text:
Whisky
Lo whisky (uisge-beatha en escocés), o whiskey (uisce beatha o fuisce en irlandés) es una bevenda alcolizada d'origina irlandesa o escocesa a basa d'òrdi. Existís actualament qualques destillariás dins un fum de païses mas la majoritat de la produccion es encara en Escòcia; aqueste whisky es nomenat Scotch whisky, Whisky d'Escòcia en occitan, segon una lei escocesa que certificada l'origina de la bevenda.
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra traça escrita del whisky data de 1405 en Irlanda[1], que i èra destillat pels monges. Es tanben mencionat en Escòcia en 1496[2]. Pasmens, se pensa que lo whisky èra ja conegut dempuèi qualques centenas d'annadas abans. Sabèm pas quora e ont lo whisky foguèt d'en primièr destillat e la produccion locala non documentada pendent aqueste periòde fa que l'identificacion de l'origina de la beguda es dificila. En mai, es possible que diferents grops descobriguèsson los processus de destillacion completament independament los uns dels autres.
De cercaires pensan que los alcòls destillats foguèron d'en primièr produches entre lo sègle VIII e lo sègle IX en Orient Mejan[3] e que l'art de la destillacion foguèt portat en Irlanda e Grand Bretanha per los monges crestians. Es una legenda populara que Sant Patrici introduguèt la destillacion en Irlanda e Escòcia, mas i demorèt tròp lèu perque foguèsse possible. Pasmens, es possible que lo processus de destillacion foguèsse descobèrt en Irlanda e dins las illas britanicas (independament o en precursor de la destillacion Arabia) per de pageses coma un mejan d'utilizar lo demai de grans, après la segada.
Elaboracion[modificar | modificar la font]
L'elaboracion d'un whisky dura al minimum tres ans ; se l'envielhiment en bota de casse es inferior a tres ans, es pas possible de li bailar l'appelacion de whisky. La fabricacion se fa en cinc etapas.
- Lo "maltatge" : per obtenir de malt, es d'usatge d'espandir l'òrdi e de lo banhar perque grelhe. Aquela operacion dura una a doas setmanas. Lo maltage es arrestat en secar los grans en dessús d'un forn, generalament alimentat per de torba, que baila a d'unes whiskies son gost particular. Quand es sec, lo malt es trissat, çò que produtz una mena de farina sonada grist.
- Lo mesclatge : lo grist es puèi mesclat amb d'aiga cauda. Aquela aiga va bailar son tipe al whisky, en foncion dels terrens qu'a traversada, donant d'aròmas torbats, minerals o de tèrra de bruga.
Aquela operacion a per tòca de transformar l'amidon contengut dins lo malt en sucres fermentables jos l'accion d'enzims. Se fa dins de grands bacins de fusta sonats « mash tun ». Lo produch d'aquel mesclatge es apelat « wort ».
- La fermentacion : lo molt sucrat aital obtengut es addicionat de levaduras e la fermentacion alcolica se produtz. Aqueste processus es parièr al de la fabricacion de la bièrra mas l'etapa seguenta es pròpria al whisky.
- La destillacion : la bièrra aital obtenguda subís una dobla destillacion, que sa tòca es de desseparar l'aiga de l'alcòl. Los whiskeys irlandeses subisson generalament una tripla destillacion e es çò meteis per d'unes scotchs. A la fin d'aquesta etapa, lo whisky es incolòr e titra aperaquí 70°.
- L'envielhiment : lo whisky es fin finala mes de vielhir en botas de casse, ja utilizadas lo mai sovent. Es pendent aquesta etapa que lo whisky se colora e pren d'aròmas especifics segon la fusta utilizada. Lo periòde d'envielhiment minimal d'un scotch es de 3 ans mas la màger part dels single malt vielhisson generalament entre 8 e 12 ans, d'unas botelhas de single cask van passar fins a 30 ans en barrica abans la mesa en botelha.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Who invented whisky - the Scots or the Irish?
- ↑ History of Scotch Whisky
- ↑ History of Alcohol and Drinking around the World


c: text/html

text:
Lobens de Lauragués
Lobens de Lauragués[1] es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 31 km a l'Èst de la vila.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Castèl de Lobens del sègle XV
- Glèisa del sègle XVI
- Ancian moulin d'aura del sègle XV

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Elvange (Mosèla)
Elvange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- Parteja de la distincion entre lo pòrti de Lorraine e Jean Hartmann Seltzer fins en 1662.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Partage de la seigneurie entre le duc de Lorraine et Jean Hartmann Seltzer jusqu'en 1662.


text:
Pneumatic
Un pneumatic (del grèc πveuuatιkός, relatiu al pulmon) es una pèça de forma torica facha de cauchó (natural o artificial) plaçada sus las ròdas dels veïculs o maquinas amb per foncion de permetre un contacte adaptat amb la superfícia mercé a la friccion.
Los pneumatics se compausan generalament de doas partidas: la cambra d'aire a l'interior e la capa que l'envolopa a l'interior; mas se desvolopèt dempuèi de pneumatics sens cambra o pus exactament amb cambra integrada a la capa (qu'assegura l'estanqueïtat).
Los pneumatics pòdon èsser de divèrses tipes e dimensions, e equipan totes tipes de veïculs dels mai pichons per las bicicletas fins als mai gròsses per de maquinas especialas. Generalament son formats per divèrsas sisas de materials diferents e pòdon èsser renforçats de cables: dins aquel cas, e lor orientacion per las automobilas es radiala.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1887, lo veterinari e inventor escocés John Boyd Dunlop desvolopèt lo primièr pneumatic amb cambra d'aire pel tricicle que son filh de nòu ans utilizava per anar a l'escòla per las carrièras irregularas de Belfast. Per resòlvre lo problèma dels subresauts del tricicle, Dunlop conflèt de tubes de cauchó amb una pompa d'aire per conflar los balons; e los envolopèt amb una tela per los aparar e los fixèt sus las jelhas de las ròdas del tricicle. Fins alara, la majoritat de las ròdas avián de jelhas de caochó massissa, mas los pneumatics permetián una marcha notablament pus lenta. Dunlop desvolopèt l'idèa e brevetèt lo pneumatic amb cambra lo 7 de decembre de 1888. Pasmens, dos ans aprèp que li foguèt concedit lo brevet, Dunlop foguèt informat oficialament qu'aquel èra contestat per l'inventor escocés Robert William Thomson, qu'aviá brevetat l'idèa en França en 1847 e als Estats Units d'America en 1891. [1] Dunlop ganhèt una batalha legala contra Robert William Thomson e tornèt validar lo brevet.
Lo desvolopament del pneumatic amb cambra de Dunlop arribèt en un moment crucial pendent l'expansion del transpòrt terrèstre, amb la construccion de nòvas bicicletas e automobilas.
Tipes de pneumatics[modificar | modificar la font]
Existisson dos tipes de pneumatics, classificats segon lor construccion:
- Diagonals: dins sa construccion las diferentas sisas de material son fixadas en diagonala, las unas subre las autres.
- Radials: dins aquela construccion las sisas de material son fixadas las unas subre las autres en linha drecha, sens biais. Aquel sistema permet de donar la mai granda estabilitat e resisténcia a la capa.
- Autoportant: dins aquela construccion las sisas de material son fixadas unas sus las autres en linha drecha, sense biais, tanben suls flancs. Aquel sistèma permet de donar una mai granda resisténcia a la capa al contrari es mens confortable tot en essent pus rigida. S'utiliza per de veïculs esportius e a l'avantatge de poder rodar sens pression d'aire a una velocitat limitada sense pèrdre sa forma.
E segon sa cambra i a dos tipes de pneumatics:
- Pneumatics tubetype: aqueles qu'utilizan una cambra e una jelha especifica. Se pòdan montar sens cambra. S'utilizan per qualques 4x4 e veïculs agricòlas.
- Pneumatics tubeless o sens cambra: aqueles pneumatics an pas de cambra. Per evitar la pèrda d'aire an una partida en l'interior del pneumatic nomenada talon qu'a coma d'anèls d'acièr a l'interior qu'evitan que se sorta de la jelha. La jelha deu èsser especifica per aqueles pneumatics. S'utiliza practicament per totas las automobilas.
Dimensions e còdes[modificar | modificar la font]
Las dimensions dels pneumatics se representan del biais seguent:
225/50R16 91W
Ont:
- Lo primièr nombre identifica la largor de seccion (de flanc a flanc) de l'envolopa, exprimit en millimètres.
- Lo segond nombre es lo perfil, o lo naut del costat interior de la capa, e s'exprimís dins lo percentatge de larg de la capa que correspond al flanc de la capa.
- L'"R" indica que la construccion de la carcassa del pneumatic es de tipe radial. Se al contrari la construccion èra de tipe diagonal s'utilizariá lo simbòl "-".
- Lo tresen nombre es lo diamètre de la circonferéncia interior del pneumatic en poces.
- Lo quatren nombre indica l'indici de carga del pneumatic. Aquel indici se referís per de taulas ont se reculhisson las equivaléncias en kg d'aquel meteis. Per l'exemple l'indeci "91" equival a 615 kg per envolopa.
- Fin finala, la letra indica la velocitat maxima ont lo pneumatic poiriá circular sens se trencar o se damatjar. Cada letra equival a una velocitat; per exemple lo còde "W" supausa una velocitat de fins a 270 km/h.
Dins las indicacions suls costats dels pneumatics tanben se pòt legir la data de fabricacion. Al costat de l'indicacion DOT, una gravacion de quatre chifras indica quand foguèt creat: los dos primièrs nombres indican la setmana de l'an, e los dos seguents, l'an de fabricacion.[2]
70%
Los còdes se limitan pas a aqueles presents aquí, existisson fòrça autres còdes intermèdis gradals.
Principalas industrias fabricantas de pneumatics[modificar | modificar la font]
- Bridgestone
- Firestone
- Syron
- Continental
- Cooper
- Dunlop
- Goodyear
- Michelin
- Tornel
- Goodrich Corporation
- Pirelli
- Yokohama
- Hankook
- Avante
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Biografia de Robert William Thomson
- ↑ (es)[1]Leer las marcas de los neumáticos: Consejo neumático de coche - Pneus-Online


text:
Meaux
Meaux qu'ei un vila francesa de l'anciana província d'Isla de França e tanben de la region francesa deus medish nom e la principau deu parçan de la Brie.
Fondada durant l'Empèri Roman, sa revòlta a l'Etat Mejana que ho reprimida peu vescomte de Bearn Gaston Febus ; durant la Reneishença, autorn de Guillaume Briçonnet, las idèas de la Refòrma que hon exploradas peu Cénacle de Meaux.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Meaux Se situa a 41 quilomètres a l'èst de la catedrala La nòstra-Madama de París (ponch zèro de las rotas de França)[1] e a Unitat|42.3|km {{}} al nòrd de Melun[2] (prefectura de Seine-e-Marna). La municipalitat a installat en una cuvette, creusée en lo scenari de la Brie per la Marna. Lo riu #que travèrsa la vila forma una cuerta sivella (partiellement pas navigable per las péniches al verdader centre de Meaux, mas dels écluses permeton lo passatge jornalièr d'aqueles péniches a nautor del jardin Ceccaldi) #qu'environa lo quartièr del Mercat, e identifica lo centri vila. Lo canal del Ourcq (#que seguís en partida l'ancian lièch de la Marna, a Meaux : lo Brasset) estampa egalament lo sieu traçat sus la vila dempuèi la Modèl:S-.
Lo climat de Meaux es un climat océanique coma una granda part de la França.
Meaux se situe à 41 kilomètres à l'est de la cathédrale Notre-Dame de Paris (point zéro des routes de France)[3] et à 42,3 km au nord de Melun[4] (préfecture de Seine-et-Marne). La commune est installée dans une cuvette, creusée dans le plateau de la Brie par la Marne. La rivière qui traverse la ville forme une courte boucle (partiellement non navigable pour les péniches au vrai centre de Meaux, mais des écluses permettent le passage quotidien de ces péniches à hauteur du jardin Ceccaldi) qui entoure le quartier du Marché, et identifie le centre ville. Le canal de l'Ourcq (qui suit en partie l’ancien lit de la Marne, à Meaux : le Brasset) imprime également son tracé sur la ville depuis le Modèl:S-.
Le climat de Meaux est un climat océanique comme une grande partie de la France.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 22 de setembre de 2009
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 22 de setembre de 2009
- ↑ Calcul de l'orthodromie entre Meaux et Paris, www.lion1906.com/. Consultat lo 22 septembre 2009
- ↑ Calcul de l'orthodromie entre Meaux et Melun, www.lion1906.com/. Consultat lo 22 septembre 2009


text:
Kim Il-sung
Kim Il-sung (corean: 김일성 (hangeul); 金日成 (hanja) (15 d'abril de 1912 – 8 de junh de 1994) foguèt un politician corean comunista que dirigiguèt la Corèa del Nòrd de sa fondacion en 1948 fins a sa mòrt. Ocupèt lo pòst de primièr ministre de 1948 a 1972 e de president de 1972 fins a sa mòrt. Èra tanben Secretari General del Partit dels Trabalhaires de Corèa,e exerciguèt un poder autocratic. Pendent lo periòde del sieu poder, favorizèt una ideologia qu'aviá desvolopat el meteis e nomenada Juche e establiguèt un terrible culte de la personalitat.[1] Après sa mòrt en 1994, li succediguèt lo sieu filh Kim Jong-il. La Corèa del Nòrd nomena oficialament Kim Il-sung lo "Grand Líder" e es designat dins la constitution coma "President etèrne". Son aniversari e lo jorn de sa mòrt son de jorns feriats en Corèa del Nòrd.


text:
Província istorica de França
Las Províncias istoricas de França que son de mau definir per'mor que non corresponen pas dab cap grop d'entitats politica o administrativa omogenèa. En realitat que son ua colleccion de parçans establits en epòcas divèrsas en se bèth superpausar a còps e dab estatuts politics diferents : diocèsi, bisbat, senhoria, ducat, marquesat, estat d'ancian regim eca.
Non i a donc pas cap lista establida e l'ensag d'en hargoar ua que demora un tribalh parciaument arbitrari qui impausa d'establir o pas ua mena de ierarquia. Per exemple, Armanhac que pòt estar considerat com ua província istorica o com un parçan de Gasconha (era medisha parçan potenciau de Guiana).
Ensag de lista[modificar | modificar la font]
Lista de las províncias istoricas de França dab la loa capitau, lo lor estatut politic e la data deu lor restacament au domeni reiau de França ; que son mentavudas en òrdi deu lor restacament au domeni reiau de França :
- Isla de França (París) : província au còp originària e gessida deu domeni reiau.
- Berric (Borges) : gessida de la vescomtat de Borges, aquesida en 1101.
- Orleanés (Orleans) : gessida deu comtat d'Orleans, tanhent deu domeni reiau.
- Normandia (Roan) : ducat carolingian de Normandia creat en 911 per Rollon (estacada en 1204).
- Lengadòc (Tolosa) : província conquesida peus francs a l'escadença de la batalha de Vouillé ; lo comtat de Tolosa que ho juntat au domeni reiau per aligança en 1271.
- Lionés (Lion) : província gessida de l'ancian comtat de Lion, restacada a França en 1313.
- Daufinat (Grenòble): Estat independent crompat per França en 1349.


text:
Reticulum endoplasmic
Lo reticulum endoplasmic (abreujat RE) qu'ei un organet de las cellulas eucariòtas banhant dens lo citoplasma e qui ei delimitat per ua membrana lipidica qui dessepara un espaci interior deu citoplasma. Aquesta membrana e aqueth espaci que son en continuitat dab la dobla membrana deu nuclèu e l'espaci existent enter las doas capas de membranas nuclearas.
Las proteïnas que son sintetizadas peus ribosòmas au cap d'un procès aperat arrevirada (per'mor que las proteïnas be son "arreviradas" deus ARN messatgèrs, estant eths medishs la "transcripcion" de l'informacion genetica marcadas sus l'ADN). Aqueths ribosòmas que caperan ua partida deu Reticulum endoplasmic en semblant d'estar granas ; per aquesta rason, aqueth tròç e reticulum endoplasmic que s'apera reticulum endoplasmic granulós (REG). L'aute estrèm d'aqueth organet que s'apera lo reticulum endoplasmic lis (REL).
Lo reticulum endoplasmic qu'ei un lòc de madurason de las proteïnas on lo lor plegament correcte qu'ei favorizat per d'autas proteïnas aperadadas chaperonas; aquesta foncion qu'ei hèra importanta puish qu'ua proteïna qu'ei ua cadena d'aminoacids qui pren ua forma complexa dens l'espaci (qu'ei aquesta forma qui permet d'assegurar la soa mission, quin qui sia). Enter las proteïnas chaperonas conegudas que podem mentàver la PDI (la proteïna disulfida isomerasa, qui estableish pont disulfur enter duas cisteïnas) e la HSP70 (qui's fixa sus la proteïna au començament de la soa sintèsi en beth empachar un mau plegament).
L'aute pretzhèit deu reticulum endoplasmic qu'ei de decidir deu hat e de la plaça futura de las proteïnas ; se son plan plegadas que poden estar exportadas de cap a un aute organet : l'aparelh de Golgi.
Après aver traucat lo reticulum endoplasmic (e arribadas au cap deu procès de madurason) las proteïnas que son exportadas, dens vesiculas gessint deu Reticulum endoplasmic, de cap a un aute organet, aperat aparelh de Golgi. Aqueth procès qu'ei possible mercès a la fusion de la membrana de las vesiculas dab la membrana de l'aparelh de golgi, estant las duas de natura lipidica.
Dens las cellulas qui an ua grana activitat de sintèsi e de secrecion de proteïnas, lo reticulum endoplasmic qu'ei hèra desenvolopat : dens las cellulas deu hitge (las epatocitas) que s'aperat còs de Berg e còs de Nissl dens las neurònas.
Fin finala, lo reticulum endoplasmic lis qu'ei un lòc privilegiat de certas reaccions metabolicas ; qu'ei tanben un lòc on los ions calci (Ca2+) e son arrecaptats. Dens la cellulas muscularas que's presenta devath ua forma especilixada aperada reticulum sarcoplasmic. Los procès mecanics e quimics qui mian cap a la contraccion musculara que demandan ua liberacion d'ions calci dens la cellula ; aqueth organet, capable de us arrecaptar e de'us liberar d'un còp qu'ei donc indispensable entà perméter la contraccion musculara.


text:
Saasenheim
Saasenheim en alemannisch (Saasenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Saasenheim se situa en la plana de Alsace, en lo ried del Alsace central a Unitat|45|km {{}} al sud de Estrasburg, 15 km a l'èst de Sélestat e 10 km al nòrd de Marckolsheim. La municipalitat es d'environats pòbles de Richtolsheim al sud-oèst, Sundhouse al nòrd-oèst e Schœnau al sud-es. La expedís départementale 468 en connectant Estrasburg a Nòu-Brisach travèrsa la municipalitat del nòrd al sud. Lo ban communal a compausat de doas parts, #qu'una enclave a la cœur de Sundhouse #que ne correspond a l'ancian vilatge desaparegut de Linkenheim.Las tèrras agricòlas (dacses e blat) ocupan mai de 75 % de la superfícia communale. Lo riu lo Ischert adaiga la comuna.
Saasenheim se situe dans la plaine d'Alsace, dans le ried de l'Alsace centrale à 45 km au sud de Strasbourg, 15 km à l'est de Sélestat et 10 km au nord de Marckolsheim. La commune est entourée des villages de Richtolsheim au sud-ouest, Sundhouse au nord-ouest et Schœnau au sud-est. La route départementale 468 reliant Strasbourg à Neuf-Brisach traverse la commune du nord au sud. Le ban communal est composé de deux parties, dont une enclave au cœur de Sundhouse qui correspond à l'ancien village disparu de Linkenheim.Les terres agricoles (maïs et blé) occupent plus de 75 % de la surface communale. La rivière l'Ischert arrose la commune.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'aucupacion del luòc remonta als Mérovingiens coma la testifica un cementèri descobèrt sus la comuna. Aquela descobèrta lèva mai lèu d'una colonizacion planificada dels environs de Saasenheim. A partir de 1244 lo pòble fa de partits bens de la familha de las Ribeaupierre al meteis temps que los pòbles de Schoenau e de Linkenheim. Lo 14 de març 1270 la glèisa de Saasenheim aital coma los #dire #que van amb passan entre las mans de las dominicans de Estrasburg.En 1360,lo pòble a confiat en fief als Von Schoenau #que lo conservan, amb una cuerta interrupcion en 1474 e 1499, fins a la Revolucion. Al Sègle XIV una part del pòble passa en fief als austrians, #que lo confian en fief a la familha nòbla de las Andlau. Dintratz Saasenheim e Rhinau existissiá dos pòbles #qu'an totalament desapareguts, aquel son Linckenheim e Biblosheim. Linckenheim Aperteniá als nòbles de Schoenau. La tradicion ditz qu'aqueles dos pòbles an #èsser totalament rasats pendent la Guèrra de Trenta Ans. Lo 8 de novembre 1445 los Armagnacs destruisson totalament lo pòble e someton la populacion a cruautés incresiblas. Amb la guèrra de las paysans, una granda part de la populacion de Saasenheim fan causa comuna amb las paysans venguts de Kaiserstuhl #que se dirigisson, jol commandement de Jean Wagner de Rhinau, cap al coan de Ebersmunster #qu'eles dévastent e incendien. I establisson lo sieu quartièr general e fan rota cap a Scherwiller escarrabilhats a en découdre amb las tropas lorraines venguts mater la rebellion.Mai de 6000 paysans i daissaràn la siá vida en aqueles afrontaments. En 1852, dels inondacions fan d'enòrmas dégâts en la comuna. Los ostals son reconstruites mercés a la generositat de la emperaire. Al cors del Sègle XIX la localité coneis un començament d'activitat industriala de tricotage e de preparacion del canabàs.Al cors de la Primièra Guèrra mondiala, en 1914, 99 ciutadans de Sassenheim an obligat de portar l'uniforme alemand. En 1922 la municipalitat es totalament électrifiée. En 1939, una part de la populacion a deslotjat a Salignac e Cazoules (Dordogne). En junh 1940 Saasenheim patís de plen fouet l'ofensiva alemanda. En 1942, 64 incorporats de fòrça an obligat de servir en l'armada alemanda. Lo pòble a liberat lo 2 de febrièr 1945 après duras combates entre las tropas americanas e alemandas épaulées pel 2e G.T.M (2e Grop de Tabors Marocains = tirailleurs marocains).
L'occupation du site remonte aux Mérovingiens comme l'atteste un cimetière découvert sur la commune. Cette découverte relève plutôt d'une colonisation planifiée des environs de Saasenheim. À partir de 1244 le village fait partie des biens de la famille des Ribeaupierre en même temps que les villages de Schoenau et de Linkenheim. Le 14 mars 1270 l'église de Saasenheim ainsi que les dîmes qui vont avec passent entre les mains des dominicains de Strasbourg.En 1360,le village est confié en fief aux Von Schoenau qui le conservent, avec une courte interruption en 1474 et 1499, jusqu'à la Révolution. Au Sègle XIV une partie du village passe en fief aux autrichiens, qui le confient en fief à la famille noble des Andlau. Entre Saasenheim et Rhinau il existait deux villages qui ont entièrement disparus, ce sont Linckenheim et Biblosheim. Linckenheim appartenait aux nobles de Schoenau. La tradition dit que ces deux villages ont été entièrement rasés durant la Guerre de Trente Ans. Le 8 novembre 1445 les Armagnacs détruisent entièrement le village et soumettent la population à des cruautés incroyables. Avec la guerre des paysans, une grande partie de la population de Saasenheim font cause commune avec les paysans venus de Kaiserstuhl qui se dirigent, sous le commandement de Jean Wagner de Rhinau, vers le couvent d'Ebersmunster qu'ils dévastent et incendient. Ils y établissent leur quartier général et font route vers Scherwiller prêts à en découdre avec les troupes lorraines venus mater la rébellion.Plus de 6000 paysans y laisseront leur vie dans ces affrontements. En 1852, des inondations font d'énormes dégâts dans la commune. Les maisons sont reconstruites grâce à la générosité de l'empereur. Au cours du Sègle XIX la localité connaît un début d'activité industrielle de tricotage et de préparation du chanvre.Au cours de la Première Guerre mondiale, en 1914, 99 citoyens de Sassenheim sont contraint de porter l'uniforme allemand. En 1922 la commune est entièrement électrifiée. En 1939, une partie de la population est évacuée à Salignac et Cazoules (Dordogne). En juin 1940 Saasenheim subit de plein fouet l'offensive allemande. En 1942, 64 incorporés de force sont obligés de servir dans l'armée allemande. Le village est libéré le 2 février 1945 après de dures combats entre les troupes américaines et allemandes épaulées par le 2e G.T.M (2e Groupe de Tabors Marocains = tirailleurs marocains).


text:
1951
Aquesta pagina concernís l'an 1951 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 24 de decembre - independéncia de Libia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de julhet – Jean-Claude Duvalier, èx-dictator d'Haití
- 5 de setembre - Michael Keaton, actor american
- 30 de setembre - Barry Marshall, mètge e professor, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 29 de setembre - Michelle Bachelet, presidenta de Chile
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Sinclair Lewis, escrivan american, Prèmi Nobel (n.1886)
- 28 de genièr - Carl Gustaf Emil Mannerheim, president de Finlàndia (n.1867)
- 19 de febrièr - André Gide, escrivan francés, Prèmi Nobel de Literatura (n.1869)
- 23 d'abril - Charles Gates Dawes, òme politic american, Prèmi Nobel de la Patz (n.1865)
- 29 d'abril - Ludwig Wittgenstein, filosòf austrian (n.1889)
- 6 d'octobre - Otto Fritz Meyerhof, mètge e bioquimista alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1884)


text:
Categoria:Quakerisme
Aquesta categoria concernís los divèrses aspèctes d'un movement que son nom oficial es la Societat Religiosa dels Amics. Se trobarà aicí de gropes e de personas qu'an agut una influéncia dins l'Istòria, siá per lor engatjament pacifista, abolicionista, feminista, per la justícia sociala, o encara dins lo domeni de las sciéncias. Pus rarament d'Amics (lo nom que se balhan los quakers) son politicians o artistas.
Articles dins la categoria « Quakerisme »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
François Hollande es lo filh cabdet del doctor Georges Gustave Hollande, un mètge otorrinolaringològ e de Nicole Frédérique Marguerite Tribert, una trabalhadora sociala. Son paire foguèt candidat sus una lista d'extrèma drecha durant las eleccions municipalas de Roan en 1959 e en 1965. Hollande passèt una bèla part de son enfança a Bois-Guillaume, una zòna residenciala de la banlèga de la capitala normanda, e foguèt escolan a l'internat Jean-Baptiste-de-La-Salle de Roan. Pr'amor de las posicions politicas del paire qu'èra favorablas a l'OAS e a sa proximitat amb Jean-Louis Tixier-Vignancour la familha aguèt de partir de la vila lo primièr trimèstre de 1968. Aprèp la venda de totes sos bens e la clinica que teniá dins la ciutat, lo paire e tota la familha s'installèron a Neuilly-sur-Seine, ont entamenèt un comèrci immobiliari.
Foguèt primièr secretari del Partit Socialista (1997-2008), cònsol de Tula (2001-2008), deputat de la primièra circonscripcion de Corresa (1997-2012) e president del conselh general de Corresa (2008-2012). Lo 16 d'octobre de 2011 foguèt designat candidat del Partit Socialista a l'eleccion presidenciala de 2012, lo 6 de mai de 2012 ven lo seten president francés de la cinquena republica.
Foguèt lo companh de Ségolène Royal pendent 30 annadas ; an quatre mainatges: Thomas (1984), Clémence (1985), Julien (1987) e Flora (1992). Entre 2007 e 2014 aguèt una relacion amb Valérie Trierweiler.


text:
1652
Aquesta pagina concernís l'an 1652 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Fonda ambé la continuacion dei combats entre l'armada reiala e lei tropas de Condé sostengudas per leis Espanhòus. Batut a la batalha de Bléneau per Turenne, Condé se dirigiguèt vèrs París onte prenguèt lo poder ambé l'ajuda de Gaston d'Orleans. Pasmens, i establiguèt un regime autoritari que lassèt rapidament leis elèits de la vila. Per reprimir aquela agitacion, Condé ordonèt de cremar la Comuna de la vila e d'executar un trentenau de captaus. De son caire, Turenne capitèt d'isolar la capitala e Condé foguèt pauc a pauc abandonat per sei partisans. Lo 24 de setembre, seis adversaris parisencs foguèron pron fòrts per prendre lo contraròtle deis autoritats comunalas e obligir Condé de quitar París lo 13 d'octòbre.
Lo 21 d'octòbre, lo rèi Loís XIV poguèt intrar dins la capitala. Lo 12 de novembre, lo prince de Condé perdiguèt oficialament sei dignitats e sei govèrns. Participèt a la guèrra francoespanhòla dins lo camp d'Espanha. Foguèt condamnat a mòrt en 1654 mai perdonat a la fin de la guèrra còntra Espanha. Son fraire, lo prince de Conti contunièt lo combat fins a 1653. Gondi foguèt arrestat e estremat fins a son evasion de 1654 e son exil dins leis Estats Pontificaus. Enfin, Gaston d'Orleans foguèt exilat dins lo castèu de Blois fins a sa mòrt.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Províncias Unidas[modificar | modificar la font]
Fondacion dau comptador dau Cap dins lo sud dau continent african.


text:
Adreça IP
Una adreça IP (amb IP per Internet Protocol) es lo numèro qu'identifica cada ordinator sus Internet, e mai generalament, l'interfàcia amb lo malhum de tot material informatic (adralhador, estampadoira) connectat a un malhum informatic utilizant lo protocòl d'interconnexion de malhums.
Aqueste concèpte d'adreça IP existís jos doas formas diferentas: la version 4 e la version 6. En 2006, la version 4 es la pus utilizada; lo numèro es generalament notat amb quatre nombres compreses entre 0 e 255, separats per de punts ; exemple :
212.85.150.133. Aquesta version 4 es descricha mai especificament dins adreça IPv4.


text:
Revòuta dei Cipaies
La Revòuta dei Cipaies foguèt una insureccion indiana còntra la Companha Anglesa deis Índias Orientalas que dominava Índia dempuei lo començament dau sègle XIX. Foguèt entraïnada per lo maucontentament de la populacion e dei soudats indians originaris de la region d'Aoudh après l'annexion d'aquel estat princier indian en 1856. Aqueu maucontentament foguèt renfòrçat au sen de l'armada per l'introduccion d'un fusiu novèu ambé de cartochas lubrificadas per de graissas animalas impuras tant per lei musulmans que per lei indós. Maugrat una modificacion dei cartochas, la fisança entre militars indians e britanics declinèt. De mai, la tension foguèt egalament renfòrçada per l'agitacion de la populacion, especialament de l'aristocràcia anciana que s'estimava menaçada per leis annexions de la Companhiá dins lo rèsta de la peninsula. A l'acomençaça dau conflicte, lei revòutats ocupèron Delhi e una partida de la Vau de Ganges. L'Empèri Mogòl i foguèt oficialament restablit. Pasmens, lei Britanics obtenguèron lo sostèn dei Sikhs e de la màger part dei senhors indians per reprimir l'insureccion e tornar conquistar Delhi en setembre de 1857. Puei, lo centre principau de la revòuta, d'ara situat en Aoudh onte lo conflicte se transformèt en guèrra d'independéncia, foguèt atacat e vencut dins lo corrent de 1858 e de combats se debanèron fins a 1859 dins certaneis endrechs. Marcada per d'atrocitats dins lei dos camps, aquela guèrra entraïnèt la disparicion de l'Empèri Mogòl e la fin de l'administracion de la peninsula per la Companhiá deis Índias. En vertut de l'India Act de 1858, lo govèrn de Londres s'ocupèt d'ara endavant de dirigir espereu lei possessions britanicas d'Índia.


text:
Adrian II
Adrian II (792-872) foguèt lo 106en papa de la Glèisa Catolica Romana. Succediguèt a Nicolau Ièr (858-867) e foguèt remplaçat per Joan VIII (872-882).
Elegit en 867 après dos pontificats refusats, èra partisan d'una papautat ai poders largs e importants. S'impliquèt donc dins mai d'una question regardant la vida e la politica dei monarcas ò deis evesques occidentaus. Ansin, tre son eleccion, levèt l'excomunicacion còntra Lotari e organizèt un concili a Roma ambé lo patriarca de Constantinòple, a l'origina d'un esquisma au sen de la Glèisa, per lo faire depausar. Pasmens, maugrat aqueu succès, aguèt per la seguida divèrsei desacòrds ambé l'emperaire bizantin Basili e lo novèu patriarca per reglar l'afaire d'aquel esquisma. D'efèct, au contrari dei caps de la Glèisa Orientala, Adrian II voliá jutjar leis evesques aguent sostengut l'esquisma, ço qu'èra pas dins lo domeni de competéncia juridica de Roma.


text:
Escacs
Los escacs son un jòc de taula. Opausan dos jogaires a l'entorn d'un platèu dich escaquier compausat de seissanta-quatre carrèus blancs e negres. Lei jogaires desplaçan cadun a son torn una de sei seize pèças (o doas dins lo cas especiau de l'enroc). Au començament d'una partida, un jogaire tèn un rèi, una rèine o dama, doas tors, dos fòls, dos cavalièrs e uech pions. L'objectiu es d'infligir un escac e mat a son advèrsari, es a dire una situacion onte lo rèi advèrs es en presa sensa poder s'escapar.
Aparegut dins lo sud d'Euròpa a partir dau sègle X, lo jòc d'escacs es probablament eissit dau chaturanga, un jòc fòrça similar datant dau sègle VI e originari d'Índia. Lei reglas actualas se fixèron a partir de la fin dau sègle XV. Es un jòc de reflexion fòrça popular dins lo monde e es practicat per de milions de personas subre totei lei continents. De mai, dempuei son introduccion e son desvolopament en Euròpa, tèn una imatge de prestigi intellectuau fòrça importanta. Una teoria dau jòc es donc estada desvolopada principalament dempuei lo sègle XIX e transmesa gràcias a una literatura fòrça rica.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Reglas
- 3 Principis de jòc
- 4 Competicion
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas legendàrias[modificar | modificar la font]
Divèrsei legendas existisson a prepaus de l'invencion deis escacs. Pasmens, lei recèrcas an pas mostrat de ligams entre sei racòntes e lei vestigis istorics. D'autrei son d'invencions relativament recentas qu'an agut una popularitat e una difusion importanta.
Mite dau braman Sissa[modificar | modificar la font]
La legenda pus celèbra subre l'origina dau jòc d'escacs es la racònte dau rèi indian Belkib (aperaquí 3000 avC) que, per s'engardar de morir dau languiment, prometèt una recompensa en cambi d'una prepausicion de distraccion capabla de li plaire. Lo savi Sissa prepausèt lo jòc d'escacs e entosiasmèt lo sobeiran. Aqueu darrier demandèt alora a Sissa quin quierdon voliá e la legenda s'acabèt d'unei còps diferents segon lei variantas :
- Sissa demandèt au prince de depausar un gran sus la premiera casa, puei dos sus la segonda, quatre sus la tresena e mai lo rèsta.
- Sissa demandèt ges de recompensas mai deguèt acceptar en fàcia de l'insisténcia dau prince. Auriá alora egalament prepausat au rèi de depausar de grans sus lei casas.
Per la seguida, lo rèi executèt lo savi per lo punir de son impertinéncia o acceptèt a condicion que Sissa comptèsse lei granas espereu. Dins aquò, maugrat aqueu racònte, lei scientifics an pas descubèrt de traças d'un jòc d'escacs tant vièlh.
Legenda grèga[modificar | modificar la font]
En fòra de la legenda indiana dau savi Sissa, existís una legenda grèga que fa remontar l'invencion deis escacs a la guèrra de Tròia. Un eròi grèc, Palamède, auriá inventat aqueu jòc per ocupar e remotivar lo morau dei soudats de l'armada grèga. Auriá tanben inventat d'autrei jòcs coma lei dats. Pasmens, aqueu racònte es nascut en causa d'una error de traduccion dau mòt grèc πetteιa (petteia) que designa en realitat un jòc diferent deis escacs e puslèu a l'origina dau tablut.
Legenda romana[modificar | modificar la font]
Enfin, existís una darriera legenda importanta sus l'origina dau jòc d'escacs. Foguèt inventada en 1763 per lo poeta anglés William Jones dins un poema escrich en latin. Eufron i auriá inventat leis escacs per ajudar Mars de sedurre la divessa Caïssa. Dempuei la publicacion d'aquela òbra, Caïssa es donc de còps considerada coma la divessa deis escacs.
Recèrcas istoricas[modificar | modificar la font]
La recèrca de l'origina dau jòc d'escacs es totjorn a l'ora d'ara una question malaisada per lei scientifics e leis istorians. D'èfèct, coma lo jòc foguèt codificat durant l'Edat Mejan en Euròpa, la recèrca dèu estudiar de jòcs ancians ambé de reglas diferentas mai qu'an conegut una tièra d'evolucions per venir lo jòc d'escacs modèrn. Aquela òbra es donc fòrça malaisat e divèreis interpretacions son possiblas.
Originas orientalas[modificar | modificar la font]
Se considera generalament que l'ancessor pus vièlh deis escacs es un jòc indian dich chaturanga que sei traças pus ancians son marcadas entre lei sègles V e VII. Dos tèxtes sanskrits, lo Vasavadatta escrich vèrs 600 e lo Harshascharita redigit vèrs 625, mencionèron l'existéncia d'aqueu jòc sensa precision granda. Dos autreis òbras de la segonda mitat dau sègle IX permeton d'obtenir de conoissanças pus importantas sus lo jòc de chaturanga. Lei pèças èran inspirats per lei còrs tradicionaus deis armadas indianas (fantassins, cavalièrs, carris e elefants). Una partida se jogava ambé quatre jogaires e de dès.
L'origina dei dos autors dins lo nòrd-èst de Cachemire suggerís una difusion possibla a partir dau bacin de Gange vèrs Pèrsia. A partir d'aquela epòca, se supausa que lo jòc a evolucionat a partir de divèrsei jòc de trajèct indian. Pasmens, se fau tanben notar l'existéncia d'un jòc chinés nomat xiangqi que remontará a 569. Son existéncia foguèt attestada en 800 e es possible que lo xiangqi e lo chaturanga an un ancessor comun desconegut.
Difusion vèrs lo continent europèu[modificar | modificar la font]
Lo jòc se difusèt en Pèrsia vèrs 600 onte venguèt lo chatrang o shatranj. D'ara endavant, se joguèt a dos jogaires sensa dès e conoguèt un desvolopament important ambé l'aparicion ai sègles IX e X de premiers campions e tractats. Lei pèças èran alora :
- lo rèi (Shah que dona son nom au jòc) que se desplaça d'un pas dins totei lei direccions.
- lo conselhier (Farzin o Vizir) que son movement es limitat a una casa soleta en diagonala.
- l'elefant (Fil) que son movement se fa en diagonala segon un saut de doas casas.
- lo chivau (Faras) que son movement es identic au cavalièr modèrn.
- lo carri (Roukh) que son movement es identic a la torre modèrna.
- lo soudat (Baidaq) que se desplaça coma lo pion modèrn sensa lo pas doble au començament.
Per leis Aràbis, lo Roukh èra considerat coma un generau comandant l'armada[1].
Arribada en Euròpa e evolucion[modificar | modificar la font]
L'arribada deis escacs sus lo continent europèu se debanèt probablament a l'entorn de l'an 1000 per l'Espanha musulmana o per lei regions d'Itàlia dau Sud egalament en contacte ambé leis estats musulmans de Mediterranèa. La premiera mencion escricha coneguda datèt de 1010 dins lo testament dau còmte d'Urgel en Catalonha. Divèrsei pèças foguèron egalament descubèrtas dins lei cavaments d'un site ocupat per de chivaliers-païsans vèrs lo lac de Paladru (Isèra) que foguèt abandonat en 1040.
Lei règlas de l'Edat Mejana son conegudas gràcias au Libro de los juegos redigit en Espanha entre 1251 e 1283. Tèn uneis illustracions que mostran l'adopcion dau jòc en Euròpa e l'occidentalizacion dei pèças e de l'escaquier :
- lei casas de l'escaquier venguèron bicolora ambé de casas rojas e negras.
- lo vizir venguèt verge puei rèina.
- l'elefant venguèt aufin puei fòl (evesque en anglés).
- lo roukh aràbi venguèt roc puei torre.
Dins certanei regions europèanas, lo pas doble iniciau dau pion èra practicat. De règlas permetián tanben au rèi e la rèine d'efectuar un saut de doas casas (sensa presa) per lo premier movement marcant l'aparicion de la premiera diferéncia important a respèct dau shatranj musulman.
Leis evolucions pus important aguèron luòc a partir de la fin de l'Edat Mejana quand leis Espanhòus abandonèron lei desplaçaments limitats de la rèina e dei fòls foguèron remplaçats per lei movements modèrns. Lo jòc venguèt talament rapide qu'apareguèron leis anoncias « Escac au rèi » e « Gardatz la rèina ». Per s'aparar còntra aquelei cambiaments, de còps defensius foguèron inventats coma l'enroc vèrs 1560 puei la disparicion d'un saut doble iniciau dau rèi e de la rèina. Vèrs 1650, se pòu considerar que lei règlas dau jòc modèrn son quasi establidas. Aquò va venir la fònt d'una literatura teorica rica ambé, per exemple, l'elaboracion dei premiers sistèmas de dubertura.
Periòde contemporanèu[modificar | modificar la font]
Lo periòde contemporanèu veguèt en 1850 l'establiment de l'escaquier e de l'aspèct dei pègas modèrns, dich de tipe « Staunton ». Pasmens, leis evolucions pus importantas regardèron lo jòc que venguèt un subjècte de recèrca teorica avançada e un jòc de competicion dotat d'un prestigi internacionau important. Ansin, la mitat dau sègle XIX veguèt l'emergéncia deis escacs modèrns. Au sègle XX, l'Union Sovietica ne'n assegurèt lo desvolopament coma un otís de formacion intellectuau. Leis escacs venguèron alora un luòc de rivalitat de la Guèrra Freja entre lei campions estatsunidencs e sovietics. Dins leis annadas 1980, venguèt tanben un subjècte d'afrontaments entre dissidents e conservadors sovietics. Dempuei la fin de la Guèrra Freja, leis escacs son totjorn considerat coma un espòrt de prestigi e de nacions emergentas coma Índia o China an investit de mejans relativament important per s'i destriar.
Reglas[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Una partida d'escacs acomença dins la posicion iniciala aicí dessús. Lei blancs jogan lo premier còp puei lei jogaires jogan cadun a son torn en desplaçant cada còp una de sei pèças. Cada pèçase desplaça d'un biais espefic e una casa pòu solament èstre ocupada per una pèça soleta. S'una pèça advèrsa se situa sus lo carrèu d'arribada de la pèça jogada, es capturada e retirada de l'escaquier.
De reglas especialas existisson per lo movement de certanei pèças. Lo roque permet de desplaçar simultanèament lo rèi e una tor. La presa en passant permet una captura particulara dei pions. Enfin, la promoccion permet de transformar un pion en una autra pèça, levat dau rèi, quand aganta la renguiera darriera de l'escaquier.
Quand lo rèi es menaçat de captura, se dis qu'es en « escac ». Se la menaça pòu pas èsser suprimida, es a dire qu'un movement de pèça pòu pas sortir lo rèi de la situacion d'escac, lo rèi es dich en « escac e mat ». La partida s'acabèt alora per la victòria dau jogaire qu'a obtengut lo mat. Es defendut de plaçar son rèi en posicion volontària d'escac. Es tanben enebit de faire passat son rèi sus una linha d'escac pendent l'enroc. Enfin, aqueu darrier còp es egalament pas possible se lo rèi es en escac sus lo carrèu de partença dau còp.
Se un camp pòu pas realizar un còp legau e se son rèi es pas en escac, la posicion es dicha « pat ». Lo resultat de la partida es adonc nul, sensa venceire ni vencut.
L'objectiu dau jòc es d'infligir l'escac e mat a son adversari.
Desplaçament dei pèças[modificar | modificar la font]
Cada pèça pòu se desplaçar a la chausida dau jogaire sus una dei casas marcadas per una crotz. En fòra dau pion, capturan una pèça advèrsa situada sus un carrèu de lor trajècte sensa poder anar en delà. Levat de la presa en passant, la pèça que captura prend totjorn la plaça de la pèça capturada e aquela darriera es retirada de l'escaquier.
Lo fòl, la tor e la rèina son de pèças de portada lònga, tanben dichas pèças de linha. Pòdon se desplaçar de lòng d'una linha. Cada camp tèn dos fòls. Lo premier se desplaça sus lei carrèus negres e lo segond sus lei blancs.
Lo rèi se desplaça d'un carrèu au còp e tèn una regla de movement especiau dicha enroc.
Lo cavalièr pòu pas èstre interceptat per una pèça a l'entorn de sa posicion de partença.
Lo pion pòu se desplaçar sus lei casas marcadas per una crotz sensa poder i capturar una pèça advèrsa e pòu capturar sus lei carrèus marcats per un redon sensa poder s'i desplaçar s'i a ges de pèças dessús. Cada pion pòu se desplaçar de doas casas per son còp iniciau. Tèn una regla especiala qu'es la presa en passant.
Lei pions pòdon jamai recular. Lei pions blancs se dirigisson vèrs la uechena tiera e lei pions negres vèrs la premiera. La promoccion es obligatòria s'aquelei ranguiers son agantats.
Còps especiaus[modificar | modificar la font]
Enroc[modificar | modificar la font]
L'enroc consistís de desplaçar d'un còp solet lo rèi e una dei tors. Existís dos biais de lo realizar :
- ambé lo rèi e la tor de la colona h dich enroc pichon.
- ambé lo rèi e la tor de la colona a dich enroc grand.
Dins lei dos cas, l'enroc es realizat de la mena seguenta : se desplaça d'en premier lo rèi de dos carrèus vèrs la tor, puei ambé la meme man, se fa passar la tor de l'autre caire a costat dau rèi.
Lei condicions per permetre l'enroc :
- ges de pèça entre lo rèi e la tor regardada.
- lo rèi e la tor regardada an pas encara jogats.
- lo rèi es pas en situacion d'escac.
- lei carrèus traversats per lo rèi es pas contraròtlats per una pèça advèrsa.
Presa en passant[modificar | modificar la font]
La presa en passar pòu intervenir quand un camp vèn d'avançar un pion de doas casas e defugís la confrontacion d'un pion advèrs. Per exemple, lei blancs pòdon avançar lo pion a2 en a4 per evitar un pion negre situat en b4. L'interpretacion d'aquela regla es que lo pion blanc joga dos còps en un (a2-a3 puei a3-a4). Dins aquelei condicions, lo pion advèrs pòu considerar qu'après lo premier còp, èra en drech de capturar espereu lo pion blanc desplaçat. D'un biais coerenta, la captura dau pion blanc se fa sus lo premier carrèu.
Aqueu còp es pas obligatòri e lo camp que pòu lo realizar dèu lo faire immediatament. Au còp seguent, la possibilitat de la presa en passant es perduda.
Promoccion[modificar | modificar la font]
La promoccion d'un pion consistís de lo transformar a la chausida dau jogaire e independament dei pèças perdudas dempuei l'acomençaça de la partida, en rèina, en tor, en fòl o en cavalièr quand aganta la darriera tira de l'escaquier (la uechena per lei blancs e la premiera per lei negres). La promoccion es obligatòria e immediata. La pèça chausida es generalament la rèina. Quand una autra pèça es chausida, se parla de sota-promoccion.
Fin de la partida[modificar | modificar la font]
Totei lei partidas s'acaban pas per un escac e mat. Divèrsei biais de finir existisson :
- un jogaire pòu abandonar se pensa que sa situacion es sensa esperança.
- un jogaire pòu perdre una partida per abenament de son temps de jòc meme se sa posicion es superiora a aquela de son adversari.
- per acòrd mutuau per declarar la partida nulla.
- per la repeticion per lo tresen còp d'una mema posicion. La partida es alora nulla.
- per la regla dei cinquantes còps. Un jogaire pòu demandar lo nul se cinquante còps son estats jogats dempuei la darriera captura o la darriera avançada d'un pion.
- per l'obtencion d'una posicion de pat.
Notacions d'una partida[modificar | modificar la font]
En competicion, la notacion dei còps jogats es obligatòria per permetre lo contraròtle de la partida per l'arbitre, son archivatge, son estudi e sa publicacion. Divèrsei sistèmas de notacion existisson. Lo principau es la notacion dicha algebrica qu'es lo sistèma oficiau de la Federacion Internacionala deis Escacs (FIDE). Cada colona de l'escaquier es designada per una letra de a a h e cada tiera per un numerò de 1 a 8. Lei carrèus pòdon donc èsser designats per una combinason d'una letre e d'una chifra. Per cada còp, se nota :
- lo numerò dau còp seguit d'un ponch.
- una letre majuscula que designa la pèça (R per lo rèi, D per la rèina, T per la tor, F per lo fòl[2], C per lo cavalièr) dins lo cas d'una pèça majora. Per lo pion, la majuscula P existís mai es generalament omesa.
- la casa d'arribada de la pèça jogada (una letre e una chifra).
- una letra minuscula pòu s'apondre entre la majuscula e la designacion dau carrèu d'arribada per clarificar la pèça que se desplaça dins lo cas onte doas pèças similaras pòdon arribar sus una meme casa.
De simbòls especiaus existisson per :
- la presa qu'es marcada per lo simbòl x situat entre la majuscula e la minuscula de la casa d'arribada.
- l'enroc pichon notat O-O e l'enroc grand O-O-O.
- la promoccion qu'es caracterizada per lo simbòl = seguit de la majuscula designant la pèça obtenguda en cambi dau pion.
- la presa en passant qu'es caracterizada per la notacion e.p aponduda après lo desplaçament.
- l'escac qu'es notat + après lo còp que permet la mesa en escac dau rèi advèrs.
- l'escac e mat qu'es notat ≠, # o ++ après lo còp que permet la mesa en escac e mat dau rèi advèrs.
Enfin, existís de simbòls utilizats per l'analisi teorica de partida :
- un còp bòn es marcat !.
- un còp fòrça bòn es marcat !!. Dona generalament un avantatge decisiu per lo gasanh de la partida.
- un còp marrit es marcat ?.
- un còp marrit fòrça marrit es marcat ??. Entraïna generalament la desfacha de son autor.
- un còp intessent es marcat !?.
- un còp dobtós es marcat ?!
- un còp novèu au nivèu teoric es marcat N.
- un avantatge decisiu ai blancs a la fin d'una analisi es marcat +-.
- un avantatge feble ai blancs a la fin d'una analisi es marcat +=.
- una posicion equilibrada a la fin d'una analisi es marcada ==.
- un avantatge feble ai negres a la fin d'una analisi es marcat =+.
- un avantatge decisiu ai negres a la fin d'una analisi es marcat -+.
- una posicion incertana es marcada ∞.
- una compensacion en cambi d'un desavantatge materiau es marcada =/∞.
Principis de jòc[modificar | modificar la font]
Estrategia[modificar | modificar la font]
L'estrategia regarda l'evaluacion dei posicions e l'establiment de plans de tèrme lòng per lo jogaire. Dos paramètres importants pertocan aqueu domeni dau jòc :
- l'evaluacion dei pèças disponiblas per cada camp. L'experiéncia permet d'atribuir un nombre de ponchs per cada tipe de pèça : un ponch per un pion, tres ponchs per un fòl o un cavalièr, cinc ponchs per una tor e nòu ponchs per una rèina. De mai, en foncion de la situacion, certanei pèças o parèus de pèças an una valor superiora. Per exemple, un parèu de fòls es generalament pus eficaça qu'un parèu compausat d'un fòl e d'un cavalièr per contraròtlar l'escaquier en fin de partida.
- l'estructura dei pions que son pèças gaire mobilas. Lei feblesas creadas dins aquela estructura son donc generalament permanentas e lei mejans utilizadas per lei compensar o leis esplechar van fòrtament influenciar lo posicionament deis autrei pèças.
Tactica[modificar | modificar la font]
La tactica regarda leis accions de tèrme cort que pòdon sovent èsser completament calculadas per lo jogaire. La prefondor de calcul despend de la capacitat dau jogaire o de l'ordinator e de la posicion dau jòc. Ansin, dins lo cas d'un jòc onte lo nombre de còps possibles es fòrça limitat, se pòu preveire unei desenaus de desplaçaments.
Lei teoricians an definits unei tipes d'elements tactics regulars. Lei principaus son :
- lo clavelament qu'es una situacion ont una pèça pòu pas èsser desplaçada sensa expausar a la captura una pèça pus importanta.
- la forqueta qu'es un còp que permet d'atacar dos pèças simultanèament. Permet generalament un gasanh materiau.
- l'enfielament qu'es un còp que permet d'atacar unei pèças situadas sus la meme linha. Fòrça similar au clavelament, es de còps dich clavelament inversat quand la premiera pèça atacada es la pus importanta.
- l'ataca a la descubèrta qu'es una situacion onte una pèça permet de descubrir una ataca per son desplaçament sus un autre carrèu.
- la batariá es una varianta de l'ataca a la descubèrta pus poderosa car la pèça desplaçada per descubrir l'ataca es tanben utilizada per atacar una segonda pèça.
- lo còp intermediari (o Zwischenzug) qu'es un còp creant una menaça d'aparar immediatament jogat en plaça dau còp esperat.
- lo loire.
- lo sacrifici que consistís de donar una pèça a l'advèrsari en cambi d'un avantatge materiau o posicionau.
- la deviacion qu'es un còp basat sus un sacrifici obligent l'advèrsari d'abandonar la proteccion d'un carrèu per subir una pèrda materiala o meme la pèrda de la partida.
- la subrecarga es la feblesa causada per una pèça que dèu defendre unei pèças o casas simultanèament.
- l'intercepcion es un còp que permet de blocar lei linhas necessàrias a la defensa de l'advèrsari.
Fasas de la partida[modificar | modificar la font]
Pendent una partida d'escacs, se distinguís generalament tres fasas principalament que son la dubertura, lo mitan de la partida e la finala.
Dubertura[modificar | modificar la font]
La dubertura es lo nom donat ai premiers còps d'una partida. Se dona de noms ai duberturas reconegudas coma la defensa francesa o lo començament Larsen. Un nombre grand d'obratges especializats lei classan coma, per exemple, l'Enciclopedia dei duberturas d'escacs. Leis estils de dubertura son donc fòrça variats e certanei son considerats coma tranquils e d'autrei coma fòrça dinamics e agressius. Cada dubertura tèn divèrsei variantas que pòdon tenir fins a 30 o 35 còps. Seis objectius son :
- de permetre lo desvolopament dei pèças.
- l'ocupacion o lo contraròtle dau centre de l'escaquier.
- la seguritat dau rèi.
- l'establiment d'una estructura de pion bòna.
De mai, la màger part dei jogaires e de teoricians consideran que lo fach de jogar en premier dona ai blancs un avantatge. Un objectiu dei negres es donc de neutralizar aquel avantatge o obtenir de compensacions maugrat una posicion desesquilibrada.
Mitan de la partida[modificar | modificar la font]
Lo mitan de partida acomença que la màger part dei pèças son desvolopadas. L'utilizacion de la teoria deis escacs vèn alora mens util e cada jogaire dèu avalorar sa posicion, concebre de plans basats subre aquelei caracteristicas e s'avisar dei possibilitats tacticas. La question principala d'aquela fasa es de sabar quand intrar en finala. Es a dire de cambiar de pèças per simplificar la situacion e obtenir una situacion favorabla per lo camp pus fòrt.
Finala[modificar | modificar la font]
La finala de la partida es la fasa que se debana quand resta solament quauquei pèças sus l'escaquier. Tèn doas diferéncias principalas ambé lei periòdes precedents :
- lei pions prenon una importància particulara car se pòdon èstre promoguts. La promoccion d'un pion es sovent un element decisiu dins lo reglament de la finala e de la partida.
- lo rèi qu'es generalament protegit pendent lo rèsta de la partida deven una pèça poderosa qu'es sovent menat au centre de l'escaquier.
La situacion dicha zugzwang definís una posicion de pèças onte totei lei còps legaus possibles son pas favorables au jogaire.
Competicion[modificar | modificar la font]
Organizacion[modificar | modificar la font]
Lo jòc d'escacs modèrn es un espòrt organizat amb una estructura de federacions, de congrès e de tornegs internacionaus e nacionaus. L'organizacion internacinala centrala es dicha Fédération Internationale des Échecs (FIDE, Federacion Internacionala deis Escacs). La màger part dei federacions nacionalas fan partida de la FIDE qu'es membre dau Comitat Internacional Olimpic meme se leis escacs son pas un espòrt presents ai Jòcs Olimpics. Lei competicions pus importantas son lei Campionnats dau Monde individuaus e leis Olimpiadas d'escacs que son un torneg per equipa.
Classament e títols[modificar | modificar la font]
La ierarquia deis escacs es caracterizada per un classament individuau dei jogaires e una ierarquia de títols marcant lo nivèu agantat per lo jogaire. Aquelei títols son donats per la vida per la FIDE o sei federacions nacionalas. Lo sistèma de classament principau es lo classament ELO qu'es basat sus l'analisi estatistica dei probabilitats de victòria d'un jogaire. Lei títols principaus son basats sus aqueu classament :
- Grand Mèstre qu'es lo títol pus aut de la ierarquia. Es donat au jogaire que son classament ELO aganta, au mens un còp, 2 500 ponchs.
- Mèstre Internacionau que lei condicions d'atribucion son similaras au títol de Grand Mèstre. Pasmens, pòu s'obtenir tre 2 400 ponchs.
- Mèstre FIDE que lo plafon d'agantar es 2 300 ponchs.
- Candidat Mèstre que lo plafon d'agantar es 2 200 ponchs.
Après aquelei títols, lei federacions nacionalas an generalament una ierarquia pròpria.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'etimologia d'aqueu tèrme demora complexa e lo mòt sembla èstre espefic a la designacion unica de la pèça dau jòc.
- ↑ B de l'anglés "bishop" es tanben regularament utilizada en plaça.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Binet, A. (1894). Psychologie des grands calculateurs et joueurs d'échecs. Paris: Hachette. OCLC 287413777.
- (en) Graham Burgess (2000). The Mammoth Book of Chess. New York: Carroll & Graf. ISBN 0-7867-0725-9.
- (en) de la Villa, Jesús (2008). 100 Endgames You Must Know. New in Chess. ISBN 978-90-5691-244-4.
- (en) Franklin, Benjamin (2003). A Benjamin Franklin Reader. New York: Simon & Schuster. ISBN 978-0-7432-5782-4.
- (en) Gobet, Fernand; de Voogt, Alex; Retschitzki, Jean (2004). Moves in Mind: The Psychology of Board Games. Hove, UK: Psychology Press. ISBN 1-84169-336-7. OCLC 53962630.
- (en) Grabner, RH; Stern, E; Neubauer, AC (March 2007). "Individual differences in chess expertise: A psychometric investigation". Acta Psychologica 124 (3): 398–420. DOI:10.1016/j.actpsy.2006.07.008. PMID 16942740.
- (en) Howard, Kenneth S (1961). How to Solve Chess Problems. New York: Courier Dover Publications. ISBN 0-486-20748-X.
- (en) Feng-Hsiung Hsu (2002). Behind Deep Blue: Building the Computer that Defeated the World Chess Champion. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-09065-3. OCLC 50582855.
- (en) Kasparov, Garry (2003a). My Great Predecessors, part I. London; Guilford, CT: Everyman Chess. ISBN 1-85744-330-6. OCLC 223602528.
- (en) Kasparov, Garry (2003b). My Great Predecessors, part II. London; Guilford, CT: Everyman Chess. ISBN 1-85744-342-X. OCLC 223906486.
- (en) Kasparov, Garry (2004a). My Great Predecessors, part III. London; Guilford, CT: Everyman Chess. ISBN 1-85744-371-3. OCLC 52949851.
- (en) Kasparov, Garry (2004b). My Great Predecessors, part IV. London; Guilford, CT: Everyman Chess. ISBN 1-85744-395-0. OCLC 52949851.
- (en) Kasparov, Garry (2006). My Great Predecessors, part V. London; Guilford, CT: Everyman Chess. ISBN 1-85744-404-3. OCLC 52949851.
- (en) Levitt, Gerald M. (2000). The Turk, Chess Automaton. Jefferson, N.C.: McFarland & Company. ISBN 0-7864-0778-6. OCLC 226148928.
- (en) Olmert, Michael (1996). Milton's Teeth and Ovid's Umbrella: Curiouser & Curiouser Adventures in History. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-684-80164-7.
- (en) Pritchard, David (1994). The Encyclopedia of Chess Variants. Godalming: Games & Puzzles Publications. ISBN 0-9524142-0-1. OCLC 60113912.
- (en) Saariluoma, Pertti (1995). Chess Players' Thinking: A Cognitive Psychological Approach. New York: Routledge. ISBN 978-0-415-12079-1.
- (en) Steinitz, William; Landsberger, Kurt (2002). The Steinitz Papers: Letters and Documents of the First World Chess Champion. Jeferson, N.C.: * McFarland & Company. ISBN 0-7864-1193-7. OCLC 48550929.
- (en) Vale, Malcolm (2001). The Princely Court: Medieval Courts and Culture in North-West Europe, 1270–1380. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-926993-9. OCLC 47049906.
- (en) Verwer, Renzo (2010). Bobby Fischer for Beginners. Alkmaar: New in Chess. ISBN 978-90-5691-315-1.
- (en) Weenink, H.G.M. (1926). Hume, G., and White, A.C.. ed. The Chess Problem. Stroud: Office of The Chess Amateur. OCLC 3617028.
- (en) Wilkinson, Charles K. (May 1943). "Chessmen and Chess". The Metropolitan Museum of Art Bulletin New Series 1 (9): 271–279. DOI:10.2307/3257111. JSTOR 3257111.


text:
Eritrèa
Eritrèa es un país de la Bana d'Africa, vesin de Sodan a l'oèst, d'Etiopia al sud e de Jiboti al sud-èst. Es limitat per la mar Roja a l'èst. Aquel país a obtengut son independéncia d'Etiopia en 1993. Dempuèi, aqueles dos païses se liuran una guèrra esporadica.
Sa capitala es Asmara.
Lo gentilici es eritrèu -èa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Eritrèa foguèt d'en primièr colonizada per Itàlia en 1885, puèi per la Grand Bretanha a partir de 1941. En 1952, las Nacions Unidas decidiguèron de formar una federacion amb Etiopia e Eritrèa. Quand de manifestacions independentistas se desencadenèron, Etiopia annexèt simplament Eritrèa (1961), e ne resultèt una guèrra civila que s'acabèt pas que 30 ans pus tard, en 1991, amb la victòria de las tropas eritrèas. L'independéncia foguèt declarada en 1993.
En 1998 una novèla guèrra comencèt entre Etiopia e Eritrèa a prepaus del traçat de la frontièra. Aquela guèrra s'acabèt en 2000 amb los acòrdis d'Argièr que conduguèron al desplegament d'una fòrça de 4000 cascos blaus. Una comission independenta de l'ONU emetèt un arbitratge sus la question de la frontièra en 2003, mas aquela solucion foguèt regetada per Etiopia.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article: Economia d'Eritrèa.


text:
Shalom
Shalom (שלום) es un mot ebrieu que significa «patz». Coma en occitan, se pòt referir tan a la patz entre doas partidas coma tanben a una patz interiora, calma o tranquillitat d'un individú. S'utiliza tanben coma formula de salutacion, equivalent a «adieu».
La raiç lingüistica de shalom la podèm ligar amb le-shalem, que significa «completar, retribuir, pagar, compensar». Per aquò se pòt dire que es pas sonque l'abséncia de conflicte o la desaparicion d'ostilitat, mas que lo shalom significa tanben un retorn a l'equilibri, a la justícia e l'egalitat integrala.
Se pòt utilizar solet, coma la forma abreviada de la frasa Shalom Aleichem (literalment «la patz siá amb tu») que se pòt traduire coma adieu (una salutacion).


text:
Categoria:Organologia
Aquesta categoria recampa tot çò que tòca als instruments de musica, lor istòria, lors classificacions, lor fabricacion, lor entreten, los mestièrs associats, etc.
- Las biografias dels interprèts instrumentistas, los genres musicals associats e las òbras musicalas concernidas, seràn classadas endacòm mai.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
F
- Factura instrumentala (2 C, 1 P)
I
- Instrument de musica (10 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Organologia »
Aquesta categoria conten los 3 articles seguents.


text:
Landevenneg
Landevenneg en breton ( Landévennec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Landévennec, niché al fons de la rade de Brèst, sul darrièr méandre del Aulne en partida submergé en lo moment de la remontada del nivèl de la mar après la glaciation de Würm[1], Constituissi un païsatge pittoresque #qu'inspira la poesia. Tot i a amassat, lo bòsc, la montanha (Ménez-Òm), lo riu e la mar.
Al començament de la Modèl:S-, en 1920, Landévennec se presenta coma un maco pichon pòble plàcid, delimitat d'aiga e de pins, en un luòc impregnat de grandeur, al pè dels escarpements de la presqu'isla e en formant una punta en s'avançant a las confins del fons de la rade de Brèst e de la Aulne maritima.
Lo climat doç e humide, la situacion del país plan protegit dels vents fòrts, fan d'aquel pichon canton de tèrra lo un d'aqueles de la Bretanha ont la vegetacion del miègjorn se desvolòpa e prospère admirablement. « Las plantas dels païses cauds creisson en tota libertat, araucarias e figuiers, mimosas e eucalyptus » escrich Gustave Geffroy l'an 1903[2].
« Lo pòrt de Landévennec se compausa pas que d'una simpla cala, de 78 mètres de longitud sus 5 m de largeur e 12 % de inclinaison, situat sus la cauma dicha de Pòrt-Maria, près de la punta de Landévennec, sul marge esquèrre de la estuaire de la Aulne. (...) Lo movement de la navegacion i es sens importància »[3]. Aquela descripcion data de 1889 mas es encara valida pel pòrt d'uèi.
Dempuèi lo belvédère, a l'intrada del pòble, la vista es imprenable sul cementèri de naus e lo croiseur Colbert, antany destinat a la lucha anti-aeriana, #qu'espèra d'èsser desmantellat. Dempuèi 2007, lo luòc fa reviure lo remembre del anciana station naval, quand Landévennec aculhiá los vaissèls de la Marina en resèrva.
Mas la situacion de presqu'isla coincée entre la rade de Brèst e la estuaire de la Aulne contribuissi a far de Landévennec una municipalitat enclavée, mal connectada a lo sieu veïnat, sens connexion maritima d'ara endavant amb Brèst e los autres pòrts de la rade de Brèst e sens bac en permetent d'afranquir la estuaire. Quitament l'accès viari es long (détour important per prene lo pont de Térénez #que permet d'afranquir lo Aulne e de connectar la municipalitat a la rèsta del mond) o malaisit se se manlèva la rota mai dirècta estrecha e sinueuse. Es d'en un autre luòc aquel isolament #que i aviá ja atrach sant Guénolé e los sieus discipols en lo moment de la fondacion de la abbaye. Es tanben la persistència d'aquel isolament #que fa uèi lo encant de Landévennec.
Landévennec, niché au fond de la rade de Brest, sur le dernier méandre de l'Aulne en partie submergé lors de la remontée du niveau de la mer après la glaciation de Würm[4], constitue un paysage pittoresque qui inspire la poésie. Tout y est réuni, le bois, la montagne (Ménez-Hom), la rivière et la mer.
Au début du Modèl:S-, en 1920, Landévennec se présente comme un joli petit village paisible, encerclé d'eau et de pins, dans un site imprégné de grandeur, au pied des escarpements de la presqu'île et formant une pointe s'avançant aux confins du fond de la rade de Brest et de l'Aulne maritime.
Le climat doux et humide, la situation du pays bien abrité des vents forts, font de ce petit coin de terre l'un de ceux de la Bretagne où la végétation du midi se développe et prospère admirablement. « Les plantes des pays chauds croissent en toute liberté, araucarias et figuiers, mimosas et eucalyptus » écrit Gustave Geffroy en 1903[2].
« Le port de Landévennec ne se compose que d'une simple cale, de 78 mètres de longueur sur 5 m de largeur et 12 % d'inclinaison, situé sur la grève dite de Port-Maria, près de la pointe de Landévennec, sur la rive gauche de l'estuaire de l'Aulne. (...) Le mouvement de la navigation y est sans importance »[5]. Cette description date de 1889 mais est encore valable pour le port d'aujourd'hui.
Depuis le belvédère, à l'entrée du village, la vue est imprenable sur le cimetière de navires et le croiseur Colbert, jadis destiné à la lutte anti-aérienne, qui attend d'être démantelé. Depuis 2007, le lieu fait revivre le souvenir de l'ancienne station navale, quand Landévennec accueillait les bateaux de la Marine en réserve.
Mais la situation de presqu'île coincée entre la rade de Brest et l'estuaire de l'Aulne contribue à faire de Landévennec une commune enclavée, mal reliée à son voisinage, sans liaison maritime désormais avec Brest et les autres ports de la rade de Brest et sans bac permettant de franchir l'estuaire. Même l'accès routier est long (détour important pour rejoindre le pont de Térénez qui permet de franchir l'Aulne et de relier la commune au reste du monde) ou difficile si l'on emprunte la route plus directe étroite et sinueuse. C'est d'ailleurs cet isolement qui avait déjà attiré saint Guénolé et ses disciples lors de la fondation de l'abbaye. C'est aussi la persistance de cet isolement qui fait aujourd'hui le charme de Landévennec.
Istòria[modificar | modificar la font]
Landévennec #Venir un centre d'escambi e de comunicacion per l'importància de lo sieu abbaye.
L'activitat venguda de las fièras e mercats e las desparièras manifestacions religiosas ligadas al monastèri, portavan de nombroses visitants.
Landévennec Utilizava de divèrses mejans de comunicacion per mar. L'ensems dels bacs permetiá d'afranquir lo Aulne. Lo passatge de Poulben èra desservi per dos chalands. Los jorns de mercat, i aviá utilizat un grand chaland en servint al transpòrt d'una vintena de cavals, los autres jorns, un mai pichon, pels passatges abituals dels abitants e de qualques cavals. Se retien a Argol e al Faou.
Abans 1782, existissiá una connexion de la isla Tibidy a Landévennec. Un vaissèl i aviá utilizat pels bestiaux, e un canot per las gents.
Los trabalhs mancavan pas pas. Lo abbaye emplegava de nombroses mossardets. Los prètzfaches avián distribuit coma seguís :
- un mèstre jardinier e una ajuda ;
- un cosinièr e un marmiton ;
- un palefrenier ;
- un postillon (portava las cartas dins la plaça del Faou) ;
- un maréchal ferrant ;
- un chaudronnier (vendiá de Kemper totes los tres meses) ;
- un gojat de sala ;
- un barbèr ;
- un forner (i aviá ajudat per d'unes autres mossardets) ;
- una blanchisseuse ;
- una portaira d'aiga ;
- dels tailleurs, couturiers e d'ajudas servidores venián cèrts jorns.
Totas aquelas gents vivián pel trabalh que los porgiá lo monastèri. S'i acomodaven en de bonas condicions e relacions amb los fraires.
Una autra font importanta èra la juridiction abbatiale e lo sieu tribunal de justícia. S'estendiá sus tot lo territòri de la presqu'isla de Crozon fins a Plomodiern, e i aviá representat al tribunal de Châteaulin per un fiscal e un greffier. Aquel tribunal de justícia comptava de membres per òrdre de foncion :
- lo sénéchal (oficiar féodal o reial) ; possedissiá lo reng de cap de justícia e velhava a lo sieu bon foncionament. I aviá ajudat en lo sieu prètzfach pel bailli (oficiar d'espasa o de vestit), #que, a França, retia la justícia al nom del rei o d'un senhor ;
- lo fiscal general èra cargat recouvrements, taxas e impòstes ;
- Notaires, greffiers, de sergents, officiers èran cargats significats a comparéisser/comparéisser, de far executar las estancadas retudes.
Aquel tribunal de justícia valguda a Landévennec lo títol de vila. En 1679, las audiéncias s'avián lo dimècres a 15h00 als relòtges de la vila, dins la sala de la auditoire, situada dins la carrièra del presbytère. Lo sénéchal e lo bailli presidissián, venián de contunh los prévosts (títol donat a desparièrs magistrats d'òrdre civil o judicial jos l'Ancian Regim) #que representavan los senhors de la presqu'isla e avián agut d'i assistir.
Los abbés avián los poders seigneuriaux los mai estenduts. Ressortissant Coma tribunal de crida del présidial de Kemper e en dispausant del drech de « anautita justícia » (del latin lo chuc Gladii del drech romain), lo abbé se considerava lo senhor anautit justicier de Landévennec, Argol e Telgruc.
« La mièja justícia » aviá lo drech de condemnar dins la preson. « La bassa justícia », la mai difonduda, #que se pòt comparar a intervencions de simpla polícia. Lo insigne de « anautita justícia » èra las « fourches patibulaires » (aparelh a penjar). I aviá compausat de quatre nautors piliers de pèira, coronats per una trauèssa de bòsques. Los condemnats avián ligat a aquela darrièra per èsser étranglés. Los despossedisses demoravan un cèrt nombre de jorns expausats a la vista dels transeünts. Aquela potence se situava dins lo pòble de Gorréguer pas luènh del abbaye. Demòra pas mai de vestigis d'aquel passatge de la justícia.
Landévennec Conserva pas del passat que la maca pichona capèla de Folgoat, testimòni d'un passat dels fraires del abbaye.
Landévennec devint un centre d'échange et de communication par l'importance de son abbaye.
L'activité venue des foires et marchés et les différentes manifestations religieuses liées au monastère, amenaient de nombreux visiteurs.
Landévennec utilisait divers moyens de communication par mer. L'ensemble des bacs permettait de franchir l'Aulne. Le passage de Poulben était desservi par deux chalands. Les jours de marché, il était utilisé un grand chaland servant au transport d'une vingtaine de chevaux, les autres jours, un plus petit, pour les passages habituels des habitants et de quelques chevaux. Ils se rendaient à Argol et au Faou.
Avant 1782, il existait une liaison de l'île Tibidy à Landévennec. Un bateau était utilisé pour les bestiaux, et un canot pour les gens.
Les emplois ne manquaient pas. L'abbaye employait de nombreux domestiques. Les tâches étaient distribuées comme suit :
- un maître jardinier et un aide ;
- un cuisinier et un marmiton ;
- un palefrenier ;
- un postillon (il portait les lettres à la poste du Faou) ;
- un maréchal ferrant ;
- un chaudronnier (il venait de Quimper tous les trois mois) ;
- un garçon de salle ;
- un barbier ;
- un boulanger (il était aidé par d'autres domestiques) ;
- une blanchisseuse ;
- une porteuse d'eau ;
- des tailleurs, couturiers et aides servantes venaient certains jours.
Tous ces gens vivaient par le travail que leur fournissait le monastère. Ils s'y accommodaient dans de bonnes conditions et relations avec les moines.
Une autre source importante était la juridiction abbatiale et sa cour de justice. Elle s'étendait sur tout le territoire de la presqu'île de Crozon jusqu'à Plomodiern, et était représentée à la cour de Châteaulin par un procureur et un greffier. Cette cour de justice comptait des membres par ordre de fonction :
- le sénéchal (officier féodal ou royal) ; il possédait le rang de chef de justice et veillait à son bon fonctionnement. Il était aidé dans sa tâche par le bailli (officier d'épée ou de robe), qui, en France, rendait la justice au nom du roi ou d'un seigneur ;
- le procureur général était chargé des recouvrements, taxes et impôts ;
- Notaires, greffiers, sergents, officiers étaient chargés des significations à comparaître, de faire exécuter les arrêts rendus.
Cette cour de justice value à Landévennec le titre de ville. En 1679, les audiences se tenaient le mercredi à 15h00 aux horloges de la ville, dans la salle de l'auditoire, située dans la rue du presbytère. Le sénéchal et le bailli présidaient, venaient ensuite les prévosts (titre donné à différents magistrats d'ordre civil ou judiciaire sous l'Ancien Régime) qui représentaient les seigneurs de la presqu'île et étaient tenus d'y assister.
Les abbés avaient les pouvoirs seigneuriaux les plus étendus. Ressortissant comme cour d'appel du présidial de Quimper et disposant du droit de « haute justice » (du latin le jus Gladii du droit romain), l'abbé se considérait le seigneur haut justicier de Landévennec, Argol et Telgruc.
« La moyenne justice » avait le droit de condamner à la prison. « La basse justice », la plus répandue, que l'on peut comparer à des interventions de simple police. L'insigne de « haute justice » était les « fourches patibulaires » (appareil à pendre). Il était composé de quatre hauts piliers de pierre, couronnés par une traverse de bois. Les condamnés étaient attachés à cette dernière pour être étranglés. Les dépouilles restaient un certain nombre de jours exposées à la vue des passants. Cette potence se situait au village de Gorréguer non loin de l'abbaye. Il ne reste plus de vestiges de ce passage de la justice.
Landévennec ne conserve du passé que la jolie petite chapelle de Folgoat, témoin d'un passé des moines de l'abbaye.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Antoine Vacher, "La rade de Brèst e las siás immeditaeses" , Anals de Geografia, 1919, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1041823/f206.Image.R=Terenez.langFR
- ↑ 2,0 2,1 Gustave Geffroy, "La Bretanha del Centre", en "Lo Torn del mond", Hachette, París, en julhet 1903, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34446z/f218.pagination
- ↑ B. Girard, "La Bretanha maritima, 1889, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5744832r.R=Pleyben.F290.langFR.hl
- ↑ Antoine Vacher, "La rade de Brest et ses abords" , Annales de Géographie, 1919, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1041823/f206.image.r=Terenez.langFR
- ↑ B. Girard, "La Bretagne maritime, 1889, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5744832r.r=Pleyben.f290.langFR.hl


text:
George Lucas
George Walton Lucas, Jr. (Modesto, Califòrnia, 14 de mai de 1944) es diplomat en cinèma de l'Universitat del Sud de Califòrnia e realizator, productor e scenarista estastunian creator de las saga cinematografica de Star Wars La Guèrra de las Estelas e mai tard d'Indiana Jones, coma productor. Es lo president de Lucasfilm Ltd, LucasArts Entertainment Company, e Lucas Digital Ltd, Lucas Licensing, LucasBooks e Lucas Learning Ltd.
Lucas dirigiguèt la seuna primièra òbra cinematografica, THX 1138, en 1970. Lo film foguèt produit per American Zoetrope e distribuat e produit per Francis Ford Coppola. En 1971 Lucas creèt la seuna pròpia companhia, Lucasfilm Ltd, a San Rafael, Califòrnia.
En 1973 Lucas va dirigiguèt American Graffiti, un film suls joves estatsunians de la primièra mitat dels ans 1960. Lo film guanhèt lo Glòbe d'Aur, Lo New York Film Critics e lo prèmi de la National Society of Film Critics. Obtenguèt tanben 5 nominacions a l'Oscar.
Quatre ans aprèp, Lucas escriguèt e va dirigiguèt La Guèrra de las Galaxias (episòdi IV: una nòva esperança), un film que va venquèt totes los recòrds de venta e va guanhèr sèt Oscar de l'Acadèmia. Lucas va contunhèt l'istòria de la saga amb L'Empèri Contraataca (episòdi V) e Lo retorn del Jedi (episòdi VI), que tanben ne venguèt lo productor executiu. En 1980 escriguèt e produguèt A la recerca de l'arca perduda dirigit per Steven Spielberg amb que obtenguèt 5 Oscars. Tanben foguèt lo coproductor e creator de l'istòria d'Indiana Jones e lo temple maudit, sortida en 1984, nominada a 2 prèmis de l'Acadèmia e qu'obtenguèt aquel dels melhors efèctes especials.
Lo projècte de Lucasfilm contunhèt la trilogia Star Wars amb una nòva trilogia de. La Menaça fantauma (episòdi I), de la nòva trilogia escricha , dirigida e producha per George Lucas que sortiguèt al públic lo 19 de mai de 1999. Al mai de 2002 sortiguèt la segonda partida, L'ataca dels clòns (episòdi II), tanben dirigida e producha per el. E lo 19 de mai de 2005, sotiguèt lo capítol final de la nòva saga, nomenat La venjança dels Siths (episòdi III), que de fach dubrís las pòrtas a la trilogia classica.
Lucas a lo projècte de convertir l'ensems de la saga en 3D.
En 2006, George Lucas se lancèt dins la produccion de la quatrena partida d'Indiana Jones, retardada dempuèi fòrça ans per manca d'un scenari « a la nautor » e a causa de la dificultat de conciliar los agendás dels autres celebritats, Steven Spielberg e Harrison Ford.
En genièr de 2012, en entrevista amb lo New York Times, pretend se retirar de la realizacion de grands projèctes e se concentrar sus de mai pichons[1].
Filmagrafia brèva vejatz tanben
- THX-1138 (1970): realizator
- American Graffiti (1973): realizator, scenarista
- Una nòva esperança (1977): realizator, scenarista
- L'Empèri contraataca (1980): realizator, scenarista
- Lo retorn del Jedi (1983): realizator, scenarista
- A la recerca de l'arca perduda (1981): productor executiu, scenarista
- Indiana Jones e lo temple maudit (1985): productor executiu, scenarista
- Willow (1988): productor executiu
- Tucker (1988): productor executiu
- Indiana Jones e la darrièra crosada (1989): productor executiu
- Parc Jurassic (1993): editor
- La Menaça fantauma (1999): realizator, productor executiu, scenarista
- Parc Juràssic 3 (2000): productor executiu
- L'ataca dels clòns (2002): realizator, productor executiu, senarista
- Star Wars Episodi III: La venjança dels Sith (2005): director, productor executiu e scenarista


text:
La Ferrassiá
La Ferrassiá es un site preïstoric situat a Savinhac de Miramont, dins la Val de Vesera, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha. Se compausa de tres jaciments, que una cauna, un abric pichon e lo « Grand Abric de la Ferrassiá » que es lo pus important.
Los primièrs furgs s'i realizèron en 1896. Denis Peironin e Louis Capitan i menèron las recèrcas principalas entrò a 1922, puèi Henri Delporte de 1968 a 1975.
-
-
Crani d'Homo neanderthalensis
-
Vulvas gravadas sus un blòc


text:
Bèlpuèg (Lauragués)
Bèlpuèg ( Belpech en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en Lauragués situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Bèlpuèg es fòrça anciana, lo site foguèt abitat dempuèi l'epòca galloromana.
Èra una vila fòrça importanta que patiguèt de las guèrras de religion e de grands encendis (97 ostals en 1791). Foguèt dominat dominée pel Castelar, bastit al sègle XI|e}} sul puèg dominant l'actual vilatge, e que se pòt encara ver de rèstes de donjon.
Le Monastèri de N.D de Garnicia, fondat al sègle XIV èra situat al sud del castèl.
En 1630, la pèsta se declarèt; los abitants anèran al les camps e i bastiisèron de cabanas. La pèsta se tornèt encara en Agost de 1654 e fins al mes de Novembre seguent.
En 1835, la comuna comptava 2452 abitants, e èra famosa per sas fabricas de draps.


text:
960
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 960 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Partença de l'expedicion còntra l'illa de Creta. Gropava mai de 3 300 naviris (27 000 marins) e 50 000 soudats dirigits per Nicèfor Focas. Capitèron de desbarcar e, maugrat una resisténcia acarnada, d'avançar fins a Candia onte comencèron lo sètge de la vila.


text:
Mòde (solfegi)
Dens la musica occidentau, los mòdes que son serias de nòtas desseparadas enter eras per intervaus diatonics determinats. La teorizacion deus mòdes que remonta a la Grècia antica. la paraula mòde totun que vien deu latin MODUS ("biais" o "mòde"), e la tradicion grèga qu'emplegava meilèu la paraula tonoi.
Los mòdes grècs, compausats de seria de ueit nòtas formant ua octava qu'èran los segents :
La musica occiedentau modèrna b'a conservat dus mòde identificats peus grècs : los mòdes mòde major (gessit deus mòde ionian) e menor (gessit deu mòde dorian) qui balhan cadun sengla seria de gamas armonicas segon la nòta de despartir de cada gama.


text:
Bettencourt-Saint-Ouen
Bétincourt-Saint-Ouin en picard (Bettencourt-Saint-Ouen en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bettencourt-Sant-Ouen a adaigat per la Nièvre, afluent de la Soma.
Bettencourt-Saint-Ouen est arrosé par la Nièvre, affluent de la Somme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ciutat l'an 1150.
La distincion levava de Picquigny.
Castèl destruit cap a 1760.
A la fin del Sègle XIX, la municipalitat s'escriviá Béthencourt Sant Ouin.
Cité en 1150.
La seigneurie relevait de Picquigny.
Château détruit vers 1760.
À la fin du Sègle XIX, la commune s'écrivait Béthencourt Saint Ouin.


text:
Loa
Loa ['luɒ] (en francés Loue) es una ribiera occitana dau sud-oest de França (regions de Lemosin e d'Aquitània).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de Loa se tròba en Lemosin dins la comuna de Sent Iriés (departament de Nauta Vinhana). Son cors es de 51 km. Se junh a Eila prep de Colòures (Dordonha).
Departaments e localitats asaigadas[modificar | modificar la font]
Idrologia[modificar | modificar la font]
Lo 22 de setembre de 1993, l'estacion idrologica de Sent Medard d'Eissiduelh enregistret un debit maximau jornalier de 111 m3/s.
Afluents principaus[modificar | modificar la font]
N.B. : (rd) = afluent riba drecha ; (rm) = afluent riba mança


text:
Lista des utilisators actifs
O est na lista des utilisators qu’ant ègzèrciê un’activitât la quinta que seye pendent los 30 jorns passâs.
Vos vêde na vèrsion betâye en cacho de cela pâge, que pôt étre vielye por lo més 0 seconda.
- Auvé73 (discutar | contribucions) [2 accions pendent los 30 jorns passâs]
- Bibi Saint-Pol (discutar | contribucions) [1 accion pendent los 30 jorns passâs]
- Conquistador (discutar | contribucions) [1 accion pendent los 30 jorns passâs]
- Jerzyjan1 (discutar | contribucions) [1 accion pendent los 30 jorns passâs]
- Kanghuitari (discutar | contribucions) [1 accion pendent los 30 jorns passâs]
- MediaWiki message delivery (discutar | contribucions) (robot) [2 accions pendent los 30 jorns passâs]
- Moeng (discutar | contribucions) [3 accions pendent los 30 jorns passâs]
- Whatamidoing (WMF) (discutar | contribucions) [1 accion pendent los 30 jorns passâs]
- CapoMaH (discutar | contribucions) [1 accion pendent los 30 jorns passâs]


text:
Sant Gervais
Sant Gervais ( Saint-Gervais-sur-Mare en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada dins los cantons nauts d'Erau dins los Monts d'Òrb, entre los monts d'Espinosa e d'Escandòrgue.
Es integrada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.
Masatges e bòrias[1][modificar | modificar la font]
- Castanet lo bas
- Las nièras
- Mescle
- Rongas
- Las salas
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent l'ancian regim la comuna se disiá Sant Gervais Vila, per la desapariar de Sant Gervais tèrra feiraira (uèi Ròsis).
La comuna èra estacada al departament de Tarn tre la constitucion dels departaments.
La comuna foguèt restacada a Erau amb la lèi del 28 pluviôse de l'an V qu'escambièt lo canton d'Angles e lo canton de Sant Gervais.
Prenguèt son nom actual amb lo decrèt del 8 octobre de 1958.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa parroquiala de Sant Gervais e Sant Pròtais
- La capèla dels penedents blancs (retaule del sègle 17)
- La capèla de Nòstra Dòna de Loreta
- La capèla de Sant Bertomieu
- Lo site de Neiran (sXI-XX)
- L'anciana bastida dels campanièrs Granier a Castanet lo bas. Uèi a Erépia
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Jaume Roergas de Serviez (1679-1727) istorian.
- Emanuel de Serviez (1755-1804) general e òme politic.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins aquesta seccion, los noms autentics dels masatges son pas completament assegurats; demandan d'informacions complementàrias, e eventualament de correccions.