text:
Titan (luna)
Titan es un satellit naturau de Saturne.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Observacion
- 4 Recèrca e exploracion
- 5 Cultura
- 6 Referéncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Titan es un satellit rocassós qu'a una forma quasi esferica amb un rai mejan de 2576 km e que fa partida dei satellits pus gròs dau Sistèma Solar. D'efèct, sa massa representa 2,25% de la massa terrèstra e son diamètre 40,4%. Coma la màger part dei satellits importants dau Sistèma Solar, sa densitat es situada entre aquelei dei planetas gigantas e aquelei dei planetas rocassosas amb una valor egala a 1,88. Aquela valor es pròcha dei satellits de tipe Ganimèdes mai d'autrei satellits coma Io o la Luna an de densitats superioras. Titan es lo solet satellit conegut qu'a una atmosfèra espessa.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Titan a una densitat e una composicion similaras ai satellits galileians Ganimèdes e Callisto. Seriá un còrs diferenciat amb un nuclèu rocassós, compausat de silicats, d'un rai important (3 400 km) [1]. Au dessús dau nuclèu, l'interior dau satellit seriá fach d'unei jaç de glaç [1]. La preséncia d'un magma d'aiga liquid e d'elements antigèl (amoniac per exemple) es possibla [2]. De mesuras de la sonda Cassini en 2005 e 2007 renforçan aquela ipotèsi[3].
Geologia de la superficia[modificar | modificar la font]
La superficia de Titan es mau coneguda en despiech deis observacions de la sonda Huygens mai la geologia seriá fòrça variada ambé de montanhas, de volcans, de dunas, de cratèrs d'impacte fòrça rars e probablament d'oceans e de lacs. D'efècte, lei mesuras radars mostran una planeta relativament plana ambé de variacions d'altituds d'environ 150 mètres. Pasmens, quauquei regions an una autor compresa entre 500 e 1000 mètres[4]. I a tanben de regions claras e sornas mai la rason d'aquela diférencia de luminositat es pas coneguda.
Preséncia de liquids[modificar | modificar la font]
Lei condicions de temperatura e de pression a la superficia de Titan permèton la preséncia de metan e d'etan liquid. De mai, l'atmosfèra es fòrça richa en metan. La pròva de l'existéncia de liquids formant de lacs e d'oceans foguèt obtenguda en 1995 per lo telescòpi espacial Hubble[5]. La premiera observacion aguèt luòc en junh de 2005 vèrs lo pòl sud ambé la descubèrta dau lac Ontario Lacus e sa confirmacion en genier de 2007[6].
Criovolcanisme e volcans[modificar | modificar la font]
Titan a probablament un criovolcanisme actiu. D'argon-40, detectat dins l'atmosfèra, indica la preséncia de plumachos volcanics fachs d'aiga e d'amoniac[7]. De mai, d'emissions de metan e d'estructuras semblant lei volcans de Vènus, coma Ganesa Macula, foguèron observadas per la sonda Cassini[8] [9].
Cratèrs d'impacte[modificar | modificar la font]
Lei cratèrs d'impacte sus Titan son rars e la superficia dau satellit seriá donc jova. A l'ora d'ara, tres cratèrs importants son estats identificats. An de diamètres de 30, 80 e 440 quilomètres. Lo cratèr de 30 km a un piton centrau, aqueu de 80 km a un fons plan e lo grand de 440 km a una estructura en anèus multiples. Dins aquò, d'autrei formacions circularas a la superficia de Titan podrián èsser de cratèrs ancians e parcialament escafats per l'erosion. Son dichas crateriformas.
Dunas[modificar | modificar la font]
Lei premiers imatges de Titan, fachs dempuei la Tèrra au començament deis annadas 2000, mostravan la preséncia de terrens sornes vèrs l'eqüator[10]. Lei scientifics supausèron alora la preséncia de mars organicas compausadas d'idrocarburs liquids[11]. Pasmens, en 2006, lei mesuras radars de Cassini indiquèron qu'aquelei regions èran en realitat recubèrtas de dunas. Serián formadas per lei vents de la zona combinats ai vents causats per lei fòrças de marèia de Saturne[12]. Lei dunas forman donc de linhas orientadas èst-oèst car lei vents son dirigits vèrs l'eqüator. Lei materiaus compausant lei dunas son pas encara coneguts.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Titan a una atmosfèra espessa e fòrça opaca principalament facha d'azòt (98,4%), de metan (1,4%) e d'autreis idrocarburs (0,1-0,2%)[13]. Lo metan es principalament concentrat dins lo troposfèra. Ansin, son percentatge dins la composicion de l'atmosfèra monta a 4,9% entre la superficia e l'altitud 8 km. La pression a la superficia es egala a 1,45 atm e l'atmosfèra de Titan tèn tres estructuras principalas :
- la troposfèra fins a 40 km d'altitud. Sa temperatura variariá de -179 °C a la superficia a -201 °C a la tropopausa.
- l'estratosfèra onte se debanariá l'essenciau de la circulacion dei vents. D'ivèrn, l'estratosfèra es ocupada per un nívol espés d'etan e d'autrei moleculas organicas. L'origina d'aquelei compausats es pas segura, mai s'avança generalament la transformacion de moleculas de metan per lei rais ultraviolets dau Soleu.
- l'ionosfèra que seriá pus complèxa que per la Tèrra ambé dos jaç. Un jaç principau se situa a 1200 km de la superficia mai un segond existís vèrs 63 km.
La circulacion dei gas de l'atmosfèra se realiza d'òest en èst dins lo sens de rotacion de Titan. Leis observacions de la sonda Cassini mostrarián que la rotacion de l'atmosfèra es pus rapida qu'aquela dau satellit. Aqueu fenomèn es dich super-rotacion. Aquelei mesuras suggerisson que la circulacion dei vents es organizada a l'entorn d'una unica cellula de Hadley. Lei gas cauds montarián dins l'atmosfèra dempuei l'emisfèri sud e retombarián dins l'emisfèri nòrd.
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Titan a pas de camp magnetic e es directament expausat au vent solar quand orbita fòra la magnetosfèra de Saturne[14].
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Titan orbita a l'entorn de Saturne en 15 jorns e 22 oras. Coma la màger part deis autrei satellits importants dau Sistèma Solar, lei periòdes de rotacion de Titan a l'entorn de son axe e de sa planeta son identics. Aqueu fenomèn es dich « rotacion sincròna ». La consequéncia es que la fàcia de Titan dirigida vèrs Saturne es totjorn la mema. Son excentricitat orbitala es egala a 0,0288 e son enclinason a 0,348° a respèct dau plan orbitau de Saturne. La distància mejana entre lo satellit e sa planeta es environ 1,2 milions de quilomètres. Titan es donc lo seisen satellit de Saturne pron important per èsser esferic. Enfin, i a un fenomèn de resonància 3:4 entre Titan e lo satellit irregular Iperion.
Observacion[modificar | modificar la font]
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Tobie, G. et al. (2005). "Titan's internal structure inferred from a coupled thermal-orbital model". Icarus 175 (2): 496–502.
- ↑ Longstaff, Alan (February 2009). "Is Titan (cryo)volcanically active?". Astronomy Now: 19.
- ↑ "Titan's Mysterious Radio Wave". ESA Cassini-Huygens web site.
- ↑ Lorenz, R. D.; Callahan, P. S.; Gim, Y.; Alberti, G.; Flamini, E.; Seu, R.; Picardi, G.; Orosei, R.; Zebker, H.; Lunine, J.; Hamilton, G.; Hensley, S.; Johnson, W. T. K.; Schaffer, S.; Wall, S.; West, R.; Francescetti, G., « Titan’s Shape, Radius and Landscape from Cassini Radar Altimetry », dans Lunar and Planetary Science Conference, vol. 38, no 1338, 03/2007, p. 1329.
- ↑ S. F.Dermott; C. Sagan, « Tidal effects of disconnected hydrocarbon seas on Titan », dans Nature, vol. 374, 1995, p. 238–240.
- ↑ Stofan, E. R.; Elachi, C.; et al., « The lakes of Titan », dans Nature, vol. 445, no 1, 04/01/2007, p. 61–64.
- ↑ Tobias Owen, « Planetary science: Huygens rediscovers Titan », dans Nature, vol. 438, 2005, p. 756–757.
- ↑ C.D. Neish, R.D. Lorenz, D.P. O’Brien, « Shape and thermal modeling of the possible cryovolcanic dome Ganesa Macula on Titan: Astrobiological implications [archive] », Lunar and Planetary Laboratory, Université de l’Arizona, Observatoire de la Côte d’Azur, 2005.
- ↑ David L. Chandler, « Hydrocarbon volcano discovered on Titan [archive] », NewScientist.com news service, New Scientist, 8 juin 2005.
- ↑ Roe, H. G.; de Pater, I.; Gibbard, S. G.; Macintosh, B. A.; Max, C. E.; Young, E. F.; Brown, M. E.; Bouchez, A. H., « A new 1.6-micron map of Titan’s surface », dans Geophysical Research Letters,, vol. 31, no 17, 06/2004, p. L17S03.
- ↑ Lorenz, Ralph, « The Glitter of Distant Seas », dans Science, vol. 302, no 5644, 10/2003, pp. 403-404.
- ↑ Lorenz, R. D.; Wall, S.; Radebaugh, J.; Boubin, G.; Reffet, E.; Janssen, M.; Stofan, E.; Lopes, R.; Kirk, R.; Elachi, C.; Lunine, J.; Mitchell, K.; Paganelli, F.; Soderblom, L.; Wood, C.; Wye, L.; Zebker, H.; Anderson, Y.; Ostro, S.; Allison, M.; Boehmer, R.; Callahan, P.; Encrenaz, P.; Ori, G. G.; Francescetti, G.; Gim, Y.; Hamilton, G.; Hensley, S.; Johnson, W.; Kelleher, K.; Muhleman, D.; Picardi, G.; Posa, F.; Roth, L.; Seu, R.; Shaffer, S.; Stiles, B.; Vetrella, S.; Flamini, E.; West, R., « The sand seas of Titan: Cassini RADAR observations of longitudinal dunes », dans Science, vol. 312, no 5774, 05/2006, p. 724-727
- ↑ Coustenis, Athéna and Taylor, F. W. (2008). Titan: Exploring an Earthlike World. World Scientific. pp. 154–155.
- ↑ "Saturn's Magnetic Personality Rubs Off on Titan". NASA/JPL. 2008. [1]


c: text/html

text:
Aton
Aton qu'ei un diu egipcian representat dab lo disque solar d'on sorten arrais prolongats dab mans. Lo culte d'Aton que ho dehenut e desenvolopat peu faraon Amenòfis IV qui cambiè lo son nom en Akhenaton e qui fondè ua navèra capitala vodada au son diu unic : Akhetaton ("l'orizont d'Aton"). Aquesta vila que's tròba dens lo sit modèrne de Tell-el-Amarna on, destrusida, abandonada e vodada au desbromb, que conservè perheitament las rèstas arqueologicas deu culte d'Aton. La religion atoniana qu'abandonè e que reprimè lo politeïsme egipcian, en purmèr en lo privant de lo son financiament. Que s'oposè au politeïsme en bèth perpausar ua forma aparenta de monoteïsme e d'abstraccion teologica puish qu'Aton, au contre deus dius egipcians tradicionaus, non possedeish pas cap element fisic animau e sustot nat cap ni còs.
Quina que sia la data exacta de hueita deu pòble ebrieu d'Egipte non pòt pas estar hèra esluenhada de l'aventura amarniana. La question de la relacion (o la manca de relacion) enter Amenòfis IV e Moïses o enter Atonisme e judaïsme be ho pausada mantun còp.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Écaquelon
Écaquelon en normand (Écaquelon en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Écaquelon Se situa sul Scenari del Roumois. Una part (un tèrç) de la bòsc domaniale de Montfort-sus-Risle se situa sul territòri de Écaquelon. Un pichon ruisseau serpente a travèrs de la comuna : lo Dour.
Écaquelon Es distant de Roan d'aperaquí 45 quilomètres.
Écaquelon se situe sur le Plateau du Roumois. Une partie (un tiers) de la forêt domaniale de Montfort-sur-Risle se situe sur le territoire d'Écaquelon. Un petit ruisseau serpente à travers la commune : le Dour.
Écaquelon est distant de Rouen d'environ 45 kilomètres.


text:
Vesinh
Vesinh[1][2] (Vézins-de-Lévézou en francés) es una comuna francesa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo sieu territòri s'estend en la part nòrd del parc natural regional dels Grands Causses entre la cadena de las Palanges al nòrd e la chaine del Lévézou al sud. La municipalitat de Vézins-de-Lévézou es de compausats pòbles de La Clau, Gleysenove,
Son territoire s'étend dans la partie nord du parc naturel régional des Grands Causses entre la chaîne des Palanges au nord et la chaine du Lévézou au sud. La commune de Vesinh est composée des villages de La Clau, Gleysenove,
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Vézins es sortida de la reünion de las ancianas comunitats de Vézins, La Clau e Lo Ram. Jos l'Ancian Regim e dempuèi lo Mièja Edat, la comunitat e lo vilatge de Vézins levavan de la familha de Lévézou de Vézins, la una de las mai ancianas de França. Lo castèl, totjorn viscut per la familha, pòt èsser visitat l'estiu. Lo Clau èra lo banc d'una commanderie dels espitalaris de Sants-Texans-de-Jerusalem e la comunitat del Ram aperteniá al domeni reial eretat dels Comtes de Rodez. Divèrsas parròquias se partejavan lo territòri de la municipalitat actuala, de còps a caval dessús unas autras comunitats. Los cabes-de luòcs paroissiaux èran Vézins, Sant-Amans-de detlo-Ram, #que la glèisa n'es champêtre, tot coma La nòstra-Madama-de-La Vaysse, e Gleysenove.
Es en 1919, per rasons d'identitat postala que la municipalitat de Vézins a completat lo sieu nomentament en rajoutant de-Lévézou.
La commune de Vézins est issue de la réunion des anciennes communautés de Vézins, La Clau et Le Ram. Sous l'Ancien Régime et depuis le Moyen Âge, la communauté et le village de Vézins relevaient de la famille de Lévézou de Vézins, l'une des plus anciennes de France. Le château, toujours habité par la famille, peut être visité l'été. La Clau était le siège d'une commanderie des hospitaliers de Saint-Jean-de-Jérusalem et la communauté du Ram appartenait au domaine royal hérité des Comtes de Rodez. Plusieurs paroisses se partageaient le territoire de la commune actuelle, parfois à cheval sur d'autres communautés. les chefs-lieux paroissiaux étaient Vézins, Saint-Amans-du-Ram, dont l'église est champêtre, tout comme Notre-Dame-de-La Vaysse, et Gleysenove.
C'est en 1919, pour des raisons d'identité postale que la commune de Vézins a complété sa nomination en rajoutant de-Lévézou.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Coulmiers
Coulmiers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo airal urban de Orléans.
La commune est située dans l'aire urbaine d'Orléans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La batalha de Coulmiers lo data|9|de
votz la victòria del general de Aurelle de Paladines #que #liurar Orléans.
La bataille de Coulmiers le voit la victoire du général d'Aurelle de Paladines qui délivra Orléans.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee= 45109


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aqueste article necessita una revision, l'ortografia, la gramatica, l'estil o la sintaxi son de verificar.
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
ISO 4217
Descripcion
Nom scientific
Autor
Taxon superior
Domeni
Règne
Embrancament
Classa
Òrdre
Familha
Genre
Espècias
Reng taxonomic
Estatut de conservacion (IUCN)
Regula
Interagís amb
Endemic a
Taxon tipe
Abreviacion d'autor en botanica
Basionim
Incertae sedis
Sinonim remplaçat
Ancian autor del taxon
Simbòl quimic
Formula quimica
Estat de la matèria
Metòde de determinacion
Sistèma cristalin
Familha de lengas
Dialècte
ISO 639-1
ISO 639-2
ISO 639-3
ISO 639-6
ISO 15924
alfabet
còde de lenga IETF
còde de lenga Wikimedia
Fabricant
Desvolopaire
Lengatge de programacion
Conceptor
Domeni d'aqueste mestièr
Version establa
Sistèma operatiu
Plataforma
Mòde de jòc
Motor
Seria
Licéncia
Lançador
Site de lançament
Data de lançament
Tipe d'orbita
Bus satellit
Imatriculacion de l'aeronau
Armament
Primièr vòl
Alimentat per
Regions
-
Parlat per sens donadas personas
Classament pel nombre de locutors
Se tròba pas entre la 100 primièra
ena
Tipologia -
Familha lingüistica
Lenga artificiala
Grop
Lenga artificiala
Lenga oficiala de -
Acadèmia
Interlingue-Union (IU) [1]
ISO 639-1
ie ( en)
ISO 639-2
ile ( en)
ISO 639-3
ile ( en)
Tipe -
Mòstra
Patre nor (
Pater noster)
Patre nor, qui es in li cieles. Mey tui nómine esser sanctificat, mey tui regnia venir. Mey tui vole esser fat qualmen in li cieles talmen anc sur li terre. Da nos hodie nor pan omnidial, e pardona nor débites, qualmen anc noi pardona nor debitores. E ne inducte nos in tentation, ma libera nos de lu mal.
Interlingue o occidental (nomenat aital entre 1922 e 1947) es una lenga artificiala creada per Edgar von Wahl, un dels primièrs esperantistas. Von Wahl nasquèt a Tallinn, uèi Estònia e alavetz província de l' Empèri Rus, dins una familha de lenga alemanda. Aviá, coma se pòt veire, de bons motius per èsser un dels precursors de l'esperanto, e los sieus conselhs foguèron seguits per Zamenhof. Sens formacion academica especifica, aviá instint lingüistic.
Oficièr de la marina de guèrra, optèt pel partit zarista en la Revolucion de 1917. Après lo trionf dels soviets, s'exilièt en França, en cambiant lo sieu nom de familha en
De Wahl.
Malcontent de l'esperanto, decidiguèt de crear lo sieu pròpri projècte, que cridariá
occidental Publica en 1922 lo sieu projècte de lenga. Formula la nòrma de Wahl. Atenguèt amassar un pichon grop de seguidors, que contunhariá d'editar la revista fins als ans 1950. Cosmoglotta
En
1947 decidiguèron de cambiar lo nom en lo de interlingue (Pas , nom usat per interlingua Peano per lo sieu " Latino sine flexione", e tanben pel Alexander Gode en projècte de IALA de 1953). Malgrat aiçò, l'associacion tornèt pas donar de senhals de vida fins al decenni dels ans 1990, a travèrs Internet.
Occitan
Occidental
L'Acadèmia de la Lenga Occitana es es un projècte d'autoritat de regulacion lingüistica de la lenga occitana. Se presenta coma una continuacion possibla del Conselh de la Lenga Occitana.
Li Academia del Lingue Occitan es un projecte de autoritá de regulation linguistic del lingue occitan. It esset presentat quam un possibil continuation del Concil del Lingue Occitan.
Creacion
Creation
Lo projècte se presentèt en mai 2008 a iniciativa de l'Institut d'Estudis Occitans e del Conselh Generau d'Aran ; lo sindic d'Aran, Francés Boya, lo president de l'IEO, David Grosclaude, la representanta de l'Euroregion Pirenèus-Mediterranèa, Margalida Tous, los representants dels conselhs regionals de lenga occitana, de la Generalitat de Catalonha e d'universitats èran presents.
Li projecte esset presentat in may 2008 al initiative del Institute de Studies Occitan e del Consil General de Aran; li Sindic de Aran, Francés Boya, li presidante del IEO, David Grosclaude, li representante del Euroregion Pireneus-Mediterran, Margalida Tous, li representantes del consiles regional del lingue occitan, del Guvernament de Catalunia e de universitás esset present.
Objectius
Objectives
L'Acadèmia deu definir, conservar e defendre la codification ortografia de la lenga e trabalhar sus la grafia, la gramatica, la lexicologia e la toponimia, en tot respectar l'unitat e la diversitat de l'occitan
Li Adademia deve definir, conservar e defender li codification e ortografie del lingue e laborar pri li scrition, li grammatica, li lexicogolie e li toponomie, precipue respectar li unitá e li diversitá de occitan.
Haas, Fritz. 1956.
Grammatica D'Interlingue in Interlingue. Interlingue-Servicie Winterthur (Svissia). [2] (En interlingua) Jacob, Henry. 1947
Occidental (1922) by Edgar de Wahl en 0' A Planned Auxiliary Language Publicate: London, Dobson, London. 1947 [3] (en anglés) Rodriguez, José María. 1999.
Breve gramática D'Interlinguie/Occidental en Gazeto Andaluzia (órgano oficial de l'Asociación Andaluza d'Esperanto) N° 57 marzo 1999. [4] (en esperanto) Stenström, Ingvar. 1997.
Occidental-Interlingue: Factos e fato d'un lingua international. Societate Svedese pro Interlingua. ISBN 91-971940-2-6. (En interlingua)
Modèl:InterWiki Modèl:Wikibooks


text:
Arenas de Lutècia
Las arenas de Lutècia que hon bastidas au sègle I en bèth osténder ua estructura ibrida au còp d'anfiteatre e de teatre (dab,doncas, un empont e ua arena propiament dit). Que podèvan arcuélher de cap a 17 000 espectadors. Chilperic qu'i tornè muishar espectacles en 577.
Que hon tornadas trobar au sègle XIX a l'escadença de l'aquesida deu lor terren per la companhia parisenca d'omnibus qui las volèva destrúser entà i installar lo son depòst. Ua letra deu 27 de julhet de 1883 de l'escrivan Victor Hugo qu'estanquè aqueth projècte a la demolicion entamenada. La municipalitat de París que las crompè e que vadón monument istoric.
Uei que's pòden vesitar dens lo 5au arrondiment de París.


text:
Avicena
Abū ‘Alī al-Husayn ibn ‘Abd Allāh ibn Sīnā, latinizat en Avicena (en persan : ابو علی الحسين بن عبد الله بن سينا) èra un filosòf, un autor, un mètge e tanben un astronòm, quimista, geològ, matematician, poèta, psicològ. Vasó lo 7 d'agost de 980 (lo prumèr deu mes de Safar de l'an 370 de l'Egir) a Afshenà, près de Boukhara dens la província de Korasan en Pèrsia, uei lo dia en Ozbequistan, morí a Hamadan, en Iran, en agost de 1037 (lo prumèr divés deu mes de Ramadan 428 de l'Egir).
Las soas òbras principaus que hon Lo libe de la garison, ua vasta enciclopèdia filosofica e scientifica, e Lo Canon de la Medecina,[1] que ho un estandard medical dens mantuas universitats medievaus.[2]
Lo Canon de la Medecina ho un libe utilizat dens las universitats de Montpelhièr e de Lovaina dinc en 1650.[3] Ibn Sīnā que desvolopè un systèma medical combinant la soa experiéncia personau dab la medecina aràbia, la medecina deu mètge grèc Galen,[4] la metafisica aristoteliana[5] (Avicena èra un deus principaus interprèts d'Aristòtel)[6], e las medecinas ancianas de Pèrsia, de Mesopotamia e d'Índia (Ayurveda).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nasr, Seyyed Hossein (2007). "Avicenna". Encyclopedia Britannica Online.
- ↑ Avicenna 980-1037
- ↑ Medicine : an exhibition of books relating to medicine and surgery from the collection formed by J.K. Lilly.
- ↑ Islamic Medical Manuscripts: Catalogue - Galen
- ↑ Articles on Avicenna, Averroes and Maimonides
- ↑ Avicenna (Abu Ali Sina)


text:
Dinha
Dinha (Digne-les-Bains en francés)[1] es una comuna d'Occitània en Provença, prefectura dau departament deis Aups d'Auta Provença. Es la segonda vila dau departament amb 17 600 abitants.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Vilas embessonadas[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Digno en nòrma mistralenca.


text:
Dommartin-le-Franc
Dommartin-le-Franc es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat en la vallée de la Blaise, un afluent de la Marna.
Los localités los mai prèps son Vila-en-Blaisois, Courcelles-sus-Blaise e Morancourt.
Lo Parc natural regional del bòsc d'Orient se tròba a una trentena de quilomètres.
Le village est situé dans la vallée de la Blaise, un affluent de la Marne.
Les localités les plus proches sont Ville-en-Blaisois, Courcelles-sur-Blaise et Morancourt.
Le Parc naturel régional de la forêt d'Orient se trouve à une trentaine de kilomètres.


text:
Nòrma mistralenca
La nòrma mistralenca (normo mistralenco) es una nòrma lingüistica (una codificacion) que fixa la lenga occitana. Apareguèt en 1853 dins leis òbras de Josèp Romanilha, puei dins leis òbras de Frederic Mistral tre 1854. La nòrma mistralenca se basa sus d'usatges diglossics, sustot dins l'ortografia que consistís a notar l'occitan segon de convencions venent del Edat Mejana (lh) e dau francés (gn - ou). Encuei fa concurréncia a la nòrma classica.
La nòrma mistralenca se compausa de dos aspèctes:
- La nòrma ortografica o ortografia, que fixa la maniera d'escriure lei sòns. Se parla d'ortografia mistralenca (ourtougràfi mistralenco, codificada).
- Remarca - La grafia mistralenca (grafìo mistralenco) englòba pus largament l'ortografia mistralenca (codificada, dins la nòrma) e divèrs usatges gaire codificats (fòra nòrma), mai que s'inspiran de l'ortografia mistralenca.
- La nòrma orala, que fixa una maniera recomandada de parlar en occitan.
Es l'escrivan Josèp Romanilha que fondèt aquela nòrma en 1853 dins La part dau Bòn Dieu  . Puei l'escrivan Frederic Mistral l'illustrèt e la desvolopèt dins son òbra abondosa, tant en literatura coma en lexicografia, amb un diccionari monumentau, Lo Tresaur dau Felibritge  . Pasmens, avans de chausir definitivament la grafia mistralenca en 1854, cau precisar que Mistral foguèt temptat durant leis ans precedents d'utilizar una grafia diferenta, pus pròcha de la grafia classica (aquela que lo provençau Simon Juda Onorat ja aviá utilizada dins son diccionari de 1846). Lo Felibritge adoptèt la nòrma mistralenca a sa fondacion en 1854 e, gràcias au succès de Mistral, l'espandiguèt a partir d'un nuclèu provençau dins l'ensems d'Occitània a la fin dau sègle XIX. Dempuei la segonda mitat dau sègle XX, la nòrma mistralenca a reculat davant la nòrma classica e uei se limita sustot au provençau generau e au niçard, en concurréncia amb la nòrma classica. Lo Felibritge, desenant, es partejat entre nòrma mistralenca (sustot en Provença) e nòrma classica.
Leis usatgiers de la grafia mistralenca son qualificats de mistralencs.
La nocion de grafia mistralenca a recebut de sinonims que son mens satisfasents:
- Grafia romanilhenca fa referéncia au trabalh de codificacion de Romanilha, que precediguèt lo de Mistral, mai aqueu tèrme es rar e gaire acceptat per lei mistralencs.
- Grafia felibrenca fa referéncia au fach que lo Felibritge adoptèt la nòrma mistralenca a sa fondacion en 1854. Mai tre la fin dau sègle XIX, lo Felibritge coneguèt en son sen l'aparicion d'un corrent favorable a la grafia classica e uei, lo Felibritge accèpta lei doas nòrmas, classica e mistralenca (levat en Provença ont utiliza ren que la mistralenca).
L'aplicacion de la nòrma mistralenca en Bearn, e au gascon en generau, se sòna grafia febusiana. Foguèt lo trabalh de l'Escòla Gaston Fèbus a la fin dau sègle XIX. Son usatge a reculat fòrça dempuei la segonda mitat dau sègle XX, davant l'avançada de la nòrma classica.
La nòrma de l'escòla dau Pò, creada en 1971 dins lei Valadas Occitanas, deriva de la nòrma mistralenca mai n'es diferenta.
Comparason[modificar | modificar la font]
Se remarcarà que lei doas nòrmas, en generau, diferisson sistematicament per l'ortografia (notacion dei sòns) mai nòtan quasi exactament la meteissa causa: Cante una chato de Prouvènço e Cante una chata de Provença se pronóncian parier.
La nòrma orala (recomandacion dei formas parladas) diferís solament un pauc entre nòrma mistralenca e nòrma classica. Per exemple, certanei mots afrancesats son acceptats en nòrma mistralenca (  umble,   Omèra) mentre que la nòrma classica conselha de leis evitar e de lei remplaçar per de formas occitanas pus autenticas (umil, Omèr).


text:
Telescòpi espacial Hubble
Lo Telescòpi espacial Hubble (HST segon sas siglas anglesas) es un telescòpi robotic localizat sus las broas exterioras de l'atmosfèra, en orbita circulara a l'entorn de la Tèrra a 593 km en dessús del nivèl de la mar, amb un periòde orbital d'entre 96 e 97 minutas. Foguèt enviat en orbita lo 24 d'abril de 1990 dins un projècte comun de la NASA e de l'ESA (Agéncia Espaciala Europèa). Lo telescòpi pòt obtenir d'imatges amb una resolucion espaciala optimala de 0,1 segonda d'arc.
L'avantatge de tenir un telescòpi mai enlà de l'atmosfèra ven principalament del fach qu'aital se pòdon anequelir los efièches de la turbuléncia atmosferica venent possible d'aténher lo limit de difraccion coma resolucion optica de l'instrument. A mai l'atmosfèra absorbís grandament la radiacion electromagnetica dins cèrtas longors d'onda, mai particularament dins l'infrarroge en demesir la qualitat dels imatges e en impossibilitar l'aquesiment d'espèctres dins cèrtas bendas caracterizadas per l'absorpcion de l'atmosfèra terrèstra. Los telescòpis terrèstres se veson tanben afectats per de factors meteorologics (preséncia de nívols) e la pollucion luminosa ocasionada per las grandas estructuras urbanas, çò que fa mermar las possibilitats d'implantacion de telescòpis terrèstres.
Descripcion tecnica[modificar | modificar la font]
L'unitat a un pes d'aperaquí 11 000 kg, es de forma cilindrica e a una longor de 13,2 m e un diamètre maximal de 4,2 m. Lo còst del telescòpi arribèt (en 1990) a dos miliards de dolars US. Al començament un defaut dins lo poliment del miralh primari del telescòpi produsiguèt d'imatges leugièrament desfocalizats per encausa d'aberracions esfericas. Encara qu'aquel disfoncionament foguèt considerat en aquel temps coma una negligéncia importanta de la part del projècte, la primièra mission de servici pel telescòpi espacial poguèt installar un sistèma de correccion optica capabla de corregir lo defaut del miralh primari en aténher aital las especificacions de resolucion previstas al començament.
Lo telescòpi es un reflector de dos miralhs, que lo principal ten 2,4 m de diamètre. Per l'exploracion del cèl compren divèrses espectròmetres e tres camèras, una de camp estrech per tal de fotografiar de zònas pichonèlas de l'espaci (de brilhant feble per encausa de sa distància), una autra de camp ample per obtenir d'imatges de planetas e una tresena infrarroja.
Per la generacion d'electricitat se fan servir dos panèls solars qu'alimentan las camèras, los quatre motors emplegats per orientar e estabilizar lo telescòpi e los mecanismes de refrigeracion de la camèra infrarroja e l'espectromètre que trabalhan a -180 °C.
Dempuèi son lançament, lo telescòpi a recebut divèrsas visitas dels astronautas per tal de corregir d'errors divèrsas de foncionament e d'i installar de material addicional. Per encausa del fregament amb l'atmosfèra (plan tèuna a aquela altitud), lo telescòpi es a pèrdre de velocitat fòrça lentament, de tal biais que cada vegada qu'es visitat, la naveta espaciala lo deu butar cap a una orbita un brin mai nauta. Aital doncas se capita de mantenir l'orbita, qu'èra estada alterada pel fregament.
La mission seguenta de mantenença, la cinquena, prevista inicialament en 2006 foguèt annulada. Amb ela, èra previst que Hubble arribarà a la fin de sa vida utila en 2010, cinc ans mai tard que çò qu'èra previst. La fin de Hubble, fin finala, es incèrta, vist que depend de la vida dels giroscòpis, de las batariás e de la frenada atmosferica. La NASA prevei de lançar en 2012 un telescòpi de novèla generacion per tal de lo remplaçar.
Descobèrtas principalas[modificar | modificar la font]
- Hubble a porgit d'imatges impressionants de la collision de la cometa Shoemaker-Levy 9 amb Jupitèr en 1994.
- Los imatges obtenguts amb lo telescòpi an porgit de pròvas de l'existéncia de planetas qu'orbitan al torn d'autras estelas.
- Un cèrt nombre de las observacions qu'an menat al modèl actual de l'univèrs en expansion s'obtenguèron amb aqueste telescòpi en inclure de fòrtas evidéncias favorablas a l'existéncia de la matèria fosca de l'univèrs.
- La teoria que la part màger de las galaxias encabisson un trauc negre dins son nuclèu es estat parcialament confirmada per d'observacions nombrosas.
- En decembre de 1995, la camera de Camp Prigond de Hubble fotografièt una region de la talha d'una de trenta milions de parts de l'airal del cèl que conten divèrses milierats de galaxias. Un imatge semblant de l'emisfèri sud se prenguèt en 1998 e s'i pòdon apreciar de similituds notablas entre ambedós, çò qu'a enfortit lo principi que postula l'isotropia de l'Univèrs (valent a dire, que l'estructura de l'Univèrs es independenta de la direccion ont se pòrte l'agach).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Woody Allen
Woody Allen (nascut Allan Stewart Konigsberg lo 1 de decembre de 1935) es un director, scenarista, escrivan e actor nòrd-american. A filmat la màger part de las siás pelliculas a Nòva Yòrk, la siá vila natala. Es tanben clarinetista en una banda de jazz.
Biografia[modificar | modificar la font]
D'origina josieu, nasquèt al districte del Bronx mas se crièt a Brooklyn. A catorze ans aprenguèt a tocar lo clarineta e a setze comencèt ja a escriure de remoquets per The New York Post, lo primièr que ne foguèt publicat lo 25 de novembre de 1952. Lo 1953 foguèt contractat per un agent publicitari per escriure de remoquets, e pendent un an faguèt unes corses a l'Universitat qu'acabèt pas. Après trabalhar de scenarista a la ràdio e la television, comencèt a èsser reconegut pels gags qu'escribit pel umorista Sid Caesar, lo primièr que ne foguèt emés lo 2 de novembre de 1958.
Lo 1960 debutèt coma umorista al club Blue Angel, e lo 1963 èra ja reconegut dins tot lo país mercés a una virada. Debutèt dins lo cinèma coma scenarista e actor en un papièr segondari a What's New Pussycat? (Estreat als Estats Units lo 22 de junh de 1965). Lo 1966 estreèt la siá primièra òbra de teatre, Dòn't Drink the Water e publiquèt unes primièrs contes a la revista The New Yorker. Coma director, lo sieu primièr film foguèt Take the Money and Run (estreat lo 18 d'agost de 1969). La consagracion arribèt amb Annie Hall (estreada lo 20 d'abril de 1977), que ganhèt per el quatre prèmis Oscar, que volguèt pas anar a recebre, en metent la desencusa que lo meteis jorn aviá un concèrt amb lo sieu grop de jazz.
Es autor d'una autra òbra teatrala, Play It Again, Sam (1969) e de tres libres ont i amassa los sieus contes: Getting Even (1971), Without Feathers (1975) e Side Effects (1980). Se liguèt sentimentalament a las actrises Diane Keaton e Mia Farrow, de protagonistas de la majoritat de las siás pelliculas. D'aquela darrièra n'a un filh, Satchel (nascut lo 10 de decembre de 1987), mas se'n separèt après un grand escandal, lo 1993, en se far publica la relacion qu'aviá amb la filha adoptiva de la Mia Farrow (qu'alavetz encara èra lo sieu coble oficial), Soon-Yi Previn, que s'acabèt amb el en maridant lo 22 de decembre de 1997.
Lo 2002 recebèt lo Prèmi Prince d'Astúrias dels Arts,[1] e lo 2007 foguèt investit doctor honoris causa per l'Universitat Pompeu Fabra de Barcelona[2] , per la siá contribucion a las arts e la cultura populara.
L'an 2008 rodèt una pellicula dins la Ciutat Comtal amb Scarlett Johansson, Penélope Cruz e Javier Bardem: Vicky Cristina Barcelona.
Musician[modificar | modificar la font]
Allen ei un apassionat deth jazz e tostemps que pòt deisha enténer aguest tipe de musica en sòns filmes. Començèc a tocar eth clarinet coma drolhe e gahèc eth sòn nom deth clarinetista Woody Herman (1).
A tocat en public des des annades 1960, sustot damb era Preservation Hall Jazz Band ena musica deth filme Sleeper (2). Ua des sues mès ancianes aparicions ena TV siguec en The Dick Cavett Show, en octobre de 1971 (3).
Woody Allen e era sua New Orleans Jazz Band an estat tocant cada deluns ath ser en er Hotel Carlyle de Manhattan pendent d'annadas (4). que des de 2011 s'a especializat en jazz de Nova Orleans de principis deth segle XXau (5).
Eth documentari Wild Man Blues (dirigit prt Barbara Kopple) mostra era gira per Euròpa de 1996 d'Allen e era sua banda atau coma tamben era sua relacion damb Previn.
Era banda a dus CDs: The Bunk Project (1993) e era musica deth filme Wild Man Blues (1997). En un show dera banda de jazz d'Allen hèt en 2011 eth critic Silsbee deth Los Angeles Times suggeriguèc qu'Allen podiá éster vist tamben coma un music qu'a hobbyes plan competent damb era sincera amor peth jazz mès ancian. "Eth clarinet d'Allen bremba Sidney Bechet, Barney Bigard e Evan Christhoper. Eth ton dera su buhada e sòns acòrds en es notes d'staccato poden pas hèr mès proche es frases liriques o melodiques. Totun, era sua sinceritat e sòn esforç peth jazz tradicional ei plan valid" (6).
Woody Allen e The New Orleans Band Orchestra parteciparen en eth Festival de Jazz Internacional de Montreal (7)(8) pendent dus nets consecutives en junhsega de 2008 e coma se estosse un des cantaires mès famosi d'opera partecipèc tamben en 2014 en eth Grand Teatre deth Liceu de Barcelona, Catalonha.
Referències
1. Gonzalez, Victor (September 19, 2011). "Woody Allen and His New Orleans Jazz Band Announce Miami Beach Haunukkah Show". Miami New Times. Retrieved November 5, 2011.
2. Stafford, Jeff. "Sleeper". Turner Classic Movies. Retrieved November 5, 2011.
3. Galbraith, Stuart, IV (February 21, 2006). "The Dick Cavett Show: Comic Legends DVD Talk Review of the DVD Video". dvdtalk.com. Retrieved November 5, 2011.
4. Olsen, Erik (October 19, 2005). "New York City: Catch Woody Allen at the Cafe Carlyle". gadling.com. Retrieved November 5, 2011.
5. Alcantara, Krisanne (March 3, 2011). "Woody Allen Plays Jazz at the Carlyle Hotel". nearsay.com. Retrieved November 5, 2011.
6. "New Orleans Trombone, Jerry Zigmont – Jazz Trombone, Eddy Davis & His New Orleans Jazz Band featuring Woody Allen, Cafe Carlyle, Woody Allen Band". Retrieved January 17, 2008.
7. Silsbee, Kirk (2011). Jazz review: Woody Allen's New Orleans band at Royce Hall," The LA Times, 30 December 2011, accessed 26 October 2014.
8. "Concert: Woody Allen And His New Orleans Jazz Band – Festival International de Jazz de Montreal". Montreal Jazz Festival. Retrieved November 5, 2011.


text:
Mont Venturi
43° 32′ 21″ N 5° 38′ 43″ E / 43.539166, 5.645277
Lo Mont Venturi o Venturi o Santa Venturi (mount Ventùri, Ventùri, Santo Ventùri dins la nòrma mistralenca) es un massís calcari d'Occitània, en Provença entre lei departaments dei Bocas de Ròse e de Var. Se li ditz tanben : La còla de Venturi.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lònga de 18 km, la còla se situa a 6 km d'Ais de Provença. Son ponch culminant es lo Pueg dei Moscas (o de Cagalop) a 1011 m d'altitud. Mai es pas lo ponch pus aut dau departament, que se tròba dins lo massís de la Santa Bauma, au Bauç de Bertanha (1042 m).
La crotz de Provença es un luòc remarcable dau massís; la crotz auta de 19 m la dreicèron sus un pueg tresplombant lo priorat, a 946 m (foguèt inaugurada en 1875).


text:
Declaracion Universala dels Dreches Umans
La Declaration Universala dels Dreches Umans es un tèxte de l'Organizacion de las Nacions Unidas escrich lo 10 de decembre de 1948 a París.
-
- « La presenta Declaracion Universala dels Dreches Umans »
Somari
- 1 Preambul
- 2 Article 1
- 3 Article 2
- 4 Article 3
- 5 Article 4
- 6 Article 5
- 7 Article 6
- 8 Article 7
- 9 Article 8
- 10 Article 9
- 11 Article 10
- 12 Article 11
- 13 Article 12
- 14 Article 13
- 15 Article 14
- 16 Article 15
- 17 Article 16
- 18 Article 17
- 19 Article 18
- 20 Article 19
- 21 Article 20
- 22 Article 21
- 23 Article 22
- 24 Article 23
- 25 Article 24
- 26 Article 25
- 27 Article 26
- 28 Article 27
- 29 Article 28
- 30 Article 29
- 31 Article 30
- 32 Vejatz tanben
Preambul[modificar | modificar la font]
-
- « Coma l'ideal comun que totes los pòbles e las Nacions devon cercar d'aténher, per tal que totes los individús e totas las institucions, en gardant de contunh aicesta Declaracion presenta a l'esperit s'esfòrcen, per l'ensenhament e l'educacion, de desvolopar lo respècte d'aqueles dreches e libertats e d'assegurar, per de mesuras progressivas d'òrdre nacional e internacional, la reconeissença e l'aplicacion universalas e efectivas, tant demest los pòbles dels Estats Membres coma demest los dels territòris plaçats jos lor jurisdiccion. »
Article 1[modificar | modificar la font]
-
- « Totes los èssers umans naisson liures e egals en dignitat e en dreches. Son dotats de rason e de consciéncia e se devon comportar los unes amb los autres dins un esperit de fraternitat. »
Article 2[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona se pòt prevaler de totes los dreches e de totas las libertats proclamadas dins la presenta Declaracion, sense cap de distincion de raça, de color, de sèxe, de lenga, de religion, d'opinion politica o d'autra mena, d'origina nacionala o sociala, de fortuna, de naissença o de quina autra situacion que siá. »
-
- « Se farà pas tanpauc cap de distincion fondada sus l'estatut politic, administratiu e internacional de país o territòri que la persona ne depend juridicament, qu'aquel país o territòri siá independent, jos tutèla, non autonòm o somés a quina limitacion de sobeiranetat que siá. »
Article 3[modificar | modificar la font]
-
- « Tot individú a drech a la vida, a la libertat e a la seguretat de sa persona. »
Article 4[modificar | modificar la font]
-
- « Degun serà pas tengut en esclavatge ni en servitud; l'esclavatge e lo trafic d'esclaus son proïbits dins totas lors formas. »
Article 5[modificar | modificar la font]
-
- « Degun serà pas somés a la tortura, ni a de penas o tractaments crudèls, inumans o degradants. »
Article 6[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona, a quin endrech que siá, a drech a la reconeissença de sa personnalitat juridica. »
Article 7[modificar | modificar la font]
-
- « Totes son egals davant la lei e an drech de n'obténer la meteissa proteccion, sense distincions. Totes an drech a una meteissa proteccion contra quina discriminacion que siá que viòle la presenta Declaracion e contra tota provocacion a una tala discriminacion. »
Article 8[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech a un recors efectiu alprèp de las jurisdiccions nacionalas competentas contra los actes que viòlen los dreches fondamentals que li son reconeguts per la constitucion o la lei. »
Article 9[modificar | modificar la font]
-
- « Degun pòt pas èsser arrestat, embarrat o exiliat arbitràriament. »
Article 10[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech, en plena egalitat, que sa causa siá recebuda amb equitat e publicament per un tribunal independent e imparcial, que decidirà, siá de sos dreches e obligacions, siá de la legitimat de tota acusacion portada contra ela en matèria penala. »
Article 11[modificar | modificar la font]
-
- « Se presumís qu'es innocenta tota persona acusada d'un acte delictuós, tant que sa culpablitat es pas estada establida legalament al cors d'un procès public ont totas las garantidas necessàrias per la siá defensa li seràn estadas asseguradas. »
- « Degun serà pas condemnat per d'accions o d'omissions que, quand foguèron comesas, constituissián pas un acte delictuós segon lo drech nacional o internacional. S'impausarà pas tanpauc cap de pena pus fòrta que la qu'èra aplicabla al moment que se cometèt l'acte delictuós. »
Article 12[modificar | modificar la font]
-
- « Degun serà pas objècte d'intrusions arbitràrias dins sa vida privada, sa familha, son domicili o sa correspondéncia, ni d'atacas contra son onor e sa reputacion. Tota persona a drech a la proteccion de la lei contra d'intrusions e d'atacas d'aquela mena. »
Article 13[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech de circular liurament e de causir sa residéncia a l'interior d'un Estat. »
- « Tota persona a drech d'abandonar tot país, quitament lo sieu, e de tornar dins son país. »
Article 14[modificar | modificar la font]
-
- « En cas de persecucion, tota persona a drech de cercar asil e de beneficiar de l'asil dins d'autres païses. »
- « Aquel drech se poirà pas invocar contra una accion judiciària que s'aprendrà vertadièirament a de crimes de drech comun o a d'actes opausats a las finalitats e als principis de las Nacions Unidas. »
Article 15[modificar | modificar la font]
-
- « Tot individú a drech a una nacionalitat.
Degun pòt pas èsser privat arbitràriament de sa nacionalitat ni del drech de cambiar de nacionalitat. »
Article 16[modificar | modificar la font]
-
- « Tanlèu que son maridadors, l'òme e la femna sense cap de restriccion per rason de raça, nacionalitat o religion, an drech de se maridar e de fondar una familha. An de dreches egals en çò que pertòca al maridatge, pendent lo maridatge e al moment de sa dissolucion.
Los maridatge se poirà pas contractar qu'ambe lo consentiment liure e plen dels futurs esposes. »
-
- « La familha es l'element natural e fondamental de la societat e a drech a la proteccion de la societat e de l'Estat. »
Article 17[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona, individualament e collectivament, a drech a la proprietat. »
- « Degun pòt pas èsser privat arbitràriament de sa proprietat. »
Article 18[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech a la libertat de pensada, de consciéncia e de religion; aquel drech implica la libertat de cambiar de religion o de cresença, emai la libertat de manifestar sa religion o sa cresença individualament o en comun, tant en public coma en privat, per l'ensenhament, la practica, lo culte e l'acompliment dels rites. »
Article 19[modificar | modificar la font]
-
- « Tot individú a drech a la libertat d'opinion e d'expression, çò qu'implica lo drech d'èsser pas carcanhat per sas opinions e lo de cercar, de recebre e d'espandir, sense consideracion de frontièras, las informacions e las idèas per quin mejan d'expression que siá. »
Article 20[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech a la libertat de reünion e d'associacion pacificas. »
- « Degun pòt pas èsser obligat de far partida d'una associacion. »
Article 21[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech de participar a la direccion dels afars publics de son país, siá dirèctament, siá per l'intermediari de representants causits liurament. »
- « Tota persona a drech d'accedir, dins de condicions d'egalitat, a las foncions publicas del sieu país. »
- « La volontat del pòble es lo fondament de l'autoritat dels poders publics; aquela volontat se deu exprimir gràcias a d'eleccions vertadièiras que se tendràn periodicament, al sufragi universal egal amb lo vòte secret o un autre procediment equivalent que garantisca la libertat de vòte. »
Article 22[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona, coma membre de la societat, a drech a la seguretat sociala e a la satisfaccion dels dreches economics, socials e culturals indispensables a sa dignitat e al liure desvolopament de sa personalitat, gràcias a l'esfòrç nacional e a la cooperacion internationala, segon l'organizacion e los mejans de cada país. »
Article 23[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech al trabalh, a la causida liura de son emplec, dins de condicions equitablas e satisfasentas de trabalh e a la proteccion contra lo caumatge. »
- « Tota persona a drech, sense cap de discriminacion, a un salari egal per un trabalh egal. »
- « Tota persona que trabalha a drech a una paga equitabla e satisfasenta que li assegure, a ela emai a la familha una existéncia confòrma a la dignitat umana e que serà completada, se per cas es necessari, per totes los autres mejans de proteccion sociala. »
- « Tota persona a drech de fondar, ambe d'autres, de sindicats e de se sindicar per defendre sos interèsses. »
Article 24[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech al repaus e als lesers e, particularament, a una limitacion rasonabla de la durada del trabalh e a de vacanças periodicas pagadas. »
Article 25[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech a un nivèl de vida que li assegure la santat e lo benestar a ela e a la siá familha, mai que mai pel manjar, lo vestit, lo lòtjament, los suènhs de santat e los servicis socials necessaris; a drech tanben a la seguretat en cas de caumatge, malautiá, invaliditat, veusatge, vielhesa, e dins los autres cases que pèrd los mejans de se ganhar la vida sense o aver volgut. »
- « Las maires e los pichons an drech a una ajuda e a una assisténcia especialas. Totes los mainatges, nascuts dins lo maridatge o fòra maridatge, benefícian de la meteissa proteccion sociala. »
Article 26[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech a l'educacion. L'educacion deu èsser a gratis, almens en çò que pertòca l'ensenhament elementari e fondamental.L'ensenhament elementari serà obligatòri. L'ensenhament tecnic e professional serà generalizat; l'ensenhament superior serà dubèrt a totes d'un biais parièr, en foncion dels meritis de cadun. »
- « L'educacion aurà per finalitat lo plen desvolopament de la personalitat umana e l'afortiment del respècte qu'es degut als dreches de l'òme e a las libertats fondamentalas. Deu favorizar la compreneson, la tolerància e l'amistat entre totas las nacions e totes los grops etnics o religioses, emai lo desvolopament de las activitats de las Nacions Unidas per manténer la patz. »
- « Son los parents qu'an, en primièr, lo drech de causir la mena d'educacion que se donarà als mainatges. »
Article 27[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech de prene part liurament a la vida culturala de la comunitat, de gausir de las arts e de participar al progrès scientific e als beneficis que ne son la consequéncia. »
- « L'autor de tota òbra scientifica, literària o artistica a drech a l'aparament dels interèsses morals e materials que ne resultan. »
Article 28[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a drech que s'establisca un òrdre social e ont los dreches e las libertats enonciats dins aicesta Declaracion se pòscan aplicar plenament. »
Article 29[modificar | modificar la font]
-
- « Tota persona a de devers al respècte de la comunitat, qu'es lo sol endrech ont lo desvolopament liure e complet de sa personalitat es possible. »
- « Per profechar de sos dreches e de sas libertats, tota persona serà pas somesa qu'a las limitacions establidas per la lei unicament per assegurar la reconeissença e lo respècte dels dreches e de las libertats dels autres e per tal de respectar las justas exigéncias de la morala, de l'òrdre public e del benestar general dins una societat democratica. »
- « Aquestes dreches e libertats se poiràn pas jamai aplicar contràriament a las finalitats e als principis de las Nacions Unidas. »
Article 30[modificar | modificar la font]
-
- « Res dins aicesta Declaracion se pòt pas interpretar coma que un Estat, un gropament ou un individú auriá quin drech que siá d'entreprene una activitat o de realizar una accion ambe la tòca d'avalir los dreches e las libertats que s'i enóncian. »


text:
Abòs
Abòs qu'ei un vilatge deu bacin de Lac en Bearn sus la rota enter las vilas de Pau e Monenh. Qu'ei ua comuna deu departament francés deus Pirenèus Atlantics dens la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Paul Raymond[1] anòta que la municipalitat comptava una abbaye laica, vassale de la vicomté de Béarn e #qu'en 1385, Abos dépendait del bailliage de Lagos e Pardies, dénombrant quaranta nòu fuòcs.
Lo senhor de Abos i aviá lo primièr reng après los barons (primièr ruffebaron) de Béarn.
Paul Raymond[1] note que la commune comptait une abbaye laïque, vassale de la vicomté de Béarn et qu'en 1385, Abos dépendait du bailliage de Lagos et Pardies, dénombrant quarante-neuf feux.
Le seigneur d'Abos avait le premier rang après les barons (premier ruffebaron) de Béarn.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Raymond.


text:
Jean-René Bernaudeau
Jean-René Bernaudeau es un correire ciclista francés, naissut lo 8 de julhet de 1956 a Saint-Maurice-le-Girard (Vendèa), que siguèt professionau de 1978 a 1988.
En 1982, declara que considèra lei contraròtles antidopatge dins lei criteriums coma una atencha a la libertat dau trabalh.
Es ara director esportiu de l'equipa ciclista Team Europcar.
Enlausat de la Promocion Pernod (-25 ans) : 1978.
A la particularitat d'aver ganhat lo Midi Libre quatre còups : 1980, 1981, 1982 e 1983, segond en 1986.


text:
John Rawls
John Rawls, nascut lo 21 de febrièr de 1921 a Baltimore e mòrt lo 24 de novembre de 2002 a Lewiston, es un dels filosòfs politics dels mai estudiats al sègle XX. Professor dins las universitats de Princeton, Oxford, Cornell e Harvard fins a 1995, venguèt celèbre per son òbra majora, que i trabalhèt dempuèi los ans 1960 e que sortiguèt jol titre A Theory of Justice (Teoria de la Justícia) en 1971.
Rawls elabòra sa teoria dins un periòde marcat per la Guèrra de Vietnam e la luta pels dreches civils, quand los Estats Units d'America èran traversats per de movements culturals e socials prigonds. Axada sus de nocions d'etica e de Justícia, son òbra torna amb una tradicion contractualista daissada, e prolonguèt la reflexion liberala en cercant de nosar racionalament libertat individuala e solidaritat sociala. Sa pensada es fòrça comentada e criticada dins lo mond anglosaxon.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
John Borden (Bordley) Rawls es d'una familha aisida de Baltimore, Maryland. E es lo segond dels cinc enfants de William Lee Rawls e d'Anna Abell Stump. Dintra en 1939 a l'Universitat de Princeton, que comencèt a s'interessar a la filosofia, mas foguèt apelat a servir dins l'armada americana dins lo Pacific e en Nòva Guinèa pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Al Japon, foguèt testimòni dels ravatges provocats per la bomba a Hiroshima. Aprèp aquela experiéncia, renoncièt a venir oficièr e daissèt l'armada. Tornèt a Princeton en 1946 e acabèt son doctorat de filosofia morala en 1949, e i ensenhèt fins a 1952, a partir de que foguèt influenciat per las idèas del teorician de la politica liberala e istorian de las idèas Isaiah Berlin, de l'Universitat d'Oxford. Se maridèt lo meteis an amb Margaret Fox, diplomada de l'Universitat de Brown. Passèron lor primièr estiu ensems a partejar un interès comun, aquel d'indexar los libres, repertorièron lo vocabulari de Nietzsche, per un de sos libres; Rawls creèt el meteis l'indèx de son libre: Teoria de la Justícia. Aprèp Oxford, tornèt als Estats Units d'America, comencèt per èsser assistent puèi professor associat à l'Universitat Cornell. Ensenhèt apuèi al Massachusetts Institute of Technology (MIT). En 1964, venguèt professor a Harvard, e i demorèt pendent gaireben quaranta ans.
Dempuèi 1995, patiguèt de crisis cardiacas, çò que penalizèt son trabalh d'escritura. Pasmens, acabèt son libre The Law of Peoples (La lei dels pòbles), dins que cerquèt a espandre sas analisis a la Justícia internacionala.
John Rawls moriguèt en 2002 a 81 ans.
Filosofia[modificar | modificar la font]
La critica de l’utilitarisme[modificar | modificar la font]
John Rawls es pas un pur produch de la tradicion analitica anglosaxona. Es subretot influenciat pel contractualisme dels liberals classics, es a dire de Locke a Kant.
Segon John Rawls, cada individú tend conscientament a optar per de decisions collectivas que maximizan l’interès general. L’homo oeconomicus singular e egoïsta a pas vertadièrament sa plaça per Rawls; en efèit considèra l'òme coma un èsser se realizant personalament tot en pensant a l'interès collectiu. D'aquel biais, l'argumentacion teorica rawlsiana divergís del concèpte de la "man invisibla" de Smith, per qui aquela tòca collectiva èra naturala.
Pasmens, per Rawls, dins la morala utilitarista, una accion pòt èsser considerada coma « bona » se, e sonque se, permet d'aumentar « lo mai grand bonaür pel mai grand nombre » e aquò quitament al pretz del sacrifici del ben èsser de qualques uns. Abans de venir lo celèbre teorician d'una concepcion deontologica que de la Justícia, Rawls foguèt fòrça marcat per l'utilitarisme qu'es, dins lo monde angloamerican, la doctrina morala que se referís mai sovent. Dins son article Two concepts of rule (Dos concèptes de règla), defend una version originala d'un « utilitarisme de la règla ».
Selon Francisco Vergara, Rawls - fòrça influenciat pel vocabulari e de formas de rasonament eissida de las teorias economicas neoclassicas - auriá pas vertadièrament entedit l'utilitarisme[1], a la teoria que Rawls criticariá pus tard jol nom d'utilitarisme deuriá jamai èsser nomenada atal perque los autors utilitaristas jamai empleguèron l’argument del sacrifici[2].
L'idèa de Justícia[modificar | modificar la font]
« La Justícia es la primièra vertut de las institucions socialas coma la vertat es aquela dels sistèmas de pensada »[3]. En comparant explicitament lo principe essencial de la pensada especulativa a aquel del politic, Rawls bastiguèt una teoria politica fondada sud la cèrca de règlas de Justícia. Cèrca de rendre compatible lo mai naut nivèl de libertat amb la realizacion d'una egalitat efectiva de las escasenças. Alexis de Tocqueville aviá ja soslinhat las tensions que podián nàisser aquel doblet (libertat/egalitat)[4].
Atal fa de la Justícia lo principi del politic, coma la vertat es la clau de vòlta dels sistèmas de pensada. La cèrca de la Justícia constituís doncas per el un axiòma absoludament inevitable. En efèit, coma seriá impossible d'especular racionalament sens aver coma postulat fondamental lo principi de veritat, la Justícia deuriá èsser tanben a la basa de tota reflexion politica, precedissent tota decision: « essent las vertuts primièras del comportament uman, la Justícia e la veritat sofrisson de cap de compromés. »[5]
En consequéncia, poirem transformar nòstras concepcions de la Justícia sens borrolar tota l'estructura del sistèma politicosocial.
Los dos principis de la Justícia[modificar | modificar la font]
Sa teoria de la Justícia es bastida a partir d'une experiéncia de pensada segon que l'ignorància de nòstra situacion reala, a l'encòp biologica e sociala, seriá la condicion sine qua non d'una neutralitat necessària a l'adopcion de règlas equitablas (fair), per l'organizacion de las estructuras de basa de la societat. Jos aquel vel d'ignorància, un consensus sortiriá per adoptar dos principis racionalament aplicats segon un òrdre de prioritat (lo principi n°1 prima sul n°2.1 qu'el meteis prima sul n°2.2). En 1993, dins Liberalisme Politic (p347), Rawls enoncièt atal sos dos primièrs principis de Justícia:
- « Cada persona a drech a un sistèma plan ajustat a las libertats de basa egalas per totes, compatible amb un meteis sistèma de libertat per totes. »
- « Las inegalitats socialas e economicas devon satisfar a doas condicions:
- Devon en primièr èsser ligadas a de foncions e a de posicions dubèrtas a totes, dins de condicions de justa egalitat de las escasenças.
- Devon procurar un pus grand benefici als membres mai desavantatjats de la societat. »
Aprèp la publicacion de son obratge Teoria de la Justícia, Rawls venguèt lèu una lectura indefugibla dins l'ensenhament de la filosofia morala, sociala e politica.
Una teoria liberala de la Justícia[modificar | modificar la font]
Lo segond principi es ligat a l'egalitat de las escasenças: aquela deu permetre a totes, a capacitats egalas, un meteis accès a las divèrsas foncions de la societat. Rawls se limita pas a la vision liberala de l'egalitat: s'es pas juste de nàisser dins tala o mai categoria sociala, es nimai juste d'èsser nascut amb un flac quocient intellectual o amb de capacitats fisicas desfavorablas (malautiás, invaliditat...). Cal doncas pas sonque prendre en compte los factors socials, mas tanben los factors naturals.
Las inegalitats pòdon èsser justificadas pas que se los membres mai desavantatjats de la societat ne prenon eles meteisses un pus grand avantatge. Una persona engenhosa aurà doncas drech legitimament als revenguts mai nauts que li « val » son engenh se l'ensems de la collectivitat ne profita tanben; e en particular que las mens astradas prenon partit indirectament de la dinamica iniciada pels pus avantatjats.
Aquel principi de diferéncia indica que deu assegurar aquela egalitat d'escasença ne suprimissent pas totas las inegalitats, mas sonque aquelas que serián pas, al mens al minimal, favorablas als mens astrats. J. Rawls torna prendre doncas atal lo principi de la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan de 1789 pensant que de distincions son acceptablas quand son justificadas per l'utilitat comuna}.
Amartya Sen critiquèt fòrça John Rawls. Aqueste, inspirat de las analisis de Montesquieu, se limitava pas a pausar de principis generals de justícia, lo drech deu rebastir lo movement de las mors[6]. Çò que lo portèt a afirmar sa nocion de capabilitat e criticar en meteis temps los critèris de la libertat reala rawlsiana que dependon d'un simple critèri financièr en oblidant totas las coercicions culturalas (o superestructuralas).
Liberalisme politic[modificar | modificar la font]
Rawls apuèi se consacrèt a la question de l'estabilitat possibla (o non) de societats partejadas entre las doas concepcions de la justícia. Desvolopèt atal l'idèa d'un « consensus general », o un acòrdi implicit entre ciutadans sus una justícia « equitabla » entre diferents ciutadans que possedisson de vistas filosoficas (o religiosas) diferentas. Introduguèt atal lo concèpte de « rason publica », o una rason fasent critica dins lo quadre d'un espaci public de discussion.
La concepcion politica de la justícia que desvolopèt Rawls dins Lo Liberalisme politic mostrèt que d'individús amb d'opinions conflictualas, mai rasonablas e conciliablas per compromés, se meton d'acòrdi per regular las estructuras de basa de la societat. Atal, la concepcion politica de la justícia seriá pas mai qu'un consensus « per superposicion » (overlapping consensus).
Rawls modifiquèt atal los principis de justícia del biais seguent, lo primièr avent prioritat sul segond:
- Cada persona pòt invocar la possession d'un ensemble ajustat dels dreches e libertats fondamentalas, que son los meteisses per totes. E dins aquel ensemble, solas las libertats politicas son garantidas d'un biais general.
- Las inegalitats economicas e socialas devon satisfar doas condicions per èsser acceptablas; en primièr, devon pas empachar una escasença egala de mobilitat sociala. Puèi, devon se far al pus grand benefici de l'ensems de la societat.
Confirmèt e completèt atal sa teoria liberala de la justícia.
Exemples[modificar | modificar la font]
- « La libertat pòt èsser limitada sonque al nom de la libertéat. » (Teoria de la justícia, § 46)
Segon J. Rawls, ven d'aquel principi qu'una restriccion de la libertat es justificada dins dos cases solament:
- se permet de renforçar lo sistèma total de las libertats partejadas per totes: « se la libertat es mens espandida, lo ciutadan representatiu i deu trobar fin finala un ganh per sa libertat » (§ 39) ;
- s'una inegalitat de las libertats es acceptabla per aqueles qu'an una libertat mendre: « se la libertat es inegala, la libertat d'aqueles qu'an lo mens de libertat deu èsser melhor aparada » (§ 39).
Pel primièr cas, Rawls menciona los exemples d’una limitacion de la libertat de consciéncia e de pensada de biais compatible amb l’òrdre public, la limitacion del poder del govèrn per la majoritat, la limitacion de las libertats dels intolerants e la repression de la violéncia de las sèctas concurrentas.
Pel segond cas, J. Rawls menciona l’exemple d’une inegalitat de las libertats civilas: « se qualques uns an mai de vòte que d’autres, la libertat politica es inegala; es la meteissa causa se los vòtes de qualques uns pesan fòrça mai que los autres, o s'una partida de la societat es totalament desprovesida del drech de vòte. Dins fòrça situacions istoricas, una libertat politica mens granda deguèt, benlèu, èsser justificada ».
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Libres[modificar | modificar la font]
- A Theory of Justice. (Una teoria de la justícia) Cambridge, Massachusetts: Belknap Press of Harvard University Press, 1971.
- The Law of Peoples: with "The Idea of Public Reason Revisited." (La Lei dels pòbles: amb "l'idèa de la rason publica revisitada)". Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1999.
- Collected Papers. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1999. (Colleccion d'articles).
- Lectures on the History of Moral Philosophy. (Leisson sus l'istòria de la filosofia morala) Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2000.
- Justice as Fairness: A Restatement.(justícia coma equitat: una reformulacion) Cambridge, Massachusetts: Belknap Press, 2001. Una reformulacion de teoria de la justícia
- Lectures on the History of Political Philosophy. (Leisson sus l'istòria de la filosofia polotica) Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2007.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtes e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)El utilitarismo segun John Rawls ( L'utilitarisme segon John Rawls ) El gran error de John Rawls : una concepción errónea del utilitarismo. ( La granda error de John Rawls : una concepcion erronèa de l'utilitarisme ) Publicado en Retos de la razon práctica, Universitat de Barcelona, 2002
- ↑ Jean-Pierre Dupuy dins (fr)Libéralisme et justice sociale. Le sacrifice et l’envie (Liberalisme e Justícia sociala), Paris, Calmann-Lévy, 1992 ; Hachette Littératures, « Pluriel », 1997. Cf. subretot lo capítol IV : « John Rawls, l’utilitarisme et la question du sacrifice », (John Rawls, l’utilitarisme e la question del sacrifici) p. 107-160.
- ↑ Teoria de la Justícia, I, §1
- ↑ Alexis de Tocqueville, De la democracia en America
- ↑ Ibid.
- ↑ (fr)Alain-Gérard Slama, « Le choc des pouvoirs », Le Figaro, 29 janvier 2010.


text:
Anjouin
Anjouin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo nòrd del departament, al limit amb los departaments de Loir-e-Doncas que e del Doncas que. A situat en la region naturala del Boischaut Nòrd.
Se situa a : 53 km de Châteauroux, 37 km de Issoudun e 10 km de Sant-Christophe-en-Bazelle.
Las municipalitats limitrophes son : Dun-lo-Poëlier, Bagneux, La Capèla-Montmartin, Sant-Julien-sus-Doncas que, Sant-Lop, Maray, Genouilly, Graçay e Orville.
Lo territòri communal a adaigat pel riu Fouzon.
Lo territòri communal es desservi per las rotas départementale : 13, 31b e 922.
La parca ferroviaire la mai prèpa es la parca de Mennetou-sus-Doncas que, situada a unitat|12|km {{}}. La municipalitat es desservie per la linha B de la ret L'Ala Bleue. L'aeropòrt mai prèp es çò aeropòrt de Châteauroux-Centre, situat a aperaquí 43 km.
La commune est située dans le nord du département, à la limite avec les départements de Loir-et-Cher et du Cher. Elle est située dans la région naturelle du Boischaut Nòrd.
Elle se situe à : 53 km de Châteauroux, 37 km d’Issoudun et 10 km de Saint-Christophe-en-Bazelle.
Les communes limitrophes sont : Dun-le-Poëlier, Bagneux, La Chapelle-Montmartin, Saint-Julien-sur-Cher, Saint-Loup, Maray, Genouilly, Graçay et Orville.
Le territoire communal est arrosé par la rivière Fouzon.
Le territoire communal est desservi par la routes départementale : 13, 31b et 922.
La gare ferroviaire la plus proche est la gare de Mennetou-sur-Cher, située à 12 km. La commune est desservie par la ligne B du réseau L'Aile Bleue. L'aéroport le plus proche est l'aéroport de Châteauroux-Centre, situé à environ 43 km.


text:
Petrologia
La petrologia qu'ei la sciéncia qui estúdia la formacion de las arròcas. Qu'ei diferenciada de a petrografia qui estúdia la descripcion de las pèiras per'mor que s'interèssa au procès geologic qui mian de capa la formacion e a l'establiment de las arròcas.
Com las arròcas be son de tres menas (arròcas magmaticas, arròcas sedimentàrias e arròcas metamorficas) que's divideish donc en tres arrams :
- La petrologia magmatica : qu'estúdia la formacion de las arròcas magmaticas arron de la solidificacion d'un magma en fusion.
- La petrologia sedimentària : qu'estúdia la formacion de las arròcas sedimentàrias au cap d'un procès d'apielament e de solidificacion de sediments.
- La petrologia metamorfica : qu'estúdia la formacion de las arròcas metamorfica au cap d'un procès de transformacion devut a la condicion fisica a lasquaus be hon sosmesas la arròcas qui las formèren.


text:
Claudi II lo Gotic
Claudi II (10 de mai de 213 o de 214, Sirmium - aost de 270, Roma), tanben dich Claudi lo Gotic, foguèt un emperaire roman que reinèt de setembre de 268 a aost de 270. Succediguèt ai coemperaires Gallien e Salonin e foguèt remplaçat per son fraire Marc Aureli Quintil.
Durant son rèine, capitèt de replegar leis invasions deis Alamans e dei Gòts. En revènge, foguèt pas capable d'unificar tornarmai l'Empèri Roman après lei secessions dei rèines precedents. Moriguèt en causa d'una epidemia de pèsta. Son fraire li succediguèt durant quauquei jorns mai foguèt finalament rebutat per Aurelian.


text:
La conquèsta de l'Oèst
La Conquèsta de l'Oèst (How the West was won) es un filme american d'Henry Hathaway, John Ford e George Marshall, sortit en 1962. Ric d'un casting excepcional amassant gaireben totes los actors al vam de l'epòca, e de tres grands realizators hollywoodians especialistas del far west, es una vertdièra fresca istorica amb qualques fials conductors coma una canson basada sus l'aire de Greensleeves (renomenada A Home in the Meadow).
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo filme cobrís cinquante ans de l'istòria de l'Oèst american, de 1839 fins a 1889, mejans lo destin d'una familha de pionièrs, lèu escampilhada per l'Istòria, e dins 5 episòdis successius:
Los rius (1830)[modificar | modificar la font]
Zebulon Prescott (Karl Malden) vòl menar sa familha cap l'Oèst seguent lo canal Erié a bòrd d'un radèl. A l'epòca, l'Oèst e la frontèra se trapan dins l'Illinois. En camin, encontran lo caçaire dels monts Linus Rawlings (James Stewart) que camina cap a l'èst fins a Pittsburgh per vendre sas pèls. Aquel e la filha de Zebulon Prescott (Carroll Baker) son atirats l'un cap a l'autre, mas Linus es pas prèt per una vida de familha.
Linus s'arrèsta a un pòste de comerci isolat dirigit per un clan de piratas de rius, dirigit per un çò dich « coronèl » Hawkins (Walter Brennan). Acompanha la bèla Dora Hawkins (Brigid Bazlen) dins una cròta per veire una pretenduda « bèsta de las caunas », mas lo daga l'esquina e lo fa tombar dins un avenc. Urosament, es sonque ferrit e capita pujar. Los esbiras d'Hawkins rauban de pèls de vibre de Rawlings e enfonzan son canoè. La familha de Prescott arriba dins aquelas entremièjas. Linus torna just a temps per la salvar tuant dos dels membres de la banda d'Hawkins. La banda d'Hawkins es tuada, e Zebulon e sa familha pregian alara per lors amnas.
Los colons contunhan caminar sul riu, mas s'enganan de braç del riu e son emportats per de raspas. Zebulon e sa femna Rebecca (Agnes Moorehead) se nogan. Linus, comprenent que pòt pas viure sens Eve, torna e l'esposa, quitament s'insista per s'establir al luòc ont los parents moriguèron.
Las planas (1850)[modificar | modificar la font]
La sòrre d'Eve, Lily (Debbie Reynolds) vòl tornar en vila. Es emplegada coma dançaira dins un cabaret de Saint Louis. Ganha l'atencion d'un jogaire professional Cleve Van Valen (Gregory Peck). Aprèp aver entendut qu'eretará d'un vielh admirator d'una mina d'aur en Califòrnia, e per pagar pas sos deutes a un autre jogaire (John Larch), Cleve rejonh la caravana de carriòts que Lily pren per s'anar en Califòrnia. Van Valen e lo cap de la caravana Roger Morgan (Robert Preston) la cortejan tot lo long del camin, mas escarta los dos, amb granda consternacion de sa companha de rota Agatha Clegg (Thelma Ritter) qu'es a cercar un marit.
Lily e Cleve escapan de pauc a una ataca d'indians Cheienas que faguèt fòrça victimas. Arriban a la mina, per aprene qu'èra agotada. Cleve l'abandona. Lily torna a son trabalh dins un estanquèt organizat per un camp de tendas, tot en abitant dins un carriòt. Morgan la torna trobar e li ofrís de nòu lo maridatge d'un biais pas pro romantic li prepausant de viure dins son grand ranch. Mas refusa.
Mai tard, Lily canta dins lo salon de musica d'una nau de ròda de palmas sul Sacramento. Per escasença, Cleve se trapa a bòrd. Quand entend la vòtz de Lily, quitta la taula de poquèr (e una man ganhanta) per li prepausar de l'esposar, e s'installant a San Francisco per profitar de sa creissença aviada. Accèpta.
La guèrra de Secession (1861-1865)[modificar | modificar la font]
Dins l'èst, Eve recep de nòvas de sa sòrra Lily. Linus, lo marit d'Eve, aviá rejonh l'armada de l'Union coma capitani e participa a la Guèrra de Secession. Malgrat son desir, lor filh Zeb junior (George Peppard) s'engatja en cèrca de glòria e per escapar a l'agricultura. Lo caporal Peterson (Andy Devine) lor assegura que lo conflicte durerá pas longtemps.
La sangosa Batalha de Shiloh (6 d'abril de 1862) mòstra que la guèrra es pas cossí pas l'avián imaginat. Linus es tuat. Zeb encontra un soldat confederat descotatjat (Russ Tamblyn) que vòl desertar.
Per azard, surprenon una conversacion entre los generals Ulysses S. Grant, (Harry Morgan) e William Tecumseh Sherman (John Wayne). Lo sudista se rend compte qu'a l'escasença de desbarrassar lo Sud dels dos mai grands enemics e lor tira dessús en van. Zeb lo daga e rejonh l'armada.
Un còp la guèrra acabada, Zeb torna a çò del, per aprene que sa maire moriguèt de langui aprèp la mòrt de son marit. Dona sa part de la bòria familhala a son fraire, que será melhor bordièr e part cercar una vida amb mai d'interés.
Lo camin de fèrre (1868)[modificar | modificar la font]
Aprèp los corsièrs audacioses del Pony Express transportant de lettras e lo telegraphe transcontinental a la fin dels ans 1860, doas companhiás de camin de fèrre son engatjadas dins una competicion feròça: lo Central Pacific Railroad e l'Union Pacific Railroad. Per cada quilomètre de viá pausada, las companhiás recebian gratuitament de tèrras.
Zeb vengut lòctenant dins la cavaleriá americana, ensag de mantenir la patz amb los Indians amb l'ajuda d'un caiçaire de bisonts Stuart Jethro (Henry Fonda), un vielh amic de Linus. Lo patron despietadós del camin de fèrre Mike King (Richard Widmark) viola un tractat per traversar lo territòri indian. Per se venjar, los indians Arapaho ripòstan lançant un tropèl de bisonts dins lo camp dels obrièrs del camin de fèrre, tuant fòrça femnas e enfants. Desgostat, Zeb demissiona, torna trobar Stuart Jethro, puèi contunha cap a l'Arizona.
Los foraleis (1880)[modificar | modificar la font]
A San Francisco, Lily venguda veusa e plan vièlha, enquanta lo mòbles e objèctes personals per remborsar los deutes creadas amb Cleve dins lors afars. Ditz que ganhèt e perdèt de fortunas e qu'encara poiriá o far s'èra jova. Part en Arizona, e demanda a Zeb e sa familha de gerir lo rèste de sos afars, es a dire un ranch.
Zeb (ara sherif), sa femna Julie (Carolyn Jones) e lors enfants retròban Lily a la gara de Gold City. Mas Zeb i encontra tanben un vielh enemic, Charlie Gant (Eli Wallach), que tuèt lo fraire dins una fusilhada. Alara que Gant fa de menaças veladas contre Zeb e sa familha, Zeb se torna cap a son amic e sherif de Gold City, Lou Ramsey (Lee J. Cobb), mas Gant es pas cercat dins aquel districte, e Ramsey doncas pòt pas far grand causa.
Zeb decida d'agir d'esperel. Sopçona Gant de preparar lo raube d'un important cargament d'aur transportat per un tren. Monta a bòrd amb Ramsey un pauc reticent e organiza una emboscada contra Gant e sa banda que s'aucèron a bòrd du tren. En pujada, destela los vagons que tornan enrè e acaban per desralhar, tuant Gant e sa banda entièra (qu'un dels membre es jogat per Harry Dean Stanton). Fin finala, Lily e la familha Rawlings contunhan fins a çò d'eles.
Un cort epilòg mòstra Los Angeles e San Francisco al començament dels ans 1960, que lo celèbre escambiador autoroutier de quatre nivèls e lo Golden Gate Bridge per mostrar la creissença de l'Oèst american en 80 ans.
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
- Títol original: How the West Was Won
- País d'origina: Estats Units
- An: 1962
- Realizacion: Henry Hathaway[1], John Ford[2] e George Marshall[3]. Richard Thorpe[4]
- Scenari: James R. Webb e John Gay[5]
- Productor: Bernard Smith
- Societat de produccion: MGM e Cinerama Productions Corp.
- Societat de distribucion: MGM
- Director de produccion: Thomas Conroy[6]
- Direccion artistica: George W. Davis, William Ferrari e Addison Hehr
- Musica: Alfred Newman
- Fotografia: William H. Daniels, Milton R. Krasner, Charles Lang Jr. e Joseph LaShelle
- Montatge: Harold F. Kress
- Decors: Henry Grace, Don Greenwood Jr. e Jack Mills
- Costumes: Walter Plunkett e Ron Talsky[7]
- Maquilhatge: Sydney Guilaroff[8] et William Tuttle [9]
- Lenga: anglés, arapaho
- Format: Color Technicolor - 2,89:1 - 35mm - 4-Track Stereo (35 mm prints) - Cinerama 7-Track (Westrex Recording System) e 70mm.
- Genre: Western, Aventura, Drama
- Durada: 155 minutas. (162 minutas dins sa version integrala)
- Budgèt :
- 15 000 000 $
- Recèpta[10] :
- Estats Units ~ 35 000 000 $
- Mondial: ~ 50 000 000 $
Distribucion[modificar | modificar la font]
- James Stewart: Linus Rawlings
- John Wayne: Lo general William Tecumseh Sherman
- Henry Fonda: Jethro Stuart
- Gregory Peck: Cleve Van Valen
- George Peppard: Zeb Rawlings
- Debbie Reynolds: Lilith 'Lily' Prescott
- Richard Widmark: Mike Jing
- Carroll Baker: Eve Prescott Rawlings
- Karl Malden: Zebulon Prescott
- Robert Preston: Roger Morgan
- Lee J. Cobb: Lo marshall Lou Ramsey
- Carolyn Jones: Julie Rawlings
- Eli Wallach: Charlie Gant
- Walter Brennan: Lo coronèl Jeb Hawkins
- David Brian: L'avocat de Lilith
- Andy Devine: Lo caporal Peterson
- Raymond Massey: Abraham Lincoln
- Agnes Moorehead: Rebecca Prescott
- Harry Morgan: Lo general Grant
- Thelma Ritter: Agatha Clegg
- Mickey Shaughnessy: Lo deputat Slover
- Russ Tamblyn: Lo desertor confederat
- Spencer Tracy: Lo narrator
E, d'entre los actors non-creditats:
- Rodolfo Acosta: Un òme de Gant
- Willis Bouchey: Un cirurgian
- Jay C. Flippen: Huggins
- James Griffith: Un jogaire de poquèr amb Cleve
- Jack Lambert: Un òme de Gant
- Harry Dean Stanton: Un òme de Gant
- Lee Van Cleef: Un pirata sul riu


text:
Zoroastrisme
Lo Zoroastrime es una religion monoteïsta basada sus la doctrina de Zoroastre.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Tèxtes fondators, principis e rituaus
- 3 Difusion contamporanèa
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
La religion prezoroastriana[modificar | modificar la font]
Avans l'aparicion dau zoroastrisme, lei cultes de la region presentavan ja un nombre important de trachs qu'aquela religion va gardar o transformar. Lei principaus regardan lei divinitats veneradas d'un caire e lei concepcions a prepaus de la lutz e dau fuòc de l'autre. D'en premier, se fau notar l'existéncia dins lo centre d'Asia, magerament de lòng dei fluvis de la region vèrs lo periòde 2200-1700 avC, d'una cultura que teniá un culte dau fuòc coneissent de concepcions de la lucha entre la lutz e lei tenèbras e de la lucha entre la vida e la mòrt. Aqueleis idèas serán la basa dei religions indo-iranianas dei periòdes seguents. Ansin, dins lei territòris iranians contemporanèus, la religion dau periòde prezoroastrian d'Iran e la religion indiana avián una divinitat quasi comuna dicha Mitra qu'ocupava lei foncions de divinitat solara. Dins lo rèsta de Pèrsia, la religion mazdeana aviá egalament evolucionat e e leis abitants veneravan tant Ahura Mazdā que Mitra, i comprés lei populacions grègas que consideravan Ahura Mazdā coma l'equivalent de Zeus.
L'aparicion dau zoroastrisme[modificar | modificar la font]
Zoroastr auriá començat sa vida coma prèire dau culte d'Ahura Mazda. Après una tièra de visions, acomencèt de predicar una reforma d'aquela religion segon quatre principis majors :
- la venguda dau Reiaume de Justicía, la cooperacion a l'òbra de Dieu (Ahura Mazda) sota pena de castigament totau.
- lo dieu Ahura Mazda es lo dieu suprèm dau panteon.
- la critica dei practicas de la religion tradicionala magerament lo culte de Mitra e sei sacrificis d'animaus.
- la condamnacion de bevendas enebriantas.
Coma la religion tradicionala èra magerament sostenguda per l'aristocràcia guerriera, leis arguments de justicía e de conscéncia personala acipèron lei classas au poder e Zoroastr deguèt s'exilar en Asia Centrala. Obtenguèt la proteccion dau rèi de Bactres que se convertiguèt au zoroastrisme e obliguèt lo rèsta de sei subjèctes d'adoptar la religion novèla. A partir d'aqueu territòri, lo zoroastrisme s'espandiguèt pauc a pauc en Pèrsia e lei Parts li donèron d'institucions eclesiasticas ambé la creacion de la casta dei Modabs que son influéncia subre leis afaires de l'Estat èra granda.
Lo zervinisme[modificar | modificar la font]
Lei fondaments d'aquela escòla son contenguts dins l'ensenhament de Zaratostra qu'afirmèt que leis Espèrits Bon e Marrit èran gemèus. Es una doctrina filosofica tenhuda de mites. Se dís que Zurvan, lo dieu primitiu, realizava de sacrificis dins l'esperança d'aver un fiu. Coma seis espèrs foguèron pas satisfachs, Zurman aguèt dobtança de l'utilitat vertadiera d'aquelei sacrificis. Ansin, quand obtèn finalament un fiu dich Ahura Mazdā o Ohrmazd, sei dobtes entraïnèron la naissança d'un gemèu dich Ariman o Angra Mainyu. Durant la jacina, Ariman sortiguèt en premier mai èra sorn e pudent. Son paire reconoguèt solament per fiu Ahura Mazdā qu'èra sortit après mai qu'èra luminós e suau. Pasmens, coma Ariman èra l'ainat, poguèt dominar lo monde e Ahura Mazdā deguèt luchar còntra eu. Se pensava que sa victòria auriá luòc après 9 000 ans.
La teologia zervanista es coneguda per de tèxtes coma lo Bundahishn e per de testimoniatges d'Aràbis. Existiá un grop de divinitats creadas per la Lutz que Zurvan èra lo premier d'entre elei. En fòra de Zurgan, lei principaus èran Ashōqār (la virilitat), Ashōqār (l'esclat) e Zarōqār (lo vielhum).
Periòdes achemenida e grèc[modificar | modificar la font]
Cir II lo Grand e la màger part dei sobeirans de Pèrsia antica assaièron gaire d'impausar lor religion durant sei conquistas. Au contrari, an generalament sei subjèctes chausir liurament sei religions. Lo zoroastrisme poguèt donc se desvolopar. De mai, la religion dei caps de l'Empèri Pèrs sembla èstre fòrça similara au zoroastrisme ambé la veneracion de la divinitat Ahura Mazdā e l'adopcion de concepcions dualistas. En revènge, aquela situacion cambièt après la conquista de la region per Alexandre lo Grand. L'incendi d'unei bibliotecas entraïnèt la pèrda de divèrsei tèxtes zoroastrians meme s'un nombre important de tractats scientifics o filosofics foguèron sauvats.
Periòde sassanida[modificar | modificar la font]
Lo periòde sassanida marquèt l'apogèu dau zoroastrisme que venguèt oficialament religion d'Estat. Lei prèires superiors èran dichs mobadh segon la casta creada per lei Parts. Éran lei caps d'una unitat territoriala religiosa e dirigits per lo mōbadhān mōbadh. Au reng inferior, se situan lei mōgh. Lei mōghān mōgh èran lei caps dei temples importants. Lo nom mōgh será a l'origina dau latin magus puei de l'occitan e dau francés mage. Lo zoroastrisme aguèt alora una influéncia decisiva sus leis afaires de l'estat e tanben subre la vida quotidiana de la populacion.
Arribada de l'islam[modificar | modificar la font]
Vèrs la mitat dau sègle VII, lei desfachas sassanidas còntra leis armadas aràbias entraïnèt la conquista de Pèrsia e sa conversion progressiva a l'islam. Maugrat un estatut protegit dins l'islam[1], lo zoroastrisme declinèt pauc a pauc e lo nombre de sei fidèus representa au sègle XXI una minoritat fòrça febla de la populacion iraniana. Dins aquò, lo zoroastrisme aguèt una influéncia importanta subre lo desvolopament de la cultura iraniana contemporanèa. Per exemple, lo calendièr iranian a d'originas zoroastrianas.
Tèxtes fondators, principis e rituaus[modificar | modificar la font]
Lei principis[modificar | modificar la font]
Zoroastr se considerava pas coma un profèta e donava solament de direccion de recèrca espirituala. Ansin, lei zoroastrians pensan que lor dieu a pas besonh d'adoracion ni d'intermediaris. Dins la doctrina zoroastriana, cada persona respond de seis actes en vertut de la natura de son « Fravahr », l'equivalent dau karma indoïsta. La doctrina se resumís donc per la maxima « Bònas Pensadas, Bònas Paraulas, Bònas Accions ». Lei rites e lei sacrificis tradicionaus de la religion pèrsa anciana foguèron condamnats e Zoroastr gardèt solament lo culte dau fuòc.
Lo dieu Ahura Mazda es la poissança a l'origina de la creacion dau monde e dei quatre elements (fuòc, tèrra, aiga e èr). Aquelei quatre elements son fòrça venerats per lei zoroastrians coma òbra dirècta d'Ahura Mazda. L'òme es estat creat ambé lo franc arbitri per chausir entre lo ben e lo mau. Aquelei doas tendéncias existisson dins cada èstre uman. Après la mòrt, lei zoroastrians admeton l'existéncia d'una vida e d'un jutjament deis armas en foncion de sei meritis. Se leis accions bònas son superioras ais accions marridas, leis armas son mandadas vèrs l'Ostau dei Cants onte son esperadas per Ahura Mazda. Dins lo cas contrari, son mandadas vèrs l'Ostau dau Druj.
L'Avesta[modificar | modificar la font]
L'Avesta es lo tèxte sacrat dau zoroastrisme e tèn un nombre important de partidas d'epòcas diferentas. Lei partidas pus vièlhas serián estadas escrichas per Zoroastre espereu sota la direccion d'Ahura Mazda. Durant la conquista d'Alexandre lo Grand, divèrsei tèxtes sacrats zoroastrians foguèron cremats per lei tropas grègas per destrurre la pensada zoroastriana. Dins aquò, lei partidas regardant d'aspècts scientifics foguèron presas per lei Grècs. Un premier assai per restaurar aquelei tèxtes foguèt realizat pendent lo rèine de Valax de la dinastia Arsacis e aquela òbra foguèt acabada per lo prèire Tansar durant lo periòde sassanida. Puei, lo rèi Shapur I capitèt de mandar de prèires per localizar lei troç tenguts per lei Grècs.
Durant lo règne de Shapur II, Arderbad Mahrespandand foguèt cargat de revisar lo caractèr ortodòx dei tèxtes restaurats e pendent lo rèine de Khosrow I, l'Avesta foguèt traduch en palavi. La compilacion dei tèxtes ancians foguèt finalament acabada durant lo rèine deis emperaires sassanidas. Pasmens, en causa dei guèrras menadas dins la region, la màger part d'aquelei tèxtes es estada perduda. A l'ora d'ara, lei tèxtes subrevivents son lei Gathas, lo Yasna, lo Visperad e lo Vendidad.
Se fau notar l'existéncia de divèrsei tèxtes datant dei sègles IX e X. Son considerats coma de tèxtes secondaris mai tènon una influéncia importanta subre lei fidèus contemporanèus.
Lei rites[modificar | modificar la font]
Lei rites de la religion zoroastriana son relativament limitats. D'efèct, son pas mencionats dins lei Gathas e son pas obligatòris. Lei rites principaus de la vida quotidiana son de pregar cinc còps cada jorn per se remembrar que lo Ben es una causa bòna, de faire una fèsta un còp cada mes mai cinc jorns per preparar l'annada novèla e se purificar per manjar.
Per leis enfants, i a ges de rite especiau per la naissança. Lo ninet se pòu presentar au temple per una ceremonia per son premier anniversari mai es pas obligatòri. En revènge, es pas lo cas de la ceremonia dicha naojota que deviá èstre realizada avans lo quinzen anniversari. Marca l'intrada de l'enfant dins la comunautat deis adults.
Per lei Parsis, lo maridatge es obligatòri e l'esterilitat es considerada coma una malediccion. Lei maridatges an luòc solament entre Parsis. Aquò èra ja lo cas dins l'Empèri Sassanida onte un zoroastrian deviá pas esposar un non-zoroastrian. De mai, lo contacte ambé d'infidèus es una font d'impuretat. Lo manjar preparat per un non-zoroastrian necessita tanben de rites de purificacion.
Enfin, coma la vida es considerada coma un don dAhura Mazdā, la mòrt es una orror que necessita divèrsei rituaus car se pensa que la descomposicion dau còrs es l'òbra d'un demon. Lei Parsis tènon donc una casta cargada de menar lei mòrts dins de Tors dau Silenci, dichas dakhmā. L'arma dau mòrt es supausada i demorar tres jorns. Lo quatren jorn, la quitèt e dèu alora passar un pònt. Durant aqueu passatge, l'arma es jutjada en foncion de seis actes. La practica dau descarnament dei còrs es una tracion fòrça vièlha que se rescòntra encara dins certanei vilatges de Tibet.
Difusion contamporanèa[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XXI, lo zoroastrisme tèn aperaquí 250 000 fidèus dins lo monde, magerament en Índia, en Iran, en Afganistan e dins de diasporas ais Estats Units e au Reiaume Unit. Lo declin d'aqueu nombre contunièt de demenir especialament en causa d'un nombre feble de naissanças.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Coma lei Crestians e lei Josieus, lei Zoroastrians son generalament considerats coma de Gens dau Libre. An donc lo drech de gardar lor religion en cambi dau pagament d'un impòst especiau e de divèrsei limitacions, magerament dins la predicacion.


text:
-601
Aquesta pagina concernís l'an -601 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
En Palestina, una ataca egipciana còntra lei Babilonians s'acabèt per una tiera de batalhas indecisas. Aquò permetèt ai Babilonians de mantenir lei posicions conquistadas dins la region dempuei 609 avC e leis Egipcians demorèron una menaça importanta. Leis operacions contunièron l'annada seguenta.


text:
Sètge d'Alèsia
A la vila galla d'Alèsia (en francés Alésia, en latin Alesia, uei Alise-Sainte-Reine en Borgonha), lo sètge d'Alèsia se debanèt en 52 avC entre lei fòrças dei tribus cèltas de la revòuta de Vercingetorix e aquelei dau generau roman Juli Cesar. S'acabèt per una victòria romana. Rompèt la darriera resisténcia importanta de Gàllia a la conquista romana que venguèt definitiva l'annada seguenta.
Foguèt entraïnat per l'abandon de la politica de la tèrra cremada per Vercingetorix après sa victòria au sètge de Gergòia en abriu de 52 avC. Lo generau arvèrne assaièt d'esquichar lei legions romanas en retirada vèrs lo sud. Pasmens, sa cavalariá foguèt batuda au mes d'aost e Vercingetorix se deguèt retirar vèrs l'oppidum d'Alèsia amb una armada de 80 000 òmes. Decidiguèt de demorar dins l'oppidum per esperar l'arriba de renfòrç e Cesar aprofichèt l'occasion per enceuclar la vila e començar son sètge amb 72 000 òmes. Doas linhas de fortificacions foguèron bastidas per lei Romans per blocar l'armada de Vercingetorix dins l'oppidum e per empachar la rompedura dau sètge per lei renfòrç qu'arribèron a la fin de setembre.
Après dos assauts cèltas mancats, l'ataca decisiva còntra lei Romans se debanèt lo 26 de setembre. Après d'oras de combat, lei legionaris capitèron de replegar lei combatents cèltas que se deguèron retirar amb de pèrdas importantas durant la perseguida. L'endeman, Vercingetorix e son armada capitulèron e venguèron presoniers de l'armada de Cesar.


text:
Fiat
Fiat S.p.A., acronim de Fabbrica Italiana Automobili Torino ò en occitan "Fabrica Italiana d'Automobilas de Turin", es un constructor automobil italian, establit a Turin. Depende de Fiat Group contrarotlat per la familha Agnelli.
Fiat Group contraròtla lei marcas Fiat Auto, Fiat Professional, Alfa Romeo, Lancia, Maserati, Ferrari, IVECO, CNH e Irisbus. Ambé 2 679 451 veïculs de totei tipes produchs en 2007, lo grope Fiat si classa au 8en reng mondiau detràs Toyota, General Motors, Volkswagen, Ford, Honda, PSA. Lei chifras mòstran una auça de mai de 12% durant l'an 2006, per una chifra d'afaires de 58,5 miliards d'euros.
Après lo decès d'Umberto Agnelli lo 27 de mai de 2004, Luca di Montezemolo, a l'epòca president de Ferrari, siguèt nomat president de Fiat ; John Elkann, felen de Gianni Agnelli, ne'n siguèt nomat vicepresident.
Lo grope subissèt una pèrda d'esplecha de 979 milions d'èuros en 2003 e de mai d'un miliard en 2004, çò que representa lo pièger an dau sègle d'existéncia de la societat. Despuei, la situacion s'es notablament redreiçada. D'efèct, tre sa rompedura ambé l'american General Motors a la fin de l'an 2004, Fiat Group retrobèt totplen rapidament sa santat financiera. En 2005, gràcias au succès de sei modèls nòus Panda II e Grande Punto, lei resultats venguèron positius. Lei resultats a la fin dau tresen trimèstre de 2007 mòstran una progression de 17,8% per Fiat Auto e superiora a 23% per IVECO e CNH.
En 2007, lei parts de mercat dau grope aumentèron fòrça, especialament dins lo sector automobil onte passan 32% en Itàlia e 9% en Euròpa. Despuei lo començament de l'an 2007, Fiat Auto es davant Renault. La Nòva Fiat 500 que siguèt presentada lo 4 de julhet de 2007, exactament 50 ans après lo legendari "potet de iaort" de 1957, renforcèt encara lei posicions de la marca : reculhèt mai de 50 000 comandas avans sa presentacion oficiala. En un an de temps, passèt 200 000 comandas. Quant a la creissença dei divisions dei camions IVECO e dei materiaus agricòlas e de construccion CNH, passa lei 17% annuaus.


text:
Mar
La mar es una massa d'aiga salada (coneguda coma aiga de mar) que cubrís una granda partida de la superfícia de la Tèrra. Lei grandas massas d'aiga que separan lei continents se nomenan oceans, encara que lei divisions d'aquestes oceans que son barrats parcialament per de continents o d'illas e archipèlas son conegudas simplament coma de mars, que se dividisson en massas d'aiga pus pichonas nomenadas golfs e badias e que se jonhon a travèrs deis estrechs. Se nomenan tanben mars lei grands lacs, abitualament salats, qu'an pas d'emissari, coma la mar d'Aral.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
José María Alfredo Aznar López (Madrid, 25 de febrièr de 1953) es un politician espanhòl, membre del Partit Popular. Aprèp d'èsser estat president de la Junta de Castelha e Leon de 1987 a 1989, foguèt primièr ministre d'Espanha entre 1996 e 2004. Es licenciat en Drech de l'Universitat Complutense de Madrid e presidís actualament la Fundació para el Análisis y los Estudios Sociales (FAES), una entitat de tòca non lucrativa creada lo 11 de novembre de 2002 coma resultat de la fusion de cinc fondacions ligadas al Partit Popular.[1], e qu'es una mena de "laboratòri d'idèas del PP". Dempuèi 2011 es conselhièr extèrn de la companhiá espanhòla Endesa per l'America Latina.
Es maridat amb Ana Botella, l'actuala cònsol de Madrid e an tres enfants amassa.