text:
Òrdre dels Predicaires
L'Òrdre dels Predicaires (Ordo Praedicatorum, O.P.), coneguts popularament coma Dominicans, es un òrde mendicant fondat per Sant Domenge de Guzmán a Tolosa. Lo seu abit es blanc amb una tunica, escapulari, capucha e capa de color negre. Lo simbòl mai conegut es la crotz florençada, pinta dels colors de l'òrde. La devisa de l'òrde es Laudare, Benedicere, Praedicare (Lausar, Benir e Predicar).
Una etimologia apocrifa atribuís lo nom de l'òrde a Domini Canis, es a dire, cans (gardians) del Senhor, mas en realitat deriva del nom del fondator, Domenge de Guzmán (Dominicus, en latin).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'òrde foguèt fondat per Domenge de Guzmán (1170-1221), canonge regular de Burgo de Osma: en 1203 acompanhava l'evesque Diego de Acevedo dins una mission diplomatica enviada per Anfós VIII de Castelha a Valdemar II de Danemarc. Pendent lo viatge de retorn, travessavan el Lengadòc e se redèt compte de la granda expansion de l'eretgia catara, çò que lo decidiguèt a s'unir amb los legats enviats pel papa Innocenci III per tòca de far tornar los erètges al sen de la Glèisa catolica.
Amassèt qualques femnas que s'èran convertit de l'eretgia catara e, en 1207 fondèt a Nòtra Dama d Prolha, prèp de Fanjaus, un monestèri de monjas dominicanas. Domenge continunhèt predicant pacificament als albigeses, quitament aprèp de l'assassinat del legat Pèire de Castèlnòu (1208), mas refusant de s'unir a la crosada promulgada per Innocenci III. La seuna òbra missionària aguèt coma centre d'operacions lo convent de Nòtre Dama de Prolha.
Amb l'ajuda de l'evesque de Tolosa, Folquet de Marselha, en 1215, s'establiguèt lo 25 d'abril de 1215 dins l'ostal Seilhan, reüniguèt de companhs que volian predicar coma el e s'iniciar a la vida religiosa, formant una primièra comunautat de fraires: l'òrde atal constituit recebèt una primièra aprovacion oficiosa d'Innocenci III, reconeguda e confirmada pel seu successor Onori III lo 22 de decembre de 1216. Aprèp de l'aprovacion oficiala, los fraires predicacaires s'espandiguèron per tota Euròpa, subretot dins las vilas ont èran installandas las primièras universitats, coma Bolonha o París, al desenvolopament que contribuiguèt fòrça l'òrde dominican.
Coma l'establissiá lo concili Lateran IV los fraires deguèron adopar una règla ja existissenta e optèron per la Règla de Sant Agustin, i apondent un ensems de reglaments, las nomenadas constitucions, que regulavan lo foncionament intèrne de l'òrde. Venguèron famosas perque introduson una biais de govèrn pron democratic que foguèt estudiat plan sovent dels d'un punt de vista juridic. Serviguèt de modèl per a d'autras constitucions d'òrdes similars e per a fòrça vilas e conselhs municipals.
L'orde promouguèt la difusion de la pregària del rosari, invencion qu'es atribuida a Domenge de Guzmán (de fach, lo rosari existiguèt pas qu'aprèp la mòrt de Domenge: benlen aquel fesiá una pregària o letania en onor de la Miare de Dieu, qu'aviá establit lo chartrós Domenico di Proussiac. Lo rosari actual foguèt codificat pel dominican francés André de la Roche e formalizat a la reforma liturgica de Pius V, tanben dominican).
-
-
Odrowaz.jpg
Sant Jacint, pintura del s. XVI
-
-
Carisma[modificar | modificar la font]
Los fraires an lo carisma de la predicacion, fins alara reservat gaireben exclusivament als evesques e als capelans amb per instruccion d'o far mas que pacticavan pauc. Aquel mandat de la predicacion, concedit expressament pel papa a totes los fraires, permetèt a la Glèisa de comptar amb una predicacion ligada al vòt de pobretat, alara que los evesques i èran pas obligats e podavan pas donar exemple.
La vida dominicana se basa suls nomenats 'quatre pilars de la vida dominicana, establits al sègle XIII:
- vida en comunautat (amb los vòts d'obediéncia, pobresa e castetat)
- pregària e liturgia en comunautat
- estudi
- servici
E, en mai, la predicacion de l'Evangèli e l'apostolat.
Per poder desvolupar la predicacion de la biais mai satisfasenta, existís la possibilitat de la dispensa, mejans que lo superior pòt dispensar temporàriament un fraire de qualques règlas o observànças, cada còp que siá necessària perque la predicacio vengua mai efectiva.
Abit[modificar | modificar la font]
L'Abit dominican consistís en un abit o tunica blanca sus que se pausa un escapulari e una capucha blancas. Sus que se plaça una capa negra e una segonda capucha negra, de las meteissa dimensions que la blanca en dejós.
Familha dominicana[modificar | modificar la font]
- Article principal: Familha dominicana
L'òrde prevei mai que la preséncia d'òmes: es formada per doas brancas:
- fraires
- femnas: monjas dominicanas (contemplativas) e sòrras que forman diversas congregacions
A que s'apondon de comunautats de seculars, lo Tresen Òrde de Sant Domengue.
Difusion[modificar | modificar la font]
Lo 31 de decembre de 2005, l'òrde comptava amb 615 convents e 6.077 fraires, que 4.495 èran capelans.[1]
Qualques personalitats de l'òrde[modificar | modificar la font]
- Tomàs d'Aquin
- Sant Albert lo Grand
- Mèstre Eckhart
- Vincenç Ferrièr
- Fra Angelico
- Juan de Torquemada
- Tomás de Torquemada (1420 - 1498)
- Giordano Bruno
- Bartolomé de las Casas (??, Madrid, 1566)
- Henri Lacordaire (Recey-sur-Ource, 1802 - † Sorèze, 1861)
- Vincent McNabb (1868 – 1943)
- Gustavo Gutiérrez Merino (Lima, 1928 - ). Fundator de la Teologia de la Liberacion.
- Dominique Pire (Dinant, Belgica, 1910 - Lovaina. 1969). Prèmi Nobel de la Patz de 1958.
- Yves Congar (1904 - 1995) Cardenal i teòleg.
- Marie-Joseph Lagrange (1855 — 1938) Fundator de l'Escòla biblica e arqueologica francesa de Jerusalèm.
- Beat Domenege Castellet (1597 - 1628). Missionièr al Japon.
Dominicans cientifics[modificar | modificar la font]
- Vicenç de Beauvais (1190-1264), erudit, qu'escriguèt l'òbra enciclopedica Speculus maius, corpus de ciéncias naturalas fòrça difusat pendent l'Edat mejana
- Tomàs de Cantimpré (1210-1270), autor de l'òbra enciclopadica De rerum natura
- Teodoric Teutònic de Vriberg (1250-1313), dominican alemand a París que foguèt lo primièr a explicar l'Arc de Sant Martin amb una teoria que profeitèt Descartes.
- Francisco de Vitoria (Burgos o Vitòria, 1483/1486 - † Salamanca, 1546), fundator del drech internacional.
- Juan de Ortega (1480-1568), matematician, autor de Tratado subtilísimo d'aritmética y geometría
- Domingo de Soto (1495-1560), fisician.
- Ignazio Danti (1536-1586), membre de la comission que dissenhèt lo calendièr gregorian
- Roland de Vaux (1903-1971), arqueològ e istorin francés
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (it)Dades estadístiques de l'Annuario Pontificio per l'anno 2007, Città del Vaticano, 2007, p. 1465


c: text/html

text:
KT Tunstall
Kate Victoria Tunstall, mai coneguda coma KT Tunstall (Edimborg, 23 de junh de 1975) es una cantautora e guitarrista escocesa. Foguèt revelada durant un passatge dins lo programa Later… with Jools Holland qu'i cantèt sa cançon "Black Horse And The Cherry Tree". En seguida d'aquela interpretacion, son primièr album Eye To The Telescope coneguèt un succès mondial.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Eye to the Telescope (2004)
- KT Tunstall's Acoustic Extravaganza (2006)
- Drastic Fantastic (2007)
- Tiger Suit (2010)
- Invisible Empire // Crescent Moon (2013)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-51
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -51 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Mòrt dau faraon Ptolemèu XII. Sa filha ainada Cleopatra VII e son fiu Ptolemèu XIII li succediguèron. Un maridatge — nominau car Ptolemèu XIII èra encara un enfant — aguèt luòc entre lei dos.


text:
Quilomètre
Lo quilomètre (simbòl: km, amb k minuscula) es una unitat de longor dau Sistèma Internacionau, equivalenta a 1000 mètres.
Es lo multiple dau mètre que s'utiliza generalament per mesurar lei distàncias terrèstras, tre que passan quauquei centenaus de mètres, per exemple d'una vila an una autra: de Marselha a Montpelhier, i a 170 km.
Son usatge es universau, en particular dins la senhalizacion rotiera, a l'excepcion dau Reiaume Unit e deis Estats Units d'America onte s'utiliza la mila (terrèstra), mile en anglés, equivalenta a 1609,344 m. Emai lo Reiaume Unit ague adoptat legalament l'SI, leis unitats de mesuras anglosaxonas (imperial weights and measures) i son encara d'usança correnta, e l'Union Europèa a renonciat a ne demandar l'abandon[1].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En setembre de 2007, lo comissari europèu Günter Verheugen declarèt: There is not now and never will be any requirement to drop imperial measurements.


text:
Jane Grey
Jane Grey, sovent sonada Lady Jane o encara mai formalament Joana d'Anglatèrra (1537 – 12 de febrièr de 1554), una rèireneboda d'Enric VIII d'Anglatèrra, regnèt coma reina non coronada del Reialme d'Anglatèrra pendent 9 jorns, al mes de julhet de 1553. La jove reina foguèt considerada coma un dels esperits mai cultivats de son epòca.
Tot ben que l'accession de Joana, segon lo testament del jove rei Edoard VI anèsse en contra de las leis d'Anglatèrra, los òmes de poder foguèron dispausats de la reconéisser per reina d'Anglatèrra per tal d'empachar l'ainada d'Enric, la catolica Maria I d'Anglatèrra, d'accedir al tròn. Lo regne cortet de Joana s'acabèt, pr'aquò, quand las autoritats revoquèron sa proclamacion coma reina. Maria la faguèt escapitada per traïson.
L'istòria populara anglesa parla tanben de la "Reina de Nòu Jorns” (10 de julhet – 19 de julhet de 1553) o, pas tant sovent, de la "Reina de Tretze Jorns" (6 de julhet – 19 de julhet de 1553) — en rason d'una incertitud per çò de la data de son accession al tròn. Los istorians prenguèron siá la data de la mòrt de son predecessor lo 6 de julhet, siá de sa procalamacion oficiala lo 10 de julhet, coma començament de son regne cortet.


text:
Rosières-en-Santerre
Rousière-in-Santérre en picard ( Rosières-en-Santerre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rosières-En-Santerre es un bourg picard del Santerre, situat a 30 km a l'èst de Amians e a 40 km a l'oèst de Sant-Quentin, facilament accessible pel anciana rota nacionala 29 (actuala RD 1029) e las autoroutes A1 e A29.
La siá estacion es desservie pels trens Modèl:TER/correspondéncias.
Rosières-en-Santerre est un bourg picard du Santerre, situé à 30 km à l'est d'Amiens et à 40 km à l'ouest de Saint-Quentin, aisément accessible par l'ancienne route nationale 29 (actuelle RD 1029) et les autoroutes A1 et A29.
Sa gare est desservie par les trains Modèl:TER/correspondances.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo bourg a citat a la s|IX}} en las donations a la abbaye de Sant-Omer.
- En 1579, Henri III #concedir tres fièras francas per an e un mercat.
- Lo bourg a patit las destruccions de las doas guèrras mondialas e a #èsser reconstruit après 1918 e après 1945.
- Rosières-En-Santerre serà lo théatre de violentes combats dintre de cavalièrs de la 2e Grop de Reconeissença de Còrs d'Armada (7e Armada francesa) e un deslligament alemand lo 22 de mai de 1940.
-
Fila:LCH 338 - ROSIERES - Interior de l'Estacion.JPG
La estacion destruida pendent la Primièra Guèrra mondiala
- Le bourg est cité au Sègle IX dans les donations à l'abbaye de Saint-Omer.
- En 1579, Henri III accorda trois foires franches par an et un marché.
- Le bourg a subi les destructions des deux guerres mondiales et a été reconstruit après 1918 et après 1945.
- Rosières-en-Santerre sera le théatre de violents combats entre des cavaliers du 2e Groupe de Reconnaissance de Corps d'Armée (7e Armée françaises) et un détachement allemand le 22 mai 1940.
-
La gare détruite pendant la Première Guerre mondiale


text:
Edat d'aur
L'Edat d'aur (en grèc ancian Epuσόv Yέvoς, en latin aurea aetas o Saturnia regna "reialme de Saturna") es lo nom donat, dins la Grècia antica e dins monde roman, al mite que definís lo periòde seguent la Creacion de l'òme e qu'es associat a l'innocéncia e la felicitat, dins una mena d'allegoria de l'enfància de la umanitat. Pels romans aquela edat èra tanben marcada per l'abséncia de temps (èra totjorn prima), aquel qu'endomatja e fa degenerar las causes. Per extension s'aplica lo tèrme "edat d'aur" als periòdes d'apogèu cultural de diferentas civilizacion. Es una de las edats de l'Óme segon Esiode.
Aquesta edat s'assimila a un estil de vida bucolic e pastoral (dins un luòc coma l'Arcadia mitologica), contat dins d'òbras de genres literaris coma l'egloga, endacòm mai que dins la vila qu'es lo simbòl del pecat (aquela associacion camp-virtut contra urbs-vici es recurrenta tot lo long de l'istòria de la cultura); i aviá pauc d'òmes, que vivian sens necessitat de trabalhar perque èra l'abondància amb una egalitat perfèita (alara venguèt un dels objectius de las utopias politicas).
Concernissent la cultura judeocrestiana, l'edat d'aur ven l'estat del Paradís terrèstre d'Adam e Eva. Demòran los topics: los dos van nus (innocents, de fach es la set de coneissença que los mena a cometre lo pecat original), sofrisson pas de la dolor, tot lo monde es a sa portada e l'entorn es campèstre. L'ibris o orgulh excessiu mena a la pèrda d'aqueles privilègis.
De recits posteriors, coma los nordics que tractan de la gullaldr, ressonan aquel mite qu'apareis dins fòrça òbres de ficcion.


text:
Fouencamps
Flencamp en picard ( Fouencamps en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a bastit la longitud d'una rota #que remonta en pendent doç lo flanc d'un tuc. A situat entre los braces de dos pichons rius, fòrça marécageuses, ont la Noye se tira en lo Avre. Lo Avre se tira de contunh en la Soma en mai de 10 km d'ailà, a Amians meteis.
Quand se ven d'Amians, après aver-i traversat Boves (cap de-luòc de costat), s'arriba a Fouencamps pel nòrd-oèst, en traversant los camps situats entre la via ferrée e la Avre. De contunh la rota bassa, passa la longitud de qualques bastiments isolats just abans d'arribar al pont del Avre e los jos-bòsques marécageux #que s'estendon de contunh dos costats de la rota. Ailà, un virage a cuic drech délaisse un camin de tèrra totjorn liurada a las èrbas humides. Del temps que la rota vira per passar jos la via ferrée de contunh far un segond virage, aquel camin llom lo talus de mai de cinc mètres, n'elevat #que ne circulan los trens del anciana granda-linha de jonction entre París e Lille abans lo bastiment de la linha TGV.
Le village est bâti le long d'une route qui remonte en pente douce le flanc d'une colline. Il est situé entre les bras de deux petites rivières, très marécageuses, où la Noye se jette dans l'Avre. L'Avre se jette ensuite dans la Somme à plus de 10 km de là, à Amiens même.
Lorsqu'on vient d'Amiens, après avoir traversé Boves (chef-lieu de canton), on arrive à Fouencamps par le nord-ouest, en traversant les champs situés entre la voie ferrée et l'Avre. Puis la route descend, passe le long de quelques constructions isolées juste avant d'atteindre le pont de l'Avre et les sous-bois marécageux qui s'étalent ensuite des deux côtés de la route. Là, un virage à angle droit délaisse un chemin de terre toujours livré aux herbes humides. Alors que la route tourne pour passer sous la voie ferrée puis faire un second virage, ce chemin longe le talus de plus de cinq mètres, en haut duquel circulent les trains de l'ancienne grand-ligne de jonction entre Paris et Lille avant la construction de la ligne TGV.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo 28 de març de 1697, un incendi sobrevé al presbytère e los registres paroissiaux an destruit[1],[2].
- Le 28 mars 1697, un incendie survient au presbytère et les registres paroissiaux sont détruits[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ AD de la Soma consultables en linha, vist n° 10, costat drech
- ↑ AD de la Soma consultables en linha, vist n° 12, costada esquèrra
- ↑ AD de la Somme consultables en ligne, vue n° 10, côté droit
- ↑ AD de la Somme consultables en ligne, vue n° 12, côté gauche


text:
1494
Aquesta pagina concernís l'an 1494 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Luchant còntra d'incursions musulmanas còntra son territòri, lo negus Eskender (1471-1494) foguèt tuat per un arquier enemic. Foguèt remplaçat per son fiu Amda Seyon II que reinèt solament sièis mes. Foguèt reversat per un còp d'estat organizat per son oncle Naod (1494-1508). Lo negus novèu capitèt de signar la patz ambé lo Sultanat d'Adel, agotat per la guèrra santa acomençada en 1471. Pasmens, deguèt faciar d'incursions organizadas per l'emir de Harrar que foguèt aisament vencut.


text:
Rio de Janeiro (estat)
Rio de Janeiro es un estat de la Region Sud-Èst de Brasil. Confronta l'estat de Espírito Santo al nòrd, Minas Gerais a l'oèst, e São Paulo al sud-oèst. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'èst e al sud.
Sa capitala es la famosa ciutat toristica de Rio de Janeiro. Las vilas principalas de l'estat son: Rio de Janeiro, Nova Iguaçu, Niterói, Duque de Caxias e São Gonçalo. La superfícia totala de l'estat es similara a la de Danemarc.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca de l'establiment del sistèma de Capitanias Hereditárias en Brasil, lo territòri de l'actual estat de Rio de Janeiro se trobava comprés en trams de la Capitania de São Tomé e de la Capitania de São Vicente. La region anèt pas immediatament colonizada pels portugueses, en vertut de l'ostilitat dels indigènas establits en lo litoral.
Entre 1555 e 1567, la baia de Guanabara foguèt ocupada per un grop de colons franceses, jol comandament de Nicolas Durand de Villegaignon, que pretenián aicí installar una colònia nomenada França Antartica ("France Antarctique"). Per evitar aquela aucupacion e assegurar la possession del territòri per la Corona de Portugal, en 1 de març de 1565, foguèt fondada a vila de Rio de Janeiro, per Estácio de Sá, en venent a se constituir la Capitania Reala de Rio de Janeiro.
Al sègle XVII, la ramaderia e lo cultiu de cana de sucre impulsèron lo progrès, definitivament assegurat quand lo pòrt comencèt a exportar aur extrach de Minas Gerais, en lo sègle XVIII. Entre 1583 e 1623 la principala region productora de sucre en lo sud de Brasil se desplacèt de la Capitania de São Vicente per la de Rio de Janeiro, près de la baia de Guanabara. A fins del sègle XVII i aviá 120 grands plantacions de cana en la region.
En 1763, Rio de Janeiro foguèt transformat en sedença del Vicerenhe de Brasil e capitala de la colònia. Amb lo cambiament de la familha reala portuguesa cap a Brasil en 1808, tanben en l'epòca de l'aucupacion de la Peninsula Iberica per Napoleon Bonaparte, la region foguèt fòrça beneficiada amb reformas urbanas per recebre a Cort portuguesa. D'entre los melhoraments, se destacan: la transferéncia d'organs d'administracion publica e justícia, la creacion de nòvas glèisas, espitals, casèrnas, fondacion del primièr banc del país - Banc do Brasil - e la Premsa Reala. Los ans seguents sorgiguèron tanben lo Jardin Botanic, la Bibliotèca Reala (uèi Bibliotèca Nacionala) e la Academia Reala Militara, antecessora de l'actuala Academia Militar das Agulhas Negras.
Creacion de la Municipalitat Neutrala[modificar | modificar la font]
Après la transferéncia de la Cort portuguesa per Rio de Janeiro, l'autonomia que la província aspirava tant foguèt pas atenguda de la meteissa forma qu'en las autras. Al ministre del Reialme, carga qu'anèt practicament un substitut pel de Vicerei per rapòrt a Rio de Janeiro, foguèt confiada l'administracion de la província. De mai la vila del Rio de Janeiro èra la capitala la Empèri, e un ministre administrava la província entièra mejançant decrèts dirigits a las Camèras Municipalas de las autras vilas. Aquelas creissián rapidament, a causa de la creissença del cultiu de cafè, qu'èra ja mai important que lo cultiu de cana en lo nòrd de la província.
Aquelas diferéncias per rapòrt a las autras unitats administrativas del país faguèron amb que, l'an de 1834, la vila foguèsse transformada en Municipalitat Neutrala, en demorant coma capital del país. Ja la Província de Rio de Janeiro passèt a aver la meteissa organizacion politic administrativa de las autras, e la siá capitala passèt a èsser Vila Reala de Praia Grande, localitat cristianada en 1835 de Niterói.
Après l'edicion de la Lei Complementària nº20 en 1974, signada pel president Ernesto Geisel, se fondèron los estats de la Guanabara e de Rio de Janeiro en 15 de març de 1975. La capitala del nòu estat (que mantenguèt lo nom de Rio de Janeiro) passèt a èsser la vila de Rio de Janeiro, en se tornant la situacion politica-territoriala anteriora a 1834, an de la creacion de la Municipalitat Neutrala. Foguèron mantenguts encara los simbòls de l'ancian estat del Rio de Janeiro, mentre los simbòls de la Guanabara passèron a èsser los simbòls de la vila de Rio de Janeiro.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'estat es traversat per de planas e de montanhas parallelas al litoral. Dins lo sud de l'estat, las montanhas son situadas pròchas de la mar, dins las vilas de Parati e Angra dos Reis. Pròche de la ciutat de Rio de Janeiro, lo relèu s'escampa dins una vasta superfícia de tèrras planas drenadas per de rius, nomenada Baixada Fluminense. Aquesta region es traversada per la rota Rodovia Presidente Dutra, que fa lo ligam entre las vilas de Rio de Janeiro e São Paulo.
Entre 70 e 130 km al nòrd-èst de la ciutat de Rio de Janeiro i a tres vilas de clima temperat montanhòl: Petrópolis, Teresópolis e Nova Friburgo, plaçadas dins la region de la Serra dos Orgãos. Al limit dels estats de Rio de Janeiro, São Paulo e Minas Gerais i a tanben doas vilas amb clima montanhòl: Itatiaia e Penedo.
Economia[modificar | modificar la font]
Industria
L'estat de Rio de Janeiro a un ancian mas important pargue industrial, concentrat dins la val del riu de Paraíba do Sul (dins las vilas de Resende, Porto Real e Volta Redonda) e dins la region de la Baixada Fluminense. Una de las industrias pus conegudas de l'estat es la Companhia Siderurgica Nacional (CSN), productora d'acièr situada dins la vila de Volta Redonda. A Porto Real se tròba una fabrica d'automobilas Peugeot, e a Resende una fabrica de camions de Volkswagen.
Tanben cal senhalar l'industria de construccion navala dins las vilas de Rio de Janeiro e Niterói. Dins la Baixada Fluminense i a tanben una activitat de rafinatge de petròli e una industria petroquimica dins la vila de Duque de Caxias.
Extraccion minerala
L'estat ten de grandas resèrvas de petròli e de gas natural dins la nomenada Bacia de Campos, un jaciment situat sus la còsta, pròcha de la vila de Campos. Aqueste jaciment sosmarin provesís 83% de la produccion de petròli brasilièra, e ajudèt Brasil a lèu se trobar autosufisent en petròli brut. Una autra produccion importanta de l'estat es la sal marina, dins las vilas de Cabo Frio e Araruama.
Torisme[modificar | modificar la font]
Lo torisme es una de las activitats economicas principalas de l'estat. Lo torisme se concentra mai que mai dins la capitala de l'estat, Rio de Janeiro, mercé a sas plajas (Leme, Copacabana, Leblon, Ipanema, Barra), al Crist Redemptor e a la montanha Pão de Açúcar (Pan de Sucre).
Las autras vilas litoralas de notar son:
- Niterói, anciana capitala de l'estat, unida a Rio de Janeiro per lo Pont Rio-Niterói.
- Parati e Angra dos Reis, plaçadas al sud de l'estat, e sas plajas e illas que se pòdon visitar en batèu.
- Cabo Frio, Arraial do Cabo e Búzios, a l'èst de la ciutat de Rio de Janeiro, situadas dins la nomenada Região dos Lagos ("Region dels Lacs").
Autras opcions son las vilas de clima montanhòl:
- Petrópolis, ancian refugi d'estiu de l'emperaire Peire II de Brasil, plaçada a 70 km al nòrd de Rio de Janeiro.[1]
- Teresópolis, situada a 800 m en dessús del nivèl de la mar e a 95 km de Rio de Janeiro. Nomenada en omenatge a l'esposa de Pedro II, l'emperatriz Teresa Cristina.
- Nova Friburgo, fondada pels immigrants soïsses al començament del sègle XIX.
- Itatiaia, situada pròcha del Parc Nacional d'Itatiaia, una de las pus ancianas resèrvas nacionalas de Brasil.
- Penedo: un pichon districte de la vila de Resende fondat pels immigrants finlandeses a l'entorn de 1929. Actualament famós per sos païsatges naturals, aqüacultura de truita, gastronomia e locals de torisme ecologic.


text:
Union de l'Euròpa Occidentala
L'Union de l'Euròpa Occidentala (UEO, en anglés WEU) èra una organizacion europèa de defensa e de securitat que son tractat foguèt signat lo 23 d'octobre de 1954 entre França, lo Reialme Unit, la Republica Federala d'Alemanha, Itàlia, Belgica, los Païses Basses e Luxemborg, aprèp l'escac de la Comunautat Europèa de Defensa, que demorèt sens activitat pendent d'ans. A partir de 1984 e subretot al començament dels ans 1990, foguèt identificada pels Estats membres per vendre lo supòrt de la politica europèa de defensa mas lo projècte seguèt pas. La Politica Europèa de Securitat e de Defensa (PESD) foguèt creada en 1998, per assumir aquel ròtle. Malgrat que lo dispositiu normatiu de l'UEO foguèsse pas integrat totalament per la PESD, qualques uns de sos trabalhs, de sas iniciativas, de sos acòrdis concluses amb d'autras organizacions e de sos organs foguèron integrats per l'Union Europèa. L'UEO foguèt totalament dissolguda en junh de 2011[1].


text:
Sarrià-Sant Gervasi
Sarrià-Sant Gervasi es un dels 10 districtes de la vila de Barcelona. L'an 2005, segon lo INE, aviá 140 461 abitants. Es situat al sud-oèst de la vila e limita al nòrd amb los districtes de Gràcia e Horta-Guinardó, al sud amb les Corts, a l'èst amb l'Eixample e a l'oèst amb la municipalitat de Sant Cugat del Vallès.
Sant Gervasi de Cassoles, Vallvidrera - les Planes e Sarrià foguèron de municipalitats independentas e coma d'autras del plan de Barcelona foguèron absorbidas per Barcelona. Vallvidrera - les Planes foguèt annexat a Sarrià en 1890 e Sant Gervasi de Cassoles, municipalitat independenta de Sarrià dempuèi lo començament del sègle XVIII, foguèt agregat a Barcelona en 1897, amassa amb cinc autres vilatges del plan de Barcelona. Sarrià s'incorporèt pas dins la vila fins en 1921, essent la darrièra municipalitat que s'i agreguèt.
Aquel districte marca la siá condicion de zòna residenciala e benestant, amb nombroses parcs e zònas verdas, combinats amb de centres educatius e sanitaris prestigioses.
Sarrià-Sant Gervasi compren los quartièrs seguents:


text:
Edat del Coire
L'Edat del Coire (var. Edat deu Coeire, Edat dau Coire), tanben apelada Calcolitic (de Xaλkός khalkos 'coire' e λίθoς lithos 'pèira') o Eneolitic, es una fasa intermediària entre lo Neolitic (o l'Edat Modèrna de la Pèira) e l'Edat del Bronze. Correspond a mantuna cultura que presentan de caracteristicas clarament diferenciadas, dins lo periòde entre 2500 e 1800 abC. Lo bronze es un aliatge de coire e d'estam e, abans d'utilizar lo bronze, s'utilizèt lo coire. Aquesta epòca es pas ben acceptada pr'amor que los primièrs coires èran generalament de bronze natural. Lo coire foguèt lo primièr metal qu'utilizèt l'èsser uman fa aperaquí 5000 ans, a la fin del Neolitic. L'utilizacion del coire dins la Peninsula Iberica se generaliza fa 4000 ans, en coïncidissent amb los bastiments megalitics e la cultura campanifòrma, representativa d'aquestas culturas calcoliticas e que se caracteriza per la decoracion per zonas. Una autra cultura caracteristica del Calcolitic es la Cultura de la Ceramica Cordada originària del nòrd d'Euròpa. Las doas culturas se desplacèron dempuèi lors implantaments originaris e emigrèron, benlèu butadas, cap a Euròpa (la França e l'Alemanha actualas).


text:
Mycobacterium
Las micobacterias o micobactèris son un genre d'Actinobacteria, avent sa familha pròpria, las Mycobacteriaceae. Lo genre inclutz de bacterias patogènas conegudas per provocar de malautiás grèvas dins los mamifèrs, coma la tuberculòsi e la lèpra[1]. Lo prefixe grèc myco significa a l'encòp « campairòl » e « cera »; s'utiliza aici per caracterizar los compausats cerós de la paret cellulara.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ryan KJ, Ray CG (editors) (2004). Sherris Medical Microbiology, 4th ed., McGraw Hill. ISBN 0-8385-8529-9.


text:
-458
Aquesta pagina concernís l'an -458 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi liada a la Lex Terentilia. Lei questors novèus Titus Quinctius Capitolinus Barbatus e Marcus Valerius Maximus Lactuca mantenguèron leis accusacions de messòrga còntra lo tribun Marcus Volscius Fictor dins lo procès de Kaeso Quinctius. De son caire, lei tribuns contunièron de refusar la mobilizacion de l'armada còntra leis Eques e lei Volscs. Pasmens, la situacion s'agravèt quand lei Sabins ataquèron tanben Roma e Lucius Quinctius Cincinnatus, adversari de la lèi, foguèt elegit dictator per protegir la ciutat. Aquò empachèt tornarmai lo vòte de la lèi mai lei tribuns, compres Fictor, foguèron tornarmai elegits per l'annada venenta.


text:
Shanghai
Shanghai (en chinés: 上海) es la pus granda vila de China en tèrmes de populacion e que ten un dels pus important airal metropolitan del mond, amb mai de 20 milions de personas. Situada al centre de la còsta èst chinesa prèp de la desbocadura del riu Yangzi, la vila es administrada coma una municipalitat amb estatut de província
A l'origina vila de pesca e textils, Shanghai cresquèt en importància al sègle XIV mercé a la situacion favorabla del seu pòrt e coma vila dobèrta al comèrci internacional pel Tractat de Nanking de 1842. La ciutat floriguèt coma un nos del comèrci entre Orient e Occident, e venguèt un centre multinacional de la finança e dels afars dins los ans 1930. La prosperitat de Shanghai foguèt interrompuda aprèp 1949 per la presa de poder comunista e l'arrèst de l'investiment estrangièr que ne'n seguèt. Las reformas economicas de 1990 aguèron per resultat un fòrt desvolopament economic e financièr, e en 2005 Shanghai venguèt lo port de cargo pus actiu del mond.


text:
Avidòs
Avidòs (Abidos en francés) qu'ei ua comuna de Bearn deu bacin de Lac. Qu'ei administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la Region d'Aquitània.
Qu'ei traucada par la Baïsa.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Paul Raymond[1] anòta #qu'en 1385, Avidòs comptava dètz-e-uèch fuòcs e dépendait del bailliage de Lagor e Pardies.
Abidos possedissiá un castèl amb un pòrt contigu per la traversada del gave de Pau
Paul Raymond[1] note qu'en 1385, Abidos comptait dix-huit feux et dépendait du bailliage de Lagor et Pardies. Abidos possédait un château avec un port attenant pour la traversée du gave de Pau
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Raymond.


text:
Diplòma
Un diplòma (del grèc δίπλwµa, literalament plegat en dos) es un certificat que dona una institucion educativa, coma per exemple una universitat, per tal de testimoniar que son proprietari a acabat e capitat una via particulara d'estudis.
Istòria e evolucion dels diplòmas[modificar | modificar la font]
Los primièrs diplòmas èran originalament fabricats sus de pèls de cabra, que lo papièr en aquel temps durava pas gaire e èra de mal fabricar. La pèl de cabra èra afinada e las informacions s'i escrivián a man. Puèi, se faguèt servir lo pergamin per realizar los diplòmas abans d'emplegar mai recentament lo papièr.
Abans los diplòmas èran generalament de talha granda, pasmens ven cada còp mai frequent de fabricar de diplòmas amb un format estandard coma lo A4.


text:
Ideologia
Una ideologia es un ensemble d'idèas sus un sistèma (economic, social, politic...) e que promòu la seuna conservacion (ideologias conservatritz), la seuna transformacion (radical, sobtada e violenta - ideologias revolucionàrias - o lenta e pacifica - ideologias reformistas -) o lo restaurament del sistèma existissent de per abans (ideologias reaccionàrias).
Las ideologias comptan doas compausantas:
- Representacion del sistèma: balha un punt de vista pròpri e singular sus la realitat, a partir d'ont analisa e jutja aquela, abitualament la comparant amb un sistèma alternatiu, real o ideal.
- Programas d'accion: pretend menat tant que siá possible cap al sistèma real lo sistèma ideal pretendut.
Las ideologias caracterizan diferents grops:
- Grops socials
- Institucion
- Movement politic, social, religions o cultural
Explica la diferéncia de visions en politica, filosofia o etica e influéncia fòrça las decisions de l'individú, atal se qualificarà una persona de conservatritz, de progressista, de relativista, de fondamentalista… L'ideologia es pas totjorn conscienta, perque es ligada al jutjament sus los faches e los autres.
Dins la pensada marxista, lo tèrme d'ideologia a un sens pus especific. Karl Marx l'utilizèt per se referir al sistèma de valors que la classa dominanta difusa entre las classas subaltèrnas per tòca de justificar la seuna dominicion, amb l'intencion que los oprimits l'interiorizen e l'assumiscan com s'èra natural. Per exemple, dins las societats capitalistas, l'idèa que la proprietat privada es un drech natural inalienable.
Somari
- 1 Originas del nom
- 2 Sociologia e ideologia
- 3 L'origina de las ideologias
- 4 Tipes d'ideologia
- 5 Concèpte marxista d'ideologia
- 6 Lo sègle de las ideologias
- 7 Usatge pejoratiu del tèrme
- 8 Referéncias
- 9 Bibliografia
- 10 Vejatz tanben
- 11 Ligams extèrnes
Originas del nom[modificar | modificar la font]
L'etimologia ven del grèc (ἰδέa (idèa), e de λόYoς (logos), « sciéncia, discors).
Lo mot foguèt creat per Destutt de Tracy al sègle XVIII (Memòria sus la facultat de pensar, 1796), e a l'origina designava la « sciéncia qu'estúdia las idèas, son caractèr, origina e las leis que las regisson, e mai las relacions amb los Signes que las exprimisson. »
Un mièg sègle apuèi, lo concèpte se dòta d'un contengut reivendicatiu per Karl Marx, per qui l'ideologia es l'ensemble de las idèas (falsas en gròssa partida) ont la relacion amb la realitat es mens importanta que son objectiu, aquò per evitar que los oprimits sentan lor estat d'opression.
Engels, pròche de Marx, escriguèt:
-
- « L' ideologia es un procèssus realizat conscientament pel pretendut pensador, en conscienciosament efectivament, mas amb una consciéncia falsa » Letra de Engels a Mehring [1]
Segon lo punt de vista considerat, lo concèpte pòt aquerir un ton pejoratiu qu'aviá pas abans. Segon aquela concepcion negativa, cada ideologia es una cosmovision[2] que pretend de despulhar l'òme de sa libertat, submergits dins una messorga, fasent d'aquel una partida d'una massa que visa a manipular e, se trionfa, a dominar. D'aquel punt de vista, las ideologias son d'aisinas de contraròtle social.
Sociologia e ideologia[modificar | modificar la font]
Parlam d'ideologia quand una idèa determinada es largament partejada en consciéncia per un grop social dins una societat. De còps qu'i a es un trach fòrtament identitari, coma la religion, la nacion, la classa sociala, lo sèxe, lo partit politic, lo club social, inclusent grops pichons e tancats coma las sèctas e grops grands e dubèrts coma los partisans d'una equipa de fotbòl ... En mai que los membres del grop ideologic admetan o non l'individú, aquel apartenga al grop segon que compartís o non certans pressupausats ideologics de basa.
L'ideologia interprèta e justifica los actes personals o collectius dels grops o classas socialas, los interèsses que servís, e explica la realitat d'un biais acceptable e rassegurant per que pòsca mantenir l'interpretacion o justificacion tal que l'aviá preconcebut l'imaginari individual e collectiu, independentament de la situacion reala.
Saint Simon[modificar | modificar la font]
Lo comte de Saint Simon (1760-1825), foguèt un dels primièrs a utilizar lo concèpte d'ideologia per ne far un sistèma filosofic complet, completament fondat dins las sciéncias, exclusent tot apòrt de las religions, cal dire qu'èra atèu. Jogarà un ròtle fòrça singular dins la difusion de l'ideologia.
Saint Simon, fòrça influenciat pels Ideològs, subretot pel doctor Jean Burdin, construiguèt entre 1801 e 1825 un sistèma global que Pierre Musso qualifiquèt de filosofia dels malhums[3]. Per Saint Simon, las relacions entre lo individús dins una societat son, per metafòra amb la fisiologia (qu'èra en plen desvolopament dins aqueles temps), parièrs als malhums organics dels èssers umans (malhum dels vaissèls sanguins, sistèma ansiós ..). Introdusís tanben la nocion de capacitat del malhum.
La denominacion de « nòu cristianisme » èra en realitat enganaira per un sistèma que, prenent Isaac Newton coma referéncia suprèma, pretend de remplaçar Dieu per la gravitacion universala. Sul plan esperital, las sciéncias se substituisson a la religion. Sul plan temporal, los economistas remplaçan los politics.
Lo sistèma de govèrn deu inclure tres cambras, (inventors, cambra... execucion)[4]. Saint Simon presenta son exclusiva confisança dins lo progrès industrial. Son sistèma èra fòrça remplit de religiositat, subretot los darrièrs ans.
En cèrca d'un sistèma coerent (1825)[modificar | modificar la font]
La preocupacion de la recèrca d'un sistèma coerent que ja se trobava dins l'escòla dels ideològs, un pauc oblidada per las guèrras de l'Empèri e per la Restauracion, resorgís en 1825 [5], dins lo contèxte del començament del reialme de Carles X.
La fin de l'an 1825 e l'an 1826 foguèron atal, en França, un moment de reflexion sus un sistèma filosofic global. Se pòt considerar qu'es un periòde frachissa dins l'istòria de las idèas. Los pensadors que participèron en aquela reflexion seràn subretot Auguste Comte, Barthélemy Prosper Enfantin, Fourier... e benlèu Lamennais, que s'engatgèt dins la reflexion amb los catolics.
Aquel periòde lancèt un grand nombre de movements de diferentas natura: ideologias, utopias, que faguèt espelir las grandas teorias sul liberalisme, e tanben las diferentas formas de socialisme.
Lo Saint Simonisme aprèp Sant Simon[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Saint Simon (1825), un politecnician Barthélemy Prosper Enfantin repren sa doctrina.
Fòrça interessat pel sistèma de Saint Simon, publiquèt amb Saint Amand Bazard, l'Exposicion de la doctrina de Saint Simon (1829). Aquelas idèas son alara difusadas pel movement dich saint simonisme, jos de formas variablas dins lo temps:
- en 1831, Saint Amand Bazard se separa del grop liberal d'Enfantin ("esquisma") e fonda una branca de sensibilitat socialista, qu'influencièt subretot Marx;
- Lazare Hippolyte Carnot, segond filh de Lazare Carnot, collaborèt dins un dels jornals;
- Michel Chevalier, saint simonian de sensibilitat liberala, es un conselhièr personal de Napoleon III;
- las idèas saint simonistas se desvolopan en certans cercles de l'Escòla Politecnica.
Las idèas saint simonianas aguèron una fòrta influéncia en França dins lo periòde de desvolopament industrial del Segond Empèri, aprèp la IIIa Republica (revolucion industriala).
Difusèron tanben fòra dels tèrmes amb la colonizacion en Africa e a l'Orient Mejan qu'Enfantin ne foguèt l'iniciaire. Es la rason per que se ditz qu'es una ideologia coloniala francesa.
Sortiguèron d'aplicacions practicas dins la construccion dels trens (estrelha de Belgrand), de las carrièras, de canals, e encara uèi dins los malhums de telecomunicacions[6].
Positivisme d'Auguste Comte[modificar | modificar la font]
Auguste Comte foguèt secretari de Saint-Simon de 1817 a 1824. Daissèt Saint Simon per fondar son pròpri movement filosofic.
L'ideologia de Comte se dividís en doas parts:
- Lo positivisme scientific
Las causas primièras son oblidadas. Dins lo cors de filosofia positiva (1830-1842), Comte expausèt la lei dels tres estats: l'umanitat passa per tres estats: l'estat teologic (los dieus govèrnan lo monde), l'estat metafisic (d'entitats abstrachas determinan lo monde), e l'estat positiu (las sciéncias atenhon l'estat positiu).
- lo positivisme "religiós"
Dins aquela fasa, Auguste Comte definís las relacions dins la societat a partir de tres fondaments: l'altruisme, l'òrdre e lo progrès. La sociologia (tèrme que tornèt prendre de Sieyès) corona las sciéncias dichas « positivas »: matematicas, fisica, quimia, astronomia, biologia.
Lo monde es governat pels mòrts. L'umanitat es un Grand-Èsser, biais de continuament del culte culte de la Rason e de l'Èsser Suprèm, de que es lo "grand capelan".
Lo positivisme aguèt una influéncia determinanta a partir de la mitat del sègle XIX sus fòrça personalitats e domenis:
- lo positivisme juridic, qu'es fondamental dins lo sistèma de la politica positiva de la fasa religiosa,
- lo neopositivisme.
L'origina de las ideologias[modificar | modificar la font]
L'origina de la majoritat de las ideologias se tròba dins un corrent filosofic, n'essent una version fòrça simplificada, e a vegadas destòrsa, de la filosofia originala, çò qu'arriba, d'un biais general, quand una pensada originala se convertís en ".... isme "[7].
Generalament se situa l'origina en foncion dels besonhs que son la basa sociala d'una pensada determinada. Los primièrs filosòfs qu'estudièron l'"ideologia": los psicologistas franceses (Condillac, Cabanis, Destutt de Tracy), situèron aqueles besonhs dins lo « ieu interior », interpretat de divèrses biais.
Mai tard lo compromés politic dels filosòfs socials, (socialistas utopics, Saint Simon, Fourier, Proudhon) situèron aqueles besonhs dins la vida sociala, çò que provoquèt lo qualificatiu de "doctrinaris" pels "ideològs" dins sa confrontacion amb lo poder, donant al mot un sens pejoratiu que perdèt pas jamai.
Lo sens mai elaborat de l'ideologia es aquel d'Hegel e Marx, considerant l'ideologia coma una « scission de la consciéncia », que produsís l'alienacion, malgrat qu'aquela siá considerada coma simplament dialectica de la pensada, idealisme, (Hegel) o dialectica materiala, materialisme, (Marx).
Al sègle XX l'ideologia foguèt considerada coma un problèma de comunicacion sociala. Per aqueles de l'Escòla de Francfòrt, de biais especial Habermas, l'ideologia exprimís la violéncia de la dominacion que destòrç la comunicacion. Aquel destòrç es la consequéncia d'una rason instrumentada que produsís la sciéncia e la tecnologia coma axes de la dominacion sociala. Es doncas necessària una ermeneutica de l'emancipacion e del liurament. Del meteis biais Marcuse sossigna aquel fach dins las classas socialas d'esperelas.
Karl Mannheim e Max Scheller plaçan l'ideologia dins l'ambient de la sociologia del saber. Lo saber enclusit dins la dominacion politica genèra un tal cumul de interèsses que forma la cosmovision dels grops socials. Mannheim distinguís entre ideologia parciala de tipe psicologic, e ideologia totala de tipe social.
Sartre, el, introdusís una idèa d'"ideologia" completament diferenta. Per Sartre l'ideologia es lo fruch d'un pensador "creador", capable de generar un biais de viure la realitat[8].
Willard van Orman Quine, el, liga l'ideologia amb un biais de considerar l'ontologia[9].
A la fin del sègle XX, pasmens, se dintrèt dins una epòca de sosestimacion del fenomèn ideologic, de la part de las ideologias conservatritz, de biais que d'unes proclamèron "La fin de las ideologias"[10]. Fin finala se proclamèt lo trionf de la pensada unica e del "Cap de la Istòria" o del "tust de las civilizacions", Samuel Huntington (1998).
L'ideologia se deuriá estudiar a l'auna de sa pròpria logica mens que a aquela de la filosofia que se'n deriva.
Es de mal comprendre quora e en quins tèrmes una filosofia ven una ideologia. Max Weber afirmava que las filosofias evolucionan per èsser ideologias, mas explica pas, quora, coma e perqué. Çò que se pòt assegurar es qu'existís una relacion dialectica entre las idèas e los besonhs socials, e que ambedós son indispensables per formar una ideologia. Atal, de besonhs sentits pel còrs social (o un grop social) pòdon far fracàs per aver ges d'idèas que lo sostenon. Atal coma i a d'idèas que pòdon passar inapercebudas perque son pas apropriadas als besonhs socials.
Marx dins sa Critica de la Filosofia del Drech senhala a Hegel « las revolucions demandan un element passiu, una basa materiala. Un pòble fonciona solament amb la teoria quand aquela representa la realizacion dels seus besonhs. »
-
- « Es certan, l'arma de la critica pòt pas remplaçar la critica per las armas; la violéncia materiala pòt pas èsser basada solament amb la violéncia materiala. Mas tanben la teoria ven violéncia materiala un còp qu'incendiatz las massas. La teoria es capabla de s'ancorar dins las massas, quand mòstra ad hominem, e mòstra ad hominem quand ven radicala. Èsser radical es prendre la causa a la racina. E per l'òme la racina es l'òme d'esperel. »
Tipes d'ideologia[modificar | modificar la font]
La tièra dels diferents corrents ideologics se realiza d'abitud per mejan d'una tipologia segon sa finalitat, s'establisson atal quatre grandas categorias:
- Ideologias reaccionàrias: aquelas que languisson e vòlon tornar trobar un tipe de sistèma social, economic o politic passat, o qualques de sas caracteristicas.
- Ideologias del statu quo: aquelas que defendon e racionalizan l'ordre economic, social e politic existissent dins un moment donat.
- Ideologias revolucionàrias: aquelas que sostenon los cambis qualitatius dins l'ordre economic, politic e social. Requerisson una transformacion radicala, sobtada e violenta.
- Ideologias reformistas: aquelas que favorisson lo cambi d'un biais lent e pacific.
Segon lo domeni principal que cobrís, se parla d'ideologia sociala, economica, politica, religiosa... Sovent se mesclan, evidentament una pensada coerenta tend a buscar los meteisses tractaments dins los diferents camps d'accion del sistèma.
Concèpte marxista d'ideologia[modificar | modificar la font]
Segon la definicion d'aquel concèpte pel materialisme istoric, l'ideologia fa partida de la superestructura, ensems amb lo sistèma politic, la religion, l'art e lo camp juridic. Segon l'interpretacion classica, es determinada per las condicions materialas de las relacions de produccion o estructura economica e sociala e la reflexion que produsís se nomena "falsa consciéncia".
Lo ròtle de l'ideologia, segon aquela concepcion marxista de l'istòria, es d'agir coma un lubrificant per fluidificar las relacions socialas, fornís lo minimum de consensus social necessari mejans la justificacion de la preponderança de las classas dominantas e del poder politic.
Los màgers marxistas que se consacrèron a l'estudi de l'ideologia, o faguèron de comentaris significatius sul tema, son Marx e Engels, Lukács, Althusser, Gramsci, Theodor Adorno e, pus recentament, Slavoj Zizek.
Malgrat que normalament se parla abitualament d'una teoria de l'ideologia omogenèa del marxisme, ligada a l'esquèma basa-superestructura, existisson fòrça variacions teoricas que tractan lo tèma. Qualques analistas de la teoria de l'ideologia marxista, per exemple Terry Eagleton, arribèron a afirmar que dins los quites escriches de Marx existisson divèrsas teorias sul punt.
Dins l'URSS de Stalin, lo marxisme demorèt redusit al materialisme dialectic (o diamat) e a la nomenada concepcion materialista de l'istòria. Aquelas doctrinas, codificadas e pauc questionablas, èran ensenhadas academicament, amb una seccion quita dins l'Acadèmia de las Sciéncias. Pels marxistas occidentals, e especialament pels istorians d'orientacion non ortodòxa, que se nomena marxiana, subretot en França e Anglatèrra (mai o mens ligats a la renovacion istoriografica de la mitat del sègle XX que menèt cap a l'Escòla de las Annalas), es pas possible d'explicar l'istòria d'un biais tan determinista. Segon aquel punt de vista, se tròba dins l'istoriografia las interpretacions de l'ideologia dins lo sens que l'inadequacion de lideologia dominanta a de condicions novèlas o a l'espeliment dideologias alternativas que dintran en concurréncia amb ela, produsís una crisi ideologica. Doncas, cal admetre que, encara que d'un punt de vista marxista classic sona eretic, quand una ideologia dominanta complís pas eficaçament sa foncion, fa aumentar la tension sociala (luta de la classas) que contribuís a la crisi d'un mòde de produccion e sa transicion al seguent.
Lo sègle de las ideologias[modificar | modificar la font]
Expression del filosòf Jean Pierre Faye (1998) [11]
Lo tèrme d'ideologia, reservat al sègle XIX al debat intellectual, venguèt al sègle XX lo vector de grands movements socials e de pensada, sul substrat de las grandas massas que son endoctrinadas pels nòus mejans de comunicacion, la propaganda, la violéncia e la repression. Dins lo periòde entre las doas guèrras las ideologias politicas que s'afrontèron èran lo faissisme e lo comunisme, encara que del sègle XIX sobrevisquèt lo liberalisme dins sa version democratica, lo conservatorisme, lo socialisme democratic, l'anarquisme e los nacionalismes. Feminisme, pacifisme, ecologisme e los movements per l'egalitat raciala e la reconeissença de l'identitat sexuala son d'ideologias non estrictament politicas, amb fòrta vocacion de transformacion de la societat. Lo monde religiós sembla d'èsser absent de la majora partida de las nòvas visions del monde (en alemand Weltanschauung) fins a la fin del sègle XX, quand André Malraux profetizèt pauc abans de morir (1976): lo sègle XXI serà religiós o serà pas. Es plan lèu per confirmar, mai dempuèi lo cristianisme integrista (catolic e protestant) e lo fondamentalisme islamic tornèron (personalitats coma Joan Pau II, Ronald Reagan e l'Ayatollah Khomeini) e trobèron d'acomodaments dins la justificacion ideologica de tot tipe d'interèsses, tant dins los païses desvolopats (ont va mai al delà de que la democracia crestiana de postguèrra prepausèt) coma dins los païses sosdesvolopats (ont l'idèa del tèrçmondisme dominant del periòde de la descolonizacion o la teologia del liurament dels ans 1970). Lo meteis arribèt amb lo nacionalisme indó. L'europeïsme o movement europèu dintrèt dins una crisi ideologica d'ont ven lo simptòma de l'incapacitat de definir sas valors e sos tèrmes dins los debats de la Constitucion Europèa (2005).
La pensada flaca[modificar | modificar la font]
Encara, dempuèi las decenias 1980 e 1990, lo concèpte d'ideologia sofrís d'una devaloracion per son inadequacion als nòus paradigmas intellectuals espelissent, coma la desconstruccion (Jacques Derrida), o encara la postmodernitat, que prepausèron una pensada flaca (Gianni Vattimo), d'un biais una ideologia flexibla que s'acòrda de situacions de cambi desconcertant qu'arribèron a la fin del sègle (subretot la casuda del mur de Berlin). Dins aquel contèxte cultural se compren la formulacion del concèpte de la tresena via (Anthony Giddens), una adaptacion a la globalizacion e al liberalisme economic trionfant a partir de las posicions socialdemocratas (lo laborisme britanic de Tony Blair o fins a la presidéncia de Bill Clinton) que en practica es seguís mai o mens las concepcions del conservatorisme.
Usatge pejoratiu del tèrme[modificar | modificar la font]
En fòrça ocasions s'utiliza lo concèpte d'ideologia per descriure un sistèma de pensada o concepcion del monde. A diferéncia de l'usatge mai neutre de presa de posicion qu'exprimís lo punt de vista actual d'una persona o d'un grop, davant una situacion novèla, aprèp qu'evaluèt las diferentas opcions. Se ditz de l'idologia quand se fa un usatge pejoratiu que:
- prepausa un ensemble de solucions preestablidas pels problèmas que pretend de resòlvre.
- es dogmatica, provocant l'afrontament partisan (posicions politicas o religiosas).
- s'acompanha del proselitisme fins a l'endoctrinament.
L'ideologia es, alara, lo fruch de la pensada somesa al prejutjat .
Dogmatisme de las ideologias[modificar | modificar la font]
Las ideologias veson lo monde coma quicòm d'estatic. Es per aquel fach que quina que siá l'ideologia se vei d'esperela coma depositària de las idèas que pòdon resòlvre quin que siá problèma de la societat, pel present o pel futur.
Atal torna l'ideologia dins un dogmatisme, perque se barra de las idèas dels autres coma una font possibla de solucions als problèmas que se pausa cada jorn, se ressentís ela coma l'explicacion totala e darrièra; fins a qu'uns nomenan explicacion ferotja.
Ideologias camin cap al totalitarisme[modificar | modificar la font]
Coma se ditz al paragraf anterior, dins de cases extrèms, una ideologia pòt arribar a negar la possibilitat de dissidéncia, donant per vertat irrefutabla los seus postulats.
Arribats a considerar l'ideologia coma vertat irrefutabla, dubrís lo camin cap al totalitarisme, que siá de tipe politic o religiós, (teocracias).
Tota persona que se tròba en desacòrdi ven un problèma per la societat, o lo grop, perque va contra la vertat dogmatica que proclama l'ideologia. Tal es lo problèma grandàs que pausan los dissidents, las faccions[12], e subretot las sèctas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La data de la letra es lo 14 de junh de 1893 segon [1]. segon que contunhariá atal:« per aquò son caractèr ideologic se manifèsta pas immediatament, mas pel biais d'un esfòrç analitic e al lindal d'una nòva endevenença istorica que permet de comprendre la natura illusòria de l'univèrs mental del periòde precedent ». Segon una autra font, ont la letra es reproducha mai completament, la data es lo 14 de julhet de 1893, e seriá atal « L'ideologia es un procèssus que se fa pel pretendut pensador en consciéncia efectivament, mas amb una consciéncia falsa . Las vertadièras fòrças de vam que la mòvon, demòran ignoradas per el; encara, seriá pas tant un procèssus ideologic. S'imagina, doncas, de fòrças de vam falsas o aparentas. Coma se tracta d'un procèssus discursiu, se dedusís son contengut e sa forma de pensada pura, que siá lo seu pròpri o aquel de sos ancessors. Pren en compta en exclusiá lo material discursiu, qu'admet sens regardar, coma la creacion, sens buscar una autra font mai alunhada e independent de la pensada; per el, aquò es l'evidéncia d'esperela, coma per totes los actes, a tal punt que la pensada servís de mediator, a tanben en aquela son fondament darrièr. »[2]
- ↑ teoria alemanda de la Weltanschauung
- ↑ Pierre Musso, Telecomunicacions e filosofia dels malhums
- ↑ Per mai de detalhs, vejatz Pierre Muss , filosofia e la creacion dels malhums de telecomunicacions
- ↑ An de la de la mòrt de Henri de Saint Simon (19 de mai), que son sistèma trobèt una posteritat per l'intermediari de sos parents e sos ancians disciples.
- ↑ Pierre Musso, telecomunicacions e filosofia dels malhums
- ↑ Platon → platonisme; Marx → marxisme, etc.
- ↑ Critica de la rason dialectica, 1960
- ↑ (en)Notes on the Theory of Reference, aFrom a Logical Point of View, 1935, p. 131.
- ↑ (en) Bell, D. ( 1960)The End of Ideology: On the exhaustion of Political Idees in the Fifties
- ↑ Faye, Jean Pierre. Lo sègle de las ideologias 1998
- ↑ Cal remarcar l'òdi que nais entre las faccions qu'espelisson dins una meteissa ideologia, de còps qu'i a òdi superior al reget de l'ideologia contrària
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Karl Marx amb la collaboracion de Friedrich Engels (1846). L'ideologia alemanda (en francés).
Kenneth Minogue (1985). Edicions Palgrave Macmillan: Alien Powers: The Pure Theory of Ideology (en anglés). ISBN 0-312-01860-6.
Paul Ricœur (1997). L'idéologie et l'utopie (en francés).
John B. Thompson (1984). Studies in the Theory of Ideology (en anglés).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Ideologia (guida d'Estudi)
- (en) Ideologia (recerca)
- (en) Loís Althusser l'"Ideologia e aparelhs ideologics d'Estat"
- (en) Ideologia e poder simbolic: Entre Althusser e Bourdieu
- (fr) dorsièr de l'Agora sus l'ideologia
- (de) Ideologieforschung
- (fr) L'ideologia per Marx: concèpte politic o tèma polemic?
- (fr) Ficha sus l'ideologia e l’utopia" Paul RICOEUR, Laurent GAYOT.


text:
Saint-Médard (Mosèla)
Saint-Médard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la châtellenie de Marsal.
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Évêchés.
- Incendiat Al cors de la guèrra de Trenta Ans.
- Village de la châtellenie de Marsal.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Évêchés.
- Incendié au cours de la guerre de Trente Ans.


text:
Se canta
Se canta (var. Se chanta, Se canti) o Aquelas montanhas (var. Aqueras montanhas ; Aqueres montanhes ; Aquelei montanhas ; Aqueli montanhas) o La font de Nimes (var. La fònt de Nimes ; la hont de Nimes) o Montanhes Araneses es una cançon tradicionala occitana espandida dins tota Occitània. La tradicion l'atribuís a Gaston Fèbus. Es considerada coma l'imne occitan. I a un fum de versions, segon los dialèctes e las regions[1][2].
Una version adaptada a la Val d'Aran i es imne oficial jol nom Montanhes araneses. Existís tanben una version aragonesa de la cançon, sonada Aqueras montanyas qu'es estada adaptada e interpretada pel grop Biella Nuei e puèi, entre d'autres, pel cantautor e escrivan militant José Antonio Labordeta.
Exemple de version lengadociana[modificar | modificar la font]
Dejós ma fenèstra
I a un auselon
Tota la nuèch canta
Canta sa cançon.
Repic :
Se canta que cante
Canta pas per ieu
Canta per ma mia
Qu'es al luènh de ieu.
Aquelas montanhas
Que tan nautas son
M'empachan de veire
Mas amors ont son.
Aquelas montanhas
Tard s'abaissaràn
E mas amoretas
Se raprocharàn.
Baissatz-vos montanhas
Planas, levatz-vos
Per que pòsca veire
Mas amors ont son.
Al fons de la prada
I a un píbol traucat
Lo cocut i canta
Benlèu i a nisat.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Particion d'una varianta de la cançon legibla a Occitanica]
- Vidèo
- Aria MIDI, paroli e traduccion en francés, e particion


text:
Circ natural
Un circ (var.ola) natural es una cencha naturala de parets escalabrosas, de forma circulara ou miègcirculara, formada per una depression d'origina glaciària, es alara un circ glaciari, o volcanic coma a La Reünion, o encara formada per l'erosion karstica.
Existís tanben de circs volcanics o formats per de vòltas de rius encaissats. Las mai bèlas formas son barrada per un bauç rocassut.
Se pòt trobat tanben de circs naturals d'erosion karstica (coma lo circ de Ramon, prèp de la vila israeliana de Mitzpe Ramon).


text:
Treux
Treux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard de la vallée de la Àncora, situat en los marais del marge drech d'aquel afluent de la Soma, a 6 km al sud-oèst de Albert.
Village picard de la vallée de l'Ancre, situé dans les marais de la rive droite de cet affluent de la Somme, à 6 km au sud-ouest d'Albert.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a #èsser destruit pendent los combats de la Primièra Guèrra mondiala
Le village a été détruit pendant les combats de la Première Guerre mondiale


text:
480
Aquesta pagina concernís l'an 480 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Los Aups Maritims son estacats al reialme visigòt d'Aquitània.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- Odoacre ocupa la Dalmacia a la mòrt de l'emperaire destituit Julius Nepos que la contrarotlava.
Mond[modificar | modificar la font]
- Lo nestorianisme atenh Índia.
- Intensificacion del monaquisme en Etiòpia.
- En Índia, a la mòrt de Prithivisena II, rei de Vakataka lo poder passa a una branca cabdeta, governada per Harishena (règne de 475 a 510).


text:
Mar Cariba
La mar Cariba, o la Cariba o mar de las Antilhas, es una mar de l'ocean Atlantic situada a l'èst de l'America Centrala e al sud-èst del golf de Mexic.
S'espandís sus una superfícia de 2 600 000 km2. La mar Cariba es vasta, car sa definicion englòba lo golf de Mexic e las seccions de l'ocean Atlantic que comprenon las Bahamas e las aigas territorialas de las Guaianas e de Guyana. Aquela definicion es la Convencion per la Proteccion e lo Desvolopament de l'Environament Marin de la Region de la Grand Cariba, dicha Convencion de Cartagena, sol tractat environamental regional obligatòri, adoptada a Cartagena (Colómbia) lo 24 de març de 1983 e entrada en vigor l'11 d'octobre de 1986. La Convencion de Cartagena, que compta actualament 21 Estats contractants suls 28 compreses dins la region, e sos protocòls, constituisson un engatjament legal per aqueles païses, en vista de protegir, desvolopar e administrar las aigas comunas, de biais individual o conjunt.
Los païses principals o illas que bòrdan la mar Cariba son :
- Mexic, Honduras, Nicaragua e la Còsta Rica a l'oèst ;
- Panamà, Colómbia e Veneçuèla al sud ;
- Las pichonas Antilhas (Grenada, Martinica, Guadalope, etc.) a l'èst ;
- Las grandas Antilhas (Puerto Rico, Haití, Jamaica e Cuba) al nòrd.
La mar Cariba comunica al nòrd-oèst amb lo golf de Mexic pel canal de Yucatán e amb l'ocean Atlantic a travèrs de l'archipèla de las pichonas Antilhas. Comunica tanben artificialament amb l'ocean Pacific pel canal de Panamà.
Las populacions de la Cariba entretenon de relacions privilegiadas amb la mar Cariba, que constituisson lor eretatge comun, e partejan un interès particular en la veire declarada zòna especiala dins lo contèxt del desvolopament del torisme durable dins lo sistèma de las Nacions Unidas.
Per prevenir las consequéncias devastatrises sus l'environament costièr e marin d'un accident eventual o acte terrorista implicant un cargament de matèrias nuclearas, los Estats membres de l'Associacion dels Estats de la Cariba (AEC), se son totjorn opausats amb fòrça al passatge de cargaments de rebuts nuclears per la rota Canal de Panamà-mar Cariba.
Aqueles cargaments representan pas la sola menaça que poiriá afectar la mar Cariba, que constituís una de las principalas vias navigablas del mond. Es traversada cada an per prèp de 63 000 vaissèls, que genèran prèp de 82 000 tonas de bordilhas. En otra, aperaquí 1500 vaissèls de pesca circulan dins la region. Los regets de las populacions sus la tèrra ferma, un desvolopament toristic intensiu e d'importants cargaments de petròli constituisson tanben de risques nefastes a l'environament.
Lo 12 de decembre de 2001, los caps d’Estat e/o de govèrn dels païses de l'AEC, acampats sus l'illa de Margarita, en Veneçuèla, adoptèron la Declaracion de Margarita, « reconeissent la mar Cariba coma patrimòni comun de la region, e coma un actiu inestimable », a fin d'« assolidar una identitat caribenca pròpria ». S'engatgèron « a convertir la region de la Grand Cariba en zòna de cooperacion », que « consistirà d'en primièr en d'accions conjuntas dins los domenis establits coma prioritats per l’AEC, çò es lo comèrci, lo torisme durable, los transpòrts e las catastròfas naturalas ».
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Diego Rivera
Diego Rivera (Guanajuato, lo 8 de decembre de 1886- Mexico lo 25 de novembre de 1957) foguèt un pintor mexican, espós de la pintora mexicana Frida Kahlo.
Biografia[modificar | modificar la font]
Diego Rivera, que recebèt coma nom de bateg Diego María de la Concepcíon Juan Nepomuceno Estanislao de la Rivera y Barrientos Acosta y Rodríguez, nasquèt en 1886 dins la vila de Guanajuato. Tre 1896 comencèt a seguir de corses nocturnes a l'Acadèmia de San Carlos de la capitala mexicana e ailà coneguèt lo celèbre paisatgista José María Velasco. En 1905 recebèt una pension del Secretari d'Educacion, Justo Sierra e puèi una segonda, en 1907, autrejada pel governador de Veracruz que li permetèt de viatjar cap a Espanha e de trabalhar dins lo talhièr d'Eduardo Chicharro a Madrid. Anèt tanben a Barcelona, puèi a París pr'amor de viure e trabalhar demest los artistas de Montparnassa. Faguèt amistat amb Modigliani, que li faguèt un retrait en 1914.
Pendent la siá vida pro agitada, aguèt de relacions durant sièis annadas amb la pintora Marie Vorobieff (Marevna), mas se maridèt amb Angelina Beloff. Aguèron un filh amassa que se moriguèt jovenòt. A mai aguèt fòrça autres mainatges de mestressas amb las que teniá de relacions cortetas. Pasmens n'assumiguèt pas jamai las siás paternitats. Al començament de las annadas 1920, tornèt en Mexic ont s'interessèt, per mejan de la politica, a l'extrèma esquèrra. Ailà, realizèt la siá primièra pintura murala que i figuravan de subjèctes etnics mexicans dins un contèxt politic.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Biografía y pinturas de Diego Rivera (en espanhòl).


text:
Pontpertusat
Pontpertusat (Pompertuzat en francés)[1] es una comuna d'Occitània administrada pel departament de la Nauta Garona de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Escut[modificar | modificar la font]
Escut : De arena à la billette d'aur.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa es per son pòl urban en Lauragués sul Canal del Miègjorn, a 15 km al sud de Tolosa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa del sègle XVI
- Colombièr del sègle XVIII
- Pont del sègle XVII que travèrsa lo Canal del Miègjorn (sonay "Pont de Dèime", "Pont de Deyme" en francés)
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Joana Dieulafoy (nascuda Magre), nascuda lo 29 junh 1851 e mòrta lo 25 mai 1916, tornèt amb son marit Marcel Dieulafoy daissèt una obra literari inspirada pels divèrses viatges que faguèr de cotria amb son marit.
- Marcel Dieulafoy esper-el, arqueològ, marit de la Joana Dieulafoy, que foguèt tanben lo cònsol dau vilatge.


text:
-208
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -208 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. En Espanha, Hasdrubal Barca reüniguèt una armada importanta per anar renfòrçar son fraire Annibal en Itàlia. En despiech d'una desfacha saunosa a Baecula, capitèt de rompre lei linhas de Scipion l'African e d'agantar lo nòrd d'Itàlia.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Perseguida dei revòutas entraïnadas per l'aumentacion deis impòsts e lei projèctes fòus de l'emperaire Qin Er Shi totjorn contraròtlat per Zhao Gao, cap deis eunucs de la Cort. Dins aquò, en despiech deis execucions regularas de ministres ò de generaus, l'armada comandada per lei generaus Zhang Han e Wang Li capitèt de resistir ais insureccions e de restablir l'òrdre dins certanei províncias.


text:
Pappo
Norberto Anibal Napolitano, mei conegut deu son nom d'empont Pappo (La Paternal, Buenos Aires, lo 10 de març de 1950 - Luján, província de Buenos Aires, 25 de heurèr de 2005) que ho un deus màgers guitarristas argentins de ròc e de blues.
Que comencè dab lo grop Los Gatos puish que joguè dab Los Abuelos de la Nada abans de fondar e de gavidar lo son pròpi grop : Papo's Blues (amassa dab David Lebón a la baisha).
Que joguè tanben dab Led Zeppelin e dab B. B. King qui l'invintè a júnher dens lo Madison Square Garden.
Que's morí en 2005 en càder dab la soa Harley Davidson dens lo Partit de Luján.


text:
2006
Aquesta pagina concernís l'an 2006 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 21 de mai - Serbia e Montenegro : A l'ocasion del referendum, les Montenegrins an votat en favor de l'independéncia de la Republica de Montenegro amb una majoritat de 55,5%.
Mond[modificar | modificar la font]
- 23 de març - Benin: Yayi Boni ganha l'eleccion presidenciala.
- 18 de mai, Republica Populara de China : Lo barratge de las Tres Gòrgas es oficialament acabat.
- 27 de mai - Indonesia: Tèrratrem dins l'illa de Java : mai de 5400 mòrts.
- 12 de julhet - 14 d'aost : Après deis incidents a la frontiera entre Israèl e lo Liban, l'armada israeliana ataquèt lo movement libanés Hezbollah e seis aligats. Pasmens, lo Hezbollah resistiguèt e leis Israelians deguèron se retirar sota la pression internacionala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Johannes Rau, èx-president d'Alemanha (n.1931).
- 4 de febrièr - Betty Friedan, feminista americana (n.1921).
- 11 de març - Slobodan Milošević, èx-president d'Iogoslavia e de Serbia (n.1941)
- 5 d'abril - Gene Pitney, cantaire american (n.1941)
- 29 d'abril - John Kenneth Galbraith, economista canadian (n.1908)
- 6 de junh - Billy Preston, cantaire american (n.1946)
- 22 de julhet - Gianfrancesco Guarnieri, actor e dramaturg brasilièr (nascut en Itàlia en 1934).
- 16 d'agost - Alfredo Stroessner, èx-dictator de Paraguai (n.1912)
- 30 d'agost - Glenn Ford, actor american (n.1916)
- 30 d'agost - Naguib Mahfouz, escrivan egipcian, Prèmi Nobel de Literatura (n.1911)
- 22 de setembre - Joan de Cantalausa, autor occitan (n. 1925)
- 3 de novembre - Paul Mauriat, cantaire francés (n.1925)
- 16 de novembre - Milton Friedman, economista american, Prèmi Nobel (n.1912)
- 10 de decembre - Augusto Pinochet, dictator de Chile (n.1915)
- 25 de decembre - James Brown, cantaire american (n.1933)


text:
Carta Europèa des Lengües Regionaus o Minoritàries
Era Carta Europèa des Lengües Regionaus o Minoritàries (en occitan referenciau Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias) ei un document aprovat coma convencion peth Comitat des Ministres deth Conselh d’Euròpa ena 478ª reünion des representants des ministèris, eth dia 25 de junh de 1992 a Estrasborg.
Reconeish es lengües definides coma "regionaus o minoritàries" coma expression de riquesa culturau e engatja es estats signants a hèr possible er ensenhament, en tot o en part, en aguestes lengües e tanben a poder utilizar-les ena administracion, ena justícia e enes miejans de comunicacion, entre d’auti domenis. Entrèc en vigor en aténher-se era ratificacion d’aumens cinc estats, eth prumèr dia de març de 1998.
En Estat espanhòu entrèc en vigor eth prumèr d’agost de 2001. Non ei pas ratificada peth Estat francés.
Ratificacions[modificar | modificar la font]
Los Estats seguents an ratificat la carta per rapòrt a las lengas citadas :
Referencias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Lengas regionalas o minoritàrias de França
- Politica lingüistica de l'Union Europèa
- Declaracion universala dels dreches lingüistics
- Bilingüisme
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (oc) Carta Europèa des lengües regionaus o minoritàries
- (fr) Carta Europèa de las lengas regionalas o minoritàrias sul sit del Conselh d'Euròpa
- Eurominority, lo sit de las Nacions sens Estat e de las minoritats europèas


text:
Cree
Los Cree son una nacion autoctòna d'America del Nòrd. Sos territòris s'espandisson entre las montanhas rocosas e l'ocean Atlantic, mai que mai en Canadà (Quebèc, Ontàrio, Manitòba, Saskatchewan e Albèrta), mas tanben als Estats Units (oèst de Minnesòta e uèi Montana).
Amb mai de 200 000 personas, e mai de 135 comunitats enregistradas, los Cree forman lo pus grand grop entre las primièras nacions de Canadà.
La lenga cree de la familha de las lengas algonquinas es, amb aperaquí 117 000 locutors, una de las pus parladas en America del Nòrd . A causa de l'acceptacion dels maridatges intertribals, existís una comunitat mestissa eissuda d'unions entre crees e europèus, qu'a desvolopada una lenga pròpria sonada michif, qu'es una mescla de francés (mai que mai per los noms) e de cree (subretot pels vèrbs).
Lo tèrme cree ven de la francizacion del nom de vilatge Kenisteniwak en Christenaux que donèt cree. Eles se sonan eles meteisses collectivament Nēhilawē (« los que parlan la lenga nòstra »).
En Quebèc, a l'encòp las activitats minièras e los grands projèctes idroelectrics de l'estat quebequés dins los ans 1970 a l'entorn de la baia de James aguèron per consequéncias l'apropriacion per de companhiás quebequesas de fòrça tèrras dels crees, e l'installacion sus sos territòris de vilas non autoctònas.
Entre los grops màger i a d'oèst cap a l'èst :
- Los crees de las planas (Plains Cree;paskwawininiwug) .
- Los crees dels bòsques (Woods Cree;Sakawiyiniwak).
- Los crees dels paluns (Swampy Cree; Maškēkowak).
- Los crees de l'elan (Moose Cree; Mosoni)
- Los crees de la baia de James (Wiinibeyk Iiyuu e Nuuchcimiihc Iiyuu).
- Los Montagnais
- Los Atikamekw.
- Los Naskapi.


text:
Central Park
Central Park es un espaci verd d'una superfícia de 341 ectaras situat sus l'illa de Manhattan a Nòva York. Es administrat per la Central Park Conservancy (comitat de salvagarda de Central Park) que dispausa d'un budgèt annadièr de 200 milions de dolars, e es mantengut al meteis títol que los autres espacis verds de la ciutat pel New York City Department of Parks and Recreation (Departament dels espacis verds de la vila de Nòva York). Central Park constituís l'espaci verd mai grand de la vila de Nòva York. Acabat en 1873 après tretze ans de construccion, segon los plans de Frederick Law Olmsted e Calvert Vaux, Cental Park representa un oasi de verdor al mitan del bòsc de gratacèls de Manhattan, a mai que siá situat al nòrd de l'illa ont los edificis son mens elevats. Es delimitat per la carrièra 110 al nòrd, la ochena avenguda a l'oèst, la carrièra 59 al sud e la cinquena avenguda a l'èst. Aquestas carrièras son respectivament batejadas Central Park North, Central Park West e Central Park South, e lo pargue es enquadrat per dos quartièrs residencials: l'Upper East Side (a l'èst) e l'Upper West Side (a l'oèst). Amb una mejana de 25 milions de visitaires annadièrament, Central Park es lo pargue pus visitat als Estats Units.
Lo seu aspècte natural es la resulta d'un important trabalh païsatgista: lo pargue conten divèrses lacs artificials (que lo mai important, The Jacqueline Kennedy Onassis Reservoir s'espandís sus 0,43 km²)[1], camins de passejada, doas pistas de patinatge sus glaç, una zona de proteccion de la vida salvatja e de tepas per practicar espòrts e jòcs a l'aire liure. Lo pargue es mai que mai un «santuari» pels aucèls migratòris, ont d'observaires nombroses los venon descobrir. Una rota de 9,7 km de long, relativament pauc utilizada pels automobilistas, enròda lo pargue. Pòt èsser seguida pels caminaires, los correires de fons, los ciclistas e tanben los adèptes de roller, subretot la dimenjada e en setmana après las sèt del vèspre, quand la circulacion en automobila i es totalament enebida.


text:
Joseph Kessel
Joseph Kessel foguèt un romancier francés d'origina russa (Clara, Argentina, 1898 — Avernes, en Val d'Isa, 1979). En concebent lo monde coma un terren d’aventuras, Joseph Kessel s’estampa dinc la tradicion dis escrivans-reportaires. Nasquet per astre en Argentina, lo 10 de febrier de 1898. Son paire èra un metge rus, avia racaçat dinc la pampa un pòste qu’ocupet pas que tres ans. Puei li Kessels tòrnon en Russia, a Orenborg, l’enfant s’acostuma al passatge di caravaniers e di petòras En 1908, la familha s’establís a Niça e Josep va al liceu Massena. Son ambicion es de se faire boxador. Chau dire qu’a d’espallas d’atlèta e qu’es pro batostier. Mas sap legir lo francés despuei l’atge de quatre ans, e la legida de Dumas l’orienta atanben vers la literatura. Per alestir lo bac, puei sa licéncia de letras, monta a París, onde crei avedre una vocacion de comedian. Fa si començaments al teatre de l’Odeon e ensaja d’escriure una pèça. Dintra, a detz-e-sèt ans e mieg, al Jornau di debats, e quò’s aquí que comença sa rota.
Durant la Primièra Guèrra Mondiala, s’engatja coma volontari; sarà dinc la cavalaria, puei dins l’aviacion. L’experiença li inspirarà, quauquas annadas daprès, l’Equipage, istòria d’una sorda rivalitat amorosa entre dos pilòts pres dinc la tormenta de la guèrra. Una mission lo mena a Vladivostok, d’onde tòrna en França per un long periple. Rescontra « Sandi », qu’esposarà leu, e tasta a l’òpi, que contunharà d’utilizar tota la vida, çò ditz, ambe « saviesa e cauta ». Tanleu que tòrna se fa grand reportaire. Escriu coma aquò una novèla publicada dinc una revista, e Gaston Gallimard lo contacta e fa leu paréisser son primier roman, L’estèpa roja, en 1922. Lo succès es immediat, seguit be leu d’un segond, enquera mai bèl, ambe L’equipatge (1923), que tornaraun editar ochanta dos còps en trenta mes. A vint-e cinc ans, Kessel es ja un escrivan conegut. Es atanben un jove rambalhós, qu’aima lo jòc, lei femnas, l’alcòl, l’aventura, e li veires copats dinc leis auberjas.
Son gost di païsatges e dei situacions extremas lo fai córrer lo monde. Un reportatge sobre Siria e Palestina lo mena al Pròche Orient, e una enquista sobre l’esclavatge lo fai anar en Abissinia. Cherca tanben l’exotisme dinc sa vida parisenca en se fasent ambi li truands de Montmartre o li mitans de russes emigrats. Ne’n farà Nueits de princes, en1927, Nueits de Montmartre e Genta de jorn, en 1928.
Pèrd sa femna a l’atge de trenta ans e passa una maissanta pontanada. Urosament, Gallimard li fisa la direccion de la revista « Détective », onte publica d’istòrias de nèrvis senhadas Francis Carco, Pierre Mac Orlan, Albert Londres, e, de segur atanben, Joseph Kessel. Se rescombelís. En 1932 pareis Fortuna quairada, que se passa a l’entorn de la mar Roja, omenatge a la grandor e a la sauvatjaria d’aquessas tèrras ond’a seguit Enric de Monfreid sobre la pista di merchands d’esclaus. Coma se vei, son gost de l’exotisme li fai apreciar de realitats engertablas. Guel que cherca lei situacions extremas sap pas que l’Istòria lo vai servir leu dins son pròpri país.
En Alemanha, Adolf Hitler prend lo poder. Kessel, qu’es plan de dreita, es impressionat per la violéncia del regim contra li Josieus. Es guel-meteus d’origina josiva. Quita laidonc lo jornau « Gringoire », que comença de virar a l’antisemitisme, e escriu La passanta del Sens Socit, sa primiera publicacion antifascista en 1936. Mas se mescla pas per aquò a la vida politica, part is Estats Units onde lo cinèma li fa de proposicions, despuèi sa collaboracion al filme Mayerling. L’afaire vira codet e tòrna d’America amb un libre desencantat, Hollywood vila miratge. Fa quauques viatges de reportatge en America del Sud, sobre las piadas del paure Mermòz, e un sejorn dinc l’Espanha desquiçada per la guèrra civila. La declaracion de guèrra li fai contunhar son trabalh de correspondent en França. La desbaruta lo laissa meque. Sosca un temp a se n'anar en America o a Londres, puei decida de demorar en Occitània. Es contactat per dintrar dins la Resisténcia, e accepta puei que, coma que saia, es menaçat tanben se fa pas res. Landa un pauc en Euròpa del Sud, puei va a Londres. I escriu d’articles, e, ambi son nebot Maurici Druon, escriu lo celèbre Chant di partisans, sobre una musica d’Anna Marly, que servirà d’imne a la Resisténcia. Escriu atanben l’Armada de las ombras, que pareis en Argier en 1943. Kessel tòrna volar tanben, e tòrna dins la França deliurada capitani de l’esquadrilha Sussex.
A la Liberacion trabalha desenant a « France‑Soir ». I cobrís, en particular, lo procès de Pétain e lo procès de Nürnberg. Publica Lo batalhon del cèu, puei lo Torn del malur en 1950, roman autobiografique, e Tèrra de fuòc, sobre la naissença d’Israèl. Mas a l’ora de l’existencialisme e del « roman novèl », li racontes d’aventuras passon de mòda. Amai, copa palhas ambi Peire Lazareff, lo director de « France‑Soir ». Se tòrna maridar ambi Miquèla, una Irlandesa qu’avia rescontrada a Londres durant la guèrra. A mai de cinquanta ans, creson que planta l’ancora.
Mas va dins l’Africa di Grands Lacs, en Extrem Orient ; en Afganistan tanben ambe Peire Schoendoerffer que l’i fa un filme La passa del diable, que cramarà fins la darriera còpia dinc un encendi.
D’un viatge en Kenya fa Lo leon, en 1958, a destinacion dis enfants. Ne’n vendrà de milions d’exemplars. La critica lo salhuda, lo generau de Gaulle li escriu. Lo succès ganha atanben l’America. Garda pasmens son trabalh de reportaire. Publica un reportatge Ambe lis Alcolics anonims e cobrís, en Israèl, lo procès d’Adòlf Eichmann.
En 1963, fa sa dintrada a l’Academia francesa. Aquò’s l’atge de la retirada, e li chau renonçar al jornalisme. Sa vida conjugala se complica ambe son esposa alcolica. Escriu enquera Li cavaliers, que se passa en Afganistan.
Puei se retira dinc son ostau d’Avernes. Viatja pas mai, mas publica enquera De pertot un amic, D’òmes (1972), e collabòra a la revista « les Combats d'Israël ». Son darrier libre sarà Li temps sauvatges (1975). Maugrat una primiera ataca cardiaca, quita pas de beure ni de fumar. Lo 23 de julhet de 1979, es esclafat per una crisi cardiaca: l’entèrran al cementèri de Montparnasse.
Es un romancier reportaire, coma Albèrt Londres e Ernèst Hemingway. Admira fòrça Josep Conrad. Aima pas las introspeccions, Kessel se sentís mai a son aise dins lei guèrras o lei revolucions, ambi de gents podats per lei situacions tibadas e las passions. Mas, al contrari de Malraux per exemple, arpenta pas lo monde en quista d’un motiu de chifrada sobre la portada de l’empenhament o lo sens de l’existéncia. Es aquò que fai qu’es inferior a Malraux en qualitat, e mai fornit en quantitat. S’afana mai que mai de viscar plenament : « A pas res d’un intellectuau, d’un pensaire, d’un moralista », çò escriguet lo critique André Billy, « aquò’s un contaire e pas qu’un contaire. A d’autri que ieu de lo’n plànher.»
Aquel aspet de contaire faguet de còps que si personatges foguesson plan simples, monolitics. Sosca pas d’utilizar de personatges reaus e de lor inventar de pensadas qu’aun pas agudas sonque per obtenir un rebomb dinc l’intriga. Per exemple lis anarquistas li retrason plan un roman, urosament plan doblidat, Makhno e sa josiva, onde l’anarquista Makhno sedutz una Josiva – mentre qu’era maridat e fisèl -, e vers la fin del roman, a la sorpresa de toti, la convertís a l’Ortodoxia e se marida a la glèisia !
Almens si scenaris plan cordelats an plagut al cinèma que l’a abondosament adaptat. Citessam « Belle de jour », de Luis Buñuel, ambe Catarina Deneuve e Peire Clementi, que faguet un escandalonet en 1966, « l’Armée des ombres », de Joan Peire Melville en 1969, e « La passante du Sans Souci », ambe Romy Schneider e Michel Piccoli dins leis annadas setanta.


text:
Premiera guèrra de l'òpi
La Premiera guèrra de l'òpi se debanèt d'aost de 1839 a aost de 1842 entre lo Reiaume Unit e l'Empèri chinés de la dinastia Qing. Foguèt causada per la volontat britanica de durbir lo territòri chinés au comèrci internacionau, especialament au comèrci de l'òpi qu'èra enebit per leis autoritats chinesas en causa dei problemas entraïnats per la dependéncia a aquela dròga. Lei fòrças chinesas foguèron aisament batudas per la flòta britanica qu'èra pus modèrna. En 1842, lei Chinés deguèron acceptar de signar lo tractat de Nankin marcant la dubèrtura dau país au comèrci mondiau.


text:
Màfia
Una màfia es una organizacion criminala fòrça organizada e estructurada qu'es caracterizada una estructura e de reglas intèrnas partejadas per sei membres (certanei an d'institucions quasiment similaras a aquelei d'un estat), per una utilizacion de la violéncia per s'enrichir e per protegir l'organizacion gràcias a de tacticas d'intimidacion, per un ròtle sociau important (certanei membres pòdon aver de situacions importantas dins la vida politica, economica ò sociala), per un ancoratge territòriau poderós, per una coexisténcia d'activitats legalas ò illegalas e per de liames importants ambé leis institucions politicas ò nacionalas. Aquò permet d'estructurar de rets fòrça desvolopats e de limitar ò d'alentir leis enquistas dirigidas còntra l'organizacion.
A l'origina, aqueu tèrme designava solament lei mafias dau sud italian probablament aparegudas dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. Pasmens, a l'ora d'ara, designa totei leis organizacions criminalas simiilaras dins d'autrei país.


text:
Contrarotlaire Europèu de la Proteccion de las Donadas
Lo Contrarotlaire Europèu de la Proteccion de las Donadas (CEPD) es una institucion independenta responsabla de garantir que las institucions o organismes de l'Union Europèa (UE) respecten lo drech dels seus ciutadans a l'intimitat dins lo tractament e utilizacion de las seunas donadas personalas.
Foncionament[modificar | modificar la font]
Lo CEPD gerís lo recuèlh, l'enregistrament, l'organizacion, l'estocatge de l'informacion de las donadas, las recuperant per la consultacion, l'enviant o la metent a la disposicion d'altrú, e tanben las pòt blocar, escafar o destruire.
Es enebit que las institucions e los organismes de l'UE procedisson de donadas personalas que revèlan l'origina raciala o etnica, las opinions politicas, cresenças filosoficas o religiosas o l'adesion als sindicats, exceptat dins de circonstàncias especificas. Tampauc podon procedir de donadas sus la vida sexuala o la santat, levat qu'aquó siá necessari per de rasons de santat publica.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins la signatura del Tractat de Maastricht en 1992 aquel organisme es regulat per l'article 286, pasmens se foguèt creat sonque en 2001.
En 2004 lo Parlament Europèu e lo Conselh de l'Union Europèa designèt lo neerlandés Peter Hustinx Contrarotlaire d'aquel organisme e l'espanhòl Joaquín Bayo Delgado Contrarotlaire adjunt.


text:
Allosaurus
Er Allosaurus siguec un dinosaure dera familha des carnosaures. Es sues trobalhes sigueren trapades en Nòrd-America. Era sua longada era de 12 m e eth sòn cran era eth més gran de toti es Teropòdes coneguts. Quauques crans hen de 60 a 90 cm de longada e es dintadures tanben son plan longes e damb moltes dents ponchadisses. Eth cran, tot e que long ei tanben plan leugèr.
Deuant der uelh i auien grans horats lasals. Atau er cran qu'erá més leugèr e era tanben més aisit peth cap de mòver-se. Es soletes parts deth cran que podien pas éster més leugères son es dintadures qu'an d'éster ancorades as dents e era zona de darrièr der uelh damb muscles que tanben ancorauen era dintadura. Enter aguesti dus zones ua barra d'òs trasmetia era fòrça sus es ossi deth cran pendent eth mastegatge.
Atau i a quauques grans crans de dinosaures predadòrs qu'an mens os que beri uns teropòdes. Totun, qu'aguesti eren tanben plan pesats. Eth cran d'Allosaurus qu'auia tanben un pont d'òs sus es sòns uelhs. Non se sap pas tà què servia. Probaubaments qu'auia ua glandula de sau que permetia qu'es Allosaurus s'arreconeishessen es uns as autes.
Un còs de carnosaure[modificar | modificar la font]
Es pates hortes coma colones suportauen eth còs e s'ajudauen tà caminar damb era longa coa. Eth còth, tot i que cuert, era plan redond , de forma qu'eth cran demoraua més sus es espatles que no pas estengut tà deuant. Es costilhes longes ancorades damb espines ath còth arremerquen qu'aciu i auien uns muscles plan poderosi tà minjar. Era esquina era cuerta mès poderosa e es espines e muscles que ligauen cada vertebra auien uns ligament plan horts. Es pates deth dauant eren més cuertes qu'es de darrèr, damb grapes.
Allosaurus siguec un dinosaure carnivòr plan ben equipat. Era dintadura qu'auia ues dents hetes tà tuar e esquinçar es sues victimes. Un còth tant poderós era ajudat pes grapes en esquinçar grans trossi de carn. Es pates de dauant eren tà sosmetre era victima.
Eth sòn comportament predatori ei enqüera un misteri. Non podia pas córrer plan pr'amor qu'eren més grani qu'era marjoria de coleosaures. Minjauen grans ornitisquis coma eth Camptosaurus e eth Stegosaurus e tanben sauropòdes coma eth Diplodòcus e eth Apatosaurus. Totun, se cre qu'atacaua més soent victimes joenes. S'a descurvit adara qu'es sauropòdes an ua certa tendencia tà demorar en manades. Açò qu'ei més ua espelha d'atacs coma eth Allosaurus.
Coma es grans gats d'aué, allosaurus era més ben un oportunista devorador de carn mòrta - qu'auiá mòrt heia plan de temps o atacant petits sauropòdes lonh des sues manades.
Hont: The Illustrated Directory of Dinosaurs and Other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.


text:
1562
Aquesta pagina concernís l'an 1562 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo sud, acomençament d'una tiera d'invasions oròmos que foguèron pas arrestadas per l'armada etiopiana. Aquò marquèt la contuniacion de la pèrda dei territòris meridionaus de l'Empèri (Hadya, Fatagar, Bale... etc.). La region de Choa deguèt tanben faciar d'incursions. Aqueleis atacas s'acabèron d'un biais provisòri en 1570.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera extraccion d'un jus de tabat principalament format de nicotina per lo Francés Jean Nicot (1530-1604). Pasmens, aquela substància foguèt solament identificada en 1809.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Segon un testimòni de l'ambassador austrian Busbecq, un engenhaire otoman de la capitala menava d'experiéncias per assaiar de volar entre 1554 e 1562.


text:
1535
Aquesta pagina concernís l'an 1535 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Portugal[modificar | modificar la font]
Conquista de Diu dins la peninsula indiana.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei fòrças dau Sultanat d'Adel dirigida per lo cap musulman Ahmad ibn Ibrahim. Après sei desfachas de 1527-1534 (ocupacion dei regions de Bale, de Hadya, de Lasta e d'Amara), lei fòrças dau negus Dawit II (1508-1540) deguèron abandonar Tigre. Coma dins leis autrei regions crestianas d'Etiopia, lei glèisas foguèron cremadas e lei populacions convertidas per fòrça a l'islam. En fàcia de la situacion catastrofica de son reiaume, Dawit II mandèt una ambaissada demandar una ajuda militara au rèi de Portugal.


text:
Montbrun
Montbrun puet estar:
- Montbrun (Boscatge) (Montbrun-Bocage en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Murel, cantón de Montesquiu de Bolbèstra y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Montbrun (Gers) (Monbrun en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés d'o Gers, districto de Miranda, cantón de Masseuva y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Montbrun (Losera), una comuna occitana en o departamento francés de Losera, districto de Florac, cantón de Sainte-Enimie y rechión de Lenguadoc-Rosellón.
- Montbrun (Òlt), una comuna occitana en o departamento francés d'Òlt, districto de Fijac, cantón de Cajarc y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Montbrun (Alta Viena), una antiga comuna occitana en o departamento francés d'Alta Viena, districto de Rechoard, cantón de Samatiá y rechión d'o Lemosín, que hue fa parte de Dornasac.
- Montbrun-des-Corbières, una comuna occitana en o departamento francés d'Aude, districto de Narbona, cantón de Lesinhan de las Corbièras y rechión de Lenguadoc-Rosellón.
- Montbrun de Lauragués (Montbrun-Lauragais en francés y oficialment), una comuna occitana en o departamento francés d'Alta Garona, districto de Tolosa, cantón de Montgiscard y rechión de Meyodía-Pireneus.
- Montbrun-les-Bains, una comuna occitana en o departamento francés de Droma, districto de Niom, cantón de Séderon y rechión de Roine-Alpes.


text:
Salèrn (Auvèrnhe)
Salèrn (Auvèrnhe) (Salers en francés) z-es 'na comuna d'Auvèrnhe Occitània, dins lo parçan daus monts de Chantal e dins lo departament dau Chantal.
Salèrn z-a bailat son nom a : 'na raça de vachas, la Salèrn, un tipe de formatge, lo Salèrn e a'na liquor, la Salèrn.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Salèrn se trapa a l'oest daus volcans dau Chantal a 'na nautor de 900 m ; domina la val de la Maròna. Fuguèt bastida a quarteir de son chastèu e z-es demorada dins un certe isolament qui l'empachèt de créisser.
Istòria[modificar | modificar la font]
Salèrn fuguèt bastida a quarteir de la tor dau chastèu daus senhors de Salèrn qui participèron a las crosadas. Au sègle XV se fortifiquèt per s'aparar daus òmis d'armas de la Guèrra de Cent Ans. Lo 1èr de feurèir de 1586 la resisténcia de Salèrn empachèt los uganauds de prendre la viala. En 1666 lo senhor de Salèrn perdiguèt son títol e lo chastèu fuguèt destruit perque z-aviá fait executar un enemic sobre sas tèrras sens passar per la justícia dau rei. Sos bens fuguèron donats a la familha Scorailles. A la Revolucion Francesa Salèrn devenguèt un chapluòc de canton mes demorèt isolada.
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : "De gules amb un chastèl daur, ambe lo cap d'azur charjat de tres floralís d'aur".
Monuments[modificar | modificar la font]
* Glèisa de Sent Matèu (sègle XV) ambé sa mesa au tombèu policròma de 1495.
Demografia[modificar | modificar la font]
.


text:
413
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 413 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Acabament de la premiera fasa de construccion de la Muralha de Teodòsi. Regularament restauradas e completadas per leis emperaires successius, aquelei fortificacions anavan venir un element fòrça importanta dins la subrevida de l'Empèri fins au sègle XV.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la premiera fasa de construccion de la Muralha de Teodòsi. Aqueu sistèma de fortificacion es un dei darriers ensems defensius fortificats bastits dins lo corrent de l'Antiquitat e un dei pus eficaç de l'Istòria umana. D'efèct, permetèt de protegir la vila còntra un trentenau de sètges e foguèt pas romput avans l'invencion de l'artilhariá a la fin de l'Edat Mejana.


text:
Plan de Barcelona
Lo Plan de Barcelona es una plana situada a la comarca catalana del Barcelonés. Aquela plana es dobèrta a la mar Mediterranèa e limitada per la sèrra de Collserola e al miègjorn per la falha que seguís a ran de mar dempuèi Garraf fins a Montjuïc e que puja al delà del Besòs fins al tuc de Montgat.
Lo plan bas suaument e d'una manièra regulara dempuèi Collserola mas entre la Ciutat Vella e l'Eixample se produsís una ruptura de la continuitat que produsís un saut o esglaó d'aperaquí vint mètres, coma per exemple las davaladas de las Jonqueres, de la Via Laietana, dins las carrièras de las Esmòlas, èca.
Al plan se pòdon distinguir tres sectors: lo plan inclinat, lo plan de bas (entre lo esglaó e la mar) e los tucs.
Dempuèi l'epòca romana ençà, la còsta del plan es anada en ganhant terren a la mar, sustot a causa de las rossegadas del Besòs. Son aqueles materials los qu'anèron reblint los estanhs e las albuferes e los que transformèron los tucs de las illetes, primièr, en tomboli, e après, los daissèron dins tèrra fèrma. Aqueles materials s'acumulèron darrièr lo escullera facha per protegir lo nòu pòrt e qu'arribèron a formar l'emplaçament de la Barceloneta actuala. Fin finala, l'accion dels corrents de la mar, en rosigant los materials detritics, terraplenant baias e albuferes, a ajudat a conferir a la còsta del Plan de Barcelona lo sieu aspècte rectilinèu, sens entrants ni d'accidents notables.


text:
Se parla a l'ora d'ara dins fòrça païses dins lo monde, pr'amor de l'influéncia militara, economica, scientifica, politica e culturala de l'Empèri Britanic al sègles XVIII, XIX e al començament del sègle XX, e de la dels EUA dempuèi la mitat del sègle XX fins a uèi. Es fòrça utilizat coma segonda lenga e es la lenga oficiala dels païses del Commonwealth e la lenga utilizada per fòrças organizacions internacionalas.
Istoricament, l'anglés a per origina divèrses dialèctes (ara sonats anglosaxon o vièlh anglés) que foguèron portats en Grand Bretanha pels colons anglosaxons a la debuta del sègle V. La lenga foguèt fortament influenciada pel noroèc dels envasidors Viking. Aprèp la conquista normanda, lo vièlh anglés evoluiguèt en anglés mejan, mesclat de vocabulari Normand e de sas convencions ortograficas. L'anglés modèrne s'es devolopat fins a uèi en adoptar de contunh de mots estrangièrs, mai que mai eissits del latin e del grèc


text:
442
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 442 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats acomençats en 440 còntra lei Huns dau rèi Bleda, molament sostengut per lei fòrças de l'autre rèi dei Huns, Atila.
Huns[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats acomençats en 440 còntra l'Empèri Roman d'Orient per lo rèi Bleda. Lo rèi Atila, que menava probablament lei sieunas negociacions ambé Constantinòple, sostenguèt de còps leis operacions de son fraire.
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume Vandal[modificar | modificar la font]
Après la capitada d'un desbarquament en Sicília e divèrseis incursions navalas còntra Itàlia, l'emperaire d'Occident Valentinian III deguèt acceptar de signar un foedus reconoissent l'installacion dei Vandals dins leis ancianei províncias romanas de Magrèb a l'entorn de Cartage.