text:
Revolucion Culturala
La Revolucion Culturala foguèt un periòde de l'istòria de China que se debanèt oficialament de 1966 a 1976. Pasmens, sei consequéncias politicas ultimas se debanèron au començament deis annadas 1980. Foguèt la contuniacion de temptativas precedentas de la part de Mao Zedong de reconquistar lo poder a partir de la fin deis annadas 1950 còntra lei faccions jutjadas tròp prochas dau « revisionisme sovietic »[1]. Sa buta majora foguèt lo Partit Comunista e sa burocràcia qu'èran, segon Mao, leis otís principaus dei revisionistas e un perilh per una Revolucion Chinesa vujada de son sens en causa de son institucionalizacion. La purga dau Partit entraïnèt donc l'eliminacion d'un nombre gròs de quadres e la destruccion de la màger part de seis organs de poder de 1966 a 1967.
De 1967 a 1969, la màger part dau país passèt sota lo contraròtle de partisans de la Revolucion Cultura magerament recrutats dins lo sistèma escolar (movement dei Gardes Roges) e dins la classa obriera. Pasmens, Mao foguèt pas capable de crear d'institucions popularas e democraticas per permetre ai massas de contraròtlar lo sistèma productiu en plaça de l'anciana burocràcia. De mai, lo contraròtle dau govèrn centrau de Mao sus lei revolucionaris foguèt pas complèt entraïnant divèrsei desòrdres. En 1968, la revirada de la Revolucion Cultura èra donc consumada e un intens esfòrç de propaganda permetèt pauc a pauc au govèrn de reprendre lo contraròtle de la situacion. Dins aquò, dins certanei regions, lei revolucionaris refusèron de se sometre a aquela decision entraïnant de combats ambé l'armada.
En 1969, lo IXen Congrès dau Partit enregistrèt la revirada de la Revolucion e lo reculament dei faccions d'extrema esquèrra au sen dei comunistas chinés. Fins a la mòrt de Mao en 1976, aquela revirada va causar de crisis prefondas dau regime e de la societat chinés. Au nivèu politic, lo periòde foguèt caracterizat per lo declin dau maoïsme. Ansin, entre 1976 e 1978, lei caps pus radicaus dau Partit Comunista foguèron rapidament eliminats au profiech dei partisans d'una liberalizacion economica.
Somari
- 1 Lo contèxte chinés e lei causas de la Revolucion Culturala
- 1.1 La creacion d'un regime novèu e son institucionalizacion
- 1.2 Lo Grand Bomb en Avans e la rompedura sinosovietica
- 1.3 Lo redreiçament economic e l'oposicion entre lo Partit Comunista e Mao
- 2 Leis atacas còntra l'òrdre de la societat chinesa
- 3 La presa dau poder per lei revolucionaris
- 4 Lo restabliment de l'òrdre
- 5 La fin dau maoïsme
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
Lo contèxte chinés e lei causas de la Revolucion Culturala[modificar | modificar la font]
La creacion d'un regime novèu e son institucionalizacion[modificar | modificar la font]
La presa dau poder per lei comunistas chinés foguèt la conclusion d'una lònga guèrra civila que s'acabèt en 1949 e qu'entraïnèt de destruccions economicas fòrça importantas. Ansin, maugrat sa victòria, la posicion dau Partit Comunista Chinés (PCC) èra encara precària quand la formacion d'un estat chinés novèu acomencèt. Leis institucions d'aquel estat foguèron donc bastidas segon de principis d'unitat, de renfòrçament e d'institucionalizacion generalament inspirats per lo modèl sovietic.
La premiera etapa foguèt l'adopcion d'institucions politicas e la definicion dau ròtle dau Partit Comunista. De 1949 a 1954, leis institucions foguèron provisòrias. Aquò permetèt divèrseis assais e lo desvolopament d'un poder solid que son organizacion foguèt finalament fixada per la Constitucion de 1954. Se creèt un ret de ministèris poderós e fòrça ierarquizats per assegurar lo contraròtle dau govèrn au nivèu locau. Totjorn per assegurar aqueu contraròtle, l'armada chinesa, qu'èra sota lo comandament dei caps comunistas chinés, foguèt tanben cargada de crear e de sostenir divèrseis administracions regionalas. Ansin, s'aqueu sistèma permetèt de consolidar lo poder dei venceires de 1949, entraïnèt la marginalizacion progressiva de certaneis escalons locaus dau Partit qu'èran en concurréncia ambé l'administracion.
D'efèct, dins aqueu sistèma, lo ròtle dau PCC èra de definir leis orientacions de la revolucion, de donar l'impulsion ai ministèris e de contraròtlar l'aplicacion de sei directivas. Per aquò, en fòra de la sieuna administracion, tèn divèrsei prolongaments dins lo societat chinesa gràcias a d'organizacions de massa coma lei sindicats obriers, l'Associacion dei Fremas o la Liga de la Jovença. Segon la Constitucion, tèn donc un ròtle centrau dins leis institucions mai dèu pas se substituir ais institucions dau govèrn ni venir una buròcracia. Òr, la marginalizacion deis escalons locaus dau Partit, especialament dins leis afaires economics e militars, va rapidament menaçar aquel equilibri. Va tanben alunchar de la basa pauc a pauc lei caps dau Partit qu'èran pròches deis institucions dau govèrn.
Una particularitat dau PCC foguèt tanben son besonh d'unitat per renfòrçar sa posicion. Aqueu principi èra fondamentau au sen deis organs superiors. Maugrat divèrseis oposicions intèrnas importantas, especialament a prepaus de l'organizacion economica, lei desacòrds s'acabavan fòrça rarament per d'oposicions dubèrtas. Aquelei que respectavan pas aquela regla èran excluchs dau Partit e eliminats de la vida politica dau país. Per exemple, foguèt lo cas en 1954 dins lo corrent de l'afaire Gao Rao. La consequéncia d'aqueu sistèma de consensus foguèt l'aparicion de faccions que sei contorns èran foscs e podián entraïnar de cambiaments d'alianças frequents entre caps dau Partit segon lei tematicas politicas o lei circonstàncias. Òr, après lei reviradas economicas de Mao a la fin deis annadas 1950, aquò va favorizar la politica dei partisans de la liberalizacion dau regime — pròches dei ministèris, dei planificators e de l'administracion — e aumentar la tendància « burocratica » dau Partit.
Enfin, la darriera caracteristica dei premiereis annadas dau regime comunista chinés foguèt l'adopcion dau sistèma sovietic de collectivizacion. Au contrari de l'URSS, se debanèt sensa dificultat importanta. Un sistèma d'indemnitats basat sus lo capitau[2] investit permetiá tanben de redurre l'oposicion de la borgesiá e lei païsans rics. L'objectiu èra de gardar lo contraròtle sus la borgesiá qu'èra gaire nombrosa mai ben educada e formada. Conjugat ambé l'estabilizacion politica e lo retorn de la patz, aquò permetèt de redreiçar l'economia chinesa e de legitimar lo govèrn novèu. Permetèt tanben, gràcias au sostèn dau blòt sovietic, de rompre l'isolament dau país causat per sa participacion a la Guèrra de Corèa.
Lo Grand Bomb en Avans e la rompedura sinosovietica[modificar | modificar la font]
Leis annadas 1958-1960, caracterizadas per la politica economica dau Grand Bomb en Avans e la rompedura sinosovietica, an una importància gròssa dins l'istòria de la Republica Populara. Lo Grand Bomb foguèt la premiera temptativa de Mao de luchar còntra la buròcracia dau Partit e sei tendàncias economicas liberalas. Va s'acabar per un desastre economic. Lo segond foguèt la consequéncia d'una tièra de conflictes diplomatics e ideologics entre China e l'URSS. La rompedura entre lei dos país foguèt un procès lòng e progressiu qu'acomencèt a partir de 1956-1957 e que venguèt visible a partir de 1959.
La revirada dau Grand Bomb en Avans e l'isolament de Mao[modificar | modificar la font]
Lo but dau Grand Bomb èra de mobilizar la populacion per aumentar lei produccions o realizar de trabalhs publics fòrça importants. Leis objectius fixats èran ambiciós coma l'aumentacion de la produccion de cerealas de mens de 200 milions de tonas a mai de 400 milions. Per aquò, de mejans excepcionaus foguèron organizats per assegurar la mobilizacion de la populacion. Una politica de descentralizacion permetèt tanben de donar un poder fòrça important ais escalons locaus dau Partit vengut responsable dau debanament corrèct dau projècte de Mao. Permetiá tanben de liberar lo Partit de sa buròcracia. Pasmens, s'aquela politica obtenguèt quauquei resultats en 1958, escagassèt rapidament la populacion e tirèt fòrça sus l'indústria e l'agricultura. Tre la fin de l'annada, lo desastre èra quasi totau e l'economia s'afondrèt en 1959-1960 entraïnant una famina giganta de 1958 a 1962[3]. Dins l'indústria, la produccion aumentèt mai la qualitat demeniguèt. Per exemple, una partida de la produccion d'acièr, especialament aquela producha per d'installacions pichonas bastidas per lei païsans, èra pas utilisabla.
En fàcia d'aquela crisi, Mao foguèt pauc a pauc isolat a partir de la prima de 1959 e sa politica criticada per la drecha dau Partit. Aquela darriera prepausèt d'abandonar la mobilizacion de la populacion, leis objectius non realistas e de tornar venir au modèl dau pichon tenement familiau per l'agricultura segon un esquèma similar a la NEP sovietica deis annadas 1920. Afeblit, Mao deguèt acceptar aquelei posicions e foguèt remplaçat coma cap de l'estat chinés per Liu Shaoqi en abriu de 1959.
La crisi sinosovietica e la rompedura de l'aliança entre lei dos país[modificar | modificar la font]
Dins leis annadas 1950, l'aliança sovietica èra una necessitat per Pequin qu'èran isolats au nivèu internacionau en causa de la participacion chinesa còntra l'ONU e leis Estats Units durant la guèrra de Corèa (1950-1953). Lo tractat signat ambé Moscó permetiá a China d'obtenir d'ajudas militaras, tecnicas o economicas e lo sostèn de l'URSS dins leis institucions internacionaus. Leis annadas 1953-1956 veguèron l'apogèu d'aquela relacion. Pasmens, en causa de son istòria e de sa poissança, la posicion de China dins lo blòt socialista èra ambigua : tròp poderosa per constituir un satellit suplementari de l'Union Sovietica mai tròp febla per obtenir una direccion partejada d'aqueu blòt.
La destanilizacion foguèt lo premier ponch de tension. Lei caps dau PCC i veguèron una critica dau culte de la personalitat de Mao e lo principi d'unitat dau Partit entraïnèt una condamnacion de la politica sovietica. La coexistència pacifica èra tanben refusada per Pequin car China desirava conquistar Taiwan protegida per la flòta estatsunidenca. Òr, sensa sostèn sovietic, una invasion de l'illa aviá gaire de possibilitats de s'acabar per una victòria. Puei, en 1959, de tensions intèrnas au PCC apareguèron entre partisans, ben implantats dins l'armada[4], e advèrsaris de l'aliança sovietica. En 1959 e 1960, divèrsei conferéncias entre partits comunistas mostrèron l'isolament chinés au sen dau blòt sovietic e Moscó ordonèt lo retirament sospressa de sei tecnicians de China. Es possible que l'objectiu vertadier d'aquela decision sigue d'obligar lo govèrn chinés d'adoptar una actitud pus concilianta. Pasmens, dins lei fachs, la rompedura venguèt definitiva e divèrsei combats frontaliers se debanèron dins leis annadas 1960.
Per China, lei consequéncias d'aquela rompedura foguèron un isolament diplomatic quasi totau e lo començament d'una reflexion, menada per Mao, sus la formacion dei quadres dau Partit e lo desvolopament d'estrategias novèlas.
Lo redreiçament economic e l'oposicion entre lo Partit Comunista e Mao[modificar | modificar la font]
La politica dau Grand Bomb s'acabèt en 1960 per un desastre economic e uman e l'adopcion d'una politica pragmatica e pus liberala sota la direccion d'ancians aliats de Mao, coma Liu Shaoqi o Deng Xiaoping, o de membres de la drecha dau PCC coma Zhou Enlai o Chen Yun. Lo sistèma adoptat per aqueu grop s'inspirèt de la NEP sovietica e capitèt de redreiçar pauc a pauc l'economia de 1961 a 1963. Mao demorèt lo cap dau PCC e son culte de la personalitat demeniguèt gaire. Dins lei fachs, lei caps vertadiers dau país faguèron pas cas de son opinion ni de son oposicion. De mai, segon lo principi d'unitat de la direccion dau Partit, aquelei dissensions demorèron limitadas a seis institucions superioras.
Aquela oposicion regardava magerament lo contraròtle dau Partit sus lei massas popularas, la supression o lo mantenement de la ierarquia, lo ròtle dei trabalhs manuaus e intellectuau e la formacion de la generacion seguenta de revolucionaris chinés. La liberalizacion parciala de l'economia restaurèt tanben una partida de la pichona borgesiá e aumentèt lei criticas d'una partida de l'esquèrra dau Partit còntra lei tendàncias « borgesas » de la direccion. De 1962 a 1965, Mao assaièt de desvolopar un « Movement d'Educacion Socialista » per restaurar l'afogament revolucionari de la populacion e « rectificar » lo Partit. L'objectiu èra de renfòrçar lo contraròtle dei quadres per lei massas e lo contraròtle dei quadres sus l'economia locala. Ansin, divèrsei purgas regionalas se debanèron en 1963-1964. Puei, assaièt de l'estendre a totei lei domenis politics, economics, sociaus e ideologics. Lei tematicas desvolopadas foguèron identicas a aquelei de la Revolucion Culturala e se prepausèron de luchar còntra la tendància « capitalista » de certanei caps dau Partit. De mai, assaièt de trobar de sostèns dins lei domenis culturaus e educatius.
Pasmens, l'oposicion dei caps dau Partit ai comandas dau país e lei limits impausats per lo mantenement de son unitat de façada entraïnèron la revirada d'aqueu movement. Ansin, leis organs de propaganda dau PCC mostrèron una ardor fòrça limitada per participar ai purgas. Lo mitan culturau adoptèt tanben una actitud de resisténcia passiva ais iniciativas de Mao. Enfin, maugrat quauquei purgas regionalas, lei criticas au nivèu nacionau prenguèron subretot un aspèct tecnic. Gaire de ceremònias de denonciacion publica de fautas se debanèron marcant la revirada nacionala de Mao. Son unic sostèn foguèt l'armada qu'èra magerament sota lo contraròtle de sei partisans. En 1965, la revirada dau Movement d'Educacion Socialista èra donc visibla e aquela politica s'arrestèt. Sa consequéncia principala per leis institucions superioras dau Partit èra lo renfòrçament de l'isolament de Mao. Ansin, per contuniar sa politica, aqueu darrier deguèt adoptar de mesuras pus ofensivas, gràcias au sostèn de l'armada, que van entraïnar la Revolucion Culturala a partir de 1966.
Leis atacas còntra l'òrdre de la societat chinesa[modificar | modificar la font]
La preparacion de la Revolucion dins lei mitans culturaus[modificar | modificar la font]
La Revolucion Culturala acomencèt d'un biais discrèt dins lei mitans culturaus e intellectuaus chinés en setembre de 1965 quand Mao Zedong demandèt la purificacion de certanei domenis de la literatura. En particular, critiquèt la pèça La Destitucion de Hai Rui de Wu Han qu'èra una critica de la destitucion dau manescau Peng Dehuai per lei maoïstas[5]. Pasmens, sa buta vertadiera èra Peng Zhen lo protector de Wu Han. Aqueu periòde s'acabèt per una revirada parciala de Mao a la prima de 1966 que va l'obligar d'adoptar una estrategia novèla e d'amplificar lo movement.
D'efèct, sa temptativa de purga se turtèt a la politica dei liberaus au poder dempuei la revirada dau Grand Bomb. Incapables de s'opausar dirèctament a Mao, capitèron de l'enquadrar e de la limitar. Wu Han realizèt son autocritica — moderada — e Peng Zhen capitèt de far adoptar un tèxte, dich « lei Tèsis de Febrier ». Aquelei tèsis limitavan la Revolucion Culturala ai mitans intellectuaus e modificavan son aplicacion segon una politica inspirada per leis advèrsaris de Mao.
Aquela estrategia enraièt la Revolucion Culturala fins au mes de mai de 1966. Per la contornejar, Mao obtenguèt lo 16 de mai lo vòte per lo Comitat Centrau dau Partit d'un document annulant lei Tèsis de Febrier, ordonant la destitucion de Peng Zhen e fondant un grop dich Grop de la Revolucion Culturau sota lo contraròtle dei maoïstas. Fòrça violent, lo tèxte denoncièt lei « revisionistas infiltrats » dins lo PCC, lo govèrn o l'armada e va entraïnar lo començament dau movement popular dins leis universitats e leis escòlas.
La Revolucion dins leis universitats e leis escòlas[modificar | modificar la font]
La circulara maoïsta dau 16 de mai de 1966 produguèt sei premiers efècts entre leis estudiants de Pequin. Maugrat una novèla temptativa infructuosa dei liberaus per limitar seis efècts, entraïnèt rapidament un movement violent còntra lei possessors de l'autoritat que va donar naissença au movement dei gardas roges e s'estendre au rèsta dau país.
Lo 25 de mai, una jova professora de filosofia de la capitala afichèt una critica dau president de l'Universitat de Pequin. Èra accusat de favorisar l'elèit, de se fisar de la sciéncia estrangiera e donar una importància tròp granda ai resultats escolars. Mao aprovèt oficialament lo contengut d'aquela denonciacion favorizant la mobilizacion deis estudiants en favor de la Revolucion Culturala. Sostengut per la premsa oficiala, leis estudiants ataquèron lei representants de l'autoritat (professor, administrators e membres dau Partit) dins leis universitats e leis escòlas.
Lo govèrn assaièt de limitar leis efècts d'aqueu movement. L'estrategia adoptada èra similara a aquela de Peng Zhen au començament de l'annada : utilizar lei mejans tradicionaus dei revolucionaris chinés per limitar l'amplor de la politica maoïsta. Ansin, de « grops de trabalh » foguèron mandats dins leis universitats per enquadrar la purga. Pasmens, lo ròtle vertadier d'aqueleis unitats èra de la limitar e de la desviar vèrs de butas segondàrias. Foguèron donc rapidament combatuts per lo Grop de la Revolucion Culturala e deguèron se retirar lo 24 de julhet. Certanei caps d'aquelei grops foguèron arrestats e, fin finala, l'intervencion dei grops de trabalh s'acabèt per una aumentacion dau caòs dins la capitala e per la revirada dei liberaus per arrestar lo movement. Au contrari, la Revolucion Culturala va d'ara endavant s'estendre au país e amirar dirèctament leis advèrsaris politics de Mao gràcias au movement dei gardas roges e ai solevaments obriers.
Lo movement dei gardas roges[modificar | modificar la font]
Lo premier grop de gardas roges se formèt tre lo 29 de mai. Foguèron mandats per Mao e sei partisans per luchar còntra lo Partit e sa burocràcia. Per lei sostenir, Mao realizèt un important trabalh de propaganda e demandèt a l'armada chinesa d'ajudar lei grops de gardas roges de s'organizar. Lo movement se desvolopèt dins lo corrent de l'estiu de 1966 e va rapidament s'estendre dins lei províncias entraïnant un caòs immens e la presa dau poder per lei revolucionaris dins certaneis endrechs.
Lo movement venguèt important a partir d'aost de 1966. Compausats d'un gròs nombre de grops autonòms e sovent rivaus, lei gardas roges organizèron divèrsei recampaments sus la plaça Tian'anmen fins a novembre. Lei critèris de recrutament èran variables segon lei grops. Inicialament, èran solament compausats de partisans de la politica de Mao cargats de luchar còntra lo Partit e leis autoritats « revisionistas » dins tot lo país. Gràcias au sostèn o a la neutralitat de l'armada — contraròtlada per lei maoïstas — capitèron rapidament d'ocupar lo país e d'atacar lei quadres regionaus dau PCC o leis autoritats localas. Pasmens, la rivalitat entre lei grops diferents entraïnèt tanben d'afrontaments entre gardas roges. De mai, aqueu caòs aumentèt quand lei subrevivents de la ierarquia dau Partit decidiguèron d'organizar lei sieus movements de gardas roges per se protegir.
Ansin, a partir de la fin de 1966, una partida importanta de la ierarquia dau Partit o deis autoritats localas èran destruchas mai lo movement aviá perdut son unitat politica. De mai, lo caòs aviá acomençat de desorganizar la produccion e certaneis endrechs èran menaçats per la guèrra civila en causa dei tensions entre gardas roges rivaus. Pus important, lo Partit — fòrça afeblit — assaièt de reprendre lo contraròtle de la situacion gràcias a la lucha còntra la caòs. En fàcia d'aquelei limits, Mao Zedong decidiguèt donc d'encoratjar la participacion de la classa obriera e dei fòrças armadas a la Revolucion Culturala.
La presa dau poder per lei revolucionaris[modificar | modificar la font]
Se lo movement dei gardas roges èra estat una menaça importanta per leis advèrsaris de Mao, la classa obriera e l'armada chinesas èran de fòrças autrament poderosas. Ansin, lei solevaments obriers entraïnèron l'afondrament deis autoritats localas dins certanei regions, especialament a Shangai. A Pequin, Mao èra pron renfòrçat per atacar dirèctament seis advèrsaris e leis institucions dau Partit dispareguèron fins au periòde de redreiçament de l'autoritat en 1967. Pasmens, la presa dau poder per lei revolucionaris partisans de Mao mau capitèt de limitar lo caòs e de crear d'institucions novèlas. En particular, l'armada, cargada de sostenir lo movement revolucionari, s'enfonsèt dins lo ret de rivalitats localas e son unitat foguèt pauc a pauc menaçada per de divisions intèrnas que van menar vèrs la fin de la Revolucion Culturala.
La Comuna de Shangai e lei limits dau movement obrier[modificar | modificar la font]
La participacion de la classa obriera chinesa donèt un vam novèu a la Revolucion Culturala e entraïnèt l'afondrament totau deis institucions dins certaneis endrechs. Lo vuege foguèt alora comolat per lei revolucionaris. L'exemple principau d'aqueu tipe de situacion foguèt la vila de Shangai onte una Comuna foguèt proclamada en genier de 1967 segon lo modèl de la Comuna de París. Pasmens, se Mao acceptèt de sostenir aquela evolucion, la fondacion de comunas èra opausada a sei concepcions dau poder basadas sus lei massas, lo Partit e l'armada. Ansin, a partir dau començament de 1967, Mao espereu acomencèt d'assaiar de frenar l'onda revolucionària menada per leis obriers.
Lo movement revolucionari de Shangai se formèt durant la segonda mitat de 1966. Rapidament, la vila foguèt devesida entre divèrsei faccions de gardas roges enemigas. Dins un sistèma d'alianças efemeras, una partida dei gardas se reclamavan de la pensada mentre que l'autra èra decidida de protegir lo consòl. Per prendre l'avantatge, lei dos camps assaièron de trobar d'aliats dins leis usinas localas aumentant lo caòs locau. Pasmens, aqueleis alianças novèlas entraïnèron pas de cambiament decisiu dins l'equilibri entre lei doas fòrças. Ansin, lo consòl assaièt de comprar de partisans suplementaris gràcias a una politica d'aumentacion generalizada dei salaris.
Lei consequéncias foguèron desastrosas per lei finanças e l'economia locala e dins lo corrent de la fin de decembre, l'administracion municipala s'afondrèt e dispareguèt sensa combat. Après una tièra de grèvas e de menaças sus l'avitalhament de la ciutat, lei rebèls decidiguèron de'n prendre oficialament la direccion e de formar un govèrn inspirat per la Comuna de París lo 6 de genier de 1967. Aqueu govèrn locau èra dirigit per Zhang Chunqiao que formèt una aliança ambé la garnison militara de Shangai per restablir l'òrdre e eliminar certanei faccions entre lei pus radicalas. Shangai èra pas la premiera vila d'adoptar lo modèl de la Comuna en causa de la mesfisança dei revolucionaris regard dei quadres dau Partit o dei tecnicians.
Dins aquò, se Mao decidiguèt d'utilizar l'exemple de la Comuna de París per sa propangada, èra opausat a l'adopcion vertadiera d'un modèl fòrça alunchat de sa vision de l'organizacion de la societat. De mai, au començament de 1967, l'afondrament deis autoritats localas a entraïnat un caòs generau dins tot lo país. Ansin, Mao deguèt acceptar de frenar l'envam de sei partisans. Per aquò, ordonèt l'intervencion de l'armada per restaurar l'òrdre.
L'intervencion dei fòrças armadas chinesas[modificar | modificar la font]
L'intervencion de l'armada chinesa dins la Revolucion Culturala foguèt oficialament ordonada lo 28 de genier de 1967. Inicialament, regardèt solament lei fòrças regionalas. Lei tropas plaçadas sota comandament nacionau foguèron mobilizats per la seguida quand lei dificultats venguèron tròp importantas per leis unitats regionalas. Lei soudats chinés avián dos objectius de cumplir. Lo premier èra de protegir leis infrastructuras e lei mejans de produccion pus importants. Lo segond èra d'ajudar lei « bòns » revolucionaris d'eliminar lei revolucionaris « marrits » per restaurar un poder locau sota la forma de Comitats Revolucionaris.
La premiera mission — ròtle tradicionau de l'armada chinesa — necessitèt un nombre important de soudats mai se debanèt sensa dificultat vertadiera. En revènge, la segonda foguèt fòrça problematica car lei caps militars èran pas necessàriament formats per destriar lei revolucionaris « bòns » e « marrits ». Pasmens, leis oficièrs èran pus pròches de la ierarquia anciana dau Partit. D'efèct, avans lo començament de la Revolucion, lei comandaments civius e militaras èran generalament estrechament mesclats. Ansin, dins lei conflictes locaus, l'armada favorizèt generalament lei movements de proteccion formats per lei quadres dau PCC. De combats aguèron donc luòc entre certaneis unitats militaras e de faccions radicalas.
En fàcia d'aquela revirada, Mao deguèt se resòuvre d'ordonar l'intervencion dei fòrças nacionalas. Per limitar lo risc d'entenduda entre lei caps militars e lei rèstas de la burocràcia dau PCC, ordonèt tanben de desplaçar lei còrs d'armadas dins de regions alunchadas de sei centres de garnison. Pasmens, lo poder dei militars foguèt tanben limitat e la designacion dei butas de l'armada foguèt d'ara endavant realizada per lo govèrn centrau. Sus lo terren, aqueu reculament de Mao entraïnèt una multiplicacion deis afrontaments entre soudats e revolucionaris.
Lei problemas de l'intervencion de l'armada[modificar | modificar la font]
En fòra dei questions militaras (combats còntra lei faccions pus radicalas... etc.), l'armada chinesa deguèt rapidament faciar lo problema pus grèu de sei divisions intèrnas. D'efèct, l'unitat dei fòrças armadas èra assegurada tant que demoravan en fòra dei conflictes. La participacion ais eveniments locaus entraïnèt l'emergéncia de divisions que va causar la fin de la Revolucion Culturala e la restauracion de l'òrdre.
L'incident decisiu se debanèt en julhèt a Wuhan, vila devesida entre una faccion revolucionària e una faccion conservadora dirigida per de quadres dau Partit ambé lo sostèn dei fòrças militaras regionalas. Ansin, quand lo 14 de julhèt de 1967, lo govèrn ordonèt l'eliminacion dei conservadors, la garnison locala refusèt aquela decision. Lo risc de guèrra civila foguèt solament limitat per una ofensiva rapida dei fòrças nacionalas. Fins au mes d'aost, aquò entraïnèt una tièra de purgas dins l'armada a l'iniciativa dei radicaus que poguèron s'equipar gràcias ais armas capturats. Pasmens, l'alèrta èra tròp grèva per pas empachar un redreiçament dei faccions pus conservadoras dau Partit. En fàcia de l'extension dei combats dins lo corrent dau mes d'aost entre soudats e radicaus, Mao foguèt finalament obligat d'acceptar la restauracion de l'òrdre per l'armada.
Lo restabliment de l'òrdre[modificar | modificar la font]
Lo restabliment de l'òrdre se debanèt de 1967 a 1969. Sa premiera etapa foguèt la denonciacion oficiala dei tendàncias d'extrema esquèrra de la Revolucion Cultura. Aquò foguèt lo començament de la repression dei gardas roges per l'armada que va s'acabar solament en 1969 après de combats durs. Enfin, lo IXen Congrès dau Partit en 1969 foguèt l'occasion d'abandonar oficialament la Revolucion.
La denonciacion de l'extrema esquèrra[modificar | modificar la font]
La denonciacion de l'extrema esquèrra foguèt la premiera etapa de la restauracion de l'òrdre e de la repression de la Revolucion Cultura. Mao deguèt l'acceptar après l'afaire de Wuhan. Permetèt a la drecha dau Partit de tornar prendre la paraula e d'eliminar certanei caps radicaus dau Partit coma Wang Li. Pasmens, l'objectiu vertadier d'aquela denonciacion èra de legitimar lo ròtle e la posicion de l'armada per l'utilizar dins la repression armada dau movement.
Se debanèt lo 5 de setembre de 1967. L'armada chinesa recebiguèt tornarmai lo drech, suprimit après lo començament de l'intervencion deis unitats nacionalas, de se protegir còntra leis atacas e deguèt arrestar de sostenir lei faccions rivalas de gardas roges. Per assegurar l'execucion corrècta d'aquel òrdre, lei còrs d'armadas foguèron tornarmai desplaçats dins lo país per rompre lei solidaritats localas formadas dempuei febrier de 1967. Enfin, sota lo contraròtle dei militars, foguèt renfòrçada la creacion dei Comitats Revolucionaris per restaurar una forma d'autoritat locala. L'armada i tenguèt la màger part dei pòstes (53%). Lo rèsta foguèt partejat entre quadres dau Partit (25%) e rebèls (21%).
La somission dei gardas roges[modificar | modificar la font]
La creacion dei Comitats Revolucionaris s'accelerèt a partir de la fin de 1967. Pasmens, dins certanei regions, especialament dins lo sud de China, un nombre important de gardas roges refusèron d'acceptar la fin de la Revolucion Cultura e de remetre lo poder ai militars. Dins aqueu cas, la somission dei gardas roges necessitèt l'utilizacion de la fòrça e divèrsei batalhas acarnadas se debanèron en 1968.
La somission dei gardas roges a l'òrdre èra una dimension majora de la restauracion de l'òrdre. Per aquò, lo govèrn ordonèt ai gardas de quitar lei vilas e de se dispersar dins lei campanhas chinesas. Pasmens, a partir de març, la resisténcia s'organizèt e de combats seriós comencèron en junh de 1968. Per exemple, dins la província de Guangxi, l'armada deguèt demandar un sostèn d'artilhariá e d'aviacion per rompre lei defensas dei gardas roges rebèls. A la fin de la batalha, lei presoniers foguèron executats e lo cap d'aquela repression foguèt publicament felicitat per Mao en julhet. A la fin de l'estiu, lei centres principaus de la resisténcia èran destruchs e vint milions de joves èran estats desportats vèrs la campanha. Lei darriers combats se debanèron en 1969. Pasmens, tre l'ivèrn de 1968-1969, lei fòrças de la Revolucion Culturala èran definitivament anientadas e lo Partit poguèt se reünir per adoptar son abandon.
Lo IXen Congrès dau Partit Comunista e lo bilan de la Revolucion Cultura[modificar | modificar la font]
Lo IXen Congrès dau Partit Comunista Chinés se debanèt dau 1èr au 24 d'abriu de 1969 a Pequin. Sota lo contraròtle e la susvelhança de l'armada, lo Partit adoptèt d'estructuras novèlas e l'abandon de fach de la Revolucion Culturala. Pasmens, en fòra dei consequéncias umanas e economicas grèvas causadas per lo caòs e lei combats, leis objectius de Mao èran pas agantats.
D'efèct, après la destruccion dei gardas roges, lo Partit èra sota la direccion d'una coalicion, desirosa de restablir l'òrdre e de gardar lo poder, qu'èra formada de grops fòrça diferents (militars, maoïstas, liberaus...). Per faire de plaça a totei lei plaças, lo nombre de pòstes dins la ierarquia foguèt aumentat. Pasmens, lei militars, que representavan 75% dei delegats, ocupèron la màger part deis institucions dau Partit.
Per lei maoïstas, lo bilan immediat de la Revolucion èra pas tròp negatiu. D'efèct, se la drecha dau Partit existiá encara, èra fòrça afeblida e aviá perdut lo poder. De mai, lei partisans de Mao èran pron poderós au sen de l'armada per gardar una influéncia sus lo sistèma de decision dau Partit. Pasmens, l'aparelh dau Partit — e lei condicions de creacion d'una novèla burocràcia — èra restaurat. Autre problema, leis annadas seguentas mostrèron l'isolament progressiu dei maoïstas qu'èran opausats ai liberaus de la drecha dau PCC e menaçats au nivèu ideologic per lei faccions radicalas de son esquèrra. Enfin, après lei reviradas successius dau Grand Bomb e de la Revolucion, la màger part de la populacion chinesa (païsans, obriers, quadres, joves... etc.) èra venguda mesfisanta a respèct dei maoïstas. En 1978, perdèron definitivament lo poder solament dos ans après la disparicion de Mao.
La fin dau maoïsme[modificar | modificar la font]
Après l'abandon de la Revolucion Culturala, leis annadas 1969-1978 veguèron la contuniacion de la lucha entre lei maoïstas e la drecha dau Partit. Pasmens, après lei reviradas deis annadas 1950 e 1960 e la malautiá de Mao, l'influéncia de sei partisans demeniguèt pauc a pauc. Una tièra de crisis marquèt un periòde de trebols dins leis institucions superioras dau Partit caracterizat per d'oscillacions entre l'esquèrra e la drecha dau PCC. Aquela crisi de la direccion dau país se debanèt en parallèl d'una crisi de la societat chinesa que sei classas principalas (obriers, joves, intellectuaus...) èran fòrça afeblidas. Ansin, la màger part deis abitants sostenguèron lei faccions liberalas que capitèron finalament de prendre lo poder après una lònga lucha de succession marcant la fin dau maoïsme.
Lo reculament de l'influéncia dei radicaus[modificar | modificar la font]
Après lo IXen Congrès dau Partit, la direccion èra devesida entre maoïstas eissits dau Conselh de la Revolucion Culturala, que representavan un tèrç dei membres, e una coalicion gropant d'ancians quadres e de caps militars. Pasmens, l'equilibri entre lei dos camps èra precari car una consequéncia importanta dei combats de 1966-1969 foguèt lo remplaçament de la fidelitat ideologica per la fidelitat personala au sen dau Partit. Òr, aquelei solidaritats èran pas necessiàrament en favor dei maoïstas. Enfin, la malautiá lònga de Mao a partir de 1969 va entraïnar una multiplicacion deis intrigas entre maoïstas e va tanben permetre ai coalizats d'eliminar certaneis advèrsaris.
Ansin, tre 1970, una premiera crisi intèrna entraïnèt l'eliminacion d'un cap radicau, Cheng Boda, e d'un cap de la coalicion, Lin Biao, qu'èra tanben l'eiretier designat de Mao. Lei condicions d'aquelei purgas, especialament leis intencions de Mao, son mau conegudas. Pasmens, lei consequéncias foguèron diferentas per lei dos camps car Cheng Boda èra una personalitat importanta dau camp maoïsta. En revènge, la posicion de Lin Biao èra contestada, compres dins lo sieu camp. Ansin, sa disparicion permetèt de contentar divèrseis ambicions.
A partir deis annadas 1970, lei campanhas de restauracion de l'aparelh regionau dau Partit s'acabèron tanben per de resultats negatius per lei maoïstas. D'efèct, maugrat una campanha de purgas menada entre 1972 e 1973, l'armada gardèt sei posicions dominanta dins leis institucions nacionalas e predominantas dins lei províncias.
Enfin, dins lo domeni economic, l'influéncia dei maoïstas demeniguèt rapidament en fàcia dei liberaus. D'efèct, la politica de represa adoptada au començament deis annadas 1970 entraïnèt la disparicion de divèrseis estructuras creadas per la Revolucion Cultura. Sostenguts per leis organs de propaganda dau Partit e lo contraròtle de seis organizacions de massa, lei maoïstas assaièron de s'opausar ai reformas mai poguèron solament lei frenar. En 1973, lo Xen Congrès marquèt la division prefonda entre lei doas tendàncias economicas e un renfòrçament de la drecha gràcias a la reintegracion d'un vintenau de quadres ancians dins leis institucions de direccion. A partir d'aquela data, lo poder dei maoïstas foguèt donc fòrça menaçat e divèrseis oscillacions politicas van entraïnar de cambiaments rapids de 1973 a 1978.
La crisi dau regime[modificar | modificar la font]
La crisi dau regime se debanèt de 1973 fins a la mòrt de Mao en setembre de 1976. Se podriá tanben estendre fins a 1978 e l'eliminacion finala dei maoïstas. Foguèt caracterizat per leis esfòrçs dei radicaus, fòrça devesits entre elei, de gardar lo poder gràcias a la proteccion de la vièlha icòna en agonia. Pasmens, se turtèron a l'oposicion dei liberaus e a la volontat de cambiaments de la populacion. Tres etapas principalas jalonan aqueu periòde.
La premiera foguèt la campanha de critica de Confucius organizada per lei maoïstas còntra la politica de Zhou Enlai en 1973-1974. D'efèct, aqueu darrier, Premier Ministre e cap major dau Partit, aviá pres la direccion de l'economia dau país e adoptèt una politica inspirada per la NEP sovietica. Au nivèu internacionau, èra tanben favorable, au contrari dei maoïstas, a la destenduda entre l'URSS e leis Estats Units. Pasmens, vèrs la fin de 1973, Zhou Enlai e sei conselhiers capitèron de prendre lo contraròtle d'aquela campanha e de la desviar vèrs Lin Biao, ja condamnat durant lo periòde precedent. Puei, a partir de la prima de 1974, poguèt l'utilizar per servir seis objectius de modernizacion e de desvolopament economic.
La segonda etapa foguèt l'adopcion e lo començament de la campanha de Modernizacion de 1975. Son contraròtle foguèt fisat a Deng Xioping qu'èra un fidèu dau Premier Ministre. Deng capitèt de rompre la resisténcia dei maoïstas dins leis instàncias dau Partit. Pasmens, aquelei darriers mobilizèron la jovença deis universitats de la capitala a la prima de 1975. La mòrt de Zhou Enlai en genier de 1976 privèt Deng Xioping de sa proteccion politica e va entraïnar son rebutament.
Lo periòde entre genier e de setembre de 1976 marquèt la fin de la crisi dau regime entraïnant per l'agonia de Mao. Tre la mòrt de Zhou Enlai, leis equilibris entre lei faccions dau Partit venguèron fòrça precaris. La disparicion dau cap de la drecha dau Partit permetèt ai radicaus de l'entorn de Mao de reconquistar una partida dei sieunas posicions. Ansin, au començament de 1976, lei faccions trobèron un acòrd per nomar Hua Guofeng a la direccion dau govèrn. Aqueu darrier èra un maoïsta moderat gaire conegut que semblava pas menaçar leis interés dei caps principaus dau PCC. Rapidament, deguèt faciar de movements de populacion favorables ai partisans de Zhou Enlai e la mesfisança dei militars ostils ai maoïstas. Deguèt tanben tenir còmpte de l'influéncia dei radicaus gropats a l'entorn de la frema de Mao.
La crisi de la societat chinesa[modificar | modificar la font]
Lei treviraments dau Grand Bomb e de la Revolucion Culturala aguèron de consequéncias negativas per la populacion e per la societat chinesas. En fòra dau nombre de victimas fòrça important, lei dificultats economicas e la repression entraïnèron la disparicion de la fervor ideologica deis annadas 1950 au profiech d'un retorn dei faccions localas e deis interés materialistas. Certanei classas, coma la jovença, leis intellectuaus o lei quadres locaus dau Partit, foguèron severament leis efècts dei desportacions dins lei campanhas e leis atacas còntra l'autoritat.
La premiera consequéncia foguèt lo retorn d'una criminalitat importanta en causa de l'afebliment dei poders locaus. D'efèct, se l'armada èra cargada de la restauracion de l'òrdre, teniá pas pron d'efectius per remplaçar la polícia. De mai, lei quadres dau Partit, que tenián un ròtle important avans la Revolucion, avián perdut la màger part de sei poders. Aquela situacion malaisada èra pus grèva dins lei zonas ruralas que dins lei vilas. Per faciar aqueu problema de seguritat, la populacion se gropèt segon un sistèma de faccions de proteccion.
La segonda consequéncia foguèt la desintegracion de la societat entre sei classas diferentas (obriers, quadres, jovença, intellectuaus...). De mai, de divisions apareguèron entre lei grops superiors e inferiors d'aquelei classas. Per exemple, lei revendicacions deis obriers dei companhiás d'Estat èran fòrça diferentas d'aquelei deis obriers mens qualificats. Ansin, lei premiers èran generalament pròches dei liberaus e lei segonds dei radicaus. Sensa lo contraròtle dau Partit, lei revendicacions obrieras esclatèron liurament entraïnant de trebols importants dins certanei vilas e l'intervencion de l'armada. Per la jovença, la situacion èra pus encara pus malaisada car lo sistèma educatiu èra totalament desorganizat e un gròs nombre de joves demorèron desportats a la campanha durant d'annadas. Enfin, lei purgas avián totalament romput leis intellectuaus e la produccion culturala deis annadas 1970 demorèt fòrça limitada.
L'eliminacion dei radicaus[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Mao Zedong lo 9 de setembre de 1976, leis annadas 1976-1978 veguèron la fin de la lucha d'influéncia entre maoïstas e liberaus per la direccion dau govèrn. Se debanèt en doas etapas principalas que foguèron l'eliminacion de l'extrema esquèrra dau Partit per Hua Guofeng puei l'eliminacion d'aqueu darrier per lei liberaus.
La premiera partida de la transicion se debanèt entre la mòrt de Mao e lo 7 d'octòbre de 1976. Durant aqueu periòde, dos grops diferents assaièron de prendre lo poder. Lo premier èra menat per de Hua Guofeng que teniá lo sostèn dei militars e dei liberaus. Lo segond èra dirigit per la « Banda dei Quatre » qu'èra compausada dei caps pus radicaus dau Partit. Sensa la proteccion de Mao, foguèron arrestats lo 6 d'octòbre. L'endemans, una reünion dau Burèu Politic elegiguèt Hua Guofeng coma cap dau Comitat Centrau e de la Comission deis Afaires Militars.
Pasmens, s'après aqueu succès, Hua Guofeng èra teoricament vengut lo mèstre dau país, capitèt pas de trobar un compromes ambé lei liberaus. De mai, eiretier de la Revolucion Culturala, Hua Guofeng e seis aliats poguèron pas criticar totalament lei reviradas de la politica de Mao. De mai, per conclure leis alianças necessàrias a la presa dau poder, deguèron acceptar la reintegracion de Deng Xiaoping. De 1977 a 1978, lei liberaus poguèron donc criticar lei limits de la modernizacion acomençada per Hua Guofeng e obtenir pauc a pauc lo sostèn de l'armada e de la populacion. Ansin, dau 18 au 22 de decembre de 1978, lo XIen Congrès dau Partit Comunista Chinés s'acabèt per la desfacha politica de Hua Guofeng e la presa de poder de Deng Xiaoping. Fins a 1981-1982, lei posicions dei maoïstas foguèron pauc a pauc eliminadas au sen dau Partit marcant lo començament de la desmaoïzacion.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Durant la Guèrra Freja, la nocion de « revisionisme comunista » regarda lei govèrns comunistas sospichats de s'alunchar dei tèsis marxistas leninistas. Se desvolopèt a partir dau rapòrt « secrèt » de Nikita Khrushchov sus lo stalinisme en febrier de 1956.
- ↑ Se l'estimacion d'aqueu capitau èra generalament fòrça sota-estimada, certaneis indemnitats representavan de gròssas somas que lo pagament foguèt assegurat fins a la Revolucion Cultura.
- ↑ Lo nombre de victimas es estimat a quinze milions per lo govèrn chinés. D'autreis estimacions pòdon agantar mai de quarante milions. Dins certanei regions, de dificultats d'avitalhament aguèron luòc fins a 1968.
- ↑ Plaçada sota lo contraròtle dau Partit, l'armada èra un enjòc estrategic dau poder en China. A la fin deis annadas 1950, èra en cors de professionalizacion e de modernizacion gràcias a l'ajuda sovietica. Pasmens, Mao èra gaire favorable a aquela politica car preferiá una armada semiprofessionalizada mai fòrça politizada amb un budget reduch.
- ↑ Peng Dehuai èra un partisan de la modernizacion e de la professionalizacion dei fòrças armadas. De mai, aviá criticat la politica maoïsta dau Grand Bomb.


c: text/html

text:
13/12/2014
Lo regime del Paire Nadal
Quel conte de Daniel Lhomond fuguet revirat en òc per Joan-Pau Verdier per preparar las emissions de Meitat-chen, meitat-pòrc sur los contes de Nadau dels 21 et 28 de decembre a venir. Ne'n tornarem parlar, mas per lo moment, a vos de legir quel brave present d'avant-Nadal que fan Daniel e Joan-Pau aus legeires de Rubrica en òc.
°°
Lo regime del Paire Nadal
Figuratz vautres que i a fòrça temps, longtemps del temps d’avant, lo Paire Nadal se’n anava librar sos jugets aus enfants del mond entier. Cantejava puèi que tot anava ben. Lo traineu eslampiava,la benasta èra plena,los rènes joios e fortauds perque venián de minjar un’ensalada de prunons d’Agen al vin de Pecharmant, e neviá juste çò que caliá per far eslampiar lo traineu e far crane.
Figuratz vautres qu’arribats en Peirigòrd, tots los rènes se son sentits un mal de bedon infernal. Quò vivonava dins cada pança de rène, quò fasiá un talabast que se semblava un auratge sens las eslhauciadas. Los rènes, los paurets avián ‘trapat una malautia de ventre ben coneguda. Cadun se l’atrapa un jorn o l’autre, mesma si uèi quò se sona « gastrò » perque quò fai mai elegant. Mas geina tan coma la cagada, la vai-viste, la caganha , la traucaplais e tanben la famosa foira.
Los rènes borrinos podián endonc pus tirar lo traineu. Lo Paire Nadal se migrèt. Ne’n purava mesma de las lagremas gialadas sus sa barba blanca. A queste moment, La Lebre, lo cap de las lebres, venguèt a bombir per aquí. Se quilhèt, brochèt un parelh de cauças emb sas doas pautas de davant, espièt 125 còps per darrièr, 124 còps per davant, 123 còps a gaucha, 122 a drecha e puèi damandèt :
- Paire Nadal, que se passa?
- Oh, veses ben La Lebre, cap de las lebres, mos rènes pòdon pus avançar, an talament mal al bedon que ma virada es fotuda. E los drolets qu’esperan lors jogarons…
- Pesolhs, calhaus, genolhons… faguèt La Lebre que coneissiá la gramatica francesa … Mas me’n vau t’adobar aquò…
Se botèt a coínar, a udlar coma un nenet, a s’escraunar coma un mamiron bramaire e còp sec gisclèron dels quatre conhs, quatra lebres plan bravas e fauvas, coma de las remembranças de fadum. Las lebres prenguèron la plaça deus rènes e jiiiiiiiiiiiiiiiou ! lo traineu avancèt… enfin sopièt. Mas res tombèt e los enfants an pogut recebre lors juguets a l’ora…
I aguèt mas mon oncle Kilò per s’estonar lendoman de las traulhas puntilhadas sus la neviá daissadas per una gròssa lièja e de las piadas de lebres ben simetricas… Mas coma èra un contaire, degun l’a cregut…
E dempuèi, pensatz ben, lo Paire Nadal minja pus jamai de lebre, l’es ben tròp reconeissent.
Daniel Lhomond, revirat en òc par Joan-Pau Verdier
11:03 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc | Tags : daniel lhomond, joan-pau verdier, meitat-chen meitat-porc, contes de noël en occitan, contes de nadau en occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Es amb grand plaser que saludam la reconeissença pel Conselh de Govèrn de Catalonha, de l’Acadèmia de la lenga occitana, filha de l’Institut d’Estudis Aranesi. Aquela institucion, oficiala sus tot lo territòri de la Generalitat, obrarà a l’encòp a la normalizacion de l’occitan aranés e a la promocion de l’occitan estandard.
Vesèm aital se concretizar lo projècte doble, definit despuèi sas originas per l’Acadèmia occitana (http://www.academiaoccitana.eu/?q=oc/node/3), de la defensa d’una cultura locala socializada, teissut fragil sul qual se fonda la legitimitat de nòstre combat, e parallèlament de la difusion de la lenga generala de comunicacion.
Mai que jamai, pensam qu’aqueste exemple aranés es lo que se deu seguir per tot l’espandi occitan.
La question es aquesta, clarament pausada a tot occitanista de consciéncia e de còr : es que volèm sacrificar lo bearnés de Desporrin, Navarròt e Camelat, lo lomanhòl de Garròs, Dastròs e Bladèr, l’armanhagués de Bedot, Sarrant e Lajús, lo comengés de Larada, Adèrn e Dambièla, lo lanusquet d’Arnaudin, Delbosquet e Manciet, lo bigordan de Filadèlfa, l’aranés de Condò Sambeat… totes gascons de bon compréner, a un pretendut gascon estandard, inutil, destructor de nòstras rasics darrièras, aseptizat, torcejat, crestat, o aparar la lenga viva tala coma es, en tot reconéisser a un nivèl diferent aqueste necessari occitan estandard, rebat fidèl - paradoxalament per d’unes - de l’unitat prigonda de la lenga nòstra ? E podèm contunhar la litania d’aquel patrimòni subrebèl sul qual s’enaucèron cinc sègles de nòstra literatura : lo marselhés de Gelú, Bernard e Rebol, l’agenés de Daubassa, Corteta e Jansemin, lo montpelherenc de Despuèch, Fabre e Roqueta, lo rodanenc de Mistral, Aubanèl e André, lo roergat de Besson, Molí e Gairaud, lo lemosin de Ros, Grenièr e Delpastre, lo grassenc de Belaud, lo mondin de Godelin, lo lauragués de Forès, lo niçard de Rancher, lo carcinòl de Cubainas, lo foissenc de Saurat, etc.
L’occitan estandard es lo garant de la diversitat e de la riquesa linguistica d’Occitania. Aquò sense empachar, plan lo contrari, cada parlar d’accedir a la meteissa competéncia (mots sabents e neologismes comuns) dins son airal. Ne tornarem parlar.
J. P.


text:
Dimèrcles assolelhat, Santa Creu damb quauques precipitacions e temperatures baishes
Vents fèbles deth nòrd.
Temperatures minimes iuernaus (1°/15° en Bossòst; -1°/12° en Salardú)..
Eth dijaus 3, auram bromes e bromalhs de tipe miei, damb precipitacions fèbles e intermitentes, encara que pendent era maitiada poderien èster puntuauments moderades. Era còta de nhèu se mantierà en torn as 2.000 m. Pera tarde se poderien daurir quauqui clari.
Vents fèbles damb quauques bohades moderades deth nòrd.
Es temperatures contunharàn en tot èster baishes entara epòca encara que damb ascens des minimes (5°/13° en Bossòst; 3°/11° en Salardú)..
Eth diuendres 4 eth cèu seràn corbidi damb bromes baishes e nautes. Pas s'escarte quauqua fèbla precipitacion. Vents deth nòrd damb quauqua bohada moderada.
Temperatures sense massa cambiaments (5°/16° en Bossòst; 4°/14° en Salardú).


text:
26/09/2018
Adversaris, pas enemics
Sabe pas si avetz remarcat, mas lo monde politicò-mediatic se prepara pauc per pauc a la campanha per les eleccions europencas de mai 2019. Io, quò m'interessa las campanhas electoralas, que normalament quò es, o pusleu quò deuria esser lo moment qu'espelissen las idèias, nascudas de la confrontacion de punts de vista diferents. Enfin, entau era autres còps. Aura, dos camps oppausats començan de nos dire que quò vai se jugar entre ilhs dos e nonmas ilhs dos. « Setz coma nos o setz contra nos », « Me o lo caòs » e quò es partit per la propaganda.
Bipòlarizacion
Començan de se borrar d'un costat a l'autre de l'Euròpa. Se tractan de tots los noms coma daus mainatges en cors de recreacion. Se disen : progressistes/reaccionaris, nacionalistas/ euròpeistas, fau surtir/ fau contunhar entau mai redde, populista/demagò...Los professors disen totjorn que fau pas se polhar, fau argumentar. Daus arguments, de las idèias novelas , de las perpausicions vertadieras ne'n auvem gaire : paubretat de la pensada, incapables d'enginhar de las solucions daus segle XXI. Pasmens, podem pas dire que tot vai plan planhier dins l'espaci europenc, non gran ! I a totplen a dire e a far, quò merita de ne'n parlar e dins lo calme. Mas quela bipolarizacion voudria empeichar las idèias novelas de neisser e frotjar. En plaça de quò, avem la paur lo mesprés mai la guisança de l'autre, de çò que es, de çò que pensa ...Lo denigrament, montar los uns contra los autres : lo degrat zerò de la pensada politica e umana. La bipòlarizacion fai lo liech de la pensada paubra e unica, daus partits egemonics e fin finala daus regimes totalitaris.
Complementaris
Pasmens, en Euròpa, sem coma los dets de la man, nos semblam mas sem diferents, complementaris e vivem dins lo mesme espaci. Que lo gros det s'opausa au marmalhon, quò es normau. Avem mestier los uns daus autres. Quò vòu dire que devem se respectar e s'escotar. Daus uns còps sem benleu pas d'acòrd, adversaris òc, mas pas enemics. Degun pòt dire qu'a rason sur tot. I a totjorn agut doas versions de l'Europa : d'un costat, la de Monnet e de Schuman, federalista, supranacionala, "los Estats-Unis d'Euròpa" ; de l'autre costat la de De Gaulle e Adenhauer, de las nacions sobeiranas associadas, que "Podem pas far de moleta emb daus uòus durs". Quelas doas versions l'an bastida, l'Euròpa, las doas son legitimas. De tot biais, la legitimitat de tot poder, quau que sia, es dins lo pòble. Laidonc, començatz per escotar e respectar los pòbles. Laissatz lo monde exprimar daus punts de vista diferents. Sem daus pòbles educats, capables de comprener, de chausir. Sem pas daus « chens de Pavlov » nimai de las ovelhas. Parlatz-nos coma a daus adultes responsables, pas coma a daus necis. Fasetz-nos de las perpausicions utilas e crediblas. Chausirem pas de votar "contra" l'un o l'autre un còp de mai, mas "per" de las idèias, si n'i a. E remembretz-vos que lo vòte se fai a la proporcionala en un torn e que i aura pas nonmas v'autres dos, coma listas. Entau aurem benleu una melhor participacion au votament e au project europenc. L' Euròpa merita mielhs que l'anatema.
Denis Gilabert
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 30 de setembre 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Pierre Coussy per parlar dau festival occitan "Mascaret" que se debana jusc'au 3 de novembre dins tota l'aglomeracion de Bordeu : concerts, baletis, umor e cinema.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
08:49 Publié dans Actualitats, actualité, Alhors en Occitania, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Cronica de toponimia, per Joan-Claudi Dugros
Grelière (La), commune de Saint-Amand-de-Villadeix [Saint-Amand-de-Vergt], forme ancienne Tenentia de la Grelieyra en 1510. En occitan La Grelièra [lɔ grɛʼʎerɔ] prononcer /lo grelièro/ .
Ce toponyme est aujourd'hui disparu mais il en subsiste de nombreux autres très répandus sous la forme Grelière, La Grelière, Les Grelières. Il peut s'agir d'un lieu caillouteux, avec beaucoup de silex (racine prélatine GR-el-, issue de GAR- (dureté ; pierre).
Mais on peut aussi envisager deux autres hypothèses : lieu où abondent les grillons, en occitan lo grelh, lo greu, lo grelet ou encore l’occitan grelh (germe ; bourgeon).
Joan-Claudi Dugros


text:
Ocean (mitologia)
Ocean (en grèc ancian Ὠkeavός / Ôkeanós) es un Titan, fils d'Oran (lo Cèl) e de Gaïa (la Tèrra), fraire e espos de Tètis. Sos 3000 filhs son los Potamoi (dieus fluvis) e sas 3000 filhas, las Oceanidas[1]. De fonts establidas lo fan mai engendrar Triptolèma amb la sieuna maire Gaïa[2], e los Cercòps amb sa filha Teïa, diferenta de la Titanida del meteis nom[3].
Mite[modificar | modificar la font]
Los autors preesiodics, rengan pas Ocean e Tètis d'entre los Titans, plaçavan directament lo parelh a l'origina de totas las autras divinitats, e tanben lo protogòns tradicionals coma Oran, Gaïa, o Nix[4]. Aquela tradicion, utilizada dins unes fragments cosmogonics orfics, explicariá la plaça esêciala ocupada per Ocean e Tètis dins las genealogias esiodicas: Ocean es l'aïnat dels Titans, Tètis, la benjamina de las Titanidas; permetriá tanben de comprene melhor lo fach qu'aqueles doas divinitats ancestralas intervienon jamai als costats dels Titans dins lo conflicte de sobeiranetat avent opausat los enfants d'Oran a Zèus.
Ni Ocean ni Tètis se jonguèron als autres Titans pendent la Titanomaquia. Contunhan de regnar pasiblament sus lor vast reialme. Pendent aquela guèrra, e mai Rèa confia sa filha Èra e Ocean e Tètis. Mai tard, aqueles dos s'essent pelejats, Èra ensagèt de los reconciliar.
Ocean obten la copa en aur de son gendre Eliòs e la prèsta a Eracles. L'eròi pòt atal navegar sus l'ocean e tornar los tropèls de Gerion.
Dins las legendas tardièras, quinas Zèus, sobeiran dels dieus de l'Olimp e sos fraires, Poseidon e Ades, capvirèron lo Titans e prenguèron lor poder, Poseidon e sa femna Anfitrita succedisson a Ocean et Tètis coma mèstre de las aigas.
Ocean es sovent presentat coma un vielh que l'urna que ten a la man vèrsa de contunh la mar, los fluvis e las fonts[5].
Fonts[modificar | modificar la font]
- ApollodoreModèl:ApoBib (I, 1, 3).
- Modèl:HésThé (v. 193 et suiv., 337 et suiv.).
- Modèl:HomIli (XIV, 201 ; XIV, 246 ; XIV, 302 ; XXII, 205), Modèl:HomOdy (XI, 13 ; XI, 639 ; XII, 1).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:HésThé, vers 364-368.
- ↑ Phérécyde fragments ; Musée fr. ; pseudo-Apollodore, I, 32 ; Pausanias I, 14, 3.
- ↑ Esiòde, fragments ?
- ↑ Modèl:HomIli, XIV, vers 200-201.
- ↑ Contes et légendes de Grèce et de Rome, Éditions du Chêne, 2006, 342p, (ISBN 978-2842776732)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Paul Diel, Le symbolisme dans la mythologie grecque, Paris, Petite Bibliothèque Payot, 1966 (ISBN 2-228-308757)


text:
Fenicia
Fenícia (En latin, Phoenice o Phoenicia; en grèc, Phoinike) foguèt una region de la còsta mediterranèa d'orient, limitada a l'èst pel mont Liban e sens limits gaires precises al nòrd e al sud. Al nòrd, Heròdot dona coma limit la baia de Myriandrus e al sud lo mont Carmel, mas coma confederacion politica jamai pas arribèt tant al nòrd (Myriandrus foguèt una colònia fenícia, mas separada de la rèsta). Ptolemeu Fixa lo nòrd al riu Eleutheros (mas Arados èra al nòrd d'aquel riu e aperteniá a Fenícia). La darrièra vila fenícia al sud èra Dora e seguissiá après Cesarea, qu'o èra pas mai. En la Bíblia, se menciona lo territòri de Fenícia coma part del Canaan e poblat pels arvadites, sinnites, arquites e zemarites (que demoravan en Arados, Sinna, Arka, e Simyra).
Fenícia Èra formada de vilas independentas; generalament, existissiá una cèrta unitat jos l' egemonia d'una de las vilas. Tir, Sidó, Biblos e Arados èran governadas per reis. La primièra egemonia foguèt, segurament, de Sidó e seguiguèt après la de Tir. L'egemonia aviá de reünions periodicas a Trípol, mas tanben a Tir, Sidó e Arados. La principala vila de Fenícia segon la Bíblia èra Sidó. Autras vilas ne foguèsson Tir, Botrus, Kalamos, Ornitòmpolis e Arashni.
Lo nom proven de la paraula grèga "phoeinicios", que significa "los roges". Efectivament, los fenicis comerciaven amb la porpra, un colorant roge que s'obteniá del clèsc d'un mol·lusc e que donava una caracteristica color roge a las siás naus. Mai tard, los romans adaptarián aquel tèrme grèc al latin e nomenarián los fenicis, "punici" (púnics).
Somari
Pòble fenici[modificar | modificar la font]
Los fenicis èran un pòble semita sorgit de las migracions dels semites dempuèi Mesopotàmia. Fenícia, La siá tèrra, èra una anciana region del Prèp Orient, brèç de la civilizacion feniciopúnica, que s'estendiá al cors de l'orient mediterranèu, a la còsta orientala de la mar Mediterranèa. Lo sieu territòri compreniá dempuèi la desbocadura del riu Orontes al nòrd, fins a la baia de Haifa al sud, en comprenent d'airals dels actuales Israèl e Palestina, Siria e Liban, una region nomenada antigament Canaan, amb la denominacion la s'engloba fòrça sovent en las fonts. La populacion d'aquel país, d'origina semita, èra una branca dels cananeus, e foguèron nomenats fenicis. Lo nom etnic que se donavan los fenicis a eles meteisses èra 𐤊 𐤍 𐤏 𐤍 𐤉 (Kena ʿ d'animals, «canaaneus») o 𐤁 𐤍 𐤊 𐤍 𐤏 𐤍 (bin Kena ʿ an, «de filhs de Canaan») e coincidís amb lo pòble cananeu mencionat en la Bíblia. Los grècs los nomenèron Φoίvιkeς (phoínikes, «roges, púrpures»), fòrça probablament pels apreciats tints de color porpra que comerciaven. De phoíniks, derivèt amb el lo tèrme «fenici», que s'aplica mai lèu als descendents dels cananeus qu'abitavan dins la franja litorala dempuèi Dor (actual Israèl e Palestina) fins a Arades o Arwad (actual Siria), entre lo 1200 aC e la conquista musulmana. Malgrat aiçò, lo tèrme phoíniks pòt facilament èsser una etimologia populara derivada de la etnònim pōnīm, gentilici de Put. Aquel tèrme nomenava estrictament la region litorala de Canaan, e fòrça dels pòbles fenicis o utilizavan coma sinonim. De pōnīm derivarián tanben las formas latinas poenus e punicus.
La cultura fenícia es una civilizacion anciana que daissèt pas fèrmas peadas fisicas de la siá existéncia. Lo sieu luòc geografic en l'istòria es l'actuala Republica Libanesa, e lo creissement desproporcionat de las vilas, aital coma los frequents afrontaments belics del passat, an dificultat la trobalha de rèstas que revèlen la siá cultura materiala. Malgrat aiçò, a diferéncia d'autras, daissèt un important legat cultural a las civilizacions posterioras, coma crear un important ligam entre las civilizacions de la mar Mediterranèa, los principis comerciales e l'alfabet fenici.
Economia[modificar | modificar la font]
Las vilas estadas independentas se consacravan al comèrci, e envièron de vaissèls mercants per tota la Mediterranèa per fondar de colònias comercialas a las còstas, dempuèi Asia Mendre fins a la peninsula Iberica. La reputacion dels fenicis coma comerçants, de còps pas tròp aunorats, arribèt a èsser proverbial.
Tir èra famós per la porpra, e Sidó pel veire, que segon Plini avián descobèrt accidentalament, mas n'avián importat benlèu lo secrèt d'Egipte. En general, trabalhavan tanben lo lli, lo coton e autres teissuts. Èran tanben famoses los perfums fenicis.
[modificar | modificar la font]
Lo comèrci èra la siá activitat principala. Consistissiá inicialament en l'escambi en forma de bescanvi dels produchs elaborats a Fenícia per las merças disponiblas en autres luòcs (plan autres produchs manufacturats, mai que mai de las civilizacions mai desvolopadas, o plan de matèrias primièras, coma mineralas metallics, còder e estanh, o de metals precioses, mai que mai dels pòbles mai primitius de Cogant). Posteriorament, l'invencion de la moneda permetèt de relacions comercialas mai sofisticades.
Lo besonh del transpòrt a longas distàncias estimulèt lo bastiment naval e lo melhorament de las tecnicianas de navegacion.
Foguèron los grands mercaders de l'edat anciana. La geografia de las siás còstas, que propiciava l'installacion de pòrts, e la fusta de los sieus bòsques los brindavan los elements basics per bastir de vaissèls e organizar de companhiás de navegacion. Una d'aquelas foguèt contractada pel rei persa Darios E lo Grand dins lo sègle V aC. En cèrta manièra, atenguèron establir una talassocràcia o "govèrn de las mars" que los permetiá controtlar comercialment la Mediterranèa.
Los viatgèrs fenicis establiguèron de nèxes perdurables entre la Mediterranèa orientala e l'occidentala, pas sonque comercialas, tanben culturales.
Colònias[modificar | modificar la font]
Las primièras colònias s'establiguèron segurament a Chipre (Pafos e Paleopafos al sud-oèst e Golgos al sud-èst, Cition, Lapathos e probablament d'autres). De la fondacion de colònias a Grècia e dins las islas grègas, i a de nombroses relats mas de paucas pròvas realas. Colònias son mencionadas a Cilícia, Lícia, Cària, l'isla de Ròdas, Bitínia, Creta, Tasos, Beocia, Eubèa, Thera e la majoritat de las Cicladas.
A Sicília, i establiguèron de nombrosas colònias, mas ne foguèron refusats progressivament per l'establiment de colònias grègas e fin finala redusidas a la còsta nòrd-oèst. A Itàlia meteis, cònstan pas colònias mas òc dins las islas coma Melita (Malta), Pantel·leria e d'autras, e a Sardenha. Al sud de la peninsula Iberica, fondèron Gades, a Tartessos, entèsta d'una sèria d'establiments mendres; a l'orient peninsular, fondèron una colònia a Eivissa; e al nòrd d'Africa las colònias foguèron nombrosas e per lo dessús de totas Cartago (la mai anciana foguèt Útica, que foguèt la primièra colònia de la zòna). Es tanben possible que n'i aguès de colònias a la còsta atlantica del Marròc, e que foguèsson arribats dins las islas Cassitèrides (Scilly) e a la mar Baltica.
Las colònias foguèron abandonadas a la mitat del sègle VI, probablament quand las vilas fenícies demorèron jos domeni persa, e après administradas per Cartago, la mai poderosa de las colònias, fondada près de l'actuala vila de Tunis, a la còsta nòrd d'Africa cap a l'an 814 aC.
dins lo sègle III aC, la siá influéncia en la region mediterranèa provoquèt un conflicte d'interèsses amb los romans. Roma e Cartago liurèron tres longas guèrras pel contraròtle de las rotas maritimas e terrèstres cap al nòrd d'Africa e Asia Mendre: son las nomenadas Guèrras Púniques.
L'an 218 aC, lo general cartaginès Anníbal sortèt de la peninsula Iberica amb una granda armada, que compreniá d'elefants entrenats per la guèrra, crosèt los Alps e ocupèt Itàlia. Anníbal Derrotèt l'armada romana e foguèt prèste de ganhar la guèrra. Mentretant, mas, lo general roman Publi Corneli Escipió atacava las posicions cartagineses a la peninsula Iberica e al nòrd d'Africa, la que causa obliguèt Anníbal a tornar enrè per las defendre. L'an 202 aC, Anníbal foguèt derrotat en la Batalha de Zama, al nòrd d'Africa.
La pression de Roma suls cartaginesos va pas cessar fins que, l'an 146 aC, los romans conquistèron e destruiguèron per complet Cartago.
Istòria[modificar | modificar la font]
Poblada dempuèi principis de l'III mil·lenni aC per semites cananeus, la Fenícia istorica s'estendiá sus una estrecha franja litorala de 40 km, dempuèi la montanha Carmel fins a Ugarit (unes 300 km). Lo sieu sòl muntanyós e pauc bon per l'agricultura (e mai se s'esforcèron per ne tirar profièch) orientèt los sieus abitants cap a las activitats maritimas. Amb mai rason la mar se li impausèt dins aquel pòble, en demorar dividit dins pichonas vilas estat separadas per espolons rocosos, recebut que lo cabotatge èra melhor que las vias terrèstres pel contacte entre las vilas, que se escalonaven dempuèi Acre e Tir, per Sidó e Biblos, fins a Arades e Ugarit. Fenícia, En èsser un estrech pas entre la mar e lo desèrt de Siria, en contacte al sud, a travèrs de Canaan e del Sinai amb Egipte, e al nòrd, a travèrs de l'Eufrates, amb Mesopotàmia e l'Asia Mendre, èra destinada a èsser un ric caireforc comercial, cobejada pels grands empèris vesins.
dins lo sègle XIV e lo XIII aC, i aguèt un periòde de dominacion egipciana per recuperar après las vilas la siá independéncia. Quand arribèron los israelianes a Canaan, los cananeus, de la meteissa etnia que los fenicis, formèron una confederacion dirigida pel rei de Hazor, que foguèt derrotada; Hazor foguèt conquistada e destruida e lo territòri dels confederats passèt als israelianes. Progressivament, los cananeus venguèron israelianes (inicialament, n'èran solament una branca) e se marquèt encara mai la separacion amb la branca dels fenicis.
Los israelianes derrotèron la confederacion cananea de Hazor e se comencèron a apoderar de Canaan. Se sarrèron a Sidó, mas arribèron pas dins aquela vila, e aital los cananeus fenicis e los cananeus palestinianes demorèron separats per la religion e per l'evolucion de la lenga. Los israelianes poguèren pas amb Sidó, mas los filisteus (arribats dins lo sègle XII aC) derrotèron lo Reialme de Sidó e sometèron tanben los israelianes a tribut fins al temps del rei David. L'egemonia passèt de Sidó a Tir e se produsiguèt l'expansion dels fenicis per la Mediterranèa amb fondacion de colònias a Chipre, Grècia, dins las islas, a la còsta africana e a la còsta d'Ibèria.
Lo rei Salamon cediguèt a Tir un districte de Galilea qu'aviá 20 vilas. Tir foguèt aliat de Salamon, a qual ajudèt en las siás expedicions comercialas e contra los edomites.
Mai tard, Tir apareis en guèrra amb Israèl dins lo sègle VIII aC. dins lo sègle VII aC, se produsiguèt l'expansion de Assíria dins la zòna. Als assiris succediguèron los babilonis, e après los perses. Vèrs lo 587 aC, los babilonis ocupèron Sidó e après Tir, mas lo resultat final de la campanha es dubtós.
A comptar de la segonda mitat del sègle VI aC, las vilas fenícies foguèron depenentas de Pèrsia, e Fenícia amb Palestina e Chipre formava la satrapia V de l'empèri de Darios. Las flòtas fenícies participèron al bòrd dels perses a nombrosas guèrras, coma la que los afrontèt amb los grècs.
Lo 352 aC, Sidó se considerava oprimida pel sàtrapa persa e en una assemblada a Trípol se decidiguèt la revòlta de las vilas fenícies. La residéncia reiala persa a Sidó foguèt destruida. Los fenicis s'alièron a Nectabeu E d'Egipte. Lo rei Tennes de Sidó pactèt amb los perses a esquina de los sieus aliats de Fenícia e los perses dintrèron a Sidó e se sona que 40.000 personas moriguèron alavetz per las represalhas perses e lo rei Tennes se crei que se va suïcidar.
Lo 333 aC, arribèron los macedonis d'Alexandre çò de Grand. Arados, Lo rei que n'èra Gerostratos, se li rendèron, e seguiguèron Biblos e Sidó. Tir, que se sometèt pas, foguèt assetjada e conquistada, fin finala repoblada amb caris. Après la Batalha de Arbela, Fenícia, Siria e Cilícia formèron una unica satrapia. Après la mòrt d'Alexandre, Ptolemeu d'Egipte s'assegurèt la possession de la zòna, mas lo 315 aC los egipcianes foguèron expulsats per Antígon (a l'excepcion de de Tir); après lo 301 aC, las vilas oscillèron en la siá submissió als Ptolemeus e als selèucides fins que los darrièrs s'impausèron avançat lo sègle III aC, après la Batalha de Rafah (217 aC).
Las vilas de Fenícia s'opausèron inicialament a Tigranes II d'Armenia, mas reconeguèron fin finala aquel rei, a l'excepcion d'Acre (Ptolemais). Quand Tigranes èra prèste de conquistar la vila, Tigranes li calguèt renonciar a Siria après èsser derrotat pels romans. Lo 64 aC, Siria, en i comprenent Fenícia, foguèt declarada província romana, mas qualques vilas jos los sieus reis ne foguèron estats clients.
Marc Antoni cediguèt la region a Egipte fins al riu Eleutheros, mas Tir e Sidó demorèron independentes. Lo 31 aC, tornèt a la provincià de Siria e August va annexionar Tir e Sidó lo 20 aC.
Fenícia Demorèt restablerta coma entitat politica vèrs lo 294, quand la província de Siria foguèt dividissiá en las d'Augusta Eufratesa o Eufratense, Celesíria e Fenícia.
dins lo sègle IV, la província foguèt dividida en Fenícia e Fenícia Libanesa.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Aubet, M. E.: Tiri y las colonias fenicias de Occidente, Barcelona, 1987.
- Belmonte Avilés, Juan Antonio: Cuatro estudios sus los dominios territoriales de las ciudades-estado fenicias, Bellaterra.
- Blázquez, José María: Historia d'Orientatz antiguo. Madrid: Cátedra, 1992.
- Corzo, Ramón: Los fenicios, señores de la mar. Madrid: Información y Revistas, 1988.
- Frankenstein, Susan: Arqueología del colonialismo: lo fau impacte fenicio y griego en lo sur. Barcelona: Grijalbo - Mondadori, 1997.
- García y Bellido, Antonio: Fenicios y cartagineses en Occidente. Madrid, 1942.


text:
Divendres, 5 de mai de 2017, 03h00
An començat una campanha a Barcilona de Provença (Ubaia) per demandar que s’expulse pas los refugiats que se tròban dempuèi novembre passat en aquela vila dels Alps occitans. Sièis ... +
Dimars, 18 d'agost de 2015, 03h00
Un voltor seriá estat tuat al mitan de julhet en Ubaia per un planador, segon lo Pargue Natural Nacional de Mercantorn, qu’es a cercar l’aeronau en infraccion; aital o publica Le Figaro. Lo ... +
Dimècres, 3 de julhet de 2013, 03h00
Lo Foreston, aqueu domeni de 25 ectars en riba dau Laus de Sèrreponçon, lo segond laus artificiau d’Euròpa, e actualament proprietat dau conseu generau de las ... +
Dimenge, 24 de junh de 2012, 03h00
Aquel rescòntre iniciat per l’associacion "Éleveurs et Montagnes" (elevaires e montanhas) e los "Indignés de l’Ubaye" (Indignats d'Ubaia) avia per ... +


text:
05/11/2008
Per una oficializacion vertadièra de l'occitan
D'en primièr, cal dire qu'a Iniciativa per Occitània nos agrada pas lo tèrme de "lenga regionala" per l'occitan. L'occitan es d'efièch pas la lenga d'una region especifica de França, mas se parla dins mai d'una e subretot es oficiala en Catalonha e protegida dins las Valadas alpencas de l'estat italian. Per nosautres, es la lenga non pas d'una region, mas d'una nacion, una nacion qu'es pas encara conscienta de se mas qu'existís e que son expression pròpria es la lenga occitana. Mai que mai, las lengas son pas en se nacionalas, destinadas a l'oficializacion e l'espaci public, ni regionalas, condemnadas a un estatut inferior e l'espaci privat abans de desaparéisser : tota lenga pot èsser l'espression d'una nacion, baste que los que la parlan o vòlgan.
Basta. Las lengas "regionalas", que sonarem puslèu "minorizadas", la constitucion francesa las reconeis ara oficialament coma d'elements de son patrimòni, dins son article 75.1, mas aquel article 75-1 dona pas de garentida seriosa a las lengas minorizadas pr’amor qu’es clafit d’ambigüitats:
- Rèsta encara possible que done luòc a una interpretacion ostila de l’estat francés, que i distinguiriá lo francés coma lenga oficiala unica e las lengas minorizadas coma un "patrimòni” passadista e exclús de tot usatge oficial.
- An inserit l’article 75-1 dins lo títol relatiu a las collectivitats localas. Aquò pòt entraïnar benlèu una reconeissença positiva per l’occitan, en quichant las regions e los departaments d’Occitània a s’associar per defendre lor lenga comuna. Mas tanben aquò pòt facilitar una atomizacion de las politicas de las regions e dels departaments, amb de resultats contradictòris. Per exemple, es pensable que certans grops assagen de fragmentar nòstra granda lenga occitana per la fragilizar en fàcia del francés, per contestar son unitat o per l’embarrar dins un ultralocalisme ineficaç. Iniciativa Per Occitània se mobilizarà dins los ans venents per quichar vèrs una aplicacion positiva, intelligenta e maximalista de l’article 75-1:
- Volèm una oficializacion completa de las lengas minorizadas, amb lor ensenhament sistematic, amb lo drech de las utilizar sens restriccion dins la vida publica e amb la valorizacion de lor creacion literària e musicala.
- Volèm que las collectivitats localas que compausan Occitània menen amassa una politica de collaboracion armoniosa per la lenga occitana: entre las regions e departaments que se situan dins l’estat francés, mas tanben amb las entitats dels estats vesins que cobrisson Occitània (Val d’Aran e Generalitat de Catalonha; regions de Piemont e de Ligúria; Mónegue).
Una aplicacion positiva de la constitucion en favor de las lengas minorizadas, es clar, foncionarà sonque se i a una mobilizacion permanenta de las populacions e dels movements de las minoritats. Subretot, la lenga occitana avançarà dins la societat d’aitan mai que farem créisser nòstra revendicacion d’independéncia politica per Occitània e que farem recular l’ideologia centralista de l’estat francés.
FREE OCCITÀNIA!
15:35 | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : occitan, langues régionales, occitanie, nacionalisme francés


text:
Djedefher
Djedefher que ho un hilh deu faraon Khofo (Keòps en grèc) e dilhèu, segon cèrtas teorias, eth medish faraon de la IVau dinastia a la seguida deu regnat de Khafra.
Lo documents contenporans no'u mentàven pas com faraon mes aquò que's pòt déver a un conflicte dab sons hrairs (en particular dan Djedefra) e lo son mastaba qu'ei degradat. Qu'ei citat totun com faraon mes per escrits de l'Emperi Navèth egipcian e qui'u pòden aver autrejat aqueth títol a posteriori per'mor deu gran respecte qu'inspirè dens la saviessa egipciana (un cèrte nombre de tèxtes sapients - los Ensenhaments de Djedefher - , e en particular capítol deu màgers deu Libe deus Mort que'u son autrejats).
La reputacion de la soa sapiença que he d'eth gaireben un diu dens los escrits egipcians posteriors.
Mentavut com faraon, lo son nom en ieroglifs que s'escriu :
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
09/09/2015
Jeune, linguiste et journaliste en oc
Cécile Hautefeuille, périgourdine de 26 ans a plus d'une corde à son arc. Linguiste ( elle parle très bien six langues et en pratique d'autres ) , passionnée de géopolitique, éclectique et pluridisciplinaire, elle exerce le métier de journaliste en occitan pour l'hebdomadaire La Setmana. Rubrica en òc lève le voile sur le parcours déjà très riche de cette jeune femme qui maîtrise parfaitement l'occitan...entre autres !
« Ai començat l'estudis de l'occitan au cors de Marçau Peironin en classa de seconda au liceu Bertran de Bòrn a Perigüers. Me rapele que ai participat au film « Las sasons » coma Monica Burg. Puei, ai fach una licencia de lengas « sciencia dau lengatge » e un master de sciencia politica a Bordeu, mai un master lenga e interculturalitat a Estrasborg, ai viscut en Alemanha tanben. Ai decubert le jornau La Setmana pendant mon estagi de fin d'estudis de dos mes. Aura, escrive per la pagina internacionala. L'occitan m'agrada plan, utilise la lenga coma lenga de trabalh per parlar de politica, de geopolitica coma zo podria far dins una autra lenga. Parle pas de subjects especificament occitanistes ; aime plan parlar daus temas que me sente competenta. Per exemple, m'agrada d'escriure a perpaus de la Suèda, un pais diferent dau punt de vista politic, economic e culturau. Demest mos melhors sovenirs, i a l'entrevista de Joan-Francés Gareyte en Chile sur los indians Mapuches e Orelie-Antoine de Thounens, lo perigòrd vengut rei de Patagonia e d'Araucania. A la Setmana, aimaria bien portar de las novelas idèias per un public mai jòune, coma una cronica sur los juòcs videò per exemple. Escrive tanben de las cronicas de libres per lo Monde Diplomatique, mas en francés, de segur. Sei passionada de fotò, ne'n fau tanben d'un biais professionau, coma per la Hellfest en Alemanha. Benleu doman 'nirai tornar viure dins queu pais si ne'n ai la possibilitat. Sei nonmas a la debuta de ma vita professionala e de segur vòle veire lo monde, far mai d'un mestier e escriure dins mai d'una lenga! ».
En tous cas, un parcours de haut niveau où l'occitan a sa place comme langue naturelle de travail et de communication.
Denis Gilabert.
Les commentaires sont fermés.


text:
amenagement cave a vin en bois pour othaque massif 4.
amenagement cave a vin en bois photo great design mee vins ,amenagement cave a vin en bois vins ,amenagement cave a vins bois vin en ,amenagement cave a vin en bois vins , cave a design d amenagement vins bois vin en, amenagement cave a vin en bois vins design perfect with,cave a en amenagement vin bois vins ,pour cave a amenagement vins bois vin en,amenagement cave a vin en bois best caves images on wine cellars glass vins,amenagement cave a vins bois piece s vin en.


text:
Dordonha (24) es un departament francés situat censat complètament en Occitània. Ten son nom dau riu dau mesme nom. Coïncidís emb la region istorica de Peiregòrd (qu'es dins la region istorica pus granda de Guiana). Fai partida de la region de Nòva Aquitània.
Lo chapluòc es Peireguers. Las sos-prefecturas son Brageirac, Sarlat e La Canedat e Nontronh.
En aplicacion de la lei dau 22 de decembre de 1789, lo departament fuguet creat lo 4 de març de 1790, sus la quasi totalitat de Perigòrd, mai quauquas terras d'Engolmés, de Santonge, de Carcin e de Lemosin.
Las rubricas que regardan lo departament son desvolopadas dins l'article Perigòrd.


text:
L’escòla Calandreta qu’ei completament a gratis
Ne vòu pas estar ua escòla de privilegiats mes un servici public occitan.
Plan segur ua calandreta, com cada escòla, qu’a besonh de moneda entà foncionar. Lo finançament qu’ei assegurat per l’Associacion Calandreta on s’arretròban los pairs, elejuts demorcraticament peus lors pars.
Los establiments escolars Calandreta que son reconeishuts per las collectivitats territoriaus qui subvencionan en partida lo foncionament e l’equipament deus establiments escolars e de las associacions.


text:
Era sedença centrau deth Museu de les Terres der Ebre, ubicada en Amposta, acuelh dues sales d’exposicions, “Les Terres de l’Ebre: de la prehistòria a l’edat mitjana” e “L’Ebre: camí d’aigua”, a on eth visitant, a trauès d’ua scenografia suggerenta, descorbís es testimònis des cultures qu’an abitat es Terres de l’Ebre ath long dera istòria. Tanben se preten mostrar com eth gran riu iberic a conformat eth paisatge e era vida dera sua gent gràcies ara grana riquesa naturau, era diversitat de formes de vida e era situacion estrategica ath bòrd deth riu. Eth musèu gestione colleccions importantes dera natura, arqueologia e etnologia, un hons qu’includís mès de 35.000 objèctes que representen era memòria deth territòri en forma de bens materiaus e immateriaus. Dat eth caractèr de musèu de territòri e societat, s’ocupe dera gestion deth patrimòni naturau e culturau, e dera realizacion e projeccion d’activitats de revalorizacion e difusion d’aguest patrimòni laguens d’ua estratègia de desvolopament locau.
Tarifa generau: 2,00 €
Tarifa redusida: 1,00 €, per menors de 18 ans e titulars deth Carnet Jove, majors de 65 ans, possedidors deth carnet de família nombrosa o monoparentau, e possedidors deth carnet d’entitats qu’agen convèni de reduccion d’entrada.
Tarifa de grop: 1,00 € per persona, a partir de 25 persones
Tarifa gratuïta: menors de 7 ans; eth prumèr dimenge de cada mes, entà tot eth public
Abonament annau Amic/ga: 25,00 €, entà majors 18 ans; 20,00 €, entà menors de 18 ans, majors de 65 ans e docents; 40,00 €, entà famílies
Tot er an: de dimars a dissabte, de 11.00 a 14.00 e de 17.30 a 20.00 ores; dimenge e festius, de 11.30 a 14.00 ores
Dies de barrament: deluns; 1 de gèr; Divendres Sant; 1 de mai; 15 d’agost; 11 de seteme; 6, 25 e 26 de deseme
Orari d’oficina e des servicis tecnics: de deluns a diuendres, de 9.00 a 14.00 e de 17.00 a 19.00 ores
Orari dera mediatèca e deth servici de documentacion: dijaus, de 17.00 a 20.00 ores
En coche:
Autopista: gesssuda 41, Amposta-Sant Carles de la Ràpita dera AP7. Un còp qu’ajatz gessut dera autopista, continuatz pera N-340, crotzar er Èbre e prenetz era gessuda Amposta sud qu’enlace damb era carretèra C-12. Un cop aquiu, sonque cau seguir era senhalizacion cap ar interior dera poblacion en direccion ara avenguda de Catalunya e eth musèu.
N-340: des deth nòrd, seguitz era N-340 en direccion a Castelló/València enquia travessar er Ebre e prenetz era gessuda Amposta sud qu’enlace, en ua rotonda, damb era carretèra C-12. Un còp aquiu, sonque cau seguir era senhalizacion cap ar interior dera poblacion e despús arribar pera avenguda de Catalunya en musèu. Vient des deth sud, en direccion Tarragona/Barcelona, prenetz era prumèra gessuda Amposta-Tortosa, qu’enlace damb era C-12 e amie tath nucli urban d’Amposta. Des der interior dera poblacion, sonque cau seguir es indicadors que trobaratz entà arribar en musèu pera avenguda de Catalunya.
C-12: se vietz des der interior des comarques riberenques der Ebre, vau mès non préner era prumèra entrada d’Amposta; eth madeish èish der Ebre vos portarà tà ua segona rotonda presidida per ua escultura metallica e verticau. En aguest horcalh, cau anar en direccion ath centre urban d’Amposta. En ua segona rotonda situada ena plaça dera Castellania, cau seguir ara dreta peth carrèr de Sebastià Juan Arbó e despús arribar en ua tresau rotonda. Des d’ací, accediratz tath musèu pera avenguda de Catalunya e eth carrèr de Cervantes.
En transpòrt public:
Autobús: an parada en Amposta es linhes dera empresa HIFE que hèn eth servici Vinaròs-Barcelona, Barcelona-Vinaròs, Alcanar-Tarragona, Tarragona-Alcanar, Saragossa-València, València-Saragossa, Tortosa-Sant Carles de la Ràpita, Sant Carles de la Ràpita-Tortosa. Entà consultar es oraris, visitatz era plana web http://www.hife.es/es.
Tren: era estacion que i a mès apròp ei era Aldea-Amposta-Tortosa, a on efectuen parada es trens de long recorrut (Alaris, Talgo) e de mieja distància (Regional, Regional Express, Catalunya Express). Un cop ena estacion, entà arribar en Amposta podetz anar-i en taxi o enlaçar damb es linhes d’autobús (guardatz es oraris en http://www.hife.es/es, ja qu’eth servici d’autobús non coincidís damb es oraris d’arribada des trens). Entà consultar es oraris, visitatz era plana web http://www.renfe.com.


text:
Dogat
Un dogat, (var. doat, toat, canèr) es una canalizacion d'aigas residualas. L'ensemble dels dogat constituisson una ret publica. Se bastisson jos tèrra, sovent al mièg de las carrièras importantas, de sòrta que cadun de las abitacionns d'aquela via pòscan se connectar per l'evacuacion apropriada de las aigas usadas.
Cada connexion apertenenta a un abitatge se sona connexion o presa domiciliària. Compren la canonada que va dempuèi lo potz intradós o dempuèi la cambra d'inspeccion finala de l'abitatge fins al collector.
Tant los collectors coma las unions domiciliàrias lor cal èsser projectadas amb cèrt gra de penda per permetre lo flux de las aigas per gravitat, mas jamai excessiva, per evitar de velocitats excessivas e lo risc d'erosion. Aital meteis, los sieus lor cal èsser ermetiques per evitar filtracions d'aigas residualas en lo terren e per empedir l'intrada de l'aiga de pluèja, las infiltracions del terren circumdant o l'entrada de raïses. D'autra banda, lor cal èsser lisses per'mor que se produsiscan pas d'obstruccions per acumulacion de pèls, telas, pelhas e d'autres elements abitualament escampats al dogats, malgrat èsser enebit.
Lo liure flux de l'aiga dins de las unions domiciliàrias e collectors se verifica abitualament mejançant la pròva de la bòla, engeni que li cal percórrer sens inconvenients dempuèi lo luòc que s'introdusiguèt fins ont s'efectua l'examen.
Es convenent que lo dessenh e bastiment d'aquelas installacions sián realizats per professionals o tecnicians autorizats.
Tipe[modificar | modificar la font]
Lo tipe mai ancian de dogat aviá forma efectivament de pontet: sus dos murs de malon, se sosteniá un torn de canon tanben de malon. A la part inferiora se formava un canal que, quand lo dogat èra de talha pichona, anava de paret a paret e al mai èra granda, al mai daissava unes passatges en l'un o en los dos costats del canal. En quin cas que siá, la mesura mai pichona del gasilhan, permetiá lo passatge d'una persona, e mai se foguèsse necessari d'adoptar de posturas incomòdas per i trabalhar. Quand allòc d'un torn se cobrissiá amb una lausa de pèira o de beton (generalament en mesuras pichonas) preniá lo nom de revestiment, nom que se dona a l'ora d'ara tanben a autres tipes de conduccions.
Se fan ara generalament amb de conduchas prefabricadas de beton, amb desparièrs tipes de seccion transversala. Seccion circular, per pichons cabals. Seccion ovoide, per cabals mejans. Per cabals grands pòdon s'utilizar de seccions amb la forma de la vièlh gasilhan, e mai se de còps en luòc de torn, an la part superiora adovelada. A la part inferiora, a un canal semblable al qu'es estat descrich anteriorament.
Los doats forman una ret qu'amassa las aigas usadas mejançant brancs, cap a grandas conduccions que se sonan collectors d'aigas residualas.
Autres tipes[modificar | modificar la font]
E mai s'usa pas mai, a temps passat las aigas brutas anavan a cèl dubèrt, sens tampa, a una rec que se daissava secar.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Antonia Nájar Ruiz, «Un assumpte escata-logic», Revista de Llibres, 162, en junh de 2010.


text:
CHAMBRO E TAULO D’OSTE à la granjo proche d’Avignoun
Un séjou au calme, dins noste pichot paradis, entre Avignoun e L’isclo sus Sorgo, de simplo chambro d’oste, counfourtablo e luminouso.... eme visto sus lou pargue, li vigno, li chivau....l’espàci davans lis uei qu’ajudo tant à troubla lou repaus.
Lou matin au pichot dejeuna vous ajudaren à elaboura voto journado de vesito culuralo, gourmando o jougarello. Vosti randounado pedestro, equestro o espourtivo (golf, velo, esport noutico)
Aquesto journado se poudra acaba dins uno counvivialo e calurouso ambianço, à l’entour de la taulo ....rescontro internaciounalo assegurado...
A la taulo d’oste li menu soun amagestra segound la sesoun emé nosti produ, cultiva, enaura à la granjo ; cousina à la prouvençalo : lis iou, poulet, auco, porc, canard e autris aperitiéu, pasta e soupo de l’oustau, coume ante, dins lou respet de l’envirounamen e di sesoun.
GRANJO AUBERGO DI VERDO RIBO
Repas concebu emé de proudu fatura, abali, e servi pèr d’agricultour en founcioun de la regioun e de la sesoun,dins la toco d’apara li goust d’aièr e de parteja soun saupre-faire.
Uno salo i muraio pintado à la caus, per li group, capacita 45 persouno.
Uno salo i muraio de péiro pèr li taullado de uno à vue persouno.
Menu tipe : Adulte 28 €, pichot 12 €, tot pichot : 7 € Uno entrado : 26 €, foro dimanche
Pitanço Tipe
Touti li jour dou dimars au dimanche miejour et lou divèendre de sèr
Foro dimenchado à témo
Aperitieu d’oustau o jus de fru esquicha à la granjo, Oulivo et caco is oulivo
Intrado de sesoun
Voulaio masiero e ped-paquet (de reserva) lieume de jardin emé gratin de tartifle
Froumage masié de cabro
Dessèr
Café, tè o enfusioun
Duberto tout l’an l’an - Pargue pèr li veituro, mouto, biciécleto. Sur reservacioun esclusivamen 24 ouro pèr avanço. 04 90 22 37 10. Partènço à 18 ouro massimoun.Gramaci de vosto coumprenesoun.
A bèn-lèn en Prouvenço
Aimable traduction de Mr Courbet


text:
divendres, 29 de novembre de 2013
Partit suspenut
Eth partit de deman dissabte que s'auie de jogar en Bossòst a estat suspenut; encara auem nhèu en camp. Veiram sera semana que ven poguen jogar un aute viatge en Bossòst dissabte 7 de deseme tàs 20:00 contra er Etoile du Cagire.
Publicat per U.E.B. a 15:14 Cap comentari:
divendres, 22 de novembre de 2013
Suspenuda tota era jornada
Degut ara nhèu e es condicions climatologiques tant dolentes eth Districte de Comminges a decidit suspene toti es partits programadi enta aguesta dimenjada.
Publicat per U.E.B. a 10:04 Cap comentari:
dissabte, 16 de novembre de 2013
Partit suspenut
Degut ara nhèu qu'auem en Bossòst eth partit d'aué contra er Etoile du Cagire a estat suspenut
Publicat per U.E.B. a 11:35 Cap comentari:
dilluns, 11 de novembre de 2013
Patim ua derròta contundent
Comminges St. Gaudens 5 – U.E. Bossòst 1
Derròta contundent la que patírem aguest darrèr dissabte en Landorthe contra er equip deth Comminges St. Gaudens. Des d´era menuta iniciau, er equip francés ja marcaue eth prumèr gol; as 10 menutes, eth dusau e quan portàuem mieja ora, ja perdíem 4-0. Resultat damb eth que s’arribaue ath descans. Ena dusaua mietat, un gol entà cada equip que deishèc eth resultat finau en un contundent 5-1.
Eth Comminges St.Gaudens siguec milhor enes dues àrees e sabec aprofitar fòrça ben es espaci e es dubtes dera defensa aranesa.
Encara quede fòrça campionat, mès ara portam tres partits ara seguida damb derròta e auem de sajar de cambiar aguesti darrèrs resultats entà pujar lòcs ena classificacion.
Classificacion: Luchon 17, Isle en Dodon 16, Landorthe 14, Encausse e Larboust 13, Cazeres e U.E. Bossòst 12, Etoile Cagire 11, Cazaril 9, Montastruc 8 e SaliesMane 6.
Eth pròplèu partit jogam en Bossòst contra er equip der Ètoile du Cagire dissabte 16 de noveme tàs 20 :00 ores.
U.E. Bossòst : Iñaki, Abraham, Chapo, Felipe , Quique, Àlex, Gachi, Adri, Richard, Ignasi e Paba. Remplaçants: Salva, Santi, José Ramón
Trainer: Adrian.
Tarjetes auriòles: Gachi
Arbitre: Lozes Henri.
Publicat per U.E.B. a 11:41 Cap comentari:
dimecres, 6 de novembre de 2013
Reprenem eth campionat
Dempús de dues dimenjades sense jogar, aguest dissabte 9 de noveme tàs 20:00 jogam en Landorthe contra er equip deth Comminges St.gaudens.
Publicat per U.E.B. a 12:11 Cap comentari:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
17/09/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 26
Caüsac ven nos junher, e, meschanta surpresa, mena coma se son vielh amic Bosquet. Sabe pas si quo era eu dau temps de mas chenadas, mas me renconhe un pauc sus mon sieti, lo nas dins ma taça de cafe. Franciscò a cloncat dins una obludença ben fasenta, e quo es per io tot sol que Caüsac fai lo resumat de la situacion. Chapeirós a pas dich grand chausa, mas los comissaris avián pogut comprener que s’era rendut compte que los dos dròlles eran pas de se, que era vengut meitat fòu de colera, aviá talament secutat sa femna que la paubra s’era empoisonada. Demai, l’ainat, Marc s’apela, pas Gaspard, semblava pas tot a fet normau. Chapeirós s’ i era tornat, nonmàs per que sa novela femna s’ocupe daus dròlles, puei aviá laissat Clarmont per un autre cabinet d’avocats a Vilafrancha. E aqui, degun aviá jamai vut los dròlles. La seconda femna aviá jamai ren dich de çò que se passava a la maison per paur de la violença de son òme, totjorn presta a espetar. E puei un jorn Marc s’era enfugit. Chapeirós sabiá ben que lo paubre dròlle podriá ren dire a daus enquestaires, mas de saber qu’un professor s’era botat en testa de lo sonhar, la paur l’aviá près, e si jamai eu ‘nava mielhs, seriá fotut de parlar. Aviá pas ‘gut tròp de mau a trobar l’òrre arcandier que aviá ‘chabat sa carriera dins lo granier daus Ombradors. La seguida, la coneissiam. Franciscò suertet de son maucòr, dos cafes bien sarrats, era preste a tornar menar la lonja veitura negra. Los dos comissaris se tuqueren de man, e Bosquet se’n anet. Mas se reviret sus lo bassolh, lo det guinhaire vers io, Julian Vernhanegra, çò-disset, quo era pas mau lo còp de las menòtas, mas faudriá pas lo tornar far tròp sovent…( de segre)
Joan Ganhaire
09:13 Publié dans Cultura e literatura en òc, Joan Ganhaire, Daus òmes que tomban | Lien permanent | Commentaires (0)
10/09/2017
La boítia daus diabletons, Claude Seignolle, revirada en òc per Joan-Claudi Dugros
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « La boite des diabletons», collecté à La Nouaille par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un còp, un chastelan dau ranvers de La Noalha damandet a son vàslet de li tornar (sabem pas d’onte) una certana bóitia e subretot de pas la drubir.
Lo vàslet partiguet a chavau, trobet la boítia misteriosa, l’estachet solidament a sa sela e tornet.
Tot parier, ‘ribat a Resónzac, sa curiosetat fuguet mai fòrta. Se plantet, entredrubiguet la boítia per amor de veire çò que i aviá dedins. Malur, se’n eschapet còp-sec una tropelada de diabletons que se boteren a li montar dessús au punt que, jos lor pés, tombet per terra.
– Qué vòles que fasam… qué vòles que fasam… credavan en contunhant de l’estofar jos lo nombre qu’aumentava totjorn.
Lo vàslet veguet son sauvament en lor credant d’empeirar la rota.
Còp-sec los diabletons galoperen au riu, amasseren las peiras dau liech e, los gitant a tota fòrça, empeireren la rota de Resónzac.
Pensatz si nòstre paubre curiós ne’n profiechet per s’en fugir aus quatre galaups. Mas, ailàs, los diabletons anavan talament viste que tocavan tot lo temps montura e cavalier, talament que queu d’aquí manquet morir jos los còps que lo machavan de mai en mai.
Urosament lo chastelan veguet de lonh volar las peiras. Galopet a las Quatre Rotas de Bòrd, au davant de son vàslet e lai, d’un signe, faguet rentrar los diabletons dins lor boítia.
En atendent, la rota d’entre Resónzac e las Quatre Rotas de Bòrd es estada tant solidament empeirada qu’exista enquera anuech. Culhit a La Noalha (Dordonha).
08:51 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 3 de setembre 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Pierre Coussy que parlara de la sieisièma edicion dau festenau "Mascaret" que se debanara a Bordeu dau 29 de setembre au 4 de novembre.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 25
Lo jorn se leva sus la vila. Franciscò e io som las prumieras praticas dau cafe dau Relotge, en faciá de la catedrala. Caüsac, rajòunit de vint ans, es demorat coma lo comissari Bosquet. Pense que vai tot li contar, manca l’episòdi dau Verolat… Hofnagel e Juliá son partits per l’opitau de Clarmont coma los dròlles per far prener en charja la paubra pita que son frair vòu pus laschar. Ne’n es de cuòl, lo professor. Z’auriá portat luenh que Gaspard suerte entau de son monde. I ‘viá ben tots quilhs pitits signes de quilhs derniers jorns, mas de lai a s’enfugir, a tornar rentrar dins quela maison, Diu sap d’alhors per ente se’s raletat, lo pitit bogre, a me trobar dins l’escuretat e me menar a la cava ente aviá segurament passat pas mau de temps, ente sabiá que sa pita sòr gromava dins sa brena… Franciscò me disset coma, pauc de temps aprep mon entrada, una veitura de policiá era ‘ribada, silenciosa, tots fuòcs tuats. Finalament, lo fiau dau portau deviá plan far lopiar quauque lampissot o trundir quauqua eschinleta au comissariat locau. Avián pas bien cregut a las explicacions de Caüsac, e ‘vián començat ‘na marcha silenciosa tras lo parc, seguits de prep per nòstra equipa d’alhors tota destimborlada per la disparicion de Gaspard. La seguida, la coneisse. Franciscò sonha sas bochas fendudas e son nas espotit emb una mirtilla dau país e ne’n ven presque sentimentau e lo dich Chapeirós e sa femna son mielhs en seguretat au comissariat de Vilafrancha. Lo sòrt que lor auriá fait coneitre l’ancian legionari, los aguessiá ‘gut doas minutas entre las mans, es dau genre a chabar davant la Cort Suprema per crimes contre l’umanitat. Una ora pus tard, Franciscò, meitat coijat sus la taula, pura sus la chaitivariá de l’umanitat e pòde pas far grand chausa per lo conortar.(de segre)
Joan Ganhaire
03/09/2017
Champalimaud, conte de Claude Seignolle revirat en òc par Joan-Claudi Dugros
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte "Champalimaud", collecté à Saint-Martin de Gurson par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un còp i aviá un òme que s’apelava Batista.
Se permenava. Passet près d’un potz(1). Volguet gaitar au fons per veire si i aviá de l’aiga : en se penchant sus lo bòrd, tombet son capeu au fons.
Brave Batista n’era pas content. Veiquí que Champalimaud arriba ; li disset :
– Qué as mon paure Batista ? As l’er bien chagrin ?
– Vene de tombar mon capeu au fons dau potz, respond Batista.
– Sabes pas ? disset Champalimaud, rentra quí dins ma selha(2), puei vas davalar au fons.
Mas veiquí, quand siguet a pus près au mitan, Champalimaud, las mans li fasián mau per retener lo torn.
Alòrs, çò-ditz Champalimaud :
– Atend, Batista, vòle crachar aus mans.
Mas lo praube Batista, quò li era impossible de sarrar lo fren ! D’un còp tombet au fons.
Alòrs, Champalimaud, quand lo veguet au fons, li disset :
– Pisque per davalar as usat d’una vistessa extrema,
per tornar montar(3), eissàia de far de mesma.
Raconté par Mme Guionneau, cultivatrice à Saint-Martin-de-Gurson (Dordogne).
Vocabulari : (1) puits(2) seau (3) remonter
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch, lo noveu duò de Meitat-chen, meitat-pòrc, nos informan que lo convidat de l'emission de rentrada dau diumenc 3 de setembre 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Olivier Boudy, president de l'associacion Culture et traditions occitanes en rouffignacois.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier


text:
mairie treize septiers vie mairie de treize septiers 85600.
horaire mairie treize septiers de 85600 adresse 6 a,horaire mairie treize septiers 6 a adresse de 85600,la mairie treize septiers 85 horaire de 85600,photo photos pictures marie treize septiers mairie 85 horaire,adresse mairie treize septiers forage en la de 85600 85,location commune adresse mairie de treize septiers 85 85600,maire treize septiers horaire mairie commune site la adresse de,horaire mairie treize septiers 85 pose la maire,adresse mairie de treize septiers maire 6 a,horaire mairie treize septiers 85 maire a.