text:
Cantiga
Las cantigas son un genre tipic de la poesia medievala galègoportuguesa (sègles XII-XIV). Son de poesias cantadas, que lor letra e lor musica es compausada per de trobadors. Lo juglar, qu'èra de còps tanben de trobador, sonava e cantava aquelas poesias. Las cantigas galègoportuguesas son amassadas dins los cançonièrs, compausats per de nombrosas trobas. Se coneis tres cançonièrs: lo Cançonièr d'Ajuda, lo Cançonièr de la Bibliotèca Nacionala de Lisboa e lo Cançonièr de la Vaticana. La pus anciana demest las conegudas es la Cantiga da Ribeiriña, apelada tanben Cantiga da Garvaia, compausada per Paio Soares de Taveirós probablament en 1189 (o 1198, las cronologias diferisson).
Classificacion de las cantigas[modificar | modificar la font]
Métrica[modificar | modificar la font]
Del ponch de vista metric se pòt distinguir dos tipes de cantigas:
- Cantiga de mestratge: a generalament quatre estròfas que son esquèma metric es: abbacca, abbaccb, ababcca, ababccb. Manca de tornada o repic. S'utiliza subretot dins las cantigas d'escarn e dins las d'amor. An lor origina dins la poesia dels trobadors provençals.
- Cantiga de refranh: lor element caracteristic es la tornada o repic (refranh). Lor origina es populara. Es frequent subretot dins las cantigas d'amic. Los dos tipes de cantigas an de vèrs (octosillabs o decasillabs) e de rima consonanta. Los dos utilizan correntament lo parallelisme.
Tematica[modificar | modificar la font]
- Cantiga d'amic: una femna enamorada planh l'abséncia de son amat.
- Cantiga d'amor: un trobador s'adreça a sa dama.
- Cantiga d'escarn (escarnho): lo poèta critica un enemic particular o la societat dins l'ensemble.
- Cantiga de maldire (maldizer): coma las anterioras, amb un lengatge clar e dirècte.
- ...


c: text/html

text:
Quierzy
Quierzy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Etymologie
Charisilittae En 236, de contunh Carisiacus, Kiriacus, Chirisiacus, Karisy, Kerzy, Chérisy, Kierzy e fin finala Quierzy tirariá lo sieu nom de Charisius, fondator o proprietari de la villa gallo-romaine.
- Etymologie
Charisilittae en 236, puis Carisiacus, Kiriacus, Chirisiacus, Karisy, Kerzy, Chérisy, Kierzy et enfin Quierzy tirerait son nom de Charisius, fondateur ou propriétaire de la villa gallo-romaine.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L'Amalon
L'Amalon (Lamalou-les-Bains en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada dins los cantons nauts d'Erau, es la mai poblada del canton de Sant Gervais. La vila es situada al jonhent del flume costièr Òrb amb lo riu Bitolet (9,6 km), que ne's un afluent en riba dreta. Es una de las tres estacions termalas d'Erau amb Avèna e los Banhs de Balaruc. Es especializada en neurologia, rumatologia, e traumatismes osteoarticularis.


text:
Campatge
Lo campatge (en anglés camping), es una activitat comunament a l'aire libre ont se passa una nuèch o mai dins una tenda o caravana, generalament amb la finalitat de s'alunhar de la civilizacion e gausir de la natura. Pasmens existisson de campatges amb d'autras fins, per abrigar de personas al mitan de la civilizacion per exemple al moment de catastròfas naturalas o de manifestacions.
Campar es una activitat que venguèt populara a la començança del sègle XX. Los campaires s'installan prèp dels pargues nacionals o d'autres luòcs d'interès natural.
Lo campatge es tanben un autre tipe pas car de lotjament l'estiu suls luòcs de vacanças o pels assistents a d'eveniments que duran qualques jorns, coma festivals de musica o encontres esportius.
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo tèrme "campar" inclutz tota una gama de biaisses de passar la nuèch defòra de l'ostal. Dempuèi campaires equipats al minimum fins a las familhas que dispausan d'una caravana amb sa pròpria electricitat, calfatge e mòbles. Campar s'acompanha sovent d'autras activitats coma l'escorreguda, l'escalada, lo canoè, la bicicleta, la pesca o lo torisme alternatiu en general.
Es possible de dormir en campaments permanents amb de restaurants, banhs, dochas e d'autres servicis, se pòt tanben trobar d'ostalets de fusta e se parla puslèu d'ostalariá d'aire libre.


text:
Pòl Sud magnetic
Lo pòl sud magnetic es un punt variable a la superficia de la Tèrra ont las linhas de fòrça del camp magnetic terrèstre son dirigidas a la verticala e en naut. Se deu pas confondre amb lo punt (mens conegut) nomenat Pòl Sud geomagnetic
Sa variacion continua se deu a de perturbacions del camp magnetic terrèstre. En 2005, s'estimava sa posicion a 64.53° S’ 137.86, E° ’ {{{6}}} prèp de la còsta de la Tèrra de Wilkes, dins l'Antartida. Va cap al nòrd-èst prèp de 10 a 15 km/an.
Expedicions[modificar | modificar la font]
Lo 16 de genièr de 1909, tres òmes (Douglas Mawson, Edgeworth David, e Alistair Mackay) de l'expedicion Nimrod de Sir Ernest Shackleton anoncièron d'aver atench lo punt del Pòl Sud magnetic[1], d'aquel temps sus tèrra. Pasmens, i a uèi de dobtes sus se la localizacion foguèt corrècta [2].
Pòl sud geomagnetic[modificar | modificar la font]
Coma aproximacion de primièr ordre, lo camp magnetic terrèstre se pòt modelizar coma un dipòl simple (un sistèma de doas cargas de meteissa valor, mas de senhals opausats, situadas a corta distància una de l'autra), desviant de prèp de 11º de l'axe de la rotacion terrèstra e centrat al centre de la Tèrra. Los demais foguèron un camp non dipolar. Los pòls geomagnetics nòrd e sud son antipòdes entre eles, ont l'axe d'aquel dipòl teoric travèrsa la superficia terrèstra. Se lo camp magnetic terrèstre èra un dipòl perfèit, alara las linhas del camp magnetic serián verticalas dins los pòls geomagnetics e coïncidirián amb los pòls magnetics. Pasmens, existís una distància entre los pòls magnetics e geomagnetics. En 2005 s'estimava la posicion del pòl sud geomagnetic a 79° 44’ S, 108° 13’ E prèp de l'estacion Vostok. Lo punt coïncidís pas amb lo pòl sud magnetic, coma dins l'autre emisfèri.


text:
Bigaradièr
Lo bigaradièr (Citrus aurantium) es un arbre de la familha dels Rutacèas (agrum). Lo fruch, las fuèlhas, los rams e la flor son fòrça utilizats en alimentari e en perfumariá.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo bigaradièr es un arbre de 5 a 10 mètres. S'espandiguèt al començament de l'èra crestiana en Índia e foguèt introdusit en Occitània per las crosadas. Los Moros lo cultivavan fòrça prèp de Sevilha en Andalosia, e son escai èra « irange de Sevilha ».
Fuèlhas[modificar | modificar la font]
Las fuèlhas del bigaradièr son ovalas, lusentas e persistentas amb una espina a l'aissèla de las fuèlhas inferioras.
Fruch[modificar | modificar la font]
Lo bigaradièr porta un fruch, la bigarada o irange amar. Lo fruch es mai pichon que l'irange doç e de rusca rufe tintada de vere o de jaune. Sa popa es acida, pauc chucosa, fòrça amara e cap fòça granas.
Flors[modificar | modificar la font]
Las flors d'irangièr amar son blancas o rosas, pus grandas qu'aquelas de l'irangièr doç e fòrça odorosas. Florís al començament de la prima.
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Lo fruch del bigaradièr es subretot utilizat en sèrva o cuèch (confitura, siròp, Marmelada). La marmelada d'irange es facha sonque d'irange amar e non pas d'irange doç.
Fòrça perfumada, la flor del bigaradièr servís a la fabricacion de l'absoluda de flor d'irangièr, de l'aiga de flor d'irangièr e de l'esséncia de neroli utilizada en perfumariá e per aromatizar los aliments. Aqueles extraches contenon una fòrta proporcion d’antranilat de metil responsable de la nòta tipica de la flor d’irangièr amar. Los rams son utilizats per la fabricacion de l'esséncia de pichon gran bigarada, un òli essencial ric en acetat de linalil.
En Provença, s'utiliza de fruch en maceracion dins de vin (blanc, rosat o roge) apondut de sucre e d'alcòl per far un aperitiu: lo vin d'irange.
De la pèl del fruch s'extrai l'esséncia d'irange amar utilizada per la fabricacion del triple sec, d'amars, de Grand Marnier e del Cointreau.
A Malta, onte lo bigaradièr foguèt introdusit abans l'irangièr, la bigarada es encara utilizada dins la fabricacion del soda maltés, lo Kinnie, çò que li dona son amarum caracteristic.
Proprietats[modificar | modificar la font]
Los estudis recents subretot suls òlis essencials de pèl e de rams confirmèron lors proprietats sedativas e anxioliticas suls animals[1],[2].
Tradicionalament, l'òli obtengut amb de granas es prepausat en cas de colesteròl[3].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Pultrini Ade M, Galindo LA, Costa M (2005). Effects of the essential oil from Citrus aurantium L. in experimental anxiety models in mice. Life Sci. 2006 Mar 6;78(15):1720-5. Epub 2005 Oct 25. PMID 16253279
- ↑ (en) Carvalho-Freitas MI, Costa M (2002). Anxiolytic and sedative effects of extracts and essential oil from Citrus aurantium L. Biol Pharm Bull. 2002 Dec;25(12):1629-33. PMID 12499653
- ↑ (fr)L Bremnes (1996). L'œil nature - Les plantes aromatiques et médicinales - Citrus (oranger et citronniers). Ed. Bordas. p. 46-47. ISBN 2-04-027061-2


text:
The Beatles
The Beatles sigueren un grop de musica procedenta de Liverpool, Anglatèrra format per John Lennon, Paul McCartney, George Harrison e Ringo Starr. Son un des grops mès comerciaus e *exitosos ena istòria dera musica populara. Era sua innovacion ena musica populara e l'impacte culturau ajudèren a definir es ans seishanta. The Beatles sigueren eth grop damb mès ventes en tot eth sègle XX. En Reiaume Unit lancèren mès de 40 diuèrs singles, albums, EP qu'arribèren ath numèro un. Eth sòn succès se repetic tanben en fòrça auti païsi: EMI assegurèc qu'entà 1985 eth grop auie venut mès d'un miliard de discs o cintes en tot eth mon.
Sorgidi a principi des ans 60, iniciadors deth fenomèn beat. En tot partir dera basa ritmica deth rock, es sues composicions sigueren ua vertadèra trobalha ena melodia e ena armonia. Damb influéncies deth rhythm and blues, e deth blues progressiu, eth sòn estil seguic ua evolucion constanta. Des de meitat des ans 60, damb era arribada deth succès internacionau, era sua musica se decantèc cap a un eclecticisme qu'includie ua fòrta influéncia orientau e que dèc coma resultat quauques ues des òbres mès significatives dera psicodèlia e, ja ara fin dera decada, deth ròck progressiu. Es sues cançons rebateren es problèmes d'un cèrt sector dera joenessa dera epòca, que pretenie restar ara aurèra dera nomentada societat de consum, superar es convencions e es aspèctes mès retrograds dera societat occidentau, ara ora que reclamaue naui valors autant estetics e artistics com esperitaus e sociaus (restacadi, per exemple, damb era desliurança sexuau e era antimilitarisme).
Era sua dissolucion oficiau auec lòc er an 1970. Es sòns integrants seguiren es respectives carrères musicaus en solitari, autanplan i van sovintejar es collaboracions enter eri. Er an 1995, damb motiu dera edicion deth prumèr volum dera trilogia Beatles Anthology, auec lòc ua reünion virtuau deth grop, damb era ajuda d'ues cintes que John Lennon auie deishat enregistrades e que sigueren era basa de dues naues cançons: Free as a Bird e Real Love.


text:
Cervèl
Lo cervèl (var. cervèu, cervèth) es lo centre del sistèma nerviós a cò de tots los vertebrats, e de fòrça invertebrats. D'unes animals primitius coma las medusas o las estèlas de mar an un sistèma nerviós descentralizat sens cervèl, alavetz que las espongas an pas cap de sistèma nerviós. A cò dels vertebrats, lo cervèl es situat dins lo cap, protegit pel cran e prèp dels aparelhs sensorials primaris de la vision, l'audicion, lo sens de l'equilibri, lo gost, e l'olfaccion.
Lo cervèl pòt èsser extremament complèxe. Lo cervèl uman conten aperaquí 100 miliards de neurònas, ligadas per mai de 10 000 connexions sinapticas caduna. Aquelas neurònas comunican entre elas per mejan de longas fibras protoplasmicas sonadas axòns, que carrejan de trens de pulsacions senhals nomenats potencial d'accions cap a las partidas aluenhadas del cervèl o del còs e las ciblan cap a de cellulas receptrises especificas.
D'un punt de vista filosofic, podèm dire que la pus importanta foncion del cervèl es de servir d'estructura fisica de la ment. D'un punt de vista biologic, pasmens, la foncion pus importanta es de generar los compòrtaments que promòvon lo ben èsser d'un animal. Lo contraròtle del compòrtament pel cervèl interven per activacion dels muscles, o en provocar de secrecions quimicas coma las ormonas. Pasmens totes los compòrtaments necessitan pas l'intervencion del cervèl.


text:
Megaloceros giganteus
Lo megalocèros (Megaloceros giganteus), sonat autres còps cèrvi grand de las torbièras, foguèt lo pus grand cervid qu'aja existit. Semblava un dam grandàs e sas banas mesuravan fins a 3,5 m d'una extremitat a l'autra. Emai qu'aja viscut dins Euròpa tota e dins una granda partida d'Asia pendent un mièg milion d'ans avans son extincion recenta, dins l'usatge internacional es sovent apelat irish elk pr'amor que d'exemplars nombroses foguèron descobèrts dins las torbièras d'Irlanda del quaternari.


text:
Rasor d'Occam
Lo principi del rasor d'Occam es atribuit al fraire franciscan Guilhèm d'Occam, logica del sègle XIV, e que forma la basa del metòde reduccionista.
Somari
Versions[modificar | modificar la font]
Uèi, se pòt enonciar atal:
-
- « De doas teorias concurrentas, totas causas essent egalas d'autre biais, la mai simpla deu èsser preferida »
La version d'Isaac Newton pòt èsser pus clara:
-
- « We are to admit no more causes of natural things than such are both true and sufficient to explain their appearances. » Es a dire: « Devèm admetre solament las causas del natural que sián a l'encòp vertadièras e sufisentas per explicar son aparicion. »
Lo principi es tanben exprimit coma Entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem, o "Sens dobte son pas a èsser multiplicadas sens necessitat", mas aquela senténcia foguèt escrita pels autors posteriors e se pòt pas trobar dins los escrits que nos parvenguèt. Occam escriguèt en latin Pluralitas non est ponenda sine neccesitate, qu'una traduccion literala seriá: "La pluralitat se pòt pas liurar al saber sens necessitat"
Dave Beckett de l'Universitat de Kent a Canterbury escriguèt: "La règla medievala de l'estalvi, o principi de l'economia, d'usatge frequent per Occam, foguèt coneguda jol nom de rasor d'Occam."
Lo rasor d'Occam tanben foguèt nomenat "economia de postulats", o "principi de la simplicitat", e "K.I.S.S." (Keep it simple stupid) (fa lo simple estupid). Un autre provèrbi que exprimís aquela idèa, e que es sovent repetit dins las escòlas de medecina, es "Quand ausisses endilhar, pensa als cavals, pas als zèbres."
Una autra varianta es l'Espada de Thargola de Nightfall, un cort conte, d'Isaac Asimov, e Robert Silverberg: "We must drive a sword through any hypothesis that is not strictly necessary", es a dire: Devèm talhar amb l'espasa tota ipotèsi que siá pas estrictament necessària.
La Sciéncia e lo Rasor d'Occam[modificar | modificar la font]
Lo Rasor d'Occam venguèt un principi de basa del metòde scientific. Es important notar qu'es un argument euristic, que dona pas necessàriament de responsas corrèctas. Sovent, diferentas ipotèsis son egualament simples, e lo Rasor d'Occam esprima cap de preferéncia dins aqueles cases.
Per exemple, aprèp una tempèsta vejatz qu'un arbre casèt. Amb las pròvas seguentas "una tempèsta", e "un arbre casut", una ipotèsi racionala poiriá èsser "la tempèsta tombèt l'arbre". Aquela ipotèsi demanda una sola suposicion, es a dire, un fòrt vent tombèt l'arbre. L'ipotèsi que "l'arbre foguèt tombat per d'extraterrèstres de 200 mètres d'auçada", implica fòrça suposicions suplementàrias, coma la vertadièra existéncia d'extraterrèstres, lor capacitat e volontat de far de viatges interestellars, lor capacitat de far caire d'arbres amb o sens intencion, e la biologia que lor permet de suportar la gravitat terrèstra amb los 200 mètres d'auçada. En consequéncia, la primièra ipotèsi es preferibla.
Lo Rasor d'Occam es pas equivalent a l'idèa que la perfeccion es la simplicitat. Albert Einstein aviá aquò en l'esperit quand escriguèt en 1933 que « Lo prepaus suprèm de tota teoria es rendre irreductibles los elements de basa fins que siá possible sens abandonar la representacion adaptada d'una donada simpla de l'experiéncia », sovint parafrasejat per « Las teorias deurián èsser tant simplas coma possible, mas pas pus simplas. » Lo Rasor d'Occam foguèt simplificat a l'excès disent: "L'explicacion mai simpla es la melhora" (o la "vertadièra").
L'estadistica e lo Rasor d'Occam[modificar | modificar la font]
I a diferents autors qu'obtenguèron de la teoria de las probabilitats lo Rasor d'Occam , e l'apliquèron a l'inferéncia estadistica, e tanben diferents critèris per sancionar la complexitat amb l(inferéncia estadistica. D'escrits recents suggerisson un ligam entre lo Rasor d'Occam e la complexitat de Kolmogorov.
Un dels problèmas amb la formulacion originala del principi es que s'aplica solament a de modèls amb la meteissa poténcia de explicacion (per exemple: preferir lo mai simple dels modèls egalament bons). Una forma pus generala del Rasor d'Occam pòt èsser obtenguda de l'inferéncia Bayesiana e del modèl Bayesian de comparason, que se pòt utilizar per comparar de modèls qu'acòrdan pas las donadas egalament bonas. Aqueles metòdes pòdon optimizar la balança entre la complexitat e la poténcia del modèl.
La religion e lo Rasor d'Occam[modificar | modificar la font]
Dins la filosofia de la religion lo Rasor d'Ocam, a vegadas, foguèt utilizat per contrariar los arguments de l'existéncia de Dieu, pas cap d'aqueles postulats foguèron considerats definitius, perque las suposicions assumidas foguèron pas definidas precisament. Tanben se deu apondre que lo principi es solament un guida cap a la teoria melhora basada sus la coneissença correnta, pas la "vertat".
En tot cas, malgrat que lo Rasor d'Occam (e, en general, la filosofia d'Occam) nèga qualques arguments de l'existéncia de Dieu, i a pas cap de dobte que Occam èra cresent convencut e que, amb un o autre argument, defend clarament l'existéncia de dieu e la practica de la religion.
Precisament, l'intencion d'Occam sembla d'èsser de separar la religion de la filosofia, fasent qu'aquela primièra, lestada del "pes" de la metafisica, pòsca avançar en tota sa puretat, e que (Occam tanben lo vegèt atal) la fe seguís l'unic argument en que se basa lo cresent que fa mantenir la teoria e la practica religiosas.
L'idèa de Guilhèm d'Occam e autres pensadors[modificar | modificar la font]
Guilhèm benlèu foguèt inspirat per d'autres pensadors. Per exemple: lo Libre V de la Fisica d'Aristòtel postula que "la natura òbra pel camin mai cort possible."
Galilèu faguèt una satira notable del Rasor d'Occam dins son Dialòg. Lo principi es presentat dins lo dialòg per Simplicio.
Fòrça scientifics modèrnes apondèron una autre sisa d'ironiá alara que de matematicians prepausen seriosament que las entitats basicas poirián èsser los "bits d'informacion", per exemple las chifras del còde binari, per atal las entitats de d'Occam poirián èsser vistas coma davancièras de la logica de George Boole e l'informatica modèrna.
Benlèu a causa de l'escura natura de la logica medievala, e del fosc de las tòcas de Guilhèm d'Occam, coma teologian, e logician, la discussion, e l'aplicacion del Rasor d'Occam son sovent plenas d'ironia.


text:
Periòde Tinita
Lo periòde tinita qu'ei ua tempora de l'istòria de l'Egipte antica qui precedèish l'Ancian Empèri.
Durant aqueth periòde qui's debanè enter -3100 e -2700, que's succedín la Ira dinastia (enter -3100 e -2900) e la IIau (enter -2900 e -2700). Aqueth temps que s'apèra periòde tinita per'mor de la ciutat de Tinis, au ras d'Abidòs, d'on e vienèvan los reis d'aquestas dinastias e qui, segon l'istorian grèc Maneton, e seré estada la purmèra capitala.
Lo faraon Narmer qu'obrèish aqueth temps en tot unificar la Hauta e la Baisha Egipte. Aquesta hèita qu'ei representada suber la Paleta de Narmer. Menfis (au còp pròcha de la Baisha e de la Hauta Egipte) que vadó capitala. Durant aqueth periòde qu's bastín los purmèrs mastabas.
De véder:
- Peus testimoniatges arqueologics: Paleta de Narmer,


text:
Rott (Bas Ren)
Rott en alemannisch (Rott en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La localité fa partida de la region naturala En mai de-Bòsc[1].
La localité fait partie de la région naturelle Outre-Forêt[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
La tèrra de Rott aperten al monastèri de Weissenburg e se truca Chrodo en l'an 745 cf lo Cartulaire del cloître de Weissenburg per K.Glöckner E Anton Doll, chartes de 661 a 864
La terre de Rott appartient au monastère de Weissenburg et s'appelle Chrodo en l'an 745 cf le Cartulaire du cloître de Weissenburg par K.Glöckner et Anton Doll, chartes de 661 à 864
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « En mai de-Bòsc », in Alsace, Gallimard, París, 2007, pàg. 212
- ↑ « Outre-Forêt », in Alsace, Gallimard, Paris, 2007, p. 212


text:
-264
Aquesta pagina concernís l'an -264 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Crisi diplomatica e militara majora a l'entorn de la vila de Messina onte de soudats mutins desbarquèron e ocupèron la vila inicialament tenguda per una garnison cartaginesa. Cartage preparèt una repòsta militara e s'alièt ambé Siracusa per reprimir l'insureccion e arrestar leis incursions dei mutins dins l'illa. Pasmens, de son caire, Messina mandèt una ambaissada ai Romans per demandar una ajuda militara. Aquò foguèt acceptat e una armada romana desbarquèt en Sicília entraïnant lo començament de la Premiera Guèrra Punica.


text:
Irange
L’Irange es un agrum, fruch dels irangièrs, arbres de diferentas especias de la familha de las Rutacèas o d'ibrids d'aqueles. N'existís doncas mai d'un tipes, subretot èissit de l'especia Citrus sinensis coma los iranges sanguins e los iranges amars produchs pel Bigaradièr.
Comestible, es fòrça ric en vitamina C. Es lo quatren fruch mai cultivat al monde.
L’irange seriá la poma d’aur del jardin de las Esperidas.
Somari
Noms dins qualques lengas[modificar | modificar la font]
Los noms de l'irange, dins las lengas d'Euròpa e de Mediterranèa, daissan conéisser los diferents viatges que coneguèt lo fruch pendent son istòria. Se vei los dos grands camins seguits per l'irange.
- Un primièr grop de tèrmes ven de l'arabi medieval نرنجة [naranjah], el meteis manlevat al persan نارنج [nāranj]. Qualques lenguas conservon lo n inicial, coma lo castelhan naranja, lo venèt naranza, lo grèc vepάvtZι [nerantzi] (‘irange amar’), lo sèrbocroat HapaHџa/narandža o encara l'Ongrés narancs. D'autras modifiquèron aquela consonanta primièra, coma lo portugués laranja, lo Yiddish מאַראַנץ [marants] o lo catalan taronja. D'autras, fin finala, perdèron la consonanta iniciala, coma l'italian arancia o lo provençal auranja. Lo francés orange cambièt vocala benlèu jos l'influéncia de la vila d'Aurenja. L'alemand e l'anglés orange son empruntats al francés. Lo galés oren e lo japonés オレンジ[orenji] son manlevats e l'anglés. L'occitan, a l'oèst de Ròse, emplega una varianta irange. Lo polonés pomarańcza e lo Chèc pomeranč son manlevats a l'ancian italian pomarancia, el meteis combinason del latin pomum ‘fruch’ e arancia. Una autra etimologia prepausa d'aprochar l'italian pomarancia del latin pomum aurantium ‘fruch/poma d'aur’. Una expression comparabla existís en ebrieu, que תפוז tapouz (irange) es une contraccion de tapoua'h zahav, « poma d'aur ».
- De lengas dels Balcans e de Mediterranèa nomenon l'irange pel nom de Portugal. Es lo cas amb lo napolitan portogallo, lo grèc πoptokάλι [portokali], l'albanés portokalli, lo bulgar пopTokaл [portokal], lo romanés portocală; coma lo turc portakal, lo georgian ფორთოხალი [phortokhali], l'arabi برتقال [burtuqāl], lo persan modèrne (farsi) پرتقال [porteghal], l'amaric ብርቱካን [birtukan].
- Un tresen grop de lengas, al nòrd d'Euròpa, emplega una perifrasa significant ‘poma de China’. Es lo cas de lengas germanics e escandinavas: alemand del nòrd Apfelsine; danés, norvegian e suedés appelsin; o dins l'ordre contrari, neerlandés sinaasappel. Fin finala, lo finés appelsiini, lo leton apelsīns lo lituanian apelsinas, lo rus aпeлbcиH [apelsin] e lo bielorús aпeлbciH [apelsin] an manlevadas lors formas a las lengas escandinavas. Al costat dels mots arabis [burtuqāl] e [leymoune] (del castelhan Lemon, citron) utilizats al Marròc per designar los iranges, qualques regions nomenan aquel fruch latchine (del francés la Chine) per indicar son origina; en Argeria, se ditz a vegada tchina. A Santo Domingo, un chuc d'iranges se ditz « jugo de china » (chuc de China).
Fin finala, d'autras lengas del monde emplegan de racinas diferentas. Per exemple, en indonesian, l'irange se nomena jeruk.
Botanica[modificar | modificar la font]
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'irange es, coma son nom o indica, de color irange. A una rusca espessa e pro rufa. Se copa en quartièrs coma sa cosina la mandarina. L'irange es un fruch chucós, sucrat, excitant e conten de vitamina C. Lo fruch s'utiliza per las saladas de fruchs, las confituras, o per consomir son chuc.
Tipologia[modificar | modificar la font]
L'irange aparten al grop dels agrums, coma lo citron, la bergamòta e lo pamplemós. Existís fòrça varietats d'iranges que:
- Bigarada o irange amar
- Jaffa
- Navèl, que de sosvarietats Washington Navèl e sa filha per mutacion espontanèa nomenada Navèl Late, la mai coneguda per la consomacion[1].
- Irange sanguin
- Valéncia
- Ambersweet
- Irange d'ivern o Irange Raphaela
Istòria[modificar | modificar la font]
L'irangièr (Citrus sinensis) es originari de China. Se pòt destriar dos grands camins de dintrada d'aquel fruch en Euròpa. La rota mediterranèa foguèt seguida, a l'epòca de las crosadas (sègles XI a XIII), per l'irange amar o bigarada: transmés pels persians als Arabis, aquel fruch foguèt plantat en Sicília, que difusèt cap al rèsta d'Euròpa. Ulteriorament, al sègle XVI, los navigators portugueses descobriguèron l'irange doç en China, e lo menèron en Euròpa; son succès acabèt per despassar l'irange amar.
Fins a la primièra mitat del sègle XX, l'irange èra un fruch de luxe e sovent una dona de Nadal pels enfants. Sa cultura dins de caissas foguèt logtemps un simbòl de poder pels aristocratas que li faguèron de bastiments especializats: las oranjariás.
Economia[modificar | modificar la font]
Produccion[modificar | modificar la font]
L'industria de l'irange representa una chifra d'afars mondiala de prèp de 2 miliards de dolars americans, los primièrs productors son Brasil e los Estats Units d'America (subretot Florida).
Consomacion[modificar | modificar la font]
L'irange de Nadal es un sovenir de nostres aujòls modèstes obrièrs o païsans. Per assegurar una consomacion pendent totes los meses de l'an, produccion e transpòrt d'iranges dichs de contra-sason apareguèron. La particularitat d'aquela produccion en zona temperada cauda redusís pro l'espandida de las superfícias possiblas dins l'emisfèri Sud. S'impausan atal Chile e Uruguai, Sud-Africa e la Nòva Zelanda. Las ventas d'estiu demòran encara caracterizadas per l'escassa de l'ofra.
Se pòt contar l'exemple d'Uruguai. A l'independéncia d'Argeria, de païsans productors d'iranges franceses decidiguèron de migrar en Uruguai per i practicar lors culturas. Aprèp una installacion perilhosa, los cultivators de França descobriguèron un mercat local dificil. Las exportacions alunhadas venent un imperatiu, mas demandèron una organizacion rigorosa de la filièra: calibratge, condicionament, equipaments e mejans de transpòrt rotièrs puèi maritims. En 1972, d'ajudas economics encastrat dins lo plan Citrico comun als païses vesins del Rio de la Plata, Uruguai e Argentina, fins 1992 ne foguèt davancièr.
La poma es lo primièr fruch consomit en França (part de mercat en 2010 : 22,6 %) davant l'irange (12,3 %) e la banana (12,2 %)[3].
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Lo fruch es consomit fresc, mas es tanben utilizat dins fòrça recèptas coma lo chuc d'irange (54 % del mercat dels chucs de fruchs), las confituras, las còcas, de alcòls, o lo guit d'irange...
Informacions nutricionalas[modificar | modificar la font]
La pèl, confituras o marmeladas fachas amb de ruscas d'iranges non eissidas de l'agricultura biologica (o non tractadas) pòdon contenir de quantitats significativas de rèstas de pesticidas[4]. Las ruscas atacadas per de fungi o mosiduras (mosidura blava subretot) pòdon tanben contenir de micotoxinas.
Proprietas[modificar | modificar la font]
Un estudi sus l'òme montrèt l'efècte anxiolitic de l'esséncia d'irange difusada dins l'atmosfèri[5]. La pèl d'irange, mas tanben dels citrons o dels pamplemoses, libèran de meteis biais per pression o per gratatge de moleculas de furocomarines: un contacte long o un frotament amb la pèl jonch a una exposicion al solelh pòt provocar de rojors irritantas e de prusiments desagradables. Son los meteisses tipes de moleculas de base "comarina" qu'explican l'odor de las esséncias d'iranges e lors implicacions relaxantas[6].
Galariá d'imatges[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Las varietats d'iranges segon lanutrition.fr
- ↑ Donadas de FAOSTAT (FAO)
- ↑ (fr)Jean-Paul Frétillet, « les petits secrets des pommes », Mag. Ça m'intéresse n° 356, octobre de 2010, p. 88
- ↑ (en) Roger F. Albach, Bruce J. Lime, Pesticide residue reduction by the process of preparing whole orange puree ; J. Agric. Food Chem., 1976, 24 (6), pp 1217–1220 DOI: 10.1021/jf60208a025 Publication Date: November 1976
- ↑ (en) Lehrner J, Eckersberger C, Walla P, Pötsch G, Deecke L. Ambient odor of orange in a dental office reduces anxiety and improves mood in female patients. Physiol Behav. 2000 Oct 1-15;71(1-2):83-6. PMID 11134689
- ↑ Notem que las divèrsas comarinas del fen an un efècte descontractant e repausant del meteis, conegut dempuèi de temps immemorials. Los elevaires païsans aprèp los esquinoses trabalhs de fenason, s'aconsomissián aisidament, s'espatarant sus una cobèrta plaçada sul fen amassat dins la quietud del labor complit.


text:
Charles Lucien Bonaparte
Charles Lucien (Carlo) Jules Laurent Bonaparte, nasquèt lo 24 de mai de 1803 a París e moriguèt lo 29 d'abril de 1857 dins aquela meteissa vila. Es lo filh de Lucien Bonaparte, e en aquel títol un dels nebots de Napoleon Bonaparte.
Prince francés en 1815, venguèt lo segond prince (roman) de Canino, de Musignano e Bonaparte en 1840, a la mòrt de son paire Lucien, e prince Bonaparte (estatut de la familha imperiala adoptat per Napoleon III). Es sustot conegut per sos trabalhs de zoologia.


text:
Magoerioù-ar-C'houenon
Magoerioù-ar-C'houenon en breton ( Mézières-sur-Couesnon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mézières-Sus-Couesnon a situat a 30 km al nòrd-es de Roazhon e a 42 km al sud del mont Sant-Michel dins lo país de Fougères.
Las municipalitats limitrophes son Sant-Ouen-de detlos-Alleux, Sant-Marc-sus-Couesnon, Sants-Texans-sus-Couesnon, Sant-Aubin-de detlo-Cormier, Gahard e Vièlh-Vy-sus-Couesnon.
Mézières-sur-Couesnon est situé à 30 km au nord-est de Rennes et à 42 km au sud du mont Saint-Michel dans le pays de Felger.
Les communes limitrophes sont Saint-Ouen-des-Alleux, Saint-Marc-sur-Couesnon, Saint-Jean-sur-Couesnon, Saint-Aubin-du-Cormier, Gahard et Vieux-Vy-sur-Couesnon.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1920, lo nom de la municipalitat de Mézières a #èsser modificat en Mézières-sus-Couesnon.
En 1920, le nom de la commune de Mézières a été modifié en Mézières-sur-Couesnon.


text:
1758
Aquesta pagina concernís l'an 1758 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 28 d'abril - James Monroe, president dels Estats Units (m. 1831)
- 6 de mai - Maximilien de Robespierre, revolucionari francés (m. 1794)
- Nicolas Lupot, laütièr francés (m. 1824)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de decembre - Johann Friedrich Fasch, violinista e compositor alemand (n. 1688)


text:
Bouquemont
Bouquemont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee= 55064


text:
Washington, DC
Washington o mens correntament Washington DC (Washington, DC) o lo Districte de Colúmbia (en anglés Washington; Washington, D.C.; District of Columbia) es la capitala dels Estats Units d'America. Sa populacion èra estimada a 582 049 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 177 km². Es l'unic districte federal dels Estats Units d'America. Se tròba situada als bòrds del riu Potomac, entre los estats de Virgínia e Maryland.
Projècte de l'arquitècte francés Pierre Charles L'Enfant a la fin del sègle XVIII, foguèt la primièra vila del mond creada per èsser un centre de govèrn. I se troban l'Ostal Blanc e lo Capitòli federal.
Lo districte de Colúmbia, fondat lo 16 de julhet de 1790, es un districte federal, coma especifica la Constitucion dels Estats Units. Fa pas partit de nul estat dels Estats Units, mas s'airalèt dins de partits ancians dels estats de Virgínia e Maryland. I a un govèrn municipal, mas lo Congrès estatunidenc ten l'autoritat maxima sul districte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]


text:
Edoard de Woodstock
Edoard de Woodstock (lo 15 de junh de 1330 – lo 8 de junh de 1376), mei conegut com lo Princi Negre, qu'èra lo hilh deu rei Edoard III d'Anglatèrra e lo pair deu rei Ricard II d'Anglatèrra. Qu'èra princi de Galas, duc de Cornoalha, puish princi d'Aquitània.
Que participè a las batalhas de Crécy e de Peitieus.
Representant deu Rei d'Anglatèrra en Aquitània, que perpetrè ua seria d'operacions crudèlas entà espaurugar las òsts francesas e aflaquir le dehens los territòris contrarollats per França ; en mei d'esbarrejar mot sang en Lengadòc, que prengó Lemòtges en bèth aucir, segon Jean Froissart, 3000 personas.
La soa rivalitat dab lo Rei de França que dè lo parat a Gaston Febus de declarar aubertament l'independéncia de Bearn.
En Espanha, que pelegè entau rei Pèir lo Crudèl contre Enric de Trastamara mes non ho pas pagat peu purmèr, çò qui l'obligè a vàder impopular en Aquitània per'mor d'ua levada de taxas. En mei d'aquò, lo son retorn d'Espanha, malaut, ajaçat e shens sos, qu'èra segon Pèir Tucoo-Chala, iniciaument previst entà castigar Gaston Febus e, fin finala, que's devó har en bèth demandar l'autorizacion deu comte de Fois-Bearn, en tot depausar las armas e devath la gaita deus òmis d'armas de Bearn.


text:
Anomaluridae
Es lo zoologista e paleontològ francés Paul Gervais (1816-1879) que creèt la familha dels Anomaluridae en 1849.
Son los esquiròls volants. Aquesta familha se rencontra pas que dins los bòsques d'Africa Centrala. Aquestes rosegaires se desplaçan en planant gràcias a una membrana (patagium) que religa lors membres anteriors als membres posteriors.
Compren doas sosfamilhas :
- Anomalurinae (1 genre, 4 espècias).
- Anomalurus derbianus (Anomalura de Derby)
- Anomalurus peli (Anomalura de Pel)
- Anomalurus pusillus (Anomalura pigmèa)
- Anomalurus beecrofti (Anomalura de Beecroft)
- Zenkerellinae (2 genres, 3 espècias).
- Zenkerella insignis (Zenkerela)
- Idiurus zenkeri (Anomalura de Zenker)
- Idiurus macrotis (Anomalura nana de las aurelhas longas)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 573168 Anomaluridae Gervais, 1849 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Anomaluridae (en)
- Referéncia NCBI : Anomaluridae (en)
- Referéncia CITES : familha Anomaluridae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)


text:
Gai (papa)
Gai (mòrt lo 22 d'abriu de 296) foguèt lo 28en evesque de Roma dau 12 de decembre de 283 a 22 d'abriu de 296. Succediguèt a Eutiquian (275-283) e foguèt remplaçat per Marcellin (296-304).
Èra originari de l'aristocràcia roman e son ostau èra liat a l'emperaire Dioclecian. En fòra deis informacions donats per lo Liber Pontificalis, i a pauc d'ensenhaments sus la vida e l'accion de Gai. Semblèt èstre mòrt naturalament avans lei persecucions anticrestianas ordonats per Dioclecian e èstre a l'origina de la division dei quartiers de Roma entre lei diacres.


text:
Prometèu
Prometèu (en grèc Πpounθeύς, "prevision", "prospeccion") es una divinitat de la mitologia grèga. Son estatut varia dins lo panteon grèc segon las versions del mite, seriá estat Titans o filh d'un titan. Lo personatge de Prometèu es ligat a tres eveniments mitics: l'aparicion dels sacrificis als dieus, lo contraròtle del fuòc per l'òme e l'aparicion de la femna.
Somari
- 1 Versions del mite de Prometèu
- 2 Originas del mite e relacion amb d'autres mites
- 3 Cultes dedicats a Prometèu
- 4 Significacion del mite de Prometèu
- 5 Posteritat del mite de Prometèu
- 6 Nòtas
- 7 Referéncias
- 8 Ligams extèrnes
Versions del mite de Prometèu[modificar | modificar la font]
Prometèu segon Esiòde[modificar | modificar la font]
Esiòde tracta lo mite de Prometèu dins sas doas òbras majoras, la Teogonia e Trabalhs e jorns, amb de pichonas diferéncias entre las doas versions. Basicament, a la Teogonia se centra sus la disputa entre Prometèu e Zèus, alara que dins Trabalhs desvolopa la relacion del mite de Prometèu amb aquel de Pandòra.
Segon la version expausada per Esiòde dins la Teogonia, Prometèu seriá lo filh del titan Japet e de l'oceanida Climène, e fraire d'Atlàs, Epimetèu e Meneci. Seriá un rebèl contra lo poder legitim de Zèus, lo poèta se situant de son costat.[1] Esiòde conta doas disputas entre Prometèu e Zèus. Lo primièr es en relacion amb l'explicacion mitica de l'origina dels sacrificis als dieus. Atal, Prometèu sacrifiquèt un buòu a Mekone, dins la region d'Argos mas esquivèt. Aprèp, faguèt dos molons, un de carn e de viscèra de l'animal e l'altre d'òsses e de graissa. Cobriguèt aquel de la pèl del buòu per li donar un aspècte mai atractiu e demandèt a Zèus que causisca lo molon que li agradava mai. La part causida per Zèus seriá aquela que deuriá oferir als dieus, alara l'autra demorariá als òmes. Zeus, enganat per l'aparéncia, causiguèt lo molons d'òsses e de graissas, venguèt fòrça furiós contra Prometèu. Aquel mite servís per explicar lo fach que los grècs sacrifiquen als dieus sonque los òsses e la graissa dels animals, los cremant e fasent de fum qu'arribariá fins als dieus.
Segon la Teogonia, Zèus, contrariat per l'engana que Prometèu aviá ordit per favorizar los umans, los castiguèt ne los privant del fuòc, çò que provoquèt la misèria dels umans, incapable de se caufar o de cosinar lo manjar. Per ajudar los òmes, Prometèu panèt lo fuòc als dieus, l'amagant dins d'una tija vuèita e lo donant als umans. Zèus de colèra ordenèt un doble castig: un per Prometèu e un autre pels òmes.
Zèus liguèt Prometèu de cadenas a una colomna e li envièt una agla que li manjará lo fetge, que creisserá de nuèch de la meteissa quantitat que l'aucèl aviá manjat de jorn. Prometèu patiguèt aquel castig fins a qu'Eracles lo liberèt. Esiòde dona pas de detalhs sus la localizacion de la colomna ont Prometèu patiguèt del castig.
Concernissent los umans, lo mite de Prometèu se jonh amb lo mite de Pandòra. La vision mai complèta es donada dins Trabalhs. Segon la Teogonia, coma castig Zèus ordenèt a Efèst, lo dieu del fèrre, que faguèsse un personatge femenin, de que menciona pas lo nom. Dins la version de la Teogonia, la divessa Atena la vestiguèt e Efaïstòs li faguèt un diadèma. Zèus la presentèt als dieus e als òmes, que ne foguèron meravilhats. Zèus ofriguèt la femna a Epimetèu, fraire de Prometèu, que l'acceptèt. Dins Teogonia conta pas l'istòria de la bóstia de Pandòra.
Dins la version dels Trabalhs, apareis lo nom de la femna, Pandòra. E mai, la collaboracion dels diferents dieus per la fabricar es fòrça desvolopada: Efaïstòs la fòrma amb de tèrra e aiga, li dona la vista e la fòrça umana e li fa la cara cossí al de las divessas; Atena li ensenha l'art del tissatge; Afrodita la dota d'atrach sexual e Ermès d'intelligéncia cinica e d'un caractèr volubíl, e mai li empliguèt la peitrina de mensonjas. Las Gràcias e la Persuasion la faguèron bèla amb de colièrs e las Òras la coronèron de flors. Un còp acabada, Zèus carguèt Ermès que l'ofrisca de dona a Epimetèu. Aquel faguèt pas cas del conselh de son fraire Prometèu, que l'aviá avisat qu'acceptèsse pas cap de dona de Zèus, e l'acceptèt. Aprèp, Pandòra destapèt una gorda que conteniá los mals e los langis, de que los òmes èran liberats fins alara, e los escampèt pel monde. Sonque l'Espèr demorèt dins lo recipient.
Prometèu segon Esquil[modificar | modificar la font]
Segon la version del dramaturg Esquil, recolhida dins sa tragedia Prometèu encadenat, Prometèu seriá un titan, filh de Gèa e seriá, alara, una divinitat d'una generacion anteriora a aquela de Zèus. La perspectiva d'Esquil es favorabla a Prometèu, considerat un benfactor de l'umanitat que la defend de la tirania de Zèus.[1]
Prometèu segon Platon[modificar | modificar la font]
Tanben lo filosòf Platon dona una version del mite de Prometèu dins son dialòg Protagorés.
Una version tardièra: Prometèu coma creator de l'òme[modificar | modificar la font]
Una version tardièra del mite de Prometèu, que lo primièr testimòni apareis dins un fragment conservat d'una comèdia del sègle IV AbC, e que torna mai tard dins de decoracion de sarcofags e dins los escrivans latins, afirma que Prometèu foguèt lo creator de l'òme. Prometèu, qu'èra considerat coma engenhós en terralha, auriá modelat los primièrs òmes amb de fanga, e que Zèus lor auriá donat la psykhé, l'alen vital o arma. Aquel argument es un apondon tardièr e es absent de las versions d'Esiòde, Esquil e Platon.[2]
Originas del mite e relacion amb d'autres mites[modificar | modificar la font]
Lo castig de l'agla pòt èsser ligat amb d'autres coma aquel de Tici, contat per Omèr dins l'Odissèa e l'Iliada, que dos voltors devòran lo fetge de Tici, per castig d'una temptativa de violacion de Letò o, segon d'autras versions, Artemis. Qualques autors propausan una origina caucasiana del mite.[3]
Cultes dedicats a Prometèu[modificar | modificar la font]
La Grècia celebrava de fèstas dedicadas a Prometèu. La pus importanta se fasiá dins lo quartièr de las Ceramicas d'Atenas ont se fasiá corregudas de relais amb d'entòrchas nomenadas lampadodromias, que commemoravan la dona del fuòc que se faguèt a l'òme. Dins aquel quartièr Prometèu èra onorat coma patron dels artesans, amb Atena e Efaïstòs.[4]
Significacion del mite de Prometèu[modificar | modificar la font]
De son costat, lo psicoanalista austriac Sigmund Freud liga lo mite de Prometèu amb son ipotèsi sus la conquèsta del fuòc pels umans.[5] Segon que, la tija vuèita en que Prometèu amaga lo fuòc que panèt als dieus simboliza lo penís. Segon un processus de tranferiment tipic dels sòmis, en realitat çò que l'òme primitiu garda dins la tija-penis es pas lo fuòc mas lo mejan per destruire l fuòc: l'urina. Segon l'ipitèsi de Freud, l'òme capita a domesticar lo fuòc quan renoncia a satisfar sas impulsions naturala a l'apagar amb l'urina. Atal, negant un plaser libidinal l'òme passa una estapa culturala. Es per que la femna vendra cargada de gardar lo fuòc e, alara, de demorar al lar, perque ela a pas aquela impulsions. Per Freud lo fach que, coma dins d'autres mites sus la conquèsta del fuòc, lo mite de Prometèu amb lo fuòc, domini uman, es ligat amb un sacrilègi o craca als dieus significa que l'òme conquerís lo fuòc mestrejant sas impulsions libidinalas o id, en terminologia psicoanalitica. Lo parallelisme entre los dieus e l'id s'explica perque, dins la mitologia grèga, los dieus pòdon satisfar totes los apetits enebits als òmes, coma l'incèst.
Posteritat del mite de Prometèu[modificar | modificar la font]
Filosofia e teologia[modificar | modificar la font]
Dins los començaments del cristianisme, qualques apologistas crestians, seguissent una allusion de Tertullian dins son Apologetic, vegèron dins lo personatge de Prometèu un simbòl de Jèsus: Prometèu èra, coma Jèsus, un dieu qu'aviá patit la dolor e sofrença per favorizar l'Umanitat.[6][7]
Lo filosòf anglés Francis Bacon utiliza lo personatge de Prometèu dins son òbra De sapientia veterum coma emblèma de la lucha per la libertat de la pensada. Dina lo meteis sens que faguèt Giordano Bruno.[8]
Literatura[modificar | modificar la font]
Lo mite de Prometèu seduguèt particularament los escrivans romantics, que vesián en el una encarnacion del rebèl qu'es capable de desfisar fins al poder absolut de Dieu. Qualques òbras d'aquel periòde que tornan utilizar lo mite de Prometèu son:
- Prometheus (1774), poèma narratiu de Johann Wolfgang von Goethe.
- Prometheus (1816), poèma de Lord Byron.
- Frankenstein or The Modern Prometheus (1818), novèla de Mary Shelley.
- Prometheus Unbound (1820), poèma narratiu de Percy Bysshe Shelley.
Autres òbras sul tèma de Prometèu son:
- La estatua de Prometeo, pèça de teatre de Pedro Calderón de la Barca.
Tanben la literatura contemporanèa trat del mite de Prometèu:
- Prométhée mal enchaîné (1899), d'André Gide.
- Prométhée aux Enfers, ensag inclusit dins L'été (1954), d'Albert Camus.
- Nou Prometeu encadenat, d'Eugeni d'Ors.
Arts plasticas[modificar | modificar la font]
Musica[modificar | modificar la font]
- Die Geschöpfe des Prometheus (Las creaturas de Prometèu, 1800-1801), ballet de Ludwig van Beethoven.
- Prometheus, poèma sinfonic de Franz Liszt.
- Promethée ou le poème du feu (1910), poèma orquestral d'Aleksandr Skriabin.
- Prometheus, opèra de Carl Orff.
- Prometeo (1984), suite de Luigi Nono.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 García Gual 2007:pàgs. 88-89.
- ↑ García Gual 2007: pàg. 90.
- ↑ (ca) Martín Sánchez: p. 62-63.
- ↑ García Gual 2007: pàgs. 89-90.
- ↑ Freud:pàgs. 163-170.
- ↑ Alsina Clota: pàg. 14.
- ↑ García Gual 2007: pàg. 92.
- ↑ Alsina Clota: pàgs. 14-15.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (es)García Gual Introducción a la mitología griega, ed: Alianza, Madrid, 2007 isbn 9788420661650
- (ca)Sigmund Freud, El malestar en la cultura, cap.: Sobre la conquista del fuego
- (es)Adelaida Martín Sánchez , Teogonía., Madrid 1996 isbn= 8420602019
- (es) José Alsina Clota, Esquilo, Tragedias completas, cap.:Introducción, ed: Cátedra, 1996, isbn= 8437604060


text:
La Mòta de Cucmont
La Mòta de Cucmont[1][2] (Lamothe-Cumont en francés) es una comuna gascona, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus. Una grafia -Cumont, mens etimologica, aurè l'avantatge d'estar confòrma a la prononciacion atestada per Burgan e Lafon : abséncia de redoblament de -m-, de tipe "Cummon".
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Paul BURGAN, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Montalban, Associacion Antonin Perbosc, 2006.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Claye-Souilly
Claye-Souilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina celtique del nom de Claye indica que lo luòc a viscut dempuèi una epòca fòrça alunhada.
Claye I aviá viscut jols primièrs reis francs e jols mérovingiens se @frapper la moneda a Claye. Qualques monedas mérovingiennes an #èsser d'amassadas, #qu'un spécimen adornava la colleccion numismatique del vicomte de Amécourt.
L'origine celtique du nom de Claye indique que le lieu est habité depuis une époque très reculée.
Claye était habité sous les premiers rois francs et sous les mérovingiens on frappait la monnaie à Claye. Des monnaies mérovingiennes ont été trouvées, dont un spécimen agrémentait la collection numismatique du vicomte d'Amécourt.


text:
Linoleum
Lo linoleum (nom creat a partir de lin e del latin oleum, "òli") es un material que s'emplegar per fabricar de vestiments de sòl. Son inventor, l'anglés Frederick Walton lo descobriguèt en 1855 e lo melhorèt dapasset fins que patentèt la formula de son invencion en 1860. Sa fabricacion se fa a partir d'òli de lin solidificat, barrejat a de farina de fusta o de pols de siure, plaçat sus un supòrt de tela. Abitualament s'apondon qualques pigments a aquela barreja per li donar de colors divèrsas.


text:
Quartièrs de Tolosa
Dempuèi lo conselh municipal del 18 de decembre de 2009, la municipalitat de Tolosa aplica un descopatge de la vila en sièis sectors e 22 quartièrs.
Somari
Sector 1 - Tolosa centre[modificar | modificar la font]
Sector 2 - Riba esquèrra[modificar | modificar la font]
- Sant Çubran
- Crotz de Pèira - carrièra d'Espanha
- Font l'Estanh - Bagatèla - Papús - Tabar - Bòrda longa
- Font Baïona - Cartochariá
Sector 3 - Tolosa nòrd[modificar | modificar la font]
- Minimes - Barrièra de París
- Sèt Denièrs - Ginestós
- La landa - Grand Selve
- Tres Cocuts - Bordaroja - Crotz Daurada - Paleficat
Sector 4 - Tolosa èst[modificar | modificar la font]
- Bonafé - La Roseda - Gramont
- Bèlmont - Sopatard - Bonora
- Còsta Pavada - Ciutat de l'Èrs - La Terrassa
Sector 5 - Tolosa sud-èst[modificar | modificar la font]
- Pont de las Domaisèlas - Montaudran - La Terrassa
- Ranguelh - Sauselong - Puèg Dàvid - Povorvila
- Sant Miquel - Lo Busca - En palòt - Sant Anha


text:
Son
Un son qu'ei ua onda mecanica o vibracion transmesa aus elements constitutius d'un gas, d'un liquid o d'un solid.
Un son que's caracteriza per ua intensitat (qui defineish la soa poténcia), ua frequéncia (qui hè que sia percevut com agut o grave) e per lo son timbre (qui varia segon lo perhiu armonic de la corba deu son).
L'unitat de mesura de la frequéncia d'un son qu'ei lo hertz (simbòl SI: Hz) mentre qui l'intensitat qu'ei mesurada en decibels (simbòl SI: dB).
D'un biais generau, l'aurelha umana be pòt percéber los sons inclús enter ua frequéncia de 20 Hz e 20 kHz. En devath d'aquesta horca lo son qu'ei qualificat d'infrason, e, en dessús, d'ultrason.
Aqueth biais de percéver los sons que varia d'ua espécia animau a ua auta, com ac illustra, per exemple, lo cas de las ratapenadas conegudas per la loas capacitats e mià's mercés aus ultrasons (de cap a 100 kHz).


text:
Per Noste
Somari
- 1 Prumerias de Per Noste
- 2 Per Noste uei
- 3 Nòtas e referéncias
- 4 Honts
- 5 Ligam extèrne
Prumerias de Per Noste[modificar | modificar la font]
Rogèr Lapassada qu'estó lo fondator de l'associacion. Pendent la soa captivitat que s’amassava dab los gascons de l’estalag tà parlar deu país. « Los mots de casa que volavan com ausèths escapats d’ua cauja e que’s mesclavan en un horvari on cadun e’s sentiva reviscolat [...] que devi a la lenga d’estar sauvat. Se n’èri pas estat un mainatge nascut en Bearn, pensi que serí mort. Pr’amor tà jo, dens la captivitat la mia bòia de secors qu’ei estat la lenga. Pr’amor quan parlàvam la lenga que’s produsiva un miracle e que tornàvam crubar la vertut deus ajòus. »[1]
Qu’ei lavetz que comença a escríver en bearnés e, autanlèu tornat a casa que’s junta a las amassadas e tauladas deus felibres de l’Escòla Gaston Fèbus on pòt devisar e cantar en bearnés. Qu’i tròba a Miquèu Camelat qui l’encoratja a escríver.
Purmèrs contactes dab l'occitanisme[modificar | modificar la font]
Au mes de junh de 1956, la soa hemna Margalida que s’avisa d’un articlet de la République qui anóncia un estagi pedagogic organizat per ua associacion inconeguda : l’Institut d’Estudis Occitans. Roger que s’apotja donc dinc a Usès (30) on descobreish shens qu'un paisatge diferent de’u de Bearn mes tanben òmis joens, dab idèas navas, gessits de tots los parçans occitans. Qu’i a un gascon (Pèire Bèc), provençaus (Robèrt Lafont, Pèire Pessamessa), lengadocians (Andrieu Lagarda, Jaurion, Joan Bodon), catalans (Batista i Roca)... Qu’ei esmiraglat per l’arsec e la sapiéncia d’aqueths òmis, la màger part ensenhaires.
« Qu’èran sapients. Jo ne n’èri pas. Qu’èri un illetrat en matèria occitana... »
Quan Robèrt Darrigrand e'u va véder a las vacanças (aqueste qu'ei lavetz professor a París) que’u comunica lo son estrambòrd e que decidín d’anar amassa a l’estagi de Dacs (1957) on tròba cinc bearnés (Maria Guichot, Maria Vignalet e Michèle Lafítte). Ahiscats per Bèc e Lafont que decidín de crear ua seccion IEO dens las « Basses-Pyrénées ». Atau s’aperava lavetz lo departament. Mes arren ne’s hè. Robèrt Darrigrand que partí tau servici militar, puish qu'ei nomat a Argièr. Roger, solet, qu’apita ua « classa » de bearnés au collègi d’Ortès. Que valeré mei parlar d’amassadas ta conversar en bearnés. L’annada d’après que va a l’estagi d’Usès e en 1959 a’u de Vilanuèva d'Òlt on los amics e l’encoratjan a alengà’s.
Fondacion de l'associacion Per Nouste[modificar | modificar la font]
A la prima de 1960, Roger que convòca a Ortès quauques amics, sustot ensenhaires, e que fonda ua associacion, Per Nouste, qui’s balha per fin : « Le développement de la langue béarnaise et de la civilisation béarnaise par l’étude de la langue dans les établissements scolaires, [...] du folklore régional en liaison avec l’Institut d’Études occitanes dont le siège est à Toulouse. » La sedença sociau qu’ei en çò de Roger : Villa Amistat.
Que balhan mei luenh la lista deus membres de l'associacion en 1960 on poden véder que n’i son pas enqüèra los qui ajudaràn a agergar la revista en 1960. Qu’i mancan Gerard Lavinhòta (n’ei pas ensenhant) e Miquèu Grosclaude qui, arribat en Bearn en 1958, ne s’ei pas enqüèra engatjat dens lo combat occitan. Contactat per Roger, Miquèu qu’adereish a Per Nouste mei tard (en 1965).
Per Nouste qu’organiza amassadas d’informacion per lo Bearn (P. Tucoo-Chala, X. Ravier) e sus l’accion de l’IEO (P. Lagarde). En collaboracion dab P. Tucoo-Chala, Roger que publica tres liberets destinats a las escòlas primàrias.[2] Lo prumèr (1961) titolat « Cahier de langue et d’Histoire béarnaises » qu’acompanha un concors escolar qui demanda de virar tèxtes en bearnés e en francés. Que s’acaba dab ua evocacion braca de la geografia e de l’istòria deu Bearn. Lo dusau (1962) qu’ei bastit autorn de las benalèjas de Joan lo pèc, seguidas d’un expausat sus l’agricultura e las distraccions en Bearn a l’Edat Mejana. Lo tresau (1963) que s’empara sus un aute conde popular : « L’asou, lou ca, lou gat, lou hasa » e que s’acaba per la presentacion de la vita economica de Bearn dinc au sègle XVIIIau ».
Aquestes liberets, preparats taus petits bearnés de l’ensenhament primari, qu’emplegan la grafia felibrenca de l’escòla Gastou Febus ; ne s’espian pas au delà de las termièras deu Bearn. Açò ne vòu pas díser que Roger e s’agi d’esbrombat l’accion de l’IEO. Mes qu’avança dab prudéncia entà non pas tròp espaurir los amics qui l’acompanhan. S’espian la lista deus aderents a l’associacion que veden l’escabòt que s’esboha pro viste. Que passan de vint-e-sheis membres en 1960, a tretze en 1961, quinze en 1962, dètz-e-sèt en 1963. Ne son pas mei que sèt a l’amassada de marteror de 1964. E totun lo prètzhèit occitanista n’ei pas desbrombat. Rogèr Lapassada e Robèrt Darrigrand que s’acaminan a l’estagi de Vilafranca de Roergue e après a’u de Maruèjols. Quauques escolans que van a’us de Brageirac (1961) e Bedarius (1962) dab ua borsa de PER NOUSTE. L’associacion que publica a Ortès ua brocadura de Jacme Taupiac « La prononciation normalisée du gascon » (1963), lo prumèr essai de vulgarizacion deu sistèma grafic de l’IEO. Abans, Per Nouste qu’ajudè l’edicion per l’IEO de poèmas de Andreu Pic, en grafia occitana [3] e que participè a l’aumenatge a Miquèu Camelat publicat dens la revista OC (1969).
La revista Per Nouste (Per Noste a comptar deu N°9, de Nadau de1968)[modificar | modificar la font]
En 1966, lo quinzau estagi de l’IEO qui’s debana a Tuïr (Catalonha deu Nòrd) qu’amassa occitans e catalans. De Bearn qu’arriban Roger e Margalida Lapassada, Gerard e Denisa Lavinhòta, Miquèu e Claudeta Grosclaude. Cors de lenga, conferéncias, talhèrs de cant e de dança e sustot discutidas shens fin qui hèn descobrir çò qui’s hè alhors, qui balhan calor au còr e coratge entà l’aviéner.
Autanlèu tornats a Ortès los nostes bearnés arsecats que son d’acòrd entà lançar ua revista. Que serà taus bearnés e que l’apèran « Per Nouste ». En grafía felibrenca tà non pas espaurir lo monde e après aver discutit tà saber se calè hicar ua « a » a la fin ! Quauques uns que pensavan lavetz que calè ua « a » tà escríver totas las « e » finaus.
Per Nouste que crompa ua maquina tà roneotipar qui arriba au garatge de Gerard. Qu’ei eth qui la hè virar e qui s’aucupa deus abonats. Los collaborators que hèn çò qui pòden. Los uns qu’envian tèxtes manuscrits, d’autes que’us passan a la maquina.
Hens lo prumèr numèro, de junh de 1967, la composicion deu comitat de redaccion qu’amuisha que la buta ei l’ensenhament de la lenga e de la cultura populara. Qu’i trobam cinc membres de l’ensenhament public (Michel Darricade, Robèrt Darrigrand, Henri Galos, Miquèu Grosclaude e Rogèr Lapassada), un paisan (Pierre Camougrand), un assegurador (Louis Grousset), un mestierau (Gérard Lavignotte) e ua comerçanta (Marcelle Larregneste). L’accion que’s placa dens l’encastre de l’Institut d’Estudis Occitans. Dab prudéncia Per Nouste qu’arcuelh articles en grafia occitana e en grafia febusiana.
R. Lapassada qu’orbeish lo numèro dab Notre langue maternelle on rapèra l’origina deu bearnés, shens deishà’s embarrar dens las termièras de la principautat : « Le temps des particularismes étroits est révolu. Oubliant les vieux lieux communs nous dirons, sans avoir l’impression de nous trahir : « nous parlons gascon ». Nos yeux dépassent les frontières dialectales ; nous survolons en pensée toute la Gascogne pour atteindre Toulouse, Carcassonne et les palais du roi René sur le Rhône... Mais nous sommes heureux de revenir chez nous dans le Béarn... »
M. Grosclaude que hè un « Plaidoyer pour une Histoire occitane ».
R. Darrigrand qu’ei encargat de presentar mèstes de la nosta literatura e que comença per lo condaire Joan Victòr Lalana. Puish que legem poesias gasconas e ua cronica « lo bearnés a l’escòla » qui amuisha quauques regents que’s son hicats au tribalh (Bonnut e Valensun). La revista qu’ei aviada.
Gràcias au tribalh d’aqueths precursors capborruts ua vision modèrna deu bearnés qu’ei entrada dens l’espaci public. Mercés a l’accion de R. Lapassada e deus amics qui a sabut amassar, lo bearnés que s’ei guardat de l’embarrament locau e que s’ei ubèrt a l’espaci occitan.
Tot aquò que s’ei hèit a plaser, shens tròp de trebucs a despieit de quauques pelejas - sustot autorn de las questions de grafia. Gràcias a la volontat benvolenta de Roger, a las qualitats umanas d’un òmi de patz, de tolerància qui sabè tostemps demorar a l’escot deus autes.
La revista que pren lo nom de País Gascons en 1979.
Membres de l'associacion Per Nouste (annada 1960)[modificar | modificar la font]
(declarada a la prefectura de Pau lo 8 d’abriu de 1960 – Jornau oficiau de la Republica francesa deu 15 d’abriu de 1960) Acin René, Baratchar Pierre, Darribère Mme, Darrigrand Robert, Dubourg, Fezand, Galos Henri, Grousset Louis, Guiraut Jean, Guiraut Maurice, Ladagnous Joseph, Ladebat Jean, Lafourcade Mme, Lanouguère Jean-Pierre, Lapassade Roger, Lassus Henri, Lavielle Pierrette, Lavignotte Denise, Lombré Georges, Narbaitz Sauveur, Palu Laboureu Denis, Ravier Xavier, Sassus-Bourda, Raymond, Tucat, Tucoo-Chala Pierre, Vignalet Marie.
Vint-e-sheis membres.
Per Noste uei[modificar | modificar la font]
Per Noste qu'estó seccion departamentau de l’IEO entaus Pirenèus Atlantics dinc a 2009. Qu'ei a l’origina o qu'ajudè projèctes numerós a espelir (escòla Calandreta, lo grop Nadau, Ràdio País, l'Ostau Bearnés a Pau…[4]).
Per Noste, la mei anciana associacion occitanista deu Bearn, que coneishó ua situacion financèra hèra chepicosa en 2004 pr'amor d'ua defalhida de l'ajuda publica[5],[6],[7],[8]. La soa situacion que s'ei normalizada despuish[9],[10].
L'associacion qu'ei acessada per la municipalitat d'Ortès despuish 1988 en ua partida de l'ostau que Francis Jammes aucupè de 1897 a 1907, la maison Crestian. Que mudarà en 2012 o 2013 en locaus navèths tà l'espaci Roger Lapassada, que la municipalitat d'Ortès e restaura, de cara a la navèra mediatèca publica[10],[11].
Per Noste qu'estó mentavut per daubuns scientifics e universitaris pr'amor de las soas publicacions o de la soa accion dens lo movement culturau occitan.[12],[13],[14],[15]
Estatut legau[modificar | modificar la font]
Associacion Lei 1901
— Declaracion deus estatuts lo 8 d'abriu de 1960 a la Prefectura deus Pirenèus Baishs (J-O deu 15 d'abriu de 1960, pagina 3532)
— President fondator : Rogèr Lapassada.
— Presidents successius : Joan Pèir Darrigrand, Domenge Bidot-Germa, Gilabèrt Nariòo, Karine Bordenave e Lionèl Labòrda.
— Presidents actuaus : Emmanuel Destandau e Patric Guilhemjoan.
Mira de l'associacion[modificar | modificar la font]
Desvolopament de la lenga e de la civilizacion occitanas de Gasconha.
Sièti sociau e locau[modificar | modificar la font]
Primitivament en çò d'En Roger Lapassada, avienguda deus Pirenèus 64300 Ortès.
Actuaument : Maison Crestiaa 7, avienguda Francis Jammes 64300 ORTÈS.
Locau proprietat de la comuna d'Ortès, atribuit à l'associacion, despuish junh de 1988. En aqueth locau que's tròban lo lòc d'amassada, lo secretariat, los libes en venta e la bibliotèca.
Revista País Gascons[modificar | modificar la font]
Creada en 1967, purmèr dab lo títol de Per Noste, puish de País Gascons (1979).[16]
Periodicitat bimestrau : 5 numèros per an.
A la data deu 1èr de genèr de 2011 que n'ei au n° 256.
Edicions[modificar | modificar la font]
L'edicion de libes en occitan de Gasconha o sus la Gasconha qu'ei l'activitat principau de l'associacion.
Mei de 100 títols editats despuish la fondacion de l'associacion.
Bibliotèca publica[modificar | modificar la font]
Situada au locau de l'associacion.
Mei de 2200 títols disponibles. Revistas occitanas nombrosas (colleccion de País Gascons arreligada, colleccion de la revista Reclams etc.).
Accessibla au public a las òras d'obertura de l'associacion.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Robert DARRIGRAND, Roger LAPASSADE, "L’Église de la captivité", Bulletin du CEPB n° 27, avril 2000, p.1-7.
- ↑ Joan EYGUN, Espiar au delà deus gaves : occitanisme e bearnitat de 1950 a 1970, p. 31-40, Actes du colloque d'Orthez, Tolosa, CELO, 1998.
- ↑ Omenatge à Andrèu Pic, Toulouse, IEO, 1961, colleccion Messatges.
- ↑ Véder l'istoric de la creacion d'aquera associacion suu son site
- ↑ La République des Pyrénées 11/02/2004 La situation est critique.
- ↑ La République des Pyrénées 15/02/2004 Peut-être une lueur d'espoir.
- ↑ Sud-Ouest 16 de heurèr de 2004 Nous allons nous noyer.
- ↑ Echo béarnais 02/03/2004 Lo crit.
- ↑ Sud-Ouest 05/03/2009 Per Noste revoit ses objectifs à la baisse.
- ↑ 10,0 10,1 La République des Pyrénées 10/03/2011 Orthez : la maison de Francis-Jammes restera dédiée à la culture.
- ↑ La République des Pyrénées 09/04/2011 Orthez: ces nombreux petits chantiers qui pèsent sur le budget 2011.
- ↑ Paul Boschung & Michael Frick, Les organisations occitanistes, pp. 139/141, in Drin de tot, travaux de sociolinguistique et de dialectologie béarnaises, édités par Andres M. Kristol & Jakob Th. Wüest, Bern - Frankfurt am Main - New York, Peter Lang, 1985
- ↑ Pierre Bec, Manuel pratique d'occitan moderne, Paris, éditions Picard, 1973.
- ↑ Georg Kremnitz, Versuche zur Kodifizierung des Okzitanischen seit dem 19. Jahrhundert und ihre Annahme durch die Sprecher, Tübingen : TBL- Verlag Narr, 1974.
- ↑ Recension deu libe de Kristol e Wuest: «(Ein) schöner und willkommener Band zur gask. Soziolinguistik.» (Zeitschrift für Romanische Philologie)
- ↑ Maria Carmen Alén Garabato, Actes de resistance sociolinguistique. Les défis d'une production périodique militante en langue d'oc, Paris, L'Harmattan, 2008.
Honts[modificar | modificar la font]
- Robert DARRIGRAND, Vie et oeuvre de Roger Lapassade, Actes du colloque d’Orthez, p. 15-29, Tolosa, CELO, 1998.
- Robert DARRIGRAND, Prumerias de Per Noste, País Gascons n° 235 de genèr e heurèr de 2007, p. 9.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Site Internet de l'associacion [1]


text:
885
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 885 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
En junh, l'emperaire Carles III lo Gròs, elegit regent dau Reiaume après la mòrt dau rèi Carloman II, recebèt lo jurament de fidelitat dei vassaus principaus de Francia Occidentala. Negocièt tanben la fin de la guèrra entre lei Carolingians e Boson de Provença que s'èra proclamat rèi e aviá format un reiaume centrat sus Provença. En cambi d'un omenatge simple, li laissèt son títol reiau e sei fèus permetent de restablir la patz dins lo sud-èst de la França actuala. Pasmens, dins lei fachs, Provença, Daufinat e lo sud de Borgonha èra d'ara endavant en fòra de la zòna d'autoritat dei Carolingians.
Puei, a partir d'octòbre, l'emperaire deguèt faciar una incursion fòrça importanta dei Vikings (entre 20 000 e 40 000 òmes ambé 700 naviris segon lei fònts istoricas) dirigida còntra la region de París. Capitèron de rompre lei diferentei fortificacions de Seina e acomencèron lo sètge de la vila que refusava de pagar un tribut ais envaïsseires. Pasmens, se turtèron a una defensa acarnada dei tropas dau còmte Audoïn car, dempuei l'incursion vikinga de 876, la ciutat parisenca èra estada protegida per de fortificacions importantas.


text:
659
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 659 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Conclusion d'una trèva ambé lo Califat Omeia. Aquò va permetre a l'emperaire de s'ocupar deis afaires dei regions occidentalas de l'Empèri dins lo corrent deis annadas seguentas.


text:
Confuci
Confuci (segon la tradicion lo 28 de setemede -551 – -479 ; en chinés : 孔子, pinyin : Kong Zi, qu'ei a díser Mèste Kong) que ho un filosòf chinés ; los sons ensenhaments que's concentran sus la moralitat personau e estatau e qu'exercèn ua influéncia de las granas sus las culturas chinesas, japonesas, coreanas e vietnamianas ; que hon la basa d'ua doctrina filosofica aperada confucianisme e de purmèra importància durant lo regnant de la dinastia Han. Que ho introdusidas en Euròpa peu prèste jesuit Matteo Ricci qui latinizè lo nom deu filosòf en Conficius.
Lo aforismes e ensenhaments de Confuci que's pòden trobar dens los on Analèctes.


text:
Montgiscard
Montgiscard[1][2] ( Montgiscard en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués del departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Sud-Èst de Tolosa situada en Lauragués, a 20 km de Tolosa. Es dins la valada de l'Ers Mòrt.
Accès[modificar | modificar la font]
- Rota nacionala 113 (Tolosa-Carcassona)
- Canal de las Doas Mars
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia : Del latin "mons" = mont e de l'antroponim germanic Wisishardt vengut Guiscard, lòctenent de Carlesmanhe que se seriá installat dins la region de retorn de la Peninsula Iberica.
[3]A l'Edat Mejana, lo territòri de Montgiscard foguèt plaçat jos l'autoritat del senhor de Bèlvéser de Lauragués. En 1211, lo senhor de Montgiscard se ralièt al costat de Simon de Montfòrt. En represalha, lo comte de Tolosa rasèt la vila, de l'oratòri de Rocavila e s'emparèt de la senhoriá e del castèl de Bèlvéser.
En 1355, foguèt presa e brutlada per las tropas del Princi Negre, mas se tornèt bastir l'an seguent. En 1517, G de Borderia venguèt lo senhor de Montgiscard. Al sègle XVIII, foguèt restacat a la Senhoriá d'Aigas Vivas[4] en escambi. Montgiscard foguèt l'una de las vilas principala del Diocèsi Civil de Tolosa. A la fin del sègle XVII los archius del diocèsi foguèron depausats dins la sacristia de la glèisa de Montgiscard, ont demorèron fins a l'installacion a Tolosa a l'arquevescat en 1772.
Montgiscard foguèt lo sèti d'una de las sèt justícias subaltèrnas de la senescalciá de Castèlnòu d'Arri. En agost de 1799, los reialistas ne s'emparèron quand temptèron de prendre Tolosa.
Venguèt caplòc de canton en 1800. Los valats de la vila foguèron comolats en 1820.
Al sègle XIX, se faguèron a Montgiscard grandas fièras en la plaça del Fieiral.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Andrèu (sègle XV)
Dins la lista dels monuments istorics per arrèst del 18 de novembre de 1926. Lo campanal (sègles XV e XVI) foguèt bastit per Dominique Bachelier (1530-1594)
- Castèl de Ròcavila (sègles XV e XVIII)
Lo fèu de Ròcavila es citat dempuèi lo sègle XII. Aquela familha poderosa aderiguèt al catarisme, çò que provoquèt sa roïna e son espoliacion. Ròcavila alara foguèt restacada a la baroniá de Montbrun de Lauragués, que foguèt atribuida pel rei a l'evesque de Tolosa. Aprèp los Ròcavilas, la senhoriá venguèt als Gavarrets e a la fin del sègle XV, als Garauds fins al sègle XVIII. En 1760 lo domeni foguèt aquerit per Marc Derrey, ancian capitol.
- Capèla de Nòstra Dama de Ròcavila (sègles XIII a XIX)
Es un luòc de pelegrinatge fòrça frequentat. Son istòria comença al sègle XII quand un pichon oratòri es bastit al luòc, remplaçat pus tard per una capèla ont segon la tradicion, venguèron pregar Simon IV de Montfòrt e Sant Domenge en 1211. La capèla foguèt destruida, tornèt èsser bastida e agrandida. sofriguèt de las guèrras de Religion. En 1640, une pichona comunautat de capelans s'i installèt. Tornèt èsser bastida un darrièr còp en 1820 e agrandida en 1851. En 1884, una mission dels capucins de Tolosa, un calvari foguèt erigit a la plaça del cementèri.
- Ostal de la rota del barri de Sers (sègle XVIII)
A l'origina, aquel ostal apartenguèt a una familha de fabres.
- Resclausa del Canal de las Doas Mars - Lavador del sègle XVIII
- Pont dels romans del sègle XIX
L'endeman de la batalha del 10 d'abril de 1814, lo Marescal Solt faguèt saltar aquel pont per fin d'empachar los angleses de li barrar la rota. Tornèt èsser bastit en 1821.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Source : Site de la Vila de Montgiscard
- ↑ vejatz http://toponimiaoc.webs.com/31garonanauta.htm


text:
Rascassa volanta
La rascassa volanta (Pterois volitans) es un peis fòrt verinós de la familha dels Scorpaenidae. Tanben es apelada peis escorpion[1] o peis leonreferéncia desirada.
Somari
Morfologia[modificar | modificar la font]
.
- Talha dels mascles : 38 cm.
Sa coloracion es variabla en foncion de son abitat. Per exemple, las espècias formas son mai escuras e gaireben negras dins los estuaris.
Possedís d'espinas dorsalas verinosas. Sa picadura es fòrt dolorosa. Son verin es destruch per la calor.
Biologia e ecologia[modificar | modificar la font]
- Prigondor : 2 m a 50 m.
Aquestes peisses an d'apendicis al dessús dels uèlhs. Capturan lors predas per aspiracion.
Ficha d'identitat[modificar | modificar la font]
Estatut : comun
Vida sociala : solitari o en gropes pichons
Longor : de 30 a 35 cm
Migracion : pas migraire
Mòde de vida : comunautats d'estèus marins
Activitat : nocturna e crepusculara
Reproduccion[modificar | modificar la font]
La rascassa volanta es un peis ovipar. La femèla pòt produire fins a 40 000 uòus per ponda. Lo taus de mortalitat es important. Qualques jorns pus tard, las larvas espelisson, mesuran pas alara que qualques millimètres.
Al cap de tres setmanas, seràn vengudas de rabalhas.
Reparticion[modificar | modificar la font]
La rascassa volanta se tròba dins l'ocean Pacific e dins l'èst de l'ocean Indian.
Dins la rèsta de l'ocean Indian e en mar Roja, se tròba l'espècia extrèmament vesina Pterois miles, tanben apelada rascassa volanta.
Usatge[modificar | modificar la font]
Lo peis es recercat tant pels aqüaris coma per l'alimentacion.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : espècia Pterois volitans (Linnaeus, 1758) (en) (+traduccion (fr))
- Referéncia ITIS : TSN 166883 Pterois volitans (Linnaeus, 1758) (en)
- Modèl:Catalogueoflife espècia
- Pterois volitans dins www.aquabase.org (fr)
- Referéncia NCBI : Pterois volitans (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Pterois volitans (en)
- Referéncia GISD : espèce Pterois volitans (Linnaeus, 1758) (en)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ D'aprèp Pterois volitans dins www.aquabase.org (fr)


text:
Sergei Vinogradskii
Sergei Nikolaievich Vinogradskii (Cepreй HиkoлaeBич BиHorpaдckий) es un microbiologista rus e ucraïnian, nascut lo 1 de setembre 1856 a Kyiiv e mòrt lo 24 de febrier 1953 a Brie-Comte-Robert.
Entra a l’Institut Imperiau de Medecina Experimentala de Sant Petersborg en 1890, e lo dirigís en 1920. Partent de 1924, dirigís lo departament de microbiologia vegetala a l’Institut Pasteur.
Es membre de nombrosei societats sabentas : l’Acadèmia dei Sciéncias en 1902, la Royal Society en 1919, l’Acadèmia d’Agricultura.
Vinogradskii estúdia l’activitat microbiana dau sòu, la descomposicion de la cellulòsa per lei bactèris e lei bactèris autotrofics. Mete en evidéncia la transformacion per de microorganismes de l’ammoniac en acid nitric.


text:
Bossòst
Bossòst ei un municipi dera Val d'Aran, en eth terçon de Quate Lòcs.
D'interès ei era glèisa romanica d'Era Assompcion de Maria, deth sègle XII.
Bossòst : Glèisa d'era Assompcion de Maria
Geografia[modificar | modificar la font]
Aucupe un terren accidentat pes contrafòrts dera sèrra que separe era Val d'Aran dera val de Luishon, er es quaus s'encastren, en tot sauvar un desnivèu de 1200 m, es afluents dera Garona pera quèrra (arrisses de Peira-ròia, Casteràs, de Marra, de Casteths), e pera sèrra de Montlude, er arriu de Margalida pera dreta.
Era vegetacion naturau (bòsqui de avet, de hèsqui e, as solanes, de roure de huelha grana) aucupe era major part deth tèrme. Era explotacion forestau e era ramaderia son es bases economiques tradicionaus.
Eth 1980 i auie 351 a conreades, mès des 80% prats, e la rèste milhòc, farratge e truhes. I a vacum e ovin. Es mines de blenda de Margalida non son espetades actuauments. I a dus ressèqui, ua planta elaboradora de productes leitèrs e ua centrau electrica.
Era proximitat deth balneari de Banhères de Luishon convertic era vila en lòc d'ostiuatge dempús deth començament deth s XX; actuauments ei eth tresau centre toristic dera Val d'Aran.
Era vila, ar arribatge esquèr de Garona, ei plaçada ath pè deth castèth de Bossòst o era Castèra, fortificacion medievau arroïada. Siguec un centre mercadèr deth baish Aran e eth caplòc deth terçon o alcaldia de Bossòst. Era glèisa parroquiau dera Assompcion, romanica, ei deth s XII; a planta rectangulara, damb tres naus e tres absides.
Demografia[modificar | modificar la font]
Era poblacion ei de 1187 abitants (2013).
Istòria[modificar | modificar la font]
Eleccions de 2011:


text:
Superpredator
Un superpredator es un predator que, vengut adult, se situa a la cima d'una cadena alimentara. Aqueu tipe d'espècia existís dins lei mitans maritims o terrèstres (balenas, crocodils, lions...). En causa de la poissança de son armament, de l'eficacitat de sei mejans de captura e de l'eliminacion volontària d'uneis autrei superpredators dempuei la Preïstòria (ors, lops...), l'Òme es de còps considerat coma lo superpredator ultim[1]. Dins son mitan naturau, un superpredator a un ròtle biologic major per limitar leis efectius deis autreis espècias.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maugrat aquel estatut, l'Òme Homo sapiens demora una preda occasionala per d'autrei superpredators coma certaneis espècias de crocodil.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Wudi (武帝) (156 AbC - 29 de març de 87 AbC), del seu nom personal Liu Che (劉徹), es lo seten emperaire de la dinastia Han, del 9 de març de 141 AbC fins a la seuna mòrt. Es considerat, amb los emperaires Taizong (dinastia Tang) e Kangxi (dinastia Qing) coma l’un dels mai grands emperaires de l’istòria de China.
Grand conquerent, rebutét fòrça lunh los barbars fóra la frontèras, mas en agotant los cófres de l’Estat e subretaxar la populacion que de rics revusèro en mai de pagar.
Lo seu nom li ven de de wu (« guerrièr ») e de di (« emperaire »).
Coma cap militar, l’emperaire Wudi menèt China al seu expendiment territorial maximal:
- en 111, annexèt e divisèt en comandariás lo reialme de Nanyue, que compren lo sud de la China e lo nòrd del Vietnam d'ara;
- al nórd, rebutét amb succès las espedicions namadas dels Xiongnu sul nòrd de China.
- al nórd-èst, annexèt en 108 AbC lo principat de Luolang, al nòrd de la Corèa d'ara;
- a l’oèst, rebutèt las frontièras de l’empèri fins al bacin del Tarim, al Quirguizstan d'ara.
En 139 AbC, envièt lo seu emissèri Zhang Qian negociar una alliança amb los Yuezhi de l’Ozbequistan d'ara. Aquela espedicion provquèt d’autras missions cap a l’Asia Centrala.
Aquelas ambassadas aurián començat afar d'escambis e que l’emperairi auriá recebut d'estatuas boddicas d’Asia centrala, coma aquò es pintat dins las caunas de Mogao.
L’emperaire Wudi es a l’origina de diferentas mesuras destinadas a renforçar lo pofrr centralizat a Chang'an, la seuna capitala, situada dins la provìncia del Shaanxi.
En 134, Wudi instituiguèt lo recrutament dels foncionaris per examèns. Tornèt amb los tèxtes classics enebits dels temps de Qin Shi Huangdi, lo fondator de la dinastia Qing.
Wudi adoptèt los principis del confucianisme coma filosofia d’Estat e fondèt una escòla destinada a ensenhar lo confucianisme als futurs administrators de l’empèri.
Aquelas reformas aguèron un efècte durable tot lo long de l’existéncia de la Chine imperiala e exercèron una influència considerabla sus las civilizacions a l'entorn.
Lo reialme de l’emperaire Wudi durèt 54 ans, un recòrd que foguèt batut sonque per l’emperaire Kangxi, mai de 1800 ans mai tard.
- Bibliografia sus l’emperaire Wudi prepausada per Michèle Pirazzoli-t'Serstevens, (fr)en linha sul site del Centre departamental de documentacion pedagogic dels Nauts de Sèina.
- (fr)Lo reialme de l'emperaire Ó, dins l'introduccion de la traduccion de las Memòrias istoricas de Sima Qian per Édouard Chavannes, 1895.


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1980
Los Jòcs Olimpics d'estiu de 1980 (Jòcs de la 22ena Olimpiada) se debanèron a Moscòu Union Sovietica ( 19 de julhet - 3 d'agost de 1980 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 5.1.1 Alterofilia
- 5.1.2 Atletisme
- 5.1.3 Basquet
- 5.1.4 Bòxa anglesa
- 5.1.5 Cabus
- 5.1.6 Canoe-caiac
- 5.1.7 Ciclisme
- 5.1.8 Equitacion
- 5.1.9 Escrima
- 5.1.10 Fotbòl
- 5.1.11 Gimnastica
- 5.1.12 Handbòl
- 5.1.13 Judo
- 5.1.14 Lucha
- 5.1.15 Natacion
- 5.1.16 Oquei pelena
- 5.1.17 Pentatlon modèrne
- 5.1.18 Rem
- 5.1.19 Tir
- 5.1.20 Tir amb arc
- 5.1.21 Vela
- 5.1.22 Voleibòl
- 5.1.23 Waterpolo
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Aprèp l'invasion d'Afganistan per las tropas sovieticas, un cinquantenat de païses [1] boicotegèron aqueles Jòcs, en seguir aital la decision estatsuniana de çò far.
La màger part de los que participèron o faguèron jos la bandièra olimpica sens imnes nimai drapèls pròpis.
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Moscòu 1980 - Atletisme
-
Basquet[modificar | modificar la font]
Bòxa anglesa[modificar | modificar la font]
Cabus[modificar | modificar la font]
Canoe-caiac[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Equitacion[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Fotbòl[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Handbòl[modificar | modificar la font]
Judo[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Oquei pelena[modificar | modificar la font]
Pentatlon modèrne[modificar | modificar la font]
Rem[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
Tir amb arc[modificar | modificar la font]
Vela[modificar | modificar la font]
Voleibòl[modificar | modificar la font]
Waterpolo[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 1420 documents subre Moscòu 1980 en picar coma clau Olympic Games 1980


text:
828
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 828 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
A partir dei decisions dau califa Al-Mahdi (775-785) qu'aviá decidit de donar lo drech de definir de l'ortodoxia musulmana au califa, Al-Mamun decidèt de crear un tribunau cargat de jutjar leis afaires religiós. Aquò entraïnèt rapidament l'oposicion deis ulémas dau Califat. Dins lo nòrd, perseguida de la campanha dau generau Muhammad ibn Humayd Tusi còntra l'insureccion d'Azerbaitjan iniciada en 816 per Babak Khorramdin. Lo generau abbassida obtenguèt quauquei succès e capturèt unei rebèls mai poguèt pas anientar la revòuta.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Biologia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sabent arabi Al-Asmai (vèrs 740 - 828) pionier de la biologia medeviela aràbia amb una òbra importanta de classificacion deis espècias e un estudi sistematic de la reproduccion dei chivaus.


text:
Felibritge
Lo Felibritge es un movement dedicat a la lenga e la cultura occitanas, amb de connexions fins dins lei País Catalans. Son accion se situa especialament dins lo domeni literari.
Sa vocacion es de favorizar e d'organizar la sauvagarda e la promocion de la lenga occitana e de tot çò que constituís la cultura especifica dei país de lenga d'òc.
Lei membres d'aqueu movement son lei felibres e lei felibressas. Çò relatiu o pertanhent au Felibritge receu l'adjectiu felibrenc -a.
Somari
La creacion dau Felibritge[modificar | modificar la font]
Lo Felibritge se fondèt lo 21 de mai de 1854, jorn de Santa Estela, au castèu de Fòntsegunha, proprietat de Giera a Castèunòu de Gadanha (Provença). Sei sèt fondadors (lei primadiers), segon la version oficiala, son Frederic Mistral, Teodòr Aubanèu, Josèp Romanilha, Joan Brunet, Ansèume Matieu, Pau Giera e Anfós Tavan.
Santa Estela es la patrona dau Felibritge e lo congrès annuau de l'associacion se fa cada an a una data pròcha de la fèsta de santa Estela.
Lo desvolopament[modificar | modificar la font]
Estructura dau Felibritge[modificar | modificar la font]
Lo Felibritge a una estructura ben particulara. Es devesit en sèt mantenenças (seccions regionalas) de Provença, d'Auvèrnha, de Guiana-Peiregòrd, de Lemosin, de Lengadòc, de Gasconha e de Catalonha, qu'an caduna a son cap un sindic e un vicesindic. Au cap dau movement se tròba lo consistòri compausat de cinquanta majoraus qu'elegisson lo capolier (president), que serà ajudat per lo clavaire e lo baile.
L'associacion se recampa un còp l'an, a cada còp dins una vila diferenta, a una data pròcha de Santa Estela, a l'encòp per festejar e per definir la politica de l'organizacion per l'annada. La reünion se ditz Santa Estèla.
Felibritge e occitanisme[modificar | modificar la font]
Lei principis fondadors dau Felibritge, dempuei 1854, an totjorn defendut l'ensems de la lenga occitana e dau país d'Occitània. Lo Felibritge es donc una part integranta e istorica de l'"occitanisme" dins son sens larg e originau (l'occitanisme es tot çò que fa la promocion deis interès d'Occitània, segon Jòrdi Kremnitz[1]).
Lo Felibritge, dins sei tèxts istorics, nomena la lenga occitana en utilizant lei tèrmes de "lenga d'òc", "provençau", "lenga provençala" e tanben "occitan", "lenga occitana". Per Occitània utiliza lei tèrmes de "País d'Òc", "Miegjorn" e tanben "Occitània". En particular, leis estatuts dau Felibritge de 1911 utilizan lei tèrmes d'"occitan" e d'"Occitània".
Lei capoliers[modificar | modificar la font]
- Frederic Mistral de 1876 a 1888
- Josèp Romanilha de 1888 au 24 de mai de 1891
- Fèlix Gras de 1891 a 1901
- Pèire Devoluy del 21 de mai de 1901 a 1909
- Valèri Bernard de 1909 a 1919
- Josèp Fallen de 1919 a 1922
- Mari Jouveau de 1922 a 1941
- Frederic Mistral (nebot) de 1941 a 1956
- Carles Rostaing de 1956 a 1963
- Elias Bachas de 1962 a 1971
- Rainier Jouveau de 1971 a 1982
- Pau Roux de 1982 a 1989
- Pau Pons de 1989 a 1992
- Pèire Fabre de 1992 a 2006.
- Jaume Mouttet dempuèi 2006
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ KREMNITZ Jòrdi (1974) = KREMNITZ Georg, Versuche zur Kodifizierung des Okzitanischen seit dem 19. Jh. und ihre Annahme durch die Sprecher, coll. Tübinger Beiträge zur Linguistik, Tübingen: Narr


text:
Electricitat
L’electricitat (del mot grèc elektron (eλektpov) que designa l'ambre jaune) es un fenomèn fisic degut a las diferentas cargas electricas de la matèria, e que se manifèsta per d'energia. L'electricitat designa tanben la branca de la fisica qu'estúdia los fenomèns electrics e sas aplicacions.
L'electricitat es tan vièlha coma l'estelam. D'unas de sas manifestacions foguèron estudiadas e descritas pendent l'Antiquitat, per los Grècs e los Mesopotamians. Mas la compreneson de sa natura vertadièra e de las possibilitats multiplas que provesís data del sègle XVIII. Après dos sègles d'avançadas e de descobèrtas, los scientifics e los engenhaires inventan e descobrisson de contunh de novèlas aplicacions a aquesta energia dotada d'un potencial colossal.


text:
Bandièra gai
La bandièra gay, tanben sonada bandièra de l'arc de Sant Martin, foguèt utilizada coma simbòl de l'ufan gai e lesbian de las annadas 1970. Las diferentas colors simbolizan la diversitat de la comunitat gai e sas colors son utilizadas sovent dins las marchas del jorn de l'ufan gay. Nasquèt als Estats Units d'America, e ara es utilizada dins lo monde entièr.
La bandièra de l'arc de Sant Martin foguèt popularizada coma simbòl de l'ufan gay per l'artista de San Francisco Gilbert Baker, en 1978. Ara es de sièis bendas de color : roge, irange, jaune, verd, blau e violet. La bandièra seguís l'òrdre de las colors de l'Arc de Sant Martin.
Ara, fòrça gais e defensors dels dreches dels omosexuals, per tot lo monde, utilizan la bandièra dins las manifestacions, a la pòrta en çò lor. Es un simbòl exterior de supòrt al movement LGBT.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins los primièrs ans de 1970 als Estats Units d'America i aviá de bandièras similaras utilizadas coma simbòl d'unitat internacionala, mas a la fin d'aquela decenia, la relacion populara d'aquels colors amb el movement gai comencèt de dominar.
La bandiera originala foguèt dessenhada per Gilbert Baker. S'exibiguèt pel primièr còp dins lo Festival de l'ufan de San Francisco, lo 25 de junh de 1978. Consistissiá en uèit colors, caduna amb sa significacion:
- Ròsa: sexualitat
- Roge: vida
- Irange: salut, garison
- Jaune: lutz del Sol
- Verd: natura
- Turquesa: magia
- Blau: serenitat
- Violet: esperit
Aprèp lo 27 de novembre de 1978, per la San Francisco City Supervisor Harvey Milk, la demanda de la bandièra d'arc de Sant Martin aumentèt. Per satisfar la demanda, la Paramount Flag Company comencèt de vendre una nòva version de la bandièra, amb sèt colors, sens lo ròse. Baker aderiguèt a la nòva bandièra a causa del manca de disponibilitat sul mercat de la color ròsa.
En 1979 la bandièra foguèt tornarmai modificada a San Francisco. Per de rasons practicas se simplifiquèt encara lo dessenh per arribar a la bandièra actuala de sièis bendas.
Pendent los ans 1980 la bandièra aumentèt sa popularitat al nivèl nacional als Estats Units d'America, e mai tard apareguèt al nivèl internacional.
Lo 14 de junh de 2004, qualques activistas gais anèron dins unas illas australianas desabitadas dins la Mar del Coralh e issèron la bandièra gai, proclamant aquel territòri liure d'Austràlia.
- Vejatz tanben Bandièra de l'Arc de Sant Martin


text:
Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir [simɔn də bovwaʀ] (nom complet: Simone Lucie-Ernestine-Marie-Bertrand de Beauvoir) (1909-1986) foguèt una importanta escrivana e filosòfa francesa de l'existencialisme.
Bisexuala declarada e reivindicada (a una epòca que n'èra pas tant evident e aisit per una femna n'èsser e o afortir...), aguèt de relacions amorosas, una apariada de tota la vida amb en Jean-Paul Sartre.
Somari
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Sens falhida, nada morala.
- I a de jorns que Dieu es tan luènh que ne sembla absent.
- Pas degun n'es mai auturós amb las femnas, mai enchiprós o mespresaire, qu'un òme inquiet per la siá virilitat.
- Me ne pretendèssi assumir a l'infinit las consequéncias de mos actes, me ne poiriái voler res pus.
- La paraula çò ne presenta de còps sonqu'un biais, mai adèstre que non pas lo silenci, de se calar.
- Ne son pas cap vertuts mai tristas que non pas la resignacion: o se tresmuda tot en fantasmas, soscadissas contingentas, de projèctes que d'en primièr se n'èran estats constituits coma volontat amai coma libertat.
- Se ne cercava ges ela lo plaser d'autrú. Se n'encantava egoïstament del plaser de portar plaser.
- Çò que n'es escandalós dins l'escàndol, es que se n'acostuma l'òm.
- Gessa accion se ne pòt far per l'òme sens se ne far aitanlèu contra d'òmes.
- Viure es se ne far vièlh, e marrés.
- Lo bonaür, coma una rason que la vida la se dona a se-meteissa.
- Privilègi de l'enfantesa... belor, luxe, bonaür, son de causas que se manjan.
- L'òme seriós es perilhós: es natural que se ne faga tiran.
- Lo parelh aürós que se reconeis dintre amor se desfisa Univèrs e lo temps: se ne sufís, se ne realiza ailò absolut.
- La femna es tot çò que l'òme crida e tot çò que s'abasta cap.
- Perqué los mots, aquela precision brutala que se ne maltracha las nòstras complicacions?
- Las femnas se cargan a elas meteissas las cadenas que los òmes ne desiran ges la'n cargar.
- Lo present es ges un passat en poténcia, es lo moment de la causida e de l'accion.
- Entre dos individús, l'armonia es pas jamai donada, se ne deu infinidament conquistar.
- L'òme se ne pòt ges esclairar per Dieu: es per l'òme que se n'assajarem d'esclairar Dieu.
- Ne trionfa la fatalitat tre qu'en ela ne cresèm.
- Belor se ne conta encara mens que Bonaür.
- O sabèm que cada òme es mortal mas non pas que l'umanitat deu morir.
- L'Umanitat li n'agradan mai que non pas la vida, de rasons de viure.
- Una libertat que la s'emplegan a negar la libertat deu èsser negada.
- Se ne morís ges d'èsser nascut, ni d'aver viscut nimai del vielhum. Se ne morís l'òm de quicòm.
- Las rufas de la pèl son aquel quicomet desparaulable que ne procedís d'a l'arma.
- Un mainat es un insurgent.
- Tota capitada se desguisa una abdicacion.
- Qu'es un adulte? Un mainat tot conflat d'edat.
- Se ne voler liure es tanben se ne voler liures los autres.
- Es lo desir que se crèa çò per desirar e lo projècte que ne marca la fin.
- La joventut, li n'agradan ges los vincuts.
- I a de femnas de talent: deguna que n'a aicesta folor dins lo talent que li ne disèm d'engèni. [1]
- Es licit de se forçar una cultura, pro li ne fagam un nenin. [2]
- L'Umanitat es una seguida descontunha d'òmes liures qu'isòla irremediablament la lor subjectivitat.
- Se cal considerar la vida coma una partida que la se podèm ganhar o pèrdre.
- Per çò ne desirar daissar draussas o tralhs en pel mond, ne cal èsser d'en primièr solidari.
- Es demercé lo trabalh que la femna a per bona part marcada la distància que la separava del mascle; es lo trabalh que solet li ne pòt garantir una libertat concrèta.
- Per s'adintar lo secret de las causas, ne cal bèl primièr se donar a elas.
- Se ne viu l'òm pro longtemps, se ne vei que tota victòria se càmbia d'un jorn en desfacha.
- Per s'adintar lo secret de las causas, ne cal bèl primièr se donar a elas.
- Es demercé lo trabalh que la femna a per bona part marcada la distància que la separava del mascle; es lo trabalh que solet li ne pòt garantir una libertat concrèta.
Bibliografia (selècta)[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- L'Invitée (1943)... La Convidada
- Le Sang des autres (1945)... La Sang dels autres
- Tous les hommes sont mortels (1946)... Totes los òmes son mortals
- Les Mandarins (1954), prèmi Goncourt... Los Mandarins
- Les Belles Images (1966)... Los Imatges polits
- La Femme rompue (1968)... La femna rompuda
- Quand prime le spirituel (1979)... Quand ne senhoreja çò esperital
Ensages[modificar | modificar la font]
- Pyrrhus et Cinéas (1944)... Pirrus e Cineas
- Pour une morale de l'ambiguïté (1947)... Per una morala de l'ambigüitat
- L'Existentialisme et la Sagesse des nations (1948)... L'Existencialisme e la Saviesa de las nacions
- Le Deuxième sexe (1949)... Lo Sèxe segond
- Privilèges (1955)... Privilègis
- La Longue Marche (1957)... La longa marcha
Memòrias[modificar | modificar la font]
- L'Amérique au jour le jour (1948)... America los escadajorns
- Mémoires d'une jeune fille rangée (1958)... Memòria d'una joventa plan coma cal
- La Force de l'âge (1960)... La Fòrça de l'edat
- La Force des choses (1963)... La Fòrça de las causas
- Une mort très douce (1964)... Una mòrt plan doça
- La Vieillesse (1970)... Lo Vielhum
- Tout compte fait (1972)... Tot compte fach
- La Cérémonie des adieux (1981)... La Ceremonia dels adieus (seguit per Entretiens avec Jean-Paul Sartre: août-septembre 1974)... Entretens amb en Jean-Paul Sartre: agost-setembre de 1974
Teatre[modificar | modificar la font]
- Les bouches inutiles (1945) Las bocas inutilas
Òbras postumas[modificar | modificar la font]
- Lettres à Sartre, tome I: 1930-1939 (1990) Letras a Sartre, tòme I: 1930-1939
- Lettres à Sartre, tome II: 1940-1963 (1990) Letras a Sartre, tòme II: 1940-1963
- Journal de guerre, septembre 1939 - janvier 1941 (1990) Jornal de guèrra, setembre de 1939 - genièr de 1941
- Lettres à Nelson Algren (reviradas de l'anglés per na Sylvie Le Bon de Beauvoir) (1997) Letras a Nelson Algren
- Correspondance croisée avec Jacques-Laurent Bost (2004) Correspondéncia crosada amb en Jacques-Laurent Bost
- Cahiers de jeunesse, 1926-1930 (2008) Quasèrns de joventut, 1926-1930
òbras a l'entorn de la femna e de l'escrivana[modificar | modificar la font]
- Claudine Monteil: Les Amants de la liberté, Sartre et Beauvoir dans le siècle... edicions Calmann-Levy 1999 (en francés)
- Claudine Monteil: Les Soeurs Beauvoir... idem 2003 (idem)
- Michel Kail: Simone de Beauvoir philosophe... PUF colleccion Philosophie 2006 (id)
- Danièle Sallenave: Castor de guerre... Gallimard 2008 601 pp (id)
- Marianne Stjepanovic-Pauly: Simone de Beauvoir, le défi d'une femme... Éditions du Jasmin 2008 (id)
- Claudine Monteil: Simone de Beauvoir et les femmes d'aujourd'hui... Éditions Odile Jacob 2011 (id)
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Ilan Duran Cohen: Les Amants du Flore / Los Aimadors del Flore, telefilme (C /105') amb Anna Mouglalis 2006
- Claude Goretta: Sartre, l'âge des passions / Sartre, l'edat de las passions, telefilme de doas parts (C / 95') amb Anne Alvaro 2006
- Dominique Gros: Simone de Beauvoir - une femme actuelle / Simone de Beauvoir, una femna actuala, documentari (b&n/C) ARTE 2007


text:
Crimèa
Crimèa (en ucraïnian: KpиM - Krym, en rus: KpыM, en tatar: Qırım) es una peninsula dau sud d'Ucraïna lòng de la Mar Negra.
Correspondent a l'antica Taurica, apertenguèt successivament, dempuèi lo sègle XVen, a l'Empèri Otoman, a l'Empèri rus e a l'URSS, d'en primièr dins la Republica socialista federativa sovietica de Russia, puèi, en 1954, dins la Republica socialista sovietica d'Ucraïna. En 1991, demorèt estacada a l'Ucraïna independenta, en tot essent de majoritat russofòna.
Levat la vila de Sebastòple, de l'estatut especial, Crimèa foguèt una republica autonòma que la capitala n'es Simferopol coma una partida d'Ucraïna, mas en març de 2014 la peninsula de Crimèa foguèt ocupada per Russia.