text:
Lèbre
La lèbre (del latin lepus) es un pichon mamifèr erbivòr salvatge que pareis al conilh. Existís una trentena d'espècias de lèbres pel monde que diferisson entre elas per lor talha, lor color o lor abitud de vida. Las lèbres son d'animals relatius solitaris vivent a vegada en parelh. La feme de la lèbre a dos o tres presas per an e possedisson tres pars de mamèlas.
Las lèbres son finas, leugièras e possedisson de longas patas posterioras, fòrça muscladas que lor permeton de se traire per sauts subtes quand es necessari; la lèbre d'Euròpa pòt atal se desplaçar fòrça aviat a una velocitat maximala de 65 km/h e tanben far de grands sauts.
Las lèbres constituisson una presa de caça.
Per la lèbre d'Euròpa, lo periòde de reproduccion va de genièr a novembre.
Somari
Diferentas amb lo conilh[modificar | modificar la font]
- aurelhas mai longas quel cap.
- irís jaunenc
- ongla dels artelhs fendut
- gestacion: 40 jorns
- Segon las espècias, la lèbre pòt èsser solitària o viure en parelh monogam.
- 48 cromosòmas contra 44 pel conilh.
- L'extremitat de l'aurelha de la lèbre es negra.
- Al contrari de conilh, la lèbre demòra pas dins una tuta. Pausa e abalís sos pichons dins un nis. Los jaces asseguran una proteccion fòrça mendre que las tutas, subretot per la regulacion de la temperatura e l'aparament dels predators. Per remediar al problèma, las pichonas lèbres an un desvolopament fòrça mai precòç que los conilhs: son peluts e veson dempuèi lor naissença e fòrça leu subrevivon a lors besonhs.
- La lèbre es un animal salvatge. Existís pas d'espècia domesticada. Pasmens son elevatge es fòrça practicat, subretot per fins de poblament[1] e, autrescòps, per sa forradura o sa pèl.
Etologia[modificar | modificar la font]
La lèbre es un animal territorial, que se vei capable de desplaçaments significatius (quand es pas confrontat a de fragmentacions de l'abitat importantas).
De grandas variacions sasonièras e individualas caracterizan las distàncias percorrida, e l'espandida del domeni vital.
En zòna de tèrra lauradissa, una seguida telemetrica (fach al centre de l'Alemanha) conclugut que la lèbre s'alunha pas luènh de son jaç (172 a 226 m de jorn o de nuèch), amb a vegada d'importantas variacions individualas. Los domenis vitals s'espandisson dins aquel cas en mejana sur 21 ectaras, amb una talha de domeni vital inversament proporcional a la talha de la populacion). Trenta dos per cent de la superfícia del domeni vital d'una lèbre se partatge amb aquel dels vesins. Quand la populacion d'adultas aumenta a la prima, une domèni vital individual mejan èra comun amb 13 a 21 mai lèbres[2].
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
- Lepus alleni Mearns, 1890 — Lèbre antilòp.
- Lepus americanus Erxleben, 1777 — Lèbre d'America.
- Lepus arcticus Ross, 1819 — Lèbre artica.
- Lepus brachyurus Temminck, 1845.
- Lepus californicus Gray, 1837.
- Lepus callotis Wagler, 1830.
- Lepus capensis Linnaeus, 1758 — Lèbre del Cap.
- Lepus castroviejoi Palacios, 1977.
- Lepus comus Allen, 1927.
- Lepus coreanus Thomas, 1892.
- Lepus corsicanus de Winton, 1898 — Lèbre corsas.
- Lepus europaeus Pallas, 1778 — Lèbre d'Euròpa.
- Lepus fagani Thomas, 1903 — Lèbre etiopiana.
- Lepus flavigularis Wagner, 1844.
- Lepus granatensis Rosenhauer, 1856 — Lèbre iberica.
- Lepus hainanus Swinhoe, 1870.
- Lepus insularis W. Bryant, 1891.
- Lepus mandshuricus Radde, 1861.
- Lepus nigricollis F. Cuvier, 1823.
- Lepus oiostolus Hodgson, 1840.
- Lepus othus Merriam, 1900.
- Lepus peguensis Blyth, 1856.
- Lepus saxatilis F. Cuvier, 1823.
- Lepus sinensis Gray, 1832.
- Lepus starcki Petter, 1963.
- Lepus timidus Linnaeus, 1758 — Lèbre variadissa.
- Lepus tolai Pallas, 1778.
- Lepus townsendii Bachman, 1839.
- Lepus victoriae Thomas, 1893.
- Lepus yarkandensis Günther, 1875.
Menaças[modificar | modificar la font]
La lèbre fòrça memèt dins fòrça regions, coma en Euròpa, e desapareguèt d'una partida de son territòri. Se vei mai sensible que lo conilh a la fragmentacion de son territòri per las rotas qu'aima pas traversar. S'es mercé per aquò qu'es mens sensible a l'esclafada pels veïculs, seriá mai vulnerabla a la malautiá per l'apagament de sos predators naturals e per la consangiinitat qu'aumenta quand lo territòri redusís.
Legendas e teorias[modificar | modificar la font]
- La lèbra es un personatge recurrent dels contes africans e afroamericans. Aquel personatge a d'enemics coma l'ièna que se trufa mai d'un còp.
- Dins un extrach de Teofrast per Aulu Gelli dins son òbra Las Nuèches Aticas[3] : « Causa susprenenta que se legís dins Teofrast, a subjècte de las perditz. Trach a quicòm près semblable que Teopompa nos daissèt, a prepaus las lèbres. Teofrast, lo filosòfe per excelléncia, assegura que dins la Paflagonia, totas las perdises an dos còrs; e Teopompa conta que, dins la Bisaltiá, las lèbres an dos fetges. »
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Fédération des éleveurs de lièvres de France : [1]
- ↑ (en)Ferdinand Rühe, Ulf Hohmann, Seasonal locomotion and home-range characteristics of European hares ( Lepus europaeus) in an arable region in central Germany ; European Journal of Wildlife Research Volume 50, Number 3, 101-111, DOI: 10.1007/s10344-004-0049-9
- ↑ Libre XVI, Cap. 15


c: text/html

text:
Títol : Troisièmes Rencontres Anthro-Pau-logiques, Critica deu discors dominant com projècte d’emancipacion
Quan : de dimèrcs 15 a divés 17 de març 2017
On : Pau e Vilhèra (64)
Adreça : Mediatèca A. Labarrère (15/03), InÒc Aquitània (16/03), Universitat de Pau e deus País de l’Adour (17/03)
Organisator : doctorants deus laboratòris ITEM et SET de l’UPPA
Tà'n saber mei
A l’escadença d’aquestes tresaus encontres « Anthro-Pau-logiques », l’ambicion deus organizators qu’ei d’abordar l’emancipacion, la qui libèra, que permet de crear e concéber l’Utopia. Dens aqueth contèxte, lo ròle deus mèdia qu’ei indiscutible. La question centrau qu’ei la de la transicion qui’s realiza enter la premsa comunautària de ger e de uei, e la premsa propagandista mediatora deu discors dominant.
Dimèrcs 15 de març 2017 : obertura deus tresaus encontres dab la conferéncia arpatejaira « Ethno-conf. Cultures à toutes les sauces » d’Anaïs Vaillant a la mediatèca André Labarrère tà Pau (64), a sheis òras deu ser.
Dijaus 16 de març 2017 : jornada consacrada au jornau setmanèr comunautari e regionau Pays difusat de 1977 a 1978 en Gasconha e País Basco Nòrd com exemple d’ua critica sociau e d’un projècte d’emancipacion de las annadas 1970.
Audiorium deu Castèth d’Este, InÒc Aquitània, 9 h – 18 h
Divés 17 de març 2017 : jornada consacrada aus mèdia e corrents minoritaris.
Anfiteatre de la Presidéncia, Universitat de Pau e deus País de l’Adour, 8 h 30 - 18 h

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sant Avit (Droma)
Sent-Avit en arpitan (Saint-Avit en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Avit a desligat de la municipalitat de Ratières dempuèi lo 15 de novembre 1869.
Sant-Avit a situat a 17 km a l'èst de Sant-Vallier (cap de-luòc del costat) e a 10 km al nòrd de Sant-Donat-sus-lo Herbasse.
Las municipalitats limitrophes son Ratières, Sant-Martin-d'Agost, Bathernay, Châteauneuf-de-Galaure, Mureils e Claveyson.
Saint-Avit est détachée de la commune de Ratières depuis le 15 novembre 1869.
Saint-Avit est situé à 17 km à l'est de Saint-Vallier (chef-lieu du canton) et à 10 km au nord de Saint-Donat-sur-l'Herbasse.
Les communes limitrophes sont Ratières, Saint-Martin-d'Août, Bathernay, Châteauneuf-de-Galaure, Mureils et Claveyson.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 18 de març de 2011
En gascon, en vos pregar.
Se considerèssem l'ongués e lo gascon com duas lenguas distintas, alavetz ua gran partida d'aquests arguments demorén shens objècte e lo principi d'egalitat auré d'aplicà's. E mes, l'ongués tanben i trobaré lo son compte. Per exemple, uei lo dia, lo budget de la region Aquitània dedicat a las lenguas regionaus qu'ei compartit en duas partidas egaus: ua va tau basc e l'auta
tà l'occitan. Gascon e ongués estossen arreconeguts coma duas lenguas distintas, aquera proporcion qu'auré d'èster arrevista en favor de las lenguas occitanas: un tèrç tau basc, un tèrç tau gascon e un tèrç ta l'occitan non gascon.
Arreservar un estatut abracat de dialècte tau gascon n'ei pas sonque injust mès dangerosament mortifèr tà la lengua de Pèir de Garròs e de Joan Guiraud d'Astròs, ça'm sembla.
7 comentaris:
- Maime ha dit...
-
Que't vau escriure en gascon (òc, que nos cau adaptar, coma la lemosina emplegada per l'IEO nacionau). As rason, que cau separar lo budgèt de la region Aquitània en tres : un terç tà basc (la meitat d'un departament), un terç tà gascon (dus departaments e miei), un terç tà occitan (dus departaments), que harà mèi sòus per l'occitan. E demandaràn a Adishatz de botar sus sas afichas los tres dialèctes : "Bona annada", "Bona annada", "Bona annada"...
- 18 de març de 2011 a les 10:31
-
-
@Maime : n'autres sem 'ribats a la prima, me semble, non ?
- 18 de març de 2011 a les 11:42
- Maime ha dit...
-
Qu'ei entà l'an que ven ! Ua politica lingüistica plan pensada que pren deu temps.
- 18 de març de 2011 a les 13:42
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Anonim: La prima qu'ei umida. que'm tarda l'estiu.
Maime: Inocentàs! En gascons occidentau e centrau (qui amassan la hèra gran majoritat deus parlars gascons, los de Biarn inclús), que'ns cau díser bona anada (dab ua sola n) mentre annada dab ua n dobla qu'ei la forma onguesa qui trobam tanben en parlars deu gascon orientau, los d'Aran inclús). Doncas a Adishatz que'u caleré marcar la forma pròpiament gascona: bona anada a costat de la forma qui n'ac ei pas: bona annada. En tot cas, felicitacions, qu'ès dotat per las lenguas estrangèras, tu! lol
- 18 de març de 2011 a les 14:16
- Maime ha dit...
-
Ben qu'ei benlèu pr'amor que n'èi pas ua lenga estrangèra mèi sonque ua modalitat diferenta de la mia lenga :-P
Que sufis d'ua petita adaptacion tà passar deu lemosin au gascon.
- 18 de març de 2011 a les 15:10
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Maime: aquò, qu'ac sèi plan. Ua modalitat afina mès diferenta. Que lo gascon sia occitan no'm pausa pas nat problèma. L'occitan qu'ei l'equivalent de la lengua d'òil. Lo gascon, lo lengadocian e lo lemosin son los equivalents deu normand, deu picard e deu francés, qu'ei a diser modalitats diferentas de l'occitan peus uns, de la lengua d'òil peus autes. Aquò n'a pas jamés empachat que francés, picard, normand, galò, valon etc sian lenguas, eh!
- 18 de març de 2011 a les 17:43
- Maime ha dit...
-
Rhoo ieu fau de la provoc' e tu tombas dedins. Dins l'absolut, un sistema lingüistic coerent es 'na lenga. E podem parlar de lenga lemosina-nauta, de lenga gascona, de lenga aranesa, ... Mas lor proximitat fai qu'es la mesma lenga.
Per contra, lo normand mai lo picard son pas considerats coma la mesma lenga que lo francés. Son pas daus dialectes de la lenga d'oïl, trop de disténcia. E maitot un problema politic : si lo picard es un dialecte de la mesma lenga que lo francés, serà pas cubert per la charta de las lengas regionalas e minorizadas...
- 18 de març de 2011 a les 20:37


text:
Los ahuecats de literatura que pòden sortir las clucas, lo Diu Negre que torna dab ua navèra critica qui’vs harà descobrir (dilhèu) la vita d’ua vielha esteleta omivòr, perduda peus sons sentits, enter òdi e passion e qui n’a pas sonque ua hami, tornar a l’anonimat. Planvenguts dens l’univèrs de Matèu Poitavin e lo de la soa Joseta Kroner. Un univèrs parallèle, on los òmis e sons tots parièrs, los jornalistas de la premsa people avides, las vielhas cagantas e lo sèxe omnipresent. Un monde qui’vs deisharà un sentit de dejà vista… Coïncidéncias ? Probable que non !
L’intriga que’ns presenta purmèr com un escambi enter dus personatges, un Tam (qui plan segur n’a pas arren a véder dab l’autor) e un Rachid Birba, documentalista chepiquejat per la desapareishuda de l’estela deu son darrèr filme « Joseta Kroner : una vida d’estèla” e dab la quau entertien ua relacion amorosa complicada. Un filme, lo monde deu cinèma, ua estela qui desapareish abans la sortida d’aqueth documentari, tots los ingredients que son aquí entà que los dus personatges e comencin l’enquèsta. Mes ne’n serà pas atau, l’òbra de Matèu Poitavin ne segueish pas los camins escorruts peu genre policièr. En efèit, l’intriga que passa viste a un trio amorós on los còdes e son enversats. On lo galant ei gelós e possessiu, lo marit shens nat poder sus la dauna e aquesta totaument descabestrada, libra d’ac deishar tot darrèr era tà passar a auta causa. Tot aquò descriu dab ua lenga shuquenta, rica e populara, qui dèisha tota la lor plaça a l’argòt e a las trivialitats. Aventuras com las que’ns pòden contar un Florian Vernet o un San Antonio. Las qui’vs hèn arríder, dab situacions improbablas, referéncias tot bèth just celadas a l’actualitat deu moment e replicas assassinas dignas de las punchlines mei bonas de Simonin.
L’intriga que s’acaba com s’acaba (se la voletz conéisher qu’averatz a léger drin, lo libe n’ei pas long, un centenat de pagina haut o baish), drin mei seriosa que lo començar de l’òbra vertat, mes en demorar de bon léger, ananta tot doç de cap a la devira. La patz après los auratges de la passion probable…
Ua fòrma e ua escritura modèrna
Que i a shens que l’intriga, los personatges e las replicas qui hèn d’aquera istòria, un raconte originau e modèrne. Lo son escritura n’estó pas la d’un òmi sol, assedut davant lo son ordinator, los uelhs fatigats per ua nueit d’insomnia.Briga, l’escritura d’aquera òbra que’s passè suu blòg de l’autor (qu’ei la mòda) http://lou-tam-tam.blogspot.fr dab l’ajuda e los comentaris deus lectors. Qu’èra dont un Work in progress com ac ditz lo quite autor, enriquit per los lector qui balhèn lo lor punt de vista sus l’istòria qui’s bastiva drin a drin. Aquera escritura quotidiana qu’avèva com quadre lo noste monde e las soa actualitats, qui ne manquèn pas pendent las annadas Hollande.
Lo biaish d’escríver qu’influencè forçadament la fòrma. En efèit que podem comptar trenta très capítols, pro bracs, hèits d’ua pagina dinc a sèt. Ua bre
vetat qui balha vertadèrament lo sentit d’un huelheton de bon seguir e on los personatges ne s’estancan pas d’evoluar au grat de las lors aventuras. Benalèjas qui s’acabaràn en la vila de Portò, vila que l’autor e visitè dus còps entà estar au mei pres de l’ambient qu’i regna e de la vita qui s’i passa. Un ambient tot hèit de normalitat dab tela de hons la crisi economica e las soas repercussions sus la vita deus ciutadans. Ua escritura modèrna qui mescla donc, en parodiar plan segur, l’umor flingant e ua realitat tota just exagerada… mes tanben personatges qui ve’n harà véder de totas. Luenh deus estereotips qui ne haré quauquarren de vulgar, aquera istòria qu’ei dens la fòrma com dens lo hons d’ua modernitat planvienguda e arrefresquenta.
Lo punt de vista deu Diu Negre
Leis aventuras de Joseta Kroner qu’ei ua òbra que poderem qualificar d’O.V.N.I de la literatura occitana. Vertat qu’ei de mau classificar e balhà’u un genre precís que’ns forçaré a redusir un univèrs qui justament ne vòu pas estar embarrar e qui’s trufa beròi de las etiquetas. Mes com ac sabetz dejà probable au Diu Negre que l’agradan las causas indefinidas e trebosas…
Aquera istòria de bon léger qu’ei conhida d’umor e de referéncias de tot ordi, qu’ensajaratz de portar a la lutz sovent en de balas. Pr’amor que demora ua ficcion e que lo noste monde n’ei pas sonque un tela de hons, com la tela deu cinèma, element indispensable tà véder projectà’i lo filme de la vita de la Joseta qui passè la soa a ne víver d’autas.
Enter lo policièr e la farcejada, aquera òbra qu’agradarà a tots los ahuecats deus tèxtes tot d’un qui dèishan a las lordèras l’emfasi e las frasas pomposas d’un aute temps. Dirècte e percutent, Leis aventuras de Joseta Kroner que ns’amuisha dilhèu lo començar d’un autor prometedís dens un genre au quau las navèras caras e hèn vertadèrament besonh. Un libe a léger shens moderacion donc…be passaratz un moment dab la Joseta non ?
Diu Negre
Leis aventuras de Joseta Kroner (Les aventures de Josette Kroner) – (13 €, 196p., bilingue, edicions L’Aucèu libre) disponible sus http://www.espaci-occitan.com


text:
Arma nucleara
Una arma nucleara es una arma non convencionala utilizant l'energia desgatjada per la fission de nuclèus d'atòms pesucs (urani, plutòni per lei bombas A), per la fusion de nuclèus d'atòms leugiers (Idrogèn per lei bombas H) ò per una combinason dei dos procès.
Leis efècts de destruccion deis armas nuclearas son incomparablament superiors an aquelei deis armas convencionalas en causa de la bofada, de l'aumentacion de la temperatura e dei raionaments emés. L'energia liberada per leis armas nuclearas s'exprimís en equivalents TNT. Aqueleis armas foguèron utilizadas solament dos còps a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala (1937-1945[1]). Dempuei aqueu conflicte, en causa de sa poissança, son consideradas coma d'armas que dèvon pas èsser utilizadas d'un biais vertadier. Son ansin vengudas la basa deis estrategias de dissuasion modèrnas.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Efècts deis armas nuclearas
- 3 Tipes d'armas nuclearas
- 4 Utilizacions de l'arma nucleara
- 5 Quadre juridic internacionala
- 6 Païses possessors de l'arma nucleara
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Començament de la recèrca sus leis armas nuclearas[modificar | modificar la font]
Eissida dei trabalhs d'Albert Einstein (1879-1955) sus la teoria de la relativitat, l'idèa d'una arma nucleara apareguèt premier dins la literatura deis ans 1910. Per exemple, H. G. Wells (1866-1946) depintèt una arma capabla d'accelerar la desintegracion d'atòms de radi e de liberar de quantitats importantas d'energia dins son roman La Destruccion Liberatritz escrich en 1913[2]. Puei, dins leis ans 1920, venguèron lei premiereis estudis scientifics sus lei possibilitats d'utilizacion de l'energia nucleara menats per Otto Hahn (1879-1968) e Lise Meitner (1878-1968). Enfin, dins lo corrent de la premiera mitat dau decenni 1930, Enrico Fermi (1901-1954) e Ida Tacke (1896-1978) realizèron respectivament la premiera experiéncia sus lo subjècte e la premiera mesa en eqüacion permetent d'imaginar una arma nucleara.
En 1938, la premiera fission realizada a Berlin per Otto Hahn e Fritz Strassmann (1902-1980) entraïnèt la dubertura de projèctes militars en Alemanha, ambé lo « Projècte Urani » gropant Kurt Diebner (1905-1964), Walther Gerlach (1889-1979) e Werner Heisenberg (1901-1976), e sustot en França ambé lei trabalhs de Frédéric e Irène Joliot-Curie (1900-1958 e 1897-1956), Hans Halban (1908-1964) e Lew Kowarski (1907-1979). En 1939, lei Francés depausèron un brevet depintant lo principi d'una bomba atomica. Un an pus tard, durant la batalha de França, sei trabalhs foguèron evacuats vèrs lo Reiaume Unit onte la Comission MAUD lei recuperèt.
En Alemanha, plusors pilas experimentalas foguèron bastidas e d'assais d'armas nuclearas tacticas aguèron probablament luòc entre octòbre de 1944 e març de 1945. Pasmens, aquelei recèrcas donèron ges de resultat vertadier. De son caire, Japon comencèt tanben un programa pròpri de recèrca nucleara e construguèt durant la guèrra un reactor a Hungnanm en Corèa. Dins aquò, capitèron pas de concebre una bomba atomica e l'installacion foguèt capturada per lei Sovietics a la fin de la guèrra.
Lo Projècte Manhattan[modificar | modificar la font]
En despiech dei programas europèu e japonés, foguèron leis Estats Units d'America que capitèron de metre au ponch leis premiereis armas nuclearas. D'efèct, tre lo 2 d'aost de 1939, Albert Einstein mandèt una letra au president estatsunidenc Franklin Delano Roosevelt per li explicar leis aplicacions possiblas de la fission nucleara dins lo domeni militar. Dotze jorns pus tard, la presidéncia creèt un Comitat consultatiu per l'urani per estudiar lo subjècte. Inicialament, l'objectiu èra experimentala mai en 1943, l'obtencion de plusors resultats satisfasents decidèron lei caps estatsunidencs de desvolopar d'armas vertadieras. Per aquò, un important programa, dich Projècte Manhattan, gropant de miliers de cercaires e de desenaus de laboratòris foguèt creat.
Entre lei diferenteis unitats mobilizadas per lo projècte, se destrièt lo Laboratòri Nacionau de Los Alamos (LANL). Dirigit per lo fisician Robert Oppenheimer (1904-1967), aviá una còla formada de scientifics de remarca coma lei quatre prèmis Nobel Enrico Fermi, Niels Bohr (1885-1962), James Chadwick (1891-1974) ò encara Isidor Isaac Rabi (1898-1988). Dotat d'un budget de dos miliards de dolars, capitèt de desvolopar dos tipes de bombas de fission (urani e plutòni). Lo 16 de julhet de 1945, l'armada estatsunidenca poguèt ansin realizar lo premier assai d'arma nucleara sus la basa aeriana d'Alamogordo.
Lei bombardaments atomics còntra Japon[modificar | modificar la font]
Après la capitada de l'assai dau 16 de julhet de 1945, lo president estatsunidenc Harry Truman decidèt d'utilizar l'arma novèla còntra Japon. Lei motivacions d'aquela decision son totjorn uei l'objècte de debats intens. Segon l'explicacion oficiala donada per Truman eu meteis, l'objectiu èra d'accelerar la fin dau conflicte e de defugir un desbarcament saunós sus lo litorau japonés. Pasmens, après la guèrra, d'autrei ponchs de vista, especialament aqueu dau president Dwight D. Eisenhower, expliquèron l'utilizacion de l'arma nucleara per la volontat d'impressionar l'Union Sovietica durant lei negociacions que devián organizar l'après-guèrra.
Lei dos tipes de bombas atomicas desvolopadas per lo Projècte Manhattan foguèron assaiats. Lo 6 d'aost, una bomba d'urani destruguèt la cituat portuària de Hiroshima e lo 9, una bomba de plutòni explosèt a Nagasaki, centre industriau assostant d'usinas Mitsubishi. Sièis jorns pus tard, Japon acceptèt de capitular sensa condicion e son territòri foguèt ocupat per l'armada estatsunidenca[3]. Lo bilanç precís dei doas atacas es mau conegut car lei diferenteis estimacions son pas realizats d'un biais similar. Per Hiroshima, leis Estatsunidencs l'estimèron a 70 000 tuats dirècts e a 130 000 mòrts suplementaris durant lei cinc ans seguents. Per Nagasaki, l'òrdre de grandor foguèt inicialament mens important (de 40 000 a 60 000 victimas dirèctas mai d'estimacions modèrnas donan desenant de valors similaras an aquelei de Hiroshima.
Guèrra Freja e dissuasion nucleara[modificar | modificar la font]
Après la Segonda Guèrra Mondiala, lei poissanças principalas desvolopèron de programas nuclears per se dotar d'armas nuclearas e per melhorar la poissança ò la precision deis armaments existents. Premier, aquò entraïnèt donc una aumentacion dau nombre de país aguent un arsenau nuclear : Union Sovietic en 1949, Reiaume Unit en 1952, França en 1960 e China en 1964. En 1974, Índia realizèt un assai capitat de bomba A per demostrar sa capacitat nucleara mai se dotèt pas d'un arsenau.
En parallèl d'aquela proliferacion, leis estats nuclears desvolopèron de tecnologias novèlas per melhorar sa capacitat nucleara. Premier, aumentèron la poissança deis armas ambé d'aumentacion de carga e ambé lo desvolopament de la bomba d'idrogèn. Obtenguda per leis Estats Units en 1952, per lei Sovietics en 1953, per lei Britanics en 1957, per lei Chinés en 1967 e per lei Francés en 1968, la bomba H es una arma nucleara pus poderosa qu'es basada sus la fusion nucleara. Pasmens, en fòra de l'aumentacion de la poissança, aqueleis estats trabalhèron tanben sus lei vectors permetent de lei mandar còntra una buta enemiga e sus una doctrina d'utilizacion. Ansin, foguèron desvolopats de missils capables d'agantar d'autrei continents, de sosmarins capables d'embarcar e de tirar de missils de portadas lòngas ò d'avions capables de mission de penetracion dins la prefondor dau territòri advèrs.
A partir deis ans 1950-1960, comencèt tanben l'idèa de mestrejar la corsa ais armaments. Premier, l'URSS e leis Estats Units se neutralizèron per lei concèptes de dissuasion nucleara e de Destruccion Mutuala Assegurada. L'idèa èra simpla : en cas d'ataca nucleara suspresa, lei dos país tenián d'arsenaus sufisents per repòstar e infligir de degalhs considerables a son adversari. Per aquò, multipliquèron lo nombre d'ogivas e de vectors e ne desvolopèron de novèus coma lei missils intercontinentaus ò lei sosmarins nuclears lançaire d'engenhs. Tota ataca dirècta èra donc impossibla car sa consequéncia seriá estada una desfacha per lei dos camps. Pasmens, se aquela estrategia empediguèt un conflicte entre lei dos Grands, causa una aumentacion fòrça importanta deis arsenaus nuclears. Per exemple, en 1982, i aviá aperaquí 50 000 ogivas en servici per una poissança totala de 12 000 a 14 000 Mt siá tres tonas de TNT per cada abitant de la Tèrra.
En fòra de la doctrina militara, l'autre aspèct dau mestritge foguèt de donar un quadre juridic a l'arma nucleara. Ansin, en 1968, foguèt ratificat lo Tractat de Non Proliferacion que limita sa possession ai cinc poissanças nuclearas existentas (que son tanben lei cinc membres permanents dau Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas). Mau acceptat per la comunautat internacionala, aqueu tèxte capitèt pasmens de defugir la difusion de la capacitat nucleara fins ais ans 1990 franc dau cas d'Israèl que creèt lo sieu arsenau ambé l'ajuda de França.
Fin de la Guèrra Freja e reduccion deis arsenals nuclears[modificar | modificar la font]
A partir deis ans 1970, la Destenduda entre lei dos blòts permetèt de començar de discussions regardant un contraròtle dau nombre d'ogivas tengudas per leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica. L'objectiu èra de mantenir l'equilibri. Per aquò, en 1972 e en 1979, lei tractats SALT limitèron lo nombre de vectors e enebiguèron la nuclearizacion de l'espaci. De mai, lo tractat ABM de 1972 limitava lo nombre de sistèma antimissils per assegurar lo mantenement dau principi de la dissuasion nucleara basada sus la destruccion mutuala assegurada.
Après la fin de la Guèrra Freja, la demenicion dei tensions entre Estatsunidencs e Rus permetèt de passar de negociacions sus la limitacion deis armaments a un desarmament vertadier. Premier, en 1991 e 1993, leis acòrds START impausèron ai doas poissanças un limit de 3 500 ogivas activas. Sensa signar un tal acòrd, França, China e lo Reiaume Unit demeniguèron tanben la talha de seis arsenaus. Puei, lo tractat SORT, signat en 2002, fixèt lo limit entre 1 700 e 2 200 en 2012. En parallèl, lo nombre de vectors deis armaments nuclears foguèt tanben reduch per de rasons de còst.
Una proliferacion novèla[modificar | modificar la font]
Se la fin de la Guèrra Freja a permés una reduccion deis arsenaus nuclears dei cinc poissanças nuclearas reconegudas per lo Tractat de Non Proliferacion, lo contèxte malaisat dei relacions internacionalas a entraïnat una proliferacion novèla en Asia. Doas causas principalas son a l'origina d'aqueu fenomèn. La premiera regarda lei tensions vivas qu'existisson entre Índia e Paquistan. En 1998, lo premier país capitèt son premier assai de bomba H e lo segond de bomba A. Puei, se dotèron oficialament d'un arsenau nuclear.
La segonda rason de la proliferacion es l'ostilitat declarada deis Estatsunidencs còntra certanei país coma Iran e sustot la Corèa del Nòrd. Regularament menaçat d'atacas estatsunidencas, aquelei dos país creèron de programas nuclears importants. Se lo premier acceptèt finalament de negociar la fin de son programa dins lo corrent deis ans 2010, lo segond refusèt e realizèt son premier assai en 2006. Puei, se declarèt oficialament coma poissança nucleara.
Efècts deis armas nuclearas[modificar | modificar la font]
Una arma nucleara a quatre efècts principaus que son la bofada e la calor de l'explosion, l'impulsion electromagnetica e lei consequéncias dei radiacions deis elements radioactius. La poissança d'aqueleis efècts varia segon la concepcion de la bomba e la geografia dau luòc de l'explosion. Pasmens, dins totei lei cas, lei degalhs son considerables car la poissança d'una arma nucleara es de l'òrdre de plusors desenaus a plusors miliers de quilotonas de TNT.
Bofada de l'explosion[modificar | modificar la font]
Una explosion nucleara entraïna la formacion d'una bofada amb un desplaçament fòrça important e fòrça rapide de l'èr present a l'entorn de la bomba. Aquela bofada pòu causar l'afondrament dei bastiments ò infligir de blaçaduras grèvas a de distàncias de plusors quilomètres. Puei, après son passatge, la manca d'èr fòrma una depression qu'es a l'origina d'una bofada de sens contraris que pòu entraïnar de degalhs suplementaris. Per exemple, a Hiroshima onte la bomba utilizada aviá una poissança relativament febla a respèct deis armas nuclearas modèrnas (15 kt), lei bastiments de betum foguèron destruchs fins a 500 m dau centre de l'explosion. Lei bastiments de fusta, mens resistents, foguèron destruchs fins a 2,6 km.
Calor[modificar | modificar la font]
Aperaquí 35% de l'energia d'una explosion nucleara es dissipada sota forma de calor e de raionaments luminós ò infraroge. Aquò entraïna una transmission de la calor, que pòu cremar d'individús ò entraïnar d'incendis, sus de distàncias importantas. Per exemple, una bomba de 10 Mt pòu entraïnar de cremaduras grèvas fins a 30 km dau luòc de l'explosion. De mai, aqueleis incendis son simultanèus, çò que presenta de dificultats d'intervencion gròssas per leis amorçar. Ansin, a Hiroshima, la vila cremèt durant 16 oras e leis incendis destruguèron una superifica de 11 km²[4].
Impulsion electromagnetica[modificar | modificar la font]
Una explosion nucleara entraïna un desplaçament rapide d'electrons qu'es a l'origina de l'aparicion d'un corrent electric relativament poderós. Dicha impulsion electromagnetica (IEM), aqueu corrent pòu perturbar lo foncionament deis alimentacions electricas e destrurre la màger part dei circuits electronics. De proteccions existisson còntra aqueu fenomèn mai aquò necessita una maintenença complèxa. Ansin, leis infrastructuras civilas son fòrça vulnerablas ais IEM e la proteccion dei sistèmas militaras es rarament complèta.
D'assais d'impulsion electromagnetica aguèron luòc au començament deis ans 1960, principalament en 1962. En julhet d'aquela annada, l'assai estatsunidenc Starfish Prime entraïnèt de degalhs sus l'illa d'Hawaii, situada a mai de 1 400 km de l'endrech de l'explosion. Dins lo corrent de la meteissa annada, lei Sovietics realizèron tres assais pròche de regions pobladas de Cazacstan. Lei degalhs i foguèron importants e l'IEM entraïnèt un incendi dins la centrala electrica de Karaganda.
Radiacions[modificar | modificar la font]
Lei radiacions emesas per una arma nucleara pòdon èsser de dos tipes : de radiacions dirèctas durant l'explosion e de radiacions de tèrme lòng eissits de la pollucion radioactiva. Pasmens, au contrari d'una idèa frequenta, l'irradiacion dirècta es rarament una menaça importanta car a luòc dins leis endrechs ja tocats per les efècts de la bofada ò de l'onda de calor. Es unicament un efèct significatiu dins lo cas dei bombas de neutrons que son especificament concebudas per amplificar lo raionament radiologic sensa causar de destruccions.
Lei consequéncias de tèrme lòng son mau conegudas en causa de la manca d'informacions sus leis atacas e lei catastròfas nuclearas. De mai, leis estudis son sovent influenciats per lei ponchs de vista dei cercaires, deis estats ò dei victimas[5]. Entre leis efècts principaus que son clarament atestats, i a una aumentacion dau nombre de cancèrs. Sus lei subrevivents de Hiroshima e de Nagasaki, i aguèt un maximom de malautiás cinc ans après lei bombardaments. Puei, entre 1958 e 1998, sus una populacion de 44 635 personas, i aguèt au mens 848 decès liats a de cancèrs entraïnats per lei radiacions deis explosions (siá 1,9%). Lei victimas dei bombardaments foguèron tanben tocats per de fenomèns d'esterilitat (probablament entre 0,5 e 1% dei subrevivents).
Tipes d'armas nuclearas[modificar | modificar la font]
Armas de fission o bombas A[modificar | modificar la font]
Lei bombas A (per « bombas atomicas ») ò armas de fission foguèron lei premiereis armas nuclearas concebudas. Uei, fan generalament plus partida deis arsenaus tecnologicament avançats car pòdon pas èsser aisament miniaturizadas. Utilizan lo principi de la fission nucleara per entraïnar una reaccion en cadena. La matèria utilizada es generalament l'urani-235 o lo plutòni-239. Una massa minimala, dicha « massa critica », es necessària per obtenir la reaccion en cadena. Es environ 50 kg per l'urani-235 e 10 kg per lo plutòni-239 se lei materiaus son purs. Pasmens, l'utilizacion de reflectors de neutrons a l'entorn dei materiaus radioactius ò una explosion convencionala permet d'aumentar sa densitat e d'abaissar significativament la massa critica.
Per contraròtlar l'instant de l'explosion, la matèria radioactiva es separada entre doas partidas ò assemblar en una esfèra curada. Puei, s'utiliza una explosion convencionala per rejónher la matèria fissibla, aumentar sa densitat e causar la reaccion en cadena. Certaneis armas de fission tènon egalament de fònts exterioras de neutrons per accelerar la reaccion. Après, la scission dei nuclèus de la matèria radioactiva entraïna l'emission de neutrons vèrs d'autrei nuclèus començant donc la reaccion en cadena e liberant l'energia de la fission nucleara.
Armas de fusion o bombas H[modificar | modificar la font]
Lei bombas H (per « bombas d'idrogèn ») ò armas de fusion nucleara son d'armas pus sofisticadas que foguèron desvolopadas a partir de la fin deis ans 1940. Utilizan lo principi de la fusion d'isotòps leugiers de l'idrogèn que son lo deutèri (idrogèn-2) e lo triti (idrogèn-3). Lo deutèri es extrach de l'aiga de mar e lo triti es fach a partir de liti. Pasmens, una temperatura importanta es necessària per realizar de reaccions de fusion. Ansin, una bomba de fission de plutòni es utilizada coma amòrsa. Una bomba H tèn donc dos estancis : un premier qu'es una bomba A e un segond qu'es fach deis isotòps destinats a la fusion.
Coma la fusion libera mai d'energia que la fission, lei bombas H an una talha pus pichona que lei bombas A. Aquò permet donc de fabricar de bombas pus leugieras e leis armas nuclearas pus modèrnas son donc uei d'armas de fusion.
Bombas de raionament renforçat ò bombas N[modificar | modificar la font]
Lei bombas de raionament renforçat son generalament dichas « bombas de neutrons » o « bombas N ». Es una bomba H qu'es concebuda per emetre un maximom de raionaments radiologics e minimizar leis efècts de bofada e de temperatura. L'objectiu es d'obtenir un flux de radiacions e de neutrons pron poderós per passar lei blindatges a plusors centenaus de mètres dau luòc de l'explosion e neutralizar leis organismes vivents e leis equipaments electronics.
Lo concèpte foguèt imaginat en 1958 e lei dos Grands, França e China menèron de recèrcas sus lo subjècte. Israèl e Índia son de còps tanben sospichats d'aver estudiat aqueu tipe d'arma. Pasmens, lo concèpte es pauc clar car tua pas dirèctament totei lei soudats irradiats e car la minizacion deis efècts de bofada e de calor es pas totala. En particular, au contrari d'una opinion frequenta, una arma de neutrons laissa pas leis equipaments intactes après son explosion. Lei recèrcas semblan donc uei abandonadas e ges de bombas N son en servici dempuei la fin de la Guèrra Freja.
Utilizacions de l'arma nucleara[modificar | modificar la font]
Armas estrategicas[modificar | modificar la font]
Leis armas estrategicas son leis armas nuclearas ambé lei poissanças e lei portadas pus importantas. Instruments de la dissuasion nucleara, son destinadas a la destruccion d'objectius economics e demografics coma una capitala ò una aglomeracion importanta. Pòdon tanben èsser utilizadas còntra lei fòrças estrategicas advèrsas.
Leis armas estrategicas son generalament formadas d'un missil de portada lònga, que pòu èsser mandat a partir d'un avion, d'un sosmarin ò d'un vector terrèstre (veïcul, silò...), de plusors ogivas e d'enganas. Leis ogivas son generalament poderosas e precisas car dèvon destrurre d'objectius alunchats. Per poder tirar lo missil, lei vectors dèvon èsser ben protegits, furtius ò nombrós[6].
A l'ora d'ara, lei sosmarins nuclears lançaires d'enganhs (SNLE) son considerats coma l'arma pus caracteristica de la dissuasion car pòdon aisament s'escondre dins l'ocean e tirar en quauquei minutas una bordada de plusors missils armats de plusors ogivas. Per exemple, lo SNLE francés Le Triomphant pòu rapidament tirar 16 missils M51 embarcant 96 ogivas, totalizant una poissança d'aperaquí 10,5 Mt de TNT, amb una portada de 9 000 km e una precision de 200 m.
Armas tacticas[modificar | modificar la font]
Leis armas nuclearas tacticas son normalament d'armas amb una poissança febla ò moderada que son destinadas a un usatge sus lo prat batalhier per destrurre de fòrças enemigas, de linhas d'avitalhament, de sistèmas de comunicacion ò de centres de comandament. Dins lo corrent de la Guèrra Freja, una gròssa diversitat de vectors foguèt desvolopada per lei dos Grands per utilizar aqueu tipe d'armas coma de missils de portada mejana (principalament sòu-sòu ò èr-sòu), de missils antinaviris, antisosmarins ò antiaerians, de minas terrèstras ò maritimas, d'obús d'artilhariá ò de cargas de demolicion transportadas per de comandòs especializats.
Dempuei la fin de la Guèrra Freja e la demenicion dau risc de guèrra entre lei poissanças principalas de la planeta, la recèrca sus aquelei sistèmas es venguda mens importanta. De mai, plusors sistèmas foguèron retirats dau servici actiu car leis armas nuclearas tacticas presentan un risc important d'escalada militar dins un conflicte entre doas poissanças nuclearas.
Usatges civius[modificar | modificar la font]
Ais Estats Units d'America e en URSS, s'imaginèt d'utilizacions civilas deis armas nuclearas per construrre de canaus, de cavitats d'estocatge sosterranh de gas ò de minas. Pasmens, dins lei dos cas, lei recèrcas foguèron rapidament abandonadas. Per leis Estatsunidencs, una experiéncia se debanèt en 1962 (assai Sedan) e entraïnèt una importanta pollucion dins lei regions vesinas de la zòna de tir. Puei, en 1965, lei Sovietics cavèron un lac amb una explosion nucleara (lac Chagan) mai la radioactivitat empachèt de'n utilizar l'aiga.
Quadre juridic internacionala[modificar | modificar la font]
Tractat de Non Proliferacion[modificar | modificar la font]
Signat en 1968, lo Tractat de Non Proliferacion (TNP) es lo tèxte principau regardant lo contraròtle deis armas nuclearas. Son objectiu es d'empachar la multiplicacion dei poissanças nuclearas. Reconoís cinc estats dotats de l'arma nucleara (EDAN) que son lei cinc país aguent capitat un tir avans lo 1èr de genier de 1967 (Estats Units d'America, URSS puei Russia, Reiaume Unit, França e China). Leis autreis estats son dichs estats non dotats de l'arma nucleara (ENDAN). Lo principi de basa dau tractat es l'enebiment per leis EDAN d'ajudar un país a desvolopar un armament nuclear e per leis ENDAN a assaiar de se dotar d'un tal armament. L'usatge pacific de l'energia nucleara es reconegut a cada estat. De mai – clausa jamai respectada a l'ora d'ara – leis EDAN dèvon organizar un desarmament generau sota contraròtle internacionau.
Una agéncia dei Nacions Unidas, dicha Agéncia Internacionala de l'Energia Atomica (AIEA), es cargada de contraròtle l'usatge pacific dei matèrias nuclearas dins leis ENDAN. En 1998, un acòrd suplementari foguèt adoptat per autorizar l'AIEA de renfòrçar lo contraròtle dei quantitats de matèrias nuclearas declaradas. En 2017, 189 estats avián signat aqueu tractat e 58 aplicavan lei mesuras addicionalas. Israèl, Índia e Paquistan an totjorn refusat de lo signar e la Corèa dau Nòrd s'es retirada dau tractat en 2003.
Tractat ABM[modificar | modificar la font]
Signat en 1972, lo tractat ABM limitava lo nombre de sistèmas antimissils tenguts per leis Estats Units d'America e per l'Union Sovietica. L'objectiu èra d'empachar la construccion de sistèmas capables d'interceptar d'ogivas nuclearas car aquelei sistèmas aumentavan perilhosament lo risc d'un conflicte nuclear major[7]. Lei tres autrei poissanças dau TNP respectan implicitament aqueu tractat.
En 2003, Washington se retirèt dau tractat ABM mai, maugrat de programas de recèrcas sus lo subjècte, a pas encara desvolopat de sistèmas antimissils susceptibles de menaçar l'equilibri nuclear actuau.
Acòrds de limitacion deis armaments[modificar | modificar la font]
Se la clausa de desarmament generau sota contraròtle internacionau previst per lo TNP es pas aplicada, aquò empacha pas de negociacions regardant la reduccion deis arsenaus nuclears. Ansin, leis Estats Units d'America e Russia (aperavans l'URSS) an conclut plusors acòrds de limitacion ò de reduccion dau nombre d'ogivas (SALT, START e SORT). Aquò a permés de demenir lo nombre d'ogivas activas dins lo mond de 50 000 en 1982 an aperaquí 5 700 en 2011 en despiech de l'aumentacion dau nombre d'estats possessors de l'arma nucleara.
Tractat d'enebiment complèt deis assais nuclears[modificar | modificar la font]
Signat en 1996, lo Tractat d'enebiment complèt deis assais nuclears èra aplicat per 183 estats en 2015. Enebís totei lei tipes d'assais nuclears. D'efèct, dempuei 1945, aperaquí 2 000 explosions nuclearas experimentalas an agut luòc. En despiech de la generalizacion deis assais sosterrenhs, son una fònt de pollucion importanta en causa de la radioactivitat que s'acumula dins lei zònas de tir.
Zònas liuras d'armas nuclearas[modificar | modificar la font]
Certaneis estats ò associacions d'estats an adoptat de tractats enebissent la preséncia d'armas nuclearas sus son territòri. A l'ora d'ara, aquelei zònas liuras d'armas atomicas gropan Antartida, Africa, l'America dau Sud, l'America Centrala, Mexic, Oceania, l'Asia Centrala e l'Asia dau Sud-Èst. Aqueu drech es assegurat per lo TNP e foguèt confiermat en 1975 per l'Assemblada Generala de l'ONU.
Païses possessors de l'arma nucleara[modificar | modificar la font]
Dempuei 1945 e lei premierei bombas atomicas fabricadas per leis Estats Units, divèrsei païses an desvolopat de programas per aquistar d'armas nuclearas. Fòrman tres ensems distints que son lei possessors reconeguts per lo Tractat de Non-Proliferacion, lei possessors non reconeguts per aqueu tractat e lo cas particular d'Israèl. Dins totei lei cas, lo nombre d'ogivas activas es un secrèt ben gardat e l'estenduda de cada arsenau es donc unicament l'objècte d'estimacions mai ò mens fisablas.
Regardant lei cinc poissanças « oficialas », lo nombre es en demenicion regulara dempuei la fin de la Guèrra Freja. En 2011, Russia teniá lo premier arsenau ambé 6 480 ogivas (2 427 activas) e leis Estats Units lo segond ambé 6 400 ogivas (aperaquí 2 100 activas). Francés e China avián aperaquí 300 ogivas (290 activas per França) e lei Britanics 225 (160 activas)[8].
En fòra dei cinc membres permanents dau Conseu de Seguretat dei Nacions Unidas, Índia e Paquistan semblan aver d'arsenaus de talha similara amb aperaquí un centenau d'ogivas activas. L'arsenau de la Corèa dau Nòrd es totalament desconeguda e leis estimacions ne son fòrça variablas ambé de cifras entre 10 e 20. Enfin, i a lo cas israelian que sa capacitat nucleara, estimada a 200 ogivas activas, es pas oficialament reconegut per Tel Aviv per defugir una proliferacion en Orient Mejan.
Au sen de l'OTAN, existís tanben lo concèpte d'armas nuclearas partejadas que regarda Alemanha, Belgica, lei País Bas e Turquia. Aqueleis armas son tengudas per leis Estats Units (compres lei còdis d'activacion) mai son plaçadas sus de vectors eissits dei quatre país beneficiaris de l'acòrd de partiment.
D'autra part, a l'ora d'ara, quauqueis estats son sospichats de menar de programas nuclears militars. Lo principau es Iran qu'a pasmens signat en 2013 un acòrd provisòri d'aplant de sei recèrcas. Dins la meteissa region, l'Arabia Saudita seriá interessada per lo desvolopament d'un armament pròpri ò per la crompa dei tecnologias paquistanesas. Brasil a tanben, dempuei 2008, un ensems de recèrcas sus lo nuclear susceptible d'escondre una partida pertocant la construccion d'armas nuclearas.
Enfin, se fau nòtar l'existéncia de dos estats que desvolopèron una capacitat nucleara durant la Guèrra Freja mai qu'an plus d'armas nuclearas activas. Lo premier es Suècia que construguèt una bomba atomica dins lo corrent deis ans 1960 avans d'arrestar son programa. Lo segond es Sud-Africa que se dotèt d'un pichon arsenau dins lo corrent deis ans 1980 avans de lo suprimir après la casuda dau regime d'apartheid.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'un biais pus precís, 1937-1945 sus lo teatre asiatic onte l'arma nucleara foguèt utilizada còntra Japon e 1939-1945 sus lo teatre europèu.
- ↑ Pasmens, dins son racònte, H. G. Wells imaginèt pas una explosion tant poderosa que leis armas nuclearas modèrnas. Depintèt puslèu una explosion continua que durava mai d'un jorn.
- ↑ La capitada rapida de l'invasion sovietica de Manchoria, ont una armada nipona foguèt anientada en quauquei jorns solament, aguèt tanben un ròtle important dins la decision japonesa de capitular.
- ↑ La violéncia deis incendis foguèt agravada per l'utilizacion generalizada de la fusta dins la construccion deis ostaus japonés e per l'abséncia de pompiers eficaç (manca de personaus experimentats en causa de la guèrra, equipaments que foncionan pas en causa de la manca de carburant...).
- ↑ De mai, en Japon, lei subrevivents deis explosions de Hiroshima e de Nagasaki foguèron marginalizats e i aguèt gaire d'estudis de santat lei regardant avans leis ans 1950-1960.
- ↑ Se un país tèn de vectors aerians, terrèstres e maritims, se parla de « triada nucleara ».
- ↑ D'efèct, per rompre un bloquier antimissil eficaç, es necessari d'engatjar una ataca nucleara ambé plusors miliers d'ogivas d'un còp.
- ↑ En 2006, lo nombre d'ogivas activas èra de 5 830 per Russia (e aperaquí 10 000 inactivas), de 5 113 per leis Estats Units d'America, de 348 per França, de 160 per lo Reiaume Unit e de 145 per China.


text: Kurt Donald Cobain (1967-1994) foguèt un musician e cantaire american. Foguèt lo cantaire e lo menaire del grop rock Nirvana, que marquèt prigondament l'istoria del rock durant los ans 1990. Sembla que Kurt Cobain aguèt pas una existéncia fòrça urosa e venguèt lèu dependent de l'eroïna. Se maridèt amb Courtney Love e aguèron una dròlla qu'el veguèt pas créisser fòrça temps. L'encausa oficiala de la mòrt de Kurt Cobain es lo suicidi. Se tirèt una bala dins lo cap. Simbòl d'una generacion malgrat el, cercant de fugir lo succès, Kurt Cobain a rejonch lo club de las estelas del rock mòrtas a 27 ans coma Janis Joplin, Jim Morrison e Jimi Hendrix.


text:
05/05/2013
« Lo Chalelh » numèro 32, ven d'espelir.
Vaquí lo darrièr numèro de la revista « Lo Chalelh ». Editada per l'Associacion « Mémoire et Traditions en Périgord », que bailejan amb seriós e estrambòrd Josette e Gérard Marty, d'Àlans (Alles-sur-Dordogne), aquela revista pareis tots los trimèstres. Avèm lo plaser d'i trobar a cada còp la « Rubrique occitan » amb un conte bilingüe escrit per Gérard Marty dins una lenga blosa e rica. De mai, aqueste trimèstre, Gérard Marty a destutat un poèma de joinessa de Louis Delluc L'isla maiada (L'île fleurie), botat en grafia normalizada e revirat en francés amb l'ajuda de Jacme Saraben que signa, de mai, dessenhs e fòtos de fòrt bèla manièra.
informacion mandada per Joan-Claudi Dugròs
Lo Chalelh (abonnement annuel 13 euros)
Les Salveyries
24480 Alles-sur-Dordogne
0553633158
Les commentaires sont fermés.


text:
Te manda quatre messatges perque tròba pas l'auto.
Còpii-pegui lo sms ja mandats tres còps: lo pichon parcatge pròche de la sortida Centre del Món en fàcia la gara dels busses.
Avèm una campiona del mond.
Demòra a Barcelona.
Es comerciala.
Es parisenca.
Vend de produches cosmetics dins las farmaciás.
Trabalha a Barcelona Barcelona e a d'astre, perque abans trabalhava a Lérida.
A un veicul de foncion.
En mai de far de prospeccion per vendre sa mèr(ç)(d)a, li cal motivar los farmacians per ne vendre mai, "que se ne vendon mai, me'n crompan mai". Ah ah ah.
Lleida.
- Non mas a Lérida, i parlan fòrça catalan.
- Ben normal. E a Barcelona tanben.
- ...
- Sas, aquò se pòt estudiar lo catalan.
- ...
- Es pas gaire complicat per un francofòn.
- Non mas lo catalan lo compreni e ieu parli ja fòrça plan castellanò. E a aprene una autra lenga, serà pas lo catalan.
A la pausa, aprenèm qu'es diplomada d'una escòla de comerci privada que còsta un ronhon.
Parce qu'elle le vaut bien.


text:
Pouilloux
Pouilloux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Près de Montceau-las-Minas. Pouilloux Es una municipalitat situada en lo departament de Saône-e-Loire (region de Bourgogne). La vila de Pouilloux aperten al costat de la Fenestreta e a la arrondissement de Charolles. Los abitants de Pouilloux se trucan los Polliaciens e èran al nombre de 805 al recensement de 1999. La superficie es de 18.5 km². Se situa géographiquement a una altitud de 330 mètres aperaquí
Près de Montceau-les-Mines. Pouilloux est une commune située dans le département de Saône-et-Loire (région de Bourgogne). La ville de Pouilloux appartient au canton de la Guiche et à l'arrondissement de Charolles. Les habitants de Pouilloux s'appellent les Polliaciens et étaient au nombre de 805 au recensement de 1999. La superficie est de 18.5 km². Elle se situe géographiquement à une altitude de 330 mètres environ
Istòria[modificar | modificar la font]
Sèm a 10 quilomètres de Montceau. Mas lo vilatge perché a tres quilomètres del Canal del Centre, en un bocage vallonné, indica clarament lo sieu appartenance dins lo país charolais. Per la pichona istòria, #que pren sovent la granda, Pouilloux fasiá antany partida del Comtat del Charolais #qu'aperteniá als Ducs de Bourgogne. E figuratz-vos que la siá proprietària, Ostal de Bourgogne, filha de Charles lo Téméraire, #aver l'idèa de épouser Maximilien d'Àustria. Incidéncia ? De 1477 a 1684, los abitants de Pouilloux #èsser Austrians e pagavan pas d'impòstes. Una autra epòca.Modèl:Ref nec Pouilloux Auriá lo sieu nom de la siá naissença, a Modèl:La s-, jos l' influéncia d'un prieuré nomenat "Prioratus de Poillyo". Lo fabrica de ceramica del Pont dels Vernes, bastida al bòrd del canal del Centre en 1837, #participar fòrça largament a la prospérité de Pouilloux, #que comptava en 1901 mai de 1100 abitantsModèl:Ref nec. Los citadins #que trabalhan a Montceau, al Creusot, a Sant-Vallier, a La Fenestreta, son venguts pichon a pichon s'installar en aquela campanha tranquilla, s'e mai se son uèi largament majoritàrias en la municipalitat, e mai se aquela i aja conservat lo sieu caractèr rural. Se se vei aviam volar bas a lo-dessus del pòble, es perque lo aérodrome del Conca minaire a installat sus un terren communal.
A tanben, perque es una realitat fòrça fòrta, a remembrar #que demòra una desena d'espleitacions agricòlas ont s'elèva principalament charolaises, mas tanben qualques montbéliardes e una vegada de cabrasModèl:Ref nec.
La vida a Pouilloux, es rythmée per las costums d'una populacion procedenta de la vila #qu'a sentit lo besonh de trobar un marc de vida rurala. Davant la sala de las fèstas, s'amassan sovent randonneurs #que partisson en chantonnant, los michons tira-bouchonnant sus gròssas sabatas, per seguir los innumerables sentiers traçats la longitud de las barralhas de bocage a las colors charolaises.
Lo Castèl del Martret, polit domeni de la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, apòrta una beutat, del romanticisme e de la noblesa al païsatge de la municipalitat #que n'es orgulhosa. Polida proprietat de pèiras de talhas localas e d'un tet de pissarres adornat de dos torns poivrières, lo sieu parc e las siás dependéncias dins fòrça bon estat de conservacion en fan un patrimòni escàs.
Nous sommes à 10 kilomètres de Montceau. Mais le village perché à trois kilomètres du Canal du Centre, dans un bocage vallonné, indique clairement son appartenance au pays charolais. Pour la petite histoire, qui rejoint souvent la grande, Pouilloux faisait autrefois partie du Comté du Charolais qui appartenait aux Ducs de Bourgogne. Et figurez-vous que sa propriétaire, Marie de Bourgogne, fille de Charles le Téméraire, eut l'idée d'épouser Maximilien d'Autriche. Incidence ? De 1477 à 1684, les habitants de Pouilloux furent Autrichiens et ne payaient pas d'impôts. Une autre époque.Modèl:Ref nec Pouilloux tiendrait son nom de sa naissance, au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, sous l'influence d'un prieuré nommé "Prioratus de Poillyo". L'usine de céramique du Pont des Vernes, construite au bord du canal du Centre en 1837, participa très largement à la prospérité de Pouilloux, qui comptait en 1901 plus de 1100 habitantsModèl:Ref nec. Les citadins qui travaillent à Montceau, au Creusot, à Saint-Vallier, à La Guiche, sont venus petit à petit s'installer dans cette campagne tranquille, si bien qu'ils sont aujourd'hui largement majoritaires dans la commune, bien que celle-ci ait conservé son caractère rural. Si l'on voit des avions voler bas au-dessus du village, c'est parce que l'aérodrome du Bassin minier est installé sur un terrain communal.
Il tient aussi, parce que c'est une réalité très forte, à rappeler qu'il reste une dizaine d'exploitations agricoles où l'on élève principalement des charolaises, mais aussi quelques montbéliardes et un troupeau de chèvresModèl:Ref nec.
La vie à Pouilloux, est rythmée par les habitudes d'une population originaire de la ville qui a ressenti le besoin de retrouver un cadre de vie rural. Devant la salle des fêtes, souvent se rassemblent des randonneurs qui partent en chantonnant, les chaussettes tire-bouchonnant sur des grosses chaussures, pour suivre les innombrables sentiers tracés le long des haies de bocage aux couleurs charolaises.
Le Château du Martret, beau domaine de la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, apporte une beauté, du romantisme et de la noblesse au paysage de la commune qui en est fière. Belle propriété de pierres de tailles locales et d’un toit d’ardoises agrémenté de deux tours poivrières, son parc et ses dépendances en très bon état de conservation en font un patrimoine rare.


text:
Aquò se debanava en …. 8 ans, jà ; per las eleccions municipalas que l’esquèrra es arribada al poder a Tolosa. Ambe ciutadans d’una lista qu’a pas capitat de fargar una resulta correcta, e donc èstre elegit sancièra aviàn plan vist l’interès e l’obligacion d’aver un «transpòrt collectiu» modèrne per l’aeropòrt. Coma lo mètro èra decretat pro car per fargar una linha, la vision politica portava per aver un tramvia : serà l’esquèrra donc que portarà lo projecte menat per una autra lista.
Doman lo tramvia de l’aeropòrt serà dubèrt, enfin !
Malgrat tot e abans tot, es lo politic que decida e sovent decidís mal, e fòrça lentament. Aital lo tramvia prioritari es estat lo tramvia nòrd-Sud (per ajudar Blanhac a pagar) sus l’Oèst tolzan alara que los fluxes logistics son Èst-Oèst e Oèst-Èst ! Serà pas lo darrièr còp que lo politic tolzan fan pas las causas coma cal pels transpòrts collectius tolzans.
Aital a quatre km del terminal de Ramonvila (qu’es pas sus la dita comuna), i a 9000 personas que trabalhan, e cap mejan collectiu de transpòrt, sonque una «navette» de mèrda cada ora, e donc un cambiament logistic forçat dins l’estacion de mètro, e un parcatge plen a costat.
Aital i a una estacion que serà jamai duberta entre Sauçalong e Sant-Miquèl. Podiá èstre l’extension per anar cap a Portet de garona, la zòna de l’Oncopòle.
E ai d’autres exemples de fauta politica qu’an pas trobat finança per bastir una logistica coërenta dins la vila mondina e son aglomeracion grandassa. I a de la fauta per totes los partits franceses al poder tolzan.
Donc coma lo tramvia causit fabrica una orientacion nòrd-Sud, l’antena per l’aeropòrt tanben e fabrica un cambiament logistic a l’estacion Las Arènas, per anar aviat al centre ciutat es mancat ; benlèu que l’enjòc èra de servar una clientèla als taxistas ? Lo lòbi lo mai escotat en vila tolzana.
Doman es donc l’inauguracion –non oficiala- del tramvia que costeja aital la vila mondina e son centre aeroportuari, mas pas brica encara del terminal dels TGV de Matabuòu. Aital Merinhac qu’es complementari de Blanhac, es encara elonhat per las decisions politicas que fan la caracteristica del « Sud-Ouest de France» e qu’es considerat coma un maissant «radicalisme» (es aquí lo referent als «Radicaux du Sud-Ouest» que sábon gaire decidar, l’esquèrra cassolet) pels poders parisencs, e ambe rason granda. Lo Georges Frêche n’aviá acabat amb aquò, mas se fasiá grandament criticar pels Parisencs, pels mèdias parisencs, totparier !
E plan evidentament, lo tramvia aurà sa debuta sense l’occitan, malgrat totas las promessas politicas.


text:
E òc, es çò qu’a descobèrt una còla de scientifics danesa: totas las personas qu’an uèlhs blaus dins la planeta – sens importar pas lo luòc ont demoran – an un unic, solet ancessor que demorèt fa entre 6000 e 10000 ans e que patiguèt un cambi genetic en la pigmentacion de la color dels uèlhs; dich d’un autra manièra, que patiguèt una mutacion parciala.
“Originalament, totes los umans avián los uèlhs castanhs – çò diguèt Hans Eiberg, del Departament de Medecina Celulara e Moleculara de l’Universitat de Copenaga -. Mas un uman patiguèt una mutacion genetica al gèn OCA2 als sieus cromosòmas. Aquò balhèt una trencada en l’abilitat de produsir uèlhs castanhs”.
Aital, lo gèn OCA2 balha los còdis per la proteïna P, restacada amb la produccion de melanina, una pigmentacion que balha la color al pel, los uèlhs e la pèl. Totun, l’alteracion genetica que patiguèt lo gèn OCA2 d’aquel uman provoquèt pas una trencada totala en l’abilitat de balhar la color adequada a aquelas partidas del còs. Solament de manièra parciala pr’amor que redusiguèt la produccion de melanina en l’iris e pro. Se lo gèn OCA2 foguèsse estat totalament destruch o trencat, los umans aurián pas melanina al pel, uèlhs o pèl, una condicion apelada albinisme.
Una variacion genetica limitada
De mai, la variacion d’autres tipes de color de uèlhs, coma los uèlhs verds, a tanben una explicacion genetica. Segon la variacion de melanina en l’uèlh aquel serà castanh, mai verd o totalament verd. “Per ansin avèm pogut descobrir e conclure que totes los umans d’uèi lo jorn qu’an uèlhs blaus dins la planeta aguèron un unic ancessor – çò confirmèt Eiberg -. An dins lo sieu ADN aquela manca d’abilitat de produsir la color castanha als uèlhs”. La produccion de melanina en individús qu’an los uèlhs castanhs, totun, depend mai de cada persona, çò es dire que i a mai varietat.
La recerca es facha publica per la meteissa universitat danesa après mai de dètz ans d’estudi de l’ADN mitocondrial uman. Eiberg e la sieuna còla estudièron pendent tot aquel temps centenats d’individús qu’avián los uèlhs blaus en desparièrs luòcs de la planeta coma Jordania, Danemarca o Turquia. E tot après aver descobèrt – Hans Eiberg es lo responsable de l’identificacion genetica del gèn OCA2 – qu’aquel gèn èra la causa originala de la color dels uèlhs en los umans.
Malgrat aquò, aqueste scientific a volgut soslinhar que los uèlhs blaus son pas cap mutacion genetica negativa o malautiá de l’ADN uman. “Es una mutacion qu’es pas positiva o negativa – çò afirmèt Eiberg -. Es solament una de plusors mutacions patidas pels umans los darrièrs tempses, coma la color dels uèlhs o aver o pas de pel o la beutat, que fa pas mai grandas ne pichonas las escasenças de subreviure”.
Es solament una mòstra que los genòmas umans son cambiats per la natura cada jorn e qu’aquò crèa una mescla genetica de cromosòmas umans qu’ensajan totjorn de far de cambis e los uèlhs blaus ne serià solament un cambi genetic mai.
La Redaccion


text:
Aqueste maitin France Inter convidava una femna per parlar d'una femna al poder ; l'entrevista a probat que las femnas son autanplan jacobinas que los òmes ... Lo jorn de las femnas es estat sempre un argument del sovietisme ; es estat una granda manièra de manipular una proporcion de la populacion per imposar lo meanstream de la pensada politica, lo jacobinisme. Vos avèm plaçat aquí, alara fau far coma los òmes dintrar dins lo reng... penser dans un monde mauvais, legir Geoffroy de Lagasnerie (bilhet recent).
Entrevista fRance Inter de tòcamanòta jornalistica, ... tot va plan ambe la Ràdio e la Television que nos pana la moneda devath la fòrma de redevança e que se trufa de las regions, de la cultura, de las lengas, cançons dins las lengas ditas regionalas, e de l'actualitat en region de la jacobiniá trionfanta.
E l'ai directament indicat a fRance Inter :
Fau oblidar que malgrat los magres mejans, fRance 3 assaja en region de portar un messatge a París, mas París li facilita pas lo trabalh ; e soi pas un fan de l'organizacion administrativa del dit « service public ».
Fau notar que France Bleu es utile per fRance Culture, per aver estúdios en regions, mas pensar a una fRance Culture en regions (e pas simplament decentralizar la redaccion que pensa lo parisenc, lo patois parisenc), quí dins lo « service public » ?
Quí dins lo « service public » pensa a fargar redaccions independentas en region, redaccion que pòdon aver question mens voidas de contengut que fRance Inter aqueste maitin ?
Fau copar lo cap dels Parisencs dins los mèdias ? Benlèu que lor fau interdire de difusar en regions !
fRance Inter jacobina sus twitter.


text:
Les Plus Beaux Villages de France
Les Plus Beaux Villages de France ("Lei Vilatges de França Mai Bèus") es una associacion francesa que si creèt en 1982 afin de promòure leis arguments toristics de pichonei comunas ruralas richas d'un patrimòni de qualitat. En julhet de 2011, comptava 156 aderents, comunas o masatges.
L'adesion obeís a un certan nombre de critèris selectius que si definisson dins leis estatuts de l'associacion, e prepausa un programa de mesa en valor e de comunicacion toristica.
En despiech dau títol que pòu laissar entendre que si tracta d'un classament sistematic, l'afiliacion a ren d'obligatòri e fòrça vilatges qu'intrarián dins lei critèris d'admission son pas candidats. Si tracta pas d'un labèl oficiau francés.
Lei departaments de Dordonha e d'Avairon son aquelei que còmptan mai de vilatges labelizats (10 per cadun d'entre elei). Lo departament de Vauclusa, quant a eu, es darrier aquelei dos departaments ambé 7 vilatges retenguts per lo labèl. Lo departament d'Òlt es just darrier ambé 6 vilatges inscrichs dins l'associacion, qu'un que si coneisse mai es aqueu de Sent Circ de la Pòpia.


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Estranhament es un film amb de personatges totes blaus que marquèt l’entrada dels lèsers videòludics dins los temps de las tres dimensions. E parli pas dels Schtroumpfs, adaptacion pietadosa que me fa encara far de cacha-vièlhas la nuèch, en tres dimensions tanben.
En tèrmis de videojòcs es per la mai pichona pòrta qu’arriba la tresena dimension. Per Nintendo, mai exactament, qu’a totjorn agut una istòria d’amor amb l’innovacion, quitament se, de còps que i a, foguèt d’amor de lonh, òm se sovendrà de sa Wii, graficament febla que gerissiá pas la Nauta Definicion, al contre-corrent complet de totes los concurrents.
Sortida en 2011, la darrièra generacion de consòlas portablas de la marca japonesa, 3DS, ofrís una gestion de las tres dimensions segon lo principi d’autò-estereòscopia. Es a dire que i a pas mai besonh d’accessòris, de qualqua luneta que siá, per legir la videò, que l’imatge n’es dedoblat e decalat leugièrament, çò que balha un efièch de pregondor. Es un principi vièlh coma lo cinemà himself e es finalament lo principi de maites efièchs d’optica amb los quals se jòga dempuèi d’annadas. Mercés Wikipedia.
Bon, amb aquel sistèma que mòstra plan a qual punt nòstre cervèl es nèci, fa totjorn plaser, va sens dire que fa pas bon èstre bòrni, si que non, ben l’imatge serà juste fosc.
Urosament la bèstia permet de reglar lo nivèl de pregondor de l’efièch 3D o de lo suprimir completament. Nòstres uèlhs umans serián aparentament pas tot a fet acostumats a se far enganar aital, e lo sistèma se supòrta diferentament segon las personas. Ieu, va plan.
A l’usatge, es pro intuitiu e pro agradiu. A condicion d’èstre plan en fàcia de l’ecran. Çò que pausa problèma dins qualquas aplicacions de la maquina, que son en giroscopia en mai de l’estereòscopia e que damandan doncas de tenir la consòla braces tenduts e de la virar dins totes lo sens. L’imatge en 3 dimensions ne patís a cada còp. Tanben, vos desconselhi de far aquò dins lo tren, dins un luòc public o al volant de vòstra veitura. Jà perque es un pauc dangierós, mai subretot perqué aurètz l’aire con, e pro per acabar sus Youtube e los bestisièrs televisuals, me podètz creire. Sens comptar que l’estereòscopia per intermiténcia que la manòbra mancarà pas de provocar a totas las escasenças de far tornar vòstre repais, en tres dimensions tanben.
Aquí pel costat tres dimensions, si que non avèm lo doble ecran de la generacion precedenta e son dessenh, en ajustar juste un joystick, e una consòla subre-connectada, a internet coma a las autras consòlas que passan a proximitat. E un podomètre. Important, lo podomètre.
E si que non, m’anatz dire, cossí se passa nivèl contengut ? Ben, per tot vos dire, cerqui encara. A despart de las aplicacions de debuta botadas en avant per vendre, e de qualquas chucadas e rechucadas d’ancians succès sauça tres dimensions, i a pas grand-causa. E per una consòla sortida i a mai d’un an ara, lo manca comença de se far sentir. Coma auriá poscut dire Einstein s’èra de la generacion geek :
« Lo grand voide, en 3 dimensions, pareis encara mai pregond. »


text:
1973
Aquesta pagina concernís l'an 1973 del calendièr gregorian.
Somari
- 1 Eveniments
- 1.1 Occitània
- 1.2 França
- 1.3 Euròpa
- 1.4 Africa
- 1.5 America
- 1.6 Asia
- 1.7 Mond
- 1.8 Arts
- 1.9 Sciéncias e tecnicas
- 1.10 Economia
- 2 Naissenças
- 3 Decèsses
- 4 Prèmi Nobel
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 26 de setembre - Barcelona: Detencion de Salvador Puig e Antich.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Guèrra de Kippour (6-24 d'octòbre) còntra Israèl amb Siria. Fòrça ben preparada, l'ofensiva iniciala foguèt un succès important que permetèt a l'armada egipciana de passar lo Canal de Suèz e de blocar lei còntra-ofensivas israelianas. Pasmens, la posicion egipciana se desgradèt pauc a pauc en causa de la destruccion dei batariás de defensa antiaeriana e anticarri que permetián d'assegurar la defensa de sei tropas. Entre lo 16 e lo 17, de tropas israelianas s'infiltrèron dins lei linhas egipcianas entraïnant l'enceuclament de la IIIa Armada Egipciana maugrat de pèrdas importantas[1]. Aquò entraïnèt de negociacions que s'acabèron per la signatura d'un alta-au-fuòc impausat per lei Sovietics e leis Estatsunidencs lo 25.
Etiopia[modificar | modificar la font]
Tiera de manifestacions importantas dins la capitala. Agravada per la famina apareguda au sud de Sahara dins lo corrent de l'annada, prenguèron un aspèct revolucionari que menacèt rapidament lo regime imperiau.
Guinèa Bissau[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 24 de setembre.
Libia[modificar | modificar la font]
Moammar al-Gaddafi decidiguèt de renfòrçar la revolucion libiana gràcias a una tiera de mesuras destinadas a assegurar mai de mejans a l'Estat. En particular, nacionalizèt a 51% l'industria petroliera dau país. Pasmens, aquò creèt de tensions ambé sei partenaris de l'Union dei Republicas aràbias e, en decembre, l'union èra subretot venguda simbolica.
Sodan[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una constitucion que creèt un regime republican presidenciau. Aquò permetèt a Gaafar Nimeiry de legalizar son govèrn eissit dau còp d'estat de 1969.
Swaziland[modificar | modificar la font]
Suspension de la constitucion de 1968 per lo rèi Sobhuza II que gardèt la totalitat dau poder fins a sa mòrt en 1982.
America[modificar | modificar la font]
Chile[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi economica fomentada per leis organizacions politicas ostilas au president Salvador Allende ambé lo sostèn deis Estats Units d'America. Lo 29 de junh, una temptativa de còp d'estat mau capitèt en causa de la resisténcia d'unitats de soudats fidèus a la constitucion menats per lo generau Carlos Prats. Pasmens, aqueu generau intrèt au govèrn dins lo corrent dau mes d'aost e foguèt remplaçat per son luòctenent Augusto Pinochet. Òr, Pinochet se raprochèt rapidament de l'oposicion e deis Estatsunidencs. Organizèt un segond còp d'estat e alunchèt lei soudats fidèus au govèrn de la capitala. Ansin, lo 11 de setembre, lei partisans dau president foguèron rapidament vencuts e Salvador Allende se suicidiguèt pendent l'assaut dau palais presidenciau. Una junta militara presidida per Pinochet foguèt creada per dirigir lo país.
Eqüator[modificar | modificar la font]
Adesion dau país a l'OPEP.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, Washington, minat per d'annadas de contestacion intèrna e de blocatges militars sus lo terren, acceptèt de signar un acòrdi de retirament de sei tropas de Vietnam (27 de genier). Aquò entraïnèt l'acomençament de l'afondrament finau dau regime de Saigon que dispareguèt en 1975. Puei, en octòbre, leis Estats Units d'America deguèron sostenir Israèl (mandadís d'armaments per remplaçar lei pèrdas infligidas per leis armadas arabias) e negociar ambé Moscòu la fin dei combats. Enregistrant lo redreiçament militar israelian e lei victòrias inicialas de la coalicion arabia, lei dos Grands impausèron un retorn au statu quo ante.
Asia[modificar | modificar la font]
Israèl[modificar | modificar la font]
Guèrra de Kippour (6-24 d'octòbre) còntra una coalicion d'estats arabis (Egipte, Siria, Jordania, Iraq...) ajudada per l'URSS. Maugrat de dificultats importantas e unei desfachas inicialas, l'armada israeliana, ben sostenguda per leis Estats Units d'America, capitèt d'arrestar leis atacas aràbias e d'organizar una tiera de còntra-ofensivas qu'obligiguèron la coalicion aràbia de demandar un alta-au-fuòc. Pasmens, lei progrès dei fòrças armadas èran clars a respèct de la victòria israeliana aisada de 1967. Ansin, dins lo corrent deis annadas seguentas, Israèl acceptèt de negociar l'abandon de Sinaï en cambi de la signatura d'un tractat de patz amb Egipte.
Oman[modificar | modificar la font]
Arribada en decembre d'un còrs expedicionari iranian per luchar còntra la rebellion de Dhofar. Lei Britanics, aliats tradicionaus de la monarquia omanesa dempuei lo sègle XIX, encoratjèt e sostenguèt aquela intervencion que s'acabèt per una victòria en 1976.
Siria[modificar | modificar la font]
Guèrra de Kippour (6-24 d'octòbre) còntra Israèl amb Egipte. Pasmens, l'armada siriana deguèt faciar una còntra-ofensiva rapida. Lo 14 d'octòbre, l'armada israeliana èra a 40 km de Damasc entraïnant l'intrada en guèrra de Jordania e d'Iraq que mandèron de fòrças importantas en Siria. Aquò permetèt de blocar l'avançada dei soudats israelians e d'estabilizar lo frònt. Leis armadas aràbias assaièron alora d'organizar una còntra-ofensiva d'amplor gràcias au sostèn de l'URSS que remplacèt lei pèrdas materialas mai l'operacion foguèt annulada en causa dei dificultats egipcianas. Finalament, Siria acceptèt l'alta-au-fuòc e lo retirament israelian sus lei posicions inicialas dau 6 d'octòbre.
Mond[modificar | modificar la font]
- 11 de març - Buenos Aires, Argentina: Héctor José Cámpora, candidat de la tèsta justicialista de desliurança (coalicion de peronistas, conservadores, democratas-crestianes) arriba davant de la presidenciala a Argentina. Lo conselh o declara oficialament elegit lo 30 de març.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 3 de decembre : apròcha maximala de Jupitèr per la sonda espaciala americana Pioneer 10.
Informatica[modificar | modificar la font]
Comercializacion dau premier micro-ordinator per la companhiá francesa R2E. Èra desvolopat dempuei 1971 per l'engenhaire François Gernelle a partir dau microprocessor Intel 8008.
Economia[modificar | modificar la font]
- Wassily Leontief ganha lo Prèmi Nobel d'Economia
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Giancarlo Fisichella, pilòt italian de Formula 1
- 11 de febrièr - Varg Vikernes, musician norvegian (Burzum)
- 10 de març - Eva Herzigová, modèl chèca
- 1 de junh - Heidi Klum, modèl alemanda
- 22 de julhet - Rufus Wainwright, cantaire canadian-american
- 6 d'agost - Vera Farmiga, actritz americana
- 11 d'agost - Kristin Armstrong, ciclista americana
- 12 d'agost - Vanessa Matz, politiciana bèlga
- 24 d'agost - Inge de Bruijn, nataira neerlandesa
- 16 de setembre - Alexandr Vinokurov, ciclista de Cazacstan
- 7 d'octobre - Sami Hyypiä, fotbolaire finés
- 7 d'octobre - Grigol Mgaloblishvili, primièr ministre de Georgia
- 2 de decembre - Jan Ullrich, ciclista alemand
- 2 de decembre - Monica Seles, jogaira de tennis iogoslava
- Zhou Wei Hui, escrivana chinesa
- Tolosa, Lengadòc: Vanessa Alice Bensimon pus coneguda per lo sieu subernòm Miss Van, pintora installada a Barcelona, Catalonha.
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Eleazar López Contreras, president de Veneçuèla (n. 1883)
- 22 de genièr - Lyndon B. Johnson, president dels Estats Units (n. 1908)
- 23 de genièr - Kid Ory, trombonista american (n. 1886)
- 31 de genièr - Ragnar Anton Kittil Frisch, economista norvegian, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 11 de febrièr - Johannes Hans Daniel Jensen, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1907)
- 16 de febrièr - Francisco Caamaño, president de facto de la Republica Dominicana (n. 1932)
- 17 de febrièr - Pixinguinha, compositor e musician brasilièr (n. 1897)
- 23 de febrièr - Dickinson W. Richards, mètge american, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 6 de març - Pearl S. Buck, escrivana american, Prèmi Nobel (n. 1892)
- 8 d'abril - Pablo Picasso, pintor espanhòl (n. 1881)
- 21 d'abril - Arthur William Fadden, primièr ministre d'Austràlia (n. 1894)
- 20 de julhet - Bruce Lee, actor chinés-american (n. 1940)
- 22 de julhet - Max Aub, escrivan valencian (n. 1903)
- 24 de julhet - Konstantinos Dovas, primièr ministre de Grècia (n. 1898)
- 25 de julhet - Louis Saint-Laurent, primièr ministre de Canadà (n. 1882)
- 26 de julhet - Konstantinos Georgakopulos, primièr ministre de Grècia (n. 1890)
- 1 d'agost - Walter Ulbricht, òme politic d'Alemanha Orientala (n. 1893)
- 6 d'agost - Fulgencio Batista, president de Cuba (n. 1901)
- 8 d'agost - Vilhelm Moberg, escrivan suedés (n. 1898)
- 11 d'agost - Karl Ziegler, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1898)
- 12 d'agost - Walter Rudolf Hess, fisiològ soís, Prèmi Nobel (n. 1881)
- 16 d'agost - Selman Waksman, bioquimista ucraïnés, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 2 de setembre - J. R. R. Tolkien, escrivan anglés (n. 1892)
- 11 de setembre - Salvador Allende, president de Chile (n. 1908)
- 15 de setembre - Gustau VI Adòlf, rei de Suècia (n. 1882)
- 16 de setembre - Víctor Jara, cantaire e poèta chilian (n. 1932)
- 23 de setembre - Pablo Neruda, poèta chilian (n. 1904)
- 28 de setembre - Ferrand Rainaud, actor comic francés (n. 1926)
- 2 d'octobre - Paavo Nurmi, atlèta finlandés (n. 1897)
- 16 d'octobre - Gene Krupa, musician american de jazz (n. 1909)
- 22 d'octobre - Pau Casals, violoncelista catalan (n. 1876)
- 25 d'octobre - Abebe Bikila, atlèta etiopian (n. 1932)
- 27 d'octobre - Otilio Ulate Blanco, president de Mexic (n. 1891)
- 11 de novembre - Artturi Ilmari Virtanen, quimista finlandés, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 1 de decembre - David Ben-Gurion, primièr ministre d'Israèl (n. 1886)
- 3 de decembre - Adolfo Ruiz Cortines, president de Mexic (n. 1890)
- 20 de decembre - Luis Carrero Blanco, primièr ministre espanhòl (n. 1904)
- 25 de decembre - İsmet İnönü, primièr ministre de Turquia (n. 1884)
- (jorn desconegut) - Leopoldo Bard, mètge e politician argentin (n. 1893)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Leo Esaki, Ivar Giaever, Brian David Josephson
- Prèmi Nobel de Quimia : Ernst Otto Fischer, Geoffrey Wilkinson
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Karl von Frisch, Konrad Lorenz, Nikolaas Tinbergen
- Prèmi Nobel de Literatura : Patrick White
- Prèmi Nobel de la Patz : Henry Kissinger, Lê Đức Thọ
- Economia : Wassily Leontief
_NOTOC_
- ↑ La situacion vertadiera dei fòrças egipcianas enceucladas es un subjècte de debat important car la posicion dei tropas israelianas infiltradas èra tanben malaisada.


text:
Capdenac (Avairon)
Capdenac[1][2],[3],[4] (Capdenac-Gare en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las siás principalas caractéristiques son d'èsser una vila recenta (a celebrat los sieus 150 ans en 2011) e de s'èsser desvolopada a partir d'una parca ferroviaire.
Ses principales caractéristiques sont d'être une ville récente (elle a fêté ses 150 ans en 2011) et de s'être développée à partir d'une gare ferroviaire.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Capdenac, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1996
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- Wikipèdia:esbòs
- Ortografia de verificar
- Portal:Roergue/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Guiana/Articles ligats
- Comuna d'Avairon
- Comuna de Roergue


text:
Paolo Uccello
Paolo di Dono di Paolo, dich Paolo Uccello (Florença, 1397 - Florença, 1475), es un pintre italian de la primièra Renaissença, filh de Dono di Paolo, cirurgian e barbièr, e d'Antonia di Giovanni del Beccuto.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Paolo Uccello foguèt un pintre del Quattrocento (sègle XV) que marquèt l'istòria de la pintura per son mestritge de las novèlas règlas de la Perspectiva. Foguèt d'en primièr aprendís en çò de Lorenzo Ghiberti entre 1407 e 1414 environ, ailà faguèt coneissença amb de pintres coma Masolino, Donatello e Michelozzo. Participèt a l'epòca a las finicions de la pòrta del batistèri de Florença. Aprèp aver recebut las formacions de pintre, escultor, orfèbre e arquitècte, rejonhèt en 1424 la Companhiá dels pintres de San Luca e foguèt apelat un an pus tard per tornar far las mosaïcas de la basilica de San Marco (Venècia) destruidas per un encendi. En 1432 trabalhèt a la realizacion de la copòla de la glèisa de Santa Maria del Fiore. Recebèt sa primièra comanda monumentala en 1436 e realizèt la fresca lo Monument equèstre, dedicat al condottiere anglés John Hawkwood. Tota sa vida, faguèt de sas recèrcas sus la perspectiva una vertadièra passion anant de vegadas cap a l'obsession, rason per la quala lo critiquèron sos contemporanèus e l'escaissèron, Uccello (« aucèl » en italian), segurament per causa de sos capricis e sa distraccion. Pr'aquò aquela istòria seriá una legenda, auriá apertengut a una anciana familha florentina exiliada a Bolonha, los Ucceli.
Segon Le Vite de Giorgio Vasari, Paolo Uccello acabèt sa vida en 1475 « solet, excentric, malencòni e paure ».
Qualques òbras[modificar | modificar la font]
-
Sant Jòrdi esternissent lo dragon, 1439-1440 (París, Musèu Jacquemart-André).
-
Sant Jòrdi esternissent lo dragon, 1450-1455 (Londres, National Gallery).
-
-
Principalas[modificar | modificar la font]
- Sant Jòrdi e lo dragon (entre 1439 e 1440, destrempa sus fusta, 52 cm × 90 cm, National Gallery, Londres, Anglatèrra)
- Lo Deluvi (1446-1448, Chiostro Verde de la Santa Maria Novella, Florença) : aquela pintura murala es una experiéncia de Paolo Uccello sus la representacion ont cerquèt los limits de la perspectiva en l'accentuant al maximum.
- La Batalha de San Romano (destrempa sus pibol, 182 cm × 320 cm)
Aquela òbra en tres panèls independents executada entre 1456 e 1460 es una de las pus conegudas de Paolo Uccello. Comandada pels Medicis, representa una scèna de l'istòria de Florença datant de 1432. Los tres episòdis son repartits dins tres païses :
- en Itàlia al Palais dels Oficis de Florença,
- en Anglatèrra a la National Gallery de Londres
- en França al Musèu del Lovre de París.
- La Tebaïda (o Scene della vita di santi e di alcuni monaci) - Galleria dell'Accademia de Florença - pintada entre 1450 et 1475, es una larga fresca representant la vida de sants dins lor activitat monacala.
Lista cronologica[modificar | modificar la font]
- Renonciacion (env. 1420–1425) - Ashmolean Museum, Oxford
- La Creacion e la Casuda (env. 1424–1425) - Chiostro Verde, glèisa de Santa Maria Novella, Florença
- Adoracion dels magues (env. 1431–1432) - Staatliche Kunsthalle, Karlsruhe
- Sant Jòrdi e lo dragon (env. 1431) - National Gallery of Victoria, Melbourne
- Poliptic (env. 1433) - Museo Arcivescovile di Castello, Florença
- Frescas de la capèla dell' Assunta (env. 1434–1435) - Duomo, Prato
- Monjas amb dos enfants (env. 1434–1435) - Colleccion Contini-Bonacosi, Florença
- Monument equèstre de Sir John Hawkwood (Giovanni Acuto) (env. 1436), fresca - Duomo, Florença
- La Batalha de San Romano, tres panèls dispersats entre la National Gallery, lo Musèu del Lovre e los Oficis
- Sant Jòrdi e lo dragon (env. 1439–1440) - Musèu Jacquemart-André, París
- Panèl del relòtge amb profètas e evangelistas (1443) - Duomo, Florença
- Resurreccion (1443-1444) - veirièra, Duomo, Florença
- Nativitat (1443-1444) – veirièra, Duomo, Florença
- Istòria de Noè (env. 1447) - Chiostro Verde, Santa Maria Novella, Florença
- Scènas de la vida monastica (env. 1447–1454) - San Miniato al Monte, Florença
- Sant Jòrdi e lo dragon (env. 1450-55) - National Gallery, Londres
- Crucifixion (env. 1457–1458) - Thyssen-Bornemisza Collection, Madrid
- Vidas dels sants paires (env. 1460–1465) - Galleria dell'Accademia de Florença
- Miracle de la profanacion de l'ostia (1467–1468) - predèla, Galleria Nazionale delle Marche, palais ducal, Urbin)
- Caça dins la forèst (env. 1470) - Ashmolean Museum, Oxford
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) James Bloedé, Paolo Uccello et la représentation du mouvement : regards sur La Bataille de San Romano, Paris, École nationale supérieure des beaux-arts, " Espaces de l'art ", réédition 2006. (ISBN 2840560399)
- (fr) Jean-Louis Schefer, Le déluge, Paolo Uccello, Paris, POL, 1999. (ISBN 2867446767)
- (fr) vidèo : Vacarmes en Toscane, Paolo Uccello d'Alain Jaubert, collection Palettes. Considérations sur le peintre, en particulier sur la Bataille de San Romano


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 15 de novembre de 2007
Missatge dels Cadres Catalans de Tolosa de Ll. / Messatge dels Cadres Catalans de Tolosa
Qu'èi recebut aqueth messatge trilingüe deus amics de l'Associació dels Cadres Catalans de Tolosa. Que'u vos hèi passar.
--------------------
Divendres 16 de Novembre 2007 a 18 h
A L'OSTAL D'OCCITÀNIA 11 c Malcosinat a Tolosa de Llenguadoc
BENVINGUDA / BENVENGUDA
AMISTAT OCCITANO- CATALANA
Els Cadres (Executius) Catalans de Tolosa s'han adherit a Convergéncia Occitana que agrupa 53 associacions occitanes i catalanes, perpetuant així la tradició d'amistat que lliga els Catalans i els Occitans des de fa 1000 anys
Per marcar llur entrada a l' Ostal , els Cadres Catalans us conviden a una Benvenguda/Benvinguda per tal de celebrar l'amistat Catalano-Occitana
Tindrem l'honor d'acollir :
Sr Jean-Luc Moudenc, Batlle de Tolosa
Sr René Bouscatel, tinent del Batlle de Tolosa
Sr Jordi Fernández Cuadrench, Director de la Casa de la Generalitat a Perpinyà , ex-director de l'Institut d' Estudis Occitans de Pau
Sr Joan-Francés Laffont, President de Convergéncia Occitana
Sr Pere Gamisans, President del Casal Català de Tolosa
Sr Joan Alsina, President dels Cadres Catalans de Perpinyà .
Sr Miquel Mayol, Vice President de La Porta dels Països Catalans, ex-diputat europeu.
Sr Progreso Marín, autor de llibres sobre l'exili.
Exposició de pintors catalans :
Isabel Jordi , Rodolf Fauría-Gort que exposarà pel primer cop "L'Home de Taltahull" en 5 quadres, Christian Puig , Jacques Company.
Trabucaire editor exposarà llibres en català i occità.
Música i cançons amb lo grop occitan "Set de Cant".
Tots els membres dels Cadres Catalans, de l'Ostal, del Casal Català, i tots els qui volen celebrar l'amistat Catalano-Occitana són cordialment convidats. Un bufet acompanyat de vins catalans vindrà segellar la nostra amistat. Els vins son regalats per el celler Vila d'Amunt de Banyuls i de Pezillà.
Entrada lliure.
Pel consell directiu
Jordi Trescases
_____________________
Lo Divendres 16 de Novembre de 2007 a 18H00
A L'OSTAL D'OCCITÀNIA 11 c Malcosinat a Tolosa
BENVENGUDA / BENVINGUDA
AMISTAT OCCITANO- CATALANA
Los Cadres Catalans de Tolosa an aderit a Convergéncia Occitana qu'amassa 53 associacions occitanas e catalanas, perpetuant atal la tradicion d'amistat que liga los Catalans e los Occitans dempuèi 1000 ans.
Per marcar la lor dintrada a l'Ostal, los Cadres Catalans vos convidan a una Benvenguda/Benvinguda per tal de festejar l'amistat Catalano-Occitana.
Mòstra de pintres catalans :
Isabel Jordi , Rodolf Fauría-Gort, Christian Puig, Jacques Company
Musica e cançons amb lo grop occitan "Set de Cant"
Mòstra de Trabucaire editor de libres en catalan e occitan
Aurem l'onor d'aculhir :
Sr Jean-Luc Moudenc, Cònsol màger de Tolosa
Sr René Bouscatel , tinent del Cònsol de Tolosa
Sr Jordi Fernández Cuadrench, Director de la Casa de la Generalitat a Perpinyà e ex-director de l'Institut d' Estudis Occitans de Pau
Sr Joan-Francés Laffont , President de Convergéncia Occitana
Sr Pere Gamisans , President del Casal Català
Sr Joan Alsina, President dels Cadres Catalans de Perpinyà
Sr Miquel Mayol , Vice President de La Porta dels Països Catalans, ex-diputat europeu
Sr Progreso Marín, autor de llibres sus l'exilh
Cada membre de las associacions de l'Ostal es coralament convidat.
Après la presa de paraula dels convidats un manja-dreit liure acompanhat de vins catalans vendrà fixar la nòstra amistat.
------------------------------------------------------------------
Vendredi 16 Novembre 2007 18h
Benvenguda / Benvinguda des Cadres Catalans à l'Ostal d'Occitania 11 r Malcousinat à Toulouse
Fête de l'amitié Catalano-Occitane
Avec M Jordi Fernández Cuadrench, Directeur de la Casa de la Generalitat de Perpinyà , ex-directeur de l'Institut d' Estudis Occitans de Pau
M Jean-Luc Moudenc, Maire de Toulouse
M René Bouscatel, adjoint au Maire de Toulouse
M Joan- Francés Laffont, Président de Convergéncia Occitana
M Pere Gamisans, Président du Casal Català
M Joan Alsina, Président dels Cadres Catalans de Perpinyà
M Miquel Mayol, Vice Président de La Porta dels Països Catalans, ex-député européen
M Progreso Marín, auteur d'ouvrages sur l'exil
Exposition de peintres catalans : Isabel Jordi, Rodolf Fauría-Gort, Christian Puig, Jacques Company
Musique et chansons avec le Groupe Occitan Set de Cant
Expo livres Catalans et Occitans des Editions Trabucaire
Buffet et vins catalans du domaine Ville d'Amont de Banyuls
Entrée libre
7 comentaris:
- Jacme ha dit...
-
ex-director de « l'Institut Occitan », cal un pauc de precision !
- 15 de novembre de 2007 a les 23:40
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
OK, Jacme. Non m'ac èi pas inventat, aquò, per un còp. L 'institut occitan, qu'ei l'antena palesa de l'I.E.O. vertat ? An plan precisat: I.E.O. de Pau. Supausi que hè miélher en un CV lol ! En tot cas, i aurà de que béver e minjar...Doncas, los pardoni adaise per l'imprecision :)!
- 16 de novembre de 2007 a les 6:04
- amandaemilia ha dit...
- L'autor ha eliminat aquest comentari.
- 16 de novembre de 2007 a les 8:14
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Here, you mean there? Possibly. If I've got time.
- 16 de novembre de 2007 a les 8:18
- Eduard Abelenda i Puigvert ha dit...
-
Ostres Joan! Ja estaria bé d'anar-hi. Llàstima que Tolosa sigui una mica lluny. Que us vagi molt bé!
- 16 de novembre de 2007 a les 19:32
-
-
La precision es important mas l'occitanisme a pas encara comprès, dempuèi 1996 ! L'institut Occitan es estat creat per un òme politic per balançar ambe l'Institut Basco, aqueste òme politic es estat François Bayrou. L'Institut Occitan es un ofici del Conselh Generau de Pirinèu-Atlantic, los que i son i trabálhan en èstre emplegat normalament, ambe un salari equivalent a un salari de foncionari : l'IEO emplega, mas los salaris son pron bais e i a un fum de militants, lo sièti de l'IEO es Ortès en Bearn, l'I.Estudis O. es estat creat en 1945, per desvolopar una politica lingüistica e una planificacion lingüistica. L'Institut Occitan a lo sièti a Vilhèra. Donc, lo primièr grand acte politic per l'occitan, e sa planificacion lingüistica, en Aquitània l'a fait François Bayrou, l'Institut Occitan es ara l'aisina de la politica lingüistica pel Conselh Regional d'Aquitània (A.Rousset e A.Ricarrère).
Es pietat que los occitanistas capitan pas de destriar aiçò. Es la pròva de la fauta de seriós de l'occitanisme a Tolosa, e que la "Convergéncia Occitana" o sapiguèsse pas... confondre acte militant [IEO] e acte politic [IOc]...
- 19 de novembre de 2007 a les 9:23
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Ah, d'acòrd, Jacme! Ara compreni plan miélher la toa reaccion. Soi pas segur que la confusion l'aja hèita Convergéncia Occitana medisha, me sembla que vien meilèu deus "Cadres Catalans de Tolosa" que son los autors deu tèxte en question. Personaument, non coneishi pas briga lo mitan occitanista, t'arremercii per la precision!
- 19 de novembre de 2007 a les 9:49


text:
Cohet (dab ua h aspirada) qu’ei lo nom qui los gascons e balhan tau demòni.
La prumèra qu'ei la prepausada per Gerhard Rohlf.
Lo demòni que's ditz cohet pr'amor de las cornetas qui'u cohan lo cap.
La segonda ipotèsi que hica en relacion lo mot cohet dab lo mot coha, variant de coga, coa e coda, allusion a l’apendici caudau deu quau lo diable e seré provedit segon la tradicion populara. Palay que ns’ensenha coha o coga qu’ei meilèu lo mot landés e baionés, coa qu’ei meilèu deu gascon orientau, coda qu’ei un mot meilèu bearnés. La co(h)eta, var. codeta etc, qu'ei lo diminutiu de co(h)a, lo mot qu'existeish au masculin dab lo medish sens : co(h)et, codet etc. Doncas, en gascon, lo diable que’s diré Cohet pr’amor qu'a ua coa. En realitat, dab aqueth sens, lo mot cohet que deu proviéner de la « gasconizacion » deu mot francés coé , per confusion dab lo mot gascon co(h)et qui, com a substantiu, e significa "qui a ua coa corteta o amputada". Totun, la coa deu diable n'ei ni corta ni amputada. Qu'ei pr'amor d'aquò que pensi lo nom gascon deu diable que seré ua gasconizacion deu mot francés coé - deu latin caudat(um)- qui significava mes simplament qui a ua coa. En francés ancian, un coé o coéi, o coué, quoué o quouvé segon las modalitats o grafias de la lengua d'òil qu’èra un personatge provedit d'ua coa, exactament com lo nòste Cohet. Lo diccionari Godefroy deu francés ancian que nse’n balha ua lista d’exemples deus interessants. Qu'aprenem qu'au demiei deus personatges qui avèvan la reputacion d’estar “coés”, a mei deu dimòni, que s'i trobavan los “satiras” d’India, e non pas eths solets, que i èran tanben los enemics ereditaris deus francés: los anglés.
En tot cas, cohet qu'ei lo nom gascon deu demòni, quina que'n sia l'etimologia deu mot.
La dita innovacion semantica que deu proviéner de la tradicion deus "balls de diables" (danças de cohets), plan viva per tots los País Catalans. Aquera tradicion, tipicament catalana, qu'ei anciana, que tròba las soas originas dens representacions escenicas de caractèr religiós en la Catalonha deu sègle XI. L'introduccion de l'art pirotecnic dens l'execucion de las danças de diables que deu remontar aumens au sègle XV com ac testimònian las mencions de crompas de polvora qui trobam associadas ad aqueras hestivitats hens archius catalans de l'epòca (vej. l'article ball de diables a la wikipedia catalana). Lo mot cohet en catalan que seré un eretatge de la lengua deus sautataulèrs gascons encargats de realizar las danças de diables en la Catalonha deu sègle XV. Que's pòt aisidament imaginar qu'au sègle XV, l'ofici de "diable" e devèva èster considerat com "vilanesc" (vilan, indigne) peus catalans, doncas reservat taus immigrants gascons. Aqueths que hasèvan de " cohets" e los catalans qu'interpretèn lo mot com "huec d'artifici". Las duas videonetas qui segueishen que vs'amuishan de qué èm a parlar exactament, atau que compreneratz miélher.
Lo mot que passè deu catalan tau castelhan jos la forma cohete, dab la medisha significacion de huec d'artifici.
Puish, hèra mei recentament, los mots coet (en catalan) e cohete (en castelhan) qu'acabèn per designar ua auta invencion modèrna: la fusada


text:
John Dalton
John Dalton (Eaglefield, lo 6 de seteme de 1766 – Manchester, lo 27 de julhet de 1844) que ho un fisician e un quimista anglés considerat con lo fondator de la teoria atomica modèrna e qui estudiè tanben lo daltonisme, qui pòrta justament lo son nom.
- Portal:Quimia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Marrida utilizacion del modèl Multibendèl
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Quimista britanic
- Fisician britanic


text:
Album conceptual
En musica, un album conceptual es un album unificat per un tèma comun, que pòt èsser instrumental, narratiu, en la composicion o en las letras. Los albums conceptuales son planificats, concebuts amb totas las siás cançons en contribuissent a un unic tèma en general o a una istòria, en essent aquela istòria o plan lo concèpte. Aquela es la diferéncia amb un album normal d'una banda, compausat per divèrsas cançons sens connexion entre se, escrichas per la banda/artista o en essent de versions d'autras artistas/bandas. Se considèra de còps coma un album conceptual a un disc amb un climat o "umor" en general, en fasent qu'una definicion precisa del tèrme se faga fòrça problematica.
Per l'epòca qu'es coneguda coma l'inici del ròck contemporanèu (aperaquí per 1966, quand los critics començan a parlar de “ròck” e de “pofre” coma dos genres separats) se comença a parlar de dos tipes d'albums conceptuales: aqueles qu'avián essencialament un cicle de cançons jonchas per un tèma, coma lo Sgt. Pepper'S Lonely Hearts Club Band -qu'aviá pas una istòria- e aqueles que presentavan una trama que se desvolopava a travèrs del disc, coma lo famós disc de Pink Floyd, The Wall. Los musicians d'aquela epòca distinguiguèron pas entre aquelas doas categorias, e quin disc que siá qu'encastrèsse en qualqu'un d'aqueles dos tipes èra considerat un album conceptual. Amb tot, aquela distincion es utila per tractar de trobar coma foguèt lo primièr album conceptual en cada categoria.
Autra dificultat a determinar s'un disc "classifica" coma un album conceptual, sorgís del fach que tant musicians coma fans veson de mai en mai a un disc coma una forma d'art unificat, pas simplament un ensems de cançons. Las cançons en divèrses albums pòdon aver un cèrt sens de coesion e mai se aja pas una unitat en las letras o en l'estructura narrativa. Fòrça discs que son pas en vertat conceptuala son sovent vistes per los sieus fanàtics coma tales. Los albums The Division Bèl de Pink Floyd, Born ton Run de Bruce Springsteen o Rust in Peace de Megadeth son de bones exemples. En totes aqueles cases, aguèt pas una intencion dels artistas a far una causa que semblèsse un album conceptual. Qualques discs sens un tèma o una estructura narrativa pòdon, malgrat aiçò, aver una estructura deliberada que l'òrdre que son escotadas las cançons exprimís una intencion particulara de l'artista. Un exemple es lo disc Lateralus de Tool, que compta amb divèrsas variantas en l'òrdre de las cançons, fòrça que ne son inspiradas en teorias o equacions matematicas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Opèra ròck
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Article sus albums conceptuales ((en))
- 2011 Is there a world tonight ? De Deepness