text:
Carmentran ? Carnavas ? De qu’enchau lou noum, en Prouvènço fasèn la fèsto en aquelo epoco, uno fèsto descabestrado, de mesuro sènso.
Uno fèsto, que de bon verai, remounto à l’an pebre, cafido de resson simbouli, emai de mistèri.
Aquesto fèsto que sèmblo touto jouiouso carrejo dins soun founs proun d’ancié e de causo que fan tira soucit.
Fèsto tradiciounalo de la fin de l’ivèr, èi trop souvènt estroupiado perqué se n’es óublida li simbole.
En Prouvènço es acoumpagnado proun souvènt di danso ritualo que soun peréu cargado de significacioun escoundudo.
Carmentran ? Carnavas ? De tout biais es uno fèsto qu’alestis e anouncio lou printèms, la vido que respelis e qu’enca ‘n cop tourna-mai espelis.
Un caièr doucumentaàri que ramento lis ourigino anciano mai que mai d’aquelo fèsto, qu’esplico li variacioun de sa dato. Baio de detai sus diferènt biais tradiciounau de festeja Carnavas en Prouvènço, segound li rode. Assajo d’esplica ùni pratico ritualo emai de simbole.
Bilengo francés e prouvençau - Fourmat : 21 x 29,7 - 20 p.


c: text/html

text:
Sul tren "lo canari" que circula dins los pirenèus catalans, un article de la revista del conselh regionala d'Occitània del mes de novembre de 2016.
Un "canari" centenari
Desempuèi mai de cent ans, lo tren jaune desservís los planastèls nauts catalans e fa partida del païsatge. La Region investís per sa reabilitacion.
Es unic, pòrta la colors catalanas, se passeja sus 63 km e poja 1166 m amb una declivitat recòrd. La linha foguèt lançada en 1903 per desenclavar los vilatges de montanha.
En 1927 Vilafranca de Conflent e La Tor de Queròl son religats. S’esperlonga desenant pel TER mai classic fins a Perpinhan e pel transpirenean Tolosa-Barcelona.
Tot l’an, lo canari - es son escais - desservís 22 garas. Nos fa l’oferta d’una vista fabulosa, amb dos sites classats al patrimòni mondial de l’Unesco, e passa per Font-Romeu, l’una de las estacions d’espòrts d’ivèrn las mai importantas dels Pirenèus. Sa construccion foguèt una epopèa, amb l’edificacion de 650 obratges d’art coma lo pont Giscard, quilhat a 80 m sus un precipici.
La conferéncia Lengas e poders del 16 de novembre de 2016, presentada per Eric Fraj, s'interessava al libre de Philippe Blanchet, Discriminations : combattre la glottophobie.
Joan-Pèire Cavalièr, sul blòg dedicat a l'eveniment, fa lo compte rendut dels escambis, remarcas e autres comentaris que la presentacion d'Eric Fraj amenèt.
Laissarem degun - Roland Pécout - Libre + CD
Ostau dau país marselhés - 2008 - 15 €
Presentacion de l'editor :
Lo poèta qu'a decidit d'aver rason... Roland Pécout (1951) tira sa règa dins lo monde deis escriveires occitans. L'òme, barrula-camin, bastís son òbra entre lo viatge e son país de garriga, entre Provença e Lengadòc.
L'Institut d'Estudis Occitans de la region Occitània organiza lo dissabte 18 de
novembre de 2017 a 14h a Albi una jornada de reflexion sus los centres
culturals occitans de proximitat.
Los dimècres universitaris occitan e catalan se tendràn coma l'an passat a Tolosa a l'Ostal d’Occitània
(11 carrièra Malcosinat M° Esquiròl). La dintrada es liura. Las conferéncias son en francés, en occitan o en catalan.
Joan-Francés Courouau qu'organiza aquel cicle, a la debuta del papieron de prensentacion
fa lo punt :
La societat americana Wright Electric en collaboracion amb EasyJet
trabalha sul desvolopament d'avions a propulsion electrica. Las companhiás an presentat lor partenariat en setembre de 2017.
Preveson de poder assegurar de ligasons regularas d'aicí 20 ans entre
de vilas pro pròchas, per exemple París e Londres o Nòva Yòrk e Boston.
Après la decision de la societat HTT de s'installar a Tolosa per desvolopar
un sistèma de transportacion iperloop, es lo grop canadian TransPod
que manifèsta son interés per la region Occitània.
Son basats carrièra dels Briquetiers a Blanhac, al còr de l'Aerospace Valley, d'aquí desvolopan lors projèctes
per la region.
Dins sa revista d'octobre e novembre de 2017 la region Occitània comunica en occitan
sus los mejans d'apréner la lenga occitana.
Apréner la lenga d'òc
La transmission de l’occitan es l’enjòc de nòstre temps : la lenga es
dins una situacion dificila dins un mond ont, cada jorn, la pluralitat
lingüistica es mesa a mal. Cal plan realizar que (segon l’UNESCO)
una lenga desapareis cada doas setmanas e que, se fasèm pas
res, 90% de las lengas van probablament s’escafar avant la fin del sègle.
Manifestacion del 8 de novembre de 2017 a Tolosa, la FELCO comunica :
Lo 8 de novembre s’organiza a Tolosa una manif per mai d’occitan dins los mèdias
publics. Lo CA es estat consultat e de la consultacion
s’es desgatjada la posicion seguenta :

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Modèl:Article detalhat
Utilizacion[modificar la font]
Lo modèl met en exèrgue un o mai d'un ligams cap a un o mantun autre articles qu'aprigondisson lo subjècte en question.
S'utiliza quand una seccion d’un article tracta d’un subjècte qu'es tractat mai en detalh dins un autre article. Lo modèl se plaça alara just jol títol de la seccion.
Per plaçar un ligam cap a un article que tracta pas que parcialament del subjècte, utilizatz puslèu {{Article connèxe}}. Per plaçar un ligam en cap d’article, utilizatz {{article principal}}.
Sintaxi[modificar la font]
- Simple :
{{article detalhat|article 1|article 2}}
- Amb una personalizacion de l’amòrça del tèxt :
{{{article detalhat|amorce=amòrça|article 1|article 2}}
- Amb un contengut entièrament modificat :
{{article detalhat|contengut=tèxt comprenent los ligams}}
- L’ensemble de la sintaxi de plaçar en cap de seccion, per exemple quand un imatge es present :
-
-
== Títol de seccion ==
[[Imatge:l'imatge|thumb|right|Descriptiu de l'imatge.]]
{{article detalhat|article 1}}
Lo tèxt que resumís l'article detalhat...
-
-
Notatz lo saut de linha entre lo modèl {{article detalhat}} e lo començament del tèxt, pr'amor de melhor legir lo còde.
Autres efièches[modificar la font]
Aqueste modèl plaça l’article dins la categoria pagina utilizant un modèl amb una sintaxi erronèa quand la sintaxi es erronèa. (Nòta : aquò es pas visible que dins la categoria aprèp una modificacion ulteriora de la pagina.)
Exemples[modificar la font]
Presentacion[modificar la font]
Se pòt personalizar la presentacion d'aqueste modèl pel mejan de la classa CSS
.detalhs. Se pòt trobar aicí d'exemples de personalizacion.
Vejatz[modificar la font]
La documentacion d'aqueste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.
Los editors pòdon trabalhar dins lo nauc de sabla (crear) e la pagina de tèst (crear).


text:
Lo collectiu que constituirà lo Teatre de las Originas nasquèt en 2003, suls bancs de la licéncia professionala « Actors Sud » e regropa de comedians, a l'encòp cercaires e scenografes prepausant d'espectacles de carrièra transdiciplinaris e interactius. Lo collectiu posa dins lo patrimòni cultural immaterial local la matèira d'una creacion novèla que fa resonar luòc, istòria, tradicions e estatjants dins una entrepresa tant artistica coma culturala e sociala.
Temporadas de Sant Blasi (2011), un spectacle-rituel du Théâtre des Origines - Musique : Grail'oli.


text:
"Lo
romancièr se passeja en ivèrn a Venécia. Un
remenbre d'enfança e 1'esplandor deserta de Ia vila tornan
dobrir en el una ferida d'infinit que se'n deu desliurar sus quauqu'un
mai, sus un èsser fictiu. Amièlh farà 1'afar.
Amièlh Ribièra, lo segond ròtle de la
Fèsta, lo jove doble de Joan Ventenac, vendrà aicí
lo personatge principal de Finisègle, Lo tresen tòm (e
epilòg ?) d'aquela Fèsta que s'acabava sul Larzac
prèp de vint ans mai lèu... Joan Ventenac es mòrt.
Amièlh sarra la seissantena, es totjorn editor, a Paris, ont
agacha amb destacament se bolegar lo microcòsme ont viu.
La linha mèstra del raconte es
policièra. S'acaran, sus fons de guèrra del Golf, una
chorma de “Levantins” e una inquietanta polícia, amb
Amièlh al mitan, buta e enjòc fortuït de logicas
destimborladas. Un roman policièr se deu pas resumir, mas se
pòt dire, sens revelar res, que la clau de 1’enigma,
aquò's lo void. Al còr d'aquel embolh caup ça que
la un libre dins lo libre, un tèxt sul void e lo nonrés,
manifèst terrorista del desesper escrit per una jove marginala
qu'Amièlh, per complasença, albèrga dins un ostal
sieu de banlèga.
Lo romancièr declina las variacions del void e de 1'espaci, que
son tanben la clau de vòuta de son edifici, a 1'image d'aquel
centre de gravitat ipotetic que Chico, un jove Italian suicidari e
“baug d'espaci”, plaça en un punt definit dins lo
cèl de Florença. A 1'image encara d'aquel punt
fòra-quadre que designa per son agach un personatge dei Caracci
e qu'es benlèu abséncia de pintre o d'agachaire.
Car Finisègle
es tanben una reflexion sur 1'art, 1'agach e la pintura. Lo roman
afilha França e Itália e nos fa penetrar en
etnològ dins un mitan d'estetas que lo culte de la Beutat a
renduts inaptes a viure. L'apariatge s'encarna dins la ligason de
François, jove cosin d'Amièlh (encara un doble), amb
Donatella, la bèla pintra florentina dels apasts madurs, e lo
roman s'adreiça a Paolo, amic venecian de l’autor e
dedicatari del libre.
Roman europèu donc, mas tanben dins un sens mai naut : Finisègle
nos prepausa una soscada sus 1'òme problematic qu'es cada
Occidental, vivent dins una civilisacion que se sap mortala e
sómia de se reviscolar en plena descasença :
metafòra veneciana de nòstre enfonzament.
Totas questions que s'entremesclan, levadas pel
raconte amb un sens del contrapunt e de las perspectivas, a 1'infinit
multiplicadas, que ja encantava la Fèsta. La narracion se descabestra e buta Finisègle
dins sa pojada a tota vela cap a la malemparada finala e la
“mòrt a Venécia”. Mas dessenha a
1'encòp un itinerari de viatge que de París a
Venécia o Florença s'endarrièra en Avinhon o en
Aupilhas dins una mena de “remonta”, de retorn a las fonts
de 1'enfaça. Fèsta del carnaval es aquel
Finisègle, fèsta ivernenca, fèsta sens causa e
masqueta sus nòstre void."
Jean-Claude Forêt


text:
Es antecedents tamb eth Gourdan de hè dus ans non hègen un partit guaire atractiu de fotbòl, mes cau díder qu’ eth Gourdan a cambiat e er entrenador e es jogadors non an arren que veir tamb er anterior equip.
Eth partit siguèc dominat per nosati durant es 90 menutes e siguèc era nòsta poca punteria lo que deishèc un marcador tant cuert.
Sonque començar, Alex auèc ua bona oportunitat mès eth sòn shut anèc dehòra. Ignasi tanben se presentaue dauant eth portèr Denis e eth sòn shut anèc enes mans. Un bon pase de Javi deishèc a Paba dauant deth Denis e eth sòn shut dempús de tocà-le eth portèr, entraue laguens dera porteria. Ère eth 1-0. Eth Gourdan auèc ua bona oportunitat mès Monchi parèc eth shut deth delantèr. Damb 1-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat mès de lo madeish, domini e naues oportunitats entà marcar: es mès bones, un shut d’Alex tocaue eth garròt dera porteria e ua auta Miguel a porta ueda shutaue dehòra. Eth Gourdan sonque s’apropèc ena nòsta porteria tamb lançaments de cornèr.
Ath finau, victòria e classificacion entara quatau ronda en que entren toti es equips deth Midi Tolousain; demoram continuant en tot auer sort en sorteig.
Çò de negatiu era lesion d’Ignasi en abductor dera cama esquèra que lo deisharà bèra dimenjada sense jogar.
Eth pròplèu partit torne eth campionat; jogam en Encausse eth dissabte 23 d’octobre tàs 20 :00 ores contra er equip locau.
U.E. Bossòst: Monchi, Dani (60’ Marc), Juanka, Viló , Felipe, Javi , Alex, Gachi (60’ Julio), Miguel , Ignasi e Paba (60’ Javi Castet) .
Trainer: Adrian.
Gourdan F.C. : Denis, Borderes, Kihal, Bellone, Zaoui, Baron, Pagotto, Bellour, Garcia, Dolives, Ribeiro. Remplaçants: Fort, Foissac.
Tarjetes auriòles: Pagotto.
Trainer: Soula Oliver.
Gols: 1-0 Paba (35').
Arbitre: Desprats Serge.
Liniers : Guzello Guy, Plante Germain Michel.


text:
Lumes
Amb Gurvant Le Gac a la flaüta & Pierre Laurent Bertolino a la sansònha electrò-acostica.
Lor rescontre fecond dins l’encastre de l'aventura musicala Dupain, créa lo desir de s'exprimir amassa a travèrs aquel duò intimiste.
Gurvant Le Gac, breçat pels aires de sa Bretanha natala, e Pierre Laurent Bertolino, alquimista musicaire que mèla los sons de sa sansònha a las ondas electricas portadas pel mistral mediterranenc, entamenan alara una recerca a l’entorn de las texturas sonoras, a travèrs un trabalh d'improvisacion que bota a jorn una fòrta afinitat musicala. Suffirà de prestar l'aurelha per se daissar portar au rescontre d'una musica espontanèa e bartasièra...
Coma una invitacion au viatge, entre Mediterranèa e Carpates Plougonverresas. Doça Transa !


text:
Angèlus glèisa de St Pèr de Lèren (Bearn) enregistrat lo 20 d’octobre de 2014 per Joan Francés Tisnèr
Glèisa de Castanhèda (Bearn) enregistrat lo 15 d’octobre de 2014 per Joan Francés Tisnèr
Angèlus glèisa d’Escòs (Bearn) enregistrat lo 16 d’octobre de 2014 a mieidia per Joan Francés Tisnèr
Angèlus glèisa de Lèren (Bearn) enregistrat lo 17 d’octobre de 2014 a mieidia per Joan Francés Tisnèr
Deverada tropèth Alain Perret enter Sarrança e Monenh Enregistrat en octobre de 2011 per Joan Francés Tisnèr
« Escota ! » qu’ei un encontre de partatge sonòr mesclant enregistraments de paisatges, de sons de tot dia, de mesa en son de poèmas e autas composicions qui v’enviti a descobrir. Installacion quadrifonica dens lòcs intimes, a còps acompanhats de tribalhs fotografics, eveniments en dirècte…
Moondog, (1916-1999) qu’ei un compositor american òrb, poèta, musician e inventaire d’instrument. Que vivè de musician capvath las carrèras de Nava Yòrk, vestit de Viking. La soa òbra que’s passeja enter musica repetitiva, classica e tradicionau, inspirada deus sons de carrèra. Que pensan en l’escotar a Phil Glass, Brian Eno, Robert Wyatt. D’escotar tà’ns netejar…


text:
20/04/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 17 d'abriu 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 24 d'abriu a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Jérémie Obispo, en charja de las lengas regionalas au Conselh Regionau, per parlar de las setmanas occitanas que se debanan a queu moment dins las regions Aquitania e Mieijorn-Pireneus.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
07:50 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
Daniel Chavaroche en dédicace
Le conteur et auteur Daniel Chavaroche avec son illustrateur Miquèl Délibie dédicaceront leurs œuvres vendredi 22 avril à l'Espace Culturel du Centre E.Leclerc de Sarlat- la Caneda, à partir de 14 h.
Ils présenteront notamment « Docteur Pierre Boissel, poête-paysan », livre + CD, extraits de « Lo ser al canton » et les « Nhòrlas de Chavaròcha » e « Pel Cròs de la sarralha » de Miquèl Delibie.
12/04/2016
Melhau chanta sas prumieras chançons per Jan-Peire Reidi
Lo coneissetz plan, Jan dau Melhau. ’Quel òme linge, barbut, estinhassat, que fai petar sos uelhs negres e que vos tira dins la figura, coma de las peiras, de las paraulas de seissanta-e-uetard. Mai tira plan drech, ’quel artista. Nautres, que som venguts borges e que aimem gaire estre desrentjats, avem enviá de li las tornar lançar en li dire :
« Au diable ta derision e ton pessimisme, Melhau. Som plan contents de viure, de nos aimar, de far daus pitits… Sabem enquera trobar un pauc de jòia e de bonur dins ’queu monde que es plan dangieros, segur, mas benleu gaire mai puirit que lo dau segles passats… e ch. a. »
Mas non, prenem tot çò que nos dòna, perque totas sas chançons son daus pitits chaps-d’òbra d’imaginacion poetica, de creacion musicala e de compausicion. Son l’eime e la charn d’un òme que prenem coma es, e que nos podem pas retener de remirar e d’aimar.
Au contrari de Brassens, son modele, que ne’n a revirat mai de cinquanta chançons, Melhau es un chantaire. En passar per la votz sopla, bien pausada e jamai forçada de Melhau, lo chin obaïssent nos ditz sa natura de lop, lo ceu de Limòtges ne’n ’chaba de purar e lo violonaire nos fariá plan espingar… Las guitarras de la Marianne Tixeuil e de Frederic Chabalier fan mai que de furnir un acompanhament precis e bien pensat : los dos musicians duberts e plasents fan partida de l’espectacle. Tres artistas que s’avenen plan.
’Quelas « prumieras chançons », que daten d’una epòca que Melhau aviá una barba e daus piaus pus negres e pus espes qu’aüei, nos fan veire un monde que aviá començat de morir. La television aviá tuat las velhadas, las maisons eran barradas e vendudas a daus vilauds, los vilatges morian… Mas i aviá enquera de la gent au país per dire dau mau daus hippies (los « deleser », « los maniganç »). Òm vesiá pas enquera d’Anglés e de « neo-ruraus », e probablament pas tant de roinas. Los darniers pitits paisans fasian tròp malaisat per ganhar lor vita per migrar de la fin de lor vielha civilisacion occitana. Tot los fruchs dau trabalh daus darniers vaslets anavan « chas los borges ». Faliá-quò los planher o los mespresar ?
Una chançon pareis profetica : La machina. A mesura que es melhorada, una machina agricòla que a començat per mestivar lo blat, vai tot far tota sola : escodre, mòure lo grun, cueire lo pan… Ela ’chaba per minjar tot lo pan que fabrica, de maniera que los òmes an pus ren a far, mas ilhs creben de fam ! Coma totjorn, nòstre chantaire-chançonier sap plan donar a son recorson un aer de mocariá plasenta mai fissadoira :
« Medi-medant, sarra to dalh
La machina vira per te »…
Manca nonmas l’empoisonament de la natura per aver lo tableu complet dau monde que coneissem aura.
Vautres, sabe pas ; mas me, coneisse pas d’autor-compausitor occitan d’aüei que sap entau desbotjar son idéia dins una chançon en prener tot çò que, dins la chançon tradicionala, pòt estre mes a son servici : recorsons, represas ironicas, repeticions plasentas de sillabas, rimas inesperadas… Las chançons de Melhau fan coma las de Brassens quand òm las escolta per lo prumier còp : òm ’trapa la musica còp sec, òm i pendilha una idéia emb quauquas paraulas, òm ne’n oblueda una partida e òm vòu tornar ’trapar çò que òm a obludat. Tant de còps que las escoltessetz, i trobatz quauqua ren mai : una virada que a mai d’un sense, un biais originau de veire las chausas… o ben quauqua ren que vai mai loenh que prevut, coma dins L’einnocent dau vilatge. Dau temps que l’einnocent (lo neci) muer au país, un autre einnocent/innocent (lo messia) nais dins un estable. Oc-es, los einnocents an lor grandor, coma lo Don Quichòte de Cervantes o lo Neci de Dostoïevsqui.
La provocacion que lo jòune chantaire a volgut metre dins sas prumieras chançons pòt distraire o ben chucar. Per me, es plan benvenguda, plan sanciera, a nòstra epòca de messonja e de « politicament correcte ». D’alhors, le Melhau d’aüei, que a probablament gaire chamjat d’idéias, sap ’visar en arreir emb umor e plena consciéncia. Presenta totas sas chançons en francés (Qual estile !) sens renegament, mas sens complasença. Fai semblant de creire que sos dos guitarristas son chucats per sa chançon oltranciera « Lo Pair »…
Lo monde de las prumieras chançons, emb sos einnocents, sas loiras, sos cornards e sos bastards nos fai plan rire. Si nos pareis un pauc tròp escharnit, coma un tableu de Brueghel, quo es que vai dispareitre… L’avem plan coneguda la dolor de l’aver vut partir emb nòstres darniers vielhs. Lo comprenem plan lo maucòr d’una vita sens cencena dins las vilas. Mas si l’òrdre e la beutat son pas dins lo monde cussonat que descris Melhau, segur son dins las chançons que compausa !
A Javerlhac, lo 11 d’abriu de 2016
Jan-Peire Reidi
08:22 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (1)
11/04/2016
Les Contes Populaires du Périgord en bilingue
Les contes de nos grands parents ont nourri l'imaginaire périgourdin pendant des siècles. Transmis par voix orale et en occitan, rythmant les veillées, ils sont l'expression d'une tradition populaire, riche, millénaire, authentique.
L'écrivain périgourdin Claude Seignolle, qui avait entendu sa grand-mère lui en conter, notamment « Jan de l'Ors » a compris l'importance de ce patrimoine. Il eût l'idée à la fin des années quarante, de demander aux écoliers d'aller collecter par écrit les contes traditionnels « en patois » auprès de leurs familles et voisins. Aidés par leurs instituteurs, comme Jean Roller de Saint-Martin de Gurson, les « goiassons » de l'époque ont traduit ces textes en français. En son temps, Claude Seignolle les a regroupés par thème, gardant pour certains la version bilingue, pour d'autres la version en français, donnant lieu par la suite à diverses publications. Il s'agit de contes à l'état brut, au plus près de la version orale, sans réécriture littéraire, avec le seul talent du conteur.
Claude Seignolle a confié ses documents à Jean-Claude Dugros qui lui a proposé de faire paraître une édition bilingue français et occitan, rendant aux contes leur langue d'origine. Le résultat, un recueil complet et bilingue de 700 pages et près de 150 contes, regroupés par thèmes ( contes merveilleux, contes d'animaux, contes du diable et diableries, contes facétieux). Des contes courts ou longs qui rappellent que nos aïeux travaillaient leur mémoire et avaient à cœur de transmettre. Le livre se prend et se reprend au gré de l'envie, du thème, en français, en oc...et l'on redécouvre la richesse de l'imaginaire, le côté fantastique, comique ou plaisant de ce pan de la culture populaire.
Pour ce travail, Claude Seignolle avait reçu les compliments de l'ethnologue français Arnold Van Gennep.
En proposant la version en français et en occitan, le travail est désormais complet et éclaire l'un des aspects essentiels de la culture du Périgord.
« Contes populars de Perigòrd », édition bilingue français-occitan, de Claude Seignolle, traduction en occitan de Jean-Claude Dugros, 700 pages, 25€, éditions Novelum IEO, en librairie.
Denis Gilabert
19:21 Publié dans Actualitats, actualité, Colectatge de paraulas, Literatura en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 17 d'abriu 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de diumenc 17 d'abriu a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Jean-François Gareyte per son noveu libre « Le rêve du sorcier » biographie d' Antoine de Tounens a las edicions de La Lauze.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier


text:
« E l’Italia, menada per la fòrma d’un govern faissiste, encadrat per totas sas formaci’s revolucionaras ‘complira la sóa destinada. Arribaran lu benaise, lu poder e la gloria ».
Son de las parolas dau Mussolini a la desbuta d’aqueu documentari, que ne’n aviá jà parlat, mas l’epòca fai coma montar bruna, fau beleu se ‘pelar quauques fondamentaus.
Le documentari desbuta a la fin de la prumièra guerra mondiala, quante los pairs rentran dins un païs ente la crisa es un pauc pertot e tornar trobar ‘na plaça, sa plaça es pas daus mai aisats. Lu jòune Mario vei son pair, coma d’autres, cassat per la guerra que pertant l’Italia es dau costat daus vencors.
Jurtament, ‘la damandava pauc, e ‘la ‘guet pas pró segond quauques uns.
La crisa es ‘quí dins un païs d’enquera jòune dins ‘n’Euròpa beleu desjà vielha. La revoluci’ de Russia es dins l’aire dau temps. De la gent son apres montar de las cooperativas, de las vetz, lu patronat i es pas opossat ; qu’es eimatjat d’una festa de maridatge d’un paternalisme grand. Mas d’autres, daus vilauds principalament, demieg la p’ita e mejana borgesa, son pas per los « bolcheviks » ; dau mesma biais son dins l’òdi de l’estat liberau, an ‘na granda repulci’ per la politica representada per lu senat e lu rei, ‘quela politica que balha pauc de plaça a lur classa apres eisir.
Agropat autor de pitits chaps locaus, ne’n 20 ans de temps, las chamisas brunas van menar lur chap au poder. Apres ‘ver fach d’un movament un perti, los esquadrons son de cranher que la politica l’emporta sus los eideaus, adonc, ‘vant la marcha granda sus Ròma, une vaga novela de violença torna davalar sus l’Italia. Lu sòu remedi será lu Mussolini.
- « Journal d’un jeune fasciste » dau Paolo Santoni, de charchar coma lu titre ne’n francès, qu’es mai aisat per iò trobar sus la tiala e lu gaitar.
- Lu libre dau Mario Piazzesi « Diario di uno squadrista toscano » es mai d’una vetz tornat esditat per daus fascistes. L’ai pas legit per saber çò que i a dedins.
_____
aviá desjà virat aquò d’un site d’un professor d’istòria (>fr) :
Victoriosa, l’Italia es marrida dins sas volontat de terras de per lu monde.
- Març de 1919, Benitò Mussolini, ancian institutor, tendança socialista, medalhat de la prumièra guerra, farja los prumiers faisceus italians per combatre. Aquilhs erián un boiradís dentra nacionalistes d’estrèma dreita, d’anarchò-sindicalistes de gaucha e quauques ancians combatants.
- ‘Quilhs faisceus son estats viste coneguts de per lurs ‘bilhaments : chamisa negra & marron
- Doas annadas aprep, Mussolini compren que los grands patrons son pensius d’un projecte fòrça demagogica. Tròp pròpche d’un programe revolucionari, eu l’esga e crea lu partit nacionau faschiste en novembre de 1921. Un faschisme que s’adreiça mai-que-mai a queu-quí possed que non pas aus maucontents.
- Lu 28 d’octòbre 1922, Mussolini se troba chap d’una tropelada de chamisas brunas, mens nombrosa que l’armada dau rei Victor-Emmanuel III que pertant, beleu conselhat per los industriaus e los militaris, refuset la confrontacion.
- Mussolini es nomat regent dau conselh lu 30 d’octòbre.
L’instalacion de la dictatura :
Au mes d’abriau de 1924, los faschistes ganhan las eleccions (3/4 daus sietges).
- Mussolini se desbarrassa de l’oposicion politica, dau Mattéotti d’en prumier
- Dès decembre 1925, las leis « faschistissimas » organisan la dictatura, Mussolini deven lu « Duce » e se garda lu poder eisecutiu. Lu maufait d’opinion es instaurat : los jorneus e los sindicats non-faschistes son dispersats.
- L’armada, l’administracion e l’ensenhament son espurats. L’ÒVRA es la poliça politica dau Mussolini e ‘la es charjada de ‘restar e chaçar tots los oposants, los comunistes de’n prumier.
- Lu 11 de febrier 1929, los acòrd dau Latran son sinhats coma lu Papa.
L’Estat totalitari : la persona es ren, l’estat es tot.
Los movaments coma la revolucion francesa, lu marxisme o lu capitalisme son regieitats perque basats sus ‘na fòrma de democracia que lu faschisme italian pòt pas concebre dins son eidèia d’un estat qu’englobariá totas las activitats tant politicas, qu’economicas, juridicas o cultruralas de la nacion. Lu chap mitica d’aqueu estat es lu « Duce » e lu « Duce » a totjorn rason !
- L’estat interven maitot dins l’economia ente lu liberalisme es remplaçar per un dirigisme economica per menar l’Italia a ‘na fòrma d’autarcia. Lu monde dau trabalh es fòrça encadrat per los corporatismes.
- Per reduire las importacions, l’estat organisa de las batalhas coma aquelas dau blat, de la terra presa sus los margolís, las rotas, los chamins de ferre… e entau lu nombre daus chaumairs baissa.
- Ne’n 1933, l’Institut per la Reconstruccion Industriala es creat
- Los sindicats son bandits e la disciplina estricta tant per los obriers coma per lo patronat
La grandor de l’Italia nouvela
Mussolini vòu de’n prumier esvelhar ‘na mentalitat de massa comuna.
- Los lesers son encadrats per lo ministèra de la cultura popularia, lu « Dopolavoro », tant per lu spòrt que los viatges.
- La premsa es susvelhada e la propaganda importanta. Los arts plasticas, l’architectura, lu cinemà trabalhan a la glòria de la nouvela Italia.


text:
L’esquèma abituau dau secessionisme lingüistic
Escrich per Domergue Sumien
Lo secessionisme lingüistic es una actitud que pretend separar certanei dialèctes d’una lenga per fin de lei far reconéisser coma de lengas novèlas. Es un fenomèn qu’afècta sustot lei lengas minorizadas o subordenadas. Vòli denonciar de quin biais, uei, aqueu problèma afècta lo peitavin-santongés coma afècta ja l’occitan, lo catalan e d’autrei lengas...
La controvèrsia en Santonge ataca dirèctament l’occitan. Donc siam concernits e devèm èsser solidaris.
Lo secessionisme lingüistic, l’an fòrça analisat en sociolingüistica, mai que mai dins lo cas catalan. L’estructura dau problèma es totjorn similara, quina que siá la lenga concernida.
— I a un conflicte principau qu’opausa una lenga subordenada, en reculada permanenta, e una lenga dominanta, en avançada permanenta.
— Aqueu conflicte es de mau identificar dau costat dei gents que parlan o ausisson la lenga subordenada. Es dificil e tabó de contestar la supremacia de la lenga dominanta.
— Alora certanei personas transforman lo conflicte principau en un conflicte segondari ont, en luòc de luchar còntra la lenga dominanta, se meton a luchar còntra certaneis aspèctes de sa pròpria lenga dominada. Una manifestacion extrèma n’es lo secessionisme lingüistic. Un secessionista viu lo conflicte lingüistic ansin, inconscientament: “M’es impossible de denonciar lo vertadier perilh d’uniformizacion que representa la lenga dominanta. M’inventi puslèu un faus perilh d’uniformizacion que vendriá de ma lenga subordenada. En partent d’aqueu pretèxt, assagi de separar mon dialècte regionau d’aquesta lenga subordenada. Ansin desvii mon atencion, ma frustracion e mon agressivitat còntra un adversari pus feble, valent a dire, còntra mei pròpris companhs de lenga. E coma aquò eviti d’afrontar aquel adversari tròp fòrt e tròp intocable qu’es la lenga dominanta amb tot son aparelh institucionau.”
Lei cas ben coneguts
La sociolingüistica scientifica a estudiat aqueu problèma especialament dins lo cas dau catalan ont subisson un secessionisme “valencian” apelat blaverisme.
Sabèm qu’aqueu fenomèn menaça tanben l’occitan ont i a de grops que fan de secessionisme “provençau”, “niçard”, “auvernhat” e “gascon”. E dempuei pauc de temps, d’individús assajan de montar tanben de secessionismes “marchés” e “cevenòu” a escala pus reducha...
Sabèm que lo secessionisme lingüistic afècta lo moldau, qu’es una varietat de romanés. D’unei lo vòlon separar dau romanés. La subordinacion de Moldàvia a la lenga russa, ièr a l’anciana Union Sovietica, e uei encara a certaneis interès de Russia, e mai lei manòbras russas en Transnístria, tot aquò explica la persisténcia d’aqueu problèma.
Lo perilh que menaça lo peitavin-santongés
Una lenga pròcha de l’occitan, lo peitavin-santongés (o aguiainés), es tanben victima d’un secessionisme “santongés” que se mòstra de mai en mai agressiu còntra lo “peitavin”. E explicarai perqué leis occitans i devèm èsser fòrça atentius.
Es mai que mai una revista regionalista de Santonge, qu’a nom Xaintonge, que mena aqueu secessionisme antipeitavin. Son pauc nombrós mai son fòrça actius e enrabiats.
Atacan mai que mai nòstre collèga eminent Eric Nowak, qu’es un defensor extraordinari de la lenga peitavina-santongesa. Eu abita dins lo domeni santongés dau nòrd de Gironda, mena d’enquistas de terren, reculhís de testimoniatges de parlants, escriu una quantitat impressionanta de libres e d’articles, fa de conferéncias qu’atrason un public popular e fidèu, possedís una granda cultura, assòcia la tradicion amb la modernitat, alia lo patrimòni amb la creacion literària modernista.
Eric Nowak, gràcias a son energia subreumana e son amabilitat, a aquerit un raionament positiu dins sa region. Sus lo plan scientific tanben, a explicat en detalh lei nuanças dialectalas dau peitavin-santongés, l’extension precisa de son domeni e lei relacions amb l’occitan.
(Ramentem que lo peitavin-santongés a una afinitat fòrta amb la lenga d’oïl mai que conten tanben un substrat occitan.)
Una personalitat tan raionanta coma aquela d’Eric Nowak ajuda lo peitavin-santongés a viure de moments de valorizacion, de creativitat artistica e de prestigi retrobat maugrat la dominacion generala dau francés.
Un tau raionament e un tau saber son insuportables per lei personas alienadas de la revista Xaintonge. Passan fòrça temps a atacar lo concèpte generau de peitavin-santongés e a escarnir la personalitat d’Eric Nowak. Son arribats a de nivèus inedits d’agressivitat aquestei darriers temps, en 2017.
— De secessionistas “santongés”, dins Facebook, ara escrivon de menaças fisicas còntra Eric Nowak. Un d’elei a escrich quitament: “Abattez-le! Attachez-le! Baillonnez-le” (“Abatètz-lo! Estacatz-lo! Badalhonatz-lo!”).
— La revista secessionista Xaintonge a mandat a Eric Nowak una letra recomandada, lo 31 de mai de 2017, amb de menaças ridiculas de persecucions juridicas e de delacion a sa ierarquia administrativa. Car Eric Nowak es professor d’escòla primària dins l’educacion publica. Eric Nowak, de segur, a ren de crénher sus lo plan juridic perque s’es totjorn exprimit de maniera moderada e cortesa, en mobilizant d’arguments scientifics sus l’unitat dau peitavin-santongés. Lei menaças de Xaintonge, completament infondadas, mòstran un eissorbament e un fanatisme.
(En Provença, dins leis ans 1970-80, certanei secessionistas faguèron tanben de campanhas violentas de delacion còntra leis occitanistas unitaris qu'escrivián en grafia classica.)
— La meteissa revista Xaintonge
fa campanha vèrs la region de Nòva Aquitània, que ven de se crear, per i empachar la reconeissença de la lenga peitavina-santongesa... E en parallèl i vòu empachar la reconeissença de la lenga occitana! A creat un faus “collectiu”, ben pauc representatiu, que son nom ramenta lo “Collectiu Provença”, talament actiu aicí còntra l’unitat de l’occitan. Xaintonge
ven d’enviar de letras insistentas au president de la region novèla e ai mèdias dins aqueu sens
.
“Entre le béarnais, le basque, l'occitan, le poitevin, le saintongeais, l'auvergnat, le gascon et le limousin, en passant par le languedocien et le marchois: ce sont pas moins de 10 langues régionales qui sont pratiquées dans la nouvelle région.”
(“Entre lo bearnés, lo basco, l’occitan, lo peitavin, lo santongés, l’auvernhat, lo gascon e lo lemosin, en passant per lo lengadocian e lo marchés: son aumens 10 lengas regionalasque se practican dins la novèla region.”) Lei caractèrs gras son dins l’article originau.
Lo seriós scientific e la creativitat culturala se tròban dau costat dei partisans de l’unitat peitavina-santongesa e de l’unitat de l’occitan. E alhors, en País Valencian, se tròban demieg lei defensors de l’unitat dau catalan.
Lei partisans de l’unitat siam en posicion de fòrça e o restarem. Devèm pas pèrdre tròp de temps amb lei secessionistas mai lei devèm susvelhar e restar vigilants. Son fanatisme li permet de far de marrits còps mediatics, de ganhar l’atencion dei personas influentas e de lançar de menaças fisicas en tota impunitat...
Lei devèm ignorar tant e mai, mai de còps que i a, de respònsas rèstan necessàrias. Lei defensors coratjós dau peitavin-santongés, ara, escrivon ai mèdias e a la region de Nòva Aquitània per restablir la veritat, un pauc coma çò que fan leis occitanistas coratjós de Provença e de Gasconha... E coma çò que fan lei catalanistas dau país Valencian... Solidarizem-nos!
[Poblejat dins www.jornalet.com]


text:
Chaspaires de magia, picanhaires de bocliers, balhaires de jòia a baston de fachilièr e esportius de canavèra, adiussiatz !
L’auretz benlèu devinhat, uèi anam parlar d’heroic-fantasy. L’heroic-fantasy classica, aquela que lo grand public coneis per lo Senhor dels Anèls, lo un pauc mens grand public per la licéncia Donjons&Dragons, e lo encara mens grand public per tota una seria de libres, de jòcs de ròtle papièr e de videojòcs, del temps qu’una ponhada d’irreductibles es a cridar contra lo vent que non, l’heroic-fantasy se limita pas a una epòca mai o mens medievala poplada d’èlfes e de dracs. Lor pòdi pas donar completament tòrt, n’aviái ja parlat, l’heroic-fantasy es un genre gigant a la basa ont es possible de tot far en rebutent las termièras de l’imaginari. Mas bon, se devèm demorar dins l’encastre classic, amb concors de la mai gròssa espasa, armaduras que pèson un Balrog mòrt, conflicte israelò-palestinian transposat entre los elfes e los nans, excursion en mocassin d’aglan en companhiá d’un insupportable bard que jòga de dulcimer, desfilat de beutat en çò dels tròlls, sacatge de cadavres cauds, glorificacion de la monarquia e de la lei salica emai de leis sadicas, declaracion de sinistre en tres exemplaris a son assegurança après una flambada dragonesca, entre autras gaujosetats, n’i a que capitan de sortir un pauc de la bauma.
Demest tota la tièra, Dragon Age, per exemple. Pas res d’original aquí, quitament pas son nom, dins çò que serà lèu una trilogia de jòcs : una còla de barrutlaires tot-terrenh, de missants que fan missant e que pudisson quitament a travèrs la television, e un grand dragon a escanar a la tota fin en mesclant la magia e lo poder de las armas. Se sentís de longa que lo desvolopaire a pas agut lo drech d’utilizar la licéncia Donjons&Dragons mas l’a ça que là plan pompada. Es grèu ? Ben non, pas talament, mai que mai quora aqueste desvolopaire se sona BioWare, es a dire un especialista del videojòc de ròtle que farguèt de succès coma Baldur’s Gate, NeverWinter Nights, StarWars : Knight of The Old Republic, Jade Empire e l’impressionant space-opera Mass Effect, qu’aguèri ja l’ocasion de far cronicar. La pata BioWare es coneguda del mitan, es un sens, qual que siá l’univèrs causit, de l’espectacle e de la mesa en scèna e en espaci, la construccion metodica d’un fons solid e coeerent e mai que mai çò que podriam sonar una arborescéncia scenaristica multipla. Se rapròcha en aquò del jòc de ròtle papièr, tot en gardant en cap que sèm pas sus lo meteis mèdia.
Dins cadun d’aquestes jòcs qu’ai citats, vos caldrà causir e fargar vòstre pròpi personatge segon una grasilha pre-definida mas que vos daissa plan liure d’aver un eròi que vos correspond. Los antecedents del personatge al moment efectiu que son aventura comença auràn un impact sus çò que viurà, e aital tanben cada causida que farà podrà cambiar o pas lo debanament de l’istòria, veire ne cambiar la fin. E totas las interaccions son pensadas en amont e crèan una mena d’efièch parpalhon, amb de consequéncias en cascada. Grand prince, podètz decidir de daissar en vita tal bandit que vos tombèt dessus, mas benlèu que lo tornaretz trobar un pauc mai luènh e qu’aurà tuat qualqu’un mai, qualqu’un d’important dins vòstra quista, o al contrari se farà monge e serà preste de vos ajudar. Parièr, avètz dins vòstra còla de companhons de caractèris plan diferents, que se carpinhan de còps que i a darrièr vòstra esquina e d’unas de vòstras causidas influençaràn lo biais qu’an de vos agachar e de vos ajudar. En mai es risolièr de còps que i a d’ausir lo pur pragmatic tornar botar a sa plaça l’idealista un pauc potonors, o lo nan de la banda, forçadament alcolic, tratar la maire de la blanca garissusa qu’aimariá plan lo veire ralentir sus la botelha. Qual costat anatz causir ? En sabent que çò que sembla una bona accion n’es pas forçadament una s’a de consequéncias negativas sus las qualas auretz pas forçadament la man. D’exemple, causiguèri de sostenir l’accession al tròn d’un jove nan que me semblava dobèrt d’esperit e progressista, contra un vièlh retrògrad prò-militarista. Primièra decision del rei novèl : far executar son ancian adversari en plaça publica. Paga ta democracia !
Sus aquò vos daissi, vau esperar la sortida venenta de Dragon Age : Inquisition, que se l’i podèm vertadièrament incarnar un inquisitor a l’anciana, aquò promet una bona sesilha de marrits encadenaments e de catastròfas diplomaticas amb tot lo sadisme que n’es capable BioWare !


text:
UA reclame mesures urgentes en favor deth sector ramadèr aranés
Dempús des darrèri atacs der os ath bestiar ena Val d’Aran, Unitat d’Aran a presentat ua mocion en plen deth Conselh Generau d’Aran tà reclamar as administracions publiques qu’actuen tamb celeritat entà possar mesures de proteccion as ramats.
Pendent aguest an s’an produsit reiteradi atacs d’ossi qu’an auut coma conseqüéncia era desparicion de dues ègües, un potre, un quinzenat de oelhes e dus eishames d’abelhes. Aguestes mòrts s’an de somar as ja patides desde era implantacion deth programa LIFE tamb era reintroduccion der os en 1996. Chifra que s’elève a mès de 290 atacs des d’alavetz.
Aguesti atacs agrèugen era dificil situacion en que se tròbe dejà eth sector ramadèr e era pagesia aranesa, que cada viatge compde tamb mens ajudes publiques e mès exigéncies burocratiques. Eth Conselhèr pòrtaveu d’UA, Francés Boya manifestaue que, “enes darrèri tempsi era nòsta pagesia a patit grèus retalhades e retrassi en crubament des ajudes, atau coma ua desatencion endemica des agricultures de montanha”.
Es ramadèrs aranesi an criticat durament era reintroduccion d’aguesta espècia predadora des deth inici deth programa LIFE, e remèrquen que s’a hèt sense concens tamb eth sector. “Aguesti atacs comprometen era existéncia deth sector. Cau potenciar es politiques de supòrt ath grèmi, en tot aumentar e facilitar es pagaments pes danhs. Non se pòt contunhar gestionant eth territòri des d’ua perspectiua urbana”, higie Boya.
Era mocion presentada per Unitat d’Aran demane tanben que se revisen es protocòus de proteccion as ramats, atau coma evitar era possible reintroduccion de d’autes espècies predadores sense garantir mesures avientes ne consens tamb totes aqueres organizacions que se poguen veir afectadi.
Aran, 29 de junh de 2017


text:
Guilhèm Dadòr
Guilhèm Dadòr (o Guilhaume, coma se nomava eth) (Bordèu, 7 d'octobre de 1818 - 1891) hut un escrivan occitan dau país de Bordèu.
Biografia[modificar | modificar la font]
Segrestan de las gleisas bordalesas de Sent Nicolas, apuei Sent Vincenç, nos es sustot coneishut per sos tèxtes polemics e umoristics en vèrs, redigits dens lo parlar gascon de Bordèu. Li devem tanben una gramatica inedita dau gascon bordalés, dont sajèt de’n tirar lo maximum de francismes. Sos dus tèxtes los mei coneishuts son lo Pèlerinatche de Sin-Bincent à Berdelay ou les Abantures de Meste Guillaoumet en 1860, un raconte umoristic d’un pelerinatge de parropians bordalés au santuari de Verdelais, damb totas las aventuras susvengudas en rota, amei l’Adresse de Meste Guillaoumet, sacristain de Sint-Bincent, à Meste Amand, chantre de Sinte-Crouz, a prepaou de moussu Renan (1864), una virulenta critica de las tèsis d’Ernest Renan sus Jèsus Crist. Quauques tèxtes en francés nos son tanben pervenguts de Guilhèm Dadòr, notadament las Étrennes politiques.


text:
Chamaleiras (Velai)
Chamaleiras [1] (Chamalières en francés, oficialament Chamalières-sur-Loire dempuèi 1903) z-es una comuna occitana de Velai, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chamalieras es una municipalitat de mejana montanha.
Lo centre del borg s'estend sus una estrecha faissa plana en au ras de Léger, a 570m. d'altitud. Sus son territòri s'enauçan lo chuc de Barton (984m.) e lo mont Gerbison, que se partejan tanben amb Retornac e Meseras.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
E mai qu'una preséncia galloromana siá atestada, l'istòria de Chamaleiras comença vertadièrament quora un priorat dedicat a la Verge es fondat sul luòc en l'an 674. Malgrat aiçò, fins al començament del sègle Xe, Chamaleiras èra pas encara qu'un modèst orador desservit per qualques sacerdòts se consagrant a la vida monastica. Après d'èsser estat l'objècte de persecucions de la part de l'avesque del Puèi, lo convent poguèt, sos l'episcopat de Gotescalc, se desvolopar en tota quietuda e, après que Dalmas (o Dalmace) de Beaumont, qu'èra a l'encòp abat de l'abadiá de Sant-Chaffre del Monastier e prior de Chamaleiras, l'aguèsse associat definitivament a son monastèi (vèrs 950), sa prosperitat e son domeni creissèron regularament.
La translacion, a l'iniciativa del meteis Dalmas de Beaumont, del còrs de Sant Geli, prés a Arles, e lo depaus d'un sant Clavèl censément informat de Constantinòple per Carlesmanhe faguèt d'aquel priorat, a l'Edat Mejana, un dels luòcs de devocion los mai illustres de Velai, que vegèt afluir de totas parts, non solament los pelegrins, mas tanben las liberalitats : lo priorat foguèt d'efièch abondantament dotat per las poderosas familhas nòblas de las contradas environantas, es a dire los Bèuumont, que lo site del priorat n'èra estat abans lo fèu, los vicomtes de Polinhac, la Ròcha-Regnier, los Roòchabaron, los Montrevel, seguits per la pichona noblesa. Mercés a aqueles larguesas, las possessions del priorat debordèron del luòc d'origina e dels vilatges circonvesins, per s'estendre fins als costats de Sant-Anthème, Viverols, Sant Bonet dau Chastèl, Roana, Givors e Argental. Cap a la fin del sègle XIen, lo covent comptava aital 27 fraires e assostava, al dintre de son encencha fortificada, 71 ostals. Es alavetz, a la fin del sègle XIen o al començament del XIIen, que foguèt decidit la bastison de la glèisa romanica de Sant Geli, que, levat lo campanal rebastit cap a 1900, es estat gardada a pauc près intacta fins al jorn de uèi. Al meteis temps que la glèisa romanica foguèron edificadas d'autras bastissas conventualas, que las parts romanicas que nos son pervengudas en l'estat son escassa per seguida de nombrosas transformacions mai que mai als sègles XII e XIIIen.
Lo priorat faguèt l'aquiscion de la glèisa de Sant Flor en l'an 1035, e jonhèt a sas possessions las glèisas de Sant Maurici de Ròcha e de Sant Pèire dau Champ e tanben a la de Rosièras (fin del sègle XIen). Entre la cinquantena de priors que se son succedits a Chamaleiras, cal senhalar particularament lo nom de Pèire III de Bèumont, réputé per las siás grandas vertus e son erudicion qu'entreprenguèt a partir de 1162 de consignar totes los actes interessant lo priorat dins lo preciós cartulari que s'es conservat fins al jorn de uèi.
Lo priorat de Chamaleiras demorèt dins l'obedéncia del monastèri de Sant Chaffre fins en 1789, an de la supression del priorat.


text:
lundi, 06 novembre 2017
" VOLEM L'OCCITAN CADA JORN A LA TELEVISION " LO 8 DE NOV A TOLOSA .
Lo Collectiu Occitan lança la campanha "Volèm l'occitan cada jorn a la television".
Un primièr passa carrièra se farà lo dimecres 8 de novembre de 2017 a 11 oras 30 Plaça del Capitòli a Tolosa.
. Las associacions e movements sòcis del Collectiu Occitan son :
La Confederacion de las Calandretas, Convergéncia Occitana, IEO ,Pais Nòstre, Bastir Occitanie, lo Partit Occitan, L’Esquèrra Revolucionaria Occitana, lo Partit de la Nacion Occitana, l’Associacion Macarel , EELV Occitania .
.Per l'Aude , Rv dimecres a 9 oras peatge Narbona Sud
9 oras 3O peatge Trésbes .
14:42 Publié dans Actions, Actualités, Associations, Blog, Bons plans, Coup de coeur/Coup de griffe, Débat/Forum, La Lettre de Pais Nostre, Politique, solidaritat, Soutien | Lien permanent | Commentaires (0) | Facebook


text:
Bilieu
Bilieu en arpitan ( Bilieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bilieu A situat sul marge oriental de lac de Paladru a 10 km de Voiron, 7 km dels Abrets.
Bilieu est situé sur la rive orientale de lac de Paladru à 10 km de Voiron, 7 km des Abrets.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Bilieu A #èsser erigit en municipalitat per distraction de la municipalitat de Charavines (ordonnance reiala del 19 de julhet 1826).
Bilieu a été érigé en commune par distraction de la commune de Charavines (ordonnance royale du 19 juillet 1826).


text:
La Bassée
La Bassée es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Ortografia de verificar
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna del Nòrd


text:
Lista dels primièrs ministres de Fiji
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Fiji. Es membre del partit pus important, e es nomenat pel president.
Vaquí la lista dels primièrs ministres e Cap de Ministres de Fiji dempuèi lo 1967.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Dos còps militars en 1987 e un civil en 2000 daissèron vacant la carga durant aquel temps.
- ↑ Lo partit de Mara foguèt dissolgut en lo còp d'Estat de 1987.
- ↑ Momoedonu foguèt nomenat primièr ministre durant un còp d'Estat, en èsser l'unic ministre que se trobava pas dins lo parlament.
- ↑ 4,0 et 4,1 Qarase fondèt lo Soqosoqo Duavata ni Lewenivanu après aver ocupat pel primièr còp la carga de primièr ministre.
- ↑ Senilagakali foguèt nomenat Primièr ministre interin per Frank Bainimarama, en prene aquel lo contraròtle del govèrn.
- ↑ Après retornar la presidéncia a Josefa Iloilovatu Uluivuda aquel lo nomenèt Primièr ministre.


text:
Concierto de los Chanteurs du Mont-Royal este domingo a las 17h Bossòst participa por primera vez en el Festival de Comminges, que aglutina conciertos en varias iglesias de esta zona... Llegir més
SANT RÒC 2017 HÈSTA MAJOR DE BOSSÒST 13-17 d’agost Dissabte, 12 AGOST 20h45 Concèrt aufrit pera... Llegir més
Fin de fiesta en la plaza de la Iglesia Bossòst ha clausurado hoy el Black Mountain, el primer festival de género negro del Valle de Aran, con gran éxito de participación de... Llegir més
Benvenguts e benvengudes entà Bossòst!
Damb lèu 1.200 abitants, Bossòst acuelh un patrimòni culturau e naturau unics, coma era nòsta
glèisa romanica dera Purificacion (Ben Culturau d’Interès Nacionau), es Rotes Protectores des
ermites qu’entoren era populacion, o un des paisatges mès espectaculars deth Pirenèu, en
Còth de Barètja. Tanben podetz visitar Aran Park, en Portilhon, eth parc de flòra e fauna entath
gaudi de tota era família, e, coma non, eth nòste nuclèu urban, configurat peth passeg deth
Grauèr e eth casc antic de Cap dera Vila. Bossòst compde damb un èish comerciau e ua rica e
excellenta ofèrta gastronomica, ath delà de lotjament entàs nòsti visitaries. Èm er unic pòble
aranés qu’a conservat es processons de Setmana Santa, damb mès de cent ans d’istòria, e un
equip de fotbòl esforçat que jògue ena liga francesa, viradi coma èm entà Occitània. Escòla,
Zòna Esportiva, centre medicau, farmàcia, centre de jubilats, son d’autes des entitats e servicis
que contribusissen a hèr de Bossòst un vilatge dinamic, prospèr e damb futur.
Eth Baile
Ua passejada per Bossòst…
Vídeo propietat: Lleida TV – XipTV


text:
Calams Bearnés 2014
Vidèo non disponibla
Comentaris
Siatz lo primièr a depausar un comentari !
Apondre un comentari
Remesa deus prèmis deus Calams Bearnés 2014, un concors d’escritura en lenga gascona creat en 1990 e organizat en collaboracion per l’Ostau Bearnés e la Civada. La ceremonia oficiau que’s debanè au Parlament de Navarra en preséncia deus representants deu Conselh Generau, de la Vila de Pau, deu Conselh Regionau e lo Director Academic deus Servicis de l’Educacion Nacionau e que recompensè 10 tèxtes de mainats, 6 tèxtes e 3 arreviradas de collegians e liceans, 3 tèxtes e 3 arreviradas d’adultes.
Durada : 6 min 4
Disponibla dusca lo 26/06/2015


text:
Quand pensam en los primièrs òmes qu’arribèron a Islàndia totjorn pensam en la colonizacion vikinga. Totun, mai de 1000 ans abans, un comerciant sortiguèt de Massilia (uèi lo jorn Marselha) e arribèt a aquesta illa en un viatge de mai de 12.000 quilomètres qu’encara uèi es estat considerat estonant. La sieuna gèsta encara ara es remembrada en tèrras provençalas: lo sieu nom Piteas.
Geograf, explorador, comercial e scientific, Piteas (380-310avC) laissèt la sieuna vila mairala en tot cercar una possibla rota alternativa per comprar estanh. La causa n’èra lo barrament de l’Estrech de Gibartar per la flòta cartaginesa, en guèrra amb los grècs de Sicília.
Après crotzar l’Estrech, naveguèt al long de tota la còsta galla e arribèt a las illas de la Granda Bretanha. Qualques istorians an identificat l’illa normanda del Mont Saint Miché coma l’illa ont comprèt mai estanh abans de contunhar lo sieu espectaclós viatge.
Encara uei se discutís se contunhèt amb lo pichon vaissèl mediterranèu qu’aviá amb el dempuèi Marselha o cambièt la nau per lutar melhor contra la climatologia de l’ocean Atlantic. Ja foguèsse amb un vaissèl grèc o amb un autre bastit en tèrras mai septentrionalas, lo sieu périple contunha captivant los geografs pendent la nòstra epòca.
La descobèrta de Thule
Après visitar Britania, las illas Orcadas e las Shetland contunhèt fins arribar a una tèrra alunhada que los expèrts an identificat coma Islàndia. Aital foguèt nomentada per Piteas, Thule, e la pròva d’aquò ne serián las descripcions d’un “fuòc qu’a lutz totjorn” coma referéncia a aquesta illa volcanica. Mas se sap pas perqué contunhèt lo viatge un còp aviá trobat una zona de produccion d’estanh (principal component de las armas de bronze de l’epòca) cap a Cornoalha e Bretanha. Ja aviá arribat a la sieuna tòca e podiá alavetz tornar a Marselha e far un bèl negòci. Mas prenguèt la decision de contunhar mai al nòrd, totjorn mai al nòrd.
Crotzèt lo Cercle Polar Artic e puèi las montanhas de gèl o icebergs arrestèron lo sieu camin. Piteas decidiguèt qu’ara èra ja moment de sauvar la vida e tornar. Mas causiguèt tornarmai la rota malaisida. Après visitar l’illa d’Ibernia (Irlanda), arribèt fins a Danemarc, Norvègia e après las còstas germanicas.
La sieuna òbra, escricha en doas parts nomentadas Sus l’Ocean e Périple, foguèt escricha après tornar a Massilia e vendre tot çò qu’aviá aquerit en tèrras del nòrd europèu. Cal pas dire que poguèt obténer fòrça argent e qu’aquò li permetèt contunhar una vida plan regalada en tot dedicar la sieuna coneissença geografica a l’espandiment de la sciéncia.
La descripcion del sieu viatge provoquèt una extraordinària discussion dins la comunautat scientifica ja pendent la sieuna vida. Maugrat que fixèt la posicion exacta del Pòl Nòrd celestial tanben determinèt la latitud de Massilia en la planeta amb solament amb una pichona enganada (43º3’N e en vertat es 43º17’N). Mas las lo sieu raconte del Solelh de Miejanuèch, l’Aurora polara e restacar fasas de la Luna amb de marèas marinas foguèt, benlèu, tròp per la sciéncia de l’epòca anciana.
Divèrses fachs escrichs sieus foguèron considerats coma absurdes (las costumas necrofagas dels abitants d’Ibernia, confirmar que la Tèrra èra redonda, determinar lo sieu diamètre o prepausar qu’Ispania èra una peninsula e pas una illa): Polibi, Artemidòr e Estrabon diguèron que tot aquò èran de badinadas. Mas Timeu, Iparc, Eratostenes o Posidòni balhèron autenticitat a la sieuna òbra.
Maugrat tot, la vila de Marselha, coneguda dempuèi totjorn per aver donat coneguts marinièrs al mond, l’a pas desbrembat. La vila occitana recòrda encara que foguèt lo primièr geograf que descriguèt Finistèrra (apelat Albion), las costumas dels Gottones germanics o l’illa misteriosa d’Abalaus, ont las ondadas menavan pendent la prima d’ambre e lors abitants lo brutlavan e èra vist encara pel pòble vesin dels teutoni.
De mai, es lo primièr grèc reconegut que crotzèt las colomnas d’Eracles, consideradas a l’epòca la fin del mond. Demorèt entre pictes e bretons e foguèt l’iniciador del mite de Thule, que demorèt mai de 1000 ans, fins l’arribada dels vikings a l’illa. E tanben foguèt lo primièr geograf que descriguèt un ocean gelat.
Lo sieu viatge a tèrras articas en tot descriure pòbles e accidents geografics del nòrd europèu faguèron de Piteas un dels geografs e descobridors mai importants de l’epòca antica. Lo sieu trabalh en sciéncias coma la geografia o l’astronomia son encara uèi consideradas coma pionièras. E se la quita causa primièra del long viatge de Piteas (tant long coma lo que faguèt Cristòl Colomb mai de 1500 ans puèi) foguèt pas scientifica mas economica, lo sieu trabalh a demorat pendent mai de 23 sègles.
Un fach susprenent que la comunautat scientifica encara remembra uèi. Coma o fa tanben la vila occitana de Marselha amb una estatua amb lo sieu nom. Pr’amor que Piteas lo massilian foguèt geograf, scientific (descobriguèt Islàndia al mond) mas tanben un grèc intrepid.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
APRENE desvolopa la formacion continua dels professors de las escòlas de las Calandretas,
en collaboracion amb lo Centre de Formacion Professionala Occitan.
Dempuèi 1997, lo Centre de Formacion Professionala Occitan s’encarga de la formacion continua dels Ensenhaires de las Escòlas immersivas Bressola, Calandreta, Diwan, Seaska e Zweisprachigkeit.
Las accions de formacion continua porgidas pels ensenhaires se debanan en tot se conformar amb las disposicions de la convencion ministeriala del 20 de març de 1997 emai las del libre IX del còde del trabalh.
Lo C.F.P.O es Centre agregat pel ministèri de l’Educacion Nacionala francesa e recep lo finançament de la formacion continua per totas las escòlas immersivas en lengas non oficialas de França a proporcion del nombre total d’ensenhaires pagats per l’Estat.
Programa de la Formacion Continua per l’annada escolara 2017-2018


text:
Solidaritat amb Escòcia
Fa qualques meses una amiga dels Estats Units me demandèt çò que podiá far per ajudar la causa independentista d’Escòcia. “Pas gaire”, çò foguèt ma responsa, abans de li explicar qu’aqueste debat deviá aver luòc en Escòcia. Ara: lo Govèrn del Reialme Unit o vei pas ansin; d’efièch, Cameron pretend que pòt pas debatre amb Alex Salmond, ja qu’el votarà pas en setembre. Ne resulta que mon amiga, si que pòt far quicòm, fin finala.
En genièr, lo Sunday Herald publiquèt una notícia segon la quala lo Ministèri dels Afars Estrangièrs del Reialme Unit aviá començat una campanha per recebre de sosten, a l’estrange, en favor de “a Better Together” [“Melhor Ensems”, la campanha unionista per qu’Escòcia rèste dins lo Reialme Unit]. Wee Wullie Hague [William Hague, lo ministre dels afars estrangièrs del Reialme Unit] te vol ausir dire de causas laidas sus l’independéncia escocesa. Segon lo Sunday Herald, los Afars Estrangièrs an contactat los govèrns de China, Russia, Nòva Zelanda, Austràlia e Canadà e los 28 membres de l’Union Europèa dins una cèrca desesperada de Viagra per refortir lor Projècte Paur qu’es moligàs.
http://www.heraldscotland.com/news/home-news/revealed-the-foreign-office-devo-units-drive-to-kill-off-independence.23269484
Los Afars Estrangièrs an organizat una “Devolution Unit” (Unitat Devolucion) per coordenar aquela campanha. Las ambaissadas, los nauts comissaris e los consolats del Reialme Unit del Mond entièr an recebut d’instruccions per tractar tota comunicacion venent d’individús, d’organizacions e d’entrepresas a prepaus de l’independéncia escocesa. Coma se supausa que la foncion publica es politicament nèutra, el Govèrn del Reialme Unit pòt pas admetre dobèrtament çò que tu sabes, çò que ieu sabi e çò que lo chin sap a prepaus de lor afanament. Lor cal manténer una aparéncia de neutralitat.
Mas podèm jogar lo jòc amb doas esquipas. Donc, se sès un escocés e se vives fòra lo país, o se sès ciutadan d’un autre país e se simpatizas amb l’independéncia escocesa, escriu una letra formala a l’ambaissada o a la nauta comission del Reialme Unit de ton país. Çò que lor explicaràs ven a tu, de segur, e mai se foguèsse bon que lor exprimiguèsses ta contrarietat de veire que el govèrn britanic cèrca activament l’intervencion internacionala per empachar l’independéncia escocesa. I te pòdes presentar coma un estrangièr que lausa lo parlament venerable e lo sistèma democratic exemplar del Reialme Unit.
Lor pòdes far remarcar que t’es impossible de considerar encara lo Reialme Unit coma un modèl de seguir, mentre que son govèrn manten una agenda esconduda per influir dins lo debat democratic, e qu’aquela agenda esconduda causa un damatge important e duradís a l’imatge e a la posicion del Reialme Unit dins ton país. Assegura-te de senhalar qu’as enviat una còpia de ta letra a un membre del Parlament, un senator, un congressista o un deputat per lor demandar se sostenon ton idèa qu’Escòcia deuriá poder debatre sus son futur sens interferéncias internacionalas, e per lor demandar de condemnar lo comportament del Govèrn del Reialme Unit.
A partir del moment que lo Govèrn del Reialme Unit recèrca activament las opinions de ciutadans e de residents estrangièrs, es tras que normal e corrècte que lor dones tu tanben ton opinion. Explica-lor perqué creses que l’independéncia es bona per Escòcia, bona per la rèsta del Reialme Unit e perqué serà bona aicí meteis per lo tieu país. Se pòdes, fai de tal biais que la maxima quantitat de gents signe ta letra abans de l’enviar a l’ambaissada o a la nauta comission britanica. Encara melhor, se sès membre d’un club, grop o associacion, parla-ne amb d’autres membres e buta-los a enviar la letra amb un papièr oficial de l’organizacion.
Se sès una persona d’entrepresa, seriá perfiècha una letra amb lo papièr de l’entrepresa, que diguèsse que creses que l’Escòcia independenta constituirà una oportunitat d’investiment per ton entrepresa.
Insistís per que respondan, diga qu’espèras qu’adreiçaràn la letra a la “Devolution Unit” dels Afars Estrangièrs, i diga qu’as enviat tanben una còpia de la letra a ton jornal local.
Alara envia-me una còpia a ieu, a l’adreiça seguenta:
Se David Cameron pòt utilizar lo còrs diplomatic del Reialme Unit per far de politica, nosautres tanben podèm. Aquesta iniciativa, l’organizan pas ni l’inspiran lo Govèrn Escocés, nimai lo Partit Nacional Escocés (SNP), nimai la campanha Yes Scotland. La coordenarem ieu, Paul Kavanagh e Pilar Fernández dempuèi Galícia. Sèm pas membres de l’SNP ni de cap d’autre partit politic, ni d’Escòcia ni d’enluòc mai, e l’Alicsammin [pronóncia del nom d’Alex Salmond pels unionistas] nos a pas engatjats. O fasèm per la nòstra iniciativa pròpria e degun nos paga pas per o far, e mai se, s’aquesta modèsta campanha pren fòrça, aquò empacharà los mèdias del Reialme Unit d’afirmar lo contrari.
Rassemblarem totas las responsas, e publicarem las estatisticas, anonimas, pauc abans lo referendum. Tanben nos agradariá de publicar d’extraches d’una seleccion de las letras. Se vòles pas que publiquem ton nom, o lo de ton entrepresa o organizacion, se te plai, avisa-nos en dins lo corrièr. Los escoceses d’Escòcia saupràn que tenèm d’amics e d’aliats en defòra, e s’avèm un pauc l’astre, las responsas negativas recebudas per la “Devolution Unit” de Cameron e Hague seràn escobadas per las positivas.


text:
Sivrac de Dordonha
Sivrac de Dordonha (oficialament en francés Civrac-sur-Dordogne) es una comuna occitana deu Vasadés istoric, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son : Sivrac (de vinea apud ~), sense data, Sivracum (apud villam ~), sense data, e Siurac, en 1361. Lo nom latin d'òme Severus, emb lo sufixe -acum [latinizacion deu sufixe gallés -aco(n)], donant donc *Severacu(m), es a l'origina deu nom de Sivrac. La prononciacion donada per B. Boyrie-Fénié, [si'vrat], sembla supausada [1],[2]. Sivrac èra probablament una anciana granda propietat antica qu'avé per mèste Severus.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Pujòus; es adara deu canton des Côteaux de Dordogne (en francés)
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 121


text:
Inval-Boiron
Invo-Ch’Boron en picard ( Inval-Boiron en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a traversat per un riu nomenat "lo liger".
Le village est traversé par une rivière nommé "le liger".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels aquarteris an #èsser bastidas pendent la segonda guèrra mondiala pels Alemands, #que servissián coma depaus de munitions. Ara los aquarteres son un luòc protegit, refugi de chauves-ratolí.
Des casernes ont été construites durant la seconde guerre mondiale par les Allemands, qui servaient comme dépôt de munitions. Maintenant les casernes sont un lieu protégé, refuge de chauves-souris.


text:
29/06/2012
Es l'istòria d'un vilatge...
Es l'istòria d'un vilatge que lo president del Conselh general i viu. Es l'istòria d'un vilatge que lo fraire païsan del president del Conselh general i viu tanben. Es l'istòria de l'implantacion d'una antena Bouygues Telecom de 44 mètres de nalt (lo cloquièr ne fa 33) dins un prat del fraire del president del Conselh general (locacion interessanta, o deve precisar ?). Mas es l'istòria d'una antena que vòlon plantar aquí. 300 estatjants, gaireben 200 signaturas contra. E una manifestation ! Ieu, ère pas aquí aquel jorn mas signère la peticion. An recuolat, me sembla, mas lo projècte demòra sus la comuna.
Publié par Patricia à 07:59
Libellés : Ieu
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
occitan. Lo BLOG TOT EN OC du pays Occitan.Langue occitana.Occitan occitanie, occitanesque. Diversite de l'Occitanie culturelle. Differentes formes dialectales.Peintures logiciels informatiques, nouvelles. Commentaires de la mode de l'actualite defini par les mass medias dominants.Poesie. coups de coeur. Politique et diversite. l'unesco e la diversite en France. Hypocrisie de droite et de gauche. Le cancer jacobin. croisade e cathare. Grands massacres.
jeudi 27 novembre 2008
Mirgas e Mascles
Lenga muda , non jamai se blassarà.
Pintradura titolada "dedins borgès"
Of Mices and Men. J Steinbeck
O Mirgas e Mascles.
seguida.
Malgrat que la calabrun apareiguèt a las fenèstras, lo dedins de las barracas demorava escur. Per la pòrta dubèrta, s'ausissia lo bruch sord, e, d'unes moments , los tindaments d'una partida de fèrres de cabal. De temps a autre, d'unas votz s'enauçavan per aprovar, o criticar.
Slim e Jòrdi dintrèron, ensems dins l'entrelutz de la cambra. Slim levèt lo braç e aluquèt l'ampola electrica, atenuada, darrièr un capèl de lum, de fèr blanc. Tanlèu, la taula s'esclairèt, e, lo còne del para-lum, rebatant drechament la lum, los caires de la cambra demorèron escurs. Slim se seitèt sus una caissa, e, Jòrdi se metèt en facia d'el.
- foguèt pauc de causa diguèt Slim. Auria calgut ne'n negar la mitat, de tot biais. I a pas de que mercejar.
Jòrdi i diguèt:
-per tu benlèu, qu' èra pauc , mas per el, aquò's quicòm. Nom de Dius, sabi pas diaussis, cossi , vau capitar, pel far tornar aici, per dormir. Voldra se jaire ambe elses, dins l'estable. Aurem mai que mai de mal , per l'empescar de dintrar dins la caissa , ambe los canhons.
- aquò's èra tant pauc , tornèt dire Slim. Diga me , avias rason per el. Benlèu qu'es pas biaissut , mas ne'n vejèri jamai un coma el, pel trabalh. Se'n manquèt gaire, que tue lo gars que trabalhava ambe el a l'òrdi. I a pas degun per li far cridar cèba. Dius, que vejèri pas jamai un òme tant bèdre.
Jòrdi diguèt ambe orgulh:
-i a pas qu'a dire a Lennie çò que cal far , e, o fa, levat qui aje pas de pensar. Sab pas pensar ren per el meteis, mas solide que sab escotar.
S'ausiguèt un fèr tindar contre lo tanc de metal, e qualques crids d'aprobacion.
Slim se recuolèt un pauc , per pas aver la lum sus la cara.
-aquò's estranh que siatz d'amassa totes dos .
Aquò's aital que Slim dapassèt convidava a las confidençias.
-de que i a de curios? respondèt Jòrdi mesfisent.
-o que non savi. Que ne'n vejèri pas sovent de tipes aital, per far la còla coma vosautres. Sabès cossi son los jornalièrs , s'aduson , lor donem un lièch, trabalhan una mèsada, e, puèi n'an un confle,e, se'n van tot sols. Sembla pas jamai de tenir a qualqu'un. Aquòs me pareis just un pauc curios, qu'un falord com'el , e qu'un aluserpit coma tu , se passèjan ensem.
-es pas fach, diguèt Jòrdi. Es con coma la luna, mas es pas caluc. E puèi, soi pas tant rusat qu'aquò, ièu meteis, senon cargariai pas d'òrdi per cinquanta dollars , lotjat e noirit. S'èri intelligent , s'èri un pauc fin, auriai ma bòria, onte fariai mas produccions, al luòc de far tot aquel trabalh , sens n'aprofechar, de çò que grèlha dins la tèrra.
Jòrdi se calèt. Avia l'envetja de parlar. Slim l 'encoratjava pas , mas lo descoratjava pas tanben . demorava seitut , suaud e dubèrt.
-aquò's pas tant plasent qu'aquò, qu'el e ièu , òm marcha ensem, diguèt Jòrdi finalament. El e ièu, sem nascuts totes dos d'Auburn,. Conneissavi la sia tanta Clara. Lo prenguèt quand èra nen e , l'aviadèt. Quora la tanta Clara moriguèt, Lennie venguèt trabalha ambe ièu. Puèi al cap d'un moment, nos acostumèron l'un de l'autre.
- Um diguèt Slim.
Jòrdi fintèt Slim, e, vejèt sos uèllhs de divinitat impassibla .
- aquò's curios, diguèt Jòrdi. Un còp èra, , me trufavi fòrça d'el. Li fasiai de cracas, per qu' èra tròp colha per se despatolhar. Mas èra quitament tròp colha, per veire qu'i aviam fach una craca. Qu'un ventral de rires. Me trobavi fòrça rusat quora èri amb el. Tant que fasia , que que sia, tot çò que li disiai . Que li demandesse de sautar del bauç , auria fach sul pic. Puèi , a la longa, èra pas tant amusant . Se'n sabia pas mal. Li metèri de rostas, e dire que, pas qu'ambe las doas mans, auria pogut m'espotir totes los òsses del còs; mas que jamai lèvèt , pas sonque, lo det menèl.


text:
Egalitat sociala
Lo principe d'egalitat qu'aparéis al cap de las declaracions dels dreches de l'òme (declaration universala dels drechs de l'òme de 1948) a dos aspèctes màgers:
- l'egalitat civila, es a dire l'egalité al respècte de la loi ;
- l'egalité sociala, es a dire la recerca de l'egalitat dels drechs socials.
Somari
Dificultat d'una definicion[modificar | modificar la font]
D'en primièr, segon la distinccion facha per Aristòtel, l'egalitat consistís en la distinccion justa de las parts al rspècte d'un critèri (egalita proporcionala) o a l'egalitat matematica pura.
Mas la multiplicitat dels objèctes (individus e situacions ) que s'aplica fal lo concèpte d'« egalitat sociala » tan diversificat e multifòrma que los objèctes concernits. Amb l'impossibilitat d'una definition teorica simpla, lo concèpte a mai de pertinéncia dins l'encastre pragmatic d'una evaluacion de menar segon diferents axes:
- geografic: l'egalitat sociala se pòt concebre sens referéncia a un territòri, a una societat umana, a l'existéncia de ligams de solidaritat o de responsabilitat? [1]
- temporal: l'egalitat sociala s'aprecia dins l'instant o se deu projectat dins l'avenir? A unsens lo concèpte d'egalitat intergeneracionala? (vejatz los principes de desvelopament sostenable) ;
- juridic: condusís pas l'egalitat sociala, fondada pels principis necessaris e formals del Drech, lèu a las perlongar e las passar al benefici de l'examèn de la garantida et de l'exercici dels drechs reals ?
- politica: l'egalitat sociala en democracia supausa lo drech de vòte, la libertat d'expression, mas tanben la possibilitat efectiva de dispausar de l'informacion e del liure exercici d'aqueles drechs. Que n'es de l'accés a l'educacion, als sonhs, e la cultura? Las societats tancada a aque vejaire son de societats inegalitàrias;
- economic: son necesssaris l'egalitat de ressorças, l'egalitarisme estrict per garantir la Justícia sociala? Existís un minim de prene en compte en dejós que la dignitat, lo meriti o le potencial de las personas es pas conegut? Quitament per de mond aquela egalitat es un ideal impossible, s'existís pas d'egalitat de las condicions, se cal contentar de l'egalitat de las escasenças?
- antropologic: Ronald Dworkin - dins son experiéncia amb los coquilhatges - arriba a la concluson que lo principi normatiu d'aténher es la « consideracion egala de cada persona ».
[modificar | modificar la font]
Platon e la Ciutat Ideala[modificar | modificar la font]
La reflexion sus la justícia dins l'alma e dins la politica es al centre de tota la filosofia de Platon. Lo pretzfach vertadièr del filosòf es de cercar quinas leis deurián èsser donadas a la Ciutat per la fa conforma a la justícia. Segon Henri Denis [2] : « L'òme es subjècte a l'error e -dins mai d'una menas- las imperfeccions son introduchas dins l'organizacion sociala: l'autoritat foguèt mal exercida, l'esperit d'indisciplina se desvelopèt e subretot a causa de l'entorn funèst de la mar lo comerci nasquèt e provoquèt dins las almes una disposicion a se dedire de contunh e a èsser de mala fe [3]. (...) Platon insistís sus la necessitat d'establir l'egalitat de las fortunas; s'existís una classa de non possedants, seràn un font perpetuala de revolucion. (...) cal abandonar l'esper de reformar una Ciutat ont regne l'inegalitat de las ricquesas. » « La tòca essenciala segon Platon [4] es d'establir l'amistat entre totes los ciutadans de la Ciutat. Lo mejan vertadièr, es la comunautat absoluda dels bens, de las femnas e dels enfants, car -entre amics- tot es comun.(...) » Mas lo filosòf apond qu'« aquel programa es de segur tròp ambiciós e que li cal prepausar d'autras solucions, sens dobte mens perfèctas mas mai aisidas de realizar.» « Aquel mejan mai accessible [5] es d'instaurar l'amistat entre los ciutadans, es de lor atribuir a totes de proprietats egalas e de los obligar totes a menar una vida identicament frugala [6]. (...) E coma es possible malgrat tot que d'inegalitats s'introduscan, caldrà instaurar una fiscalitat que tendrà cap a restablir l'egalitat economica e per quin biais que sià, del moment qu'una familha gaudirà d'una fortuna superiora al quadruple de la valor del "lòt de familha", se li serà confiscat lo demai [7] . »
[modificar | modificar la font]
L'utilitarisme de Jeremy Bentham considèra que per aténher l'egalitat sociala ja la cal poder mesurar: La mesura de l'utilitat permet de quantificar lo nivel de Ben èsser. Aquela mesura dona mai d'un avantatges :
- possibilitat de prene de decisions radionalas
- creacion d'un escapalon de mesura de l'estat social d'una societat
- possibilita de trobar la societat qu'acòrda lo « bonaür mai grand per un nombre mai grand »
Los problèmas d'aquela teoria son:
- l'egalité sociala es redusida a l'utilitat alara que lo bonaür pareis èsser una nocion dificilament definissabla d'esperela
- la proprietat privada e lo mercat son censats èsser capables de generar de riquesa e d'assegurar l'allocacion eficaça dels bens.
[modificar | modificar la font]
Per la Glèisa Catolica, l’egala dignitat de totes los òmes a una valor absoluda, fondada dins l’egalitat fondamentala de totes los òmes debans Dieu: « Dieu ne fa accepcion de degun » (Ac 10, 34; Rm 2, 11 ; Ga 2, 6; Ep 6, 9)


text:
Lo falcon pelegrin (falco peregrinus) es lo falcon mai gròs que nisa en Occitania : mesura entre 33 e 43 cm de long pel mascle (e la feme entre 43 e 5), e entre 80 e 115 cm d’envergadura.
A lo ventre regat orizontalament quand es adult e verticalament quand es jove. A una taca negra sul cap que li fa coma una boneta amb de perlongaments sus las gautas.
Se noiris d’autres ausèls, e per aquò far a trobat una tecnica de caça tan particulara coma espectaculara. D’en prumièr obsèrva son domeni de caça (sovent una plana amb bòsques, al bòrd d’un bauç) ; quand vei un grop d’ausèls o un ausèl solet qu’es pro naut e que vòla pro rectilinhament, s’envòla dins lo sens contrari dels ausèls per pas lor far paur e pauc a pauc puja fins a 1 o 2 km de naut ; arribat a aquela nautor, vira per èsser en fàcia dels ausèls e se daissa tombar tot en tenent compte del vent e de la velocitat de sas futuras presas, etc. En tombant, regula sa velocitat en plegant o desplegant un pauc sas alas.
Es gràcias a aquela casuda qu’es celèbre, es l’animal mai rapid del monde (d’un autre costat se daissa tombar, doncas es normal qu’ane lèu-lèu) amb una velocitat de 300 km/h, d’unis scintifics afirman que l’an ja observat a 400 km/h.
En Euròpa coma fòrça rapaces, coneguèt una marrida passa dins las annadas 50-60 a causa de la caça e dels pesticids que se retròban concentrats dins aquel paure ausèl. Per exemple en Finlàndia, lo nombre de falcons passèt de 1000-1500 cobles a 20 en 20-30 ans ; dins l’estat francés, la situacion del pelegrin èra a pena melhora.
Per ara, sa situacion es melhora, gràcias a las accions de proteccion, de susvelhança dels nises, a l’elevatge en captivitat del cachaniu e a sa mesa en libertat.
Nisa sus de bauces, la feme pond entre 3 e 4 uòus cada an.


text:
21 août 2015
Quinquanèla lemosina
Jan Marc Simonin, illustracion per Melhau, Petit e Simeonin, Glòria de la mòrt, Plein Chant, 2002 Corta istòria d’una tentativa mancada per reviscolar la reivindicacion occitanista en Lemosin (septembre de 2013-julhet de 2014) De còps que i a, sens censura particulara, d’iniciativas collectivas qu’an fach quinquanèla s’escafan de la memòria talament regde regde que los quites actors se podon demandar se quicòm es estat vertadièrament, o s’èra pas un sòmi. ... [Lire la suite]


text:
1. Trobère aquela frasa sus un blog que parla d'una femna Anabèla, que fa la palhassa dins leis espitaus. Aquela frasa correspond a ma definicion dau Clown:
"J’ai aussi pensé aux pièces de théâtre de Shakespeare et à l’histoire des clowns et des “fous” qui pouvaient parler à n’importe qui sur n’importe quel sujet, tant leur manque présumé d’importance et de responsabilité, aussi bien que leur courage et leur adresse, les mettait à l’écart du reste de la vie quotidienne."
2. Mentre que parlave a una collèga de ma fiertat d'èstre Clown (e non pas de faire lo Clown, aquo's different), faguèt la beba e diguèt:" A! Oc! Surament que dèu èstre mestier de faire rire." Lo rire per ela, se vesié, avié ges de noblèssa. Mai s'avisié pas que lo clown s'acontenta pas de faire rire. ES.
3. Aquèu sentit de fiertat. Justament. Estre Clown, coma ensenhar l'Occitan, sens dobte, es una fiertat per aquelei que practiquan. De defora, per lei gents pas entresinhats, aquo sembla a un baujum. Quora leis estagiaris palhassas son arribadas au cors de tiatre, lo cop passat, èran tristes: Quora parlan de l'activitat tiatrala que practican a seis proches, lei gents mespreson l'estatut qu'an pendent aquel estagi. E meis amicgas palhassas me diguèron totei (trabalhan totei dins de sectors differents de la vida vidanta) que practicar aquela activitat fasié vergonha dins l'encastre dau trabalh. A! E! Oc! Dins la nostra societat trobar la finèssa dau rire es una empacha. Es pas una quista de se. Auriam degut causir Tennis vo Golf. E lei professors d'Occitan devrian ensinhar lei fondamentaus. Alara... Benlèu que.... Sarié mai nobla, la nostra activitat.


text:
dimecres, 4 de març de 2009
Truffaut et le décor nimois, suite et fin
Vaqui un Nimes que coneisse e qu'aime. Quin trabalh de la fotografia! Osca per toteis aquelei sentits d'enfancia sublimats per lo paisatge! Es de grand cinèma per un promier filme! Lo promier filme de Francés Truffaut!
Publié par Tam à l'adresse 4:42:00 p. m. 2 comentaris:
dilluns, 2 de març de 2009
diumenge, 1 de març de 2009
Claude Chabrol et le décor nimois
Avèm aimat lo Chabrou que filmava la Bretanha, lo gaspiu, la pregondor de l'ocean que rebatlava lo mirau deis armas dei personatges. Coma dins lei grands romans dau sègle 19. Lo paisatge, pron sovent, prenié lo ton ironic dau narrator que, coma en co de Flaubert, se resquilhava dins cada decor e se risié de nos mandar d'enigmas policièras o d'estudis de mors tant trabalhadas. Fins a la fin deis annadas 9o, me pensave qu'aquel art tissos dau Chabrou prenié de sens tot dins l'obra complèta d'un autor grand vengut de la novèla ersa e defendié d'aquèste biais lo vertadier filme d'autor (amé de longa de clucadas ai mai grands romanciers). Se fau rementer de l'art suggestiu dei cineastas de la novèla èrsa, marcada per lo neorealisme italian, de filmar lei carrièras e vestigis deis ciutats urbanas. Fotografias socialas d'una epoca. Fotografias forta de l'arma deis artistas. Aviam jamai vist aquo au cinèma. Era un regau.
Ara, Chabrou vira a Nimes. D'aquel artista, espereviam un agach personau sus la vila nostra. Aièr, au Cinèma Lo Semafore (lo cinèma d'Art e d'Assaj de Nimes) trobère pas ço que vouguère. Una question s'impausa, a default de se pausar: Nimes, fau-ti saupre perqué ara lo realizator s'i troba? Dequ'es la toca artistica que justifica sa causida ? De qu'es lo liame afectiu e creatiu que ligarié sei personatges an aquèste univers gardonenc de garriga, de secaressa, de calimàs e tanben de regdor protestanta? Perqué trobam pas dins la narracion aquèste vent de libertat espanhou qu'om rescontra dins leis andronas escondudas, entre tapàs, flamenco e bodegà, que liga lei gents entr'elei? La largueza occitana dau pople nimesenc e lei liames que nosa coma un vira-vira gigant amé lei vilas e lo monde? L'autorota que mena facilament en Avinhon, Marsilha o l'aeroport de Gardon per s'escapar dins lo monde? E de la romanitat nimesenca dequé n'en fa, l'autor? e de son romantisme gris que colora lei carrièras escuras? Malastrosament dins lo cinemà contemporanèu de Chabrol, la vila joga pas plus lo rotle magic que prenié a passa temps. E es de mai triste, per una vila coma Nimes, cargada d'istoria(s). Siéu un barrutlaire nimesenc. Vos pode dire que leis ostaus causits dins lo filme semblan pas an aquelei que traucam dins lei nautors dau barri de la Crotz de Fèrre, per exemple, que son de bastidas borgèsas, segur, mai que son quilhadas sus un terrenh de rocas e se trocejan segond l'autoritat de la pèira (Chabrou a pas soscat de ligar aquela arquitectura curiosa ai pensadas faralambicadas de sei personatges. Pasmens, l'avié capitat força ben amé lo tarrible filme Gramaci per lo Chocolat qu'Isabèla Upèrt te jogava una femna-aranha que racomodava lo fatum de sei gents coma una tela. La tela èra representada per seis exercicis de cordura mai subretot per lei moviments circularis de la camèra e mai que mai per aquelei cabussadas de l'escalier-cagaraula d'un ostau particular a l'arquitectura geniala. Auriam poscut creire que l'arquitecte aurié bastit l'ostau segond lei pensadas creatritz de l'autor). D'aquela arquitectura nimesenca, trobam un ostau borgés. Pecaire! Es regde coma un ostau Bouygues. E tre la debuta, se disèm qu'aquèste filmonet aurié poscut se debanar onte que siegue. Dins un paisatge franchimand, sens arma. Dins un paisatge francés que se mondializa e perd de sa personalitat d'autorotas en autorotas, de mac d'ocs en mac d'ocs quilhats entre dos paumiers sun un punt redond. Lo murtrier en cabala jogat per Jaume Gambin s'escond dins un ostalarié de cadena, fabrica a l'identica d'un ostalarié qu'auriéu frequentat sus Castras, dins una zona comerciala...
Quora coneissèm la vila a la crododila, lo podèm dire: lo paisatge nimesenc demora un reborsier e garda son fort caractèr. Pense per exèmple au Barri de la Placeta, conegut coma una vilota dins la vila, reiaume dei rasigas, dei fèstas coloradas e dei nacionalitats. Pense au tiatre bauj d'Enric e Domèe que se joga de sers dins una botigueta estrecha coma un mocador (me demande s'èra pas una anciana bocharié) amé aquela personalitat forta que susa dei parets que te fan clincar lei mots dei dos geniaus comedians. L'arquitectura dubèrta dau cafè dau Prolé, aquèste café popular dei nimesencs. La gara grisa que cabusa sus la vila. L'agach amenaçant de la torre Manha. E tant, tant de causas. Evidentament, m'anatz dire que Chabrou realizèt pas un documentari sus la vila! Gramaci! Ai ben comprés. Mai auriam aimat que Nimes ajude a la narracion dau mèstre. Qu'èra un tèma omnipresent dins sa filmografia tota. E aquela quista aritistica exisitis pas plus. Aquela problematica romantica e naturalista de l'urbanitat a desaparegut amé son darnier opus. E, trapèla, om va trapar de desviadors que pegan a la malorosa carta postala: leis arenas, evidentament lo Café Grand de la Borsa (The Brassarié nimesenca de l'après corridà vo de l'après concert), surament lei grandei carrièras comerçantas e borgèsas. Es una Nimes toristicament corrècta (d'alhors vesèm força toristas en fonds d'imatge prene de fotografias dei monuments). E sentissèm ben que Chabrou a pas agut temps de la descubrir pregondament e l'aimar, coma una vila se dèu aimar. Demora pasmens quauquei troç de bravora: quora, per exemple, lo comissari jogat per Depardieu se perd dins de carrièras ronhosas. Siam dins lo juste que lo realizator a sasit l'arma de l'endrech.
Lo pieger, per acabar sus lo luoc, sa situacion e sei representacions dins lo filme de Chabrou, es aquèste raprochament geografic entre Seta e Nimes. Segur, Mr Chabrou, es lo Sud! E quora avètz causit l'endrech, vos siatz dich que sarié un bon raprochament per la vostra ficcion. A vista de nas, com'aquo, sus la mapa Mappy, fai gaire luènh. Rai. Mai escampar un mort de naut de la cornicha dau cementèri marin, onte Brassens sarié estat enterrat (segond vos)... es-ti una idèia versemblabla ? Vos vau pausar la question d'un autre biais: Sarié-ti una idèia d'un assessin nimesenc normalament constituit? De bada! Avèm d'endrechs mai proches per matar nostrei morts! Lei nautors dei garrigas sus la rota d'Uzés, lei bauç de Coliàs, lei paluncs de la rota de Sant-Laurenç d'Aigosa, e perqué pas lo Vaccarés? Tot aquo es perfiech per escampar un cadavre e lo faire rabinar. Es mai que mai es mai proche! E son de rotas que frequentam mai regularament. Dins nostra vida vidanta. Me sembla qu'es amé aquela meconeissença dau luoc, que lo vostre filme a perdut son arma. Dins la ravina. O mai precizament: dins la robina. div>
Publié par Tam à l'adresse 1:16:00 p. m. 6 comentaris:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Tolosa es occitana, alara me sembla important de pas doblidar quicòm. Quora los Franceses, çò que se sonarà los intellectuals pus tard, èran duberts lingüisticament, quora los politicians avián pas botar lor nas dins los tèxtes dich cultural en França, Lamartina o Liszt en visita an encontrat Gensemin, lo poèta agenés. Aquel se legissiá a París, coma una referéncia dins la poësia modèrna.
Uèi los Franceses a Tolosa, son preaucupats pel netejament lingüistic contra l’occitan.
Al XIXen sègle damorava encara un pauc de vision culturala, un contengut cultural (quitament a França), e cap ierarquizacion entre las classas socialas… Estranh, non ? Un sègle d’educacion republicana francesa, gratuïta e laïca, «egalitària», foncionalarizada, puèi avèm aquel ostracisme contra l’occitan, e al meteis temps los tecnicians que fan la promocion d’una popularizacion de la recèrca per AIRBUS, zo fan en anglés tecnic, solament. L’anglés es devengut una lenga imposada per la tecnica sense demandar a digun per recebre los comunicats, coma s’èra la nòrma republicana e tolzana.
Alara legissèm la pagina en francés de l’oficia de torisme d’Agen qu’explica un pauc de l’autor Agenés Gensemin.
L’autor agenés, Gensemin, es autanplan desconegut a Tolosa que lo tolzan Godolin, o que lo prèmi Nobel de literatura Frederic Mistral.


text:
- La guèrra de las chifras segon que siatz lemonde.fr / bbc.co.uk / o la premsa espanholista quan s'ageish de manifestacion basca
- Cauhà's a l'ordinator jo que hèi la promo de la lenha !!! Maison ecologique n°78 p. 9 (navèra motura)
- Oc Tele prumèra 20/12/2013 envitats tà la canta Manufacture Verbale : Henri Marliangeas, Jakes Aymonino, Fouad Achkir, Joan Francés Tisnèr VIDEOS
- Nautat entaus mainats a Per Noste Los Indians
- Felibritge n° 280
- duas Poesias de Rogèr Lapassada
- Eleccions a Toquiò en heurèr Romandie.com, Reseau & AFP genèr 2014
* Doctors de Trobars Idem La bèstia
* Joan Francés Tisnèr Transpòrts Tisnèr SA Marcha a pè 3 Pas hens la nèu entà Claude Debussy
* Oswaldo Hernandez Napoles Quilombo Meu Xote
* Nadine Gabard Erik Baron Noches Buenas Jo me n'amorí d'un aire
* Meredith Monk Mercy Shaking
* Meredith Monk Dolmen music Travelling
* Paroplapi La finestra dell ultimo piano Ninna nanna Fiorentina
* Xarnege Ixo Sho Noste vailet Peire
- Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.


text:
Un repais entre vesins a la campanha, al convit d’amics francimands. En mai de nosautres quatre, un coble d’Angleses, installats tanben, e un indigèna sol. Se parla de causas e d’autras. Lo vesin agricultor pren d’aires d’un qu’a començat a negociar la susor de sos aujòls e que coneis lo mond, e risca qualques mots d’anglés. L’òste francimand lo presenta coma un fièr caçaire. E quitament, dins sa joventut - i a prescripcion ara -, èra un pauc braconièr. Braconièr ! Tot l’interès de la taula se vira cap a el, un pauc moquet d’èsser remandat a sa rusticitat. Falsament complici, lanci lo mot sedon. Òc los sedons per préner los lapins. Mas el non sembla pas compréner e de tot biais non me gaita pas, parla a sa vesina per li donar de detalhs que non semblan li agradar. Ara non o fariá pas. Non. Era jove a l’epòca. L’anglesa es rassegurada. E mai que mai braconava los peisses al riu. Per las rasics. « Òc ! Ieu tanben ». M’entosiasmi : « a la gaunha ! ». Explica que passava aital la man jos las rasics. « Òc, la gaunha », i torni, un pauc pesuc. E una palada de mai : « Quand èrem dròlles, se un arribava amb de bragas tròp cortas o regussadas, nos trufàvem : "Te’n vas a la gaunha ?" ». Mas el que non m’ausís totjorn pas, se fa dramatic : de còps, sense se’n mainar se podiá agantar una sèrp. Las gaunhas ? Degun non me demanda res, mas expliqui : « Coma lo peis, non es aisit d’agafar e que pòt lisar dins la man, lo cal préner per las gaunhas, i botar los dets e sarrar ». Fau lo gèst e preni lo braconièr repentit en testimòni. Mas non me vòl veire. Pensi que me sap dels sieus e que li fau vergonha.
Sèm passats a un autre subjècte. Cossí dins de vilatges del ròdol, tant de josieus foguèron protegits e salvats, d’enfants mai que mai. E se parla d’una personalitat celèbra de la cultura que demorèt aquí lo temps de la guèrra quand èra mainat. Se tròba que lo coneissi. Que lo vesi de quand en quand. E es Ceselha que planta lo clavèl : « Emai parla occitan ! ».
E son de crits unanimes d’admiracion.
J.P.


text:
Diluns, 31.7.2017 03h00
Las formas
Per parlar d’un “còp de vent violent e brèu”, l’occitan coneis un ensemble de mots emparentats:
Rafala / ventòria
Dins lo mèu article "taula de vela", ai utilizat ventòria, que rafala me semblava un francisme aprèp consultar los diccionaris.
#35 legir 'a la de W.von Wartburg' en plaça de 'a W von Wartburg' e remplaçar hòrt per fòrça (aquestes fucking gascons, charlatans de primièra classa davant l'Eternal! :-) Anem! Sense los articles del Domergue, la vida seriá mens plasenta. Òsca, Domergue!
Per resumir, Domergue parla pas dins l'article de l'ipotèsi etimologica de von Wartburg per explicar rafega, ràfega, hòrt diferenta de la de Coromines. Es pecat per çò que sabem pas, fin finala, per qué Domergue pensa que l'ipotèsi de Coromines es preferible a la W. von Wartburg. Sense aquest explic, l'article es inacabat e, per tot dire, un pauc inutile, A mes oblida de discutir la question de rafala coma francisme diglossic e la deu mot ragafa desconegut en gascon. Article inutile e i... Legir la seguida
#33 Una darrera cosa: vaig parlar de moda, m'explico. Els del diccionari espanyol vàren canviar d’opinió a propòsit d’aquesta teoria de Coromines, presentant-la primer com l'etimologica en les edicions antigues. En edicions posteriors, la van esborrar sense elements nous que justifiquin un canvi d’opinió. Doncs es tracta ben bé de moda, que no de ciència. A més a més, penseu realment que podrem verificar l'etimologia ? Jo crec que no. El dubte quedarà. I la moda pot canviar mil... Legir la seguida
#32 Çò que semblatz pas de veire, es que siáu lo primier convencut que lo cambiament d'accent tonic pausa de dificultats dins l'ipotèsi de Coromines. Es pr'amor d'aquò que presenti l'ipotèsi de Corominas en utilizant lo condicionau e de vèrbs exprimissent l'incertitud coma "supausar"... Per quant au TLFI (CNRTL), se lo legissètz ben, veiretz que refusa pas l'ipotèsi de Coromines, la presenta simplament coma una deis ipotèsis pensablas, au costat de la pista italiana. Podèm contunhar ... Legir la seguida
No és necessari repetir-ho tot, ho hem ben entès. Allò que no sembleu veure, Sr Sumien, és el problema plantejat pel canvi d’accentuació en la derivació refriega cap a ràfega imaginada per Coromines. No és gens fútil pels lingüistes, això. I és precisament aquest problema que fa complicada aquesta hipòtesi. La semblança entre refriega e ràfaga no és suficient, cal saber justificar el canvi de l’accentuació. Coromines no va poder convèncer excel·lents lingüistes com Walth... Legir la seguida
#30 Bouharado, carà't, charlatan! Prumèr, que't rapèri que lo Senher Sumien es doctor en estudis occitans e donc que sap perfèitaments se un mot ei gascon o un francisme d'espudir. Se lo Sénher Sumien te ditz que rafale es un mot gascon, es un mot gascon. Quin gausas contestar? Ès diplomat, tu? Sr Sumien, desencusatz lo men collèga, que sap tot just legir e escríver, que vien deu pregon de l'Armanhac e non sap pas çò qui ditz. Urosament qu'avem de sabents com vos entà nos har benefic... Legir la seguida
'Me permeti de vos far observar que 'rafala' es ben un mot gascon e que lo trobam dins lo diccionari de Palai.'
En efèit, qu'ei plan dens Palay:
Palai: "rafale - T. de marine entré dans le langage des villes, coup de vent violent. V. arruhècade, rebouhèque.
Que i son autanplan blu, suvant, moien etc.
Que hagatz la promocion d'un francisme recent, n'èm pas acostumats ad aquò de vòsta part, Sr Sumien. E serà qu'ètz prèst a díser tot e lo son contrari quan aquò vos "arranja" (a... Legir la seguida
#28 Rafale es dens Palay, cèrtas, utís tanben. Que son de francismes inutiles.
#21 Avètz oblidat 'bisarada'... Amb vòstra intelligéncia superiora e vòstra finesa intellectuala, auretz remarcat que mon article s'ocupa solament de la familha 'rafala/rafega...'. Es evident que sosteni amb entosiasme l'usatge dei sinonims coma 'ventòrla, ventada, bohalada, arruhèca', etc. D'alhors una granda part dei mots que mençonatz son pas exclusivament gascons e an de formas semblantas dins leis autrei dialèctes occitans. Me permeti de vos far observar que 'rafala' es ben un mot ... Legir la seguida


text:
Dins aqueles jorns que lo factor o l’internet nos pòrtan a carretada de sacadas de bons vòts, per nautres, a benlèu picada l’ora de venir metre una pelha de mai a la bugada e de nos bolegar !
Volèm pas mancar e èsser de rèsta e vos desiram doncas per aqueles quauques 360 jorns que nos demòran per n’acabar amb 2015 una bona fin d’annada, granada coma se deu, segur, mas quina annada vos desirar ? Quina…
1 De pas demorar tot sol
2 Un an doç coma de mèl
…
4 Per la lenga nòstra de plan vos batre.
…
6 (no coment)
7 De plan manjar per viure, vos vestir per la freg, e per beure, de pas esperar d’aver set !
8 E anatz pas solet al lièch. (de nuòch, per la rima en país bas).
…
9 Un an nòu polit coma un sòus,
10 amb d’amics coma los dets.
11 De plan èsser en camba,
12 per passar una bona Estivada en Avairon que se i lavan lo cuèu sens sabon.
…
16 De césers çò que cau mas plan onchats,
…
20 De vin sens aiga. Aquí òi !
…
50 Cinquanta que canten, cantan pas per ieu… que cau cantar per viure e viure per cantar.
51 nombroses, plan plaçats e plan quichats !
…
69 (pas que per los coquinasses) de botar de temps en quora son nas dins lo bartàs
70 en mai ta Tanta Nina !
…
83 Un apetís de quatre ventres.
…
88 De bombonas comolas,
89 E de crompar, aqueste an, un montamametas per la bèla maire, (mercé de contactar lo ceucle)
90 Mas de pas venir tròp lèu papeta, al pè de la platana de Sant-Guilhem, son pro per desparlar d'aquel que ven. Amen.
Enfin, vos desiram de vos enserranar sus de dralhòls polits lo mai sovent possible!