text:
Galileo Galilei
Galilèu o Galileo Galilei (Pisa, 15 de febrièr de 1564 — Florença, 8 de genièr de 1642) foguèt un fisician, matematician, astronòm e filosòf italian qu'aguèt un ròtle preponderant dins la revolucion scientifica.
Desvolopèt los primièrs estudis sistematics del movement unifòrmament accelerat e del movement del pendul. Descobriguèt la lei dels còrses e enoncièt lo principi de l'inercia e lo concèpte de referencial inercial, idèas precursoras de la mecanica de Newton. Galilèu melhorèt significativament lo telescòpi refractor e foguèt lo primièr que l'utilizèt per far d'observacions astronomicas. Descobriguèt tanben las tacas solaras, las montanhas de la Luna, las fasas de Vènus, los quatre pus gròsses satellits de Jupitèr (dichs galileans) e las estèlas de la Via Lactèa. Aquestas descobèrtas contribuiguèron decisivament a la defensa de l'eliocentrisme. Pasmens la principala contribucion de Galilèu pertoquèt lo metòde scientific, que la sciéncia èra basada fins alavetz sus una metodologia aristotelica.
Desvolopèt ça que la divèrses instruments coma la balança idrostatica, un tipe de compàs geometric que permetiá de mesurar d'angles e d'airas, lo termomètre de Galilèu e lo precursor del relòtge de pendul. Lo metòde empiric, defendut per Galilèu constituís una rompedura amb los metòdes coma lo metòde aristotelic mai abstrach utilizat a aquesta epòca, çò que fa que Galilèu es considerat coma lo "paire de la sciéncia modèrna".
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Galileu nasquèt dins la vila de Pisa, qu'a aquesta epòca aperteniá al Grand Ducat de Toscana. Èra lo filh ainat del musician e laütièr Vincenzo Galilei e de Giulia Ammannati.
Estudis a Pisa[modificar | modificar la font]
Se destinava a la religion, mas lo sieu paire voliá que foguèsse mètge e per aquò lo marquèt a l'Universitat de Pisa. Pauc interessat per la medecina, aimèt mai d'estudiar las matematicas. Foguèt a aquesta epòca qu'inventèt la balança idrostatica, que son mecanisme es descrit dins un brèu tractat, La bilancetta, publicat en 1644. Volguèt pas acabar sos estudis de medecina e decidiguèt d'anar a Florença per i donar de leiçons particularas per subreviure e contunhar sos estudis de matematicas, mecanica e idrostatica.
Em 1589, amb lo sosten de Guidobaldo del Monte, matematician e admirador de son òbra, Galilèu es admés per ensenhar las matematicas a l'Universitat de Pisa coma clergue. Comença l'estudi del movement del pendul e establís que lo sieu periòde depend pas de sa massa, mas de la longor del fial. Foguèt lo primièr que pensèt qu'aqueste fenomèn permetriá de far de relòtges fòrça mai precises, e venguèt a trabalhar sul mecanisme d'escapament que pus tard donariá lo relòtge de pendul. Tanben a Pisa realizèt sas famosas experiencias de casudas de còs sus plans inclinats. Aital demostrèt que la velocitat de casuda depend pas del pes. En 1590 publiquèt lo pichon tractat De motu subre lo movement dels còrses materials.
Los ans a Pàdoa[modificar | modificar la font]
En 1592, mercé a l'influéncia de Guidobaldo del Monte, Galilèu obtenguèt la cadièra de matematicas de l'Universitat de Pàdoa, ont passarà los 18 ans seguents "los mai uroses de sa vida". Aquesta universitat ensenha la geometria, la mecanica e l'astronomia. Avent saput la construccion del primièr telescòpi, als Païses Basses per Hans Lippershey, el a partir d'una notícia, comencèt de fargar los sieus modèls pròpris que melhorèt fins a obtenir los melhors telescòpis del sieu temps. Utilizèt lo telescòpi subretot per far d'observacions astronomicas e descobriguèt aital que la Via Lactèa se compausa de miriadas d'estèlas (e qu'èra pas una "emanacion" coma se pensava a aquesta epòca); tanben descobriguèt los quatre satellits de Jupitèr dichs galileians dempuèi alara (Io, Euròpa, Ganimèdes e Callisto), las montanhas e cratèrs de la Luna. Totas aquestas descobèrtas foguèron publicadas dins lo libre Sidereus Nuncius ("Messatgièr de las estèlas") en 1610. L'observacion dels satellits de Jupitèr lo portèt a defendre lo sistèma eliocentric de Copernic.
Reconeissença publica e primièrs problèmas amb l'Inquisicion[modificar | modificar la font]
Lo resson de las descobèrtas astronomicas de Galilèu foguèt immediat; gràcias a la publicacion de Sidereus Nuncius, foguèt nomenat matematician e filosòf "grand-ducal", sens obligacion d'ensenhar. Entre temps observèt las fasas solaras e los anèls de Saturne, qu'a causa de la bassa resolucion del sieu telescòpi, los identifiquèt pas coma tals e los prenguèt per dos satellits (es Christiaan Huygens que ulteriorament comprendriá que se tractava d'anèls). Observèt aital las fasas de Vènus, qu'utilizèt coma una pròva de mai del sistèma eliocentric. Daissèt alavetz Pàdoa per anar viure a Florença.
En 1611 foguèt convocat a Roma ont presentèt sas descobèrtas al Collègi Roman dels jesuistas, ont encontrèt lo cardenal Maffeo Barberini (lo futur Papa Urban VIII) que ne venguèt l'amic, e lo cardenal Roberto Bellarmino, que reconeissèt las sieunas descobèrtas. Lo meteis an accediguèt a l'Accademia dei Lincei.
En 1614 estudièt de metòdes per determinar lo pes de l'aire; descobriguèt que pesa pauc, mas que son pes es pas nul coma se pensava a l'epòca.
Entre 1613 e 1615 escriguèt las famosas letras copernicianas adreiçadas a Benedetto Castelli, Pietro Dini e Cristina de Lorena. Aquestas letras descrivián sas idèas innovadoiras, que provoquèron fòrça escandal dins los mitans conservadors ont circulèron e mai que foguèsson pas jamai publicadas, ficant aital una division entre partisans e opausants de las doas principalas universitats clericalas d'Itàlia. Los passatges pus polemics èran aqueles que transcrivon qualques passatges de las Escrituras que devián èsser interpretats a la lutz del sistèma eliocentric, e que Galilèu ne'n teniá pas de pròvas scientificas totalament conclusentas. Çò que comencèt de constituir la font d'un problèma futur.
En 1616 l'Inquisicion (Tribunal del Sant Ofici) se prononcièt subre la Teoria eliocentrica, declarant que l'afirmacion que lo solelh es lo centre de l'Univèrs èra eretica e qu'aquela que la tèrra vira èra "teologicament" falsa, pasmens res foguèt pas prononciat al nivèl scientific. Lo libre de Copernic De revolutionibus orbium coelestium, entre autres subre lo meteis tèma, foguèt mes a l'Index librorum prohibitorum (Indèx dels libres proïbits). Èra enebit de parlar de l'eliocentrisme coma d'un realitat fisica, mas èra permés de s'i referir coma ipotèsi matematica (en acòrd amb aquesta idèa, lo libre de Copernic foguèt retirat de l'Indèx passat quatre ans amb pauc de modificacions). E mai que pas cap de libre de Galilèu foguèsse pas a aqueste nivèl mes a l'Indèx, el foguèt convocat a Roma per expausar los sieus nòus arguments. Aguèt aital l'escasença de defendre las siás idèas davant lo Tribunal del Sant Ofici dirigit per Roberto Bellarmino, que decidiguèt que i aviá pas de pròvas sufisentas per conclure que la Tèrra virava e que per aquò avertiguèt Galileu; li demandèt d'abandonar la defensa de la teoria eliocentrica exceptat coma aisina matematica per descriure lo movement dels còrses celestials. Mas Galilèu persistiguèt e anèt mai luenh dins sas idèas e li foguèt alara enebit de las divulgar o de las ensenhar.
Malgrat los avertiments, encoratjat per la dintrada en foncion en 1623 del novèl Papa Urban VIII, son amic personal e un esperit pus progressista e interessat per las sciéncias que lo sieu predecessor (que fin finala aviá pas res de veire dirèctament amb la senténcia del tribunal), publiquèt aqueste meteis an Il Saggiatore (l'assajaire[1]), dedicat al novèl Papa, per combatre la fisica aristotelica e establir las matematicas coma fondament de las sciéncias exactas. Metèt en causa fòrça idèas d'Aristòtel sus lo movement, en particular aquela que los còrses pesucs tomban pus rapidament que los leugièrs. Galilèu defendiá l'idèa que los objèctes, tan leugièrs coma pesucs, tomban amb la meteissa velocitat en abséncia de fretaments. Se diz que pugèt a la torre de Pisa e ne lancèt d'objèctes de diferents pes, mas aquela istòria foguèt pas jamai confirmada. Aqueste libre èra tanben una responsa a una polemica que manteniá amb lo jesuista Orazio Grassi, defensor del modèl cosmologic de Tycho Brahe: segon el la Tèrra èra fixa al centre de l'Univèrs, mas las planetas e autres astres viravan a l'entorn del Solelh, e aqueste virava a l'entorn de la Tèrra. Orazio Grassi defendiá tanben l'idèa que las cometas èran de còrses celestials, çò qu'es corrècte, alara que Galilèu considerava qu'èran lo produch de la lutz solara sus la vapor atmosferica.
La condemnacion de Galilèu pel Sant Ofici[modificar | modificar la font]
Urban VIII, qu'anèt fins a afirmar que la Glèisa aviá pas condemnat e condemnariá pas la doctrina de Copernic coma eretica, mas solament coma temerària, e qu'èra estat testimòni de la defensa dins lo procès de 1616, acordèt en 1624 a Galilèu sièis audiéncias ont li ofriguèt distincions, argent e recomandacions. Pasmens lo Papa accediguèt pas a la demanda de Galilèu de revocar lo decret de 1616 contra l'eliocentrisme. En revenge encoratgèt Galileu a continuar los sieus estudis subre lo subjècte, mai que se considerèsse coma una simpla ipotèsi matematica, utila perque simplificava los calculs de las orbitas dels astres.
Es dins aqueste contèxte que Galilèu escriguèt Dialogo di Galileo Galilei sopra i due Massimi Sistemi del Mondo Tolemaico e Copernicano, de còps abreujat en Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo (Dialòg subre los dos grands sistèmas del mond) acabat en 1630 e publicat en 1632, ont defendiá tornarmai lo sistèma eliocentric e utilizava coma pròva la sieuna teoria incorrècta de las marèas. Es un dialòg entre tres personatges, Salviati (que defend l'eliocentrisme), Simplício (que defend lo geocentrisme e — coma o indica son nom — es un pauc simple) e Sagredo (personatge neutre, mas que finís qu'es d'acòrdi amb Salviati). Aquesta òbra foguèt a l'origina del procès de l'Inquisicion contra Galilèu. A aiçò es deguda l'istòria complèxa que menèt a la siá publicacion.
Lo Papa aviá suggerit a Galilèu d'escriure un libre ont los dos punts de vista, l'eliocentrisme e lo geocentrisme, foguèsson defenduts a paritat e ont son vejaire personal tanben foguèsse defendut, e acceptèt de li donar l'Imprimatur s'aquò foguèsse lo cas. Serián aital dubèrtas las possibilitats de portar l'eliocentrisme en eliminant las rivalitats academicas e las bregas universitàrias, al meteis temps que seriá preparat un aprochament teologic mai clar. En 630, l'òbra essent acabada, Galilèu anèt a Roma per la presentar personalament al Papa; aqueste, fòrça ocupat, se contentèt d'una lectura superficiala e fisèt l'obratge als censors del Vatican per verificar se se conformava al decret de 1616. Mas divèrsas vicissituds e en particular l'ignorància dels censors en astronomia retardèron fòrça aquesta verificacion, doncas realament lo libre virava a far fracassar los aspèctes dels defensors del geocentrisme e d'una faccion de disputa academica.
Fins finala foguèron pas realizadas que qualques experiéncias.
Galilèu èra un crestian fervorós, mas aviá un temperament conflitual e viviá a una epòca trebolada que la Glèisa Catolica durcissiá la sieuna vigilància subre la doctrina per far front a l'eresia de la Reforma protestanta o falsa reforma. Lo Papa sentiguèt que l'acceptacion del modèl eliocentric coma aisina èra estat subremontada e convoquèt Galilèu a Roma per èsser jutjat, malgrat d'aquel se trobe pro malaut. Aprèp un jutjament long e trebolat foguèt condemnat a l'abjuracion publica de las sieunas idèias e a la preson per un temps indefinit. La preson de Galilèu foguèt un fals exemple famós de "lucha entre fe e sciéncia". Testemunhas dão nota que Galilèu depois da prisão domiciliária e preventiva, no conforto e vida às custas da própria autoritat clerical, por vontade própria rezava diariamente lo Breviari, libre de orações monástico da Liturgia del Rite roman. Los libres de Galilèu foguèron meses a l'Indèx, censurats e proïbits, mas foguèron publicats als Païses Basses, ont lo protestantisme aviá ja remplaçat lo catolicisme e èra dispausat a divulgar tot çò que pudesse vexar la Glèisa de onde tinha saido. Reza a lenda que, ao sair do tribunal aprèp la sieuna condemnacion, diguèt una frasa celèbra: "Eppur si muove!", ou seja, "contudo, ela se move", referindo-se à Terra. Galilèu consegue comutar a pena de prisão a confinamento, en primièr dins lo Palais de l'Ambaissador del Grand duc de Toscana a Roma, puèi dins l'ostal de l'arquevesque Piccolomini a Siena e pus tard dins lo sieu pròpri ostal de campanha a Arcetri. Lo mite protestant tinha difundido que Galilèu teria sido queimado na fogueira como forma de alimentar a "lenda negra" que em parte foi chegando até aos nossos dias.
En 1638 quand èra ja completament cec publiquèt Discorsi e Dimostrazioni Matematiche Intorno a Due Nuove Scienze a Leiden, en Olanda, son òbra pus importanta. I discutís las leis del movement e l'estructura de la matèria.
Galileo Galilei moriguèt a Arcetri rodeado pela sua filha Maria Celeste e los sieus disciples, de forma piedosa e de fé exemplar. Es enterrat dins la Basílica de Santa Croce a Florença, ont também se encontram Maquiavèl e Michelangelo, çò que pròva que la primièra condemnacion não poderia ter sido a de culpa de heresia mas a de somente "heresia formal".
No decorrer dos séculosl a Glèisa vai rever las sieunas posicions no confronto com Galilèu. En 1846 são removidas todas as obras que apoiam lo sistèma copernician da versão revista do Index. Em 1992, mai de tres sègles aprèp la sieuna condemnacion, es iniciada la revision del sieu procès que decide pela sua absolvição em 1999. Contudo a revisão da condemnacion a res de veire amb lo sistèma eliocentric perque foguèt jamai l'objècte dels procèsses.
La defensa de l'eliocentrisme e lo procès del Sant Ofici[modificar | modificar la font]
Los autors medievals defendián l'idèa que la Tèrra èra plana, mas acceptavan per error lo geocentrisme coma foguèt estructurat per Aristòtel e Ptolomèu. Aquel principi es antiscientific mas lo pus espandit. Aquesta reformulacion menèt a çò que i aja de descobèrtas constructivas sucessivas e pas una batalha dogmatica. Aital d'en primièr l'òme atribuguèt una bidimensionalitat a la superfícia terrèstra (tèrra plana), puèi comprenguèt son aspècte arredondit, puèi sa forma esferica, e aital sucessivament en continuitat constructiva de la realitat espaciala e fisica.
Lo sistèma cosmologic, na sciência, ensenhava que la Tèrra èra fixa al centre de l'univèrs e los autres còrses orbitavan en cercles concentrics al sieu entorn. La Glèisa Catolica acceptava aqueste modèl coma sempre acceptèt los modèls scientifics de cada epòca, mai que foguèsson compatibles amb la Vertat revelada. Contudo essa não era uma certeza tradicional na sciéncia da epòca e não èra un problèma discutit. L'eliocentrisme èra ja una idèa anciana e que nunca despertou grande interesse nem complicação. Aquesta vision geocentrica tradicionala para alguns hoje foi abalada per Nicolau Copernic que se limitèt a dire çò que ja èra estat divulgat pels monges copistas dins los sieus manuscrits, que en 1514 começou a divulgar no meio académico clerical un modèl matematic ont la Tèrra e los autres còrses celèstes viravan a l'entorn del Solelh, tèsi que foguèt coneguda coma eliocentrisme e qu'èra anciana. Nesse primeiro momento, não se encontram muitas criticas por parte do clero catolic nem por parte dels eclesiastics. Aliás, membros importantes de la ierarquia clericala foguèron ben impressionats com o novo modelo e insistiram que essas idèas fossem melhor desenvolvidas. Note-se no entanto que l'òbra de Copernic foguèt publicada amb una nòta introductiva qu'explicava que lo modèl presentat deviá èsser interpretat solament coma una esplecha matematica que simplificava lo calcul de las orbitas dels còrses celestes e jamai coma una descripcion de la realitat. (não tem o "apenas" não). É apresentada coma òbra matematica astronomica, que era uma coisa estudiada nas ciências da epòca.
Galilèu viviá una epòca trebolada. A l'Edat Mejana, entendiam que muitos teologos já haviam reinterpretado e mutilado las escrituras de forma relativamente sem que ocorresse nenhum incidente de não serem detectados como abussadores e prejudiciais à fé do povo, mas dempuèi lo Concili de Trent la Glèisa passava a considerar esse tipo de compòrtament ainda mais inaceitável, segundo a interpretacion do clero, perque lo cas del protestantisme provaria que o conhecimento da Doctrina não tinha ficado bem entendido entre muitos catolics que decidiram romper com a sucessão apostolica, doctrina que tanben seriá reïnterpretada. Pois lo cas de Galilèu não implica l'eliocentrisme coma objecto do processo nem qualquer interpretacion biblica. Galilèu foguèt finalament condemnat per desobesissença e por proverir conteúdos nada conformes a Doctrina, per ignorància nestes temas, e a doctrina da Glèisa permaneceu por muito tempo fiel como sempre foi, ao mesmo tempo que muitos clérigos apoiaram lo geocentrisme e d'autres l'eliocentrisme em disputas academicas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- The private Life of Galileo - The Internet Archive. Allan-Olney, Mary. The private Life of Galileo: Compiled primarily from his correspondence and that of his eldest daughter, Sister Maria Celeste, 1870, Boston : Nichols and Noyes.
- Documentos originais do processo de Galileu nos Arquivos secretos do Vaticano.
- Curta biografia de Galileu.
- Obras de Galileu Galilei: textos com concordâncias e lista de freqüência
- Sidereus Nuncius Tesouro da Biblioteca Nacional Italia-Firenze via The European Library
- Discurso de João Paulo II sobre Galileu no centenário do nascimento de Albert Einstein
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Al sens pròpri, persona encargada d'analisar las monedas e los metals precioses per ne determiner la lei.


c: text/html

text:
Guèrra Civila d'Irlanda del Nòrd
La Guèrra Civila d'Irlanda del Nòrd, tanben dicha Conflicte Nòrd Irlandés o Lei Trebols, se debanèt deis annadas 1960 a 1998 dins leis illas britanicas e en Irlandia. Opausèt lei Republicans irlandés, partisans de l'unificacion de l'illa d'Irlanda ais autoritats britanicas, sostenguts per lo govèrn irlandés dau sud de l'illa, e ai movements partisans dau mantenement de l'union entre lo nòrd d'Irlàndia e lo Reiaume Unit. Coma lei Reublicans èran generalament eissits de la minoritat catolica dau nòrd d'Irlanda e leis unionistas de la majoritat protestanta, la guèrra aguèt tanben una dimension religiosa importanta. S'acabèt en 1998 après una tièra d'acòrds entre lei tres camps per formar una entitat autonòma au sen dau Reiaume Unit. Pamsens, au començament dau sègle XXI, certanei faccions republicanas o unionistas contunièron la guèrra mai lei mejans d'aquelei movements son, a l'ara d'ara, tròp limitats per menaçar lo foncionament deis institucions formadas après 1998.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mite de la cavèrna
Lo Mite de la Cavèrna es plan segur la mai coneguda de las metafòras, allegorias o mites de Platon. Foguèt creat per explicar sa teoria de las idèas. Lo mite de la cavèrna se tròba al començament del libre sèt de "La Republica".
Explica cossí de personas presonièras dins una cavèrna veson sus las parets en ombras lo rebat de çò qu'i a enrè d'eles mercés a la lutz d'un fuòc.
Los objèctes fòra de la cavèrna representan la realitat, las idèas, alara que las ombras ne son las copias imperfèctas, las causas del monde tangible. Del meteis biais que las ombras remembran l'objècte original per la siloeta, las causes remembran las idèas etèrnas (teoria de l'anamnèsi o reminiscéncia). La lutz que permet de veire, assimilada dins los sègles posteriors a la rason, seriá l'idèa suprèma, qu'es una triada del ben, la Veritat e la Beutat.
Resumit del Mite de la Cavèrna[modificar | modificar la font]
Dins lo mite de la cavèrna, Platon conta l'existéncia d'òmes captius dempuèi lor naissença a l'interior d'una escura cavèrna. Son presonièrs ligats a las cames e col, de biais que son obligats de mirar totjorn endavant sens poder jamai tornar lo cap. La lutz qu'enlusentís la tuta ven d'un fuòc alucat enrè d'eles.
Platon, per la bòca de Socrates, nos ditz qu'imaginèm un camin levat e long entre los presonièrs e lo fuòc, ont es bastit un mur per ont passan d'òmes que pòrtan tota mena de caras que los subrepassan, aqueles òmes de còps qu'i a parlan e d'autre còps que demòran silencioses. Los captius pòdon veire res mai que las ombres de las caras rebatejada pel fuòc sus la paret de la cavèrna, e per manca d'autre ensenhament pensan que las ombras que veson son los objèctes reals, la meteissa realitat. Mas Platon nos invita a imaginar que un d'aqueles captius comença a fa lo ligam entre los sons e las caras e comença a veire que se pòt desencadenar e que pòt caminar e sortir, amb grand esfòrç, de la cavèrna. Un còp qu'arribèt a sortir, la lutz del solelh l'esbleugís e deguèt cercar las ombras e las causes rebatejadas dins l'aiga; mai endavant s'abituèt a mirar los objèctes eles meteisses e a la fin descobririá la realitat e çò que son las causes e poirá las contemplar amb tot lor esplendor.
Mas, lo mite acaba pas aquí, Socrates torna fa dintrar lo presonièr dedins la cavèrna perque a l'obligacion morala d'explicar als autres presonièrs e puèi los convéncer que çò vison es engana e falsedat. Mas los presonièrs, alienats dempuèi l'infança lo prenon per fòl e se'n rison, e fin finala totes asseguran que se qualqu'un ensejariá de los desligar e los fariá pujar l'abrupta cavèrna lo matariá.
Interpretacions del mite de la cavèrna[modificar | modificar la font]
Aquela fin fa referéncia Socrates el meteis, que foguèt condemnat a mòrt en un procès celèbra a Atenas per aver obligat sos conciutadans a pensar e a anar al delà de las aparéncias. Qu'es aquel que libèra l'esclau? Dins lo tèxte de Platon es pas dich explicitament, mas lo presonièr qu'es liberat, lo es pel "mèstre" (nòu omenatge de Platon a Socrates) qu'es quin l'obliga a pensar e a transcendir la falsa e comòda realitat. De fach dins lo tèxte se ditz explicitament que se deu, per fòrça se cal, liberar l'esclau, que de tant abituat qu'es a sa condicion d'esclau es incapable de pensar dina una realitat d'òrdre superior. I a, doncas, un sens pedagogic d'aquel mite que se pòt comprendre coma una allegoria de l'ensenhament.
E mai del mite o allegoria de la cavèrna se pòt distinguir doas grandas regions:
- A) l'interior de la tuta, leugièrament illuminada per un fòc e
- B) l'exterior, dominat per la lutz del solelh.
A son còp caduna d'aqueles partidas se dividís en doas partidas, del biais que las ombras (A1) que los presonièrs veson projectadas al fons de la cavèrna, provocadas per la lutz del fuòc (A2), son ombras d'objèctes artificials coma anfòras, estatuas e d'autres objèctes que pòrtan los òmes que son enrè dels presonièrs. E dins la region superiòra, fòra de la cavèrna, tanben i a objèctes (objèctes naturals) coma arbres, Nívols, montanhas o animals (B1). Las ombras qu'aqueles projèctan existisson, mas provocadas per la lutz del solelh (B2). Atal doncas, del punt de vista ontologic (se referissent, doncas, als diferents nivèls de realitat) Platon descriu quatre nivèls.
Per aquò vesèm que d'entre las ombras del monde interior de la cavèrna (que los presonièrs creson que son l'unica realitat) son de projeccions artificialas (d'objèctes artificials provocats per un fuòc), a l'exterior de la cavèrna (que representa l'autentica realitat que Platon fa coïncidir amb las idèas) las ombras son de projeccions d'objèctes reals (que Platon fa coïncidir amb las entitats matematicas) projectadas per la lutz del solelh (que Platon fa coïncidir amb l'idèa del Ben suprèm).
Aquelas quatre regions coincidisson amb los quatre gras de saber que parla Platon: la partida correspondent a l'interior de la cavèrna s'identifica, del punt de vista epistemologic, amb la doxa (opinion o coneissença sens fondament) que pòt èsser formada per la eikasia (imaginacion) e la pistis (cresénça). Atal, doncas, l'opinion o doxa representa una falsa coneissença, pasmens qu'aquò siá vertadièr, coma çò qu'arriba als presonièrs de la cavèrna. La partida correspondent a l'exterior de la cavèrna representa, del punt de vista epistemologic, la vertadièra coneissença o epistèma, que se dividís en dos gras, de la mai bassa a mai granda importància: la dianoia o coneissença discursiva (coneissença cientificas e matematica, e la noesi o coneissença filosofic que se desvolopa dialecticament.
Lo camin de la pujada -dificil, long, exigent- dempuèi l'interior de la cavèrna, que lo presonièr fa amb l'ajuda del misteriós personatge que lo fa montar cap en amont (allegoria del mèstre), representa çò que Platon ditz de la dialectica ascendenta. Lo camin contrari, un còp que lo presonièr se liberèt de las falsas coneissenças e pòt tornar a ensenhar la vertadièra realitat, es conegut coma la dialectica descendenta.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Lo mite de la Cavèrna (La República, 514a-517a, Fundació Bernat Metge, Barcelona, pp. 11-122). (ca)
- (ca)Explicacion didactica del mite de la cavèrna.
- (ca)Lo mite de la cavèrna in FiloXarxa.


text:
Conselh Constitucional (França)
Lo Conselh constitucional francés es una institucion francesa creada per la Constitucion francesa de 1958 de la Cinquena Republica. Vigila a la regularitat de las eleccion nacionalas e referendum. Se pronóncia sus la conformitat a la Constitucion de las leis e de qualques règlaments que n'es sasit. Interven tanben dins qualques escasencas de la vida parlementària e publica.
Al contrari d'autres tribunals competents en matièria constitucionala coma lo tribunal constitucional espanhòl o la Cort suprèma dels Estats Units, lo Conselh constitucional francés es pas al cap d'una ierarquia dels tribunals, que sian judiciaris o administratius. Ambedoas ierarquias son dominadas respectivament par la Cort de cassacion e lo Conselh d'Estat. Pasmens las seunas decisions s'impausan « als poders publics e a totas las autoritats administrativas e jurisdiccionalas[1]. » Lo Conselh constitucional francés a doncas une granda autoritat sur l'ensemble de las institucions francesas, mas aquela autoritat se limita al camp del contraròtle de constitucionalitat.
Lo general de Gaulle èra preocupat d'evitar çò que considerava comme une deriva americana que menariá a un biais de « govèrnament dels jutges » : per el, « la [sola] cort suprèma, es lo pòble[2] ». Michel Debré precisa l'autre tòca: « Çò que nos cal, es una arma contra la desviacion del regim parlamentari »[3]. Lo recors al Conselh èra alara restrench dins sa concepcion primària a las mai nautas autoritats de l'Estat e las seunas competéncias se trobavan de fach fòrça limitadas. Amb los ans, pasmens lo Conselh desvolopèt una jurisprudéncia extensiva.
Lo Conselh constitucional necessàriament deguèt s'adaptar a las alternança politicas[4], a la construccion europèa, mas tanben reivendicant progressivament una vertadièra plaça de jurisdiccion, s'inspirant entre autres del Conselh d'Estat francés.
Somari
- 1 Istoric
- 2 Estructura
- 3 Procedura
- 4 Competéncias del Conselh constitucional
- 4.1 Doas categorias de competéncias
- 4.2 La particularitat del contraròtle de convencionalitat e del contròtle de constitucionalitat dels tractats
- 5 Problèmas doctrinals ligats al Conselh constitucional
- 5.1 Competéncia juridica dels jutges
- 5.2 Imparcialitat
- 5.3 Securitat juridica
- 6 Sèti del Conselh constitucional
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Istoric[modificar | modificar la font]
Institucion novèla dins l'òrdre institucional francés, lo Conselh constitucional foguèt creat per la Constitucion francesa de 1958 mas foguèt installat lo 5 de març de 1959[5]. Son president èra alors l'ancian ambaissador. Léon Noël e dos ancians presidents de la Republica, Vincent Auriol e René Coty, i seguèron de drech. Lo Conselh tenguèt sesilha pels primièr còp lo 13 de març.
Lo Conselh constitucional es un organ sens precedent dins l’istòria constitucionala francesa; en efècte las republicas parlementàrias jamai avián acceptat la creacion d’organs jurisdiccionals susceptibles de far escac a las assembladas parlementàrias, perpetuant atal la malfisança dels revolucionaris de 1789 al respècte de las jurisdiccions del Regim Ancian, e surtot lo dògma de la sobeiranetat parlementària. Concretament, los constituents de 1958 esperavan del Conselh que contenga lo parlament dins lo seu domèni legislatiu encastrat dins l’article 34. Pendent prèp d'una decennia, lo Conselh de fach se limitèt dins aquel ròtle; mas a partir del començament dels ans 1970, se transformèt en un vertadièr jutge constitucional e en protector dels drechs fondamentals.
À la fin dels ans 1990, son president, Roland Dumas, trapat dins un afar politicofinancièr, se metèt en comjat e se demetèt, abans d'èsser relaxat fin finala.
Enfin lo camp del contraròtle del Conselh constitucional, anteriorament limitat a las leis adoptadas mas pas encara promulgadas, s'espandiguèt a las leis ja en vigor per la lei constitucionala del 23 de julhet de 2008, que creèt la procedura de la « question prioritària de constitucionalitat » (QPC).
Estructura[modificar | modificar la font]
Organizacion[modificar | modificar la font]
Los servicis administratius del Conselh constitucional son dirigits pel secretari general, nomenat pel decret del President de la Republica. La secretaria emplega 55 personas[6] e comprenen un servici juridic compausat d'administrators de las assembladas parlementarias, de magistrats de l'òrdre judiciari o administratiu, o d'universitaris, un servici administratiu e financièr, un servici de la bibliotèca, de la documentacion e de l'informatica, e un servici de premsa. Lo Conselh compren un grafi creat per Olivier Schrameck, e al secretariat s'apodon une detzena de raportaires venent du Conselh d'Estat e de la Cort dels comptes quand estatuís en matèria electorala. Lo Conselh constitucional gausís de l'autonomia financièra; son président ne fixa le budgèt que la dotacion es inscricha dins le projècte de lei de finanças.
Composicion[modificar | modificar la font]
Lo Conselh constitucional es compausat de nòu membres nomenats pel president de la Republica e los presidents de las cambras parlementàrias. Los ancians presidents de la Republica son tanben membres de drech del Conselh constitucional mas n'i a que pòdon pas i sièire (per exemple a causa de las incompatibilitats mencionadas mai tard) o decidiguèron d'o far pas.
Los membres del Conselh[modificar | modificar la font]
La nominacion dels membres[modificar | modificar la font]
Lo Conselh constitucional francés es compausat de nòu membres nomenats per nòu ans e renovelats per tèrç cada tres ans, als qual cal apondre les ancians presidents de la Republica que son membres de drech [8]. Los membres son designats respectivament pel president de la Republica Francesa[9], lo president del Senat francés e lo president de l'Assemblada nacionala francesa, per un tèrç tiers cadun. Los ancians presidents de la Republica fan, de drech, partida a vida del Conselh constitucional, mais la màger part i seguèron pas ges o pas de contunh. Atal, Vincent Auriol i seguèt al començament de la Va Republica per tornar prene lo ròtle oposant al General De Gaulle; al contrari, Valèri Giscard d'Estanh i seguèt sonque a partir de 2004, aprèp aver renonciat a las activitats politica; Charles de Gaulle jamais i seguèt, sens exprimir de rason explicita, quitament per François Mitterrand, mòrt pauc de temps aprèp la fin del seu mandat. Sol René Coty i seguèt de biais permanent. Los conselhièrs juran debans lo President de la Republica (levat los membres de drech).
Lo renovèlament venent dels membres du Conselh constitucional se fará en febrièr de 2016.
Lo veto parlementari[modificar | modificar la font]
Segon la Lei constitucionala del 23 de julhet de 2008 (procedura mesa en plaça per la lei organica del 23 de julhet de 2010), las designacions dels membres du Conselh constitucional pòdon far l'objècte d'un veto de las commissions permanentas competentas d'ambedoas deux cambras parlamentàrias[10]. L'addicion dels vòtes negatius deu representar al mens los 3/5n. Cette procédure a été mise en place par la loi organique du 23 juillet 2010. Dins los autres païses d'Euròpa, las assembladas parlementària fan la designacion dels membres de las corts constitucionalas per un vòte, mai sovent a la majoritat qualificada. (3/5 en Espanha, 2/3 o 3/5 en Itàlia e 2/3 en Alemanha[11].
Lo mandat de conselhièr[modificar | modificar la font]
Cap de qualificacion, d'edat o de profession es demandada per venir membre, malgrat que « Gaireben totas las corts constitucionalas [sian] obligatòriament compausadas de juristas »[12]. Pasmens, la foncion de conselhèr est incompatible amb aquelas de membre del govérn o del Conselh economic, social e environamental, e tanben amb tot mandat electiu. Pendent la durada de las foncions, los membres du Conselh podon pas èsser nomenats a un emplec public, nimai recebre de promocion se son fonctionaris. Los membres del Conselh pòdon èsser professor d'universitat (comaJean-Claude Colliard). Levat los membres de drech que son nomenats a vida, lo mandat dels conselhièrs es de nòus ans non renouvelable. Pasmens, en cas de nominacion en remplaçament d'un membre empahat d'acabar lo seu mandat, lo mandat de remplaçant pòt èsser prolongat de la durada d'un mandat complet se, a la fin del mandat del conselhièr remplaçat, lo remplaçant a pas ocupat la foncion pendent mai de tres ans. Los membres du Conselh pòdon causir de cessar lors foncions. Pòdon èsser delarats demissionaris sens acòrdi prealable en cas d'incompatibilitat, de prejudici a l'independéncia e la dignitat de la foncion o d'incapacitat fisica permanenta constatadas pel Conselh constitucional.
Lo President del Conselh constitucional[modificar | modificar la font]
Lo President del Conselh consticutional es designat pel President de la Republica dentre los membres nomenats o de drech. En Itàlia e en Espanha, los presidents de las corts constitucionalas son elegits pels parelhs. Lo President convòca lo Conselh, presidís las sesilhas, designa los raportaires e despartís los vòtes. En cas d'empachament del President, la presidéncia de fach torna al degan d'edat.
Lista dels presidents du Conselh constitucional[modificar | modificar la font]
- Léon Noël : del 5 de març de 1959 al 5 de març de 1965.
- Gaston Palewski : del 5 de març de 1965 al 5 de març de 1974.
- Roger Frey : del 5 de març de 1974 al 5 de març de 1965.
- Daniel Mayer : del 5 de març de 1983 al 5 de març de 1986, demissionari de la presidéncia (demòra membre).
- Robert Badinter : del 5 de març de 1986 al 5 de març de 1995.
- Roland Dumas : del 5 de març de 1995 al 1èr de març de 2000, se metèt en comjat lo 23 de març de 1999, demissionari lo 1èr de març de 2000 (de la presidéncia e del Conselh).
- Yves Guéna : interim coma degan d'edat del 23 de març de 1999 al 1èr març de 2000.
- Yves Guéna : del 1èr març de 2000 al 9 de mars de 2004.
- Pierre Mazeaud : del 9 de mars de 2004 al 9 de mars de 2007.
- Jean-Louis Debré : dempuèi lo 9 de mars de 2007.
Lo secretari general del Conselh[modificar | modificar la font]
Lo secretari general del Conselh constitucional es nomenat par decret du President de la Republica, sus proposicion du president del Conselh.
Lo secretari general a per foncions de « dirigir los servicis administratius del Conselh », e de « prendre las mesuras necessàrias a la preparacion e a l'organizacion dels trabalhs del Conselh ». Fournís los documents preparatòris al conselhièr raportaire d'una decision, assistís al deliberat del Conselh e publica a vegadas de comentaris dins de revistats de drech[13]
Procedura[modificar | modificar la font]
Lo Conselh constitucional es un poder public que las sesilhas seguisson lo ritme de las requèstas que n'es saisit. Ten sesilha e pren de decisions sonque en sesilha plena. Las deliberacions son somesas a une règla de quorum, que demanda la preséncia efectiva de sèt jutges, levat cas de fòrça majora. En cas de partatge, lo vòte del President es preponderant.
En matièra de contenciós electoral, l'instruccion es confisada a una de las tres seccions compausada de tres membres designats pel sòrt mas que cadun deuriá èsser nomenat per una autoritat diferenta. En matièra de contenciós constitucional, l'instruccion es confisada a un raportaire[14], que dispausa alara una plena de jurisdiccion, e rend al Conselh une proposicion de decision.
La procedura es escricha e contradictòri. I a pas d'opinion particulara possible. Los debats en session e en sessilha plena e tanben los vòtes son pas publics, nimai publicats. La procedura es doncas totalament secrèta.
Pasmens, dempuèi una decision del 28 de junh de 1995, lo Conselh pòt autrejar las partidas e lors representants a se far entendre per el solament dins l'encastre de la procedura del contenciós de l'eleccion dels deputés e senators.
Sasina[modificar | modificar la font]
Per verificar de la constitucionalitat d'una lei, lo Conselh constitucional deu èsser sasit aprèp lo vòte de la lei pel Parlament mas abans la promulgacion pel President de la Republica. Per verificar la constitucionalitat dels tractats, lo Conselh es sasit aprèp la signatura del tractat, mas abans la ratificacion d'aquel.
Pasmens lo Conselh a pas besonh d'èsser sasit quand s'agís d'una lei organica o del reglament d'una assemblada parlementària perque los contraròtle obligatòriament, (articles 46 e 61 (al. 1) de la Constitucion. Tampauc a besonh d'èsser sasit Il n'a en cas d'un referendum d'origina parlementàriapopulària previst per l'article 11.
Lo Conselh constitucional pòt èsser sasit pel President de la Republica Francesa, lo Primièr ministre de França o lo president de l'Assemblada Nacionala o del Senat. Dempuèi 1974, pòt tanben èsser sasit per 60 senators o 60 deputats (Article 61 de la Constitucion).
La [[revision constitucionala del 23 de julhet de 2008 introduguèt un Article 61-1 que prevei une possibilitat de sasina a l’ocasion d'una instància en cors davant une jurisdiccion, sus una disposicion legislativa « que fa prejudici als dreches e libertats que la Constitucion garantís ». Aquela sasina passa pel colador del Conselh d'Estat o de la Cort de cassacion. Aquela procedura, nomenada « question prioritària de constitucionalitat », es gerida per una lei organica que las disposicions dintrèron en vigor lo 1èr de mars e 2010. L'objectiu d'aquel projècte èra de dubrir a tota persona la possibilitat de contestar, per via d'excepcion a l'occasion d'una procedura jurisdiccionala, la constitucionalitat de disposicions de leis, alara qu'aquelas disposicions farián prejudici als dreches fondamentals, provocant la possibla annulacion de leis declaradas inconstitucionalas a posteriori. Segon Marc Guillaume secretari general del conselh, la reforma realiza tres objectius:
- purgar l'òrdre juridic de las disposicions inconstitucionelas
- permetre als citadans de far coneisser los seus drechs que venon de la Constitucion, e subretot del preambul
- assegurar la preeminéncia de la Constitucion dins l'òrdre juridic intèrn[15]
Los grèuges d'inconstitucionalitat[modificar | modificar la font]
- l’incompeténcia: sola una lei constitucionala pòt derogar a la Constitucion. I a incompeténcia positiva quand una autoritat usurpa las prerogativas d'una autra e incompeténcia negativa quand aquela autoritat assegura pas plenament en practica la seuna competéncia.
- la deca de procedura: son las irregularitats comesas pendent la procedura legislativa, coma la desconeissença del drech d'amendament.
- la violacion de la Constitucion: s'agís subretot del nonrespècte dels dreches fondamentals. Pasmens, lo Conselh constitucional declarèt qu'aviá pas un poder d'apreciacion identic a aquel del legislator per minimizar las accuzacions d'arbitrari portadas contre el.
- lo desviament de poder: lo Conselh constitucional pòt tanben censurar de disposicions que foguèron presas sonque dins un sol interès financièr.
L'estructura de la decision[modificar | modificar la font]
Totas las decisions son presas dins las formas meteissas, comprenent los visats dels tèxtes applicables e dels elements de procedura, los motius presentats par de considerants analisant los mejans invocats, indicant los principis aplicables e respondent a la requèste, un dispositiu final divisit en articles enonciant la solution adoptada. Lo Conselh constitucional publica pas las opinions particualaras.
Sul modèl dels arrèsts du Conselh d'Estat, la decision es formada d'una sola frasa estructurada en quatre partidas:
- la sasina compren lo nom e la qualitat dels requerents, la data e l'identificacion du tèxte citat;
- los visats ("VU...", VIST...) indican los tèxtes e las normas que se referís lo jutge constitucional;
- los considerants ("considérant que...", considerent que...) expausan lo rasonament del jutge en general;
- lo dispositiu ("décide : article 1...", decidís : article 1...) expausa la decision.
Diferents tipes de decisions[modificar | modificar la font]
Los diferents tipes de decision son identifiablas par las letras que seguisson lor numerotacion al ròtle e abans lor data.
I a:
- las decisions ligadas al contenciós electoral de las elections parlementàrias que las inicialas de las cambras AN (Assemblada nacionala) o S (Senat) e las references de la circonscripcion o del departament son mencionadas;
- las decisions relativas al contenciós de las elections referendàrias, REF;
- las decisions portant sus la reparticion de las competéncias entre lo poder legislatiu e reglementari sont associats a las letras L (desclassament legislatiu) o FNR (fin de non receber, es examèn en cors d'elaboracion de la lei);
- las decisions relativas al contraròtle de constitucionalitat de las leis son classificadas DC (declaracion de conformitat);
- las decisions relativas al contraròtle de constitucionalitat de las leis del país (LP) de l'assemblada deliberanta de la Nòva Caledònia, (Article 77, al. 1, tiret 2, de la Constitucion).
Efèctes juridics e autoritat de las decisions[modificar | modificar la font]
La sasina (art. 61) del Conselh susten lo delai de promulgacion d'una lei votada (article 61 al. darr). Las decisions de nonconformitat menan a la censura totala o parciala de la lei mas non a son annulacion perque son prononciadas abans la promulgacion, acte juridic que la fa aplicabla. Una lei declarada contrària a la Constitucion pel Conselh pòt o èsser promulgada se las disposicions inconstitucionalas foguèron declaradas divisiblas del rèste de la lei, o èsser abandonnada. Lo President de la Republica pòt encara demandar una nòva deliberacion sus la lei (art 10c).
Las decisions s'impausa (o lo deuriá) erga omnes als poders publics e a totas las autoritats administrativas e jurisdiccionalas[16]. Sont insusceptiblas de recors (article 62c). « L'autoritat de la causa jutjada » implica que lo Conselh pòt pas se prononciar dos còps sus un meteis tèxte texte, ni (en teoria pel mens) que los « poders publics e las autoritats administrativas e jurisdiccionalas » pòdon pas far de contradiccion a las decisions. Aquela autoritat tòca lo dispositiu coma los motius que ne son lo sosten necessari (decision 1962-18 L del 16 de genièr de 1962), e s'aplica tanben dins l'encastre del contròtle dels tractats (decision del 2 de setembre de 1992, 312 DC)..
En matèria electorala, lo Conselh constitucional admet de recors en rectificacion d'error materiala[17]. L'efècte de las decisions en matèria de contenciós electoral varia, anant de l'anulacion de bulletins fins a l'anulacion de las operacions de vòte, e pòt contenir la declaracion d'ineligibilitat d'un candidat e/o la demission sens acòrdi prealable d'un elegit.
Publicacions oficialas[modificar | modificar la font]
Las decisions son notificadas a las partidas e publicadas al Jornal oficial de la Republica francesa (Leis e decrets), amb lo tèxte de la o las sasina(s) parlementària(s) dempuèi 1983, e las observacions del govèrn dempuèi 1995.
Un Recuèlh Annadièr de las decisions es publicat jol naut patronatge del Conselh tres meses aprèp l'ongan. Compren lo tèxte integral de las decisions (pas dels avís), una taula analitica, amb, dempuèi 1990, sa traduccion en anglés, e en espanhòl de 1995 a 1998.
Los « Quasèrns del Conselh constitucional (fr)» son una publicacion oficiala de jurisprudéncia, de drech constitucional comparat e d'analisis doctrinalas. Son publicats, version papièr, per las edicions Dalloz e enseguida meses en linha gratuitament sul site oficial del Conselh.
Decisions màgers del Conselh constitucional[modificar | modificar la font]
- 6 de novembre de 1962 (election del President de la Republica al vòte universal): lo Conselh constitucionl se declara incompetent en matèria de leis referendàrias: expression dirècta del pòble que la soberanetat nacionala li aparten (principi de la democracia), lo Conselh constitucional poiriá pas censurar una lei adoptada per la via del referendum.
- Libertat d'associacion[18] (16 de julhet de 1971): intègra al blòt de constitucionaliat la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan de 1789, lo preambul de la Constitucion de 1946 e los Principis fondamentals reconeguts per las leis de la Republica. Aquela decision es una étapa fondamentala dins la pujada de poténcia de l'institucion e muda la portada del seu contraròtle de constitucionalitat.
- Taxacion d'ofici (27 de decembre de 1973)[19]: lo Conselh Constitucional intègra la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan de 1789 dIns las normas constitucionalas.
- IVG[20] (15 de genier de 1975): lo Conselh se declara incompétent per contrarótlar una lei al repècte d'un Tracta internacional. La Cort de cassacion, per l'arrèst Jacques Vabre de mai de 1975 e lo Conselh d'Estat per l'arrèst Nicolo d'octobre de 1989 van, parer via de consequencia, se declarar competents per efectuer un contraròtle de convencionalitat.
- Nòva Caledònia (23 de mai de 1979)[21]: lo principi de libre administracion de las collectivitats territorialas a valor constitucionala.
- Nacionalizacions I (16 de genièr de 1982)[22]: lo Conselh refusa de ierarquizer los elements del blòt de constitucionalitat.
- Blocatge dels preses et revenguts (30 de julhet de 1982)[23]: reconeis dins un considerant de principi l’intrusion de la lei dins lo domèni del règlament (dins lo cas, la fixacion d’una multa contravencionala).
- Nòva Caledònia (23 d'agost de 1985)[24]: la lei exprimis la volontat generala sonque dins lo respècte de la constitucion.
- Estat d'urgéncia en Nòva Caledònia[25](25 de genier de 1985): lo Conselh constitucional estima que la conformitat a la Constitucion d'una lei promulgada pòt èsser contestada aprèp la dintrada en vogor se de disposicions legislativas nouvèlas venon la modificar, la completar o tòca lo seu domèni. Aquela decision pòt s'aparentar en aparéncia amb a las premícias d'un contrròtle a posteriori.
- Estatut de Corsega (9 de mai de 1991)[26]: reconeissénça del concèpte juridic de pòble francés, de valor constitucionala, e de la seuna unicitat.
- Tractat de Maastricht II (2 de septembre de 1992)[27]: decision sus la conformitat a la Constitucion del Tractat de Maastricht, aprèp la revision constitucionala intervenguda aprèp l'estudi de conformitat donat dins la decision del 9 d'abril de 1992 pel Conselh constitucional. De biais constant, lo Conselh constitucional reconeis lo poder sobeiran del constituent.
- Cort penala internacionala[28] (22 de genier de 1999): lo Conselh constitucional consacra l'irresponsabilitat penala del cap de l'Estat, levat lo cas de nauta traïson davant las jurisdiccions ordinàrias pendent la durada del seu mandat, al mens de sasir la Nauta Cort de justícia (França)Nauta Cort de justícia segon las modalitats previstas pel títol IX de la Constitucion de 1958.
- Carta de las lengas regionalas e minoritàrias (15 de junh de 1999)[29]: Lo pòble fracés es indivisible.
- Revision constitucionala relativa a l'organizacion decentralizada de la Republica (26 de mars de 2003)[30]: lo Conselh torna sus sa decision Maastricht II e se declara incompetent per verificar la conformitat de las leis de revision. Ofectua un revirament de jurisprudéncia.
- Lei per la fisança dins l'economia numerica[31] (10 de juin de 2004): lo Conselh constitucional reconeis que le respècte del drech communautari es une exigéncia constitucionala (Article 88-1), levat una disposicion expressa contrária a la Constitucion. Se declara doncas competent per contraròtlar la conformitat d’una lei de transposicion d’una directiva europèa.
- Lei visant a reprimir la contestacion de l'existéncia dels genocidis reconeguts per la lei (28 de febrier de 2012): lo Conselh Constitucional estima qu'aquela lei es contrária a la Constitucion[32] en fasent prejucici entre autre a la libertat d'expression.
Ritme actual[modificar | modificar la font]
De genier a març de 1974, en tres meses, lo Conselh constitucional donèt tant de decisions al subjècte du contraròtle de constitucionalita de las normas coma de 1958 a 1974, en quinze ans. En efècte, perque i aviá pas de recors efectiu dels ciutadans davant lo Conselh e las solas quatre autoritats administrativas mai nautas podavan o sasir, las escasenças de sasina èran redusidas, encara mai qu'i aviá pas de coabitacion politica. Atal, lo Conselh foguèt sasit pas que nòu còps de 1959 a 1974[33].
Aquel lanç formidable resulta sobretot de la seguida de dos elements:
- jurisprudencial d'en primièr, quand, dins sa decision del 16de julhet de 1971 libertat d'associacion, lo Conselh incorpora al blòt de constitucionalitat lo tèxte del preambul de la Constitucion, e per via incidenta, lo preambul de la Constitucion del 27 d'octobre de 1946 e la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan de 1789. Aquela avançada jurisprudenciala, que consacra lo ròtle del Conselh coma garant dels dreches e libertats, permet a aquel darrièr de se contentar pas del contraròtle de la Constitucion de 1958;
- constitucional puèi, quand la revision del 29 d'octobre de 1974 dona a 60 deputats o 60 senators lo drech de sasina, fins alara reservat al poder executiu e als Presidents de las assembladas, dubrissent atal la sasina als parlamentaris.
Competéncias del Conselh constitucional[modificar | modificar la font]
Expression d'una compétence d'atribucion, las prerogativas del Conselh constitucional pòdon s'ecastrar en doas categorias:
Doas categorias de competéncias[modificar | modificar la font]
Una competéncia jurisdiccionala[modificar | modificar la font]
Contenciós normatiu[modificar | modificar la font]
Las competéncias en matèria de contraròtle de constitucionalitat[modificar | modificar la font]
Dins aquel domèni, lo caractèr jurisdiccional del Conselh es contestat per qualques autors[34],[35].
- Lo contraròtle de constitucionalitat (DC) es:
- a priori (Lo contraròtle es abstract e a priori, se per via d'accion aprèp lo vòte pel Parlament mas abant la promulgacion de la lei, la ratificacion o l'aprobacion d'un engatjament internacional e la dintrada en vigor dels règlaments de las assembladas)
- facultatiu (se lo Conselh es sasit pel President de la Republica, lo Primièr ministre, lo President d'una de las doas Assembladas o per 60 deputats o 60 senators per:
- las leis ordinàrias en vertut de l'article 61 (leis de finàncias, leis autorisant la ratificacion d'un tractat, leis abilitant lo govèrn a recorir a d'ordenanças de l'article 38 alinea 3, leis ratificant aquelas ordenanças);
- los engatjaments internacionals en vertut de l'article 54;
- Dempuèi 1999, lo Conselh constitucional pòt tanben examinar la conformitat a la Constitucion de las leis país adoptadas pel congrès de la Nòva Caledònia (LP).
- obligatòri per:
- las leis organicas ;
- los règlaments de las assembladas parlementàrias: Assemblada nacionala e Senat, e tanben lo Congrès del Parlament Francés la reünion al castèl de Versalhas de las doas cambras del Parlament, article 89 de la constitucion pel vòte d'una revision de la constitucion).
- Las proposicions de leis mencionadas a l'article 11.
- facultatiu (se lo Conselh es sasit pel President de la Republica, lo Primièr ministre, lo President d'una de las doas Assembladas o per 60 deputats o 60 senators per:
- incidencial e a posteriori a l'escasença d'un litigi portat davant la Cort de cassacion o lo conselh d'Estat segurnt la procedura de la Question prioritária de constitucionalitat instituit per la reforma del 23 de julhet de 2008 apondent l'article 61-1 a Constitucion. Quitament dins aquel cas, lo contraròtle es abstrach e s'interessa pas al cas particular del litigi.
- a priori (Lo contraròtle es abstract e a priori, se per via d'accion aprèp lo vòte pel Parlament mas abant la promulgacion de la lei, la ratificacion o l'aprobacion d'un engatjament internacional e la dintrada en vigor dels règlaments de las assembladas)
- Es menat a definir la natura juridica de qualques tèxtes: atal, se pòt dire qu'es jutge de la reparticion de las competéncias entre la lei e lo règlament, perque lo Conselh constitucional pòt èsser sasit o ben pendent la discussion parlementària pel president de l'assemblada o lo Govèrn (FNR), o ben a posteriori pel Pimièr ministre per desclaficar una disposicion de forma legislativa (L).
Las incompeténcias[modificar | modificar la font]
Lo Conselh refusa d'efectuar un contraròtle de constitucionalitat:
- de las leis referendàrias (Decision n° 62-20 DC - 6 novembre 1962 - Lei relativa a l'eleccion del President de la Rrpublica al sufragi universal dirècte, adoptada pel referendum del 28 d'octobre de 1962) levat de proposicions de lei mencionadas a l'article 11, que lo contraròtle es obligatòri;
- de las leis constitucionalas (Decision n° 2003-469 DC - 26 de març de 2003 - Revision constitucionala relativa a l'organizacion decentralizada de la Republica): lo Conselh refusa d'utilizar dins sa jurisprudéncia lo tèrme de « lei constitucionala » (tèrme doctrinal), mas utiliza puslèu lo tèrme de « revision constitucionala », que son pas somisas a un contraròtle de constitucionalitat per la Constitucion;
- de las ordonanças de l'ancian article 92 de la Constitucion (disposicions transitòria visant a mètre en plaça lo regim novèl), coma las ordonanças organicas de 1958-1959, perque la competéncia del Conselh constitucional ss aqueles tèxtes èra pas prevista;
- e de per abans, de las leis ja promulgadas, mas lo Conselh a atenuèt aquela impossibilitat acceptant de contrarotlar una lei ja promulgada penedent un contraròtle a priori fach sus una lei novèla que modifica la lei promulgada (85-187DC 25 de janvier de 1985, estat d'urgéncia en Nòva Caledònia). E mai, l'article 61-1 apondèt per la lei constitucionala de modernizacion de las institucions del 23 de julhet de 2008[36] instituís un contraròtle a posteriori de las leis sopçonadas de far pprejudici « als drechs e libertats que la Constitucion garantís »: es la procedura de la question prioritària de constitucionalitat podent èsser laçat « a l'escasença d'una instança en cors davant una jurisdiccion », « sul retorn del Conselh d'Estat o de la Cort de Cassacion ».
Contenciós electoral e assimilats[modificar | modificar la font]
- Lo Conselh constitucional es lo jutge de la regularitat de diferentas operacions:
- eleccions parlementàrias (Assemblada nacionala e Senat) (Article 59) ;
- elections presidencialas (Article 58) ;
- referendums nacionals (Article 60).
Per aquelas doas darrièra operacions, tanben proclama los resultats.
Per contraròtlar lo bon debanament de las operations electoralas, lo Conselh constitucional pòt designar un o mai delegats causits, amb accòrdi dels ministres competents, dentre los magistrats de l'òrdre judiciari o administratiu[37]
Plan dubèrtas als electors, lo nombre de las sasinas del Conselh en matèria electorala aumentèt fòrça aprèp lo vòte de la legislacion organizant e contròtlant lo finançament de las depensas electoralas, que fan doncas plenament partida de las eleccions parlementàrias e presidencialas pel Conselh. Atal, al 31 de decembre de 2006, lo Conselh aviá donat 2514 decisions en matèria electoraa per 751 decisions sul contenciós de las normas (que 541 DC).
- E mai, s'associa encara a aquel contenciós, dos contencioses connèxes:
- contraròle de las incompatibilitats dels parlementaris (I).
- descasença dels parlamentaris (D).
Una competéncia consultativa[modificar | modificar la font]
Lo Conselh constitucional dona d'avises sus la realizacion de l'article 16 de la Constitucion (poders extraordinárias du President de la Republica en cas de menaça grèva de las institucions) :û
- deu donar un avís obligatòri, motivat, publicat, mas non confòrme, sus la condicion de las reünions dels critèris d'aplicacion de l'article 16. S'agís de l'apreciacion (quitament se l'avís del Conselh es pas confòrme (liga pas lo President), s'agit ça que la d'una competéncia ligada per aquel darrièr: « lo President pren las mesuras exigidas per las circonstàncias ») :
- del caractèr grèu e de l'urgéncia (« una menaça grèva e immediata »), que pesa sus:
- las institucions de la Republica;
- l'integritat du territòri;
- l'independéncia de la Nacion;
- o l'execucion dels engatjaments internacionals.
- E mai aquela menaça deu interrompre lo fonccionament regular dels poders publics constitucionals:
- còrs electoral (títol I de la Constitucion)
- President de la Republica (títol II)
- Govèrn (títol III)
- Parlament (títol IV)
- autoritat judiciária (títol VIII) ;
- del caractèr grèu e de l'urgéncia (« una menaça grèva e immediata »), que pesa sus:
- pendent la realizacion de l'article 16, lo Conseilh constitucional deu donar un avís obligatòri, motivat, non publicat e non confòrme per cada acte pres en aplicacion de l'article 16 pel President (subretot, de decisions legislativas). Lo contraròtle del Conselh es un contraròtle:
- de proporcionalitat (« las mesures exigidas per las circonstància ») ;
- finalista: las mesuras devon aver per objècte de restablir la continuitat de l'Estat (cessar l'interrupcion del « foncionament régular dels poders publics constitucionals »).
Encara, lo Govèrn consulta lo Conselh suls tèxtes relatius:
- a l'organizacion de l'escrutinh per l'eleccion del President de la Republica (Article 58) ;
- als referendums nacionals (article 60).
Aqueles avises motivats son pas renduts publics e son pas, en principi, conformes (quitament se en pratictica, lo Govèrn los seguís).
Lo Conselh s'estima incompetent quant es sasit sus tota autra question.
La particularitat del contraròtle de convencionalitat e del contròtle de constitucionalitat dels tractats[modificar | modificar la font]
La posicion del Conselh constitucional[modificar | modificar la font]
Lo títol VI de la Constitucion de 1958 tutulat Dels tractats e acòrdis internacionals presisa did l'article 54 que « se lo Conselh constitucional, sasit per [las autoritats abilitadas dins aquel títol] per declaré qu'un engatjament internacional compòrta una clausula contrária a la Constitucion, l'autorizacion de ratificar o d'aprovar l'engatjament internacional en causa pòt intervenir sonque aprèp revision de la Constitucion ». Aquel article, modificat en 1992 (lei constitucionala n° 1992-554), permet al Conselh constitucional d'examinar se las disposicions d'un engatjament de drech internacional o de drech comunautari imposan, abant son integracion dins l'òrdre juridic francés, una modificacion de la Constitucion. Lo Conselh se prononcia doncas pas sus la lei de ratificacion, mas sul quite tractat.
Dins la decision (fr)n° 1992-308 DC del 9 d'abril de 1992 dicha « Maastricht I », lo Conselh decidís que « lo respècte de la sobeiranetat nacionala fa pas obstacle a çò que [...] França pòsca conclure, jos resèrva de reciprocitat, d'engatjaments internacionals en vista de participar a la creacion o al desvolopament d'una organizacion internacionala permanenta, dotada de la personalitat juridica e investida de poders de decision per l'efècte de transferiments de competéncias consentits pels Estats membres; [...] Pasmens al cas que d'engagtjaments internacionals souscrichs per aquela fin contenon una clausula contrária a la Constitucion o fasent prejudici a las condicions essencialas d'exercici de la sobeiranetat nacionala, l'autorizacion de los ratificar demanda una revision constitucionala ». Jutja aqui que l'institucion de la moneda unica, la creacion d'una ciutadanitat europèa imposan una revision de la Constitucion. Un contraròtle similar intervenguèt per la ratificacion del tractat d'Amsterdam, coma per aquela del Tractat establissent una Constitucion per Euròpa. La decision 2004-505 DC foguèt atal a l'origina de la revision constitucionala del 1èr de març de 2005. Dins la decision dich Interrupcion volontária de grossesa (IVG), lo Conselh s'estima pas competent, seguent l'article 61c, per contraròtlar la conformitat d'una lei a las estipulacions d'un tractat o d'un acòrdi internacional (decision n° 1975-54 del 15 de genièr de 1975). Justifica aquela posicion per una diferéncia de natura entre lo contraròtle de constitucionalitat de las leis (art 61c), que li tòca, e lo contraròtle de convencionalitat de las leis (art. 55c) qu'es « relatiu e contingent » (camp d'aplicacion limitat del tractat, exigéncia de reciprocitat dins l'execucion de l'engatjament). Pel Conselh en 1975, « una lei contrária a un tractat seriá pas, per tant, contrária a la Constitucion ».
Atal implicitament puèi explicitament (en 1986) abilitèt las jurisdiccions dichas ordinárias per conéisser de la convencionalitat de las leis (conformitat de las leis als engatjaments internacional) : arrèst Jacques Vabre de la Cort de cassacion (1975), arrèst Nicolo del Conselh d'Estat (1989).
Lo problèma del contraròtle de constitucionallitat del drech comunautari derivat[modificar | modificar la font]
Dins sa decision del 9 d'avril de 1992, lo Conselh presisa que l'òrdre juridic comunautari es un òrdre juridic pròpri, qu'aparten pas a l'òrdre institucional de la Republica francesa. Fidèl a la seuna jurisprudéncia del 30 de decembre de 1976, denega tota especificitat al drech comunautari, al contrari de la posicion trancada de la Cort de Justícia Europèa (Van Gend en Loos 1963, Costa 1964), assolidant lo principi de primautat e l'especificitat del drech comunautari.
La question de saber se lo Conselh constitucional contraròtla o non la constitucionalitat del drech comunautari derivat es majora, perque 60 % a 70 % dels tèxtes de leis novèls correspondrián a l'aplicacion d'una disposicion comunautária[38]. Dins sa decision 2004-496 DC del 10 de juin de 2004[39], portant sus la lei fisança dans l'economia numerica, lo Conselh se declara incompetent per contraròtlar la constitucionalitat de las disposicions de las leis que realizan la transposicion de disposicions incondicionalas e precises de directivas, levat quand aquela transposicion fa prejudici a una disposicion expressa[40] de la Constitucion[41]. Fonda aquela incompeténcia e l'obligacion de transposicion sus l'article 88-1 de la Constitution, que precisa que « la Republica participa a las Comunautats Europèas e a l'Union Europèa, constituidas d'Estats que causiguèron librament, en vertut dels tractats que las an instituidas, d'exercir en comun d'unas de lors competéncias ». Le Conselh apreciariá senon la constitucionalitat de las quitas directivas, e poiriá atal tornar sus l'obligacion de transposicion.
La decision 2004-505 DC del 19 de novembre de 2004[42], Tractat establissent una Constitucion per l'Euròpa (non ratificat), es majora a mai d'un títol:
- lo transferiment, pel tractat, de novèlas competéncias a l'Union Europèa necessita una reforma constitucionala (clausulas-plancas, principi de subsidiaritat, eca.) ;
- l'extension de las prerogativas del Parlament francés, necessitariá tanben una revision: la Constitucion prevesiá de cases precís de vòte decisional del Parlament, e aquelas novèlas prerogativas limitan la portada de las atribucions de l'executiu francés, tradicionalament encargat dels afars internacionals.
La decision del Conselh constitucional del 27 de julhet de 2006, portant sus la lei DADVSI, dona sus un punt una nòva avançada dins l'objectiu d'espandre lo domèni del seu contraròtle, pasemens sens lo declarar competent per principi per la verificacion de la compatibilitat de las leis nacionalas amb los tractats comunautaris. Atal, resulta d'aquela decision qu'en vertut de l'article 88-1 de la Constitucion, lo Conselh constitucional es pas competent per contraròtlar una lei de transposicion realizant una directiva comunautária. Pasmens, es tanben presisat que lo drech comunautari preval sul drech nacional sonque quand dins la mesura qu'es pas contrari a un « principi inerent a l'identitat constitucionala de França » (çò que resona amb las « disposicions expressas » de la dacision de 2004 Economia numerica), e aquò en referéncia a l'article 1-5 del projècte de Tractat de Constitucion europèa.
Las posicions de qualques doctrinas[modificar | modificar la font]
De doctrinas afirman qu'en çò que concerna lo contraròtle de convencionalitat, se pòt dire que la Constitucion es inferiora a aqueles tractats.
Aquela posicion es pas valabla per totes los tractas, mas sonque pels tractats comunautaris e per la Convencion europèa dels drechs umans.
Drech comunautari[modificar | modificar la font]
Aquela posicion ven d'una interpretacion particulara de l'article 54 Constitucion del 4 d'octobre de 1958 qu'afirmís que « se lo Conselh constitucional (...) declrèt qu’un engatjament internacional comporta una clausula contrária a la Constitucion, l’autorizacion de ratificar o d’aprovar l’engatjament internacional en causa pòt intervenir sonque aprèp la revision de la Constitucion. »
Se pòt interpretarr aquela frasa de dos biais. Lo Conselh constitucional met l'accent sul fach que l’autorizacion de ratificar o d’aprovar l’engatjament pòt intervenir sonque aprèp la revision de la Constitucion: pòt pas doncas i aver d'autorizacion s'i a incompatibilitat.
Aqueles que son, al contrari, per la superiortat dels tractats sus la Constitucion, metent l'accent sul fach qu'es la Constitucion qu'es modificada (doncas que se somet) en cas d'incompatibilitat, e non pas lo tractat. En mai, la Constitucion prevei sonque, disn son article 55, que « los tractats o acòrdis regularament ratificats o aprovats an, a partir de lor publicacion, una autoritat superiora a aquela de las leis, jos resèrva, per cada acòrdi o tractat, de la seuna aplicacion per l’autra partida. » La Constitucion presida doncas pas se los tractats son suprriors o inferieurs a la Constitucion.
Vejatz tanben transposicion de las directivas europèas.
Dreches de l'òme europèus[modificar | modificar la font]
La Cort Europèa dels Dreches de l'Òme exclusís de l'article 6 de la convencion l'activitat del Conselh Constitucional en matèria electorala perque los dreches politics en causa dintran pas dins lo camp de l'aplication de l'article (son pas de dreches civils)[43].
Arrèst Zielinski de 1999: condamnacion dirècta del Conselh per la Cort, amb basa l'article 6-1 de la Convencion. Lo Conselh pleguèt enseguida jos aquela jurisprudéncia.
Problèmas doctrinals ligats al Conselh constitucional[modificar | modificar la font]
Lo Conselh constitucional es reconegut per la majoritat dels juristas coma essent un progrès per garantir melhor l'existéncia de l'Estat de drech en França. Pasmens, es criticat per de constitucionalistas, subretot dins l'encastre del contraròtle de constitucionalitat de las leis qu'es encargar de realizar.
Lo Conselh constitucional es una excepcion europèa. L'ensems de las jurisdiccions constitucionalas europèas son de Corts constitucionalas, que l'imparcialitat es mens discutible qu'en França. Los modèls de las Corts constitucionalas son plan sovent diferentas d'aquel del Conselh constitucional francés.
Competéncia juridica dels jutges[modificar | modificar la font]
Cap de condicion de competéncia juridica dels membres del Conselh constituvional existís. França es encara una excepcion en Euròpa, perque cal èssser, pel mens, jurista, per èsser jutge constitucional. Dins los païses europèus las qualitats exigidas son par exemple:
- Àustria: èsser jutge, foncionari o professor d'universitat;
- Alemanha: èsser magistrat federal suprèm (per sièis d'entre eles al mens), respectar las condicions per èsser jutge alemand;
- Itàlia: èsser magistrat, professor de drech o avocat;
- Espanha: èsser magistrat, professor o avocat;
- Portugal: èsser jutge (per sièis d'entre eles al mens) o jurista;
- Belgica: aver èsser pendent 5 ans naut magistrat o parlementari.
Quitament se gaireben totes los jutges constitucionals franceses actuals an de competéncias juridicas, cap res empacha, segent los tèxtes juridics actualament en vigor, qu'una personnalitat amb cap de competéncias juridicas ne venir membre.
Imparcialitat[modificar | modificar la font]
L'imparcialitat consistís en l'abséncia de partit pres. Aquela qualitat necessária d'una jurisdiccion es l'objècte d'un debat dels constitucionalistas, al subjècte del modèl del Conselh constitucional, en comparason a las autras Corts constitucionalas europèas.
Imparcialitat dels jutges[modificar | modificar la font]
Lo problèma de l'imparcialitat dels jutges se pausa amb acuitat evidenta, perque son nomenats per las mai nautas autoritats de l'Estat e aquò de biais discretionari, es as dire sens contra signatura nimai contestacion possibla.
Pasmens, lo Conselh constitucional, quitament quant es en concordança politica amb lo President de la Republica, lo Govèrn, lo Parlament, esita pas a censurar de disposicions que son contrárias a la Constitucion, e aquò, regularament.
Neutralitat dins le debat politic public[modificar | modificar la font]
Los membres del Conselh constitucional son tenguts per un jurament davant lo President de la Republica de « plan e fidèlament complir lors foncions, de las exerçar en tota imparcialitat dins lo respècte de la Constitucion ».
Los membres de drech, (los ancians Presidents de la Republica fan pas de jurament.
E encara, quitament dins l’ipotèsi d’un membre nomenat per las mai nautas autoritats de l’Estat, una simpla « mesa en comjat[44] » del Conselh constitucional pòt tanben permettre, temporàriament, se desligar del jurament al Conselh constitucional.
Imparcialitat del raportaire[modificar | modificar la font]
Es previst, segon l’ordonança organica del 7 de novembre de 1958, qu’un membre del Conselh constitucional presenta un rapòrt al Conselh sus l’apreciacion de la conformitat de la lei deferida a la Constitucion.
Aquel raportaire es designat pel President del Conselh constitucional.
Lo raportaire es preponderant dins la procedura du procès constitucional. En efècte, a la responsabilitat de l'instruccion. Redigís, amb l'ajuda dels servicis juridics, un abans projècte de decision. Son orientacion personala influira doncas dirèctament sul procès constitucionnel e engatja ja la decision del Conselh constitucional. Se deu doncas d'èsser particularament imparcial.
Per permetre aquela imparcialitat, lo nom del raportaire es totjorn secret. L'argument invocat es que aquel secret permet al raportaire d'evitar las « pressions » pendent l'instruccion, que dura pendent qualques setmanas. Ven d'aquel principi que cap de verbal, cap de pèça d'instruccion siá public. Solas la sasina, las observacions del govèrn e las eventualas replicas son publicadas.
Securitat juridica[modificar | modificar la font]
Autoritat de las decisions del Conselh[modificar | modificar la font]
Segon l'article 62 de la Constitucion: « Una disposicion declarada inconstitucioala pòt pas èsser promulgada nimai mesa en aplicacion. - Las decisions del Conselh Constitucional son susceptibles de cap de recors. S'impausan als poders publics e a totas las autoritats administrativas e jurisdiccionalas. »
Aquò significa que lo dispositiu de las decisions del Conselh constitucional, las resèrvas d'interpretacion qu'i son incorporadas coma los motius que son lo sosten del dispositiu an un efècte erga omnes, levat al respècte del constituant.
Securitat juridica e procedura[modificar | modificar la font]
Quitament se la lei organica, lo reglamentant, l’i autoriza, lo Conselh constitucional se dotèt encara pas d'un règlament interior al subjècte del contraròtle de la constitucionalitat de las leis. Aquel règlament interior permetriá de definir precisament la procedura davant lo Conselh, que resulta subretot de la practica.
Al contrari, coma jutge de las eleccions politicas nacionalas e de las operacions referendàrias, lo Conselh constitucional se dotèt d'un règlament interior.
Securitat juridica e nòrmas de referéncia[modificar | modificar la font]
Lo Conselh constitucional prenguèt de temps abans d'estabilizar sa competéncia, al subjècte de las nòrmas que deu far respectar.
En 1958, lo Conselh constitucional vesiá la Constitucion coma lo sol tèxte de la Constitucion francesa de 1958. En 1971, apondèt lo preambul de la Constitucion Francesa del 27 d'octobre de 1946 e los principis fondamentals reconeguts per las leis de la Republica. En 1975, acabèt la composicion d'un blòt de constitucionalitat i apondent la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan de 1789, tot en exclusent de sa competéncia lo contraròtle de la conformitat de las leis als Tractat internacionals, sens obliar la carta de l'environament (2004)
Lo Conselh constitucional s'estima incompetent per contraròtlar una nòrma de valor constitucionala: o jutjèt clarament al moment d'una sasina portant sus la lei constitucionala del 28 de març de 2003, dins la decision 469 DC del 26 de març de 2003. Aquela jurisprudéncia condemna tota idèa de supraconstitucionalitat e tranca amb l'ambiguïtat que caracterizariá sa posicion anteriora (decision 92-312 DC).
Mai recentament, lo 28 d'avril de 2005, lo Conselh admetèt dins las nòrmas de referéncia qu'es encargat de contraròtlar lo respècte a la Carta de l'environament. De per abans, en 2004, a mement de la sasina relativa a la lei per la fisança dins l'economia numerica, lo Conselh constitucional assegurèt que censurerariá la lei, al respècte a una directiva europèa incondicionala e precisa, qu'en cas de contrarietat manifesta amb une disposicion expressa de la Constitucion.
Lo Conselh constitucional, coma tot jutge, deu interpretar el meteis las seunas competéncias e lor espandiment, e sola una disposicion de valor constitucionala poiriá limitar aquela libertat. Encara mai, lo Conselh èra, a l'origina, gaire concebut coma una cort constitucionala: l'elaboracion de la Constitucion de 1958 mostrèt que s'agissiá d'en primièr per el de far respectar la procedura legislativa. La decision Libertat d'associacion de 1971 foguèt fòrça discutit, perque lo Conselh reconeguèt, pel primièr còp dins l'istòria constitucionala francesa, una normativitat vetadièra al repècte de Declaracion de 1789, d'en primièr vista puslèu coma una declaracion istorica e simbolica sens portada juridica. Pasmens, se donava un poserós mejan d'encastrar las eventualas restriccions d'aqueles drechs pel lrgislator. La Declaracion de 1789 e lo preambul de la Constitucion de 1946 son expressament inscrichs, amb la Carta de l'environament de 2004, dins lo preambul de la Constitucion de 1958.
Securitat juridica e « govèrn dels jutges »[modificar | modificar la font]
Lo quita principi d’una jurisdiccion constitucionala es que pòsca censurar lo trabalh del poder legislatiu en invocant una contrarietat al repècte de la Constitucion. Aquela mission es necessària per garantir l'Estat de drech, mas, se la competéncia de la jurisdiccion constitucionala es tròp larga, pòt acabar a se fisar dels poders publics, e subretot del legislator.
La declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan del 26 d'agost de 1789 dispausa dins son article 6 que « la Lei es l'expression de la volontat generala ». Lo Conseh constitucional, censurant la lei, votada pel Parlament, incarnacion de la sobeiranetat nacionala, s'oposariá doncas, en teoria, a la volontat generala. Una jurisdiccion constitucionala es doncas un mal necessari per, paradoxalament, garantir la securitat juridica, e la perennitat de la Constitucion.
Pasmen, la portada d'aquel principi es variable, sus las leis referendárias dispausan d'una immunitat constitucionala, lo pòble l'avent dirèctament aprovada. Lo Conselh constitucional refusa de los examinar. Es lo meteis per las leis constitucionalas, que pòdon pas li èsser deferidas, lo Conselh essent alara en posicion de jutge d'una nòrma que deurà en seguida far respectar.
Sèti del Conselh constitucional[modificar | modificar la font]
Dempuèi sa creacion, lo Conselh constitucional sèi al 2 carrièra de Montpensier, a París, prèp del Conselh d'Estat, dins l'ala Montpensier del Palais Royal[45]. La sala de deliberacion del Conselh[46] se situa al premièr estatge del palais e dona sul pati[47]. Es l'ancian salon de trabalh de Maria Clotilda de Savòia, esposa de Napoléon-Jérôme Bonaparte, cosin de l'emperaire Napoleon III.
Realizada en 1972 per Apel·les Fenosa, una estatua de sfinx susploma la pòrta de dintrada de la sala[48]. Los luòcs foguèron restaurats en totalitat per Jean-Louis Debré, president del Conselh, a la fin dels ans 2000. Una granda taula en veire servís de taule de trabalh, a l'entorn de que seton los membres plaçats par òrdre protocolari a costat del president del Conselh e dels ancians presidents de la Republica[49]; al canton de la pèça, lo secretari general del Conselh « redigís lo compte rendut dels debats »[50], qu'es servat aprèp cada sesilha dins un còfrefòrt a l'estatge quatren.
Dempuèi 2010 e l'instauracion de la Question prioritária de constitucionalitat, es permes a quin ciutadan que siá e al seu avocat d'assistir a une sesilha de plaidejament davant le Conselh. E per assegura una mediatisacion necessária de las sesilhas, lo president Debré decidiguèt d'installar doas cameras dins la sala (una filmant « los avocats dels requerents e los nauts fonctionaris del secrrtariat general del govèrn que a qui los tòcan la paraula pendent l'audiéncia. La segonda es orientada cap als membres del Conselh »[51]); encara que, las deliberacions demòran confidencialas. Al planpè, una sala de 49 plaças difusa al public present la sesilha su d'un ecran; qualques difusion son mesas en linha sul site Internet del Conselh constitucionall[52].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Constitucion de 1958]], Article 62 al 2.
- ↑ (fr)Le métier de juge constitutionnel, témoignage d'un ancien membre du Conseil.
- ↑ (fr)Dominique Schnapper, Une sociologue au Conseil constitutionnel, édition Gallimard, 11 mars 2009
- ↑ (fr)Marie-Christine Steckel, Le Conseil constitutionnel et l’alternance, Paris, LGDJ, collection Bibliothèque constitutionnelle et de science politique, Tome 106, 2002, ISBN 2-275-02227-7, [1]
- ↑ (fr)1959-2009 : les 50 ans du Conseil constitutionnel (site du Conseil constitutionnel).
- ↑ "rouss-admin" (fr)Henry Roussillon, Le Conseil constitutionnel, Chapitre préliminaire, 24-25}}.
- ↑ Las règlas d'incompatibilitat permetent a Valèri Giscard d'Estanh d'i sèire dempuèi la fin de la seunas foncions electivas en 2004.
- ↑ "art56" Article 56 de la Constitucion del 4 d'octobre de 1958.
- ↑ Conselh d'Estat, 9 d'avril de 1999, Dame Ba : la nominacion d'un membre pel Prrsident de la Republica es un acte de governament, insusceptible de recors davant lo jutge administratiu.
- ↑ "art56"
- ↑ Henry Roussillon; Le Conseil constitutionnel; Chap preliminari
- ↑ (fr)Henry Roussillon, Le Conseil constitutionnel}}
- ↑ (fr) Alexandre Ciaudo; Le secrétaire général du Conseil constitutionnel; Revue française de droit constitutionnel; 2008
- ↑ Aquel raportaire es, segon l'article 19 de l'ordonança del 7 de novembre de 1958, un « membre del Conselh ». Pasmens, lo seu nom es secret, e res empacha lo Conselh constitucional de recorir a des personas exterioras al Conselh, per lors competéncias juridicas
- ↑ (fr)[2] La question prioritaire de constitutionnalité (Marc Guillaume, secrétaire général du Conseil constitutionnel); Justice et cassation, revue annuelle des avocats au Conseil d'État et à la Cour de cassation (repris par le site du Conseil constitutionnel); 2010
- ↑ (fr)Olivier Dutheillet de Lamothe, « L'autorité de l'interprétation constitutionnelle », 2004
- ↑ CC, (fr)décision n° 87-1026 du 23 octobre 1987:
« 1. Considérant que la demande de M. Georges Salvan tend à la rectification de l'un des visas de la décision du Conseil constitutionnel n° 86-986/1006/1015 en date du 8 juillet 1986 portant la mention que la commune de Rabastens est située dans le département de Tarn-et-Garonne alors qu'elle se trouve dans celui du Tarn ;
2. Considérant que cette demande, qui tend exclusivement à la rectification d'une erreur matérielle non imputable au requérant, ne met pas en cause l'autorité de la chose jugée par le Conseil constitutionnel et n'est dès lors pas contraire aux dispositions de l'article 62 de la Constitution ;
3. Considérant, dans ces conditions, qu'il y a lieu de procéder à la rectification de l'erreur contenue dans la décision ci-dessus mentionnée »
- ↑ (fr)Decision n° 71-44 DC del 16 de julhet de 1971, sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ (fr)Decision n° 73-51 DC del 27 de decembre de 1973 (Lei de financias per 1974), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ (fr)Decision n° 74-54 DC del 15 de genier de 1975 (Lei relativa à l'interruption volontaire de la grossesse), sur le site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ (fr)Decision n° 79-104 DC del 23 de mai de 1979 (Lei modificant los mòdes d'election de l'Assemblada territoriala e de Conselh de gouvèrn del territòri de la Nòva Caledònia e dependéncias e definissent las règlas generalas de l'ajuda tecnica e financiària contractuala de l'Estat), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ "n-81-132-dc" Decision n° 81-132 DC del 16 de genier de 1982 (Lei de nacionalizacion), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ "n-81-132-dc"
- ↑ Décision n° 85-197 DC del 23 d'agost de 1985 (Lei sus l'evolucion de la Nòva Caledònia), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ (fr)Decision n° 85-187 DC del 25 de genier de 1985 (Lei relativa a l'estat d'urgéncia en Nòva Caledònia e dependéncias), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ (fr)Decision n° 91-290 DC del 09 de mai de 1991 (Lei portant estatut de la collectivitat territoriala de Corsega), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ (fr)Decision n° 92-312 DC del 02 de septembre de 1992 (Tractat sus l'Union europèa), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ Décision n° 98-408 DC del 22 de genier de 1999 (Tractat portant estatut de la Cort penala internacionala), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ (fr)Decision n° 99-412 DC del 15 de junh de 1999 (Carta europèa de las lengas regionalas o minoritàrias), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ (fr)Decision n° 2003-469 DC del 26 de mars de 2003 (Revision constitucionala relativa à l'organizacion decentralizada de la Republica), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ Décision n° 2004-496 DC del 10 de junh de 2004 (Lei per la fisança dins l'economia numerica, surl site conseil-constitutionnel.fr)]
- ↑ (fr)Decision n° 2012-647 DC del 28 de febrier de 2012 (Lei visant a reprimir la contestacion de l'existéncia dels genocidis reconeguts per la lei), sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ DR Dominique Rousseau e Eric Spitz, (fr)Le crépuscule du Conseil constitutionnel, Le Monde, 6 de decembre de 2001.
- ↑ (fr)François Luchaire, « Le Conseil constitutionnel est-il une juridiction ? », Revue du droit public et de la science politique en France et à l'étranger (RDP), janvier-juin 1979 (volume 1), p.27-52
- ↑ (en)Michael H. Davis, « The Law/Politics Distinction, the French Conseil Constitutionnel, and the U. S. Supreme Court », The American Journal of Comparative Law, vol. 34, Modèl:Numéro, 1986, p.45-92
- ↑ (fr)lei constitucionala de modernizacion de las institucions n° 2008-72 del 23 de julhet de 2008
- ↑ Ordonança n° 58-1067 del 7 de novembre de 1958 portant lei organica sul Conselh constitucional, Art. 48
- ↑ Proporcion estimada pel secretariat general del govèrn, citat per Bernard Carayon, [pdf] (fr)« À armes égales », rapòrt al Primièr ministre, julhet de 2006, p.29.
- ↑ (fr)sus la decision n° 2004-496 (site du Conseil constitutionnel).
- ↑ Es a dire citéada clarament e explicitament dins la Constitucion, la jurisprudéncia del Conselh essent exclusida, cf. (fr)commentaris dins los quasèrns [pdf] Commentari de la decision n° 2004-496 DC del 10 de junh de 2004
- ↑ Extrach del considerant 9 de la decision: « los 2 e 3 el I de l'article 6 se bornan a tirar las consequéncias necessárias de las disposicions incondicionalas e precisas del 1 de l'article 14 de la directiva susvisada sus la qual tòca pas al Conselh constitucional de se prononciar ».
- ↑ (fr)Dossier de la décision n° 2004-505 (site du Conseil constitutionnel): lo Conselh respond a la « question de saber se l'autorizacion de ratificar lo tractat etablissent una Constitucion per Euròpa, signat a Roma lo quita jorn, deu èsser precedida d'una revision de la Constitucion ».
- ↑ (fr)CEDH, 21 d'octobre de 1997, "Jean-Pierre Bloch"
- ↑ Lo tèrme de « mesa en comjat » es atal sens fondament juridic: cap disposicion constitucionala, legislativa o reglementària l'autreja. Lo sol ipotèsi legal per un membre ddel Conselh constitucional d'èsser desligat del jurament e atal de poder participar al debat politic public, seriá la demission d'aquel membre, amb l’acòrdi del President del Conselh constitucional.
- ↑ (fr)<onseil-constitutionnel/les-lieux/histoire-du-palais-royal/le-palais-royal.241.html Lo Palais Royal, sul site conseil-constitutionnel.fr
- ↑ "aa" (fr)Guillaume Perrault, « Le Conseil constitutionnel, gardien des « tables de la loi » », in Le Figaro, dimercre del 3 d'agost de 2011, p 3.
- ↑ ="aa"
- ↑ "aa"
- ↑ "aa"
- ↑ name="aa"
- ↑ "aa"
- ↑ "aa"
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Òbras de sintetis (fr)[modificar | modificar la font]
- Pierre Avril e Jean Gicquel,  Le Conseil constitutionnel, Montchrestien, coll. « Systèmes », genièr de 2005 (ISBN 978-2-7076-1376-9)
- Louis Favoreu e Loïc Philip,  Le Conseil constitutionnel, PUF, coll. « Que sais je ? », París, 2005, 2Modèl:Ed. (ISBN 978-2-13-053079-4)
- Henry Roussillon,  Le Conseil constitutionnel, Dalloz, París, octobre 2008, poche (ISBN 978-2-247-07852-3)
- Michel Verpeaux e Maryvonne Bonnard,  Le Conseil constitutionnel, La Documentation française, 2007
- Dominique Schnapper, , Gallimard, 2010 (ISBN 978-2070125708)
Tèsis[modificar | modificar la font]
- Julien Thomas,  L'indépendance du Conseil constitutionnel, LGDJ-Fondation Varenne, 2010 (ISBN 978-2-916606-37-8)
Recuelhs de jurisprudéncia[modificar | modificar la font]
- Louis Favoreu e Loïc Philip,  Les grandes décisions du Conseil constitutionnel, Dalloz, París, 2011, 2Modèl:Ed. (ISBN 978-2-247-10657-8)
- François Luchaire,  Le Conseil constitutionnel, vol. 2 : Jurisprudence. Première partie, l'individu, Paris, 1998, enquasernat (ISBN 2-7178-3534-2)
- François Luchaire, , vol. 3, Economica, Paris, 1999, enquasernat (ISBN 2-7178-3833-3)
Contenciós constitucional[modificar | modificar la font]
- Guillaume Drago,  Contentieux constitutionnel français, Presses universitaires de France, París, 2006, enquasernat (ISBN 2-13-055470-9)
- Pascal Jan,  Le procès constitutionnel, LGDJ, París, 2010, enquasernat (ISBN 978-2-275-01995-6)
- Mathieu Bertrand e Michel Verpeaux,  Contentieux constitutionnel des droits fondamentaux, LGDJ, París, 2002, enquasernat (ISBN 2-275-01928-6)
- Dominique Rousseau (prefaci de Georges Vedel),  Droit du contentieux constitutionnel, Montchrestien, París, 2008, enquasernat (ISBN 978-2-7076-1602-9)


text:
Nevez
Nevez en breton ( Névez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Névez a limitat al Nòrd per la municipalitat de Pont-Aven, a l'Èst per la ria de la Aven #que la separa de la municipalitat de Riec-sus-Belon, al Sud per l'ocean Atlantic sus una longitud de 7 quilomètres aperaquí e a l'Oèst per la municipalitat de Trégunc. A poblat de 2 466 abitants (1999), #que se repartisson dessús nombroses caserius desparièrs, #que los principals ne son :
- Bourg de Névez ;
- Lo Hénan ;
- Kerascoët (pòble de chaumières) ;
- Kercanic ;
- Kerdruc ;
- Keranguennou ;
- Pòrt Manec'h (station balnéaire) ;
- Raguénez ;
- Rospico.
- Trémorvézen
La còsta, fòrça retalhada, a constituit d'una alternance de falaises rocoses e de plajas mai o mens grandas. Se se llom lo littoral d'oèst n'es en manlevant lo camin dels douaniers se tròba en principi la plaja fòrça étirée de Raguénez de contunh la pichona plaja estrecha de Rospico #que se niche al fons d'una anse ombrejada del meteis nom e fin finala la plaja de Pòrt Manec'h situada a la desbocadura de la ria de la Aven. La plaja de Raguénez dètz lo sieu nom a un pichon illòt rocós #que lududa facha cara e #que se pòt prene a pè shut a marée bassa. N'efièch Raguénez significa en breton : en cara de l'isla, de rag davant e enez isla. Un pauc mai luènh, se tròba un segond illòt nomenat lo Ile Verda.
La commune de Névez est limitée au Nord par la commune de Pont-Aven, à l'Est par la ria de l'Aven qui la sépare de la commune de Riec-sur-Belon, au Sud par l'océan Atlantique sur une longueur de 7 kilomètres environ et à l'Ouest par la commune de Trégunc. Elle est peuplée de 2 466 habitants (1999), qui se répartissent sur de nombreux hameaux différents, dont les principaux sont :
- Bourg de Névez ;
- Le Hénan ;
- Kerascoët (village de chaumières) ;
- Kercanic ;
- Kerdruc ;
- Keranguennou ;
- Port Manec'h (station balnéaire) ;
- Raguénez ;
- Rospico.
- Trémorvézen
La côte, très découpée, est constituée d'une alternance de falaises rocheuses et de plages plus ou moins grandes. Si on longe le littoral d'ouest en est en empruntant le chemin des douaniers on rencontre d'abord la plage très étirée de Raguénez puis la petite plage étroite de Rospico qui se niche au fond d'une anse ombragée du même nom et enfin la plage de Port Manec'h située à l'embouchure de la ria de l'Aven. La plage de Raguénez doit son nom à un petit îlot rocheux qui lui fait face et que l'on peut rejoindre à pied sec à marée basse. En effet Raguénez signifie en breton : en face de l'île, de rag devant et enez île. Un peu plus loin, se trouve un second îlot nommé l'Ile Verte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò de constitucional Jacques Cambry, de passatge en la municipalitat de Névez a la fin de la Modèl:S-, a escrich en la siá labor Viatge en lo Finistère o Estat d'aquel departament l'an 1794 e 1795, aqueles qualques linhas en çò que tanh a aquela :
« Lo territòri de Nevez es plen de monticules, fèrtil e perfièchament conreat. Porg fòrça blat, de l'òrdi e pauc de seigle; aquela municipalitat dona sus la mar, a vorejat pel riu de Pont-Aven; de grandas pèiras de talha planas, longas de set a uèch pès, coma Trégunc près de Concarneau, environan los camps e los courtils, #çò que produsís un singular efièch. Ponch de bòsc en Nevez, se pren en Nizon lo bòsc de chauffage. La mœurs de totes los environs son doces; lo ivrognerie es lo sol vici #que i regna, en las quitas femnas. S'a pas trobat dempuèi vint ans en Nevez #qu'un sol mainat #que lo paire #èsser desconegut. Los abitants ne pòrtan culottes a la matelotte, un grand justet a capuchon, de las soubrevestes; gaireben totes an maridat; lo persec es abondiu sus la còsta. »
Névez I aviá antany de nombrós tisserands #que la tela e la berlinge ( tescuts en canabàs e lana ) n'èran réputées. D'en un autre luòc, quand una jove filha se maridava, la siá dot se comptava en linge mai lèu #qu'en sòus. Se venián sul mercat a Pont-Aven o èran exportès pels vaissèls #que freqüentaven Kerdruc e Pòrt Manech. Es cap a 1880 que los darrièrs mestièrs #èsser calats [1].
Lo 26 de mai de 1686, una nau barbaresque se #fracassar sus la còsta de Névez. La França, en essent alavetz en patz amb Argel, Colbert #donar d'òrdres per alimentar convenientament lo sieu équipage e lo reconduire a Marselha als còstes del rei. Ochanta maures seràn aital encaminats per Kemper.
Lo 15 de julhet de 1795, los Angleses #temptar de desembarcar 2000 Chouans sus la plaja de Raguenez a Névez per operar una diversion e prene l'armada republicana a revers. N'efièch, qualques jorns mai d'ora, los Angleses avián temptat imprudemment de desembarcar emigrats en la presqu'isla de Quiberon mas avián trobat cara siá l'armada del general Hoche #que los barrava la rota. Los Chouans aguèron recebut pel fuòc alimentat del artillerie del fòrt de Raguenez e refusat unas primièras fes a la mar. Los Angleses totun avián pas pas renonciat a lo sieu projècte e los Chouans aguèron desembarcat un pauc mai luènh en lo anse de Rospico. En cresent qu'aiçò èra l'Anglés #que volián metre tot a fuòc e a sang los abitants de Névez avián abandonat los sieus ostals e preses la fugida. Los pretenguts Angleses #èsser fòrça educats. #Demandar solament de quoi manjar dins los ostals de contunh se #dirigir rapidament cap a Pont-Aven. Qualques jorns mai tard, 1700 soldats republicans se #installar a Keranglas. Tot l'espaci #que se tròba entre lo vilatge e la mar i aguèt cobèrt de tendas pels lotjar. Mas arribavan tròp tard. Los Chouans avián ja abandonat los luòcs e recuperat lo Morbihan.
L'anciana glèisa paroissiale de Névez, bassa e escura, èra un monument d'estil flamboyant de la Modèl:S-. Èra jol vocable de santa Thumette. Dintratz 1894 e 1900 una nòva glèisa i aguèt bastit a la localizacion de la anciana, condemnada en rason de lo sieu estat de délabrement.
Le constitutionnel Jacques Cambry, de passage dans la commune de Névez à la fin du Modèl:S-, a écrit dans son ouvrage Voyage dans le Finistère ou État de ce département en 1794 et 1795, ces quelques lignes au sujet de celle-ci :
« Le territoire de Nevez est plein de monticules, fertile et parfaitement cultivé. Il fournit beaucoup de froment, de l'orge et peu de seigle; cette commune donne sur la mer, elle est côtoyée par la rivière de Pont-Aven; de grandes pierres de taille plates, longues de sept à huit pieds, comme à Trégunc près Concarneau, entourent les champs et les courtils, ce qui produit un singulier effet. Point de bois dans Nevez, on prend dans Nizon le bois de chauffage. Les mœurs de tous les environs sont douces; l'ivrognerie est le seul vice qui y règne, chez les femmes même. On n'a trouvé depuis vingt ans dans Nevez qu'un seul enfant dont le père fut inconnu. Les habitants portent des culottes à la matelotte, un grand gilet à capuchon, des soubrevestes; presque tous sont mariés; la pêche est abondante sur la côte. »
Névez avait jadis de nombreux tisserands dont la toile et la berlinge ( tissus en chanvre et laine ) étaient réputées. D'ailleurs, quand une jeune fille se mariait, sa dot se comptait en linge plutôt qu'en argent. Ils se vendaient sur le marché à Pont-Aven ou étaient exportés par les bateaux qui fréquentaient Kerdruc et Port Manech. C'est vers 1880 que les derniers métiers se sont tus [2].
Le 26 mai 1686, un navire barbaresque s'échoua sur la côte de Névez. La France, étant alors en paix avec Alger, Colbert donna des ordres pour nourrir convenablement son équipage et le reconduire à Marseille aux frais du roi. Quatre-vingt maures seront ainsi acheminés par Quimper.
Le 15 juillet 1795, les Anglais tentèrent de débarquer 2000 Chouans sur la plage de Raguenez à Névez pour opérer une diversion et prendre l'armée républicaine à revers. En effet, quelques jours plus tôt, les Anglais avaient tenté imprudemment de débarquer des émigrés dans la presqu'île de Quiberon mais ils avaient trouvé face à eux l'armée du général Hoche qui leur barrait la route. Les Chouans furent reçus par le feu nourri de l'artillerie du fort de Raguenez et repoussé une première fois à la mer. Les Anglais cependant n'avaient pas renoncé à leur projet et les Chouans furent débarqués un peu plus loin dans l'anse de Rospico. Croyant que c'était les Anglais qui voulaient mettre tout à feu et à sang les habitants de Névez avaient abandonné leurs maisons et pris la fuite. Les prétendus Anglais furent très polis. Ils demandèrent seulement de quoi manger dans les maisons puis se dirigèrent rapidement vers Pont-Aven. Quelques jours plus tard, 1700 soldats républicains s'installèrent à Keranglas. Tout l'espace qui se trouve entre le village et la mer fut couvert de tentes pour les loger. Mais ils arrivaient trop tard. Les Chouans avaient déjà quitté les lieux et regagné le Morbihan.
L'ancienne église paroissiale de Névez, basse et obscure, était un monument de style flamboyant du Modèl:S-. Elle était sous le vocable de sainte Thumette. Entre 1894 et 1900 une nouvelle église fut construite à l'emplacement de l'ancienne, condamnée en raison de son état de délabrement.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diocèse de Kemper, Bulletin diocésain d'istòria e de arqueologia per l'an 1938, Nòta sus las parròquias del diocèse de Kemper e del Léon, pagina 38, H.Pérennès, 1938
- ↑ Diocèse de Quimper, Bulletin diocésain d'histoire et d'archéologie pour l'année 1938, Notice sur les paroisses du diocèse de Quimper et du Léon, page 38, H.Pérennès, 1938


text:
Joan-Marc Leclercq
Joan-Marc Leclerq (Lilla, 10 d'octobre de 1961) es un escrivan e musician occitan contemporanèu de la Gasconha tolosana. Musicalament es mai conegut actualament coma JoMo o mai jOmO. Sa musica se caracteriza per son plurilingüisme e son afogament per l'esperanto. Es actualament president de l'associacion occitana "Lo Bolegatoish" de Tornafuèlha. Escriu tanben d'articles d'opinion sul jornal internetian occitan Jornalet, que sovent trachan de tèmas de societat, politica e censura o de rugbi.
Occitanisme[modificar | modificar la font]
S'aventurèt dins lo camin de l'escritura amb un roman en occitan, Ucraïna, que foguèt guerdonat pel Prèmi Pau Froment en 2006 que conta l'istòria d'un jove jornalista anglés partit en Ucraïna. Es tanben autor d'una guida de convèrsa francés-occitan gascon que foguèt publicada per las edicions Assimil, Le Gascon de Poche, en 2004.
Trajectòria musicala[modificar | modificar la font]
Joan-Marc Leclercq comencèt son viatge musical en 1977. Foguèt membre de grops musicals divèrses coma Les Diam's, Les Gringos, Les Evadés d'Alcatraz, Dougherty, Les Vicomtes, Les Rosemary's Babies, Leclerq et les Mammouths e Black & Wesson.
Libres[modificar | modificar la font]
- Le gascon de poche (ASSIMIL, 2004).
- Ucraïna (IEO, 2006).
Discografia[modificar | modificar la font]
- Amb los Rosemary's Babies
- Lutte de Classe - 1991 (Boucherie Productions)
- Malin Plaisir - 1993 (Willing Productions)
- Amb Les Libertaires, en çò de Vinilkosmo
- JoMo kaj Liberecanoj
- jOmO friponas (disc festivo-latin)
- jOmO slavumas (dedicat a la musica d'Euròpa de l'Est)