text:
Moneda
La moneda es un instrument de pagament, en vigor en un endrech e a una epòca donats, que complís lei foncions d'unitat de còmpte, d'intermediari dins lei cambis de bens ò de servicis e de resèrva de valor. Segon lei luòcs e leis epòcas, es tanben un ben public gràcias ai servicis que rend a la societat e un otís d'integracion economic, politic ò sociau.
La moneda es un concèpt fòrça ancian qu'apareguèt per la premier còp a la fin de la Preïstòria, probablament en Anatolia. Per la seguida, i aguèt una difusion progressiva de l'idèa que se debanèt en parallèl d'aparicions independentas. A partir dau millenari IV av. JC, s'escampèt l'usatge de monedas metallicas que foguèron a l'origina dei premierei pèças de moneda au sègle VII av. JC. Aqueu sistèma se difusèt lentament lòng dei rotas comercialas anant d'Asia a Euròpa e foguèt adoptat per lei principalei poissanças de la fin de l'Antiquitat e de l'Edat Mejana.
A la Renaissença, l'invencion dei premierei bancas modèrnas en Euròpa entraïnèt l'aparicion progressiva de la moneda fiduciària que conoguèt una lònga evolucion per venir la forma principala de moneda en circulacion au sègle XX. D'efèct, après la Premiera Guèrra Mondiala, leis estats, durament destabilizats per lei consequéncias economicas dau conflicte, poguèron pas restablir lei sistèmas monetaris basats sus de resèrvas de metaus preciós (principalament d'aur). Puei, en 1971, l'abandon de l'escandau aur per leis Estats Units entraïnèt la generalizacion de la moneda fiduciària a tota la planeta.
En parallèl, lo desvolopament dei bancas entraïnèt una aumentacion dei depaus. Ansin, au començament dau sègle XXI, la màger part de la moneda mondiala es formada per la moneda escripturala que correspond ais escrituras dins lei registres de còmpte bancaris.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Lei premierei monedas
- 1.2 L'expansion de la moneda metallica
- 1.3 La transicion vèrs lei monedas modèrnas
- 1.4 De la moneda metallica a la moneda fiduciària
- 2 Tipes de moneda
- 3 Foncions de la moneda
- 4 Regulacion de la moneda
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lei premierei monedas[modificar | modificar la font]
Lo concèpte de moneda sembla relativament ancian coma l'atesta la descubèrta de tròç d'obsidiana datant de 15 000 av. JC qu'èran distribuits au sen de certanei culturas liticas d'Anatolia. L'idèa s'escampèt pauc a pauc e sostenguèt probablament la formacion dei rets comerciaus estructurats de la fin de la Preïstòria. Quatre tipes de monedas primitivas – largament utilizadas fins au sègle XVIII – aparaguèron durant aqueu periòde :
- lei matèrias naturalas coma la pèira, lo sau (utilizat per pagar lei legions romanas), l'ambre, lei gemmas, lei metaus (preciós ò non)... etc.
- lei produchs agricòlas coma l'aver, lei grans (cerealas, cacau, pebe...), leis espècias, lei pelissas, lei fuelhas de tè... etc.
- lei produchs artesanaus coma d'armas (cotèus en China Anciana, destraus dins lei país celtics, armas de fuòc durant lo comèrci triangular...), de metratges de teissuts (Egipte, Africa, Mesoamerica...), d'otís agricòlas (araires en China)... etc.
- leis èssers umans dins lei societats esclavagistas.
En parallèl, lei premiereis unitats de còmpte apareguèron ambé la formacion dei premiereis administracions vèrs 2 500 av. JC. Sovent derivadas d'unitats de massa coma la mina utilizada dins l'Empèri d'Akkad, permetián una gestion deis impòsts e dei deutes per leis escribas. Pasmens, aqueu sistèma se difusèt pas en fòra deis institucions estatalas avans la fin de l'Antiquitat.
L'expansion de la moneda metallica[modificar | modificar la font]
Atestat tre lo millenari IV av. JC en Sardenha, l'utilizacion de metaus coma moneda se difusèt pauc a pauc en Mediterranèa e en Orient Mejan. Aqueu sistèma èra generalament basat sus de cambis de lingòts. A respèct deis autrei formas de moneda primitiva, presentavan probablament l'avantatge d'èsser duradís e conservables. En 687 av. JC, lo rèi lidian Gygès inventèt lei premierei pèças de moneda en remplaçant lei lingòts per de tròç d'electrum (aliatge d'aur e d'argent) dotats de caracteristicas identicas (pes, talha...) e d'una marca autentificacion.
L'idèa de Gygès foguèt pauc a pauc adoptada per leis autrei pòbles de la region. Sei successors contunièron de melhorar son invencion ambé l'instauracion dau bimetallisme durant lo rèine de Cresus (560-546 av. JC). La conquista de Lidia per Pèrsia arrestèt pas aqueleis evolucions e leis Aquemenidas adoptèron tanben una moneda bimetallica après la presa de Babilònia en 539 av. JC.
Au sègle seguent, l'adopcion de pèças de moneda per lei ciutats-estats grègas pus importantas, especialament Atenas, permetèt a l'idèa de se difusar dins lo rèsta d'Euròpa. Dins la direccion opausada, vèrs Asia, China adoptèt una moneda de coire durant lo rèine de Qin Shi Huang (221-210 av. JC). Utilizada per pagar lei tropas e leis impòsts, demorèt en circulacion fins a 1837.
En parallèl de son usatge economic, la moneda metallica aquistèt pauc a pauc de ròtles politics e sociaus. Ansin, permetiá d'unificar politicament un espaci economic. Per exemple, foguèt lo cas en China onte l'òbra unificatritz de Qin Shi Huang subrevisquèt a l'afondrament rapide de sa dinastia. En Euròpa, lei pèças romanas, que representavan lo perfieu de l'emperaire, venguèron un otís de propaganda e de glorificacion dei sobeirans. Perpetuat per Constantinòble après la disparicion de l'Empèri d'Occident, lo sistèma monetari roman influencièt lei monedas creadas per leis estats barbars e arabes que se formèron entre lei sègles V e VII. En particular, en 696, leis Omeias adoptèron un sistèma trimetallic basat sus un dinar d'aur fòrça similar au solidus bizantin qu'èra la referéncia internacionala dau periòde.
La transicion vèrs lei monedas modèrnas[modificar | modificar la font]
L'adopcion e la revirada de la moneda papier en China[modificar | modificar la font]
China foguèt lo premier país qu'adoptèt una moneda de papier a la fin dau sègle X ò a l'inici dau sègle XI[1]. D'efèct, per limitar lo raubament dei quantitats de metaus preciós necessàrias au comèrci, lei Song dau Nòrd emetèron de bilhets dichs jiaozis. Lei premiers bilhets èran pintats sus de supòrts de fusta mai lo papier s'impausèt lèu per la fabricacion.
Adoptat per leis autrei dinastias chinesas dau periòde, lo sistèma conoguèt una utilizacion intensiva per la dinastia Yuan. Aquò entraïnèt una crisi a partir de la fin dau sègle XIV. La dinastia Ming assaièt de reprendre lo contraròtle dei jiaozis en 1374 e ne suspendiguèt la convertibilitat. La valor de la moneda de papier demeniguèt donc pauc a pauc. Puei, au sègle XV, une tiera de revòutas causèt d'emissions importantas qu'entraïnèron l'afondrament definitiu de la valor dei bilhets. Finalament, l'emperaire Ming Renzong (1424-1425) enebiguèt son usatge sota pena de mòrt.
Lo mercantilisme e lei premierei teorias de la moneda[modificar | modificar la font]
A partir dau començament dau sègle XVI, l'arribada de quantitats gròssas de metaus preciós en provenància dei minas d'America dau Sud entraïnèt una aumentacion dei cambis economics e dei prètz en Euròpa. Dins un periòde dominat per lo mercantilisme (aparegut vèrs 1450) e per lo renfòrçament deis estats, aquò favorizèt lei premierei reflexions sus la moneda e sa gestion.
Lo premier que publiquèt lo resultat de seis estudis foguèt probablament lo monge polonés Nicolau Copernic (1473-1573) qu'emetèt la premiera formulacion de la teorica quantitativa de la moneda. Segon eu, una moneda tròp abondosa pèrd sa valor[2]. Represa en Espanha e en Portugau per l'Escòla de Salamanca, aquela idèa foguèt aprefondada per John Locke (1632-1704) e David Hume (1711-1776). Condamnèt l'intervencion de l'Estat dins leis afaires monetaris e es a l'origina dei concepcions classicas de l'economia modèrna.
Pasmens, dins lei fachs, leis estats dau periòde, especialament Anglatèrra, utilizèron largament l'expansion monetària per sostenir lo desvolopament de l'industria. Lei condicions d'aquela creissença economica (quantitats importantas de moneda e taus d'interès feble) foguèron rapidament descubèrtas per l'Estat e per leis industriaus. Aquò entraïnèt la creacion dei premierei bancas d'emission de bilhets que prefiguravan la moneda fiduciària que remplacèt – lentament – la moneda metallica eissida de l'Antiquitat.
Leis orfèbres banquiers[modificar | modificar la font]
Lo passatge de la moneda metallica marchanda – es a dire que sa valor èra egala a sa quantitat de metaus preciós – per una moneda fiduciària conoguèt un episòdi decisiu dins la premiera mitat dau sègle XVII en Euròpa. Per divèrsei rasons (sasida de metaus preciós, dificultats logisticas dau transpòrt dei pèças...), l'aristocracia e la borgesiá de mai d'un país comencèron de fisar sei resèrvas d'aur, d'argent e d'objèctes preciós a d'orfèbres qu'èran alora considerats coma un refugi segur. En cambi, recebèron de « certificats de depaus » que permetián de recuperar lei sòmas e leis objèctes gardats.
Pauc a pauc, aquelei certificats venguèron anonims e foguèron utilizats coma mejans de pagament. En 1661, apareguèron lei premiers bilhets europèus vertadiers en Suècia[3]. Autra evolucion, leis orfèbres, venguts banquiers, descurbiguèron qu'èra pas necessari d'aver una resèrva financiera egala a la totalitat dei depaus enregistrats. D'efèct, la conversion dei certificats èra rarament demandada e la banca podiá donc utilizar lei depaus per investir. Ansin, en mai dei certificats de depaus, lei banquiers comencèron d'emetre dei títols de deute e la valor deis emissions passèt rapidament la valor dei depaus.
Aqueu procès entraïnava una creacion monetària de part dei bancas e sostenguèt lo desvolopament economic dau periòde. En parallèl, favorizèt l'utilizacion d'una moneda de papier qu'èra plus dirèctament basada sus de resèrvas de metaus preciós per una partida de l'elèit economic europèu. Pauc a pauc, l'usatge dei bilhets s'escampèt au sen de la societat en despiech de quauquei reviradas coma aqueu de la banca de Law.
L'aparicion dau thaler[modificar | modificar la font]
En fòra deis inovacions liadas au papier moneda, lei Temps Modèrnes veguèron tanben la reaparicion d'una moneda internacionala que foguèt lo thaler e sei derivats. Aparegut en 1518 dins la region dei minas de Jáchymov en Boèmia, èra una moneda d'argent que foguèt caracterizada per una estabilitat excepcionala fins a sa disparicion au començament dau sègle XX. Adoptada coma unitat de còmpte dau Sant Empèri Roman Germanic, foguèt adoptada ò utilizada per lei país germanics (compres lei regions balcanicas que fasián partida d'Austria), per lei Províncias Unidas, per Anglatèrra e per lei colonias europèas d'America, d'Asia e d'Africa. En mai d'aquò, suscitèt la creacion de monedas similaras en França, en Espanha e dins d'autrei país europèus. Ensems, aquelei monedas d'argent dominèron l'economia durant lei sègles XVII e XVIII.
De la moneda metallica a la moneda fiduciària[modificar | modificar la font]
Lo declin dau bimetallisme[modificar | modificar la font]
Leis evolucions de la Renaissença e dei Temps Modèrnes permetèron l'instauracion d'un sistèma bimetallic en Euròpa basat sus l'aur e l'argent. Pasmens, lei quantitats d'argent necessàrias a son foncionament comencèron pauc a pauc de mancar. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, la descubèrta de jaciments aurifèrs fòrça importants agravèt aquela situacion ambé la produccion de 2 000 tonas d'aur entre 1851 e 1860. Aquò representava la mitat dei quantitats extrachas durant lei quinze sègles precedents e leis estats poguèron plus mantenir la paritat entre l'aur e l'argent. Lo monometallisme basat sus l'aur (escandau aur) venguèt donc la nòrma.
Lei sistèmas bimetallics e monometallic èran basats sus la convertibilitat de la moneda en aur ò en argent. Necessitavan de resèrvas importantas au sen dei bancas centralas per n'assegurar la valor. Pasmens, aqueu sistèma permetèt tanben d'emetre mai de bilhets e de batre de pèças fachs de metaus mens preciós (coire, bronze...) ò francament banaus (niquèl...).
Lei trèbols monetaris de la Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) entraïnèt de despensas considerablas que destabilizèron prefondament l'economia mondiala. Après la revirada dei politicas classicas, sa consequéncia principala foguèt un renovelament de la pensada monetària que favorizèt l'emergéncia de teorias intervencionistas.
D'efèct, après la guèrra, leis estats mau capitèron de restablir lo monometallisme que prevaliá avans 1914 (inflacion en Alemanha, recessions economicas deis ans 1920...). Puei, la crisi economica de 1929 escobèt lei temptativas de restauracion. Dins aqueu contèxte malaisat, s'impausèron leis idèas eissidas de l'òbra majora de l'economista britanic John Maynard Keynes (1883-1946), Teoria generala de l'emplec de l'interès e de la moneda (1936), que se prononciava en favor de politicas intervencionistas menats per lei govèrns per assegurar lo plen emplech.
Aquelei teorias favorizèron l'emission de moneda sota forma de bilhets per favorizar la demanda e la represa economica. Aquò aumentèt donc la fiduciarizacion de la moneda. En parallèl, lo dolar estatsunidenc venguèt la moneda dominanta en 1922 ambé la conferéncia de Gènoa. D'efèct, venguèt la soleta moneda dirèctament convertibla en aur. La liura britanica èra convertibla en dolar e leis autrei monedas èran convertiblas en dolars ò en liuras. Ansin, se metèt en plaça un sistèma mixt metallic e fiduciari dins la màger part deis país.
Lo sistèma de Bretton Woods[modificar | modificar la font]
Adoptat en 1944, lo sistèma de Bretton Woods èra un sistèma mixt destinat a assegurar lo redreiçament de l'economia mondiala après la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945[4]). Lo dolar estatsunidenc demorèt l'unica moneda que gardava l'escandau aur. Leis autrei monedas èran definidas a respèct dau dolar e de reglas suplementàrias permetián de limitar lei devaluacions violentas deis ans 1920-1930.
En despiech de sa mixitat teorica, aqueu sistèma èra de facto de tipe fiduciari. D'efèct, per n'assegurar l'estabilitat, una regla implicita èra de pas – ò fòrça rarament – demandar la conversion dei dolars en aur. En plaça, lei dolars èran gardats dins leis estats per sostenir la moneda locala.
Lei monedas fluctuantas e la desmaterializacion[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de Bretton Woods foncionèt corrèctament fins a la crisi economica deis ans 1970. Tre 1971, leis Estats Units d'America abandonèron oficiosament l'escandau aur[5]. En parallèl, lei teorias keynesianas foguèron suplantadas per lei teorias neoclassicas de l'Escòla Austriana e de l'Escòla de Chicago que depintan la moneda coma la manifestacion d'un òrdre espontanèu e condamnan l'intervencion monetària de l'Estat.
Dempuei leis ans 1970, lei monedas son donc vengudas fluctuantas e varian entre elei segon lei variacions dei mercats financiers. Leis estats gardan la possibilitat de devaluar mai dins lei fachs, aqueu tipe de manòbra es vengut rar. L'autra consequéncia majora es que la fiduciarizacion de la moneda es venguda la nòrma universala car ges de país a restablit l'escandau aur.
D'autra part, leis evolucions tecnologicas aparegudas a la fin dau sègle XX ambé lo desvolopament dei rets informatics aguèron de consequéncias sus lei cambis monetaris. D'efèct, la generalizacion dei [carta de crèdit|cartas de crèdit]] e dei viraments electronics remplaça mai e mai sovent l'utilizacion e la manipulacion de pèças e de bilhets. Ansin, la moneda es d'ara endavant sovent desmaterializada e l'usatge de la moneda escripturala es vengut fòrça frequent dins la vida vidanta.
Tipes de moneda[modificar | modificar la font]
Moneda marchanda[modificar | modificar la font]
Una moneda marchanda es una moneda que sa valor es egala a la valor dei bens ò dei materiaus que la fòrman. Dominèt la vida economica fins a l'aparicion de la moneda fiduciària. D'exemples son lei monedas primitivas formadas de produchs artesanaus ò agricòlas e lei monedas metallicas que sa valor despendiá de sa quantitat d'aur ò d'argent. Uei, son usatge es vengut limitat mai existís totjorn dins l'encastre de sistèmas economics informaus.
Moneda fiduciària[modificar | modificar la font]
Una moneda fiduciària es una moneda que sei supòrts an ges de valor intrinsèca. Sa valor es donc basada sus la fisança que li dona la societat. A l'origina, lo tèrme designa lei pèças d'aliatges industriaus de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Pasmens, ambé l'abandon de l'escandau aur, la generalizacion dei bilhets e l'utilizacion de metaus a bòn mercat per la fabricacion dei pèças, tota la moneda actuala es venguda fiduciària.
Moneda escripturala[modificar | modificar la font]
La moneda escripturala es formada dei depaus bancaris sus lei còmptes corrents dins lei bancas comercialas. Es materializada per una escritura dau còmpte. Uei, aqueu tipe de moneda fòrma la màger part de la massa monetària en circulacion (entre 80 e 90%). Ambé lo desvolopament deis otís informatics, la moneda escripturala es desenant sovent numerizada.
Foncions de la moneda[modificar | modificar la font]
Foncions economicas[modificar | modificar la font]
La moneda a tres ròtles economics essenciaus que son aquelei d'unitat de còmpte, de ben dirèctament escambiable e de resèrva de valor :
- coma unitat de còmpte, permet de definir aisament la valor d'una causa amb un escandau unic.
- coma ben dirèctament escambiable còntra totei leis autrei, es un instrument de pagament que permet d'aquistar un ben ò un servici quin que siegue.
- coma resèrva de valor, pòu èsser gardada car la moneda garda sa valor e demòra perfectament liquida (es a dire qu'es immediatament utilizabla per cambiar de bens e servicis).
[modificar | modificar la font]
Ben public[modificar | modificar la font]
Gràcias a sei tres foncions economics, la moneda a un ròtle fondamentau au sen dei societats. D'efèct, en facilitant lei cambis de bens ò de servicis, permet de rendre de servicis collectius a la comunautat ont es en circulacion. Per aquela rason, la moneda es considerat coma un ben public que pòu pas faire unicament l'objècte d'una regulacion per lei financiers. Ansin, d'institucions estatalas (bancas centralas...) foguèron creadas per representar l'interès collectiu dins la gestion monetària.
Otís de iearquizacion[modificar | modificar la font]
Dins certanei societats, la moneda es un otís de iearquizacion sociala que permet de mesurar la richessa deis individús. Dins l'Empèri Roman, lo reng sociau deis abitants èra dirèctament determinat per sei revenguts. Se un sistèma tant rigorós es uei rar, la richessa es totjorn un element important au sen de mai d'una societat actuala car es considerada coma un factor de capitada per una partida importanta de la populacion.
Instrument d'integracion economica e politica[modificar | modificar la font]
La moneda es tanben un instrument d'integracion economica e politica d'una zòna somesa a un meteis poder politic. Per exemple, durant l'Antiquitat, Atenas utilizèt lo primat de sa moneda per renfòrçar son contraròtle sus la Mar Egèa en exclusent l'usatge de monedas de ciutats rivalas. Autre exemple, en Occitània, la liura tornesa, adoptada per Loís IX (1226-1270) en 1262, aguèt un ròtle important dins la mesa en plaça de la dominacion francesa en suplantant pauc a pauc leis autrei monedas en circulacion e en s'impausant coma unitat de còmpte.
En causa de l'importància politica de la moneda, la fabricacion de moneda faussa es una infraccion grèva dempuei l'invencion de la moneda au sègle VII av. JC. La màger part dei país la classan entre lei crimes pus grèus. Per exemple, en França, la pena de mòrt foguèt encorruda per lei faus-monediers fins a 1832. Uei, riscan totjorn 30 ans de preson[6], çò qu'es identic a la pena encorruda per un murtre sensa premeditacion[7]. Entre país, la fabricacion de moneda faussa es de còps utilizada coma arma de guèrra (operacion Bernhard dau IIIen Reich còntra la liura britanica...) e leis atacas còntra una moneda estrangiera son d'otís d'influéncia poderós entre lei mans dei poissanças pus importantas de la planeta.
Regulacion de la moneda[modificar | modificar la font]
Lei teorias economicas principalas[modificar | modificar la font]
Diferentei teorias modèrnas de regulacion de la moneda existisson. Lei pus frequentament aplicadas fan partida dei còrpus classics (ò liberaus) e keynesians. Lo premier corrent es istoricament lo pus ancian qu'es aparegut au sègle XVI ambé lei trabalhs de Copernic. Dominèt fins a la crisi economica de 1929 avans de conóisser una lònga eclipsi fins ais 1970. Durant aqueu periòde, foguèt suplantat per lo corrent keynesian que posa son origina dins lei preconizacions defendudas per John Maynard Keynes e lei politicas de l'après guèrra.
Per leis economistas classics, lo ròtle de la moneda es unicament economic e se limita a la facilitacion dei cambis de marchandisas e de servicis. Segon l'economista Jean-Baptiste Say (1767-1832), la moneda es donc solament una vela qu'escond lo fach qu'un ben se càmbia còntra un autre ben segon la lèi de l'ofèrta e de la demanda. Segon aquela concepcion, la quantitat de moneda en circulacion a donc un efèct sus lei prètz mai pas sus lo foncionament vertadier de l'economia. La moneda auriá donc un ròtle neutre e tota politica monetària dèu aver per objectiu d'empedir una aumentacion de la massa monetària que seriá desconnectada de la creissença de l'activitat economica.
Lei keynesians defendon, au contrari, una vision pus intervencionista dau ròtle de l'Estat. Per elei, la politica monetària pòu influenciar e estimular l'economia e seis actors. Segon aquela concepcion, la gestion de la moneda es donc un aigre politic fondamentau. Per exemple, redurre lei taus d'interès pòu crear mai de moneda e favorizar la demanda e l'investiment.
Lei bancas centralas[modificar | modificar la font]
Lei bancas centralas son d'institucions estatalas cargadas d'aplicar la politica monetària. Se son ròtle varia en foncion dei país, sei missions principalas son sovent :
- d'assegurar l'emission de la moneda fiduciària e contribuir ansin a la definicion dei taus d'interès.
- de susvelhar lo foncionament dei mercats financiers e d'assegurar lo respèct dei reglementacions deis institucions financieras (bancas...).
- de tenir lo ròtle de prestaire de darrier ressòrt dins lo cas d'una crisi sistematica.
Dins lei país dominats dins lei teorias economicas classicas, la banca centrala pòu èsser totalament ò parcialament independenta dau poder politic. Per exemple, la Resèrva federala deis Estats Units es dirigida per un conseu mesclant de representents designats per lo president e lo cap dau Senat e de representents eissits dei bancas privadas. Una tala delegacion es sovent acompanhada per d'objectius fixats dins leis estatuts de la banca centrala. Ansin, la Banca centrala europèa a, segon lei tèxtes, per mission unica d'assegurar l'estabilitat dei pretz au sen de l'UE.
Crisis monetàrias[modificar | modificar la font]
Dins certanei, lei mecanismes de regulacion monetaris mau foncionan e la moneda pèrd d’un còp una partida importanta ò la totalitat de sa valor. Dicha crisi monetària, aquela situacion entraïna generalament una crisi economica grèva car tot lo sistèma de cambis utilizat per la societat conoís de perturbacions. Au pièger, de pans entiers de l'economia son susceptibles d'èsser blocats per manca de liquiditats. N'existís plusors tipes :
- la panica bancària qu'es caracterizada per una afluéncia massisa dei depausants dins lei bancas per retirar fisicament sei sòus. Òr, coma lei bancas an jamai pron de fons per curbir la totalitat dei depaus, lo risc de falhida es fòrça important. Per empachar aqueu tipe de crisi, leis estats asseguran generalament una partida dei depaus. Pòdon tanben organizar un plan de « sauvament » per provesir a la banca lei sòus necessaris ai retiraments.
- l'iperinflacion qu'es una situacion marcada per una aumentacion fòrça rapida dei pretz qu'entraïna una demenicion parallèla de la valor de la moneda. Aqueu tipe de crisi es fòrça ancian qu'existiá ja durant lo periòde de la moneda metallica. Lo cas pus famós es l'iperinflacion alemanda deis ans 1920 qu'aviá necessitat l'emission de bilhets de cinc miliards de marks en 1923.
- la rompedura dau mercat interbancari qu'es caracterizat per l'afondrament dau sistèma de prest qu'existís entre lei bancas. Òr, sensa aquelei prests, lei bancas pus feblas pòdon rapidament far falhida, çò que pòu afeblir d'autrei bancas e entraïnar pauc a pauc una falhida de tot lo sistèma bancari.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Formas de moneda :
- Teorias e institucions :
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Milton Friedman, Capitalism and Freedom, 1962.
- (en) John Maynard Keynes, The General Theory of Employment, Interest and Money, 1936.
- (fr) Frédéric Lemaire, À quoi sert la monnaie, in Manuel d'économie critique, Le Monde Diplomatique, setembre de 2016.
- (fr) Karl Marx, Le Capital, 1861.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Daniel R. Headrick, Technology: A World History, Oxford University Press, 2009, p. 85.
- ↑ (fr) N. Copernic, Discours sur la frappe des monnaies... in Écrits notables sur la monnaie : XVIe siècle, tome I, Librairie Félix Alcan, 1934.
- ↑ (en) Charles R. Geisst, Encyclopedia of American business history, 2005, p. 39.
- ↑ 1937-1945 en Asia.
- ↑ L'abandon foguèt oficializat en 1976.
- ↑ Article 442-1 dau Còdi penau de França, Legifrance, consultat lo 27 de decembre de 2016 [1]
- ↑ Article 221-1 dau Còdi penau de França, Legifrance, consultat lo 27 de decembre de 2016 [2].


c: text/html

text:
evier cuisine granit blanc 1 2 gran marque sans acgttoir.
evier de cuisine en granite blanc granit,evier de cuisine en granite blanc granit,evier de cuisine en granite blanc granit plan travail signs gui,evier de cuisine en granite blanc granit plan travail sol faa,evier de cuisine en granite blanc la granit,plan travail en cracnces massif evier de cuisine granit blanc granite,evier cuisine granit blanc interesting de en granite,gal design evier de cuisine en granit blanc granite,evier de cuisine en granit blanc granite,evier de cuisine en granite blanc pas granit

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Escotar Radio Pais en linha
Darrèrs Podcasts
Actualitat
Natseipas, votz de montanha.
Jean-Luc Arros qu'èra sus Ràdio País entà presentar lo disc deu son grop Natseipas, aperat 'Votz de montanha'.
La bona annada de l'In'òc!
Joan-Breç Brana qu'èra sus Ràdio País entà presentar la navèra campanha de bona annada de l'In'òc.
Au programa : Navèth grafisme, navèths partenaris e navèth espandiment.
VIDEOS
Seleccion musiciala Radio Pais
Entà ns'escotar
Bearn : 89.8 FM
Bigòrra : 101.5 FM
Gers : 90.8 FM
Lo mon lector sus la pagina
Formulari de contacte
Se désiratz deisha'ns un messatge podetz completar lo formulari :


text:
29 d’oct. 2013
Jòclong : Rasims de Luna
Rasims de Luna ua edicion excepcionaument supèrba que vatz saborar sus Ràdio País. Lo disc que data de 2008 (centenari de vaduda de Max Roqueta). Las presentacions que son signadas Franck Tenaille e Philippe-Jean Catinchi, las fotografias de Georges Souche e André Hampartzoumian.
Lo repertòri tirat de l'òbra de Max Rouquette qu'ei un envit a un viatge dens l'univèrs de l'autor. Los tèxtes que son extrèits de D'aicí mila ans de lutz, Lo Maucòr de l'unicòrn, Los saumes de la nuòch, Bestiari e Verd Paradís. L'edicion qu'ei assegurada per las Amistats Max Rouquette. La maqueta e lo visuau que son de Georges Souche. La votz e lo guide per la prononciacion qu'ei Rotland Pecout.Los compositors que son Laurent Audemard entà la clarineta, lo saxofòne (Fava Donnadieu), la bateria de Denis Fournier, entà la contrabaisha de Guillaume Seguron e Jakes Aymonino entà las votz de Nadine Gabard, Marianne Mazeau, Jakes Aymonino e Joan Francés Tisnèr.
Rasims de Luna qu'ei lo ueitau numèro de la colleccion de musica tà préner lo temps de Ràdio País.
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitat o espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Publicat per LEKUONA Domenja a l'adreça 29.10.13
Libellats : Domenja Lekuona, F Tenaille, G Souche, J Aymonino, JF Tisnèr, Jòclong, L Audemard, M Mazeau, Manufacture Verbale, Max Rouquette, N Gabard, PJ Catinchi, Rasims de Luna
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Dins sa revista à Toulouse d'octobre/novembre de 2017 la vila de Tolosa presentava, en occitan, una entrevista d'Alem Surre-Garcia. L'article :
« Tolosa foguèt totjorn dubèrta ».
Per melhorar la coesion sociala en vila, la Comuna de Tolosa se vòl apuejar sus las valors portadas per la cultura d’òc. Es lo plan Convivéncia. L’escrivan Alem Surre-Garcia nos detalha son contengut.
En qué la cultura occitana pòt fargar un ligam social a Tolosa ?
Dins la nòstra vila, coma dins d’autres territòris d’òc, a l’Edat-Mejana i aguèt una tentativa d’armonizacion entre diferentas religions que vivián al meteis endreit (i aviá de catolics, de musulmans, de josieus, de catars...). Se practicava la convivéncia, coma dins lo califat d’Al Andalus per la peninsula Iberica. E los escambis entre los dos costats dels Pirenèus èran nombroses. Ara lo problèma es que la populacion del Miègjorn de França, coma las populacions eissidas de las imigracions, coneisson pas lors istòrias. I a un voide de comblar, per faire veire que foguèrem totjorn ligats e dubèrts.
Cossí faretz per ensajar de « comblar lo voide » ?
I a mantun projècte, coma lo rendètz-vos del 30 de setembre : totis los Tolosans son convidats a venir cantar lo Se Canta ensems sul Capitòli. Sustot, tre la dintrada, farai d’intervencions dins los barris per presentar l’istòria de la nòvia del Mòro. La filha d’Eudon, duc d’Aquitània, maridèt au sègle VIII lo governador de Septimània, qu’èra un Berbèr. Aital se faguèt una aligança contra los Francs. Se parlarà tanben dels ligams qu’aguèt Occitània amb lo mond african o amb Espanha. E puèi en 2018, per lo temps fòrt occitan, d’autras accions culturalas s’integraràn dins aquel'dispositiu.
Mas, amai de la cultura, lo plan Convivéncia deu integrar l’accion sociala de la Vila...
La cultura es un mejan que nos permet de dintrar dins d’autres domènis. Dins lo contrat d’accions de la Comuna de 2015 a 2020, la convivéncia es inscrita coma objectiu per la vida dels barris. E sèm pas solets : Barcelona, Madrid e Lisbona menan ja una politica que pòrta lo meteis nom. Es una istòria del sud d’Euròpa que cal reprene per ne far coneisser las valors.


text:
Rebreuve-Ranchicourt
Rebreuve-Ranchicourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat es desservie per la rota départementale 341 dicha Cauçada Brunehaut en connectant Arras a Thérouanne. Malgrat aiçò l'aglomeracion es pas pas sul traçat de la cauçada Brunehaut mas sus una dérivation.
La commune est desservie par la route départementale 341 dite Chaussée Brunehaut reliant Arras à Thérouanne. Cependant l'agglomération n'est pas sur le tracé de la chaussée Brunehaut mais sur une dérivation.


text:
Sekhmet
Sekhmet qu'ei ua divessa egiciana deu cap de leona. Lo son nom que vòu díser la Poderosa (de sekhm: poderós dab ua t, marca deu femenin en egipcian).
Qu'èra considerada com la cara esmalida e furiosa de la divessa doça e amistosa deu cap de gat Bastet. La mitologia egipciana que conta qu’un dia Ra (lo creator deu monde e lo pair de tots los dius), esmalit per la meishancetat deus òmis que la mandè entà’us catigar. En la véder ad aucídé'us tots que prengó pietat e que l’adromí en tot mesclar sang dab cervèsa que Sekhmet e bevó per’mor de la soa set de sang en bèth embriagà's.


text:
Amb una bona infrastructura, una economia de mercat dubèrt, politicas favorablas a inversions e fòrtas politicas d'exportacion, Tailàndia aguèt una solida creissença entre los ans 2000 e 2007, superior a 4% a l'an,[1] en atenhent de còtas de 6,9% e 6,1% en 2003 e 2004, après se recuperar de la crisi asiatica del 1997-1998.[1]
Durant la darrièra estapa del govèrn del primièr ministre Thaksin lo 2006, lo nivèl d'inversions descenèt 26%. La crisi financièra globala del 2008-2009 afectèt severament las exportacions del país, amb la majoritat dels sectors en sofrint de reduccions significativas. Lo 2009 l'economia contractèt 2,2%.[1].
Las exportacions del país - principalament maquinas e compausants electronics, produchs agricòlas e jòias - contunhan a impulsar l'economia, en representant mai de mitat del produch intèrne brut.[1]


text:
Vos aviái parlat del t.1 aquí
.
En 1740-50, Berlin assaja de panar los sabents a París. I arribaràn amb Maupertuis e Voltaire. Frederic II de Prussa es mai "brancat" que Loís XV : es contra lo Clergat, es un òme de letras, omosexual amorós de las fèstas e, sustot, defensor de la libertat de pensar e d'escriure. Mas Berlin es totjorn una segonda causida a costat del prestigiós París. Òm va a Berlin quand París nos cerca bregas. Mas Frederic II pòt èsser capriciós...
A París, l'Enciclopedia es de mai en mai criticada. En 1752, los dos prumièrs volums son interdichs pel Conselh del rei. Los Jesuitas an ganhat : lo fanatisme religiós es sostengut per l'Estat.
En 1753, d'Alembert e Rousseau començan de cridar pertot que val melhor èsser liure e paure que ric e somés a un prince o a un rei.* Solament, dins los faches, d'Alembert que se ditz sens Diu ni mai mèstre, aima los onors : es membre de l'Academia de las scienças de París, de la de Berlin, de la Societat reiala anglesa, se presenta a l'Academia francesa en 1754 e toca una pension de Frederic II. Los enemics dels filosòfs sauràn joslinhar aquò e se'n trufar (los apelavan "les Cacouacs", los missants).
En 1755, Montesquieu morís. Dins sa vida, a plan atacat la Glèisa (Lettres persanes, L'Esprit des Lois) e tot lo monde es a l'espigar al moment de sa mòrt : d'unses dison qu'es mòrt en bon crestian, d'autres en filosòf. O saurem pas jamai mas, a l'epòca de la guèrra entre filosòfs e devòts, aquò a son importància.
Las femnas pòdon pas trabalhar a l'Enciclopedia : son pauc educadas e, per las qu'o son, an pas a paréisser intellectualas (una femna onorabla fa pas parlar d'ela). Cal dire que dempuèi "Las femnas sabentas" de Molières, es un pauc complicat... Mme du Chalelet (l'amorosa de Voltaire) serà la prumièira scientifica reconeguda e Louise d'Epinay la prumièira feminista. Segràn Marie d'Arconville (anatomia) e Reine Lepaute (astronomia) que poiràn dintrar a l'Academia (mas pas qu'a la de Lion).
En 1755, Damiens planta un cotelon dins lo costat de Loís XV a Versalhas. De tira, los filosòfs seràn acusats d'espandir l'idèia que lo rei e la Glèisa son pas pus al-dessús de tot : son, al còp, los enemics del rei e de l'autar. Las atacas son de mai en mai duras contra los enciclopedistas e aquelses començan de se grapinhar entre elses (particularament Rousseau e Voltaire**). D'Alembert daissa tombar en 1758 (garda pas que la redaccion de la partida "matematicas"). Es Voltaire que tornàra balhar de vam e de seriós a la pensada filosofica amb sa capitada dins l'afar tolosan de Calàs.
De sègre, lo t.3 (après la licéncia).
* Voltaire o comprendrà quand se carpinharà amb Frederic II : enemic del rei de França + enemic del rei de Prussa = 23 ans en Suissa.
** E son al ras un de l'autre al Panthéon...


text:
Anglars de Salèrn
Anglars de Salèrn ( Anglards-de-Salers en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Agglars, alh sègle XII, Anglars, en 1269. Anglars ven delh latin angulus, « angle », amb lo sufixe -aris. Lo nom es motivat per lo contengut d'un angle, mai que mai una tèrra en fòrma de coenh, de chanton.[1],[2],[3]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 18
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 277


text:
Énencourt-le-Sec
Énencourt-le-Sec es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Etymologie
Hernencourt En 1178, del nom germanique Hérinand e del latin cortem (domeni), doncas domeni de Hérinand dicha lo shut per oposicion a la éage (la aquatique, la humide) (veire Énencourt-Léage).
Lo ancià solar seigneurial, de la XVen sègle, aperteniá al Chevalier Eustache de Conflans. La distincion #passar a la XVIIIen sègle als princes de Contatz #que la #revendre en 1782.
- Etymologie
Hernencourt en 1178, du nom germanique Hérinand et du latin cortem (domaine), donc domaine d'Hérinand dit le sec par opposition à l'éage (l'aquatique, l'humide) (voir Énencourt-Léage).
L'ancien manoir seigneurial, du XVen siècle, appartenait au Chevalier Eustache de Conflans. La seigneurie passa au XVIIIen siècle aux princes de Conti qui la revendirent en 1782.


text:
Esquerra Republicana del País Valencià
Esquerra Republicana del País Valencià (en occitan Quèrra Republicana deth País Valencian (ERPV)) ei un partit politic istoric valencianista e de quèrres fondat eth 1933 e refondat en seteme deth 2000 per medi dera fusion dera federacion valenciana de Quèrra Republicana damb eth Front peth País Valencian. Eth sòn president ei des der an 2000 eth deputat Agustí Cerdà Argent e era sua tèsta de lista per Valéncia siguec enes darrères eleccions espanhòles er escrivan Toni Cucarella. En ua prumèra etapa pendent era Dusau Republica Espanhòla era implantacion de Quèrra Republicana en País Valencian se produsic jos la direccion de Gaietà Huguet, en Castelló de la Plana. En 1935, aguest dirigent impulsèc un procès d'unificacion damb eth partit autoctòn Esquerra Valenciana, fondat en 1934 e dirigit per Vicent Marco Miranda (exalcalde de Valéncia), Josep Benedito, Miquel Duran de València e Manuel Sanchis e Guarner. Dempús d'arténher Vicent Marco en 1936 era acta de deputat per Valéncia laguens des candidatures deth Front Popular andús partidi formèren un grop parlamentari conjunt en Congrès des Deputats espanhòu damb eth nom de Quèrra Catalana. Enter 1935 e 1998 non se pòt distinguir enter era istòria d'ERPV e EV donques qu'era prumèra organizacion s'autodissolvec pr'amor que es sòns militants s'afilièren en blòc ara dusau. Era Guèrra Civila Espanhòla interrompec diuèrsi projèctes politics en qué participaue EV, çò de mès important des quaus ère un projècte d'estatut valencian qu'autrejaue ara Comunautat Valenciana actuau eth nom oficiau de País Valencian, en tot omologar-la atau ath rèste de nacionalitats istoriques. Maugrat açò, EV artenhec eth sòn maxim creishement en aguest periòde e arribèc a despassar es 10 000 afiliadi en 1937. Actuaument ERPV prepause era autodeterminacion deth País Valencian e era sua confederacion en igualtat en un estat independent e republican damb eth rèste de territòris de parlar catalan (es nomentadi Païsi Catalans). Eth 1998 eth partit Esquerra Valenciana siguec refondat per un grop de exmilitants d'Unitat deth Pòble Valencian dempús dera conversion d'aguest partit en Blòc Nacionalista Valencian (BNV). Eth 2001 se sagèc infructuosament un nau procès de convergéncia o aumens er establiment de quauque tipe d'aliança enter andues formacions. Er acòrd autrejaue as militants de Quèrra Valenciana un representant ena executiva de Quèrra Republicana deth País Valencian per cada 12 que i entrèren. Mès tard era naua formacion passarie a nomentar-se EV-ERPV. Er an 2007 EV entrèc laguens deth BLÒC. ERPV non a representacion enes Còrts Valencianes, encara que dispause de 5 còssos en tot eth territòri valencian e eth 0,48% des vòtes vàlids.


text:
Campanha 2011-2012 "Aprenem l’occitan ! L’occitan, je m’y mets"
« Aprenem l’occitan ! l’occitan je m’y mets ! » es un supòrt d’informacion que es aicí per assabentar sus totes los corses d’occitan per d’adultes que existisson.
Aprene una lenga es pas reservat als escolans, collegials e liceans e, per bon astre, es jamai tròp tard per s’i metre. Subretot quand òm vòl aprene l’occitan. Existís al prèp del cò vos una ofèrta variada de corses d’occitan, estagis d’estiu, estagis intensius imersius, cors per correspondéncia, cors del ser, per debutants o per de locutors avançats. Tot i es !
Pels demandaires d’emplec en reconversion professionala, l’occitan es un pus que pòt plan donar sus un emplec. Pels parents que an de mainatges escolarizats en escòla bilingüa o calandretas, la coneissença de l’occitan permet d’acompanhar lo mainatge dins son aprentissatge. Per la còla personnel enquadrant dins los ostals de retirada e/o los espitals, aquò permet d’èsser pus prèp del pacient. Pels mestièrs ligats al torisme o als productors locals, aquò permet de desvolopar una identitat originala ligada al païs. E puèi, l’aprentissatge d’una lenga, subretot l’occitan, a pas forçòsament besonh de se dotar d’arguments utilitaris. Aprenetz subretot l’occitan pel plaser, e amb plaser. Plaser de comunicar dins la lenga d’aquí, plaser d’accedir a una cultura rica sus totes los aspèctes.
Contacte
Vautres tanben, vos podètz informar a prepaus dels luòcs de corses, las actualitats ligadas a aqueles corses, estagis, formacions, etc. e autras entresenhas sul site :
www.aprenemloccitan.com,
contact@aprenemloccitan.com
o al :
0800 74 69 64 (nº verd, apèl gratuit dempuèi un pòste fixe).
Existís un fum de rasons per apréner l’occitan, mas una sola sufís, alavètz Aprenem l’occitan !
« Aprenem l’occitan ! l’occitan je m’y mets » es una campanha d’informacion suls corses d’occitan per adultes menada per l’Institut d’Estudis Occitans e los Centres de Formacion Professionala Occitans. A lo sosten del Conselh Regional d’Aquitània, del Conselh Regional d’Auvèrnhe, del Conselh Regional de Lengadòc-Rosselhon, del Conselh Regional del Lemosin, del Conselh Regional de Miègjorn-Pirenèus, del Conselh Regional del PACA, del Conselh Regional de Peitieu-Charentas, del Conselh Regional de Ròse-Alps e del Ministèri de la Cultura.


text:
Posicion de Saint Germain en Laye dins las Ivelinas
La municipalitat de Saint Germain en Laye, situada en lo nòrd-es Yvelines, es, amb mai de 4 800 ectaras, la mai vasta del departament (la tresena d'Isla-de-França après Fontainebleau e París). Ocupa la màger part d'una sivella de la Seine en granda part cobèrta per la bòsc domaniale del meteis nom. Lo luòc istoric de la vila se tròba en la part sud-es d'aquel territòri, sul rebord d'un scenari calcaire en dominant la Seine de 60 mètres aperaquí e d'ont la vista s'estend sus una granda part de l'oèst parisenc.
Lo territòri communal s'estend sus un scenari limitat de manièra abrupte cap a l'èst, en culminant a 90 mètres a la localizacion del castèl. Lo rebord del scenari, materializat partiellement per la Terrassa, reven al limit intercommunale en separant Sant-Germain del Pecq, situada en contrebas en près de Seine. Lo scenari se bassa progressivament cap a l'oèst a 50 a 60 mètres en limit de Poissy e cap al nòrd fins a aperaquí 25 mètres en la plana agricòla de Achères. Cap al sud, es prigondament entaillé per la vallée del ru de Buzot, manlevada partiellement per la RN 13 e afranquida en viaducte per la linha de granda cenh, e remonta clarament en limit de Mareil-Marly e Fourqueux fins a una altitud de 100 mètres aperaquí al tuc de Hennemont.


text:
CAJOLA f.
|| 1. Forat o cavitat feta a la pedra (Ripoll, Borredà); cast. hueco. Encenen una llanterna que penja d'un broc plantat en una cajola de les pedres de la paret, S. Vilarrasa (Scriptorium, març 1924).
|| 2. Cort de porcs (Les Garrigues).
Etim.: del llatí *cavĕŏla, ‘enfony’.
Lo mot "cajòla", compartit dab lo basco, qu'ei hòrt corrent en gascon. Non sembla pas present en occitan, en tot cas qu'ei desconeishut deu diccionari occitan d' Ubaud e deu de Mistral com deus diccionaris de catalan normatiu. Que'm sembla estar un gasconisme "pur e dur", un eretatge lingüistic de las ancianas comunautas gasconas e gascocatalanas en Catalonha.
Un aute mot gasconissime qu'ei jutipèri . A l'origina deu mot que i seré lo nom de Jupitèr segon ua tradicion gascona. Totun, aquesta ipotèsi etimologica qu'ei fantasiosa, que resulta d'ua confusion a l'origina d'ua deformacion deu mot , com vs'ac vau explicar.
Se consultam Palay, que i podem véder duas entradas jupitèri. La prumèra que i admet un variant: jutipèri. Aqueth darrèra fòrma deu mot qu'ei de segur la mei anciana, l'originau, pr'amor que l'arretrobam esporadicament en rares parlars deu catalan septentrionau e de manèira plan mei generau a l'aute estrem deu maine gascon-catalan, en las islas Balearas, dab ua significacion identica o plan similara a la deu mot gascon. Comparem las definicions balhadas per Palay dab las deu diccionari d'Alcover-Moll.
Palay ce ns'explica:
"Jupitèri, jutipèri; sm. Manigance à laquelle on a recours dans un cas embarassant, une extrémité ennuyante; simagrée.
Que se'n tire toustém dab quàuque jupitèri, il s'en tire toujours avec une manigance (Yan Palay); n'as pas besoungn de ha tan de jupitèris, il est inutile que tu fasses tant de gèstes, de simagrées, que tu jures tes grands dieux, etc…"
Adara vediam la definicion deu balearisme jutipiri (fòrma qu'a lo mot a Malhòrca e a Menòrca) o jutiperi (medisha fòrma deu mot qu'en gascon, a Eivissa) :
JUTIPIRI (mall., men.) i JUTIPERI (eiv.). m.
|| 1. Gest estrany fet amb la cara o amb les mans o contorsionant el cos, per fer riure o per riure's d'algú; cast. mueca, visaje, escarnio. S'atlot de dins la cuina li fa jutipiris d'amagat i s'esclata de rialles, Rosselló Many. 146.
|| 2. Gest estrany, que crida l'atenció i fa riure encara que no intencionadament; cast.mueca, visaje. Ara mateix vetx es penestatge an es cantó fent jutipiris mentres ella no cern de son cedàs, Roq. 22.
|| 3. Persona que fa moltes contorsions o gestos estranys (Men.). «Aquest al·lot és un jutipiri!» (Ciutadella).
Fon.: ʒutipíɾi (mall., men.); ʒutipέɾi (eiv.).
Etim.: del llatí vituperium ‘insult’. Tal vegada en la modificació de l'element inicial ha influït el mot Iuppiter, però no creiem que aquest sigui precisament el mot fonamental originari, sinó un simple modificador analògic de vituperium (cf. Spitzer Kat. Etym. 29).
"Jupitèri (Lescar): lieu haut, dangereux d'où on peut tomber, être précipité. Appliqué à une personne, a le sens d'aventureux et aussi d'espiègle. Qu'ère sus û jupitèri, il était sur un lieu très élevé; jupitèri de dròlle! Polisson!"
Dab aquera definicion de jupitèri qu'arretrobam l'equacion lòc d'altitud = precipici dejà mencionat entà galihòrça (cf. catalan gallorsa), deu quau lo jupitèri de Lescar ei haut o baish sinonime. L'origina etimologica deu mot de Lescar non deu totun pas estar diferenta de la deu mot gascon generau e balear, dab totun l'influx deu nom de Jupitèr assimilat au diable.
Jo que supausi lo mot balear jutiperi qu'ei un gasconisme de mei, com ac son los autes mots o locucions balears pai (gasc. pair) , sa pare per es pare (tanben en gascon locau sa pair; cf. tanben lo mot coseranés enqüèra viu sapair per pair, construsit dab agglutinacion de l'article salat femenin, hens la locucion eth nòste sapair per eth nòste pair segon ua comunicacion personau de l'amic Renaud Lassalle, collectaire per aqueths parçans deu gascon orientau), mai (gasc. mair), es mare (de la medisha faiçon, en gascon locau: son mair, probablament d'autescòps "so mair" com "sa pair", "sa hilh", cf. ma hilh enqüèra viu. Jo que supausi l'aspiracion de la f iniciau qu'ei a l'origina deu cambi de genre de l'article dab hilh per un fenomèn d'atraccion fonetica, e, consecutivament, dab pair e mair per mimetisme logic), papai, mamai, al·lot (gascon arlòt), esbarrejar, etc. Tant jutipèri com esbarrejar que son mots deus plan gascons qui non trobam pas en lexic occitan (en particular, absents deus diccionaris d'en Mistral e de na J. Ubaud). Quant au mot catalan arlot, dont lo mot balear al.lot ei un variant grafic e semantic, qu'ei un gasconisme clar, com ac èi dejà explicat en un article.
Ua simpla coincidéncia lexicau aleatòria enter gascon e balear qu'ei hòrt improbabla. Aquestas similituds que s'explican mei probablament per un apòrt important d'immigrants gascons - o deus lors descendants catalans de parlar gascocatalan- en las Islas Balearas. Hèra locaument en la Catalonha septentrionau, a Ceret (Vallespir) e a Batet (Garrotxa), que i emplegan enqüèra l'expression fer jutiperis a algú qui significa balhar a quauquarrés lo mau de mar, l'enveja de vomir segon P. Verdaguer, Diccionari del rossellonès, Ed. 62. Aquesta definicion un chic estranha que ns'apareish hòrt mei clara dab lo testimoniatge deishat per un legedor catalan en un comentari signat "Lluís". Que'u citi: " A la meva família, de Batet, a la Garrotxa, es fa servir l'expressió "fer jutiperis a algú". Especialment als nens petits, aixecar-los enlaire i baixar-los sobtadament, cosa que els fa molta gràcia." La mencion "a la meva famíla" qu'ei ambigüa, non sèi pas s'aquò sosentenerà l'expression qu'ei d'emplec estrictament familiau o se serà ua caracteristica mei generau deu parlar de Batet. En tot cas, l'apòrt gascon au poblament de la Garròtxa qu'ei plan coneishut, que i ei plan testimoniat per l'onomastica locau. Que poish citar, per exemple, lo lòc-dit Colònia de Llaudet, au ras d'Olot. Lo fondator de la dita colònia qu'èra un gascon de nom Laudet ( L'audèth). Lo nom deu lòc-dit "colònia de Llaudet" que parla clar: qu'èra probablament un poblament gascon. Lo nom Llaudet qu'ei estat transmetut dinc a uei lo dia jos aquesta forma catalanizada, com plan sovent dab los noms gascons de persona en Catalonha (Delseny = D' Alzenh, un vilatge deu Seronés, Caparà = Caperan etc). Un aute exemple qu'ei lo linhatge olotin iperconeishut deus "Vaireda" (= Veireda, vilatge de la vath d'Aura) etc.
Que cau raperar Espanha qu'estó durant sègles un lòc d'emigracion entaus gascons, aumensh a partir deu sègle 15, se non abans. A la debuta deu sègle 17, la diaspora gascona que i èra dejà hòrt importanta. Segon l'estimacion deu caperan aragonés Marco de Guadalajara (1613), los gascons que representavan un quart de la populacion totau deu règne d'Aragon ( Catalonha e las Balearas inclusas). Un estudi onomastic que demostra los "occitans", en realitat majoritariament gascons, èran particularament nombrós en la Catalonha pirenenca e lo piemont pirenenc gironés, (Garrotxa e Haut Empordan) e deu costat de Barcelona, dinc a representar 40 % deus poblants locaument (ved. aquiu per la bibliografia). Que hasèvan de mestièrs tot çò qui los espanhòus e trobavan indigne: pastors, paisans, vailets...Sequenon, qu'èran artisans, comerçants, caperans... En archius episcopaus catalans, que i trobam clams de part de parropians indignats pr'amor los curats que i predicavan en gascon e non en catalan. Los gascons qu'èran tanben bandolèrs com ac rapèra justament Cervantes en son don Quishòt, on i ei testimoniat lo parlar ibrid gascocatalan deus bandolèrs qui acompanhavan l'arlant catalan Perot Rocaguinarda (Perot dit "el lladre").
Lo pastoralisme en Catalonha qu'èra un monopòli deus gascons, dinc au punt qu'en nadalets barròcs catalans, gascon e pastor que i son mots sinonimes. Que s'i hèn exprimir los pastors deu nadalet en gascon o gascocatalan o simili-gascon e non en catalan. Que coneishem aumensh dus exemples d'aqueths nadalets, respèctivament deus sègles 16 e 17. Lo mei ancian, compausat per Bartomeu Càrceres (probablament un valencian), qu'ei estat popularizat per Jordi Savall qui nse'n prepausa ua arrevirada en catalan en libiòt deu CD. Qu'ei significatiu la debuta de la canta qui balha lo títolh au nadalet "tau garço, la durundena"…", , n'i ei pas estat briga comprenut peu traductor catalan. "Tau" qu'estó arrevirat en "tan", çò qui ei un bèth contrasens. Per "tau garço la durundena etc"jo que compreni: Entau garçon, la breçairòla, etc". Lo mot gascon "tà" qu'ei incomprensible per un catalan com per un occitan. Quant au tèma musicau de l'arrepic deu nadalet, qu'ei completament identic a la prumèra frasa d'ua cançon de nau tradicionau de las Lanas, qui's dança en rondèu en cadena. Aquesta cançon, plan coneishuda deus bohaires (que'n soi) que's ditz A l'entorn de ma meison. Aquiu qu'avetz la version deu nadalet deu sègle 16 interpretada per l'orfeon valencian Navarro Reverter, devath la direccion de Josep Lluís Valldecabres.
Que poderatz comparar l'aire de l'arrepic deu nadalet , qu'ei a diser lo de "tau garçó la durundena, tau Jesú, la durundó, tau hilló ("hilhon") la durundó" dab l'aire de la partida A d'aquesta cançon de nau landesa ("A l'entorn de ma meison, nau arròsas e un boton) . Que poderatz constatar que son perfèitament identics. Ua coincidéncia deguda au azard? N'i crei pas tròp.
L'aute manuscrit (tanben publicat per internet), deu sègle 17, qu'ei coneishut com a "col.loqui de dos pastors gascons en llengua gascona" segon las pròpias indicacions deu dit manuscrit qui ei conservat en la vila de Ripoll (capdulh d'un parçan pirenenc on i ei estat recuelhut lo mot gascon "cajòla", ved. amont). Aquiu, la lenga parlada peus pastors deu nadalet qu'ei aisidament identificabla: qu'ei de coseranés un shinhalon catalanizat. En particular, que i podem léger lo gasconisme "aquera, la h aspirada per f que i ei plan indicada, l'article qu'ei lo tolosan "le" e la forma deus participis passats qu'acaban en --ig /tʃ/ en lòc de "t", aqueste darrèr trèit qu'ei caracteristic deu comengés, parlars deu baish-Aran inclús, e deu coseranés. La prononciacion de la m finau de las fòrmas verbaus qu'ei notada per "n", çò qui permet de definir la lenga deus pastors d'aqueste nadalet com a coseranesa e non comengesa ni aranesa. Aquiu un estudi lingüistic que seré interessant entà poder determinar çò qui'n seré arcaïsme e çò qui'n seré dialectalisme degut a l'influéncia deu catalan (per exemple, que i trobam paubre, lop, maizo e garço, que non praube, lup, maizu e garçu...) . Entaus dus nadalets, que podem supausar los autors qu'èran de la comunautat gascocatalana. En tot cas, lo dusau que n'èra shens nat dobte.
L'apòrt linguistic de las comunautats gascocatalanas au catalan qu'ei hòrt significatiu. En catalan, que i trobam a còps mots gascons dab ua acceptacion desconeishuda en gascon d' uei lo dia. Las comunautats mixtas gascocatalanas, presentas en Catalonha durant sègles, qu'an hèit evoluar la lenga a la lor faiçon en desvolopant parlars ibrids en mitan non-gasconofòne, de mensh en mensh gascons e de mei en mei catalans, totun en conservant o adaptant mots e expressions gascons, sovent mau interpretats, mau comprés. Qu'ei significatiu que, tà diser "gojat", lo catalan catalan qu'emplega nòi, deformacion deu mot gascon ninòi (nèci, inocent) (probablament popularament interpretat com a "nin nòi" en catalan) mentre lo catalan balear que hè servir un autre mot gascon: arlòt (en gascon: òmi aule, de mala vita). De la medisha faiçon, l'interjeccion gascona "Diu me dau!" qu'ei estada mau interpretada com a un enigmatic (totun gramaticaument corrècte) "Deu n'hi do!" en catalan de Catalunya. Un aute exemple contemporanèu d'ua frasa en parlar gascocatalan que ns'ei balhat per Mossen Alcover hens lo son diccionari catalan-valencian-balear "Ha vingut el meu frai" per "Ha vingut el meu germà" (cf. l'entrada "frai"). Alcover, qui ignorava lo gascon, n'a pas sabut identificar aqueste gasconisme ni nat aute. Que pensava frai que derivava de l'occitan fraire, error espandida en çò deus filològues espanhòus, repetida peu nòrd-catalan Pere Verdaguer en son diccionari de rosselhonés.
Tà consultar lo lexic de gasconismes catalans qui soi a preparar, clicatz acitau.


text:
Divendres, 17.2.2017 03h00
Adoncas, foguèt enfin signada la convencion entre lo ministèri de l’Educacion nacionala, las regions Occitania e Aquitània Nòva e l’Ofici Public de la Lenga Occitana. Coma o podètz veire sul blòg de Viure al País, la ceremonia oficiala se tenguèt a l’ostal de region de Tolosa lo 26 de genièr passat en preséncia de la ministra Najat Vallaud-Belkacem, de la presidenta de la region Occitania, del vici-president de la region Aquitània Nòva, de la presidenta e del primièr vici-president de l’OPLO e dels rectors concernits – a l’excepcion de lo de Lemòtges.
Foguèt d’alhors l’escasença pels associatius ex-lengadocians venguts assistir a la ceremonia, d’apercebre la rectritz de Montpelhièr que son refús de los véser o de respondre a lors corrièrs dempuèi qualquas annadas podiá lor faire créser qu’existissiá pas.
Brèu, coma disiá l’autre, “sonque de bonaür”.
L’ironia es aisida mas, o cal plan reconeisser, la signatura d’aquesta convencion quadre “pour le développement et la structuration de l’enseignement contribuant à la transmission de l’occitan dans les académies de Bordeaux, Limoges, Montpellier, Poitiers et Toulouse” es una brava avançada, qu’engatja los signataris per un periòd de cinc ans.
Dins los engatjaments, i a, entre autras causas,
— de valorizar la lenga e la cultura occitanas,
— de facilitar l’ensenhament bilingüe
— de n’assegurar sa contunhitat de l’escòla al licèu
— d’informar las familhas de las possibilitats d’ensenhament.
Aquò representa per las academias concernidas un progrès incontestable… a condicion que seguiscan lèu las declinasons academicas amb d’objectius chifrats.
Car es plan aquí que se traparà lo nèrvi de la guèrra e que se mostrarà – o pas – la volontat vertadièra de desvolopament de l’ensenhament de l’occitan.
E los exercicis de lenga de fusta de la ministra tant coma de la rectritz de Montpelhièr (Veire l’article de La Setmana
) sus las questions dels jornalistas suls problèmas ligats a la refòrma del collègi pòdon pas que nos enjónher a una cèrta mesfisança.
Tant val dire que los dorsièrs deuràn èsser seguits de pròche e que lo rapòrt de fòrças es pas acabat. D’autant mai que podèm regretar que tot aquel procèssus siá estat engatjat pro tard dins lo quinquennat e qu’arribem ara a un periòd de negocacion d’aquelas declinasons academicas al moment que las eleccions van segurament tresvirar lo païsatge politic.
Pas segur que las bonas volontats afichadas fins ara seràn tant vesedoiras dins qualques meses.
L’OPLO, que faguèt en pauc de temps un trabalh de tria, aurà encara de qué faire, dins un encastre que serà benlèu mens favorable e las associacions qu’òbran per l’ensenhament de la lenga deuràn prene lor part.
O vesèm, se la draia es bona, lo camin es pas acabat. Legir tanben nòstre comunicat “oficial”
.
O es encara mens per nautres, a la FELCO, que cal pas doblidar qu’una plan granda part de l’espaci occitan es pas concernida per aquela convencion – sens parlar dels collègas qu’ensajan de manténer un ensenhament d’occitan en region parisenca. Qué devenon Auvernha, Ròse-Alps e Provença dins aquel afar?
Es per aquò que contunham de secutar lo ministèri per que sortiga la circulària sus l’ensenhament de las lengas regionalas promesa mai d’un còp.
Una circularia que permetriá de pausar un encastre clar e a minima
per nòstre ensenhament que las convencions podrián pas qu’anar mai luenh e que la signatura de la convencion del 26 de genièr fa pas que la rendre encara mai necita. Tot aitant necita qu’una lèi, enfin. Car avèm lo dreit de somiar malgrat lo revelh penós que nos valguèt l’episòdi tragi-comic de la proposicion Le Roux que ni per son adopcion tardiva per l’Assemblada fin de genièr risca d’acabar endacòm entre Palais Borbon e Palais del Luxemborg fins al jorn del Jutjament darrièr.
Aquesta situacion inegalitària fa pas d’alhors que de mostrar lo dangièr que i a a voler tot delegar a las regions. Una volontat egalament partatjada pels adversaris de l’Estat central e per l’Estat central el meteis, plan content de se desbarassar de dorsièrs que lo fan susar.
Aquí dessús la FELCO ten sa linha: es a l’Estat d’assegurar un encastre favorable al desvolopament de l’ensenhament de l’occitan dins tot l’espaci occitan e quitament d’en pertot ont d’escolans vòlon aprene la lenga. Remandar a nòstre tèxt-quadre sus las responsabilitats partatjadas Es sonque dins aquel quadre general que se pòdon puèi menar de politicas regionalas eventualament mai favorablas.
Comentaris
19 de febrièr 18.30h
#1 : alara, nos anam assetar e plorar. As de mocadors de nos prestar ?
Valora aquest comentari: 7
7
19 de febrièr 11.45h
Oblidatz quicòm : l'estat foguèt totjorn contra una lei per las lengas dichas regionalas e o es encara. La majoritat dels deputats e senators vòlon pas cap de lei. Es pas l'eleccion presidenciala de 2017 que cambiarà quicòm. Avètz ausit los candidats màgers parlar de lengas regionalas ? Lo mond occitanista a pas cap d'influéncia sus l'estat e suls deputats !!! Lo sòmi d'un França que respecta los dreches lingüistics es una engana.
Valora aquest comentari: 7
2
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Tolosa : La Topina, un an après
Farà un an, lo bar tapas associatiu occitan dobrissiá sas pòrtas. Son responsable, l'agenés Florent Salinié, es puslèu content d'aquel primièr aniversari. (DR)
« Aquò passa lèu ! » çò nos a dit Florent Salinié. Es puslèu bon signe après un an d'existéncia d'aquel establiment ont es bon de s'anar tornar trobar. Fa un an, l'interrogàvem sus sas aspiracions per aquel lòc novèl, installat al dintre de l'Ostal de Boysson, a la carrièra Malcosinat. « Totes los projèctes se concretizan, çò nos a dit, ara es vengut un lòc amb d'eveniments cultural, de moments de discutida e tanben de talhièrs ».
Es estada la frucha de nombroses partenariats ligats amb divèrsas associacions o organismes (occitanistas o pas) e s'es soldat per un total actual de 3 200 adesions a « Fasèm de Bruch », associacion gestionària de La Topina. Foguèron tanben nombroses los artistas a passar per aquí se pensam a Laurenç Cavalié, Moussu T e lei Jovents, Djé Balèti o encara Asundar. Aqueste mes, devon venir Papet J e lo Ministèri del Riddim lo 22 d'abril, per la serada festejant lo primièr aniversari de La Topina. Vendrà tanben lo vesin Eric Fraj lo 27 d'abril.
La Topina es pas menada pel sol Florent Salinié. Pòt comptar sus l'apièg de Danís Chapduelh qu'a realizada la carta grafica de l'establiment e elaborada una carta bilingüa, per exemple. Lo trabalh de comunicacion es tanben assegurat pel Romain Brunal (salariat a l'Ostal d'Occitània) atal coma per la societat Komgourou, co-gerida pel Renaud Savy. Se pòt tanben apiejar sus un burèu solide menat per la presidenta Perrine Charteaux e tanben la clavaira Margaux Duffour, engatjada dins l'aventura dempuèi la debuta. Ara la mira es de s'implantar coma cal dins aquel barri de l'ipercentre tolosan. Los escambis se multiplican dins la mira de desvolopar uuna fèsta de quartièr amb los autres comerçants presents dins aquela zòna.
Inf. : La pagina web de La Topina
- Publicat dens Culture


text:
Per cada Congrès, un tèma general es prepausat. Per aquesta edicion dotzena, los organizadors an causit un tèma pro larg per aculhir de cercaires que trabalhan dins de domenis plan diferents : especialistas de la literatura medievala, modèrna o contemporanèa, lingüistas, sociolingüistas, especialistas de l’istòria medievala, modèrna o contemporanèa, musicològs, antropològs, sociològs…
Fidelitats e dissidéncias
Al fial del temps, s’es ancorada la costuma d’apelar « Crosada dels Albigeses » o « Crosada contra los Albigeses » la campanha militara menada a partir de 1208 contra lo catarisme establit dins una partida del Miègjorn de França. E mai qu’aquela designacion, associant crosada e Albigeses (o Albigés), corresponda sonque parcialament a la realitat istorica, s’es fermament enrasigada dins los esperits. Es a partir d’aquel eveniment istoric que la tematica del Congrès es estada definida : lo catarisme representa una eretgia, una dissidéncia a rapòrt de la dòxa catolica. A l’ocasion d’aquel conflicte, los sentiments de fidelitat son a l’espròva : fidelitat al senhor, al rei, a la Glèisa. Aquel antagonisme entre fidelitat e dissidéncia, viscut d’un biais particularement dramatic al moment de la crosada, se torna benlèu trobar a de nivèls autres, segon de modalitats autras e a de temporadas autras, dins de domenis divèrses de l’activitat culturala producha en ligam amb la lenga o la cultura occitana.
Dins lo domeni dels estudis literaris, es clar que, a cada epòca, l’escritura s’espandís en prenent en compte de nòrmas, de règlas, trasmesas implicitament o formuladas explicitament e que definisson de modèls d’escritura. Los autors causisson en consciéncia, siá de se conformar a aquelas prescripcions, siá de s’i opausar, siá de las ignorar. Los trobadors coneisson probablament lo temps mai critic de l’istòria de la dissidéncia en Occitània, ont l’accion militara va fins a l’anientament dels actors, e tot en respectant menimosament los modèls estetics del trobar, lo cant liric ven alara un instrument de propaganda, a part que servisca d’exutòri. A l’epòca modèrna (sègles XVI-XVII), las fidelitats e las dissidéncias se definisson a rapòrt de modèls d’escritura que son franceses o occitans (Godolin, Bellaud e los Provençals….). La fondacion del Felibrige (1854) e, aprèp la Segonda Guèrra mondiala, l’aparicion d’un occitanisme militant, permeton de definir de vias, de produire de modèls e genèran a l’encòp de contra-modèls que, coma pels periòdes precedents, l’istòria literària a benlèu agut tedéncia a daissar de costat. A cada epòca, la fidelitat e l’oposicion a l’autoritat locala, al rei o a l’Estat (francés, italian o espanhòl) e a las Glèisas constituisson, mai que o podèm pensar benlèu, un vam màger dins la concepcion e la difusion de las òbras en lenga occitana.
Sul plan lingüistic, l’occitan coneis a totas sas epòcas una tension entre la fidelitat a l’usatge local e la convergéncia espontanèa o elaborada cap a una koinè o un estandard. Es vertat tre l’Edat mejana ont la tradicion d’estudis o d’edicion a benlèu sosestimada e mai amagada l’importància de la dialectalitat al profièch de las convergéncias. Es mai vertat fins a uèi dins los movements renaissantistas, que quora an lo pensament d’èsser fisèls als usatges eritats, quora lo de bastir un acrolècte que pòsca far rampèl amb lo prestigi del modèl francés.
Fidelitat e dissidéncia pòdon fondar parièrament un renovelament o una lectura autra de l’istòria sociolingüistica de l’occitan en nos encoratjant a questionar lo subvertiement o lo manteniment de modèls, la leiautat lingüistica (a la lenga globalament, o sa forma locala) e sa rompedura, e los conflictes de las leiaatats (l’occitan d’un costat, lo rei e la Republica de l’autre). Dins la lingüistica intèrna, fidelitat o dissidéncia pertòcan mai l’actitud dels lingüistas que lors objèctes d’estudi. Dins la lingüistica romanica, los lingüistas occitans e los lingüistas de l’occitan son estats tot còp d
de conservadors (de las nocions de lenga e dialècte per exemple) e per consequent de dissidents fàcia a las dòxas novèlas, tot còp, e a l’encòp, coratjosament innovaires, qu’anèron bèls primièrs enquestar sul camp. Uèi, la lingüistica de l’occitan modèrne deu contunhar d’inventar de dialogs fruchoses entre l’eritatge de la tradicion dialectologica e las modernitats, tot còp contradictòrias e conflictualas, de la tecnologia dels còrpus e de las construccions teoricas.
Dins lo camp dels estudis istorics, pel periòde medieval, la tematica de la fidelitat remanda explicitament a l’estructuracion de la societat feudala. Fidelitat e feudalitat son en ligam : juraments, omenatges e convenientae, servats en nombre dins lo Miègjorn de França, esclairan lo foncionament d’una societat sens Estat, que los ligams entre las personas ne constituïsson lo fondament. A las epòcas mai recentas, la fidelitat se declina en França dins mai d’una direccion de la recerca en istòria, dempuèi los afrontaments religioses dels sègles XVI-XVIII que suscitèron de fidelitats concurentas entre lo catolicisme e lo protestantisme fins a la bastison de l’Estat-nacion (fidelitat a la província e als « pichons païses ») e de las contèstas revolucionàrias entre los Jacobins e los Girondins fins a las planificacions contemporanèas de la descentralizacion e de la reforma de las regions.
Per totas las disciplinas e sotadisciplinas representadas dintre lo Congrès, las nocions de fidelitat e de dissidéncia pòdon èsser l’escasença de tornar pensar lo biais cossí s’elaborèron unas òbras e cossí se constituïguèron de camps de saber que, coma cercaires, ne sèm a l’encòp los eretièrs, los exegètas mas benlèu tanben mai d’un còp, los presonièrs.


text:
Lo 6 d’agost que ven, occitans e catalans s’amassaràn per 30n còp al pòrt de Salau
Un còp al pòrt, i faràn d’actes d’afrairament amb un escambi de produches dels dos costats: de formatge, de vin, de liquors amb de ratafiat, de galetas, de chocolat, de carnsalada, etcetèra. Tanben i dançaràn de danças tradicionalas al son dels musicians pirenencs, occitans e catalans. A mai, auràn luòc, coma d’abitud, los discorses de benvenguda, las cançons e los imnes mentre que son issadas las doas bandièras.
L’emplaçament d’aquel pòrt es simbolic: es un camin natural entre Occitània e Catalonha qu’a servit istoricament per far de comèrci e per connectar los dos pòbles. Pendent la Guèrra d’Espanha, de milièrs de republicans i passèron sul camin de l’exili. De costuma, los occitans i pòrtan lo formatge del temps que los catalans venon amb lo vin.
Tanben de costuma i participan de musicians e d’elegits dels dos costats del “calhau”, e se revendica la cultura comuna occitanocatalana e las relacions transfrontalièras que deurián ligar los païses de Palhars e Coseran.
Camin d’exili
Ongan, a l’ocasion del 30n anniversari de l’eveniment, la Generalitat de Catalonha, inaugurarà a 12h30 una estèla per recordar l’istòria de l’endrech coma camin d’exili.
En mai d’aquò, la velha, lo dissabte 5 d’agost a 18h, se tendrà a l’Ecomusèu d’Esterri d’Àneu (Catalonha) la conferéncia “Lo pòrt de Salau: un camin d’exili, camin de patz” dicha per l’istorian Josep Calvèt. Puèi, a 22h, se debanarà un concèrt balèti amb lo grop catalan Semproniana e lo grop occitan Arredalh.
Podètz descargar lo programa d’aquela amassada occitanocatalana de referéncia.


text:
Evrieis
Evrieis[1] (Évreux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Arvei Lieutard, "Los toponims estrangièrs dins lo Pichòt Talamus de Montpelhièr", Linguistica Occitana, n°9 (agost de 2013), ISSN 1773-0538 en linha


text:
Mas esperava que quauqu'un mai n'en parla que io manque completament d'objectivitat sus ilhs...
'Laidonc Peiraguda quo es un grop de çò que se podriá 'pelar dau "folk occitan", ente las paraulas (plan poeticas en generau) e a la melodia son a egalitat. Las influencias n'en son Brassens, Cabrel (qu'es un de lurs amics), Marti, Los de Nadau...
Quilhs quatre grands barbuts (enfin en 80, zo son un pauc mens ara...) a las votz gravas son plan leu devenguts la referencia daus gropes occitans en Peiregòrd, en parlar dau pais, de las revòltas, de l'amistat... malurosament per ilhs, son fòrça mens coneguts en defòra de las frontieras de la Dordonha, mas benleu los avetz desjà crotzats a l'Estivada (en 2005), a Hestivòc de Pau (2008)... e per nòta, la musica de "La Sobirana" popularisada per los Pagalhos coma un imne es de Peiraguda...
Aqui quauquas fotos presas per lur anniversari-concert (que duret de 8o30 a 12o30 !) a Montinhac :
Coma Joanda, que se ditz plan influençat per ilhs.
Coma Joan de Nadau que los a influençat a l'espòca de lur debuta e Joan-Pau Verdier, companhon de rota.
N'en demòra dos dau grop d'origina, los mai vielhs sus la fòto. Mòrts, departs successius, separacions dau grop an mancat aver rason de Peiraguda...
Lo grand finau...
E un film de l'eveniment, en doas partidas, fach per lurs amics de Igor :
Lo darrier disc se tròba sens tròp de problemes. S'apela "Lo temps de la memòria". Mas io vos conselharia se 'quò vos interessa de vos virar vers lo viniles, o vers un best of sus CD daus viniles d'avant 90, que s'apela "La dama pijoniera...de mai en mai".
Per contra, se tròba pas de Myspace, i a ren sus Deezer, cherche enquera un mejan legau de vos ausir un bocin o dos...


text:
Categoria:Regim Ancian
Lista dels articles cobrant lo Regim Ancian : es a dire l'Edat Modèrna, los tres darrièrs sègles de la monarquia en França (sègles XVI, XVII e XVIII). Aqueste nom li es estat balhat en oposicion al "Regim Novèl" qu'es la societat novèla creada pel bolegadís de la Revolucion de 1789.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
D
- ► Drech Ancian (1 C)
G
- ► Guèrras de religion (2 C, 9 P)
J
- ► Jurisdiccion del Regim Ancian (9 P)
P
- ► Personalitat del Regim Ancian (11 C, 11 P)
R
- ► Religion jol Regim Ancian (2 C, 13 P)
Articles dins la categoria « Regim Ancian »
Aquesta categoria conten los 7 articles seguents.


text:
Sent Crespin d'Aubaròcha
Sent Crespin d'Aubaròcha (oficialament en francés Saint-Crépin-d'Auberoche) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Sanctus Crispinus, au segle XIII, Saint-Crespi, en 1400. La prononciacion es [ʂɛ̃nkrɛj’pi] [dɔwbɒ’rɔɕɒ]. Sent Crespin es un martir a Soissons, coma son frair Crispinianus (Crespinhan) au segle III; ne fasquèron los patrons daus cordoniers. [1],[2],[3],[4]
Lo determinant es lo nom d'una anciana chastelaniá que s'espandiá sus 15 paròfias. Es una formacion occitana, de auba, « blanca », dau latin albus, alba, e ròcha, d'un preceltic *rocca passat en occitan, que finiguèt per préner lo sens de « chasteu », a causa de l'emplaçament daus chasteus fòrts. [5]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Sent Peir de Chinhac; es aura dau canton d'Isle-Manoire (en francés), donc d'Eila Manoire.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 311
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/st-pierre-de-chignac/SAINT-CREPIN-D-AUBEROCHE.htm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 593
- ↑ http://nominis.cef.fr/contenus/saint/2076/Saints-Crepin-et-Crepinien.html
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 33


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Osterholz (356)
Liste des communes
Osterholz-Scharmbeck
Ville d'Osterholz-Scharmbeck, localité de l'Allemagne de 30 000 habitants.
La mairie d'Osterholz-Scharmbeck a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwanewede
Ville de Schwanewede, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Schwanewede a une adresse e-mail et un site Internet.
Lilienthal
Ville de Lilienthal, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Lilienthal a une adresse e-mail et un site Internet.
Ritterhude
Ville de Ritterhude, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Ritterhude a une adresse e-mail et un site Internet.
Worpswede
Ville de Worpswede, localité de l'Allemagne de 9 400 habitants.
La mairie de Worpswede a une adresse e-mail et un site Internet.
Grasberg
Ville de Grasberg, localité de l'Allemagne de 7 500 habitants.
La mairie de Grasberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Hambergen
Ville d'Hambergen, localité de l'Allemagne de 5 400 habitants.
La mairie d'Hambergen a une adresse e-mail et un site Internet.
Vollersode
Ville de Vollersode, localité de l'Allemagne de 3 000 habitants.
La mairie de Vollersode a une adresse e-mail et un site Internet.
Holste
Village d'Holste, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie d'Holste a une adresse e-mail et un site Internet.
Axstedt
Village d'Axstedt, localité de l'Allemagne de 1 100 habitants.
La mairie d'Axstedt a une adresse e-mail et un site Internet.
Lübberstedt
Village de Lübberstedt, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Lübberstedt a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
//
Anaram Au Patac, movement revolucionari de l’esquèrra occitana, qu’orbeish au debut de genèr de 2007 ua campanha « Occitan lenga oficiau ». Aquera campanha qu’ei motivada per la situacion actuau de la lenga nosta. Qu’estimam que’ns cau passar ua etapa, reivindicar lo dret de víver en occitan pertot, tostemps, de har víver e espelí’s la lenga au truvèrs de la societat sancèra aus quate còrns de l’Occitània.
Los objectius de la campanha que son :
Matòs de campanha
Liberòt Occitan Lenga Oficiau (français)
L’occitan qu’es ua lenga parlada per mei de 2 milions de personas e comprenguda per 6 milions de personas. Tanben l’occitan qu’es la lenga oficiau dens l’estat italian (valladas alpinas) e dens l’estat espanhòu (val d’Aran).
A maugrat de tot aquò, au dia de uei la lenga nosta n’ei pas briga reconeishuda dens l’estat francés. E sordeish qu’es escarnida, arrenegada, desbrombada !!! La lenga nosta que creva a tot doç. La situacion que’ns sembla grèva (a maugrat de quauques chifras encoratjants) pr’amor los 3 governements concernats que’s trufan vertaderament de la lenga nosta e que la subervita d’aquera ne depen que deus desparrèrs militants qui tots dias lutan entà la conservar.
En efèit ANARAM AU PATAC que sap hèra plan que n’ei pas dens los burèus politics que la lenga nosta serà sauvada e qu’arrefusa tota actitud de mendicaire. Mendicar n’ei pas sonque esperar brigalhas, qu’ei acceptar la posicion de dominacion deu poder e, sordeish, acceptar la nosta posicion de mestrejats. Pro de saunei, pro d’oportunisme. Los poders imperialistas qui’ns mestrejan que son pro assabentas e non coneishen pas qu’ua causa : lo rapòrt de fòrça.
Adara qu’am de parlar clar e de díser las causas com son : que volem l’occitan com lenga oficiau !! En efèit, lo combat tà l’occitan qu’ei lo noste dret. Qu’am un dret legitime d’emplegar la lenga nosta en la vita vitanta e en lo maine oficiau, la vita administrativa e politica, economica, sociau e tanben en l’ensenhament. Çò qui significa que no’ns podem pas acontentar d’ua reconeishança « oficiau » shens definir la plaça a l’existéncia de la lenga nosta tà la societat occitana.
ANARAM AU PATAC qu’es donc partisan d’aver l’occitan com lenga oficiau tà l’Occitània sancèra, en tot compréner que tà lenga nosta que significa lo dret a ua preséncia complèta tà la vita admistrativa, economica, sociau e culturau, de segur peu sistèma d’educacion de la mairau dinc a l’universitat com tà la formacion professionau e los mèdias. Que cau que sia efectiu lo dret tà tot ciutadan occitan tà l’Occitània d’emplegar la lenga soa tà tota relacion publica, lo dret de l’emplegar a tot moment de la vita e en tots los maines.
Qu’es entà tot aquò qu’ANARAM AU PATAC e participè en 2005 a la manifestacion de Carcassonna entà la lenga occitana darrèr ua bandaròla que revendicava l’Occitan com lenga oficiau. E qu’ei totjorn en aqueth sens qu’ANARAM AU PATAC qu’a decidat de miar ua grana campanha tà l’oficializacion de la lenga nosta dont la grana manifestacion tà la lenga de Besièrs (lo 17 de març de 2007) que serà un deus moments hòrts. En éfeit que cau passar a ua auta estapa, que cau revendicar lo noste dret de víver « en Occitan » pertot, tostemps ! Aquera navèra campanha entà la lenga que va préner fòrmas desparrièras : manifestacions, afichas … entà amassar lo mei de monde en darrèr d’aquera reïvindicacion.Tà tot aquò ANARAM AU PATAC qu’apera a la generositat militanta de tots e de totas (que sia fisica o financèra) entà finançar e miar d’un bon biaish aquera campanha.
Mercés d'enviar los vòstes chècs a l'òrdi de ISO en precisar a l'esquia "campanha tà la lenga" :
Anaram
Au Patac
Tor deu Borrèu
2, còsta de la Hont - Hedàs
64000 Pau
ENGATJATZ-VE E SOSTIENETZ-NSE ENTÀ L’OFICIALIZACION DE LA LENGA NOSTA !!!


text:
Baruch Spinoza
Benedictus de Spinoza (24 de novembre de 1632 - 21 de febrièr de 1677), tanben nomenat Baruch Spinoza nasquèt a Amsterdam d'una familha josieva d'origena portuguesa. Educat per èsser rabin, acabèt expulsat de la comunitat josieva a causa de son actitud critica.
A causa de sa pensada se destornèt de totes los establiments socials e religioses: josieus, catolics e protestants.
Somari
Pensada de Spinoza[modificar | modificar la font]
La realitat[modificar | modificar la font]
Coma totes los racionalistas, compren la realitat coma una substància (quicòm que demanda pas cap d'autra causa per existir) mas la pòrta fins sas darrièras consequéncias: i cap mai realitat o substància que Dieu. Aquò significa que las substàncias creadas pòdon pas existir. Mas, alara, qu'es la natura?
Per Spinoza i a una sola responsa possibla: Dieu es la natura (Deus sive natura). Dieu es la causa immanenta e non transcendenta de l'Univèrs (concepcion panteïsta de la realitat), idèa exprimida de per abans per Pierre Charron.
De l'unica substància existissenta, quicòm que la compreneson ne sasís coma essencial son los atributs. Dieu o la natura a un nombre d'atributs infinit dels quals nosautres solament coneissèm la pensada e l'espandida.
D'un autre costat, cadun d'aqueles atributs se concrèta en modes que son los èssers particulars. Aquò vòl dire que las causas son solament concretizacion limitadas de la substància.
La natura umana[modificar | modificar la font]
Còrs e arma umans son de mòdes de l'unica substància qu'existís. L'arma es una partida de la coneissença divina e lo còrs de espandida divin. E coma en Dieu i a un estricte parallelisme entre l'òrdre de las idèas e aquel de las causas, aqueste tanben existís en l'èsser uman. D'aquest biais, lo problèma de la comunicacion entre las substàncias desapareis.
Coneissença umana[modificar | modificar la font]
Coma l'èsser uman es pas Dieu, del meteis biais que la partida es pas lo tot, pas totas nòstras coneissenças son adaptadas. Spinoza prepausa tres nivèls de coneissença:
- Sensible: coneissença imprecisa de la realitat.
- Racional: apòrta vertats universalas e necessàrias.
- Intuitiú: coneissença de las idèas innadas e del son fondament comun: Dieu.
Bibliografia atribuida a Spinoza[modificar | modificar la font]
- Principis de filosofia de Decartes (1663).
- Tractat teologico-politic (1670).
- Etica demostrada segon l'ordre geometric.
- Tractat politic.
- Tractat de la reforma de l'entendement.
- Brèu tractat.
De totes los libres de Spinoza, solament los dos primièrs d'aquela lista foguèron publicats de la vida del filosòf (los autres postums). Pasmens, la pensada de Spinoza foguèt famosa per tota Euròpa, avent sos admiradors (Leibniz) e pro detractors. Plan segur la pensada de Spinoza foguèt mal vista per de grands sectors de la religion catolica, protestant e josieva. Pasmens, es plan car que la pensada de Spinoza foguèt importanta per l'evolucion de la pensada de Kant, e mai encara de Hegel.
L'Etica[modificar | modificar la font]
L'Etica demostrada segon l'ordre geometric o simplament Etica, es considerada generalament coma l'òbra mai important de Spinoza. Es una publicacion postuma de 1677, qualques meses aprèp la mort de Spinoza lo meteis an.
Compta 5 capítols:
- De Dieu.
- De la natura e origina de l'arma.
- De l'origena e natura de las passions.
- De la servitud umana, o de la fòrça de las passions.
- Del poder de l'entendement o de la libertat umana.
Bibliografia e referéncias[modificar | modificar la font]
― (es)Augusto, Roberto (2009): «La crítica de Schelling a la filosofía de Spinoza», dins: Estudios Filosóficos, Instituto Superior de Filosofía de Valladolid, vol. LVIII, n.º 168, pp. 293-311.
― (es)Beltrán, Miquel (1998): Un espejo extraviado. Spinoza y la filosofía hispano-judía. Riopiedras. Barcelona.


text:
Stanisław Konarski
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Stanisław Konarski.
Stanisław Konarski (del nom vertadièr èra Hieronim Franciszek Konarski, Żarczyce, 30 de setembre de 1700 - Varsòvia, 3 d'agost de 1773), èra un pedagòg polonés, un teorician de l'educacion, un escriveire politic, un poèta, un dramaturg, un monje e lo precursor principal de l'Illustracion en Polonha.
De 1725 a 1727 Konarski estudièt al Collegium Nazarenum de Roma, qu'i venguèt professor de retorica. Après, viatgèt en França, Alemanha e Àustria. En 1730 tornèt en Polonha e comencèt un trabalh sus un recuèlh novèl de la legislacion polonesa (Volumina legum).
De 1736 Konarski èra maestro al Collegium Resoviense en Rzeszów e en 1740 establèt lo Collegium Nobilium, una escuela elitista de Varsòvia per hijos de las personas de alta clase social ("szlachta"). D'arrèu, reformèt las Escuelas Pías en Polonha, de acuerdo ambé son programa educativo (Ordinationes Visitationis Apostolicae..., 1755). Sas reformas se volvèron un punto importante en la lucha del siglo XVIII per modernizar lo sistema educativo polaco.
Al començament, Konarski èra associat políticamente ambé lo rei Stanisław Leszczynski; pus tard, se acercèt a la "Familha" de Czartoryski e lo rei Stanisław II Poniatowski, participant als notables "sopars de dijòus". Estanislau II Poniatowski faguèt batre una moneda en l'onor de Konarski, ambé son efigia e l'inscripcion latina Sapere auso.


text:
L’intervencion sus LCI –LCI, grope TF1 aficat mantunes còps ambe lo «regionalisme» breton- de Christian Troadec pròva qu’i a una pensada de reforma territoriala elonhada dels pòbles concernits (e parli pas simplament dels Bascos, o Catalans, totes sense excepcion), e amai es la pròva qu’es una reforma socialista, pels «barons socialistas» coma l’indica Chritian Troadec.
A Montpelhièr, se sap que lo socialisme actual es en dangièr, la pròva es faita pels comptes en roge del PSf de l’Erault, seccion departamentala considerada coma fòrta fins ara ; la dicidéncia l’a matada, perqué lo Parti Socialiste francés es fait d’administrators o administratriças de la decentralizacion, dins los departaments, mai tanben dins las vilas. Puèi a Tolosa, que Martin Malvy serà pus candidat per las eleccions venentas, se podrà legitimar una candidatura presentada pels Parisencs (en francés, parachutage), e per una «novèla» region administrativa francesa qu’es pron granda (grand es supausat eficaç, es la teoria del colonialisme francés), mas que los poders seràn pron pichonets per rapòrt a l’independéncia que s’anoncia de l’autre costat pirinenc.
E coma aquesta region Lengadòc-Catalonha serà pron granda, se pensa jà fabricar autonomias departamentalas ? 1 / Me recòrdi un Martin Malvy explicar jà que Miègdia-Pirinèus es la superficia de Benelux ! 2 / aquesta reforma serà benlèu la salvacion per Perpinyà que obtendrà de Tolosa çò qu’a jamai agut de Montpelhièr, levat li panar las fièras comercialas de nivèl mondial. 3 / se veirà benlèu melhor que Nimes es provençala, e non pas montpelherenca… 4 / Los del Roergue, Milhau, aniràn melhor a Montpelhièr qu’abans ? Soi segur que l’antena regionalista administrativa francesa de Montpelhièr dins la novèla region socialista fabricarà foncionaris que son supausats èstre demesits per aquesta reforma. 5 / una politica per l’occitan qu’es mai clara a Montpelhièr qu’a Tolosa, serà aplicada a Tolosa ara ?
Tre 1969, la creacion de las regions administrativas francesas èra jà un problèma ; perqué jamai las populacions son estadas consultadas. Los pòbles sotmetuts an sempre agut de suportar la talha, la gabèla, etc. per pagar las facturas de l’Estat reial o republican, se sonava las Generalitats. La Generalitat de Lengadòc tòrna ambe la reforma socialista francesa. Seràn socialista qu’an votat los plens poders a Philippe Pétain en 1939 al Parlament de Bordèu ; es benlèu la rason que Bordèu damora ambe sa region, benlèu … o Benlèu que Alain Rousset a plan sabut jogar.
Anèm prendre un exemple paradoxal e que dèu pas èstre plan vesedor a París, malgrat las campanhas publicitàrias ligadas a la marca aquela :
Se l’Aquitània e Miègdia-pirinèus èran aital ligat ambe aquesta marca. Entendi pas que posquèsse pas èstre ara ambe Lengadòc-Rosselhon ; son los socialistas del terrenh qu’an establit la marca e que ara se trapa que la marca cobrirà la circonscripcion electorala europenca… Donc lo “Sud-Ouest”, regionalisme francés e parisenc, se trasnformarà en “Sud-Sud-Ouest” ?
Non francament, cal daissar a las populacions concernidas la reforma en man, e que París abandonèsse los seus dictats territorials. Per préner l’exemple alemand, Bremen es tot pichonet per rapòrt a Bavièra, e pel moment i a pas de reform en vista a Berlin !
Per contra, lo pròblèma l’explica plan Martin Malvy e Alain Rousset quora explícan que cal poders superiors en regions (Europe1, RTL, Radio fRANCE, RMC, etc.), apondrai que cal sobretot, mens de poders superiors a París, mens mas bravament mens.
La sola reforma territoriala que donariá significacion es aquela, ambe benlèu un grand París coma los Parisencs lor agrada, mas aquí i soi pas per imposar dempuèi Tolosa çò que los es agradable.
Dins mantunas annadas, aurèm la reforma UMP ?
Las reformas dels Parisencs son sempre una granda estupiditat quora se tòca a «la province».


text:
14/01/2018
Fusion de l'Inoc et du Cirdoc
L’Institut occitan d’Aquitaine (InÒc), de Billère, et le Centre interrégional de recherche et de documentation de l’occitan (CIRDÒC), de Béziers, devraient fusionner en un seul et même organisme, dans le premier semestre de 2018.
http://www.sudouest.fr/2018/01/05/langue-occitane-fusion-...
18:04 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
09/01/2018
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 15 de genier 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Michaël Barret, formator e oebmaster au CFPO de Novela Aquitania, que perpausa de las formacions en occitan dins tots los dialectes.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
19:24 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
27/11/2017
Una novela regenta a la Calandreta Pergosina
Mariska Rebière, 26 ans, nascuda a Sent-Pardol La Ribiera es una de las doas regentas de la Calandreta Pergosina de Perigüers. Rencontra coma una jòuna femna passionada de lengas, licença d'anglés mai amorosa de sa lenga familiala l'occitan.
DG : Mariska, qual es vòstre parcors d'estudis?
Ai passat mon Bac a Sent Josef a Perigüers, apres, sei partida aus Etats-Units per passar mon bac anglés dins lo Minnesota, ai fait una licença d'anglés a Bordeu qu'ai validada a l'universitat d'Oklahoma. Parle un pauc l'espanhòu, tanben. Ai fait un "Master" Mestiers d'Ensanhament a l'universitat de Perigüers a la Granadiera. Apres un an de reflexion en tant que survelhanta au liceu Jay de Beaufort, ai decidat de me lançar coma regenta de calandreta .
DG : E per l'occitan ?
D'en prumier, quo es una lenga qu'ai totjorn auvida parlar a la maison, en particulier chas mos grands parents, mai mos parents. Ma mair, passionada de dança m'a fait aprener las danças tradicionalas. Per aprener a escriure e ensenhar, ai seguit e segue totjorn lors cors de Joan Ganhaire, Marisa Lasjuilliarias e Micheu Chapduelh qu'ai apres a coneitre a l'Escòla Occitana d'Estiu a Vilanòva d'Olt. Dau monde que m'an apres totplen de chausas.
DG : Coma se passen las jornadas a la Calandreta ?
Plan ben, sem doas regentas, coma Olivia Mullier, la directriça. Sei en charja de la mairala, 19 goiassons de tres a cinc ans. Quo es una "pedagogia institutionala d'inspiracion Freinet". Començam la jornada emb "Que de nuòu ?", avem "Lo conselh", mai "La monuda". Los eslevas son en imersion occitana. De segur parlam francés tanben e fasem de l'iniciacion a l'anglés. Vesetz, tot çò qu'ai apres me serv dins mon noveu mestier.
DG : Coma es l'ambiança ?
L'ambiança de l'escòla es plan bona, familiala. Los parents son plan implicats e balhan la man. Sem asociats a las decisions, nos sentem bien sostenguts. Quo es l'ambiança que cerchava, justament. En mai de quò, quò me permet de parlar e far viure l'occitan e de botar en pratica tot çò qu'ai apres. Rencontram dau monde plan interessats e motivats per la lenga.
Un bon començament de carriera, pròba de mai que l'estudis de l'occitan pòt aidar trobar un trabalh dins son ranvers pròpche e dins son mestier.
Denis Gilabert.
19:05 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
25/10/2017
La formation au DCL occitan: c'est lancé!
Nous l'annoncions le 23 juin dernier , la formation au DCL occitan ( Diplôme de Compétences Linguistiques) vient de commencer chez Novelum à Marsac sur l'Isle. Douze élèves se retrouvent deux matinées par semaine pour des sessions de travail en commun, ils participent aussi à des ateliers de langue et devront également fournir un travail personnel, en tout près de 400 heures de formation. Objectifs, parfaire sa formation en vue d'un projet professionnel ou personnel.
Les stagiaires sont de tous âges, de la vingtaine aux jeunes retraités, mais quels sont leurs profils et leurs motivations ?
Començam per Geri e Pau, jòunes musicaires e chantaires e dançaires. "Coma chantaire,utilise l’occitan dins mon activitat professionala. Mas quante lo monde venen me parlar, sei pas totjorn capable de lor respondre en òc. Sei aquí, per aprener de conversar en occitan". "La musica e la dança me fagueren prendre consciença de la cultura occitana. Quò me parla a l’endedins, laidonc la vòle coneisser un pauc mai".
I a tanben dau monde que trabalhan dins l'ensanhament e se vòlen perfectionar, coma Manon: "Sei aquí per aprener a mestrejar la lenga dins l’idèia d’obtener un pòste en classa bilenga occitan-francés".
N 'i a que vòlen far passar la lenga, coma Joan-Micheu : "Me sei interessat d’aprener la lenga vertadierament aprep aver agut una eslusiada pendent la preparacion de la Felibrejada de Vertelhac. Ai idèia de far quauquaren per transmetre la lenga aus pitits – notadament ma pita filha – e per aquò me fau afortir la pratica".
Sergi e Arvei vòlen l'ensenhar aus adultes "Dempuei la retirada anime un talhier sus Puei ‘Gut e vòle afortir ma pratica". "Aimariá far quauquaren per sensibilisar los parents d’elevas e los convencer d’envoiar lors dròlles aprener l’occitan. Auriá idéia d’organisar un Cafet Òc dins los ranvers de Puei ‘Gut".
Emilia trabalha dins una companhia de teatre occitan : "Mon ròtle dins, en defòra de l’administratiu, es la comunicacion coma los artistas que sovent parlan en occitan. Compreni tot, mas jusca a uei lor responde en francés e per io quò es un problema. Sei aquí per l’eliminar, lo problema !".
Maria Laura, ela, vòu "puescher aver una melhora pratica de la lenga. Per lo moment, fa'm dau teatre per lo repàs daus vielhs a Sent Peir de Còla".
Ana-Laura es passionada de plantas : "Voldriá collectar los usatges en Perigòrd d’utilisacion de las plantas sauvatjas. Me fau la pratica de la lenga per mielhs dintrar en contact coma lo monde paisan".
Una autra Maria-Laura fai de las animacions en maison de retirada "Dempuei un an, perpause de las intervencions, jos fòrma d’animacions, dins las maisons de retirada. L’objectiu es de tornar far parlar dins lor lenga mairala los vielhs. Quò me plai mai que mai, e quo es parier per ilhs!".
Que de motivations pour mieux connaître la langue occitane ! A vous de trouver la votre !
Denis Gilabert, collecté avec l'aide d'Olivier Pigeassou.
18/09/2017
De plus en plus d'élèves séduits par l'occitan en Aquitaine
Voici un lien vers l'émission consacrée par France 3 sur le sujet, dans les classes de Martial Peyrouny au collège/lycée Bertran de Born a Périgueux.
A ne manquer sous aucun prétexte et à faire tourner sur vos réseaux!
http://france3-regions.francet
19:15 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Bouchevilliers
Bouchevilliers en normand (Bouchevilliers en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bouchevilliers A situat en la vallée de la Epte, principalament sul marge esquèrre del riu.
Lo vilatge a situat a 9 km de Gournay-en-Bray e a 16 km de Gisors e de Étrépagny.
Bouchevilliers est situé dans la vallée de l'Epte, principalement sur la rive gauche de la rivière.
Le village est situé à 9 km de Gournay-en-Bray et à 16 km de Gisors et d'Étrépagny.


text:
Elicasa
Ua elicasa qu'ei un enzim qui catalisa l'idrolisi deu ligams idrogèn arreligants las duas cadenas nucleotidicas de las eliç doblas d'ADN provocant atau un desenrotlament de la molecula. Aqueth procès que participa a la replicacion de l'ADN, a la transcripcion genetica, a la recombinason genetica e a l'adobament de l'ADN.
L'activitat de l'elicasa que s'acompanha de l'idrolisi d'un nucleotid trifosfat (ATP o GTP)
Un hum d'elicasas divèrsas mes geneticament tanhentas b'existeishen (14 be hon trobadas en çò d'Escherichia coli e 24 en çò deus umans). Que contan 141 acids aminats.


text:
Fermion
En fisica nucleara, los fermions que son las particulas elementàrias qui constitueishen la matèria (quarks e leptons).
Los neutrons e protons, son de barions compausats de tres quarks.
Los fermions que forman la matèria son los de la primièra generacion de matèria : quarks u e d, electron e neutrino d'electron.
Los atòms son compausats de neutrons (3 quarks udd), de protons (3 quarks uud) e d'electrons donc de fermions.
Los fermions que son ligats per bosons, particulas elementàrias de las fòrças.