text:
Era òbra de Thomas Mann exercís ua fascinacion que me ten encamardat. Semble impossible escríuer damb aquera perfeccion, damb aqueth estil tan suenhat, tan estructurat, tan corrècte. Non i manque ne sobre ua paraula, era sintaxi se sosten damb ua disciplina inquebrantabla. Arren ei casuau, tot forme part d’un entramat d’interconnexions, suggeriments, sentiments e moviments ontologicament relevants, incompatibles dilhèu damb era vulgaritat dera vida.
Totun, er escrivan ei d’actualitat aguesti dies, encara qu’indirèctament, pr’amor qu’un des sòns fruts, Era mòrt en Venècia, estonant en ensem dera sua òbra de novèlles extenses, se represente en Licèu damb era opèra de Britten e eth ballet de Neumeier. Era mòrt en Venècia ei un cant ara passion contenguda, ara contemplacion infinita dera beresa etèrna en « un mundo numinosamente trastocado, vibrante de vida pánica » (ena version espanhòla de Juan del Solar). Eth món que « envolvía al hechizado Aschenbach, cuyo corazón soñaba tiernas fábulas », ei a díder, era fantasia de Tadzio, eth joen desirat, condamnat a morir ena contemplacion deth vielh escrivan « porque los dioses lo amaban ».
Era dansa de Neumeier
, que tan bona critica a agut en tot melhorar era avaloracion dera opèra, se permet anar mès enlà en tot representar ua passion explicita d’abraçades, que desmonte era perspectiva manniana, e que Visconti
respectèc en sòn film. En Mann
non i a accion complida, i a grisa contemplacion: era comunicacion e era relacion entre Aschenbach
e Tadzio
, que tot just parle, son insatisfètes, tremendament reprimides, en aqueth món espaurit, de mala consciéncia, dera consciéncia deth secrèt compartit. « Cau carar! », s’arribe a díder Aschenbach
.
Mès era fascinacion de Tadzio ei tan fòrta que des.hè eth món endreçat, aqueth « encastre dera prudéncia e eth discerniment » d’Aschenbach-Mann: « ¿Qué podían importarle ahora el arte y la virtud frente a las ventajas del caos? Calló, pues, y se quedó ». Eth carèc, e fòrça encara ac hèn en món des guardades consentudes ena plea legalitat. Totun, eth silènci der Aschenbach de Mann serà er idòl deth Maurice d’E. M. Forster. E en aquera paradòxa èm. Non caram, mès ath temps partim.
Like this:
Like Cargament...


c: text/html

text:
Lexique Français Occitan
Abans-propaus :
Un jorn, mon paire desrabava de fanterna, li demandèri cóssi s’apelaba en francimand, me respondiguèt « Aristoloche ».
Foguèri susprès. Sabi pas se, en aquèl moment, dins lo país d’autres auriàn poscut respondre, benlèu lo veterinari, o lo farmacian. Aviai dètz-e-uèch ans. Fasiài una colleccion de coleoptèrs o babaus e per aquò me calià conéisser las plantas, tamben un pauc de geologia. Me metèri a soscar sus la coneissença e la compréension. Pus tard faguèri d’estudias de scienças naturalas e appliquèri aquèl axiòma - conéisser per comprendre.
A Castelsarrasin, ont foguèri nommat, cercant d’escarabats per terminar lo D.E.A. qu’aviài començat sus los manja-mèrda, que son plan utils, tombèri sus de codols esclapats simetricament. Cerquèri a comprene, e aprèp lo servici militari, nommat a Gordon, anèri totes los dijòs a Tolosa per sègre los cors de Preistoria. Gordon èra un luòc mai que mai favorable per de recèrcas preistoricas. Faguèri la coneissença de Jean Clottes e Michel Lorblanchet que me demandèron d’escriure d’articles sus mas descobèrtas. O faguèri. An estats legits per de professionals e l’un d’entre guèls se serviguèt de mos escrichs, Alain Turq. Faguèrem coneissença. Es ara conservator al Musèu de las Eizias.
Publiquèrem d’articles ensemb. L’un faguèt sensacion dins la esfèra preistorica.
D’unes d’entre guèls me considèran coma un professional lo que soi pas.
Puèi, per ensatjar de melhor comprene l’art rupèstre daissat per nautres aujòls soi anat veire l’art moribond de los Indians e, en seguida, l’art vivent dels aborigens en Australia. Aqui m’arrivèron d’anecdòtas. Ne vai vos en contar doas. Lo primier còp qu’anèri dins una resèrva, al Novel-Mexic, un indian, qu’exposava de bimbelotaria fabricada per sa tribú, m’interpelèt : «Vos coneissi ! ». Respondiguèri, tenent compte de las qualquas secondas de silenci que la politessa se deu de respectar, l’agachant pas dins los uèlhs qu’es injuriós, que non podià me conèisser. Aprèp qualquas replicas me demandèt « Quala es vòstra tribú ? » Foguèri espantat mas urós d'èsser pres coma Indian per un Indian, dins una resèrva indiana.
La secunda m’arrivèt in Australia. Èrem, dins una cauna amb la guida, australian blanc, e l’aborigèn qu’èra la cauna de sus aujòls. Avià pintrat un canton libre amb de colors criardas mas la quita partida del plafon èra coberta de dessins negres, fachs amb d’oxid de manganèsi. La guida e l’aborigèn èran assetats. Me metèri a commentar las frescas, tenent compta de las costumas e cresenças de los aborigèns. La guida èra estabosida e l’aborigèn capejava en sonrisent. Al moment de se quitar, prenguèt longament mas mans dins las suas, me fixant d’un agach prigond, coma per me dire : « Sèm fraires ! ».
Foguèri mai que mai urós, lo còr plein d’una alegresa que se pòt pas contar.
Èri pagat de mas penas per conóisser.
Es dins aquèlas menas, quand foguèri retirat, que me sovenguèri del temps o, a trètze ans, legissiài, en amagat, los libres de l’abat Besson, « Contes de tata Manou » e « Contes de l’oncle Janet ». Decidiguèri de notar los dichs encara gravats dins mon cap : foguèt la debuta d’aquèl lexic. I trovarètz d’errors, soi pas infalhible ! Perdonatz-me per aquò.
Mas cal saure que de dichs e de verbis tenen de significacions diferentas siguent los luòcs.
Per dire, lo dich reponchon, nomma en de luòcs las terminasons de las butas d’aspèrgues, o d’aubelons, o de las èrbas-de-las-femnas-tanadas, e tamben lo pissa-lièch, es tal de dire de totas las plantas dont se manja solament lo cap : reponchon, res que la poncha o ponchon. Es atal per las raiças, lo dich pastenaca o pastenaga, cubrís totas las racinas que se consomant, i compresa la raiça del pissa-lièch qu’èra manjada en temps de mala-fam (Lo terme pissa-lach se pòt emplegar per tota mene de planta que raja de lach quand es copada).
Vos soèti bona utilisacion.
Pèire Rossèl

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aidon
Aidon (Édon en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
I a quauques atestacions ancianas : in villa Aidomno en 1020[1], Eydon en 1275[2], Esdona, Exdom en 1380[3], Eydon d'Hautefaye en 1732[4].
L'abat Talbert postula una alteracion de ante dominum, « davant lo sent », que, coma a Aimostier (atestacion latina Antimonasterio, non datada), validariá una evolucion ante > ai-. Ante dominum designariá lo prumier daus apòstols, Pèir (i a una egleisa Sent Pèir a Aidon e probable que abans l'egleisa actuala, que data dau segle XI, n'i aviá dejà una autra consagrada au mesme sent) [5]. Mas l'evolucion ante > ai demòra dificila. Aquí perqué, probable, Albert Dauzat considèra que l'origina dau nom d'Aidon es escura[6]. Per tornar a la prumiera atestacion, -domno es benlèu en relacion emb lo gallés dubnos, dumnos per assimilacion de nasalitat (la nasalitat de -n- es manlevada per -b-). Aqueu mot a lo sens de « sorne, negre, tenebrós », pusleu au sens cosmologic (lo monde d'en bas, los inferns) qu'au sens concret (lo paisatge). E justament, a Aidon, i a de las cròsas importantas e que se veson plan.
Remarcas sus las fòrmas ancianas (prumiera sillaba) : si Ai- de 1020 correspond a la prononciacion de l'epòca o anteriora, la fòrma Eydon de 1275 es logica (afebliment de ai- pretonic en ei- coma dins tota la meitat nòrd de l'occitan, a data anciana). Probable tanben qu'au segle XIV, la prononciacion lemosina de es- abans consonanta fòra de las oclusivas sordas ([-k-], -p-, -t-) èra dejà [ej-]; donc, i a ren d'estonable que aid- siá interpretat esd-. En francés e benlèu en occitan local dau Creissent, los diftongues se simplifican, çò que pòt explicar la grafia francesa Édon. Òm remarca que Aidon fai partida daus noms de luecs que començan per Ai-, que son situats a una frontiera de pòble gallés e que son pas explicats o que son sols dau mesme nom (Aivigas, Aineça, Aimet) en mai daus Aigurandas. Idèa de « frontiera » ?
Istòria[modificar | modificar la font]
Aidon annexèt Hautefaye [7](nom francés, probablament Autafaia, coma l'omonime de Dordonha) entre 1790 e 1794.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Vilaboé-La Valeta; es aura dau canton de Tude-et-Lavalette (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- Autafaia es dejà recensada emb Aidon en 1793
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Nanglard, Cartulaire de l'église d'Angoulême, t. IX, Bulletins et mémoires de la Société archéologique et historique de la Charente, imprimerie G.Chasseignac, 1899, p. 29
- ↑ Bulletin de la Société archéologique et historique de la Charente, 1882, p.95
- ↑ Jean Nanglard, Pouillé historique du diocèse d'Angoulême, t. III, Angoulême, imprimerie Despujols, 1900, 582 p., p. 98
- ↑ Rôle des paroisses, in Alexis Joseph Dominique de Gourgues, Dictionnaire topographique du département de la Dordogne, 1873
- ↑ Jean Talbert, Origine des noms de lieux, 1928
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=12515


text:
Nòva York
Nòva York (var. Nava York, Nuòva York) (en anglés: New York City, New York) es la vila mai granda dels Estats Units d'America e una de las ciutats principalas del mond en populacion totala e tanben en activitats economicas e culturalas. La vila de Nòva York se tròba a l'extrèm sud de l'estat de Nòva York. La quita vila es dividida en 5 quartièrs (boroughs), Manhattan, Brooklyn, lo Bronx, lo Queens e Staten Island.
Sa populacion totala èra estimada a 8 404 079 abitants en 2004 (23 709 802 abitants dins la region metropolitana). La superfícia totala de la vila es 1214,4 km² (785,5 km² tèrra).
Lo gentilici es nòvayorkés -esa (var. navayorkés -esa, nuòvayorkés -esa).
De grandas entrepresas an lors sètis socials dins la ciutat.
Lo nom d'escais de la vila es "the Big Apple" (la poma granda).
Istòria[modificar | modificar la font]
La region de la futura Nava York qu'èra originalament poblada d'indians Lenape. Que ho explorada per l'explorator Giovanni da Verrazzano peu compte deu rei de França Francés I en bèth l'aperar Nava Engoleime. En 1614, d'Olandés que fondèn ua vila batejada Nava Amsterdam au sud de l'isla de Manhattan. Lo Director-generau, Peter Minuit, que comprè l'isla aus indians Lenape per 60 guilders (ua unitat monetària qui avèva chic o brica de sens entà eths).
En 1664, los anglés que conquestèn la vila en la tornar batejar Nava York, en aunor deu duc de York e d'Albany. A la fin de la Guèrra Anglo-olandesa, la possession anglesa que ho confirmada en escambi de rum.
La nava ciutat anglesa que pravè. Los anglés qu'i fondèn la Columbia University en 1754.
Lo 30 d'abriu de 1789 George Washington qu'i vadó president deus Estats Units.
Los sègle XIX que vedó la vila a créisher mercès a l'arribada massiva d'immigrants e en 1835 que vadó la màger vila deus país en despassant Filadèlfia.
Geografia[modificar | modificar la font]
Nòva York es al nòrd-èst dels Estats Units, al sud-èst de l'estat de Nòva York e a mièg camin aproximativament entre Washington DC e Boston.[1] La situacion dins la boca del riu Hudson a l'ocean Atlantic, que forma un pòrt protegit de forma naturala, a ajudat al creissement de la vila e a contribuït a l'aumentacion de l'importància comerciala de la ciutat. La major part de Nòva York s'estend subre tres illas: Manhattan, Staten Island e Long Island; lo terrenh edificable es escàs e, en conseqüéncia, i a una fòrta densitat de populacion.
Lo riu Hudson s'escorrís a travèrs de la val omònima fins a la badia de Nòva York. Entre Nova York e la vila de Troy lo riu se convertís en un estuari.[2] Hudson separa Nòva York de Nòva Jersey. L'East River fluís dempuèi l'estreit de Long Island e separa lo Bronx e Manhattan de Long Island. Lo riu Harlem, entre los rius East e Hudson, separa Manhattan del Bronx.
Lo territòri de la vila s'es alterat considerablament a causa de l' intervencion umana: s'es ganhat fòrça terrenh als rius dempuèi los temps colonials neerlandeses. Aquò se nòta especialament al sud de Manhattan, ont foguèron menat a tèrme de planificacions coma Battery Park City dins los ans 70 e 80 del sègle XX.[3] D'unas variacions d'altitud dins la topografia foguèron anivellada, particularament a Manhattan.[4]
L'aira urbana de la vila es de 831,4 km².[5] Lo punt mai naut es lo puèg Todt, a Staten Island (124,9 mètres desubre lo nivèl de la mar). Aqueste pujòl es cobèrt de bòsques, ja que es part de la cintura verda de Staten Island.[6]
Personalitats que visquèron a Nòva York[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
- ↑ Per carretera la distància de Washington, D.C. a Nova York és de 366,9 km, i Boston és a 349,2 km. Google Maps
- ↑ « Information about the Hudson River estuary »
- ↑ Modèl:Ref-llibre
- ↑ Modèl:Ref-llibre
- ↑ « Land Use Facts », New York City Department of City Planning L'aira totala de la ciutat es de 1.214,4 km²: 414,1 km² son aiga e 800,3 km² son tèrra.
- ↑ Modèl:Ref-llibre


text:
Dissabte, 24 de febrièr 03h00
D'occitanistas del país e de tot lo Mond an creat aqueste grop de Facebook, que son nom evòca la lucha occitanista en Larzac dins los ans 1970, contra l’installacion d'un camp militar. Amb aquel grop de Facebook cèrcan reclamar lo drech de poder viure plenament en occitan dins totes los domènis e dins tot lo país, de las Valadas a Aran e sustot dins l'estat francés. En mai d'aquò revendican la preséncia de la lenga dins las novèlas tecnologias.
Clicatz aicí per jónher aquel grop de Facebook.


text:
Chastèlmanh
Chastèlmanh (Castelmagno en italian) es una comuna italiana de la comunautat montanhòla de la Val Grana, dins las Valadas Occitanas. Administrativament dins la província de Coni, dins la region de Piemont.
Geografia[modificar | modificar la font]
Chastelmanh se tròba al fons de la Val Grana a 1150 m d’autessa. Fai 85 abitants e es format da 15 ruaas, mas mec sieis son abitaa al jorn d’encuei: lo cap luòc Champdamolin, Clòts, Claps, Colet, Inaud e Neron.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri era abitat jà dai temps de la Roma imperiala; la sia istòria es liaa a n’aquela de la diòcesi de Turin, vist que lo siu evesco era senhor de la Val Grana, mas per sa posicion de confin subìs l’enfluença del marquesat de Saluces, di Savòia e de la França. La comuna, ente lo monde s’es sempre ocupat d’enlevament e produccion de fromatge, es devengua famosa abo lo fromatge Chastelmanh, produch abo lach de vacha après aver passat entre dui e sieis mes en trunas naturalas freschas e umidas.
Per la legenda, a la fin del IX secle lo fromatge seria arribat fins a Aquisgrana a la taula imperiala de Carl Manh: e vist que lhi seria ben plasut, seria estat chamat Chastelmanh en siu onor. Sector important de l’economia es lo torisme, esportiu e religiós, gracias a la presença del santuari de Sant Manh, s’la via que pòrta al Còl Fauniera e a las valadas Maira e Estura. Naissut ente un bòt se venerava Marte guerrier, ental Medioevo es estat decò pòst de blòc militar contra lo contraband, e ospici per lhi pelerins en viatge.
Reconstruit ental 1475, es engrandit ental XVIII secle abo la gleisa moderna, d’ente se passa a la Chapèla Vielha e a la Chapèla Allemandi. Aicì Pietro da Saluzzo realiza vers lo 1475 Evangelistas e Doctors de la Gleisa. Lhi frescs de la Chapèla Vielha abo las Istòrias de la Passion e Resurrecion son òbra del 1514 de Giovanni Botoneri.


text:
Rimondés
Rimondés (en francés Rimondeix) es una anciana comuna occitana situada dins lo departament de Cruesa e la region de Aquitània Lemosin Peitau e Charantas, venguda lo 1er de genier 2016 una comuna delegada dins la comuna novèla de Parçac e Rimondés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Es una possibilitat que siá en rapòrt emb los diferents Rimonts, que venon dau latin mons e dau germanic rik, fòrt (e donc, per una fortalesa, pauruc), ric, poderós, o benlèu dau nom d'òme germanic Rikmund[1], [2]. I a en mai un sufixe.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 74 abitants
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008, a l'article Rimons, pp. 259-260


text:
Florian VERNET prepausa una charradissa sus los rapòrts qu'an entretenguts dins lor istòria, e qu'entretenon encara a l'ora d'ara, las doas lengas, l'occitana e la francesa.
L'a titolada
Français et occitan : quand le débiteur principal n'est pas toujours celui que qu'on croit
les apports considérables et méconnus de l'occitan à la langue française
Florian Vernet que foguèt director del sector occitan de l'universitat Pau Valeri de Montpelhièr, es afogat dels mots qu'aima de tracar dins lors passejadas dins lo temps e a travèrs las lengas. Es amai escrivan de tria ; sos romans venon d'èstre re-editats per las edicions de l'IEO. Se pòt comptar sus son saber e son umor per faire un polit viatge a percaçar los mots. Se farà en mesclant lo francés a l'occitan per la bona compreneson de totes.
Florian Vernet es un militant de nòstra cultura ; nos prepausa sa charradissa a gratis.
Lo cal sonque contactar pro d'avança qu'es fòrça ocupat
Se pòt demandar a l'IEO Lengadòc a Besièrs 04 67 31 18 91
IEO.
15 Avenue Alphonse Mas
BP 60011
34501 BEZIERS
Téléphone : 0467311891
Email : ieolengadoc@ieo-oc.org


text:
Dins lo pichon libret de l'ofici de torisme de Tolosa ai descobèrt una convidacion agradiva, aquò farà mai de dètz ans que l'esperavi ; l'engatjament de l'Ofici municipal del torisme d'integrar l'occitan dins la presentacion de la vila mondina ; es un pauc una susprèsa del primtemps 2017. Ambe totes los candidats a la licéncia d'occitan èra estonent de non pas aver aquí d'especialista (perqué es pas una coneisséncia generalizada e normala a Tolosa al XXIen sègle ; lo netejament cultural contunha en fRança).
Evidentament fau positivar, es una avançada, mas quina avançada ; una pichoneta piada dins la coneisséncia granda que fauta dins lo monde tot de l'ensnehament a Tolosa (de las escòlas dinca l'universitat) ; es una visita qu'es conselhada als Occitanistas per assegurar la perseguida ... Sembla una visita de comunautarisme lingüistic occitan ; perqué los Occitanistas i deurián anar ; per ne saber mai que los ciutadans a quí lo sistèma educatiu jacobin generaliza pas l'ensenhament dels sabers occitans sus la vila de Tolosa ? E los sabers occitans son pas simplament lingüistics, i a tanben de totas las sicéncias umanistas, religiosas e bravament mai.
Fau pôsitivar, e esperar que din las visitas normala, s'informarà los toristas rus (que li agradar l'annexion de Crimèa coma Niça es estada annexada per Napoleon III), lo torista espanhòl que refusa lo referèndum a Catalonha (e donc una certana vision franquista de la "democracia"), lo torista escocés que regreda de non pus poder damorar dins l'Union Europèa que fabrica AIRBUS a Tolosa, lo torista chinés (mandarin o cantonés) que refusa lo dreit a l'autonomia pel Tibet o la minoritat mongòla al nòrd de la famosa paret "que se vei d ela luna", o del torista indonesian que refusa de considerar las minoritats dins lo seu Estat pluri-etnic, etc.... car aquela vision occitana de Tolosa es politicament incorrecta per una certana manièra de fabricar una visita de torista mondializat ; perqué ? Es clar que lo torista li agrada pas d'èstre bolegat dins las seunas certituds politicas.
"Toulouse, l'occitane" es aquí una certitud, la lenga francesa es la lenga constitucionala, en linha 2 de la constitucion, lo tèxte santa e republican, e l'administracion de l'Estat jacobin francés a mestièr d'una lei per emplegar l'occitan ; son legitimistas coma la casta nobilièra de l'abans 1789.
Sabi qu'es previst per 2018, una annada per promòure l'occitan a Tolosa ; veire l'entrevista de Jean-Michel Lattes sus aquel meteis blòg. Lo pichonet premièr elegit de la vila fabrica çò que pòt, mas en fàcia i a un sistèma politic jacobin e son administracion que trabalha mai sovent la neteja istorica e lingüistica per assegurar una « France de pure souche gauloise à Toulouse », e los mejans son bravament mai bèls, pus grands per imposar l'imperialisme de la pensada francesa que non pas préner l'istòria politica occitana per la portar a l'universal.
Aqueles cambiaments de pluralitat dins la pensada a Tolosa, se faràn pas sense un terratremol politic. fau esperar que los toristas concernits per la visita, sauràn pausar questions que faràn evoluar o capvirar lo mamot jacobin. Mas los toristas son devenguts tanben diplomats ... alara ?!?! veirèm.
Es que fau èstre dins la convivéncia e lo paratge ambe los qu'an lo poder de la neteja de la sapiença occitana ? Fau esperar encara longtemps per aver aquela sapiença universala e occitana difusada per totes los ciutadans, sense cap d'excepcion, migrants o/e toristas comprèses ?


text:
23/12/2016
Daus òmes que tomban, episòde 22, per Joan Ganhaire
E ben, quò i es, l’avem trobada, la Natalena, vam puescher dire a l’autre Fernand que a pus a migrar per ela, qu’un dançaire de tangò a eschapat a la malediccion e sembla quitament aver inversat lo cors de las chausas… Escotatz, o qué ? Vos disiá que Pablò demoret pas tròp longtemps, demandet lo divòrce e se’n anet per lo Negrescò. Se’n trobet rapidament una autra, quauqua comtessa italiana, mas quò li portet pas bonur, que la paubra se tuet sieis mes pus tard, en tombar d’en naut d’un rochier de las calancas . E ben veiqui, si avem ren de mielhs a far, podem segre la piada de queu dich Pablò tras l’Euròpa, de femna en femna, de fach divers en fach divers, de tombada en chasuda… Mercejam plan mossur Irribaren per tots quilhs rensenhaments. Avem pus nonmas a saludar Natalena Ramirez dins son rodilhon, la felicitar per son derotlament de carriera, e far rota vers la chalor e l’aculhida familiera daus Ombradors. Mas Madama Ramirez es pus dins son charreton, es pus a la terrassa. Un beu talabast monta dau ras de chaussada, en debas de las dobla volada d’eschaliers, charreton espetat, femna sacada contre lo marbre dur dau beu al d’entrada. Davalem tan vite coma podem, coma un Caüsac que se resta d’estuflar la chavauchada de las Walkyrias per dire entre sas dents, quo es la dròlla, quo es la dròlla… Sap pas çò que vòu dire, mas çò que i a de segur, que Natalena Daumonteil, veusa Fleury, veusa de Gueranda, veusa Marcadier, veusa Cavendish, femna Ramirez, se maridara jamais pus. La clòsca fenduda, es ‘nada junher tota la cordelada daus òmes gentaments butits dins l’endelai per sa man experta. Aguí nonmas lo temps d’entreveire los uelhs clars que ne’n parlava Fernand Galichet emb tant de fervor, ‘vancès que quauqu’un ne’n barre pietosament las palpebras. Mossur Irribaren, tot esfoudit eissaia d’apasimar lo monde que se plunhen alentorn dau còrs, paubra Lady Cavendish, a pas enquera digerit lo Ramirez, deviam velhar sus ela coma sus una flor fragila, e comença a cherchar de las responsabilitats, de las culpabilitats, mas pertant lassus, ‘la ne riscava ren, podiá pas se lo manhar son rodilhon, e i ‘viá degun a la terrasa ! Caüsac contunha de chantonejar son Wagner entrecopat de son istòria de filha, a òc, los dos amorós de tot aura, ente son, benleu an vut quauquaren. Mos piaus de cagaçot se pinquen, e si quo era ilhs que l’avián butida, si l’amorosa era la dròlla que nos seguiá pertot, e daus uns còps nos ‘viá copat avança… E puei medecins, infirmiers, ambulança, e pus nonmas dins lo all dau Jòrgi V una taca roja leu nestiada per un escobre d’obludança, e quauques brijons d’un rodilhon còp sec botats a l’acialat de las espiadas desgotadas de quilhs messurs damas. E la policiá ? Au Jòrgi V, mossur avem pas mestier de la policiá, entau fuguet la responsa nautana de mossur Irribaren a la timida suggestion de quauqu’un. Quo es ‘chabat, i a ren pus a veire…(de segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


text:
Un di premiers a adobrar lo nom Monviso es estat Leonardo da Vinci ental 1511. Enformat sus la presença dins las carrieras dal Mont Brac de "una pietra faldata bianca", que semelhava al marm de Carrara, ne'n demandet un tròç a un amís per l'adobrar coma plancha per lhi colors.
Semelha tanben que sa curiositat l'aie possat a far lo pertuis dal Vísol, una galeria qu'ental 1480 era estaa volgua dal Marqués de Saluces per facilitar la comunicacion entre Itàlia e França.
La figura imponenta dal "Rei de Peira" es totjorn estaa una presença amisa per la gent dal pòst, que a sabut esfruchar, amar e respectar son territòri.
Lo grop dal Vísol fai part de las Alps Còcias meridionalas e es caracterizat da formacions de calcescisti e peiras verdas sonaas ofioliti. Aquestas ròchas presenton de caracteristicas mecànicas de diferent genre: qualq’una es ben dura e compacta, d’autras son de composicion mai friàbila.


text:
Sardenha
Sardenha (en sarde Sardinna, Sardigna) es una illa de la mar Mediterranèa e d'Euròpa occidentenala, lo país del pòble sarde e tanben una region autonòma d'Itàlia.
Sa capitala es Castèl.
Lo gentilici es sarde -a (o rarament sardenhòl -òla / -òu -òla, sardin -a).
Divisions administrativasModificar
Dempuèi 2016 l'illa es devesida en 4 províncias e una ciutat metropolitana:
- Província de Nuoro
- Província d'Oristano
- Província de Sardenha del Sud
- Província de Sàsser
- Ciutat Metropolitana de Càlher


text:
Diluns, 17 d'octòbre de 2016, 00h00 Societat,Politica,Istòria
Lengadòc > Lengadòc Naut > País d'Òlmes
Aperaquí cinc cents personas assistiguèron aqueste dimenge a Montsegur, a la ceremònia ont l’evesque de Pàmias, Coserans e Mirapeis, Jean-Marc Eychenne, demandèt perdon per la Crosada contra los catars. Lo public, nombrós, faguèt semblar petita la glèisa de Montsegur e quitament lo capitèl installat davant lo pòrge, e la molonada, que portava de bandièras d’Occitània, se recampava tanben sus la plaça e endacòm mai, çò rapòrtan France 3 e l’AFP.
La celebracion èra pas una messa mas una liturgia amb de presas de paraula. Es aquí que Jean-Marc Eychenne reconeguèt publicament que los bons òmes occitans “foguèron percaçats e condemnats a de penas duras qu’anavan de l’empresonament a la mesa a mòrt pel fuòc, del temps de lenhièrs terribles coma aicí, a Montsegur”. E mai precisèt: “En aquesta annada 2016 volguda pel Papa Francés coma annada de la misericòrdia, nosautres, cresents catolics en Arièja, podèm pas que las plànher e las condemnar”. Encara dins un autre discors, lo preire alonguèt sa demanda de perdon : “Primièr a Nòstre Senhor, mas tanben a totes aqueles que de membres de la nòstra Glèisa perseguiguèron alavetz”.
La cantaira Muriel Batbie Castell interpretèt divèrsas cançons en occitan, dont lo Pater Catar, çò que s’es pas jamai fach en de talas circonstàncias.
Puèi, los participants marchèron fins a la Prada dels cremats, l’endrech ont lo 16 de març de 1244 de matin, l’armada francesa cremèt 225 personas dins un grand lenhièr. Aquí, Claudi Martí cantèt sa cançon. E ben, tanben “cinc cents èran a Montsegur, sabent çò que viure vòl dire”.
Instant de poésie improvisée sur le lieu du bûcher, autour de Claudi Martí, pour résister face à tous les Montségur d'aujourd'hui.#Alep pic.twitter.com/io9ZG98I4O— Gérard Onesta (@OnestaGerard) 16 d’octubre de 2016
Cal no oblidar, que el que un dia fou una derrota esdevingui una victòria pel demà, que el seu sacrifici doni exemple a tothom del que no s'ha de fer, i del que mai s'ha de repetir.
Els de Cat conmemorem el 11S un dia que fou trist, però que ens don la força suficient, per encarar amb valentia el demà.
Visca Occitània lliure!
L'Ernest, "El Tàrrega".
Es impotant que los dominics tamben hi participassin en la decisió de demadar perdon amb l'evesque de Pàmies. Se l'inquisicion que funciona encara que sia de manera diferent i amb un altre nom, volgués demanar perdon. Seria un fait força important.
#10 As plan rason Franc: las asenadas sus Manes -qu'encara reabalan d'en pertot- quitan - ieu dirai: tot- interés al gèst del sénher Eychenne.
#11 O ai explicitat a doás represas, Manu. "Nosautres", l'ai mes sonque per « los que lor maca prigond la memòria collectiva lo masèl salvatge, brau e mespresós de las Bonas Femnas e dels Bons Òmes, los de "la gleisa dels amics de Dieu" que los borrèls disián catars o patarins…» e per « las gents que foncionan amb una sensibilitat metafisica pauc o pro vesina de e la del catarisme…» Ja sabi que i sèm plan mai d'un, dins aquela paura saqueta indefinibla e per sempre espiritalamen... Legir mai
#10 Polit tèxte, mas soi pas en acòrdi sus tot. Levat lo fach que sèm pas contents quand s'ignòra lo nòstre passat e que quand s'en trachan sèm totjorn pas contents sul biais d'ont se'n parla… i a quicòm que me geina sus ta frasa « An demandat perdon… a son dieu,[...]Nos an pas demandat perdon a nosautres. »
Qual es aquel « nosautres » ? Los occitans ? Los occitanistas ? Los que se reclaman ara del catarisme ? Los abitants de Montsegur ? E perqué l'avèsque ne seriá pa... Legir mai
I èri ieu tanben. Las cantas reculhidas e ferverosas de Muriel Batbie Castell e del grop Tèrra Maire èran de plan luènh çò mai espirital dins aqueste acamp.
Plan segur, un evèsque a demandat perdon. Aquò non me sembla, a priori un mal afar a priori.
Plan segur, un evèsque a demandat perdon a son dieu, mas non o a pas demandat a nosautres, los que lor maca prigond la memòria collectiva lo masèl salvatge, brau e mespresós de las Bonas Femnas e dels Bons Òmes, los de "la gleisa de... Legir mai
Los que fan los refastinhoses perque, per un còp, se demanda perdon de la punta dels pòts de qué devon dire d'Orador que se'n fa mencion mantun còps per an?
Ja era hora de que demanàs perdon la gleisa catòlica. Mas los que demanaran pas perdon seran los chovinistes del govern , e l'oposicion, que ho consideran una victòria militar francesa. És curiós qu' ara parlen tant de laicitat ,e lavors fossin aliats amb lo Papa per amassar als que cresian pas com la catolica apostolica e romana religion.
Condemnadas seran las religions qu'an separat Diu dau profane e que vos an dich qu'amont 'naut i a un diu que vos puni o vos recompensa. Condemnadas seran las scienças e las filosofias qu'an separats lòrs disciplinas dau profane e qu'an decopat, isolat, catalogat lòr ensenhament.
Condemnats seran los ocitanismes que separan la lenga de l'istòria, e de las realitats socialas.
Lo present es a l'unificacion. Dempuei 1980 ente descrubiguei l'occitanisme,es pas vist una organisacion occitan... Legir mai
Estatisticas INSEE departament d'arièja
http://www.insee.fr/fr/themes/comparateur.asp?codgeo=DEP-09#telechargement


text:
Ara hè 5 ans. Era Crotz de Sant Jòrdi entath religiós aranés Mn. Jusèp Amiell
Era arrason d'aguesta nauta arreconeishença qu'ei eth "constant prètzhèt de recèrca, preservacion e promocion qu'a hèt der auviatge, des tradicions e dera lengua dera Val d'Aran, ara qu'a tradusit eth Nau Testament, e tanben pera sua trajectòria pastorau en Avescat d'Urgelh, restacada singularments ara Val d'Aran, d'a on ei estat archiprèire".
Diuendres 20 d'abriu se debanèc en Palai dera Generalitat de Catalonha er acte de liurament des guerdons dera Crotz de Sant Jòrdi. Un des premiadi qu'ei estat eth religiós aranés Mn. Jusèp Amiell.
En acte i a assistit ua nauta representacion des autoritats dera Val d'Aran, entestades peth Sindic d'Aran, Carlos Barrera, e d'auti membres deth Conselh Generau d'Aran e des Ajuntaments deth país. An tanplan presenciat er acte representants der Avescat d'Urgell e familhaus deth monsen de Garòs.
Eth Govèrn dera Generalitat de Catalonha qu'a autrejat era Crotz de Sant Jordi a 25 personalitats e 15 entitats qu'an destacat pes sòns merits e pes sòns servicis a Catalonha ena defensa dera sua identitat en encastre civic e culturau.
Era Crotz de Sant Jordi qu'ei ua des arreconeishences mès granes qu'autrege era Generalitat de Catalonha. Eth guerdon se creèc en 1981 entà distinguir es persones e es associacions que, pes sòns merits, agen prestat servicis destacadi a Catalonha. Tot ciutadan, o grop de ciutadans de Catalonha, que pòt demanar que s'autrege aguest guerdon a bèra persona o a bèra entitat.
Mn. Amiell qu'ei eth prumèr canonge dera Val d'Aran dempús deth sègle XVIII, quan eth país passèc der avescat de Comenge ar avescat d'Urgelh. Qu'ei tanben eth prumèr viatge qu'era Crotz de Sant Jòrdi s'autrege a un ciutadan aranés.
Josep Anton Castet / Ferriòl Macip
Per reproduir correctament aquest contingut és necessari instal·lar el programari Adobe Flash Player. Si us plau, baixeu-vos l'última versió, només us requerirà uns instants.


text: Los documents audiovisuals recampats dins la seccion video/audio presentan un mosaïc de voses e d’imatges, miralh de las lengas, dels païsatges e de las istòrias que marcan las estapas del camin. Los romieus que caminan cap a Sant Jaume o que tornan a l’ostal, los espitalièrs e autras figuras umanas del camin santjaumenc, que conescan lo Camin per lors experiéncias pròprias o per lors estudis, totes balhan voses e caras a son istòria. Que las expériencias sián privadas o collectivas e dins quinas lengas que sián contadas, los racontes e documents tòcan los aspèctes mai importants de l’usatge public e privat del Camin, e tot a l’encòp pòrtan la pròva del larg resson del Camin dins la societat d’ara. Arribarà tanben que se pòscan escotar de legendas, d’istòrias e quitament de bofonadas que circulan demest los romieus, que se poòsca ausir un poèma o una pregària ligats al Camin e a sas lengas. Pet tan desparièiras que sián las contribucions, amassa pòrtan testimòni de la vitalitat de las lengas que son estadas parladas dempuèi totjorn long del camin.


text:
Pè
Lo pè (plural pès a mai se sovent se pòt ausir *pèses) es una estructura del còs que se pòt trapar en çò d'una part granda de las espécias animalas que servís essencialament per la locomocion.
Costumas[modificar | modificar la font]
Las costumas de se cobrir lo pè dins los ostals es fòrça variabla en foncion dels endreches e depend sovent del clima e del temps, sens comptar los factors d'òrdre cultural o religiós. Per exemple, dins una part importanta d'Euròpa (mai que mai lo nòrd e l'èst) e de Canadà, e dins fòrça ostals de Nòva Zelanda e d'Austràlia, es abitual de se tirar las sabatas o las bòtas en dintrar, mentre qu'es als Estats Units es pas gaire abitual dins la part màger del país. En Japon, aquela costuma es talament espandida que los sòls sovent son faches de materials que son tròp fragils per poder suportar lo passatge frequent dels pès cauçats. Dins qualques culturas, los pès descauces se pòdon considerar coma pas convenables o ofensants. Dins los païses del mond arabi e en Tailàndia, se considèra fòrça ofensant de mostrar a qualqu'un la sòla del pè, a mai se l'abitud de portar pas de sabatas es pro espandida, per encausa de divèrsas rasons coma lo clima caud e la tradicion. Un dels efièches mai frequent del fach de portar de cauçadura es l'odor dels pès.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 27 de juny de 2009
La fèsta del Feretrar
Aquesta dimenjada comença la fèsta tolosana del grand Feretrar, coneguda en francés coma le Grand Fénétra. Autres còps, aquesta fèsta se celebrava dins lo barri tolosan del Feretrar, d'aquí lo nom. La mencion del Feretrar nos apareis pel primièr còp dins un document de 1077, que Isarn, avèsque de nòstra vila, i balha un terrenh coma present al Capitol de la Catedrala Sant-Estève. En latin (de glèisa), feretrum vòl dire reliquari, es a dire que designa lo moblet, generalament transportable, ont s'i conserva de rèstas d'un sant. Feretrarius es l'adjectiu que s'i rapòrta e que designa tanben la persona que s'encarga del feretrum. En anglés, aquesta persona que fasiá de gardian de relíquias (òc, èra un mestièr a l'Edat Mejana) s'apèla un "feretrar", escrit atal coma en occitan. Abans lo cristianisme, lo mot èra ja emplegat pels Romans que festejavan las "feretraliae", lo 9en de las calendas de març (21 de febrièr). S'i omenajavan los mòrts.
Ernèst Negre faguèt la mesa en relacion del Feretrar tolosan (lo lòc) amb lo Monte Feltro situat al nòrd de las marcas d'Ancòna. Aqueste mont foguèt mencionat en 885 coma « placitum feretrarum, ecclesiae feletrane» e en 1158 coma « commitatus feretrano ». En Negre supausava qu'al Feretrar tolosan coma al monte Feltro italian deviá exisitir a l'epòca galo-romana un monument dedicat a Jupiter Feretrarius o a Cupidon. Ara a Tolosa i a una glèisa, Nòstra Dòna del Feretrar, que se pòt aver substituït al monument religiós roman.
La fèsta del Feretrar es fòrça anciana e tipicament (e exclusivament) tolzana. Godolin la menciona. De caire religiós a l'origina, a pas pus res de veire amb lo culte dels mòrts ni quitament amb la religion a l'ora d'ara. Es venguda una fèsta folclorica e populara, amb de passa-carrièras e tot plen de musica tradicionala, occitana o pas. S'acabarà diluns que ven. A ieu m'agrada!
Mantunas dadas son estadas represas del blòg de Tolotsa , que ne siá mercejat.
De veire e d'escotar: los archius sonòrs e fotografics de la vila de Tolosa sul Grand Feretrar de 1969.
divendres, 26 de juny de 2009
Seguida necrologica
Carbòn, 14au de nom, qu'ei un gat, perdon: un cat, un èste normaument radiós e actiu qui s'a popat la lèit de l'Occitanisme Bio e Ferroviari deu costat de Vic-la Gardiòla (Eraut) despuish la soa neishénça. Ua crèma de gat, que'm podetz créder, non se'n hè pas mei d'aquera sòrta. Que's suicidè gèr passat sense deishar nat mot d'explic, pas ua linha, cap arren, arren d'arren, plan a la mòda gatuna, qué.. Jo que'm dic aqueth gat non sabó pas suportar la notícia de la mort deu Robèrt.
Li dediqui aqueste pòst, praubòt...Se n'ac hèi cap, qui ac harà?
E puish gèr qu'èra lo Michael Jackson qui se n'anava tau son darrèr viatge.
Jo medish no'm senti pas tròp plan, tot sobte...
P.S. La Merike, era tostemp plan viva, gràcias a Diu, que'm hè arremarcar Farrah Fawcett que's morí gèr tanben. Que'm hè dòu mès...qui ei Farrah Fawcett? Que deu èster mei coneguda en çò deus Finlandés que non pas en çò deus Landés pas tan finets.
Occitan larg
Qu'èra la reflexion deu dia.
Aqueste messatge es acabat, mercés plan de l'aver legit.
Baiona-Anglet-Biàrritz en gascon
Que'vs demoran dus dias tà enviar la vòsta òbra, escriuta en gascon plan segur, tau concors literari qui la vila de Baiona organiza dens l'encastre deu son hestenau. Que'vs cau enviar-la abans la fin deu mes de junh mieja-nueit, lo sagèth de la pòsta hent hé. Que hè drin com las declaracions deus imposts, mès bon, la comparason non va pas mes enlà.
Baiona, vila istoricament de lengua gascona, uei lo dia trilingüe (sustot francés desgraciadament), qu'apita aqueth concors en las soas tres lenguas: gascon, basco e francés.
Ua enqüèsta recenta qu'amuisha 17 per cent deus abitants de l'aglomeracion Baiona-Anglet-Adour (BAB) qu'afirman aver ua comprenença deu gascon, mès que son sonque 12 % los qui afirman poden parlà'u e los qui'u parlan plan que representan sonque 2 % de la populacion. Per comparason, los qui afirman compréner lo basco representan tanben 17 % deus poblants de BAB, dont la mitat e's pòden exprimir en aquesta lengua. .
Que cau soslinhar lo gascon n'ei pas ensenhat en nada escòla de BAB, au contra deu basco, e lo projècte d'obrir ua Calandreta a Anglet n'a desgraciadament pas podut viéner a la lutz.
Totun, que'm sembla la gasconitat de Baiona, qui èra abans completament ignorada o mespresada, qu'ei vaduda mes coneguda e apreciada peus Baionés medishs. Que cau encoratjar e felicitar particularament los de l'Associacion Ací Gasconha peu son tribalh de tot dia tà hèr la promocion de la lengua e la cultura gasconas en aqueth parçan deu país (v/g)ascon. La caminada n'ei pas briga acabada, clar, mès que i vam, e que hè gòi de constatar progrés.
Que cau tornar reclamar escòlas occitanas e ua television EN GASCON per Baiona com per la rèsta deus país gascons. Tots a Carcassona lo 24 d'octobre, qu'ei l'endret e lo dia, que siam occitanistas o pas.
dimecres, 24 de juny de 2009
Un maine tau domeni
Un aute faus-amic qu'ei lo maine. Un maine gascon no's ditz pas maine en lengadocian mès domeni mentre un domeni en gascon que non vòu díser domeni en lengadocian ni domini en catalan.
Complicat, vertat?
Un maine en lengadocian qu'ei un bordalat en gascon, qu'ei a díser un grop de maisons o, mei sovent, puishqu 'èm en país gascons, de bòrdas, qui constitueishen un vilatjòt o un barri pro isolat. En catalan, que seré un llogaret o una caseria. Un maine en gascon que designa ua propietat, la tèrra e los immobles qui i son. La significacion de maine en gascon b'ei donc plan diferenta! Un maine en gascon que's ditz domeni e domini respectivament en lengadocian e en catalan.
En gascon, lo mot domeni qu'existeish plan mès n'a pas briga lo sens de maine. Un domeni que designa ua persona. Qu'ei un nòble qui ei l'urós propietari d'un maine. Lo maine deu nòble que's ditz lo domèc.
Adara que's pausa la question de quin virar en gascon l'expression domeni lingüistic o, dit en catalan, domini lingüístic. Se non volem pas introdusir nat neologisme o barbarisme, que podem perfeitament díser "maine lingüistic", ça'm sembla.
Los diccionaris gascons de Per Noste e de Chaplain que n'an adoptat un, de neologisme: domèni, dab ua e oberta, tà distingui'u de domeni, lo proprietari deu domèc. E perqué non pas està's dab maine, mes simplament?
dimarts, 23 de juny de 2009
Hèsta de la Musica 2009
N'i a qui volèvan videos? Tè, aquiu que n'avetz.
Ua borrèia coseranesa: Ara montanha, plan coneguda, aquí jogada peus aboesistas e bohaires, acompanhat peu tambor. Que la podetz enténer cantada per la cobla aranesa Es Corbilhuèrs au mitan d'ua seguida de borrèias coseranesas, aquí, e la véder dançada peu public a la Capitala (Barcelona) sus ua video de l'infòc qui'm caleré tornar trobar.
Ua escotisha qui comença pas tròp plan: un colèga, arribat en retard, s'avè enganat de pihet, n'èra pas dens la bona tonalitat. Que jogava solet en sol, e nosatis en la, aquò n'èra pas tòp. La mea vesia que l'ac digó, mès eth que continuè tranquille. Qu'a ua excusa: s'enten pas arren dens ua cobla. Fin finala, lo Bernat qu'acabè per avisar-l'i e l'aute que cambiè de pihet. Jo qu'èri mort d'arríder (enfin, interiorament, e).
Un rondèu de las lanas, tanben plan conegut: a l'entorn de ma maison (o meison coma disen acerà). La boha que s'i sent a casa.
Ua auta escotisha, dab lo tambor (Que i a un bohaire, a man esquèrra, qui a hami de hèr lo pisson. Aquò qu'arriba, e).
E los aboesistas que'ns a regalat aquesta:
Los escolans de la mea classa de boha n'èran pas venguts pro nombrós, rai. Qu'avem passat ua pausa de las bonas.
diumenge, 21 de juny de 2009
Cotlliure de nit / Cotlliure de nueit
Que m'agradan las fòtos deus monuments illuminats qui's miralhan dens l'aiga. Aquiu que n'avetz tres qui hasoi a Cotlliure quauques setmanas a.
M'agradan las fòtos dels monuments illuminats que se miralhan dins l'aiga. Aquí n'avètz tres que faguèri a Cotlliure fa qualques setmanas.
La platja de Voramar i l'esglesia Santa Maria dels Àngels / La plaja de Voramar e la glèisa Senta Maria deus Anjos / La plaja de Voramar e la glèisa Santa Maria dels Àngels:
El castell dels Reis de Mallorca / Lo castèth deus Reis de Malhòrca / Lo castèl dels Reis de Malhòrca
El castell dels Reis de Mallorca, el convent dels Dominicans i el pujol de Pams on s'hi poden veure la Glorieta, el Molí dit de Cotlliure o de la Cortina i, a dalt, el fortí Sant-Elm / Lo castèth deus Reis de Malhòrca, lo convent deus Dominicans e lo serròt de Pams on s'i pòden véder la Glorieta, lo Molin dit de Cotlliure o de la Cortina e, en haut, lo fortin Sent-Elm / Lo castèl dels Reis de Malhòrca, lo convent dels Dominicans e lo puèg de Pams ont s'i pòdon veire la Glorieta, lo Molin dich de Cotlliure o de la Cortina, e denaut, lo fortin Sant-Elm.
divendres, 19 de juny de 2009
Avesque o abesque?
Avesque que devara deu mot grec latinizat episcopus qui a tanben balhat obispo e bisbe respectivament en espanhòl e en catalan. Que'm sembla clar la grafia normau d'aqueth mot que deveré èster abesque e non pas avesque, en acòrd au còp dab l'etimologia e dab la manièra de prononcià'u. La grafia fautiva que'm sembla èster un francisme passat a l'occitan.
Totun, coma soi disciplinat (si, si!) e non pas partidari que cadun escriga a la soa mòda, que continuarèi d'escríver avesque en tot esperar ua refòrma ortografica tà lhevar aquera incoheréncia (enter autas).
P.S. Un lector, pas tròp aimable mès aquò rai, que'm demanda per mèl perqué escrivi /escriui/ tostemp e non pas tostemps, en contra de çò qu'ei indicat dens lo diccionari de Per Noste, puishque non cau escríver cadun a la soa mòda. Bon. L'ortografia de tostemp, non soi pas jo qui l'èi inventada. La grafia *tostemps qu'estó horagetada deu gascon peu regretat Joan Coromines pr'amor en la lengua nosta tostemp que soa /tustém/ e non pas autament (J. Coromines, El parlar de la Vall d’Aran. Gramàtica, diccionari i estudis lexicals sobre el gascó. Curial Edicions, Barcelona 1990, 2a ed. 1991). A mes, en aranés, auta lengua gascona e unica fòrma oficiau de la lengua occitana, qu'escriven tostemp tostemp e non pas jamès*tostemps. Doncas, qu'èi rasons de las bonas tà considerar tostemp com la man(i)èra corrècta d'escríver aqueth mot.
dijous, 18 de juny de 2009
Jo també vull un Estat propi!!!
Doncs el punt comú entre els nostres problemes respectius no serà ni l'Estat francés ni l'Estat espanyol, sinó l'Estat.
L'Estat és el mal absolut.
Per aguantar millor el mal, valdria més que l'Estat fos propi, clar.
Però allò que no veig tan clar és com un Estat que has de compartir amb els teus veïns pot ser propi?
L'ideal seria un Estat propi per a mi mateix. Fuck the veïns, que fan soroll els caps de setmana i que voten a favor de Sarkozy!!!
L'ors
L'ors n'ei pas maishant, e si non n'arrencontratz guaire jamés quan caminatz en montanha, dens los bòscs destremats e sauvatges on s'agrada, qu'ei per'mor la bèstia qu'a lo nas fin e que huej l'òmi. — Ne'u balhem pas tòrt d'estar menshidèu, l'òmi qu'ei lo mei maishant deus herums. — Que's neureish d'arradits sabrosas, qui sap beròi trobar devath la tasca de las artigas e deus cujalars, d'aujons, de hagetas, d'amoras, d'averans, de castanhas, d'aglands, de mèu quan pòt aténher los pientis apielats en un clòt d'arbe boharòc, e tanben, de quan en quan, que sap, tant per tant un drinòt, getar la pata sus un cap de bestiar, meilèu deus joens, si's pòt. Tà la soa desencusa qu'ei juste de díser que n'ei pas tà cambiar de regime qui vad atau carnicèr, a mensh que sia ahamiat, qu'arriba aquò au moment de l'estiu on l'orsa, bona mair, s'aperceu que'u hè besonh de drin d'arpast tà har lèit, a fin e a mesura qui pravan los dus orsats qui'u vadón a la prima.
Dens lo temps on las seuvas crobivan la màger part deu territòri, l'ors qu'èra pertot comun (Gaston Febus be's morí en l'anant caçar a Sauvatèrra). Adara, la raça esclarida, que s'estuja aus horastars pregons deus pèis de montanha, on ei assegurat de poder cambiar d'esconetèras quan un vesiatge l'aveja. Qu'ei sustot dens la hauta Arièja, e, miélher enqüèra, en vath d'Aussau on a trobat drin de securitat, peus grans bòscs d'Auloron, despuish Sent Cristau, Lurbe, Eisús ; au Bager d'Arudi ; aus bòscs de la part deu Benó, d'Aspeigt, de Laruns, d'Aidas Cautas, de Herrana, de Gavàs, e, aus entorns deu Pic d'Aussau, bòscs de Cambelhs, Biós, etc.
Un o aute que n'aucidan tots ans, mes n'ei pas aquò qui pòt balhar l'ahida de qu'ajan lèu la pèth deu darrèr ; l'animau qu'ei pro herotge e prudent tà's virar lo criscon finau, e si'ns volèm desbrombar los quauques desaguís qui pòt har (ua dèsma haut o baish qu'ei aquerò, bitara ?) aquera fin, a la mea idea, que seré de dòu har. Si l'ors passava tà la legenda que'n seré lèu tot parièr tad eth com de las vielhas credenças au brochami e aus becuts...
Félix Mascaraux (1864-1945)
Aquera citacion, que l'èi trobada dens lo site, hèra interessant e au men sentit indispensable, bearnbearn.com deu mèste Andriu Horcada (Hourcade per l'estat-civiu).
Félix Mascaraux, conegut internacionaument peu sons tribalhs d'arqueològue e de preistorian amator, qu'èra tanben un escrivan d'expression biarnesa, ailàs guaire lejut uei lo dia. Que'u caleré tornar publicar.
E, tant qu'i soi, que v'arrecomandi la lectura de l'article que lo mèste A. Horcada escrigó a prepaus deus pretenduts - o pas- "francismes" en occitan. De meditar.
dimarts, 16 de juny de 2009
Reclams
Autes còps, aquera revista literària s'aperava Reclams de Biarn e de Gasconha, e los tèxtes qui i èran publicats ac èran tots en gascon. Uei, los Reclams non semblan pas mei ni de Biarn ni de Gasconha, e dens lo darrèr numerò, la màger part deus tèxtes non son quitament pas escriuts en gascon. N'ei pas normau, aquò. Que i a quauquarren qui va pas.
N'ei pas que non m'agrade de léger de tèxtes en occitan non-gascon, aquerò plan que non. La formula de la revista escriuta essenciaument en gascon dab quauques tèxtes en d'autas varietats occitanas, catalan inclús, no'm geinava pas briga. Au contra, que m'agradava. Totun, adara qu'avem passat ua hita. Que soi inquiet de constatar los tèxtes en gascon que son vaduts minoritaris dens la pròpia revista de Palai e de Camelat. La rason, non la coneishi pas. Lhèu ua manca de contribucions gasconas; lhèu quauquarren mei. Quina que'n sia, be'm hè hasti!!! Au cap de 25 ans de fidelitat a l'Escòla Gaston Febus, be'm còsta de constatar que lo genocidi culturau e's pòt notar dinc au còr de la revista nosta !!!!
diumenge, 14 de juny de 2009
La Font, encara! (per l'amic Manjacostel)
La Font
Plasenta, al còr d'un bòsc, dòrm la font perlada
Dejós los vèrns galhards e los sauses noseluts.
E l'ombra blava cai drecha dels pins brancuts,
Aparant la mossegada de l'estiu, desplasenta.
Un pichòt vial semenat de cocuts ,
En virolejant mena a la font polida ,
Cada matin i beu la bruna Margarida .
E i ausís sisclar los rossinhòls alats.
Lo corsatge badant, tal coma una miugrana
Pènusa, cabedièra torçuda, pren l'orjòl
Que gargolheja en s'emplenant plan doçament .
S'eissuga sul cap doas gotas d'aiga glaçada
E davant la font fresca e clara ont se miralha ,
Alisa sos pelses espelucats pel vent.
dimecres, 10 de juny de 2009
La Font (F. de Lartigue)
dimarts, 9 de juny de 2009
La Hont
Devath los vèrns sancers e los aubars bronchuts,
E l'ompra blura cai dreta deus pins branchuts,
Emparant l'escosor de l'estiu, esmalida.
Un petit senderòt pigalhat de cocuts,
En tot virabocà's menha a la hont polida,
Cada matin qu'i beu la bruna Margalida
E qu'audeish eishiclà's los roishinons aluts.
Lo corsatge badant, tau coma ua miugrana,
Pènusa, cabeder torclat, que pren la bana
Que gorgolheja en tot plenhà's plan doçament.
Qu'eishuga, sus son cap, dus gots d'aiga de ralha
E, davant la hont fresca e clara on se miralha,
Qu'alisoa sons peus espeluishats peu vent.
François de Lartigue (1892-1914)
François de Lartigue qu'èra d'Armanhac, on los sons pairs èran agricultors. Qu'avèva causit d'escríver los sons poèmas en koinè gascona e non pas en son parlar armanhaqués. La guèrra de 14 se l'emportè plan tròp d'òra, ailàs. Los sons poèmas qu'estón publicats en 1920 dens un recuelh titolat "Arrajadas gasconas" .
PS: M'an reclamat per corrièl ua virada deu poèma en catalan. Doncas, aquiu que l'avetz, drin bruta, mès aquò rai. Çò qui cau léger qu'ei la version gascona.
Plaent, al cor del bosc, hi dorm la font perlejada,
Sota dels verns robusts i dels salzes nuosos,
I l’ombra blava cau recte dels pins brancallosos
Emparant la cramada de l’estiu, molestadora
Una petita sendereta, sembrada de flors
En fer voltes mena a la font polida,
Cada matí hi beu la bruna Margarida,
En sentir els rossinyols pitejant.
El cosset badant, així com una magrana,
Descalça, capçana al cap, agafa el càntir
Que fa gloc gloc en tot omplir-se docetament.
S’eixuga, al cap, dues gotes d’aigua glaçada
I, davant la font fresca i clara on es miralla,
S’allisa els cabells despentinats pel vent.
dilluns, 8 de juny de 2009
A l'arrampa deus tons dits
L’ocean deus tons uelhs
non coneish nada barana:
m’ i voi negar dab un sospir,
tà húger deu temps qui passa.
A l'arrampa deus tons dits,
l’eternitat que s’i hauça,
com lo só a la matiada.
L'oceà dels teus ulls
no coneix cap límit:
m’hi vull negar amb un sospir,
per fugir del temps que passa.
A la barana dels teus dits,
l’eternitat s’hi alça,
com el sol a la matinada.
dissabte, 6 de juny de 2009
La hèsta de la cerisa
Notaratz la cara concentrada e fòrça espirituau de Gerí, campion tolosan de l'escopeishada d'òs de cerisa, aquiu en accion (urosament que non lei pas jamès lo men blòg, lo Gerí):
Sembla content, lo tipe:
Lo "challenger"de tostemp: Patric de Blanhac (E òc, a Ceret, los campions de l'escopeishada son tots d'Occitans deu país tolzan, eh!)
Bon, au finau: Gerí: 2, Patric 1.
Tè, i avè la "Banda Les Joyeux", que son deu país charnego pròishe Baiona (Sent Pèir de Moguerra en gascon, Hiriburu en basco, Saint Pierre d'Irube en francés)
dilluns, 1 de juny de 2009
Quin e's ditz jordon per vòste?
En la lengua nosta, aquèra fruta que's pòt díser lo/eth jordon, locaument l'/eth aligardon o, en Pirenèus de cap a la termièra lengadociana, eth gèrse. La planta qui produseish jordons qu'ei la / era jordoassa. En catalan estandard, (lo) jordon que's ditz (el) gerd e la jordoassa que's ditz la gerdera. De notar qu'en rosselhonés e en d'autas varietats catalanas, dísen gers com en occitan non-gascon e non pas gerd com en catalan estandard.
En occitan non-gascon, lo jordon que's vira per la fragosta o lo gers. La jordoassa qu'ei un fragostièr o un gersièr.
E per vòste, quin e's ditz jordon?
PS.Tà díser "jordon", Joan-Pèire "La Rapieta" qu'emplega "framboesa" en son nòrd-occitan, mentre La Felquera que'ns ditz los Aragonés qu'an lo medish mot com en gascon: chordón. Ua jordoassa qu'ei una chordonera en aragonés. En gascon, lo mot corresponent, de formacion regulara, *jordo(n)èra n'ei pas reportat per Palai, mentre aqueth mot qu'existeish plan en catalan de la Vath de Boí, segon l'Alcover (jordonera). Non sèi pas s'existirà en aranés, supausi que òc. De notar que jordó n'apareish pas dens la lista de mots catalans de l'Alcover, enqüèra que jordonera i sia plan. En cambi, que i trobam un sinonime plan estandardizat de gerd, la fòrma longa: gerdó, la fruta de la gerdonera. Qu'ei evident gerdó e jordon que son dus variants deu medish mot. Enqüèra que gerdó posca semblar provénguer de gerd per l'addicion deu sufixe diminutiu -o (n), n'ei probablament pas lo cas. Los noms de fruteta d'origina aquitano-pirenenca (non indo-europèa) acaban sovent per -o(n), botem com exemple aranhon / aranyó ; avajon / avajó, aligardon, ujon etc. Lo medish mot, lhèu *gertho dab la th deu mot anglés this, que podó miar a gerd, gers, gèrse o a gerdó se l'accent ei metut respectivament sus la prumèra o sus la segonda sillaba. Non cau pas desbrembar que, basicament, los mots non son pas accentuats en basco, unica lengua aquitano-pirenenca enqüera viva uei lo dia.


text:
Agot (riu)
Agot es un riu situat en Lengadòc, Occitània. Es un afluent de Tarn.
Geografia[modificar | modificar la font]
Pren sa font dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc dins los monts d'Espinosa en Naut Lengadòc (departament d'Erau) e se geta dins Tarn a Sant Sulpici (departament de Tarn).
Lo riu a sa font al som d'Espinosa, près de l'aigavèrs. Las aigas que rajan al versant sud se dirigisson cap a la Mar Mediterranèa, mas las aigas d'Agot elas, rajan sul pendís nòrd-oèst, del costat atlantic e se van getar dins Tarn, doncas puèi dins Garona per s'acabar dins l'Ocean Atlantic.


text:
Se ja vos auetz cansat –coma jo– d’escotar qu’aguest an s’acabe eth món, anatz tà ua ilha desèrta perqué era pellicula sonque a hèt que començar. Non sai qui s’entèste en difóner contenguts sense chuc ne moth ne ua base cientifica credible, mès s’està hent d’òr.
Era fin deth calendari Maya ei prevista entath 21 de deseme. Encara quede un an, non importe eth caumatge generau en àmbit laborau. En aguest temps mos calerà empassar ensagi cientifics (o mielhor dit pseudocientifics), best sellers, infinits films que esvrentaran era Terra per toti es costats e de totes es formes imaginables, tertulies damb actors e professionaus un shinau calamic-calamacs, eca.
S’era cultura Maya siguesse viua, serie ua des mès arriques deth planèta. Mès, segur qu’eth dia que tot s’acabe, i a un concurs de loteria o bèra causa per estil; Dia Especiau dera Fin deth Món. E ath temps qu’en un pòble perdut d’Espanha celebren era gròssa, es liders mondiaus premanissen eth morralet: “Bueno, marcham que mos cau chapar tot açò”. A mès d’un ja l’agradarie.
Se de vertat ces’t fini, me pensi agarrar un an d’excedéncia. E, se per mala sòrt non petam, aquerò ja non m’ac tre arrés.


text:
Lo provençal
Entre 123 (creacion d’Aquae Sextiae, Ais de Provença) e 118 (creacion de Narbo Martius, Narbona), los Romans conquistèron tota la region entre Alps e Pirenèus – non s’arrestèron pas a Ròse coma se crei sovent. Aquela província novèla, espandida tanben fins a Vièna, la nomenèron Gàllia Transalpina, o simplament, d’un tèrme comun, la provincia. Per Cesar, serà la Gallia« togata » (Gàllia en tòga), a despart del demai de las Gàllias e que presentava ja coma un lòc de « civilizacion » e de « mors rafinadas ». En 22, la provincia serà tanben la Gallia Narbonensis, Narbonesa, governada per un procònsol establit a Narbona. A partir de 297, formarà amb Aquitània (entre Leire e Pirenèus) e los Alps Maritimes la diocèsi de Vièna o de las Sèt Províncias (Narbonesa I e II, Aquitània I e II, Alps Maritimes I, II e III).
Lo reialme de Tolosa, fondat pels Gots en 417, s’èra espandit de l’Ocean a Ròse e los darrièrs emperaires romans contunhavan de contrarotlar çò que demorava de la provincia, lo territòri a l’èst del flume e que tocava Itàlia. Atal començava de i aver una provincia al sens estreit e una autra al sens larg. Aquel espaci foguèt annexat en 480 per Euric, mas aprèp la desfaita de Vouillé, en 510, passèt al reialme de Ravena que se voliá eretièr de Roma e, totjorn per sinecdòca, lo nom de provincia li demorèt. Puèi als sègles IX e X, i aguèt los reialmes de Provença (espandits sus la riba dreita de Ròse) que d’aquel nom comun e estreit faguèron un nom pròpri, puèi los comtats e marquesats de Provença a partir del sègle X, e fin finala lo govèrn de Provença, de l’annexion a França (1481) a la Revolucion francesa.
Pendent tota l’Edat Mejana çaquelà, la provincia al sens larg aviá conservat son nom e èra venguda lo crusòl d’una lenga novèla, lo proensal o proensalés. Es atal qu’al s. XIII, Raimond Feraud, nascut en Provença al sens estreit, crenherà de mal parlar la lenga literària comuna de la Provença al sens larg : « car ma lenga no es / de dreg proensales ». Lo « provençal » designarà l’occitan medieval dins lo mond sabent fins a l’epòca modèrna. L’òrdre de Malta plaçava a Tolosa e a Sant Gèli los dos grands priorats de la « lenga de Provença ».
Lo gascon
Sabèm totes la frasa de Cesar : « Gàllia (…) se devesís en tres parts, una abitada pels Bèlgas, un autra pels Aquitans, la tresena pels que dins lor pròpria lenga se dison Cèltas e dins la nòstra Galleses. Totes aqueles pòbles diferon entre eles per la lenga, las costumas e las leis. Los Galleses son despartits dels Aquitans pel cors de Garona (…). Aquitània s’espandís del flume Garona als monts Pirenèus e a la part de l’Ocean que banha Espanha… ». Donc vesèm aquesta anglada poblada pels « Aquitani », un nom transcrit mai o mens foneticament pel grand òme, mas que podèm raprochar de lo dels Iacetani (Aragon), dels Ceretani (Cerdanha) o dels Lacetani (Lacetani → lacetan → caletan → catelan → catalan ; *catalania X Gasconha → Catalonha). Mas a l’epòca de Cesar los « Aquitani » èran ja un pauc barrejats : los Tarbelli (Dacs), los Vòlcas Tectosages (Tolosa) e los Bituriges Vivisques (Bordèu), per far cort, èran de pòbles celtics. Pel linguista gascon J.C. Dinguirard (1982, p. 70), « la prompta romanizacion » d’Aquitània « venia benlèu de çò que lo latin (…) arribava a plec per resòlver los problèmas de comunicacion que pausava una situacion linguistica plan embolhada. Se’n cal trachar : devián coïncidir (…) al mens de lengas bascoïdas, aquitanas, celticas… ». Vertat es que los sols noms de Convenae (Comenge) e de Consoranni (Conserans), que designan d’amassadas de pòbles, semblan plan explicits. L’istòria dels « Aquitani », que tanh al long e al sud dels Pirenèus una istòria mai bèla, èra ja anciana e s’acabava amb la celtizacion e la latinizacion. Aquela latinizacion foguèt tan rapida e prigonda coma la de Narbonesa : ne testimònian particularament lo manten de fòrça noms romans per las vilas (al contrari del nòrd de Garona) e l’escafament dels noms dels pòbles primitius dins la toponimia al profieit de noms d’òmes latins (Fidentiacus : Fesensac ; Asteriacus / Asterius : Astarac ; Arminius / Armanius : Armanhac…), e las nombrosas e somptuosas villàs escampilhadas pel país.
Sembla donc rasonable de pensar qu’al moment de l’arribada dels vascones senhalada per Gregòri de Tors en 587, la lenga dels ancians aquitans èra atudada despuèi un mièg millenari. Aqueles vascones ja citats per Cesar al nòrd d’Espanha, èran d’euscarians refugiats aprèp las terriblas campanhas lançadas pel reialme de Toleda a partir de la fortalesa novèla de Victoriacum (Vitòria). Era donc un pòble entièr qu’intrava en Novempopulania, l’antica Aquitània : per la màger part del país se mesclèron a la populacion « romana » dont empruntaràn la lenga en la modificar foneticament ; dins un canton atlantic, mai nombroses e en contacte amb los euscarians del sud dels Pirenèus, conservaràn lor lenga d’origina. Los primièrs seràn a l’origina dels Gascons, los segonds dels Basques. Plan lèu, en efècte, per l’ensemble de las populacions mescladas d’ancians vascones e d’ancians romans, se parlarà sonque de Gascons, e lor territòri serà Gasconha. Los Gascons constituïràn l’essencial de las armadas dels reialmes de l’Aquitania novèla (dels Pirenèus a Leire). Son eles, a la seguida del rei Eudon, qu’arrestaràn l’invasion musulmana a la famosa batalha de Tolosa en 721. Son eles encara que venjaràn a Roncesvals l’onor d’Aquitània, vencida per Pepin lo Brèu. Sense eles – quand se veson la pèrda per la lenga dels territòris del sud de Lèira – benlèu jamai i auriá agut la lenga d’òc, nimai Occitania.
A quand remontan los remembres penoses dels Francimands de cap als Gascons ? A Gregòri de Tors, a Roncesvals, a la « guèrra de cent ans » ? A l’afrontament dels Armanhacs e dels Borguinhons segur : en 1414 Bernat d’Armanhac èra mèstre de París e i impausava fermament son autoritat ; quand virèron las causas, en 1418, lo comte e sos Gascons foguèron chaplats fins al darrièr. Lèu, tot çò qu’èra del sud de Lèira foguèt apelat gascon, dins una mescla de mesfisança e de mesprètz. Pèir de Garròs ne tirèt glòria per sa patria, Gasconha al sens estricte, mas Malherbe aprèp plan d’autres exprimiguèt lo vièlh antagonisme per no’n dire mai : Un jour M. de Bellegarde, qui était, comme l'on sait, Gascon, lui [à Malherbe] envoya demander lequel était le mieux dit de dépensé ou dépendu ; il répondit sur-le-champ que dépensé était plus français, mais que pendu, dépendu, rependu, et tous les composés de ce vilain mot qui lui vinrent en la bouche, étaient plus propres pour les Gascons. Caliá alavetz « degasconniser la cour ».
Al s. XVIII, se publiquèron a l’usatge dels Lengadocians las edicions successivas dels « gasconismes corregits » e en 1809 « La Gasconiana » - mai simpatica – que recampava d’anecdòtas e de traits d’esperit de Gascons originaris de Lemosin, de Lengadòc, de Provença… o de Gasconha. Coma Godelin abans el, Jansemin al s. XIX serà presentat coma poèta gascon, una qualitat que non renegarà pas. Vertat es qu’a la meteissa epòca, lo Catalan Carles Aribau designava sa lenga jos lo nom de « llemosin »…
La lenga d’òc o occitan
Tre la fin del sègle XIII, Dante Alighieri qualificarà (non èra lo primièr, mas acceptam lo pairinatge) la lenga nòstra de lengua d’oco, lenga d’òc. Se parlava alara de « la lenga d’òc », de « la lenga d’oïl » e de la « lenga del si » per designar los territòris ont aquelas lengas se parlavan (França, Proensa e Itàlia). E dins los tèxtes en latin, lenga d’òc s’escriviá lenguae occitanae. Es atal que las possessions ancianas dels comtes de Tolosa annexadas al reialme de França despuèi 1271, una part del país de lenga d’òc, venguèron « de la lenga d’òc » en lengatge vulgar e de lenguae occitanae dins la lenga administrativa. Las doas denominacions coneguèron d’evolucions parallèlas : d’un costat se parlava totjorn dels païses « de lenga d’òc » dins lor globalitat, en latin « Occitania » e de l’autre del territòri del govèrn de « Languedoc », en latin tanben « Occitania ». Aquel nom, dins sa dobla accepcion aguèt sa plaça dins la Grande Encyclopédie de Diderot e D’Alembert, pareguda de 1751 a 1765 : OCCITANIA (Géog. anc.) c'est le nom que quelques auteurs du moyen âge ont donné à la province du Languedoc ; mais ce nom était commun à tous les peuples qui disaient oc pour oui, c'est-à-dire, aux habitants de la Gascogne, de la Provence, du Dauphiné, ainsi que du Languedoc, dont le nom moderne a été formé. En 1776, foguèt inaugurat a Tolosa l’immens bas-relèu dels Ponts Bessons en marbre de Carara, òbra de l’escultor tolosan Francés Lucàs (1736-1813) : mostrava Occitania (Occitania anaglyptum Tolosanum) entre las figuras allegoricas del canal reial (Incile Occitaniae) e de Garona. Qualques annadas aprèp, en 1785, lo poèta Florian prononciava son famós : Je te salue ô belle Occitanie ! A la meteissa epòca, per l’abat de Sauvatge (1785, II, p. 32), lo « lengado », assimilat a la lenga d’òc, comprenoit aussi le pays nommé auparavant Provence (…) qui embrassoit toute la partie méridionale de la Gaule.
Al sègle XIX, Frederic Mistral notarà òucitan [occitan] dins son diccionari (TDF, II, p. 431) coma sinonime a l’encòp de lengadoucian [lengadocian] e de Miejournau [Miègjornau], que per el èra un adjectiu relatiu als païses d’òc, e Oucitanio [Occitania] coma le nom par lequel les lettrés désignent quelquefois le Midi de la France et en particulier le Languedoc. I auriá donc pels mots « occitan » e « occitania » un sens « estreit » e un sens larg… coma foguèt lo cas per Provença. Mas al sens « larg » s’agissiá e s’agís totjorn del meteis ensemble, reconegut per totes, dels païses d’òc.
Mas per d’unes, sol seriá occitan çò que caup dins los limits del govèrn ancian de Lengadòc (que sos limits per aquò cambièron al cors de l’istòria). Tirem-ne la consequéncia : son donc occitans car « en Lengadòc », lo gascon de Comenge, sus la riba esquèrra de Garona, l’alvernhat de Velai, lo « vivaro-alpin » de Vivarés e lo provençal de Nimesenc e d’Usètge que non es res mai que lo « provençal rodanenc » de Mirelha, espandit sus las doás ribas de Ròse. E, pel segur, aqueles « rampaums de nòsta lenga » (Mistral), se son occitans per una part, o son tanben en entièr. A mens que lo gascon de Comenge non siá pas de gascon, que l’alvernhat de Velai non siá pas d’alvernhat, que lo « vivaro-alpin » de Vivarés non siá pas de « vivaro-alpin » e que lo provençal de Nimes e d’Usès non siá pas de provençal.
La crotz provençala
En 993, dins son testament, lo marqués Guilhèm – descendent del famós sant Guilhèm - qu’aviá obtengut l’autonomia de Provença del rei de Borgonha, ordonèt que foguèsse bastida una glèisa a Sarrians, a la crosada dels evescats d’Avinhon, Aurenja e Carpentràs…. Aquela glèisa seriá vodada a « la crotz victoriosa » en remembre de sas victòrias contra los maures : inspirada d’un reliquiari, simbolizariá lo Crist e los dotze apòstols. Atal, aquela crotz de las dotze pèrlas venguèt l’emblèma del marquesat de Provença. Passèt puèi a una branca de la familha, los comtes de Forcalquièr e tanben als comtes de Tolosa quand venguèron per eretatge marqueses de Provença. E es atal que la « crotz de Provença » flotegèt suls territòris immenses d’aqueles princes, que venguèt puèi l’emblèma del Lengadòc reial, de Gasconha a Alvernhe, qu’es ara encara l’emblèma de Miègjorn-Pirenèus e de Lengadòc-Rosselhon, coma totjorn de Forcalquièr, e reconeguda pertot coma lo simbòl d’Occitania e de la lenga d’òc. Vertat es que n’i a qu’estiman mai, per lor « autenticitat », las armas de… Borgonha, fòrabandidas mila ans a pel marqués Guilhèm 1er de Provença.
J.P.


text:
diumenge, 18 de setembre de 2016
Nàpols - III-2, p.39 > p.42
A la sortida de la gara Ercolano-Scavi, pòs prene pas qu'una carrièra.
Aquí, una primièra dròlla me prepausa "something twitt".
Compreni pas qu'a la segonda dròlla que "twitt" es pas twitter mas es "to eat".
Una tresena me ditz çò mème en me donant un papièr.
A cada còp "no, grazie". Primièr perque m'agrada pas que me parlen anglés. Puèi, a la sortida de Pompèi, sortiguèri pas per ont èri dintrada, trobèri una avenguda de "souvenirs" e l'impression d'èsser la font dels sòus m'agrada pas brica. O sabi ben que fa partida del jòc, mas quand mème.
Lo quatre dròlle me prepausa "to eat", m'escacalassi que lo tròp, aquò te balha lo regolitge o lo rire. Lo tipe me sortís totas las lengas que sap. E acaba per "Hercolanum straight down". Es plan brave de m'indicar que d'indicacions n'i a pas brica. Al pretz que te fan pagar las dintradas, poirián flechar dempuèi la sortida de la gara!
Me trachi qu'ai pas dinnat, pas gaire dejunat e que seriá plan de metre de gasolina dins mon cadabre.
Vau cap a aqueste dròlle, mòrta de rire, ritz tanben. A ganhat.
Mon ensalada rucula, tomata, bufala, basilic, parmiggiano es aquí.
2 comentaris:
- mirelha ha dit...
-
Fa enveja. Un pauc d'òli d'olivas ?
- 18/9/16 21:21
- Mela ha dit...
-
solide! las botelha que i a darrièr las luntas, aquò's d'òli. :)
- 19/9/16 9:56


text:
Aiguatèbia i Talau
Aiguatèbia i Talau en catalan (Ayguatébia-Talau en francés) es una comuna catalana, situada dins lo departament francés dels Pirenèus Orientals e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Sant Ermengol (?-1025) : evesque nascut a Aiguatèbia.


text:
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. The Bugle Limousin - Nov 2015 Mas De La Chapelle Interview Proprietaire
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. The Bugle Limousin - Nov 2015 Mas De La Chapelle Interview Proprietaire
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. The Bugle Limousin - Nov 2015 Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Hermitage La Chapelle Paul Jaboulet Aîné 1961 - Lot Of 1 Bottle Mas De Interview Proprietaire 4.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Richard Juhlin / The Number One Champagne Expert In World, Pro (Sweden) Tasted 2 Wines From Domaine De La Romanée-Conti . A Tasting Of 9 Wines. \u201c Mas Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Fundación Alternativas (La Paz, Bolivia) Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Image By Willette For The Bal Tabarin Montmartre Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. La Piscine De Location Vacances Mas En Pierre à Draguignan ,Var - Photo Chapelle Interview Proprietaire ,.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Exhibitions. SALON DE LA MARIEE Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Chateau La Rochepot ~ (près De Beaune) Côte D\u0027Or *région Mas Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Mas De La Chapelle Interview Proprietaire M.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Departamentos, Casas Y Villas Con Piscina En La Chapelle-Caro - Airbnb, Bretaña, Francia Mas De Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Patrimoine En Blog Nous Informe Que La Sacristie De Chapelle Laënnec A été Rasée \ Mas Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. En Poursuivant Cette Allée Centrale, Vraiment Invisible De La Route, Le Château! Toujours Des Colonnes Chaque Coté L \u0027allée, Mais Elles Sont Masquées Mas Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Château De Commarin On Mas La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Château De La Rochefoucauld ~ Charente France Mas Chapelle Interview Proprietaire E.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Château Palmer Bordeaux, Margaux, France | Your Personal Wine Professional Tastingbook Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Hotel - Mercure Le Mans Centre Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Photo Dr Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Restaurant De L\u0027ancien Hôtel Crillon à Avignon - Lefeuvre Propriétaire (date Approximative Mas La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Mikke Frisk, Wine Collector (Finland) Tasted 1 Wines From Château Angelus . In A Tasting Of 28 Wines. \u201c Mas De La Chapelle Interview Proprietaire L.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. 5m 2d Ago Mas De La Chapelle Interview Proprietaire E.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. 100 Days Before The Start Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. 2010 And 2011 Saumur Champigny Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. 2012 Pierre De Tuf, Chinon, Domaine Noblaie Mas La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Mas De La Chapelle Interview Proprietaire S.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Departamentos, Casas Y Villas Con Piscina En La Chapelle-Caro - Airbnb, Bretaña, Francia Mas De Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. En Continuant Un Peu, Pigeonnier, Aux Ouvertures Bouchées, à L\u0027abandon Mas De La Chapelle Interview Proprietaire O.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. 32 2013 Hypothesis Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Campagne 2010 - Chapelle Du XIIIè Siècle Dans Les Côtes D\u0027Armor Mas De La Interview Proprietaire E.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Il Semblerait Qu\u0027a L époque De Cette Carte Postale Un Large Chemin , Libre Passage Passait Devant Les Chapelles Qui Ne Sont Plus Accessibles Nos Jours Mas La Chapelle Interview Proprietaire R.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. 64 - VILLAGE Et VILLAGEOIS De BONNEVAL Au 18ème Mas La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Napa Screaming Eagle 2012 - Lot Of 1 Bottle Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Set Up A Cozy Ambience! Shop Outdoor Fireplaces And Patio Heaters Mas De La Chapelle Interview Proprietaire D.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Mas De La Chapelle Interview Proprietaire ..
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Le Château De Gourdon Mas La Chapelle Interview Proprietaire U.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. The Picture La Chapelle Du Château De Môle (5/2012) Was Uploaded And Shared By User Mideb On Panoramio.com Mas Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Departamentos, Casas Y Villas Con Piscina En La Chapelle-Caro - Airbnb, Bretaña, Francia Mas De Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Museums You\u0027ve Never Heard Of Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Le Pavillon Renaissance Du Château De Fages Mas La Chapelle Interview Proprietaire \.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Museums You\u0027ve Never Heard Of - Art Edition Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Page 1 Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. DroneContrast Mas De La Chapelle Interview Proprietaire I.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Big Bag Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. La Cour Du Château Au Début XXème Mas De Chapelle Interview Proprietaire R.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. 9m 1d Ago Mas De La Chapelle Interview Proprietaire 1.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Skip Navigation Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.
Mas De La Chapelle Interview Proprietaire. Image May Contain: Indoor Mas De La Chapelle Interview Proprietaire.


text:
Desobesissença civila
La desobesissença civila es lo refús actiu a obesir a de leis, demandas e òrdres d'un govèrn, o d'un poder internacional d'ocupacion. Es un dels principals actes de resisténcia non-violenta. Dins lo seu biais mai non-violent (en Índia, es coneguda coma la ahimsa o satyagraha) se poiriá dire que'es la compassion en forma de desacòrdi respectuós. Una de las primièras concretizacions massissas foguèt realisada pels egipcians contra l'ocupacion britanica pendent la revolucion de 1919.[1] La desobesissença civila es un d'entre fòrça biais que las personas se pòdon rebellar coma las leis injustas. Foguèt utilizat dins los moviments de resisténcia non-violenta, de biais plan documentat, en Índia dins las campanhas (de Gandhi per l'independéncia de l'Empèri Britanic), en Checoslovaquia amb la Revolucion de Velós e a Alemanha Orientala per expulsar las dictaduras comunistas[2][3], en Sud-Africa en la luta contra l'apartheid, per l'American Civil Rights Movement, en la Revolucion Cantanta, que permèt als Païses baltics se desliurar de la Union Sovietica, e mai recentament dins la Revolucion Iranja en 2004 [4] e en 2005, Revolucion de las Ròsas, entre d'autres diferents moviments pel mond entièr.
Aprèp lo chasple de Peterloo de 1819, lo poèta Percy Shelley escriguèt lo poèma polític de The Mask of Anarchy, mai tard aquel meteis an, e que comença amb las pertocantas imatges de las formas injustas de l'autoritat del seu temps, e aprèp s'imagina cossi poíra realizar un biais radicalament novel d'accion sociala. Seriá la primièra declaracion modèrna del principi de protestacion non-violenta.[5] Una interpretacion ne faguèt l'autor Henry David Thoreau dins lo seu ensag Civil Disobedience, e mai tard per Gandhi dins la seuna doctrina del Satyagraha.[6] La resisténcia passiva de Gandhi foguèt influenciada e inspirada per la non-violéncia de Shelley dins la protestacion e l'accion política.[7] En particular, es conegut que Gandhi èra acostumat a citar Masque of Anarchy de Shelley a un public larg pendant la campanha per una Índia liura.[8][9]
Dins l'ensag de Thoreau de 1849 Civil Disobedience, d'en primièr titulada "Resisténcia al govèrn civil", l'idèa màger de l'ensag es l'autosuficiéncia, atal seriá pas necessari de lutar físicament contra lo govèrn contra una injusticia qu'aquel fa, mas seriá obligat a o sosténer pas. Aquel ensag aguèt una granda influéncia per fòrça partisans de la desobesissença civila. Dins l'ensag, Thoreau expliquèt las seunas rasons per refusar de pagar l'impòst coma un acte de protestacion contra l'esclavatge e contra la guèrra entre Mexica e America.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Egypt"> (en)Nonviolent Social Movements: A Geographical Perspective; Zunes Stephen (1999), edit:Blackwell Publishing
- ↑ Tikkun reader; Michael Lerner
- ↑ "eastgermany">Struggle and the Revolution in East Germany
- ↑ "The Orange Revolution">(en)The Orange Revolution Time Magazine
- ↑ "AFP"> http://www.morrissociety.org/JWMS/SP94.10.4.Nichols.pdf
- ↑ "AFP">
- ↑ Thomas Weber, "Gandhi as Disciple and Mentor," Cambridge University Press, 2004, pp. 28-29.
- ↑ =AFP
- ↑ Thomas Weber, "Gandhi as Disciple and Mentor," Cambridge University Press, 2004, pp. 28.


text:
La vielha d'Auloron
A Auloron i avè ua vielha, (bis)
De mei de quate-vints ans
E lo trintrin trintran, la vielha,
De mei de quate-vints ans,
E lo trintrin trintran.
Que'u gahà la maridèra (bis)
Mes on trobar un galant ?
Se n'anà entà Tolosa, (bis)
Tà'n cercar un de vint ans.
Qu'ac publicàn per la vila, (bis)
Mes arrés n'ac escotàn.
Los gojats qui desirava (bis)
Que la corrèn tots davant !
En se'n tornant de la vila, (bis)
Que'n trobè un de charmant.
Charmanton, ce'u ditz la vielha :(bis)
« Que cau maridà't augan.
– Pas au mens dab tu vielhassa, (bis)
Quan aurés cinc mila francs ! »
Com la vielha avè finança (bis)
Autan plan que s'esposàn.
Lo diluns, noça a tot pèrder (bis)
E lo dimars que's trucàn.
Lo dimèrcs que l'escanava, (bis)
Lo dijaus que l'enterràn.
Lo divés purmèra missa, (bis)
Lo dissabte lo cap d'an.
Dab los sòus de la vielhassa, (bis)
Se'n prenó ua de vint ans
Atau que'n va de las vielhas, (bis)
Quan se prenen joens galants.


text:
Assaber de Rajòls d'Antan d'Enric Mouly - Edicion Carrère - 1930 - Grafia modernizada :
Avant d'anar pus luènh, amics, escotaz-me ! Qu'apuèi me vengèsses pas cercar guirguils e dire que vos ai pas avertits.
Sètz de loials Roergats que se carran, lo ser, de passar un moment amb un libre del terrador. Aimatz nòstra lenga saborosa. Va plan. L'aimi ieu atanben e farà pas missant nos entendre. Aquò's su(i)vant. Parlar e escriure aquò fa dos. Quand nos trobarem, sabi, fetivament, que nos comprendrem sans maganha. Mès aicí i a una autra question !
Films occitans o films en occitan ? Un article de Crestian Sourri - Mesclum - 2004 - p155
A la començança, es de bòn remembrar que lo Seten Art nasquèt dins l'espaci occitan, en 1895, ambé la celèbra "Arribada dau trin a la gara de La Ciutat", dei fraires Lumière. Mai èra pas possible d'ausir la lenga occitana dins lo cinemà mut !
André Laude - òbra poetica - article de Gui Matieu - revista Òc - prima de 2009
Leis Editions de la Différence, que fan dempuèi ben de temps de gròs esfòrç per espandir la poesia – i’a, per aquò, que de se sovenir de la remirabla colleccion "Orphée" que publiquèt en edicions bilengas mai de dos cent poètas dau monde entier- vèn de publicar l’òbra poetica d’Andrieu Laude*. S’agís de la reedicion dei recuelhs qu’aviá publicats. Aquò fai un libràs de mai de 700 paginas, que dedins li podèm retrobar "Occitanie : premier cahier de revendications" que pareiguèt en 1972 en cò de P. J. Oswald.
Per ne saupre mai sus Robèrt Lafont aquí una presentacion que nos balha lo CIRDOC :
"Es lo jorn de la Sant Joan, lo dimècres 24 de junh, que Robèrt Lafont es partit. Una data que vei treslusir fuòcs bèls per una nuèch corteta, pròcha de la data simbolica del solstici d'estiu. Nascut a Nimes lo 16 de març de 1923, aquela cara bèla de l'istòria europenca del sègle XXen es defuntada a Florença. Entre Occitània o Toscana, ciutadan d'Euròpa e del mond, Robèrt Lafont quitèt pas de s'adreçar al mond tot e d'obrar dins maites domenis. Es un dels mai bèls pensaires del mond occitan contemporanèu."
Podètz legir sa biografia en .pdf [ligam]
Page 21 of 21


text:
Minsk
Minsk es li cité capital de Bielorussia e li maxim grand cité del land. It es situat in li centre del land e es anc li cité capital del Disctricte Minsk. Minsk es anc li sede organisation Comunitá del Índependent States. Li cité es situat al fluvie Svislach.
It have 1.921.861 (2014) habitantes e have un area de 348,85 quadrat-kilometres.
Minsk esset por li unesim vez mentionat in un historic documente in li annu 1067 quam Mensk. Hodie li cité es li cultural, economic e political centre del índependent state Bielorussia.


text:
Actualités
A votre service
Le réseau des bibliothèques
En images
Nos communes
Depuis le 1er janvier 2017, la Communauté de Communes compte 28 communes. Baromesnil, Criel-Sur-Mer, Le Mesnil-Réaume, Melleville, Monchy-sur-Eu, Saint Pierre en Val et Saint Rémy Boscrocourt sont venues rejoindre Allenay, Ault, Beauchamps, Bouvaincourt-Sur-Bresle, Buigny-Les-Gamaches, Dargnies, Embreville, Etalondes, Eu, Flocques, Friaucourt, Gamaches, Incheville, Le Tréport, Longroy, Mers-Les-Bains, Millebosc, Oust-Marest, Ponts-et-Marais, St Quentin Lamotte et Woignarue.


text:
Aquesta AIDIN (Activitat Interdisciplinària Internivèu) que mescla istòria, geografia, francés, fisica e quimia. Qu'estó lo parat de descobrir de faiçon ludica los camins empruntats entre los continents tà acaminar las espècias deu lòc de produccion dinc au lòc de consum, l'Euròpa. Atau, de la descobèrta de las Americas dinc a uei lo dia, la geografica mondiau de las carrèras de las espècias qu'amuisha tanben lo procediment de la colonizacion, lo viatges realizats, los camins empruntats, los estancs hèits dens los pòrts màgers qui coneishen alavetz ua espelida de las granas.
Las proprietats fisico-quimicas de las espècias qu'estón tanben abordadas, atau com l'aspècte exterior deus productes, la composicion, las caracteristicas (color, aulor), òlis essenciaus, indicacions terapeuticas, eça. Un talhèr perpausat per Lacq Odissèa sus la reconeishença d'aulors, las familhas d'aulors qu'a enfin permetut de descobrir mei plan la riquessa deus perhums, quin son fabricats, l'influéncia que las aulors pòden aver sus las personas.
Qu'a hèra agradat aus mainats de participar ad aquesta AIDIN on ua mapa mondiau qu'estó realizada entà fixar e valorizar suu papèr las recèrcas hèitas. Expressions francesas en ligam dab las espècias qu'estón egaument cercadas, en amuishar atau la riquèssa d'aqueste projècte.


text:
La companhiá
Creada en 1974 per Jean-Louis Blénet e Bruno Cecillion, La Rampe-TIO es una companhiá professionala qu'a pausada la cultura occitana al centre de son metòde artistic. Sus aquelas basas, developèt una creacion fòrta originala, diversificada, per un public curiós, apassionat de descobèrtas e per una populacion desirosa de tornar trobar las emocions d'una lenga e d'una cultura millenàrias. Per aquela posicion culturala, La Rampe-TIO pòrta al monde un agach singular de la societat, una actitud engatjada de resisténcia a la mondializacion de la pensada unica.
Patrimòni e Creacion contemporanèa son los aisses de la nòstra accion per far descobrir las òbras màgers del teatre en lenga d'òc e far conéisser una escritura dramaturgica occitana contemporanèa. Per la nòstra dobèrtura als autors, creators, meteires en scèna d'orizonts divèrses, exploram de camins inesperats per la creacion occitana. Las capitadas publicas e una difusion excepcionala per una companhiá independenta (120 a 130 representacions annalas, totes espectacles mesclats) validan la pertinéncia del nòstre metòde.
Per afirmar son identitat e son metòde, lo Théâtre La Rampe a pres lo nom de LA RAMPE-TIO, Teatre Interegional Occitan. Marca l'evolucion de la companhiá en precisant son espaci real d'accion e de difusion : « un Teatre d'expression occitana per l'ensemble dels paises d'òc ; per dire dins son ample tota la riquesa del teatre d'òc d'ièr, de uèi e de deman. »
Installada dins los ancians entrepauses de fust « Vergne » a Montpelhièr, la companhiá es implantada al còr d'un moviment de creacion, de reviscòl de la dinamica occitana qu'imagina e construís amb las associacions, los estudiants, los mèdias novèls, la societat de deman.
Creation, difusion mas tanben formacion !
Amb Claude Alranq, meteire en scèna, escrivan, comedian e ancian director del Departament de las Arts de l'Universitat de Nissa-Sophia Antipolis, la companhiá a tanben creat en 1999, la Licéncia Professionala « Acteurs Sud ». Aquela foguèt la primièra licéncia professionala creada en França dins lo domeni de las culturas meridionalas. Aquela experiéncia soslinha lo nòstre interès pels projèctes de formacion que la companhiá desvolopa amb d'estudiants, actors e creators.
Transmetre, renovelar, inventar una creacion occitana, es la demarcha de La Rampe TIO. « Per far dardalhar un Teatre dels paises d'òc ».
La Rampe-TIO es sostenguda per : las regions Lengadoc Rosselhon Miègjorn Pirenèus, PACA, Aquitània-Lemosin-Peitieus-Charantas, los departaments de Nauta Garona, d'Eraut, Montpelhièr Metropòli e las vilas de Tolosa e Montpelhièr.


text:
carrairon
Somari
Occitan
Etimologia
De carraira amb lo sufix diminutiu -on.
Prononciacion
/karajˈɾu/
Nom comun
carrairon masculin
- Caminon estrech que traversa los camps o los bòsques.
- Al travèrs, l'uòlh apegat a la pòst antica podiá veire una nuòch de folhum e d'ombra, d'arronzes e de redòrta e jos los aubres un carrairon que susava la frescor fins qu'a l'ànsia, lo silenci de l'aucelilha muda, la soletat d'un mond abandonat. (Max Roqueta, Font-de-Guisard dins Verd Paradís I).
- Carrièra estrecha, androna.


text:
Foulcrey
Foulcrey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Foulcrey Figura en l'istòria jos desparièrs noms : Foukereis, Folkeringa (1333), Folkeranges (1360), Volckringen (1563), de nòu Folkeringa (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle), Foulcré (1607), Fulcray, Foucrey, Folkeram de contunh fin finala Foulcrey a Modèl:La s-. Pendent lo annexion, #prene lo nom de Folkringen (cossí indicat en la correspondéncia de las toponymies lorraines en franceses e n'alemand). Vilatge del comtat de Réchicourt. Parròquia dempuèi 1125.
Foulcrey figure dans l'histoire sous différents noms : Foukereis, Folkeringa (1333), Folkeranges (1360), Volckringen (1563), de nouveau Folkeringa (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle), Foulcré (1607), Fulcray, Foucrey, Folkeram puis enfin Foulcrey au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Pendant l'annexion, elle prit le nom de Folkringen (comme indiqué dans la correspondance des toponymies lorraines en français et en allemand). Village du comté de Réchicourt. Paroisse dès 1125.


text:
1414
Aquesta pagina concernís l'an 1414 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Tewodros Ièr (1413-1414) après un rèine brèu de nòu mes. Foguèt remplaçat per son fraire Yeshaq Ièr (1414-1429). Deguèt rapidament faciar d'atacas deis estats musulmans d'Africa Orientala que declarèron la « guèrra santa » còntra Etiopia. En revènge, gardèt de relacions bònas amb Egipte.


text:
Dins l’Estat francés, que las minoritats religiosas an sempre causit la lenga del rei per non pas aver problèmas ambe lo poder central, tot regime comprès, l’arribada d’aiçò :
….es un eveniment, un eveniment qu’arriba del País Basco, encara.
Per aver un punt de vista sul tèma cal çaquelà installar la pensada sobre l’emplec del basco dins lo contèxte basco, mas pas sonque.
Al País Basco podèm notar l’abséncia del nacionalisme francés dins las expressions electoralas. Es aquel nacionalisme d’expansion que los Bascos an capitat de sortir del territòri lor, en Euskadi del nòrd ; per l’existéncia d’una botiga de l’extrèma-dreita, dels Identitaires, recentament arribats, podèm tanben pensar que la manifestacion enluminada contra aquesta botiga engatjada a l’expansion del nacionalisme parisenc.
Nos podèm alara questionar sobre las comunautats islamicas de Tolosa (en Occitània per extension) qu’emplegan sonque lo francés e qu’an pauc de conéissença sobre lo tèma dels extremistas catolics qu’an massacrats los ‘bons cristians’ o diches catars pels jutge reials e papistas, o dels autres extremismes religioses qu’an laurat Occitània de tot caire, e aiçò son realitats tanben a Perpinyà, o en Bretanha, Alsàcia, Savòia ; en Corsega la comunautat islamica es combatuda pels extremistas nacionalistas (que sabèm pas se son franceses o còrses, soi pas sul terrenh). Mas emplegar la lenga del país es una realitat per la comunautat islamica en Catalonha. Las realitats dels chaples religioses, sostenguts o pas per l’Estat reial franc, son relitats qu’an fabricat la lei sobre la laïcitat francesa, aquela que separa lo religiós del tèma legal dels parlamentaris. Es pas sonque causa francesa, es tanben la resulta de l’Istòria occitana, aquela qu’a suportat un fum de problèmas francs o d’instrumentalizacion politica franca endedins d’Occitània ; los ‘bons gaulois’ serián portaires de la civilizacion, edr! Es un brave pantais, son illusions republicanas escolasticas francesas, d’esquèrra o de dreita nacional-expansionistas francesas.
EUSKO ISLAMIAR KONTSEILUA
Per çò qu’es de l’emplec de la lenga locala, podèm pensar que la lenga maorí es la sola emplegada pels clergues musulmans de Mayotte. Nos podèm tanben questionar de l’emplec de las lengas creòlas per la Martinica, Goadelopa, La Réunion, pels clergues musulmans de cada territòris d’oltra-mar. Nos podèm questionar sobre l’emplec de las lengas multiplas en Guiana dicha francesa, per la comunautat de religion musulmana.
Mas la question se pausa tanben per la religion musulmana qu’emplega sonque una lenga teologica per poder aver lo Còran en man ; la critica lingüistica, los nòstres bons cristians occitans la donávan tanben als papistas, e imperialistas francs, per aver la Bíblia sonque en latin ; es per aiçò que ne faguèron una traduccion en lenga occitana (lenga dels Gascons d’Aquitània, sola normalizada per decision politica dins lo Ducat d’Aquitània), estent aital en avança suls tempses (Vatican II), avança de mantunes sègles… Que melhor qu’un pòble que pòt mesurar directament un tèxte, e sa valor sense intermediaris de totas menas ?
Quora auràn un Còran, Al Còran, en lengas localas ? Seriá benlèu important per rassegurar mai los pòbles europèus qu’an en memòria un integrisme papista que parlava sonque latin !
Quora aurèm una Tòra e un Al Còran en lenga occitana o basco ? Serà una marca clara d’integracion europèa de las comunautats musulmanas, benlèu la melhora marca puslèu que de pregar dins las carrièras (e se cal recordar que dins las Cevènas los protestants pregava luènh dels poders reials franceses e de los lors representants).
La traduccion es pas sonque una question de comunautarisme, es question de respecte de totes las pensadas religiosas, totas aquestas que son sul territòri europèu nòstre, e benlèu aital trobar finançament pròpri, independent, dins las regularitats legalas actualas, regularitats que son estadas pron bèlas per las autras religions, sense s’imposar sobre la via publica, dins las escòlas d’Estat o associativas, o privadas, ni dans las universitats, ni dins los luòcs publics en general (espitals, platjas, estacions logisticas, aeropòrts, etc.)
-°-


text:
A Montsegur dissabte èra un jornalista de L’Arégeoise que fasiá una remarca desvalorizanta a un elegit per aver emplegat l’occitan. L’Ariégeoise es un mensual de formacion, informacion d’arièja, departament francéxs, e an,cian comtat de Fois. Es un jornalista local que coneis pas la lenga locala ! Lo lenbdeman dins La Dépêche du midi, l’universalitat occitana èra ortografida en lenga espanhòla ; vist que La Dépêche du Midi sap pas encara la diferéncia entre espanhòl e occitan, un pauc coma l’ofici del torisme de Montpelhièr e sa cargada de las estadisticas de las cagadas toristicas de la vila !
Mantunes occitanistas presents an installat l’afar coma una costuma tradicionala dels jornalistas franceses, nacionalistas o provincialistas ; tot semblava normal e tipicament francés (la reconeisséncia d’un jornalista franchimand seriá basada al nivèl de las incompeténcias lingüisticas) ; la descripcion èra coma una causa tradicionala en Occitània.
Lo document ers sortir de la pagina prepausada uèi per Libération, dobla pagina sobre l’independentisme escocés.
Dins l’article junt podèm aver la pròva que l’afar es sistematica dins tota l’Euròpa que los elegits gáusan emplegar la lenga locala maltractada. Tot parier sabi que los jornalistas madrilenc an agut problèma per s’adaptar a las necessitat de la politica lingüistica, le revenga es estada que «los Catalans impausan lor lenga, es pas polit» escampilhat pertot en Euròpa per donar una maissanta imatge a los que fan simplament una defensa de l’emplec lingüistic per n’aver la dignitat.
Uèi es important de notar que lo recrutament dins las escòlas de jornalisme se fa pas sobre la coneisséncia de mantunas lengas, la riquessas dels sabers, riquessas del saber practicar lengas adaptadas a la cobertura d’una informacion luènh dels estereòtips.
Dins l’intervencion del First Minister d’Escòcia i a tanben lo fait qu’escòcia es un Estat plurilingüe, ambe l’anglés, lo scòt e lo gaelic, un modèl qu’es luènh d’èstre lo cas dels Estats imperialistas (fR-nça, Espanha, Reialme-Unit, Alemanha, Itàlia). Alara los jornalisats internacionals li fan pagar ambe qualificatiu desvalorizant, de la critica d’una intoleréncia ambe las ignoranças imperialistas.
-°-


text:
L’arribada de la dinastia dels Guilhèms al ducat d’Aquitània en 909 foguèt la creacion d’una dinastia occitana dins un ducat que voliá encara remembrar d’epòcas mai ancianas – èra estat un reialme independent dos-cents ans abans -. Mas los dangièrs èran grands. E sustot venián totes del nòrd. Aital, se debanèt pendent l’epòca de Guilhèm I – la menaça vikinga arribèt tanplan del nòrd – e puèi pendent lo temps de Guilhèm II, que venquèt los franceses e burgundis après l’envasion qu’arribava de mai enlà del Leir.
Lo sieu fraire Acfred I aguèt pas temps de consolidar la dinastia. E la guèrra civila devastèt lo ducat pendent mai de vint annadas. Mas eles serián los primièrs ducs aquitans qu’amb lo nom de Guilhèm arribariá mai enlà del sègle X – prèp de dos-cent ans – e balhariá a l’istòria occitana de noms tan celèbres coma Alienòr, duquessa d’Aquitània e filha de Guilhèm X.
L’istòria del primièr Guilhèm es l’istòria d’un pichon comte – Guilhèm I, nascut en 875, èra d’origina solament comte d’Auvèrnha e Lemosin- que profiecharà l’ataca d’un nòble, Aimar d’Engoleime, a un autre, lo comte de Peitieus, Ebles, en 894, per li balhar paratge après la desfacha d’Orlhac dels armats d’Ebles. Aquel aviá perdut aital la sieuna armada en una batalha contra Aimar d’Engoleime e ara èra pas mai comte de Peitieus ne duc d’Aquitània. E aviá besonh d’una armada per recuperar los sieus títols
Tà léger la seguida, rendetz-vos sus Sapiencia.eu !