se dich Magrèb e tanben d'una partida de l'islamizacion del Magrèb ja comencèt jol precedent Oqba e qu'i a ed milièrs de quilomètres entre l'Aurès de l'Edat Mejana o Cairoan e Tanger es a dire a de meses de marcha e encara mai de tribús berbèrs a convertir o tornar coma lo menciona Ibn Khaldoun[21]. Ibn Khaldon jamai escriguèt que los 12 000 òmes exigits serviguèron a la conquèsta d'Andalosia, d'Espanha o de l'occident crestian. Ibn Khaldon escriguèt segon la conquèsta del Magrèb per las tropas de Musa ben Nusayr, Tariq, governador de Tanger, i demorèt amb 12 000 berbèrs venent d'èsser convertits acompanhat de 27 Arabis cargat de lor formacion coranica, sens cap d'autre precision, coma l'origina de las etniás presentas[22]. Es solament aprèp aver jutjat l'Islam pan ancrorat al Marròc que Moussa Ibn Noçaïr tornèt en Ifriqiya que demandèt en 711 Tariq ibn Ziyad demorant a Tanger de conquerir Espanha[23],[24].
Enseguida, de conflites entre Berbèrs e dinastias arabias (Omeias, Fatimidas, Abbassidas) son senhaladas pels istorians dins la region d'Aurès coma Al Bakri e Ibn Khaldon.
Abu Yezid de la tribú dels Banon Ifren capvirèron los Fatimids ajudat per las tribús Zenèts d'Aurès mas foguèt vencut pels Zirids, aliats dels primièrs temps als Fatimids.
Los Hilaliens ganhèron la batalha contra los Berbèrs. I aguèt un acòrdi entre ambedoas partidas. Los Hilaliens venguts amb lors familhas vivián amb los Berbèrs amb a vegadas de tensions. Seguèt un periòde d'unificacion amb la dinastia dels Almoads (dinastia berbèr). Aprèp, los Hafsides(dinastia berbèr) prenguèron tota la region fins a l'arribada dels Otomans.
Al sègle XIX la region foguèt mièg conquerida per França. De revòltas (Ahmed Bey, los Zaatchas, los movements nacionalistas argerians) se faguèron contra l'ocupacion francesa fins al començament de la Guèrra d'Argeria. Aurès es un territòri qu'abriguèt mai de 20 mila maquisards. L'Armada francesa patiguèt sa mai granda desfacha aprèp Indochina dins Aurès.
A causa de la geografia, Aurès es dificils d'accès per las fòrças estrangièras. Pasmens l'islamizacion ganhèt sus aquel relieu escalabrós. L'armada francesa donèt l'escais als combatents d'Aurès, los òmes invisibles. Mas las lutas intèrnas faguèron de ravatges dins tota la region e dins Argeria pendent la Guèrra d'Argeria e los començaments de l'Argeria independanta.
La partida occidentala d'Aurès fa partit de l'actuala Argeria aprèp l'independéncia de 1962.
Populacion[modificar | modificar la font]
Aquela region abriga las tribús shauis[25]. Mas amb lo temps e del meteis biais qu'al nòrd d'Argeria, d'argerians de totas originas confondudas s'i installèron, subretot dins las vilas.
La region d'Aurès compren las wilayas de, Batna, Khenchela, Om el Boaghi, Sok-Ahras, Tebessa e la partida nòrd de la wilaya de Biskra.
Pasmens lo país shaui es mai vaste e compren, en mai d'Aurès, d'autras wilayas e s'espand sus una partida de la wilaya de Tebessa e lo sud de la wilaya de Guelma.
Cultura[modificar | modificar la font]
Una cultura mai d'un còp milenària[modificar | modificar la font]
La region dispausa d'un vaste potencial cultural e lo tèrme « cultura » es vaste. Atal « culturalament » parlant, vaquí qualques personalitats eissidas d'Aurès:
- Koceila, prince berbèr d'Aurès al sègle VII
- Kahena, reina guerrièra berbèra zenèta d'Aurès que se batèt contra los Omeiadas pendent l'expansion islamica en Africa del Nòrd al sègle VII
- Mostefa Ben Bolaid (1917-1956), un dels caps istorics del FLN pendent la guèrre d'Argeria, d'escais lo Paire de la Revolucion Argeriana
- Larbi Ben M'Hidi (1923-1957), combatent e eròis de la guèrra d'independéncia
Praticas culturalas de la region d'Aurès[modificar | modificar la font]
La circoncision es una practica milanària dçns l'Aurès segon totjorn lo meteis ceremonial[26].
Artesanat[modificar | modificar la font]
Terralha[modificar | modificar la font]
Segon mai d'un istorians, las terralhas d'Aurès apareguèron dins las especificitats plasticas de lor decòrs talhats e de lors formas carenadas, coma mai pròchas de las primièras formas de l'art berbèr.
- Originas
« Coma malgrat la colonizacion romana de Lambèsa, los berbèrs Chaoïa demorèron alunhat dels grands corrents » exteriors, « se pòt admetre qu'aquela ornamentacion de relieu [...] caracteristica de la terralha berbèra vertadièra, diriam primitiva. », çò escriguèt Arnold van Gennep[27]. Gabriel Camps supausa « una origina sicílioitalica », pensa qu'aquel decòrs, s'espandiguèt al Calcolitic dins une region anant de las còstas de la Tunisia fins a l'Aurès[28]
- Caracteristicas
Decoradas de relieu o de talhs, las terralhas d'Aurès son enducha d'una laca roja escura o bruna, lo « loq », practica a l'encòp ornamentala e impermeabilizant las terralhas.
Lo « tarbot » a un perfil original, redond al bòrd, sens mesplan, clinant leugièrament cap a l'exterior en quatre punts oposats, sovent soslinhat d'òscas.
Le « fán », utilizat per còser la galèta, es pas vernissada mas ornada de releus amb de linhas e punts roges.
D'autres terralha, benlèu de joguinas, an de formas d'animals (coma d'aucèls).
Tissatge[modificar | modificar la font]
La tecnica del tapís de lana es pas locala, son los tissatges, les cobèrtas, coissins e saquetas pal grans que son caracteristics de l'estil d'Aurès. A la lana sivent se mèscla lo pel de cabra.
Los « tellis » son sovent compausat de bendas de coulors, mas se los pòt ornar d'orlats o de linhas coirats. De larges registres sombres, sur lesquels un décor semble brodé, de pèças en lasange se pòdon apondre a la superfícia. [29].
Jòias[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
Pintura[modificar | modificar la font]
-
- Los pintres orientalistas
Fòrça pintres europèus e subretot francese, orientalistas, pintavan pedent lor demorànças dins l'Aurès de paisatges e retraches, coma Gaston Bouchinet (Los Sarrasins, 1898 - Verdun de Garona, 1966), Eugène Deshayes (Argièr, 1862 - Argièr 1939), Paul Fenasse (Argièr, 1899 - New Braulnfeg, Tèxas, 1976), Eugène Girardet (París, 1853 - París, 1907), Louis Granata (Spezzano Grand, 1901 - Selon de Provença, 1964), Édouard Herzig (Neuchâtel, 1860 - Argièr, 1926), Roger Irriéra (Bordèu, 1884 - Ais de Provença, 1957), L. (Léonie?) Lebas, Constant Louche (Argièr, 1880 - Grenòble, 1965), Fritz Müller (Blida, 1867 - Argièr, 1926), Maxime Noiré (Guinglange, Mosèla - 1861 - Argièr 1927), Jules Van Biesbroeck (Portici, Itàlia, 1873 - Brussèlas, 1965)[30].
-
- Los pintres argerians contemporanèu
D'artistas , coma Jeballah Bellakh[31], nasquèron e vivon dins de vilas d'Aurès. D'autres son morts coma Abdo Tamine e Cherif Merzogui. E mai imigrèron cap a Euròpa coma Hoamel Abdelkhader que viu en Itàlia.
Musica[modificar | modificar la font]
Lo folklore es diversificat dins las regions d'Aurès. La musica tradicionala es paln representada. Los primièrs cantaires amb vam internacional son Aissa Jermoni e Ali Khencheli[32]. L'estile de musica Rahaba es pròpri a tota la region d'Aurès. E mai, d'autres estiles de musica existisson coma l'estile araboandalós]], amb Salim Hallali o Youcef Bokhantech.
Un autre genre de musica moderna shaui s'impausèt dins la region. Aquela musica atipica es una mescla d'inspiracions de rock, de blues, de folk e de raï en lenga shaui e arabi. Qualques instruments de musica son pròpris a la region coma la Gasba e d'autres coma la Zorna son especifics a l'ensems de la musica orientala.
Literatura[modificar | modificar la font]
- Qualques escrivans escriguèron dins las lengas arabi e francesa, es lo cas de Kateb Yacine.
- La poèsia orala, los contes e legendas fan l'objècte d'estudi pels especialistas en literatura e lenguistica.
- Mohamed Hamouda Bensai (1902-1998) èra ensagista e filosof[33].
- La granda romancièra soïsse Isabelle Eberhardt (1877-1904) demorèt a Batna.
- Èran tanben Batnéens los escrinans: El hachemi Saidani (mòrt en 2005), Mohamed Nadir Sebaa (nascut en 1956), Abderezzak Hellal (nascut en 1951), Beïda Chikhi, Doctor d’Estat e professor a la Sorbona, eca.
- D'autors d'origina francesa escriguèron tanben de libres que tractan de tèmas ligats a ;'Aurès e a la vila de Batna coma Jean-Pierre Marin, Jean-Noël Pancrazi (nascut en 1949), Liliane Raspail, Jean Pèrés e Eugène Delessert, eca.
- Claude-Pierre-Hypoplyte Polain, istorian, moriguèt lo 17 de març de 1876 a Batna[34].
- Anna Gréki (1931-1966) foguèt escrivana e militanta de la causa del Front de Liberacion Nacionala (Argeria)[35].
- Los autors Redha Malek (nascuda en 1931), Mustapha Bekkouche (nascut en 1930), Amar Mellah (nascut en 1938), Merarda Mostefa Bennoi, Ali Merouche escriguèron de libres documentaris e istorics.
- La poèsia arabia: le poèta Mohamed Laïd Al-Khalifa (1904-1979), Mohamed el akhdar el Saihi, Mohamed Ababsa El Akhdari[36], escriguèron de poèmas sus Batna e l'Aurès.
- Messaod Nedjahi escriguèt de romans en lenga francesa sus la vida dels shauis[37]..
- André Gide (1868-1951) visitèt l'Aurès. Èra amic de Mohamed Hamoda Bensai (1902-1998).
- Liliane Amri (nascuda en 1939), maridada a un shaui, es l'autora del roman La Vie à tout prix. Es una autobiografia e descriu de la vida d'Aurès, subretot de las femnas pendent los ans 1960 a 1990. Parla parfaitement shaui e contribuguèt al desvelopament de la region d'Aurès.
- Germaine Tillion (1907-2008) demorèt dins l'Aurès pendent d'ans. Faguèt grand trabalh scientific sus la region d'Aurès[38],[39]. Envièt de letras al govèrn francés per defendre la causa dels Argerians pendent la Guèrra d'Argeria.
- Dins son òbra, Mathéa Gaudry descriguèt la vida de las femnas Shauis, los usatge e cotumas d'aquela region subretot dins lo periòde colonial de 1929. Fa l'istoric de la Kahina[40].
- Bachir Rahmani (1957), mètge escrivan, escriguèt "Amrir", (2002).
- Saleh Bezzala, poèta de lenga shaui.
- Nassira Belloula, nascuda a Batna e autora de mai d'un romans, recits e ensags coma La Revanche de May, Visa pour la Haine, Rebelle en toute demeure, Djemina o Les Belles Algériennes.
Dança[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Histoire des Berbères, Ibn Khaldoun, trad., William Mac-Guckin de Slane, Ed Berti, Argièr 2003
- Léon Souguenet, Julia Donia : Missions dans l'Aurès (1915-1916), ed.Éditions Renaissance du Livre, 1928.
- Ernest Mercier, Histoire de l'Afrique septentrionale (Berbérie) depuis les temps les plus reculés jusqu'à la conquête française (1830) 1868, tome 1, p. 188[41].
- Camps Gabriel, Monuments et rites funéraires protohistoriques, Aux origines de la Berbérie, París, Arts et Métiers graphiques, 1962 (630 p.) [Chapitre IV, La poterie peinte, p. 320-417].
- Jeux de trames en Algérie, Argièr, Ministère de l'agriculture et de la réforme agraire, 1975 [Tissage de la montagne, les Aurès, p. 111-117].
- J. B. Moreau, Les grands symboles méditerranéens dans la poterie algérienne,Argièr, SNED, 1977 [Lampes des Aurès, p. 169-188].
- À la rencontre de la poterie modelée en Algérie, Argièr, Ministère de l'agriculture et de la réforme agraire, 1982 [Poterie des Aurès, p. 118-129].
- Tahar Djaout, L'Invention du désert, Éditions du Seuil, París, 1987, p. 31-33.
- Kateb Yacine, Parce que c'est une femme, tèxtes reünits per Zebeïda Chergui, teatre, [entrevista de Kateb Yacine amb El Hanar Benali, 1972, La Kahina ou Dilhya; Saout Ennissa, 1972; La Voix des femmes e Louise Michel et la Nouvelle Calédonie], París, Ed. Éditions des Femmes - Antoinette Fouque, 2004, 174 p.
- Gisèle Halimi, La Kahina, Plon, 2006: Pocket, 2009 ISBN 978-2-266-17407-7
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)S. Chaker, Encyclopédie Berbère, dintrada « Aurès »
- ↑ (fr) Encyclopédie Universalis/ Numidie
- ↑ Mapa d'Euròpa en l'an 700, partida sud-oèst
- ↑ (fr)Procòp, Guèrra dels Vandals, libre II
- ↑ (fr)[http://aureschaouia.free.fr/geographie.htm Aureschaoia estudi fach per Ammar Negadi
- ↑ (fr)Gustave Boissière, L'Algérie romaine
- ↑ (fr)Le passé de l'Afrique du Nord: Les siècles obscurs. Avec 25 illustrations, Émile Félix Gautier p220, p221
- ↑ [http://aureschaouia.free.fr/geographie.htm Ammar Negadi
- ↑ "argièr-roi.net" (fr)La vida economica del Chaoia d'Aurès.
- ↑ (fr)Tradition orale, mémoire collective et quelques repères historiques dans l’Algérie coloniale : le cas des Aurès et du pays chaoui
- ↑ (fr)LES BATAILLES DE L'ARMEE DE LIBERATION NATIONALE
- ↑ (fr)Souvenirs d'une exploration scientifique dans le nord de l'Afrique, Jules-René Bourguignat
- ↑ "ReferenceA" (fr)Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères
- ↑ (fr)Recueil des notices et mémoires de la Société archéologique, historique
- ↑ "ReferenceA"
- ↑ (fr)Comptes rendus des séances - Académie des inscriptions & belles-lettres publié par Ernest Émile Antoine Desjardins
- ↑ Mencions de l'insurreccion du Faraxen
- ↑ (fr)Histoire de l'Afrique septentrionale (Berbérie) depuis les temps les plus... De Ernest Mercier
- ↑ Ibn Khaldoun, Istòria dels Berbèrs
- ↑ "Marin" (fr) Au forgeron de Batna; Jean-Pierre Marin; ed. L'Harmattan; 2005; isbn=2747593118 enlinha
- ↑ (fr)Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères, T.I, consultable en linha
- ↑ (fr)Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères, Tome I, consultable en linha
- ↑ (fr)Article sur Moussa Ibn Noçaïr / Encyclopédie Universalis
- ↑ (fr)Tariq ibn Ziyad et l'islamisation du Maroc p.21
- ↑ "alger-roi.net"
- ↑ (fr)Le cérémonial de la circoncision
- ↑ (fr)Arnold van Gennep, Les poteries modelées d'Afrique du Nord
- ↑ (fr)Gabriel Camps, Monuments et rites funéraires protohistoriques, Aux origines de la Berbérie, Paris, Arts et Métiers graphiques, 1962.
- ↑ (fr)Jeux de trames en Algérie, Argièr, Ministère de l'agriculture et de la réforme agraire, 1975, p. 112 et 114
- ↑ Lista establida segon Marion Vidal-Bué, (fr)L'Algérie des peintres, 1830-1960, Argièr, Edif 2000 / París, Paris-Méditerranée, 2002
- ↑ (fr)Benamar Mediene, Pour le peintre, la perspective n'a de sens que dans l'ouverture infinie du regard..., dans « Créative Algérie », Phréatique n° 51, París, 1989, p. 96-97.
- ↑ (fr)Dominique Auzias, Algérie
- ↑ (fr)Femmes d'Algérie: légendes, traditions, histoire, littérature Par Jean Déjeux. Publié par Boîte à Documents, 1987. P244. libre en ligne
- ↑ Book Google
- ↑ (fr)Frantz Fanon: portrait. Per Alice Cherki. ed. Seuil, 2000. ISBN 2-02-036293-7. Page 236
- ↑ (fr)Ecrivains algériens: dictionnaire biographique Per Achour Cheurfi. Ed. Casbah éditions, 2004. pag.17. ISBN 9961-64-398-4
- ↑ (fr)Profession: infirmière Par Messaoud Nedjahi. Ed. Editions Publibook. ISBN 2-7483-3522-8 libre en linha
- ↑ (fr)Thérèse Rivière, Fanny Colonna, Aurès/Algérie, 1935-1936 photographies
- ↑ (fr)Germaine Tillion, Il était une fois l'ethnographie
- ↑ (fr)La femme Chaoui de l'Aurès, Mathéa Gaudry, édition Chihab- Awal
- ↑ Histoire de l'Afrique septentrionale en linha


text:
Ghisoni
Ghisoni es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo révérend paire Salvadore Vital soslinha l'existéncia a Ghisoni, en l'an 430 de lo nòstre ère, d'una glèisa San Thoma de Grisino.
Lo Sr. Cosimi, Autor de la Toponymie grèga de la Corsega (publicada l'an 1953), demòstra l'existéncia d'un coan o d'una capèla aguda per fraires byzantins al Modèl:VIIIe sègle.
Las primièras mencions de Ghisoni datan de cronicas de l'istorian Giovanni della Gròssa (1388 - 1464)[1]. Mai tard, lo atlas manuscrit del Génois Vesconte Maglioni, datat del 20 de genièr de 1511, menciona tanben l'existéncia del pòble. Se la data exacta de la creacion del vilatge es incerta, totun establit #qu'a #èsser creat plan abans Aiacciu (1380) e Bastissiá (1412)[ref. necessària].
N'en agost 1739, Noël de Jourda, comte de Val, a atacat a Ghisoni[2] amb los sieus 200 òmes pels Naziunali, mas a socorregut pel Regiment de Auvergne. A ferit al cors de la batalha e daissa 27 soldats aucits o de ferits; lo Regiment de Auvergne pèrd 44 òmes e 7 officiers aucits o ferida[3]. Vencedor de las tropas de Pascal Paoli a Ponte Novu (lo 9 de mai de 1769), lo comte Noël de Jourda, nomenat en comandant general de las tropas francesas a Corsega, recep la soumission dels abitants de Ghisoni en junh 1769. dins aquel meteis mes de junh 1769, anóncia al rei Louis XV : « ...Tota la Corsega a somés al Roy ».
La lei del 9 de julhet de 1845[4] erigeix Ghisonaccia en municipalitat desparièra, per #encobrir, una part del territòri es paissièra sus Lugo di Nazza #que se tròba redusida de mai de mitat. Lo vilatge de Ghisonaccia a #èsser poblat per abitants de Ghisoni, #qu'en essent obligats de far lo sieu récolte, i an bata de las marides[5].
Ghisoni Ven cap de-luòc de costat per la lei del 20 d'abril de 1861 #que forma un nòu costat en separant d'aquel de Vezzani quatre de las siás ancianes comunas : Ghisoni, Ghisonaccia, Lugo di Nazza e Poggio di Nazza. Al darrièr recensement de 1999, lo costat comptava 3 723 abitants (sens doble compte).
Al cors de la segonda guèrra mondiala, a la crida de la Tèsta nacionala de la resisténcia, Ghisoni s'es liberat lududes-quitament lo 9 de setembre de 1943, sustot mercés als fraires Carlotti (Francis e Angel). Arriban a amassar qualques òmes e caçan lo deslligament alemand #que lotjava en lo grop escolar llaurant lo fuòc sus la bastissa amb un fusell mitrailleur FM 24 dempuèi las nautors del quartièr de Pianelli. Qualques combats an contunhats los jorns seguents en la desfilada de la Inzecca, ont quatre joves ghisonais an #èsser de faches presoèrs e fusillés al luòc-dich de Pinzalone, s'agís de Paul-Toussaint Martelli, Bruno Chiodi aital coma Antoine e Toussaint Pieri[6]. Un cinquen, Jean-François Martelli, survécut a la fusillade e #arribar a prene la fugida. Un deslligament de blindèsse de la 16e Panzergrenadier Division SS Reichsführer-SS a enviat de la plana orientala cap al pòble. Lo convoi de carris es partiellement destruit e bloquejat a l'intrada de la desfilada de la Inzecca per un tir de artillerie italiana guidat per partidaris locales en salvant aital lo pòble de représailles[7].
Lo General Giraud, en comandant en cap de las fòrças francesas liuras, visitarà Ghisoni lo 27 de setembre de 1943[8], en lo moment de la siá virada d'inspeccion (Bastissiá i aurà pas liberat que lo 4 d'octòbre de 1943). A l'endeman d'aquela desliurança, totes los Ghisonais, de 20 a 25 ans encara presents a pòble, an #èsser mobilizats a Africa del Nòrd. Nombre de dintratz eles an preses part als combats #qu'an precedit la capitulació alemanda del 8 de mai de 1945.
Dempuèi lo 1er {{}} en genièr 2008, la municipalitat de Ghisoni a integrat la comunitat de municipalitats del Fium'orbo.
Le révérend père Salvadore Vitale signale l'existence à Ghisoni, en l'an 430 de notre ère, d'une église San Thoma de Grisino.
M. Cosimi, auteur de la Toponymie grecque de la Corse (publiée en 1953), démontre l'existence d'un couvent ou d'une chapelle tenue par des moines byzantins au Modèl:VIIIe siècle.
Les premières mentions de Ghisoni datent des chroniques de l'historien Giovanni della Grossa (1388 - 1464)[9]. Plus tard, l'atlas manuscrit du Génois Vesconte Maglioni, daté du 20 janvier 1511, mentionne aussi l'existence du village. Si la date exacte de la création du village est incertaine, il toutefois établi qu'il a été créé bien avant Ajaccio (1380) et Bastia (1412)[ref. necessària].
En août 1739, Noël de Jourda, comte de Vaux, est attaqué à Ghisoni[10] avec ses 200 hommes par les Naziunali, mais est secouru par le Régiment d'Auvergne. Il est blessé au cours de la bataille et laisse 27 soldats tués ou blessés; le Régiment d'Auvergne perd 44 hommes et 7 officiers tués ou blessés[11]. Vainqueur des troupes de Pascal Paoli à Ponte Novu (le 9 mai 1769), le comte Noël de Jourda, nommé commandant général des troupes françaises en Corse, reçoit la soumission des habitants de Ghisoni en juin 1769. En ce même mois de juin 1769, il annonce au roi Louis XV : « ...toute la Corse est soumise au Roy ».
La loi du 9 juillet 1845[12] érige Ghisonaccia en commune distincte, pour cela, une partie du territoire est prise sur Lugo di Nazza qui se retrouve réduite de plus de moitié. Le village de Ghisonaccia a été peuplé par des habitants de Ghisoni, qui étant contraints de faire leur récolte, y ont bati des maisons[13].
Ghisoni devient chef-lieu de canton par la loi du 20 avril 1861 qui forme un nouveau canton en séparant de celui de Vezzani quatre de ses anciennes communes : Ghisoni, Ghisonaccia, Lugo di Nazza et Poggio di Nazza. Au dernier recensement de 1999, le canton comptait 3 723 habitants (sans double compte).
Au cours de la seconde guerre mondiale, à l'appel du Front national de la résistance, Ghisoni s'est libéré lui-même le 9 septembre 1943, notamment grâce aux frères Carlotti (Francis et Ange). Ils parviennent à rassembler quelques hommes et chassent le détachement allemand qui logeait dans le groupe scolaire en ouvrant le feu sur le bâtiment avec un fusil mitrailleur FM 24 depuis les hauteurs du quartier de Pianelli. Des combats ont continués les jours suivants dans le défilé de l'Inzecca, où quatre jeunes ghisonais ont été faits prisonniers et fusillés au lieu-dit de Pinzalone, il s'agit de Paul-Toussaint Martelli, Bruno Chiodi ainsi que Antoine et Toussaint Pieri[14]. Un cinquième, Jean-François Martelli, survécut à la fusillade et parvint à prendre la fuite. Un détachement de blindés de la 16e Panzergrenadier Division SS Reichsführer-SS est envoyé de la plaine orientale vers le village. Le convoi de chars est partiellement détruit et bloqué à l'entrée du défilé de l'Inzecca par un tir d'artillerie italienne guidé par des partisans locaux sauvant ainsi le village de représailles[15].
Le Général Giraud, commandant en chef des forces françaises libres, visitera Ghisoni le 27 septembre 1943[16], lors de sa tournée d'inspection (Bastia ne sera libérée que le 4 octobre 1943). Au lendemain de cette libération, tous les Ghisonais, de 20 à 25 ans encore présents a village, ont été mobilisés en Afrique du Nord. Nombre d'entre eux ont pris part aux combats qui ont précédé la capitulation allemande du 8 mai 1945.
Depuis le 1er janvier 2008, la commune de Ghisoni a intégré la communauté de communes du Fium'orbo.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Marc-François Martelli, "Ghisoni", Archiu départementales de la Corsega, 1960
- ↑ Cronica di a Corsica - Orsu Ghjuvanni Caporossi
- ↑ Societat de las Sciéncias Istoricas e Naturalas de la Corsega - Pèças e documents divèrses per servir a l'istòria de la Corsega pendent los ans 1737-1739, recuillis pel Sr. Abbé Letteron.
- ↑ Archiu départementales
- ↑ Istòria illustrada de la Corsega, Abbé Jean-Angel Galetti - 1863
- ↑ Una plaque commemorativa mesa sul Grop escolar los ret aumenatge aital coma una stèle erigida al luòc-dich de Pinzalone
- ↑ Pierre Dominique Cervetti, Ghisoni, Legenda e realitats, 1997.
- ↑ Paul Silvani, ...E la Corsega i aguèt liberat, edicion Albiana
- ↑ Marc-François Martelli, "Ghisoni", Archives départementales de la Corse, 1960
- ↑ Cronica di a Corsica - Orsu Ghjuvanni Caporossi
- ↑ Société des Sciences Historiques et Naturelles de la Corse - Pièces et documents divers pour servir à l'histoire de la Corse pendant les années 1737-1739, recuillis par M. Abbé Letteron.
- ↑ Archives départementales
- ↑ Histoire illustrée de la Corse, Abbé Jean-Ange Galetti - 1863
- ↑ Une plaque commémorative placée sur le Groupe scolaire leur rend hommage ainsi qu'une stèle érigée au lieu-dit de Pinzalone
- ↑ Pierre Dominique Cervetti, Ghisoni, Légende et réalités, 1997.
- ↑ Paul Silvani, ...Et la Corse fut libérée, édition Albiana


text:
Site internet officiel de la ville de Villers le lac , le temps de vivre.
Mairie de Villers-le-lac | La ville de Villers-le-Lac | Visitez Villers-le-Lac | Les infos pratiques de Villers-le-Lac | Actualités de Villers-le-Lac | Contact
Saut du Doubs, Villers-le-Lac, Ville de Villers le lac, horlogerie, frontière suisse, val de Morteau, Doubs, Franche-Comté, département 25, ville de Villers-le-lac, mairie de villers, villerslelac, villers-le-lac, venir à villers-le-lac
Val de Morteau, ville du val de Morteau, Villers-le-lac en hiver, Skier à Villers-le-lac, site officiel de l'évasion dans le Haut-Doubs, ville de Villers-le-Lac, ville du temps
conception : Digital Media Productions |infos légales


text:
Duranús
Duranús[1] (Duranus en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la sortida dau vilatge (en direccion de Sant Joan lo riu) se tròba lo Saut dei francés, luec de la resisténcia dei Barbets contra l'ocupacion de la comtat de Niça per li tropas francesas de la Revolucion : lu resistents precipitèron lu soldats francés de la autor d'aqeu espadat de 300m en la Vesúbia.


text:
Alambic
L' alambic (de l'arabi al-inbiq الأنبيق), es l'aisina utilizada per a destillacion dels lequids mejans un processus d'evaporacion per caufatge seguent de la condensacion per refregiment. Trobam las primièras descripcions de l'alambic al sègle IX dins lo "Libre dels secrets" d'Ar-Razin. Tanben ne faguèt una descripcion Abu Al-Qasim, al sègle XI. Èra utilizat per produire de perfums, medicinas e l'alcòl de fruches fermentats.
Es una aisina de destillacion simple que se constituís per una cornuda, que se calfa la mescla. Los vapors emesas pojan dins la partida superiora e es refrejan dins un serpentin situat dins un recipient refrigerat per aiga. Lo lequid resultant s'escampa dins lo vas terminal.
Los alambics de laboratori son de veire, e aqueles utilizats per destillar bevendas alcolicas se fabrican normalament de coire, perque aquel element dona pas lo gost a l'alcòl, resistís als acids e condusís plan la calor.
Quan se destillan de liquids venents de la fermentacion alcolica de fruchs, coma l'alòl bolhís a una temperatura , inferiora a aquela de l'aiga (80 °C), los vapors que d'en primièr se forman son d'aquel, mas encara mesclats amb una pichona proporcion d'aiga, e se capita destillar una substància amb mai gra alcolic que l'original.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es)Al-Ambik.es: Foncionament d'un alambic e informacion sus la destillacion
- (es)Alambiques.com


text:
Aran, meddia aranés 23/10/2014
En Meddia Aranés aué era naua activitat dera "Net des Murguetes" deth Conselh Generau d'Aran tà diuendres e dissabte, e era cartellera de cine
Al Meddia Aranés ...
Aran, meddia aranés 22/10/2014
En Meddia Aranés d'aué informam dera presentacion dera naua òbra de teatre en aranés de Manuela Ané, dera greva des Instituts, e des depòsits de dèishes.
Al Meddia Aranés ...
Aran, meddia aranés 21/10/2014
Eth Meddia Aranés d'aué vos informe dera naua datacion deth 1èr des Tractats d'Emparança ara Val d'Aran, deth concèrt des Paums, e hè un repàs ara documentacion der Archiu
El ...
Aran, meddia aranés 20/10/2014
Eth dimenge ei temps en Meddia Aranés entà hèr un repàs ara actualitat dera setmana.
El diumenge és temps al Meddia Aranès per fer un repàs a l'actualitat de la ...
Aran, meddia aranés 19/10/2014
Aué en Meddia Aranés recuperam un des programes dedicats ara musica deth cine entà escotar es BSO des dites "Espaguetti Western".
Avui al Meddia Aranès recuperem un ...
Aran, meddia aranés 18/10/2014
Eth Meddia aranés informe aué dera 3aua edicion de Era Mongetada, d'ua naua cession de documents tar Archiu Generau, dera poblicacion des Ponéncies sus eveniments istorics de ...
Aran, meddia aranés 17/10/2014
Aué parlam dera derròta dera AFLes e des victòries des dus equips dera EFVA que comence era Liga Pirineus de fotbòl 7. Eth secretari tecnic deth Conselh Esportiu dera Val d'Aran ...
Aran, meddia aranés 16/10/2014
En Meddia Aranés d'aué era darrèra amassada der Ajuntament e era subdelegacion deth Govern sus era N230,era creacion d'ua Comission Especiau en Senat contra eth despoblament ...
Aran, meddia aranés 15/10/2014
En Meddia Aranés d'aué eth detalh des ahèrs debatudi en darrèr Plen der Ajuntament de Bossòst, un nau talhèr deth SIAH deth Conselh Generau e era estrea der espaci Aran Recicle ath ...
Aran, meddia aranés 14/10/2014


text:
Regim mediterranèu
Lo regim mediterranèu es tradicional dins divèrses païses de la riba de la mar Mediterranèa, dont Grècia, amb l'illa de Creta e l'Itàlia del sud.
D'estudis mòstran que lo regim alimentari dels Cretians mermariá la mortalitat e la mortilitat per malautiás cardiavasculàrias.
Qualques particularitats d'aquel regim se tròban tanben dins d'unas regions d'Occitània, e explicarián la paradòxa de la cosina francesa, mai son dos concèptes de diferénciar.
Lo regim mediterranèu assòcia :
- un apòrt caloric relativament paure comparat a l’activitat fisica utilizada.
- una abondància de legums e fruches frescs e secs, pan, cerealas.
- produches d'origina animala en pichona quantitat : pauc de carn roja, levat un pauc de carn oelhièra, mai fòrça peisses ;
- lipids ajustats, en gaireben exclusivitat d’òli d'oliva, que la màger qualitat es la seuna tenor en acids gras monoinsaturats, coma l'acid oleïc (omèga-9).
- pichona quantitat d'acids gras saturats : pauc de lach e de burre, mai de formatge fresc o de iaorts ;
- de vin roge, begut rasonablament e pendent los repaisses.
Un autre profièch probable d'aquel regim es ligat al biais de manjar, al plaser de manjar, a la convivéncia dels repaisses, moments importants de socializacion.


text:
Dinastia Zhou
La dinastia Zhou (周) foguèt la tresena dinastia istorica chinesa e la mai longa de totas las dinastias. Lo darrièr governant de la dinastia Shang Zi Zhou Tsin foguèt desrocat pel prince de Pin (a Wei dins la província de Shansi, Uòu (Wu Wang) lo paire que n'èra estat empresoat. Wu Foguèt proclamat sobeiran, en fondant la dinastia Zhou (Chou) amb capital a Hao près de Xi'an (après Chang'an). Wu Wang Èra un guerrer de frontièra mas progressivament la siá dinastia adoptèt la civilizacion chinesa que per lo meteis temps s'estendèt fins al Iang-Tsé (Chang Jiang). Foguèt la dinastia chinesa pus longa: durèt de vèrs lo 1025 aC al 225 aC. En aquel periòde s'establiguèt la doctrina del mandat del cèl (tianming) e del governant coma filh del cèl que governava per drech divin. Lo sistèma descentralizat Zhou a de semblanças amb l'Euròpa medievala amb un domeni reial relativament pichon (las comarcas amb las vilas de Hao e Mièg Feng e cap a l'èst la comarca de Lo-e), e amb de comarcas concedidas a la familha reiala e de comarcas concedidas a d'autras familhas, en totes los cases ereditàriament. Après aqueles senhors feudals que governavan la vila e una comarca (que començava als murs de la vila) venián los guerrièrs, seguits pels campanhards e los esclaus domestics. Amb lo temps los fèus venguèron semiindependents dels sobeirans Zhou. Los fèus principals foguèron:
De la familha reiala:
- Yen
- Hsing
- Chin
- Hung Chao
- Han
- Hsun
- Chia
- Jui
- Wei
- Chun
- Lu
- Kuan
- Ying
- Ts'ai
- Hsi
- Sui
- Teng
Lo mes grand èran los de Yen, Hsing, Chun e Chin; Lu e An èran mejans e la rèsta pichona.
D'autras familhas:
- Yung
- Kue'i
- Ch'u (2 comarques)
- Ku
- Lo
- Chou
- Chun
- Yang-Yüeh
- Yun
- Huang
- Hsien
- Huan
- Tung
- Shu
- Hsu
- Ch'en
- Fao
- Tao
- Shen
- Teng
- Yen
- Tan
- Chi
- Chu
- Tsou
- Liang
- Chiao
- Ch'in
- Pao
Lo sistèma inicial se basava dins las vilas-estats e lo contraròtle dependiá mai dels ligams familiales que dels ligams feudales. Los elements feudales amendriguèron amb lo temps e lo govèrn aumentèt lo sieu contraròtle; las vilas estadas venguèron mai centralitzades e establiguèron un sistèma economic impersonal, qu'èra mai facilament taxat pel govèrn central, qu'al meteis temps aviá mai contraròtle sus las vilas; aiçò venguèt a la darrièra part del periòde Zhou occidental.
Lo 771 aC la cort reiala foguèt saquejada e lo rei assassinat per invasors barbars aliats a de senhors rebèls. La capitala se transportèt mes a l'èst cap Lo-Yang (Lo-e), dins la província de Henan. Fins aicí la dinastia foguèt nomenada Zhou occidentala (1025-771 aC) e dempuèi lo traslat en endavant Zhou oriental (770-221 aC).
A partir d'aicí los territòris delegats als senhors se faguèron independents en fach (un centenat d'estats foguèron independents) pero se mantenguèt la ficcion de la reconeissença del sobiran per drech divin. Un grand creissement economic se produsiguèt pendent aquel temps en çò que China dintrèt a l'edat del fèrre que permetèt desvolopar de tecnicianas d'irrigació e bastir nòvas arades melhoras e mai productivas; s'aumentèt tanben la populacion e comencèron d'aparéisser los comerçants e negociants de tota sòrta; la siá existéncia fasiá necessària lo melhorament dels camins, qu'èran transitats ara principalament per de cavals. Aiçò permetèt als senhors d'estendre lo sieu territòri (los territòris termierèrs). Apareguèt la cavalleria militara. Lo poder de la dinastia s'anèt en redusint e la fragmentacion s'accelerèt.
La dinastia orientala se dividís en dos subperiòdes: Periòde de Prima-Tardor (770-476 aC) tala coma la nomena una cronica istorica de lo sieu temps; e periòde dels Estats guerrièrs (475-221 aC).
Dins lo primièr periòde apareguèron una seria d'estats que formavan d'alianças jos detla egemonia d'un dels reis:
- Zhou (La rèsta de los sieus domenis en torn a Lo-Yang)
- Cheng (Capital Yen-Ling) a l'èst
- Wei (al nòrd-èst de l'anterior)
- Ts'ao (al sud-èst de l'anterior)
- Sung (a l'èst e sud de l'anterior)
- Teng (al nòrd-èst de l'anterior)
- Lu (al nòrd de Teng, Sung e Ts'ao)
- Tan (al sud-èst de Lu)
- Ch'en (a l'èst de Cheng e sud de Sung)
- Hsu (al sud de Cheng)
- Ts'ai (al sud-oèst de Ch'en)
- Chin (a l'oèst, nòrd, e nòrd-èst de Zhou)
- Ch'in (al sud-oèst de Chin)
- Yen (al nòrd-èst de Chin)
- Ch'e (al sud-èst de Yen e èst de Chin)
- Ch'u (al sud de Chin, Zhou, Cheng, Hsu, Ts'ai, Ch'en e Sung)
- Wu (a l'èst de Chu)
En lo segond periòde se desvolopèt la filosofia en la China. Destaca per dessús tota la figura de Confuci, en representant de la classa emergenta d'administradors e conselhièrs. Sorgiguèt tanben l'escòla taoista explicada al libre Tao-te-Ching "lo camin classic a la vertut" supausadament escricha per Laozi. Una tresena escòla de filosofia foguèt lo legalisme. Sèt estats o hegemonies aqueriguèron un poder per lo dessús de de autras (van subsistir Zhou e Lu como dins d'estats de cèrta importància) e lutèron pel poder fins que Qin desroquèt a la dinastia e va conquista dins los autres estats:
- Ch'in
- Ch'u
- Ch'i
- Yen
- Chao (abans Chin)
- Wei
- Sung
Lista de sobirans[modificar | modificar la font]
- Wen Wang (Ji Xiouli) vèrs 1050-1025 aC
- Wu Wang (Ji Fa) vèrs 1025-1015 aC
- Cheng Wang (Ji Song) vèrs 1015-1005 aC
- Kang Wang (Ji Zhao) vèrs 1005-978 aC
- Zhao Wang (Ji Xia) vèrs 978-956 aC
- Mu Wang (Ji Man) vèrs 956-c. 918 aC
- Gong Wang (Ji Yi) vèrs 918-c. 903 aC
- Yi Wang (Ji Jian) vèrs 903-873 aC
- Xiao Wang (Ji Bi Fang) 872-868 aC
- Yi Wang (Ji Xie) vèrs 867-860 aC
- Li Wang (Ji Hu) vèrs 859-828 aC
- Xuan (Ji Jing) 827-781 aC
- You Wang (Ji Gong Nie) 781-771 aC
- Ping Wang (Ji Yi Jiu) 770-719 aC
- Xi Wang 770-760 aC
- Huan Wang (Ji Lin) 719-696 aC
- Xiang Wang 696-681 aC
- Xi Wang (Ji Qi) 681-676 aC
- Tui Wang 676-673 aC
- Hui Wang (Ji Lang) 676-651 aC
- Xiang Wang (Ji Zheng) 651-618 aC
- Shu Dai Wang 636-635 aC
- Qing Wang (Ji Ren Chen) 618-612 aC
- Kuang Wang (Ji Ban) 612-606 aC
- Ding Wang (Ji Yu) 606-585 aC
- Jian Wang (Ji Yi) 585-571 aC
- Ling Wang (Ji Xie Xin) 571-544 aC
- Jing Wang (Ji Gui) 544-520 aC
- Dao Wang (Ji Meng) 520 aC
- Jing Wang (Ji Gai) 519-475 aC
- Yuan Wang (Ji Ren) 475-468 aC
- Zhen Ding Wang (Ji Jie) 468-441 aC
- Kao Wang (Ji Wei) 440-425 aC
- Ai Wang (Ji Qu Ji) 440 aC
- Si Wang (Ji Di Shu) 440 aC
- Wei Lie Wang (Ji Wu) 425-401 aC
- An Wang (Ji Jiao) 401-375 aC
- Lie Wang (Ji Xi) 375-368 aC
- Xian Wang (Ji Jiong) 368-320 aC
- Shen Jing Wang (Ji Ding) 320-314 aC
- Nan Wang (Ji Yan) 314-256 aC
- Hui Wang 256-225 aC


text:
- Détails
-
-
- Affichages : 223
Archives de la Meuse, 2 E 546 (7) : liste des enfants de la paroisse confirmés le 29 avril 1780 (vue 239 et suivantes). A noter : une autre en 1788 (2 E 546 (8), vue 143 et suivantes) - non indexée ci-dessous.
Pour faire une recherche rapide : touche Ctrl + F
Louis Aury, 25 ans, Louis Massen, 24 ans, Jean André Jacques, 24 ans, Jen Prunier, 41 ans, Claude Follier, 23 ans, Claude Maranget, 19 ans, Toussaint Courtois, 27 ans, Hubert Tissier, 24 ans, Jean Baptiste Rolin, 18 ans, Claude Dumange, 21 ans, François Dumange, 18 ans, Nicolas Largeot, 17 ans, Jean Bertelot, 18 ans, Louis Chardet, 19 ans, Pierre Chardet, 14 ans, Nicolas Mouilleront, 22 ans, Louis Bonaire, 16 ans, François Humbert, 15 ans, Jacques Ferron, 14 ans, François Detroude, 13 ans, Jan Baptiste Vosgien, 13 ans, Jean Favier, 14 ans, Nicolas Manciot, 14 ans, Charles Etienne Jouin, 14 ans, Pierre Paul Richier, 14 ans, Joseph Siméant, 14 ans, François Moinot, 14 ans, François Jame, 15 ans, Charles Vincenot, 14 ans, Laurent Paquel, 14 ans, François Lamotte, 14 ans, Jean Carmonche, 14 ans, François Mellin, 15 ans, Gervais Nicolas, 14 ans, Henry Huon, 13 ans, Paul Deroude, 12 ans, Nicolas Probecq, 12 ans, Jan Thierry, 12 ans, Laurent Boyer, 12 ans, Sébastien Prevot, 12 ans, Pierre Rolot, 12 ans, Dominique Faxel, 12 ans, Laurent Garnier, 12 ans, François Philippe Vosgien, 11 ans, Michel Raver, 11 ans, Claude Poinsot, 11 ans, Jean Baptiste Perclin, 11 ans, Simon Oudin, 11 ans, Alexis Gregeois, 11 ans, CHarles Vincenot, 11 ans, Pierre Martinet, 11 ans, Christophe Thierry, 11 ans, François Courteux, 11 ans, François Lamy, 11 ans, Joseph Fringant, 11 ans, Jacques Lombard, 11 ans, Pierre Madot, 10 ans, Joseph Bernard, 10 ans, Jean Ferron, 10 ans, Jean Thierry, 10 ans, Jean Rotot, 10 ans, Claude Gonier, 10 ans, Joseph Boyer, 10 ans, Dominique Gerard, 10 ans, Jacques Sauffrignon, 10 ans, Claude Husson, 10 ans, François Flamme, 10 ans, Jean Deranton, 10 ans, Laurent Lelièvre, Charles Bouant, 10 ans, Nicolas Luce, 10 ans, François Bonnaire, 10 ans, Joseph Billard, 9 ans, Michel Courteau, 9 ans, Jean Lazot, 9 ans, Jacques Prevot, 10 ans, Pierre Elophe, 9 ans, François Thiery, 0 ans, JOseph Gerard, 9 ans, François Bertin, 9 ans, Nicolas Gérimon, 9 ans, Jean VOsgien, 9 ans, Joseph Biscot, 9 ans, Claude Sauffrignon, 9 ans, Etienne Gerard, François Fageot, 9 ans, Claude Garnier, 9 ans, Jean Prevot, 9 ans, Michel Hyacinthe, 8 ans, Pierre Louis Bernard, 8 ans, Jacques Rolot, 8 ans, François Richardin, 8 ans, Antoine Autre dit La Croix, 8 ans, François Nicolas Leblond, 8 ans, Jean Lonquety, 8 ans, Ambroise Grinville, 8 ans, Jaques Basile Prat, 8 ans, Jaques Aubry, 8 ans, François Goussot, 8 ans, Honoré Courteau, 8 ans, François Tabellion, 8 ans, Nicolas Boyer, 9 ans, François Grand-Jean, 8 ans, Nicolas Grégeois, 8 ans, Laurent Sauffrignon, 8 ans, Nicolas Sauffrignon, 9 ans, Jean Leia?lée, 8 ans, Charles Biscot, 8 ans, Nicolas Taguel, 8 ans, François Baltazard, 7 ans, Louis BOyer, 7 ans, Jaques François Clement, 8 ans, Pierre Vosgien, 7 ans, Remy Tronde, 8 ans, Antoine Vosgien, 8 ans, Joseph Danjout, 8 ans, François Vasnier, 9 ans, Jean Huguet, 8 ans, Nicolas Robinot, 11 ans, Simon Robinot, 10 ans, Pierre Coltot, 12 ans, Nicolas Quidaut, 9 ans, Jean Perclin, 12 ans, Jaques Nicolas Giltet, 13 ans, JOseph Grandjean, 13 ans, Claude Bernard, 13 ans, Alexis Augustin Prat, 12 ans, Mansui Colin, 12 ans, CLaude Jean Joseph Lucot, 13 ans, HUbert Dérobe, 12 ans, Claude Reyne, 9 ans, Pierre Alexis Pinteville, 9 ans, Jean Autre dit La Croix, 10 ans, François Joseph Gauthier, 13 ans, Nicolas Lepissier, 13 ans, CLaude Dupont, 13 ans, Joseph Lafosse, 13 ans, Claude Dechilly, 12 ans, François Guiot, 12 ans, Henry Parisel, 12 ans, Pierre Fournier, 12 ans, Joseph Madot, 11 ans, Charles François Blot, 11 ans, Pierre Gerard, 11 ans, Barnabé Roch Paquis, 11 ans, Pierre Gerard, 11 ans, Nicolas BLanchard, 9 ans, Nicolas Bourceaux, 9 ans, Joseph Sauffrignon, 9 ans, Jean Baptiste Chevresson, 9 ans, Louis Alouis, 8 ans, Etienne Villaume, 9 ans, Nicolas BOgelot, 8 ans, François Xavier Huon, 8 ans, Laurent Dupont, 8 ans, Louis Lopin, 8 ans, Pierre Faille, 12 ans, Sébastien Quenaud, 11 ans, Nicolas Voisin, 11 ans, François Thenard, 10 ans, Claude Fournier, 10 ans, Augustin Benoist, 8 ans, François Bergerat, 7 ans, Jean Simon Sollier, 7 ans, Nicolas Larcher, 10 ans
Jeanne Marguerite Sauffrignon, 14 ans, Jeanne Baltazard, 14 ans, Anne Blouhel, 14 ans, Françoise Morice, 13 ans, Madeline Troude, 13 ans, Madeleine Bergerat, 14 ans, Théreze Ysambard, 14 ans, Rose Claudin, 14 ans, Marie Anne Thiery, 13 ans, Julie Gerard, 14 ans, Madeleine Gamas, 13 ans, Catherine Demange, 14 ans, Christine Jaine, 14 ans, Marie Jeanne Gaussot, 13 ans, Lucie Lamy, 13 ans, Lucie Poinsot, 14 ans, Marie Claire Richieu, 12 ans, Theodore Parmentier, 12 ans, Marie Sophie Wentrignier, 12 ans, Marie Anne Bibraque, 13 ans, Catherine Colombe Gerimon, 13 ans, Françoise Lemoussu, 12 ans, Marie Hyacinte, 11 ans, Elizabeth Sauffrignon, 12 ans, Marie Jeanne Melanie Parmentier, 12 ans, Marie Anne Clement, 12 ans, Rose Thiery, 12 ans, Françoise Garnache, 13 ans, Marie Vosgien, 11 ans, Marie Anne Dupont, 10 ans, Anne Sophie Prat, 10 ans, Anne Husson, 12 ans, Jeanne Villard, 12 ans, Margueritte Gamas, 11 ans, Anne Rabin, 13 ans, Anne Gourbier, 12 ans, Anne Aubry, 13 ans, Françoise Husson, 12 ans, Marie Anne Richardin, 12 ans, Margueritte Gautier, 12 ans, Therese Garnier, 12 ans, Barbe Blot, 12 ans, Rose Sophie Gillet, 12 ans, Marie Grinville, 12 ans, Marie Anne Pouceaux, 12 ans, CHristine Bernard, 11 ans, Anne CHevresson, 11 ans, Marie Sophie Chilly, 10 ans, Jeanne Laubant, 10 ans, Marie Anne Chardet, 10 ans, Jeanne Elizabeth Demange, 9 ans, Françoise Bergerat, 11 ans, Anne Garnier, 8 ans, Ursule Sauffrignon, 12 ans, Anne Jaquemard, 12 ans, Anne ROlot, 10 ans, Marie Taguel, 10 ans Marie Anne Grenier, 10 ans, Margueritte Jacquemard, 10 ans, Barbe Lepissier, 12 ans, Elizabeth Parisel, 14 ans, Catherine Luce, 12 ans, Marie Jassemin, 13 ans, Margueritte Parisel, 11 ans, Anne Vinkelman, 12 ans, Margueritte Thiery, 12 ans, Catherine Damery, 10 ans, Marie Marthe Rubin, 10 ans, Christine Bertin, 12 ans, Catherine Melanie Rossin, 8 ans, Marie Pitois, 9 ans, Madeleine Gaussot, 9 ans, Elizabeth Lucot, 12 ans, Anne Thiery, 9 ans, Catherine Pecheur, 8 ans, Catherine Sauffrignon, 9 ans, Marie Ursule Sauffrignon, 0 ans, Margueritte, Grinville, 10 ans, Rosalie Boyer, 8 ans, Petronille Lepissier, 10 ans, Marie Thereze Rubin, 8 ans, Catherine Chevresson, 9 ans, Elizabeth Toussaint, 8 ans, Marie Antoinette Chilly, 8 ans, Margueritte Dupont, 7 ans, Margueritte Clément, 8 ans, Agathe Lafosse, 8 ans, Jeanne Joséphine de la Framboisière, 7 ans, Catherine Gamas, 9 ans, Catherine Parisel, 9 ans, Thereze Millon, 9 ans, Anne Thierry, 8 ans, Jeanne AdelaÏde Lienard, 11 ans, Rose Marc, 9 ans, Jeanne Gardet, 10 ans, Jeanne Lamy, 9 ans, Marie Anne Piquet, 9 ans, Anne Domery, 11 ans, Catherine Madot, 10 ans, Elizabeth Migot, 9 ans, Marie Françoise Gauthier, 8 ans, Françoise Demange, 12 ans, Marie Anne Bernet, 9 ans, Anne Bernet, 10 ans, Anne Grégeois, 10 ans, Catherine Martin, 10 ans, Marie Françoise Biscot, 10 ans, Anne Lamotte, 8 ans, Reine Richardin, 9 ans, Victoire Bernard, 9 ans, Thereze Constance Vosgien, 8 ans, Margueritte Lamy, 9 ans, Françoise Vosgien, 8 ans, Françoise Alnot, 8 ans, Marie Anne Sainxère, 8 ans, Marie Anne Sauffrignon, 11 ans, Marie Anne Sauffrignon, 11 ans, Marie Rose Sauffrignon, 7 ans, Marie Françoise Royer, 7 ans, Jeanne Richy, 7 ans, Marie Jeanne Boulanger, 7 ans, Marie Thérèse Husson, Catherine Husson, 7 ans, Catherine Gerard, 8 ans, Françoise Favier, 8 ans, Elizabeth Gerard, 7 ans, Barbe Rive, 8 ans, Louise Cordonnier, 7 ans, Ursule Vosgien, 9 ans, Marie Anne Parisel, 9 ans, Anne Vincenot, 8 ans, Madeleine Lienard, 9 ans, Anne Nicolas, 8 ans, Jeanne Adélaïde Lefèvre, 8 ans, Marie Anne GArdeur, 10 ans, Barbe Quidault, 13 ans, Marie Anne Meurtrier, 28 ans, Anne Marie Gillet, 23 ans, Françoise Demange, 20 ans, Catherine Carmouche, 18 ans, Anne Catherine Gerard, 21 ans, Margueritte Collot, 18 ans, Marie Demange, 18 ans, Anne Demange, 19 ans, Agathe Varnier, 16 ans, Catherine Bertin, 23 ans, Catherine Husson, 15 ans, Jeanne Buras, 15 ans, Barbe Lievre, 16 ans, Marie Anne Thiery, 15 ans, Marie Jeanne Voisin, 16 ans, Madeleine Husson, 17 ans, Marie Gaudet, 15 ans, Jeanne Gaudrey, 12 ans, Margueritte Demange, 22 ans, Anne Rolin, 18 ans, Marie Félicité Jaquet, 22 ans, Marie Perin, 18 ans, Marie Anne Bertin, 14 ans, Margueritte Bertin, 20 ans


text:
Pichon murin
Lo Pichon murin es una espècia de murins, de ratapenadas del genre Myotis e de la familha dels Vespertilionidae.
Biologia[modificar | modificar la font]
Es una espècia de ratapenadas presenta en Euròpa mediterranèa e en Orient Mejan. Es activa sonque de nuèch, frequenta de bòsques amb d'espacis degatjats a proximitat de luòcs per s'abritar, grands edificis o caunas. Es activa sonque per temps doç. S'associa sovent al grand murin per formar de colonias gròssas.
De biologia comparabla al grand murin, es coma son nom o indica un pauc mai pichona. En França, se rencontra pas que dins las regions mediterranèas, la val de Ròse e remonta al nòrd fins a la Franca Comtat.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Marc Duquet, Hervé Maurin, Patrick Haffner: Inventaire de la faune de France Nathan , 2005, (ISBN 2092780468)
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Myotis blythii dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Myotis blythii (en)
- Referéncia ITIS : TSN 632003 Myotis blythii (Tomes, 1857) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Myotis blythii (en)
- Referéncia NCBI : Myotis blythii (en)
- Referéncia IUCN : espècia Myotis blythii (Tomes, 1857) (en)


text:
Punk
Lo punk designa una mòda e un corrent artistic larg que gravitan a l'entorn de la musica punk rock.
Mòda[modificar | modificar la font]
Lo meteis Malcolm Mc Laren èra lo managèr dei Sex Pistols. La mòda punk, dins sa version popularizada a partir d'Anglatèrra, subretot de Londres e de la botiga de Malcolm Mc Laren, prèsa un brinde provocant amb de peus tenchats, parcialament rasats e en cresta. Pasmens d'autrei brindes pus sòbris existisson tanben dins lo movement punk.
Politica[modificar | modificar la font]
Una partida dau movement punk s'es politizada en generau dins l'anarquisme, de còps dins lo socialisme, dins l'extrèma esquèrra, o lo comunisme.


text:
Nicolas Sarkozy
Nicolas Sarkozy (nom complet: Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa; escais familiar: Sarko), nascut lo 28 de genièr de 1955 a París, es un òme politic francés. En 2007, es elegit president de la Republica en obténer 53,06 % de las voses al segond torn.
Es estat president de l'Union per un Movement Popular, ministre d'Estat, ministre de l'Interior e de l'Amainatjament del territòri, ministre del Budget, ministre de l'Economia, deputat dels Nauts de Sèina, eurodeputat, president del Conselh General dels Nauts de Sèina, cònsol de Neuilly-Sur-Seine e conselhièr municipal de Neuilly-Sur-Seine.
Biografia[modificar | modificar la font]
Filh d'un aristocrata ongrés e d'una maire josieva sefardita grèga, en 1983, devenguèt cònsol de Neuilly-Sur-Seine. En 1993, lo nomenèron ministre del Budget dins lo govèrn d'Édouard Balladur. En 1995, sostenguèt Édouard Balladur a las eleccions presidencialas. En 1999, quitèt la vida politica, aprèp la desfaita de son partit a las eleccions europèas. Entre 2002 e 2004 e entre 2005 e 2007, devenguèt ministre de l'Interior; tanben foguèt ministre de l'Economia en 2004.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Carta grafica pas indicada
- President de la Republica Francesa
- Personalitat de l'Union per un Movement Popular
- Naissença en 1955
- Ministre francés de l'Amainatjament del territòri
- Avocat francés
- Candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 2007
- Personalitat de la Cinquena Republica
- Ancian escolan de l'Institut d'Estudis Politics de París
- Rets Pasqua
- President de Conselh General
- Conselhièr general dels Nauts de Sèina
- Ancian deputat dels Nauts de Sèina
- Eurodeputat 1999-2004
- Personalitat del Rassemblament per la Republica
- Ministre francés de l'Interior
- Ministre francés de las Finanças
- Ministre francés del Budgèt
- Ministre francés de la Comunicacion
- Pòrtaparaula del govèrn francés
- Nom de convenéncia
- Grand crotz de la Legion d'Onor


text:
Ar Vourc'h-Wenn
Ar Vourc'h-Wenn en breton ( Bourg-Blanc en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las altituds al se del finage communal van de 25 mètres a 98 mètres, lo bourg en essent cap a 65 mètres d'altitud[1]. Lo bourg a adaigat pel ruisseau de Bourg-Blanc, afluent del Aber Benoît. L'agricultura a longtemps #èsser l'activitat en dominant e rèsta importanta amb una cinquantena d'espleitacions especializadas en la ramaderia bovina, porcin e la produccion légumière (Cenh daurada bretonne).
Totun la municipalitat a conegut dempuèi una vintena d'ans un essor de las activitats artesanalas e industrialas e de nombroses migrants pendulaires en avent çò de mès sovent lo sieu trabalh a Brèst es vengut s'i installar aqueles darrièrs ans.
Les altitudes au sein du finage communal vont de 25 mètres à 98 mètres, le bourg étant vers 65 mètres d'altitude[1]. Le bourg est arrosé par le ruisseau de Bourg-Blanc, affluent de l'Aber Benoît. L'agriculture a longtemps été l'activité dominante et reste importante avec une cinquantaine d'exploitations spécialisées dans l’élevage bovin, porcin et la production légumière (Ceinture dorée bretonne).
Toutefois la commune a connu depuis une vingtaine d'années un essor des activités artisanales et industrielles et de nombreux migrants pendulaires ayant le plus souvent leur travail à Brest sont venus s'y installer ces dernières années.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
am.


text:
Copa Libertadores d'America
La Copa Libertadores d'America (en castelhan Copa Libertadores de América e oficiaument per rasons comerciaus Copa Santander Libertadores) qu'ei la màger competicion intercontinentau de fotbòl de clubs d'America deu Sud ; qu'ei organizada per la CONMEBOL (la Conferderacion Sudamericana de Fotbòl).
Lo Club Atlético Independiente qu'ei lo club qui a remportadas lo màger nombre de campionats d'aquesta competicion.
Lo ganhant de la Copa Libertadores qu'afronta lo ganhant de la Copa Sudamericana entà remportar la Recopa ; qu'afronta tanben lo ganhant europèu de la Liga dels Campions de l'UEFA per la Copa Intercontinetau de Clubs (qui remplaça desempuish 2005 la Copa Intercontinentau).