text:
Halifax
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
Toponimes[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Canadà[modificar | modificar la font]
- Halifax en Nòva Escòcia
- pòrt d'Halifax, un dels mai importants de Canadà
- explosion d'Halifax, en 1917, provocada per le Mont-Blanc, una nau francesa plena de municions e d'explosius
- Arquidiocèsi d'Halifax, dins la província de la Nòva Escòcia
- Sainte-Sophie-d'Halifax al Quebèc
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
- Halifax, Carolina del Nòrd
- Halifax, Massachusetts
- Halifax, Pennsilvània
- Halifax, Vermont
- Halifax, Virgínia
- Comtats d'Halifax:
Títol[modificar | modificar la font]
Autres[modificar | modificar la font]
- Handley Page Halifax, bombardièr pesuc anglés de la Segonda Guèrra Mondiala
- Halifax, banca, filiala d'Halifax-Bank of Scotland
- Halifax un grop post-punk de Califòrnia


c: text/html

text:
Khanat bulgar de Vòlga
Lo Khanat bulgar de Vòlga èra un estat medievau qu'existiguèt dau sègle VII a 1236. S'installèron dins la region de confluéncia de Vòlga e de Kama dins lo corrent dei migracions nomadas dau pòble bulgar acomençadas vèrs 650. Au sègle VIII, lei Bulgars èran venguts majoritaris dins la region mai i foguèron probablament sota lo dominacion dei Khazars, un autre pòble nomada d'origina turca. Après l'afondrament de la poissança dei Khazars en 965, lo Khanat venguèt independent e aprofichèt sa posicion sus una crosiera comerciala importanta per se renfòrçar. Pasmens, deguèt faciar uneis incursions de pilhatge menadas per lei principats rus. Au sègle XII, aquò entraïnèt lo desplaçament de la capitala de Bolghar a Bilar. Enfin, au sègle XIII, lei Bulgars de Vòlga jonhèron la coalicion formada per la màger part deis estats de la region per resistir ais invasions mongòlas. Dins aquò, maugrat una victòria iniciala a Kernek (1223), lei Mongòls foguèron venceires en 1229 e annexèron definitivament lo Khanat en 1236.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Jean-de-Bassel
Saint-Jean-de-Bassel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge se situa en l'èst. En Moselle, tot pres del Alsace. Es a aperaquí 15 minutas de Sarrebourg.
Ce petit village se situe dans l'est. En Moselle, tout pres de l'Alsace. Il est à environ 15 minutes de Sarrebourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a nomenat Beatus Johannes de Bassele al XIIIe sègle.
- Domeni e coan sœurs augustines a Modèl:La s
- #Venir banc de la commanderie de las chevaliers de Sants-Texans de Malta a Modèl:La s
- Incendiada l'an 1636.
La commune c'est nommée Beatus Johannes de Bassele au XIIIe siècle.
- Domaine et couvent des sœurs augustines au Sègle XIII
- Devint siège de la commanderie des chevaliers de Saint-Jean de Malte au Sègle XV
- Incendié en 1636.


text:
Vinhal de Marcilhac
Lo vinhal de Marcilhac es un vinhal de 161 ha situat dins lo departament d'Avairon que benefícia d'una AOC dempuèi 1990[1]; es l'unic vinhal del departament d'Avairon que benefícia d'una AOC. La produccion de vin roge es de 7000 hl per an, la produccion de vin rosat es de 400 hl per an.
Lo vitatge principal es lo Fer servador, qu'es present almens a 90% dins lo vin; los autres vitatges son lo Merlòt e lo Cabernet[2].
Situacion[modificar | modificar la font]
Lo rasim ven d'11 comunas : Balsac, Claravals, Gotrens, Marcilhac, Moret, Nòuviala, Prunas, Sent Cristòfa, Sent Cebrian, Salas Comtals, Valadin[3].


text:
Val Maira
La Val Maira (var. non localas: Vau Maira, Vath Maira) es una de las Valadas Occitanas e un parçan d'Occitània (una comunautat montanhòla), dins la província de Coni (estat italian). Lo riu de Maira li dona son nom.
Sa capitala es Sant Damian e sas vilas principalas son Buscha e Draonier.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En montant al lòng de l'as central de la Valada s'arriba a la Clapiera (1614 m), ai pès de la Provençala.
Estòria[modificar | modificar la font]
Viòls e vias militaras pòrton ai còls de las vielhas vias de l'emigracion d'ente se calava en França, dins Ubaia e Ubaieta. La Valada presenta un bòn numre d'òbras d'art: gleisas romànicas-gòticas, frescs d'escòla prestigiosa (H. Clemer, Baleison), pònts merlats, fònts, maisons bo fenèstras bessonaas e testas talhaas.
Economia[modificar | modificar la font]
La richessa estòrica-artística e naturalística e la presença d'estructuras per las excursions (G.T.A., Percors Occitans) an permés lo desvolopament d'un torisme cultural qu'a ben de succès dins lhi país de lenga tedesca, bo un moviment d'excursionistas d'Alemanha, Soïssa e Àustria. Ent'aquesti ans, an començaas a retornar en valada de fòrças joves: filhs d'emigrats o joves de la vila que, chausit un autre estil de vita, an enchaminaas d'activitats agrícolas, artisanalas, torísticas.
Torisme[modificar | modificar la font]
Los Camins Occitans (it. Percorsi Occitani) son un camin toristic, divisat en las tretze estapas, que passa de long de tota Val Maira.


text:
Poker
Lo poker (mot d'origina anglesa) es una familha de jòc de cartas comprenent fòrça formulas e variantas. Se practica a mai d'un jogaire amb un jòc generalament de cinquanta doas cartas e de getons.
La tòca del jòc es d'aver la melhora combinason de cinc cartas, la man, a fin de ganhar l'ensemble de las mesas, lo pòt. Los jogaires subredison en foncion de la fòrça de lor man e de lor espèr de la melhorar, senon abandonan lo torn.
La varianta mai jogada en torneg oficial o dins los jòcs de casinò es ara lo Texas Hold'em. Lo poker es devengut coma los escacs, un espòrt.
Istòria[modificar | modificar la font]
L' origina istorica del poker es pas clara. Le nom del jòc vendriá de l'alemand pochen (en occitan, tustar), jòc de cartas que se practicava al sègle XVII en Alemanha, e sembla d'èsser l'aujòl del poker, tant per sas règlas fòrça pròchas del poker actual coma per sas tacticas del jòc. Un jòc francés, la poque, se practicava ja al temps de Loís XI, mas amb de las règlas pro diferentas. La legenda del jòc restaca son nom anglés al vèrb to poke, butar o empusar.
Lo jòc a vertadierament conegut lo succès als Estats Units pendent lo sègle XIX per devenir ara fòrça popular dins lo monde entièr.


text:
Amodarià
Amodarià (persan:آمودریا, Āmūdaryā; pashto:د آمو سيند, də Āmu Sind; arabi: جيحون, Jihôn o Jayhoun; ebrieu: גּוֹזָן, Gozan ), tanben dit Oxus, es un riu màger d'Asia Centrala format pel jonhent dels rius de Vakhsh e de Panj. Nais per las montanhas de Pamir, travèrsa l'Hindu Kush e lo desèrt de Karakom, abans de formar un dèlta per s'escampar dins la mar d'Aral. Autrescòps, lo riu èra considerat coma la termièra entre Iran e Toran[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ B. Spuler, ĀMŪ DARYĀ, in Encyclopædia Iranica, online ed., 2009


text:
Modèl:Commonscat
- Utilizacion
- Aqueste modèl s'utiliza per indicar un ligam vèrs una categoria de Wikimedia Commons.
- Sintaxi
-
{{Commonscat|NomCategoriaCommons|LibellatLigam|alinhament=[left|right]}}
- Paramètres
-
- NomCategoriaCommons : nom de la categoria sus Commons, sens lo prefixe « Category: »
- (opcional; s'es omés, s'utiliza lo nom de l'article corrent)
- LibellatLigam : libellat del ligam aparent
- (opcional; s'es omés, s'utiliza lo nom de l'article corrent)
alinhament: alinhament dins l’article (valent alinhament=left o alinhament=right; s'es omés, l’alinhament se fa a drecha)
- Vejatz tanben
-
- {{Commonscat}} per ajustar dins un article una referéncia vèrs una categoria de Wikicommons. La formulacion es la meteissa que lo modèl {{Commons}}.
- {{CommonsCat}} per ajustar dins una categoria una referéncia vèrs una categoria de Wikicommons. Meteis modèl que lo precedent mas la formulacion precisa clarament que lo ligam ponta vèrs una categoria.
- Exemple
- Dins l'article Eraclès se tròba :
{{Commonscat|Heracles|Eraclès}}que balha la boita:


text:
Tronville
Tronville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb la Alemanha dintratz 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província de las Tres-Évêchés.
Village de l'ancienne province des Trois-Évêchés.


text:
81
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 81 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Titus lo 13 de setembre en causa de l'epidemia de « pèsta » acomençada l'annada precedenta. Son fraire Domician li succediguèt. Contunièt la politica de son paire e de son fraire mai li donèt un aspèct pus autoritari car preferiguèt pas demandar l'avejaire dau Senat sus la gestion deis afaires de l'Empèri.


text:
Hautot-l'Auvray
Hautot-l'Auvray es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Hautot lo Auvray se tròba sul scenari del país de Caux e a 13 quilomètres de la Còsta de Albâtre. Lo País de Caux es un scenari de craie a la superfícia ondulée e retalhada per valleuses mai o mens échancrées. Lo limon fèrtil recobra una granda part d'aquel scenari, mas patís lo érosion eoliana. Los païsatges son d'aspècte tabulaire e marcat pel openfield (camps dubèrtes) besonh per la mecanització agricòla. La spécificité del País de Caux es çò barralh-masure (o tribunal-masure) #qu'es un espaci environat de barralhas vivas en servint de cortina trinca-vent. Los arbres an plantat sus un talus e son en general dels hêtres o de las roures o, de los nòstres jorns, lo àlber utilizat per lo sieu rapid creissement. Protegida per aquela barralha #que crèa un micro-climat, un tribunal complantée de pomers permet la produccion del cidre e la proteccion de la jove ramaderia. Se tròba tanben las bastissas d'espleitacion e d'abitacion (barralha). L'evolucion de las faiçons de vida condusida a un arrachage o una fauta de mantenença de las barralhas, #çò qu'accelera la érosion dels sòls. En avent un papièr de brisa-vent, los talus plantats frenan egalament n'efièch lo écoulement de las aigas de pluèja. Amb lo creissement démographique de la Modèl:S-, los corses-masures an acabat per formar caserius, eles-meteisses environats de barralhas. Lo païsatge del país de Caux li cal pas pas èsser confondut amb lo bocage de Bassa-Normandie.
Lo littoral a constituit de falaises de craie mai o mens anautitas. Los mai celèbras son aquelas de Étretat. La siá color blanca explica la designacion "Còsta de Albâtre" per aquela part de la Normandie. Aquela falaise retrocedís mai o mens rapidament en foncion de la érosion marina. Las plajas son tapissées de galets, desligats de la falaise e educats per la mar. Aqueles galets an totun tendéncia a migrer e lo sable pòt aflorar a cèrts endroits.
Lo climat del País de Caux es océanique : los ivèrns i son relativament doces e los estius relativament frescs. Los vents dominants venon de l'oèst o del sud-oèst. Las tempèstas de tardor son pas pas escassas.
Le village d'Hautot l'Auvray se trouve sur le plateau du pays de Caux et à 13 kilomètres de la Côte d'Albâtre. Le Pays de Caux est un plateau de craie à la surface ondulée et découpée par des valleuses plus ou moins échancrées. Le limon fertile recouvre une grande partie de ce plateau, mais il subit l'érosion éolienne. Les paysages sont d'aspect tabulaire et marqué par l'openfield (champs ouverts) nécessité par la mécanisation agricole. La spécificité du Pays de Caux est le clos-masure (ou cour-masure) qui est un espace entouré de haies vives servant de rideau brise-vent. Les arbres sont plantés sur un talus et sont en général des hêtres ou des chênes ou, de nos jours, le peuplier utilisé pour sa rapide croissance. Abritée par cette haie qui crée un micro-climat, une cour complantée de pommiers permet la production du cidre et la protection du jeune bétail. On trouve aussi les bâtiments d'exploitation et d'habitation (ferme). L'évolution des modes de vie conduit à un arrachage ou un manque d'entretien des haies, ce qui accélère l'érosion des sols. Ayant un rôle de brise-vent, les talus plantés également freinent en effet l'écoulement des eaux de pluie. Avec la croissance démographique du Modèl:S-, les cours-masures ont fini par former des hameaux, eux-mêmes entourés de haies. Le paysage du pays de Caux ne doit pas être confondu avec le bocage de Basse-Normandie.
Le littoral est constitué de falaises de craie plus ou moins hautes. Les plus célèbres sont celles d'Étretat. Leur couleur blanche explique la désignation "Côte d'Albâtre" pour cette partie de la Normandie. Cette falaise recule plus ou moins rapidement en fonction de l'érosion marine. Les plages sont tapissées de galets, détachés de la falaise et polis par la mer. Ces galets ont néanmoins tendance à migrer et le sable peut affleurer à certains endroits.
Le climat du Pays de Caux est océanique : les hivers y sont relativement doux et les étés relativement frais. Les vents dominants viennent de l'ouest ou du sud-ouest. Les tempêtes d'automne ne sont pas rares.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Hautot-la Auvray abans la Revolucion, èra del doyenné de Canville-los-Dos-Eglises, del Archidiaconé del Pichon Caux, del Parlament, de la Cambra dels Comptes e del Tribunal dels Actes de Roan, del Bailliage de Caux, de la Vicomté de Cany, de la Généralité de Roan e de la Election de Caudebec.
Dempuèi ja mai d'un sègle s'escriu « Hautot » mas suls ancians títols, se tròba « O-tot ». Totes los Hautot e Hotot de Normandie contenon l'element norrois ben conegut tot "terren", "localizacion" < toft e l'element vièlh-anglés hoh "pendent", testificat egalament en cèrts toponymes en "hou", lo significat seriá doncas "terren en pendent". Reven al toponyme anglés Huttoft. Per çò qu'es del qualificatiu "lo Auvray", deriva del nom d'un senhor local. Auvray Ancian nom vengut nom de familha, issu de la anglosaxó Alfred[1],[2].
Lo patron de Hautot-lo Auvray es sants Martin, avesque de Tors.
Dempuèi la Modèl:S-, aiçò èra la abbaye de Jumièges #que presentava a la curació. Voici #Çò que trobam en lo pouillé de Eudes Rigaud : « Ecclesia hotot Alverici. Abbas Gemmeticensis patronus. Mossardet viginti quinque librae. Pari-chiani nonaginti Stephanus presbiter, Presentatus a dominus abbate, receptus ab Archiepis-copo Theobaldus (Thibaud d'Amians )”.
Lo abbé de Jumièges declara en una confession que lo sieu monastèri a lo drech de presentar a la curació a causa d'un fief situat en l'estenduda de la parròquia. Lo abbaye #cedir en lo continuament a las Célestins de Roan lo patrocini, los #dire, los oblations e las autras intradas #que i aviá a Hautot-lo Auvray a condicion d'una renda de trenta jos per an e a condicion tanben que las Célestins aurián agut a porgir la pension canonique del vicari perpetu. Lo contracte i aguèt confirmat pel Archevêque de Roan lo 27 de genièr de 1525.
En una bulle de l'an 1147, lo Pape Eugène III confirma al abbaye de Jumièges la possession de la glèisa de Hautot e de la capèla de Lemainsville o Lemanville. Duplessis, D'ont aquel article a tirat, dicha #qu'a pas pogudas trobat sus la mapa del diocèse de Roan que lo masatge caseriu de Emondeville #qu'aja qualques affinités amb aquel de Lemanville S'i èra pres d'informacions dins lo país se lududes i auriá apreses #que i i aviá tot près de Hautot sus la parròquia de St Vaast de Dieppedalle un trucat Limanville o Lemanville #que poiriá plan èsser lo endroit designat en la bulle de Eugène III, de tant mai que la glèisa de Sant-Vaast èra tanben a la presentacion de la abbaye de Jumièges.
En lo pouillé dels beneficis del diocèse de Roan estampat l'an 1738, la curació de Hautot a la presentacion de las Célestins de Roan valiá uèch #cent libres e la parròquia i aviá #cent fuòcs. I a qualques ans la populacion èra de mai de mila abitantas, a davalat ara a nòu #cent quaranta sèt d'après lo recensement fach l'an 1866. I a tot luòc de creire que lo nombre d'abitants portats al pouillé de 1738 es pas ponch exacte ; malgrat aiçò vertat es #que lo caseriu nomenat lo Nòu Mond èra pas pas poblat i mai d'un sègle doncas que sus una confession del primièr julhet 1758 vejam qu'aquel caseriu a designat jol nom dels Bruyères dicha lo Nòu Mond. Los autres caserius son : los Heunières, lo Pichon Extrèm, la Valette e lo Frébois ont i a dos ostals, los autres en essent de Sant-Vaast-Dieppedalle
La paroisse de Hautot-l'Auvray avant la Révolution, était du doyenné de Canville-les-Deux-Eglises, de l’Archidiaconé du Petit Caux, du Parlement, de la Chambre des Comptes et de la Cour des Actes de Rouen, du Bailliage de Caux, de la Vicomté de Cany, de la Généralité de Rouen et de l’Election de Caudebec.
Depuis déjà plus d’un siècle on écrit « Hautot » mais sur les anciens titres, on trouve « Ho-tot ». Tous les Hautot et Hotot de Normandie contiennent l'élément norrois bien connu tot "terrain", "emplacement" < toft et l'élément vieil-anglais hoh "pente", attesté également dans certains toponymes en "hou", la signification serait donc "terrain en pente". Il correspond au toponyme anglais Huttoft. Quant au qualificatif "l'Auvray", il dérive du nom d'un seigneur local. Auvray ancien prénom devenu nom de famille, issu de l'anglo-saxon Alfred[3],[4].
Le patron d’Hautot-l’Auvray est saint Martin, évêque de Tours.
Dès le Modèl:S-, c’était l’abbaye de Jumièges qui présentait à la cure. Voici ce que nous trouvons dans le pouillé d’Eudes Rigaud : « Ecclesia hotot Alverici. Abbas Gemmeticensis patronus. Valet viginti quinque librae. Paro-chiani nonaginti Stephanus presbiter, Presentatus a dominus abbate, receptus ab Archiepis-copo Theobaldus (Thibaud d’Amiens )”.
L’abbé de Jumièges déclare dans un aveu que son monastère a le droit de présenter à la cure à cause d’un fief situé dans l’étendue de la paroisse. L’abbaye céda dans la suite aux Célestins de Rouen le patronage, les dîmes, les oblations et les autres revenus qu’elle avait à Hautot-l’Auvray à condition d’une rente de trente sous par an et à condition aussi que les Célestins seraient tenus à fournir la pension canonique du vicaire perpétuel. Le contrat fut confirmé par l’Archevêque de Rouen le 27 janvier 1525.
Dans une bulle de l’an 1147, le Pape Eugène III confirme à l’abbaye de Jumièges la possession de l’église de Hautot et de la chapelle de Lemainsville ou Lemanville. Duplessis, d’où cet article est tiré, dit qu’il n’a pu trouvé sur la carte du diocèse de Rouen que le hameau d’Emondeville qui ait quelques affinités avec celui de Lemanville S’il avait pris des informations dans le pays on lui aurait appris qu’il y avait tout près de Hautot sur la paroisse de St Vaast de Dieppedalle un appelé Limanville ou Lemanville qui pourrait bien être l’endroit désigné dans la bulle d’Eugène III, d’autant plus que l’église de Saint-Vaast était aussi à la présentation de l'abbaye de Jumièges.
Dans le pouillé des bénéfices du diocèse de Rouen imprimé en 1738, la cure de Hautot à la présentation des Célestins de Rouen valait huit cents livres et la paroisse avait cent feux. Il y a quelques années la population était de plus de mille habitants, maintenant elle est descendue à neuf cent quarante-sept d’après le recensement fait en 1866. Il y a tout lieu de croire que le nombre d’habitants porté au pouillé de 1738 n’est point exact ; cependant il est certain que le hameau nommé le Nouveau Monde n’était pas peuplé il y plus d’un siècle puisque sur un aveu du premier juillet 1758 nous voyons que ce hameau est désigné sous le nom des Bruyères dit le Nouveau Monde. Les autres hameaux sont : les Heunières, le Petit Bout, la Valette et le Frébois où il y a deux maisons, les autres étant de Saint-Vaast-Dieppedalle
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ F. De Beaurepaire, Los Noms de municipalitats e ancianas parròquias de la Seine-Maritima, edicions Picard.
- ↑ R. Lepelley, Diccionari dels noms de luòcs en Normandie, edicions Corlet, PUCaen.
- ↑ F. De Beaurepaire, Les Noms de communes et anciennes paroisses de la Seine-Maritime, éditions Picard.
- ↑ R. Lepelley, Dictionnaire des noms de lieux en Normandie, éditions Corlet, PUCaen.


text:
Mary Rose
La Mary Rose qu'ei ua nau de guèrra qui serví dehens la marina de la dinastia anglesa deu Tudor e mei que mei durant lo regnat deu rei Enric VIII. Que pelegè a l'escadença de divèrsas guèrras contre lo Escòcia e lo Reiaume de França abans d'estar colada en 1545 au pregond de l'estrèt de Solent près de Portsmouth.
En 1971 que ho localizada precisament e crubada de las aigas en 1982 dens ua de las màger operacion d'arqueologia maritima (amassa dab la recuperacion deu Vasa) entà vàder un musèu.


text:
Borbonés
Borbonés o Barbonés es una província istorica au nòrd d'Occitània (e au centre de França). Correspond au departament d'Alèir e a una partida de Char. Lai se parla occitan dins la mitat sud, vèrs Montluçon e Vichèi, e berrichon-borbonés, una lenga d'oïl dins la mitat nòrd, vèrs Molins.
Lo gentilici es borbonés -esa o barbonés -esa.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Montluçon: lo chastèl
-
Vichèi: la charrèira de París
-
Vichèi: la font Celestina, dins l'enchastre de las tèrmas
-
-
-
Sant Amand Montrond (zòna d'oïl)


text:
Jean-Delphin Alard
Jean-Delphin Alard (Baiona lo 8 de març de 1815 - París lo 22 de heurèr de 1888) que ho un violonista, un pedagòg e un compositor gascon deu sègle XIX.
Qu'estudiè au Conservatòri de París on e sussedó a Pierre Baillot com prefessor.Que ho violonista a l'Opera de París, purmèr vriulon deu Rei e mèste de capèra de l'emperaire Napoleon III.
Pedagòg deu vriulon, Pablo Sarasate que ho lo son discípol.
Qu'èra lo sògre deu laütièr Jean-Baptiste Vuillaume e qu'ei a l'origina deu chafre de Messia de l'estradivari deu comte de Salabue.


text:
Atletisme
L' atletisme, d'al grèc aθλoς (çò es lucha) es un espòrt multiple e variat amai universal que se ne pòt devesir en 4 categorias màgers, a saber:
- corsas (d'als 100 m fins al maraton...)
- concorses (sauts e lançaments)
- espròvas combinadas (eptatlon & decatlon)
- marcha atletica... [1]
Se ne tracha tot parièr d'un espòrt de las originas enraiçadas fòrça en rèire dins l'Istòria de l'Umanitat amai quitament dins las siás legendas mai anticas e fondamentalas, çò es las que se ne fondamentan la quita esséncia dels èssers umans, la lor quinta...esséncia dins la lor umanitat pus prigonda, essenciala...
Gerit internacionalament per la Federacion Internacionala d'Atletisme / IAAF, id est International Association of Athletics Federations, creada en 1912,[2] las siás competicions planetàrias màgers son los Jòcs Olimpics que, dempuèi 1896, n'es l'espòrt pus important e universal, mai lo Campionat del Mond d'atletisme, creat en 1983.
Fòrça temps reservat als sols atlètas masculins amai als païses mai desenvolopats e los lors empèris colonials, se ne mudèt a partir de las annadas 1960 en espòrt del tot universal e que las atlètas femeninas, a dich de capuditge e volontat, malgrat tantas empachas e escarnis culturals, economics, ideologics, politics, religioses o socials, s'abastèron devèrs la fin de las annadas 1980 en lai a una gaireben totala egalitat dins las espròvas e lo programa atletics.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Atletisme e Civilizacion
- 3 Espròvas
- 4 Legislacion & reglamentacion
- 5 Estadis e installacions esportivas
- 6 Equipament e material
- 7 Entraïnament & tecnicas
- 8 Organizacion
- 9 Problematicas essencialas
- 10 Espròvas màgers del calendièr internacional
- 11 Eròis & figuras màgers de l'atletisme universal
- 12 Recòrds
- 13 Estatisticas generalas
- 14 Bibliografia
- 15 Filmografia
- 16 Documents audiovisuals
- 17 Vejatz tanben
- 18 Ligams extèrnes
- 19 Ligams videografics
- 20 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas legendàrias...[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
D'a l'Edat Mejana fins al sègle XIX[modificar | modificar la font]
Sègle XIX[modificar | modificar la font]
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Sègle XXI[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Atletisme e Civilizacion[modificar | modificar la font]
Atletisme & Filosofia[modificar | modificar la font]
Atletisme & Literatura[modificar | modificar la font]
Atletisme & Art[modificar | modificar la font]
Atletisme... etc[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Espròvas[modificar | modificar la font]
olimpicas[modificar | modificar la font]
Las espròvas dichas olimpicas actualas son al nombre de 47:
- 24 pels òmes
&
Corsas[modificar | modificar la font]
Las 14 corsas (12 comunas & 2 diferenciadas...) se ne pòdon devesir en 6 categorias màgers [4] :
Maraton (42,195 km)
- corsas d'obstacles:
-
- 100 m baranhas (femnas)
- 110 m baranhas (òmes)
- 400 m baranhas
- 3000 m obstacles
-
Concorses[modificar | modificar la font]
Los 8 concorses se ne pòdon devesir en 2 categorias [5]:
Sauts[modificar | modificar la font]
Lançaments[modificar | modificar la font]
Espròvas combinadas[modificar | modificar la font]
Marcha atletica[modificar | modificar la font]
non olimpicas[modificar | modificar la font]
Garatz-aicí las autras espròvas, non olimpicas, mas amb recòrds omologats per la Federacion Internacionala d'Atletisme:
corsas[modificar | modificar la font]
marcha atletica[modificar | modificar la font]
especificament de sala[modificar | modificar la font]
Franc las que ja citadas e comunas amb lo programa olimpic... [6]
corsas[modificar | modificar la font]
espròvas combinadas[modificar | modificar la font]
marcha atletica[modificar | modificar la font]
Legislacion & reglamentacion[modificar | modificar la font]
Estadis e installacions esportivas[modificar | modificar la font]
Atletisme d'estadi[modificar | modificar la font]
Atletisme en sala[modificar | modificar la font]
Atletisme sus rota[modificar | modificar la font]
Autras menas d'atletisme[modificar | modificar la font]
Equipament e material[modificar | modificar la font]
Entraïnament & tecnicas[modificar | modificar la font]
Organizacion[modificar | modificar la font]
Planetària[modificar | modificar la font]
Continentala[modificar | modificar la font]
Nacionala[modificar | modificar la font]
Problematicas essencialas[modificar | modificar la font]
Espròvas màgers del calendièr internacional[modificar | modificar la font]
Eròis & figuras màgers de l'atletisme universal[modificar | modificar la font]
Recòrds[modificar | modificar la font]
Estatisticas generalas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Istòria generala[modificar | modificar la font]
- istòria de l'atletisme
- Robert Parienté & Alain Billouin: La fabuleuse histoire de l'athlétisme, París, edicions Minerva, 2003 (en francés)
- istòria de l'espòrt
- Jean-Paul Massicotte & Claude Lessard: Histoire du sport, de l'antiquité au XIXème siècle, id PUQ, 1984 (id)
- Thierry Terret: Histoire des sports, id L'Harmattan, 1996 (id)
- Wojcieh Liponski: L'Encyclopédie des sports, id Grund & UNESCO, 2005... (edicion francesa de l'edicion polonesa de 2003, Poznan, ed. Atena...)
- istòria de l'olimpisme
- B. Grandi: Grande enciclopedia dei giochi olimpici, Milan, ed. Ermes, 1992 (en italian)
- Robert Parienté & Guy Lagorce: La fabuleuse histoire des Jeux olympiques, París, ed. Minerva, 2004 (en francés)
e ca
Estatisticas[modificar | modificar la font]
Tecnica[modificar | modificar la font]
varia[modificar | modificar la font]
Filmografia[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Federacion Internacionala d'Atletisme
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Medalhièr general de l'atletisme olimpic
- Istòria de l'atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme en sala
- Campionat del Mond d'atletisme junior
- Campionat del Mond d'atletisme de la joventut
- Campionat del Mond de cross-country
- Cross de las Nacions
- Campionat del Mond de mièg maraton
- Recòrds del mond d'atletisme
- Estatisticas generalas de l'atletisme
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins las siás modalitats olimpicas actualas...
- ↑ Amb 17 païses aderents... qu'a l'ora d'ara son 213 los sius sòcis afiliats...
- ↑ Id est al programa dels Jòcs Olimpics & dels Campionats del Mond d'atletisme...
- ↑ En italics, las espròvas comunas estadi & sala (al programa dels actuals Campionats del Mond d'atletisme en sala...)
- ↑ idem
- ↑ veire nòta 4 çai-sus...


text:
1877
Aquesta pagina concernís l'an 1877 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
La guèrra que menaçava dempuei la repression saunosa de l'insureccion de Bulgaria en 1876 comencèt après un periòde de preparacion diplomatic que permetèt ai Rus de formar una coalicion gropant lei principats crestians ò esclaus dei Balcans. Àustria acceptèt de demorar neutra en cambi de Bòsnia e Ercegovina. Solament Grècia, sostengut per Londres, refusèt de participar. Lo conflicte comencèt en junh e lei fòrças otomanas foguèron rapidament vencudas.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Regardant leis afaires religiós dau país, Diáz reglèt lo conflicte ambé lei catolics que refusavan de reconóisser lo govèrn e anoncièt la fin dei persecucions còntra la Glèisa.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premierei liquefaccions d'oxigèn realizadas d'un biais independent per lei Francés Louis-Paul Cailletet (1832-1913) e Raoul Pictet (1846-1929).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Juan Manuel de Rosas, cap d'Estat argentin.


text:
Giròfle
Lo giròfle o giroflièr (Syzygium aromaticum) es un arbre de la familha de las Myrtaceae originari d'Indonesia.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'arbre a una forma conica. D'una nautor mejana de dètz a dotze mètres, pòt aténher fins a vint mètres de naut.
Las seunas fuèlhas persistentas son ovalas e coriaças.
Las flors de quatre petals blanc rosat son caracterizadas per lors sepals roges persistents. Los botons florals son nomenats « clavèl de giròfle ». Abans que florescan se recòlta los botons e se los daissa secar al solelh fins a que prengant una color brun escur. Aquel arbre es originari d'Indonesia.
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo giròfle es originari de l'archipèla des Molucas del nòrd.
L'epopèia indiana del Ramayana, escricha benlèu vèrs 200 AbC., ja menciona lo comèrci d'aquela espècia. Los Chineses utilizavan ja los clavèls de giròfle jos la dinastia Han (206 AbC. - 220 ApC.) los mastegant per melhorar l'alen, e tanben per las seunas vertuts medicinalas e culinàrias. Èran plan coneguts dels Grècs e dels Romans. Al sègle primièr, Plini lo Vièlh los descrich. Una recenta descobèrta arqueologica suggerís que lo comerci del giròfle amb l'Occident poiriá aver començat fòrça mai lèu. En efècte, se trapèt un clavèl de giròfle dins de rèstes calcinats sul sòl d'una cosina encendiada del site mesopotamian de Terqa dins la Siria actuala, datat de 1700 AbC.
En Euròpa, lo clavèl de giròfle portat al sègle IV pels Arabs, venguèt al vam a l'Edat Mejana. Dante Alighieri dins l'infèrn de la Divina Comèdia lo cita coma essent d'un usatge reservat als rics sieneses[1]. Los Portugueses arribats dins l'archipèla de las Molucas en 1424 se n'assegurèron lo monopòli en brutlant los arbres situats fòra de l'illa de Ternate e aquel monopòli foguèt enseguida aquel dels Olandeses.
Pierre Poivre, intendent de l'Illa de França, portèt qualques brots pendent una expedicion, e foguèt aclimatat d'en primièr a Maurici, puèi a las Antilhas.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Las proprietats antisepticas e anestesicas d'aqueles botons florals son conegudas dempuèi fòrça temps e prepausadas dins las dolors dentárias. Fa partit de la composicion del khôl, d'en primièr onguent oftalmic.
En cosina, es present dins lo pan d'espècias, los bescuèits amb mescla de canèla, lo pot-au-feu, las marinadas, la chocrota e es indispensable dins gaireben totes los curris. Dins de païses coma Tunisia, s'utiliza en infusion amb lo tè.
S'utiliza pel perfum d'ambient jos forma de « poma d'ambre » que se fabrica en ponchant sus la superfícia d'una irange de clavèls de giròfle.
La 2-eptanona es una cetona de formula (C7H14O) qui possedís una odor de clavèl de giròfle, coma l'eugenòl, qu'es un fenòl.
A l'ora d'ara, 95 % de la produccion mondiala de clavèls de giròfle es utilizat per la fabricacion dels kreteks, cigarretas indonesianas. A Jakarta, los fabricants de cigarretas avançan las vertuts antisepticas de clavèl de giròfle per presentar lors kreteks coma sens dangièr.
Produccion[modificar | modificar la font]
Sinonimes[modificar | modificar la font]
- Caryophyllus aromaticus L.
- Eugenia aromatica (L.) Baill.
- Eugenia caryophyllata Thunb.
- Eugenia caryophyllus (Spreng.) Bullock & S.G.Harrison


text:
Seythenex
Seythenex en arpitan (Seythenex en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una via romaine connectava Faverges a Mercury, pel caulet de Tamié.
En 1960, creacion de la station de La Sambuy-Seythenex.
Une voie romaine reliait Faverges à Mercury, par le col de Tamié.
En 1960, création de la station de La Sambuy-Seythenex.


text:
Cervidae
Los cervids son una familha de mamifèrs romiants qu'a un nombre par de dets, lor particularitat es de portar de banas. Se compta demest eles las darrièrs grands romiants salvatges de las regions temperadas. A travèrs lo monde n'existís 44 espècias repartidas en 17 genres. Lo cèrvi comun dels bòsques d'Euròpa es lo cèrvi elaf, apelat wapiti en America del Nòrd.
La talha dels cervids va de la talha d'una lèbre (pel podon) a la talha d'un caval (per l'elan).
Listas de las espècias[modificar | modificar la font]
Son devesidas en quatre sosfamilhas :
- Sosfamilha dels Capreolinae comprenent de cèrvis, l'elan, los daguets, los podons...:
- genre Capreolus:
- genre Alces:
- Alces alces, l'elan.
- genre Odocoileus
- genre Ozotoceros
- genre Mazama
- genre Pudu
- genre Blastocerus
- genre Hippocamelus
- genre Rangifer
- Rangifer tarandus, lo rèn.
- Sosfamilha dels Cervinae comprenent de cèrvis (axis, wapiti, cèrvi Sika...), los dams...:
- genre Axis
- Axis axis, lo cèrvi axis.
- genre Cervus
- Cervus duvaucelii, lo barasinga.
- Cervus elaphus, lo cèrvi elaf o wapiti.
- Cervus eldii, lo cèrvi d'Eld.
- Cervus mariannus, lo cèrvi de las Filipinas.
- Cervus nippon, lo cèrvi Sika.
- genre Dama
- Dama dama, lo dam.
- Dama mesopotamica, lo dam persan.
- genre Elaphurus
- genre Axis
- sosfamilha des Hydropotinae
- genre Hydropotes
- Hydropotes inermis, lo cèrvi d'aiga de China.
- genre Hydropotes
- sosfamilha dels Muntiacinae
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180693 Cervidae Goldfuss, 1820 (en)


text:
Organisme modificat geneticament
Un organisme modificat geneticament es un organisme viu que son patrimòni genetic foguèt modificat per engenhariá genetica, siá per accentuar d'unas de sas caracteristicas o per li ne'n balhar de nòvas consideradas coma desirablas, siá al contrari per demesir, e mai eliminar de caracteristicas consideradas coma indesirablas[1]. Aquesta modificacion genetica se fa per transgenèsi, es a dire insercion dins lo genòma d’un o mai d'un gèns nòus, jos forma de porcions d'ADN eissidas d’un autre organisme, los gèns inserits podent dins qualques cases remplaçar de gèns originals (mecanisme d’invalidation de gèn)[2]. Un organisme transgenic, tèrme que designa los organismes que contenon dins son genòma de gèns "estrangièrs", es doncas sempre un organisme modificat geneticament, l'invèrs essent pas sempre verai.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Definicion de la Comission de l’etica de la sciéncia e de la tecnologia de Québec : (fr) Per una gestion etica dels OGM, Comission de l’etica de la sciéncia e de la tecnologia de Quebec, vejaire adoptat a la 10ena amassada de la Comission de l’etica de la sciéncia e de la tecnologia lo 16 d'octobre de 2003 (ISBN 2-550-41769-6), 4en trimèstre de 2003 legir en linha
- ↑ exemple d'invalidation d'un gèn, sit internet de l’Universitat Pierre-et-Marie-Curie


text:
Maria de Medici
Maria de Medici (Florença, lo 26 d'abriu de 1575 - Colonha, lo 3 de julhet de 1642) que ho l'esposa deu Noste Enric e donc regina de França e de Navarra e, arron, regina mair. Qu'èra la mair deu rei de França e de Navarra Loís XIII.
Sheisau enfant de Francés I de Medici (1541–1587), granduc de Toscana, e de Joana (1548–1578), arquiduquessa d'Àustria (era medisha hilha de Ferran Ier deu Sant Empèri e d’Ana Jagellon.
Après la mort deu son espós, que recomandè e qu'ajudè lo Cardinau de Richelieu auprès deu son hilh. Totun, quan e's revirè d'aquesta posicion non podó pas mei arren contra aqueth ministre principau e que ho, en purmèras, estremada de la cort, puish qu'avó d'exilià per'mor d'aver complotat dab poténcia estrangèra e enemiga.


text:
-609
Aquesta pagina concernís l'an -609 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra la coalicion gropant Babilònia, lei Medes e leis Escites. Après lei desfachas majoras de 616-612 avC e la pèrda d'Assiria, la temptativa de mantenir la dominacion assiriana en Siria menada per lo rèi Assur-uballit II s'acabèt per una desfacha après la presa de la vila de Harran per lei Babilonians e lei Medes. Assur-uballit II dispareguèt dins de circonstàncias mau conegudas probablement tuat pendent la batalha. Sa mòrt marquèt la fin de l'Empèri Assirian.
Babilònia[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la guèrra còntra leis Assirians ambé la conquista de la vila siriana de Harran onte lo rèi Assur-uballit II èra a assaiar de mantenir lo poder assirian ambé l'ajuda d'Egipte, inquieta dei progrès babilonians. Assur-uballit II foguèt tuat marcant la fin finala de l'Empèri Assirian. En revènge, lei fòrças egipcianas capitèron de se mantenir dins la region e leis operacions militaras contunièron entre Babilonians e Egipcians.


text:
Bantostan
Un bantostan (o homeland) èra un territòri reservat als abitants negres de Sud-Africa e d'Africa del Sud-oèst (ara Namibia), del temps de la politica d'apartheid. Dètz bantostans èran establits en Sud-Africa, e dètz en Africa del Sud-oèst vesina (alara jos administracion sudafricana), per fin de concentrar los membres d'unes grops etnics designats, e de far venir cadun d'aquestes territòris etnicament omogenèu coma basa per la creacion d'estats de nacions autonòmas per los diferents grops etnics de Sud-Africa.
Lo tèrme foguèt d'en primièr emplegat a la fin dels ans 1940, e èra fargat a partir de banto (« gent » en banto) e -stan (un sufixe que significa « tèrra » en persan). Èra considerat coma insultant per d'unes critics dels govèrns dels 'homelands' pendent lo periòde d'apartheid (de l'afrikaans tuisland). Lo mot bantostan, uèi, es sovent utilizat dins un sens pejoratiu per descriure una region qu'a pas una legitimitat reala, formada d'enclavas desseparadas o eissida d'un descopatge electoral.
D'unes bantostans recebèron l'independéncia. En Sud-Africa, Transkei, Bophuthatswana, Venda, e Ciskei (alara nomenat « estat TBVC ») foguèron declarats independents, alara que d'autres (coma KwaZulu, Lebowa, e QwaQwa), recebèron una autonomia parciala, mas obtenguèron pas jamai l'independéncia. En Africa del Sud-oèst, Ovamboland, Kavangoland, e East Caprivi se vegèron autrejar l'autodeterminacion. La condicion d'estat sobeiran independent èra pas reconeguda fòra l'Africa del Sud.


text:
La Chapelle-Monthodon
La Chapelle-Monthodon es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement, La municipalitat #aver per nom latin "Capèla ad montem Odonis", littéralement "la Capèla al Mont Odon". Lo darrièr senhor #èsser çò pòrti de Bouillon.
Anciennement, la commune eut pour nom latin "Capella ad montem Odonis", littéralement "la Chapelle au Mont Odon". Le dernier seigneur fut le duc de Bouillon.


text:
Saint-Jure
Saint-Jure es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Primièra mencion l'an 1310 : "Sant Jaire".
- Dépendait Del País messin (Saulnois).
- Fief Del évêché agut per las nòblas familhas messines.
- Rattachement En 1813 de las municipalitats de Ressaincourt (Lorraine) e de Alemont (de païses messin, citat l'an 1194).
- Première mention en 1310 : "Saint Jeure".
- Dépendait du Pays messin (Saulnois).
- Fief de l'évêché tenu par les nobles familles messines.
- Rattachement en 1813 des communes de Ressaincourt (Lorraine) et d'Alemont (pays messin, cité en 1194).


text:
Biologia
La biologia es la sciéncia de la vida.
La biologia, dau grèc bios (Bιoς) e logos (λoYoς), es la sciéncia de la vida. Aquesta generalitat etimologica recuèrbe mai d'una realitat :
- Per definicion, la biologia es l'estudi deis èssers vius, taus coma son conoissuts sus la planeta Tèrra. Mai la distincion entre organismes vius e non vius es de còps malaisada (vejatz virus, viroïde e prions), e la determinacion de l'objècte especific de la biologia a ren de ben clar.
- Pressa en un sens pus larg, la biologia o sciéncia de la vida es tanben l'ensems dei disciplinas, classicas e modèrnas, qu'estúdia leis estructuras, lei foncions e lei nivèus d'organizacion (moleculas, cellulas, organismes e son mitan de vida) deis èssers vius, aqueleis èssers vius estent scientificament que d'amassatges complèxes de moleculas interagissent entre elei segon lei lèis de la fisica e de la quimia s'aplicant en tota matèria.
- La biologia estúdia tanben l'evolucion deis èssers vius (teoria de l'evolucion).
- Estúdia sei relacions leis uns a respècte deis autres e a respècte de son mitan (ecologia, etologia).
- La biologia pertòca tanben certanei caracteristicas dau "viu" utilas per l'òme (aplicacions agricòlas, agroalimentàrias, medicalas, farmaceuticas, quimicas…)
Lo tèrme de biologia foguèt definit a la fin dau sègle XVIII per lo naturalista francés Jean-Baptiste de Lamarck : « Tot çò qu'es generalament comun ai vegetaus e ais animaus coma totei lei facultats que son pròprias a cadun d'aqueleis èssers sensa excepcion, deu constituir lo solet e vast objècte d'una sciéncia particulara qu'es pas encara fondada, qu'a pas manco de nom, e que li donarai lo nom de biologia. »
Disciplinas principalas[modificar | modificar la font]
A rason dau caractèr extremament vast dau subjècte, l'estudi de la biologia a besonh d'un morcelament. Una amira, un pauc « reductriz » mai aguent l'avantatge de clarificar lei tèmas, consistís a definir de nivèus d'organizacion. Dins un socit de venir an una compreneson melhora de la biologia, de pònts se son naturalament fargats entre lei diferentei disciplinas.
D'autrei disciplinas son associadas a la biologia, coma la genetica o sciéncia de l'ereditat.
Un dei concèptes clau de la biologia es lo principi de l'evolucion. La filogenia retrai ansin l'evolucion deis organismes e la paleontologia estúdia leis organismes fossils e cèrca de retraire son evolucion. Aquelei disciplinas s'apielan sus la taxinomia (o sistematica), qu'a per tòca de classificar leis èssers vius per fin de leis agropar en ensems (genre, familha, espècias, menas, eca.) pron semblants per èssers comparats entre elei dins lo temps e l'espaci.
Lei progrès rapids de la biologia suscitan de còps d'interrogacions filosoficas, de lanhas dei gròssas, finco una fòrta oposicion de certaneis associacions o organizacions non governamentalas (ONG). Citem especialament : l'avortament , lo clonatge, leis organismes modificats geneticament, lo sequençatge e lei problèmas de proprietat que ne resultan.


text:
Cossé-le-Vivien
Cossé-le-Vivien es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cossé-çò-Vivián a situat a Nombre|11|km}} de Craon, a Nombre|18|km {{}} de Laval e a 22 quilomètres de Castell-Gontier. La municipalitat de Cossé-lo-Vivián, en lo Nautor-Anjau, fa partida de la Mayenne angevine.
Cossé-le-Vivien est situé à Modèl:Nombre de Craon, à Modèl:Nombre de Laval et à 22 kilomètres de Château-Gontier. La commune de Cossé-le-Vivien, dans le Haut-Anjou, fait partie de la Mayenne angevine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jol Ancian Regim, la municipalitat fasiá partida del fief de la baronnie angevine de Craon e dépendait de la sénéchaussée principala d'Angieus e del país d'eleccion de Castell-Gontier.
Sous l’Ancien Régime, la commune faisait partie du fief de la baronnie angevine de Craon et dépendait de la sénéchaussée principale d'Angers et du pays d'élection de Château-Gontier.


text:
Saint-Sauveur (Meurthe e Mosèla)
Saint-Sauveur es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Sant-Salvador, perché a una altitud de 440 mètres, se situa suls primièrs contreforts del massís del Donon, adossat al Alsace, e domina la plana lorraine(Anautita Vezouze). Es lo un dels mai pittoresques del piémont vosgien de Meurthe-e-Moselle. Sant-Salvador es un encreuament de sentiers de randonnées entre los bòsques domaniales de Bousson e de Grand Cheneau. Lo sieu territòri vast ofrís de nombroses abrics pels randonneurs. La Vezouze, #que se tira en la Meurthe a Lunéville(40 km mai luènh) pren la siá font a l'extrèm Es de lo sieu territòri.
Le village de Saint-Sauveur, perché à une altitude de 440 mètres, se situe sur les premiers contreforts du massif du Donon, adossé à l'Alsace, et domine la plaine lorraine(Haute Vezouze). C'est l’un des plus pittoresques du piémont vosgien de Meurthe-et-Moselle. Saint-Sauveur est un carrefour de sentiers de randonnées entre les forêts domaniales de Bousson et de Grand Cheneau. Son territoire étendu offre de nombreux abris pour les randonneurs. La Vezouze, qui se jette dans la Meurthe à Lunéville(40 km plus loin) prend sa source à l'extrême Est de son territoire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo traslat en 1010 sus la montanha de « Sant-Salvador-en-Vòges » del abbaye de Bonmoutier, bénédictine, implantada dempuèi la Modèl:S- a Val-e-Châtillon (ex-Val de Bonmoutier), a informat en la cronica del fraire Richer de Senones (13ème s.). Lo abbaye de Sant-Salvador formava amb aquelas de Senones, Sant-Dié, Étival, e al còr Moyenmoutier, la crotz monastique de las Vòges.
Ricament dotada per los sieus fondators, lo abbaye possedissiá de bòsques fins al Donon dintre Sarre e Plana e aviá de possessions en de nombroses pòbles del Blâmontois, del Badonvillois, de la vallée de la Plana e mai enlà (près de Nancy e de Toul). Una dotzena de hitas de la Modèl:S- en marcant lo limit de las tèrras de la abbaye venon d'èsser redécouvertes al pè del Donon.
Los protecteurs-consagrats del abbaye #èsser los senhors de Turquestein e de Blâmont (met cadette dels comtes de Salm). Dintrats en conflicte amb la notícia abbaye cistercienne d'Anautita-[Seille ], las bénédictins aguèron remplaçat cap a 1188 per las chanoines regulars de Sant Augustin. Lo abbaye #èsser la nécropole de grands senhors de la region, en particulara de Henri 1er de Blâmont e de Cunégonde de Linange-Dabo. L'esplendid en jasent d'aquel coble illustra, exposicion a la capèla de las Cordeliers a Nancy(Musèu Lorrain) dempuèi la siá descobèrta a Sant-Salvador e lo don #que n'a fach en 1854 lo cònsol del vilatge , es probablament çò de mès de polit de Lorraine. Henri Sègle I De Blâmont èra sénéchal de Lorraine, consagrat de Vic/Seille, constructor dels remparts del bourg de Blâmont, del Torn dels consagrats de Baccarat, lo un dels eròis del celèbre Tournoi de Chauvency (1285)ont a comparat a Lancelot e representat a caval en dos enluminures conservadas a Oxford, #qu'Anne Azema, de la Boston Camerata (#USAR), n'a realizat una adaptacion musicala amb ponduda ne scèna (CD del Conselh Regional de Lorraine en 2006).
Destruida a divèrsas recuperacions pendent las guèrras de religion, la abbaye i aguèt abandonat en 1569 per las chanoines #que #partir s'installar a Domèvre-sus-Vezouze sus las siás tèrras. #Daissar a Sant-Salvador un vicari #que desservait tanben lo ancià ermitage Sant-Jean.
Le transfert en 1010 sur la montagne de « Saint-Sauveur-en-Vosges » de l’abbaye de Bonmoutier, bénédictine, implantée depuis le Modèl:S- à Val-et-Châtillon (ex-Val de Bonmoutier), est rapporté dans la chronique du moine Richer de Senones (13ème s.). L'abbaye de Saint-Sauveur formait avec celles de Senones, Saint-Dié, Étival, et au coeur Moyenmoutier, la croix monastique des Vosges.
Richement dotée par ses fondateurs, l’abbaye possédait des forêts jusqu’au Donon entre Sarre et Plaine et avait des possessions dans de nombreux villages du Blâmontois, du Badonvillois, de la vallée de la Plaine et au-delà (près de Nancy et de Toul). Une douzaine de bornes du Modèl:S- marquant la limite des terres de l’abbaye viennent d’être redécouvertes au pied du Donon.
Les protecteurs-voués de l'abbaye furent les seigneurs de Turquestein et de Blâmont (branche cadette des comtes de Salm). Entrés en conflit avec la nouvelle abbaye cistercienne de Haute-[Seille ], les bénédictins furent remplacés vers 1188 par les chanoines réguliers de Saint Augustin. L’abbaye fut la nécropole de grands seigneurs de la région, en particulier d’Henri 1er de Blâmont et de Cunégonde de Linange-Dabo. Le splendide gisant de ce couple illustre, exposé à la chapelle des Cordeliers à Nancy(Musée Lorrain) depuis sa découverte à Saint-Sauveur et le don qu'en a fait en 1854 le maire du village , est probablement le plus beau de Lorraine. Henri Sègle I de Blâmont était sénéchal de Lorraine, voué de Vic/Seille, constructeur des remparts du bourg de Blâmont, de la Tour des voués de Baccarat, l'un des héros du célèbre Tournoi de Chauvency (1285)où il est comparé à Lancelot et représenté à cheval dans deux enluminures conservées à Oxford, dont Anne Azema, de la Boston Camerata (USA), a réalisé une adaptation musicale avec mise en scène (CD du Conseil Régional de Lorraine en 2006).
Détruite à plusieurs reprises pendant les guerres de religion, l'abbaye fut abandonnée en 1569 par les chanoines qui partirent s’installer à Domèvre-sur-Vezouze sur leurs terres. Ils laissèrent à Saint-Sauveur un vicaire qui desservait aussi l'ancien ermitage Saint-Jean.


text:
Batalha de Texel (1914)
La batalha de Texel se debanèt lo 17 d'octòbre de 1914 au larg de l'illa neerlandesa de Texel, entre d'esquadras anglesa e alemanda durant la Premiera Guèrra Mondiala. Foguèt una victòria anglesa que limitèt lei temptativas alemandas per minar leis aigas dau sud dau Reiaume Unit.
La batalha comencèt per lo rescòntre entre la 3a flotilha de còntra-torpilhaires anglesa de Cecil Fox e la 7a mieja flotilha alemanda de Georg Thiele. La flòta anglesa èra compausada dau crosaire leugier HMS Undaunted e de còntra-torpilhaires HMS Lennox, HMS Lance, HMS Loyal e HMS Legion. En fàcia, la flòta alemanda alinhèt lei torpilhaires S115, S117, S118 e S119. Leis Alemands, largament inferiors en poténcia de fuòc e en portada, assaièron de fugir puei de lançar de torpilhas mai finalament sei naviris foguèron rapidament tocats puei aprefondits.
218 marins alemands foguèron tuats e 30 capturats durant lei combats. De mai, lo 30 de novembre, un pescaire britanic trobèt un còfre gitat per lo comandant Georg Thiele pendent la batalha. Lo còfre conteniá de còdis utilizats per lei tropas alemandas desplegadas sus la còsta de Flandra.


text:
Poder legislatiu
Lo poder legislatiu es un dels tres poders que dins un Estat modèrne democratic es separat del poder executiu e del poder judiciari. Lo poder legislatiu recai sovent sus una assemblada de representants nomenada còrs legislatiu. Lo tèrme de legislatura fa referéncia al periòde de session d'un còrs legislatiu.
Un còrs legislatiu es un tipe d'assemblada deliberativa amb lo poder de crear e aprovar de leis. Los còrses legislatius pòdon aver divèrses noms; los mai comuns son Parlament e Congrès dependent de sas foncions e de la forma de govèrn de l'Estat. Dins los sistèmas parlamentaris lo còrs legislatiu es la branca suprèma e la que nomena lo representant del poder executiu. Dins los sistèmas presidencials lo còrs legislatiu es una branca del govèrn amb poder equivalent mas independent de l'executiu. En mai d'aver la capacitat de crear e aplicar las leis, los còrses legislatius tenon autoritat per aumentar los impòstes, aprovar lo budgèt de la nacion atal coma las autras proposicions monetàrias. Los còrses legislatius apròvan una declaracion de guèrra o ratifican un tractat comercial entre estats independents.
Lo còrs legislatiu d'un Estat pòt èsser format per una o mai d'una cambras, assembladas que debaton e vòtan las leis. La majoritat dels còrses legislatius son unicamerals o bicamerals (constituits per una cambra bassa e una cambra nauta). Dins la majoritat dels sistèmas parlamentaris, la cambra bassa es pus poderosa que la cambra nauta qu'es pas solament qu'una assemblada de conselh o de revision. Çaquelà, dins los sistèmas presidencials, los poders de las doas cambras son similars. Dins las federacions, la cambra nauta representa sovent los estats, províncias, païses o republicas que la constituisson, e la cambra bassa representa los ciutadans en circonscripcions de la meteissa grandor de populacion.
Lista dels títols dels còrses legislatius[modificar | modificar la font]
- Parlament (dins la majoritat de las republicas o monarquias parlamentàrias)
- Congrès, Congrès General, Congrès Nacional o Congrès de l'Union (dins la majoritat de las republicas presidencialas)
- Dieta
- Assemblada
- Assemblada Nacionala (França e Quebèc)
- Althing (Islàndia)
- Assemblada de la Republica (Portugal)
- Bundesrat e Bundestag (Alemanha)
- Corts Generalas (Espanha)
- Eduskunta o Riksdag (Finlàndia e Suècia)
- Assemblada Federala (Russia e Soïssa)
- Folketing (Danemarc)
- Knesset (Israèl)
- Yuan Legislatiu (Taiwan)
- Majles Al-Ummah (Kowait)
- Oireachtas (Irlanda)
- Riigikogu (Estònia)
- Sajya Sabha/Lok Sabha (Índia)
- Sabor (Croàcia)
- Saeima (Letònia)
- Seimas (Lituània)
- Sejm (Polonha)
- Skupština (Serbia)
- Estates-General o Staten Generaal (Païses Basses)
- Storting (Norvègia)
- Tynwald (Illa de Man)
- Verkhovna Rada (Ucraïna)


text:
Aegypius monachus
Aegypius monachus es una espècia de voltor (var. vutre) es a dire un rapaç diürne carraunhaire qu'aparten a la familha dels Accipitridae, que ne demòra pas que tres populacions, relictualas, en Euròpa ont es ara protegit.
Es la sola espècia del genre Aegypius. Lo Voltor oricon (Torgos tracheliotus) es rarament inclús dins aquel genre jol nom de Aegypius tracheliotus.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Aegypius monachus dins Ciconiiformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Aegypius monachus dIns Avibase (fr) (Vejatz mapa de reparticion)
- Referéncia Fauna Europaea : Aegypius monachus (en)
- Referéncia ITIS : TSN 175494 Aegypius monachus (Linnaeus, 1766) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Aegypius monachus (en)
- Referéncia NCBI : Aegypius monachus (en)


text:
Florac
Florac es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament de Losera e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Rotas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Florac en Losera. Camins d'excursion: Camin Stevenson GR70, GR43, GR68.
- Sit oficial de la comuna de Florac
- Los 160 quilomètres de Florac


text:
Los Desesperançats
Los Desesperançats (Szegénylegények del siu títol original magiar) es lo quatren filme long d'en Jancsó Miklós realizat en 1965.
Se ne pòt tot parièr considerar coma lo primièr d'una trilogia subre violéncia e repression ( amb Roges e Blancs e Silenci e Crit ) mas tanben l'esbòç del biais de filmar mai especificament jancsian.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Un quinzenat d'annadas aprèp la Revolucion ongresa de 1848 e la lucha del pòble magiar per s'emancipar d'al jo feràs de l'empèri austriac, d'unes ultims darrièrs resistents partesans d'en Lajos Kossuth son aparats pels pacans que refusan de desvelar la lor identitat als agents imperials.
Se ne va alavetz anar trenant a tengut una mena de malhum relacional opressor-oprimit que tota causa dins lo quite biais de filmar jancsian n'es a l'un còp e objècte real e simbòl.
E los èssers umans tot parièr.
E aicesta fortalesa isolada, perduda dins la puszta, l'immensa plana magiara, ne va venir lo teatre d'un huis-clos infernenc que se ne poirà acabar sonque per la mòrt dels resistents, lo chaple dels desesperançats.
Analisi[modificar | modificar la font]
mesa en scèna e estil[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Tot bèl just aprèp la realizacion de Los Desesperançats çò ne dirà en Jancsó:
- S'a l'ora d'ara ne pensi a las annadas avalidas, l'ensenhament que ne trasi, es que me sabi çò que vòli pus cap far.Vòli pas cap èsser un expressionista, al contrari del miu filme Immortalitat e me vòli defugir un antonionisme excessiu per çò tot que dels sentiments, del languitòri fin finala que d'encara fòrça tròp ne trapam dins Mon camin... [1]
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
Distribucion[modificar | modificar la font]
- János Görbe ... Gadjor
- Tibor Molnar ... Kabai, lo paire
- Andras Kozak ... Kabai, lo filh
- Gábor Agárdy ... Torma
- Zoltán Latinovits ... Veszelka
Resson critic[modificar | modificar la font]
en Ongria[modificar | modificar la font]
Mai d'un milion d'espectators vegèron lo filme a sa sortida en 1965... çò es mai de dètz parts una de la populacion del país.
Saique benlèu lo percebèron coma una òbra de resisténcia amagada a la repression sovietica aprèp los eveniments de 1956, coma dins lo filme la de l'empèri austriac contra l'Ongria revolucionària d'en Kossuth Lajos, ancoradas ambedoas aquelas revolucions dintre l'inconscient collectiu magiar.
internacional[modificar | modificar la font]
- Los Desesperançats contra la mistificacion de l'istòria ... ( Philippe Haudiquet in Les Lettres françaises, decembre de 1966 )
- Una estructura de la desumanizacion... ( Roger Dadoun in Les Lettres nouvelles, març-abril de 1967 )
- L'Art del borrèl: los Desesperançats ... ( Michel Mardore, in Le Nouvel Observateur, 28 de decembre de 1966 )
- Una absorpcion totala del contengut en fòrma... ( Derek Malcolm, in The Guardian, Londres, 19 d'octobre de 2000 )[2]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1965... Grand prèmi de la critica ongresa
- 1966 ... Prèmi dels critics angleses pel melhor filme estrangièr sortit en 1966
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ... Dominique Maillet: Les Sans-espoir: étude d'un mécanisme de répression in revista études cinématographiques pp 60-74, nums 104-108 1975
- veire tanben bibliografia mai complèta e exaustiva dins l'article Miklós Jancsó
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... version integrala sostitolada en anglés... en picar coma clau Miklos Jancso The Round Up
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins la revista Filmkultura, num.2, Budapest, 1966
- ↑ Inclutz lo filme dins la siá lista dels 100 filmes màgers del sègle XX.


text:
Ostal de Borbon
L'Ostal de Borbon (var. Ostau de Borbon) remonta au sègle X quand lo chavalèir Ademar aquerís lo Chastèl de Borbon (Borbon d'Archambaud uèi lo jorn) e baila son nom a la familha e au Duchat de Borbonés.
L'adjectiu que se referís a l'Ostal de Borbon es borbonós, borbonosa.
Lo primèir Ostal daus Borbons s'achaba en 1200 amb la mòrt d'Archambaud VIII, que laissèt una eiretèira, Matiuda de Borbon, que venguèt Dòna de Borbon. Esposèt Gui de Dampierre, ajustant aitau Montluçon a las possessions daus senhors de Borbon.


text:
Andes
Los Andes que se sonan tanben la Cordilhièra dels Andes (var. Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes, Cordilhèira daus Andes) (en quíchoa Antikuna, en espanhòl los Andes) son una longa cadena de montanhas, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'America del Sud. A une longor de 8000 km e una largor de 500 km.
Lo gentilici es andin -a.
La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la Cordilhièra Orientala e la Cordilhièra Occidentala, sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La Cordilhièra de la Còsta comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'illas nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de Chile. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'Ocean Pacific fins a Veneçuèla, sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: Argentina, Bolívia, Chile, Colómbia, Eqüator, Peró e Veneçuèla, que d'unes son coneguts coma "Estats andins".
La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra Asia. Lo pic pus naut, Aconcagua, culmina a 6962 m. Lo som del Mont Chimborazo dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar Imalaia en nautor mas son pus largs e pus longs.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Lo sit arqueologic inca de Machu Picchu
-
-
-
Construccions ancianas dels Incas a Cusco
-
La vila de La Paz
-
La vila de Cochabamba


text:
Fouenant
Fouenant en breton (Fouesnant en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna littorale del Sud-Finistère situada a 15 quilomètres al sud de Kemper e uèch quilomètres a l'oèst de Concarneau. La municipalitat es al còr de la comunitat de municipalitat #que n'es çò cap de luòc : a l'èst se tròba La foret-Fouesnant, al nòrd Sant-Evarzec, a l'oèst Pleuven, Clohars-Fouesnant e Gouesnac'h e fin finala Benodet al sud-oèst. Fouesnant A vorejat de 15 quilomètres de còsta, del Cap de Coz als marais de Mousterlin e a las montilhas de la Mar blanca, en transeünt per la punta de Beg Meil. Lo territòri es modérément vallonné, descendent en pendent doç cap al sud-oèst, en direccion de Bénodet e de la mar. Cap a l'èst, la pendenta es mai accentuada cap a la anse de Penfoulic e o baia del Bòsc.
Las còstas presentan d'aspèctes fòrça divèrs : cordon sableux del Cap de Coz, còsta rocosa escarpée vorejant la baia de Lo Bòsc, fins a Beg Meil. La punta de Beg Meil e las siás montilhas perchées barran la baia del Bòsc. La còsta sud de Fouesnant a format de dos torcèm littoraux de còsta-abans de part e d'autra de la punta de Mousterlin. An separat de la mar las modèstas rias #qu'ocupavan los corses inferiors de divèrses pichons ruisseaux, en formant aital dos lagunes, aquela de Mousterlin, #que i aguèt transformat en polder cap a 1930, e aquela de la Mar Blanca #qu'es totjorn somesa al regim dels marées.
Fouesnant Es una anciana municipalitat rurala #qu'a conservat un aspècte de bocage amb quatre ensems urbanisés. Juché A 60 m d'altitud, e a tres quilomètres de la còsta, lo bourg de Fouesnant domina la baia de Lo Bòsc. A l'entorn de la glèisa Santa-Pierre, lo centratz vila es a las fes administrativas (comuna, bibliotèca, servicis socials...) E comercial (pichons comèrcis). L'estrecha punta de sable del Cap de Coz en ressortint a penas lo nivèl de la mar, es gaireben totalament ocupada per bastiments. Divèrses lotissements engrandeixen çò Cap de Coz cap a l'interior de las tèrras. En cara de lo sieu extremitat, al fons de la Baia de Concarneau, se tròba la sortida de Pòrt-lo-Bòsc, lo pòrt de Lo Bòsc-Fouesnant. Dempuèi la fin de la Modèl:S-, Beg Meil èra una station balnéaire réputée ont #èsser bastits de nombroses otèls e villas particulars. Un sémaphore de la Marina nacionala opèra una vespra maritima a la punta de Beg Meil. Fin finala, la Punta de Mousterlin a #èsser l'objècte d'una urbanizacion mai moderada.
Lo parc immobiliari a constituit per 80% d'ostals particulars #que près de la mitat ne son de residéncias secondaires. Qualques zònas artesanalas e comercialas fòrça activas (Kervihan, Parc Ar Aiçò hastel) reagrupin, als limits del centratz vila, dels servicis e de las entrepresas especializadas en la alimentaire sustot (Tipiak, salaisons, pastissariás industrialas...). Dempuèi 2010, Fouesnant a folrar la siá ofèrta de comèrcis e de servicis, amb la creacion de doas zònas comercialas : a l'oèst amb lo pole comercial de Penhoat-Salaun ; al sud, amb la zòna de Maner Kerelleau.
Fouesnant Es vengut una autentica station balnéaire e touristique desvolopada a l'entorn de lo sieu ensems de plajas e de Beg Meil, sustot dempuèi l'obtencion de lo sieu label "Pabalhon Blau" en garantint sustot una qualitat de las aigas de baignade. L'aglomeracion fa partida de la zòna d'estenduda périurbaine de Kemper ont trabalha una ampla part de la populacion fouesnantaise.
Fin finala, Fouesnant possedís un vast amassa insulaire : lo Isla a las Fedas e la archipel de las Glénan, amassa de ilots situats a una quinzena de quilomètres al sud de la Punta de Mousterlin, fan partida del territòri communal.
Cap a l'èst, la còsta se retalha en criques inaccessibles a marée anautita. D'ont l'utilitat d'un camin litoral #que dessert aquelas pichonas pèrlas en seguenta la nautor de la falaise, via méandres diboishats en la flore arbustive. Trach que bruscament, se bute clausuras dessús, grillages e de murs en anonciant « Proprietat privada ! ».
Commune littorale du Sud-Finistère située à 15 kilomètres au sud de Quimper et huit kilomètres à l'ouest de Concarneau. La commune est au coeur de la communauté de commune dont elle est le chef lieu : a l'est se trouve La foret-Fouesnant, au nord Saint-Evarzec, à l'ouest Pleuven, Clohars-Fouesnant et Gouesnac'h et enfin Benodet au sud-ouest. Fouesnant est bordée de 15 kilomètres de côte, du Cap Coz aux marais de Mousterlin et aux dunes de la Mer blanche, en passant par la pointe de Beg Meil. Le territoire est modérément vallonné, descendant en pente douce vers le sud-ouest, en direction de Bénodet et de la mer. Vers l'est, la pente est plus accentuée vers l'anse de Penfoulic et le baie de La Forêt.
Les côtes présentent des aspects très divers : cordon sableux du Cap Coz, côte rocheuse escarpée bordant la baie de La Forêt, jusqu'à Beg Meil. La pointe de Beg Meil et ses dunes perchées ferment la baie de la Forêt. La côte sud de Fouesnant est formée de deux cordons littoraux d'avant-côte de part et d'autre de la pointe de Mousterlin. Ils ont séparé de la mer les modestes rias qui occupaient les cours inférieurs de plusieurs petits ruisseaux, formant ainsi deux lagunes, celle de Mousterlin, qui fut transformée en polder vers 1930, et celle de la Mer Blanche qui est toujours soumise au régime des marées.
Fouesnant est une ancienne commune rurale qui a conservé un aspect de bocage avec quatre ensembles urbanisés. Juché à 60 m d'altitude, et à trois kilomètres de la côte, le bourg de Fouesnant domine la baie de La Forêt. Autour de l'église Saint-Pierre, le centre ville est à la fois administratif (mairie, bibliothèque, services sociaux...) et commercial (petits commerces). L'étroite pointe de sable du Cap Coz dépassant à peine le niveau de la mer, est presque entièrement occupée par des constructions. Plusieurs lotissements agrandissent le Cap Coz vers l'intérieur des terres. En face de son extrémité, au fond de la Baie de Concarneau, se trouve la sortie de Port-la-Forêt, le port de La Forêt-Fouesnant. Dès la fin du Modèl:S-, Beg Meil était une station balnéaire réputée où furent construits de nombreux hôtels et villas particulières. Un sémaphore de la Marine nationale opère une veille maritime à la pointe de Beg Meil. Enfin, la Pointe de Mousterlin a été l'objet d'une urbanisation plus modérée.
Le parc immobilier est constitué pour 80% de maisons particulières dont près de la moitié sont des résidences secondaires. Des zones artisanales et commerciales très actives (Kervihan, Parc Ar C'hastel) regroupent, aux limites du centre ville, des services et des entreprises spécialisées dans l'alimentaire notamment (Tipiak, salaisons, pâtisseries industrielles...). Depuis 2010, Fouesnant a étoffer son offre de commerces et de services, avec la création de deux zones commerciales : à l'ouest avec le pole commercial de Penhoat-Salaun ; au sud, avec la zone de Maner Kerelleau.
Fouesnant est devenue une véritable station balnéaire et touristique développée autour de son ensemble de plages et de Beg Meil, notamment depuis l'obtention de son label "Pavillon Bleu" garantissant notamment une qualité des eaux de baignade. L'agglomération fait partie de la zone d'extension périurbaine de Quimper où travaille une large partie de la population fouesnantaise.
Enfin, Fouesnant possède un vaste ensemble insulaire : l'Île aux Moutons et l'archipel des Glénan, ensemble d'ilots situés à une quinzaine de kilomètres au sud de la Pointe de Mousterlin, font partie du territoire communal.
Vers l'est, la côte se découpe en criques inaccessibles à marée haute. D'où l'utilité d'un chemin côtier qui dessert ces petites perles en suivant le haut de la falaise, via des méandres dessinés dans la flore arbustive. Sauf que brusquement, on bute sur des clôtures, grillages et murs annonçant « Propriété privée ! ».
Istòria[modificar | modificar la font]
- La preséncia de doas menhirs sul territòri communal, lo un al dedins de las tèrras e l'autre sus la Punta de Beg Meil es la marca d'una aucupacion umana del territòri a la fin del edat del bronze o al començament del edat del fèrre. Los registres a l'ora d'ara en cors sus l' Isla a las Fedas an meses n'evidéncia dels abitats permanents a divèrsas epòcas (Neolític, edat del fèrre, periòde romaine). Suls Glénan, dels maleters funéraires son tanben la traça d'una preséncia umana anciana.
Lo Diccionari dels Castells fòrts de Ch. Salch (éd. Publitotal, Estrasburg) soslinha una "motte féodale" sus la comuna. Cela vòl dire #que i aviá doncas a Modèl:La s mini- o Modèl:S-s un donjon a motte, coma se pòt ne veire sus la Tapisserie de Bayeux e cossí n'existís fòrça encara en las nòstras campanhas o vièlhs pòbles. Ne demòra pas sovent mai que la motte #qu'es una butte artificiala, lo donjon en avent #èsser destruit.
- A Modèl:La s- lo territòri de Fouesnant es una bannie fòrça important.
- La familha de Fouesnant, #que las aînés de paire en fils ne son chavaliers - bannerets, fa de partidas principalas familhas nòblas de Cornouailles en lo moment del recensement de la noblesa l'an 1294 (Henry de Fouesnant).
- Lo darrièr de Fouesnant conegut - Jehan de Fouesnant apertenent a una branca puinée a citat en lo relòtge de 1480.
- Pendent la guèrra de 100 ans, al començament del regna del pòrti de Bretanha Jean IV, la distincion de Fouesnant aperten a l'anglés Robert Knollys. Après la victòria de De lo Guesclin #que ne pren possession, aquel la dona lo 28 de mai de 1373 a lo sieu cosin Jean III del Juch. Donation Confirmada per Charles V lo 22 de setembre de 1373. En 1382, Jean III del Juch restituissi (moyennant cèrtas contrapartides) la distincion de Fouesnant al pòrti Jean IV e lo títol "senhor de Fouesnant"" es pas mai portat.
- Aquela municipalitat a conegut per faches ligats al question Nédelec l'an 1792.
- Fouesnant Cedís en 1873 una part de lo sieu territòri, #que ven la municipalitat de Lo Bòsc-Fouesnant.
- La présence de deux menhirs sur le territoire communal, l'un à l'intérieur des terres et l'autre sur la Pointe de Beg Meil est la marque d'une occupation humaine du territoire à la fin de l'âge du bronze ou au début de l'âge du fer. Les fouilles actuellement en cours sur l'Île aux Moutons ont mis en évidence des habitats permanents à diverses époques (Néolithique, âge du fer, période romaine). Sur les Glénan, des coffres funéraires sont aussi la trace d'une présence humaine ancienne.
Le Dictionnaire des Châteaux forts de Ch. Salch (éd. Publitotal, Strasbourg) signale une "motte féodale" sur la commune. Cela veut dire qu'il y avait donc aux Modèl:S mini- ou Modèl:S-s un donjon à motte, comme on peut en voir sur la Tapisserie de Bayeux et comme il en existe beaucoup encore dans nos campagnes ou vieux villages. Souvent il n'en reste que la motte qui est une butte artificielle, le donjon ayant été détruit.
- Au Modèl:S- le territoire de Fouesnant est une bannie très importante.
- La famille de Fouesnant, dont les aînés de père en fils sont des chavaliers - bannerets, fait partie des principales familles nobles de Cornouailles lors du recensement de la noblesse en 1294 (Henry de Fouesnant).
- Le dernier de Fouesnant connu - Jehan de Fouesnant appartenant à une branche puinée est cité dans la montre de 1480.
- Durant la guerre de 100 ans, au début du règne du duc de Bretagne Jean IV, la seigneurie de Fouesnant appartient à l'anglais Robert Knollys. Après la victoire de Du Guesclin qui en prend possession, celui-ci la donne le 28 mai 1373 à son cousin Jean III du Juch. Donation confirmée par Charles V le 22 septembre 1373. En 1382, Jean III du Juch restitue (moyennant certaines contreparties) la seigneurie de Fouesnant au duc Jean IV et le titre "seigneur de Fouesnant"" n'est plus porté.
- Cette commune est connue pour des faits liés à l'affaire Nédelec en 1792.
- Fouesnant cède en 1873 une partie de son territoire, qui devient la commune de La Forêt-Fouesnant.


text:
1741
Aquesta pagina concernís l'an 1741 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Invencion de son termomètre per lo fisician suedés Anders Celsius (1701-1744). Conoguèt un succès important e remplacèt pauc a pauc lo termomètre de Fahrenheit dins la màger part d'Euròpa.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de febrièr - André Grétry, compositor francés (m. 1813)
- 23 d'agost - Joan Francés de La Peirosa, comte francés (m. 1788?)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de julhet - Antonio Vivaldi, compositor italian (n. 1678)
- 19 de decembre - Vitus Bering, explorator danés (n. 1681)


text:
Maisoncelles-Pelvey
Maisoncelles-Pelvey es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Maisoncelles-sus-Sòlas[1].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Maisoncelles-sur-Seules[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Nòta de Maisoncelles-Pelvey sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS, consultat lo 26 de julhet de 2012.


text:
Thannenkirch
Thannenkirch en alemannisch ( Thannenkirch en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo pichon vilatge de Thannenkirch a situat sus una nautor en forma de replat en culminant a 468 mètres al pè del massís del Taennchel. Lo pòble a adaigat pel Bergenbach #que pren la siá font dempuèi los fòrts del massís del Taennchel. Lo pòble se tròba tanben a qualques encablures del castèl del Nautor-Koenigsbourg #qu'una polida rota permet de prene.
Le petit village de Thannenkirch est situé sur une hauteur en forme de replat culminant à 468 mètres au pied du massif du Taennchel. Le village est arrosé par le Bergenbach qui prend sa source depuis les forts du massif du Taennchel. Le village se trouve aussi à quelques encablures du château du Haut-Koenigsbourg qu'une belle route permet de rejoindre.
Istòria[modificar | modificar la font]
.


text:
Catarisme
Lo catarisme foguèt un movement religiós dualista dissident que nasquèt e se desvolopèt en Lengadòc al sègle XII . Lo nom, tardiu, foguèt balhat pels enemics d'aqueste movement, jutjat erètge per la Glèisa Catolica.
Los adèptes d'aqueste movement se nomenavan eles meteisses « bons òmes », « bonas femnas » o « bons crestians », mas èran apelats « perfièches » per l’Inquisicion, que designava atal los "perfièches erètges", es a dire los qu'èran ordenats e fasián la predicacion, per oposicion als simples fidèls erètges. Èran tanben sonats de còps per la populacion « patarins » o « teisseires ».
Fondamentalament crestians, los catars avián una lectura dualista del Novèl Testament, e destriavan doncas doas creacions: la vertadièra, es a dire la de las causas que son realament, aquela de Dieu, de l'esperit blos; la segonda èra la de las causas qu'an pas d'existéncia vertadièra, que i èra inclús lo monde vesedor, apariat al nonrés. Per eles lo monde fisic èra doncas vodat al patiment, a la violéncia e al mal. Aital, las armas dels cresents èran consideradas presonièras dels seus còsses, dins una mena de "preson de carn" e sol lo consolament, batejament per imposicion de las mans, las podián desliurar. Los catars se definissián coma membres de la Glèisa de Dieu, la sola vertadièra Glèisa qu'opausavan a la falsa Glèisa Apostolica Romana. Organizada e estructurada, la Glèisa catara èra formada per un còs clerical mixte: los bons òmes e bonas femnas qu'avián recebut lo consolament, e per un còs de fisèls o cresents. Al cap de cada avescat, se trapava un avesque e sos dos coajudors: lo filh major e lo filh menor.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Catarisme e catars en Lengadòc per Jean-Louis Biget, Professor emerit d'istòria de l'Edat Mejana a l'Escòla Normala Superiora de Fontenay-Saint-Cloud.
- (fr)L'istòria simplificada del catarisme e de la Crosada Albigesa en Lengadòc


text:
Bòsnia e Ercegovina
Bòsnia e Ercegovina, o en abreujat Bòsnia (en bosnian, croat e sèrbe Bosna i Hercegovina = БocHa и XepцeroBиHa), es un país del sud d'Euròpa que confronta Croàcia al nòrd, a l'oèst e al sud, Serbia a l'èst e Montenegro al sud. Son litoral ten una extension de 20 km.
Sa capitala es Sarajevo.
Lo gentilici es bosniac -a (o bosnian -a).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Bòsnia e Ercegovina se partatja en tres entitats autonòmas:
- la Federacion de Bòsnia e Ercegovina,
- la Republica Sèrba (Republika Srpska)
- lo district de Brchcò, administrat pel naut representant.
Bòsnia e Ercegovina demòran jos la tutèla d'un naut representant de la comunautat internacionala, qu'a lo drech d'anullar tota decision del poder executiu o legislatiu, entrò l'acabament de sa mission. Las condicions pas encara respectadas per la fin de la mission son aquelas:
- solucion del problèma de la proprietat de l'estat
- solucion del problèma de la Defensa Nacionala
- solucion de l'afar de Brchcò
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Bòsnia e Ercegovina.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Burèu del naut representant en Bòsnia e Ercegovina
- Presidéncia de Bòsnia e Ercegovina
- Govèrn de la Federacion de Bòsnia e Ercegovina
- Portal de la Republica Sèrba
- Amassada del districte de Brčko


text:
Wikiccionari:Benvenguda e benvengut al Wikiccionari
Lo Wikiccionari, o diccionari occitan d'Internet, la version occitana del wiktionary anglosaxon, es un projècte qu'i podètz contribuir totes. Es fondamentat sul principi de la wiki, çò que significa que podètz modificar cada pagina. Vos demandam pas d'èsser d'especialistas de lingüistica, sonque de mostrar d'enveja de participar e de far progressar l'aisina. Existisson tot un fum de causas que podètz far, d'unas mai pichonetas coma crear de categorias e d'autras plan mai complicadas coma crear la dintrada en occitan amb totas las reviradas. Amb lo temps progressaretz e podretz passar d'una tasca a una autra sens cap de problèma. Comptam sus ta participacion que sèm pas gaires nombroses e te balharem un còp de man se cal e amb plaser, vèni!
Somari
- 1 Lo Wikiccionari, qu'es aquò?
- 2 Quines son los autres wikiccionaris?
- 3 Quinas son las contribucions que pòdi portar?
- 4 I compreni pas res a la sintaxi wiki e a l'utilizacion dels botons
- 5 Mèfi!!!
- 6 L’avenidor del Wikiccionari
- 7 Vejatz tanben
Lo Wikiccionari, qu'es aquò?[modificar]
Lo Wikiccionari es la partida occitanofòna del projècte Wiktionary de diccionari liure e universal menat per un ensemble d'internautas e al qual podètz contribuir.
La tòca[modificar]
Aqueste diccionari occitan a per tòca de descriure en lenga d'òc totes los mots de totas las lengas.
A tanben per objectiu de donar las reviradas d'aquestes mots de l'occitan vèrs totas las autras lengas e dels mots estrangièrs cap a l'occitan. Mai generalament, permet de donar, per totes los mots occitans e estrangièrs (e per las lengas mòrtas), una descripcion en lenga occitana, e mai una traduccion, mas tanben de donar son etimologia, sa prononciacion, sos sinonims, antonims, omofòns, las expressions e locucions associadas, los mots parents e derivats, etc.
Vos convidam per mai de precisions a legir la pagina A prepaus del Wikiccionari.
L'estatut actual[modificar]
Actualament, dimars 3 de març 2015, son aperaquí 24 071 los mots occitans e forastièrs descriches en lenga occitana.
Quines son los autres wikiccionaris?[modificar]
Se pòt citar en particular lo Wiktionary anglés que seguís lo meteis objectiu qu'aqueste Wikiccionari nòstre, mas en anglés. N'existisson ara fòrça autres wikiccionaris ; los podètz trobar a la pagina des autres wikiccionaris o a la pagina multilingue del projècte per accedir a una tièra mai generala.
Quinas son las contribucions que pòdi portar?[modificar]
Tot aquò depend de vòstre perfil e de vòstre temps. Dins totes los cases, vos cal ensajar de seguir lo guida d'estil, en far servir las divèrsas paginas d'ajuda que generalament son ricas e precisas:
Parlaires d'occitan[modificar]
- Vos cal venir escriure d'articles sus de mots occitans que son pas encara marcats (veire aquí).
- Vos cal legir los articles, e de pas corregir las errors se per cas ne vesètz.
- Pels articles existents, i podètz apondre d'informacions que fan sofracha (coma l'etimologia, o la prononciation, de precisions amb los sinonims o mai d'imatges.
Autras lengas conegudas[modificar]
- En cas qu'un mot que seriá pas occitan foguèsse pas encara descrich dins lo Wikiccionari, lo podètz anar pescar amb sa descripcion suls autres wikiccionaris, per exemple.
- A mai i podètz apondre d'exemples d'utilizacion dels mots en lenga estrangièra:
Per ich, un alemand o una persona que ten una coneissença pro corrècta de l'alemand pòt apondre:
-
- Ieu.
- Ich bin Berliner. — Soi berlinés.
- Ieu.
- Vist que s'agís de la part occitanofòna del projècte, es pas mestièr de metre una seccion de traduccions dins los articles que son pas occitans, que la quita definicion a aquesta tòca.
Vos remembram que totas las contribucions al Wikiccionari se devon far en occitan.
Se pòdon trobar d'informacions complementàrias dins la pagina Wikiccionari:Qué far?
I compreni pas res a la sintaxi wiki e a l'utilizacion dels botons[modificar]
La pagina Cossí editar una pagina e tanben la pagina Basas de la sintaxi del Wikiccionari solide vos podràn ajudar. Per mai d'entresenhas, podètz consultar la pagina d'ajuda del Wikiccionari.
Podètz anar far d'ensages sul Nauc de sabla; pas cap de rason de trantalhar, es estat bastit amb aquesta tòca!
Mèfi!!![modificar]
Ja que s'agís d'una wiki, las informacions dels articles pòdon tenir de decas (e d'unes còps que i a per malastre es estat fach intencionalament, veire Wikiccionari:Vandalisme). Aital doncas cal saber prendre amb precaucion las informacions donadas, coma las de la Wikipèdia o de tota autra mena de mejan de comunicacion generalament.
Los Wikidemicians que i contribuisson en general fan de braves esfòrces per fargar d'articles qualitadoses, particularament en far servir de referéncias lingüisticas. La tendéncia actuala es de marcar aquestas referéncias al bas de la pagina. Pr'aquò un còp encara, a mai se pòdon semblar una garantia de qualitats las referéncias, cal servar de longa un agach critic cap a las dintradas del Wikiccionari, subretot se son emplec vòl aténher una tòca seriosa.
Lo Wikiccionari pòt pas en consequéncia servir de referéncia solida, subretot a aqueste estadi pas gaire avançat del projècte. Podrà venir pasmens de segur una aisina plan utila a flor e mesura de son evolucion. E podètz a mai ajudar lo projècte a créisser en qualitat: trantalhetz pas de contribuir, i a un fum de causas diferentas de far.
Enfin, vist qu'es publicat jos las condicions de la licéncia GFDL, lo contengut del Wikiccionari es liurament reutilizable, dins lo respècte de cèrtas condicions simplas (consultar Wikiccionari:Reutilizacion del contengut del Wikiccionari a aqueste prepaus).
L’avenidor del Wikiccionari[modificar]
A mai de las amelioracions e apòrts constants per çò qu'es de la lingüistica, son previstas qualques evolucions importantas a mai long tèrme.
Una autra evolucion de las mai importantas es lo cambiament cap a una basa de donadas mai adaptada au contengut d’un diccionari, qu'amassariá tanben totes los wikiccionaris de totas las lengas ja existentas. Aqueste projècte sonat OmegaWiki es encora en desvolopament e deuriá prendre de temps abans de veire lo jorn. Un prototip se pòt visualizar a l’adreça http://www.omegawiki.org/.
Vejatz tanben[modificar]
- La pagina d'acuèlh generala per un accès mai aisit al contengut del Wikiccionari
- La pagina d'acuèlh de la comunautat per contribuir al projècte
- La pagina d'ajuda per una multitud d'informacions utilas
- Las particularitats del Wikiccionari per los que coneisson ja lo principi del Wiki, notament per Wikipèdia
- La dintrada Wikiccionari dins lo Wikiccionari


text:
Égllése grèca-catolica mèlquita
L’Égllése grèca-catolica mèlquita ou Égllése catolica mèlquita (en arabo : كنيسة الروم الكاثوليك) est una des Églléses catoliques levantenches. Lo ch·èf de l’Égllése pôrte lo titre de Patriarch·e d’Antioch·e et de tot lo Levant, d’Alèxandrie et de Jèrusalèm des Mèlquitos, avouéc rèsidence a Damas en Sirie (titulèro actuâl : Sa Bèatitude Grègouère III Laham dês 2000).
Liyens èxtèrnos[changiér | modifier le wikitexte]
- (en) Seto de l’Égllése
- (en) Melkite Greek Catholic Church Information Center
- (en) CNEWA - Melkite Catholic Church


text:
Gagauz
Los Gagauzes son un pòble turc establesit en Moldàvia, atal coma en Ucraïna e Romania que demòra principalament en Gagauzia. Son aperaqui 200 000. Parlan lo gagauz, e plan sovent lo rus. I a tanben de Gagauzes que parlan lo romanés e l'ucraïnian. Son crestians ortodòxes e lor lenga es oficiala en Gagauzia amb lo rus e lo romanés.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Gagauzes son signalats al sègle 13 dins l'actuala Bulgaria. Convertits al crestianisme dempuèi bèl brieu, patiguèron de nombrosas persecucions e migrèron al nòrd de Danubi, entre 1750 e 1846.
Gagauzia faguèt partida de l'empèri rus fins a 1918, de Romania (1918-1940 e 1941-1944), de l'URSS (1940-1941, 1944-1991). Dempuèi 1991, es moldava.
Los Gagauzes dins lo mond[modificar | modificar la font]
Moldàvia[modificar | modificar la font]
La populacion gagauza a conegut una expansion notabla dempuèi 1959 un desvolopament demografic favorable e superior a lo de la populacion de Moldàvia. Çaquelà, aquela expansion sembla tancada a l'ora d'ara.
Ucraïna, Russia e ex-URSS[modificar | modificar la font]
En 1979, i aviá 173 179 Gagauzes en URSS e en 1989, 197 768. Lo nombre de Gagauzes vivent dins los autres païses de l'URSS passèt atal de 35179 a 44 220 en 10 ans (10051 vivián en Russia, 31 967 en Ucraïna e 2 202 dins las autras republicas). Aqueles nombres se son probablament mantenguts per las autras republicas. En Russia i aviá 13 690 Gagauzes al recensament de 2010, e 31 923 al recensament ucraïnian de 2001. Lo nombre total de Gagauzes dins las autres païses de l'ex-URSS pòt èsser estimat a 48 000 en 2010.
Romania e Bulgaria[modificar | modificar la font]
En 2002, 45 personas se declarèron de nacionalitat gagauza. Es pauc quand se sap que entre 1918 e 1940 gaireben tots los Gagauzes èran en Romania.
En Bulgarian, èran un pauc mai amb 540 membres al recensament de 2001.
Autres païses[modificar | modificar la font]
Qualques Gagauzes an emigrat en Euròpa, Turquia, e mai America. Lor nombre es desconegut mas representa al mens qualques milieirats.
Lenga[modificar | modificar la font]
Veire tanben: Gagauz (lenga)
Al recensament de 2004, en Moldàvia, lo gagauz èra la primièra lenga de 69,42% dels Gagauzes, lo rus de 27,42%, lo moldau/romanés de 2,28%. 0,28% utilizavan l'ucraïnian, 0,56% lo bulgar e 0,04% d'autras lengas. La proporcion de los que sabon parlar gagauz, rus o romanés es ben superiora. Lo bilingüisme rus/ gagauz es d'usatge. Lo romanés es ben mens praticat.


text:
Reticulum endoplasmic
Lo reticulum endoplasmic (abreujat RE) qu'ei un organet de las cellulas eucariòtas banhant dens lo citoplasma e qui ei delimitat per ua membrana lipidica qui dessepara un espaci interior deu citoplasma. Aquesta membrana e aqueth espaci que son en continuitat dab la dobla membrana deu nuclèu e l'espaci existent enter las doas capas de membranas nuclearas.
Las proteïnas que son sintetizadas peus ribosòmas au cap d'un procès aperat arrevirada (per'mor que las proteïnas be son "arreviradas" deus ARN messatgèrs, estant eths medishs la "transcripcion" de l'informacion genetica marcadas sus l'ADN). Aqueths ribosòmas que caperan ua partida deu Reticulum endoplasmic en semblant d'estar granas ; per aquesta rason, aqueth tròç e reticulum endoplasmic que s'apera reticulum endoplasmic granulós (REG). L'aute estrèm d'aqueth organet que s'apera lo reticulum endoplasmic lis (REL).
Lo reticulum endoplasmic qu'ei un lòc de madurason de las proteïnas on lo lor plegament correcte qu'ei favorizat per d'autas proteïnas aperadadas chaperonas; aquesta foncion qu'ei hèra importanta puish qu'ua proteïna qu'ei ua cadena d'aminoacids qui pren ua forma complexa dens l'espaci (qu'ei aquesta forma qui permet d'assegurar la soa mission, quin qui sia). Enter las proteïnas chaperonas conegudas que podem mentàver la PDI (la proteïna disulfida isomerasa, qui estableish pont disulfur enter duas cisteïnas) e la HSP70 (qui's fixa sus la proteïna au començament de la soa sintèsi en beth empachar un mau plegament).
L'aute pretzhèit deu reticulum endoplasmic qu'ei de decidir deu hat e de la plaça futura de las proteïnas ; se son plan plegadas que poden estar exportadas de cap a un aute organet : l'aparelh de Golgi.
Après aver traucat lo reticulum endoplasmic (e arribadas au cap deu procès de madurason) las proteïnas que son exportadas, dens vesiculas gessint deu Reticulum endoplasmic, de cap a un aute organet, aperat aparelh de Golgi. Aqueth procès qu'ei possible mercès a la fusion de la membrana de las vesiculas dab la membrana de l'aparelh de golgi, estant las duas de natura lipidica.
Dens las cellulas qui an ua grana activitat de sintèsi e de secrecion de proteïnas, lo reticulum endoplasmic qu'ei hèra desenvolopat : dens las cellulas deu hitge (las epatocitas) que s'aperat còs de Berg e còs de Nissl dens las neurònas.
Fin finala, lo reticulum endoplasmic lis qu'ei un lòc privilegiat de certas reaccions metabolicas ; qu'ei tanben un lòc on los ions calci (Ca2+) e son arrecaptats. Dens la cellulas muscularas que's presenta devath ua forma especilixada aperada reticulum sarcoplasmic. Los procès mecanics e quimics qui mian cap a la contraccion musculara que demandan ua liberacion d'ions calci dens la cellula ; aqueth organet, capable de us arrecaptar e de'us liberar d'un còp qu'ei donc indispensable entà perméter la contraccion musculara.


text:
Sauria
Los saurians (Sauria) fòrman un taxon pas classat que recampa los ausèls e bon nombre de reptils vivents.
Aqueste taxon designaca autres còps l'ensemble de las cernalhas e dels dinosaures, çaquelà, lo sens a evoluat a causa de las descobertas recentas. Los ausèls descendent dels dinosaures son estats incluses a aquel grop qui, de sosòrdre es estat desclassat e plaçat aprèp los Diapsids e abans los Lepidosauria e los ausèls. Lo grop Lacertilia, pendent un temps sinonim, el, es estat declarat obsolèt.
Sosòrdre dels Lepidosaurians. Grop que muda per fragments. Lor cran possedís un trauc pineal sul dessús del cap, çaquelà l'uèlh pineal es pas foncional. Los Saurians son dodats d'autotomia caudala, amb regeneracion parciala
Taxonomia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme Sauria es estat format a partir del grèc ancian σaύpa, σaũpoς, tèrme equivalent a lo de cernalhas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 563891 Sauria (invalide) (en)