text:
Classificacion de Köppen
La classificacion de Köppen es la classificacion principala dei climas terrèstres[1]. Tèn tres nivèus per descriure lei climas diferents en foncion de la temperatura mejana, de la pluviositat e de variacions de temperatura[2]. Ansin, per la temperatura mejana, existís cinc categorias principalas :
- A per lei climas tropicaus. Son caracterizats per una temperatura mejana egala a 18 °C cada mes, l'abséncia d'ivèrn e de precipitacions fòrça importantas e superioras a l'evaporacion naturala.
- B per lei climas secs. Son caracterizats per l'abséncia de corrents d'aiga permanents e per una evaporacion naturala pus importanta que lei precipitacions.
- C per lei climas subtropicaus. Son caracterizats per una temperatura situada entre -3 °C e 18 °C per lei tres mes pus fregs, una temperatura mejana superiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- D per lei climas temperats. Son caracterizats per una temperatura mejana pus bassa que -3 °C que lo mes pus freg, una temperatura pus auta que 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- E per lei climas polars. Son caracterizats per una temperatura mejana inferiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'estius quasi absents.
La pluviositat es devesida entre nòu nivèus :
- S per lei climas d'estèpas ambé de precipitacions entre 380 e 760 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- W per lei climas desertics ambé de precipitacions inferioras a 250 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- f per lei climas umids ambé de precipitacions cada mes sensa sason seca. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- w per lei climas amb una sason seca d'ivèrn. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- s per lei climas amb una sason seca d'estiu. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- m per lei climas de monson ambé de precipitacions annualas pus importantas que 1 500 mm e superioras a 60 mm per lo mes pus sec. S'aplica unicament ai climas dau tipe A.
- T per lei climas amb una temperatura mejana entre 0 °C e 10 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- F per lei climas amb una temperatura mejana inferiora a 0 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- M per lei climas ambé de precipitacions importantas e una temperatura mejana dau mes pus greg superiora a -10 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
Enfin, sièis nivèus depintan lei variacions de temperatura :
- a per lei climas amb un estiu caud, es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es superiora a 22 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- b per lei climas amb un estiu temperat. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es inferiora a 22 °C mai que quatre mes an de mejanas superioras a 10 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- c per lei climas amb un estiu cort e freg. Es similara au tipe b aqueu clima tèn mens de quatre mes amb una temperatura superiora a 10 °C e lo mes pus freg amb una mejana pus auta que -38 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- d per lei climas amb un ivèrn fòrça freg. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus freg es pus bassa que -38 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe D.
- h per lei climas secs e cauds amb una temperatura mejana annuala pus auta que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
- k per lei climas secs e fregs amb una temperatura mejana annuala pus bassa que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Berger, Wolfgang H. (2002). "The Earth's Climate System". University of California, San Diego. [1]
- ↑ McKnight, Tom L; Hess, Darrel (2000). "Climate Zones and Types: The Köppen System". Physical Geography: A Landscape Appreciation. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. pp. 200–1. ISBN 0-13-020263-0.


c: text/html

text:
Guèrra dei Canonieras
La Guèrra dei Canonieras se debanèt de 1807 a 1814 entre Danemarc Norvègia e lo Reiaume Unit. Fa partida dei Guèrras Napoleonencas e foguèt entraïnada per leis atacas britanicas còntra la flòta danesa. D'efècte, Danemarc, inicialament neutre dins lo conflicte, aviá una flòta importanta que representava una menaça per Londres dins lo cas de sa captura per lei Francés. Lei Britanics ataquèron donc dos còps Copenaga per destrurre aquela flòta causant un conflicte lòng entre lei naviris britanics e la flòta novèla de Danemarc magerament formada de canonieras que la produccion èra rapida e simpla. Aqueu tipe de naviri èra leugier e capable de secutar lei convòis marchands britanics mai podiá gaire s'opausar ais unitas militaras importantas coma lei fregatas o lei vaissèus de linha. Ansin, maugrat d'escaramochas regularas entre Danés e Britanics, la supremàcia navala britanica foguèt jamai menaçada e, au contrari, lei darriers naviris importants de Danemarc foguèron pauc a pauc destruchs entre 1807 e 1812.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Seisena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Revolucion Francesa
La Revolucion Francesa es un periòde de l'Istòria de França situat entre 1789 e 1799 que vegèt la fin de la monarquia absoluda e la proclamacion de la Premiera Republica. Entraïnada per lei dificultats economicas e socialas dau Regim Ancian, acomencèt en 1789 quand lo rèi deguèt acceptar de reünir leis Estats Generaus per resòuvre la crisi financiera. Suscitant una desirança gròssa, aquela novèla venguèt una fònt de trebols tre lo començament deis Estats Generaus en mai de 1789 quand se vegèt que lei reformas esperadas per la populacion èran pas la prioritat dau rèi. Ansin, lei deputats dau Tèrç Estat, representant la màger part de la populacion e ajudats per aquelei dau clergat, intrèron en rebellion e se proclamèron Assemblada Nacionala. L'insurreccion de la populacion parisenca entre lo 12 e lo 14 de julhet (presa de la Bastilha) empachèt lo rèi de mandar de tropas còntra lei deputats marcant donc lo començament dau periòde de la monarquia parlamentària fins a 1792.
Pasmens, lo rèi Loís XVI demorèt opausat a la Revolucion e contunièt de luchar còntra sei progrès. En 1791, assaièt de fugir a l'estrangier puei en 1792, acceptèt que França declarèt la guèrra ais Austrians esperant una desfacha en causa de la desorganizacion de l'armada francesa. Lei premierei desfachas causèron son arrestacion lo 10 d'aost de 1792 e la proclamacion de la Republica en setembre après la victòria francesa de Valmy. Fins a 1795, la Republica foguèt dominada per la Convencion e la guèrra còntra la màger part deis estats europèus après l'execucion dau rèi per traïson en genier de 1793. Vengut fòrça autoritari per averar la guèrra e consolidar la Revolucion, lo govèrn de la Convencion capitèt de replegar leis enemics estrangiers (Premiera Coalicion) e interiors (guèrra de Vendèa) e se devesiguèt entre unei faccions que luchèron entre elei. En 1794, Robespierre capitèt d'eliminar seis adversaris mai foguèt tanben rebutat en julhet de la mema annada. En 1795, lo govèrn de la Convencion foguèt remplaçat per un regim diferent dich Directòri. Corromput e feble, aqueu govèrn foguèt capable de defendre lo país còntra l'insurreccion de Vendèa e la Premiera Coalicion finalament vencudas entre 1796 e 1797. En revènge, mau capitèt d'empachar una crisi economica grèva que causar sa casuda en 1799 après un còp d'estat dau generau Bonaparte après lo començament malaisat de la guèrra de la Segonda Coalicion.
Lo periòde de la Revolucion vegèt la realizacion d'una reorganizacion prefonda de França au nivèu territoriau, economic e sociau ambé l'abolicion de la societat de privilègis caracterizant lo Regim Ancian. Aquelei reformas, coma per exemple lei departaments, son a l'origina de l'organizacion modèrna de França.
Somari
- 1 Causas de la Revolucion Francesa
- 2 La fin de la monarquia absoluda (1789)
- 3 La revirada de la monarquia constitucionala (1789 - 1792)
- 4 Lo periòde de la Convencion (1792 - 1795)
- 5 Lo periòde dau Directòri (1795 - 1799)
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
Causas de la Revolucion Francesa[modificar | modificar la font]
La crisi economica[modificar | modificar la font]
La fin dau sègle XVIII foguèt caracterizada per una crisi economica grèva e persistenta dau reiaume de França de Loís XVI de França (1774-1792). Èra causada per l'estructura intèrna dau Regim Ancian e per lei despensas tròp per un estat que sei finanças èran regularament en deficit. Va pauc a pauc se transformar en crisi politica.
D'efèct, l'extension dau reiaume aviá entraïnat l'aparicion d'una juxtaposicion de províncias e de territòris tenent de lèis e de taus d'imposicion diferents. De mai, leis obligacions deis abitants èran tanben fòrça diferentas segon la classa sociala, lo mestier e lei privilègis individuaus o collectius. Per exemple, la noblesa èra pas regardada per lo pagament de l'impòst en cambi de sei servicis au profiech dau rèi per la defensa dau reiaume. L'origina d'aquelei privilègis èra la proteccion dei libertats còntra la poissança dau poder reiau. Pasmens, dins lei fachs, entraïnèron un blocatge de la societat e empachèron seis evolucions. Causèron egalament una dificultat fòrça importanta per l'activitat economica ambé la multiplicacion deis obstacles per la circulacion dei marchandisas (peatges entre províncias...) o dei personas (reglas estrictas per l'installacion de certanei comèrcis...).
D'autra part, lei finanças dau reiaume foguèron regularament en deficit entraïnant una aumentacion dei besonhs de l'estat e deis autoritats localas de la noblesa d'obtenir lo pagament de l'impòst. Ansin, la fin de la monarquia foguèt caracterizada per lo retorn de divèrsei privilègis ancians qu'èran plus demandats dempuei lòngtemps. Dins aquò, lei condicions climaticas marridas d'aqueu periòde causèron de recòltas feblas permetent pas de revenguts importants ai païsans. Aquò va causar una aumentacion de la pauretat dins certaneis endrechs e, subretot, l'aparicion d'inegalitats qu'èran la fònt d'un maucontentament quasi permanent còntra lo sistèma politic quand leis assais de refòrmas dei govèrn Turgot, Calonne e Necker foguèron rebutats per lei classas pus privilegiadas.
La reaccion de la noblesa[modificar | modificar la font]
La noblesa foguèt la victima principala dei dificultats economicas dau reiaume en causa dei règlas d'aquela classa, de la diminucion de sei revenguts e de l'aumentacion dau nivèu de despensas demandadas per la vida de la Cort. Aquelei principis entraïnèron lo declin progressiu de l'aristocràcia que sa fònt de riquessa èra l'impòst e la produccion de sei tèrras. Òr, a partir de la mitat dau sègle XVIII, lei revenguts de l'agricultura demeniguèron regularament mentre que la noblesa aviá pas lo drech de participar au comèrci que vendriá la basa dau poder economic de la borgesiá.
Ansin, la noblesa va acomençar de defendre sei privilègis e assaiar de'n restaurar d'ancians per conservar son nivèu de vida. D'autra, va egalament s'opausar ai projèctes de reformas de l'impòst que divèrsei premiers ministres de Loís XVI assaièron d'estendre ai privilegiats[1]. Aprofichant sei drechs per adreiçar de remarcas au rèi durant l'enregistrament deis edictes per lei Parlaments provínciaus, la noblesa va donc venir, ai s uelhs de l'opinion, lo defensor principau de la populacion en fàcia de l'absolutisme reiau meme se la motivacion premiera de l'aristocràcia èra la proteccion dei privilègis. Per exemple, lo 8 de junh de 1788, leis abitants de la vila de Grenoble s'opausèron per la fòrça a l'evacuacion de son Parlament que refusèt de votar d'impòst contraris ais exempcions e privilègis de la region. La revòuta durèt dins au 14 de julhet de 1788 e necessitèt lo mandadís de renfòrç militars importants.
L'ascension de la borgesiá e dei principis de la filosofia dei Lutz[modificar | modificar la font]
Lo periòde de crisi de la monarquia francesa a la fin dau sègle XVIII foguèt egalament l'ocasion per la borgesiá, classa en plena ascension, de contestar l'òrdre establit. Lo modèl mes en avans foguèt inspirat de la monarquia constitucionala britanica e de la filosofia dei Lutz.
D'efèct, compausada per de marchands qu'an pres una importància novèla durant lo sègle, de païsans rics qu'an donat una educacion a seis enfants, de foncionaris, d'òmes de lèi, aquela classa èra generalament exclusa deis oficis necessitant de privilègis. De mai, la reaccion de la noblesa l'empachèt d'ara endavant d'intrar dins l'aristocràcia. En revenge, lor nivèu de vida e lor importància economica avián fòrtament aumentat. Ansin, van pauc a pauc revendicar de drechs supplementaris e luchar còntra lei privilègis ancians que s'opausavan a seis activitats.
Conaissant egalament lei principis dau Sègle dei Lutz, la borgesiá acomencèt de criticar lei basas dau Regim Ancian coma lo poder absolut dau rèi. En plaça, defendèt d'aspècts novèus coma lei drechs deis individús, la sobeiranetat de la Nacion o l'eleccion de representants. Ansin, tre la convocacion deis Estats Generaus per lo rèi, la borgesiá que foguèt lo representant principau dau Tèrç Estat, aguèt un programa de reformas fòrça important e tenent un sostèn poderós entre leis elèits economicas dau reiaume.
La fin de la monarquia absoluda (1789)[modificar | modificar la font]
La convocacion deis Estats Generaus[modificar | modificar la font]
En fàcia dei dificultats economicas dau reiaume e dau refús dei Parlaments provínciaus d'acceptar un reforma prefonda de l'impòst e de la societat de privilègis, Loís XVI deguèt decidir una convocacion deis Estats Generaus per lo premier còp dempuei lo rèine de Lóis XIII en 1614-1615. Aquela decision va entraïnar l'aparicion d'una esperança gròssa entre leis abitants dau reiaume. Pasmens, tre lo començament, leis objectius dau rèi e de la majoritat de la populacion èran fòrça diferents : Lóis XVI desirava d'obtenir la levada d'impòsts e l'aumentacion deis existents mentre que lo Tèrç Estat esperava de cambiaments importants dins l'estructura politica dau Regim Ancian. Per exemple, lei païsans desiravan una diminucion o l'abandon dei drechs dei senhors per melhorar lor nivèu de vida. D'autra part, un autre problema, non resolut a la fin de la campanha electorala, regardava lo vòte dins l'assemblada. D'efèct, lei deputats èran devesits entre tres òrdres segon lor classa sociala :
- lo clergat ambé 291 sètges.
- la noblesa ambé 270 sètges.
- lo Tèrç Estat ambé 584 sètges.
Doas possibilitats existián per lo vòte. Lo premier èra dich « per òrdre ». Èra a l'avantatge dei classas privilegiadas car lo vòte identic dau clergat e de la noblesa èra sufisent per adoptar una decision còntra lo Tèrç Estat. Lo segond èra dich « per deputat ». Èra a l'avantatge dau Tèrç Estat que podiá aprofichar sa majoritat e lo sostèn de quauquei deputats dau clergat e de la noblesa per s'opausar ai classas privilegiadas.
La campanha electorala e l'eleccion se debanèt en genier de 1789. Foguèt l'occasion de la redaccion de quasèrns de dolenças onte la populacion donèt sei desiranças de cambiament, especialament a prepaus deis abús de la noblesa. Pertocant lo Tèrç Estat, sei classas pus dinamicas obtenguèron la màger part dei sètges. Per exemple, aperaquí 200 elegits sus 584 èran avocats.
L'oposicion entre lei deputats dau Terç Estat e lo rèi[modificar | modificar la font]
La dubèrtura deis Estats Generaus aguèt luòc lo 5 de mai de 1789. Lei dissensions entre lo rèi e lo Tèrç Estat apareguèron rapidàment sus dos ponchs majors. D'en premier, lo rèi e son govèrn èran solament regardats per la situacion dei finanças dau reiaume e non per lei desiranças de reformas de la populacion. Puei, lo vòte èra previst per òrdre ambé de debats separats au contrari dei demandas dau Tèrç Estat que voliá un debat comun entre toei lei deputats e un vòte individuau. Lo mes de mai de 1789 veguèt aqueleis oposicions aumentar enterin que lei debats èran fòrça alentits per lei questions de procedura e la decepcion dau Tèrç Estat.
La proclamacion de l'Assemblada Nacionala[modificar | modificar la font]
Durant lo mes de junh de 1789, l'oposicion entre lo rèi e lo Tèrç Estat aumentèt entraïnant la rompedura entre lei doas partidas. Refusant lo vòte e la separacion dei debats per òrdre, lo Tèrç Estat decidiguèt de se considerar coma la fònt de la sobeirenetat nacionala e de cridar lei deputats deis autreis òrdres de lei raganta
Ansin, lo 17 de junh de 1789, lei deputats dau Tèrç Estat mai quauquei deputats de la noblesa e dau clergat. Puei, lo 19 de junh, foguèt l'ensems dau clergat, sota l'influéncia de sei membres dau bas-clergat relativament favorables ai problèmas de la classa païsana, qu'acceptèt de jónher lo Tèrç Estat. Lo 20 de junh, lo rèi assaièt d'empachament aqueu movement en ordenant la sarradura de la sala prevista per la reünion dei dos òrdres. Reünits alora dins la sala dau Jòc de Pauma, prometeguèron de pas se separar avans la redaccion d'una constitucion per lo reiaume. Lo 27, lo rèi acceptèt lei demandas dau Tèrç Estat.
Pasmens, enterin que l'Assemblada èra autorizada e se proclamava Assemblada Nacionala Constituenta lo 9 de julhet, Lóis ordonèt lo mandadís de tropas a l'entorn de París. Lo 11 de julhet, cambièt son govèrn per la remandada de sei ministres liberaus. La populacion parisenca, crenhent que l'Assemblada foguèsse dispersada, acomencèt de se revòutar tre lo 12 onte d'afrontaments se debanèron vèrs lo Palais des Tuileries. Lo 13, la màger part dei peatges a l'entorn de la capitala foguèron destruchs. De resèrvas de manjar foguèron pilhadas. Enfin, lo 14 de julhet, la revòuta se generalizèt e la populacion acomencèt la recèrca d'armas e de municions, especialament ais Invalides e a la fortalessa de la Bastilha que foguèt presa après un combat mostrant la determinacion de l'insurreccion. A la fin de la jornada, lo rèi acceptèt d'ordenar la retirada de sei tropas.
La Gròssa Paur e l'abolicion dei privilègis[modificar | modificar la font]
La presa de la Bastilha va entraïnar un movement d'insurreccion nacionala ja acomençat dins certanei regions coma Rennes. Dicha « Gròssa Paur », aquela tièra d'eveniments violents va causar l'afondrament de la monarquia absoluda francesa e de la societat de privilègis.
D'efèct, entre lo 15 de julhet e lo 6 d'aost de 1789, de movements armats reünits en causa de rumors d'atacas de bregands prenguèron lo contraròtle dei castèus per destruire lei documents atestant lei drechs dei senhors. De còp, aqueleis ocupacions necessitèron de combats e certanei senhors foguèron tuats o lei castèus cremats. Espaurida, l'Assemblada Nacionala decidiguèt l'abolicion dei privilègis dins la nuech dau 4 d'aost de 1789. Puei, lo 26 d'aost, adoptèt la Declaracion dei drechs de l'Òme e du Ciutadan. Fòrtament inspirat per la filosofia dei Lutz, aqueu tèxt proclamèt la limitacion dei drechs reiaus, la proteccion dei libertats individualas e lo caractèr sacrat de la proprietat privada.
La revirada de la monarquia constitucionala (1789 - 1792)[modificar | modificar la font]
La reorganizacion dau país[modificar | modificar la font]
Après lei reformas adoptadas per contentar e calmar lei revòutas durant lo mes d'aost de 1789, l'Assemblada contunièt son òbra per escriure una constitucion creant un sistèma de monarquia constitucionala. Una revòuta novèla de la populacion parisenca va assegurar aquela evolucion per lo retorn fòrçat dau rèi a París que venguèt tornarmai la capitala de França. Enterin, lo reiaume foguèt reorganizat.
Ansin, en octòbre de 1789, lei dificultats d'avitalhament de la capitala e lo refús dau rèi de promulgar lei lèis votadas en aost de 1789 van causar una insurreccion novèla de París. La populacion aneguèt a Versalhas per fòrçar lo rèi de leis acceptar. Après un afrontament tendut dins lo palais[2], lo rèi foguèt obligat de venir s'installar a París au Palais dei Teulariás. Gardèt lo poder executiu mai sa posicion foguèt fòrça afeblida.
De son caire, l'Assemblada Nacionala acomencèt de formar de commissions que prenguèron lo contraròtle de l'administracion dau reiaume aprofichant l'occasion per lo reorganizar. Lo territòri foguèt devesit en departaments per unificar la division territoriala anciana onte se superpausava divèrseis unitats que se recurbissián pas entre elei. Dins lo domeni comerciau, totei lei limitacions au comèrci interior foguèron suprimidas[3]. Enfin, assaièt de resòuvre la question financiera per la requisition d'una partida dei bens dau clergat. En cambi, una Constitucion civila dau clergat transformèt sei membres en foncionaris pagats per l'Estat. Pasmens, l'oposicion dau papa va entraïnar l'oposicion d'un nombre important de curats còntra la reforma. Será la causa dei guèrras civilas dins l'Òest de França dins lei premiereis annadas de la Republica.
La fugida dau rèi e la revirada de la constitucion de 1791[modificar | modificar la font]
Lo principi de la monarquia constitucionala será proclamat en 1791 per l'adopcion de la constitucion escricha per l'Assemblada Nacionala. Pasmens, foguèt tanben lo periòde onte lo refús dau rèi d'acceptar lei succès de la Revolucion apareguèron pendent sa temptativa de quitar lo país per l'estrangier. La monarquia parlamentària francesa va donc mau capitar e desbocar sus una crisi novèla.
D'efèct, entre lo 20 e lo 21 de junh de 1791, Loís XVI amb sa familha assaièron de fugir fòra de França. Pasmens, lo plan, mau preparat, se debanèt pas correctament e lo rèi trobèt pas leis unitats militaras que devián l'escortar sus son trajècte. Au contrari, fòrça las, deguèt s'arrestar a Varennes onte foguèt arrestat per lei representants mandats per l'Assemblada. Aquela fugida marquèt la rompedura entre una partida de la populacion e lo rèi e tanben entre lei diferentei faccions dirigent la Revolucion. Ansin, la fugida foguèt generalament sentida coma una traïson dau rèi envèrs lo país e la Revolucion. L'idèa de la Republica acomencèt d'aparéisser. Pasmens, leis elements pus conservators de la borgesiá, desirós d'acabar la Revolucion, s'opausèron a l'arrestacion dau rèi. Ajudats per lei generaus comandant la garda parisenca (La Faieta, Bailly), capitèron de restaurar lo poder reiau en pretendent que lo rèi èra estat raubat per leis enemics de la Revolucion. Aquela aliança, entre revolucionaris moderats e Loís XVI permetèt de proclamar la constitucion dau reiaume en setembre. Lo poder legislatiu venguèt lo poder principau dau reiaume e sa fònt quasi unica èra l'Assemblada Nacionala. Lo rèi gardava lo poder executiu e, subretot, un drech de veto sus lei decisions de l'Assemblada. La composicion dau govèrn es egalament totjorn de son ressòrt.
Leis eleccions se debanèron lo 1èr d'octòbre. Donèron una majoritat de deputats partisans de la monarquia constitucionala ambé 250 deputats per la drecha (Feuillants), 385 per lo Centre e solament 136 per l'esquèrra (club dei Jacobins). Pasmens, avans la fin de l'annada, la question religiosa va entraïnar la revirada d'aquela assemblada quand lo rèi decidiguèt d'utilizar son veto còntra lei reformas pertocant lo clergat. Puei, lo tractament deis autrei questions sensiblas (Emigrats, menaças dei país estrangiers...) va precipitar lei tensions dins lo país e lo regim e una crisi novèla que va causar la fin de la monarquia l'estiu seguent.
La marcha vèrs la guèrra[modificar | modificar la font]
A partir de l'estiu de 1791, la question deis Emigrats, la crenhença dei país estrangiers a prepaus de l'evolucion de la Revolucion e la desirança de seis enemics d'utilizar leis armadas estrangieras per rebutar l'Assemblada van condurre au començament de la guèrra europèa revolucionària en 1792.
La question dei nòbles emigrats foguèt lo ponch principau de l'entraïnament de la guèrra. D'efèct, dempuei 1789, una partida de l'aristocràcia a quitat lo país per s'installar dins leis estats vesins, magerament a Trevèri en Alemanha. Acomencèron de reünir una armada suscitent un vòte de l'Assemblada demandant au govèrn de Treva de dispersar aquelei fòrças, annonciant la confiscacion dei bens deis Emigrats e de mesuras còntra lei curats opausats a la Constitucion dau Clergat. Lo rèi utilizèt son veto per s'opausar ai lèis còntra lei curats e leis Emigrats mai demandèt egalament la dispersion de lor armada. Aquò rendèt la guèrra possibla en cas de refús.
D'autra part, leis estats europèus acomencèron de s'inquietar dei progrès de la Revolucion. Lo 27 d'aost de 1791, Prússia e Àustria declarèron lor solidaritat ambé lo rèi francés e mai se ges de mesuras concrètas foguèron adoptadas. De mai, l'emperaire austrian èra inicialament gaire interessat per una guèrra còntra França. Leis Anglès i èran opausats. Ansin, la question de Treva foguèt reglada quand lo govèrn austrian declarèt son intencion de pas ripostar a una ataca francesa còntra Treva. D'autra part, se l'annexion d'Avinhon causèt quauqueis alarmas, la question venguèt pas lo pretèxt d'una guèrra.
Pasmens, en França, la màger part dei revolucionaris èran favorables a una guèrra que permetriá de renfòrçar la posicion de la Revolucion. Seis adversaris, especialament lo rèi Loís XVI, èran tanben partisans d'una guèrra còntra leis Austrians esperant que la desorganizacion dei tropas francesas, causada per la partença d'un nombre important d'oficiers nobles, entraïnariá una desfacha rapida e l'elimionacion de la Revolucion. Ansin, a partir de 1792, la majoritat de l'Assemblada venguèt pus aggressiva fins a la declaracion de guèrra dau 20 d'abriu.
La fin e la monarquia francesa[modificar | modificar la font]
Lo començament desastrós de la guèrra va causar l'afondrament rapid de la monarquia acusada de traïson après lei menaças deis estats estrangiers en guèrra còntra França.
Ansin, tre lo començament de la guèrra, l'Assemblada decidiguèt d'adoptar tres mesuras còntra lei curats refractaris, per dissòuvre la garda reiala e formar una garda nacionala per defendre la capitala. Lo veto dau rèi entraïnèt una jornada revolucionaria novèla e l'ocupacion dau Palais des Tuileries per la fòga lo 20 de junh. Pasmens, lo rèi mantenguèt son veto que foguèt contornejat per lo vòte d'una lèi declarant la « patria en perilh » lo 11 de julhet cridant lei volontaris de venir a París.
Aquela crisi foguèt agravada per la declaracion de Brunswick menaçant de faire un chaple dins París se la familha reiala èra victima de violéncias de la part dei revolucionaris. Aquò precipitèt la fin de la monarquiá e la preparacion d'una jornada revolucionària novèla. Entre lo 9 e lo 10, la comuna de París foguèt rebutada per una Comuna revolucionària. L'endeman, un tropa importanta capitèt de prendre lo Palais dei Teulariás maugrat la resisténcia acarnada de la garda reiala. Loís XVI deguèt se replegar a l'Assemblada que votèt sa suspension e son arrestacion.
Lo periòde de la Convencion (1792 - 1795)[modificar | modificar la font]
L'eleccion de 1792[modificar | modificar la font]
Après l'adopcion de la Constitucion de 1791, d'eleccions legistivas se debanèron en setembre de 1792. Après la traïson dau rèi e son arrestacion, entraïnèron l'eleccion de deputats revolucionaris que se devesiguèron en tres grops principaus :
- la Montanha (200 deputats aperaquí) formava l'esquèrra.
- lei Girondins (160 deputats aperaquí) formavan la drecha.
- lo Palun (390 deputs aperaquí) formava lo rèsta. Son nom vèn deis opinions esitantas de sei membres situadas entre lei doas alas de l'Assemblada.
La Montanha e lei Girondins, inicialament eissit dau club dei Jacobins, desvolopèron rapidament de projèctes diferents per l'evolucion de la Revolucion intrant pauc a pauc en conflicte.
Lo Procès dau rèi[modificar | modificar la font]
Lo Procès dau rèi e lo vòte de son execucion foguèt una deis òbras majoras de la Convencion. Acomençat lo 11 de decembre de 1792 après l'abolicion oficiala de la monarquia lo 21 de setembre, aqueu procès venguèt rapidament un enjòc politic entre lei deputats de la Montanha e aquelei de la « Gironda ». Lei premiers avèron lo vòte sus la culpabilitat de Lóis XVI lo 15 de genier de 1793 e sa condamnacion a mòrt lo 17 en presentant l'execucion dau rèi coma un mejan per assegurar la fondacion de la Republica. Lo rèi foguèt tuat lo 21 de genier causant una impression prefonda dins la populacion francesa e entre lei sobeirans europèus. Tre lo mes de febrier, una coalicion europèa reuniguèt la màger part deis estats dau continent entraïnant una guèrra generalizada ai frontieras francesas.
L'eliminacion dei Girondins e lo començament de la guèrra civila[modificar | modificar la font]
Acomençat durant lo procès de Loís XVI, lo conflicte entre Girondins e membres de la Montanha aumentèt. Lei dos grops avián una vision diferenta de la Republica e s'afrontèron sus lo contengut de donar a la Revolucion. Pasmens, lei Girondins, fòrça influents dempuei 1791 devián luchar còntra lei contradiccions de sa politica e sei dificultats e lo sostèn important de la populacion parisenca a la causa dei Montanhards. Ansin, avián votat la guèrra sensa prendre de mesuras adaptadas per la realizar, provocat la fin de la monarquia, assaiat de sauvar lo rèi e autorizat lo liberalisme economic causant un agravament de la crisi economica. Lei 31 de mai e 2 de junh de 1792, lei deputats girondins foguèron donc arrestats ambé l'ajuda de la màger part dei Parisencs e sei partits eliminat de la Convencion.
Aquela mesura va agravar la situacion de guèrra civila que reinava en fòra de la capitala. Dos camps se formèron per luchar còntra la Convencion dirigida per la Montanha. Lo premier foguèt l'ensems dei guerilhas de l'Òest qu'èran partisans dau rèi e còntra lei mesuras presas còntras lei curats opausats a la Constitucion dau Clergat. Aquela insurreccion acomencèt lo 3 de març de 1792 e venguèt rapidament un teatre d'afrontaments majors dei guèrras revolucionàrias. L'autre front apareguèt lo 2 de junh de 1792 e foguèt l'insurreccion dei partisans dei Girondins que tenián lo contraròtle de vilas importantas coma Lion o Marselha. Segon leis occasions, lei dos movements s'alièron còntra lei tropas convencionalas.
La guèrra còntra la Coalicion europèa[modificar | modificar la font]
La declaracion de guèrra còntra leis Austrians durant l'estiu e la captura dau rèi entraïnèt lo començament d'un conflicte ambé lei poissanças europèas. Se generalizèt en 1793 après l'execucion dau rèi e la formacion de la Premiera Coalicion. D'ofensivas aguèron luòc sus toei lei frontieras obligent la Convencion d'organizar e d'armar una armada segon de principis novèus que van permetre la resisténcia puei la victòria deis armadas revolucionàrias.
D'efèct, se la premiera ofensiva aliada foguèt arrestada durant la batalha de Valmy, leis atacas de la prima de 1793 menacèron tornarmai lei frontieras francesas. La Convencion adoptèt donc una tièra de mesuras per renfòrçar la direccion dau país e sei fòrças armadas. Un Comitat de Salut Public foguèt creat e recebiguèt la màger part dei poders reiaus ambé lo sostèn de la Convencion. Un segond Comitat, dich de Seguritat Generala, foguèt tanben creat per arrestar e eliminar leis opausants de la Revolucion. Au nivèu militar, sota l'influéncia de Carnot, lo Comitat reorganizèt leis unitats, s'ocupèt de mobilizar e d'equipar un nombre important de soudats e assegurèt lo contraròtle politic deis armadas per lo mandadís de comissaris politics.
Aquò permetèt un redreiçament militar tre lo mes de setembre de 1793 ambé l'aplant de l'invasion per leis armadas coalizadas ai batalhas d'Hondschoote (6-8 de setembre) e Wattignies (16 d'octòbre). En decembre, lei batalhas de Geisberg (26) e de Landau (28) obliguèron la Coalicion d'adoptar una estrategia defensiva avans d'èsser replegada per leis ofensivas de la prima de 1794. En França, la Convencion prenguèt l'avantatge còntra lei Federalistas girondins e l'insurreccion de Vendèa : Marselha foguèt conquista lo 25 d'aost de 1793 e Lion lo 9 d'octòbre. Enfin, vèrs la fin de decembre, lei Vendeans foguèron esquichats a Savenay (22-23) e Tolon represa ais Anglés (19).
La lucha intèrna dei Montagnards[modificar | modificar la font]
Au poder a partir de la mitat de 1793, lei Montanhards realizèron, en fòra deis aspèctes militars necessitats per la guèrra, una politica revolucionària avançada e autoritària. Pasmens, lei diferentei faccions de la Montanha van rapidament luchar entre elei causant l'eliminacion d'un nombre important de deputats e l'ascension au poder de Robespierre.
Ansin, lo govèrn realizèt una politica sociala novèla assaiant de resòuvre la crisi sociala, d'establir una egalitat de possibilitats pus vertadiera e de contuniar la politica de lucha còntra lo poder de la Glèisa. Au nivèu economic, lo govèrn adoptèt lo dirigisme economic per limitar l'inflacion e taxar certanei produchs utilizats per l'especulacion. La pena de mòrt foguèt utilizada còntra leis « acaparraires ». Pasmens, entraïnèt la proliferacion dau mercat negre e poguèt pas arrestar la depreciacion de la moneda. Au nivèu sociau, l'esclavatge foguèt abolit e de lèis novèlas favorizèron lo divòrci e lo partiment deis eiretatges. Enfin, au nivèu religiós, lo regim assaièt de desvolopar de cultes novèus coma aquelei de la Rason o de l'Èstre Suprèm.
Dins aquò, lo periòde foguèt tanben caracterizat per una lucha intèrna saunosa entre Montanhards. A la fin de l'annada, un conflicte grèu acomencèt entre leis elements pus extremistas dau movement e l'ala pus moderada. Sota l'impulsion de Robespierre, leis extremistas foguèron arrestats e executats au començament dau mes de març de 1794. Puei, en abriu, foguèt lo torn de l'ala drecha de la Montanha d'èsser eliminada. A la prima de 1794, lo poder de la Revolucion passèt donc sota lo contraròtle dau Comitat de Salut Public e de Robespierre.
La reaccion de Thermidor[modificar | modificar la font]
La victòria de Robespierre còntra seis adversaris politics li permetèt d'establir un govèrn fòrça autoritari per luchar còntra leis enemics interiors, que la definicion foguèt modificada per regardar mai d'individús, e accentuar l'esfòrç militar ai frontieras. Ansin, en junh de 1794, leis armadas francesas averèron de succès decisius. Pasmens, Robespierre aviá d'ara endavant d'enemics nombrós. Ansin, una aliança dau Palun e de certanei membres dau Comitat de Salut Public permetèt son arrestacion lo 27 de julhet. Dins aquò, una còntra-ataca de sei partisans capitèt de lo liberar fins a la fin de la jornada quand la Convencion obtenguèt lo sostèn de tropas militaras. Lo 28, Robespierre e seis amics èran eliminats e una constitucion novèla foguèt rapidàment escricha. Lo poder novèu foguèt dirigit per un Conseu executiu de cinc personas elegits per lo poder legislatiu. Aqueu darrier èra devesit entre doas chambras. L'ensems demorèt generalament feble, especialament per leis afaires economics interiors que venguèron fòrça marridas.
Lo periòde dau Directòri (1795 - 1799)[modificar | modificar la font]
L'evolucion deis operacions militaras[modificar | modificar la font]
Leis annadas 1794 e 1797 veguèron la victòria deis armadas revolucionàrias sus lei tropas europèas de la Premiera Coalicion marcant lo succès e la consolidacion de la Revolucion en França. De mai, leis insurreccions interioras foguèron tanben vencudas. En revenge, leis operacions de 1798-1799 còntra la Segonda Coalicion acomencèron fòrça mau e lei Francés deguèron se replegar en direccion de lor país aumentat la crisi politica dau govèrn revolucionari.
D'efèct, a la prima de 1794, lei tropas francesas ataquèron lei Coalizats que foguèron batuts e deguèron se replegar. Lo 26 de junh, la batalha de Fleurus causèt l'evacuacion de Belgica per la Coalicion. Sus la frontiera espanhòula, lei tropas dau generau Dugommier intrèron en Catalunha onte lei fòrças espanhòulas foguèron pauc a pauc vencudas. La campanha d'Itàlia, començada en 1795, foguèt lo ponch centrau d'aquela guèrra e entraïnèt la victòria francesa après lei succès de Bonaparte que sei tropas agantèron la frontiera austriana en 1796-1797. Lo 18 d'octòbre de 1797, lo retirament d'Àustria marquèt la desfacha finala de la Premiera Coalicion. Enterin, sus lo front interior, l'insurreccion de Vendèa foguèt esquichada en 1796 après la revirada de l'expedicion reiala de Quiberon (23 de junh - 21 de julhet de 1795).
Dins aquò, la guèrra còntra Anglatèrra contunièt e tre 1798, una Coalicion novèla se creèt. Leis armadas francesas foguèron atacadas sus unei ponchs. Vencuts maugrat de dissensions entre Coalizats, deguèron se replegar pauc a pauc lei frontieras francesas foguèron tornarmai menaçadas. Enterin, l'expedicion francesa en Egipte, maugrat sei succès terrèstres, foguèt isolada après la batalha navala d'Abokir e menaçada per de contraofensivas britanicas. Aquelei desfachas causèron donc una crisi politica deis institucions de la Republica eissidas de la casuda de la Convencion.
La crisi economica[modificar | modificar la font]
En fòra de dificultats militaras de 1798-1799, la crisi economica foguèt la causa principala de la casuda dau Directòri en 1799. D'efèct, l'inflacion a entraïnat la depreciacion fòrta de la moneda e leis impòsts son pus pagats per la populacion maugrat lo mandadís de soudats. Una partida dau deute foguèt abandonada per lo govèrn e d'impòsts novèus foguèron creats per assaiar de resòuvre la crisi. Lei requisicions realizadas dins lei territòris ocupats venguèron tanben un metòde fòrça utilizat per reglar lei problemas financiers de la Republica.
Lo còp d'estat de Bonaparte e la fin de la Revolucion[modificar | modificar la font]
A partir de 1797, lei crisis militaras e economicas entraïnèron divèrsei còps d'estat dau Directòri còntra leis Assembladas. Per exemple, en setembre de 1797, tres directors, ambé lo sostèn de l'armada, arrestèron unei deputats après la victòria reialista ais eleccions legislativas. Aquò foguèt completat per l'invalidacion de l'eleccion de 106 deputats en mai de 1798 e la demission dei directors opausats a aquela evolucion en 1799. Pasmens, aqueu renfòrçament foguèt pas sufisent e leis Assembladas obtenguèron lor revènge pendent l'estiu de 1799. En partiular, lo director Sièyes èra un adversari determinat dau regim. Tre sa nominacion, decidiguèt d'organizar un còp d'estat per rebutar lo regim ambé l'ajuda dau generau Joubert. Après la mòrt d'aqueu darrier a la batalha de Novi, prepausèt lo ròtle au generau Bonaparte, fòrça popular gràcias a sei victòrias en Itàlia. Ansin, lo 9 de novembre de 1799, Bonaparte prenguèt lo contraròtle deis Assembladas rebutant lo govèrn. Foguèt la fin de la Revolucion que va laissar la plaça au Consulat puei au Premier Empèri marcats per la personnalitat de Bonaparte.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei privilègis regardan principalament la noblesa e lo clergat mai d'autrei grops ne'n avián tanben : diminucion d'impòst per una vila, drech de peatge per una província, contraròtle estrict de la concurréncia per certanei mestiers... etc.
- ↑ Dos gardas foguèron tuats per la fòga.
- ↑ En particular, la lèi Le Chapelier enebiguèt tanben toei lei formas d'associacion entre obriers e foguèt utilizada còntra lei sindicats pendent lo sègle seguent


text:
Nikita Khrushchov
Nikita Sergeievich Khrushchov (en rus: HиkиTa CepreeBич XpyщëB), nascut a Kursk, Russia, dins l'Empèri Rus, lo 17 d'abril de 1894, mòrt a Moscòu, capitala de l'Union Sovietica l' 11 de setembre de 1971) foguèt un òme politic e cap d'Estat rus, sovietic.
Foguèt primièr secretari o Secretari General del Partit Comunista de l'Union Sovietica, lo segond aprèp Estalin, de 1953 fins a 1964. Tanben primièr ministre o President del Conselh dels Ministres de l'URSS entre 1958 e 1964, es mai que tot famós per aver denonciat los crimes d'Estalin e de l'estalinisme en 1956, al XXen Congrès del Partit Comunista de l'URSS.
Coneguèt un periòde de tension màger, en octobre-novembre de 1962, amb lo president dels Estats Units d'America, John Fitzgerald Kennedy, pendent la Guèrra Freja entre ambedoas superpoténcias, amb lo problèma de l'installacion de missils estrategics dins l'illa de Cuba, tot just sortida d'una Revolucion capitada, bailejada per Fidel Castro e Ernesto Che Guevara.
Foguèt caçat, embandit d'al poder en 1964, que Leonid Brezhnev li succediguèt.
Somari
La Vida[modificar | modificar la font]
L'Accion politica[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Lo bilanç[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Òbras[modificar | modificar la font]
- Nikita Khrushchov: For Victory in Peaceful Competition with Capitalism, E.P Dutton & Co, Inc. 1960 (en anglés)
- Nikita Khrushchov: Rapport secret sur Staline au XXe Congrès du PC soviétique seguit pel Testament de Lénine... Champ Libre París 1970 (en francés)
- Nikita Khrushchov: Memoirs of Nikita Khrushchev Volume 1: Comissar... editat per en Sergei Khrushchev The Pensylvania State University Press 2004 (en anglés)
- id e : Memoirs of Nikita Khrushchev Volume 2: Reformer id id 2006 (id)
- id e : Memoirs of Nikita Khrushchev Volum 3: Statesman id id 2007 (id)
A l'entorn de l'òme[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Justícia
La justícia es un concèpte moral que significa tractar cada persona e afar d'una manièra imparciala. Dins las societats actualas, la vision culturalament acceptada de çò qu'es just es exprimida dins lo Drech local. Son simbòl es una femna amb los uelhs bendats que sosten una balança.
Teorias sus la justícia[modificar | modificar la font]
Platon considerava que la justícia èra que cadun recebesse çò que li pertocava segon son estat social. Per aquò, los luòcs de responsabilitat per justícia an d'èsser reservats als mai savis, los filosòfs. Cada persona es justa se respècta l'ordre natural e cerca la coneissença en frenant las passions. Tomàs d'Aquin defendèt l'idèa que cada persona a de dreches pel fach de nàisser e èsser d'uman e que lo Drech natural es la basa de tot sistèma de reglamentacions posterioras. Segon Tomàs d'Aquin, aquestes drechs emanavan de Dieu. Aquesta concepcion es ara l'origina de l'idèa dels Dreches de l'Òme actuals. L'utilitarisme liga la justícia e la felicitat, per qu'es just d'ensajar que cadun obtenga la maxima parcèlla de jòia sense perjudiciar als autres. Pels ancians, la justícia es una de las vertuts cardinalas, per aquò un trach de caractèr que se pòt educar e que fa qu'una persona siá imparciala e benvolenta amb los autres.


text:
Lo Pònt de Montverd
Lo Pònt de Montverd (oficialament en francés Le Pont-de-Montvert) es una comuna occitana [[O de Gavaudan, en Occitània, situada administrativament dins lo departament de Losera e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat dins lo sud del departament de Losera sul penjal meridional del mont Losera, Lo Pònt de Montverd es traversat per Tarn, qu'a sa font sus las nautors de la comuna, prèp del masatge de l'Espital. Al sud del vilatge comença la montanha de Bogès.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sègle XVII lo Pònt foguèt un luòc emblematic pels uganauds; un incident dins lo vilatge, l'assassinat lo 24 de junh de 1702 de l'abat de Chaila, marquèt la debuta de la Guèrra dels Camisards.
Robert Louis Stevenson passèt al Pònt de Montverd pendent son escorreguda contada dins son libre "Viatge amb un ase per las Cevenas" (Travels with a Donkey in the Cévennes) en 1879.


text:
Felician David
Felician David foguèt un compositor provençau d'estil romantic.
Comencèt mainau seis estudis musicau ambé son paire mai la mòrt d'aqueste darrier lo laissèt orfanèu e sensa ges de ressorça en defòra dei mejan limitatts de sa sòrre. Graci a sa vòtz, posquèt entrar dins lo còr de l'a glèisa Sant Sauvador de z-Ais çò que li permetèt de ganhar sa vida e de reçaupre una bòna educacion musicala, tecnica e teorica.
Quora faguèt sei 15 ans, laissèt lo còr e, ambé l'ajuda de seis ancian professor, posquèt perseguir una carrura d'estudis classics. Abandonèt au cap de 3 ans per contunhar dins l'airau musicau.
Deguèt faire lo clerc un moment epr se ganhar la vida avan de trobar un pòste dins l'orquèstra dau teatre de z-Ais, puei trabalhèt coma Mèstre de Capela dins la glèisa de Sant Sauvador de la mema vila, mai decidèt d'anar estudiar la musica a París, ambé l'ajuda materiala d'un oncle pus fortunat.
Après un marrit acuelh, lo mèstre italian Luigi Cherubini lo faguèt entrar dins la classa d'armonia dau Conservatòri de París. Son onclecambiant d'ideia e decident de cessar de l'ajudar, David decidiuèt de perseverar e donèt de cors de musica.
S'aprochèt deis ideias Sant-Simonnianas.
Faguèt un viatge en egipte qu'enfuencièt deis composicion en lei donant un estil orientau.
Sieguèt sepelit au Cementèri dau Paire Lachèse.
Lenga d'òc[modificar | modificar la font]
- Felican David adaptèt musicalament per la vòtz e lo piano de particion dau poeta bearnés Ciprian Desporrins que sieguèron editada en cò de Vignancour


text:
Ana Belén
Ana Belén (Madrid, 27 de mai de 1951) z-es'na chantarina e actritz espanhola de cinèma e teatre. Son nom d'ostal z-es María del Pilar Cuesta Acosta. Z-es la femma del cantaire espanhol Víctor Manuel, e z-a dos enfants.
Biografia[modificar | modificar la font]
En 1965, comencet al cinèma en Zampo y yo embe Fernando Rey. Trabalhet embe Pilar Miró, Vicente Aranda, Luis García Berlanga e Fernando Trueba. A ganhat de prèmis dins los festivals de cinèma de San Sebastian e Malaga.
Considerat coma una figura fondamentala de l'espectacle espanhòl e en America del Sud. Z-es una artista comprometa en politica de quèrras e progressista.
Filmografia (selecta)[modificar | modificar la font]
- Tormento (1974)
- El amor del capitán Brando (1974)
- La petición (1976)
- Demonios en el jardín (1982)
- Se infiel y no mires con quien (1986)
- La corte del faraón (1986)
- La pasión turca (1994)
- Libertarias (1996)
- El amor perjudica seriamente la salud ( 1996)


text:
Ucraïnian
L'ucraïnian (o ucraïnés) (ykpaḯHcbka MóBa = ukraiinska mova) es una lenga del sosgrop de las lengas eslavas orientalas (familha de las lengas eslavas). Es la lenga oficiala de l'estat d'Ucraïna, s'escriu amb un alfabet cirillic amb qualques leugièras adaptacions. A una partida de son vocabulari qu'es comun amb las lengas eslavas vesinas, subretot amb la lenga belarussa, lo polonés e plan segur lo rus e tanben l'eslovac.
La lenga ucraïniana es sovent en competicion amb lo rus o amb de formas dialectalas intermediàrias sus son territòri. Sa situacion sociala es encara precària ara per ara e son futur incertan.
Actualament, la lenga ucraïniana se tròba en situacion difícila, ja que sovent la lucha en condicions inegalas amb lo rus, se podriá comparar amb l´occitan, catalan, breton, galego, aragonés, asturiano, euskera, etc.. en fàcia del castelhan o francés, d'un biais mai o mens grand.
Literatura[modificar | modificar la font]
Demest los escrivans mai importants de la literatura ucraïniana cal citar lo filosòf Hryhori Skovoroda, los escrivans Mykola Kostomarov, Mikhaylo Kotsyubinsky, Taras Shevchenko, Ivan Franko, e Lesia Ukrainka.
Qualques mots d'ucraïnian[modificar | modificar la font]
- ПpиBiT [pry'vit] - Adieu (arribada)
- Дяkyю ['djakuju] - Mercé
- Дo пoбaчeHHя [do po'bachennja] - Adieu (despartida)
- Tak ['tak] - Òc
- Hi ['ni] - Non


text:
Fisiologia
La fisiologia (del grèc φύσn, phusè, la natura, e λόYoς, logos, l'estudi, la sciéncia) estúdia lo foncionament mecanic, fisic e bioquimic dels organismes vius, animal o vegetal, dels seus organs e de lors organizacions, estructuras e teissuts. La fisiologia estúdia tanben las interaccions d'un organisme e de son environament. Dins l'ensems de las disciplinas biologicas, en definir esquematicament de nivèls d'organizacion, la fisiologia es una disciplina vesina de l'istologia e de l'anatomia.
La fisiologia amassa los procèssus qu'estúdia en grandas foncions que son :
- las foncions de nutricion,
- la foncion de reproduccion,
- las foncions de relacion : la locomocion e las foncions sensorialas.


text:
Giorgio Vasari
Giorgio Vasari, nascut lo 30 de julhet de 1511 a Arezzo – mòrt lo 27 de junh de 1574 a Florença, foguèt un pintre, un arquitècte e un escrivan italian autor de Le Vite (« Las vidas »), primièr recuèlh d'istòria de l'Art.
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Artista italian
- Naissença en Toscana
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Escrivan italian
- Pintre italian
- Renaissença italiana
- Naissença en 1511
- Decès en 1574


text:
Glucòsa
La glucòsa o dextròsa qu'ei un glucid e la principau de las aldoexòsas (çò qui vòu díser que compte sheis carbònis e qu'ostenda un grop aldeíd). Lo son simbòl convencionau qu'ei Glc. La glucòsa qu'ei ua hont d'energia per las cellulas. Qu'entra dens la composicion de la galactòsa (lo principau glucid de la lèit), deu glicogèn (qui constitueish ua reserva de glucòsa, e donc d'energia) e de la cellulòsa (a l'origina de la husta e deu papèr).
Representacions[modificar | modificar la font]
-
Modèl compacte de la molecula de glucòsa.
-
Modèl expansat de la molecula de glucòsa.
-
Projeccion de Fischer de la molecula de glucòsa.
-
-
-


text:
Emirats Arabis Units
Los Emirats Arabis Units son una federacion d'emirats situats dins l'èst de la Peninsula Arabica.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Poblada per de tribüs aràbias mai ò mens turbulentas, la region èra dicha Còsta dei Piratas au sègle XIX. En 1853, après divèrsei temptativas infructuosas, lei Britanics capitèron d'impausar una « trèva perpetuala » ai caps locaus. Lo litorau foguèt alora dich Còsta de la Trèva e Londres i renforcèt a cha pauc son influéncia gràcias a de tractats suplementaris. En 1892, èra venguda pron importanta per permetre l'extension dau protectorat britanic a la totalitat de la region.
En decembre de 1971, sièis decidèron de s'unir au sen d'una federacion independenta. L'annada seguenta, foguèt jonhat per un seten. Un conseu suprèm, compausat dei sobeirans de cada emirat, foguèt format per dirigir l'ensems. L'Arabia Saudita reconoguèt leis Emirats Arabis Units en aost de 1974 après una rectificacion a son avantatge de la frontiera comuna.
En març de 1979, una crisi intèrna grèva foguèt entraïnada per l'oposicion entre leis emirs partisans d'una centralizacion aumentada de la federacion (supression dei frontieras interioras, unificacion dei fòrças armadas, planificacion comuna de l'economia... etc.) e lei partisans dau statu quo. L'emir de Dubai, Rachid al-Maktum, capitèt de blocar lo projècte en abriu.
Dins lo corrent dau decenni seguent, leis Emirats deguèron faciar lei consequéncias de la destabilizacion regionala entraïnada per la Guèrra Iran-Iraq (1980-1988). La question de la liura circulacion dei naviris a travèrs l'Estrech d'Ormuz venguèt alora un pensament major dau govèrn federau. Aquò foguèt a l'origina d'una activitat diplomatica intensa destinada a trobar de sostèns au sen de la comunautat internacionala. En 1982, leis EAU signèron ansin un acòrd de cooperacion ambé l'Arabia Saudita e 60% dau budget federau foguèt consacrat ai despensas militaras. En 1985, reconoguèron diplomaticament l'URSS e favorizèron, a partir de 1987, a la reintegracion d'Egipte dins lo concèrt dei país arabis. Durant la Guèrra de Kowait (1990-1991), aculhiguèron de fòrças de la coalicion sus son territòri e financèron una partida dau còst dau conflicte. En 1995 e en 1996, signèron d'acòrds de defensa ambé França e lo Reiaume Unit. Se raprochèron tanben deis Estats Units que son uei lo protector principau deis Emirats.
En revènge, la societat e la vida politica deis Emirats evolucionèron gaire. Lei dinastias reinantas mantèron un contraròtle estricte de la societat. Dempuei 2006, acceptan una democratizacion fòrça limitada ambé la creacion d'un conseu legislatiu ai poders restrenhs. Pasmens, en 2011, aquò empachèt pas la repression dei manifestacions liadas a la Prima Aràbia e l'arrestacion de centenaus de militants dei Fraires Musulmans ò deis organizacions liberalas. D'autra part, leis Emirats acomençan d'anticipar la fin de sa produccion d'idrocarburs e assaian de crear una economia basada sus lei servicis e lo torisme.


text:
-499
Aquesta pagina concernís l'an -499 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Recepcion favorabla de l'ambaissada dei ciutats grègas d'Ionia en revòuta còntra l'Empèri Aquemenida. D'efèct, inquieta deis intrigas menadas per l'èx-tiran Hippias exilat a la cort pèrsa, Atenas mandèt un còrs expedicionari de 20 naviris per sostenir l'insureccion (Eretria mandèt 5 naviris suplementaris). Aqueu còrs participèt a de combats durs còntra lei fòrças aquemenidas e lei subrevivents se retirèron l'annada seguenta.
Esparta[modificar | modificar la font]
Recepcion de l'ambaissada dei ciutats grègas d'Ionia en revòuta còntra l'Empèri Aquemenida. Pasmens, Lacedemònia refusèt d'intervenir dins leis afaires d'Anatolia.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Anatolia, desvolopament de la Revòuta d'Ionia a partir de la ciutat de Milet. Leis insurgents obtenguèron una ajuda militara d'Atenas e ataquèron Sardes.


text:
Nathalie Kosciusko-Morizet
Nathalie Kosciusko-Morizet, coneguda tanben coma « NKM », es una engenhaira e femna politica francesa. Es la rèirefelena del senador comunista André Morizet, felena del resistant Jacques Kosciusko-Morizet, filha del consòl de Sèvres François Kosciusko-Morizet e sòr de Pierre Kosciusko-Morizet, (cofondator del site de comèrci en linha « PrimeMinister »). Es maridada amb Jean-Pierre Philippe dempuèi 2003, an dos filhs.
Politecniciana, entrèt al ministèri francés de l'Economia en 1997. A partit de 2002, faguèt partida del cabinet del primièr ministre, Jean-Pierre Raffarin, coma conselhièra en environament. Foguèt deputada de la 4ena circonscripcion d'Essonne (2002-2007), secretària d'Estat francés de l'economia numerica (2007-2009), e secretària d'Estat francés de l'Environament (2009-2010). Actualament es consòl de Longjumeau (dempuèi 2008) e ministre francés de l'Environament (dempuèi lo 14 de novembre de 2010).
- Portal:Politica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Naissença en 1973
- Ancian escolan de Politechnique París
- Personalitat de l'Union per un Movement Popular
- Deputat d'Essonne
- Secretària d'Estat francés de l'Environament
- Secretària d'Estat francés de l'economia numerica
- Ministre francés de l'Environament
- Personalitat de la Cinquena Republica
- Personalitat politica femenina francesa


text:
Groenlàndia
Groenlàndia (Kalaallit Nunaat en groenlandés) es un territòri autonòm estacat a Danemarc. Emai que siaga un territòri danés, Groenlàndia a una larga autonomia politica e dempuèi 1985 fa pas pus partida de la Comunitat Economica Europèa.
Lo gentilici es Groenlandés -esa
La capitala n'es Nuuk. La vila compta 16 000 abitants e sa populacion es principalament compausada de Groenlandeses (80%) e de Daneses (14,5%). Groenlàndia es tanben la segonda illa de la planeta après Austràlia per la superfícia.


text:
Acon
Acon en normand (Acon en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Acon Es un pichon vilatge en campanha talhada en doas per la Nacionala 12. D'un costat, i a los Brulés de Acon e de l'autre costat lo Rousset e lo Mesnil de Acon. Lo riu Avre passa entre aqueles dos costats. Una bourgade de Héracléotide a portat aquel nom egalament : Théophraste dicha que la aconite proven de la region aquela bourgade[1]
Acon est un petit village en campagne coupé en deux par la Nationale 12. D'un côté, il y a les Brulés d'Acon et de l'autre côté le Rousset et le Mesnil d'Acon. La rivière Avre passe entre ces deux côtés. Une bourgade d'Héracléotide a porté ce nom également : Théophraste dit que l'aconite provient de la région cette bourgade[2]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Del Modèl:Xe s al Sègle XIII, Acon aperteniá dins las « Tèrras francesas » dempuèi la creacion d'una frontièra entre Normandie e Reialme de França sul Avre. Lo vilatge dépendait alavetz de la poderosa baronnie del Thymerais, dirigida per las belliqueux senhors de Châteauneuf.
Du Modèl:Xe s au Sègle XIII, Acon appartenait aux « Terres françaises » depuis la création d'une frontière entre Normandie et Royaume de France sur l'Avre. Le village dépendait alors de la puissante baronnie du Thymerais, dirigée par les belliqueux seigneurs de Châteauneuf.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria generala de las plantas: en contenent XVIII., Per Jacques Daléchamps e Jean Dels Molins, Chap IX, Del Aconitum
- ↑ Histoire générale des plantes: contenant XVIII., par Jacques Daléchamps et Jean Des Moulins, Chap IX, De l'Aconitum


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Dorothy Mary Crowfoot Hodgkin (n. en 1910, m.1994) foguèt una quimista britanica. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1964, per la determinacion per la tecnica de la cristallografia de rais X de l’estructura de substàncias biologicas importantas.
Nasquèt lo 12 de mai de 1910 dins la vila de Lo Caire, qu'en aqueles moments fasiá partida de l'Empèri Britanic e uèi es la capitala d'Egipte. Als quatre ans retornèt amb la siá familha al Reialme Unit ont estudièt quimia al Somerville College de l'Universitat d'Oxford e se doctorèt a l'Universitat de Cambridge lo 1934, ont s'especializèt en cristalografia, disciplina que ne foguèt professora a Oxford fins lo sieu retir l'an 1977.
L'an 1965 li foguèt outorgat lo títol de l'Òrdre del Merit concedida per la reina Elisabeta II del Reialme Unit. Moriguèt lo 29 de julhet de 1994 a la siá residéncia de Shiptons-on-Stour, Anglatèrra.
Hodgkin foguèt pionièra en la tecniciana de determinacion d'estructuras de substàncias d'interès bioquimic mejançant rais X. Convertiguèt l'insulina en lo sieu projècte d'investigacion primària, en iniciant la siá recèrca l'an 1934 quand Robert Robinson li ofriguèt una mòstra pichona d'insulina cristallina. La difraccion de X a lo decènni del 1930 èra pas encara pro desvolopada, que causa se decidiguèt per el a melhorar la tecniciana cristalografica, en atenhent determinar l'estructura tridimensional de las biomoleculas del colesterol l'an 1937, la penicilina lo 1945, la vitamina B12 lo 1954, la insulina lo 1969, aital coma la de la lactoglobulina, ferritina e lo virus del mosaic del tabac. Posteriorament Hodgkin e los sieus collaboradors estudièron al calciferol o vitamina D2, aital coma la antibiotic gramicidina.
Lo 1964 foguèt premiada amb lo Prèmi Nobel de Quimia per la determinacion de l'estructura de fòrça substàncias biologicas mejançant los X, en se convertint en la tresena femna en aténher aquel guerdon après Marie Curie e Irène Joliot-Curie.


text:
En Bretanha de 1966 fins a 2005 : istòria del FLB-ARB
Annick Lagadec es jornalista e Lionel Henry es professor d’istòria-geografia en Bretanha. De notar que l’una coma l’autre son totes dos implicats dins lo nacionalisme breton. Alavetz, me demandaretz ont anam poder trobar d'objectivitat dins aquò ? En istòria, se poiriá èsser a l’encòp actor e observator ? I a plan solide, mantunas responsas a n’aquesta question. Me’n venon doas o tres a la lèsta : Primièrament los autors son pas jamai estat de l’accion clandestina ; segondament los del FLB-ARB an pas jamai, per definicion daissat d’arquius, çò que met forçadament de distància entre los eveniments e los istorians ; tresenament, per encausa de la manca de material abondós, lo trabalh istoric èra pas jamai estat fach e caliá ben que qualqu’un se metèsse a l’òbra. Annick Lagadec e Lionel Henry an relevat l’escomesa e l’an menada a bon pro, justament de mercés a lor engatjament dins lo movement de liberacion nacionala breton. I aviá una manca a comolar e l’an comolada.
Lo libre comença per una citacion de l’escrivan irlandés Jòrdi-Bernat Shaw. Una citacion que m’agrada plan : « Una nacion que se’n mutila la nacionalitat pensa pas a res d’autre qu’a la tornar conquistar. Escota pas cap reformator, cap filosòfe, cap predicator, tant que la reivindicacion nacionalista es pas satisfacha ». Coma diriá l’Autre : Çò qu’es dich es pas a dire ! Una tala citacion auriá fach, a n’ela sola, un prefaci. Planes occitanistas del ventre mòl (cadun se situïrà segon son agrat) la se deurián metre darrèr l'aurelha…
Lo libre retraça cronologicament la lucha armada de liberacion nacionala en Bretanha de 1966 fins a la trèva decretada del Front de Liberacion de la Bretanha en 2000 aprèp l’atemptat del Mac Donald de Quevèrt. Atemptat que lo 19 d’abrial de 2000, faguèt una victima. Aquel accion es pas jamai estada reivindicada pel FLB alara que totas las que menèt al debanar de son istòria las reconeguèt. Ademai, es estat avançat per d'unes que seriá la DST d'alara (Direccion de la Seguretat del Territòri) que pistèt de nuèit d’unes clandestins. Los agents de la polícia secrèta aurián panat la bomba depausada al Mac Donald de Pornic per l’anar pausar al Mac Donald de Quevèrt e la far petar a 10 oras de la matinada. L’intencion de tuar de monde èra la tòca. Dins aquel descorós afar qualques militants nacionalistas breton anèron fins a pensar que los servicis secrets franceses butèron lor maquiavelisme fins a deplorar d’aver pas tuat qu’una sola persona. L'intencion seriá estat per eles de congrear un chaple qu'auriá permés de discreditar encara mai la lucha armada de liberacion nacionala en Bretanha.
Qual foguèsse lo que faguèt lo còp, manipulacion dels servicis imperialistas o pas, la populacion arrestèt de sosténer lo FLB. Un FLB-ARB que de longa faguèt tot per que i aja pas jamai una sola persona victima de sas accions. E, d’efièch, i aguèt pas jamai a deplorar lo mendre nafrat de l’activitat de l’Armada Republicana Bretona. Las doas solas victimas, las doas solas mòrts de deplorar son las de dos soldats de l’armada clandestina bretona. Foguèron victimas d’una marrida manipulacion de lor bomba artesenala.
Malgrat la denóncia publica per mantunes jornalistas d'una eventuala manipulacion dels servicis secrets franchimands, lo FLB preferiguèt decretar una trèva de durada indeterminada e demandèt a sos comandòs d’arrestar lors accions. De notar que se Annick Lagadec e Lionel Henry fan anar lo periòde estudiat fins a 2005, es tot simplament per çò que d’unes activistas de l’ARB, o supausat tals, son estats jutjats e condemnats fins a 2005.
Los autors an trabalhat mai que mai a partir dels documents judiciaris disponibles e tanben dels articles de premsa. An tanben rescontrat d’unes actors dels eveniments e mai que mai de soldats de l’ombrilha que luchèron al perilh de lor vida per que visca liura lor patria. Justament, e tornem z’o dire, es per faire pas de victima que los plasticaires bretons prenguèron sempre de riscs importants. Los testimoniatges porgits als autors del libre pels ancians soldats de l’ARB son unanimes sus aqueste sicut : tot èra fach per que i aja pas jamai de pèrdias umanas. Las ciblas èran materialas e simbolicas.
De mercés a n’aqueste pavat de gaireben quatre cents paginas, avèm aquí una istòria de l’organizacion clandestina, non pas encara acabada, coma o precisan Annick Lagadec e Lionel Henry en fin volume, mas un obratge qu’espèra pas que d’èsser afinat tanlèu l’aparicion d’elements novèls. L’istòria s’escriu pas jamai dins lo marme, emai se qualques còps lo marme pòt servir de supòrt a l’escrich relatant d’eveniments circonscrichs dins l’espaci e dins lo temps (monuments commemoratius divèrses).
Per çò que tòca especialament a Bretanha e a l’istòria del FLB-ARB, es evident que tant que lo país serà pas desliurat de l’occupacion franchimanda, lo recaliu de la guèrra de liberacion nacionala se pòt tornar abrandar quora que siá. L’Armada Republicana Bretona a dich decretar una trèva a durada indeterminada que correspond a l’analisi que fan de la situacion politica actuala. Lo movement breton de liberacion nacionala a, dins son immensa majoritat, decidit de luchar pacificament. La sola opcion que valga a mon vejaire. Mas de qué serà fach deman ? L’ARB a pas jamai dich qu’aviá despausada las armas. Vist l’arrogància e lo testarditge de l’Estat francés, adicionat a l'inconsequéncia de l’Union Europèa per far respectar lo drech dels pòbles a dispausar de se, avem de qué èsser pessimista per çò que seriá d’una patz definitiva en Bretanha.
Pèire Rabasse
« FLB-ARB L’histoire 1966-2005 » d’Annick Lagadec e Lionel Henry. Edicions Yoran embanner. Despaus legal : primièr trimèstre de 2006. 396 paginas.


text:
Bagar-Bihan
Bagar-Bihan en breton ( Baguer-Pican en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia d'Anerar-Pican fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Martin.
Lo Abbaye La nòstra-Madama del Tronchet al drech de dîmer sus la parròquia[1]. Possedís n'indigne lo bailliage de Vaudoré #qu'a aliéné.
La nòva glèisa es bénie per Claude-Louis de Lesquen lo data|29|d'abril|1833 {{}}[2].
La paroisse de Baguer-Pican faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Martin.
l'Abbaye Notre-Dame du Tronchet à le droit de dîmer sur la paroisse[3]. Elle possède en outre le bailliage de Vaudoré qu'elle a aliéné.
La nouvelle église est bénie par Claude-Louis de Lesquen le Mois invalide (avril)M[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Declaracions de 1685 & 1790
- ↑ Patrick Delon, Monseigneur de Lesquen (1770-1855) al Bignon-Guy, dins Lo País de Dinan, 1998, pàg. 181.
- ↑ Déclarations de 1685 & 1790
- ↑ Patrick Delon, Monseigneur de Lesquen (1770-1855) au Bignon-Guy, dans Le Pays de Dinan, 1998, p. 181.


text:
Tèrratrem
Un tèrratrem (var. tèrratremol, tèrratrémol) o sisme, es lo resultat de la liberacion subta d'energia acomolada dins la crosta terrèstra per seguida dels desplaçaments e fretadas de las divèrsas placas (fenomèn nomenat tectonica de las placas). Los tèrratrems produson d'ondas sismicas que son mesuradas per de sismomètres, pus coneguts jol nom de sismografs. La magnitud d'un tèrratremol es generalament mesurada sus una escala de magnitud dicha escala de Richter.
Las ondas sismicas produitas se manifèstan a partir d'un punt sonat epicentre e provòcan de saquejaments de la superfícia terrèstra que pòdon, dins los tèrratremols màgers, causar de grandas destruccions.
Tanben veire[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [Euro-Mediterranean Seismological Centre, http://www.emsc-csem.org]


text:
Auta Ribagorça
L'Auta Ribagorça es una comarca pirenenca situada al sud de la Val d'Aran, a l'oèst del Palhars Sobeiran e al nòrd del Jusan. A ponent limita amb la comarca omonima de l'Aragon (vejatz Ribagorça). La comarca foguèt creada per lei l'an 1987, amassa amb lo Pla d'Urgèl e lo Pla de l'Estany e, fins alavetz e dempuèi la division comarcala de 1936 aviá fach partida del Palhars Jusan, levat de la nòva division comarcala facha en 1939.
Amb aquela creacion se recuperava, doncas, una comarca qu'èra ja estada creada en 1939, en la division comarcala efemèra entrepresa per la Generalitat republicana pauc abans la fin de la Guèrra Civila, e qu'èra totjorn estada considerada coma tala en los domenis academics e scientifics, malgrat que los estaments politics l'ignorèsson. De tot biais, e en quitant de banda lo conflicte possible amb las municipalitats ribagorçanas d'administracion aragonesa que se son compresas tradicionalament dins l'Auta Ribagorça, la comarca actuala a perdut un bon nombre de municipalitats, per causas divèrsas, coma se pòt veire dins la lista seguenta:
- Barruera: inclusion en la municipalitat de la Vall de Boí (1965)
- Benés: inclusion en la municipalitat de Sarroca de Bellera, del Palhars Jusan (1972)
- Durro: inclusion en la municipalitat de la Vall de Boí (1965)
- Espluga de Serra: inclusion en la municipalitat de Tremp, del Palhars Jusan (1970)
- Llesp: inclusion en la municipalitat de el Pont de Suert (1970)
- Malpàs: inclusion en la municipalitat de el Pont de Suert (1970)
- Sapeira: inclusion en la municipalitat de Tremp, del Palhars Jusan (1970)
- Viu de Llevata: inclusion en la municipalitat de el Pont de Suert (1970).
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Joan Coromines " a tres familhas cultas, ligadas al país (...), l'ai entendut prononciar ambe ó barrada e usat generalament coma femenin. Cal qu'aqueste timbre siá lo primitiu, puèi que coïncidís ambe l'abséncia constanta de diftongason en aragonés e en castelhan. D'un autre costat correspond a la fòrma Ripacurtia, -cia, que predomina en bas latin de totas las epòcas (...). I a pas cap de dobte que lo primièr element es lo latin r i p a, ambe lo sens especific qu'a auèi riba a nòstra comarca, es a dire 'pendent format per un esbodenament de tèrra gipsosa o argilosa" (...) me sembla clar que la segonda mitat de Ribagorça deu derivar del vèrbe c u r t a r e, 'talhar' ". E Joan Coromines precisa per justificar son explica: "los esbodenaments son extraordinàriament frequents auèi a tota la Ribagorça, plan mai encara qu'a la Conca de Tremp vesina". Ne resulta que la prononciacion occitana deu èsser [u], equivalent de l'ó barrada en catalan, e l'escritura o, sense accent, coma dins "penosa" o dins "Saragossa".
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- Joan Coromines, Estudis de Toponímia catalana, volum II, pp. 137-141, Biblioteca filològica Barcino, 1970.


text:
Havernas
Havèrno en picard ( Havernas en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge picard a situat a unitat|15|km}} al nòrd de Amians, sus la rota de Auxi-lo-Castèl.
Ce village picard est situé à 15 km au nord d'Amiens, sur la route d'Auxi-le-Château.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo començament del XVIIe sègle e fins a la révocation de la édit de Nantas en 1685, la Glèisa reformada d'Amians celèbre occasionnellement lo culte dins lo castèl de Havernas. Aquel aperten a la familha protestante de Sant-Delys[1].
Dès le début du XVIIe siècle et jusqu'à la révocation de l'édit de Nantes en 1685, l’Église réformée d'Amiens célèbre occasionnellement le culte dans le château d'Havernas. Celui-ci appartient à la famille protestante de Saint-Delys[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria de las protestants de Picardie per Louis Rossier-1861 réédition 1990 e de registres de la Glèisa reformada d'Amians a las A.D. De la Soma
- ↑ Histoire des protestants de Picardie par Louis Rossier-1861 réédition 1990 et registres de l’Église réformée d'Amiens aux A.D. de la Somme


text:
Granda Barrièra de Coralh
La Granda Barrièra de Coralh (en anglés Great Barrier Reef) es l'escuelh de coralh pus grand de la planeta. Formada per mai de 2.900 escuèlhs individuals e 900 illas en una franja de mai de 3.000 quilòmetres subre un airal d'aperaquí 348.000 quilomètres carrats. L'escuèlh es situat dins la mar del Coralh, sus la còsta de l'estat de Queensland al nòrd-èst d'Austràlia.
La Granda Barrièra de Coralh se pòt veire de l'espaci exterior e es l'estructura mai granda del mond fargada per d'organismes vius. L'estructura de l'escuèlh es compausada de milions d'organismes pichon nomenats polips de coralh. Se podon trobar mai de 400 espècias de coralh, d'unas microscòpicas e d'autras qu'arriban als 2 metres de long. La Granda Barrièra de Coralh es lo sèti d'un granda diversitat biologica, e foguèt seleccionada coma Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1981. Entre los escuèlh s'i troban mai de 1.500 espècias de peisse e crustacèus.


text:
Burkina Faso
Burkina Faso es un estat d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Mali al nòrd e a l'oèst, Nigèr a l'èst, Benin al sud-oèst e al sud, Tògo e Ghana al sud, e la Còsta d'Evòri al sud-oèst.
Sa capitala es Ouagadougou.
Lo gentilici es burkinabe.[1]
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Economia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
L'istòria precoloniala de Burkina Fosa es relativament mau coneguda en causa de la manca de documents escrichs e de l'abséncia de programas arqueologics. Pasmens, sembla assostar un poblament ancian, d'origina mossi, que foguèt a l'origina, a partir dau sègle XI, de la formacion de reiaumes militars. Lo reiaume d'Ouagadougou sembla aquistar rapidament una mena de primautat entre aquelei reiaumes. Pasmens, blocats au nòrd per lei grandeis empèris d'Africa de l'Oèst (Empèri de Ghana, Empèri de Mali e Empèri Songhai), aqueleis estats demorèron de poissanças regionalas. En 1483, après una desfacha a Korienzé, lei reiaumes mossis abandonèron sei projèctes expansionistas e comencèron de s'estabilizar (Ouagadougou au centre, Yatenga au nòrd, Gorma a l'èst). Demorèron tanben en fòra dau comèrci transsaharian e de la tracha negriera e s'islamizèron gaire.
En fòra de la region mossi, divèrsei pòbles capitèron tanben de mantenir son independéncia. A l'oèst, una societat de vilatges independents ò fòrça autonòms se mantenguèt fins au periòde coloniau. Au nòrd, s'installèron de norriguiers nomadas en despiech de l'oposicion dei Mossis. Formèron pauc a pauc d'emirats locaus. Enfin, au sud-oèst, se formèt lo Reiaume de Kong (pasmens principalament situat sus lo territòri de la Còsta d'Evòri actuala).
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
A la fin dau sègle XIX, lei reiaumes mossis, afeblits per de tensions intèrnas d'origina dinastica, deguèron faciar lei menaças militaras d'estats africans pus dinamics coma lo reiaume de Samori Touré e dei poissanças imperialas, especialament França. La poissança de Samori Touré foguèt finalament esquichada per lei Francés que conquistèron la totalitat deis estats mossis entre 1895 e 1901 en despiech de resisténcias importantas dins lei regions dau sud e dau sud-oèst.
En causa d'aquela resisténcia, lei regions mossis foguèron plaçadas sota administracion militara. Pasmens, la region interessèt gaire París qu'esitèt sus lo ròtle de donar a aqueu territòri. Premier, foguèt integrat dins lo Sodan Francesa avans de formar una colonia distinta dicha Auta Vòlta en 1919. En 1932, foguèt devesida e partejada entre la Còsta d'Evòri, lo Sodan Francés e Nigèr. Puei, l'Auta Vòlta foguèt reconstituida en 1947. L'esplecha coloniala s'interessèt principalament ai ressorsas umanas de la region que venguèt la resèrva de man d'òbra — generalament fòrçada — de l'Africa Occidentala Francesa, especialament per lei plantacions de Còsta d'Evòri, fins a l'abolicion de l'estatut de l'indigenat en 1946. Lo desvolopament de la region foguèt donc fòrça limitat e, a l'independéncia, l'Auta Vòlta fasiá partida dei regions pus pauras de l'Empèri Francés.
Après 1946, de partits politics se formèron e emergiguèt la figura de Maurice Yaméogo. En 1958, l'Auta Vòlta jonhèt la Comunautat Francesa avans de demandar e d'obtenir son independéncia que venguèt efectiva lo 5 d'aost de 1960.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
De Maurice Yaméogo a Thomas Sankara[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Maurice Yaméogo foguèt tornat elegir en 1965 mai venguèt autoritari entraïnant un important maucontentament popular. En 1966, de grèvas duras entraïnèron ansin l'intervencion de l'armada e son remplaçament per lo coronèu Sangoulé Lamizana. Lei militars adoptèron alora una politica d'austeritat per redreiçar lei finanças de l'Estat avans de laissar lo poder ai civius en 1970. Pasmens, Lamizana, vengut generau, gardèt lo poder e lei fòrças armadas reprenguèron dirèctament lo poder en 1974. En 1977, adoptèron una constitucion novèla mai l'ostilitat dei sindicats entraïnèt una multiplicacion dei grèvas, dei manifestacions e dei còps d'estats ambé lo coronèu Sayé Zerbo en 1980, lo comandant Jean-Baptiste Ouédraogo en 1982 e lo capitani Thomas Sankara en 1983.
De Thomas Sankara a Blaise Compaoré[modificar | modificar la font]
Au poder de 1983 a 1987, Thomas Sankara adoptèt una politica revolucionària. Reorganizèt l'administracion, purguèt l'armada e s'ataquèt lei privilègis de l'aristocracia tradicionala e dei proprietaris terrencs. Cambièt tanben lo nom dau país que venguèt Burkina Faso en 1984. Fòrça populara entre lei classas pauras de la societat, sa politica li vauguèt l'ostilitat deis elèits. Se, a la fin de 1985, una guèrra frontaliera còntra Mali permetèt un temps de sauvagardar l'unitat nacionala, de divisions apareguèron rapidament au sen dau govèrn. Ansin, en 1987, un grop d'oficiers comandats per lo capitani Blaise Campaoré tuèt Thomas Sankara e prenguèt lo poder.
Lo periòde Blaise Compaoré[modificar | modificar la font]
Blaise Compaoré dirigiguèt Burkina Faso de 1987 a 2014. Adoptèt una politica de « rectificacion » (deis errors de Sankara) e instaurèt un regime autoritari. En despiech de sa politica repressiva, dau desvolopament creissent de la corrupcion dins son país e de fraudas electoralas fòrça importantas, ganhèt un prestigi important au nivèu internacionau gràcias a son ròtle de mediator dins mai d'una crisi grèva. Dins aquò, en 2014, una temptativa de modificacion de la constitucion per èsser candidat un còp de mai a la presidéncia entraïnèt de manifestacions fòrça importantas. Abandonat per l'armada, Compaoré foguèt obligat de s'exilar e de demissionar lo 31 d'octòbre.
Burkina Faso dempuei 2014[modificar | modificar la font]
Dempuei l'exili de Blaise Compaoré, Burkina Faso conoís un periòde de trèbols politics e una democratizacion de sa vida politica. D'efèct, lo 16 de novembre de 2014, un acòrd signat entre entre l'armada e lei partits d'oposicion organizèt una transicion democratica e un partiment dau poder entre militars (ambé lo luòctenent coronèu Isaac Zida coma Premier Ministre) e lei civius (ambé Michel Kafando coma president). Pasmens, entre lo 16 e lo 23 de setembre, la garda presidenciala, menaçada de dissolucion, assaièt de reconquistar lo poder mai sa temptativa de còp d'estat mau capitèt. Aquò permetèt de reprendre lo procès de democratizacion que veguèt l'eleccion dau sociau-democrata Roch Marc Christian Kaboré a la presidéncia lo 30 de novembre de 2015.
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...


text:
1337
Aquesta pagina concernís l'an 1337 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Escandòl important au sen deis institucions superioras de l'Empèri. D'efèct, tres jutges dau tribunau suprèm creat en 1329 per luchar còntra la corupcion foguèron implicats dins un afaire de corupcion. L'emperaire Andronic III Paleòleg (1328-1341) leis exilèt e lei remplacèt.
En Grècia, Andronic III s'interessèt a la crisi de succession grèva que tocava lo Despotat d'Epira. Acomencèt la conquista de la region (→ 1338). Enfin, en Anatolia, Nicomèdia foguèt finalament conquistada per lei Turcs Otomans. Aquò marquèt la pèrda de la darriera vila asiatica d'importància de l'Empèri.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Arribada de l'abuna Yabub qu'organizèt rapidament de campanhas d'evangelizacion dei pòbles vesins d'Etiopia. En particular, mandèt de monges que menèron una campanha autoritària de cristianizacion de Choa e de Godjam.


text:
Embriologia
L'embriologia qu'ei la sciéncia qui estúdia lo desvolopament de l'organisme a partir de l'ueu fecondat o zigòt. Segond l'embrancament filogenetic estudiat e lo grad d'evolucion de l'espècia que's ditz sovent que « l'embriogenèsi que resumeish la filogenèsi », çò qui vòu díser que l'embrion, au cors deu desvolopament, que's basteish en tot seguir las etapas evolutivas deu son embrancament filogenic.
En çò deus animaus cordats l'embriogenèsi que segueish las etapas seguentas :
- La segmentacion: durant aquesta etapa lo zigòt que divisan en cellulas qui divisan de contunh e rapidament shens que l'embrion aumenti lo son volum. L'embrion qu'ei en purmèr qualificat de morula puish de blastula ; qu'ei ua massa de cellulas hilhas non diferenciadas gessidas deu zigòt ; qu'ei per aquesta rason que s'apera la segmentacion.
- La gastrulacion: a partir de dus grops de cellulas de la blastula (aperadas epiblast e endoblast) tres capas de cellulas que's diferéncian : l'ectodèrma, lo mesodèrma e l'endodèrma ; que balharàn los futurs teishuts e organs. L'embrion qu'ei alavetz aperat gastrula.
- La neurulacion : a partir de cellulas gessidas de l'ectodèrma que van prodúser las cellulas nerviosas e formar lo canèth neurau. Aquesta etapa qu'ei caracteristica deus cordats e l'embrion vad alavetz ua neurula.
- La metamerizacion: lo mesodèrma de la neurula que's divisa en segment regulars qui balharàn los somits e las vertèbras.
- L'istogenèsi : formacion deus teishuts (osteós, sanguins, epiteliaus, musculós, conjontius e nerviós) .


text:
Sumatra
Sumatra es una illa a l'oèst d'Indonesia, la pus occidentala de las Illas de la Sonda. Es la pus granda illa entièrament situada en Indonesia (doas illas importantas, Bornèo e Nòva Guinèa, son parcialament en Indonesia), e la seisena del mond per la superfícia (aperaquí 470 000 km²).
Lo punt culminant de l'illa es lo Mont Kerinci, a 3805 m. Las divisions administrativas de l'illa son: Aceh, Bengkulu, Jambi, Lampung, Riau, Sumatra de l'oèst, Sumatra del sud, Sumatra del Nòrd. La vila mai poblada de l'illa es Medan amb una populacion de 2 392 922 personas. La populacion totala de l'illa es de 45 milions de personas (2005). Los principals grops etnics son: los acehnés, los bataks, los minangkabaus, e los malais.


text:
Diane-Capelle
Diane-Capelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany trucat Capelle, lo vilatge i aguèt destruit e reconstruit per Diane de Dommartin, comtesse de Fontenoy e baronne de Fénétrange, futura marquise de Havré e nomenat aital en remerciement[1]. Lo vilatge serà de nòu dévasté pendent la Guèrra de Trenta Ans.
Kerprich-A los-Bòsques a #èsser desligat de Diane-e-Kerprich en 1984.
Jadis appelé Capelle, le village fut détruit et reconstruit par Diane de Dommartin, comtesse de Fontenoy et baronne de Fénétrange, future marquise d'Havré et nommé ainsi en remerciement[2]. Le village sera de nouveau dévasté pendant la Guerre de Trente Ans.
Kerprich-aux-Bois a été détaché de Diane-et-Kerprich en 1984.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari topographique del departament de la Meurthe, Henri Lepage, ed.Impremta Imperial, París, 1862
- ↑ Dictionnaire topographique du département de la Meurthe, Henri Lepage, ed.Imprimerie Impériale, Paris, 1862


text:
1981
Aquesta pagina concernís l'an 1981 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 18 de setembre - Abolicion de la pena de mòrt en França.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 1èr de genièr - Grècia deven membre de la CEE.
Polonha[modificar | modificar la font]
En fàcia de l'agitacion quasi generala dau país, lo govèrn de Wojciech Jaruzelski deguèt proclamar a la fin de l'annada l'estat de guèrra tant per reprimir Solidaritat que per defugir una intervencion dirècta de l'URSS[1]. Aquò permetèt de restaurar l'òrdre mai pas resòuvre lei dificultats economicas polonesas.
America[modificar | modificar la font]
Antigua e Barbuda[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 1èr de novembre.
Belize[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 21 de decembre. Pasmens, en causa d'un conflicte frontalier ambé Guatemala que considerava Belize coma una partida de son territòri, una garnison britanica importanta (1 500 òmes) demorèt en plaça fins a 1991.
Peró[modificar | modificar la font]
En fàcia de la multiplicacion deis atacas dei guerilhas comunistas aparegudas l'annada precedenta (→ 1980), lo president Fernando Belaúnde Terry declarèt l'estat d'urgéncia e ordonèt ai fòrças armadas perovianas de combatre lo Sendier Luminós. Lei drechs constitucionaus foguèron suspenduts dins lei províncias de Huamanga, Huanta, Cangallo, La Mar e Víctor Fajardo. L'armada i mandèt de tropas importantas e acomencèt la formacion de milícias localas anticomunistas (lei Rondas Campesinas). L'intensitat dau conflicte aumentèt ansin pauc a pauc dins lo centre dau país.
En parallèl, la situacion malaisada a la frontiera amb Eqüator se desgradèt tornarmai au començament de l'annada ambé la descubèrta de tres pòstes bastits per l'armada eqüatoriana dins un territòri revendicat per Peró. Après quauquei setmanas de combats (Guèrra de Paquisha), lei Perovians capitèron de conquistar lo pòste principau deis Eqüatorians e la pression diplomatica internacionala obliguèt lei dos estats d'arrestar lo conflicte. Lei tropas dei dos camps foguèron retiradas de la zòna contestada. Pasmens, aquel acòrd foguèt solament considerat coma una trèva e lei dos país acomencèron de renfòrçar sei posicions lòng de la frontiera. Una guèrra novèla aguèt ansin luòc en 1995 (Guèrra de Cenepa).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Premier vòl dau prototip dau F-117, premier avion militar furtiu (18 de junh).
Astronomia[modificar | modificar la font]
Susvolada dau sistèma de Saturne per la sonda espaciala Voyager 2. I poguèt realizar divèrsei fotografias de la planeta, de sei satellits e de realizar divèrsei mesuras de temperaturas e de composicion atmosferica. Totjorn, dins lo Sistèma Solar, descubèrta d'un tresen satellit naturau dich Larissa dins lo sistèma de Neptun.
D'autra part, capitada dau premier vòl de la naveta espaciala espaciala. Premiera fusada recuperable de l'istòria, aqueu veïcul donèt de capacitats novèlas d'intervencion espaciala a la NASA.
Informatica[modificar | modificar la font]
Desvolopament dau sistèma operatiu MS-DOS per la companhiá]] estatsunidenca Microsoft. A l'origina, èra un sistèma crompat per Bill Gates (nascut en 1955) a Tim Patterson. Puei, l'adaptèt ai besonhs d'IBM que l'utilizèt per seis ordinators.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Alicia Keys, cantaira americana
- 28 de genièr - Elijah Wood, actor american
- 24 de febrièr - Lleyton Hewitt, jogaire de tennis australian
- 21 de març - Teddy Ongoly, fotbolaire congolés
- 7 d'abril - Sharka Blue, actritz pornografica chèca
- 25 d'abril - Felipe Massa, pilòt brasilièr de Formula 1
- 28 d'abril - Jessica Alba, actritz americana
- 10 de mai - Belén Arjona, cantaira espanhòla
- 7 de junh - Anna Kournikova, jogaira de tennis russa
- 9 de junh - Natalie Portman, actritz israeliana
- 28 de junh - Tiffany Hopkins, actritz pornografica francesa
- 27 de julhet - Fernando Alonso, pilòt espanhòl de Formula 1
- 8 d'agost - Roger Federer, jogaire de tennis soís
- 23 d'agost - Carmen Luvana, actritz pornografica americana
- 3 de setembre - Gautier Capuçon, violoncelista arpitan
- 26 de setembre - Serena Williams, jogaira de tennis americana
- 15 d'octobre - Elena Dementieva, jogaira de tennis russa
- 25 de novembre - Xabi Alonso, fotbolaire espanhòl
- 2 de decembre – Britney Spears, cantaira americana
- 30 de decembre - Haley Paige, actrit pornografica mexicana-americana (m. 2007)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Harold Clayton Urey, fisician-quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1894)
- 9 de febrièr - Bill Haley, cantaire american, pionièr del rock'n'roll (n.1925)
- 9 de març - Max Delbrück, biologista alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1906)
- 23 d'abril - Josep Pla i Casadevall, escrivan catalan (n. 1897)
- 11 de mai – Bob Marley, cantaire jamaican (n.1945)
- 11 de mai - Odd Hassel, quimista norvegian, Prèmi Nobel (n. 1897)
- 13 de junh - Amácio Mazzaropi, actor e realizator brasilièr (n. 1912)
- 1 d'agost - Omar Torrijos Herrera, president de Panamà (n. 1929)
- 8 de setembre - Hideki Yukawa, fisician japonés, Prèmi Nobel (n. 1907)
- 9 de setembre - Jacques Lacan, psicanalista francés (n. 1901)
- 12 de setembre - Eugenio Montale, poèta italian, Prèmi Nobel (n. 1896)
- 6 d'octobre – Anwar Sadat, president d'Egipte (n.1918)
- 29 d'octobre - Georges Brassens, cantaire francés (n. 1921)
- 22 de novembre - Hans Adolf Krebs, mètge e bioquimista alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1900)
- Manuel Sanchis i Guarner, filològ, istorian e escrivan valencian (n. 1911)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Nicolaas Bloembergen, Arthur Leonard Schawlow, Kai Siegbahn
- Prèmi Nobel de Quimia : Kenichi Fukui e Roald Hoffmann
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Roger W. Sperry, David H. Hubel, Torsten N. Wiesel
- Prèmi Nobel de Literatura : Elias Canetti
- Prèmi Nobel de la Patz : Aut Comissariat de las Nacions Unidas pels Refugiats (ACNUR)
- Prèmi Nobel d'Economia : James Tobin
Filmes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En fach, maugrat de demonstracions militaras fòrça importantas a la frontiera entre Bielorussia e Polonha (100 000 òmes) en 1981, lo Burèu Politic de l'URSS decidiguèt d'adoptar una politica d'intimidacion mai considerèt l'invasion de Polonha coma tròp perilhosa.


text:
Bus-Saint-Rémy
Bus-Saint-Rémy en normand (Bus-Saint-Rémy en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo abbaye reial La nòstra-Madama del Tresaur a fondat l'an 1225 per Raoul dels Beguts. Abbaye cistercienne, A mes jos la proteccion dirècta del rei sant Louis.
L'abbaye royale Notre-Dame du Trésor est fondée en 1225 par Raoul du Bus. Abbaye cistercienne, elle est placée sous la protection directe du roi saint Louis.


text:
Capitòli (omonimia)
Itàlia[modificar | modificar la font]
Lo capitòli (en italian Campidoglio e en latin Capitolium) es una dels sèt puèges de Roma, ont se trapa la plaça del Capitòli.
Occitània[modificar | modificar la font]
A Tolosa, lo Capitòli es lo bastiment abrigant l'ostal de vila e lo Teatre deu Capitòli. Lo monument balhèt lo nom:
- a la Plaça del Capitòli;
- al quartièr del Capitòli a l'entorn de la plaça
- a l'estacion Capitòli sur la Linha A del mètro ;
- a l'Orquèstra Nacionala del Capitòli ;
- al tren Lo Capitòli, sus la linha París-Tolosa abans l'arribada del TGV.
Lo Capitòli es une sala de cinèma a Usès.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Lo Capitòli dels Estats Units d'America es lo bastiment qu'abriga lo Congrés dels Estats Unis d'America a Washington. Autres bastiments dins los Estats dels Estats Units:
- Capitòli de l'Estat d'Alabama ;
- Capitòli de Califòrnia ;
- Capitòli de l’Estat de Carolina del Sud ;
- Capitòli de l’Estat de Florida ;
- Capitòli de l'Estat d'Idaho ;
- Capitòli de l'Estat de Loïsiana ;
- Capitòli de l’Estat du Missorí ;
- Capitòli de l'Estat du Nebraska ;
- Capitòli de l'Estat d'Oklahoma ;
- Capitòli de l'Estat d'Oregon ;
- Capitòli de l'Estat de Pensilvània ;
- Capitòli de l'Estat de Rhode Island ;
- Capitòli de l’Estat del Tèxas.
Cuba[modificar | modificar la font]
A L'Avana, El Capitolio, o Capitolio National, es l'acadèmia de las Sciéncias cubanas.
Soïssa[modificar | modificar la font]
Le Capitole es un cinèma situat à Lausana
Canadà[modificar | modificar la font]
Lo Capitole de Québec es une sala d'espectacle situada a Quebèc.


text:
Villes et mairies du District de Vila Real
Liste des communes
Vila Real
Ville de Vila Real, localité du Portugal de 50 000 habitants.
La mairie de Vila Real a une adresse e-mail et un site Internet.
Chaves
Ville de Chaves, localité du Portugal de 44 000 habitants.
La mairie de Chaves a une adresse e-mail et un site Internet.
Valpaços
Ville de Valpaços, localité du Portugal de 19 000 habitants.
La mairie de Valpaços a une adresse e-mail.
Peso da Régua
Ville de Peso da Régua, localité du Portugal de 17 000 habitants.
La mairie de Peso da Régua a une adresse e-mail.
Vila Pouca de Aguiar
Ville de Vila Pouca de Aguiar, localité du Portugal de 15 000 habitants.
La mairie de Vila Pouca de Aguiar a une adresse e-mail et un site Internet.
Alijó
Ville d'Alijó, localité du Portugal de 13 000 habitants.
La mairie d'Alijó a une adresse e-mail et un site Internet.
Montalegre
Ville de Montalegre, localité du Portugal de 12 000 habitants.
La mairie de Montalegre a une adresse e-mail et un site Internet.
Mondim de Basto
Ville de Mondim de Basto, localité du Portugal de 8 400 habitants.
La mairie de Mondim de Basto a une adresse e-mail et un site Internet.
Santa Marta de Penaguião
Ville de Santa Marta de Penaguião, localité du Portugal de 8 400 habitants.
La mairie de Santa Marta de Penaguião a une adresse e-mail et un site Internet.
Ribeira de Pena
Ville de Ribeira de Pena, localité du Portugal de 7 200 habitants.
La mairie de Ribeira de Pena a une adresse e-mail.
Sabrosa
Ville de Sabrosa, localité du Portugal de 6 800 habitants.
La mairie de Sabrosa a une adresse e-mail et un site Internet.
Murça
Ville de Murça, localité du Portugal de 6 400 habitants.
La mairie de Murça a une adresse e-mail.
Boticas
Ville de Boticas, localité du Portugal de 6 100 habitants.
La mairie de Boticas a une adresse e-mail et un site Internet.
Mesão Frio
Ville de Mesão Frio, localité du Portugal de 4 600 habitants.
La mairie de Mesão Frio a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Jòcs Floraus
Los Jòcs Floraus (var. Jòcs Florals) que son ua competicion literària annau, organizada cada 1èr de mai peu Consistòri del Gai Saber desempuish 1324. A l'origina b'èran strictament vodats a l'occitan.
Lo purmèr laureat que ho Arnaut Vidal de Castelnòu d'Ari en 1324. Entà poder jutjar de la qualitat artistica e linguistica de las òbras en competicion, las Leis d'Amor (la purmèra gramatica de la lenga occitana) be hon redactadas. En 1471 Peire de Janilhac que ho premiat per ua òbra peu purmèr còp en francés.
Arron, Pierre de Ronsard e Victor Hugo que horen uns deus mantuns autors de lenga francesa ad estar arreconeguts peus Jòcs Floraus.
Autes Jòcs Floraus eston creat per lo Felibritge e tanben a Barcelona.


text: Après las doas Crosadas contra los Albigeses, la dels barons (1209-1215) e la del rei de França (1226-1229), Ramond Trencabèl, tornant de Catalonha l'estiu de 1240, entrepren la reconquista de sas possessions, sostengut per la pichona noblessa de Corbièiras, Menerbés e Lauragués. Pichon nòble de Salas en Albigés, Imbèrt de Salas, participa a la revòlta. Faidit, se convertís a la fe dels bons òmes, que, per eles, Montsegur es lo darrièr recapte. A per fonccion de guidar e d'escortar los cresents que i mòntan, per consultar los pus egrègis d'entre eles, e se'n tòrnan. En 1242, fa partida del comando que davala a Avinhonet per i matar los enquesidors. Defensor de Montsegur coma sergent d'armas, de mai de 1243 a la redicion del castèl lo 16 de març de 1244, es questionat longament pels enquesidors, e nos daissa aital un testimoniatge capital sul sètge.