text:
Bavelincourt
Blavincourt en picard ( Bavelincourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vallée de la Hallue se ramifie en divèrses pichons vallons. A lo-dessous de las tèrras glaises, existís una capa sosterranha #qu'alimenti los potzes de totas las abitacions[1].
La vallée de l'Hallue se ramifie en plusieurs petits vallons. Au-dessous des terres glaises, il existe une nappe souterraine qui alimente les puits de toutes les habitations[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Un menhir d'epòca indéterminée, se tròba a l'èst del territòri.
Qualques armas de pèira e de las poteries gallo-romaines an #èsser d'amassadas sul territòri.
Lo 23 de decembre de 1870, al cors de la batalha de la Hallue, dels combats an #aver luòc a Bavelincourt.
Un menhir d'époque indéterminée, se trouve à l'est du territoire.
Des armes de pierre et des poteries gallo-romaines ont été trouvées sur le territoire.
Le 23 décembre 1870, au cours de la bataille de l'Hallue, des combats ont eu lieu à Bavelincourt.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nòta communale de 1899 pel Sr. Carton. Archiu départementales de la Soma
- ↑ Notice communale de 1899 par M. Carton. Archives départementales de la Somme


c: text/html

text:
Parlament
Lo parlament es un organ collegial que pòt aver divèrsas foncions : una foncion de conselhièr pel primièr ministre, una foncion de legislator, e una foncion de representant de la nacion a l'estrangièr. Dins son sens pus corrent actualament, lo parlament es l'assemblada elegida qu'assegura la representacion del pòble, dins los Estats democratics e es per aquò « Destin de la democracia » coma escriguèt Hans Kelsen. I a doas foncions :
- far e desfar las leis, es atal lo detentor del poder legislatiu ;
- contrarotlar l'accion del govèrn del país.
Somari
En general[modificar | modificar la font]
Lo parlament representa los ciutadans mas pòt tanben, per exemple dins un Estat federal, representar de territòris.
Existís doas formas de parlament :
- los parlaments monocamerals, que son constituits d'una sola cambra
- los parlaments bicamerals, que son constituits de doas cambras : la Cambra nauta e la Cambra baissa.
La cambra dicha « bassa » es designada al sufragi universal dirècte segon un mode d'escrutinh variable segon los Estats. L'eleccion dels membres de la cambra nauta pòt variar segon los païses, per d'unes son los ciutadans que los elegisson, per d'autres son de grands electors. La cambra nauta es sovent nomenada Senat.
En Euròpa, los parlaments de còps nasquèron contra lo rei, per consentir l'impòst. Votar e contrarotlar foguèron alara estreitament ligats. A l'ora d'ara, las doas foncions s'espandiguèron e se separèron segon lo principi de la separacion dels poders.
Lo parlament delibèra puèi vòta la lei; dins qualques país e jos de condicions aquelas leis devon èsser somesas als ciutadans abans de poder dintrar en vigor; dins d'autres païses lo cap de l'executiu deu signar la lei per qu'aquela dintre en vigor. Lo govèrn, que podèt participar a son elaboracion, l'executa.
Parallèlament, lo parlament pòt contrarotlar l'accion del govèrn :
- pòt aver la possibilitat de l'enversar,
- lo pòt questionar,
- pòt procedir a d'enquèstas
- vòta lo budgèt e pòt verificar son emplec.
Dins un regim presidencial, coma als Estats Units, lo parlament possedís de poders legislatius e de contraròtla fòrça importants, mas pòt pas enversar lo govèrn.
Dins un regim d'assemblada, marcat per la confusion dels poders, lo parlament concentra las foncions legislativas e executivas.
Dins un regim parlamentari, lo govèrn emana del parlament, es responsable davant aquel, e lo pòt dissòlvre.
En França, dempuèi l'aveniment de la Tresena Republica, lo President de la Republica dispausa del poders pro importants, qu'aquel de nomenar lo govèrn o de dissòlvre l'assemblada, mas la representacion nacionala es sobeirana e dispausa de grands poders de contraròtle.
Organizacion[modificar | modificar la font]
La capacitat del parlament d'exercir efectivament sos poders es condicionada a son organizacion e a son foncionament intèrnes, definits par un règlament. Tres tipes d'organs jògan un ròtle major:
- lo burèu e la presidéncia del parlament
- los grops politics
- las comissions especializadas
Fins al sègle XVIII[modificar | modificar la font]
Los parlaments apareguèron a l'Edat Mejana. Foguèron, en principi, eissits de la Curia Regis (conselh del rei) que son l'establiment dins una region dependent dirèctament de la corona.
Lo pus ancian parlament en Euròpa sembla d'èsser estat l'Althing, creat en 930 en Islàndia e se reüniguèron cada an. A subretot de foncions de cort de justícia.
Abans la Revolucion, lo tèrme de parlament designa en França una cort de justícia jutjant en apèl de las jurisdiccions d'una region, e que son poder legislatiu es purament jurisprudencial. Los arrèstes dels reglaments, pres collegialament totas cambras reünidas, permeton de codificar de questions de drech en fasent una sintèsi de la jurisprudéncia.
Fòrça matèrias son de la competéncia de jurisdiccions especialas jos apèl d'autras corts sobeiranas que los parlaments, per exemple pels diferents relatius als afars eclesiastics, al domeni del rei (Aigas e Forèsts, Amiralat, moneda), a unas professions (cambra de la Maçonariá), a las questions fiscalas.
Las cambras dels parlaments representèron pas de categorias socialas, mas las diferentas matèrias del contenciós. An pas lo poder de votar los impòstes, o de contrarotlar las decisions del govèrn, o de representar las classas socialas coma en Anglatèrra aprèp la Gloriosa Revolucion.
Pasmens, son encargats de registrar e de publicar los actes reials aprèp aver verificat lor coeréncia amb la rèsta del drech de lor ressòrt, i comprés los principis generals. Sens aquel registrament, los actes reials son pas aplicables.
En França, se comptèt tretze parlaments e conselhs sobeirans a la fin del Regim Ancian, lo pus important essent lo Parlament de París.
Lo jansenisme parlamentari designa, dins la segonda mitat del sègle XVIII, un movement de la borgesiá que comença amb la revòlta dels cabochiens e que tend a considerar que totes los parlaments forman amassa un còrs unic sobeiran, detentor d'un poder politic e font legitima del drech.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Union interparlementària : informacions sus totes los parlaments del monde
- (fr) Ligams vèrs sites oficials dels parlaments
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Batalha de Salamina
La Batalha de Salamina foguèt una batalha navala de la Segonda Guèrra Medica qu'aguèt luòc lo 29 de setembre de 480 avC. Se debanèt entre la flòta dei ciutats grègas coalizadas e la flòta de l'Empèri Pèrsa. Lei Grècs capitèron de destruire una partida importanta de la flòta e d'empachar una ofensiva terrèstra còntra Peloponès.
Somari
Fòrças en preséncia[modificar | modificar la font]
Fòrças grègi[modificar | modificar la font]
Segon l'istorian grèc Erodòt, la flòta grèga èra compausadi de 360 a 380 naviris. Segon l'escriban atenenc Èsquil — que participèt a la batalha dins la flòta de sa ciutat — lei Grècs tenián 310 naviris sus lo prat batalhier. Enfin, segon lo mètge e filosof Ctesias, la flòta grèga coalizada alinhava solament 210 naviris. Lo contingent principau èra aqueu d'Atenas (110 a 180 unitats). Lo comandament èra dirigit nominalament per lo generau espartenc Euribiades e sota la direccion vertadiera dau generau atenenc Temístocles. Lu caps de la flòta èran donc devesits. Lu caps atenencs volián atacar lu Pèrs per reconquistar Atenas e una partida dau nòrd de Grècia. Lu caps dei ciutats de Peloponés volián se replegar per evitar la destruccion dei naviris grècs e protegir lo sud de Grècia d'una accion de la flòta enemiga.
Fòrças pèrsi[modificar | modificar la font]
Segon Erodòt, la flòta pèrsa èra compausada au començament de la guèrra de 1207 naviris. Pasmens, li pèrdas èran ja importanti avans la batalha de Salamina en causa dei dificultats de navigacion dins la Mar Egèa. Totjorn segon Erodòt, un tèrç dei naviris pèrs foguèt aprefondats per una premiera tempèsta au larg de Magnesia. Puei, una segonda tempèsta dins la region de l'illa d'Eubèa auriá entraïnat la pèrda de 200 naviris. Enfin, lu atacas enemigi, especialament lo combat navau de l'Artemission, aurián destruch 50 unitats. Lo racònte d'Erodòt declara que li pèrdas foguèron remplaçi mai cita solament un renfòrç de 120 naviris siá un efectiu d'aperaquí 670 unitats pèrsi per la batalha de Salamina. Segon d'autrei testimoniatges, lu Pèrs tenián 1000 naviris segon Platon e Ctesias, 1200 segon Doriskos, 1300 segon Isocrates. Lo nombre iniciau de 1207 naviris es regularament citat. Lu istorians modèrns consideravan que l'Empèri Pèrs èra pas capable de gardar mai de 600 naviris actius dins la Mar Egèa. Pasmens, un nombre tant feble es tanben gaire acceptat. Ansin, li estimacions modèrni situan lo nombre de naviris pèrs entre 600 e 800.
Lo comandament de la flòta èra nominalament sota lo contraròtle dau rèi Xerxès Ièr que va observar la batalha dempuei la costat. De mai, certanei contingents èran ostils entre elei e la division lingüistica de l'Empèri èra una fònt suplementària de dificultats dins l'organizacion dau comandament. En revènge, au nivèu tactic, lu naviris pèrs avián un avantatge de manobrabilitat. Li rasons d'aquel avantatge son pas clari : diferéncia de fusta, manca d'entretenh dei naviris grècs en causa de la pèrda dau pòrt d'Atenas o benlèu massa suplementària de l'infantariá pesuca grèga embarcada sus lu naviris per atacar a l'arrambatge lu Pèrs ?
Debanament[modificar | modificar la font]
Li descripcions anticas de la batalha son relativament pauc precisi. Coma la geografia locala es relativament malaisada, es donc possible que degun ague una vision clara dau debanament dau combat dins lu rengs grècs.
Lo luòc de la batalha foguèt impausat per lu Grècs. Èra un destrech fòrça estrech per demenir la largor dau prat batalhier e limitar l'avantatge numeric de la flòta pèrsa. Aquela tactica aviá ja foncionat corrèctament a l'Artemission onte lu Pèrs avián perdut dos naviris per un naviri grèc destruch. Pasmens, en causa de l'avantatge numeric fòrça superior dei Pèrs, lu Grècs s'èran retirats ambé la conclusion d'un endrech encara mai estrech que l'Artemission èra necessari per batre la flòta pèrsa. En fòra d'aquelei consideracions tacticas, la dificultat premiera dei Grècs èra la division entre lu partisans d'una batalha a Salamina e aquelei d'una retirada per protegir Peloponés. L'entraïnament de la batalha foguèt fòrçat per Temístocles que mandèt un espion a Xerxès per li donar un avans-gost dei divisions grègi e lo convencre de l'oportunitat d'una ataca.
La flòta grèga èra probablament organizada segon doas linhas orientadi sus un axe nòrd-oèst sud-èst. L'aila senèstra èra ocupada per lei naviris atenencs, l'aila drecha per lo contingent espartenc e lo centre per lo rèsta dei naviris coalizats. Lu naviris pèrs foguèron probablament devesits en dos grops. Lo premier èra cargat d'atacar dirèctament lu Grècs a partir d'una organizacion en tres rengs. Lo segond, compausat de naviris egipcians, èra cargat de far lo torn de l'illa de Salamina per enceuclar totalament lu naviris grècs.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Consequéncias militaras[modificar | modificar la font]
La desfacha de Salamina marquèt l'aplant de l'avançada pèrsa vèrs lo sud de Grècia e la fin deis operacions principali per l'annada 480 avC. Lo morau dei soudats grècs foguèt renfòrçat e poguèron bastir un sistèma de fortificacions per protegir la region de Peloponés. En revènge, lo prestigi de l'Empèri Pèrs e lu capacitats militari de la sieuna armada èran d'ara endavant limitadi car la sieuna flòta èra plus capabla d'avitalhar li tropas terrèstri. Li conquistas pèrsi dins la Mar Egèa èran tanben menaçadi per d'atacas navali grègi. La batalha de Salamina es donc un succès decisiu per lu Grècs e marca lo retornament de l'iniciativa dins lo conflicte.
Consequéncias istoricas[modificar | modificar la font]
Coma lu batalhas de Maraton e dei Termopilas, la batalha de Salamina a un estatut « legendari » dins l'istòria grèga probablament en causa dau contèxte fòrça desfavorable ai Grècs avans lo combat. Eclipsa generalament la batalha de Platèa que s'acabèt per la desfacha vertadiera dei Pèrs durant la Segonda Guèrra Medica. D'autra part, en considerant que Grècia antica, especialament Atenas, foguèt lo premier endrech ont apareguèron li basas de la filosofia e de la sciéncia occidentala, mai d'un istorian a declarat qu'una desfacha grèga a Salamina auriá cambiat l'evolucion de l'istòria umana en empachant o limitant l'emergéncia de la civilizacion grèga dau sègle V avC. Pasmens es totjorn malaisat d'escriure l'Istòria a partir d'eveniments fictius. D'efèct, l'exemple dei ciutats grègi d'Anatòlia ja conquisti au sègle precedent mostra qu'èra possible per lu pòbles conquists per lei Pèrs de gardar e desvolopar li sieunas culturas. De mai, la civilizacion atenenca foguèt permesa per la concentracion de poders e de riquesas dins Atenas precisament gràcias ai sieus succès còntra lu Pèrs.


text:
Djehotimes III
Djehotimes III (tanben conegut com Tothmòsis III, version ellenizada deu son nom) que ho lo sheisau faraon de XVIIIdinastia egipciana. Qu'èra lo hilh de deu faraon Djehotimes II dab ua concubina e lo pair d'Amehotep II (Amenofis II en grèc). A la mort deu son pair qu'èra hèra joen e la soa mairastra Hatshepsot qu'assegurè ua longa regença. A la mort d'aquesta regina, Djehotimes que comencè lo son prestigiós regnat carracterizat per un gran nombre de campanhas victoriósas en Nubia e en Orient Mejan (subertot contre l'espandida deu Mitani) qui mièn Egipte au som de la soa expansion exteriora e au son deu son poder d'influéncia diplomatica e militara.
Djehotimes III qu'ei tanben brembat com bastidor deus grans : qu'espandí lo temple de Karnak, e que bastí en mantun autes lòcs d'Egipte.
Que ho sepelit dens la Vath deus Reis, dens lo tombèu KV34.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- Non d'Òrus :
- Nom d'Òrus d'aur:
- Nom de Nisot-Bití :
- Nom de Sa-Ra :
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Perrigny-sur-Armançon
Perrigny-sur-Armançon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una polida estatua de Sant Martin a caval en partejant la mitat de lo sieu abric amb un mendiant a mes a lo-dessus de la pichona glèisa del pòble
Une belle statue de Saint Martin à cheval partageant la moitié de son manteau avec un mendiant est posé au-dessus de la petite église du village


text:
analisis de la distribucion
espacia vzlana:relacion superficie-poblacion:inverso:pocasuperficie y mucha poblacion y viceversa causas de la distribucion
la pocision geografica de la region andina costera
: acceso directo al mar clima poca variacion de temperatura,humedad etc de la region
andina-costera buenos suelos para la agricultura de la zona andina costera construccion de la mayoria de vias de comunicacion que existen en la region andina costera
establecimiento de grandes centros industriales explotacion de yacimiento


text:
Kensington e Chelsea
Lo Districte reial de Kensington e Chelsea (« Royal Borough of Kensington and Chelsea ») es un districte del Grand Londres, e un dels sols dins la region (amb aquel de Kingston-upon-Thames) a portar lo títol onorific de Districte Rieal. Aquela circonscripcion foguèt fondada en 1965 per fusion dels boroughs de Kensington e de Chelsea. Aquel borough que possedís la mai forta densitat de populacion de tot lo Reialme Unit, compta los districtes de:
- Brompton
- Chelsea
- Earl's Court
- Holland Park
- Kensington (Londres)
- North Kensington
- Notting Hill
- South Kensington
- West Brompton
Lo club de fotbal de Chelsea Football Club es pas localizat dins aquel borough mas se dins lo London Borough de Hammersmith e Fulham.


text:
Ròse
Ròse (en Provença) o Roei/Rone (en Daufinat) [1](en alemand Rhone o en Valés: Rhone/Rotten, en francoprovençau Rôno, en francés Rhône) es un flume important d'Euròpa que nais del glacier eponim en Soïssa e que raja en França e en Occitània avans de se getar dins la mar Mediterranèa. Sa longor es de 812 km. Es un dei flumes majoraus d'Occitània.
Ròse: frontiera e passatge[modificar | modificar la font]
Ròse es un flume abòrd important per lo territòri occitan vist que separava istoricament lei regions de Provença e Lengadòc (respectivament lei tèrras d'Empèri e de Reiaume). Pasmens, en despiech d'aquela frontiera politica, leis influéncias de Provença s'espandiguèron sus lei país de Nimes e d'Usès que se definisson actualament coma provençaus puslèu que lengadocians (en particular, son parlar s'es provençalizat tre lo sègle XVII).
Ròse e la literatura[modificar | modificar la font]
Ròse es fòrça important per la literatura occitana de la fin dau sègle XX vist qu'es un dei luòcs recurrents dins l'òbra de Frederic Mistral. Es lo títol d'una de seis òbras màgers: Lo poèma dau Ròse (en version originala Lou Pouèmo dóu Rose, grafia mistralenca).


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Altötting (171)
Liste des communes
Burghausen
Ville de Burghausen, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Burghausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Altötting
Ville d'Altötting, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie d'Altötting a une adresse e-mail et un site Internet.
Burgkirchen an der Alz
Ville de Burgkirchen an der Alz, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Burgkirchen an der Alz a une adresse e-mail et un site Internet.
Töging am Inn
Ville de Töging am Inn, localité de l'Allemagne de 9 000 habitants.
La mairie de Töging am Inn a une adresse e-mail et un site Internet.
Neuötting
Ville de Neuötting, localité de l'Allemagne de 8 400 habitants.
La mairie de Neuötting a une adresse e-mail et un site Internet.
Garching an der Alz
Ville de Garching an der Alz, localité de l'Allemagne de 8 300 habitants.
La mairie de Garching an der Alz a une adresse e-mail et un site Internet.
Winhöring
Ville de Winhöring, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie de Winhöring a une adresse e-mail et un site Internet.
Emmerting
Ville d'Emmerting, localité de l'Allemagne de 4 100 habitants.
La mairie d'Emmerting a une adresse e-mail et un site Internet.
Tüßling
Ville de Tüßling, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Tüßling a une adresse e-mail et un site Internet.
Unterneukirchen
Ville d'Unterneukirchen, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie d'Unterneukirchen a une adresse e-mail et un site Internet.
Kastl
Ville de Kastl, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Kastl a une adresse e-mail et un site Internet.
Reischach
Ville de Reischach, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Reischach a une adresse e-mail et un site Internet.
Marktl
Ville de Marktl, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Marktl a une adresse e-mail et un site Internet.
Haiming
Ville de Haiming, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Haiming a une adresse e-mail et un site Internet.
Pleiskirchen
Ville de Pleiskirchen, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie de Pleiskirchen a une adresse e-mail et un site Internet.
Kirchweidach
Ville de Kirchweidach, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Kirchweidach a une adresse e-mail et un site Internet.
Mehring
Ville de Mehring, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Mehring a une adresse e-mail et un site Internet.
Teising
Village de Teising, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Teising a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 12 de març de 2011
Musica mandingano-americana: Cheick Hamala Diabaté
Que'u vedem a jogar deu banjo esquerrèr de 5 còrdas, acompanhat peu mèste deu banjo "clawhammer" Bob Carlin tocant aquiu lo banjo calabassa.
Ara un duo de banjo calabassa dab los medishs:
E un duo dab James Leva au banjo de 5 còrdas e Cheick Hamala Diabaté au ngoni, un instrument tradicionau malian de la familha deu banjo. Que son a jogar "Cumberland Gap", un aire tradicionau apalachian, probablament d'origina africana, com lo banjo medish.
Aquiu que'u vedem a educar los americans, suu lindau d'un ostau de Washington. Malaia, lo cineasta que s'a hicat en transa, aquò qu'ei plan emmerdant per la qualitat de la video, mès aquò rai lol. Totun, s'ètz deu genre vomidor, passatz-la, e! La darrèra video qu'ei mes establa.
E se n'avetz pas james audit Frère Jacques jogat au ngoni, adara qu'ei lo moment:
1 comentari:
- Maime ha dit...
-
Qu'es plan bon la musica mandinga !
- 18 de març de 2011 a les 20:41


text:
Pneumatic
Un pneumatic (del grèc πveuuatιkός, relatiu al pulmon) es una pèça de forma torica facha de cauchó (natural o artificial) plaçada sus las ròdas dels veïculs o maquinas amb per foncion de permetre un contacte adaptat amb la superfícia mercé a la friccion.
Los pneumatics se compausan generalament de doas partidas: la cambra d'aire a l'interior e la capa que l'envolopa a l'interior; mas se desvolopèt dempuèi de pneumatics sens cambra o pus exactament amb cambra integrada a la capa (qu'assegura l'estanqueïtat).
Los pneumatics pòdon èsser de divèrses tipes e dimensions, e equipan totes tipes de veïculs dels mai pichons per las bicicletas fins als mai gròsses per de maquinas especialas. Generalament son formats per divèrsas sisas de materials diferents e pòdon èsser renforçats de cables: dins aquel cas, e lor orientacion per las automobilas es radiala.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1887, lo veterinari e inventor escocés John Boyd Dunlop desvolopèt lo primièr pneumatic amb cambra d'aire pel tricicle que son filh de nòu ans utilizava per anar a l'escòla per las carrièras irregularas de Belfast. Per resòlvre lo problèma dels subresauts del tricicle, Dunlop conflèt de tubes de cauchó amb una pompa d'aire per conflar los balons; e los envolopèt amb una tela per los aparar e los fixèt sus las jelhas de las ròdas del tricicle. Fins alara, la majoritat de las ròdas avián de jelhas de caochó massissa, mas los pneumatics permetián una marcha notablament pus lenta. Dunlop desvolopèt l'idèa e brevetèt lo pneumatic amb cambra lo 7 de decembre de 1888. Pasmens, dos ans aprèp que li foguèt concedit lo brevet, Dunlop foguèt informat oficialament qu'aquel èra contestat per l'inventor escocés Robert William Thomson, qu'aviá brevetat l'idèa en França en 1847 e als Estats Units d'America en 1891. [1] Dunlop ganhèt una batalha legala contra Robert William Thomson e tornèt validar lo brevet.
Lo desvolopament del pneumatic amb cambra de Dunlop arribèt en un moment crucial pendent l'expansion del transpòrt terrèstre, amb la construccion de nòvas bicicletas e automobilas.
Tipes de pneumatics[modificar | modificar la font]
Existisson dos tipes de pneumatics, classificats segon lor construccion:
- Diagonals: dins sa construccion las diferentas sisas de material son fixadas en diagonala, las unas subre las autres.
- Radials: dins aquela construccion las sisas de material son fixadas las unas subre las autres en linha drecha, sens biais. Aquel sistema permet de donar la mai granda estabilitat e resisténcia a la capa.
- Autoportant: dins aquela construccion las sisas de material son fixadas unas sus las autres en linha drecha, sense biais, tanben suls flancs. Aquel sistèma permet de donar una mai granda resisténcia a la capa al contrari es mens confortable tot en essent pus rigida. S'utiliza per de veïculs esportius e a l'avantatge de poder rodar sens pression d'aire a una velocitat limitada sense pèrdre sa forma.
E segon sa cambra i a dos tipes de pneumatics:
- Pneumatics tubetype: aqueles qu'utilizan una cambra e una jelha especifica. Se pòdan montar sens cambra. S'utilizan per qualques 4x4 e veïculs agricòlas.
- Pneumatics tubeless o sens cambra: aqueles pneumatics an pas de cambra. Per evitar la pèrda d'aire an una partida en l'interior del pneumatic nomenada talon qu'a coma d'anèls d'acièr a l'interior qu'evitan que se sorta de la jelha. La jelha deu èsser especifica per aqueles pneumatics. S'utiliza practicament per totas las automobilas.
Dimensions e còdes[modificar | modificar la font]
Las dimensions dels pneumatics se representan del biais seguent:
225/50R16 91W
Ont:
- Lo primièr nombre identifica la largor de seccion (de flanc a flanc) de l'envolopa, exprimit en millimètres.
- Lo segond nombre es lo perfil, o lo naut del costat interior de la capa, e s'exprimís dins lo percentatge de larg de la capa que correspond al flanc de la capa.
- L'"R" indica que la construccion de la carcassa del pneumatic es de tipe radial. Se al contrari la construccion èra de tipe diagonal s'utilizariá lo simbòl "-".
- Lo tresen nombre es lo diamètre de la circonferéncia interior del pneumatic en poces.
- Lo quatren nombre indica l'indici de carga del pneumatic. Aquel indici se referís per de taulas ont se reculhisson las equivaléncias en kg d'aquel meteis. Per l'exemple l'indeci "91" equival a 615 kg per envolopa.
- Fin finala, la letra indica la velocitat maxima ont lo pneumatic poiriá circular sens se trencar o se damatjar. Cada letra equival a una velocitat; per exemple lo còde "W" supausa una velocitat de fins a 270 km/h.
Dins las indicacions suls costats dels pneumatics tanben se pòt legir la data de fabricacion. Al costat de l'indicacion DOT, una gravacion de quatre chifras indica quand foguèt creat: los dos primièrs nombres indican la setmana de l'an, e los dos seguents, l'an de fabricacion.[2]
70%
Los còdes se limitan pas a aqueles presents aquí, existisson fòrça autres còdes intermèdis gradals.
Principalas industrias fabricantas de pneumatics[modificar | modificar la font]
- Bridgestone
- Firestone
- Syron
- Continental
- Cooper
- Dunlop
- Goodyear
- Michelin
- Tornel
- Goodrich Corporation
- Pirelli
- Yokohama
- Hankook
- Avante
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Biografia de Robert William Thomson
- ↑ (es)[1]Leer las marcas de los neumáticos: Consejo neumático de coche - Pneus-Online


text:
Triton (luna)
Triton es lo satellit naturau pus gròs de Neptun. Foguèt descubèrt lo 10 d'octòbre de 1846 per l'astronòm britanic William Lassell. A un diamètre leugierament superior a 2 700 quilomètres e fa donc partida dei satellits principaus dau Sistèma Solar. Es l'unic còrs d'aquela categoria que presenta un orbita retrograd. Aquela caracteristica permet d'afirmar que Triton foguèt capturat per Neptun e sa composicion similara a Pluton permet de supausar que lo luòc de sa formacion sigue situat dins la cencha de Kuiper.
Leis observacions de Triton son limitadas en causa de la distància importanta entre la Tèrra e lo satellit e car una unica mission espaciala foguèt mandada per explorar la region de Neptun. La mitat nòrd de la luna es donc totalament desconeguda. Lo rèsta de la superficia es devesida entre de zonas fòrça marcadas. La calòta polara sud sembla marcada per de traças d'activitat criovolcanica. Aquò entraïna l'existéncia d'una atmosfèra tèuna compausat d'azòt, de dioxid de carbòni e de metan.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Triton es un satellit rocassós qu'a una forma quasi esferica amb un rai mejan de 1353 km e que fa partida dei gros satellits dau Sistèma Solar. D'efèct, sa massa representa 0,36% de la massa terrèstra e son diamètre 21,2%. Coma la màger part dei satellits importants dau Sistèma Solar, sa densitat es situada entre lei planetas gigantas e lei planetas rocassós amb una valor egala a 2,06. Aquela valor es pròcha dei satellits de tipe Ganimèdes mai d'autrei satellits coma Io o la Luna an de densitats superioras. Triton a egalament pas d'atmosfèra espessa.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Triton seriá un còrs diferenciat amb un nuclèu, un mantèu e una crosta. Pasmens, lei conoissenças sus l'interior dau satellit son raras e limitadas. Lo nuclèu seriá rocassós e metallic. Tendriá una quantitat d'elements radioactius sufisenta per entraïnar de movements de conveccion dins lo mantèu. Aqueu mantèu seriá principalament fach d'aiga. Enfin, la crosta de Triton seriá compausada de glaç d'aiga e de dioxid de carbòni.
Geologia de la superficia e geografia[modificar | modificar la font]
La superficia de Triton foguèt solament observada pendent lo passatge de la sonda Voyager 2 en 1989. Lei regions observadas son situadas dins l'emifèri sud e representan 40% de la superficia totala dau satellit. Lei relèus mesurats èran relativament plans e lei cratèrs d'impacte rars. Lo temps de la superficia seriá donc comprés entre 6 e 50 milions d'annadas[1]. Tres regions diferentas foguèron identificadas durant la mission :
- Uhlanga Regio qu'es la calòta polara sud de Triton amb un albedo important egau a 0,89 e la preséncia de gueisèr sornes.
- Monad Regio qu'es l'emisfèri orientat vèrs Neptune pendent l'orbita de la planeta.
- Bubembe Regio qu'es un ensems de terrens pus sornes dichs « en pèu de cantalop » per sa semblança ambé lo melon cantalop.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Triton a una atmosfèra tèuna principalament facha d'azòt amb d'autreis elements coma de monoxid de carbòni e de metan. Aquela atmosfèra tèn una troposfèra entre 0 e 8 km mai pas d'estratosfèra[2]. En plaça, i a una termosfèra començant a 8 km de la superficia per se terminar a 950 km. La temperatura de la superficia seriá pròcha de -237,6 °C per una pression entre 1,4 e 1,9 Pa[2]. Dins la termosfèra, la temperatura seriá quasi constanta vèrs -178 °C. La troposfèra seriá creada per lo criovolcanisme e l'evaporacion d'azòt de la crosta. Entre 1 e 3 km, tèn de nívols fachs de particulas d'azòt. I a pereu de brumas d'idrocarburs e de nitrils. De vents foguèron tanben enregistrats per la sonda Voyager 2. Aquelei vents entraïnèron la formacion d'un anticiclon en causa de la fòrça de Coriolis. Podrián tanben causar lo desplaçament dei particulas d'una talha d'un micromètre.
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Triton a pas de camp magnetic conegut car la sonda Voyager 2 aguèt pas lo temps per realizar de mesuras. Dins aquò, l'existéncia d'un camp intrisèc o induch es possibla[3].
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Triton es lo solet satellit de talha importanta dau Sistèma Solar qu'a una orbita retrograda. Es a dire que lo sens de la trajectòria es diferent d'aqueu de la rotacion de la superficia de sa planeta. Sa rotacion es sincròna. Ansin, la fàcia dirigida vèrs Neptun es totjorn identica coma per la Tèrra e la Luna. Lo periòde orbitau es de 5 jorns e 21 oras sus una trajectòria quasi circulara. Lo satellit orbita dins un plan clinat de 129,6° a respèct dau plan de rotacion de Neptun a l'entorn dau Soleu[4]. Ansin, de partidas importantas de l'emisfèri nòrd son actualament invisiblas dempuei la Tèrra.
L'orbita retrograda de Triton entraïna son alentiment per lei fòrças de marèia de Neptun. Lo satellit se sarra donc pauc a pauc de la planeta. Deuriá passar lo limit de ròcas dins 3,6 miliards d'annadas entraïnant sa destruccion e la formacion d'un sistèma d'anèus similar a aqueu de Saturne[5].
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
En causa de la distància entre la Tèrra e Triton, leis observacions ambé de telescòpis terrèstres son malaisadas. Ansin, avans l'arribada de la sonda Voyager 2 dins lo sistèma de Neptun, lei scientifics pensavan que lo satellit tenguèsse de lacs o de mars d'azòte liquid e una atmosfèra espessa. L'estimacion dau diamètre èra tanben gaire precisa ambé de resultats entre 2 500 e 6 000 quilomètres.
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Voyager 2 foguèt l'unica sonda espaciala qu'explorèt lo sistèma de Neptun en aost de 1989. Permetèt d'estimar lo diamètre de Triton d'un biais precís e de fotografiar una partida de sa superficia[6]. Permetèt tanben de descubrir lo criovolcanisme de la planeta.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Schenk, Paul M.; Zahnle, Kevin (December 2007). "On the negligible surface age of Triton". Icarus 192 (1): 135–49.
- ↑ 2,0 2,1 William B. McKinnon, Randolph L Kirk (2007). "Triton". In Lucy Ann Adams McFadden, Lucy-Ann Adams, Paul Robert Weissman, Torrence V. Johnson. Encyclopedia of the Solar System (2nd ed.). Amsterdam; Boston: Academic Press. pp. 483–502.
- ↑ C. Agnor, A. Barr, B. Bierhaus, D. Brain, B. Bills, W. Bottke, B. Buratti, S. Charnoz, J. Cho1, A. Christou, G. Collins, J. Colwell, N.Cooper, L. Dones, M. Evans, R. French, A. Gulbis, N. Haghighipour, D. Hamilton, C. Hansen, A. Hendrix, D. Hurley, K. Jessup, M. Kirchoff, W. Kurth, H. Levison, M.Lewis, R. Lillis, Y. Ma, R. Malhotra, T. Michaels, M. Mickelson, W. Patterson, L.Prockter, D. Ragozzine, K. Rutherford, K. Sayanagi, P. Schenk, M. Summers, M.Tiscareno, K. Tsiganis, P. Zarka, The Exploration of Neptune and Triton (2003), [1]
- ↑ UCLA Earth and Space Science Department, Francis Nimmo, « Outer Solar System – Triton: Seasonal cycles (1). ».
- ↑ Christopher F. Chyba, D G Jankowski, P D Nicholson, « Tidal evolution in the Neptune-Triton system », dans Astronomy and Astrophysics, vol. 219, no 1–2, July 1989, p. L23–L26.
- ↑ EC Stone, ED Miner (15 de decembre de 1989). "The Voyager 2 Encounter with the Neptunian System". Science 246 (4936): 1417–21. Bibcode 1989Sci...246.1417S. doi:10.1126/science.246.4936.1417. PMID 17755996.


text:
Etica
L' etica o morala es una branca de la filosofia, e una subbranca de l'axiologia, qu'estúdia la natura de çò que se considèra bon, adaptat o moralament corrècte. L'estudi de l'etica es subdividit en divèrses tèmas; cal citar: la teoria de la valor, la metaetica, la teoria de la conducha e l'etica aplicada. Lo dilèma sus cossí cal agir sorgís per l'existéncia de la libertat de l'èsser uman, a la diferéncia dels animals qu'agisson sonque per instint e en respondent a d'estimulacions.
Disputas sus lo sieu caractèr[modificar | modificar la font]
Lo ròtle e la definicion de l'etica son estats controversiats al long de l'istòria:
- Los filosòfs creson qu'es una mena de sciéncia de la morala, encara que se pòscan pas demostrar los sieus postulats
- Fòrça religions considèran que l'etica es una branca de la teologia, doncas que las nòrmas de conducha son prealablament dictadas per Dieu. La foncion de l'etica seriá d'aplicar aquelas normas a la vida quotidiana e n'extraire de novèlas nòrmas segon las circonstàncias
- Dins las sciéncias socialas, se crei que tota disciplina pòrta parelha la siá etica; per exemple l'economia a una etica determinada per los mejans per aténher los sòs, la siá aplicacion, las relacions laboralas...
- Per darrièr, d'unes son pas d'acòrd per restrénher l'etica als èssers umans, per aquò parlan d'etologia
Istòria brèva[modificar | modificar la font]
L'aparicion de l'etica aguèt luòc a l'encòp que d'autras *hitas? del desvolopament cerebral de l'òme, es ligada a l'autoconsciéncia. La majoritat de las culturas an un mite per explicar aquesta origina.
La filosofia occidentala dempuèi lo començament s'ocupèt de l'etica. Se remarcan, entre autres, los noms de Socrates o Aristòtel. D'autras figuras considerablas al long del temps son Thomas Hobbes, Kant o Arthur Schopenhauer.
A l'ora d'ara l'etica es fòrça ligada al drech, doncas cada pas a un còrpus de leis que determinan çò que se pòt far e çò que se pòt pas far, amb las sancions consequentas. Las leis respondon totjorn a una concepcion determinada del ben e doncas l'istòria del drech e de l'etica son fòrça ligadas. Lo drech, ça que la, partís totjorn de nòrmas concrètas (de leis), mentre que la reflexion teorica pòt concretizar o pas unes precèptes.
Teorias eticas[modificar | modificar la font]
Segon lo centre de reflexion, las teorias eticas se pòdon recampar en tres blòcs:
- Cèrtas teorias eticas cèrcan la fin: èsser urós, èsser bon, aténher la perfeccion, sauvar l'arma. Totas elas donan una seria de nòrmas o passas per aténher la fin desirada. Exemples serián l'utilitarisme o los dètz comandaments del cristianisme.
- D'autras se fixan mai en las vertuts: las qualitats moralament desitjablas o bonas que li cal conrear a l'èsser uman. Platon o explicita pro clarament. Un exemple pas occidental seriá la doctrina de Confuci.
- D'autras teorias se centran en l'accion e lo dever: jutjan s'aquò qu'òm fa es bon o es pas bon segon se s'adapta al que li pertocariá far. Kant es benlèu l'exponent maximal d'aquesta branca.
Totes aquestes sistèmas an de variantas segon se la fònt de la morala es dins lo pròpri subjècte o s'es dictada dempuèi fòra o segon se se parla de nòrmas e jutjaments absoluts o relatius. En mai, s'acostuma a distinguir entre la morala individuala e la collectiva, la que cal adoptar per permetre la convivéncia (es çò que Jean-Jacques Rousseau nomenava "contracte social").


text:
Sistèma semipresidencial
Lo sistèma semipresidencial es un sistèma d'organizacion politica parlamentària ont lo primièr ministre e lo president son participants actius de las foncions correntas del govèrn. Se diferencia del sistèma parlamentari pel fach que lo president es elegit per vòte popular e es pas solament una figura representativa ceremoniala. Se diferencia del sistèma presidencial pel fach qu'existís lo concèpte de primièr ministre, lo qu'a de responsabilitats davant la branca legislativa del govèrn.
Lo president e lo primièr ministre se devesisson lors poders d'un biais distincte dins cada país qu'utiliza aquela forma d'organizacion politica. Per exemple, en França, lo president es responsable dels Afars Estrangièrs e lo primièr ministre de las questions nacionalas. Mas, la division dels poders entre lo primièr ministre e lo president es pas mencionada dins la constitucion, mas evolucionèt coma convencion politica e segon la personalitat del president. Per contra, en Finlàndia, lo sistèma politic se diferencia del sistèma francés : la division dels poders es clarament exprimida dins la constitucion : "las politicas estrangièras son dirigidas pel president en cooperacion amb lo cabinet".
Los sistèmas semipresidencials pòdon aver de periòdes de coabitacion, quand lo primièr ministre e lo president son elegits d'un biais separat e que son de partits rivals. Aquò permet la creacion d'un sistèma efectiu de verificacion e balança comun dins lo sistèma presidencial. Malgrat aquò, tanben pòt crear una tension politica fòrta entre los dos partits dins l'exercici del poder.
Qualques estats amb de sistèmas semipresidencials :
Àustria e Irlanda, segon lors constitucions, autrejan gaireben mai poders als presidents. Mas los presidents, per tradicion, los utilizan pas, e foncionan de facto coma de sistèmas parlamentaris.


text:
Auguste Rodin
François-Auguste-René Rodin es un escultor francés dels mai coneguts dins son país mas tanben internacionalament. Nasquèt lo 12 de novembre de 1840 a París (França) e se moriguèt a Meudon (Illa de França) lo 17 de novembre de 1917.
L'òbra de Rodin[modificar | modificar la font]
Auguste Rodin revolucionèt l'escultura amb una libertat de forma qu'èra pas estada coneguda fins aquel moment. Capable de la reproduccion mai fisèla (coma per exemple amb l'òbra Le Penseur), introdusiguèt una sensualitat que espantèt lo public del temps (amb Le Baiser per exemple). Se coneisson sovent sas òbras gràcias a sa forma acabada que demòra en part presonièra d'un blòc mai rustic e sonque descopat en part. La resulta n'es un equilibri entre un modèl encabit dins la massa bruta e un vam que se balha a l'òbra que fa que semble totjorn a mand de se n'escapar. Foguèt plan amic del pintor american Whistler e d'Alphonse Legros.
Rodin, a l'avant-garda de son art, a laissat los motles de sas esculturas a disposicion del public. Aviá a mai preparat de còpias de sa signatura. Èra un biais per el de laissar d'autras personas prolonger son òbra aprèp que se moriguèsse.
L'estatua Balzac provoquèt un brave escandal (per encausa de son aparéncia e sa preparacion interminabla) e l’autor de la comanda la volguèt pas recebre.
Son maitas las òbras de Rodin que se trobavan dins lo World Trade Center e que foguèron anequelidas aprèp los atemptats de l'11 de setembre de 2001.
Rodin aguèt coma collaboradoira Camille Claudel (èra cargada de desgrossir los marbres en foncion d'un modèl de geis.) Ela, qu'èra a l'encòp sa musa e calinhaira, li servissiá tanben de modèl, inspiraira de las òbras la Convalescente, la France o la Pensée…
Existisson d'aspres debats sus l'atribucion de qualques òbras a Auguste Rodin o a Camille Claudel. Las recèrcas mai recentas en ocasion de l'exposicion "Camille Claudel et Rodin, rencontre de deux destins", (Musèu Nacional de las Bèlas Arts de Quebèc, Detroit Institute of Art, Fondation Pierre Gianadda, Martigny, 2005-2006) an mostrat la complexitat bèla de la relacion entre totes dos artistas que trabalhavan amassa dins lo meteis endrech. Amassa visquèron una passion estimuladoira mas trebolada, narrada d'un biais romanesc dins lo filme francés Camille Claudel.
Lo mercat de l'art coneguèt un escandal important pendent las annadas 1990 amb la descobèrta d'una ret de falsaris que foguèron condamnats per la Justícia francesa en 2001 mas que son activitat rompliguèt lo mercat de centenats d'òbras imitadas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- L'Âge d'airain (1877) Aquesta òbra es tan perfiècha que Rodin foguèt suspectat d'un motlage sus natura. Foguèron necessàrias maitas annadas per tal que foguèsse disculpat a debon quand presentèt lo modèl.
- Le Penseur (1882). Son òbra mai coneguda.
- Adam (1882)
- Ève (1882).
- La Cathédrale.
- Ugolin et ses enfants.
- Le Baiser (1886).
- Le Monument aux Borgueses de Calais.
- La Porte de l'enfer: S'agís d'una mena de compilacion de maitas òbras. Rodin foguèt nafrat que se poguèsse pensar qu'aviá fach un motlatge per L'Âge d'airain. A mai foguèsse disculpat, ne sentiguèt de longa un pensament. La Porte de l'enfer, qu'Octave Mirbeau nos laissèt, en febrièr de 1885, la sola descripcion completa, representèt per el una mena d'exutòri que i vòl mostrar qu'es capable de reproduire sas òbras en miniature dins totes sos detalhs e aital que las grandas son fachas a man. La pòrta de l'infèrn es una mena de ponch d'orgue de l'ensems de son òbra. Demorarà probablament inacabada", remarcava Gustave Coquiot, un de sos secretaris, dins Le vrai Rodin (1913).
- Éternelle idole.
- Mignon.
- L'âge mûr.
L'art
- Illustracion de las Fleurs du Mal de Baudelaire per Gallimard (1887) e del roman d'Octave Mirbeau, Le Jardin des supplices (1899).
- Ombre
- Balzac
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Auguste Rodin – L'Art, entretiens réunis par Paul Gsell, Grasset (ISBN 2-246-19246-3).
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Musèu Rodin, a París
- (en) Rodin Museum, a Filadèlfia
- (fr) Biografia, citacions, eveniments e luòcs consacrats a aqueste artista
- (en) Rodin-Web.org: Biografia, fòtos, libres, eveniments consacrats a Rodin. Descripcion d'aperaquí 220 colleccions publicas que tenon d'òbras de Rodin, amb los luòcs.
- (fr) (en) Victor Hugo vist per Rodin, a Besançon
- (en) Auguste Rodin dins Artcyclopedia


text:
Ludwig van Beethoven
Ludwig van Beethoven (Bonn, batejat lo 17 de deceme de 1770 – Viena, lo 26 de març de 1827) que ho un compositor aleman deus màgers e un pianista e cap d'orquèstra de la fin deu periòde d'estil classic (la fin deu sègle XVIII e lo començament deu sègle XIX).
Que vadó dens ua familha de musicians : lo son ajòu Lodewijk van Beethoven (1712–1773), catolic olandés, qu'èra musician e, de cantador, qu'èra pujat dinc au reng de Kapelmeister (mèste de capèra) de la cort de l'elector de Colonha. Lo son hilh Johann van Beethoven (lo pair deu compositor) qu'èra eth tanben musician, aqueste còp a la cort de l'elector de Bonn. Maria Magdalena Keverich, la mair, qu'èra era tanben gessida d'ua familha de musicians.
Logicament Ludwig van Beethoven qu'arrecebó las soas purmèras leçons dab lo son pair ; ua legenda negra que vòu que Johann van Beethoven, qui èra alcolic e d'un temperament mauaisit, qu'aurè volut imitar Leopold Mozart qui, excellent pedagòg e avèva avut un mainatge prodigi ; per aquò har, qu'aurè forçat lo son hilh a practicar lo piano mes shens lo talent pedagogic deu pair de Wolfgang Amadeus Mozart. Beethoven qu'avó tanben com aute mèste Christian Gottlob Neefe qui èra l'organista de la cort, qui'u ensenhè la composicion e lo clavièr e qui l'ajudè a publicar las soas purmèras composicions en 1783.
En 1887 que viatgè ua purmèra vegada a Viena on aurè arrecebudas leçons de Wolfgang Amadeus Mozart. Que sia vertat o non, la manca de formalitat e de repercucion d'aquesta rescontra que constitueish ua anecdòta que decevendata dens la petita istòria de la musica. De tot biais, chic arron qu'avó de tornar en çò son per'mor de la sanat de la soa mair e deu son decès qui, dab un pair alcolic, e's deishava la carga deus sons dus hrairs capdets. En rason de l'alcoolisme deus son pair qu'obtiengó d'arrecéber eth medish la meitat deus sons revienguts entà los miélher emplegar.
En 1792 que tornè a Viena dab l'ajuda de l'Elector e Bonn e acerà que conegó Joseph Haydn e Antonio Salieri, qui hon los sons dus mèstes. Lo son pair que's morí chic de temps arron. Après lo despartir de Haydn de Viena en 1794, Beethoven, dab ua reputacion de musician plan establida, que causí de demorar a Viena e l'ajuda de l'Elector que ho remplaçada per d'autas personalitats capuladas vienesas, enter lasquaus : lo Prince Joseph Franz Lobkowitz, lo Prince Karl Lichnowsky e lo baron Gottfried van Swieten. Beethoven qu'estinglava mei ue mei com pianista virtuòse e com improvisator. Durant queste periòde, Beethoven que compausè hèra, que dè concèrts de piano e qu'estampè lo son Op. 1 vodat au Prince Lichnowsky. Que ho un succès comerciau. En 1796 que viatgè per l'Euròpa Centrau en companhia deu Prince Lichnowsky ; que passè per Praga, Drèsda, Leipzig, e Berlin en tot demorar mei que mei a Praga. Que compausè ua sonata per piano e violoncèl vodada au rei Friedrich Wilhelm II qui'u dè ua importanta soma d'argent.
De cap aus sons 30 ans que comencè a vàder sord. Que's retirè ua tempsada dens la vila de Heiligenstadt, mes, un còp resignat a vàder completament sord, que redactè lo Testament de Heiligenstadt qui es ua letra aus sons hrairs Johannes e Karl on explica quin e pensava vodar la soa vita a acabar la soa òbra artistica. La sordera que l'obliguè a emplegar un quadèrn de discussion on los sons interlocutors (e a còp eth medish) escrivèvan çò que volèvan díser.
L'epòca de l'invasion francesa que correspond au segond periòde de composicion de Beethoven dab un estil eroïc. Durant aquesta tempsada qu'escrivè òbras màger com la soa tresau sinfonia (en purmèr vodada a Napoleon Bonaparte, puish, decevut per aqueth personatge, fin finala Beethoven la titolè Eroïca) lo concerto per vriulon e lo son sol opera Fidelio qui ho ua mauescaduda financièra per'mor de l'ocupacion francesa.
A la fin de la soa vita que compausè e gavidè òbras musicaus a maugrat d'estar vadut sancerament sord. Suu plan familiau, qu'arrecebè, après ua grana batalha legau contra la veuda deu son hrair Carl qui jutjava de baisha moralitat, la garda legau deu son nebot Karl e dab qui las relacions e horen hèra mauaisidas ; qu'arribèn a un punt que Karl b'ensagè de suicidà's.
Las darrèras òbras de Beethoven (qui son amassadas dens çò qu'òm considèra estar lo tresau periòde de composicion de Beethoven), e mei que mei los darrèrs quatuors, qu'arribèn a un punt de complexitat tecnica e de composicion qui hon mau comprès alavetz, e qui hon admirats arron.
L'enterrament de Beethoven que ho un eveniment de gran endom qui amassè ua horrèra de las granas. Qu'ei sepelit a Viena dens lo cemitèri de Währing.
Òbras[modificar | modificar la font]
Enter las soas òbras mei famosas òm pòt mentàver :
- Las 9 sinfonias
- Lo concerto per vriulon
- L'opèra Fidelio
- La musica de crampa (los trios quatuòrs e quintets de còrdas)
- Las soas sonatas per piano.


text:
Explore Dels Augustins, Augustins Tolosa and more!
Crucificcion amb la Verge e Sant Joan (15e sègle, Musèu dels Augustins, Tolosa)
Anonim inglès, La mesa al tombèl (15e sègle, Musèu dels Augustins, Tolosa)
Santa Barba (15e sègle, Musèu dels Augustins, Tolosa)
Sant Miquel e lo demòni (fin del 15e sègle, Musèu dels Augustins, Tolosa)
Cap de Verge (14e sègle, Musèu dels Augustins, Tolosa)
Santa Maria Magdalena (15e sègle, Musèu dels Augustins, Tolosa)
Pietà (fin del 15e sègle, Musèu dels Agustins, Tolosa)
Mestre de Rius (Maître de Rieux), Sant Joan l'Evangelista (ca. 1340, Musèu dels Augustins, Tolosa) Autrescòps dins la Capèla Nòstra-Dòna de Rius del convent dels Cordelièrs
Àngel jogant òrgue (1400-1500, Musèu dels Augustins, Tolosa)
Mestre de Rius (Maître de Rieux), Sant Pau (ca. 1340, Musèu dels Augustins, Tolosa) Autrescòps dins la Capèla Nòstra-Dòna de Rius del convent dels Cordelièrs
bc805d03ba7181324ece53ffab5ca022


text:
Defensa personala
La defensa personala o autodefensa es una disciplina qu'agropa un ensems de principals utilizats per deténer una accion ofensiva realizada contra qualque persona.
Las tecnicas de defensa personala son estadas paissièras en principi de las arts marcials tradicionales e perfeccionadas e purificades amb l'objècte de melhorar la siá eficacitat e d'adaptar los a l'ipotèsi de conflicte en las condicions actualas de vida.
En defensa personala s'utiliza tecnicas austeres e s'assaja evitar los movements complèxes.
S'utiliza principalament blocadas, retengudas e palancas per redusir l'adversari de manièra la mai rapida possibla e acortanda lo temps de combat per evitar de risques e daissar en segond plan diferéncias fisicas.
La defensa amb palma sens armas, pòt completar s'amb armas pròprias o impròpies, o de guinhauets o armas de fuòc o qualque element al coma se pòt accedir en lo moment del conflicte.
Ambito Civil[modificar | modificar la font]
En l'ambito civil se tempta de redusir l'adversari de manièra segura e sens provocar de damatges excessius dandos la responsabilitat civila de l'accion defensiva quand s'excedís las limitacions de la defensa legitima. La defensa personala se basa en los fondaments d'unes espòrts o arts marcials coma lo judo, lo aikido o lo karate. Lo caractèr principal de la defensa personala es l'evitació de la fòrça, mentre, generalament, los oponents pòdon èsser individuales de dimensions mai amplas o amb fòrças musculars màgers que las nòstras. Es per aquela ració, que tecnicas basicas coma los còps unicos (eles que se realiza contra l'oponent amb una zòna especifica de lo nòstre còrs) coma l'usatge de la palma de la man, las juntures dels dits e los dits dins zònas toves o de còps de genolh, pasandas en mai per tecnicas mai professionalas coma divèrses tipes de còps depès, e tanben mai avançadas coma desequilibris o immobilizacions (s'acostuma usar lor en defend personal de polícia o en modalitats esportiuas coma lo karate) son las aplicacions en eles que compren la defensa personala.
Ambito Militar[modificar | modificar la font]
En l'ambito militar s'utiliza de tecnicas amb màger poder ofensiva e letala valida quitament d'arma.


text:
Ardoix
Ardoix (Ardoix en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En la donation de Quintenas facha per Charlemagne a la abbaye bénédictine de Santa-Claude (#Jurar) lo 23 d'agost de 776, a citat la glèisa Santa-Didier de Ardoix. Dépendaient Egalament de Sant-Claude la Capèla d'Oriol, Sant Alban de Ay, Sant Jaire de Ay, Sant Romain de Ay e la capèla de las nòstras Madamas de Ay. En 1557, Ardoix cossí Quintenas #èsser sécularisés e administrats dempuèi alavetz pel diocèse de venga.
Vièlha tèrra Ardoix a los sieus castèls, los sieus torns: Oriol, Munat, Léorat, Lo Pestrin, Manoha èra en realitat a las fes un ostal fòrt e una espleitacion agricòla. Es encara de los nòstres jorns un domeni rural.
Lo torn d'Oriol es #çò que demòra del castèl medieval #que susvelhava e gardava las Gargamèlas de la Ay. Pendent la guèrra de #cent ans, aquel #èsser saccagé pels viaris. A lo favor de las guèrras de religion, un malfaiteur de Vernoux, Erard, se'n #apoderar, lo #restaurar per ne far lo sieu repaire. Los paysans exasperats per los sieus brigandages, #arruïnar lo castèl per déloger lo bandit (#que i aguèt penjat a Lamastre).
Dans la donation de Quintenas faite par Charlemagne à l'abbaye bénédictine de Sainte-Claude (Jura) le 23 août 776, est citée l'église Saint-Didier d'Ardoix. Dépendaient également de Saint-Claude la Chapelle d'Oriol, Saint Alban d’Ay, Saint Jeure d'Ay, Saint Romain d'Ay et la chapelle de notre Dames d'Ay. En 1557, Ardoix comme Quintenas furent sécularisés et administrés dès lors par le diocèse de vienne.
Vieille terre Ardoix a ses châteaux, ses tours: Oriol, Munat, Léorat, Le Pestrin, Manoha était en réalité à la fois une maison forte et une exploitation agricole. C'est encore de nos jours un domaine rural.
La tour d'Oriol est ce qui reste du château médiéval qui surveillait et gardait les Gorges de l'Ay. Pendant la guerre de cent ans, celui-ci fut saccagé par les routiers. A la faveur des guerres de religion, un malfaiteur de Vernoux, Erard, s'en empara, le restaura pour en faire son repaire. Les paysans exaspérés par ses brigandages, ruinèrent le château pour déloger le bandit (qui fut pendu à Lamastre).


text:
Laurenç Strozzi
Laurenç Strozzi, o, en italian, Lorenzo Strozzi, nascut a Florença lo 3 de decembre de 1513, mòrt a Avinhon lo 14 de decembre de 1571 foguèt arquevesque e cardinal.
Biografia[modificar | modificar la font]
Laurenç Strozzi nasquèt Florentin, filh de Felip Strozzi lo Jove e de Clarissa de Medicis, neboda del papa Leon X. Es eissit de las doas grandas familhas rivalas e pasmens ligadas de Florença, los Strozzis e los Medicis.
Aprèp sos estudis a Pisa e Pàdoa, s'anèt en França servir jols òrdres de son fraire Pèire Strozzi, pus tard marescal de França.
Dintrèt apuèi dins lo clergat e foguèt abat de Staffarda, en Piemont. Venguèt evesque de Besièrs, lo 5 de decembre de 1547; mas sonque sacrat lo 5 de junh de 1550. En 1548, lo rei Enric II de França lo nomenèt abat de Sant Victor de Marselha, pasmens l'abadiá ja èra donada pel papa Pau III al cardinal d'Urbin, Jules Feltri de La Rovère e lo prenguèt pas que vint ans mai tard. En cambi, Pau IV lo nomenèt cardinal lo 20 de decembre de 1555[1].
Lo 14 d'abril de 1561, foguèt transferit a l'evescat d'Albi. En 1567, cambièt amb son nebot Felip de Rodolfis l'evescat d'Albi contra l'abadiá de Sant Victor de Marselha. Foguèt nomenat, aquel jorn o lo seguent, arquevesque d'Ais de Provença remplaçant Joan de Saint-Chamond revocat per apostasiá.
Mòrt a Avinhon lo 14 de decembre de 1571, foguèt enterrat dins la Collegiada de Sant Agricòl d'Avinhon.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Gallia Christiana Novissima; vol: I, 1a partida, Provincia d'Ais; ed:Paul Hoffmann; J.H. Albanès [1]
- (fr)Histoire générale de Languedoc; vol:IV; ed: Privat; Dom Claude Devic, dom Joseph Vaissète; 1876 (reimp. 2003); Tolosa.


text:
Mustafa Cemilev
Mustafa Abdülcemil oğlu Cemilev (Qırımoğlu) (pron.[mustaˈfa ʤeˈmilev]; en ucraïnian: MycTaфa AбдyлbджeMiлb ДжeMiлєB, e en transcripcion internacionala: Mustafa Dzhemilev; Ai-Serez, Crimèa, 13 de novembre de 1943) es un politician tatar de Crimèa. Aqueste dissident durant lo periòde sovietic es lo menaire del Movement Nacional dels Tatars de Crimèa, e es membre del Parlament Ucraïnian dempuèi 1998. Foguèt lo president del Mejlís del Pòble Tatar de Crimèa fins a 2013.
En abril de 2014, per encausa de son ròtle preponderant en favor de l'unitat ucraïniana e contra l'ocupacion russa de Crimèa, es estat fòrabandit d'un biais non-oficial de sa tèrra per una durada de 5 ans.
Lo 14 del meteis mes, Cemilev recebèt la medalha de l'Òrdre de la Republica de Turquia de las mans del president turc Abdullah Gül. Qualques meses mai tard, lo 3 de junh, foguèt lo primièr recebedor del Prèmi Solidaritat Lech Wałęsa autrejat pel govèrn polonés.
Qualques meses mai tard, lo 20 d'agost de 2014, foguèt causit pel president ucrainian Petrò Poroshenko coma representant dels afars tatars de Crimèa.


text:
Macrin
Macrin (vèrs 165, Cesarèa - junh de 218) foguèt un emperaire roman que reinèt dau 8 d'abriu de 217 a junh de 218. Succediguèt a Caracalla e foguèt remplaçat per Elagàbal. Son fiu Diadumenian foguèt associat a son rèine coma coemperaire.
Macrin èra probablament a l'origina dau complòt qu'assassinèt Caracalla. Fòrça brèu, son rèine foguèt caracterizat per la volontat de dirigir l'Empèri ambé l'ajuda dau Senat. Pasmens, Macrin venguèt rapidament impopular dins l'armada e foguèt massacrat per sei soudats en junh de 218.


text:
Lengas de Guyana
Guyana es un païs extremament multilingüe, tot ben que sa populacion trespasse pas 745 000 estajants en 2012.
Lo multilingüisme de Guyana es d'una riquesa excepcionala. L'estructura e la diversitat de sas lengas (lengas amerindianas, chinés, hindi, espanhòl...) se pòdon comparar sonque amb las de Surinam, lo seu vesin.
Guyana es un pasmens principalement païs creolofòne que lo creòl es particularament devalorizat. Levat l'anglés e lo creòl guyanés (las doás lengas recampant 85%/90% dels estatajants), las autras communautats jògan pas un ròtle màger e representan aperaquí 15% de la populacion.
Somari
Estatuts de las lengas[modificar | modificar la font]
L'anglés es la lenga oficiala, utilizada dins l'administracion e las escòlas.
Lo creòl guyanés gaudís d'un estatut mai o mens formal de lenga nacionala.
Las lengas amerindianas gaudisson d'un estatut de lengas protegidas dempuèi 2006 Tèxtes de lei originals
Lo portugués e l'espanhòl son l'objècte d'una promocion sostenguda.
Lengas en preséncia[modificar | modificar la font]
N. B. las fonts estatisticas son paucas e de còps contradictòrias. Un rencensament clar desfauta mas los organismes linguistics internacionals e las informacions localas dònan una idèa mai o mens clara de la situacion linguistica.
Anglés[modificar | modificar la font]
L'anglés es present dins Guyana tota. Es parlat segon dos varietats (British English and Guyanese English). L'anglés britannic es lo utilizat dins las situacions mai formalas, e l'anglés guyanés dins de situacion de la vida vidanta. Tot ben que aquò siá grossièrament verai, i a una infinitat de situacions intermediàrias que pòdon existir segon lo nivèl d'educacion dels locutors, lo contèxte, los interlocutors....
Segon lo SILrapòrt 2002, l'anglés es sovent imperfièchament mestrejat per la majoritat dels locutors del creòl, coma lo mostrèt l'estudi balhat en ligam. Lo nombre de locutors reals de l'anglés standard deu pas trespassar 60%. Coma lenga mairala l'anglés (guyanés o britannic) es pauc utilisat. Mens de 10% es probable.
Creòl guyanés[modificar | modificar la font]
Lo creòl guyanés es parlat coma lenga mairala pels Afroguyaneses e pels Indians guyaneses. 75% de la populacion l'auriá coma lenga mairala e mai de 80% l'entendon.
Es parlat mai que mai dins lo nòrd mas sos locutors pòdon èsser rescontrat dins Guyana tota.
Pasmens, lo creòl patís d'un fòrta devalorizacion sociala e d'un imatge negatiu.
Lengas amerindianas[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament 2002, i aviá 68 675 Amerindians (9,2% de la populacion). Eran 40 343 al recensament de 1980. Se lor nombre créis, lor cultura se delita e s'aflaquís. Son victimas d'un procès de deculturacion. Las lengas amerindianas son amenaçadas e lo recent cambiament de 2006 es pas encara sufisent per assegurar la preservacion d'aquelas culturas. 50% dels Amerindians parlan sonque anglés o lo creòl guyanés. Qualques Amerindians parlan tanben espanhòl o portugués. Las lengas amerindianas son parladas bensai per 35 000 personas en 2012 (5% de la populacion).
Segon lo Joshua Project e lo SIL las lengas amrindianas èran en 2000:
- l'akawaio (4 500)
- l'arawak (1 500) mas 15 000 deculturats
- l'atoradà (pauques)
- lo carib (Galibi) (480 en 1991 mas 2 500 deculturats)
- lo macushi (9 500)
- lo mapidian (wapishanan) pauc nombroses
- Lo mawayanà (50 en 1986)
- lo patatomà (4 700 en 1990 e 300 deculturats)
- lo pemon (500 en 1990)
- lo waiwai (200 en 1990)
- lo wapishanà (6 000)
- lo warau (pauc parlat, la majoritat 5 000 es deculturada).
Hindi e Ordó[modificar | modificar la font]
Las doas lengas son pauc parladas, probablament per mens de 10% de la communautat indiana e mai que mai per d'ancians. Son encara utilizadas dins cèrtas occasions (religiosas o tradicionalas). Alara que la majoritat a adoptat lo creòl guyanés o l'anglés, i a tanben una redescobèrta de las originas que motiva l'estudi e la valorizacion de la lenga.
Autras lengas[modificar | modificar la font]
Lo portugués es la lenga mairala de 0,2% de la populacion mas es parlat per un nombre mai important pramor de la proximitat de Brasil.
La communautat chinesa es pauc importanta ( mens de 0,2%) e parla subretot anglés, creòl e cantonés.
L'espanhòl es parlat dins la region de la frontièra amb Veneçuèla. Los Waraus lo practican fòrça (una partida dels Waraus demòra a Venezuelà) e mai encara que lor lenga etnica.


text:
828
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 828 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
A partir dei decisions dau califa Al-Mahdi (775-785) qu'aviá decidit de donar lo drech de definir de l'ortodoxia musulmana au califa, Al-Mamun decidèt de crear un tribunau cargat de jutjar leis afaires religiós. Aquò entraïnèt rapidament l'oposicion deis ulémas dau Califat. Dins lo nòrd, perseguida de la campanha dau generau Muhammad ibn Humayd Tusi còntra l'insureccion d'Azerbaitjan iniciada en 816 per Babak Khorramdin. Lo generau abbassida obtenguèt quauquei succès e capturèt unei rebèls mai poguèt pas anientar la revòuta.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Biologia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sabent arabi Al-Asmai (vèrs 740 - 828) pionier de la biologia medeviela aràbia amb una òbra importanta de classificacion deis espècias e un estudi sistematic de la reproduccion dei chivaus.


text:
Guilhèm d'Occam
Guilhèm d'Occam nasquèt en 1290 a Ockham (Surrey) e moriguèt en 1347 a Munic. Foguèt un filosòf e teologian franciscan anglés. La Glèisa d'Anglatèrra lo faguèt com sant.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Entre uèit e tretze ans dintrèt dins l'òrdre franciscan dins un convent de Londres. En 1306 foguèt nomenat sosdiague e en 1310 (quans aviá 20 ans) comencèt la formacion teologica per acabada en 1317 a Oxford, sens aver acabat los corses obtenguèt lo títol de mèstre; per aquò se nomenava Venerabilis Inceptor ("lo venerable principiant"). A partir de 1319 ensenhèt a Oxford e a París, pasmens jamai foguèt nomenat mèstre perque sas doctrinas èran consideradas gaireben ereticas pels membres de la facultat. Es possible que foguèt lo disciple de John Duns Escot, mas es pas segur. En 1321 tornèt al convent franciscan de Londres ont demorèt.
En 1323 Guilhèm d'Occam se presentèt a la reünion del capítol franciscan de la província, que aquel an se faguèt a Bristol, per defendre sas opinions, alara que ja suspectat d'eretgia per qualques uns de sos confraires.
Esquisma amb lo papa[modificar | modificar la font]
En mai de 1324 foguèt cridat per la curiá papala d'Avinhon per respondre a d'acusacions d'eretgia fachas per un ancian cancelièr d'Oxford (John Lutterel). Demorèt en residéncia susvelhada a Avinhon. Aprèp dos ans lo papa acordèt una senténcia tròp leugièra segon l'opinion de l'acusador e lo papa tornèt estudiar l'afar. Jamai foguèt condemnat. Entrestant, en 1327 l'emperador Loís de Baviera declarèt son poder superior a aquel de papa Joan XXII (lo poder civil superior a l'eclesiastic) e los franciscans esperitals s'enfrontèron al subjècte que lo papa se destornava de sa doctrina de pauretat segon que lo Crist e los apòstols jamai avián possedit res e doncas totas las proprietats devián èsser "en usus". Michele de Cesena, alara major dirigent de l'ordre franciscan, encontrèt Guilhèm d'Occam e aquel aderiguèt al movement esperital franciscan, l'ajudant. Loís de Bavièra e l'antipapa Nicolau V (nomenat pel meteis emperador) s'avisèt que los esperitals poirán èsser bons aliats, los sostenguèt. Lo 26 de mai de 1328, Guilhèm d'Occam, ensemble amb d'autres esperitals e representants imperials fugiguèron d'Avinhon se sentissent menaçats e anèron cap a Pisa, a l'epòca, proprietat de Baviera, ont l'emperador los aculhiguèt e los aparèt. Una legenda ditz qu'Occam se placèt sos sa proteccion disent: « Ò, emperador, apara-me amb l'espasa, que ieu t'apare amb lo vèrbe » (En latin: « O imperator, defende me gladio, et ego defendam te verbo »). En junh del meteis an Guilhèm d'Occam foguèt excomuniat per aver abandonat Avinhon sens lo permés del papa. En 1329 se n'anèt a Munic amb Loís de Bavièra perque l'emperador capitava pas a contrarotlar los senhors italians del luòc. Guilhèm d'Occam e los franciscans acusèron lo papa d'eretgia. Alara s'afrontèt obertament amb Joan XXII. Aqueste, escriguèt d'òbras criticas contra lo papa e divèrses tractats qu'analisan lo poder civil e l'eclesiastic. En 1334 moriguèt Joan XXII, Guilhèm d'Occam e los franciscans contunhèron de s'afrontar amb son successor Beneset XII. Michele de Cesena moriguèt en 1342 e Guilhèm capitèt los esperitals opausats al papa alara que son predecessor foguèt nomenat vicari. Loís de Bavièra foguèt destituit en 1346 e moriguèt l'an seguent. En 1348 Guilhèm demandèt lo perdon del papa Clemenç VI. Lo papa li exigiguèt una seria de condicions de cambi. Se sap pas se concediguèt. Guilhèm moriguèt a Munic en 1347 victima de la pèsta negra. Tornèt èsser admés dins la glèisa en 1359 pel papa Innocenti VI.
Òbras[modificar | modificar la font]
Las òbras de Guilhèm d'Occam se pòdon dividir entre filosoficas, teologicas e politicas. Las principalas son:
Filosoficas e teologicas[modificar | modificar la font]
- Opera philosophica et theologica
- Summa logicae (1328): Tractat de logica dividit en tres partidas (Pars prima, Pars secunda e Pars tertia).
- Quodlibeta septem (1327): Comentari de las Senténcias de Paire Lombart
- Quaestiones in octo libros physicorum (1324): Tractat de fisica e òbra principala d'Occam sul subjècte
- Major summa logices
Politicas[modificar | modificar la font]
- Dialogus super dignitate papali regia (1338): Explica, en dialòg, l'autoritat eclesiastica de la cort pontificala.
- Tractatus de imperatorum et pontificum potestate (1347); Ont explica los poders de l'emperador e aqueles del papa.
- Compendium errorum Johannis Papae XXII (1334): Ont q èra totas las errors del pontife
- Dialogus in tres partes diatinctus (1343)
Doctrina filosofica[modificar | modificar la font]
Dins lo debat dels Universals adoptèt una posicion nominalista:
- L'Univèrs existís pas d'eperel ni en cap d'autra causa, pasmens existisson los individús singulars dotats de qualitats tanben singularas.
- L'Univèrs es un concèpte mental amb çò que fasèm referéncia a una pluralitat d'individús semblables.
- Es un signe que nos renviam e se referís a las causas o entitats individualas.
- Se referís dirèctament a la causa e pas al concèpte, encara que i es subordenat.
Occam prepausa una vertadièra vulgarizacion lingüistica e conceptuala (Rasor d'Occam) de tot aquò qu'es pas clar, coma per exemple, los concèptes metafisics.
Amb diferentas variantas, lo nominalisme d'Occam difusèt dins tota Euròpa, e constituís una interpretacion modèrna que s'afrontèt amb aquela de Tomàs d'Aquin ja anciana.


text:
1579
Aquesta pagina concernís l'an 1579 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Lo matematician francés François Viète encoratjèt l'utilizacion dei nombres decimaus favorizant la difusion d'aquelei nombres en Euròpa.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera descripcion dei valvulas dei venas. Foguèt realizada per lo mètge italian Hieronymus Fabricius (1533-1619).


text:
Larache
Larache (arabi: العرائش Al-Araish) es una vila de Marròc, a la província de Larache (region de Tanger-Tetuan) a 86 km de Tanger. Es l'antica ciutat Lixus. A 107 371 abitants (2004). Recentament foguèron bastits de quartièrs nòus subretot "Almaghrib Aljadid" o Le nouveau Maroc.
Luòcs[modificar | modificar la font]
Los luòcs principals de la vila son:
- Pòrta Bab el Khemis
- La Medina
- Lo Sok Esseghir (Sok Petit)
- Lo mercat orticòls
- ostals andalosas
- La pineda de 2 km al costat de la mar
- Cementèri espanhòl amb la tomba de Jean Genet (1910-1986).
- La Plaja
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul puèg de Tchemmich situat de l'autra costat del riu Lukkos (Locus) de la vila actuala, los fenicians fondèron un centre comercial nomenat Lixus al sègle VIII AbC (i a pas de pròba d'una installacion anteriora al sègle VIII AbC alara que la legenda situava la fondacion de la ciutat entre 1100 e 1000 aC), que vèrs lo sègle V AbC passèt jos influéncia de Cartage. Fasiá partit del reialme de Mauritània e mai tard de la província romana de la Mauritània Tingitana, venent colonia romana; atenguèt la seuna prosperitat maximala jos Claudi (41-54). Se creava alara qu'èra lo luòc del Jardin de las Esperidas amb las seunas pomas d'aur. Jols romans la ciutat i aviá de banhs, temples, barris (del sègle IV) e d'ostals amb de mosaïcas. La ciutat viviá subretot de la pesca. Demorèt fins a l'arribada dels musulmans al sègle VII coma testimonian los rèstes d'una ancina mesquita.
Se faguèt d'excavacions entre 1948 e 1969. En 1989 comencèt un estudi prigond de las mosaïcas. La superfícia escavada fins ara representa 20% dels 75 ectaras qu'ocupava Lixus.
Aprèp se supausa que la zona foguèt abandonada. Lixus, tampauc jos un autre nom, es pas mencionada abans lo sègle XIII. Probablament foguèt fondada al sègle XII per la tribú dels Banu Arus que batejèron coma al-Arish mta Bni Arus (Las vinhas dels Banu Arus). Lo sultan almohade Yakub hi construiguèt una fortaleza a la bòca del oèd Lukkos. Una ataca castelhana se faguèt en 1270.
Aprèp l'installacion dels portugueses dempuèi Ceuta en 1415 faguèron una ataca a Larache qu'aguèt pas de resultats o de seguida. En 1471 los portugueses (rei Alfons V de Portugal) ocupèron Arzila e Tanger e per paur los marroquins evacuèron Larache que demorèt dins la zona d'influéncia portuguesa, alara que demorava despoblada pendent 20 ans. En 1489 Joan II de Portugal bastiguèt a 15 km de Larache (cap a l'interior), sus la broa del Lukkos al pont de confluéncia amb l'oèd Mkhazen, una fortaleza que podava menaçar Fès e Kasr al-Kabir e que se nomenava Graciosa; la garnison foguèt assetjada, e decimat pel paludisme, mal avitalhada e sens rebre d'ajuda perque l'oèd èra pas totjorn navegable per las barcas. Se rendèt aprèp una longa resisténcia, e podèt se retirar onorablament.
Alara al-Arish, ara al-Araish, foguèt restaurada per Mawlay al-Nasir, filh del sultan wattassida Muhammad al-Shaykh. En 1491 bastiguèt la casba. Los abitants vivian de la pesca, del bòsc e del carbon de fusta del bòsc, que s'esportava cap a Tanger e Arzila, mau vivian jos la paur de las incursions portuguesas, frequentas al parçan. En 1504 los portugueses ataquèron la ciutat. En 1546 èran las naus espanholas de Cadis qu'ataquèron la ciutat. Pasmens lo pòrt prosperava perque èra l'unic pòrt del nòrd de Marròc qu'èra pas dins las mans dels crestians, e mai èra plan prèp de Fès. Los portugueses i tenian un feitor (de feitoria = fabrica) o establiment comercial; las naus genoesas i venian sovent (un castelh a la dintrada del pòrt se nomenava "Castelh dels genoeses").
Abans 1550 ja s'èran desenvolupat piratamands basats dins lo pòrt, mas aprèp de l'evacuacion d'Arzila pels portugueses en 1550 aqueles augmentèron fins a 1600. Lo rei de Castelha e Catalonha-Aragon Felip III decidiguèt d'ocupar lo pòrt çò que faguèt en 1610 amb un acòrdi amb lo sultan saditan Muhammad al-Mamun. Espanha conservèt Larache fins a 1689 quand tornèt èsser presa per l'alauita Mawlay Ismail. D'aquela epòca demòra lo Castelhon de las Cigonhas (Santa Maria de Euròpa) al sud-sud-oèst de la ciutat.
La vila se poblèt alara amb de gents de la montanha e del Rif. Alara se produguèt qualques atacas o bombardaments per mar sens gaire succès lo principal se faguèt en 1765 per l'amiral francés Du Chaffault, que foguèt foragetat. En 1860 pendent la guèrra amb Espanha, los espanhòls bombardèt la ciutat.
Foguèt ocupada una autra còp en 1911, lo 8 de junh, e debarquèron las fòrças espanhòlas que la conservèron fins a 1956. Vejatz: Protectorat Espanhòl al Marròc.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Tomas García Figueras, Miscelánea de estudios africanos, Larache 1947-1948


text:
Berbèr
- Per afichar lei caractèrs tifinaghs, installatz aquesta polissa de l'IRCAM.
Lo berbèr, sonat tanben libicoberbèr, tamazight o amazigh (nom autoctòn: tamazight o pus exactament ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ = tamaziYt)[1], es una lenga parlada dins lo nòrd d'Africa (Berberia, Magrèb). Aquela lenga soleta constituís una branca importanta de la superfamilha dei lengas afroasiaticas.
Somari
Extension[modificar | modificar la font]
Lo berbèr se parla uei dins de territòris discontinús d'Africa dau Nòrd: es present dins leis estats de Marròc, Espanha (a Melilla/Mrich, traças ancianas ais illas Canàrias), Argeria, Tunisia, Mauritània, Mali, Nigèr, Burkina Faso, Libia e Egipte.
Son domeni iniciau s'espandissiá dins quasi tota l'Africa dau Nòrd, deis illas Canàrias a l'oèst fins a l'oasi de Siwa a l'èst (en Egipte) e de la mar Mediterranèa au nòrd fins ai flumes de Nigèr e Senegal au sud.
En seguida de la conquista musulmana dau sègle VIII, i aguèt pus tard, dau sègle XI enlà, una invasion de populacions parlant arabi: leis invasions hilalianas [1]. Lo domeni berbèr a reculat e forma uei de dialèctes esparpalhats en Africa dau Nòrd, que sovent son separats per de zonas arabizadas o inabitadas.
De comunautats de lenga berbèra existisson en Euròpa e lai forman una partida importanta de l'immigracion d'origina maugrabina. Tanben i a de grops de berbèrs toarègs immigrats en Nigèria, Chad e Mauritània.
Dialèctes[modificar | modificar la font]
Lo berbèr compreniá ancianament de varietats coma lo libic e lo numida (a l'Edat Antica) e tanben lo guanche deis illas Canàrias (estench après la colonizacion espanhòla, e mai se laissa de traças dins l'espanhòu canari actuau).
Encuei lei dialèctes berbèrs principaus son:
- Lo rifenc (tarifit) dins lei montanhas de Rif au nòrd de Marròc e dins l'enclava espanhòla de Melilla (Mrich).
- Lo tamazight o brabèr (tamazight/tamaziYt), dins lo Marròc centrau. Lo mot tamazight pòt designar tanben tot lo berbèr.
- Lo tashelit o chleuh (tacelḥit) au sud de Marròc.
- Lo zenaga au sud-oèst de Mauritània.
- Lo shènoï (tacenwit) a l'oèst d'Argier, en Argeria.
- Lo cabil (taqbaylit) en Cabilia, a l'èst d'Argier, en Argeria.
- Lo shaui (tacawit) dins lei monts Aurès, en Argeria.
- Lo toarèg (tamaceq) dins lo centre e lo sud de Sahara, escambarlat subre leis estats d'Argeria, Mali, Nigèr e Libia, amb una enclava recenta en Burkina Faso.
- De dialèctes escampilhats en Tunisia, dins quauquei vilatges dau continent e dins l'illa de Jèrba.
- De dialèctes escampilhats dins leis oasis dau nòrd de Sahara, en particular:
- Lo guanche deis illas Canàrias a cessat de se parlar dins l'us corrent mai a laissat de traças dins l'espanhòu locau (mots comuns, noms pròpris, formulas, noms emblematics). L'espanhòu s'impausèt dins l'archipèla a partir dau sègle XIV e subretot dau sègle XV. Lo guanche auriá desparegut au sègle XVIII.
Existís pas encara de classificacion consensuala dei dialèctes, ja que certanei dialèctes pichòts e isolats son pas estats ben estudiats.
Unitat dau berbèr[modificar | modificar la font]
Lei dialèctes berbèrs gardan una cèrta unitat estructurala que permet a pron d'especialistas de dire que forman una lenga comuna, maugrat lei sègles de separacion consecutius a l'arabizacion medievala. Certaneis especialistas, pasmens, estiman que caudriá parlar de "lengas berbèras" au plurau perque lei dialèctes mai periferics coma lo toarèg, lo zenaga e lo siwi an mai de particularitats. Maugrat aquò, toteis aquelei dialèctes presentan fondamentalament d'estructuras comunas que permeton de parlar d'una sola lenga berbèra, segon lo lingüista Salem Chaker[2].
Estatut[modificar | modificar la font]
Lo berbèr es pas lenga oficiala, enluòc. Subís una diglossia e es en via de fragilizacion davant la pression dei lengas oficialas coma l'arabi dins la màger part deis estats (e tanben subís la pression dau francés dins certaneis estats). Lei dialèctes pus pichons e pus isolats, en Tunisia en particular, son menaçats d'una substitucion rapida au profiech de l'arabi.
Lo berbèr toarèg benefícia ren que de l'estatut emblematic de "lenga nacionala" en Mali e Nigèr dempuei leis independéncias, amb una politica timida d'ensenhament e de fixacion grafica latina, de 1966 enlà, que recebèt lo sosten de l'UNESCO.
Marròc e Argeria reprimiguèron lo berbèr après leis independéncias, mai amb la liberalizacion politica parciala deis ans 1990, acceptèron timidament son ensenhament dins leis ans 1990. Marròc fondèt en 2001 l'Institut Reiau de la Cultura Amazigh (IRCAM), basat a Rabat, e Argeria autregèt au berbèr l'etiqueta de "lenga nacionala" en 2002. Aquò es lo resultat d'una accion militanta tenaça dei movements berbèrs dempuei leis ans 1970, amb una intensitat especiala en Cabilia (Argeria).
L'estatut de "lenga nacionala" permet un ensenhament dau berbèr amb de mejans modèsts e una pichona preséncia tolerada dins lei mèdias. Pasmens aquelei mesuras timidas equivalon pas a un estatut de lenga oficiala e sufison pas per inversar la diglossia au profiech de l'arabi e dau francés[3].
Autrejan ges de proteccion ni d'estatut au berbèr en Tunisia, en Libia, en Mauritània, en Egipte e en Espanha (Melilla/Mrich, Canàrias).
Codificacion[modificar | modificar la font]
Escritura[modificar | modificar la font]
- Per afichar lei caractèrs tifinaghs, installatz aquesta polissa de l'IRCAM.
Tres escrituras son possiblas per notar lo berbèr.
- Lei tifinaghs son lei letras d'un alfabet berbèr fòrça ancian, aparegut au sègle VI avC, en essent sa forma primitiva l'alfabet libic de l'Edat Antica. Son origina es pas clara: benlèu derivariá de l'alfabet fenician que s'utilizava a Cartage. Mai una ipotèsi pus recenta dei lingüistas Salem Chaker e Slimane Hachi dona a l'alfabet libic una origina autoctòna, venent de l'art popular berbèr dei gravaduras, tot en admetent una influéncia cartaginesa[4]. Lei tifinaghs se faguèron remplaçar per l'alfabet arabi a partir de la conquista musulmana dau sègle VIII. A l'epòca contemporanèa, ren que lei toarègs an contunhat d'utilizar lei tifinaghs de maniera tradicionala. Dempuei leis ans 1970, lo movement renaissentista berbèr desvolopa una version modernizada dei tifinaghs, lei neotifinaghs, que se son reïntroduchs dins d'autrei dialèctes que lo toarèg e qu'an recebut en 2002 lo sosten de l'Institut Reiau de la Cultura Amazigh (IRCAM) en Marròc.
- L'alfabet latin s'es desvolopat per notar lo berbèr dempuei lo començament dau sègle XX, en concurréncia amb lei tifinaghs. Una part dau movement berbèr preferís lei caractèrs latins per escriure la lenga correntament e conselha d'acantonar lei tifinaghs per un usatge solament emblematic o decoratiu.
- Una ortografia berbèra en caractèrs latins es a se metre en plaça dempuei leis ans 1970 e receu lo sosten de l'INALCO (Escòla dei Lengas Orientalas de París). Aqueu sistèma es vengut majoritari dins l'usatge. Es concebut per notar totei lei dialèctes de maniera convergenta. Utiliza tanben de caractèrs latins modificats (č, ḍ, ğ, ḥ, ṛ, ṣ, ṭ, ẓ) e de caractèrs d'origina grèga (ɛ, ɣ). La dificultat tecnica de reproduire aquelei signes especiaus fa que certaneis usatgiers lei remplaçan per de signes pus disponibles sus un clavier latin abituau[5].
- En Mali e en Nigèr, una autra ortografia en caractèrs latins existís dempuei 1966 amb lo patronatge de l'UNÈSCO. Prepausa una notacion comuna per lei divèrsei lengas de Mali e Nigèr (tant per lo berbèr toarèg coma per de lengas qu'an ges de parentat amb lo berbèr). Dempuei 1984, una reforma a sarrat aquela ortografia d'aquela de l'INALCO, de maniera quasi completa.
- L'alfabet arabi a jamai sostengut una produccion escricha importanta en berbèr, exceptat en tashelhit. S'utilizèt après l'arribada de l'arabi a l'Edat mejana e avans la reïntroduccion dei tifinaghs dins una granda part dau domeni au sègle XX. Ara l'alfabet arabi s'utiliza de mens en mens dins lo movement renaissentista berbèr. Dempuei leis ans 2000, de mitans pròches de l'islamisme o de l'estat argerian assajan de promòure l'alfabet arabi, mai una part dei berberistas veson aquò coma un perilh d'afebliment per lo berbèr.
Remarcas.
- Existisson de "consonantas tibadas" que s'escrivon doblas dins l'alfabet latin: ẓẓ. Lei grafias non oficialas, quand utilizan de grafèmas amb doas letras (per ex. ẓ remplaçat per zh), nòtan lei "consonantas tibadas" en doblant la primiera letra dau grop de consontantas (per ex. ẓẓ remplaçat per zzh).
- Dins l'ortografia de l'INALCO, preveson d'adoptar eventualament de variacions soplas per notar certanei dialèctes. Per exemple, en mai dei vocalas de basa dau berbèr (a, i, u, e), d'unei prepausan d'utilizar en toarèg de vocalas suplementàrias (coma o...).
Estandardizacion[modificar | modificar la font]
Divèrs especialistas, mai que mai aquelei de l'INALCO (Escòla dei Lengas Orientalas de París), trabalhan sus una estandardizacion moderada dau berbèr. Retenon lo modèl d'una lenga pluricentrica (coma en occitan) amb d'estandards regionaus que se basan subre lei grands dialèctes, en cercant una convergéncia entre elei [7].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Centre de Recèrca Berbèra (INALCO, París) Sintèsis scientificas claras per lo grand public
- (fr) Institut Reiau de la Cultura Amazigh (IRCAM, Rabat) Ressorsas divèrsas, eveniments, polissas e claviers en tifinaghs
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei mots berbèrs exactes, que s'utilizan de còps en occitan, son: amazigh "berbèr" (persona), imazighen "berbèrs" (populacion), tamazight "lenga berbèra", Tamazgha "Berberia / país berbèr". Lo grafèma gh se remplaça pus exactament per la letra Y dins l'alfabet latin berbèr.
- ↑ Grafia oficiala, pasmens, en Mali e Nigèr.


text:
Hèume
Lo hèume (var. l'èlme, l'èume; notar la varianta grafica arcaïca fèume[1] en scripta bearnesa) qu'ei un casque de cavaleria e ua pèça de las armaduras deus chivalièrs de l'Etat Mejana.
Desvolopat a partir deus casques hornits de nasaus de la hauta Etat Mejana, qu'emparava lo cap tot sancèr e qu'èra provesit de horats peus ueis. Los hèumes que hon emplegats mei que mei enter lo sègle XII e lo sègle XV
A l'escadença deus tornaments de chivaleria, qu'èra coroat d'un cimièr qui permetèva d'identificar los chivalièrs (amassa dab lo lor escut).
- ↑ Lo diccionari de Pau Raimond e Vastin Lespin que'u mentau dab la grafia anciana fèume qui notava la h dab ua f.


text:
1338
Aquesta pagina concernís l'an 1338 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la conquista dau Despotat d'Epira que foguèt annexat dins lo corrent de l'annada marcant un succès important per l'Empèri. Pasmens, un deis eiretiers dau Despotat, Nicefòr III Orsini, capitèt de s'enfugir a Tarenta onte preparèt una expedicion per reconquistar lo Despotat (→ 1339).
Principat de Moscòu[modificar | modificar la font]
Per s'aparar còntra lei collèctas d'impòsts organizadas per lo prince Ivan au profiech dei Mongòls, lo Principat de Belozero se placèt sota la sieuna senhoriá. Aquò permetèt d'estendre sa zòna d'influéncia vèrs lo nòrd car Ivan capitèt rapidament de prendre lo contraròtle de la direccion de la vila — laissèt pasmens de poders simbolics a la dinastia locala.


text:
Te fau pas confondre la linguistica emb l'istòria e la cultura. Sei plan d'acòrdi que Nissa es diferenta e originala de las vilas de Provença, que son istòria es charjada, mas d'un punt de vusda nonmas linguistic, las diferencias son tròp pichonas per que lo Nissart sia considerat coma un dialecte. Apres, comprene ton enveja de te batre per la reconeissença de ta vila, sovent laissada de costat per los autres occitans, e per 'quò, bòte d'autres mejans a ta dispausicion per la far valer.
Apres, coma ditz LaurençD, lo tot es de te sentir plan coma n'autres, de partatjar e d'eschamnhar sus l'Occitania, e daissem la linguistica au monde que 'quò n'es lo trabalh.
P.S : e la setamana passada, ai ben auvit un Nissarte dire "Vous ne le répèterez pas trop par chez nous, mais finalement, le Nissarte, c'est du Provençal, ce qui ne nous empêche pas d'avoir une histoire radicalement différente de "Marseille-Capitale-Régionale".


text:
542
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 542 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Arribada de la Pèsta de Justinian a Constantinòple. En causa de la viruléncia de la malautiá, la situacion venguèt rapidament catastrofica ambé mai de 10 000 mòrts jornadiers segon lei documents bizantins a l'apogèu de l'epidemia (lo nombre totau de victimas representèt 40% de la populacion). De mai, la posicion centrala de la capitala bizantina dins l'economia mondiala favorizèt la difusion de la malautiá vèrs Euròpa e Asia.


text:
849
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 849 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Represa de la guèrra còntra Bretanha. Lo rèi Carles cridèt lo còmte Lambert II de Nantas e li fisèt la Marcha de Bretanha per aparar la region còntra leis incursions bretonas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Arrestacion e execucion dau generau turc Itakh al-Khazari que son poder èra vengut una menaça per lo califa Al-Mutawakkil.
Reiaume de Pagan[modificar | modificar la font]
Annada retenguda per la fondacion dau reiaume de Pagan.


text:
Sant-Yust
Sant-Yust en breton ( Saint-Just en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Just ven de sant Just, nascut a Aussèrra e martyrisé en lo Beauvaisis. La region de Sant Just a #èsser ocupada dempuèi longtemps coma ne testifica çò fòrça important luòc mégalithique #que s'i tròba amb los sieus menhirs e tumulus.
Sant-Just es un démembrement de la parròquia primitive de Renac. En 1101, Alarac o Allérac es lo centre paroissial de Sant-Just. A situat près de de lo vilatge del Châtaignier. Alarac A #èsser, sembla, desligat al Sègle XI de la parròquia de Sixt e/o Renac (Istòria de Bretanha per A. De la Borderie, II, pàg. 178).
Quand la glèisa de Alarac què en ruïnes, lo centre de la parròquia de Sant-Just a transferit al Vièlh-Bourg, en la capèla d'un prieuré del abbaye Sant-Salvador de Redon, de contunh al endroit ont a bastit la glèisa actuala entre 1848 e 1851. Es a l'epòca del bastiment d'aquela glèisa #que se comença a evocar lo tèrme de "scenari". N'efièch, de nombroses obrièrs en sabot, en venent alentours, œuvrant per lo sieu bastiment se #reagrupar per dinnar sus las nautors per verificar l'evolucion dels trabalhs. Los obrièrs an acabat per parlar de st-just cossí de la municipalitat del scenari. La glèisa del Vièlh-Bourg pren alavetz lo nom de Sant-Just a causa de las reliques d'aquel sant #que conserva. Lo bourg de Sant-Just barrava los ceps e collier dels senhors de Renac. La parròquia de Sant-Just dépendait antany del ancià évêché de Vannes.
Lo castèl del Vièlh-Tribunal i auriá #èsser una de las residéncias de la duchesse Anne.
Saint-Just vient de saint Just, né à Auxerre et martyrisé dans le Beauvaisis. La région de Saint Just a été occupée depuis très longtemps comme en témoigne le très important site mégalithique qui s'y trouve avec ses menhirs et tumulus.
Saint-Just est un démembrement de la paroisse primitive de Renac. En 1101, Alarac ou Allérac est le centre paroissial de Saint-Just. Il est situé près du village du Châtaignier. Alarac a été, semble-t-il, détaché au Sègle XI de la paroisse de Sixt et/ou Renac (Histoire de Bretagne par A. de la Borderie, II, p. 178).
Quand l'église d'Alarac tombe en ruines, le centre de la paroisse de Saint-Just est transféré au Vieux-Bourg, dans la chapelle d'un prieuré de l'abbaye Saint-Sauveur de Redon, puis à l'endroit où est construite l'église actuelle entre 1848 et 1851. C'est à l'époque de la construction de cette église qu'on commence à évoquer le terme de "plateau". En effet, de nombreux ouvriers en sabot, venant des alentours, œuvrant pour sa construction se regroupèrent pour déjeuner sur les hauteurs pour constater l'évolution des travaux. Les ouvriers ont fini par parler de st-just comme de la commune du plateau. La glèisa du Vieux-Bourg prend alors le nom de Saint-Just à cause des reliques de ce saint qu'elle conserve. Le bourg de Saint-Just renfermait les ceps et collier des seigneurs de Renac. La paroisse de Saint-Just dépendait jadis de l'ancien évêché de Vannes.
Le château de La Vieille-Cour aurait été une des résidences de la duchesse Anne.


text:
Sant Petersborg
Sant Petersborg (en rus CaHkT-ПeTepбypr) es la pus granda vila de Russia per la superfícia (1 439 km2) e la segonda vila per lo nombre d'abitants (amb mai de 4,5 milions d'abitants en 2007) aprèp la capitala Moscòu. Es situada al nòrd-oèst del país sul dèlta de Neva, al fons del Golf de Finlàndia dins la mar Baltica. Capitala de l'Empèri Rus de 1712 a 1918, Sant Petersborg consèrva dempuèi un ensemble arquitectural unic que ne fa una de las pus bèlas vilas d'Euròpa. Principal pòrt rus sus la mar Baltica, es un centre major de l'industria, de la recèrca e de l'ensenhament rus e un important centre cultural europèu. Sant Petersborg es la segonda vila d'Euròpa per la superfícia e la cinquena per la populacion.
Sant Petersborg foguèt fondada en 1703 pel tsar Pèire Ièr de Russia dins una region disputada dempuèi de temps al reialme de Suècia. Amb son urbanisme modèrne e son estetica d'origina estrangièra, la novèla vila permetèt a Russia de « dobrir una fenèstra sus Euròpa » e contribuir, coma o voliá Pèire, a auçar Russia al reng de las grandas poténcias europèas. Lo centre vila, bastit segon de directivas dels sobeirans russes, presenta una arquitectura unica que mescla d'estils arquitecturals (barròc, neoclassic) adaptats d'un biais original per d'arquitèctes sovent d'origina italiana. Sa beutat e sos nombroses canals li valguèron lo nom de « Venècia del Nòrd ». La vila es marcada sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 1990.
Dempuèi sa fondacion fins al començament del sègle XX, Sant Petersborg foguèt lo principal centre intellectual, scientific e politic del país. Al sègle XIX, la vila venguèt lo principal pòrt comercial e militar de Russia e lo segond centre industrial del país, aprèp Moscòu. E mai a Sant Petersborg espetèt la Revolucion russa de 1917 e que los bolchevics trionfèron. La vila coneguèt dempuèi un certan aflaquiment. Al començament de las annadas 1920, aprèp la mudança de la capitala a Moscòu e la guèrra civila, lo nombre d'abitants s'esfondrèt ; e tornèt aténher son nivèl d'abans 1914 solament a la velha de la Segonda Guèrra Mondiala. Lo sètge de prèp de tres ans pendent aquel conflicte decimèt encara sa populacion. Amb mens d'un milion d'abitants aprèp la guèrra, la vila se tornèt poblar mercé a l'arribada de populacion d'autras regions. Dempuèi aquela epòca, Sant Petersborg pèrd totjorn d'abitants a respièch de Moscòu, fenomèn accelerat dempuèi la liberalizacion del sistèma economic rus.
Sant Petersborg cambièt mai d'un còp de nom : Petrograd (rus: ПeTporpaд), de 1914 a 1924, puèi Leningrad (rus: ЛeHиHrpaд), de 1924 a 1991, abans de tornar prendre son nom d'origina dempuèi lo referendum de 1991. Sant Petersborg es tanben nomenada familiarament Piter (rus: ПиTep) per sos abitants. Pels Russes, es la capitala del Nòrd (rus: ceBepHaя cToлицa, severnaïa stolitsa).
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
Poesjkin-standbeeld.jpg
Monument Pushkin sus la Plaça de las Arts
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

seg_langs: oci_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn unk unk unk unk unk unk srd_Latn oci_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Una jornada de licèuSe traire del lièch, se passar un pauc d’aiga pel morron, se vestir, aquò èra pro lèu fach. Lo licèu èra calfat, quitament melhor qu’al nòstre ostal. Caliá tanben far lo lèit, que degun tibava pas los lençòls a nòstra plaça. Pus tard, deviái èsser en segonda, inventèron de far de gimnastica; lo pion que, el, s’èra levat abans, n’èra encargat. Degun n’èra pas estrambordat. Dejunar, passar en estudi quèrre los afars, libres e quasèrns, e, a uèit oras, caliá èsser installats en classa. L’esquila o comandava tot, l’engoliment del manjar, la corsa per se metre en reng, la montada pels escalièrs, lo silenci dins la sala. I aviá una pausa corteta a dètz oras, un desenat de minutas, e la matinadas’acabava a miègjorn. Lo dinnar, seguit d’una recreacion ont podiam jogar, puèi d’una pichona mièja orada d’estudi, e caliá reprene los corses a doas oras per acabar a quatre. Aquí se plaçava lo melhor moment de la jornada. Demoràvem pas que los pensionaris, mainatges dels vilatges gròsses de la plana tant coma los dels masatges perduts dins las combas cevenòlas. Aviam una oras per vespertinar, disiam gostar. Tant que durèron las « restriccions », tenguèrem dins una sala especialament reservada per aquel usatge, la caisseta de las provesions, sonhosament tampada amb un cadenat. Lo local sentissiá a rance a fòrça de veire desfilar salsissas e salsissats, talhons de cambajons e bodins que nos donavan los parents. A la carnufalha se mesclavan los perfums de totes los fruches del País sovent transformats en confitura dins los pairòls familials. Quand dobrissiái la caisseta, i retrobavi la sentor de mas montanhas que montava dels topinons de confitura d’arboças e de castanhas que ma grand aviá fach còire amorosament. D’auton, èra la flaira de la pasta de codonhs que dominava e que portava al meus uèlhs la vision paradisenca de las soladas d’aqueles fruches que triàvem lo ser a l’ostal, abans de los metre a confir.A cinc oras - se disiá pas ges dètz-e-sèt oras coma ara -èra l’estudi long fins a las sèt. Ne profechàvem per far lo gròs de nòstre trabalh d’escòla e lo mèstre repetidor, qualque ensenhaire reconvertit o un estudiant tardièr, nos podiá ajudar se caliá, mas èra puslèu rar. Aimàvem mai nos explicar entre nautres. A sèt oras, l’estudi contunhava mas amb un segond pion, coma se lo primièr, tròp alassat, aviá besonh de relèva. Mas nosautres, infatigables, contunhàvem d’arreu fins a sèt e mièja ont l’esquila tindava d’un biais mai gaujós per nos convidar al sopar. Tre que lo darrièr repais èra acabat, aprèp una recreacion corta, montàvem al dormitòri. Cristian Laus, Los uèlhs de l’anhèl, I.E.O., 1999.Académie de Montpellier Baccalauréat général–Epreuve écrite de LV2–OccitanLangue d’Oc Session 2005, p. 1
Questions série L I - Compréhension A. Questions sul tèxt. . Respondètz dins l’òrdre, a las questions en justificant vòstras responsas en referéncia al tèxt. Totas las responsas a las questions seràn redigidas amb de frasas completas. 1 -Qual es que parla ? Que sabèm d’el? 2 - Cossí se debanan las jornadas al licèu ? Que ne pensatz ? 3 - Que se passa a aquesta epòca que se parla de "restriccions" ? 4 - Que manjan lo mond pel vespertin ? D'ont venon aquestas mangisclas ? 5 - Qual efièch fan sul narrator ? B. Reviratz al francés la fin del segond paragraf, de « Lo local » a « confir ». II - Expression personala 1 - Comparatz vòstras jornadas de trabalh a las del narrator. Que i a de diferent ? (150 mots) 2 - Contatz un periòde que l'avètz passat luènh de vòstra familha, en collectivitat. Vos mancava l'ostal ? (150 mots) * * * Questions série S I - Compréhension A. Questions sul tèxt. . Respondètz dins l’òrdre, a las questions en justificant vòstras responsas en referéncia al tèxt. Totas las responsas a las questions seràn redigidas amb de frasas completas. 1 -Qual es que parla ? Que sabèm d’el ? 2 - Cossí se debanan las jornadas al licèu ? Que ne pensatz ? 3 - Que se passa a aquesta epòca que se parla de "restriccions" ? 4 - Que manjan lo mond pel vespertin ? D'ont venon aquestas mangisclas ? 5 - Qual efièch fan sul narrator ? B. Reviratz al francés la debuta del segond paragraf, de « Dejunar» a «s’acabava a miègjorn». II - Expression personala Avètz la causida entre aquestas doas questions : siá - Contatz un periòde que l'avètz passat luènh de vòstra familha, en collectivitat. Vos mancava l'ostal ? (200 mots) siá - Podètz contar un remembre de vòstre vida ligat a una odor ? (200 mots) Barème conseillé Pour faciliter l’évaluation, on notera sur 100 chaque partie, et on divisera le total des points par 10.On tiendra compte de la compétence linguistique - correction, richesse lexicale et syntaxique -particulièrement dans l’expression personnelle.
Académie de Montpellier Baccalauréat général–Epreuve écrite de LV2–OccitanLangue d’Oc Session 2005, p. 2