text:
Piotr Ilich Chaikovskii
Piotr Ilich Chaikovskii (en rus : ПëTp Илbи́ч ЧaйkóBckий - Votkinsk, Russia, lo 7 de mai de 1840 - Sant Petersborg, lo 6 de noveme de 1893) que ho un compositor romantic rus.
Qu'ei l'autor, enter autas causas, de la musica deu ballet : Lo Lac deus cignes, La Bèra Adromida, de sèt sinfonias, deu son famós 1èr concerto per piano e de l'opèra Egene Oneguin.
Que vadó dens ua familha de la borgesia de Sant Petersborg. La soa mair qu'èra francesa e lo son pair engenhaire. Era que's morí quan Chaikovskii e avèva pas sonque 14 ans. Qu'estudiè en purmèr lo dret en bèth aquesir lo son diplòma abans de virà's de cap a la musica en bèth marcà's dens lo, alavetz, nau conservatòri de Sant Petersborg. Que'n sortí diplomat en 1865.
En 1877 que's maridè dab ua eslhèva ; l'union que ho un desastre e que s'acabè dab ua separacion e ua pregonda tristessa deus dus espós.
Durant la soa carrièra que viatgè hèra en bèth enriquir lo son repertòri neurit, totun, de musica folclorica russa. A maugrat d'aquò, la soa òbra que s'estar au costat deus corrents de composicion nacionalistas rus de la soa epòca.
Durant la soa carrièra que ho aunorat peu Tsar qui'u autregè ua pension de per la vita.


c: text/html

text:
Pera
La pera es lo fruch del perièr (Pyrus communis). A una forma oblonga e sa color pòt variar entre jaune e verd. Es un dels fruches comestibles mai importants de las regions temperadas.
Proprietats[modificar | modificar la font]
La pera es plan apreciada per sas qualitats nutritivas e son gost delicat. Es un fruch ideal pels regims, que conten las vitaminas B1, B2 e B3, regulairas del sistèma nerviós e de l'aparelh digestiu; fortifican lo muscle cardiac; protegisson la pèl e los cabèls e son essencials per la creissença. Ten a mai de vitaminas A e C, es rica en minerals coma lo calci, lo fosfòr, lo magnèsi, lo fèrre, lo sofre, lo silici, lo sòdi e lo potassi. A nivèl caloric, ten gaireben 53 calorias per 100 gramas. Son contengut de fibra melhora la digestion.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Felip IV de França
Felip IV de França e Ièr de Navarra, conegut tanben com Felip lo Bèth (var. Felip lo Bèl, en francés Philippe le Bel) que ho lo onzau rei de França de la linha deus capecians dirèctes. Plan educat, mercés qui lo son pair Felip III de França (Lo Hardit) e'u hidè a Guilhèm d'Ercuis, Felip lo Bèth qu'ahortí lo poder reiau durant lo son regnat, en particular dab l'ajuda deus sons legistas en bèth s'opausar aus poders feudaus. Entà pagar los deutes deu reiaume que prengó los bens deus chivalièrs templèrs en tot har cremar lo lors capdau Jacques de Molay (qui, abans de morir e'u maudí dab la soa linhada, çò qui inspirè lo roman francés Les rois maudits de l'escrivan Maurice Druon).
Felip lo Bèth qu'esposè la regina Joana I de Navarra vadent atau purmèr rei de França e de Navarra (Navarra totun de tornere crubar la soa independéncia quan e hora dada a la soa arrèr hilha privada deus sons drets au tròn de França per'mor d'estar ua gojata).


text:
922
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 922 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Represa de la guèrra còntra lei Bulgars amb una campanha dei tropas dau tsar Simeon en direccion de Constantinòple. En març, una temptativa bizantina per leis arrestar s'acabèt per una desfacha a Pegae onte de milièrs de soudats bizantins foguèron tuats. Après aquela victòria, lei Bizantins pilhèron lo relarg de la capitala puei anèron conquistar lo rèsta dei territòris encara bizantins dins lei Balcans. De son caire, Roman Lecapé assaièt de negociar tornarmai per restaurar la patz.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Acomençament de la conquista militara de Magrèb. Lei Fatimidas capitèron d'ocupar lei luòcs pus importants mai lo contraròtle sus lo rèsta demorèt mau segur e sovent fòrça teoric.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Liberacion de Yusuf Ibn Abi'l-Saj, senhor safavida de la region d'Azerbaitjan capturat en 919 per una armada abbassida. Deguèt reconeisser la senhoriá abbassida e menar d'operacions militars per lo Califat mai demorèt en realitat largament independent.


text:
Hesse (Mosèla)
Hesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge a flanc de tuc.
Village à flanc de colline.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Luòc ja demorat en l'epòca celtique.
- Vestigis de villae gallo-romaines.
- Una abbaye bénédictine i aguèt fondat al començament del Xe sègle per Hugues IV de Nòrdgau, comte de Eguisheim, e comte de Dabo (Dachsbourg a l'epòca, o encara Dagsburg n'alemand) del cap de la siá femna Helwige de Dabo. La 1ère abbesse d'aquela abbaye #èsser Serberge o Gerberge, nièce del pape Léon IX.
- Lo pape Léon IX, nascut Brunon de Dabo, #consagrar l'autar de la glèisa abbatiale en 1050.
- Segon un manuscrit datat de 1442, demorava alavetz a Hesse, dins bastissas en ruïna, sièis religiosas e la siá Abbesse Brigide.
- En 1550, lo comte Enzelshave de Linange-Dabo #metre l'administracion del prieuré de Hesse « de la siá plena e entièra volontat a la réquisition del prince Charles Cardinal de Lorraine avesque de Mètz, al Sieur Jean Rugier, guarda dels sagèths dudit évêché ». A la mòrt de Jean Rugier, en 1566, Nicolas Perini lududes #succedir en tant #que prieur de Hesse. Lo sieu fraire Jean Perini èra alavetz Abbé del abbaye cistercienne d'Anautita-Seille, situada pas luènh d'ailà, a una trentena de quilomètres, près de Cirey-sus-Vezouze (Meurthe e Moselle), ostal religiós fòrça confortablement possessionnée en la region.
- Pendent las guèrras de religion #que se #succedir de 1562 a 1598 a França, lo monastèri de Hesse #èsser evidentament estrossejat per la soldatesque #que traversava incessantment la region sarrebourgeoise. Lo prieur Nicolas Perini #informar lo pape de l'estat désastreux que # se trobava lo coan #que i n'aviá la carga, e la @supplier de la jónher a Anautita-Seille. En 1576, lo pape Grégoire XIII #autorizar l'union del prieuré de Hesse al abbaye d'Anautita-Seille, #que las abbés successius #venir pichon a pichon los senhors de las tèrras e de las villageois, en avent totes los dreches seigneuriaux, #qu'aqueles de justícia, pichona, mièja e granda.
- Lo 2 de novembre de 1789, los bens del clergé n'aguèron mes a la disposicion de l'Estat coma bens nacionales. Aquel #èsser la fin del prieuré de Hesse. Los bens mòblas e immeubles en en dependent aguèron vendut coma bens nacionales dempuèi 1791.
- Lieu déjà habité à l'époque celtique.
- Vestiges de villae gallo-romaines.
- Une abbaye bénédictine fut fondée au début du Xe siècle par Hugues IV de Nordgau, comte d'Eguisheim, et comte de Dabo (Dachsbourg à l'époque, ou encore Dagsburg en allemand) du chef de sa femme Helwige de Dabo. La 1ère abbesse de cette abbaye fut Serberge ou Gerberge, nièce du pape Léon IX.
- Le pape Léon IX, né Brunon de Dabo, consacra l'autel de l'église abbatiale en 1050.
- Selon un manuscrit daté de 1442, il restait alors à Hesse, dans des bâtiments en ruine, six religieuses et leur Abbesse Brigide.
- En 1550, le comte Enzelshave de Linange-Dabo remit l'administration du prieuré de Hesse « de sa pleine et entière volonté à la réquisition du prince Charles Cardinal de Lorraine évêque de Metz, au Sieur Jean Rugier, garde des sceaux dudit évêché ». À la mort de Jean Rugier, en 1566, Nicolas Perini lui succéda en tant que prieur de Hesse. Son frère Jean Perini était alors Abbé de l'abbaye cistercienne de Haute-Seille, située non loin de là, à une trentaine de kilomètres, près de Cirey-sur-Vezouze (Meurthe et Moselle), maison religieuse très confortablement possessionnée dans la région.
- Pendant les guerres de religion qui se succédèrent de 1562 à 1598 en France, le monastère de Hesse fut évidemment ravagé par la soldatesque qui traversait incessamment la région sarrebourgeoise. Le prieur Nicolas Perini informa le pape de l'état désastreux dans lequel se trouvait le couvent dont il avait la charge, et le supplia de l'unir à Haute-Seille. En 1576, le pape Grégoire XIII autorisa l'union du prieuré de Hesse à l'abbaye de Haute-Seille, dont les abbés successifs devinrent petit à petit les seigneurs des terres et des villageois, ayant tous les droits seigneuriaux, dont ceux de justice, petite, moyenne et grande.
- Le 2 novembre 1789, les biens du clergé furent mis à la disposition de l'État comme biens nationaux. Ce fut la fin du prieuré de Hesse. Les biens meubles et immeubles en dépendant furent vendus comme biens nationaux dès 1791.


text:
100
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 100 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Revòuta novèla du cap qitang Mitang. Pasmens, au contrari de la guèrra de 92-98, son insureccion demorèt fòrça limitada e venguèt jamai una menaça seriosa per lei Chinés.


text:
Canau Erie
Lo canau Erie (var. canal Erie), es un canau situada dins l'estat de Nòva York ais Estats Units d'America. Permet d'assegurar una liason fluviala entre l'Ocean Atlantic e lei Grands Lacs. Sa construccion acomencèt en 1817 e s'acabèt lo 26 d'octòbre de 1825. Favorizèt la colonizacion de l'estat de Nòva York gràcias au desvolopament dei vilas de Buffalo, Rochester, Syracuse, Rome, Utica e Schenectady. Aguèt tanben un ròtle primordiau dins l'expansion dau pòrt de Nòva York au detriment de Boston, de Baltimore e de Filadèlfia. Foguèt completat e pauc a pauc remplaçat per lo canau New York Barge en 1918.


text:
Khan Academy
L'Acadèmia Khan (en anglés: Khan Academy) es una associacion de tòca non lucrativa que foguèt fondada en 2006 per Salman Khan. Son sit web se fondamenta sul principe de «fornir un ensenhament de granda qualitat a totes, pertot», e aital publica en linha un ensems gratuït de mai de 2.200 minileiçons, mejançant de tutorials vidèo cargats sur YouTube. Las tematicas disponiblas son plan variadas, comprenon las matematicas, l'informatica, l'istòria, la finança, la fisica, la quimia, la biologia, l'astronomia, l'art pictural e l'economia.


text:
Sistèma operatiu
Un sistèma operatiu (o sistèma d'esplecha), en anglés Operating system, es un ensems de programas que servisson de ligason entre l'utilizaire e l'ordenador. Es el que gerís las ressorsas de la maquina : (processor, memòria, disc dur e autres periferics).
Un sistèma operatiu es abitualament compausat per : un nuclèu, de bibliotècas dinamicas, un ensems d'espleches sistèma, e de programas aplicatius de basa.
Foncions[modificar | modificar la font]
Las principalas foncions d'un sistèma operatiu son las seguentas:
- Gestion del processor
- Gestion de la memòria
- Gestion dels dispositius d'intrada e sortida
- Gestion del sistèma d'archius
- Gestion de las errors
- Gestion de la securitat
- Provesir l'utilizaire d'una interfàcia
Los mai coneguts[modificar | modificar la font]
Qualques sistèmas operatius demest los mai coneguts, son :
- OS/2 d'IBM ;
- OS/400 present suls sistèmas mejans IBM (AS/400 - ISéries) ;
- Mac OS : lo primièr sistèma operatiu dels ordenadors Apple Macintosh,
- VMS e OpenVMS (Compaq, ex-Digital) ;
- Microsoft Windows, lo sistèma operatiu de Microsoft ;
- Los derivats d'UNIX :
- los sistèmas operatius grands sistèmas (mainframes) :


text:
1781
Aquesta pagina concernís l'an 1781 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. L'armada dau negus contunièt sa campanha còntra Gojdam e arribèt a Dangila lo 27 de junh onte lo negus recebèt la novèla de la captura de Kenfu Adam. Au contrari de l'annada precedenta, lo negus prenguèt de precaucions e ordonèt d'emborniar son adversari que perdiguèt son influéncia dins leis afaires etiopians.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Après una tièra de desfachas au començament de l'annada (Camden, Cowpens), leis Anglés capitèron d'avançar dins lo sud après una campanha (10 de mai - 1 d'aost) que li permetèt de s'installar a Yorktown. Pasmens, a partir dau 30 d'aost, una campanha terrèstra francoestatsunidenca permetèt d'enceuclar la vila que son avitalhament foguèt romput après la victòria navala francesa de Chesapeake (5 de setembre). Lo 17 d'octòbre, lei fòrças anglesas blocadas dins Yorktown capitulèron (7 000 presoniers) marcant la fin deis operacions terrèstras sus lo teatre american.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Lo 13 de març , William Herschel descurbiguèt la planeta Uranus.
Quimia[modificar | modificar la font]
Experiéncia dau quimista anglés Henry Cavendish (1731-1810) que cremèt una mescla d'oxigèn e d'idrogèn e constatèt la formacion d'una massa d'aiga egala ai massas de reactius cremadas. Aquò foguèt a l'origina de l'òbra d'Antoine Lavoisier que fondèt la quimia modèrna.
En Suècia, novèla descubèrta d'un element desconegut, lo tungstèn, per lo quimista Carl Wilhelm Scheele (1742-1786).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de mai - Pedro de Sousa Holstein, duc de Palmela, Primièr ministre de Portugal (m. 1850)
- 5 de setembre - Anton Diabelli, compositor classic austriac (m. 1858)
- 1 de decembre - Charles Philippe Lafont, compositor francés (m. 1839)
- 2 de decembre - Louis-Pierre Norblin, violoncelista francés (m. 1854)


text:
1545
Aquesta pagina concernís l'an 1545 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fòrça afeblida a l'eissida dau conflicte còntra lo Sultanat d'Adel, Etiopia deguèt faciar lei premiereis invasions oròmo còntra lo sud de l'Empèri, especialament Fatajar e Dauaro. Aqueu premier conflicte entre Etiopians e Oròmos s'acabèt solament en 1547.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la guèrra acomençada en 1540 entre Espanha, sostenguda per unei pòbles maias, e lei ciutats-estats maias desirosas de demorar independentas. D'efècte, après sei reviradas de 1543-1544, leis Espanhòus organizèron una campanha fòrça violenta còntra lei vilas d'Uaymil e de Chactemal qu'èran lo centre de la resisténcia maia e que deguèron se sometre. A la fin de l'annada, totei lei ciutats maias dau nòrd de Yucatan èran siá aliadas siá somesas ais Espanhòus marcant una etapa importanta de la conquista de la region. Pasmens, aquela conquista èra encara provisòria e una insureccion importanta acomencèt tre la fin de 1546. De mai, lei ciutats fòrça isoladas dau sud de la peninsula demorèron independentas fins a la fin dau sègle XVII (Tayasal fins a 1697).
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Mòrt de Sher Khan que foguèt remplaçat per son fiu Islam Shah.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 11 de genièr - Guidobaldo del Monte, matematician e astronòm italian (m. 1607)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de julhet - Pernette du Guillet, poetessa tanhenta (n. c. 1520)


text:
Tona
La tona (simbòl t), es una unitat de massa que val mila quilogramas, es a dire 1 000 kg. Se pòt tanben escrire: 1 t = 1 x 103 kg. A vegada, per la distriar de las autras tonas utilizadas subretot als Estats Units d'America e dins de domènis tecnics, es nomenada « tona metrica ». Val 2 204 622 621 849 liuras anglosaxonas.
La tona apareis sus la taula VIII del Sistèma Internacional d'Unitats: es pas una unitat del SI, mas lo seu usatge es associat al Sistèma Internacional a causa del seu ròtle practic important.
Un mètre cube d’aiga pesa una tona.
Somari
Multiples[modificar | modificar la font]
- una quilotona (1 kt) val mila tonas, o 106 kg.
- una megatona (1 Mt) val un milion (106) de tonas, o 109 kg.
- una gigatona (1 Gt) val un miliard (109) de tonas, o 1012 kg.
- una teratonne (1 Tt) val mila miliard (1012) de tonas, o 1015 kg.
Unitas anglosaxonas[modificar | modificar la font]
La tona es tanben una unitat anglosaxona :
- la tona (ton, o long ton pels Britanics, simbòl ton) val 2 240 lb, siá 1 016 kg (1 016,0469088 kg exactament)
- la tona corta (short ton, o ton pels Americans, simbòl sh tn) val 2 000 lb, siá 907 kg (907,18474 kg exactament)
Aqueles païses qu'emplegan aquelas darrièras unitats designan la tona del SI jol nom de tonne (au luòc de ton) o metric ton (« tona metrica »).
Unitat d’energia[modificar | modificar la font]
- la tona equivalent carbon (simbòl tec) es una unitat d'energia definida tanben a 29,288 GJ (7 Gcal), çò que correspond gaireben a l’energia donada per la combustion d’una tona de carbon industrial; l'usatge se fa per la produccion d'energia a partir del carbon.
- la tona equivalent petròli (simbòl tep) es una unitat d'energia definida egala a 41,855 GJ (10 Gcal), çò que correspond gaireben a l’energia donada per la combustion d’una tona de petròli mejan.
- la tona de TNT es una unitat d’energia definida egala a 4,6 GJ, e servissent a quantificar la poténcia d’una explosion, e subretot la potencia probabla d’una arma nucleara; aquela poténcia s’exprimís en quilotonas kt, o megatonas Mt (de TNT, precision sovent omesa).
Unitat de fòça[modificar | modificar la font]
En astronautica, la tona es l’unitat de pojada d’un motor de fusada, que val 1 000 kgf.
Tonatge e desplaçament de las naus[modificar | modificar la font]
- la tona de cabença (register ton) es una apelacion inapropriada del tonèl de cabença, unitat de volum valent 2,831 684 659 2  m³ (100 pès cubes).
- la tona de volum (measurement ton) permet d’evaluar la cabença de transpòrt de las naus (volum de las calas), per las merças de grand volum e de pes flac; cal 1,13267 m³ (40 pes cubes)
- tona de portada en pesuc (simbòl tpl o tdw — tonne dead weight) es una unitat de cabença, per mesurar la massa totala qu’una nau pòt prene en sota, sens s’enfonsar al delà de la seuna linha de carge maximala; val 1 000 kg.
Massa frenada dels corregs ferroviaris[modificar | modificar la font]
La tona-stop (TS), o a vegada tona-fren, es una unitat utilisada dins lo domèni ferroviari per exprimir la massa frenada d'un correg.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- tonèl (unitat de volum)


text:
Fado
Lo fado es l'expression mai populara de la musica portuguesa. Dins lo fado s'exprimisson los marrits moments de la vida a travèrs del cant.
Sembla que son origina remonta a las cançons dels esclaus africans, e mai se donat l'intens escambi de Portugal amb d'autras culturas a travèrs de la mar, las influéncias se multiplican.
Aprèp la pèrda de l'Empèri e de la Revolucion dels ulhets, lo fado es vengut representar lo sentiment de frustracion e fatalisme que, segon eles meteisses, definís los portugueses.
Existisson basicament doas versions de fados: una es la que se pòt escotar dins los quartièrs lisboetas de Mouraria e Alfama, e qu'a basicament un contengut personal e sentimental. L'autra es la de la zòna de Coïmbra, pus academica, coma o impausa lo passat universitari de la vila.
La cantaira de fados mai coneguda es Amália Rodrigues. Autres cantaires de fado: Heminia Silva, Dulce Pontes, Tonicha, Carlos don Carmo, Mariza, Misía, Paulo de Carvalho, Camané.
Fado de Coïmbra[modificar | modificar la font]
Lo Fado tradicional de Coïmbra es ligat a las tradicions academicas de la seuna universitat. Es cantat unicament pels òmes dins la carrièra o en societat. Los cantaires coma los musicians son en general abilhats amb de vestits academics tradicionals negres, cauças, vestit long e vèsta de lana. Los cantaires que cantan coma los trobadors als temps dels reis, s'adreçan a las « domaisèlas » (las estudiantas). Se cantan la sera, dins las carrièras e per las plaças. Los luòcs mai tipics son las grasas del Monestièr Mosteiro de Santa Cruz e de la glèisa Sé Velha de Coïmbra.
Dins las annadas 1950, los nòus cantaires de Coïmbra adoptèron de tèmas folclorics. Se comencèt tanben de cantar los grands poètas classics e contemporanèus, coma forma de resisténcia a la dictatura de Salazar. Los fadistas d'aquel moment mai coneguts foguèron Adriano Correia de Oliveira e José Afonso.
Lo fado de Lisboa[modificar | modificar la font]
Es originari dels quartièrs populars de Lisbona (Alfama, Castelo, Mouraria, Bairro Alto, Madragoa). Es cantat tant pels òmes coma per las femnas. Es en general pus viu e joiós qu'aquel de Coïmbra.
Los tèmas mai cantats son la saudade, la nostalgia, la tristesa, la vida vidanta dels quartièrs tipics. Foguèron de tèmas autorizats jos lo regim de Salazar, amb lo fado tragic, de tristesa e de passion regladas dins la violéncia, amb sang e ploradís. Las paraulas en rapòrt amb de problèmas socials e politics, o los tèxtes revendicatius foguèron censurats.
Los fadistas d'aquel genre « classic » mai coneguts foguèron Carlos Ramos, Alfredo Duarte Marceneiro, Berta Cardoso, Maria Teresa de Noronha, Hermínia Silva, Fernando Farinha, Fernando Maurício, Lucília do Carmo, Manuel de Almeida, e d'autres.
Lo fado modèrne foguèt popularizat amb Amália Rodrigues. Utilizava de tèxtes de poètas celèbres, coma Luís Vaz de Camões, José Régio, Pedro Homem de Mello, Alexandre O’Neill, David Mourão-Ferreira, José Carlos Ary dos Santos, João Ferreira-Rosa, Teresa Tarouca, Carlos do Carmo, Beatriz da Conceição, Maria da Fé. Lo renòu del fado compta tanben amb João Braga, per çò que la qualitat dels poèmas que cantava e metèt en musica, coma en mai Fernando Pessoa, António Botto, Affonso Lopes Vieira, Sophia de Mello Breyner Andresen, Miguel Torga o Manuel Alegre. Foguèt una font d'inspiracion per tota una novèla generacion de fadistas.
Amb aquel suènh per las paraulas foguèt associat de formas novèlas d'acompanhament musical per de grands compositors.
Lo fado de Lisbona es conegut avuèi per èsser acompanhat al violon, al violoncèl o a l'orquèstra, mas sens se dispensar de la guitarra portuguesa. Demest los guitarristas pus coneguts, i a Armandinho, José Nunes, Jaime Santos, Raul Nery, José Fontes Rocha, Carlos Gonçalves, Pedro Caldeira Cabral, José Luís Nobre Costa, Paulo Parreira o Ricardo Rocha. La guitarra classica es tanben un instrument indefugible amb los executants Alfredo Mendes, Martinho d'Assunção, Júlio Gomes, José Inácio, Francisco Perez Andión, o Paquito, Jaime Santos Jr., Carlos Manuel Proença. Lo jogaire de guitarra bassa mai conegut es Joel Pina.
Actualament, una generacion de musicaires joves : Ana Moura, Maria Ana Bobone, Mariza, Joana Amendoeira, Mafalda Arnauth, Ana Sofia Varela, Katia Guerreiro, Camané, Gonçalo Salgueiro, Diamantina, Telmo Pires, Cristina Branco contribuisson a la popularizacion del fado.
Lo fado « tipic » es avuèi cantat principalament pels toristas, dins d'establiments especializats, en particular dins los quartièrs istorics de Lisbona. Aqueles fados consèrvan de caracteristicas originalas : o un cant triste, distrasent, ironic, o un dialòg partialament improvisat entre dos cantaires.


text:
David Hilbert
David Hilbert (Königsberg, 23 de genièr de 1862 – Göttingen, 14 de febrièr de 1943) foguèt un matematician alemand. Es reconegut coma un dels matematicians mai importants e influents de la fin del sègle XIX e de la debuta del XX. Hilbert contribuiguèt, e desvolopèt un nombre considerable de concèptes fondamentals, dins mantun domeni scientific coma la Teoria d'Invariantas e los Axiòmas de la Geometria. Foguèt autor de la Teoria de l'Espaci de Hilbert, un dels fondaments de l'Analisi foncionala.


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1932
Los Jòcs Olimpics d'estiu de 1932 (Jòcs de la 10ena Olimpiada) se debanèron a Los Angeles Estats Units ( 30 de julhet - 14 d'agost de 1936 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrt e espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Los Angeles 1932 - Atletisme
-
Bòxa anglesa[modificar | modificar la font]
Cabus[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Equitacion[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Oquei pelena[modificar | modificar la font]
Pentatlon modèrne[modificar | modificar la font]
Rem[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
Vela[modificar | modificar la font]
Waterpolo[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTYube... mai de 253 documents subre Los Angeles 1932 en picar coma clau Olympic Games 1932


text:
Monceaux-le-Comte
Monceaux-le-Comte es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Cantieradas-Lo-Comte a situat en bordure del massís del Morvan (a l'oèst), suls marges del Yonne.
Le village de Monceaux-Le-Comte est situé en bordure du massif du Morvan (à l'ouest), sur les rives de l'Yonne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La châtellenie de Cantieradas-lo-Comte possedissiá al Sègle XVII la tèrra de Saizy ne parteja amb Neuffontaines.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Cantieradas-sus-Yonne[1].
La châtellenie de Monceaux-le-Comte possédait au Sègle XVII la terre de Saizy en partage avec Neuffontaines.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Monceaux-sur-Yonne[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 5 d'agost 2012


text:
Partiment
Lo partiment o jòc partit, es un debat o dialòg en forma de poèma. Segon Guilhèm Molinièr, autor de Las leys d'amors, un tractat del sègle XIII subre cossí escriure de la poesia dins l'estil trobadorenc, existís una diferéncia clara entre partiment e tenso: dins un partiment lo primièr parlaire presenta un problèma amb doas solucions possiblas, daissant a son contradictor la causida de quina solucion defendre mentre que el pren sus el la defensa de l'autre vejaire. Pasmens, cada participant defend una teoria non pas per conviccion mas per l'interès de la discussion. Lo teorician admetèt que los dos tèrmes èran sovent emplegats d'un marrit biais.


text:
Antonio Salieri
Antonio Salieri que ho un compositor italian de musica d'estil classic. Que ho compositor de la cort a Viena e a despart de la grana glòria qui conegó com musician e compositor, qu'ei conegut dens l'istòria de la musica com lo mèste (a còps a gratis) d'ua piela de compositors màgers com ac horen : Beethoven, Schubert, Meyerbeer, Liszt, Hummel, Reicha, Ignaz Moscheles, Carl Czerny, Franz Xaver Süßmayr e Franz Xaver Wolfgang Mozart (lo dusau hilh de Mozart).
A maugrat d'aquesta famosa generositat e de la soa amistat per Mozart, la literatura e lo cinema qu'inventèn sancerament ua legenda d'ua Salieri que seré estat enemic e rivau deu gran compositor e comandatari anonim deu son Requiem (comandatari qui totun b'ei ni anonim ni, de segur, Salieri).


text:
1018
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1018 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Lo refús de Ponç de Fòs, vescòmte de Fòs e senhor d'Ieras, de restituir son castèu de Fòs e de rendre omenatge a Guilhèm II de Provença entraïnèt una guèrra entre Ponç e Guilhèm, sostengut per lo vescòmte Fulco de Marselha e d'autrei senhors importants dau Comtat. Lo conflicte s'acabèt rapidament per una victòria de Ponç de Fòs gràcias a la mòrt de Guilhèm au sètge de Fòs. La mòrt de Guilhèm II entraïnèt lo partiment de sei fèus entre sei tres fius Guilhèm IV de Provença, Folc Bertran de Provença e Jaufre Ièr de Provença. L'aristocràcia acomencèt tanben d'assaiar de limitar lei poders dei novèus còmtes.
França[modificar | modificar la font]
Viatge dau rèi Robèrt II dins lo sud dau reiaume. Incendis de Peitieus e de Beauvais.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra còntra lo Khanat Bulgar totalament conquistat per lei Bizantins après la desfacha e la mòrt de son darrier cap dins la region de Dyrrachium en genier. Una campanha militara fòrça aisada e la distribucion de títols a l'aristocracia bulgara permetèron de sometre lei darrierei zònas de resisténcia e d'establir tornarmai la frontiera de « l'Empèri Roman » lòng de Danubi.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Expedicion dei rèis d'Escòcia e de Strahclyde còntra la region de Bernícia. Lo Reiaume de Northúmbria, senhor de la region, i mandèt de renfòrç. Pasmens, au contrari de 1006, leis Escocés ganhèron la batalha permetent d'aparar la region de Lothian deis incursions vengudas de Northúmbria.
Polonha[modificar | modificar la font]
Signatura dau tractat de Bautzen lo 30 de genier ambé lo Sant Empèri que marquèt la fin de la guèrra començada en 1002. L'emperaire deguèt cedir una partida de Lusàcia, Milzenland e Moràvia ai Polonés mai lo contraròtle de Boèmia li foguèt confirmat. Deguèt tanben fisar de tropas au rèi de Polonha per atacar lo Rus' de Kiev qu'èra son aliat dins lo corrent de la guèrra. Aquela ataca permetèt ai Polonés de pilhar Kiev mai Boleslau Ièr mau capitèt de se mantenir dins la region e se'n retirèt tre 1019.


text:
Ramon Llull
Ramon Llull (Ciutat de Mallorca, 1232/1233 - 1315/1316) siguec un considerable escrivan, filosòf, poèta e teòleg. Considerat eth prumèr gran escrivan en catalan, atau coma eth creador deth catalan literari; tanben escriuec en arab e latin. Siguec eth prumèr autor qu'utilizèc ua lengua romanica entà exprimir coneishements filosofics, scientifics e tecnics.
Llull auie ua vida alègra e damb fòrça ahèrs amorosi ara còrt deth rei Jaume I, enquia qu'auec ua sèrie de visions de Crist ara crotz que provoquèren era sua conversion.
Òbres mès importantes:
- Llibre d'amic e amat
- Llibre d'Evast e Blanquerna
- Llibre de meravelles
- Ars magna
- Ars brevis
Jos eth patrocini dera Generalitat de Catalonha e era collaboracion iniciau deth govèrn des Ilhes Balears, se creèc er Institut Ramon Llull (2002), damb er objectiu de promòir era projeccion exteriora dera lengua e era cultura catalanes.


text:
Planques
Planques es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Luòc d'origina del nom de familha Planque, #que data de la mièja edat e compt divèrsas variations talas #que LaPlante, Plant, Plantat, DuPlante, èca.
Lieu d'origine du nom de famille Planque, qui date du moyen âge et compt plusieurs variations telles que LaPlante, Plant, Planté, DuPlante, etc.


text:
636
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 636 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Batalha de Yarmok (15-20 d'aost) còntra leis armadas aràbias. Lei Bizantins foguèron esquichats e perdèron sei províncias d'Orient Mejan e permetèron ais Arabis de preparar una invasion d'Egipte dins leis annadas seguentas.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Començament dau rèine de Yunoom lo Grand qu'anava marcar l'apogèu de Calakmul.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lei tribús aràbias unificadas per Maomet e sei successors ambé la batalha saunósa d'al-Qadisiyya. Venceires, leis Arabis comencèron de menaçar Ctesifont, la capitala sassanida.


text:
1526
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1526 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Expulsion dei musulmans dau Reiaume d'Aragon.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Lo 29 d'aost, se debanèt la batalha de Mohács entre lei fòrças turcas e aquelei dau reiaume d'Ongria. S'acabèt per una desfacha grèva deis Ongrés que perdiguèron entre 14 000 e 20 000 tuats, compres son rèi Loís II, sus lo prat batalhier. Après aquela victòria, l'armada otomana intrèt dins Buda lo 10 de setembre e lo reiaume d'Ongria s'afondrèt e foguèt partejat après d'annadas de guèrra entre Àustria e l'Empèri Otoman.
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat de Delhi[modificar | modificar la font]
L'armada dau rèi afgan, intrada dins lo sultanat en novembre de 1525, contunièt son avançada. Conquistèt Lahore en febrier de 1526 puei se dirigiguèt vèrs Delhi onte Ibrahim Lodi reüniguèt son armada. Lo rescòntre entre lei doas fòrças se debanèt en julhet a Panipat. Fòrça impopular au sen de son aristocràcia que foguèt tanben descoratjada de luchar per l'artilhariá dei tropas de Babur, Ibrahim foguèt abandonat per sei soudats e moriguèt sus lo prat batalhier. Aquò foguèt la fin dau sultanat remplaçat per l'Empèri Mogòl fondat per lo venceire.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Intrat dins lo sultanat de Delhi en novembre de 1525, Babur contunièt sa campanha. Conquistèt Lahore en febrier de 1526 puei se dirigiguèt vèrs Delhi onte lo sultan Ibrahim Lodi reüniguèt son armada. Lo rescòntre entre lei doas fòrças se debanèt en julhet a Panipat. Fòrça impopular au sen de son aristocràcia que foguèt tanben descoratjada de luchar per l'artilhariá dei tropas de Babur, Ibrahim foguèt abandonat per sei soudats e moriguèt sus lo prat batalhier. Aquò foguèt la fin dau sultanat remplaçat per l'Empèri Mogòl fondat per Babur.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dau signe "√" per l'Alemand Christoff Rudolff.