text:
La DDM escriure estupiditats sus Calandreta e l'occitan, Midi Libre daissa publicar comentaris que fan l'apologia de l'ignorança republicana francesa, devath lo pretxte que cal aver un debat sense donar plan segur lo dreit de publicar responsas argumentada e dins la dimension que cal, en nombre de caratèr e sul papier de cada jorn. Es la premsa francesa en Occitània, una aisina de destruccion d'Occitània, una aisina del nacionalisme francés, es ontologica a-n aquela premsa o a las formacions de l’Éducation Nationale sancièras ; i a un pauc de tot.
Mas abans passèm un acrtcielde la DDM de l’Agenés, article que serà tanben publicat dins Le Petit Bleu. Jà vesèm l’evolucion, Calandreta es enfin plan ortografiat, aurà calgut mai de vint annadas a Agen per aver la bona grafia, dincal cambiament de jornalista que alara caldrà tornar trabalhar per l’explicacion que se fabrica pas dins las escòlas de jornalisme tolzana (per exemple).
1 / Calandreta es pas un «régionalisme» ; mas de qu’es ? donc. Vaquí un subjecte que cal tractar de manièra precisa per ensenhar los jornalistas e la populacion en general, e aital evitar de considerar l’occitan parlat sus quatre Estats de «langue régionale» e que sa promocion fosquèsse una defensa del «repli régionaliste» (caldrà explicar a Mónego ont la lenga es ensenhada, de quin tipe de regionalisme es ?).... e comprèni pas que la federacion Calandreta protestèsse pas per l’abandon d’aquel qualificatiu politic, per d’escòlas que son pas politicas, mas que o son classificada perqué las escòlas francesas, santas e republicanas, o son politicas ; devon suportar l’ignorança francesa.
2 / quand en francés e dins d’autras lengas s’indica una prononciacion, cal emplegar d’autras caractèrs tal que [] ; c'est reconnu au niveau mondial
3 / (Calandrette) es supausat èstre la prononciacion francesa, òr, es pas la grafia fonetica : mercés de tornar a l’escòla sus aquel terrenh-quí. Mas de que fan dins las escòlas francesas en Occitània, escòlas de jornalisme comprèsas.
4 / sembla que la redaccion agenesa de La Dépêche aguèsse pas de candidats a las eleccions … e çaquelà aquesta escòla es un desir politic, e foguèt inaugurada per els aquel jorn-quí ; avètz cap fòto ? Perqué l’aver pas indicat ? Totes i èran, levat lo FN, o cal pas indicar ? Ou le/la journaliste présents/tes se savaient pas qui était qui ? M’estona grandament, en general, lo costat politic o sábon presentar dins la DDM, sobretot quora l’esquèrra es presenta, èra lo cas dins un escòla volguda per un cònsol de l’UDI.
Dins un article sus Calandreta, Midi Libre basa mai o mens sul meteis biais son article e son los comentaris que son la descripcion de l’ignorança francesa, prigondas ignoranças cultivadas per un sistèma mediatic e educatiu prigondament fièr d’aquesta ignorança, d’aquesta exception française.
1 / capvirar la carta escolària
Normal vist que lo sistèma pratica lo netejament lingüistic, l'ensenhament de l'occitan es pas generalizat, sonque per una elita de ciutadans que sábon mai que lo autres, alara cal trobar escòlas qu'ensenhan a lenga istorica d'Occitània. Las escòlas Jules Ferry son çaquelà d’aquel qu’explica dins un discors de 1886, que lo pòble superior dèu ensnehar lo pòble inferior. I a encara d’escòlas d’Estat en Occitània qu’an lo nom de Jules Ferry, lo colonialista francés en Occitània. La carta escolara es aquí clara, un nom Jules Ferry per uina escòla en Occitània es una vergonha.
Lo netejament etnic non agrada pus aprèp l'encas nazi, la «solution finale» (es considerada coma la שואה, « catastròfa » ) ; mas lo netejament lingüistic agrada als Républicains français ! La primièra causa politica que foguèt per l'Estat d'Israël es estat de restablir la dignitat de la lenga del pòble ebrèu, castigat per l'administracion francesa e lo regime de Pétain e sos amics nazis, e donc an bastit un clara oficialitat, coma responsa politica. Los que son fièr de l'escòla francesa del netejament lingüistic, son dins lo camp de l'ignorança e de la destruccion d'un pòble, aquel qu'a bastir sa pensada sus l'amor, la patz e lo respecte de la pensada individuala e collectiva en Occitània.
2 / Alibert collaboracionista
Es clar qu'i a pas agut Franceses per collaborar, es segur la rason de l'unilateralisme per ensenhar sonque la lenga del rei, lenga de la santa Terreur, de la lei per una oligarquia que manipula aisidament lo concepte de nacion per praticar lo netejament lingüistic e etnic en favor del sol poder ologarquic qu'es talament similar al sistèma reial franc.
3 / régionalisme pour la seule langue occitane
Se la lenga francesa aviá pas jamai agut una decision politica reiala unilaterala contra las lengas dels pòbles de França, lo francés, lenga imposada, seriá pas estada lo quadre del colonialise republican francés. Re = poder, region = espaci de poder ; quin es lo poder de l'espaci de poder que l'occitan n'es la question ? La decentralizacion a pas donar de poder a l'occitan, mas simplament una illusion d epolitica lingüistica per l'occitan, illusion ; La realitat de la lenga d'un poder es la lenga francesa, la lenga francesa es la lenga regionala que s'imposa sus tot un Estat, per rason oligarquica, sul modèl Villers-Cotterêt qu'èra per adralhar un sistèma administratiu d'Aquitània per abandonar lo bilingüisme administratiu (latin e lemosin-gascon).
Se l'occitan qu'es parlat sus quatre Estats es una lenga regionala, lo francés l'es tanben sus quatre Estats europèus (Belgica, Luxemborg, França, Confederacion Helvetica lo Jurà) e podèm pensar tanben qu'es lenga segonda en Saarland, en Alemanha federala... Una lenga es pas un Estat. es la règla europèa ; los que vòlon una lenga per Estat, son los meteisses que vòlon los Rròms -pòble migrant europèu- fòra de totes los Estats europèus... Es oblidar que la Confederacion Helvetica es multilingüe coma Estat e qu'a trapat un balanç sobre 700 ans d'existéncia.
4 / Fier o ufan d'una escòla de netejament lingüistic
Es confondre l'alfabet e la lenga, l'alfabetisacion (qu'auriá estat una normalitat), e la francisacion, imposar la lenga del rei, devenguda lenga d'una oligarquia.
5 / marginalisation
Es vertat que la talvera es la règla francesa per las lengas que son devenguts un dangièr, perqué l'alfabetisacion dins aquesta lenga èra fòrabandida ; l'estrngièr es la règla de la páur ambe lo nacionalisme francés ; la lenga es considerada coma una frontièra administrativa e militara, en contradiccion ambe totes los estudis sociaologic sobre los emplecs multiples de las lengas.
Festa d'Òc es la sola politica acceptada pel sistèma anbcionalista francés, dit de la décentralizacion ; es aquel sistèma de mèrda politica imposat pels Franceses que nos es retornat coma lo miralh de çò qu'es supausat èstre un projecte nacionalista occitan ; la paradòxaes qu'aurèm jamai la possibilitat de respondre dins lo temps cal a-n aquel argument ; mas o podèm : cal de temps e mantunas cronicas dins la premsa provincialista.
6 / on ferait mieux d'apprendre l'anglais
Considerar l'occitan coma una lenga de replec, es considerar que lo verbiatge universitari sul tèma "langue régionale" es lo bon lengatge per salvar una modèrnitat de la lenga occitana, modernitat qu'a obtengut un prèmi Nobel de literatura per un concepte ligat a l'occitan ; l'occitan e suna lenga pont de la latinitat ; es normal que l'ignorança francesa aguèsse oblidat Frederic Mistral, perqué quitament la television, que los occitans i pagan redevances, an refusat de presentar un documentari sul tèma. Parlèm de l'Éducation nacionalista francesa ! Ni de las universitats de letras francesas en Occitània... Prèmi Nobèl es d'un país escandinau que devon mai sus aquel tèma que lo redactor d'aquestas e lo co-responsable de la publicacion, Midi Libre.
A-n aquel pichon jòc de la lenga superiora a las autras, lo francés i perdrà…
7 / aprendre correctament lo francés puslèu que l'occitan
Pendent 80 ans, la populacion a transmetut la fonetica de la lenga occitana, las fautas d'ortografias francesas (complicadas segur, perqué lo rei s'en fot de la simplicitar) èran curada pels regents en s'apuejar sus la fonetica occitana ; quora entre 1960 e 1980, la lenga a desaparegut de las abitudas d'usança populara, la mediocritat de l'ortografia francesa s'es melhorada ; e ara, i a un Internaute, e sovent mantunes, per castigar los Occitans de vóler lo retorn de l'occitan e aital mesprezar lo francés : il y a en qui sont culotés !
Ai acabat de responsa a aquel tipe d’ignorança, son la valorizacion concreta e la resulta de la manipulacion ancionalista d’un sistèma educatiu nacionalista francés, dit «Éducation Nationale». Un sistèma fonciona de tal biais que dels diplòmas a l’estudis dedins lo sistèma tot favoriza l’ignorança, e l’abséncia de transmission dels sabers populars que son pas estats agretitat coma «bons» per la République Française, es un nacionalisme d’expansion en Occitània.
Aital avèm la paraula del FN directament bracada dedins lo ciutadan ignorant que podèm trapar quitament qui la Glèisa reformada de France e dins la vila de Tolosa, en simbiòsa ambe l’extrèma dreita que peticiona contra l’occitan dins lo mètro… I a una grand potencial pel FN ! Aquel potencial es fabricat per Éducation Nationale.


c: text/html

text:
Seccion de Tarn
Lo local
L'IEO dins Tarn, son 212 aderents en 2009, una ret departamentala (4 cercles locals) e regionala (una seccion departamentala dins cada departament de Miègjorn Pirenèus, mai de 15 cercles locals) que fa sa fòrça, e ne fa un dels actors màger del desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas.
-
Un actor del territòri
La seccion de Tarn de l'Institut d'Estudis Occitans foguèt creada en 1964. La seuna organizacion federativa ne fa un actor màger de l'accion culturala e lingüistica al mai prèp dels territòris. Constantament ligat a las seccions regionala e nacionala, e amb las seccions departamentalas vesinas, s'organiza a l'entorn d'un pòl central que se tròba a Reialmont, al centre del departament (comptabilitat, direccion, coordinacion globala, gestion del personal), e 4 cercles locals installats a Castras, Albi, L'Illa d'Albigés e Caramauç. Cadun anima fòrça manifestacions culturalas regularas o ponctualas dins sa zòna geografica. A Albi e a Castras, dos centres culturals aculhisson lo long de l'annada de curioses e d'afogats.
-
D'unas missions
La mission principala de l'IEO es de permetre lo desvolopament de la practica de la lenga occitana dins totes los mitans, d'ajudar a la coneissença de la lenga e de la cultura occitanas, de favorisar son ample difusion dins la societat.
Aquesta lenga, riquesa patrimoniala es tanben una riquesa per deman, subretot dins los domenis de l'economia e del desvolopament local, mas atanben dins l'ensenhament de las lengas europencas.
Aderir a l'IEO es obrar per balhar a l'occitan la plaça que li es deguda en menant d'accions a l'entorn de la vida publica, dels medias e de l'ensenhament. Es tanben una accion de cada jorn de cadun perque la cultura occitana siá una cultura viva e contemporanèa, creatritz e innovanta, tot en assument son istòria millenara.
-
Oraris de dobertura
lo divendres de las 9 a las 15
-
Noms dels responsables
- President: Serge LABATUT
- Clavaira: Marie-Claire VERDUS
- Clavaires Adjunts: Corinne LENCOU-TOSELLI, Patrick CENDRES, Michel Toselli
- Secretària: Jeanine LAUX
- Animatritz:
- Isabelle COSTA (Comptabilitat / Sector Sud): 05.63.72.40.6105.63.72.40.61
- Nathalie MAGNE (Secretariat / SectorNord): 05.63.46.21.4305.63.46.21.43
- Muriel VERNIERES (Professor d'occitan): 06.79.88.69.5706.79.88.69.57
-
Contacte
Las activitats
-
Ensenhar e far passar la lenga occitana
8 corses professionals, 7 talhièrs de lenga occitana, 5 talhièrs de cant e un de teatre, d'unas disposicions a favor dels parents d'escolans qu'aprenon l'occitan permeton una transmission eficaça de la lenga sus l'ensemble del territòri departamental.
-
Far descobrir la lenga e la cultura occitanas
Pels talhièrs artistics, la dotzena de mòstras organizada cada annada, lo prèst de mòstras, l'organizacion de mai de 20 conferéncias, una iniciacion dins 14 escòlas publicas primàrias e d'accions a lor favor tota l'annada, nombrosas visitas guidadas, lecturas publicas.
-
Favorisar la difusion de la creacion culturala en occitan
Festenal Camins de Crabas, Festenal de teatre, seradas teatre, balètis, Joanadas, doas mediatecas associativas, una librariá amb un catalòg abondós e renovelat de contunh, l'edicion d'òbras, relatiu a la cosina occitana subretot.
-
Crear de novèls sabers e de novèls metòdes de transmission
Creacion d'un metòde d'aprendissatge rapid de la lectura en occitan, desvolopament del metòde d'aprendissatge rapid de totas las lengas romanicas (8 lengas en un an!) Recèrcas suls tèxtes tarneses. Talhièrs-memòria e animacions dins los Ostals de Retirats.
-
Favorisar la visibilitat de la lenga occitana
Medias, articles dins las revistas institucionalas, reviradas e servici lingüistic pel mond economic e cultural (restaurants, musèus, comunas, etc...), organizacion de la Dictada Occitana (46 ciutats participèron en 2010).
Tarifas de l'adesion
Per aderir a l'Institut d'Estudis Occitans – Tarn (IEO Tarn), podètz estampar aqueste papieron e lo mandar per corrièr amb lo vòstre pagament.
Mandadís e òrdre: Institut d'Estudis Occitans – Tarn, 3 carrièra de la Tòrca BP 14 – 81120 REIALMONT
Sòi d'acòrdi per reçaupre d'informacions per mèl: ◊ oui ◊ non
Preni l'adesion per l'annada ............
Vòli far una dona de ............ €
Per las entrepresas, las donas fachas dins lo limit de 5 per mila del montant d'operacions balhan drech a una reduccion d'impòstes de 60%. Dich autrament, en fasent una dona de 1000€, l'entrepresa beneficia d'una reduccion d'impòstes de 600€ e fin finala paga sonque 400€.
Pels particulars, las donas fachas dins lo limit de 20% del revengut impausable balhan drech a una reduccion d'impòstes de 66%. Dich autrament, en fasent une dona de 100€, beneficiatz d'una reduccion d'impòstes de 66€ e fin finala pagatz sonque 34€.
Pagui la soma de ............ € e aderi a l'Institut d'Estudis Occitans – Tarn (IEO Tarn)
Fach lo ......................................... a....................................................................
Signatura:
(**) Se adesion en coble, nom e pichon nom de la segonda persona
"Conformément à l’article 27 de la loi Informatique et des Libertés, vous disposez d’un droit d’accès et de rectification des données vous concernant dont nous sommes seuls destinataires".

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Leuc'han
Leuc'han en breton ( Leuhan en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a conegut per faches ligats a la Revòlta de las Casquetas Rojas l'an 1675 e a la Chouannerie. Lo vicomte Théodore Hersart de la Villemarqué i i auriá reculhit las mai polidas pèças de lo sieu recueil de cants populars.
Cette commune est connue pour des faits liés à la Révolte des Bonnets Rouges en 1675 et à la Chouannerie. Le vicomte Théodore Hersart de La Villemarqué y aurait recueilli les plus belles pièces de son recueil de chants populaires.


text:
Theria
Los terians (Theria), sosclassa de la classa dels mamifèrs, son d'animals que pòrtan lors pichons durant lor desvolopament, es a dire que pondon pas d'uòus. S'opausan als prototerians coma l'ornitorinc.
Aqueste grop se subdivisís en doas infraclassas :
- los metaterians, que pòrtan lors pichons dins una pòcha extèrna ;
- los euterians, que pòrtan lors pichons en intèrne dins un placenta.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Una presentacion pus larga de la classificacion dins l'article mamifèr.


text:
Bernard Dubarry
En pojar en aqueth trén qui'm mia à Paris
Qui'm tira deth pais on auri volut viver
Tà que coma milèrs ani estar arrén
Que'm vleri lhevar.
Arrepic
E que vleri cridar, e que vleri cantar
Tà que sia possible de pas mes estar vailets
Que vleri tot cambiar, prenguer la paraula
Que tots amassa decidém d'esta mestres.
E que prengui eth metrò, riquessa deths praubes
Que m'en voi tà'th foyér, bonhol parmi autes
Tà ganhar ua miséra, estar un numerô
Qu'em vleri lhevar.
E tu mon vilatge dab tas carrèras voeitas
Miracle de la societat moderna, vilatge desert
Dens vint ans seras mort, e jo dens ma vila
Demorarèi un numero.
Fermer


text:
Lannildud
Lannildud en breton ( Lanildut en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo soubassement (aperaquí 100 tonas) de la obélisque de Louksor, erigit l'an 1836, sus la met de la Concòrda a París, proven de carrièras de granit de la Aber-Ildut.
Le soubassement (environ 100 tonnes) de l'obélisque de Louksor, érigé en 1836, sur la place de la Concorde à Paris, provient des carrières de granit de l'Aber-Ildut.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Lanildut, mencionada a partir de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, dépendait antany de la ancià évêché de Léon. Lanildut Protegissiá lo banc de la distincion de Gouerbian.
Al Sègle XVI, Lanildut fasiá partida de la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan [1].
La municipalitat de Lanildut s'a engrandit, en 1869, al detriment de la municipalitat de Porspoder.
La paroisse de Lanildut, mentionnée à partir du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, dépendait autrefois de l'ancien évêché de Léon. Lanildut abritait le siège de la seigneurie de Gouerbian.
Au Sègle XVI, Lanildut faisait partie de la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan [2].
La commune de Lanildut s’est agrandie, en 1869, au détriment de la commune de Porspoder.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Pérès, Bernard Tanguy, Los bens de la Corona en la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan, d'après lo rentier de 1544, Institut cultural de Bretanha, 1984.
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Pérès, Bernard Tanguy, Les biens de la Couronne dans la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan, d'après le rentier de 1544, Institut culturel de Bretagne, 1984.


text:
Dimenge, 11.2.2018 03h00
Las recèptas amb de vin roge son fòrça agradivas al paladar mas pas gaire abondosas, sabriam pas dire exactament per quina rason. Es benlèu per çò que tot abotís a una coloracion fòrça escura, e aquò resulta pas gaire desirable als uèlhs. Perque la cosina deu èsser bona, segur, mas se manja tanben amb los uèlhs, coma sabèm totes. Los uòus al vin es una recèpta de Peiregòrd, Carcin e Roergue, que son de tèrras ont se manja fòrça ben, en parlant non solament en general mas tanben en particular, es un fricòt que decebrà pas degun.
Uòus al vin
Ingredients: 8 uòus, 1 lesca de carnsalada, 1 ceba, 2 carròtas, d’alhs, vin roge, farina, jolverd, laurièr, grais d’auca, pebre e sal. D'Autras denominacions:
Preparacion: d’en primièr capolarem la carnsalada e, en acabant, pelarem e talhonarem la ceba e tres o quatre alhs. Puèi pelarem las carròtas e las talharem en rodèlas. Puèi chaplarem qualques rametas de jolverd. Quand tot serà prèst botarem un bon culhierat de grais d’auca dins una caçairòla e o daissarem sul fuòc, puslèu doç. Quand lo grais serà caud i apondrem la carnsalada e la saurengarem un pauc. Remenarem amb lo culhièr de fusta e, quand rossirà leugièrament, i apondrem las carròtas, la ceba, los alhs e lo jolverd. O bolegarem de quora en quora e, quand serà tot confit, i apondrem un culhierat de farina e la farem rossir tanben. I balharem qualques remenadas, i apondrem un litre de vin roge e farem montar lo fuòc. I apondrem una fuèlha de laurièr, salarem e pebrarem e, lo bolh pres, rebaissarem la flama e o daissarem bolhir a fuòc fòrça doç. Al cap d’aperaquí tres quarts d’ora trincarem los uòus e los metrem per dessús. Quinze minutas puèi, atudarem lo fuòc e o servirem.
Variantas: i podèm apondre una codena de carnsalada capolada, un parelh de pòrres, un parelh de clavèls de giròfles o un brot de ferigola. La carnsalada pòt èsser fumada. Podèm cambiar la ceba contra d’escaluènhas, la carnsalada contra una lesca de cambajon. D’unes o fan mitat vin e mitat bolhon (de carn o de galina). Dins qualques luòcs passan lo fricòt pel colador chinés, abans d’i apondre los uòus. D’unes fan bolhir los uòus dins d’aiga (amb un rajòl de vinagre), un per un, en tot passar las glairas pel dessús dels mujòls per que ne demòren cobèrts, e los meton puèi dins una caçairòla, cap a la fin de la cuècha. En Roergue d’unes càmbian la carnsalada contra de salsissòt.
uòus al vin (Peiregòrd), uòus a la gorgolha (Roergue)."Uòus al vin" es una denominacion que s’emplega en Carcin e Roergue.
Comentaris
13 de febrièr 13.46h
#1 Gràcies a vosté per la seua amabilitat!
Valora aquest comentari:
0
0
12 de febrièr 21.50h
Mercé plan per aquelas bonas receptas.
Valora aquest comentari:
0
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Sierra Nevada (Mexic)
La Sierra Nevada (Sèrra Nevada) de Mexic, sonada tanben Eje Volcánico Transversal (Ais Volcanic Transversal) o Cordillera Neo-Volcánica (Cordilhèra Neo-Volcanica), es una cadena montanhosa que s'estend sus 900 km de l'èst cap a l'oèst a la region centrala del país, de l'estat de Michoacán fins a l'estat de Veracruz, traverssant l'estat de Mexic e lo Districte Federal. S'unís, a l'extrèm nòrd amb la Sierra Madre Orientala e la Sierra Madre Occidentala, e al sud amb la Sierra Madre del Sur.
Lo seu trescòl, e tanben de Mexic es lo Pic de Orizaba, amb 5610 m, tanben dich Citlatépetl, que en nahuatl significa "Montanha de l'Estela". Los autres volcans de la Sierra Nevada son: Nevado de Colima (4399 m), Paricutín (2774 m), Nevado de Toluca (4577 m), Popocatépetl (5452 m), Iztaccíhuatl (5286 m), Matlalcueitl (4461 m) e Cofre de Perote (4282 m).
La ciutat de Mèxic es localizada a l'oèst dels volcans Popocatépetl e Iztaccíhuatl e a l'èst del Nevado de Toluca, dins una val de 2200 m d'altitud.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 16 de setembre de 2013
De las classificacions respectivas deu gascon e deu panda gigant.
Non cau pas mesclar las causas ni jogar dab los mots. Lo gascon qu'ei la lenga deus gascons com lo catalan ei la lenga deus catalans e lo francés la lenga deus francés. Aquò n'empacha pas que lo francés sia un parlar o un dialècte de la lenga d'òil. De qu'ei la lenga d'òil? Ua rubrica de classificacion lingüistica, pas arren mei. La question de la lenga gascona com a occitana o pas, aquerò qu'ei tanben ua question de classificacion. E la classificacion que depen deus critèris causits. E, malurosament, en aqueth ahar de gran sensibilitat ideologica, qu'ei sovent la fin qui justifica la validitat deus critèris causits, mentre qu'auré d'estar lo contrari, qu'ei a díser qu'aurén d'estar los critèris qui justifiquèssen la conclusion. La classificacion deu gascon repècte a l'occitan qu'ei arbitrària, en realitat ideologica, pr'amor los critèris qui los linguistas e poderén har servir tà concludir non son pas briga plan definits, ni quantificables, ni acceptats e compartits per tots.
Ja sabetz que soi scientific de formacion, biologista e naturalista. Dongas que'm permeteratz ua analogia simpla, de bon compréner. Quan èri joen, los sistematicians n'èran pas tots d'acòrd sus la classificacion d'aqueth mamifèr simpatic qui ei lo panda gigant (Ailuropoda melanoleuca). La gran majoritat deus sistematicians que'u classificavan hens la medisha familha que l'aute panda, lo petit panda o panda ros o panda arroi (Ailurus fulgens), qui vedetz sus las dusau e tresau fotos.
Com jo non sèi pas los critèris qui'm permeterén de decidir se lo gascon ei occitan o pas, que'm guardarèi plan de préner posicion sus l'ahar de la classificacion deu gascon. A mei, que'm guardarèi plan de créder qui que sia, especialistas o non, en abséncia de critèris clars e quantificables. Qu'èi aprés, com a biologista, que los sistematicians e's pòden enganar per coupa de critèris mau causits o mau definits e que pòden cambiar d'opinion quan los critèris e vaden clars e acceptables per tots. Per çò qui tanh a la relacion deu gascon dab l'occitan, n'i èm pas briga. De critèris clars, definits, quantificables e admissibles per tots non n'i a absoludament pas nat aquiu. Sequenon, tot aqueth beròi monde de la lingüistica que s'aurén podut botar d'acòrd sus ua solucion o l'auta. N'ei pas briga lo cas.
E lo men agnosticisme qu'ei partatjat per d'especialistas arreconeishuts deu gascon com lo professor Thomas Field (lingüista occitanista e gasconista de l'Universitat de Maryland, USA) e lo lingüista bigordan (e locutor naturau de gascon) Jean-Louis Massourre. Totun, Th. Field que'ns rapèra que, per de romanistas de reputacion internacionau com Achille Luchaire, Edouard Bourciez o mei recentament Gerhard Rohlfs e Kurt Baldinger, tots quate grans especialistas deu gascon, lo gascon qu'ei ua lenga distinta de l'occitan. Au centre deus arguments qui sostienen aquera opinion, que i trobam l'auta question, simetrica de la nosta, a saber se lo catalan ei ua lenga distinta o non de l'occitan. Tà resumir, lo rasonament qu'ei com segueish: se lo catalan a d'estar considerat com a lenga distinta de l'occitan, que non com un deus sons dialèctes, alavetz lo gascon qu'a d'estar considerat tot parièr com a lenga distinta de l'occitan, pr'amor las diferéncias qui separan lo gascon de l'occitan e son mei granas que non pas las qui separan lo catalan de l'occitan (que podetz léger aqueth tèxte deu prof. Th. Field, au demiei d'autes autant interessants, en picar aquiu). Lo romanista britanic Max W. Wheeler qu'estima la distància qui separa lo gascon de l'occitan n'ei pas mei petita que la enter arpitan e occitan. (Wheeler, Max (1988), "Occitan", in Harris, Martin; Vincent, Nigel, The Romance Languages, New York: Oxford University Press, pp. 246–278).
aquiu (mapa en anglés) o clicatz sus la mapa que vedetz a l'esquèrra (en catalan). Aquera mapa qu'illustra los articles de wikipèdia en anglés e en catalan sus las lengas romanicas (romance languages en anglés, llengües romàniques en catalan). Que la trobaratz tanben en rus, en ongarés e en d'autas lengas.
Lo gascon qu'ei tanben arreconeishut com a lenga vertadèra per l'UNESCO. Qu'ac cau soslinhar e tornar díser. Los lingüistas de l'UNESCO non pòden pas estar acusats de parcialitat o de desir de "separatisme". Aquera institucion de l'ONU n'ei pas briga ua sucursala de l'Institut Bearnés e Gascon.
Per jo, qui èi recebut ua educacion scientifica, lo problèma deus critèris que demora sancèr e shens nada arresponsa satis·hasenta. Quin se pòt quantificar la distància d'ua lenga o d'un parlar tà ua auta o tà un aute? Mistèri. Lo copacap que'm sembla enqüèra mei bèth quan e sabem que i a parlars de transicion qui son autant lengadocians com gascons (o vice-versa), o autant catalans com lengadocians (o vice-versa), o autant catalans com aragonés (o vice-versa), etc. Francament, pelejà's per de questions de classificacion deus parlars que'm hè pensar a las guèrras completament absurdas de lasquaus Gullivèr estó lo testimòni en la novèla de Jonathan Swift. Los parlars que son las lengas vertadèras. La rèsta non ei pas sonque convencions, sovent alimentadas per lo nacionalisme o per d'autas rasons non lingüisticas, quan non son pas desirs de dominacion o de substitucion lingüistica.
Com ac podetz véder, n'i a pas nada rason tà tirar la pèira sus los qui afirman que lo gascon n'ei pas occitan. E que cau arrestar de hicar au medish nivèu la question deu gascon versus l'occitan e la deu valencian versus lo catalan (òc, que soi estat tractat de "blavèr", figuratz-vos). La problematica n'ei pas briga la medisha. Lo valencian n'ei pas arreconeishut per nat romanista com a lenga distinta deu catalan. Lo valencian que resulta de l'evolucion deu catalan aportat peus colons au país valencian arron la reconquista. La lenga valenciana qu'ei un aute estandard catalan, en vigor en la comunautat qui'u correspon. Las diferéncias enter catalan principatin (catalan deu Principat de Catalonha) e valencian au nivèu de la lenga escriuta que son petitonetas, que concerneishen mei que mei punts de conjugason. Mantuas d'aquestas diferéncias que i estón provocadas per las causidas normativas deu quite Pompèu Fabra. N'existivan pas abans. Per exemple las desinéncias verbaus deu subjonctiu en -i , caracteristicas deu catalan orientau (parlat a Barcelona, Palma, Perpinhan etc) e adoptadas com a fòrmas normaus per Fabra, qu' èran consideradas d'autscòps com dialectalismes d'evitar en la lenga escriuta, quitament per los quites catalans deu Principat e deus Comtats deu Nòrd. Lo valencian, qui n'a pas aqueras desinéncias en -i, ni en la lenga parlada, ni en l'escriuta, qu'ei demorat fidèu a la tradicion deu catalan classic. D'aqueth punt de vista, qu'ei lo catalan principatin qui s'ei aluenhat de la nòrma deu catalan classic, que non lo valencian. Lo gascon, eth, que resulta de l'evolucion deu latin parlat au territòri deus Aquitani e mei d'un romanista seriós e reputat considera lo gascon com a lenga distinta de l'occitan. Quant a la lenga aranesa, qu'ei un estandard gascon, lo en vigor en Aran, pro diferent de lo qui soi a emplegar aciu. L'aranés estandard o lenga aranesa qu'ei basat suu parlar de Vielha e Mijaran (que i son uèit parlars gascons distints a la Val d'Aran) e qu'ei oficiau en Aran e au principat de Catalonha.
Dongas, tà resumir, la lenga d'aqueth blòg qu'ei plan gascona, totòm qu'ac pòt constatar e arrés no'm contradiserà. Que sia o non occitana, qu'ac poderatz decidir vosauts medishs s'ac voletz, cars lectors. Jo n'ac harèi pas, pr'amor los critèris qui cau aplicar tà poder arrespóner ad aquera question, jo no'us sèi pas. A l'evidéncia, aqueths critèris n'existeishen pas, o en tot cas pas de manèira objectiva, hidabla, quantificabla e universaument arreconeishuda. E, fin finala, jo n'èi pas a decidir se lo gascon a d'estar classificat o non com a occitan. La classificacion deu gascon, que me'n chauti com d'un calhau sus la lua o com de saber si lo panda gigant e seré un procionid o un ursid. Jo ne soi pas a deishar la lenga gascona a dormir hens un calaish (ua tireta) dab ua etiqueta classificaira hicada dessús, com s'estosse un parpalhòu esplingat laguens ua bòstia de colleccionaire o d'un musèu. Jo que m'esfòrci de har víver la lenga gascona en tot har víver aqueth blòg. E, que jo sàpii, a la lenga gascona pas mei qu'au panda gigant, no 'us hè pas briga hrèita nada classificacion tà poder víver e estar emparats de l'extincion abans que sia tròp tard.
19 comentaris:
- Salvador ha dit...
-
Existeix un gascó estàndard o normalitzat o "batua" o com li vulguin dir? És el que escrius aquí?
- 16 de setembre de 2013 a les 22:59
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Salvador: Existeixen dos estàndards regionals del gascó: l'aranés n'ei un, l'altre és l'estandard biarnés o koinè biarnesa. El primer es basa sobre el parlar de Vielha e Mijaran, es a dir un dels vuits parlars areneses amb els quals compta la Vall. El segon es un gascó composicional, amb molts components bearnesos i presentat com a gascó estàndard . No és completament unificat, accepta algunes solucions alternàtives, en particular a les conjugacions (desinéncies del subjuntius en -i o les classiques). Es la mena de gascó emplegada en aquest blog, amb potser un xic mes d'elements del lexic dels gascons no-bearnesos. En general, els gascons sensu stricto no volen fer servir la koinè, jutjada "més beanesa que no nostra". A més a més, el estàndard no sembla ser la problematica més urgenta pels gascons. Seria més aviat de recuperar tots els parlars de les comunitats, que no crear-ne d'altres dits estàndards. L'unificació lingüística no sembla gens una preocupació gascona. La raó no n' és per falta d'estàndard, és més aviat la volontat del gascó sensu stricto de NO fer servir l' estàndard (en general ben conegut), que no correspondria massa bé als parlars de la seva comunitat. La solució podria venir de l'emergència d'altres estandards regionals.
- 17 de setembre de 2013 a les 7:46
-
-
Un comentari la classificacon de las lengas e son aspect politic. Dises que lo catalan es una autra lenga que l'occitan mas que pertant occitan (vo'es dire lengadocian supause) e catalan son mai pròche que occitan e gascon.
Efectivament lo lengadocian es mai pròche dau catalan que dau lemosin. Mas, me sembla ben, que los linguistas disen que l'occitan e lo catalan fan partida d'un mesme diasistema. Adonc, per dire la chausa d'un biais mai simple, qu'es la mesma lenga, d'un biais absolut. Mas, per de las rasons istoricas e politicas, l'evolucion dau catalan e de l'occitan se faguet d'un biais separat e quò mena a doas lengas, dins lo fach, dins lo biais de las veire mas pas dins l'absolut linguistic. Coma l'afrikans e lo neerlandés. E quò se passarà benleu (d'efiech ne'n sei segur) entre lo gascon e l'aranés.
Per çò qu'es de l'UNESCO, fau 'nar veire sus son site. Lo gascon una lenga vertadiera ? Oc-es lo gascon, lo lemosin, lo lengadocian, son dins la listas de l'UNESCO, emb lo nom alternatiu d'occitan gascon, d'occitan lemosin e d'occitan lengadocian. Emb lo còdi oci per las tres. L'occitan exista pas sus lo site de l'UNESCO, pas directament. Mas per sos dialectes qu'an de las situacions diferentas per çò qu'es de lor sauvagarda. Qu'es benleu pas lo melhor biais de far, mas qu'es entau.
Mas sei de consent emb ta conclusion. Contunha de far viure ton gascon.
- 17 de setembre de 2013 a les 10:21
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Lo còdi oci n'ei pas de la responsabilitat de l'UNESCO e qu'explican clarament que non son pas d'acòrd suu cambi de còdi (abans lo gascon qu'avè lo son pròpi còdi). Mès bon, non voi pas polemicar sus aqueth punt ni suu hons. En tot cas, lo gascon qu'ei plan comptabilizat per l'UNESCO com a lenga europèa en perilh d'extincion, efectivament com las diferentas lengas d'òc segon lo compte e lo vejaire d'aquera organizacion.
- 17 de setembre de 2013 a les 11:06
-
-
Efectivament, en tornar legir mai atentivament lo site de l'UNESCO ai vud que lor posicion es de listar los grands dialectes occitans coma lengas. Cò qu'es tanben una posicion politica. L'UNESCO parla donc, sens i dire, de lengas d'oc e lengas d'oil. Lo ministeri de la cultura francés parla d'una lenga d'òc e de lengas d'oil. N'i a de las posicions per parlar d'una lenga d'òc, d'una lenga d'oil (e de ne'n far surtir lo peitavin, coma lo catalan es surtit de la lenga d'òc).
Mas quò chamnha pas lo fach que dins l'absolut scientific, los linguistas parlen ben d'una sola lenga, d'un diasistema per l'occitanocatalan e per las lengas d'oil.
- 17 de setembre de 2013 a les 11:35
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Maime: I a pas briga d'absolut scientific aquí, sonque de convencions que fan pas l'unanimitat.. Totes los lingüistas son pas d'acòrd sus la relacion entre lo gascon e l'occitan, T'aconselhi de tornar legir Thomas Field, as lo ligam dins lo messatge. L'article es en francés.
- 17 de setembre de 2013 a les 16:45
-
-
Beròia comparason! Qu'aimi lo panda gigant, m'agrada! A mei, es un ors com lo noste Pèdescaus! Martin Pèdescaus qu'es gascon e bien gascon, lavetz lo panda qu'es cosin d'un gascon! Se poiram pas préner l'ors com simbòu a la plaça de la Dauna de capulet?
En tot cas, lo tèxte qu'es clar e plan escriut. Mercés!
- 18 de setembre de 2013 a les 8:55
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Bernat Pescaire: Segur qu'un pèdescauç vegetarian e seré miélher arcuelhut hens la montanha nosta. Totun, que'm sembla tostemps mei aisit de compensar las pèrdas de bestiar dab sòus que d'i har créisher ahorèsts de bambós :-D. Mercés per la vesita e peu compliment!
- 18 de setembre de 2013 a les 21:15
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Em sembla bé que reconeguis que ets biòleg i no lingüista, perquè les teves teories etimológiques són tan dolentes com un mal de queixals.
- 19 de setembre de 2013 a les 12:27
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Octavia Alexandre: hòrt agradiu e plan aimable, com tostemps. Mercés peu compliment.
- 19 de setembre de 2013 a les 13:40
-
-
Plâ beroy, aqueth tèxte! Toutû, ne parlat pa de la grafie. Causì la grafie qu'ey dejà causì lou sou camp.
- 22 de setembre de 2013 a les 9:46
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Anonime: La grafia qu'emplegui qu'ei la soleta qui èi aprés. Que non podem díser que l'èi causida, non sabí quitament pas que i avè unh auta quan comencèi a apréner lo gascon. E segur que non tròbi pas la grafia febusiana mei cretina ni mei vergonhosa que la mea. Que's valen plan. Que legi d'òbras en grafia febusiana dab gai, quitament se non sèi pas tròp 'emplegar-la corrèctament.
- 22 de setembre de 2013 a les 16:21
-
-
Sarut a tots. yo pal la llengua de l'alguer: Alguer es una petita ciutat an Sardenya, Italia. Ma so grandament maravillat lligint lo tou blog, que comprench perfectament, ashì esper que vosaltres compraneu similment la mea parlara: us una grafia no estandarditzara per la mea llengua: l'algueres. Ara ma randesh compta que antiguement se parlava na matesha llengua en França, Espanya( catalunya y valencia, y en italia: piemont y part de la liguria. Per my es estara na gran escubelta, y ashiò demonstra la grandaria de las llenguas d'oc. Segonts mi lo gascon es na llengua similar a las altres del grup galloromanz. tenim de llutà paris que no morin aquestas meravillas viventes. Gracias de la atenciò.
- 26 de setembre de 2013 a les 6:09
-
-
Lo ton parlar qu’ei perfèitament compreneder, Alexandre, e que demostra la grandor de la lenga catalana de l’Alguer dinc a LLeida e de Perpinyà dinc a Alacant :)!
Suu hons de l'article, que soi ad ua.
Quauques annadas a que s'avisèn de que Pluton n'èra pas mei un planeta, senon un planetoïde. Responsa deudit Pluton :
— Tant que viri fau de torns…
Be crei jo lo gascon qu'ei occitan, e que m'agrada d'ac pensar. Pr'aquò, m'aprenossin doman matin de que ne n'ei pas, e qu'ei fin finau ua auta lenga, m'i perderí pas ua minuta de som e que contunharí de gasconejar com audavant.
Hètz beròi !
JIG
- 26 de setembre de 2013 a les 17:16
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Alexander antisix: si, nat problèma, que't comprenem perfèitament. Benviengut au blòg!
- 27 de setembre de 2013 a les 14:29
- Joan de Peiroton ha dit...
-
JIG: desolat peu retard de la publicacion deu ton comentari. Que se m'avèva escapat. Mila excusas!
- 27 de setembre de 2013 a les 20:46
-
-
Gracias Joan de Peiroton, so encantat de la facilitat com vos entench; no avia mai cregut que paisos ashì distantz podrian parlà llenguas ashì simils, es per a mì una gran descuberta, com ritench enteresssant la llengua gascona que es molt aprop de la meua, tanbè si tenim diversas normatias graficas, ma ashiò no emporta.
- 28 de setembre de 2013 a les 2:23
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Alexander antisix Lo catalan medievau e lo gascon medievau qu'èran fòrça similars, en particular per çò qui tanh a las conjugasons deus vèrbes. En gascon d'uei lo dia, que disem "enteni, compreni, disi (o dic), tieni quan los nòstes avantpassats gascons de l'atge miejan disèvan entenc, comprenc, dic, tienc o tenc o tinc...Los gascons medievaus disèvan demanar o domanar, mentre los d'uei lo dia disen meilèu demandar o domandar lhevats los aranés qui an conservada la forma genuinament gascona "demanar".
- 28 de setembre de 2013 a les 19:36
-
-
Gracias Joan, lo dialogue amb tu ma es dimostrant encara de mas, que la llengua algueresa, com diuen alcuns filologues, se està trasformant an un altra llengua, ashiò es ver y es una natural i fisiologica evoluciò que tal idioma a tengut, vols per las distancias amb Catalunya, vols per las influencias que avem tengut de part del italià, del sard y del castellà; lo fect emportant es que es prendint una fisionomia mes occitana que catalana, ashio es alcuant estrano.
- 29 de setembre de 2013 a les 0:39


text:
Escòcia
Escòcia (Scotland en anglés, Alba en gaelic escocés, Escot en ancian occitan) es una nacion del nòrd-oèst d'Euròpa, al nòrd de l'illa de Grand Bretanha. Lo gentilici es escocés -esa. Es reconeguda coma una de las « nacions » que constituisson oficialament lo Reialme Unit: constituís una region autonòma segon lo sistèma de la « devolucion ». La capitala, centre financièr e administratiu n'es Edimborg, mas la pus granda vila es Glasgow, qu'es istoricament la vila pus industriala del país. Las autras grandas vilas son Aberdeen e Dundee, seguidas per Stirling, Perth e Inverness.
La religion pus espandida es lo cristianisme[1]. Existís una granda diversitat de « denominacions religiosas »[2], mas la Glèisa pus importanta es la Glèisa catolica d'Escòcia, una Glèisa reformada presbitariana[3], seguida per la Glèisa catolica ; nombre d'escoceses son atèus. Doas lengas son reconegudas : le gaelic escocés e lo scòts[4].
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria d'Escòcia comença fa aperaquí 10 000 ans, amb l'arribada de las primièras populacions umanas aprèp la fin de la Glaciacion de Würm. De vestigis nombroses de las Edats del Bronze e del Fèrre son estats trobats, mas pauc de traças d'escritura. L'istòria escrita d'Escòcia comença amb l'arribada dels romans en Grand Bretanha (Britània). Ocupan e administran los territòris d'Anglatèrra e del País de Galas actuals jol nom de Província de Britània. Los romans nomenan Caledònia la tèrra s'espandissent al nòrd de Britània, e lo pòble qu'i viu los Pictes.
La conquista de la Grand Bretanha per l'Empèri Roman comença en l'an 43. Aprèp una tièra de victòrias militaras dins lo sud de l'illa, las fòrças menadas per Juli Agricòla dintran en Escòcia en 79 ont encontran una resisténcia ferotja. En 82 o 83, Agricòla manda un barcarés de galèras a l'entorn de las còstas d'Escòcia e arriba a las Orcadas. En 83 los romans vençon las tribús caledonianas a la batalha del Mons Graupius. Los romans marcan la seuna frontièra per una seria de fortificacions defensivas, mai que mai de muralhas continuas. A l'entorn de 120, l'emperaire Adrian ordena la construccion d'una muralha fortificada anant de la ribièra Tyne a Solway Firth e sonada la Paret d'Adrian.
Geografia[modificar | modificar la font]
Escòcia es situada al nòrd de l'illa de Grand Bretanha e ten una frontièra al sud amb Anglatèrra. La Mar del Nòrd la costeja a l'èst, l'Ocean Atlantic al nòrd e a l'oèst, lo Canal del Nòrd e la Mar d'Irlanda al sud-oèst. En mai de l'illa principala, Escòcia amassa 790 illas. Las aigas territorialas d'Escòcia que cobrisson un sector larg de l'Atlantic sud e de la Mar del Nòrd contenon las pus bèlas resèrvas de petròli de l'Union Europèa.
Edimborg, la capitala de la nacion e la segonda ciutat del país, es un dels mai bèls centres financièrs d'Euròpa. La ciutat pus importanta del país es Glasgow qu'amb sa banlèga amassa a pauc prèp 40% de la populacion d'Escòcia. Escòcia s'espandís sus un territòri de 78 772 km², çò que fa a pauc près 30 % del Reialme Unit tot. Las còstas de la partida non insulara d'Escòcia cobrisson 9911 km.
La geomorfologia d'Escòcia se formèt per l'accion de las placas tectonicas, puèi per l'erosion deguda a la glaciacion. La principala division d'Escòcia es la linha de falha dels Highlands que separa las Tèrras Nautas o Highlands al nòrd e a l'oèst, de las Tèrras Bassas o Lowlands al sud. Los Highlands son mai que mai montanhoses, e son las pus nautas tèrras del Reialme Unit : son separadas per lo Great Glen entre los Monts Grampian al sud-èst e los Highlands del Nòrd-oèst. Los Lowlands, eles, son partejats entre los Southern Uplands, una espandida de tèrras agricòlas valonadas cobèrtas de brugas, e las tèrras agricòlas de la Central Belt e de l'èst d'Escòcia.
Politica[modificar | modificar la font]
Politicament, Escòcia a un fòrt movement independentiste. Après las eleccions legislativas de 2007, lo Partit Nacional Escocés (SNP) formèt lo primièr govèrn independentist (mas minoritari) de l'istòria d'Escòcia. A las eleccions del 5 de mai de 2011, lo SNP obtenguèt la majoritat absoluda dels sètges (69 de 129[5]) e, lo 15 d'octobre de 2012, lo primièr ministre britanic David Cameron signèt un accòrd portant sus l'organizacion en 2014 d'un referendum sus l'independéncia d'Escòcia. Aqueste se debanèt lo 18 de setembre de 2014 amb una larga participacion e abotiguèt al rejecte de l'independéncia per 55,3 % dels electors[6],[7].
Descopatge administratiu[modificar | modificar la font]
Actual (dempuèi 1996)[modificar | modificar la font]
Regions d'Escòcia entre 1975 e 1996[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Escòcia
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- ↑ Religion en Écosse
- ↑ Terme synonyme de « confession religieuse »
- ↑ Glèisa reformada presbitariana
- ↑ Langues parlées en Écosse
- ↑ Resultat de las eleccions del 5 de mai de 2011
- ↑ Referendum sus l'independéncia d'Escòcia en 2014.
- ↑ [1]


text:
Ua casa plaçada ena Còsta Brava en un bòsc plen d'arròques. Un
promotor damb aficion pera arquitectura tradicionau. Materiaus
modèrnes. Eth resultat ei ua bastissa de hormigon armat damb arcs
de maons e pèira, hiestraus de masia e ua piscina fòrça singular.
Bastisses de 1864
Tres bastisses bessones en Aishamplatge barcelonés. Es fondaments sus es rèstes dera muralha. Murs damb arcs que permetien era comunicacion as constructors. Correders secrèti. Escalèrs prèsti de quèir. Fresqui amagadi. Mès de cinc ans d'activitat entà ressuscitar ua bastissa maumetuda peth pas des ans.
Direccion (amassa damb Carles Barberà) d'ua equipa d'estudiantes dera URV entà, en un acòrd universitat.Enterpresa, era realizacion dera auditoria energetica d'un institut de segondària e moduls professionaus, en Reus.
Equipa dirigida per Josep Maria Girós, damb Fernando Álvarez, David Moncusí i Alfons Civit, entara presentacion d'un projècte ath concors dera Bibliotèca dera Dièta Nacionau deth Japon, a Nara.
Concors entath bastiment en campus de Leioa en País Basc, d'un columbari qu'arrecuelhe es rèstes des persones qu'auien dat es sòns còrssi ara Sciéncia.


text:
Los contractes ajudats inutiles ?
[Dossièr dens LS n° 1085]
Lo candidat Emmanuel Macron qu’ac avèva anonciat pendent la soa campanha presidenciau, que comptava plan reformar lo Còdi deu tribalh un còp arrivat au poder. E que sembla seguir los sons engatjaments.
La lei tribalh, portada per Myriam El Khomri qu’avèva per mira d’ aumentar la competitivitat de las enterpresas en balhar-us mei de soplessa e amelhorar las condicions de tribalh deus salariats. Lo President Macron que perpausarà 5 ordenanças tà la refòrma deu Còdi deu tribalh qui seràn presentadas oficiaument au moment deu Conselh deus ministres deu 22 de seteme. Si son validadas, las ordenanças qu’entraràn en aplicacion a la fin deu mes de seteme. Lo contiengut d’aqueras modificacions qu’estó presentat peu Purmèr ministre, Edouard Philippe e la ministra deu Tribalh, Muriel Pénicaud, pendent ua conferéncia de premsa lo 31 d’agost. Atau, lo Còdi deu tribalh qu’averà vocacion de simplificar la vita de las enterpresas, la refonta de la formacion professionau e... haro suus emplecs ajudats. Qu’ei aquiu que i a un problèma. Lo govèrn que voleré limitara 110 000 lo nombre de contractes ajudats qui serén finançats au dusau semèstre de 2017. Aquera baisha de 40 % que deveré mei que mei aver contracòps en lo sector nonmercadèr qui n’aurà pas mei dret a nat contracte ajudat. Aqueth tipe de contractes que demoraré reservats prioritàriament a l’Educacion nacionau, l’Otramar e lo sector sanitari e sociau. Lo purmèr dispositiu de luta contra la pujada deu caumatge en çò deus joens « Tribalhs d’Utilitat Collectiva » (TUC) qu’estó creat en 1984. Despuish, qu’estó remplaçat per un ahoalh de contractes diferents dont los « emplecs joens » aviats devath la mandatura de Lionel Jospin. Fin de las annadas 90 e començar de 2000, lo nombre d’emplecs ajudats qu’espeta, puish que diminueish dab la baisha deu caumatge. A partir de la soa arribada au cap deu país, Nicolas Sarkozy que decideish de diminuir lo nombre de contractes ajudats, dab arguments identics aus presentats peu govèrn d’Emmanuel Macron uei lo dia. Totun, dab la hauça deu caumatge e la crisi economica, Nicolas Sarkozy que’s rend a l’evidéncia e que reabilita aqueths contractes. E qu’ei en 2012 que los contractes ajudats e seràn remobilizats dab la creacion deus « emplecs d’aviéner » devath François Hollande.
Son necessàrias los contractes ajudats ?
En periòde de crisi economica, qu’ei estat constatat que los contractes ajudats avèvan un efèit de relança de l’activitat qui engendra poder de crompa en melhorar las condicions de vita deus beneficiaris. Segon las corbas, los contractes ajudats que son un utís deus bons entà diminuir a tèrme brac lo caumatge. D’après un estudi de l’Institut Nacionau de l’estatistica e deus Estudis Economics (INSEE), quan lo nombre de beneficiaris de contractes ajudats baishe, lo nombre de caumaires qu’aumenta. Lo non-renovelament d’aqueths contractes deu dusau semèstre de 2017 qu’averà per consequéncia l’arribada de 62 000 demandaires d’emplecs mei. Suu tèrme long, los contractes ajudats que serén mei utiles dens lo privat que non pas dens lo public. Dens lo privat, un ancian beneficiari qu’averà mei d’escadença d’estar en CDI (31 %) qu’ua persona qui n’ei pas passada per un contracte ajudat, quan dens lo public, los ancians beneficiaris qu’an mensh de 8 % d’escadença d’estar en CDI e enqüèra mensh d’estar en emplec non-ajudat. Entà explicar la baisha deu nombre de contractes ajudats, lo Purmèr ministre qu’avèva declarat que n’èran pas un utís vertadèr d’insercion suu mercat deu tribalh. Mes, la DARES, lo servici d’estudis e d’estatisticas de ministèri deu Tribalh qu’avè publicat en març passat ua analisi sus la situacion professionau deus beneficiaris d’aqueth tipe d’emplecs 6 mes après la fin deu lor contracte : 67 % de las personas sortidas en 2014 d’un CUI-CIE e 41 % de las personas sortidas d’un CUI-CAE avèvan un emplec 6 mes après, « en mei d’aquò, 71 % deus sortents de CUI-CIE qu’estón embauchats en CDI en 2014 ». En 2015, los contractes ajudats que permetón la creacion de 21 000 emplecs.
Fin de l'emplec ajudat, fin de las escòlas immersivas ?
La baisha deus contracts ajudats decidida peu govèrn aqueth fin d’estiu qu’ei luenh de har l’unanimitat. Ua grana partida deus sectors professionaus qu’ei tocada, e l’inquietud que s’espandeish.
Aqueth còp dur portat au sector associatiu que seré devut a « la noneficacitat d’aqueths contractes contra lo caumatge » e deu hèit que non sian pas « lo trempolin esperat peus tribalhaires cap au marcat deu tribalh », segon lo govèrn. « Faus ! » que respon lo partit Régions et Peuples Solidaires dont avem entervistat l’un deus membres, Pèire Costa (Fòto DR) :
La Setmana — Qu’afirmatz dens un comunicat de premsa que los emplecs ajudats an ua utilitat sociau au contra de çò que declara lo govèrn ?
Pèire Costa — Dins lo comunicat m’apiègi sus un rapòrt de l’INSEE publicat en març de 2017. Pensi que lo problèma d’aquel govèrnament es qu’a un posicionament public diferent. Comprenèm que lo govèrn aja besonh de far estalvis e cerque totes los mejans de’n far, mas es una causida politica de diminuir de 5 euros los APL, de suprimir la taxa d’abitacion o de suprimir los emplecs ajudats. Çò que ditz lo govèrn e sos defensors es que l’economia non pòt pas èsser encara ajudada, segurament, lo CICE (Crèdit d’Impòst per la Competitivitat e l’Emplec) es ajudat e es una decision e permet de sosténer l’economia. Los arguments avançats pel govèrn son faus. Lo principi pels emplecs ajudats es que l’Estat dona moneda a l’emplegaire per poder emplegar de monde, que siá a un caumaire o un emplec ajudat, dins un cas com dins l’autre, la moneda es lo produch de l’Estat, mas la diferéncia es que l’emplec ajudat produtz una activitat, un servici mentre qu’un caumaire cauma.
LS — Qué pensatz deu procès hèit au contracte ajudat, de la soa utilitat purmèra qui ei destornada au profièit de las associacions qui l’utiliza ?
PC — Es escandalós ! Dins nòstre comunicat, mencionam la situacion dins las escòlas immersivas, an besonh del sosten public, de l’Estat per pagar los ensenhaires perque l’escòla es contractualisada. An besonh de las collectivitats publicas territorialas per sosténer lo fonccionament de l’escòla, vòl dire las ajudas mairalas, los animators, tot plen de monde que son indispensables. Suprimir los contractes ajudats, Diwan lo diguèt e imagini qu’es parièr per Calandreta, es suprimir 3/4 dels emplecs nonensenhaire e es obligar las escòlas immersivas a far autrament e aquò es tanben una decision politica. Ai començat de trabalhar al Collègi Calandreta de Grabèls en 2002, ai començat amb un contracte emplec joven e totes los animators avián contractes ajudats, pas d’animator, pas de collègi. Ai cercat a compréne çò qu’èran los emplecs considerats com ajudats en França e ai descobèrt que i aviá tanben la formacion en alternància, l’aprendissatge e la professionalizacion. En 2016, 590 000 personas èran en alternància.
LS — Quaus son las consequéncias deu gèl deus contractes ajudats ?
PC — Es tot lo mitan associatiu que risca de desaparéisser. Elegits dison que lo Macron a rason, cal professionalizar l’accion, cal aver de monde competents e disponibles, cal aver moneda e subvencions, mas si ne podem pas mai comptar sus las collectivitats territorialas, serà complicat. Es la mòrt del sector associatiu, cultural, esportiu tanben. L’ancian seleccionaire de la còla de França de fotbòl mandèt un tweet per dire que si los contractes ajudats èran suprimits, aurà un impacte negatiu dins lo mond fotbalistic amator. Espèri que lo monde van reagir, van prene consciéncia de la gravitat de la situacion, l’IEO o Calandreta. Quand anatz sul site del servici de l’emplec, la màger part dels emplecs prepausats son d’emplecs ajudats, com va faire l’IEO per fonccionar ? Com va faire Calandreta per fonccionar ? Imagini que lo malhum de las ràdios associativas, i a de contractes ajudats pels jornalistas e los tecnicians, e al meteis temps, aqueras personas son en activitat, perpausan quicòm.
Entervista Fanny Lartigot
La maurescaduda deus contractes ajudats
Jean-Marc Zulesi (Fòto HI13300), deputat LREM de las Bocas de Ròse qu’escrivó un article suu Huffingtonpost suu subjècte. Titolat « Pr’amor que vedem a tèrmi long, que’ns cau aver lo coratge de reformar los contractes ajudats », l’elegit que denóncia « l’amnesia » d’uns gavidaires politics, per la màger part « de dreta ». Que rapèra qu’aqueths gavidaires s’insurgivan contra la mesa en plaça deus contractes de generacion e deus emplecs d’aviéner « au nom de la luta contra lo gaspilhatge deus dinèrs publics » pendent lo quinquenat passat, e que portèn lo programa presidenciau de François Fillon qui preconisava reduccions drasticas de la despensa publica en suprimir enter autes los contractes ajudats. Segon lo deputat LREM, que son los medishs qui defenen lo quite fondament d’aquestes contractes. E lo deputat d’ajustar « pas jamei [los contractes ajudats ] n’an demostrat la lor eficacitat dens proporcions qui poscan justificar l’amplor deus finançaments publics engatjats ».
Rentrada mauaisida en las escòlas immersivas
Las manifestacions que's multiplican despuish l'anóncia
Las escòlas immersivas en lenga bretona, las Diwan, tocadas de front per aquera baisha de contractes ajudats, que reagín lèu a l’anóncia governamentau. Atau, lo 2 de seteme, cap a 1200 personas que’s mobilizèn plaça de la Résistance a Quimper, entà sostiéner las escòlas. Un medish acamp que’s debanè lo quite dia a Nantes. 45 pòstes en contractes ajudats qu’estón refusats e 39 autes que demoravan miaçats. Diwan qu’avèva alertat los elegits locaus : « Que demandam ua solucion en urgéncia tà la rentrada. Diwan qu’exerceish ua mission de servici public dab mejans tròp precaris. Que cau desblocar los contractes », perpaus cuelhuts per France 3 Region. Lo 8 de seteme, las escòlas immersivas bretonas qu’avón confirmacion per la prefectura de Bretanha que tots los contractes ajudats èran estats renovelats. Los 104 contractes qui arribavan a tèrmi enter lo 1èr de seteme e lo 31 de deceme de 2017 que seràn tanben renovelats. Las manifestacions previstas los dias seguents que son estadas mantienudas, lo hialat Diwan que desira « demandar un estatut » e que contunha la soa luta. Diwan qu’ei 46 escòlas, 6 collègis e 1 licèu sus 5 departaments de Bretanha, sia 4 270 escolans. Costat occitan, las escòlas Calandreta n’an pas reagit d’ua sola e medisha votz mes separadament. Com ac hasó la Calandreta deu Lis en Bearn, per un comunicat de premsa enviat a las redaccions. Qu’i hè estat de la situacion deus emplegats de la soa escòla : duas personas que son emplegadas mercés ad aqueths contractes. Malurosament, lo purmèr renovelament qu’estó refusat per Pôle Emploi lo 30 d’agost passat, « sia 4 dias abans la rentrada ». L’escòla qu’estó dens l’obligacion de suprimir la garderia de fin de dia per la mantiéner lo matin e « respóner aus besonhs deus pairs qui tribalhan ». Si la situacion non cambia pas, lo dusau contractes ne serà pas renovelat tanpauc a partir deu mes de genèr, atau la Calandreta deu Lis que serà dens l’impossibilitat de fonccionar. Medisha reaccion de las parts de la Calandreta Jansemineta d’Agen. Arron un aperet de la Federacion Calandreta Bearn, ua manifestacion que’s debanè a la Hèire mustra de Pau lo 9 de seteme, au parat de la visita deu Purmèr ministre, Edouard Philippe. « Escòlas Calandreta en dangèr ! Ua solucion de tira », qu’èran los eslogans escandits peus manifestants. Ua delegacion que s’escadó a deishar un dossièr au Purmèr ministre. Au moment de l’escritura d’aqueth article, nada responsa de las parts deu cap deu govèrn. A l’escòla Calandreta de Limós, la Calandreta Limosenca, un vam de solidaritat que’s debanè au moment de l’anóncia deu govèrn. L’escòla que perd la soa gavidaira e la soa ensenhaira de francés. Los pairs d’escolans qu’an lançat ua canhòta en linha entà « conhir la manca de l’Estat ». L’escòla qu’a besonh 6 000 € entà signar lo contracte de 30 òras de la persona en sostien pedagogic e assegurar lo son salari dinc au mes de junh.
Tè Vé Òc : un emplec ajudat en dangèr
Lisa Gros qu’ei presidenta de Tè Vé Òc, ua associacion de produccions audiovisuaus en lenga nosta, basada a Nimes. Creada en 2007, l’estructura qu’emplega ua salariada en contracte ajudat. « Avem un emplec ajudat que s’acaba fin de decembre, ne serem pas tocat perque s’acaba lèu mas çò que i a es que ne’n poderem pas prene un autre. Aquò nos mena a calcular per revisar l’emplec donc trobar de mejans financièrs per contunhar de pagar l’emplegada », çò nse hidè la presidenta. « N’i a que dison qu’es lo mejan esconut de modificar lo nombre de caumaires, per ieu, l’emplec ajudat es un trempolin per finalament crear un emplec. Après la precaritat d’un emplec CAE es evidenta, que l’avem ben vist en Calandreta e alhors. Un emplec ajudat es pas res, al cap de dos ans es acabat. Pensi qu’es domatge de levar una ajuda qu’èra preciósa per las associacions mas es una illusion de creire qu’a cada còp que i a un emplec ajudat, i a una creacion d’emplec. Es pas possible, i a pas los mejans. […] Pensi que ne serà pas la mòrt de las Calandretas per çò que vam ben trobar de solucions. Vesèm ben que de tot biais, la consideracion de l’Estat per las lengas ditas regionalas es zèro, i a gaire de causas favorablas. Me demandi cossí anam avançar… »
- Publicat dens Dossiers


text:
Dissabte 21 de mai : Espectacle “La republiconeta dels Erbals”
La Marion e lo Toène, dos vielhs celibataris se tenen companhiá dempuei quasi 60 ans, dins lo masatge daus Erbals. D’autres son partits a la vila mas ilhs son demorats e ne’n partirán pas, manca de morir...
...O ben tot d’estre deslotjats per daus investisseires que li vòlen far un pargue de leser ? Quo es quí que ‘riba Lukà, clandestin iogoslave qu’a fugit las guerras e que voudriá ben pausar sas gròllas aus Erbals eu tanben.
Quo es una peça de teatre en occitan que conta queste rescontre insolite, lo de la Marion, dau Toène, de Lukà, dins l’istòria de la Republiconeta daus Erbals – o la Revolucion de las Violetas. Mesa en scena : Lionel Ales, emb : Lionel Alès, Jean-Karim Guillemet et Christophe Huet.
Auretz l’enchaison de venir descubrir o tornar descubrir quest’ espectacle lo dissabde 21 de mai 2011, au Puei de Velai (43000) per l’enchaison de l’Amassada Generala de l’IEO.
I auretz la possibilitat de venir minjar avant las sarrasons, trefòlas e saucissas, puei de demorar l’apres per un moment a dansar.
Dintrada : Repas + Espectacle + Serada amb los musicaires dau caire = 15€
Luòc : Centre Roger Fourneyron, 31, Boulevard de la République, 43000 Lo Puei de Velai
Entresenhas e reservacions : Joan Roux : roux.jh@wanadoo.fr - 04 71 06 17 42
Andrée Elis : andree.elis@orange.fr


text:
La Gaillarde
La Gaillarde es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel Dun.
La commune est traversée par le Dun.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Divèrsas ipotèsis per çò qu'es de l'origina del nom del vilatge :
- nom d'origina nordique
- nom en provenent del nom d'un senhor
- La Xavala derivariá del celtique galia, #que significava fòrça. Aquel nom i auriá #èsser donat al Dun per o descriure. N'efièch, lo Dun, al Mièja Edat èra pas pas encara canalisé e lo sieu cors d'aiga èra clarament mai vigorós #qu'uèi.
Lo abbé Cochet parlar d'ancians potzes rebouchés en la plana, ont dels tresaurs aurián amagat, mas tanben de legenda de fées o de madamas blancas en dançant de rondas. Totun, aquel tipe de legenda es fòrça corrent en Normandie, e en particular en lo país de Caux. Gaireben tota la region èra entre las mans de las fraires de la Santa-Trinité de Fécamp. A la Xavala meteissa, la abbaye de Fécamp possedissiá de nombroses terrens. En l'an 1105, lo pape Pascal II (1099-1118), redigís una bulle que # fa don de la parròquia del vilatge al abbaye bénédictine ; lududes confirma tanben totas las siás donations, bens e privilègis. Aiçò i auriá #èsser volgut pels ducs de Normandie, en lo occurrence, en 1105, Robert Courteheuse (1052-1134), los fils aîné de Guillaume lo Conquistador, #que #èsser pòrti de Normandie de 1087 a 1106. Los fraires possedissián tanben de nombrosas tèrras que # trabalhavan sus el serfs ; dispausavan tanben d'un molin banal, utilizat pels paysans dels alentours. Lo abbé Cochet evoca tanben una carrièra de grès mas que los fraires aurián pas espetada #qu'a partir del Sègle XV fins a la fin del Sègle XVIII.
Plusieurs hypothèses quant à l'origine du nom du village :
- nom d'origine nordique
- nom provenant du nom d’un seigneur
- La Gaillarde dériverait du celtique galia, qui signifiait force. Ce nom aurait été donné au Dun pour le décrire. En effet, le Dun, au Moyen Âge n’était pas encore canalisé et son cours d’eau était nettement plus vigoureux qu’aujourd’hui.
L'abbé Cochet parle d’anciens puits rebouchés dans la plaine, où des trésors seraient cachés, mais aussi de légende de fées ou de dames blanches dansant des rondes. Toutefois, ce type de légende est très courant en Normandie, et en particulier dans le pays de Caux. Presque toute la région était entre les mains des moines de la Sainte-Trinité de Fécamp. A la Gaillarde même, l’abbaye de Fécamp possédait de nombreux terrains. En l’an 1105, le pape Pascal II (1099-1118), rédige une bulle dans laquelle il fait don de la paroisse du village à l’abbaye bénédictine ; il lui confirme aussi toutes ses donations, biens et privilèges. Ceci aurait été voulu par les ducs de Normandie, en l’occurrence, en 1105, Robert Courteheuse (1052-1134), le fils aîné de Guillaume le Conquérant, qui fut duc de Normandie de 1087 à 1106. Les moines possédaient aussi de nombreuses terres sur lesquelles travaillaient des serfs ; ils disposaient aussi d’un moulin banal, utilisé par les paysans des alentours. L’abbé Cochet évoque aussi une carrière de grès mais que les moines n’auraient exploitée qu’à partir du Sègle XV jusqu’à la fin du Sègle XVIII.


text:
La marcha dau miègjorn
Per Aqueles, paraulas de Darbon, musica de Darbon, arrengaments de Aqueles
D'ausir dins :
Punk's not born
Ai totjorn entendut parlar
de Paris totei lei bèutats.
a plena boca,
mai dei bèus olivièrs d'argent
ne'n parlan pas gaire sovent,
nimai dei socas.
Parlan pas dau Midi
mai es un pauc aquí.
Lo Miègjorn bolegarà totjorn
e de nòstre país fau que si parle
Dins lo nòrd, an pas nòstre estrambòrd
nimai, coquin de sòrt, lei filhas d'Arles
Lei nòrmands diràn çò que vòudran,
que s'apèlan Bertrand. Francis o Charles
que pertot, la nuèch coma lo jorn,
lo Miègjorn bolegarà totjorn.
L'an pas aquèu Mistrau tan beu
Que nos fa faire d'estampèus,
E nos embala.
An pas nòstrei flors, nòstrei fruíts,
An pas 1a boca ni lei uèlhs
Dei provençalas,
Qu'an de tèstas a potons
E de tetons redonds !
Lo Miègjorn bolegarà totjorn,
mai dins lo Nòrd, ma fe, n'aurián pas gaire.
Nautrei aicí. son drechs coma deis i
van pas d'ailà d'aquí, de totei caires :
tenon drech, quand fa caud, quand fa freg.
E crisi qu'a Paris, Bondieu pecaire,
aurián besonh de nòstre Mistrau
per li gonflar tot çò qu'an de faus !
Nautrei avèm pas l'assant ponchut.
nos an chinats tan qu'an vòugut
e nos galejan !
Mai quand parlam, avèm parlat
Lei frasas lei mastegam pas
lei mòts petejan !
E mai chinaràn pus.
E mai farem de bruch !
Lo Miègjorn bolegarà totjorn
tan qu'aurem dins lo fuec un pauc d'alhòli !
Ambé l'assant nos an donat de sang
e quand avèm vint ans siam pas de còlis !
Meis enfants mai d'un vos chinaràn.
Mandatz-lei far bruscar aquelei fiòlis !
Nòstra lenga totjorn si parlarà
e degun nos en empacharà !
5 cançons del meteis grop :


text:
Ingenhariá folclorica
Qu'aquò siá en Flandres e Valonia, en Alemanha, dins l'entorn pirenenc en Catalonha, Lengadòc-Rosselhon, Aragon, Navarra, País Basc, de regions numerosas d’Euròpa organizan segon de modalitats o oportunitats divèrsas de manifestacions que botan en scènas de bèstias o personatges totemics que tenon la vertut de representar, incarnar o simbolizar un imaginari collectiu pròpri a una comuna, una ciutat. Aquelas practicas i son populàrias e de natura participativa, se resumisson pas a d'animacions, son puslèu l’expression de l'engèni dels pòples, de lor folclòre.
La França del Sud a conegut o coneis de practicas, podèm parlar atal de la Tarasca de Tarascon de Provença, lo Camèl de Besièrs, lo Polin de Pesenàs, lo Buòu de Mesa, l’Ase de Bessans, la Cagaraula de Sant Pargòria o la Cabra de Montanhac…. per la Region Lengadòc-Rosselhon
Nòstra region Miègjorn-Pirenèus, subretot dins las siás costumas carnavalencas, ten aquela mena de tradicions, encara presentas dins las memòrias, atal coma lo fa véser, per exemple, l’estudi que faguèt Monica Malica dins Òlt, conselhièra pedagogica alavetz en lenga e cultura occitanas e Ivon Deupoi, regent.
Dempuèi 2006, l’IEO 31 bota en òbra una accion qu'a per prètzfait de tornar introduire en Miègjorn-Pirenèus, las practicas a l'entorn de las bèstias o personatges totemics en los religant a la de las regions vesinas.
Aquelas practicas an la vertut de representar, incarnar o simbolizar, per un imaginari collectiu pròpri, una comuna, una ciutat o son quartièr. La valorizacion de l’usança sociala de la lenga occitana es al mièg del projècte que constituís una entrada collectiva de tipe festiu dobèrta al public lo mai bèl.
Aquela projècte se fa dins un procediment pluriannal qu'a per prètzfait de tornar introduire e renovelar aquelas practicas subretot en zòna urbana.


text:
Combat liure
Lo combat liure es un espòrt de combat complèt qu'associá lo pugilat e la lucha au còrs a còrs, onte lei dos combatents pòdon utilizar fòrça tecnicas. Segon lei federacions, son autorizadas de tecnicas de percussion coma de còups de pè, de ponh, de ginolh e de coide, de tecnicas de projeccions e de somission (grappling) e de còups que i a certanei tecnicas de percussion au sòu. Leis organizacions mai coneissudas de combat liure son lo Pride FC au Japon, l'UFC e lo Strikeforce ais Estats Units. Espòrt considerat coma recent, lo combat liure existís en realitat despuei fòrça longtemps e se'n retròban de traças dins abòrd d'arts ancians.
Somari
Generalitats[modificar | modificar la font]
Sota la denominacion de combat liure si ramblan generalament lei disciplinas seguentas, lei noms variant segon lei ponchs de vista e lei periòdes :
- lei mixed martial arts (MMA), literalament "arts marciaus mixtes", tèrme anglofòn per designar de rescòntres interdisciplinaris que son possibles qu'en combat liure (per exemple un boxaire pòu afrontar un luchaire dins lo quadre permissiu de l'MMA). Aqueu tèrme prenguèt un sens reau despuei que lei combatents comprenguèron l'importància de s'entraïnar ais espòrts nombrós que permeton d'abordar certanei fasas dei combats (cross training). Uei, lo tèrme permete de definir precisament aquest nòu espòrt de combat, deis influéncias multiplas ;
- lo free-fight, anglicisme faus que designa lo "combat liure" ;
- lo vale tudo, nom portugués que si pòu tradurre per "tot es permés", l'ancèstre dau combat liure modèrne ;
- lo no holds barred (NHB), tèrme que convèn qu'ais afrontaments qu'an gaire de règlas, coma lei tornegs de tipe vale tudo taus l'IVC, e lei premiers Ultimate Fighting Championships ;
- lo pancraci.
Lo concèpte dei premiers tornegs de combat liure registrats èra simple : dos òmes, dins un octogòn o sus un ring, s'afrontan dins un combat onte quai totei lei còups son permés. Lei biais de ganhar un combat son lo K.O., T.K.O. o la somission (l'abandon d'un combatent) o encara la decision unanima o partejada.
L'objectiu d'aquelei tornegs èra de permetre la confrontacion d'espòrts de combat diferents (concèpte de mixed martial arts) per determinar qué estils èran mai eficaç.
Après un començament fòrça controversiat, en causa d'una campanha de marketing que promoviá l'ultravioléncia e l'abséncia de règlas dei premiers tornegs mediatizats, lo combat liure venguèt un espòrt definit, ben enquadrat e reglamentat.
D'aquelei premiers tornegs, sovent saunós, descende lo combat liure modèrne, leis organizacions e leis infrastructuras son lei memei despuei lo començament mai lei règlas evoluèron en causa de la pression de certans mèdias, de certans politicians e esportius ancians. Despuei, venguèt rare de trobar una organizacion qu'autorize lei còups de tèsta o lei còups ai partidas genitalas per exemple. Pasmens, lei tecnicas mai eficaças rèstan presentas (somissions au sòu e còups convencionaus que vènon de la bòxa pès-ponhs). De medecins assistisson ai combats, lèsts per far arrestar un rescòntre que vendriá tròup perilhós per un combatent. Maugrat son evolucion, lo combat liure rèsta criticat per sa violéncia e lei destractaires son nombrós.
Lei partisans dau combat liure, elei dién que practicat d'un biais enquadrat, es pas pus dangeirós que d'autreis espòrts de combat : la gròssa varietat de tecnicas despartisse lei zònas d'impacte, e ensin demenisse lei probabilitats de traumatisme cranian coma a la bòxa per exemple (onte la tèsta si pica fòrça). Dins aquò, la bòxa anglesa professionala es pas mai reputada per èstre bòna per la santat, e es mai que mai per de rasons istoricas que joïsse d'una acceptacion sociala melhora.
Uei lo combat liure es vengut un espòrt de combat, onte lei combatents dispausan de l'arsenau tecnic pus vast possible, e permete coma aquò de combatre dins lo respèct de certanei règlas que son indispensablas per preservar la santat dei combatents (aquelei règlas varián segon leis organizacions).
Per evoluir au combat liure, fau mestrejar lei tres distàncias de combat : lo combat de drech a distància onte s'utilizan sustot de còups de ponhs e pès, lo combat de drech au còrs a còrs (veire clinch, grappling e takedown) e enfins lo combat au sòu, distància onte si pòu temptar de sometre l'adversari ambé d'estranglaments e de claus de braç o de camba, o faire de ground and pound, valent a dire aprofichar una posicion avantatjosa au sòu per picar l'adversari. Si negligisse deguna distància e cada combatent a son domeni de predileccion e sei feblessas, qu'assaia d'atenuar per un entraïnament particularament complèt (veire cross training).
Leis organizacions de combat liure mai mediatizadas son l'UFC (Ultimate Fighting Championship) e lo Pride (Pride Fighting Championship), que siguèt rescatat en 2007 per lo premier. A l'ora d'ara, aquela forma de combat es en plena creissença mediatica, e es venguda pus populara que lo K-1 o la bòxa anglesa.
Istoric dau combat liure[modificar | modificar la font]
Leis originas : lo pankration[modificar | modificar la font]
Lo pankration (pancraci grègo) siguèt una dei premierei formas d'espòrt de combat sensa arma ambé pasmens un minimum de règlas. Siguèt introduch ai Juecs Olimpics en 648 av. J.C. Lo mot pankration es l'associacion dau mot pan que significa "tot" e kratos que significa "poissança", e descriu ben l'espòrt qu'es una mescla de bòxa e de lucha. An aquela epòca l'espòrt a que doas règlas, pas mòrdre e pas picar leis uelhs, e mai s'aquelei tecnicas son autorizadas an Esparta. Lei rescòntres prenon fin que quand un deis adversaris es inconscient o si somete en fasent signe ambé la man. Sovent, leis afrontaments duran d'oras e de còups que i a s'acaban ambé la mòrt d'un, o mai dei dos combatents. Lo pankration venguèt l'espòrt mai popular ai Juecs Olimpics e dins la Grècia antica.
Lei rescòntres prenián plaça dins una arena, superficia carrada d'aperaquí 12 a 14 pès de costat. Un arbitre armat d'un baston o d'un foit velhava de far respectar lei règlas. Lei tecnicas utilizadas mai sovent èran lei còups de ponh, de ginolh, de coide e de pè, lei claus articulàrias e leis estranglaments. Lei còups de pè ai cambas, a l'engue e au ventre èran frequents. E mai se leis escambis de drech existissián, la gròssa majoritat dei combats si debanava au sòu, onte lei presas de somissions e lei còups èran permés. Lei practicants de pankration èran reputats per seis aptitudas e seis abiletat au còrs a còrs. L'estrangulacion èra la causa mai comuna dei decès au moment dei combats.
Leis atlètas de pankration de la Grècia antica, lei pankratiasts (πaYkpatιaσtές), venguèron d'eròis, e l'objècte de mites e legendas nombrós. Arrichion, Dioxippus, Polydamas d'Escotossa, Milon de Crotone son aquelei que laissèron mai de traças. E mai si pensa qu'Eracles siguèt pankratiast. Alexandre lo Grand cerquèt de lei recrutar coma soudats, en causa de son abiletat legendària au combat sensa arma. Quand envaïssèt Índia en 326 avans J.C., fòrça pankratiasts combatèron dins sei rengs. Si poiriá que sieche l'origina deis arts marciaus chinés, que prenguèron sovent sei raiç en Índia an aquela epòca. Lo pankration siguèt la bèla premiera forma de combat coneissuda de çò que vendrà puei çò qu'ara si dién leis arts marciaus mixtes.
Lo declin dau pankration en Grècia, que coïncidisse ambé la montada en poissança de l'Empèri Roman, veguèt d'espòrts mai reglamentats taus que la lucha e la bòxa venir lei formas principalas de combat en Occident, dau temps que leis arts marciaus tradicionaus si desvelopavan en Asia. Aquela situacion contunièt dins lo corrent dei sègles, e èra totjorn presenta en 1925, quand lo combat liure faguèt sa reaparicion a Rio de Janeiro, en Brasil.
Lo ju-jitsu brasilier[modificar | modificar la font]
Se fòrça combats sensa règlas s'organizèron en Euròpa a la fin dau sègle XIX entre luchaires e autreis esportius, au moment de tornegs esportius veritables o de concors artistics (music hall), siguèt en Brasil que lo novelum dau combat liure s'efectuèt realament.
Lo combat liure modèrne a mai que d'una influéncia, d'en premier lei rescòntres violents de vale tudo en Brasil e puei lo shoot wrestling au Japon. Lo vale tudo, que significa "tot es permés", apareissèt dins leis annadas 1920 en Brasil ambé lo famós Challenge Gracie qu'opausèt la familha Gracie a d'autrei representants d'arts marciaus. Per ben comprendre la reaparicion dau combat liure, es necessari de s'atardar sus l'istòria de la familha Gracie en Brasil.
En 1801, George Gracie emigra d'Escòcia vèrs Brasil e s'installa dins la província dau Pará, au Nòrd-Èst dau país. Au començament deis annadas 1900, un Japonés, Mitsuyo Maeda, s'installa tanben dins la mema region, mandat per lo govèrn japonés que l'i voliá establir una colonia. Venguèt rapidament l'amic de Gastão Gracie, una figura politica locala, e lo fiu de George Gracie. Gastão ajudèt Maeda an establir la colonia japonesa en usant de son influéncia.
Maeda èra coneissut per son abiletat politica, mai tanben per una autra rason au Japon : èra un campion reconeissut de judo. Siguèt coma aquò que Maeda, o Count Koma, subrenom qu'eiretèt d'un sejorn en Espanha, somondèt coma remerciament per l'ajuda que Gastão li agut donat d'ensenhar a son fiu Carlos lei coneissenças sieuas de judo e de ju-jitsu. Maeda entraïnèt lo jove Carlos de 15 ans fins a 21 ans, puei s'entornèt au Japon. Un còup que son mèstre siguèt partit, Carlos comencèt d'ensenhar l'art de Maeda a sei fraires, Hélio, Jorge, Osvaldo e Gastão Jr.. An aqueu moment lei fraires Gracie comencèron d'adaptar lei tecnicas de Maeda afin de lei rendre mai eficaças. Siguèt en 1925 que Carlos partèt per Rio de Janeiro amb Hélio, d'11 ans mai jove, onte durbèron una acadèmia de ju-jitsu. Un dei fraires, Hélio Gracie, qu'èra lo pus jove (16 ans) e lo pus leugier (que 62 kg) quand comencèt d'aprendre lo ju-jitsu, podiá pas participar ais entraïnaments e observava son fraire mai vièlh qu'ensenhava cada jorn. Quand Carlos podiá plus participar ai cors, Hélio siguèt convidat a lo remplaçar. En rason de sa talha, comencèt d'adaptar lei règlas de basa dau ju-jitsu seguent son pichon gabarit. Presentèt l'aplicacion de la poissança a l'art, que permete an un combatent pus pichon de batre un pus grand. Experimentèt aquela modificacion e aumentèt lei tecnicas de basa per lei rendre eficaças dins totei lei categorias. Totei comencèron lo desvelopament d'un art marciau nòu : lo Gracie ju-jitsu.
Carlos e Hélio contunièron de progressar e de perfeccionar l'art dedins son acadèmia nòva. Carlos imaginèt, afin d'atirar l'atencion e de si promòure, un plan de marketing coneissut coma "Challenge Gracie". Publiquèt una seria d'anóncias dins diferents jornaus de Rio que comprenián una fòto d'eu, gaire impressionant fisicament, una publicitat per l'acadèmia, e una escomessa : "Se volètz un braç o de còstas rots, contactar Carlos Gracie an aquest numèro." E siguèt coma aquò que comencèt lo novelum deis arts marciaus mixtes ; Carlos, puei son jove fraire Hélio, seguits per lei fius dei dos òmes, lancèron e tenguèron d'escomessas nombrosas ai combats de vale tudo, còntra de representants d'escòlas diferentas : karate, bòxa, capoeira...
Pauc a cha pauc, la popularitat d'aqueleis escomessas s'escampèt dins tot Rio, e lei combats, inicialament interdichs per lo public, comencèron de ramblar totjorn mai de monde, fins a prendre plaça dins lei grands estadis de fotbòl. Un dei premiers d'aquelei combats professionaus siguèt l'afrontament entre lo campion brasilian de bòxa en pes leugier, Antonio Portugal, e lo fraire de Carlos, lo pus jove, lo pus pichon e lo pus leugier : Hélio. Hélio ganhèt lo combat en 30 segondas per una somission, e siguèt considerat coma un eròi. An aquela epòca, Brasil aviá pas d'icòna esportiva internacionala, e Hélio prenguèt aquela plaça.
L'existéncia d'aqueleis escomessas siguèt coneissuda au Japon, e de grands combatents japonés venguèron participar an aquela forma nòva de competicion còntra lei Gracie, car pensián qu'èran a corrompre seis arts tradicionaus. De campions japonés nombrós afrontèron Hélio que, ambé sei 65 kg, èra sovent largament pus leugier que seis adversaris. Sei doas soletei desfachas, còntra Masahiko Kimura e Valdemar Santana, restèron dins la legenda. Hélio contunièt de defendre lo nom dei Gracie ensin que son art marciau entre 1935 e 1951. A 49 ans, sa desfacha còntra Santana siguèt son darrier combat. Venguèt au fiu l'ainat de Carlos, Carlson, qu'aviá 17 ans an aqueu moment, de prendre la relèva. Puei siguèron lei fius d'Hélio, Rolls, Rickson e Rorion que contunièron lo "Challenge Gracie".
Lo vale tudo venguèt immensament popular : venguèt rapidament lo segond espòrt mai popular, en tèrmes de venda de bilhetas, en Brasil darrier lo fotbòl. Aquò es un estatut que si retròba encar a l'ora d'ara. Si formèron d'equipas e d'organizacions nombrosas, e de rescòntres comencèron de s'organizar regularament un pauc pertot dins lo país. Ai combats s'afrontavan de combatents d'estils diferents, especialament de ju-jitsu brasilier, de muay thai e kickboxing, de lucha (lucha libra e lucha grègoromana) e de bòxa. Ambé lo succès creissent dau Gracie ju-jitsu, certans membres de la familha partèron ais Estats Units.
L'aparicion de l'MMA modèrne[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas 1980, Rorion, lo fiu l'ainat d'Hélio, parte ais Estats Units per ensenhar lo Gracie ju-jitsu en Califòrnia. Coma son paire e son oncle avans eu, fa la promocion dau famós "Challenge Gracie", e l'i aponde un detalh : somonde 100 000 dollars a cu lo batrà, eu o un de sei fraires, dins un combat de vale tudo. Encar un còup, aqueleis escomessas donan una gròssa popularitat au ju-jitsu brasilian. Quand Rorion realiza lo potenciau de l'estil de combat de sa familha, decidisse de crear una organizacion per promòure son art ais Estats Units.
Après d'ans de trabalh e de promocion de son art familiau, Rorion rescòntra Art Davie, un òme d'afaires que s'èra ja interessat an aquel espòrt après un viatge en Tailàndia ont assistiguèt an un rescòntre de tipe vale tudo. Davie utilizèt sei relacions dins l'industria de la television per organizar un rescòntre d'eu e Rorion ambé Bob Meyrowitz, lo president de Semaphore Entertainment Group (SEG), una societat especializada dins lo pay-per-view deis eveniments esportius. Ensems, lei tres òmes creèron l'Ultimate Fighting Championship, un torneg que sa tòca èra de far s'afrontar d'adversaris d'estils diferents. L'UFC 1 a luec lo 12 de novembre de 1993 a Denver (Colorado). Aqueu torneg d'un genre nòu, averat tres còups per son fraire Royce, coneissèt un succès important e entraïnèt un trevirament prefond dins lo monde deis espòrts de combat. A l'UFC 1 si vendon 86 000 pay-per-views ; a partir dau tresen UFC, son mai de 300 000 pay-per-views que si vendon per cada eveniment. Se l'MMA s'es fach una placeta dins l'espòrt american, si tirassa totjorn una reputacion fòrça marrida. D'efèct, lei sièis premiers UFC avián gaire gaire de règlas : pas de limit de pes, pas de limit de temps, pas d'equipament de proteccion obligatòri. Lei soletei règlas èran de pas picar leis uelhs, de pas mòrdre e de pas arrapar lei partidas. Lo combat si podiá arrestar que per una intervencion de l'arbitre, un knockout o una somission. Aquesta si podiá senhalar de boca o en picant tres còups en signe d'abandon. Lei rescòntres an luec dins una gàbia de cledís octogonala que li dién "l'Octogòne".
Lei premiers UFC siguèron de tornegs onte lei combatents realizavan mai que d'un combat dins lo corrent d'una serada, amb eliminacion dirècta fins a la finala.


text:
Barcelona
Barcelona es la capitala de Catalonha e de la comarca de Barcelonés e de la província de Barcelona. Sa populacion èra estimada a 1 628 090 abitants, en 2012 (3 161 081 abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es de 100,4 km². Es una de las vilas pus importantas de la mar Mediterranèa, la mai importanta dels Païses Catalans e la segonda dins l'estat espanhòl.
Lo gentilici es barcelonin -a o pus rarament barcelonés -esa.
Somari
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
Barcelona se situa sus la còsta mediterranèa entre las embocaduras dels rius de Llobregat e Besòs. Es limitada al nòrd pel riu de Besòs e los municipis de Santa Coloma de Gramenet e Sant Adrià de Besòs; al sud per l'Hospitalet de Llobregat e Esplugues de Llobregat; a l'èst per la mar; a l'oèst per Montcada i Reixac e Sant Cugat del Vallès.
Lo territòri de la ciutat presenta tres zonas plan diferenciadas: la sèrra de Collserola (amb lo suc del Tibidabo coma ponch mai naut: 512 m), la plana e las bocas dels rius de Besòs e Llobregat, que tancan amb lo litoral los limits de la vila.
La partida de la plana de Barcelona pus vesina de la sèrra litorala se tròba escampilhada de pichons puèges que qualques uns son urbanizats: lo Carmèl (267 m), Monterols (121 m), lo Puxet (181 m), la Rovira (261 m) e la Peira (133 m). Prèp del litoral s'enauça la montanha de Montjuïc (173 m).
Barcelona ten 7 platjas, a mai al front marítim i a lo pòrt de Barcelona, lo pòrt vièlh, lo pòrt olimpic e se deu construire lo novèl zoo marin.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs vestigis de poblament uman a Barcelona datan del neolitic (2000 a 1500 abC). Dels sègles VII a VI abC la preséncia de tribús laietanas (ibèras) es documentada. Sembla qu'a aquela epòca tanben i aguèsse una colònia grèga (Kallipolis), malgrat que i a un desacòrdi sus l'emplaçament exacte. Los cartagineses l'ocupèron durant la Segonda Guèrra Punica e apuèi los romans s'i establiguèron.
Al sens estricte doncas, sembla que la ciutat de Barcelona foguèt fondada pels romans a la fin del sègle I abC, sul meteis plaçament iberic anterior ont ja s'èran installats dempuèi l'an 218 abC e lo tresmudèron en una fortificacion militara sonada lulia Augusta Paterna Faventia Barcino qu'èra situada sul Mons Taber, una pichona elevacion ont uèi se tròba lo quartièr de la catedrala e la plaça Sant Jaume. Al sègle II apC foguèt emmuralhada per òrdre de Claudi. A partir del sègle III apC la populacion de la Barcino romana èra estimada entre 4000 e 8000 estatjants.
Al sègle V Barcelona foguèt ocupada pels Visigòts d'Ataülf (an 415) venent del nòrd d'Euròpa. En 531 Amalric i foguèt assassinat. Mai tard al sègle VII, foguèt conquista pel vizir Al Hurr e comencèt una passa de gaireben un sègle de dominacion musulmana. En l'an 801 foguèt ocupada pels Carolingians que ne faguèron la capitala del Comtat de Barcelona e la restaquèron a la Marcha Ispanica. La poténcia economica de la ciutat e sa situacion estrategica faguèron que los musulmans i tornèron en 985, comandats per Almansòr que l'ocupèt pendènt qualques meses; puèi Borrell II entreprenguèt la reconstruccion.
A partir del sègle XIV la vila comencèt una estapa de decadéncia que se perlonguèt pendent los sègles seguents. L'union dels reialmes de Castelha e Aragon, oficializada amb lo maridatge entre Ferrand II d'Aragon e Isabèl Ièra de Castelha, provoquèt entre castelhans e catalans de tensions qu'arribèron a lor moment pus critic amb l'esclatament de la Guèrra dels Segaires entre 1640 e 1651 e mai tard amb la Guèrra de Succession de 1706 a 1714 que menèt a la capitulacion de la vila, l'abolicion de las institucions pròprias de Catalonha, la destruccion d'una bona part del quartièr de la Ribera e fin finala a la construccion de la ciutadèla.
Cap a la fin del sègle XVIII, Barcelona comencèt una recuperacion economica que favorizèt l'industrializacion progressiva al sègle seguent. La segonda mitat del sègle XIX coïncidiguèt amb lo projècte d'agrasament de las muralhas qu'enrodavan la ciutat, çò que menèt a l'incorporacion a la « Gran Barcelona » dels vilatges de Gràcia, Sarrià, Horta, Sant Gervasi de Cassoles, Les Corts, Sants, Sant Andreu de Palomar e Sant Martí de Provençals ; aquò permetèt a la ciutat de realizar los projèctes de l'Eixample (engrandiment) e de desvolopament de l'indústria, e d'arribar al sègle XX coma una de las vilas pus importantas d'Espanha. I aguèt a Barcelona doas Exposicions Universalas, en 1888 e 1929.
luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Fòrça monuments de Barcelona son dins la Patrimòni Mondial de l'Umanitat
La Vila Vièlha[modificar | modificar la font]
- La Rambla,
- Lo Barri Gòtic
- Quartièr de Sant Pèire
L'Eixample, la vila modernista[modificar | modificar la font]
- Passeig de Gràcia
Se pòt veire al Passeig de Gràcia
-
- La Casa Ametller de Josep Puig i Cadafalch;
- La Casa Batlló e Pedrera d'Antoni Gaudí;
- La Casa Lleó Morera de Lluís Domènech i Montaner.
La Ciutadèla[modificar | modificar la font]
- Arc de trionf de per ont se i dintrava al musèu e al pargue zoologic,
- Musèu geologic,
- Ancian arsenal de la ciutadèla qu'abriga lo Parlament de Catalonha
Lo pargue Güell[modificar | modificar la font]
Aquel pargue situat suls nauts de la vila foguèt comandat pel comte Güell a Gaudí: la natura e l'arquitectura se confondan e se completan.
Montjuïc[modificar | modificar la font]
Sagrada Familha[modificar | modificar la font]
Cap d'òbra postum d'Antoni Gaudí, la catedrala de la Sagrada Familha es venguda l'emblèma de Barcelona.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Article de qualitat en georgian
- Bon article en catalan
- Article de qualitat en asturian
- Article de qualitat en neerlandés
- Article de qualitat en basc
- Portal:Catalonha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de la província de Barcelona
- Barcelona
- Vila olimpica