text:
Ieu me soi sempre questionat perqué mantunes prenon una mapa (carta), e pensa que lo monde existava pas abans e èra la vertat istorica, sanctificada, aprèp. Aquò se sona lo pòst-cristianisme. La sindròma de la data istorica... coma se lo monde virava pas abans e vira pas aprèp. L'antropoloigia es diferenta del legitimisme istoric, e del quite cristianisme. Qora la IIIena republica establís la santetat de l'Estat francés, establís un dògme republican, un biais de crear una religion, une religion novèla, sul modèl ges revendicat del cristianisme. Quora Frederic Mistral arriba a Agen per l'inauguracion de l'estatua de Gensemin, arriba en tèrra occitana, lo seu discors es jamai estat tradusit ; pauc a pauc, aprèp mantunas estudis serioses (academic, universitari o simplament militant) serà l'ensemble devengut politic, Occitània ; quora lo meu grand paire s'en va far la guèrra -o la preparar- a Draguinhan (doás annadas per anar a la desfaita de duinkirk), experimenta la similitud lingüistica, e ne parla a l’ostal agenés ; quora un estudiant en doctorat de lingüistica explica que la particularitat del provençal passa lo Ròse, e que lo Gavòt sembla fòrça a la nòrma d'un occitan potencialament emplegabla per totes/as de la meteissa manièra, la nòrma que l’occitan prepausa per totes (e que mantunes oblidan de pensar Gavòt e Provençal, segur) ; sèm alara d'un grand desvolopament antrologic de l'identitat occitana d'un espaci de la planèta, espaci que notarèm Occitània, per dignitat. Quí non vòl la dignitat per Occitània, per perségre l’indignitat academica que fabrica folclorismes, per agradar fRANÇA e lo seu nacionalisme d’expansion ? Quí ?
Lo grope Frederic Mistral sobre FB, escriu alara, adossat d’una mapa de França ; lo mite nacionalista francés de la IIIena republica es la basa de l’argument :
«Es la mai granda error dels occitanistas d’ignorar l’istòria «Aquel projecte a las tendéncias de còps nacionalistas s’apuèja sus la volontat d’agrandir autanplan que possible lo territòri, d’i apondre lo mai d’elements potencials, de li donar una legitimitat istorica per una interpretacion orientada d’eveniments fondators (la crozada contra los Albigeses, la literatura dels trobadors, veire lo Felibrige), per fin de li donar lo mai de pès (per rivalizar ambe lenga, cultura, identitat francesa) e l’amagar la division istorica, culturala, lingüistica permamenta d’aquesta ‘Occitània” e d’aquel ‘occitan’ …. (Blanchet). Sobre la mapa ont es ‘l’Occitània” ?»
Podèm traire del document que l’occitanisme es pas pron istoric dins l’establiment de la pensada, e es l’istòria vista pels Occitanistas que’es convocada per explicar las «errors» nacionalistas occitanas. Lo tèxte cortet causit es puslèu estranh, aital, perdon ansin (coma díson en Provènça de cada costat del Ròse).
Puèi d’una discutida Internet, una francofòne d’Occitània –e i a d’occitanisme que fosquèsse pas dins la lenga ?- se tracha d’un acarament entre doás pensadas francesas sobre Occitània que se nègan d’emplegar la lenga que fabrica Occitània, lo catarisme novèl es en lenga francesa sistematica (alara que La Canso –un tèxte màger- explica en occitan la grandor dels Comtes tolzans que fan proteccions d’una religion cristiana populara, per la dignitat d’Occitània manténer). Se trapa que lo cristianisme del catanirsme es Vatican II abans la data, es la traduccion de la Bíblia en lenga dita vernaculària per la poder transportar mai aisidament dins las populacions de lenga pòst-latina, aquela lenga qu’es estada establida pels Ducs d’Aquitània (Abadiá de Lemòtges), e emplegada puèi pels Trobadors (puslèu totes/as pertot en Occitània, i a mapa per o descriure aisidament e sense frontièras dels Estats del moment), e aital devenir lo ‘gascon’ (sense èstre de Gasconha), o lo ‘lemosin’ per èstre pas çaquelà sonque de Lemosin ! (cal legir Montaigne per comprendre, Les Essais). Lo nom de provençal aurà tanben passat lo Ròse, coma lo títol de lemosin per la lenga poetica de l’Edat mejan aurà passar los sègles, per èstre la denominacion de la lenga poetica catalana… Se parlava de Provençal per la lenga de Gasconha, de Carcin o de Roergue pendent un periòde politic qu’èra estat dels Francs al poder a París.
Negar Occitània, es negar doás causas : – los estudis lingüistics trabalhats mantunas annadas far, pêr saber l’unicitat lingüistica occitana (la negacion es basada sobre lo fait qu’es pas estat fait en bona grafia ? La grafia es devenguda politica dins lo ment d’un Blanchet, o d’un colectiéu prouvençau ; O sabi pas ; mas la negacion a tot del politic francés, dividir per regnar), – es tanben non vóler far la destria entre lo juridic e l’antropologic (es plaçar la pensada francesa d’Ernest Renan, al dessús de tot, la santetat es plaçada en republica tresena aital). Es un nacionalisme de sotmission francesa, es una error provençala, una error que Cornelius Castoriadis, en fasent ereferéncia als tèxtes e practicas politicas ancianas ne farà descripcion dins un libre que recomandi sempre, «de la cité et des lois», edicion Le Seuil.
Podèm evidentament donar totas las mapas del monde, e podèm confirmar l’abséncia sobre las mapas d’Occitània, aquò vòl pas dire qu’existís pas.
Podèm pensar Mónegue independenta, e malgrat tot Mónegue emplega la moneda del vesin, los foncionaris del vesin, e non pas la seuna pròpria moneda e lo seu foncionariat. De mai dins Mónegue podrèm destriar que lo monegasc es talament occitan que fabrica un pont lingüistic, entre los que vòlon res del tot que lo provençal fosquèsse pas occitan, e los lengadocians que pensan que la lor bandièra es la sola que fabrica Occitània (la bandièra sense l’estela del Felibrige), en oblidar las istòrias de Niça (familha de Savòia dins lo reialme piemontés) o d’Aquitània… mai tanben en oblidar las istòria de Lemosin o d’Auvernhe (jamai redigida en pensar Occitània), veire de Dalfinat, sense oblidar los fòrs e costumas de Navarra.
La sola critica que Blanchet n’es portaire, es l’oblidança en tractar un jorn d’unas explicacions sobre, perqué lo provençalisme (embarrat en Arles) aguèsse jamai estudiar l’Estat reial d’Arle ! E donc s’espèra un libre sobre «l’independentisme arlatenc» en partent del dit «sant empèri» que la santa Arle ne fasiá capitala, e la sortida comerciala sus Mar Nòstra ! En esperant que ne fabricaràn pas un nacionalisme arlatenc, per envasir las tèrras oltra-Ròse que s’i parla tanben provençal ! E a la finala, benlèu que Blanchet trabalharà lo comtat de Provènça en explicar que son nacionalistas catalans, e que eles tanben se vòlon adicionar al grand esperit democratic catalan actual.
Pareis que l’occitanisme parla pas pron d’istòria… Aquò me farà bravament rire.
Mas concretament lo cantaire provençal Gui Bonnet es una de las meunas coneisséncias, donc uin jorn soi estat lo veire ; èra en Avinhon ; dins la campitala que lo 22 de setembre de 1791 abandonèran lo legalisme provençal, per lo donar a París. Es tanben l’endreit qu’a fabricat un sièti pel Felibrige, del fait que Avinhon mantunes borgeses se son vist enganats per fRANÇA, coma podèm legir sus aquel blòg, e realamnt sense m’èstre coordonat, sufís de gaitar la vida e non pas l’istòria, la vida dels Franceses en Occitània de uèi, snese garantiá que la frontièra de las autoritats germanica fosquèssen las bonas per tractar lo subjecte, nimai la frontièra del tractat dels Pirinèus es lo bon biais per parlar de Catalonha … anuèch !
Donc tornam a l’encontre, un encontre agradiu, car Gui Bonnet es un grand cantaire occitan, de cultura provençala e de lenga ortografida per Roumanille… Mas basta las grafias. L’encontre se debanèt en occitan (gascon d’un costat e provençal de l’autre), e sembla qu’avèm parlat pendent mai de 1 ora aital, sense pensar al Ròse e sa frontièra de division entre filhs de las dinastias francas. Puèi la sòrre es dintrada dins la sala, ela parla pas provençal, donc en francés questiona : «-vous êtes d’ou en Provence ?», la responsa l’aurà espantada : «soi de Bordèu», d’aquel temps justament èri de Bordèu, e parlavi un occitan de Bordèu (pels especialistas que vòlon en francés espepissar las diferéncias lingüisticas puslèu que las semblanças, e aiçò dins lo francés academic que mata l’occitan a l’universitat francesa d’Occitània). La sòrre de Giu Bonnet, s’estonèt alara : «-on parle provençal a Bordeaux ?». Lo monde que pòdon pas veire Occitània, son los que parlan francés (sonque en Provènça, e donc en Occitània) e que fan d’Occitània una especialitat istorica, politica, de sotmission al sistèma francés de la IIIena republica, son nacionalistas franceses (benlèu coma mèstre Jourdain fasiá de pròsa sense saber), un nacionalisme qu’a sempre agut mestièr d’expansion (Duinkerke a Tamanraset, per exemple), sobre l’esquina dels Occitans e de las Occitanas que son al mièg e sovent collaboradors al sistèma imperialista francés, que fosquèssen lemosin (Bugeaud) o provençal (Maurràs), veire collaboradors de la fabricacion d’Itàlia coma Garibaldi, lo nissart… O lo quite Enric III de Navarra per preferir devenir rei dels Francs, e çaquelà portar una patz de las ignoranças francesas en Occitània.
Restauracion de l’independéncia de Portugal, 1er de decembre 1640 :
L’existéncia dels Estats, e donc de las frontièras tip Sant Empèri germanic, son puslèu aleatòrias. Se cal mesfisar de las seunas usanças nacionalistas expansionistas.
-°-
Per evitar l’ignorança francesa, una sola solucion, la creacion d’una television de servici public per tot Occitània, per exemple France Télévision Occitània.
Ai desvirar una portada d’un mensual breton.


c: text/html

text:
Plan del sit
Documentacion en occitan
- Presentacion d’SPIP e primièrs passes
- Manual de l’usancièr d’SPIP
- Manual del webmèstre
-
De questions... e de responsas
-
Questions frequentas : primièrs paupejaments
- Ai creada una rubrica, mas s’aficha pas sul sit public !
- Ai perdut lo login e lo mot de santa Clara... cossí me’n sortissi ?
- Cossí fau per tornar installar SPIP se capiti pas mai d’accedir a l’espaci privat ?
- De que me cal per far foncionar SPIP ?
- M’agradariá que i aguèsse una foncionalitat novèla...
- Me pòdi servir d’SPIP quitament per far un sit mercadièr, un sit amb de publicitat, un sit de drecha, un sit qu’escopisca sul logicial liure...
- Mon sit es vuèg... de que me cal far ?
- Mon sit web marcha pas mai, vos mandi en justícia ?
- Pendent l’installacion, la verificacion dels dreches aboca, a causa dels repertòris CACHE e IMG. Pasmens, soi solid que los ai reglats plan coma cal
- Pòdi vendre un servici qu’utilize SPIP? Me pòdi crear una activitat professionala a l’entorn d’SPIP?
- Qu’es aquel afar d’espaci privat ?
- Questions tecnicas
- Questions frequentas : primièrs paupejaments

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amassada Generala 2011 de l’IEO
L’Amassada Generala de l’IEO se farà los dissabte 21 e dimenge 22 demai au Puèi de Velai (léger Naut - 43) al Centre Roger Fourneyron, 31, Boulevard de la République. Totes los aderents i son convidats.
Al delà dels tradicionals bilanç morals e financièrs e lo rapòrt d’activitat, de comissions de trabalh seràn organizadas per pensar tant als objectius de l’associacion a cada nivèu coma al ròtle del burèu federal al centre de l’organizacion federala per sostenir e promòure una vision coërenta de desvolopament d’una politica per l’occitan.
2011 serà ua annada electiva per lo Conselh d’Administracion (CA) de l’associacion. Los aderents a jorn de lor escotisson, podètz
Pensatz plan de precisar dins los dos cas se sètz candidat per far partida del Conselh d’administracion.
Aqueles butletins son de tornar a l’adreiça seguenta direccion@ieo-oc.org (11 carrièra Malcosinat - 31000 Tolosa). Son necessaris per simplificar l’organizacion materiala.
Grandercejam la còla de l’IEO 43 d’aver acceptat d’aculhir l’AG d’aquest an.
Òrdre dau jorn e debanament de l’AG :
Dissabte 21 de mai :
10h : Acuelh
12h : Repàs liure
13h30 : Dubertura de l’AG
13h45 : Presentacion IEO 43
14h : Rapòrt d’activitat, debat votacion - Rapòrt financier, debat votacion, Rapòrt morau, orientacions, debat.
15h45 : Introduccion ais comissions. Veire lo detalh de las comissions
16h : Pausa
16h15 : Trabalh en comissions
18h45 : Recampament
19h00 : Fin de la jornada de trabalh
Ser : Recepcion, sopar e serada
Dimenge 22 de mai :
8h30 : Acuelh
9h : Bilanç dei comissions de trabalh
10h : Debats, mocions (eventualas), orientacions
11h : Pausa
11h15 : Seguida deis debats e eleccions dau CA
12h30 : Fin de l’AG
13h : Repàs


text:
Nekuia
En poesia grèga, lo tèrme de Nekuia (grèc ancian: vέkuιa) se referís al libre XI de l'Odissèa que descriu la descenda d'Ulisses dins lo mond sosterranh (la localizacion geografica d'aquel es debatuda). Ulisses davala dins lo mond dels mòrts per tal de poder consultar lo prèire e lo profèta Tiresiàs cossí li cal far per tornar a l'ostal. Sacrifica un anhèl que Tiresiàs ne pòsca beure lo sang. Apuèi se fa amb las armas dels eròis defuntats. La Nekuia relata costumas e cresenças del culte de la necromancia, valent a dire la consultacion dels mòrts coma biais de divinacion. Las rèstas consequentas de çò que foguèt, mai que probable, lo temple màger de la necromancia (Nekromanteion) son situadas sus un puèg dominant lo riu d'Aqueron al nòrd-oèst de Grècia. Aquel sit es tanben conegut jol nom de Nekuiomanteion.
Nekuia es tanben lo nom d'un nombre important de projèctes artistics e de grops musicals.


text:
Per aquela 15ena edicion, lo Festenal Occitània s'incarnarà ambe une tematica tota novèla: l'Umanitat Plurala. Aquela edicion novèla, se debanarà del 20 de setembre al 26 de octòbre de 2013 a Tolosa e dins 19 ciutats de la region, liga la diversitat Umana a totes los genres. La creacion contemporanèa occitana, totas disciplinas mescladas, i rencontrarà lo public mai larg, en s'acarant a las dinamicas internacionalas. Camins fasent, de rencontres fabuloses en perspectivas !
Los objectius fondamentals del Festenal Occitània son
Permetre a la creacion contemporanèa occitana, totas disciplinas mescladas, de rencontrar lo public lo mai larg. D'efièch, dempuèi un vintenat d'ans, la creacion a l'entorn de la cultura occitana fa pròva d'una inventivitat susprenenta e d'un professionalisme remirable. Lo Festenal Occitània vòl èsser una aisina de difusion per aquela creacion, tant al plan nacional coma internacional. Aquel anar s'adreça tanben a las estructuras professionalas de programacion culturala.
Botar en evidéncia los ligams de la cultura occitana ambe las autras culturas. Las culturas coneisson pas de frontièra, las influéncias recipròcas son constantas e necitas a la vitalitat de caduna d'entre elas quitament. Lo fa véser, aquo's participar a la coneissença, emai a la compreneson de l'Autre dins un esperit d'obertura maximala, aquò's autorizar una vision apasimada e umanista de la diversitat culturala. Tanplan, per aquela 11ena edicion, sabèm ja que la programacion integrarà d'eveniments en ligam ambe lo mond mediterranèu, e especialament Magreb, Espanha, Itàlia, mas tanben Africa, País Basc, lo mond celtic (Bretanha, País de Galas, Escòcia, Irlanda).
Entre-senhas, Informacions :
Bérengère Cartié o Jean-Paul Becvort
05 61 11 24 87 – ieo31@ieo31.com
www.festivaloccitania.com


text:
37
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 37 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Tibèri lo 16 de març. De rumors lo diguèron assassinat per lo prefècte dau pretòri Macron mai aquò es contestat per leis istorians modèrnes. De celebracions aguèron luòc espontanèament a Roma en causa de l'impopularitat fòrça importanta de l'emperaire. Caligula li succediguèt. En mens de sièis mes, l'emperaire novèu despensèt la màger deis economias laissadas per Tibèri (2,7 miliards de sestèrcis) e terrorizèt l'elèit romana en causa de son despotisme qu'acceptava ges d'oposicion.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après sa victòria de l'annada precedenta còntra Gongsun Shu qu'èra estat son rivau pus perilhós per son autoritat, l'emperaire Guang Wudi (25-57) creèt una aristocracia novèla per guierdonar sei fidèus. En particular, sei generaus obtenguèron de marchas importantas e l'emperaire considerèt generalament d'un biais favorable sei demandas. En revènge, refusèt de li donar de posicions au sen de son govèrn. Ansin, la fidelitat de son armada li foguèt assegurada fins a sa mòrt en 57.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 16 de març - Tibèri segond Emperaire Roman.


text:
Comence era primauera tamb cambi de temps ara vista.
Temperatures doces (2°C/18°C).
Eth dimars serà fòrça embromat tamb precipitacions fèbles pendent era tarde-net. Còta de nhèu sus es 1800m.
Temperatures diürnes en descenuda (5°C/14°C).
Eth dimèrcles pendent eth maitin s'alternaràn bromes e clari. Pera tarde aumentarà era nivolositat e se produsiràn quauques precipitacions fèbles encara que puntuauments poderien èster moderades.
Còta de nhèu sus es 1500 m en tot descéner esporadicaments per jos des 1000 m. Vents moderadi de direccion variable.
Temperatures en descenuda sustot es nocturnes (0ºC/14ºC).


text:
Jhumpa Lahiri
Nilanjana Sudeshna, mai coneguda per son escais bengalin Jhumpa Lahiri (en bengalin: ঝুম্পা লাহিড়ী; Londres, 11 de julh de 1967) es una escrivana americana d'origina indiana. Son primièr recuèlh de racontes brèus, Interpreter of Maladies, que foguèt publicat en 1999 ganhèt lo Prèmi Pulitzer per las òbras de ficcion de l'an 2000. Puèi, son primièr roman, The Namesake, qu'apareguèt en 2003 foguèt adaptat cinematograficament dins un film eponim per la realizadora indiana Mira Nair. Lahiri foguèt causida pel president Barack Obama en febrièr de 2010 coma membre del Comitat presidencial de las Arts e las Umanitats.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Interpreter of Maladies (1999)
- The Namesake (2003)
- Unaccustomed Earth (2008)
- The Lowland (2013)


text:
Ofici Public de la Lenga Occitana : la Region Aquitània confirma, e l’Estat arriba
Lo Conselh Regionau d’Aquitània qu’a adoptat los navèths estatuts de l’Ofici Public de la Lenga Occitana. Aqueths navèths estatuts que son estats votats en urgéncia en rason de la decision de l’Estat de participar au Gropament d’Interès Public Ofici Public de la Lenga Occitana.
Los conselhèrs regionaus qu’an donc acceptat la preséncia de l’Estat en aqueth GIP e qu’an acceptat la soa participacion financièra au foncionament.
Un còp lo vòte passat la setmana qui vien an Conselh Regionau Miègjorn-Pirenèus que podem esperar que l’Ofici que serà lèu un organisme qui pertocarà los territòris de Lemosin e de Lengadòc. las duas regions que’s deven maridar dab Aquitània e Miègjorn-Pirenèus. Enfin que’s poderé que Ròse-Aups e demandèsse la soa integracion a l’OPLO, çò qui nos miarà a aver dens l’Ofici tanben la region Auvèrnha, un còp las doas regions apariadas l’an qui vien.
La creacion de l’OPLO que poderé donc marcar la creacion deu prumèr organisme public de politica lingüistica qui aurà a obrar sus la quasi totalitat deu territòri occitan. Que mancarà lo territòri de Provença.
La nautat qu’ei la preséncia de l’Estat obtienguda après la mobilizacion de tots suu tèma de « n’i a pro d’estar mespresats ! ».
La Region Aquitaine vient de confirmer son attachement à la création d’un Office Public de la Langue Occitane. L’assemblée régionale a voté les nouveaux statuts qui incluent la présence de l’Etat qui a accepté de faire partir du Groupement d’Intérêt Public Office Public de la Langue Occitane. Il reste à la région Midi-Pyrénées à voter les mêmes statuts la semaine prochaine, le 9 juillet. Il aura fallu la mobilisation de l’occitanisme sur le thèma « que n’i a pro d’estar mespresats » pour convaincre l’État de venir dans cet Office Public et pour qu’il s’engage à participer ainsi à la définition d’une politique publique en faveur de la langue occitane.
Dens los qui compausaràn lo GIP Ofici Public de la Lenga Occitana que i aurà tres representants de cada region e dus representants de l’Estat. l’un que serà un rector e l’aute que serà un Director regionau deus ahars culturaus.
L’Estat que participarà a las despensas de foncionament de l’Ofici dab un apòrt financièr e tanben per la mesa a disposicion d’ua persona qui tribalharà en l’encastre de l’Ofici.
Las regions tanben que portaràn moneda e mejans entà har foncionar l’Ofici Public de la Lenga Occitana.
Aqueth foncionament non tocarà pas briga los mejans autrejats a las ajudas a las associacions e autes organismes qui tribalhan en favor de la lenga.
Tanben los actors associatius e autes qui son suu terrenh que seràn associats a l’elaboracion de la politica de l’Ofici Public de la Lenga Occitana en l’encastre d’un comitat consultatiu.
La parucion au JO de la Republica de la creacion de l’Ofici Public de la Lenga Occitana que serà rapida. L’Estat que s’ei engatjat a abracar la procedura en dar lo dossièr a signar au sol prefècte de la region Miègjorn-Pirenèus. Qu’ei possible ! Qu’ei a’s demandar perqué n’ac volón pas har atau abans. Que ns’averé estauviat hòrt de problèmas.
La prumèra amassada oficiau de l’OPLO que’s deveré poder organizar a la fin de seteme o au començar d’octobre.
Que’m feliciti que la grèva de la hami qui hasoi pendent un drin mei de ua setmana sia estada utila entà desblocar un dossièr qui èra tancat en un burèu ministeriau. L’Estat qu’arrefusava de participar a l’OPLO pr’amor non volèva pas pagar per aqueth organisme interregionau e non i volèva quitament pas participar. Qu’aurà calut ua mobilizacion occitanista de las hòrtas entà har comprénar que n’i avèva « pro d’estar mespresats ».
David Grosclaude, le 6 juillet 2015
Que cau arregretar l’abstencion en lo vòte deu Conselh Regionau d’Aquitània deu grop « Forces Aquitaines » (Modem) qui a considerat per la votz de Denise Sent Pè que l’OPLO qu’èra estat bastit shens coordinacion dab lo departament deus Pirenèus-Atlantics.
Qu’èi podut respóner que n’èra pas vertat pr’amor qu’avem tribalhat dab aqueth departament( e tanben en ua amassada qui’s tiengó que hè mei d’un an e on lo departament nos digó que non desirava pas peu moment participar directament au GIP mes qu’èra dispausat a collaborar.
Denise Saint-Pè qu’ei la vice-presidenta deu CG deus Pirenèus-Atlantics. Segur non devèva pas saber que la Region qu’avèva discutit dab lo CG 64 puishque la concertacion que’s hasó abans lo cambiament de majoritat au departament. Qu’ac averé devut saber.
Tots los autes elegits ( PS, EELV, FdG e UMP qu’an votat lo tèxte)
Une réflexion au sujet de « Ofici Public de la Lenga Occitana : la Region Aquitània confirma, e l’Estat arriba »
lo camin es peiro mas lo tipe a de van de mai en mai .plege mas como lo vim se romp pas jamai;merces a tu a leu


text:
PARCOURS ROUTE – P0, P1, P2, P3A & P3F
Montataire, St Vaast les Mello, Mello, Cires-lès-Melo, Le Tillet, Les 4 chemins, Blaincourt-lès-Précy, Précy-sur-Oise, Villers S/s St Leu, Saint Leu d'Esserent, Montataire, Montataire
Montataire, St Vaast les Mello, Mello, Martincourt, St Claude, Bury, Hondainville, St-Félix, Heilles, Mouchy-le-Châtel, Fercourt, Cauvigny, Château Rouge, Cousnicourt, Ully Saint Georges, Les 4 chemins, Blaincourt lès Précy, Précy-sur-Oise, Villers S/s St Leu, Saint Leu d'Esserent, Montataire
Montataire, St Vaast les Mello, Cires les Mello, Le Tillet, Fresnoy-en-Thelle, Belle Eglise, Bornel, Fosseuse, Esches, Andeville, Angleterre, La-Boissière-en-Thelle, Tillard, Noailles, Fayel, Cauvigny, Château Rouge, Cousnicourt, Ully Saint Georges, Les 4 chemins, Blaincourt lès Précy, Précy-sur-Oise, Villers S/s St Leu, Saint Leu d'Esserent, Montataire
Montataire, St Vaast les Mello, Cires les Mello, Le Tillet, Fresnoy en Thelle, Belle Eglise, Bornel, Fosseuse, Esches, Méru, Villeneuve-les-Sablons, Bléquencourt, Pouilly, Le Mesnil-Théribus, Jouy-sous-Thelle, Auneuil, Berneuil-en-Bray, Auteuil, Hodenc l'Evêque, Tillard, Noailles, Fayel, Cauvigny, Ully Saint Georges, Les 4 chemins, Blaincourt lès Précy, Villers S/s St Leu, Saint Leu d'Esserent, Montataire


text:
Un article d'Ives Séguier sus la revòlta dels vinhairons de 1907 en Lengadòc.
Es estat publicat dins la revista Camin d'Estiu numèro 97 (revista de l'Escòla Occitan d'Estiu de Vilanuèva d'Òlt).
1907 e l’occitan
Un dels mites de 1907 es que seriá estat l’escasença d’una presa de consciéncia regionalista e mai occitana. De qué n’es exactament ? Anam ensejar de balhar de pistas que permetràn de soscar sus la realitat d’aquel mite.
En 1907, lo monde que manifèstan parlan occitan entre eles. Parlan en occitan de la crisi e dels eveniments. Mas l’escòla de la tresena republica a començat d’educar lo pòble, e la màger part dels païsans coneisson lo francés.
Se nòta una preséncia fòrta de l’occitan suls panèls revendicatius, mas pas majoritària (20 del cent). A la debuta, la lenga francesa es gaireben sola presenta : òm s’adreça a l’Estat, doncas en francés. Los orators fan de discorses en francés.
Las plancardas : presentan a l’encòp lo vilatge e la revendicacion. Pòrtan d’eslogans fòrts e de caricaturas : una sarda amb « pitance des habitants », « mort aux fraudeurs », « vive le vin naturel ».
A mesura de las manifestacions, lo registre de lenga càmbia, e un passatge del francés a l’occitan e al catalan se fa.
Timidament a la debuta : « Lo darnièr crostet », « la fam fa salle all llup dal bosc », « aver tant de bon vin e pas poire manjar de pan ».
Puèi se bastisson d’istorietas : « Serre serre vigneron. I a pas pus de trauc » (St Jean de Barrou)
« Fai nos vendre un pauc mai lo vin
Calma la colèra celesta
Mes vengues pas amb ton chin
Que n’avem pas de pan de resta » (Suplica a Sant Roch de Montpelhièr)
Quals escrivon aqueles panèls ? Son pas signats, mas revendicats per l’ensemble del vilatge. Se pòt pensar que mai d’un còp, los felibres locals foguèron a l’origina dels escrits : lo moviment èra fòrt dins los cantons de Narbona, Besièrs, Montpelhièr.
Dins las cançons tanben (estent qu’una de las caracteristicas d’aquel moviment èra lo costat festiu ; s’i cantava fòrça), la lenga nòstra es presenta. Podèm citar dins las mai conegudas : « Glòria als 87 », sus l’aire de la Copa Santa, compausat per Jan de la Pineda alias Paul Albarèl, majoral del Felibridge, membre de La Cigalo Narboneso e « La Marselhesa dels vinhairons », autor anonim :
La Marselhesa dels vinhairons
La republica nos penchena
Al ras del còl amb un rastel,
Los ministras son pas en pena,
Elis s’engraissan a vista d’uèlh ! (bis)
E tu pòble de la campanha,
Del temps qu’elis manjan lo piòt
E que coflan lo borsicòt
Te cal crebar dins la caganha.
Armatz-vos vinhairons !
Trapatz vòstres fusilhs !
E anatz engranar
Totis aqueles sadolhs !
Es lo 26 de mai que los tèmas « occitanistes » apareisson dins los discorses dels orators, al meeting de Carcassona.
Es Albert que comença ; dins sas memòrias, ditz que son discors èra pas preparat, e qu’aprofietèt d’una avaria de la veitura per l’aprestar (mas Blanc, d’Argelièrs, membre del Comitat, se balha la paternitat d’aquel discors, preparat d’avança segon el). Coma vesiá las torres de Carcassona, es aquí que li venguèt l’idèa (discors en Francés) :
« ... Totes al drapèl de la viticultura ! Que lo sang galés dels Franceses rage dins nòstras venas ! Escriurem una polida pagina d'istòria meridionala, que totes los pòbles s’i vendràn tornar trempar ! »
« Coma als temps de las ancianas crosadas, coma al temps que los albigeses venián defendre, jos las muralhas de Carcassona, lor país e lor fe, l’armada dels vinhairons es venguda campar uèi, al pè de l’antica capitala del Carcassés. Causa tan nòbla ! Causa tan santa ! Nòstres aujols del sègle 13 tombèron en eròis per la defendre. Viticultors, mos fraires, serètz dignes d’eles »
Ferroul podiá pas demorar enrè. Conesseire fin de la cultura, de l’istòria e de la lenga nòstras, torna prene lo motiu dins un discors encara mai violent (en francés tanben") :
« Dempuèi qu’assisti a aquel prodigiós moviment de la populacion de Lengadòc e de Catalonha francesa per reclamar directament al governament çò que dètz ans de planhs an pas poscut obténer, un remembre me perseguís, es lo remembre d’una autra misèria granda que gaireben 800 ans an pas poscut escafar, vòli parlar del miègjorn albigés, devastat, pilhat, mes a sac pels barons del Nòrd. E dins ma memòria canta lamentablament lo complanh del trobador plorant sul sieu país malaürós (cita aquí Bernart Sicart de Maruejols en occitan) :
« Ay, Tolosa e Provensa
E la terra d’argensa
Béziers e Carcassés
Que vo vi, que vos voi »
Tanlèu aqueles discorses pronónciats, una partida de la premsa parisenca, ela, brandirà la trèva del separatisme. Sens dire qu’abondèt vertadièrament dins aquel sens, aquela tèsi ajudarà Clemenceau al moment que la repression s’impausarà.
A aquel moment, totes los felibres, e mai los caps del moviment, se viran cap a Mistral, en plena glòria a la seguida de son prèmi Nobèl per li demandar de presidir lo recampamaent de Montpelhièr.
Manda alara un telegrama al comitat d’Argelièrs :
« Vivo la terro maire e l’abitant que la bolego. Plus de politico. Union en Lengado. F. Mistral. »
Mas se mefisa de la recuperacion politica socialista e de las volontats separatistas d’unes. Emai, es en tractacion per la dobertura pròcha del sieu musèu arlatenc e se vòl pas tròp comprometre.
Mandarà un segond messatge d’encorajament dempuèi Avinhon, per las fèstas grandas de Provença : « Li patrioto de provenço, acampa vuei a Avinhon, mando a si compatrioto li vigneiroun dou Lengado, lou counfort calourent de sa fraternita e de sa plena communioun dins sa demanda mai que justo ». Mas lo sosten anirà pas mai luènh.
Es segur tanben que Ferroul, lo revolucionari, caressarà un momenton un espèr separatiste pel miègjorn roge. Cal pas doblidar que 26 ans aperabans, Narbona coneguèt un moviment comunaliste. Se parla al mes de junh, après la demission de las municipalitats, de comunas federadas. Mas cal aver en tèsta tanben que la màger part dels manifestants son republicans e patriòtas (los drapèls presents dins las manifestacions son blau blanc roge). Per intelligéncia politica o per pragmatisme, Ferroul anirà pas jamai fins a la revendicacion separatista. L’ennemic es lo fraudaire, lo blederavièr, mas pas lo govèrn ni la nacion. Los deputats radicals locals sostenon lo moviment, Albert el meteis es proche del partit radical al poder.
Jamai tanpauc lo moviment s’espandirà cap a las autras regions occitanas, quitament viticòlas. I aurà de sosten d’estudiants de la facultat de Tolosa e la participacion d’unes Provençals e Bordaleses mas demorarà limitat mai que mai als quatre departaments de la region.
Cal pas doblidar que dins las tropas de la repression se traparàn tanben d’occitans (Cantal, Droma, Lion). Mas demòra que pel primièr còp, la lenga regionala ven lenga de revendicacion per pausar la diferéncia entre lo Nòrd e lo Miègjorn.
« Il y a donc chez les participants aux meetings, le sentiment diffus de l’appartenance à une communauté, une volonté certaine d’action collective dans la démonstration de force, sans que se fassent jour, de façon claire et ordonnée, des revendications identitaires qui auraient dépassé la chaleur collective des grands rassemblements » (J.P. Piniès, 1907 l’album de la mémoire. Garae Hesiode.)
La volontat tanben d’aqueles manifestants es de viure e trabalhar al país (semblariá qu’aquel eslogan siá pas nascut sul Larzac dins las annadas setantas, mas plan en 1907 !). La mitificacion d’aquela presa de consciéncia regionalista serà afortida dins las annadas setanta, al moment del crosament de la revendicacion autonomista amb los moviments dels comitats d’accion viticòlas, en particulièr per de cantaires coma Martí :
E dins mon vilatge
Quand la vinha va mal,
Dins mon vilatge,
Nos cal barrar l'ostal.
Podètz cantar, cigalas !
Si lo vin va mal,
Sus nòstra tèrra blanca
Marcelin tornarà.
(Claudi Marti, E tu mon vilatge)
Ives Séguier
*
Sus qualques personnas citadas dins l'article.
Marcelin Albert (1851-1921) - Vinhairon. Un dels iniciator de la revòlta de 1907. Membre del comitat d'Argelièr, comitat qu'aviá per tòca de defendre los vinhairons.
Louis Blanc - Un dels membres del comitat d'Argelièr.
Ernest Ferroul (1853-1921) - Cònsol màjer de Narbona pendent la revòlta de 1907. Actor del moviment.
Claudi Martí (1940-) - Cantaire. Un dels actor màger de la nòva cançon occitana dels ans 60 e 70 del sègle XX.


text:
Reiaume de Pagan
Lo Reiaume de Pagan (ò Empèri de Pagan) foguèt lo premier reiaume unificat qu'ocupèt lo territòri de la Birmania actuala. Existiguèt lòng de la Vau d'Irrawaddy de 849 a 1297 e capitèt de s'estendre dins lei regions vesinas. Favorizèt lo desvolopament de la lenga e de la cultura birmanas dins la region. Favorizèt tanben l'implantacion dau bodisme theravada en Asia dau Sud-Èst.
Lo reiaume se formèt dins lo corrent dau sègle IX a partir de la vila sanctuari de Bagan fondat per de Mranmas — que venguèron per la seguida lei Birmans — venguts dau reiaume de Nanzhao. Fins au sègle XI, aquel estat capitèt de conquistar leis autrei principats de la region per i venir la poissança dominanta vèrs 1050-1060 durant lo rèine d'Anawrahta. Sei successors contunièron son òbra d'expansion e comencèron d'estendre son influéncia en direccion de la peninsula de Malàisia e vèrs lei regions meridionalas de China. Aquò permetèt l'implantacion dau bodisme theravada dins la region gràcias au sostèn dau govèrn que bastiguèt aparaquí 10 000 temples bodistas. Pasmens, a partir de la mitat dau sègle XIII, lo reiaume acomencèt son declin en causa d'una crisi financiera, en partida entraïnada per leis exempcions fiscalas donadas ai temples. Aquò causèt una demenicion de sa capacitat militara una tièra d'invasions mongòlas a partir de 1277 entraïnèt la disparicion dde l'autoritat centrala e la fragmentacion dau reiaume.


text:
Ferran Sunyer i Balaguer
Ferran Sunyer i Balaguer (1912, Figueres - 27 de decembre de 1967, Barcelona) es un matematician catalan dau sègle XX.
Andicapat per una grèva atrofia dau sistèma nerviós, poguèt pas anar a l'escòla e foguèt educat per sa maire que l'inicièt ai matematicas e a la fisica. Comencèt ansin d'estudiar lei matematicas dins lo corrent deis ans 1930. Après la Segonda Guèrra Mondiala, intrèt en contacte ambé plusors matematicians estrangiers e publiquèt un trentenau d'articles. Foguèt considerat coma lo premier matematician espanhòu.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 31 de juliol de 2007
L'occitan medieval en Navarra e Aragon
"1. Tot primerament devedaren che null homen habitador de Iacca, ni estrani, no porte contel, ni neguna altra arma entz en la villa de Iacca, ni en sas poblations, si no es entran et exin de Iacca con bon entendement
2. stabliren demas che tot homen de Iacca, ni habitador, qui portaria contel, ni nulla altra arma entz en la vila de Iacca, ni en sas poblations, si no es entran et exin de Iacca, a tantas vegadas quantas los iuratz las trobaran portan, a tantas vegadas done V solidos de Iacches als iurats de Iacca : los chals V solidos sian obs de la closon de la villa ; et achestos V solidos demanden los iurats, els prengan
3. E si achel hom no podia los V solidos aver o dar nols volia entro a cap de XV dias, chel metan los iuratz en la carcer, e eston hy V dias."
Estrani = ortografia locau de estrany (cat.) o estranh (òc) = estrangèr, foraster. Son pas racistas, hèn pas nada diferéncia enter los locaus e los estrangèrs; aquíu, la lei qu'ei la medisha tà tots!! contel = ortografia locau de cotèl (leng.), sia cotèth en gasc. e ganivet en cat.; iuratz = jurats (los sheriffs de l'epòca), solidos de Iacches: moneda de Jaca, los diners d'ua auta vila non son pas acceptats!!! En clar: si non pòts o vòls pas pagar cinc solidos ( la moneda de Jaca), que't dan quinze dias tà pagar, si non que deuràs passar cinc dias en preson, aquò que t'aprenerà de passejà't armat d'un cotèth (o de quina se volha auta arma) per la vila!
E òc, la lenga que’ns soa familiara, vertat? Qu’ei de nau aquera koiné occitana (o, si vs'estimatz mes, diguem-la occitano-catalana), de que parlèm dens lo messatge precedent. Suu vessant sud deus Pirenèus, la lenga qu'èra un chic mestissada dab la lenga navarro-aragonesa, ja que a la data d'aqueste tèxte, l'occitan èra parlat a Jaca despuish dejà quasi un sègle e miei. Com iberisme, i trobam soventes còps “con” juntament dab l'occitan “ab”, “dar” per “donar” (qu'ei dilhèu un gasconisme), dia e non pas jorn (que pòt tanben estar un gasconisme), e la "j" que i soa "y" com dens mantuns parlars gascons. Aquesta medisha lenga occitana èra tanben emplegada en Navarra: a Pampalona, Estella, Sangüesa, Puente la Reina, Roncesvalles, Larrasuaña... Lo trobador provençau Albertet de Sisteron (en l'an approx. 1200, véder lo messatge dejós) menciona lo "Vianés" (sia lo país de Viana, en Navarra) dens sa lista deus país "catalans" (enténer "occitans"), au costat de Gasconha, Provença, Lemosin, Auvernha eca. Notatz qu'a Sant Sebastian, Garris, Mixte-Ostabat e Sorde, la lenga i èra diferenta: qu'èra gascon blos. Los prumèrs poblants deus borgs hispano-occitans que vienèvan deu sud-oest de França, sustot deus país gascons (Bearn, Armanhac…), mès tanben de las regions lengadocianas vesinas (Carcin, Agenés, Albigés, País Tolosan, Roergue...). Los "borgs" occitans en Navarra e Aragon èran tots situats suus camins de Sent Jacme de Compostèla. Que cau notar la lenga occitana emplegada au reiaume de Navarra e d'Aragon - lhevats los lòcs on i parlavan lo gascon - non gasconejava pas tròp, justament. Totun, com trèit gascon evident, que podem mentàver “qui” e “que” emplegats indistinctament l’un per l’aute, a còps que i a los dus dens la medisha frase (com sovent dens aqueste blòc :-D).
Qu’estè lo rei d’Aragon e de Pampalona Sancho Ramírez (1045-1094) qui començè d’ installar los Occitans dens lo "borc nau" (uei Burnao, l'"arrabal" de Jaca) e lo barri de Sant Jacme (Santiago), tanben de Jaca. Los navèths poblants que's vedón autrejats privilegis peu rei Sancho. Aquesta politica de poblament qu’esté contunhada peus hilhs deu Sancho: Pèir (Pedro) I e Alfons lo Batalhaire (Alfonso el batallador), en collaboracion dab l’avesque de Pampalona, Pèire de Rodez, un Occitan de segur com lo son nom ac indica. Que datan d’aquesta epòca los poblaments occitans deu borg Sant Cernin a Pampalona e deu borg Sant Nicolau a Estella. Las relacions enter los Francos (Occitans) e lo monde "euskaldunak" non èran pas tostemps simplas o pacificas! Lo hèit qui l’euskara, la lenga indigèna per aquestes parçans en aquèra epòca, èra totaument inintelligible peus poblants occitanofònes qu'ajudè a mantiéner la lenga occitana plan viva suu vessant sud deus Pirenèus. Que i demorè viu deu sègle 11 au sègle 14. Lo gascon i ei estat demorat fòrça mes tard, ja que i èra enqüera parlat au sègle 19 au ras de Sent Sebastian. Com la lenga basca anava estant chic a chic remplaçada peu romanç, l'occitan locau qu’acabè per hone’s de manièra naturau dens lo navarro-aragonés e lo castelhan. Totun, l’occitan qu’a deishat hèra de traças en aragonés. Com, per exemple, l'emplec de la paraula "hoc" tà díser "sí" (uei lo dia lo mot qu'ei mòrt acerà mès que i èra enqüera viu au sègle 14). Atau conda la cronica de Juan II (2a mitat deu s. 14):“ Dezitme - dixo el rey- ¿ el campo es fecho? Respuso el senescal: - hoc, mas la batalla se devia facer en presencia de mi”.
Qu'ei de notar que, en aragonés modèrne, trobam enqüera un sarròt de mots semblant fòrça a l'occitan: pescataire (pescador en castelhan, pescaire e pescador en occitan); cherraire (cast: hablador); alabez (cast: entonces); encara (cast: todavía, aún); res (cast: nada); menchar (cast: comer); enta, ta (cast: hacia); aban, deban, adeban (cast: ante, delante, adelante); partachar (cast. compartir), eca, eca…N'i avèva fòrça mes dens la lenga medievau. L'aragonés qu'ei estat en contacte dab lo gascon e lo catalan, e qu'arribè a s'ibridisar dab embduas lengas dens las soas zonas respectivas de contacte.
Tà vs’assabentar mes sus la documentacion medievau en lenga occitana de Navarra, que'vs cau légir l’òbra deu professor Ricardo Cierbide Martinena de l'Universitat de Gasteiz (Vitoria) : Estudio Lingüístico de la Documentación Medieval en Lengua Occitana de Navarra, editada peu Servicio Editorial de la Universidad del País Basco/ Argitarapen Zerbitzua Euskal Herriko Unibertsitatea Bilbao/Bilbo, 1988. Que vs'aconselhi tanben de légir l’article redigit per Francho Nagore Laín dens la revista de Filología Románica Los pireneos : un nexo de unión entre el occitano y el aragonés. Qu'ei tot per uei!
dimarts, 24 de juliol de 2007
Del temps que el gascó, el llemosí, l'alverniès i el provençal hi eren dialectes del "català"
“in omnes et per omnes Provincialum partes a Marsilia usque Barcinonam » o sigui: “a totes i per totes les terres provençals des de Marsella fins a Barcelona». El país valencià i les illes eren encara àrabs en aquella època. Per les nostres terres occitanes (Catalunya inclosa), la llengua escrita hi era unificada i normativitzada. Nogensmenys, contràriament ad allò que som acostumats a llegir, aquesta llengua no era pas més provençal que catalana. Era una sorta d’occità normatiu, unificat, un poc com el “batu” al país basc actual, si voleu, vull dir una llengua comuna per a tot el territori occitanocatalà. El trobador provençal Raimon Feraut confià als seus llegidors aquest advertiment: “car ma lenga no es de dreg proensales” (perquè la meva llengua no és recte provençal) com per disculpar-se dels errors literaris que hom haguès pogut trobar dins la seva obra escrita en la llengua unificada.
No ens vindria l’idea de considerar el basc batu com foraster al país basc, malgrat que hi és diferent de totes les parles "naturals", i particularment allunyat de les de Biscaia i encara més del basc soletí. De la mateixa manera, no veig cap raó per a considerar que la llengua dels trobadors fos més forastera a Catalunya que, per exemple, a Provença o a Gascunya. Al contrari, em sembla que tenia més afinitat amb el català que no pas amb el provençal o en tot cas amb el gascó. Cal subratllar el fet que el trobador provençal Albertet de Sestaró (Sisteron, fi del segle 12) anomenava aquesta llengua -doncs la seva- "catalan"!
« monges, causetz, segons vostre siensa
qual valon mais, catalan ho frances?
E met se sai Guascuelha e Proensa
E lemozi, alvernh’ e vianes
E de lai met la terra dels dos reis »
El mot “occitan” no era pas encara inventat!
dijous, 12 de juliol de 2007
Sent Fermin, Sent Sernin, Pampalona e Tolosa
Tà véder las fotos en mes gran, que cau clicar dessús!
Lo culte tà Sent Sernin que vadó mes e mes popular, e Tolosa que vedó arribar romius de pertot. De tant popular qu'èra vadut lo Sent qu'a la fin deu sègle IV, l’avesque de Tolosa Sent Silvi decidó de bastir ua glèisa mes grana a quauques 200 metres de la capereta primitiva (aquesta darrèra qu'ei vaduda la glèisa "Nòstra Dauna del Taur") tà i poder caber tots los pelegrins. Qu'èra atau qui's comencè la construccion de la basilica Sent/Sant Sernin, la basilica romana mes grana d'Europa (tà non pas díser deu mond o de l'univers, que haré grandós:-D).
Quant au Fermin, eth tanben que quitè Pampalona entà anar tà Tolosa, on estè ordenat caperan peu Sernin, puish se n'anè tà Picardia. Que vadó avesque d’Amians, on morí martirisat per decapitacion en 303 e on i ei estat enterrat. Lo culte de Sent Fermin, qui ei tanben lo Sent Patron d'Amians, que sembla estar manlhevat peus Navarrés deus Picards, segon la Wikipedia espanhòla. Quant au culte de Sent Sernin, qu'ei estat probablament introdusit a Pamplona peus abitants deu barri pampalonés dit "Burgo San Cernín", poblat a l'edat miejancèra per "Francos" (Occitans). La tradicion que comencè de hè's quauques confusions enter San Saturnino, vadut San Cernín, e San Fermín. Las corsas deus taurs per las arruas de Pamplona, qui començan quan las campanas de la glèisa San Cernín e'n hèn senhau, que commemoran la corruda deu taur a Tolosa. Lo prumèr dia d'aqueras "Sanfermines" que correspon dab lo dia de Sent Fermin, enqüera que la victima n’estè lo Sernin e non pas lo Fermin. Que cau totun arremarcar lo dia de Sent Sernin qu'ei lo 29 de noveme, n'ei pas precisament la data ideau tà hèstas d'aqueth tipe! Atau qu'ei!
P.S. La hèsta de Sent Fermin a la TV, qu'ei ací!
dimarts, 10 de juliol de 2007
D'Albuquerque (Borrèia County, New Mexico), un conselh: para lo lop!
Lo nom d'aquesta borrèia (de tres temps) emigrada a Albuquerque (Navèth Mexic, E.U.A) qu'ei "para lo lop". E de qué vòu díser aquò?
Parar en occitan significa generaument: preparar, ornar, decorar, adobar (e non pas estancar, aturar, aquerò qu'ei un castelhanisme d'emplèc pro frequent mès incorrècte en gascon, au contrari deu catalan qui l'a normalizat). Dens los parlars occitans deu nòrd, parar que s'emplega tanben au lòc d'emparar (leng., gasc. e cat.): protegir, empachar, repossar: "parar las vachas de la civada"= empachar las vacas de minjar la civada; "Que para dau freg, para dau chald" = çò qui empara deu fred, qu'empara deu caud" "para lo lop!" = arrepossa lo lop!...
Com cada borrèia qui s'arrespècta, aquesta pòt (o meslèu deuré) estar cantada. A jo m'agradan las paraulas que l'i a botadas l' Ivon Balès. La lei deu 4 Agost de 1 994 relativa a l'emplèc deu francés, la lei "Allgood", ve'n brembatz? Adonc, la poesia de l'Ivon:
E para lo lop pitiòta
Para lo lop
Para lo lop que t’empòrta que t’empòrta
Para lo lop que t’empòrta l’anhelon
Quò es pas lo lop pitiòta
Quò es pas lo lop
Quò es queu tesson que te barra que te barra
Quò es queu tesson que te barra lo clapeton
Quò es pas lo lop pitiòta
Quò es pas lo lop
Quò es la lei Tobon que te barra que te barra
Quò es la lei Tobon que te barra lo clapeton
Quò es pas lo lop pitiòta
Quò pas lo lop
Quò es l’article 2 que te barra que te barra
Quò es l’article 2 que te barra lo clapeton
Quò es pas lo lop pitiòta
Quò pas lo lop
Quò es lo Jacon que te barra que te barra
Quò es lo Jacon que te barra lo clapeton
Sustot, no'ns deishem pas barrar lo clapeton! Urosament, qu'avem l'internet!!!!
Aquesta borrèia qu'ei estada popularisada en prumèr per l'Antonin Bouscatel (1867-1945), famós cabretaire cantalon emigrat a París. Podetz escotar ua reedicion (a partir de un 78 t.) de la soa version de "Para lo lop" sus un CD titolat: Musique de Paris Cafe.
Que n'i a tanben ua version prepausada per l'excellent grop Les musiciens de Saint Julien dirigit peu Francés Lazarevitch. Lo Cd que's titola danse des bergers, danse des loups.
Deu medish Bouscatel, que'vs prepausi ua seguida de duas borrèias (repicadas deu son 78 torns!):
La borriaira e la flor de ginesta:
Jo qu'aimi la seguida de borrèias qui segueish, interpretada peu cabretaire Martin Cayla (1889-1951), eth tanben deu cantal: "la morralhada" :-). La segonda, "lo cocut", qu'ei la medisha que la qu'avem dejà audita mantuns còps jos lo títol de "ai vist lo lop" (qui tornaram trobar dens un coplet).
La que segueish que'ns vien de Losera, adobada e interpretada per l'accordeonista Ernest Jaillet (tanben de la prumèra mitat deu sègle passat):
Vam! Prou per uei, me pensi. S'en voletz mes, de borrèias, polkas, o mazurkas... que'm podetz enviar un messatjòt!
PS. Nòrd-Occitan : quò = aquò; Nòrd-Occitan: queu = aqueu = aquel (leng.), aquell (cat.), aqueth (gasc.)
diumenge, 8 de juliol de 2007
Encara l'Slump
Els subtítols són per als Catalans, suposo ;D
Bé, us torno a donar l'altra versió, per tal que pugueu comparar-les més facilment. Vegeu com en Joanot s'encarrega bé de vosaltres, estimats visitants! Però declino tota responsabilitat quant a les conseqüències possibles d'una sobredosi sobre la vostra salut mental...
Dr. Slump - en català
enviat per Rock-Heaven
dissabte, 7 de juliol de 2007
Lo vent d'Espanha que boha hòrt! Amics, qu'arrecebem lo Pep Botifarra e la Lola Tortosa!!!!
Tà crompar lo lor CD, que podetz clicar ací (10 euros lo disc, mes 5 euros de còstas de pòrt, que hèn 15 euros: n'ei pas tròp car!!!)
Mercejam sexenni per totas las videos qui segueishen:
La Lola que canta la Jota de Muro:
L'u de Moixent, cantat per la Lola qui ei deu vilatge (disen "pòble" au sud deus Pirenèus) de la Torre, au ras de Shàtiva:
L'u d'Aielo:
L'u del Tio Mariano:
La cançon qui segueish ("quin pare que tinc") qu'ei cantada per la petita Miriam Gimeno au costat deu son papà:
La Sandinga, dab coplets en la lenga de la mea arrèrmairana, doña Carmen (QEPD):
Ua havanera: l'havanera del Mareny
La Petenera. Poderatz notar que dens lo parlar deu sud deu País Valencian, l' a finau que i ei sovent prononciada "o" a l'occitana e non pas "a" com a València ciutat. En valencian, la r finau qu'ei tostemps prononciada (aquò b'ei un trèit d'evolucion recenta e non pas un arcaïsme).
La Malaguenya de Barxeta
Ua "nadala" (cant de Nadau), d'acòrd, qu'ei completament de hòra-tempora, mès aquò rai! Adonc, la nadala de Llocnou d'en Fenollet:
La jota vella de Moixent:
E, entà acabar per aqueste còp, duas videonetas prepausadas per en Vicent Damià.
La granaïna de Montaverner:
E, fin finau, la jota de Xàtiva!
dijous, 5 de juliol de 2007
Ua nautat tecnologica/ una novetat tecnologica / una novetat tecnològica : l'iRack
Mad TV iRack Apple Iraq war parody
enviat per saidsup
dimarts, 3 de juliol de 2007
Catalan sostitolat
Dr. Slump - en català
enviat per Rock-Heaven
Llaguts i el meu avi
Llaguts
Si el diaporama no funciona, podeu "clicar" aquí
I ja que som a Calella, escoltem "el meu avi" una vegada més (aquesta versió, bastant orquestral, és andorrana! A mi m'agrada tal com ho és, canvia un poc de les propostes tradicionals com la que vaig incloure dins un missatge més antic...Visca la marina andorrana!!!!:-D)
D'acord, sóc un poc vell. Potser l'actuació iconoclasta que en van fer els Nois de la Mare a Guissona us agradarà més????
diumenge, 1 de juliol de 2007
Bourrée! Encore bourrée!!!
Seguida de borrèias de Lemosin e d'Auvèrnha peu grop "Lo Rosselhon"
Duo París-Roergue: Borrèia a Solier
Borrèia: Ai vist lo lop...
La medisha borrèia "ai vist lo lop", interpretada peu grop Komred, la version qu'ei dançada e cantada:
Ai vist lo lop e la lèbre
E lo rainal dançar /bis
Fasián lo torn de l'arbre
E del boisson forcat /bis
Trima tota l'annada
Per ganhar qualques sòus
E dins una serenada
Z'ò fot tot pel còl
Ua auta borrèia peu grop La Bardane :
Chemins de Traverse au bal de Bures sur Yvette (Vath de Chevreuse, Iscla de França):
E çò de miélher demora a escotar ací: Auvergnatus!
PS: (leng.) rainal, guèine, mandra = (gasc.) vop, mandra, renard= (cat.) guillot, guineu
(leng.) boisson, mata = (gasc.) bruishon, mata, bruishòc = (cat.) matoll
trimar (òc.) = pencar (cat.)
annada, an (òc.) = any (cat.)
sòu (òc.)= pela (=diners, cat.)
serenada= serada (òc.), vespre (cat.)
còl (leng.) = còth (gasc.) = coll (cat.)


text:
Donna Summer
Donna Summer, nom artistic de LaDonna Adrian Gaines (1948 - 2012) foguèt una cantaira e compositora musical americana de Pop, Disco, Dance-pop e Rock, coneguda per los sieus succèsses en los ans 1970 e en lo començament dels ans 1980 amb cançons coma Hot Stuff, MacArthur Park, Love To Love You Baby, I Feel Love, On the Radio e She Works Hard for the Money, entre autras. Recebèt lo títol de «Reina de la musica disco».
Inicis artistics[modificar | modificar la font]
Donna comencèt la siá carrièra a primairenca edat: amb solament uèch ans èra ja una de las voses que destacavan en lo còr de la siá parròquia. Durant la siá adolescéncia faguèt partida d'un grop cridat The Crow, e amb 18 ans se presentèt en Broadway a una audicion per la comèdia musicala Hair, en essent acceptada. Lo succès obtengut permetèt a la companhiá viatjar a Euròpa, lo que faguèt possible que Donna dintrèsse en 1967 en l'opèra de Viena, ont participèt a qualques produccions europèas de Porgy and Bess de George Gershwin, en grauant de mai qualques discs amb lo nom de Donna Gaines.
Per aquela epòca se maridèt amb Helmut Sommer, un alemand amb qual aguèt la siá primièra filha; la relacion durèt pas, mas Donna conservariá lo nom de familha de lo sieu marit en lo tradusint a l'anglés coma Summer (Estiu).
En 1974 grauèt al bòrd de Pete Bellotte lo sieu primièr album, The Lady of the Night, amb l'ajuda de Giorgio Moroder, del coma s'extrai lo simple The Hostage que serà lo sieu primièr grand succès comercial.
Un an mai tard sortèt un segond album que marquèt una hita dins de la musica de l'epòca, tant a nivèl musical coma tecnician, doncas que per poder li donar format se crèa lo maxi-single, un tipe de disc de vinil de durada mièja que serà profusament utilizat per fòrça artistas durant las decennias de 1970 e 1980; aquel album arribèt a èsser nombre jonhi de ventas en Estats Units.
Succèsses contunhats[modificar | modificar la font]
Après aquel primièr grand succès, seguiguèt una brilhanta carrièra que faguèt d'aquela cantaira un referent dins de la musica disco, amb una votz fòrça potent e unes ritmes que barrejan la musica soul e los ritmes europèus de l'epòca: lo dich Son de Munich representat per compositors coma Giorgio Moroder, qui obtendriá d'ans mai tard l'Oscar a la melhor banda sonòra per lo sieu trabalh en la pellicula L'Express de Miejanet.
Donna Marca la memòria sonòra dels ans 70 amb succèsses coma Hot Stuff, Last Dance, I Feel Love, On the Radio, MacArthur Park, Bad Girls e Love to Love You, en s'enfilant cossí lo de mès de naut referent de las discotècas e en essent consagrada coma la «reina de la musica disco». Los sieus tèmas barrejavan la ludentor de la siá cauda e potenta votz de mezzosoprano e de ritmes discs que començavan après un entratge de vèrses lentes e melòdics.
Autentica hita de l'epòca foguèt la siá cançon Enough is Enough a duo amb Barbra Streisand, que foguèt per aquela la siá primièra (o unica) incursion en la musica de balh.
Del genre dance al pop[modificar | modificar la font]
A la fin dels 70, la musica disco què en lo descredit e las gents, en senhal de protèsta, arriba a destruir de pilas de maxi-singles amb maquinas de apiconar. D'autra banda, Donna renègue de qualqu'uns de los sieus succèsses mai sensuales, coma Love ton Love You, que cantarà pas mai. Se conta que Donna se retirèt de la vida nocturna pròpria de l'espectacle e adoptèt un fervor religiós gaireben puritans. Mas a la debuta dels 80 recuperariá vigéncia amb She Works Hard for the Money, amb un vidèo musical que se faguèt summament popular, qu'encarnava a una crambèra umiliada que li cal contunhar de trabalhar per subsistir.
Donna Summer càmbia d'estil musical, en evolucionant cap al pop e mai se sens desbrembar los ritmes dançants. Graua de discs amb lo celèbre productor Quincy Jones, alavetz en auge per l'album Thriller de Michael Jackson; entre los tèmas que graua amb el, destaca State of Independence. Graua tanben qualque cançon de Bruce Springsteen.
A la fin dels 80, après divèrses ans de mens importància, recobra protagonisme amb l'album Another Place and Time produsit per Stock, Aitken e Waterman, los productors angleses de mòda, qu'avián lançat al estrellat a Kylie Minogue e en relançant a Bananarama e Cliff Richard, entre fòrça autres; los sieus principals succèsses d'aqueles ans son I Dòn't Wanna Get Hurt e This Time I Know Is for Real.
En l'an 2000 compausèt lo tèma The Power of One coma banda sonòra oficiala per la pellicula Pokémon: The Movie 2000 de la companhiá Warner Bros, jol nom de Donna Summer.
Àlbums[modificar | modificar la font]
- Lady of the Night (1974)
- Love to Love You Baby (1975)
- Love Trilogy (1976)
- Four Seasons of Love (1976)
- I Remember Yesterday (1977)
- Once Upon a Time (2LP) (1977)
- Live and More (2LP) (1978)
- Bad Girls (2LP) (1979)
- Walk Away (1980)
- The Wanderer (1980)
- Donna Summer (1982)
- She Works Hard for the Money (1983)
- Cats Without Claws (1984)
- The Summer Collection (1985)
- The Dance Collection (1987)
- All Systems Go (1987)
- Another Place and Time (1989)
- Mistaken Identity (1991)
- This Time I Know It's For Real (16 Classic Tracks) (1993)
- The Donna Summer Anthology (2CD) (1993)
- Christmas Spirit (1994)
- Endless Summer (1994)
- I'm a Rainbow (1996)
- Live and More... Encore! (CD & DVD) (1999)
- Millennium Edition (1999)
- Classic / The Universal Master Collection (1999)
- 20th Century Masters / The Best Of (2003)
- Bad Girls (DeLuxe Edition) (2CD) (2003)
- Ultimate Collection (3CD) (2003)
- The Journey: The Very Best of (EU & US Editions) (2CD) (2004)
- Gold (2CD) (2005)
- Crayons (2008)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Rainha da disco music, Donna Summer morre aos 63 anos vítima de câncer 17/05/2012 UOL Música


text:
L'Avereit de Comenge
L'Avereit de Comenge[1],[2],[3] ( Lavelanet-de-Comminges en francés) es una comuna gascoa de Volvèstre, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Anciana bastida de l'airal urban de Tolosa situada en Volvèstre a 32 km al Sud de Murèth e a 50 km al sud de Tolosa, accès per l'A64 sortida 24.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
(Comenge )
|arrondiment=Arrondiment de Murèth


text:
Oc:Key:name:oc
Contents
Referéncias generalas
Voir la page Oc:Elements cartografics concernant la terminologie des objets géographiques.
Utilisacion de name:oc
Se referir a la pagina de generalitats sus lei name(s).
REMARCA d'IMPORTÀNCIA : L'ajust d'un name:oc impause correlativament l'ajust d'un name:fr s'aquest existís pas.
Règlas tipograficas de la mencion
La composicion de la mencion es presentada dins l'obratge Règles toponymiques accessible en linha.
Citacion de la fònt dau name:oc
La clau source:name:oc sèrv a indicar la fònt de l'informacion.
Fònts oficialas
La mencion (forma oficiala) dei toponims relèva de la lèi, valent a dire de l'Estat.
Per lei odonims (noms de via) e lei microtoponims (mai que mai lei luòcs-abitats), la soleta fònt oficiala legala en França son lei deliberacions comunalas. S'i tròba una bèla part en occitan normalisat. Lei deliberacions dei comunas sus lei toponims, noms de via e panèus en occitan son fòrça sovent redigits ambe l'ajuda de l'Institut d'Estudis Occitans.
Lei basas de donadas de la Comission Toponimica Occitana : BdTopoc ne'n son una referéncia prioritària. La rason es que pren en còmpte la necessitat d'estabilizar e espandir l'ortografia comuna, d'apeonar tota recomandacion sus l'usatge e lo tractament escrich coërent de la varianta dialectala… de fixar la grafia e la composicion dei toponims e deis antroponims occitan per son utilisacion dins la vida vidanta e mai administrativa.
Fònts non-oficialas
Un part dei name:oc pòt venir d'una traduccion-adaptacion facha per lei contributors segon lei règlas de l'ortografia comuna ( ò normalizada) e coërenta ambe l'òbra de l'IEO. Una adaptacion a d'especificitats dialectalas es acceptabla.
Valors de l'atribut source:name:oc d'emplegar
La fònt s'indica per :
- ieo-bdtopoc : (nivèu : autoritat linguistic) quand lo contributor utilisa per fònt, e per la comuna concernida unicament, un toponim ò un odonim venent de la BdTopoc accessibla notadament per lo site Luòcs de l’Institut d'Estudis Occitans (IEO). (Intran dins aquesta categoria egalament leis òbras publicadas per lei seccions de l'IEO e non encara versadas dins BdTopoc.)
- public local authority : (autoritat locala) d'emplegar dins lo cas qu'un nom es pas validat per l’IEO, mai trobat dins la signalizacion oficiala locala ò dins d'actes administratius locaus. (Ben s'avisar de la normalizacion grafica corrècta.)
- local knowledge : (usatge locau corrent) d'emplegar dins lo cas qu'un nom n’es pas repertoriat dins ges de fònt publica, mai que s'emplega localament d'un biais corrent.
- copied from name : (còpia segura) d'emplegar dins lo cas que lo nom escrich sus un objècte ò una bastissa es en occitan normalisat. Le nom es censat recopiat e la grafia es assurada conforma (ai Règlas d'escritura de la mencion e au sistèma generau de l'occitan normalisat.)
- survey : (relevat simple) quand lo contributor s'es rendut sus lo terren e repòrta dins lo name:oc çò que vetz sus una pancarta de carriera, un panèu direccionau, eca. Lo nom es censat recopiat sens ges de certitud de la forma.
- proper translation : (traduccion personala) d'emplegar dins lo cas que lo nom intra pas dins leis autres cas çai-subre e adonc qu'es censat fach a l'iniciativa dau contributor.
Variantas (noms alternatius)
Dins lo bòn besonh de notar de noms occitan alternatius (ex. : decision comunala que respècta pas la proposicion de l'IEO. Lo nom [de l'IEO] devèn alternatiu), convèn alora d'utilisar l'atribut alt_name:oc e de citar la fònt dins l'atribut source:alt_name:oc.
- Per aquò faire, convèn coma de costuma, d'emplegar la lista de valors de l'atribut source:name:oc.
Noms ancians (oficiaus e non-oficiaus)
L'atribut old_name:oc se resèrva dins lo cas qu'una apelacion anciana en occitan es conoissuda, siá per una inscripcion publica, siá per un saber conservat localament. Segon lo cas, lo source:old_name:oc es informat per survey ò local knowledge. Se l'inscripcion publica pòrta "ancian(ne)" ò "anciennement", aquò se pòt indicar en nòta. [ Quand se saup que la forma oficiala es una traduccion, s'emplega name:oc completat de la segonda part de l'inscripcion.]


text:
Saumièg
Saumièg[1][2] o Salmièg[3] (Salmiech en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Salmièg se situa dins la part centrala d' Avairon, sus la part orientala del Segala a l'Oèst de las tèrras del Leveson, a una altitud de 600 mètres.
Salmièg se situe dans la partie centrale de l'Aveyron, sur la partie orientale du Ségala à l'Ouest des terres du Lévézou.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel ancian borg feval conegut dins las cartas dempuèi almens lo sègle IX aperten a la poderosa familha de las Landòria (sègles IX a XIII), puèi passa dins lo patrimòni de la familha d'Estanh, venguts barons de Landòrra. La familha de Faramond i possedís longtemps un maine.
Cet ancien bourg féodal est connu dans les Chartes depuis au moins le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Durant l'époque féodale, il appartint à la puissante famille des Landorre, puis il passa dans le patrimoine de la Maison d'Estaing, devenue barons de Landorre. La famille de Faramond y posséda longtemps un manoir.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments :[modificar | modificar la font]
- A la sortida del borg, dins la glèisa parroquiala consagrada en 1509 (ancian priorat de del capitol de Rodés) caup un retaule de fusta escalprat, un retrach de la Nativitat del sègle XIII e mai una Verge negra de fusta dins una capèla.
- Dins la glèisa desafectada de Sant Firmin, lo musèu del Carreg ( mòstra a l'entorn de la ròda, del laur e del cambe, veiculs de totas menas abans lo motor: rebala, carri, carreta, tombarèl, carruga, e mai d'apleches dels fabre, rodièr, esclopièr e cordaire eca...).
- una pòrta de l'Edat mejana mena a las roinas del castèl.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Berenguièr de Landòria (1263-1330) , segond enfant dels comtes de Rodés, asciençat de poesia trobadoresca, obligat de se botar al servici de la glèisa que i ven mèstre general dels presicaires dominicans, puèi arquevesque de Compostèla.
Hyppolyte de Barrau (1794-1863) istorian e autor de "Documents historiques et généalogiques sur les familles et les hommes remarquables du Rouergue dans les temps anciens et modernes" (Rodez, 1853-18661), estudi caporal que los genealogistas e los istorians n'usan encara.
Jean-Yves Bonnet (1934-...) mèstre escudièr egrègi, ancian professor d'arts marcialas, organizaire de randolejadas cavalièiras ( lo Camin de la Sal entre Avairon e Mar mediterranèa) e bailejaire d'una escòla d'equitacion.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cassagnes-Bégonhès, al canton, 1996, Christian-Pierre Bedel
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ P. Pojada dins LAS COMUNAS DE MIÈGJORN-PIRENÈUS, Nouvelles Editions Loubatières, 2009


text:
Encara non sabem ce coma ne gesseram d’aguesta malurosa crisi, mès auem motius tara esperança, pr’amor qu’es moments de dificultats sòlen ahiscar tanben era recerca de naues alternatives e, se mès non, eth replantejament des fonaments qu’an amiat a ua situacion insostenibla dera societat. Quauquarrés s’atrevís a parlar e tot dera “refondacion deth capitalisme”. Ja’c veiram. Totun, auem a man esturments plan desbrembadi darrèrament, qu’en ues autes epòques an metut en sòn lòc era enconomia desbocada: ath servici des persones. Eth problèma de hons qu’a estat er economicisme imperant e era sua fòrça intrinsecament destructiva. Mès contra aguesta, auem era fòrça creativa dera democràcia sociau e es sòns esturments (dialòg sociau, Estat de benèster) e valors pròpris (justícia sociau, igualtat d’oportunitats). Ena sua concrecion, mesures coma era creacion deth Conselh Sociau deth Trabalh en Aran, format peth Conselh Generau e es agents sociaus e economics, o era signatura d’un convèni de collaboracion entre era administracion aranesa e era UGT en assessorament e formacion des trabalhadors, anonciades aguesta setmana peth sindic Francés Boya e era dirigenta sindicau Rosa Palau, nèishen justament d’aguesta volentat reformista e entà qu’eth dialòg sociau servisque, de vertat, coma mecanisme democratic de volentat collectiva qu’articule politicament escenaris de proteccion publica e creishement economic. Se tracte, en definitiva, de refortilhar era economia aranesa, estimular eth trabalh e fomentar era productivitat e es iniciatives emprenedores.
(Article publicat en diari Segre, eth dia 17 de gèr de 2009)


text:
Bas-vivarés (parlar)
Lo bas-vivarés (BV) (o sud-vivarés) es la varietat de lengadocian (qu'es un dialècte occitan) en usatge dins la mitat meridionala d'Ardecha, alh sud d'una linha que lo separa delh vivaroaupenc (VA), e que vai delh Mont Mesenc a la vila de Ròchamaura en seguent grosso modo la cresta de Coiron.
Somari
- 1 Caracterizacion coma lengadocian nòrd-cevenòu
- 2 Un tèxt en bas-vivarés (ròdol de vèrs Aubenàs): la parabòla de l'enfant prodig
- 3 Referéncias bibliograficas sobre l'occitan de Vivarés (VA e BV)
- 4 Nòtas
Caracterizacion coma lengadocian nòrd-cevenòu[modificar | modificar la font]
Traits distintius delh bas-vivarés[modificar | modificar la font]
Coma la totalitat de l'occitan d'Ardecha, lo bas-vivarés es de nòrd-occitan: se ditz achabar, chastèl, jal, bujada (acabar, castèl, gal, bugada en occitan meridionau).
- Lo bas-vivarés se destria delh vivaroaupenc, e en particular d'aquel qu'es parlat dins la mitat nòrd d'Ardecha (Botèiras e Naut Vivarés):
- per la conservacion de las dentalas intervocalicas latinas simplas: se ditz feda, jornada, madur, padèla, prada, ròda, tirador, vedèl en BV e feiá, jornaa, maür, paila, praa, roá, tiraor, vèl en VA d'Ardecha. Se sap que la chasuda d'aquelas dentalas es precisament lo trait principau que caracteriza lo vivaroaupenc.
- pus generalament, per la soliditat de las consonantas intervocalicas: se ditz bujada, nejar, nogièr, ausir, susar, vesem en BV e buaa, neiar, noièr, auvir, suar, veiem en VA d'Ardecha.
- per l'abséncia de palatalizacion de /s / precedent una vocala, e de /z /: sason se pronóncia [sɔˈzu] o [saˈzu] en BV e [ʃɔˈʒu] o [ʃaˈʒu] en VA d'Ardecha.
- per l'abséncia de palatalizacion de /k /, /g /, /t /, /d /, /l /, /n / davant /i / e /y /: per exemple, cubrir se pronóncia [kyˈbʀi] en BV e [cyˈbʀi] (a pauc près: [tjyˈbʀi]) en VA d'Ardecha.
- per l'abséncia de palatalizacion daus grops /kl /, /gl /: clau se pronóncia [klaw] en BV e sovent [kʎaw] en VA de las Botèiras.
- per la conservacion de /s / davant /p /, /t /, /k /: se ditz escoba [esˈkubɔ], pasta [ˈpastɔ] en BV, e eicoba, pata dins la màger part delh domeni VA d'Ardecha.
- per l'usança de la desinéncia verbala -e de prumèira persona (generalament -o en VA): se ditz parle, fenisse, parlave, parlère en BV e parlo, fenisso, parlavo, parlèro en VA.
- per l'usança delh vèrbe eiblidar en plaça de eissublar, forma tipica delh vivaroaupenc.
- Los traits seguents delh bas-vivarés son aquelos delh lengadocian, e especialament delh lengadocian orientau o septentrionau per los quatre darrièrs:
- amudiment gaireben generau de /n / finala daus oxitòns: taban [tɔˈbɔ, taˈbɔ], plen [ple], molin [muˈli], fenestron [fenesˈtʀu], bòn [bwɔ], dengun [deŋˈɡy].
- vocalizacion de /s / en /j / davant una consonanta sonòra: Los bolets [luj buˈle]. As manjat [aj mɔnˈʤa]. Lo mes de mai [lu mej de maj].
- conservacion daus diftongs e triftongs.
- usança de las negacions doblas: Manja pas gaire. Ai pas res vist. L'i vai pas jamai. L'i a pas dengun. Lo vese pas enluòc.
- realizacion labiodentala de /v / coma en francés o en provençau.
- conservacion de /l / finala daus oxitòns, quand ven de ll (dobla) latina (chaval, vedèl, aquel, còl) e vocalizacion quand ven de l (simpla) latina (ostau, fièu, rossinhòu).
- diftongason frequenta de /ɔ / tonica en /wɔ /: còsta, messònja, pòrta, relòtge.
- realizacion /ɔ / de /a / (velarizacion) estenduda a fòrça posicions; pertòcha /a / nasalizada dins l'ensem delh domeni BV, totas las /a / atònas (pretonicas o pòstonicas) alh nòrd de Juèsa, e mai la desinéncia -à de la tresena persona delh futur: enfant, fam, campana, grame, fasem, fenirà. Per exemple, chastanha se pronóncia [ʧɔsˈtɔɲɔ] o [ʧasˈtɔɲɔ] en BV.
- Los traits seguents delh bas-vivarés lo rapròchan pus particularament delh lengadocian cevenòu:
- amudiment de las oclusivas sordas finalas: lop [lu], fuòc [fjɔ], sandat [sɔnˈda].
- amudiment gaireben generau de la marca /s / delh plurau daus noms e daus adjectius: De flors blanchas [de fluʀ ˈblɔnʧɔ]. Pasmens, aquela marca rèsta sensibla dins quauquos cases:
- pluraus alonjats: bedigasses [bediˈɡases], espesses [esˈpeses]
- adjectius en posicion proclitica: De braves enfants [de ˈbʀavez eˈfɔŋ]. De bòns vesins [de bwɔj veˈzi].
- Un trait delh bas-vivarés que se retròba dins gaireben tot l'occitan d'Ardecha (a despart d'una zòna alh contacte de l'occitan meridionau, comprenent lo País daus Vans) es lo passatge a it delh grop latin ct: dreit, faita, troita. Es estrangièr alh lengadocian en defòra delh domeni aquitano-pirenenc (lengadocian meridionau).
Una classificacion lengadociana pas totjorn pro explicitada[modificar | modificar la font]
Coma Ronjat [1], se pòt conclure de tot aquò que lo bas-vivarés es, maugrat lo darrièr trait, un parlar "lengadocian en cha" (situacion parèira a aquela de la màger part delh gavaudanés). Lo bas-vivarés es la varietat nòrd-cevenòla delh lengadocian.
La classificacion delh bas-vivarés dins lo lengadocian es pas totjorn estada clara dins los obratges classics de lingüistica occitana:
- La Gramatica occitana segon los parlars lengadocians d'Alibèrt (1935) precisa pas la descripcion delh bas-vivarés. Ditz simplament que los parlars de "Velai e Vivarés se son destacats del tipe lengadocian normal", afirmacion (gaire rigorosa) que s'explica per l'abséncia totala de documents disponibles sobre los parlars vivareses en aquela epòca [2].
- La Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes de Ronjat (tòme IV, p. 46) classifica ben lo bas-vivarés dins lo lengadocian, mas per de rasons geograficas e practicas, lo bas-vivarés i es presentat a la fin de la seccion consagrada alh vivaroaupenc.
- Los obratges posteriors de vulgarizacion occitanista, en particular aquelos de Pèire Bèc: La langue occitane (1963 e reedicions) e Manuel pratique d'occitan moderne (1973), en contunhant la gramatica d'Alibèrt, son pas totjorn clars sobre la classificacion delh gavaudanés, e son muts sobre aquela delh bas-vivarés. Las cartas d'aquelos obratges, en dessenhant l'isoglòssa ca/cha, pòdon laissar creire que lo bas-vivarés e lo gavaudanés serián de varietats d'auvernhat. Lo problèma ven donc d'una manca de precision daus obratges. Mas en tot cas, ges d'obratge posterior a Ronjat classifica pas explicitament lo bas-vivarés.
En conclusion, la sola classificacion valida e explicita es aquela de Ronjat: bas-vivarés e gavaudanés son ben de parlars lengadocians, tenent los traits essenciaus delh lengadocian, e ont solament ca es passat a cha, e ga a ja.
Un tèxt en bas-vivarés (ròdol de vèrs Aubenàs): la parabòla de l'enfant prodig[modificar | modificar la font]
Un òme aviá pas que dos dròlles. Lo pus joine diguèt a son paire: « es temps que siaja mon mèstre e qu’aja d’argent. Chau que pòdia m’enanar e que vésia de país. Partatjatz vòste ben e bailatz-me çò que me reven ». — « Coma voudràs », ço diguèt lo paire. « Siás un meschant, e seràs punit ». Emb aquò, dubriguèt un tirador, partatgèt son ben, e ne’n faguèt doas parts.
Quauquos jorns après, lo dròlle partiguèt, quitèt lo vilatge en fasent lo fièr e sans dire adièu a dengun. Traversèt fòrça devés, bòscs e ribèiras e arribèt dinc una bèla vila ont aguèt lèu chabit tot son argent. Alh bot de quauquos jorns, deupeguèt vendre sos abits a una vièlha femna e se logèt per varlet. Lo mandèron gardar los ases e los buòus. Acadonc, seguèt bien malerós. Aviá pas gis de coija per durmir ni de fuòc per se chaufar quand aviá freid. A cha còp, aviá talament fam qu’auriá bien manjat quelas fuèlhas de chaulet e quelos poms purrits que manjavon los caions. Mès dengun li bailava res.
Un vèspre, lo ventre boide, s’assetèt sobre un tronc e regardava per la fenèstra los aucèls que volejavon pr’aquí. E puèi veguèt sortir dins lo cèl la luna e las estiálas e se diguèt en plorent: « Ailai, l’ostau de mon paire es plen de varlets que an de pan e de vin e d’uòus e de fromatge tant que ne’n vòlon. D'entrement, ièu crèbe de fam aicí ».
Transcripcion fonetica (alfabet fonetic internacionau)[modificar | modificar la font]
en ˈɔme ɔˈjɔ pa ke duj ˈdʀɔle. lu py ˈʤujne diˈgɛ ɔ sum ˈpajʀe: « es teŋ ke ˈsjaʤɔ mum ˈmɛstʀe e ˈkaʤɔ dɔʀˈʤeŋ. ʧaw ke ˈpwɔdjɔ menɔˈna e ke ˈvezjɔ de pɔˈis. pɔʀtɔˈʤa ˈvɔste be e bɔjˈla me sɔ ke me ʀeˈve ». « ˈkumɔ vuˈdʀas, su diˈgɛ lu ˈpajʀe, sjes em mesˈʧɔŋ, e seˈʀas pyˈni ». em ɔˈkɔ dybʀiˈgɛ en tiʀɔˈdu, pɔʀtɔˈʤɛ sum be e nen fɔˈgɛ dwɔs paʀ.
ˈkawkuj ʤuʀ ɔˈpʀɛs, lu ˈdʀɔle pɔʀtiˈgɛ, kiˈtɛ lu viˈlaʤe en fɔˈzen lu fjɛʀ e san ˈdiʀ ɔˈdjɛw ɔ deŋˈgy. tʀɔveʀˈsɛ ˈfwɔʀsɔ deˈve, bwɔs e ʀiˈbɛjʀɔ, e ɔʀiˈbɛ diŋk enɔ ˈbɛlɔ ˈvilɔ unt ɔˈgɛ lɛw ʧɔˈbi tu sun ɔʀˈʤeŋ. ej bu de ˈkawkuj ʤuʀ, dewpeˈgɛ ˈvendʀe suz ɔˈbi ɔ nɔ ˈvjɛʎɔ ˈfennɔ e se luˈʤɛ peʀ vɔʀˈle. lu mɔnˈdɛʀuŋ gɔʀˈda luz ˈaze e luj bjɔw. ɔkɔˈduŋ seˈgɛ bjem mɔleˈʀu. ɔˈjɔ pa ʤi de ˈkujʤɔ peʀ dyʀˈmi ni de fjɔ peʀ se ʧowˈfa kɔnt ɔˈjɔ fʀej. ɔ ʧa kɔ ɔˈjɔ talɔˈmen fɔŋ kowˈʀjɔ bjem mɔnˈʤa ˈkelɔs ˈfɥɛʎɔ de ʧowˈle e ˈkelus pum pyˈʀi ke mɔnˈʤavun lus kɔˈju. mɛ deŋˈgy li bɔjˈlavɔ ʀe
en ˈvɛspʀe, lu ˈventʀe ˈbujde, sɔseˈtɛ ˈsubʀen tʀu e ʀegɔʀˈdavɔ peʀ lɔ feˈnɛstʀɔ luz owˈsɛl ke vuleˈʤavum pʀɔˈki. e pjɛj veˈgɛ suʀˈti din lu sɛl lɔ ˈlynɔ e lɔz esˈtjɔlɔ e se diˈgɛ em pluˈʀeŋ: « ɔjˈlaj, lusˈtaw de mum ˈpajʀe es ple de vɔʀˈle ke ɔn de paŋ e de vi e djɔw e de fʀuˈmaʤe tɔŋ ke nen ˈvwɔluŋ. denˈtʀemeŋ, jɛw ˈkʀɛbe de fɔŋ ɔjˈsi »
Remarcas[modificar | modificar la font]
- ço (ço diguèt) es una forma atòna delh pronom çò, utilizada sobretot embé los vèrbes dire o far; se tròba mai en sud-cevenòu
- caion es un sinonim de pòrc, atestat (aumens) en BV, en VA d'Ardecha, en daufinenc, en auvernhat e en francoprovençau
- dins boide e quauquos mots isolats, /v / etimologic (voide) passa a [b] en BV
- que an de pan: notatz l'abséncia d'elision, frequenta en BV après que
Referéncias bibliograficas sobre l'occitan de Vivarés (VA e BV)[modificar | modificar la font]
En Vivarés, a la diferéncia de regions vesinas (Daufinat, Gavaudan per exemple), lo movement de renaissença culturala d'Òc delh sègle XIX seguèt gaireben inexistent. Aquò explica que las publicacions sobre l'occitan vivarés siajan pro "recentas" e gaire nombrosas.
Obratges generaus[modificar | modificar la font]
- Juli RONJAT (1930-1937) = Jules RONJAT, Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes, 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.]. Rèsta una referéncia indispensabla, mas çò que ditz daus parlars vivareses es necessariament fragmentari e gaire detalhat (còmpte tengut delh caractèr panoccitan de l'obratge).
- An de ponts d'enquista en Ardecha:
- Pèire NAUTON (1958-63) = Pierre NAUTON, Atlas linguistique et ethnographique du Massif Central [ALMC], París: CNRS, 4 vol.
- Jacme BOISGONTIER (1981-86) = Jacques BOISGONTIER (collab. Louis MICHEL, Jean-Marie PETIT), Atlas linguistique et ethnographique du Languedoc oriental [ALLOr] París: CNRS, 3 vol.
Publicacions especificas[modificar | modificar la font]
- La langue d'oc en Vivarais et Ardèche (novembre de 1996). Quasèrn doble n° 51-I & 51-II de Mémoire d'Ardèche et Temps Présent. Privàs.
- Sobre lo vivaroaupenc d'Ardecha:
- Léon CLUGNET (1883) Glossaire du patois de Gilhoc (Ardèche) suivi d'un Essai grammatical https://archive.org/details/glossairedupato02cluggoog
- Joannès DUFAUD (1986) L'occitan Nord-Vivarais (région de La Louvesc), edicion a còmpte d'autor. Elements de gramatica, lexic occitan-francés, petita antologia de la literatura orala (provèrbis...).
- Joannès DUFAUD (1998) Dictionnaire français-nord-occitan (nord du Vivarais et du Velay), Saint-Julien-Molin-Molette: Edicions Jean-Pierre Huguet
- Nicolas QUINT (1999) Le parler occitan ardéchois d'Albon, París: l'Harmattan
- Étienne GAMONNET (2001) Glossaire du parler des Boutières (noté à Saint-Julien-du-Gua), edicion a còmpte d'autor.
- Joannès DUFAUD (2004) Des mots à la phrase occitane, sl.: Parlarem en Vivarés
- Sobre lo bas-vivarés:
- En cò nòstre (1991), obratge collectiu editat per l'associacion "La Faraça". Vocabulari tematic delh parlar delh País daus Vans, tèxtes e iconografia.
- Bernat MOLIN = Bernard MOULIN (2006) Grammaire occitane: le parler bas-vivarois de la région d'Aubenas. sl.: Seccion vivaresa de l'Institut d'Estudis Occitans
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grammaire [h]istorique des parlers provençaux modernes, t. IV, p. 46: "L'habitus général [des parlers bas-vivarois] donne à l'auditeur l'impression d'un languedocien avec cha (cf. gévaudanais, § 850), et l'essentiel de l'analyse confirme cette impression." (lo § 850 pertòcha lo lengadocian)
- ↑ En particular, lo tòme IV de la Grammaire [h]istorique des parlers provençaux modernes, onte se tròba (entre autres) l'estudi daus parlars vivareses, seguèt publicat en 1941, après la Gramatica Occitana d'Alibèrt.
Lingüistica > Lenga > Occitan > Lengadocian > bas-vivarés


text:
Categoria:Modèl arts
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Aquesta categoria a per vocacion d'amassar totes los modèls relatius a las arts.
Categorizacion[modificar | modificar la font]
Aquesta categoria recampa de messatges qu'an vocacion a demorar ligats a la pagina de modèl (ex: modèl d'esbòs). Mercé de seguir la procedura seguenta per las categorizar.
Copiatz-empegatz aqueste còde en bas de la pagina del modèl en indicant lo nom de classament (en defugissent d'inserir un saut de linha abans):
-
- [[Categoria:Modèl arts|Nom (sens accent) jolqual lo modèl serà classat]]
-
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
- ► Paleta de navigacion arts (1 C, 1 P)
B
- ► Modèl Benda dessenhada (3 P)
C
- ► Modèl cinèma (4 P)
L
- ► Modèl literatura (1 C, 5 P)
M
- ► Modèl musica (3 C, 8 P)
P
- ► Ligam portal art (1 C, 7 P)
Articles dins la categoria « Modèl arts »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Primièr ministre
Lo primièr ministre es al cap del poder executiu del sistèma parlamentari, d'un govèrn, compausat de l'ensemble dels ministres, de còps apelat cabinet. Demest aquestes ministres, segon los païses, se tròba diferentas categorias : de ministres d'Estat, de ministres amb o sens portafuèlhas, de ministres delegats o viceministres e de secretaris d'Estat. Fòrman amassa lo Conselh dels Ministres.
La terminologia de primièr ministre insistís sus la primautat d'aqueste suls autres ministres. En Alemanha e en Àustria, lo cap del govèrn es apelat cancelièr, en Itàlia, president del Conselh, en Espanha o en Eslovènia, per exemple, president del govèrn, en Serbia, per exemple, ministre-president. Als Païses Basses, lo tèrme de primièr ministre (eerste minister o primièr) s'utiliza coma sinonim de « ministre-president », lo títol oficial del cap del govèrn.
Dins la màger part dels païses democratics, lo primièr ministre es siá designat pel cap de l'Estat, siá elegit pel Parlament, eissit de la majoritat politica o d'una coalicion, aprèp èsser estat nomenat o consultat pel cap de l'Estat (president o monarca). Es çò que s'apèla un regim parlamentari. Arriba que siá de còps tanben lo cap de l'Estat: coma a las Kiribati ont lo president de la Republica dirigís lo govèrn, mas pòt èsser renversat pel Parlament que n'es eissit.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Sud-Africa
- 3 Argeria
- 4 Antigua e Barbuda
- 5 Austràlia
- 6 Belgica
- 7 Canadà
- 8 China
- 9 Còsta d'Evòri
- 10 França
- 11 Guinèa
- 12 Grècia
- 13 Índia
- 14 Iran
- 15 Irlanda
- 16 Islàndia
- 17 Israèl
- 18 Japon
- 19 Corèa del Sud
- 20 Corèa del Nòrd
- 21 Kiribati
- 22 Liban
- 23 Madagascar
- 24 Marròc
- 25 Nòva Gàllia del Sud
- 26 Norvègia
- 27 Nòva Zelanda
- 28 Polonha
- 29 Reialme Unit
- 30 Suècia
- 31 Tunisia
- 32 Ucraïna
Istòria[modificar | modificar la font]
En França, lo cardinal de Richelieu es estat sovent designat coma Primièr ministre, « principal ministre » de Loís XIII. Tanben de còps es considerat coma lo primièr en data dels Primièrs ministres que lo mond aja conegut. Son accion englòba tant plan de dimensions culturalas e religiosas coma administrativas, colonialas, politicas e diplomaticas.
Al Reialme Unit, jol règne de Jòrdi Ièr seriá apareguda la foncion de Primus inter pares : fins alara elector d'Hannover, e marcant son estacament a sas originas alemandas per son refús d'aprendre l'anglés, lo rei novèl aguèt besonh d'un ministre particular per coordenar l'accion de totes los autres e traduire sos òrdres (balhats en lenga germanica).
Sud-Africa[modificar | modificar la font]
- Primièr ministre de Sud-Africa, remplaçat dempuèi 1984 per la foncion de president de la Republica de Sud-Africa
Argeria[modificar | modificar la font]
Sul plan politic, Argeria a adoptat un regim republican dempuèi l’aveniment de son independéncia en 1962. La Constitucion actuala conferís al cap de l’Estat un ròtle central dins la gestion dels afars del país, es atal qu’en vertut de sos articles, lo president de la Republica es lo cap de l’executiu, cap suprèm de las fòrças armadas e ministre de la Defensa. Lo cap de l’Estat deten tanben lo poder de nomenar son primièr ministre e los membres del govèrn sus proposicion d’aqueste darrièr. L’eleccion del president de la Republica se fa al sufragi universal dirècte, cada cinc ans. L'actual president en exercici es Abdelaziz Bouteflika. Elegit per un primièr mandat de 1999 a 2004, es reelegit la meteissa annada per un segond mandat que s'acabarà en 2009.
D'un autre costat, lo poder legislatiu es de tipe bicameral dempuèi la refòrma constitucionala de 1996, es de notar çaquelà que los poders que li son atribuits son fòrtament demenits per la preeminéncia del poder executiu. La reparticion dels diferents elegits al nivèl de las doas cambras del Parlament revèla la composicion seguenta:
- lo Conselh de la Nacion (Cambra nauta) : compausat de 144 membres dont lo tèrç es designat pel president de la Republica ;
- l’Assemblada Populara Nacionala (Cambra bassa) : Compausada de 389 membres elegits al sufragi universal dirècte per una mandatura de cinc ans.
La Constitucion argeriana foguèt adoptada lo 10 de setembre de 1963. Pus tard, foguèt revisada tres còps. D'en primièr en 1976, aquesta primièra revision constitucionala foguèt aviada jos l'impulsion de Houari Boumediène; visava en primièr luòc a perfaire las institucions de l'Estat argerian en lo dotant d'una Assemblada Legislativa, e en creant tanben lo pòst de President de la Republica, somés al sufragi universal dirècte e aqueste, en remplaçament de la foncion de President del Conselh de la Revolucion. La segonda revision de la Constitucion foguèt menada lo 28 de febrièr de 1989, data a la quala lo multipartisme e la libertat d’expression foguèron instaurats, es doncas dins lo silhatge d’aquesta refòrma que lo regim del partit unic foguèt dissolgut e que fòrça partits politics foguèron creats per la meteissa ocasion. La tresena e darrièra revision constitucionala foguèt menada en 1996 amb per objectiu principal l'instauracion d'un Parlament bicameral. Aquestas institucions foguèron elegidas lo 5 de junh de 1997, e constituisson lo primièr Parlament pluralista de l’Argeria independenta.
Antigua e Barbuda[modificar | modificar la font]
Austràlia[modificar | modificar la font]
Belgica[modificar | modificar la font]
Canadà[modificar | modificar la font]
Canadà fa partida del Commonwealth britanic. Per aquesta rason, son sistèma parlamentari es fòrtament inspirat del qu'a cors en Grand Bretanha. Tot coma al Reialme Unit, los poders de la Reina de Canadà, representada pel Governador general, son simbolics alevat de qualques excepcions.
Al moment d'una eleccion federala, cada partit politic federal tempta de far elegir lo mai de membres possibles al Parlament. Un còp elegits, son apelats deputats e siètan a la Cambra de las Comunas de Canadà. Lo primièr ministre es lo que pòt comandar la fisança de la Cambra - en practica, lo cap del partit qu'a lo mai de deputats. A aqueste moment, deven lo cap del govèrn e lo cap del Cabinet dels Ministres. Es pas legalament necessari que siá deputat, mas la tradicion o exigís.
Son partit pòt èsser majoritari, es a dire possedir pro de deputats per totjorn obténer la majoritat al moment dels diferents vòtes en cambra, o minoritari. Dins l'istòria del país, aqueste darrièr cas s'es presentat mai d'un còp. Dins aquesta situacion, segon diferentas règlas de proceduras, la Cambra de las Comunas pòt demandar que lo primièr ministre siá destituit. Aquesta procedura es apelada una mocion de fisança. S'es destituit, lo Governador general pòt siá apelar la populacion a las eleccions segon las proceduras en vigor, siá demandar a qualqu'un mai de formar un govèrn.
La residéncia oficiala del Primièr ministre de Canadà es situada al 24, promenade Sussex a Ottawa.
Las províncias e territòris de Canadà an recors a un sistèma de representacion semblable, amb un Primièr ministre. (En anglés, lo primièr ministre de Canadà se ditz Prime Minister e los Primièrs ministres de las províncias e territòris se dison Primièrs.)
- Mai d'informacions : Primièrs ministres de las províncias e territòris de Canadà
- Vejatz tanben : Monarquia canadiana
China[modificar | modificar la font]
Còsta d'Evòri[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
En França, jos la Vena Republica, lo Primièr ministre es designat pel president de la Republica per determinar e conduire la politica generala de frança, en particular en establissent lo budgèt.
De costuma, es causit perque es al cap del corrent politic mai poderós de la majoritat parlamentària de l'Assemblada Nacionala, o demest sos representants, siquenon demest las personalitats pròchas d’aqueste corrent majoritari. Lo president de la Republica a çaquelà la libertat de nomenar una personalitat qu'es ni deputat ni senator abans sa nominacion al cap del govèrn : èra lo cas de Jòrdi Pompidor o de Raymond Barre, o pus recentament de Dominique de Villepin. Un còp elegit president de la Republica, Jòrdi Pompidor declarèt que "lo primièr ministre es pas que lo primièr dels ministres".
Quand es d'un corrent politic opausat al del president de la Republica, se parla de coabitacion perque, dins aqueste cas, los dos caps del poder executiu agisson dins lors domenis de competéncia respectius.
En cas d'insatisfaccion publica, pòt èsser prepausat al primièr ministre de renovelar la totalitat o una partida de son govèrn, se parla alara de remanejament ministerial, o quitament d'èsser remplaçat aprèp aver presentat sa demission al president de la Republica.
Abita a l'Hôtel Matignon, situat a París, carrièra de Varennes, dins lo VII(en) arrondiment.
Jos las Republicas precedentas (IIIena Republica, de 1875 a 1940, e IVena Republica, de 1946 a 1958), lo cap del govèrn portava lo títol de president del Conselh (apelacion abreujada de president del Conselh dels Ministres). Los acamps avián luòc, coma uèi, al palais de l'Élysée, en preséncia del president de la Republica, mas aqueste presidissiá pas formalament las sesilhas del Conselh, mentre qu'es lo cas ara.
- Vejatz tanben
- Lista de caps del govèrn francés
Guinèa[modificar | modificar la font]
Grècia[modificar | modificar la font]
Índia[modificar | modificar la font]
Iran[modificar | modificar la font]
Irlanda[modificar | modificar la font]
Islàndia[modificar | modificar la font]
Israèl[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Corèa del Sud[modificar | modificar la font]
Corèa del Nòrd[modificar | modificar la font]
Kiribati[modificar | modificar la font]
- Lista dels presidents de Kiribati (inclusa la lista dels caps del govèrn).
Liban[modificar | modificar la font]
Madagascar[modificar | modificar la font]
Marròc[modificar | modificar la font]
Nòva Gàllia del Sud[modificar | modificar la font]
Norvègia[modificar | modificar la font]
Nòva Zelanda[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Reialme Unit[modificar | modificar la font]
Veire tanben :
Suècia[modificar | modificar la font]
Tunisia[modificar | modificar la font]
Nomenat pel president de la Republica, qu'a la possibilitat de lo demetre, lo primièr ministre es le cap de govèrn tunisian. Lo pòst es actualament ocupat per Mohamed Ghannouchi.


text:
Lo luec d'enluec
Lo luec d'enluec
Thierry Offre
Collection Pròsa occitana
« Un uelh, l’uelh dau monde benlèu... Un uelh que naseja, un quauqua ren eissit de la man d’ailà dau tropic dau Capricòrne, un uelh que fa garri-babau per ti dire la vidassa, pretenciosament... Aquesta vida en rebat de la Tèrra, dau Cièle e d’aquesteis Aigas que dien aquí (deliciosament) les eaux territoriales...
La mar, un pauc bolegarèla, d’un gris tèrne, es bassacada d’èrsas, d’ondadas e d’otarias. Aquò per astre, qu’autrament, viés un pauc lo tablèu, tant vau mièlhs si tirar una bala en plen frònt entre aquelei païsatges d’apocalipsi, cièle ennivolit, e mai la mar de blasin e la nèbla per dessús lo mercat, de nèbla o de blasin, ti dieu. Aquest rebat gris, tan gris de l’Indian, coma dei mars dau sud, sa legenda. Una crenta ! »
Entre los oceans indian e antarctic, endacòm dins los quarantens rugissents, es perduda una pichòta iscla mingarèla batuda dels vents e de las èrsas, que se tròba èsser francesa. Una estacion scientifica i foguèt installada, ont l’autor, meteorològ de son estat, sejornèt lo temps d’un ivernatge. Nos raconta la vida dins aquel « luec d’enluec », paradís de l’aucelilha e dels mamifèrs marins. Pels òmes que se’n son faches per qualques meses los prisonièrs volontaris, l’utopia somiada pòt virar a l’infèrn, qu’es causa coneguda que l’infèrn, aquò’s los autres. L’embarrament de qualques desenas de masclasses condemnats a viure ensems dins un recanton tan salvatge produtz qualques amistats de rescontre, mas tanben frustracions, garrolhas e tustes violents de personalitats.
L’interès d’aquel raconte es tanben la lenga causida per dire lo « pas’nlòc », una lenga enrasigada que, ni mai ni mens que tota autra, a pas res a far dins aquel desèrt d’abans l’òme, d’abans tota paraula : un occitan ipermarselhés pastat d’oralitat e d’invencion, que deu fòrça al grand Victòr Gelu e que dona chuc e muc al nonrés de la vida vidanta, un parlar de quèco exiliat dins lo vuèg immens d’aquel mond del finimond.
Entre les océans indien et antarctique, quelque part dans les quarantièmes rugissants, est perdue une petite île battue par les vents et les vagues, qui se trouve être française. Une station scientifique y a été installée, dont l’auteur, météorologue de son métier, a séjourné le temps d’un hivernage.
Il nous raconte la vie dans ce « lieu de nulle part », paradis des oiseaux et des mammifères marins. Pour les hommes qui s’en sont faits pour quelques mois les prisonniers volontaires, l’utopie rêvée peut dégénérer en enfer, car, c’est bien connu, l’enfer c’est les autres.
L’intérêt de cette non-fiction narrative réside aussi dans la langue choisie pour dire le « nulle part », une langue paradoxalement enracinée, qui, ni plus ni moins que toutes les autres, n’a rien à faire dans ce désert d’avant l’homme : un occitan hyper-marseillais, pétri d’oralité et d’invention, qui donne goût et saveur au néant de la vie insulaire, un parler de quèque exilé dans le vide immense de ce monde du bout du monde.


text:
E mai, lo nòu president reconeis que sa legislatura serà pas abituala: “Ieu devi pas èsser ací, lo qui deuriá èsser aicí es nòstre president Carles Puigdemont”, çò diguèt Torra dins son discors d’investidura.
Demest las mesuras que prendrà lo nòu president catalan, cal soslinhar la creacion d’una comission qu’avalorarà los efièches del contraròtle de la Generalitat pel govèrn d’Espanha amb l’aplicacion de l’article 155 de la Constitucion espanhòla. Valent a dire que se documentarà la repression que l’a exercida l’estat espanhòl en s’apoderant de l’administracion de Catalonha a partir de son interpretacion de la Constitucion, amb per consequéncias la paralisi dels servicis publics e de licenciaments de personal.
Mas, abans tot, Torra a demandat una reünion amb lo president del govèrn espanhòl, Mariano Rajoy, e amb lo president de la Comission Europèa, Jean-Claude Juncker.
Lo nòu president a soslinhat sa “fidelitat” al referendum del 1r d’octòbre passat, a anonciat que començarà de s’escriure un projècte de Constitucion catalana, e que se crearà una assemblada d’elegits amb de cònsols màgers e de ministres regionals. Tanben a anonciat “de politicas de progrès social, de prosperitat economica per crear de riquesa e la partejar” e “l’internacionalizacion del procès catalan”.
Lo sector espanholista del Parlament de Catalonha s’es mostrat fòrça critic envèrs l’eleccion de Torra, e l’a acusat d’aver publicat de messatges antiespanhòls sus Twitter.
Un president sensible a la realitat occitana
Dins son discors, Quim Torra prononcièt qualques mots en occitan en reconeissença del pòble aranés. "Volem era republica de plenitud de drets, era republica de toti e tà toti". La deputada aranesa, Anna Geli, votèt "òc" en occitan.
Aué, eth que lèu será eth 131au president de #Catalonha tanben ac a hèt en #aranés. 'Volem era Republica de plenitud de drets, era republica de toti e tà toti'. Aué tanben s'eacotará eth men vòt, ena nòsta lengua, coma non podie èster d'un auta manera. #Òc #AranTambCatalonha— Anna Geli (@geli_anna) 14 de maig de 2018
'Ua salutacions tanben as aranesi que mos seguissen des dera #ValdAran' Prumèra referéncia de respècte ara nòsta lengua e País deth presidenciable @QuimTorraiPla. Que à rebrembat as empresoadi e exiliadi en prumèr terme. Un discors impecable. pic.twitter.com/YEDVZ4zsEl— Anna Geli (@geli_anna) 12 de maig de 2018
La setmana passada, al primièr torn del vòte, tanben diguèt que "òc", e net e clar, mas lo sector espanholista comprenguèt d'en primièr qu'aviá dich en catalan "no", incapable d'identificar la lenga nòstra.
Diu l'Arrimadas 'Nosotros vamos a tener que defender la tolerancia, la diversidad, las diferentes lenguas (...)'. Els tolerants, diu, i les diferents llengües. Recordo que el Sr. de C's de la Mesa no sap que l'#aranès és oficial i que #òc vol dir, si. #CiudadanosEngañados— Anna Geli (@geli_anna) 14 de maig de 2018


text:
1096
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1096 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
A partir dau 11 de febrier, acomençament dei preparatius dei senhors francs per la Crosada encoratjada l'annada precedenta per lo papa Urban II au concili de Clarmont (→ 1095). Reüniguèt plusors barons poderós, especialament Ramon IV de Tolosa, Robèrt Courteheuse, Uc de Vermandois e Godofred de Bouillon que prenguèt la direccion de l'expedicion. Lòng dau camin, recebèron l'ajuda de Boemond de Tarenta e de divèrsei senhors alemands.
En parallèl de l'expedicion dei senhors, s'organizèt una crosada populara que se dirigiguèt a pè en direccion d'Orient Mejan. Dirigits per Pèire l'Ermita e Gautier Sans-Avoir, arribèron a Constantinòble lo 1èr d'aost après un viatge marcat per de pilhatges e de violéncias còntra lei crestians d'Ongria e de Bulgaria. A partir d'aost, acomencèron de luchar còntra lei Turcs que leis anientèron lo 21 d'octòbre dins la region de Nicèa. Solament 3 000 subrevivents capitèron de s'escapar sus lei 25 000 òmes arribats dins l'Empèri Bizantin.
Lo movement de la Crosada dei barons foguèt plus lent en causa d'una preparacion pus lònga. Arribèron a Constantinòble lo 23 de decembre. En despiech d'un acuèlh favorable de part de l'emperaire Alexis Comnèn, de tensions apareguèron rapidament pertocant la proprietat dei territòris qu'anavan èsser reconquistats per la Crosada (→ 1097).