text:
Nèguev
Lo Nèguev (de l'ebrieu : נֶגֶב ; en arabi : النقب - an-Naqab) es una region desertica del sud d'Israèl. En ebrieu biblic, Nèguev significa « sud ». Lo Nèguev cobrís la mai granda partida del districte sud d'Israèl.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Geograficament, d'una superfícia de 13 000 km2, aquel desèrt forma un triangle capvirat. Es limitat a l'oèst pel desèrt de la peninsula del Sinai e a l'èst per la val d'Araba.
Populacion[modificar | modificar la font]
La vila principala es Beer-Sheva (prèp de 200 000 abitants) al nord. Lo limit sud es lo golf d'Eilat e d'Aqaba e la vila balneària israeliana d'Eilat. Las autras vilas son Dimona e Mitzpe Ramon e las ciutats bedoïnas que Rahat e Tel Sheva.
Lo Nèguev constituís 60 % de la superfícia de l'Estat d'Israèl mas abriga pas que 8 % de sa populacion, qu'una forta comunautat de Bedoïns (25 % de la populacion regionala).
La populacion de Bedoïns, que son de ciutadans arabis, es estimada a 160 000 personas. La volontat de las autoritats israelianas seriá de los sedentarizar, e per aquò, son dirigits en granda partida cap als vilatges bastits pel govèrn. Una autra mitat demòra sus las tèrras d'origina, dins de vilatges que son pas reconeguts e onte las condicions d'existéncia son precàrias a causa de l'abséncia d'infrastructuras e de las destruccions de las autoritats israelianas[1],[2].
La situation es conflictuala entre las autoritats israelianas e la populacion bedoïna.
Flora[modificar | modificar la font]
La vegetacion es fòrça rara, pasmens, qualques arbres capitan a subsistir e qualques pichons boissons secats pel solelh. La vida dins lo desèrt se situa totjorn a l'entorn dels oasis o a l'entorn dels poses cavats per l’òme.
Geologia[modificar | modificar la font]
Se trapa fòrça curiositats geologicas e culturalas, coma tres grands circs o machteshim, unics dins la region: ha-Machtesh ha-Gadol (« lo grand cratèr »), ha-Machtesh ha-Katan (« lo pichon cratèr ») e lo cratèr Ramon, lo mai vast. Aqueles son pas de cratèrs d'impacte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul plan istoric, foguèt tanben lo teatre de las activitats de la civilizacion dels Nabateans qu'alá fondèron la ciutat d'Avdat, l'Oboda antica, sus l'itinerari de lors caravanas anant cap a Petra.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
Ara, aquela region se situa al centre de l'agenda israelian del desvolopament del païs amb fòrça programas de reforestacion del desèrt, d'implantacion de nòus migrants e de desvolopament economic afin de desengorgar lo litoral costièr. Per aquela tòca una novèla linha ferroviària foguèt inaugurada en 2005 entre Tel Aviv e Beer-Sheva, la « capitala del desèrt ». Lo Nèguev es tanben conegut sul plan internacional perque abriga las installacions de la centrala nucleara de Dimona, lo còr del programa nuclear militar d'Israèl, e lo centre de lançament de Palmachim.
En 2006, un novèl ministèri dirigit per l'ancian Primièr ministre Shimon Peres foguèt creat sonque per la mission de tornar florir lo desèrt del Nèguev cap a 2015.
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Squatters sur leurs propres terres : les tribus bédouines du Néguev, Catherine Weibel
- ↑ Los bedoïns del Nèguev: una minoritat oblidada, Kathrin Koeller


c: text/html

text:
Ganges
Ganges (en indi: गंगा, Gaṅgā, AFI: [ˈɡəŋɡaː], tanben dins fòrça lengas d'Índia) es un dels rius màgers del soscontinent indian, que raja cap a l'èst a travèrs la plana gangetica del nòrd d'Índia cap a Bangladèsh.
Lo flume raja a l'oèst d'Imalaia per l'estat indian de Uttarakhand, e drena lo dèlta dels Sunderbans dins la Baia de Bengala. Foguèt longtemps considerat coma un riu sacrat pels indos e venerat coma la diva Ganga dins l'indoïsme. Foguèt tanben important istoricament: fòrça ancianas capitalas provincialas o imperialas (coma Patliputra, Kannauj, Kara, Allahabad, Murshidabad, e Calcuta) èran situadas per sas ribas. Ganges amb sos afuents drenan un bacin fertil de 1 000 000 km2 que conten una de las pus fòrtas densitats umanas del planeta. La prigondor mejana del flume es compresa entre 16 m e 30 m.
Escorreguda[modificar | modificar la font]
Ganges comença al jonhent dels rius Bhagirathi e Alaknanda. Bhagirathi es considerat per èsser l'aiganaissent vertadièr dins la cultura indo e la mitologia. [1] Las aigas de Alakananda venon de la fonda de las nèus dels puèges coma Nanda Devi, Trisul, e Kamet. Bhagirathi raja al pè del glacièr Gangotri, a Gaumukh, a un altitud de 3892 m.[2]
E mai que nombroses rius sián a l'origina de las aigas de Ganges, los sièis pus long e sos cinq jonhents son considerats coma sagrats. Aqueles sièis son Alaknanda, Dhauliganga, Nandakini, Pindar, Mandakini, e Bhagirathi. Los cincs jonhents, dits Panch Prayag, se tròban al long d'Alaknanda. Aqueles son d'amont cap aval, Vishnuprayag, ont Dhauliganga rejonh Alaknanda; Nandprayag, ont Nandakini rejonh Alaknanda; Karnaprayag, ont Pindar rejonh Alaknanda, Rudraprayag, ont Mandakini rejonh Alaknanda; e finalament, Devprayag, ont Bhagirathi rejonh Alaknanda per formar lo Ganges pròpriament dit.
Après de s'èsser escolat subre 250km a travèrs de las vals imalaianas estrechas, Ganges emergís de las montanhas a Rishikesh, puèi desboca sus la plana gangetica a Haridwar, vila de romavatge. A Haridwar, una paissièra voja una part de sas aigas dins lo canal de Ganges, qu'irriga la region d'Uttar Pradesh, mentre que lo riu, que lo cors es estat mai o mens sud-oèst fins a aqueste punt, comença ara de fluir cap al sud-èst a travèrs de las planas d'Índia del nòrd.
Ganges seguís un trajècte corb de 800km en traversar las vilas de Kannauj, Farukhabad, e Kanpur. Sus lo camin es rejonh per Ramganga, que contribuís amb un debit annadièr mejan d'aperaquí 500 m3/s.[3] Ganges rejonh Yamuna al Triveni Sangam (jonhent de tres rius) a Allahabad, un jonhent sagrat dins l'indoïsme. A son jonhent, Yamuna es pus larg que Ganges, amb un debit de 2950vm3/s,[3] o aperaquí 58.5% del flux combinat.[4]
Ara s'escorrent cap a l'èst, lo flume encontra lo riu Tamsa (tanben dit Tons), que fluís cap al nòrd dempuèi la cadena de Kaimur amb un debit mejan d'aperaquí 190 m3. Après Tamsa es Gomti que rejonh Ganges, dempuèi lo sud d'Imalaia. Gomti presenta un debit annadièr mejan d'aperaquí 234 m3. Puèi es Ghaghara, venent tanben del sud d'Imalaia, que lo rejonh. Ghaghara, amb un debit annadièr mejan d'aperaquí 2990 m3, es lo pus grand afluent de Ganges. Après lo jonhent de Ghaghara Ganges es rejonh al sud per lo riu Son, (1000 m3/s). Los rius Gandaki, puèi Kosi, lo rejonhon ambedos pel nòrd, amb respectivament 1654 m3 e 2166 m3 de debit. Kosi es lo tresen pus grand afluent de Ganges, après Tamsa que ven del nòrd, de Ghaghara e Yamuna.[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Penn, James R. (2001). Rivers of the world: a social, geographical, and environmental sourcebook. ABC-CLIO, 88. ISBN 978-1-57607-042-0. Retrieved on 23 April 2011.
- ↑ (1991) The Ganga, a scientific study. Northern Book Centre, 19. ISBN 978-81-7211-021-5. Retrieved on 24 April 2011.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 (2007) Hydrology and water resources of India. Springer, 341. ISBN 978-1-4020-5179-1. Retrieved on 26 April 2011.
- ↑ Gupta, Avijit (2007). Large rivers: geomorphology and management. John Wiley and Sons, 347. ISBN 978-0-470-84987-3. Retrieved on 23 April 2011.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Segond periòde intermediari egipcian
Lo segond periòde intermediari egipcian qu'ei un temps qui s'escadó enter lo mejan e lo navèth empèri egipcians. Qu'ei un temps descrivut peu prèste e istorian egipcian elenizat Manetòn. Durant aqueth lo poder reiau que s'aflaquí miant lo país a la division dinastica dab, en mei d'aquò l'invasion deu nòrd per un pòble de cavaers mei avançat deu punt de vist de la tecnologia militara : los Icsòs. Abans d'estar acaçats per la XVIIau dinastia qui tornè unificar Egipte, qu'introdusín lo chivau, la cavaleria e lo car en Egipte.
Dinastias: XIIau, XIIau, XIVau, XVau, XVI, XVII
Honts istoricas : los escrits de Manetòn, la biografia de Amos hilh d'Abana


text:
1987
Aquesta pagina concernís l'an 1987 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier sosmarin nuclear lançaire d'engenhs chinés.
Iran[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Iran-Iraq acomençada en 1980. Dins lo corrent de l'annada, leis Iranians organizèron doas ofensivas d'amplor còntra la region de Basra (Karbala 5, 8 de genier - 27 de febrier) e lo Curdistan Iraquian (Nasr 4, mai-junh). La premiera èra la pus importanta que son objectiu èra de conquistar un territòri pron important per i installar un govèrn iraquian provisòri chiista. Pasmens, se turtèt ai linhas defensivas iraquianas fòrça importantas de la region e mau capitèt. La segonda obtenguèt en revènge quauquei succès e permetèt ais Iranians e a seis aliats curdas d'agantar lo relarg de Sulaymaniyya. Dins aquò, entraïnèt una intensificacion de la repression anticurda dau regime de Saddam Hussein qu'autorizèt l'utilizacion d'armas quimicas còntra lei populacions civilas de l'endrech.
A partir de julhet, lo govèrn iranian assaièt tanben d'internacionalizar lo conflicte e acomencèt d'atacar lei naviris marchands dins lo Golf Persic per obtenir la fin dau sostèn internacionau a Iraq. Aquò entraïnèt una repòsta viva deis Estats Units que placèron divèrsei naviris sota sa proteccion e mandèron de naviris militars dins lo Golf. Una tiera de combats navaus s'acabèron per de desfachas iranianas que perdiguèron plusors naviris leugiers.
Iraq[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Iran-Iraq acomençada en 1980. Dins lo corrent de l'annada, leis Iranians organizèron doas ofensivas d'amplor còntra la region de Basra (Karbala 5, 8 de genier - 27 de febrier) e lo Curdistan Iraquian (Nasr 4, mai-junh). La premiera èra la pus importanta que son objectiu èra de conquistar un territòri pron important per i installar un govèrn iraquian provisòri chiista. Pasmens, se turtèt ai linhas defensivas iraquianas fòrça importantas de la region e mau capitèt. La segonda obtenguèt en revènge quauquei succès e permetèt ais Iranians e a seis aliats curdas d'agantar lo relarg de Sulaymaniyya. Dins aquò, entraïnèt una intensificacion de la repression anticurda dau regime de Saddam Hussein qu'autorizèt l'utilizacion d'armas quimicas còntra lei populacions civilas de l'endrech.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Climatologia[modificar | modificar la font]
Dos ans après la signatura de la Convencion de Viena sus la proteccion dau jaç d'ozòn (→ 1985), plusors estats signèron lo Protocòle de Montreal per enebir l'utilizacion dei gas CFC a partir de 2009 (franc de quauqueis usatges limitats en medecina). Aqueu tèxte foguèt pauc a pauc ratificat per totei leis estats de la planeta.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de mai - Moon Geun Young, actritz surcoreana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 22 de febrièr - Andy Warhol, artista e escrivan american (n. 1928)
- 2 de març - Randolph Scott, actor american (n. 1898)
- 19 de març - Louis de Broglie, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1892)
- 11 d'abril - Primo Levi, escrivan italian (n. 1919)
- 14 de mai - Rita Hayworth, actritz americana (n. 1918)
- 17 de mai - Gunnar Myrdal, economista suedés, Prèmi Nobel (n. 1898)
- 27 de mai - John Howard Northrop, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1891)
- 2 de junh - Andrés Segovia, guitarrista american (n. 1893)
- 13 de junh - Geraldine Page, actor american (n. 1924)
- 22 de junh - Fred Astaire, actor e dançaire american (n. 1899)
- 1 d'agost - Pola Negri, actritz polonesa (n. 1894)
- 11 d'agost - Carlos Drummond de Andrade, escrivan brasilièr (n. 1902)
- 17 d'agost - Rudolf Hess, oficial nazi alemand (n. 1894)
- 26 d'agost - Georg Wittig, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1897)
- 28 d'agost - John Huston, actor american (n. 1906)
- 29 d'agost - Lee Marvin, actor american (n. 1924)
- 11 de setembre - Peter Tosh, cantaire e compositor jamaican (n. 1944)
- 23 de setembre - Bob Fosse, Usana direktisto di teatro (n. 1927)
- 2 d'octobre - Peter Medawar, scientific britanic, Prèmi Nobel (n. 1915)
- 9 d'octobre - William Parry Murphy, mètge american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1892)
- 13 d'octobre - Walter H. Brattain, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1902)
- 2 de decembre - Luis Federico Leloir, quimista argentin, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1906)
- 24 de decembre - Joop den Uyl, primièr ministre neerlandés (n. 1919)
- Leon Còrdas, autor occitan de pèças de teatre (n. 1913)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : J. Georg Bednorz, Karl Alexander Müller
- Prèmi Nobel de Quimia : Donald J Cram, Jean-Marie Lehn, Charles J. Pedersen
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Susumu Tonegawa
- Prèmi Nobel de Literatura : Joseph Brodsky
- Prèmi Nobel de la Patz : Óscar Arias
- Prèmi Nobel d'Economia : Robert Solow


text:
-395
Aquesta pagina concernís l'an -395 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la preparacion de la guèrra còntra Esparta ambé lo renfòrçament de l'aliança ambé Tebas, Corint e Argos (creacion d'un conseu comun installat a Corint) e lo mandadís d'ambaissadas dins de vilas mens importantas per prepausar de jónher l'aliança. D'operacions terrèstras limitadas acomencèron dins lo corrent de l'annada.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'expedicion espartenca d'Ionia dau rèi Agesilas II que menèt una incursion victoriosa en Frigia a la prima. Entraïnèt la conclusion d'una trèva que permetèt ais Espartencs de retirar sei tropas après l'acomençament de la Guèrra de Corint. D'efèct, incapable de batre leis Espartencs, lo satrapa Pharnabazus aviá conclut una aliança amb una coalicion formada d'Atenas, de Tebas, de Corint e d'Argos per atacar Lacedemònia en Grècia.
Per faciar aquela menaça, Lacedemònia ordonèt a Agesilas II de passar leis Estrechs en direccion de Tràcia e de mandar doas armadas respectivament dirigidas per lo generau Lisandre e lo rèi Pausanias Ièr. Pasmens, Lisandre esperèt pas l'arribada dei fòrças de Pausanias Ièr. Capitèt de convencre la ciutat d'Orchomenus de se revòutar còntra Tebas puei avancèt vèrs Haliartus onte foguèt tuat pendant una reconeissença. Atacadas, sei fòrças resistèron ais assauts tebans a la batalha de Haliartus mai, sensa sostèn, foguèron obligats de se retirar. Lo rèi Pausanias Ièr, arribat après lo combat, negocièt una trèva e se retirèt. Accusat de manca de combativitat, Pausanias Ièr deguèt abdicar e s'exilar a son retorn a Esparta. Foguèt remplaçat per son fiu Agesipolis Ièr.
Roma[modificar | modificar la font]
Continuacion de la guèrra còntra leis aliats de Veïes conquistada l'annada precedenta que permetèt ai Romans de conquistar lei fortalesas etruscas de Sutrium e de Nepete situadas sus lo territòris dei Faliscs. Lei Capenates deguèron tanben reconóisser la senhoriá romana. Dins aquò, aquela expansion raprochèt la frontiera romana dei vilas etruscas de Volsinies, de Vulci e de Tarquinia que comencèron de s'inquietar dei progrès romans.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Anatolia, atacada dempuei 400 av. JC per Lacedemònia que voliá liberar lei ciutats grègas d'Ionia, l'armada pèrsa subiguèt una desfacha majora en Frigia. Aquò accelerèt la conclusion de l'aliança entre Aquemenidas e ciutats-estats grègas rivalas deis Espartencs (Atenas, Tebas, Corint e Argos) (→ -398). La manòbra capitèt entraïnant una guèrra generala en Grècia (Guèrra de Corint) e lo retirament dau còrs espartenc anatolian — que foguèt favorizat per la conclusion d'una trèva sus aqueu teatre per lei satrapas locaus.


text:
Joanda
Biografia[modificar | modificar la font]
Sortit de Lengadòc, es plan naturalament en occitan que Joanda a causit de compausar e d’exprimir sos sentits. Per aquò far, mescla los instruments contemporanèus amb los instruments mai tradicionals occitans coma la viòla de ròda, la bodega (de la montanha negra), lo saltèri, las flaütas…
Joanda precisa : « La Nòva cançon occitana nasquèt pel plan de Larzac dins las annadas 70, entre Erau e Avairon. Èri en agost de 2003 per aquel quite planòl. Aquí que 30 ans aperabans, ausissiam clantir sus aquela tèrra seca los acòrdis de guitarra d’aqueles que cantavan lo País. Aqueles artistas m’an legada aquesta set de libertat que retrobam dins mas paraulas. Dins caduna de mas cançons o gaireben, tròbi aquí la fòrça de l’inspiracion que me buta per cantar en occitan la libertat, l’apetís, l’enveja. Lor devi ma desirança prigonda de crear. »
A l’ostal, la musica vira dins cada membre e dins cada estil : musica classica, pòp, ròc e mai… es a l’edat de 18 ans que descobrís dins un armari de l’ostal una guitarra que « lo paire aviá crompada per la maire » e comença sas primièiras nòtas amb aquesta guitarra que ven d’un artesan guitarrièr.
Desempuèi d’annadas, Joanda se voda per sa lenga de còr qu’es l’occitan. L’ensenha e s’investís dins un fum d’autras activitats ligadas a l’occitan : organizacion de manifestacions culturalas e concèrts, conferéncias, mesa en plaça d’associacions, participacion a d’unes filmes e creacion de DVD, creacion e animacion d’una ràdio, redactor dins d’unes jornals e revistas, presentator tv…
D’un autre latz, Joanda a l’enveja de compausar sas cançons. Es en 2008 que decidís de registrar l’album Register. Dintra en estudiò a l’Ostal a Besièrs-Servian, al Poligòn a Tolosa-Blanhac e al Petit Boun a Cazèras-St Miquèl. l’album Register es una collaboration realizada amb Brunò Mylonas, conescut dins lo mitan musical per son trabalh amb d’artistas coma Vanessa Paradis, Michel Berger, Marc Lavoine e mai Yannick Noah. En 2012-2013, Joanda dintra en estudio per registrat son album nòu titolat Entre 2 Mondes. Joanda registrat amb Brunò Mylonas, Erick Benzi (Khaled, Cheb Mami) e Laurenç Guéneau (Sinsémilia, Souad Massi). L'album es sortit al mès de mai de 2013.
Joanda es tanben professor d'occitan e un dei sòcis fondators dau MEd'Òc e de Gardarem la Tèrra.
Concèrts[modificar | modificar la font]
Joanda a fach, amb son gròp, mai d'un concèrt per de festenals occitans e europèus coma Estivada, Total Festum, Festa d'Òc...) e dins de salas nacionalas. Per la sortida del album Entre 2 mondes, Joanda a realizat una virada en Europa del Sud (Virada de Mediterranèa) : Portugal, Espanha, Sicila, Italia...
Discografia[modificar | modificar la font]
- Register (2009)
- Entre 2 Mondes (2013)


text:
Saint-Mihiel
Saint-Mihiel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Traversada per la Meuse, Sant-Mihiel se situa al centre del departament homonyme, a ieu-camin entre Bar-lo-Pòrti e Verdun- 35km.
Traversée par la Meuse, Saint-Mihiel se situe au centre du département homonyme, à mi-chemin entre Bar-le-Duc et Verdun- 35km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La legenda de la fondacion de la vila informa que cap a 709, lo comte Wulfoad #que tornava de pelegrinatge al mont Gargan e séjournait dins lo castèl de Heudicourt caçava en lo bòsc de Castelion, uèi Sant-Christophe. I aviá amb lududes un reliquaire que lo sieu chapelain i aviá enganchat a las brancas d'un avellaner. En volent partir e se prene del reliquaire, la branca se #levar, en fasent la meteissa manœuvre a divèrsas recuperacions amb lo meteis efièch, i viu un signe divin. #Decidir doncas de édifier en aquel luòc lo monastèri #que voliá crear. #Dotar lo abbaye de nombrosas tèrras #qu'aquela de Godonécourt, de las bénédictins en #prene suenh. Sant-Mihiel ne deu lo sieu nom al archange Michel #qu'es lo sant protecteur de la municipalitat a #qu'es dédiée lo abbaye bénédictine; la legenda vòl que set méchantes fées aurián volgut engloutir lo vilatge de Godonécourt jos las aigas de la Meuse en i precipitant caduna un rocher. Lo Archange Michel #intervenir e #daissar quèir los sieus rochers sus la riba ont se tròban encara. En 1203 dels drapiers de Verdun #venir s'installar dins vila e #contribuir aital a lo sieu desvolopament.
La bourgade demorava desparièra de la abbaye e #aver caduna la siá rempart, en lo moment dels estralls indusits per la disputa de las Investiduras un castèl i aguèt bastit, en 1090, per la defensa de las doas parts. En #èsser aital fins en 1301 e lo Tractat de Brujas #qu'abandonava a Albert de Habsbourg lo Barrois en movent a Philippe IV lo Polit; çò cap de luòc del Barrois en movent-pas (marge drech de la Meuse, en essent pas pas vassale del rei de França) e veniá çò cap de luòc juridic del Barrois.
- Èsser cap de-luòc de district de 1790 a 1795. Los fraires caçats per la Revolucion , la vila i aguèt un collègi de contunh après la guèrra de 1870 #venir lo banc de la 40e division de infanterie.
Sant-Mihiel i aguèt ocupat pendent quatre ans pels Alemands a partir del 24 de setembre de 1914, #èsser de contunh al centre d'una importanta batalha de la Primièra Guèrra mondiala : lo en Sortint de Sant-Mihiel, los Aliats i #dintrar lo 13 de setembre de 1918 e #recebre la Visita de Raymond Poincaré e Clemenceau; i aviá patit d'importantas destruccions.
Lo 16 de junh de 1940, #èsser de nòu ocupada, una vintena de otages foguèron executats mas aguèron salvat per l'avançada fulminant dels Americanes #que #liurar la vila lo 1er en setembre 1944.
La légende de la fondation de la ville rapporte que vers 709, le comte Wulfoad qui revenait de pèlerinage au mont Gargan et séjournait au château de Heudicourt chassait en la forêt de Castelion, aujourd'hui Saint-Christophe. Il avait avec lui un reliquaire que son chapelain avait accroché aux branches d'un noisetier. Voulant partir et se saisir du reliquaire, la branche se souleva, faisant la même manœuvre à plusieurs reprises avec le même effet, il y vit un signe divin. il décida donc d'édifier en ce lieu le monastère qu'il voulait créer. Il dota l'abbaye de nombreuses terres dont celle de Godonécourt, des bénédictins en prirent soin. Saint-Mihiel doit son nom à l'archange Michel qui est le saint protecteur de la commune à qui est dédiée l'abbaye bénédictine; la légende veut que sept méchantes fées auraient voulu engloutir le village de Godonécourt sous les eaux de la Meuse en y précipitant chacune un rocher. l'Archange Michel intervint et elles laissèrent tomber leurs rochers sur le rivage où ils se trouvent encore. En 1203 des drapiers de Verdun vinrent s'installer en ville et contribuèrent ainsi à son développement.
La bourgade restait distincte de l'abbaye et eurent chacune leur rempart, lors des ravages induits par la querelle des Investitures un château fut construit, en 1090, pour la défense des deux parties. Il en fut ainsi jusqu'en 1301 et le Traité de Bruges qui abandonnait à Albert de Habsbourg le Barrois mouvant à Philippe IV le Bel; le chef lieu du Barrois non-mouvant (rive droite de la Meuse, n'étant pas vassale du roi de France) et devenait le chef lieu juridique du Barrois.
Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1795. Les moines chassés par la Révolution , la ville eut un collège puis après la guerre de 1870 elle devint le siège de la 40e division d'infanterie.
Saint-Mihiel fut occupée pendant quatre ans par les Allemands à partir du 24 septembre 1914, elle fut ensuite au centre d'une importante bataille de la Première Guerre mondiale : le Saillant de Saint-Mihiel, les Alliés y entrèrent le 13 septembre 1918 et elle reçut la Visite de Raymond Poincaré et Clemenceau; elle avait subi d'importantes destructions.
Le 16 juin 1940, elle fut de nouveau occupée, une vingtaine d'otages allaient être exécutés mais furent sauvés par l'avance foudroyante des Américains qui délivrèrent la ville le 1er septembre 1944.


text:
1631
Aquesta pagina concernís l'an 1631 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida deis insureccions que se debanavan dins tot lo país dempuei l'adopcion dau rite catolic en 1626 amb una batalha majora entre l'armada imperiala e aquela dau cap rebèl Melka Krestos, un cosin alunchat dau negus Susenyos Ièr (1607-1632), installat en Lasta. La batalha s'acabèt per una victòria clara dei tropas dau negus (8 000 rebèls tuats siá un tèrç de l'armada de Melka Krestos). Dins aquò, lo nombre de victimas sus lo prat batalhier roïnèt lo morau de Susenyos Ièr e de seis òmes. Maugrat sa victòria, lo negus se retirèt e abdiquèt l'annada seguenta.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dei signes " " per lo matematician anglés Thomas Harriot.


text:
Tarenta
Las tarentas son de reptils de la familha dels geconids (Gekkonidae). N'existisson aperaquí 650 espècias distribuidas dins las zònas tropicalas e subtropicalas per tot lo mond, inclusent lo Bacin Mediterranèu al limit nòrd de distribucion. Sonque se'n tròban quatre espècias en Euròpa.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Son principalament nocturnas, mas dins las regions temperadas se pòdon veire activas durant lo jorn. Gaireben totas las tarentas son capablas d'emetre de sons que pòdon anar d'un pichon crit, dins las espècias mai pichonas, a un lairet estrident. Son de grands escalaires, presentan de coissinets aderents als dets. Aqueles coissinets son recobèrts per d'estructuras microscopicas semblant de pels, nomenadas "setes", que lor permeton d'escalar sus de de superfícias lisas.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 9 de febrer de 2013
L'eretatge deu "Gringo" Gilbert Favre
Qui's bremba deu "Gringo" de los Jairas, lo gran Gilbert Favre? Jo, en tot cas.
Gilbert Favre (1936-1988) qu'èra un musician soís, etnològue de formacion, clarinetista de jazz e quenista. Que's passè ua partida de la vita en Bolivia e en Chile. En Bolivia que fondè dus grops musicaus. Puish, en las 1970, que se'n tornè definitivament tà víver en Euròpa. La chilena Violeta Parra, de quinze ans mei atjada qu'eth e dab laquau lo musician mantienó ua relacion amorosa complicada, no's remetó pas jamei d'aqueth doble abandon, lo de Chile -Favre que deishè Chile tà installà's au nòrd, en Bolivia, on i passè quauques annadas abans de deishar lo navèth continent- e lo de la quita Violeta: lo quenista que s'i maridè ua boliviana shens ac gausar díser a l'artista chilena qui èra demorada en Chile.
La separacion qu'inspirè a la Violeta ua de las soas darrèras composicions: "Run run se fue pal norte".
En 1986, acompanhat de musicians francés, Gilbert Favre que hasó un viatge de tornada tà Bolivia dab l'idèa d'i organizar un hestenau de musica boliviana.
Qu'èra l'epòca urosa qui i èra possible de jogar de musica hens un avion...
A l'arribada a l"aeropòrt de La Paz, que i estó arcuelhut triomfaument per de musicians bolivians qui no'u avèn pas briga desbrombat. Que i reconeishem lo gran mèste deu charango Ernesto Cavour, dab qui Favre joguè hens la formacion Los Jairas e dab qui formè lo trio Domínguez-Favre-Cavour .
Suu aqueth sojorn musicau de G. Favre a La Paz, que trobaratz quauques videos mesas en linha mercès au charanguista breton Jean Vidaillac, de l'associacion "Sagarnaga", qui èra deu viatge (suu youtube, picatz Gilbert Favre).
En la video qui segueish, que'us vedem a jogar hens la Peña Naira, petit centre musicau localizat carrèra Sagárnaga (La Paz) e fondat peu quiti Favre de cap a 1965, apuish représ peu (gran) charanguista Ernesto Cavour, lo son companh de musica de la debuta. Uei lo dia lo centre no'i existeish pas mei.
A la seguida d'aqueth eveniment deu viatge de Favre, qu'estó creada en 1987 l'associacion Sagarnaga qui amassa musicians de l'Euròpa francofòna jogant de musica boliviana. Aquera associacion qu'organiza talhèrs, cors d'estiu, rencontres, etc., autorn d'aquesta musica.
En 2010, l'amassada qu'avó lòc a La Paz... Un centenat de membres s'i retrobèn, joens en hèra gran part, tà i jogar musica i visitar los país on i vivó Gilbert Favre: Bolivia e Chile. L'eretage deu mèste quenista qu'ei assegurat. Felip Carcassés, musician setòri d'expression occitana, bolivian de còr e gran quenista davant l'Eternau, que i èra, que'u poderatz apercéber sus las tres videos qui segueishen.
Que'u podem arregraciar e felicitar a Jean Vidaillac, gran mèste de l'associacion, peu tribalh realizat.
1 comentari:
- Mela ha dit...
-
E ben m'agrada mai aquò que las suecariás.
Per Felip Carcassés, lo sit de son grop : http://www.biscam-pas.fr/
- 9 de febrer de 2013 a les 9:33


text:
Nívol d'Oort
La nívol d'Oort es, en astronomia, un grand ensems esferic ipotetic situat aperaquí 50 000 UA del Solelh, encara fòrça mai luènh de l'orbita de las planetas e de la cencha de Kuiper. Lo limit extèrne de la nívol d'Oort, que formariá la termièra del Sistèma Solar, se situariá a mai d'un milièr de còps la distància separant lo Solelh e Pluton, siá aperaquí un an-lutz e lo quart de la distància a Proxima Centauri, l'estela pus pròcha del Solelh.
Encara que cap d'observacion dirècta siá pas estada facha d'aquesta nívol, los astronòms, en se basar sus las analisis d'orbitas de las cometas, creson generalament qu'es l'origina de la majoritat de las cometas.


text:
Sanscrit
Lo sanscrit (en sanscrit संस्कृता वाक् / saṃskr̥tam) es una lenga istorica indoeuropèa, una de las lengas liturgicas de l'indoïsme e del bodisme, e una de las 22 lengas oficialas d'Índia.[2]
Lo sanscrit classic foguèt lo registre estandard de la gramatica de Pāṇini, a l'entorn del sègle IV abans JC. Sa posicion dins las culturas d'Asia del Sud-Èst e del Sud es comparabla a la del latin e del grèc ancian en Euròpa e influencièt significativament las lengas modèrnas de Nepal e d'Índia.
Lo sanscrit s'escriu "de facto" en alfabet devanagari, mas se pòt escriure tanben amb mantun alfabet brahmic o amb l'alfabet latin.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 2001 Recensament indian [1]
- ↑ Constitucion indiana Art.344(1) & Art.345


text:
MIRÈIO, UNO EPOUPÈIO
AVERTIMEN
Frederi Mistral, autour de tres epoupèio (Mirèio, Calendau, Pouèmo dóu Rose), prèmi Nobel, es pas un escrivan simplas bord qu’es abali de culturo auto. Adounc, basto pas d’èstre un especialisto de la lengo prouvençalo mistralenco pèr coumprene lou sèns founs de Mirèio. Fau tambèn d’enfourmacioun, d’entre-signe qu’assajan de pourgi em’aquest estùdi.
_______________________________
Óubrage de referènci : MAURON Claude, Frédéric Mistral, Fayard, 1993
Bèn avans d’espepidouna lou sujèt : « Mirèio es-ti uno epoupèio » e, s’acò se counfiermo, queto meno d’epoupèio, aluquen lou tèmo que Mistral n’en prenguè l’escampo pèr escriéure soun oubrage… es que fai toujour mestié de se refresca la memòri !
S’agis de l’espelido dis amour entre dous jouvènt : Mirèio – 15 an – e Vincèn, pas gaire mai.
S’agis, tambèn, d’uno istòri d’amour impoussiblo, à la debuto dóu siècle 19 : li jouvènt soun de coundicioun soucialo trop despariero. Vincèn es un panieraire, quàsi un barrulaire, quouro Mirèio es la souleto eiretiero d’un « tenamen di plus fort de la Crau », d’un di mas li mai riche dóu païs arlaten.
L’óupousicioun de si gènt au maridage buto Mirèio à s’enfugi vers lou vilage santen, pèr ié demanda lou soustèn di Sànti Marìo.
Lor de soun viage vers li Santo, vaqui la jouvènto picado pèr uno souleiado. Vaqui que n’en mor.
Mai tout acò es pas rèn qu’uno escampo que baio à Mistral l’óucasioun d’espandi sis idèio sus Prouvènço en fissant l’atencioun dóu leitour :
Falié uno istòri ? N’i a uno.
Falié que lis amourous fuguèsson jouine ? Soun jouine…, Au leitour, que i’enchauto, lis amour di vièi ?
Falié qu’aquélis amour fuguèsson countristado ? Vaqui perqué li jouvènt soun de coundicioun soucialo forço despariero… qu’autramen, Vincèn aurié marida la jouvènto… e alor, pas ges de Mirèio.
Pamens, fau pas s’engana : Mirèio es pas un rouman souciau. Lou sujèt n’es pas rèn autre qu’uno escampo.
Après aquelo pichoto introuducioun, vuei, anan, vèire se Mirèio sarié pas uno epoupèio e, se cas es, queto meno d’epoupèio.
__________________________________
Pèr acò faire, nous fau respoundre à tres questioun :
Proumié, uno epoupèio, qu’es acò :
1) óurigino dis epoupèio antico
2) founcioun dis epoupèio
3) règlo de coustrucioun dis epoupèio
Veiren, d’abord, se la Mirèio de Mistral es dins la draio dis epoupèio antico.
Veiren, pièi, se n’en respèto li founcioun majo.
Veiren, enfin, se li règlo de coustrucioun dis epoupèio s’atrobon bèn dins Mirèio.
Segound, nous faudra visaja se s’agirié pas d’uno epoupèio crestiano emé :
1) la predestinacioun crestiano
2) lou crestianisme dins l’obro touto
3) uno apouteòusi crestiano
Tresen uno epoupèio crestiano bord qu’es uno epoupèio prouvençalo
Se demandaren se Mirèio sarié pas uno epoupèio crestiano pèr ço qu’es, d’en proumié, uno epoupèio prouvençalo o uno epoupèio pèr lou pople prouvençau qu’es un pople crestian : « car cantan que pèr vautre, o pastre e gènt di mas ».
Veiren un crestianisme poupulàri que soun racinage es rèn que prouvençau.
Veiren uno etnougrafìo prouvençalo.
Veiren la mitoulougìo prouvençalo : la di Sànti Marìo.
I – UNO EPOUPÈIO, QU’ES ACÒ ?
S’agis, d’abord, d’ouralita. D’efèt, lou mot sor dóu grè epos : paraulo ; paraulo d’un cant, vers que se canto. Ço que vèn de l’indouéuroupen WeKw : emissioun de voues, en latin, « vox, vocis ».
Adounc, l’epoupèio es, proumié, uno pouësìo ouralo que devié èstre dicho o countado.
Dóu tèms d’Oumèro (siècle 8 avans J.-C.) es dicho pèr lis aède.
Definicioun : Lou diciounàri Littré (lou de la lengo franceso) douno : « narration en vers d’actions grandes et héroïques » e tambèn « imitation en récit d’une action intéressante et mémorable ».
L’epoupèio s’atrobo, dins la maje part di culturo que ié dison indouéuroupenco (indouéuroupen : poupulaciounn vengudo dóu Nord-Caucase, vers lou 3en milenàri avans J.C.) : Perso, Indo, Éuropo.
Es ansin qu’en Indo, vers lou 1é milenàri avans J.-C., se ié dis lou Ramayana emai lou Mahabharata (dous cènt milo vers, que dison la batèsto di diéu entre éli).
La Grèço counèis, vers la debuto dóu siècle 8 avans J.-C. (-750 -800) lis epoupèio d’Oumèro : l’Iliado que conto la guerro de tóuti li Grè contro la ciéuta de Troio e l’Oudissèio que canto lou tèms qu’Ulisse, s’entournant de la guerro, afrounto l’oundo perihouso.
Dins ço que vendra Franço, avèn un soulet eisèmple d’escrituro reüssido d’epoupèio : s’agis, à l’Age Mejan, au siècle 11, de la Chanson de Roland. Aquelo d’aqui trasformo la desfacho de Charlemagne en 778 dins Pirenèu, au Samport (la legèndo voudrié que siguèsse esta à Ronceveaux) en vitòri. Aqui, avèn de nouta, dins uno epoupèio, la proumiero pareigudo dóu tèmo dóu martire crestian. Lou martire qu’es, pèr un crestian, uno vitòri coumplido coume la de Mirèio que s’en vai tout drech en Paradis.
Tóuti lis assai pèr basti uno epoupèio en Franço, entre la Chanson de Roland, au siècle 11 e la Mirèio de Mistral, au siècle 19, fan chi.
L’epoupèio un raconte long, en vers, emé unita e countinuëta
D’efèt, lis escrivan soun pas capable de respeta lou principe proumié de l’epoupèio qu’éu, Mistral, seguis emé Mirèio. Aquéu principe vòu que l’epoupèio siegue un raconte long, en vers.
Vaqui perqué Mistral mestrejo aquéu gènre literàri, bèn mai qu’un Ronsard (1572) qu’avié previst d’escriéure uno epoupèio en 24 libre o chapitre, La Franciade, (retrasènt di grand fa de Francus, fiéu d’Hector)… pèr crida sebo au libre 4 !
Pèr carita crestiano, parlaren pas, tant es marrido, de L’Henriade (Enri IV) qu’escriéu Voltaire, au siècle 18.
Au siècle 19, Hugo, pèr quant à-n’éu, pòu pas respeta l’unita e la countinuëta dóu raconte epi. Sa Légende des siècles (emé, tambèn, la Fin de Satan, Dieu) es facho de trousset sènso liame, courdura entr’éli.
E parié, es pas pèr rèn que Lamartine glourifico la Mirèio de Mistral : de La Chute d’un ange o de Jocelyn, n’a pas pouscu faire miés que d’ obro aparcelado.
Adounc, dins ço que vendra Franço, franc de la Chanson de Roland, au siècle 11, Mistral, bèu proumié, es lou soulet capable de farga un tèste que respetèsse lou principe que l’epoupèio es un tèste long e uno istòri que se tèn.
La vitòri finalo dóu eros gramaci l’ajudo d’uno divineta
Lou segound principe que dèu respeta l’epoupèio es la vitòri finalo dóu eros gramaci l’ajudo d’uno divinita (au contro de la tragèdi que lou eros n’es escracha pèr lou fatum, pèr la voulounta di diéu).
S’arregardan li dos epoupèio, moudèle de Mistral : L’Oudissèio (Oumèro) e L’Eneïdo (Vergéli), vesèn que :
Dins L’Oudissèio, Ulisse, ajuda pèr la divo Atena (Minervo pèr li rouman), pòu s’entourna au siéu, à Itaco, e i’escracha sis enemi.
Dins L’Eneïdo, Enèo, ajuda pèr Venus pòu, tambèn, escracha sis enemi e èstre à l’óurigino de la foundacioun de Roumo.
Aquéu principe de la vitòri dóu eros ajuda pèr la divinita, poudrié sembla que Mistral l’aguèsse pas respeta bord que Mirèio mor d’uno souleiado, sènso agué marida Vincèn.
Mai sarié pas rèn coumprene à Mirèio que de se pensa acò. D’efèt, la toco dounado pèr Diéu à Mirèio, es pas lou maridage mai lou martire e lou martire, pèr un crestian, es pas uno desfacho mai la vitòri coumplido.
Dins aquesto esprovo iniciatico, dins aquesto elevacioun celestialo, Mirèio óutèn l’ajudo di tres Marìo au cant 11.
Pèr acò e pèr d’àutri resoun, li cant 11 e 12 soun, belèu, li mai impourtant de l’obro. Es ansin qu’au cant 12, li Santo menon Mirèio tout drech en Paradis. Aquesto mort, pèr un crestian, es uno vitòri coumplido :
Noun, more pas ! Iéu, d’un pèd proumte
Sus la barqueto deja mounte…
Adiéu, adiéu !… Deja nous emplanan sus mar !
La mar, bello plano esmougudo,
Dóu Paradis es l’avengudo
Adounc, se pòu dire que Mistral respèto coumpletamen lou segound principe de l’epoupèio : la vitòri dóu eros. Aqui, emé l’óutengudo dóu Paradis. S’agis d’uno vitòri coumplido que fai de Mirèio uno epoupèio vertadiero.
Un imaginàri poupulàri ciment proumié d’un pople
Mai l’epoupèio es, tambèn, e belèu subre-tout, un biais qu’a un autour de recampa de tèmo que formon un imaginàri poupulàri. Souvènti cop, aquéu d’aqui es lou ciment proumié dóu pople.
Es ansin que tóuti li grè de l’Antiqueta se counèisson dins l’Iliado que counto la guerro di grè contro la ciéuta de Troio.
E parié, Vergéli, dins l’Eneïdo, dis coume Enèo, ajuda pèr Venus es à l’óurigino mitico de Roumo. Tóuti li rouman, dóu tèms d’Aguste, se podon vèire coume li rèire-felen d’aquesto istòri.
L’imaginàri prouvençau, l’imaginàri de la foundacioun crestiano de Prouvènço, pèr quant à-n’éu, se pòu tourna-trouba dins Mirèio.
Es ansin que lou cant 11 – cant maje – retrais la mitoulougìo poupulàri de la crestianisacioun de Prouvènço pèr li sant e li santo, temouin de Crist, que sarien arriba en barco i Santo (quouro sabèn qu’i a pas ges de crestianisacioun de Prouvènço avans lou siècle 3).
Quàuqui règlo de coustrucioun dis epoupèio :
Coume poudèn pas passa en revisto tóuti li règlo de coustrucioun de l’epoupèio pèr vèire se Mirèio li fai siéuno, s’acountentaren de n’en visaja quàuqui poun forço significatiéu :
1 – D’abord, l’epoupèio, despièi l’Antiqueta éuroupenco, tèn un noumbre de libre precis.
Es ansin que l’Iliado e l’Oudissèio d’Oumèro formon, chascuno, un oubrage de 24 libre.
Tre l’Antiqueta, avèn d’escrivan qu’emplegon un divisour de 24 : 12. Es ansin que l’Eneïdo tèn 12 libre.
E parié, la Mirèio de Mistral, respèto la règlo antico em’un oubrage de 12 libre.
2 – Avèn deja vist que, dins l’epoupèio, despièi l’Antiqueta, i’a toujour un quicho-clau : la vitòri dóu eros.
Dins l’Oudissèio, lou vincèire es Ulisse, dins l’Eneïdo, Enèo. Mirèio, elo tambèn, a sa vitòri : la mort crestiano.
D’efèt, pèr un crestian, uno mort crestiano es pas uno desfacho mai la vitòri toutalo.
3 – La debuto de l’epoupèio a de règlo de coustrucioun que seguis Mistral :
Proumié, i’a l’envoucacioun à la Divinita pèr qu’ajude lou pouèto dins soun pres-fa.
Dins l’Antiqueta, es à la Muso presidant à l’epoupèio que se fai l’envoucacioun.
Fau s’ensouveni que li nòu Muso que beilejon lis Art soun, dins la mitoulougìo grecou-latino, fiho de Jupiter.
Es ansin que l’Iliado coumenço emé lou vers : « Chante, o Muse, la colère d’Achille. » quouro L’Oudissèio clamo : « O Muse, conte-moi l’aventure de l’Inventif (Ulisse) ».
Vergéli, pèr quant à-n’éu, vòu assaupre li causo dis esprovo d’Enèo : « Muse, apprends-moi les causes. »
Mistral a 18 an, quouro escriéu soun proumié brouioun d’epoupèio : Li Meissoun. Soun envoucacioun ? « Ajudo-me, museto de Prouvènço. »
Mai, à l’espelido de Mirèio, Mistral laisso de coustat li divo antico, li muso, pèr lou Diéu crestian, lou soulet asata à la soucieta prouvençalo dóu siècle 19. Au vers 15 de Mirèio, prego :
Tu, Segnour Diéu de ma patrìo,
Que nasquères dins la pastrìo,
Enfioco mi paraulo e douno-me d’alen.
E, à l’estrofo 5 :
Bèu Diéu, Diéu ami, sus lis alo
De nosto lengo prouvençalo,
Fai que posque avera la branco dis aucèu !
Segound, i’a l’absènci dóu noum dóu eros dins li proumié vers bord qu’es dins lou titre.
Es ansin qu’ « oudissèio », en grè « odusseus » significo Ulisse.
Lou titre de l’Eneïdo tèn lou noum d’Enèo.
Mirèio, persounage centrau, vèn lou noum de l’oubrage (coume Calendau, 7 an après, sara l’eros e lou titre de la segoundo epoupèio de Mistral).
Tresen, tre la debuto d’uno epoupèio, avèn la presènci dóu pouèto bord que parlo à la proumiero persouno (en francés : « je », « moi », verbe à la 1ro persouno).
Es ansin que, dins l’Iliado, Oumèro sono, éu-meme, la Muso, au vers 1é em’un : « Chante, Muse, la colère d’Achille ».
Dins l’Oudissèio, la presènci dóu pouèto se counèis, tambèn : « O Muse, conte-moi l’aventure de l’Inventif ». Lou « conte-moi » es bèn d’Oumèro.
Dins l’Eneïdo, Vergéli es presènt 3 cop dins lou 1é vers : « Moi (1é cop) qui jadis sur un frêle pipeau modulais (2en cop em’un verbe à la 1ro persouno) mon (3en cop, poussessiéu à la 1ro persouno) chant ».
Dins Mirèio, Mistral es presènt tre lou vers proumié em’un verbe à la 1ro persouno : « Cante uno chato de Prouvènço ». E, dins li 5 proumiéris estrofo, Mistral i’es presènt 10 cop.
Quatren, noutan l’emplé dóu proulèssi (prolepse) : l’autour anticipo ço qu’arribara au clava de l’istòri. Adounc, anóuncio lou countengu dóu raconte. D’eisèmple, n’en voulès ?
Tre la debuto de l’Oudissèio, sabèn qu’Ulisse tournara au siéu, vincèire.
Tre la debuto de l’Eneïdo, se coumpren qu’Enèo poudra « fonder sa ville et installer ses dieux dans le Latium ».
Pèr quant à Mistral, emplego lou passat pèr parla de Mirèio… un biais de faire assaupre qu’es morto, coume lou vòu soun astrado :
… Coume èro
Rèn qu’uno chato de la terro,
En foro de la Crau se n’es gaire parla.
E se n’en falié d’àutri provo, un darnié poun mostro que, verai, Mirèio es uno epoupèio : lou viage is Infer o souto-terro.
Dins lis epoupèio qu’an servi de moudèle à Mistral, s’atrobo toujour, au bèu mitan de l’oubrage, un viage is Infer.
Dins l’Oudissèio (24 libre o chapitre) es au 11en qu’Ulisse davalo is Infer pèr ié questiouna lou devinaire Tiressias sus soun aveni.
Dins l’Eneïdo (12 libre) es au 6en que, souto-terro, encò de la divinarello Sibylle, Enèo vai counèisse soun deveni.
E parié dins Mirèio : aquelo d’aqui, au cant 6 (sus 12), rescontro la masco crestiano Taven que curo Vincèn, mai, subre-tout, proufetiso ço qu’avendra de la jouvènto, un deveni paralèle en lou de Crist : « Crist ressuscitara ». I’a meme la vesioun di Santo quouro arribon en barco au vilage santen :
Oi-vé ! lou mèstre pescadou
A doumina l’ounde rebello
Dins uno barco.
II – UNO EPOUPÈIO CRESTIANO
Avèn vist que Mirèio a li carateristico majo d’uno epoupèio. Aro, anan vèire que s’agis d’uno meno d’epoupèio diferènto dis epoupèio antico bord que s’agis d’uno epoupèio crestiano.
A – La predestinacioun crestiano de la jouvènto :
Coume l’eros dis epoupèio antico, Mirèio es predestinado : soun destin es fissa tre la debuto de l’obro… uno astrado anounciado dins lou biais literàri que ié dison « proulèssi » : tout just entamena, lou raconte baio d’entre-signe sus la fin de l’eros.
Dins l’Eneïdo, un proulèssi anóuncio, emé la vitòri d’Enèo, la foundacioun futuro de Roumo : « d’où la race latine, les albains nos pères et les murs de la haute Rome ».
Dins Mirèio, i proumié vers, un proulèssi presajo de la fin de la piéucello. Tre l’estrofo 1ro, noutan l’óupousicioun entre lou presènt : « Cante uno chato de Prouvènço » e lou passat emplega pèr Mistral : « En foro de la Crau se n’es gaire parla »… provo qu’au moumen de l’escrituro, la chatouno a viscu.
Pèr anouncia sutilamen l’endeveni de Mirèio, l’estrofo 4, poulissemico (emé mai que d’un sèns) dis coume perira la chatouno :
Ounte l’ome abrama noun posque aussa la man
Bello …
E redoulènto e vierginenco
Bello frucho madalenenco
Ounte l’aucèu de l’èr se vèn leva la fam.
Mirèio i’es coumparado à-n’un fru qu’a « l’ome abrama » i’es enebi de touca : perira vierginello. Mai, coume s’agis d’uno situacioun que la chatouno ié pòu pas rèn, s’agis de predestinacioun, ço qu’afourtis encaro lou qualificatiéu « vierginenco ». Vierginello, Mirèio l’es, à l’image de la Vierge. Vaqui perqué s’agis d’uno predestinacioun crestiano.
« Bello frucho madalenenco » a, tambèn, mai que d’un sèns. Proumié, es lou fru madur pèr la Santo Marìo-Madaleno (fin de juliet). Segound, evoco, tambèn, aquelo santo qu’es uno di tres Marìo reverado au vilage santen mounte Mirèio i’anara mouri.
Enfin, aquéu fru que Mirèio i’es coumparado, sara jamai pèr l’ome. D’efèt, l’astrado de la chatouno es pas terrestro mai celestialo, dins un Paradis metafourisa pèr l’endré « Ounte l’aucèu de l’èr se vèn leva la fam. »
Vincèn, estrumen essenciau de la predestinacioun crestiano :
L’estrumen essenciau emplega pèr Diéu pèr fin de basti aquesto predestinacioun crestiano, es Vincèn, Vincèn que, pèr si paraulo, mando Mirèio sus la routo di Santo. Es tambèn pèr ço que soun amour pèr Vincèn es countristra que Mirèio s’encamino vers li Santo.
Mai aquel estrumen (Vincèn), es Mirèio elo-memo que lou met en mouvemen quouro ié demando de parla de si viage, de ço qu’a vist :
N’en dèves vèire, dins ti viage,
De castelas, de liò sóuvage
D’endré, de vot, de roumavage !
Lou mot « roumavage », tout darnié de l’enumeracioun, n’es lou mai impourtant : e Vincèn parlo de soun roumavage i Santo. Es que la predestinacioun crestiano, que l’estrumen n’es Vincèn, passo, d’abord, pèr li paraulo e l’esperit crestian de Mirèio.
Sièis estrofo de-longo, Vincèn conto aquéu roumavage. Pinto un miracle fa pèr li relicle di Santo… li Santo presènto tre la debuto de l’epoupèio e qu’anóuncion sa presènci au quicha de l’obro. Dins aquéstis estrofo, Mistral lis evoco 7 cop. À soun fin bout, dous vers coumandon à Mirèio :
Se lou malur vous despoutènto,
Courrès, courrès i Santo ! Aurés lèu de soulas.
Lou darnié mot di 6 estrofo – mes en valour – « soulas », anóuncio la mort glouriouso de Mirèio. Se fau remembra que dins Grand Tresor « soulas » significo « consolation » emai « douceur, plaisir. »
Aquelo predestinacioun crestiano se counfiermo tout au long de l’obro. Pèr fin de lou verifica, anan estudia un tros dóu cant 8. Dins aquéu passage, Mirèio, au souveni di paraulo de Vincèn, decido de s’enana vers li Santo : « Courrès, courrès i Santo ! Aurés lèu de soulas. »
Pièi Mirèio cargo soun vièsti. Forço mot emplega pinton de preparatiéu afourtissènt soun role de nouvieto proumesso à Diéu.
D’abord, duerb lou « gardo-raubo » mounte recato soun « prouvimen ». Lou gardo-raubo es un moble qu’en Prouvènço se ié rejoun li vièsti de la nòvio.
Se Mirèio cargo soun vièsti de nòvio pèr s’encamina vers li Santo, es qu’a pèr toco soun maridage. Mai s’agis d’un maridage emé Diéu que la proumiero causo que trobo Mirèio en durbènt soun gardo-raubo, es la « courouneto de soun bon jour ».
Valènt-à-dire la courouneto qu’avié pèr soun rescontre emé Diéu, lor de sa coumunioun.
Pièi rescontro « un brout de lavando passido » : fau s’ensouveni que s’agis d’uno flour de coulour bluio, coulour counsacrado is enfant vouda à la Vierge.
Enfin, trobo « uno candeleto benesido ».
Lou maridage misti se counfiermo que Mirèio, un cop viestido, « cencho » soun péu « em’un riban à bluio tencho » (toujour la coulour de la Vierge). Enfin, sus sa peitrino croso un fichu de « vierginen teissut ».
Lou maridage misti, l’ascensioun celestialo de Mirèio, sa predestinacioun crestiano se counèisson que, davans soun oustau, dins « la niue porto-esfrai », au moumen de coumpli soun viage iniciati vers li Santo, aluco lou cèu. E, ié vèi, demié lis estello :
Lou grand Càrri dis Amo, alin, dóu Paradis
Prenié la mountado courouso,
Emé sa cargo benurouso.
Pèr li prouvençau, à la Grande Ourse ié dison « grand Càrri » : es lou que meno lis amo vers Diéu quouro la Voie Lactée se dis « Camin dis Amo ».
B – Lou crestianisme au fiéu de l’obro :
Après agué coustata que Mirèio es bèn uno epoupèio crestiano bord que i’a uno predestinacioun crestiano, anan espeluca lou biais que se manifèsto aquéu crestianisme au fiéu de l’obro.
Veiren, proumié, l’envoucacioun inicialo.
Segound, s’agira de counsidera lou voucabulàri crestian.
Regardaren Taven coume uno masco crestiano, quàsi un prèire.
1 – proumié, l’envoucacioun crestiano inicialo qu’avèn deja visto :
Lou sabès pèr l’agué vist tout aro, que l’envoucacioun à la divinita es un passage inmancable pèr l’autour d’uno epoupèio.
Es ansin qu’Oumèro à la debuto de l’Iliado coume de l’Oudissèio reclamo l’ajudo d’uno Muso (fiho de Jupitèr).
Vergéli, éu tambèn demando l’ajudo de la Muso à la debuto de l’Eneïdo.
Coume Mistral se dis « umble escoulan dóu grand Oumèro », adounc Mirèio es uno epoupèio. Se Mirèio es uno epoupèio, lou Mèstre de Maiano pòu pas manca de demanda l’ajudo d’uno divinita.
Dins la Prouvènço dóu siècle 19, Mistral poudié pas parla dóu panteon latin, de divinita roumano : alor, davans uno poupulacioun crestiano, reclamo l’ajudo de Crist :
Tu, Segnour Diéu de ma patrìo
Que nasquères dins la pastriho,
Enfioco mi paraulo e douno-me d’alen !
2 – lou voucabulàri e lou biais crestian :
Se, verai, Mirèio es uno epoupèio crestiano, cassen, au fiéu de l’obro, dins la bouco di persounage, lou voucabulàri crestian.
Mirèio rènd soun bon vèspre à Mèste Ambròsi emé l’espressioun prouvençalo, antan usualo, « Diéu vous lou doune ».
Mèste Ambròsi crèi que li ràfi se trufon d’éu, envoco lou Crist :
…Quau se trufo,
[…] Diéu lou bufo
e fai vira coume baudufo…
E tambèn, au cant 2, pèr la gramacia de i’agué douna de bèu magnan, Jano-Marìo, la maire de Mirèio, pourgis « sus l’autar de la Bono Maire » de si « brout lou plus bèu pèr dèime ».
Poudèn enca nouta (cant 7) un ràfi que respond à Mèstre Ambròsi : « Diéu vous ause ».
I meissounié qu’arribon, Ramoun fai : « lou Bon Diéu vous mando » em’enca (cant 7) : « Diéu gardèsse ».
3 – Taven, uno masco crestiano
Taven es uno masco crestiano, quàsi un capelan. La crestianeta d’aquesto epoupèio poudrié èstre agarrido pèr la presènci de la masco Taven. Mai sarié uno visto courteto d’aquéu persounage.
D’efèt, au cant 3, « la descoucounado », la masco aparo Vincèn em’uno argumentacioun crestiano. Pèr acò, conto uno istòri leva dóu legendàri crestian prouvençau, la de « l’ermitan dóu Leberoun e lou sant pastre ».
Mai lou crestianisme d’aquelo masco se counèis, enca mai, quouro Mirèio e Vincèn s’atrobon dins lou Trau di Fado. Dos causo mostron tout acò, li proufecìo de la masco e l’escounjuracioun.
L’escounjuracioun sèmblo la qu’aurié facho un prèire eisourcisto crestian :
Crist es na ! Crist es mort ! Crist es ressuscita !
Crist ressuscitara !…
Pièi la masco fai : « Tres fes emé l’artèu lou signe de la crous ».
Enfin, la masco a uno vesioun de Crist dins soun camin vers la crous :
De la colo entre li roumese
E li frejau, alin lou vese
Que mounto emé soun front que sauno à gros degout !
Pièi la masco crestiano evoco la crestianisacioun de Prouvènço pèr li Santo e li Sant de la barco (2) qu’abourdè lou vilage santen, o pulèu n’a uno vesioun :
Ai ! de Pèire la barco antico
Is àspri roco mounte pico
S’es esclapado !… Oi-ve ! lou mèstre pescadou
A doumina l’oundo rebello ;
Dins uno barco novo e bello
Gagno lou Rose, e reboumbello
Emé la crous de Diéu plantado au trepadou !
C – La vitòri dóu eros de l’epoupèio, valènt-à-dire la mort crestiano de Mirèio :
La vitòri dóu eros, valènt-à-dire la mort crestiano de Mirèio, es counformo au biais de faire de l’epoupèio antico.
Aquelo vitòri dóu eros, aquelo vitòri de Mirèio s’ausis, d’aiours, à si paraulo, dins l’angòni. À Vincèn :
O Vincenet, que noun pos vèire
Dins moun cor coume dins un vèire !
De soulas, de soulas, n’en regounfle moun cor !
Moun cor es un lauroun que verso :
Abelimen de touto merço,
Gràci, bonur, n’ai à reverso !…
Dis Ange dóu bon Diéu entre-vese li Cor…
Lou « soulas », segur, significo « soulagement » mai lou Grand Tresor lou reviro tambèn pèr « plaisir ». Avèn, d’aiours, tout proche, lou mot « abelimen » (G.T.) : agrément, embellissement, charme em’enca li mot « gràci » e « bonur ».
Adounc, dins aqueste camin vers lou Paradis, au mitan d’un fube de soulas, d’abelimen, Mirèio es dins lou bonur de la vitòri coumplido qu’es la mort crestiano. E lou clamo :
… Urouso, urouso
lis amo que la car en terro detèn plus !
Aquéu bonur, aquelo vitòri es d’embarca emé li Santo vers lou Paradis :
Noun, more pas !
Iéu, d’un pèd proumte
Sus la barco deja mounte…
Adiéu, adiéu !… deja nous emplanan sus mar !
La mar, bello plano esmougudo,
Dóu Paradis es l’avengudo,
Uno ourgueno celebro aquesto vitòri dóu eros, la vitòri de Mirèio. Elo, l’ausis : « Es uno ourgueno, alin, que canto ? » coume se la musico celestialo acoumpagnavo lou maridage entre Diéu e Mirèio.
III – UNO EPOUPÈIO PROUVENÇALO, VALÈNT-À-DIRE PÈR MISTRAL UNO EPOUPÈIO POUPULÀRI
Aro, sian au pica de la daio. S’arrestarian aqui qu’aurian pas rèn coumpres à Mirèio, à la pensado de Mistral, à ço que voulié dire, à ço que voulié faire.
E pamens, Frederi, lou jouine Frederi nous douno la significacioun de soun obro, tre la debuto : mes en evidènci, coume sus un pountin, à la fin de la segoundo estrofo, es lou vers 14 : « Car cantan que pèr vautre, o pastre e gènt di mas ! »
Tóuti lis analisto an vist lou sèns proumié d’aquéu vers, sèns que, d’aiours, Mistral baio dins sa reviraduro : « Car nous ne chantons que pour vous, o bergers et habitants des mas ! »
Parèis clar, lou sèns : li pastre soun li paure que gardon l’avé dis autre, en Prouvènço, represènton belèu li mai paure d’entre tóuti li paure.
Gènt di mas : acò evoco li que rèston dins li mas prouvençau, ràfi, bouié, mai tambèn baile e meme pelot, prouprietàri di mas.
Adounc, dins un païs qu’es enca un païs tout entié rurau (1ro mita dóu siècle 19), s’agis de quàsi tout lou pople prouvençau. Lou proumié sèns dóu vers es clar : Mistral escriéu à destinacioun de l’ensèn, de l’unita dóu pople prouvençau.
Pamens, à-n’aquéu sèns dóu vers : « Car cantan que pèr vautre, o pastre e gènt di mas ! » se ié vèn apoundre un sèns segound que coumplèto lou proumié.
D’efèt, en prouvençau, la prepousicioun « pèr » a dos significacioun : « pour » e « par ». Adounc, lou vers vòu tambèn dire : « car nous ne chantons que par vous, o bergers et habitants des mas ! »
Dins aquéu vers, Mistral dis escriéure à destinacioun dóu pople mai, tambèn, que lou pople prouvençau es l’atour maje de l’epoupèio Mirèio. S’agirié bèn, dins l’esperit dóu Mèstre de Maiano d’uno epoupèio poupulàri prouvençalo.
Aquesto ipoutèsi, messo en lusour, anan detaia l’obro en visajant tres poun :
1 – la religioun prouvençalo,
2 – l’etnougrafìo prouvençalo,
3 – lou pople prouvençau.
1 – la religioun prouvençalo :
Pèr uno epoupèio crestiano, Mirèio a un biais estrange de s’endraia. Em’uno marrido galejado, se poudrié meme dire qu’es pas gaire catoulico.
D’efèt, lou mot « catouli » vèn dóu grè « katholicos » valènt-à-dire « universau ». La glèiso catoulico se vòu « glèiso universalo ». Lou Diéu catouli sarié un Diéu universau.
Sèmblo pas qu’acò interèsse forço Mistral bord que, dins l’envoucacioun à la divinita, au proumié vers de l’estrofo 3, clamo : « Tu, Segnour Diéu de ma patrìo ». Adounc, es pas lou Diéu catouli, universau que i’agrado mai lou de Prouvènço. E rèn que pèr ço qu’es lou de Prouvènço.
Acò se pòu pas coumprene sènso lou countèste istouri. Mistral coumenço d’escriéure Mirèio en 1851, e, l’acabo, proubable, en 1858… quouro sabèn que li revoulucioun de 1848 en Éuropo mandon lou le de la batèsto pèr lis unita naciounalo : italiano, alemando…
Es ansin que Mistral s’interèsso forço à l’unita de Prouvènço em’à soun afiermacioun que passo, tambèn, pèr li crèire de soun pople. Sian enca, dins la proumiero partido dóu siècle 19, dins uno soucieta païsano que si crèire, dirien, vuei, soun ideoulougìo, soun bastido sus lou crestianisme. Adounc, s’adrèisso au Diéu crestian, au Diéu de Prouvènço : « Tu, Segnour Diéu de ma patrìo ».
La prefàci que Mistral baio à la Rèno Jano, quàuquis annado après, afourtis enca qu’éu s’interèsso mai i crèire dóu pople – autant pèr l’istòri coume pèr la religioun – qu’à-n’uno istòri o uno religioun vertadiero.
Es ansin qu’au cant 8, quouro Mirèio, agarrido un proumié cop, pèr lou soulèu e la set, prego Sant Gèns :
Mandas-me ‘n fiéu d’eigueto lindo
O bon Sant Gèns
Aquéu sant, adoura pèr lou pople prouvençau, fai partido d’aquéli crèire poupulàri que la glèiso catoulico counèis pas coume sant.
E parié pèr li tres Marìo que Mirèio ié vai demanda d’ajudo. Es un crèire d’impourtanço pèr lou pople prouvençau de l’epoco. E pamens, au nostre, aquéli santo, que venèron au vilage santen, an uno istòri legendàri, countroubado e diferènto de l’istòri óuficialo que la glèiso catoulico counèis. Au vilage santen, lou pople prouvençau adoro li relicle di Santo que sarien arribado aqui, en barco, au siècle 1é. Mai sabèn, d’un biais scientifi, que Prouvènço fuguè crestianisado rèn qu’au siècle 3.
En mai d’acò, pèr ço que n’en dis lou martirouloge rouman, libre liturgi que tèn la tiero óuficialo di sant de la glèiso roumano, aquéli Santo soun festejado aiours emé soun cors : Marìo-Jacobe, lou 15 de mai à Veròli e Marìo-Saloumè lou 22 d’Óutoubre à Jerusalèn.
Adounc, se Mirèio es uno epoupèio crestiano, es rèn que pèr ço qu’au tèms de Mistral, lou pople prouvençau es crestian. D’aquéu tèms, lou crestianisme es lou ciment de la culturo poupulàri prouvençalo. Tout acò fai de Mirèio, subre-tout, uno epoupèio prouvençalo.
2 – l’etnougrafìo prouvençalo :
Se Mirèio, epoupèio prouvençalo, recampo li crèire poupulàri, la culturo poupulàri, i’anan trouba (e sara la memo causo d’annado après emé lou Grand Tresor e lou Museon Arlaten) uno vertadiero etnougrafìo prouvençalo (etnougrafìo : branche des sciences humaines qui a pour objet l’étude descriptive des ethnies : techniques de la vie matérielle, de l’organisation sociale, religieuse…)
Anan leva quàuquis eisèmple d’etnougrafìo prouvençalo :
cant 1é, Vincèn e soun paire travaion lou vege. Mèstre Ambròsi canto à taulo coume se fasié alor (cant dóu Baile de Suffren). Vincèn evoco soun roumavage i Santo e uno courso d’ome à Nime.
cant 3, la descoucounado di magnan,
cant 6, li noumbrous crèire poupulàri que dis Taven : li fouletoun, l’Esperit fantasti, la Garamaudo, lou Gripet, la Chaucho-Vièio, li Dra, lou Chin de Cambau…
cant 7, lou gousta di meissounié e lou fiò de Sant-Jan
cant 9, lou feneirage, la meissoun
cant 12, l’ufanouso descripcioun di pratico religiouso dins la glèiso santenco.
3 – lou pople prouvençau :
Uno epoupèio prouvençalo, uno epoupèio poupulàri, segur, acò pòu pas nous estouna venènt de l’ome qu’escriéura l’inne prouvençau emé si passage tant significatiéu coume « d’un vièi pople fièr e libre » o « e se toumbon li felibre toumbara nosto nacioun ».
Adounc, pèr Mistral, lou cèntre d’aquesto realita prouvençalo, es lou pople.
D’aquéu pople, l’anan tourna-trouba tre la debuto de l’epoupèio Mirèio enjusco soun fin bout.
Mistral l’a dich à la debuto : « car cantan que pèr vautre, o pastre e gènt di mas. »
Mistral l’a fa : lou pople es presènt à travès tóuti li persounage. Mai a tambèn uno encarnacioun fisico : Mirèio. De cop que i’a, es lou pople en cor (chœur) que se manifèsto, que parlo o que canto.
Mirèio, encarnacioun dóu pople prouvençau :
Mirèio es presènto au 1é vers dóu tèste, mai aqui, es pas uno erouïno desencarnado. A bèn li pèd sus terro. Se poudrié meme dire : a bèn li pèd dins la terro. Es d’un endré designa, moustra pèr Frederi : « Cante uno chato de Prouvènço ». Es uno prouvençalo que represènto Prouvènço, que represènto lou pople prouvençau.
Es à-n’aquelo chato de Prouvènço, que represènto tóuti li prouvençau, que li Santo, au cant 11, conton la maje part de l’istòri de Prouvènço.
À travès aquéu tros de tèste – lou raconte di tres Marìo – coume à travès lou passage dóu cant 3 « La descoucounado », es touto l’istòri mitico de Prouvènço qu’evocon. Es tout l’èime dóu pople prouvençau.
E lou viage iniciati de Mirèio vers li Santo coumplis lou retour au vilage santen dóu pople prouvençau à travès elo… lou vilage santen percebu, pèr li prouvençau, coume un brès dis óurigino.
Adounc, Mirèio, e, à travès elo, lou pople prouvençau, fai un retour is óurigino que poudra, belèu, permetre un envanc nouvelàri : « sian bessai li proumié gréu » dira la Coupo.
Se Mirèio pènso que vai pas mouri vertadieramen, mai s’enana en Paradis : « Noun, more pas ! », lou pople prouvençau qu’elo encarno mourira pas, nimai, s’a counsciènci de mounte vèn, de ço qu’es.
Lou pople prouvençau en deforo de Mirèio :
Long dóu tèste, lou pople prouvençau es presènt dins sis ativeta : « la descoucounado », « li meissounié »…
Mai, subre-tout, lou pople prouvençau acoumpagno soun erouïno, dins la glèiso santenco, jusco la mort triounflanto de Mirèio.
Aquesto mort, que mostro tambèn un retour i crèire dis aujòu (emé la barco di Santo) au tèms de la barco miraclouso que li santen canton emé lou cantico qu’acabo lou libre :
O bèlli Santo, segnouresso
De la planuro d’amaresso,
Clafissès, quand vous plais, de pèis nòsti fielat ;
Mai à la foulo pecadouiro
Qu’à vosto porto se doulouiro,
O blànqui flour de la sansouiro,
S’es de pas que ié fau, de pas emplissès-la !
(Lou bèu jour de la Candelouso de 1859 : Candelouso – presentacioun de Jèsus au Tèmple e purificacioun de la Vierge)
COUNCLUSIOUN
Mirèio es uno epoupèio sus lou moudèle dis epoupèio de l’Antiqueta éuroupenco.
Mirèio es uno epoupèio crestiano.
Mai, Mirèio es uno epoupèio crestiano bord qu’es uno epoupèio prouvençalo, valènt-à-dire, uno epoupèio dóu pople prouvençau.
Oudilo Delmas
Presidènto de la Couourdinacioun Generalo Parlaren
________________________________________


text:
Belo Horizonte
Belo Horizonte es la capitala de l'estat brasilièr de Minas Gerais. Sa region metropolitana, amb 4,97 milions d'abitants en 2006, es la tresena del país per la populacion. La ciutat es situada a 716 km de la capitala brasilièra, Brasília, 585 km de São Paulo, e 444 km de la vila de Rio de Janeiro. Es un important centre comercial, industrial e de servicis regional. Es tanben sèti de l'Universitat Federala de Minas Gerais (UFMG) e d'altras institucions d'ensenhament superior.
Foguèt la primièra capitala d'estat projectada de Brasil, projècte de l'engenhaire Araão Reis, inaugurat lo 12 de decembre de 1897.


text:
Lo Glaisiu
Lo Glaisiu[1] (Le Glaizil en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
1) Lo Castèl de Lesdiguières
A la fin del Modèl:XVIe sègle, François de Lesdiguières, natiu de Santa-Casqueta, cap de las protestants del Champsaur, #far bastir un castèl fòrt al lieudit « Los Diguières », al Nòrd del vilatge del Glaizil. Aquela distincion lududa #permetre de venir « pòrti de Lesdiguières ».
-
Fichier:Ruïnes Del castèl de Lesdiguières.JPG
-
Fichier:Ruïnes Del castèl de Lesdiguières2.JPG
Ruïnes Del castèl de Lesdiguières
-
Fichier:Ruïnes del castèl de Lesdiguières3.JPG
2) Lo torn cairat del cementèri del Glaizil
Aquela, plaçada a la cœur de l'actual cementèri, seriá lo vestigi d'una glèisa Romane e d'un torn de vigie bastidas cap al XII sègle a la cœur meteis del pòble. La glèisa i auriá brulé dins lo XIX sègle e lo torn a #èsser destruida l'an 1960 perque menaçava de desplomar-se.
1) Le Château de Lesdiguières
À la fin du Modèl:XVIe siècle, François de Lesdiguières, natif de Saint-Bonnet, chef des protestants du Champsaur, fit construire un château fort au lieudit « Les Diguières », au Nord du village du Glaizil. Cette seigneurie lui permit de devenir « duc de Lesdiguières ».
-
Fichier:Ruines du château de Lesdiguières.JPG
-
Fichier:Ruines du château de Lesdiguières2.JPG
Ruines du château de Lesdiguières
-
Fichier:Ruines du château de Lesdiguières3.JPG
2) La tour carrée du cimetière du Glaizil
Celle-ci, positionnée au cœur de l'actuel cimetière, serait le vestige d'une église Romane et d'une tour de vigie construites vers le XII siècle au cœur même du village. La glèisa aurait brulé au XIX siècle et la tour a été détruite en 1960 car elle menaçait de s'écrouler.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Guillaume Du Fay
Guillaume du Fay (lo 5 d'agost de 1397 - lo 27 de noveme de 1474 ; de prononciar [dyˈfaj]) que ho un compositor de l'escòla flamenca de la fin de l'Etat Mejana, lo de màger influéncia de la purmèra meitat deu sègle XV.
Vadut en Flandra, que ho ligat dab Cambrai e la soa catedrau on hore sepelit. Semble qu'aja viatjat en Italia e que sia estat au servici deu duc de Savoia.
Qu'ei l'autor d'òbras secularas dens los genres de la soa epòca (cants, motets, imnes, antifònes) e de messas ; dens aqueste genre la mei famosa qu'ei la soa messa qui lo son cantus firmus b'ei basat sus ua cançon hèra populara d'aquesta epòca : L'homme armé.


text:
Edimborg
Edimborg, Edinburgh en anglés, Dùn Èideann en gaelic escocés, es la capitala de la region britanica d'Escòcia. Sa populacion, en 2012 èra de 482 640 abitants ; es la segonda ciutat escocesa en populacion totala, e un important centre de torisme del Reialme Unit: a recebut 13 milions de toristas per an.
La vila es lo sèti del Parlament Escocés, tornarmai actiu dempuèi 1999, e a oficialament l'estatut de ciutat dempuèi 1329.
Es situada sus la còsta èst de las tèrras bassas centralas (central lowlands), al sud de l'embocadura del flume Forth (Firth of Forth), sus la mar del Nòrd. Dempuèi 1329, Edimborg a oficialament l'estatut de ciutat. Ten tanben l'estatut de council area (dempuèi lo 31 de març de 1996) e de region de luòctenença, après aver agut lo de districte al sen de la region du Lothian.
La vila es bastida sus de puèges volcanics que balhan cadun un punt de vista diferent de la vila. Es dominada per son castèl que las fondacions datan del sègle VIIen mas es a partir del Sègle XI que foguèt bastida aquela residéncia reiala abans de venir una fortalesa de crénher al Sègle XVI. Edimborg foguèt afranquida en 1329 e s’enrodèt de muralhas au Sègle XV. Après la desfacha de Flodden (1513) contre los angleses, los borgeses de la vila decidiguèron de construire preventivament una segonda encencha batejada lo mur de Flodden. Après l’unificacion dels Parlaments d’Escòcia e d’Anglatèrra (1707), la vila perdiguèt son importància politica mas demorèt un important centre economic e cultural. En mai del castèl, Edimborg compta de fòrça luòcs interessants coma lo Royal Botanic Garden, las catedralas Sant Geli (presbiteriana), Santa Maria (episcopaliana) e Santa Maria (catolica), la National Gallery, Charlotte Square, lo Scott monument o encora lo National Museum of Scotland. Lo palais de Holyrood (Holyrood Palace) es la residéncia ocficiala de la reina quora demòra dins la vila. Los districtes de la vila vièlha e de la vila nòva son classats patrimòni mondial per l’UNESCO dempuèi 1995.
Edimborg es famosa per son festenal, lo pus grand del mond, que dura tres setmanas en agost e prepausa fòrça espectacles de qualitat dins totas las disciplinas.
La vila aculhís una de las universitats pus prestigiosa d'Euròpa e del mond, l’Universitat d'Edimborg, pionièra dins l’informaca, la geologia, la quimia e la meecina. A Edimborg se situa tanben la bibliotèca nacionala d'Escòcia (National Library of Scotland) qu'es la pus importanta bibliotèca d’Escòcia (e una de las pus grandas del Reialme Unit).


text:
H
Lo grafèma H (prononciat [ˈat͡ʃo̝]) es eiretada del latin ont èra l'ochena letra segon l'òrdre de son alfabet. Es una letra escassa dins la lenga occitana modèrna manca en gascon, varietat que remplacèt la F latina mejançant una pèrdia del ponch d'articulacion inicial (procès popularament sonat "aspiracion") per una consonanta fricativa glotala sorda notada [h]. Aital FARINA i venguèt haria, FORMICA > hormiga per exemple. Dins divèrsas varietats gasconas, lo son a desaparegut en seguida d'un procès d'amudiment qu'a afectat similarament l'espanhòl. Aquesta letra apareis pr'aquò combinada a d'autras letras, coma dins los digrafs nh, lh e en gascon sh.
Aquesta letra s'emplega tanben mai que mai dins la transcripcion de mantun toponim estrangièr.
Evolucion grafica de H[modificar | modificar la font]
Del latin a las lengas romanicas modèrnas[modificar | modificar la font]
En latin, la H èra ja pas prononciada sistematicament a l'entorn dels sègles III o IV, que l'Appendix Probi indica doas formas incorrèctas gramaticalament, ostiae per hostiae e aduc en luòga d'adhuc. Las lengas romanicas, doncas, eiretèron pas aquel son e las que pronóncian (coma lo romanés o l'occitan gascon) o an prononciat una [h] (coma l'espanhòl) l'obtenguèron ulteriorament a partir d'evolucions d'autras consonantas (coma en gascon o en espanhòl a partir de F) o per encausa de las influéncias d'autras lengas. Graficament pr'aquò la letra es estada servada dins la màger part de las lengas romanicas per de rasons etimologicas. Fan excepcion a aquesta causida l'occitan modèrn (franc del gascon) e l'italian (que pr'aquò la sèrva per de rasons de discriminacion visuala dins la conjugason d'avere coma per exemple dins ho o hai).
La letra H per contra trobèt mai d'utilitat dins una granda varietat de combinasons amb d'autras consonantas, sovent per indicar de fonèmas novèls qu'existissián pas en latin. Aital en italian, occitan ancian e catalan ancian serviguèt per servar lo son [k] de c- davant [e] o [i] (en catalan modèrn se pòt veire encara dins qualques noms d'ostal coma Domènech).
Cap al sègle XIII son emplec en occitan se generalizèt per marcar de sons palatalizats, coma dins los digrafs lh e nh, fins a tal ponch qu'èran encara emplegats dins lo francés dels documents del sègle XVI e que son estats servats dins lo nom en francés de qualques localitats occitanas coma Paulhan o Rodilhan per exemple.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Bentheim (456)
Liste des communes
Nordhorn
Ville de Nordhorn, localité de l'Allemagne de 53 000 habitants.
La mairie de Nordhorn a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Bentheim
Ville de Bad Bentheim, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Bad Bentheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Schüttorf
Ville de Schüttorf, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Schüttorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Wietmarschen
Ville de Wietmarschen, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Wietmarschen a une adresse e-mail et un site Internet.
Neuenhaus
Ville de Neuenhaus, localité de l'Allemagne de 9 700 habitants.
La mairie de Neuenhaus a une adresse e-mail et un site Internet.
Emlichheim
Ville d'Emlichheim, localité de l'Allemagne de 7 000 habitants.
La mairie d'Emlichheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Uelsen
Ville d'Uelsen, localité de l'Allemagne de 5 400 habitants.
La mairie d'Uelsen a une adresse e-mail et un site Internet.
Hoogstede
Ville de Hoogstede, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Hoogstede a une adresse e-mail et un site Internet.
Ringe
Ville de Ringe, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Ringe a une adresse e-mail et un site Internet.
Laar
Ville de Laar, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Laar a une adresse e-mail et un site Internet.
Itterbeck
Village d'Itterbeck, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie d'Itterbeck a une adresse e-mail et un site Internet.
Wilsum
Village de Wilsum, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Wilsum a une adresse e-mail et un site Internet.
Georgsdorf
Village de Georgsdorf, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Georgsdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Osterwald
Village d'Osterwald, localité de l'Allemagne de 1 100 habitants.
La mairie d'Osterwald a une adresse e-mail et un site Internet.
Suddendorf
Village de Suddendorf, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Suddendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Lage
Village de Lage, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Lage a une adresse e-mail et un site Internet.
Samern
Village de Samern, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Samern a une adresse e-mail et un site Internet.
Getelo
Village de Getelo, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Getelo a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
The Loop (Chicago)
A Chicago, 'The Loop (literalament "la bobla") qu'ei lo nom deu quartièr qui correspon dab lo center istoric, politic e sociau de la vila.
The Loop que costeja lo Lac Michigan a l'est, lo Canau de Chicago au nòr e a l'est e la Roosevelt road au sud.
Lo Fòrt Dearborn qui ho la purmèra fondacion anglo-americana suu territòri de Chicago que ho bastit suu terrenh de la Loop de uei lo dia. Los famós gratacèus de Chicago - e ei que mei la Tor Sears - que's tròban dehens la Loop, atau com l'Institut d'Art de Chicago (un deus màgers musèus deus Estats Units) e Grand Park.
Las sedes de las autoritats administrativas de Chicago e deu son Cook County que s'ostalan tanben dehens la Loop.


text:
Espanhòu
L’espanhòu (var. espanhòl), sonat locaument castelhan (nom autoctòn: castellano, español) qu'ei ua lenga romanica que la soa varietat estandard ei originària de la region de Castelha dont pòrta lo nom. Au dia de uei, que's parla en tota Espanha e en un sarròt de país deu continent american. Que compta 330 milions de personas, 450 milions en comptant los qui'u parlan com segonda lenga.
Que hè partida deu grop de las lengas indoeuropèas, e a l'interior d'aqueras, de las lengas latinas. Per aquò, per rasons istoricas (preséncia aràbia e musulmana en Espanha durant sèt sègles), que possedeish ua grana quantitat d'elements arabis.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La lenga espanhòla que's desvolopè dens lo centre-nòrd de la Peninsula Iberica, a partir deu latin vulgar, dab l'influéncia d'un substrat celtic e d'un substrat basc, e la d'un superestrat arabi. Entermiei las caracteristicas de l'espanhòu que trobam la lenicion (latin: vita, castelhan: vida), la palatalizacion (lat annum, cast año), e la diftongacion de las vocalas bracas e e o deu latin vulgar (lat terra, cast tierra; lat novum, cast nuevo); d'aubuns d'aqueths cambiaments fonologics que's tròban en d'autas lengas romanicas.
Durant la Reconquesta, aqueth dialècte deu nòrd que s'espandí de cap au sud e a d'autas regions de la Peninsula Iberica.
Lo prumèr diccionari latin-castelhan (Gramática de la Lengua Castellana) qu'estó publicat a Salamanca en 1492 per Elio Antonio de Nebrija. A comptar deu sègle XVI, dab la colonizacion espanhòla, la lenga que ganhè l'America e d'aubuas regions de l'Asia. Au sègle XX, que s'introdusí en Guinèa Eqüatoriala e au Sahara Occidentau.
Distribucion geografica[modificar | modificar la font]
Lo domeni primitiu de l'espanhòu qu'èra lo nòrd de la Castelha actuala. Dab la Reconquista, que hasó recular au sud lo mossarabi e l'arabi. Atau, dempuish la fin de l'Edat Mejana, lo domeni de basa de l'espanhòu qu'ei la part mei grana e mei centrala d'Espanha, de Castelha dinc a Andalosia, sens las zonas perifericas on i a lengas minorizadas (çò ei: occitan a Aran, catalan, basco e galèc; daubuns que pensan que l'astrurleonés e l'aragonés non son pas tanpauc integrables dens l'espanhòu).
L'espanhòu qu'ei ua de las lengas oficiaus de l'ONU, de l'Union Europèa e de l'Union Africana.
Dab mei de 100 milions d'habitants, Mexic que compta la mei importanta poblacion de lenga espanhòla deu monde. Apuish qu'arriban las de Colómbia (44 milions), Espanha (43 milions), Argentina (39 milions) e los Estats Units (30 milions).
L'espanhòu qu'ei la lenga oficiau de 20 Estats: Argentina, Bolívia (cooficiau dab lo quíchoa e l'aimara), Colómbia, la Còsta Rica, Cuba, Espanha (cooficiau dab l'occitan en Aran, lo catalan, lo basco, e lo galèc), l'Eqüator, Lo Salvador, la Guinèa Eqüatoriala (cooficiau dab lo francés), Guatemala, Honduras, Mexic, Nicaragua, Panamà, Paraguai (cooficiau dab lo guaraní), Peró (cooficiau dab lo quíchoa e l'aimara), la Republica Dominicana, Uruguai, Veneçuela e Chile.
Aus Estats Units, l'espanhòu qu'ei parlat per 40 milions de personas ; qu'ei cooficiau dens l'estat deu Nòu Mexic e dens lo territòri de Puerto Rico.
Fonologia[modificar | modificar la font]
Lo sistèma consonantic de l'espanhòu qu'a coneishut cambiaments deus importants qui'u separan de la rèsta de las lengas ibericas:
- La /f/ iniciau qu'a evoluit de cap a ua /h/ aspirada; puish l'aspiracion que s'ei esmudida enqüèra que l'ortografia la consèrve ("facer"-->"hacer")
- La consonanta b e la v qu'an lo medish son bilabiau oclusiu, la reparticion enter las duas realizacions graficas que's hè generaument segon l'etimologia.
- La consonanta sonòra alveolara fricativa z (qui s'escrivè "s" enter duas vocalas, com en occitan), que prenó lo son de l'alveolara fricativa shorda /s/ (qui s'escrivè "ss" enter duas vocalas, com en occitan tanben).
- L'africada pòstalveolara sonòra /δ/ (qui s'escrivè "z"), que s'eishordí en (/ts/), (com la "ç", "ce", "ci" deu castelhan ancian), e au nòrd d'Espanha aqueth son /ts/ que devienó la consonanta interdentau /θ/, (qui s'escriu uei lo dia "z", "ce", "ci"), mes au sud d'Espanha e en America latina que devienó /s/.
- La fricativa pòstalveolara sonòra /ʒ/ (qui s'escrivè "j, "ge", "gi", e se prononciava com en francés o en parlars gascons que i a (Auloron, Aussau)), que s'uní dab lo de la shorda /ʃ/ (qui s'escrivè "x" e se prononciava com la x deu gascon ancian). Mai tard, qu'evoluí de cap a /x/ (qui ei lo son qui aperam a còps "de la jota espanhòla, e qui existeish tanben en alemand (escrivut ch), en breton (escrivut c'h), en arab (transcrivut kh). L'espanhòu actuau qu'a guardat las grafias "j", "ge", "gi").
Totun, la prononciacion anciana de l'espanhòu que s'ei conservada en judeoespanhòu, la lenga deus judius sefarditas, parlada peus descendents deus judius expulsats d'Espanha au sègle XV.
Sintaxi[modificar | modificar la font]
Entà destacar un sol trèit sintaxic originau de l'espanhòu, citem l'emplec, en cas que i a, de la preposicion a, davant un complement d'objècte dirècte. Aqueth emplec qu'existeish tanben en gascon mes n'i ei pas tant espandit: ¿Le conoces a aquel hombre?, "E coneishes ad aqueth òmi?"; Veo a Pedro, "Que vei (a) Pèir".
Alfabet[modificar | modificar la font]
Segon la nòrma classica del castelhan, l'alfabet espanhòl ten 27 letras dins l'òrdre seguent:
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj (Kk) Ll Mm Nn Ññ Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv (Ww) Xx Yy Zz
Las letras K, e W se considèra que son forestièras e s'emplegan sonque dins de mots d'origina forestièra
Los noms de las letras son:
Los Digrafs
CH | che |cha, che, chi, cho, chu | chà, che, chi, chò, cho
LL | elle |lla, lle, lli, llo, llu | jà, je, ji, jò, jo (En Argentina /sh/)
RR | erre |-rra, -rre, -rri. -rro, -rru | rrà, rre, rri, rrò, rru
Variacions dialectaus[modificar | modificar la font]
Qu'existeishen variacions dialectaus de las importantas dens las regions d'Espanha e d'America. La prononciacion deu nòrd-centre d'Espanha, especialament la prononciacion de la vila de Valhadolid, qu'ei considerada com l'estandard internacionau, e las diferéncias que son granas dab l'espanhòu d'America Latina, mes tanben de regions com Andalosia.
Diccionaris[modificar | modificar la font]
- Diccionari aranés - catalan - castelhan - francés
- Lexic espanhòl-occitan
- Catalan 101 Learn Catalan online
- Lenga SVO
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Lenga oficiala
- Lenga d'Espanha
- 1000 articles fondamentals
- Lenga espanhòla
- Lenga d'Andòrra
- Lenga d'Argentina
- Lenga de Bolívia
- Lenga de Colómbia
- Lenga de Guinèa Eqüatoriala
- Lenga d'Uruguai
- Lenga d'Eqüator
- Lenga dels Estats Units d'America
- Lenga de Belize
- Lenga de Chile
- Lenga de Còsta Rica
- Lenga de Guatemala
- Lenga d'Honduras
- Lenga de Marròc
- Lenga de Mexic
- Lenga de Nicaragua
- Lenga de Panamà
- Lenga de Paraguai
- Lenga de Peró
- Lenga del Salvador
- Lenga de Veneçuèla
- Lenga romanica


text:
Selha e Rocosèls
Selha e Rocosèls (Ceilhes-et-Rocozels en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Selha (atestacions : Silias, en 1101, Celianum, 1222) vendriá del nom d'òme latin Sellius amb sufixe latin -anum, puèi reculament de l'accent[1] : auriá donat a l'Edat mejana quicom coma *Selha(n), amb -n- mut, donc *Selhà, puèi l'accent se seriá portat sur la primièra sillaba (cf. Sant Africa).
- Rocosèls
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
Associacion Europèa de Liure Escambi
L'Associacion Europèa de Liure Escambi (AELE, en anglés European Free Trade Association - EFTA) es una associacion qu'a per tòca d'establir una zona de liure escambi en Euròpa.
Somari
Membres actuals[modificar | modificar la font]
En mai dels 3 Estats que son pas membres que de l'Espaci Economic Europèu o EEE (totes exceptat Soïssa), son tanben considerats coma signataris de l'acòrdi la Comunautat Europèa e los 25 Estats membres de l'Union Europèa :
En efièch, l'Espaci Economic Europèu espandís las atribucions de l'AELE (qu'auriá degut desaparéisser, en se fondant dins l'EEE) a totes los Estats membres de l'AELE e de l'UE.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'AELE foguèt fondada a Estocòlme en 1960 per de païses europèus non-membres de la CEE, per contrapesar l'influéncia d'aquesta. Volián simplament crear una zona de liure escambi mentre que los de la CEE volián una union doanièra e un mercat comun. Puèi, l'AELE foguèt considerada coma una antecambra de l'Union Europèa. A l'ora d'ara, los membres demorants de l'AELE son pas candidats a l'adesion a l'Union Europèa.
Membres que quitèron l'AELE[modificar | modificar la font]
Los païses qu'aderiguèron a la Comunitat Economica Europèa puèi a l'Union Europèa quitèron l'AELE, per la reïntegrar en 1994 amb l'entrada en vigor de l'Espaci Economic Europèu.
- Reialme Unit (partença en 1973)
- Danemarc (partença en 1973)
- Portugal (partença en 1986)
- Àustria (partença en 1995)
- Suècia (partença en 1995)
- Finlàndia (adesion a l'AELE en 1986, partença en 1995).
Institucions[modificar | modificar la font]
- Lo Secretariat de l'AELE
- Lo Conselh de l'AELE
- L'Autoritat de Susvelhança de l'AELE
- La Cort de l'AELE
Liure escambi[modificar | modificar la font]
L'AELE a tanben d'acòrdis de liure escambi amb Bulgaria, Chile, Croàcia, Israèl, Jordania, Liban, Macedònia, Marròc, Mexic, l'Autoritat Palestiniana, Romania, Singapor, Tunisia e Turquia. Los acòrdis qu'aviá amb la Republica Chèca, Eslovaquia, Polonha, Ongria, Eslovènia, Estònia, Letònia, Lituània venguèron caducs lo 1èr de mai de 2004 quand aquestes païses rejonhèron l'Union Europèa.
De negociacions son en cors per la conclusion d'acòrdis de liure escambi amb Sud-Africa, Canadà, la Corèa del Sud, e Egipte.
D'autra part, de declaracions de cooperacion comuna son estadas signadas amb Albania, Argeria, lo Conselh de Cooperacion del Golf, Egipte, lo Mercosur, Serbia e Montenegro e Ucraïna.
Tres païses de l'AELE (Islàndia, Liechtenstein e Norvègia) amb l'Union Europèa an constituit l'Espaci Economic Europèu en 1994. Soïssa èra tanben partida prenenta de l'acòrdi, mas lo pòble e los cantons soïsses refusèron aquela adesion per referendum lo 6 de decembre de 1992 per 50,3% de las voses e 16 cantons sus 23. Soïssa cerquèt alara de reglar sos rapòrts amb l'UE per de tractats bilaterals.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Site oficial de l'AELE (en anglés)


text:
Ieratic
L'escritura ieratica qu'èra ua version graficament simplificada deus ieroglifs, utilizada peus escribas dens l'administracion. En vertat lo ieratic qu'ei ua simplificacion deus ieroglifs linears qui son eth medish ua simplificacion deus ieroglifs sensus stricto (estant que ieroglif que vien deu grèc "signe talhat"). La diferéncia enter "ieratic" e "ieroglifs linears" qu'ei que dens lo purmèr sistèma los signes que son estilizats mentre que los ieroglifs linears que's semblan tostemps aus ieroglifs talhats qui simbolizan. Per exemple, ua cavèca talhada en ieroglifs que representa tostemps ua cavèca en ieroglif linear mes en ieratic n'ei pas mei qu'ua letra qui simboliza aqueth ieroglif, mes dab chic de ressemblança. Lo tablèu juson de Joan Francés Champolion que'ns ac muisha.


text:
Assevent
Assevent es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Assevent se situa a l'èst del aglomeracion de Maubeuge al bòrd de la Sambre.
Assevent se situe à l'est de l'agglomération de Maubeuge au bord de la Sambre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Assevent, #Que i aviá pas encara pas 100 abitants l'an 1700, a pendent dels sègles #èsser un vilatge insignificant, #que testifica encara la pichona sala de las fèstas. La municipalitat ne coneis dempuèi los ans 1950 un fòrt creissement démographique, a causa de la siá posicion per çò qu'es de Maubeuge. Venguda segonda del Costat Maubeuge-Nòrd per la densitat de populacion e tresena pel nombre d'abitants, la vila es plan equipada amb una escòla maternal, lo grop escolar Pauline-Kergomardes, lo centre socioculturel Georges-Brassens, dels terrens d'espòrt e un gymnase; las siás carrièras fleuries e una met joliment condicionada amb un quiosc a dança, caractéristique pel Avesnois, apondon a la qualitat de vida dins lo pòble.
Assevent, qui n'avait pas encore 100 habitants en 1700, a pendant des siècles été un village insignifiant, dont témoigne encore la petite salle des fêtes. La commune connaît depuis les années 1950 une forte croissance démographique, due à sa position par rapport à Maubeuge. Devenue deuxième du Canton Maubeuge-Nord pour la densité de population et troisième pour le nombre d'habitants, la ville est bien équipée avec une école maternelle, le groupe scolaire Pauline-Kergomardes, le centre socioculturel Georges-Brassens, des terrains de sport et un gymnase; ses rues fleuries et une place joliment aménagée avec un kiosque à danse, caractéristique pour l'Avesnois, ajoutent à la qualité de vie dans le village.