text:
Universitat
L'universitat (dau latin universitas, -atis) es un bastiment o ensems d'unitats educativas consacradas a l'ensenhament superior e la recèrca. L'universitat decernís de gras academics e de títols professionaus.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se crean a l'Edat Mejana europèa. La premiera institucion d'aquest tipe es l'Universitat de Bolonha, que servirà pus tard de modèl ais autrei centres educatius pariers, encara que dins l'Antiquitat i aguèt tanben de centres superiors d'ensenhament e de reflexion.
Inicialament evoluiguèron dempuei lo modèl dei corporacions artesanalas e coma gaireben tot a l'Edat Mejana, èran fòrça ligadas a la Glèisa. Inicialament, lei disciplinas prepausadas s'inspiravan dei sèt arts liberaus (lo trivium e lo quadrivium):
- Lo Trivium: gramatica, logica e retorica.
- Lo Quadrivium: aritmetica e geometria, astronomia e musica.
D'aquí venon lei divisions actualas entre lei disciplinas literàrias e lei scientificas.
Organizacion[modificar | modificar la font]
Internament, una universitat se dividís generalament en de campus situats dins de luòcs diferents. Cada campus a de facultats e d'escòlas universitàrias (majoritariament consagradas a l'ensenhament), e tanben de laboratòris, departaments e instituts de recèrca, que pòdon partejar una seria d'infraestructuras (bibliotèca, salas d'estudi, gimnasi...). Cada facultat o escòla es liada a un o plusors estudis universitaris que i s'aprenon.
Lo representant superior d'una universitat es lo rector, que dirigís l'universitat amb l'ajuda de l'equipa de vicerectors e d'autreis organs: lo conseu de govèrn, lo conseu sociau...
Societat de la coneissença[modificar | modificar la font]
L'universitat es lo motor vertadier dau desvolopament economic, pr'amor que compartís la coneissença, fa de recèrcas d'una maniera analitica, projècta a tèrme lòng; sa tòca es de publicar lei recèrcas e genèra de coneissença pr'amor qu'es impulsada per la curiositat.
L'entrepresa, au contrari, protegís o escond la coneissença a la concurréncia, resòuv de problèmas, projècta a tèrme cort, e a per tòca l'obtencion de beneficis economics.


c: text/html

text:
Fadaruna
Fadaruna (Faerûn en englés) es un dei continents situats sus la planeta Abeir-Toril dins lo monde fantastic dei Reiaumes Oblidats creat per Ed Greenwood. Es sovent utilizat per leis autors d'aventuras fantasticas per faire evoluar sei personatges e seis intrigas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo continent de Fadaruna es vast, mesurant mai de 5500 km d'èst en oèst e 4000 km dau nòrd au sud, ambé de deserts cremants, de denses bòscs, d'impausantas montanhas e de lacs e mars lusents. Es dins aquel monde que leis abitants de Fadaruna restan cada jorn de cultivar la tèrra, servir de bièrra ai roturiers de la tavèrna, entretenir l'art de la conversacion, estudiar la magia o descubrir de tresors escondrats en combatent monstres e bèstias dins lei pus prefonds donjons.
Fadaruna es devesida en plusiors regions aguent sei pròprias particularitats. Au sud dau continent, leis junglas espessas de Chult escondran certans deis animaus pus feròç dei Reiaumes e lei plans de la savana dau Chaar assostan de creaturas qu'o son aumens tant. Au nòrd, aquelei qu'an vist lei joièus que son Aigaprefonda e Lunargent se podràn faire emportar per lo fresc penetrant dei montanhas dau Valbise se s'avisan pas. Lo grand desèrt d'Anauroch asseda leis aventuriers en questa de tresors. Leis encontradas dei Vaux, de la Sembie e dau Cormir dependon d'un quadre medievau-fantastic pus classic. Leis abitants dei còstas de la mar interiora deis Estelas Tombadas fan atencion a una possibla ataca de piratas.
L'aspècte geografic de Fadaruna remembra una Euròpa de temps mejans e mai dei semblanças a l'Asia Menora degudas ai quauquei caracteristicas dei pòbles comparables ai civilizacions d’aquela epòca, mai garda son amalgama de particularitats rendent aquela partida dau monde detalhada e rica.
Pòble[modificar | modificar la font]
Aquela partida dei Reiaumes a vist plusiors linhadas poderosas se dreiçar (per exemple la dinastia Obarsquir dau Cormir, e de multiples empèris tombar (coma Neteril). Per una majoritat, l'istòria de Fadaruna se limita a l'evolucion de la raça umana sus aqueu continent, ben qu'au temps onte aquelei resteravan encara dins de cavèrnas, de civilizacions avancadas en magia e en tecnologia coma leis elfes o lei nanets prosperavan, sens parlar dei pòbles considerats coma non-civilizats.
Cada partida de Fadaruna a sei pròpris abitants aguent totei de trachs fisics o psicologics diferents rendent l'identificacion d'una persona possible facilament. Una persona granda, aguent la pèu palle, lei peus color fuec o paille, leis uelhs avelanas o blaus, parlant lentament e aguent un atrach per la magia o lei joièus vendrà dau nòrd de la Costa deis Espasas, alora qu'au Calimchan lei gents auràn una pèu mai moreta e lei peus majoritariament negres.
Magia[modificar | modificar la font]
La màger part dei Fedarunians aprenon jamai de faire de la magia, mai afècta d'un biais o d'un autre sa vida sens que ne'n sigan necessariament conscients. Un magi assistent lo duc d'un comtat podiá ben faire tombar la plueja per ajudar l'agricultura, o getar un sòrt per seguir lei movements d’un de seis enemics.
Lei clercs e capelans d’aqueu monde utilizan elei una magia en màger part divina, n’estent que lei canalizators de la poténcia de sei dieus, bòns o marrits. Pòdon tanben ressuscitar una persona juste tombada a la batalha o levar una armada d’esquelèts per atacar un vilatge.
La preséncia d'artefactes magics espandits un pauc de pertot sus lo continent rend aqueu monde tant dangeirós coma lucratiu per leis aventuriers en quista de saber o de poder. De portaus magics de civilizacions disparegudas se retròban en plusiors endrechs, permetent de còps una teleportacion vèrs un autre endrech d’aqueu monde o un autre plan d'existéncia.
L'omnipreséncia de magia deliura pasmens pas lo pòble de sei supersticions, e lei mages e mascs son generalament defugits e crenhuts. De mai, lei gents dau comun fan pas sovent la distincion entre un masc estudiant la magia e un emmascaraire la mestrejant instintivament.
Organizacions[modificar | modificar la font]
Arriba que de gropes de personas aguent lei meteis interès o lei meteissei cresenças religiosas, o simplament perseguent un but comun s'alian per formar d'organizacions influentas sus lo continent. Lo Zhentarim o lei Mascs Roges de Thay an per tòca la dominacion dau monde, e prenon lei mejans necessaris per i arribar. Lei Menestreus temptan de conservar l'equilibri a Fadaruna entre lei fòrças dau ben e dau mau, e predican la justícia.
D’autreis organizacions menoras o localas son presentas dins aqueu monde, coma lo Culte dau Dragon o lei Raubaires de l'Ombra, mai seis influencias son limitadas.
Creaturas[modificar | modificar la font]
Fadaruna es lo brèç de la vida. De raças nombrosas s’i son desvelopadas e an prosperat, coma leis umans e leis elfes, o encara lei gigants, lei dragons e lei sahuagins... Mai lo bestiari d’aquel monde imaginari s'arresta pas aquí.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1702
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1702 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de febrièr - Jean-Pierre Guignon, violonista e compositor italian (m. 1774)
- 15 d'agost - Francesco Zuccarelli, pintor italian (m. 1788)


text:
Bray-sur-Somme
Bray-su-Sonme en picard ( Bray-sur-Somme en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bray-Sus-Soma es un bourg picard de la vallée de l'Anautita-Soma, situat l'acorbaissa dessús nòrd d'un dels méandres d'aquel fleuve litoral, a 29 km a l'èst de Amians e a 17 km a l'oèst de Péronne.
La municipalitat a environat de tucs a l'èst e a l'oèst. Al sud, los marais an traversat per la Soma. Lo vilatge #èsser una localizacion estrategica al cors dels sègles mercés al passatge entre lo Artés e la Picardie per quatre gués.
Bray-sur-Somme est un bourg picard de la vallée de la Haute-Somme, situé sur la courbe nord d'un des méandres de ce fleuve côtier, à 29 km à l'est d'Amiens et à 17 km à l'ouest de Péronne.
La commune est entourée de collines à l’est et à l’ouest. Au sud, les marais sont traversés par la Somme. Le village fut un emplacement stratégique au cours des siècles grâce au passage entre l’Artois et la Picardie par quatre gués.


text:
Blomart
Blomart (oficialament en francés Blomard[1]) aul es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1789 Blomart aul depend [1]:
- de la generalitat de Molins
- de l'eleccion de Montluçon
- de la subdelegacion de Montluçon
- del parlament de París
- de la senescaucia de Borbonés
- de la diocèsi de Borges
Aul es dins lo districte de Montmaraud puèi dins l'arrondiment de Montluçon.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Blomart (s.XII[2]) aul ven del nom germanic Blumarit.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Ficha comunala de Blomart sul site de l'EHESS
- ↑ Marcel Bonnin, Les noms de lieux en Bourbonnais


text:
Palhars Jusan
Lo Palhars Jusan (en catalan: Pallars Jussà) es una comarca pirenenca que compren granda part de la plana e de la ribièra dels rius Noguera Pallaresa, Flamisell e la plana de la Conca Dellà. Confronta amb las comarcas de Noguera, lo Palhars Sobeiran, l'Auta Ribagòrça, l'Aut Urgèl e Ribagòrça en l'Aragon. Es un dels dos fragments en que demorèt subdividit lo territòri istoric del Palhars. En fach, lo Palhars Jusan es format de quatre unitats geograficas: la Conca Deçà o Conca de Tremp, a l'entorn del cap de comarca, la Conca Dellà, a l'entorn de la vila de Isona, la Conca de Dalt, a l'entorn de la Pòbla de Segur, malgrat que recep aquel nom la municipalitat de el Pont de Claverol, e l'ensems format de la Vall Fosca, amb la Torre de Cabdella coma centre, e lo tèrme parallèl de Sarroca de Bellera.
Encara, un cinquen territòri s’es apondut administrativament al Palhars Jusan, malgrat que geogràficament aperten a l’Auta Ribagòrça: se tracta de la mitat orientala de la Terreta, amb los ancians tèrmes municipals de Espluga de Serra e Sapeira, totes dos a l'ora d'ara englobats en la granda municipalitat de Tremp.


text:
Guèrra Lelantina
La Guèrra Lelantina es un conflicte de l'Antiquitat grèga. Se debanèt ai sègles VIII e VII avC e opausèt lei doas ciutats principalas de l'illa d'Eubèa a prepaus dau contraròtle de sei territòris pus rics. D'efèct, lei doas vilas deguèron faciar tre lo sègle VIII una pression demografica importanta e participèron fortament a la colonizacion grèga dau Bacin Mediterranèu. Pasmens, aquò foguèt pas sufisent e de combats aguèron luòc per la possession dei zonas agricòlas d'Eubèa. La guèrra entraïnèt lo declin dei doas ciutats. En revenge, l'eissida de la guèrra es encara lo subjècte de debat e mai se Calcis sembla realizar quauquei conquistas pendent lei combats.


text:
Canal de las Doas Mars
LoCanal de las Doas Mars, o pus recentament Canal del Miègjorn, es un canal que religa Garona a la mar Mediterranèa. Amb lo canal lateral a Garona forma una via navigabla entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa. Lo canal de las 2 mar passa per Carcassona, Seta Besièrs e Tolosa. Es perlongat pel canal de Ròse a Seta.
Istòria[modificar | modificar la font]
August, Neron, Carlesmanhe, Francés 1er, Charles IX et Enric IV i an pensat. Loís XIV qu'a pagat los qui bastivan lo canau. Foguèt bastit per Pèire Pau Riquet al sègle XVII, entre 1666 e 1681, per lo comèrci del blat.
Que i avè bonas condicions de tribalh per l'epòca : qu'ès pagat tanben quand ès malaut, que son mantuns a tribalhar suu chantièr. Los utís qu'èran prestats e los obrèrs que'us devèn guardar en bon estat. Qu'a emplegat mei de 12 000 personas per lo realisar. La barca de pòste qu'èra ua gabarra qui transportava personas de Tolosa a Besièrs.
Uei lo dia[modificar | modificar la font]
Es a l'ora d'ara lo pus ancian canal d'Euròpa en foncionament.
Dempuèi 1996 es marcat sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Mei frequentat que Sèina, que representa a eth sol un cincau deu torisme fluviau francés. 80% deus touristas sul canal son etrangèrs.
Lo lac de la Ganguisa serveish a tornar emplir lo canal en perioda seca e a lo voeitar quand i a tròp d'aiga.


text:
Libertat qu’apèra a participar a las mobilizacions tau retrèit de la lei sus las retiradas. Que’ns felicitam deus apèls a la grèva reconductibles e deus preavís qu’estón depausats en aqueth sens per mantun sindicats.
Qu’ei causa clara, n’i a shens qu’un movement de grèva generau de longa durada qui poderà har plegar lo govèrn. Qu’aperam donc la populacion a desatelar, a participar a las amassadas generaus qui seràn organizadas dimars 12 d’octobre mes tanben a seguir lo movement peus dias qui vienen.
Arron annadas de regression sociau qu’avem l’oportunitat de har vàder un movement de reconquista deus nostes drets e de transformacion sociau. Lo retrèit de la lei sus las retiradas qu’a d’estar las premícias deus cambiament que desiram. N’esperam pas 2012, peus dias qui arriban, Libertat qu’apèra a sostiéner los grevistas e las accions qu’organizaràn, a multiplicar las iniciativas entà informar la populacion e organizar la solidaritat.
Grèva generau ! Tau retrèit de la lei sus las retiradas, la justícia sociau e lo partatge de las riquessas e deu tribalh !
Manifestem pertot en Occitania !
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Manifestacions contra la refòrma de las retiradas
1 Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Dim 10 Oct - 21:51
Zengi
Trobador !!
2 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mar 19 Oct - 19:07
Alh Òli
Occitan Warrior
3 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mar 19 Oct - 20:18
Zengi
Trobador !!
4 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mer 20 Oct - 7:04
Alh Òli
Occitan Warrior
5 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mer 20 Oct - 8:12
Zengi
Trobador !!
Libertat, com abans anaram Au Patac, qu'ei tostemps estat actiu au còr deus movements sociaus.
Libertat n'ei pas ua amicau de nacionalistas occitans en manca de consideracion, Libertat qu'ei un movement politic anticapitalista, èram per carrèra en 1995, qu'i èm tanben augan.
Libertat ne s'ei pas jamei posicionat en oposicion ni aus francés ni a la lenga francesa. Se la màger part deus militants nostes ne's senteishen pas francés (qu'ei lo lor dret naturau), tots qu'èm pertocats per aquera refòrma. Libertat ne denega pas l'existéncia de l'Estat francés ni d'ua realitat francesa simbolizada per l'accion deu govern, que pensam simplament qu'ei un sistèma de cambiar.
Non pensas pas qu'as de mau de considerar objectivament Libertat, per anar cercar criticas tan pegas e pesugas ?
Dilhèu te deveri deishar parlar, dab intervencions atau, te decredibilisas tot sol.
6 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mer 20 Oct - 9:17
Alh Òli
Occitan Warrior
Ai ren de provar aquí, passi pas lo plus clar de mon temps de vos cagar dessuta (aprèp l'an de gents qu'an d'umor e que comprènan qu'es pas de prèner au premier gras, tant pis s'avèm pas tu e ieu lo meme genre d'umor), coma siáu pas ieu dins lo combat mi pensi pas decredibilizar.
Aprèp, s'ai pas lo drech d'exprimir una opausicien a certei punts de vista sota pena de mi decridibilizar, que visca lo stalinisme!
Bref. En gròs, ce que mi pausi problema es l'ambiguitat que si degaja dau vòstre discors. Bensai siáu tròp complicat, ò bensai sabètz pas tròp ce que pensatz, e a n'esto moment, son lei de Libertat que mancan de credibilitat.
7 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mer 20 Oct - 12:04
joan_cavalier
Trobador !!
8 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mer 20 Oct - 14:31
Zengi
Trobador !!
Mes on ? Sus que te basas ? On son los escriuts, las posicions de Libertat qui son en contradiccion dab lo hèit de lutar contra la refòrma de las retiradas e çò d'aute ?En gròs, ce que mi pausi problema es l'ambiguitat que si degaja dau vòstre discors
Ta critica, l'èi pas jamei entenuda alhors. Sus qué basas aquò ? On as entenut a parlar de nacionalisme ? E quitament se's consideram nacionalistas, perqué serém pas interessats per ua refòrma qui pertòca 98% deus occitans ?
Que hès deus 18 ans de militantisme deus sòcis d'Anaram e Libertat au còr deus movements sociaus ? Qué hès miélher que nosauts per contrar la refòrma de las retiradas e las autas ? Qui hès per escopir de longa sus un movement que coneishes pas e que vòs pas conéisher ?
Vau pas diser que demoras un mistèri per jo, te balharéi tròp d'interés. Pensi simplament qu'a prejutjats deus bèths e qu'ès pas prest a deishar, e qu'un còp de mei pèrdi mon temps, quitament s'èi pas arren contra tu.
Lo còp qui vien quan se vedem, parla me un còp per de bon de tot aquò, pausa me totas las questions e criticas que vòs e après, sia comprenes miélher qui èm, sia que deisham cader e que desbrembam tot debat politic (e que nos deishas tranquiles)
9 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mer 20 Oct - 15:30
Alh Òli
Occitan Warrior
10 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mer 20 Oct - 20:22
Marxelin
Occitan Warrior
http://www.contre-informations.fr/?p=8691
http://www.contre-informations.fr/?p=8265
11 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Mer 20 Oct - 23:24
maime
Lemosin de prumiera !
12 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas le Jeu 21 Oct - 10:51
Alh Òli
Occitan Warrior
13 Re: Manifestacions contra la refòrma de las retiradas Aujourd'hui à 10:47
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Corporacion
Una corporacion es una agropacion de personas que fan lo meteis mestièr. Se coneisson de corporacions dempuèi l'epòca de Babilònia (apareisson citadas dins lo Còde d'Hammurabi), mas solament se generalizèron après fòrça sègles. A l'Edat Mejana, los membres d'una corporacion vivián normalament dins la meteissa carrièra, e en fòrça ciutats de carrièras consèrvan lo nom de la corporacion que i trabalhava. Cada corporacion aviá un sant patron. Las corporacions cresquèron o grandiguèron en importància fins a contrarotlar una granda part de l'economia de las ciutats (las aglomeracions que non ne dependián se nomenavan significativament "liuras"). Èra fòrça costós d'entrar e de gaudir dels privilègis associats. Comencèron de descaire o deperir cap al sègle XVIII, ça que la encara se mantenon, especialament dins qualques professions (coma los actors).


text:
Villeroy (Somme)
Villeroy (Somme) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge i aviá possedit pels Templiers #qu'avián establit una muralla tot a l'entorn.
La distincion levava de Bailleul-en-Vimeu de contunh #passar als senhors de Rambures.
La glèisa Santa-Salvador #èsser reconstruite a Modèl:La s-.
Una anecdote d'un ancià del vilatge a aquel jorn defallit relatava que pendent l'aucupacion alemanda d e la segonda guèrra mondiala,una bastissa en avent pres fuòc,sòl una part escurada per las flamas en riscant de entrainant la effrondrement del tet;un soldat alemand #talhar la biga principala de la charpente per salvar d'abitantas.
Le village était possédé par les Templiers qui avaient établi une muraille tout autour.
La seigneurie relevait de Bailleul-en-Vimeu puis passa aux seigneurs de Rambures.
La glèisa Saint-Sauveur fut reconstruite au Modèl:S-.
Une anecdote d'un ancien du village à ce jour décédé relatait que durant l'occupation allemande d e la seconde guerre mondiale,un bâtiment ayant pris feu,seul une partie rongé par les flammes risquant d'entrainant l'effrondrement du toit;un soldat allemand coupa la poutre principale de la charpente pour sauver des habitants.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aqueste modèl permet de plaçar una boita info ennaut a drecha dels articles que concernisson los sistèmas operatius.
- metòde de mesa a jorn
- Quin sistèma de mesa a jorn dels paquets o logicials ? Proprietari (Windows updata) olegic yum, apt, portatge
- gestionari de paquet
- (se present) RPM, DEB, Ebinterfàcia_utilisateurld, Slackware TGZ
- estat del projècte
- quin es l'estat actual del desvolopament del sistèma operatiu (acabat o encara en cors de desvolopament?)
- interfàcia d'utilizaire
- X11 avec GNOME? ksh?
- plataformas possiblas
- x86, PPC, o tota autra


text:
Serena (mitologia)
Dins la mitologia grèga, las serenas (grèc singular: Eeιpήv (Seirēn); grèc plural: Eeιpῆveς (Seirēnes)) èran de perilhosas femnas-aucèls, descritas coma seductrises, que demoravan sus una illa sonada Sirenum scopuli e que cantavan per atraire los marins e los far se negar.
Dins la mitologia las serenas èran las filhas de Forcis o Aqueloos, e de las musas Melpomene, Terpsicore o Calliope segon las versions.
La primièra mencion de las serenas dins la literatura se trapa al cant XII de l'Odissèa d'Omèr, dins un dels mai famoses passatges del raconte: Ulisses se faguèt estacar a l'arbre de sa nau per poder escotar lo cant de las serenas, pendent que sos companhs remavan, las aurelhas tapadas de cera.


text:
Saint-Fuscien
Saint-Fuschien en picard ( Saint-Fuscien en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Picardie pòt èsser subdivisée en dètz-e-uèch regions naturalas o pichons païses. Sant-Fuscien se tròba en lo Amiénois. Situat sul scenari sud d'Amians, la municipalitat se situa a una distància d'unitat|6|km {{}} al sud de Amians, capital départementale e capital regional picarde. Sant-Fuscien es un bourg residencial de mai de 900 abitants. Lo vilatge fa partida del District del Grand Amians, vengut pel continuament Amians Metròpoli.
D'un punt d'enguarda géologique, la municipalitat es sul scenari picard format al crétacé superior (terrens secondaires o mésozoïque); es un scenari crayeux recobert de limon. La rusca de limon pro prima quita de de còps aflorar la craie. Pendent longtemps, la region a #èsser un país de pichonas tèrras #qu'èran malaisidas a conrear e aiçò obligava las paysans parcellaires a trobar un segond mestièr pendent l'ivèrn. Fins a Modèl:La s-, las coupeurs de velours e las culottières an trabalhat dins abitança pel texil amiénois. A present, los remembrements e la modernizacion de las granjas permeton una espleitacion mai facila de las tèrras agricòlas jos forma de polyculture e de ramaderia[1].
La region es largament ocupada al cors de l'an per massas d'aire humides e frescas vengudas de l'Atlantic nòrd, réchauffées malgrat aiçò per las aigas mai tièdes de la deriva nòrd-atlantic. N'ivèrn, es generalament mai humide que freda e se situa en limit oèst de las avançadas d'aire polar continental fred e shut.
La Picardie peut être subdivisée en dix-huit régions naturelles ou petits pays. Saint-Fuscien se trouve dans l’Amiénois. Situé sur le plateau sud d'Amiens, la commune se situe à une distance de 6 km au sud d'Amiens, capitale départementale et capitale régionale picarde. Saint-Fuscien est un bourg résidentiel de plus de 900 habitants. Le village fait partie du District du Grand Amiens, devenu par la suite Amiens Métropole.
D’un point de vue géologique, la commune est sur le plateau picard formé au crétacé supérieur (terrains secondaires ou mésozoïque); c'est un plateau crayeux recouvert de limon. La couche de limon assez mince laisse parfois affleurer la craie. Pendant longtemps, la région a été un pays de petites terres qui étaient difficiles à cultiver et ceci obligeait les paysans parcellaires à trouver un second métier durant l'hiver. Jusqu'au Modèl:S-, les coupeurs de velours et les culottières ont travaillé à domicile pour le textile amiénois. À présent, les remembrements et la modernisation des fermes permettent une exploitation plus aisée des terres agricoles sous forme de polyculture et d'élevage[2].
La région est largement occupée au cours de l’année par des masses d’air humides et fraîches venues de l’Atlantique nord, réchauffées cependant par les eaux plus tièdes de la dérive nord-atlantique. En hiver, elle est généralement plus humide que froide et se situe en limite ouest des avancées d’air polaire continental froid et sec.


text:
Jordania
Jordania es un país d'Asia occidentala qu'a de frontièras amb Siria al nòrd, Iraq al nòrd-èst, l'Arabia Saudita a l'èst e al sud, Israèl e Palestina (region de Cisjordania) a l'oèst. A un pichon accès a la Mar Roja al sud.
Sa capitala es Amman.
Lo gentilici es jordanian -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jordania es un país recent eissit de la fragmentacion de l'Empèri Otoman a l'eissida de la Premiera Guèrra Mondiala.
Lo periòde d'influéncia britanica[modificar | modificar la font]
En 1918, lei Francés e lei Britanics se partejèron lei territòris otomans d'Orient Mejan. Lo futur jordanian, situat entre Palestina e Mesopotamia, faguèt partida de la zòna britanica. En 1921, recebèt una administracion pròpria dirigida per l'emir Abdallah Ièr (1921-1951), descendent de Maomet.
En 1923, lo territòri venguèt un emirat que son independéncia foguèt nominalament reconeguda per Londres. Pasmens, un aut comissari e de tropas britanics demorèron dins lo país. Participèron a la somission dei tribüs localas e bloquèron leis incursions dei Saudians. Lei Britanics i empachèron tanben l'installacion d'establiments sionistas e li donèron lo pòrt d'Aqaba en 1925.
Lei guèrras còntra Israèl[modificar | modificar la font]
L'independéncia vertadiera foguèt obtenguda en 1946. L'Emirat participèt a la fondacion de la Liga Arabia en 1945 e a la Premiera Guèrra Israeloaraba (1948-1949). En despiech d'una tiera de desfachas còntra leis Israelians, aquò li permetèt d'integrar lei territòris palestians orientaus. Pasmens, deguèt acuelhir un nombre important de refugiats après leis expulsions consecutivas a la Naqba. En consequéncia, lo reiaume prenguèt lo nom de Jordania lo 24 de genier de 1949.
En 1951, Abdallah Ièr foguèt assassinat, sospichat de negociar un tractat de patz amb Israèl. Son fiu Talal de Jordania foguèt rapidament escartat dau tròne e Hussein (1952-1999) venguèt rèi. Après de manifestacions ostilas a l'influéncia occidentala, rompèt ambé lo Reiaume Unit e se raprochèt d'Egipte. En abriu de 1957, un còp d'estat li permetèt d'eliminar plusors adversaris e de renfòrçar son autoritat. Puei, assaièt sensa succès de formar una federacion amb Iraq avans de se raprochar dei refugiats palestinians.
En junh de 1967, Jordania participèt a la Guèrra dei Sièis Jorns e i perdiguèt lei territòris a l'oèst de Jordan (Cisjordania). Aquela desfacha entraïnèt tanben l'arribada de 350 000 refugiats palestinians suplementaris. Rapidament, de tensions apareguèron entre l'Organizacion de Liberacion de Palestina (OLP) — que formava un Estat dins l'Estat — e lo govèrn jordanian. Aquela crisi se reglèt militarament en 1970-1971 e l'armada jordaniana expulsèt lei fòrças paramilitaras palestinianas en fòra dau reiaume. En 1973, Jordania participèt a la Guèrra de Kippur onte renforcèt l'armada siriana en dificultat lòng de Golan.
Lo replec sus Transjordania[modificar | modificar la font]
En 1974, l'OLP foguèt reconeguda coma representent unic dau pòble palestinian per leis autrei país arabes. Aquò favorizèt lo replec jordanian sus Transjordania e lei liames ambé Cisjordania comencèron de disparéisser, especialament après lo començament de la colonizacion israeliana.
A partir de 1989, après una revòuta dins lo sud liada a de problemas economics, la monarquia comencèt de liberalizar la vida politica. En 1991, lo reiaume acuelhiguèt 350 000 refugiats palestinians en provenància d'Iraq. Dos ans pus tard, lo rèi Hussein sostenguèt leis Acòrds d'Òslo. Puei, en 1994, en cambi de l'annulacion dau deute jordanian per leis Estats Units d'America, abandonèt sei revendicacions sus Cirjordania e signèt un acòrd de patz amb Israèl lo 27 d'octòbre.
Jordania dempuei 1999[modificar | modificar la font]
Lo rèi Hussein moriguèt en 1999. Son fiu Abdallah II li succediguèt e contunièt la politica de son paire. Ansin, la liberalizacion de l'economia foguèt perseguida per favorizar leis investiments estrangiers. Modernizèt tanben lei fòrças armadas ambé l'ajuda deis Estats Units d'America. Enfin, assaia de mantenir son país en fòra dei conflictes que tòcan l'Orient Mejan dempuei lo començament dau sègle XXI en Israèl-Palestina, en Siria e en Iraq


text:
Aritmetica
Lo mot aritmetica (del grèc apιθuός = nombre) fa referéncia comunament a la branca de las matematicas que trata de las propietats de ciertas operacions amb nombres. Lor us per partida dels matematicians profesionals es coma sinónim de teoria dels nombres.
Operacions[modificar | modificar la font]
Existeisson quatre operacions aritmeticas tradicionalas, tanben denominadas las quatre operacions basicas que son:
- addicion
- sostraccion
- multiplicacion
- division
Otras operacions mai adelantadas que s'incluen dins d'aquesta branca son:
Estas operacions son derivacions de las quatre operacions basicas.
Nombres[modificar | modificar la font]
En resumen, se distinguen los siguientes tipes de nombres:
- Nombres naturals
- Nombres enters
- Nombres racionals
- Nombres irracionals
- Nombres reals
- Nombres imaginaris
- Nombres complejs
- Quaternions
- Nombres infinits tanben coneguts coma Nombres transfinits
- Nombres fondamentals: π e e
L'aritmetica dels nombres naturals, nombres enters, nombres racionals o fraccionaris e nombres reals s'estúdia mediante algoritmes manuals, aun quand après s'utilizan herramientas coma calculadoras, ordenadors o ábacs.
Utilizada coma sinónim de teoria dels nombres inclu las propietats dels nombres enters relacionadas amb nombres primièrs e divisibilitat amb la resolucion d'ecuacions.
Orden de las operacions[modificar | modificar la font]
Exist una jerarquizacion en una expression matematica qu'inclu varias operacions. Aqueste es lo orden amb que s'auriá d'operar:
- 1. Operacions qu'afectan socament a un nombre: poténcias, raítzes, logaritms e tot tipes de funcions trigonometricas o similares.
- 2. Products e divisions.
- 3. Sumas e restes.
Aquesta jerarquia se pòt romper con lo us de parentesis. Tota operacion incluida dins una parètesis se deu realizar antes de que lo rest. Los paréntesis se pòdon incluir dins d'autres paréntesis.
Exemples:


text:
Betlèm
Lo betlèm[1] o lo presèpi o lo presèp[2] es una scèna miniaturizada que representa la naissença de Jèsus, en particular en utilizant de figurinas coma lei santons, de còps en utilizant d'actors, segon una tradicion ben ancorada en Occitània (en Provença mai que mai) e dins l'ensems de la Mediterranèa crestiana.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Prononciar segon lei dialèctes [beˈlɛⁿ, beˈlɛm, belˈlɛn, belˈlɛm, beⁿˈleⁿ]; aqueste mot ven dau nom de la vila de Betelèm ont nasquèt Jèsus.
- ↑ De mots coma la grépia o la crè(s)cha (forma pròcha dau francés la crèche) significan beu primier la « manjadoira » per leis animaus, mai dins certanei dialèctes semblan de poder significar tanben lo « betlèm » de Nadau (sustot crè[s]cha, segon lo TDF de Mistral).


text:
Federal Bureau of Investigation
Lo Federal Bureau of Investigation (« Burèu federau d'enquista »), generalament nomenat per son acronim FBI, es lo servici federau de polícia judiciària màger deis Estats Units d'America tant coma un servici de rensenhament interior. A la comencença dau sègle 21, la juridiccion dau FBI caupe mai de 200 categorias de crimis federaus, ne'n fasent l'organisme d'enquista màger dau govèrn american. Demieg seis atribucions li son l'anti-terrorisme, lo còntre-espionatge, la ciber-criminalitat e la medecina legala.
Fuguèt establit per Charles Joseph Bonaparte[1], rèire nebòt de l'Emperaire Napoleon lo 1er, en 1908 coma Bureau of Investigation (BOI, « Burèu d'Investigacion »), puei tornat batejat FBI en 1935 amb l'accion de J. Edgar Hoover. Son sèti s'atròva a Washington, dins l'edifici J.Edgar Hovver Building, e sei burèus son esparpalhats dins mai de 400 vilas americanas e dins 50 embassadas dins lo mond.
Lo sagèu dau FBI es estat dessenhat per lo cap illustrator Leo Joseph Gauthier e fuguèt emplegat per lo premier còp en 1941.
La dicha oficiala dau FBI es Fidelity, Bravery, Integrity (« Fidelitat, Coratge, Integritat »).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fabrizio Calvi, David Carr-Brown, FBI. L'histoire du Bureau par ses agents, Fayard, 2010, p. 21


text:
Republica
Dins una definicion larga, una republica es un estat o un país dirigit per de personas que fondan lo seu poder politic dins la volontat democratica del pòble e dins lo qual los ciutadans tenon lo drech de vòte , çò que balha al govèrn lo fondament de la legimitat e de la sobeiranetat. Atal, las monarquias e las republicas son de concèptes que s'excluson mutualament. Cal desassociar los concèptes de republica e de democracia. Dins aquel sens las monarquias constitucionalas, e mai que sián de sistèmas electorals democràtics, son pas de republicas. De còps que i a d'unas dictaduras se nomenèron "republicas" solament per mostrar que son poder es afranquit d'un monarca.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'antiquitat[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, se concebiá pas la Republica del meteis biais coma s'entend lo concèpte actual en sciéncia politica.
E mai que Republica vòlga díser "la causa publica", totes podián pas participar a aquela causa publica. Dins la democracia atenenca teniá pas lo meteis sens que ten actualament. En realitat, las pòlis grègas foguèron governats per d'oligarcas (aristoi, "Los melhors") al nom dels ciutadans (totes los membres del pòble èran pas ciutadans) èran eles sols que prenián part a las discussions dins l'agòra. (Se pòt pas díser que la Republica antica èra "mal nomenada" perque la nocion de libertat èra diferenta a aquesta epòca).
Entre los paucs tèxtes antics rescapats de l'Edat Mejana, i a La Republica de Platon. Malgrat los ideals nauts desvolopats, quand Platon prepausarà son idèa politica en practica dins la pòlis de Siracusa lo resultat serà un fracàs complet.
Tanben Ciceron temptèt una causa comparabla pendent la Roma Antica e tanpauc capitèt pas de renforçar lo govèrn de la Republica Romana.


text:
Agence demenagerseul.com de Gaillon-Vernon
Location de véhicule utilitaire, vente & achat de cartons de déménagement, location de matériel de déménagement. Conseil et aide au déménagement
Carton Gaillon-Vernon, utilitaire Gaillon-Vernon, demenagement Gaillon-Vernon, location utilitaire Gaillon-Vernon, location vehicule Gaillon-Vernon, location camion Gaillon-Vernon, location camion déménagement Gaillon-Vernon, location camionnette Gaillon-Vernon, vehicule utilitaire Gaillon-Vernon, cartons Gaillon-Vernon, cartons demenagement Gaillon-Vernon, carton demenagement Gaillon-Vernon, adhesif Gaillon-Vernon, papier bulle Gaillon-Vernon, devidoir Gaillon-Vernon, housse canape Gaillon-Vernon, housse de chaise Gaillon-Vernon, Cartons pas chers Gaillon-Vernon, Carton livre Gaillon-Vernon, Cartons standard Gaillon-Vernon, et autres fournitures de déménagement Gaillon-Vernon


text:
Guèrra dels Sièis Jorns
La Guèrra dels Sièis Jorns (var.Guerra deus Sheis Dias ; Guèrra dei Sièis Jorns) (ebrieu: מלחמת ששת הימים, Milhemet Sheshet Ha Yamim; arabi: النكسة, an-Naksah) se debanèt entre lo 5 e lo 10 de junh de 1967, entre Israèl e los estats vesins: d'Egipte (sonat a aquesta epòca Republica Aràbia Unida), Jordania, e Siria. Aprèp una passa de relacions tibadas entre Israèl e sos vesins, la guèrra comencèt quand Israèl lancèt una ataca aeriana surpresa contre las fòrças aràbias. Lo resultat ne foguèt una victòria israeliana rapida e decisiva. Israèl prenguèt lo contraròtle efectiu de la Faissa de Gaza e de la Peninsula de Sinai a Egipte, e de Cisjordania e Jerusalèm Èst a Jordania, e lo Plan de Golan a Siria. Las opinions son devesidas per saupre se l'ataca d'Israèl èra un acte d'agression o de defensa preventiva.


text:
Idealisme
Se nomena idealisme tota teoria filosofica que considèra que la natura darrièra de la realitat repausa sus l'esperit, sus de formas abstrachas o sus de representacions mentalas. Per la filosofia de la coneissença, l'idealisme s'opausa al realisme, qu'afirma que lo monde extèrne a una existéncia independenta de la consciencia e de la coneissença que ne podèm aver. Per la filosofia de l'esperit, l'idealisme s'opausa al materialisme, qu'afirma que la realitat darrièra es la matèria.
Somari
Un concèpte multiple[modificar | modificar la font]
Aquel esquèma fòrça general se descompausa en tant espècias d'idealisme coma i a de biaisses de relativizar la realitat al benefici d'un mond conceptualizat quin que siá o de la conceptualizacion d'esperela:
- L'idealisme pòt en primièr consistir a sortir de la realitat tota aparéncia, los fenomèns essent en realitat de representacions de l'esperit ;
- L'idealisme pòt consistir a afirmar que la pensada es l'unica realitat certana; tota autra essent del domeni de la conjectura;
- Lo monde, el meteis, assimilat analogicament a un èsser pensant (punt 2), l'idealisme consistís encara a supausar la derivacion dels èssers e de la realitat a partir d'un principi esperital (pensada, consciéncia, concèpte, eca) ;
- Al gra seguent, l'idealisme afirma l'existéncia vertadièra d'un monde conceptual (realisme de l'intelligible); amb variantas multiplas segon lo pes o empresa d'aquel univèrs sul monde sensible se aquel demòra;
- Fin finala, tota forma possibla de realitat sensibla essent venguda insignificanta, un autre idealisme se resumís a tornar cap a l'essencial de l'èsser a la pensada o a la consciéncia.
Aquel quadre dels principals tipes d'idealisme fa jorn doas observacions :
- S'aplicant pas al meteis objècte e per causa, los postulats d'aqueles idealismes pòdon èsser mai o mens contradictòris. Apareis dificil per exemple de pausar la pensada coma sola realitat fisabla e d'avançar en meteis temps l'ipotèsi d'una realitat pus transcendentala.
L'idealisme antic[modificar | modificar la font]
Per Platon, la realitat se devesís en dos espacis: lo monde visible e lo monde intelligible.
Dins lo monde visible cal distinguir çò qu'es de l'òrdre:
- dels èssers vivents, plantas e objèctes de fabricacion umana
- de l'imatge ;
- las ombras (es a partir d'una ombra que foguèt realizat lo primièr imatge)
- los fantaumas: rebats (ex. Narcís) o a sus une superfícia polida (ex. Lo boclièr de Persèu) e las autras representacions fachas de man d'òme
- Los imatges son imitacions de la primièra categoria (modèls), mas los imatges sonque imitan l'aparéncia del modèl. Doncas pòdon pas nos aprochar de la coneissença de l'objècte.
Dins lo monde intelligible distinguissèm:
- la coneissença discursiva, aquela que se basa sus las ipotèsis o sus l'observacion dels modèls. Aquí classarem l'ensems de las sciéncias, tanplan umanas coma experimentalas.
- l'intelligéncia dialectica, aquela que tòca als principis que comanda totas causas sens passar per l'exemple o la « modelizacion ».
Als darrièrs limits de l'intelligible, sol lo filosòf pòt percebre l'idèa del ben. D'un autre biais, las idèas son d'un òrdre superior e es l'òme que se deu auçar cap a elas. Atal Platon fa de la filosofia l'aisina de la coneissença vertadièra.
A l'idealisme de Platon, es opausat a vegadas lo realisme d'Aristòtel. Mas las Idèas an una existéncia independenta de nosautres: Platon es doncas plan un realista, mas un realista de l'intelligible. L'aristotelisme es alara considerat coma une varianta del platonisme que se'n distinguís subretot per l'immanéncia d'aqueles principis.
Una autra oposicion a l'idealisme de Platon se tròba dins l'atomisme de Leucippe e Democrit, que las teorias son purament materialistas. Per eles, l'Univèrs es unicament constituit de vueit e d'atòms.
L'idealisme modèrne[modificar | modificar la font]
Quand l'idealisme antic sonque valorizava d'un biais o d'un autre l'intelligible del monde, los pensaires de l'epòca modèrne faguèron anar fins a fòrça luènh la logica d'aquela relativizacion de la realitat sensibla. Amb lo temps, d'idealizacion en renforçament de la subjectivitat, lo crèdit dins l'exterioritat del monde demeniguèt de contunh e l'idealisme modèrne resistiguèt pauc a la temptacion de negar l'"alteritat" de la realitat, qu'es reduit dins sa totalitat a de l'intelligible.
- Descartes, idealisme problematic (idealisme empiric, segon Kant): la pensada es la realitat mai evidenta, la realitat del monde exterior es problematica. Sol Dieu pòt nos la garantir.
- Leibniz, idealisme monadic: las substéncias son esperitalas, e Dieu establit un armonia entre elas.
- Berkeley, idealisme immaterialista: la matèria es une ficcion ontologica. Berkeley considèra que la consciéncia attribuís per error una objectivitat a çò qu'es sonque una produccion ideala. Aquela doctrina nega doncas que poscam conéisser lo monde exterior çò coma es perque existís pas d'esperel mas sonque dins la pensada. Una formula celèbra la resumís: "Èsser, es èsser percebut percebre." (Tractat suls principis de la coneissença umana, 1710).
- Kant, idealisme transcendental : limitacion de la rason, distincion entre fenomèn e nomèn, es a dire entre l'experiéncia que podèm aténher, e la causa en se que nos es desconeguda. E mai aquí, i a pas d'idealisme al sens estricte, la posicion de Kant essent pus nuançada (Kant s'opausant d'un autre costat a l'idealisme pur): la sola realitat coneissabla es fenomenala, donada dins lo quadre transcendental de l'espaci e del temps (idealisme transcendental), mas sola l'experiéncia dona un material valid per la coneissença (realisme empiric).
- Schopenhauer, idealisme volontarista: lo monde es a l'encòp la meuna representacion, e un principi non racional desprovesit de coneissença, la Volontat, que capita a se "conéisser" per la representacion dins lo monde fenomenal.
- Hegel, idealisme absolut: la sola realitat es l'Esperit absolut, l'esperit es tot e tot es esperit. L'Esperit absolut es tanben Rason universala : « Çò qu'es racional es efectiu, e çò qu'es efectiu es racional » (filosofia del drech, prefaci).


text:
1783
Aquesta pagina concernís l'an 1783 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Danemarc-Norvègia[modificar | modificar la font]
Lo 8 de junh, acomençament de l'erupcion dau volcan Laki en Islàndia. Pus gròssa erupcion de lava de l'Istòria umana, la catastròfa entraïnèt una famina importanta dins l'illa que tuèt un quart de sa populacion (aperaquí 9 300 abitants). Lei gas desgatjats per l'erupcion foguèron a l'origina de perturbacions climaticas lòngas dins l'illa e tanben dins lo rèsta d'Euròpa.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769 ambé la descubèrta d'un complòt còntra lo negus Tekle Giyorgis Ièr organizat per lei senhors Ali Gwangul e Haile Yosadiq. Lo negus decidèt alora d'atacar Haile Yosadiq puei de s'ocupar d'Ali Gwangul. Pasmens, son premier adversari capitèt de defugir una batalha e de gropar sei fòrças amb aquelei de son aliat.
Oyo[modificar | modificar la font]
Revirada saunosa d'una campanha militara còntra lo reiaume de Borgo.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de París (3 de setembre) que marquèt la fin oficiala de la guèrra d'independéncia deis Estats Units.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Granda Famina de Tenmei que tuèt entre 200 000 e 900 000 abitants de 1782 a 1787. Una erupcion dau Mont Asama agravèt la catastròfa dins lei regions centralas de l'archipèu (1 400 mòrts dirèctes e 20 000 indirèctes en causa de la destruccion dei recòltas).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Après la publicacion de Lavoisier sus l'existéncia de dos gas principaus dins l'èr l'annada precedenta, lo quimista anglés Henry Cavendish capitèt de menar la premiera estimacion precisa dau rapòrt entre lei dos. Trobèt 20,8% d'oxigèn, 79,2% d'azòt e aperaquí 1% d'un gas desconegut (identificat en 1894 coma l'argon).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Stendhal, escrivan francés (m. 1842)
- 19 de junh - Friedrich Sertürner, farmacian alemand (m. 1841)
- 24 de julhet - Simón Bolívar, liberator de Grana Colómbia, Peró e Bolívia (m. 1830)
- 4 d'agost - Domingo Caicedo, president de Grana Colómbia (m. 1843)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de març - Joan Baptista Fabre, escrivan occitan (n. 1727)
- 18 de setembre - Leonhard Euler, matematician e fisician soís (n. 1707)
- 24 d'octobre - Jean Le Rond d'Alembert, matematician e filosòf francés (n. 1717)


text:
Sant-Jermen-Gougleiz
Sant-Jermen-Gougleiz en breton ( Saint-Germain-en-Coglès en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país del Coglais (#que se tròba en lo nom de la municipalitat jos lo sieu anciana graphie de Coglès, egalament lo nom del bourg central d'aquel ancià país).
Commune du pays du Coglais (que l'on retrouve dans le nom de la commune sous son ancienne graphie de Coglès, également le nom du bourg central de cet ancien pays).


text:
Friedrich Sertürner
Friedrich Wilhelm Adam Sertürner (nascut lo 19 de junh de 1783 a Neuhaus, mòrt lo 20 de febrièr de 1841 a Hamelin) èra un farmacian alemand, que descubriguèt la morfina in 1804.
Coma aprendís farmacian a Paderborn, foguèt lo primièr d'isolar la morfina de l'òpi. Batejèt l'alcaloïde isolat "morphium" d'après lo nom del Dieu grèc dels sòmis, Morfèu. Èra non solament lo primièr alcaloïde trach de l'opium, mas tanben lo primièr alcaloîde trach d'un planta. Dins los ans seguents faguèt de recercas suls efièches de la morfina, que pasmens foguèt pas utilizada largament abans 1815.
En 1809, Sertürner durbriguèt sa primièra farmacia a Einbeck. En 1822, crompèt la farmacia principala de Hamelin (Rathaus Apotheke), que i trabalhèt entrò a sa mòrt en 1841.


text:
Niniva
Niniva (en arabi نينوى Ninawa) èra una ciutat de Mesopotamia sus la riba de Tigre, al jonhent amb Khosr (Khawsar), dins la region actuala de Mossol.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Son eròi eponim fondator es Ninus. Niniva èra una ciutat estat mencionada a partir de 1800 AbC coma un luòc ont s'adorava Ishtar. Passèt jos la dominacion de Babilònia avant 1750 AbC. Aprèp 1500 AbC èra jos l'influéncia de Mitanni. L'estatua de la divessa Ishtar de Niniva foguèt enviada dins la primièra mitat del sègle XIV AbC pel rei de Mitanni (alara sobeiran d'Assiria e Niniva) al faraon d'Egipte Amenòfis III.
Jos dominacion assiriana[modificar | modificar la font]
Dempuèi la mitat del sègle XIV AbC Niniva demorèt jos la dominacion Assiriana. Pendent lo periòde neoassirian e especialament jos Assurbanipal foguèt la principala ciutat del país e lo luòc de residéncia dels reis. Jos Sennaquerib, vèrs 700 abC, las nòvas construccions apondidas a aquelas que s'èran fachas lo sègle enrè ne donèt una ciutat esplendida, subretot lo palais, abrigant sus 7 km² prèp de cent cinquanta mila abitants.
Destruccion[modificar | modificar la font]
A partir de 633 AbC Assiria dintrèt en decadéncia e amb l'empèri tanben sa capitala. Foguèt destruida en 612 AbC per la coalicion dels medas amb los Babilonians. Los abitants que poguèron pas fugir cap a l'oèst foguèron tuats o deportats. Los arqueològs trobèron de còrses umans nombroses qu'èran pas estats enterrats. Lo luòc demorèt inocupat pendent de sègles.
Dominacion aràbia[modificar | modificar la font]
En 627 se passèt al rededor, la batalha de Niniva entre l'Empèri Bizantin e l'Empèri Sassanida. Aprèp la conquèsta aràbia, la ciutat de Mossol, sul l'autra riba de Tigre, ocupèt lo luòc.
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Los rèstas de Niniva se tròban a Koyunjik [1] e Nabi Yunus, mas sonque se poguèt excavar dins la primièra perque dins l'autre i a una capèla musulmana (la tomba de Yunus, lo profèta Jonàs) la pus venerada de l'Iraq septentrional. Las primièras excavacions se faguèron jol cònsol francés a Mossol, Botta, en 1843, e que trobèt lo palais reial de Sargon II. Las roïnas foguèron exploradas pel britanic Sir Austen Henry Layard de 1845 a 1851 e en 1847 trobèt lo palau de Sennaquerib e la libreria d'Assurbanipal amb 22 000 tauletas gravadas que foguèron enviadas a Londres.
Los autres explorators foguèron George Smith e Hormuzd Rassam entre autres. Vèrs 1921, lo Musèu Britanic (equipa dirigida per L.W. King) faguèt de novèlas excavacions dins la zona del temple de Habu. En 1927 i trabalhèt Campbell Thompson; e dempuèi 1981 foguèt David Stronach de l'Universitat de Berkeley. Tanben se faguèt divèrsas excavacions pels arqueològs iraquians. S'estima que las roïnas ocupan un airal de 730 ectaras (7 300 000 m²)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ancian poblament yazidi que sos abitants foguèron massacrats en 1836; èra conegut tanben coma al-Kala, la Ciutadèla
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)R. Campbell Thompson i R. W. Hutchinson, A century of exploration at Niniveh, Londres, 1929.


text:
Nigel Farage
Nigel Paul Farage (Farnborough, comtat de Hampshire, Anglatèrra, 3 d'abril de 1964) es un politician anglés conservador e antieuropèu. Es lo menaire actual, e dempuèi 2010 del Partit per l'Independéncia del Reialme Unit (UKIP), una entitat politica que vòl la sortida dels britanics de l'Union Europèa.
Dins un ambient d'euroscepticisme en bèla creissença, al cap de son partit antieuropèu es un dels candidats que deuriá conéisser un net progrès, amb mantuna formacion xenofòba europèa coma lo Front Nacional francés, lo Jobbik ongrés, o los grècs d'Auba Daurada, aprèp las eleccions europèas del 25 de mai de 2014.


text:
Sang
La sang (o lo sang) es un liquid fluid contengut dins los vaissèls sanguins dels animals de composicion complèxa. Se pòt considerar coma una varietat de teissut connectiu.
Es format d'una part liquida e d'una part corpusculara, constituida de cellulas o de fragments de cellulas.
La partida liquida se ditz plasma e es compausada en bèla part d'aiga; s'i tròban dedins de nombrosas familhas de proteïnas, que la mai representada es l'albumina, que desvolopan de foncions plan variadas: l'omeostasi osmotica, lo transpòrt de las substàncias, la regulacion de la coagulacion e d'autras; existisson a mai de dissolucions d'ormonas, electrolits e de gas.
Las cellulas de la sang o ematicas se devesisson en:
- eritrocits o globuls roges o emacias
- leucocits o globuls blancs, que eles tanben se devesisson en
- granulocits: neutrofils, eosinofils e basofils
- agranulocits: monocits e linfocits
- plastrinas
Los globuls roges servisson per tal de transportar l'oxigèn a totas las cellulas del còs; los globuls blancs servisson a defendre l'organisme e las plastrinas servisson a coagular la sang.
Las cellulas de la sang, per çò qu'es dels adultes, son produchas per la mesola ossosa, per las glandas linfaticas, per la mèlsa, demest los principals organs del sistèma linfatic. Per encausa de sa foncion son sonats los organs emopoetics. Pòdon servir de referéncia generala las donadas numericas seguentas per la sang umana:
- los globuls roges o eritrocits son 4,2 milions -6 milions per millimètre cubic;
- los globuls blancs o leucocits son 4000-10 000 per millimètre cubic;
- le piastrine o trombocits son 200 000-300 000 per millimètre cubic;
- lo plasma constituís entre 55-60% de la sang;
- lo plasma es constituit d'aperaquí 90% d'aiga;
- los globuls roges son constituits de 65% d'aiga e de 35% de substàncias solideas (95% d'emoglobina e 5% dels lipids, enzims);
- lo pes especific de la sang es de 1,055 kg/l;
- lo repòrt carbòni/azòt (C/N) dins la sang es gaireben egal a 3;
- l'azòt representa 10-14% de la sang;
- lo contengut en fosfòr de la sang es egal a 2,5-5,0 mg/dl per l'òme adulte, 4,0-7,0 mg/dl pels mainatges.
La sang artificiala[modificar | modificar la font]
Un bèl nombre d'estudis s'orientan cap a la sintèsi de sang en laboratòri. La complexitat de la composicion de la sang fa impossible d'obtenir de sang artificiala d'una qualitat egala. Lo cas ideal seriá la descobèrta d'una sang conservabla pendent fòrça annadas, compatibla amb totes los grops sanguins, pas sonque productibla pels òmes mas per totes los mamifèrs e al limit reproductibla in vitro per tal de poder dispausar de quantitats illimitadas. Per ara, es possible d'isolar los compausants principals de la sang e de los far reproduire in vitro, per n'obtenir de quantitats mai importantas.
Lo plasma es una barreja de substàncias inorganicas noiridoiras per las cellulas, qu'es disponibla dempuèi d'annadas jos la forma de plasma sintetic, utilizat per exemple dins las intervencions de primièr socors. Los globuls roges e las plastrinas son de cellulas enucleadas, valent a dire sens nuclèu e ADN. Vist que se reprodusisson per meiòsi, es impossible de los cultivar in vitro.
Los globuls roges e las plastrinas son produches per la mesola ossosa, organ complèxe que se pòt pas remplaçar per un compausant artificial.
Los globuls blancs del recebeire causan lo reget del contengut sanguin entièr e obligan a la recèrca de la compatibilitat mai granda amb lo donaire pr'amor de reduire al gra minimal la terapia immunosupressiva.
La sang se tracha de nombrosas foncions per mejan de longas cadenas de reaccions quimicas, a mai d'èsser compausat per fòrça substàncias. Alara, sembla de plan mal arribar a una sang artificiala identica a la dels umans o tanben a un compausat que tenga exactament las meteissas foncions. Actualament, es a s'experimentar una varietat de sang artificiala, que se pòt trachar de l'oxigenacion de l'organisme.


text:
Impressionisme
L'impressionisme es una escòla picturala francesa, nascuda de l'associacion d'artistas francés de la segonda mitat del sègle XIX. Fòrtament criticat al començament, lo movement se manifèsta subretot de 1874 a 1886 par uèit exposicions publicas a París, e marca la ruptura de l'art modèrne amb l'academisme. L'impressionisme se caracteriza subretot per una tendéncia a notar las impressions fugitivas dels fenomèns puslèu que l'aspècte estable e conceptual de las causas.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Fins a 1874, l'art pictural oficial en França foguèt dominat per l'Académie royale de peinture et de sculpture, que fixava, dempuèi sa creacion jos lo reialme de Loís XIV, las règlas del bon gost, tanben per los tèmas dels quadres que per las tecnicas emplegadas. L’Acadèmia privilegièt l’ensenhament del dessenh, mai simple a definir dins un còrs de doctrina ben estructurat que la còpia dels modèls de l'escultura antica constituisca un ideal de beutat. La color, considerada dempuèi Aristòtel coma un accident de la lutz, se prestèt fòrça mens ben a una pedagogia estructurada. Aital aquela foguèt pas ensenhada a l’Acadèmia, mas dins de talhièrs exteriors a ela.
Mentretant lo sègle XVIII ja marquèt una evolucion significativa. La color èra ja a la mòda, a la meteissa Acadèmia, François Boucher es un exemple. Dins las òbras d'Antoine Watteau tanben academician, de critics veson de signes davancièrs de l'impressionisme. La tornada, a Se al començament del sègle XIX foguèt marcat per la tornada del neoclassisisme, un vent de libertat aviá bufat sus la pintura dins la causida dels tèmas o dins lo biais de tractar lo dessenh amb par exemple Johann Heinrich Füssli o George Romney. Al començament del sègle XIX, William Blake, Francisco de Goya o Eugène Delacroix pausèron las basas d'una novèl biais de pintar.
L'invencion de la fotografia en 1827 tresvirèt la pintura e lo mestièr de pintre que foguèt primièr de crear un imatge semblant a la realitat. I aviá doncas de inventar una novèla vision del mond e de las causas de representar.
Amb l'invencion del tube de pintura sople a la mitat del sègle XIX, de joves pintres parisencs sortiguèron dels telièrs. Influenciats pel realisme de las òbras de Gustave Courbet, aqueles artistas privilegièron de colors vivas, los jòcs de lutz e son interessats mai per los païsatges o las scènas de la vida vidanta que per las grandas batalhas del passat o las scènas de la Bíblia. Soudats per las criticas a vegadas fòrça violentas, coma per los refuses successius del Salon de Paris, institucion màger de la pintura de l'epòca, aqueles joves artistas comencèron de s'amassar per pintar e discutir. Dins aqueles davancièrs, i a Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley e Frédéric Bazille, lèu retrobats per Camille Pissarro, Pau Cesana e Armand Guillaumin.
En 1863, lo reget per la jurada del Salon del Déjeuner sur l'herbe per Manet amb lo pretèxte que representa una femna nuda dins un contèxte contemporanèu debuta la crisi. Manet se tornèt cap al grope dels impressionistas qu'exigiguèt que lors òbras foguèsson presentadas al public. L'emperaire Napoleon III decreta la tenguda d'un Salon des Refusés regropant las òbras que an pas pogut èsser presentadas al salon de Paris. Las criticas foguèron fòrça violentas, una part del public se desplaçant unicament per se trufar de las òbras expausadas. Pr'aquò, las visitas dels Refusats foguèron pus nombrosas aquel an qu'aquestas del Salon vertadièr.
Davant los refuses successius, en 1867 e 1872, d'organizar un autre salon dels Refusats, un grope d'artistas amb Monet, Renoir, Pissarro, Sisley, Cézanne, Berthe Morisot e Edgar Degas constituiguèt la Société anonyme des artistes peintres, sculpteurs et graveurs en abril de 1874 per organizar la lor exposicion, dins l'estudio del fotograf Nadar. Amassant d'òbras un trenta artistas, amb lo devancièr Eugène Boudin que son exemple persuadiguèt Monet de pénher a l'aire liure, aquela exposicion es la primièra de uèit (entre 1874 e 1886).
Lo grope foguèt encara criticat violentament. Aital un article sarcastic de Louis Leroy (critica e umorista) de la revista lo Charivari, ont se trufa d'un quadre de Monet que nomenèt Impression soleil levant, balhant aital lo seu nom al movement: l'impressionisme. Lo tèrme es lèu utilizat pel public e per los artistas.
De nombrosas discòrdias esclatèron dins lo grope. Renoir quita lo movement dins las annadas 1880, per tornar mas sens jamai recobrar totalament la fisança dels membres. Edouard Manet un dels fondadors del grope, se refusa d'expausar sas òbras amb los autres impressionistas, totjorn desirós d'expausar prèp del Salon de París.
Dempuèi faguèron defeccion Cézanne, Renoir, Sisley e Monet. Lo grope dels Impressionistas se separèt en 1886 quand Signac e Seurat organizèt una exposicion concurrenta. Camille Pissarro foguèt l'unic artista present a las uèit Exposicions Impressionistas.
Pr'aquò, los artistas impressionistas ganhèron pauc a pauc las favors del public e de lors pars, mercé al mercand d'art Paul Durand-Ruel, que los expausa a Londres e Nòva York. Mas aquel succès profitèt pas a tots : Renoir en 1879, Monet al començament de las annadas 1880, Pissarro dins las annadas 1890 accediguèron al la seguretat financièra, mas Sisley moriguèt paure en 1899.
Metòde[modificar | modificar la font]
Los pintres impressionistas, se volent èsser realistas, causiguèron lors subjèctes dins la vida contemporanèa, dins un quotidian liurament interpretat segon la lors vision personala. Trabalhant « sus lo motiu», (coma los pintres de l'école de Barbizon, coma uns païsatgistas anglés, coma Boudin o Jongkind), butèron fòrça luènh l'estudi en aire liure, faguèron de la [[lutz] l'element essencial e movent de lor pintura, escartant las tintas escuras per utilizar de colors puras. Pintres d'una natura cambianta, d'una vida joiosa sasida dins l'instant, son indiferents a la recèrca, cara als classics, d'un bèl ideal e d'una esséncia eternala de las causas.
Lo tèrme d'impressionisme es tanben emplegat, per extension, dins lo domeni de la literatura, pr'amor de la libertat de la forma, de la frasa e del lengatge armonic.
L'impressionisme se singulariza per lo fach qu'òm pòt parlar d'una òbra sens aver besonh de referéncias exterioras, a la diferéncia de l'art antic qu'es basat sus la mitologia, e de l'art romanic sus l'istòria santa.
Tèmas e composicion[modificar | modificar la font]
Abans l'aparicion de l'impressionisme d'autres pintres, en particular los Olandeses del sègle XVII coma Jan Steen, s'interessèron a de subjèctes de la vida correnta, tot en conservant una vision tradicionala de la composicion. Aquela foguèt coneguda d'un biais a plaçar lo subjècte principal al centre del regard de l'observator. Los impressionistas assopliguèron l'oposicion entre subjècte e rèireplan, e mai l'efièch produit per una tela impressionista semble sovent un clichat, un fragment d'una realitat pus vasta capturat coma per l'efièch de l'azard. La fotografia ganhava en popularitat; lo pes dels aparelhs demenissiá, los clichats venguèron mai espontanèus. La fotografia buta aital los impressionnistas a capturar l'instant, non solament dins la lutz moventa del païsatge mas tanben dins la vida vidanta de la gent.
Una autra influéncia importanta foguèt aquela de las estampas japonesas (japonisme), qu'arribèron en França a l'origina jos la forma de papièr d'embalatge. La tecnica d'aquelas estampas contribuiguèt de manièra importanta dins la causida dels angles « fotografics » e de las composicions non convencionalas.
Edgar Degas foguèt passionat per la fotografia e colleccionava d'estampas japonesas. Sa tela La classe de danse testimònia d'aquelas doas influéncias par sa composicion asimetrica. Las baladoiras del primièr plan a l'esquèrra semblan d'èsser estadas presas sus lo viu, dins de posturas fòrça pauc aprestadas, e lo ricon inferior drech de la tela es ocupat per una vasta superfícia de postam void.
Principals representants de l'impressionisme[modificar | modificar la font]
Dins la pintura[modificar | modificar la font]
Los representants màgers son
qu'acompanhan d'autres artistas que lors personalitats respectivas cambiaràn d'un biais fòrça diferent
- Pierre-Auguste Renoir
- Pau Cesana
- Edgar Degas
- Berthe Morisot
- Armand Guillaumin
- Édouard Manet
- Cassatt
- Gustave Caillebotte
- Frédéric Bazille
- Camille Corot que pretendèt d'èsser estrangièr al movement
L'impressionisme es la debuta cap al pointillisme per
E una debuta tanben per
Dins la literatura[modificar | modificar la font]
- Octave Mirbeau (cantoral de Monet)


text:
Atòl
Un atòl es una pichona illa tropicala constituida per d'escuèlhs de coralh qu'enròdan una lòna sonada lagon. Lo mot d'atòl ven de atolu dins la lenga malaialam del sud-oèst d'Índia, a travèrs de l'anglés e del francés atoll.
Lo cercle d'escuèlhs es format per d'illòts de sabla coralliana, nomenats motu. Son de depaus calcaris d'algas e de madrepòra, sus una basa volcanica submergida. En general an una fòrta inclinason del costat de l'ocean, e pauca prigondor del costat interior. La lòna normalament a de sortidas a la mar per de canals estreches amb fòrts corrents d’aiga durant las marèas (graus). Dins la tranquillitat de las sieunas aigas se trapa sovent una granda varietat d’espècias marinas.


text:
Cançon de Rotland
La Cançon de Rotland (var. la Chançon de Rotland) es un poèma epic medieval qu'a una version en occitan e una autra en francés.
Lo Rotland occitan[modificar | modificar la font]
Existís una version en occitan que son manuscrit es parcialament desaparegut mas que daissa mantun tèxte coma Rotland a Saragossa e Ronçasvals [1] e de testimoniatges dins d'autres documents medievals.
Lo Rotland francés[modificar | modificar la font]
Existís tanben una version en francés, pro celèbra, de divèrses milièrs de vèrses, escricha a la fin del sègle XI en francés ancian, atribuida a un monge normand, Turold, que son nom apareis dins lo darrièr e enigmatic vèrs: "Ci falt la geste que Turoldus declinet". Ça que la, la significacion de decliner dins aqueste vèrs es pas clara: pòt significar "compausar" o benlèu "transcriure", "copiar". Es la Cançon de gèsta pus anciana d'Euròpa. Lo tèxt de l'apelat Manuscrit d'Oxford escrich en anglonormand (cap a 1170) es constituit de 4002 vèrses decassillabs, distribuits en 291 estròfas de longors diferentas.
Las Cançons de gèsta[modificar | modificar la font]
Las Cançons de gèsta son de poèmas escriches per èsser recitats en public, amb una o mai d'una melodia simpla. Lo mot latin gesta significa "fachs soslinhats". Son, doncas, de fachs memorables, eroïcs. França e Espanha an una importanta tradicion epica medievala. Coma totas las Cançons de gèsta, la Cançon de Rotland es anonima.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gerard GOIRAN & Robert LAFONT (1991) = Gérard GOUIRAN & Robèrt LAFONT Le Roland occitan, París: Christian Bourgois


text:
Nasquèt lo 6 de setembre de 1892 dins la vila anglesa de Bradford. Après la graduacion en Sciéncias Naturalas al Saint John's College de l'universitat de Cambridge participèt a la Primièra Guèrra Mondiala. A lo sieu retorn dintrèt l'an 1920 al Laboratòri Cavendish coma ajudant en fisica experimentala. Entre 1924 e 1936 foguèt professor de fisica a l'universitat de Londres e entre aquel darrièr an e 1939 de Filosofia Naturala a l'Universitat de Cambridge. Entre 1939 e 1949 foguèt secretari del Department of Scientific and Industrial Research.
La postulacion de l'existéncia d'una cresta menaira en los limits superiors del atmosfèra, comportèt que Guglielmo Marconi atenguèsse metre en examen e realizar las siás primièras transmissions transatlanticas mejançant senhals que lor caliá èsser refractats per poder arribar a la siá destinacion.
Lo 1902 Oliver Heaviside e Arthur Edwin Kennelly prepausèron independentament l'existéncia d'una cresta menaira que rebatriá de senhals de ràdio. Mejançant las siás investigacions Appleton aviá observat que la fòrça dels senhals de ràdio d'un trasmeteire a determinada frequéncia amendrissián en recorrent una trajectòria de centenats de quilomètres o que malgrat la siá constància pendent lo jorn variavan pendent la nuèch. Aiçò lo condusiguèt a creire qu'èra possible que dos senhals de ràdio foguèsson recebuts, un en viatjant al cors de la tèrra, e l'autre rebatut per una capa a l'atmosfèra superiora. La variacion en la fòrça del senhal de ràdio total foguèt lo resultat del patron d'interferéncia dels dos senhals.


text:
Arc de Sant Martin
L'arc de Sant Martin o arc del cèl es un fenomèn optic que consistís en far visiblas, dins lo cèl, totas las colors de l'espèctre de la lutz (roge, Irange, jaune, verd, blau, indigòt e violet) quand aquela se refracta e se rebat per las gotas d'aiga en suspension dins l'atmosfèra.
La refraccion se produís dins d'angles variables, mas a l'entorn de 138º (un pauc mens per la lutz de color roja e un pauc mai per la color violèta) e aquò fa qu'es possible de lo veire aisidament, perque s'èra rebatida dins un angle mai grand, la possibilitat de lo veire seriá mendre més. Atal, un rebat amb angle de sonque 180º poiriá èsser apreciat se l'observador èra en linha dirècta entre lo sol e la gota d'aiga. La valor de 138º implica que l'arc de Sant Martí sonque se pòt apreciar se l'observador es situat entre lo Sol e las gotas d'aiga que rebatan la seuna lutz. Aquel angle de reflexion foguèt descobèrt per René Descartes en 1637.
E mai, la talha de las gotas d'aiga fa que la refraccion de la lutz las travèrsa es pas totjorn egual, produsent de distorsions. La combinason de fòrça nombres gotas d'aiga de talhas diferentas, en moviment continú, provòca una dispersion de la lutz refractada en forma d'arc al cèl.
Un rai de lutz cambia de direccion tres còps en travessant la gota d'aiga e forman la refraccion visible que se nomena arc de Sant Martin (o arc primari), mas se las reflexions son quatre (se produís dins qualques rais de lutz) se fòrma un autre arc (nomenat arc segondari) amb un angle de 130º. Aquel arc segondari es fòça mens visible, de colors mais difusas e situats en òrdre invèrse a l'arc primari, es a dire amb la lutz de color roja cap a l'interior de l'arc.
Se las reflexions son cinc o sièis, l'angle de reflexion ja es fòrça inferior e atal fa que sián invisibles per l'observador.
Mai bassa es la situacion del sol mai grand se veu l'arc de Sant Martin. Dins las observacions fachas dempuèi la tèrra es improbable de veire un arc de mai de 180º, peque la vision totjorn demorará limitada per l'orizont e lo mai normal es de veire d'arcs d'uns 120º. Sembla que dempuèi un avion seriá possible de veire d'arcs que serián un cercle complet.
Aquel fenomèn optic interpelèt l'atencion dels òmes dempuèi l'antiquitat, li donant interpretacions mai divèrsas. Mas, sonque en 1611 se formulèt la Teoria Elementala (Antonius Demini), que serviguèt de basa a René Descartes per las seunas conclusons. Isaac Newton aportèt les seunas trobalhas sus la decomposicion en colors de la lutz blanca del Solelh e als primièrs ans del sègle XIX Thomas Young formulèt la Teoria Complèta.
Dins la cultura[modificar | modificar la font]
A causa de sa forma, sovent foguèt interpretat coma un pont entre lo cèl e la Tèrra, atal apareis en divèrses mitologias (la divessa grèga Iris, la sèrp irisada australiana, l'Indra indoa...) Lo simbolisme foguèt tornat pel cristianisme, lo consideran coma un signe de patz e aliança amb Dieu.
Coma signe de patz, apareis dins la Bandièra de la fòrça popularizada dins las manifestacions contra la guèrra d'Iraq; dins la nau de Greenpeace (Rainbow Warrior, en anglés, Guerrièr de l'Arc de Sant Martin) e dins la bandièra gai coma revendicacion del moviment LGBT. Tanbe es present dins la bandièra inca.
Los bodistas nomenan Arc de Sant Martin dins l'estadi mental atengut al nirvana, simbolizant la jòia suprèma (per la reünion de totas las colors). Per contra, pels japoneses es un simbol de mal astra, un presagi, per la similitud a la seuna forma amb una sèrp, animal maldich.


text:
Poesia
La poesia (dau grèc: πoίnσις poiesis 'creacion' < πoιeῖv poiein 'crear') es un genre literari que lo sieu poder es enòrme, pr'amor que çò qu'es escrich contribuís a que la veritat regne dins lo mond. La poesia e l'art an un luòc dins la societat.
Istòria[modificar | modificar la font]
Existisson de testimoniatges de lengatge escrich jos una forma poetica dins qualques ieroglifs egipcians que datan de 25 sègles abans la naissença de Crist. S'agís de cants de trabalh e religioses. Lo Poèma de Guilgamesh, una òbra epica dels sumerians, foguèt escrich amb de caractèrs cuneïformes sus de taulas en argila aperaquí 2000 ans abans Crist. En Grècia los cants de L'Iliada e de L'Odissèa, composicions atribuïdas a Omèr, son de uèch sègles abans l'èra crestiana. Las Vedas, los libres sagrats de l'indoïsme, contenon tanben d'imnes e se supausa que sa darrièra version foguèt redigida al sègle III AbC. Per aquestes e d'autres tèxtes ancians se suposa justificadament que los pòbles compausavan cants que eren transmesos oralment. Alguns acompanyaven las fasendas, mentre que d'autres èran per invocar divinitats o celebracions, e finalament d'autres per narrar los faches eroics de la comunitat. Los cants omerics contan d'episòdis plan anteriors a Omèr e son estructura permet de deduire que circulavan de boca en boca e qu'èran cantats amb acompanhament d'instruments musicals. Omèr mençona dins son òbra la figura del Aedo (cantaire), que narrava d'eveniments en vèrses al ritme de la lira. Lo ritme dels tèxtes aviá pas sonque la tòca de procurar plaser als senses, mas a l'encòp permetiá de se remembrar los cants amb mai de facilitat.
La poesia lírica va tenir d'expressions destacades dins la Grècia antica. Lo primièr poèta que causiguèt son inspiracion dins la vida vidanta, dins lo periòde posterior a la vida d'Omèr, foguèt Esiòde, amb son òbra Los trabalhs e los jorns. A uns 600 anys abans de Crist es remunta la poesia de Safo, poetessa nascuda sus l'isla de Lesbos, autora d'òdas celebradores e de cançons nupcialas (epitalamis), que ne son estadas servadas qualques fragments. Anacreont, nascut un segle després, va escriure breus peces, en general dedicades a celebrar lo vin e la joventut, de les que van sobreviure unes poques. Calli d'Efès e Arquiloc de Paros varen crear el gènere elegiac, per cantar als difunts. Aquíloc va ser el primer a utilitzar el vers iàmbic (construït amb «pès» d'una sillaba corta e una autra longa). Escriguèt a mai de satiras. Al segle V AbC va assolir el seu cim la lirica corala, amb Pindar. Es tractava de cançons destinadas als vencedors dels Jòcs Olimpics.
Roma creèt sa poesia en s'inspirar dels grècs. L'Eneïda , de Virgili, es considerada coma la primièra òbra de pes de la literatura latina, e foguèt escricha qualques ans abans l'èra crestiana, a la manera dels cants epics grècs, per contar las peripecias d'Enees, sobrevivent de la guèrra de Tròia, fins a son arribada en Itàlia. L'edat d'aur de la poesia latina foguèt la de Lucrèci e Catul, qu'èran nascuts en el segle I AbC, e d'Oraci (mèstre de l'òda ), Properci e Ovidi. Catul va dedicar tota sa poesia a una estimada a la qual deia Lesbian. Sos poèmas d'amor, dirèctes, simples e intenses, foguèron admirats pels poètas de totas las epòcas.
Durant l'Edat Mejana se dividiguèt en una tradicion populara, orala, que recitavan per vilas e castèls de gents coma los trobadors, e a l'encòp una poesia culta escricha qu'èra plan ligada a la religion, a mai se totas doas tradicions emplegavan de recorses retorics semblants. Foguèt aquesta segonda branca la que s'impausèt coma modèl e durant la Renaissença, l'epòca barròca e lo Neoclassicisme s'imitèron los modèls grecolatins amb los particularismes de las lengas d'estat europèas, que impausavan una metrica diferenciada.
Lo genre qu'acabèt per trionfar foguèt lo de la poesia lirica, qu'es plan ligat a l'expression dels sentiments, durant lo sègle XIX, o mai a la critica sociala (una part dels autors del sègle XX), mentre que la poesia epica èra a venir absorbida per la narrativa en pròsa. Destaca l'emplec del vèrs dins la cançon, una utilizacion que contunha d'èsser abituala actualament.


text:
Metòde de Montcarles
Se sòna metòde de Montcarles tot algorisme probabilista qu'a per tòca de calcular de valors numericas. S'emplega per aproximar d'expressions matematicas que son avaloracion exacta es costosa o impossibla. Lo metòde lo sonèron ansin en referéncia au Casinò de Montcarles (a Mónegue) qu'es « la capitala dau jòc d'azard », en essent la rotleta un generador simple de nombres aleatòris. Lo nom e lo desvolopament sistematic dei metòdes de Montcarles datan aperaquí de 1944 e se melhorèron enormament amb lo desvolopament de l'ordinator.
L'usança dei metòdes de Montcarles, coma aisina de recèrca, proven dau trabalh realizat dins lo desvolopament de la bomba atomica durant la Segonda Guèrra Mondiala a Los Alamos. Aqueu trabalh tocava la simulacion de problèmas probabilistas d'idrodinamica concernissent la difusion de neutrons dins lo materiau de fusion, una difusion que possedís un comportament eminentament aleatòri. Uei lo jorn es una part fondamentala deis algorismes de traçament de rais per la generacion d'imatges sintetics.
Dins la primiera estapa d'aquelei recèrcas, John von Neumann e Stanisław Ulam refinèron aquela rotleta russa e lei metòdes « de division » dei prètzfachs. Pasmens, lo desvolopament sistematic d'aqueleis idèas deguèt esperar lo trabalh d'Harris e Herman Kahn en 1948. Vèrs lo meteis an, Enrico Fermi, Metropolis e Ulam obtenguèron d'estimacions sus lei valors caracteristicas de l'eqüacion de Schrödinger per la captura de neutrons au nivèu nuclear en utilizant aqueu metòde.
Lo metòde de Montcarles porgís de solucions aproximadas per una granda varietat de problèmas matematics, en fasent possibla la realizacion d'experiments amb la cèrca d'escapolons de nombres pseudoaleatòris dins un ordinator. Lo metòde es aplicable a tota mena de problèma, siá estocastic, siá determinista. A la diferéncia dei metòdes numerics que se basan sus d'avaloracions en N ponchs dins un espaci M-dimensionau per produire una solucion aproximada, lo metòde de Montcarles a una error absoluda de l'estimacion que descreis coma en vertut dau teorèma dau limit centrau.


text:
Pèira de Roseta
La pèira de Roseta es una pèira de granit fosc (sovent identificada falsament coma de basalte) ont es gravat, en doas lengas diferentas (egipciana e grèga), mas amb tres escrituras (ieroglíf ieratic, escritura demotica egipciana, e alfabet grèc), lo meteis decret de Ptolemèu V de 196 abans lo Crist. Se trobèt aquela pèira dins la vila egipciana de Roseta. Lo fach que se coneissiá plan lo grèc faguèt que la pèira venguèt la clau per deschifrar los ieroglifs egipcians, en 1822, per Joan Francés Champolion, e en 1823 per Thomas Young. Aquela descobèrta faguèt de bon tradusir los autres tèxtes ieroglifics. La pèira es actualament servada dins lo Musèu Britanic.


text:
Floridor
Josia de Soulas, conegut deu son nom d'empont Floridor (Brie, 1608 - París, lo 14 d'agost de 1671), escudèr sieur de primefosse.
Après aver servit dens lo regiment de Rambure (Picardia) que he l'actor en França e a Londres. En 1638, que comencè a jogar dens lo Teatre deu Marais a París puish a l'Ostau de Borgonha on aportè lo repertòri de Pierre Corneille. Que conegó alavetz un succès deus grans auprès d'un public de tot escantilh.
Que deishè lo teatre en 1671 e Hauteroche que prengó la seguida com director de la tropa de l'Ostau de Borgonha.


text:
Guèrra de Kuwait (1990-1991)
La Guèrra de Kuwait, tanben dicha Guèrra dau Golf o Segonda Guèrra dau Golf, se debanèt de 1990 a 1991 entre Iraq e una coalicion de 34 estats dirigida per leis Estats Units d'America e sostenguda per l'ONU. Foguèt entraïnada per lei tensions marridas entre Iraq, Kowait e Arabia Saudita après la guèrra Iran-Iraq. D'efèct, lo deute d'Iraq èra venguda fòrça importanta e la produccion de petròli tròp importanta de l'OPEP empachèt son desendeutament rapide. Au contrari, la politica de Kowait e d'Arabia Saudita, motivada per la poissança considerada tròp importanta de l'armada iraquiana, foguèt d'aumentar la produccion per demenir lo pretz de petròli. Aquò entraïnèt l'invasion de Kowait per lo govèrn iraquian de Saddam Hussein que pensava tenir l'aprovacion dau govèrn estatsunidenc que foguèt son aliat còntra l'Iran.
Pasmens, aquò èra pas lo cas e leis Estats Units refusèron de reconóisser l'invasion. Au contrari, formèron ambé lo sostèn de l'ONU e de l'Arabia Saudita una coalizacion fòrça importanta (34 país) per reconquistar lo territòri kowaitian. Après divèrsei temptativas de negociacions, la coalicion acomencèt una ofensiva aeriana lo 16 de genier de 1991. Gràcias a sa superioritat numerica e tecnologica, prenguèt rapidament l'avantatge e poguèt atacar leis infrastructuras e leis unitats iraquianas. Ansin, lo 24 de febrier, l'ofensiva terrèstra de la Coalicion rescontrèt gaire de resisténcia e lei defensas iraquianas d'afondrèron rapidament. Lei combats s'arrestèron lo 28 après la destruccion dei fòrças iraquianas situadas en fàcia dei tropas de la Coalicion e la reconquista de Kuwait.


text:
Aragon
Aragon (en aragonés SLA: Aragon; en aragonés GO e en castelhan o espanhòu: Aragón) es un país istoric situat dens lo nòrd de la Peninsula Iberica e que compren lo sector centrau de la vath d'Èbre. Lo son territòri es lo de l'ancian Reiaume d'Aragon, qu'estó abolit en 1707 dab los Decrets de Nueva Planta. Actualament constitueish ua comunautat autonòma de l'estat espanhòu e lo son estatut d'autonomia (Lei Organica de l'estat espanhòu), l'autreja lo caractèr de "nacionalitat".
Culturalament, Aragon confronta los País Catalans (a l'èst), Occitània (au nòrd), lo Bascoat (au nòrd-oèst) e Castelha (au sud-oèst). Oficialament, confronta las comunautats autonòmas de Castelha-La Mancha, Castelha e Leon, Catalonha, La Rioja, Navarra, lo País Valencian e tanben l'estat francés.
La soa capitala es Saragossa.
Lo gentilici es aragonés -esa.
La soa diada que's hesteja lo 23 d'abriu, Sent Jòrdi.
Aragon qu'ei dividit en tres províncias (las d'Òsca, Teròl e Saragossa) eras medishas partatjadas en 33 comarcas (vejatz comarcas d'Aragon).
Qu'ei la segonda autonomia mens poblada de l'estat espanhòu (arron Castelha la Mancha) qui gaireben la meitat de la populacion be's concentra dens la capitala Saragossa.
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo castelhan o espanhòu es la lenga oficiala. Al nòrd se parla l'aragonés, lenga en perilh d'extincion, pròcha del catalan e de l'occitan. Lo catalan se parla a l'èst (dins la Franja) mas a pas cap de reconeissença oficiala.


text:
Caatinga
Caatinga (del Tupi-Guarani: caa (bòsc) + tinga (blanc) = bòsc blanc) es un bioma que se tròba solament al Brasil.
La caatinga ocupa una superfícia d'aperaquí 734 478 km², gairenben 8,6% del territòri de Brasil, en englobant de forma contunha part dels estats brasilièrs de Piauí, Ceará, Rio Grande do Norte, Paraíba, Pernambuco, Alagoas, Sergipe e Bahia en la region Nòrd-Èst de Brasil, e part del nòrd de Minas Gerais en la region Sud-Èst de Brasil.
Presenta una vegetacion tipica de regions semiaridas. Es principalament una zòna arbustiva seca e un bòsc d'arbres basses e espinoses que pèrdon las siás fuèlhas durant la sason seca. Anteriorament se cresiá que la caatinga èra lo resultat de la degradacion de formacions vegetalas mai exuberantas coma son la dels bòscs amazonics. En aquel bioma a enregistradas unas 1000 espècias de flòra e se crei que n'i a lo doble o lo triple pas encara enregistradas.
Los cactus, plantas de tija espessa, arbusts espinoses e d'èrbas adaptadas a la secada forman la capa jols arbres. Fòrça plantas creisson, florisson e morisson durant la brèva sason umida.
La caatinga compren qualques enclavaments de bòsc tropical umid. Aperaquí 15 milions de personas vivon dins la region, e la populacion se considèra qu'es de las pus pauras de Brasil. L'agricultura en la sason seca es fòrça limitada e i a solament qualques paucas zonas de irrigacion coma la de la val del riu São Francisco.


text:
Saint-Denis-de-Vaux
Saint-Denis-de-Vaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en Bourgogne, en lo departament de la Saône-e-Loire, a aperaquí 13 quilomètres de Chalon-sus-Saône. Es un vilatge viticole de la Còsta Chalonnaise, en fasent partida de la vallée de las Vali.
La commune est située en Bourgogne, dans le département de la Saône-et-Loire, à environ 13 kilomètres de Chalon-sur-Saône. C'est un village viticole de la Côte Chalonnaise, faisant partie de la vallée des Vaux.


text:
Sent Martin de Gurçon
Sent Martin de Gurçon (oficialament en francés Saint-Martin-de-Gurson) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Sent Martin es un agiotoponime : 'quò's un nom de luec que fa referéncia a un nom de sent, Sent Martin de Tors.
- Gurçon es lo nom d'una anciana chastelania, dont las atestacions son Gorzom (1105), Gorson (sègle XII), puèi en latin Curzum (1254), Gorsonium, Gursonium (sègle XIV). Ven d'un nom de persona latin, Curtius, emb lo sufixe -onem[1]. *Cŭrtione(m) dona *Gorçon, puèi Gurçon; lo passatge de C- a G- es pas una fatalitat : veire Courçon (Charanta Maritima, França), que l'origina es la mesma.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Chantal Tanet, Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, p. 84, edicions Fanlac, Peireguers, 2000


text:
Esteroïde
Los esteroïdes son derivats del nuclèu de ciclopentanoperidrofenantren e se compausan en mai de carbòni, idrogèn, oxigèn e azòt, se compausan tanben de 4 anèls fusionats de carbòni que possedisson divèrs grops foncionals e qu'an de parts idrofilas e idrofòbas. En çò dels mamifèrs coma l'èsser uman, complisson d'importantas foncions:
- Regulairitz: qualques uns regulan los nivèls de sal e la secrecion de bila
- Estructurala: lo colesteròl es un esteroïde que forma l'estructura de las membranas de las cellulas amassa amb los fosfolipids. En mai, a partir del colesteròl se sintetizan los autres esteroïdes.
- Ormonal: las ormonas esteroïdas son:
- los corticoïdes: glucocorticoïdes e mineralocorticoïdes. Existisson de multiples medicaments amb activitat corticoïda, coma la prednisona.
- las ormonas sexualas masculinas: son los androgèns coma la testosterona e los sieus derivats, los anabolizants androgenics esteroïdes; aquestes darrièrs son apelats simplament esteroïdes.
- las ormonas sexualas femeninas.
- la vitamina D e los sieus derivats.
Las ormonas esteroïdas an en comun que:
- Se sintetizan a partir del colesteròl.
- Son d'ormonas lipofilas que travèrsan liurament la membrana plasmica, se jonhon a un receptor nuclear, e aqueste complèxe receptor-ormona a son luòc d'accion sus l'ADN del nuclèu cellular, en activant de gèns o modulant la transcripcion genetica.


text:
Aigas Bonas
Aigas Bonas (oficialament en francés Eaux-Bonnes) qu'ei ua comuna bearnesa dera Vath d'Aussau situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics. Qu'ei renomada com lòc de termalisme a travers deus sègles e l'estacion termala que's troba au pè deu vilatge vielh d'Aas.
Somari
Personalitat[modificar | modificar la font]
- Enric Emmanuelli, òmi politic Bearnés, gascon, occitan e francés, ancian president de l'Amassada Nacionau e deu Partit Socialista qu'ei originari e vadut a Aigas Bonas (a Aas mei precisament).
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge d'Aigas Bonas est situé sur un plateau au flanc de la forêt du Gourzy.