text:
Bernières-sur-Mer
Bernières-sur-Mer es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bernières-Sus-mar es una municipalitat littorale situada sus la Còsta de Nacre, a dètz-e-sèt quilomètres de Can. Una part de la municipalitat en près de mar a #èsser bastida après la Segonda Guèrra mondiala del temps que la part istorica del vilatge es una pauca mai aluenhada del littoral.
Bernières-sur-mer est une commune littorale située sur la Côte de Nacre, à dix-sept kilomètres de Caen. Une partie de la commune en bord de mer a été construite après la Seconde Guerre mondiale alors que la partie historique du village est un peu plus éloignée du littoral.
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancian pòrt del reialme de França.
En junh 1944, en lo moment del débarquement aliat en Normandie, la plaja de Bernières-sus-mar èra lo sector Nan de Juno Beach, segonda plaja la melhor fortificada après Omaha Beach. Lo general alemand Wilhelm Richter comandava la 716en division en gardant la region amb 11 canons d'unitat|155|mm {{}} e 9 d'unitat|75|mm {{}}. La paissièra d'aquel sector i aguèt assignat a la 3e Division de infanterie canadienne comandada pel màger-general Rodney Keller. Rodney Keller A defallit l'an 1954 en lo moment d'una visita en Normandie.
La , amb lo commando Kieffer, lo Regiment de la Chaudière #èsser lo solelh regiment francophone a participar a las operacions del débarquement. Comandat pel tinent Paul Mathieu de Quebèc, aquel regiment de Canadiens francés #desembarcar a Bernières-sus-mar après los Queen's Own Rifles of Canadà e #estonar la populacion locala #que s'esperava pas pas a trobar de tropas en parlant lo francés. A la fin de la jornada seguenta, las fòrças canadiennes, 21 500 òmes (sens comptar las pèrdas), #far la siá jonction amb las fòrças britanicas #qu'avián preses Sword Beach. Las pèrdas canadiennes (mòrts, ferits, desapareguts) #èsser d'aperaquí un milièr.
Ancien port du royaume de France.
En juin 1944, lors du débarquement allié en Normandie, la plage de Bernières-sur-mer était le secteur Nan de Juno Beach, seconde plage la mieux fortifiée après Omaha Beach. Le général allemand Wilhelm Richter commandait la 716en division gardant la région avec 11 canons de 155 mm et 9 de 75 mm. La prise de ce secteur fut assignée à la 3e Division d'infanterie canadienne commandée par le major-général Rodney Keller. Rodney Keller est décédé en 1954 lors d'une visite en Normandie.
Le Mes invalid (juin), avec le commando Kieffer, le Régiment de la Chaudière fut le seul régiment francophone à participer aux opérations du débarquement. Commandé par le lieutenant Paul Mathieu de Québec, ce régiment de Canadiens français débarqua à Bernières-sur-mer après les Queen's Own Rifles of Canada et surprit la population locale qui ne s'attendait pas à rencontrer des troupes parlant le français. À la fin de la journée suivante, les forces canadiennes, 21 500 hommes (sans compter les pertes), firent leur jonction avec les forces britanniques qui avaient pris Sword Beach. Les pertes canadiennes (morts, blessés, disparus) furent d'environ un millier.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Pagina del modèl Ligam web comportant una error
- Ortografia de verificar
- Paginas amb ligams de fichièrs copats
- Pagina utilizant lo modèl data amb una sintaxi erronèa
- Portal:Normandia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Normandia
- Comuna de Calvadòs


c: text/html

text:
Artic
L'Artic (tanben nomenat Artida) es la zona geografica de la Tèrra qu'enròda lo pòl Nòrd, a l'extrèm opausat de l'Antartida. L'Artida inclutz l'ocean Artic, Islàndia, Groenlàndia (administrada per Danemarc) e las regions mai septentrionalas de Canadà, Alaska (Estats Units), Russia, Finlàndia, Suècia e Norvègia.
Etimologicament, artic ven del grèc apktιkός (arktikos), "prèp de l'ors, artic, del nord" que el ven de άpktoς (arktos), que significa ors. Lo nom fa referéncia tant a la constellacion de la Granda Orsa, que se situa dins la seccion septentrionala de l'esfèra celestiala, coma la Pichona Orsa, qu'inclutz l'estela polara, al pòl nòrd celestial.
Òm pòt definir l'Artida coma la region de latitud superiora al cercle polar artic (66° 33′ N), qu'es lo limit aproximatiu del solelh de mièjanuèit e de la nuèit polara. Alternativament, òm la pòt considerar coma la region ont la temperatura mejana del mes mai calorós (julhet) passa pas los 10 °C o coma l'aira mai al nòrd delimitada per la linha de creissement dels arbres. La superfícia inclusa dins las doas darrièras definicions es fòrça semblanta. Socialament e poliíticament, la region artica inclutz los territòris septentrionals dels uèit estats artics malgrat que las sciéncias naturalas consideran la major part d'aquestes territòris coma subartics.
L'Artida constituís un ecosistèma unic de la Tèrra, format per una extensa banquisa (un ocean cobèrt de glaç, de còps considerat coma la part nòrd de l'ocean Atlantic) enròdada pel permagel amb abséncia absoluta d'arbres. La vida en Artida compta d'organismes adaptats al gel, zooplancton e fitoplancton, peisses, mamifèrs marins, aucèls, animals terrèstres, plantas e societats umanas totalament adaptadas a las condicions extrèmas de l'entorn.
Degut a l'escalfament global, las isotermas an avançat en direccion del nòrd a un ritme superior a 50 km per decada durant los darrièrs 30 ans, de manièra que si definissem l'artic a partir de la temperatura o de la linha dels arbres, son extension se demesís, l'efièit mai vesedor essent, la reduccion de la banquisa. Existís una granda diferéncia entre los diferents modèls de prediccion subre la desaparicion de la mar de glaça artica. La mitat d'entre els ne preveson la totala o gaireben totala desaparicion en setembre de 2100. Las prediccions varian entre setembre de 2040 per las mens optimistas, fins aprèp 2100 las autras.[1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dimars, 23 de febrièr de 2016, 03h00 Espòrt
Lo Daily Telegraph (22/02/16) conta la victòria dels Vaquièrs australians
Res de nòu, mas tot es tan bèl, sus la planeta tretzista: los mai fòrts son los australians..
Jonathan Thurston solèva lo trofèu mondial
En tres seradas, las oposicions de las World Clubs Series, entre las melhoras formacions anglesas e australianas, an virat largament a l’avantatge dels jogaires dels Antipòdes. Es un pauc l’istòria de la cabra d’En Seguin, levat que lo lop espèra pas l’alba per chapar la bèstia banuda: just “onze oras de la nuèit” (entre la vintena e la trentena minuta) o las “2 oras del matin” (a la represa de la partida) per faire la diferéncia.
Atal, divendres St. Helens prenguèt un 38-4 signat pels Polets de Sydney. Dissabte, meteis sicut erat: serviguèt a res als Combatents de Wigan d’èsser valents, 42-12 al planchòt pels Broncos de Brisbane. Dimenge, a Leeds, èra l’afrontament bèl entre los campions d’NRL: los Vaquièrs del Queensland del Nòrd e los campions de la Superliga, los Rinocèros de Leeds que jogavan sus lor pelena e jos la pluèja, portats per 20 000 afogats dins un estadi ont per l’ora la majoritat de las plaças son dreitas. Los espectators arriban d’ora, vestits del malhòt local, fan montar d’un biais astronomic la chifra d’afars del comèrci de cervesa e cantan, cantan e recantan al sosten dels jogaires blaus e jaunes! Portats per aquel estrambòrd, Leeds tenguèt fins a la pausa: 4-4. A la primièra candela de la represa, una fauta de man dobrissiá lo temps del patiment pels angleses que s’acabèt sus un 38-4: tròp aviat, tròp fòrt, tròp precís... lo Vaquièr! Lo capitani australian Thurston, designat òme de la partida, balhèt o lancèt cada besonha aprèp sos còps de pè de transformacion e faguèt present a son acostumada de son casco a un jove espectator... D’estelas dançavan dins los uèlhs del public a la fin d’aquela partida de tria.
D’òbra pels Dracs...
E es aquesta formacion plan en cambas de Leeds que los Dracs van recebre aqueste dissabte 27 de febrièr a Brutus (18h) per una partida entre los dos... darrièrs actuals de la competicion! Los catalans se devon faire perdonar la pietadosa partida jogada contra Hull FC! La vesprada serà istorica, amb en dobertura (15 h) la primièra partida del grop catalan dels U19 dins la competicion anglesa dels joves contra tanben... Leeds.
Lo molinièr prèsa las astetas de canaris!
Al país, se tenián los quarts de finala de la Copa. Dissabte de ser, al sopar del CF Lesinhan, se podiá manjar de magret de tiron. Mas los jogaires locals tastèron de vèspre las astetas gostosas de canaris! Carcassona ataquèt a fum ratum e menèt lèu 14-0, mas los Verds e Blancs tornèron faire lo retard per menar 22-14 a la pausa e contrarotlar lo sòrt de la partida e la qualificacion: 34-26.
Las autras partidas vegèron las victòrias aisidas de Limós sus Vilanuèva 66-28, dels Dragonets a Carpentràs 66-4, e la formacion de Nacionala 1 de Ferrals poguèt pas seguir lo ritme dels Tigres d’Albi: 10-56. Las mièjas finalas se debanaràn la dimenjada dels 20 e 21 de març.
Segonda fasa en campionat
Aquesta dimenjada marcarà la debuta de la segonda fasa del campionat d’Elèit 1. Tres partidas son al programa dimenge: Lesinhan-Limós (pola 1), Avinhon-Albi (pola 2) e l’afrontament entre Broncos: Palau-Tolosa (pola 3). Per sa part, aqueste dissabte 27 de vèspre, contra los Wath Brow Hornets, l’esquipa primièra de Tolosa dintrarà en Cup abans d’entamenar la competicion de League One.
Lo bon numèro
Aquí la cronica occitana pareguda dins lo numèro de febrièr de XIII Magazine.


text:
Neutrinò
Lo neutrinò (var. neutrino[1]) es una particula elementària dau modèl estandard de la fisica dei particulas. Es un fermion d'espin ½, electricament neutre. Tres tipes diferents son coneguts a l'ora d'ara mai l'existéncia de neutrinós suplementaris es pas impossibla.
Son existéncia foguèt postulada per lo premier còp en 1930 per lo fisician Wolfgang Pauli (1900-1958) e foguèt confiermada en 1956. Pasmens, lei neutrinòs demòran totjorn mau coneguts e son un objècte major de la recèrca actuala en fisica dei particulas.


text:
Gladiador
Los gladiadors o gladiators (del latin: gladiatores, valent a dire lo combatent amb un glavi) èran de luchaires professionals. Podián èsser d'esclaus o pas que se batián entre eles o combatián d'animals salvatges (generalament de leons). A l'origina los combats se fasián per onorar la memòria d'un mòrt, mas dapasset se transformèron en divertiment pel public. Las representacions mai ancianas de combats rituals dins la peninsula italiana son estat descobèrts dins de tombas lucanianas a Paestum e datan d'entre 370 e 340 abans Jèsus Crist.
A Roma, lo combat de gladiadors mai ancian atestat dins los tèxtes d'aquel temps se debanèt en 264 abans Jèsus Crist, dins lo Forum Boarium (lo mercat dels buòus), un espaci qu'èra utilitari e pas gaire prestigiós. Èra situat tocant l'extremitat septentrionala del Circus Maximus. Aquel combat rapidament ne generèt d'autres que sa finalitat perdèt son caractèr sagrat. Aital en 105 abans Jèsus, los jòcs se faguèron publics. Qualques sègles mai tard, durant lo sègle IV foguèron enebits per l'emperador Constantin I. Pasmens en realitat la mesura foguèt pas aplicada a de bon fins la fin d'aquel sègle. Fin finala mai qu'aquela proïbicion, l'avaliment dels jòcs se deguèt a l'aflaquiment de las vilas e a la recession economica que menèron a la desaparicion dels gladiadors.


text:
Dimenge, 3 de decembre de 2017, 03h00 Politica,Cultura
Marie-Cécile Seigle-Vatte
Los gendarmas a an vojat per fòrça las doas salas del musèu arqueologic de Montmaurin (Nebosan) davant las protèstas dels oposants. Se passèt dimècres passat davant las protèstas localas. Oficialament, las autoritats vòlon portar las pèças dins un musèu nòu e public. Lo musèu es privat e tengut per la familha Miro, que fondèt lo sit fa mai de 60 ans. “Qu’ei ua traïson”, çò declarava Bertrand Miro a France 3. “Eths gendarmas encerclen eth musèu, non podem pas mès i accedir. Qu’ei desolant”.
La sosprefècta de Sant Gaudenç explica aver organizat una reünion publica per informar los abitants de la vila, mas segon el, Bertrand Miro respondèt pas a las convidacions de la prefectura.
Segon de fonts oficiosas, la voidança del musèu correspondriá a una repression estatala contra los qu’an menat una campanha de lucha contra un projècte de carrièra a Montmaurin. Aquel projècte, autorizat per la prefectura, damatjariá l’environament de las gòrjas de la Sava, un endrech especial per sa natura e per l’istòria del país. Es aquí que se trobèt la Vènus dera Espuga, una figurina del paleolitic talhada en evòri de mamot, que s’expausa ara dins un musèu de París e que li dison en francés “Vénus de Lespugue”.
Ça que la, segon la sosprefècta, “aquerò n’a pas arren a véder juridicament”, çò diguèt a France 3.
Per milhor compréner lo contèxte :
https://www.ladepeche.fr/article/2012/06/25/1386537-montmaurin-la-colere-des-scientifiques.html
https://www.ladepeche.fr/article/2017/01/03/2489230-carriere-elle-denonce-les-arguments-de-l-ancien-maire.html
https://www.ladepeche.fr/article/2017/06/02/2586356-carriere-les-opposants-empechent-le-debroussaillage.html
Benlèu que i pas nat complòt... Simple asard que los s'ocupavan deu musèu èran activistas contra lo projècte de carrièra validat per la... Legir mai
#10 . Solide, arren se pòt pas provar.
#8 "l'ancian fa pena", e òc, coma disen los servicis de l'Estat e la majoritat municipala, "l'ancian musèu fa pena", a l'imatge de los que lo fan vesitar, une vièlha familha de bordilièrs, los qu'an trobat sus lors pèças los objèctes. En mai d'aquò, te parlan encara occitan ! E òc, un musèu vielhòt tengut per bordilièrs que saben parlar occitan, aquò fa pena ! vau milhor aver un musèu tot nau, e perqué pas ambe quauqu'un que sapia parlar anglés pels toristes ! es efectivament... Legir mai
Il faudrait prouver l'abus et détournement de pouvoirs au service d'intérêts privés...
#8 .. o pas. Es efectivament çò qu'es promés. Demòraps qu'una promessa... Cau pas desbrembar que de'm prumèr , la promessa d'un novèl musèu, servirà d'excusi per justificar la carrièra, "c'est bon, on vous mets vos antiquités dans un musée flambant neuf, à un moment donné, ça va, on ne va pas chipoter pour deux trois cochonneries de plus qui pourraient être détruite par l'exploitation de la carrière". E trobètz pas sosprenent que los qu'an evocat l'idea d'un novèl musèu... Legir mai
#7 Non, pas res comprés a çò que disètz. L'Estat recupèra las pèças qui n'es proprietari per las restaurar a Tolosa abans de las tornar al nòu musèu qui serà bastit a la plaça del presbitèri, que l'ancian fa pena. I a pas besonh d'imaginar un complòt.
Sufís de legir la seconda part de l'article de jornalet, "Segon de fonts oficiosas etc." ... Aprèp, ambe un pauc d'imaginacion, podèm pensar que l'afar deu musèu es un mejàn legau de la municipalitat per far pression sus l'oposicion... L'oposicion s'ocupa d'un musèu e fa cagar la municipalitat per la carrièra (que pòt raportar fòrça moneda)...
Tè !? la municipalitat a idea de far un autre musèu !!! bon, demòra pas que de trobar las pèças. per aqueste musèu novèl...
Avètz co... Legir mai
#5 Cal plan compréner una causa : son los que tienen aqueste musèu qu'an ballhat bèth temps a la maja part de las pèças a l'Estat francés, justament per evitar que sian dins quauquas annadas panadas o venudas. Doncas,las pèças èran tostemps espausada dins lo musèu, e "protegidas" per'mor que "publicas". Va plan...
Solament, las causas cambièran...
I a una causa qu'es pas dichas dins aqueste article, es que los que tienen lo musèu, son ara dins l'oposicion municipala... E se so... Legir mai
Se hi ha museus a Tolosa de la comuna,e sabent que las peças arqueologicas son propietat publica e pas privada, doncs es melhor qu' estiguen en un museu public e non en mans privadas que lo que fan es vendre-ho a privats estrangers o museus publics de l'estranger.
#3 alors là ça change tout!! Fallait nous en dire plus!


text:
Saorge es un vilatge de la Val Ròia, dins lo departament deis Aups Maritims. Es un vilatge ajocat que tresplomba la Val Ròia. Per arribar dins lo vilatge, i a doi rotas, mas i a pas de camins entre aqueli rotas : per si passejar dins lo vilatge, i a basta de carreiròus estrechs dont son fòra bandidi li veituras. Si pòu tanben anar en Saorge embé lo trin dei meravilhas (la linha que va de Niça a Tenda) : l’arribada es a la gara de Fontan-Saorge e cau pujar un pauc per arribar dins lo vilatge. Saorge es un vilatge medievau, que si visita per la sieu arquitectura. Sembla un labirinte de carreiròus e d’arcadas. I a tanben la gleia d’estil barròc e un molon de capèlas. Mas lo monument lo mai visitat dau vilatge es lo monasteri dau sègle XVII, dont avem una bèla vista sus lo...N'en legir mai
Casternòu-Vilavielha es un vilatge de la valada dau Palhon dins lo país niçard. I a en fach doi vilatges : Casternòu, encuei aroinat, e Vilavielha, lo vilatge actuau qu’es bastit sus lo platèu davau. Casternòu es lo vilatge qu’èra occupat a l’atge mejan, una plaça forta construcha sus un luecs auts dau temps dei invasions lombardi e sarrasini. Encuei, aquela plaça forta es venguda una roïna après que lu estajants l’an daissat –sobretot per manca d’aiga- per s’installar dins lo vilatge de davau, Vila Vielha, qu’èra ja lo vilatge occupat a l’epoca romana. Li roïnas de Casternòu son tanben au principi de la draia que cau pilhar per far lo giro dau mont Macaron, dont avèm una bèla vista sus tota la baia de...N'en legir mai


text:
Exploracion
L’exploracion es l'acte de cercar a descurbir una causa desconeguda, generalament un luòc geografic, un pòble, d'informacions ò de ressorsas. Lo tèrme referís sovent a l'exploracion geografica qu'aguèt un ròtle istoric important de l'Antiquitat a la premiera mitat dau sègle XX. La figura de l'explorator de regions desconegudas venguèt un classic de l'imaginari e foguèt adaptada mai d'un còp en literatura. Pasmens, pòu far referéncia a l'estudi d'un sistèma desconegut en medecina (operacion destinada a obtenir d'informacions sus un organ...), en geologia (prospeccion miniera), en filosofia (estudi d'un subjècte), en astronomia (descubèrta de la superficia dei planetas...) ò dins d'autrei domenis.


text:
Aran tanben a parlat per miei des eleccions locaus e ath Conselh Generau, en tot manifestar ua volentat de cambi e renauiment dera politica e des accions de govèrn, mès ath delà sus era basa de projèctes rigorosi e solvents. Unitat d’Aran, guanhadora en cinc des nau municipis, entre eri eth caplòc Vielha-Mijaran, a artenhut era prumèra plaça en numero de vòts entara maxima institucion, mentre que Convergéncia Democratica, que manten localitats importantes coma Naut Aran, s’a emportat era majoritat des sòns representants, es conselhèrs generaus, escuelhudi enes sies terçons en qué se despartís eth país. Aguesta paradòxa, que permet eth sistèma neishut damb era prumèra lei d’Aran, de 1990, e rebrembe ara vescuda per Maragall en 1999 quan guanhèc en vòts a Pujol, mès non pas en deputats, met de relèu tant era legitimitat deth modèl articulat, e per tant deth govèrn que se’n pogue derivar, coma eth besonh d’adaptar-le ara realitat deth sègle XXI, atau com s’auie plantejat dejà en debat entara actualizacion dera norma de regim especiau, qu’ara fin a mantengut eth sistèma electorau vigent. Totun, aguest debat, complèx e apassionant, ei ara mès viu que jamès, damb diuèrsi modèls sus era taula (coma eth dera circonscripcion unica o eth dera reduccion des terçons as tres originaris, coma eth sòn nòm indique, entre d’auti possibles), e aurie d’animar a un consens entre, aumens, es dues principaus fòrces politiques, ath temps que trabalhen per un Conselh mès transparent, collaboratiu, pregonament democratic e equitatiu, capable de reflectir era pluralitat intrinsèca dera nòsta societat.
(DIARI SEGRE, 30 de mai de 2015)


text:
Rambures
Rambure en picard ( Rambures en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rambures, Pichon vilatge a l'Oèst de Oisemont, a situat a la separacion dels grands aisses de circulacion.
La municipalitat, #qu'es pas pels unes #qu'un « trauc perdut » en lo bocage de la Picardie maritima, e pels autres un écrin de verdure recélant un bijou del patrimòni preservat dempuèi lo Mièja Edat, es a ieu-distància entre Oisemont e Blangy-sus-Bresle.
Rambures, petit village à l'Ouest d'Oisemont, est situé à l'écart des grands axes de circulation.
La commune, qui n'est pour les uns qu'un « trou perdu » dans le bocage de la Picardie maritime, et pour les autres un écrin de verdure recélant un bijou du patrimoine préservé depuis le Moyen Âge, est à mi-distance entre Oisemont et Blangy-sur-Bresle.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Eth dimenge promet èster un dia espectacular coma pòqui ena sason.
Aué prumer de Deseme serà un dia embromat tamb nheuades moderades que seràn intenses sustot pendent era maitiada e prumeres ores deth maitin. A darreres ores se reactivarà era nheuada. Era nhèu arribarà a totes es còtes. Acumulacions de 35 a 45 cm en còtes nautes. Vents de direccion nord-oest que s'anaràn refortint a mesura qu'auance era jornada.
Temperatures Heiredes (-3ºC / 4ºC en hons de Val; -11ºC / - 6ºC en Còta 1.800).
Eth dissabte 2 de Deseme seguiràn es nheuades en totes es còtes, tamb intensitat moderada pendent eth maitin e en tot reméter pera tarde. Acumulacions de 10 a 15 cm en còtes nautes. Vents moderadi damb bohades intenses de direccion nòrd.
Temperatures encara mès heiredes qu'era jornada anterior (-4ºC / 2°C en hons de val; -13ºC / -9ºC en còta 2.000).
Eth dimenge 3 de Deseme serà ua jornada assolelhada damb temperatures en tot tocar hons (-6°C/5ºC en hons de val; -15ºC/-8ºC en còta 2000).
Aguesta prevision a estat realizada tamb eth supòrt des nòsti collaboradors.


text:
Reportatge : Sea Shepherd
Sea Shepherd qu'ei ua organizacion internacionau qui empara la mar grana e las bèstias qui i viven. Sea Shepherd qu'ei coneguda peus sons combats contra la caça de la balena, la pesca illegau, la caça deus daufins au Japon, la caça de las fòcas en Alaska, e deus globicefaus en las islas Feroe. Que luta contra la pesca illegau de las làmias au Guatemala e lo braconatge de las tortugas marinas. Qu'ei ua organizacion qui estó creada en 1977 aus Estats-Units per Paul Watson, militant ecologista canadian.


text:
Modèl:Portal de Portugal/Politica
Portugal es una republica democratica parlamentària multipartidària, ont lo president es lo cap d'Estat del país, e lo primièr ministre es lo cap de govèrn. Lo poder executiu es exercit pel Conselh dels Ministres. Lo president, qu'es tanben lo comandant en cap de las Fòrças Armadas, es elegit dirèctament per la populacion per un mandat de 5 ans. Entre los sieus poders, nomma e pòt demissionar lo primièr ministre. Lo primièr ministre, per lo sieu còp, nomma los membres del Conselh de Ministres.
Lo Poder Legislatiu es exercit per l'Assemblada Nacionala, unicamerala, compausada de 230 deputats.
Dempuèi l'an 1975 dos partits dominan la scèna politica: lo Partit Socialista e lo Partit Socialdemocrata.


text:
Enfant
Un enfant o mainatge es, del punt de vista del desvolopament psicobiologic, tot èsser uman qu'es pas arribat a la pubertat. Coma sinonim d'enfantin o pueril, lo tèrme s'utiliza tanben per aqueles que son pas considerats adults. Tanben lo tèrme s'utiliza per nomenar l'adolescéncia.
En foncion de la seuna evolucion psicoafectiu, psicomotritz e cognitiu, los nòunats son sovent nommats nenets per los diferenciar d'aqueles que son arribats a una certana autonomia.
En tèrmes generals o juridics, l'enfant es tota persona minora d'edat.
Somari
- 1 Definicion legala de l'enfant
- 2 Desvolopament de l'enfança
- 2.1 Estats del desvolopament
- 3 La creissença
- 4 L'interaccion amb l'entorn
- 5 Desvolopament cognitiu e sensorial
- 6 Nòtas
- 7 Véser tanben
- 8 Ligams extèrnes
Definicion legala de l'enfant[modificar | modificar la font]
La Convencion suls dreches de l’enfant, en vigor dempuèi lo 2 de setembre de 1990, senhala que « Al sens de la presenta Convencion, un enfant s’entend per tot èsser uman minor de mens de dètz-e-uèit ans, levat se la majoritat es atencha abans en vertut de la legislacion que li es aplicabla »[1] Las edats consideradas fluctuan segon lo contèxte, encara que lo tèrme enfant sol s'utiliza per designar los minors entre 12 e 14 ans; se nomenan joves o adolescents aqueles que passèron aquelas edats.
L'idèa d'enfant coma lo concèpte d'enfança, vària fòrça tot lo long de l'istòria e segon las divèrsas societats e culturas.
La "Jornada internacionala de l'enfant" se celèbra cada an lo 20 de novembre.
Desvolopament de l'enfança[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament de l'enfança es l'estudi dels processes e los mecanismes qu'acompanhan lo desvolopament fisic e mental d'un enfant fins qu'arriba a la seuna maturitat.
La pediatria es la branca de la medecina que se referís al suènh dels nenons de l'enfança cap a adolescéncia, e fins als joves adults (edats de 0 a 21 ans).
Aquelas escalas d'edats son aproximativas, e pòdon variar segon la cultura. La lista seguenta rebat lo concèpte de desvolopament de l'enfant al sègle XXI:
Concepcion
- Zigòt, de la concepcion, fertilizacion. Es lo moment de l'èsser unicellular
- Embrion, es lo periòde ont l'èsser encara a pas forma umana (es pas reconeissable a primièra vista)
- fètus, darrièra fasa o preparacion a la naissença, se reconeis a bèles uèlhs vesents coma un èsser uman
Enfança
- alachant, es lo primer més fòra de l'utèr
- nenon (edats 0 - 4)
- mainatge, es l'edat de l'escòla primària (edats 5 - 10)
Adolescéncia
- Prepubertat (edats 10 - 11)
- Preadolescéncia, fins a 11 ans.
- Adolescéncia e pubertat (edats 12-19)
Estats del desvolopament[modificar | modificar la font]
Naissença e primièrs meses[modificar | modificar la font]
Un còp passats nòu meses de gestacion, e se l’emprenhament acabèt coma cal, l'embrion uman ja es pro desvolopat per subreviure d'esperel, en aquel moment se produsisson las jasilhas e la naissença de l'èsser. Las jasilhas normalament se debanan en tres etapas: lo trabalh de jasilhas, que dura gaireben d'entre doas e detz e uèit oras; las jasilhas pròpiament dichas, que duran de quinze minutas a doas oras, e l’expulsion de la placenta), que dura un vintenat de minutas.
A aquel moment lo recent nascut ven independent de la seuna maire e aquel ven capable de realizar lèu una granda adaptacion a l'entorn. Las foncions qu'exerciá la maire per el (respiratòria, circulatòria, digestiva e de regulacion de la temperatura) las deu far lo quite nenet.
Dins las primièras segondas après la naissença lo nenet deu respirar d'esperel, alara se realiza un càmbiament fondamental de l’aparelh circulatòri: la sang passa pas mai per la placenta maternala, mas li cal far per mejan dels seus palmons. Los nutriments a partir d’aquel moment arribaran per mejan del lach, e l’aparelh digestiu començarà a foncionar pel primièr còp. Lo nenet qu'èra sempre a una temperatura constanta de trenta e sièis gras e mièg, deurà s’adaptar al mitan, alara serà necessari que lo sistèma de regulacion de la temperatura se meta en marcha. Totes aqueles càmbiaments los fa lo nenet dins los primièrs jorns de sa vida.
Estats del nenet[modificar | modificar la font]
Los primièrs jorns de vida lo nenet passa pels 6 estats seguents[2]
- Sòm irregular: estat que lo nenet dormís, mas es pas un sòm prigond, perque a vegadas a los uèlhs mièg obèrts.
- Sòm regular, dins aquel cas lo nenet dormís prigondament.
- Estat de somnoléncia, que lo nenet es mièg desrevelhat, mièg endormit.
- Estat d’alèrta inactiva: Lo nenon es plan desvelhat, mas demora fòrça tranquil, sens cap de mena d’activitat.
- Estat d’alèrta activa: Lo nenon es revelhat e manten una intensa activitat fisica: movement dels braces, cambas, uèlhs, eca.
- Los plors: es sens dobte lo mejan de comunicacion del nenet amb l'entorn, se planh quand a quin que siá problema o necessitat: a talent, a fach unpisson o caca, li dòl endacòm, eca. Caduna d’aquelas situacions dona luòc a un tipe de plor diferent, alara aqueles son difícils de distinguir.
D’aqueles estats, lo mai frequent es lo sòm, que siá regular o non, e lo mens abitual es los plors.
La creissença fisica[modificar | modificar la font]
La creissença de l'embrion pendent lo tresen trimèstre de gestacion (quand se prepara a la naissença) s'accelera de biais fòrça notable. Aquela creissença contunha a grand velocitat pendent los primièrs ans de sa vida, mas subretot dins lo primièr. Aquela creissença fisica permetrà al nenet de desvolupar la motricitat, e alara, l’exploracion del mitan, que, tanben, es indispensable pel desvolopament cognitiu.
Aquela creissença fisica es preprogramada geneticament e dins los gèns d’una persona ja es presenta l'informacion que nos dicta, mai o mens, quines seràn las caracteristicas fisicas de la persona coma, per exemple, la talha. Pasmens, se lo mitan (l’alimentacion, l'igièna, las condicions sanitàrias, las malautiás de causa extèrna, eca.) es pas propici, la creissença fisica pòt mermar, alara que s'aquel es fòrça bon, pòt aumentar.
La creissença e lo desvolopament psicomotor dels nenets es determinat per doas leis fonamentalas:
- Lei proximodistala, la creissença e lo contraròtle del còs seguís un òrdre que va d’un ais central imaginari, que dividís lo còs en doas mitats longitudinalas, cap a la periferia. Es a dire, lo nenet dominarà e contrarotlarà abans las articulacions de l’espatla qu'aquelas del ponhet. (la creissença dins l'utèr maternal tanben aviá seguit aquel òrdre)
- Lei cefalocaudala, Lo domeni psicomotor e aquel de creissença se debana de la tèsta cap als pès, atal lo nenet serà capable de contrarotlar e dominar lo cap abans de poder mantenir lo tronc drech o de poder manipular los objèctes amb las mans. Del punt de vista de la creissença, vaquí la causa per que lo cap del nenet es fòrça mai gròs que la rèsta del còs (proporcionalament).
Lo desvolopament del cervèl[modificar | modificar la font]
La creissença del cervèl es totalament ligat a l’evolucion del nenet essent plan rapida e complèxa pendent los dos primièrs ans de vida. A la naissença lo cervèl es gaireben 25% de la talha e del pes d'un cervèl adult, cap al primièr an, gaireben 50 per cent, e al cap de dos ans 75 per cent.
Lo primièr airal del cervèl que madura dins lo temps es l’airal de la motricitat, seguit per aquel sensorial, dins aquel òrdre: tocar, vision, ausida; mai tard la maduracion avança cap als airals mai especifics que permeton l’apareisson de fòrça foncions psicologicas mai concrètas, coma per exemple, lo lengatge. La maduracion del cervèl comença dins las sisas mai intèrnas anant s'expandissent cap a las sisas mai extèrnas (còrtex), pendent los dos primièrs ans de vida, lo còrtex se desvolopa rapidament, aquò fa que las conductas del nenet començan a venir volontàrias a partir dels meses tresen o quatren de vida. Aquela maduracion e creissença fa que entre lo primer e segon an de vida comença a dominar lo lengatge e las foncions simbolicas. Cal dire tanben que tot aquò es ligat a l’experiéncia del nenet.
A partir de dos ans lo desvolopament cerebral contunha tot en se centrant en l’establiment de connexions entre neurònas e l’aument de la velocitat de las pulsacions electricas, e tanben de l'integracion de l’activitat corticala. Aquela maduracion permet que pòscan aparèisser los processes novèls e conduchas mai complèxas coma, per exemple, l’atencion e un melhor lengatge e la mestresa del còs. Tota aquela maduracion contunha pendent l'enfança e dins qualques aspèctes fins a l’adolescéncia. [3]
Desvolopament fisic e psicomotor a partir de dos ans[modificar | modificar la font]
- Desvolopament motor [4]
Desvolopament fisic e psicomotor a partir de seis ans[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament après seis ans[modificar | modificar la font]
La creissença[modificar | modificar la font]
La maduracion òssia e musculara[modificar | modificar la font]
Desvolopament de la denticion[modificar | modificar la font]
L’aparelh cardiocirculatòri[modificar | modificar la font]
L’aparelh respiratòri[modificar | modificar la font]
Lo sistèma immunologic[modificar | modificar la font]
L’aparelh digestiu[modificar | modificar la font]
Lo sistèma renal e excretor[modificar | modificar la font]
L’aparelh genital[modificar | modificar la font]
Lo sistèma nerviós motor[modificar | modificar la font]
L'interaccion amb l'entorn[modificar | modificar la font]
Lo lengatge[modificar | modificar la font]
Lo dessenh: Estadis grafics[modificar | modificar la font]
Desvolopament cognitiu e sensorial[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Convencion suls dreches de l’enfant wikisource
- ↑ http://perezcastello.typepad.com/modul_2/2003/12/b_els_estats_de.html
- ↑ http://perezcastello.typepad.com/modul_2/2003/12/5_el_desenvolup.html
- ↑ Creissença e desvolopament dels enfants de 0 a 6 ans, pag. 48
Véser tanben[modificar | modificar la font]
- Adolescéncia
- Jornada de l'enfant
- Dreches de l'enfant
- Familha
- Filh
- Jòc-Joguina-Joguet
- Literatura enfantina
- Poesia per enfants
- Maire
- Maternitat
- Enfant prodigi
- Enfant salvatge
- Enfant au trabalh
- Orfanat
- Paire
- Pedagogia
- Pediatria
- Pubertat
- UNICEF
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Web oficial d'Unicef (en), (es), (fr), (ar), (zh)
- Creissença e desvolopament dels enfants de 0 a 6 ans
- Diferents Graficas de Corbes de Creissença (an 2009), Departament de Salut, Generalitat de Catalunha :
- Grafica de la corba de creissença dels enfants (0-20 ans)
- Graficas de la corba de velocitat de creissença d'enfants madurs tard
- Grafica de la corba de creissença d'enfants (0-20 ans).
- Graficas de la corba de velocitat de creissença d'enfants madurs tard.
- Graficas longor-pes d'enfants : dròlles
- Graficas longor-pes d'enfants : dròllas
- Graficas de l’indèx de massa corporala dels enfants(0-18 ans) : dròlles.
- Graficas de l’indèx de massa corporala dels enfants(0-18 ans) : dròllas.


text:
dimanche 9 mai 2010
L'escritura feminina a l'onor per lo festenal Mai que mai
Es partit per Mai que mai, "festenal occitan itinerant en Naut Lengadòc" que s'acabarà lo 16 de mai.
Alentorn de la mòstra CLARDELUNA L’ESCRIVETA : Jeanne Barthés, dite CLARDELUNA (Cazedarnes 1898–1972 Béziers) realisada per lo CIRDOC, l’associacion "Lectures vagabondes" organisa un rescontre sus l’escritura occitana femenina.
Danièla Julien, Lisa Gròs, Marineta Mazoièr, Maria-Cristina Borgada e ieu sèm convidadas per la lectura de los nòstres poèmas occitans e una discutida a prepaus de "Paraulas e escrituras de las femnas en Lengadòc". Amb la participacion del poèta Joan-Paul Creissac, l'amic arderòs defensor de la causa femenina.
Aquò se debanarà dins los jardins de Vieussan (Erau) lo dimenge 16 de mai a 15 oras 30.
Per descobrir lo programa d'aquela edicion 2010 :
http://maiquemai.blog4ever.com/blog/index-183565.html
Publié par Sylvie Berger à 21:22:00
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Reproduisèm aquí un article de nòstre confraire Telerama sul triste espectacle de « La Mal Coiffée » s’adonant a la botelha dins un cafè de vilatge del Menerbés.
LA MAL COIFFÉE
Paga son Torn
Pès nus, sens talons, o en pantoflas, las cinc pintairas d’Aude mènan lors amics al rescontre de l’embotelhaire, figura occitana que coneisson plan. Lo definisson coma l’encantaire de la garganta, l’artesan que revela l’eime d’un terrador. En passant, una d’ela convida los embotelhaires presents dins la sala a pagar son còp. Es talamaent rar, çò dison. Dins l’espèra, totas cantan a plena garganta en beguent a galet lo contengut de la cava d’un dels embotelhaires, Joan Paul Despenjafigas ; botelhas vièlhas e poscosas, mas pas trop caras. Cantan l’istòria del Crist que davala de sa crotz per reclamar una cantina de Jouarres l’Etang per far passar lo gost del vinagre. Marteladas per lo tustar dels veires sul comptador, lo bruch del tap que se destapa o de la beguda que raja dins la garganta, las bramadissas de La Mal Coiffée cantan lo vin marrit e la set que t’estofa. Femnas avinadas, t’embriagan, vuejant los gòts a un ritme de pas creire, e convidan a se bandar amb elas. Se farem pas pregar.
Ana Pernod
En virada lo 22 al Tap que Canta, lo 27 al Beu Sens Set, lo 2 al Quatre Vints Caçaires e lo 16 en cò de Six Roses.


text:
Torre de Pisa
La Torre inclinada de Pisa es lo campanar de la catedrala de Pisa. Foguèt bastida per tal de demorar verticala, pasmens comencèt de se clinar tre lo moment que s'entamenèron las òbras en agost de 1173. La nautor de la torre es de 55 m dempuèi la basa, se chifra que son pes es de 14 700 tonas, son inclinason es d'aperaquí 10% e ten 294 escalons.
Lo govèrn d'Itàlia demandèt ajuda lo 27 de febrièr de 1964 per evitar que tombèsse, e lo 7 de genièr de 1990 foguèt barrada al public coma mesura de seguretat. Recentament es estat fach un trabalh de reconstruccion per tal de reduire l'angle d'inclinason. Se tornèt permetre la dintrada al public lo 16 de junh de 2001, aprèp dètz ans de trabalh.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La construccion de la Torre de Pisa se faguèt en tres etapas sus 200 ans. La construccion del primièr nivèl de marbre blanc foguèt entamenada lo 9 d'agost de 1173, a un periòde de succèsses militars e de prosperitat. Lo primièr nivèl es enrodat de pilars amb de capitèls classics e d'arcs òrbs.
Se sap pas a debon qual ne foguèt l'arquitècte: durant fòrça annadas sa concepcion s'atribuiguèt a Guglielmo e Bonanno Pisano, un artista conegut que viviá a Pisa pendent lo sègle XII, famós per sas pèças de bronze fondut, particularament al Pisa Duomo. Bonanno Pisano partiguèt de Pisa en 1185 e se n'anèt a Montreal, Sicília, per i tornar sonque aprèp que moriguèsse. Foguèt descobèrt son sarcofag al pè de la torre en 1820].
Aprèp que lo tresen nivèl foguèsse bastit en 1178, la torre s'inclinèt, per encausa de fondamentas flacas (tres mètres), e un sòl inestable. La concepcion de la torre èra imperfiècha tre lo començament. La construccion coneguèt una pausa pendent un sègle.
En 1838 l'arquitècte Alessandro Della Gherardesca cavèt un camin a l'entorn de la torre per ne far visibla la basa. Aquò causèt una inondacion de la basa e una novèla aumentacion de l'inclinason.
Benito Mussolini ordonèt de far venir la torre drecha: per tal d'o realizar s'escampèt de ciment a las fondamentas. Lo resultat foguèt inesperat, la torre s'enfonzèt encara mai dins la tèrra mòla.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'armada dels Estats Units destrusiguèt las torres pròchas de Pisa per motiu de la menaça que representavan los franctiraires dempuèi aquelas posicions. Se programèt que la Torre inclinada se deviá tombar, mas un òrdre de retirada al darrièr moment la sauvèt.
Lo 27 de febrièr de 1964, lo govèrn d'Itàlia demandèt ajuda per evitar la casuda. Lo projècte foguèt assignat a un grop d'engenhaires, matematicians e d'istorians, que discutiguèron los metòdes d'estabilizacion als Açòres.
Al cap de dos decennis de trabalh, en genièr de 1990 se tanquèt la torre al public.
Aprèp un decenni d'esfòrces de reconstruccion e estabilizacion, la torre foguèt reobèrta al public lo 15 de decembre de 2001. Fòrça metòdes foguèron prepausats per l'estabilizar, a mai s'i prepausèt d'apondre 800 tonas de plomb per servir de contrapés.
La solucion finala per corregir l'inclinason foguèt d'eliminar 38 m³ de tèrra de la zona inferiora de la basa. La torre es estada declarada establa e o deuriá demorar almens 300 ans de mai.
Informacion tecnica[modificar | modificar la font]
- Latitud: 43,723 056° (43° 43' 23" N)
- Longitud: 10,396 389° (10° 23' 47" È)
- Elevacion de la Piazza dei Miracoli: 2 m
- Nautor: 55,863 m. 8 nivèls
- Diamètre extèrne de la basa: 15,484 m
- Diamètre intèrne de la basa: 7,368 m
- Pes: 14 700 tonas.
- Grossor de las parets de la basa: 2,6 m
- Direccion de l'inclinason: 1173-1250 Nòrd, 1272-1997 Sud
- Nombre de campanas: 7, d'acòrd amb l'escala musicala
- Campana mai granda: L'Assumpta. Tres tonas e mièja, fargada en 1655.
- Campana mai anciana: Pasquarreccia.
- Escalièrs: 294
Curiositats[modificar | modificar la font]
Se ditz que Galileo Galilei laissèt tombar doas bolas de canon de massa diferenta dempuèi la torre pr'amor de demostrar que la velocitat de davalada èra independenta de la massa. L'istòria, a mai siá estada descricha per un estudiant del quite Galilèu, es considerada coma un mite.
Per acabar, doas personas an sautat de la torre amb un paracasuda: Mike McCarthy lo 5 d'agost de 1988 e Arne Aarhus lo 1èr de febrièr de 2000.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Informacion e imatges[modificar | modificar la font]
- Site oficial Fòrça fotografias. (en) (it)
- Mai d'informacion a prepaus de la Torre e las experiéncias de Galilèu (en)
- Informacion e imatges (it)
- Informacion sus la Torre (en)
- Mai d'informacion sus la Torre (en)
- Valvanera.com (es)


text:
Montbrun de las Corbièras
Montbrun de las Corbièras (oficialament en francés Montbrun-des-Corbières) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son [Castrum] de Montebrunno, en 1272 [1], Eclesia de Montbruno, en 1351, de Monte bruno, en 1360, Montbrun en Minervois, en 1389-1589, Stratum de Montebruno, en 1408, Montbru, en 1537 [ref. necessària]. Lo nom es format de mont, del latin montem, e de l'adjectiu brun.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Lesinhan de las Corbièras, i demorèt; dempuèi 2016, lo canton es vengut Le Lézignanais.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 471


text:
- chafaret
- chafaret f. tumulte; tapage. voir çaganh, bosin, senòdi
Diccionari Personau e Evolutiu. 2015.
Regardez d'autres dictionnaires:
bocan — boucan m. vacarme; tintamarre; fracas; tapage. voir tarabast, bosin, chafaret … Diccionari Personau e Evolutiu
bosin — bousin m. boucan; tintamarre; vacarme. voir bataclan, bruch, chafaret, çaganh, senòdi … Diccionari Personau e Evolutiu
bruch — brut m. bruit ; renom ; célébrité. Menar bruch : ébruiter ; faire du bruit. voir bosin, çaganh, chafaret, notorietat, reputacion … Diccionari Personau e Evolutiu
çaganh — sagan m. tapage; vacarme; souci.Voir senòdi, chafaret, bosin … Diccionari Personau e Evolutiu
chamatan — m. brouhaha; vacarme. voir bosin, çaganh, chafaret, tarabast … Diccionari Personau e Evolutiu
petardatge — petardage m. action de miner, de bombarder; explosion > « Lo chafaret se creissiá di petardatges de motors. » R. Lafont. [Ne figure pas dans Lou Tresor dóu Felibrige] … Diccionari Personau e Evolutiu
rafle — m. rafle ; razzia ; vacarme, tapage. voir bosin, chafaret, rabalhada … Diccionari Personau e Evolutiu
senòdi — m. synode; conciliabule; séance fastidieuse; pathos ; ennui; tapage ; importun. voir bosin, çaganh, chafaret, rompebasses … Diccionari Personau e Evolutiu
tarabast — m. vacarme, tintamarre; tapage. « A onze oras un tarabast l a desrevelhat. » R. Lafont. voir bocan, bosin, chafaret … Diccionari Personau e Evolutiu


text:
Totas las operacions publicas
Afichatge combinat de totes los jornals de Oisquipedia. Podètz restrénher la vista en seleccionant un tipe de jornal, un nom d’utilizaire (cassa sensibla) o una pagina ciblada (idem).
- 17 d'abril de 2011 a 23.12 Rebecca Rat (Discussion | contribucions) a mandat Fichièr:Broc.jpg
- 17 d'abril de 2011 a 23.09 Rebecca Rat (Discussion | contribucions) a mandat Fichièr:Elucidari.png
- 17 d'abril de 2011 a 23.07 Rebecca Rat (Discussion | contribucions) a mandat Fichièr:Imagier.png
- 17 d'abril de 2011 a 22.56 Lo compte d'utilizaire Rebecca Rat (Discussion | contribucions) es estat creat


text:
La suspressa siguèt marrida per leis aparaires de la fauna de la Mar de Bèrra, quand an descubèrt que lei clausuras d’aparament dei tabucans nanets
èran estadas raubadas. « Es lo segond còup qu’arriba en 2013, e just au moment de sa nidificacien. Es un desastre »
que nos dison au Conservatòri d’Espacis Naturaus, que baileja l’aparament de l’espècia.
Aqueleis auceus fan son nis dins un endrech bèn particulier, lo cordon de cauquilhas en riba de la Mar de Bèrra, que fa de bèlei plajas a Sant-Chamàs, sus un terrenc que li dison « Les Palous ».
Au tabucan li agrada de cavar sus lei plajas per far son nis e fa quauqueis annadas qu’assaja, en riba de la Mar de Bèrra, pèira a pèira de far clapier. Mai li a mai que mai de monde que passa sus aqueu terren, e lei chins cochan l’auceu. Es per aquò que lo CEN aviá embarrat l’endrech.


text:
17/03/2017
Particulas finas, partida 1, de Jan-Peire Reidi
Une chronique en deux parties de Jan-Peire Reidi sur les fameuses particules fines, dont on parle partout, phénomène qui touche désormais le Périgord Vert ! Le bois de chauffage, paraît-il...
Commençons par un « dire » de la grand-mère de Jan-Peire :
«– As la poscha, Guilhem ?
– O òc-es, nòstra Jana, mai bien ! »
( Tu tousses,( tu as la toux) Guillaume ? Oh, oui, notre Jeanne, et bien, encore ! »
E dire que me cresiá un modele de vertut ecologista, me que fau bruslar lo boesc de mos bòscs per chaufar la maison ! Era-quò pas una energia renovelabla ? D’acòrd, deviá ben metre de l’eissença dins la tronçonerza e dau fiole dins lo pitit tractor, mas la quantitat que me faliá ’nava pas cherchar bien loenh ! Ren a veire emb los subrepetroliers que treven las mars dau monde e que, daus còps, nos laissen lo brave present de lur charjament de petròli sus las plajas e los rochiers dau litorau. Pas de comparason emb los avions que an mestier de sai pas quantben de litres de querosene per lurs viatges intercontinentaus, e quitament pas de rapòrt emb los camions que empoisonen l’aer de las grandas vilas. Non, un plen d’eissença dins la tronçoneurza era pro per una ora de trabalh dins los bòscs, sieis litres de fiole dins lo pitit tractor fasian virar lo fendedor una jornada de temps e faliá pas mai de quauquas diesenas de litres carburant per copar las quatre braças de boesc que fasiam bruslar dins l’annada. Quò me costava pas char. Trobava mon bilanç carbone plan acceptable. Quo era un plaser de far montar e davalar las buschas dins la bena emb lo levatge idraulic o ben de far segre daus bilhons de chaisne e de chastenh darreir lo tractor. Jauvissiá de mas pitas jòias mecanicas emb l’innocéncia d’un mainatge. Me carrava davant lo pilòt de boesc per la fotò. Conhavam las pitas buschas dins lo fornet en tota bona consciéncia. Fasiá bon dins la maison.E ben, vei, darnierament, i aguet l’episòdi de pollucion que se’n parlet tant...( de segre...)
Jan-Peire Reidi
Les commentaires sont fermés.


text:
Manifestation anti-LGV du 23/01/10 à Hendaye
Manifestation anti-LGV du 23/01/10 à Hendaye
La manifestation anti-LGV à réuni le samedi 23 janvier entre Hendaye et Irun 20.000 personnes.
Les militants venus de France, d'Espagne et d'Italie ont fait savoir leur refus aux projets des nouvelles lignes ferroviaires à grande vitesse.
Un puissant mouvement européen et transfrontalier anti-LGV réunissant de nombreuses associations, a clamé son hostilité et son refus à ces projets de LGV très coûteux pour les populations et ne correspondant pas à la réalité économique et écologique des territoires.
Declaracion comuna dau 23 de genier de 2010 :
Aquesta declaracion es estat elaborada per deis associacions e movements de diferents Estats membres de l'Union Europenca (França, Espanha, Itàlia) que luchan còntra la construccion de novèlas linhas ferroviarias LGV (Linhas à Granda Vitessa) e de linhas dedicadas afretament rapide à granda capacitada, e que se recampan encuei per unir sei fòrças e mielhs faire entendre sei votz, lei problematicas estent pertot lei memes.
L'oposicion despassarà adonc lo cadre locau per devenir europenca.
Nosautres, ciutadans e ciutadanas, associacions e movements de diferents Estats (Itàlia, França, Espanha) en lucha còntra lei projècts de LGV e de linhas dedicadas afretament rapid à granda capacitat
Constatam totei que :
- aquélei projècts constitan per lei territòris traversats un chaple ecologic, socio-economic e uman :
Destruccion de zònas naturalas e dei tèrras agricòlas, novèus corredors de noisenças e degradacions de l'environament amé fòrça pics negatius per lei ribairencs,
- aquelei projècts son incapables de se revirar en una participacion de la populacion dins la presa de decision. Denonciam l'opacitat amé la quala agissan lei govèrns e leis administracions fàcia au prefond desacòrdi sociau que suscitan, e lo mespretz dei arguments e dei proposicions dei ciutadans,
- la jusificacion officiala de la construccion d'aquélei novelas linhas se fach sistematicament sus deis ipotèsis de trafics e de rentabilitats socio-economicas faussas ansin qu'una sota-estimacion dei còsts de realisacion per mielhs « vendre » un projèct que l'utilitat reala es pas demontrada ; de nombrosas estudis an mis en evidéncia au contrari la non pertinéncia d'aquélei projècts en tèrme economics e sociaus (rapòrt Essig en Bretanha, Bermejo au País Basc Sud, Citec au País Basc Nòrd, Brossard 1998 e Pònts e Cauçadas 2003 en Ròse-Aups, quasèrns de l'observatòri tecnic de la Lion – Turin en Itàlia – organisma italian, ansin que lei rapòrts de la cort dei corts dei còmptes francesa e itàliana,
- la prioritat autrejada ai LGV se fach, amé un còst colossau, au dam dau trafic de proximitat e de la prioritat au mantèn e au desvolopament deis malhums ferroviarias existents, que son pas entrenuts, e pas optimisats per desvolopar un transpórt de afretament permettent d'aigar lei territòris e un servici public de transpòrt en comun acessidi en totei,
- la construccion dei LGV s'inscrich dins una recèrca perpetuala de creacion de grandas enfracostonas (subrestradas, agrandiment deis aeropòrts, super-pòrts...) e es contrari à la nocion de desvolopament duradís. Constatam l'espandida grandissenta dei transpòrts isalaires per lo capitalisme globalejat que larguejat pas un desvolopament locau uniforme, mai au contrari favorisa la concentracion anormau dei trafecs e dei produccions e de la delocalisacion sauvatge.
Nosautres demandam :
- à la Comission Europenca e au Parlament Europenc en tant que motors dei politicas dei transpòrts à mejana e longa distencia au niveu de l'Union Europenca, la dubertura d'una pensadissa sus l'assurdeta e la non-necessitat dei grandas enfracostonas (LGV, subrestradas, agrandiment deis aeropòrts, super-pòrts...) e una revision prefonda d'estrategia de l'UE relativa ai transpòrts europencs (TEN-T Trans Europe Networks- Transpòrts).
- Ai Govèrns de la França, de l'Itàlia e de l'Espanha l'arrèst immediat dei trabalhs e projècts de LGV per entamenar vertadierament un debat public unifòrme à nivèu europenc sus lo modèle de transpòrt, l'amenatjament dau territòri e de societat sosjacent à aqueu desvolopament desfrenats dei LGV.
Afiermam que dei solucions son à recercar dins :
- la regendrament, l'entreten e l'optimament dei votz existentas, qu'es la solucion alternativa la mai accetable d'un ponch de vista environala, e à un còst financièr ben mens que la construccion de novelas linhas, e que correspónd à la misa en òbra en França de l'article 1 de la lèi Grenelle Environament dau 3 d'aost de 2009 (solucion preconisada tanben per « lo libre blanca de Delors »).
- la descreissença dei transpòrts, liadas à una transformacion profonda dau modèle economic e sociau, en fasent especialament de la proximitat e relocalisacion de l'economica una prioritat,
- la resitucion en darrier recors de la capacitat de decision ai populacion dirèctament pertocadas, fondament d'una autentica democracia e autonomia locala fàcia à un modèle de desvolopament impausat.
Invité
- Invité
-
» Anti-air frigates (Jacob van Heemskerck class)
» Quéffélec en anti-Normand dans Paris Match.
» Video : les missiles mer-mer (anti-navire)
» bandana anti uv bébé


text:
Achen
Achen es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge s'estend en país descobèrt, al limit occidental del costat de Rohrbach. A situat al confluisson del ruisseau dicha de Achen e del ruisseau de Singling.
Le village s'étend en pays découvert, à la limite occidentale du canton de Rohrbach. Il est situé au confluent du ruisseau dit d'Achen et du ruisseau de Singling.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a mencionat per las primièras fes en un tèxt de 1199, jos la forma Aqua (aiga, riu), de contunh en 1246 Acchene, e fin finala en 1553 Achen, la siá forma definitiva. Lo pòble es un ancian parròquia de la archidiocèse de Hornbach al diocèse de Mètz, passada en aquela de Rohrbach en 1804. Lo glèisa Santa-Pierre, a la collation de la abbaye cistercienne de Sturzelbronn fins en 1621, èra la glèisa-maire de Etting e de Kalhausen.
Del punt d'enguarda temporal, las tèrras an apertengut als senhors de la Pichona-Pèira (Lutzelstein) de contunh ocupadas pel pòrti de Lorraine, #qu'amassa lo pòble a la siá distincion de Bitche. Aquela a donat al Sègle XII als fils del pòrti Transbordador II, Réginald, al meteis temps comte de Blieskastel, uèi en Sarre. Aital, se compren lo tractat de 1246 que # lo pòrti per el Mathieu II promet, quand i aurà recobrat la distincion de Bitche, de retre Achen al comte de la Pichona-Pèira. En lo continuament, lo comte Hugues apareis èsser dintrat en fach en possession de Achen, doncas que, en 1272, dona lo patrocini e la dîme de Achen a la abbaye de Sturzelbronn, #que los retrocedirà en 1621, al pòrti de Lorraine en escambi de sièis maldres de sal de Dieuze. En 1382, lo comte Henri preten aver Achen en fief de l'empèri.
En 1457, Walter de Dahn compromet los sieus dreches, bens e gents a Achen a Guillaume de Fénétrange, #que los dreches ne passan après la siá mòrt en 1472 a la siá nièce, Barba de Fénétrange, e a lo sieu espós, lo comte Nicolas de Mörs-Sarrewerden. La , lo comte de Nassau-Sarrebruck cedís lo pòble a Jacques de Dos-Ponts #que, en 1297, i aviá aquerits la distincion de Bitche. En 1572, la distincion a ocupat pel pòrti de Lorraine e, dempuèi aquela data, Achen parteja l'astre del duché de Lorraine.
Lo pòble ven comuna del costat de Rohrbach-lès-Bitche en 1790.
Lo relief variat e accidentat a entrenat lo bastiment de labors importants de la Linha Maginot e sustot aquel del Nautor Poirier. La populacion a deslotjat lo 1er Modèl:En setembre 1939 en Charanta, a Condac, Jarnac, Bioussac, Poursac e Barri, la comuna en s'essent replegada a Condac. Los abitants recuperaràn lo sieu pòble lo 1er Modèl:En octòbre 1940.
Bombardat la , lo pòble es liberat per las tropas americanas lo Data|8|de
. Mas, en lo moment de l'ofensiva Von Rundstett, las Alemands tòrnen fins al dintrat nòrd de la municipalitat, ont de terribles combats se desenrotllen la Mes invalid (de genièr), carrièra de Wiesviller. Los Alemands son totun definitivament refoulés l'endeman.
Lo pòble a conservat pauc de monuments ancians : lo glèisa bastida en 1725 e engrandida del costat del chœur en 1778, dels monuments funéraires dels Modèl:XVIIIe s e sègle XIX reposat en lo ancià cementèri, #qu'environava çò glèisa fins en 1966, e de divèrsas croses de camin.
Lo ancià pont al centre del pòble en portant la decidís de sant Jean Népomucène e en comprenent cinc arcs, reconstruit en 1786, a sautat al moment del bombardement. A remplaçat per un pont en béton d'una sola tirada. La comuna a citat a l'òrdre de la brigada o : " Comuna de Lorraine fòrça experimentada per las bombardements e los combats #qu'an #èsser liurats sus lo sieu territòri, Achen compte 9 aucits e 8 ferits. Deslotjada de burèu dempuèi en setembre 1939, la populacion, a lo sieu retorn en en octòbre 1940, #èsser l'objècte de nombrosas vexations e sollicitations de la part de l'enemic, mas #demorar fisèl a la maire pàtria. Per lo sieu attachement a la França e per los sieus sacrificis, Achen s'es d'aquerits dreches a la reconeissença del País ".
Aquela cita compòrta la attribution de la Crotz de Guèrra amb estela de bronze. Achen A pagat un pesat tribut en lo moment dels dos guèrras mondialas : 20 victimas en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala, 2 victimas en lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, 14 Malgrat-entitat queigudi o pas dintrats en 1940-1945, 10 victimas civilas de las bombardements, siá una municipalitat sinistrat a 48 %.
Le village est mentionné pour la première fois dans un texte de 1199, sous la forme Aqua (eau, rivière), puis en 1246 Acchene, et enfin en 1553 Achen, sa forme définitive. Le village est une ancienne paroisse de l'archidiocèse de Hornbach au diocèse de Metz, passée dans celle de Rohrbach en 1804. L'église Saint-Pierre, à la collation de l'abbaye cistercienne de Sturzelbronn jusqu'en 1621, était l'église-mère d'Etting et de Kalhausen.
Du point de vue temporel, les terres ont appartenu aux seigneurs de la Petite-Pierre (Lutzelstein) puis occupées par le duc de Lorraine, qui réunit le village à sa seigneurie de Bitche. Celle-ci est donnée au Sègle XII au fils du duc Ferry II, Réginald, en même temps comte de Blieskastel, aujourd'hui en Sarre. Ainsi, on comprend le traité de 1246 par lequel le duc Mathieu II promet, quand il aura recouvré la seigneurie de Bitche, de rendre Achen au comte de la Petite-Pierre. Dans la suite, le comte Hugues paraît être rentré de fait en possession d'Achen, puisque, en 1272, il donne le patronage et la dîme d'Achen à l'abbaye de Sturzelbronn, qui les rétrocédera en 1621, au duc de Lorraine en échange de six maldres de sel de Dieuze. En 1382, le comte Henri prétend tenir Achen en fief de l'empire.
En 1457, Walter de Dahn engage ses droits, biens et gens à Achen à Guillaume de Fénétrange, dont les droits passent après sa mort en 1472 à sa nièce, Barbe de Fénétrange, et à son époux, le comte Nicolas de Mörs-Sarrewerden. Le Mes invalid (juillet), le comte de Nassau-Sarrebruck cède le village à Jacques de Deux-Ponts qui, en 1297, avait acquis la seigneurie de Bitche. En 1572, la seigneurie est occupée par le duc de Lorraine et, depuis cette date, Achen partage le sort du duché de Lorraine.
Le village devient commune du canton de Rohrbach-lès-Bitche en 1790.
Le relief varié et accidenté a entraîné la construction d'ouvrages importants de la Ligne Maginot et notamment celui du Haut Poirier. La population est évacuée le Modèl:1er septembre 1939 en Charente, à Condac, Jarnac, Bioussac, Poursac et Barro, la mairie s'étant repliée à Condac. Les habitants regagneront leur village le Modèl:1er octobre 1940.
Bombardé le , le village est libéré par les troupes américaines le . Mais, lors de l'offensive Von Rundstett, les Allemands reviennent jusqu'à l'entrée nord de la commune, où de terribles combats se déroulent le Mes invalid (janvier), rue de Wiesviller. Les Allemands sont pourtant définitivement refoulés le lendemain.
Le village a conservé peu de monuments anciens : l'église construite en 1725 et agrandie du côté du chœur en 1778, des monuments funéraires des Modèl:XVIIIe s et sègle XIX replacés dans l'ancien cimetière, qui entourait l'église jusqu'en 1966, et plusieurs croix de chemin.
L'ancien pont au centre du village portant la statue de saint Jean Népomucène et comprenant cinq arches, reconstruit en 1786, a sauté au moment du bombardement. Il est remplacé par un pont en béton d'une seule jetée. La commune est citée à l'ordre de la brigade le : " Commune de Lorraine très éprouvée par les bombardements et les combats qui ont été livrés sur son territoire, Achen compte 9 tués et 8 blessés. Évacuée d'office dès septembre 1939, la population, à son retour en octobre 1940, fut l'objet de nombreuses vexations et sollicitations de la part de l'ennemi, mais elle resta fidèle à la mère patrie. Par son attachement à la France et par ses sacrifices, Achen s'est acquis des droits à la reconnaissance du Pays ".
Cette citation comporte l'attribution de la Croix de Guerre avec étoile de bronze. Achen a payé un lourd tribut lors des deux guerres mondiales : 20 victimes lors de la Première Guerre mondiale, 2 victimes lors de la Seconde Guerre mondiale, 14 Malgré-nous tombés ou non rentrés en 1940-1945, 10 victimes civiles des bombardements, soit une commune sinistrée à 48 %.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Sent Julian e Gaulena
Sent Julian e Gaulena[1],[2],[3] (oficialament en francés Saint-Julien-Gaulène) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
A la glèisa de Sant Nicolau de Gaulena i a trelhon manual de 13 camapnas, que 10 tornejantas.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Lo setmanièr occitan desapareis aprèp 23 ans d’existéncia. La societat d’edicion VistEdit es en liquidacion judiciara aprèp la supression de la subvencion per part de l’OPLO.
Es un títol simple que tresvirèt los amoroses de la lenga d’òc: « La Setmana es mòrta » escrich en letras espessas au mitan de l’ecran d’ordenador (dempuèi lo mes de junh, la version papèr èra pas pus estampada). Lo sol jornau setmanièr que parlava d’Occitania tota anoncièt sa fin a travèrs un comunicat de sa societat d’edicion, VistEdit. Una societat qu’ela tanben arrèsta sas activitats, çò que significa que las revistas pels enfants Papagaï e Plumalhon seràn pas pus publicadas nimai.
Lançat en 1995 en Bearn, « La Setmana » èra vengut un simbòl d’una lenga en cèrca de reconeissença e d’una vida « normala ». Gràcias an èu se podian legir las actualitats internacionalas e occitanas en òc. Era pas lo sol jornau d’o faire, segur, mas èra l’unenc que tractava l’actualitat d’Occitania tota e dins totes sos dialectes.
Se l’arrèst dau títol pòrta pena aus occitanistas, que foguèron nombrós a reagir suls malhums sociaus, los suspren pas gaire nimai. Dempuèi mantuna annadas, confrontat a la crisi de la premsa, La Setmana comunicava regularament sus sas dificultats. Un apèl au sostenh e aus abonaments se lancèt en una en 2015, una novela formula se bastiguèt per atirar lo public e puèi la publicacion se redusiguèt pas qu’a un numerò cada 15 jorns abans d’arrestar emai la publicacion de papèr i a gaire. Dempuèi d’annadas, las chifras de venda e lo nombre d’abonats metián en perilh la societat VistEdit, mas es la supression de la subvencion porgida per l’Ofici Public de la Lenga Occitana que provoquèt la fin de l’estructura. Una decision denonciada per la còla de la Setmana dins son darnièr comunicat, emai se dins las darnièras setmanas, l’OPLO cerquèt de novèus biaisses d’ajudar La Setmana, coma l’expliquèt Fanny Lartigot la cap-redactritz dau títol dins una entrevista que nos acordèt dins lo JT Occitan dau 30 de junh passat.
En junh, Charline Claveau-Abadie, la presidenta de l’OPLO, explicava a Guilhèm Gratiolet las rasons de la supression dau finançament de VistEdit.


text:
Imling
Imling es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los fondeuses de plomb de Imling es una istòria contenuda en los Contes e legendas de Lorraine al meteis títol #que Graouilly e Sant-Nicolas e los tres glaneurs.
- A Modèl:La s, la distincion levava de la familha de Braubach ; de 1594 a 1766, de la familha de Lutzelbourg.
- Sojorn de Henri II dins lo castèl de Imling #que i #recebre en 1552 una delegacion d'Estrasburg que # anava contra el en campanha.
Les fondeuses de plomb d'Imling est une histoire contenue dans les Contes et légendes de Lorraine au même titre que Graouilly et Saint-Nicolas et les trois glaneurs.
- Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, la seigneurie relevait de la famille de Braubach ; de 1594 à 1766, de la famille de Lutzelbourg.
- Séjour d'Henri II au château d'Imling qui y reçut en 1552 une délégation de Strasbourg contre lequel il allait en campagne.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Le ravaudeur n'a pas collecté toutes les pièces du puzzle. Le ravaudeur ravaude, j'entends par là qu'entre les morceaux de sa peine il suture, et que suturant il renonce à l'unité de ce qu'il rassemble et sa tâche c'est de faire tenir ensemble, et son travail un manteau d'Arlequin.
lundi 8 janvier 2018
Eleanor à Houlgate
1 commentaire:
Traduction en Oc de Stéphane Lombardo:RépondreSupprimer
Eleanòr a Houlgate
A ventat a plougut, de chavanas dei noms de femas an traversat lo país, Eleanòr a amaçat cinc personas, una perduda en Sèina, una negada en Saône, un vièlh pistat sota un aubre, un imprudent tombat dau cubèrt, ieu vai, quauqueis oras sensa electricitat, sensa telefòn, sensa ret, es pas la mòrt, òm espera e basta, òm ajusta un pull, òm pren la veitura e l'òm vai devers la mar veire l'escuma e la sabla encambar sus lo camin. Lo cinquen mòrt, sabe pas pus, a ventat a plougut, brancas rompudas, teules perduts, bancs de passejada que s'es manjada la plaja, de marons fins au casinò barrat, ren non vai pas pus. T'agradava de sortir quand bufava lo vent, quand lo vent portava pas'car de noms de fema, sòrte totjorn, pòdes pas pus.


text:
Blèves
Blèves es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Blèves Es nascut al Sègle XI al moment dels grands défrichements e dépendait dels senhors d'Anjau. Al Modèl:XIIIe s, las paysans crompan la siá affranchissement. Lo vilatge a estalviat per la peste negra de 1355.
Blèves est née au Sègle XI au moment des grands défrichements et dépendait des seigneurs d'Anjou. Au Modèl:XIIIe s, les paysans achètent leur affranchissement. Le village est épargné par la peste noire de 1355.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Partit fòrça disputat aguest darrèr dissabte en Bossòst entre dus boni equips. Començèc marcant molt lèu era U.E. Bossòst, Diego as 5 menutes marcaue d’un bon shut desde dehòra der àrea. Tamb eth 1-0 en contra er Encausse sajèc d’apropase ara porteria aranesa mès siguèc Paba qui auèc ua molt bona ocasión enta marcar. Enes darrèrs menutes dera prumèra mietat Daux artenhie er empat entà er Encausse. Tamb eth 1-1 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat er equip aranés artenhie eth 2-1 en ua molt bona jogada de tot er equip e que Ignasi aprofitaue era darrèra passada de Gachi entà marcar eth 2-1. Eth madeish Ignasi auèc ua molt bona ocasión entà ampliar era diferencia, mès en darrèr moment era defensa francesa podie trèir era pilota entà cornèr. Eth milhor jogador der Encausse Paya, artenhíe eth 2-2 dempús d’aprofitar ua posición dubtosa e shutaue ena esquaira aranesa. Alex ena darrèra menuta deth partit podèc classificar ath equip aranés més en sòn lançament de fauta tocaue eth garròt dera esquaira dera porteria. Tamben er Encausse podèc marcar en ua jogada de Paya que tocaue eth garròt dera porteria aranesa. Tamb eth 2-2 s’arribaue ath finau deth partit e mon anauem a jogar era prolongación. Aquieu ua decision arbitrau molt discutida hèc qu’er Encausse se trobese un penalty ath són favor que Paya marcaue. Ere eth 2-3. Alex en ua bona rematada de fauta podèc artenhe er empat a 3, mès eth portér francés despejaue era pilota. Ath finau derròta un shinhau dolorosa pr’amor des expulsions de Hector e Luis e surtout era lesion de Gachi.
U.E. Bossòst: Kike, Jaime, Chapo, Héctor, Antonio, Alex, Luis, Ignasi, Diego, Paba e Pipe. Remplaçants: Abraham, Gachi e Javi.
Trainer: Adrian.
Tarjetes auriòles : Kike, Chapo, Hector, Luis, Ignasi.
Tarjetes vermelhes: Hector e Luis.
U.S. Encausse : Gamboni, Daux, Lefrançois, Loutfi, Aries, Brana, Duclos, Dettoni, Noilhan, Batmale, Paya. Remplaçants : Bosio, Paya II, Martins.
Tarjetes auriòles : Lefrançois, Paya e Martins.
Tarjeta vermelha : Martins.
Gol : 1-0 Diego (5’), 1-1 Daux (44’), 2-1 Ignasi (60’), 2-2 Paya (80’), 2-3 ( 100’)
Arbitre : Laven Michael
Liniers : Yagoub M. e Hofling P.


text:
Ciclon tropical
Un ciclòn tropicau es una tempèsta tropicala compausada d'una depression centrala enviroutada per de vents en rotacion fòrça poderós que pòdon passar 300 km/h. Es tanben a l'origina de precipitacions fòrça importantas (sovent superioras a 500 mm), d'ondas capables de ravatjar lo litorau e de tornados.
Per se formar, necessita la conjoncion d'un ensems de condicions favorablas coma la preséncia d'un important jaç d'aiga cauda, de condicions atmosfericas favorablas a la formacion de chavanas (demenicion rapida de la temperatura ambé l'altitud), la preséncia d'una perturbacion atmosferica e l'abséncia de cisalhament verticau dei vents. Dins aqueu cas, se la depression demòra au dessüs d'un jaç d'aiga cauda, va rapidament se renforçar. La pression pòu alora i agantar de valors fòrça feblas, inferioras a 900 hPa, çò que crea una aspiracion fòrça violenta e engendra de chavanas e d'ondas violentas.
Un ciclòn tropicau es donc una catastròfa naturala fòrça perilhosa per lei populacions umanas installadas lòng dei mars e deis oceans dei latituds tropicalas. Lei pus grèvas an ja entraïnat la mòrt de plusors desenaus de miliers de personas coma lo ciclòn Bhola que tuèt entre 250 000 e 500 000 abitants de Bangladèsh en 1970.
Somari
- 1 Apellacion e etimologia
- 2 Istoric de la comprenença dau fenomèn
- 2.1 La descubèrta dau fenomèn
- 2.2 De la descubèrta dau fenomèn a la Segonda Guèrra Mondiala
- 2.3 Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala
- 3 Caracteristicas, formacion e dissipacion d'un ciclòn tropicau
- 4 Destruccion, intensitat e proteccion
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Apellacion e etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme « ciclòn » vèn dau mot anglés cyclone que foguèt inventat en 1848, a partir dau grèc kuklos (ceucle, movement circular), per lo scientific e navegator britanic Henry Piddington (1797-1858). Son tanben utilizats lei tèrmes « auragan » e « tifon ». Lo premier es eissit de l'espanhòu huracán que veniá dau mot amerindian huracan, empruntat au sègle XVI après l'arribada deis Europèus en America. Foguèt lòngtemps utilizat per designar lei tornados que son de fenomèns diferents. Lo second es inspirat per una divinitat grèga marrida que son nom es passat en latin.
Istoric de la comprenença dau fenomèn[modificar | modificar la font]
La descubèrta dau fenomèn[modificar | modificar la font]
En causa dei dimensions fòrça importantas dei ciclòns tropicaus, la descubèrta dau fenomèn lònga. Pasmens, lei societats umanas installadas lòng dei litoraus regularament tocats remarquèron ben l'existéncia d'aquelei tempèstas fòrça destructritz. Per exemple, en America, lei pòbles caribes desvolopèron lo mot huracan per lei designar. En Asia, divèrsei cronicaires redigiguèron de listas de tifons à partir de l'Edat Mejana. Dins certanei cas, depintèron tanben leis efiechs dei ciclòns[1].
En Euròpa, lo fenomèn foguèt descubèrt a partir dau sègle XVI ambé la colonizacion[2]. Foguèt inicialament explicat ambé la teoria deis elements d'Aristòtel. Dins aquó, aquela explicacion permetiá pas de preveire lo fenomèn. Ansin, la multiplication dei catastròfas, coma la destruccion de la Nòva Orleans en 1722, suscitèt un certan interès per aqueu tipe de tempèsta. En particular, en 1743, la fondacion de l'American Philosophical Society favorizèt la collècta progressiva d'informacions meteorologicas. Pasmens, lei progrès foguèron lents car la natura revolumaira dei ciclòns foguèt pas demostrada avans 1831 e lei trabalhs de William C. Redfield (1789-1857).
De la descubèrta dau fenomèn a la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La descubèrta de Redfield permetèt, per lo premier còp, de discernir la natura vertadiera deis auragans. Aquò durbiguèt dos camps de recèrca en meteorologia : un premier qu'assaièt de comprendre l'estructura e lo foncionament dau fenomèn e un segond que se concentrèt sus la cèrca d'un biais de lo preveire.
Controvèrsias sus la natura dau fenomèn[modificar | modificar la font]
Maugrat lo melhorament continú deis instruments meteorologics, la comprenença generala dau foncionament d'un tifon avancèt gaire pendent la segonda mitat dau sègle XIX e la premiera dau sègle XX. Aquò es principalament liat ai limits generaus de la meteorologia dau periòde.
Ansin, durant aqueleis ans, i aguèt una controvèrsia regardant l'estructura d'un auragan. Per certanei meteorològs, èra formada de nívols bas mentre que, per d'autrei, èra un sistèma fòrça aut qu'agantava lei jaç superiors de l'atmosfèra. Aquela dificultat d'interpretacion èra entraïnada per la complexitat deis observacions que permetián rarament de veire lei formacions pus autas d'un ciclòn a partir d'un observatòri terrèstre.
Dins aquò, en despiech d'aquelei dificultats, i aguèt quauquei descubèrtas importantas coma l'associacion entre lei tifons e lei depressions, l'importància de l'estudi dei vents d'altitud per preveire lo desplaçament d'un ciclòn e la descubèrta de la sasonalitat dei diferents bacins. Aquò aguèt una gròssa importància per desvolopar de metòdes fisables de cèrca e de seguit.
La creacion dei premiers rets d'alèrta[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XIX, la deteccion dei ciclòns deviá resòuvre plusors problemas. Premier, i aguèt ges de modèl capable d'explicar l'aparicion e l'evolucion d'un auragan avans leis ans 1950. En mai d'aquò, lo partiment de l'informacion pertocant l'arribada d'un auragan èra pas aisat car necessitava un mejan de transmission pus rapide que la tempèsta e una difusion vèrs la populacion.
Lei progrès principaus aguèron luòc en America, especialament dins lo bacin atlantic. Per preveire la formacion de ciclòns, lei marins e lei meteorològs comencèron d'enregistrar lei condicions meteorologicas a l'entorn deis auragans e lor percors. Aquela coneissença dei fenomèns passats èra utilizada per preveire l'arribada e l'evolucion dei fenomèns futurs. En despiech d'inexactituds importantas, permetèt tre leis ans 1850 de preveire certanei ciclòns.
En parallèl, a partir deis ans 1870, apareguèt lo premier ret d'alèrta en Cuba. Utilizava lo telegraf per transmetre rapidament l'alèrta e donar leis informacions utilas sus lo desplaçament d'una tempèsta. Foguèt pauc a pauc completat per d'autreis estacions per formar un ret capable de curbir una larga partida deis Antilhas e dau Gof de Mexic[3]. L'objectiu èra de donar l'alèrta e de mesurar lei paramètres meteorologics susceptibles d'anonciar un auragan. Puei, dins lo corrent dau sègle XX, aqueu sistèma foguèt completat ambé d'instruments e d'otís novèus coma lei balons sondas dirigidas vèrs l'atmosfèra auta ò lei naviris meteorologics que permetián de reculhir de mesuras regardant lei condicions dins lei zònas oceanicas.
Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala, l'estudi dei ciclòns a conegut d'avançadas majoras gràcias ai progrès tecnologics en matèria d'observacion, de transmission de l'informacion e d'analisi de donadas.
La mesa en plaça d'una deteccion continua[modificar | modificar la font]
A partir deis ans 1940, apareguèron a cha pauc de sistèmas capables d'assegurar la susvelhança de zònas totjorn pus largas. Ansin, se metèt en plaça una organizacion que permet uei de detectar en permanéncia la formacion e lo desplaçament deis auragans. Se necessari, ofrís pereu la possibilitat de collectar rapidament de donadas sus una tempèsta.
Per aquò, dins lo corrent deis ans 1940-1950, se generalizèt, dins lo bacin atlantic, l'usatge dau radar e de l'avion que permetián de trobar lei ciclòns e de'n mesurar lei caracteristicas principalas. Aquò èra completat per de rets de naviris e de gavitèus meteorologics ò per l'utilizacion de mejans pus tradicionaus coma lo balon sonda.
A partir deis ans 1970, l'arribada dei satellits meteorologics marquèt una revolucion importanta. D'efiech, permetèt d'assegurar una deteccion continua deis auragans e de sei desplaçaments. Aquò permet una alèrta precòça dei territòris menaçats. En revènge, lei satellits permèton pas de mesurar certanei paramètres importants coma la pression. Son usatge creissent entraïnèt donc pas la disparicion deis otís pus ancians que son totjorn utilizats per respòndre a aqueu besonh. Pasmens, de mejans suplementaris son venguts completar la panoplia dei previsionistas coma lo dròn durant leis ans 2010.
En parallèl d'aquelei transformacions tecnicas, lo ret actuau deis estacions e deis agéncias en carga de la susvelhança dei bacins de formacion ciclonica s'estructurèt dins lo corrent dau decenni 1970. Avans aqueleis ans, certanei país desvolopats, coma Japon, avián ja imitat lo modèl estatsunidenc e format un sistèma eficaç de deteccion e de prevision. Pasmens, èra pas lo cas dins lei regions pus pauras.
L'etapa decisiva foguèt a catastròfa dau ciclòn Bhola que tuèt entre 250 000 e 500 000 personas en Paquistan Orientau (uei Bangladèsh) en 1970. D'efiech, en delà de l'abséncia de reaccion adaptadas deis autoritats, la causa premiera dau nombre de victimas èra l'abséncia d'un ret d'alèrta ciclonica dins la region. Ansin, cada bacin foguèt fisat a un centre especializat responsable de la deteccion e dau seguit dei tifons dins son sector. Ambé l'aparicion de ciclòns dins de zònas atipicas, aqueu sistèma es estat estendut ai bacins segondaris.
La modelizacion dei ciclòns[modificar | modificar la font]
La modelizacion dei ciclòns s'interassa a plusors questions que son la modelizacion dau ciclòn eu meteis, la prevision de son desplaçament e la prevision de son intensitat. En causa dei dificultats d'observacions dau fenomèn, apareguèron solament a partir deis ans 1950. Lei progrès dins aqueu domeni son fòrça liats a aquelei dau camp, pus generau, de la prevision meteorologica.
Lei premiers modèls depintant lo foncionament d'un ciclòn apareguèron dins lo corrent deis ans 1950. Aquò èra un progrès important dins la representacion dau fenomèn. Pasmens, permetèron gaire de preveire son aparicion e son evolucion. Per aquò, foguèt necessari d'esperar l'aparicion d'ordinators pron poderós per tractar la massa de donadas necessària per descriure totei lei paramètres d'un ciclòn.
Dins lo corrent deis ans 1970, apareguèron de modèls estatistics de prevision. Lo pus famós es probable CLIPER qu'intrèt en servici en 1972. Aquelei modèls calculan la trajectòria d'un auragan a partir d'una basa de donadas contenent lei caracteristicas dei ciclòns passats. Lo principi es donc identic ai metòdes estatistics establits avans la Segonda Guèrra Mondiala mai sa precision es largament melhorada per la capacitat de calcul deis otís informatics. De modèls similars son estats establits per preveire l'intensitat.
A partir deis ans 1980, lei progrès informatics permetèron l'aparicion de modèls numerics dinamics. Son objectiu èra de preveire lo movement e l'evolucion dau ciclòn a partir dei paramètres atmosferics. Son fòrça liats ais evolucions de la prevision meteorologica numerica. Lo premier modèl d'aqueu tipe apareguèt en 1978. Fins ais ans 1990, demorèron inferiors ai modèls estastics. Dins aquò, se revelèron fòrça utils per seguir lei tifons evolucionant en fòra dei percors pus frequents onte lei donadas estatisticas son raras.
Uei, lei dos tipes de modèls son mesclats dins de modèls que basan sei calculs sus l'usatge simultanèu de plusors. De liames son tanben establits ambé certanei fenomèns climatics coma El Niño. Gràcias a l'utilizacion de superordinators totjorn mai poderós, aquò a permés d'establir de previsions sus de duradas totjorn mai lòngas (3 jorns en 1990, 5-7 jorns a la fin dau decenni 2010). De mai, lo tractament automatic dei donadas a permés l'aparicion de sistèmas de deteccion automatic dei ciclòns a partir de 1990.
Pasmens, lei modèls actuaus presentan totjorn certaneis imprecisions regardant la trajectòria dei ciclòns. De mai, se lei modèls de prevision dau desplaçament an fach de progrès importants, es pas totalament lo cas dei modèls de prevision d'intensitat que son pus malaisats de definir. D'importants trabalhs son donc totjorn en cors per assaiar de melhorar lei metòdes actuaus.
La question dau rescaufament climatic[modificar | modificar la font]
A l'ora d'ara, l'existéncia d'un liame eventuau entre lo rescaufament climatic e la formacion ciclonica es un objècte de debats au sen de la comunautat scientifica. Segon certanei meteorològs, l'intensitat deis auragans aumenta pauc a pauc dempuei leis ans 1970, çò qu'indica un liame clar entre lei dos paramètres. Existís benlèu tanben un liame entre la temperatura mejana deis aigas oceanicas e lo nombre de ciclòns enregistrats anualament.
Pasmens, per d'autrei scientifics, aqueleis aumentacions pòdon s'explicar per d'autrei fenomèns coma l'oscillacion atlantica multidesenala qu'es a l'origina d'una variacion de temperatura deis aigas de superficia atlantica segon un cicle periodic de 80 ans. Una autra contestacion regarda lo parallelisme entre leis aumentacions de l'intensitat e dau nombre de ciclòns. Per lei tenents d'aquela teoria, lei tifons son a venir pus intens mai pus rars.
A l'ora d'ara, lei modèls son pas capables de respòndre a aquela question. De 2020 a 2060, leis aigas atlanticas deurián normalament se refrejar d'un gras. L'evolucion de sa temperatura permetriá probable d'aver d'elements novèus per copar lo debat.
Caracteristicas, formacion e dissipacion d'un ciclòn tropicau[modificar | modificar la font]
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Definicion e estructura[modificar | modificar la font]
Un ciclòn tropicau es una violenta perturbacion meteorologica revolumaire de pression centrala fòrça bassa. Es compausat d'una depression, d'un cubèrt nivolós centrau dens, d'un uelh, d'una muralha de l'uelh e d'un escorrement divergent.
D'efiech, totei lei ciclòns son en rotacion a l'entorn d'una zòna de bassa pression. Aquelei pressions son entre lei pus feblas mesuradas au nivèu de la mar ambé de valors que pòdon èsser inferioras a 900 hPa. En parallèl, la temperatura es sovent auta a l'interior d'un ciclòn (15 a 20°C) en causa de la liberacion de calor entraïnada per la condensacion de l'aiga. La velocitat de desplaçament d'aquela depression (20-30 km/h) es aquela dau ciclòn.
Lo cubèrt nivolós centrau dens es una zòna de concentracion de chavanas e de bendas de precipitacions formada de cumulonimbus. Situada a l'entorn de la depression centrala, a un diamètre de 500 a 1000 km. Son aspèct es generalament ben simetric dins lei ciclòns intens. Pòu èsser pus lasc dins lei fenomèns ciclonics pus febles.
L'uelh es una region caracterizada per un movement descendent dei vents. Lei condicions climaticas i son generalament suavas (vents febles, abséncia de nívols...) mai la mar pòu i èsser fòrça agitada. A una forma ben circulara que son diamètre va de 8 a 200 km. Es enviroutat per la muralha de l'uelh qu'es una benda circulara onte la velocitat dei vents es maximala. Dins lei ciclòns pus violents, aquela estructura es remplaçada, per una rason desconeguda, per una tiera de ceucles de vents concentrics.
Enfin, dins lei jaç superiors d'un ciclòn tropicau, lei vents s'alunchan dau centre de rotacion e adòptan una rotacion anticiclonica quand arriban a la cima de la tempèsta. Es una caracteristica unica au sen dei fenomèns climatics terrèstres.
Nomenclatura[modificar | modificar la font]
Lei ciclòns recebon de noms dempuei lo sègle XVIII. A l'origina, portavan lo nom dau patron dau jorn de son observacion ò d'apelacions marcant son caractèr excepcionau coma lo Grand Ciclòn de 1928 dins leis Antilhas Francesas. Puei, a partir deis ans 1920-1930, comencèt de s'impausar la costuma de li donar un prenom. Lo principi actuau foguèt formalizat a partir deis ans 1950. Es basat sus de listas que se repetisson regularament (totei lei quatre a siès ans segon lei bacins). Lei prenoms associats a de tifons fòrça importants ò fòrça murtriers son retirats.
Mecanisme de formacion[modificar | modificar la font]
Condicions necessàrias[modificar | modificar la font]
La formacion d'un ciclòn tropicau necessita la preséncia simultanèa de plusors condicions en una region situada a mai de 10° de l'eqüator :
- una massa d'aiga cauda aguent una temperatura mejana superiora a 26,5 °C sus una prefondor d'au mens 60 m e una temperatura de superficia passant 28 °C. Fòrma la resèrva d'energia dau futur ciclòn.
- de condicions atmosfericas favorablas a la formacion de chavanas, es a dire la preséncia de jaç d'aire umid en la troposfèra e una temperatura que demenís rapidament ambé l'altitud.
- una perturbacion atmosferica. Permet la formacion dau corrent ascendent a l'origina dau revolum.
- una abséncia de cisalhament verticau dei vents. D'efiech, un cisalhament tròp important pòu destrurre l'estructura verticala d'un ciclòn en formacion.
Bacins de formacion ciclonica[modificar | modificar la font]
La màger part dei ciclòns tropicaus se fòrman entre 10 e 30° de latitud dins sèt bacins principaus que se tròban dins leis Oceans Pacific (nòrd-oèst, nòrd-èst e oèst), Indian (nòrd, sud-èst e sud-oèst) e Atlantic (nòrd). Lei pus actius son lei dos de l'Ocean Pacific Septentrionau amb aperaquí 25 ciclòns anuaus (17 per lo nòrd-oèst e 9 per lo nòrd-èst). Puei, vènon lei dos bacins sud de l'Ocean Indian amb aperaquí 10 ciclòns enregistrats cada an. Lei tres autrei bacins son mens actius ambé 6 ciclòns anuaus per lo nòrd de l'Ocean Atlantic, 5 per l'oèst dau Pacific e 2 per lo nòrd de l'Ocean Indian.
Dins aquelei bacins, i a de còps una sason ciclonica ben marcat. Es lo cas per l'Ocean Atlantic (junh-novembre), lo nòrd-èst dau Pacific (junh-novembre) e per l'emisfèri sud (octòbre-mai). En revènge, es pas lo cas per lei dos autrei bacins. D'efiech, dins lo nòrd de l'Ocean Indian, lo periòde ciclonic es irregular e va d'abriu avril a decembre ambé de maximoms en mai e en novembre. Enfin, dins lo nòrd-oèst dau Pacific, de ciclòns pòdon aparéisser tota l'annada ambé de maximoms en febrier e en setembre.
En fòra d'aquelei bacins ciclonics ben reconeguts, existís de zònas de formacion excepcionalas coma lo Pacific Sud (30 ciclòns entre 1831 e 1998) e l'Atlantic Sud (dos ciclòns observats entre 1990 e en 2018). Lei Grands Lacs d'America dau Nòrd e la Mar Mediterranèa presentan de còps de condicions favorablas a la formacion de fenomèns fòrça similars ai ciclòns tropicaus, mai d'una talha reducha, que son dichs ciclòns extratropicaus. Enfin, lo Pacific Centre, s'es pas una region de formacion de ciclòns, es sovent traversat per de ciclòns formats dins d'autrei regions.
Mecanisme de formacion[modificar | modificar la font]
La formacion d'un ciclòn comença amb aquela d'una depression isolada au dessüs d'una massa d'aiga cauda. Aquò dòna rapidament un caractèr umid a la perturbacion e i favoriza l'aparicion de cellulas convectivas generatritz de chavanas. Es a dire qu'entraïna la formacion de corrents ascendents umids, eissits l'evaporacion massisa de l'aiga. Aquel aire umid se refreja au contacte dei jaç superiors de l'atmosfèra, çò que dòna de precipitacions.
Pasmens, se lo centre depressionari demòra alimentat per d'estendudas d'aiga cauda, lo corrent ascendent umid va se renfòrçar. Aquò aumenta l'intensitat de la depression e renfòrça l'intensitat de la depression. En parallèl, se lei condicions de latitud e d'abséncia de cisalhament dei vents son respectadas, la fòrça de Coriolis pòu entraïnar la mesa en plaça d'una circulacion dei vents dins lo sens orari dins l'emisfèri nòrd e antiorari dins l'emisfèri sud.
Dins aqueu cas, la tempèsta vèn una depression tropicala qu'es generalament a l'origina de chavanas violentas. Dins aquò, se lei condicions favorablas a la formacion d'un ciclòn demòran en plaça, la depression perseguís son renfòrçament. Premier, se transforma en tempèsta tropicala avans de venir un ciclòn tropicau.
L'acabament d'aqueu procès de formacion es generalament marcat per l'aparicion d'un uelh. Pasmens, durant sa vida, lo ciclòn pòu variar en intensitat segon la temperatura de l'aiga rescontrada lòng de son percors.
Imatge satellit d'una tempèsta tropicala.
Imatge satellit d'un ciclòn e de son uelh.
Dissipacion[modificar | modificar la font]
Un ciclòn tropicau se mantèn tant que garda un contacte ambé de massas d'aiga cauda susceptiblas d'alimentar la depression. S'afeblís quand pèrd aquela fònt d'energia, es a dire quand passa sus una estenduda de tèrra ò quand arriba au dessüs de jaç d'aiga pus freg.
Un tifon que se dissipa se transforma en una tempèsta que garda una certana intensitat e que demòra un perilh important per lei populacions. En generau, dins una region cauda, vèn una tempèsta tropicala. Dins una zòna de latitud pus auta, pòu evolucionar per donar un ciclòn extratropicau qu'es una depression ben marcada dei regions temperadas.
Destruccion, intensitat e proteccion[modificar | modificar la font]
Poder destructor[modificar | modificar la font]
Leis auragans son un fenomèn fòrça destructor. Premier, generan de vents fòrça violents que pòdon damatjar ò destrurre de veïculs, de bastiments ò d'infrastructuras (pònts, rets electrics...). La bofada pòu tanben transformar de brigas en projectils.
Lòng dau litorau, un ciclòn es acompanhat per una onda e una marejada de tempèsta. Aquò pòu entraïnar de degalhs fòrça importants amb una aumentacion dau nivèu generau de la mar e la formacion d'ondas destructritz que pòdon passar vint mètres d'autor. Ansin, durant un tifon, lo negatge es un risc major per leis abitants deis endrechs expausats ais ondas. Aqueu perilh es renfòrçat per leis vengudas deis aigas congreadas per lei precipitacions ciclonicas.
Enfin, lei chavanas que viran a l'entorn de l'uelh an una violéncia sufisenta per generar de tornados. Mens intens que lei tornados generats au sen dei cumulonimbus extratropicaus, son pasmens capables de causar de destruccions importantas.
En fòra d'aquelei degalhs, lei consequéncias dei ciclòns pòdon generar de perilhs suplementaris après la fin de la tempèsta. D'efiech, la destruccion deis infrastructuras e la desorganizacion dei servicis estataus favorizan sovent leis epidemias e lei violéncias (pilhatges). Limitan pereu l'eficacitat dei secors que pòdon pas agantar lei zònas tocadas (destruccion dei rotas, dei pòrts...) ò utilizar totei sei mejans (abséncia d'electricitat, impossibilitat d'i portar de medicaments...). Dins de cas extrèms, pòdon entraïnar una famina.
Ansin, leis auragans son donc de fenomèns fòrça perilhós per lei populacions umanas, especialament dins lei regions pobladas situadas lòng dau litorau coma Bangladèsh. Per exemple, lo ciclòn Bhola i tuèt entre 250 000 e 500 000 mòrts en 1970.
Intensitat[modificar | modificar la font]
Proteccion còntra lei ciclòns[modificar | modificar la font]
Deteccion e alèrta[modificar | modificar la font]
Dempuei l'aparicion dei satellits meteorologics, la deteccion dei ciclòns es pus aisada car l'espaci maritim dei bacins de formacion ciclonica es l'objècte d'una susvelhança permanenta. De mai, cada bacin es uei plaçat sota la responsabilitat d'un centre reconegut per l'Organizacion Meteorologica Mondiala. Lei bacins segondaris dispausan tanben d'un ret especific d'observacion. Aquò permet de dirigir rapidament de mejans d'observacions sus lo ciclòn per estudiar sei caracteristicas e preveire son evolucion.
Dins lo cas d'una menaça per de populacions, lei centres meteorologics emeton alora una alèrta. De mesuras son alora presas per protegir leis abitants e certaneis infrastructuras. Pasmens, segon lei país, lei mejans de proteccion e de comunicacion son pas totjorn sufisents per assegurar una prevencion eficaça.
Mejans de prevencion[modificar | modificar la font]
En causa de la poissança dei vents, dei precipitacions e deis ondas associats a un ciclòn, la proteccion deis abitants e dei construccions es relativament malaisada. Necessita l'adopcion de nòrmas arquitecturalas permetent de limitar l'efiech dau vent sus lei bastiments, d'un plan d'amainatjament dau territòri permetent de redurre lei riscs de montadas deis aigas e de protegir lei rets essenciaus (aiga potabla, electricitat, gas...). Certanei país an tanben bastit de sostas anticiclonics per la populacion.
En fòra d'una adaptacion dei construccions, se pòdon pereu adoptar de reglas environamentalas per gardar d'espacis naturaus lòng dau litorau. En particular, lei mangròvas ofrisson una bòna proteccion còntra leis ondas.
Dissipacion artificiala[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, i aguèt quauquei projèctes de dissipacion articifiala dei tifons. Totei mau capitèron car un ciclòn es un fenomèn tròp poderós per èsser mestrejat per la tecnologia umana actuala. L'idèa pus desvolopada foguèt aquela de l'ensemenada artificiala dei nívols ambé d'iodur d'argent. L'objectiu èra d'entraïnar de plueias artificialas e d'afeblir lo ciclòn. Pasmens, l'efiech vertadier èra tròp feble e la vapor d'aiga transformada en gotetas d'aiga èra rapidament remplaçada.
I aguèt tanben d'idèas destinadas a refrejar leis aigas de superficia dei zònas tropicalas. Per exemple, foguèt prepausat de remorcar d'icebergs dins aquelei regions ò d'i installar de sistèmas permetent de pompar l'aiga freja dei jaç inferiors deis oceans vèrs la superficia. Pasmens, en fòra dau còst tròp important, l'interès d'aquelei metòdes foguèt jamai clarament demostrat.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Tornado, autre fenomèn meteorologic revolumaire.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo cas pus famós es aqueu deis auragans, dichs kamikazes (« vents divins » en occitan), qu'anientèron lei flòtas d'invasion mongolas qu'èran a desbarcar en Japon.
- ↑ Tre 1494, l'expedicion de Cristòl Colomb foguèt tocada per un auragan au larg de Hispaniola. L'informacion se difusèt pauc a pauc en Euròpa dins lo corrent dau sègle XVI.
- ↑ La guèrra de 1898 entre leis Estats Units d'America e Espanha trebolèt fòrtament lo desvolopament d'aqueu ret car leis Espanhòus arrestèron de provesir seis informacions ais Estatsunidencs.


text:
Actor italian per excelléncia, segurament lo pus celèbre del mond del cinèma internacional de las tres decennias que seguisson la Segonda Guèrra Mondiala, conquista la siá notorietat sens objectius clares, al contrari d'autres actors de la siá generacion. De 1938 a 1943, obten de papièrs d'en figurant o «d'utilitat» en qualques pelliculas, après, en basa a l'oposicion familiala al fascisme, se vei obligat a s'amagar fins a la fin de las ostilitats de la Segonda Guèrra Mondiala. Dempuèi 1945, s'inscriu al Centre universitari de teatre (Centro Universitario Teatrale ) ont coneis Luchino Visconti que li procura un ròtle en una òbra teatrala que dirigís, Un tramvia nomenat desir. En las siás interpretacions al teatre, aurà escasença de trabalhar amb Giulietta Masina e aital conéisser lo sieu marit, Federico Fellini; aquela amassada a una influéncia considerabla a la siá carrièra.
Dins lo cinèma, va de ròtles mendres e fòrça segondaris fins lo 1955 ont obten lo sieu primièr prèmi, un Nastro d'Argento per lo sieu ròtle de Pasquale a *Giorni de amore dirigida lo 1954 per Giuseppe De Santis e Leopoldo Savona.


text:
Cal remembrar qu'Arnaldo Otegi es estat empresonat preventivament dempuèi octòbre de 2009 pel "crimi" d'aver contribuit a la refondacion de la direccion del partit politic Batasuna, vengut ilegal per las autoritats de l'estat espanhòl que fa un usatge cinic de la paraula democracia.
En realitat çò que destorba lo govèrn de Madrid, es pas qu'Otegi, mas lo legitim del movement de desliurança del pòble Basc per lo sieu drech a l'autodeterminacion . En efièch la condemna d'Otegi s'inscriu dins lo meteis procès de criminalizacion de l'esquèrra abertzale que lo Mandat d'Arrèst Europèu (MAE) contra Aurore Martin o encara la detencion dins lo passat mes de julhet de Daniel Derguy a Caors.
Cal egalament remembrar la repression qu'exercís l'estat espanhòl contra lo movement basc (barrament de jornals, escòlas, tavèrnas, contraròtles, condemnas, MAE, torturas...), que se debana en un periòde ont ETA e l'esquèrra abertzale se son compromesas a resòlvre lo conflicte per la via democratica (lo cessament del fuòc unilateral d'ETA!). En aquela situacion la condemna d'Otegi pels tribunals d'excepcion es un atac de mai de las autoritats espanhòlas contra lo procès de patz en Euskal Herria.
Cal que condemnem amb fermetat, un còp de mai, la violéncia e l'acarnassiment de la justícia coloniala de l'estat espanhòl contra los militants independentistas basques.
Balham tot lo nòstre sosten incondicional a l'esquèrra abertzale e exigissèm lo desliurament immediat d'Arnaldo Otegi e los autres condemnats, l'arrèst de las torturas a Euskal Herria e la retirada de totes los MAE.C