text:
Laurence Penzini, aliàs Zine, aliàs "Miss Pantaï", naissuda en 1979 a Tangèr (Marròc) es una cantairitz nissarda d'expression francesa, occitana, mai tamben italiana, espanhòla, anglesa, polonesa vò araba.
Dins son univèrs fòrça particular, femenin e alucat, acuelha dei cançons dau monde tot e leis adapta a son estile, a sa lenga e a son pichon monde, en leis incorporant a son "ensalada nissarda".
Ansin, emé l'ajuda de Renat-Peire Anfonsso, "Sciença", tornat prendre quauqueis estandards internacionaus (Lennon, Marley, Rihanna, Brassens, Brel, Renaud, Conte...) en nissard, assasonats de compausicions mai personalas.
Zine collabòra emé d'autreis autors e musicians, se produís dins d'eveniments coma l'omenatge ai victimas deis atemptats de Niça vò lo LIET, escriu de cançons de circonstància per l'OGCN o lei refugiats de la Vau de Roia.
Institutrça, Zine utiliza tamben sei talents musicaus auprès deis enfants e realiza deis enregistraments especialament destinats a aqueu public.


c: text/html

text:
Eth Museu de la Noguera gestione eth patrimòni arqueologic dera ciutat de Balaguer e establís vincles de recèrca e difusion entre era institucion e eth territòri, damb era idea d’èster ua plataforma entà enténer eth nòste patrimòni e es nòstes arraïcs des dera convivéncia des tres cultures que definiren era istòria d’Al-Àndalus. Eth patrimòni andalusí e feudau dera comarca dera Noguera, e especiaument eth dera ciutat de Balaguer, conforme un des conjunts mès importants d'aguesta epòca en Catalonha, tant pera quantitat com pera qualitat des sues rèstes, e s'a convertit en un des punts de referéncia tà enténer era istòria der Al-Àndalus en Catalonha.
Actuaument, eth Museu de la Noguera administre e organize eth patrimòni museïstic de Balaguèr e procure era coordinacion dera activitat museïstica de tota era comarca, atau com eth desvolopament des trabalhs de recèrca, documentacion, conservacion e restauracion, difusion e pedagogia deth patrimòni integrau dera comarca.
Tarifa generau: 3,10 €
Tarifa de grop: 2,05 € per persona, a compdar de dètz persones
Tot er an: de dimars a dissabte, de 11.00 a 14.00 e de 18.00 a 20.00 ores; dimenge e festius, de 10.00 a 14.00 ores.
Dies de tancament: deluns non festius

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pótin khoilò!
Pótin khoilò! (en ucraïnian: ПyTiH xyйлo, en rus: ПyTиH xyйлo, valent a dire "Pótin es una colha"; jos forma simplificada: ПTH XЛO) es una cançon ucraïniana, cantada a l'encòp en ucraïnian e en rus.
Cantada originalament dins los estadis aprèp l'invasion d'Ucraïna (sancionada per l'annexion de Crimèa) per l'armada del govèrn rus dirigit per Vladímir Pótin, es venguda rapidament populara dins tot lo país e mai a l'estrangièr.
La cançon es estada interpretada per mantuna formacion musicala ucraïniana coma per exemple Druha Rika e per qualques politicians coma lo deputat radical Olèh Liashkò.


text:
12/01/2015
Dictada occitana de Charreç ( Charanta) lo 31 de genier
La dictada occitana 2015 se passara a Charreç lo dissades 31 de genier de 2015 a la sala de las festas a 2 oras demia (inscripcions a 2 oras - 5 €)
L'autor Jan-Peire REIDI la dictara a partir de 2 oras demia ; la sira seguda dau baleti bal folk a 5 oras demia coma lo grope de musiciens e dançadors "Dau fen per las polas".
Quò siria pas mau, per l'organisacion, si vautres vos inscriviatz aupres de jeanclaudenicolas3@wanadoo.fr
Info mandada per Jean-Claude Nicolas
de veire son blògue: http://occitan.blogs.charentelibre.fr/archive/2015/01/02/...
17:49 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc, Onte aprener e parlar la lenga -les cours | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
mercredi 11 janvier 2012
Carbonièras de las garrigas
Los carbonièrs... tenián una bona plaça dins los racontes de mon oncle, lo pastre. Cal dire que carbonièrs e pastres èran los foranbandits de la societat e qu'aquò los raprochava.
N'i aviá qualques unes per amics, fins a la fin, e ai agut l'astra de demorar a costat e de los plan coneisser. Lor ai rendut omenatge dins d'articles fa de temps d'aquò e pensi sovent a eles, a mon vesin, Monsur Mosca e sa granda votz e son sorire, o al dotz Milesi e a lors femnas...
An viscut dins lo bòsc, de còps qu'i a amb femna e enfants dins lor cabaneta, per un trabalh terrible e mal considerat. Totes los qu'ai conegut èran umils e umans, pregondament e risolhós.
A Santa Crotz de Quintillargues, Martial Acquarone es afogat per lo subjècte. Aquel guida e animator-patrimòni que foguèt en primièr boscatièr, a montat un camin tematic, a collectat de testimònis e es capable de tornar faire lo trabalh complet dels òmes del bòsc.
Aladonc soi urosa de vos presentar son libròt qu'es lo fial conductor per lo camin de la carbonièras de Santa Crotz de Quintillargues, mas tanben un obragte indispensable per coneisser e comprene las carbonièras de las garrigas del Pic Sant Lop e d'alhors.
Per ne saupre mai, visitatz son siti que val la pena : Martial fa un molon da causas totas interessantas, coma totes los que son afogats...
Publié par Sylvie Berger à 22:26:00
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Chrysler Building
Lo Chrysler Building es un gratacèl d'estil Art Deco situat a Nòva York als Estats Units. Se quilha costat èst de l'illa de Manhattan dins lo quartièr de Turtle Bay a la crosada de la carrièra 42ena e de l'avenguda Lexington (Lexington Avenue). Amb sos 319 m., foguèt lo gratacèl pus naut del mond pendent 11 meses abans la bastison de l'Empire State Building en 1931.[1] Es sempre lo gratacèl de brica pus naut al mond, e mai que possedisca un esqueleta intèrn d'acièr.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « The History of Measuring Tall Buildings », Council on Tall Buildings and Urban Habitat (consultat lo 1èr mai 2012)


text:
Nòstre prumier documentari montat sus lo format 52 minutas. Fuguet difusat debuta de decembre 2016 sus França 3.
Tot dau long dau segle 19, daus pitits paisans paubres quiteren la Montanha per ‘nar bastir daus barris entiers de París o de Lion. Los ‘peleren los maçons de la Cruesa.
A la mesma epòca, d’autres partigueren coma boschairons o sejaires dins los bòscs de las Lanas o de Charanta.
Torneren dins lo país de lors reires emb los quauques sòus que s’avian ganhat e subretot de las eidéias novelas, ‘trapadas sus los chantiers coma los autres obriers : solidaritat, ajuda, lucha de las classas, egalitat, partatge. Fagueren eisir çò qu’un ‘pela aüei lo « comunisme rurau » e que demòra ‘na valor fòrta dins ‘quela partida dau Lemosin.
Mercès a mai d’un tesmonhatges diferents, en occitan e en francés, sus ‘quela tradicion que viu, n’um veu que los eveniments istorics que son ‘ribats apres : prumiera guerra mondiala, movements de resisténcia pendent la segonda, exòde rurau, guerra d’Argeria, etc… an pres sus ‘queu territòri un torn particulier.
Aüei una jòuna generacion a pres la releva dau movement. Autorn dau borg de Tarnac e de son espiçariá, quauqua ren de noveu es ‘trapat d’espelir per far viure d’un autre biais ‘quela Utopia generosa.
2016, 16,00 € – francés, occitan –


text:
Rimbach-près-Masevaux
Rimbach bei Masmünster en alemannisch ( Rimbach-près-Masevaux en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
1834
Aquesta pagina concernís l'an 1834 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 de julhet- Es abolida l'Inquisicion espanhòla.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Famina de Tenpo que durèt de 1833 a 1837 e incendi d'Edo (4 000 mòrts).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dei vestigis de Hattusa, capitala antica deis Ititas, per lo Francés Charles Texier (1802-1871). Pasmens, pensava aver trobat lei vestigis de la vila de Tasion e l'error durèt unei decennis car leis Ititas èran alora quasi desconeguts deis istorians.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion dau premier motor electric rotatiu per lo fisician prussian Moritz von Jacobi (1801-1874). Aquò permetèt de concebre de motors electrics ambé d'aplicacions industrialas e lo principi dei motors von Jacobi èra totjorn utilizat au començament dau sègle XXI.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de febrièr - Dmitrii Mendeleiev, quimista rus (m. 1907)
- 16 de febrièr - Ernst Haeckel, zoologista e filosòf alemand (m. 1919)
- 17 de març - Gottlieb Daimler, engenhaire e inventor alemand (m. 1900)
- 4 d'abril - Francisco García Calderón Landa, diplomata e òme politic perovian, president del país (m. 1905)
- 19 de julhet - Edgar Degas, pintor francés (m. 1917)
- 10 de novembre - José Hernández, escrivan argentin (m. 1886)
- Rafael Zaldívar, president del Salvador (m. 1903)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 12 de genièr - William Wyndham Grenville, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1759)
- 24 de setembre - Emperaire Pèire Ièr de Brasil (n. 1798)
- 23 de decembre - Thomas Malthus, economista britanic (n. 1766)


text:
Resurreccion
La resurreccion es lo fach de tornar a la vida après d'èsser estat mòrt. La resurreccion dels mòrts es una doctrina centrala de las religions josieva, cristiana e islamica. Se pòt referir a la resurreccion de personas detereminadas, o ben a una resurreccion de l'umanitat. Segon aquelas cresenças se pòt comprene una resurreccion del còs o una resurreccion de l'esperit o de l'amna de la persona.
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
La cresença en la resurreccion es fòrça anciana, fa de milièrs d'ans las ancianas religions celebravan cada an la mòrt e la resurreccion d'Osiris, Atis, Mitra e d'autres dieus.
Dos mila ans abans la naissença de Jesús, en Egipte, se cresiá que lo dieu Osiris aviá vencut la mòrt e qu'aviá ressuscitat a la vida. Tot egipcian desirava seguir lo seu exemple. La legenda dich qu'Osiris foguèt assassinat pel seu fraire Seth. Mas la seuna femna Isis e lo seu filh Òrus lo ressuscitèron a la vida. L'istòria del faraon ressuscitat influís suls egipcians, esperants de vida eternala. Las momias se preparavan exactament del meteis biais qu'aviá estat preparat lo còs d'Osiris. Se tot anava plan lo defunt se podava venir un Osiris e viure eternalament.[1]
Las piramidas d'Egipta son consideradas pels arqueològs coma de maquinas de la resurreccion e l'aisina d'un complèxe procés ideal per ajudar lo faraon dins lo seu viatge cap a l'al delà.[2]
Bíblia[modificar | modificar la font]
Dins la Bíblia, la resurreccion, se presenta coma un fach provat amb testimònis oculars. Lo concèpte e los exemples de resurreccion apareisson tant dins l'Ancian coma dins lo Nòu Testament. Dins l'Ancian Testament la paraula resurreccion a lo sens: de tornar a la vida o reanimar lo còs fisic, aparéis lo concèpte de l'union cos/amna. Dins lo Nòu Testament, es l'apòstol Pau que nos parla d'una resurreccion en l'esperit.
Resurreccions citadas dins la Bíblia:
- Jèsus ressuscita lo filh d'una veusa a Naín.
- Jèsus ressuscit la filha de Jaïre. (Marc 5,21-24)
- Jèsus ressuscita a Làzer. (Joan 11,1-44)
- Jèsus, après sa mòrt, ressuscita lo tresen jorn (Luc 24,34).
- Pèire ressuscita Dorca (Tabita).
- Pau ressuscita lo jove Eutiquian.
Cal remembrar los recits biblics qu'explican cossí Enòc[3] e lo profèta Eliàs foguèron portats a la preséncia de Dieu sens experimentar la mòrt, e tanben las cresenças en la resurreccion de Moïses per que se trobèt pas la tomba. Los dos apareisson dins lo passatge de la transfiguracion de Jèsus Crist.
Fin finala lo profèta Ezequiel a la vision de la val dels òsses sècs, ont son tornats a la vida coma una armada. Alara nos descriu la profecia que dich que l'ostal d'Israèl será un jorn tornat a la vida per viure en la seuna tèrra.
Roma[modificar | modificar la font]
Pendent l'Empèri Roman serán celèbres los taumaturgs, que fasián de miracles e ressuscitavan los morts. Tanben d'entre los soldats de roman fòrça aderissián a la religion de Mitra, un dieu que ressuscita après la mòrt.
Cristianisme[modificar | modificar la font]
La mòrt e resurreccion de Jèsus, forman partit del dògma central cristian. Jèsus es l'anhèl de Dieu que mejans la seuna mòrt pòrta lo pecat del mond e perdona lo Pecat original d'Adam e Èva. La resurreccion de Crist, significa la victòria fàcia l'esclavatge del pecat e de la mòrt, es lo signe d'una resurreccion universala d'aqueles qui creson a Dieu (Romans 9,37-39). La Glèisa Catolica celèbra la fèsta de la resurreccion per Pascas.
La resurreccion de Jèsus se basa sus dos fachs importants:
- La descobeèrta del sepulcre vuèit, per de Maria Magdalena.
- Las apareissons de Jèsus après sa mòrt, davant de testimònis.
Resurreccion de la carn[modificar | modificar la font]
Es la resurreccion de totes los mòrts lo jorn del Jutjament Darrièr. Los escrichs de l'Ancian Testament e del judaïsme tardiu, testimònian d'una apareisson progressiva de la cresença dins la resurreccion de la carn que la conta en primièr dins lo seu libre Danièl (12,1). Als temps de Jèsus la resurreccion de la carn èra rebutada pels Saducèus, per aver pas èsser testimoniada per Moïses.
Islam[modificar | modificar la font]
L'islam ensenha que l'òme a una amna que passa dins l'al delà. Segon l'Alcoran l'anma pòt tenir diferentas destinacions, que pòdon èsser lo Jardin celèste paradisiac o lo castig d'un infèrn butlant. Aquela terribla fin es descricha amb fòrça detalhs dins l'Alcoran.
Segon la tradicion, Maomet puja al cèl dempuèi de la mesquita d'Umar o Dòma de la Roca. Aquel fach nomenat lo Miraj explica que Maomet montant sus un caval alat del nom de Buraq e en companhià de l'arcàngel Gabrièl ascendiguèt al cèl passant las sèt esfèras celèstas ont se trobèt amb totes los profètas precedents, fins a que, fin finala, arribe en Preséncia Divina. Lo Miraj es un fach qu'a l'ora d'ara comemòran los musulmans.
Practicas del Vodó[modificar | modificar la font]
Dins las religions africanas avem las practicas del Vodó, amb de rituals mejans que "ressuscitan" los mòrts -los nomenats zombis- qu'unes son utilizats coma esclaus.
A çò que sembla, per realizar aquela operacion, los mascs utilizan la tetrodotoxina (TTX), una toxina que se tròba dins lo Diodon hystrix (peisson pòrc espic) qu'abita las còstas del Japon e de la Cariba. La TTX, administrada en dòsi mièg letala, es capabla de crear un estat de mòrt aparenta pendent de jorns, pendent que lo subjècte demora conscient. Segon la cresença populara, l'ingestion de sal liberariá lo zombi dels efèctes de la dròga, provocant la "resurreccion" del defunt supausat.
Racionalisme[modificar | modificar la font]
Pendent lo sègle XVIII divèrses autors racionalistas[4] faguèron d'interpretacions de la supausada resurreccion de Jèsus. Aqueles autors ensajan de donar una interpretacion scientifica e racionala del fach de la resurreccion. Per la desapareisson del còs de Jèsus del sepulcre, tres son las possibilitats que presentan:
- Lo cadavre de Jèsus foguèt raubat[5]
- Qualqu'un o desplacèt sens pensar mal.
- Que lo defunt èra pas mòrt vertadièrament[6]
D'autre autors coma Robert Ambelain defendon l'ipotesis del panatòri del còs de Jèsus e la substitucion per un doble que seriá lo personatge que s'apareguèt mai tard als apòstols.
Del punt de vista scientific, unas de las resurreccions mencionadas, dins e fòra de la bíblia, poírian èsser de simples diagnostics erronèus del decès, que lo malaut aviá estat enterrat viu. A l'epòca en Judèa existissiá un protocòl rigorós per certificar la mort d'un defunt. Se considerava que la persona èra mòrta, simplament quand arrestava de respirar. Aquò fa que qualques personas poiriàn aver estat consideradas coma mòrtas quand encara èran viventas, coma dins lo cases d'epilepsia que provòcan un estat catatonic que la persona demora paralizada, coma mòrta e après qualques minutas o oras, lo malaut torna a la normalitat. De fach, la casuistica de las resurreccions es frequenta, tant dins de la bíblia, coma fòra, dins lo mond pagan.
Los racionalistas las considèran coma de recits fantastics o mitologics.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo mite d'Osiris(es)
- ↑ Vidèo "Les Piràmides, màquines de la resurrecció" (es)
- ↑ Gènesi 5:24
- ↑ (sobretot, H.S. Reimarus e H.E.G. Paulus)
- ↑ Allison, 2003, p. 119.
- ↑ Danois Karl Heinrich Georg Venturini Natürliche Geschichte des grossen Propheten von Nazareth. Bethlehem (Copenaga): Schulbothe, segona edició de 1806.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- PUIG I TÀRRECH, Armand. Jesús un perfil biogràfic,614.(ca)
- "Momias" Biblioteca Visual Altea (es)
- Robert Ambelain,Jesús o el secreto mortal de los templarios (es)
- Dag Øistein Endsjø, Greek Resurrection Beliefs and the Success of Christianity, Palgrave Macmillan, 2009 (en)
- Joseph McCabe, "El mito de la Resurrección" (es)


text:
Huugaròlas
Huugaròlas[1] (oficialament en francés Feugarolles) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Institut Occitan, Toponims d'Aquitània: Lista de las comunas d'Òlt e Garona.


text:
Maupàs (Gers)
Maupàs[1][2][3],[4],[5] (oficialament en francés Maupas) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Occitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Maupàs Es un pichon vilatge francés, situat en lo departament del Gers e la region de Miègjorn-Pirenèus. La municipalitat s'estend sus 9,9 km² e compte 198 abitants dempuèi lo darrièr recensement de la populacion en datant de 2004. Amb una densitat de 20,1 abitants per km², Maupàs a patit una bassa de 7,1% de la siá populacion per çò qu'es de 1999. Environat per las municipalitats de Castex-de Armagnac, Estang e Toujouse, Maupàs a situat a 28 km al Sud-Es de Mont-de-Marsan la mai granda vila dels environs. Situat a 109 mètres d'altitud, Lo riu la midouze es lo principal cors d'aiga #que travèrsa la municipalitat de Maupas.
Maupàs est un petit village français, situé dans le département du Gers et la région de Midi-Pyrénées. La commune s'étend sur 9,9 km² et compte 198 habitants depuis le dernier recensement de la population datant de 2004. Avec une densité de 20,1 habitants par km², Maupàs a subi une baisse de 7,1% de sa population par rapport à 1999. Entouré par les communes de Castex-d'Armagnac, Estang et Toujouse, Maupàs est situé à 28 km au Sud-Est de Mont-de-Marsan la plus grande ville des environs. Situé à 109 mètres d'altitude, La rivière la midouze est le principal cours d'eau qui traverse la commune de Maupas.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del nom
D'après la legenda, lo nom del vilatge vendriá d'una mésaventure de Henri, rei de Navarra, vesin de la Gascogne. En venent veire una plan aimada dins lo castèl dels Sables, i auriá #èsser atacat per bandolers. I auriá #èsser salvat d'aquel "dolent passatge" per autochtones e #voler donar aquel nom dins lo pòble. Lo nom actual seriá lo resultat d'una contracció a la longitud dels sègles. Cap de istorian digne d'aquel nom a pas validat aquela ipotèsi. Aquel es pas pas un fach istoric.
L'origine du nom
D'après la légende, le nom du village viendrait d'une mésaventure d'Henri, roi de Navarre, voisin de la Gascogne. Venant voir une bien aimée au château des Sables, il aurait été attaqué par des brigands. Il aurait été sauvé de ce "mauvais pas" par des autochtones et voulut donner ce nom au village. Le nom actuel serait le résultat d'une contraction au long des siècles. Aucun historien digne de ce nom n'a validé cette hypothèse. Ce n'est pas un fait historique.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans, IEO.
- ↑ « Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon » del siti oficial del departament de Gers. (fr)
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- Wikipèdia:esbòs
- Modèl departament de França e bandièra
- Modèl de Gasconha
- Ortografia de verificar
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Gers
- Comuna de Gasconha


text:
Nouvelle recherche en domaine occitan| ,
Sociolinguistica
L’occitan, lenga fantasmada : l’exemple de la toponimia1
Texte intégral
- 1 Convencions formalas. - Lei formas erronèas tenon un asterisc *, lei formas ipoteticas tenon un ce (...)
1La question dei noms pròpris se presenta coma una terra incognito de la nôrma classica. M’acari a aqueu problèma dins l’encastre de mon subjècte de tèsi sus la codificacion dau lexic. liat ais òbras dau Grop d’Iniciativa per un Diccionari Informatizat de la Lenga Occitana (Gidi-lòc) e dau Conseil de la Lenga Occitana (CLO). Alibèrt nos a pas laissat de recensament coerent dins son diccionari postum e inacabat (Alibèrt 1966) ni manco de principis clars que lei poguessiam seguir dins sa gramatica (Alibèrt 1935). Leis òbras que se son fachas dempuei Alibèrt per precisar la nòrma fomisson pas tanpauc de sintèsi aqui dessus. Ajus-tem que lo nom pròpri rèsta encara una categoria vaga en lingüistica, e mai suspècta en lexicografia (Dugas 1986).
- 2 http://www.geocities.com/Athens/7156/toponinis/toponims.htni
- 3 Gentilici se calca subre l’us catalan, etnonim subre l’us fiances (ethnonyme). Gentilici a l’avant (...)
2En 1999. l’Institut Occitan de Pau demandèt l’ajuda dau CLO per far una mapa dau Mond en occitan. Lo CLO trabalhèt sus una metodologia per fixar lei noms prôpris internacionaus. Aquesta metodologia. qu’es pas encara publicada e que li caudrà apondre quauquei detalhs, n’ai fornit lo gros de la concepcion : lei professors Patric Sauzet e Xavier Lamuela i an ajustat de melhoraments practics importants. Un primier fruch d’aquest trabalh se pòt legir a quauquei detalhs près sus la mapa dau Mond de l’Institut Occitan (Mapamundi s.d.) e sus lei paginas web dau CLO mantengudas per nòstre amie GianniVacca2. Lo metòde sus lei noms propris internacionaus pertòca lei toponims, lei gentilicis (o etno-nims3) e leis antroponims. Sens intrar aqui dins lo detalh dau metòde, se pot dire que cau trobar de solucions rasonablas. autenticas. non diglossi-cas e non arbitràrias. Valent a dire : 1° recensar çò que la tradicion de lenga occitana nos pòt portar coma solucions valablas ; 2° completar çò que manca amb de neologismes inspirais deis autrei lengas romanicas. Lo metòde se publicarà dintre una sintèsi clara dei recomandacions dau CLO. Una tala sintèsi sera refortida per de libres de referéncia coma lo Diccionari ortografic que Josiana Ubaud lo prepara dins l’encastre dau Gidilòc.
3Aquest trabalh es estat una dobertura sus la codificacion dei noms pròpris en generau. que sigan internacionaus o en Occitània.
4En Occitània, la question se pausa diferentament. Cada toponim. gentilici o antroponim ligat a l’espaci occitanofòn ten logicament una forma en lenga oceitana. Farián excepcion lei noms pròpris recents que son apareguts dempuei que l’occitan a començat d’èsser substituit per lei lengas dominantas. mai rèsta totjorn possible de li bailar una forma oceitana (per ex. lei quartiers urbans recents, leis estacions d’esquí, leis antroponims dei generacions recentas e en particular leis antroponims deis occitanistas). En defòra d’aquò, rèsta la massa dei noms pròpris tradicionaus que se son dichs forçadament en occitan, bord que la socie-tat a parlat occitan sens relambi fins au sègle xx. Aqui i a gaire de plaça per l’invencion : eau restablir la forma oceitana a travers leis atestacions de la documentacion existenta. Es un trabalh d’enquista enòrme, pus malaisat que dins l’onomastica intemacionala. Lo critèri de basa es l’autencitat : eau respectar la forma atestada en seguent lei metòdes de la filologia e de la lexicografia. La nòrma pòt pas intervenir per cambiar que que siá a la tradicion populara, levat per resòuver d’unei problèmas particulars que ne’n parlarai çai-sota (tractament ortografic coerent, mot comun integrat a un nom pròpri. intrusion de la lenga dominanta...).
5Que l’onomastica siá occitana o internacionala. un problèma recurrent se pausa : eau conciliar la cerca d’autenticitat (o aumens de non-arbitrari) amb lo besonh dei renaissentistas de comunicar en occitan.
A. La pèrda de la pression sociala
6La màger part dei renaissentistas practican un occitan recuperat e non un occitan eiretat. La practica de la lenga dins la societat es venguda tan febla que quora se fa una deca en occitan, i a sovent degun per la corregir. E mai lei locutors naturaus. maugrat sa competéncia lingüistica superiora. son de mai en mai isolats : son occitan s’apauris e se fragiliza (lei dialectològs conoisson ben lo problèma). Ansin l’occitan es sortit d’una situacion comunicativa normala ont la pression sociala corregis lei fautas de l’individu e garentís la coesion de la comunitat lingüistica.
7De sociolingüistas an trabalhat sus la question. Sânchez Carriòn l’a modelizada a travers lo concèpte de configuration espaciala dau len-gatge : d’un latz i a de situacions de lenga “completa” ont la lenga fon-ciona aumens a l’escala d’una societat entiera ; d’autre latz i a de situacions de regression ont la comunitat lingüistica demenís perilhosament, lins que la comunitat lingüistica corresponda a un locutor solet e isolat que pot plus comparer sei performàncias amb d’autrei locutors (Sánchez Carriòn 1981. 164 ; reportat per Lamuela 1994. 42-43). Sens que l’occitan siâ arribat au ponch terminau, ja es arribat a un estadi critic :
- 4 « Es interessant d’observar qu’(...) identitat sociala e identitat individuala se confondon e que. (...)
És interessant d’observar que (...) identitat social i identitat individual es
confonen i que. en els processos de regressiò de les llengües - penso, per
exemple, en el cas de l’occità -, molt abans que la llengua s’hagi extingit
ja hï ha molts casos de parlants aïllats per la practica general d’us de la
llengua dominant. Aquesta és la manifestaciò extrema de la intrusiò (...).
(Lamuela 1994. 54)4
8La confusion entre identitat sociala e identitat individuala permet ai renaissentistas de clafir la lenga que parlan de formas fantasmaticas que revèrtan. naturalament, tota una gama ben conoguda de representacions diglossicas. Avèm d’exemples a bodre dins lo lexic generau : fica* per ficha, sorga* per sorsa, discutida* per discussion, disque sarrat* per CD/disc compacte ; trapar qu’enebís trobar, balhar qu’enebis donar, etc.
9Dintre aquesta massa lexicala, lei noms pròpris pausan una dificultat de mai. Se saup qu’un mot generau se referis a una categoria de la reali-tat. a una tiera d’objèctes o de situacions (per ex. taula, blau, cantar). Un nom pròpri se referis a un objecte unenc de la realitat (per ex. Bor-dèu, Vietnam, Carolina). La nalura unenca dau nom pròpri li pot donar una dimension afectiva mai forta qu’au mot generau. Que se diga blau o blu* en occitan, walkman o baladeur en francés, es pas aquò que bole-garà lei folas. Aquô ven mai sensible quand un estat novèu se nomma Macedônia, quand se ditz que lo Pais Valencian es catalan o quand Leningrad se torna batejar San! Petersborg. De combinar aquesta mena de questions amb una situacion diglossica a l’occitana, aquô atissa de debats passionaus ont sola l’analisi lingüistica pennet de trobar de sorti-das racionalas.
B. Lei reconstitucions fantasmaticas
10Lei reconstitucions fantasmaticas mòstran quant es aisat de s’enganar a causa dei representacions que lo locutor se fa sus la lenga, sens o voler.
111. La crispacion sus una identitat pot entraïnar una reconstruccion. Lafont a pron explicat lo perilh de çò que sòna l’“identitat” coma concepcion clausa e rigida que mena a una cèrta crispacion ; parla mai exactament d’“identitat gelada” o d’“ipseïficacion” (Lafont 1997, 62-63).
12Comencem amb un nom que ten una carga emblematica fôrta. Niça s’escriu normalament amb una ç cedilha, tant en nòrma classica (Alibèrt 1935, 461) coma en nònna mistralenca (TDF de Mistral, art.  ). Es lo tractament ortografic costumier de l’etim latin Nicœa que remonta au grec Nikaia. Pasmens una grafia erronèa Nissa* s’es espandida dins l’usança dei sistèmas mistralenc e classic amb una valor emblematica fòrta. L’istòria sociolingüistica d’aquesta grafia seriá de far. pasmens se pòt supausar rasonablament que la subordinacion a l’italian - tangibla en Pais Niçard lins au restacament a França en 1860 - deguèt afavorir lo grafèma ss (car l’italian ignora ç). De grafias coma   o   an existit tanben en occitan classic, es incontestable (per ex. Fulco-nis 1562). mai lo movement generau de l’usança contemporanèa es de far servir lo grafèma ç dins lei lengas romanicas occidentalas (Alibèrt 1935. 24):   e   son passats a Niça e çò. Dins lo sistèma classic emplegat en País Niçard. la grafia Niça s’es espandida uei (Ba-quié 1987. Toscano 1998) mentre que la grafia Nissa* garda de partisans (per ex. Nux Vomica 1995). Dau costat mistralenc, la grafia   es venguda quasi sistematica, maugrat Mistral : s’es fondada una   amb ss e la la ç se tròba plus que dins d’obratges vièlhs (Castellana 1947 e 1952 ; esitacion en cò de Compan 1965. 17).
13Marselha s’escriu normalament amb la sequéncia elh que, coma se saup. se legís liurament [ej] o [ij] en provençau. La nòrma mistralenca a chausit de notar   mentre que seriá estat possible de chausir atanben   coma   (Lafont 1972). En provençau la pronòncia [mar’sejɔ/ә] rèsta ben atestada pasmens : l’ausiguèri en cò d’un pescador de Cassis que teniá una lenga remirabla a l’emission Va-quí ; es portada dins l’enquista toponimica deis Amies de Mesclum ; es abondosa dins lei tèxts anteriors a la codificacion mistralenca ont legís-sèm de formas coma  . Pasmens lo pes probable de la forma mistralenca a condicionat d’uneis occitanistas que se son sentits obligats d’escriure Marsilha*, dins l’encastre de l’antinorma sonada “grafia de Cucuron” simbolizant lo replec sus una autenticitat factícia (Centre Culturau Cucuronenc 1982 : còntra : Lafont 1991. 200).
14Lo cas d’Ongria es tras que simptomatic. Aqueu mot ven dau latin medievau Hungaria/Onoguria ont la h èra purament ornamentala e antielimologica : la racina ultima vendriá d’una forma de tipe Ugra (Cherpillod 1986). De lengas que conoisson ben lo fonèma /h/ coma l’ongrés e l’alemand tenon de formas sens h : ongrés finnugor “finoo-grian”. alemand Ungarn “Ongria”. Coma que siá lei racinas passadas a travers lo filtre latin o grec gardan jamai h en occitan : Ongria coma èrba (< latin Hungaria, herba), Alicarnàs coma istòria (< grec Halikar-nassos, historia). L’occitan gascon, que conois lo fonèma /h/, seguís exactament aquest tractamant. coma la rèsta de l’occitan. Pasmens d’uneis occitanistas gascons se son creguts obligats d’inventar una forma Hongria* que se legís per exemple dins La Setmana, mai qu’es tan caricaturala en gascon coma hèrba* e història* (...o coma hax* e hilo-sohia*. segon una galejada marrida que circula). Lo gascon pòt admetre de còps una h etimologica quora ven d’una lenga que ja realiza lo fonèma /h/ a l’origina. mai lo fenomèn es pas regular. Ansin lo gascon garda una h germanica dins hardit, la garda pas dins Uc, Enric, èlme (Palai 1932-33, < germanic hardjan°, Hugo, Heim-rik, helm). Antau èra natu-rau que lo CLO preconizèsse de toponims intenacionaus adaptats a Loccitan. gascon comprés, coma Amborg (< alemand Hamburg), Erce-govina (< sèrbocroat Hercegovina). Pasmens, sota la pression de quau-quei personalitats, l’Institut Occitan de Pau s’es cregut obligat de metre Hamborg* e Hercegovina* sus la mapa dau Mond (Mapamundi s.d.).
152. Una mancança dins l’interpretacion filologica, doblada dau pes inconscient dau modèl de la lenga dominanta, sufís per far una error invo-lontària.
16Lei toponims provençaus Seteme e At/Ate (TDF) son de formacion populara : leis originas latinas son Septimum e Col. Iul. Aptœ (Dauzat & Rostaing 1963). La sequéncia latina pt a evoluit regularament en t coma dins lo cas de septembrem > setembre. Pasmens, sota l’influéncia dau fiancés que bota una p sabenta dins Septèmes-les-Vallons e Apt, se res-còntra en occitan lei formas erronèas Septeme* e Apte* (per ex. Barta 1980, 354).
17Se restablissèm la forma corrècta At/Ate per la vila provençala, ris-cam pasmens una collision amb la vila lengadociana d’Agde. D’efiech, per tissa locaiista o per negligéncia, d’uneis occitanistas lengadocians escrivon Ate* en luòga d’Agde menue que la sequéneia gd se legís en lengadocian [dd], [tt] o [t] coma dins regde, Magdalena (Alibèrt 1935. 414 ; Alibèrt 1966, 20). Quora s’anòncia dins la premsa oceitana un eveniment culturau a « Ate* » (comprenètz Agde de Lengadòc), lei provençaus creson que se passa a Ate de Provença. La nòrma classica a l’avantatge de permetre. dins l’encastre dau diasistèma, una distincion grafica entre Ate de Provença e Agde de Lengadòc. Seriá pecat de pas ne’n profichar.
183. La tissa de voler far passar fort e mort de reformas personalas sus la nòrma - problèma tipic de la diglossia - abotis tanben a voler laissai-una marca personala dins lei toponims. Prengam un exemple pron cono-gut. Lo nom de la capitala de Carcin s’escriu ben Caors (Alibèrt 1935, 427) mentre que lei prononciacions son divèrsas: [kaurs, ka’urs] es possible coma realizacion classicizanta (TDF:  ), en lengadocian existisson tanben lei realizacions [kaws, kɔws] e localament [kɔw] (Poulet & Kripsin 1991). D’alhors s’atróba que la fonetica aut-carcinóla de Caors realiza a atóna [ɔ]: [ka’u(rs)] aurá pogut passar a [kɔ’u]°, puei a
19[kɔw] per refús de l’iat. De segur se pót criticar la chausida d’Alibèrt d’aver escrich Caors e pas autrement, pasmens la grafia aquesta engloba lei pronóncias divèrsas e de tot biais, la realizacion classica [ka’urs, ka’urs] es possibla. La propósta recenta d’escrire Cours* (Taupiac 1992. 479) porta pas ges de simplilicacion tangibla au problèma e mai ajusta una complicacion de mai : lei provençaus riscan de legir Cáurs* [kew*] per analogia a siàu, aviâu, fariâu...
204. La fragilitat de la lenga recuperada buta a far de francismes inconscients. Lo toponim vièlh que podèm escriure Eraur (Alibèrt 1966. 19) o Erau (Alibèrt 1935. 442), dan latin Arauris, se retróba amb una forma improbabla Emut* (per ex. Taupiac 1992. 453) a causa de l’ortografia francesa ornamentala Hérault.
- 5 Una dificultat de l’ortografia mistralenca es que nota pas la diferéncia e/è davant r + consonanta (...)
21La fonologia francesa. qu’impausa una [e] larga e enebís una [e] es-trecha en sillaba barrada (Mèze, Sète, Rodez, Rouergue), entraïna en occitan una dobertura erronèa : Mèsa*. Sèta*, Rodes* e mai benlèu la forma Roèrgue (Alibèrt 1935. 471 ; Vaissièr 1879) en fàcia dei formas normalas que son. segon lo TDF, Mesa, Seta, Rodés e probablament Roergue (TDF :  5, Cantalausa escriguèt dins L’occitan que la forma usuala en roergat es ben Roergue, aquesta forma es estada chausida tanben per leis Edicions de Roergue). Per Rodés e Roergue, la barradura de e es naturala a respiech dan latin que ten una ē lónga dins leis etims Rutēnos e Rufēnicum.
22Lo francés pot congrear una confusion de genre. Per Mende (TDF,   (Dauzat & al. 1978. 196). Pasmens lo francisme las/eras Pirenèas* s*es espandit a causa dau francés les Pyrénées que sa finala -ées sembla tau femenina. Ara lo conseil generau deis Auts Pirenèus (Hauts/Nauts Pirenèus en gascon) se sent obligat de promòure la forma Hautas Pirenèas*. en se fabricant una autenticitat factícia qu’ignora tot de l’istòria occitana dau nom (cf. Atau que’s ditz 1998. 8).
23L’ortografia ornamentala dau francés abusa dei pluraus muts e deco-ratius. Ansin Arle, Istre, Vitròla, Brinhàla, Tarba, Lorda, que son estats sempre de singulars en lenga nòstra. se prenon una -s dau plurau a causa dau francés Arles, Istres, Vitrolles, Brignoles, Tarbes, Lourdes. La forma Arles*, per exemple, se recopia dempuei vint ans de libre en libre, per inercia (Barta 1980 ; Laus 1997 e 2001, etc.). Dempuei lei reedicions successivas dau diccionari d’Alibèrt, un « Avertiment » celèbre de 1977 senhala que cau dire Tarba e Lorda mai oblida sempre leis autrei cas.
245. Lo besonh de se distanciar dau francés dona idèa a d’unei que i a de seguir orbament lei lengas romanicas dau sud. Pasmens, la catalano-mania. l’ispanomania e l’italomania garentisson pas de retrobar un occitan autentic. Dins lei cors de fau a l’establiment Aprene, devi explicar de lònga que se ditz angles e non inglés* (cf. espanhòu inglés, italian in-glese, vs. francés anglais).
25Lo gentilici classic de Galicia es galèc -èga (Wiacek 1968) mai regu-larament, se legís lo catalanisme galhèc -èga* (cf. catalan gallec -ega). L’ipercatalanisme sembla una reaccion exagerada còntra lo francisme galician -a* (cf. francés galicien).
- 6 Mistral dona exactament  . Se saup que lo provençau neutraliza ei/èi. Per l’imitat grat (...)
26La capitala de Toscana se sòna Florença en occitan classic (TDF. Wiacek 1968). Aquest nom es concurrenciat per lo catalanisme Florén-cia* (Barta 1980). Mai s’atròba que lo catalan ditz Florència après aver copiat l’espanhòu Florencia ; d’efiech, lo catalan ancian disià Florença (Petita enciclopèdia catalana 2000). Lo quite Alibèrt s’es laissat eissor-bar : porta Angolema (Alibèrt 1935, 416 ; cf. catalan Angulema) mentre qu’en occitan tenèm lo nom medievau Engolesme, modemizat en Engo-leime (TDF. ont lo passatge de s a i davant m es benlèu pas solament la grafia mistralenca dau lemosin, mai tanben una evolucion similara a blaime, aumôina)6. Coma que, la codificacion dau catalan, l’an pas totjorn ben capitada per reïntegrar lo diasistèma occitanocatalan. Podèm citar encara lo catalan normatiu Mònaco que calca la forma italiana, mentre que lo catalan classic disià Mònec, tan proche de l’occitan Mo-negue/Mònegue e dau monegasc Mònego (Petita enciclopèdia catalana 2000).
276. La distanciacion excessiva a respiech dau fiancés se fa de cops sensa copiar un modèl romanic mediterranèu. L’imaginacion morfologi-ca dei renaissentistas nos subreonda d’innovacions. Mediterranèa, cultisme latin tras que regular, passa a Miegterrana*, forma im entada a partir de racinas popularas. Berbèr -a e Eslovènia passan a barbarin -a* e Esclavonia* dins Li Nouveilo de Pronvènço, mentre que lei segondei formas an de sens diferents segon lo TDF (barbarin e Esclavonia correspòndon au francés “barbaresque” e “Slavonie”).
28La distanciacion excessiva se vei tanben dins l’escritura. Se conois la mòda de l’iperadaptacion grafica que faguèt flòri dins leis ans 1970 e que vesèm encara de cops que i a. Washington o Hiroshima se reconois-sián a pena sota lo vèstit Oashinton*. Iroshimà*. L’iperadaptacion es-condiá una accentuacion afrancesada (oxitòna) qu’existís pas dins lei lengas romanicas mediterranèas. Aquestei. en mai d’aquò. gardan puslèu la forma estrangiera : Washington, Hiroshima.
29Fin finala, la distanciacion maxima. en modelant la lenga subordena-da ren qu’en reaccion a la lenga dominanta. fa de la lenga dominanta lo critèri majorait d’elaboracion. e mai siá un critèri negatiu. Es un biais inconscient d’esperlongar la subordinacion e de retardar una elaboracion autonòma.
C. Lenga eiretada e lenga codificada
30L’analisi d’aquelei reconstitucions fantasmaticas demanda ai codifi-caires de trabalhar amb una granda prudéncia. La lenga eiretada deu demorar una referéncia pennanenta per establir de critèris normatius. Examinem quauquei dificultats recurrentas.
317. Leis especialistas de dialectologia e d’onomastica o sabon : l’autenticitat dei formas eiretadas se tròba dins de fonts fisablas coma leis enquistas de terren e certaneis escrichs ancians. Aquò rejonh lo pensament dei lexicografs que se basan sus lei formas realas de l’usatge per far lei diccionaris. Sensa caire dins lo reformisme, podèm questionar la nòrma classica subre la pertinéncia de quauquei chausidas. A priori, la nôrma eslablis la forma Auvèrnha (TDF; Alibèrt 1935, 419) o eventua-lament Auvèrni au masculin (Alibèrt 1935, 419). Pasmens leis occitanis-tas auvernhats preferisson dempuei leis ans 1990 la forma Auvèrnhe au masculin, totjorn ben viva dins la lenga modèma. reabilitada gracias au trabalh de Cristian Airelèir e Joan Pèire Chambon. Aquô nos sarra dau venerable Alvèrnhe qu’es omnipresent dins la lenga classica. La question que se pausa es de saber se podrem gardar a costat lo femenin Auvèrnha que sembla pas escandalòs a respiech dau latin Alvernia. Lo diccionari de Bonaud (1999) l’omis lei doas formas.
328. Pasmens, lo critèri d’autenticitat deu pas entrepachar una detec-cion clarvesenta dei manlèus diglossics. que Lamuela (1994) lei sòna intrusions.
33En Occitània, tenèm un molon de toponims ont Sont Joan es passat au francisme Sont Jan*. Estent que la forma classica, Joan, rèsta ben atestada dins la lenga modèma (en niçard per exemple, mai pas sola-ment), es rasonable de prepausar de restablir aquesta forma sistematica-ment. Es çò que fan lo Répertoire toponymique et ethnographique des communes du Tarn (1988). Deledar & Poujade (1992) : per contra es pas çô que fan Poulet & Krispin (1991) ni Lavalada (2000) que gardan Jan*. Aquò mòstra lo besonh d’una gestion omogenèa de la toponimia occitana dins l’amira d’una oficializacion de la lenga. Leva ren a l’admiracion que devèm a aquestei recuelhs toponimics que fan avançar la conoissen-ça de la lenga. Lo recuelh de Lavalada (2000). en particular, es un cap d’òbra de precision e de paciéncia.
34En defòra d’Occitània, es necessari tanben d’evitar leis intrusions. Antau l’accentuacion panromanica es preferibla : Cuba (atestat dins lo TDF), Guatemala, Costa Rica son melhors que l’accentuacion afrance-sada Cuba*, Guatemala*, Costa Rica*. La forma classica e panromanica Venècia es de preferir au francisme Venisa*.
359. Lei lecas rèstan nombrosas e demandan d’analisar lei problèmas segon una granda rigor filologica. cas per cas.
36Lo toponim Baumas de Venisa (en fiancés Beaumes-de-Venise), dins la Comtat, podrià far creire que i caup lo francisme Venisa* per Venècia. En fach. Venis(s)a es aqui la forma anciana e classica de Comtat Venai-cin.
37L’archipel a nommat leis Açòres (las Açòres) es normalament masculin a respiech dau portugués os Açores. Aquí l’occitan deu evitar de tombar dins la leca dobla dau nom francés les Açores e dau nom catalan les Açores. totei dos femenins a causa de la finala -es.
3810. Lo besonh de tractament coerent, ja evocat au ponch 8. pausa una tiera de problèmas per lei toponims d’Occitània. Ara per ara. fau plànher lo tractament eterogenèu dei publicacions occitanistas.
39Un fenomèn ben conogut fa passar la finala -an a -a [ɔ] dins un mo-lon de toponims. Lo fenomèn es ancian en lengadocian. En aut lemosin sembla de s’inserir dins lo movement mai larg dau desplaçament de l’accent tonic en foncion de restructura sillabica (Lavalada 1986). Pasmens lo tractament gralic divergis inutilament : legissèm Sant Africa en Roergue (Alibèrt 1935. 472. < Sanctn Africanu). Sent Gençan en Lemosin (Lavalada 2000. < Sanctu Gencianu), Moissídan en Peiregòrd (Desrosier & Ros 1974. 9 : Lo Bornat 1994-98. < gallés Melissos + dunum). Sens voler far de centralisme lengadocian. me semblariá practic de chausir la solucion mai simpla qu’Alibèrt a iniciada : Sant Africa, Sant/Sent Gença, Moissida.
40Quora la divergéncia grafica complica pas la lectura. se podriá adme-tre lei grafias divergentas que se son sedimentadas. Lei sits d’estacions termalas an fomit de toponims similars a partir dau latin Aquis, De Aquis, qu’es l’ablatiu locatiu plurau de aqua. legíisèm Ax en Pais de Fois (Alibèrt 1935, 419; Deledar & Poujade 1992) e Dacs en Shalòssa (Petit dictionnaire 1984. 128). Una uniformizacion grafica Ax/Dax o Acs/Dacs es pas indispensabla en tèrmes practics de lectura. Amb la meteissa racina avèm Ais de Provença ; una grafia Aix* o Aics* seriá una tissa pedanta e inutila. Parier, serem obligats d’admetre la divergéncia purament grafica entre -ens en Tarn (Guitalens.... Répertoire topo-nymique 1988) e -encs en Bearn (Navarrencs..., Petit dictionnaire 1984). que tenon totei dos. probable, un sufixe comun de tipe -encs.
4111. Lo besonh de tractament coerent demanda benlèu d’èstre mai exigent per lei mots commis que se son inserits dins lei toponims com-pausats. D’efiech, un mot comun es generic : se referís pas a un objecte unenc mai a una categoria de la realitat (cf. ponch A). Dins l’encastre de l’elaboracion de varietats referencialas en occitan (occitan larg e estan-dards regionaus), podèm pas demandar a l’apreneire que reten de mots generics de destriar aquelei dau vocabulari generau e aquelei que s’intègran ai toponims. Adoncas se prepausarà d’adoptar lei mots comuns sota una forma referenciala. e mai dins lei toponims. La forma locala resta legitima dins la practica dau parlar locau.
42Ansin, Sont, Santa sera mai referenciau que Sent, Senta. Es ja lo trac-tament d’Alibèrt e dau Répertoire toponymique (1988) : Santa Gabèla en País de Fois (forma locala Senta Gabèla). Lei formas Sanch, Sancha, arcaïcas e raras, se podrián gardar dins la varietat referenciala perque son de fossilizacions sensa caractèr generic : Sanch Amas en Marselhés, Sanch Inhan en Besierés.
- 7 a la dialectologia catalana. S’agís d’un tenomèn esporadic ont lo, la, l’ (el, la, l’) venguts dau (...)
43L’article definit es mai delicat. Sembla possible de preconizar Lo Palais en País de Vinhana (forma locala : Lu Palais) e Lo Mas (d’Asil) en Pais de Fois (forma locala : Le Mas). Per còntra l’article de tipe Eth, Era sembla intocable bord que simboliza la personalitat collectiva dei Pirenèus gascons e que s’intègra dins de sossitèmas mai o mens estandardi-zats (aranés...) : Es Bordes en Aran. L’article salat7 de tipe So, Sa, S’es vengut tan rar o tant arcaïc qu’a perdut son caractèr generic. Se podriá gardar ansin dins lei toponims. A passat temps, l’article salat èra mai espandit en Pais Niçard e una anecdòta amusanta es de senhalar perque mòstra ben la tendéncia d’adaptar l’article en foncion de la varietat d’occitan utilizada : lo nom de Sospèl en Vau de Roia ven dau latin Cœspitellu°; la forma anciana èra Cespeèl   (atestada en 1157 : Dauzat & Rostaing 1963. 662) ; Fulcònis (1562) l’interpretèt en S’Espèl* e l’adaptèt instintivamenl en L’Espèl*.
44Dins un nom compausat, l’estandardizacion d’un mot comun se pot produire tanben : per anonciar leis eveniments culturaus a Vilanòva d’Òlt, leis occitanistas emplegan sovent la forma -nòva (forma locala : Vilanuèva [,bilɔ’neBɔ]).
4512. Lo classicisme es un fenomèn comun a totei lei lengas de cultura. Una forma classicizanta se pòt acceptar dins la nòrma de l’occitan quora s’es sedimentada dins l’usatge renaissentista. Ansin Lemòtges (forma classica. Desrozier & Ros 1974) costeja Limòtges (forma correnta. Lava-lada 2000). Peireguers (forma classica. Lo Bornat 1994-98) costeja Periguers (forma correnta). Per aquesta vila, la grafia Perigüers*, adop-tada per la comuna. es una error : lo trèma se justillca pas mai que dins orguelh. Per quant a la forma Peirigús (TDF ; Alibèrt 1935. 464). es mens classica e pòt pas èstre referenciala : se tracta d’una refeccion sud-occitana ont la sequéncia ue [œ] dau lemosin s’es meridionalizada en u [y].
4613. La literatura pòt introduire tanben de formas originalas. Se pòt pas acceptar qué que sià. Mai se pòt admetre de formas que descaren pas trop lo nom originau.
47La capitala d’Auvèrnhe se ditz Clarmont-Ferrand dins l’usatge corrent. coma leis occitanistas auvernhats o afortisson : es lo resultat de la fusion dei ciutats de Clarmont e Montferrand en 1630. ordenada per lo rei Lois XIII. L’occitan Clarmont-Ferrand e lo francés oliciau Cler-mont-Ferrand son de neologismes que se fonnèron en parallèl, probable. Leis occitanistas conoissèm pasmens la forma Clarniont d’Auvèrnha que legissèm dins lo roman de Joan Bodon. Lo libre dels grands jorns (Bo-don s.d.). La primiera frasa dau roman ditz exactament : « Perqué dava-lèri a Clarmont ? ». puei vesèm au paragraf seguent : « Clarmont-Ferrand, Clarniont d’Auvèrnha. » Sembla pas escandalós d’abreujar Clarmont-Ferrand en Clarniont, çò qu’es naturau dins Fus corrent. e de i apondre una atribucion regionala : Clarmont d’Auvèrnhe (o d’Auvèrnha). Coma que siâ. se parlam de la capitala auvernhata avans sa fusion amb Montferrand, lei formas Clarmont e Clarmont d’Auvèrnhe son alora lei solas possiblas.
48La capitala d’Egipte se ditz de costuma Lo Caire (TDF). çò que nos sarra deis autrei lengas romanicas. Pasmens l’òbra dau grand escrivan Danièl Sage (1567-1642). qu’es rica de toponims internacionaus. ditz Lo Grand Caire. I a ges de rason de refusar aquest nom dins un registre literari (remèrcii Patrie Sauzet de m’aver fach descobrir Sage dins l’amira de l’occitan geografic).
4914. Es necite de considerar lei complements que precisan lo sens dei toponims. Son lo mirau d’una representacion collectiva que la cau res-pectar. Dins lei Valadas Occitanas. çò que lei geografs italians sònan Auta Van (Val) de Susa se sòna en cò deis occitanistas Van (Val) d’Ols. D’efiech, l’auta vau, a l’entorn d’Ols, es occitana mentre que la bassa vau, a l’entorn de Susa, es piemontesa. Lo complement d’Ols revèrta lo desir d’una practica lingüistica autocentrada.
50Parier, es normau d’integrar en occitan lei complements dei toponims que lei comunas leis an chausits democraticament, e mai leis agan pensats en fiancés e a una data recenta. Representan un afortiment de personalitat collectiva: Ais = Ais de Provença, Selon = Selon de Provença, Aissa = Aissa de Vinhana, Lo Puèi = Lo Puèi de Velai (i podriam ajustar la forma classica Lo Puèi Nòstra Dòna), Canha = Canna de Mai; La Canau e son doble La Canau d’Ocean, Antibol e son doble Joan dei Pins (nom format au sègle xix a partir dau toponim tradicionau Lo Golf Joan)... En francés oficiau : Aix-en-Provence, Salon-de-Provence, Aixe-sur-Vienne, Le Puy-en-Velay, Cagnes-sur-Mer, Lacanau e Lacanau-Océan, Antibes e Juan-les-Pins (< Golfe-Juan). Se remarcarà que l’occitan introdutz lo complement amb la preposicion de (Amies de Mesclum s.d.).
51Au contra fau evitar lei toponims oficiaus que revèrtan lo despode-rament de la personalitat occitana populara. En Roergue. es legilim de preferir lo toponim tradicionau La Sala a Decasavila* (TDF. en francés Decazeville, neologisme fargat amb lo nom de l’industriau Deca-sas/Decazes). En Tolonenc. la comuna de La Cadiera se ditz en francés oficiau La Cadière-d’Azur; seriá ridicul de dire en occitan La Cadiera d’Azur*.
5215. La toponimia ten una dimension practica quora permet de desi-gnar un luòc de maniera non ambigua. La codificacion dei toponims porta una constrencha de distincion qu’es necessària dins tota lenga de cultura (Ceucle Lingiiistic de Praga 1929).
53Quora lo contèxt su fis per destriar. ges de distincion es indispensabla dins la forma dau nom. Leon designa en occitan, coma dins la màger part dei lengas romanicas, quatre realitats desparieras : una vila d’Espanha. una region d’Espanha. un parçan de Bretanha. un rèirenom. Tripol (forma tirada de l’occitan classic) designa doas realitats desperie-ras : una vila de Liban e una vila de Libia.
54Quora lo contèxt sufis pas per destriar. es necite d’establir dins la forma dau nom una distincion que se sarre dau foncionament de la ter-minologia. Ansin l’occitan a besonh de destriar. coma leis autrei lengas. lo Congo Brazzanille e lo Congo Kinshasa, la Corèa dau Sud e la Corèa dau Nòrd... Lo toponim Argier (gentilici: argerin -a) designava dins lo TDF la vila e lo pais, confusion possibla dins lo contèxt culturau occitan dau sègle xix. Dempuei lo sègle xx es indispensable que l’occitan, coma leis autrei lengas. destrie la vila dau pais. La vila se dirá Argier (gentilici : argerin -a) e lo pais Argeria (gentilici: argerian -a).
5516. Enfin, es naturau que l’occitan faga de neologismes en seguissent lei tendéncias panromanicas e mai internacionalas. La Republica Chèca, nom oficiau paregut amb la creacion d’aquel estat en 1993, se dobla d’una forma brèva de tipe Chequia, qu’es conselhada per lei quiteis autoritats chècas. L’ofici chèc dau torisme espandís lei formas Cesko en chèc, Czechia en anglés. Tschechien en alemand. En francés la forma brèva Tchéquie es ben atestada uei : s’ausís dins lo jornau televisat de France 2 e se legís dins d’obratges nombres (per ex. Sellier 1991), en despiech dau purisme sosprenent dei diccionaris francés que reconoisson ren que République Tchèque.
56L’occitan conois tanben la distincion entre formas adaptadas e formas non adaptadas, coma dins la màger part dei lengas europèas. Se selecciona lei formas adaptadas en tenent còmpte de la tradicion occita-na establida e de la practica generala dei lengas vesinas (mai que mai catalan, italian e francés).
- Son adaptats : Francfòrt, Borgonha, Uruguai, Requin, Madrás, Alexándrin, Afganistan (e totei lei país en -stan perque lo tractament omogenèu es aici una simplificacion : Curdistan, Paquistan, Cazacstan, Ozbequistan)...
- Son pas adaptats : Szczecin, Le Havre, Kenya, Lesotho, Sri Lanka, Taiwan, Washington, Nagasaki, Vladivostok, Pyeongyang8...
- Lei formas semiadaptadas son excepcionalas mai son indefugiblas dins quauquei cas, se volèm seguir l’usança generala dei lengas romani-cas : Nòva York, Katmandó, illas Korils.
57De segur, lei referéncias citadas son ren qu’un escapolon, son pas su-fisentas ni exaustivas per atestar definitivament d’unei noms de luòcs. Per lei toponims d’Occitània. es necite d’organizar un programa complet d’enquistas amb de mejans adeqüats. Demandariá de crosar leis enquis-tas de terren sistematicas amb lei fònts ancianas, lei monogralias divèrsas, lei recuelhs onomastics, leis atlas lingüistics... Es urgent de i chifrar avans que lei darriers locutors naturaus desparegan. Senon, serem obli-gats de faire de reconstitucions parcialament ipoteticas a partir d’una documentacion escricha inegala.
58Pasmens. en esperant de poder realizar un programa tant ambiciòs. uei es pertinent d’establir de principis normatius qu’eviten lei reconstitucions fantasmaticas deis aparaires de la lenga (que sigan occitanistas. mistralencs o bonaudians...). En observant coma la percepcion dau Mond a evolucionat dins la comunitat occitanofòna. dempuei lo periòde classic (Wiacek 1968) fins a la lenga eiretada modèrna, vesèm uei cla-rament la risca que l’occitan recuperat venga una mena de volapük. isolat de sa basa istorica e privat de pression sociala estabilizanta. Aquesta risca se pòt evitar en combinant leis enquistas, la rigor filologi-ca, la publicacion de diccionaris mai precís, una amira sociolingüistica mielhs explicada e una formacion totjorn mai exigenta per leis ensenhai-res e escolans.
Bibliographie
Referéncias
ALIBÈRT Lois, 1935, Gramatica occitana segon los parlais lengado-cians, (1Tolosa. Societat d’estudis occitans).21976, Montpelhier, Centre d’Estudis Occitans
ALIBÈRT Loís, 1966 [ALIBERT Louis], Dictionnaire occitan-français d’après les parlers languedociens, 21979, Tolosa, Institut d’Estudis Occitans
AMICS DE MESCLUM (LEIS), s.d. (vers 1995). Nom provençal des communes des Alpes de Haute Provence / des Bouches du Rhône / des Alpes Maritimes / de Vaucluse (orthographe provençale classique) [brocaduras; enquistas de Jòrgi Gibelin, Guiu Martin. Pèire Simiand. Glaudi Barsotti], Mar-selha, Leis Amies de Mesclum
Atau que’s ditz: dictionnaire français-occitan (gascon des Hautes-Pyrénées), 1998. Tarba. Comitat dera Lenga (Conseil Général des Hautes-Pyrénées)
BAQUIÉ Joan-Pèire, 1987 (collab. Andrieu SAISSI), Empari lo ni-çard/Apreni lo provençau, NIÇA. CRDP NICE/CDDP ALPES MARITIMES
BARTA Rogièr. 1980 [BARTHE Roger]. Lexique occitan-français, Paris, Collection des amis de la langue d’oc
BODON Joan. s.d.. Lo libre dels grands jorns, 21996. Rodés, edicions de Roergue
BONAUD Piare. 1999 [BONNAUD Pierre]. Nouveau dictionnaire général français-auvergnat, 63340 “Nonette”. Créer
BORNAT (LO), 1994-98. « Entau s’apelen nòstras comunas ». Lo Bornat, 4 (1994), 1 (1995). 4 (1995). 2 (1996). 1 (1997), 4 (1998)
CASTELLANA Georges. 1947. Dictionnaire niçois-français, 22001. Niça. Serre
CASTELLANA Georges, 1952, Dictionnaire français-niçois, 22001, Niça. Serre
CENTRE CULTURAU CUCURONENC. 1982. Lo provençau dei vaus e dei còlas, 04230 Onglas, Association pour la Promotion de l’Information Locale
CEUCLE LINGÜISTIC DE PRAGA. 1929 [CERCLE LINGUISTIQUE DE PRAGUE]. « Thèses ». Mélanges linguistiques dédiés au Premier Congrès des Philologues Slaves, coll. Travaux du Cercle linguistique de Prague, 1. Praga. Jednota Ceskoslovenských matematiku a fysiku, pp. 7-29
CHERPILLOD André, 1986, Dictionnaire étymologique des noms géographiques, Paris. Masson
COMPAN Andrieu. 1965 [COMPAN André], Grammaire niçoise, 21981. Niça. Serre
CONSELH DE LA LENGA OCCITANA, 1997-2001. Preconizacions del Conselh de la lenga occitana [paginas web, Gianni Vacca éd.], http://www.geocities.com/guilhem_nou/CLO0.html
DAUZAT Albert. & DESLANDES Gaston, & ROSTAING Charles, 1978. Dictionnaire étymologique des noms de rivières et de montagnes en France, Paris, Klincksieck
DAUZAT Albert. & ROSTAING Charles, 1963, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, Paris. Guénégaud
DELEDAR Jòrdi. & POUJADE Patrici. 1992. L’occitan parlé en Ariège, Pàmias. Cercle Occitan Prospèr Estiu
DESROZIER Peir, & ROS Joan, 1974, L’ortografia oceitana : lo lemo-sin, Montpelher. Universitat de Montpelhièr Ill-Centre d’Estudis Occitans
DUGAS Jean-Yves, 1986. « Modalités d’inclusion et de traitement des gentilés, des adjectifs toponymiques et des dérivés de noms de personnes dans des dictionnaires de langue québécois », in BOISVERT Lionel, & POIRIER Claude, & VERREAULT Claude. 1986 (dir.). La lexicographie québécoise : bilan et perspectives. Actes du colloque organisé par l’équipe du Trésor de la langue française au Québec et tenu à l’université de Laval les 11 et 12 avril 19S5, Quebèc. Presses de l’Université Laval, pp. 233-256 FULCÒNIS Joan Francés, 1562, La cistèrna fulcronica, 21996, Niça. Lou Sourgentin
LAFONT Robert, 1972. L’ortografia occitana : lo provençau, Montpelhier. Universitat de Montpellièr III-Centre d’Estudis Occitans
LAFONT Robert. 1991, Temps tres, Perpinhan, El Trabucaire
LAFONT Robert. 1997 [LAFONT Robert), Quarante ans de sociolin-guistique à la périphérie, Paris, L’Harmattan
LAMUELA Xavier, 1994, Estandardització i establiment de les llen-gües, Barcelona, Edicions 62
LAUS Cristian, 1997 [LAUX Christian], Dictionnaire français-occitan: languedocien central, Puèglaurenç, section du Tarn de l’Institut d’Études Occitanes
LAUS Cristian. 2001 [LAUX Christian]. Dictionnaire occitan-français: languedocien, 81 Reialmont, section du Tarn de l’Institut d’Études Occitanes
LAVALADA Ives, 1986 [LAVALADE Yves], L’accentuation occitane (haut-limousin): la place de l’accent tonique, sa notation graphique, Lemòtges, La Clau Lemosina
LAVALADA Ives, 2000 [LAVALADE Yves], Dictionnaire toponymi-que de la Haute Vienne, 87250 Sant Pau. Lucien Souny
MAPAMUNDI, s.d. (vers 2000), Pau, Institut Occitan
MISTRAL Frederic. 1879-1886. Lou Tresòr dóu Felibritge: Dictionnaire provençal-français [TDF], (1Ais de Provença, Re-mondet-Aubin), 21979, Ais de Provença, Edisud, 2 volums
NUX VOMICA, 1995, Nissa independenta [CD àudio], Niça, St Roch production
PALAI Simin. 1932-1933 [PALAY Simin], Dictionnaire du béarnais et du gascon modernes 21961, París, CNRS
Petit dictionnaire français-occitan (Béarn), 1984, Pau, La Civada + Ortès. Per Nòste
Petita enciclopèdia catalana, 2000. Barcelona, Enciclopèdia Catalana
POULET Paul, & KRISPIN Arno, 1991, Los parlais carcinols: l’occitan parlé en Quercy, Fijac, Cercle Occitan de Figeac
RÉPERTOIRE toponymique et ethnographique des communes du Tarn. 1988. Albi. Institut d’Études Occitanes
SÁNCHEZ CARRIÓN José Maria. 1981. El espacio bilingüe, si, Eus-ko Ikaskuntza
SELLIER André & Jean, 1991. Atlas des peuples d’Europe Centrale,
Paris. La Découverte TAUPIAC Jacme, 1992, Diccionari de mila mots, Tolosa, Collègi
d’Occitània TDF, veg. Mistral
TOSCANO Reinat. 1998. Gramàtica niçarda, s.I.. Princi Néguer UBAUD Josiana (en preparacion) Diccionari ortografic [Dicòrt], Gidi-lòc
VAISSIÈR Amat, 1879 [VAYSSIER Aimé], Dictionnaire patois-français du département de l’Aveyron, (1Rodés, Société des Lettres Sciences et Arts de l’Aveyron) 22002. Marselha. Laffitte reprints
WIACEK Wilhelmina, 1968. Lexique des noms géographiques et ethniques dans les poésies des troubadours des xiie et xiiie siècles, Paris. A.G. Nizet
Notes
1 Convencions formalas. - Lei formas erronèas tenon un asterisc *, lei formas ipoteticas tenon un ceucle°. lei formas fora sistèma classic modèrne son entre cabrons  . Per aleujar la presentacion. se fornís pas sistematicament l’atestacion o l’etimologia dei formas citadas quora son de bon verificar dins leis obratges seguents. foniits en bibliografia : TDF (Mistral 1879-1886). Cherpillod 1986. Dauzat & Rostaing 1963. Dauzat & al. 1978. Palai 1932-33. Wiacek 1968. Tanben leis atlas lingüistics son de referéncias evidentas. En generau. lei formas son reportadas directament en ortografia classica dins l’article, e mai se venon d’una font qu’utiliza un autre sistèma.
2 http://www.geocities.com/Athens/7156/toponinis/toponims.htni
3 Gentilici se calca subre l’us catalan, etnonim subre l’us fiances (ethnonyme). Gentilici a l’avantatge de poder designar soplament lei noms e adjectius e leis apertenencias geograficas de totei menas (pais, nations, regions, vilas...). Etnonim fa pensar mai que mai a l’apertenencia nacionala e s’aplica ren qu’ai noms (per un adjectiu. eau dire adjectiu etnic).
4 « Es interessant d’observar qu’(...) identitat sociala e identitat individuala se confondon e que. dins lei proces de regression dei lengas - pensi. per exemple, au cas de l’occitan - . ben avans que la lenga se sia estencha ja i a forca cas de locutors isolats per la practica generala de l’us de la lenga dominanta. Es aquesta la manifestacion extrema de l’intrusion (...). »
5 Una dificultat de l’ortografia mistralenca es que nota pas la diferéncia e/è davant r + consonanta o rr dobla.
6 Mistral dona exactament  . Se saup que lo provençau neutraliza ei/èi. Per l’imitat gratica dau diasistèma. podèm preferir d’escriure ei en provençau quora ja i a una e barrada dins lo protosistèma (veire, creire); Engoleime ten puslèu ina e barrada segon la i latina d’Ecolismam.
7 a la dialectologia catalana. S’agís d’un tenomèn esporadic ont lo, la, l’ (el, la, l’) venguts dau latin illu, illa, coneisson localament d’équivalents coma so, sa, s’ (es, sa, s’) venguts dau latin ipsu, ipsa. A passat temps lo fenomèn foguèt mai espandit dins la Romània. Uei subsistis dins quauquei comunas proche Niça. ai Balearas. sus un troc de la còsta dau Principat (Empordan. Selva). en Sardenha... Dins lei Pirenèus gascons, l’article salat es estat remplaçat per l’article pirenenc eth, era mai subsistis dins l’onomastica : Sacasa, Socasau, Sapòrta (Lacasa, Locasau, Lapòrta)... La toponimia oficiala dau catalan balear manten l’article salat, e mai dins l’us dau catalan estandard : S’Arenal.
8 Amb lo grafèma eo dins la nòva transcripcion oficiala dau corean.
© Presses universitaires de la Méditerranée, 2003
Conditions d’utilisation : http://www.openedition.org/6540


text:
Lo Congrès permanent de la lenga occitana e lo laboratòri CLLE-ERSS (CNRS/Universitat Tolosa-Joan Jaurès) qu'an aviat ua aliança entà la creacion d'un lexic obèrt de las formas flechidas de l'occitan (Loflòc).
Que hèn aquesta iniciativa dens l'encastre de Restaure (RESsorsas informatizadas e Tractament Automatic tà las lengas REgionaus), un projècte ANR (Agéncia nacionau de recèrca) associant CLLE-ERSS (universitat de Tolosa), LESCALP (universitat d'Amiens) e LILPA (universitat d'Estrasbourg) arron lo desvolopament de las ressorsas informaticas e deus utís de tractament automatic tà tres lengas de França : alsacian, picard e occitan.
Parièr au Morphalou tau francés o au Lexic Obert Flexionat de Català, Loflòc que serà un lexic de las formas flechidas d'un lèma, qu'ei a díser ua basa lexicau monolingua qui compren ua lista de mots occitans dab la categoria gramaticau (tipe, genre, nombre, etc.), las formas flechidas (feminin, plurau, conjugason, etc.) e la varietat.
Loflòc que hè partida deus desvolopaments prioritaris de la huelha de rota entau desvolopament numeric de l'occitan e qu'ei ua ressorsa indispensabla tà l'anotacion deus còrpus textuaus e la creacion d'aplicacions numericas taus com la sasida predictiva e la correccion ortografica.


text:
La nòrma grafica emplegada, recomandada e gerida pel Congrès permanent de la lenga occitana es la « grafia classica ». Aquela nòrma es reconeguda pel Ministèri francés de l’Educacion Nacionala, per la Generalitat de Catalonha e pel Conselh generau d’Aran. Es estada tanben adaptada a l'occitan alpin oriental de las valadas occitanas d'Itàlia. Foguèt endralhada dins la Gramatica occitana segon los parlars lengadocians de Loís Alibèrt publicada en 1935, puèi, après la segonda guèrra mondiala, aquela nòrma ortografica de l’occitan foguèt gerida al sen de l’Institut d’Estudis Occitans (I.E.O.) e s'adaptèt a las grandas variantas de la lenga. En 1997, d’universitaris e de militants culturals creèron lo Conselh de la lenga occitana (C.L.O.). L’autoritat scientifica d’aquel conselh foguèt reconeguda pel Conselh Generau d’Aran e per las associacions e las federacions istoricas occitanas, mas lo C.L.O. daissèt pauc a pauc sas activitats al començament de las annadas 2000. De membres del C.L.O. redigiguèron un tèxte comun amb de principis màgers e de modalitats d’organizacion per un organisme de regulacion de l’occitan. Lo tèxte aguèt un consensus politic e institucional e a l’Amassada de Vielha en Val d’Aran lo 23 de mai de 2008 ont èran representadas las collectivitats territorialas, las institucions e las associacions istoricas. Amassa, lancèron lo procèssus de creacion de l’organisme de regulacion de l’occitan : lo Congrès permanent de la lenga occitana, installat oficialament a l’Ostal de Region Aquitània a Bordèu lo 16 de decembre de 2011.
Lo Conselh lingüistic del Congrès es a actualizar e a completar las nòrmas ortograficas e oralas del Conselh de la lenga occitana. Per las principalas relacions grafia-fonia se pòt ja consultar sul site de tablèus illustrats sonorament aprestats pel Congrès per respondre als besonhs dels usatgièrs.
Eth 14 de gèr de 1983 es Normes ortografiques der aranés estèren adoptadas per decrèt signat peth president dera Generalitat de Catalonha e coma tau publicades en DOG num. 312 deth 16 de març deth madeish an. Er emple d'aguest e d'aguestes en toti es encastres dera vita vidanta dera societat aranesa : administracion, ensenhament e ahèrs particulars, sustot a compdar dera sua oficializacion (Lei de regim es peciau dera Val d'Aran de junhsèga de 1990) a determinat qu'aqueri punts dera normativa ortografica que balhavan lòc a quaques ambigüetats avessen d'èster tornats a campar.
Entà amiar tà devant aguest prètzhèit, eth Conselh Generau d'Aran creèc ua comission compausada per persones que heren partida dera Comission qu'elaborèc es Normes ortografiques de 1983, regent e eth burèu OFEA (Oficina de Foment e Ensenhament der Aranés deth Conselh Generau d'Aran), en tot mantier un sarrat contacte tamb eth Conselh dera lenga occitana, ada quin apertien tanben quauques persones qu'en sòn dia heren partida dera vielha Comission.
Es diferéncies enter es dues « normes », era originau e era revisada, son plan petites e superficiaus quan aguestes s'apliquen ben, causa que mos hè assolidar que podem parlar d'ua soleta norma que teng dues variantes.
(prefàcia deras nòrmes ortografiques der Aranès, Frederic Vergès Bartau)
Nòrmas ortogràficas, chausias morfològicas e vocabulari de l’occitan alpin oriental :
La « Comission Internacionala per la Normalizacion Linguística de l’Occitan Alpin » es estaa creaa en 1999 sus propòsta de la Comunitat de Montanha de la Val Maira e dins lo quadre de la mesura 4.2 de la convencion Interreg II Itàlia - França. Aquesta comission era formaa da Giovanna Bianco, Franco Bronzati, Jean-Michel Effantin, Philippe Martel e Rosella Pellerino, abo la collaboracion de Dario Anghilante, e coordinaa da Xavier Lamuela. Son encharja era de propausar una ortografia e una varietat referenciala per l’ensem di parlars occitans alpins presents dins lo territòri de la Region Piemont e d’illustrar sa chausia abo un diccionari de uech mila paraulas.
La conven de mencionar quala es la relacion entre la lenga de las valadas dal Piemont e lhi autri dialèctes occitans. Lhi parlars dal nòrd, de las vals d’Ols, Cluson e Sant Martin, continuon sensa chambiaments importants aquilhi dal caire francés; pus al sud, la se fai gradualament la transicion vèrs lo piemontés, mas las características occitanas son sempre presentas e la referéncia a l’ensem de la lenga possibla.
Una varietat referenciala deu èsser generalament compresa e acceptaa. Un principi útil per l’establir es aquel de cerchar la forma de lenga que, apresa da un estrangier, lhi permeteria de comunicar normalament en donant l’impression de parlar una varietat que seria pas jamai aquela de l’interlocutor mas que poeria èsser aquela d’un luec ben pròche. Dins nòstre cas la fragmentacion dialectala permet pas de far aquò per tot l’ensem de las varietats presentas, mas, en o fasent per las valadas centralas, la s’obten já un modèl de lenga disponible per qualqui usatges generals. D’autre caire, dins la varietat propausaa, tot en cernent las características di parlars centrals, de solucions d’autras oríginas son estaas aculhias quand las semelhavon preferiblas, generalament perque las èron menc tributàrias de las influéncias italiana e piemontesa. En tot cas, en emplegant l’ortografia comuna, chascun pòt escriure dins sa pròpria varietat d’una maniera accessibla per l’ensem de lhi occitanòfons; aquò permet l’usatge de varietats localas dins ben de situacions pròprias de la varietat referenciala simplament en levant qualquas características tròp marcaas. Chal tenir da ment que la pràctica generala de l’occitan admet una lònja sèria de características dialectalas dins l’usatge cultivat; aquesta propòsta de varietat referenciala deu èsser donca presa coma un exemple de forma possibla per l’usatge general e non pas coma una lenga normativa rígida. Solament la pràctica abituala d’aquesta forma de lenga permeterè de fixar çò que chasque varietat locala lhi poerè aportar e çò que convenerè a l’usatge general. En consequéncia, la gramàtica e lo diccionari son presentats coma una caracterizacion de la varietat propausaa, en laissant de plaça, sus ben de ponchs, a de solucions alternativas.
Xavier Lamuela, coordinator de la Comission Internacionala per la Normalizacion Linguística de l’Occitan Alpin


text:
Puig Neulós
Lo puig Neulós (en rosselhonés puig Neulús) es una montanha de la sèrra de l'Albera, que n'es lo pic culminant (1.256 m). Es sus las tèrra de la Jonquera (Girona) e Sureda (Rosselhon). L'aigavèrs foguèt frontièra los ancians comtats d'Empúries e comtat de Rosselhon e, des del Tractat dels Pirenèus (1659), es a dire entre los estats espanhol e francés.
Accés[modificar | modificar la font]
L'accés al som es mai aisit pel penjals Nòrd, l'ubac del mont, d'administracion francesa, on i a una carrièra de montanha asfaltada dempuèi de la Roca d'Albera que mena fins a l'estacion d'antenas de television e radio que i son installadas. A partir del coll de l'Ullat aquela carrièra es d'usatge restrench, tecnic e militar, i cal continuar a pé.
Pel penjal Sud, l'adreit del mont, d'administracion espanhòla, cal arribar a Requesens, ont i a de pistas de montanha dempuèi Cantallops (en melhor estat) e dempuèi de la Jonquera. Dempuèi de Requesens i a una autra pista d'accés, a pé, sus l'aigavèrs.
Patrimòni[modificar | modificar la font]
La riquesa naturala del mont es important, amb un païsatge boscats (plantat sobretot de surrièrs) que ja foguèt descrit per d'autors coma Carles Bosch de la Trinxeria, arbres e prats pertocats per la fòrça de la tramontana. Las aigas, amb fòrça rus e fonts, son tributàrias de la riu d'Anyet (bacin de la Muga) e del riu Rom (bacin del Tec). La raça de la vaca de l'Albera i pastura en libertat. Mo penjal Sus es una resèrva protegida del Paratge Natural d'Interès Nacional de l'Albera.
L'ocupacion umana es anciana, amb preséncia de monuments megalitics subretot dins lo penjal sud del mont. Dempuèi l'edat medieval, el santuari de Requesens e lo castèl de Requesens, situats dins lo mèsme sector, son d'emblèmas pels rosselhoneses. Prop del som i a tanben una interessanta glaçièra.
Sus la cima i a un monument piramidal, fait de pèiras de la zona, dit la torre d'en Manel. L'originala foguèt bastida per Manel Costa a la fin del sègle XIX, mas foguèt remplaçada per l'installacion de l'estacion de comunicacions e mai tard tornèt èsser bastida.
Las vistas dempuèi lo somalh del puig Neulós, se la meteorologia va contra l'etmologia (neulós = nivolós), son espectacularas, sus las planas del Rosselhon e de l'Alt Empordà s'espandissent fins a la mar, lo Canigó d'un costat, las cimas de l'Albera e la muntanya de Requesens de l'autre.


text:
24/08/2014
Concertò per pissarata, epilògue, per Joan Ganhaire
Vei nos qui arribats en musica a la fin dau Concertò per Pissarata de Joan Ganhaire... Per legir los episòdis d'avant, de veire los ligams a la fin d'aquela nòta.
°°
Gershwin, Rachmaninoff, Debussy, Ravel, De Falla… Caüsac se gorniflet de musica leugiera per se venjar daus qua’iment dos jorns de silenci forçat per causa de violença excessiva. Drubet nonmas los uelhs e agalhet sas cubertas sus lo còp de cinc oras per se beure ‘na bona tisana bien chauda. “Quo es vrai que se semblavan, quilhs dos lai…” Puei se tornet enfonsar dins sas pelingas e son univers musicau.
Nòstra rencontra coma Mr Middleton fuguet mai suausa que lo prumier còp. Fuguerem assabentats de la ‘prueimada de son campament per la bramada de Kate o de Lucy. Aviá pas fait bien de chamin, que lo cuenh deviá èsser a sa conveniença. Lo troberem de bochadent, bolegant ni det ni dent. Sola sa man levada per nos far estar e far silenci era signe de vita. Quauques truquetatges de son vielh aparelh fotò, quò i era, podiam tornar començar de viure. Era un pauc mai cuech que l’autre jorn, mas petava lo fuòc que sa coleccion de flors e de barbotins s’embelissiá jorn a prep jorn. Dins sas pitas trapelas, aviá quitament massat un especimen rarissime de parpalhòu, que a se tot sol valiá lo viatge. Soperem ensemble, mas Caüsac que tesicava de tornar sas aisinas, donet lo signau dau despart. Per lo cas que Colin s’interessariá a las pissaratas, li coneissiá una plaça de prumiera, e quante tornariá chas se, podriá se restar a la Talhada sens cranher peiras e chenalha. Veiqui los dos messatges que laisserem a nòstre companh de rencontra. Li laisserem tanben nòstre restant d’aiga que nos fasiá pus mestier, çò que empaischet pas mossur lo Comte Gaëtan Caüsac daus Ombradors de marmusar entre sas dents “sabetz comben quò costa, l’aiga ?”
‘Riberem a la Negrariá a la nuech. I ‘viá pus degun per las charrieras per èsser tesmonh dau miracle : quauqu’un era tornat viu de la Talhada. La legenda de mòrt podriá enquera s’espandre quauque temps. Eram ben tornats dins lo monde normau, que de son portable, mut dempuei tres jorns, Caüsac poguet junher lo chasteu e donar consinha a Ròsa de far de son mielhs per tres tipes que venián de lonh, “a per quòqui, Comissari, ne’n ai contentat mai que quò, - quo es pas çò que vòle dire, Ròsa, quòqui zo sabe, quo es per sopar, nonmas per sopar, que som fangalits d’aver minjat de l’escota tres jorns de temps, e puei, Ròsa, sabes, io sente ! io sente ! - A mas quòqui, zo sabem, que sentetz, mai pas trop bon, fau ben zo dire, mai que…” Gaëtan copet la comunicacion, quela Ròsa, quala pera ! Mas, anetz, la festa fuguet completa que la quita Lili era quí. I aguet nonmas quauquas pissaratas per venir treblar las rejauvissenças.
A la fin julhet, daus auratges furiós assauteren los Ombradors que en naut de lor terme son virats aus quatre vents. E quo es entau qu’un dimarç aprep miegjorn, Mestre Pradier fuguet foitat, tot abeurat, saqueta, chapeu e quite parasòl, dins lo grand all dau chasteu per ‘na brava ventada de mata-chabra. Queste còp, deguet s’eissurir a quauques martelaments de Webern. Faguet mina d’èsser contranhat quante fuguet assabentat de la decision de Marius. S’esmalisset quitament de saber una fortuna entau a l’abandon. Avem saubut quauques jorns pus tard que s’era fait nommar curator de Marius. Fuguerem bra’ment solatjats de saber la fortuna de Marius a l’acialat.
E los jorns passen aus Ombradors. Jorns lents, jorns sens fin. Musica. Còps de fuòc assordesits dins las cavas dau chasteu ente l’ancian legionari tascha moien de pas perdre la man. Clòcha regulara de Ròsa convidant a la sopa… Permenada au vergier per se brejar coma las becas per quauqua frucha. Vendenhas. Partidas de cartas tristardas. Serenadas fachas de te sovenes quante… A si, una noveutat. La chaça a las pissaratas. Quò li put aurà, quilhs bestiaus, a mossur lo Comte. Julian, çò-disset, vòle pus ne’n sentir la coa d’una. Quo es pas de pitit trabalh de desmenajar totas quelas familhas de la bela cima dau chasteu per las conhar dins la granja ente an l’aer de s’aisinar. Mas pòde pas ne’n empaischar quauqu’una, de temps en temps, de venir voletejar a l’entorn de la piaia dau patron. Laidonc, quo es sinnadas desgostadas, larjas esbraceiadas espauridas e un brava badada, Julian ! Que voletz, quilhs bestiassons, quò escota pas totjorn.
E puei eimatin, la cana que tusta a las pòrtas de las chambras, d’en pè, fenhants, depeschatz vos, despart dins una ora, an mestier de io ! Diu mercès, quo es tornat partir !
Joan Ganhaire
Concertò per pissarata episòdi 1
Concertò per pissarata episòdi 2
Concertò per pissarata episòdi 3
Concertò per pissarata episòdi 4
Concertò per pissarata episòdi 5
Concertò per pissarata episòdi 6
Concertò per pissarata episòdi 7
Concertò per pissarata episòdi 8
Concertò per pissarata episòdi 9
Concertò per pissarata episòdi 10
Concertò per pissarata episòdi 11
Concertò per pissarata episòdi 12
Concertò per pissarata episòdi 13
12:54 Publié dans Literatura en òc | Tags : joan ganhaire, concertò per pissarata | Lien permanent | Commentaires (0)
05/11/2013
« Concertò per pissarata », de Joan Ganhaire episode 2
Aujourd'hui, épisode suivant de la nouvelle de Joan Ganhaire où nous rencontrons le commissaire Gaetan Caüsac daus ombradors, survivant d'une maladie grave qui l'a laissé handicapé mais qui conserve intactes son originalité et sa perspicacité. Denis Gilabert
« E Francesco que aima nonmàs lo tangò e lo passo-doble s’era vut foitat per totjorn dins la tropelada daus inhorents e daus vulgars. Quo era ‘chabat. La pòrta se landet e Mestre Pradier culet de dos pas. Fau ben dire que lo prumier còp que d’escotar lo concertò vesetz Gaëtan Caüsac, quò vos fot ‘na chucada. E enquera mai quante eu ven nonmas d’escotar lo concertò per pianò de Scriabin. Sa lonja siloeta magra dins son eternau manteu negre, sos piaus esborrissats, sos grands braç enquera vironejants de sa furor orquestrala, sos uelhs avugles que ne’n vesetz nonmas lo blanc e que obluda la majer part dau temps de clachar de sas clucas negras, i’ a de que far fugir los mai crasnes. Mossur lo Comte, e òc, en mai de quò es comte…se trompet pas de direccion e son det guinhaire se plantet dins lo parpalh dau notari que finalament aviá pas pro culat, anetz, nos i vam, e se desviret vers ‘nautra pòrta tan bela, tan esculptada e tan mau cerada que l’autra, que las autras, vau mielhs dire, Julian, a beure ! Lo comandament era pas necessari. Io era desjà partit querre las tres quatre botelhas d’aiga que anava estuflar dins l’ora a venir e si l’autre notari aviá cregut que anava aver drech a quauque refreschissament, se trombava bra’ment que Mossur lo Comte es pas daus mai convidós. Mas sos quatre litres, los li fau quatre o cinc còps per jorn que, dempuei son operacion, es totjorn assedrat e que eu fai nonmas beure e pissar. Per los uelhs, quo es parier, quo es sa malaudia que ne’n es l’encausa, quo es quitament entau que se son aperceguts que i aviá quauquaren que anava pas. Pareis que i vesiá nonmas sus lo costat o au mitan, sabe pas, l’an passat a l’escaner e li an trobat quela tumor d’una glanda jos lo cerveu que si se la fasiá pas dautar quò auriá pogut lo far venir babòia, mai que l’operacion a pas tròp bien reüssit e que a qua’iment perdut la vuda, l’odorat, lo gost.E quo es aprep que a començat d’aver tot lo temps freg, de tombar sos piaus, de uflar d’un pauc pertot, a era brave lo comissari Caüsac, lo fier comissari Caüsac, la terror daus arcandiers, daus raubaires... » ( De segre)
13:42 Publié dans Literatura en òc | Tags : joan ganhaire, concerto per pissarata | Lien permanent | Commentaires (0)
22/10/2013
« Concertò per pissarata », nouvelle de Joan Ganhaire
Concerto pour chauve-souris, c'est le titre du dernier policier du spécialiste occitan du genre qui paraît par épisodes dans la revue « Paraulas de Novelum ». Cette fois, nous suivons l'équipe du Comte Gaëtan Caüsac daus Ombradors, commissaire de police de son état, mélomane et sorte de cousin un peu déjanté du commissaire Darnaudguilhem, dans des aventures qui vont le conduire jusqu'à d'anciennes carrières pas loin de Maraval. Quò comença entau...
« Era ben a l’ora, lo notari. Io era surtit sur lo balet quante aviá auvit brundir un motor a la grilha dau parc. Maugrat la comassa que m’aviá copat l’alen, m’era tornat engulhar la chamisa, que fau marcar bien quante un reçaup dau monde. Desjà que aviá nonmas los cortissons… Mestre Pradier surtet de sa veitura e demoret badant coma un lusert. Deviá aver la climatisacion dins sa Citroën e dins son viatge dempuei Maraval aviá obludat los 34 degrats qu’aviá indicat la meteò e que eran ben au rendetz-vos emb benleu dos o tres de mai. Gafet sa saqueta sus lo sieti arreir e trainet pas tròp per escambalar los degrats ente auriam segur pogut far cueire dau uòus. Lo faguí entrar dins la sorniera e la freschor dau all. S’i foitet coma un que se vai nejar sus la balisa sauvadoira. Creguí un moment que anava dire “filh de vessa , quala comassa”, mas un notari quò parla pas entau, e se contentet d’un cortès “a ! Fai bon qui dedins…Mossur Caüsac es aqui ?” Li montri dau det una de las tres belas pòrtas esculptadas que druben dins lo all. “Òc, es coma M. Scriabin…” Mestre Pradier faguet “a ? e ne’n a per longtemps ?” Un pitit moment li dissi. Tras la lorda pòrta, auviá las ersas sonoras que montavan, acompanhadas per un pianò de mai en mai violent, jurcinc’a quela demia seconda de silenci seguida de quel acòrd sublime que quitament io, pertant pas musicaire per dos sòus, me laissava frijolant. Lo podiá veire lo Caüsac, los punhs barrats, la testa esversada, los uelhs barrats, per çò que li serven sos uelhs, fasent mina de menar l’orquestre, cresent un moment èsser lo creator de quelas portadas genialas. E Polenc, e Gershwin… Me’n aviá fait veire e auvir, emb sa musica…»
La seguida de legir leu sur aqueu blògue
Denis Gilabert
19:33 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc | Tags : joan ganhaire, concertò per pissarata, paraulas de novelum | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Dissabte, 26.5.2018 03h00
Los deputats de Ciudadanos après que la representanta de la CUP, Natàlia Sànchez, lor aguèt mes davant un cartèl "Stop fascism"
© VilaWeb
Pauc conegut dins l'estat francés, lo partit politic Ciudadanos (Ciutadans, en occitan e catalan) lo presentan los jornalistas franceses coma un movement "centrista", de "centredrecha", etc. Cèrtas, qualques indicis o poirián far pensar: arboran la color iranja tanben portada per de partits liberals centristas, coma lo Movement Democrata francés o lo Partit Socialdemocrata portugués. Al Parlament Europèu, sièson al grop dels 68 deputats de l'Aliança dels Liberals e Democratas per Euròpa, e, d'efièch, desvolopan pas la retorica antieuropèa de l'extrèma drecha classica, al contrari del Front Nacional francés, per exemple. En Catalonha, lor lògo combina nieus las colors espanhòlas, catalanas e europèas, amassadas dins un còr.
Tenon pas tanpauc los devises antisemitas, islamofòbs, masclistas o, pus generalament, reaccionaris de l'extrèma drecha tradicionala. Se declaran laïcs e lor lidèr, Albert Rivera Díaz, es pas cresent. Per tant, s'aluènhan del nacionalcatolicisme franquista, qu'associava estrechament lo conservatisme catolic amb una vision nacionalista e autoritària de la societat espanhòla.
Pasmens, an tostemps refusat de condemnar la dictatura del general Franco, e i a de motius serioses pels quals se los pòt qualificar d'ultradrechistas.
Lo boc emissari: los "nacionalismes"
Espelit en Catalonha abans de s'espandir en Espanha, aquel partit fonda sa politica sus l'obsession del boc emissari pròpri a l'extrèma drecha. Aqueste es pas pus lo jusieu, l'estrangièr, lo negre o l'arabi: es lo nacionalisme local. En tornant prene un discors comun en totes los partits franceses (los pòbles an pas de dreches, sonque los ciutadans ne tenon), an l'obsession de mespresar las culturas de lenga non castelhana. Al Parlament de Catalonha, s'exprimisson quasi sistematicament en espanhòl, çò que contraditz la revendicacion de "bilingüisme", que supausariá un usatge equilibrat de las lengas, e al parlament valencian (las Corts Valencianas), Carolina Punset, alara deputada, qualifiquèt (en espanhòl, de tot segur) lo catalan local de lenga de pacans ("aldeanos"). Vòlon, en mai d'aquò, metre fin a l'immersion lingüistica, ça que la apiejada per la majoritat de la populacion, e essenciala al dinamisme del catalan e de l'aranés. Cèrcan doncas lo retorn a l'epòca franquista ont las lengas non castelhanas èran estrictament gandidas de la vida publica. Se dison, doncas, "antinacionalistas" mas sostenon lo nacionalisme espanhòl.
Un nacionalisme de tipe imperialista... e criptofaissista
E se poiriá quitament dire que lor nacionalisme es de tipe imperialista. Minoran sistematicament la diversitat culturala d'Espanha, e an per tòca finala d'impausar a totes los pòbles un centralisme castelhan, en cercant d'afeblir las autonomias localas. Es la forma mai dura del nacionalisme, es l'imperialisme, e es per paur d'aquò que lo Partit Nacionalista Basco votèt fa qualques jorns lo budget de Mariano Rajoy. Los esglàsia qu'arriben al poder los de Ciudadanos, que desiran de reformar las autonomias financièras bascas e navarresas.
Fa qualques jorns, lo cap del partit, Albert Rivera, confirmèt publicament l'orientacion fondamentalament nacionalista de son movement politic. Anoncièt la creacion d'una plataforma nacionalista espanhòla, e assolidèt que delà la senèstra e la drecha, delà las diferéncias de classas, la sola identitat que la reconeguèsse el èra l'espanhòla. "Ni esquèrra, ni drecha: espanhòls": la pretension de superar las diferéncias ideologicas per la sola identitat nacionala es una pretension de l'extrèma drecha de tipe faissista, dempuèi Mussolini, Hitler o l'FN.
Lo mesprètz de la democracia e de la libertat
Per quant al conflicte ispanocatalan, lo partit d'Albert Rivera desira una politica mai dura que la que la mena lo govèrn espanhòl del Partit Popular contra Catalonha, coma se los empresonaments e los exilis politics bastèsson pas. Aquel radicalisme autoritari es una autra caracteristica de l'extrèma drecha, e aquò los mena tanben a mespresar dobèrtament la democracia. Minoritària e incapabla de formar un govèrn alternatiu a l'independentisme catalan, la lidèr de Ciudadanos en Catalonha pareis de se considerar majoritària, atacant per exemple lo sistèma electoral catalan, mentre que, cossí que siá, li seriá impossible d'obténer la majoritat, pr'amor d'una aliança impossibla amb l'esquèrra unionista e moderadament sobeiranista de Catalonha en Comun, e quitament amb lo Partit Socialista catalan, que contunha de defendre una mena de catalanitat, malgrat son supòrt passiu a la repression espanhòla. De biais mai general, s'agachatz TV3, veiretz que los deputats de Ciudadanos agisson exactament coma lo Front Nacional quand aviá un grop parlamentari nombrós, de 1986 a 1988. Los de Ciudadanos an exactament las meteissas actituds de mesprètz de las institucions e de lors collègas: manca d'educacion, rires arrogants e brusents, paraula talhada e mai se parla lo president del parlament.
D'aquò n'aguèrem una illustracion ièr. Un deputat del partit ultranacionalista espanhòl, Carlos Carrisoza, levèt lo riban auriòl pausat sul banc del govèrn catalan, encara suspendut, en signe de solidaritat amb los dos ministres empresonats, e refusèt de lo tornar metre a sa plaça, çò qu'obliguèt lo president del parlament, Roger Torra, mespresat dobèrtament, de suspendre la sesilha. Quin problèma i auriá de daissar un riban auriòl? Un parlament es un espaci democratic ont totòm se pòt exprimir. Los de Ciudadanos se pòdon exprimir coma vòlon: en nom de qué pretendon d'enebir la libertat d'expression de lors collègas? Demòstran una actitud intoleranta caracteristica de l'extrèma drecha.
E precisament, sabèm qu'aquel partit encoratja los qu'en Catalonha ensajan de derrabar los ribans auriòls plaçats un pauc pertot per demandar la libertat dels presonièrs politics. Amb lo gèst de Carrisoza se confirma la meteissa estrategia d'escampar las tensions socialas que poirián provocar una guèrra civila, coma a Canet de Mar ont de militants de Ciudadanos arranquèron de la plaja de croses jaunas e nafrèron doas personas. Amb qui o faguèron? Amb de militants de dos partits dobèrtament d'extrèma drecha. Coïncidéncia? O cresètz?
Una estrategia de la tension sociala
Al fons, lors cridas repetidas a "governar per totes los catalans" enganan pas degun. Non manifèsta pas la cultura democratica del dialòg que cèrque lo consens al benefici de totes, mas al contrari la confrontacion. Es una estrategia del conflicte que l'a totjorn seguida l'extrèma drecha, qu'espèra d'arribar al poder pel mejan de la paur.
En consequéncia, cridi urgentament totes los democratas que luchen contra la nòva extrèma drecha, tan perilhosa per la libertat e la patz sociala coma la mai classica ultradrecha. Es aquò tanben, èsser republican.
#23 La lenga occitana es afeblida en comparason del catalan, mas coma veiretz, resistissèm! :-) Torneu aquí, constatareu que hi ha vida!
#21 Hola, perdoneu que escrigui en català, espero que m'enteneu. Acabo de veure aquesta revista i em sembla que és la primera vegada que veig gent emprant l'occità de veritat. Quin és l'estat de la vostra llengua? Quina és la vostra sensació en el dia a dia?
#21 que t'arremercii Renaud, crey que n'at bolen pas coumprénė, ne perqué éy pèc, ne perqué éy hastiau de trattà atau û locutou de boune fe
#16 E pas sounque !! Aqui, que dits lous de n'i a pas goayre. Mistral tabé (ouai mais il savait pas écrire sa langue, ce plouc) ! Guillaume Ader en 1605 qu'escriuè deja atau. Donc, bes prègui, gèns, auan de l'aubrî, cultivat-bes un tchic...
Es un partit anti-separatista, una forma de laïcitat politica que reconneis pas les pòples interiors.
Hil de pute noû hèy pas sounquė qu'escribė en ûe grafie majère per nous-auts qui leji e qu'estimi coum la classique, qu'èt bous qui'n tresusat e qui'n muchat cachaus coum besties miaçades quoan participi dap courtesie ad û prousey amistous
#16 tròç de colhon!! èra per rire un pauc, persò ton biais d'escriure me'n c**** coma de mas prumièras cauçetas!! e los autres an lo drech de t'escarraunhar un pauc, vist coma son tractats los "occitans" (còla de borgeses intellò equerrista que cantan lor puta catara de lenga de l'amor de mon c***) en cò dels "gasconistas" e autras personas charmentas. Atanben, se lo reviscòl d'òc seguèsse pas estat qu'una question d'escritura sariam sauvats, tron!!
#15 Mon brave Hilh, a que jogatz ? Perque far semblant de pas saupre escriure la lènga nòstra en usant d'una grafia globli-globlà coma s'eriatz un illetrat ? Ensajatz de far òbra de creativitat fantastico-linguistico-artistica ? De cercar masoquisticament lo baston per vos faire picar ? De far de l'agit-pròp podampaïnèsca coma un Antòni-Tonens-rei-de-Patagonia ?
Palay, Camelat, Lou Cascarot, Cesaire Dauger etc..., los qui vòlen escrìver espontaneament la loa lenga e son de L'IBG eths tanben?! Diu me dau n'atz pas nat amor endà la vòsta cultura, sonque endà la vòsta ideologia. Ne soi pas anti-occitanista mes be compreni plan que ne j'augi.
B'ei atau qu'arcuelhetz los qu'escriven occitan dab la grafia mei simpla endau noste pòble e qu'estó la de l'arrenavida literària dont shens laquau arrés ne seré ací ?! Quina vergonha, ne m'estona pas briga qu'avóssitz mancat lo vòste pretz-hèit en hasent huéger los darrèrs locutors. Qu'aurém cresut qu'aquò e'vs auré hèit umbles e tolerants mes l'orgulhosèr vòste qu'a per sol endom lo vòste escac.