text:
La Mandragòra
La Mandragòra (La Mandragola (it)) es une pèça de teatre de Nicolau Maquiavèl, escricha en 1520. Aquela pèça es una corta Farsa borlesca en 5 actes, un genre que prefigura lo teatre popular italian de la « commedia dell'arte » (sègle XVI).
Contèxte istoric[modificar | modificar la font]
La Mandragòra es escricha en venjança contre los Medicis. A la casuda de la republica, Maquiavèl, aprèp que foguèt acusat de complòt contra los Medicis e caçat de Florença, qu'escriguèt Lo Prince (Il Principe) se permetent de donar de conselhs al cap de l’Estat sul melhor biais de governar. Esperava d'aquela mena que Laurenç II de Medicis li permetiá de tornar a Florença. Pasmens, Lorenç jamai cedèt. La Mandragòra li es doncas dedicada, mas es subretot una condamnacion satirica de la societat florentina de l’epòca. Es una caricatura, una polemica sociala. La Mandragòra es un còp de canon dins la societat. A aquela epòca, la politica èra dificila doncas la vida culturala tanben l’èra. Es per aquela rason que la comèdia a una originalitat fòrça particulara. Se distria de tot çò que se fasiá fins ara. Quitament la lenga sembla aver èsser creada per aquela comèdia e, mejans ela, Maquiavèl illustra son gost per la farcejada (la beffa (it)). Aquela comèdia es qualificada d’« unicum » : es unica, inimitabla. Maquiavèl d'esperel jamai produguèt una òbra tan bona qu'aquela.
Es clar que la pèça met en scèna l'essencial de la pensada maquiaveliana presentada dins Lo Prince. En efècte, los personatges simbolizan d'elements politics importants presentat dins lo libre. Atal, Callimaco representa la figura del prince entreprenent que vòl un ben al detriment d'un autre. Lucrezia representa aquel "ben" a aténher, es a dire un pòble a conquerir (Notatz que Maquiavèl s'adreça al començament de la pèça al pòble en afirmissent qu'ameriá qu'aquel siá seducha coma ela dins la pèça). Nicia representa, el, lo prince ereditari (o lo prince ancian) que cal conquerir lo ben. Lo fraire Timoteo representa, el, la Glèisa. Fin finala, se pòt plan segur veire dins la figura de Ligurio lo rusat conselhièr del prince, es a dire lo quite Maquiavèl.
L'accion[modificar | modificar la font]
L’accion se pasa a Florença, en Toscana. L'eròi es un òme jòve, Callimaco Gaudagni, qu'acaba de passar vint ans en França, a París. Un amic mercand l’informèt qu'i aviá a Florença una femna fòrça bèla, Lucrezia, nòva esposa del ric Nicia Calfucci. Tornat dons sa vila natala, a pas mai qu’un objectiu a l'esperit: seduire la bèla Lucrezia.
L'intriga[modificar | modificar la font]
Callimaco vòl abusar de la granda naïvetat de Nicia, borgés credul, que lo parelh maridat dempuèi 6 ans encara aguèt pas d’enfant e comença a desesperar de n'aver. Per capitar l'entrepresa de seduccion, emplega Ligurio, un cèrcadinar rusat, desgordit e malinhós. Primièr constat: Lucrezia es una femna austèra, que demòra alunhada dels plasers de la sociatat, e que jamai sortís de l'ostal levat per anar a la glèisa e se confessar. Los dos amics tentan d’abord d'en primièr convéncer Nicia de menar la seuna femna dins une vila termala, qu'èran las aigas reconegudas pels efèctes benefics sus la feconditat. Supausan que Lucrezia vendrá una presa mai aisida fòrça de l'ostal e de sa vila mas l’idèa plai pas gaire a Lucrezia.
L'estratagèma[modificar | modificar la font]
L’entreprenent Ligurio imagina alara de far passar Callimaco per un grand mètge, especialistat de la fertilitat, recentament tornat de París. Ligurio fa comprendre a Nicia que lo « mètge » Guadagni coneis una pocion infalhible per la grossessa, una bevenda de mandragòra, una preparacion que la quita Reina de França auriá testada amb succés. Sol efècte secondari desplasent, lo primièr òme qu'apròcha la femna que aviá begut, morriá dins los 8 jorns seguents. L'estratagèma se tend, mas Lucrezia vòl pas s'alongar amb lo primièr vagabond vengut, emplegat coma victima expiatòria de la bevenda. Caldrá tota la conviccion d’una maire impacienta venir grand maire, e subretot de la Glèisa, mejans del fraire Timoteo aisidament corromput... Reconfortada pel fach que la volontat de Dieu èra segura, e que la Glèida, coma la maire, donava sa benediccion al cogoulatge coma al meurtre, Lucrezia se daissa pauc a pauc persuadar...
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- La planta mandragòra


c: text/html

text:
Gui de Chaulhac
Gui de Chaulhac nascut a Chaulhac (Losera) en 1298, mòrt prép d'Avinhon en 1368, foguèt un dels paires de la cirurgia ; son òbra màger, Chirugia Magna foguèt una referéncia medicala.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut en Marjarida dins lo vilatge de Chaulhac, aprenguèt lo latin amb lo prèire de la parròquia, puèi partiguèt estudiar la medecina dins las facultats de Tolosa puèi Montpelhièr. Vengut Magister de medecina, se n'anirà tanben dins las universitats de Bolonha e París. A aquesta epòca descobriguèt los trabalhs d'anatomia dels mètges grècs, josieus e arabis e perfeccionèt sas coneissenças a Bolonha mercé als metòdes de disseccion de Mondino dei Luzzi. En 1340, lo papa Clamenç VI autorizèt las autopsias publicas a Montpelhièr, çò que permetèt a G. de Chaulhac de far progressar sos trabalhs de disseccions. En 1344 se n'anèt a Lion ont exerciguèt la medecina coma canonge al monastèri de Sant Just. En 1348 es lo començament de l'epidemia de pèsta en Euròpa. G. de Chaulhac venguèt a Avinhon per tractar la populacion e èsser lo mètge del papa Clamenç VI. Escaparà a la malautiá e la podrà descriure pro precisament. A la mòrt de Clamenç VI, vendrà lo mètge dels papas Innocenci VI puèi Urban V.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Recueil de lettres et pièces originales des XVIe et XVIIe siècles formé par Gaignières. XXIX Correspondance de Charles Cossé, seigneur de Brissac, maréchal de France, lieutenant général des armes du Roi en Piémont (suite) (1554-1582)
- Publication Date
-
Abstract
Il y aussi des lettres adressées à d'autres membres de la famille de Cossé-Brissac, ainsi qu'à M. de Boisseguin, etc., par « Charlotte d'Esquetot, [maréchale de Brissac] ; [le connétable Anne de] Montmorency ; Léonor d'Orléans, [duc de Longueville] ; fr. Jehan de [La] Valete, grand-maître de l'ordre de Saint-Jean de Jérusalem ou de Malte ; Dianne de Poytiers, [duchesse de Valentinois] ; de Sipierre ; François de Coligny, sgr. d'Andelot ; Diane de Cossé, [ou Mlle de Brissac, plus tard princesse de Mansfeld] ; Henry [Monsieur, frère du Roi, plus tard Henri III] ; Marguerite de France, [duchesse de Savoie] ; [le maréchal A.] de Cossé, [sgr. de Gonnort] ; Charles [IX] ; Loys de Bourbon, [IIe du nom, duc de Montpensier] ; [le maréchal de] Vielleville ; Caterine [de Médicis] ; Caterine de Lorraine, [duchesse de Montpensier ; Jane de Cossé, [dame d'Épinay Saint-Luc] ; [François d'Épinay] Saint-Luc ; Claude de Laval [-Bois-Dauphin] ; Françoys [de France, duc d'Alençon, dit Monsieur] ; Anne de Batarnay, [dame du Lude] ; Guy de Daillon, [comte du Lude] ; René de Rohan ; François Catillon ; de Sainct-Estienne ; Mlle de Boysseguin ; les habitants de Civray (en Poitou) ; Loys de Graville ; Loys de Bourbon [-Condé] ; Cesare Brancatio ; [le président] Clamon ; » etc.


text:
Albricotièr
L’Albricotièr, (Prunus armeniaca), es un arbre fruchièr del genre Prunus de la familha dels Rosaceae, cultivada per son fruch, l'albricòt.
Somari
- 1 Sinonims
- 2 Origina
- 3 Descripcion
- 4 Desvolopament
- 5 Agronomia
- 6 Cultura
- 7 Utilizacion
- 8 Principalas varietats
- 9 Produccion
- 10 Referéncias
- 11 Vejatz tanben
Sinonims[modificar | modificar la font]
- Amygdalus armeniaca (L.) Dumort. [≡ Prunus armeniaca var. armeniaca]
- Armeniaca ansu (Maxim.) Kostina [≡ Prunus armeniaca var. ansu]
- Armeniaca vulgaris Lam. [= Prunus armeniaca var. armeniaca]
- Prunus ansu (Maxim.) Kom. [≡ Prunus armeniaca var. ansu]
Origina[modificar | modificar la font]
L'albricòt e lo persec son los dos fruches de clòsc del genre Prunus originaris de China.
Los albricotièrs salvatges butan dins la serrada dels Tian Shan, d'Asia Centrala (Quirguizstan e Xinjiang en China) e dins divèrsas regions de China (Gansu, Hebei, Henan, Jiangsu, Liaoning, Nei Mongol, Ningxia, Qinghai, Shaanxi, Shandong, Shanxi, Sichuan) e en Corèa e al Japon[1].
L'abricotièr es cultivat en China dempuèi 2000 ans[2]. A causa d'aquela cultura anciana sus de vastas zonas a l'oèst e al nòrd del territòri chinés, es dificil de determinar sa distribucion d'origina exacta, perque se pòt pas saber quinas son las formas vertadièrament salvatjas. Pasmens los darrièrs estudis de l'estructura genetica de las populacions permet a Yuan e d'autres[3] (2007), d'afirmar que lo centre de diversitat de l'albricotièr se tròba en Xinjiang. Las fonts genetics i son fòrça.
L'introduccion de l'albricotièr dins l'Orient Mejan se faguèt per Iran e Armenia, vèrs lo sègle I AbC[4]. Los Grècs puèi los Romans coneguèron de l'albricotièr a aquela epòca. Desconegut del temps de Teofrast (-372, -288), foguèt al sègle I que tròba de mencions d'aquel fruch dins los tèxtes: lo mètge grèc Dioscorid lo nomena Mailon armeniacon « poma d'Armenia » e Plini lo Vièlh fa una mencion escura a une varietat portant lo nom de praecocium (precòç).
La denominacion en latin scientific de armeniaca foguèt utilizada pel primièr còp pel naturalista soís Gaspard Bauhin (1560-1624) (dins Pinax Theatri Botanici). La cresença de l'origina armènia foguèt adobada per Carl von Linné que bategèt l'espècia Prunus armeniaca (1753). Aquela error contunhèt en Occident fins al sègle XX. Segon De Candolle (Origina 1882), seriá lo botanista Joseph Decaisne (1807-1882) que lo primièr auriá sopçonat l'origina chinesa de l'arbre.
Al començament de nòstra èra, qualques centenats d'ans aprèp son arribada en Armenia, la cultura de l'albricotièr èra plan establida en Siria, Turquia, Grècia e Itàlia[5].
Foguèt introduch en Espanha pels Moros aprèp 714.
Mai tard segon GILLES Frédéric[6]l'albricotièr d'un costat arribèt en Provença pel Rosselhon benlèu abans lo sègle XV e d'un autre costat arribèt traversèt los Alps e s'escampant per la val de Léger alara que lo Rei Rainier (1409-1480), eritièr del Reialme de Nàpols, lo menèt dins sa region natala vèrs 1560.
Los descendents dels albricotièrs de la val de Léger, cultivats en Vauclusa e la val de Ròse, presentan las caracteristicas del phylum europèu: una amètla doça, l'autofertilitat e una flaca exigéncia per l'empèut. Los descendents de la populacion d'albricots del Rosselhon possedisson eles las caracteristicas del phylum Nòrd-african: una amètla amara, l'autosterilitat e de fòrças exigéncias per l'empèut[7].
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'albricotièr es una espècia vigorosa: pòt aténher mai de 6 mètres de naut en situacion naturala favorabla. A tendéncia a aver una fòrta vegetacion. Lo tronc es cobèrt d'una rusca cruissinenta brun-negre. La portadura pòt èsser quilhada o penjada. Se multiplica par empèut. Se caracteriza per une florison precòça; çò que lo fa sensible a las geladas de prima.
Las fuèlhas, altèrnas, sessilas son de forma elliptica cordiforma, amb d'estipuls, de bòrd dentelhat.
Las flors, pro grandas, blanchas o rosencas, apareisson abans las fuèlhas. An 25 etaminas.
Lo fruch de forma globulosa es una drupa comestibla de pèl velosada, de color jauna iranjada. La popa mòla a maduritat. Los clòcs, qu'aderís pas a la popa, contenon una amètla doça o amara segon la varietat.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
L'albricotièr a une creissença policiclica. Lo borron situat just en dejós prend lo relais e una novèla unitat de creissença (UC) se constituís. Una a quatre UC son produchas cada an segon lo clima, la varietat e la carga de l'arbre.
Florison[modificar | modificar la font]
Los borrons florals son situats a costat o a la plaça dels borrons vegetatius, contenon en general qu'una sola flor. L'induccion florala se realiza pendent l'an precedent la florison. Comença en junh e contunha fins a la fin de l'estiu. La diferenciacion del meristèma s'efectua pendent l'estiu e continua fins a la prima seguenta. Se pòt fa sonque se las sèrvas glucidicas atengan un nivèl. L'induccion florala es favorizada per una superfícia foliara importanta, una fotosintèsi activa, una creissença moderada e una abséncia de fruches per qualques varietats. Es perque una carga excessiva en fruch provocarà una mendre carga de l'arbre l'an que ven. Los borrons florals dintran en dormença pendent l'estiu. Se las temperaturas d'ivèrn son tròp bassas, las pèças floralas son necrosadas.
Pollinizacion[modificar | modificar la font]
La majoritat de las varietats tradicionalas es autofertil fa que la preséncia d'abelhas es pas indispensabla. Mas actualament, fòrça varietats d'origina americana esterilas foguèron introduchas e demandan la preséncia d'una varietat pollinizatritz adaptada.
Agronomia[modificar | modificar la font]
Lo sòl[modificar | modificar la font]
L'albricotier es tolerant sus la natura del sòl. Pasmens, ama pas las argilas prigondas e las tèrras fredas e umidas (asfixia de las racinas). Suporta de sòls a dòsi elevada de calcari actiu. S'adapta tanben a de tèrras peirosas mai preferís las tèrras leugièras, caudas e permeablas de pH vesin de 0.
Lo clima[modificar | modificar la font]
L'albricotier es un arbre de clima continental suportant de temperaturas ivernalas de –20 °C. Crenh los cambis termics precòces (risc de destruccion dels organs florals e la creissença de la sensibilitat als fongis). La quantitat d'aiga disponibla per l'arbre a une incidéncia dirècta sus la creissença de la vegetacion qu'indutz atal la possibilitat e la qualitat de la culhida e sus la preparacion de la futura produccion. La consomacion aumenta de contunh fins a junh, s'estabiliza puèi demenís a la fin de sason. La fasa critica de sensibilitat a la secada se situariá entre lo començament del durciment del clòsc (mitan de mai) e la culhida. Un asagatge tròp important pòt favorizar lo calibre dels albricòts al detriment del gost, de la fermetat, e de la presentacion (aument de la fragilitat, problèmas d’esclatament…).
Cultura[modificar | modificar la font]
L’albricotièr es una espècia de clima caud, que prospèra plan jol clima mediterranèu, pasmens es rustic fins al nòrd de França. Resistís a de temperaturas anant fins a -30 °C mas es fòça sensible als freds de prima.
Multiplicacion[modificar | modificar la font]
- Semenason pels pòrta empèuts e qualques varietats ancianas se reproduson pro semblant
- Empèut sus abricotièr o perseguièr fin d'agost, sus ameltièr o prunièr fin julhet
Poda[modificar | modificar la font]
Es destinada a assegurar un bon equilibri entre la creissença vegetativa e la fructificacion. Los objectius son:
- de constituir una estructura de las brancas fòrta.
- d’assegurar una mesa en fruch progressiva e regulara, de bèl aspècte e de bon calibre.
- de permetre un bon desvolopament de las ramas.
Esclariment[modificar | modificar la font]
L'operacion consistís a suprimir una partida dels fruches sus de rams en subrecarga per limitar lo fenomèn d'alternança, d'obtenir de fruches de bon calibre e un bon equilibri de l'arbre. En suprissent los fruches tròp pròches, aumentam lor aeracion, los fruches son alara mens sensibles a l’oïdium, a las atacas de forficuls que cèrcan los luòcs escurs e subretot als fongis patogèns que provòcan de poiriments sus l’arbre e de malautiás de conservacion.
Malautiás[modificar | modificar la font]
Las tres principalas malautiás de l’albricotièr son degudas a de virus, a de micoplasmas e a de bacterias.
- L’Enrolament clorotic de l’albricotièr es una malautiá de fitoplasme. L’agent patogèn se multiplica dins los tubes criblats que va obturar s'es present en quantitat, condusent a la mòrt de l’arbre.
- La Sharka es causada pel Plum Pox Virus. Los damatges causats son variables, pòdon anar de la simpla pèrda dins la culhida a una importanta deformacion dels fruches que se pòdon pas vendre. Pòt se transmetre pendent l'empèut per las aisinas, o per de vectors coma lo pesolh verd del perseguièr (Myzus persicae).
- Los damatges causats per la « Bacteriòsi » son lo resultat de doas malautiás, lo cranc bacterian Pseudomonas syringae e Pseudomonas mors prunorum e las tacas bacterianas causadas per Xanthomonas campestris pv. pruni. Se traduson per d'atacas estivalas suls rams e suls fruches enebissent la creissença de la planta e damatjant la qualitat de produccion.
Noisibles[modificar | modificar la font]
- Anarsia lineatella : Son las canilhas que provòcan mai de damatges. Escavan de galariás dins los joves brots d’albricotièr que penjan e secan daissant pèrdre de gotetas de goma. Pòdon tanben penetrar dins los fruches.
- Forficula auricularia L. : Las forficulas provòcan subretot de damatges suls fruches. Manjan l’epidèrma dels albricòts. Los traucs son una pòrta de dintrada pels fongis responsables de las malautiás de conservacion (Monilia, Alternaria). Fugisson la lutz cercant tot element que dona l'escuritat e mantenon l'umiditat.
- Hyalopterus pruni e Mysus persicae: Las fissadas dels pesolhs provòcan un crespament de las fuèlhas jos que s’aparan; los fruches se desvolopan mal pòdon secar e tombar.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
L’albricotièr es cultivat subretot pel fruch, mai rarament per la fusta. Son amètla es tanben consomida dins qualques païses.
Lo fruch se pòt consomir frecs mas la sason es corta e la sèrva fòrça corta.
Es tanben transformat (en còca, confitura, en siròp) o secat.
De son clòsc, se fa de licors coma lo Noyau de Poissy o l’amaretto.
Es tanben un arbre d’ornament per sa florison de prima.
Principalas varietats[modificar | modificar la font]
Produccion[modificar | modificar la font]
Dins lo monde[modificar | modificar la font]
La produccion mondiala d'albricòts èra de prèp de 2 600 000 t en 2004. Un tèrç d'aquela produccion ven d'Euròpa e un tèrç ven de l'Orient Mejan. Turquia es lo primièr productor mondial amb 16% del volum total. La majoritat d'aquela culhida es destinada al secatge, mercat qu'aquel país n'a un quasimonopòli. Venon apuèi Iran, Itàlia e França.
En Euròpa[modificar | modificar la font]
- En Espanha, se fa sobretot dins las zonas de Valéncia et de Múrcia, pasmens s'existís una pichona produccion en Aragon e dins lo centre. Valéncia es una zona de produccion precòça que los produchs son majoritariament destinats al mercat del fresc e a l’exportacion. Los accidents climatics, de problèmas sanitaris e lo flac taus de renovacion del vergièr fan que la zona es en declin.
- En Grècia, la produccion d’albricòts es puslèu concentrada en Creta, Tessalia e Peloponès. Los vergièrs son tradicionals es plan adaptada al mercat del fresc.
- La produccion italiana d’albricòts se situa subretot al Sud, en Campània, en Basilicata e en Calàbria. Dins lo Nòrd i a tanben une produccion tradicionala en Emília-Romanha.
En França[modificar | modificar la font]
Es dins lo Gard, e subretot dins la val de Ròse, que lo potencial de produccion es uèi mai important.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Flora of China Armeniaca vulgaris]}}
- ↑ (zh)Food Plantas de China, Shiu-ying Hu, ed: The Chinese University Press (HK), 2005
- ↑ Population Genetic Structure in Apricot (Prunus armeniaca L.) Cultivars Revealed by Fluorescent-AFLP Markers in Southern Xinjiang, China, Zhaohe Yuan, Xuesen Chen, Tianming He, Jianrong Feng, Tao Feng, Chunyu Zhang, in Journal of Genetics and Genomics, 2007
- ↑ id:zo Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Cultivated Plants in West Asia, Europe, and the Nile Valley; Daniel Zohary, Maria Hopf; Oxford University Press, USA; 2001
- ↑ id=zo
- ↑ (fr)ETUDE DES DETERMINANTS GENETIQUES DE CARACTERES D’INTÉRÊT AGRONOMIQUE CHEZ L'ABRICOTIER; GILLES Frédéric; Ecole Pratique des Hautes Etudes; 2003
- ↑ (fr)Narbonne et son histoire; HERBEZ., F, GIRAULT DE SAINT-FARGEAU.A., JOANNE. P., VATTIER D’AMBROYSE. V.; Editions du bastion; 1995


text:
Charles Perrault
Charles Perrault (12 de genier de 1628 a París - 16 de mai de 1703 a París), es un escrivan francés, celèbre per sei còntes venguts de la tradicion orala.
Foguèt membre de l'Acadèmia francesa tre 1641, l'aparat dau ministre Jean-Baptiste Colbert e autor dau celèbre libre Contes de ma mère l'Oye (1697), amb relats que vènon vendre dei classics, foguèron versionats per lei fraires Grimm e d'autres. Foguèt lo cap de fila dei partisans dei Modèrnes dins la Garrolha deis Ancians e dei Modèrnes qu'inaugurèt amb la publicacion en 1688 dau Siècle de Louis le Grand.


text:
Relacions internacionalas
Los tèrmes Relacions Internacionalas o Estudis Internacionals (aquel darrièr de l'anglés International Studies (IS),) fan referéncia a la sciéncia que tracta de l'estudi dels afars estrangièrs e de las grandas questions del sistema internacional: Lo ròtle dels Estats, de las organizacions internacionalas, de las organizacions non governamentalas (ONG) e de las entrepresas multinacionalas. Las relacions internacionalas apartenon, a l'encòp, al domèni academic e al domèni politic. Pòdon èsser estudiadas o dins una optica positivista, o dins una optica normativa, e ambedoas cercan a analizar coma formular las politicas internacionalas dels païses
Se las Relacions Internacionalas apartenon istoricament al domèni de la Sciéncia Politica, l'accent se pòrta totjorn mai cap al domèni economic mejans l'Economia Politica Internacionala desvolupada dins los ans 1970. Encara, d'altres camps academics son concernits: Lo Drech Internacional, la filosofia, la geografia (dins sa branca geopolitica), la sociologia, l'antropologia, eca.
Suls tèmas mai estudiats, se trapan: la globalizacion, l'Estat, l'ecologia e lo desvolopament sostenable, lo terrorisme e lo crime organizat, la proliferacion nucleara, lo nacionalisme, lo desvolopament economic, las finanças internacionalas, los dreches umans e mai.
Somari
- 1 Perspectiva istorica
- 2 L'estudi de las Relacions Internacionalas del punt de vista politic
- 3 Las aisinas de las Relacions Internacionalas =
- 4 Referéncias
- 5 Ligams extèrnes
Perspectiva istorica[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En general, la tradicion situa lo començament de las Relacions Internacionalas amb los tractats de Vestfàlia de 1648, que marca la naissença de l'Estat Modern. Anteriorament, l'organizacion politica de l'Euròpa Medievala reposava sus un vague òrdre religiós ierarquizat. Los tractats de Vestfàlia foguèron instituits jol concèpte legal de sobeiranetat, es a dire, las legislacions nacionalas son l'autoritat darrièra a l'interior del territòri nacional. Alara dins la Grècia antica o Roma l'autoritat demorava dins las ciutats, a partir de Vestfàlia s'impausèt la nocion de sobeiranetat nacionala.
Los tractats de Vestfàlia butèron la construccion dels Estats Nacion independents, e tanben l'institucionalizacion de la diplomacia e de las armadas. Aquel sistèma europèu foguèt exportat en America, Africa e Asia subretot per la colonizacion. Lo sistèma actual resulta de las descolonizacions pendent la Guèrra Freja. Se consideram l'Estat Nacion coma «modèrne», se pòt dire qu'i a divèrses estats que l'adoptèron pas, alara que d'autres pasmens que lo faguèron mas s'anèron cap en d'abans poirian èsser qualificats de «postmodèrnes". Las Relacions Internacionalas modernas ensejan d'explicar las relacions entre aquelss diferents tipes d'Estats. Los "nivèls d'analisi" constituisson un biais d'abordar lo sistèma internacional e incluson: un nivèl individual, l'Estat, un nivèl internacional, aquel dels afars transnacionals e intergovernamentals, e un nivèl mondial global.
Aquò qu'es explicitament reconegut coma la teoria de las Relacions Internacionalas se desvolupèt pas abans la Primièra Guèrra Mondiala. Pasmens, la teoria de las relacions internacionalas foguèt alimentada pels apòrts d'autras disciplinas. Fòrça autors citan l'istòria de las Guèrras del Peloponés de Tucidinas coma lo punt de despartir de la teoria realista que contunhèt amb Lo Leviatan de Thomas Hobbes e Lo Prince de Maquiavèl. De biais similar, la teoria liberala de las relacions internacionalas foguèron influenciadas per Amanieu Kant e per Jean-Jacques Rousseau. Pasmens la nocion actuala dels dreches umans siá considerablament diferenta d'aquela que defendavan los tenents de la lei naturala (Francisco de Vitoria, Hugo Grotius e John Locke), testimònia dels primièrs esfòrces per afirmar certans dreches generals amb per basa una umanitat comuna. Encara, cal dire que lo sègle XX, lo marxisme tenguèt una cèrta influéncia sus la fondacion de la disciplina de las Relacions Internacionalas.
Estudi de las relacions internacionalas[modificar | modificar la font]
Inicialament, las Relacions Internacionalas vistas coma un camp d'estudi diferent èra una specificitat britanica. La primièra cadièra de Relacions Internacionalas foguèt creada en 1919 a l'universitat de Aberystwyth, e confiada a Alfred Zimmern, mercé a una dona de David Davies. Al començament dels ans 1920 una autra cadièra foguèt tanben creada a la London School of Economics a la demanda del prèmi Nobel Philip Noel-Baker. La primièra universitat consagrada plenament a las Relacions Internacionalas èra l'Institut de hautes études internationales, fondada en 1927 a Genèvra per William Rappard. Acviá per objectiu de formar los diplomatas associats a la Societat de las Nacions e foguèt un delas primièras a fornir de doctorats en relacions internacionalas.
La Edmund A. Walsh School of Foreign Service de l'Universitat de Georgetown es la facultat mai vièlha dedicada a las Relacions Internacionalas dels Estats Units d'America. Lo Committee on International Relations de l'Universitat de Chicago foguèt en 1928 la primièra a fornir de diplomas universitaris dins aqueles camps. Entre autras escòlas se pòt citar: la School of International Service de l'Universitat Americana, la School of International and Public Affairs de Columbia University, la School of International Relations de l'Universitat de St Andrews, l'Elliot School of International Affairs de George Washington University, la Fletcher School de Tufts University e la Woodrow Wilson School of Public and International Affairs de Princeton University.
L'estudi de las Relacions Internacionalas del punt de vista politic[modificar | modificar la font]
Las teorias[modificar | modificar la font]
Liberalisme[modificar | modificar la font]
Pels liberals, las relacions internacionalas son percebudas coma un factor de progrés e d'escambi. Tan al nivèl internacional coma al nivèl nacional, los liberals meton l'accent sus la nocion de poder contrapoder. Insistisson sul ròtle de l'opinion pública, del drech e de las institucions internacionalas que venon limitar lo poder dels Estats. Actualament, aquel corrent d'opinion deu afrentar las fòrças del capitalisme mondial que sapan l'aparenta «victòria» de la democracia liberala aprèp de la fin de la Guèrra Freja. Entre los grans autors liberals actuals, Joseph Nye insistuiguèt dins la nocion de Poder suau e dins la nocion d'interdependéncia complèxa, desvolupada amb Robert Keohane.
Tres punts importants caracterizan l'interdependéncia complèxa:
• L'usatge de fòrças canals d'accion entre las societats dins los escambis transnacionals e transgovernamentals.
• L'abséncia de ierarquiá clara dins lo tractament dels afars internacionals.
• Una disminucion de l'usatge de la fòrça e del poder coercitiu dins las relacions internacionalas.
Idealisme politic[modificar | modificar la font]
La fin de la Primièra Guèrra Mondial impliquèt una revolucion paradigmatica dins l'estudi de la politica mondiala. S'afrontèron divèrsas perspectivas sus las relacions internacionalas, com lo marxisme e lo nacionalsocialisme (faissisme). Mas, la perspectiva coneguda coma idealisme politic, capitada per Woodrow Wilson, comencèt a dominar los estudis sus las relacions internacionalas.
Los idealistas partejan una perspectiva sul mondez basada disn cèrtas cresenças:
- la natura umana es essencialament altruista e, alara, las personas an la capacitat de s'ajudar e collaborar matualament;
- Lo compòrtament uman marrit es lo resultat d'institucions e arranjaments estructurals, ven pas de la quita natura dels umans;
- en consequéncia, la guèrra es evitabla, perque es lo producte de cèrtas institucions que la promòvon, que poirian èsser neutralizadas;
- la societat internacionala deuriá se reorganizar per reconéisser la guèrra coma un problèma internacional e eliminar aquelas institucions que la promòvon, en favor d'aquelas que promòvon la patz.
Los programas principals de reformas idealistas consistisson subretot tres grops. Un grop consacrat a la creacion d'institucions internacionalas per remplaçar lo sistema anarquic d'equilibri del poder, que predominava a l'epòca precedent la Primièra Guèrra Mondiala. Aquel sistèma nòu seriá basat sul principi de la seguretat collectiva, que pretend qu'un acte d'agression per quin que siá Estat seriá percebut coma agression cap a totes los Estats. La Societat de la Nacions encarnava aquel principi, en metent l'accent idealista sus la possibilitat de la cooperacion internacionala coma mecanisme principal per resòlvre los problèmas globals. Un segon grop de programas idealistas soslinha lo contraròtle legal de la guèrra. Se cerca a resòlvre las disputas mejans de mecanismes legals, com la mediacion e l'arbitratge. Exemples d'aquesles programas son la Cort Permanenta de Justícia Internacionala e la ratificacion del Pacte Kellog-Briand de 1928, que prohibiá la guèrra coma instrument de politica nacionala. Un tresen grop de programas idealistas se concentrava a reduire l'invetiment dels Estats dins las armamas mejans d'acòrdis de contraròtle d'armas e autres biaises.
Se considèrae que la primièra òbra representativa de l'idealisme es Cap a la patz perpetua, d'Immanuel Kant.
Realisme politic[modificar | modificar la font]
Pels realistas lo sistèma internacional es anarquic. L’important es la lucha que la competicion entre los Estats per seguir e per afirmar lo lor poder sur la scèna internacionala. En general los autors realistas se pausan quatre questions centralas
- « Quinas son las principalas fonts d'estabilitat o d’instabilitat del sistèma international »
- « Ont es actualament la balança dels poders »
- « Cossí los grands poders deurian se comportar los uns caps als autres atal qu’amb los Estats mai flacs »
- « Quinas son las fonts e las dinamicas de cambi de la balança dels poders actuala »
Se distinguís en general lo realisme del neorealisme. Pasmens qu'ambedos tèrmes sián a vegadas intercambiables, existís entre los dos un cèrt nombre de diferéncias essentialas. La mai importanta es que la teoria realista met al centre de tot la natura umaine e la volontat de dominacion que li seriá associada alara que le neorealisme, a la seguida de Kenneth Waltz, se referís pas a una natura umana mas plaça al centre de son analisi las pressions exercidas par l'estat d'anarquia.
Principals autors: Raymond Aron, Edward Hallett Carr, Robert Gilpin, Samuel Huntington, George Kennan, Stephen Krasner, Hans Morgenthau, Kenneth Waltz, John Mearsheimer
Escòla anglesa[modificar | modificar la font]
L'escola anglesa prend las seunas fonts al començament del sègle XIX amb los autors Graham Wallas o Alfred Zimmern. L'apròcha es pas positivista, mai puslèu racionala e normativa. Analiza las relacions internacionalas jos l'angle de la Granda Societat o d'una societat internacionala. Sus aqueles punts, se tracta d'una varianta idealista de l'escòla liberal qu'a la diferéncia dels realistas, se focaliza exclusivament sus las relacions interestatals. Doas grandas variantas son perceptiblas:
• Un corrent solidari preeminent, que met l'accent sul drech internacional e la securetat collectiva.
• Un corrent particularista que met mai l'accent sus la cooperacion interestatala.
Qualques autors importants d'aquel moviment son Hedley Bull, Barry Buzan, Thimothy Dunne, Martin Wight.
Lo constructivisme[modificar | modificar la font]
Pels constructivistas, la conaissença es pas lo resultat d’un processus passiu e objectiu mas es inseparable d’un ensems de mots de lengatges d’idèa que a l'encòp condicionèt e es condicionat par ela. Dins aquelas condicions los constructivistas s’interroguèron su las interaccions entre actors de la politica mondiala en estudiant l’influéncia dels sistèmas de las normas internacionalas.
Principals auters: Friedrich Kratocwil, Nicholas Onuf, Christian Reus-Smit, John Gerard Ruggie, Alexander Wendt
Teoria critica[modificar | modificar la font]
L’escòla critica se focaliza sus l’estudi de las inegalitats del sistèma internacional e integran dins lo camp de las relacions internacionalas de factors coma las classas socialas. Interrogan e mai la nocion d’Estat.
Principls auteurs : Robert Cox, André Gunder Frank, Stephen Gill, Antonio Gramsci, Jurgen Habermas, Andrew Linklater
Las aisinas de las Relacions Internacionalas =[modificar | modificar la font]
- La diplomacia es a dire la practica de la negociacion e dels escambis entre representants dels Estats. Las sanccions, lo recors a la fòrça e las negociacions economicas internacionalas subretot al nivèl del comèrci mondial, alara qu'essent ticicament considerats coma de la diplomacia son en realitat d'aisinas interessantas dins lo cadre de negociacions.
- Las sanccions internacionalas constituisson en general lo primièr recors aprèp l'escac de la via diplomatica e son un dels biaises de donar mai de pes als tractats. Pòdon prendre la forma de sanccions diplomaticas o economicas.
- La guèrra, l’usatge de la fòrça es sovent vista coma lo darrièr recors dins las Relacions internacionalas. Per Clausewitz, « la guèrra es lo contunh de la politica per d'autres mejans ». L'estudi de la guèrra dins lo camp de las Relacions internacionalas ocupa doas disciplinas: los estudis militars e los estudis estrategics.
- La mobilizacion de l'opinion internacionala pòt tanben èsser vist coma un instrument de las Relacions internacionales. Aquela mena es subretot utilizada per las ONG Coma par exempla quand Amnesty International nomenava la preson de Guantanamo un « Golag »[1].
- La mesa en avant dels avantatges economics e diplomatics. Per exemple per dintrar dons l'Union Europèa los païses candidats son tenguts de respectar un cèrt nombre de critèris economics e legals qu'acceptan s'estiman que los avantatges l'emportan suls inconvenients.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Martin Griffiths, Steven C.Roach et M.Scott Solomon, Fifty Key Thinkers in International Relations, Routledge, 2009.
- (fr)Stéphane Paquin, La Nouvelle Économie politique internationale, Cursus, 2008.
- (fr)Gérard Kébadjian, Les théories de l'économie politique internationale, Seuil, coll. « Points », 1999
- (en) Lucian M.Ashworth, Creating International Studies, Ashgate, 1999
- (es) Programa de Relaciones Internacionales y Estudios Políticos - Pàgina de la Universidad Militar Nueva Granada
- (es) Rel Inter El Portal de Relaciones Internacionales {es}
- (es)Universidad de Guadalajara - Departamento de Estudios Internacionales - CUCSH
- (en)Theory Talks Entrevistas con especialistas en relaciones internacionales
- (es)Relaciones internacionales, selecció d'articles del Cato Institute
- (es)Centro Argentino de Estudios Internacionales, aplicación de la teoría de las relaciones internacionales a casos prácticos, especialmente de la región latinoamericana]
- (es) La revista electrónica de Relaciones Internacionales


text:
Coiòt
Lo coiòt (Canis latrans, que significa "can jaupaire") es un membre de la familha Canidae, emparentat amb lo can domestic. Los coiòts se tròban pas qu'en America del Nòrd e America Centrala; dempuèi Canadà fins a Còsta Rica. Lo sieu nom ven del mot nahuatl coyotl (AFI /ˈkojo:tɬ/). E mai que s'amassen de còps que i a en manadas, son en general solitaris. Vivon en mejana 6 ans. Recentament, se son descobèrts de manadas de coiòts dins las montanhas centralas de Panamà, çò que fa pensar a una migracion cap al sud d'aqueste mamifèr.
Malgrat que foguèsson estat intensament caçats, los coiòts son un dels pauques grands animals qu'an alargat son abitat dempuèi la conquista d'America pels europèus. An ocupat d'airals en America del Nòrd ancianament abitats pels lops, e se son abituats a consomar d'escobilhas e a caçar d'animals domestics.


text:
1445
Aquesta pagina concernís l'an 1445 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions còntra lei Turcs en Tessàlia.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Represa deis operacions militaras d'amplor entre Etiopia e lo Sultanat d'Adel. Lei fòrças dau sultan Badlay ibn Saad ad-Din foguèron durament batudas a la batalha de Gomit. Lo sultan foguèt tuat sus lo prat batalhier. Son cadabre foguèt desmembrat e lei diferents tròç mandats dins tot l'Empèri per illustrar la victòria dau negus Kwestantinos Ièr (1434-1468). Lo successor de Badlay ibn Saad ad-Din negocièt una trèva e acceptèt de venir tributari d'Etiopia. Aquò marquèt la fin de la guèrra acomençada a la fin dau sègle XIV e permetèt d'establir la patz entre lei dos estats fins a 1471.


text:
Gules
Lo gules qu'ei un esmalh eraudic de color arroja (dens totas las soas variantas). Dens las representacions monocròmas (impression o pèira talhada) qu'ei simbolizat per ua seguida de linhas verticaus. La paraula que vien d'un mot persan a travèrs d'un plurau francés.
Los autes esmalhs que son lo sinòple (verd), l'azur (blau), lo sable (negre) (e tanben la porpra (vriulet) e l'iranjat (irange) d'un emplec mei recent en eraudica) combinats dab los metaus (aur e argent).
Véder l'article principau : Eraudica


text:
Rota de la Seda
La Rota de la Seda èra un malhum de rotas comercialas entre Asia e Euròpa que s'estendiá per mai de 8 000 km dempuèi Chang'an (actualament Xi'an) en China, Antiòquia en Siria e Constantinòble (actualament Istambol, Turquia) entrò las pòrtas d'Euròpa. Deu son nom a la merça pus prestigiosa que i circulava, la seda, que sa fabricacion èra un secret conegut dels sols chineses, e mai que los romans ne foguèsson grands amators abans lo començament de la nòstra èra. Fòrça autres produches transitavan per aquestas rotas: pèiras e metals precioses, talas de lana o de lin, ambre, evòri, laca, espècias, veire, coralh, etc.
Al mitan del sègle XIX, lo geològ alemand Ferdinand von Richthofen foguèt lo primièr a nomenar Rota de la Seda la trama de vias de comunicacion que connectavan l'immensitat de la zona eurasiatica.


text:
Santos
Santos es una vila de Brasil, sul litoral de l'estat de São Paulo. Sa populacion èra estimada a 418 316 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 280,3 km². Una part de son territòri (39 km²) es situada dins l'illa de São Vicente, qu'es dividida amb la vila de São Vicente. L'autra part es situada sus lo continent.
Situada a 70 km al sud de la capitala de l'estat (la ciutat de São Paulo), Santos es lo pòrt màger d'America del Sud e tanben una vila toristica e comerciala. Es ligada a la vila de São Paulo per la rota Via Anchieta e l'autorota Rodovia dos Imigrantes.
Foguèt fondada en 1543 o 1546, recebèt la doana en 1550 e aguèt l'estatut de vila lo 26 de genièr de 1839. L'inauguracion del camin de fèrre Santos-Jundiaí pels angleses en 1867 a transformat la vila en un important pòrt d'exportacion de cafè.
Dins un club de fotbòl de Santos - lo Santos Futebol Clube, fondat en 1912 - a jogat un dels fotbolaires brasilièrs mai famós: Edson Arantes do Nascimento, pus conegut coma Pelé.


text:
Zambia
Zambia es un país d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta al nòrd la Republica Democratica de Còngo, al nòrd-èst Tanzania, a l'èst Malawi, al sud Moçambic, Zimbabwe e Botswana, e a l'òest Angòla.
Lo gentilici es zambian -ana.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a la colonizacion[modificar | modificar la font]
Lo territòri zambian es restat per d'èssers umans dempuei au mens 200 000 ans coma l'indica la descubèrta de vestigis d’Homo rhodesiensis dins la mina de Broken Hill en 1921. Fins au sègle IV ap. JC e l'arribada dei premierei migracions bantos, foguèt poblat per de populacions de caçaires culheires. Lei Bantos, agricultors aguent lo mestritge de la metallurgia, se sedentarizèron pauc a pauc dins la region e rebutèron lei nomadas vèrs lo sud-oèst (en direccion de la Namibia e dau Botswana actuaus).
Entre lo sègle XVI e lo sègle XIX, lei Bantos fondèron plusors reiaumes dins la region. Lei cinc principaus èran lo reiaume dei Kazembe-Lunda situat au nòrd lòng dau riu Luapula, aqueu dei Bemba au nòrd-èst, aqueu dei Chewas a l'èst, aqueu dei Lozis dins l'oèst e aqueu dei Tonga au sud. A partir dau sègle XVIII, intrèron en contacte ambé lei Portugués e lei marchands arabes dau litorau de l'Ocean Indian e deguèron faciar d'incursions organizadas per d'esclavagistas. Au començament dau sègle XIX, lei Lozis foguèron somes per un clan sotho fins a una revòuta victoriosa en 1864.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lei Britanics s'interessèron ai regions situadas au nòrd de la colonia dau Cap durant la mitat dau sègle XIX. Lo Premier Ministre de la colonia, Cecil Rhodes, obtenguèt la creacion d'una companhiá cargada de prendre lo contraròtle d'aquelei regions e de'n esplechar lei ressorsas. Coma lei caps locaus èran menaçats per d'invasions dei Matabeles, la màger part acceptèt de signar d'acòrds de protectorat. A partir deis annadas 1890, la region passèt ansin sota administracion coloniala britanica maugrat una revòuta bemba, durament reprimida, en 1896.
En 1891, lo poder coloniau devesiguèt la region entre doas entitats que foguèron pauc a pauc dichas Rodèsia dau Nòrd e Rodèsia dau Sud que correspondon respectivament ais estats actuaus de Zambia e de Zimbabwe. Lei frontieras definitivas foguèron fixadas en 1911. Durant aqueu periòde, de missionaris evangelizèron lei populacions indigènas mai gaire de colons venguèron s'installar en Rodèsia dau Nòrd.
En 1924, Londres creèt lo Protectorat de Rodèsia dau Nòrd que donèt una certana autonòmia a la colonia ambé la creacion d'un conseu legislatiu elegit (a partir de 1926) au sufragi censitari[1]. En 1931, comencèt l'esplecha dei jaciments de coire de la Copperbelt qu'assegurèt la prosperitat economica de la colonia. Pauc a pauc, lei populacions negras obtenguèron mai de drechs e d'autonòmia en despiech dei temptativas dei Blancs — sovent originaris de Sud-Africa — d'instaurar un regime segregacionista. En 1938, lo conseu legislatiu foguèt ansin dubèrt a un representent — blanc — de la comunautat africana. Puei, lei sindicats negres menèron una lònga lucha per far abolir lei mesuras segregacionistas impausadas per la legislacion sus lo trabalh. Obtenguèron contentament en 1949.
A partir deis annadas 1950, Londres comencèt lentament de se retirar de la region e assaièt de formar una federacion gropant lei doas Rodèsia e lo protectorat de Nyassaland. Fondat en 1953, aquel ensems se turtèt a l'ostilitat dei colons blancs de Rodèsia dau Sud que crenhavan l'abandon de son sistèma segregacionista e dei Negres Rodèsia dau Nòrd que crenhavan, au contrari, son extension. En 1962, la victòria dei dos partits independentistas de Rodèsia dau Nòrd (l'UNIP de Kenneth Kaunda e l'ANC de Harry Nkumbula) entraïnèt la fin dau projècte e la federacion foguèt oficialament dissòuta lo 31 de decembre de 1963. Puei, la Rodèsia dau Nòrd venguèt independenta lo 24 d'octòbre de 1964 e prenguèt lo nom de Zambia.
La Zambia independenta[modificar | modificar la font]
Leis annadas Kenneth Kaunda[modificar | modificar la font]
Elegit a la presidéncia en 1964, Kenneth Kaunda demorèt a la tèsta de Zambia fins a 1991. Diplomaticament, deguèt faciar una situacion fòrça malaisada en causa d'una situacion regionala instabla. D'efèct, per assegurar lo mantenement deis exportacions de coire, principala ressorsa dau país, foguèt obligat d'adoptar una posicion neutra a respèct dau regime d'apartheid de Rodèsia dau Sud. De mai, Zambia deguèt tanben tenir còmpte dei conflictes que tocavan lei país vesins (Zaire, Angòla e Moçambic). Aquò favorizèt un raprochament ambé Tanzania e un acòrd foguèt trobat en 1966 per bastir un camin de fèrre vèrs Dar es Salaam (acabat en 1975).
Regardant leis afaires interiors, lo president Kaunda acceptèt inicialament de participar a una vida politica democratica. Pasmens, en 1973, l'UNIP venguèt partit unic e l'ANC foguèt obligada de ragantar la formacion presidenciala. Lei consequéncias d'aqueu còp de fòrça foguèron marridas per l'economia zambiana car favorizèt lo desvolopament de la corrupcion. Ansin, maugrat lo melhorament dau contèxte regionau dins leis annadas 1980 (fin dau regime segregacionista de Rodèsia dau Sud), Zambia conoguèt de dificultats economicas, socialas e financieras grèvas. Ansin, a la fin dau decenni, après una intervencion dau FMI qu'agravèt mai la situacion, Kenneth Kaunda deguèt acceptar l'organizacion d'eleccions liuras ganhadas per lo sindicalista Frederick Chiluba.
Zambia dempuei 1991[modificar | modificar la font]
Dempuei 1991, Zambia conoís una democratizacion malaisada. D'efèct, Frederick Chiluba menèt una politica liberala d'austeritat que maucontentèt la populacion. Tornat elegir gràcias au refús de l'UNIP de participar ais eleccions, son govèrn foguèt tocat per plusors escandòls grèus (corrupcion, trafegue de dròga... etc.) e deguèt faciar una temptativa de còp d'estat militar en 1997. A la fin de son segond mandat, assaièt sensa succès de modificar la constitucion per demorar president.
En 2002, Levy Mwanawasa foguèt elegit a la presidéncia. Eliminèt rapidament son predecessor de la vida politica gràcias a d'accusacions de desviaments de fons publics e capitèt de redreiçar la situacion economica. Foguèt ansin elegit per un segond mandat en 2006. Pasmens, moriguèt en 2008. Son successor, Rupiah Banda, foguèt batut en 2011 (e accusat de corrupcion en 2013) per Michael Sata. Lo president novèu se raprochèt de China mai moriguèt tre 2014. Edgar Lungu li succediguèt.
En parallèl, la situacion economica se melhora a cha pauc dempuei 2006-2007 gràcias a una limitacion de l'inflacion, a d'investiments estrangiers (sustot chinés) relativament importants e a l'aumentacion de la demanda mondiala de coire. Pasmens, l'economia zambiana demòra fragila en causa de la manca d'infrastructuras. Per exemple, en 2014-2015, de secaressas que demeniguèron lo debit dei rius entraïnèron de carestiás d'energia. De mai, autre problema grèu, aperaquí 13,5% de la populacion adulta de 15 a 49 ans èra tocat per la malautiá en 2009[2].
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins lei fachs, lei condicions fixadas per vòtar èran sustot destinadas a exclure leis indigèns dau vòte.
- ↑ Pasmens, aquò representa un progrès certan car mai de 17% d'aquela categoria èra tocat en 2001.


text:
Abadiá de Santa Fe de Concas
L'abadiá de Santa Fe es una glèisa abadiala romanica situada dins la comuna de Concas (en Lengadòc, departament d’Avairon). Es considerada coma una de las òbras màgers del romanic occitan, subretot per encausa del timpan que se tròba sus la pòrta principala. Conten un tresaur qu'a de pèças d'orfebrariá unicas, que son de l'epòca carolingiana.
Èra un ponch de la rota de pelegrinatge del camin de Sant Jacme e es doncas ligada a quatre autres edificis religioses que son dins lo camin e que partejan de traches arquitectonics comuns. Aqueles autres quatre son Sant Martin de Tors, Sant Marçau de Lemòtges, la basilica de Sant Sarnin de Tolosa e la catedrala de Sant Jacme de Compostèla.


text:
Caras amigas e cars amics de l'IEO
Prumèr de tot que'vs desiri a totas e a tots ua bona annada 2010. Que soi
segur que portarà causas navèras entà la lenga nosta e la soa
reconeishença.
Que hè adara quasi 9 ans que soi president de l'IEO. Que m'avetz hèit
l'aunor de'm balhar aquera responsabilitat e que podetz créder qu'èi
essajat de la portar au miélher de çò que podèvi har . Qu'espèri que
soi estat a la hautor de l'engatjament de vosauts tots qui sabetz que
las òbras deven tostemps acompanhar la fe e qui coneishetz la valor de
çò que defendem.
L'òbra non manca pas. Camin que n'i a enqüèra.
Qu'èi causit d'estar candidat a las eleccions regionaus deu mes de març qui
arriba entà poder defénder e promòver los projèctes qui pertòcan la
lenga nosta. Qu'espèri, se soi elegit, de poder, a aquera plaça, estar
utile en aquera òbra.
Que considèri que l'engatjament en ua eleccion n'ei pas compatible dab la
carga de representar l'Institut d'Estudis Occitans. Qu'èi donc informat
lo Conselh d'Administracion de l'IEO de la situacion e qu'èi demandat
d'estar descargat de tota representacion publica de la nosta
federacion.
Qu'èi tostemps estacat hòrt de prètz a l'independéncia de l'IEO e que soi
segur que la pluralitat de las opinions deus sons sòcis que'n hè la
fòrça. A tot moment qu'èi considerat que l'IEO e devèva conservar la
soa neutralitat per mei d'eficacitat.
Qu'ei sus aquera basa qu'avem podut bastir la capacitat de l'IEO a amassar a l'entorn de las reinvindicacions qui an permetut las extraordinàrias
mobilizacions de 2005, 2007 e 2009. Qu'ei donc un principi qui s'aplica
tanben a jo ; que preni la decision qui s'impausa.
L'IEO que fonciona. Que i a un CA e que i a un director e ua equipa de
salariats. Tots qu'an amuishat la lor capacitat de tribalh e que son au
servici deu desvolopament de la lenga.
Qu'èi demandat au secretari generau e a la vice-presidenta d'assegurar dinc a l'amassada generala qui vien la representacion publica de l'IEO.
Un còp las eleccions passadas que deisharèi la presidéncia definitivament.
Aquesta decision n'estó pas de bon préner, qu'ac podetz imaginar. Que demori sòci de l'IEO e tanben pregondament occitanista.
Que soi solide que l'IEO compta personalitats capablas de seguir lo tribalh començat que hè adara mei de 60ans.
Mercés a tots e a totas.
David Grosclaude
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Demission de David Grosclaude
1 Demission de David Grosclaude le Mer 13 Jan - 19:36
Danís
Adjudant
2 Re: Demission de David Grosclaude le Mer 13 Jan - 20:37
Alh Òli
Occitan Warrior
3 Re: Demission de David Grosclaude le Mer 13 Jan - 21:43
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
4 Re: Demission de David Grosclaude le Jeu 14 Jan - 5:54
joan_cavalier
Trobador !!
@ l'Omi : Vesi plan dos o tres noms possibles (que me fan paur) aprep benleu lo David nos prepara una suspresa (coma foguet lo cas per la nominacion del JAn Moreu coma director) aprep se es lo cas planhi la "suspresa" qu'i caldra faire amb la gelosia de los que se somian dempuei d'annadas "Calife en plaça del calife"
5 Re: Demission de David Grosclaude le Jeu 14 Jan - 9:12
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
6 Re: Demission de David Grosclaude le Ven 15 Jan - 7:07
Marxelin
Occitan Warrior
7 Re: Demission de David Grosclaude le Ven 15 Jan - 7:48
Gavach
Occitan Warrior
Vesi plan dos o tres noms possibles (que me fan paur)
Balha-los! Fai-nos tastar als secrets dels dieus!
8 Re: Demission de David Grosclaude Aujourd'hui à 3:43
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Crachier
Crachier es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De considerables épingles En bronze datan XIVe/XIIIe sègle av. J.-C. E testifiquen de l'implantacion e de l'importància de la Civilizacion dels Camps d'Urnas en la nòstra region.
De remarquables épingles en bronze datent des XIVe/XIIIe siècle av. J.-C. et témoignent de l'implantation et de l'importance de la Civilisation des Champs d'Urnes dans notre région.


text:
Enric III d'Anglatèrra
Enric III o Enric de Winchester, nascut lo 1èr d'octobre de 1207 a Winchester, mòrt lo 16 de novembre de 1272 a Westminster, filh ainat del rei Joan sens Tèrra e d'Isabèla d'Engoleime, foguèt rei d'Anglatèrra e duc d'Aquitània.
Foguèt coronat a l'edat de 9 ans e assumiguèt son poder jos la regéncia del popular William Marshal comte de Pembroke. Passèt una granda part del sieu règne a combatre los barons pr'amor de la Magna Carta[1][2][3][4] e dels dreches reials, mas foguèt forçat de convocar lo primièr "parlament" en 1264. Aguèt pas tanpauc de capitada sul Continent, ont fracassèt a restablir lo contraròtle anglés subre Normandia, Anjau, e Aquitània.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Henry III, Treasures in full: Magna Carta, British Library
- ↑ Henry III (r. 1216-1272), Official website of the British Monarchy
- ↑ The Magna Carta and the creation of England's Parliament, HyperHistory.net
- ↑ King Henry III biography, Medieval Life and Times


text:
Ramon IV de Tolosa
Ramon IV de Tolosa (egaument conegut com Ramon de Sant Geli) que ho comte de Sant Geli, duc de Narbòna, marqués de Gòtia, comte de Roergue, marqués de Provença, comte de Tolosa e comte de Trípol.
Que ho un senhor occitan e un crotzat de la Purmèra Crotzada qui participè a la conquesta de Trípol, deu Krak deus Cavalièrs e de Jerusalèm. Qu'èra lo hilh de Ponç, comte de Tolosa, e d'Almòdis de la Marcha. Moric en 1105 a Mont Pelegrin.
- Carta grafica pas indicada
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Portal:Provença/Articles ligats
- Portal:Roergue/Articles ligats
- Comte de Tolosa
- Òme crosat
- Naissença en 1042
- Ostal de Tolosa
- Comte de Sant Gèli
- Comte de Roergue
- Marqués de Provença
- Comte de Trípol
- Decès en 1105
- Purmèra crozada


text:
1298
Aquesta pagina concernís l'an 1298 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
L'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) decidèt tornarmai de se preocupar de la menaça turca en Anatolia. Nomèt son cosin e generau Joan Tarchaniotès coma comandant dei tropas d'Anatolia. I enregistrèt divèrsei succès que li permetèron d'i restablir la posicion bizantina. Pasmens, sei simpatias per la causa Arsèni Autorianos li alienèron lo sostèn dau patriarca Joan XII Kosmas e dau clergat que s'opausèron a sa preséncia a la tèsta de l'armada. Lassat, Tarchaniotès laissèt sa plaça, çò qu'entraïnèt d'avançadas novèlas dei Turcs sus lo frònt asiatic (→ 1302).
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine dau negus Jin Asgad (1297-1298). Saba Asgad (1298-1299), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Pasmens, la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — contunièt.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Wittemberg (091)
Liste des communes
Wittemberg
Ville de Wittemberg, localité de l'Allemagne de 49 000 habitants.
La mairie de Wittemberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Jessen (Elster)
Ville de Jessen (Elster), localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Jessen (Elster) a une adresse e-mail et un site Internet.
Gräfenhainichen
Ville de Gräfenhainichen, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Gräfenhainichen a une adresse e-mail et un site Internet.
Coswig
Ville de Coswig, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Coswig a une adresse e-mail et un site Internet.
Kemberg
Ville de Kemberg, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Kemberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Zahna-Elster
Ville de Zahna-Elster, localité de l'Allemagne de 9 900 habitants.
La mairie de Zahna-Elster a une adresse e-mail.
Bad Schmiedeberg
Ville de Bad Schmiedeberg, localité de l'Allemagne de 8 900 habitants.
La mairie de Bad Schmiedeberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Oranienbaum-Wörlitz
Ville d'Oranienbaum-Wörlitz, localité de l'Allemagne de 8 600 habitants.
La mairie d'Oranienbaum-Wörlitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Annaburg
Ville d'Annaburg, localité de l'Allemagne de 7 400 habitants.
La mairie d'Annaburg a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Alois Alzheimer
Alois Alzheimer (Markbreit, Bavièra, 14 de junh de 1864 - Breslau (uèi Wrocław), 19 de decembre de 1915) foguèt un mètge psiquiatre, neurològ e neuropatològ alemand. Venguèt famós mondialament per sa descripcion de la degenerescéncia de las foncions cerebralas que pòrta uèi son nom, la malautiá d'Alzheimer. Observèt e identifiquèt los sintòmas de la malautiá tre 1901 a travèrs d'una de sos pacients, Auguste Deter, e publiquèt mai tard, en 1906, las descobèrtas que faguèt en analisar lo cervèl d'aquesta aprèp sa mòrt.
Biografia[modificar | modificar la font]
Alois Alzheimer nasquèt en 1864 a Markbreit dins una familha de notables d'aquela vilòta baveiresa. Èra lo segond enfant del notari Eduard Alzheimer e de sa segonda esposa Theresa Busch, sòrre de sa primièra molhèr mòrta en 1862, Eva-Maria Busch. Estudièt primièr dins una escòla catolica de Markbreit abans d'èsser mandat a l'edat de 10 ans al Kronberg-Gymnasium d'Aschaffenburg. Partiguèt mai tard far d'estudis de medecina a l'Universitat de Würzburg.


text:
Avord
Avord es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, que citan una atestacion de 1123, Avor, lo nom vendriá d'un radical prelatin escur, av-, que son sens es benlèu «aiga», e probablament del gallés ritum, «ga» [1]. Lo riu Yèvre, ambe al mens un afluent, passa a pauca distància del vilatge.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
-255
Aquesta pagina concernís l'an -255 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans. Leis operacions principalas contunièron de se concentrar en Africa onte lei Romans avián desbarcat en 256 avC. Sota la direccion dau generau Marcus Atilius Regulus, foguèron venceire a Adys e menacèron dirèctament Cartage. De negociacions acomencèron mai mau capitèron en causa deis exigéncias romanas jutjadas tròp importantas (abandon de Sicília e de Sardenha, pagament dei despensas de guèrra de Roma e d'un tribut anuau, liberacion dei presoniers sensa condicion, obligacion de venir un aliat de Roma, limitacion de la flòta militara, diplomacia alinhada sus aquela de Roma).
Après lei reviradas de son armada sus lo prat batalhier, Cartage decidiguèt d'engatjar de mercenaris grècs dirigits per lo generau espartenc Xàntipe que foguèt cargat de la defensa de la vila. Après una batalha acarnada dins la region de Tunis, Grècs e Cartaginés capitèron d'anientar lo còrs expedicionari roman que perdiguèt 12 500 òmes sus lei 15 500 alinhats au començament de la batalha. Lei subrevivents se retirèron. Autra novèla bòna per Cartage, la flòta romana foguèt destrucha dins lo corrent de l'annada per una tempèsta.


text:
Cyrus Farivar
Cyrus John Farivar (Santa Monica, Califòrnia, 2 de genièr de 1982) es un jornalista e escrivan iranoamerican. Especializat dins lo jornalisme tecnologic a escrich dins divèrses jornals e revistas prestigioses coma The Economist, Slate, The New York Times, PC World o Wired e es estat redactor assistent a la revista Macworld. Es actualament redactor de la revista electronica Ars Technica.
BiografiaModificar
Cyrus Farivar nasquèt en 1982 dins una familha de classa mejana a Santa Monica. Es l'ainat dels dos enfants de Mehrdad Farivar, un avocat iranian e de Sydney Hadsell Farivar, una ensenhaira. Dins l'encastre de sos estudis d'economia politica que comencèt en 2000 a l'Universitat de Berkeley, visquèt entre 2002 e 2003 a Senegal qu'i estudièt a l'Universitat Gaston Berger de Ndar. Obtenguèt son B.A. en 2004 abans de cambiar de dralha e de s'orientar cap al jornalisme. Estudièt de 2004 a 2005 a l'Universitat de Columbia ont capitèt un M.S. en jornalisme.
ÒbrasModificar
- The Internet of Elsewhere (2011)


text:
Photographie de Christophe Drodelot, Signes d'effacement, Mur 98 – Nantes – 2014
Dire l’escafament sul lindal del silenci
Ua lenga qui s’esvaneish ? (Letras d’òc, 2015) es una reflexion sens concession e d’una granda luciditat (es a dire fòrça pessimista) sus l’estat e l’avenir de la lenga occitana (« ua paraula viva que s’esvaneish pòc a pòc », p. 8), dins la dralha dels tèxtes de Jan dau Melhau (Ma Lenga, vesètz aquí lo polit tèxte de Baptiste Chrétien) e d’Eric Fraj (Quin occitan per deman ? Aquí dins sa primièra version occitana). Es escrit, dins un crane gascon (vertat que lo gascon es crane e fièr per definicion !), per lo Joan Eygun, que baileja las edicions Letras d’òc.
Sa soscadissa es nascuda de çò que li dison lo monde quora presenta los libres de son ostal d’edicion per las plaças e las carrièras, coma a Seta per exemple, en lengadocian (revirat aquí en gascon !) : « dens la nosta familha, que s’i parlè patués mes l’occitan qu’ei la lenga de l’escòla, e sonque de l’escòla » (p. 7). Avèm totis ausit aquò, totis, e cada còp, nos sèm dich que lo trabalh d’un sègle a pas res cambiat. Lo temps es passat dins una emoragia continua de locutors que, per la màger part del temps an quitament jamai saput que parlavan quicòm mai qu’un patés. Ara, que totis pensam mai o mens que la messa es dicha e qu’aqueste còp, òc, las caròtas son cuèchas per de bon (almens per çò qu’es de tornar socializar largament la lenga), volèm almens ensajar de comprene cossí las causas an pogut virar aital.
Lenga d’escòla o pas de lenga a l’escòla ?
La primièra (o darrièra per òrdre de temps ?) constatacion que fa Eygun es qu’en efeit s’es delegat a una institucion, l’escòla (que siá publica o associativa), lo prètzfach de salvar la lenga. Mas l’escòla demora l’escòla, es a dire un luòc et un temps separats del demai de la vida sociala. Vertat, mas cal immediatament apondre que l’immensa majoritat dels pichons (virtual) occitans an pas agut, an pas et auràn pas l’occitan a l’escòla e aquò, çò me sembla, cambia fòrça lo vejaire negatiu que se podriá aver de l’accion militanta. La raretat de l’oferta escolara e lo fach que se parla aital pauc occitan en defòra de las escòlas occitanas son forçadament ligats, amai se pòt e se dèu far la critica de totis los qu’imaginan que l’institucion escolara podriá salvar una lenga que, elis mèmes, cercan quitament pas a aprene. Eygun, per exemple, constata la « caduda […] espectaclosa e tarribla » (p. 11) del nombre de candidats a l’espròva facultativa deu bachelierat entre las annadas 70 e uèi ; aquò vòl dire, òc, que los liceans d’uèi ausisson pas mai l’occitan a l’ostal, mas tanben e subretot que l’escòla a pas fach lo trabalh qu’auriá pogut far, se i aviá aguda la volontat politica de zo far (vesètz la Còrsa, en compareson).
Lo fons del problema, çò me sembla, es pas una malastrosa diferéncia entre la lenga de l’escòla e la lenga de l’ostal (que deja, a l’ostal, lo mai sovent se parla pas mai dempuèi un bel briu) : aquesta diferéncia existís tanben pel francés, que lo de la regenta es fòrça sovent diferent de la lenga de l’ostal e digus i trapa pas res a dire. Lo fons del problema es que l’occitan ensenhat a l’escòla, l’occitan d’ensenhament que jamai pòt èsser identic amb « la » varietat precisa istòrica del luòc, lo fach de balhar lo nom d’occitan a aquesta lenga d’ensenhament (e aital, fatalament e necessariament d’en far quicòm de diferent del patés que per definicion s’ensenha pas) e lo quite fach d’ensenhar l’occitan a l’escòla, tot aquò es totjorn pas reconegut coma un quicòm de normal, d'evident e de legitime.
Se podon partejar maitas analisis criticas d’aqueste libròt suls moviments occitans e occitanistas dempuèi lo Felibritge dusca a Calandreta, mas daissa tròp pensar que son responsables (sin que non copables !) de la mòrt de la lenga. Ièu, vòli aquí puslèu trabalhar a desculpabilizar dins l’ensemble lo moviment, simplament en tornant rampelar que sas (nombrosas) errors de metòde e d’estrategia representan pas grand causa en compareson amb las accions institucionalas contra l’usatge dels « pateses » e subretot en compareson amb la poissença dels models culturals d’exclusion de tot çò que fa rural, paísanas, e donca del « patés ». Es pas per astre que, ont s’ensenha, a l’escòla e a l’universitat, l’occitan demora largament desvalorizat (ai d’aurelhas per entendre e çò qu’ausissi sus l’occitan se gausariá dire per cap d’autra disciplina) pels autres ensenhaires et per fòrça monde. Se compren aital perqué de locutors (o ex-locutors) d’« occitan », coma los quites ex-calandrons estudiats per Boyer en 2005 (vesètz la discussion aquí del libre de Boyer), fan la diferéncia entre lor lenga apresa a l’escòla e lo « patés », e tanben perqué sovent, coma zo ditz Eygun, per fòrça ex-calandrons l’occitan es « un sovier de la petita escòla qui cau escóner o desbrembar tà poder passar a l’adolescéncia » (p. 13). Mas nòta tanben que podèm quitamen pas respondre a la question : « quants de locutors adultes e produseish l’ensenhament escolar de l’occitan ? » (p. 15). Vertat qu’es pas solament la fauta de las institucions publicas que volon pas (subretot pas !) d’estatisticas seriosas, per çò qu’es almens de Calandreta, i a un refus evident de se confrontar a una realtat dificila, coma lo mòstran las reaccions de defensa instinctiva, sens cap d’autòcritica, a l’estudi de Boyer suls ex-calandrons.
Bestisièr occitanista
Coma d’autres (Felip Martel per exemple, justadament citat dins lo libre), Eygun participa a la critica salutaria dels mites occitanistas los mai damatjoses per la pratica mèma de la lenga (sens parlar de las derivas ideologicas del passat) : en particulièr lo d’una Occitania eterna e d’una lenga blosa unificada de las originas. Doblida pas de mençonar lo racialisme fòl de Loís Alibert : (« La conquista gallesa canviet pas mai la raça occitana que la conquista francesa al segle XIII »), o quora escriu que lo Lengadoc foguèt « gandit pendent de longs sègles de las influéncias racicas e linguisticas vengudas del Nord », aquò plan segur per justificar la superioritat del lengadocian (« lo lengadocian, protegit per una cinta ininterrompuda d’autres dialectes occitans e plaçat d’esquina contra un massís montanhós, es demorat a l’abric dels grands corrents de circulacion e a pogut defugir tota contaminacion », tèxte totjorn present, sens cap d’avertiment critic, dins la reedicion per l’IEO de la Grammatica occitana !).
Levat lo racialisme, demora l’idèia d’una Occitania eterna, coma quora l’Enric Espieu, escrich dins son Istòria d’Occitania del 1970 (perqué Eygun cita aquí en francés, vist que lo libre èra paregut en occitan en 68 ?) : « Quand Strabon parle de l’isthme gaulois, c’est à l’Occitanie qu’il pense d’abord ». O encara : « L’Occitanie existe, son existence et sa spécificité sont assurées depuis les origines de l’histoire jusqu’à nos jours » (mas per una critica mai contrastada d’aqueste libre, es de legir lo tèxte d’Eric Gonzales). O encara, podèm trobar dins un document de l’IEO aqueste polit rasonament circular : « L’Occitanie existe puisqu’elle a une histoire » (1979). Aquesta insisténcia per afortir l’existéncia d’Occitania, negada per totis, se compren mas es fòrça patetica : Occitania es un nom e la realtat de çò que designa es pas eterna mas cambiadissa e subretot patís d’un grèu deficit de legitimat istorica.
Tota aquesta mitologia de l’Occitania eterna (amb, puèi, l’afortiment de la mai granda puritat del lengadocian) servís subretot a justificar la tentacion recurenta d’unificar e de purifiar la lenga (veire sul sicut tanben lo libre de Fraj). Eygun cita los documents de la SEO d’Ismael Girard e d’Alibert que, a la fin de las annadas 30, se balhava la tòca d’estudiar « tots los parlars occitans en vista de depurar e unificar la lenga », e Alibert, totjorn dins sa Gramatica escriu : « demora a netejar nòstra lenga dels gallicismes que se son substituïts al mots indigènas ».
Questions de qualitat
Aquò, entre autres, pòrta Eygun a criticar l’edicion de Jean l’an pres (1756 et 1765) en grafia normalizada per Patric Sauzet (1988), perqué, çò ditz, « l’engèni literari de Fabre qu’ei de jogar dab l’ibridacion deus lengagtes » (p. 37). Soi sensible a l’argument : la transposicion en grafia « classica » impausa de causir un còde completament occitan, ont l’autor jogava sul contacte diglossic entre francés e « patés ». Pr’aquò, parlar d’« òbra crestada », de « negacion de l’òbra literària com reclam de la societat deu son temps » e de « negacion tanben de l’autor coma autor conscient de çò qu’escriu » (p. 38) me sembla fòrça exagerat : de tot temps lo prètzfach de modernizar la grafia dels tèxtes vielhs s’es impausat, justadement, entre autres, per apropriar un tèxte a un contèxte novel que pòt pas èsser per definicion lo de sa concepcion : aquí lo contexte dels legeires d’occitan d’uèi acostumats a la grafia alibertenca. Aquò empacha pas de far, a costat (o ara, trente ans aprèp, dins lo mème libre), una edicion filologica del tèxte, mas qu’exigís alavetz, çò me sembla, de nòtas e tot çò que cal per comprene (aquí es una limita de las polidas e utilas edicions de tèxtes ancians per Letra d’òc, generalament desprovesits d’aparelh critic). Per resumir d’un autre biais, nos fan mestièr d’apròchas e donca de formas d’edicion diversas de la literatura occitana e me sembla qu’avèm pas tròp leser de nos perdre en garolhas inutilas. Val mièlh se concentrar sus l’essencial : lo refus a l’encòp d’una unificacion e estandadizacion de la lenga sul model franchimand e de l’embarrament localista (cf. lo libre recent de Sèrgi Javaloyés, citat el tanben, Au nom de la lenga).
Eygun insistís fòrça sul problema de la marrida qualitat de la lenga escrita e parlada, de còps que i a, que va completament dins lo sens de Fraj (amb las mèmas criticas dels excès d’estandardizacion e de las insufiséncias de maites neòlocutors e d’unes mestres d’escòla). Soi d’acòrdi amb el per dire que « la temptacion d’un occitanisme postinlingüistic » (qu’es dejà una mena de realtat amb lo monde que se dison occitanistas sens jamai parlar la lenga) « qu’ei illusion dangerosa e boharòca » (p. 43), d’acòrdi tanben per dire que, a l’ora d’ara, podèm pas parlar d’unitat occitana en defòra d’una lenga que puèi es diversificada dins sos dialectes.
Per melhorar la qualitat de la lenga, balha, lo conselh, totjorn utile d’escotar – ont ne’n demora –, lo monde qu’an apresa la lenga al brèç[1]. Conselha tanben de legir « los bons autors occitans deu passat… tà popar dens las loas pròsas lenga autentica » (p. 41). Soi fòrça favorable a la lectura dels autors del passat, sens tròp saber çò qu’es un « bon autor » : « bon » per la fidelitat de son escrit al parlat, o « bon » per l’estile ? « Bon » coma model d’escritura vòl pas dire « bon » per parlar ! D’alhors, una lenga literaria, per definicion, pòt pas èsser « autentica », al sens d’un rebat fidel del parlat ; l’autenticitat de la lenga literaria es una ficcion produsida pel quite trabalh de literatura amb çò qu’implica d’apropriacion e de trasformacion personala de mai d’una varietat de parlar (mas vesètz aquí la critica de la nocion de « lenga autentica » per James Costa). La literatura es lo regne de l’artifici, pas de l’autentic, e es aquò la meravilha de la literatura !
De tot biais, lo destin de la lenga es pas determinat pel libre. Se demandar « se i a pas libes escriuts en occitan a casa, mes sonque a l’escòla, l’occitan e pòt estar sentit peus petits com ua lenga de la vita vitanta ? », aquò per ièu es pas la bona question. Non, l’occitan pòt solament venir una lenga de la vita vidanta, s’es parlat per de monde a l’entorn del dròlle en defòra de l’escòla, e aquesta defalhida fatala a pas res a veire amb la presença dels libres (quant de còps caldrà tornar dire qu’una lenga viva, viu pas – pas d’en primièr – dins los libres, mas sus las pòtas !). Lo problema màger de la subrevida de l’occitan al jorn d’uèi es lo defeit de lenga orala, la manca d’espacis de socialisacion de la lenga, es a dire de luòcs per la parlar, en defòra de las escòlas e en defòra d’internet, espaci vengut tant impòrtant, mas gaire sufisent.
Publicar l’occitan
Una autra critica interna de l’occitanisme que fa Eygun es la de l’« isla numerica », coma « refugi paradisiac » (p. 21). Vertat que l’internet pòt èsser vist coma un « refugi » quora la lenga desapareis de tot autre luòc. Mas a pas cap de sens de parlar de « paraula virtuau », coma zo fa Eygun, per çò que s’escriu, se mòstra e se ditz sus internet ; es pas mai virtual d’escriure sus internet que dins de libres (la virtualitat de la publicacion en linha es una faula ; publicar en linha es tant real que de zo far sus papièr !), e a encara mens de sens de parlar d’« embarrament gropusculari », perqué la publicacion sus internet es uèi lo biais de publicar lo mai dubert que siá. Es puslèu la lectura de libres qu’es a venir, malurosament, « gropusculari » !
Per çò qu’es de la qualitat de la lenga escrita sus internet, criticada per Eygun, vertat, es una autra istòria… mas es çò mème, fin finala, amb lo francés (vesètz la grafia de maites escambis sus de forum) e las autras lengas ; lo biais d’escriure i es fòrça mai destibat, descomplexat, sovent aproximatiu, rapide, espontanèu : s’en pòt far la tièra dels defeits, òc, mas tanben la lista de las qualitats. E puèi es de notar tanben la baissa generala de la correccion de las publicacions papièr, de mai en mai fautivas elas tanben (parli pas de la edicions Letras d’òc, ont las decas son plan raras). De tot biais aquestes novels mòdes de comunicacion e de publicacion escrita son pas brica en oposicion amb lo libre papièr, e demora plan de trabalh per los far comunicar melhor (critica literaria occitana en linha d’un costat, d’un autre publicacion del patrimòni literari en linha, publicacion de libres occitans novels sus papier e dins lo meteis temps en linha, etc.). Puslèu d’anar dins aqueste sens, dins sa conclusion, l’autor, per defendre lo libre, opausa las « produccions escriutas » a « çò de numeric o d’audiovisuau » (p. 60), coma se lo « numeric » representava pas uèi la part màger de produccion (e de consomacion !) de tèxtes (totas lengas confondudas) !
D’eslogans
Zo ditz mai d’un còp dins son libròt, Eygun aima pas los eslogans occitanistas, que tròba contra performatius. Ironisa en primièr sus quicòm que pòt passar per anecdotic : los eslogans « tarribles e magnifics » que se legisson suls camisets e autras bonetas : « Farem tot petar » ; « Perqué aprene l’american ? Deman lo mond entièr parlarà occitan ! » ; « pòble armat ! pòble respectat ? ». En fach, son tres eslogans de la marca Macarel. Los dos primièrs son clarament umoristics e digus los pren pas al pè de la letra. Lo tresen es un eslogan d’independentistas catalanistas repres per la marca occitanista amb un punt interrogatiu qu cambia tot. « Per los qu’an pas paur de pausar las questions que desrengan » ditz la publicitat de Macarel. Pausar la question es pas i respondre, mas la question implica l’existéncia d’un « pòble » occitan que seriá pas respectat, e cal dire qu’aqueste pòble occitan (que seriá occitan e pas quicòm mai), vertat, es una ficcion (puèi un pòble es totojorn una ficcion, mas aquò es quicòm mai !). Mas lo monde podon dire çò que volon, urosament sèm pas totis d’accòrdi, e de tot biais sabi pas se sèm nombroses a nos interessar al sens prigond dels eslogans de camisets (vésètz aquí sus la CRIL de Lemòtges). Mas justadament, Eygun pausa sul sicut una question pertinenta : « serén… aqueras letras escriutas e portadas suus pitres un senhau tà compensar la hrèita de lenga viva dens la vita vitanta ? » (p. 18). Vertat, en cò nòstre almens, l’escrit ven un simbòl de çò que se parla pas mai, un signe identitari destacat de la pratica de la lenga. Per la granda majoritat de la populacion es tot çò que demora de la lenga que se parlava cada jorn a l’ostal i a doas generacions : rares signes d’un escafament quasiment total : de panels bilingües, dos mots sus un camiset (mai que mai prononciats a la francesa o a l’espanhòla), la debuta benlèu del Se canta (totjorn amb una fauta tre lo primièr vers !)…
Mas Eygun critica tanben los eslogans de las annadas 70-80 : « Occitan parla ta lenga », « Que cau parlar gascon », « Òmi d’òc, as dreit a la paraula, parla »… Èran, çò ditz, d’« òrdis brutaus e pècs ». « Occitan, lenga nacionala », çò ditz, èra e demora inadaptat a la realitat… (p. 9). Mas va mai lenh encara : « que cau constatar, malaja, que los eslogans de las annadas 1960-1970 tau ‘Occitania liura’ e son estats contraproductius cap e tot. De hèit, qu’an podut accelerar e favorizar la pèrda deu desir de lenga dens la maja part de la populacion. Error de comunicacion de las tarriblas dab consequéncias pesugas e duradissas » (p. 51). Contesti « cap e tot » aquesta constatacion acusaira. Non, es pas l’existéncia d’un corrent nacionalista o – lo mai sovent – cripto-nacionalista (fòrça minoritari) que faguèt perdre lo desir de lenga a la màger part del monde ! Aquò s’es jamai vist en degun luòc del monde ! Al contrari, se pòt generalament observar un ligam positiu entre las reivendicacions nacionalistas e los moviments de (re)conquesta de la dignitat lingüistica. E quora, coma es indubitablament lo cas en Occitania, lo monde volon pas del nacionalisme, vesi pas perqué la preséncia tant estequida d’un moviment nacionalista, d’un moviment tant flac que lo mai sovent gausava quitament pas dire son nom, auriá tuat lo desir de lenga ! Las decisions politicas e los models ideologics, cultural e social qu’excludisson de parlar la lenga, que la fan paréisser coma un quicòm de bas e de despassat son sufisament nombroses per pas incriminar los eslogans de las annadas 70, escrichs sus un dezenat de trasformators electrics e d’abric-bus, e ara escafats !
Farai la mèma critica del refus rapide, sens aprigondiment, de la nocion de « colonisacion », que ten mème pas compte de las distinccions faitas per Lafont entre lo colonialisme del defòra e lo del dedins. Per ièu la question se pausa totjorn de la formacion de la matriça coloniala dins los biaisses del poders central e de la elitas francimandas de se representar las províncias o regions e d’i portar un accion civilisatriça, tot en organizant lor expleitacion economica. E debèm aprofitar del moviment d’estudis pòst-colonial per estudiar la fabrica francesa d’aquesta matriça, politica, administrativa e culturala, del colonialisme.
Podèm pas escapar a la politica
Eygun escriu que « devem trobar hòrça e vigor dens los ligams qui podem bastir dab la societat, shens esperar tròp gran ajuda deu govèrn » (p. 42). Vertat, debèm pas, podèm pas mai esperar d’ajudas substancialas del govèrn francimand, que totjorn balhèt lo minimum de çò que podiá balhar ; caldriá èsser los mai pecs dels pecs per i creire encara (amai se cal continuar, encara e encara a reivindicar). Per contre, cossí bastir de ligams amb la societat sens aver cap de legitimitat per zo far ? Per exemple, per tornar prene lo punt de partença de la reflexion d’Eygun ; se degun nos vòl pas creire quora disèm que non, i a pas d’un costat lo patés e de l’autre l’occitan, mas que se tracha de la mèma lenga ? Quora afortissèm que, contrariament a çò que dison los politics, se fa quasiment pas res, al nivel public, per la lenga ? Lo monde nos creson pas, perqué los que dison que se degalha deja pron d’argent pel patés son mai legitimes que non pas nosautres. Nos cal donca ganhar una legitimitat qu’avèm pas, perqué sèm continualament deligitimats, amai quora los elegits e administratius fan mina de reconeisser que l’ajuda es legitima, per exemple quora dison que fan deja tant per la lenga alara que fan pas res o que fan tot lo contrari. Tant que lor poder, lo poder centralista, demorerà legitime, aurèm pas cap de legitimat per far passar l’idèia de l’importància de mantener una viva pratica de nòstra lenga moribonda dins l’encastre d’un interes novel per la diversitat lingüistica e culturala. E donca podèm pas qu’espleitar las insufiséncias de legitimat del poder centralista per far passar l’idèia que las lengas minoradas son de bon parlar e de bon aprene. De tot biais, avèm quitament pas besonh de causir d’èsser dins una cultura d’oposicion, perqué i sèm del sol fach de parlar e d’escriure en occitan.
Dire que i a un consensus a l’entorn de l’ideologia nacionala dominanta a l’ora d’ara es fals, perqué lo consensus existís pas jamai en degun luòc, amai s’aquesta idèia nos balha d’excusas per renonciar a prepausar d’alternativas politicas mai favorablas a las lengas e culturas minoradas, e per nos replegar sus de reivendicacions estrechament culturalas. Es un constat necessari de dire que totas las alternativas politicas prepausadas dins l’istòria de l’occitanisme (lo catalanisme, lo cripto-nacionalisme, lo regionalisme autonomista, lo federalisme europenc, etc.) an fach quinquanela, mas l’error mai granda foguèt me pensi la de renonciar a tota critica politica e sociala, pr’aquò es necessariament implicada dins nòstras reivendicacions lingüisticas e culturalas. Es quitament pas una vertadièra causida : nos cal capitar a èsser vists coma una part d’una alternativa sociala e politica a la situacion d’uèi dominada pel nacionalisme (francés plan segur !), pel centralisme e per la justificacion del passat (e del present) colonial, al dedins coma al defòra, o crebar (coma fòrça e presença lingüistica e culturala) al pus lèu. Crebarèm de tot biais (es a dire sarèm condamnat al mutisme, o a parlar d’occitan sonque en francés coma los autres), mas almens amb la satisfaccion de pas èsser estats solament los servicials dels poders (politics, academics, culturals) que s’impausan entremièg la negacion de çò que sèm.
Joan-Pèire Cavalièr
[1] Lo libre a tanben una fonccion propositiva mas coma zo ditz Eygun, plan modesta. Se claus sus una lista de sept proposicions commentadas (un pauc a la lesta) : Ne pas aver vergonha de çò de popular ; Guardar ligams dab lo monde ordinari ; Emplegar ua lenga comprendera peu « simple » monde ; Ua lenga de la vita vitanta meilèu qu’ua lenga administrativa ; Húger tanben l’occitan afranchimandit com los iberismes ; Espandir e har valer l’escriut ; Arrespectar la diversitat com húger lo localisme estret ; Emplegar mejans modèrnes d’espandiment de la lenga (mas veire infra çò que ditz de l’occitan sus internet).


text:
Shirley Temple
Shirley Temple (Santa Monica, Califòrnia, lo 23 d'abriu de 1928 – Woodside, 10 de heurèr de 2014) que ho ua actritz e diplomata americana.
Qu'ocupè ua plaça particulara dehens l'istòria deu cinèma: que ho la purmèra mainada-estela a aver conegut un reclam internacionau, degut en grana partida a la soa filmografia de las longas. Que ho ua vertadèra icòna deus Estats Units de las annadas 30 e 40.
Biografia[modificar | modificar la font]
Aquesta gojata, filha de Santa Monica, qu'a interpretat mei de 40 filmes durant las annadas 1930. Qu'atirè l'atencion deu public: que memorizava perhèitament los passatges d'escripts.
Temple que comencè la soa carrièra aus tres ans, en apareishent dens doas serias de produccions de baish budgèt. Que signè dab la Fox de cap a la fin de 1933 après la soa aparicion dens Stand Up And Cheer dab James Dunn. Los sons contractes que ho esperlongats mantuns còps de 1933 a 1935, e que ho prestada a Paramount Pictures en 1934 entà trabalhar dens una seria pelliculas de succès. Durant quatre ans, los Estats Units que's passionèn peus sons filmes. Que ho la purmèra en arrecéber un Oscar per joens actors e aparéisher per aquò dehens lo Libe Guinness de Recòrds.
Lo ròtle de Dorothy dens Lo magician de Oz, interpretat per Judy Garland, e li èra en tot purmèr pas destinat. D'ua grana saviesa e entornejada d'ua familha aunorada, que metèt fin en la soa carrièra de cap a l'etat de 20 ans, en senteishent que lo son futur èra dens un aute lòc en dehòra de Hollywood.
Que's maridè dab l'actor John Agar lo 1945, aus 17 ans, e lo coble qu'avon ua filha, Linda Susan Agar lo 1948. Que divorcèn en 1950, data que coneguè l'òme d'ahars Charlie Black, dab qui e's maridè e deu quau prenguó lo nom de familha. Quan la coneguó, Charlie Black qu'arreconeguó qu'avèva pas jamei pas los sons fims. Dab Black, qu'avó dos hilhs: Lori e Charlie. Que demorè dab dinc a la soa mort d'un sindròm mielodisplastic lo 4 d'agost de 2005).
Après la soa carrièra dens lo cinèma, que s'impliquè en politica, dab lo Partit Republican. Que ho nomada, en 1969, delegada deus Estats Units auprès de las Nacions Unidas peu president Richard Nixon.
Lo 1974 e 1975, que ho membre deu comitat de direccion de The Walt Disney Company.


text:
Corrent del Golf
Lo Corrent del Golf, (var. C. deu Golf, C. dau Golf) (en anglés: Gulf Stream) amb la seuna extension nòrd cap a Euròpa, lo corrent de l'Atlantic Nòrd, es un corrent oceanic caud, poderós, e rapid qu'a per origina lo golf de Mexic, e que ne'n sortís per l'estrech de Florida, puèi que seguís la linha de las còstas èst dels Estats Units e de Tèrranòva abans de traversar l'ocean Atlantic. Aperaquí 30° oèst, 40° nòrd, se dessepara en dos, lo corrent nòrd travèrsa l'Euròpa del Nòrd e lo corrent sud torna circular a l'entorn de l'Africa de l'Oèst.
Lo corrent del Golf influéncia lo clima de la còsta èst d'America del Nòrd, de Florida fins a Tèrranòva, e la còsta oèst d'Euròpa. I aguèt recentament de discussions a l'entorn d'aquò; ara existís un consens per dire que lo clima d'Euròpa de l'Oèst e d'Euròpa del Nòrd es pus caud que çò qu'auriá d'èsser, aquò degut al corrent nòrd-atlantic, una de las brancas de la "coa" del corrent del Golf. Es una part de çò qu'es sonat en anglés lo Gyre nòrd-atlantic subtropical. Sa preséncia menèt al desvolopament de ciclons poderoses de totes tipes, ambedós dins l'atmosfèra e dins l'ocean. Lo Corrent del Golf es tanben una font significativa d'energia renovelabla.


text:
Calfucurá
Calfucurá (1773 Llaima - alavetz Araucania, uei Chile - Salinas Grandes, lo 4 de junh de 1873) que ho un capdau mapuche, oficiau dens l'armada argentina e l'ajòu deu benastrós argentin Ceferino Namuncurá.
Que s'aliguè dab lo cap d'Estat argentin Juan Manuel de Rosas entà combàter los bandolèrs chilians hrairs Pincheira e las tribús amigas dab eths.
Que demorè hidèu au regim federau de Rosas en lo bèth ajudar dinc a la soa des.hèita a la batalha de Caseros. Après, que continuè de remportar victòrias qui'u dèn un gran poder suber territòris immens de la Província de Buenos Aires. A maugrat deu pretzhèit deu president unitari Domingo Faustino Sarmiento d'obtiéner la soa mort, Calfucurá que's morí mei que centenari.
Lo son hilh Manuel Namuncurá que prengó la seguida.


text:
Sant-Pern
Sant-Pern en breton ( Saint-Pern en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Pern ven, sembla, de l'avesque de Vannes sant Patern (Modèl:S-).
Sant-Pern es un démembrement de la parròquia primitive de Plouasne. En 1050, un @dénommer Quimarhoc e Rotruce, la siá esposa, aurián donat al abbaye Sant-Nicolas d'Angieus, la glèisa de Sant-Pern e una tèrra d'una contenance de 45 ectaras. Aquela abbaye i fonda un prieuré e lo erigeix en parròquia a Modèl:La s-.
L'istòria de las commencements del prieuré de Sant-Pern, membre del abbaye de Sant-Nicolas d'Angieus, pròva plan l'existéncia de la glèisa de Sant-Pern dempuèi l'an 1050, mas pas nosautres garantís que Sant-Pern foguèsse ja erigit en parròquia. Avèm la pròva del contrari en una charte de la Modèl:S-. N'efièch, Donoald, avesque de Aleth de 1120 a 1143, en regulant un jorn los dreches dels religioses de Marmoutiers en Plouasne, dicha qu'aquela granda parròquia compreniá alavetz los territòris de Bécherel, Longaulnay, Lo Quiou e Sant-Pern, #que las glèisas n'avián pas considerat que cossí de las capèlas en dependent de la glèisa-maire de Plouasne, e apertenenta coma aquela a la abbaye de Marmoutiers (Ancians évêchés de Bretanha, IV, 403). Aquela charte #en sembla en principi en contradiction amb #çò qu'avèm dicha de la donation de la glèisa de Sant-Pern, dempuèi lo mièg de la Modèl:S-, als fraires de Sant-Nicolas d'Angieus ; mas cal observar que Donoald #emetre aquel acte per respondre a cèrtas reclamacions fachas en çò que tanh a las capèlas en dependent de Plouasne. Cap de dobte doncas #que s'agiguèsse pas aicí dels planhs formulats pels fraires de Marmoutiers contra aqueles de Sant-Nicolas d'Angieus, en çò que tanh a lo sieu establiment en la capèla de Sant-Pern sise en Plouasne. Perque Donoald pas #reconéisser pas dempuèi alavetz los dreches de Sant-Nicolas a Sant-Pern, ne sabèm pas res ; mas apareis e mai se los sieus successors pas #trigar pas a confirmar la fondacion del prieuré de Sant-Pern malgrat l'oposicion de Marmoutiers, e quitament aquel #dever èsser la rason de la érection de Sant-Pern en parròquia en lo corrent de la Modèl:S-. En una autra charte datada de 1187 es, n'efièch, parlat de nòu de las capèlas de Plouasne a aquela epòca, mas aquelas capèlas èran pas mai #qu'al nombre de dos : Lo Quiou e Longaulnay ; Bécherel e Sant-Pern èran alavetz vengudas parròquias, e aquela darrièra pas dépendait mai de Marmoutiers (Ancians évêchés de Bretanha, IV, 303). Se lo prieuré de Sant-Pern remonta al mièg de la Modèl:S-, es doncas solament al mièg de la Modèl:S- #que i aguèt erigit la parròquia d'aquel nom. Al commencement de la Modèl:S- trobam jonches los dos beneficis, la curació e lo prieuré ; aquela union #subsistir fins a la Revolucion. E mai se los abbés de Marmoutiers e de Sant-Nicolas d'Angieus pretenguèsson originairement aver de presentar lo prieur-recteur de Sant-Pern, aquel drech i aviá exercit a la s-|XVIII|e}} per l'ordinari. Lo Pouillé ms. De Sant-Malo (1739-1767) ditz tanben #qu'a aquela epòca o benefici de Sant-Pern valiá 1 800 libres de renda, que lo prieur-recteur levava una part de la dîme, mas #que i aviá n'indigne quatre d'autres gròsses décimateurs tant eclesiastics que laics ; que la fabrica i aviá-quitament un dîmereau e 95 libres de renda, èca. (Pouillé de Roazhon)[1]
La parròquia de Sant-Pern dépendait del ancià évêché de Sant-Malo. Se trobava antany en lo bourg de Sant-Pern, los ceps e collier de la distincion del Vièlh Torn. Aquel fief donava encara en 1680 a lo sieu posseïdor la superioritat dins la glèisa de Sant-Pern.
Se tròba los appellations seguents : Capèla Sancti Paterni (a Modèl:La s-), ecclesia de Sancto Pern (en 1516).
A partir de 1856, lo vièlh solar del Torn ven la marida maire de la primièra sœurs dels paures. L'institut "Sœurs dels Paures" a fondat per Jeanne Jugan (1792-1879) a Sant-Servan-sus-Mar (Ille-e-Vilaine).
Saint-Pern vient, semble-t-il, de l'évêque de Vannes saint Patern (Modèl:S-).
Saint-Pern est un démembrement de la paroisse primitive de Plouasne. En 1050, un dénommé Quimarhoc et Rotruce, son épouse, auraient donné à l'abbaye Saint-Nicolas d'Angers, l'église de Saint-Pern et une terre d'une contenance de 45 hectares. Cette abbaye y fonde un prieuré et l'érige en paroisse au Modèl:S-.
L'histoire des commencements du prieuré de Saint-Pern, membre de l'abbaye de Saint-Nicolas d'Angers, nous prouve bien l'existence de l'église de Saint-Pern dès l'an 1050, mais elle ne nous garantit pas que Saint-Pern fût déjà érigé en paroisse. Nous avons la preuve du contraire dans une charte du Modèl:S-. En effet, Donoald, évêque d'Aleth de 1120 à 1143, réglant un jour les droits des religieux de Marmoutiers en Plouasne, dit que cette grande paroisse comprenait alors les territoires de Bécherel, Longaulnay, Le Quiou et Saint-Pern, dont les églises n'étaient considérées que comme des chapelles dépendant de l'église-mère de Plouasne, et appartenant comme celle-ci à l'abbaye de Marmoutiers (Anciens évêchés de Bretagne, IV, 403). Cette charte semble d'abord en contradiction avec ce que nous avons dit de la donation de l'église de Saint-Pern, dès le milieu du Modèl:S-, aux moines de Saint-Nicolas d'Angers ; mais il faut remarquer que Donoald émit cet acte pour répondre à certaines réclamations faites au sujet des chapelles dépendant de Plouasne. Nul doute donc qu'il ne s'agît ici des plaintes formulées par les moines de Marmoutiers contre ceux de Saint-Nicolas d'Angers, au sujet de leur établissement dans la chapelle de Saint-Pern sise en Plouasne. Pourquoi Donoald ne reconnut-il pas dès lors les droits de Saint-Nicolas à Saint-Pern, nous n'en savons rien ; mais il paraît bien que ses successeurs ne tardèrent pas à confirmer la fondation du prieuré de Saint-Pern malgré l'opposition de Marmoutiers, et même ce dut être la raison de l'érection de Saint-Pern en paroisse dans le courant du Modèl:S-. Dans une autre charte datée de 1187 il est, en effet, parlé de nouveau des chapelles de Plouasne à cette époque, mais ces chapelles n'étaient plus qu'au nombre de deux : Le Quiou et Longaulnay ; Bécherel et Saint-Pern étaient alors devenues paroisses, et cette dernière ne dépendait plus de Marmoutiers (Anciens évêchés de Bretagne, IV, 303). Si le prieuré de Saint-Pern remonte au milieu du Modèl:S-, c'est donc seulement au milieu du Modèl:S- que fut érigée la paroisse de ce nom. Au commencement du Modèl:S- nous trouvons unis les deux bénéfices, la cure et le prieuré ; cette union subsista jusqu'à la Révolution. Quoique les abbés de Marmoutiers et de Saint-Nicolas d'Angers prétendissent originairement devoir présenter le prieur-recteur de Saint-Pern, ce droit était exercé au Modèl:S- par l'ordinaire. Le Pouillé ms. de Saint-Malo (1739-1767) nous dit aussi qu'à cette époque le bénéfice de Saint-Pern valait 1 800 livres de rente, que le prieur-recteur levait une partie de la dîme, mais qu'il y avait en outre quatre autres gros décimateurs tant ecclésiastiques que laïques ; que la fabrique avait elle-même un dîmereau et 95 livres de rente, etc. (Pouillé de Rennes)[2]
La paroisse de Saint-Pern dépendait de l'ancien évêché de Saint-Malo. On trouvait jadis dans le bourg de Saint-Pern, les ceps et collier de la seigneurie de la Vieille Tour. Ce fief donnait encore en 1680 à son possesseur la supériorité en l'église de Saint-Pern.
On rencontre les appellations suivantes : Capella Sancti Paterni (au Modèl:S-), ecclesia de Sancto Pern (en 1516).
À partir de 1856, le vieux manoir de La Tour devient la maison mère des premières sœurs des pauvres. L'institut "Sœurs des Pauvres" est fondée par Jeanne Jugan (1792-1879) à Saint-Servan-sur-Mer (Ille-et-Vilaine).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Amédée Guillotin de Corson,Pouillé istoric del archevêché de Roazhon,1886. [legir en linha]
- ↑ Amédée Guillotin de Corson,Pouillé historique de l'archevêché de Rennes,1886. Modèl:Lire en ligne


text:
Aglin (flume)
Aglin (Aglí en catalan, Agly en francés) es un flume nòrd-catalan e occitan, nascut dins lo departament francés d'Aude e que desboca dins la planura de Rosselhon. Nais al Puèg de Bugarag al Col de Limas, dins las Corbièras. Passa per Sant Pau de Fenolhet, Estagell, Ribesaltes fins a la Mediterranèa, prèp del Barcarès, aprèp una correguda de 74 km. En Fenolhedés crea fòrca gòrjas coma las Gòrjas de Galamus a Sant Pau.
Afluents principals[modificar | modificar la font]
Es un riu de caractèr mediterranèu, d'una granda irregularitat, amb periòdes de secadas e fòrtas inondacions. Una de las pus importantas foguèt la del 17 d'octobre de 1940, amb 2100 m³/s a Estagell.
Los seus afluents principals son: