text:
Lola Anglada
Maria Dolors Anglada i Sarriera, mai coneguda popularament coma Lola Anglada (Barcelona, 29 d'octobre de 1892 – Tiana, 12 de setembre de 1984) foguèt una escrivana e dessenhaira catalana. Tre sa joventut collaborèt a gaireben totas las revistas per enfants catalanas de son temps. Capitèt lèu de venir un dels autors mai representatius d'aqueste genre dins lo periòde anterior a la Guèrra Civila Espanhòla.
Sas òbras se pòdon veire al Musèu Nacional d'Art de Catalonha e al Musèu d'Istòria de Barcelona. Es tanben famosa sa colleccion de petetas, qu'es installada dins lo Musèu Romantic Can Llopis a Sitges.
Per l'ensems de sa creacion artistica, recebèt mantun prèmi; demest aqueles lo mai important foguèt lo que lo govèrn catalan li autregèt en 1981, la Crotz de Sant Jòrdi.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e formacion[modificar | modificar la font]
Maria Dolors Anglada nasquèt en 1892 a Barcelona, dins una familha avodada tradicionalament a l'industria del coton. Èra lo segond enfant de parents amb una fòrta tradicion catalanista, Andreu Anglada e Elisa Sarriera, qu'aguèron tres autres enfants: l'ainada èra Àngels e aprèp Lola, i aviá un fraire Josep Miquel e finalament una sòrre Conxita. Se ditz que quand èra pichona, dins l'escòla ont èra dintrada refusèt de cantar en onor de l'"unitat espanhòla". Pasmens demorèt pas gaire de temps a l'escòla qu'aviá una santat fòrça fragila, e foguèt doncas educada a l'ostal amb de professors particulars.
Estudièt lo dessenh a l'Escola de la Llotja de la capitala catalana al costat dels futurs dessenhaires Antoni Utrillo e Joan Llaverias. Foguèt aqueste darrièr que li donèt l'escasença de realizar sa primièra exposicion a la Sala Parés de Barcelona e que lo setmanièr satiric e catalanista ¡Cu-Cut! publiquèsse un dessenh de la jove artista.
L'engatjament catalanista[modificar | modificar la font]
Quand s'acabèt la Primièra Guèrra Mondiala viatgèt en França, e s'installèt dins la capitala del país gràcias a una borsa del govèrn francés. A París trabalhèt amb mantun ostal d'edicion e coneguèt mantuna figura del catalanisme coma Francesc Macià e Josep Clarà. Ferventa defensora dels ideals democratics e de la causa catalanista, organizèt una peticion d'amnistia per las personas acusadas d'aver participat al Complòt de Garraf contra lo rei d'aquel temps Anfós XIII d'Espanha.
Del temps de la Guèrra Civila Espanhòla aderiguèt a l'Union Generala dels Trabalhadors, un sindicat d'orientacion socialista, e collaborèt al Comissariat de propaganda.
Quand s'acabèt la guèrra refusèt de s'exiliar, e per fugir de la repression que podiá sofrir per encausa de son catalanisme e de son activisme politic, s'installèt definitivament a Tiana, un vilatge de la comarca del Maresme. Visquèt ailà alunhada de tot amb sa sòrre Conxita. Sa produccion mermèt considerablament e perdèt gaireben tot son compromés social, a l'encòp aturèt sa collaboracion amb los ostals d'edicion franceses e se laissèt devorar per una nostalgia del temps ancian. Organizèt qualques charradas a son ostal dins las annadas 1950 mas lo pes inquisitorial de las autoritats franquistas empachèron tota mena de progrès. Demorèt a viure quasiment coma una reclusa dins l'ostal de Tiana fins a sa mòrt, lo 12 de setembre de 1984.
L'eiretatge de Lola Anglada[modificar | modificar la font]
L'escrivana laissèt una granda quantitat de documents, coma sas memòrias, que son demoradas inedichas fins uèi. Dins los darrièrs ans de sa vida laissèt una bèla part de sa produccion artistica e de sas proprietats a la Deputacion de Barcelona. O faguèt amb las condicions d'aver una renda fins a la fin de sa vida e l'engatjament de construire un musèu per sas òbras, que voliá que sas creacions demorèssen totjorn en Catalonha, mas per ara es pas estat encara bastit.
Òbras[modificar | modificar la font]
- El parenostre i l'avemaria (1915)
- Contes del Paradís (1920)
- El parenostre interpretat per a infants (1927)
- En Peret (1928)
- Margarida (1928)
- Monsenyor Llangardaix (1929)
- Narcís (1930)
- Ametllonet (1933)
- Clavellina i Crisantem (1933)
- Estel i Floreta (1933)
- L'herba maleïda (1933)
- El príncep cec (1933)
- El prícep teixidor (1933)
- Contes d'Argent (1934)
- El més petit de tots (1937)
- La Barcelona dels nostres avis (1949)
- La meva casa i el meu jardí (1955)
- Martinet (1962)
- Les meves nines (1983)
Referéncias[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Mary Anning
Mary Anning (21 de mai de 1799 – 9 de març de 1847) foguèt una paleontològa, colleccionaira e comerçanta de fossils anglesa del començament del sègle XIX. De per son abiletat per trobar e preparar de fossils, eissits dels jaciments marins de l'èra jurassica de la region de Lyme Regis ont viviá, realizèt un grand nombre de descobèrtas importantas. Las mai notablas son lo primièr esqueleta d'ictiosaure d'èsser identificat corrèctament, los primièrs dos esqueletas de plesiosaures descobèrts, lo primièr esqueleta de pterosaure trobat fòra d'Alemanha e qualques fossils de peisses importants. Las siás observacions aguèron un ròtle important dins la descobèrta del fach que los fossils de belemnits contenon de sacs de tencha fosilizada e que los coprolits, coneguts a l'epòca coma de pèiras bezoar, son en realitat de matèrias fecalas fosilizadas. Quand lo geològ Henry De la Beche pintèt Duria Antiquior, la primièra scèna preïstorica largament difusada, se basèt en granda part suls fossils qu'Anning aviá trobat e vendèt de còpias pel sieu benefici. La siá òbra foguèt fondamentala dins los cambiaments qu'arribèron al començament del sègle XIX dins las idèas scientificas sus la vida preïstorica e l'istòria de la Tèrra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Me soni Jòrdi e demòri en Barcelona. Ai 23 ans (ne farai lèu 24 ) e trabalhi en fasent de sostítols per la television (en catalan). E, coma veiretz per mon imatge, soi una granhòta ( )
Ai començat d'estudiar l'occitan despuèi aqueste octòbre. Vos demandaretz, per de qué? O sabi pas! Per ieu es una lenga plan polida. La coneguèri en ausissent de cançons, après poèmas e qualques tèxtes, e fin finala aguèri besonh de l'aprene. De còps que i a pensi qu'es quicòm que mancava dins ieu e donc me caliá l'aprene parlar.
Bon, soi aicí amb enveja de trapar de monde occitan per parlar e per aprene de la vòstra lenga e cultura!
Desencusatz-me se fau de dècas! Fa pas gaire temps que parli occitan, alara i pòt aver de causas que las saurai pas dire coma cal e me comprendretz pas. Desiri que ne seràn pas gaires! Sonque vos cal me o dire, e ensajarai de vos o dire amb d'autres mòts. Per ieu aquò serà tanben un biais d'aprene la lenga.
Serai plan urós de vos conéisser!


text:
Howard Carter
Howard Carter (nascut lo 9 de mai de 1874 – mòrt lo 2 de març de 1939) èra un arqueològ e egiptològ anglés. Es lo descobridor mai famós per sa descobèrta de KV62, la tomba de Totankhamon dins la Val dels Reis a Loxòr en Egipte.
Somari
Familha[modificar | modificar la font]
Howard Carter nasquèt en 1874 a Kensington, Londres, lo cabdet de uèch enfants. Son paire, Samuel Carter, èra un artista coma o èra tanben son fraire William Carter, (1863-1939). Sa maire èra Martha Joyce (Sands) Carter. Carter cresquèt a Swaffham, dins lo nòrd del Norfolk, e aguèt pas d'educacion formala. Son paire li aprenguèt las fondamentas del dessenh e de la pintura.
Òbras de joventut[modificar | modificar la font]
Carter comencèt a trabalhar en 1890, quand aviá 17 ans, en copiar d'inscripcions e de pinturas en Egipte. Trabalhèt dins l'excavacion de Beni Hasan, l'endrech ont se tròban las tombas dels princis del Middle Egypt, c. 2000 BC. Mai tard passèt jos la direccion de William Flinders Petrie.
Es tanben celèbre ja que trobèt las remasilhas de la tomba de la Reina Hatshepsut a Deir el-Bahri. En 1899, a l'edat de 25 ans, un emplec dins lo Servici de las Antiquitats Egipcianas, foguèt prepausat a Carter. Pasmens ne demissionèt lèu en resulta d'una disputa entre de gardas de sit egipcians e un grop de toristas franceses èbris en 1905.
La tomba de Totankhamon[modificar | modificar la font]
Aprèp maitas annadas dificilas, Carter foguèt presentat, en 1907, a Lòrd Carnarvon, un amator entosiasta qu'èra decidit a pagar los fraisses necessaris per permetre que lo trabalh de Carter contunhèsse. Plan lèu, Carter èra a supervisar totas las excavacions de Lòrd Carnarvon.
Lòrd Carnarvon financèt las recèrcas de Carter per trobar la tomba d'un faraon desconegut abans, Totankhamon, que Carter n'aviá descobèrt l'existéncia. Aprèp qualques meses de recèrcas sens resultas, Carnarvon comencèt de se lanhar de la manca de resultas de son investiment e, en 1922, balhèt a Carter un darrièr finançament per trobar la tomba.
Lo 4 de novembre de 1922, a la fin de 15 annadas de recèrca e de finançament, Carter finalament trobèt l'escalièr que menava a la tomba de Totankhamon (que seriá puèi denominada KV62). Aquesta tomba es per ara la tomba de faraon melhor preservada e mai intacta que siá estada trobada dins la Val dels Reis. Mandèt un telegraf a Lòrd Carnarvon per tal que venguèsse, e lo 23 de novembre de 1922, acompanhat de Lòrd Carnarvon, la filha d'aqueste, e d'autres in attendance, Carter faguèt la celèbra "tiny breach dins lo canton en naut a man esquèrra" de la dintrada, e aital poguèt espinchar dedins gràcias al lum d'una candela e veire qu'una bèla part dels tresaurs d'aur e d'ebony èran encara en plaça. Sabiá pas encara en aquel moment s'aquò èra pas qu'"una tomba o sonque un amagatal," mas vegèt a debon una dintrada sagelada prometedoira entre doas estatuas sentinèlas.
Las nombrosas setmanas seguentas foguèron passadas a catalogar menimosament los contenguts de l'antecambra. Lo 16 de febrièr de 1923, Carter dobriguèt la dintrada sagelada, e trobèt que menava a debon a la cambra burial, e vistalhèt aital per primièr còp lo sarcofag de Totankhamon.
NB: Los quites documents de Carter suggerisson que el, Lòrd Carnarvon & Lady Evelyn Herbert dintrèron dins la tomba just aprèp que la descobriguèssen - sens esperar l'arribada dels oficials egipcians (coma o estipulava lo permés d'excavacion). De teorias estranhas e aparentament inexactas son estadas presentada a prepaus del gra exacte de of the excavators' rule-breaking; pasmens sembla probable que s'agissiá purament (en realitat) d'un cas de curiositat impacienta. Probable se sentiguèron entitled a agachar qu'avián investit fòrça temps, esfòrces e argent sul projècte pendent un bon nombre d'annadas - Es comunament acceptat que sas relacions e los agents del govèrn interessats per las descobèrtas èra agotada fins al ponch que la non-cooperacion tacita venguèt gaireben una segonda natura per Carter.
Mentre que desfasián las bendas de la momia, segurament en cèrca d'un tresaur, lo crani de l'ancian rei se destaquèt del còs. L'impacte de la casuda en fòra de la tomba faguèt una dent dins lo crani. Los egipcians pensavan qu'un rei podiá èsser immortal sonque se son còs demorava pas destorbat, donc d'unes creson que lo nom del rei deu encara èsser evocat uèi coma a remembrance.
Trabalh posterior e mòrt[modificar | modificar la font]
Aprèp qu'aguèsse catalogat sas trobalhas considerablas, Carter se retirèt de l'arqueologia e venguèt un colleccionaire. Visitèt los Estats Units en 1924, e faguèt una seria de conferéncias illustradas dins Nòva York que foguèron seguidas per un public plan important e entosiasta. Se moriguèt en Anglatèrra en 1939 a l'edat de 64 ans. La mòrt de l'arqueològ, tant de temps aprèp la dobertura de la tomba, es la pròva mai abituala qu'es avançada per las personas scepticas per tal de rebutar l'idèa d'una malediccion (la "Malediccion dels Faraons") que patiguèsse lo grop pr'amor qu'aviá violat la tomba de Totankhamon.
Howard Carter es enterrat al cementèri de Putney Vale dins l'oèst de Londres. Es escrich sus sa tomba: "May your spirit live, May you spend millions of years, You who love Thebes, Sitting with your face to the north wind, Your eyes beholding happiness." (a ras de la Wishing Cup de Tutankhamon)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La recèrca de Totankhamon – del sit Internet de l'Institut Griffith.
- Tutankhamun – L'anatomia d'una excavation
- La tomba d'Howard Carter
- Transcripcions dels jornals d'excavacion d'Howard Carter


text:
Maliseets
Los maliseets (endonim: wolastoqiyik) son una tribú algonquina d'americans nadius qu'aperten a la confederacion wabanaki. Son lo pòble indigèna del riu Sant Joan e de las vals vesinas, en Nòu Brunswick e Quebèc en Canadà, e en Maine als Estats Units. Uèi los Maliseets an tanben emigrats dins d'autres parts del monde.
Sas costumas e lenga son fòrça pròchas de las de sos vesins Passamaquoddy (o Peskotomuhkati) e tanben de las tribús Micmac e Penobscot.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca de l'encontra amb los europèus, los wolastoqiyik èran subretot cutivadors mas tanben caçaires e culhèires. Los exploradors franceses foguèron los primièrs d'establir un negòci de las forraduras amb eles que venguèt important per tot lo territòri. Las merças europèas èran presadas pels Wolastoqiyik perque li èran utilas per l'agricultura e la caça. Los jesuïtas franceses establiguèron tanben de missions, que qualques wolastoqiyik i foguèron convertits al catolicisme; amb las annadas de colonialisme, fòrça aprenguèron lo francés. Los franceses los disián malecite, en adaptar lo nom que lor donavan las autras tribús. Après la desfacha de la Guèrra de Sèt Ans, los franceses daissèron sos territòris a la Grand Bretanha, e los maliseets tanben (sens lor demandar son vejaire).
Situacion actuala[modificar | modificar la font]
Uèi, al Nòu Brunswick, demòran aperaquí 3,000 maliseets a Madawaska, Tobique, Woodstock, Kingsclear, Saint Mary's e Oromocto. Son tanben 600 a Houlton Band en Maine e 1200 a Viger en Quebèc. Un nombre desconegut de Wolastoqiyik demòran fòra resèrva dins d'autres endreches del mond.
Demòran aperaquí 650 parlaires natius de maliseet, e 1,000 de Passamaquoddy, dels dos costats de la frontièra entre Nòu Brunswick e Maine; fòrça son vièlhs, e mai se qualques joves an començat d'aprene e de preservar la lenga.


text:
Petal
Lo petal es un peça florala que fa partida de la coròlla d'una flor. Es la part interiora del periant, lo qual compren las parts esterilas d'una flor. Dins una flor "tipica" los petals son fòrça vesedors e colorats, e entornejan las parts reproductrises. Lo nombre de petals d'una flor indica lo classament de la planta: dicotiledonèas, que tipicament an quatre o cinc petals; e monocotiledonèas, qu'an tres o un nombre multiple de tres petals. La foncion principala dels petals o de la coròlla es la d'atraire los polinizaires.
Existís una variacion considerabla de la forma dels petals entre las plantas. Los petals pòdon èsser jonhuts en la basa, en formant un tudèl floral. Per d'unas flors, lo periant entièr forma una mena de tassa (cridat tudèl de calici) en entornejant lo ginecèu, amb los sepals, de petals, e estaminas jonhuts al bòrd de la tassa.


text:
476
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 476 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Occident[modificar | modificar la font]
Lo 4 de setembre, reversament dau darrier emperaire roman d'Occident, Romulus August, per lo cap barbar Odoacre que se proclamèt rèi d'Itàlia. Leis insignas e simbòls dau poder imperiaus foguèron mandats a Constantinòple e aquò marquèt la fin de l'Empèri Roman d'Occident. En parallèl, la resisténcia de la màger part dei vilas encara tengudas per lei Romans en fòra d'Itàlia s'afondrèt franc dau nòrd-oèst de Gàllia onte se mantenguèt durant quauqueis annadas un poder tengut per d'èx-oficièrs romans se reclamant totjorn de l'Empèri.
Visigòts[modificar | modificar la font]
Après un sètge lòng, conquista de la vila d'Arle. Lei degalhs e lei pilhatges consecutius au sètge entraïnèron l'acomençament dau lòng declin d'Arle au profiech de Marselha. Aquela victòria permetèt tanben ai Visigòts d'ocupar la totalitat dau territòri situat au sud de Durança fins ais Aups.


text:
740
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 740 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra leis Arabis ambé tres incursions importantas en Anatolia. Pasmens, lei Bizantins menats per Leon III e son fiu Constantin poguèron concentrar de fòrças importantas còntra l'invasion. Una dei tres armadas foguèt totalament esquichada e perdiguèt dos tèrç de sei fòrças (aperaquí {{formatnum:13000 mòrts) a Akroinon. Après aquela desfacha, leis Arabis se retirèron e lei Bizantins prenguèron l'avantatge dins lo corrent deis annada seguentas. Lo succès permetèt tanben a Leon III de renfòrçar sa posicion dins l'encastre de la garrolha de l'iconoclasme.
A l'autona, un tèrratrem causèt de destruccions importantas dins la capitala.
Wessex[modificar | modificar la font]
Mòrt dau Ethelheard (726-740). Son fraire Cuthred (740-756) li succediguèt. Acomencèt una guèrra còntra Ethelbald de Mèrcia (716-757) qu'aviá aprofichat sa posicion de protector d'Ethelheard per annexar una partida de Wessex (→ 733, 743).
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Ethelheard, rèi de Wessex.


text:
Portiranhas
Portiranhas (oficialament en francés: Portiragnes) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region d' Occitània. Ancianament s'apelava Porcairanhas o Porcairagas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Azalaís de Porcairagas (trobairitz del sègle XII).


text:
Podem pas levar a Joanda mant unei causas :
1 - fa de musica de qualitat dins son biais (e coma l'agrada, lei questiens de gosts son autra causa)
2 - es una capacitat de far de CREACION en occitan. Valent a dire que repren pas XXX còps lei memei cançons qu'avem ja auvidas milanta còps (La targa, lo politi mes de mai, adieu paure, etc...). Es la diferéncia entre quauqun que considèra l'occitan coma una lenga viva e quauqun que si ne'n sierve coma una lenga mòrta.
3 - es umanament simpatic, çò qu'a gaire de veire per la qualitat de la musica mai qu'ajuda totjorn. L'a de grops que fan au còp de merda musicala e que son d'escurei merdas umanas (e ne'n conoissi qu'an lei numèros 1 e 2 en de mai ! ), eu es pas lo cas.
4 - es mon collèga.


text:
Drosophila melanogaster
La Drosophila melanogaster (aperada mei simplament drosofila o mosca deu vinagre) qu'ei ua mosca (diptèr) hèra comunament emplegat peus experiments genetics. Qu'ei, per aquesta rason, un deus insèctes los mei estudiats per l'òmi (com ac son tanben Escherishia coli en çò deus bacteris e lo milhòc e lo tobac en çò de las plantas).
Un deus avantage d'emplegar ua tau mosca com organime modèu qu'ei la repiditat deu son cicle de generacion (2 setmanas, haut o baish) e la quantitat d'individús sus cada generacion (de cap a 400 uèus)qui ajuda a hargoar resultas estatisticas significativas.


text:
Solid platonic
Un polièdre regular, polièdre platonic o solid platonic es un polièdre, las fàcias que son de poligòns regulars egals e que forman entre eles angles dièdres egals. Atal, totas las seunas arèstes an la meteissa longor. L'adjectiu platonic se deu al fach que lo matematician Platon ne deschifrèt qualques caracteresticas.
N'i 5 de diferents:
- Tetraèdre, amb quatre fàcia triangularas e quatre vertèxes.
- Cube o exaèdre, amb sièis fàcia carradas e uèit vertèxes.
- Octaèdre, amb uèit fàcias triangularas e sièis vertèxes.
- Dodecaèdre, amb dotze fàcias pentagonalas e vint vertèxes.
- Icosaèdre, amb vint fàcias triangularas e dotze vertèxes.
Los grècs que ja los coneissián e los associan amb los elements de la natura. Lo tetràedre èra lo fuòc, per la seuna forma e pel fach qu'èra lo mai leugièr e simple de totes los polièdres. Lo cube o exaèdre èra la tèrra per la seuna estabilitat e rigiditat. L'octàedra èra l'aire. L'icosàedre èra l'aiga, per la seuna forma quasi rodonda que simboliza la fluiditat quand ròtla. I aquel que demorava, lo dodecàedre l'element del cosmos, l'univèrs, per qu'èra l'element dels dieus.
Los polièdres de Kepler-Poinsot[modificar | modificar la font]
En mai dels cind solids de Platon, se pòr bastir quatre autres solids regulars: dos solids de Kepler, e dos ayant solids de Poinsot.


text:
ADN recombinant
L'ADN recombinant, o ADN recombinat, es una molecula d'ADN formada de l'union de doas moleculas eterològas, es a dire, d'originas diferentas. S'aplica generalament aqueste nom a de moleculas produsidas per l'union artificiala e deliberada, in vitro, d'ADN provenent de dos organismes diferents.
L'ADN recombinant es resultat de l'emplec de divèrsas tecnicas que los biologistas moleculars utilizan per manipular las moleculas d'ADN. Lo procès consistís a prene una molecula d'ADN d'un organisme (virus, planta o bacteria) e en laboratòri la manipular e la metre dins un autre organisme. Aquò se pòt far per estudiar l'expression d'un gèn e quitament en qualques cases, per tractar una malautiá genetica en quina espècia que siá amb de fins economicas e scientificas
Se distinguís entre l'ADN recombinant natural, e l'ADN recombinant sintetic; lo primièr es lo que se genèra de manièra biologica dins los organismes, coma per exemple, en la fecondacion de l'ovul per l'espermatozoïde; lo segond, es obtengut pels scientifics e usat en engenhariá genetica per d'innovacions biotecnologicas, s'apèla tanben « ADN quimeric ».


text:
Sainte-Honorine-des-Pertes
Sainte-Honorine-des-Pertes es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en un void de la falaise, a quatre quilomètres a l'oèst de Pòrt-en-Bessin-Huppain e a 12 quilomètres al nòrd-oèst de Bayeux.
La commune est située dans un creux de la falaise, à quatre kilomètres à l'ouest de Port-en-Bessin-Huppain et à 12 kilomètres au nord-ouest de Bayeux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XV, lo fief de Santa-Honorine-de detlas-Pèrdas a agut per la familha Marguerie, en l'espècia Pierre, defallit lo 15 d'agost 1460[1].
Au Sègle XV, le fief de Sainte-Honorine-des-Pertes est tenu par la famille Marguerie, en l'espèce Pierre, décédé le 15 août 1460[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bertrand Pâris, Dépouillement dels manuscrits de dom Lenoir.
- ↑ Bertrand Pâris, Dépouillement des manuscrits de dom Lenoir.


text:
Categoria:Lenga d'Africa
- Aquesta categoria recampa las categorias que classan las lengas africanas per país (exemple : Categoria:Lenga d'Africa del Sud).
- Atal permet ainsi de tornar trobar qualas son las lengas parladas dins un país donat.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 12 soscategorias, sus un total de 12.
*
- Lenga afroasiatica (5 C, 8 P)
- Lenga nilosahariana (1 C, 11 P)
A
- ► Lenga d'Africa del Sud (2 P)
- Lenga d'Argeria (1 C, 2 P)
B
- ► Lenga de Burkina Faso (2 P)
E
- Lenga d'Egipte (2 C)
M
- ► Lenga de Mali (2 P)
- Lenga de Marròc (1 C, 3 P)
- Lenga de Mauritània (1 C, 1 P)
N
- ► Lenga de Namibia (1 P)
S
- ► Lenga de Sodan (1 P)
Articles dins la categoria « Lenga d'Africa »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Titanosaurus
Titanosaurus (grèc. "reptil titanic") es un genre representat per de divèrsas espècias de dinosaures sauropòdes titanosaurian que visquèron a la fin del periòde cretacèu fa aperaquí 83 a 65 milions d'ans, entre lo Campanian e Maastrichtian. L'olotipe se trobèt dins la Formacion Lameta en Índia, mas d'autras espècias foguèron presentas en America del Sud, Euròpa e Madagascar. Sas placas ossosas provoquèron una confusion pel classament de l'exemplar trobat en Índia al sègle XIX. Gràcia a de trobalhas mai recentas d'autres genres ligats, los scientifics s'avisèron que los rèstes d'una armadura ossosa trobada a proximitat apertenián tanben a aqueste dinosaure.


text:
Villers-Faucon
Villers-Faucon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villers-Faucon Es un bourg picard del Vermandois, situat a Unitat|13|km {{}} al nòrd-es de Péronne, facilament accessible pel anciana Rota nacionala 17 (actuala RD 917) e las autoroutes A1, A2 e A26
Villers-Faucon est un bourg picard du Vermandois, situé à 13 km au nord-est de Péronne, aisément accessible par l'ancienne Route nationale 17 (actuelle RD 917) et les autoroutes A1, A2 et A26
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la XIXen sègle, Henry Emile Victor Vion, alavetz proprietari e en espetant de la Granja de Leuilly, se lança en la transformacion de la remolatxa a sucre. Installa lo sieu pròpri doç-distillerie sus las siás tèrras, près de la siá espleitacion sul tuc dich Mont de Leuilly. La siá entrepresa es un succès, e dona del trabalh a la populacion de las alentours, e aquel de la cultura fins a la transformacion de la remolatxa. Aquel personatge serà fòrça influiscan sul desvolopament economic del costat e jouira d'una granda notoriété e d'un grand per çò qu'es de l'escalièr local. Se farà bastir lo sieu castèl, en illustrant lo sieu succès e la siá prospérité, al se del perimètre de lo sieu complèxe en comprenent lo doç e la Granja de Leuilly. Nomenarà la siá urbanizacion Santa-Émilie del nom de la siá filha cadette Emilie Vion, compromesa en los òrdres, e aquel en dépens del appellation istoric del luòc.
Lo vilatge #èsser gaireben-totalament destruit l'an 1916, en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala. N'efièch, pendent un retrach de las tropas alemandas a l'entorn de las linhas dichas de Hindenburg, los abitants aguèron deslotjat cap al Nòrd (en lo sector de Denain), de las cargas de dynamite aguèron mes a l'entorn de totas las bastissas de la comuna (i compreses lo Doç de Santa-Émilie), los arbres talhats, de manièra a daissar lo camp liure en prevision de la enfocament de las tropas. Lo vilatge i aguèt aniquilat, totun lo cementèri de la municipalitat lududa i aguèt respectat.
Al continuament del conflicte, démarra una fasa de reconstruction, #que durarà gaireben un deceni, portada per una cooperativa de reconstruction, en administrant la perception dels dreches de guèrra.
Au XIXen siècle, Henry Emile Victor Vion, alors propriétaire et exploitant de la Ferme de Leuilly, se lance dans la transformation de la betterave à sucre. Il installe sa propre sucrerie-distillerie sur ses terres, à proximité de son exploitation sur la colline dite Mont de Leuilly. Son entreprise est un succès, et donne du travail à la population des alentours, et ce de la culture jusqu'à la transformation de la betterave. Ce personnage sera très influent sur le développement économique du canton et jouira d'une grande notoriété et d'un grand respect à l'échelle locale. Il se fera construire son château, illustrant sa réussite et sa prospérité, au sein du périmètre de son complexe comprenant la sucrerie et la Ferme de Leuilly. Il nommera son urbanisation Sainte-Émilie du prénom de sa fille cadette Emilie Vion, engagée dans les ordres, et ce en dépens de l'appellation historique du lieu.
Le village fut quasi-totalement détruit en 1916, lors de la Première Guerre mondiale. En effet, durant un retrait des troupes allemandes autour des lignes dites d'Hindenburg, les habitants furent évacués vers le Nord (dans le secteur de Denain), des charges de dynamite furent posées autour de tous les édifices de la commune (y compris la Sucrerie de Sainte-Émilie), les arbres coupés, de manière à laisser le champ libre en prévision de l'approche des troupes. Le village fut anéanti, néanmoins le cimetière de la commune lui fut respecté.
À la suite du conflit, démarra une phase de reconstruction, qui durera presque une décennie, menée par une coopérative de reconstruction, administrant la perception des droits de guerre.


text:
Ludwig Wittgenstein
Ludwig Josef Johann Wittgenstein (Viena, 26 d'abril de 1889 - Cambridge, Anglatèrra, 29 d'abril de 1951) foguèt un filosòf austrian. Trabalhèt especialament dins los domenis de la logica, la filosofia de las matematicas, l'estudi de la filosofia de l'esperit, e la filosofia del lengatge. Ensenhèt la filosofia a l'Universitat de Cambridge de 1939 e 1947 e venguèt famós pel fach qu'inspirèt dos dels corrents filosofics principals del sègle XX: lo positivisme logic e la filosofia del lengatge ordinari.


text:
Airon-Saint-Vaast
Airon-Saint-Vaast es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cossí totas las municipalitats en portant la paraula Santa, la Revolucion #cambiar lo nom de Airon Sant Vaast per preocupacion de déchristianisation. Es aital coma lo vilatge #prene lo nom de Airon la Republica. A dempuèi trobat lo sieu nom d'origina.
Comme toutes les communes portant le mot Saint, la Révolution changea le nom d'Airon Saint Vaast par souci de déchristianisation. C'est ainsi que le village prit le nom de Airon la République. Il a depuis retrouvé son nom d'origine.


text:
Sègle IV
../.. | Sègle II | Sègle III | Sègle IV | Sègle V | Sègle VI | ../..
Vejatz tanben : Lista dels sègles, Chifras romanas
Lo sègle IV comença lo 1èr de genièr de 301 e s'acaba lo 31 de decembre de 400.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
- Periòde classic de la civilizacion maya (300-900) al Chiapàs e al Yucatán. Una civilizacion mai o mens unifòrma s'espandís sus tot lo territòri maya, caracterizada per de fòrtas influéncias mexicanas. Los centres ceremonials màgers coma Palenca, Tikal e Copán son bastits a aquela epòca.
Africa negra[modificar | modificar la font]
- Los nomadas Hottentots (Koï-Koïn) s’installan en Africa Australa.
- Fondacion de l'Empèri de Ghana pels berbèrs Soninké.
Índia e Asia del Sud-Èst[modificar | modificar la font]
- La dinastia Rastrakuta domina l’oèst de Dekkan (sègle IV-sègle X).
Orient Extrèm[modificar | modificar la font]
Orient Pròche[modificar | modificar la font]
- Declin dels reialmes de l’Aràbia urosa. Lo comèrci terrèstre de las caravanas es remplaçat pel comèrci maritim al profièch del reialme d'Aksom.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- L'Empèri Roman contunha de dominar tot lo Bacin Mediterranèu. Partiment (vengut definitiu apuèi) en 395 entre Empèri d'Occident e Empèri d'Orient.
Personatges significatius[modificar | modificar la font]
Caps politics[modificar | modificar la font]
- Constantin Ièr (280 - 337), emperaire romain (306-337),
Religioses[modificar | modificar la font]
- Eusèbi de Cesarèa (ca 275 – 339)
- Pacôme de Tabennesis (ca 292-ca 348), fondator del cenobitisme e redactor de la primièra règla monastica
- Atanasi d'Alexàndria (ca 298-373), doctor de las Glèisas ortodòxas e de la Glèisa Catolica
- Sant Martin de Tors (316 ou 317, 397), Paire de la Glèisa
Poèta[modificar | modificar la font]
- Prudenci (Aurelius Prudentius Clemens) (348 - entre 405 e 410), poèta latin, fondator de la literatura allegorica.
Invencions, descobertas, introduccions[modificar | modificar la font]
- Apicius o De re coquinaria (« De la cosina »), es un dels primièrs manuals d'art culinari de l'istòria de l'umanitat.
- Aparicion de l'ideograma en Japon, lo Kanji.
- Invencion de la porcelana en China.
Economia e societat[modificar | modificar la font]
- Definicion de règlas economicas novèlas dins lo judaïsme (vejatz Interès de l'argent e religions monoteïstas).
Art e cultura[modificar | modificar la font]
Religion :
- Al concili de Nicèa, lo cristianisme se separa del judaïsme.


text:
Activisme pedofile
L'activisme pedofile es un movement social e politic internacional que defend l'acceptacion sociala de la pedofilia e de las relacions sexualas consentidas entre adults e mendres, e que luta per aténher, amb aqueste objectiu, cambiaments socials e legislatius coma l'abolicion o la reforma de la majoritat sexuala, la reconeissença de la pedofilia coma una orientacion sexuala especifica e la siá eliminacion coma parafilia de las listas de malautiás e tròbles mentales de l'Organizacion Mondiala de la Salut (OMS), de l'Associacion Americana de Psiquiatria (AAP) e d'autras institucions oficialas.[1][2][3]
Lo movement, centrat en un debat academic desmitificador, sorgiguèt als Païses Basses pendent lo decènni de 1950, a travèrs de l'activitat del psicològ Frits Bernard e del senador e jurista Edward Brongersma. Donèt lèu luòc a la creacion grand nombre d'associacions de defensa de la pedofilia dins fòrça païses.[2] Dins lo contèxt de la revolucion sexuala dels ans setanta experimentèt una avançada transitòria cap als sieus objectius a Euròpa occidentala, principalament als Païses Basses, ont i a una importanta istòria de l'activisme pedofile, mas comencèt a declinar a comptar dels ans ochanta[4] e sustot als ans nonanta.[2]
L'activisme pedofile a suscitat una fòrta oposicion e lo sieu progrès social e politic es estat fòrça limitat. Uèi jorn, la majoritat de govèrns nacionales s'ajustan als protocòls de Nacions Unidas per definir las leis sus la majoritat sexuala. La convencion d'aqueste organisme sus la majoritat sexuala (1962)[5] a fòrça de lei arreu de fòrça païses dempuèi 1990. Per la siá part, lo còrs medic es largament en desacòrdi amb las afirmacions dels activistas pedofiles sus la inocuitat de las relacions sexualas entre adults e enfants.[6][7]
Definicion de pedofilia[modificar | modificar la font]
La definicion de pedofilia es fondamentala per l'estudi e la compreneson de las reivindicacions dels activistas pedofiles, doncas que pòt variar segon lo país, l'idiòma e lo critèri utilizat.[8]
Etimologicament, lo mot pedofilia es format dels vocables grècs πaις-πaιδoς, 'mainat-gojat', e φιλίa, 'amor'. Lo significat etimologic de pedofilia es, doncas, "amor als mainats".
La definicion medica oficiala es la del Classificacion Internacional de Malautiás de l'OMS,[9] aital coma la de las divèrsas associacions psiquiatricas, entre elas l'AAP.[10] Aquestas organizacions definisson la pedofilia coma una atraccion sexuala primària dels adults vèrs los enfants prepubescents o de pubertat primairenca e la considèran coma un tròble mental e de la conducha.[9]
Los activistas pedofiles definisson la pedofilia coma una preferéncia sexuala pels enfants e, segon un significat extensiu, pels adolescents, basada en l'amor electiu per aquestes e comparable a quina orientacion sexuala que siá.[11] Afirman tanben que los mainats e los adolescents pòdon desirar e consentir las relacions sexualas amb adults e fan una distincion taxativa entre pedofilia e abús sexual.
Principalas tèsis e reivindicacions[modificar | modificar la font]
E mai se dins lo movement i a representadas un grand nombre d'opinions, de còps divergents, la majoritat dels activistas e simpatizants son d'acòrdi amb los seguents objectius:[12]
- Transformacion de la percepcion sociala de la pedofilia.
- Distincion entre abús sexual e relacions consentidas.
- Reconeissença de la libertat sexuala dels mainats e adolescents.
- Reconeissença de la pedofilia coma orientacion sexuala.
- Eliminacion de la pedofilia coma parafilia de las listas oficialas de malautiás e tròbles mentales.
- Abolicion o reforma de la majoritat sexuala.
- Foment de l'investigacion objectiva sus la pedofilia e las interaccions adult-enfant.
Los activistas pedofiles afirman que los mainats e los adolescents pòdon desirar e consentir las relacions sexualas amb adults e qu'aquestas son pas perjudicialas ni traumatiques pels primièrs, au contra saludables e beneficioses se se desvolòpan dins de condicions adequadas e l'entorn reacciona pas de manièra negatiua.[13] Prenon coma referéncia lo trabalh scientific d'investigadors coma Frits Bernard, Alfred Kinsey, Bruce Rind,[14] Floyd Martinson, William Masters, Wilhelm Reich e Alayne Yates, entre d'autras, los qu'an negat o relativizat las consequéncias negatiuas que la psiquiatria e la societat sòlen atribuir a las relacions sexualas entre adults e enfants. Los activistas pedofiles assenhalen l'estat e las siás intervencions (interrogatòris policèrs, examens psiquiatrics, detencion e separacion del coble adult, jutjaments) en las interaccions adult-enfant coma l'autentic colpable de traumes psicologics importants en la ment de l'enfant.[3] Sus aquestas basas, questionan la validitat de la majoritat sexuala e exigisson la siá abolicion o una reduccion progressiua e accentuada.[12]
Los activistas pedofiles defendon çò que considèran lo drech fondamental dels enfants e dels adolescents de desvolopar liurament la siá sexualitat e d'elegir amb qui vòlon la partejar, siá ja entre eles o dins lo marc de relacions intergeneracionalas amb adults.[15] L'activisme pedofil, doncas, se presenta pas solament coma un movement de liberacion sexuala pels adults, mas tanben pels mendres.[n. 1][16]
Los activistas pedofiles defendon la pedofilia coma una orientacion sexuala especifica, comparabla a l'heterosexualitat o l'omosexualitat,[12][3] e exigisson la siá eliminacion coma parafilia de las listas oficialas de malautiás e tròbles mentales.[11] Argumentan que l'omosexualitat foguèt tanben classificada anteriorament coma malautiá per aqueles meteisses organismes e entitats e reivindican lo drech de pas èsser discriminats dins lo marc dels actuales estats democratics.[3]
Los activistas pedofiles sostenon que las recèrcas sus las interaccions adult-enfant sòlen èsser distorsionades pels prejudicis dels investigadors en relacion amb la pedofilia, e reclaman una aprocha mai objectiva.[17] Frits Bernard argumenta que la majoritat d'estudis suls pedofiles se realizan dins de condicions degradantes per aquestes (presons, psiquiatrics) e que s'i met l'accent solament en la part negatiua de la pedofilia (abús sexual infantil).[3] Bernard objècta tanben que jamai pas se demanda los enfants en çò que tanh als sieus autentics sentiments suls pedofiles, mas après que se siá montat un grand escandal que los condiciona a respondre negativament sus la siá experiéncia.[3]
Los activistas pedofiles acusan los mèdias de presentar una apròcha tendenciosa, endoctrinadora e sensacionalista sus la pedofilia.[18] En 2004, en una entrevista concedida al periodic The Express-Time de Nòva Jersey, l'activista american Lindsay Ashford denoncièt l'usatge de la paraula pedofília coma sinonim d'abús sexual pels médias.[19]
Qualques activistas se mòstran favorables a la legalizacion de la pornografia infantila e de qualques formas d'expression erotica amb participacion de mendres, del temps que supausen pas abús sexual.[20] Aquestes activistas considèran la persecucion de la possession de pornografia infantila coma un abús juridic e coma una violacion de dreches fondamentales, coma lo drech a la libertat d'expression.[21][22][20] Lo Partit de la Caritat, la Libertat e la Diversitat dels Païses Basses considerava censura la proïbicion de la possession de pornografia infantila e prepausava dins lo sieu programa politic la possibilitat de participar a produccions pornografiques a comptar de la majoritat sexuala.[20] L'associacion alemanda Krumme 13 exigissiá l'abolicion de l'article 184 del còdi penal alemand qu'enebís la distribucion de pornografia infantila.[23] Al Canadà, l'activista John Robin Sharpe presentèt un recors d'inconstitucionalitat contra las leis relativas a la possession de pornografia infantila, en allegant que viòlan lo drech a la libertat d'expression e de pensada.[21]
Per'mor de defugir la stigmatizacion de tèrmes coma pedòfil e pederasta,[24] los activistas pedofiles fomentan l'usatge de tèrmes coma boylover e girllover (tradusibles coma "amant dels mainats" e "amant de las mainadas", respectivament), e lo generic childlover.[12] Se n'emplegan tanben d'autras, coma pedosexualitat e efebosexualitat.[25]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins lo sieu assag Le Bon Sexe illustré, Tony Duvert afirma: "Cal reconéisser als mendres, enfants e adolescents, lo drech de far l'amor". Dins L'enfant au masculin, Duvert explica que lo contacte sexual entre un mainat e un òme representa pas per l'enfant mas una relacion omosexuala, que pòt se revenir a la siá orientacion sexuala, e que condemnar los pedofiles equival a perseguir los omosexuales.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ De Young, Mary. "The indignant page: techniques of neutralization in the publications of pedophile organizations". Child Abuse & Neglect, Vol. IV, num. 12 (1988), pp. 583-591. (en anglés)
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Sandfort, Theo; Brongersma, Edward; Alex, Van Naerssen. Male Intergenerational Intimacy: Historical, Socio-Psychological, and Legal Perspectives. Londres/Nova York: Haworth Press, 1991, pp. 275-295. ISBN 978-0-918393-78-4. (en anglés)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Santiago, Pablo. "La pedofilia como fenómeno psiquiátrico". Alicia en el lado oscuro. Madrid: Imagine, 2004, pp. 192-193. (en espanhol)
- ↑ Ambroise-Rendu, Anne-Claude. "La pédophilie entre les lignes". Médias, num. 178 (en francés)
- ↑ Convention on Consent to Marriage, Minimum Age for Marriage and Registration of Marriages (en anglés). Naut Commissionat de las Nacions Unidas pels Dreches Umans
- ↑ The Problem of Pedophilia (en anglés), NARTH, 17-4-1998.
- ↑ Dallam, S. J. "Science or Propaganda? An examination of Rind, Tromovitch & Bauserman" (en anglés). Journal of Child Sexual Abuse, Vol. IX, num. 3/4 (2002) pp. 109-134.
- ↑ Ames, Ashley; Houston, David. "Legal, social, and biological definitions of pedophilia" (en anglés), Archives of Sexual Behavior. Universitate de Indiana, Vol. IV, num. 19 (1990), pp. 333-342.
- ↑ 9,0 9,1 Classificacion Internacional de Malautiás, CII-10, version 2010 - Vejatz còdi F65.4 (en anglés).
- ↑ DSM-IV-TR: Paedofilia, còdi 302.2 (en anglés).
- ↑ 11,0 11,1 40th PARLIAMENT, 3rd SESSION. Standing Committee on Justice and Human Rights, 14-2-2011. (en anglés)
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 De Young, Mary. "The indignant page: techniques of neutralization in the publications of pedophile organizations". Child Abuse & Neglect, Vol. 4, num. 12 (1988), pp. 583-591. (en anglés)
- ↑ Riegel, David. Understanding loved boys and boylovers. Philadelphia: SafeHaven Foundation Press, 2000. (en anglés)
- ↑ The Denial of Child Abuse: The Rind, et al. Controversy. (en anglés)
- ↑ Hocquenghem, Guy; Voline, Marc. "Non à l'enfant poupée". Libération, april 1979. (en francés)
- ↑ Le Bon Sexe illustré, Éditions de Minuit, 1974
- ↑ Whitfield, Charles L.; Silberg, Joyanna; Jay Fink, Paul. Misinformation concerning child sexual abuse and adult survivors. Londres: Routledge, 2001, p. 123. (en anglés)
- ↑ La pedofilia en los medios de comunicación masivos Porlaverdad.com (en espanhol)
- ↑ Flanagan, Russ. "'I'm tired of being forced into the shadows by society'" (en anglés). The Express-Times, 22-2-2004.
- ↑ 20,0 20,1 20,2 Definitive Electoral Programme 2007 - 2011, PNVD. (en anglés)
- ↑ 21,0 21,1 The Supreme Court and child porn CBC News
- ↑ Walters, Gregory J. Human Rights in an Information Age: A Philosophical Analysis Toronto: University of Toronto Press, 2002, p. 76 (en anglés)
- ↑ "SEXUALITÄT: Unter der Gürtellinie" (en alemand). Der Spiegel, 3-12-2001.
- ↑ Geraci, J. "Interview: Gilbert Herdt" (en anglés). Paidika: The Journal of Paedophilia, Vol. III, num. 2 (1994) pp. 2-17.
- ↑ Rencken, Robert; Grubb, Jeff. Brief and Extended Interventions in Sexual Abuse, 2a ed. Alexandria: American Counseling Association, 2000. (en anglés)


text:
Baia de Guanabara
La Baia de Guanabara es una baia situada dins l'Estat de Rio de Janeiro, Brasil. La vila de Rio de Janeiro, capitala de l'estat, es situada dins lo marge occidental de la baia.
La baia es la en resultant d'una depression tectonica formada en lo Cenozòic, entre dos blòcs de la falha geologica nomenada Serra dos Órgãos e diversas montanhas costeras mai pichonas. Constituissi la segonda màger baia en extension del litoral brasilièr, amb un airal d'aperaquí 412 km².
Las prigondors mièjas a la baia son de 3 mètres dins l'airal del fons, 8,3 mètres a la nautor del Pont Rio-Niterói e de 17 mètres dins lo canal d'en primièr de la barra.dins l'airal del fons, ont desenboquen la màger part dels rius, l'acumulacion de sediments constituissi manglars, environats per la quita vegetacion del Bòsc Atlantic.
Illas a la baia[modificar | modificar la font]
- Illa d'Água
- Illa da Boa Viagem
- Illa da Conceição
- Illa da Laje
- Illa das Cobras
- Illa das Enxadas
- Illa das Flores (Illas do Engenho, Ananases, Mexinguira e Carvalho)
- Illa do Brocoió
- Illa de Mocanguê
- Illa de Paquetá
- Illa de Villegagnon
- Illa do Bom Jesus da Coluna
- Illa do Boqueirão
- Illa del Governador
- Illa do Rijo
- Illa do Pinheiro
- Illa do Sol
- Illa Fiscal


text:
Caval de Przewalski
Equus ferus przewalskii
Caval de Przewalski
Equus ferus przewalskii
Poliakov, 1881
Estatut CITES
Annèxe I , Rev. del 01/07/1975
Lo caval de Przewalski (espècia Equus przewalskii o sosespècia Equus ferus przewalskii), o caval de Prjevalski, es una espècia o sosespècia fòrça pròcha del caval (Equus caballus).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo caval de Przewalski seriá un dels precursors del caval domètge. Pasmens l'òme capitèt pas jamai de l'adomergir.
Foguèt « descobèrt » tardivament, en 1879, per lo coronel N. M. Przewalski. Aqueste explorator rus lo trapèt en Jongària, dins las montanhas que confrontan lo desèrt de Gòbi. Abans aqueste eveniment, l'espècia èra considerada coma estencha, decimada per sa carn pels caçaires mongòls.
Après sa descobèrta, per respondre a las demandas de diferents zoos, e en rason de son caractèr salvatge, los caçaires abatèron de tropèls entièrs per s'emparar de qualques cavals. Aquesta caça entrainèt son arrarament a l'estat salvatge, e los darrièrs individús salvatges son estats apercebuts en Mongolia en 1969. A comptar d'aquesta data, l'espècia foguèt considerada coma desapareguda dins la natura.
L'espècia foguèt mantenguda pels individús dels zoos. Totes los animals actuals venon d'un grop de (segon las fonts) 9[1] ou 12[2] reproductors (entre los 31 animals captius vivents a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala), eles meteisses davalant dels 13 reproductors capturats cap a 1900[3]. Es probable qu'un d'aquestes fondadors èra un ibrid del caval domestic[4].
Cap a 1977, i aviá sonque 300 animals vivent en captivitat a travèrs lo monde[3]. De programas d'escambis de reproductors e d'expansion de la populacion foguèron alara mes en òbra per de zoos o de fondacions, e al començament del sègle XXI, l'espècia compta aperaquí 1 800 individús[3].
Reïntroduccion[modificar | modificar la font]
De projèctes avent per tòca de far tornar l'espècia en Mongolia e de la deslargar dins la natura comencèron de veire lo jorn. En 2010, tres operacions son ja estadas menadas en Mongolia.
La « Fondacion per la preservacion e la proteccion del caval de Przewalski », fondada als Païses Basses en 1977, menèt los primièrs animals en Mongolia, en 1992, dins lo Pargue Nacional de Hustai. N'i aguèt 84 de deslargats fins en 2004[5]. Los animals menats en Mongolia seguèron d'en primièr una aclimatacion pro longa, dins d'enclauses grands, abans d'èsser definitivament deslargats[6]. En 2008, aquesta populacion comptava « 192 individús dins 24 harems[5] ».
Una segonda introduccion foguèt menada al site de Takhin Tal (Gobi B) per l'International Takhi Group (ITG). « Entre 1992 e 2004, 90 cavals nascuts en captivitat son estats carrejats [...] en Mongolia. [...] Tres autres mascles son estats transferits del Pargue Nacional de Hustai cap a Takhin Tal en 2007 [...]. I a actualament [en 2008] 111 cavals en libertat dins nòu grops d'aquesta populacion[5] ».
L'associacion francesa Takh[7] organizèt una tresena operacion de reïntroduccion a partir de sa creacion, en 1990[7]. D'animals venents de divèrses zoos foguèron plaçats en mièja libertat en Losera, sul Causse Mejan, replanat calcari tradicionalament virat cap a l'elevatge de las fedas, formant lo « tropèl de Vilaret[7] », totjorn actiu. Après dètz ans de preparacion a la vida salvatja, « 22 fondadors […] foguèron carrejats amb succès en 2004 e 2005[7] » dins lo Khomiin Tal, près del Pargue Nacional de Khar Us Nuur.
Fruch d'aquestas divèrsas operacions, i aviá a la fin de 2007 aperaquí 330 cavals vivent en libertat en Mongolia : 200 dins lo Pargue Nacional de Hustai, 110 dins lo Gòbi, e mai de 20 a Khomiin Tal (Mongolia occidentala[8]).
Totas aquestas operacions encontran sovent al començament de dificultats importantas, los animals tornats a la vida salvatja mestrejan pas aquesta. La dificultat de trapar l'aiga e lo manjar, de s'adaptar al clima o de se defendre contra los predators entrainan un taus de pèrdas pron enauçat a çò dels cavals nascuts en captivitat. La segonda generacion, nascuda en libertat, a de taus de subrevida fòrça mai favorables.
Existís enfin d'unes tropèls vivent en mièja libertat dins d'espacis claus, coma los de l'associacion Takh subre lo Causse Mejan, o la resèrva biologica dels Monts d'Azur[9] dins los Alps Maritims, que deslarguèt un dotzenat d'animals dins una resèrva de 700 ectaras.
Un dels grops pus importants en mièja libertat se tròba en China. « lo Wild Horse Breeding Centre (WHBC) del Departament forestièr de la resèrva naturala de Kalameili (KNR) dins la Region Autonòma oïgors de Xinjiang establiguèt una populacion captiva importanta de 123 cavals de Przewalski (genièr de 2008 [...]). Dempuèi 2007, un harem se desplaça liurament subre la part chinesa del Gòbi jongars (Xinjiang)[5] ». Se capita aquesta experiéncia, aquò serà lo quatren grop totalament tornat a la vida salvatja.
A l'auton de 1998, 21 cavals foguèron deslargats dins la « zona enebida » de Chornobyl, que cobrís un rai de 30 km a l'entorn de la centrala, siá aperaquí 2 800 km2. Son d'animals en subrenombre, generalament vièlhs o de santat marrida, venguts de la resèrva d'Ascania-Nova, al sud d'Ucraïna, que foguèron aital deslargats. E mai que lo pronostic de lor subrevida foguèsse a l'origina pron negatiu, los cavals se son plan adaptats a son environament, e èran una cinquantena de bèstias que vivián en libertat dins la zona en 2009. La zona enebida es oficialament enclausa, mas la barrièra es arroïnada, e los animals ne pòdon sortir[10].
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'aparéncia del caval de Przewalski revela divèrses traches primitius: un cap gròs, d'uèlhs enauçats e davant sus la tèsta, d'aurelhas longas, un còl espés, un còs gròs amb una raia de muòl fosca e de zebraduras subre las patas.
Mesura aperaquí 1,20 – 1,30 m amb sempre una rauba isabèla amb las extremitats foscas, un cap del nas clar e de crins fonçats. La crinièra creis tota drecha e muda cada an, ten pas de tufa. Impossible a dometjar per natura, se pòt pas aprivadar ni montar. Lo caval de Przewalski subreviu amb de racions magras e pòt suportar de condicions extrèmas de calor e de fred. Sembla lo Caval de Riwoche descobèrt en 1995 per l'explorator e escrivan Michel Peissel dins la region de Kham en Tibet.
Genetica[modificar | modificar la font]
Lo caval de Przewalski diferís geneticament del caval domètge pr'amor que ten seissanta sièis cromosòmas e non pas seissanta quatre.
A mai, la « recèrca subre l'ADN mitocondrial mostrèt que lo caval de Przewalski es pas l'avi dels cavals modèrnes (Vila e al 2001)[5] ».
Pasmens « los estudis subre las diferéncias geneticas entre cavals de Przewalski e domètges indiquèron fòrça paucas diferéncias entre eles. Sos quatre allèls a quatre loci de marcaires serologics distints son estats identificats coma especifics del caval de Przewalski (Bowling e Ryder, 1987), la gròssa majoritat de las variantas de las proteïnas sanguinas estent presenta dins los dos cavals de Przewalski e modèrne, a mai la region de l'ADN coneguda dins los mamifèrs per aver l'evolucion pus rapida (la region de l'ADN mitocondrial de contraròtle), mòstra pas de diferéncias significativas entre los dos tipes de cavals (Ishida e al. 1995, Oakenfull e Ryder, 1998). Aital, es clar que Przewalski e caval modèrne son estrechaments ligats[5] ».
Fin finala, los cavals modèrnes e los Przewalskis actuals davalan d'un avi comun, e son estrechament aparentats. Mas las socas de Przewalski vivent actualament son pas los avis dirèctes dels cavals modèrnes.
Noms scientifics[modificar | modificar la font]
Mantun taxons pròches que los ligams filogeneticas son pas estats precisament identificats, son siá plaçats dins lo meteis genre (Equus), siá la meteissa espècia (Equus ferus). D'aqueste fach, i a divèrses noms scientifics sinonims pel Caval de Przewalski :
- Equus przewalskii
- dins aqueste cas, lo caval de Przewalski es considerat coma una espècia a part entièra.
- Equus ferus przewalskii
- dins aqueste cas, seriá una sosespècia de Equus ferus.
Tot lo debat actual subre lo genre Equus es resumit sul site de l'IUCN dins la seccion Taxonomic Notes (en).
Los temps modèrnes[modificar | modificar la font]
Lo darrièr Tarpan pur (caval de Gmelini, omològ europèu del Caval de Przewalski) es mòrt al zoo de Munic en 1887. Lo darrièr individú salvatge seriá estat tuat qualques annadas abans, en Ucraïna actuala.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'après Boyd, Lee. (1994). Przewalski's Horse, p. 1.
- ↑ D'après Zimmermann, W. 1997. « Das Erhaltungszuchtprogramm Przewalskipferd, eine 10-jährige Zusammenarbeit in Europa ». Pp. 189–200 in : Populationsgenetik im Artenschutz (eds. A. Schreiber and J. Lehmann). Cité dans Equids : zebras, asses and horses : status survey and conservation action plan - IUCN - 2002 - PDF, page 85.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 The Foundation for the Preservation and Protection of the Przewalski Horse - « The history of the Przewalski horse »
- ↑ Equids : zebras, asses and horses : status survey and conservation action plan - IUCN - 2002 - PDF, page 85.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 article Equus ferus sur la red list de l'IUCN - consultat lo 21/02/2010.
- ↑ The Foundation for the Preservation and Protection of the Przewalski Horse - « Back to the wild »
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 http://www.takh.org/ Site de l'association takh.
- ↑ Lettre annuelle de genièr de 2008 de The Foundation for the Preservation and Protection of the Przewalski Horse.
- ↑ La réserve biologique des Monts d'Azur - Le cheval de Przewalski
- ↑ Tchernobyl, une histoire naturelle ? Une énigme radiologique, un film de Luc RIOLON. Production : Arte France - Camera Lucida - CRNRS Images, 2010.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Caval salvatge
- Lista de las raças equinas
- Tarpan, konik Polski, ase, zèbre
- Reïntroduccion
- Elevatge conservatòri
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Equus ferus przewalskii sur IUCN
- Status and Action Plan for the Przewalski’s Horse (Equus ferus przewalskii), sus lo site de l'IUCN.
- Reportatge fotografic subre la reïntroduccion dels cavals de Przewalski sul Causse Mejan (Occitània).


text:
Nomenclatura binomiala
En taxinomia (botanica, zoologia, etc.), lo nom binomial, o binòmi, proven de la combinason de dos noms e servís a designar un taxon de reng inferior al genre. Formalizada per Linné al sègle XVIII, la nomenclatura binomiala amb d’autres aspèctes formals de la nomenclatura biologica, constituisson lo « sistèma linnean ».
La nomenclatura binomiala es doncas una convencion estandardizada per nomenar las divèrsas espècias. Coma la paraula binomiala o suggerís, lo nom scientific d'una espècia es compausat per la combinason de dos mots: lo genre e l'espècia, aital dins un meteis genre pòdon existir divèrsas espècias que mantenon lo primièr tèrme e càmbian lo segond dins la nomenclatura binomiala. Lo nom de genre comença totjorn amb una majuscula e lo de l'espècia totjorn en minuscula; ambedós tèrmes s'escrivon en cursiva, per exemple: Homo sapiens.


text:
William Charles Bonaparte-Wyse
Lo capitani William Charles Bonaparte-Wyse (20 de girvèir de 1826 - 3 de decembre de 1892) fuguèt un soldat e un poèta irlandés de lenga occitana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt vèrs Waterford, e èra lo filh dau reformista politic e educatiu e embaissador de la reina Victòria Sir Thomas Wyse.
Escriguèt son òbra en occitan provençau, e èra amic de Frederic Mistral. Devenguèt lo sol membre estrangèir dau Felibritge. Sa colleccion « Li Parpaioun Blu » fuguèt publicada en 1868, amb un abans prepaus de Mistral. Fuguèt z-elh que creèt la recèpta de las figas sechas chaufadas en whiskey.
Fuguèt capitani de l'Artilhariá Waterford e passèt la màger part de sa vida en trabalhar per l'armada. Devenguèt "High Sherrif" de vèrs Waterford en 1855.
Sus lo plan anecdotic, èra efectivament parent daus Buonaparte còrses (e donc de l'emperaire Napoleon Ièr) e èra sinistrament conegut per possedir un mantèl fach de pèls de gats.
Son nom d'escrivan, son pseudonim literari fuguèt Bon Arquinas Nasie...
Moriguèt vèrs Canas, e 'quò-es inumat au cementèri dau Grand Jaç.


text:
Andes
Los Andes que se sonan tanben la Cordilhièra dels Andes (var. Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes, Cordilhèira daus Andes) (en quíchoa Antikuna, en espanhòl los Andes) son una longa cadena de montanhas, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'America del Sud. A une longor de 8000 km e una largor de 500 km.
Lo gentilici es andin -a.
La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la Cordilhièra Orientala e la Cordilhièra Occidentala, sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La Cordilhièra de la Còsta comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'illas nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de Chile. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'Ocean Pacific fins a Veneçuèla, sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: Argentina, Bolívia, Chile, Colómbia, Eqüator, Peró e Veneçuèla, que d'unes son coneguts coma "Estats andins".
La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra Asia. Lo pic pus naut, Aconcagua, culmina a 6962 m. Lo som del Mont Chimborazo dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar Imalaia en nautor mas son pus largs e pus longs.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Lo sit arqueologic inca de Machu Picchu
-
-
-
Construccions ancianas dels Incas a Cusco
-
La vila de La Paz


text:
1870
Aquesta pagina concernís l'an 1870 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Menaçada per la candidatura d'un prince alemand liat a l'ostau reiau de Prússia, França demandèt lo retirament d'aquela candidatura au cancelier Bismarck e au rèi Guilhèm. Desirós d'entraïnar una guèrra entre França e Prússia per acabar son projècte d'unificacion d'Alemanha, Bismarck capitèt de provoquar lei Francés. Après una campanha de premsa nacionalista, lo govèrn de Napoleon III declarèt la guèrra lo 19 de julhet. Aquò entraïnèt la formacion d'una coalicion de totei leis estats alemands.
Mau preparada e mau comandada, l'armada imperiala foguèt desfacha. Un còrs important foguèt enceuclat en Metz onte foguèt assetjat. Lo rèsta foguèt anientat en Sedan onte l'emperaire foguèt capturat. Aquò entraïnèt una insureccion republicana en París e la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre. Un govèrn provisòri foguèt format que contunièt la guèrra còntra lei Prussians e seis aliats. L'objectiu èra alora de desblocar la capitala assetjada per lei Prussians a partir de setembre e d'armadas de volontaris foguèron formadas per rompre lei linhas a l'entorn de París ò atacar lei linhas d'avitalhament deis Alemands dins l'èst de França. Pasmens, en despiech de victòrias localas e isoladas, aqueleis armadas improvisadas foguèron vencudas e obligats de se retirar.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Acuèlh de conselhiers britanics per lo ras Kassa Mercha de Tigre. Gràcias a son accès a la Mar Roja, aquò li permetèt de formar pauc a pauc de tropas equipads d'armas de fuòc modèrnas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Sintèsi de la premiera matèria plastica artificiala, lo celluloïd, per lei fraires John Wesley e Isaiah Hyatt a partir d'una mèscla de nitrat de cellulòsa e de camfre.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Gustav Bauer, cancelièr d'Alemanha (m. 1944)
- 8 de genièr - Miguel Primo de Rivera, politician espanhòl (m. 1930)
- 13 de genièr - Jędrzej Moraczewski, primièr ministre de Polonha (m. 1944)
- 7 de febrièr - Alfred Adler, psiquiatra austrian (m. 1937)
- 5 de març - Rosa Luxemburg, revolucionaria alemanda (m. 1919)
- 22 d'abril - Vladimir Lenin, revolucionari rus (m. 1924)
- 12 de mai - Julius Binder, filosòf alemand (m. 1939)
- 24 de mai - Jan Christiaan Smuts, primièr ministre de Sudafrica (m. 1950)
- 13 de junh - Jules Bordet, imunologista belgian, Prèmi Nobel (m. 1961)
- 3 de julhet - Richard Bedford Bennett, primièr ministre de Canadà (m. 1947)
- 4 de julhet - Albert Sechehaye, lingüista soís (m. 1946)
- 17 d'agost - Liberato Marcial Rojas, president de Paraguai (m. 1922)
- 26 de setembre - Rei Cristian X de Danemarc (m. 1947)
- 30 de setembre - Jean Baptiste Perrin, fisician francés, Prèmi Nobel (m. 1942)
- 22 d'octobre - Ivan Alekseievich Bunin, escrivan rus, Prèmi Nobel (m. 1953)
- 22 d'octobre - Johan Ludwig Mowinckel, primièr ministre de Norvègia (m. 1943)
- 25 de novembre - Maurice Denis, pintor francés e escrivan (m. 1943)
- 27 de novembre - Juho Kusti Paasikivi, politician finés (m. 1956)
- 29 de novembre - Enric Prat de la Riba, president de Catalonha (m. 1917)
- 1 de decembre - Artur Ivens Ferraz, primièr ministre de Portugal (m. 1933)
- 8 de decembre - José María Moncada Tapia, president de Nicaragua (m. 1945)
- 9 de decembre - Francisco Sebastián Carvajal, president de Mexic (m. 1932)
- 14 de decembre - Karl Renner, president d'Àustria (m. 1950)
- 14 de decembre - Dirk Jan de Geer, primièr ministre dels Païses Basses (m. 1960)
- 29 de decembre - Joan Carles Brun, felibre e un dels menaires e ideològs del movement regionalista francés (m. 1946)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Achille-Léonce-Victor-Charles, 3en duc de Broglie, primièr ministre de França (n. 1785)
- 11 de febrièr - Carlos Soublette, president di Veneçuèla (n. 1789)
- 1 de març - Francisco Solano López, president de Paraguai (n. 1827)
- 11 d'abril - Justo José de Urquiza, president d'Argentina (n. 1801)
- 6 de mai - James Young Simpson, mètge escocés (n. 1811)
- 9 de junh - Charles Dickens, escrivan anglés (n. 1812)
- 17 d'agost - Jules Léotard, inventor del trapèzi volant (n. 1838)
- 24 d'octobre - Sant Antoni Maria Claret, misionari catalan (n. 1807)
- 3 de novembre - Prilidiano Pueyrredon, pintor arquitècte e engenhaire argentin (n. 1823)
- 24 de novembre - Comte de Lautréamont, escrivan francés (n. 1846)
- 5 de decembre - Alexandre Dumas paire, escrivan francés (n. 1802)
- 22 de decembre - Gustavo Adolfo Bécquer, poèta e dramaturg espanhòl (n. 1836)
- 30 de decembre - Joan Prim, militar e politician catalan (n. 1814)


text:
Concas (Roergue)
Concas[1][2] (Conques en francés) es una comuna roergata de Guiana situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat al jonhent de Dordon e d'Ocha, que forma a aquel endrèch una mena de cauquilha (« Concha » en latin, « Conca » en occitan), que donèt son nom al vilatge.
Al nòrd de Rodés, al fons d'un circ apareis lo vilatge medieval de Concas serrat a l'entorn del Abadiá de Santa Fe, a mièg penda de l'adrech. Los ostals dispausats en espalier viran las siás façadas principalas cap al miègjorn. L'esquist regna aicí en mèstre e porgís non solament la pèira de bastir mas tanben lo pavat de las carrièras e las lausas dels tets. Cedís la plaça a la pèira de talha e al gres ròsa o gris, mai rarament al granit, pels enquadraments de las pòrtas e de las fenèstras. Es l'associacion d'aquelas pèiras e de la sabla de Dordon, eissida de la desagregacion de las ròcas de meteissa origina, que dona al patrimòni bastit de Concas las siás tinturas òcras als rebats rosats en armonia perfiècha amb lo sieu environament.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se pensa que, dempuèi lo Modèl:Ven sègle, i auriá existit a aquel endroit una pichona aglomeracion a l'entorn d'un oratoire consagrat al Sant-Salvador. Aquel oratoire, après lo passatge dels Sarrasins, i auriá #èsser reconstruit cap a 730 pels suenhs de Pépin lo Brèu, de contunh per Charlemagne. Cap a la meteissa epòca, la abbé Dadon i #fondar un monastèri #que #adoptar en 819 la nòrma de sant Benoît. Aquela abbaye, a l'organizacion sociala plan vertebrada, va progressivament amassar d'importants domenis fonciers e constituir un illòt de prospérité en l'angoisha economica del Sègle IX.
A aquel moment, entre 864 e 875, eveniment capital, un fraire de Concas, Ariviscus, arriba a sostreure los reliques de santa Foy dins una glèisa abbatiale, situada als environs de Agen, ont santa Foy i aviá patit o martira a l'edat de dotze ans en 303. Aquela practica es fòrça corrent al mejan Age, es pudiquement telefonada "translation"[3]. Aquel panatòri estaques i auriá immediatament desencadenats miracles #çò que #provocar o venguda de nombroses pelegrins.
Pendent la meteissa periode, un cavòt atribuit a la apôtre sant Jacques, a Compostelle, i aguèt descobèrt a Compostelle. Cap a 955-960, lo comte de Rouergue es lo un dels primièrs pelegrins #que se reten en Galícia per venerar lo apôtre. Trenta ans mai tard, los sieus fils Raimond i aguèt un mainat e #èsser vencedor dels musulmanes, als environs de Barcelona ; en signe de reconeissença, fa present a Concas d'una magnifica paissièra de guèrra, una selle jargada de parements de sòus ciselé, que # los fraires fabrican amb el una granda crotz #que vendrà lo simbòl dels crestians.
Tot a la longitud del Sègle XI, santa Foy, al nom simbolic, patrona la crosada de la Reconquista espanhòla. Dos fraires de Concas venon d'avesques en Navarra e en Aragon : Pierre de Andoque, a Pamplona, cap a 1077, e, en 1100, un cèrt Pons, dins la vila de Barbastro (Gaspar), ont, l'an seguent, lo rei Pierre Ier de Aragon fonda un monastèri dédié a santa Foy.
A la sortida de Concas, dos itineraris s'ofrissián als pelegrins per prene lo Quercy e lo abbaye de Moissac. Çò de mès de cuert afranquissiá çò Dourdou sul vièlh pont cap a Aubin. Mas çò de mès freqüentat passava jos la Pòrta de La Vinzelle per se dirigir sus Granda-Vabre e Figeac al sud-es.
Al Sègle XIII, lo abbaye se refortilha e arribat al apogée de la siá poténcia economica, mas declina a las XIVen e Sègle XVs, e serà fin finala sécularisée la Mois invalide (de decembre)M.
Abandonada dempuèi la Revolucion, Concas #èsser redécouverte en 1837 per Prosper Mérimée, alavetz inspector dels Monuments istorics. Lo tresaur e lo grand portail avián #èsser conservats #intacte pels abitants, mas la glèisa #aver# de patir consolidations.
En 1832, de Concas absorbeix Montignac e una part de Sant-Marcel (l'autre en essent amassada a Sénergues).
En 1873, Modèl:Mgr, avesque de Rodez, se #adreçar près del paire Edmond Boulbon, restaurateur de l'òrdre canonial de Prémontré a França a Sant-Michel-de-Frigolet, en Provence, pel renouveau del culte de santa Foy e del pelegrinatge. Es aital coma lo Data|21|de
, una pichona colònia de sièis chanoines regulars, vestits de l'abitud blanca de l'òrdre, i aguèt installat solennellement en l'ancian abbaye per l'avesque de Rodez. Los abitants de Concas, en aquela prima de la jove Tresena Republica, vesián refleurir una epòca #que n'avián perdut fins al remembre : las campanas de la abbatiale sonèron de nòu lèvas d'ora, laudes, vêpres e complissiás, …
En 1911, un musèu i aguèt bastit pels Monuments istorics per protegir çò de mès de famós tresaur del Mièja Edat #que i siá arribat fins a nosautras. Los reliques de santa Foy, amassadas en 1875, an #èsser reconegudas, e, dempuèi 1878, lo pelegrinatge a #èsser meses n'onor.
On pense que, dès le Modèl:Ve siècle, aurait existé à cet endroit une petite agglomération autour d'un oratoire consacré au Saint-Sauveur. Cet oratoire, après le passage des Sarrasins, aurait été reconstruit vers 730 par les soins de Pépin le Bref, puis par Charlemagne. Vers la même époque, l'abbé Dadon y fonda un monastère qui adopta en 819 la règle de saint Benoît. Cette abbaye, à l'organisation sociale bien structurée, va progressivement réunir d'importants domaines fonciers et constituer un îlot de prospérité dans la détresse économique du Modèl:IXe siècle.
À ce moment, entre 864 et 875, événement capital, un moine de Concas, Ariviscus, parvient à soustraire les reliques de sainte Foy dans une église abbatiale, située aux environs d’Agen, où sainte Foy avait subi le martyre à l'âge de douze ans en 303. Cette pratique est très courante au moyen Age, elle est pudiquement appelée "translation"[4]. Ce vol pieux aurait immédiatement déclenché des miracles ce qui provoqua le venue de nombreux pèlerins.
Pendant la même periode, un tombeau attribué à l'apôtre saint Jacques, à Compostelle, fut découvert à Compostelle. Vers 955-960, le comte de Rouergue est l'un des premiers pèlerins qui se rendent en Galice pour vénérer l'apôtre. Trente ans plus tard, son fils Raimond eut un enfant et fut vainqueur des musulmans, aux environs de Barcelone ; en signe de reconnaissance, il fait cadeau à Concas d'une magnifique prise de guerre, une selle garnie de parements d'argent ciselé, avec lesquels les moines fabriquent une grande croix qui deviendra le symbole des chrétiens.
Tout au long du Sègle XI, sainte Foy, au nom symbolique, patronne la croisade de la Reconquista espagnole. Deux moines de Concas deviennent évêques en Navarre et en Aragon : Pierre d'Andoque, à Pampelune, vers 1077, et, en 1100, un certain Pons, dans la ville de Barbastro (Gaspar), où, l'année suivante, le roi Pierre Ier d'Aragon fonde un monastère dédié à sainte Foy.
Au départ de Concas, deux itinéraires s'offraient aux pèlerins pour rejoindre le Quercy et l'abbaye de Moissac. Le plus court franchissait le Dourdou sur le vieux pont vers Aubin. Mais le plus fréquenté passait sous la Porte de La Vinzelle pour se diriger sur Grand-Vabre et Figeac au sud-est.
Au Sègle XIII, l'abbaye se renforce et atteint l'apogée de sa puissance économique, mais elle décline aux XIVen et Sègle XVs, et sera finalement sécularisée le Mois invalide (décembre)M.
Abandonnée depuis la Révolution, Concas fut redécouverte en 1837 par Prosper Mérimée, alors inspecteur des Monuments historiques. Le trésor et le grand portail avaient été conservés intacts par les habitants, mais l'église dut subir des consolidations.
En 1832, Concas absorbe Montignac et une partie de Saint-Marcel (l'autre étant réunie à Sénergues).
En 1873, Modèl:Mgr, évêque de Rodez, s'adressa auprès du père Edmond Boulbon, restaurateur de l'ordre canonial de Prémontré en France à Saint-Michel-de-Frigolet, en Provence, pour le renouveau du culte de sainte Foy et du pèlerinage. C'est ainsi que le Mois invalide (juin)M, une petite colonie de six chanoines réguliers, vêtus de l'habit blanc de l'ordre, fut installée solennellement dans l'antique abbaye par l'évêque de Rodez. Les habitants de Concas, en ce printemps de la jeune Troisième République, voyaient refleurir une époque dont ils avaient perdu jusqu'au souvenir : les cloches de l'abbatiale allaient sonner de nouveau matines, laudes, vêpres et complies, …
En 1911, un musée fut construit par les Monuments historiques pour abriter le plus fameux trésor du Moyen Âge qui soit parvenu jusqu'à nous. Les reliques de sainte Foy, retrouvées en 1875, ont été reconnues, et, depuis 1878, le pèlerinage a été remis en honneur.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Voltaire en lo sieu diccionari philosophique escriviá : L'istòria eclesiastica fa fe que las translations de reliques èran egalament freqüentes en Cogant e n'Orient.
- ↑ Voltaire dans son dictionnaire philosophique écrivait : L'histoire ecclésiastique fait foi que les translations de reliques étaient également fréquentes en Occident et en Orient.


text:
Sent Soupise las Chams
Sent Soupise las Chams (oficialament en francés Saint-Sulpice-les-Champs) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Cruesa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Lo nom de Sent Soupise es lo d'un evesque de Borges, o dos segon los autors, aus segles VI e VII [1],[2]. En toponimia, se rencontra la fòrma sabenta de son nom (Sulpici) o de fòrmas d'evolucion populara (Soplesi, Soplèsi, Somplesi, Sepise, Supesis, Soupise, etc), o tanben de fòrmas d'evolucion populara influenciadas per la fòrma sabenta, generalament utilizada en francés. Sèm aici dins lo segond cas.
- Las Chams es un mot que ven deu bas latin calmis e que seriá derivat deu pre-indoeuropèu *Kal-, « pèira, ròc ». Lo sens es d'una nautura desnudada, chauva, que sèrv mai que mai de pastura [3],[4]. Dins lo Massís Centrau, correspond a deus replanats, deus planetges mai o mens planiers, mai o mens arredondits.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; es aura dau canton d'al Buçon.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 377 abitants (17 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Ancian estanh assechat de 'Ventenac (Ventenat en francés).
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 629
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 132, a Calm
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 277, paragrafe 828


text:
Escala musicau
Ua escala musicau qu'ei un ensemble de nòtas alinhadas en òrdi ascendent (de la mei grava dinc a la mei aguda) o descendent (de la mei aguda dinc a la mei grava) qui pòden estar utilizadas per compausar o interpretar ua pèça de musica.
Lo biais de las nòtas de se succedir dehens l'escala que pòt variar segon que las nòtas de la gama e sian pròchas o pas ; òm parla atau de gama cromatica se las nòtas e son desseparadas per sonque un miei tons o de gamas diatonicas se son deseparadas per tons e miei tons. La plaça deus miei tons dens ua gama diatonica que forma un esquema d'encadenament de la nòta qu'òm apera mòde e qui son escala musicau en octavas (dab sèt nòtas diferentas, la ueitau estant ua repeticion de la purmèra mes mei aguda).
Los ancians grècs que teorizèn e qu'identifiquèn sèt mòdes : lo mòde ionian, lo mòde dorian, lo mòde frigian, lo mòde lidian, lo mòde mixolidian, lo mòde aeolian e lo mòde locrian. La musica occidentau modèrna b'emplega generaument pas sonque dus mòdes gessits deus ancians mòdes grècs : lo mòde major e lo mòde menor.
A despart deus mòdes qui son escalas diatonicas devesidas en octavas, òm pòt emplegar d'autes menas d'escalas musicaus. Las gamas pentatonicas, per exemple que descompausan en cinc nòtas enlòc de ueit. Òm pòt tanben emplegar pas sonque tons o compausar gamas dab unitats inferioras au miei ton.


text:
Esperasan
Esperasan (Espéraza en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en País de Saut Lengadocian, situada dins lo departament d'Aude e de la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dans la nauta val d'Aude en País de Saut Lengadocian sus l'Aude entre Coisan e Quilhan
Accès SNCF gara d'Esperasan sus la linha Carcassona - Ribesaltes
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Miquèl d'Esperasan
Glèisa d'estil romanic bastida al sègle XIII sus la riba de l'Aude. Destruida totalament en 1575 aprèp dels combats qu'opausavan la populacion als protestants retirats dins le vilatge. Tornèt èsser bastida pendent la primièra mitat del sègle XVII. Las òbras foguèron acabadas en 1664. Foguèt renaniada al sègle XIX e restaurada entre 1995 e 2007. En 2003, una sstatua de Sant Joan Baptista, benlèu del sègle XVIII, foguèt descobèrta jols pasiment del còr.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Embessonatge[modificar | modificar la font]
.


text:
1909
Aquesta pagina concernís l'an 1909 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Provença[modificar | modificar la font]
Lo 11 de junh, se debanèt un important tèrratrem dins la region de Lambesc. Entraïnèt de destruccions importantas dins lei comunas de Selon de Provença, dau Vernegue, de Lambesc, de Sant Canat e de Ronha. En mai d'aquò, 46 personas foguèron tuats.
França[modificar | modificar la font]
- 15 de març - Primièra grèva generala dins l'administracion publica: los foncionaris de las entrepresas de telefonia, postala e de telegraf exigisson la reglamentacion de lors professions.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 25 de julhet - Primièra traversada en avion de la Marga, per Louis Blériot.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Tresena e darriera ataca d'apoplexia dau negus Menelik II. Totalament paralizat e fòrça fatigat, lo sobeiran deguèt abandonar la gestion deis afaires. Una reünion dau gabinet dei ministres permetèt de designar una regéncia dirigida per lo ras-bitwoded Tessema Nadew. Pasmens, fins a l'annada seguenta, lo poder demorèt de facto sota lo contraròtle de la frema de Menelik.
Mond[modificar | modificar la font]
- 11 d'abril - Fondacion de la vila de Tel Aviv en l'actual Israèl.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Depaus de brevet depintant la concepcion dau premier silenciós desvolopat per Hiram Percy Maxim (1869-1936).
Fisica[modificar | modificar la font]
Debanament de l'experiéncia de Rutherford (realizada per Hans Geiger e Ernest Marsden). Aguèt un ròtle decisiu dins lo desvolopament dau modèl de l'atòm modèrne car permetèt d'establir l'existéncia dau nuclèu atomic.
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera sintèsi de baquelita per lo quimista estatsunidenc Leo Baekeland (1863-1944).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Victor Borge, comediant danés (m. 2000)
- 9 de genièr - Anthony Mamo, president de Malta (m. 2008)
- 15 de genièr - Gene Krupa, musician american (m. 1973)
- 20 de genièr - Carlos Delgado Chalbaud, president de Veneçuèla (m. 1950)
- 22 de genièr - U Thant, secretari-general de las Nacions Unidas (m. 1974)
- 23 de genièr - Imre Ungár, pianista ongrés (m. 1972)
- 3 de febrièr - Simone Weil, filosòfa francesa (m.1943)
- 7 de febrièr - Hélder Câmara, archevesque catolic brasilièr (m. 1999)
- 9 de febrièr - Carmen Miranda, cantaira e actritz brasilièra nascuda en Portugal (m. 1955)
- 16 de febrièr - Dick McDonald, entrepreneire american, fondador de McDonald's (m. 1998)
- 26 de març - Héctor José Cámpora, president d'Argentinia (m. 1980)
- 27 de març - Golo Mann, escrivan e realizator de cinèma alemand (m. 1994)
- 31 de març - Robert Brasillach, jornalista francés, collaborador de la França de Vichèi (m. 1945)
- 13 d'abril - Stanisław Ulam, matematician polonés (m. 1984)
- 17 d'abril - Alain Poher, president interin de França (m. 1996)
- 22 d'abril - Rita Levi-Montalcini, neurològa italiana, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 2012)
- 22 d'abril - Spiros Markezinis, primièr ministre de Grècia (m. 2000)
- 27 d'abril - Guillermo León Valencia, president de Colómbia (m. 1971)
- 30 d'abril - Reina Juliana dels Païses Basses (m. 2004)
- 1 de mai - Yiannis Ritsos, escrivan e poèta grèc (m. 1990)
- 23 de mai - Hugh Blair, artista e lingüista american, creador d'una gramatica d'Interlingua (m. 1967)
- 30 de mai - Benny Goodman, musician american (m. 1986)
- 23 de junh - Li Xiannian, president de la Republica Populara de China (m. 1992)
- 30 de junh - Juan Bosch, president de la Republica Dominicana (m. 2001)
- 18 de julhet - Mohammed Daoud Khan, president d'Afganistan (m. 1978)
- 20 de junh - Errol Flynn, actor australian (m. 1959)
- 18 de julhet - Mohammed Daoud Khan, president d'Afganistan (m. 1978)
- 10 d'agost - Rei Mohammed V de Marròc (m. 1961)
- 7 de setembre - Elia Kazan, cineasta ongrés (m. 2003)
- 21 de setembre - Kwame Nkrumah, primièr president de Ghana (m. 1972)
- 5 d'octobre - Edward Osóbka-Morawski, primièr ministre de Polonha (m. 1997)
- 7 d'octobre - Anni Blomqvist, escrivan finés (m. 1990)
- 13 d'octobre - Art Tatum, musician de jazz american (m. 1956)
- 18 d'octobre - Norberto Bobbio, filosòf e jurista italian (m. 2004)
- 19 de novembre - Peter Drucker, advocat e escrivan austrian (m. 2005)
- 23 de novembre - René Schick Gutiérrez, president de Nicaragua (m. 1966)
- 26 de novembre - Eugène Ionesco, autor de teatre romanés (m. 1994)
- 14 de decembre - Edward Lawrie Tatum, genetician american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1975)
- 27 de decembre - Henryk Jablonski, president de Polonha (m. 2003)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 13 de genièr - Bertrand de Lassús, pireneista francés (n. 1868)
- 29 de genièr - Felice Beato, fotogràf italian-britanic (n. 1832)
- febrièr - Eugèni Garcin, jornalista e escrivan occitan (n. 1831)
- 14 de junh - Afonso Pena, president de Brasil (n. 1847)
- 15 d'agost - Euclides da Cunha, escrivan brasilièr (n. 1866)
- 3 de setembre - Albèrt Tornièr, escrivan, jornalista e politician occitan (n. 1855)
- 13 d'octobre - Francesc Ferrer, pedagòg catalan (n. 1859)
- 19 d'octobre - Cesare Lombroso, mètge italian (n. 1836)
- 26 d'octobre - Ito Hirobumi, primièr ministre de Japon (n. 1841)
- 17 de decembre - Rei Leopold II de Belgica (n. 1835)
- decembre - Gaston Da Costa, pedagòg francés, personalitat de la Comuna de París (n. 1850)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Guglielmo Marconi, Karl Ferdinand Braun
- Prèmi Nobel de Quimia : Wilhelm Ostwald
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Emil Theodor Kocher
- Prèmi Nobel de Literatura : Selma Lagerlöf
- Prèmi Nobel de la Patz : Auguste Marie Francois Beernaert, Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant


text:
Arnaud Montebourg
Arnaud Montebourg nascut lo 30 d'octobre de 1962 a Clamecy (Nièvre), es un òme politic francés. Foguèt nomenat lo 16 de mai de 2012 Ministre del Redreçament productiu dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Membre del partit socialista dempuèi 1985, foguèt elegit deputat a l'Assemblada nacionala dins la 6a circonscripcion de Sòna e Léger, dempuèi las eleccions legislativas francesa de 1997. Foguèt tanben president del Conselh general de Sòna e Léger dempuèi lo 20 de març de 2008 e, a partir del congrès de Rems, secretari nacional del Partit socialista encargat de la renovacion. Arribèt en tresena posicion del primièr torn de la primària presidenciala socialista de 2011.
Carrièra d'avocat[modificar | modificar la font]
Arnaud Montebourg comencèt sa carrièra professionala coma avocat a la Cort d'apèl de París (en 1990).
Plaidejèt dins d'afars que marquèron l'opinion publica:
- en 1992, dins l'afar del Carrefour du développement ;
- en 1995, defendèt Christian Didier ;
- en 1995, defendèt de Christine Villemin[1].
Mandat e foncions[modificar | modificar la font]
- 12 de junh de 1997 - 18 de junh de 2002 : deputat de la 6a circonscripcion de Sòna e Léger
- 19 de junh de 2002 - 19 de junh de 2007 : deputat de la 6a circonscripcion de Sòna e Léger
- 2003 : membre del burèl nacional e du conselh nacional del PS
- 20 de junh de 2007 : deputat de la 6a circonscripcion de Sòna e Léger
- 9 de març de 2008 : conselher general de Sòna e Léger
- 20 de març de 2008 : president del conselh general de Sòna e Léger
- 6 de decembre de 2008 : secretàri nacional del Partit socialista, encargat de la renovacion
- 16 de mai de 2012 : ministre du Redreçament productiu


text:
-481
Aquesta pagina concernís l'an -481 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Per preparar la defensa còntra l'invasion venenta de l'Empèri Aquemenida, reünion dei ciutats grègas desirosas de luchar còntra lei Pèrsas. Pasmens, de discussions lòngas entraïnèron la pèrda de Tessàlia sensa mobilizacion importanta dei fòrças grègas.
Esparta[modificar | modificar la font]
Participacion d'Esparta au congrès dei ciutats grègas desirosas de resistir a l'invasion aquemenida. Esparta i recebèt la direccion militara dei coalizats grègas.


text:
Guèrra de Dètz Jorns
La Guèrra dei Dètz Jorns o Guèrra d'Independéncia Slovena se debanèt dau 27 de junh au 6 de julhèt de 1991 entre Iogoslavia e Eslovènia. Foguèt la premiera guèrra dau conflicte d'Iogoslavia. Foguèt entraïnada per la declaracion d'independéncia eslovena e son refús per leis autoritats centralas de Belgrade. L'armada federala foguèt cargada de reconquistar la region mai se turtèt a una resisténcia importanta dei fòrças eslovenas. De mai, deguèt faciar lo problema de la desercion dei soudats eslovèns e la manca de motivacion de la màger part deis autrei soudats. Ansin, fòrça soudats federaus preferiguèron capitular sensa combat vertadier. Un alta-au-fuòc foguèt signat lo 4 de julhèt e l'independéncia eslovena oficialament reconeguda lo 7.


text:
Cap Nòrd
Lo Cap Nòrd (en norvegian Nordkapp; sami: Davvenjárga) es un cap del nòrd de Norvègia, al nòrd de l'isla de Magerøya. Administrativament es part del municipalitat de Nordkapp, dins lo comtat de Finnmark. La rota europèa E69 a lo sieu terminal nòrd al Cap Nòrd, es doncas una atraccion toristica populara. Per las bicicletas, la rota EuroVelo EV1 s'estend dempuèi lo Cap Nòrd fins a Sagres, Portugal, a 8.196 quilomètres de distància per tèrra e mar.[1][2]
Lo sieu bauç de 307 mètres d'altitud domina l'Ocean Artic e marca simbolicament lo ponch mai septentrional d'Euròpa. En fach, un autre cap de prèp, situat mai a l'oèst, lo Knivskjellodden, es un pauc mai al nòrd mas es de flaca nautor e presenta pas un caractèr tan dramatic.[1] En mai, aqueles dos caps son situats sus l'isla de Magerøya, causa que vòl dire que son pas lo ponch del continent europèu situat mai al nòrd (aquel se tròba a Nordkinn). Se considèra tradicionalament que lo cap Nòrd es lo ponch que separa la mar de Norvègia (part de l'ocean Atlantic) de la mar de Barents (part de l"ocean Artic).[2]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Cap Nòrd venguèt famós quand l'explorador anglés Richard Chancellor lo doblèt en 1553 dins la siá temptativa per trobar lo Pas del nòrd-èst cap al Nòu Mond. Dempuèi, recep las frequentas visitas d'exploradors que pujan a la plana en escalant lo bauç; de visitaires famoses foguèron lo rei Òscar II de Norvègia en 1873 e lo rei Chulalongkorn de Tailàndia en 1907.[3]
L'an 1943, pendent la Segonda Guèrra Mondiala, s'i debanèt un afrontament entre las armadas alemanda e britanica, conegut coma la batalha del Cap de Nòrd. Uèi lo jorn, lo cap de Nòrd es una importanta atraccion toristica que compren un grand centre toristic, qu'alberga un grand nombre d'exposicions sus l'istòria del luòc.[1]
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 (no) Nordkapp fjell, Store norske leksikon. Consultat lo 12 d'agost de 2015
- ↑ 2,0 2,1 (no) Krangel om 235 kroner, 11 de setembre de 2011, e24 (Oslo). Consultat lo 12 d'agost de 2015
- ↑ (en) Hammerfest/Nordkapp (Arctic Race of Norway), Amaury Sport Organisation. Consultat lo 12 d'agost de 2015


text:
986
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 986 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra acomençada en 980 còntra lei Bulgars que conquistèron Larissa e s'avancèron fins a la region de Corint. De còntra-ofensivas bizantinas leis obliguèron de se retirar e permetèron de portar la guèrra en Bulgaria onte lei Bulgars averèron una batalha dins la region de Sofia ai Pòrtas de Trajan (17 d'aost). Aquela desfacha entraïnèt la revòuta dau generau Bardas Focas en Anatolia que foguèt solament vencut en 989 e permetèt ai Bulgars d'atacar lei posicions bizantinas dins lei Balcans.


text:
1124
Aquesta pagina concernís l'an 1124 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après lei combats e leis alianças de l'annada precedenta (→ 1123), l'armada de l'emperaire Enric V intrèt dins lo Reiaume dei Francs. Aquò entraïnèt una reaccion de la màger part dei grands senhors dau Reiaume que sostenguèron lo rèi Loís VI (Raols de Vermandois, Uc de Borgonha, Guilhèm d'Aquitània, Carles de Flandra, Conan de Bretanha, Folc d'Anjau, Uc de Champanha, Guilhèm de Nevèrs e Tibaud de Bles). Una armada importanta foguèt ansin concentrada a Reims e l'emperaire refusèt lo combat. Lo 14 d'aost, ordonèt de se retirar e d'abandonar l'invasion. Una partida de l'ost reiau poguèt alora se dirigir còntra lo rèi anglés que se retirèt a son torn en fàcia de la superioritat numerica francesa.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin dau sètge de Tir après doas annadas de combat lo 29 de junh e conquista de la vila per lei fòrças dau Reiaume de Jerusalèm e la Republica de Venècia.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Fin oficiala de la regéncia de Baudoïn II de Jerusalèm que gardèt encara un ròtle important dins la direccion deis afaires dau principat car lo prince Boemond II d'Antioquiá demorèt encara doas annadas en Itàlia avans de jónher la Tèrra Santa.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per l'ajuda militara donada au Reiaume de Jerusalèm per conquistar la vila de Tir.


text:
14/05/2015
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau diumenc 17 de mai a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a de las racontadas, emb daus contes, nhòrlas e textes de Patric Ratineaud, de Daniel Chavaròcha e de las contribucions de Monica Burg e Sergi Lespinasse.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.