text:
Senat roman
Lo Senat roman èra una institucion de la Roma antica que nasquèt per far contrapés a l'institucion reiala.
Lo Senat èra un organ essencialament consultiu, pasmens coma emanacion de la volontat del pòble, lo rei preniá en consideracion sas proposicions e lo convocava pro sovent. Sas reunions se fasián al Comitium (Forum) dins una sala sonada Bule.
Originas e membres del Senat[modificar | modificar la font]
Los primièrs senadors èran de representants designats per cada gens. Èra una carga que durava tota la vida.
Coma lo nombre de "gens" demorava invariable (las familhas successivas espelissián totjorn d'un tronc comun e doncas s'integravan dins los grops existents), demorèt tanben estable lo nombre de senadors.
Amb la Republica lo Senat cambièt sa composicion. Inicialament èra format per tres cents membres de la noblesa (totes los senadors, franc de qualques cases excepcionals èran de patricians), pr'aquò mai tard foguèron reservadas cent seissanta-quatre plaças pels plebèus o nòus admeses (conscripti). Lo nomenament dels senadors correspondiá tre la debuta de la Republica, als Cònsols o Dictators
La carga de senador durava per costuma tota la vida, pasmens la costuma venguèt dapasset una lei pels patricians. Ja que lo Senat representava la noblesa patriciana mas que tanben teniá de membres plebèus, aquestes foguèron relegats a jogar un ròtle segondari. En cas que qualqu'un s'opausèsse, durant las revisions quadriennalas de senadors que fasián los cònsols, podián èsser eliminats.
A mai los plebèus que dintravan dins lo Senat, o fasián generalament per sa riquesa e non pas per meriti, e doncas sos interèsses de classa èran gaireben los meteisses que los de la noblesa patriciana.
Se podián distinguir demest los senadors dos grops: los que provenián de l'exercici de magistraturas e los que jamai i avián pas participat, e aquestes darrièrs èran sonats pedarii.
Foncions del Senat[modificar | modificar la font]
Lo Senat aviá la tasca de ratificar totas las proposicions políticas o administrativas importantas dels cònsols e dels autres magistrats que avián obtengut lo vòte afirmatiu dels Comicis assemblearis correspondents. Quand l'acte deviá èsser executat coma part dels deures del magistrat aviá pas mestièr d'una ratificacion senatoriala. A mai se a la debuta las decisions del Senat foguèron sonadas Consulis senatusque sententia, mai tard las decisions del Senat prenguèron mai de pes e foguèron pas mai consultivas; foguèron denominadas alara Senatus consultum e Senatus sententia. Lo cònsol aviá l'obligacion d'escotar lo Senat, que dins lo cas contrari podiá èsser privat de fonses, se podiá nomenar un dictator, o mai prendre d'autras mesuras que donavan de preponderància al Senat suls magistrats nauts.
Lo ròtle del Senat èra d'emetre de decisions a prepaus de divèrsas tematicas, coma:
- Las finanças.
- Los afars religioses.
- L'eleccion de magistrats extraordinaris.
- La resolucion de conflictes entre magistrats.
- Las questions referentas a la polícia.
- Qualques cases criminals relatius a la pena capitala; quand l'acusat èra perdonat, sa sentència èra commutada, o alara èra liberat.
- Los afars militars.
- Las negociacions amb los estats estrangièrs e signatura de tractats aprèp la patz. Lo Senat deviá aprovar los cambiaments territorials pactats pels Cònsols o d'autres magistrats amb l'enemic.


c: text/html

text:
1958
Aquesta pagina concernís l'an 1958 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Guinèa[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 2 d'octòbre.
Sodan[modificar | modificar la font]
A la seguida dei dificultats recurrentas per formar un govèrn estable dempuei la fragmentacion dau PNU après l'independéncia, un còp d'estat militar dirigit per lo generau brahim Abboud prenguèt lo poder (18 de novembre). Pasmens, lo regime novèu deguèt faciar d'oposicions multiplas (islamistas de l'Umma, Partit Comunista, Fraires Musulmans, populacions dau sud que refusavan l'islamizacion de la societat... etc.).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier veïcul de combat d'infantariá (dins l'armada de la RFA). Aquò marcava una rompedura ambé la pensada estatsunidenca qu'utilizava solament sei veïculs per transportar lei soudats sus lo prat batalhier sensa participar dirèctament au combat. L'adopcion d'un veïcul d'aqueu tipe per lei Sovietics en 1967 entraïnèt la generalizacion dau concèpte a la quasi totalitat dei fòrças armadas de la planeta.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau complèx d'histocompatibilitat principau per lo mètge francés Jean Dausset (1916-2009). Aquò marquèt una evolucion importanta dins la comprenença dei paramètres permetent de favorizar leis ensèrts. Jean Dausset recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina en 1980 per aquelei trabalhs.
Invencion dau premier pacemaker per lo mètge suedés Ake Senning (1915-2000).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Grandmaster Flash, disc-jòquei barbadian
- 15 de genièr - Boris Tadić, president de Serbia
- 20 de genièr - Jimmy Zámbó, cantaire ongrés (m. 2001)
- 8 de febrièr - Marina Silva, environamentalista e femna politica brasilièra
- 9 de febrièr - Eugeni Casanova, jornalista e escrivan catalan
- 11 de febrièr - Carlos Saura Medrano, realizator espanhòl
- 15 de febrièr - Tomislav Nikolić, president de Serbia
- 16 de febrièr - Oscar Schmidt, basquetbolaire brasilièr
- 19 de febrièr - Helen Fielding, escrivana e scenarista anglesa
- 26 de febrièr - Michel Houellebecq, escrivan francés
- 5 de març - Andy Gibb, cantaire anglés-australian (m. 1988)
- 7 de març - Rik Mayall, comedian, actor e escrivan anglés (m. 2014)
- 10 de març - Sharon Stone, actritz americana
- 12 de març - Dileita Mohamed Dileita, president de Jiboti
- 14 de març - Prince Albèrt II de Mónegue
- 19 de març - Fred Stoller, comedian american
- 21 de març - Gary Oldman, actor anglés
- 21 de març - Raulh Hajimba, president d'Abcasia
- 31 de març - Kuupik Kleist, primièr ministre de Groenlàndia
- 3 d'abril - Alec Baldwin, actor american
- 4 d'abril - Cazuza (n. Agenor Araújo de Miranda Neto), cantaire e compositor brasilièr (m. 1990)
- 11 d'abril - Luísa Diogo, primièra ministra de Moçambic
- 12 d'abril - Benjamín González, atlèta espanhòl (m. 2011)
- 13 d'abril - Carlos Saura Medrano, escrivan basc
- 29 d'abril - Michelle Pfeiffer, actritz americana
- 8 de mai - Ramon Sistac, filològ, lingüista e dialectològ catalan
- 1 de junh - Nambaryn Enkhbayar, president e primièr ministre de Mongolia
- 5 de junh - Ahmed Abdallah Mohamed Sambi, president de las Comòras
- 17 de junh - Jello Biafra, musician american (Dead Kennedys) e activista politic
- 25 de junh - Serik Akhmetov, primièr ministre de Casacstan
- 6 de julhet - Arnaldo Otegi, politician basc
- 8 de julhet - Kevin Bacon, actor american
- 30 de julhet - Kate Bush, cantaira britanica
- 6 d'agost - Souleymane Ndéné Ndiaye, primièr ministre de Senegal
- 7 d'agost - Bruce Dickinson, cantaire britanic (Iron Maiden)
- 8 d'agost - Mauro Maur, trompetista italian
- 16 d'agost - Madonna, cantaira e actritz americana
- 17 d'agost - Belinda Carlisle, cantaira americana
- 25 d'agost - Tim Burton, director american de cinèma
- 29 d'agost - Michael Jackson, cantaire e compositor american (m. 2009)
- 30 d'agost - Anna Politkòvskaia, jornalista russa (m. 2006)
- 17 de setembre - Janez Janša, primièr ministre d'Eslovènia
- 22 de setembre - Andrea Bocelli, cantaire d'opèra
- 1 d'octobre - Andre Konstantinovich Geim, fisician rus, Prèmi Nobel
- 14 de novembre - Ulrich Becker, escrivan e editor esperantista alemand
- 22 de novembre - Jamie Lee Curtis, actritz americana
- 24 de novembre - Carmel, cantaira americana
- 7 de decembre - Marie Louise Coleiro Preca, presidenta de Malta
- Nyam-Osoryn Tuyaa, primièra ministra de Mongolia
- Mariem Hassan, cantaira del Sahara Occidental
- Martin Brauß, pianista, musicològ, director d'orquèstra e professor d'universitat alemand
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 30 de genièr - Ernst Heinkel, constructor d'avions alemand (n. 1888)
- 1 de febrièr - Clinton Joseph Davisson, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1888)
- 16 d'abril - Rosalind Franklin, bioquimista britanica (n. 1920)
- 1 de mai - Oscar Torp, primièr ministre de Norvègia (n. 1893)
- 29 de mai - Juan Ramón Jiménez, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1881)
- 16 de junh - Imre Nagy, òme politic ongrés (n. 1896)
- 18 de junh - Nereu Ramos, president del Senat brasilièr e president de Brasil entre 11 de novembre de 1955 e 31 de genièr de 1956 (n. 1888)
- 14 d'agost - Frédéric Joliot-Curie, fisician francés, Prèmi Nobel (n. 1900)
- 22 d'agost - Roger Martin du Gard, escrivan francés, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1881)
- 26 d'agost - Ralph Vaughan Williams, compositor britanic (n. 1872)
- 9 d'octobre - Papa Piu XII (n. 1872)
- 15 de novembre - Tyrone Power, actor american (n. 1914)
- 15 de decembre - Wolfgang Pauli, fisician austriac, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1900)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Escala musicau
Ua escala musicau qu'ei un ensemble de nòtas alinhadas en òrdi ascendent (de la mei grava dinc a la mei aguda) o descendent (de la mei aguda dinc a la mei grava) qui pòden estar utilizadas per compausar o interpretar ua pèça de musica.
Lo biais de las nòtas de se succedir dehens l'escala que pòt variar segon que las nòtas de la gama e sian pròchas o pas ; òm parla atau de gama cromatica se las nòtas e son desseparadas per sonque un miei tons o de gamas diatonicas se son deseparadas per tons e miei tons. La plaça deus miei tons dens ua gama diatonica que forma un esquema d'encadenament de la nòta qu'òm apera mòde e qui son escala musicau en octavas (dab sèt nòtas diferentas, la ueitau estant ua repeticion de la purmèra mes mei aguda).
Los ancians grècs que teorizèn e qu'identifiquèn sèt mòdes : lo mòde ionian, lo mòde dorian, lo mòde frigian, lo mòde lidian, lo mòde mixolidian, lo mòde aeolian e lo mòde locrian. La musica occidentau modèrna b'emplega generaument pas sonque dus mòdes gessits deus ancians mòdes grècs : lo mòde major e lo mòde menor.
A despart deus mòdes qui son escalas diatonicas devesidas en octavas, òm pòt emplegar d'autes menas d'escalas musicaus. Las gamas pentatonicas, per exemple que descompausan en cinc nòtas enlòc de ueit. Òm pòt tanben emplegar pas sonque tons o compausar gamas dab unitats inferioras au miei ton.


text:
Ostal (genealogia)
L'ostal (var. ostau) o la maison (var. maion) o la casa a l'origina designa lo luòc ont demòra una familha pendent mantuna generacion, puèi lor poissança ereditària. Lo tèrme passèt de l'immòble al linhatge que lo possedís sens èsser restrench a las familhas regnantas ni nòblas, pr'amor que pòt tanben indicar de païsans, de borgés, d'industriaus, de banquièrs, de comerciants, baste qu'aian una bastissa e un patrimòni sufisentament importants per èsser comparats a un domeni fonzièr.


text:
Tèrra Santa
La Tèrra Santa es lo nom donat pels crestians a la region ont nasquèt e visquèt Jèsus.
Geografia, luòcs sants[modificar | modificar la font]
Se prenèm lo critèri dels sites mencionats dins los Evangèlis coma essent visitats per Jèsus, la Tèrra Santa correspond geograficament uèi:
- a Israèl, amb lo territòri sirian annexat del Golan (prèp de la region Paneas (Cesarèa de Filip)
- als territòris jos l'Autoritat Palestiniana (Cisjordania e Listra de Gaza)
- a la còsta miègjornala de Liban (amb Tir e Sidon)
- a una partida de Jordania (Betània al-delàs del Jordan),
- e tanben l'episòdi de la fugida en Egipte.
Jèsus èra considerat en primièr coma lo Messias de l'Ancian Testament, e la Tèrra Santa s'identificava fòrça a la Tèrra Promesa dels ebrieus, e mai que, dins tota l'Antiquitat, de populacions non josievas foguèsson presentas dins una partida del territòri.
Una definicion mai precisa dels luòcs sants crestians de la Tèrra Santa es eissida per la tradicion liturgica, interrompuda aprèp las crosadas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la vida de Jèsus, la Tèrra Santa èra jos dominacion romana, amb de reis (sens poder real) josieus mai o mens dependents de Roma. L'istòria se remembra las figuras d'Eròdes lo Grand e de Ponç Pilat, mas èran fòrça a se pelejar lo poder al profèit de Roma.
La victòria del cristianisme, jos Constantin e sos successors, faguèt de la Tèrra Santa un punt atractiu pels pelegrins e los monges, coma Sant Jiròni.
L'istòria de la Tèrra Santa es fòrça ligada a aquela dels grands empèris de la region. A la patz bizantina succedís, aprèp una brèva invasion sassanida, la patz del califat arabi, omeiada e abbassida. La dominacion musulmana faguèt pèrdre al cristianisme sa posicion privilegiada, mas demorèt amb de corrents minoritaris, siriacs, nestorians, armènis, admeses a partejar los luòcs sants amb lo clergat ortodòxe.
Lo declin abbassida dubriguèt un long periòde d'inestabilitat e d'insecuritat, al meteis moment que l'Euròpa Occidentala, en expediment economic, militar e espiritual, èra encara mai atirada pels pelegrinatges e las rèstas de la Tèrra Santa. L'apèl a l'ajuda de l'Empèri Bizantin, acceptat pel papa, marquèt lo començament de las crosadas. E dos sègles de guèrra al nom de Dieu s'acabèron pel statu quo d'abans: l'islam dominant e lo cristianisme tolerat dins sos diferents corrents, vivent sa fe dins sos luòcs sants tradicionals.
Lo periòde de las crosadas es tanben una epòca que se tornèron bastir e descobrir lo sites evangelics.
Los franciscans tornèron a Jerusalèm al començament del sègle XIII e obtenguèron de dreches del sultan al sègle seguent. I demòran presents encara uèi.
Institucions[modificar | modificar la font]
I a tres Patriarcas a Jerusalèm : grèc, latin, e armèni. Capitan la glèisa locala e vigilan los luòcs sants e los pelegrins.
E mai i a una Custòdia franciscana de Tèrra Santa, que ven del temps de Sant Francés d'Assisi e que vigila los luòcs sants que la proprietat es de la Glèisa Catolica.
Fòrça monastèris ortodòxes son en Tèrra Santa dempuèi lo començament dels temps crestians, que lo celèbre Mar Saba, e fòrça congregacions catolicas latinas, contemplativas o activas (espitalièras o ensenhantas), son installadas. Los protestants son tanben presents.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
(fr) Relation de Terre Sainte (1533-1534), par Greffin Affagart, 1902.


text:
Bavelincourt
Blavincourt en picard ( Bavelincourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vallée de la Hallue se ramifie en divèrses pichons vallons. A lo-dessous de las tèrras glaises, existís una capa sosterranha #qu'alimenti los potzes de totas las abitacions[1].
La vallée de l'Hallue se ramifie en plusieurs petits vallons. Au-dessous des terres glaises, il existe une nappe souterraine qui alimente les puits de toutes les habitations[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Un menhir d'epòca indéterminée, se tròba a l'èst del territòri.
Qualques armas de pèira e de las poteries gallo-romaines an #èsser d'amassadas sul territòri.
Lo 23 de decembre de 1870, al cors de la batalha de la Hallue, dels combats an #aver luòc a Bavelincourt.
Un menhir d'époque indéterminée, se trouve à l'est du territoire.
Des armes de pierre et des poteries gallo-romaines ont été trouvées sur le territoire.
Le 23 décembre 1870, au cours de la bataille de l'Hallue, des combats ont eu lieu à Bavelincourt.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nòta communale de 1899 pel Sr. Carton. Archiu départementales de la Soma
- ↑ Notice communale de 1899 par M. Carton. Archives départementales de la Somme


text:
1119
Aquesta pagina concernís l'an 1119 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Reünion d'un important concili a Tolosa, presidit dirèctament per lo papa Calixte II, per s'ocupar d'una eresia dualista locala. Après lo lenhier de 1022 e lo concili de 1056, aquò mòstra lo desvolopament continú d'una eresia dualista persistenta — probablament un precursor dau catarisme — dins la region. Au contrari dei mesuras adoptadas au sègle XI, lo concili decidèt de prendre de mesuras repressivas e de demandar l'ajuda militara dei senhors locaus[1].
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Una armada turca dirigida per Il Ghazi ibn Ortoq, sostenguda per Alèp, ataquèt lo principat e lo Reiaume de Jerusalèm e lo Comtat de Trípol organizèron un important renfòrç per desblocar lo regent Rogièr de Salèrne. Pasmens, Rogièr preferiguèt atacar avans l'arribada d'aquelei tropas. Sei fòrças foguèron anientadas a la batalha dau Prat dau Sang lo 28 de junh e lo regent espereu foguèt tuat. Foguèt remplaçat per Baudoïn II de Jerusalèm e lei fòrças conjugadas dei Crosats bateguèron Il Ghazi a Hab entraïnant la retirada dei Turcs.
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Après l'invasion dau Principat d'Antioquiá e la mòrt dau regent Rogièr de Salèrne durant la desfacha crosada dau Prat dau Sang lo 28 de junh, Baudoïn II e sei fòrças participèron a la còntraofensiva crosada qu'entraïnèt finalament la retirada de l'armada turca. Baudoïn II venguèt tanben regent dau principat.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per una expedicion comuna ambé lei fòrças dau Reiaume de Jerusalèm per sostenir lo Principat d'Antioquiá. Pasmens, Rogièr de Salèrne ataquèt sensa esperar l'arribada d'aquelei renfòrç e foguèt massacrat a la batalha dau Prat dau Sang lo 28 de junh per l'armada turca d'Il Ghazi ibn Ortoq. Après aqueu succès, Il Ghazi ataquèt divèrsei castèus dau Principat mai menacèt pas dirèctament sa capitala permetent l'arribada de Ponç e de Baudoïn II que foguèron venceires de la batalha de Hab entraïnant la retirada dei musulmans.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt maritim[modificar | modificar la font]
Premiera descripcion de l'utilizacion d'un compàs per de marins dins lo libre de l'escriban chinés Zhu Yu dich Pingzhou Ketan.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Michel Roquebert, L'épopée cathare - I. L'Invasion 1198-1212, Editions Perrin (2006), p. 73.


text:
Rachel Corrie
Rachel Aliene Corrie (10 d'abriu de 1979 - 16 de març de 2003) qu'èra ua militanta americana, membre deu movement non-violent [1] internacionau de solidaritat (ISM) qui viatgè com militanta tà la Listra de Gaza pendent la segonda Intifadà.
Estudianta de 23 ans a l'Universitat d'Olympia, dens l'Estat de Washington, Rachel Corrie que parteish taus territòris ocupats e Israèl. Qu'entra en ua zòna contarotlada per l'armada israeliana e que serà estripada lo 16 de març 2003 per un bulldozer Caterpillar D9 de l'armada israeliena a Rafah, Listra de Gaza, com ensajava dab d'autes militants de la soa organizacion, d'arrestar pacificament la demolicion de l'ostau d'un mètge palestinian.
Segon l'armada israeliana la demolicion d'aqueth ostau qu'avè entà tòca de trobar eventuaus tunèls utilizats entau transpòrt d'armas d'Egipte enlà.
Circonstàncias de la mòrt de Rachel[modificar | modificar la font]
Activistas d'ISM presents suus lòcs au moment deus fèits, qu'afirman lo conductor deu bulldozer que tuè deliberadament a Rachel en l'esglachant dus còps dab lo bulldozer. Aquera version qu'ei contestada per l'armada israeliana; segon lo son pòrtavotz, lo conductor de l'engibana ne la vedó pas, per'mor qu'èra, ce ditz, dens un "angle mort". La BBC qu'a produsit un documentari titolat When killing is easy [2] qui acredita la version segon la quau Rachel Corrie estó tuada volontàriament per l'armada israeliana.
Los diaris de Rachel[modificar | modificar la font]
Los diaris de Rachel, editats peus sons parents, que descriven las soas experiéncias dens la Listra de Gaza, la vita vitanta deus palestinians dens las condicions impausadas peu contaròtle israelian e los esfòrç miats peus òmis, las hemnas e los dròlles entà subervíver dens aquera situacion.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Memoriau Rachel Corrie
- (en) Lo site de Joe Carr (militant ISM) present suus lòcs quan morí Rachel
- (en) Version deus eveniments sostienent la tèsi de l’assasinat volontari de Rachel Corrie
- (en) Letra de Rachel Corrie
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.ism-france.org/charte/?id=1 the International Solidarity Movement
- ↑ http://www.bbcactive.com/AsiaPacific/australia/catalogue/productdetail.asp?productcode=21455 When Killing is Easy


text:
Triaize
Triaize es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Triaize A situat entre Luçon e Sant-Michel-en-lo Herm. Aquel vilatge a situat al sud-oèst de la Vendée.
Triaize est situé entre Luçon et Saint-Michel-en-l'Herm. Ce village est situé au sud-ouest de la Vendée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina del nom : del celte triacia « endroit ont una causa es tripla.
Istoric : En l'antiquitat, la mar banhe Luçon e Triaize compta pas que tres islas del gòlf dels Pictons. Lo Ile del bourg, que # an descobèrt sus el una pigassa en pèira educada e doas silex del tipe Grand Pressigny, es la mai estenduda. L'isla Lo Vignaud es la mai pichona e la mens anautita e l'isla de la Dune, situada al sud-oèst del bourg, es la mai elevada abans la siá reduccion per l'espleitacion d'una carrièra de pèira a Modèl:La s-. A partir de la Modèl:S mini-, los fraires del abbaye de Luçon emprenon lo dessèchement dels marais, pauc a pauc comblés pels depauses marines e fluviatiles. Eles édifient dics e canaux e bastisson una glèisa. La creacion de la évêché de Luçon en 1317 càmbia pas pas la situacion. Après un concordat amb Regnaud de Thouars e la cession de las tèrras per la évêché al capítol, aquel darrièr pas cessa de engrandir las siás possessions presas sus la mar. Las guèrras de religion meton un fren a la conquista de las tèrras, mas Triaize arribat a malgrat aiçò una superficie de 4 018 ectaras a l'epòca de Richelieu. Fins a la Revolucion, la distincion de Triaize constituissi lo darrièr grand domeni del capítol de Luçon, #que participa a la vida religiosa locala, sustot per la creacion d'una escòla cap a 1769. Triaize Es una municipalitat essencialament agricòla amb las siás nombrosas cabanas o granjas, un artisanat e dels comèrcis ligats a aquela agricultura. La populacion passa de 1 606 abitants a 956 abitants entre 1866 e 1990. Dempuèi 1863, la municipalitat a conegut per las siás carrièras asines e chevalines » aital coma per la fèsta de la bouse, ne remembrar de l'epòca ont los abitants utilizavan de la bouse secada coma mejan de chauffage.
Triaize, Aital coma de Gruas e Sant-Denis-de detlo-Pairé, èran antany d'islas d'ont lo nom de l'escòla : Las tres islas. Cossí dicha lo dicton, Triaize país dels ases ont ne passan pas mai #que ne demòran pas.
Origine du nom : du celte triacia « endroit où une chose est triple.
Historique : Dans l’antiquité, la mer baigne Luçon et Triaize ne compte que trois îles du golfe des Pictons. L’Ile du bourg, sur laquelle sont découverts une hache en pierre polie et deux silex du type Grand Pressigny, est la plus étendue. L’île Le Vignaud est la plus petite et la moins élevée et l’île de la Dune, située au sud-ouest du bourg, est la plus élevée avant sa réduction par l’exploitation d’une carrière de pierre au Modèl:S-. À partir du Modèl:S mini-, les moines de l’abbaye de Luçon entreprennent le dessèchement des marais, peu à peu comblés par les dépôts marins et fluviatiles. Ils édifient digues et canaux et construisent une église. La création de l’évêché de Luçon en 1317 ne change pas la situation. Après un concordat avec Regnaud de Thouars et la cession des terres par l’évêché au chapitre, ce dernier ne cesse d’agrandir ses possessions prises sur la mer. Les guerres de religion mettent un frein à la conquête des terres, mais Triaize atteint cependant une superficie de 4 018 hectares à l’époque de Richelieu. Jusqu’à la Révolution, la seigneurie de Triaize constitue le dernier grand domaine du chapitre de Luçon, qui participe à la vie religieuse locale, notamment par la création d’une école vers 1769. Triaize est une commune essentiellement agricole avec ses nombreuses cabanes ou fermes, un artisanat et des commerces liés à cette agriculture. La population passe de 1 606 habitants à 956 habitants entre 1866 et 1990. Depuis 1863, la commune est connue pour « ses courses asines et chevalines » ainsi que pour la fête de la bouse, en souvenir de l’époque où les habitants utilisaient de la bouse séchée comme moyen de chauffage.
Triaize, ainsi que Grues et Saint-Denis-du-Pairé, étaient autrefois des îles d'où le nom de l'école : Les trois îles. Comme dit le dicton, Triaize pays des ânes où ils n'en passent plus qu'ils n'en restent.


text:
Àmbit metropolità de Barcelona
L'Àmbit metropolità de Barcelona es una region de Catalonha, definida dins lo Plan territorial general de Catalonha coma un dels sèt domenis foncionals territorials. Abasta una superfícia de 3236 km2, amb una populacion totala de 4 856 579 abitants (2007) e una densitat de 1496 ab./km2. La siá municipalitat mai importanta e nuclèu principal es la vila de Barcelona.
A l'ora d'ara lo domeni es constituit per 164 municipalitats amb una superfícia mejana de 19,7 km2:
- 27 de l'Aut Penedés,
- 30 del Bas Llobregat,
- 5 del Barcelonés,
- 6 de Garraf,
- 30 del Maresme,
- 23 del Valés Occidental
- 43 del Valés Oriental.
La municipalitat pus poblada es Barcelona, amb 1 595 110 abitants. I a un relatiu anautit nombre de municipalitats malgrat las nombrosas modificacions que i a agut al cors del temps. Aiçò condiciona fòrça lo planejament territorial e l'existéncia d'administracions localas multiplas amb competéncias d'elaboracion dels plans d'organizacion urbanistica municipala (POUM) representa un condicionat a l'ora de coordinar l'urbanisme municipal.
La division comarcala[modificar | modificar la font]
La principala foncion de la comarca es de sosténer l'administracion municipala en totas aquelas questions que, per insufiséncia de recorses, incapacitat o limitacion territoriala, pòscan pas desvolopar las pròprias comunas.
Lo domeni metropolitan de Barcelona compren sèt comarcas de Catalonha:


text:
Microchiroptera
Los Microquiroptèrs constituisson un sosòrdre dels Quiroptèrs o Ratapenadas. Son apelats tanben Ratapenadas insectivòras, Ratapenadas qu'utilizan l'ecolocacion, Ratapenadas Pichonas o Vertadièras Ratapenadas. Totes aquestes noms son çaquelà inadaptats perque totes los Microquiroptèrs son pas insectivòrs e d'unes son pus gròsses que los mai pichons Megaquiroptèrs.
Los caractèrs distintius dels Microquiroptèrs per rapòrt als Megaquiroptèrs son :
- Los Microquiroptèrs utilizan l'ecolocacion, contràriament als Megaquiroptèrs.
- Los Microquiroptèrs an pas d'àrpias a l'indèx de las patas anterioras.
- Las aurelhas dels Microquiroptèrs forman pas un anèl tampat : los bòrds son separats un de l'autre a la basa de l'aurelha.
- Los Microquiroptèrs an pas de sospèl : an pas que de pels espesses o son glabres.
La màger part dels Microquiroptèrs son insectivòrs. Cèrtas de las espècias pus grandas caçan d'Ausèls, de Lausèrts, de Granhòtas e quitament de Peisses. Existisson en America del Sud de Microquiroptèrs que se noirisson de sang dels grands Mamifèrs, apelats Ratapenadas vampiras. Los Microquiroptèrs fan entre 4 e 16 cm de long.
Ecolocacion[modificar | modificar la font]
Las Ratapenadas son los exemples mai coneguts d'animals utilizant l'ecolocacion. Totes los Microquiroptèrs l'utilizan. Lo sol Megaquiroptèr conegut que l'utiliza es del genre Rosseta (Roussettus), mentre que son sistèma d'ecolocacion siá diferent d'aquel dels Microquiroptèrs. Lo sistèma d'ecolocacion de las Ratapenadas es sovent apelat biosonar.
Los Microquiroptèrs genèran d'ultrasons via lor larinx. Aqueste son es emés per lor nas e lor boca. La frequéncia d'emission varia entre 14 000 Hz e 100 000 Hz, plan al delà de çò que l'aurelha umana pòt percebre (l'aurelha umana mejana percep los sons entre 20 Hz e 20 000 Hz). Un grop de vocalizacions emesas permet d'explorar l'environament.
D'unas arnas an desvolopadas una proteccion contra las Ratapenadas. Son capablas d'entendre los ultrasons emés per aquestas darrièras, çò que lor permet de fugir o d'arrestar lo batement de lors alas per amagar lor resson caracteristic que riscariá d'o far detectar. Per contrar aquesta parada, las Ratapenadas pòdon cessar d'emetre lors ultrasons a l'apròchi de lor preda per evitar d'èsser localizadas !
Proteccion[modificar | modificar la font]
- Totas las espècias de ratapenadas presentas en França son integralament protegidas per l'Arrestat Ministerial del 17 d'abril de 1981 relatiu a la proteccion de l'environament.
- Dempuèi 1979, al nivèl internacional, la Convencion de Bonn e la Convencion de Bern demandan als estats contractants d'assegurar la proteccion de totas las espècias de ratapenadas descrichas dins los annèxes, e mai la proteccion dels jaces de reproduccion e d'ivernacion.
- En 1992, la Directiva "Abitat - Fauna - Flòra" demanda als païses de la Comunautat Europèa la proteccion estricta de totas las espècias de quiroptèrs (figuran a l'annèxe IV), e mai la designacion de Zònas Especialas de Conservacion per las 12 espècias figurant a l'annèxe II.
- 19 espècias son classadas dins la lista roja de la fauna menaçada de França e 13 espècias son presentas sus la lista roja mondiala.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Aquesta classificacion es estada establida per Simmons e Geisler (1998):
Superfamilha dels Emballonuroidea
- Familha dels Emballonuridae, Gervais, 1856
Superfamilha dels Rhinopomatoidea
- Familha dels Rhinopomatidae, Bonaparte, 1838
- Familha dels Craseonycteridae, Hill, 1974
Superfamilha dels Rhinolophoidea
- Familha dels Rhinolophidae, Gray, 1825
- Familha dels Nycteridae, Van der Hoeven, 1855
- Familha dels Megadermatidae, H. Allen, 1864 (falses-vampirs)
Superfamilha dels Vespertilionoidea
- Familha dels Vespertilionidae, Gray, 1821
Superfamilha dels Molossoidea
- Familha dels Molossidae, Gervais, 1856
- Familha dels Antrozoidae
Superfamilha dels Nataloidea
- Familha dels Natalidae, Gray, 1866
- Familha dels Myzopodidae, Thomas, 1904
- Familha dels Thyropteridae, Miller, 1907
- Familha dels Furipteridae,Gray, 1866
Superfamilha dels Noctilionoidea
- Familha dels Noctilionidae, Gray, 1821
- Familha dels Mystacinidae, Dobson, 1875
- Familha dels Mormoopidae, Saussure, 1860
- Familha dels Phyllostomidae, Gray, 1825
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Microchiroptera (en)
- Referéncia ITIS : TSN 552302 Microchiroptera Dobson, 1875 (en)
- Referéncia NCBI : Microchiroptera (en)
- Bat World Sanctuary
- Illustrated Identification key to the bats of Europe (see "Recent publications")
Fonts[modificar | modificar la font]
- Yves Tupinier: L'univers acoustique des quiroptèrs d'Europe Société linnéenne de Lyon, 1996, (ISBN 2-9505514-7-5)
- Michel Barataud: Ballades dans l'inaudible Sitelle , 1996, (ISBN 2-908815-05-2)


text:
Walt Whitman
Walter "Walt" Whitman (1819-1892) es considerat un dels poètas mai influents nascuts als Estats Units. Amb una òbra que s'es tradusit en mai de 30 idiòmas, se sòl acceptar que Whitman inventa la literatura contemporanèa americana coma genre. Abandona las rigidas estructuras rítmicas e metricas de la poesia europèa e adòpta un estil de vèrs liure que reprodusís d'una manièra adequada la siá vision filosofica, qu'America èra segon el destinat a reinventar lo mond coma liberador de l'esperit uman.
Poèta, jornalista e umanista, nasquèt a West Hills, Huntington a Long Island, estat de Nòva York. La siá òbra mai famosa es Leaves of Grass (fuèlhas d'èrba), que contunhèt de revisar e en modificant fins a la mòrt. Un grop de poèmas d'aquel recuèlh sus la guèrra civila americana se sòlen publicar per separat amb lo títol Drum-Taps (còps de tambor).
Las primièras versions de Leaves of Grass èran autoedicions qu'avián una paura recepcion. Qualques poèmas contenián de graficas representacions del còrs uman, enumerat sens relambi en l'innovador estil "catalogador" de l'autor, que contrastava amb l'etica puritana d'aqueles tempses. Malgrat lo contengut e l'estructura revolucionària, las seguentas edicions del libre contunharián amb la indeferència de la critica oficiala als Estats Units. Per contra, a l'estrangièr, lo libre èra una sensacion mondiala, sustot a França, ont l'intens umanisme del poèta contribuiriá a provocar la revolucion naturalista de las letras francesas.
Proxim de 1864, Whitman èra ja famós pertot e Leaves of Grass s'èra publicat fin finala en una editoriala nòrd-americana. Malgrat que se lo considerava encara un iconoclasta e un independent literari, se mai pas, l'estatus del poèta començava a créisser dins lo sieu país. Pendent los sieus darrièrs ans, Whitman s'èra convertit en un respectat avantguardista literari que recebiá de visitas de joves artistas de tot lo mond. Pendent aqueles ans, fotografias e quadres del grand bard conrearien una cèrta figura mística a l'estil de Crist. Malgrat que Whitman inventèt pas lo transcendentalisme american, se convertiguèt en lo exponent pus famós d'aquela tendéncia e lo sieu nom rèsta pas solament sinonim de poesia mas tanben de la incipient misticisme nòrd-american. Durant lo sègle XX, joves escrivans coma Hart Crane, William Carlos Williams, Allen Ginsberg e Jack Kerouac van rediscobrir Whitman e l'actualizèron per un public mai jove.


text:
Permian
Lo Permian es un periòde geologic que comencèt fa 298,9 ± 0,15 milions d'ans e s'acabèt fa 251,0 ± 0.4 milions d'ans.[1] Es lo darrièr periòde del Paleozoïc. Lo Permian seguís lo Carbonifèr e es seguit pel Triasic. La fin del periòde es marcada per un escantiment de massa, nomenada escantiment permian, qu'es l'extincion massissa mai granda de l'istòria de la Tèrra. Foguèt lo geològ escocés Roderick Murchison qui li donèt lo nom en 1841 a partir del Territòri de Perm, en Russia, pr'amor dels extenses jaciments existents per aquesta zona. Los jaciments permians consistisson majoritariament de plataformas continentalas e jaciments d'aigas marinas someras.


text:
Lista dels monarcas de Russia
Aquò es la lista dels monarcas de Russia.
Somari
Princes Rus' de Kiev[modificar | modificar la font]
Grands princes de Vladimir-Sozdal[modificar | modificar la font]
Princes puèi grands princes de Moscòu[modificar | modificar la font]
- Danièl Moskovski (1283-1303)
- Iurii III Moskovski (1303-1325)
- Ivan Ièr (Ivan Kalita) (1325-1341), grand prince de Vladimir Sozdal en 1328
- Simeon Ièr (Simeon lo Fièr) (1341-1353)
- Ivan II de Russia (1353-1359)
- Dmitrii III Constantinovich (1359-1362)
- Dmitrii IV (Dmitrii Donskoi) (1362-1389)
- Vassili Ièr (1389-1425)
- Vassili II (Vassili l'òrb) (1425-1462)
- Iurii IV de Russia (1433-1434) usurpator
- Dmitrii Chemiaka (1446-1447) usurpator
- Ivan III de Russia (Ivan lo Grand) (1462-1505), primièr sobeiran de totas las Russias
- Vassili III (1505-1533)
- Granda Duquesa Elena Glinskaïa (regenta per son filh, Ivan IV, 1533-1538)
Tsars e autocratas de Russia[modificar | modificar la font]
- Ivan IV lo Terrible, grand prince de Moscòu puèi tsar de Russia (1547–1584)
- Fedor Ièr (1584–1598), tsar de Russia (coma totes sos successors fins a Pèire lo Grand)
- Borís Godunov (1598–1605)
- Fedor II (1605)
- Dmitrii II (1605 - 1606)
- Vassili IV Chouiski (1606–1610)
- Ladislas IV Vasa (1610-1613)
- Miquèl III de Russia (1613–1645)
- Alèxis Ièr (1645–1676)
- Fedor III (1676–1682)
- Ivan V (1682–1689)
Empèri de Russia[modificar | modificar la font]
- Pèire Ièr lo Grand, tsar (1689–1721) puèi emperaire de Russia (1721–1725) (coma totes sos successors)
- Catarina Ièra (1725–1727)
- Pèire II (1727–1730)
- Anna Ièra (1730–1740)
- Ivan VI (1740–1741)
- Elisabèt Ièra (1741–1762)
- Pèire III (1762)
- Catarina II (1762–1796)
- Paul Ièr (1796–1801)
- Alexandre Ièr (1801–1825)
- Nicolau Ièr (1825–1855)
- Alexandre II (1855–1881)
- Alexandre III (1881–1894)
- Nicolau II (1894–1917)
- Mikhaïl Aleksandrovich Romanov (1917–1917)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Lista dels princes de Belgorod
- Lista dels sobeirans de Belz
- Lista dels princes de Bielozersk
- Lista dels princes de Borovsk
- Lista dels sobeirans de Brest
- Lista dels princes de Briansk
- Lista dels ducs de Chelm
- Lista dels princes de Czartorysk
- Lista dels sobeirans de Dmitrov
- Lista dels princes de Dorogobuzh
- Lista dels princes de Drutsk
- Lista dels princes de Dubrovitsa
- Lista dels sobeirans de Galicia
- Lista dels princes de Gerceke
- Lista dels princes de Gorodetsk
- Lista dels princes de Gorodetsk-Souzdal
- Lista dels princes de Hrodno
- Lista dels princes d'Iskorosten
- Lista dels princes d'Izyaslavl
- Lista dels sobeirans de Kaluzha
- Lista dels princes de Kamenets
- Lista dels princes de Kanev
- Lista dels princes de Karachev
- Lista dels princes de Kargolom
- Lista dels princes de Kashin
- Lista dels princes de Kholm
- Lista dels sobeirans de Kiev
- Lista dels princes de Klechesk
- Lista dels princes de Kokneses
- Lista dels princes de Kolomna
- Lista dels princes de Kostroma
- Lista dels princes de Korsk
- Lista dels princes de Kozelsk
- Lista dels reis de Ladoga
- Lista dels princes de Logoysk
- Lista dels sobeirans de Lutzk
- Lista dels princes de Medzhibizh
- Lista dels princes de Mezetzk
- Lista dels princes de Mikulin
- Lista dels princes de Minsk
- Lista dels princes de Mologa
- Lista dels princes de Mosal
- Lista dels sobeirans de Moscòu
- Lista dels princes de Mozhaisk
- Lista dels princes de Mourom
- Lista dels princes de Mourom-Riazan
- Lista dels princes de Nizhegorod
- Lista dels sobeirans de Novgorod
- Lista dels princes de Novgorod-Seversk
- Lista dels ducs de Novogrudok
- Lista dels princes de Novosilsk
- Lista dels princes d'Obolensk
- Lista dels princes d'Odoiev
- Lista dels princes d'Ostrog
- Lista dels princes d'Ovruch
- Lista dels princes de Pereslavl
- Lista dels princes de Peresopnitsa
- Lista dels princes de Pereyaslavl
- Lista dels princes de Pinsk
- Lista dels princes de Polatsk
- Lista dels princes de Pronsk
- Lista dels princes de Przemysl
- Lista dels princes de Pskov
- Lista dels princes de Putivl
- Lista dels princes de Riazanj
- Lista dels princes de Rilsk
- Lista dels princes de Romanov
- Lista dels princes de Rostov
- Lista dels princes de Rostov-Borisoglebsk
- Lista dels princes de Rostov-Souzdal
- Lista dels princes de Rostov-Usretin
- Lista dels ducs de Ruza
- Lista dels princes de Selekhov
- Lista dels princes de Serpukhov
- Lista dels princes de Serpukhov-Borovsk
- Lista dels princes de Seversk
- Lista dels princes de Sheleshpan
- Lista dels princes de Shumsk
- Lista dels princes de Shuya
- Lista dels ducs de Slonim
- Lista dels princes de Smolensk
- Lista dels princes de Snov
- Lista dels princes de Souzdal
- Lista dels princes de Souzdal-Nizhegorod
- Lista dels ducs de Staritsa
- Lista dels princes de Starodub
- Lista dels princes de Staroriazanj
- Lista dels princes de Stepan
- Lista dels princes de Strejev
- Lista dels princes de Sugor
- Lista dels sobeirans de Tchernigov
- Lista dels princes de Terebovlya
- Lista dels princes de Tmutarakan
- Lista dels princes de Toropetz
- Lista dels princes de Torussk
- Lista dels princes de Torzhok
- Lista dels princes de Tripolye
- Lista dels princes de Turov
- Lista dels sobeirans de Tver
- Lista dels sobeirans d'Uglich
- Lista dels princes de Vasiliev
- Lista dels princes de Vereya
- Lista dels princes de Vitebsk
- Lista dels sobeirans de Vladimir
- Lista dels princes de Vladimir-Volynsk
- Lista dels ducs de Vologda
- Lista dels ducs de Volokolamsk
- Lista dels princes de Vshtchizh
- Lista dels princes de Vyshgorod
- Lista dels princes de Yuriev
- Lista dels princes de Zaozersk
- Lista dels princes de Zaslaw
- Lista dels princes de Zvenigorod
- Dirigents de l'URSS
- Lista dels presidents de Russia


text:
Muridae
La familha dels murids es una familha de mamifèrs terrèstres apartenent a l'òrdre dels rosegaires (sosòrdre dels sciurognathes). Las darrièras revisions de la classificacion destrian mai de 1150 espècias repartidas en 250 genres environ apartenent a 18 sosfamilhas:
- Arvicolinae (rats de camps, lemmings , rat muscat o ondatra; sovent incluses dins los Cricetinae)
- Calomyscinae (hamster asiatic)
- Cricetinae (rats de camps e hamsters)
- Cricetomyinae (cricetomes)
- Deomyinae
- Dendromurinae
- Gerbillinae (gerbilhas)
- Lophiomyinae (rat de cresta)
- Murinae (rats, mirgas de l'ancian monde e zyzomys)
- Myospalacinae (zokors)
- Mystromyinae (hamster sud-african)
- Nesomyinae (rats e mirgas malgashas)
- Otomyinae
- Petromyscinae
- Platacanthomyinae
- Rhizomyinae
- Sigmodontinae (rats e mirgas del monde novèl)
- Spalacinae (rats taupas cecs)
Los murids son presents dins una granda varietat de biotòps, son presents sus totes los continents a l'excepcion de l'Antartica.


text:
Erethizon dorsatum
Erethizon dorsatum es una espècia de pòrc espic de la familha dels Eretizontids tanben apelada pòrc espic d'America.
Abita tota l'America del Nòrd : essencialament dins de bòsques, mas tanben dins los desèrts e la tondrà.
Passa fòrça temps dins los arbres, son sens de l'equilibri e sas àrpias longas ne fan un escalabraire excellent. Possedís 30 000 picants que se plantan dins la pèl d'un adversari; mas lo pòrc espic d'America preferís evitar l'afrontament en clacant de las dents e en emetent una odor acra eissida d'una glanda soscaudala. Dormís dins un arbre cròi o una cavitat rocosa. La noiridura consistís en ruscas de conifèrs, aguilhas de pins, fuèlhas, granas e frucha.
Un sol pichon ven al mond aprèp sèt meses de gestacion; sos picants son corts e mòls. La longevitat pòt aténher 18 ans.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo pòrc espic, Fauna e flòra del país (fr)


text:
Ferrières-en-Gâtinais
Ferrières-en-Gâtinais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo Gâtinais, al nòrd de la bòsc domaniale de Montargis, a 13 km al nòrd de Montargis, 81 km al nòrd-es de Orléans e 98 km al sud de París. Al nòrd, lo territòri de la municipalitat es limitrophe del departament de Seine-e-Marna. Lo afluent del Loing, lo Cléry travèrsa la comuna.
La commune est située dans le Gâtinais, au nord de la forêt domaniale de Montargis, à 13 km au nord de Montargis, 81 km au nord-est d'Orléans et 98 km au sud de Paris. Au nord, le territoire de la commune est limitrophe du département de Seine-et-Marne. L'affluent du Loing, le Cléry traverse la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jol Ancian Regim, la parròquia Santa-Éloy de Ferrières dépendait, en l'òrdre hiérarchique creissent, del doyenné o chrétienté de Ferrières, de contunh del archidiaconé del Gâtinais e fin finala del archevêché de Sens.
S'anòta la preséncia de tanneries dins la bassa vila jos l'Ancian Regim, preséncia ligada al cors d'aiga, lo Cléry, #qu'environa la vila.
Sous l'Ancien Régime, la paroisse Saint-Éloy de Ferrières dépendait, dans l'ordre hiérarchique croissant, du doyenné ou chrétienté de Ferrières, puis de l'archidiaconé du Gâtinais et enfin de l'archevêché de Sens.
On note la présence de tanneries dans la basse ville sous l'Ancien Régime, présence liée au cours d'eau, le Cléry, qui contourne la ville.


text:
Saint-Victor-l'Abbaye
Saint-Victor-l'Abbaye es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge s'es organizat a l'entorn de lo sieu anciana abbaye, #que la glèisa n'a bastit près d'una motte gallo-romaine. En 1051, un clèrgue del nom de Tromor o Tormord (cacographie per Tormod, nom de persona normand d'origina norroise Thormodr. Cf. Trémauville E Tourmauville) #en fa don de la siá proprietat en comprenent la glèisa, de las #dire e un patrocini a lo abbaye sant-Ouen de Roan.
Al cors del concile de 1074, Roger de Mortemer, senhor de Sant-Victor, obten de Jean de Avranches, archevêque de Roan, de poder erigir lo nòu prieuré en abbaye. Los sieus fils Raoul de Mortemer participa a la batalha de Hastings als costats de Guillaume lo Conquistador, es lo ancêtre dels Mortimer de Grand Bretanha.
Lo abbaye coneis un essor important e vei se multiplicar las desparièras succursales en las vallées de la Ressèga e de la Saâne.
Mas la posicion fortificada de la abbaye ne fa tanben un luòc priviliegiat al cors dels guèrras de Religion e dels disturbis de la Liga. En 1589, lo sieur Vincent se fortifica en lo abbaye amb divèrsas companhiás de ligueurs e met lo país en copa regulada. Los desparièrs assauts #que seguisson per provar de déloger los ligueurs contribuisson al empobriment del abbaye bénédictine #que la décadence ne comença après la sortida de las ligueurs. Lo nombre dels religioses amendrís progressivament e la poténcia de la abbaye décroît. Als alentours de 1690, cessa d'existir mas es pas pas sécularisée. La ruïna de la abbaye se prossegueix fins a la Revolucion ont las siás bens an pres e venduts.
Ce village s'est organisé autour de son ancienne abbaye, dont l'église est construite à proximité d'une motte gallo-romaine. En 1051, un clerc du nom de Tromor ou Tormord (cacographie pour Tormod, nom de personne normand d'origine norroise Thormodr. Cf. Trémauville et Tourmauville) fait don de sa propriété comprenant l'église, des dîmes et un patronage à l'abbaye saint-Ouen de Rouen.
Au cours du concile de 1074, Roger de Mortemer, seigneur de Saint-Victor, obtient de Jean d'Avranches, archevêque de Rouen, de pouvoir ériger le nouveau prieuré en abbaye. Son fils Raoul de Mortemer participe à la bataille de Hastings aux côtés de Guillaume le Conquérant, il est l'ancêtre des Mortimer de Grande-Bretagne.
L'abbaye connaît un essor important et voit se multiplier les différentes succursales dans les vallées de la Scie et de la Saâne.
Mais la position fortifiée de l'abbaye en fait aussi une place privilégiée au cours des guerres de Religion et des troubles de la Ligue. En 1589, le sieur Vincent se fortifie dans l'abbaye avec plusieurs compagnies de ligueurs et met le pays en coupe réglée. Les différents assauts qui suivent pour essayer de déloger les ligueurs contribuent à l'appauvrissement de l'abbaye bénédictine dont la décadence commence après le départ des ligueurs. Le nombre des religieux diminue progressivement et la puissance de l'abbaye décroît. Aux alentours de 1690, elle cesse d'exister mais n'est pas sécularisée. La ruine de l'abbaye se poursuit jusqu'à la Révolution où ses biens sont saisis et vendus.


text:
217
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 217 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Assassinat de Caracalla dins la region de Harran durant una campanha militara còntra lei Parts. L'autor supausat d'aquel assassinat, lo prefècte Macrin, i succediguèt. Negocièt un tractat de patz ambé l'Empèri Part fòrça desfavorable ai Romans. Aquò minèt sa popularitat au sen de l'armada e foguèt aprofichat per la familha dei Sever per organizar de revòutas dins lei províncias orientalas.


text:
Trompeta piccolo
trompeta piccolo qu'ei un instrument de coire ; qu'ei mei petita e mei braca que la trompeta entà poder jogar dens lo registre suber agut. Aqueth registre qu'ei mei que mei lo registre de las composicions barròcas per'mor la trompeta jogada ad aqueta epòca qu'èra ua trompeta naturau qui mens limitada dens las soas possibilitats armonicas dens lo registre suber agut. La trompeta piccolo qu'ei donc un ionstrument modèrne vodat, enter auta causas, a jogar mei netament e mei aisidament lo repertòri de la trompeta barròca.
La trompeta piccolo qu'ei generaument provesida de 4 pistons (mei rarament 3).
Lo trompetista occitan Maurici André qu'a excellat dens aqueth instrument.


text:
Luis Aragonés
José Luis Aragonés Suárez Martínez (Hortaleza, Madrid, 28 de julh de 1938 - Madrid, 1 de febrièr de 2014) foguèt un fotbolaire e entrainador espanhòl. Jogava mai que mai coma centre de terrenh e subretot al Club Atlético de Madrid, que s'i faguèt remarcar durant las annadas 1960 e 1970. Disputèt en total 360 partidas dins la Primera Division d'Espanha e marquèt 160 buts.[1] Entrainèt la seleccion nacionala espanhòla de 2004 a 2008 abans de se trachar de l'equipa turca del Fenerbahçe. Se moriguèt a la Clinica Cemtro de Madrid l'1 de febrièr de 2014 al cap d'una malautiá longa.[2]


text:
Dos punts
Los dos punts (var. dos ponches, dos ponchs, doi ponchs, dus punts) son un signe de pontuacion.
Usatges[modificar | modificar la font]
Los dos punts s'utilizan per
- marcar lo començament d'una enumeracion (coma aqueles que precedisson una listat, per exemple)
- introduire un tròç de dialòg d'estil dirècte
- separar lo capítols dels verses en escriches ancians coma poèmas de l'epopèia o textes religioses
- separar l'ora de las minutas (exemple: 23:45)
- iniciar un exemple o una definicion quand s'anoncian explicitament
- introduire la conclusion logica del discors precedent
- separar títols e sustítols
- foncionar coma un apostròf en finés e suedés
- foncionar coma signe de division o proporcion del nombres
- equivaler als uèlhs dins los emoticons
- introduire lo texte d'una letra


text:
656
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 656 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Participacion de Yunoom lo Grand coma protector a la ceremònia de coronament dau rèi de Cancuen a 245 km de Calakmul.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat islamic[modificar | modificar la font]
Assassinat dau califa Othman ibn Affan lo 17 de junh.


text:
Betlèm
Lo betlèm[1] o lo presèpi o lo presèp[2] es una scèna miniaturizada que representa la naissença de Jèsus, en particular en utilizant de figurinas coma lei santons, de còps en utilizant d'actors, segon una tradicion ben ancorada en Occitània (en Provença mai que mai) e dins l'ensems de la Mediterranèa crestiana.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Prononciar segon lei dialèctes [beˈlɛⁿ, beˈlɛm, belˈlɛn, belˈlɛm, beⁿˈleⁿ]; aqueste mot ven dau nom de la vila de Betelèm ont nasquèt Jèsus.
- ↑ De mots coma la grépia o la crè(s)cha (forma pròcha dau francés la crèche) significan beu primier la « manjadoira » per leis animaus, mai dins certanei dialèctes semblan de poder significar tanben lo « betlèm » de Nadau (sustot crè[s]cha, segon lo TDF de Mistral).


text:
Òrb
Òrb es un riu costièr d'Occitània, en Lengadòc que se geta dins la Mar Mediterranèa.
A sa font dins los monts d'Escandòrgue dins una comuna pròcha del vilatge de Tiudaç. Entre Selha e Rocosèls e Avèna, emplís la restanca d’Avena, abans de rajar per las gòrjas d'Òrb fins al Bosquet. A Bedarius, lo fluvi vira cap a l’oèst per contornar los monts de Faugièiras. Après aver passat la vila termala de L'Amalon, vira cap al sud a Tarassac ont i a lo jonhent amb Jaur, e davala per de gòrjas estrechas per passar al pè dels vilatges de Viuça e Ròcabrun. Qualques quilomètres après Cecenon, rejonh la plana besierenca e atenh Besièrs ont crosa lo Canal de las Doas Mars. Es rejonch pel riu de Liron al pè del pont vièlh. Aperaquí 15 km après Besièrs, Òrb se geta dins la mar Mediterranèa a Valrans.


text:
953
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 953 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
La victòria bizantina de l'annada precedenta dins la Vau d'Eufrates entraïnèt una repòsta de l'emir hamdanida Ali Sayf al-Dawla d'Alèp. Capitèt de reconquistar Germanicea conquistada per lei Bizantins en 949 e d'intrar sus lo territòri imperiau onte menèt divèrsei pilhatges.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mansur. Son fiu Al-Muizz li-Din Allah li succediguèt.


text:
Civilizacion de la Vau d'Indus
La civilizacion de la Vau d'Indus fuguèt una civilizacion antica que se desvolopèt lòng d'Indus dins lo nòrd-èst de la Peninsula Indiana. Se formèt a partir de vilatges neolitics aparegut a l'entorn de Mehrgarh vèrs 5000 avC que difusèron l'utilizacion de l'agricultura dins la region. Existiguèt d'aperaquí 2500 a 1900 avC. Dins lo corrent de son desvolopament, diversifiquèt sei produccions agricòlas, realizèt de progrès artesanaus nombrós, inventèt la sieuna escritura e participèt a divèrsei rets comerciaus ambé d'autrei civilizacions. Sei centres urbans principaus èran Mohenjo-daro, Harappa, Dholavira e Kalibangan.
Lei causas dau declin e de sa disparicion son mau conegudas. L'ipotèsi pus anciana èra una destruccion causada per de migracions de pòbles arians. Pasmens, a l'ora d'ara, aquela ipotèsi es venguda mens populara dins la comunautat scientifica. En plaça, apareguèt d'ipotèsis basadas sus una disparicion entraïnada per de cambiaments climatics causant una crisi agricòla. Una autra possibilitat estudiada es un cambiament major de l'idrografia de la vau de l'Indus entraïnant un assecament de certanei regions. Una combinason d'uneis ipotèsis es tanben possibla.


text:
Callisto (luna)
Callisto es un satellit naturau de Jupitèr.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Callisto es un satellit rocassós qu'a una forma quasi esferica amb un rai mejan de 2410 km e que fa partida dei gros satellits dau Sistèma Solar. D'efèct, sa massa representa 1,8% de la massa terrèstra e son diamètre 37,8%. Coma la màger part dei satellits importants dau Sistèma Solar, sa densitat es situada entre lei planetas gigantas e lei planetas rocassós amb una valor egala a 1,834. Aquela valor es pròcha de Ganimèdes mai d'autrei satellits coma Io o la Luna an de densitats superioras. Callisto a egalament pas d'atmosfèra espessa.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Contràriament ais autrei satellits galileians, Callisto seriá solament un còrs parcialament diferenciat. D'efèct, segon lei mesuras de la sonda Galileo e la valor febla de la densitat de Callisto, un modèl frequent per aqueu satellit imagina un premier jaç de glaç, en superficia, amb una espessor compresa entre 80 e 150 quilomètres[1] [2]. Un ocean salat d'una autor situada entre 50 e 200 quilomètres podriá se situar sota lo jaç de glaç[1] [2]. La probabilitat de la preséncia d'un ocean seriá renforçada se l'aiga tèn un percentatge d'elements anti-gèl (amoniac per exemple) a l'entorn de 5%[2]. Autrament, se Callisto tèn pas d'ocean, l'espessor dau jaç de glaç podriá montar a 300 quilomètres. Sota lo jaç de glaç e l'ocean eventuau, l'interior de la planeta seriá compausat de glaç e de ròcas compressats. La quantitat de materiaus rocassòs aumentariá ambé la prefondor en causa d'una diferenciacion parciala[1] [3]. Enfin, l'interior pus prefond dau satellit podriá tenir un pichon nuclèu de silicats amb una densitat compresa entre 3,1 e 3,6[4] [1].
Geologia de la superficia[modificar | modificar la font]
La superficia de Callisto es compausada per de plans craterizats, de plans liscs, de plans clars e de terrens associats ambé leis estructuras en anèus multiples[5] [6]. I a pas de montanhas, de volcans e rarament d'estructuras causadas per una activitat tectonica[6].
Lei cratèrs d'impacte an una talha compresa entre 100 mètres e 100 quilomètres per lei cratèrs simples[5]. Lor forma depend dau diamètre. Lei cratèrs amb un diamètre inferior a 5 km son de depressions en forma bòla o de fons plan. Lei cratèrs d'un diamètre entre 5 e 40 km presentan un piton centrau. Aquelei amb un diamètre pus important, situat entre 25 e 100 km, an de depressions centralas en plaça dau piton. De cratèrs d'un diamètre pus grand que 60 km pòdon aver un dòma centrau benlèu causat per un solevament tectonic[5]. Quauquei grands cratèrs son brilhants e mòstran d'estructuras centralas en forma de dòma irregular[5]. Aquelei formacions serián d'estructuras de transicion vèrs lei cratèrs ambé d'anèus multiples[5]. Callisto a doas estructuras en anèus multiples ambé de diamètres de 1 600 e 1 800 km.
Lei plans craterizats son lo relèu pus frequent de la luna compausats de la litosfèra anciana e una mescla de glaç e de materiaus rocassós. Lor temps es d'aperaquí 4,5 miliards d'annadas. La densitat de craterizacion d'aquelei regions es quasi la pus importanta dau Sistèma Solar[7]. Lei plans clars a de cratèrs brilhants coma Burr e Lofn e de rèstas de cratèrs ancians. Enfin, lei plans liscs son lei zonas pus raras. Son generalament situadas dins leis estructuras en anèus multiples e de còps dins lei plans craterizats. Certanei tacas liscas podrián èsser lo resultat d'un criovolcanisme. Lo temps dei plans liscs e clars seriá entre 1 e 4 miliards d'annadas[7] [8].
La superficia de Callisto mòstra un deficit en cratèrs d'un diamètre inferior a 1 km a respèct de plans sornes dau satellit vesin de Ganimèdes[5]. En plaça, i a de depressions circularas e d'asperitats pichonas[8]. Aquelei formacions serián lo resultat d'un fenomèn d'erosion desconegut que podriá èsser causat per la sublimacion lenta d'aiga vèrs la temperatura de -108 °C[8]. D'efèct, la temperatura entraïnada per lo Soleu au zenit podriá sublimar leis elements volatils dei glaç. Puei, lei materiaus rocassós dei parets s'afondrián en avalanca[8] [9]. S'aquela ipotèsi es corrècta, lei materiaus ai cimas dei cratèrs son principalament rocassós.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Callisto a una atmosfèra fòrça tèuna facha de dioxid de carbòni amb una pression de 0,75 µPa[10]. Aqueu dioxid de carbòni es probablament produch per la sublimacion d'una partida de la crosta dau satellit[10]. Dins aquò, se supausa la preséncia de dioxigèn dins l'atmosfèra de Callisto. Aquela preséncia podriá explicar la densitat d'electrons mesurada dins l'ionosfèra dau satellit qu'es tròp granda per èsser causada solament per lo dioxid de carbòni[11].
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Callisto a un pichon camp magnetic causat per la formacion d'un dipòl induch per lei variacions dau camp magnetic de Jupitèr.
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Callisto orbita a l'entorn de Jupitèr a una distància mejana de 1 880 000 km en 167 jorns terrèstres amb una excentricitat egala a 0,0074. Lo plan de sa trajectòria es quasi dins lo plan eqüatorial de la planeta e l'enclinason de son axe de rotacion es egalament quasi nulla, entre 0,4° e 1,6°. Coma per la màger part dei satellits dau Sistèma Solar, la rotacion de Callisto es sincròna. Es a dire que lei periòdes de rotacion dau satellit a l'entorn de son axe e a l'entorn de Jupitèr son identics.
Observacion[modificar | modificar la font]
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Kuskov, O.L.; Kronrod, V.A. (2005). "Internal structure of Europa and Callisto". Icarus 177: 550–369.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Spohn, T.; Schubert, G. (2003). "Oceans in the icy Galilean satellites of Jupiter?" (pdf). Icarus 161: 456–467.
- ↑ Anderson, J. D.; Schubert, G.; Jacobson, R. A.; et al. (1998). "Distribution of Rock, Metals and Ices in Callisto" (pdf). Science 280 (5369): 1573–1576.
- ↑ Anderson, J. D.; Jacobson, R. A.; McElrath, T. P.; et al. (2001). "Shape, mean radius, gravity field and interior structure of Callisto". Icarus 153: 157–161.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 R. Greeley, J. E. Klemaszewski, L. Wagner et al., « Galileo views of the geology of Callisto », dans Planetary and Space Science, vol. 48, 2000, p. 829–853.
- ↑ 6,0 6,1 Bender, K. C.; Rice, J. W.; Wilhelms, D. E. et al, « Geological map of Callisto [archive] », U.S. Geological Survey, 1997.
- ↑ 7,0 7,1 K. Zahnle et L. Dones, « Cratering Rates on the Galilean Satellites », dans Icarus, vol. 136, 1998.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Moore, Jeffrey M., Jupiter: The planet, Satellites and Magnetosphere, Cambridge University Press, 2004, « Callisto ».
- ↑ Jeffrey M. Moore, Erik Asphaug, David Morrison et al., « Mass Movement and Landform Degradation on the Icy Galilean Satellites: Results of the Galileo Nominal Mission », dans Icarus, vol. 140, 1999, p. 294–312.
- ↑ 10,0 10,1 Carlson, R. W.; et al. (1999). "A Tenuous Carbon Dioxide Atmosphere on Jupiter's Moon Callisto" (pdf). Science 283 (5403): 820–821.
- ↑ Liang, M. C.; Lane, B. F.; Pappalardo, R. T.; et al. (2005). "Atmosphere of Callisto" (pdf). Journal of Geophysics Research 110: E02003.


text:
Erupcion minoïca
L’erupcion minoïca designa l'explosion, pendent lo millenari II AbC.]], del volcan de Santorin e l'enfonsament de sa partida centrala, avent donat naissença a la caldeira actuala e de las illas de Santorin, Thirassia e Aspronissi.
Datacion[modificar | modificar la font]
La data precisa de l'erupcion es pas fixada, tradicionament se passèt vèrs -1550, segon un estudi comparat dels estils de ceramica, que foguèt discutida amb l'utilizacion de metòdes novèls (carbòni 14, dendrocronologia) qu'indican de datas pus ancianas. Lo periòde uèi retenguda coma mai probable se situa entre -1627 e -1600, pasmens sens certitud[1]. L'erupcion en daissant de traças dins una partida del Bacin Mediterranèu, confirmar aquelas datacions implicariá de modificar las cronologias relativas de las civilizacions de la region. Atal se trapa de rèstas de l'erupcion e de descai marins dels tsunamis dins los sites arqueologics de tot l'èst de las ribas de la Mediterranèa, çò que fornís un jaç estratigrafic de referéncia.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
La catastròfa provoquèt un gigantesc tsunami que traversèt l'ensemble de la mar Mediterranèa [2].Per exemple, pel mens tres ondas de mar successivas d'una vintena de mètres de naut dintrèron sus de centenas de mètres dedins Creta[3].
L'indici d'explosivitat volcanica es estimat entre 6 e 7 (densitat equivalenta de ròca = 60 km3), l'erupcion foguèt mai importanta que çò que pensèrem pendent longtemps [4],[5].
Efèctes sul monde egèu[modificar | modificar la font]
L'erupcion destruguèt lo pòst avançat de la cultura minoïca qu'existissiá a l'epòca sus l'illa e en Creta e que se tornèt trobar las roïnas sul site d'Akrotiri dins l'illa de Santorin. La vila de Knossos, dins las tèrras, foguèt estalviada.
La teoria que la catastròfa auriá provocat la destruccion de la civilizacion minoïca, defenduda entre autre par Marinatos, es uèi abandonada, mas las consequéncias indirèctas de l'erupcion e lo efèits segondaris sus las civilizacions de la region son totjorn disputada.[6].
Segon Marinatos e mai cercaires, l'erupcion es una de las originas possiblas del mite de l'Atlantida. Segon qualques cercaires, poiriá èsser a l'origina de las dètz plagas d'Egipte. Aquelas ipotèsis fan pasmens pas l'unanimitat. L'impacte global, e en particular climatic, de l'erupcion son evaluadas amb mai de nuanças e mesuradas[7],[8].
Referéncia[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)R.Treil et al, Les civilisations égéennes, p.296
- ↑ "Faucounau" (fr)J. Faucounau, Les Peuples de la Mer et leur histoire, L'Harmattan, Paris, 2003.
- ↑ id "Faucounau"
- ↑ (en)« Santorini eruption much larger than originally believed » (August 23, 2006). Retrieved on 2007-03-10.
- ↑ (en) [pdf] F.W.McCoy, S.E. Dunn, « Modelling the Climatic Effects of the LBA Eruption of Thera: New Calculations of Tephra Volumes May Suggest a Significantly Larger Eruption than Previously Reported », Chapman Conference on Volcanism and the Earth's Atmosphere Lire en ligne, American Geographical Union, 2002
- ↑ (fr)R. Dalongeville, « Malia : un marais parle », B.C.H., 125-1. 2001, p. 67-88 Lire en ligne
- ↑ (en)D.M.Pyle, « The global impact of the Minoan eruption of Santorini, Greece », Environmental Geology, 30, 1-2, 1997, pp. 59-61Lire en ligne
- ↑ (en)J. Grattan, « Aspects of Armageddon : An exploration of the role of volcanic eruptions in human history and civilization », Quaternary International, 151, 2006, pp. 10-18


text:
Lo Truèlh
Lo Truèlh[1][2][3] (Le Truel en francés) es una comuna roergata de Guiana situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat materializa una fraction sud del Massís central. S'estend sus una part de la vallée del riu Tarn.
Le territoire de la commune matérialise une fraction sud du Massif central. Il s'étend sur une partie de la vallée de la rivière Tarn.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saint-Rome-de-Tarn, Cristian Pèire Bedel, al canton, 1995
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Govelioù-ar-C'hoad
Govelioù-ar-C'hoad en breton ( Forges-la-Forêt en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1920, lo nom de la municipalitat de Forgis a modificat en Forges-lo-Bòsc, a causa de la siá situacion en bordure del Bòsc de la Guerche.
En 1920, le nom de la commune de Forges est modifié en Forges-la-Forêt, à cause de sa situation en bordure de la Forêt de La Guerche.


text:
Sarrewerden
Saarwerden en alemannisch (Sarrewerden en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
[[Fila:Minerve en una butaca-Pisdorf-Musèu archéologique d'Estrasburg.jpg|thumb|left|upright|Minerve Trobada a Pisdorf (Musèu archéologique d'Estrasburg)]]
Sarrewerden #Èsser lo banc d'un comtat de Sarrewerden o de Nassau-Saarwerden, tèrra de Empèri e de tradicion reformada. #Aperténer a la Ostal de Nassau, mas i aguèt annexat per la França en 1793.
Abans la Revolucion de 1789, continuament al tractat de Ryswick (1697), Louis XIV i li aviá calgut restituir als comtes de Nassau en lo marc de l'Empèri (es-a dire del reialme d'Alemanha) l'ancian comtat de Sarrewerden, a l'excepcion de Bockenheim-Sarrewerden, recobrats per Léopold E pòrti de Lorraine. En 1766 aquelas doas vilas #tornar amb la Lorraine a la corona francesa. Dintratz temps, per compensar la pèrda de Sarrewerden, la anciana capital del comtat, los princes de Nassau avián fondat l'an 1702 (sul ban communal de Zollingen) l'actual « Villeneuve »(Neustadt) telefonada Neusaarwerden. En 1794 Neusaarwerden e Bockenheim o Boquenom aguèron amassat jol nom de Saar-Union. Saar Union a #èsser francisé en Sarre-Union après la primièra guèrra mondiala.
Los autres localités de l'ancian comtat de Sarrewerden e de la prévôté de Herbitzeim aguèron repartit entre las Nassau-Sarrebrücken (bailliage de Harskirchen) e las Nassau-Weilburg (bailliage de Neusaarwerden).
Sarrewerden fut le siège d'un comté de Sarrewerden ou de Nassau-Saarwerden, terre d'Empire et de tradition réformée. Il appartint à la Maison de Nassau, mais fut annexé par la France en 1793.
Avant la Révolution de 1789, suite au traité de Ryswick (1697), Louis XIV avait dû restituer aux comtes de Nassau dans le cadre de l'Empire (c'est-à-dire du royaume d'Allemagne) l'ancien comté de Sarrewerden, à l'exception de Bockenheim-Sarrewerden, recouvrés par Léopold I duc de Lorraine. En 1766 ces deux cités revinrent avec la Lorraine à la couronne française. Entre temps, pour compenser la perte de Sarrewerden, l'ancienne capitale du comté, les princes de Nassau avaient fondé en 1702 (sur le ban communal de Zollingen) l'actuelle « Villeneuve »(Neustadt) appelée Neusaarwerden. En 1794 Neusaarwerden et Bockenheim ou Boquenom furent réunies sous le nom de Saar-Union. Saar Union a été francisé en Sarre-Union après la première guerre mondiale.
Les autres localités de l'ancien comté de Sarrewerden et de la prévôté de Herbitzeim furent réparties entre les Nassau-Sarrebrücken (bailliage de Harskirchen) et les Nassau-Weilburg (bailliage de Neusaarwerden).


text:
Saint-Jean-aux-Amognes
Saint-Jean-aux-Amognes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge a la cœur dels Amognes a adaigat pel ruisseau " Dels Forges ". Es a una altitud de 250 mètres.
- Caserius
- Lo Bourg - Céoby - Cougny (Coriaco) - Çò Crôt - Lichy (Luxiaco)- Lo Peró - Neufond - Sant-Péraville - Séjean - Sury - Prijat - Trélaigues - lo Gressy -
Ce village au cœur des Amognes est arrosé par le ruisseau " Des Forges ". Il est à une altitude de 250 mètres.
- Hameaux
- Le Bourg - Céoby - Cougny (Coriaco) - Le Crôt - Lichy (Luxiaco)- Le Pérou - Neufond - Saint-Péraville - Séjean - Sury - Prijat - Trélaigues - le Gressy -
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Qualques elements de tuiles a rebord, aital coma dels condecores de l'epòca gallo-romaine testifica de l'aucupacion dels luòcs dempuèi aquela epòca. Lo masatge caseriu de Cougny, dépendait del Abbaye de Sant-Martin de Autun, possession confirmada en 1164, per una bulle del Pape Alexandre III, alavetz refugiat a França,[1] " Ecclesiam Coriaco ".
Sant-Péraville, èra antany una parròquia (Sant-Paratz-la-Ciutat), amb un prieuré fondat en 1062, e #que #èsser possession de la Abbaye de Clunhic
Lichy (Luxiaco, en 1097), aperteniá en 1088, al Prieuré de Sant-Etienne de Nivèrns La parròquia a conegut jol nom de Sant-Pierre de Lichy, dempuèi 1466, de contunh jol nom de Sants-Texans-de-Lichy, abans la Revolucion. Es en 1725, que la parròquia de St Péraville a ligat a aquela de St Jean de Lichy.
Des éléments de tuiles à rebord, ainsi que des médailles de l'époque gallo-romaine atteste de l'occupation des lieux dès cette époque. Le hameau de Cougny, dépendait de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, possession confirmée en 1164, par une bulle du Pape Alexandre III, alors réfugié en France,[2] " Ecclesiam Coriaco ".
Saint-Péraville, était autrefois une paroisse (Saint-Père-la-Ville), avec un prieuré fondé en 1062, et qui fut possession de l'Abbaye de Cluny
Lichy (Luxiaco, en 1097), appartenait en 1088, au Prieuré de Saint-Etienne de Nevers La paroisse est connue sous le nom de Saint-Pierre de Lichy, dès 1466, puis sous le nom de Saint-Jean-de-Lichy, avant la Révolution. C'est en 1725, que la paroisse de St Péraville est rattaché à celle de St Jean de Lichy.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°XVIII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°XVIII.


text:
1299
Aquesta pagina concernís l'an 1299 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Presa de la vila bizantina de Mocadena (Bilecik) per Osman Ièr. Aquò marquèt la fondacion de la dinastia e de l'estat otoman d'Anatolia.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine dau negus Saba Asgad (1298-1299). Wedem Arad (1299-1314), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Aquò marquèt la fin de la la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — e permetèt d'estabilizar la situacion politica en Etiopia. Lo negus novèu mandèt una ambaissada au Caire per obtenir la nominacion d'un evesque novèu a la tèsta de la Glèisa Etiopiana mai lo senhor musulman refusèt tornarmai maugrat l'abséncia de guèrras entre Etiopia e leis estats musulmans d'Africa.


text:
Ayurveda
L'Ayurveda (sanscrit: आयुर्वॆद, la 'sciéncia de la vida') es un sistèma de medecina tradicionala originari d'Índia[1], e practicat dins d'autras partidas del mond coma medecina alternativa[2]. En sanscrit, lo mot ayurveda amassa los mots āyus, que significa "vida" e veda, que significa "sciéncia"[1]. Evoluent a travèrs son istòria, Ayurveda demòra un sistèma de medecina infuent en Asia del sud[3]. La literatura tardiva de l'Ayurveda apareguèt durant lo periòde vedic en Índia[2]. Lo Sushruta Samhita e lo Charaka Samhita foguèron de trabalhs influents sus la medecina tradicionala durant aqueste periòde[2]. Los practicians ayurvedics identifiquèron tanben fòrça preparacions medecinalas e proceduras cirurgicalas per sonhar divèrsas infirmitats e malautiás.
L'Ayurveda es considerat coma una medecina alternativa en Occident, ont mantun de sos metòdes, coma las èrbas, los massatges, e los exercicis de iòga son mes en practica[4].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Chopra, page 75
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Department of Ayurveda, Yoga & Naturopathy, Unani, Siddha and Homoeopathy. Ministry of Health & Family Welfare (Government of India).
- ↑ In Sharma & Bodeker 2008 and Chopra 2003
- ↑ A Closer Look at Ayurvedic Medicine. NIH: Focus on Complementary and Alternative Medicine, Volume XII, Number 4: Fall 2005/Winter 2006. National Center for Complementary and Alternative Medicine, National Institutes of Health.


text:
Gres
Lo gres es una ròca detritica, eissida de l'agregacion e la cimentacion (o diagenèsi) de grans de sabla. S'agís doncas d'una ròca coerenta e dura. Aqueles grans son sovent compausats de silici, mas podon aver d'autras composicions. Se parla alavetz puslèu d'arenita, en particular se los grans son carbonatats.
Taffoni e nises d'abelha[modificar | modificar la font]
Los noduls d'oxids de fèrre de mantun gres, en se desintegrar daissan de cavitats sonadas taffoni e d'estructuras d'erosion sonadas "nises d'abelha". D'en primièr, los noduls se produsisson per la precipitacion del fèrre present dins lo gres a l'entorn d'un nuclèu, en se formar de jaç concentrics d'aquel mineral. Aquelas estructuras, expausadas a l'activitat de l'atmosfèra e a l'aiga, subisson una meteorizacion rapida e despareisson, en i daissar de cavitats o taffoni, qu'agrandisson progressivament lor talha. En mai d'aquò, las particulas portadas pel vent trucan los gres en produsir un tipe d'erosion alveolara, que s'i forman de cavitats pichonas tanhentas, en guisa de cellulas, nommadas "nises d'abelha".


text:
Umm el-Qa'ab
Umm el-Qa'ab qu'ei lo lòc on e's tròba la necropòli reiau de la Ièra dinastia egipciana (dab quauques tombèu de la IInda)dens l'antica ciutat de Tinis, au ras d'Abidòs. Lo lòc qu'acessa tanben tombèu de membres de la familha reiau e de membres de las loas corts.
Segon Kathryn A. Bard, autora deu capítol The emergence of the egyptian state dens lo Oxford History of Ancient Egypt las tombas de quauques reis de la Ièra dinastia que muisharén mòstras de sacrifici d'umans (escanats) e d'animaus vodats a servir lo faraon dens la soa existéncia dens l'aute monde. Que sia exacte o pas, aquesta tradicion non ho pas practicada au mens a partir de las dinastia posterioras on los defunt e hon sepelits dab oshabtis : figurinas qui devèvan servir lo defunt. Bard que cita 33 gojats e 7 leons sepelits (e, segon era executats) dens la tomba de Her-Aha. En tot cas, totas la tobas deus faraons d'aquesta dinastia que son acompanhadas de tombas de servitors e/o de bèstias.
La descobèrta en 1990 de dus batèus qu'illustra tanben dilhèu la practica de'us emplegar dens la ceremonia de sepeliment e tanben la credença que lo defunt soqui las aigas deu Non abans d'arribar dens lo monde de Mei Enlà.


text:
Constantinòble
Constantinòble (del latin: Constantinopolis, adaptacion del grèc ancian: Kwvσtavtιvoύπoλις = Kônstantinoupolis, valent a dire "Vila de Constantin", en turc abans 1930: Konstantinopolis, Konstantiniyye) es lo nom que portèt la vila actuala d'Istambol entre 330 ap. JC e 1930 ap. JC., quand èra una de las capitalas de l'Empèri Roman tardiu puèi la capitala de l'Empèri Bizantin, puèi, après 1453, de l'Empèri Otoman.
Abans 330 ap. JC se disiá Bizanci. Los tres noms son de còps mesclats dins l'usatge: aital l'Empèri Roman d'Orient se ditz Empèri Bizantin.
En occitan e dins la màger part de las lengas del Mond, la vila a pres lo nom general d'Istambol en 1930 en seguida d'una decision de l'estat turc (en turc: İstanbul), mas lo nom de Constantinòble contunha de s'utilizar dins l'usatge de la Glèisa Ortodòxa, que ten son sèti internacional dins aquela vila. Atal se parla del "Patriarca de Constantinòble". (En lenga grèga, per contra, lo nom de Kwvσtavtιvoύπoλn = Konstantinoupoli rèsta lo sol que s'emplega per totes los usatges modèrnes.)


text:
532
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 532 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa de l'emperaire Justinian (527-565), acomençament de la construccion de la Basilica de l'Hagia Sophia sota la direccion deis arquitectas Isidòr de Milet e Antemius de Tralles. La bastida ocupèt aperaquí 10 000 obriers e esclaus e s'acabèt cinc ans e dètz mes pus tard.


text:
Saint-Valery-en-Caux
Saint-Valery-en-Caux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat sul littoral del país de Caux, a aperaquí 60 km al nòrd de Roan, Sant-Valery-en-Caux es çò cap de-luòc d'un costat del arrondiment de Dièpa. Sant-Valery-en-Caux se tròba Modèl:A unitat de Dièpa e de Fécamp e a una desena de quilomètres de la centrala nucleara de Paluel #que se situa mai justament al luòc-dich Conteville.
Situé sur le littoral du pays de Caux, à environ 60 km au nord de Rouen, Saint-Valery-en-Caux est le chef-lieu d'un canton de l'arrondissement de Dieppe. Saint-Valery-en-Caux se trouve à 30 km de Dieppe et de Fécamp et à une dizaine de kilomètres de la centrale nucléaire de Paluel qui se situe plus précisément au lieu-dit Conteville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Sant-Valery-en-Caux apareis per las primièras fes en un document en datant de 990, segon la charte que # [[Richard Ier de Normandie|Richard Sègle I]], Pòrti de Normandie, octroie una part de los sieus bens personals al abbaye de Fécamp. Aquela charte es uèi desapareguda, mas una còpia de la Modèl:S- es a l'ora d'ara conservada a la bibliotèca municipala de Roan. Aquela cita confirma l'existéncia de la vila a la fin de la Modèl:S-, mas lo mistèri demòra sus l' epòca #que lududes i li aguèt a el donat aquel nom. La legenda de la creacion de la vila dicha #que i auriá #èsser fondada a Modèl:La s- quand la évangélisation de las campanhas se desvolòpa jos la impulsió dels reis Francs. Aital, Walaric[1] Fondator del monastèri de Leuconaüs (Sant-Valery-sus-Soma), i aguèt trucat « la apôtre de las falaises » en portant la bona paraula sus tot lo littoral. Segon la meteissa legenda i auriá fondat un prieuré al fons de la vallée de Néville, ailà meteissa ont serà mai tard bastida la glèisa de Sant-Valery-en-Caux. La populacion de las alentours se #fixar a l'entorn d'aquel prieuré amb la fin de seguir la practica del culte, en donant aital naissença dins la vila.
Le nom de Saint-Valery-en-Caux apparaît pour la première fois dans un document datant de 990, selon la charte dans laquelle [[Richard Ier de Normandie|Richard Sègle I]], Duc de Normandie, octroie une partie de ses biens personnels à l’abbaye de Fécamp. Cette charte est aujourd’hui disparue, mais une copie du Modèl:S- est actuellement conservée à la bibliothèque municipale de Rouen. Cette citation confirme l’existence de la ville à la fin du Modèl:S-, mais le mystère demeure sur l’époque à laquelle lui fut donné ce nom. La légende de la création de la ville dit qu’elle aurait été fondée au Modèl:S- lorsque l’évangélisation des campagnes se développe sous l’impulsion des rois Francs. Ainsi, Walaric[2] fondateur du monastère de Leuconaüs (Saint-Valery-sur-Somme), fut appelé « l’apôtre des falaises » en portant la bonne parole sur tout le littoral. Selon la même légende il aurait fondé un prieuré au fond de la vallée de Néville, là même où sera plus tard construite l’église de Saint-Valery-en-Caux. La population des alentours se fixa autour de ce prieuré afin de suivre la pratique du culte, donnant ainsi naissance à la ville.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ D'ont Valery amb -e- [ø] e pas -é- [e], perque aquel nom es sens informe étymologique amb Valérie. En francés [a] latin o germanique a donat una e "muda" [ø].
- ↑ D'où Valery avec -e- [ø] et non -é- [e], car ce nom est sans rapport étymologique avec Valérie. En français [a] latin ou germanique a donné un e "muet" [ø].


text:
Tullins
Nom desconegut en arpitan (Tullins-Fures en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'aglomeracion de Tullins-Fures se situa a flanc de coteaux suls darrièrs contreforts boisés del scenari de Chambaran. Als sieus pès s'estend la plana alluvionnaire de la Isère, part rurala e agricòla de la comuna. La municipalitat de Tullins a banhat per la Fure e vorejada per la Isère.
A situat a unitat|13|km}} de Vinay e de Voiron, a unitat|17|km {{}} del Grand-Lemps, a unitat|19|km {{}} del Aeropòrt Internacional de Grenòble-Isère, a unitat|23|km {{}} de Sant-Marcellin, a unitat|26|km {{}} de La Còsta-Santa-André e a unitat|29|km {{}} de Grenòble. La vila es desservie per la parca de Tullins-Fures sus la linha de Grenòble a Valéncia-Ciutat e per la A 49 #que l'accès se'n tròba Modèl:A unitat del centratz-vila.
L'agglomération de Tullins-Fures se situe à flanc de coteaux sur les derniers contreforts boisés du plateau de Chambaran. À ses pieds s’étend la plaine alluvionnaire de l’Isère, partie rurale et agricole de la commune. La commune de Tullins est baignée par la Fure et bordée par l’Isère.
Elle est située à 13 km de Vinay et de Voiron, à 17 km du Grand-Lemps, à 19 km de l'Aéroport International de Grenoble-Isère, à 23 km de Saint-Marcellin, à 26 km de La Côte-Saint-André et à 29 km de Grenoble. La ville est desservie par la gare de Tullins-Fures sur la ligne de Grenoble à Valence-Ville et par l'A 49 dont l'accès se trouve à 3 km du centre-ville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Tullins-Fures comença a l'epòca de las Cèltas abans que las Romains ocupan pas la region. A la mòrt del darrièr senhor de Tullins en 1428, lo Dauphin ereta de la distincion de Tullins. Après lo rattachement del Dauphiné a la França, la vila a donat en compromís a desparièras familhas de la region pendent mai de dos sègles (de 1428 a 1650). Los Clermont-Tonnerre #obténer la carga héréditaire de Tullins fins a la Revolucion. Al Sègle XVII, de ricas familhas s'installan a Tullins e restauran d'ostals medievales #que ne gardam encara traça (de nombrosas pòrtas inscrichas a l'inventari dels Monuments Istorics). Dempuèi lo començament del Sègle XIX, lo industrialisation se desvolòpa en lo masatge caseriu de Fures amb la toilerie de canabàs, la soierie, la métallurgie e la papeterie mercés a la fòrça motrice de l'aiga ja utilizada al Mièja Edat. Après lo endiguement del Isère a la fin del Sègle XIX, la plana de Tullins se presta alavetz a las culturas céréalières aital coma a la ramaderia bovina. La produccion de nòu (Nòu de Grenòble AOC) se desvolòpa per remplaçar lo vignoble, #que s'estendiá suls coteaux e sustot en plana, ont la mecanització permet una espleitacion facila de la produccion.
L’histoire de Tullins-Fures commence à l’époque des Celtes avant que les Romains n'occupent la région. À la mort du dernier seigneur de Tullins en 1428, le Dauphin hérite de la seigneurie de Tullins. Après le rattachement du Dauphiné à la France, la ville est donnée en engagement à différentes familles de la région pendant plus de deux siècles (de 1428 à 1650). Les Clermont-Tonnerre obtinrent la charge héréditaire de Tullins jusqu’à la Révolution. Au Sègle XVII, de riches familles s’installent à Tullins et restaurent des maisons médiévales dont nous gardons encore trace (nombreuses portes inscrites à l’inventaire des Monuments Historiques). Dès le début du Sègle XIX, l’industrialisation se développe dans le hameau de Fures avec la toilerie de chanvre, la soierie, la métallurgie et la papeterie grâce à la force motrice de l’eau déjà utilisée au Moyen Âge. Après l’endiguement de l’Isère à la fin du Sègle XIX, la plaine de Tullins se prête alors aux cultures céréalières ainsi qu’à l’élevage bovin. La production de noix (Noix de Grenoble AOC) se développe pour remplacer le vignoble, qui s’étendait sur les coteaux et surtout en plaine, où la mécanisation permet une exploitation facile de la production.


text:
Fòca
Phoca
fòca comun (Phoca vitulina)
Lo mot fòca es generalament utilizat dins lo lengatge corrent per totes los mamifèrs marins carnivòrs constituissent la familha dels focids, qu'apartenon a l'òrdre dels pinnipèdes.
La fòca comuna es un mamifèr carnivòr que fa partida de la familha dels focids. Un mascle mesura en mejana una talha de 1,55 m amb un pes de 90 kg. Per las femèlas, la talha mejana es de 1,45 m amb un pes de 70 kg.
Viu dins las aigas temperadas e subarticas. En ivèrn, viu sus la banquisa.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
D'una longor de 1 a 6 m, segon las espècias, las fòcas an lo còs fusifòrme. Lors membres anteriors, cortets, son transformats en paletas natatòrias. Los membres posteriors que se pòdon pas replegar jol ventre determinan lo mòde de locomocion : a tèrra o sul glaç, las fòcas progressan per reptacion en s'ajudant de lors dos membres anteriors (alara que los autres pinnipèdes, otarias e mòrsas, se servisson de lors quatre membres) ; en mar, godilhan. Las fòcas son carnivòras e lor alimentacion se compausa essencialament de peisses costièrs.
Visualament, la fòca se diferencia aisidament de sa cosina l'otaria :
- abséncia de pavalhon al nivèl de l'aurelha, se nòta just la preséncia del conduch auditiu
- la propulsion es assegurada per las nadarèlas posterioras dins un movement similar a lo de la granhòta, o per un movement de godilha
- la direccion es assegurada per las nadarèlas anterioras
Qualques espècias de diferentas sosfamilhas[modificar | modificar la font]
Los monaquins, es a dire las fòcas monjas, son infeodadas a las mars tropicalas e subtropicalas. Monachus monachus es la sola espècia de fòca presenta en Mediterranèa, ont es venguda fòrt rara. Los lobodontins, encara apelats, del fach de lor reparticion geografica, fòcas antarticas, son representadas per la fòca de Weddel (Leptonychotes weddelli), que viu en general en solitari, mas se rassembla en massa sus las còstas rocosas al moment de la reproduccion ; la fòca crancièr (Lobodon carcinophaga), que sas caninas longas e finas servisson mens a trissar las carapaces duras dels pichons crustacèus que se ne noirís qu'a filtrar l'aiga per reténer aquestes organismes flotejants ; lo leopard de mar (Hydrurga leptonyx), que son pes pòt aténher 400 kg e que deu son nom tant a las pigalhas de sa forradura coma a sa ferocitat envèrs los manpòts e las fòcas d'autras espècias ; enfin, la fòca de Ross (Ommatophoca rossii), verdenca sus l'esquina, raiada de jaune suls flancs, que pais las algas e ingerís los invertebrats dels fonses oceanics.
Los eistoforins, o fòcas de cresta, se caracterizan per un organ erectil, formant una mena de trompa o de cresta, sul cap dels mascles. Los elefants de mar del sud (Mirounga leonina), los mai grands e mai poderoses, en son los especimèns pus tipics. Alara que se trobavan autres còps sus totas las còstas e las illas subantarticas, subsistisson pas mai, uèi, que suls ribatges de qualques illas (Saint-Paul, Kerguelen...), ont forman, al moment de la reproduccion, d'arèms populoses. Quant a lors pròches parents, los elefants de mar del nòrd (Mirounga angustirostris), son encara mens nombroses. Las mesuras de proteccion que son estadas presas an permés çaquelà de far remontar los efectius d'aquestas doas espècias. Las joves fòcas de capuchon (Cystophora cristata), de las regions circumpolaras, son nomenadas atal en rason de la preséncia sul cap d'una « casqueta » que se pòt coflar quand l'animal es excitat.
Los focins, enfin, son de fòcas articas. La fòca marbrenca (Phoca hispida), o fòca anelada, abitant de las còstas situadas a la periferia de la calòta glaciara artica, viu en ivèrn jol glaç, dins laquala manten una dobertura per alenar. Representava autres còps la noiridura essenciala de las popladas costièras de l'Artic. La fòca barbuda (Erignathus barbatus) es, aprèp l'elefant de mar, la mai granda de las fòcas (pòt despassar 3,50 m) de long. Aqueste animal a de mors semblablas a las de l'espècia precedenta. La fòca de Groenlàndia, o fòca de sèla (Pagophilus groenlandicus), se destria per las doas pigalhas negras largas que convergisson dorsalament al nivèl de sas espatlas. Recentament l'opinion internacionala a exprimit son indignacion a prepaus del chaple dels novèls nascuts d'aquesta espècia. La fòca grisa (Halichoerus grypus) viu sus las còstas de l'Atlantic Nòrd. Enfin, la fòca vedèla marina, o vedèl marin (Phoca vitulina), que sa color varia del grisenc al gris brun escur, sejorna sus las plajas de sabla bordejant las aigas pauc pregondas. Viu dins lo nòrd d'Euròpa, en Canadà e sus las còstas del Pacific Nòrd.


text:
Hauteluce
Hôtaluce en arpitan (Hauteluce en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en las Alpes francesas en Beaufortain. Hauteluce Es una station vilatge situat a una altitud de 1150m.
- La station dels Embargs a situat sus la municipalitat de Hauteluce e de Villard sus Doron.
Commune située dans les Alpes françaises en Beaufortain. Hauteluce est une station village située à une altitude de 1150m.
- La station des Saisies est située sur la commune d'Hauteluce et de Villard sur Doron.


text:
Magoerioù-ar-C'houenon
Magoerioù-ar-C'houenon en breton ( Mézières-sur-Couesnon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mézières-Sus-Couesnon a situat a 30 km al nòrd-es de Roazhon e a 42 km al sud del mont Sant-Michel dins lo país de Fougères.
Las municipalitats limitrophes son Sant-Ouen-de detlos-Alleux, Sant-Marc-sus-Couesnon, Sants-Texans-sus-Couesnon, Sant-Aubin-de detlo-Cormier, Gahard e Vièlh-Vy-sus-Couesnon.
Mézières-sur-Couesnon est situé à 30 km au nord-est de Rennes et à 42 km au sud du mont Saint-Michel dans le pays de Felger.
Les communes limitrophes sont Saint-Ouen-des-Alleux, Saint-Marc-sur-Couesnon, Saint-Jean-sur-Couesnon, Saint-Aubin-du-Cormier, Gahard et Vieux-Vy-sur-Couesnon.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1920, lo nom de la municipalitat de Mézières a #èsser modificat en Mézières-sus-Couesnon.
En 1920, le nom de la commune de Mézières a été modifié en Mézières-sur-Couesnon.