text:
Litre
Lo litre (simbòls: l o ben L, letra èla en minuscula o en majuscula, a vegadas ℓ) es dempuèi 1964 un nom especial per lo decimètre cubic (simbòl: dm3) segon la decision presa per la 12a Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras (CGPM). L'unitat de volum del Sistèma Internacional d'Unitats (SI) es lo mètre cubic (simbòl: m3); lo litre equival a un milen de mètre cubic. Lo simbòl L foguèt adoptat en 1979 per la 16a Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras e es recomandat per evitar de confusions amb la chifra 1.
Es pas una unitat del Sistèma Internacional, mas lo SI n'accèpta l'usatge tot en recomandant l'utilizacion de las unitats del SI[1][2], e es una unitat fòrça utilizada dins la vida quotidiana mas es pas recomandada dins lo camp de la sciéncia.
L'etimologia de l'unitat deriva d'una antica unitat de volum francesa, lo litron, via l'unitat medievala litra (en latin). Aquela darrièra ven al meteis temps d'una unitat grèga de gaireben 16 onças. Lo sistèma metric francés prenguèt lo litre per unitat de basa [3]
Somari
- 1 Istòria
- 2 Multiples
- 3 Conversions fòra del Sistèma Internacional d'Unitats
- 4 Referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del litre se tròba dins lo procèssus d'unificacion de las mesuras de la Revolucion Francesa, decidit per l'Assemblada Constituenta de 1791 per resòlvre lo problèma de la diversitat de las mesuras dins lo reialme. Lo litre apareis pel primièr còp amb la mesura de la capacitat dins la lei del 18 germinal de l'an III[4] (7 d'abril de 1795) definit en foncion del mètre[5], lo litre se definís coma « la mesura de volum, tant pels liquids coma pels solids, d'un cube amb una aresta egala a una desena partida d'un mètre ».
En 1879 lo Comitat Internacional dels Peses e Mesuras adoptèt lo litre e son simbòl l minuscula[6]. En 1901, la tresena Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras tornèt definir lo litre coma « lo volum ocupat per la massa d'un quilograma d'aiga pura a sa densitat maximala e jos la pression atmosferica normala », çò que vòl dire: aiga pura a 1 atm e una temperatura un pauc superiora a 3,98 °C[7]. Lo litre, segon aquela definicion, equivaliá a 1,000028 dm3 (inicialament 1,000027 dm3).
Pus tard s'especifiquèt pel punt de referéncia que la densitat maximala de l'aiga èra a 4 °C atal la densitat de l'aiga pura es leugièrament inferiora a 1,0000 kg/l.
Un dels scientifics que provèt los desviaments de la mesura del litre foguèt lo fisician Charles Édouard Guillaume,[8] que en 1904 provarà experimentalament que la densitat de l'aiga a 4 °C èra de 1,000028 dm3[9].
Finalament, a causa de la complexitat de la definicion del litre, en 1964 se tornèt utilizar la definicion de 1793, de la 12a CGPM[10] constatant en 1960 qu'aviá una diferéncia de 28 milionens a respècte del decimètre cubic[11], lo litre venguèt pas pus qu'un nom especial pel decimètre cubic.
En 1979, la 16a CGPM decidiguèt l'utilizacion tant de la l minuscula coma la L majuscula per evitar las confusions entre la l e lo nombre 1[12] o amb la letra "i" majuscula, amb l'indicacion que dins lo futur restarà pas pus qu'un dels dos simbòls. A l'ora d'ara, los dos simbòls existisson encara.
Abans 1979, lo simbòl ℓ (U+2113), venguèt familiar dins qualques païses; per exemple, èra recomandat per la publicacion M33 de la South African Bureau of Standards. Aquel simbòl se pòt trobar encara dins de païses de lenga anglesa e son usatge encara es acceptat en Japon e dins la Corèa del Sud. De païses (coma Canadà) recomandavan utilitzar la minuscula ℓ totjorn quand es possible o per defaut (totjorn per evitar la confusion possibla amb lo numeral 1).
La 16a Conferéncia Generala dels Peses e Mesuras, rendèt possible l'usatge dels dos simbòls. La L majuscula es aquela que s'utiliza en practica, daissant relegada la ℓ minuscula als puristas.
En 1990, lo Burèu dels Peses e Mesuras considerèt prematurada l'eliminacion d'un dels dos simbòls.
Multiples[modificar | modificar la font]
Al litre s'aplican los prefixes del Sistèma Internacional d'Unitats; lo pus utilizat es lo millilitre qu'equival a la milena partida d'un litre. Notar que los pus utilizats son marcats en negreta.
Conversions fòra del Sistèma Internacional d'Unitats[modificar | modificar la font]
Sistèma Convencional Estatsunidenc[modificar | modificar la font]
Relacion amb lo litron[modificar | modificar la font]
Lo litron es una anciana unitat francesa de volum, que serviguèt per mesurar los grans. D'aquela unitat se deriva etimologicament lo nom del litre. Lo volum d'un litron es equivalent a 0,813 l[13][14]
Equivaléncias aproximativas de mesuras de cosina[modificar | modificar la font]
- Un culhièr de cafè: 5 ml
- Un culhièr de dessèrt: 10 ml
- Un culhièr de sopa: 15 ml
Etiquetatge de volums dels fluids[modificar | modificar la font]
Dins la majoritat de las begudas, suls botelhons destinats al consumidor final i a d'etiquetas que balhan la quantitat totala del volum contengut.
Utilizacion del litre per mesurar de volums non liquids[modificar | modificar la font]
Lo pus abitual es d'utilizar lo litre per mesurar los volums dels liquids (aiga, vin, òli, etc.) tanben per indicar la capacitat de:
- Bombonas de gas.
- Motors: Se mesura lo volum en litres ont se desplaçan totes los pistons.
- Frigorifics: Sa capacitat se sòl exprimir en litres.
- Forn microondas: Un forn microondas de 20 litres.
- Sac d'espatlas: De 25 litres, de 40 litres fins a 50.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Los « jorns » e las « oras » son d'exemples d'autras unitats que son pas del SI mas acceptadas pel aquel
- ↑ (en) http://www.bipm.fr/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf Burèu Internacional dels Peses e Mesuras, 2006
- ↑ (en) The words of mathematics: an etymological dictionary of mathematical terms used in English de Steven Schwartzman, 1994, ed MAA, ISBN 0-88385-511-9
- ↑ (fr) Décret relatif aux poids et aux mesures 7 d'abril de 1795
- ↑ Lo tèxte original èra: "Litre, la mesure de capacité, tant pour les liquides que pour les matières sèches, dont la contenance sera celle du cube de la dixième partie du mètre."
- ↑ (en) BIPM:Unitats que son pas del SI mas acceptadas per èsser utilizadas
- ↑ (fr)Definicion del litre a la Resolucion numèro 1 de la 3a reünion de la CGPM en 1901.
- ↑ (ca) Enciclopedia Universala Illustrada, ed Espasa-Calpe, S.A, 1920
- ↑ (en) 1904 and all that, de J. L. Heilbron e W. F. Bynum, ed Nature, International weekly journal of science
- ↑ (fr)Resolucion numèro 6 de la 12a reunion de la CGPM de 1964
- ↑ (fr)Resolucion numèro 13 de la 11a reünion de la CGPM de 1960
- ↑ (fr)Resolucion numèro 6 de la 16a reünion de la CGPM de 1979
- ↑ (es) Granda Enciclopedia Larousse, ed Planeta, Barcelona, 1967 ISBN 84-320-2036-2
- ↑ (pl) Anticas Unitats: Volum, ed pixiland.info http://pixiland.info/pl.page08e.htm


c: text/html

text:
Varennes-Saint-Sauveur
Varennes-Saint-Sauveur es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Varennes-Sant-Salvador fach partida de la Bressa louhannaise.
Divèrses rius travèrsan la comuna : la Sâne Mòrta (sus tot lo limit oèst de Varennes), lo Sevron e lo Solnan (limita amb Dommartin-lès-Cuiseaux de contunh Frontenaud). Lo segond i confluissi amb la tresena.
La rota départementale 996 trauèssa Varennes del nòrd al sud.
Varennes-Saint-Sauveur fait partie de la Bresse louhannaise.
Plusieurs rivières traversent la commune : la Sâne Morte (sur toute la limite ouest de Varennes), le Sevron et le Solnan (limite avec Dommartin-lès-Cuiseaux puis Frontenaud). La seconde y conflue avec la troisième.
La route départementale 996 traverse Varennes du nord au sud.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A-z-Ais, à Tarascoun, en Angié, festejaran aquest an li 600 an de Reinié d’Anjou, lou bon rèi Reinié. Anjou e Prouvènço se partejon d’efèt sa legèndo, mai s’èi toujour presènt vuei dins li memòri, quau saup veraiamen quau fuguè e la vido pleno e boulegadisso que fuguè siéuno?
Li racino
Reinié d’Anjou nasquè lou 14 de janvié de 1409 dins lou castèu d’Angié, fiéu segound de Louïs II, du d’Anjou, rèi de Naplo e de Sicilo, rèi de Jerusalèn e comte de Prouvènço, e de Vióulando d’Aragoun.
Pèr li mascle, Reiniéèro un Capecian. Avié pèr aujòu direit tóuti li rèi de Franço, d’Ugue Capet à Felipe III l’Ardit, pièi, pèr la branco di Valois, li rèi Felipe VI e Jan II lou Bon, soun rèire-grand, que d’éu espeliguè la branco cadeto dóu segound oustau d’Anjou.
Dins si rèire, Reinié avié lou rèi Louïs IX, pèr lou jo dis alianço, Margarido e Beatris, dos di chato dóu darnié comte catalan de Prouvènço Ramoun-Berenguié V, Blanco de Castiho, Alienor d’Aquitàni e, pèr elo, li proumié Plantagenet, rèi d’Anglo-Terro.
Soun grand, Louis Ier d’Anjou, fiéu de Jan II lou Bon, èro esta adóuta pèr la rèino Jano de Naplo, coumtesso de Prouvènço, eissido dóu proumier oustau d’Anjou, que i’avié douna soun eiretage.
Soun paire, Louïs II, nascu à Toulouso en 1377, èro esta courouna en Avignoun, à Nosto-Damo de Dom, lou 2 de nouvèmbre de 1389, en presènci dóu rèi de Franço Carle VI, soun pichot cousin, felen de Jan II lou Bon. S’èro amouiera en Arle, lou 2 de desèmbre de 1400, emé Vióulando d’Aragoun, chato unico dóu rèi Jan 1ié d’Aragoun marida, éu, à Vióulando de Bar.
Reinié avié dounc, pèr sa maire, de sang aragounés e lou rèi Jan èro soun grand.
Lou coumpan dóu futur Carle VII
Lou 18 de desèmbre de 1413, Reinié, pichot enfant, assistè à Paris, au Louvre, i fianço de sa sorre Marìo (10 an) emé lou dóufin e futur rèi de Franço Carle VII (9 an). Tóuti tres revenguèron pièi en Anjou, mounte fuguèron abali ensèn. N’en neissira entre Reinié e Carle uno amista di soulido que durara touto sa vido e marcara sa destinado. Reinié, tout de long dóu reinage de Carle, sara di persounage impourtant de la court de Franço. Erian, d’aqueste tèms, dins la guerro de cènt an, Franço e Anjou afrountavon Anglo-Terro e Bourgougno, uno autro branco eissido de Jan II lou Bon.
Mau-grat sa genealougìo, Reinié, estènt cadet, èro un prince na sènso terro ni titre. Avans que de mouri, en Angié, lou 29 d’abriéu de 1417, soun paire lou faguè, à 8 an, comte de Guise, mai leissè à soun einat, Louïs III (13 an), tóuti si titre e doumaine.
Bar e Lourreno
La maire de Reinié, Vióulando d’Aragoun, cargado desenant dóu gouvèr di terro de soun ome defunta, èro forço estacado à l’Oustau de Franço. Chifrè de plaça un pioun, soun cadet, vers Lourreno e lou ducat de Bar, alia di Bourguignoun, adounc dis Anglés. Se capitavo que lou du de Bar, lou cardinau Louïs de Bar, èro lou fraire de la maire de Reinié. De soun estat, aqueste èro sènso eiretié. Acetè d’adóuta Reinié coume soun fiéu e de lou fourma pèr ié sucedi.
Arrenjè meme soun maridage em’ Eisabello, la chato de Carle II, du de Lourreno. Aqueste se faguè à Nanci, lou 14 d’óutobre de 1420. Li dous enfant avien tout just 11 e 10 an. Aquesto alianço entre oustau enemi pòu sembla curiouso, mai esperavon ansin d’apasima li divisioun qu’eisistavon en Lourreno e dins lou Païs de Bar. E l’Oustau de Lourreno esperavo belèu de desavia Reinié vers sa causo.
Es dins aquesto idèio que fuguè abali à la court de Nanci. Desmancipa à l’age de 15 an (1424) e mes en poussessioun de si terro, aguè de mau de s’impausa. Perdeguè en 1424 soun coumtat de Guise, pres pèr d’alia dis Anglés. Soun bèu-paire, éu, passavo soun tèms de lou coumproumetre en ié fasènt signa o signant éu-meme en soun noum d’ate óuficiau favourable is anglò-bourguignoun. En mai d’acò, aura de lucha contro lou nebout dóu du de Lourreno, Antòni, comte de Vaudemount, que se counsideravo l’eiretié naturau de soun ouncle. Reinié faguè lou sèti de soun fièu, Vezeliso, 3 an de tèms.
Dins li piado de Jano d’Arc
Mau-grat tout, Reinié istè fidèu à soun ami, lou futur Carle VII. Es pièi un de si sujèt, Jano d’Arc, que ié permetra de prendre uno plaço di requisto à la court de Franço. Reinié fuguè lou temouin, à Nanci, dóu rescontre, en abriéu de 1429, de Jano e dóu du de Lourreno. Mai aqueste noun acourdè à soun fihat d’acoumpagna la piéucello à Chinoun, souto escampo qu’avié besoun d’éu pèr faire la guerro à Metz. Prevengudo pèr soun fiéu, es Vióulando d’Aragoun qu’aculiguè Jano e respoundeguè d’elo davans lou futur Carle VII.
Ourleans fuguè deliéurado lou 8 de mai de 1429 e Carle VII sacra rèi de Franço à Reims, lou 17 de juliet, Reinié e si fraire Louïs e Carle, à soun coustat. Es de nouta que sa sorre Marìo, rèino de Franço, noun èro vengudo, que s’entendié plus ‘mé soun ome.
Reinié n’aproufichè éu pèr manda au rèi d’Angloterro uno desavouacioun fourmalo de tóuti lis ate qu’avié pouscu signa, buta pèr soun bèu-paire de Lourreno.
Seguiguè pièi la campagno de l’armado reialo enjusquo lou sèti de Paris, aqui mounte Jano fuguè plagado d’uno sageto à la cueisso. Es Reinié e lou comte de Clar-Mount que la raduguèron à la sousto. Lou sèti durant trop, partiguè pièi, de soun coustat, ‘mé de coumpan, coumbatre li Bourguignoun e deliéura la Champagno (desèmbre de 1429, avié 20 an). Bateguè encaro, à-n-Antoun, en Dóufinat, lou 11 de jun de 1430, lou prince d’Aurenjo.
Reinié presounié
Lou 23 de jun de 1430 defuntavo lou cardinau de Bar. Lou 14 de janvié de 1431, Carle II de Lourreno lou seguissié, Reinié venié mèstre soulet de Bar e de Lourreno, mai em’ un Antòni de Vaudemount que toujour refusavo de lou recounèisse. Chascun levè uno armado e fuguè la batèsto de Bulgnevilo, lou 2 de juliet de 1431. Pèr Reinié, fuguè la desbrando. Aguè 2.000 tua, éu-meme, plaga e desmesoula, deguè crida sebo. Presounié, fuguè fisa à Felipe, du de Bourgougno. Un assai d’evasioun faguè chi, fuguè alor engabioula au castèu de Dijoun, dins uno tourre, que prenguè lou noum de tourre de Bar.
Forço mounde assajèron de lou faire libera, de coumença pèr l’emperaire d’Alemagno Sigismound, qu’èro lou fiéu d’uno sorre de Louïs Iié d’Anjou, lou grand de Reinié. Felipe jamai cedè, enjusquo lou 1ié d’abriéu de 1432, qu’acourdè au presounié de sourti pèr uno annado, i coundicioun seguènto : $* Reinié devié tourna dins sa presoun au bout d’un an; $* dounavo en oustage si fiéu Jan (nascu à Toul en 1426) e Louïs (nascu vers 1430); *$ dounavo 4 castèu e uno rançoun de 20.000 salut d’or (mounedo dóu siècle 15en en Franço e Anglo-Terro) e 18 000 flourin; $* sa chato Vióulando (nascudo à Bar en 1427) èro proumesso en maridage à Fèrri de Lourreno- Vaudemount, lou fiéu d’Antòni.
En 1433, vendeguè pièi à Jan de Lissembourg soun coumtat de Guise, pèr 20.000 liéuro. Mau-grat tout, l’emperaire Sigismound, qu’èro lou segnour maje, lou counfiermè du de Lourreno (24 d’abriéu de 1434).
Prouvènço e Naplo
Lou 15 de nouvèmbre de 1434, defuntè lou fraire einat de Reinié, Louïs III d’Anjou. Avié pas d’enfant. Dins lou meme tèms, la rèino de Naplo, Jano II de Duras, pèr testamen, lou designavo soun eiretié. Reinié se capitè subran e tout au cop, du de Lourreno, du de Bar, du d’Anjou, rèi de Naplo e de Sicilo, rèi de Jerusalèn e comte de Prouvènço. Avié 25 an.
Trop urous d’agué un rèi en soun poudé, Felipe de Bourgougno ié ramentè, lou 25 de desèmbre de 1434 - bèu presènt - qu’avié de teni sa paraulo e que devié retrouva sa presoun à Dijoun, ço que faguè. Ié restara dous an de mai. Es aqui, dins sa gabiolo, que reçaupra li deputa napoulitan e prouvençau, estouna, vengu ié rèndre óumage.
Pèr ramplaça Reinié, sa femo, Eisabello de Lourreno fuguè noumado Liò-tenènt Generau lou 4 de jun de 1435 e subran partiguè pèr Prouvènço e Naplo, mounte deguè, coume pousquè, afrounta lou partit dis Aragounés, en esperant l’arrivado de soun ome que, fin finalo, fuguè libera lou 28 de janvié de 1437 contro : $- uno rançoun de 200.000 flourin d’or e dos segnourié; $- sa néutralita dins lou counflit francés / anglòbourguignoun; $- lou maridage de sa chato Vióulando emé Fèrri de Lourreno-Vaudemount; $- li fianço de soun fiéu Jan emé Marìo de Bourboun (10 an), neboudo de Felipe de Bourgougno.
Arriva à Naplo lou 9 de mai de 1438, Reinié rebutè li troupo d’Aragoun vers la Calabro e assajè pièi se manteni dins soun nouvèu reiaume. Mai mancant de sòu, sis alia, d’à cha pau l’abandounèron, e, en nouvèmbre de 1441, Anfos d’Aragoun pousquè metre lou sèti davans Naplo. La vilo toumbè lou 3 de jun de 1442, Reinié deguè fugi, soun reiaume perdu, gardara plus que lou titre de rèi de Naplo e de Sicilo. Pèr amenistra li terro que ié soubravon, Anjou, Prouvènço, Bar e Lourreno, mounte Antòni de Vaudemount fasié toujour lou destrùssi, s’istalè en Angié. Aquesto annado 1442 (a 33 an), fuguè ‘nca entristesido de la mort de sa maire, Vióulando d’Aragoun, lou 14 de nouvèmbre, e la de soun fiéu Louïs, à l’age de 12 an.
Li sànti Marìo de la Mar
La pountannado seguènto sara mai siavo. D’abord, sa chato Margarido, maridado au rèi Enri VI, es courounado à 15 an, rèino d’Anglo-Terro, lou 30 de mai de 1445. Lou maridage èro esta celebra à Nanci, en meme tèms que lou de sa sorre Vióulando emé Fèrri de Lourreno-Vaudemount. Reinié voulié pas de Fèrri, mai, pèr un cop, li dous jouine èron vertadieramen amourous, e deguè se resouna. Lou regretara pas. La pas revenguè en Lourreno e Fèrri sara pèr soun bèu-paire un alia precious. Reinié tambèn, ista proche la court de Franço, ajudè, noutamen Carle VII reourganisa l’armado.
En febrié de 1447, partié pèr sis estat de Prouvènço, mounte passara mai de dos annado. Restè dins soun palais de-z-Ais, au castèu de Tarascoun, dins sa bastido de Pertus, dins soun oustau de Marsiho.
En mai de 1447, reçaupeguè la vesito de soun nebout, lou dóufin, lou futur Louïs XI, lou fiéu de sa sorre Marìo e dóu rèi Carle VII. Louïs deja coumploutavo e cerquè, mai de-bado, d’amiga soun ouncle emé Bourgougno e Savoìo contro soun paire. Es éu tambèn, qu’en passant à-z-Ais, entendeguè li doumenican parla di soubro di sànti Marìo, à Nosto-Damo de la Mar, e que butè soun ouncle de faire de recerco. Reinié seguira, e sabèn ço qu’arrivara : la descuberto di celèbri relicle à la fin de l’an 1448. Aquesto urouso pountannado sara marcado tambèn pèr l’art, la literaturo, li plesi e li jo. Es lou grand tourné de Tarascoun en jun de 1449 e, au mes d’avoust, la creacioun de l’ordre religious e militàri dóu «Croissant» (que sara supremi pèr lou papo en 1461).
En poulitico, ajudè metre fin, en 1449, au famous councile de Bale, qu’èro favourable à Amadiéu VIII de Savoio, que voulié èstre papo en plaço dóu papo (Micoulau V).
D’aventuro encaro e de malur
En óutobre de 1449 (a 40 an), Reinié retrobo Carle VII e l’armado franceso pèr tourna mai faire la guerro is Anglés. Participo à la preso de Rouen (11/11/1449) e la de Caen (15/07/1450), ‘mé la liberacioun de la Nourmandìo.
Fai pièi un retour en Prouvènço, mounte i’a la pèsto, mai dèu remounta en Anjou, que sa femo Eisabello malautejo e defuntara, lou 28 de febrié de 1453. Fuguè pèr Reinié uno grand doulour, tant èron proche li dous espous, meme s’éu noun èro fuguè pas toujour fidèu. Lou rèi avié noutamen uno chato naturalo, Blanco de Beauvau, nascudo vers 1436, que fuguè abalido à Bèu-Caire.
Se counsoulara pièi en s’amouierant tourna-mai, lou 9 de setèmbre de 1455, en Angié, emé Jano de Laval, 22 an. Éu n’avié 46. Es lou cardinau-legat d’Avignoun, Pèire de Fouis, que li maridè. Reinié faguè douno à Jano de la barounié di Baus. Mai, em’ acò, óublidavo pas nimai si dre sus Naplo. Veguè uno óupourtuneta, en 1453, dins la guerro que se fasien Milan e Flourènço contro Veniso, Savoio et lou Naplo d’Anfos d’Aragoun. Reinié s’assouciè à Milan e Flourènço, ajuda de Carle VII, mai lis alianço se desfaguèron, li republico s’amiguèron tourna-mai e noste rèi, soulet davans Naplo, abandounè.
Un autre espèr nasquè en 1458, à la mort d’Anfos d’Aragoun. Reinié reclamè soun reiaume au papo, mai de-bado. Assajè alor la forço. En juliet de 1461, soun fiéu Jan bateguè la floto napoulitano, mai éu sachè pas prendre li decisioun que falié e perdeguè la partido. Maucoura, rintrè au siéu en avoust de 1461. Jan abandounara definitivamen l’assai de recounquisto de Naplo en 1463.
A soun retour, Reinié aprenguè la mort dóu rèi Carle VII, lou 22 de juliet de 1461. Èro desenant lou reinage de Louïs XI e li dous ome s’amavon gaire.
Lou pes de Louïs XI
Mau-grat tout, Reinié chanjo pas. Rèsto fidèu à l’Oustau de Franço. Acò, dins un proumié tèms, apasimo li causo, mai li relacioun, dins un tèms segound, vendran mai dificilo.
En 1468, li Catalan vènon cerca Reinié pèr ié pourgi lou trone de soun païs. I’a dre, sèmblo, pèr sa maire Vióulando d’Aragoun. Reinié dis de vo e fiso à soun fiéu Jan l’espedicioun contro l’autre pretendènt, Jan de Pourtugau. Jan s’istalo à Girona en 1470, mai ié mor en juliet d’uno malautié soudo, belèu empouisouna. Soun fiéu Micoulau pren la seguido, mai a l’èime lourren, Catalougno l’interèsso pas e la perd tre 1471.
Aquesto annado 1471 es marrido encaro. Reinié vèi mouri Blanco, sa chato naturalo, e soun fihat, Fèrri de Lourreno-Vaudemount. Sa chato Margarido, rèino d’Anglo-Terro, es presouniero à Loundro. Soun ome, Enri VI, vengu fòu, e soun darnié fiéu soun esta escoutela, vitimo de la guerro di dos roso. Sara deliéurado contro rançoun pagado pèr soun paire e Louïs XI e se retirara en Anjou.
Louïs XI es ambicious, vòu Prouvènço. Reinié es alassa. Fai soun testamen, lou 14 de juliet de 1471, noumant soun felen Micoulau eiretié universau. A Louïs, acò i’agrado pas. L’Anjou es terro estacado à la courouno de Franço, Louïs peso sus elo e soun ouncle Reinié e meme ié planto caviho. Aqueste, que vòu pas empura de garrouio, chausis de parti pèr Prouvènço, terro independènto, mounte sara mai tranquile. Aguènt manda vers Tarascoun sa biblioutèco, soun orfebrarié e si tapissarié, quito Angié lou 27 d’óutobre de 1471, ié revendra plus vivènt.
Prouvènço pèr acaba
En Prouvènço, istala à-z-Ais, Reinié e sa femo, Jano de Laval, retrobon mai de serenita. Pòu s’aduna à si passioun d’umanisto, aprouficha de si doumaine de Gardano e Mirabèu, de soun oustau de Marsiho. Sa bastido de Gardano, l’a croumpado, mai l’a jamai pagado. La legèndo dis qu’uno de si chato, que se sarié dicho Ano, ié sarié ensepelido e qu’à l’encauso d’acò, l’endré aurié pres lounoum de Gardo-Ano. Mai acò ’s qu’uno legèndo.
Amavo tambèn, Reinié, d’ana cassa vers Sant- Roumié. En 1476, croumpè un oustau en Avignoun, vuei au 6 de la carriero Grivolas, gaire liuen de la Carriero dóu… rèi Reinié.
Aqueste amavo tambèn li fèsto, à Tarascoun, à-z- Ais. Aqui, li Jo de la Fèsto-Diéu, adouba pèr Reinié éu-meme, coumencèron en 1475 (n’avié acaba la messo en sceno tre 1462). Duraran enjusquo la Revoulucioun.
L’eiretage dóu rèi Reinié
Mai de soucit, n’avié toujour. Soun eiretié, soun felen Micoulau, èro mort empouisouna, à 25 an, en 1473, e s’èro éu ansin retrouva, tourna-mai, mèstre de Bar e de Lourreno. Adounc, faguè en 1474 un segound testamen que, respetant l’ate de sucessioun de soun fraire einat Louïs III d’Anjou (1440), baiavo Anjou e Prouvènço à soun nebout Carle III, lou fiéu de soun autre fraire Carle.
Reinié s’enganavo pas, sabié Carle III feble e jouguet de Louïs XI, e que, fin finalo, estènt sènso enfant e de santa marrido, Prouvènço toumbarié dins lou reiaume de Franço. Mai pèr éu, qu’èro ista toujour fidèu à l’Oustau de Franço, èro acò uno fin lougico.
A soun autre felen, Reinié II de Lourreno, lou fiéu de Fèrri e Vióulando, dounè Bar e Lourreno.
Mai pèr l’ouro, coume s’entendien pas, Louïs XI aguè rèn. Lou prenguè mau, encaro un cop. Acusè Reinié de vougué s’alia ‘mé la Bourgougno, e lou faguè coundana pèr soun Parlamen, pèr crime d’auto trahisoun (06/04/1476). Acò rendeguè lou mounde mai resounable. Au mes de jun seguènt, un acord, signa à Lioun, rendeguè l’Anjou à Reinié, souto coundicioun, à sa mort, de reveni à Louïs XI. Prouvènço èro counfiermado à Carle III. Mai «l’aragno» (Louïs XI) tenié Carle, ié soubravo plus que de s’amiga Palamedo de Fourbin, senescau de Prouvènço, pèr alesti lou terren, e d’espera lou fru madur.
La mort dóu rèi Reinié
Reinié mouriguè à-z-Ais lou 10 de juliet de 1480. Prouvençau e Anjouvin, tant èro ama, se disputèron soun cors. Reinié avié chausi Angié pèr sa som darniero, i coustat d’Eisabello. Mau-grat lis empache di Prouvençau, Jano de Laval faguè eisecuta sa voulounta, mai ié fauguè lou faire discretamen. Es escoundu demié lis efèt de sa gardo-raubo qu’en mars de 1481 l’atahut de Reinié s’endraiè pèr Angié. La seguido la couneissèn, Carle III defuntè lou 11 de desèmbre de 1481 e un principau s’estaquè à-n-un autre principau...
Darnié féudau e precursour de la Reneissènço
Reinié d’Anjou èro un prince féudau, de la fin de l’Age-Mejan. Respetavo li liame de vassalita e de segnourage, li règlo de la chivalarié e se bateguè pèr garda o gagna de doumaine. Ero pas nimai toujour bon. Se dis que faguè estrangla un bouchié de Tarascoun que pagavo pas sis impost. Mai Reinié èro au jougnènt de dous mounde. Anounciavo la Reneissènço. Emé sa passioun pèr lis art (pinturo, musico), la literaturo e touto meno de sciènci (teoulougìo, dre, astrounoumìo, matematico, medecino, geougrafìo, agriculturo), se pòu regarda coume un umanisto.
Es dins sa jouinesso, à la court de Nanci, que descurbiguè art e literaturo, emé Carle II de Lourreno. Se dis qu’aguè de cous de dessin e de pinturo di fraire Van Dyck. Reinié pintè touto sa vido. Fasié noutamen de miniaturo de trìo, mai coumandè tambèn en de pintre coume Micoulau Froment (Lou bouissoun ardènt, à la catedralo de-z-Ais; pinturo de l’oustau d’Avignoun). Reinié peréu escrivié en proso e vers e enluminavo sis escri. Escrivié en francés, mai lou faguè, de-cop, en italian e prouvençau.
La legèndo l’a englouria, mai Reinié fuguè dins lou verai un prince pulèu mediocre. Ero d’èime trop feble e dous (à respèt de soun epoco) e avié gaire l’engèni pouliti e militàri. Èro toujour en bousco de sòu, que despensavo forço, e avié lou gàubi pèr se crea de revengut, meme emé d’impost gaire legau. Mai fau reteni que s’es esta qualifica de bon e se sa legèndo s’es bastido, es qu’avié lou soucit de soun pople, qu’amavo d’èstre proche d’éu, coume à Marsiho, quand charravo sus lou quèi ‘mé li pescadou, de i’óufri fèsto e tourné.
Favourisè l’ensignamen publi e lis universita de-z- Ais e d’Angié e, ‘mé la pas, lou redreissamen ecounoumi de Prouvènço. Signè de counvencioun e tratat de negòci, ajudè l’agriculturo (dounavo eisèmple dins si doumaine, coume à Gardano), l’elevage, l’endustrìo (veirarié de Gòut, fabrico de drap, sabounarié).
Ansin fuguè Reinié d’Anjou, emé si deco e si qualita, un prince que marquè soun epoco e la visquè plenamen, tant que sièis siècle après es toujour bèn vivènt dins la memòri couleitivo. Vertadieramen Prouvènço beneficiè de soun passage e, mai que la rèino Jano, s’amerito aquelo poupularita
27018


text:
Étricourt-Manancourt (Somme)
Étricourt-Monancourt en picard ( Étricourt-Manancourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Primièra Guèrra mondiala : La municipalitat - divèrsa fes situadas un temps sus la linha de tèsta - a patit pendent aquel conflicte los affres de violentes combats #que n'a longtemps conservat sequèlas.
Lo 24 de març 1918 (fòto aicí-contra), de las tropas alemandas travèrsan a Etricourt (vengut Étricourt-Manancourt), amb important intendance çò canal del nòrd via dos ponts provisòris. Aquel movement fa partida de la « operacion Michael » preparada dempuèi 1917 per Ludendorff, e #qu'a debutat lo matin del 21 de març de 1918 en Picardie, per un bombardement de artillerie cuert, mas d'una extrèmament violéncia, e incluant de las armas chimiques (documents+WHERE+documents.Themes+LIKE+%27_+Premiere+Guèrra+mondiala_%27+ORDER+BY+DateAffichage%3B&infoRequeteInitiale=Premiere+Guèrra+mondiala&typeRequeteInitiale=sql&modeAffichage=fresque&documentZoom=InaEdu04514&documentVisionneuse=InaEdu04514&Nautor=1016 Veire Vidèo Ina sus aquela ofensiva). L'operacion Michael acaba totun per se enliser e l'armada alemanda per retrocedir.
En novembre 1918 (armistice), demorava pas gaireben mai res del pòble. Aquel darrièr - après una fasa de « désobusage » (enlèvement e destruccion, neutralisation o exportacion de las munitions pas-espetadas) - e après un classament en zòna roja en rason de la gravitat dels sequèlas daissadas per la guèrra, a fach l'objècte d'una longa reconstruction.
Première Guerre mondiale : La commune - plusieurs fois située un temps sur la ligne de front - a subi durant ce conflit les affres de violents combats dont elle a longtemps conservé des séquelles.
Le 24 mars 1918 (photo ci-contre), des troupes allemandes traversent à Etricourt (devenu Étricourt-Manancourt), avec importante intendance le canal du nord via deux ponts provisoires. Ce mouvement fait partie de l'« opération Michael » préparée depuis 1917 par Ludendorff, et qui a débuté le matin du 21 mars 1918 en Picardie, par un bombardement d'artillerie court, mais d'une extrêmement violence, et incluant des armes chimiques (Voir Vidéo Ina sur cette offensive). L'opération Michael finit toutefois par s'enliser et l'armée allemande par reculer.
En novembre 1918 (armistice), il ne restait presque plus rien du village. Ce dernier - après une phase de « désobusage » (enlèvement et destruction, neutralisation ou exportation des munitions non-explosées) - et après un classement en zone rouge en raison de la gravité des séquelles laissées par la guerre, a fait l'objet d'une longue reconstruction.


text:
Pè
Lo pè (plural pès a mai se sovent se pòt ausir *pèses) es una estructura del còs que se pòt trapar en çò d'una part granda de las espécias animalas que servís essencialament per la locomocion.
Costumas[modificar | modificar la font]
Las costumas de se cobrir lo pè dins los ostals es fòrça variabla en foncion dels endreches e depend sovent del clima e del temps, sens comptar los factors d'òrdre cultural o religiós. Per exemple, dins una part importanta d'Euròpa (mai que mai lo nòrd e l'èst) e de Canadà, e dins fòrça ostals de Nòva Zelanda e d'Austràlia, es abitual de se tirar las sabatas o las bòtas en dintrar, mentre qu'es als Estats Units es pas gaire abitual dins la part màger del país. En Japon, aquela costuma es talament espandida que los sòls sovent son faches de materials que son tròp fragils per poder suportar lo passatge frequent dels pès cauçats. Dins qualques culturas, los pès descauces se pòdon considerar coma pas convenables o ofensants. Dins los païses del mond arabi e en Tailàndia, se considèra fòrça ofensant de mostrar a qualqu'un la sòla del pè, a mai se l'abitud de portar pas de sabatas es pro espandida, per encausa de divèrsas rasons coma lo clima caud e la tradicion. Un dels efièches mai frequent del fach de portar de cauçadura es l'odor dels pès.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Marcellaz en arpitan (Marcellaz en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Situada n'Anautita-Savoie, en lo costat de Bonneville, la municipalitat de Marcellaz es a 648 m d'altitud.
Située en Haute-Savoie, dans le canton de Bonneville, la commune de Marcellaz est à 648 m d'altitude.
Marcellaz
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Efèctes especials
Lo tèrme d’efèctes especials designa l'ensems de las tecnicas utilizadas al cinèma per crear l’illusion d’accions e simular d'objèctes, de personatges o de fenomèns qu'esxistisson pas dins la realitat o que poirian gaire èsser preses al moment del filmatge.
Principis[modificar | modificar la font]
Popularizats pels films fantastics de sciéncia-ficcion e de catastròfa, los eèctes especials utilizan diferents processus en rapòrt a l’imatge e al son: sintèsi d'imatge 3D, tractament numeric, maquètas, animacion imatge per imatge, ralentit e accelerat, maquilhatge, efèctes sonors, ea. Se podon realizar pendent lo quite filmatge o aprèp (en postproduccion), o per la mèscla d'ambedos.
Los cineastas utilizan los efèctes especials per de besonhs diverses:
- Per donar una atmosfèra (pluèja, nevada, bruma, eca.)
- Per crear una realitat visuala amb d’elements imaginaris (monstres, extraterrèstres, sietons volaires, univèrs cosmic, eca.)
- Per aparar l'integritat dels actors o dels decòrs (explosions, accidents, violéncias, catastròfa naturala, scèna d'action, eca.)
Aqueles efèctes devon patréisser tan real possible. La tòca es que s'amague. Melhor: a besonh del real per existir. Un film qu’utilisariá sonque d'efèctes especials mostrariá lo « maravelhós » ont tot es possible, coma dins las dessenhs animats per exemple, e perdrián de realisme als espectators.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras illusions visualas venon de las lantèrnas magicas e als praxinoscòpis, mas es a la naissença avec del cinèma que verritadièrament los efèctes especials se desvolopèron. Lo prestidigitator Georges Méliès, davanièr del cinematografe, es lo primièr a los realizar, utilizant subretot d'efèctes d'engana-l’uèlh, des arrèstes de camèra (se cambia la posicion dels objèctes o dels actors entre dos imatges) e de surimpressions (s'embobina atras lo film e se filma d'imatges nòus en dessús de las primièras).
Al meteis temps, en espanha Segundo de Chomón utilizèt de processus semblables, e d'autres tecnicas, per exemple filmar del naut fasent creire que la camèra es posada al sol, permetent atal d'acrobacias impossiblas. Als Estats Unis, lo cineasta burlesc Charley Bowers utilizèt fòrça d'efèctes especials, coma las animacions d'objèctes imatge per imatge.
En 1914, l’invencion del rotoscòpi pels fraires Dave e Max Fleischer, que permetava de transformar une scèna filmada en un dessenh animat, permetèt de tecnicas nòvas de trucatge, coma la retòca e le descopatge d’imatges per suprimir d'elements o n'apondre.
Los cineastas de l'expressionnisme alemand adoptèron lèu los efèctes especials, que donèron l'identitat a de films coma Metropolis de Fritz Lang (1927) o Faust de F. W. Murnau (1926).
En 1933, lo film King kong de Cooper e Schoedsack utiliza dos tipes d'efèctes especials: l’animacion en volum e la surimpression pels plans largs, e la manipulacion d’una monaca pels plans curts. Ne fasent d'aquel film lo davancièr de l’animatronic, una tecnica que consistís a animar une creatura robotizada per li donar una apparéncia de vida, e que foguèt fòrça utilzat coma pels dinosaures de Jurassic Park en 1993.
Dins l’Òme invisible de James Whale, (1933), es lo precessus del « ecran contra ectan » qu'es utilizat per amagar lo comedian e restablir las partidas recobèrtas del decòr. Aquela tecnica donèt l’incrustacion, l’un dels principals progrès dels efètes especials.
Fòrça mai tecnicas inventadas dins los ans 1920-1930 son encara utilizada, coma l'emplec de cables (que s'amagan per tractament numeric) per simuler lo desplaçament en l'aire d’un personatge o d’un objècte, los decòrs pintats (tecnica del matte painting) e l’utilizacion de maquètas.
Efèctes especials mecanics[modificar | modificar la font]
Fòrça films de cinèma o de televison s’apièjan sus de maquètas per simular de bastits, veïculs e naus espacialas.
L’exemple mai espectacular es 2001, una odissèa de l'espaci, de Stanley Kubrick, qu'impausa un modèl a fòrça quantité films et de seriás de television, de Cosmos 1999 a Star Wars. Per ontraròtlar melhor lo mouvement de las maquètas e de la camèra par ordinator, John Dykstra desvelopèt lo Dykstraflex dins lo filmatge de Star Wars, episòdi IV : Un esper novèl. Creèt aprèp amb George Lucas los estudiós ILM.
Un autre biais de presentar de personatges imaginaris es utilizar de monacas. Qualques especialistas son Jim Henson e Frank Oz (creators del Muppet Show) que faguèron viure de personatges coma Dark Crystal e Yoda dins Star Wars, episòdi V : L'Empire contraataa.
Fin finala, lo maquilhatge e la creacion de costums originals son sovent associats als efèctes especials.
Efètes especials numerics[modificar | modificar la font]
Dins los ans 1980, amb l'arribada dels ordinators e lor còst totjorn mai abordable los realisators podavan imaginar de produccion nouvèlas amb los imatges calculats e de sintèsis. Las primièras mèsclas d’images filmats e dels numerics foguèron realizadas dins Tron (Steven Lisberger, 1982) e dans The Last Starfighter (Nick Castle, 1984).
Las evoluions tecnicas permetèron de vertadièrs trucatges numerics, coma lo morphing, utiliza per exemple per la transformacion de Fin Raziel dins Willow (Ron Howard, 1988), o l’animacion en 3D, qui permet de personnificar l'« Australian », lo coutèl qu'obeís a Louison (Dominique Pinon) dins Delicatessen (Jean-Pierre Jeunet e Marc Caro, 1991).
Dins los ans 1990 se multupliquèron los estudiós especializats coma l'ostal Duboi (Alien IV) o la Buf Compagnie (Matrix Reloaded, Harry Potter e la Copa de fuòc, Spider-Man 3). Mai recentament, de realizators cercan escapar al tot numeric, coma Peter Jackson dins la trilogia del Senhor dels Anèls, que mèscla maquilhatge, tractament numeric e trucatges analogics.


text:
Orquèstra Nacionala del Capitòli de Tolosa
L’orquèstra nacionala del Capitòli de Tolosa es l'orquèstra sinfonica de la vila de Tolosa. Lo sèt es al Mercat de Blat onte assegura la sason sinfonica. Tanben acompanha lo teatre del Capitòli dins las representacions liricas e coregraficas (Balet del Capitòli) e realiza fòrça tornadas en França e a l'exterior. Se desvolopèt subretot mercé a son cao d'orquèstra Michel Plasson.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
L'Orquestra nacional del Capitòli de Tolosa foguèt creat al començament del sègle XIX per las sasons d’opèras del Teatre del Capitòli. Se comfirmèt coma Orquèstra Sinfonica aprèp 1945.
L'apòrt de Michel Plasson[modificar | modificar la font]
Arribat en 1968, Michel Plasson descobriguèt en 1974 lo Mercat de Blat, un bastiment exagonal, mercat cobèrt de blat del sègle XIX utilizat dempuèi 25 ans coma palais de los espòrts. Aquí faguèt jogar l'orquèstra per l'integralitat de las sinfonias e dels concertos de Ludwig van Beethoven e la sala venguèt demorànça principala.
Michel Plasson alara conduguèt en tornada fòrça de França, enregistrèt amb el gaireben toda sa discografiá e faguèt encontrar los artistas fomosos de la musica classica: Barbara Hendricks, Régine Crespin, Roberto Alagna, Teresa Berganza, José Carreras, Jessye Norman...
Quand partiguèt en agost de 2003, Michel Plasson daissèt un orquèstra de fòrça naut nivèl e receptèt lo títol de nacional autrejat pel Ministre de la Cultura en 1980. En 2004, Michel Plasson foguèt nomenat cap d'orquestra onorari.
La succession de Tugan Sokhiev[modificar | modificar la font]
Nomat per la vila de Tolosa, es lo jove cap d'orquèstra Tugan Sokhiev que dirigís l'orquèstra al despart de Michel Plasson. Dempuèi setembre de 2005 lo primièr cap invitat e conselhièr musical de l'orquèstra. Assegura lo pòste de director musical dempuèi setembre de 2008.
Jove public[modificar | modificar la font]
L'orquèstre, amb Michel Plasson, se lancèt dins de programas destinats al jove public. E doncas, presenta cada an, acompanhant los abituals concerts de setmana pels adults, de concerts cada dimenge matin, al programa pus accessible (Pèire e lo lop, Piccolo, Saxo e Companhiá, Lo Carnaval dels animals...) e sovent presentat e explicat per un comentador. Fa un partenariat educatiu amb lo Rectorat de l'Acadèmia de Tolosa mejans l'associacion Classisco.
L'association AÏDA[modificar | modificar la font]
Depuèi 1988, l'orquestra es sostengut per l'AÏDA, l'Associacion dels Industrials e entrepresas Amics de l'orquèstra, que « reünís las entreprisas, industriás, societats comercialas e de servicis, de totas las talhas de Tolosa e de la Region Miègjorn-Pirenèus, decididas a sostenir las accions menadas per l'Orquèstra ». I participan Airbus, lo Conselh regional de Mègjorn-Pirenèus o lo jornal La Dépêche du Midi. Son ajuda s'organiza en quatre grands axes d'accion :
• participar a la renomada nacionala e internacionala de l'orquèstra,
• contribuir a la produccion discografica,
• ajudar los joves musicians, caps d'orquèstras e compositors (dempuèi 1994, organizacion d'estagis dins de l'orquèstra e creacion de la borsa "Jeunes Musiciens"),
• investir dins la compra d'instruments de musica.


text:
Bonneval-sur-Arc
Bonneval-sur-Arc en arpitan (Bonneval-sur-Arc en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de #çò que constituisson uèi lo territòri de la municipalitat de Bonneval-sus-Arc aurián #èsser pâtres piémontais #que portavan las siás vegadas pels far pasturar l'estiu abans de tornar en eles per l'ivèrn. Es cap al Modèl:Ven s o Modèl:S- qu'aquelas pâtres se serián installats a l'an dins dos pòbles : Faudan e lo Ecot. A Modèl:La s-, arriban egalament barbaras refoulés pels crestians en la plana de Bessans ; sus luòc, aqueles nòus abitants #espetar alavetz los grands bòsques existents, aital coma de las minas de metals (sustot de fèrre) #que #descobrir al delà del masatge caseriu actual del Ecot.
A comptar de la Modèl:S-, la populacion s'aumenta e dos nòus pòbles an bastit : Bonneval-sus-Arc (lo pòble) e Tralenta.
Es en 1562 #que Bonneval-sus-Arc ven una municipalitat a despart entièra. Précédemment, I aviá ligat a la municipalitat prèpa de Bessans abans #qu'un primièr passatge cap a la siá autonomia i aja afranquit l'an 1532, quand la Glèisa a consagrat Bonneval-sus-Arc coma una parròquia desparièra.
Mai tard, en 1967, las primièras remontadas mecanicas an bastit : Bonneval-sus-Arc escolleix alavetz de se virar cap a l'esquí de pista a talha umana del temps que la municipalitat vesina de Bessans s'orienta cap a l'esquí de fons.
Uèi, Bonneval-sus-Arc viu sustot de l'agricultura de montanha e del torisme familial, tot en conservant la siá identitat, lo sieu authenticité, e lo sieu atractiu.
- La legenda de Faudan
A Modèl:La s- existissiá lo caseriu de « Faudan ». N'Anautita Mauriana, los sieus abitants avián conegut per lo sieu égoïsme mas tanben la siá granda riquesa a causa de l'espleitacion anciana per las Sarrazins de minas de fèrre. La legenda ditz n'efièch que totes los dimenges, los abitants del vilatge jogauen a las bòlas, en utilizant de bòlas en aur pur. De tales comportaments #portar lo paire superior del abbaye de Novalaise, en Piémont, a enviar lo fraire Landry a « Faudan » amb la fin de portar a la rason (e a Dieu) aqueles abitants. Aqueles, non solament refoulèrent lo Sant Òme, mas lo #aucir en lo en precipitant en lo riu, l'Arc. Un an mai tard, un ancià se #presentar a « Faudan » al començament de la nuèch. Afeblit pel fred e la fam, @frapper a totas las pòrtas del pòble, e a cada fes, se #far éconduire, en demandant pas #qu'a manjar e un endroit per dormir. A la separacion del pòble viviá una femna, Marguerite, dins un modèst ostal. Malgrat la siá paura condicion, Marguerite #aculhir lo vièlh òme, l'alimenta, e lududes #ofrir la siá grange per lotjament. Après aver-i manjat, lo ancià #abandonar totun lo sieu hoste, en prevenent aquela femna #qu'en lo corrent de la nuèch, sentiriá un grand bruch, lududes en recomandant de pas aver paur e de pregar per las gents de « Faudan ». Qualques oras mai tard, Marguerite #èsser bruscament desvelhada : la montanha se desplomava. En levant del jorn, #verificar que lo pòble de « Faudan » e los sieus abitants avián desaparegut, amortallat jos un immens éboulis de rochers. Sòla lo sieu ostal i aviá #èsser estalviada ...
Les premiers habitants de ce qui constituent aujourd'hui le territoire de la commune de Bonneval-sur-Arc auraient été des pâtres piémontais qui amenaient leur troupeaux pour les faire paître l'été avant de retourner chez eux pour l'hiver. C'est vers le Modèl:Ve s ou Modèl:S- que ces pâtres se seraient installés à l'année dans deux villages : Faudan et l'Ecot. Au Modèl:S-, arrivent également des barbares refoulés par les chrétiens dans la plaine de Bessans ; sur place, ces nouveaux habitants exploitèrent alors les grandes forêts existantes, ainsi que des mines de métaux (notamment de fer) qu'ils découvrirent au-delà du hameau actuel de l'Ecot.
À compter du Modèl:S-, la population s’accroît et deux nouveaux villages sont construits : Bonneval-sur-Arc (le village) et Tralenta.
C'est en 1562 que Bonneval-sur-Arc devient une commune à part entière. Précédemment, elle était rattachée à la commune proche de Bessans avant qu'un premier pas vers son autonomie soit franchie en 1532, lorsque l'Église a consacré Bonneval-sur-Arc comme une paroisse distincte.
Plus tard, en 1967, les premières remontées mécaniques sont construites : Bonneval-sur-Arc choisit alors de se tourner vers le ski de piste à taille humaine tandis que la commune voisine de Bessans s'oriente elle vers le ski de fond.
Aujourd'hui, Bonneval-sur-Arc vit notamment de l'agriculture de montagne et du tourisme familial, tout en conservant son identité, son authenticité, et son attrait.
- La légende de Faudan
Au Modèl:S- existait le hameau de « Faudan ». En Haute Maurienne, ses habitants étaient connus pour leur égoïsme mais aussi leur grande richesse due à l'exploitation ancienne par les Sarrazins de mines de fer. La légende dit en effet que tous les dimanches, les habitants du village jouaient aux boules, utilisant des boules en or pur. De tels comportements amenèrent le père supérieur de l'abbaye de Novalaise, en Piémont, à envoyer le moine Landry à « Faudan » afin de ramener à la raison (et à Dieu) ces habitants. Ceux-ci, non seulement refoulèrent le Saint Homme, mais le tuèrent en le précipitant dans la rivière, l'Arc. Un an plus tard, un vieillard se présenta à « Faudan » au début de la nuit. Affaibli par le froid et la faim, il frappa à toutes les portes du village, et à chaque fois, se fit éconduire, ne demandant qu'à manger et un endroit pour dormir. À l'écart du village vivait une femme, Marguerite, dans une modeste maison. Malgré sa pauvre condition, Marguerite accueillit le vieil homme, le nourrit, et lui offrit sa grange pour logement. Après avoir mangé, le vieillard quitta toutefois son hôte, prévenant cette femme que dans le courant de la nuit, elle entendrait un grand bruit, lui recommandant de ne pas avoir peur et de prier pour les gens de « Faudan ». Quelques heures plus tard, Marguerite fut brusquement réveillée : la montagne s'écroulait. Au lever du jour, elle constata que le village de « Faudan » et ses habitants avaient disparu, enseveli sous un immense éboulis de rochers. Seule sa maison avait été épargnée ...


text:
Merovingians
Los Merovingians, èran d'una familha germanica al cap de França, Belgica e una partira d'Alemanha entre los sègles V e VIII. Èran los descendents de Merovèu, cap militar franc, fondator de la dinastia. Clodovèu I (466 ? - 511) foguèt lo primièr monarca de la dinastia.
A la seuna mòrt lo reialme franc foguèt dividit entre los seus filhs, segon la costuma dels merovingians. Un autre monarca remarcable de la dinastia es Dagobèrt I (?- 639) qu'aprèp fòrça ans de division territoriala, tornèt a unir los reialmes francs jol seu govèrn. Aprèp Dagobèrt I lo poder dels merovingians se desagrejava e amb lo temps, los Majorals del palau acabèron per venir Los vertadièrs dirigents del reialme franc. Los majorals del palau Carles Martèl, e lo seu filh Pepin lo Brèu (fondator de la dinastia Carolingiana), acabèt amb lo poder dels monarcas merovingians e Pepin detronèt lo darrièr rei merovingian, Childeric III, per se proclamar rei dels francs. La dinastia merovingiana, foguèt alara remplaçat per la dinastia carolingiana.
Somari
Genealogia dels reis merovingians[modificar | modificar la font]
Cronologia dels reis merovingians[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Clodovèu en 511, lo reialme foguèt dividit entre los seus quatre filhs, qu'establiguèt los seus respectius reialmes amb per capitala Rems (Teodoric I), Orleans (Clodomir I), París (Childebert I), e Soissons (Clotari I).
Clotari I, conegut coma "lo vièlh", capitèt a obtenir lo contraròtle dels autres tres regnes mercé a la seuna longevitat e las mòrts dels seus fraires o dels seus successors. Al morir, Clotari repartiguèt encara un còp lo reilme entre los seus quatre filhs: Caribert obtinguèg lo reialme de París, Guntram lo reialme d'Orleans (tanben conegut coma reialme de Borgonha), Sigeber lo reialme de Reims (que la capital foguèt transportait a Mètz, e venguèt lo reialme d'Austràsia) e Chilperic I lo reialme de Soissons (futur reialme de Neustria). De conflictes seguents e de guèrras frairalas contunhèron, derivant en una guèrra entre los reialmes rivals de Neustria e Austrasia. En 613 Clotari II de Neustria capitèt a derrotar Brunenilda e lo seu pichon filh Sigebèrt II, tornant unificar los reialmes francs. encara, en 623 donèt lo reialme d'Austràsia al seu filh Dagobèrt I per satisfar las demandas d'autonomia de la noblesa austrasiana e tanben per assegurar las frontièras. Al la succession del paire, Dagobèrt seguèt la meteissa poltica aquesta al reialme Aquitània en 629 en Austrasia en 634.
Dagobèrt incorporèt a Neustria lo Reialme d'Aquitània a la mòrt del seu frairastre, e mai tard e satisfasent las revendications dels nòbles locals, i integrét lo reialme de Borgonha. Lo seul filh Clodovèu eretèt de Neustria e Borgonha, alara qu'un autre dels seus fillhs, Sigebèrt contunhèt a èsser rei d'Austrasia.
Childeric II, breuvament, e aprèp Teodoric III capitèt a reünificar lo reialme dels francs, mas lo seul poder reial de contunh memava e augmentant lo pes politic dels majorals del palau. Los reis d'aquel perióde èran qualificat "reis fenhans a causa de lor incapacitat a governar. Los reis seguent venguèron de menaces dins las mans dels majorals, quitament que a la mòrt de Teodoric IV lo majoral Carles Martèl considerèt cap necessari de nomenar un ereguèt pendent un periòde d'interregne de sèt ans. Lo darrièr rei, Childeric III, foguèt depausat definitivamentant en 751 per Pepin lo Brèu, primièr monarca carolingian.
Art Merovingian[modificar | modificar la font]
La dinastia Merovingiana desenvolopèt un art própri dins lo país d'alara, un art preromanic que se caracterizar per l'utilizacion de peira e de brica dins de construccions simplas. L'art caracteristic d'aquel periòde es la orfebreriá. Tanben se desvolupèt la pintura murala a fresca e las miniaturas. Demòra fòrça pauc de restes d'aquel art merovingian.
Ascendéncia Divina[modificar | modificar la font]
Mai d'un textes especulèron sus l'origena dels merovingians, serián estat de la descendéncia d'una certa filha de Jèsus e Maria Magdalena.
Aquela teoria, basada sus de legendas e tradicions medievalas d'Occitània, es popularizada entre autre pèle roman de Dan Brown, The Da Vinci Code. E tanben per Umberto Eco que tanben l'utilisa dins Lo pendol de Foucault. La teoria postula que Jèsus auriá agut una descendéncia amb Maria Magdalena, avent una filha, e qu'auriá migrat dempuei Judèa fins a Occitània, e qu'auriá desvolupat un linhatge fins a l'arribada arribar al poder del reialme franc amb los Merovingians. Los istorians pensan qu'aquela legenda nasquèt per que siá atribuida una origina divina als merovingians, e d'aquela mena podièron governar sens contestacion, perque avián reculhit lo poder de drech divin.


text:
Coiòt
Lo coiòt (Canis latrans, que significa "can jaupaire") es un membre de la familha Canidae, emparentat amb lo can domestic. Los coiòts se tròban pas qu'en America del Nòrd e America Centrala; dempuèi Canadà fins a Còsta Rica. Lo sieu nom ven del mot nahuatl coyotl (AFI /ˈkojo:tɬ/). E mai que s'amassen de còps que i a en manadas, son en general solitaris. Vivon en mejana 6 ans. Recentament, se son descobèrts de manadas de coiòts dins las montanhas centralas de Panamà, çò que fa pensar a una migracion cap al sud d'aqueste mamifèr.
Malgrat que foguèsson estat intensament caçats, los coiòts son un dels pauques grands animals qu'an alargat son abitat dempuèi la conquista d'America pels europèus. An ocupat d'airals en America del Nòrd ancianament abitats pels lops, e se son abituats a consomar d'escobilhas e a caçar d'animals domestics.


text:
Josephine Baker
Josephine Baker (n. Freda Josephine McDonald en Saint Louis, Missorí, lo 3 de junh de 1906 - m. en París, lo 12 d'abriu de 1975), cantaira e dançaira afroamericana e, arron, francesa qui he ua grana carrièra en França. Que ho tanben resistenta de la Segonda Guèrra Mondiau, activista deus drets deus afroamericans. Que viscó ua grana partida de la soa vita en Occitània dens lo castèth de Las Milandas en Lemosin on, dab los sons hilhs adoptats de pertot autorn deu monde, en ensaiat atau de realizar los sons ideaus de patz e de frairèra.
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
Josephine Baker qu'èra descendenta d'esclaus de Carolina deu sud e d'indians de las Apalaches. Que creishó dens lo praubèr e, aus seis ans, qu'avó de huéger un pogróm antinegres dab los sons dus canhòts en los sons braç. Mainatge que comencè a dançar en bèth desplegar un gran talent au quau e horní lo son jòc comic (ua de las soas especialitats qu'èra de har virar los sons uelhs com se hossin bilhas).
Carrièra artistica[modificar | modificar la font]
Aus quinze ans que comencè a aver ròtles deus importants e que se'n anè de cap a New York deu temps de la Harlem Renaissance. Acerà, que joguè au Plantation Club e dens lo chorus de las revistas Shuffle Along (1921) e The Chocolate Dandies (1924). Ja plan escaduda que s'aviè de cap a París en 1925. A maugrat deu colonialisme e deu racisme francés d'aqueth temps, la descoberta de París que ho ua experiéncia agradiva per Baker qui, en mei de rescontrar d'autes afroamericans com èra (enter los quaus lo musician Sydney Bechet), peu purmèr còp, que podèva anar pertot sens estar horabandida per'mor de la color de la soa peth. De tira que s'escadè en çò deu "Folies bergères" on dançava quasi nuda dens la Revista Negra. Hèra viste que ho ua de las personalitats las mei famosa de l'espectacle en França e durant aquesta tempora que bastí la soa iconografia (la cinta de babananas, lo son leopar qui acabère fin finala au zoo e las fotografias deus sens nus) e que conegó lo son impresàrio italian Giuseppe Pepito Abatino. D'aqueth temps tanben (en 1931) qu'interpretè la soa famosa cançon: Qu'èi duas amors, lo men país e París.
Que virè dus filmes : Zouzou (1934) e Princesse Tamtam (1935), aqueth darrèr dab Jean Gabin.
Hòrta d'aquesta fama que's decidè (dab lo conselh d'Abatino) d'anar har ua camada aus Estats Units mes aquò que virè mau. Que ho umiliada raciaument (n'avèva pas quitament lo dret de botar pe dens lo Hall de de la grana otalaria on demorava per'mor d'estar negra) e artisticament (lo public american que la shiulè). Esmalida que tornè entà França e en desseparà's d'Abatino. La soa popularitat aciu qu'èra tau qui l'ocupant nazi non la gausè pas tocar de tròp. Era qu'avó de huèger en entrar dens la Resisténcia e en bèth juntar las armadas aliadas. Au despart de la soa activitat artistica de sustien de las òst aliadas (en essaiar, de mei, de lutar contra la segregacion raciau qui's practicava au dehens de l'armada americana e qui èra moraument e estrategicament desastrosa) que prengó risques deus seriós. Après la guèrra França que li balhère lo grad de Chivalier de la Legion d'Aunor. Deu punt de vista personau, durant la guèrra que conegó lo son marit, lo cap d'orquèstra jazz francés Joe Bouillon. Un càncer que he péder tot esper de anc mainadar.
La temporas de l'idealisme[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, en 1947 que crompè lo son casteth en Occitània Las Milandas. Que tornè aus Estats Units, aqueth còp dab mei de vam entà pelejà's contra la discriminacion. A Miami qu'obliguè lo teatre a deishar que lo public negre e podosse crompà's plaças autant bonas que non pas los blancs. A New York, que s'esmalí en un restaurant on la volèvan pas servir e, après aver interpelat un famós jornalista de ràdio present, que seguí ua peleja mediatica on los dus perdén (au maugrat qui non se pòsca denegar que Baker avosse har avançar las causas). En 1963, qu'hore au costat de reverent Martin Luther King per la grana Marcha de Wasington.
En Argentina, Juan Domingo Perón que conprengó las similaritats de personalitat enter Baker e Evita (duas mainadas umiliadas creishudas dens lo prauber qui, adultas, e s'èran escadudas dens l'espectacle en emplegar l'admiracion d'òmis poderós e qui avèvan virat la loa set de revancha en combat contra las injustícias sociaus) qu'ensaiè de la har préner la plaça de la defunta "Mair deus tribalhadors". Josephine Baker qu'acceptè e que viscó ua tempora a Buenos Aires mes fin finala, que de comprengó de qu'èra manipulada per un regim populista sus la soa fin e que tornè entà França on adoptè mainatges de tot lo monde sancer entà muishar, que los òmis, d'on que sian, be vaden entà víver amassas. Qu'aperè aquesta familha la "Rainbow tribe" (la tribú de l'arcolin). Aqueth saunei que virè mau quan, escanada per l'idealisme demesurat e peus deutes, que's desseparè de Bouillon, e que perdó la garda deu mainatges e Las Milandas.
Grace Kelly que l'arcuèlhè a Monegue on podó víver. En 1975 que tornè sus l'empont a Bobinò. Qu'èra impressionant de la véder dab un còs e ua agilitat qui semblavan estar los d'ua dançaira joena. Totun, per'mor deu pes deus ans, que's morí quasi si l'empont.


text:
Taj Mahal
Lo Taj Mahal (en indi ताज महल), es un mausolèu grand situat dins la vila d'Agra en Índia, a ras del flum Yamuna. Foguèt construït per l'emperaire mogòl Shah Jahan coma omenatge a sa femna defuntada, Arjumand Banu Begum, mai coneguda jol nom de Mumtaz Mahal (la causida del palais), que se moriguèt del temps que donava vida a son catorzen enfant. Son arquitectura es una barreja d'estils islamic, indó, pèrsa e turc. Foguèt bastit entre 1631 e 1654. Se conta que foguèron necessaris 20 000 òmes per tal de levar aqueste temple.
En 1983, lo Taj Mahal foguèt integrat dins lo Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Lou Diciounàri de l'Ariege
Vaqui un bèu presènt pèr Nouvè d’óufri à-n-aquéli qu’amon li Pirenèu. Es lou Dictionnaire de l’Ariège, aquesto terro duro mounte l’istòri a leissa si marco. A pèr autour Óulivé de Marliave, un journalisto em’ escrivan qu’a counsacra de noumbrous libre i Pirenèu. Soun diciounàri es quaucarèn de plasènt, bèn presenta, em’ un fube d’ilustracioun, de retra de persounage ariegés, de foutò, noutamen tóuti aquéli mounte lis ourse soun presènt, tant li bèsti vivènto que dansavon emé si moustraire, que li bèsti morto que si cadabre èron espausa coume de troufèu. Au fiéu di pajo, retrouvan de noum bèn couneigu : Emilo Bernadac, Enri Begouën, Marcèu Bigeard (participè à la liberacioun dóu païs), Maurise Magre, li Rougié, comte de Fouis, Napouleoun Peyrat, l’aujòu. E pièi, Mount-Segur e la legèndo de soun tresor, li Catare celèbre : Pèire e Guihèn Authié. Uno foutò es esmouvènto, aquelo d’Eisabèu Sandy, femo de letro ariegeso, dins uno carriero de Pàmio. La preïstori i’es segur presènto, tant fuguèron facho de descuberto ufanouso dins li baumo d’Ariege. Pièi, se i’atrovon encaro de persounage fantasti pèr faire pòu i pichot, coume la Babau e la Trimarda. Sènso óublida li chivau negre de Merens.
27122


text:
Lo poèta (Atahualpa Yupanqui)
Tu pensas qu’ès distint
Pr’amor que’t disen poèta,
E qu' i tiens un món a despart
Per las estelas mei enlà.
A pos d'espiar la lua,
Ja non la sabes espiar,
Qu'ès com un praube cec
Qui non sap tà on va.
Vè-te’n espiar los minèrs,
Los òmis au hromentar
E canta'us aus qui lutan
Tà un bocinet de pan.
Poèta de rimas tenhèras,
Vè-te’n víver a la seuva :
Qu' i aprenderàs hèras causas
Deu boscassèr e de sas misèrias.
Demora amassa dab lo pòble,
No’u espies de dehòra estant,
Pr’amor çò de prumèr qu' ei d'estar òmi,
E çò de segond, poèta.
Vè-te’n espiar los minèrs,
Los òmis au hromentar,
E canta’us aus qui lutan
Tà un bocinet de pan,
Tà un bocinet de pan.


text:
Bailly-en-Rivière
Bailly-en-Rivière es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1587, la châtellenie de Bailly-en-Riu passa en la familha de Adrien de Pardieu, capitana del pòrt de Criel, del temps que Monthuit (o Mauconhuit) rèsta possession de la familha de Castillon.
- Jacques de Pardieu, senhor de Maucomble,senhor de Bailly-en-Riu, calada en düèl René Alexandre de Fontaines, genet, senhor de Mauconduit, comte de Wiry, capitani al regiment de Aunis (René Alexandre de Fontaines morís doncas sens descendència).
- Lo bourg #èsser en partida rasat per un raid del aviation anglesa pendent la segonda guèrra mondiala, lo castèl (#que protegissiá una garnison alemanda) #èsser destruit.
En 1587, la châtellenie de Bailly-en-Rivière passe dans la famille d'Adrien de Pardieu, capitaine du port de Criel, tandis que Monthuit (ou Mauconhuit) reste possession de la famille de Castillon.
- Jacques de Pardieu, seigneur de Maucomble,seigneur de Bailly-en-Rivière, tue en duel René Alexandre de Fontaines, écuyer, seigneur de Mauconduit, comte de Wiry, capitaine au régiment d'Aunis (René Alexandre de Fontaines meurt donc sans descendance).
- Le bourg fut en partie rasé par un raid de l'aviation anglaise durant la seconde guerre mondiale, le château (qui abritait une garnison allemande) fut détruit.


text:
34
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 34 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Armenia, l'emperaire part Artaban III assaièt de plaçar son fiu a la tèsta dau reiaume. Pasmens, au contrari dei projèctes dei Parts, Tibèri ordonèt de repòstar e decidèt de mandar lo fiu de la dinastia arsacida, gardat coma ostatge a Roma dempuei d'annadas, per crear de trèbols dins la region. Menacèt tanben d'entraïnar una guèrra d'amplor en Orient per protegir leis interès romans.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra entre l'emperaire Guang Wudi (25-57) e l'estat format per son ancian aliat Wei Xiao (mòrt l'annada precedenta). S'acabèt per una victòria imperiala que permetèt a l'emperaire de se concentrar sus la reduccion de Gongsun Shu qu'aviá creat un reiaume poderós dins lei regions de Sichuan e de Chongqing.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L'actini es un element quimic de la familha dels actinids, de simbòl Ac e de numèro atomic 89.
Son nom ven del grèc « aktinos » (radiacion). L'actinium foguèt descobèrt per André Debierne en 1899 dins de mescladís d'oxids de tèrras raras.
Es un metal blanc argentat e molt. S'extrai en pichonas quantitats de las minièras d'urani (es un produch de la cadena de desintegracion de 235U) o per reaccion nucleara.
Son ligadas a sa fòrta radioactivitat, 150 còps superiora a la del radi.
- Font de neutrons
- Generator termoelectric


text:
Jean Rotrou
Jean Rotrou (Dreux, lo 21 d'agost de 1609 - Dreux, lo 28 de junh de 1650, que ho un autor dramatic normanda e un deus màgers autors barròc deu sègle XVII en França.
Que vadó dens ua familha de magistrats. Que comencè los sons estudis en la soa vila nadau puish que'us continuè a París. En 1632 que vadó autor deus actors de l'Ostau de Borgonha e lo Cardinau de Richelieu que'u se causí dab 4 autes actors entà formalizar las règlas deu teatre classic.
Qu'avó Pierre Corneille com rivau abans que la glòria pujanta d'aqueth n'estremesse la soa.
La soa òbra la mei celebrada qu'ei lo Vertadèr Sant Genest (en francés : Le Véritable Saint Genest).
Que's morí de la pesta en la soa vila nadau.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Agésilan de Colchos
- Amarillis
- Amélie
- L'Aveugle de Smyrne
- Les Captifs, ou les Esclaves
- Cléagenor et Doristée
- La Comédie des Tuileries
- Cosroès
- Dom Bernard de Cabrère
- Dom Lope de Cardone
- La Florimonde
- Hercule mourant
- Laure persécutée
- Métamorphose des yeux de Philis en astres
- La Naissance d'Hercule, ou l’Amphitryon
- Les Occasions perdues
- La Sœur
- Le Temple de la mort
- Venceslas
- Le Véritable Saint Genest
- Antigone
- Iphigénie


text:
Oissel
Oissel es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a unitat|10|km {{}} al sud de Roan, en lo centre de la CRÈA, en bordure de la Seine.
Située à 10 km au sud de Rouen, dans le centre de la CREA, en bordure de la Seine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Situat en près de Seine, al pè d'un scenari cobèrt de bòsc ric en gibier, lo luòc de Oissel a ocupat dempuèi la préhistoire. Gaulois E Gallo-romains i an daissat de vias de comunicacion e un temple, al luòc-ditz la Maire-de detlo-Potz. Dels sarcophages mérovingiens #èsser egalament meses a jorn.
En 1082, Guillaume lo Conquistador, pòrti de Normandie e rei de Angleterre, i amassa un concile de nautors dignitaires de la Glèisa en preséncia de barons anglo-normands en çò que tanh a un différend sus la pena de mòrt entre lo archevêque de Roan e la abbé de Sant-Wandrille. Fief Reial, Richard Cœur de Leon i #installar una cita de caça ont séjourna Philippe lo Polit l'an 1312. Aquel solar, prigondament modificat al cors dels sègles, es uèi la comuna.
Cap a 1250, lo rei Louis IX (Sant-Louis) #crear la Sergenterie de Oissel en la parròquia de Sant-Martin en la vicomté de Roan. Compreniá dempuèi la siá origina la glèbe de la Franca Sergenterie de bòsc fieffés e héréditaire en lo bòsc del Rouvray, dels fiefs aguts en perpètua eiretatge de divèrs fiefs de haubert e del fief de la Capèla Santa-Casqueta. Entre los sergents de la guarda del rei en lo bòsc del Rouvray, #que lor caliá retre fe e aumenatge al rei, de contunh far confession de las siás avoirs, se tròba los noms de Repotèga Bécourt (confession del 3 d'abril de 1383 julien), Jehan Leprevost (confession del 2 de febrièr de 1419 julien), Guernet Lynant e Jacques Lynant, aquel darrièr en vendent e en transmetent a fin d'eiretatge l'ensems de la Sergenterie lo 23 de març de 1480 julien a Jehan Vauquelin (confession del 26 d'agost de 1484 julien), Jacques Vauquelin en #eretar (confession del 31 de julhet de 1515 julien). Se succedís de contunh lo long linhatge dels Duhaze, amb Panen Duhaze #qu'en #eretar per la siá maire Anne Vauquelin (confession del 1er {{}} en junh 1532 julien), fins a Antoine Duhaze (confession del 30 de setembre de 1686), e Jean Thomas Duhaze. La Sergenterie i aguèt suprimit cap a 1764.
La Capèla Santa-Casqueta, #que #far partida en tot temps del fief de la Sergenterie #portar al fil dels tempses desparièrs noms : Barralha de la Capèla, Solara de la Capèla, Granja a Dupont al començament de la Modèl:S-. A #èsser aquerida pels Papeteries de la Capèla l'an 1929. A #èsser dotada d'un castèl d'epòca relativament recenta. Mas lo miracle es que lo colombier a pè e lo potz a colomnas (e mai se aquel darrièr i aguèt desplaçat a divèrsas recuperacions) son arribats fins a nosautras en restant relativament #intacte dempuèi la XVIen sègle.
Es a Oissel #qu'en 1639, en lo moment de la revòlta de las va-de nuses-pès, contra los impòstes e la famine, que las tropas enviadas pel Rei aguèron albergat. L'epidèmia de peste de 1649-1650 dévasta la municipalitat, una nòva epidèmia de choléra l'an 1832 #far de nombrosas victimas.
Los Prussiens se #installar en 1871 dins la vila e #incendiar en partida la comuna.
La Primièra Guèrra mondiala #far de nombroses estralls doncas que [ref. necessària]. De 1939 a 1944, los Alemands se #installar a nòu a Oissel per defendre la nœud ferroviaire estrategic entre la Anautita e la Bassa-Normandie e París. 43 bombardements aliada l'an 5 ans #far dégâts considerables : 249 immeubles aguèron destruit, 1475 autras deteriorats. Al cors d'aqueles tres conflictes, los Osseliens #mostrar un esperit de resisténcia e de solidarité escassa coma Édouard Turgis, Paul Henri Mongis e Émile Billoquet, tres noms inscriches a jamai en la memòria de Oissel.
Lo [[71e regiment del enginy|Modèl:71e regiment del enginy]], basat a Oissel, es dissòlv en 1997.
Dempuèi abril 2004, Oissel es lo luòc d'implantacion d'un Centri de rétention administrativa (CRA) abiletat a aculhir de familhas (19 lièchs), en vista de l'instruccion administrativa de lo sieu retorn dins lo sieu país d'origina. Los estrangièra en situacion irregulara #que i an retengut entre doas e trenta dos jorns venon de totas las regions de França, e principalament de las regions limitrophes de la Anautita-Normandie. Aquela implantacion a donat luòc a protestations e de manifestacions del RESF. Una manifestacion de protestation a #aver luòc lo 3 de febrièr de 2007 davant lo Escòla nacionala de polícia de Oissel, luòc ont a implantat lo centre de rétention.
Situé en bord de Seine, au pied d'un plateau couvert de forêt riche en gibier, le site d'Oissel est occupé dès la préhistoire. Gaulois et Gallo-romains y ont laissé des voies de communication et un temple, au lieu-dit la Mare-du-Puits. Des sarcophages mérovingiens furent également mis au jour.
En 1082, Guillaume le Conquérant, duc de Normandie et roi d'Angleterre, y réunit un concile de hauts dignitaires de l'Église en présence de barons anglo-normands au sujet d'un différend sur la peine de mort entre l'archevêque de Rouen et l'abbé de Saint-Wandrille. Fief royal, Richard Cœur de Lion y installa un rendez-vous de chasse où séjourna Philippe le Bel en 1312. Ce manoir, profondément modifié au cours des siècles, est aujourd'hui la mairie.
Vers 1250, le roi Louis IX (Saint-Louis) créa la Sergenterie d’Oissel en la paroisse de Saint-Martin en la vicomté de Rouen. Elle comprenait dès son origine la glèbe de la Franche Sergenterie de bois fieffés et héréditaire en la forêt du Rouvray, des fiefs tenus en perpétuel héritage de divers fiefs de haubert et du fief de La Chapelle Saint-Bonnet. Parmi les sergents de la garde du roi en la forêt du Rouvray, qui devaient rendre foi et hommage au roi, puis faire aveu de leurs avoirs, on trouve les noms de Hue Bécourt (aveu du 3 avril 1383 julien), Jehan Leprevost (aveu du 2 février 1419 julien), Guernet Lynant et Jacques Lynant, ce dernier vendant et transmettant à fin d’héritage l’ensemble de la Sergenterie le 23 mars 1480 julien à Jehan Vauquelin (aveu du 26 août 1484 julien), Jacques Vauquelin en hérita (aveu du 31 juillet 1515 julien). Puis se succède la longue lignée des Duhaze, avec Robin Duhaze qui en hérita par sa mère Anne Vauquelin (aveu du 1er juin 1532 julien), jusqu’à Antoine Duhaze (aveu du 30 septembre 1686), et Jean Thomas Duhaze. La Sergenterie fut supprimée vers 1764.
La Chapelle Saint-Bonnet, qui fit partie en tout temps du fief de la Sergenterie porta au fil du temps différents noms : Ferme de la Chapelle, Manoir de la Chapelle, Ferme à Dupont au début du Modèl:S-. Elle a été acquise par les Papeteries de La Chapelle en 1929. Elle a été dotée d’un château d’époque relativement récente. Mais le miracle est que le colombier à pied et le puits à colonnes (bien que ce dernier fut déplacé à plusieurs reprises) sont parvenus jusqu’à nous en restant relativement intacts depuis le XVIen siècle.
C'est à Oissel qu'en 1639, lors de la révolte des va-nu-pieds, contre les impôts et la famine, que les troupes envoyées par le Roi furent hébergées. L'épidémie de peste de 1649-1650 dévasta la commune, une nouvelle épidémie de choléra en 1832 fit de nombreuses victimes.
Les Prussiens s'installèrent en 1871 dans la ville et incendièrent en partie la mairie.
La Première Guerre mondiale fit de nombreux ravages puisque [ref. necessària]. De 1939 à 1944, les Allemands s'installèrent à nouveau à Oissel pour défendre le nœud ferroviaire stratégique entre la Haute et la Basse-Normandie et Paris. 43 bombardements alliés en 5 ans firent des dégâts considérables : 249 immeubles furent détruits, 1475 autres endommagés. Au cours de ces trois conflits, les Osseliens montrèrent un esprit de résistance et de solidarité rare comme Édouard Turgis, Paul Henri Mongis et Émile Billoquet, trois noms inscrits à jamais dans la mémoire d'Oissel.
Le [[71e régiment du génie|Modèl:71e régiment du génie]], basé à Oissel, est dissous en 1997.
Depuis avril 2004, Oissel est le lieu d'implantation d'un Centre de rétention administrative (CRA) habilité à accueillir des familles (19 lits), en vue de l'instruction administrative de leur retour dans leur pays d'origine. Les étrangers en situation irrégulière qui y sont retenus entre deux et trente-deux jours viennent de toutes les régions de France, et principalement des régions limitrophes de la Haute-Normandie. Cette implantation a donné lieu à des protestations et manifestations du RESF. Une manifestation de protestation a eu lieu le 3 février 2007 devant l'École nationale de police de Oissel, site où est implanté le centre de rétention.


text:
Raspberry Pi
Lo Raspberry Pi es un nanoordinador monocarta de processador ARM. Foguèt concebut pel creador de vidèojòcs David Braben, dins l'encastre de sa fondacion Raspberry Pi.
L'ordinador, qu'a la talha d'una carta de crèdit, permet l'execucion de mantuna varianta del sistèma d'explotacion liure GNU/Linux e dels logicials compatibles. Es vendut nus (sonque la carta maire, sens caisseton, alimentacion, clavièr, mirga ni mai ecran) amb la tòca de reduire los còstes e de permetre l'utilizacion de material de recuperacion.
A l'encòp se vòl encoratjar los utilizaires a aprendre la programacion informatica. Es pasmens pro dobèrt (pòrts USB e mai ret) e potent (ARM 700 MHz, 256 Mo de memòria viva dins lo modèl d'origina, 512 Mo dins las darrièras versions) per permetre una granda varietat d'utilizacions. Son circuit grafic BMC Videocore 4 particularament permet de descodificar los fluxes Blu-Ray full HD (1080p 30 imatges per segonda), d'emular d'ancianas consòlas e d'i far foncionar de vidèojòcs pro recents.
Son prètz de venda èra estimat a 25 $, valent a dire 19,09 €, a la debuta de mai de 2011. Se vendèron los primièrs exemplars tre lo 29 de febrièr de 2012 per aperaquí 25 €. Al començament de 2013, èran ja estat crompats mai d'un milion de Raspberry Pi.


text:
Montgiscard
Montgiscard[1][2] ( Montgiscard en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués del departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Sud-Èst de Tolosa situada en Lauragués, a 20 km de Tolosa. Es dins la valada de l'Ers Mòrt.
Accès[modificar | modificar la font]
- Rota nacionala 113 (Tolosa-Carcassona)
- Canal de las Doas Mars
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia : Del latin "mons" = mont e de l'antroponim germanic Wisishardt vengut Guiscard, lòctenent de Carlesmanhe que se seriá installat dins la region de retorn de la Peninsula Iberica.
[3]A l'Edat Mejana, lo territòri de Montgiscard foguèt plaçat jos l'autoritat del senhor de Bèlvéser de Lauragués. En 1211, lo senhor de Montgiscard se ralièt al costat de Simon de Montfòrt. En represalha, lo comte de Tolosa rasèt la vila, de l'oratòri de Rocavila e s'emparèt de la senhoriá e del castèl de Bèlvéser.
En 1355, foguèt presa e brutlada per las tropas del Princi Negre, mas se tornèt bastir l'an seguent. En 1517, G de Borderia venguèt lo senhor de Montgiscard. Al sègle XVIII, foguèt restacat a la Senhoriá d'Aigas Vivas[4] en escambi. Montgiscard foguèt l'una de las vilas principala del Diocèsi Civil de Tolosa. A la fin del sègle XVII los archius del diocèsi foguèron depausats dins la sacristia de la glèisa de Montgiscard, ont demorèron fins a l'installacion a Tolosa a l'arquevescat en 1772.
Montgiscard foguèt lo sèti d'una de las sèt justícias subaltèrnas de la senescalciá de Castèlnòu d'Arri. En agost de 1799, los reialistas ne s'emparèron quand temptèron de prendre Tolosa.
Venguèt caplòc de canton en 1800. Los valats de la vila foguèron comolats en 1820.
Al sègle XIX, se faguèron a Montgiscard grandas fièras en la plaça del Fieiral.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Andrèu (sègle XV)
Dins la lista dels monuments istorics per arrèst del 18 de novembre de 1926. Lo campanal (sègles XV e XVI) foguèt bastit per Dominique Bachelier (1530-1594)
- Castèl de Ròcavila (sègles XV e XVIII)
Lo fèu de Ròcavila es citat dempuèi lo sègle XII. Aquela familha poderosa aderiguèt al catarisme, çò que provoquèt sa roïna e son espoliacion. Ròcavila alara foguèt restacada a la baroniá de Montbrun de Lauragués, que foguèt atribuida pel rei a l'evesque de Tolosa. Aprèp los Ròcavilas, la senhoriá venguèt als Gavarrets e a la fin del sègle XV, als Garauds fins al sègle XVIII. En 1760 lo domeni foguèt aquerit per Marc Derrey, ancian capitol.
- Capèla de Nòstra Dama de Ròcavila (sègles XIII a XIX)
Es un luòc de pelegrinatge fòrça frequentat. Son istòria comença al sègle XII quand un pichon oratòri es bastit al luòc, remplaçat pus tard per una capèla ont segon la tradicion, venguèron pregar Simon IV de Montfòrt e Sant Domenge en 1211. La capèla foguèt destruida, tornèt èsser bastida e agrandida. sofriguèt de las guèrras de Religion. En 1640, une pichona comunautat de capelans s'i installèt. Tornèt èsser bastida un darrièr còp en 1820 e agrandida en 1851. En 1884, una mission dels capucins de Tolosa, un calvari foguèt erigit a la plaça del cementèri.
- Ostal de la rota del barri de Sers (sègle XVIII)
A l'origina, aquel ostal apartenguèt a una familha de fabres.
- Resclausa del Canal de las Doas Mars - Lavador del sègle XVIII
- Pont dels romans del sègle XIX
L'endeman de la batalha del 10 d'abril de 1814, lo Marescal Solt faguèt saltar aquel pont per fin d'empachar los angleses de li barrar la rota. Tornèt èsser bastit en 1821.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Source : Site de la Vila de Montgiscard
- ↑ vejatz http://toponimiaoc.webs.com/31garonanauta.htm


text:
Serekh
En escritura ieroglifica anciana e dens los noms de la titulatura deus faraons mei ancians un Serekh qu'ei ua representacion grafica d'ua façada de palais dab ua encinta on ei marcat lo nom de Her deu faraon e qui ei coroada d'ua haucon simbòl deu diu Her (Òrus).
A la fin de la segonda dinastia aquesta representacion de Her que ho remplaçada (puish juntat au) peu diu Seth çò qui ei interpretat com un testimoniatge d'un conflicte intèrne puish que dens la mitologia ambs diu que s'opausan atau com s'opausan las loas regions.


text:
Robert Mapplethorpe
Robert Mapplethorpe (4 de novembre de 1946, Floral Park, Estat de Nòva York – 9 de març de 1989, Boston) èra un fotograf estasunian celèbre per sos retraches de negre e blanc fòrça estilizats, sas fotos de flors e sos nuds masculins.
Lo caractèr crud e erotic de las òbras del mitan de sa carrièra preovoquèt de polemicas sul finançament public de l'art als Estats Unis d'America (culture wars).
Biografia[modificar | modificar la font]
Mapplethorpe nasquèt dins una familha catolica d'origina angloirlandesa.
A la fin de sos estudis, recebèt lo Bachelor of Fine Arts del Pratt Institute de Brooklyn, a Nòva York, ont travalhèt per nombre de medias diferents.
Mapplethorpe prenguèt sa premièra fotografia pauc aprèp amb un Polaroid.
Dins los ans 1970, s'equipèt d'un aparelh de premsa de grand format e comencèt a fotografiar los amics e las coneissenças, coma d'artistas (que Patti Smith per que realizèt la pocheta de son primièr disc, Horses), de compositors, d'estelas de la pornografia, e d'abituats de sex clubs underground.
Dins los ans 1980, sas fotografias venon mai manierosas, cercant la beutat abstracha. Se concentrèt alara sus de nuds estataris feminins e masculins, de naturas mòrtas floralas, d'imatges de Lisa Lyon, una seriá remarcable per Jean-Charles de Castelbajac e de retraches oficials.
Mapplethorpe morigèt a 42 ans del sida.
Exposition[modificar | modificar la font]
•2010 : Los encontres d'Arles.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Patricia Morrisroe, Robert Mapplethorpe: A Biography, Papermac: London and New York (1995)
- (en)Arthur C. Danto, Playing with the Edge: the Photographic Achievement of Robert Mapplethorpe, University of California Press: London and Los Angeles (1996)
- (en)Gary Banham, Mapplethorpe, Duchamp and the Ends of Photography, Angelaki 7.1 (2002)
- (en)Patti Smith, Just Kids, Denoël, (2010)


text:
Besièrs
Besièrs (Béziers en francés) es una vila occitana de Lengadòc, situada dins lo departament francés d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon. Sa populacion municipala es de 74 495 abitants (2012), çò que fa de Besièrs la segonda ciutat pus importanta del departament e la quatrena de la region Lengadòc-Rosselhon. Ocupa una superfícia de 95,48 km².
La ciutat de Besièrs siaguèt lo 22 de julh de 1209 lo centre d'un dels episòdis pus crusèls e sanguinaris de la crosada francesa contra lo catarisme que culminèt amb la cremada de la ciutat e lo chaple de sos abitadors.
Lo 7 d'abrial de 1247 la ciutat siaguèt integrada definitivament dins lo Reiaume de França. L'annexion foguèt sagelada simbolicament amb lo cambiament de las armas de la ciutat e l'aposicion de las flors d'èli, simbòl dels reis de França.
Lo gentilici dels abitadors es besierenc -a.
Somari
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
La vila es situada dins la plana lengadociana. Es lo caplòc del parçan de Besierés, a la broa d'Òrb e del Canal de las Doas Mars, a 20 km de la mar Mediterranèa. A 50 km pus al nòrd tròban las montanhas d'altitud mejana del Naut Lengadòc : Carós (1090 m), Espinosa (1124 m) e los Monts de La Cauna dins Tarn (1267 m), que forman los darrièrs retlèus al sud del Massís Central.
Istòria[modificar | modificar la font]
Besièrs a una istòria plan anciana. Tre lo sègle I, quand arribèron los romans cacèron los celtibèrs per tal de s'apoderar de l'airal e d'i implantar una colonia que sonèron: Civitas urbs Baeterrensis. Situada a qualques quilomètres de la Mediterranèa sul flum Òrb e traversada per la Via Domícia que ligava la futura Itàlia a la peninsula iberica, Besièrs coneguèt una creissença considerabla fins al sègle III que comencèt a patir d'atacas e aguèt a bastir sas muralhas. Las atacas contunhèron e Besièrs aguèt d'endurar l'invasion visigòda al sègle VI que contrarotlèron tot lo país. Dos sègles mai tard foguèt conquistada per las tropas musulmanas abans de patir las atacas furiosas dels francs que, amb son menaire Carles Martèl, la destrusiguèron en 737. Venguèt puèi sedença d'un avescat e un vescomte i apareguèt cap a 885 e aguèt una creissença tan fòrta que venguèt lèu una de las ciutats mai importantas d'Occitània.
Monuments e luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se trapan a la broa d'Òrb de traças de vida datadas de l'epòca neolitica, mas es al primièr sègle abans lo Crist que los romans forabandiguèron los celtibèrs per fondar una colonia nomenada Civitas urbs baeterrensis. Baeterrae foguèt lo nom antic de Besièrs, que prosperèt fins al sègle III ab. lo C. que l'insecuritat butèt a la construccion de muralhas enrodant la vila.
Lo camèl de Besièrs[modificar | modificar la font]
L’evangelista Sant Afrodisi nasquèt en Egipte en 36 abans Jèsus Crist. Dintrèt dins Besièrs sus l’esquina d’un camèl. Davant sa capitada, los romans malcontents li faguèron copar lo cap qu’escampèron dins un potz. Mas las aigas la tornèron montar, Sant Afrodisi l’agantèt e poguèt esser enterrat coma cal. Los besierencs faguèron del camèl salvat la bèstia totemica de la vila.
Personatges ligats a la vila[modificar | modificar la font]
- Pèire Pau Riquet (1609-1690), arquitècte e engenhaire, creador del Canal de las Doas Mars.
- Joan Antòni Injalbèrt (1845–1933), escultor famós.
- Maria Roanet (1936), cantaira e escrivana.


text:
Salmo trutta fario
La truita (var. trocha, troita, trueita) (Salmo trutta) es un peis de la familha dels salmonids qu'abita los rius d'aigas fredas e oxigenadas; per aquò es particularament abondanta dins los rius e estanhs pirenencs.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 161997 Salmo trutta Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Salmo trutta (en)
- Referéncia IUCN : espècia Salmo trutta Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia NCBI : Salmo trutta (en)
- Referéncia NCBI : Salmo trutta fario (en)
- Referéncia NCBI : Salmo trutta trutta (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Salmo trutta (en)
- Referéncia FishBase : espècia Salmo trutta trutta Linnaeus, 1758 (en) (+traduccion (fr))
- Referéncia FishBase : espècia Salmo trutta fario Linnaeus, 1758 (en) (+traduccion (fr))
- Referéncia FishBase : espècia Salmo trutta lacustris Linnaeus, 1758 (en) (+traduccion (fr))
- Fons documentari ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) : Salmo trutta fario (en)


text:
Poilausic
Poilausic [1] (Puylausic en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dens lo Comenge en Savés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa parroquiau, especimen interessant de l'arquitectura rurau, mes damb aparelh amagat peu son crespit ; crotz de procession d'argent sus arma de husta fin deu sègle XVIII, depausada au tresaur de Lombèrs.


text:
Tomino
Tominu en còrs (Tomino en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tomino Es una municipalitat del littoral oriental del Cap de Corsega, situada al nòrd-es del cap de Sacrum de Ptolémée. Comuna d'unitat|5.8|km|2 {{}} aperaquí, es la mai pichona del Cap.
Tomino est une commune du littoral oriental du Cap Corse, située au nord-est du cap Sacrum de Ptolémée. Commune de 5,8 km2 environ, elle est la plus petite du Cap.


text:
Tenochtitlan
Tenochtitlan (nahuatl classic: Tenochtitlan AFI: /tenotʃˈtitɬan/) foguèt una ciutat-estat (altepetl) astèca situada sus una illa del lac Texcoco, dins la val de Mexic. Fondada en 1325, venguèt la capitala de l'espandit Empèri Mexica del sègle XV,[1] entrò a la colonizacion espanhòla en 1521. A son apogèu, èra la pus importanta ciutat de l'America precolombiana. Associat a "Mexic", lo nom fa referéncia als mexicas, nom que se balhavan se meteisses los astècas. Venguèt puèi la capitala (cabecera) de la Vicereialtat de Nòva Espanha. Uèi las roïnas de Tenochtitlan son situada al centre de la Ciutat de Mexic.


text:
1843
Aquesta pagina concernís l'an 1843 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 23 de mai - Chile pren possession de l'Estrech de Magellan.
- 5 de novembre - Jos la desencusa d'atacs de missionaris franceses en 1836, França annèxa Tahiti.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 29 de genièr - William McKinley, president dels Estats Units (m. 1901)
- 15 d'abril - Henry James, escrivan britanic (m. 1916)
- 29 d'abril - Pedro Américo de Figueiredo e Melo, pintor brasilièr (m. 1905)
- 10 de mai - Benito Pérez Galdós, escrivan espanhòl (m. 1920)
- 21 de mai - Louis Renault, jurista francés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1918)
- 21 de mai - Charles Albert Gobat, foguèt un avocat e politician soís, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1914)
- 9 de junh - Bertha von Suttner, escrivana e pacifista austriaca, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1914)
- 15 de junh - Edvard Grieg, compositor norvegian (m. 1907)
- 7 de julhet - Camillo Golgi, mètge italian, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1926)
- 17 de julhet - Julio Argentino Roca, president d'Argentina (m. 1914)
- 31 d'agost - Georg von Hertling, cancelièr d'Alemanha (m. 1919)
- 11 de decembre - Robert Koch, mètge alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1910)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de març - Guadalupe Victoria, president de Mexic (n. 1786)
- 4 de junh - Ippolito Rosellini, egiptològ italian, fondator de l'egiptologia italiana (n. 1800)
- 2 de julhet - Samuel Hahnemann, mètge alemand, fondator de l'omeopatia (n. 1755)


text:
Costalats de Montastruc (VDP)
Lo Vin de País deus Costalats de Montastruc qu'ei un vin de País de zona de Tenarèsa.
Produccion[modificar | modificar la font]
Règlas[modificar | modificar la font]
Vins roges, rosats e blancs. Vins de la zòna de produccion donada.
Vitatges pel vin roge e rosat :
Abouriou, Merlòt, Cabernet Sauvinhon, Cabernet franc, Duras, Fer Servador, Négrette, Portugias bleu, Malbec, Tannat.
Vitatges pel vin blanc :
Colombard, Jurançon, Len de l'El, Sauvinhon Blanc, Sémillon, Muscadelle, Gros Manseng.
Zona de produccion[modificar | modificar la font]
Per obtiener la dénomination « Vin de país deus Costalats de Montastruc », los vins doivent être issus de vendanges récoltées sur le territoire des comunas seguentas deu departament de Gers :
- Canton d'Aush Nord-Oèst e Canton d'Aush Nord-Èst : Aush, Castin, Crastas, Duran, Mirapeish, Montaut, Nogarolet, Prenhan, Puicasquèr, Ròcalaura, Senta Crestia, Torrenquets e Lo Bolin.
- Canton de Florença : Florença, Brunhens, Castèthnau d'Arbiu, Ceran, Cesan, Gavarret, Gotz, La Lana, La Mòta Gohàs, Miramont e La Tor, Montastruc, Paulhac, Poishegur, Rejaumont, Senta Radegonda, Pis, Preishac, La Sauvedat (ua partida) e Urdens.


text:
Chastilhon de Diés
Chastilhon de Diés (Châtillon-en-Diois en francés) es una comuna dau Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Alps. Es la comuna de naissença de Pèire Devoluy.
Geografia[modificar | modificar la font]
Châtillon es situat a 12 km al sud-es de Die.
Lo vilatge es juché sus una butte en contrebas de la montanha de Glandasse.
Châtillon est situé à 12 km au sud-est de Die.
Le village est juché sur une butte en contrebas de la montagne de Glandasse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Demòra pauc de causas del periòde del Antiquitat : qualques noms voconces e qualques pèiras d'una villa romaine situaa a un quilomètre del pòble. Al Mièja Edat, lo pòble es dévasté per las tropas d'Olivier del Guesclin, fraire de Bertrand del Guesclin.
Il reste peu de choses de la période de l'Antiquité : quelques noms voconces et quelques pierres d'une villa romaine située à un kilomètre du village. Au Moyen Âge, le village est dévasté par les troupes d'Olivier du Guesclin, frère de Bertrand du Guesclin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia segon l'INSEE[1] :


text:
-568
Aquesta pagina concernís l'an -568 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra quasi perpetuala dempuei la fin dau sègle precedent entre Egipcians e Babilonians a prepaus dau contraròtle de Siria e de Palestina. D'efècte, lo rèi Nabucodonosòr II ganhèt una batalha importanta au nòrd de Gaza que li permetèt d'intrar dins lo territòri egipcian onte lei combats contunièron.


text:
Broquiers
Broquiers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Broquiers se situa a la extremitat oèst del departament de l'Oise, en bordure dels departaments de la Seine-Maritima.
La commune de Broquiers se situe à l'extrémité ouest du département de l'Oise, en bordure du départements de la Seine-Maritime.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Per endavant la municipalitat se trucava Brochehel, de contunh fins en 1755 #çò qu'es constituissi uèi Broquiers èra un masatge caseriu de de Feuquières[1]. De contunh Broquiers a annexat al marquisat de Sarcus en 1763.
Auparavant la commune s'appelait Brochehel, puis jusqu'en 1755 ce qui est aujourd'hui constitue Broquiers était un hameau de de Feuquières[2]. Puis Broquiers est annexé au marquisat de Sarcus en 1763.