text:
Mari (mitologia)
Mari o Maddi o Mariuena es la divinitat principala de la mitologia vascona precrestiana. Es un personatge de caractèr femenin. Pels bascos, la pus importanta de las residéncias de Mari o Maddi es la balma del costat èst d'Anboto, coneguda coma « Balma de Mari », per çò que Mari recep lo nom de « Dòna d'Anboto », entre autres. Aquesta divinitat es tanben coneguda dins la mitologia alto-aragonesa sota lo nom de Mariuena. Lo personatge aragonés compartís de caracteristicas comunas amb lo deus bascos, coma la de viure dins una balma, e ne presenta d'autras que son distintas. En particular, lo ròtle de Mariuena es fòrça mai benefic pels umans que non pas lo de Mari en çò deus bascos. Lo quite nom de Mariuena vòl dire Mari bona (cf. Mari ona en basco), mentre que la divessa es coneguda al bascoat com Marigaizta, que vòl dire mari meissanta. Mariuena fa beneficiar los umans de sos poders magics. En Gasconha, lo personatge de Mari s'a pres un vestit clarament crestian per assimilacion amb la maire del Crist. Cal notar lo nombre pro grand d'aparicions miraclosas, exclusivament femeninas, que compta la tradicion populara dins la montanha gascona (que sián "encantadas" o "aparicions marialas"). A cada còp, las aparicions marialas se fan dins balmas amb l'excepcion notabla de la de Labarta que concernís una capèla en ruïna. Segon la tradicion, a la balma de Bètharram (comuna de Lestela), la verge i apareguèt per salvar una gojata qu'èra a se negar (la tradicion remonta almens al sègle XI). Un autre exemple es lo de la balma de Medós, enter Banhèras e Campan, ont i apareguèt una dòna a una gojata anomenada Lilòia (1648), mentre qu'a Labarta de Nèsta la dòna i apariguèt a tres gojatas (1848) . L'exemple mai conegut es lo de la balma de Massavielha (Lorda, 1858) ont i apareguèt una dòna a Bernadeta Sobirós sota lo nom d'Immaculada Concepcion. En Gasconha coma en Aragon, lo personatge es generalament benefic pels umans en produsir miracles. De totas aquestas aparicions marialas dins la montanha gascona, sonque la de Lorda és reconeguda de manièra oficiala per la glèisa catolica, encara que totas fan l'objècte de cultes.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La Mari basca, personificacion de la Maire Tèrra, es reina de la natura e de totes los elements que la compausan. Se presenta generalament amb lo còs e la cara de femna, elegantament vestida (generalament de roge) e pòt tanben aparéisser en forma ibrida d'arbre e de femna amb de cambas de cabra e d'arpas de rapaç, e en forma de femna de fuòc. Son companh es Sugaar, que es una sèrp, sas assistentas las sorgiñak 'las bruissas', e a dos filhs : Mikelats e Atarrabi o Atagorri, una representacion precrestiana del ben e del mal que son sempre afrontats.
Abita dintre de balmas de montanhas ont recep sos fidèls, que devon gardar un protocòl estricte :
- Se la deu tutejar.
- Cal sortir de la balma del meteis biais que s'i dintrèt.
- Cal jamai s'assetar, e mai se se recep l'invitacion d'o far, mentre se parla amb ela.
Mari a lo poder de las fòrças del clima (meteòrs) e de l'interior de la Tèrra. Mari favorís e punís las personas amb sa justícia e sa severitat. Demest sas missions i a lo puniment de la messonja, del panatòri e de l'orguèlh. Mari es l'origina dels bens de la Tèrra e de l'aiga de las fonts.
Tracta los òmes d'un biais tiranic o al contrari los corteja en se mostrant coma una femna docila e trabalhaira, mas sempre dins la tòca de rendre la justícia a travèrs la règla del non : se mentisses, en negant que as mantuna causa, Mari te las rauba. Atal, efectivament, n'as pas pus, justícia es facha. Presagia las tempèstas e determina lo clima, e a la capacitat de volar.
Encara qu'aquelas legendas que se'n basa la tradicion de Mari son posterioras al Cristianisme, Mari sembla Gèa per çò que viu dintre de balmas e, per aquò, sembla las divessas de la feconditat e del amor que fornís de fruches e de presents.


c: text/html

text:
61
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 61 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Bretanha, fin de la revòuta de Budicca que foguèt anientada per lei tropas dau generau Gaius Suetonius Paullinus que capitèt de gropar totei lei legions romanas dispersadas dins l'illa e lei renfòrç venguts dau continent. La repression foguèt saunosa. Puei, Neron remplacèt Paullinus per lo generau Publius Petronius Turpilianus qu'èra pus conciliant que son predecessor. Aquò permetèt d'amaisar pauc a pauc la situacion.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Villes et mairies du District de Boudry (157)
Liste des communes
Peseux
Ville de Peseux, localité de la Suisse de 5 600 habitants.
La mairie de Peseux a une adresse e-mail et un site Internet.
Colombier
Ville de Colombier, localité de la Suisse de 5 100 habitants.
La mairie de Colombier a une adresse e-mail et un site Internet.
Boudry
Ville de Boudry, localité de la Suisse de 4 900 habitants.
La mairie de Boudry a une adresse e-mail et un site Internet.
Cortaillod
Ville de Cortaillod, localité de la Suisse de 4 400 habitants.
La mairie de Cortaillod a une adresse e-mail et un site Internet.
Corcelles-Cormondrèche
Ville de Corcelles-Cormondrèche, localité de la Suisse de 4 000 habitants.
La mairie de Corcelles-Cormondrèche a une adresse e-mail et un site Internet.
Bevaix
Ville de Bevaix, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Bevaix a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Aubin-Sauges
Ville de Saint-Aubin-Sauges, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Saint-Aubin-Sauges a une adresse e-mail et un site Internet.
Bôle
Village de Bôle, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Bôle a une adresse e-mail et un site Internet.
Gorgier
Village de Gorgier, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Gorgier a une adresse e-mail et un site Internet.
Auvernier
Village de Auvernier, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Auvernier a une adresse e-mail et un site Internet.
Rochefort
Village de Rochefort, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Rochefort a une adresse e-mail et un site Internet.
Vaumarcus
Village de Vaumarcus, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Vaumarcus a une adresse e-mail.
Fresens
Village de Fresens, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Fresens a une adresse e-mail.
Montalchez
Village de Montalchez, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Montalchez a une adresse e-mail.
Brot-Dessous
Village de Brot-Dessous, localité de la Suisse de -100 habitants.
La mairie de Brot-Dessous a une adresse e-mail.


text:
Salhens (Droma)
Salhens [1](oficialament en francés Saillans) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat entre Vercors e Drôme Provençale, implantat al pè del massís dels "Tres Bècs" (naut.1589 m), Salhans (Droma), es la pòrta d'en primièr del Diois, préalpes drômoises al sud del Vercors. Aquel vilatge se situa al centre del departament de la Drôme, a 45 km al sud-es de Valéncia, a 22 km al sud-oèst de Die e a 15 km a l'èst de Crest. Lo riu Drôme travèrsa aquela localité.
Las municipalitats limitrophes son Chastel-Arnaud, Véronne, Espenel e Sant-Salvador-en-Diois.
Los 11 unas autras municipalitats del costat de Salhans son :
- Aubenasson
- Aurel
- Chastel-Arnaud
- Espenel
- Eygluy-lo Escoulin
- La Chaudière
- Rimon e Savel
- St-Benoit-en-Diois
- St-Salvador-en-Diois
- Vercheny
- Vérone
Situé entre Vercors et Drôme Provençale, implanté au pied du massif des "Trois Becs" (alt.1589 m), Salhans (Droma), est la porte d'entrée du Diois, préalpes drômoises au sud du Vercors. Ce village se situe au centre du département de la Drôme, à 45 km au sud-est de Valence, à 22 km au sud-ouest de Die et à 15 km à l'est de Crest. La rivière Drôme traverse cette localité.
Les communes limitrophes sont Chastel-Arnaud, Véronne, Espenel et Saint-Sauveur-en-Diois.
Les 11 autres communes du canton de Salhans sont :
- Aubenasson
- Aurel
- Chastel-Arnaud
- Espenel
- Eygluy-l'Escoulin
- La Chaudière
- Rimon et Savel
- St-Benoit-en-Diois
- St-Sauveur-en-Diois
- Vercheny
- Vérone


text:
Lo Cairòl
Lo Cairòl[1][2] (Le Cayrol en francés) es una comuna roergassa de Roergue (Guiana) situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat del Cayrol a compausat de nombrós pichons caserius escampilhats e de dos pòbles principals : Lo Cayrol e Anglars. Lo sieu relief se caracteriza per de nombrosas gargamèlas al fons #que flueixen de pichons ruisseaux Lo principal ruisseau n'es la boralde flaujagaise en limit es de la comuna. Al sud, es la municipalitat de Espalion, al sud-oèst : Coubisou, e al nòrd : Montpeyroux.
La commune du Cayrol est composée de nombreux petits hameaux dispersés et de deux villages principaux : Lo Cairòl Cayrol et Anglars. Son relief se caractérise par de nombreuses gorges au fond desquels coulent de petits ruisseaux Le principal ruisseau est la boralde flaujagaise en limite est de la commune. Au sud, c’est la commune d’Espalion, au sud-ouest : Coubisou, et au nord : Montpeyroux.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cayrols Dispausava d'un consulat.
Cayrols disposait d'un consulat.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Risorgimento
Lo Risorgimento es un tèrme designant lo procès d'unificacion d'Itàlia après lei guèrras napoleonencas dins lo corrent dau sègle XIX.
Somari
Premierei temptativas e reviradas de 1848-1849[modificar | modificar la font]
Après lei guèrras napoleonencas, lo Congrès de Viena restaurèt leis estats italians — franc de Venècia e de Gènoa — a partir de la situacion politica de 1789. La restauracion politica dei dinastias ancianas prenguèt de formas variadas. Dins lo Reiaume de Piemont-Sardenha per exemple, leis autoritats assaièron d'eliminar totei lei traças de la preséncia francesa. En revènge, dins d'autrei regions , certanei reformas modernisatritz foguèron conservadas ò inspirèron de movements reformators coma dins lo Reiaume dei Doas Sicílias. Pasmens, lo conservatisme foguèt la politica pus frequenta e deguèt faciar de movements d'oposicion gropats au sen d'organizacions secrètas fòrça devesidas entre elei. Aquò entraïnèt donc dins totei leis estats un renfòrçament dei mesuras de contraròtle politic (polícia, susvelhança dei frontieras...) e una afirmacion novèla dei frontieras entre estats qu'avián disparegut dins lo corrent dau periòde francés. Dins aquò, aquelei decisions poguèron pas defugir d'insureccions regularas en 1820-1821 dins lo Reiaume dei Doas Sicílias e en 1831 dins la màger deis estats d'Itàlia, compres leis Estats Pontificaus. Foguèron reprimidas per l'armada austriana que restabliguèt lo statu quo ante.
Pasmens, après aquelei desfachas, lei movements populars italians acomencèron de s'estructurar a l'entorn de programas politics. En particular, apareguèt una idèa republicana, una idèa dicha neo-guelfa que prepausèt un modèle basat sus de comunas fòrça autonòmas plaçadas sus l'autoritat morala de la papautat e un movement desirós l'unificacion de la peninsula a l'entorn dau Reiaume de Sardenha dirigit per l'Ostau de Savòia. Entre 1846 e 1848, l'eleccion dau papa Piu IX, considerat coma liberau e favorable a l'unitat italiana, entraïnèt un envam en favor de reformas d'inspiracion liberalas e obliguèt leis Austrians de mandar de tropas suplementàrias. Aquò renforcèt l'òdi antiaustriana dau patriotisme italian e entraïnèt una tièra d'insureccions en 1848. En 1848 e 1849, lei tropas de Piemont assaièron de vencre lei fòrças austrianas mai foguèron desfachas entraïnant l'abdicacion dau rèi Carles-Albèrt de Sardenha e son exil. Puei, Àustria, sostenguda per França dins la region romana, capitèt d'esquichar leis insureccions republicanas de Venècia e deis estats d'Itàlia Centrala. Dins lo sud, lei Borbons de Nàpols capitèron de restaurar son poder. Ansin, a la fin de 1849, lo statu quo ante èra restablit.
Au sen dau movement d'unificacion italian, lei movements republican e neo-guelf èran descreditats ò tròp afeblits per gardar un ròtle important. Demorèt solament l'idèa d'unificar Itàlia a l'entorn dei rèis de Sardenha. Pasmens, en causa de la superiotat militara austriana, aquela opcion necessitava de trobar d'aliats poderós en Euròpa.
Temptativas seguentas e unificacion d'Itàlia[modificar | modificar la font]
Après 1849, lo Reiaume de Sardenha venguèt lo centre dau procès d'unificacion dau país gràcias a l'òbra de Camillo Cavour e de Josèp Garibaldi. Dins lo corrent d'emergéncia dau nacionalista en Euròpa Centrala e Orientala, capitèron de trobar de sostèns internacionaus e de suscitar de movements insureccionaus dins leis autreis estats italians per unificar la peninsula a partir de Piemont de 1861 a 1870.
D'efècte, après l'abdicacion de Carles-Albèrt de Sardenha, Piemont aprofichèt lo govèrn novèu per se liberalizar e desvolopar son potenciau economic. A partir de 1852, dirigit per Cavour, anava aprofichar lei cambiaments politics de la segonda mitat dau sègle XIX per crear de condicions favorablas au procès d'unificacion. De'n premier, capitèt de se raprochar de la França de Napoleon III (e dau Reiaume Unit) gràcias a la participacion dau Reiaume de Sardenha a la Guèrra de Crimèa (1853-1856). En 1858, Cavour negocièt un acòrd ambé l'emperaire francés per permetre la creacion d'una confederacion italiana sota la direccion morala dau papa, l'annexion dau nòrd d'Itàlia per Piemont, lo regropament deis estats centraus au sen d'un reiaume novèu, lo mantenement dau Reiaume dei Doas Sicílias e lo mantenement deis Estats Pontificaus. En cambi, Savòia e Niça foguèron promes a França. Après una tièra de provocacions, una guèrra aguèt luòc en 1859 entre lo Reiaume de Sardenha, sostengut per França, e Àustria. Leis autrei poissanças europèas se neutralizèron. Desfachs a Magenta e a Solferino, leis Austrians deguèron cedir Milan au Reiaume de Sardenha.
Puei, en 1860, una tièra d'insureccions acomençadas en 1859 dins leis estats centraus d'Itàlia entraïnèron la signatura d'un acòrd novèu entre França e Sardenha. En cambi de la confirmacion de la cession de Savòia e de Niça, Piemont poguèt annexar lei regions de Parma, de Modena, de Bolonha e de Florença. Pasmens, lo Reiaume dei Doas Sicílias e leis Estats Pontificaus èran encara en plaça. Totjorn en 1860, una expedicion militara foguèt organizada per Garibaldi còntra lo reiaume napolitan. Gràcias a un sostèn de la flòta britanica, lei volontaris de Garibaldi capitèron de desbarcar e de conquistar Sicília. Puei, ataquèron dirèctament lo sud de la peninsula que foguèt tanben conquistat au començament de 1861 gràcias au renfòrç de l'armada sarda. Aqueu movement permetèt tanben d'ocupar la màger part lo nòrd e lo centre deis Estats Pontificaus que foguèron reduchs a la region de Roma onte Napoleon III, desirós de protegir l'independéncia de la papautat, installèt una garnison francesa. A la fin de l'annada, de plebiscites foguèron organizats per Cavour dins lei regions ocupadas per proclamar Victor Manuel II rèi d'Itàlia.
En 1865, una aliança foguèt concluda ambé la Prússia de Bismarck còntra Àustria. Militarament desfacha a Custoza e a Lissa, Itàlia aprofichèt la victòria prussiana per annexar la region de Venècia. En revènge, en 1867, una expedicion de volontaris comandats tornarmai per Garibaldi foguèt vencuda a Mentana per lei tropas francovaticanas. Roma e sa region demorèron ansin en fòra d'Itàlia fins a la retirada de sa garnison francesa en 1870 après l'afondrament dau regime de Napoleon III. Après la pèrda de son territòri, lo papa se considerèt coma presonier de Vatican entraïnant un conflicte diplomatic lòng (fins a 1929) ambé lo govèrn italian.


text:
Radepont
Radepont en normand (Radepont en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Radepont A situat en la vallée de la Andelle, entre Fleury-sus-Andelle e Douville-sus-Andelle.
Radepont est situé dans la vallée de l'Andelle, entre Fleury-sur-Andelle et Douville-sur-Andelle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1185 : Fondacion de la abbaye La nòstra-Madama de Fontaine-Guérard per Robert III de Beaumont.
- A Modèl:La s-, Radepont, #qu'èra la proprietat de la abbaye de Préaux passa a Robert del Plessis. En 1194, Richard Cœur de Leon fa bastir un castèl sus aquela tèrra.
- 1185 : Fondation de l'abbaye Notre-Dame de Fontaine-Guérard par Robert III de Beaumont.
- Au Modèl:S-, Radepont, qui était la propriété de l'abbaye de Préaux passe à Robert du Plessis. En 1194, Richard Cœur de Lion fait construire un château sur cette terre.


text:
1708
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1708 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de crisi e d'anarquiá, assassinat dau negus Tekle Haymanot Ièr (1706-1708) lo 30 de junh. Son fiu Naod II li succediguèt mai foguèt rapidament despausat per son oncle Tewoflos (1708-1711). Condamnèt a mòrt leis assassins d'Iyasu Ièr e de Tekle Haymanot Ièr. En particular, ordonèt l'execucion de l'emperatritz Malakotawit e de 36 autrei personalitats de la Cort. Inicièt tanben la canonizacion de son fraire Iyasu Ièr.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de novembre - William Pitt, 1èr Comte de Chatham, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1778)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de decembre - Joseph Pitton de Tournefort, botanista francés (n. 1656)


text:
Constantin Samuel Rafinesca
Constantin Samuel Rafinesca, e tanben en anglés Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz o en italian Co(n)stantino (Gàlata, 22 d'octobre de 1783 – Filadèlfia, Estats Units, 18 de setembre de 1840) foguèt un erudit del sègle XIX d'origina occitana e alemanda que s'interessèt a la botanica, la zoologia, l'estudi arqueologic de la terrissa d'America del Nòrd e a las lengas ancianas de Mesoamerica.
Rafinesca èra un excentric, e foguèt sovent descrich per sos contemporanèus coma un "gèni erratic". Èra un autodidacta qu'aviá una excellenta coneissença dins mantun airal scientific (subretot en botanica e en zoologia) e mai en lingüistica. Pasmens sas contribucions foguèron pas reconegudas en son temps. Es uèi que s'estima que Rafinesque èra plan mai avançat que son epòca.
Biografia[modificar | modificar la font]
Constantin Samuel Rafinesca nasquèt en 1783 a Gàlata, un barri de Constantinòble. Son paire, F. G. Rafinesca, èra un mercadièr occitan, originari de Marselha e sa maire, Madeleine Schmaltz, èra nascuda al país mas èra d'origina alemanda. La familha visquèt qualque temps en America per escapar a la violéncia de las Guèrras Napoleonianas mas son paire moriguèt de la fèbre jauna a Filadèlfia a l'entorn de 1793. Lo jove Rafinesca passèt alara sa joventut a Marselha e faguèt son educacion d'un biais autodidacte. Quand aviá 12 ans, aviá ja començat a colleccionar de plantas dins un erbièr e quand ne faguèt 14 aprenguèt solet lo grèc e lo latin per tal de comprendre los libres que legissiá dins la bibliotèca de sa grand.
En 1802, a l'edat de 19 ans, Rafinesca se n'anèt a Filadèlfia amb son fraire cabdet, Antoine; amassa viatgèron pels estats de Pennsilvània e Delaware e venguèt amic de la màger part dels joves botanistas dels Estats Units. Tornèt en Euròpa tre 1805 amb una colleccion bèla d'especimèns botanics e s'installèt en Sicília, dins la vila de Palèrm. S'i avodèt al comèrci e coneguèt un succès tal que se retirèt d'aquela activitat quand arribèt als 25 ans per se consagrar del tot a l'istòria natuala. Durant un temps, Rafinesca trabalhèt tanben coma secretari al consulat american. Se maridèt en 1809 amb una autoctòna qu'aviá pas que 15 ans, Giuseppa Vaccaro, e amassa aguèron dos enfants, una filha en 1911, Emilia, e un dròlle, Linné, que se moriguèt jovenet. Rafinesca publiquèt en 1810, dos libres d'ictiologia: Caratteri di Alcuni Nuovi Generi e Ittiologia Siciliana.
Qualques ans mai tard, per encausa del fracàs de sa vida conjugala, Rafinesca decidiguèt de tornar viure als Estats Units.


text:
Joan Armand deu Peirèr, comte de Tres Vièlas
Joan Armand deu Peirèr, comte de Tres Vièlas (Auloron, 1598 - Tres Vièlas, Sola, lo 8 de mai de 1672) que ho un militar bearnés au servici deu reiaume de França. Pròche deu rei Loís XIII e enemic deu cardinau de Richelieu, qu'inspirè Alexandre Dumas e qu'ei un deus personatges deu son roman : Los tres mosquetaris.
Vita[modificar | modificar la font]
Joan deu Perièr, pair de Joan Armand deu Peirèr, que's he nòble en crompant tèrras nòblas dens la ciutat de Tres Vièlas en Bascoat. Lo son hilh que vadó a Auloron en 1598 e qu'entrè dens l'armada com mosquetari en 1676. Que participè au sièti de La Rochèla en 1647 e 1648 e que vadó capitani lòctenent deus mosquetaris. En 1640 que recrutè tres mosquetaris dens lo son entoratge bearnés : Atòs d'Autaviela (lo son cosin), Isaac de Portau (lo son onco per aligança) e Enric d'Aràmits (recomandat per Francés de Guilhon, senhor deus Essarts).
Ligat de luenh au complòt de l'ahar de Cinq-Mars contra Richelieu (shens i participar, qu'èra prèst a agir contre lo cardinau s'atau e hosse l'òrdi deu Rei), aqueste que demandè l'exilh de l'oficièr bearnés qui, totun, tornè crubar lo comandament deus mosquetaris deu Rei en 1642, a la mort deu cardinau. Arron la mort de Loís XIII, la reina Ana d'Àustria que'u recompensè en tornant la tèrra nòbla de Tres Vièlas en comtat. De son costat, lo cardinau Mazarin, maucontent de non pas aver podut autrejar lo gavidament deus mosquetaris au nebòt Mancini, que suprimí los regiment. Lo comte, tanben governador deu País de Foish, que's retirè alavetz dens la soa tèrra de Tres Vièlas on e's morí.


text:
Parfondeval (Aisne)
Parfondeval es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa al nòrd-es del departament de l'Aisne, a aperaquí 180 km de París.
Le village se situe au nord-est du département de l'Aisne, à environ 180 km de Paris.
.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Parfondeval fasiá partida de la Châtellenie de Rozoy-sus-Hivernacle. Aquel #èsser una distincion de las Coucy-Vervins de contunh del comte de Valentinois al XVIIIe sègle.
Le village de Parfondeval faisait partie de la Châtellenie de Rozoy-sur-Serre. Ce fut une seigneurie des Coucy-Vervins puis du comte de Valentinois au XVIIIe siècle.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 21 de març de 2011
Lo metòde nau de boha qu'ei arribat!
En tot cas, lhevada la redaccion nòrd-gascona, aqueth metòde qu'ei fòrça plan hèit. Que comprén 137 planas, dètz capítols. Las illustracions, plan nombrosas, non son pas sonque visuaus, que n’i a tanben un pialèr de sonòras gràcias au CD inclús.
Lo prumèr capítol que relata l'istoric de la boha dab consideracions sus la soa origina, la soa extension geografica, quin e l’aperavan segon los parçans, la soa desaparicion e que i horneish anecdòtas de las interessantas sus la descobèrta d’ instruments ancians etc.
Lo segond capítol qu'ei dedicat a l'organologia: la de l’instrument tradicionau com la de las bohas "fòlc" d'uei lo dia.
Dab lo tresau que comença lo metòde pròpiament dit: qu'ei la presa en man, qu’aprenem quin e cau hèr tà mestrejar la pression e lo bohar, quin e’s pòt aviar e arrestar lo son, la debuta tau començaire, qué. Los tablèus de digitacion que i son balhats peus dus tipes de boha, la tradicionau com la fòlc. Que i trobam exercicis, dab particions e enregistraments suu CD qui acompanha lo libe. Los trocets d'entraïnament que son nombrós en començar per rondèus com Lo coquin de Pire e lo rondèu de C. d'Armagnac.
Dens lo capítol cinc, que i son tractats l'estile de jòc e los ornaments, dab bèths exemples de particions e los enregistraments corresponents. Que s’i pòt audir en particular un bohaire d’abans la renavida fòlc, lo Jantí Benquet (d'après un document rarissim d'archiu), seguit per interpretacions de bohaires de l'associacion nòsta: Alan Cadeillan, Bernat Desblancs, Joan Miquèu Espinasse, Joan Pascau Leriche, Ives Pouysegur e Robèrt Matta. Atau qu'ac saberatz tot suu vibrato, las appogiaturas, lo nhacant, lo jòc picat, lo doblat e lo destacat en arrepic, lo bistorçut, lo tustat, lo glissando, las combinasons.. Lo tot que s'acaba dab quauques conselhs pedagogics. E, solide, que i trobaratz tots los exercicis convienents tà vs’entraïnar e progressar.
Lo capítol següent qu'ei dedicat au jòc suu canèth semi-melodic illustrat per d'autes tròç enregistrats (congòs, vals e rondèus). La possibilitat de cambiar de nòta d'acompanhament sia tà marcar lo ritme, sia tà hèr variar l'armonia o tà completar la melodia qu'ei plan ua caracteristica de la cornamusa nòsta, qui’n hè un instrument drin especiau en món deus sonaires.
Dens lo capítol 7, qu’aprenem quin e cau hèr entà afinar (acordar) l’instrument. Que ns’explican lo foncionament de las inchas simplas (aperadas tuhèts dens lo tèxt nòrd-gascon, e espiulas dens lo tèxt biarnés): lo principi, lo reglatge e lo manteniment.
Lo capítol 8 qu’ei dedicat au manteniment de la boha: quin estarquejar lo sac, quin hè’s un clapet tau bohet (aperat malastrugament peu francesime pòrta-vent), quin netejar lo pihet (o pihèth?, ved. mes luenh).
Lo nau qu’ei consacrat au repertòri: rondèus, congòs, mazurcas, pòlcas, escotishas.
Fin finau, lo darrèr capítol qu’ei consacrat a testimoniatges deus hòrt interessants. L’obratge que s’acaba dab ua bibliografia importanta e ua lista de sits web d’interés.
Aqueth metòde qu’ei plan hèit, au còp pedagogic e divertissent. Que serà hòrt utile tau bohaire, particularament tau qui non pòt seguir cors de boha regularament. E los qui s’interessan a la cultura gascona e a la musica tradicionau– qui sian bohaire o non- que i trobaràn un obratge instructiu e interessant.
Adara, quin e caleré díser : pihet o pihèth tà designar la pèça de husta qui pòrta los horats de jòc de la boha? La forma pihet qu’ei la consacrada dens aqueth libe. Efectivament, qu’ei la que trobam generaument dens los autes obratges qui descriven la boha. Lo mot pihet, escriut pihét, qu’ei plan repertoriat dens lo diccionari de Palai qui'n hè, a tòrt, un variant de piet (lengadocian: pièch, pièit, catalan: pit). Que cau senhalar aqueth mot qu'ei transcriut pihèt, dab ua e obèrta, dens lo diccionari de gascon landés deu lexicograf lanusquet Vincent Foix (1857-1932). A mes, Palai e Foix qu'arrepòrtan ua forma femenina pihèra, qui designa ua petita trompeta de husta. Lo doblet pihèt(h) - pihèra que pleiteja per pihèth - que non pihet- com la forma corrècta deu mot. Pihèth -pihèra representarén *pifellu- *pifella, derivats sufixats de *pifu / *pifa. Pihèth que pareish doncas de la medisha familha etimologica que pifre, d'etimon *pifu, cf. en francés pipeau e pifre o fifre. Pifre/fifre qu'estón manlhevats de l'allemanic pfifer, lo mot qu'ei un eretatge deus musicians de la guarda soïssa. En realitat, pfifer en allemanic que designa lo jogaire, que non l'instrument medish: dr pfifer qu'ei lo jogaire de "pfif(e)" (de *pifu), der pfeifer en alemand, the piper en anglés, lo pifraire, qué. En francés, pifre qu'ei estat completament remplaçat per fifre. En occitan, (gascon e catalan inclús), lo mot francés d'origina allemanica pifre qu'estó generaument adoptat tà designar un instrument de vent. Totun, segon Mistral, que trobam enqüèra lo mot pif en quauques lòcs. Pif que seré lo mot genuinament occitan en tot provier de *pifu shens passar per pifre. E en catalan, a mes de pifre, que cau mencionar lo mot pífol qui ei la forma endemica de las islas balearas, protegida de l'invasion deu mot pifre per la soa condicion insulara. En gascon, la forma pihet dab ua e barrada que poiré sia provier efectivament deu crotzament de pihèth dab piet, sia representar ua auta forma diminutiva de *pifu= *pifetu.
3 comentaris:
- Asier G. ha dit...
-
On es pot crompar?
- 24 de març de 2011 a les 11:10
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Asier G: Que's pòt crompar en çò de l'associacion deus bohaires de gasconha, véder:
www.bohaires.com
Lo prètz deu libe-CD qu'ei normaument de 30 euros, qu'ei sonque de 15 euros peus sòcis de l'associacion.
- 25 de març de 2011 a les 7:22
- Asier G. ha dit...
-
Plan merces!
- 26 de març de 2011 a les 2:34


text:
Viriville
Nom desconegut en arpitan (Viriville en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
I a mai de 200 ans ara una femna trucada Jeanne Sappey #far don de totas las siás riquesas, als joves del vilatge de Viriville, perque totes los ans en lo sieu remembre fagan una granda fèsta. An perpétué la tradicion fins a ara.
Il y a plus de 200 ans maintenant une femme appelée Jeanne Sappey fit don de toutes ses richesses, aux jeunes du village de Viriville, pour que tous les ans en son souvenir ils fassent une grande fête. Ils ont perpétué la tradition jusqu'à maintenant.


text:
Alquimia
L'alquimia (adaptacion de l'arab الكيمياء, al-kīmiyāﺀ , mot manlevat al grèc ancian xnueίa o xnuίa) es un domeni que compren un ensems de practicas e especulacions ligadas mai que mai a la transmutacion des metals. Un dels objectius màgers de l'alquimia es la realizacion de la pèira filosofala que podriá permetre la transmutacion dels metals, subretot los mens presats, en metal de valor coma l'argent o mai que mai l'aur.
Una de las autras tòcas tradicionalas d'aquesta art es la recerca de la panacèa (una medecina universala) e la prolongacion de la vida gràcias a un elixir de longa vida. La practica de l'alquimia e de las teorias de la matèria que s'i fondamenta dessús, son sovent acompanhadas, particularament a partir de la Renaissença, d'especulacions filosoficas, misticas o mai esperitalas.
De practicas que se podián considerar alquimicas existissián ja en China tre lo sègle IV, e son atestadas en Índia tre lo sègle VI. L'alquimia occidentala, aparentament, seriá venguda d'Egipte entre -100 (amb Bolos de Mendès) e 300 (amb Zosim de Panopòlis). Puèi se desvolopèt dins lo mond arab abans d'arribar en Euròpa durant l'Edat Mejana. Fins a la fin del sègle XVII los mots alquimia e quimia èran quasiment de sinonims e se podián emplegar indiferentament. Foguèt sonque durant lo sègle XVIII que se crèet una distincion entre totes dos, e que l'alquimia coneguèt una passa de declin, sens desaparéisser completament pr'aquò, mentre que la quimia modèrna comencèt a s'impausar a partir del trabalh de Lavoisier.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'alquimia dins lo mond islamic[modificar | modificar la font]
Aprèp la casuda de l'Empèri Roman, lo centre de desvolopament alquimic se desplacèt dins lo mond islamic. Se sabon fòrça causas sus l'alquimia islamica ja qu'es estada documentada ricament. de fet, la màger part dels escriches mai ancians qu'an subreviscut al pes del temps o son estats gràcias a de traduccions arabas. Lo mond islamic foguèt un santuari per l'alquimia. La pensada platoniciana e aristoteliana, qu'èra estada ja en cèrta mesura enclusa dins la sciéncia ermetica, continhèt d'èsser assimilada. D'alquimistas islamics coma Ar-Razí (en latin Rasís) e Jàbir ibn Hayyan (en latin Geber) portèron de descobèrtas quimicas pròprias essencialas, talas coma la tecnica de la destillacion (los mots alambí e alcool son d'origina araba), los acids muriatic (cloridric), sulfuric e nitric, la insulsa, la potassa e mai. (Provenon dels noms arabs per aquestas doas darrièras substàncias, al-natrun e al-qalí, latinizats puèi jol nom de natrium e kalium, los simbòls modèrnes del sòdi e del potassi.) La descobèrta que l'aiga règia, una barreja d'acid nitric e cloridric, podiá dissòlvre lo metal mai nòble (l'aur) hauria d'avivar l'imaginacion dels alquimistas durant los sègles venidors.
Los filosòfs islamics faguèron tanben de contribucions considerablas a l'ermetisme alquimic. L'autor mai notable dins aqueste domeni foguèt possiblament Geber. L'objectiu primordial de Geber èra la takwin, la creacion artificiala de vida dins lo laboratori alquimic, a mai foguèsse la vida umana. Geber analisèt cada element aristotelician a partir de quatre qualitats basicas: calor, freg, sequesa e umiditat. Segon sa teoria dins cada metal doas d'aquestas qualitats èran interioras e doas exterioras. Per exemple, lo plom era exteriorament freg e sec, mentre que l'aur èra caud e ime. Aital doncas, la teoria de Geber èra que, en reordenar las qualitats d'un metal, se ne podiá obtenir un autre pro diferent. En seguida d'aqueste rasonament, la recèrca de la pèira filosofala arribèt dins l'alquimia occidentala. Geber desenvolopèt una numerologia plan elaborada, que gràcias a ela las inicialas del nom d'una substància en arab, quand sofrissián divèrsas transformacions, servavan de correspondéncias amb las proprietats fisicas de l'element.


text:
Franklin Delano Roosevelt
Franklin Delano Roosevelt foguèt president dels Estats Units d'America entre 1933 e 1945. Sol president que siá estat elegit quatre còps, Roosevelt metèt en òbra la politica del New Deal per lutar contra la Granda Depression e tanben foguèt president pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Marquèt l'istòria de son país.
- 1000 articles fondamentals
- Cap d'Estat o de govèrn de la Segonda Guèrra Mondiala
- Candidat a la presidéncia dels Estats Units designat pel Partit Democrata
- Governador de Nòva York
- Ancian escolan d'Harvard
- Francmaçon
- Filatelista
- President dels Estats Units d'America
- Naissença en 1882
- Decès en 1945
- Familha Roosevelt


text:
Bouzincourt
Bouzincourt (Sonme) en picard ( Bouzincourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
thumb|left|Posicion de la municipalitat de Bouzincourt sus una mapa vèrge de la Soma
La municipalitat se tròba al nòrd-oèst de Albert (Ordena), sul ancià traçat de la rota nacionala 338 (actuala RD 938) e sul scenari surplombant la vallée de la Ancora (riu).
La commune se trouve au nord-ouest d'Albert (Somme), sur l'ancien tracé de la route nationale 338 (actuelle RD 938) et sur le plateau surplombant la vallée de l'Ancre (rivière).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat #èsser lo luòc de combats pendent la Batalha de la Soma.
La commune fut le lieu de combats durant la Bataille de la Somme.


text:
Exobiologia
L'exobiologia (del grèc: exo = exterior , bios = vida e logos = paraula/sciéncia), també coneguda com astrobiologia (del grèc classic astron = estela) o xenobiologia (del grèc: xenos = fòra), es un camp scientific interdisciplinari que met en relacion las sciéncias coma l'astrofisica, la biologia, la quimia, la geologia, l'informatica o l'antropologia. Son camp d'estudi es larg e se dedica principalament cercar l'origina de la vida e de la Tèrra e la possibilitat qu'aqueles processus ne faguèron naisser d'autres dins lo monde. Es considerada coma l'unica disciplina seriosa que tracta de la recerca de vida extraterrèstra, a diferéncia de l'ufologia.
Qualques questions que l'astrobiologia tracta de respondre sont aquelas:
- Qu'es la vida?
- Com va sorgir la vida en la Terra?
- Cossí evoluciona e se desvolopa?
- I a la vida (vida extraterrèstra) dins d'autres luòcs de l'Univèrs?
- Quin es lo futur de la vida sus la Terra e dins d'autres luòcs?
Aquelas questions fan que l'astrobiologia es una sciéncia amb de prigondas implicacions filosoficas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La disciplina de l'astrobiologia es pas mai de sciéncia ficcion. Diferentas institucions scientificas e universitàrias pel monde entièr s'ocupan seriosament de la recèrca de vida sus d'autras planetas.
Encara que l'astrobiologia siá un camp emergent, la question de saber se la vida existís o non endacòm dins l'univèrs es una ipotèsi verificable, e alara, es un camp viable per l'investigacion scientifica. L'Astrobiologia preten pas èsser una disciplina scientifica pura o dura, coma la Fisica o la Biologia, mas representa un esfòrç per de cercaires de diferentas disciplinas per temptar respondre a de questions sus la vida se basant su la coneissença de diferents camps scientifics.
Coma avèm pas qu'un exemple de vida (aquí sus teèrra), la majora partida del trebalh es fòrça especulativa, mas stotjorn se basant sus de leis fondamentalas de la fisica e (bio-)quimica, o la coneissença actuala de la Biologia.
Un cas concret de recèrca astrobiologica actuala es la recèrca de vida sus Mart. Existís una creissenta quantitat de pròvas que suggerisson que sus Mart i aviá abans una importanta quantitat d'aiga a la superfícia; l'aiga es considerada un davancièr essencial pel desvolopament de la vida, mas fins ara se'n trobèt pas.
De missions especificament dessenhadas per la recèrca de la vida dins d'autras planetas son, per exemple, aquelas del programa Viking, o las sondas Beagle 2, totas dirigidas cap a Mart. Los resultats de Viking son pas conclusent, e aquela de Beagle 2 falhèt al moment de transmetre, perque se seriá esclafada. Una mission futura poiriá èsser Jupiter Icy Moons Orbiter, o "orbitador de las lunas geladas de Jupiter", destinat a estudiar las lunas congeladas de la planeta dins qualques unas poiriá existir d'aiga liquida.
La descobèrta mai recenta es aquela menada per la Phoenix Mars Lander Mission, que mostrèt l'existéncia d'aiga als pòls de la planeta roja.
Resultat de la recerca[modificar | modificar la font]
Uèi, i a pas de prova definitiva de l'existéncia de vida originària endacòm mai que sus tèrra. Pasmens, segon l'examen de meteorits antartics que sirián originaris de la planeta Mart coma lo ALH84001, i auriá de possibilitat la cresença amb de basas scientificas de l'existéncia de microfossils de vida extraterrèstra, pasmens que sus l'interpretacion d'aquelas suposausadas pròvas i a encara granda controvèrsia. En 2004, lo senhal espectral del metan foguèt detectat dins l'atmosfèra marciana tan per los telescòpis posicionats sus la superfícia terrèstra, coma per la sonda "Mars Express". Lo metan a un període de vida relativament curt dins l'atmosfèra marciana, que se supausa, qu'aja una font recenta d'aquel gas. Coma se detectèt pas d'activitat volcanica sus la superfícia de Mart (çò que poiriá generar de metan), qualques scientifics especulèron que la font poirá èsser la vida microbiana.
De questions secundàrias, coma l'existéncia de mondes capables d'aculhir la vida e sos precursors quimics, obtenguèron de mai de resultats. Mejans l'utilizacion de diferents metòdes se concluguèt que l'existéncia d'aquelas planetas es mai comun que çò que se pensava abans, encara que aquelas son abitalament fòrça diferents de la nòstra. Se suggeriguèt que lo sistema nòstre presenta una disposicion atipica, d'autres penson que las recercas actualas se devon dirigir cap a d'esquemas non solars. Los metodes de deteccion melhorats amb un temps mai grand d'observacion, sens dobte poirián far que se descobre mai de sistèmas planetaris, e benlèu, al mens un coma lo nòstre.
Lo progrès de l'Astronomia infraroja e submilimètrica "doberiguèt" la possibilitat de descobrir nòus sistèmas estelars. La recèrcas infrarojas permetèron de descobrir de cenchas de pòls e asteroíds a l'entorn d'estelas alunhadas. Qualques imatges infraroges contenon, benlèu, imatges dirèctes de planetas, pasmens qu'encara se'n discuta. L'espectroscopia infraroja i submilimètrica identifiquèron un nombre creissent de substàncias quimicas a l'entorn d'estelas, çò que sosten l'origina e la durada de la vida.


text:
Ilkhanat
L'Ilkhanat se formèt en 1256 durant la division de l'Empèri Mongòl a l'entorn dau platèu pèrs e se devesiguèt en uneis estats en 1335. Foguèt creat per lo kurultai de 1251 qu'elegiguèt Mongke coma Grand Khan. Hulagu ne'n venguèt lo cap e jonhèt la region en 1256 onte va reinar fins a sa mòrt en 1265. En 1258, prenguèt Bagdad e ataquèt leis estats musulmans dau Pròche Orient. Après 1260 e la mòrt de Mongke, sei fòrças foguèron parcialament retiradas per anar ajudar Kublai Khan durant la guèrra civila de 1259-1264 e renfòrçar sa frontiera nòrd còntra lo Khanat de l'Òrda d'Aur.
Son fiu Abaqa (1265-1282) li succediguèt e contunièt la lucha còntra lei principats musulmans ambé l'ajuda deis estats crestians. Pasmens, foguèt batut per lei Mamelocs en 1277 e 1281. Tekudar (1282-1284) vengut musulman foguèt rapidàment rebutat e remplaçat per Argon (1284-1291). Aqueu darrier renforcèt l'autoritat de son govèrn e capitèt de redreiçar l'economia. Son fraire Ghaykhatou (1291-1295) assaièt tornarmai de transformar l'Empèri en estat musulman mai, coma Tekudar, foguèt tuat per un còp d'estat. Una revòuta de la region musulmana de Khorasan permetèt alora a Arghun Ghazan (1295-1304) de prendre lo poder.
Lei Mongòls adoptèron vèrs aqueu periòde lo mòde de vida dei populacions pèrsas. Pasmens, perdiguèron tanben lor disciplina militara entraïnant una demenicion de la poissança de l'estat centrau. En 1316, un còp d'estat dirigit per un senhor feodau marquèt lo començament d'una crisi politica grèva que s'acabèt en 1335 per la disparicion de l'Empèri.


text:
Escòs
Escòs (Ezkoze en basco, Escos en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gramont e en Baisha Navarra. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region d'Aquitània.
La comuna qu'ei generaument omesa dens las listas recentas de comunas de la Baisha Navarra. Qu'apartienèva ça que la a la Baisha Navarra devath lo Regim Ancian. Non hè pas partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las soas terras que son adaigadas peu Gave d'Auloron, afluent deu Gave de Pau.
Las comunas tòcatocantas que son Autarriba au nòrd, Castanheda a l'èst, La Bastida a l'oèst, Aràs au sud-èst e Avitenh au sud. .


text:
Umanitats
Umanitats (del latín humanitas) son l'ensems de las disciplinas en relacion amb la coneissença umana e la cultura. Se destrian deis sciéncias socialas au caracter ideografic - estudi de particularitats sens crear leyes o postulats generals - de sos metòdes de recèrca.
Las umanitats son conformadas deis siguientas disciplinas d'estudis:
- art e istòria de l'art
- literatura e literatura comparada
- istòria
- teologia e religion
- filosofia
- filologia
- lingüistica
- semiotica
- semiologia
Es important aver fòrça en clar de que la semiotica e la semiologia forman partida de la lingüistica, d'ende tanben es necessari decir lo de qué la semiologia s'ubica dins deis sciéncias umanas quand aquesta es dins deis sciéncias deis socialas?
Aquestas tres últimas son a vegedas classificadas amb las sciéncias socialas. Dins algunas currícula universitarias, especialament d'universitats anglosajonas, s'inclu a las sciéncias de l'informacion e a la bibliotecologia dins deis umanitats. Dins algunas clasificacions, coma au cas de sciéncias umanas, s'inclu a las umanitats e las sciéncias socialas en un meteis grop.


text:
Homo sapiens
Homo modèrno, Homo, Gens
Dèssin sur la placa de Pioneer, que reprèsente l’homo per doux grants endividus nus, de sèxo masculin et sèxo femenin.
LC : Petiôta prèocupacion
Homo sapiens (« homo savent » en latin), per habituda apelâ homo modèrno, « homo », « homo anatomicament modèrno » ou ben « gens », est un’èspèce de primatos qu’est a la famelye des hominidès. Il est lo solèt reprèsentent d’ora du genro Homo, les ôtres èspèces, na quinzêna en l’ètat d’ora de les cognessences de la palèoantropologia, sont totes amôrtes.


text:
Charles Le Brun
Charles Le Brun (París, lo 24 de heurèr de 1619 - París, lo 22 de heurèr de 1690) que ho un deus màgers pintres e teorician de la pintrura deu sègle XVII.
Arremarcat peu cancelèr Pierre Séguier qui'u dè lo parat d'estudiar dab Simon Vouet. Arron, qu'avó François Perrier com mèste. A 15 ans qu'arrecebó ua comanda deu cardinau de Richelieu e en 1642 que viatgè a Roma dab Nicolas Poussin.
Au tornar, en 1646, que tribalhè per Nicolas Fouquet a la decoracion deu son castèth de Vaux-le-Vicomte. Que participè a la fondacion de l'Académie royale de peinture et de sculpture en 1648. Que contribuè egaument a la creacion de las Manufacturas Reiaus deus Gobelins, en bèth desenvolopa l'estil Loís XIV.
En 1663 que ho nomat director de l'Académie royale de peinture et de sculpture, posicion d'on e desenvolopè las soas teorias academicas en pintruras.
Loís XIV que'u hidè la decoracion interiora deu castèth de Versalhas on, a despart deu son tribalh personau, be gavidore un heish de pintres deus màgers. La soa òbra versalhesa la mei renomada qu'ei la Galeria deus Miralhs.


text:
Akkad
Akkad o, pus corrèctament, la tèrra d'Akkad, èra una region del nòrd de Caldèa, en Bassa Mesopotamia, entre Assiria al nord-èst e Sumèr al sud, pendent lo periòde de l'istòria antica anteriora a Babilònia, qu'i s'originèt la lenga akkadiana (del grop semitic). Tèrra (en akkadian, mat) es un tèrme qu'equival a país: atal, la tèrra d'Israèl, la tèrra de Hatti, la tèrra d'Egipte, per se referir als païses d'Israèl, Hatti o Egipte, per exemple.
Tanben se nomenèt Akkad una ciutat (vejatz Agadé), fòrça importanta dins la region pendent aqueste periòde, e que donèt son nom a tot aqueste airal o region, la tèrra d'Akkad, lo país dels akkadians. Babilònia, coma region, aguèt per origina los territòris combinats d'Akkad e Sumèr. La lenga akkadiana evolucionèt per formar la lenga babiloniana, mentre que la lenga sumeriana desapareissèt. Los akkadians, encara qu'utilizèron l'escritura cuneifòrma, la meteissa que los sumerians, la tradusiguèron dins sa lenga. Se coneisson pas de documents escriches en lenga akkadiana anteriors a l'epòca de Sargon I lo Grand (Sargon d'Akkad). Sargon es tradicionalament descrich coma lo primièr governant d'un empèri unificat d'Akkad e Sumèr. Abans el, Sumèr comencèt de s'espandir jos lo govèrn d'un rei nomenat Lugalzagesi d'Uruk (l'Erech de la Bíblia). Totun, Sargon portèt lo procès pus enlà de totes los assages dels reis sumerians anteriors e conquistèt fòrça de las regions per crear un empèri qu'arribèt fins a la Mar Mediterranèa e Anatolia. Dins la literatura assiriobabiloniana tardiva, lo nom Akkad apareis coma una part del títol reial en connexion amb Sumèr; donc: non semitic: lugal Kengi (ki) Uru (ki), qu'equival a l'expression akkadiana sar mat Sumeri u Akkadi, « rei de Sumèr e d'Akkad », que sembla d'aver significat simplament « rei de Babilònia » o « rei de la Bassa Mesopotamia », la tèrra de Senaar dels ancians, la Sumèr originària o ben, « rei de Caldèa » (la mat-Kaldu dels ancians).
Reis[modificar | modificar la font]
- Sargon I (Sarrukin, Sharkalisharri) 2340-2284 aC
- Rimush I] (filh) 2284-2275 aC
- Manishtushu (fraire) 2275-2260 aC
- Naram-Sin 2260-2223 aC
- Sharkalisharri 2223-2198 aC
- Igigi 2198-2195 aC
- Namun 2198-2195 aC
- Imi 2198-2195 aC
- Elulumesh (probablament Elulu, rei dels gutians 2186-2180 aC) vèrs 2185 aC
- Dudu 2195-2174 aC
- Shu Durul 2174-2159 aC
- als gutians 2159 aC


text:
Puejaut
Pueg Aut[1] (Pujaut en francés) es una vila occitana, situada en Lengadòc, mas que ten mai d'afinitats amb Provença, dins lo parçan dei Garrigas. Administrativament, se tròba dins lo departament francés de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon. Es un vilatge pintoresc situat dins la valada de Ròse e construch sus lo flanc d'un colet. Seis abitants son lei puejaulencs [pija(u)lencs] [2].
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Administrativament, aqueste vilatge se situa dins Gard. Pasmens, Puejaut es soncament a 8 km d'Avinhon e per aquò, a mai de relacions ambé la Vauclusa. Puejaut es un vilatge de Lengadòc de cultura provençala.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia dau vilatge es essencialament dominada per la viticultura (ambé lo "Cellier des Chartreux") e leis activitats de l'aerodròm d'Avinhon-Puejaut. Darrierament, lo vilatge a conegut una gròssa atraccion toristica, subretot pendent lo periòde dau Festenau d'Avinhon de teatre. La sieuna creissença demografica tanben a menat a una aumentacion de la part dei servicis dins l'economia puejaulenca. Puejaut tèn tanben quauqueis industrias sus son territòri coma KP1 o Ashland Polyester.
Istòria [3] [4][modificar | modificar la font]
Lei premiers abitants de Podium Altum èran essencialament de caçadors e de pescadors. En 1882, se descobriguèron sus lei ribas de l'estanh de Puejaut d'instruments de l'Edat dau Bronze (2200 avans JC). Lei terras autas èran recobèrtas de bòscs e ofrissián gaire de terrens cultivables. Au debàs dau vilatge, leis aigas d'un estanh venián morir au pè dei muralhas d'aqueu borg. A passat temps, un castèu tresplombava leis ostaus dau vilatge. Foguèt destruch pendent la Guèrra deis Albigés.
Dau sègle X au sègle XIII, l'abadiá de Sant Andrieu i èra proprietària de la glèisa parroquiala e d'un priorat, e percebiá lei sieus revenguts[5].
A l'entorn de l'an 1000, foguèt construcha la capèla de Sant Verime, d'estil romanic. Au sègle XII, Puejaut fasiá partida dei possessions de la dinastia dei Raimond de Tolosa. Lo senhor de Puejaut èra an aquesta epòca un personatge important, qu'acompanhava lo còmte Anfós II de Tolosa, e que signava coma testimòni de cartas nombrosas, per exemple una carta latina en 1154. En 1340, lo Cardinau Pèire Bertrandi ordenèt la construccion de la Glèisa de Sant Jaume, onte se faguèt enterrar en 1349.
Pendent lei Guèrras de Religion, Puejaut foguèt presa per lei Protestants en 1567, d'onte s'enanèron en 1570, après aver destruch una gròssa partida dau vilatge ambé lo fuòc. An aquela epòca, leis abitants demoravan dins la partida auta dau vilatge, qu'èra envoutat per de muralhas e de valats. Un autre centre important de populacion èra aqueu dau quartier dau Canon, a l'entorn de la capèla de Sant Verime.
Au fieu dei sègles, l'òme dessenhèt de parcèlas de terras, a descampassir lo bòsc per poder aculhir progressivament de culturas, de vinhas, d'oliviers e de fruchaus. Lei bòscs donavan pas pron de caçum, e l'estanh pas pron de peis, e per aquò, i aviá una granda pauretat a Puejaut. Adoncas, après de nombrosei privacions, leis abitants reclamèron mai de terrens per poder cultivar de cerealas, e abalir lei sieus enfants dignament.
Per aquò, la comunitat decidèt d'assecar l'estanh (sonat Stagnum de Privaderiis au sègle XIV), perque leis aigas cubrián una superfícia fòrça granda. Leis òbras començèron en 1603 e s'acabèron en 1630, mercé a De Montconis, e permetèron lo desvolopament dau vilatge.
En 1863, la vila de Puejaut foguèt lo premier fogau europèu de filloxèra, segon d'obratges nombrós e lo rapòrt dau cònsol Bruno Verime SOLIER. Pasmens, aquela version es pas aquela que se tròba dins quauquei documents oficiaus d'aquela epòca, que situan lo fogau dins la plana de Crau en 1862[6].
Uèi, lo resultat de l'assecament de l'estanh demòra visible, perque una plana vasta e fertila se presenta a l'agricultura e ai passejaires. Au centre d'aquelei tèrras, a partir de 1919, un aerodròm foguèt creat sus un trentenau d'ectaras. En octòbre de 1935, lo capitani Geille dubrissiá lo Centre de Paracasudistas de l'Armada de l'Aire. En 1965, la seccion de Vòu ambé Vela de l'Aeroclub de Vauclusa s'i installèt e puèi lo Centre-Escòla Regionau Lengadòc-Mediterranèa.
Evolucion dau toponim[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Pueg Aut a tengut lei noms seguents pendent la sieuna istòria. Totei venon de la meteissa raiç latina que vòu dire « Puèg Aut ».
- Podio Alto : 1044
- Castrum Podii Alti : 1175
- Podium Altum : 1226
- Mons Altus : 1287
- Podio Alto : 1316
- Beata Maria de Monte Alto : 1347
- Podium Altum : 1384
- Pujault : 1551
- Le Prieuré de Pujaud : 1620
- La Commune de Pujault : 1633
- Pijaud : 1694
- Pujault : 1737
- Peujaut : 1789
- Pujaut : 1790
Los toponims Pujalt en Catalonha, an la meteissa etimologia :
- Pujalt: municipi de la comarca de l'Anoia.
- Pujalt: endret entre los municipis de Gósol (Berguedà) e de la Coma i la Pedra (Solsonès)
- Pujalt: nucli de populacion del municipi de Pardines (Ripollès)
- Pujalt: nucli de populacion del municipi de Sort (Pallars Sobirà).
[7].
Escut[modificar | modificar la font]
En 1694, Loís XIV de França donèt a Pueg Aut un escut pròpri, en escambi d'un impòst: de gueules, à un puy d’argent, surmonté de trois fleurs de lis d'or rangées en chef.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Puejaut a un aerodròm reconegut per son paracasudisme, ambé la basa pus granda de França (terren d'1 km per 1,2 km).
Lei sieus monuments principaus son:
- Sei lavadors
- Sa glèisa dau sègle XIV
- Nòstra Dama dau Castèu, monument a la Verge construch en 1863 sus lo colet nomenat "Lo Morre De Castèu"
- Lei tres mas de l'òrdre dei Chartrós : SANT BRUNON - SANT UC - SANT ANTÈUM
- La capèla dau sègle X de l'òrdre dei Benedictins SANT VERIME
- Lo site dau molin de vent, classat ponch geodesic de l'Institut Geografic Nacionau francés, e que permet d'aver una vista incredibla sus lo vilatge e seis alentorns.
- Lo centre vièlh e sei carrieras pichonas.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pijau o Pijaut en nòrma mistralenca, cf. Armana Prouvençau de 1860
- ↑ pijoulen o pijalen en nòrma mistralenca
- ↑ Marcel JOUFFRET, Pujaut, Mon Village, Ed. Lacour, 1992
- ↑ Extrait du journal municipal Lou Pijoulen
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Xe au XIIIe siècle », in Guy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISBN 2-906162-54-X), p 225
- ↑ José MARTINEZ et Valérie ROUGY, mémoire de maîtrise de Géographie "La Viticulture à PUJAUT, SAUVETERRE, VILLENEUVE-LEZ-AVIGNON, du Phylloxéra à nos jours."
- ↑ http://ca.wikipedia.org/wiki/Pujalt


text:
Aigasmòrtas
Aigas Mòrtas (Aigues-Mortes en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament de Gard e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Per la rota, Aigas Mòrtas es situat a 35 km aperaquí de Nimes e 30 km de Montpelhièr. Lo territòri comunau se compausa d'una partida de la plana umida e deis estanhs de Pichòta Camarga. Comunica amb lo golf del Leon e la mar Mediterranèa per lo Grau dau Rei.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 791, Carlesmanhe faguèt bastir la torre Matafèr, au mitan dei paluns, per la securitat dei pescaires e deis obrièrs dei salinas e bessai per la senhalizacion e la transmission dei novèlas destinada a donar l’alèrta, per lo cas de l’arrivada d’una flòta. La vocacion de la torre passèt del domeni guerrièr au domeni espiritual quora Carlesmanhe l'autregèt a l’abadiá benedictina, consagrat a l’Opus Dei e que per sei psalmodias, de jorn coma de nuèch, fan designer son convent dau títol de Psalmòdi. Lo convent existís en 812, coma lo confirma un acte de dotacion facha per lo nimesenc Badila a l’abadiá[1]. Aaquesta epòca, los abitants, demoravan dins de cabanas de canas, e vivián de la pesca, de la caça e de la produccion de sal. La region èra sota la dominacion dei monges de l'abadiá de Psalmòdi.
En 1240, Loís IX de França, que se vòl debarrassar de l'empresa dei marinas italianas per lo transpòrt dei tropas per lei crosadas, s'interessa a la posicion estrategica que representa lo luòc per son reiaume. A aquesta epòca, Marselha aperten a son fraire Carles d'Anjau, rei de Nàpols, Agde au Comte de Tolosa Raimon VII e Montpelhièr au rei d'Aragon Jacme Ièr. Sant Loís voliá un accès dirècte a la mar Mediterranèa. Obtenguèt dei monges de l'abadiá la vila e lei tèrras a l'entorn per escambi de proprietats. Leis abitants èran exemptats de la gabèla, impòst prelevat sus la sal que podián prene sens constrencha[2]. Faguèt bastir una rota entre lei paluns e la torre Carbonièra per i faire lo gach e aitau protegir l'accès de la vila. Sant Loís bastit puèi la torre de Constança per assostar sa garneson. En 1272, lo filh e successor de Loís IX, Felip lo Ardi, ordona la perseguida de la construccion dei barris per cinturar completament la pichòta vila. Lei trabalhs s'acabèron pas que 30 ans pus tard.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Aigues-mortes, le Sel de la vie » {{{Títol}}} sur www.ot-aiguesmortes.fr.
- ↑ Gérard Noiriel, op. cit., p. .


text:
Olivièr de Tèrme
Olivièr de Tèrme, nascut cap a 1200 a Tèrme, Lengadòc e mòrt lo 12 d'agost de 1274 a Sant Joan d'Acre, Reialme de Jerusalèm (actuala Israèl), foguèt un dels pus famoses cavalièrs occitans del sègle XIII, entre los pus actius dels opausants a la crosada dels Albigeses e un aparaire dels catars. Venguèt puèi un fidèl del rei de França Loís IX e de la Glèisa Catolica en Lengadòc e en Tèrra Santa ont moriguèt a la tèsta de las armadas crosadas.
Olivièr aquistèt una larga fama alprèp dels sieus contemporanèus e venguèt un familiar de mantun reis e papas mercé a son energia, sa valentiá e sa mestresa de l'art dels sètges e de la guerilla que ne'n faguèt la pròva dins son mestièr de cavalièr fins a sa mòrt.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Saale-Holzland (074)
Liste des communes
Eisenberg
Ville d'Eisenberg, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie d'Eisenberg a un site Internet.
Hermsdorf
Ville de Hermsdorf, localité de l'Allemagne de 8 300 habitants.
La mairie de Hermsdorf a un site Internet.
Kahla
Ville de Kahla, localité de l'Allemagne de 7 200 habitants.
La mairie de Kahla a un site Internet.
Stadtroda
Ville de Stadtroda, localité de l'Allemagne de 6 000 habitants.
La mairie de Stadtroda a un site Internet.
Dornburg-Camburg
Ville de Dornburg-Camburg, localité de l'Allemagne de 5 600 habitants.
La mairie de Dornburg-Camburg a un site Internet.
Bad Klosterlausnitz
Ville de Bad Klosterlausnitz, localité de l'Allemagne de 3 400 habitants.
La mairie de Bad Klosterlausnitz a un site Internet.
Bürgel
Ville de Bürgel, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Bürgel a un site Internet.
Schkölen
Ville de Schkölen, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Schkölen a un site Internet.
Heideland
Village de Heideland, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie de Heideland a un site Internet.
Crossen an der Elster
Village de Crossen an der Elster, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Crossen an der Elster dispose d'une adresse postale.
Rothenstein
Village de Rothenstein, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Rothenstein a un site Internet.
Sankt Gangloff
Village de Sankt Gangloff, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Sankt Gangloff a un site Internet.
Weißenborn
Village de Weißenborn, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Weißenborn a un site Internet.
Orlamünde
Village d'Orlamünde, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie d'Orlamünde a un site Internet.
Bucha
Village de Bucha, localité de l'Allemagne de 1 100 habitants.
La mairie de Bucha a un site Internet.
Tautenhain
Village de Tautenhain, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Tautenhain a un site Internet.
Frauenprießnitz
Village de Frauenprießnitz, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Frauenprießnitz a un site Internet.
Reichenbach
Village de Reichenbach, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Reichenbach a un site Internet.


text:
Lessard-et-le-Chêne
Lessard-et-le-Chêne es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans 1806, las parròquias de Lessard e del Roure-en-Auge se jonhon e forman la municipalitat de Lessard-e-lo-Roure[3].
Avant 1806, les paroisses de Lessard et du Chêne-en-Auge s'unissent et forment la commune de Lessard-et-le-Chêne[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 11 d'octòbre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Lessard-et-le-Chêne », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 11 octobre 2011


text:
Coin-lès-Cuvry
Coin-lès-Cuvry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del País Messin en lo Isle, de l'anciana província de las Tres-Evêchés la distincion levava de la familha de Gournay a Modèl:Las XVe sègle e Sègle XVI, de contunh de la familha de Goullon al Sègle XVII.
- Village du Pays Messin en l'Isle, de l'ancienne province des Trois-Evêchés la seigneurie relevait de la famille de Gournay aux Sègle XV et Sègle XVI, puis de la famille de Goullon au Sègle XVII.


text:
Vitré (Deux-Sèvres)
Vitré es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, Vitré a aculhit de nombroses refugiats dels Ardennes #que cèrts procedentes de Polonha.
Durant la Seconde Guerre mondiale, Vitré a accueilli de nombreux réfugiés des Ardennes dont certains originaires de Pologne.


text:
Achenheim
Achenheim en alemannisch (Achenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Achenheim Es un vilatge del Bas-Rhin del arrondissement d'Estrasburg e del costat de Mundolsheim, près del canal de la Bruche e la rota départementale de Flexbourg a Estrasburg.
Achenheim est un village du Bas-Rhin de l'arrondissement de Strasbourg et du canton de Mundolsheim, près du canal de la Bruche et la route départementale de Flexbourg à Strasbourg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es a Achenheim que las primièras traces umanas an #èsser d'amassadas en Alsace, en datant del periòde Paléolithique. Dintratz Adamswiller e Mackwiller, s'es trobat de cavòts ancians #qu'an fach donar a la nautor ont se tròban lo nom de Todtenberg. La stratigraphie de la municipalitat es d'en un autre luòc una de las referéncias fondamentalas per l'estudi del Quaternaire a Euròpa. S'a tanben trobat una cabane gallo-romaine en contenent de nombrosas poteries, mesas a jorn en 1945 en los jos-sòls del anciana briquerie Schaeffer, e de las tuiles en portant la estampe de la Modèl:8e légion romaine. A aquela epòca, las Romains vertèbran lo pòble, déboisant, en desvolopant la cultura, en particulara aquela de la vinha e dels arbres fruitiers, en bastint fortificacions e en melhorant la ret viària. En 1927, s'es descobèrt sèt cavòts mérovingiennes testificant aital de l'aucupacion del pòble. En 884, Achenheim fasiá partida del capítol rural del abbaye de Honau. En 1146, lo monastèri de Eschau possedís dins lo vilatge una barralha de mèstre e dos molins. Lo pòble a cremat pels Strasbourgeois en 1264, pendent la guèrra oponent la vila amb lo sieu avesque Walter de Geroldseck. En 1657, lo renauiment del cadastre permet de conéisser/conéisser los noms dels proprietaris de las granjas : la majoritat de dintre apertenon a la municipalitat, mas qualqu'uns-unas lèvan de œuvres religiosas o laiques.
C'est à Achenheim que les premières traces humaines ont été trouvées en Alsace, datant de la période Paléolithique. Entre Adamswiller et Mackwiller, on a trouvé des tombes antiques qui ont fait donner à la hauteur où ils se trouvent le nom de Todtenberg. La stratigraphie de la commune est d'ailleurs une des références fondamentales pour l’étude du Quaternaire en Europe. On a aussi trouvé une cabane gallo-romaine contenant de nombreuses poteries, mises au jour en 1945 dans les sous-sols de l'ancienne briquerie Schaeffer, et des tuiles portant l'estampe de la Modèl:8e légion romaine. À cette époque, les Romains structurent le village, déboisant, développant la culture, en particulier celle de la vigne et des arbres fruitiers, construisant des fortifications et améliorant le réseau routier. En 1927, on a découvert sept tombes mérovingiennes témoignant ainsi de l'occupation du village. En 884, Achenheim faisait partie du chapitre rural de l'abbaye de Honau. En 1146, le monastère d'Eschau possède dans le village une ferme de maître et deux moulins. Le village est brûlé par les Strasbourgeois en 1264, pendant la guerre opposant la ville avec son évêque Walter de Geroldseck. En 1657, le renouvellement du cadastre permet de connaître les noms des propriétaires des fermes : la majorité d'entre elles appartiennent à la commune, mais quelques-unes relèvent d'œuvres religieuses ou laïques.


text:
Wudi de Han
Wudi (武帝) (156 AbC - 29 de març de 87 AbC), del seu nom personal Liu Che (劉徹), es lo seten emperaire de la dinastia Han, del 9 de març de 141 AbC fins a la seuna mòrt. Es considerat, amb los emperaires Taizong (dinastia Tang) e Kangxi (dinastia Qing) coma l’un dels mai grands emperaires de l’istòria de China.
Grand conquerent, rebutét fòrça lunh los barbars fóra la frontèras, mas en agotant los cófres de l’Estat e subretaxar la populacion que de rics revusèro en mai de pagar.
Lo seu nom li ven de de wu (« guerrièr ») e de di (« emperaire »).
Coma cap militar, l’emperaire Wudi menèt China al seu expendiment territorial maximal:
- en 111, annexèt e divisèt en comandariás lo reialme de Nanyue, que compren lo sud de la China e lo nòrd del Vietnam d'ara;
- al nórd, rebutét amb succès las espedicions namadas dels Xiongnu sul nòrd de China.
- al nórd-èst, annexèt en 108 AbC lo principat de Luolang, al nòrd de la Corèa d'ara;
- a l’oèst, rebutèt las frontièras de l’empèri fins al bacin del Tarim, al Quirguizstan d'ara.
En 139 AbC, envièt lo seu emissèri Zhang Qian negociar una alliança amb los Yuezhi de l’Ozbequistan d'ara. Aquela espedicion provquèt d’autras missions cap a l’Asia Centrala.
Aquelas ambassadas aurián començat afar d'escambis e que l’emperairi auriá recebut d'estatuas boddicas d’Asia centrala, coma aquò es pintat dins las caunas de Mogao.
L’emperaire Wudi es a l’origina de diferentas mesuras destinadas a renforçar lo pofrr centralizat a Chang'an, la seuna capitala, situada dins la provìncia del Shaanxi.
En 134, Wudi instituiguèt lo recrutament dels foncionaris per examèns. Tornèt amb los tèxtes classics enebits dels temps de Qin Shi Huangdi, lo fondator de la dinastia Qing.
Wudi adoptèt los principis del confucianisme coma filosofia d’Estat e fondèt una escòla destinada a ensenhar lo confucianisme als futurs administrators de l’empèri.
Aquelas reformas aguèron un efècte durable tot lo long de l’existéncia de la Chine imperiala e exercèron una influència considerabla sus las civilizacions a l'entorn.
Lo reialme de l’emperaire Wudi durèt 54 ans, un recòrd que foguèt batut sonque per l’emperaire Kangxi, mai de 1800 ans mai tard.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Bibliografia sus l’emperaire Wudi prepausada per Michèle Pirazzoli-t'Serstevens, (fr)en linha sul site del Centre departamental de documentacion pedagogic dels Nauts de Sèina.
- (fr)Lo reialme de l'emperaire Ó, dins l'introduccion de la traduccion de las Memòrias istoricas de Sima Qian per Édouard Chavannes, 1895.


text:
Peter Higgs
Peter Ware Higgs (Newcastle upon Tyne, 29 de mai de 1929) es un fisician anglés. Se faguèt conéisser tre las annadas 1960 per sa proposicion sus la ruptura de la simetria dins la teoria electrofebla, en explicar l'origina de la massa de las particulas elementaras en general e dels bosons W e Z en particular.
Aqueste mecanisme predisiá l'existéncia d'una particula novèla que foguèt nomenada boson de Higgs. E mai s'aquesta particula siá pas encara estada observada dins los acceleradors fins ara, lo mecanisme de Higgs és generalment acceptat coma un ingredient important dins lo modèl estandard de la fisica de las particulas. Higgs idèet aquel mecanisme en 1964 del temps qu'èra a realizar una virada pels Cairngorms.
En 2013 sas aportacions li valguèron de recebre amb lo fisician bèlga François Englert e lo CERN, lo Prèmi Princi d'Astúrias de Recerca Scientifica e Tecnica e en octobre del meteis an totes dos scientifics se vegèron guerdonats amb lo Prèmi Nobel de Fisica de 2013.


text:
Còn Sud
Lo Còn Sud qu'ei lo nom dat a la partida meridionau d'America deu Sud en rasond e la forma geometrica d'aquesta region qui vad cada còp mei estreta dinc au Cap de Hòrn.
D'un punt de vista de la geografia politica qu'includeish sancerament e tostemps los estats d'Argentina, d'Uruguai e de Chile ; lo sud de Brasil qu'ei generaument considerat com inclúus dehens lo Còn Sud mes, se los estats de Paraná, de Santa Catalina e de rio Grande do sul que son naturaument inclús, las afinitats culturaus e urbanas que hèn sovent inclúser l'estat de São Paulo. Paraguai qu'ei en partida inclús dens aquesta zòna geografica e associat dab los sonc escambi culturaus e economics. Dens ua mendra mesura, ua partida de Bolívia tanben.
D'un punt de vista economic, lo Còn Sud qu'amassa e qu'associa ua per de metropòlis com São Paulo, Buenos Aires o Santiago de Chile.


text:
The Beatles
The Beatles sigueren un grop de musica procedenta de Liverpool, Anglatèrra format per John Lennon, Paul McCartney, George Harrison e Ringo Starr. Son un des grops mès comerciaus e *exitosos ena istòria dera musica populara. Era sua innovacion ena musica populara e l'impacte culturau ajudèren a definir es ans seishanta. The Beatles sigueren eth grop damb mès ventes en tot eth sègle XX. En Reiaume Unit lancèren mès de 40 diuèrs singles, albums, EP qu'arribèren ath numèro un. Eth sòn succès se repetic tanben en fòrça auti païsi: EMI assegurèc qu'entà 1985 eth grop auie venut mès d'un miliard de discs o cintes en tot eth mon.
Sorgidi a principi des ans 60, iniciadors deth fenomèn beat. En tot partir dera basa ritmica deth rock, es sues composicions sigueren ua vertadèra trobalha ena melodia e ena armonia. Damb influéncies deth rhythm and blues, e deth blues progressiu, eth sòn estil seguic ua evolucion constanta. Des de meitat des ans 60, damb era arribada deth succès internacionau, era sua musica se decantèc cap a un eclecticisme qu'includie ua fòrta influéncia orientau e que dèc coma resultat quauques ues des òbres mès significatives dera psicodèlia e, ja ara fin dera decada, deth ròck progressiu. Es sues cançons rebateren es problèmes d'un cèrt sector dera joenessa dera epòca, que pretenie restar ara aurèra dera nomentada societat de consum, superar es convencions e es aspèctes mès retrograds dera societat occidentau, ara ora que reclamaue naui valors autant estetics e artistics com esperitaus e sociaus (restacadi, per exemple, damb era desliurança sexuau e era antimilitarisme).
Era sua dissolucion oficiau auec lòc er an 1970. Es sòns integrants seguiren es respectives carrères musicaus en solitari, autanplan i van sovintejar es collaboracions enter eri. Er an 1995, damb motiu dera edicion deth prumèr volum dera trilogia Beatles Anthology, auec lòc ua reünion virtuau deth grop, damb era ajuda d'ues cintes que John Lennon auie deishat enregistrades e que sigueren era basa de dues naues cançons: Free as a Bird e Real Love.


text:
Idèa
Una idèa es un produch de la pensada, l'expression d'un concèpte. Lo tèrme idèa tradusís la paraula grèga eidos, que tanben se pòt traduire per forma, e a una relacion dirècte amb lo Una idèa és un producte del pensament, l'expression d'un concèpte. El terme idea tradueix la paraula grega eidos, que també es pot traduir per forma, i té relació directe amb al significat aquò que se pòt veire. Pren en compte que lo terme "forma" (en relacion amb idea) deu se comprendre dins lo sens d'in-formacion, e que lo tèrme grèc relacionat amb "vèiure" es teorein (teoria), aquò mòstra la relacion entre aquelas significacions. Atal, una idèa seriá tot çò que se concebre mentalment, l'objècte de las teorias o, mai precisement, la significacion d'una oralizacion. Los concèptes, en cambi, farián referéncia puslèu als tèrmes generals.
Somari
Las idèas en filosofia[modificar | modificar la font]
Las idèas en filosofia equivalon a l'esséncia de la coneissença. Lo tèrme nais amb Platon e sa division del monde entre lo monde sensible (visible, coma ditz Platon) e lo monde de las idèes, aquel qu'es vertadièrament real. Atal, las idèas son, per Platon, l'autentica realitat que lo monde visible o sensible (nomenats atal perqua son trapats pels sens, en oposicion al monde de las idèas o intelligible perque se trapan per la ment) se limita a copiar. Atal, dins la perspectiva platoniciana, de meteissa mena, per exemple, una casa fisica es la realizacion (imperfècta) dels dessenhs produches per la ment de l'arquitècte, l'ensems del monde fisic es possible perque realiza las idèas perfèctas de las entitats matematicas (carrats, cercles, esfèras, nombres…) e lors relacions. Aristòtel, al contrari, dona mai de pertinéncia a la nocion d'idèa coma forma. Tot aquò qu'existís es una composicion de matèria e de forma, e l'idèa es una relacion indissociable: pòt pas existir cap matèria que siá pas determinada per una forma (o posedís una determinada informacion), del meteis biais que se pòt pas donar cap de forma que siá pas d'una matèria. Aquela es la concepcion coneguda com ilemorfisme. A diferéncia de Platon, doncas, crèu pas que pòsca existir d'idèas o de formas "separadas". Alara que Platon defend un dualisme ontologic (dos mondes diferents e separats, coma se existissián las idèas separadas de las causes), Aristòtel pensa que las formas o idèas podan pas aver una existéncia separada. Dins la pensada crestiana s'impausèt la perspectiva platoniciana e d'autres autors, coma sant Agustin, per exemple, que contunhèt la teoria de Platon considerant que las idèas serián coma los contenguts de la ment divina e lo monde fisic (creat per Dieu) seriá sa concretizacion. La filosofia escolastica tornèt nomenar aquelas idèas de la ment divina coma idèas exemplaras.
L'idealisme es lo corrent que defend l'existéncia de las idèas en dessús de las aparéncias dels sentiments. Segon los racionalistas, qualques idèas son innatas, son l'activitat mentala pròpria de l'òme, a diferéncia dels animals. De fach Descartes distinguís entre tres classas d'idèas:
- 1) idèas adventicias (que son aquelas que semblan de procedir de nòstres senses);
- 2) idèas facticias (de factum), que serián d'idèas fabricadas per nòstra imaginacion (coma las entitats mitologicas, fadas, personatges literaris, etc.) e
- 3) idèas innatas, que nòstra ment podèt pas bastir.
En cambi pels empiristas son simplament de noms, abstraccions per designar un ensems de processus mentals sintetizadas a partir de donadas de l'experiéncia, son totjorn produchs segundaris, d'etiquetas. Una posicion intermediaria es defenduda per Kant, per aquel que pensar se cal dispausar -coma lo defendavan los empiristas- de donadas fornidas pels sentits, mas aquelas donadas d'esperelas -coma lo disián los racionalistas- podan pas donar luòc a de pensadas, mas que se cal distinguir aquelas que son estructuradas mentalament per las categorias de la pensada o per las intuïcions puras de la sensibilitat. Atal, per exemple, se pensèm en una taula que es al mièg de doas cadièras, nòstres sentits nos an sumbinistrat los imatges d'objèctes, mas la nocion d'una X qu'es al mièg de doas Y son d'elaboracions mentalas. De fech jamai degun pas vist una, mas que a vist d'objèctes que nòstra ment "unifica"; tampauc avèm pas vist jamai al mièg, mas d'objèctes que nòstra ment ordona dins l'espaci e dins lo temps. Nòstre enteniment pòrta aquelas categorias: unitat, relacion, causa, etc. e dispausa los objèctes dins l'espaci e dins lo temps. Aquela concepcion se nomena idealisme transcendental
Las idèas en istòria o "istòria de las idèas"[modificar | modificar la font]
L'estatsunidenc Arthur Lovejoy desenvolopèt una "istòria de las idèas" o una "istòria intellectual" fòrça diferenciada de la tradicional istòria de la filosofia. Amb ela i a fòrça òbras de pensaires tan divèrses coma lo filosof José María Valverde, l'istorian de l'art Erwin Panofsky e lo politic e ensagista Isaiah Berlin. Malgrat los grandas diferéncias, son d'accòrdi per far una enquèsta interdisciplinària sus l'evolucion dels grands concèptes culturals [1]
Las idèas en psicologia[modificar | modificar la font]
Las idèas son ocurréncias, pensadas o continguts de la ment. Supausa una reponsa del cervèl a un problèma (a una idèa per resòlvre una situacion) o una nòva invencion. Las idèas pòdan èsser comunicadas a d'autras personas e pòdan influir en la conducha jos la forma de prejutjat, motivacion per capitar una mira o projeccion de çò que pòt se passar.
Aver una idèa[modificar | modificar la font]
O una pensada. O una ocurréncia. N'aver una bona pòt cambiar la cara del monde o omplir les butxaques d'algú, perque las idèas valon de l'argent. De fach, fin finala las enregistrèm perque ne nos las prengan pas. I a una anecdòta celèbra. Orson Welles, abans de se n'anar en Euròpa, parlèt a Chaplin d'una idèa qu'aviá per far un filme. Aquel filmèt Monsieur Verdoux li robant la idèa. En retorn, abans la primièra, Orson Welles li reprochèt e Chaplin discutèt pas, simplament paguèt. I a d'idèas surprenentas que tròban dins los musèus, coma els lèbras-sofà de Mae West o lo telefòn-langosta, ambedoas de Salvador Dalí.
Camps d'idèas[modificar | modificar la font]
Lewis Herman, scenarista, elabòra un ensems de camps d'idèas que nomena Quadre d'idèas. Dins un d'aqueles es plan segur que ne trobarem una:
Idèa seleccionada[modificar | modificar la font]
Sortida de dedins, de la memòria, qu'enregistram de las experiéncias personalas. Es estrangièra als factors extèrnes e independenta d'altrú.
Idèa verbalizada[modificar | modificar la font]
Sorgís de qualqu'un que t'expliquèt o que quelcom que t'an explicat o qu'entendères dins lo mètro, dins l'ascensor o la plaça. Gabriel García Márquez aviá entendut dire d'un conegut que li agradariá de trabalhar pendent son sòmi; aquò donèt luòc a Me alquilo para soñar.
Idèa legida[modificar | modificar la font]
Se tracta d'una idèa gratuita. Ven d'una lectura, de quicòm qu'avèm legit dins un jornal, dins un libre o dins mòde d'emplec. Atal, La masqueta de la mòrt roja d'Edgar Allan Poe ven d'un article, que l'autor leguèt dins lo New York Mirror lo 2 de junh de 1832, que fesia referéncia a un bal de masquetas que se passèt a París en plena pèsta, ont èra un òme fòrça grand vestit coma se èra la personificacion del colera.
Idèa transformada[modificar | modificar la font]
Es pas tracta de plagiat, perque es una transcripcion ipsis leteris. Es l'utilizacion de la meteissa idèa, mas d'una autre biais. Atal la Vida del trobador catalan Guillem de Cabestany es transformada en una de las istòrias del Decameron, de Giovanni Bocaccio.
Idea comissionada[modificar | modificar la font]
Idèa que qualqu'un dona a un autre perque la desvolope, que siá un editor, un productor de filme o una galariá d'art.
Idèa cercada[modificar | modificar la font]
Es aquela que trobam aprèp una recèrca a partir de res o d'estudi tematic. Diguèm que l'univèrs es en fàcia de las idèas. Atal la Guèrra de Vietnam faguèt nàisser Apocalypse Now, de Francis Coppola.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)"Coneissença culturala e istoric” (50-51) de Gonçal Mayos (UB).


text:
Gençac de Garona
Gençac de Garona[1][2] (oficialament en francés Gensac-sur-Garonne) es una comuna lengadociana en Volvèstre, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Volvèstre sus Garona, a 60 km au sud de Tolosa.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Gençac ven del nom d'òme latin Gentius, ambe lo sufixe -acu(m) [3], latinizacion d'un sufixe celtic -*ako-. Se tracta donc d'una anciana propietat gallo-romana.
Istòria[modificar | modificar la font]
D'aquí en 2015, Gençac de Garona èra del canton de Rius, ara, es del canton d'Auta-riba.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 388 abitants
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.


text:
Juan Rulfo
Juan Nepomuceno Pérez Vizcaíno segon la siá acta de naissença,[1] o Juan Nepomuceno Carlos Pérez Rulfo Vizcaíno segon el meteis diguèt se cridar en una entrevista[2], pus conegut coma Juan Rulfo (Sayula, Mexic 1917 - Ciutat de Mexic 1986) foguèt un escrivan mexican, maximal exponent del realisme magic e autor principal de la literatura en lenga castelhana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut lo 16 de mai dins la vila mexicana d'Acapulco, Jalisco (segon las siás pròprias paraulas), e mai se foguèt oficialament enregistrat coma Juan Nepomuceno Carlos Pérez Rulfo Vizcaíno a Sayula, Jalisco. Quitament uèi se sap pas exactament en quina d'aquelas doas populacions naissèt, e mai se la majoritat de los sieus biografs coincidisson amb la segonda.
La siá familha se transportèt lo 1925 a Guadalajara, en dintrant a l'escòla d'Educacion Segondària d'aquela vila. Lo 1933 abandonèt los estudis après una cauma d'estudiantas, en se transportant a Ciutat de Mexic. dins aquela vila dintrèt trabalhar al Burèu de Migracion fins lo 1945. Après trabalhar en divèrses mestièrs passèt a far partida de l'Institut Nacional Indiginesta als ans 50, moment que comencèt a publicar los sieus escrits en diferentas revistas del país e a collaborar en la creacion de guidons per la television.
Lo 1944, Juan Rulfo, amb 24 ans, s'enamorèt de la qu'acabariá en essent la siá esposa, Clara, quand aquela aviá 11 ans d'edat. Lo matrimòni aguèt dos filhs, Claudia, nascuda lo 1949, e Juan Francisco, nascut lo 1950.
Las siás unicas òbras publicadas en vida son Lo llano en llamas (1953), recopilacion de contes; Pedro Páramo (1955), òbra principala del realisme magic; e Lo gallo de oro (1980), recuèlh dels guidons per la television.
Un autre vessant de lo sieu legat artistic son las de fotografias que se faguèron conéisser de manièra ampla lo 1980, mercés a una exposicion montada al Palacio de Bellas Artes de Ciutat de Mexic, motivada per l'Aumenatge nacional que li consacrèt aquel an lo govèrn mexican.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Así era Juan Rulfo, Guillermo C. Aguilera Lozano, Contacto Magazine.
- ↑ Entrevista de Ma. Teresa Gómez Gleason, transcripta en: Jorge Ruffinelli (1985). Edicions Fundación Biblioteca Ayacucho: Obra completa, 2ª edicion, 214. ISBN 84-660-0141-7.


text:
Saint-Germain-d'Ectot
Saint-Germain-d'Ectot es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es en lo costat de Caumont-lo Ventilat. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat al nòrd-es del cap de-luòc de costat, a Unitat|7.5|km {{}} al nòrd-oèst de Villers-Bocage e a Unitat|29|km {{}} a l'oèst de Can.
La commune est dans le canton de Caumont-l'Éventé. Son bourg est à 7,5 km au nord-est du chef-lieu de canton, à 7,5 km au nord-ouest de Villers-Bocage et à 29 km à l'ouest de Caen.


text:
Anma (laüteria)
L'anma (var. amna o arma) qu'ei un cilindret de husta plaçat au dehens deus vriulons (e deus autes instruments de còrdas hregadas) devath lo pè deu pontet e deu costat on ei tienuda la còrda la mei aguda. Com la barra d'armonia (pegada devath la taula d'armonia mes en devath de l'aute pè deu pontet) l'amna que renforça la taula d'armonia sosmesa, au mejan deu pontet, a la grana pression de las còrdas.
L' amna b' ei pas pegada mes qu'ei pausada au mejan d'un utís deu laütièr aperat punta d'amna. Per aquesta rason, que' s pòt, quan la longor de l'amna b' ei un pauc justa, qu'aquesta e cada en abséncia de deu pontet e de la soa pression sus la vòuta de l'instrument. Que cau alavetz ua punta d'amna entà la torna hicar de com cau. Qu'ei per aquesta rason tanben que 's pòt alavetz audir l'amna libra a rollar dehens la caisha d'armonia.
La punta d'amna que possedeish duas extremitats :
- Ua punta entà gahar l'amna per la har passar dehens a caisha d'armonia per un deus horats de la taula d'armonia (lo deu costat on e deu demorar l'amna).
- Ua extremitat larja qui serveish de martèth entà trucar suber l'amna e atau la desplaçar e la hacar on e com cau.
Plaçar l'amna qu'ei ua operacion de las peludas par 'mor que la cau copar a la bona longor (desparièra segond la forma unenca de las vòutas de senle instrument) e que la punta d'amna qu'ei de mau utilizar (que' n cau pas hèra entà har càder l'amna e aver de tornar recomençar). Un petit desplaçament de l'amna que pòt cambiar lo biais de transméter lo son densh l'instrument e dons que cambia la son.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Dròga
Una Dròga es al sens etimologic una substància dotada de proprietats farmacologicas, emplegada bruta tala que se tròba dins la natura o après d'operacions de transformacions simplas.
Un autre sens del tèrme uèi mens utilizat es lo d'una substància naturala o sintetica emplegada coma matèria primièra en quimia e dins l'industria de las pinturas, tinturas ...etc
Uèi, per influéncia de l'anglés, lo mot dròga s'utiliza sovent coma sinonim de "medicament" al sens larg. Mas al sens estricte del tèrme una dròga es una substància amb d'efèctes subre lo sistèma nerviós central, amb la capacitat de modificar l'umor, la percepcion e subretot que crea generalament una addiccion e un sindròm d'abstinéncia.
I a un grand nombre de drògas que se pòdon utilizar coma medicaments per de malautiás divèrsas. Mas fòrça drògas, al cant de lor possibla utilitat terapeutica, s'utilizan amb de fins recreativas, o per lors efèctes psicologics o sensorials. Aquò es un problèma social e de santat publica de primièr òrdre dins fòrça païses, pr'amor que la consomacion contunha de drògas crèa generalament una addiccion grèva. Las drògas an tanben d'efèctes nocius sus la santat, e sus lo comportament social del consomador. Las drògas son illegalas dins la majoritat dels païses, çò qu'a fach créisser lo mercat negre d'aquestas substàncias, amb lo sorgiment d'associacions criminalas que contraròtlan la contrabanda e la distribucion. Las drògas recreativas mai utilizadas se pòdon classificar en tres grops, segon lor efècte principal:
- Euforizants o excitants (cocaïna, amfetaminas, alcòl dins sa fasa primièra, nicotina dins sa fasa segonda, cafeïna).
- Sedatius e depressors (opiacis, eroïna, morfina, benzodiazepinas, ansiolitics, calmants musculars e ipnotics, alcòl dins sa fasa segonda, nicotina dins sa fasa primièra, barbiturics, cannabis, marijuana, inalants).
- Allucinogens (LSD, peiot).
L'addiccion es lo besonh urgent de consomar de drògas regularament (èsser pas capable de moderar la consomacion o de la suprimir) es determinada per de fenomèns psicologics e fisics. Lo sindròm d'abstinéncia de mantuna drògas se manifesta per d'efèctes fisics que pòdon èsser mortals. Se pòdon contrarotlar amb de mesuras terapeuticas simptomaticas o de substitucion (amb de substàncias mens nocivas, d'efèctes parièrs, que se retiran progressivament).


text:
Armada deu Nòrd
L'Armada deu Nòrd que ho un còs militar mandat per Buenos Aires contre las òsts leiaus a l'autoritat coloniau espanhòla dens lo Haut Peró (haut o baish lo territòri de la Bolívia presenta).
Aquesta armada que miè operacion ofensivas dab lo pretzhèit de liberar lo Haut Peró abans de renonciar e de hidar aquesta mission a l'Armada deus Andes (en bèth liberar Chile puish de mudà's de cap a Peró per mar) e de virà's de cap a un objetiu defensif en bèth empachar l'armada coloniau de penetrar dehens lo territòri de l'actuau Argentina.
l'Armada deu Nòrd qu'interviengó tanben dens l'Expedicion Liberatriz de Paraguay.
Lo comandant mei famós de l'Armada deu Nòrd que ho Manuel Belgrano.
L'Armada deu Nòrd que pelejè suu front deu Haute Peró enter 1810 e 1817 ; après que ho mobilizada entà interviéner dens la debuta de las purmèras guèrras civilas argentinas, causa qui non he pas per'mor de susmauta de Arequito en 1820.


text:
Lightweight Directory Access Protocol
LDIF (LDAP Data Interchange Format) es un format estandardizat d'escambis de donadas, que permet la representacion de las donadas contengudas dins un annuari LDAP. Permet tanben la representacion d'operacions sus las donadas de l'annuari (ajust, supression, modificacion). Lo contengut d'un annuari es representat com un ensems d'enregistraments (un enregistrament par objècte de l'annuari). Las operacions de mesa a jorn son representadas coma un ensemble de requestas. Dins totes los cases, las donadas son sos forma d'un fichièr de tèxte.
Lo format LDIF es estat concebut al començament de las annadas 1990 per Gordon Good a l'Universitat de Michigan; es estat melhorat a la fin de las annadas 1990 per prene en carga la version 3 del protocòl LDAP. Aquesta darrièra version es coneguda coma la version 1 definida dins la RFC 2849 per l'IETF. La RFC 2849 escrita per Gordon Good en junh de 2000 es actualament prepausada coma estandard.
Divèrsas extensions del format LDAP son estadas prepausadas, pr'amor una sola es estada publicada per l'IETF. La RFC 4525 escrita per Kurt Zeilenga prepausa d'estendre lo format LDIF per prene en carga l'extension Modify-Increment. Es previst que de novèlas extensions seràn publicadas per l'IETF dins lo futur.


text:
Samoa
Samoa es un estat del sud d'Oceania que forman la part occidentala de l'archipèla de las illas Samoa.
Lo gentilici es samoan, -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Samoa comencèt quand d'immigrantas de las islas*Lau en l'èst de Fiji arribèron dins las islas samoanas fa aperaquí 3500 ans e de s'establiguèron aicí en la rèsta de la Polinesia. Lo contacte amb los europèus comencèt en los primièrs ans del sègle XVIII, mas se va pas intensificar fins a l'arribada dels comerçants e missionaris britanics en los ans 1830.
A travèrs del sègle XIX, lo Reialme Unit, l'Empèri Alemand e los Estats Units reclamèron de parts del reialme de Samoa, e establiguèron meses de comèrci.
Èra abans conegut coma Samoa Alemanda (1900-1914) e posteriorament coma Samoa Occidentalas (en samoan Samoa e Sisifo) (1914-1997). Lo cambiament de nom, tot en abandonant l'adjectiu «Occidental», manifèsta lo desir de veire tot l'archipèl amassat jos una unica sobeiranetat.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- ↑ The World Factbook. Consultat lo 2012