text:
Parquizacion
Parquizacion
parquizacion en terrazas en buenos aires, parquizacion en terrazas en caba, parquizacion en terrazas en capital federal, Parquizacion, parquizacion en terrazas en buenos aires, parquizacion en terrazas en caba, parquizacion en terrazas en capital federal, Parquizacion, parquizacion en terrazas en buenos aires, parquizacion en terrazas en caba, parquizacion en terrazas en capital federal, Parquizacion, parquizacion en terrazas en buenos aires, parquizacion en terrazas en caba, parquizacion en terrazas en capital federal, Parquizacion, parquizacion en terrazas en buenos aires, parquizacion en terrazas en caba, parquizacion en terrazas en capital federal, Parquizacion, parquizacion en terrazas en buenos aires, parquizacion en terrazas en caba, parquizacion en terrazas en capital federal, Parquizacion,
parquizacion en terrazas en buenos aires, parquizacion en terrazas en caba, parquizacion en terrazas en capital federal, Parquizacion, parquizacion en terrazas en buenos aires, parquizacion en terrazas en caba, parquizacion en terrazas en capital federal, Parquizacion,


c: text/html

text:
Auròra polara
Una auròra polara (tanben nomenada auròra boreala dins l'emisfèri nòrd e auròra australa dins l'emisfèri sud) es un fenomèn luminós caracterizat per de velas fòrça coloradas dins lo cèl nocturn que lo verd predomina.
Provocadas per l'interaccion entre las particulas cargadas del vent solar e la nauta Atmosfèra, las auròras se produson mai que mai dins las regions pròchas dels pòls magnetics, dins una zona anulara plan justament nomenana « zona aurorala » (entre 65 e 75° de latitud). En cas d'activitat magnetica solara intensa, l'arc auroral s'espandís e comença d'envasir de zonas fòrça mai pròchas de l'Eqüator. L'auròra polara deguda a l'erupcion solara de 1859 « davalèt » fins Honolulu e Singapor en setembre de 1909 atenguèt lo desen gras de latitud sud[1]. En octobre e novembre de 2003, una auròra boreala se podèt veire dins lo sud d'Euròpa[2], mas las regions mai tocadas pel fenomèn foguèron Groenlàndia, la Lapònia, l'Alaska, Antartida, nòrd de Canadà e Islàndia.
Somari
Istòria, legendas e estudis[modificar | modificar la font]
Las auròras borealas s'observeron de totemps, e segurament pertoquèt fòrça los aujòls; dins l'antiquitat, en occident e en China las auròras èran vistas coma des serps o de dracs dins lo cèl[3].
Plini lo Vièlh escrich: « se vejèt pendent la nuèch, jol consulat de C. Caecilius e de Cn. Papirius (an de Roma 641), e d'autres còps encara, una lutz s'espadissent dins lo cèl, de biais qu'una espècia de jorn remplaçava las tenèbras. »[4]
Son associadas a fòrça mites e legendas. Lo tèrme finés de revontulet se traduch per « coa del rainal roge » o « fuòc del rainal »: de pòbles Samis contan que lo rainal polar, percorrent rapidament las vastas espandidas ennevadas, geta de posca amb sa coa pel cèl, que crea las auròras borealas al seu passatge[5]. Los Inuits de Groenlàndia nomenan las auròras aqsarniit, cresent que las almas dels mòrts jògan a la palma amb lo crans de la mòrsas. Una tribú del Nunavut pensa al comtrari que son las mòrsas qui jògan a la palma amb los crans umans. Lor color roja associada al sang es responsabla del fach que los Inuits de l'èst de Groenlàndia creson que las auròras polaras son l'alma d'enfants leu mòrts[6].
D'autras mitologias nordicas evòcan lo Bifröst, la dansa dels esperits de qualques animals, coma los salmons, los rèns, los fòcas e las belugas; lo buf de las balenas de l’ocean Artic; lo rebat de Solelh o de la Luna sus las armaduras de las valquirias quand travèrsan lo Cèl; d'entòrtas alucadas pels esperits dels mòrts per aculhir al paradis los novelaris[3].
En Euròpa a l'Edat Mejana, las auròras polaras que prengavan de roges son associadas al sang e a la guèrra. Presàgian una catastròfa o son vistas coma lo buf dels guerrièrs celèstes que contan lors combats pel cèl[7].
Foguèron estudiadas scientificament a partir del sègle XVII. En 1621, l'astronòma francés Pierre Gassendi descriu lo fenomèn observat fin a çò nòstre e lo nomena 'auròra boreala. Al sègle XVIII, l'astronòma britanic Edmond Halley suspieita lo camp magnetic terrèstre de jogar un ròtle dins la formacion de las auròras borealas. Henry Cavendish, en 1768, parvenguèt a evaluar l'altitud ont se debana lo fenomèn, mas calguèt esperar 1896 per que siá reproduch en laboratòri per Birkeland. Los trabalh de Carl Stormer suls movements de las particulas electrizadas dins un camp magnetic facilitèron la compreneson del mecanisme de formacion de las auròras.
Dempuèi 1957, l'exploracion espaciala permetèt una coneissença melhora de las auròras polaras terrèstras, e tanben l'observacion de fenomèns aurorals sus las planetassas coma Jupitèr o Saturne. En 1975, lo programa francorus ARAKS capitèt a crear una auròra polara artificiala.
En 2008, lo cercaire Jean Lilensten faguèt una experiéncia, basada sus aquela de Birkeland, nomenada la Planeterrella. Pemet d'estimular las auròras polaras[8].
Lo nívol ionizat que constituís l'auròra polara rebat las ondas electromagnetics dins lo domèni de las fòrça nautas frequéncias (VHF e al delá). Las radioamators utilizan aquel fenomèn per realizar de ligams experimentals de granda disténcias. Las ondas ràdio son de fach difuzadas mai que rebatidas çò que produch una fòrta deformacion de la modulacion. La telegrafia mòrsa es gareben lo sol biais de transmission utilisable. Un efècte nefast d'aquel fenomèn es la perturbacion de las communicacions sus aquelas frequéncias.
Formacion[modificar | modificar la font]
Pendent un auratge solar acompanhant un auratge magnetic, e fasent seguida a una erupcion cromoseferica o un subersaut solar important (lo solelh ofrís un pic d'activacion solar sus un cicle d'11 ans)[9], un flus de particulas cargadas, ejectadas pel Solelh, intra en tust amb lo bloquièr que constituís la magnetosfèra[9]. De particulas electrizadas d'energia nautas podon alara èsser captadas e canalizadas per las linhas del camp magnetic terrèstre del costat nuechenc de la magnetosfèra (la coas) e acaba dins los cornets polars. Aquelas particulas, — electrons, protons e ions positius —, exitan o ionizan los atòms de l'atmosfèra nauta, l'ionosfèra[10]. L'atòm excitat pòt pas demorar dins un quita estat, e un electron cambia alara de jaça, desliurant al passatge un pau d'energia, emetent un foton (particula elementara constitutiva de la lutz visibla). Coma la natura d'aquels ions (oxigèn, idrogèn, azòt, eca) depend de l'altitud, aquó explica en partida las variacions de color dels nívols, drapariá, tela, arcs, rais... que se desplegan dins lo cèl en d'altituds compresas entre 80 e 1 000 km. L'ionizacion resultant d'aquel flus de particulas provòca la formacion de nívols ionizants rebatant las ondas ràdio.
En julhet de 2008 una explicacion coerenta del fenomèn foguèt donada per la NASA amb la mission americana THEMIS. Los scientifics localizèron la font d'aquels fenomèns dins d'explosions d'energia magnetica se produson a un terç de la disténcia que separa la Tèrra de la Luna. Atal son provocat per de « nòvas connexions » entre las « còrdas magneticas gigantas » ligant la Tèrra al Solelh qu'amassan l'energia dels vents solars.
L'estudi espectrografica de la lutz emetida mòstra la preséncia d'oxigèn (raia verda a 557 nm e doblet roge a 630 e 636 nm) entre 120 e 180 km d'altitud, de l'azòt e d'aqueles compausats e d'idrogèn (656 nm) dins las auroras de protons. A d'altitud mai bassas, la color observada mai frequentament es lo roge (altituds de 90 a 100 km).
Lo fenomèn se debana quand las particulas emetidas pel Solelh s'electromagnetizan al dessús de la estratosfèra. cobrisson lo cèl de drapariàs fosforescentas podent furtivament reproduire sus la lor talvèra totas las colors de l'espèctre. Cal que lo cèl siá clar, de melhor sens Luna e desencombrat de luses parasitas.
Las auròras borealas son ara previsiblas, seguent lo trabalh de l'observatòri Kjell Henriksen amb lo Centre universitari del Svalbard, e a lor programa informatic SvaltrackII disponible pel grand public[11].
Classificacions[modificar | modificar la font]
Los primièrs scientifics que s'interessèron als fenomèns aurorals d'en primièr instaurèron de classificacions segon la forma, de l'espandiment e de l'intensitat de las emissions, permetent una apròcha objectiva e quantitativa del fenomèn[10]. Atal veguèron a dos tipes d'auròras: las formas discrètas e las formas difusas.
Las formas discrètas an coma caracteristica de se formar en longs arcs o en bendas. Los arcs « ondejan » de segonda en segonda, coma los nívols cambian d'aspècte jos los vents. Penon la forma de la magnetosfèra (camp magnetic de la Tèrra, çò qui lor dona las aparéncias d'una largor pusléu prima (de 1 a 10 km), mas d'una longor arcada gaireben infinida.
Colors[modificar | modificar la font]
Los fenomèns aurorals prenon de colors diferentas, anant del verd cap al ròse, del roge cap a l'indi violet. Tres gases son a l'origina d'aqueles fenomèns: l'azòt, l'oxigèn e l'idrogèn. L'azòt dona de colors blavas e rojas e l'oxgèn de colors verdas e rojas. Nòstra atmosfèra, subretot constituida d'azòt (uns 80 %) e d'oxigèn, dona d'espectacles visuals de color roja podent donar l'impression d'un cèl de fuòc[12].
Observacions[modificar | modificar la font]
L'espectacle es fòrça cambiadís e pòt començar per la formacion d'un arc (arc auroral) perpendicular al meridian magnetic del luòc, puèi s'acompanhar de rais a vegadas animats d'una pulsacion mai o mens rapida (0,05 a 15 hertz) o se desplaçar ma o mens rapidament. A vegada s'obsèrva de lusors semblant a un ridèl o una vela tornejats per la brisa.
La luminositat pòt variar fòrça, de biais que lo fenomèn pòt duar d'unas minutas fins a d'oras. Es plan rare d'observar d'auròras per de latituds magneticas inferioras a 50 gras. aquó se produch sonque pendent lo periòd d'activitat solara maximala del cicle d'11 ans, pendent d'erupcions solaras mai importantas.
Consequéncias ligadas a las auròras[modificar | modificar la font]
Abans l'èra de las communicacions par satellits, lo mejans melhor de communicacion dins las regions vastas e espandidas coma aquelas de Canadà èra la communicacion per las ondas ràdio. Pendent d'auratges solars intenses, las communicacions èran interrompuidas perque aquelas ondas viatjan pel biais de l'atmosfèra nauta[12].
Segon de scientifics canadians, las luses celèstas nocturnas serián a l'origina de mai d'una panas electricas de granda escalas sus nòstra planeta e tanben de la perturbacion de las transmissions d'informacions dels satellits a l'entorn de la nòstra orbita[12].
Preséncia sus d'autras planetas[modificar | modificar la font]
Las auròras polaras son pas sonque un fenomèn especific de la Tèrra. Es possible de ne trapar sus quina que siá planeta amb un camp magnetic. Son observablas mercé a de fotografias presas en ultraviolet pel telescòpi espacial Hubble[13].
Las auròras polaras vistas sus las planetas autras que la Tèrra pòdon èsser provocadas per d’autres fenomèns fisics qu'aqueles produsent las auròras terrèstras. Sus Jupitèr, per exemple, l'oval auroral principal es una consequéncia de la « trencadura de corotacion » del plasma: lo camp magnetic de la planeta mena normalament lo plasma amb el, mas, a partir d'una certa distància, la velocitat de communicar al plasma ven tròp granda e aquel pòt pas mai seguir. Aquò crea un corrent electric a l'origina de l'oval auroral.
Sus Jupitèr, los satellits de la planeta crean un corrent electric se desplaçant al respècte del camp magnetic (lo meteis fenomèn que per una dinamo). Aqueles corrents crean d'« espòts aurorals », vists pel primièr còp en infraroge[14], puèi en UV[15]. Dins l'imatge a costat: d'espòts, fòra de l'oval principal: l'espòt mai brilhant correspond a Io (esquèrra), aquels d'Euròpa e Ganimèdes son visibles al primièr plan.
Totjorn sus Jupitèr, un grop de cercaires de Laboratòri de fisica atmosferica e planetari de l'ULg podèt far l'observacion de fenomèns aurorals sus la giganta gasosa mejans lo telescòpi espacial Hubble[16]. Subretot aquelas degudas al satellits Io, Euròpa e Ganimèdes. Lor trabalh revelèt lo detalh de los espòts ultraviolets e permet una compreneson melhora los provocant.
D'auròras polaras foguèron tanben fotografiadas per Hubble sus Saturne[17].
Lo 21 de genièr de 2013, de cercaires anoncièron aver fòrça segurament detectat pel primièr còp d'auròras sus d'exoplanetas, mercé al Low-Frequency Array radio telescope basat als Païses Basses[18].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) [The northern lights-what are they ? http://geo.phys.uit.no/articl/theaurora.html]
- ↑ L'aurora boreala del 30 d'octobre de 2003
- ↑ 3,0 et 3,1 (en) Wendy Leonard, {{Obratge}} : paramètre
titremancant, HarperCollins, , 320 p.
- ↑ Pline lo Vièlh, {{Obratge}} : paramètre
titremancant, Dubochet, Le Chevalier et Cie,
- ↑ (en) Siobhan Logan, {{Obratge}} : paramètre
titremancant, Original Plus, , p. 6
- ↑ (fr)Aurore polaire... Le cinéma des ours blancs, sus meteo.org
- ↑ (fr) Lythes et légendes : les les aurores polaires
- ↑ « (fr)Planeterrella - Un simulateur d'aurores polaires », sur le site de la Planeterrella
- ↑ 9,0 et 9,1 Wilfried Rochard, « (fr) Qu'est-ce qu'une aurore boréale? », 29 de genièr de 2006
- ↑ 10,0 et 10,1 Jean-Jacques Berthelier, « (fr)Aurore polaire », Encyclopaedia Universalis France
- ↑ La prevision de las auròras borealas possibla sus telefòn portable sus 123opendata.com
- ↑ 12,0, 12,1 et 12,2 Agence spatiale canadienne, « (fr) Aurores boréales », Gouvernement du Canada
- ↑ I. Bualé, D. Crussaire et N. Vilmer, « (fr)Le vent solaire et les aurores polaires », Institut de mécanique céleste et de calcul des éphémérides
- ↑ (en) J. E. P. Connerney, R. Baron, T. Satoh e T. Owen, « Images of Excited H3+ at the Foot of the Io Flux Tube in Jupiter's Atmosphere », Bulletin of the American Astronomical Society, American Astronomical Society, 25th DPS Meeting, #19.05, vol. 25, {{Article}} : paramètre «
annada» o «
date» mancant, p. 1082 (legir en linha)
- ↑ (en) Renée Prangé, Daniel Rego, David Southwood, Philippe Zarkaparallel, Steven Miller e Wing Ip, « Rapid energy dissipation and variability of the lo-Jupiter electrodynamic circuit », Nature, vol. 379, , p. 323-325 (legir en linha)
- ↑ Bertrand Bonfond e Aikaterini Radioti, « (fr)Des planétologues de l'Université de Liège dévoilent des aspects cachés de Jupiter », université de Liège, 17 de març de 2008
- ↑ (fr) Saturne connaît aussi des aurores polaires, in Futura-sciences
- ↑ « Alien Auroras May Light Up Exoplanet Night Skies », Space.com, per Miriam Kramer, lo 21 genièr de 2013.
}
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Las auròras borealzs del Quebèc-nunavik
- (fr) La caça a la auròras polaras
- (fr) Lo vent solar e las auròras polaras
- (fr) Analisi de las auròras australas en Antartida
- (fr) Las auròras polaras
- (en) Mapas de progression de las auròras polaras en temps real, mapas dem NOAA del Space Weather Prediction Center
- (fr) Auròras polaras vistas dempuèi l'espaci

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-
Dictadas periòde 2
-
Commentaires1Mercredi 28 Octobre 2015 à 18:51
Cossí fas aquò ? Son de dictadas que los escolans aprèstan a l'ostal ?2Jeudi 29 Octobre 2015 à 11:44
Aprèstan la dictada a l'ostal. La dicti e fasèm una correccion collectiva. Trabalham subretot l'accentuacion e/è a/à.
L'an passat fasiái d'autò-dictada. Mas ara m'avisi que los qu'an de memòria coneisson las diferentas definicions prepausadas dins las dictadas e los que son en dificultat capitavan pas d'aprene la dictada de memòria e de se concentrar sus l'ortografia.
Aqueta annada i a de mainatge qu'escrivon la dictada abans ma dictada !3Vendredi 30 Octobre 2015 à 09:55
Fas las leiçons de geografia a l'encòp, es pas mal aquò
Vau soscar a quicòm tanben. Utilizi http://yannig.marchegay.org/index.php/occitan/88-escriure-sens-engana-en-occitan mas es subretot un repertòri personal per las decas que fan dins los quasèrns o dins los tèxtes liures, fau pas pro de trabalh sus l'escrit encara...
Ajouter un commentaire


text:
Conselh de l'Union Europèa
Lo Conselh de l'Union Europèa, anteriorament nomenat Conselh dels Ministres de l'Union Europèa, es lo principal organ legislatiu e de presa de decision de l'Union Europèa. En aquel Conselh, los representants dels govèrns defendon lors interèsses e establisson de compromeses per pervenir a una decision comuna, en prenent en compte los punts de vista del Parlament Europèu e dels parlaments estatals. Las reünions del Conselh se debanan a Brussèlas, alevat las realizadas en abril e en octobre que se fan dins la vila de Luxemborg. Los Govèrns trabalhan per ensajar de se manifestar amb una sola votz en de questions de politica exteriora, assistits pel Naut Representant per la Politica Exteriora e la Seguretat Comuna, foncion a l'ora d'ara exercida per Javier Solana.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Dimars, 23 d'octòbre de 2018, 03h00
De centenats de milièrs de manifestants prenguèron dissabte passat las carrièras de Londres per demandar un segond referendum sul Brexit. Un cortègi de mai de dos quilomètres ... +
Diluns, 22 d'octòbre de 2018, 03h00
Après aver assegurat durant 18 jorns que lo jornalista Jamal Khashuqji èra sortit de son consolat a Istambol d’esperel, ara l’Arabia Saudita reconeis que lo jornalista moriguèt ... +
Diluns, 22 d'octòbre de 2018, 03h00
La Cort Suprèma espanhòla a cambiat d’opinion d’un jorn a l’autre. Lo 18 d’octòbre passat, lo tribunal superior de totes los òrdres decidiguèt ... +
Diluns, 22 d'octòbre de 2018, 03h00
Davant l'imminent referendum d'independéncia de la Nòva Caledònia, que se tendrà lo 4 de novembre venent, l'Organizacion Democratica deu Pòble Occitan (ÒDPO) ... +
Dimenge, 21 d'octòbre de 2018, 03h00
Lo lingüista alemand, Georg Kremnitz, es guierdonat del 5n prèmi Robèrt Lafont que l’autreja la Generalitat de Catalonha. Lo prèmi reconeis de personas que se son distinguidas ... +
Dissabte, 20 d'octòbre de 2018, 03h00
Lo jornalista dissident saudita Jamal Khashuqji (sovent transcrich Khashoggi) l'assassinèron lo 2 d'octòbre passat dins lo consolat de son país a Istambol. De representants ... +
Divendres, 19 d'octòbre de 2018, 03h00
Lo cap de La França Insomesa, Jean-Luc Mélenchon, a cercat d’umiliar una jornalista que li pausava una question embarrassanta sus sas contradiccions a prepaus d’adversaris politics ... +
Dijòus, 18 d'octòbre de 2018, 03h00
La nominacion del nòu secretari d’estat francés Laurent Nuñez a fach de bruch en Bretanha. La rason n’es l’emplec del caractèr “ñ” sens ... +
Dijòus, 18 d'octòbre de 2018, 03h00
Lo ministre de l’Interior italian, Matteo Salvini, ordenèt dissabte passat lo transferiment de totes los migrants e refugiats de Riace, un vilatge de Calàbria conegut per la reüssida ... +
Dimècres, 17 d'octòbre de 2018, 03h00
Lo president francés, Emmanuel Macron, a degut renovelar sos ministres, après de successivas demissions. Ièr de matin l’Elisi confirmava la nominacion de son nòu ministre ... +
Dimècres, 17 d'octòbre de 2018, 03h00
Lo papa Francés canonizèt dimenge dos personatges engatjats de la Glèisa catolica, l'archevesque de San Salvador, Monsénher Óscar Romero, assassinat en març ... +
Dimars, 16 d'octòbre de 2018, 03h00
La CSU, lo partit conservator e aliat clau d’Angela Merkel, patiguèt dimenge passat una revirada de las duras a las eleccions bavaresas, çò qu’afeblís mai encara ... +
Dimars, 16 d'octòbre de 2018, 03h00
Après un an d’encarceracion preventiva, Amnestia Internacionala exigís “la liberacion immediata” de Jordi Cuixart e Jordi Sànchez, los primièrs dos ... +
Diluns, 15 d'octòbre de 2018, 03h00
Lo jornalista dissident saudita Jamal Khashuqji (sovent transcrich Khashoggi) desapareguèt lo 2 d’octòbre, quand se gandissiá al consolat de son país a Istambol per prene ... +
Diluns, 15 d'octòbre de 2018, 03h00
Mai de 240 000 personas prenguèron dissabte passat las carrièras de Berlin per manifestar contra l’òdi e lo racisme. Los manifestants protestavan contra las contunhosas ... +
Diluns, 15 d'octòbre de 2018, 03h00
Una portanèla del mur metallic que separa los Estats Units de Mexic se dobriguèt dissabte passat durant tres minutas a la frontièra exacta entre Ciudad Juárez e Sunland Park, ... +


text:
Martres (Gironda)
Martres (oficialament en francés Martres) es una comuna occitana dau Vasadés [1] istoric, en Guiana, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
- Martres tòca pas Sent Brici, mès se'n manca pas de gaire.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Forto de Martres, en 1096, parochia de Marci, en 1307-1317, de Marcis, en 1307-1317. Martres, ven dau latin eclesiastic martyres o martyrem, « martir ». Lo nom prenguèt lo sens de « cementèri » per associacion entre lo culte daus sents martirs e lo culte daus mòrts [2],[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Targon; es adara dau canton de l'Entre-deux-Mers (en francés), donc de l'Entre Duas Mars.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas damb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9616679v/f145.item.zoom p. 131
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 213
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 439


text:
Nap
Nap| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | |----- | colspan=2 align="center" cellpadding="0" | |-----
Reng de precisar
Brassica rapa subsp. rapa
L., 1753
Lo nap, Brassica rapa L. subsp. rapa, (del latin napus: caulet nap, rapum : rava, bulb de raiç; del grèc pάπuς, pάπuoς : rava, nap), es una planta erbacèa de la familha de las Brassicacèas, cultivada coma planta d'òrt o de forratge per sa raiç carnosa longa o redonda, consomida coma legum. Lo tèrme designa tanben aquel legum.
Noms comuns: nap, navet, nabet, navèu, rava (en francés: navet, en espanhòl: nabo, catalan: nap, roman: nap, italan: navone o rapa, albanés: repë, serbocroat: repa, rus: peпa, bulgar: pяпa, alemand: Rübe, grèc ancian: Bouvιάς, grèc modèrne: YoYYύλι, persan: شَـلْغَم [chalgham], turc: șalgam, arabi: لـِفـْتٌ [left] o شَـلْجَمٌ [chaljam], ebrieu: לֶפֶת [lépheth]).
Lo nap es una planta erbacèa bisannala que dona una tija florala d'ochenta centimètres de naut, la segonda annada. Las fuèlhas son entièras, oblongas, las flors son jaunas. La raiç es carnuda e fòrça variabla dins sa forma: esferica, alongada, plana..., e dins sa color: jaune palle, blanca, negra, bicolor ròse e blanc...
Somari
Principalas varietats cultivadas[modificar | modificar la font]
Mai 150 varietats son inscrichas al catalòg europèu de las espècias e varietats e mai 25 al catalòg oficial francés. Coma:
Varietats non ibridas[modificar | modificar la font]
- Blanc glbe de colèt violet
- Jaune bola d'aur
- Mièglong de Croissy
- De Milan a colèt ròse
- De Montesson
- De Nancí amb fuèlhas entièras
- De vertuts martèl
- Long del Palatinat
- Rava d'Auvèrnhe aboriu
- Rava du Lemosin
- Roge plan aboriu de fuèlhas entièras,...
Varietats d'usatge familhal
- Glòbe Saint-Benoit
- Long d'Alsàcia
- Navet turnep
- Zefa tipe roge,...
Varietats ibridas[modificar | modificar la font]
- Alderton
- Clovis
- Déclic
- Sweetbell,...
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Las raices constituisson un legum que se manja cuèch, sautat, rabinat, en purèa, en mescla amb d'aures legums, en acompanhament de plats de vianda, o per perfumar de potatges, los bolhits. Se pòt apreciar sa sabor subtila e non picanta lo manjant crud, coma son parent pròche lo rabeta.
Es un legum ric en potassi que tenguèt longtemps una granda plaça dins l'alimentacion en Euròpa, remplaçada uèi per la trufa. Es sovent descriat per sa pretenduda fador, alara que paradoxalament son gost es pro caracteristic, subretot quand es pas tròp jove.
Tradicionalament, en Escòcia, lo haggis se manja amb de naps e trufas (en anglés escossés: neeps and tatties).
Los naps son tanben utiliizats en alimentacion animala, coma planta ferratgièra. Los naps ferratgièrs son una de las compausantas de la rotacion de Norfolk. Lors rengs escartats permeton un contraròtle de las adventiças per deserbatge mecanic.


text:
22 mars 2009
Des crocodiles en Périgord, ou les amours occitanes des inspecteurs généraux
Des crocodiles en Périgord, ou les amours occitanes des inspecteurs généraux Ara, mon còr, vos contarai Lo bon còr de la cocodrilha. Quant de lagremas an rajat Dels doç uòlhs de la cocodrilha ! Font de bonur, per lo qu'i vai, de conóisser la cocodrilha. En aquel mond òrre e tan dur, se vos manja, quante bonur ! quante bonur d'èstre segur qu'au mens i a quauqu'un que vos plora. [1] L’été dernier, j’ai acheté à la Maison de la Presse de Fumel, sans savoir de quoi il s’agissait exactement, un... [Lire la suite]


text:
30/07/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 19
E partirem en chaça a sabe pas tròp qué l’endoman matin. Faliá veire lo charrelh. La lonja veitura negra clafida de monde, chamjada en chalutier sovietic emb totas sas antenas, radars, sònars, micròs que passavan de pertot, eizilava majestuosament per las ruas e plaças de la vila nauta. Gaëtan, queste còp, escotava pas sa musica, mas tras los subrebeus escotadors que s’era conhat sus las aurelhas, eissaiva de coneitre quauqua musica que auriá pogut èsser reconeguda per Gaspard e montrar au monde la maison d’ente s’era enfugit. Mas far tener daus auvidors a las aurelhas dau dròlle se montret rapidament tant aisat coma farrar las moschas. Los fotiá lai tanleu installats en butir daus crids que Hofnagel disset èsser de dolor. E Caüsac fuguet leu sol a escotar bruchs de cosina, de banhadoira que se voida, discutidas mai o mens intimas e violentas de la pita borgesia Vilafranchesca. De temps en temps, d’una maison, surtiá un aer de musica que Caüsac fasiá rapidament auvir a Gaspard que demorava sens reaccion, o-ben-tot se barrava las aurelhas a doas mans. Eram luenh de sas excitacions a l’auvir daus grands classics. Aguerem una bufada d’esper quante la novesma de Beethoven gisclet dins los auvidors de Gaëtan en provenença d’una maison que se revelet èsser una botica de disques. Gaspard se contentet d’acompanhar quauquas mesuras de la man, puei tornet tombar dins l’indiferença. La preséncia de la botica donet una ideia a Caüsac. Davalet de veitura, demoret presque una ora de temps coma lo marchant e tornet surtir emb una lonja lista d’adreças e de noms de melomanes, praticas seriosas de la botica dicha au Diapason. Bona ideia, i a pas a dire, que lancet Franciscò dins una errança a penas un pauc guidada per Hofnagel e Juliá que coneissián la vila. Los melomanes devián estre au trabalh, o en vacanças, o ‘vián decidat de far quauquaren mai que d’escotar lors disques, que tres oras e tres quarts de lista pus tard, paguna sinfonia, pas lo mendre concertò, pas lo pus pitit quatuòr eran venguts chatinglar los timpans pertant en alerta de Caüsac.(de segre)
Joan Ganhaire
10:28 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Un pitit bilhet per parlar dau libre que fuguet la sorca dau filme.
« Escotar la votz daus “hazuki” », veiquí lu secret de la Tokue, une p’ita vielha que sos detz semblan manhats estranhament, ecotar per preparar e belament far lu « an », la pasta cuecha « hazuki » — de las favas rojas — per clafir los « dorayaki » — ‘na fòrma de gargossa.
Sentarō prenguet Tokue per trabalhar dins sa botica e, eu viguet la pratica se doblar, que d’un còp, los gasteus erián mai bons. Mas, la p’ita vielha ‘cata un autre secret, un d’aqueus que se ditz pas entau.
Un jorn, la femna ven pus trabalhar e daissa lu Sentarō se desbrolhar.
Veiquí per lu darrier de cuberta dau libre.
Tant iò dire, lu libre « los delicís de Tòquio » eu ben melhor que non pas lu filme. Los personnatges son un pauc desparriers, an mai de prigondor, mas, coma mai d’una vetz dins los libres japonès, quò s’i passa pauc de chausas.
La confitura « hazuki »
Trobaretz sus la tiala coma far la pasta. Per far aisat, disen que fau lu trempilhar ‘na nuech puei los cueire un còp, un second mai la meitat dau sucre, un tresesme mai la seconda meitat. Veiquí mon biais de far :
- Dins una caçairòla per cueisson lenta, botatz 100g de « hazuki », mai quauques 30g de sucre, dins 300ml d’aiga.
- ‘Na vetz ‘ribat a la temperatura nauta, tuatz lu fuòc e daissatz cueire tota la nuech.
- Lu lendeman, botatz las favas dins ‘na caçeiròla normala, 50g de sucre e fasetz iò cueire 15mn.
- Entopinatz e minjatz zò dins la setmana.
Per cas que voudrietz ò far un pauc mai coma ‘na confitura e poder ò conservar, podetz metre mai de sucre, un pauc de « agar-agar ».
Per ne’n ‘chabar
D’enquera ‘na vetz, veisem que los, e las, dau Japon son pas tant luenh d’aquò daus lemosin⋅a⋅s que i a un proverbí que ditz :
Bons galetons e bonas favas
Garissen totas las malaudias.


text:
Dimars, 28 de junh de 2016, 03h00 Espòrt
Aqueste dissabte 2 de julh, los Dragons Catalans festejan 10 ans de preséncia en Superliga
Per d’unes, la debuta de julh significa las vacanças. Es pas lo cas pel mond tretzista aqueste dissabte 2 de julh amb los 10 ans dels Dracs en Superliga a Brutus, una partida decisiva a Blanhac per Tolosa en Liga Una e las eleccions a la Federacion!
Cup: Decepcion catalana
Aqueste dissabte, sus una pelena absenta en rason de refeccion, los Dracs an pas pogut resistir pel tresen còp de l’an a Hull FC. La linha de tres quarts èra privada de Gigòt, suspendut, e comptava amb lo retorn d’Austràlia de Benjamin Garcia. Los Angleses se mostrèron mai realistas e venquèron 22-8.
Los autres quarts vegèron dijòus la victòria de Wakefield a Huddersfield, 28-16; puèi, divendres la qualificacion 20-18 de Warrington fàcia a Widnes; e dissabte, Wigan escartèt Castleford 26-12.
Lo tiratge de las mièjas finalas a balhat las oposicions Wigan-Hull FC lo divendres 29 de julh a Doncaster e Warrington-Wakefield lo dissabte 30 de julh a Leigh.
10 ans en Superliga
Aqueste dissabte 2 de julh, los dirigents dels Dragons an decidit de marcar la preséncia de la formacion catalana en Superliga dempuèi 10 ans, lo jorn de la partida contra Wigan que foguèt lo primièr a venir jogar (e se faire batre) a Perpinhan l’ivèrn de 2006.
Tre dijòus, un vilatge-rugbi se tendrà al Castellet. Dijòus, de ser, de partidas de rugbi a tocar dos contra dos. Divendres, una jornada pels escolans e en serada un torneg intercafès.
Dissabte, al benefici de l’ADÒT (associacion pels dons d’organs), se farà la trasmission de la palma de la partida d’Illa de Tet, ont nasquèt Joan Galià, a Brutus: 40 quilomètres de man en man, una passa de primièra, totjorn enrèire mas “sempre endavant!”!
La partida (a 6 oras del vèspre a Brutus) serà seguida de la Nuèit dels 10 ans al Pargue de las Exposicions amb la participacion de 5000 personas e la venguda dels jogaires que marquèron aquelas annadas, per la designacion de l’esquipa dels 10 ans....
Queensland es lo mèstre
Dimècres, lo Suncorp de Brisbane aviá pas mai una plaça de liura per veire la segonda oposicion dels Estats d’Origina de l’an. Los jogaires locals confirmèron largament lor victòria de la primièra partida sus la Nòva Galas del Sud: 26-16 dins un rescontre mai dobèrt que vegèt l’alièr Dane Gagai plantar tres ensages.
Championship en vista
En Liga Una, Tolosa a fait un bon viatge al País de Galas amb una victòria 32-14 suls Crusaders e demòra cap de fila de la competicion. Dissabte, a Blanhac, a 18h30 , partida decisiva fàcia a York (lo segond) per considerar de mai en mai seriosament la montada dirècta en Championship per la sason venenta.
Las eleccions
Plan sarrada s’anóncia la marca de las eleccions federalas aqueste dissabte 2 de julh, de matin, a Tolosa, entre los sortents de XIII en Marcha del president Zalduendo e l’alternativa dinamica de XIII Units prepausada per la còla de Marc Palanques.
Alan Roch


text:
Senta Florença (Gironda)
Senta Florença, oficialament en francés Sainte-Florence, es una comuna occitana deu Vasadés istoric, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Senta Florença es lo d'una martira deu sègle IV, devath lo renhe de Dioclecian, mòrta a Cessero, adara Sant Tibèri [1],[2],[3]. Coma i a mèi d'una Senta Florença, dont una mòrta dens lo Peitau en 367, Jacques Astor, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, es pas segur de l'identitat de la senta eponima.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Pujòus; es adara deu canton des Côteaux de Dordogne (en francés)
Demografia[modificar | modificar la font]
- de 1866 a 1872, Senta Florença passa de 150 a 516 abitants, deu temps que Sent Pèir de Castèths passa de 835 a 144 abitants.
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 634
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 288
- ↑ http://nominis.cef.fr/contenus/saint/9095/Saints-Thibery--Modeste-et-Florence.html
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/mairie-sainte-florence-33.html


text:
Vòdka
La vòdka (var. vodcà, vòdca) es un beure alcoolisat incolòr de 32 a 97° (generalament 40°)[1]. Es originària de Polonha ò de Russia onte lo tèrme vòdka apareguèt dins lo corrent dau sègle XV[2]. Es un aigardent de tartiflas ò de cerealas (blat, séguel...) mai certanei produccions pòdon utilizar d'autrei matèrias premieras (bleda-raba...). Es venguda l'alcòl nacionau d'unei país d'Euròpa Orientala e d'Escandinàvia (Polonha, Russia, Ucraïna, Finlàndia...) e es fòrça frequent ambé 4 000 a 5 000 marcas comercialas diferentas. En 2005, èra ansin lo premier alcòl comsumat dins lo mond.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Gilbert Delos, Vodkas of the World, Edicion Wellfleet Press (1998).


text:
Caban : una favolhassa peluda quasi invisibla au fons de la mar, coma si siguèsse cubèrta d’un mantèu a capucha.
Chuscla : peisson de mar de la familha maena que pòu esperlongar sa boca coma un tube.
Desescar : levar l’esca dau musclau, bòrd que lo peis fa ren que de pitar sensa jamai mòrdre, e que pòu avariar lo musclau.
Eisseròc : vent de la mar que bofa despuei lo sud-èst, es una mena de sirocco (leis autrei vents pròches son : largada, ponent, labech, miègjorn…)
Enragar (s’) : blocar lo musclau sota un rocàs ; nos ven beleu de « raga », una cavitat sota mar.


text:
Ròcabruna dins son mirau
Comme tous les villages des pays d’Oc, Roquebrune, petit village situé aux pieds des Maures, vivait encore dans les années soixante-dix de l’agriculture. Une véritable bascule s’est réalisée depuis 40 ans avec des bouleversements profonds : changement d’économie, explosion démographique -les « insèrtas »- en déplacement quotidien vers les agglomérations régionales, en recherche d’emplois tertiaires, perte de la langue. L’anonymat engendré par le mode de vie individualiste et consumériste a changé les relations que connaissaient nos communautés villageoises.
Ai pron sovent ausit dins de discutidas qu’ai emé de Rocabrunencs, « se lei vièlhs revenián, que pensarián dau Ròcabruna d’ara? » En 1971, aviáu vint ans, lo vilatge se revilhava emé lei còps de martèu sus l’enclumi dau manescau, Sénher Penal. L’i aviá un anar-venir de tractors sus la rota despartamentala que partián dins lei bens. Quauqua ren m’aviá marcat a la debuta deis annadas setentas, d’insertas (1), coma disiá Joanòt Blangero, se planhèron que l’i aviá tròp de bruch quand lei paisans partián travalhar lèu de matin !
Pensi a una reflexien qu’un jorn, a l’escasença d’un filmatge per Vaqui (2), Joan Pèire Belmont aviá facha : « me soveni qu’a la debuta deis annadas setentas, Ròcabruna èra encara un vilatge paisan.» Lo vilatge viviá un pauc au ritme de l’escobilhier que ramassava lei bordilhas emé sa muela e son tombaréu. Mai çò qu’espantariá ara lo mai, es lo nombre de veituras, n’i a quasi de’n pertot, dins lei carrieras, sus lei plaças ! En 1943 Ròcabruna comptava un pauc mai de 2000 estatjans (2050), sabèm que l’i aviá 520 familhas d’agricultors (lo regime de Vichei l’i agradava de faire d’enquistas !). A la debuta deis annadas nonenta, Jacques Charonat escriviá dins un article (« De l’agriculture au tourisme, 1945-1990 ») pareissut dins una revista d’istòria locala (Lei Cronicas de SANTA CANDI) (3) que l’ i aviá pas mai de 191 agricultors en 1980. En quaranta ans lo vilatge a perdut mai de seissanta dau cent de sei paisans.
Fin finala, Ròcabruna es devengut una brava vilòta, es pus un vilatge, leis envans (lòtjas), que servián per l’agricultura, se son mudats en ostaus ! Un carcul qu’ai pron sovent entendut dins la boca de mon paire : « lo progrès a tuat l’òme ». Me siáu longtemps demandat çò que voliá dire, deviá pensar a la despartida dei cavaus e a l’arribada de vins e de fruchas forestieras qu’an fach despareisser lei pichòtei proprietats. Se parlava p’encara de mondialisacien !
Un sovenir d’enfança tòrna : ai vist un jorn quauqu’un se bandir per ramassar de bosas qu’aviá laissar un cavau que passava per carriera, simplament per metre dins son jardin. Despuei quauqueis annadas la comuna a fach installar de « Toutounets », çò que fasiá dire a quauqu’un : « siam pus dins un monde agricòla, mai dins un monde de la vila ».
Ròcabruna exportava sa frucha, lei paisans portavan lei caissas de pessegas, de melons, de rasins a un expeditor que lei mandava a Niça. En 2013, la cròta cooperativa dau vin fuguèt debastida per ne’n faire d’ostalàs ! Es un vilatge bastit au pè dei Mauras !
————
1) Lei insèrtas èran lei novèus Ròcabrunencs, en francès les « néo-villageois ».
2) VAQUĺ, emissien filmada en 2006.
3) Un village dans la tourmente des années 40, Roquebrune, J-M GUILLON, csc, 1986.


text:
Torismond
Torismond èra un ei dels Visigòts de 451 a 453. Alara que combatava los Huns d'Atila al costat del seu paire lo rei Théodoric Ièr, foguèt elegit rei sul camp de batalha (Camps Catalaunics) a la mort del ascendent, tuat al combat per una lança ostrogota venent de las tropas d'Atila.
Foguèt assassinat pel seu fraire Teodoric II, qu'aprofeitèt que Torismond siá aleitat dins sa cambra, malaut. De mai, un servicial sornarut traguèt al rei las armas, de biais qu'aquel deguèt de defendre del seus assassins amb una cadièra .
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (13 de junh de 1831 – 5 de novembre de 1879) foguèt un fisician escocés. Son trabalh mai important foguèt la formulacion d'un ensemble d'eqüacions conegudas coma eqüacions de Maxwell, que pel primièr còp exprimissián las leis basicas de l'electricitat e del magnetisme d'un biais unificat (electromagnetisme). Desvolopèt tanben la distribucion de Maxwell, una estatistica que descriu los aspèctes de la teoria cinetica dels gases. Aquestas doas descobèrtas contribuiguèron a inaugurar l'èra de la fisica modèrna, pausant los fondaments pels futurs trabalhs coma la Relativitat especiala e la Mecanica quantica. Maxwell es tanben conegut per aver creat la primièra camèra fotografica de colors combinadas en 1861, per mejan del sistèma de la sintèsi additiva.


text:
-1200
Aquesta pagina concernís l'an -1200 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Leis espasas de Creta – que foguèron probable lei premiereis espasas de bronze de l'Istòria – agantèron la vila marchanda d'Ugarit en Orient Mejan. Aquò accelerèt sa difusion en Euròpa e vèrs l'èst.


text:
Alando
Alandu en còrs (Alando en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Alando S'una municipalitat del Boziu ; fa partida del Costat de Bustanico #que compta 24 comunas. Alando Se situa en lo « territòri de vida » del Centre Corsega (Centru di Corsica) del Parc natural regional de Corsega #que se'n adherent.
Alando Se detla una de las jamai pichonas municipalitats de la collectivitat territoriala de Corsega (342en sus 349), e la 218en sus las 225 comunas del departament del Anautita-Corsega.
Alando est une commune du Boziu ; elle fait partie du Canton de Bustanico qui compte 24 communes. Alando se situe dans le « territoire de vie » du Centre Corse (Centru di Corsica) du Parc naturel régional de Corse dont elle est adhérente.
Alando est l'une des plus petites communes de la collectivité territoriale de Corse (342en sur 349), et la 218en sur les 225 communes du département de la Haute-Corse.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Catedrau Metropolitana de Buenos Aires
La Catedrau Metropolitana de Buenos Aires qu'ei lo màger lòc de culte catolic d'Argentina. Que's tròba suber la plaça de Mayo (qui ei tanben costejada peu cabildo de l'Ostau Arroset). Qu'ei tanben lo lòc on ei sepelit lo generau José de San Martín, liberator deu país durant la Guèrra d'Independéncia.
Desempuish lo sègle XVII, cinc lòcs de culte que hon bastit au medish endret shens demorar per'mor de la mala qualitat de las òbras. Que ho consacrada en 1791 a maugrat qui no hosse pas acabada. Lo son davant neoclassic realizat en 1822 qu'ei l'òbra de l'arquitècte francés Prosper Catelin. Ua rica ondradura que'i ho hornida enter 1860 e 1863.
En 1880, lo mausolèu deu generau San Martin, òbra de l'escultor picard Carrier Belleuse que ho installat entà arcuélher lo còs deu liberator qui repausava dens la cripta de la catedrau de Bolònha de Mar, ciutat on èra mort en exili.


text:
lave vaisselle table de cuisson gaz lave vaisselle avec table de cuisson bosch smv46mx03e lave vaisselle tout integrable 60 cm bosch livraison gratuite lave vaisselle avec plaque de cuisson.
vaisselle avec table cuisson lave combinac de,cuisson pbc6b5b80 table 60 gaz au cm bosch de, downeasybrewingcom lave pulsat vaisselle cgf beautiful,70cm gaz feux 5 plaque de au cuisson,bosch cuisson avec lave table de vaisselle, rosieres de table darty trm60in lave cuisson vaisselle,cuisson plaque lave de cattoen four promotions encastrable,darty table cuisson blanc brandt 915 de i lave vaisselle dkh, meuble lave table vitroceramique plaque cuisson de vaisselle, plaque de electro cuisson table pas dacpat chare.


text:
Capitalisme casino e tapin per tots
Jospin e Balladur privatisèron quitament totas las entrepresas gròssas de França (300 miliards cadun a quicòm pròcha) entrepresas que son ara, las del CACA 40. Entrepresas qu'an vojat en 2011 mai de 100 miliards d'euros de beneficis als borsiconairèls trabalhadors , sens donar sonque un sol pet de figa de talha a l'Estat .... la vida qué!!!
Uèi a nosautres nos dison los elegits , que cal se sarrar la cencha, per la bona rason , que i a pas cap d'argent a escampar , per las fantàsias socialas, coma espital, escòlas, retiradas, e fotra e mèrda, per de sostenguts assostats, que costan cars, a fòrçaece, a luòc d' o donar drechament als borsicapòrcs que son de braves trabalhamanetas ... .
CQFD : un pauc d'atencion sioplet , la demostracion matematica es complicada , la memòria corta, lo boson de Higgs es facil de comprendre a costat , alara que …


text:
Merlimont
Merlimont es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Merlimont Es un ancian vilatge de près de mar, vengut una pichona vila. La siá façada maritima i a permeses los desplaçaments per vaissèl.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, una part de l'armada alemanda a desembarcat a Merlimont-Plaja.
Merlimont est un ancien village de bord de mer, devenu une petite ville. Sa façade maritime y a permis les déplacements par bateau.
Durant la Seconde Guerre mondiale, une partie de l'armée allemands a débarqué à Merlimont-Plage.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Aquò es partit. D’un costat l’occitan gascon oèst-pirenenc - d’unes qu’an lo gost de l’emfasi dison lo bearnés -, de l’autre l’occitan lengadocian oriental - d’unes qu’an lo cap epic dison lo cevenòl. Es una batèsta pel títol prestigiós d’occitan imperial. Longtemps dins la corsa, l’occitan provençal, embolhat dins sos afars intèrnes amb los pseudoprovençalistas, es relegat ara en segonda division. Non fa gaire, l’occitan lengadocian oriental aviá l’avantatge mas ara es l’occitan gascon oèst-pirenenc qu’es en progression fulguranta. A l’epòca l’occitan lengadocian oriental senhorejava pertot. Ara, a l’Institut d’Estudis Occitans, sus la tela coma endacòm mai, es l’occitan gascon oèst-pirenenc. Non fa gaire, los panèls sul camin de Sant-Jacme foguèron escrits en occitan lengadocian oriental. La replica a aquela injúria non se faguèt esperar longtemps : l’occitan de l’Euroregion Aquitània es desenant, e sense discussion, l’occitan gascon oèst-pirenenc. Fòra jòc en Aquitània son los parçans sinistrats de lengatge inferior, Gasconha centrala amb son sembla gascon oèst-pirenenc, Agenés amb son sembla lengadocian oriental e Peiregòrd amb son sembla lemosin. Benlèu l’occitan lengadocian oriental aurà el tanben son prat cairat en Lengadòc-Rosselhon, se se sap far amb los politicians locals, e aital sas escasenças tornaràn pujar. A l’ora d’ara, lo combat se debana al Congrès : se lo president de la Comission lingüistica es cevenòl, es lo gascon oèst-pirenenc qu’es la lenga oficiala de l’institucion. Qui ganharà la copa (santa) ?
- Excusatz…. lo telefòn ! Digatz… òc… Ara va ! E ben ! Plan mercés… Es qualqu’un que me ditz que per metre los candidats d’acòrdi, sufiriá de mesclar tot aquò e lo demai, plan bolegar amb un movement pluricentric, puèi daissar pausar al fresc per evitar l’evaporacion.
J. P.


text:
Dimèrcles de primauera, dijaus net e diuendres iuernaus
Temperatures doces entara epòca (2°/19° en Vielha; 1°/5° en còta 2.000). En Les e Bossòst se poderien arribar a superar es 20°.
Eth dijaus 25, pendent eth maitin auram nivolositat abondiua de tipe nauta e mieja, encara que se poderie daurir quauqui clari. Pera tarde aumentarà era nivolositat e se produsiràn precipitacions fèbles en tot enfortilhar-se pendent era net. Còta de nhèu iniciau enes 1.600 m en tot descéner rapidaments cap as 800 m. Celhs de 15 a 20 cm en còtes nautes de Baqueira. Vents de sud-oest en tot virar ath nòrd-oest a darrères ores.
Acusada descenuda des temperatures diürnes (1°/9° en hons de Val; -2°/-1° en còta 2.000).
Eth diuendres serà embromat tamb precipitacions moderades pendent era maitiada e fèbles pendent era jornada; encara qu'a darrères ores se poderien refortilhar leugèraments. Còta de nhèu sus es 600 m. Acumulacions de 15 a 20 cm en còtes nautes.
Es temperatures contunharàn en descenuda (0°/6° en hons de Val; -7°/-4° en còta 2.000).
Semble qu'eth dissabte contunharam damb cèus caperadi e quauques precipitacions fèbles, encara que pera tarde ja se dauririen quauqui clari. Atencion ath dimenge qué poderie èster eth melhor dia d'esquí de çò qu'amiam de sason. Ac confirmaram En pròplèus bulletins.


text:
Es un fach que pòt arribar estonar uèi lo jorn. Degun pensa qu’un còp i aguèt un emirat arabi a Provença que demorèt prèp de 100 ans e que d’ailà i sortián d’atacas qu’arribavan fins a Soïssa e Itàlia. Foguèt doncas aquò possible ? Óc, pendent l’existéncia de l’emirat de Farakhsa de La Gàrdia-Frainet. Dependiá directament del califat de Còrdoa e foguèt conquistat per l’armada de Guilhèm I lo Liberator, Prince de Provença.
Uèi, e maugrat que l’istoriografia provençala encara discutís fins ont arribèron las frontièras d’aquel emirat – atanben conegut coma Fraxenetum en latin pendent l’epòca – e ont s’establiguèt la populacion araba a l’airal per ne poder definir l’eiretatge a la region – val pas dire qu’èra situat dins un massís uèi conegut coma Massís dels Maures – i a de mai en mai pròvas istoricas qu’an pogut recrear amb pus certitud istorica las basas e l’istòria de l’emirat mai septentrional del mond islamic d’aquela epòca.
Atal, divèrses istorians an soslinhat que, maugrat que territorialament foguèt un emirat pichon pr’amor que solament arribava fins a 60 quilomètres de La Gàrdia-Frainet, la sieuna capitala e fortalesa principala, lo poder militar d’aquel emirat foguèt fòrça mai granda pr’amor que pendent mai de 84 annadas lancèt d’atacas contunhas contra totas las tèrras provençalas e mai enlà encara pr’amor qu’aquelas arribèron a Soïssa e fins Itàlia.
L’aventura d’unes piratas
L’istoriografia araba de l’epòca – que cal prene amb de prudéncia pr’amor que poiriá aver de partidas legendàrias per çò d’aisit que descriu aquel fach – parla de plusors vaissèls pirates arabis ( benlèu ne seriá solament un pr’amor que, se non, se compren pas lo nombre de piratas que i aviá en aquela expedicion – e qu’avián coma origina la vila iberica islamica de Bajjana (uèi Almeria ) arribèron al gòlf de Sant Tropetz e que i desbarquèron 20 piratas. Sembla èsser que lo sacatge a la region seriá estat pro aisit e qu’aprés aver aquò fach aurián demandat mai d’òmes per conquistar la zòna.
Èra l’an 889 e lèu arribèron mai d’arabis per raubar la region, mas lèu foguèron vistas las escasenças comercialas e militaras qu’aviá aquel airal. Pr’aquò lo nòu territòri sarrasin conquistat a Provença, que leù arribèt fins lo Massís dels Maures e la quita Camarga provençala, venguèt un país restacat a la Illas Balearas – qu’a l’epòca tanplan èran islamicas e aguèt un emir que reconeissiá l’autoritat, primièr de l’emir de Còrdoa, e apuèi del Califa d’Al Andalús.
Aital, lo nòu emirat arabi de Provença de Farakhsa o Farakhshanit venguèt lèu territòri d’origina de desenats d’atacas vèrs lo Piemont: lèu contrarotlèron totes los passes e còls dels Alps provençals e establiguèron una posicion d’avancada al pas de Sant Bernard, al Valés, a Soïssa. La volontat èra contrarotlar los peregrins qu’anavan e tornavan a Roma, fònt segura de de sòus e d’autres tresaurs.
Se sap pas de segur qu’es çò que provoquèt la fauta d’accion de la noblesa provençala en aquel moment. Benlèu lo poder dels comtes de Provença èra pas pro fòrt per los atacar pr’amor que sabián qu’aquò menariá a una guèrra longa – los arabis avián tanben conquistat a l’epòca las Balearas e Sardenha e encara èra normal patir d’atacas arabas a de territòris tan pròches coma lo comtat catalan de Barcelona -. La paur d’una reaccion dels musulmans d’Al Andalús èra clara e aquò provoquèt una fauta totala d’accion militara pendent los primièrs ans d’existéncia d’aquel emirat. Mas quora los provençals reagissèron, la fin de l’emirat de Farakhsa venguèt una realitat cèrta.
Los crestians assajan la conquista
53 annadas apuèi la creacion de l’emirat de Farakhsa i aguèt un acòrdi entre lo rei Hug d’Arle e Berenguièr II d’Itàlia per destruire lo poder militar de l’emirat. Amb una flòta superiora dintrèron al golf de Sant Tropetz e aprés d’oras de batalha poguèren destrusir la flòta sarrasina, causa de paur dels estats vesins pendent d’annadas.
Totun, e aquò es ont los divèrses estudis istorics an desparièras versions, l’acòrd entre de provençals e d’italians finiguèt lèu, e del temps que finissiá l’aligança crestiana, los arabis èran beneficiats amb la tòca d’aparar los passes terrèstres dels Alps e alertar l’armada provençala se i arribavan d’òmes piemonteses.
A mai, aquò seriá, segon d’unes istorians e segon d’autres pas, l’origina de l’arribada de populacion araba a mai d’un luòc de la geografia dels Alps provençals: Môriena (en arpitan atal), Focagni e Tarentèsa. Tot aquò se debanèt dos ans abans la reconeissença de l’emirat amb l’emir Kalra a Còrdoa, ont foguèt recebut pel Califa d’Al Andalús Abd al Rahman III en 944.
Tal arribèt d’èsser lo poder dels arabis de Provença que lo quite emperaire alemand del Sant Empèri Roman Germanic, Oton III, envièt un ambaissador a Còrdoa per demandar la fin de las atacas musulmanas als princes crestians.
L’istòria de l’emirat arabi provençal de Farakhsa farà, tornarmai, un autre saut, fins la seguenta generacion. Los sarrasins de Frainet an trobat ara l’abat de Clunhic, fòrça estimat pels provençals, que tornava d’una visita papala a Roma. Serà raubat per ne demandar un rescat plan naut. L’òrdre religiosa cercarà cossí pagar lo prètz pertot e poirà, fin finala, tornar aver en libertat l’abat.
Mas demandaràn aprés la fin de la preséncia de l’emirat en de tèrras provençalas. E la demanda arribarà a la meteissa cort de Guilhèm I de Provença, Comte d’Arles, Constança e Provença, d’Avinhon, Marqués de Provença e pendent la fin de la sieuna vida Prince de Provença, qu’aviá cert interès en atacar alavetz, e pas abans, los arabis. Èra l’an 973.
La conquista cristiana de Farakhsa
Segon d’unes istorians la conquista provençala d’aquel emirat seriá venguda en 973. Segon d’autres dètz ans apuèi, en 983. Cossí que siá, lo Comte de Provença vòl ara arrestar l’espandiment de las idèas republicanas que i a dins las vilas del nòrd italian e que lèu poirián arribar a Provença. Lo sistèma feudal pòt pas èsser dobtat. E cal conquistar l’emirat e donar las tèrras a de nòbles que qu’ajudaràn subreviure la feudalitat pendent de sègles.
Aquesta teoria istorica, que pas totes los istorians de Provença ne son d’acòrd, poiriá plan èsser vertadièra. A de logica e es d’acòrd amb los interèsses del cap de l’armada mai importanta que conquistèt Farakhsa. L’annada de la conquista poiriá èsser, benlèu, pas tan importanta.
Aital, Guilhèm I de Provença amassèt una armada e amb l’ajuda de los senhors de Levens, Aspremont, Gileta, Buelh e Sospèl comencèt l’ataca a l’emirat. La paur del califa de Còrdoa benlèu èra ara pas mai cresibla. Segon d’autres istorians, i aurián tanben d’òmes de Turin, del Bas Delfinat e atanben de Niça.
Los occitans e los arabis lucharàn en cinc batalhas abans del sètge de La Gàrdia-Frainet: Ambrun, Gap, Riez, Empus e Cabassa. Los arabis fugiràn pertot. Lo castèl de Frainet serà una defensa temporala destinada a tombar davant l’armada provençala. Los darrièrs arabis assagèron de fugir mas seràn cristianizats per fòrça e apuèi venduts coma d’esclaus. Segon l’istoriografia oficiala tot aquò arribèt aprés la granda desfacha militara araba a la batalha de Tortor, lo quite an. Cèrts istorians confirman totun, dins una version alternativa, que tot aquò se debanèt dètz ans apuèi.
Doas conclusions arriban d’aquela conquista; la primièra: cèrta itoriografia oficiala francesa amaga aqueste episòdi istoric de Provença. I aguèt una emirat amb de populacion araba e de mescla amb la populacion provençala vesina. La segonda: aquò se debanèt fa mai de 1000 annadas, atanben entre d’autras nacions vesinas mediterranèas. Cèrts politics d’uèi lo jorn an un discors totalament contrari que benlèu cal revisar totalament.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Puèi Domat (mont)
Lo Puèi Domat o lo Puèi/Puèg de Doma o encara Suc del Dome[1] un volcan estint d'Occitània, en Auvèrnhe, dins los monts Domats e lo Massís Centrau. Se situa a quauques quilomètres a l'oèst de la vila de Clarmont-Ferrand. Son altitud es de 1 464 mètres.
A sa cima se tròban un temple roman dedicat a Mercuri, una estacion meteorologica amb una antena granda, de botigas, un restaurant e un pargament.
Origina del nom Doma[modificar | modificar la font]
Son nom ven del dieu gallés Dumias, genitiu de Dúmiatos.
Galariá[modificar | modificar la font]
La cima[modificar | modificar la font]
En ivèrn[modificar | modificar la font]
Parapenda[modificar | modificar la font]


text:
5.10.2018. Blòg de Lo Quentin
PeerTube es un logicial liure, descentralizat e federat que permet de crear una plataforma d’albergament
13.09.2018. Nòva
Victòria dels defensors del copyright al Parlament Europèu. L’eurocambra aprovèt
24.08.2018. Nòva
Per visibilizar e salvagardar l’occitan en Auvèrnhe S’es lançada una
26.07.2018. Nòva
Un influenciaire es una persona que ten una cèrta credibilitat pr’amor de sa preséncia
11.02.2018. Nòva
Dos grands investidors del gigant informatician Apple an demandat a la societat que fabrica l’iPhone
4.01.2018. Blòg de Laurenç Revèst
Escrivem en occitan, laisham traça, testimoniam, provam d’entreveire lo futur. Nòstra occitanitat
20.12.2017. Nòva
La Comission Federala de las Comunicacions dels Estats Units a decidit de metre fin a la neutralitat
27.03.2017. Nòva
Un nòu rapòrt de l’UNÈSCO, concretament apelat Recommendations for action:
12.03.2017. Nòva
Mai d’un miliard d’usatgièrs fan servir cada jorn Whatsapp, l’aplicacion de
15.12.2016. Nòva
Lo govèrn regional d’Ürümqi, la region pus occidentala de la Republica Populara
4.12.2016. Nòva
Après la mòda del “Mannequin Challenge” arriba ara lo “Trump’s
15.11.2016. Blòg de Joan-Marc Leclercq
De l’influéncia de la Teleranha, qu’a creishut d’un biais considerable recentament, se’n parla
19.10.2016. Blòg de Lo Quentin
Aqueste còp parlarai de quicòm qu’avèm totes ja degut far: mostrar un imatge a qualqu’un. Que
31.07.2016. Nòva
La societat multinacionala Facebook a fach lo primièr ensag amb lo dròne Aquila, que deu
16.06.2016. Nòva
La Comission Europèa a a presentat, amb Facebook, Twitter, YouTube e Microsoft un còde
24.02.2016. Nòva
Segon lo fondador de Facebook, Mark Zuckerberg, es “decebent” que se trabalhe per melhorar
6.01.2016. Nòva
Ièr dimars foguèron meses en examen a Perpinhan (Catalonha) los dos joves de 18 e 22 ans
28.11.2015. Nòva
Vos es arribat qualque còp qu’òm vos blòque lo compte de Facebook o Twitter,
8.11.2015. Nòva
Es aparegut un novèl sit web que cèrca de metre en question las explicacions oficialas
10.09.2015. Nòva
Se debana aquesta setmana a Singapor la dètz e ochena edicion de la conferéncia Submarine
10.06.2015. Nòva
Un adolescent de 18 ans se suicidèt dijòus passat als Sarrasins (Bas Carcin). Lo jove auriá
13.04.2015. Nòva
Comença uèi a l’Assemblada estatala francesa lo debat per una proposicion de lei
11.03.2015. Nòva
Lo vicepresident senior de Google e responsable d’Android e Chrome, Sundar Pichai, a remembrat
4.03.2015. Nòva
Dempuèi lo 1r de març es intrada en vigor en China una nòva regulacion d’Internet
8.02.2015. Nòva
Los camps electromagnetics generats pels rets wi-fi an d’efièches negatius per la santat?
28.01.2015. Blòg de Loís Berlic
La conquista francesa, l’emplec del francés coma lenga oficiala unica o encara l’escòla de la Republica
14.01.2015. Nòva
Dempuèi dijòus passat mantes legeires de Jornalet an agut de dificultats per accedir al
12.12.2014. Nòva
L’abséncia d’accent suls primièrs ordenadors es pas deguda a la lenga emplegada,
4.12.2014. Nòva
Lo mes de decembre es arribat amb un polit present per las comunautats lingüisticas e culturalas
4.11.2014. Nòva
Lo primièr ministre ongrés, Viktor Orbán, impausarà pas la taxa sus l’emplec
24.09.2014. Nòva
Qualques jorns après la victòria del “non” al referendum sus l’independéncia
15.07.2014. Nòva
Après sèt ans de procès, lo domeni d’Internet per la comunautat culturala
11.07.2014. Nòva
La conferéncia se celèbra cada mes de julhet dempuèi 1983. Organizada per la banca
8.07.2014. Nòva
Quand l’Agéncia de Seguretat dels Estats Units (NSA segon sa sigla en anglés) interceptèt,
16.04.2014. Blòg de Eric Roulet
Lo drollet es adromit sus la taula. Fau díser que son duas oras dau vrespe: lo temps dau cluc. Charra
26.03.2014. Nòva
Las autoritats de Turquia bloquèron divendres passat a mièjanuèch l’accès
14.01.2014. Nòva
Bussin, un capmàs de 30 abitants de la comuna de Santa Anna-Sant Priech (Montanha Lemosina), es
20.10.2013. Nòva
La companhiá californiana Google a lançat 30 aerostats de nauta tecnologia dempuèi
16.10.2013. Nòva
Los telefòns mobils intelligents, o esmartfòns, an pres de vam dins las darrièras
31.08.2013. Blòg de Eric Astié
Se França hèi partida de las destinacions mondialas mei presadas peu vacancèrs (81,4 milions de toristas
29.08.2013. Nòva
Los atacs mai o mens persistents de grops d’hackers sus de grands domenis d’Internet son
14.08.2013. Nòva
Era Val d’Aran que demorèc agèr maitin sèt ores sense servici de 3G e tanben
7.08.2013. Nòva
Jornalet quitèt de foncionar ièr dimars entre 10h e 14h pr’amor d’un atac informatic
12.07.2013. Nòva
Fins a dimars passat, la justícia francesa podiá talhar lo servici d’Internet als
23.06.2013. Nòva
Lo Quartièr General de Comunicacion del Govèrn (GCHQ), qu’es una agéncia d’intelligéncia
22.06.2013. Nòva
Se n’es parlat, aquestes darrièrs jorns, que l’Agéncia Nacionala de Seguretat
17.06.2013. Nòva
L’ICANN, l’organisme en carga d’assignar los domenis d’Internet, a autorizat
9.06.2013. Nòva
Los grands noms de la Silicon Valley se son faches grands, en argent e en edat. Sembla qu’ara an
2.06.2013. Nòva
Una de las manièras mai abitualas d’accedir al nomenat “deepnet”, telaranha
14.05.2013. Nòva
Los bretons festejan que l’organisme que regula los domenis de primièr nivèl sus
6.04.2013. Nòva
En Califòrnia, prepausan una solucion per aqueles que se considèran dependents d’Internet:
15.01.2013. Nòva
Los internautas son esmoguts pel suicidi d’Aaron Swartz dins lo sieu apartament de Nòva
6.01.2013. Nòva
S’avètz de dificultats de cobertura de la wi-fi en cò vòstre o al trabalh,
18.12.2012. Nòva
Lo principal cercador d’Internet, Google, a explicat aqueste decembre coma s’es passat l’an
2.07.2012. Nòva
Dempuèi lo 1r de julhet, lo prètz maximal autorizat per lei per l’usatge d’Internet
15.04.2012. Nòva
Entre li lengas disponibli, entre lo norvegian nynorsk e l’oriya si pòu trobar l’occitan.
12.04.2012. Nòva
Aquel nòu sit de traduccion automatica combina los servicis de 13 proveseires desparièrs.


text:
Que sui lo cassi a l’estrem deu flume
Pravar qu’espii e cader los sós
Los sorelhs de desenlusion deu sègle
Tant desbutar per lu gascon, Bernard Manciet per pas balhar son nom. Paubres, nonmàs très poëmas dins ‘queu pitit recuelh « Aux Portes de Fer », mas quaus poëmas. Un libreton eimatjat d’una sanguina de l’autor se mesma.
V’avetz de las dificultats per legir lu gascon (>gsc), que ‘quilhs-quí iò fan a l’espres de jamai far coma los occitans blos ò disen de far, vos esmajetz pas, los pëmas son revirats de la linga dau Manciet dins la linga dau Sade, aürosadament, per mon peron per eisemple.
☻
Sèm nòstra pròpria patria
tot luòc ven nòstre
quand avèm en nosautres
nòstre biais de parlar e de somiar…
Un bocin d’un poëma dau Joan-Pau Creissac, tirat de « Per camins ~ Cheminements ». Lu libre en de prener coma ‘na permenada de l’autor dins un monde que tantòst es lu ente es es, ente eu se tròba, lu monde verai, tantòst es lu monde de l’interior, son eime.
Aquí maitot, ten iò dire, aürosadament i a la revirada dau Jean-Guilhem Rouquette, perque sonje qu’auriá pogut passat de biais mantas vetz. Pas tant que la linga siguesse complicada, sauv quauques mòts, mas dins l’estructura generala, es pas totjorn aisat de legir.
☺
Deuriam pasmens causir : de viure coma se tot deviá demorat parièr sus cinc mil ans
o se fasèm coma. Tot sachent que tot s’escola e s’esbèu, e que lo mond arrèsta pas de cambiar
e d’ont mai regde, d’ont mai vai.
Un estrach de « Poèmas de pròsa » dau Max Rouquette. Per lu lemosin que sei, fau sarrar dins ‘na tireta lu « Spirit of Jan dau Melhau » e metre la marca a Delpastre avant de legir un tau libre autrament, i a ‘na risca d’i pas res comprener.
Son daus testes corts, de las pèças poëticas cortas per estre mai precis, que parlan de l’Eternitat, mai ‘na majuscula. ‘N’eternitat teorica, de l’abstract, mas que sembla pas tirada de son suòu imaginarí, es aquò que li balha ‘na color estranja, la dau contor, dau savi « que sap perque ‘quò fuguet sa vita desempuei daus temps longs », mas sens lu costat « moralisator » que pren de las vetz lu JdM.
Quitament, per iò dire tot emb-d’una, me sei mai d’un còp sonjat dins « Tota la sabla de la mar » (>lm), i a coma daus ressons d’un long chant que ven de l’antiquitat.
‘Queu libre maitot es revirat per l’autor.
☹
Non es bona dòmn’el mon,
si’m mostrava’l còrn e. l con
tot atretal com ilh se son
E pueis m’apelava : ‘N Raimon
Cornatz m’aici sobrel reor
I a de la gent jamai contents per criticar lu JdM e s’esmangonhar perque fau copilhar las pajas (>òc), me, auriá aimat que los tableus que ‘quò se’n parla dedins figuressen, mesma dins ‘na reproducci’ negra e blancha ; jamai aüròs ‘quilhs lemosins, mas an de l’umor, ilhs.
Fau legir ‘queu libre, « La religion carnavalesque » dau Dominique Pauvert, per s’eschivar de ne’n contar de tròp, de las connarias. Tant sus la mitologia daus carnavaus europeens, sus lu perque daus jorns gras, daus jorns magres, o b’etot sus « los folclores » d’enquera vius au jorn d’aüei ; folclores, mai d’una vetz, tornats de mòda a la fin dau segle XIX o per quauques uns dins la seconda meitat dau segle XX.
En defòra daus tableus, i mancan beleu ‘na bibliò-grafia e un index limeròtat daus noms balhats, aquò seriá mai aisat d’i tornar charchar quauquares.
Òm l-i pòrta las banas sens vergonha, òm l-i renega pas son cuòl per ‘na petada, òm sap que tota bufada pòrta sa part d’esperit.
Lu libre es estat escrich dins la linga francèsa.


text:
La Coupe à Maillane
Dimanche 10 septembre, l’anniversaire de la naissance de Frédéric Mistral à Maillane était, en cette année 2017, marquée du sceau du cent-cinquantenaire de la Coupe. Après la messe célébrée en provençal par le père Michel Desplanches, vicaire général du diocèse d’Aix et Arles et majoral du Félibrige, c’est devant la tombeau que l’assistance vécue un moment marquant et inhabituel. De-profundis récité et invocation de Calendal dite avec conviction par le nouveau majoral Jean-Michel Turc, le capoulié du Félibrige avant de prendre la parole, sortit la Coupe de son écrin et la confia à la reine Angélique qui l’instant d’avant avait déposé pieusement une gerbe d’olivier et de laurier nouée de rubans aux couleurs or et azur du Félibrige. Dans son début, le discours du capoulié exalta la puissance, la signification de Calendal, deuxième grand poème de Frédéric Mistral et évoqua sa digne célébration dans les gorges de la Nesque, à Saint-Auban, à Aiglun, à Cassis. Puis, également dignement, dit-il, la Coupe fut fêtée à Sceaux (92), à Avignon et bientôt à Beaucaire. Il évoqua l’hymne magnifique que la Coupe inspira à Mistral. La prenant des mains de la reine Angélique, il revint sur la résolution du Conseil général du Félibrige au sujet de l’interprétation du Chant de la Coupe. Il en rappela sommairement quelques explications. Puis, très solennellement, dans le recueillement et la sérénité, Coupe en main, le capoulié voulu adouber cette décision devant le tombeau. Ces minutes ont eu véritablement quelque chose de prenant. L’émotion était palpable.
Le soir même, le baile du Félibrige parlait d’un « discours didactique, inspiré, renouvelé et patriote », mais aussi de « l’idée superbe et très émouvante, de lever la Coupe sur le tombeau du Mèstre » et d’un « très grand moment où seul le vent se manifestait : souffle symbolique de notre âme bafouée. J’ai été excessivement fier pour tous ceux qui nous ont précédés sur ce haut lieu de mémoire, pour tous ceux qui nous ont confié cette tâche, pour tous ceux qui un jour, nous ont fait confiance, nous ont confié la responsabilité du mistralisme » et d’ajouter :
« Je ne voulais manquer à aucun prix, ce moment d’intense partage félibréen. Que tout cela demeure à jamais gravé en lettres d’argent (de celui dans lequel est ciselée la Coupe) dans le cœur chacun, et que chacun y puise la force de faire luire sans fin l’Etoile à sept rais qui nous éclaire et nous guide ».
Dans le prolongement de la cérémonie l’occasion était trop unique pour ne pas se soumettre aux très nombreux objectifs des photographes. Quantité de clichés furent pris avec M. le maire de Maillane, avec les élus, avec les maillanais, avec les majoraux, avec la reine du Félibrige Angélique Marçais, avec la reine d’Arles…
Suivi la réception de la municipalité devant le Musée Mistral et au Centre Frédéric Mistral.
Belle journée dont chacun longtemps en gardera le souvenir.
Discours du Capoulié Jaque Mouttet
« Amo de-longo renadivo, Amo jouiouso e fièro e vivo ».
Vaqui lou sèns dóu segound grand pouèmo de Frederi Mistral : Calendau.
Esterello encarno l’amo de la Prouvènço, aquelo amo simbèu de la lengo e de soun aparamen, mai peréu simbèu de la naturo, simbèu de la pouësìo. À travès d’Esterello Mistral esprimo majamen e dins touto sa plenour l’amo d’uno civilisacioun esvalido que de siècle de tèms faguè lou chalun e la glòri de l’Europo, uno amo que dins uno douço desiranço Mistral aurié vougu vèire tourna viéure ; n’enauro à cha un tóuti li souveni.
Calendau es lou pouderous raconte de l’istòri nostro que tóuti devrien aprendre à l’escolo, es un inne à la liberta, à la mestrìo e à la vertu patrioutico, es uno lucho contro la centralisacioun e l’unifourmita.
Temounian au Mèstre, vuei, respetousamen clina davans lou cros, nosto recouneissènço, nosto deferènci de nous agué alarga l’aflat de soun ensignamen, de nous agué aussa lou cor vers la counsciènci de ço que sian. Emé Calendau, un pople qu’èro à mand de s’esmara, retroubè si marco, soun istòri e sa memòri.
Mai que mai counsciènt d’aquelo realita, d’aquelo benurouso astrado, despièi li gorgo de la Nesco au mes de mai, pièi à Sant-Auban e à n-Eiglun au mes d’avoust e fin qu’à Cassis, lou 30 de setèmbre venènt, auren dignamen celebra, dins si piado, dins soun èime e la fervour, li cènt cinquanto an de Calendau.
Dignamen, peréu, avèn celebra li cènt-cinquanto an de la Coupo. A Scèus, proumié, pièi en Avignoun lou 30 de juliet e enfin sara lou proumié d’óutobre em’uno journado d’estùdi di mai drudo, à Bèu-Caire. « La Coupo d’argènt e la Cansoun de la Coupo se counfoundon dins aqueste bèn que se pòu pas dessepara. La Coupo d’argènt e la Cansoun de la Coupo fan qu’un dins ço qu’an de plus precious : la fraternita e l’ideau », disiéu en Avignoun e à Bagnèro-de-Bigorro disiéu : « Mistral suplico la Coupo que nous vèn di Catalan, de nous vueja lis esperanço e li raive dóu jouvènt, la couneissènço dóu Bèu e dóu Verai, la pouësìo pèr canta tout ço que viéu e encaro, prègo sublimo, lis àuti jouïssènço que se trufon dóu toumbèu ».
La Coupo, Mèstre, en aqueste anniversàri, avèn vougu simboulicamen l’adurre davans la capoucho blanquinello. Aquelo Coupo qu’avès reçaupudo di man di Catalan, qu’avès aubourado e que i’avès begu, la veici en oumenage fervènt e recouneissènt. Aquelo Coupo que vous ispirè l’inne magnifi qu’entousiasmè lou mounde, l’inne que sèmpre enauro vosto pensado e enrego nosto counsciènci, inne à la patrìo, à la glòri dóu terraire e à l’enavans !
La Cansoun de la Coupo que tóuti couneisson souto lou noum de Coupo santo, lou Counsèu generau dóu Felibrige n’a vougu faire evouluna li pratico ligado à soun interpretacioun. Dins un esperit d’ajustamen à noste tèms e en councourdanço emé lis usanço atualo, precouniso aro de s’auboura tre lou proumié coublet e sugeris de pas faire li bano en aquéli que dins l’envanc sarien pèr de picamen di man.
Aquelo decisioun proun marcanto mai grandamen saludado e de-longo qualificado, de flamo, de lucido, de necessàri e en acourdanço emé la vido-vidando, me siéu di, Mèstre, dins lou reculimen e la sereneta, e dins lou fin founs de ma counsciènci, de l’adouba Coupo en man, aqueste 10 de setèmbre 2017, davans vous e en reprenènt enca cop mi paraulo d’Avignoun : « Que longo-mai la Coupo d’argènt e lou Cant de la Coupo guidèsson nòsti pas. Que dins sa lus sèmpre ensignèsson au mounde la fidelita, l’umilita, l’inteligènci, la sagesso, la clarta, lou Verai e lou Bèu ».


text:
Nicolas Sarkozy
Nicolas Sarkozy (nom complet: Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa; escais familiar: Sarko), nascut lo 28 de genièr de 1955 a París, es un òme politic francés. En 2007, es elegit president de la Republica en obténer 53,06 % de las voses al segond torn.
Es estat president de l'Union per un Movement Popular, ministre d'Estat, ministre de l'Interior e de l'Amainatjament del territòri, ministre del Budget, ministre de l'Economia, deputat dels Nauts de Sèina, eurodeputat, president del Conselh General dels Nauts de Sèina, cònsol de Neuilly-Sur-Seine e conselhièr municipal de Neuilly-Sur-Seine.
Biografia[modificar | modificar la font]
Filh d'un aristocrata ongrés e d'una maire josieva sefardita grèga, en 1983, devenguèt cònsol de Neuilly-Sur-Seine. En 1993, lo nomenèron ministre del Budget dins lo govèrn d'Édouard Balladur. En 1995, sostenguèt Édouard Balladur a las eleccions presidencialas. En 1999, quitèt la vida politica, aprèp la desfaita de son partit a las eleccions europèas. Entre 2002 e 2004 e entre 2005 e 2007, devenguèt ministre de l'Interior; tanben foguèt ministre de l'Economia en 2004.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Carta grafica pas indicada
- President de la Republica Francesa
- Personalitat de l'Union per un Movement Popular
- Naissença en 1955
- Ministre francés de l'Amainatjament del territòri
- Avocat francés
- Candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 2007
- Personalitat de la Cinquena Republica
- Ancian escolan de l'Institut d'Estudis Politics de París
- Rets Pasqua
- President de Conselh General
- Conselhièr general dels Nauts de Sèina
- Ancian deputat dels Nauts de Sèina
- Eurodeputat 1999-2004
- Personalitat del Rassemblament per la Republica
- Ministre francés de l'Interior
- Ministre francés de las Finanças
- Ministre francés del Budgèt
- Ministre francés de la Comunicacion
- Pòrtaparaula del govèrn francés
- Nom de convenéncia
- Grand crotz de la Legion d'Onor


text:
Leforest
Leforest es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ciutat decorada de la Crotz de guèrra 1914-1918.
Ville décorée de la Croix de guerre 1914-1918.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Lo compte de los que son pas de compte
Digression populista
(publicat dins lo Jornalet, lo 15 de fébrièr passat)
Èri dins lo metrò mondin, i a quinze jorns, e un jovent, un estudiant d’un vintenat d’annadas qu’aviá presa la rama al Miralh, se trufava de la votz occitana e de l’occitan: “sembla de portugués desformat!” çò disiá a un amic. Sèm dintrats dins una discussion de las vivas : ieu mesclavi l’occitan al francès per li mostrar per l’accion que çò que pretendiá —es a dire que l’occitan èra pas mai parlat per degun— èra fals, vist que de locutor, en facia, n’i aviá almens un ! Mas lo tipe contunhava d’afortir en se risent que tot aquò aparteniá a un passat despassat e que la lenga èra mòrta e entèrrada dempuèi longtemps. Li respondèri, meitat en òc, meitat en francés que non, perdon, qu’èri pas encara mòrt, qu’èri pas un mòrt-viu, un zombi vengut trevar las armas dels vius en lor parlant patès dins lo metrò, mas un ciutadan que li agradava d’ausir sa lenga, la lenga del luòc, amai malauta e moribonda e que s’aquò emmerdava de monde coma el, me fasiá un plaser doble !
Aqueste episodi m’a balhada l’enveja d’esboçar una reflexion sus la dominacion culturala que, evidentament, trespassa completament la question de l’intolerància a l’occitan. Aquesta intolerància, si sovent manifestada dins lo metrò tolosenc, es l’expression d’una dominacion simbolica (e plan segur reala) : daissar una plaça dins l’espaci public (èra d’alhors tanben un argument de mon jove disputaire) a çò que devriá pas i èsser, perqué considerat dins e per lo discors dominant, minor, ringard, despassat, risible, mespresable… ambe la consciéncia difusa que, lo sol fait de concedir a-n-aquò, a-n-aquel rebut, a-n-aquel descal, a-n-aquela mèrda lo mendre bocin d’espaci public, en li balhant aital una reconeissença per minima e minimala que siá, sufís a menaçar tot l’òrdre simbolic establit. Vòli dire, quora un jove —o un vielh— colhon ausís de patés pel campestre se contenta de rire francament, amb benlèu una mena d’afeccion compatissanta e condescendenta, mas a pena l’ausís dins lo metrò son rire ven jaune, se mescla d’indignacion, de còps que i a de colèra, perqué l’òrdre —en aqueste cas diglossic—, son òrdre rotinièr acceptat, integrat, interiorizat es bolegat, destorbat, mes en causa. Me zo diguèt: “Coma ciutadan francés, ieu ai lo dreit d’ausir pas que de francés dins lo metrò”…
Lo problema de l’impausicion a tota la populacion d’un modèl cultural o puslèu de modèles (perque fin finala n’i a mai d’un, que se fan concuréncia e tanben s’afortisson l’un l’autre : lo de l’escòla e lo dels mèdias per exemple, e cadun a sas variantas, lo model unic existís pas, e me pensi a pas jamai vertadièrament existit) amb plan segur, lo consent tacit o actiu d’una granda partida d’aquesta populacion —los modèls son acceptats e interiorisats coma modèls, amai sián de còps que i a contradictoris— es evidentament un problema politic, un problema de democracia. Perqué aquestes modèles, dins totas lors variantas, son al servici de los que ne son los promotors a totis los nivels de la societat, los qu’an de poder, pichon o grand, e en primièr lo poder de difusar e de balhar una legitimacion, una autoritat, de far reconeisser lor modèl coma un modèl que forabandís o —pel melhor— desvalua, minora, minimisa, abassa totas las praticas alternativas dominadas, coma praticas despassadas, has been, pas mai de mòda, obscurantistas, reaccionarias o alara desviantas, perilhosas, dissidentas, secessionistas, selvajas, etc. e per aquò de forabandir al nom de la modèrnitat, de la “bona” modèrnitat o de la modèrnitat “necessària” (aquí tanpauc i a pas de consensus, i a los que son per la pilula sucrada e d’autres pel supositòri pimentat). Perque evidentament, demoram totjorn, dins l’encastre d’una ideologia dominanta resolument modernista, a mai se se parla totjorn de critica de la modèrnitat e del progrés, mas es quasiment totjorn per de rire, es solament lo mot de modernitat qu’es pas mai de mòda, mas la causa demòra, la valorizacion del triomf del present sul passat. Mas atencion pas de tot lo present, solament del present de los qu’an lo poder de destriar, es a dire de decretar çò qu’es present e çò qu’es passat. Perque aquí, cal faire atencion e pas se daissar prene dins la trapèla d’aquesta ideologia presentista e futurista: una causa es pas modèrna per esséncia, pòt èsser novèla, de còps que i a, (e d’un biais, tot es totjorn novel, tot çò que viu se renovela, òm se banha jamais dins lo mème flum), mas es modèrn çò que los qu’an lo poder de zo far decidisson a lor profiech de considerar coma modèrn.
En França demora modèrn de mespresar los pateses, l’acordeon, la petanca, tot çò que sentís a pacan e a proletari, mas tanben de se rire de praticas alternativas mai recentas, las de tot lo monde alternatiù, fin finala, considerats coma seissantahuèitards atardats, babas cool qu’an daissat passar lo trèn etc. (a mai e subretot se son de jovents !), e puèi encara de se trufar dels migrants dels paieses paures, la mai granda partida de lors biaisses de parlar e de viure, de se vestir, de praticar una religion. D’autres traches d’aquèlas culturas —musica, coisina, jòias, leteratura, vestits—, podon èsser integrats dins la mòda e venir modèrnes, entrar dins la dança se pòdi dire, venir de produches de consumacion d’un prètz elevats, almens per un temps, puèi en sortir e tornar tant vulgars e risibles —o quasiment— que non pas abans.
Es aital que, diriái, la partida non pas mendre mas benlèu mèger de las praticas culturalas, al sens lo mai larg, son mespresadas, sovent pel quite monde que las fan viure, perque judicadas fòra mòda, fòra jòc, pas (mai) dins lo còp, passeïstas, folcloricas, marginalas, inferioras, etc. A ! Se se fasiá lo compte de los que son pas de compte, se se contava lor conte !
Me passegi per Lemòtges e vau aital, sens quitament zo voler, de lòcs en lòcs ont se debanon de praticas passeïstas e gentiment o malament risiblas: a la Librariá Occitana, plan segur, los vielhs que fan lor òrt sus la broa de Vinhana, los que jogan a las bolas, que bevon lor veire de blanc o de roge sus la terrassa de l’UP, los pescaires a l’anciana, que se son pas encara botats al street fishing, los que manjan la testa de vedèu al mercat cobert… Camini que camini, encontri d’amics, de coneissenças que son militants a la CGT (mai ringard qu’aquò ?), anarchistas (un sègle de retard !), comunistas (quin mòt grossièr !). De Portugueses se tornan trobar dins un local per far de musica e de danças folcloricas de lor region (an pas res mai de far ?); pas lenh, los aficionados de musica punk (n’i a encara ?) organizan un concèrt amb un vielh grope britanic de las annadas ueitantas (son pas mòrts ?). L’Ateneo republicano convida son monde per parlar —encara un còp— de la Republica espanhòla (vielhas lunas !). Al Cercle Gramsci fan una serada sus l’istòria de las cooperativas (nostalgia obrierista !). A Baubreuil, sul prat dabant los ostalasses, una femna turca, vestida a la turca, a sortit per los espolsar totis los tapisses de l’apartament. Sus l’airal del Palais, al fons del bòsc, contra lo camin de fèr, ont son relegats (i a pas d’autres nom) la “gent del viatge”, mos amics los barancoens fan de panièrs, s’en van chinar de ferralha, e pièger encara, cantan a plen de cap Loís Mariano. E dins lo campestre alentorn, ne’n parlèm pas ! L’un va a la caça al singlar, l’autre al “thè dansant”, un tresen a beure un còp dins un bistròt adobat d’imatges porcassièrs, de godemichets de tota matièras e de testas de singlars empalhadas, un bistròt ont l’interdiccion sanitària de la cigaretta es pas jamai estada respectada… Aquí n’ai vist de totas las colors : un que ven bèure en bòtas amb lo tractor, un(a) autre/a travestit(a) sul model de la Gàbia a las Fòlas (1978 !) —e pas per de rire— sietat entre dos caçaires regaudits. Pas luènh, una familha viu sens electricitat dins una iorta (vos rendetz compte, a l’edad de pèira, amb d’enfants!). Discretament un crestian dobtós se’n va del costat de la bona font amb sa botelha de plastic e ne fa tres còps lo torn en marmotejant una preguièra…
Vòli dire subretot, qu’aquò, tot aquò son de realitats presentas, actualas, vivas e non pas passadas. Es la retorica modèrna dels modèrnes que fan e desfan la modernitat qu’afortís que son despassadas e trespassadas. Perque vòli evidentament pas sostener que la vida èra mai polida un còp èra, soi pas aquí a cultivar la nostalgia d’una realitat desapareguda, come zo pretendon los modèrnes autoproclamats, parli de çò qu’existís ara, aquí, que se tolèra (o pas !) a la sola condicion de pas pretendre a la reconeissença publica coma praticas tant dignas que non pas d’autras, acceptadas (o pas) a condicion de se sosmetre a la tirania de la dominacion simbolica dels modèles legitimes, es a dire legitimats pels medias e las institucions. Vos parli doncas d’una umanitat, que ne fau grandament partida, objectivament alienada, negada, minorada e minorizada que pr’aquò es benlèu la mai nombrosa e la mai poissanta. Es per aquò que volèm pas mai demorar dins nòstres traucs, volèm èsser reconeguts per çò que sèm, o puslèu per çò que fasèm : sèm çò que fasèm e fasèm maitas causas, de causas estonantas, que los paures modèrnes dins lo còp, còs e arma aderents als models dominants, prisonièrs de lors pròpis imatges, n’an quitament pas l’idea… Avèm l’avenir davant nosautres, sèm l’avenir del passat !
Joan Pèire Cavalièr


text: Eth hisn, o castèth, de Balaguer, represente eth centre deth poder, autant ena epòca andalusina com ena epòca comtau. Deth moment andalusin, cau remercar-ne es plastrères que decorauen eth palai taifa (bastit a mejans deth sègle xi) e que representen un des pògui conjunts dera arquitectura islamica d'aquera epòca ena peninsula Iberica, comparables damb es rèstes dera Aljaferia de Saragossa o era Alcassaba de Màlaga. Elements vegetaus, zoomorfs e epigrafics s’entrelacen en un entramat d’arcuacions polilobulades que consèrven rèstes dera pintura originau, hèta a base de lapislatzuli d’Afganistan o vermelh de cinabri, entre d’auti. Dempús dera conquèsta feudau dera ciutat, eth palai se convertic en residéncia des comtes d’Urgell. De mejans deth sègle xiv, cau remercar es reformes que heren es comtes en palai, des quaus s’an conservat quauqu’uns des elements de decoracion arquitectonica o es rèstes dera vaishèra comuna e de luxe (ceramica de rebat metallic de Manises) a on es conduccions d'aigua des jardins deth palai des comtes d'Urgell, realizades a base de carrelatges e rajòles blues de Manises-Paterna.


text:
30/09/2014
Prof et prophète en son pays
La cité scolaire, collège et lycée Giraut de Borneil d'Excideuil est l'établissement de Dordogne et d'Aquitaine qui compte le plus grand nombre d'inscrits à l'option d'occitan, 191 élèves, près de 40 % de l'effectif total. Nous avons voulu en savoir plus sur Jean-Louis Latour, le professeur d'occitan en grande partie responsable de ce bon résultat.
« Sei nascut a Perigüers, mas ai totjorn demorat dins lo ranvers d'Eissiduelh, onte era escolan. Aime la pescha e lo rugbi. Ai apres la lenga a la maison coma ma familha e los vesins. Apres ma licença de drech, comenci ma carriera dins l'ensanhament coma survelhant, puei CPE, puei professor d'istòria-geògrafia, de francès, quitament d'economia. Ani un pauc pertot en Dordonha, Perigüers, Rabairac, Brantosme, Colonhiers e Champs Niers e La Coquilha». Et per l'occitan, coma quò comencet ? » En 90, avem dubert l'opcion a Giraut de Bornelh puei a La Coquilha, passi mon Capes occitan en 99. » E perqué quò marcha ? « D'en prumier, i a enquera totplen de monde que parlan totjorn la lenga dins nòstre ranvers; la creacion culturala es richa tanben. D'en segond, sei dau paìs, lo monde d'aqui me coneissen, pòden me veire e me parlar sur lo merchat, ani a l'escòla coma los parents( aura los grands parents) ». Et coma far per interessar los dròlles ? « Parti sovent d'istòrias, de nhòrlas, de fotbòl, de chaça. Utilisam de las cronicas coma quela de Joan-Pau Verdier, de las nhòrlas coma las de Chavaròcha, daus textes de Ganhaire. De segur lor aprenem la gramatica, la conjugason, trabalham daus textes mai literaris. Avem fach de las surtidas en Paìs Catare en Avairon emb mon colega Marçau Peironi de Bertran de Bòrn e l'an passat a la Felibrejada de Vertelhac. » E tu, escotas de la musica occitana ? « De segur , Yannick Guedec, Nadau, Peiraguda, Sono Loco de Jean François Gareyte que fuguet un de mos eslevas. Quò fai plaser de veire quilhs jòunes que troban dau trabalh o una passion mercès a l'occitan ».
Grâce à Jean-Louis Latour, le collège-lycée d'Excideuil est devenu favorable à l'occitan, certains professeurs d'autres matières sont également locuteurs, il n'est pas rare d'entendre parler oc en salle des professeurs ou dans les couloirs. Un bel exemple de réussite durable qui fait mentir le proverbe « Sent dau paìs fai pas miracle ».
Denis Gilabert
07:24 Publié dans Actualitats, actualité, Onte aprener e parlar la lenga -les cours | Tags : cité scolaire d'excideuil, collège et lycée giraut de borneil | Lien permanent | Commentaires (2)


text:
Un còp sa botiga barrada e lo calimàs amaisat, lo sabatièr de Frosins - « i a pas qu’un París e i a pas qu’un Frosins » çò-dison lo mond - profieitava del jorn encara long en julhet per anar asagar sas tomatas qu’apelava afectuosament pomas d’amor e sas alberginas que d’unes non trantalhan pas a apelar viètdases. Lo sieu òrt costejava lo cementèri cap als Aujolets, quand prenètz la rota de Minjasèbas e de Sant-Liç, per los que coneisson. Mas aquel jorn, foguèt susprés per un auratge terrible e se deguèt abrigar dins la cabana vesina del tombièr, aquí ont aqueste estremava sos utils. E s’endormiguèt. Al cap d’un moment, lo silenci tornat lo despertèt e ensagèt de veire entre dos pòstes desclavats çò que n’èra defòra. Ausiguèt alavetz un bruch de passes que s’apropiava sul camin, e finiguèt per desvistar dins la nuèit un òme que marchava cap a el a bèlas encambadas. E tot naturalament lo sonèt : « E plòu encara ? ». A aquestes mots, l’òme bombiguèt en abans e, se cor encara me dison los vièlhs que me contan aquò – al contrari de la literatura sabenta, lo raconte popular se congosta d’images convenguts -, deu èsser plan luènh a l’ora d’ara.
Aquò me rapèla una autra granda páur : quand ausiguèron de voses occitanas dins lo metro de Tolosa.
Mas ausissi una musica… Sèm lo 14 de julhet e sembla que l’armada francesa, en omenatge als occitans, desfila sus l’aire dels pescafins : Anirem totis a Pinsaguèl / pescar la sòfia e le barbèl… [connivéncia limitada, ne soi conscient]
J.P.


text:
B.
Luchon 1 - U.E. Bossòst 0
Deuant un Luchon mermat de jogadors non podérem trèir
un resultat positiu dera nòsta visita ath sòn camp. Partit que non auec un clar dominador, damb fòrça
interrrupcions deth jòc sustot ena prumèra mietat. Era milhor ocasion l’auec
Jonathan que dempús de veir ath portèr dehòra dera porteria shutaue, mès era
pilota anaue a tocar eth garròt dera porteria francesa. Eth B. Luchon sajaue de
pressionar en miei deth camp entà poder panar era pilota e suspréner ara
defensa aranesa. Damb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena
dusaua mietat se vedie qu’er equip que s’auancèsse en mercador s’aproparie fòrça
ara victòria. Era sort queiguec deth costat francés quan Berges recuperaue un
balon ena rodona deth miei deth camp e vedie ath portèr Marcos auançat, le
shutaue ua pilota que l’anaue a superar e mercaue un gran gol, ère eth 1-0. Era
U.E. Bossòst responec damb ua bona ocasion d’Àlex que remataue dauant eth
portèr, mès aguest desviaue era pilota entath cornèr. En un lançament de cornèr,
ua auta ocasion en un cop de cap de Felipe qu’anaue entà dehòra. Ath finau deth
partit arrírem quan mos quedèrem damb defensa de tres jogadors; eth Luchon auec
ua bona ocasion entà decidir eth partit, mès Marcos arturaue era pilota. Era
U.E. Bossòst sajèc d’empatar eth partit enquiara darrera menuta, mès açò non
podec èster.
Ath
finau, derròta pera minima en un partit en qu’eth Luchon anec a per totes damb
sonque 11 jogadors e nosati dèc era impression de que demoràauen a que ja se
cansarien e les poiríiem guanhar. Non siguec atau. Açò non ei pas acabat : mos queden
6 partits.
Eth pròplèu partit jogam en Bossòst, dissabte 25 de
març tàs 20 :00 ores contra er equip deth Comminges St. Gaudens.
B.
Luchon : Rolland, Coutinho, Ardite, El Mahraoui, Da Costa, Munill, Berges,
Yassine, Laporte, Latour e Lansalot.
Trainer:
Casteran Thierry.
Tarjetes
auriòles: Berges, El Mahraoui.
U.E. Bossòst: Marcos,Borja, Jose Ramon, Felipe, Peiró,
Uri, Àlex, Llonch, Charles, Gachi e Jonathan. Remplaçants: Gustavo, Javi, e Marco.
Trainer: Jordi.
Tarjetes auriòles : Marcos, Jonathan.
Arbitre: Duprat Philippe.


text:
Divendres, 12 d'octòbre de 2018, 03h00 Economia,Societat
Coneissètz lo ret social Mastodon? “Òm pòt dire qu’es coma Twitter mas amb una autra tecnica e distribucion del poder” nos explicava en mai de 2017 lo Quentin dins sa tribuna de Jornalet. Aquel ret social liure, descentralizat e federat, que son interfàcia es tanben en occitan, existís dempuèi la fin de 2016. Mas aqueste mes d’octòbre se n’es fòrça parlat en Espanha e mai que mai en Catalonha.
Lo 1r d’octòbre passat, Mastodon èra lo tèma pus comentat sus Twitter dins l’estat espanhòl, car i aguèt un exòde massís de twitterejaires devèrs lo ret liure. Los usatgièrs de Twitter planhon dempuèi longtemps la manca de libertat d’expression e, sustot, que la correccion politica menada a l’extrèm permeta la censura d’un fum de publicacions. Darrièrament, Twitter a barrat en Espanha los comptes de fòrça usatgièrs qu’avián fòrça seguidors, çò qu’a desvelhat las criticas. E mai, lo mond son fòrça critics amb los critèris de la directritz generala de Twitter per Espanha e Portugal, Nathalie Picquot, una especialista d’afars francoalemanda qu’a de ligams familiars amb la monarquia espanhòla.
Per aver mai d’informacions sus Mastodon podètz legir lo rapòrt que lo Quentin ne faguèt en mai de 2017 dins sa tribuna de Jornalet, o lo cors en cinc minutas que publiquèt en setembre d’arunan.
Al plaser de vos i trobar tanben :)


text:
En aguest espaci ei plaçada era zòna de recepcion des visitants, era oficina d’informacion toristica, era botiga deth musèu e era presentacion dera Conca Dellà.
Mejançant ua maqueta dera zòna e uns plafons luminosi, damb es diferenti lòcs d’interès ordenadi per nuclèus de poblacion, se mòstren es caracteristiques fondamentaus deth marc geografic e era riquesa culturau e naturau dera Conca Dellà.
En aguest espaci i a tanben ua colona estratigrafica, a on se pòden observar es diferenti sediments que trobam ena Conca Dellà des de hè aproximativament 255 milions d’ans enquiara actualitat.
Tanben ena planta baisha, ara dreta dera entrada, i a ua ara romana, utilizada supausadament entà hèr sacrificis. A man esquèrra podem observar er antic truèlh dera casa, utilizat anticament tà caushigar er arradim. Actuaument eth truèlh ei tapat damb veires tà dar lòc ath punt d’informacion deth Centre d’Observació de l’Univers, a on se pòt trobar un ordinador tà consultar era plana web deth Montsec e un audiovisuau en quau se mòstre un petit resum de çò que podetz veir en Centre d’Observació de l’Univers.


text:
Antonin Perbòsc
Antonin Perbòsc (Labarta, 25 d'octobre de 1861 - Montalban, 6 d'agost de 1944), foguèt un escrivan (mai que mai poèta) e lexicograf occitan. Son òbra a un pes important dins la recuperacion de la grafia occitana classica amb son amic Prospèr Estieu.
Biografia[modificar | modificar la font]
Antonin Perbosc nasquèt en 1861 a Labarta, dins una familha pagesa. Èra l'ainat dels quatre enfants que comptèt la familha. Anèt a l'escòla publica de Vaserac e partiguèt puèi a Lafrancesa (a l'Institucion Gasc) far sos estudis segondaris. Mai tard dintrèt dins l'Escòla Normala Primària de Montalban gràcias a una borsa del Departament e venguèt puèi regent. Foguèt mandat a Combarogèr, un pichon vilatge a 30 km de Montalban, puèi a Lausa, prèp de Vilafranca de Roergue. Aviá inculcat a sos escolans l'interès per las tradicions e lo patrimòni de lor region, e aviá acampat los mai passionats en una « Societat Tradicionista » (51 escolans, dròllas e dròlles, entre 1900 e 1908). Aguèt de s'enfrontar, d'un costat, al mistralisme a otrança dels provençals Pèire Devoluy e Sully-Andrièu Peyre, e amb l'"Escolo Gaston Febus", la gascona, qu'avián d'idèas pròprias sus la gramatica e la grafia. Puèi de 1912 a 1932 foguèt bibliotecari de la vila de Montalban. Coma escrivan, escriguèt de poesias, amb un lengatge magnific, reculhidas dins la tradicion populara. S'èra maridat en 1882 amb Maria Vidalhac, regenta ela tanben. Aguèron una dròlla, Elena.
La tasca de collectatge de Perbòsc[modificar | modificar la font]
Aquestes escolans reculhián dins lor entorn lo patrimòni oral: cançons, dichas e provèrbis, legendas, contes... Notavan fisèlament, sens i cambiar res, los racontes en dialècte local. Los mai joves, que sabián pas encara escriure, contavan e lors camaradas pus annadits, qu'escrivián jos lor dictada (metòde fòrt innovant). Lo trabalh realizat per Perbòsc e sos escolans suscitèt l'atencion dels sabents folcloristas al Congrès de las Tradicions Popularas de París en 1900. Los racontes contats pels enfants foguèron transcriches per Perbòsc en notacion fonetica, per respectar lor accent e lor intonacion. Sas publicacions son actualament introbablas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Remembransas (1902)
- Lo got occitan (1903)
- Fòc nòu (paregut en 1904 dins la revista Montsegur, reedicion en 2011)
- L'arada (1906)
- Guilhem de Toloza (1908)
- Lo libre dels ausèls (1924)
- Psophos (1925),
- Les langues de France à l’école (1926) estudi
- Segond libre dels ausèls (1930)
- Fablèls (1936)
- Lo libre del campèstre
- Contes Atal (2007)