text:
Tralhaires - Lo CD
Sectors : Arts plastics, Patrimòni
Lenga : Occitan
Airal lingüistic : Gasconha
Annada de parucion : 2018
Creator: Joan-Francés Tisnèr
Editor : Joan-Francés Tisnèr
A l'origina, Tralhaires es una creacion originala de Joan-Francés Tisnèr, amb Jakes Aymonino, Francés Dumeaux e Domenja Lekuona, qua mena sos espectators sus les passes de Félix Arnaudin.
Amb per supòrt sas fotografias, l'espectacle declina paisatges sonors, cants, contes, provèrbis e extraches de l'obratge « Journal et Choses de l'ancienne Lande », recuèlh dels memòris de l'istorian d'una tèrra, las Lanas de Gasconhas, qu'es alara en plena mutacion.
A la seguida d'una campanha de finançament participatiu, Tralhaires es uèi disponible jos format vidèo (captacion d'una de las representacions), e tanben en CD.
Pistas del CD.
1. Panoramics Grandor, immobilitat e calma deu desèrt landés
2. Trajècte 1 Itinerari de caça de F. Arnaudin
3. La hont d’òre Lo tesaur de Pontens, conte cuelhut per F. Arnaudin
4. La mèu Doçor de la mèu, doçor de l’amor
5. Arraditz Nada huelha shens arraditz, nada identitat shens cultura
6. Tribalh "Las sarclairas” serias repeticions
7. Composicion Construccion per un ideau fantasmat
8. La caça Desvelh deus sens, abondància de sons e de tèxtes
9. Passion de la sorcièra Rites, credenças, supersticions
10. Trajècte 2 Aute itinerari de caça de F. Arnaudin
11. Immensitat Silenci lentor, camins shens fin, un crit
12. Lo huec Dab la seuva intensiva arriban los malurs
13. Portrèits La fenianta / Los dançaires, contes cuelhuts per F. Arnaudin


c: text/html

text:
01/10/2017
Tuar lo pòrc, 8esma partida e fin
Suite et fin de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
Dins l'aprep-miegjorn, ma mair adobava los anchauds emb sau e pebre e los laissava entau quauquas oras per que « tiressen de l'aiga » ;que tròp d'aiga auriá 'gut tendència a gastar la charn.
Mon pair descopava las lonjas de vianda de l'espatla e de la peitrena. Ma sòr e io, èram a l'òbra emb la machina de apchar per aprestar la charn per las saucissas e lo pastis negre. Se'n gardava tanben per far los pastis de fetge de canard, que ma mair sonhava per que fuguessen los melhors. Çò que demorava serviá per la pola grassa que farciriam lo diumenc. La sòr de ma mair era convidada e los cosins tanben a venir tastar los bodins e lo ròstit de còstas.
Mon pair, de queu temps, aviá dòstat la codena de las bendas de gras. Ma sòr e io nos botavam tanleu a esbocinar lo gras de l'eschina e dau ventre ; quò 'ribava tanben que fauguesse desgraissar los ròstits quante nòstre pòrc era mai gras que d'avesat.
La topinassa era sus lo fuòc emb dos litres d'aiga salada dins lo fons per fin que l'auva prenha mielhs la sau que si l'i era botada « a sec ». 'Viron las cinc oras, ma mair l'i botjava las prumieras bassinas de gras que ma sòr e io aviam copat.
Quò 'nava estre lo moment de sonhar lo bestiau e la volalha ; de queu temps, ma sòr e io contunhàvam de copinhar la graissa.
Queu trabalh 'chabat, totjorn ma sòr e io, començàvam de preparar las codenas en las rotlar e en las liar. Mas coma eran graissosas e lenas, ma sòr s'esmalissiá sovent en me reprochar de pas saubre las ligar. Daus uns còps, la laissava se despatolhar tota sola ; mas ma mair avigesse qu'era a ren far, quò durava gaire de temps ! Quò sec me damandava, en petonar, de l'ajudar per 'chabar de sonhar la denada.
A l'ora dau sopar, la taula era de mens en mens embarassada. La graissa fondiá tot suau, la prumiera tornada d'anchauds seriá 'chabada 'viron las nòu oras e la cuecha dau pastis negre dins lo marmiton 'ribava a sa fin.
Mon pair, aprep sopar, anava botar a la sau lo chambon, l'espatla, la ventrescha e lo lard gras.
Ma mair pensava desjà de far la bujada de tots los pelhons utilizats dempuei la debuta. Migrava de far sechar tota quela bujada que lo temps era a la plòia per tota la setmana d'aprep.
Lo dissabde aprep-miegjorn, ma mair cachetava los anchauds emb la graissa dins las topinas. Per las codenas e los grilhons, quò era per l'enser, quante tot seriá plan refregit.
Coma ma sòr, deviá començar de netiar tot çò qu'aviá servit pendent quelas tres jornadas d'einueg mas tanben de contentament de poder minjar, aisat, segon las ocasions e a l'imprevuda, quauques bons bocins de nòstre pòrc.
Sovenirs d'enfança de Bernat Bourgés, dau talhier de La Chapela d'Agonaguet, revirats en occitan per Marisa Lasjuilliarias, animatriça dau dich talhier / Març 2017
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A Mondragon (Vauclusa), pròche de Ròse, se teniá la 43enca «Fèsta dau Drac» en mai. Organizada per lo Comitat dei Fèstas, la manifestacion acampa un molon de vilatgés e estajants exteriors lo temps d'una jornada, totjorn en fin de mai. Un astre, un plaser vertadier per totei lei presents qu'avián poscut comptar sus lo bèu temps, l'abséncia de pluèia e de vent, per prepausar dins lo centre de Mondragon d'activetats divèrsas.
Ansin, lo tantòst s'i mesclavan marcats, demostracions istoricas e artisticas, barrutlaments, expausicions, jògas, musicas e animaus de bastida. Lo tot, ben segur, dins una ambiància medievala au possible. Lo vilatge retròba ansin de colors novèlas, d'animacions festivas e un revirament dins lo temps que duèrb sus la sason estivala que s'anóncia richa en eveniments dins Vauclusa.
Lo sèr, la fin-finala, la conclusion d'un travalh benevòu e investit : mant una centena de personas desguisadas ò costumadas (aquò depend dau seriós de l'abilhament) an defilat davant lo monde vengut leis aplausir.


text:
Bouvesse-Quirieu
Bouvesse-Quirieu en arpitan (Bouvesse-Quirieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bouvesse-Quirieu, Situada a una altitud de 220 m, se tròba a 30 km de Bourgoin-Jallieu.
Bouvesse-Quirieu, située à une altitude de 220 m, se trouve à 30 km de Bourgoin-Jallieu.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1845, per ordonnance reial, los pòbles de Bouvesse e Quirieu fusionan per donar naissença a Bouvesse-Quirieu.
En 1845, par ordonnance royale, les villages de Bouvesse et Quirieu fusionnent pour donner naissance à Bouvesse-Quirieu.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Las aventuras de Sherlock Holmes - I
Traduccion occitana de l’anglés de Pèire Beziat
Lo personatge de Sherlock Holmes es estat creat per Sir Arthur Conan Doyle en 1887. S’es pas lo primièr detectiu dins l’istòria de la literatura, n’es, sai que, lo mai conegut. Lo corpus de sas aventuras conten 4 romans et 56 novèlas.
Escandals e Mistèris recampa Un escandal en Boèmi, Un afar d’identitat, La liga dels pelrosses, Lo mistèri de la Val de Boscombe, Los cinc granons d’irange e L’òme del pòt reversinat.


text:
chapla de Murrèth ou batèsta.
La realitat es pròcha : lo rei ven de se s'ataular. A pausat l'armura amont , e se tròba jos la tenda d'un "amic" per minjar .
Mas l'armada de Montfort arriva per los fangas.
Subte un cavalièr pareis ambe l'armura de las colors del rei d'Aragon , çò que fa que los primièrs grop de cavalièrs frances devinhan la tenda ont se ten lo rei e de lo tuar..... (cò qu'èra la tòca)
Pròba vèrs 3061 e 3062 dins la cançon de la crosada es escrich : E l bos rei d'Arago , cant les ag percebutz,
Ab petits companhos es vas lor atendutz;...
Remarca: jamai lo rei es pas al primièr reng mentre una batèsta e encara mens ambe qualques "petits companhs". Lo rei se ten tojorn en re, per comandar, pesar d'un costat o de l…


text:
Ton (peis)
Los tons son de peisses oceanics de la familha dels scombridèus: ton roge, ton blanc, ton albacore, ton patudo, e ton listao. Los tres darrièrs son de tons tropicals.
Lo ton es plan disponible mas lo risc de subrepesca es grand. La captura mondial de tonids es de l'òrdre de 4,5 milions de tonas per an[1].
Somari
- 1 Zoologia
- 2 Un aliment
- 3 Economia: pesca e elevatge
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Annèxes
Zoologia[modificar | modificar la font]
Espècias[modificar | modificar la font]
Aquela familha de nadaires veloces (fins a 80 km/h) e de madaiers voraces (cada jorn fins a 30 % de lor pes en peisses pichons o crustacèus) compte una dotzena d'espècias. Vaquí per òrdre descreissent de quantitats pescadas.
- listao (Katsuwonus pelamis) es un tonid tropical. Es l'espècia mai pescada amb 2,8 milions de tonas en 2006 (60 % de las pescas de ton)[2].
- lo ton jaune o albacore (Thunnus albacares) es un ton tropical. Fa de cabussadas a des prigondors fins a 1 000 m al larg de las Seichèlas e representa 24 % des pèsca.
- patudo (Thunnus obesus) (10 % de las pèscas).
- lo ton blanc (Thunnus alalunga) es mai pichon que lo roge. Se pèsca en superfícia.
- las tres espècias de tons roges, mai grosse, pesant fins 500 quilogramas.
- Thunnus thynnus, present dins l'Atlantic e la Mediterranèu e autrescòps en mar del Nòrd pòt viure fins a 40 ans e passar 200 kg.
- Ton roge del Sud: Thunnus maccoyii.
- Ton roge del Pacific: Thunnus orientalis.
- Euthynnus alletteratus, ton tropical.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los tons, per lor talha granda, lor idrodinamisme e lor bona vision, son de nadaires fòrça rapids. Pasmens se son de poiquilotèrmes, son los sols peisses, amb unes grands làmias, que possedisson un sistèma d'escambiaires de calor lor permetent de gardar al caud lors muscles e lors viscèras. Aquel sistèma, nomenat rete mirabile, es basat sul contacte entre de capillars venoses, que lo sang es caufat per l'activitat musculara, e de capillars arterials, que lo sang freg venent de brànquias se caufa al contacte dels capillars venoses. Pasmens aquel sistèma es pas tan elaborat per totas las espècias de tons e es pas tant desvelopat pels jovees que pels adults. Son los grands tons roges (podent passar 4 mètres e aténher 700 kg) que son capables de trevar las aigas mai frejas, pòdon pescar fins en Islàndia. Al contrari de gaireben totas las espècias de peisson qu'an la carn blanca, aquela dels tons es sovent rosada, a causa de lor importanta vascularizacion.
Lo ton es un nadaire infatigable que localiza las flòtas amassant de milièrs d'individús coma de sardas, d'anchòias, d'esparts (Sprattus sprattus), de vairats, e medusas[3] que se noirisson.
Un aliment[modificar | modificar la font]
Lo ton es una font de proteïnas e conten pauc de colesteròl. Lo ton conten fòrça elements nutritius, coma lo fosfòr, lo selèni, las vitaminas A e D, e tanben del grop B. Lo ton roge se destria del ton blanc per son naut taus en acids grassas omega-3 coma l'acid eïcosapentaenoïc (EPA) e l'acid docosaexanoïc (DHA)[4]. D'etudis mòstran que la consomacion de ton a d'efièch favorables sus la santat cardiovasculara e reduiriá la mortalitat per malautiá cardiovasculara.
Per de rasons de conservacion, lo ton es sovent comercializat en consèrva. Al Japon, le ton se consomís crud jos forma de sushi o de sashimi, de formas de preparacion que se popularizan en Occident; la partida ventrala, o ton gras, essent mai apreciada. Fòrça païses del Pacific, de las còstas africanas e de la Mediterranèa podent lo consomir fresc, fòrça receptas existisson, coma cruda o en marinada de citron.
A causa de sa posicion de predator, e per que conte fòrça lipids, lo ton roge tend a colomar de polluents coma los organoclorats o dins la carn lo mercuri, metal fòrça toxic, per exemple jos forma de metilmercuri. D'analisis facha al començament dels ans 1970 sus d'espécimens ancians de tons (e d'espadons) escandilhats dins los musèus fa pensar qu'aquel fenomèn se deu pas sonque a las pollucions recentas[5],[6].
Economia: pesca e elevatge[modificar | modificar la font]
Las tecnicas de pèsca[modificar | modificar la font]
La madraga[modificar | modificar la font]
La madraga es una tecnica de pesca del ton roge tradicionala en Mediterranèa. Consistís a prene de flòtas de peisses pendent lors migracions lo long de las còstas. De fialats de grandas dimensions son pausats de biais a formar una tenda e a dirigir los tons cap a la « cambra de mòrt ». Los fialats son ancorats al fond e tenguts en superfícia per de flotaires. Quand de peisses son preses, de naus se plaçan a l'entorn de la cambra de mòrt, puèi los fialats son levats pauc a pauc de biais a quichar los tons sus unes mètres carrats e la mesa a mòrt interven. Aquela pèsca artisanala, mas que demanda de mejans e d'organizacion, se practica de prima a l'estiu, per exemple al larg de las còstas de Sicília e de Tunisia. Son importança es tan reducha que demora pas mai qu'una ponhada de madragas en Sicília alara que n'aviá mai de 250 dins los ans 1960. Aquel metòde arcaïc e pauc rendable demora encara a causa del prètz naut balhats pels crompaires japoneses. Los Japoneses consomisson 15 % del peis mondial, mas 90 % del ton roge.
Existís doas menas de madraga: la madraga dintranta e la madraga sortenta.
- La madraga dintranta (1355 tonas en 1992) pen los tons en mai e junh, a l'intrada de l'estrech de Gibartar, al moment ont aqueles peisses dintran en Mediterranèa per groar. Son quatre espanhòlas (1271 tonas) e tres marrocanas (84 tonas).
- La madraga sortenta (770 tonas en 1992) se practica sus las còsta mediterranèas e a l'èst de Gibartar, quand los tons tornan a l'ocean. Cinc païses son concernits: Itàlia, Tunisia, Marròc, Libia e Espanha.
Las madragas son fòrça criticadas. En mai de lor crudeltat se captura las femes al moment que van groar.
Las escas vivas[modificar | modificar la font]
Aquela pèsca, creada al Portugal en 1926, foguèt enseguida desvelopada en Califòrnia abans de se desvelopar en Euròpa dins los ans 1950, per exemple en Bascoat. Cette technique de pêche consiste à capturer et à conserver vivants de petits poissons tels que des sardines ou des anchois, que l'on utilisera comme appâts après avoir repéré un banc de thons. Les thons sont ainsi pêchés à la canne.
L'objectiu es d'atirar lo ton mai près de la nau e de l'i manténer lançant de sardinas o d'anchòia vivants. Los pescaires mesclan a lors escas d'aquets sens ardelhon al tèrle de las linhas. D'autre pòdon alara peuvent alara ferrar lor presa. De giscles d'aiga lançadas a la superfícia de l'aiga simulant lo bombilhament de las sardinas e amagant los pescaires. Los tons excitats venon mai aisit de prene. Aquela pèsca tend desaparéisser en França, mas demora en Africa o dins los païses del Pacific qu'an de grandas fonts d'escas vivas.
Los fialats derivants[modificar | modificar la font]
La pèsca als tonids mejans de fialats derivants foguèt enebida per l'Union europèa a comptar del 1èr de genièr de 2002. Son de fialats flotants de fòrça granda longor (sus de quilomètres) que las les malhas foguèron alargadas per prene las espècias de granda talha coma los tons. Se lor repròcha lor manca de selectivitat (tanben prenon de dalfins e tortugas marinas) e lor tròp granda eficacité, dangirosa pel manten de las fonts.
La senna[modificar | modificar la font]
Es una aisina de pèsca utilizada subretot jols tropics dins una flòta de tonièrs-sennaires congelators. Son de naus poderosas de 50 120 mètres amb de motors de 4 000 ch. Van 16 noses e son equipats per trobar las flòtas de tons amb d'electronic (radar, sonar), nis d'agaça e a vegada elicoptèrs.
La senna utilizada es un fialat gigantesc largat en arc de cercle a l'entorn de la nau. Pòt cobrir fins a 21 ectaras. Sols los cais de Dakar, Abidjan o de Pointe-Noire (en Africa de l'oèst) son vasts que cal per los desplegar en cas de grandas remendadas. La campanha de pèsca pòt durar fins a 45 jorns. Las flòtas de tons son sovent gaitats per d'òmes amb de poderoses gemèlas dins los nis d'agaça (los òmes tròban los ausèls que s'amassan al dessús de la flòta de peisses, o los tons que sautan a la superfícia. Los radars modèrnes pòdon detectar los ausèlz a fòrça granda distança). Un còp trobat, lo tonièr deu se mòure a mens de 10 m sus la drecha del la flòta de peisses dins la meteissa direccion e a la meteissa velocitat. Al bon moment, lo tonièr larga son equif, Trïnant la senna e ensag de contornar los peisses. L'encerclament e la presa duran mai d'una òra. Lo fialat es mantengut dins l'aiga e los peisses son levat mejans una grande poseta nomobrada amb un palanc. Los peisses son alara sul pic caiguts dins las tinas de la nau, emplidas d'aiga sal refrigerada. Un sol còp de senna pòt permetre de prene fins a 200 tonas de tons et la manòbra dur fins a 15 oras.
Aquela tecnica se desolopèt dins los ans 1950 jos vam de pescaire franceses. La sason del passatge del ton dins las aigas costièras del golf de Gasconha es corta e dura pas que 4 a 5 meses.
La linha[modificar | modificar la font]
Lo ton se pòt pescar a la traïna. Aquela tecnica foguèt fòrça utilizada pels pescaires bretons e del Bascoat que sabián ont traïnar lors linhas segon de interpretant los signes a la superfícia de l'aiga
De naus de tonatges majans a gròs practican tanben la pèsca al palangra per prene de tons que sont congelats o gardats sus un lièch de glaç pendent la campanha de pèscas d'unes jorns a de setmanas. Aquel tipe de pèsca es practicada per exemple dins lo Pacific Sud[7].
Enjòc economic e subrepesca[modificar | modificar la font]
Elevatge[modificar | modificar la font]
L'elevatge del ton se desvolopa mas s'agís de fach d'engraissar des peisses preses pendent de sasons de pèsca per enseguida los vendre sul mercat japonés. Los tons son preseses per de tonièrs senneire puèi installat dins de gàbias circulàrias de 200 000 m3 e norits amb de peisses pichons (sardinas, vairat). La Croàcia e l'Austràlia son los líders d'aque mercat.
La reproduccion en captivitat es mestrejada dins la recerca mas es pas aplicada a granda escala.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Les boîtes de thon ne sont pas toujours celles que l'on croit », Le Monde (consultat lo 24 novembre 2010)
- ↑ FAO
- ↑ the-importance-of-jellyfish-in-the-oceans-food-chain
- ↑ Détails sur le site Passeport Santé
- ↑ G. E. Miller, P. M. Grant, R. Kishore, F. J. Steinkruger, F. S. Rowland et V. P. Guinn, Mercury Concentrations in Museum Specimens of Tuna and Swordfish ; Science 10 March 1972: Vol. 175 no. 4026 p. 1121-1122 DOI: 10.1126/science.175.4026.1121
- ↑ (en)Résumé,
- ↑ fiche IFREMER


text:
29/11/2013
"La montanha bleuja" per Arcadius
Aviá caminat tot lo sanclame del jorn; aviá passat rius, trencat ribièras, dels còps après d’alongadas abans de trobar qualque palanca trantolanta per passar l’aiga ; aviá pujat colinas aboscassidas d’arbres nuds en aquelasason, e escalabrat tèrmes peirilhoses; aviá davalat travèrses esquius.
Aviá caminat de contunh tot lo jorn; aviá artelhat dins de caminòls, avançat dins de sendarèls, marchat dins de carretals, bufat sus de raspets ; aviá endurat quora de raissas rabiosas, quora una plugina pegosa.
Aviá caminat drech, a vista de nas, sens soscar a çò que daissava darrièr el a cada cambada: sovenirs, regrets, pentiments, per de qué se’n trachar ? Lo temps, que engolís tot, pòt ben se’n cargar, el ; mas enrè, que daissa lo temps, en fòra de compendi de vida ?
Aviá caminat sens calcular l’avenir : l’avenir, lo coneissiá pas e aquò èra benlèu melhor aital.
Aviá ben pro caminat que la lassièra començava de l’agantar. La nuèch anava tombar quand toquèt lo tuc pelat d’una colina.
Regassèt los uèlhs d’estrementida davant una vision meravilhosa : a l’asuèlh, una montanha luoncha emmantelada d’una nèu bleuja que escandilhava son entorn ja rosegat per las sornièras nuechencas ; èra tala un diamant sorgent del lorditge del mond. Una benaürança plonda l‘envasiguèt del cap als pès ; sa cansièra s’avaliguèt e, ni per lo vent negre que lo gafava, sentiá pas lo freg. Enfachinat, demorèt quilhat un brave moment, lo temps que la nuèch atudèsse la blanca farfantèla.
Endonc, gaitèt enbàs de la colina : un vilatge èra acialat dins una comba; segur que i trobariá ben una granja per dormir sus la palha.
Arcadius.
Publicat dins lo n0 28 de la revista Plumas d'òc.
Plumas d'òc se vend unicament per abonament : 15€ per 4 numeròs.
Cheque de mandar a : Association "Las bonas lengas", sur la font, 24250 DAGLAN.
Corric de Jacme Fijac : lbl.daglan@laposte.net
18:48 Publié dans Literatura en òc | Tags : plumas d'oc, jacme fijac, las bonas lengas | Lien permanent | Commentaires (0)
14/11/2013
"Plumas d' òc" n° 36 ven d'espelir
La revue 100% occitane éditée par l'association "Las bonas lengas" de Jacques et Marie-Claude Figeac vient de sortir son n° d'automne.
Au somari de queste libreton de 20 paginas:
- un viatge al Rajasthan de Joan Rigosta
- la capèla Sant Sixt
- entrevista de Anna-Maria Mamet, religaire a Gaumièr
- la maison dels tres òrts
- un viatge occitan immovedís
- poèmas.
Quela revista se vend unicament per abonament : 15€ per 4 numeròs.
Cheque de mandar a : Association "Las bonas lengas", sur la font, 24250 DAGLAN.
Corric de Jacme Fijac : lbl.daglan@laposte.net
18:47 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Literatura en òc | Tags : jacques figeac, jacme fijac, las bonas lengas, plumas d'òc, littérature en oc | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Mai de 2018
Dins l’edicion nº1101 en data del 27 d’abril de la Setmana, la societat Vistedit apèla l’Ofici public de la lenga occitana a tornar sus sa decision de non pas mai li acordar cap d’ajuda en 2018 per l’edicion de las revistas pels mainatges Plumalhon e Papagai.
Aquela causida de l’Ofici es la resulta d’una decision partenariala dels membres de l’Ofici, dins la continuitat de las accions regionalas mesas en òbra al cors de las annadas passadas.
Foguèt faita après lo constat d’una manca de reactivitat de Vistedit en seguida de mantunas temptativas d’acompanhament prepausadas per las Regions d’abòrd puèi per l’Ofici public de la lenga occitana per sortir la societat de sas dificultats. En efièit, dempuèi mantunas annadas, las revistas Papagai e Plumalhon arriban pas a trobar lor public malgrat una aumentacion regulara del nombre de dròlles en capacitat de las legir. Notadament :
- En 2012/2013: las Régions Aquitània e Miègjorn-Pirenèus financèron un estudi portat per l’Associacion nationala per la formacion e lo perfeccionament professionals dins los mestièrs de l’edicion (Asfored) ambe lo sosten de l’agéncia regionala d’Aquitània ECLA (Escrit Cimemà Libre Audiovisual). Aquel estudi se basèt notadament sus la percepcion d’utilizators de las revistas Papagai et Plumalhon (parents, regents…) sollicitats per l’ocasion, e permetèt l’elaboracion d’un diagnostic e de preconizacions sus l’ofèrta editoriala, l’accompanhament a la comercializacion… S’agissiá d’un acompanhament tecnic de cap a una necessària adaptacion als besonhs del lectorat, del format de las revistas e al desvolopament d’una vertadièra estrategia comerciala. Ça que la, pauques cambiaments foguèron constatats, e cap d’acompanhament poguèt pas èsser mes en plaça ;
- En 2017, los servicis de l’Ofici e la Region Novèla-Aquitània tornèron préner contacte ambe Vistedit, en ligam e accòrd ambe la Region Occitània, per un acompanhament especific. Aquestes escambis devián servir a far un punt suls objectius de l’estructura e s’apuejavan en particular sus la definicion per Vistedit d’una estrategia de desvolopament. Conscient de la fragilitat e de la complexitat de la situation d’aqueste ostal d’edicion, l’Ofici l’orientèt de cap a un dispositiu public, lo Dispositiu Local d’Acompanhament (DLA), qu’acompanha d’estructuras sul desvolopament e la consolidacion de sas activitats. Per poder accompanhar al melhor Vistedit, l’Ofici integrèt lo Comitat territorial de Bearn del DLA en novembre passat, mas Vistedit aderiguèt de faiçon tardiva a aquel dispositiu.
Per aquelas rasons, après mantunes rencontres e al regard de la manca de coëréncia dels elements de prospectiva e de seguit commercial e financièrs fornits, es fait lo constat que las condicions necessàrias a una revitalizacion de Plumalhon e Papagai son pas presentas. Sus aquela basa, l’Ofici public de la lenga occitana, tot en s’apuejant sus d’elements objectius, a causit ara d’arrestar son acompanhament.
Precisam tanben que dempuèi 1995 data de sa creacion, La Setmana es totjorn estada publicada sens cap d’ajuda ni de las Regions, ni de l’Ofici public de la lenga occitana. Pr’aquò, se i deviá aver un impacte indirècte sus La Setmana, l’Ofici es prèst a estudiar de solucions alternativas, dins lo respècte del principe de l’independéncia de cap al poder politic de la premsa d’opinion e d’informacion.
Enfin, coma o sabètz, l’Ofici public de la lenga occitana es un establiment public pilotat per las Regions Novèla-Aquitània, Occitània e l’Estat. A per objècte de valorizar e de desvolopar d’otíls eficaçes de politica linguistica. L’Ofici public de la lenga occitana es actualament en fasa d’elaboracion de son plan d’accion. Après entretens de quadratge e establiment d’un estat dels luòc entamenat en novembre de 2017, organizarà una fasa intensiva de concertacion durant los meses de junh e julhet qu’arriban sus Bordèu, Lemòtges, Montpelhèr, Pau e Tolosa.
La question de la premsa escrita e mai generalament la dels medias es centrala dins aquela reflexion sus la definicion de la politica linguistica de desvolopament de l’occitan. Per aquò, de solucions alternativas relativament als periodics escrits seràn mesas a l’estudi ambe l’ensemble dels operators concernits per la lenga occitana.
L’Ofici public de la lenga occitana


text:
Ponch caud (geologia)
Lei ponchs cauds son de remontadas de magma a travèrs una placa tectonica dempuei lei prefondors dau mantèu o dau nuclèu terrèstre sota la forma d'un plumacho de matèria cauda. L'existéncia d'un ponch caud sembla pas liada a aquela d'un limit entre doas placas. Per exemple, un ponch caud fòrça actiu se troba sota l'illa d'Islàndia que son activitat se conjuga amb aquela de la dorsala atlantica. Pasmens, existís tanben un ponch caud fòrça actiu sota l'illa d'Hawaii qu'es situat au bèu mitan de la Placa Pacifica. Generalament, lo volcanisme d'aqueu tipe de region es efusiu.
Coma lei ponchs son fixs, son a l'origina de cadena de montanhas volcanicas en causa dau movement dei placas. D'efèct, l'activitat dau ponch caud entraïna la formacion d'un volcan actiu a sa verticala. Puei, aqueu volcan s'aluncha pauc a pauc dau plumacho de remontadas magmaticas fins a l'aplant de son activitat e son remplaçament per un volcan novèu. L'exemple pus conegut d'aqueu tipe de cadena montanhòsa es l'archipèla d'Hawaii.


text:
Baillolet
Baillolet es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de la Dintre-Bray-e-Picardie situada en lo costat de Londinières.
Aquela municipalitat possedís per caseriu: la Haye.
Commune de l'Entre-Bray-et-Picardie située dans le canton de Londinières.
Cette commune possède pour hameau: la Haye.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 11 de decembre 1870 çò pilòta pujada General-Renault, se vòla de la estacion del Nòrd a París alavetz assiégé pels prussiens e acaba la siá carrièra a Baillolet après aver-i recorregut 143 quilomètres[1].
- Le 11 décembre 1870 le ballon monté Général-Renault, s'envole de la gare du Nord à Paris alors assiégé par les prussiens et termine sa course à Baillolet après avoir parcouru 143 kilomètres[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Tralonca
Tralonca es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Tralonca, d'una superficie d'unitat|15.7|km² {{}}, a situat a la cœur de l'Anautita-Corsega, adherent del Parc natural regional de Corsega, en lo territòri de vida trucada Centru di Corsica #que n'a ligat uèi al Boziu.
La commune de Tralonca, d’une superficie de 15,7 km², est située au cœur de la Haute-Corse, adhérente du Parc naturel régional de Corse, dans le territoire de vie appelé Centru di Corsica dont elle est rattachée aujourd'hui au Boziu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Benavarri
Benavarri en occitan e en catalan, Benabarre en castelhan, es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon, a la comarca aragonesa de la Ribagorça.
Lenga[modificar | modificar la font]
La lenga locala es lo catalan, dialècte catalan nòrd-occidental, sos-dialècte ribagorçan. Fa donc partida de l'occitanoromanic.
La lenga de la Ribagorça meridionala garda mai o mens la prononciacion etimologica de [ɛ] tonica, sense barradura en [e] coma dins la majoritat del catalan (p[ɛ]dra, prim[ɛ]r, ll[ɛ]it, mart[ɛ]ll), encara mai que lo Palhars Sobeiran[1], atal coma en occitan.


text:
Lach
Lo lach (var. lo lait, la lait, la lèit) es un liquid secretat per las glandas mammàrias de las femèlas dels mamifèrs. A per tòca de servir d'aliment als pichons pendent la primièra fasa de sa vida.
Cap a la fin de la gestacion, las glandas mammàrias fan pas mai de lach, mas de colòstre; es solament aprèp qualques jorns en seguida de la naissença, amb la dicha montada lactèa, qu'es produch lo lach.
Somari
- 1 Lo lach aliment
- 2 Lo lach natural
- 3 Lo lach crus
- 4 Tractament del lach
- 5 Autres procediments opcionals
- 6 Locucions e provèrbis
- 7 Autras paraulas ligadas
Lo lach aliment[modificar | modificar la font]
Dempuèi los temps mai ancians, a mai del lach uman, l'òme a absorbit preferentament lo lach de feda, de vaca e, mens sovent, de cabra (mai dins d'unes païses que i a, de buflona, d'èga o de camèla... ). Aqueles laches d'origina animala son destinats a substituir lo lach de la maire aprèp que lo nenon siá estat destetat, desmamat.
Dins la tradicion culturale rurala, lo lach a una posicion particulara en foncion dels emplecs, del trabalh e de l'economia de las populacions que provenon d'una estructuracion sociala agropastorala.
En consequéncia es lo lach, coma lo pan e mai caracteristicament qu'aqueste, un aliment fondamental, indefugible, irrenonciable e insubstituible de totas las edats, dempuèi lo nenon que popa sa maire fins al vièlh que per de rasons divèrsas se tròba sens cap d'autra alternativa per s'alimentar, en passar per totas las fasas en que se n'assumisson los contenguts plan importants de calci e de proteïnas, de vitaminas, de sucres e de grassas.
Composicion del lach[modificar | modificar la font]
Quand se parla de "lach" en general, se referís sovent a aquel que fan las vacas; pasmens cal saber que lo lach de cada animal ten una composicion caracteristica e pro diferenta.
Lo lach natural[modificar | modificar la font]
Las femèlas dels mamifèrs, a mai dins l'espécia umana, son provesidas de glandas dichas mamèlas (per las femnas tetas o popas; pels animals braguièr o somesa) que servisson per produire lo lach que servirà per alimentar los pichòts quand venon de nàisser.
En seguida de la naissença doncas, lo còs de la genitritz distribuirà amb son lach de resèrvas alimentàrias acumuladas pendent la gestacion per cobrir lo periòde de desvolopament de la capacitat edula (id est manjarèla...) pròpria de l'enfant.
Lo pichòt del mamifèr a en general un instint (aparentament ormonal-olfactiu, ja qu'es òrb a la naissença) que lo mena cap al popelon o popèl. En estimular e en mossegar a mai quitament palpejar a òrbas aqueste podrà chucar lo preciós element.
Lo colòstre[modificar | modificar la font]
Lo primièr liquid produch per las mamèlas (en seguida de cada naissença) se sona colòstre e es compausat d'una concentracion fòrça especiala d'elements nutritius destinats a formar una mena d' aviada o mesa en plaça dels procèsses alimentaris e digestius del nenon. Per mai d'unes especialistas, lo colòstre es pas vertadièrament de "lach", per diferentas estructuracions e foncions.
Aprèp un parelh de jorns (un periòde grosso modo, a quicòm prèp, analòg per la màger part dels mamifèrs), lo colòstre es remplaçat pel lach vertadièr.
L'alachament[modificar | modificar la font]
L'alimentacion en lach (es a dire l'alachament) dura en realitat sonque un periòde relativament brèu. Lo pichon puèi se deurà alimentar de quicòm mai: las mamèlas dapasset agotan la quantitat e la qualitat del lach, fins que n'arribarà lo moment de destetar lo fanton.
La capacitat productiva de las mamèlas es pro divèrsa en foncion de cada espècia, e ne pòt esser d'un biais oportun e convenent favorizada son extension temporala.
Los animals n'optimizan atal las "potencialitats" dels capi di latte e per la femna ne son la quita origina de la foncion de noirissatge, çò es l'activitat de la noirissa o maire noirissaira, que fornís de lach a de pichons non sius amb una produccion gaireben ininterrompuda pendent tot lo cors de la siá edat fertila.
Quand manca de lach natural de sa pròpria espècia, l'òme non arrèsta pas l'alimentacion en lach: en aquel moment, va cercar lo lach de qualques animals qu'a aprés amb lo temps que son de basas alimentaras excellentas.
Lo lach crus[modificar | modificar la font]
La legislacion comunitària europèa (a mai la de fòrça païses...) uèi permet la venda del lach crus, exclusivament e dirècta entre lo productor e lo consomador, a condicion que l' elevatge o abaliment d'origina se ne respècte las condicions igienicas e sanitàrias necessàrias.
Ne son ara a se desenvolopar en Itàlia per exemple, los distributors de lach crus gestionats directament pels elevaires o abalissaires que los lors escabòts o avers (id est mandrie en italian...) son sotmeses a d'unes contraròtles igienico-sanitaris pro particulars e aprefondits.
Lo lach crus es estat, a passat temps, un aliment de cada jorn tradicional pel jovent e pels vièlhs fins al sègle XX. Es encara dins la memòria de las generacions mai annadidas la naturalitat, çò pro natural de la recèrca del lach animal, e d'en primièr lo dels bovins o dels ovins, l'ensemble de las operacions de la molzuda.
E ne demòra tot parièr d'impossible oblidar o quasi, per totes los que los se poguèron conéisser e gostar o tastar, lo remembre del gost o la sabor incomparables e de subremal confondre (influéncia de las sasons e de l'alimentacion del bestiam), o la siá tebesor idem la siá nolor o quitament e mai simplament la siá quita decoracion crumosa, d'un veirat de lach tot bèl just molzut.
E quitament se uèi lo dia, lo rescontre amb un animal da lach n'es d'aquest'ora'ndavant cada còp mens frequent demest las generacions mai joves, n'èra pr'aquò sonque d'unes desenats d'annadas a lo sol e unic (o almens lo principal) tipe de lach consomat, quora distribuit pel pastre quora per molza d'animals directament elevats (dins fòrça ròdols èra acostumat de tener, aver o servar una feda o una cabra en cortil, e quitament dins los centres abitats, tot simplament e mèra, per la fornitura quotidiana del lach).
Lo lach crus, s'èra pas refrigerat, se conservava pauc de temps a temperatura ambienta, e n'acostumava l'òm de considerar tradicionalment e proverbiala, una jornada (compresa entre l'alba, ora de la molzuda, fins al luscre) coma durada maximala de la siá conservacion.
Las bacterias presentas dins lo lach crus non refrigerat, se multiplicavan de fach pro d'aviada, rapidament, en lo se tornar lèu pus cap comestible: d'unes tipes, d'unas menas de bacterias lo se fan venir d'efièch lèu-lèu acid e coagular (ferments lactics) quand d'unas autras pòdon quitament causar d'unas malautiás per los que lo s'ingerisson (bacterias patogènas).
Franc de las siás accions patogènas, en realitat lo lach acidificat se transforma (quitament amb l' ajuda de las practicas formatgièras) en derivats del tot al tot comestibles e de bon manjar, qu'unes que i a ne son quitament e d'un biais pro particular e singular utils a l'organisme uman, coma lo yogurth idem iaort o lo kefir, que ne son sonque una seleccion, una tria de lach acid fermentat (que lai n'es a de mai provocada l' acidificacion mas tot parièr se ne poiriá escaire naturalament e espontanèa, normalas, amb paciéncia o viraman).
Pr'amor de reduire las riscas d'una preséncia de microorganismes patogèns dins lo lach, pòdon èsser necessaris d'unes tractaments especials.
Tractament del lach[modificar | modificar la font]
Refredament[modificar | modificar la font]
Lo primièr tractament se passa dins la sala de molzuda.Lai lo lach, que sortís del braguièr, de las mamèlas de las vacas amb una temperatura de gaireben 37 °C, es condicionat dins d'unas bóstias especialas o briks estèrlhes ont es refredat e conservat a 4 °C.Amb aquesta temperatura las bacterias se reproduisson mai lentament que d'acostumada.Puèi lo lach es transferit dins de sèrvas o cisternas (termicament isoladas), que lo transpòrtan a las formatjariás per la siá transformacion venidoira en produch finit, manufacturat.
Pasteurizacion[modificar | modificar la font]
Gràcias a las descobèrtas del quimista francés Louis Pasteur, que en 1865 èra a cercar de metòdes per frenar l'epidemia de vairòla en França, sabèm uèi escalfar lo lach a d'unas temperaturas capablas d'anequelir los micròbis.
Los tractaments (quitas vertadièras operacions de bonificacion microbiana e bacteriologica) son diferenciats segon las exigéncias especificas de produccion que per çò far s'efectuan a temperaturas divèrsas e amb mantun estandard operatiu, que cadun se n'indutz de variablas (totas acceptablas pasmens) o variacions organolecticas.
Totes los tractaments s'acaban amb lo refredament a 4 °C: a aquesta temperatura lo lach fresc se sòl conservar pendent 4 o 5 jorns, a travèrs la cadena del fred (camions frigorifics per la distribucion en vila, banc refrigerat del cremièr o lachièr, e fin finala frigidari, frigo de l'ostal).
Pasteurizacion bassa[modificar | modificar la font]
Aqueste tractament, ara pauc emplegat, s'aplica uèi sonque en preséncia de lach amb risc minimal de contaminacion, qu'es portat a 65 °C pendent un periòde de 30 minutas.
L'evolucion genetica de talas bacterias se ne rend pr'aquò pas gaire eficaç aquesta mena de tractament per èsser utilizada dins l'alimentacion dirècta.
Pasteurizacion rapida HTST (High Temperature Short Time)[modificar | modificar la font]
Lo lach, en seguida del prerescaufament, es montat a una temperatura de 72 °C pendent almens 15 segondas. Aquela temperatura elimina aperaquí los 95 del 100 de las bacterias, mentre resta un 5 del 100 constituit per las espòras, valent a dire de bacterias que se son transformadas en una forma plan resistenta a la calor.
Per alentir la creissença de las bacterias que demòran, es lo lach sul pic refredat a 4 °C.
La prolongacion o protraccion del temps de tractament o l'adopcion de temperaturas superioras, n'influéncia la coagulacion, en tot provocar d'unes damatges importants a la producion formatgièra, que lai s'utiliza aicesta mena de tractament. Lo lach aprèp sa pasteurizacion pòt èsser conservat a 4 °C pendent quatre jorns.
Tractament UHT[modificar | modificar la font]
Aqueste procès es una etapa plan importanta dins la consomacion actuala de lach. Lo mot UHT nos ven de l'anglés Ultra High Temperature es a dire Temperatura Plan Nauta).
Lo lach es rescalfat per accion dirècta a 135 °C pendent 2 a 5 segondas.S'efectua tanben amb emission de vapor (es aqueste procès que se pòt veire totes los jorns dins un bar, quand se prepara un cappuccino). Lo lach UHT se pòt servar mai de tres meses.
Esterilizacion[modificar | modificar la font]
Es lo tractament termic mai energic, que n'assegura l'eliminacion completa de totas las bacterias, a mai de las espòras. Lo metòde mai emplegat es l'uperizacion: se caufa lo lach amb de vapor d'aiga a una temperatura plan nauta, a l'entorn de 120 °C, segon de periòdes variables d'entre 20 e 30 minutas.
Lo lach esterilizat d'aqueste biais a una conservacion longa a temperatura ambienta, entre 4 a 6 meses. Pr'aquò, un còp qu'es estat dobèrt un carton o brik de lach esterilizat, lo cal servar al frigidari e consomar davant pauques jorns: que n'es pro lèu de fach en contacte dirècte o indirècte amb los microorganismes presents dins l'aire ambient.
Lo lach esterilizat es sens contèsta possibla mai segur que non pas lo lach UHT del punt de vista bacteriologic, mas a perdut bona o granda part dels sius contenguts nutricionals e d'unes que i a dobtan mai que pus uèi lo dia de l'oportunitat de la siá realizacion per èsser l'encausa primièra d'una diminucion de las vitaminas a mai una alteracion del calci.
Autres procediments opcionals[modificar | modificar la font]
Otra los procediments termics de pasteurizacion e esterilizacion se n'efectuan dequ'unes autres, tostemps segon lo produch particular que se vòl obtenir.
Demest un santfum, n'assenhalarem:
Descrematge[modificar | modificar la font]
Se fa aquel tractament per tal de demesir lo percentatge de grassas dins lo lach.
Lo lach entièr, çò que d'el, ne conten d'unes 3,2 del 100 de mejana (pòt anar de 3,1 en Chile per exemple fins a 3,8 en Soïssa...)
Se procedís en tot centrifugar lo liquid fins a la separacion de la part grassa (la crèma fresca).
Dont mai es longa e intensa la centrifugacion, dont mai son desseparadas las graissas.
Lo lach parcialament descremat ne conten, de fach, de graisses en percentatge d'1,5 a 1,8 del 100 e lo lach magre, mai centrifugat, en percentatge de 0,5 del 100 maximum.
Microfiltratge[modificar | modificar la font]
Aqueste nom remanda a una tecnica d'esterilizacion non termica.
Consistís a far passar lo lach, quitament predescremat, dins de filtres amb forets o trauconèls microscopics. Aquel tractament remplaça pas ges las esterilizacions termicas, es al contrari emplegat en combinason amb aqueste darrièr.
Lo lach microfiltrat se pòt conservar intacte dins un frigo pendent mai de 10 jorns.
Locucions e provèrbis[modificar | modificar la font]
- Lo vin es lo lach dels vièlhs - comparança entre dos aliments tradicionalament necessaris a l'alimentacion del jovent e dels adultes.
- Lach sul vin fa morir, vin sul lach fa santat - conselh sus las barrejas d'aquestes dos aliments.


text:
Dimars, 17 de genièr de 2017, 03h00 Espòrt
Un projècte de reconversion pel Dragon Tomàs Bòsc?
© Dragons Catalans
La banda dels quatre senhoreja…
Encara que los jogaires de Sent Gaudenç e d’Albi demorèron al caud o anèron esquiar vist que la partida prevista en Comengés foguèt anullada en causa de la nèu.
Las autras quatre partidas virèron a l’avantatge dels caps del classament. Dissabte, los Dragonets faguèron plegar aisidament Vilanòva: 48-10. Dimenge, l’AS Carcassona desrotlèt contra Tolosa: 46-22. L’alièr Sobeiràs marquèt 4 ensages. Foguèt mai complicat pel FC Lesinhan que recebiá Avinhon al Molin: egalitat 26-26 a la pausa per una victòria 50-38. Limós coneguèt totas las penas del Mond per s’impausar a Palau: 16-14 a la pausa e 20-18 al final.
Plaça a la Copa
La dimenjada venenta serà consagraada als 1/8ns de la Copa Lord-Derby. Dissabte, la partida Tolosa-Albi se jogarà a Blanhac abans lo rescontre amical entre la formacion primièra de Tolosa e los Dragons catalans que, totes dos, preparan lor intrada dins los campionats angleses.
Dimenge, en cap d’aficha, l’afrontament Lesinhan-Dragonets al Molin. Limós sap que lo novèl desplaçament a Palau serà pas una partida de plaser. A Domèc, Carcassona se mesfisarà del vam d’Avinhon.
Dos afrontaments Elèit 2-Elèit 1 son tanben al programa: Salon-Vilanòva e Carpentràs-St Gaudenç. En Vau Clusa tanben, un rescontre entre formacions d’Elèit 2: Entraigas-Ferrals. L’oitena partida opausarà la formacion de Division Nacionala 1 Pujòls als Catalans de Baó.
Los Dracs arrestan lo fuòc
Ongan, pas de camp d’entraïnament amb de fòrças militaras pels Dracs mas tres jorns d’estagi amb los pompièrs catalans per refortir la coësion del grop.
Per acabar l’estagi, un revelh a cinc oras e mièja del matin abans d’anar intervenir dins las aigas frejas de Tèt!!! Aprèp aquò, los Dragons arribaràn plan d’arrestar qualques Rinocèros o qualques Tigres!
Alan Roch


text:
Feminisme
Lo feminisme es un ensems de movements e d'idèas politicas, filosoficas e socialas que luchan per l'establiment de l'egalitat politica, economica, culturala, personala, sociala e juridica entre leis òmes e lei fremas. En particular, a per objectiu d'abolir leis inegalitats entre lei dos sèxes e de promòure lei drechs dei fremas tant dins la societat que dins la vida privada.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Manifestacions precursoras
- 1.2 Lo Sègle dei Lutz
- 1.3 L'emergéncia dau feminisme modèrne
- 1.4 La premiera onda dau feminisme
- 1.5 La segonda onda
- 1.6 Lo feminisme dempuei leis ans 1980
- 2 Corrents principaus
- 3 Liames intèrnes
- 4 Bibliografia
- 5 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Manifestacions precursoras[modificar | modificar la font]
De l'Antiquitat a la fin de l'Edat Mejana, lei manifestacions feministas son raras mai pas inexistentas. Son sovent qualificadas de protofeminisme. En causa de la manca de documents, son generalament mau conegudas e son influéncia vertadiera es malaisada de definir. Lo cas d'Agnodice, mètja atenenca n'es un exemple. Accusada d'exercici d'una activitat – la medecina – qu'èra enebida ai fremas dins l'Atenas dau sègle IV av. JC, foguèt menaçada per la justícia de la vila. Dins aquò, una mobilizacion deis Atenencas en sa favor empachèt sa condamnacion e entraïnèt, au contrari, una modificacion de la lèi per permetre ai fremas de practicar la medecina. Aqueu succès aguèt pasmens gaire d'efècts sus l'ensems de la societat atenenca qu'èra largament dominada per leis òmes[1].
Après aqueu lòng periòde, la question dei drechs dei fremas tornèt aparéisser ambé Christine de Pizan (1364-1430) qu'estudièt lei relacions entre lei sèxes e denoncièt la misoginia de l'epòca medievala dins la Ciutat dei Damas (1404-1405) e dins lo Libre dei tres vertuts a l'ensenhament dei damas (1405). Puei, ai sègles XVI e XVII, divèrseis autors coma Cornelius Agrippa (1486-1535), Moderata Fonte (1555-1592) e son libre Lo meriti dei fremas, Margaret Cavendish (1623-1673) ò Marie de Gournay (1565-1645) estudièron tanben la question. Sei revendicacions èran variadas e anavan d'un drech a l'educacion – sustot religiosa – a una egalitat absoluda. Dins lei fachs, lei progrès foguèron fòrça limitats mai n'i aguèt. Per exempe, se pòu nòtar la mesa en plaça dau consentiment doble durant lei maridatges catolics per lo quatren concili de Latran en 1215.
Una etapa importanta foguèt passada au començament dau sègle XVIII ambé l'òbra de Mary Astell (1666-1731) que prepausèt una argumentacion desvolopada còntra la justificacion biblica de la dominacion masculina. Per aquò, escriguèt una critica filosofica d'aquela posicion e comencèt d'explorar lei camps de l'etica e dau materialisme. Òr, anava ansin durbir de possibilitats novèlas que foguèron esplechats vèrs la fin dau sègle per s'interessar ai drechs politics e sociaus dei fremas.
Lo Sègle dei Lutz[modificar | modificar la font]
Lei Lutz e la Revolucion Francesa[modificar | modificar la font]
Lo Sègle dei Lutz favorizèt un important desvolopament de la filosofia mai la question dei fremas i foguèt pas un subjècte important. Per la màger part deis actors dau movement, l'inegalitat entre lei sèxes èra una « causa naturala ». Per exemple, l'article « Frema » de l'Enciclopèdia afierma : « La religion crestiana a establit una superioritat vertadiera de l'òme ». Pasmens, d'excepcions existisson coma lo marqués de Condorcet (1743-1794). Actor important de la Revolucion Francesa, èra en favor de l'egalitat deis òmes e dei fremas e dau drech de vòte femenin.
Una autra personalitat majora dau periòde foguèt Olympe de Gouges (1748-1793), autora de la Declaracion dei drechs de la frema e de la ciutadana. Fòrça avançat per son epòca, son programa demandava l'egalitat politica entre lei sèxes[2], la creacion de maternitats, la creacion d'un sistèma de proteccion sociala per lei maires, la supression dau maridatge religiós e l'instauracion d'un contract civiu d'associacion per lo pareu. Pasmens, foguèt guilhotinada au començament de la Revolucion en causa de sei liames ambé lei Girondins. Dins aquò, en despiech de sa mòrt, lei fremas obtenguèron certanei drechs coma lo drech au divòrci e l'egalitat deis eiretiers – que foguèron suprimits per Napoleon ò per Loís XVIII.
Mary Wollstonecraft e la Defensa dei drechs de la frema[modificar | modificar la font]
Considerada coma la premiera filosòfa feminista, Mary Wollstonecraft (1759-1797) foguèt l'autora de la Defensa dei drechs de la frema (1792). En despiech d'arguments de còps despassats, aquel obratge foguèt un important succès critic e literari que permetèt de donar una visibilitat novèla ai revendicacions dei fremas. De mai, i demostrèt l'importància de l'educacion dins la liberacion dei fremas, coma possibilitat d'ocupar un emplec e de venir economicament independentas. Revendiquèt tanben lei meteissei drechs civius e politics per lei dos sèxes e l'eleccion de deputats femeninas.
La participacion creissenta dei fremas a la vida politica[modificar | modificar la font]
Se lo sègle XVIII demorava dominat per leis òmes, veguèt una participacion creissenta dei fremas a la vida politica dins mai d'un país – e pas solament en França e en Anglatèrra. Per exemple, Catharine Macaulay (1731-1791), autor femenista favorabla a un melhorament de l'educacion dei filhas, conoguèt una popularitat importanta en America per son trabalh sus l'Istòria deis Illas Britanicas. L'educacion dei fremas progressèt ansin pauc a pauc e certanei d'entre elei aguèron un ròtle important dins la lucha còntra l'esclavatge mostrant la capacitat dei fremas de participar a de combats politics.
L'emergéncia dau feminisme modèrne[modificar | modificar la font]
Après lo periòde napoleonenc, plusors còdis nacionaus adoptèron de clausas per legalizar la somission dei fremas ais òmes. De mai, durant lei premiers decennis dau sègle XIX, lo contèxte reaccionari encoratjèt pas la perseguida dei revendicacions feministas. De mai, lo periòde victorian venguèt, dins lo mond anglosaxon, un periòde de glorificacion de la frema « domestica » centrada sus la maternitat e la respectabilitat. D'obratges coma aquelei de Sarah Stickney Ellis (1799-1872) illustran ansin lei nòrmas fixadas ai fremas de la societat britanica. Pasmens, a partir deis ans 1830, la pensada feminista comencèt de tornar aparéisser e de s'estructurar, çò que li donèt una fòrça novèla.
Entre egalistarisme, dualisme e saint-simonisme[modificar | modificar la font]
Au nivèu filosofic, la defensa dei fremas prenguèt doas direccions opausadas dins lo corrent dau sègle XIX. Per lo corrent dich egalitarista, lei violacions dei drechs dei fremas son de violacions de drechs de l'Òme e l'egalitat absoluda dèu èsser la nòrma. L'egalitat civica e politica foguèt lo combat principau de sei partisans coma John Stuart Mill (1806-1873) que son libre De l'assubjectiment dei fremas (1861) venguèt la referéncia d'un movement que se concentrèt sus lo combat per l'egalitat politica. L'autra tendància, dicha dualista, èra pus sociala. Favorabla a una societat amb un ròtle ben definit per cada sèxe, considerava principalament lei fremas coma de maires e lo movement revendicava donc un melhorament dei sistèmas de santat e d'educacion domestica. Ernest Legouvé (1807-1903) n'èra la figura principala ambé son Istòria morala dei fremas (1849).
A partir deis ans 1820-1830, lei movements socialistas utopics eissits deis idèas de Saint-Simon (1760-1825) comencèron de s'interessar a la question de la somission femenina. Critiquèron ansin l'instuticion dau maridatge – alora basa d'aquela somission – e se prononcièron en favor dau sufragi femenin, de l'egalitat politica, dau contraròtle dei naissenças e de l'educacion. Mesclant ansin de revendicacions portadas per leis egalitaristas e lei dualistas, aguèron una influéncia importanta dins l'estructuracion dei premiereis associacions femenistas. Fondèron tanben lei premiers jornaus femenistas (La Femme Libre en 1832).
L'organizacion dei premiereis associacions[modificar | modificar la font]
Se certanei fremas coma Florence Nightingale (1820-1910) se maufisavan dei movements feministas, d'autrei comencèron de s'organizar, principalament en Anglatèrra. Pasmens, problema qu'anava venir recurrent, deguèron faciar lei divergéncias entre lei diferentei tendàncias dau feministas. Aquò compliquèt ansin la formacion dei premiereis associacions que foguèt finalament creada per Barbara Bodichon (1827-1891) dins leis 1850. Sa basa foguèt de reünions d'amigas femenisitas organizadas a Langham Place e lo grop foguèt subrenomat Ladies of Langham Place. Defendiá lo drech au trabalh, l'egalitat dei drechs e de reformas de l'educacion. Gràcias a son organizacion, poguèt collectar de miliers de signaturas en favor de seis idèas. Aquò aguèt rapidament de resultats car lo Parlament Britanic acceptèt certanei reformas coma una facilitacion dau divòrci e una proteccion melhora dau patrimòni dei fremas.
La difusion dau feminisme en Euròpa[modificar | modificar la font]
Aparegut inicialament en França e en Anglatèrra, lo feminisme se difusèt a cha pauc dins lo rèsta d'Euròpa durant la premiera mitat dau sègle XIX (e mai en Pèrsia[3] e en Japon). En particular, lei movements crestians alemands comencèron de defendre un melhorament de la posicion de la frema dins la societat. En Soïssa, de movements apareguèron tre 1845 a l'entorn d'un jornau editat per Josephine Zehnder-Stadlin. L'idèa arribèt tanben en Itàlia (Clara Maffei, Cristina Trivulzio Belgiojoso) e en Polonha (Narcyza Żmichowska) dins lo corrent deis ans 1840. Dos decennis pus tard, agantèt Boèmia (Karolina Svetla, Zdenka Braunerová), Àustria e Ongria. Pasmens, en Euròpa Orientala, la prioritat donada ai luchas nacionalas empediguèt l'emergéncia d'un feminisme fòrt.
La premiera onda dau feminisme[modificar | modificar la font]
La premiera onda dau feminisme designa un periòde que va de la mitat dau sègle XIX a la mitat dau sègle XX. Apareguda au Reiaume Unit, portèt de revendicacions regardant lo drech de vòte e l'egalitat politica, l'educacion, lo drech de divòrci e lo drech au trabalh. Regardèt principalament lei populacions blancas d'Euròpa, d'America dau Nòrd e d'Oceania e foguèt portat per de movements fòrça diferents – revolucionaris ò liberaus – segon lei país.
Sa capitada principala foguèt l'extension dau drech de vòte e la reconóissença de l'egalitat politica entre òmes e fremas. L'obtencion d'aquelei drechs entraïnèt la partença de certanei militantas e lo feminisme conoguèt ansin una crisi dins leis 1950.
L'obtencion dau drech de vòte[modificar | modificar la font]
L'obtencion dau drech de vòte foguèt la capitada politica principala de la premiera onda dau feminisme. D'efèct, se a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, mai d'un país enebissiá encara lo sufragi femenin, aquò venguèt alora una tendància marginala e limitada a de dictaturas ò a d'estats fòrça conservators. En particular, dins lo corrent deis ans 1960-1970, leis estats eissits de la decolonizacion adoptèron dirèctament lo sufragi universau sensa restriccion regardant lo sèxe.
Pasmens, aquela evolucion foguèt lònga. Leis etapas decisivas ne foguèron lei doas guèrras mondialas que mostrèron la capacitat dei fremas de remplaçar leis òmes dins leis usinas ò sus lo prat batalhier. Ansin, tre 1918, lo Reiaume Unit donèt lo drech de vòte ai fremas de mai de 30 ans avans d'alinhar lei condicions de temps sus aquelei deis òmes (21 ans) en 1928. Ais Estats Units d'America, lo XIXen Emendament estendèt lo sufragi ai fremas en 1920 – mai de facto, dins lo Sud, lei fremas non blancas poguèron pas vòtar avans leis ans 1960. Dins lei país comunistas, l'obtencion dau drech de vòte foguèt rapide e aguèt luòc, segon lei republicas socialistas europèas, entre 1917 e 1920. En revènge, França esperèt fins a 1944 per estendre lo drech de vòte ai fremas.
Lo melhorament de l'educacion[modificar | modificar la font]
Revendicat per mai d'un movement feminista, lo melhorament de l'educacion demorèt limitat. En teoria, lei fremas obtenguèron pauc a pauc lo drech de far d'estudis superiors e d'ocupar de posicions importantas dins lo sistèma educatiu e scientific. Pasmens, i demorèron fòrça minoritàrias e deguèron faciar d'atacas quasi frequentas. Per exemple, Marie Curie (1867-1934), Prèmi Nobel de Fisica en 1903 e de Quimia en 1911, foguèt regularament victima de campanhas ostilas de part de la premsa conservatritz francesa. D'autrei scientificas de remarca coma Lise Meitner (1878-1968) deguèron tanben subir de discriminacions permanentas.
Lo drech au trabalh[modificar | modificar la font]
Lo trabalh dei fremas interessèt mai d'una feminista de la premiera onda mai lei respònsas foguèron fòrça diferentas en foncion dei corrents e deis originas socialas dei militants. Dins la borgesiá onte lo trabalh èra sustot un afaire de chausida personala, lei feministas revendicavan un drech au trabalh illimitat e identic an aqueu deis òmes.
En revènge, au sen de la classa obriera, la question èra pus malaisada. En 1866, durant un congrès de l'Internacionala, la màger part dei representents lo condamnèt coma un mau eissit dau capitalisme. D'efèct, per lei pus pauras, lo trabalh èra sovent una necessitat e leis emplecs reservats ai fremas èran durs e pauc pagats. Dins certanei país, coma França, certaneis activitats fòrça duras, coma lo trabalh de nuech, foguèron ansin enebidas ai fremas per lei protegir. Pasmens, aquela posicion èra pas partejada per tot lo movement obrier, compres per de figuras importantas coma Louise Michel (1830-1905).
En parallèl d'aquelei divergéncias, un segond combat apareguèt regardant l'egalitat salariala entre leis òmes e lei fremas. D'efèct, en causa de sa feblessa supausada e de sa manca de qualificacion, lei fremas èran destinadas ais emplecs pauc pagats ò recebián pas lo meteis salari qu'un òme. En 1921, lo IIen congrès deis interès femenins revendiquèt donc clarament l'egalitat salariala entre lei dos òmes. Dins aquò, ges de resultat foguèt obtengut.
La plaça dei fremas au sen dau maridatge e l'emergéncia de la question sexuala[modificar | modificar la font]
La plaça dei fremas au sen dau maridatge s'equilibrèt un pauc – mai gaire – durant aqueu periòde en Occident. Per exemple, en 1857, au Reiaume Unit, una lèi reformèt certanei disposicions mai l'ensems demorava largament a l'avantatge dau marit. Ansin, dins la quasi totalitat dei país, lei fremas devián aver l'acòrd de son marit per trabalhar ò per durbir un còmpte bancari. En revènge, lei progrès foguèron fòrça pus importants en Union Sovietica ambé l'adopcion d'una legislacion fòrça avançada a l'iniciativa d'Alexandra Kollontaï (1872-1952) : proteccion de l'emplec durant la maternitat, egalitat absoluda au sen dau pareu, drech a l'avortament... etc. En partida limitats per Estalin a partir deis ans 1930, aqueleis avantatges formèron lòngtemps lo regime pus favorable ai drechs de la frema dins lo mond.
En parallèl, comencèt d'aparéisser la question de la sexualitat dei fremas. Premier, aquò regardava de questions de santat publica car lei fremas dau periòde aviá ges de conóissença sus lei malautiás venerianas. Puei, se parlèt de la question de la contracepcion que suscitèt generalament l'ostilitat dei movements feministas. D'efèct, dins lo contèxte de somission de la frema dau sègle XIX, èra vista coma un mejan de renfòrçar la dominacion sexuala deis òmes au sen dau pareu.
La segonda onda[modificar | modificar la font]
La segonda onda dau feminisme aguèt luòc durant leis ans 1960-1970. Apareguda ais Estats Units d'America, se concentrèt puslèu sus la sexualitat, la familha e lo divòrci, lo trabalh ò lei drechs liats a la procreacion. Comencèt tanben de s'interessar a la question dei violéncias domesticas. Obtenguèt de resultats importants avans de faciar una crisi similara an aquela de la premiera onda après lo contentament de plusors de sei revendicacions majoras.
Sexualitat[modificar | modificar la font]
Revendicacion importanta de la segonda onda, la liberacion sexuala dei fremas passèt per una modificacion – lenta e incomplèta – dei comportaments entre lei dos sèxes e per divèrsei lèis permetent d'assegurar lo drech a la contracepcion, a l'avortament e lo contraròtle dei naissenças. Per exemple, a la fin deis ans 1980, la totalitat dau blòt sovietic e una partida significativa dau blòt occidentau (Estats Units, França, Reiaume Unit, Itàlia...) autoriza l'avortament. Lo movement contunièt lentament durant lei decennis seguents e l'avortament èra permés dins la quasi totalitat dei país dau Nòrd a l'inici dau sègle XXI.
En parallèl, se metèt en plaça d'institucions cargadas de melhorar l'educacion sexuala de la populacion coma lei centres de planificacion familiala. En particular, aquò facilitèt la difusion de l'informacion sus lei drechs novèus a l'ensems dei fremas.
Familha e divòrci[modificar | modificar la font]
Regardant la familha, lo periòde deis ans 1960-1970 foguèt marcat per plusors victòrias importantas coma la facilitacion dei divòrcis, la fin dei tutèlas legalas dau marit sus sa frema, de lèis de proteccion durant lei maternitats e de mesuras per reprimir lei violéncias domesticas. Aquò permetèt d'ara endavant ai fremas de prendre un trabalh sensa l'autorizacion de son marit ò de demandar dirèctament lo divòrci. De mai, dins lo cas d'una separacion, de mecanismes d'ajuda financiera permèton de protegir lei fremas d'una pèrda tròp importanta de revenguts.
En revènge, la lucha còntra lei violéncias sexualas (viòls, violéncias domesticas...) demorèt limitada en despiech de mejans novèus. Per exemple, en França, lo nombre de viòls que son l'objècte d'una enquista de part de la polícia aumentèt feblament de 5% a 10% entre 1985 e 2015.
Trabalh[modificar | modificar la font]
Lei revendicacions de la segonda onda pertocant lo trabalh se centrèron sus la disparicion deis enebiments de practicar certaneis activitats, sus l'egalitat salariala entre lei sèxes e sus la possibilitat per lei fremas de menar una carriera professionala vertadiera. Dins lei fachs, lei resultats son encara limitats car se la quasi totalitat deis emplecs son d'ara endavant autorizats ai fremas, lei lèis sus l'egalitat salariala son pas ò pauc aplicadas. Ansin, en França, la diferéncia de revenguts èra totjorn d'aperaquí 20% en favor deis òmes en 2011. De mai, lei pòstes ambé de responsabilitat èran totjorn sustot ocupats per d'òmes.
Teorizacion de la dominacion masculina[modificar | modificar la font]
En parallèl deis accions revendicatritz, lo periòde de la segonda onda veguèt la realizacion d'un important trabalh teoric per descriure lei mecanismes de la dominacion masculina sus la societat. Lo patriarcat venguèt ansin un sistèma fòrça estudiat. Aquela pensada fasiá sovent partida d'una critica pus larga dau capitalisme de part dei feministas radicaus e dei feministas marxistas. Entre leis obratges pus importants d'aqueu movement, se pòu citar la Politica dau Mascle de Kate Millett (nascuda en 1934) e la Dialectica dau sèxe de Shulamith Firestone (1945-2012). A respèct dei feministas de la premiera onda, apondiguèron d'otís eissits de la sociologia per observar de fenomèns encara pauc estudiats, especialament en matèria de sexualitat e de vida vidanta.
Lo feminisme dempuei leis ans 1980[modificar | modificar la font]
Evolucions generalas[modificar | modificar la font]
Dins leis ans 1980, lo feminisme conoguèt una crisi novèla en causa de la manca d'interès dei generacions novèlas per lo feminisme après lei victòrias deis ans 1970. De mai, dins lei país dau blòt comunista, l'afondrament de l'URSS entraïnèt la disparicion deis avantatges ganhats dins l'encastre dau socialisme coma lo drech a un emplec. Dins aquelei país, lo taus de professionalizacion dei fremas demeniguèt donc rapidament e s'acompanhèt de còps d'atacas sistematicas còntra de valors jutjadas coma « comunistas » ò « sovieticas ».
Per faciar aqueu declin, de movements novèus se formèron dins lo corrent deis ans 1990. A respèct dei movements precedents, dònan mai d'importància ai revendicacions dei minoritats oprimidas, a l'egalitat salariala e a la lucha còntra lo secutament sexuau. Pasmens, aquò sembla entraïnar una fragmentacion dei revendicacions. Aquò es agravat per lei divergéncias importantas entre lei diferentei brancas dau feminisme actuau qu'a pauc d'omegeneïtat ideologica. Pièger, certanei tendàncias, coma lo feminisme radicau e lo feminisme prosèxe, son fòrça opausats entre elei.
Dins aqueu contèxte, lei drechs dei fremas avançan gaire dempuei la fin de la Guèrra Freja e enregistrèron de reculaments dins certanei país. En particular, lo drech a l'avortament es la buta d'atacas violentas de part dei conservators. Per exemple, en 2016, foguèt tornarmai enebit en Polonha. De mai, dins l'encastre dei dificultats financieras eissits de la crisi economica de 2008, lei budgets sociaus, compres aquelei dei centres de planificacions familialas ò destinats a la lucha còntra lei violéncias sexualas, an tendància de demenir.
Inegalitats principalas entre òmes e fremas au començament dau sègle XXI[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XXI, en despiech de succès dei periòdes precedents, d'inegalitats importantas subsistisson entre òmes e fremas. Entre lei diferenteis aisses de lucha actuaus, se pòu citar lei combats per dispausar liurament de son còrs, per obtenir l'egalitat salariala e la possibilitat de far carriera ò per obtenir la paritat au sen deis institucions dau poder. Pasmens, l'evolucion pus important d'aqueu periòde sembla l'emergéncia de movements feministas dins lei país dau Sud. Centrats sus lei sieunas preocupacions coma la lucha còntra l'excision, se desvolopan dins de societats diferentas d'aquelei dau Nòrd (per exemple, en Africa Australa, lo taus d'emplec dei fremas passa sovent 80%) e inventan de mòdes novèus per portar son messatge.
Dins aquò, maugrat de diferéncias segon lo contèxte locau, leis aisses principaus dau feminisme contemporanèus son similars au Nòrd e au Sud. Per exemple, lo drech de dispausar liurament de son còrs gropa uei tant la lucha per la liberalizacion de l'avortament que còntra l'excision. Lo drech de s'ajaire sensa risc es tanben un problema dins totei lei país. Per exemple, la practica de cesarianas pas totjorn justificada es frequenta en Euròpa, en America Latinae dins lo mond arabe. L'accès a la contracepcion illustra tanben d'inegalitats importantas e d'una manca d'informacions dins certanei país.
La conquista dau poder es tanben un aisse de lucha que se tròba dins mai d'un movement feminista. D'efèct, se l'egalitat politica es efectiva dins la quasi totalitat dei país, lei pòstes de direccion, tant publics que privats, son sovent tenguts per d'òmes. D'un biais generau, lo nombre de fremas au sen dei govèrns e dei parlaments aumenta. Pasmens, fòrman encara una minoritat coma l'illustra la part de fremas elegidas dins lei parlaments nacionaus.
Enfin, l'accès a l'independéncia economica presenta de ponchs identics. D'efèct, franc de Suècia, totei lei país dau mond presentan d'escarts de revenguts entre òmes e fremas. Lei causas d'aqueu fenomèn son variadas mai dins lei cas pus frequents, son liats a d'emplecs mens pagats qu'un òme per lo meteis trabalh, per una manca d'educacion qu'empacha d'obtenir de pòstes ben remunerats e per un taus de professionalizacion pus feble (car lei maires dèvon s'ocupar de seis enfants dins la màger part deis estats).
Corrents principaus[modificar | modificar la font]
Feminisme liberau[modificar | modificar la font]
Lo feminisme liberau es un corrent ancian, aparegut dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, qu'es inspirat per lo liberalisme. Reformista, dòna la prioritat a de modificacions legislativas, e a d'accions d'influéncia auprès deis institucions (lobbying) e de l'opinion publica (premsa...) per obtenir l'egalitat civila e politica, especialament dins lei domenis dau trabalh e de l'educacion. En revènge, assaia pas de desvolopar una analisi dau sistèma de dominacion masculina establit per lo capitalisme e lo patriarcat.
[modificar | modificar la font]
Lo feminisme socialista es eissit de la filosofia marxista de Friedrich Engels (1820-1895) e d'August Bebel (1840-1913). Afierma l'origina istorica deis estructuras dau patriarcat e dau capitalisme que limitan la frema ais activitats domesticas. Ansin, au contrari de certanei movements egalitaristas pus radicaus, reconoís l'especificitat biologica de la frema. Son objectiu es donc de permetre ai fremas un accès vertadiers tant a la produccion qu'a la reproduccion. Estudia donc lei condicions particularas de la dominacion masculina e revendica lo drech au trabalh ambé certaneis adaptacions destinadas a protegir lei fremas durant la maternitat. Pasmens, au sen dei movements marxistas, la lucha feminista es considerada coma un aisse segondari de la lucha dei classas que demòra la prioritat (car dèu permetre d'eliminar totei leis inegalitats d'un còp).
Feminisme anarquista[modificar | modificar la font]
Lo feminisme anarquista (ò feminisme libertari) es aparegut a la fin dau sègle XIX e sa figura principala es Virginia Bolten (1870-1960) que creèt de jornaus e de centres d'educacion en Argentina. Aqueu movement aguèt una influéncia fòrça importanta en America dau Sud onte foguèt lo corrent principau durant la premiera mitat dau sègle XX. Conjuga la lucha dei classas ambé lo combat còntra lo patriarcat, la representacion tradicionala de la familha e la division tradicionala dau trabalh entre lei sèxes.
Feminisme radicau[modificar | modificar la font]
Lo feminisme radicau se formèt ais Estats Units d'America durant leis ans 1960. Segon eu, existís une opression especifica dei fremas, au profiech deis òmes, que prèn la forma dau patriarcat. Son obectiu es de l'abolir. Per aquò, dònan una gròssa importància a l'estudi d'aqueu sistèma e a l'educacion dei fremas. Relativament pròche dau feminisme socialista, se'n destria per l'abséncia de liames sistematics entre lo patriarcat e lo capitalisme[4]. De mai, certanei feministas radicaus dònan mai d'importància a la question de la liberacion sexuala.
Feminisme radicau diferenciat[modificar | modificar la font]
Lo feminisme radicau diferenciat es aparegut dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, principalament dins lo mond anglosaxon. Segon son analisi, lo patriarcat es una estructura tròp anciana e tròp ben establida per èsser destrucha. Segon eu, lei fremas dèvon donc se concentrar sus la valorizacion de sei diferéncias ambé leis òmes (liames maire-filha, creacion de grops de fremas...). En causa de son acceptacion dau patriarcat, aqueu movement es sovent depintat coma antifeminista per leis autrei corrents.
Teologias feministas[modificar | modificar la font]
Lei teologias feministas son un ensems de feminismes religiós qu'utilizan lei tèxtes sacrats per revendicar l'egalitat entre leis òmes e lei fremas. Lei principaus son lo feminisme crestian e lo feminisme musulman. Son sustot presents dins de país conservators onte la religion a un ròtle sociau fòrça important[5].
Feminisme prosèxe[modificar | modificar la font]
Aparegut dins lo corrent deis ans 1980, lo feminisme prosèxe es eissit dau movement queer estatsunidenc. Dòna la prioritat a l'investiment dau domeni de la sexualitat, compres la pornografia e la prostitucion, per lei fremas e per lei minoritats sexualas e a la lucha còntra lei violéncias sexualas. Es fòrça criticat per lo feminisme radicau que l'acusa de veïcular lei clichats de la dominacion sexuala masculina.
Feminisme interseccionau[modificar | modificar la font]
Estructurat a partir deis escrichs de Kimberlé Williams Crenshaw, lo feminisme interseccionau (ò feminisme inclusiu) s'interessa pas unicament ai drechs dei fremas mai estudia lo foncionament dei discriminacions multiplas que tòcan certanei grops. Dòna donc generalament la prioritat ai luchas dei minoritats fòrça oprimidas coma lei fremas negras. D'efèct, la defensa dei drechs d'aquelei populacions èra sovent assegurada per de militants feministas eissits de la classa mejana blanca que sei condicions de vida e sei revendicacions èran sovent diferentas. Lei dimensions racista e culturala i an donc una plaça importanta. Per exemple, lo feminisme interseccionau assaia de desvolopar de modèls diferents de la frema blanca occidentala dins lo domeni de la beutat.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La dominacion deis òmes dins la societat grèga antica èra pasmens pas una nòrma ben establida. Dins certanei ciutats-estats, especialament Esparta, lei fremas avián de drechs e de ròtles sociaus fòrça importants.
- ↑ Olympe de Gouges declarèt « Se una frema a lo drech de montar sus lo cadafauc, dèu tanben aver aqueu de montar a la Tribuna ».
- ↑ La teologiana e poetessa Fatemeh i foguèt executada en 1852 en causa de son messatge femenista.
- ↑ D'efèct, en despiech d'avançadas fòrça importantas coma una independéncia vertadiera gràcias au sistèma d'emplec assegurat, leis inegalitats entre òmes e fremas avián pas disparegut dins lei país dau blòt sovietic.
- ↑ De còps, son solament d'adaptacions « tacticas » de tèsis pus radicalas que son pas autorizadas per leis autoritats localas.


text:
Dictionnaire français - occitan de Margeride
Estil : Lenga e societat
Sector : Literatura
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Annada de parucion : 2017
Creator: Jouve, Jean
Editor : Ostal del Libre
Lo Dictionnaire français-occitan de Margeride ten mai de 15000 intradas (mots e expressions de Marjarida). Cada mot occitan es seguit d’una representacion de la prononciacion locala e, sovent, de dires tradicionals.
Mai Joan Jove èra tanben una sorga inagotabla de sovenirs e de racontes, que disiá evidentament en occitan. Lo lector podrà legir a la seguida del diccionari un quinzenat d'aqueles tèxtes de sa man, A la farja, en tirant lo bofet / A la forge en tirant le soufflet, acompanhats de la revirada francesa, que ne'n gostarà tota la sabor mai la riquesa etnografica.
Una coedicion Les Amis de l'Ecomusée de Margeride - L'Ostal del libre, colleccion Obradors.


text:
Comunautats Europèas
Las Comunautats Europèas son d'organizacions internacionalas regionalas qu'an la particularitat d'aver d'institucions comunas :
- la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA), que cessèt d'existir en 2002,
- la Comunautat Europèa (abreviacion CE), anciana Comunautat Economica Europèa (CEE)
- la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (abreviacion Euratom).
Las Comunautats Europèas forman actualament un dels tres pilars de l'Union Europèa. Los dos autres pilars son la politica estrangièra e de seguretat comuna (PESC), e mai la cooperacion policièra e judiciària en matèria penala.
Las Comunautats Europèas son membres especialament de l'OCDE e de l'OMC.


text:
Entraïnament a la Dictada 2014 (Lemosin) - per Danìs Chapduèlh
Danìs Chapduèlh
Dempuei qu'avián quitat lo comissariat, avián vist nonmas de la pluèia, que tombava espes sus las glaças de la veitura. Aquò l'empeschava pas de filar, e lo motur electric, tant silencios coma los passatgiers banhats dins un marfondadís ivernau e matinier, laissava mas entendre los tustets irreguliers daus gotilhons d'aiga sus la carossaria bluia e blancha.
Au còp de fren, sec e discret, que lo tiret de sas enduermas, Tristan sauguet qu'eran 'ribats. Mas son rapide còp d'uelh defòra li disset que se trobavan totjorn dins la mesma vila grisa, conhada entre ceu e betum. Lo quite riu que devinava, entre doas gotas, en contra-bas, charrejava un talabast d'aigas a las colors tanben tesicantas entre la lausa e lo plomb. Biais de pesar un pauc mai dins una atmosfera desjà pro charjada, Tristan bufet coma un vedeu, tiret sa capucha sus sas aurelhas e surtiguet de l'autò en fasent petar la portiera.
La granda saussada que se prenguet còp sec sus lo coenh de la chara chabet de l'esmalir per la jornada. Se damandava bien coma avián pogut pensar que lo mandar sus 'quela scèna de crime, eu l'òme daus bureus e daus ordinators, seriá una bona eideia. Dins l'aversa veguet se dessenhar pitit a pitit una fòrma, rasis l'aiga, eschoada sus la riba coma un vielh tronc d'aubre, e de chasque costat doas autras, d'en-pès, qu'ensaiavan coma podián jos queu deluvi de far las prumieras constatacions d'usatge. Dau mai s'aprochava, dau mai los detalhs apareissián : un grand manteu, un ventre uflat, un crane nud e ridelat sus lo quau s'acrochavan enquera qauques piaus tots blancs.
Quauqu'un, dins sa vila, tant grisa e tristoneta que puescha esser, fotiá los pitits vielhs au riu. E eu, qu'era desjà bien trempat tanben, aimava pas gaire lo biais de far.


text:
49 photos
7 photos dans 1 sous-album
Tuc des Armèros, Tuc de la Cigalera, Tuc dera Pincela, Tuc d'Arenho, Mail de Bulard, Pic de Serre Haute, Pic de Trona, Montlude, Tuc deth Rosari, Tuc de Parros, Cap des Closos, Montcorbison, Montpius, Roca de Sacosta, Tuc de Costarjas, Tuc de Letassi, Tuc de Pedescauc, Montanha d'Uishera, Cap des Crodos, Pic de Barlonguère, Pic de Maubermé, Tuc de Baciver, Petit Baciver, Tuc de Guilhem, Montcorbau, Tuc dera Coma d'Auran, Tuc de Sacauva, Tuc de Saumet, Tuc de Marimanha, Tuc d'Auba


text:
ACTUALITAT
Eth projècte pionèr "Endinsa't", de natura e espiritualitat, dejà ei en marcha en Bossòst
Eth projècte Endinsa’t, pionèr en mon, ja està en marcha en municipi de Bossòst dempús de tres ans d’estudi e d’auer amiat a tèrme pròves pilòt qu’an resultat tot un exit. Aguesta iniciatiua, ena que i collabòre eth Consistòri deth municipi e eth Grop Silene, cerque aprofitar er arric auviatge naturau e culturau de Bossòst entà auançar en benèster integrau des persones. En aguest sens, ja s’an començat a traçar intineràris respectuosi damb eth miei ambient qu’afavorisquen activitats coma era reflexion o era meditacion jos tres principaus pilars.
En aguest marc, son tres es zònes escuelhudes entà amiar a tèrme es accions deth projècte: es rotes protectores de Bossòst, eth Còth de Baretja e eth Plan des Bruishes. Aquiu se i poderàn trapar pannèus damb cites evocadores o e d’auti elements coma bancs entà facilitar era activitat de contemplacion. E un des objectius, ei que tot açò se amie a tèrme damb un assessorament per part d’un guida.
Era abilitacion d’aguesti espacis poderà èster possible gràcies ar ajut Leader qu’er Ajuntament de Bossòst a artenhut dera Union Europèa. Ua subvencion d’uns 38.000 èuros qu’arribe dempús de qu’era maxima institucion d’Europa creiguesse ena potencialitat dera iniciatiua, e non sonque a nivèu sociau, senon tanben economic.
Es pròplèus passi deth projècte anaràn encaminadi a organizar ues jornades damb especialistes entà sajar d’arténher era implicacion deth pòble. E, atau, acabar d’abilitar es espacis escuelhudi e formalizar es activitats restacades damb era essència d’aguesta iniciatiua: natura e espiritualitat.