text:
Tilia
Telh de fuèlhas pichonas (Tilia cordata).
Lo genre Tilia regropa los telhs, arbres salvages e ornementals que las flors odorantas e las bractèas son utilizadas en infusions amaisantas e calmantas. Los tilhs apartenon a la familha de las Tiliaceae segon la classificacion classica, o aquela de las Malvaceae segon la Classificacion filogenetica.
Somari
- 1 Caracteristicas
- 2 Usatges e proprietats
- 3 Malautiás e parasits
- 4 Nòtas e referénciss
- 5 Vejatz tanben
- 6 Liens externes
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Los telhs son d'arbres de creissença aviada, podent aténher 35 m de naut, de brancas pro largament espandida. La camba presenta una rusca liça, se fendilhant amb l'edat. Las fuèlhas, caducas, son simplas, altèrnas, mai sovent en forme de còr amb une longa punta a tèrme e de bòrd dentat. Las flors son ermafroditas. An cinc sepals e cinc petals liures de color blanc jaunenca, amb fòrça etaminas. Son amassada en cimas biparas, cada cime avent a la basa una bractèa oblonga e translucida, de color jaunenca. Los fruchs son de pichonas capsulas sèches et globuleuses.
Principales espècias[modificar | modificar la font]
Una longevitat remarcabla[modificar | modificar la font]
En Baissa Bavièra, un telh de grandas fuèlhas domina la plaça del vilatge de Ried. Selon Thomas Parkenham, autor del Torn del monde en 80 Arbres, es un dels mai bels arbres qu'a jamai vist. Pendent mai d'un sègle aquel arbre se nomenèt Wolframslinde, es a dire lo telh de Wolfram von Eschenbach, trobador autor de la version originala alemanda de Parzival que l'auriá inspirat per escriure los seus poèmas. segon las estimacions dels istorians, l'arbre auriá mil ans. Sembla que seriá un maximum, la fusta del telh essent tròp tendre per èsser resistant. Pasmens, a una capacitat de reviscol important que li permet de restablir una tèsta arrancada per una tempèsta. La majoritat dels tilhs passant gaire 400 ans, e los tilhs de grandas fuèlhas semblan èsser mai resistants[1],[2].
Usatges e proprietats[modificar | modificar la font]
Caracteristicas comunas de las fustas de telhs[modificar | modificar la font]
La fusta de telh[3] es omogenèa, amb de fendilhas pauc marcadas. L'albenca e la fusta al còr son pas distinctes. Es jaunenc a rossenc, blancós o rosenc, a vegadas venat de verd amb de tacas medullaras. A una odor de posca.
La fusta es de pauca densitat per las espècias europèas, e mejana per aquels d'America del Nòrd. Es tendre e aisit de trabalhar, de ressar, tornar e escultar. Al secatge, se retracta fortament. Un còp sec e trabalhat, es plan estable. Aquela fusta es gaire duradissa e pas adaptadas a las utilizacions exterioras, mas es corrèctament duradissa a l'estat sèc.
En Euròpa, la fusta de Tilia cordata]] es mai apreciada qu'aquel del tilh de grandas fuèlhas, car lo darrièr es reputat mens tendre e mens resistant, la camba es sovent mai larga mas presentant de formas mens bèlas. Sens estudi scientific, es ara impossible de distinguir amb certitud de fusta de Tilia platyphyllos o Tilia cordata.
Presada per son omogeneitat e son trabalh aisit, la fusta de Tilia cordata conven gaire quand una fòrta resistança mecanica es necessari. Las utilizacion son:
- Tradicionalas: escultura, esclòps, espleches de cosinar e de dessenh (pincèls plans, gredon), bobinas de fials, plan d'estampariás, alumetas, mòtles de fondariá, mòbles, joguinas, caissas e aisinas divèrsas, luteria, bornats, protèsis, eca. Dins l'art sacrat ortòxe, lo telh es la sola fusta autorizada coma supòrt de las icònas.
- Contemporanèas: fusta d'ebenisteriá (partidas escultada), esculturas de tota mena, obrador de tornièr, gredon, placatges, pasta de papièr, pans de fibras e de particulas.
Lo carbon de fusta es avalorat pel dessenh e las proprietats filtrantas, es un combustible mediòcre mas de fòrta calor radianta[4]. Èra tanben utizat per la fabricacion de la pòlvera de fusil[5].
Cordariá[modificar | modificar la font]
S'utiliza la rusca intèrna per fabricar de ficèlas e Còrdas de granda qualitat.
Perfumariá[modificar | modificar la font]
Los coeissaires sabon distingar los parfums de las flors de telh de diferentas provenenças. La substáncia produsent la sentor, lo farnesol, foguèt descoberta a Züric en 1923 per Leopold Ruzicka, Prèmi Nobèl de quimia en 1939. Dempuèi, lo famesol ocup una granda plaça en perfumariá[6]. Per o extraire, s'utiza de flors secadas amb etèr de petròli. La concrèta obtenguda es verd escur e possedís un odor erbacèu de fen sec. L'absoluda es viscosa e verdenca[7].
Proprietats medicinalas[modificar | modificar la font]
Las flors[modificar | modificar la font]
Las flors[8] del tilh comun tenon de mucilage, d'òlis essencials (38 %, que lo farnesol) de tanins, de glucosids, de gomas, de sucres, de manganès e de vitamina C. En tintura maira een infusion, son recomandadas[9] dins fòrça casses de trobles nervioses (cassièra, ància, neurastenia), de migrans, de gripa, et d’insomnias. Aquelas flors son d'antidepressors, d"euforisants e de sedatius. Serián tanben antispasmodicas, diaforeticas[10] e fasent lo sang mai fluide e favorizant la circulacion[11]. Amb dòsi máger, l'infusion ven excitanta e pòt causar d'insomnias[12]. Mas serán surestimadas[13] las capacitats del tilh per curar de vertadièras nevròsis o l'epilepsia.
La forma mai comun es l'infusion de flors secadas. En 1957, an de fòrta gripa en França, s'infusèt 500 tonas de flors de tilh (20 % de mai que la mejana). Los banhs calmants son tanben recomendats. En Euròpa, la tisana de tilh ne seriá utilizada sonque d'empuèi lo sègle XVI[14].
En Provença, existís una vertadièra produccion industriala de flors de tilh dempuèi dos sègles, la culhida se fa tant suls arbres isolat que dins de plantacion talhadas e empeutada especificament. Las flors son secadas dins des secadors ostalièrs o de forns ont son mesclda de contunh. Quatre quilogramas frèsc donan un quilograma de flors secadas. Existís de cultivars particulars favorisant la resisténcia de las brancas al pés de las escalas. La culhida de Carpentràs, Comtat Venaicin, Auts Aups, Aups d'Auta Provença) es de las mai reputadas. Se cultiva lo tilh comun. Aquela region dona mai de 80 % de la produccion francesa (250 tonas). Realizada per seleccion empirica, la varietat « Benivay » (de Bénivay-Ollon a una bractèa mesurant de 15 a 20 cm. En 1985, prèp del Ventor, i a la Confrairiá dels Cavalièrs del Tilh de las Baroniás organisant la feira del Tilh, al Bois dei Baroniás[15],[16].
L'albenca[modificar | modificar la font]
Ara, l'albenca del Tilia platyphyllos e de Tilia cordata son considerat comme un drenaire general qu'interven especificament sul fètge e la vesicula biliara. Es utilizada en infusion, tintura maire o extrat aquòs. Es un coleretic[17]. Permet d'eliminar melhor las toxinas organicas e acids metabolics perturbators. Son accion epatotonica permet una filtracion melhora de las toxinas presentas dins lo sang e lor eliminacion dins l’intestin par la bila que lo volum e la difusion son aumentadas. Es considerada pel Professor Jean Valnet coma un dissolvent especific de l'acid uric e un diuretic remarcable. Es tanben un antispasmodic que permet de dissipar de migranas. A, encara, una accion suls fenomèns d'ipertension[18]. Los fitoteurapeutas lo donan contra los rumatismas aguts, e la crisis de gota, fa tanben partit de regims amagrissents[19],[20].
Los borrons[modificar | modificar la font]
En gemmoterapia, se recomanda d'utilizar los borrons a pèna sortits a la prima, subretot aqueles de Tilia tomentosa. La dilucion omeopatica del macerat glicerinat de borrons es utilisada per curar la menopausa[21]. Segon P. Andrianne, « lo macerat glicerinat de tilh s'indic dins totes los cas d'insomnia, especialament pels enfants. Remarcaable drenaire del sistèma nerviòs, favoriza lo sòm mas n'aumenta tanben la durada. Sa presa regulara contribuís a destoxificar l'organisme, subretot del colesteròl e de l'acid uric, uricemia »[22]. De biais mai subtil, curriá los problèmas de tiroída, seriá antiinflammatòri e utisat dins de regims amagrissent[23].
Lo Doctor Bach, pels Elixirs florals utilisa lo borron de Tilia tomentosa per curar las « Penas d'Amors que se pensava eternals »[24].
Nectar, melat e pollèn[modificar | modificar la font]
Los tilhs representan per las abelhs un apòrt important en nectar e pollèn en junh e julhet. Lo mel de tilh se culhís subretot en Romania. En França, se pren dins le bassin parisienc, en Jura e en Ocitània dins qualques luòcs dels Pirinèus, dels Alps e Massís Central. La secrecion de nectar es mai importanta per temps pauc umid e pro caud. Intensa e fòrça aviada, la melada s'acada en qualques jorns. De fach, la produccion es capriciosa.
Usatges alimentaris[modificar | modificar la font]
Las flors[modificar | modificar la font]
Lo tilh es conegut per las inflorescèncis parfumadas, que se fa infusions de gost agreable[25]. Etanben se'n pòt apondre a de saladas estivalasr[26].
La saba[modificar | modificar la font]
Amassada a la sortida dels borrons, la saba de tilh se la pòt veure de meteis biais qu'aquel del bèç. Es possible de ne far de siròp (operacion fastidiosa a causa de la flaca quantitat saccaròsi presenta dins la saba).[27].
Las fuèlhas[modificar | modificar la font]
Las fuèlhas jovas dels tilhs originaris d'Euròpa son comestibles crudas. Son un pauc mucilaginosas e na un gost agradable . Acompanhan aisidament una salada. Aquelas fuèlhas contenon de sucres intervertits, pro assimilables, quitament pels diabetics[28].
Las fuèlhas maduras, secadas, polverizada, criveladas, donan una farina verda fòrça nutritiva (rica en proteïnas) que foguèt utilisada pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Un quilograma de fuèlhas fresas dona 300 gramas de farina. Mesclada a d'autras farinas se fa de pan o farinetas[29],[11].
Los fruchs[modificar | modificar la font]
Los fruchs contenon d'òli grasse qu'un mètge n'auriá fach apondent de fuèlhas un produch de gost semblant al chocolat[30] mas lo quimista prussian Andreas Margraff apitèt pas a ne reproduire tenta de reproduire.
Los fruchs torrats, fa un substitus de cafè[31].
Malautiás e parasits[modificar | modificar la font]
Nòtas e referénciss[modificar | modificar la font]
- ↑ name="Rameau"
- ↑ "Pakenham"
- ↑ "Rameau">Flore forestière française Montagne ; J.-C. Rameau, D. Mansion G. Dumé, IDF, 1989
- ↑ "Rameau"
- ↑ "Domont"
- ↑ "Lieutaghi"
- ↑ Les arbres parfumeurs, Jean-Luc Ansel, Éd. Eyrolles, 2003
- ↑ Lieutaghi">Lieutaghi P. Livre des arbres, arbustes et arbrisseaux, Arles, Actes Sud, 2004
- ↑ "Ducerf">Guide ethnobotanique de Phytothérapie, Gérard Ducerf, Éditions Promonature, 2006
- ↑ Les plantes médicinales, Guide vert, Roberto Chiej (ISBN 2-263-00667-2)
- ↑ 11,0 et 11,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Couplan.
- ↑ name="Couplan"
- ↑ name="Lieutaghi"
- ↑ name="Lieutaghi"
- ↑ "Lieutaghi"
- ↑ "Domont"
- ↑ "Couplan"
- ↑ "Couplan"
- ↑ "Ducerf"
- ↑ "Lieutaghi"
- ↑ "Ducerf"
- ↑ La gemmothérapie, Philippe Andrianne, Editions AMYRIS, 2004
- ↑ "Ducerf"
- ↑ "Ducerf"
- ↑ "Domont"
- ↑ "Couplan"
- ↑ "Couplan">Le régal végétal, Plantes sauvages comestibles, Vol I ; François Couplan, Ed Equilibres, 1989
- ↑ "Couplan"
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Domont.
- ↑ Jean-Baptiste de Monet de Lamarck, Encyclopédie méthodique : Botanique, vol. 7, Paris, Panckoucke, 1792, p. 677
- ↑ name="Couplan"
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Unter den Linden (« jols tilhs »), celèbra avenguda berlinesa


c: text/html

text:
Diccionari d’expressions e locucions occitanas
| mai 2013 | 1 document
Maurici ROMIEU, Andrieu BIANCHI, Loís GAUBÈRT
Lo suc e lo chuc de la lenga. Aqueste diccionari recampa mai de 6000 expressions e locucions, per la màger part jamai enregistradas, culhidas al prèp de locutors que dempuèi pichons an pas jamai quitat d’utilizar lor lenga mairala.
Cada expression o locucion, explicada e comentada del punt de vista lexical, gramatical e semantic, es balhada amb sa forma correnta, sas variantas, d’exemples preses dins la lenga parlada o literària e sas atestacions dins los diccionaris generals. Utilizadas totas en occitan lengadocian, se tròban jos una forma identica o equivalenta dins los autres dialèctes.
L’obratge es completat per un indèx alfabetic qu’acampa totas las expressions, locucions e variantas e un indèx nocional que permet de tornar trobar las expressions e locucions classadas dins lo diccionari per mots-claus.
Aquela culhida es lo fruch d’un trabalh de tria e de la collaboracion de tres autors. Tot en occitan, ajudarà escolans e estudiants, mèstres e curioses a comprene e a integrar dins lor practica de la lenga aqueles biaisses de dire e de significar.
Tags: Languedocien > Linguistique > Occitan
Documents :
-
Los autors :
Maurici Romieu, professor de letras classicas, ancian mèstre de conferéncias d’occitan a l’Universitat de Pau e dels Países d’Ador.
Andrieu Bianchi, professor d’anglés, ancian cargat de corses d’occitan a l’Universitat Michel-de-Montaigne a Bordèu.
Loís Gaubèrt, professor agregat de letras classicas ; un còp retirat, balhèt de corses d’occitan en Roergue.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Refraccion
La refraccion, en fisica deis ondas - especialament en optica, acostica e sismologia - es un fenomèn de desviacion d'una onda au moment que sa vitessa cambiá entre doas environas. Generalament la refraccion subrevèn a l'interfàcia entre doas environas, o au moment d'un cambiament de densitat o d'impedància de l'environa.
Si pòu representar una tala onda per doas caracteristicas :
- per son frònt d'onda : es la linha que descriu una auça dins l'aiga (optica ondulatòria e sismologia) ;
- per un rai : es l'endrechiera de propagacion de l'onda, perpendiculara au frònt d'onda (optica geometrica).
Lei dos modèls son equivalents dins lo cas de la refraccion, pasmens si preferirà lo premier per explicar lo fenomèn, e lo segond per lo quantificar.


text:
I a quauques ans d’aquò
« Aqueste an d’aquí, l’ivèrn seguèt terrible. Eriam a la fin de novembre, la nièu arribèt après una setmana de gialadas. Delh nòrd, se vesiá amalonar de borrassas ; e la blancha davalada de las moscias comencèt.
En mais d’una nuèit, tota la plana seguèt acatada.
Las bòrias, soletas dinc lur cort carrada, darrièr lur cortinas d’abres nauts blanchinats de freid, semblàvan s’endurmir sotz aquela matada de moussa espessa e leugièra.
Ai-ara, pas un brut traversava la plana santz movament. I aviá mas los gralhs, per bandas, que dessinàvan coma de ribants dinc lo cial, cherchant inutilament lur vida, e que tombàvan tot ensem sobre los champs blanchinats e que conhàvan la nièu ambé lur bècs bèls.
S’ausisiá mas la colada vaga e continuala d’aquesta sira que totjorn tombava.
Aquò durèt franc bien v-uèit jorns, puèis l’avalancha s’arrestèt. Aquí la tèrra aviá un mantèl de cinc pès d’espessor.
Puèis, pendent tres setmanas, un cial — clar com un cristal blu dinc la jornada, e la nuèit tot semanat d’estialas qu’òm auriá podut creire faitas de gibre tant l’espaci large èra rigorós — s’espandiguèt sobre lo lençòl unit, dur e lusissent de la nièu.
La plana, las boissonadas, los òumes daus parets, tot semblava mòrt, tuat per la freidura. Pas mais los òmes que las bèstias sortian : la vida esconduda sotz los cubèrt enchamisats de blanc, se devinava per los fials de fum de las chaminèias que montàvan tot dreit dinc l’aire glacial.
Descús còps, s’ausissiá los abres petar coma si lur membres se seguèssan cassats sotz la róscia ; e, de còps que i a, una gròssa brancha se desatachava e se tombava, la saba e los fials delh boèsc virats en pèira per l’inveseble gialada. »
d’après G. Maupassant, Conte de Noël.
Una nuèit, pas bien freida per tot dire, la sira venguèt tant lorda que d’abres dinc las forests tombèran : mais d’un se botèron en travèrs de la rota. Las lenhas eleitricas, lo telefòn seguèron copats. Lendeman, la burla se levèt e bofèt encara quatre jorns. Lo monde sortian pus. Mangèron e s’assapèron un bon pauc per çò qué chaliá pas laissar pèrdre çò que damorava dinc los congeladors (ad aquesta eipòca, i aviá pas gaire de monde que tenian un “grope eleitrogèn” a sa bòria ; an-uèi quò’s pas parièr : tot lo monde en ant un, mès sira pas coma d’autres còps). Quand d’una ora l’autra, la burla copava son bofa, traçàvan la chalada dusc’a la bòria vesina per avèir un paucheton de solaç, o per eschamjar quaucas nurrituras per variar los menús. Mèsmas, botèron lo peisson congialat dinc la nièu la mais freida, èlh nòrd, per que se gardèsse.
Pasmins, lo jorn de d’avants la nuèit de Chalendas, lo temps seguèt ensolelhat, los chassa-nièu avian badat las conhèiras e los abres sobre la rota seguèron tronçonats.
Jauselon èra de la mena daus chalòts endurcits, de çò ques elh ne’n disiá, mès sabian ben , èlh vilatge, qu’aviá pas chausit. Demorava dinc un endreit sauvatjós amé sa maire velha, una veva que dinc sa vida, aviá mas aqueste garçon a amar amais quaucas polas a sonhar. Ne’n tirava quaucos sòls que bailava èlh “ banquièr ” que teniá la permanença delh Credit un còp la quinzenada dins la rèire-sala de vas la Mauriceta, la patrona delh cafè Lo Temps Passé èlh meitan delh vilatge. As ela, la charn “sobregialada” li conveniá pas gaire. E puèis, disiá que se podiá pas gaire mais afiar ambé lo peisson conservat dinc la sira amalonada elh nòrd, as-arrièrs son estau. Çò que li agradariá per Chalendas, aquò seriá una dinda. De fat d’aquò, aviá pro ganhat de ponhts per ne’n aveir i-una, a gratís, èlh supermarchat de vas Agulha.
Adoncas, seguèt decidat que Jauselon davalariá vas Lo Puèi per anar quèrre aquela dinda.
Jauselon èra pus lièu content de sòrtre de son caire, de veire de monde, de sonhar passar las joinas filhas que ne’n aviá quàisi eissublat lur vanc, lur reires… Amont-de-naut, la plana blancha s’èra quasiment arrestada de viure. Lo país paressiá coma acatat delh drap de la mòrt dinc lo chancèl.
S’aprestava a montar dins son autò ; sa maire sortiguèt de sa cusina per li demandar un servici. — Dija me mon Jauselon, coma i a pus de leitricitat, la crecha, aqueste an, será pas esclarada a meianuèit. Me podriàs pas botar un quiconet amé na pila ?
Lo garçon se pensèt que sa maire chausissiá pas lo bòn moment per li demandar una chausa qu’auriá podut se faire los jorns de davants, quand i aviá pas grand veià a besonhar e li diguèt pas dos còps.
La maire, mancada, s’enanèt veire los nisals dinc l’estable.
Jauselon que voliá pas passar per mais chin ques èra, anèt dinc son trabalhador e montèt un sistèma per atubar una petiòta lampa de pòcha ambé un relòtge reglat sobre meianuèit. Lo pausèt tot prèst dinc la crecha e s’enanèt vas Lo Puèi.
La vila èra esluminada, joiosa e la gafònha de las charrèiras arribava pas a la botar trista. De pertot lo monde sorissian, sobretot los marchands. Los magasins èran ‘na veritabla fadariá. Amais los cafès, ont lo Jauselon s’èra botat en ribòta. I aviá encara un arrestador, lo darrièr, aquí, a la cima de la montada de Taulhac ; los patrons sortian delh mesme caire ques elh. S’i retardèt que l’endreit èra chaud e los amics chalorós.
Mès, quo-èra l’ora, e bien l’ora de s’acampar. De fat d’aquò, los ús e los autres s’èran amassats desempuèis un moment.
La burla s’èra tornar levada sobre la plana de Costaros ; bofava en travèrs de la rota ; las conhièiras se formàvan.
Amé son autò, s’avançava tot belament en sègre los bastons de vèrnhe que los obrièrs delh despartament avian plantats, a l’endarrièr. Costaros èra passat dempuèis una oreta. Chaliá quitar la nacionala e prendre la despartamentala que lo deviá aduèire vas son vilatge. Per moments, la burla s’achabava de bofar. Alòrs, Jauselon anava un pauc mais viste.
Tot am un còp — veniá juste de traversar una conhièira — veiguèt pas lo besal lo lonc de la rota : l’autò s’i empaitèt ambé na fòrta secoduda. Pas la pena d’essaiar de sòrtre d’aquí lo veïcule : chaudriá far venir un tractuer.
Èra pas bien lònh de sa bòria. Decidèt de contunhar d’a pès. Dètz minutas passèron, la burla se levèt tornar. Dieuguèt lutar contra aqueste vent de mòrt. Tot desanat, se botèt contra un pin per se garantir un tant si pèc de l’aure nèire. Las aurelhas li coesian. Tot per un còp, se prenguèt de pavor, se sentiguèt perdut, tot solet dinc lo monde escur de la plana : dengús passariá aquesta nuèit, per lo segur… Sabiá pus ont èra. Alòrs, de son idèia, surament anava morir tege gialat com un fòure, e regretava de pas aveir fat lo poton a sa maire davants de s’aveir podut accordar ambé z-ela. Se botèt a plurar douçament.
End aquelh moment, la burla perdiguèt de sa vigor : pas bien lònh d’aquí, dinc la nuèit silenciosa, veiguèt quicòm que lusissiá. Se botèt bien plantat sobre sas doas chambas, puèis comencèt de s’arrancar delh lum. Mais d’un còp lo perdiguèt de vista e mais d’un còp l’aperceguèt tornar. En s’assarrar, reconeissiguèt la fenèstra delh salon de d-ont, per còps, s’atubava l’estiala de Nasarèt :
« Es meianuèit. Jesus sauvaire z-es naiçut. »
Jauselon se saquèt per la cusina. Sa maire aviá pas espeitat après sa dinda delh supermarchat ; un vesin li ne’n aviá bailada la meitat de i-una descongelada… L’odor delh forn èra douça coma un petiòt repròche e un vrai perdon.
« — E ben mon garçon, am’ aqueste temps, èi cregut que seriàs damorat vas ta tanta delh cafè delh Velai ; aquos auriá estat mais prudent. Mès ? òm diriá qu’às plurat ?
—Que non, Màma, aquo-ei mas lo freid. Quò’s pas rès. Anètz, aquòs es Chalendas, Màma ! »
H. Quesnel-Chalelh
Il y a quelques temps de cela
« L'hiver, cette année-là, fut terrible. Dès la fin de novembre, les neiges arrivèrent après une semaine de gelées. On voyait de loin les gros nuages venir du nord ; et la blanche descente des flocons commença.
En une nuit, toute la plaine fut ensevelie.
Les fermes, isolées dans leurs cours carrées, derrière leurs rideaux de grands arbres poudrés de frimas, semblaient s'endormir sous l'accumulation de cette mousse épaisse et légère.
Aucun bruit ne traversait plus la campagne immobile. Seuls les corbeaux, par bandes, décrivaient de longs festons dans le ciel, cherchant leur vie inutilement, s'abattant tous ensemble sur les champs livides et piquant la neige de leurs grands becs.
On n'entendait rien que le glissement vague et continu de cette poussière tombant toujours.
Cela dura huit jours pleins, puis l'avalanche s'arrêta. La terre avait sur le dos un manteau épais de cinq pieds.
Et, pendant trois semaines ensuite, un ciel clair, comme un cristal bleu le jour, et, la nuit, tout semé d'étoiles qu'on aurait crues de givre, tant le vaste espace était rigoureux, s'étendit sur la nappe unie, dure et luisante des neiges.
La plaine, les haies, les ormes des clôtures, tout semblait mort, tué par le froid. Ni hommes ni bêtes ne sortaient plus : seules les cheminées des chaumières en chemise blanche révélaient la vie cachée, par les minces filets de fumée qui montaient droit dans l'air glacial.
De temps en temps on entendait craquer les arbres, comme si leurs membres de bois se fussent brisés sous l'écorce ; et, parfois, une grosse branche se détachait et tombait, l'invincible gelée pétrifiant la sève et cassant les fibres. »
[Guy de Maupassant, Conte de Noël].
Une nuit, pas très froide à vraie dire, une neige lourde fit tomber des arbres dans les forêts et en travers des routes. Les lignes électriques, le téléphone furent coupés. Le lendeman, la burle se leva et souffla encore quatre jours. Les gens ne sortaient plus. On mangea et l’on se rassasia beaucoup car il fallait ne pas perdre le contenu des congélateurs (à cette époque, il y avait peu de gens qui possédaient un groupe électrogène à la ferme ; ce n’est pas la même chose aujourd’hui : tous en ont un, mais il ne neige plus comme autrefois). Lorsque de temps en temps, la burle cessait, on ouvrait un passage dans la neige jusqu’à la ferme voisine pour une petite conversation, ou pour échanger des denrées et varier les menus. On mit même le poisson à se conserver dans la neige la plus froide.
Enfin, la veille de Noël, il fit de nouveau un temps ensoleillé, les chasse-neige avaient ouvert les congères e les arbres sur la route furent débités.
Jauselon était de la race des célibataires endurcits, à ce qu’il prétendait, mais on savait bien au village qu’il n’avait pas choisi. Il vivait dans un endroit isolé avec sa vieille mère, une veuve qui n’avait plus que lui à s’occuper dans la vie, si ce n’est encore de quelques poules dont elle retirait un petit revenu qu’elle donnait au « banquier » qui s’installait une fois par quinzaine chez la Mauricette qui tenait le café du Temps passé au milieu du village. La viande congelée ne lui convenait pas trop. Et puis, elle prétendait qu’elle ne pouvait guère se fier au poisson conservé dans la neige entassée au nord, derrière sa maison. Ce qu’elle voulait pour Noël, c’était une dinde. D’ailleurs, elle avait gagné assez de points pour en avoir une gratuite au Super-marché d’Aiguilhe.
Elle décida donc que Jauselou irait chercher cette dinde.
Jauselon, était plutôt content de sortir, de voir du monde, de regarder passer les jeunes filles dont il avait presque oublié la démarche, les rires… Là-haut, le plateau blanc s’était presque arrêté de vivre. Le pays paraissait comme couvert du drap de la mort dans le cercueil.
Il s’aprêtait à monter dans sa voiture ; sa mère sortit de sa cuisine pour lui demander un service. — Dis-moi mon Jauselou, comme il n’y a plus de courant, la crèche, cette année, ne sera pas éclairée à minuit. Est-ce que tu ne pourrais pas me mettre quelque chose avec une pile ?
Le fils trouva que sa mère choisissait mal le moment pour lui demander une chose qui aurait pu être réalisée les jours précédents quand il n’y avait pas beaucoup de travail et le lui dit fermement.
Vexée, la maman partit voir les nids à pondre dans l’écurie.
Jauselou qui ne voulait pas se montrer plus chien qu’il ne l’était, alla dans son atelier et fabriqua un système d’allumage sur une petite lampe de poche montée avec une horloge réglée sur minuit. Il le posa tout prêt dans la crèche et partit pour Le Puy.
La ville était illuminée, joyeuse et la boue des rues n’arrivait pas à la rendre triste. On souriait partout, surtout les commerçants. Les magasins étaient une véritable féérie. Les cafés aussi. Et Jauselou s’y était quelque peu attardé. Il y avait encore un petit arrêt, le dernier, là, en haut de Taulhac ; les patrons étaient du pays. Il s’y attarde, l’atmosphère est chaude, les amis chaleureux.
Mais il est temps de rentrer. D’ailleurs, les uns et les autres sont déjà retournés à la maison.
De nouveau la burle s’est levée qui, sur la plaine de Costaros, souffle la neige en travers de la route. Les congères se formaient. Les phares n’éclairent plus grand chose.
Dans son auto, il avançait doucement en se guidant sur les bâtons de verne plantés en automne par les employés de la DDE. Costaros était passé depuis assez longtemps. Il fallait quitter la nationale et prendre la départementale qui allait le conduire à son village. Mais là, plus de vergne. De temps à autre la burle s’arrêtait. Il roulait alors plus rapidement.
Tout à coup, il ne vit pas le fossé : la voiture s’y arrêta brusquement. Inutile de tenter de sortir le véhicule de là : il faudrait un tracteur.
Il n’était pas bien loin de chez lui. Il décida de continuer à pied. Au bout de dix minutes, la burle de nouveau se lèva. Il dut lutter contre ce vent mortel. Épuisé, il s’arrêta contre un pin pour se protéger un peu du vent noir. Les oreilles lui cuisaient. Tout d’un coup, il prend peur, il se sent perdu, seul au monde sombre du plateau : personne ne passera par là cette nuit, c’est sûr… Il ne savait plus bien où il était. Alors, persuadé qu’il va mourir raide, gelé comme du linge, il regrette de n’avoir pas pu embrassé sa mère et de n’avoir pu se réconcilier avec elle. Il se mit à pleurer doucement.
À ce moment-là, la burle perd de sa force : à peu de distance de là, dans la nuit silencieuse, il voit briller quelque chose. Il se met debout et marche. De temps en temps, il perd cette lueur, mais la retrouve aussitôt. S’approchant, il reconnaît alors la fenêtre du salon derrière laquelle par intermitance, s’allume l’étoile de Nazareth.
« Il est minuit. Jésus sauveur est né.»
Il entre par la cuisine. Sa mère n’a pas attendu la dinde du supermarché, un voisin lui en a amenée la moitié d’une décongelée. L’odeur du four est douce comme un petit reproche et un vrai pardon.
—Eh bien mon garçon, avec ce temps, j’ai cru que tu serais resté chez ta tante au café du Velay. Ç’aurait été plus prudent. Mais ? on dirait que tu as pleuré ?
—Non Maman, c’est le froid. Ce n’est rien. Joyeux Noël, Maman ! »
H. Quesnel-Chalelh


text:
Antonio Gramsci
Antonio Gramsci (Ales, Sardenha, 22 de genièr de 1891 – Roma, 27 d'abril de 1937) foguèt un teorician politic, politician, escrivan, filosòf, sociològ e lingüista sard. Amb Amadeo Bordiga e d'autres, creèt lo Partit Comunista Italian e ne venguèt tanben lo menaire. Amb l'arribada al poder de Benito Mussolini e l'instauracion de la repression fascista se vegèt arrestat e empresonat.
Gramsci foguèt un dels intellectuals e pensaires principals del marxisme durant lo sègle XX. Son pensar es conegut mai que mai per sa teoria d'egemonia culturala, que descriu cossí los estats utilizan las institucions culturalas per conservar son poder dins las societats capitalistas.


text:
Ploumagoar
Plouvagor en breton ( Ploumagoar en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'ancian nom de Ploumagoar es Plouvagor.
A la casuda de la Empèri romain, los Brittons o Bretons començan los sieus movements de migracion. En fugent los Pictes e los Saxons, travèrsan la Manja e venon s'installar en Armorique.
Aquelas migracions se faràn per ondas successivas e durèron de divèrses sègles. Una nacion nasquèt e vendrà, dins los sègles a venir, un nòu Estat independent : la Bretanha.
Los arrivants parlan la meteissa lenga que los indigènas de Armorique #que foguèron minoritaires e integrats. Avèm de besonh que la Manja o Morís Breizh èra una rota naturala de relacions gaireben jornalièras entre la Granda e lo Pichon Bretanha. Lo comèrci, favorit pel trabalh d'una meteissa lenga dels dos costats de la Manja, i èra fòrça florissant. Los Bretons arriban doncas sus las tèrras de Ploumagoar en remontant fòrça segurament lo Trieux, e en cercant un endroit elevat per poder se defendre, descobrisson los vestigis d'una vièlha citadelle romaine. Es a aquel moment que Plouvagor renais per las segondas fes e ven lo bourg #que se coneis uèi.
Qualques parròquias en començant per Plòu amb variantes Agradadas e Ploé, n'existís 169 a Bretanha #que 73 en las Còstas-de Armor. Ne son nascuts entre 450 e 600. Magoar Es pas pas un quelconque Sant, vengut amb los envahisseurs, mas significa mur o ruïnes, paraula testificada en breton amb Moguer, aital coma en gallois amb Magwyr. La meteissa raïtz Magor se tròba en los noms Magoarou e Magoariec e significa maçon. Magoar Seriá un synonyme de l'alemand Maurer e de l'italian Muratore.
Ploumagoar Es doncas una parròquia bastida sus ruïnes o de vestigis ancians e tira lo sieu nom d'aquela origina. Aquela parròquia s'estendèt sus superfícias considerablas e engloba tot lo marge drech del Trieux. Reven a l'ensems de l'estenduda de Ploumagoar, Pabu e Sant-Agathon uèi. La parròquia primitive de Ploumagoar i aviá dividit en dîmeries #qu'aquelas de Tréméac, de Goazanlès e de Trivis. Aqueles jos-divisions ne donaràn las trèves de Pabu e de Sant-Agathon #que faràn part intégrante de la parròquia-maire, pendent longtemps encara. La vila de Guingamp, per la siá part, veirà pas las siás muralles sortir de tèrra que doas o tres sègles mai tard, jos las invasions e pillages incessants de las Normands. Guingamp O Gwengamp en breton #que se décompose en Gwen, blanc o bienheureux en lo sens de Lansus, e Gamp, lo camp o refugi dels bienheureux.
Ploumagoar A ligat al Pagus Tréher #que lo banc episcopal se'n tròba a Tréguier dempuèi o Vida sègle. Sant Tugdual en #èsser lo primièr avesque fondator.
L'ancien nom de Ploumagoar est Plouvagor.
À la chute de l'Empire romain, les Brittons ou Bretons commencent leurs mouvements de migration. Fuyant les Pictes et les Saxons, ils traversent la Manche et viennent s'installer en Armorique.
Ces migrations se feront par vagues successives et vont durer plusieurs siècles. Une nation va naître et deviendra, dans les siècles à venir, un nouvel État indépendant : la Bretagne.
Les arrivants parlent la même langue que les indigènes d'Armorique qui vont être minoritaires et intégrés. Précisons que la Manche ou Mor Breizh était une route naturelle de relations presque quotidiennes entre la Grande et la Petit Bretagne. Le commerce, favorisé par l'emploi d'une même langue des deux côtés de la Manche, y était très florissant. Les Bretons arrivent donc sur les terres de Ploumagoar en remontant très certainement le Trieux, et en cherchant un endroit élevé pour pouvoir se défendre, ils découvrent les vestiges d'une vieille citadelle romaine. C'est à ce moment que Plouvagor renaît pour la seconde fois et devient le bourg que l'on connaît aujourd'hui.
Des paroisses commençant par Plou avec des variantes Plu et Ploé, il en existe 169 en Bretagne dont 73 dans les Côtes-d'Armor. Elles sont nées entre 450 et 600. Magoar n'est pas un quelconque Saint, venu avec les envahisseurs, mais signifie mur ou ruines, mot attesté en breton avec Moguer, ainsi qu'en gallois avec Magwyr. La même racine Magor se retrouve dans les noms Magoarou et Magoariec et signifie maçon. Magoar serait un synonyme de l'allemand Maurer et de l'italien Muratore.
Ploumagoar est donc une paroisse bâtie sur des ruines ou vestiges anciens et tire son nom de cette origine. Cette paroisse va s'étendre sur des surfaces considérables et englobe toute la rive droite du Trieux. Elle correspond à l'ensemble de l'étendue de Ploumagoar, Pabu et Saint-Agathon aujourd'hui. La paroisse primitive de Ploumagoar était divisée en dîmeries dont celles de Tréméac, de Goazanlès et de Trivis. Ces sous-divisions donneront les trèves de Pabu et de Saint-Agathon qui feront partie intégrante de la paroisse-mère, pendant longtemps encore. La ville de Guingamp, pour sa part, ne verra ses murailles sortir de terre que deux ou trois siècles plus tard, sous les invasions et pillages incessants des Normands. Guingamp ou Gwengamp en breton que l'on décompose en Gwen, blanc ou bienheureux dans le sens de Lansus, et Gamp, le camp ou refuge des bienheureux.
Ploumagoar est attaché au Pagus Tréher dont le siège épiscopal se trouve à Tréguier depuis le VIe siècle. Saint Tugdual en fut le premier évêque fondateur.


text:
Sucre (Bolívia)
Sucre es la capitala constitucionala de Bolívia. Sa populacion èra de 193 873 abitants en 2001.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila foguèt fondada en 1539 pel capitani Pedro de Anzures, marqués de Campo Redondo, jol nom de Charcas, en referéncia al pòble Charcas, que viviá en aquela region. La siá altitud mejana es de 2780 mètres. Istoricament, es coneguda coma Charcas, L'Argent o Chuquisaca. Al sègle XVIII, la vila pren lo nom de La Plata per la siá riquesa.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Instituto Nacional de Estadística, « Población para el año 2010 ». Accessat l'8 de decembre de 2012


text:
Maxim Venguerov
Maxim Venguerov (en ebrieu : מקסים וונגרוב ; en rus : MakcиM AлekcaHдpoBич BeHrepoB - Novossibirsk, Siberia, alavetz Union Sovietica, l'20 d'agost de 1974) qu'ei un violonista virtuòse academic neishut sovietic, puish vadut rus e israelian per'mor de las soas originas judivas.
Que vadó dens ua familha de musician de Novosibirsk (la soa mair, director d'un orfanatge, qu'èra tanben cantaira e lo son pair qu'èra clarinista dens l'orquèstra filamonic de Novossibirsk). Qu'ei ací on e comencè los sons estudis deu vriulon despuish l'atge de 4 ans. En 1990 qu' emigrè en Israèl dab la soa familha on avó de har l'armada.
Arron ua carrièra d'interpret rica en concerts e enregistraments, qu'ei, desempuish 2005, professor de vriulon a la Royal Academy of Music de Londres.


text:
Sainte-Marguerite-d'Elle
Sainte-Marguerite-d'Elle es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Engloba la municipalitat de Baynes dempuèi 1965, #lo que i aviá ja englobat las municipalitats de La nòstra-Madama-de-Blagny, la Haye-Piquenot e Risètz en 1831.
Elle englobe la commune de Baynes depuis 1965, laquelle avait déjà englobé les communes de Notre-Dame-de-Blagny, la Haye-Piquenot et Rieu en 1831.


text:
S’era butat en tèsta de prene la libra docença – diset –: per aqueste motiu, “ren per d’autre”, venia a Bologna dui bòts a la setmana. Mas aüra que avia trobat de companhs de viatge, se desplaçar dui bòts a la setmana lhi pesava pas pus tant.
Restava setat tranquil a son pòst. Se limitava a assíster a nòstras discussions quotidianas, qu’espaciavon da l’espòrt a la política, da la literatura e da l’art a la filosofia, e de bòts tochavon bèla lo tèma di sentiments, o, fins a mai, di rapòrts “exclusivament eròtics”, en laissant cheire vinca tant una paraula, en nos gachant da son sèti abo d’uelh pairals e indulgents. D’un pauc de nosautri era, d’un cèrt sens, amís de familha: nòstri parents frequentavon son estudi en via Gorgadello da esquasi vint ans. Certament era decò a ilhs que pensava, en nos gachant.
Saubia que saubíem? Benlèu no, benlèu sus aquel ponch s’illudia encara. Dins sas manieras, totun, dins lo biais aduech e atencionat que s’esforçava de gardar, era fins tròp de bèl léser lo fèrm propaus de se comportar coma se pas ren d’el foguesse filtrat en vila. Per nosautri, sustot per nosautri, el devia restar lo doctor Fadigati d’un bòt, quora, da mainats, veïem son morre larg, a meitat estremat darreire lo reond espech frontal, se plegar e senhorejar sus nòstre morre. Se al mond existion de personas abo las qualas el devesse cerchar de tenir bòn, aquelas érem pròpi nosautri.
Vist da da pè, d’autre cant, son morre resultava pas tan chambiat. Aquilhi dètz, dotze ans que d’aüra enlai nos separavon da l’atge des tonsillitis, des octitis, des vegetacions adenoideas, avion laissat sus son morre ren que de traças ben legieras. Sas témpias eron venguas grisas, te. Mas pro. Benlèu un pauc pus grassas e tombantas, sas jautas pareission dal mesme color palli d’un temp. La pèl que las recurbia, gròssa, suélia, abo de pòrs evidents, donava totjorn la mesma impression dal cuer, dal cuer ben tanat. No, pr’aquò érem ben pus chambiats nosautri, al confront: nosautri que abo la coa de l’uelh, absurdament (mentre que el, magara, tirava fòra da la sacòcha dal mantèl lo “Corriere della Sera”, e pasi e bonàs se butava a lo léser dins son canton), anàvem cerchar sus aquel morre familiar las pròvas, lhi senhs, istariu per dir las machas visiblas de son vici, de son pechat.
Abo lo temp totun prenet confiança, comencet a devisar un pauc de mai. Après una prima corta, l’istat era arribat esquasi de colp. Decò lo matin bon’ora fasia chaud. Defòra, lo vèrd de la campanha bolognesa s’era fach pus escur, pus ric. Enti champs boinats dai filars de moriers la cauna se mostrava já auta, lo blat emblondia.
“Me semelha d’èsser tornat estudent,” repetia sovent Fadigati, en gachant delai dal veire dal fenestrin. “Me semelha d’èsser tornat ai temps de quora decò mi viatjavo tuchi lhi jorn entre Venécia e Pàdova...”
Era capitat derant de la guèrra – contiet –, entre lo ’10 e lo ’15.
Estudiava medecina a Pàdova e per dui ans chasque jorn avia fach lo vai-e-ven entre las doas vilas: pròpi coma fasíem nosautri aüra entre Ferrara e Bologna. Mas a partir dal tèrç an si parents, contuniament en ànsia per son còr, avion pretendut que s’establiesse a Padova dins un’estancia d’afit. E parelh, enti tres ans successius (s’era laureat ental ’15 abo lo “grand” Arslan: 110 e lauda), respèct a derant avia menat una vita pro sedentària. En familha passava ren que dui jorns per setmana: lo sande e la diamenja. An aquel temp Venécia era ren certament una vila alègra, la diamenja, sobretot d’uvèrn. Mas Pàdova, abo aquilhi sius pòrti lúgubres, niers, envaïts totjorn d’aquela flaira de charn de vèel bulhia!... Rintrar a Pàdova en tren, chasque diamenja sera, lhi costava sempre una fatiga enòrma, devia se far coratge.
“Qui sa vos, doctor, que trimaire serètz istat!” exclament un bòt Bianca que, tant era l’abituda, fasia la coqueta decò abo Fadigati.
Lhi respondet pas, en se limitant a lhi sorire abo gentilessa.
“Al jorn d’encuei avetz la partia, lo cínema, de sans passatemps de tota sòrta,” diset puei. “Saubetz quala era la principala ressorsa de la diamenja per la joventut de mon època? Las salas da bal!”
Torzet la gola, coma se auguesse evocat de luecs autrament pus que abominables. En jontant just après que a Venécia almenc el avia la maison, son paire e sa maire, sustot la maire: las “affeccions pus sacras, en soma.
Coma l’avia adoraa – sospirava –, sa paura maire!
Intelligenta, cultivaa, bèla, piosa: en ilhe se somavon totas las virtuts. Un matin, de mai, per la comocion si uelhs veneron umes, sortet dal pòrtafuelh una fotografia que viret de man en man. Se tractava d’un pichòt oval esblavit. Retraïa una frema en vèsta dal Uech Cent, de mesa etat: da l’expression suava, sensa dúbit, mas ental complèx putòst insignificanta.
Vittorio Molon era lo solet entre nosautri dont la familha foguesse pas ferraresa. Proprietaris agrícols de Fratta Polesine, lhi Molon s’eron meirats d’aiçai dal Pò masque da cinc o sieis ans. E se sentia: perqué Vittorio, sobretot quora parlava en italian, gardava en plen la cadença véneta.
Un jorn Fadigati lhi demandet se per cas “ilhs” foguesson de Padova.
“Vos l’ai demandat,” expliquet, “perqué quora lhi viviu mi, a Padova, preniu pension en cò d’una veva que se sonava Molon, Elsa Molon. La maisoneta d’aquesta senhora Molon se trobava en via San Francesco, près de l’universitat, e donava, darreire, sus un grand òrt. Que vita, fasiu! A Pàdova aviu pas de parents, pas d’amís, nimanc entre lhi companhs d’escòla.
Après aquò, aparentement en divagant (ma foguet lo solet bòt que durbet un respiralh sus sa remarcabla cultura literària: coma se, bèla d’aquel cant, se foguesse empausat una precisa discrecion), comencet a parlar d’una novèla de saubia pus qual escriveire anglés o american de l’Uech Cent, ambientaa justament a Padova vèrs la fin dal sècle XVI.
“Lo protagonista de la novèla,” diset, “es un estudent, un estudent solitari coma ero mi fai trent’ans. Coma mi, viu dins un’estància d’afit que dona sus un òrt grandàs, plen de àrbols velenós...”
“Velenós?!” lo interrompet Bianca, en esbambant lhi uelhs celèsts.
“Bò, velenós,” diset.
“Mas l’òrt sal qual se durbia ma fenèstra,” contuniet, “era pas ren envelenat: rasseguratz-vos, senhorina. Era un òrt pro normal, cultivat a la perfeccion da una familha de païsans, tals Scagnellato, che vivia dins un casòt arrambat a l’àbsida de la gleisa de San Francesco. Mi calavo sovent d’aquí a passejar, abo un libre en man: sovent enti tards après-metzjorns de lulh, dessot lhi exams. Lhi Scagnellato, que sovent m’envidavon a cina, eron la soleta familha padovana dont foguesse vengut íntim. Avion dui filhs: dui bèls filhs, parelh vius e simpàtics, parelh... Trabalhavon al metz des plantas e di semenats fins que se veïa pas pus. An aquela ora abealavon, de costuma. Ah, la bòna flaira dal leam!”
L’aire dal compartiment era gris de la tuba de nòstras Nazionali. Mas el l’aspirava a plens polmons, en embalhant las parpelhas darreire las lents e en dilatant las nàrias de son gròs nas.
Seguet un silenci pro lòng e pesotge. Deliliers durbet lhi uelhs, balhet rumorosament.
“Bòna la flaira dal leam?” disia Bianca entrementier, abo un risolet nerviós. “Que idea!”
En clinant la tèsta, Deliliers laisset cheire sus Fadigati, de travèrs, un’ulhaa plena de mesprèsi.
“Laissatz istar lo leam, doctor,” recanhet, “e parlatz-nos putòst d’aquilhi dui filhs dins l’òrt que vos plasion tant. Çò que lhi fasíetz ensem?”
Fadigati ressautet. Coma se an un bòt foguesse estaa colpia da un lordon, sa larja chara marròn se deformet dessot nòstri uelhs dins una grimassa dolorosa.
“Eh... Coma...?...” quequeava.
Desgustat, Deliliers s’aucet. Après s’èsser dubèrt lo chamin entre nòstras chambas, salhet ental corredor.
“Lo mesme vilan!” bufet Bianca, en se tochant lo janolh.
Lancet a Deliliers, s’exiliat en pè ental corredor, delai de la pòrta a veires, un esgard de disaprovacion. Puei, adreçaa a Fadigati:
“Perqué finietz pas de contar la novèla?” propauset abo gentilessa.
El volguet pas, totun, per tant que Bianca insistesse. Protestet de ren recordar ben la trama. E puei – concluiet, abo una nuança d’estantosa galanteria que sonet particularament forçaa –, per quala rason lhi tenia tant a sentir un’estòria que finia, polia lhi l’assegurar, tan mal?
Un solet instant d’abandon lhi era costat char. Aüra, se compren, crenhia mai que mai lo ridícul.


text:
Voltaire
François-Marie Arouet (París, lo 21 de noveme de 1694 - París, lo 30 de mai de 1778), conegut dab lo son anagrama Voltaire, que ho un escrivan e filosòf francés de las lutz (admés a l'Academia Francesa en 1746) e considerat, amassa dab lo son enemic Jean-Jacques Rousseau, com un precursor de la Revolucion Francesa.
Durant la soa vita que ho mei que mei presat e laudat com autor liric e dramatic a maugrat qui uei be sia mei que mei lejut per las soas òbras filosoficas (las Lettres Philosophiques e los sons contes filosofics, com Zadig, Candide, Micromegas, L'Ingénu o Menon, ).
Vita[modificar | modificar la font]
Voltaire que vadó a París en çò d'ua familha borgesa. Que ho de d'òra orfanin de mair. Lo son pair que'u he estudiar au Licèu Louis-le-Grand, alavetz gavidat peus Jesuitas.
Que comencè a ecríver joen e, per aquesta rason e tanben peu son biais de víver libertin be conegó la preson (on e començore de redigir La Henriade, ua celebracion de la figura - liberau au son gost - deu Noste Enric) per brèvas pausas e un exili en Anglatèrra qui'u dè lo gost deu regim politic britanic.
En 1750 que comencè la soa relacion d'amistat dab Frederic II de Prússia en bèth establí's hens la soa cort de Berlin dinc a 1753 ; qu'i escrivore Lo sègle de Loís XIV.
En 1755 que s'installè en Soïssa, puish, a partir de 1758 qu'establí la soa proprietat deu domeni de Ferney, sus la termièra enter França e Soïssa.
En 1778, chic abans de morir que tornè a París on e ho arcuelhut dab hèra d'entosiasme e que's he francmaçon en tot entrar dehens la lòtja de las Nau Sòrs.
[
- 1000 articles fondamentals
- Naissença a París
- Dramaturg francés del sègle XVIII
- Filosòf francés
- Filosòf del sègle XVIII
- Polemista
- Umanista del sègle XVIII
- Enciclopedista
- Critica de las religions
- Adversari de la pena de mòrt
- Escrivan genevés
- Membre de l'Acadèmia francesa
- Acadèmia dels Jòcs Florals
- Acadèmia de Berlin
- Personalitat de la francmaçonariá iniciada abans 1800
- Nom de pluma
- Persona inumada al Panteon de París
- Naissença en 1694
- Decès en 1778
- Filosòf de las Luses
- Escrivan francés del sègle XVIII


text:
Allegoria
L'allegoria es una ressorsa estilistica e literària consistent a una metafòra continuada. Lo referent es remplaçat per son equivalent metaforic e totes los tèrmes estacats al referent an una metafòra equivalenta, doncas que se genèra un tèxte amb divèrses nivèls de lectura. S'apèla tanben allegoria un recors fòrça restacat, qu'aluòc d'un referent s'i utiliza un concèpte abstracte coma simbòl. A l'Edat Mejana èra fòrça corrent l'usatge d'allegorias dins las òbras literàrias, subretot dins los tèxtes religioses. L'exemple pus grand de roman allegoric es La Divina Comèdia de Dante Alighieri. Dins aqueste sens se parla de lectura allegorica, en afirmar la significacion criptica (amagada) d'un tèxte, mai que la significacion literala o la connotacion simpla. Los cercaires trapan quatre nivèls de lectura dins la Bíblia: literal, tipologic, moral e anagogic, que los darrièrs son d'allegorics. Dins l'art plastic pòdon aparéisser d'allegorias quand las figuras corporalas suplantan d'idèas, coma per exemple una divessa que fa de primavera, recors fòrça usat dins lo Barròc.


text:
Angkor
Angkor es l'anciana capitala khmer a l'entorn de l'actuala Siemp Reap, al nòrd del lac Tonlé Sab e nord oèst de Cambòtja. A Angkor vivián a l'epòca de l'apogèu d'aquel reialme prèp d'un milion d'abitants, mai que dins quina que siá ciutat europèa d'aquel temps. D'aquela ciutat, o ensemble de ciutats, demòra actualament un camp arqueologic espandit amb de centenats de temples de diferentas epòcas e tipes, qu'aprèp lo regim de Pòl Pòt venguèt un dels mai grand centre d'atraccion toristica. Tot aquel ensemble foguèt declarat en 1992 Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondacion[modificar | modificar la font]
L'empèri khmer succediguèt al reialme de Chenla, que demoravan de reialmes e estats enemics. La capitala d'aquela epòca èra Isanapura, l'actuala Sambor Prei Kuk. En 802 Jayavarman II (802-850) los unifiquèt, se consacrant coma l'unic sobeiran e prenguent l'independéncia de Java, amb que qualques reialmes chenla demoravan sosmeses. Fin finala Jayavarman II demorava fins alara a Java. L'acte de proclamacion coma rei se faguèt al mont Kulen, al nòrd d'Angkor. Abandonèt l'anciana Isanapura e establiguèt la seuna cort a Hariharalaya, dins l'actual luòc de Roluos, a l'èst de Siemp Reap.
Roluos (Hariharalaya)[modificar | modificar la font]
Indravarman I (877-889) foguèt lo principal constructor dels grans temples de Roluos (Hariharalaya), agrandiguèt lo temple de Preah Ko (879) lo dedicant al fondator de l'empèri, Jayavarman II, benlèu perque aquel èra un monarca intrús. Tanben acabèt d'importantas òbras idraulicas destinadas a remediar als efèctes del manca d'aiga al periòde sèc.
Angkor (Yasodharapura)[modificar | modificar la font]
L'establiment de Roulos durèt pauc, Yasovarman I (889-910), filh d'Indravarman I, après aver edificat los temples de Lolei, establiguèt sa pròpia capitala pus al nòrd, a l'actual Angkor, que nomenava Yasodharapura. Del meteis biais qu'aviá fait son paire a Roulos, i bastiguèt un estanh (lo Baray Oriental) coma resèrva d'aiga per porgir la nòva ciutat. A costat tanben edifiquèt divèrses edificis.
Koh Ker (Chok Gargyar)[modificar | modificar la font]
En 921 Jayavarman IV (921-941), foguèt coronat rei a Koh Ker, a qualques cent quilomètres al Nord-èst d'Angkor onte establiguèt la capitala, provocant un nòu cambiament de localizacion. Aquela capitala demorèt pendent lo reialme del seu filh, fins a sa mòrt (944) un nòu cambiament faguèt tornar la capitala a Angkor.
Retorn a Angkor[modificar | modificar la font]
Rajendravarman II (944-968) faguèt tornar la cort a Angkhor pròpiament dich e una de sas primièras accions foguèt d'agrandir lo temple de Mebon Oriental, al mièg de l'estanh (lo Baray Oriental) qu'aviá bastit Yasovarman I de per abans. L'un aprèp los autres los monarcas se succediguèron e ensagèron de daissar lor marca bastissent de nòus edificis dedicats a la glòria dels dieus, d'els meteisses e de la monarquia coma institucion.
Suryavarman I (1006-1050) marquèt la fin d'una epòca de turbuléncias politicas, que tornèron mai tard. L'istòria d'Angkor es un rebat de la quita istòria del reialme, dels monarcas que succediguèron, intrigas, usurpators, eca. Mentre que, daissèron la seuna empremta dins las construccions del complèxe monumental.
Angkor Vat[modificar | modificar la font]
Mai tard, jos Suryavarman II (1113-1149), s'edifiquèt lo monument sens dobte mai important de l'ensems: Angkor Vat, lo temple e mausolèu, punt de referéncia de l'arquitectura khmer per las seunas dimensions e beutat.
Pauc aprèp, en 1177, l'armada del reialme de Tchampa (situat dins l'actual Vietnam) faguèt una incursion e ataquèt Angkor pel lac Tonlé Sap, trapant la ciutat militarament sens proteccion. L'ocupèt e la saquejèt, demorant pendent quatre ans jol seu domèni. Jayavarman VII tornèt capitar a prene lo poder en 1181 e portèt l'empèri a la seuna esplendor maximala.
Angkor Thom[modificar | modificar la font]
Jos Jayavarman VII bastiguèt Angkor Thom, la nòva ciutat tancada per un barri quadrat de prèp de tres quilomètres de costat amb cinc pòrtas de dintrada e amb lo seu centre monumental emplit de construccions.
Abandon[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XIV l'istòria d'Angkor e del quite empèri demorèt fosc, los documents istorics son escasses e pauc concrèts. Se conservèt pas rès de las construccions que foguèron bastidas aprèp lo sègle XIV, qu'èran de fusta. Entre 1351 e 1357 la capitala casèt dins la mans dels tais. Los khmers recuperèron lo poder, mas demorèron flacs. En 1431 Angkor tornèt èsser ocupat pels tais e lo país dependèt alara d'Ayutthaya, la capitala del reialme tailandés. Es benlèu la data que marca la fin d'Angkor. L'importància de las zònas amb de comunicacions melhoras, coma Phnom Penh, faguèt que la capitala mudèt definitivament fòra de la ciutat en 1434. Angkor demorèt amb mai o mens vitalitat fins al sègle XVI.
Descobriment de l'Occident[modificar | modificar la font]
Lo luòc tornèt èsser "descobèrt" pels occidentals a l'origina de la tentiva de cristianizacion pels missionaris franceses. Al començament del sègle XIX i intervenguèron los arqueològs. En 1863 Cambòtja passèt jos protectorat francés e comencèron las escavacions, mai o mens sistematicas del complèxe, que venguèron l'objècte de grand interesses dels Europèus. En 1901 foguèt creada l'École Française d'Extrême-Orient, que se n'ocupèron particularament a exclusivament fins a 1970, que lo daissèron per motius de securitat. Los escavaments contunhèron a partir de 1980 jos la direccion del govèrn de Cambòtja e amb la participacion de diferents païses. Dempuèi 1992 lo complèxe foguèt inscrich sus las listas del Patrimòni de l'Umanitat. A aquela epòca se faguèt d'importantas òbras de localizacion, netejatge e restauracion.
Monuments d'Angkor[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Claude Jacques, Michael Freeman. Angkor cité khmère. Ed. Olizane. Ginebra, 2000. ISBN 2-88086-253-1
- (fr)Jean Laur. Angkor. Flammarion. 2002. ISBN 2-08-200897-5
- (fr)Maurice Glaize. Angkor. J. Maisonneuve. París, 2003. ISBN 2-7200-1091-X


text:
ERA CORSA ‘ARAN PER SA LENGUA’ ARRIBE ARA 17au EDICION
Era corsa Aran per sa lengua, qu’organize cada an eth collectiu Lengua Viua, arribe eth pròplèu dimenge, 25 de junhsèga, ara detzasetau edicion. Enguan, era corsa gesserà de Les e Montgarri mès dora, entàs 12.00 h. D’aguesta forma, era organizacion sage de hèr-la mès participativa e mès dubèrta entà toti.
I aurà ua arturada en Es Bòrdes, entàs que vien de Les, e ua auta en Unha, entàs que vien de Montgarri. En aguestes arturades, es caminaires profitaràn entà hèr un mòs que portaràn en sòn morralet. Cau persutar en qué toti es caminaires se i pòden ahíger en quinsevolh punt deth recorrut.
Era arribada ei prevista entàs 20.15 h, ena plaça dera glèisa de Vielha, a on dempús deth parlament deth collectiu e er autrejament deth prèmi Lengua Viua, aurà lòc eth concèrt deth grop Parpalhon.
Lengua Viua profite un an mès entà reivindicar eth besonh de prebotjar er usatge sociau der aranés e entà que sigue possible víuer damb normalitat en país ena sua lengua pròpia. Totun, aguest ei eth motiu principau peth quau s’organize era corsa.
Aran, 23 de junhsèga de 2010


text:
20 octobre 2011
Daniel Loddo, Memòria del país gresinhòl
coberta, amb Cateton, lo portaire d'aiga de Montmiral Daniel Loddo, Memòria del país gresinhòl A prepaus de : Daniel Loddo, Gents del país Gresinhòl. Canton de Castelnau-de-Montmiral (Tarn), Cordae/ La Talvera, 2010 e CD : Cants e Musicas del País Gresinhòl. Aquò fa una bona annada que rebali aqueste libràs, de gaire 600 paginas, grand format, escrit pichon pichon, e vos podi dire que l’ai legit e espepissat de cap en cima. Es una... [Lire la suite]


text:
Ràdio Nissa Pantai comenterà lo rescòntre Nissa – Caen en nissart dissabta lo 12 de mai a 21o00 sus Radio Nissa Pantai. S’agisse dau darrier rescòntre
Catégorie : FotPantai
Seleccion « Radio Émotion » – Votatz per Zine! (Casting « Radio Émotion » – Votez pour Zine!)
Vos convidam toti e toi d’anar sus la pàgina Facebook de Radio Émotion per votar en massa per la cantairitz nissarda Zine en aimant, comentant e
Nissa Pantai ièntra en partenariat emb Nissa Actu (Nissa Pantai entre en partenariat avec Nissa Actu)
Nissa Pantai renfoarça la sieu preséncia mediatica dins lo mitan esportiu nissart en anonciant un partenariat emb Nissa Actu en vista d’una melhora difusion de
Ràdio Nissa Pantai emb Zine a l’estadi ! (Radio Nissa Pantai avec Zine au stade !)
Lo dissabta 9 de setembre passat, Ràdio Nissa Pantai èra emb Zine a l’estadi de Sant Isidòro per comentar a l’emission FotPantai lo rescòntre Nissa-Mónegue


text:
Eysson
Eysson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Eysson se situa a ieu scenari del massís del #Jurar, al nòrd-oèst de Vercel. A limitat a l'èst per la prolongation del mont de Vercel, e a l'oèst per la pichona cluse de Creuse. Se tròba en aquela cluse, en amont del molin de Creuse, la font de la Audeux, al luòc-ditz "La Conche". Aquela font es una exsurgence, #que pren los tinturas misteriosas d'una pichona "font bleue". Lo territòri de la municipalitat es essencialament cobèrt de pâturages e de bòsques de hêtres. La localizacion del vilatge es totjorn demorada lo meteis, coma ne testifica los appellations de dos quartièrs : "Darrièr de la vila" e "Lo faubourg".
La commune d'Eysson se situe à mi plateau du massif du Jura, au nord-ouest de Vercel. Elle est limitée à l'est par la prolongation du mont de Vercel, et à l'ouest par la petite cluse de Creuse. On trouve dans cette cluse, en amont du moulin de Creuse, la source de l'Audeux, au lieu-dit "La Conche". Cette source est une exsurgence, qui prend les teintes mystérieuses d'une petite "source bleue". Le territoire de la commune est essentiellement couvert de pâturages et de forêts de hêtres. L'emplacement du village est toujours resté le même, comme en témoigne les appellations de deux quartiers : "Derrière la ville" et "Le faubourg".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Eysson a ligat a la fondacion d'un prieuré, #qu'una primièra installacion ne datariá del Modèl:Sp-. Se sap amb certitud #qu'una comunitat de fraires bénédictins de Clunhic s'installa a la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, ne ligam amb lo prieuré de Morteau. Fins a la Revolucion francesa, los abitants de Eysson demoraràn d'afars del prieur de Morteau. Los dreches e de devers dels abitants de Eysson a la consideracion del prieur de Morteau an descrich en un tèxt de 1188, conservat a l'archiu départementales del Doubs.
Se sap pas res del prieuré de Eysson. Ne demòra totun lo polit chevet roman de la glèisa, de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. La glèisa Santa-Georges de Eysson #portar lo títol de glèisa-maire, jouissant d'una granda aima en la region. La parròquia se #estendre suls pòbles environnants de Grandfontaine, Domprel, La Sommette, Plaimbois-Vennes, e lo curé de Eysson nomenat a la curació de Passonfontaine. La parròquia èra pro importanta perque la carga de bailli de Eysson, collecteur de l'impòst pel prieur de Morteau, i aguèt mes en examen. En 1532, es Antoine Vernerey, egalament bailli de la distincion de Cicon, #que #aver aquela carga. Lo sieu ostal, totjorn visible a Passonfontaine, es una pròva de las intradas #que ne retirava. Eysson I aguèt una escòla dempuèi la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Lo vilatge #èsser sens dobte estrossejat pels mercenaires suedeses de Louis XIII l'an 1641. Los sieus abitants #prene part, pendent la Revolucion francesa, a la « pichona Vendée » de las paysans de la Nautor-Doubs, en amagant de sacerdòts rebèls a la constitucion civila del clergé. Divèrses abitants aguèron empresonat.
L’histoire d’Eysson est liée à la fondation d’un prieuré, dont une première installation daterait du Modèl:Sp-. On sait avec certitude qu’une communauté de moines bénédictins de Cluny s’installe à la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, en lien avec le prieuré de Morteau. Jusqu’à la Révolution française, les habitants d’Eysson resteront sujets du prieur de Morteau. Les droits et devoirs des habitants d’Eysson à l’égard du prieur de Morteau sont décrits dans un texte de 1188, conservé aux archives départementales du Doubs.
On ne sait rien du prieuré d’Eysson. Il en reste toutefois le beau chevet roman de l’église, du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. L’église Saint-Georges d’Eysson porta le titre d’église-mère, jouissant d’une grande considération dans la région. La paroisse s’étendit sur les villages environnants de Grandfontaine, Domprel, La Sommette, Plaimbois-Vennes, et le curé d’Eysson nommé à la cure de Passonfontaine. La paroisse était suffisamment importante pour que la charge de bailli d’Eysson, collecteur de l’impôt pour le prieur de Morteau, fut recherchée. En 1532, c’est Antoine Vernerey, également bailli de la seigneurie de Cicon, qui tint cette charge. Sa maison, toujours visible à Passonfontaine, est une preuve des revenus qu’il en retirait. Eysson eut une école dès le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Le village fut sans doute ravagé par les mercenaires suédois de Louis XIII en 1641. Ses habitants prirent part, durant la Révolution française, à la « petite Vendée » des paysans du Haut-Doubs, cachant des prêtres réfractaires à la constitution civile du clergé. Plusieurs habitants furent emprisonnés.


text:
De Dunkirk a Tamaraset, istòria de l'arrogança francesa, se podrà escriure, o viure ! Un article de l'excellenta revista francesa BOOKS ( o cal escriure qu'es francesa, car lo títol modelic es en patois parisenc, la novèla novlenga de l'elita jacobina, l'anglés), nos explica de quina manièra se podrà viure e explicar de manièra independenta, en anglés plan segur e de l'interior.
Se cal rmembrar, encara una vagada, 1830 arribada dels Franceses per panar lo tresaur dels Turcs e finançar campanhas electoralas, un instruments francés novèl, las eleccions, puèi se cal remembrar totparier qu'en 1860, lo referèndum de Savòia e Niça èra una farlabica de modèl Purin en Crimèa. Lo problèma es ... l'imperialisme republican francés, ontologicament.
Vist per un Anglo-american me sembla d'una granda utilitat.
Me sembla important de veire que totes los problèmas democratics de l'Estat francés de l'aprèp-guèrra de 1939/45, son encara un problèma al XXIen sègle ; mas atencion lo problèma francés es vièlh coma l'existéncia de l'Estat francés ; çò que pròva que la santa République française es ontologicament las eguida d el'Estat reial, conservatriça e sobretot respecta de cap manièra la volontat dels pòbles, dedins l'Estat o colonizats.
Dins aquela magnifica revista de lenga francesa, ai notat tanben un article utile sus un pòble mesprezat aprèp la destruccion de l'impèri otoman, pòble meprezat per Anglatèrra e fRança, lo pòble Curde.
Los dos articles son d'una ajuda granda per pensar lo XXIen sègle en patz, e evidentament autrament.


text:
diumenge, 20 de març de 2011
Passejada limosina...
long d'Aude:
dins lo barri de l'autre costat del riu:
e per carrièras...
una que fa far de cachavièlhas a d'unes:
e una autra que nos fa somiar...
2 comentaris:
- André ha dit...
-
Rue Grammatique
En sovenir del temps urós quand los grmaticians ensenhavan la gramatica per carrièras o quand discutavan del cossí del perqué de nòstra lenga ?
- 21/3/11 16:07
- Mela ha dit...
-
Rue Grammatique en sovenir d'un temps urós,
Rue de l'Officialité en prevision d'un temps urós?
- 22/3/11 7:59


text:
Per la Primièra Republic Federala e Democratica dels Païses d’Òc
Aquel jorn lo 27 de genièr del 2007 a Narbona, al nom del principe de la liura associacion, nosautres ciutadins occitans decidèm la constitucion d’un Govèrn Provisòri de la Republica Federala e Democratica d’Occitània. Aquel Govèrn Provisòri a per objectiu de metre en plaça un processùs democratic en vista de crear la Primièra Republica Federala e Democratica d’Occitània.
Considerant la Declaracion Universala dels Dreches de la Persona Umana de 1948, qu'establís dins l'article de son preambul que : « cadun pòt se prevàler de totes los dreches e de totas las libertats, sens distincion de raça, de color, de sèxe , de lenga , de religion, d'opinion politica o de tota autra opinion, d'origina nacionala o sociala, de fortuna, de naissença o de tota autra situacion » ;
Considerant lo Pacte Internacional dels Dreches Civics e Politics del 16.12.1966, e aquel de la meteissa annada relatiu als dreches economics socials e culturals, que declaran en preambul, que l'èsser uman pòt pas èsser liure se se crean pas las condicions que li permeten de profichar tant de sos dreches civils e politics que de sos dreches economics, socials e culturals » ;
Considerant la declaracion de la Comission Interamericana dels Dreches Umans sus los dreches dels pòples indigènas adoptada lo 18.09.1995 ;
Atendut que la majoritat de las lengas amenaçadas dins lo mond apertenon a de pòples non sobeirans e que dos dels principals factors qu'empachan lo desvelopament d'aquelas lengas e acelèran lo processùs de substitucion lingüistica son l'abséncia d'autonomia politica e la practica dels estats que impausan lor estructura politica, administrativa e lor lenga ;
Atendut que la Declaracion Universala dels Dreches Collectius dels Pòples, adoptada en mai de 1990 a Barcelona, declara que tot pòble a lo drech d'exprimir e de desvolopar sa cultura, sa lenga e sas règlas d'organizacion, a per aiçò, de se donar d'estructuras politicas, d'educacion, de comunicacion e d'administracion publica pròpras dins un quadre politic distint ;
Article 1) : L’objectiu es d’entretenir de relacions de solidaritat, de tolerància e de patz dins lo mond, ansin qu'amb totes los membres de la comunautat interterritoriala dels Païses d'Òc. L’objectiu es de desvelopar de ligams privilegits amb los organismes e las formacions politicas, qu'òbran democraticament per l'emancipacion e l'autonomia de las Regions e dels Pòbles en Euròpa e dins lo Mond. Particularament al nivèl del seguit de las relacions transfrontalièras francesas, cordialas e frairalas amb lo País Basc Nòrd, Catalonha del Nòrd, Còrsega, Savòia, Andòrra e Mónegue. Aquela politica serà egalament desplegada al nivèl exagonal, amb la Bretanha, lo País Flamand, e los Païses d'Oltra-Mar.
Article 2) : dins lo respècte del drech internacional, notadament europèu, obrarem per una autonomia sempre grandissenta per devolucion de poder dels Estats francés, italian e espanhòl al profiech dels Païses d’Òc.
Aquela Republica obrarà al desvelopament economic, al progrès social d'Occitània tota.
Desveloparà lo plurilinguisme. La lenga d’Òc dins lo respècte de sos dialèctes existents serà ensenhada dins totes los establiments educatius publics e privats.
Article 3) : Los ciutadans de la Republica dels Païses d'Òc, poiràn causir, per la dobla nacionalitat, segon lo sector transfrontalier ont son situats. Un estatut particular serà egalament acordat als transfrontaliers occitans de Catalonha e del País Basc.
Article 4) : La plataforma de Narbona a per òbra d'elaborar la primièra Constitucion qui fixarà las modalitats juridicas e administrativas d'aplicacion, relativas al bon desrotlament de las instàncias de decisions auprès de las ciutadanas e dels ciutadans, e de designar un executiu de transicion (o Govèrn Provisòri), cargat de metre en plaça progressivament, dins lo respècte de la convencion republicana dels dreches de la persona umana, e per de vias democraticas, auprès de las instàncias europèas e internacionalas, la 1èra Republica Federala e Democratica dels Païses d'Òc.
Article 5) : L'executiu de transicion, dins sas primièras instàncias designarà lo Govèrn Provisòri, constituit d'un President, d’un Primièr ministre, de 7 ministres e d'un cèrt nombre de secretaris ministerials. Las atribucions d'aicestes dos darrièrs seràn plaçadas jos la responsabilitat d'un Primièr ministre designat per lo President. Los membres d'aquel Primièr govèrn seràn pas retribuats, mas totes los mejans possibles e necessaris per menar a ben lor mission deuràn èsser meses a lor disposicion. Los resultats d'aquelas nominacions seràn anonciadas per l'executiu de la Plataforma de Narbona.
Article 6) : lo Govèrn serà constituit del President, del Primièr ministre, Ministèri de l’Economia - Finanças, del Comerci, de l’Industria, de l’Artisanat a de l’Agricultura ; del Ministèri de la Santat e de l’Environament ; del Ministèri de la Joventut, dels Espòrts e dels Afaires Socials ; del Ministèri de la Cultura , de l’Educacion e de las Arts ; del Ministèri de la Comunicacion, Informacion e dels Transpòrts ; del Ministèri de la Justìcia e del Ministèri dels Afaires etrangièrs, de la Defensa e de l’Interior. Seràn segondats per de secretaris ministerials de regions sus de sectors relatius a la coordinacion administrativa generala, e en estrecha relacion amb lo cabinet del Primièr ministre.
Article 7) : lo Govèrn Provisòri aurà per òbra d'installar un processús democratic, per lo qual los Ciutadans dels Païses d'Òc poiràn liurament causir per referendum de devenir ciutadans d'aquela Primièra Republica, los resultats obtenguts determineràn la basa de l'impòst que serà collectat per las regions, a partir d'un coeficient de reparticion per ajudar a las collectivitats territorialas en dificultat.
Article 8) : al cas que lo "òc" a la constitucion d'una republica autonoma, siá majoritari, un escrutin decentralizat serà installat en vista d'elegir lo President de la Republica, e los conselhièrs regionals per regions, per una durada de cinc ans, aicestes auràn per mission de se constituir en Parlament legislatiu dels Païses d'Òc, en reünions plenàrias. Lo nombre de voses obtengudas sus l'ensemble dels Païses d'Òc, determinarà lo prètz de l'impòst global mes a la disposicion del foncionament de la Republica, que dins un primièr temps poirà empruntar auprès d'organismes financiaris de la Comunautat Europèa e Internacionala a de tausses fixes e revisablas a la baissa, totes los dos o tres ans, segon la conjonctura economica. Al cas que lo "non" siá majoritari, una analisi de la situacion s’impausarà tot en preservar los aquistes favorables al pòble occitan.
Article 9) : lo President de la Republica causirà, segon las disposicions de l'article 7, entre los membres del Parlament una Primièra Ministra o un Primièr ministre, cargat de constituir un govèrn compausat de personalitats de la vida civila o d'elegits del Pòble representatius de las regions dels Païses d'Òc. Aquel primièr govèrn poirà èsser remunerat parcialament, segon de modalitats que seràn determinadas per lo Parlament de las Regions, que legiferarà sus l'estatut dels elegits.
Article 10) : cada assemblada departamentala elegida, jos l'autoritat dels Cònsuls de Regions, nomenats per lo Govèrn, deurà installar d'eleccions comunalas, en vista d'elegir los cònsols e conselhièrs de comunas e aglomeracions dels Païses d'Òc. Cada cònsol poirà assumar un mandat auprès de las instàncias de son departament, al prorata del nombre d'electors de sa comuna. Cada comuna poirà prelevar una taxa adaptada als revenguts dels contribuables per fin d'organizar de projèctes d'interès general.


text:
Iperbòla (retorica)
L'iperbòla, ven del grèc iperbolé, de iper (« al delà ») e ballein (« geter ») es una figura d'estil consistissent a exagarar l'expression d'una idèa o d'una realitat per la metre de relèu. Es la principala figura de l'exageracion e lo supòrt essencial de l'ironia e de la caricatura. L'iperbòla correspond mai sovent a una exageracion que tend cap a l'impossible. Es un procediment pròche d'aqueles de l'emfasi e de l'amplificacion.
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Definicion linguistica[modificar | modificar la font]
L'iperbòla realiza una transformacion semantica (s'agís d'exagerar lo sens d'una idèa o d'una realitat) per repeticion d'elements a l'identic (de meteissa portada). L'iperbòla pòt se seire sus fòrça autras figuras coma la metafòra, la comparason, la metonimia o alara l'allegoria. S'opausa categoricament a la litòta, figura invèrsa, que tend a tot mermar e a l'eufemisme, que cerca a aleujar o mermar la realitat.
L'iperbòla se fonda sus de procediments linguistics propres e reconeissable: adjectius melioratius (« bellissim ») o depreciatius (vilana femna), axiologics (racalha), qualificatius fòrts (magnific, esplandid), superlatius (très, tròp, mai), afixs de valor superlativa (prefixes coma super, iper, maxi; sufixes en "-issim"). En realitat los procediments son fòrça nombroses, e fan tanben jogar lo contèxte, la sintaxi e lo lexic. La conjugason d'aqueles amb las resorças pròpias a cada figura d'estil mobilizada permet de combinasons que enriquisson cadunas.
Una iperbòla impossibla, sortissent de tota rason e de tot realisme es un adinaton.
Definicion estilistica[modificar | modificar la font]
L'iperbòla a per tòca màger d'efièt d'exageracion (de qualitats, de situacion, misa en relèu de detalhs...), e d'ironia. Joga sus l'intensitat (se la pòt classificar dins las figuras d'intensitat) dins lo sens de l'aument. Se pòt magnificar o rebaissar, dins ambedos cas l'ironia en jòc car sol lo contèxte e l'intencionalitat del locutor permet de ne comprene la portada. L'iperbòla es caracteristica, quand son emplec es abondant, d'estil enfatic tenent a la magnificéncia.
Al contrari donc l'iperbòla pòt rebaissar, degradar o mermar una persona, un acte o un eveniment, eca. En general, es mai emplegada dins lo primièr sens, e caracteriza lo langatge pedant, sufisent ou esnòb. L'interés primièr de l'iperbòla, çò que constituís son poder especific, es la fraccion al respècte d'une realitat que propausa. L'iperbòla permet de sortir dels imatges comuns, son amòrça es alara encara mai poderosa.
L'iperbòla es una figura traduisible dins totas las Arts. En musica, se materializa par un excéès de sonoritat, sovent desfasat al respècte de la melodia originala. En pintura, de tèmas iperbolics pòdon exagerar la vision del pintre. Al cinèma, los rebombs incresibles e sens fin son d'iperbòlas. La publicitat n'utiliza las fonts entre autre de grandir las qualitats d'un produit, tot en tustant l'espectator per l'excès d'imatges fòra del comun; se parla alara d'iperbòla publicitària. Los dessenhs animats foncionan gaireben que sus d'iperbòlas: coma los de Tex Avery o Looney Tunes. Fin finala, lo lengatge corrent en est abondant, subretot dins los sociolèctes e dins la lenga familhièra: "aquel paquet pèsa una tona", "èsser mòrt de rire", "ten mil causa de dire", "morrir de set"...
Genres concernats[modificar | modificar la font]
L'iperbòla es fòrça sovent emplegada dins las epopèias e genres antics coma lo teatre. Los dieus son tanben qualificats coma de personatges poderoses amb atributs subrenaturals, fach possibles per l'utilizacion de mots iperbolics. Dins l’Iliada per exemple, mai d'un passatge son fòrça iperbolics e destinats a mostrar o l'eroïsme dels personatges principals (Ector, Aquiles per exemple), o per enforçar lo caractèr subreuman d'espleits e de las preséncias divinas. Atal, l'aèdes conta que Tròia fuguèt defenduda per près de 50 000 òmes, que lo bloquièr d'Ajax, descrich per una autra figure -l' ecfrasis- es fach de sèt pèls de buòus e d'una jaça de metal, çò que n'auriá un objècte de mai de 150 kg.
Tanben i d'iperbòlas de bèlas, mas mai centradas sus de personatges miègdivins dins las epopèias de l'Edat Mejana, coma dins aque de La Cançon de Rotland o encara dins La Legende daurada, dins lo cicle de la quista del Sant Grasal tanben.


text:
Curanh
Curanh[1][2],[3],[4] (Curan en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Salles-Curan, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1997
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sul scenari del Lévézou.
La commune est située sur le plateau du Lévézou.
Istòria[modificar | modificar la font]
Glèisa
Église
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- Portal:Roergue/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Guiana/Articles ligats
- Ortografia de verificar
- Comuna de Roergue
- Comuna d'Avairon


text:
Un autre nouvelun caresso lou campèstre,
E fai giscla li flour.
Mai la voio, moun cors, t’abandouno à grand dèstre,
E te perdes que mai dins la lus e l'amplour.
Gaire mai de sesoun,
Toumbaras, abena, vers l'óublit sènso terme,
A tras lou tèms que duro e li causo que soun.
E remountes i jour
Dins la sabo de l'aubre o l'aigo que s'esmèro
E que lindo flouris i labro de l'eissour,
Ressuscito de tu,
Se de ta vido pauro e de toun court vieiounge,
A ges d'àutri parié, tout demoro perdu.
Ni dóu meme secrèt.
Sus lou bord dóu noun-rèn que toun amo tremole,
Incouneigudo meme au mai vèr di regrèt.