text:
Lo servici militar :
1 A Engoleime.
Ne m'agradan pas las armas, ni los qui n'an lo culte e au servici deuquau semian la mauhidança, la paur e l'òdi hens l'amna deu pòple e tot purmèr deus joens esperits mausegurs. Quantes combats deus miélhers e serén de miar tad enmelhorar la sòrta de l'òmi ! Quantes hilhs de la tèrra aucits, quantas hemnas veudas joenas e de mairs emploridas permor deu gran escaquèr deus poderós ! Quinas que'n sian las rasons, las guèrras que son lo desondre de l'intelligéncia umana, hilhas de la nosta incapacitat a passar las nostas passions entà arribar a un acòrd shens barrejar la sanc. Tanben, quan seré de mau negar lo son poder de dissuasion, per idealisme ne podoi pas jamei aimar la quita idea de l'Armada...
Totun, a la mair qui m'aparava de'm har reformar s'at volèvi que responoi : "L'Armada que'm hè hasti empermor de l'istòria e de l'imatge qui renvia au present, mes que voi har lo servici entà saber perqué..."
Qu'eram en 1992, lo cinc de heurèr, ua escura matiada de hred e de mort. A l'auba qu'aví deishat Hauguernes on lo veterinari èra vienut eutanasiar Whysky, la canhòta nosta e que viatjavi hens lo trin qui m'emportava de cap tà Engolèime, l'estrangle au còr e las ideas negras com la cauhapança. Dab jo que viatjavan autes companhs, l'ambient qu'èra pesiu e silenciós, un cadun qu'èra secutat per shens qu'aquera question : a quina saussa horem minjats ?
Arribats au capdau de Charenta qu'avom d'esperar drin au devant de la gara en nos torrant de hred. Lèu que'ns arribèn los òmis verds, mauumorats au mei har e bramassejant dab ua votz herotja tà'ns assabentar. E déjà que'm demandavi çò qui avèm hèit tà merità'ns tot aquerò.
Lo 1èr RIMA que's trobava en suspart de la vila, qu'èra ua casèrna de la mòda vielha dab bastissas aurèstas qui auburavan ua preson, e cintada de parets de las hautas on avèn hornit hius d'archau. Aquiu, au sortit de presentacions esdeburivas que passèm tots a la tonedera. Duas hemnas qu'èran pagadas entad aquò. Lèu après qu'avom tot léser de descobrir l'ostau de repaus de Cohet.
Hens las crampas au ser, tropets de sergents e de caporaus, gradats gulassèrs qui èran lo lhèit de la "Grana Muda", senon la porguèra, qu'entravan a hòrça en tot uglant entà'ns espaurir. Aqueths mahutres rois de malícia e desuelhats qui destorbavan lo noste som a tala òra de la nueit que'ns prometèn lo huèc e la sanc.
Lèu las classas que s'avièn. Dab eras que pagerèi quant França, aqueth país endavançat e qui hè la leçon a çò de mei deus umans, e sabè rebaishar los sons hilhs dens l'idea de'us manautejar e de'us assubjectir. En s'aborrint hens l'estat d'aculturacion d'ua bèra part deus mens companhs que'ns condavan ua istòria cantonada aus estrèms de la paranòia collectiva e qui èra de hèit ua propaganda militarista de mau debérzer. Tà díser, quan lo país èra de cap a's prononciar suu Tratat de Maastricht, per las casèrnas francesas que presentavan Euròpa e los país miejancèrs com enemics a l'argueit contra losquaus los esperits pauc escoliats e mausegurs a qui èra destinat lo messatge e devèn préner las armas. Le Pen eth medish, ce'm pensi, n'averé pas jamei gausat dise'c atau.
De mei que hoi tumat peu mesprès qui tradivan lo ton e los mots emplegats peus sosoficièrs quan s'adreçavan aus sordats. N'eram pas briga de la medisha lei. Quan lo prètz-hèit èra d'apréner aus gojats la disciplina, lo sens deu dever e la vita en comunautat, tau com l'espravèi en Engolèima, lo servici militar qu'èra de hèit ua enterpresa d'abestiment sistematic qui primava çò de mei fisic e misava sus las paurs paurugas e l'esmav per endoctrinar e recrutar los mei ninòis, tot aquerò dens un ambient omiud de pintèra e d'eishèra alargada e lo contexte d'ua caça aus "intellectuaus" a tots los solèrs. Atau, se demandavan au hautparlaire : "E i a quauqu'un qui sap drin l'anglés aciu ?", lo qui responè que quiò qu'èra enviat suu pic a netejar los comuns.
L'anar de la nosta instruccion que s'abrivava e çò de mei crànher que portava un auburi quan hoi trucat per la sòrta. Quauques dias avè las garras e los pès que se'm prudèvan e qu'en.hlavan a petits drins, rogejats per un mau estranh. Un matin que'm lhevèi ahrissant, lo cap dolent. Lo caporau qui virava per las crampas tà agulhar los arrossegaires que se'n avisè e que m'enviè de tira tà l'infirmeria. Aquiu los medecins de la casèrna que'm hasón lhevar sanc e que demorèi au lhèit dab remèdis radicaus en aténder las resultas de las analisis a Bordèu qui determinèren lo quite mau e lo tratament de qui calè.
A quauques dias d'aquiu ua ambulància que se'm miè tà l'espitau de las Armadas Robert Piquet de Bordèu tà suenhar un eresipèle, un mau qui'm podore costar las arreas, com at sabori mei enlà. Aquiu que'm placèn devath perfusion hens ua crampa taus suenhs intensius. Ua corsa au temps que s'aviava contra l'estreptocòc qui se'm curava.
Quan comencèi de m'arrecavilhar los metges que'm hasón transferir hens ua crampa mei grana, qui espartii dab unhaute sordat, gaihasent. E au-darrèr de quauques dias ad espiar los Jòcs Olimpics d'Albertville a la télé que m'envièn tà Hauguèrnes per convalescéncia.
Que tornèi tà Engolèima a la tota fin deu més de Heurèr tà cuélher los ahars. Acerà segon la tradicion, uns sosoficièrs, dab l'ajuda d'aperats, qu'avèn forçat lo cadenat deu men armari e panat tots los biscueits e totas las boniquerias qui los mens m'avèn balhat tà tiéner lo còp.
Au vrèspe totun, un trin que'ns emportè de cap tà Pau on ns'esperava lo Cincau Regiment deus Elicoptèrs de Combat, 5ème RHC.
2 A Pau.
Hens lo trin qui'm portava, aqueth matin de març de 1992, quan au devant deus uelhs desfilava l'arribèra deu gave dab l'ariau industriau de Lescar e lo Castèth deu rei Enric qui hasè aus estujòus dab las platanas, n'imaginavi pas qu'èra un batent deus màgers de la mea vita qui s'orbiva. Tà díser, quin m'at averí poder pensar, assedut qui èri suu banc dur e hred d'un carràs militar qui'ns brimbalava en tots nos har esventar e nos benedir dab las tendas gotejantas en tant qui trubersavam la vila a l'esguit de cap tau Pont Long.
L'instruccion paulina que durè dus més. Quan me vedó arribar lo joen lòctenent de l'instruccion que's pensè estranglar e tà reparar lo temps perdut que decidí de'm har minjar péber. Qu'èra tostemps a'm cridar dessús. Qu'èri esbatohit. E totun que'm sosmetoi shens mautar a tots los exercicis au menut, que tirèi dab lo Famàs, que getèi granadas de gip, que caminèi de nueit, que dromii a la serena peus bòscs de Cescau e de Bogarbèr e que corroi dab la masca viragas suu mus dens ua peça barrada on avèn viciat l'èr a Guinemèr. Que m'encoratjavi en comptant los dias. Tot aquerò be s'acabère.
A fin e a mesura qui avançava l'instruccion lo lòctenent que hasó baishar drin la pression. De tot biais bèra pausa hasè qu'avèvi comprés los trebucs que vienoren mei deus autes aperats que deus gradats.
Per la fin deu més d'abriu de 1992 ua bèra randonejada en montanha que sancionè la fin de las classas. Que pujèm purmèr tau Plan deu Som puish l'endedia que la gahèm tau Benó. E que hó lo parat d'ua experiéncia fondamentau : Lo purmèr matin a la casèrna, de qui-ne-i-a qu'arrihanhèn e que volèn pariar : "aqueste n'arribarà pas au som, aqueth tanpauc..." De segur qu'èri dens l'escobadera. La lor presompcion que hore lèu drin escamussada. A fin e a mesura qui la tropa escarlimpava non solament que m'estavi peus davantejaires, mes enqüèra que'm prosejavi dab lo lòctenent shens bohar brac. E quan me demandè de prene'm drin deu lor paquetatge entà'us aleugerir e de reglar l'aviada qu'estoi gahat per ua jubilacion carada. Esclairets de despieit e d'òdi que passavan hens l'espiar deus pelhèrs, rois de las maishèras, tressudants e pantaishants. Au mei haut punt de l'umiliacion.
Acabadas las classas que'm trobèi afeitat a la tor de contaròtle de l'elipòrt. Aquiu las relacions entre sosoficièrs e aperats que cambièn au pregon. Los qui tribalhavan a la tor qu'avèn servat l'esperit badinaire deus estudiants qui mantuns èran estats. Que i èran sovent collacions tà celebrar la promocion de l'un, la partença de l'aute e que s'i auherivan presentòts dens un ambient destibat e plasent. Que s'i practicavan tanben los torns. Atau un matin, un sergent que m'avisè d'ara enlà que'm calore rensenhar un cuadernet entà la bicicleta qui utilisavi per anar cuélher lo corrièr o las commissions, dab lo tipe de mission, l'òra de despart, lo carburant percebut, los quilomètres percorruts, l'òra de tornar e hà'u signar per un gradat. Que trobèi la mesura completament dessensada, mes qu'èra lo servici, ne calè pas tròp pensar, e com los autes aperats qui èran complicis hasèvan lo jòc, que credoi. L'ahar que durè dus més e puish lo sergent que's lenguè. Un aute còp, que'ns arribè un praube catlat. L'Escala de Richter que cercava. Que'u responón unhauta unitat deu regiment que la s'avè presa au matin. E atau lo praubòt que dava lo torn de la casèrna shens jamei abutir. Sonque los gradats qu'avèn dret a bisutatges, deus peberuts : magèrment que'us estacavan sus ua cadièra qui apitavan sus un carràs deus bombèrs e que'us passejavan hens tot lo regiment en bèth bombardà'us dab la lança d'aiga o dab nèu carbonica mantuas minutas de hiu.
A la tor de contaròtle los aperats qu'èran atelats a prètzhèits deus avalorants. En mei deus neteis que calèva tiéner las informacions aerianas. Atau tot dia los pilòtes qui s'aluenhavan a còps a centenats de quilomètres deu regiment que's vienèn assabentar ont encontrèren agruas de cinquanta pams de haut o excercicis de paracadudisme entad afinar lo plan de volada en tant qui un sergent èra afeitat a'us balhar las informacions meteorologicas.
A pausas totun que calèva har guarda, virar de nueit dab un binòmi, Famàs au sautacòrn, per las zònas militaras sensivas deu regiment, quate òras a's pausar, duas a patrolhar. Mes çò de mei crànher qu'èra la guarda de l'Antenne Air, atau qu'aperavan lo plaçar deus grans hangars on los Transals deus paràs demoravan l'envolada seguinta. Aquiu que podem passar la setmana sancera a virar de nueit per l'eslanada deu Pont Lonc, dab las lutz de Pau com un aròu en tela de hons e los bruts hueitius deu herum hens la chaborra de l'auta part deu triscat. De dia que gueitavam los passèris a l'entrada, dab per mercejament los escopits d'uns paracadudistes suus rangèrs quan obrivam la barana aus carràs suus quaus èran pitats.
Entau 13 de julh que caló enqüèra pujar tà Nanci per la gran desfilada de la hèsta nacionau. Quauques dias hasè qu'eram arribats entaus preparats au cap d'ua viada de dus dias en bús. Çò de mei perilhut qu'èra d'encapsar la baïoneta au canon deu Famàs shens esborniar lo vesin. Quan s'aviè la desfilada, que hoi esbatohit per la horra qui's sarrava suus trepadèrs e qui'ns ahupava : "estripatz los Bòches ! Hètz-v'i !"
Aquestes més passats au Quartièr de Ròsa a Usenh que m'aparèn de descobrir a petits drins las carrèras de Pau e la soa vita nueitiva. E lèu que'm mesclèi a la horra deus joens e deus estudiants qui s'atroperavan lavetz au Béarnais o a l'Europub. Au sortit deu servici que hori tanben estudiant, un dia de prima qu'aví lejut un article dens lo jornau, que s'i tratava de l'obertura d'un cursus d'occitan dab seguidas vertadèras dens lo cadre deus estudis de letras modèrnas a l'Universitat de Pau. Qu'aví trobat lo men camin, ce'm credèvi.
Lo dijaus 26 de novème de 1992 la 92/02 que quitè lo 5°RHC d'Usenh. Just s'avèm passat la portalada, per gropets que la gahèm tau parcatge vesitors on las autòs esperavan. Aquiu los uns e los autes que s'enterflatèn e que's saludèn. Qu'avèm passat dètz més amassa, ne'ns quitavam pas tots amics, au contrari. Totun, las dissensions e las vielhas rencuras que s'ataisavan davant l'alegria de la liberacion. Puish, segon la tradicion, la tira-cordèra que corró un darrèr còp lo camin qui'ns separava deu caminau de Bordèu en tutar au mei har. E un cadun que s'esvaní hens lo briu de las autòs e de la vita.
De tot aquerò que i a vint e cinc ans. En 1995, Jacques Chirac, eslejut president, que decidí l'avalida deu servici nacionau, dens ua logica d'economias e de professionalizacion de las armadas. Aquèra suppression que s'avienè tanben dab lo vam de detradicionalizacion de la societat aviat per la "modernizacion" liberau dens lo briu deu segle vintau. E puish b'at cau díser, un cinquantenat d'ans que s'èran escolats despuish la fin de la dusau guèrra mondiau, e los enemics d'un còp èran que tribalhavan ras e ras a la construccion europea. Dens aqueste contexte un tau riti de passada ne hasè pas mei sens.
Au dia de uei, en s'aborrint dens la crisi de valors qui cura lo país e las democracias occidentaus, los reaccionaris e los tornadius de tot pèu, que'ns volerén har créder la restablida deu servici militar obligatòri que seré l'un deus remèdis mei eficients a tots los problèmas (reaus o sentits) qui'ns pausan los joens. Que s'aparan sus l'ideologia deus taulèrs qui vòu l'armada que sia l'institucion per excelléncia on s'aprenia lo respecte, lo sens deu dever, l'aubediénça e la vita en comunautat. Quauques dias hè, au truc d'ua navèra campanha electorau, uns politicaires a las darrèras e qui ne saben pas mei a quins arrams s'arrapar entà conquesir o conservar lo poder, que s'apoderèn aquesta idea tà la hicar au programa. L'òmi que viu sovent en desbrombant e idealizant lo passat, qu'ei causa sabuda. En çò de mantuns lo servici nacionau qu'èra aqueth temps benedit de las purmèras pintèras e deus gorrinèrs de tot ordi, hòra l'espiar d'ua mair, d'ua molhèr, d'ua companha. E rai se lo prètz a pagar èran la pausa deu libre arbitri, de la libertat, las rebaishadas, las escamussadas, dens lo contexte d'un riti de passada qui tienè tota ua annada, sovent longainèra, e qui l'inutilitat, senon l'aberracion e's manifestavan lèu a la màger part. Vertat qu'ei, per un sarròt de gojats desvaratats, los més passats a l'armada que podèn har de çò qui apèran uei "l'escòla de la seconda escadença" en aparant un cadre e en tornant un sens a vitas joenas a còps miscabadas e tostemps erraticas. E lo jutge de minors que'u perpausava sovent com alternativa a la preson aus bandolèrs e aus virahòus. Mes tà la màger part deus gojats qu'èra tot comptat un an de perdut au miélher. L'armada n'a pas jamei educat arrés, n'ei pas lo son prètzhèit, just inculcat ritis, ritmes sociaus, ua disciplina collectiva, reglat lo pas com dreçan un animau. Tanben, hidà'u ua part de la mission d'educacion deus joens, non solament no's pòt pas escàder, ce'm sembla, mes enqüèra qu'ei descartà's a picas sus l'estat deus nostes devers. Shens denegar la part de la responsabilitat individuau aqueths joens que son tanben lo produsit d'ua epòca, la resulta de causidas de societat hera vielhas dens lo hèit de la vita economica e sociau. Lo sens deu respecte e deu víver amassa ne son pas congenitaus, quin poderén aprenè'us los chins se los grans ne'us practican pas mei, e se l'escòla de la Republica era-medisha e'us a hòragetats e remplaçats per la competicion e l'individualisme dessenat, au delà deus proclams incantatòris ? Quan sia confusament, ua part creishenta deus nostes conciutadans que comença de mesurar concrètament los deumaus de las viradas ultraliberaus decididas a còps detzenats d'ans hè. Mes au lòc d'atacar lo mau a la cauç que s'estiman mei enqüèra har pagar aquera capihonada collectiva a ua categoria de la populacion per la bona rason que'n amuisharé miélher los simptòmas.
Le service militaire
1 À Angoulème.
Je n'aime pas les armes ni ceux qui en ont le culte et au service duquel ils sèment la méfiance, la peur et la haine dans l'âme du peuple à commencer par de jeunes esprits irrésolus. Combien de meilleurs combats seraient à assumer pour améliorer la condition humaine ! Combien de petits paysans émondés, de femmes tombées jeunes en veuvage et de mères éplorées sur le grand échiquier des puissants ! Quelles qu'en soient les raisons, les guerres sont le déshonneur de l'intelligence humaine, filles de notre incapacité à dépasser nos passions pour arriver à un accord sans verser de sang. Aussi, bien que son pouvoir de dissuasion soit indéniable, par idéalisme je n'ai jamais pu aimer l'idée même de l'Armée...
Toutefois, à ma mère qui me proposait de me faire réformer si je le voulais je répondis : "Je tiens l'Armée en exécration en vertu de l'histoire et de l'image qu'elle renvoie au présent, mais je veux faire mon service pour motiver mon appréciation..."
Nous étions le cinq février 1992, une matinée ténébreuse de froid et de mort. À l'aube j'avais quitté Hauguernes où le vétérinaire était venu euthanasier Whysky, notre petite chienne et je voyageais dans le train qui m'emportait vers Angoulème, le coeur serré et les idées noire comme la plaque de la cheminée. Avec moi voyageaient d'autres compagnons, l'ambiance était pesante et silencieuse, chacun était en proie à la même question : à quelle sauce serions-nous mangés ?
Arrivés au cheflieu de Charente il nous fallut attendre un peu devant de la gare, transis de froid. Bientôt apparurent les hommes verts, d'humeur massacrante et criant avec des voix féroces pour nous mettre au parfum. Et déja je me demandais ce que nous avions fait pour mériter tout cela.
Le 1er RIMA dominait la ville, c'était une caserne à l'ancienne avec de grands bâtiments austères qui évoquaient une prison, et ceinte de hautes murailles que l'on avait coiffées de fils barbelés. Là, le temps de brèves présentations nous passâmes tous à la tondeuse. Deux femmes étaient payées pour cela. Dans la foulée nous eûmes tout loisir de découvrir la maison de repos du Diable.
Dans les chambres le soir, des petits groupes de caporaux et de sergents, gradés braillards qui étaient le lit de la "Grande Muette", sinon la lie, faisaient irruption tout en hurlant pour nous intimider. Ces rustres rouges de colère et aux yeux exorbités qui troublaient notre sommeil à n'importe quelle heure de la nuit nous promettaient le feu et le sang.
Rapidement les classes commencèrent. Avec elles je mesurai à quel point la France, ce pays moderne et qui fait la leçon au reste du monde, pouvait humilier ses fils dans le but de les manipuler et des assujetir. En s'engouffrant dans l'état d'acculturation d'une part significative de mes compagnons on nous racontait une histoire marquée au coin de la paranoïa collective et qui était en fait une propagande militariste très indigeste. Pour dire, l'année-même où le pays était sur le point de se prononcer sur le Traité de Maastricht, dans les casernes françaises on présentait l'Europe et les pays frontaliers comme des ennemis prêts à bondir contre lesquels les esprits peu instruits et malléables à qui le message était destiné devaient prendre les armes. Le Pen lui-même n'aurait jamais osé le formuler ainsi à mon avis.
En oûtre je fus heurté par le mépris que trahissaient le ton et les mots employés par les sous-officiers lorsqu'ils s'adressaient aux soldats. Nous n'étions pas du tout du même monde. Alors qu'il était question d'apprendre aux jeunes gens la discipline, le sens du devoir et la vie en communauté, tel que je l'ai éprouvé à Angoulème, le service militaire était de fait une entreprise d'abrutissement systématique qui primait ce qu'il y a de plus physique et misait sur les phobies et l'émotion pour endoctriner et recruter les plus naïfs, tout cela dans une ambiance virile de beuverie et de roulement des mécaniques et le contexte d'une chasse aux "intellectuels" à tous les étages. Ainsi, si on demandait au haut-parleur : "Y a-t-il quelqu'un qui sait un peu parler anglais ici ?", celui qui répondait par l'affirmative était envoyé sur le champ nettoyer les toilettes.
Le rythme de notre instruction s'accélérait et le morceau de choix se profilait à l'horizon quand m'advint un coup du sort. Depuis quelques jours les pieds et les mollets me démangeaint et enflaient lentement, rougis pas un mal étrange. Un matin je me levai frissonnant, en proie à une grosse migraine. Le caporal qui faisait le tour des chambres pour aiguillonner les traînards s'en aperçut et m'envoya aussitôt à l'infirmerie. Là les médecins de la caserne firent procéder à une prise de sang et je restai alité avec des remèdes de cheval en attendant les résultats des analyses à Bordeaux qui détermineraient le mal exact et le traitement adapté.
Quelques jours plus tard une ambulance m'emmena à l'Hôpital des Armées Robert Piquet de Bordeaux pour soigner un érésipèle, un mal qui aurait pu me coûter les reins, comme je l'apprendrais plus tard. Là on me plaça sous perfusion dans une chambre en soins intensifs. Une course de vitesse s'engageait contre le stréptocoque qui me dévorait.
Quand je commençai à me requinquer les médecins me firent transférer dans une chambre plus grande, que je partageai avec un autre soldat, de bonne composition. Et après quelques jours à regarder les Jeux Olympiques d'Albertville à la télévision on m'envoya à Hauguernes en convalescence.
Je retournai à Angoulème dans les tout derniers jours du mois de Février pour chercher mon paquetage. Là-bas, suivant la coûtume, des sous-officiers, avec la complicité d'appelés, avaient forcé le cadenas de mon armoire et dérobé tous les biscuits et toutes les friandises que les miens m'avaient offert pour tenir le choc.
Enfin l'après-midi, un train nous emporta vers Pau où nous attendait le Cinquième Régiment des Hélicoptères de Combat, 5ème RHC.
2 À Pau.
Dans le train qui me transportait, ce matin de mars 1992, alors que devant mes yeux défilait la plaine du gave avec la zone industrielle de Lescar et le Château d'Henri IV qui jouait à cache-cache avec les platanes, je n'imaginais pas que c'était un des volets les plus importants de ma vie qui s'ouvrait. À vrai dire, comment aurais-je pu le concevoir, assis que j'étais sur le banc dur et froid d'un camion militaire qui nous bringuebalait tout en nous éventant et nous bénissant de ses bâches dégouttantes alors que nous traversions la ville au point du jour en direction du Pont Long.
L'instruction paloise dura deux mois. Lorsqu'il me vit arriver le jeune lieutenant manqua s'étrangler et pour rattraper le temps perdu il décida de m'administrer un traitement de choc. Il n'avait de cesse de me crier dessus. J'étais abasourdi. Malgré cela je me soumis sans broncher à tous les excercices au menu, je tirai avec le Famas, je lançai des grenades en plâtre, je marchai de nuit, je dormis à la belle étoile sur les hauteurs de Cescau et de Bougarber et je courus avec le masque à gaz sur le nez dans une pièce fermée où on avait vicié l'air à Guynemer. Je m'encourageais en comptant les jours. Tout cela serait bientôt fini.
Au fur et à mesure qu'avançait l'instruction le lieutenant relâcha un peu la pression. De toutes façons j'avais compris depuis longtemps que les ennuis viendraient plus des autes appelés que des militaires de carrière.
Vers la fin du mois d'avril 1992 une grande randonnée en montagne sanctionna la fin des classes. Nous grimpâmes d'abord au Plan du Soum puis le lendemain nous prîmes la direction du Bénou. Et ce fut l'occasion d'une expérience fondamentale : Le premier matin à la caserne, certains ricanaient et étaient prêts à parier : "celui-ci n'arrivera pas en haut, celui-là non plus..." Il va de soi que j'étais dans la voiture balai. Leur présomption serait bientôt un peu mouchée. Au fur et à mesure que la troupe prenait de l'altitude non seulement je demeurais aux avant-postes, mais encore j'entretenais la conversation avec le lieutenant sans haleter. Et lorsqu'il me demanda de prendre un peu de leur paquetage pour les délester et de régler la marche je fus saisi d'une jubilation contenue. Des petits éclairs de dépit et de haine passaient dans le regard de mes lascars, les joues rougies, transpirant abondamment et cherchant leur respiration. Humiliation suprême.
À la fin des classes je fus affecté à la tour de contrôle de l'héliport. Là les relations entre sous-officiers et appelés changèrent sensiblement. Ceux qui travaillaient à la tour avaient conservé l'esprit facétieux des étudiants que beaucoup avaient été. Il y avait souvent des collations pour célébrer la promotion de l'un, le départ de l'autre et on y offrait de petits présents dans une ambiance détendue et bon enfant. On y jouait aussi des tours. Ainsi un matin, un sergent me notifia que dorénavant il me faudrait renseigner un carnet de bord pour la bicyclette que j'utilisais pour aller chercher le courrier ou les commissions, avec la nature de la mission, l'heure de départ, le carburant perçu, les kilomètres parcourus, l'heure de retour et le faire signer par un gradé. Je trouvai la mesure complètement absurde, mais c'était le service, il ne fallait pas trop réfléchir, et comme les autres appelés qui étaient complices jouaient le jeu, je m'exécutai. L'affaire dura deux mois et puis le sergent vendit la mèche. Une autre fois, nous arriva un pauvre gars. Il cherchait l'Echelle de Richter. Il lui fut répondu qu'une autre unité du regiment était venue la chercher le matin-même. Ainsi le malheureux faisait le tour de la caserne sans jamais aboutir. Seuls les gradés avaient droit à des bizutages, toniques : le plus souvent ils étaient attachés à une chaise que l'on juchait sur un camion des pompiers et on les promenait dans tout le régiment tout en les bombardant avec la lance à eau ou de la neige carbonique plusieurs minutes durant.
À la tour de contrôle les appelés étaient occupés à des tâches valorisantes. En plus de l'entretien il fallait tenir à jour les informations aériennes. Ainsi tous les jours les pilotes qui s'éloignaient parfois à des centaines de kilomètres du régiment venaient s'informer : où rencontreraient-ils des grues de cinquante mètres de hauteur ou des exercices de parachutisme, pour peaufiner leur plan de vol tandis qu'un sergent était affecté à leur délivrer les informations météorologiques.
De temps en temps tout de même, il fallait monter la garde, tourner de nuit avec un binôme, Famas en bandoulière, dans les zones militaires sensibles du régiment, quatre heures à se reposer, deux à patrouiller. Mais le plus redoutable était la garde de l'Antenne Air, c'est ainsi qu'on appelait l'emplacement des grands hangars où les Transals des paras attendaient le prochain envol. Là nous pouvions passer la semaine entière à virer de nuit dans la lande du Pont Long, avec les lumières de Pau comme une auréole en toile de hond et les bruits furtifs des bêtes sauvages dans la broussaille de l'autre côté du grillage. En journée nous surveillions les allers et venus, avec pour remerciement les crachats de certains parachutistes sur nos Rangers quand nous ouvrions la barrière aux camions sur lesquels ils étaient perchés.
Le 13 juillet il fallut encore monter à Nancy pour le grand défilé de la fête nationale. Nous étions arrivés quelques jours auparavant pour les préparatifs au terme d'un voyage de deux jours en bus. Le plus délicat était d'enclipser la baïonnette au canon du Famas sans éborgner le voisin. Quand s'ébranla le défilé, je fus stupéfait par la foule qui se massait sur les trottoirs et qui nous criait : "étripez les Boches ! Allez-y !"
Ces mois passés au Quartier de Ròse à Uzein me permirent de me familiariser peu à peu avec les rues de Pau et sa vie nocturne. Et bientôt je me mêlai à la foule des jeunes et des étudiants qui se regroupaient alors au Béarnais ou à l'Europub. Au sortir du service je serais moi-même étudiant, un jour de printemps j'avais lu un article dans le journal, où il était question de l'ouverture d'un cursus d'occitan avec de véritables débouchés dans le cadre des études de lettres modernes à l'Université de Pau. J'avais trouvé ma voie, croyais-je.
Le jeudi 26 novembre 1992 la 92/02 quitta le 5°RHC d'Uzein. À peine avions-nous franchi le grand portail, par petits groupes nous nous dirigeâmes vers le parking visiteurs où les voitures attendaient. Là les luns et les autres se congratulèrent et se saluèrent. Nous avions passé dix mois ensemble, nous ne nous quittions pas tous amis, loin s'en faut. Toutefois, les dissensions et les vieilles rancunes s'inclinaient devant l'allégresse de la libération. Puis, selon la tradition, le cortège parcourut une dernière fois le chemin qui nous séparait de la route de Bordeaux en klaxonnant à qui mieux mieux. Et chacun se perdit dans le flot des voitures et de la vie.
25 ans ont passé depuis. En 1995, Jacques Chirac, élu président, décida de supprimer le service national, dans une logique d'économies et de professionalisation des armées. Cette suppression s'inscrivait aussi dans le mouvement de détraditionnalisation de la société mis en train par la "modernisation" libérale dans le courant du vingtième siècle. Et puis faut-il le dire, une cinquantaine d'années s'étaient écoulées despuis la fin de la deuxième guerre mondiale, et les ennemis d'autrefois oeuvraient côte à côte à la construction européenne. Dans ce contexte un tel rite de passage ne faisait plus sens.
De nos jours, en s'engouffrant dans la crise de valeurs qui mine notre pays et les démocraties occidentales, les réactionnaires et les nostalgiques de tout poil, voudraient nous faire croire que le rétablissement du service militaire obligatoire serait l'un des remèdes les plus efficaces à tous les problèmes (réels ou ressentis) que nous posent les jeunes. Ils prennent appui sur l'idéologie des comptoirs qui tient que l'armée serait l'institution par excellence où on inculque le respect, le sens du devoir, l'obéissance et le vivre ensemble. Il y a de cela quelques jours, à l'aube d'une nouvelle campagne électorale, certains politiciens aux abois et qui ne savent plus à quelle branche s'agripper pour conquérir ou conserver le pouvoir, s'emparèrent de cette idée pour l'insérer dans leur programme. L'homme vit souvent en oubliant et idéalisant le passé, c'est bien connu. Chez beaucoup le service national était ce temps béni des premières beuveries et des débauches en tout genre, à l'abri du regard d'une famille, d'une mère, d'une épouse, d'une compagne. Et tant pis si le prix à payer étaient la suspension du libre arbitre, de la liberté, les humiliations, les vexations, dans le contexte d'un rite de passage qui durait toute une année, souvent interminable, et dont l'inutilité, pour ne pas dire l'aberration devenaient bientôt manifestes à la plupart. Il est vrai que, pour une faible proportion de jeunes garçons "paumés", les mois passés sous les drapeaux pouvaient tenir lieu de ce qu'on appelle maintenant "l'école de la seconde chance" en offrant un cadre et en redonnant un sens à de jeunes existences parfois accidentées et toujours erratiques. Et le juge pour enfants le proposait souvent comme alternative à la prison aux délinquants et aux têtes brûlées. Mais pour la plupart des jeunes hommes c'était tout compte fait une année de perdue dans le meilleur des cas. L'armée n'a jamais éduqué personne, telle n'est pas sa mission, juste inculqué des rites, des rythmes sociaux, une discipline collective, la marche au pas comme on dresse un animal. Aussi, lui confier une partie de la mission d'éducation des jeunes, non seulement est voué à l'échec, me semble-t-il, mais cela revient encore une fois à nous défausser sur l'Etat de nos devoirs. Sans nier la part de la responsabilité individuelle ces jeunes sont aussi le produit d'une époque, le résultat de choix de société parfois très anciens dans le domaine de la vie économique et sociale. Le sens du respect et du vivre ensemble ne sont pas congénitaux, comment les plus jeunes pourraient-ils les apprendre si les adultes ne les pratiquent plus, et si l'école de la République elle-même les a congédiés et remplaçés par la compétition et l'individualisme forcené, par delà les discours incantatoires ? Fût-ce confusément, une part grandissante de nos concitoyens commence à mesurer concrètement les dégâts des tournants ultralibéraux decidés parfois il y a des décennies. Mais au lieu d'attaquer le mal à la racine ils préfèrent encore faire payer ce naufrage collectif à une catégorie de la population au motif qu'elle en présenterait mieux les symptômes.


c: text/html

text:
Wikipèdia:Donatz vòstre vejaire
Vòstre vejaire es benvengut dins d'endreches nombroses :
- Las presas de decisions : Es l'endrech ont las règlas son cambiadas. Podètz intervenir dins las discussions per ajudar a trobar un consensus, o alara votar dins las en cors de vòte.
- Proposicion bons articles/articles de qualitat : Cèrts articles son prepausats per recebre lo labèl "Bon article", podètz donar vòstras suggestions e votar. Los articles encara melhors e fòrt complets pòdon èsser prepausats per recebre lo labèl "Article de qualitat", vòstre votz compta.
- Sondatges : Permeton de "prendre la temperatura" sus un punt non essencial, o abans de lançar una granda presa de decision.
- Paginas/imatges de suprimir : Cal far lo recapte, mas cèrts articles o imatges meritan de demorar. Que ne pensatz ?
- Candidatura a l'estatut d'administrator/de burocrata : Lo pòst d'administrator permet d'escafar los articles e de combatre melhor lo vandalisme. Los burocratas pòdon tanben atribuir las foncions d'administrator/burocrata e renomenar los comptes. Donatz vòstre vejaire !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Parpalhonadas
Lo mot deu President
Bon, aqueste còp que l’avem hèit eth siti, un vertadièr siti, acabat e tot (aqueth), pas gaire complicat…eficaç…com nosautis que…
Parpalhon que’s hica ara «còm». « Ath cap de tantas annadas que se n’aneré temps !» se diseràn quauques arroganhaires…
Entà dançar e cantar, qu’ei Parpalhon qui’v cau ! Diu Vivant ! Quin eslogàn !... Athèu que l’avètz, era "còm" !
Qu'aimam...
Un drin tròp : Eth Jurançon, eth Granh d'Amor...
Ensenhats per quauques poblants de Cuqueron ara degustacion perloncada deth petit Manseng enas nostas arrepegustativas, que deviem especialistas deths grans, d'aqueth béver saborós . Eth Gran Amor deras vits deth Brulhés, eth, que ns aboquè enas nostas neits dunescas ahuecadas. N'ei james autan bon qu'acompanhat deth mei-cueeit de « Fernand et Odile ».
Hèra : Era canta pirenenca
Eras arradics nostas, eth plaser tanben noste, eth gòi de tornà's trobar ad entorn d'aon se volhe...entà canta-la-se dinc au còr dera neit, dinc au cap deras nostas votz.
Dab passion : era musica gascona
Qu'ei plan aquiu...! Desconeguda deth gran public, qu'ei portada per talents deths beròis reaus qui l'an sabuda sauvar deth desbromb e arreviscolar. Un gran merces tad eths, que s'arreconeisheran...
Ara holia : era lenca nosta ( occitana, gascona, bigordana...)
Eth motor deth grope : que ns'amassa, que nse hè caminar, que la nse cau deféner quan la preferarim tot simplament parlar, que nse cau sortir eras urpas quan la volerim bailinar.
Pas tròp gaire : era dòba
Aperet aths braves organisators : hartèra de dòba!... qu'ei beth tròç mes aisit d'aubrir un pòt de hitge gràs!
Brica : eth jacobinisme
Era beròja lenca francesa embarrada en magre emplèc d'unificatora deth Estat quan er'arriquessa e era diversitat culturau deths nostes país de França non demandan sonqu'a existir. Ua filosofia deras simplòta e escananta.


text:
Lo tren de retorn, quicòm coma nòu
oras.
Assetada.
Calada dins mon canton per associals.
I a plan de mond.
Pas a ne petar, mas pro de mond e pas
pro de plaças.
Ela, cagolassa que se la peta amb sas
botassas, que deu faire d'estudis de drech o de finanças, charra de
contunh. Parla que parlaràs : a sa trèva de tipe, a sa mamà,
a sa tanta Agata, al telefonet.
L'ausissi a travès los escotaires de
l'Ipòd.
A una votz grèva de fumaira.
Deu èsser dau genre a fumar,
a virar lo cap en tibant lo menton en se passant la man dins lo pèl.
Parla fòrt.
M'emmèrda.
Que parle a son tipe, a sa maire o al
papa, rai, mas o poiriá far d'un biais mai … discret?
O al mens faire semblant.
La femna assetada davant ieu davala.
Trenta segondas aprèp, la conassa se
lèva. Me parla en m'agachant drech dins los uèlhs - maaaa, coma n'a
de grands d'uèlhs ! - en me demandant, plan aimabla, se pòdi
anar sus un autre sèti per lor daissar la plaça a ela e a sa trèva.
M'anavi levar. A racacòr.
Inercia d'unas paternas tròp
pesugas ?
Signe de la man, votz rauca montada de
la caforna budelica : « Avètz dos sètis de liures,
alai »
Ai capitat de dire non.
Blanqueta !


text:
Gastroenteriti
La gastroenteriti (ò gastro-enteriti) es una malautiá infecciosa caracterizada per una inflammacion dau sistèma digestiu que pòu entraïnar de nausèas, de vòmits, de rampas abdominalas, de flatuléncias, de diarrèas, una desidratacion, de cefalèas e una fèbre. Son origina pòu èsser virala (lei dos tèrç dei cas), bacteriana (consumacion de manjar ò d'aiga contaminat) ò parasitària (sovent en causa d'installacion sanitàrias absentas ò inadequatas).
Malautiá relativament frequenta en l'òme, la gastroenteriti necessita generalament ges de tractament e lo restabliment a luòc après un ò dos jorns. Pasmens, l'infeccion pòu se complicar dins lo cas d'un agravament de la desidratacion. Dins aquela situacion, una espitalizacion pòu èsser necessària.


text:
Dos jorns per descobrir los mediàs occitans Tè Vé Òc Dètz VAP Òc tele La Setmana Jornalet Lo Diari
Audiovisuel et presse numérique en occitan
Tè Vé Òc Dètz Viure Al País Fr3 Òc tele La Setmana Jornalet Lo Diari
Aquela descobèrta se farà en dos tempses : lo dissabte 25 de novembre sus las teles numericas e l’audiovisual en occitan, e lo dissabte 9 de decembre suls jornals e la premsa numerica. / Venez découvrir les médias en occitan en deux temps : samedi 25 novembre nous parlerons des télés numériques (Òc tele et tévéòc, sans oublier France 3) et de l’audiovisuel (Dètz, Piget Prod), et samedi 9 novembre, des journaux et de la presse numérique (La Setmana, Lo Jornalet, Lo Diari…).
Lo 25 de novembre se farà una presentacion de doas televisions numericas en occitan, Òc tele e tévé òc, mas tanben del collectiu Dètz, laboratòri de creacion audiovisuala, e de las emissions en occitan sus França 3, coma « Viure al País » (VAP).
Lo 9 de decembre serà lo torn dels jornals numerics, coma La Setmana, qu’existís tanben en format papièr, e Lo Jornalet, que a l’ora d’ara an un partenariat e trabalhan amassa.
Vos convidam tanben a venir testimoniar sul vòstre usatge dels mediàs numerics e sus las televisions o jornals que vos agradan, sus çò qu’agachatz o que recomandatz. / Venez partager votre expérience des médias numériques occitans : les émissions que vous regardez, les journaux que vous lisez, ce que vous recommandez, tout cela nous intéresse !
Venètz nombroses !
Qualques ligams per anar mai luènh (clicatz sul nom del medià) / quelques liens pour aller plus loin (cliquez sur le nom du media) :


text:
Sent Joan Pè de Pòrt
Sent Joan Pè de Pòrt (Donibane Garazi en basco, Saint-Jean-Pied-de-Port en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, de la quau èra capitau. Administrativament, que's tròba uèi dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e era region de Navèra Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Niva que travèrsa la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Izpura au nòrd, Sent Joan lo Vielh e Zaro a l'èst, Eiheralarre au sud e Uhart de Cisa a l'oèst.
Qu'ei situada suu Camin de Sant Jaume.
Istòria[modificar | modificar la font]
Suber la colina dominant la vila que's quilhava lo Castèth de Mendiguren, mencionat dempuish 1191, au pè deu quau lo rei de Navarra Sanç VII lo Hòrt (1152-rei 1172-1221) e bastí a la debuta deu sègle XIII ua vila hortificada dab barris de pòrtas ogivaus, enqüera uei vesederas, en mei d'ua glèisa, inclusa dens lo sistèma defensiu de la plaça.


text:
Georg Friedrich Händel
George Friedrich Händel o George Frideric Handel (Halle, lo 23 de heurèr de 1685 - Londres, lo 14 d'abriu de 1759) que ho un compositor barròc alemand deu sègle XVIII. Influenciat per la musica italiana (hèra presenta dens lo son estil e sustot dens los son opera) la soa carrièra qu'espelí mei que mei en Anglatèrra e qu'ei tanben considerat com un compositor anglés. Que vadó famós per'mor deus sons opera, deus son concertos grosso e de las soas cantatas.
Enter las soas òbra mei conegudas e intrepetadas que podem mentàver Lo Messia, l'opera Juli César, la Water Music e la Music for the Royal Fireworks.
Vita[modificar | modificar la font]
Lo pair de Georg Friedrich Händel qu'èra surgen au servici de las corts de Saxe-Weissenfels e deu Margraviat de Brandenburg ; b'èra pas hèra favorable a la vocacion musicau deu son hilh, mes, totun, qu'avó lo parat d'estudiar aquest art (e mei que mei lo clavièr) dab Friedrich Wilhelm Zachow. Aqueste pair que's morí en 1697 e Händel que s'anè estudiar lo dret a l'Universitat de Halle. Que's torrnè virar de cap tà la musica totun e, en bèth tribalhar entà l'Opera de Hamburg, que creè las soa purmèras òbras liricas.
En 1706 que viatgè en Italia envitat per duc de Toscana Gian Gastone de' Medici.
Qu ho nomat Kapellmeiter deu princi elector de Hanovre qui vadó George I d'Anglatèrra. Qu'ei atau com Händel e s'installè a Londres a s'escadore la màger part de la soa carrièra dab hauts e baish financièrs per'mor de la soa associacion dab la Royal Opera House, lo gran teatre de Covent Garden.
Que ho nomat tanben cap de l'Academia Reiau de Musica enter 1720 e 1728. A la soa mort, que ho sepelit hens l'Abadia de Westminster. Lo son ostau de Londres qu'ei uei un musèu.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Compositors anglés : Clarke • Purcell
- Compositors àustriac : Georg Christoph Wagenseil
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- 1000 articles fondamentals
- Article de qualitat en polonés
- Article de qualitat en galician
- Article de qualitat en croat
- Bon article en alemand
- Bon article en bielorús
- Bon article en norvegian
- Bon article en suedés
- Article de qualitat en portugués
- Article de qualitat en eslovèn
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Compositor de musica sacrada
- Compositor d'oratòrio
- Compositor britanic
- Georg Friedrich Haendel
- Compositor barròc
- Compositor alemand
- Compositor d'opèra
- Clavecinista (compositor)
- Naissença en 1685
- Decès en 1759


text:
Rodolphe Kreutzer
Rodolphe Kreutzer (Versalhes, lo 16 de noveme, 1766 – Genèva, lo 6 de genèr, 1831) que ho un violonista, un compositor e un pedagòg deu vriulon francés.
Hilh d'un violonista de la Capèra Reiau, que començè a apréner lo vriulon dab lo son pair, puish qu'arrecebó leçons d'Anton Stamitz.
Violonista e solista, que ho professor de vriulon au Conservatòri de París desempuish la soa fondacion en 1795 dinc a 1826. Qu'i trabalhè dab Pierre Rode e Pierre Baillot. Que gavidè tanben per ua estona l'Opera de París.
Que conegó Ludwig van Beethoven a Viena (quan acompanhava Joan Baptista Bernadòta) e aqueste que'u vodè la soa Sonata per vriulon No. 9 in A major, Op. 47 (1803).
Kreutzer que compausè concertos per vriulon, operas, estudis e capricis.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] suber lo site deu International Music Score Library Project


text:
Beaufin
'Beaufin' (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Beaufin è situat en la region del Beaumont a 70 km de Grenòble, a 30 km de Gap, a 10 km de Corps.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa


text:
Virming
Virming es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dependéncia de l'anciana distincion de Lorraine.
- Totalament destruit al cors de la guèrra de Trenta ans e repeuplé en 1656.
- Vilatge sinistrat a 80 % l'an 1944 e reconstruit en 1950.
- Dépendance de l'ancienne seigneurie de Lorraine.
- Entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans et repeuplé en 1656.
- Village sinistré à 80 % en 1944 et reconstruit en 1950.


text:
Dins lu gigantesque espací indò-européen, sembla que los estremes orientaus, los chinés, los japonés, màs los coreans maitot, visan la natura e los estres umans d’un biais fòrça desparrier que la gent de la peninsula europeèna. Aquò dich, es-quò que quò vòu dire que podem pas los comprener ? Queraque non ! ‘Queu pitit libre « Saumon – 연어 » dau AHN Do-hyun l’acerta.
« Saumon – 연어 » parla dau peisson e debuta per :
« Lu mòt saumon sent a la ribièra »
L’istòria es un raconta filosofic e poëtic, un pauc dins l’esperit dau « Jonathan Livingston Seagull »(►wp-en) o « le Petit Prince »(►wp-fr).
Un saumon, Argent-Viu, ‘vant de daissar la mar granda per prener lu fluví se pausa de las questions. De’n prumier, perquè segre lu movamint ? N’i pas mestier per un saumon de se’n anar de la banda ?
Dau temps qu’eu se questiona, flacà! e zo! la busa ‘trapa son amija saumona. D’estre un quistaire vinvòla eu mancará de… Vau pas iò vos contar.
Lu raconta prend lu punt de vuda de l’alimaud e desvelopa las soás pensadas au fiau de l’aiga d’Emerauda, lu fluví, quauquas vetz chamjantas mas, de per las proprietats fisicas de l’aiga, totjorn adaptada au monde alentorn. Agachada-Clar, emai ela encontresse Argent-Viu lu questionaire, vòu nonmàs friar.
Aquò es pas un secret que las filosofias « asiaticas », la dau japon mai que las autras, son per me plar. « Saumon – 연어 » es mon prumier libre corean. Rancure pas que lu asard me lu conhe que aura dins las mans. Es un bon.
Segur los sabants, las sabantas maitot, farjats-das a las filosofias grecas trobarán ‘quò un pauc colhon, ‘quela filosofia « d’estacion de gara » filosofia per l’eimatge entau contada :
« Son los òmes que vos fan malauta ?
– Aimatz pas los òmes ?
– Segur que non ! Coma lurs far fisança ? Ilhs nos ‘visen de naut »
o quò qu’es pres mai d’una vetz per lu renonçament :
« Quò qu’es brave dins la vita, fau pas ‘nar lu querre luenh. Aquò es beleu pas pro, màs ‘quò dura. »
Màs a tots quilhs Jan-la-critica-que-faudriá-dire-Joan, tornarai lurs dire de legir los libres dau François Jullien, lu « traité de l’efficacité » per eisemple que fai ‘na comparason dintra lu realisme d’un Clausewitz ° o Aristote ° e un Sūn Zĭ ¹, o, las « transformations silencieuses » dins la seria daus « chantiers ». Lu François Jullien ‘resta pas de comparar los dos chaps de l’espací indò-européen.
O b’etot lurs fau legir Lin Yutang « l’importance de vivre » que lu tipe a la debuta dau XX sègle disiá de se-mesma : pensar ne’n chinés emb-d-un pinceu a la man mas ne’n anglés davant ‘na machina per escrire ». Segur, ne’n 1938, eu eriá mai-que-mai einocent davant Mussolini, mas lu restant dau libre, tots los anar-e-s’entornar dintra los sabants, escrivans, filosofas de China e quilhs mai ‘quelas d’Euròpa son de bon legir. ‘Tencion, ‘quò sembla pas entau dich, mas la legida dau Lin Yutang es aisada fòra que los noms daus sabants chinés son pau coneguts de nòstre renvèrs.
Nòtas :
° me faudrá los legir un jorn
¹ subretot pas los libretons que costan 1€00, son de la marda. Fau prener las darnièras reviradas realisadas directament dau chinés o « labelisadas » UNESCO. Per eisemple : « l’art de guerre » revirada d’Alexis Lavis.
Eimatge tirat dau catalogue de las edicions Picquier (►fr)
Picatz sus l’eimatge o lu liam per dubrir la pagina consacrada e ne’n legir un bocin
« Saumon – 연어 » revirat dau corean per Yeong-hee Lim e Françoise Nagel, mai de las ilustracions de Eom Taek-su.
※


text:
Limésy
Limésy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pels connaisseurs, lo nom "Limésy" a représ per Maurici Leblanc. N'efièch, se'n servís coma un dels nombroses pseudonymes de Arsène Lupin, ne fa lo "Baron de Limesy".
Pour les connaisseurs, le nom "Limésy" est repris par Maurice Leblanc. En effet, il s'en sert comme un des nombreux pseudonymes d'Arsène Lupin, il en fait le "Baron de Limesy".


text:
Mas sembla qu’es pron abans los cambiaments electorals que los cambiaments son costumièrs al cap de l’Estat.
Lo títol del jornalista de Rue89 es generós, «se recasent» ; cal èstre clar : los rats fugíson la barca de Medúsa.
I a mantunes jorns aviái recebut de Corsega un dessenh umoristic qu’aviái annotat :
«Tanben, fRANÇA d’abans las eleccions de 2012 … zo veirèm lèu.» esperavi pas l’article de Rue89 sul tèma autanplan lèu publicat ! Soi pas un aprosmat de la redaccion parisenca çaquelà.
Mas se cal pausar lo problèma de la capacitat dels elegits o esculhit ministres per causir los collaboradors, sembla que lo turn-over (en patois parisenc novèl) fosquèsse la nòrma. Aquel turn-over es la pròva de las loras incapacitat de gerir los pòstes de govèrn, mai benlèu tanben la verificacion en realitat de l’impossible gestion d’un Estat centralista.
Car, es plan aquò un sistèma generalizat a París, los rats s’en van del navira de manièra talament frequenta qu’es de se pausar lo problèma de l’eficacetat d’aquel Estat centralista e sobretot que nommar personas de qualitat (nommat per la santetat de pensada dels Partits) valorizariá al pòste ministerial coma cal (alprèp de la societat civila en general), e una competencialivitat a tot autre pòste ?
Aprèp l’installacion dins un ministèri, los actors politics aquels s’en van pas, mas es plan de saber que son sovent directament installats a pòste dins las grandas entrepresas parisencas, aquelas que vívon del mercat centralista, fabricat per la pensada parisenca ambe «frontières naturelles».
Lo rats vívon del centralisme parisenc al cap de l’Estat o dins las entrepresas de l’Estat centralista francés.


text:
La portada de La Croix prometiá un dorsier important sobre Belgica. Avèm agut un pichonèl dorsier sobre Belgica. Mas vist de París, quora avèm Lombardia, avèm Flandras ; quora avèm Belgica, avèm Catalonha dins las redaccions e dins los caps politics centralistas.
L’interminabla crisi belga explica perqué l’Union Europèa demanda unas decisions politicas mai fòrtas per realament abandonar los centralismes fiscals e l’amassar de la moneda per privilegiats dels centralismes vièlhs, a Madriz o París.
Ièu es puslèu lo tractament d’aquestes subjectes que me cansa…
«La région catalane, moteur économique de l’Espagne, reverse une part importante de ses impôts aux régions les plus pauvres, […]»
« La region catalan, motor economic d’Espanha, remanda una partida bèla de las imposicions a las regions las mai páuras, […] »
Aquesta afirmacion es un cert camin cort, lo camin de l’avuglament nacionalista francés, un nacionalisme d’expansion.
Se non èra faus, las dichas regions páuras aurián recebut fòrça ; òr, se sap que fòrça regions páuras d’Espanha an agut d’ajuda principalament pels projectes europèus, l’argent de Madrid, recoltada a Barcelona, damorava a Madrid. Çò de segur uèi es que Madrid sense res produsir d’important, es devenguda la region la mai rica d’Espanha, ambe una logistica de drenatge cap a èla dempuèi las regions las mai páuras excepcionala ; alara ambe l’argent de quí ? Senon aquelas dels Catalans e de lor trabalh. De solidaritat en Espanha, n’i a pas mai qu’en França per las regions páuras…
Lo correspondent de La Croix l’explica plan a prepaus d’Espanha. Es Catalonha que paga.
Lo principi de solidartitat es sistematicament fabricat pels centralistas europèus, nacionalistas d’expansion, per legitimar l’expoliacion fiscala dels Estats centralistas e desgalhiaires d’Estat (aqueles mercats-Estats-nacion tant criticats pels liberalismes e pels anticentralistas, diches régionalistes pels Franceses republicanistas ).
Nos podèm totparier pausar la question d’una solidaritat catalana directa per las regions páuras d’Espanha, directament; perqué non seriá pas mai eficaçe ? Autanplan qu’amb un peatge madrilenc ? O parisenc ?
Lo discors socialista, catalan o espanhòl; a çaquelà un problèma, al mens lo qu’es entendut dins l’article, es que mantunes socialistas catalans fan puslèu fisença a CiU qu’al PSOE per la gestion del Principat de Catalonha e de sas finanças. Lo balanç fiscal es de gerir ambe Madrid, aiçò es donat a una socialista…
Donc podèm dire que l’Istòria de las relacions entre los nacionalistas expansionistas, dels mèdias franceses o parisencs a Madris, e los nacionalistas de defensa s’escriu dins la logica lançada aprèp la guèrra de 14/18, pel president nòrd-american Woodrow Wilson. Lo dreit dels pòbles de dispausar de tota legitimitat per saber ambe quina partida del monde vòlon èstre solidaris, dins la Península iberica o farà, es encara d’actualitat en galícia, Euskadi, Navarra/Nafarroa o Andalosia, mai tanben en païses de lenga catalana, de Elx/Guardamar dinca Salses. Çò qu’es vertat a Salses o Baiona, l’es tanben en Bretanha, Normandia, Picardia-Flandras, Lorrena, Alsàcia, Savòia, Francha-Comtat, Martinica, Réunion, Goadelopa, Guiana dicha francesa, Kanaki, Polinèsia, e dins totas las regions administradas per França en Occitània.
La question del federalisme austriac a agut una responsa en 14/18, a costat fòrça mòrt en Occitània (expression del militarisme francés, sampitèrne), las consequéncias europèas son jamai estadas pesadas per las diplomàcias militaristas dels imperialismes anglo-franceses, aquels qu’an ganhat la primièra guèrra mondiala.
Uèi la doctrina de Woodrow Wilson fabrica pas novèlas frontièras, mas pausa la questions dels Estats sense legitimitat levat aquelas de las armas o dels ancians imperialismes mondialistas, França, Anglatèrra (R.U.), Alemanha (sense federalisme), Espanha (sos empèris grands o continental europèu), Itàlia, Rússia (son empèri transcontinental) ; Turquia e Portugal son questionats d’una autra manièra que per las frontièras redimensionadas.
Pendent la crisi, Belgica contunha, e la pensada nacional-expansionista se questiona pas mai sobre la seuna manièra de gerir los territòris e de fabricar la fauta de solidaritat sense qu’al profièich del sol centre de poder e de la seuna administracion bonapartista.
Belgica contunha dins las vièlhas esquèmas centralistas e sense volontat de fabricar una Union Europèa que totas las solidaritats fosquèssen una realitat del terrenh, tocat de prèp per las nacions autre còp maltractadas, e pas un fantasma de las vièlhas Euròpa dels Estats a «frontièras naturalas» e de las realas guèrras sampitèrnas.
L’Union Europèa es d’inventar, e lo camin serà long … pauc a pauc, los nacionalismes d’expansion ( e lor administracion militarista e centralista, Bonapartistas per tot dire) debútan una compreneson qu’an près un camin que caliá pas prendre, l’autodestruccion es al cap del camin ; e quora i aviá pron de moneda, tot aquò se vesiá pas, tot aquò anava plan ; uèi que la moneda publica fauta…. Lo combat dels europeïstas debuta, seràn pron fòrts per bastir la patz en Euròpa, ambe mens de moneda publica per totes e sobretot pels centres ancians dels poders imperialistas victorioses pendent lo sègle XXen ?
Las volontats d’independéncia catalanas o bascas, escosseses o flamands, faràn l’Euròpa de doman, contra los vièlhs imperialismes.
Es qu’Occitània serà pron fòrta per suportar lo terratremol politic e dinerièr, o serà del costat dels imperialistas franceses ?


text:
Dissabte 3 d’octòbre de 2015 : a Cèus (92), sala del primièr estatge del cinèma Le Trianon, 3bis, rue Marguerite Renaudin, 14h30 : conferéncia sul Duc Félix de La Salle de Rochemaure (1856-1915), majoral del Felibritge, segond capiscòl de l’Escòla auvernhata après Arsèni Vermenosa, autor de Les troubadours cantaliens, Récits carladéziens e Uno bisito o Mistral, Maïano, settembre 1907. Conférencia organizada amb los Miègjornals de Cèus e la Velhada d’Auvernha.
Dissabte 14 de novembre de 2015 : 14h30, sala 110, facultat de drech París-Panteon (12, plaça del Panteon 75005 París), amassada generala. Rapòrt moral e rendut compte financièr ; conselh d’administracion de renovelar. En segonda partida de sesilha, Monica Bellegarde evocarà Paul Riquet e lo canal del Miègjorn.
Dissabte 12 de decembre de 2015 : 14h30, sala 110, facultat de drech París-Panteon (12, plaça del Panteon 75005 París), la majorala Peireta Bérengier parlarà de Mistral e las Americas. A la fin de la sesilha, tastarem, coma de costuma, les tretze dessèrts provençals.


text:
Calian (Var)
Calian (en francés Callian) es una comuna occitana de Provença administrada per lo departament de Var dins la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es pròcha de Frejús, de Sant Rafèu e dau Massís de l'Esterèu.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Calian ven del nom d'òme latin Callius amé lo sufixe latin -anum (atestacion de 1032 : de Caliano)[1]. Se tractariá donc de la proprietat, la villa de Callius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
2011 : 3287
2013 : 3385 abitants
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Sòr Emmanuelle i moriguèt e Christian Dior i es sepelit.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Salmonella
Salmonella es un genre de bactèris qu'aperten a la familha Enterobacteriaceae, format de bacils gram-negatius, anaeròbis facultatius, amb flagèls peritrics e que desvolòpan pas capsula (except l'espècia S. typhi) ni esporas. Son de bactèris mobilas que produsisson sulfur d'idrogèn (H2S). Fermentan glucòsa Per possedir una enzim especializada, mas pas lactòsa, e produsisson pas ureasa.
Es un agent productor de zoonòsi de distribucion universala. Se transmet per contacte dirècte o contaminacion crosada pendent la manipulacion, en lo tractat de neurituds o en lo larèr, tanben per via sexuala.
Qualques salmonellas son comuns en la pèl de tortugas e de fòrça reptils, çò cual pòt èsser importanta quand se manipulan a l'encòp aqueste tipe de mascòtas e neurituds.


text:
Un article de la revista Occitans ! numèro 140 (2012).
Max Roqueta e Vert Paradís
Max Roqueta nasquèt a Argelièrs, vilatge del país montpelhièrenc, lo 8 de decembre de 1908. Après una enfança prigondament imergida dins la lenga occitana, contunha sos estudis segondaris al Licèu de Montpelhièr. Son d’annadas d’esbleugiment al long de las qualas descubrís la cultura classica e lo mond de l’escritura. Estúdia la medecina dins l’anciana facultat d’aquela vila, s’implicant dins la vida estudianta, e notadament dins una assocacion, Le Nouveau Languedoc, ont contribuís a ne far un esplech ambiciós de difusion e de valorizacion de la cultura d’Òc.
Publica sos primièrs poèmas en 1931. Fasent a Tolon son internat de medecina e son servici militari, anima amb Carles Camprós un jornal militant Occitània qui perlonga l’accion del Nouveau Languedoc en l’espadissent a l’ensems dels países d’Òc. Mètge de campèstre a Aniana pendent 10 ans, tròba lo temps per escriure qualques unas de sas mai polidas paginas, tot en s’investissent dins lo fonctionament de la Societat d’Estudis Occitans. Aquel trabalh obstinat mena en 1945 a la fondacion oficiala de l’Institut d’Estudis Occitans, dont Max serà un temps lo secretari puèi lo president.
A partir de 1974, l’urgéncia d’escriure l’arrapèt un còp encara, emai aquela d’acabar d’en bèl primièr los sèt tòmes de Vert Paradís. Títol generic de gaireben tota òbra en pròsa de Max Roqueta (sens comptar sos romans), Vert Paradís se declina en 7 volums.
Paregut en 1961, lo primièr volum de Vert Paradís es lo libre d’una vida ja plan vivida : Max Roqueta a mai de cinquanta ans e lo tèxte que conten aquel recuèlh de pròsas narrativas o meditativas rendon compta de gaireben trenta annadas d’escritura, començadas, dempuèi 1934, amb la publicacion en revista de Secrèt de l’èrba, lo relat autobiografic que revelèt Max Roqueta al public dels lectors d’occitan e ne faguèt fòrça per sa reputacion avenidora.
Paregut en 1974, lo segond tòme de Vert Paradís contunha la vena del premièr.
Publicats respectivament, Lo Grand Teatre de Dieu (1986) e L’uòlh dau cat (1987) constituisson los tòmes tresen e quatren de Verd Paradís (dins lor version francesa, Max Roqueta los a reünits dins un sol volum dont la composicion foguèt tornada organizar).
L’edicion occitana de Las Canas de Midàs (Vert Paradís V), publicada en 1990, conten qualques relats, coma Los sèt contrabassses, dont Max Roqueta aviá segurament desejat que sián plaçats dins lo cors del libre a la data de lor escritura, e aital associats a las circonstáncias que las avián far náisser.
Se seguísson en seguida Lo Corbatàs Roge (2003) e Lo libre de Sara (2008).


text:
Tradicionau deth Lengadòc adobat en gascon
Tantòst, tantòst , vendra la prima,
E mai, lo polit mes de mai.
Lo mes de mai floireish e grana,
Cada boton ’speleish sa flor.
Los joens galants que la cuelhen
Tà la portar a lurs amors.
Harèi pas atau per la mea,
Car jo que’n soi dehens la tor !
Qu’em tres dens la preson escura
Que non s’i vei sorelh ni jorn,
Sonque per ua lucarneta
On passa drin l’auba deu jorn.
Se pr’aqiui passa l’irongleta,
Messatgèra deus amoròs,
Que’u harèi díser a ma minhona
Que me’n mande un pastisson.
Que’n sia pas de carn de lebe,
De laudeta, ni pesquiton,
Que sia garnit per un haure
De limas e d’un marteron.
Atau limaran las herralhas,
Lo martèth picarà la tor ;
E quan la tor sia caduda,
Los presoèrs auràn largor.
Fermer


text:
Flamenca
Flamenca qu'ei un roman occitan medievau anonim deu sègle XIII qui n'existeish pas sonque dens un sol manescrit conegut (lo de Carcassona).
Que conda l'istòria d'Archambaut de Borbon, espós gelós, de sa molhèr Flamenca e deu son aimador e liberator, Guilhem de Nivers, qui, desguisat en clèrc, non pòt escambiar pas sonque duas sillabas per messa dab Flamenca ; lo roman que caup dens lo genre deu castia gilos.
Dens l'edicion de Renat Nelli, lo tèxte que compta dab 8095 vèrs octosillabs.
Resumit[modificar | modificar la font]
La debuta e la fin deu manescrit que mancan (en mei de quauques huelhets qui mancan tanben) ; l'istòria qu'i comença dab lo comte Gui de Nemors (pair de Flamenca) qui consulta los sons vassaus entà saber se vau miélher maridar la soa hilha Flamenca sia dab lo Rei deus Eslavons sia dab Archimbautz de Borbon, un senhor de grana valor. En vertat non vòu pas d'aqueth rei luenhec per'mor de crànher de non pas poder tornar véder a Flamenca. La mair de Flamenca que confirma aquesta causida e las nòças que son celebradas pendent mantuns dias au cap deu quaus Archimbautz e torna a Borbon on e's debanaràn un tornéi que lo Rei de França e aunora dab la soa preséncia. Durant aqueste tornéis, totòm, dauna e sénher, qu'admira la beutat excepcionau de Flamenca.
Tot sobte, la Reina de França que ved la lança deu son espós ondrada d'un teishut balhat en signe d'amor com aquò e's hè durant lo torneis be n' vad gelosa au punt de sopçonar Flamenca e de'n parlar a Archimbautz qui, au son torn, e comença eth tanben a ne vàder gelós, gelosia aumentada peu hèit que lo Rei e cèrca a l'aunorar en demorant pròche de Flamenca e tanben per la natura excepcionau de la beutat de Flamenca.
A la fin deu torneis, Archimbautz qu'ei vadut tan gelós que cabuça dehens la holia : que voda totas las soas pensadas de cap ad aquesta gelosia, qu'abandona totas las soas activitats aunorablas passadas, que s'arrapa los peus, no's lava pas mei, que vad violent, que sopçona tostemps Flamenca d'estar in.hidèu e fin finau, que l'embarra dehens ua tor dab las soas duas daunas de companhia : Alis e Margarida. La deisha pas sonque sortir per la messa (on e demòra estujada e en contacte pas sonque dab lo caperan au moment de la comunion) e, de quan en quan, antà anar au banh, on e demòra aquiu tanben embarrada dab las soas duas daunas.
Guilhem de Nivers, joen cavaèr fisicament, intellectuaument e moraument perhèit (qu'ei hòrt, mes tanben educat e instruit e sabent en los sèt arts liberaus) qu'ei vesitat en saunei per Amor qui eth destina Flamenca. Que s'avia donc dab los sons escudèrs de cap a Borbon on e e s'ostala en çò de Pèire Gui (òste qui ei tanben lo proprietari deus banhs on Archimbaut e mia Flamenca e las soas damisèlas).
Mercés a la soa generositat, Guilhem s'amigalha dab Pèire Gui e, amassas, que van a la messa on e ved quin Flamenca b'ei estujada mes tanben qu'au moment de dar la patz, Nicolàs, lo clèrc, que s'apròpia d'èra. Amor que hè saunejar Guilhem a l'idea d'escambiar ua paraula ad aqueste moment e de cavar un sosterranh de enter l'ostau de Pèrie Gui e lo banh.
Guilhem que'u perpausa donc (en pretextant d'ua malaudia qui l'obliga a demorar sol) de logar l'ostau sancer per ua tempsada brèva, e, generós tanben dab lo caperan Justin, que'u demanda de'u deishar har lo clerc en lòc de Nicolàs (que manda estudiar a París en tot pagar peus sons estudis). La formacion intellectuau de Guilhem que'u permet aisidament de préner aquesta plaça e que's hè donc atau tonsurar per amor.
Que pren la plaça deu caperan çò qui'u da lo parat, au moment de dar la patz, d'escambiar pas sonque ua paraula (en vertat duas sillabas) qui au cap de mantuas messas e forman ua conversacion, ua declaracion d'amor e un plan entà se poder rescontrar au banh mercés a un tunèl ; l'escambi qu'ei lo seguent : _ Ailas _Que plans. _Muer mi. _De que ? _D'amor. _Per cui. _Per vos. _Qu'en puesc ? _Garir. _Consi ? _Per gein. _Pren l'i. _Pres l'ai. _E qual ? _Iretz. _Es on ? _Als banz. _Cora ? _Jorn breu e gent. _Plas mi.
Enter cada escambi, ambs intelocutors qu'an lo parat de pensar au contiengut de las loas responsas e Flamenca que'n parla dab Alis e Margarida. Enter temps, Guilhem que hè tribalhar los maçons qui en ua setmana e cavan lo tunèl, un còp lo tribalh acabat, que demanda aus òstes de tornar en çò lor en bèth pretextar que la soa santat qu'ei mièlher e que n'a pas mei besonh de demorar sol dens l'ostau de Pèire Gui. Deu son costat, esmavuda, Flamenca que cad en pasmason e ne prohèita entà pretextar qu'era es òp d'anar au banh.
Qu'ei atau que los dus aimaidors e's coneishen e gauseishen de l'amor a maugrat de la gelosia d'Archimbautz. En pretextant la flaquessa de la soa santat e las vertuts deus banhs, Flamenca la se vira entà multiplicar las rescontas. Deu banh que va cada còp entà la crampa de Guilhem. Au cap d'ua estona, aqueste que la demanda de presentar Alis e Margarida aus sons dus cosins d'escudèrs e tots que vaden amorós (Alis e Margarida que's causeishen respectivament Ot e Clarin) e sengle cople que's tròba cadun sa crampa dens lo banh.
Paradoxaument, qu'ei un còp vadut vertaderament cocut qu'aqueste e's guareish comprenent que per gelosia qu'a abandonat totas las activitats qui l'aunoravan autes còps e qu'a hèit lo malastre de Flamenca. Aquesta que'u perpausa un arrengament o un pacte mes lo huelhet que manca aqui ; au huelhet seguent Archimbaut que torna a la soa vita passada en abandonant la gelosia. Flamenca qui pòt tornar a la soa vita de cort qu'a tanben mens lo parat de trobar Guilhem au banh. Qu'u demanda de s'enanar per tornar. Lo nivernés que's capera de glòria militara en Flandra. Lo pair de Flamenca qui e'na audait a parlar qu'ac conda a Archimbaut qui vòu conéisher Guilhem. Ambs que participan a un torneis organizat a Lovaina peu duc de Brabant e ambs i estiglant (mes Archimbaut just après Guilhem) e bèth pelejar dens lo medish camp. Archimbaut qu'envita Guilhem au torneis qu'organiza e Guilhem que'u promet de's hica un còp mei dens lo son camp.
Los darrèrs vèrs que son pro comics per'mor per admiracion, peguessa e amistat, Archimbauts que tribalha per las amors de Flamenca e de Guilhem. En purmèr que muisha a Flamenca un salut poetic ricament ondrat que Guilhem eth a dat entà l'instrúser en amor. Alis que domanda ironicament s'aqueste chivalièr que lausa tan Archimbaut a un amor ; que respon que quiò e que s'apera la "dauna de Belmont" e lo salut (en vertat escrivut per Flamenca) era ei vodat. A l'escadença deu tornéis, Archimbaut aunora Flamenca e adoba Ot e Claris. Com e deu causir jòias per tres convidats, que domanda a Guilhem, Ot e Claris de'us se causir per eth dab l'ajuda de Flamenca e que'us deisha sols ; qu'ei atau qui los tres coples e pòden gaudir un còp mei.
Durant lo torneis Flamenca que da la soa manga au purmèr chivalièr victoriós : Guilhem ; aquò que'u da lo parat de la mandar los chivalièr vençut en los bèth autrejar de guardas loas armas e dinèr s'accèptan de plegar lo jolh davant era.
Lo manescrit que s'acaba aquiu e la seguida que manca.
Extrèits[modificar | modificar la font]
" [...] Car veramenz sui eu gelos / Plus que null ome ques anc fos; / Los autres n'ai eu vencutz totz, / E per bon dreg serai cogotz, / Mai ja no-m cal dire : serai, / Qu'ades o sui, que ben o sai!" / A si meseis fortmen s'irais, / Tira-s los pels, pela-s lo cais, / Manja-s la boca, las dens lima, / Fremis e frezis, art e rima, / E fai trop mal oils a Flamenca. / A penas si ten que no-il trenca / Sas belas crins luzens e claras; / E dis: "Na Falsa, que-m tens aras / Que no-us aucisse e no-us affole / E vostra penchura non tolle ! / e gens aves levat coaza, / A l'autr'an cuh qu'en fares massa / En sospeisso que la-us arabe; / E ja non cug que-us sía sábe / Quan la-us farai ab forses tondre; / Greu la-us veiría hom rescondre, / Quan venon ist cortejador / Per so que dijan antre lor: / Dieus ! qui vi mais tam bellas cris ! / Plus bella [s] son non es aurs fis. [...]" (1109 - 1134).
" [...] E dis: "S'Amor hui non m'aduz / De mon desir a qualque luz, / Jamai en leis nom fizarai ; / Mas si Dieu plaz, be i avenrai. / Amors non fail ges a la cocha, / Mas a mi par que trop i locha / Pel gran desir que-l cor m'afflama." / Et aitals es totz hom ques ama. / Guillems davan si donz estet; / Quan il lo sauteri baiset, / El li dis suavet: "Hai las!" / Pero ges non o dis tam bas / Ques il fort be non o ausis. / Guillems s'en vai humils e clis / E cuj'aver mout enensat; / S'el agues ara derochat / En un tornei .c. cavalliers / E gasainatz .v.c destriers, / Non agra joia tan perfecha, / Car res el mon tan non delec [...] " (3939 - 3959).
Criticas e edicions[modificar | modificar la font]
Lo sol manescrit conegut qu'ei lo manescrit incomplet de Carcassona. F. Raynouard que'n publiquè extrèits en 1838 puish ua edicion sancera que ho establida per Paul Meyer en 1865, corregida per l'autor en 1901. L'edicion de Renat Lavaud e de Renat Nelli que ho establida en 1960 e Nelli que publiquè tanben criticas de l'òbra.
Dens lo son resumit, Josèp Anglada bremba que Révillout e data los eveniments en 1234 mercés a l'informacion deu tèxte que Pasca que i cad lo 23 d'abriu. De tot biais, l'òbra qu'ei considerada com datant de la meitat deu sègle XIII, ua tempsada marcada per la conquèsta d'Occitània e la soa dominacion repressiva per la Glèisa Catolica. Aquò que pausa la question de la relacion enter lo contiegut morau (adultèri legitimat, seduccion durant la messa en bèth detornar abits de clèrc) e lo contèxte religiós de l'epòca ; la medisha question que's pausar en relacion dab la fin' Amor puish que lo tèxte que mescla intimament amor cortès e carnau. Aquesta epòca qui èra ua tempsada de transicion culturau e de francizacion, çò qui aumenta l'interest de Flamenca, ua narracion dens ua lenga qui cultivè mei l'art liric que non pas la narrativa. Se lo protagonista e segueish l'ideologia cortesa (en combinant las qualitats d'un clèrc, d'un sabent e d'un chivalièr) b'ei totun francés (de Nivers e pas occitan.
La critica (Lavaud e Nelli d'un costat, e tanben Lafont) que botan Flamenca dens la perspectiva deu roman psicologic (com un deus purmèrs, aubrant la via a La Princessa de Clève e quitament a Marcel Proust segon los dus purmèrs).
Dens lo son Art d'aimer occitanien, Nelli qu'insiteish suber l'importància capitau de las longas disgrecions pedagogicas au costat de la narracion deus eveniments. Robèrt Lafont eth que parla d'un "abracat practic de la fin' Amor"[1]. Per la critica tradicionau, l'idea deu dialòg que's seré inspirada de l'òbra de Pèire de Rogièr[2] qui ho quitament perpausat com un possible autor [3](çò qui ei chic probable en acceptant la meitat deu sègle XIII com epòca de redaccion). Nelli e d'autes critics que soslinhèn tanben las relacions deu tèxte dab l' Ars Amatoria d'Ovidi[4] (citat dens lo tèxte), mes tanben dab l'òbra deus trobadors Pèire Cardenal e de Guilhem Montanhagòl e tanben dab lo Roman de la Ròsa (e mei que mei dab debuta de la soa redaccion hèita per Jean de Meug) per'mor de l'utilizacion de figuras allegoricas com Amor, Mercés, Caritat, Prètz. De segur l' amor de lonh shens aver vist l'objècte aimat que 'ns manda de cap a la vida de Jaufre Rudèl. Fin finau, que cau soslinhar que Flamenca e desplega lo topos deu castia gilos com justament lo Castia gilos de Raimon Vidal de Besalú (contemporanèu) e Las novas del papagay d'Arnaut de Carcassés.
Alfred Jeanroy[5] que suggereish un autor roergata e, a maugrat de l'anonimat de l'òbra, aqueste que's mentau dilhèu dens lo tèxte en se bèth presentar devath lo nom de Bernardet (enter los vers 1732 e 1736, dab tots los problèmas pausats per aquesta mena d'identificacion dens un tèxte medievau on Bernardet e poderé estar l'autor, l'escriba, l'interpret orau, un narrator fictiu o tota auta persona).
D'un punt de vista istoric, los senhors de Borbon que's saperavan efectivament e tradicionaument Archimbaut (dens la topografia francesa, la soa vila que s'apera uèi Bourbon-L'Archimbaut) e, segon Paul Olson, que's tractaré dens lo tèxte d'Archimbaut VII de Borbon (Nelli, eth, que suggereish lo VIau) e la causida deu peronatge Guilhem de Nivers e deus lòcs com Flandra e seré tanben istorica e quitament ironica, com ac ei tanben la causida deu senhors qui perden lo tornéis a la fin ; Olson i ved quitament un possible ehèit comic entau public de l'òbra dehens lo contèxte istoric, polititic e religiós de l'epòca. Nelli e Lavaud que bremba lo 30 personatge istorics trobats per Ch. Grimm qui, a despart d'aquò e trobè arguments pro solides per suggerir que lo Nemors deu pair de Flamenca que poderé en vertat estar Namur de Valonia.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Anglada, Josèp. Le roman de Flamenca. Boccard : París, 1926.
- Lavaud, Renat & Nelli, Renat, Les Troubadours : Jaufré, Flamenca, Barlaam et Josaphat, París, Desclée de Brouwer, 1960.
- L'amour courtois des toubadours a Fébus. Per Noste : Ortès, 1995.
- Luce-Dudemaine, Dominique. Flamenca et les novas à triangle amoureux : contestation et renouveau de la fin'amor. Mont : Etoill, 2007.
- Nelli, Renat, Le Roman de Flamenca, un art d'aimer occitanien au XIIIe siècle. Tolosa : IEO, 1966
- Meyer, Paul. Le roman de Flamenca publié d'après le manuscrit unique de carcassone. París, 1865.
- Olson, Paul A.. Le Roman de Flamenca : History and Literary Convention in Studies in Philology, Vol. 55, No. 1 (Jan., 1958), pp. 7–23, University of North Carolina Press (suber JSTOR).
Filme[modificar | modificar la font]
Flamenca que ho adaptada en 1993 en occitan per Michel Gayraud dab lo títol Flamenca e dab un tèxte modernizat per l'escrivan Ives Roqueta.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ In L'amour courtois des troubadours à Fébus
- ↑ Pèire de Rogièr qu'a efectivament compasat ua canso qui comença per Ailas que plangz ?
- ↑ Pietsch, K. "The Authorship of Flamenca." Modern Language Notes, Vol. 10, No. 7. (Nov., 1895), pp 201–202.
- ↑ Per exemple au vers 7555 : So dis Ovidis, qu'en saup pron..
- ↑ Citat per Lavaud e Nelli dens la loa edicion


text:
20.05.2018. Nòva
Sus la mitica tèrra de Kalevala, ont los embelinaments e sortilègis sorgisson de la magia
6.05.2018. Nòva
Segon qualques documents, “lo drech de cueissatge”, tanben conegut coma “ius primae
27.04.2018. Nòva
Las representacions de la Verge Maria amb la pèl escura o negra, dins la partida occidentala de
23.04.2018. Nòva
La lenga ditz qu’après la mòrt d’un soldat roman, sa femna e lor enfant se
15.04.2018. Nòva
S'es fòrça escrich sul nombre 13, un nombre aparentament normal coma quin autre que
8.04.2018. Nòva
Del sègle Xn e fins al sègle XIIIn arriban en Occitània de tèxtes en
1.04.2018. Nòva
Lo paire de l’istòria anglesa, Bèda lo Venerable —escrivan erudit e monge benedictin
25.03.2018. Nòva
La literatura occidentala se basa mai que mai sus l’epoca grècolatina, sustot a travèrs
18.03.2018. Nòva
Lo nas, al delà de sa foncion fisiologica, n’a exercit tanben una d’estetica e simbolica
11.03.2018. Nòva
Pendent l’Edat Mejana, nombroses èran los conflictes entre musulmans e crestians. Mas en
19.06.2017. Nòva
De joves esportius d’elèit catalans son ara los pòrtadrapèls de l’occitan
10.06.2017. Nòva
Se presenta dijòus que ven al Musèu d’Istòria de Catalonha, a Barcelona, lo
2.04.2017. Nòva
A una epòca que los trobadors escrivián de poesias en lenga d’òc, en cantant
16.03.2017. Nòva
Dins lo país d’Arièja, sus la cima d’una montanha escarpada traucada de tutas
4.03.2017. Nòva
Es ja a la venda la version papièr de la traduccion francesa del roman Òc. Eissit en 2013
27.02.2017. Nòva
Dins la mitologia classica grècoromana, lo dieu liberator dels mortals a travèrs l’inspiracion
19.02.2017. Nòva
Pendent l’ante diem XV Kalendas Martias, es dire, lo 15 de febrièr, dins l’anciana
12.02.2017. Nòva
Segon una legenda grèga, quand los abitants de Frigia, l’actuala Anatolia (Turquia), decidiguèron
22.01.2017. Nòva
La durada dels eveniments e la separacion que i a entre eles, l’òme la mesura amb lo temps.
18.01.2017. Nòva
Eissit en 2013 en espanhòl, e tanben publicat en occitan, lo roman Òc de l’autora
31.12.2016. Nòva
Disiá un filosòf e matematician grèc del sègle V, abans lo Crist, que la
25.12.2016. Nòva
Benlèu a un dels dieus mai venerats long de l’istòria de l’umanitat correspond
20.11.2016. Nòva
Un dels multiples movements religioses que sorgiguèron pendent l’Edat mejana e que s’enrasiguèt
13.11.2016. Nòva
Una de las relíquias mai recercadas e tanben emmanteladas de mistèri pendent los darrièrs
6.11.2016. Nòva
Durant l’Edat Mejana, quand qualqu’un èra acusat, las autoritats publicas competentas
31.10.2016. Nòva
Segon la mitologia grèga, Boreas (Bopέaς) èra lo dieu responsable
30.10.2016. Nòva
En Euròpa, abans 1450, la majoritat dels libres èran de manuscrits faches per de monges
23.10.2016. Nòva
Lo foncionari responsable del pont sul Tibre dins los tempses de l’anciana Roma recebiá
2.10.2016. Nòva
Plusors libres an aprigondit la relacion entre aquelas doas religions millenàrias. E çò
24.09.2016. Nòva
Quand los arabis ocupèron la peninsula Iberica en 711, s'entamenèt tanben un conflicte
18.09.2016. Nòva
Dempuèi la nuèch dels tempses, l’èsser uman se sent fascinat per l’Univèrs.
12.09.2016. Nòva
Es encara lo matin a Murèth. Assetat sus sa cadièra, lo rei d’Aragon escota la messa.
11.09.2016. Nòva
Quand una jove orfanèla venguèt veusa, sos fraires decidiguèron que deviá
28.08.2016. Nòva
La dança es un de las arts mai ancianas de l’umanitat, que comencèt d’evolucionar
21.08.2016. Nòva
Pendent l’estiu de 1098, al sen d’una familha nòbla e rica de la val de Ren nasquèt
14.08.2016. Nòva
Lo mes de setembre de 1364 naissiá a Venècia una dròlla que bategèron
9.08.2016. Nòva
La pagina Facebook del roman Òc es a festejar qu’a despassat los 20 000 seguidors.
7.08.2016. Nòva
Las Perseïdas son la pluèja d’estelas qu'a luòc a comptar de la fin del
31.07.2016. Nòva
Après lo massacre de Besièrs, considerat coma un còp de fòrça per
22.07.2016. Nòva
De Bizanci, pendent l’Edat Mejana, arribarián en tèrras occitanas doas eretgias (lo
17.07.2016. Nòva
Lo monarca ideal per excelléncia de la literatura europèa pendent l’Edat mejana,
10.07.2016. Nòva
Segon çò que conta l’istorian de las Crosadas, l’archevesque Guilhèm
3.07.2016. Nòva
Pendent l’Edat Mejana i aguèt mantes profètas autoproclamats. Qualques unes èran
26.06.2016. Nòva
Dempuèi la nuèch dels tempses, après l’ivèrn, las nèus despareissián
19.06.2016. Nòva
Lo concèpte d’aquel lengatge magic, perfièch o divin, utilizat pels aucèls
12.06.2016. Nòva
Per qualque unes, l’alquimia es encara una anciana practica que rèsta en procès de
5.06.2016. Nòva
Dimèrcles passat, 1r de junh, qu’auec lòc en Lhèida era presentacion dera
5.06.2016. Nòva
D’un pas solemne, una dròlla de 14 ans camina vèrs l’interior d’una fortalesa
29.05.2016. Nòva
Un dels debats mai enflamats que sorgiguèron pendent l’Edat Mejana, e qu’es encara
22.05.2016. Nòva
Aqueste 18 de mai de 1152 passat, dins la Catedrala Sant Andrieu de Bordèu, la reina dels trobadors,
15.05.2016. Nòva
Conegut en Occitània coma Ricard Còr de Leon, e en Anglatèrra coma Richard the Lionheart.
8.05.2016. Nòva
Fa qualque temps, escriguèri un article sus un de las principalas del roman Òc, Alienòr
1.05.2016. Nòva
Al mitan del sègle XIII, un evesque de Gènoa comencèt d’escriure una seguida
24.04.2016. Nòva
La bièrra es una de las bevendas alcolicas mai ancianas de l’umanitat, qu’a sas raices
23.04.2016. Nòva
Ven d’aparéisher eth libe Istòria dera Glèisa en Aran, ua òbra que
17.04.2016. Nòva
Los scientifics se demandan dempuèi mai de cent ans perqué las gents se fan de potons.
10.04.2016. Nòva
Lo 28 de decembre es lo jorn dels Sants Innocents, en onor dels enfants que foguèron
3.04.2016. Nòva
Duquessa d'Aquitània, èra rèirefilha de Guilhèm de Peitieus, lo primièr
2.04.2016. Nòva
Eissit en 2013 en espanhòl, e tanben publicat en occitan, lo roman Òc de l’autora
27.03.2016. Nòva
Un dels òrdres militars crestians mai poderoses pendent l’Edat mejana foguèt, sens
20.03.2016. Nòva
Lo temps a totjorn jogat un ròtle fondamental dins la vida vidanta de l’òme
16.03.2016. Nòva
Caracterizats pel refús absolut de la violéncia, de las messorgas e dels juraments, de
13.03.2016. Nòva
“Los enemics de la fe crestiana e de la Glèisa, los erètges, son, doncas, per aquò
6.03.2016. Nòva
Sens cap de dobte, una de las figuras mai avançadas dins l’encastre esperital, teologic
28.02.2016. Nòva
L’òme a agut un interès especial per son imatge pròpri tre lo moment que foguèt
21.02.2016. Nòva
Los primièrs taures salvatges, los urs (Bos primigenius), arribèron d’Asia fa aperaquí
14.02.2016. Nòva
Dempuèi la nuèch dels tempses, l’òme a sentit de feblesa per las sucrariás.
7.02.2016. Nòva
Apareguèron en Euròpa, per lo primièr còp pendent l’Edat Mejana, las
31.01.2016. Nòva
Lo territòri mai grand regit per un meteis governant en Euròpa pendent l’Edat Mejana
24.01.2016. Nòva
Pendent la fin de l’Edat Mejana, Euròpa patiguèt divèrsas agitacions en consequéncia
17.01.2016. Nòva
Nascut a Estagira (Reialme de Macedònia) en 384 abans lo Crist, Aristòtel, conegut tanben
10.01.2016. Nòva
Pendent l’Edat Mejana, en Euròpa plusors celebracions liturgicas s’acompanhavan de
3.01.2016. Nòva
Silvèstre Ir foguèt lo Papa numèro 33 de la Glèisa Catolica. Moriguèt
27.12.2015. Nòva
La nuèch mai longa de l’an dins l’emisfèri nòrd es lo 21 de decembre.
20.12.2015. Nòva
La poesia e la lirica dins lo domeni femenin an existit dempuèi la nuèch dels tempses.
13.12.2015. Nòva
Dempuèi la nuèch dels tempses, lo cicle menstrual femenin es estat mal comprés e,
6.12.2015. Nòva
Pendent l’Edat Mejana, lo rire foguèt pas una practica tròp presada per la Glèisa
29.11.2015. Nòva
Lo 2 de genièr 1492, las fòrças de Ferran IId d’Aragon e Isabèla de
22.11.2015. Nòva
Las legendas sus los lops garons an una longa e rica literatura universala. Basicament, son de creaturas
15.11.2015. Nòva
Demièg la multitud de movements esperitals eissits durant l’Edat Mejana, apareis a Lièja,
8.11.2015. Nòva
Dins gaireben totas las mitologias e los contes populars podèm trobar un faure magic, mièg
1.11.2015. Nòva
Lo 1r de junh de 1310, a París, èra cremada sul lenhièr Margarida Porette, una beguina
25.10.2015. Nòva
Pendent l’Edat Mejana l’elèit seguissiá la tradicion millenària de mostrar
18.10.2015. Nòva
Long de l’Edat Mejana, la Glèisa preconizèt divèrses decrets e peniténcias
11.10.2015. Nòva
Malgrat que las fonts escrichas a prepaus del ròtle de las femnas a l’Edat Mejana sián
14.08.2015. Nòva
La pagina Facebook del roman Òc es a festejar qu’a despassat los 10 000 seguidors.
13.06.2015. Nòva
Dimars venent, en ocasion dera Hèsta d’Aran, se presentarà en Barcelona eth roman
29.04.2015. Nòva
Lo roman Òc a reüssit a Barcelona dins l’eveniment màger del libre. E mai se
12.04.2015. Vidèo
Dissabte passat, anèri rescontrar Griselda Lozano dins son apartament a Tiana, près
28.02.2015. Entrevista
Presidenta de la Fondacion Ager, Griselda Lozano Carvajal es tanben escrivana, autora del roman istoric
30.12.2014. Nòva
Eissit en 2013 en espanhòl, lo roman Òc de l’autora catalana Griselda Lozano es ara
13.03.2014. Nòva
Barcelona aculhiguèt dimars passat la presentacion de dos libres ont la Val d’Aran a un
12.12.2013. Nòva
Se presentèt en Aran, dissabte passat, 7 de decembre, lo roman Òc de l’istoriana


text:
2013
Aquesta pagina concernís l'an 2013 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Hugo Chávez, president de Veneçuèla.
- Lucien Neuwirth, òme politic francés.
- Margaret Thatcher, Premier Ministre dau Reiaume Unit.


text:
1198
Aquesta pagina concernís l'an 1198 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Anglatèrra (→ 1197) amb una tiera de desfachas còntra l'armada dau rèi Ricard Ièr, especialament a la batalha de Coucelles (28 de setembre) e a Vernon (octòbre) (→ 1199). En mai d'aquò, regardant l'afaire dei maridatges de Felip II, lo papa novèu, Innocenci III, ordonèt a son legat Pèire de Càpoa de prononciar l'interdich sus lo reiaume de França e l'excomunicacion personala dau rèi. Pasmens, aquò se turtèt inicialament a una resisténcia fòrta dau clergat francés (→ 1200).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra França a l'avantatge dau rèi Ricard Ièr (1189-1199). En setembre, l'armada anglesa ganhèt una tiera de batalhas que li permetèt de conquistar Boury, Coucelles e de pilhar una partida de la Vau de Sèina. Pasmens, l'intervencion dau papa Innocenci III, desirós d'organizar una Crosada còntra l'eresia catara en Occitània, entraïnèt l'aplant dei combats e la dubertura de negociacions. Aquò permetèt au rèi de se concentrar sus la repression de sei vassaus insurgents.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un tractat dau rabin, mètge e teologian andalós Maimonides (1138-1204) sus lei poisons e leis antidòts.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Averroès, sabent, filosòf e teologian arabi.
- Celestin III, papa de la Glèisa Catolica.


text:
Marsupialia
Divèrs marsupialas.
Lo grop dels marsupials (Marsupialia), del grèc marsipos « sac », es una sosclassa de mamifèrs, onte la femèla a una pòcha abdominala, apelada marsupium, dins la quala pòrta son pichon aprèp sa naissença. Lo pichon, nat dins un estat de desvolopament fòrt incomplet, demòra dins aquesta pòcha, ligat a una mamèla de sa maire, fins que se pòsca noirir d'esperel.
Los marsupials vivon totes en Austràlia, en Tasmania o en Nòva Guinèa, a l'excepcion de la sariga e de la musaranha marsupiala que vivon en America.
Qualques exemples de marsupials : lo cangoró, lo oallabí, lo coala, lo vombat, la sariga. De nombrosas autras espècias son mens conegudas, coma lo gat marsupial, e fòrça an disparegut.
Los marsupials se pòdon veire coma l'anèl de la cadena intermediari entre los monotrèmas ovipars e los mamifèrs placentaris.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los marsupials son generalament classats en 7 òrdres
- Dasyuromorphia (marsupials carnivòrs)
- Didelphimorphia (sarigas)
- Diprotodontia
- Microbiotheria
- Notoryctemorphia
- Paucituberculata
- Peramelemorphia


text:
Eveniments
Occitània
França
Euròpa
Signatura de la Convencion Anglorussa de 1907 lo 31 d'aost entre Russia e Reiaume Unit. Organizèt lo partiment dau Pèrsia entre zònas d'influéncia russas, britanica e neutra.
Signatura de la Convencion Anglorussa de 1907 lo 31 d'aost entre Russia e Reiaume Unit. Organizèt lo partiment de Pèrsia entre zònas d'influéncia russas, britanica e neutra.
Gustau V deven lo rei de Suècia lo 8 de decembre.
Après l'ataca d'
apoplexia dau negus Menelik II l'annada precedenta, creacion d'un govèrn sus lo modèl europèu ambé la creacion d'un gabinet dei ministres.
Oklahoma venguèt 46en estat deis Estats Units d'America (16 de novembre).
Tèrratrem dins la capitala Kingston que causèt mai de 1 000 mòrts (14 de genier).
Perseguida dei grèvas dins lo sector minier illustrant la crisi grèva de l'economia e dau regime politic mexican dempuei la mitat deis annadas 1900.
Batalha de Tarafiyah (24 de setembre) e victòria d'Ibn Saud d'Arabia Saudita contra l'aliança dau sultan Al Homoud Ibn Rashid, de l'emir Abalkhail e dau clan Mutayr.
Establiment d'un protectorat japonés sus la peninsula de Corèa
Partiment de Pèrsia entre zònas russas e britanicas.
Signatura de la Convencion Anglorussa de 1907 lo 31 d'aost entre Russia e Reiaume Unit. Organizèt lo partiment dau país entre zònas d'influéncia russas, britanica e neutra.
Independéncia oficiala dau país lo 26 de setembre. Pasmens, demorèt encara d'annadas sota l'influéncia dirècta de Londres.
Arts
Sciéncias e tecnicas
Comercializacion dau premier sistèma de fotografia color d'usatge relativament simple : l'
Autochrome dei
fraires Lumière. Èra una tecnica de fotografia sus placa de veire que necessitava totjorn de temps de pausa lòngs – problema recurrent dei tecnicas de fotografia color dempuei son aparicion en 1861 – e un tractament complèx. De mai, la sensibilitat èra limitat e per generalizar l'usatge de la fotografia color, serà necessari d'esperar l'aparicion dei premiers films color dins lo corrent deis ans 1930 (→ 1935).
Economia


text:
Saint-Michel (Aisne)
Saint-Michel (Aisne) es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Michel es limitrophe de 5 comunas : Martigny, Bucilly, Hirson, Momignies (Belgica) e Watigny[1].
Saint-Michel est limitrophe de 5 communes : Martigny, Bucilly, Hirson, Momignies (Belgique) et Watigny[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Modèl:Géoportail Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « géo » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
Teofil Gautièr
Teofil Gautièr (Tarba, lo 30 d'agost de 1811 - París, lo 23 d'octobre de 1872) que ho un escrivan gascon de lenga francesa e qui evoquè Gasconha notadament dab lo personatge deu Baron de Sigonhac, protagonista deu son famós roman Lo Capitani Fracassa. Qu'ei tanben l'autor d'autes romans famós : Mademoiselle de Maupin, Giselle, Lo Roman de la momia.
Vadut a Tarba, aus 3 ans lo son pair que's mudè a París. Lo mainatge que conservè ua nostalgia prigonda deus Pirenèus. Marcat au Licèu Louis-le-Grand, n'i tiengó pas e los pairs que l'avón de tornar marcar au licèu Charlemagne, amassa dab Gérard Labrunie (futur Gérard de Nerval). Que comencè tanben a arrecéber ua educacion artistica dab lo pintre Louis-Édouard Rioult.
En 1829 que hè la conesheinça de Victor Hugo qui precipitè la soa entrada dens lo monde literari e la soa particuipacion dens la batalha d'Hernani e, atau, dens lo moviment romantic.
Lo son purmèr recuèlh de poèmas que pareish durant las Tres Gloriosas e's manca atau tota possibilitat d'arrecever la mendre notorietat.
La soa purmèra òbra de gran endom que ho lo roman Mademoiselle de Maupin, publicat en 1835.
Teofil Gautièr que continuè la soa carrièra dens divèrs jornaus, e, enter autes, dens La Chronique de Paris d'Onorat de Balsà on publicore La Morta Amorosa. Que desvolopè tanben ua activitat de critic d'art.
Enter 1840 e 1862 la soa escritura que ho marcada peus sons viatges en Espanha, Argeria, Itàlia, Grècia, Russia e Egipte.
En 1857 que s'installè dens un ostau a Neuilly-sur-Seine dab la soa molhèr Ernesta Grisi, las loras duas hilhas, e las soas duas sòrs. De sa relacion dab Eugénie Fort, ua joena hemna d'origina espanhòu qu'avó un hilh, justament aperat Théophile Gautier Hilh, escrivan eth tanben e collaborator deu son pair.
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Personalitat de Bigòrra
- Critic dramatic
- Critic d'art
- Escrivan romantic
- Poèta francés del sègle XIX
- Poèta romantic francés
- Escrivan de fantastic
- Libretista de ballet
- Naissença en 1811
- Naissença a Tarba
- Decès en 1872
- Escrivan francés del sègle XIX
- Escrivan occitan de lenga francesa


text:
Zenit (astronomia)
En astronomia, lo zenit es un dels punts d'interseccion de la verticala d'un luòc donat e de l'esfèra celèsta. Lo punt d'interseccion que se tròba en dessús de la Tèrra es lo zenit; al contrari aquel que se tròba als antipòdes es lo nadir. D'un autre biais lo zenit es lo punt sus la verticala en dessús de la nòstra tèsta e lo nadir es le punt sus la verticala situat jos los nòstres pès. En coordenadas orizontalas, l'axe zenit-nadir es perpendicular al plan de l'orizont celèst, e lo zenit e lo nadir son los pòls del grand cercle de l'orizont. Lo meridian celèst del luòc passa par aqueles pòls que son lo zenit e lo nadir.
Lo punt pus elevat de la trajectòria d'un astre dins lo cèl (per exemple lo Solelh) se nomena lo punt de culminacion. Lo Solelh passa al zenit solament entre los dos tropics.