text:
Bonaür
Lo bonaür es un estat durable de plenitud, de satisfaccion o de serenitat, estat agrable e equilibrat de l'esperit e del còrs, d'ont la sofrença, l'ància e lo trèble son absents. Lo bonaür es pas sonque un estat passatgièr de plaser, de jòia, representa un estat d'equilibre que dura dins lo temps. Es un concèpte que foguèt estudiat en filosofia, psicologia e sociologia.
Somari
- 1 Definicion
- 2 En filosofia
- 2.1 Epicur (sègle III AbC)
- 2.2 Blaise Pascal (sègle XVII)
- 2.3 Espinoza (sègle XVII)
- 2.4 Kant (sègle XVIII)
- 2.5 Friedrich Nietzsche (1844-1900)
- 2.6 Filosofia contemporanèa
- 2.7 Filosofia bodista
- 3 En psicologia
- 4 En sociologia e politica
- 5 En biologia
- 6 Vejatz tanben
- 7 Nòtas e referéncias
Definicion[modificar | modificar la font]
Etimologicament, « Aür » de bonaür es eissit du latin augurium, que signifie « aument acordat pels dieus a una entrepresa ». Aquel mot latin vendriá de la raiç indoeuropèa aweg, que d'autres representants en latin son:
- augere, auctus : « s'aumentar », que donèt s'acreisser…
- auctor : « que fa créisser », « fondator », « autor », que a donèt, autorizar, autoritar, autrejar…
Del vejaire etimologic, lo bonaür es lo compliment d'una construccion, que se pòt pas confondre amb una jòia passatgièr. Lo fach que la creacion d'un autor s'acresca durablament provòca en el meteis l'accumulacion de las satisfaccions, çò que lo mèna a bonaür.
Bonaür e plaser[modificar | modificar la font]
Lo bonaür e lo plaser son doas nocions que se pòdon confondre. Lo plaser es una forma de satisfaccion, mas es una satisfaccion compresa coma mai limitada e mai pontuala. Aquel caractèr fugaç e efemèr del plaser foguèt sovent mes en exèrg per de filosòfs moralistas, coma se la quista del plaser èra obligatòriament una quista que la satisfaccion se trapava limitada per la quita natura de son objècte. Lo bonaür, en, es un estat caracterizat per sa durabilitat e son estabilitat, e designe un ben èsser complèt del còrs e de l'esperit, alara que lo plaser concernís mai sovent lo còrs[1].
En filosofia[modificar | modificar la font]
La tradicion filosofica occidentala opausa los optimistas, per qui lo bonaür coma « estat de satisfaccion totala » es possible (Espinoza, Montanha, Diderot), veire aisit (Epicur) e los pessimistas, per qui es difficil (Rousseau, Pascal), veire impossible (Schopenhauer, Freud). D'autres, coma Kant, opausan la recerca del bonaür e la realizacion de la lei morala: podèm pas cercar a èsser aüroses seguent la lei morala; pasmens, se pòt pas parlar d'une condamnacion de la recerca del bonaür. Nietzsche, el, la critica coma una fugida debans lo tragic de la realitat, li preferissent l'experiéncia de la jòia.
Epicur (sègle III AbC)[modificar | modificar la font]
Segon Epicur, lo bonaür a doas fàcias: una fàcia negativa que correspond a l'abséncia o la diminucion de la sofrença e una fàcia positiva que concernís la satisfaccion dels desirs naturals e necessaris. Lo bonaür es condicionat pel plaser (cf. epicurisme) e consistís a viure una vida vertuosa. L’abséncia de trèbles del còrs (l'aponiá) e de l'esperit (ataraxia) naís de la satisfaccion dels desirs naturals e necessaris, que los mai importants son la seguretat, la santat, la saviesa e l'amitiat. Lo tèxte mai celèbre d'Epicur qu'illustra sa concepcion del plaiser e del bonaür es La Letra a Menecèu:
Blaise Pascal (sègle XVII)[modificar | modificar la font]
«Totes los òmes cercan a èsser auroses. Aquò sens excepcion, qual que sián los mejans qu’i emplegan. (...) Es lo motiu de totas las accions de totes los òmes. E pasmens, dempuèi un tant grand nombre d'annadas, pas degun jamai, sens la fe, capitèt a aquel punt que totes miran de contunh. (...) Qu’es donc que nos crida aquela aviditat e aquela impoténcia, senon qu’aguèt autrescòps dins l’òme un vertadièr bonaür, que li demora ara pas que la marca e la traça tota vuèja, e qu'ensag inutilament d'emplir de tot çò que l’enròda, cercant dins las causas absentas lo secors qu’obten pas de las presentas, mas que ne son totas incapablas, qu'aquel avenc infinit pòt èsser emplit pas que per un objècte infinit e immutable, es a dire pel quita Dieu.» Blaise Pascal, Pensadas (1670)
Espinoza (sègle XVII)[modificar | modificar la font]
L'etica segon Espinoza es la recerca de la beatitud, definida coma amor intellectual de Dieu (es a dire de la Natura). Dins l'Etica utiliza felicitas e beatitudo. Espinoza utiliza sovent los dos tèrmes coma sinonimes[2] :
Robert Misrahi prend lo partit de far d'Epinoza lo filosòf del bonaür[3] coma Bruno Giuliani[4].
Kant (sègle XVIII)[modificar | modificar la font]
Lo bonair es un tèma que Kant tractèt de biais segondari dins son òbra, que al contrari d'Epicur o Espinoza deu pas constituir la mira de l'existéncia umana, mas es possible de desenhar una doctrina kanciana de bonaür.
Qu’est aquò lo bonaür?[modificar | modificar la font]
Segon Kant la quita nocion de bonaür pausa d’en primièr un problèma, que lo contengut concrèt (empiric) n'es impossible a enrodar.
« Lo concèpte de bonaür es pas un concèpte que l'òme abstrach d'aqueles instinctes e qu’extrai en el meteis de son animalitat, mas es una simpla Idèa d’un estat, a que vòl far adequat aquel estat jos de condicions simplament empiricas (çò qu'es es impossible) »[5]
Tanben pensa que lo bonaür supausariá que poiriam satisfar totes los nòstres désirs, plenament e sens interrupcion:
« Lo bonaür es la satisfaccion de totas la nòstras inclinacions (tan extensiva, al subjècte de lor varietat, qu’intensiva, al subjècte de gra, e tanben protensiva, al subjècte de la durada) » [6] . … evidentament aquel programa es irrealisable! Ma lo bonaür demanda en realitat pas que de satisfar los nòstres besonhs.
Cadun, jol vam de sa natura, es pasmens portat a cercat lo sieu bonaür. Mas a causa de l’irrealisme del contengut del concèpte, qui que siá vòl se donar coma imperatiu dins la vida de se consacrar efectivament a aquela recerca serà plan empachat:
« Lo concèpte de bonaür es un concèpte tan indeterminat, que, malgrat lo desir qu’a tot òme de captar a èsser aürós, pas degun pòt jamai dire en tèrmes precís e coerents çò que vertadièrament desira e vòl. La rason nes que totes los elements que fan partit del concèpte de bonaür son dins lor ensemble empirics, es a dire devon èsser empruntats a l’experiéncia, e que pasmens per l’idèa del bonaür, un tot absolut, un maxim de ben èsser dins mon estat present e dins tota ma condicion futura es necessari. Mas es impossible qu’un èsser finit tan perspicaç e al meteis temps tan poderós que se supausa se faga un concèpte determinat de çò que vòl vertadièrament. .. Riquesa? ….Coneissença? … Longa vida? .. Santar? … I a donc pas al regard d'aquò d’imperatiu que pòsca comandar al sens estricte del mot de far çò que fa aürós, que lo bonaür es un ideal non de la rason mas de l’imaginacion. » [7]
Tot aquò empacha pas de segur que cadun aja per primièr movement natural de se metre a la seguida del sieu bonaür, e que fòrça capitèron a lo trapar e a lo comprene de biais fòrça plan determinat.
Pasmens, cal pas prene Kant per un moralista que condemnariá la recerca del bonaür al benefici de la supremacia del dever. Al contrari, se opausa pas mas dich qu'es pas possible de seguit la lei morala tot en cercant son bonaür.
Bonaür e dever[modificar | modificar la font]
Lo bonaür coma fin[modificar | modificar la font]
Lo dever ven de l’imperatiu categoric:
« I a qu’un imperatiu categoric e es aquel: Agís sonque segon la maxima que fa que pòscas voler al meteis temps que venga una lei universala. » [8]
La lor natura mena los òmes a cercar cadun lo sieu bonaür, mas aquò correspond pas a l’esséncia del dever moral:
« Lo dever deu èsser una necessitat practica incondicionada de l'accion: deu donc valer per totes los èsser rasonables (los sols per qual pòt s'aplicar absoludament un imperatiu) e es sonque a aquel títol qu'es tanben una lei per tota volontat umana. Al contrari, çò qu'es derivat de la quita natura de l'umanitat, çò qu'es derivat d'une sentiments e d'unes penjals e quitament, s'èra possible, d'una direccion que seriá particuliara a la rason umana e deuriá pas necessàriament valer per la volontat de tot èsser rasonable, tot aquò pòt ben nos prevesir una maxima a nòstre usatge mas non una lei...non un principi objectiu segon qu'auriam l'òrdre d'agir, alara que quitament totes los nòstres penjals, las nòstra inclinacions e las disposicions de la nòtra natura i serián contraris. » [9]
Perseguir lo seus bonaür es donc pas un dever, es un punt sus que Kant torna plan sovent. La dissociacion rigorosa entre dever e recerca del bonaür repausa d’en primièr sus un argument purament logic:
« Lo bonaür personal es en efièch una mira que de segur totes los òmes (en rason del vam de lor natura) mas aquela mira se pòt jamai èsser envisatjada coma un dever sens que se contradigam. Çò que cadun inevitablament vòl ja de se meteis, aquò aparten pas al concèpte de dever. Es contradictòri de dire que sèm obligat de concórrer de totas sas fòrças al sieus bonaür. » [10]
A aquò s’apond un obstacle practic, es que las esperenças e los desirs dels uns e dels autres essent contradictòris, se cadun cercava pas que lo sieu bonaür, ne resultariá de conflictes de contunh, çò que avalariá tota escasença de bonaür:
« Es dons estranh, alara que lo desir del bonaür es universal e enseguida tanben ne fa la maxima en vertut de que cadun pausa aquel desir coma principi determinant de sa volontat, qu’aja pogut venir a l’esperit d’òmes sensats de'n far per aquò una lei practica universala. En efièch, alara que d’ordinari una lei universala de la natura fa que tot concòrda, dins aquel ca, se volriam atribuir a la maxima la generalitat d’una lei, ne seguiriá exactament lo quita contrari de l’acòrdi, lo pièger dels conflictes e lo complet anientament de la quita maxima e de sa fin…. Descobrir una lei regissent l’ensemble d'inclinacions tot satisfasent a la condicion de los acordar complètament, vaquí qu'es perfièchament impossible. » [11]
Mas lo fach que soslinhe aquela dificultats significa pas que Kant siá un enemic del bonaür. Al contrari, lo dever al vejaire d'altrú consistís a contribuir a son bonaür:
« Quinas son las fins que son en meteis temps de devers? Son: ma quita perfeccion e lo bonaür d'altrú. Se pòt pas intervertir los tèrmes... Quand es question d'un bonaür que deu èsser per ièu un dever de travalhar coma a ma fin, s'agís necessàriament del bonaür d'autres òmes, de la fin (legitima) que fai tanben per aquí la mieuna fin. » [12]
Kant mòstra que lo dever de trabalhar al bonaür d’altrú correspond plan al critèri de l’imperatiu categoric pel rasonament seguent:
« Coma lo nòstre amor de nosaltre meteis pòt pas èsser separat del besonh d’èsser tanben amat per d’autres (e de n'èsser ajudat en cas de dangièr), coma fasèm de nosaltre meteis una fin pels autres e qu'aquela maxima pòt pas jamai obligar autrament ques qualificada per formar una lei universala, per enseguida, pel biais de la volontat de far tanben dels autres une fin per nosaltres, lo bonaur d’altrú es une fin qu'es tanben un dever. »[13]
Se donc lo dever al vejaire de se meteis consistís a trabalhar a sa perfeccion morala personala e non a cercar lo sieu bonaür, la dicha recerca es pas per tant contrari a la morala, que pòt contribuir a entretenir la moralitat:
« L'adversitat, la dolor, l'indigéncia son de grandas tentacions d'enfrànher son dever; lo gaubi, la fòrça, la santat e la prosperitat en general, que s'opausan a aquela influéncia, pòdon donc tanben çò sembla èsser gaitats coma de fins que son en meteis temps dels devers, a saber aquel de trabalhar al sièu bonaür e non pas sonque a aquel d'altrú. Mas alara es pas lo bonaür qu'es la fin mas la moralitat del subjècte. »[14]
Arribats a aquel estadi, vejam aparéisser una question: se deu trabalhar al bonaür d’altrú, mas que pòdi tanben trabalhar al mieu pròpri, cossí repartir los mieus esfòrces entre aqueles qu'an una mira egoïsta e aqueles qu'an una mira altruista? La responsa de Kant es a l'encòp imprecisa e nuanciada:
« Devi far als autres lo sacrifici d’una partida de mon bien-èsser sens esperar de compensacion, qu’est un dever, mas es impossible de determinar amb precision fins a quinas limitas aquò pòt anar. Cal fòrça saber çò qu'es vertadièrament un besonh per cadun seguent son biais de sentir, e cal daissar a cadun lo sonh de le determinar per se meteis. En efièch, exigir lo sacrifici del sieus bonaür, dels sieus besonhs vertadièrs, vendriá una maxima contradictòria en se se s'erigís en lei universala. Atal aquel dever es pas qu’un dever larg, ofrís la latitud de far mai o mens sens que si possible de n'indicar precisament las limitas. La lei val solament per las maximas, non pas per las accions determinadas. »
Pasmens cal pas abandonar per sempre l'exigéncia del bonaür...
Lo bonaür coma consequéncia[modificar | modificar la font]
Far son dever es la font d’un cert contentament:
« L’òme pensant, quand trionfèt de l’incitacion al vici e qu'es conscient d’aver complit son dever sovent amar, se trapa dins un estat de patz interiora e de contentament que se pòt fòrça plan nomenar bonaür, ont la vertut es ela meteissa la sieuna gratificacion. ….Pasmens es clar que, que pòt se prometre aquela gratificacion de la vertut que de la consciénça d’aver fa son dever, aquela que se nomena en darrièr deu pasmens venir en primièr; es a dire que deu se trapar obligat de far son dever quitament abans e nimai sens que pensa que lo bonaür será la consequéncia de l’observacion del dever. »[15]
Mas lo contentament qu'es aisí question constituí pas un bonaür complet e, dins lo mond tal coma es, se pòt esperar pas que lo bonaür de cadun siá proporcionat a sa vertut:
« Lo bonaür es l’estat dins lo mond d’un èsser rasonable, per que, dins tota son existéncia, tot va segon son desir e sa volontat, e s'apièja per consequent sus l’acòrdi de la natura amb la mira tota entièra perseguida per aquel èsser, del meteis qu’amb lo principi determinant essencial de sa volontat. Mas la lei morala, coma lei de la libertat, ordona per de principis determinants que devon èsser plan independents de la natura e de l’acòrdi d'aquela amb la nòstra facultat de desirar (coma mobilas); d’un autre costat, l’èsser rasonable qu'agís dins lo mond es de segur pas al meteis temps causa del mond e de la natura d'esprela. Donc, dins la lei morala, i a pas lo mendre principi per una connexion necessària entre la moralitat e lo bonaür proporcionat d’un èsser que, fasent partida del mond, ne depend, e que justament per aquò pòt pas, per sa volontat, èsser causa d'aquela natura e, per çò qu'es de son bonaür, la metre per las sieunas fòrças complètament d’acòrdi amb sos principis practics. »[16]
E pasmens, es la vertut que fa digne d’èsser aürós, e « Per que lo ben siá complet, cal qu'aquel que se conduguèt pas de biais a se far indigne del bonaür pòsca esperar i participar. »
Se trapam aici debans l’antinomia de la rason practica: sola la practica de la vertut fa meritar lo bonaür, mas en fach, segon los mecanismes de la natura, pas res garantís que l'obtenga efectivament. Per resòlvre aquela antinomia, la rason practica es menada a postular l’immortalitat de l’alma e l’existéncia de Dieu. Aquò, dins l’al delà de la mòrt, premia la vertut pel bonaür.
Kant es tanben un filosòf, non del bonaür, mas de l'especulacion, de l'etica e de la morala.
Friedrich Nietzsche (1844-1900)[modificar | modificar la font]
Segon Nietzsche, le bonaür es: « Lo sentiment que la poténcia créis, qu'una résisténcia es en via d'èsser susmontada. »
Aquela citacion extracha de l'Antecrist mèna a pensar que Nietzsche vei dins la poténcia la sola viá per l'òme d'aténher aquel sentiment.
Filosofia contemporanèa[modificar | modificar la font]
Longtemps mespresat pels filosòfs al benefici de la recerca metafisica de la vertat o de la reflexion sus la sciéncia, lo bonaür tornèt recentament lo centre de la reflexion d'unes filosòfs dins la linhada d'Epicur e Espinoza, coma André Comte Sponville (Lo bonaür, desesperadament), Clément Rosset (La fòrça màger), Robert Misrahi (Tractat del bonaür), Michel Onfray (L'art de gausir), Bruno Giuliani (L'experiéncia del bonaür) o Vincent Cespedes (Magica estudi del Bonaür).
Definís coma una « aprobacion incondicionala de l'existéncia » (Cl. Rosset), un « gai deseper » (Comte Sponville) o encara « una jòia totala de viure » (Giuliani), la nocion de bonaür recobrís tot sentiment de « satisfaccion globala ». L'apròche filosofic s'enriquís de las apròches psicologics coma Csikszentmihalyi (Viure, psicologia del bonaür), Tal Ben Shahar (L'aprendisstage del bonaür) o Christophe André (Imparfièch, liures e auroses), d'apròches esperitals coma Krishnamurti (Lo sens del bonaür) o Matthieu Ricard (Plaid pel bonaür) e quitament apròches psicofilosofics coma aquela de Frederic Fappani von Lothringen (Educacion al bonaür, Los complexats del bonaür).
La filosafia contemporanèa torna donc a l'Etica coma recerca d'una saviesa practica al quotidian, basada suls exercicis esperituals de l'antiquitat (cf. Pierre Hadot), çò qu'explica sens dobte lo reviudament d'interés recent del grand public per la filosofia. Fàcia a aquela tendéncia que fa de la filosofia una viá per aténher lo bonaür, Roger-Pol Droit publica en 2015 La filosofia fa pas lo bonaür… e es tan melhor ont « s'ofusca que se pòsca considerar que la filosofia siá reducha a la simpla e anacronica reviscòl de la pensada dels sabents antics, es a dire un exercici esperital permetent « la liberacion de la jòia aclapada dins lo còr de cadun », per utilizar l'expression de Frédéric Lenoir, l'un dels « prèire » mai actius d'aquela novèla evangelizacion de las massas malaürosas. »[17].[18].
Filosofia bodista[modificar | modificar la font]
En filosofia bodista, l'èsser evitarà d'èsser dins lo desir que sens que, sa vida trantolarà entre lo plaier e lo desplaser. Donc lo bonaür es mai la recerca d'un estat de consciéncia d'èsser a se e d'apartenença al mond. L'èsser mira un cert destacament eventualament tintat de compassion. Las emocions son de factors de perturbacions alara que lo bonaür es calma e armonia. Lo Nirvana es l'expression suprèma d'un bonaür que seriá pas mai (alara) qualifiable tant seriá intemporal e acausal.
En psicologia[modificar | modificar la font]
Psicanalisi[modificar | modificar la font]
L'apròche de la psicanalisi invita a pensar l'èsser uman coma essent neurosat, es a dire subjècte a de frustracions veire de sofrenças psiquicas, ligadas subretot al viscut de l’enfança. Es un estat normal, ligat al mecanisme del desir e de la pulsion, que devèm aprene a satisfar dins las constrenchas impausadas per la vida en societat, a començar per la familha.
L'idèa d'un pessimisme freudian es ligada a la teoria d'una pulsion de mòrt. Sigmund Freud considèra a partir de 1920 qu'a la sexualitat psiquica insaciable s'apond a una tendéncia a l'autodestruccion, a l'avaliment. Se la psicanalisi dels començaments presenta un èsser frustrat, nafrat, benlèu tustat pels sieus desirs sexuals, incapable qu'es de se los avoar e de los tolerar, la psicanalisi d'après 1920 prepausa donc una vista pessimista ont lo bonaür es pas un estat ultim de l’existéncia que poiriam pretendre. Es en revenge possible segon Freud de trapar dels mejans d'existéncia que nos alunhan de la soufrença veire nos procuran una cèrta satisfaccion.
Lo psicanalista Jacques Lacan estudièt amb suènh a estudiar a manca: manca de l'autre, jos totas sas formas; si Lacan es pas particularament pessimista, per contra formalizèt aquel aspècte de l'estudi de la vida psiquica.
Psicologia positiva[modificar | modificar la font]
La psicologia positiva, avança que los corrents de la psicologia se concentrèron de tròp sul patologic e prepausa d’axiar sas recercas sul ben èsser mental. La psicologia positiva s’interessa pas unicament a l’estudi dels pacients mas tanben a l’estudi de las personas sens patologia e de personas avent susmontat los eveniments de vida dificiala o los traumatismes, sens desvolopar de patologia. L’idèa es d’anar descobrir, per las personas mai resilientas, mai optimistas, las claus del ben èsser uman e de desvolopar las resorgas naturalas e las fòrças [19]. La psicologia positiva s’interessa subretot a las nocions de bonaür, de resiliença, de ben èsser, d’optimisme.
Rebuta: la categorizacion e la patologizacion de l’experiéncia umana; lo postulat segon que los dichs trèbles mentals existisson dins l’individú puslèu que dins las relacions d'aquel amb los autres e amb la cultura; l’idèa que la compreneson de çò qu'es lo pièger e lo mai fèble pels umans es mai importanta que la comprenson de çò qu'es lo melhor e lo mai fòrt.
Autres corrents[modificar | modificar la font]
De psicològs coma Reich, Carl Gustav Jung, Perls, Fromm o Maslow afirman que lo bonaür es lo sentiment natural qu'esprova la psiquèa umana quand s'espelís d'un biais integrat, çò que supausa una mena de cultura fondada sus l'amor e l'èsser puslèu que sus la paur e l'aver.
D'apròches psicologics « integratius » contemporanèus, estudian tanben la compreneson del bonaür.
En sociologia e politica[modificar | modificar la font]
Pauc de teorizacion en sociologia[modificar | modificar la font]
Levat las òbras de Jacques Ellul, la sociologia teoriza pas lo bonaür, qu'a per sola e unica mira d'estudiar los comportaments dels individús los uns cap als autres. Pamens, constata que la recerca del bonaür es un dels elements essencials de cèrtas societats. Lo bonaür foguèt pasmens pas definit segon un tèrme precís en sociologia; mai, aquela nocion essent fòrça varidissa entre los individús e las societats diferentas, una tala definicion deuriá segur èsser reviscolada.
Un fach politic[modificar | modificar la font]
L'idèa que lo bonaür es un objectiu politic apaaréis a la fin del sègle XVIII. Emergís jos la forma institucionala als EUA. En 1776, l'article 1 de la Declaracion dels drechs de l'Estat de Virginia afirma que « all men are by nature equally free and independent, and have certain inherent rights of which...[they cannot divest;] namely, the enjoyment of life and liberty, with the means of acquiring and possessing property, and pursuing and obtaining happiness and safety ». La formula es utilizada dins la Declaracion d'independéncia dels Estats Units d'America (ongas): « Tenèm per evidentas per elas meteisssas las vertats seguentas totes los òmes son creats egals; son dodats pel Creator d'unes drechs inalienables; d'entres aqueles drechs se tròban la vida, la libertat e la recerca del bonaür. Los govèrns son establits d'entre los òmes per garantir aqueles drechs, e lor just poder emana del consentament dels governats. Cada còp qu'una forma de govèrn ven destructritz d'aquel objectiu, lo pòble a lo drech de la cambiar o de l'abolir e d'establir un govèrn novèl, lo fondant suls principis e en l'organizant dins la forma que loi pareisseran mai pròpres a li donar la seguretat e lo bonaür. »
En Euròpa, la nocion de bonaür pren un sens politic qu'un ventent d'ans plus tard, jos la Revolucion francesa[20]. L'article 1 de la constitucion de 1793 postula de biais explicit que « l'objectiu de la societat es lo bonaür comun », idèa que foguèt desvelopada a apartir de l'an seguent per Saint-Just amb sa celèbra frasa: « lo bonaür es una idèa nòva en Euròpa. » [21]. Se pòt pas comprene le sens d'aquela citacion sens realizar que las Luses assignan a l'Estat un ròtle en tot punt comparable a aquel qu'ocupava de per abans la Glèisa. Atal, amb lo temps se desvolopèt lo concèpte d'Estat del benestar, lo « bonaûr es çai-bas » ocupant la plaça fins alara tenguda per « l'esalut dins l'al-delà ». Lo bonaür es donc probablament la melhora expression del materialisme contemporanèu[22].
Es pendnet lo periòde dels Trenta Gloriosas (1945-1975) que l'idèa de bonaür se manifèsta plenament dins los païses industrializats e dichs « developats » jos una perspectiva politica: quand la creissença economica, equipa los fogals en equipaments de totas menas (automobila, television...) e que la societat dels lésers sembla poder respondre a las esperenças de totes los ciutadans.
Pasmens, aquel concèpte de las Trenta Gloriosas es contradich per las òbras del doctor en istòria contemporanèa Rémy Pawin que mòstra que lo bonaür es encara pendent aquel periòde una valor segondari, plan sovent associada a l'egoïsme fàcia a las valors superioras que son lo dever, la religion[23] o la grandor nacionala incarnada per exemple en França pel general de Gaulle. Se de guidas de bonaür familhal subretot destinats a las femnas se multiplican a partir dels ans 1950, es pas d'après las guèrras de decolonizacion e qu'entre 1962 e 1975[24] que los sondatges d'indici de bonaür declarat indican que los Franceses son auroses[25]. Mai, un corrent critica se desvolopa alara, afirmant que la creissença economica ne pòt contribuir al bonaür. L'idèa se developa segon que la societat de consomacion, en satisfasent de contunh los besonhs materials, ne genèra automaticament d'autres, provocant atal una mena novèla d'alienacion.
Citam, per exemple, las òbras del sociològ francés Jean Baudrillard (1929-2007) e de son contemporanèu Guy Debord (1931-1994) o lo roman Las Causas de Georges Perec en 1965 que critica los promotors de la societat de consomacion qu'instrumentalizan la nocion de bonaür[26]. Mas es benlèu Jacques Ellul (1912-1994) que desvolopèt a critica mai pertinenta en 1967, mejans son concèpte d'ideologia del bonaür
Sens jamai contestar la pertinéncia del concèpte de bonaür, lo vam de 1968 alara cercava d'autras formas de bonaür, mejans los encontres umans, un biais de vida mai comunautari, lo retorn a la natura, una vida mai simpla e levada de las constrenchas, la practica dels arts, etc. Unes, coma la sociològa Anne Chaté[27], tornan a l'idèa, remontant a l'Antiquitat (Senèca...) de practicar la moderacion, la tornar inscriure dins las problematicas contemporanèas (consciéncia environamentala per exemple). Valéry Giscard d'Estaing, venen Président de la Republica, insistís sus l'espeliment personal e respond a aquela critica installant un ministèri de la Qualitat de la vida.
Mas aquela nocion d'un « autre bonaür » (alternatiu a aquel prepausat per la societat de consomacion) foguèt recobrada depuèi l'ora per... aquela quita societat de consomacion. Per exemple dins los imatges de publicitat e lo cinema utilizant de biais recurrent l'ideal eternal del retorn a la natura.
Jacques Ellul vei dins aquela utilizacion de l'ecologia pel capitalisme una expression de la propaganda de çò que nomena lo sistèma tecnician.
En 2011, l'OCDE instituís lo Better Life Index, indici per una vida melhora. Segon aquel indici, Austràlia es lo país mai aürós del mond en 2013[28]. Segon lo World Happiness Report, Rapòrt annal sul bonaür lançat per l'ONU en 2012 (basat sus sièis critèris[29]), los païses escandinaus son los mai aüroses e los mens aüroses son en Africa[30].
Estudis estatistics[modificar | modificar la font]
Mai d'una equipas de cercaires ensagèron de racionalizar e de quantificar lo bonaür a l'escala de las nacions, per tòca de comparasons internacionalas.
- De cercaires de l'universitat de Rotterdam establiguèron un classament mondial del bonaür, establiguèt pel periòde 1995-2005 a partir de 953 indicators. Los cinc païses cassificats melhors classés son lo Danemarx, la Soïssa, l'Àustria, l'Islàndia, la Finlàndia[31][32].
- Lo psicològ britanic Adrian White, de l'universitat de Leicester, establiguèt en 2007 una mapa mondiala del bonaür basat sus cinc critèris: santat, riquesa, educacion, identitat nacionala, beutat dels païsatges.
En biologia[modificar | modificar la font]
Fisiologia del bonaür[modificar | modificar la font]
En neurosciéncias, de moleculas nomenadas « ormònas del bonaür » coma la dopamina e la serotonina contribuïrián al sentiment de bonaür, essent escampilhats dins « centres de recompança »[33].
Quand lo bonaür es absent, se pòt parlar de malaür, e en tèrme clinic, de depression. Los antidepressors actuals (ISRS) agisson sus la degradacion de la serotonina, entraïnant un aument de sa concentracion dins la fenda sinaptica. Amb lo temps, l'individú depressiu torna trobar un cert « bonaür », una cèrta jòia de viure.
Lo temps de reaccion de l'individú al respècte de la concentracion en serotonina (gaireben 2 setmanas) daissa a pensar que lo procediment de bonaür es fòrça mai complèxe qu'una simpla concentracion dins una sola molecula: semblariá qu'una fasa del procediment siá de natura autocatalitica.
Mai, lo bonaür intens que fan sentir de drògas coma l’eroïna, mòstra que las endorfinas endocrinas e las moleculas opiacèas o opioïdas (derivats sintetics) son, a causa de lor concentracion un factor clau regulant lo bonaür de l'individú. Los efièchs de l'eroïna per exemple son sentits pels sieus consomators coma essent Lo bonaür, absolut e intens, çò que mòstra tanben que lo bonaür, coma tot sentiment uman, demora, per la sciéncia, de simplas reaccions quimicas.
Une hérédité du bonheur ?[modificar | modificar la font]
L'idèa segon que la personnalitat es entièrament acquerida foguèt plan admesa pendent las vint derrièras annadas. Atal, foguèt mai sovent supausat que lo fach d'èsser aürós es determinat, dins una larga mesura, per l'experiéncia[34]. Pasmens, d'estudis comparant los gèns de verais e fals bessons permetèt de metre en lutz de novèlas perspectivas. Lo resultat dels estudis suggerisson en efièch l'existéncia d'un ligal fòrt entre le bonaür e l'eritatge genetic.
Existís naturalament fòrça factors que determinan se lo subjècte es aürós o non. D'entre eles, se destria per exemple las circonsténcias exterioras, coma lo fach d'èsser o non al caumatge. L'edat ten un ròtle determinant tanben. Pasmens, lo caractèr es un dels factors màger: un subjècte ansiós serà estatisticament mens aurós qu'un subjècte confisant dins l'avenir.
Un grop de scientifics de l'University College de Londres, de Harvard Medical School, dat l'Universitat de Califòrnia a San Diego e de l'Universitat de Zurich examinèron près de mila parelhs de bessons. Lors resultats, publicats dins un rapòrt titulat « Genes, Economics and Happiness »[35](gèns, economia e bonaür), acabant a la concluson que l'eritatge genetic es responsable de près d'un tèrç dels cambiadises de bonaür entre los individús.
Encara mai, lo cercaire Jan-Emmanuel De Neve de l'University College, comparèt los subjèctes s'interessant al gèn responsable de l'encodatge de la proteïna transportaira de la serotonina. La serotonina se conéis per aver una larga implicacion dins la regulacion de las umors. Lo cercaire comparèt los diferents allèls, longs e corts, dins lor produccion de transportaires de serotonina. Aparéis que los allèls mai long produson mai de transportaires de serotonina que los corts. Atal, los subjèctes avent dos allèls longs son, segon los resultats de De Neve, estatisticament mai aüroses qu'aqueles possedissen un long et un cort. Eles meteis son mai aüroses qu'aqueles portant dos allèls corts.
L'estudi d'aquel cercaires es pasmens venguda controversiat quand lo darrièr establiguèt un ligam entre la preséncia d'un cèrt tipe d'allèls e l'apartenéncia a un grop etnic. Se l'estudi d'aquel darrièr foguèt realizat pas que sus d'Americans, pasmens establiguèt que los negres americans de son estudi avián mai d'allèls longs que los blancs americans, qu'eles meteisses n'avián netament mai que los americans d'origina asiatica. Aquel resultat es en acòrdi amb d'estudis precedents, mòstrant que los Asiatics son sovent mens aüroses que çò que lor taus de riquesa podava preveire.
Los estudis son pasmens al començament e los cercaires pretendon pas aver resolgur la question del bonaür.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Alain, Propos sur le bonheur
- Aristote, Éthique à Nicomaque
- André Comte-Sponville, Le bonheur, désespérément, Éditions Pleins feux, 2000, rééd. Librio.
- René Descartes, Les Passions de l'âme
- Bruno S. Frey et Claudia Frey Marti, Le bonheur. L'approche économique, Presses polytechniques et universitaires romandes, 2013, 150 pages (ISBN 978-2-88915-010-6).
- Gilles Guigues, La vertu en acte chez Aristote. Une sagesse propre à la vie heureuse, Paris, Éditions L'Harmattan, coll. "Ouverture philosophique", 2016. (ISBN 978-2-343-09585-1) Modèl:Présentation en ligne
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant.
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant.
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant.
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant.
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant.
- Platon, Philèbe
- Épicure, Lettre à Ménécée
- Sénèque, De la brièveté de la vie
- Sénèque, De la vie bienheureuse
- Arthur Schopenhauer, L'art d'être heureux
- Sénèque, Lettres à Lucilius
- Matthieu Ricard, Plaidoyer pour le bonheur
- Vincent Cespedes, Magique étude du Bonheur (Larousse, coll. « Philosopher », 2010).
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- Alexander Schnell (dir.), Le Bonheur, coll. « Thema », Paris, Vrin, 2006 (avec les contributions de J.-F. Balaudé, E. Cattin, J.-P. Cléro, F. Fischbach, A. Gigandet, J.-Ch. Goddard, B. Himmelmann, Ch. Ramond et L. Vincenti).
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Robert Mauzi, L'idée du bonheur dans la littérature et la pensée françaises au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, (legir en linha), p. 387-389
- ↑ Charles Ramond, « Spinoza - Un bonheur incomparable », in Le bonheur, Vrin, 2006, p. 67 Modèl:Lire en ligne.
- ↑ Robert Misrahi, Spinoza, un itinéraire du bonheur par la joie
- ↑ « Le bonheur avec Spinoza : l'Ethique reformulée pour notre temps, de Bruno Giuliani - France Culture », www.franceculture.fr (consultat lo 31 març 2015)
- ↑ Kant 1985, p. 1232
- ↑ Kant 1980, p. 1366
- ↑ Kant 1985, p. 281-282
- ↑ Kant 1985b, p. 284
- ↑ Kant 1985b, p. 290
- ↑ Kant 1986, p. 665
- ↑ Kant 1985b, p. 639-640
- ↑ Kant 1986, p. 664-667
- ↑ Kant 1986, p. 675
- ↑ Kant 1986, p. 668
- ↑ Kant 1986, p. 654
- ↑ Kant 1985c, p. 760
- ↑ Jean-Marie Durand, « Roger-Pol Droit contre les prophètes de bonheur », sur www.lesinrocks.com, (consulté le 29 mars 2015).
- ↑ Jean-Marie Durand, « Roger-Pol Droit contre les prophètes de bonheur », sur www.lesinrocks.com, 17 de març de 2015 (consultat en 29 de març de 2015).
- ↑ P. Alex Linley, Positive Psychology in Practice, New Jersey, Willey & Sons, , 770 p. (ISBN 0471459062)
- ↑ Robert Mauzi, L'idée du bonheur dans la littérature et la pensée françaises au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Slatkine, , 725 p.
- ↑ Rapport à la Convention, Mes invalid (mars).
- ↑ Dans un état d'esprit comparable, en 1972, le roi du Bhoutan a tenté d'imposer la notion de « bonheur national brut », par opposition au plus restrictif « produit national brut » qui ne considère que la richesse matérielle d'un pays.
- ↑ La joie (caelestis gaudium, gaudium Domini, « joie éternelle, joie du ciel ») reste une notion chrétienne jusqu'au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
- ↑ L'auteur utilise plutôt l'expression de « Treize Heureuses ».
- ↑ Rémy Pawin, Histoire du bonheur en France : Depuis 1945, Robert Laffont, , 379 p.
- ↑ Jacques Leenhardt, Les Choses, modes d'emploi, 10-18, , 177 p.
- ↑ Anne Chaté, Bonheur tranquille : vivre avec l'esprit de modération, Payot, 2009 (ISBN 978-2-228-90466-7)
- ↑ Arianna Huffington, « Pourquoi les enquêtes sur le bonheur me laissent perplexe », Le Huffington Post
- ↑ PIB par tête, espérance de vie en bonne santé, absence de corruption, avoir quelqu'un sur qui compter, possibilité de faire ses choix de vie librement et générosité.
- ↑ (en)World Happiness Report 2013
- ↑ Etude happiness 1995-2005
- ↑ Libération, 22 septembre 2008, page 19.
- ↑ Wilhelm Schmid, Le Bonheur. Un idéal qui rend malheureux, Autrement, 2014, p. 22
- ↑ (en) The Economist, October 15, 2011.
- ↑ Genes, Economics, and Happiness


c: text/html

text: Se faguèt famós per las siás accions en los films Saturday Night Fever ("Fèbre del dissabte nuèch") (1977) e Grease (1978), las que s'estreèron al ponch maxim de l'èra de la musica disco. Après, mas, la siá carrièra se redusiguèt fins a 1994, quand encarnèt lo personatge de Vincent Vega a la pellicula Pulp Fiction del director Quentin Tarantino, que foguèt nomenat al Oscar per lo film. Realizèt tanben un papièr principal en la pellicula Battlefield Earth, ont interprèta lo cap d'un grop d'extraterrèstres qu'esclavizan l'umanitat dins una Tèrra futurista. Lo film recebèt de criticas negatiuas dins gaireben tot lo mond e obtenguèt de paucs ganhs. Travolta, Que practica la scientologia dempuèi lo 1975 e idolatra lo sieu creador L. Ron Hubbard (autor de l'òbra que se basa lo film), esperava que la pellicula foguèsse un succès e se convertiguèsse en la primièra d'una sèria d'adaptacions de trabalhs de Hubbard.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Portal:Provença
Portau de Provença [ modificar ]
Provença (Prouvènço en nòrma mistralenca) es una region istorica e culturala d'Occitània, a l'èst. Es tanben lo nom d'un ancian reiaume puei d'un ancian comtat (annexat juridicament en 1481 a l'estat francés) e d'un ancian marquesat. Correspònd uei, au sens larg, a una granda partida de la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur, au sud-èst de l'estat francés. S'espandís de la region de Nimes fins a la riba drecha de Var ont bòrda l'ancian Comtat de Niça situat a la riba senèstra. Mai lo País Niçard èra dins lo comtat de Provença fins en 1388 e quauquei Niçards se dison provençaus.
Pus largament, dins un sens culturau e toristic, Provença s'espandís fins a l'èst de Gard (delà Ròse fins a Nimes e Vidorle) e fins au sud de Droma e una franja dau sud-èst d'Ardecha. Tanben lo Comtat Venaicin fa partida de la Provença culturala e istorica.
La capitala istorica de Provença foguèt Arle de 911 a 1180, puei Ais de Provença de 1180 a 1789. Mai aquela de la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur es Marselha.
Lutz sus... [ modificar ]
Frederic Mistral o pus rar Frederic Mistrau (Malhana, 8 de setembre de 1830 - 25 de març de 1914), es un escrivan e lexicograf en occitan (provençau). Es un dei grands menaires istorics dau renaissentisme occitan. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1904 a l'encòp amb l'escrivan espanhòu José Echegaray.
Istòria [ modificar ]
- Armoriau de Provença
- Lista dei dirigents de Provença
- Personalitats:
- Marins famós : Pèire Andrieu de Sufren, Ipolit Bochard
Geografia e natura [ modificar ]
- Parçans : Leberon, Crau, Camarga
- Ciutats : Arle , Ais de Provença , Lei Bauç, Draguinhan , Frejús , Istre , Marselha , Lo Martegue , Sant Rafèu , Sant Romieg de Provença , Lei Santas , Tarascon , Tolon
- Estanhs, lacs : Aupilhas, Mar de Bèrra, Estanh dau Vacarés
- Massís : Massís dei Mauras, Massís de la Santa Bauma, Mont Venturi, Còla de Lura
- Region : Provença-Aups-Còsta d'Azur
- Departaments : Aups d'Auta Provença (04), Bocas de Ròse (13), Var (83), Vauclusa (84)
- Fauna:
- Paleontologia :
- Dinosaure : Tarascosaure, Variraptòr, Piroraptòr
- Site paleontologic : lo Gres dei Reptiles
- Paleontologia :
Torisme [ modificar ]
- Monument:
- Provença antica : Ciutat de Glanum
- Provença maritima :
- Vilas : Lo Martegue
- Musèu : Musèu de la Marina (Tolon)
- Edifici religiós : Catedrala de Nòstra Dòna de la Seds
- Luòcs toristics : Rada de Tolon, Mont Faron
- Castèu : Castèu dei Bauç, Castèu de Tarascon, Castèu d'It
Cultura e tradicions [ modificar ]
- Musica :
- Classica : Andrieu Camprat, Joan Josèp Moret
- Folclorica :
- Cançons : Copa Santa, Lei filhetas de Tolon, Avèm un bèu castèu, Lei cordèlas
- Instruments de Musica : Galobet, Tamborin de Provença
- Ritmes e danças : Rigaudon, Farandola
- Grops : Le Condor
- Populara : Massilia Sound System
- cantaires : Félix Mayol, Enric Alibèrt, Michèle Torr - De lenga provençala : Gui Bonnet, Joan Bernat Plantevin, Mirèlha Mathieu
- Arts dramatics :
- Teatre : Lo Grolier Bel Esprit, vò Suseta e Tribòr (Manicle)
- Opera : Lei Fèstas de Talia (libret de Josèp de La Font)
- Cinèma :
- Realizaire : Marcèu Panhòl
- Actors : Raimu, Fernandel
- Filmes :
- En occitan : Malaterra
- En francés : Trilogia marselhesa, La molher dau panatier, Manon dei fònts
- Bèleis Arts : Pau Cesana , Cesar Baldaccini
- Literatura :
- En occitan : Joan de Nòstradama, Robèrt Rufi, Bellaud de la Bellaudiera, Glaudi Brueis, Miquèu Tronc, Pèire Pau, Pèire Chabèrt, Francés Totsants Gròs, Estève Pelabon, Josèp Mariús Dieulofet, Antòni Favel, Victor Quintius Toron, Victor Gelu, Laurenç Pèire Berenger, Estève Garcin, Josèp Romanilha, Josèp d'Arbaud, Frederic Mistral (òbras : Mirèlha, Calendau, Lo Poèma dau Ròse, Lo Tresaur dau Felibritge), Teodòr Aubanèu, Folco de Baroncelli-Javon, Carles Poncy, Pèire Fontan, Carles Rieu, Max Felip Delavoët, Enric Espieut, Robèrt Lafont, Pèire Pessamessa, Glaudi Barsotti , Florian Vernet, Joan Ives Casanova, Joan Ives Roier
- Tradicions : Bovina, Gardian, Felibritge, Santons, Manhanariá
- Gastronomia : Alhòli, Tretze dessèrts, Anchoiada, Tapenada, Cada
- Provençalista : Damase Arbaud
Lei categorias [ modificar ]
Espòrt [ modificar ]
Politica [ modificar ]
- Personalitat politica:
- Bernat Kouchner-Mauric (Ministre e fondator de doas ONG)
- Miquèu Vauzelle (President de la region administrativa de PACA)
- Hubert Falco (Cònsol de Tolon)
- Joan Glaudi Gaudin (Cònsol de Marselha)
- Arvei Schiavetti (Cònsol d'Arle)
- Charlie Bauer (activista d'extrèma senèstra)
- Movement politic:
- Document politic en provençau:


text:
Ena serada des Prèmis 17 de Junh e en tot auer-se amiat a tèrme era suma des diuèrses puntacions, s'an autrejat es guardons de Blancaflor ara Union Esportiva Bossòst "pr'amor dera trajectòria ath long des darrèri ueitanta ans en favor der espòrt ena Val d'Aran e des mèrits artenhudi".
Es prumèri Prèmis 17 de Junh nèishen damb er objectiu de méter en valor era data deth 17 de junh e eth sòn significat coma Hèsta d’Aran, e de reconéisher e avalorar eth trabalh e era trajectòria de persones e collectius apertients a diuèrsi encastres dera nòsta societat, enguan aguesti encastres son eth der espòrt, era promocion economica e era cultura.


text:
Toti denoncèron l’usatge de la « fòrça indigna » per lo govèrn de Mariano Rajoy, en perdent « limitat » la votacion que « poiriá pas subreviure ».
« Jorn trist per Catalonha, Espanha e Euròpa », comença Jurek Kuczkiewicz.
A deplorat l’aventurerisme dei caps catalans qu’organizèron lo referendum sus l’ independéncia de la region – enebida per Madrid – e lamenta que lo president dau Govèrn espanhòl a èstre « queigut en la trapèla dei separatistes ». « Victima de sa pròpria postura limitada, Mariano Rajoy a vencut dins son país la pròva democratica mai critica dempuèi 1981 ».
A sis uèlhs es tanben « Euròpa que pèrd ». « Es bèla la democracia europèa, doncas que lei caps espanhòls e catalans l’an menada a tèrme, e coma li caps de l’UE e de l’UE volián pas influir, quitament pas per lo comentar ».
Lo president del Govèrn espanhòl, non suspenes ja politic, poiriá pas subreviure a aquel dimenge e aquela terribla, aquela madama de cèrta edat, li pels blancs cobèrts d’un celh rai de sang. Espanha tota a perdut, tanben una cèrta image d’Euròpa.
Volem denonciar li metòda dictatorialas que degun vòu veire en Euròpa. Ièr, un òme perdèt: Mariano Rajoy, tanben un concèpte: la democracia.
Siam fòrça indigna, en Catalonha, li espanhols se son compromeses, en nos donant a veire d’images qu’aviam pas vist pendent mai de vint ans en Euròpa e que remembran lis oras escuras de l’Espanha franquista ».
Per lo public, quitament au delà dei frontièras de catalonha, lo govèrn de Mariano Rajoy contunharà d’èstre un qu’afrontèt a la violéncia armada a l’expression democratica de las bilhetas.
Qual vegèt lis images d’ièr, auriá cregut una dictatura d’America dau Sud en lis annadas 70, mai es Espanha lo 2017.
La situacion es indescriptible. Tota l’equipa dau Pichòt Comtadin se vei significativament afectat, en lo nom de la nòstra linha editoriala e l’amistat entre occitans e catalans, per toti li repressions de la part d’Espanha.
Volèm ofrir nòstre màger supòrt au pòble catalan, ansin coma aus caps que metan toti lors carrièras en perilh per si gents e donatz tanta d’esperança per lo futur.
Gramaci


text:
Poce
En anatomia, lo poce (o familiarament lo det gròs) es lo primièr det de la man pels primats que l'Òme. Fa la man prensila, per son oposicion totala al respècte dels mai quatre dets. Es compausat de sonque doas falanjas.
Lo primièr det dels pès de l'òme es en general pas nomenat poce, mas artelh gròs e es pas prensile.
Somari
Embriologia[modificar | modificar la font]
Lo poce es un det diferent dels autres; en mai de son posicionament diferent (oposable als autres dets), a una falanja absenta. Aquela morfologia atipica seriá duguda al fach que lo poce de l'embrion dels mamifèrs es construch jol contraròtle d'un sol gèn arquitècta (l'Hox 13), alara que cadun dels autres dets l'es per un grope de gèns Hox (Hox 10, 11, 12).[1].
Simbolica[modificar | modificar la font]
Poce levat[modificar | modificar la font]
- Una afirmacion, una confirmacion, una felicitation,
- Un encoratjament,
- Al contrari de la cresénça populara (que la primièra illustracion sembla èsser lo quadre Pollice Verso de Jean-Léon Gérôme de 1872), los emperaires romans levavan lo poce per condamnar los gladiadors vencuts, significant lo mandadís de lor arma al cèl[2].
- En sotada, significa: « remontam »
Lo simbòl Unicode U+1F44D representa « Poce levat » : 👍
Poce baissat[modificar | modificar la font]
Un poce cap al bas pòt simbolizar:
- Una desaprobacion.
- Los emperaires romans baissavan lo poce per graciar los gladiadors vencuts[3].
- En sotada, significa: « baissam »
Lo simbòl Unicòde U+1F44E representa « Poce cap aval » : 👎
Poce a l'orizontala[modificar | modificar la font]
Un poce branit a l'orizontala o cap al naut pòt significar
- un apèl pel taxí,
- una demanda d'autostòp.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- César Baldaccini per son escultura Lo poce
- Artelh gros
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Thomas Montavont (Universitat de Genèva) in (en)Genes and Development, repres per (fr)Science et avenir
- ↑ "romains" Aquel signe foguèt pas verificat istoricament
- ↑ "romains"


text:
Tièri
Tièri[1] (oficialament en francés Thiéry) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En culminant a 1050 mètres d'altitud, Thiéry es un vilatge aupin mes al centre d'un circ montagneux boisé. La municipalitat arribada a una superficie de 2224 a #que 1158 li cal de bòsques. La vila, perque antany i i aviá un castèl, es un luòc pittoresque perché en sentinelle sus un esperó rocós. La municipalitat de Thiéry domina la vallée del Var, las gargamèlas del Cians, la famosa vallée de la Arzilagne e lo vallon de Thiéry.
Lo ruisseau del Arzilagne, fluint-se'n contrebas de Thiéry, s'acaba en una cascade vertigineuse de 110 mètres de casuda d'aiga. Cela ludut val d'en un autre luòc lo quatren luòc dels mai anautitas cascades d'Euròpa. Se pòt percebre furtivement la part anautita d'aquela cascade a partir de la rota de las Gargamèlas del Cians #que condusís a la station de Beuil-Valberg.
Culminant à 1050 mètres d’altitude, Tièri est un village alpin placé au centre d'un cirque montagneux boisé. La commune atteint une superficie de 2224 ha dont 1158 ha de forêts. La cité, car autrefois il y avait un château, est un site pittoresque perché en sentinelle sur un éperon rocheux. La commune de Tièri domine la vallée du Var, les gorges du Cians, la fameuse vallée de l’Arzilagne et le vallon de Thiéry.
Le ruisseau de l’Arzilagne, s’écoulant en contrebas de Tièri, se termine en une cascade vertigineuse de 110 mètres de chute d’eau. Cela lui vaut d’ailleurs la quatrième place des plus hautes cascades d’Europe. On peut apercevoir furtivement la partie haute de cette cascade à partir de la route des Gorges du Cians qui conduit à la station de Beuil-Valberg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble de Thiéry, d'après la siá celèbra legenda, i auriá #èsser la proie de las flamas a divèrsas recuperacions e las pèiras noircies dels murs ne son un testimoniatge estonant. La paraula « tubans » ven de « tubassine » #que significa épaisse sahumada en patois locala. N'efièch, antany, los paysans illuminavan lo sieu ostal a l'ajuda de tesas de bòsques résineux trucats « lumés », #lo que ocasionavan de fòrtas e épaisses de fums grasses. Aquelas enfumaient l'interiora dels ostals e, per la meteissa escasença, los abitants. Aiçò explica alavetz lo appellation « Pòble dels Tubans » #que significa en realitat « Pòbli dels Enfumés ».
Pendent de nombroses ans, lo pòble de Thiéry a #èsser lo graèr a blat del costat. N'efièch, aiçò èra aicí #que se trobava lo melhor gra e los camps de blat se trobavan essencialament als alentours del pòble (dempuèi lo fons del vallon de Thiéry, en transeünt per la Gargamèla fins al Caulet de Astier e egalament a la Villa-Soubère). Un dicton celèbre illustrava plan aquel estat en fach : èra tanben malaisit de trobar Thiéry sens grands #que Villars sens vin !
Le village de Tièri, d’après sa célèbre légende, aurait été la proie des flammes à plusieurs reprises et les pierres noircies des murs en sont un témoignage frappant. Le mot « tubans » vient de « tubassine » qui signifie épaisse fumée en patois local. En effet, autrefois, les paysans éclairaient leur maison à l'aide de torches de bois résineux appelés « lumés », lesquels occasionnaient de fortes et épaisses fumées grasses. Celles-ci enfumaient l'intérieur des maisons et, par la même occasion, les habitants. Ceci explique alors l'appellation « Village des Tubans » qui signifie en réalité « Village des Enfumés ».
Pendant de nombreuses années, le village de Tièri a été le grenier à blé du canton. En effet, c'était ici que l'on trouvait le meilleur grain et les champs de blé se retrouvaient essentiellement aux alentours du village (depuis le fond du vallon de Tièri, en passant par la Gorge jusqu'à la Col d'Astier et également à la Villa-Soubère). Un dicton célèbre illustrait bien cet état de fait : il était aussi difficile de trouver Tièri sans grains que Villars sans vin !
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Sabèm pas se lo Marselhés JJ Goldman coneisse ben, eu, l’art de la tençon. Mai aquel exercici trobadoresc fa partida de tot son eiritatge culturau. E, conscient o pas, aquò s’entende dins sa cançon per Les Enfoirés.
Dins « Toute la vie », s’agisse de faire debatre doás còlas : aquela dei parents am’aquela de sei nistons, venguts adolescents. Aquélei li díson ai mai vielhs : « Pòrtas embarradas, vaquí nòstre avenir...avètz tot mancat, despensat, polluit ! »
, e lei parents de respondre amé derisien : « pantaii o siás en trin de tubar ? ».
Leis uns díson : « nos as fa un monde impossible »,
leis autres contèstan : « as tota la vida davans tu per lo milhorar ».
Au començament deis annadas 1970, quand aviá encara lei peus longàs, Maxime Leforestier, eu un Parisenc pasmens, cantava quasi tot parier lei dos ròtles : « nosautres vivián per quauqua ren disiá lo paire »
, « siatz mòrts per pas grand causa disiá l’enfant »
que podèm entendre dins « Dialogue ». E beleu qu’es pas d’azard s’aquel artiste sostèn Goldman dins aquel afaire, maugrat tot lo chafaret
que sa cançon provòca.
La tençon es un genre poetic naissut amé lei trobadors, e aquela targa
de discutaires a poscut parlar de ben d’autreis chausidas qu’entre amor e desamor : coma « se vodar a Dieu o demorar dins lo monde ; èstre raspi o faire larguessa »
que nos aprèn Linda Paterson. « Lei trobadors céssan jamai de pausar de questiens o de prepausar de soluciens que regàrdan d’àutreis atges que lo sieu »
ajusta Gerard Gouiran.*
E beleu qu’es ben ce qu’a fa lo Goldman am’aquela composicien, pausar de questiens sus nòstre temps, e organisar la polemica sus aqueu tèma. Qu’un artista qu’inserisse la contradiccien a son discors pròpri dins son òbra siegue acusat de discors reaccionari, aquò laissa estabosit.
A l’ora que l’inhorança tua l’intelligéncia, sembla qu’un esfòrç pedagogic siegue necite, per pas nos fabricar una generacien de nèscis
. Lo debat es a favorisar, e la cançon deis Enfoirés
favorisa lo debat. Aquélei que n’en vòlon pas fan escòrna
a l’intelligéncia ; aquélei que lo ménan, élei, an pas a se taisar.
E se la societat francesa vòu ben cavar nòstra memòria istorica per favorisar la cultura dau debat, seriá necessari de n’en parlar a l’escòla. Se aquela impausa au programa dei liceans de saupre ce qu’es lo romantisme o lo simbolisme en literatura, vesèm pas perqué li demandariá pas pereu de saupre ce que son tençons e partiments.
Fariá pas de mau a l’avenir de nòstra democracia. Qu’aquela, per la favorisar, aurèm pas « Toute la vie ». *Revista « Europe » de junh-julhet de 2008, paginas 3 e 112.


text:
Verdun (Mòsa)
Verdun es una comuna francesa administrada per lo departament de Mòsa de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Verdun se situa dins l'èst de França, cap al centre del departament de Mòsa (que n'es una de sas sosprefectura) e leugièrament al nòrd oèst de la region Alsàcia Champanha Ardena Lorena. La comuna s'estend dins la val de Mòsa, per las doas ribas del fluvi al nivèl d'una vòlta. Se trapa entre las còstas de Bar a l'oèst e las còstas de Mòsa a l'èst[1],[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
L'existéncia de l'aglomeracion remonta a l'Antiquitat quora los cèltas fondèron un oppidum susplombant una vòlta de Mòsa. Venguda capluòc de la Civitas Verodunensium, la vila èra una de las quatre ciutats de la província romana de Belgica primièra. En 843, lo tractat de Verdun que parteja l'Empèri carolingian en tres reialmes i foguèt signat. Vila del Sant Empèri Roman Germanic dempuèi lo sègle Xen, Verdun es somesa per França en 1552, durant lo « Viatge d'Austrasia ». Forma amb las autras vilas liuras d'Empèri, Metz e Toul, la província dels Tres Avescats, que se vei definitivament integrada al Reialme de França en 1648 per lo Tractat de Münster. Fortalesa de l'èst de França, la vila foguèt lo teatre de mai d'una batalhas, talas que la de 1792 durant las guèrras de la Revolucion francesa, e la de 1870 durant la guèrra francoprussiana. Mas es subretot la batalha de Verdun de 1916, durant la Primièra Guèrra Mondiala, que faguèt venir celèbre la vila dins lo mond entièr.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Meuse - Territoire », sur le site de l'Insee.
- ↑ « Verdun, 30 siècles d'histoire », sur le site de l'office du tourisme de Verdun (consultat en 1 septembre 2015).


text:
Lo Quidditch : espòrt e inclusion sociala
Lo quidditch es un espòrt qu’espelís dempuèi qualques annadas dins lo mond entièr, e mai en Occitània. Inspirat dels romans Harry Potter, aquel espòrt se presenta coma un nòu modèl d’integracion sociala e de convivialitat.
Al començament de setembre passat, aguèt luòc la quatrena edicion del Barcelona Moustaches Time, un campionat de quidditch ont participavan d’esquipas d’almens sèt païses, dont Alemanha, França, Turquia, Norvègia o Anglatèrra. L’esquipa de Tolosa, Quidditch Toulouse, aviá pas pro de jogaires e s’amassèt amb la de Lion, Crookshanks Lyon Quidditch, en tot bastir una « esquipa mercenària » apelada « Crooklouse ». « Una esquipa mercenària es una mescla que permet de s’amassar per jogar », çò nos diguèt Bad Wolf, un jogaire de l’esquipa de Tolosa que nos contava que la situacion del quidditch en Occitània a força ligams amb Catalonha. « En Occitània pòdi parlar del costat francés, perque coneissi pas lo costat espanhòl... Del costat francés en Occitània se comencèt a Tolosa fa sièis ans, e a aquel moment, amassa amb Barcelona, èran las solas esquipas que i aguèsse e ansin bastiguèron de ligams lèu-lèu ». En mai d’aquò, Bad Wolf explica qu’es dempuèi dos ans qu’aquel espòrt comença de reüssir amb la creacion d’una esquipa a Montpelhièr, tanben amb de ligams catalans amb Perpinhan, e puèi a Aush e a Agen, que « malgrat que siá pas una vila de la region de Tolosa, aperten a Occitània... »
Lo jòc
Lo jòc fa s’afrontar doas esquipas de sèt jogaires caduna qu’ensajan de far lo maxim de ponches en introduire un balon dins un dels tres anèls situats a cada extrèm del terrenh. De mai, i a un jogaire imparcial nomenat « snitch », que las autras esquipas devon ensajar d’interceptar. En mai d’aquò, los jogaires pòrtan un pal entre las cambas coma las escobas volantas dels romans Harry Potter.


text:
Per Mans de Breish
Una nuèit d’ivèrn coma d’autras
Erem cinc al canton del fuòc
Per tu jogavi la guitarra
Compreniás pas la lenga d’Òc.
Pòble de paures sens camisas
Un vièlh mantèl tot petaçat
Aquò èra tota ta mesa,
Lo drapèu d’un paure exilhat.
Anem fraire de vida
Tu siás partit de ton pais
Per demorar al meu ieu cridi
Mon cant d’espèr vòl far lo tèu.
Portavem de pan de cantinas
Per tu e tos fraires de freg
De còps te fasiam la cosina
E lo fum montava al pèch.
Alavetz la nuèit era longa
Faita de musica e de crits
T’endormissiás coma una soca
Nos anàvem sens far de bruch.
Un vintenat de cigaretas
Un parelh de litres de vin
Nòstre Nadal era plan redde
mas l’amistat era aqui.
Lo temps a passat sus ta vida
I a pas mai de fuòc dins l’ostal
Benlèu siás tornat en Ongria
O ben siás mòrt a l’espital.
Adieu fraire de vida
Se siás tornat dins ton pais
Per demorar al meu ieu cridi
Mon cant d’espèr vòl far lo teu.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
11/25
- Créée le
- Dimanche 10 Juin 2012
- Mots-clés
- 360, Aneto, Ariege, Cap de Bouirex, Cap de Mont Sain, Gran Tuc de Colomers, Maladeta, Mont Rouch, Mont Valier, Mont-Roig, Montsaliente, Panorama, Petit Valier, Pic de Baborte, Pic de Barlonguere, Pic de Certascan, Pic de la Journalade, Pic de la Pale de la Clauere, Pic de la Tese, Pic de Mauberme, Pic de Montabone, Pic de Montareing, Pic de Montaud, Pic de Moredo, Pic de Peguera, Pic de Pilas, Pic de Pioulou, Pic de Pomebrunet, Pic de Puntussan, Pic de Quenca, Pic de Soubirou, Pic des Accenteurs, Pic des Rouges, Pic des Trois Comtes, Pic des Trois Seigneurs, Pic Perdiguere, Pic Rouge de Bassies, Pics de Bassiero, Pique d'Estats, Pirineos, Pirineus, Posets, Pui de Linya, Pyrenees, Tuc de Berbegue, Tuc de Parros, Tuc deth Dossau
- Visites
- 2898
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- pas de note
- Notez cette photo
-


text:
Hôtel Ibis Beaune
La Ferme aux Vins
Rue Yves Bertrand Burgalat - 21200 Beaune
Tél : 03 80 22 46 75
Mail : H0971@accor.com
Contact et plan d'accès
Bourgogne
Le long des routes de l’Yonne, de la Côte d’Or, de la Nièvre et de la Saône et Loire, partez pour un merveilleux périple. La Bourgogne se démarque par son histoire riche, ses vins célèbres et sa gastronomie raffinée. Cette belle région est également dotée d’un patrimoine architectural remarquable avec de nombreux châteaux et églises. Il faut aussi compter sur une nature riche et généreuse avec des lacs et des rivières, des grottes et des forêts sauvages, telle que la forêt du Morvan.
Patrimoine spirituel et religieux : Eglise abbatiale de Pontigny, Prieuré de Vausse, Prieuré de la Charité sur Loire, abbaye Notre Dame de Quincy, basilique de Vézelay, abbaye de Fontenay, Chartreuse de Champmol, Hospices de Beaune Hotel Dieu, abbaye de Cîteaux, abbaye de Cluny, abbaye du Val des Choues, basilique de Paray-le-Monial, abbaye de Tournus…
Châteaux :
Château de Guédelon, Château d’Ancy le Franc, Chateauneuf en Auxois, château de Cormatin, Château de la Rochepot, Château de Bussy-rabutin, château d’Epoisses, château de Talmay, château de Sully, château de Germolles, château de Montfort…
Monuments :
Clos Vougeot, Pressoirs des Ducs de Bourgogne, Forges de Buffon, Mâlin, Site d’Alésia, monument historique des 7 écluses…
Villes et villages :
Nevers, Vézelay, Autun, Saulieu, Salives, Dijon, Beaune, Chalon sur Saône, Auxerre, Montbard, Semur en Brionnais, Noyers sur Serein, Joigny, Chatillon sur Seine, Châteauneuf en Auxois…
Sites et paysages :
La Loire Bourguignonne, la côte viticole et la route des grands crus, les canaux de Bourgogne, les lacs et parc naturel du Morvan, le mont Beuvray, la roche de Solutré, grottes de Bèze,


text:
Quin suèi ?
Un jòune (!) lemosin, vengut dins lo ròdol de Tolosa e que fin finala i deuria demorar un bocinon de temps.
6 responsas
-
Alerta! I a plens de lemosins a Tolosa!!!! Son pertot, vos disi! Agacha, ton vesin, ben es possible que sia lemosin tanben…Ben òc, es possible, es plan possible! Son pas aisit de reconéisser de luenh, sas? Aquò’s lo problèma. Un lemosin pòt aisidament passar desconegut.
E pr’, p los reconéisser, es pas tan complicat. Li ensenhas una chabreta, si bufa dedins, pas cap de dobte, es lemosin. Agacha sa veitura, per veire s’es lemosina tanben.
-
Per los reconeisser, los cal faire parlar : s’as besonh que torna dire perque as pas tot comprès, es possible que sia lemosin ! 😀
-
E encara avem sonque los Lemosins de la region administrativa francesa, car per la zòna lingüistica, n’i auriá bèl còp mai !
Llemosí : dialecte de l’occità / antic nom de la llengua catalana … !!!
Ièu trapi que ne cal mai de Lemosins !
-
hola, ( soi urosa d’aver trobat aquest blog). Soc catalana i aquest mes de juliol faré un curset intensiu d’occità.
(lo parli pas encaro, mas aquo vendrà) llegir aquest blog em servirà per practicar. Els temes que es tracten són molt interessants. ¡a reveure! ( a lo cop que ven )


text:
Dimars, 10 d'abril de 2018, 03h00 Espòrt
Las 10 formacions d’Elèit 1 seràn a Carcassona lo dissabte 21 d’abril (3 partidas e un sopar de tria) e dimenge 22 (2 partidas) per l’edicion 2018 de la Dimenjada Magica
Los Dragons: del solelh a la nuèit escura
Aqueste dissabte, los Dragons recebián Wigan a Brutus. Lo primièr temps foguèt las mai bèlas de las 40 minutas que joguèron dempuèi la debuta de la sason: una defensa de fèrre, qualques atacas de tria, un jòc al pè segur. Amb dos ensages –un de 90 mètres de l’arrièr David Mead–, las doas transformacions, una penalitat e un tombat de Gigòt: aquò fasiá 15-0 a la pausa pels Sang e Aur. A la represa, lo segonda-linha Jullien puntava un novèl ensag. Gigòt transformava. Wigan marcava dins lo recanton; Gigòt ajustava una penalitat: 23-4 pels catalans a la 50a minuta. La darrièra mièja ora foguèt del tot al tot roja e blanca que los angleses trapèron la falha dins la defensa sang e aur, que tenguèron lo balon mai que jamai, amb las penalitats que se metèron a plòure mai a tòrt que de rason suls catalans desvariats que finiguèron que pleguèron: 32-23 e a aver lo moral al fons de las caucetas.
Dimenge, caldrà anar desfisar los Tigres de Castleford! Una esquipa qu’es anada batre, aqueste dimenge, Huddersfield 40-28 alara que Leeds ganhava a Wakefield: 28-26. Dissabte, vegèt tanben las victòrias de Warrington a Salford 22-6 e d’Hull KR contra Widnes 31-12. Divendres, St Helens s’èra mostrat mai fòrt qu’Hull FC 26-12 per demorar cap de fila del classament.
Tolosa se relança
A Blanhac, dissabte, Tolosa signèt sa ueitena victòria de la sason en dominant tranquillament Barrow 50-4. Dissabte, los tolosans jogaràn a Batley, una formacion per l’ora setena al classament.
Elèit 1: suspresas e mièjas suspresas
Dissabte, Avinhon agèt totas las penas del Mond per batre Palau 36-32. A Vilanòva, Lesinhan –menat 18-6– marquèt un primièr ensag que ramenèt l’esquipa de Corbièras a 12-18, puèi un segond quasiment al pè dels pals a qualques minutas de la fin. Mas lo tustaire lesinhanés encapèt pas los pals e Lesinhan pèrd en país aquitan: 18-16.
Dimenge, en Comengés, calguèt anar al punt en aur per que Sent Gaudenç batèsse Albi: 12-8. Dins las autras doas partidas, los Dragonets s’impausèron aisidament a Tolosa amb una brava estrilhada: 62-8, e Limós ganhèt un dèrbi que lo dominèt de la primièra a la darrièra minuta fàcia a Carcassona: 30-0.
Dimenge, lo calendièr se metrà a jorn amb lo desplaçament d’Albi a Vilanòva dissabte e de Limós a Tolosa, dimenge. Los 21 e 22 d’abril, las 10 esquipas se traparàn a l’estadi Domèc de Carcassona per la Dimenjada Magica.
NRL: los Dragons demòran cap de fila
Los Dragons de Sant Jòrdi Illawarra an signat lor cinquena victòria en batent los Lapinons: 16-12. Una autra esquipa a pas encara conegut la desfaita: los Combatents neozelandeses venceires dels Vaquièrs: 22-12 (www.nrl.com).
Alan Roch


text:
Dnièpre
Dnièpre [ˈnjɛpre](Ucraïnian ДHiпpo, rus ДHeпp, bielorús ДHяпpo, Tatar de Crimèa Özü) es un flum d'Euròpa Orientala s'escampant dins la mar Negra. Amb 2 290 km es lo tresen flum mai long d'Euròpa. Son debit, 1 670 m3/s a sa boca, es un flum tant important coma Ròse.
Jos l'antiquitat es lo flum Boristèn.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Dnièpre a sa font en Russia centrala, dins los monts de Valdaï, a 220 m d'altitud. S'escampa dins la mar Negra après aver passat 485 km en Russia puèi 595 km en Bielorussia e fin finala 1 095 km en Ucraïna. Son percors materializa la frontièra entre Bielorussia e Ucraïna sus 115 km. Son bacin ocupa una superfícia de 504 000 km2, que 289 000 en Ucraïna. Passa dempuèi la font, las vilas de Smolensk en Russia, d'Orcha e Moguilev en Bielorussia, de Kyiv, Cherkassy, Krementchok, Dnipropetrovsk, Zaporojie, Nikopol e Kherson en Ucraïna, per la mai grandas. Dos dels seus afluents son celèbres: la Berezina e lo riu Pripiat ont es situat Chornobyl que balhèt de radioisotòps dins l'aiga del riu. Mas son principal afluent es la Desna. Dnièpre es ligat al riu Bug amb un canal.
Abans las grandas òbras pendent l'airal sovietic, son cors èra, entre Dnipropetrovsk e Zaporojie, aviat e empachat per de blòts de granit e de tèu de greda que creavan de cataractas. Lo Dniepr al sègle XIX se passava sonque per un pont, aquel de Kyiv; encara que se levava l'ivèrn, perque se passava alara lo flum sus la glaça, e lo desgèl l'auriá destroït.
Descripcion del cors[modificar | modificar la font]
Lo cors de Dnièpre es divisat en tres partidas: lo Dnièpre superior de sa font fins a Kiev (1 333 km), lo Dnièpre mejan de Kyiv fins a Zaporojie (536 km) e lo Dnièpre inferior de Zaporojie fins al amr (331 km). Lo Dniepr presenta totas las caracteristicas d'un flum de plana, amb un penjal flac e una velocitat de corrent redusida. La velocitat del corrent es de 1,5 m/s pel Dnièpre superior e lo mejan e negligible per l'inferior. Mas son cors es copat en fòrça luòcs per de grandas restencas bastidas pendent lo periòde sovietic e qu'enaiguèt l'ancian lièch. Abans la òbras la velocitat del corrent anava fins a 5 m/s al nivèl de las raspas situadas en amont de Zaporojie. Lo nivèl de l'aiga varia fòrça e las ribas son instablas. Lo cors del flum a fòrça passatges ont son lièch s'escana e a pauc de corbas. Lo flum a un cap màger al sud mas es orientat nòrd oèst/sud èst entre Kiev e Dnipropetrovsk e nòrd èst/sud oèst entre Zaporojie e Kherson.
Cors superior[modificar | modificar la font]
La font de Dnièpre se situa dins los monts de Valdaï, a una altitud de 220 m, dins una region de sanhas. A Dorogoboj, lo Dniepr es un cors d'aiga n'avent pas mai de 30 m de larg s'escampant sus un plan silvenc. Entre Dorogobouj e Orcha, lo flum s'alarga, entre 40 e 120 m e navigable. En amont d'Orcha, lo flum passa de tèrras calcàrias del devonian e forma de raspas a Kobeliatskie. Près de Rahatchow, lo flum intra dins las bassas tèrras de Polesia e a Loïew, intra en territòri ucraïnian. Partent de Rahatchow, lo flum s'alarga plan perque recep sus una corta distància lo seus principals afluents. Recep en Bielorussia sus l'esquèrra Berezina (longor: 660 km ; bacin: 24 530 km2) e sus la drecha Soj (longor: 648 km ; bacin: 41 400 km2). Recep en Ucraïna Pripiat (longor: 748 km ; bacin: 114 300 km2) e Desna (longor: 1 126 km ; bacin: 88 500 km2). Après aver recebut aqueles afluents, la superfícia del bacin idrologic capita 328 000 km2. Lo flum ròda 45 m3/s d'aiga a Orcha, 108 m3/s a Rahatchow, 590 m3/s a Loiev (intrada en Ucraïna) e 1 380 m3/s a Kyiv. La partida superiora del bacin de Dnièpre es aquela que recep las precipitacions mai grandas (550 a 650 mm per an) e que la cobertura forestièra es la mai importantat (25 % de forèst). Las sanhas son nombrosas, coma los paluns de Pinsk. Las ribas del flum foguèron fòrça modificadas après la construccion d'una restanca entre lo punt de confluéncia amb Pripiat e Kyiv.
Cors mejan[modificar | modificar la font]
De Kyiva Dnipropetrovsk, la val de Dnièpre es asimetrica. La riba drecha es accidentada e sas nautors dominan de 100 a 150 m lo flum. Es prigondament talhada per de vals transversalas. Es cobèrta de forèsts e forma un païsatge de puèges pintorescs. La riba esquerra es bassa, sablonenca, e cobèrta de pinedas. S'auça cap a l'èst gradualament fasent de laissas largas. La val del Dnièpre mejan mesura de 6 fins a 10 km de larg alara que la largor del flum varia entre 200 e 1 200 m.
Lo penjal del flum entre Kyiv e lo jonhent amb Tiasmyn es flac, sonque 6 cm/km. Lo penjal aumenta quand lo flum passa lo bloquièr cristallin ucraïnian. Lo flum talha lo massís granitic sus una longor de 90 km entre Dnipropetrovsk e Zaparojie. Abans la construccion en 1932 de la restanca de la centrala idroelectrica DnieproGuES, lo flum rajava dins una val estrecha, prigonda d'una centena de mètres. Lo lièch del riu s'estrechissiá per aténher 300 a 800 m de larg e fins a 175 m en son punt mai estrech. I aviá 9 raspas e un seissantenat d'obstacles d'importància mendre. Lo penjal del riu èra 50 cm/km. Ara la val es tota negada e dona un païsatge tot diferent. La creacion d'un lac artificial faguèt aquela partida navigabla.
Lo cors mejan passa de regions ocupadas per l'estepa arborada e l'estepa. Las precipitacions (400 mm/an a Zaporojie) son mendres que dins la partida superiora del bacin e la forèst ocupa pas mai de 5 % de vegetacion. Los afluents son de talha mai modeste e lor apòrt en aiga es mai flac. Los afluents del riu esquèrra son la Stohna (68 km), la Ros (346 km) e la Tiasmyn (194 km). Los afluents del riu esquerra son mai longs. I a la Sola (310 km), de la Vorskla (425 km) e de la Psel (692 km).
Cors inferior[modificar | modificar la font]
Après Zaporojie, lo Dniepr intra dins la plana mièjarida de l'estepa pontica que borda la mar Negra (300 a 400 mm per an de pluèja). La construccion de la Centrala idroelectrica de Kakhovka neguèt la plana alluviala del flum fins a Zaporojie e creèt una restanca de 2 155 km2. La partida finala del cors du Dniepr comença a Kakhovka, a 106 km del grau. Aquí lo flum s'escampa sus de leses espeses (mai de 70 m d'espessor) datant del quaternari. A partir de Kherson, lo flum se divisa braces e forma un larg deltà de 350 km² comportant fòrça lacs e illotas. Los dos terces del deltà son constituits de sanhièras e l'autre tèrç d'espandidas d'aigas. Lo Dniepr acaba so percors s'escampant dins l'estuari comun al Dniepr e al Bog miègjornal. Los afluents del Dniepr inferior son l'Inolets (longor: 550 km) e de pichons rius de l'estepa: lo Bazavlok (longor: 150 km), la Konka (longor: 140 km), la Bilozerka (longor: 88 km). Lo penjal del Dniepr inferior es pas que 4,5 cm/km.
Idrologia[modificar | modificar la font]
Dnièpre a un regim nival de plana amb un periòde d'aigadas a la prima a la fonda de la nèu (debit mensual de 2 893 m3/s en mai) e un periòde d'estiavatge a la davalda (debit mensuel de 841 m3/s en setembre). Una bona partida de las aigas venon de son bacin superior en amont de Kiev. Lo debit del flum es de 1 380 m3/s a Kiev e aumenta pas gaire après essent de 1 480 m3/s a Krementchouk e de 1 670 m3/s al grau. Lo Dnièpre superior en mai de Berezina e Soj contribuisson per 35 % al debit total del flum, Pripiat per 26 % e Desna per 21 %. Mas la construccion de fòrça restancas tot lo long del parcors modifiquèt fòrça lo regime del flum, e qu'es pas mai natural en aval d'aqueles. De fach, lo debit conéis pas mai las importantas variacions del passat. Lo flum gela del començament de decembre fins al començament abril dins la partida superiora e de fin de decembre al començament de març dins la partida inferiora.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dnièpre èra ja conegut dels ancians Grècs e lo primièr que lo mencionèt es Erodòt al sègle V AbC. Lo nomenava Borysthenes, un mot d'origina scit significant « las tèrras largas », benlèu en referéncia a l'estepa ucraïniana; (Boristèn èra tanben lo nom du caval preferit de l'emperaire Adrian).
A l'Edat Mejana, lo flum venguèt una importanta via de navigacion fluviala entre la mar Baltica e l'Empèri Bizantin. Foguèt utilizat per exemple pels Varègs.
Al sègle XVIII, de canals foguèron cavats per ligar lo flum a d'autres rius: lo canal Oginski de Dnièpre al Niemen a partir de 1783 e lo canal Dniepr-Bog a la Vistula a partir de 1775.
Mas las òbras mai grandas se faguèron al sègle XX amb la construccion de grandas restancas per la produccion idroelectrica. La primièra, lo DnieproGuES, foguèt realizada entre 1927 e 1932. Se faguèt un grand lac artificial que neguèt las raspas situadas entre Dnipropetrovsk e Zaporojie. Lo flum, que lo cors èra alara divisat en doas partidas navigablas, o venguèt subre tota la longor. Se tornèt bastir la restanca en 1948 que foguèt destruïda pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Las autras restancas foguèron bastidas en 1954–1960 (Krementchok), 1960–1964 (Kiev), 1956-1964 (Dniprodzerjynsk), 1963–1975 (Kaniv).
En agost de 1943, l'ataca de l'Armada roja per passar Dnièpre foguèt a l'origina d'una de las batalhas mai sagnosas de la Segonda Guèrra Mondiala, la batalha de Dnièpre. La granda largor del flum e la nautor mai importanta de la riba drecha de conquistar èran de vertadièrs obstacles naturals per las tropas sovieticas.
Afluents[modificar | modificar la font]
Centralas idroelectricas e restancas[modificar | modificar la font]
Lo Dniepr es celèbre per sas restancas e centralas idroelectricas. Lor produccion d'electricitat representa 10 % de la produccion totala de l'Ucraïna. Las aigas presas forman 6 grandas restancas:
- la restanca de Kiev (922 km2)
- la restanca de Kaniv (675 km2)
- la restanca de Krementchok (2 250 km2)
- la restanca de Dniprodzerjynsk (567 km2)
- la restanca del Dniepr (420 km2)
- la restanca de Kakhovka (2 155 km2)
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Erratum : Interview de Romieg Jumèu
Dans l’interview de Romièg Jumèu de la revue n°149, il manque une phrase à la fin de la page 20. Vous pourrez retrouver l’interview complète dans ce article.
Romieg Jumèu : un Marselhés clafit de projèctes
Es nascut a Marselha en 1930, d’un paire professor de matematicas e d’una maire musiciana. Après sos estudis segondaris es dintrat a l’escòla dels Bèus-Arts per apréner la gravadura e l’art de l’aficha, puèi a trabalhat una quarantenat d’annadas dins una societat de publicitat ont foguèt Director del Patrimòni. Es ara retirat e viu as Avinhon, e consacra la tresena part de sa vida a “mon païs e a ma lenga mairala, una lenga qu’aprenguèri passat seissanta annadas”.
Anem Occitans : Perqué aquesta necessitat d’escriure ? En occitan ? Avètz ensajat d’escriure en francés tanben ?
Romieg Jumèu : Per ieu, en mai dau plaser d’escriure qu’èra una passion enebida, èra tras que necessari de o faire en òc, a l’encòp per afortir mon engatjament militant e tanben per testimoniar de la vitalitat de la lenga nòstra. Entanterin ai participat a la creacion dau CREDD’O. Cèrtas aviáu escrich aperavans en francés, mai s’agissiá subretot d’articles mentre que participavi au Forum d’iniciativas socialas e politicas, de Ròbert Lafònt.
AO : A la debuta avètz escrit de poësia e novèlas ? Foguèt mai simple ?
RJ : Adonc ma promièra òbra en òc foguèt un recuelh de nòvas : Sénher Quau puei tornarmai de nòvas ambé Cronicas imaginàrias. Perqué de nòvas ? La nòva es coma la fotografia. Fau tractar fòrça lèu lo subjècte e l’ofrir au lector dins son intensitat. Es un bòn exercici d’escritura.
AO : Mas, perqué lo roman ?
RJ : Per quant au roman, aqueu permet d’alargir lo camp visuau de l’autor, de li faire viure un fum de personatges divèrs, de destapar de sentiments e de soslevar d’interrogacions.
AO : Embolh a Malamosca, es dedicat a Marselha. Quina evolucion de la vila ? de la vila de cap a la soa lenga, lo provençau ? Provençau o marselhés ?
RJ : Vaicí çò qu’assajèri de faire en escrivant Pantòri e Embolh A Malamosca. Coma l’avètz notat ai dedicaçat Embolh a Malamosca a ma vila natala Marselha qu’aimi dau bòn dau còr e mai que siguèsse una vila desprovençalisada, ambé la complicitat de seis elegits e de sei captaus. Per marca d’aquò : l’emblèma novèu de la ciutat, lo MUCEM que ignora d’a fons la cultura nòstra. O confessi : ai pas escrich mei dos romans dins lo vertadier parlar marselhés, (qu’ai jamai parlat) ai gardat mon provençau mejan compreensiu per totei.
AO : De quina faiçon escrivètz cada jorn ? a l’ordenator ? utilisatz mapas per situar l’accion ?
RJ : Escrivi cada jorn e en promier ambé l’estilò ; a l’ordinator per la version finala. Aquò encausa de mon biais d’escriure, lo meteis biais qu’un pintor, valent a dire que comenci per bastir l’esquelèta de cada scèna puei pauc a pauc complèti, ajusti, precisi e de segur retranchi e suprèmi. Aquò fai un gròs varalh de brolhons mai me i retròbi. Tanben, siáu incapable de donar de conseus a un joine escrivan, senon lei d’èstre sincère, de se gardar de l’esperit d’imitacion (faire dau sota-Mistral) ansin coma dau folclorisme (faire dau ruralisme passadiste). Se volèm pas que nòstra lenga d’òc vengue una lenga mòrta nos fau escriure sus de subjèctes que pertocan l’òme d’encuei dins sa vida d’encuei e laissar estar lei memòris de la grand.
AO : E pensatz escriver en Provençau es ua limita per har coneisher la vòsta obra ?
RJ : D’aitant que l’escrivan provençau escriu còntra subernas, la suberna aclapanta de la lenga oficiala, la suberna dau manca de curiositat (i comprés dei occitanofóns), e mai la suberna dau manca de confrontacion litterària, e es evident que la difusion de son òbra ne’n patís ; pasmens ren lo dèu descoratjar. Pasmens, en despiech d’aquestei subernas, siáu clafit de projèctes litteraris.
AO : Dos mots sus Embolh a Malamosca.
RJ : Marselha a de caratges multiples sensa comptar lei caratges fantasmats per lei que la coneisson pas. Ai vougut mostrar aquesta ambiguïtat e aquesta mescladissa a travèrs lei personatges e lei luòcs. A vosautrei de dire s’ai capitat.
Pour acheter son dernier livre, cliquez ici pour accéder au site d’IEO Difusion.]


text:
Adresse et horaires de la mairie de Villeneuve-Renneville-Chevigny (51130)
Nom du maire de Villeneuve-Renneville-Chevigny
Monsieur Damien GRZESZCZAK est maire de Villeneuve-Renneville-Chevigny
Adresse de la mairie de Villeneuve-Renneville-Chevigny
Rue de l'École
51130 Villeneuve-Renneville-Chevigny
Contacter la mairie de Villeneuve-Renneville-Chevigny
Téléphone : 03 26 52 27 44
Fax :
E-mail : mairiedevilleneuve@wanadoo.fr
Site Web :
Horaires de la mairie de Villeneuve-Renneville-Chevigny
La mairie de Villeneuve-Renneville-Chevigny est ouverte :
Le mardi : de 13h00 à 14h00
Le vendredi : de 18h00 à 19h00
Plan d'accès à la mairie de Villeneuve-Renneville-Chevigny
Elections à Villeneuve-Renneville-Chevigny
Consultez les résultats des dernières élections à Villeneuve-Renneville-Chevigny | Horaires des bureaux de vote à Villeneuve-Renneville-Chevigny
Les villes les plus proches de Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Voipreux (2 km)
- Rouffy (3.4 km)
- Vouzy (3.7 km)
- Chaintrix-Bierges (3.8 km)
- Le Mesnil-sur-Oger (4.2 km)
- Vertus (4.6 km)
- Marne
- Champagne-Ardenne
En savoir plus sur Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Salaires à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Délinquance à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Pollution à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Impôts à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Dette et budget de Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Climat et historique météo de Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Accidents de la route à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Classement des lycées à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Ecoles à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Crèches à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Maternités à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Résultats du bac à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Résultats du brevet à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Résultats du BTS à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Prénoms donnés dans la Marne
- Entreprises à Villeneuve-Renneville-Chevigny
- Prix immobiliers à Villeneuve-Renneville-Chevigny


text:
Lei promessas 1.
Tèxte dedicat e escrich especialament per la Calandreta Aimat Serre.
1. Episòdi un : Rosèla
Anem ! L’ acabam uei, la palissada. Tres còps de pincèus sus la
segonda espessor e zo !
Çò que sortís de l’ordinari m’agrada : normalament m’enueje seriosament,
ieu, a l’escòla mai uei siam defòra e
aquò’s flame. L’escòla aquò se devriá faire sempre en plen aire. Tre qu’arriba
la prima e que fai caud.
Dòna sus la carriera, la palissada.
Na Viger, la regenta e lo papà de Quentin que fa lo maçon porgisson
d’estagieretas per nos ajudar. Leis escalam ambe pòts e pincèus. Cadun li va de
sa creacion. Dison, lei mai frijolós : « Ai pas cap d’idèa ». Ma
fista. Me demande coma pòu èstre possible aquò. Còpian de personatges ò de
vaissèus espaciaus trapats dins leis albums de la bibliotèca.
Qué fau dessenhar ? Subjècte liure. Pinte una rosèla giganta. Siáu
tras que fièr mai fa pas ren a degun. Toca lo bòrd de la palissada, ma flor,
giganta coma tot, nauta coma tot, que se parpelejas lo fons blau que l’envirouta
coma una aureòla se mescla au blau dau cèu.
Mai degun fa pas l’esfòrç de parpelejar, mai degun saup pas, degun vòu
pas veire. Me pòde aprochar deis autres, ieu. Explicar lo perque de ma flor
roja dins lo cèu, amb aquel efiech d’engana-uelh, lo perque de son importància.
Nani. M’es pas utile, pecaire, d’explicar lo perque, lo coma de ma flor bèla perduda
dins lo cèu… ieu… siáu tròp crentós, sabe pas coma dire… S’explica un
dessenh ?
Ben tanben ! Aquò me fa pena quora degun vòu pas saupre !
Recapte aqueu sentit de tristum en ieu car sabe pas m’enfadar, car ai pas
l’impression de comptar fòrça a regard deis autres. Siáu coma ma flor, me veson
pas lo monde, pas jamai. E puei, e puei, va fau dire, lei dessenh sus lei
parets, aquò’s inutile : es pas coma una leiçon d’anglés, aquò, ò coma un cors de mats que van evaluir. Nani.
Existisse pas.
Cinc oras. Lei mamàs passan quèrre seis enfants, agachan pas mon dessenh
que tròbe mai polit, mai bèu, mai grand, mai impressionnant que non pas aqueu
deis autres. Es a pron pena se mercejan Viger de nos aver sortits un pauqueton
e d’aver embelinat la nòstra escòla, lei mamàs. Tot bèu just s’ausisse :
« Aquò’s acabat ! Es pas tròp lèu ! Se ne’n siam ausits parlar
d’aquela palissada ! »
Ven me quèrre, Mamà, es preissada, tuba en marchant. Siáu un pauqueton
vergonhós car la màger part de mei companhs de CM2 tòrnan solets a l’ostau. Desenant,
degun dei maires que leis acompanhan. Deman, promés, me laissarà faire,
mamà. Per ara, pensa naut : « Julian ! Despacha te! Avèm de l’administratiu!
De l’administratiu d’acabar ! Es per ton paire ! Ton paire !
L’administratiu ! Comprenes ? » Non. Comprene pas çò qu’es
l’admininistratiu e perque faudriá anar trabalhar sus aquò que me sembla
insuportable, que rend mamà furiosa, isterica, e perque lo devriam faire per un
absent.
(De seguir...)


text:
Viscum album
Planca botanica illustrant lo vesc, datada de 1897. Par F.E.Köhler dins Köhler's Medizinal-PflanzenClad angiospèrmes Clad Eudicotiledonèas Clad nuclèu de las Dicotiledonèas vertadièras Òrdre Santalales Familha Santalaceae
Lo Vesc, Viscum album, es un sosarbrilhon, epifit e Planta parasita, de la familha dels Lorantacèas.
Viscum album es originari de las regions temperadas d'Euròpa. D'autres espècias existisson, tanben en Austràlia[1], que qualques parasitan las racinas d'arbres[2].
Es en Euròpa una planta tradicionala, qu'amb lo grifol, servís d'ondradura per las fèstas de Nadal e de fin d'anada.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom en latin "viscum" a una origina incertana, mai vendriá de l'indoeuropèu e vòl dire "fòrça". E "album" fa referéncia a blanc, qu'es la color del fruch que son baias.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es una planta lenhosa, amb una nautor de 0,2 a 0,5 mètres. Totjorn és de color vèrd, degut als pigments de la clorofilla. Aquela planta es sens racina, mas es provesida d'haustòris que li permet de chucar los nutriments necessàris per viure. La morfologia de la camba es erbacèa levat una partida qu'es lenhosa. La camba es corta mas las brancas son nombrosas e fractalaament forcadas, fins a formar una grossa bola que penja de l'arbre parasitat. La morfologia de las fuèlhas son opausadas, persistentas, oblongas, carnosas, totjorn per parelhs al tèrme de las brancas dicotòmas. A lo peciòl cort. Es un arbrilhon dioíc amb de flors unisexualas amb una mena que se poiria nomenar inflorescéncia reünidas en formacion de branquetas de color jauna. Las flors son pauc vesible de color jaunenc-verdenc que se gropan al tèrme. Las flors masculinas presentan 4 petals minisculs e 4 estaminas sens filaments. Al contrari, las flors femes, son fòrça rudimentàrias, an 4 pèças a l'entorn de 2 carpels soldats. L'androcèu a 4 estaminas e lo ginecèu es format per dos carpèls soldats. Lo fruch es una baia de polpa viscosa, blancosa e translucida de 6 a 10 mm, e amb una sola grana. Cal saber que las baias son fòrça toxicas.
Espandiment[modificar | modificar la font]
L'airal d'espandiment del vesc es pro vasta. Comprend:
- Africa del Nòrd,
- Euròpa: d'Escandinàvia fins a la peninsula Iberica e a las Illas Britanicas a Russia e Ucraïna,
- l'Asia menora e l'Orient Mejan (Liban, Siria),
- la region de Caucàs,
- l'Orient Extrèm (Japon e Corèa),
- lo soscontinent indian e Indochina.
Tradicions e mitologia[modificar | modificar la font]
Es una de las plantas tipicas de Nadal, amb lo grifol, lo bresegon (Ruscus aculeatus) e lo Poinsettia. Se li atribuís lo bon astre. Dins lo druidisme antic èra considerada coma una planta sagrada que se deviá dalhada amb una fauç d'aur pel druida (tradicion fòrça coneguda a l'ora d'ara en referéncies a la benda dessenhada d'Astèrix).
Proprietats e utilizacions[modificar | modificar la font]
Proprietats[modificar | modificar la font]
Lo vesc conten de substàncias toxicas, d'eterosides (segurament de saponosides) que pòdon provocar en cas d'ingestion de fruches de trebols digestius e mai cardiacs se lo nombre de baias ingeridas passa la desena[3].
Constituents coneguts:
- colina,
- viscalbina,
- viscoflavina,
- acetilcolina,
- viscotoxina,
- inosita,
- mannita,
- saponina,
- acids,
- sals,
- vitamina C,
- viscina,
- resina.
Farmacopèa[modificar | modificar la font]
- Partida utilizada: fuèlhas e branquetas;
- Proprietats: ipotensador, vasodilatador, antiepileptic, diuretic ;
- Biais d'usatge: infusion, tintura, siròp, extrach de fluide, mescla amb de vin, extrach viscós.
Lo vesc èra autrescòps donat contra l'epilepsia, los trebolums nervoses, per la regulacion de las activitats glandularas, del ritme cardiac e de la digestion. La decoccion de las branquetas dona de bons resultats per las sidulas, mas pòt èsser mal tolerat.
La viscina pòt a fòrta dosi ralentir dangerosament lo ritme cardiac, causar de convulsions, aumentar la pression arteriala e tanben provocar un avortament, alara qu'en dosi apropriadas, a d'efèctes benefics per las personas sofrent d'ipertension e de malautiás cardiacas.
Los brots e fuèlhas de prima son utilizats en gemoterapia.
D'extraches de vesc foguèron utilizats coma apondut al tractament de qualques càncers tractat per quimioterapia. Pel càncer de la pèl, un estudi de l'Organizacion europèa per la recerca e lo tractament del càncer[4] mostrèt gaire de benefici per la subrevida dins aquela terapeutica. Pel càncer del sen, un estudi [5] mòstra un melhoracion dels resultats evaluant la qualitat de vida dels pacients, mas pas de benefici per la subrevida.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lepetit (fr)Recherche appliquée en écologie : Le gui, menace ou assise pour la biodiversité en Australie Méridionale ? ; ISTOM Rapport d’étude effectué à « Calperum Station », Renmark – Australie Méridionale (du 22 juin 2002 au 19 novembre 2002), pour l’Ecole Supérieure d’Agro-Développement International ; Julien LEPETIT, 2003
- ↑ Lepetit
- ↑ (fr)Annuaire des plantes toxiques - Le Gui
- ↑ results of the EORTC 18871/DKG 80-1 randomised phase III trial. RIFN-alpha2b versus rIFN-gamma versus ISCADOR M versus observation after surgery in melanoma patients with either high-risk primary (thickness >3 mm) or regional lymph node metastasis.
- ↑ Quality of life is improved in breast cancer patients by Standardised Mistletoe Extract PS76A2 during chemotherapy and follow-up: a randomised, placebo-controlled, double-blind, multicentre clinical trial.


text:
Polimetalcrilat de metil
Lo poli(metalcrilat de metil) (sovent abraujat en PMMA, de l'anglés Polymethyl Methacrylate) es un polimèr termoplastic transparent que lo monomèr es lo metacrlat de metil (MMA). Aquel polimèr es mai conegut jos son primièr nom comercial de Plexiglas (nom depausat), pasmens se lo líder global del PMMA es Altuglas International[1] del grop Arkema amb per marca comerciala Altuglas. Es tanben vendut jol nom de marca comerciala Lucite, Crystalite, Perspex o Nudec.
Sintèsi[modificar | modificar la font]
Se polimerisa amb de radicals qu'amorçan una polimerizacion radicalária en cadena. Es tanben possible, la polimerizacion anionica, mejans d'amorçaires nucleofils de tipes carbanions.
La polimerizacion anionica se deu far en mitan anidre; en efècte, dins aquel tipe de reaccion, i a pas d'etapes de terminason, la cadena en construccion contunha d'absorbar de monomèrs fins a agotameny de l'estòc. Es sonque a aquel moment que se pòt precipiter lo PMMA li provesent un proton (mejans un acid per exemple), o i apondre un monomèr diferent, dins la tòca de formar de copolmèrs de blòts (de tipe AAABBB).
Lo mitan anidre servís doncas a evitar que las cadenas de PMMA s'acaban tròp lèu a causa d'un proton, çó que fariá bassar lor gra de polimerizacion (nombre de monomèrs présents dins la cadena). Es tanben la rason que la reaccion se fa jos atmosfèra inèrta (argon, azòt).
Lo solvant e l'amorçaire utilizats definirán la tacticitat del polmèr e doncas sas proprietats fisicas.
Existisson tres principals procediments de polimerizacion:
- per colada entre doas placas de veire;
- en suspension;
- en massa.
Los dos darrièrs procediment son subretot utilizats per la produccion de placas extrudidas e la fabricacion de granuls.
Lo PMMA pòt être mòtlat per compression, injeccion, colada, bufatge e extrusion. Las fuèlhas e placas de PMMA son aisidament termoformadas. Se pòt aisidament lo metalizar. Lo PMMA pòt èsser être sodat per ultrasons.
Proprietats fisics[modificar | modificar la font]
Sa transicion vitrosa (Tv) es compresa entre 48 °C per un PMMA sindiotactic (los grops son alternats a l'entorn de la cadena) e 160 °C dins lo cas d'un PMMA isotactic (totes los grops estèr son alinhats del meteis costat de la cadena). La majoritat dels PMMA sul mercat actualament es atactic amb una Tv entre 90 °C e 105 °C. La modificacion du grop estèr induch tanben un abaissament del Tv (ex. etil +65 °C, n-butil +20 °C). Lo PMMA pòt tanben èsser modificat per copolimerizacion amb d'autres monomèrs tals que d'acrlats, d'acrlonitrils, de stirèns e butadièns.
- Fòrça granda transparéncia, fòrça limpid amb un aspècte brilhant;
- proprietat optica excepcionala (transmission luminosa superiora a aquela del veire fins al pròche UV, transparéncia, limpiditat, brilhança). Indici de refraccion de 1,49;
- aspècte de la superfícia fòrça lis e brilhant;
- excellenta resisténcia als agents atmosferics;
- excellenta tenguda als rai ultraviolets e a la corrosion;
- leugieretat: massa volumica de 1,19 g/cm3 (fòrça mai leugièr que lo veire);
- coefficient de dilatacion termica: ≈ 10-4 K-1;
- usatge dentari: sensible a long tèrme (de meses) a la preséncia de la saliva (lo material ven cassant), de clorhexidina (desinfectant bocal) o de qualques colorants alimentaris (coloracions).
Utilizacion[modificar | modificar la font]
- Ensenhas, bandèus luminoses, panèl senhaletics e publicitaris
- PLV, mostradors, gravadura, amòblament, agençament de boticas, decoracion
- pèças industrialas
- accessòris de securitat
- protèsi dentária
- Implant en oftalmologia
- membranas per emodialisaires
- fibras opticas
- art
- lentilhas d'aparelhs foto economics
- supòrt d'impression dirècta amb tintas UV pels cadre fotos[2]
- instruments de musica: de modèlels de batariás.
Lo PMMA a fòrças avantatges que los dos principals sob:
- qu'es transparent;
- qu' resistent.
Pòt remplaçar lo veire dins la fabricacion de veirals car permet una excellenta transmission de la lutz. Transmet fins a 92 % de la lutz vesible, es a dire mai que lo veire. Per sa resisténcia ald ultraviolets, es utilizat pels veirals, las proteccions de teulats o d'elements de veitura (lums arrièrs).
Es lo sol polmèr que siá transparent als ultraviolets. Al contrari dels polcarbonats, polistrèns e autres polmèrs transparents, patís pas de coloracion jaunenca qu'imposa l'apond d'azurants optics. Se dona alara un polmèr d'una transparéncia excepcionala.
Las superfícias de PMMA son d'una granda rigiditat, e de bona resisténcia als produchs quimics. Es lo material ideal per las parets transparentas dels grands aqüaris.
Malgrat aquó lo PMMA es gaireben fragil et brutla lèu. Aquel polmèr deu èsset trempat per largar las tensions intèrnas del polimèr. A una flaca resisténcia als solvants, coma los carburants. Aprèp ensags, lo material semble resistir plan a l'acetòn, a l'esséncia, al formaldeïd e l'acid muriatic. Reagís pasmens fòrça mal al contacte de cianoacrilats, que fan blanquir lo PMMA coma se aviá estat sablat.
Lo PMMA a una resisténcia pro flaca a l'abrasion. Se cal, se prefèra alara lo copolmèr SAN (strèn-acrilonitril), subretot per las pèças coloradas (lum arrièr de veitura) que la transparéncia es mes importanta.
Le PMMA pòt pas èsser utilizat per tapar de maquinas industrialas, es necessari d'utilizar lo policarbonat que ne presenta pas de dangièr quad se trenca.
Reciclatge[modificar | modificar la font]
Lo PMMA pòt èsser fondut puèi mòtlat de nòu, mas es subretot per depolimerizacion que se lo pòt reciclar aisidament. Per caufatge, lo PMMA torna a son monomèr primièr, lo MMA. E se pòt utilizar de nòu per una autre polimerizacion.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Altuglas International
- ↑ « (fr)Plexi, lumière et profondeur », sur http://www.paragonsquare.com, Paragon Square