text:
Dr. Strangelove
Dr Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb o Dr Strangelove (en occitan: Dr.Amor Estranh o: Cossí aprenguèri a me tafurar pas e a aimar la bomba es una comèdia militara e satirica sortida en 1964 e realizada par Stanley Kubrick segon la novèla Red Alert (o Two Hours to Doom), escricha per Peter George jol nom de Peter Bryant.
Somari
Sinòpsis[modificar | modificar la font]
L'istòria se debana en plana Guèrra Freja. Lo general american Jack D. Ripper, patissent de foliá paranoïaca, decidís d’enviar sos B-52 tustar l’URSS. Lo president dels Estats Units d'America comanda una reünion d'urgéncia dins la sala sosterrena de comandament estrategic per ensejar d'evitar una guèrra nucleara.
Un debat s’engatja alara entre los tenents de diferentas opcions politicas e militaras que s’ofrisson al president. La sola possibilitat per evitar un conflicte major es de provesir la posicion dels avions als sovietics per que los detrugan. D'unes son abatuts e d'autres son rampelats de pauc, mercé a la determinacion d'un oficièr britanic. Totes levat un, que lo sistèma de comunicacions fonciona pas. L’ambaissador de l’URSS, convocat per testimoniar de la bona fe del president american, menciona l’existéncia d’un sistèma secret de defensa que lançariá automaticament l’olocaust nuclear en cas d’ataca contra son país. Lo quite sistèma secret de defensa se nomena La Maquina Infernala.
Alara, se conselha del Doctor Stangelove, un scientific, transfug nostalgic del regim nazi. Explica alara una solucion possibla per salvar l'umanitat.
Mentretemps, l’equipatge del B-52 mèna sa mission cap al tèrme, segur de la legitimitat de l’òrdre que receptèt, malgrat totas las dificultats que deu encontrar. Al moment de largar sa bomba atomica sus la cibla sovietica senhalada, lo sistèma s'enraia. Lo capitani del B-52 amb un accent texan davala dins la cala, met son capèl de vaquièr, s'asseta sus la bomba e la destaca. Davala cap al sòl a caval sul veïcul balhant la mòrt nucleara levant son cobricap e cridant "yahhhooo !!". Lo filme s'acaba per qualques imatges plan vertadièrs d'ensags nuclears.
Distribucion[modificar | modificar la font]
- Peter Sellers: Coronèl Lionel Mandrake, President Merkin Muffley e Docteur Strangelove+
- George C. Scott: General « Buck » Turgidson
- Sterling Hayden: General Jack D. Ripper
- Keenan Wynn: Coronèl « Bat » Guano
- Slim Pickens: Major T.J. « King » Kong
- Peter Bull: Ambaissador de Sadesky
- Tracy Reed: Miss Scott
- James Earl Jones: Luòctenent Lothar Zogg
- Jack Creley: Mr. Staines
- Roy Stephens: Frankie Canon
- Gordon Tanner: Général Faceman
Scènas d'antologia[modificar | modificar la font]
- La conversacion al telefòn roge, que lo president american i ensaja amb tota la diplomacia possibla de far comprene a son omològ sovietic, completament ebri, en plena nuèch, la gravitetat de la situacion;
- Peter Sellers en oficièr britanic, ensajant d’empachar, de badas, lo general Jack D. Ripper de tirar a la mitralhadoira sus de soldats compatriòts venguts lo cercar, e que prengava per de Russes envasissent sa basa;
- Peter Sellers, segur de la foliá de son superior (que lancèt lo plan R), ensaja desesperadament de li tirar lo còde de retorn de las tropas. Son rasonament es interromput quand entend lo general Ripper se suicidar dins la sala de banh;
- Lo comandant de bòrd del B-52 que legís mejançant l'interfòne a son equipatge las consignas e fa verificar lo contengut de lor troça de subrervida, que conten entre autre tauletas de goma e una Bíblia miniatura combinada a un guide de conversacion en rus ;
- Lo general american « Buck » Turgidson e l'ambaissador sovietic ne venent als mans son interromputs dins lor bagarra pel president dels Estats Units declarant « Sénhers, podètz pas vos batre aicí ! Siètz dins lo PC de Guèrra. » ;
- Aquel quite general, respondent amb un estrambòrd desmesurat a la question del president de saber se un B-52 en rasejant podava pasar las dafensas antiaerianas sovieticas;
- Lo Dr Strangelove , amb un accent germanic marcat, ensajant de mestrejar son bras drech que tend a far lo salut itlerian espontanèament, e respondent tanben espontanèament « Jawohl, mein Führer ! » a una question del president dels Estats Units;
- Lo comandant de bòrd del B-52, capèl texan sul cap, cavalgant la bomba largada de l'avion.
Prèmis[modificar | modificar la font]
- British Academy Film Award del melhor filme e del melhor filme britanic en 1965.
- Oscars del cinéma 1964: quatre nominacions dins las categorias melhor filme, melhor realizator, melhor scenari, melhor actor (Peter Sellers).
Vejatz tnben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Monthly Film Bulletin, n° 361
- (en) Sight and Sound, hiver 1963-64, p. 37 + p. 52
- (fr)Cahiers du cinéma, n° 155, mai 1964
- (fr) Cédric Anger e Jean Douchet, Docteur Folamour : Stanley Kubrick, Film de l'Estran/CNC, París, non datat, 24 p. (coll. « Collège au cinéma »)
- (fr)Hélène Puiseux, L'apocalypse nucléaire et son cinéma, Éditions du Cerf, Paris, 1987, 235 p. (ISBN 2-204-02740-5)


c: text/html

text:
Nombre
Lei nombres son d'entitats abstrachas utilizadas dins lo comptatge e la mesura, e que permeton, per mejan dau calcul, d'accedir en d'informacions novèlas. Son presents dins lo lengatge e dins fòrça activitats umanas. En particular, la sciéncia modèrna existiriá pas sens elei, e lei tecnicas numericas jògan un ròtle de mai en mai important dins nòstrei societats. Lei matematicas son la disciplina que, dempuei l'Antiquitat, estúdia lei nombres, n'aprefondís la conoissença, e n'alarga la portada per de generalizacions successivas.
Somari
Remarcas terminologicas[modificar | modificar la font]
Chifra[modificar | modificar la font]
Una chifra es un caractèr utilizat per escriure un nombre o un numèro dins un sistèma de numeracion. Una error frequenta es de confondre lei nocions de « chifra » e de « nombre » (una error analòga seriá de pas destriar lei nocions de « letra » e de « mot », o la letra a de la preposicion a).
Per exemple (en numeracion decimala):
- 18 es un nombre de doas chifras,
- 25 − 17 = 8 (resultat d'una operacion) es un nombre e non pas una chifra, e mai son escritura decimala compòrte una soleta chifra.
Numèro[modificar | modificar la font]
Un numèro es una lista de chifras que sièrve pas a comptar o a mesurar e que jòga generalament lo ròtle d'una etiqueta numerica: per exemple, un numèro de telefòn.
Tipes de nombres[modificar | modificar la font]
Existisson divèrs tipes de nombres; per òrdre de generalitat creissenta, citem: leis entiers naturaus, lei nombres entiers, lei nombres decimaus, lei nombres racionaus, lei nombres reaus, lei nombres complèxes (puei encara d'autrei coma lei qüaternions, leis octonions...).
Se'n fa aicí una presentacion informala, onte se classa leis ensembles de nombres segon l'òrdre precedent.
Entiers naturaus[modificar | modificar la font]
Lei nombres pus familiars son leis entiers naturaus, elements de l'ensemble , utilizats per lo comptatge: 0, 1, 2, 3, ... Se i definís doas operacions: l'addicion e la multiplicacion.
Per còntra, la sostraccion pausa problèma: se pòt que la diferéncia de dos entiers naturaus siá pas definida dins ; per exemple, se i pòt pas definir d = 2 − 4 perque existís ges d'entier naturau d tau que 4 + d = 2. Se ditz que l'eqüacion 4 + d = 2 d'inconeguda d a pas de solucion dins .
Nombres entiers[modificar | modificar la font]
Per obviar a aquela dificultat, se definís de nombres novèus, que son leis entiers (estrictament) negatius, permetent de donar sens a una sostraccion coma la precedenta: 2 − 4 = −2. Un tau nombre se pòt interpretar concretament en tèrmes comptables coma un deute. Per exemple, s'una persona dispausant de 2 èuros crompa un article de 4 èuros (lo comerciant li fasent crèdit), dispausarà finalament d'una soma de 2 − 4 = −2 èuros; autrament dich, aurà un deute de 2 èuros. Leis entiers negatius s'utilizan correntament dins l'escala dei temperaturas: una temperatura de −3 °C es 3 °C en dessota de 0 °C.
L'ensemble constituit deis entiers naturaus e deis entiers negatius se nòta (l'iniciala de l'alemand Zahl, « nombre »; Zahlen au plurau) e seis elements son lei nombres entiers, que generalizan leis entiers naturaus. Se i definís tres operacions: l'addicion, la sostraccion e la multiplicacion. Se ditz que l'ensemble , provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es un anèu commutatiu.
Per còntra, la division pausa problèma: se pòt que lo quocient de dos entiers siá pas definit dins ; per exemple, se i pòt pas definir lo quocient perque existís ges d'entier r tau que 3 r = 2. Autrament dich, l'eqüacion 3 r = 2 d'inconeguda r a pas de solucion dins .
Nombres racionaus[modificar | modificar la font]
Una segonda generalizacion permet de tractar la dificultat: se definís lei nombres racionaus. Cadun d'elei s'escriu coma una fraccion r = p / q de dos entiers p, q onte q es diferent de 0, per exemple 2 / 3, o (−3) / 4 = 3 / (−4) que se pòt tanben escriure −3 / 4; la fraccion representa lo quocient dei dos entiers. Lei racionaus generalizan leis entiers, car tot entier n es lo racionau n / 1.
L'ensemble dei nombres racionaus se nòta (l'iniciala de quocient). Se i definís quatre operacions: l'addicion, la sostraccion, la multiplicacion e la division. Se ditz que l'ensemble , provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es un còrs commutatiu.
En escritura decimala, lei nombres racionaus se caracterizan per la periodicitat de son desvolopament: a partir d'una cèrta posicion, un grop de decimalas se repetís. Per exemple:
253 / 700 = 0,36 142857 142857 142857..., onte lo grop de decimalas 142857 (sonat periòde dau desvolopament) se repetís indefinidament après la segonda decimala.
Nombres decimaus[modificar | modificar la font]
Lei nombres decimaus son lei racionaus que se pòdon escriure coma lo quocient (onte e ) d'un entier e d'una poténcia de 10. Se caracterizan per un desvolopament decimau finit, valent a dire que sei decimalas son totei nullas (e s'escrivon pas) a partir d'una cèrta posicion: per exemple:
- 3 / 25 = 12 / 102 = 0,12 es decimau
- 1 / 3 = 0, 333 333 333... o es pas.
La soma e lo produch de dos nombres decimaus son tanben de nombres decimaus (mai pas lo quocient en generau).
L'ensemble dei nombres racionaus se nòta (l'iniciala de decimau). Provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es un anèu commutatiu.
Nombres reaus[modificar | modificar la font]
Lei nombres reaus comprenon totei lei nombres utilizats dins de mesuras. Generalizan lei nombres racionaus, car coma elei, an un desvolopament decimau, mai aquest es pas necessariament periodic.
Per exemple:
- lo nombre es la longor de la diagonala d'un carrat qu'a per costat c = 1: se saup dempuei l'Antiquitat qu'aqueu nombre reau es pas racionau: se ditz qu'es irracionau.
- lo nombre es la circonferéncia d'un ceucle qu'a per diamètre d = 1: se saup dempuei lo sègle XVIII (foguèt demostrat per Johann Heinrich Lambert) qu'aqueu nombre reau es irracionau.
L'ensemble dei nombres reaus se nòta (l'iniciala de reau). Se i definís quatre operacions: l'addicion, la sostraccion, la multiplicacion e la division. L'ensemble , provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es un còrs commutatiu.
De mai, es totalament ordenat: existís una relacion d'òrdre totau notada « » que permet de comparar dos reaus x, y quins que sián.
Finalament, se pòt representar l'ensemble dei nombres reaus per una drecha (la « drecha reala »), cada nombre reau x correspondent au ponch (unic) de la drecha qu'a per abscissa x.
Nombres complèxes[modificar | modificar la font]
Existís pas de nombre reau qu'a per carrat −1. Aquesta impossibilitat menèt de matematicians italians dau sègle XVI a l'invencion de nombres novèus, sonats inicialament nombres imaginaris (en oposicion a nombres reaus), e que son nom actuau es nombres complèxes. Lei nombres complèxes son leis expressions , onte x, y son dos reaus sonats respectivament partida reala e partida imaginària dau nombre complèxe z, e es un nombre complèxe que (per definicion) verifica la relacion:
Generalizan lei nombres reaus, car per tot reau x:
- ; autrament dich, lei nombres reaus son, entre lei nombres complèxes, aquelei qu'an 0 per partida imaginària.
L'ensemble dei nombres complèxes se nòta . Se i definís una addicion e una multiplicacion; per definicion, se x, y, u, v son de reaus:
L'ensemble , provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es eu tanben un còrs commutatiu.
Se pòt representar l'ensemble dei nombres complèxes per un plan (lo « plan complèxe »), cada nombre complèxe correspondent au ponch dau plan qu'a per abscissa x e per ordenada y.
En defòra dei matematicas, que n'an desvolopat fòrça l'estudi e onte son venguts indispensables dins fòrça domenis (comprés l'estudi dei nombres entiers), lei nombres complèxes s'utilizan en fisica (en particular: teoria dei corrents alternats, fisica qüantica).
Cadena d'inclusions[modificar | modificar la font]
Lei generalizacions successivas que se vèn de citar de la nocion de nombre son resumidas dins aquesta cadena (onte cada ensemble es un sosensemble pròpri dau seguent: leis ensembles son totei diferents):
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) John H. Conway & Richard K. Guy, The Book of Numbers, Springer-Verlag, 1996, 310 paginas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Francés de Corteta
Francés de Corteta, senhor de Cambas e de Pradas, tanben conegut com Corteta de Pradas (Agen, 1586 – Auta Faja, lo 3 de seteme de 1667), escrivan agenés deu sègle XVIIau e autor d'òbras barròcas de teatre en lenga occitana.
Vita[modificar | modificar la font]
A despart de la soa purmèra importància dens la literatura occitana, que sabem pauc de causas de la soa vita qui deisha quauques traucs peus sons biografs. Francés de Corteta qu’èra lo hilh de Maria Dufòrt e de Joan Jacme de Corteta, governador de Castelculhier. Que vadó dens ua familha de magistrats. Qu’estudiè au Collègi d’Agen abans d’estar page de Francés d’Esparvers de Lussan, futur marescau de França, governador deu Castèth de Blaia e vescomte d’Aubatèrra.
En 1608 qu’esposè la soa cosia Joana de Caumont. En 1619 que s’establí a Agen e quauques annadas arron, en 1639, que’u trobam dens l’armada au servici d’Adrian de Monluc, comte de Caramanh, governador deu país de Fois, de Donasan e d’Andòrra a l’escadença deu sièti de Fontarabia e de la presa de Salses. En dehòra de las soa activitats militaras, Adrian de Montluc qu’èra un òmi de letras pròche deu gran escrivan occitan Pèire Godolin. Definitivament tornat a Agen, Corteta qu’i compausè la soa òbra teatrala barròca e a la mòda deus gosts literaris d’aqueth temps: ua òbra literària occitana estilistacament enqüèra a egalitat dab lo teatre francés qui l’èra contemporanèu, e qui conservam tres pèças dont ua, Sancho Pansa qu’ei ua pèça de maquinas. Aqueth teatre que ho publicat peus sons hilhs (Maximilian e Joan Jacme), sonque en 1684, après la soa mort. Agen e lo Felibritge que’u dediquèn ua estatua dens lo jardin public.
Òbras[modificar | modificar la font]
*Ramonet, o lo paisan agenés tornat de la guèrra: pastorala qui auhereish ua version occitana deu matamòre qui preten franchimandejar sens escàder s’i. Au contra de L’Illusion Comica, aquiu l’ehèit comic qu’ei percevut d’un punt de vista parlaoccitan.
- Miramonda: òbra pastorala.
- Sancho Pança, al Palais dels Ducs: adaptacion dramatica e barròca dens ua pèça de maquinas d’aqueth episòdi deu tòme dus de l’òbra de Miguel de Cervantes.
Per las tres òbras que conservam de Francés de Corteta, los manescrits que demoran. Amassa que fòrman un triptic hèra interessant d’un espiar occitan e "gascon" (al sens d'epòca, çò es occitan del Sud), autoreferenciau puish que Ramonet e Sancho Pança que tractan lo famós topic deu miles gloriosus associat despuish au mens lo sègle XVIau dab los Gascons (véder, com simple exemple dens un heish de possibilitats lo Baron de Faeneste d'Agrippa d'Aubigné e lo Matamòre dens L’Illusion Comica de Pierre Corneille). La tresau pèça, La Miramonda, qu’ei ua pastorala.
Corteta dehens lo barròc occitan[modificar | modificar la font]
Los sons personatges (pastors e Matamòres) que son donc un pauc clichés occitans; totun, la causida de l’episòdi deus Ducs en çò de Cervantes qu’ei hèra interessanta. Sancho Pança, al Palais dels Ducs, en ehèit, que nse presenta un Don Quichòte parlaoccitan (dab aqueth lengadocian gasconejaire d'Agen) çò qui èra normau dens las letras de França qui's trufavan deu lo Matamòr gascon de Pierre Corneille dens L’Illusion Comica, mes que dà tanben lo parat de nse muishar un monde on los quites ducs be parlan occitan, e tot aquò dens un episòdi deu roman de Miguel de Cervantes on l’auto-referencialitat qu’ei un punt essenciau: en ehèit, a partir deu dusau tòme de Don Quichòte, los personatges qu’an avut lo parat de léger lo tòm purmèr qui en tot n'estar los sons personatges).
Au jòc de miralh deu roman de Cervantés, Corteta que horneish donc d'autes jòcs de miralhs que harga en mesclar las lengas e estereotipes. Qu'em atau au miei d'ua mena d'iperbarròc qui no's pòt júnher sonque au mejan de la lenga occitana.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Ratier, Charles. Œuvres de François de Cortète. Agen : Estampariá Modèrna, 1915.
- Garavina, Fausta. La letteratura occitanica moderna. Bolonha : Sansoni, 1970.
- Gardy, Felip. Histoire et anthologie de la littérature occitane, Tome II, l'âge du baroque - 1520 -1789. Montpelhièr : Premsas de Lengadòc, 1997.
- Anatole, Cristian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane. París : P.U.F., 1970.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa


text:
Albèrt Dauzat
Albèrt Dauzat (en francés Albert Dauzat) (Garait, 4 de julhet de 1877, Argèir, 31 d'octobre de 1955) èra un lingüista occitan. Son òbra fondamentala a permés d'avançar dins la coneissença de l'occitan, dau francoprovençau e dau francés, especialament en lingüistica istorica (sobretot en fonetica istorica), en etimologia, en onomastica e en dialectologia.
Maugrat son aportacion bravament preciosa per la coneissença de la lenga occitana, Dauzat aviá una concepcion fòrça diglossica e sosteniá la dominacion de la lenga francesa: en particular, foguèt ostil a la lei Deixona. Son trabalh sobre l'occitan es purament descriptiu. Tota son òbra scientifica es redigida en francés.
Dauzat èra nascut en Lemosin mas, per la dialectologia occitana, trabalhèt especialament sobre son parlar familhal auvernhat de Vinzèla (dins la comuna de Bançat).
Dauzat èra format a la filologia tradicionala (lingüistica tradicionala dominanta dau sègle XIX) e aviá pas gaire participat au desvolopament de l'estructuralisme que revolucionèt la lingüistica a partir de 1913. En tot cas l'òbra de Dauzat es d'una excellenta qualitat e d'una granda rigor dins l'enchastre de la filologia, e aquò fai qu'es encara una referéncia per los lingüistas contemporanèus que trabalhan sobre l'occitan. La sola excepcion notabla a aquela rigor son sas etimologias daus toponims, que son pas totas demostradas e que son de còps especulativas; pasmens representan una avançada qualitativa a respècte de son epòca.
Sas òbras[modificar | modificar la font]
Lista non exaustiva.
- DAUZAT Albert (1899) Morphologie du patois de Vinzelles, París
- DAUZAT Albert (1906) Géographie phonétique d’une région de la Basse-Auvergne, París, reedicion IEO París, 2010 en linha
- DAUZAT Albert (1915) Glossaire étymologique du patois de Vinzelles, Montpelhièr: Societat d’Estudis Occitans, 1 vol. e 1 suplement en linha
- DAUZAT Albert (1928) Essais de géographie linguistique. Deuxième série: problèmes phonétiques, París: Honoré Champion
- DAUZAT Albert (1946) Les noms de personnes, origines et évolution, París: Delagrave
- DAUZAT Albert (1946) Les patois, évolution, classification, étude, París: Delagrave
- DAUZAT Albert (1980) Dictionnaire étymologique des noms de famille et prénoms de France, París: Larousse
- DAUZAT Albert, & DESLANDES Gaston, & ROSTAING Charles (1978) Dictionnaire étymologique des noms de rivières et de montagnes en France, París: Klincksieck
- DAUZAT Albert, & DUBOIS Jean, & MITTERAND Henri (1971) Nouveau dictionnaire étymologique et historique, París: Larousse
- DAUZAT Albert, & ROSTAING Charles (1963) Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, París: Guénégaud
Bibliografia sobre Dauzat[modificar | modificar la font]
Lista non exaustiva.
- Albert Dauzat et le patrimoine linguistique auvergnat, colloque de Thiers, 5-7 novembre 1998 (2000), Saint-Gervais-sous-Meymont: Parc naturel régional Livradois-Forez/CNRS
- Joan Pèire Chambon (1996) = Jean-Pierre CHAMBON, "Albert Dauzat" [H. Stammerjohann (1996) Lexicon grammaticorum. Who’s Who in the History of World Linguistics, Tübingen, p. 226]


text:
Alexandre Blanc
Alexandre, Marius, Enric Blanc (en francés: Alexandre Blanc; Camps, 14 de setembre de 1874 - Alfortville, 26 d'agost de 1924) èra un regent e politician occitan que foguèt deputat de Vauclusa de 1906 a 1910 e de 1914 a 1924.
Biografia[modificar | modificar la font]
Un regent vengut deputat[modificar | modificar la font]
De 1890 a 1893, Alexandre Blanc foguèt escolan-mèstre a l'Escòla normala d'Avinhon. Aprèp que capitèt son diplòma foguèt nomenat a Montèus ont demorèt fins a 1906. En 1903, venguèt secretari del tresen congrès de las Amicalas de regents que se debanèt a Marselha. En 1905, signèt lo Manifèst dels regents sindicalistas en qualitat de membre del conselh federal dels regents de Vauclusa. Militèt tanben a la Libre Pensée du Vaucluse que representèt, en 1904, al congrès de la Liura Pensada de Var, al Luc.
Tre 1900, se marquèt a la Federacion socialista de Vauclusa, l'endeman del congrès d'Avinhon e que s'inicièt la ruptura amb lo Partit Obrièr Francés (POF).
A partir de 1903, Alexandre Blanc joguèt un ròtle màger dins la Federacion; l'an seguent ne venguèt, durant lo congrès de Cavalhon, lo secretari general. Pro lèu, la Federacion aderiguèt al Partit Socialista Francés e Blanc la metèt en contacte amb la Federacion locala aderenta al Partit Socialista de França. Pro lèu, l'unitat se realizèt e Pierre Vaillandet del Partit Socialista francés venguèt lo primièr secretari de la Federacion unificada. Pasmens, quand foguèt desplaçat a Bordèu, foguèt Blanc que li succediguèt. A la direccion del movement, Blanc representèt la Federacion de Vauclusa als congrèsses del Partit Socialista de Limòtges, en 1906, e puèi de Sant Estève en 1909.
En 1906, los grops de l'arrondiment d'Aurenja lo presentèron a las eleccions legislativas. Segon lo Jornal dels regents, recebèt "lo sosten moral e pecuniari de l'Amicala" dels regents. Elegit al congrès federal de Pertús en Vauclusa, Blanc quitèt lo secretariat de la Federacion. Foguèt pas reelegit en 1910 mas tornèt trobar son sèti en 1914. Durant aquelas doas legislaturas, collaborèt a la Comission de l'Ensenhament e de las Bèlas Arts.
De l'oposicion a la guèrra al Comitat director del Partit Comunista[modificar | modificar la font]
Blanc se mostrèt adversari de la politica facha pel Partit Socialista SFIO durant la guèrra de 1914-1948. En 1914, son programa electoral indicava ja sa causida d'aplicar lo programa integral del Partit, e en primièr, l'entente internacionala dels trabalhadors. Aprèp la naissença, en 1915, d'un corrent minoritari dins lo partit, en Haute-Vienne, que anequeliguèt l'unanimitat qu'existiá abans al sen de la SFIO fàcia a la guèrra, Blanc èra un dels que participèron, en 1916, a la conferéncia socialista internacionala de Kiental, en Soïssa.
Recebèt puèi una convocacion de la Commission administrativa permanenta (CAP) del Partit. Blanc i respondèt en dire qu'agissiá en armonia amb las decisions dels congrèsses internacionals. La Federacion de Vauclusa se solidarizèt amb el. Bientôt, Blanc appartient al Comitat per la defensa del socialisme internacional e signèt l'appel qu'adreçava lo comitat a las Federacions socialistas. A mai, se neguèt a tota participacion ministeriala del Partit socialista.
La patz tornada, la Federacion de Vauclusa lo placèt coma cap de lista per las eleccions de 1919 e foguèt reelegit. L'an seguent, participèt al congrès socialista d'Estrasborg. Foguèt elegit al conselh d'administracion dem Poulaire. Au nom du Comité pour la troisième Internationale, il se prononce pour la Résolution d'adhésion à celle-ci et signe la motion Cachin-Frossard qui va dans ce sens. Al congrès de Tors, en decembre de 1920, il est assesseur lors d'una séance. 42 mandats du Vauclusa de 46 èran favorables a l'adesion. Blanc foguèt elegit al Comitat director del Partit Comunista.
Lo primièr secrétaire général du PC, Ludovic-Oscar Frossard disait de lui que toutes les cigales du Midi chantaient dans sa gorge. Il sollicite sa réintégration dans le corps enseignant, mais au moment où sa demande venait d'être acceptée, il mourait le 26 août 1924 à Alfortville.
Il avait publié au début de sa carrière un ouvrage intitulé L'Université au village.


text:
Palais deu Buen Retiro
Lo Palais deu Buen Retiro a Madrid que ho ua residéncia reiau bastida a la demanda deu rei Felip IV d'Espanha e òbra de l'arquitècte Alonso Carbonel. Uei avalit, que'n demora pas sonque lo jardin conuegut uei com lo parc deu Retiro.
Que ho mandat bastir a partir de 1630 peu valido deu rei, lo Comte-duc d'Olivares e la soa bastida que's perlonguè dinc a 1640.
Com residéncia d'agrat, que ho moblat dab pintruras de mèstes eurpoèus comandadas per aquesta ocasion e qui ua grana partida e demora uei dens la colleccion deu Musèu deu Prado. Un deus tablèu mei famós de l'anciana colleccion deu Buen Retiro qu'ei ua òbra de Diego Rodríguez de Silva y Velázquez coneguda com La Reddicion de Breda (ua de las grana victòria militaras e politicas deu temps d'Olivares).
Lo son nom que hè referéncia au hèit que deu temps de la soa bastida qu'èra justament "retirat" de la ciutat e qu'èra atau un lòc de repaus per la Cort.


text:
845
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 845 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après lei desfachas de 843-844 qu'avián entraïnat lei mòrts dei còmtes Reinaud d'Herbauges e Arvei d'Herbauges, lo rèi Carles lo Calvet decidiguèt d'intervenir en Bretanha. D'efèct, lo contèxte li èra favorable après la conclusion d'una aliança ambé lo duc Pepin II d'Aquitània e sa reconciliacion ambé l'èx-còmte Lambert II de Nantas. En revènge, l'expedicion foguèt decidida a la lèsta e l'ost franc foguèt atirat dins un palun onte foguèt desfach lo 22 de novembre. Lo rèi Carles capitèt de se retirar a Epernay ont acomencèt la preparacion d'una campanha novèla còntra lei Bretons de Nominoe.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la batalha de Mauropotamos e lei dificultats intèrnas dei Bizantins e deis Abbassidas, un acòrd foguèt trobat entre lei dos Corts per restablir la patz. Un cambi de presoniers foguèt organizat lo 16 de setembre. A la fin de l'annada, una incursion aràbia organizada per un emir locau relativament autonòm s'acabèt per un desastre e la frontiera veguèt ges d'accion importanta fins ais annadas 850. Aquò permetèt ai Bizantins de se concentrar sus la defensa de Sicília onte leis Arabis avián ocupat la màger part de l'illa dempuei 727-730.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la repression de la revòuta acomençada en 844 dins la Peninsula Aràbia. D'efèct, lo generau turc Bugha al-Kabir capitèt de sometre militarament lei tribüs en revòuta. Enterin, aviá ordonat l'execucion preventiva dei presoniers capturats en 844. Aquò permetèt de restaurar l'òrdre dins la region fins a de trèbols novèus tre l'annada seguenta illustrant lei dificultats abbassida de mantenir l'autoritat dau govèrn centrau dins sei regions perifericas.


text:
They-sous-Vaudemont
They-sous-Vaudemont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Castell mencionat l'an 1452. Los dos senhors la en possedint en indivis èran Jacques de Haussonville e Thielman Wolf Diedrenne
Château mentionné en 1452. Les deux seigneurs la possédant en indivis étaient Jacques de Haussonville et Thielman Wolf Diedrenne


text:
Comunautat urbana de Tolosa Metropòli
La Comunautat urbana de Tolosa Metropòli es una estructura intercomunala francesa, situada dins lo departament de Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1992, Tolosa s'es associada amb de comunas vesinas, formant lo districte del Grand Tolosa. D'en primièr, compausat de quinze comunas, aculhís sièis membres novèls en 2000 puèi s'es transformat en comunautat d'aglomeracion la meteissa annada e lo 1èr de genièr de 2009 venguèt una comunautat urbana.
Las autras comunautats qu'existisson dins l'airal urban son :
- Comunautat d'aglomeracion del Muretin : 59 348 abitants
- Comunautat d'aglomeracion del Sicoval : 57 848 abitants, amb Labèja-Inopòli
- Comunautat de comunas de la Sava al Toch : 29 284 abitants
L'11 d'abril de 2008, lo cònsol PS de Tolosa Pierre Cohen a succedit a la presidéncia a Felip Douste-Blazy e transformèt la comunitat d'aglomeracion en una comunautat urbana.[1]
Lo 1er de genièr de 2011 dintrèron 12 comunas mai.
La comunautat urbana del Grand Tolosa prenguèt lo 1èr de junh de 2012 lo nom de Tolosa Metropòli, aprèp decision en conselh comunautari lo 31 de mai de 2012[2].
Composicion[modificar | modificar la font]
La comunautat urbana del Grand Tolosa recampa 37 comunas :
- Aucamvila
- Aussòna
- Balmar
- Bausèla
- Bèlpuèg
- Blanhac
- Brats
- Bruguièras
- Castèlginest
- Colomièrs
- Cornebarrieu
- Crefuèlha
- Cunhaus
- Dremil e La Faja
- Fenolhet
- Florenç
- Fontboscat
- Ganhac de Garona
- Gratentorn
- Launaguet
- L'Espinassa
- Mondonvila
- Monrabe
- Montdosilh
- Monts
- Pibrac
- Pin Balmar
- Quint e Fontsagrivas
- Sant Alban
- Sant Joan lo Vièlh
- Sant Orenç de Gamevila
- Selh
- Sent Jòri
- Tolosa
- Tornafuèlha
- L'Union
- Vilanòva Tolosana
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo cònsol PS de Tolosa Pierre Cohen elegit president del Grand Tolosa, 11 d'abril de 2008, AFP. Consultat lo 14 d'abril de 2008
- ↑ (fr)« Pierre Cohen : "Mon ambition européenne pour Toulouse" »[1]La Dépêche du Midi, 31 de mai de 2012


text:
Xenoturbella
Lo genre Xenoturbella correspond a doas espècias d'animals marins d'aspècte vermifòrme. Dempuèi sa descobèrta en 1949, fa partida d'aqueles animals rars que lor plaça dins la classificacion quita pas de far debat, al punt de suscitar de longa de qualificatius tant inacostumats dins la premsa scientifica especializada coma « enigmatic », « estranh », « incertan ».
Somari
Lista d'espècias[modificar | modificar la font]
Segon WRMS:
- Xenoturbella bocki Westblad, 1949
- Xenoturbella westbladi Israelsson, 1999
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Embrancament Xenoturbellida[modificar | modificar la font]
- Referéncia The Paleobiology database : Xenoturbellida (en)
- Referéncia NCBI : Xenoturbellida (en)
Genre Xenoturbella[modificar | modificar la font]
- Referéncia NCBI : Xenoturbella (en)
- Palaeos - The Trace of Life on Earth : Xenoturbella


text:
Maxenç
Maxenç (vèrs 278 - 28 d'octòbre de 312, Pònt Milvius) foguèt un emperaire roman usurpator dau periòde de la Tetrarquia. Ambé l'ajuda de son paire, l'ancian emperaire Maximian Herculi, se revoutèt en Itàlia e reinèt de 306 a 312. Capitèt d'esquichar lei tropas de Sever II au començament de l'annada 306 e gardèt lo contraròtle d'Itàlia. Assaièt de restaurar una partida de l'autoritat dau Senat e acomencèt una politica de bastida dins la capitala. En 312, foguèt vencut e tuat durant la batalha dau Pònt Milvius qu'opausèt sei fòrças ai tropas de Constantin Ièr.


text:
Barack Obama, 47 ans, es lo president novèl dels Estats Units d'America. Lo senator democrata de l'Illinois, primièr afroamerican a aver atench aqueste nivèl de foncion al sen dels Estats Units, ven de batre son rival republican, John McCain, lo senator de l'Arizòna.
Obama es lo quaranta quatren president dels Estats Units, succedís a George W. Bush
, republican, president pendent uèch ans. La victòria es arribada gràcias a la conquèsta d'unes grands Estats coma Ohio e Florida, que en 2004 aviá balhat lor vòte a G. W. Bush.
» Legissètz la seguida


text:
Lista dei dirigents de Provença
Lista dei ducs, reis, còmtes e marqués de Provença.
Lo títol de còmte de Provença venguèt tardivament un títol de cortesiá a la cort dau Reiaume de França.
Somari
- 1 Ducs de la Provença merovingiana
- 2 Reis de Provença
- 3 Còmtes de Provença
- 4 Nòtas
Ducs de la Provença merovingiana[modificar | modificar la font]
Despuei lo partiment dau Reiaume entre lei fius de Clotari en 561, la Província d'Arle es dins sa totalitat restacada au reiaume de Gontran, es dire a Borgonha, segon una solidaritat naturala. Mai en rason de l'importància de la fenèstra mediterranèa, lei reis d'Austrasia an obtengut un corredor nomenat corredor austrasian que partent de lor territòri Auvernhat passa per Avinhon e arriba a Marselha[1].
A la mòrt de Sigebèrt en 572, son fiu Childebèrt II deguèt cedir a Gontran la mitat de Marselha. En realitat, la vila devèn una indivision sota l'autoritat dei dos sobeirans, representats per un solet foncionari nomenat per lo rei d'Austrasia. Aqueu corredor inclutz la ciutat d'Arle e sei territòris[2].
- Aubin (573-575) ; devèn puei evesque d'Usès (581)
- Diname (575-587), rector de Provença.
- Nicetius, (587-?), nomenat rector massiliensis Provincia per Childebert II.
Reis de Provença[modificar | modificar la font]
855-863 : Carles de Provença, fiu de Lotari I
863-875 : Loís II, fiu dau precedent
875-877 : Carles II lo Cauvet, oncle dau precedent
879-887 : Boson V de Provença (bosonide), espós de Ermengarda, filha soleta de Loís II. Còmte de Provença (870-879) nomenat per Carles lo Chauvet. Se proclamèt rei en 879 e nomenèt son parent Teobaud coma còmte d'Arle per bailejar Provença.
887-928 : Loís III l'Òrb, fiu dau precedent
911-933 : Uc d'Arle, maridat amb una filha de Boson V, bailejador dau renhe despuei 905.
còmtes d'Arle[3][modificar | modificar la font]
879-895 : Tibaud d'Arle (bosonide) († 895), maridat a Bèrta, filha de Lotari II.
...
905-928 : Uc d'Arle († 947), fiu dau precedent. En 928, devèn rei d'Itàlia e dona lo comtat d'Arle a son fraire Boson.
928-936 : Boson d'Arle (885 † 936), fraire dau precedent.
Còmtes de Provença[modificar | modificar la font]
Lo comtat de Provença es la continuitat dau comtat d'Arle. Lei reis de Borgonha e de Provença avián fisat l'administracion de lor reiaume en de còmtes que s'intitulèron còmtes d'Arle.
A la mòrt d'Uc d'Arle, Conrad I, rei d'Arle, aparcelèt lo comtat d'Arle en tres e nomenèt :
- Boson II, còmte d'Arle
- Guilhèm (fraire de Boson), còmte d'Avinhon
- Grifon, còmte d'Ate
Guilhèm e Boson eliminèron Grifon e Guilhèm morèt sens enfant, çò que fa que Boson reünifiquèt l'ancian comtat d'Arle que venguèt lo comtat de Provença. Lo títol de còmte d'Arle se transmetrà entre lei descendents dau fiu ainat de Boson II.
Dinastias de Provença[modificar | modificar la font]
947-968 : Boson II d'Arle († 968), còmte d'Arle (949), espós de Constança de Provença[4]
Lo comtat de Provença es puei una possession indivisa entre seis eiretiers : a la mòrt d'un còmte, sei fius devenon totei còmtes. Se lo còmte a pas de fiu, lo comtat revèn ai filhas (o sòrres) que son pas noviadas).
Quauquei còmtes se considerèron pron poderós per s'intitular marqués de Provença. Aqueu títol s'aplantarà definitivament dins l'Ostau de Tolosa. L'extincion de l'Ostau de Provença en 1093 e la transmission dau comtat dins mai d'un Ostau (de Tolosa, d'Urgèl e de Barcelona) met fin au regim de l'indivision, e abotiguèt ai Guèrras baucencas e a dos partiments. Lo premier, en 1125, se farà entre leis Ostaus de Tolosa (qu'a lo marquesat de Provença) e de Barcelona (qu'a lo comtat de Provença), au mesprètz dei drechs deis Urgèl e un segond partiment, vèrs 1150 devesirà lo marquesat en dos entre leis Ostaus de Tolosa e d'Urgèl (qu'a lo comtat de Forcauquier).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ D'après Edouard Baratier, Istòria de Provença, pagina 93
- ↑ D'après Edouard Baratier, Istòria de Provença, pagina 93
- ↑ Foundation for Medieval Genealogy : Les Comtes de Provence
- ↑ De pas confondre amb Constança d’Arle, filha de Guilhem I e esposa dau rei Robèrt II de França


text:
Molecula
En quimia, la molecula es la part mai petita d'un compausat pur que manten las proprietats quimicas e fisicas caracteristicas d'aquel compausat. Una molecula es formada per dos atòms o mai units per un ligam quimic - i a de substàncias que son pas formadas per de moleculas, coma per exemple los metaus o los gases nòbles-.
Una proprietat importanta de tota molecula es la siá formula moleculara, que nos ditz quant d'atòms de cada element i a, dins lo cas d'un compausat o simplament lo total d'atòms dins lo cas d'un element. Per exemple, l'aiga (H2O), es formada per 2 atòms d'idrogèn (H) e un d'oxigèn (O). Las moleculas d'oxigèn atmosferic son formadas per dos atòms d'oxigèn (O).
Encara que lo concèpte de la molecula foguèsse introdusit en 1811 per Avogadro, l'existéncia de moleculas foguèt discutida per la comunautat scientifica fins al trabalh de Perrin en 1911.
Tipes de ligams dins las moleculas[modificar | modificar la font]
Dins las moleculas, se pòt imaginar que los parelhs electronics partejats mantenon units los atòms entre els. Aqueste ligam lo nomenam ligam covalent. En dependre de la diferéncia d'electronegativitat entre los atòms, lo ligam serà purament covalent, o presentarà una cèrta polaritat o contribucion ionica.
Las moleculas rarament se trapan sens interaccion entre elas, exceptats los gases rars. Aital, se pòdon trapar en filats cristallins, coma lo cas de las moleculas de H2O dins lo glaç o amb d'interaccions intensas mas que càmbian rapidament de direccion, coma dins l'aiga liquida. L'estudi de las interaccions especificas entre las moleculas, en inclusent la reconeissença moleculara es lo camp d'estudi de la quimia supramoleculara. Aquestas fòrças son fondamentalas per de proprietats coma la solubilitat o lo ponch d'ebullicion. Qualques unas d'entre elas, per òrdre descreissent d'intensitat, son:


text:
Jòcs Floraus
Los Jòcs Floraus (var. Jòcs Florals) que son ua competicion literària annau, organizada cada 1èr de mai peu Consistòri del Gai Saber desempuish 1324. A l'origina b'èran strictament vodats a l'occitan.
Lo purmèr laureat que ho Arnaut Vidal de Castelnòu d'Ari en 1324. Entà poder jutjar de la qualitat artistica e linguistica de las òbras en competicion, las Leis d'Amor (la purmèra gramatica de la lenga occitana) be hon redactadas. En 1471 Peire de Janilhac que ho premiat per ua òbra peu purmèr còp en francés.
Arron, Pierre de Ronsard e Victor Hugo que horen uns deus mantuns autors de lenga francesa ad estar arreconegut peus Jòcs Floraus.


text:
Barbados
Barbados (en anglés, Barbados) es un país pichon format per una illa de la Cariba, amb una superficia totala de 431 km².
Sa capitala es la vila de Bridgetown.
Lo gentilici es barbadian -a (o barbadenc -a)..
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Barbados proven de l'explorator portugués Pedro Campos qu'en 1536 la cridèt Os Barbados. Lo nom li ven dins l'illa per l'aparéncia dels arbres qu'i a en ela, qu'an de longas raïses aerianas en penjant, que li remembravan de barbas. Dempuèi las observacions de Campos en 1536 e 1550, los conquestaires espanhòls capturèron fòrça indigènas d'etnia cariba en los utilizant coma d'esclaus en plantacions. D'autres caribas fugiguèron de l'illa vèrs divèrsas destinacions.
Los marins angleses qu'arribèron en Barbados dins lo decenni de 1620 desembarquèron en l'actual Holetown e trobèron l'illa desabitada. Dempuèi l'arribada dels primièrs colons britanics entre 1627 e 1628 fins a la siá independéncia en 1966, Barbados foguèt continuament jos control britanic. Malgrat aiçò, l'illa gaudiguèt totjorn d'una granda autonomia locala: la siá assemblada comencèt de foncionar en 1639.
Tanlèu coma l'industria del sucre se desvolopèt en Barbados, l'illa se dividiguèt en grandas plantacions que remplacèron las pichonas proprietats dels primièrs colons britanics. Qualques uns dels pichons proprietaris desplaçats per la reorganizacion de las tèrras fondèron nòvas colònias anglesas en America del Nòrd, sobretot en Carolina del Sud. Per trabalhar las plantacions, d'esclaus provenent de l'oèst d'Africa foguèron transportats en vaissèl fins a Barbados e d'autras illas de la Mar Cariba. Lo comèrci d'esclaus feniguèt en 1804 e l'esclavatge foguèt abolit dins l'Empèri Britanic en 1834. Malgrat aiçò, l'esclavatge continuèt en Barbados fins a 1840.
Barbados ganhèt l'autonomia politica en 1961 e l'independéncia del Reialme Unit lo 30 de novembre de 1966.
Politica[modificar | modificar la font]
Barbados es una monarquia constitucionala. La reina Elisabeta II del Reialme Unit es representada localament per un governador-general, actualament Clifford Husbands. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre, actualament David Howard Thompson.
Lo Parlament a doas cambras: lo Senat (amb 21 membres) e l'Ostal dels Representants, amb 30 membres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Barbados es una illa de 34 km de long e 23 km de larg, amb pauc relèu e de doces vessants cap a la region centrala, mai anautita. Lo punt pus naut es lo Mont Hillaby amb 336 m d'altitud. Barbados es localizada en un punt un pauc alunhat de l'ais de las autras illas de la Mar Cariba, ja dins l'Ocean Atlantic.
Lo clima es tropical, amb una sason de las pluèjas entre junh e octòbre. E mai se òm pòsca creire que l'illa supòrta severas tempèstas e auragans tropicals durant la sason de las pluèjas, vertadièrament aquò es pas aital. L'illa es atenguda d'apròp per qualqu'un d'aquestes auragans amb una mièja de 3,09 ans e o supòrta de plen cada 26,6 ans.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Barbados.
Demografia[modificar | modificar la font]
Barbados compta una populacion de 280 946 personas (2007), d'eles 90,0% es negra, 4,0% es blanca e lo restant 6,0% es compausat per d'autres grops etnics, coma los asiatics. La lenga oficiala es l'anglés. L'esperança de vida es de 73 ans. Lo promiei de filhs per femna es de 1,65. Lo taus de creissença populacional es de 0,36% annal[1].
Cultura[modificar | modificar la font]
L'influéncia britanica es mai evidenta en Barbados qu'en la rèsta de las illas de la Cariba. Un bon exemple d'aiçò es que l'espòrt nacional es lo cricket, en avent donat l'illa de jogaires de renom en aqueste espòrt.
Los sieus abitants fan referéncia a eles meteisses coma Bajan. Aqueste tèrme sembla provenir d'una marrida prononciacion del gentilici en anglés Barbadian coma Bar-bajan en se demorant fin finala en Bajan.
Existisson doas festivitats d'interès cultural e toristic que se celèbran dins l'illa coma son: lo Congaline Festival e lo Crop Over Festival. Coma arriba dins d'autres païses de la Cariba e de l'America Latina lo carnaval es una celebracion fòrça importanta del calendari. Lo Congaline Festival a luòc durant la darrièra setmana de març e es lo mens considerable dels dos. Lo Crop Over Festival inclutz de competicions musicalas, activitats tradicionalas e se sòl celebrar dempuèi lo començament de julhet fins a la primièra setmana d'agost en fenissent amb una granda desfilada.
La personalitat barbadiana pus destacada a nivèl internacional es la cantaira Rihanna.


text:
Oklahoma
Oklahoma es un estat dels Estats Units d'America qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta al nòrd Kansas, al nòrd-èst Missorí, a l'èst Arkansas, al sud e a l'oèst Tèxas, e al nòrd-oèst Colorado e lo Nòu Mexic. Capitala: Oklahoma City.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Allen Williamson Bridge, Ripley, Oklahoma
- Senator James Allen Williamson, Oklahoma
- Representative James Allen Williamson, Oklahoma


text:
1971
Aquesta pagina concernís l'an 1971 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 25 d'abril - Franz Jonas es reelegit cancelièr d'Àustria.
Soïssa[modificar | modificar la font]
Adopcion dau drech de vòte femenin (7 de febrier).
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de la mesa en orbita de la premiera estacion espaciala (Saliut 1) per lei Sovietics. Après la revirada de Soiuz 10 lei 23 e 25 abriu, Soiuz 11 capitèt de s'arrimar a l'estacion que foguèt abitada per tres cosmonautas durant 23 jorns. Pasmens, lo 30 de junh, dins lo corrent dau viatge de retorn, un defalhiment dau module Soiuz causèt l'asfixia e la mòrt de l'equipatge. En decembre, la mission Mars 3 capitèt lo premier atteratge d'una sonda a la superficia de Mart mai lo contact foguèt rapidament perdut belèu en causa d'una tempèsta d'arena. Dins aquò, permetèt divèrsei descubèrtas coma l'existéncia de montanhas de mai de 22 km d'altitud.
De son caire, lo programa espaciau estatsunidenc capitèt de pausar sus la Luna lei missions Apollo 14 (31 de genier - 9 de febrier) dins la region de Fra Mauro e Apollo 15 (26 de julhet - 7 d'aost) dins la region dau cratèr Béla. La segonda mission utilizèt per lo premier còp lo rover lunar de la NASA que permetèt ais astronautas de la NASA per se desplaçar sus de distàncias grandas a la superficia lunara.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 27 de març – David Coulthard, pilòt de Formula 1.
- 4 de junh - Joseph Kabila, president de la Republica Democratica de Còngo
- 27 de junh - Prince Dipendra de Nepal (m. 2001)
- 1 de julhet - Missy Elliott, cantaira americana.
- 21 de julhet - Charlotte Gainsbourg, cantaira e actritz francesa e britanica.
- 18 de setembre - Lance Armstrong, ciclista american.
- 20 d'octobre - Snoop Dogg, cantaire american de rap.
- 29 d'octobre - Winona Ryder, actritz americana.
- 24 de decembre – Ricky Martin, cantaire de Puerto Rico.
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Jacobo Arbenz, president de Guatemala (n. 1913)
- 25 de febrièr - Theodor Svedberg, quimista suedés, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1884)
- 3 de març - Harold Clayton Lloyd, actor american (n. 1893)
- 6 d'abril - Igor Stravinskii, compositor rus (n.1882)
- 21 d'abril - François Duvalier, dictator d'Haití (n. 1904)
- 4 de junh - Georg Lukács, filosòf ongrés (n. 1885)
- 15 de junh - Wendell Meredith Stanley, bioquimista american, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 18 de junh - Paul Karrer, quimista soís, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1889)
- 25 de junh - John Boyd Orr, fisician e biològ escocés, Prèmi Nobel (n. 1880)
- 1 de julhet - William Lawrence Bragg, fisician britanic, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1890)
- 3 de julhet - Jim Morrison, cantaire american (n.1943)
- 6 de julhet - Louis Armstrong, musician american (n.1901).
- 11 de setembre - Nikita Khrushchov, dirigent d'Union Sovietica (n. 1894)
- 20 de setembre - Giorgos Seferis, poèta grèc, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1900)
- 21 de setembre - Bernardo Houssay, mètge e biològ argentin, Prèmi Nobel (n. 1887)
- 12 d'octobre - Gene Vincent, cantaire american de rock (n. 1935)
- 29 d'octobre - Arne Tiselius, bioquimista suedés, Prèmi Nobel de Quimia (n.1902)
- 9 de decembre - Ralph Bunche, diplomata american, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1904)


text:
Banhèras de Luishon
Banhèras de Luishon (locaument: Banhères de Luishon, Bagnères-de-Luchon en francés) qu'ei ua comuna gascoa de Luishonés, situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Qu'ei ua estacion termala e ua estacion d'esqui (Luishon-Superbanhèras), situada dens los Pirenèus a 50 km au sud-oèst de Sent Gaudenç a la frontièra dab Espanha au sud deu departament de la Nauta Garona sus l'arriu Pica.
Au sud, las montanhas deu Luishonés que forman ua barrièra naturala. Cap a l'èst Luishon que comunica dab la Val d'Aran peu còth deu Portilhon e dab la Val de Loron a l'oèst peu còth de Peirasorda.


text:
Dragaire de minas
Un dragaire de minas es un naviri militar leugier destinat a la lucha còntra lei minas marinas. Utiliza per aquò una draga qu'es un dispositiu mecanica, acostica o magnetica remoucat dins una zòna susceptibla d'èstre minada. Doas menas de dragatge existisson :
- lo dragatge mecanic que consistisse a copar leis orins dei minas per lei destrurre a la superficia gràcias a un canon leugier o un fusiu.
- lo dragatge d'influéncia que consistisse a entraïnar l'explosion dei minas magneticas o acosticas gràcias a una draga simulant lo passatge d'un naviri.
Au contrari d'un caçaire de minas que lo remplaça dins lei flòtas pus modèrnas, lo dragaire de minas es pas equipat per detectar lei minas.


text:
Carlsberg
Carlsberg es una compania de bièrra danesa. Es una dei mai importantas dau monde, e es presenta dins mai de 50 país. Lo sèti sociau es a Valby, Copenaga. La principala bièrra de la compania es la Carlsberg, mai lo grop braça tanben la Tuborg, ensi que de nombrosas bièrras localas. La compania èra fondada en 1847 per Jacob Christian Jacobsen e a comptat son fiu, lo mecènas Carl Jacobsen dins son conseu d'administracion.
En absorbant lo grop norvegian Orkla ASA en genier 2001, Carlsberg es devengut lo cinquen brassor mondiau, e emplega ara pròche de 31000 personas. En 2003 Carlsberg pren possession dau brassor soïsse Feldschlösschen Boissons SA.
Ligams


text:
Amiga 500
L'Amiga 500 es un ordinator personau de la familha deis Amiga.
Fuguèt, e de luenh, lo mai popular de totei leis ordinators d'aquela familha, talament que son arquitectura, facha en 1985 servissiá de basa per lei juecs vidèos que sortián en 1995.
D'efiech, l'Amiga OS presentava, avans lei MacIntosh d'Apple e leis IBM PC, un sistèma multitasca, e tres coprocessors (Agnus, Paula e Denise) que fasián que lo processor principau (un Motorola 68000) li demorava que de gestionar lei calculs de basa.


text:
Coucy-lès-Eppes
Coucy-lès-Eppes es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat, après una leugièra empencha démographique en los ans 70-80, patís una stagnation démographique ligada per lo sieu ensems a la manca de trabalh local. Qualques artesans temptan totun de s'installar ferronnerie, artesan ébéniste, mas globalement, l'activitat rurala perduri tot en périclitant pauc a pauc. La cooperativa agricòla, e mai se en essent totjorn activa, engrange d'ara endavant fòrça mens de grandas en los sieus silos #que per endavant.
Antany, Fins en los ans 1980, un zòo se trobava implantat en los jardins del castèl de Coucy. Aquela activitat touristique a desaparegut e demòra pas mai sul luòc #qu'una discothèque fòrça coneguda al en demorant per las gents de la region e #que fonciona totas las fins de setmana. Al nivèl dels comèrcis de proximitat, n'existís pas mai gaire. Un #forn# de pan e un bar-tabac-épicerie son encara en luòc. Pels autres comèrcis de boca, cal se'n metre al charcutier, al épicière, al poissonnier itinérant o realizar las siás crompas en las bourgades vesinas, o a Laon, mas cal encara dispausar d'un mejan de locomocion. L'anciana bastissa viatgèrs de la parca de Coucy-lès-Eppes a #èsser transformada ne lotjaments socials après la siá clausura per la SNCF #que gerís totjorn una halte ferroviaire. Una navette de perque dessert egalament la Prefectura.
La setmana del diluns 22 de novembre 2010 a vist lo évacuation programada de tota la populacion de 7 h 30 a 16 h 30 per permetre a l'equipa dels 22 démineurs d'intervenir suls 1 652 obus (siá l'equivalent d'unitat|30|tonas {{}}) en provenent de la Primièra Guèrra mondiala[1],[2].
Cette commune, après une légère poussée démographique dans les années 70-80, subit une stagnation démographique liée pour son ensemble au manque de travail local. Quelques artisans tentent toutefois de s'installer ferronnerie, artisan ébéniste, mais globalement, l'activité rurale perdure tout en périclitant peu à peu. La coopérative agricole, bien qu'étant toujours active, engrange désormais beaucoup moins de grains dans ses silos qu'auparavant.
Autrefois, jusque dans les années 1980, un zoo se trouvait implanté dans les jardins du château de Coucy. Cette activité touristique a disparu et il ne reste plus sur le site qu'une discothèque fort connue au demeurant par les gens de la région et qui fonctionne toutes les fins de semaine. Au niveau des commerces de proximité, il n'en existe plus guère. Une boulangerie et un bar-tabac-épicerie sont encore en place. Pour les autres commerces de bouche, il faut s'en remettre au charcutier, à l'épicière, au poissonnier itinérant ou réaliser ses achats dans les bourgades voisines, ou à Laon, mais encore faut-il disposer d'un moyen de locomotion. L'ancien bâtiment voyageurs de la gare de Coucy-lès-Eppes a été transformée en logements sociaux après sa fermeture par la SNCF qui gère toujours une halte ferroviaire. Une navette de car dessert également la Préfecture.
La semaine du lundi 22 novembre 2010 a vu l'évacuation programmée de toute la population de 7 h 30 à 16 h 30 pour permettre à l'équipe des 22 démineurs d'intervenir sur les 1 652 obus (soit l'équivalent de 30 tonnes) provenant de la Première Guerre mondiale[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pagina "Actualitats" d'Iranja.fr
- ↑ detlas-obus-a-debuti Lo Corrièr Picard, edicion del dimars 23 de novembre 2010.
- ↑ Page "Actualités" de Orange.fr
- ↑ Le Courrier Picard, édition du mardi 23 novembre 2010.


text:
Someire
Someire[1] (Sommières en francés) es una comuna occitana de Lengadòc. Es una de las vilas mai importantas de la Vaunaja. Se situa administrativament dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon a 22 km de Nimes e 28 km de Montpelhièr. S'i pòt visitar la vila medievala e las runas de son castèl. Es la ciutat nadiva dau grand escrivan lengadocian Joan Baptista Fabre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Emperaire roman Tibèri bastiguèt, al Ièr sègle de l'èra crestiana, sul sit de Someire un pont per crosar lo flum Vidorle.
La vila foguèt bastida al sègle X sus la broa de Vidorle e sus son quite lièch, çò qu'es encara uèi, l'encausa d'aigats regulars sonats vidorladas. La vila foguèt annexada pel rei de França en 1248, en seguida de la crosada contra los albigeses. Mai tard venguèt una fortalesa del protestantisme.
Someire foguèt una victima importanta de las guèrras de religion. Foguèt presa per l'armada protestanta lo 6 de novembre de 1572 e puèi pel governador de Lengadòc l'11 de febrièr de 1573 aprèp dos meses de sèti. Aqueste s'acabèt amb la redicion dels protestants que sauvèron aital sas vidas mas al còst de deure quitar la vila.
Someire foguèt assetjat un còp mai en 1622 per l'armada reiala.
En 1703, a l'escasença de la Guèrra dels Camisards, una partida de la vila foguèt cremada.
Ciutadans illustres[modificar | modificar la font]
- L'escrivan occitan Joan Baptista Fabre i nasquèt en 1727.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sola forma normativa segon: Loís ALIBÈRT (1935 [1976]), Gramatica occitana, Montpelhièr: Centre d'Estudis Occitans, p. 474.


text:
Enonciat performatiu
Es un concèpte creat per J. L. Austin dins son libre How to Do Things With Words. La performativitat definís la qualitat d'un enonciat que realiza, per sa sola enonciacion, l'accion que descriu.
Origina del concèpte[modificar | modificar la font]
Dins son libre How to Do Things With Words (= Coma far de causas amb los mots), J. L. Austin interroga la natura prigonda dels enonciats. Vei una diferéncia fondamentala entre dos tipes de frasas:
- las que describon o constatan quicòm e que se podòn pensar en tèrmes de vertat o de falsetat. Las sona "constativas".
- las que se pòdon pas pensar en tèrmes de vertat o falsetat e crean l'accion qu'enoncian. Las sona performativas.
Exemples[modificar | modificar la font]
Aquí qualques exemples:
- accepti tas excusas
- lo tribunal vos condamna a tres ans de prison
- te prometi de far aquò deman
- vos balhi ma demission
Per exemple: te prometi (performatiu) de venir deman. L'accion es prometre e es realizada per lo quite acte de paraula que consistís a dire qu'òm promet. Bategèt lo paure can magre « Manja-quand-n’a » (Cantalausa). Batejar es aicí un enonciat performatiu vist que realiza l'accion de donar un (escais)nom.


text:
Cretacèu
Eth cretacèu ei un periòde dera escala de temps geologic que va deth finau deth periòde jurassic, hè 146 milions d'ans, enquiath principi deth periòde paleocèn, hè 65,6 milions d'ans. Era fin deth cretacèu merca tanben eth limit enter es eres deth mesozoïc e deth cenozoïc.
Somari
Nomenclatura e datacion[modificar | modificar la font]
Coma damb periòdes geologics més vielhs, es capes malhocóses que definíssen eth cretacèu son ben identificades més es donades exactes deth principi e final deth periòde son incertes per quauques milions d'ans. Eth cretacèu e eth jurassic non poden éster desseparats per cap d'escandiment o creishuda dera diuersitat. Totun, era fin deth periòde qu'ei plan marcada, essent limitada per ua capa rica en iridi trapada en tot eth Yucatan e eth golf de Mexic. Aguesta capa ei estat datada a hè 65 milions d'ans. Aguesta patacada meteorica ei probaubament era causa deth eveniment d'escandiment cretacèu-terciari. Eth cretacèu recebéc eth son nom (dera paraula latina creta, que vole díder gis ) pes sues extensives capes de gis que se trapen en eth cretacèu superior dera Grand Bretanha e era Euròpa continentau pròche.
Divisions[modificar | modificar la font]
Eth cretacèu ei divisat en cretacèu inferior e cretaceu superior. es estadis faunaus, deth més nau ath més ancian, son:
Cretacèu superior[modificar | modificar la font]
- Maastrichtian (70,6+/-0,6 -65,5 +/- 0,3 milions d'ans )
- Campanian (83,5 +/-0,7- 70,6 +/- 0,6 milions d'ans)
- Santonian (85,8 +/-0,7- 83,5+/ -0,7 milions d'ans )
- Coniacian (89,3+/-1,0 - 85,8 +/-0,7 milions d'ans )
- Turonian (93,5+/- 0,8 -89,3 +/-1,0 milions d'ans)
- Cenomanian (99,6+/-0,9 - 93,5 +/-0,8 milions d'ans)
Cretacèu inferior[modificar | modificar la font]
- Albian (112,0+/-1,0 - 99,6+/-0,9 milions d'ans)
- Aptian (125,0+/-1,0 -112,0+/-1,0 milions d'ans)
- Barremian (130,0+/-1,5 -125,0+/-1,0 milions d'ans)
- Hauterivian (136,4+/-2,0 -136,4+/-2,0 milions d'ans)
- Valanginian (140,2+/-3,0 -136,4+/-2,0 milions d'ans)
- Berriasian (145,5+/-4,0 -140,2 +/-3,0 milions d'ans)
Paleografia[modificar | modificar la font]
Pendent eth cretacèu, eth supercontinent dera Pangèa acabec de trincar-se enes continents actuaus, maugrat que lors posicions eren plan diferenti aths actuaus. Ena medida qu'eth Ocean Atlantic s'espandia e era Sud America deriuava tath oèst, Gondwana se trincaua e medida qu'era Antartida e Austràlia se dessepararen d'Africa, maugrat qu'era Índia e Madagascar demorauen adherits. Aguestes divisions crearen longes sèrres sosmarines que levauen eth nivèu dera mar, eth mar de Tetis, que contunhèc estrechant-se. I a de floriments importants deth cretacèu en Nòrd-America, Euròpa e era China. Ena Índia actuau, ues capes massisses de lava nomerades es trappes dau Decan foguèren depausades ena fin deth cretacèu e principis deth paleocèn. Es climes eren cauds a ne tan sols es regions polars non auien glaç de forma permanenta.
Flora[modificar | modificar la font]
Apareisheren es Angiospèrmes totun qu'arribèren pas a èsser dominanti enquiath fin deth periòde. Era lor evolucion damb era ajuda dera aparicion des abelhes ei ua bona mostra d'era evolucion amassa. Es prumèrs agenti des arbres moderni, includent-i es figuières, platanièrs e tolipièrs qu'apareisheren en eth cretacèu. Ath medeish temps, quaques gimnospèrmes deth Mesozoic, coma adara es pinhierats, contunharen de benanar maugrat qu'autes taissons coma adara es bennettitales s'escandiren abantes dera fin deu periòde.
Fauna[modificar | modificar la font]
Bèsties terrestri[modificar | modificar la font]
En Terra ferma, es mamifers eren enqüera ua petita part e menor dera fauna. Aguesta era dominada peths reptils aracosaurians, especiaument peths dinosaures, qu'auien arribat a lor zenit. Es pterosaures eren comuns a principis e miejans deth cretacèu més a medida qu'eth cretacèu avancèt aueren de lutar contra era competencia creishent dera radiacion adaptativa des audèths e en final del periòde ja sonque existien dus familhes, autament especialades. Es jadiments de Liaoning, ena formacion Chaomidianzi ena China, da ua enludida mostra dera vida a principis deth cretacèu, ja qu'a restes meravelhosament conservades qu s'i trapen e representen quauques tipus deth grop maniraptor que marca era transicion dinosaure-audèth e destaquen pera preséncia de plumes parières a peth. Pendent eth cretacèu, es insectes començaren a diversificar-se e es hormigues, es termies e es parpalholes més vielhes apareisheren. Es afiats, es llagostes e cynipidae tanben apareishen. Un aute insecte important qu'evolucionéc foguèt era abelha ensocial, provocada pera ecologia e era evolucion des plantes damb flors.
Bèsties marini[modificar | modificar la font]
En es mars, i auien raias, lamies moderni e es teleosti comuns. Es reptils marini includien es qu'arribaren a ésser ictiosaures en principis e miejans deth cretacèu, plesiosaures pendent tot eth periòde e, fin-finau, es mosasaures. Es baculids, ua forma damb casquelh plan long d'amonitas, benanauen en eth mar. Es hesperornithiformes eren audèts marini cabussaires sense capacitat de vòl que nadaven coma es gaviformes. Es foraminifers tanben benanaven. Eth cretacèu tanben vedéc era aparicion des diatomees en es oceans (es d'aiga fresca qu'apareishen pas enquiath Miocè).
Escandiment[modificar | modificar la font]
En eth escandiment massièr que definís era fin deth cretacèu, un nombral significatiu d'especies (+/-50%) e de familhes coneishudes (+/-25%) desapareisheren. Es plantes demoraren practicament sense tocar e en tot es organismes marini receberen eth patac més hort. Açò include un gran nombral (+/-95%) de foraminífers planctonics (exceptat es globigerinids), e un nombral enqüera més gran de cocolitofors, ath delà d'ammonits, cefalopodes, belemnites, rudistes e toti es reptils marini exceptat des cocodrils e tartugues. Es dinosaures son era victima més important der escandiment deth cretacèu. Dinosaures que sonque demoraren en eth final deth periòde (coma eth tiranosaure, eth triceratops e eth anquilosaure) s'escandiren. Eth darrièr des pterosaures e era grana marjoria deths audèths tanben s'escandiren.


text:
Esquiròl (mètro de Tolosa)
L'estacion Esquiròl es una estacion de la Linha A del Mètro de Tolosa.
Somari
Situacion[modificar | modificar la font]
L'estacion es situada sus la plaça Esquiròl, prèp del Pont Nòu de Tolosa
Presentacion[modificar | modificar la font]
L'estacion es equipada d'un grand cai central a sièis pòrtas permetent de recebre de ramas de 26 m de doas veituras.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
L'òbra d'art integrada a l'estacion se compausa d'un pilar conic en metal e d'una intervencion sus la paret èst. Aquela òbra foguèt realizada per François Bouillon
Correspondéncias[modificar | modificar la font]
- Bus Linhas Tisséo |2|10|12|14|38|52|78|80|2S|10S|12S|38S
A l'entorn[modificar | modificar la font]
- Cambra de Comèrci e d'Industria de Tolosa
- Escòla Superiora de las Bèlas Arts de Tolosa
- Ostal dels Assezat, abrigant la Fondacion Bemberg e l'Union de las acadèmias e societats sabentas
- Musèu dels Agustins
- Pont Nòu de Tolosa
- Estacions de velò VélôToulouse n° 10 (Place-Esquirol) e n° 25 (Place-Rouaix)
Articles ligats[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Presentacion de l'estacion d'Esquiròl e de son òbra d'art per Tisséo
- (fr) Presentacion de l'estacion Esquiròl per Séquences Architectes
- (oc) site sus l'occitan dins lo Mètro de Tolosa


text:
Viktoria Mullova
Viktoria Mullova (en rus BиkTopия MyллoBa - Zhukovsky, lo 27 de noveme de 1959) qu'ei ua violonista russa vaduda sovietica e coneguda justament per aver abandonat lo son país en 1983 e domandant l'estatut de refigiat politic. Arron, que s'installè aus Estats Units d'America. Dens aqueste huèita qu'abandonè tanben lo son viulon estradivari proprietat de l'estat sovietic.
Qu'ei mei que mei apreciada per la soas interpretacion deu repertòri de Johann Sebastian Bach (qu'a egaument intrepretat dab un arquet barròc), de Jean Sibelius e, de segur, de Piotr Ilich Chaikovskii.
En 1980 que ganhè lo concors internacionau Jean Sibelius puish, en 1982, lo concors internacionau Chaikovskii.
Desempuish 1985 qu'ei proprietari de l'Estradivari de Jules Falk de 1723 que prevesí de còrdas hèitas de tripas d'aulha e que jòga dab un arquet barròc ; que joga tanben suber un vriulon de Giovanni Battista Guadagnini de 1750.


text:
Cantàbria
Cantàbria ei ua comunautat autonòma espanhòla uniprovinciau. Eth sòn territòri ei de cinc mil quilomètres carradi, e compde damb ua poblacion, de 570 000 abitants, que parlen castelhan encara que tanben montanhés.
La soa capitau e vila mès poblada ei era ciutat de Santandèr e, ath delà, plaçada a la còsta damb granes plages.
Lo gentilici ei cantabre -a.
Localizacion[modificar | modificar la font]
Se trape a la còsta septentrionau d'Espanha, enter Astúrias ar oèst, lo País Basc ar èst, Castelha e Leon ath sud e era mar Cantabrica ath nòrd.
Demografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Rosheim
Rosheim en alemannisch (Rosheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Altitud 191 m ; París a 450 km ; Estrasburg a 25 km ; Obernai a 7 km ; Molsheim a 7 km.
Altitude 191 m ; Paris à 450 km ; Strasbourg à 25 km ; Obernai à 7 km ; Molsheim à 7 km.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se lo luòc de Rosheim s'es prestat fòrça d'ora a una aucupacion umana permanenta, l'aparicion e lo desvolopament de la cultura de la vinha sus aquel luòc an jogat un papièr crucial en l'istòria de la « vila romane ». Aquel fach explica n'efièch lo obstination dels desparièrs ostals, laiques o religiosas, a preservar o estendre las siás possessions en e a l'entorn de la localité, en desbocant aital a nouer sus dotze sègles lo écheveau d'una istòria #que la riquesa ne sembla gaireben disproportionnée en ensajada de l'aspècte plàcid de la vila actuala. Lo vin de Rosheim i aguèt apreciat fòrça d'ora, e #servir quitament de mejan de defensa pels abitants del començament del Sègle XIII, al cors d'aquel #que se #trucar la « guèrra de las soscaves ».
Si le site de Rosheim s'est prêté très tôt à une occupation humaine permanente, l'apparition et le développement de la culture de la vigne sur ce site ont joué un rôle crucial dans l'histoire de la « cité romane ». Ce fait explique en effet l'obstination des différentes maisons, laïques ou religieuses, à préserver ou étendre leurs possessions dans et autour de la localité, aboutissant ainsi à nouer sur douze siècles l'écheveau d'une histoire dont la richesse semble presque disproportionnée en regard de l'aspect paisible de la ville actuelle. Le vin de Rosheim fut apprécié très tôt, et servit même de moyen de défense pour les habitants du début du Sègle XIII, au cours de ce qu'on appela la « guerre des caves ».


text:
Erupcion minoïca
L’erupcion minoïca designa l'explosion, pendent lo millenari II AbC.]], del volcan de Santorin e l'enfonsament de sa partida centrala, avent donat naissença a la caldeira actuala e de las illas de Santorin, Thirassia e Aspronissi.
Datacion[modificar | modificar la font]
La data precisa de l'erupcion es pas fixada, tradicionament se passèt vèrs -1550, segon un estudi comparat dels estils de ceramica, que foguèt discutida amb l'utilizacion de metòdes novèls (carbòni 14, dendrocronologia) qu'indican de datas pus ancianas. Lo periòde uèi retenguda coma mai probable se situa entre -1627 e -1600, pasmens sens certitud[1]. L'erupcion en daissant de traças dins una partida del Bacin Mediterranèu, confirmar aquelas datacions implicariá de modificar las cronologias relativas de las civilizacions de la region. Atal se trapa de rèstas de l'erupcion e de descai marins dels tsunamis dins los sites arqueologics de tot l'èst de las ribas de la Mediterranèa, çò que fornís un jaç estratigrafic de referéncia.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
La catastròfa provoquèt un gigantesc tsunami que traversèt l'ensemble de la mar Mediterranèa [2].Per exemple, pel mens tres ondas de mar successivas d'una vintena de mètres de naut dintrèron sus de centenas de mètres dedins Creta[3].
L'indici d'explosivitat volcanica es estimat entre 6 e 7 (densitat equivalenta de ròca = 60 km3), l'erupcion foguèt mai importanta que çò que pensèrem pendent longtemps [4],[5].
Efèctes sul monde egèu[modificar | modificar la font]
L'erupcion destruguèt lo pòst avançat de la cultura minoïca qu'existissiá a l'epòca sus l'illa e en Creta e que se tornèt trobar las roïnas sul site d'Akrotiri dins l'illa de Santorin. La vila de Knossos, dins las tèrras, foguèt estalviada.
La teoria que la catastròfa auriá provocat la destruccion de la civilizacion minoïca, defenduda entre autre par Marinatos, es uèi abandonada, mas las consequéncias indirèctas de l'erupcion e lo efèits segondaris sus las civilizacions de la region son totjorn disputada.[6].
Segon Marinatos e mai cercaires, l'erupcion es una de las originas possiblas del mite de l'Atlantida. Segon qualques cercaires, poiriá èsser a l'origina de las dètz plagas d'Egipte. Aquelas ipotèsis fan pasmens pas l'unanimitat. L'impacte global, e en particular climatic, de l'erupcion son evaluadas amb mai de nuanças e mesuradas[7],[8].
Referéncia[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)R.Treil et al, Les civilisations égéennes, p.296
- ↑ "Faucounau" (fr)J. Faucounau, Les Peuples de la Mer et leur histoire, L'Harmattan, Paris, 2003.
- ↑ id "Faucounau"
- ↑ (en)« Santorini eruption much larger than originally believed » (August 23, 2006). Retrieved on 2007-03-10.
- ↑ (en) [pdf] F.W.McCoy, S.E. Dunn, « Modelling the Climatic Effects of the LBA Eruption of Thera: New Calculations of Tephra Volumes May Suggest a Significantly Larger Eruption than Previously Reported », Chapman Conference on Volcanism and the Earth's Atmosphere Lire en ligne, American Geographical Union, 2002
- ↑ (fr)R. Dalongeville, « Malia : un marais parle », B.C.H., 125-1. 2001, p. 67-88 Lire en ligne
- ↑ (en)D.M.Pyle, « The global impact of the Minoan eruption of Santorini, Greece », Environmental Geology, 30, 1-2, 1997, pp. 59-61Lire en ligne
- ↑ (en)J. Grattan, « Aspects of Armageddon : An exploration of the role of volcanic eruptions in human history and civilization », Quaternary International, 151, 2006, pp. 10-18


text:
Adrenalina
L'adrenalina o epinefrina es una ormona e un neurotransmetor, un aminoalcòl secretat per las capsulas suprarenalas. Es secretada en situacions d'estrès e provòca l'excitacion de l'organisme: ipertension sanguina, dilatacion dels bronquis... Forma de cristals que s'enfosquisson amb l'aire e la lutz; cap a 211 °C se fondon. Es solubla dins de solucions aquosas d'alcalis minerals; dins una solucion neutra o alcalina s'oxida e produsís d'adrenocròm.
Istòria[modificar | modificar la font]
En mai de 1886, William Batas descriguèt la descobèrta de la substància produsida per la glandola adrenala dins la revista New York Medical Journal. Malgrat aiçò, foguèt identificada en 1895 per Napoleon Cybulski, un fisiologista polonés. La descobèrta foguèt repetida en 1897 per John Jacob Abel. Jokichi Takamine, un quimista japonés, descobriguèt la meteissa ormona en 1900, sens coneissença de las descobèrtas anterioras. Foguèt sintetizada artificialament pel primièr còp per Friedrich Stolz en 1904.
Ròtle biologic[modificar | modificar la font]
- L'adrenalina es secretada per las capsulas suprarenalas en situacions d'estrès e dintra dins lo sistèma circulatòri per preparar rapidament l'organisme a reagir en cas d'urgéncia.
- Aumenta, a travèrs de la siá accion sul fetge e los muscles, la concentracion de glucòsa dins la sang. Aiçò se produsís perque, coma lo glucagon, l'adrenalina mobiliza las resèrvas de glicogèn epatic e, a diferéncia del glucagon, tanben las resèrvas muscularas.
- Aumenta la tension arteriala: aiçò se produsís dins las arteriòlas, ont una vasoconstriccion va provocar una aumentacion de la pression.
- Aumenta lo ritme cardiac.
- Aumenta la frequéncia de respiracion.
- L'aumentacion del taus d'oxigèn e de glucòsa dins los muscles e lo cervèl provòca una aumentacion temporària de las capacitats fisicas e mentalas de l'individú.
- Dilata la pupilha en melhorar la vision.


text:
Saint-Christ-Briost
Saint-Christ-Briost es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel canal del nòrd, per la Soma e pel un de los sieus afluents çò Omignon #que confluissi pauc après, sus la municipalitat vesina de Brie al nòrd.
La commune est traversée par le canal du nord, par la Somme et par l'un de ses affluents l'Omignon qui conflue peu après, sur la commune voisine de Brie au nord.


text:
Bandièra
Una bandièra (var. banèra) o un drapèu (var. drapèl) es un tròç de tela, ordinàriament rectangular, fixat d'un costat a un pal o asta e que servís de simbòl o senhal d'una nacion, d'un estat, d'una ciutat, d'una dinastia, d'una autoritat, d'un partit politic, d'una associacion, etc, o coma signe per identificar de situacions juridicas, militaras, etc. Tanben se pòt utilizar per de motius decoratius.
La bandièra nacionala simboliza un estat o país e es un dels seus signes d'identitat pus importants. Servís per representar l'estat a l'estrangièr, e tanben coma emblèma sus la seuna pròpria tèrra.
La bandièra nacionala s'auça cada jorn sus los edificis oficials (corts, ostals de vila,...). Las entrepresas e entitats privadas tanben los pòdon issar. Quand arriba un eveniment nacional tragic o la mòrt d'una persona d'un rang politic major, las bandièras demòran a mièja asta en senhal de dòl.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Forma
- 3 Particularitats de las bandièras nacionalas
- 4 Las combinasons de colors pus correntas
- 5 Los dessenhs pus corrents
- 6 Vejatz tanben
- 7 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
L'usatge de las bandièras vendriá d'Índia e de China, ont probablament foguèron inventadas.
Es possible de considerar los simbòls utilizats pels romans (amb l'agla de la legion d'August) amb los primièrs senhals emplegats en Euròpa. Los visigòts utilizavan aqueles tipes d'estendards rigids; mas foguèt amb l'invasion musulmana que se comencèt d'utilizar çò qu'actualament coneissèm coma "bandièras", facha de teissuts leugièrs, coma la seda. Los estendards tenon son origina en Orient, son los musulmans e los croats que los primièrs implantèron son usatge a Euròpa. Las bandièras vendràn los estendards representatius dels Reis e Senhors (especificament, de sos linhatges o ostals reials), mai que de territòris o de nacions.
Forma[modificar | modificar la font]
Formas pus utilizadas:
- Rectangulara
- Carrada
- Flama
- Cocarda
Particularitats de las bandièras nacionalas[modificar | modificar la font]
- Las bandièras de Chipre e aquela de Kosova son las solas bandièras d'Estat qu'an una representacion de la mapa de son territòri. Cal notar qu'aquelas bandièras son pas vertadièrament "nacionalas": dins aqueles dos Estats, las bandièras grègas, turcas o albanesas s'utilizan correntament coma bandièras nacionalas. La bandièra d'Antartica conten tanben una mapa del continent.
- La bandièra de Nepal es un de las raras bandièras nacionalas non rectangularas; es formada de dos triangles. Es tanben la sola qu'es pus nauta que larga.
- L'anciana bandièra de Libia èra la sola bandièra nacionala unicolor : verda.
- La bandièra de Paraguai es la sola bandièra nacionala qu'a doas fàcias diferentas. Sus l'endreit, i a las armas del país, alara que sus l'envèrs, i a un leon, sedat davant un pic susmontat del bonet frigian, lo tot entornejat amb la devisa nacionala Paz y Justicia.
- La bandièra olimpica : de colors blava, jauna, negra, verda e roja, representa totes los païses del mond perque totas las bandièras nacionalas possedisson almens una d'aquelas sièis colors (amb lo blanc del fons). Lo nombre dels anèls representa lo nombre dels continents.
Las combinasons de colors pus correntas[modificar | modificar la font]
Blau, blanc, roge[modificar | modificar la font]
Lo blau, lo blanc e lo roge son presents dins las bandièras dels païses eslaus (colors paneslavas), dels païses d'Euròpa de l'Oèst mas tanben d'Asia o de las Americas :
- Bandièra dels païses eslaus arborant las colors paneslavas :
- Autras bandièras blau, blanc, roge, de bendas orizontalas o verticalas existisson sens èsser ligat a la simbolica del paneslavisme:
Roge, jaune, verd[modificar | modificar la font]
Lo roge, lo jaune e lo verd, las colors panafricanas, son subretot presentas dins las bandièras dels païses africans.
Bandièras arborant las colors panafricanas :
Bandièras arborant las meteissas colors roge, jaune e verd sens se reclamar del panafricanisme :
Bandièra de païses africans utilizant lo roge negre verd, o una combinason enclusent las colors panafricanas :
Roge, blanc, negre (e eventualament verd)[modificar | modificar la font]
Las combinasons de las colors panaràbias son presentas dins las bandièras del païses arabis o majoritariament musulmans. Las combinasons pòdon far ressortir una o la quatre d'aquelas colors, acompanhadas o non de simbòls d'astres (luna, estelas de cinc brancas subretot) o d'una escritura aràbia:
Los dessenhs pus corrents[modificar | modificar la font]
Las colors eraldicas[modificar | modificar la font]
Son de bandièras de bendas orizontalas : aquela de naut repren la color qu'ocupa la plaça d'onor sul blason (per exemple lo negre de l'agla alemanda), la segonda repren la segonda color del blason (lo roge del bèc e de las àrpias), la tresena repren la tresena color (lo fons jaune). fòrça bandièras son construitas coma aquò, subretot en Euròpa.
Las bandièra de crotz[modificar | modificar la font]
Demest aquelas las pus ancianas bandièras nacionalas encara utilizada. En particular, los païses escandinaus qu'utilizan la crotz escandinava sus lor bandièra:
e tanben
Las bandièras de cantons[modificar | modificar la font]
Son generalament de bandièras eissida d'un pavalhon de marina.
Las colors revolucionàrias[modificar | modificar la font]
Aquel modèl de tres bendas verticalas foguèt inaugurat per França en 1790.


text:
La Montelariá
La Montelariá[1][2] ( Lamontélarié en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la région de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada al tèrme d'Erau suls monts de La Cauna. Es dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc. Se situa a aperaquí 1 ora d'Albi e 35 minutas de Castras.
Una granda partida de la comuna es cobèrta de selvas d'avets amb encara un pauc d'espaci per l'espleita de la tèrra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Èra amb Angles e fins a la fin del sègle XVIII, del departament d'Erau (diocèsi de Sant Ponç e Senescauciá de Carcassona).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de La Montelariá es del sègle XVII e foguèt restaurada fa pauc.
- Lo Roquièr situat a costat la restanca de la Ravièja, a 4 km del vilatge.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Vinha
La vinha es una planta del genre Vitis provenenta d'Asia. Es l'espécia Vitis vinifera qu'es cultivada dins totes los païses mediterranèus, e particularament en tèrras occitanas, per obtenir de rasim.
Morfologia[modificar | modificar la font]
Es una planta arbustiva de fuèlhas simplas leugièrament palmadas, que se sonan pàmpols. Son fruch, lo rasim, es madur tre la fin d'agost fins al mes de novembre. Lo rasim pòt èsser blanc o roge, en foncion de la pigmentacion de la pèl, çò que determinarà la color del vin.
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Tot rasim cal que passe per agràs".
- "Quand la vinha es en flor, n'a pas besonh d'aunor, ren que dau senhor".


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Jean de La Fontaine (1621-1695) foguèt un escrivan e poèta francés del sègle XVII, membre de l'Acadèmia Francesa. Es autor de faulas e de contes.
Existís pauc d'informacions suls ans de formacion de La Fontaine. La mai anciana es de 1641 que dintrèt a l'Oratoire. Mas en 1642 abandonèt la seuna carrièra religiosa.
La Fontaine es conegut per las seunas fablas, reculhida de la tradicion de diversas culturas e escrichas en verses. Los autors que l'inspirèron mai son Esòp, Fedre e los contes del Pañchatantra


text:
Linha 9 del Mètro de Barcelona
La Linha 9 e la Linha 10 del Mètro de Barcelona son a l'ora d'ara en bastiment. Se prevei qu'en octòbre de 2009 un pichon ramal dintre en foncionament abans qu'en 2014 ambedoas linhas foncionen ja en tot lo sieu trajècte. Lo sieu bastiment se fa mejançant lo metòde de bastiment amb tuneladora. Lo traçat serà sosterranh en granda part e cada via e cai anarà per un meteis tunèl mas a nivèls diferents, una sus l'autra. En qualques ponches arribarà a una prigondor de 90 mètres per evitar la rèsta de las linhas e salvar la geologia complèxa del plan de Barcelona. Ambedoas linhas partejaràn lo tram central, situat entre las estacions de Can Causidas e Bon Pastor. La rèsta dels trajèctes de cada linha seràn per ramals, dos per cada extrèm del tram central.
Lo ramal sud arribarà a l'Aeropòrt e connectarà amb lo tram central après Europa-Fira. La Linha 2 se jonherà a aquel tram e ne partejarà una part, en arribant tanben a l'aeropòrt. Lo ramal nòrd (Can Peixauet - Can Zam) servirà Badalona e Santa Coloma de Gramenet amb sièis estacions.
Los trams exclusius de la L10 seràn çò Polígon Pratenc - Provençana, al sud, e lo Llefià - Gorg, al nòrd. Lo ramal sud serà l'unic en superfícia, sus un viaducte.


text:
Autres villes proches de CHAMBREY : Château salins, Vic sur seille, Champenoux, Brin sur seille, Réméréville, Moncel sur seille, Moyenvic, Sornéville, Bioncourt, Pettoncourt, Laneuveville en saulnois, Mazerulles, Arracourt, Hampont, Fresnes en saulnois, Bezange la grande, Salonnes, Hoéville, Athienville, Jallaucourt, Vaxy, Bey sur seille, Amelécourt, Malaucourt sur seille, Manhoué, Lanfroicourt, Morville lès vic, Fonteny, Gerbécourt, Xanrey, Attilloncourt, Grémecey, Erbéviller sur amezule, Lemoncourt, Juvrecourt, Puttigny, Aboncourt sur seille, Oriocourt, Lubécourt,
0 salons de coiffure et 2 esthéticiennes à domicile exercent également à CHAMBREY


text:
Tracheobionta
Lo sosrègne dels tracheobionta compren los ancians embrancaments dels pteridofites (plantas de reproduccion aqüatica coma las falguièras) e dels espermafites (plantas de granas) el meteis devesit en gimnospèrmes e angiospèrmes (plantas de flors). Los caractèrs principals son l'existéncia de raices exceptat pels Psilofites e la preséncia de vaissèls (xilèma e floèma) assegurant la circulacion de la saba.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los traqueobiontes se compausan uèi, en classificacion classica, de 9 divisions (o embrancaments) :
- un acampament informal de traqueobiontes, de còps diches « arcaïcs », d' espòras o esporanges :
- la division dels psilofites (Psilophyta)
- la division dels equisetofites (Equisetophyta) - las prèslas ;
- la division dels licopodiofites (Lycopodiophyta) o licofites (Lycophyta) - los locopòdes ;
- la division dels pteridofites (Pteridophyta) - las falguièras stricto sensu (Pterophyta), aqüaticas (Pteridophyta), etc... ;
- lo gropament dels espermafites o espermatofites - las plantas de granas - devesit en :
- lo sosgropament dels gimnospèrmes que compren :
- lo clad dels coniferofites (Coniferophyta) :
- la division dels cicadofites (Cycadophyta) - los cicas ;
- la division dels gincgofites (Ginkgophyta) - los gincgos ;
- la division dels pinofites (Pinophyta) - los conifèrs, araucarias, etc. ;
- la division dels gnetofites (Gnetophyta) ;
- lo clad dels coniferofites (Coniferophyta) :
- lo sosgropament dels angiospèrmes que compren :
- la division dels magnoliofites (Magnoliophyta) - las plantas de flors.
- lo sosgropament dels gimnospèrmes que compren :
Cicles reproductius[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 564824 Tracheobionta (en)


text:
Lo bulgar(Бълrapckи = Bǎlgarski) es la lenga principala de Bulgaria, e sa lenga oficiala. Lo bulgar es una lenga qu'aperten al grop de las lengas eslavas meridionalas de la familha de las lengas indoeuropèas, e es fòrça pròche del macedonian que d'unes considèran coma un dialècte del bulgar. La lenga a 12 milions de locutors. Tanben foguèt la primièra lenga eslava que produguèt una literatura, e la forma del primièr estadi d'aquesta lenga serviguèt de lenga eclesiastica per la Glèisa Ortodòxa. Lo bulgar s'escriu amb l'alfabet cirillic, amb pasmens qualques diferéncias a respècte del rus. Se compausa en efièch de 30 letras, e la prononciacion del bulgar es pro diferenta d'aquela del rus.
Lo bulgar es un cas particular dins l'ensems de las lengas eslavas, amb doas especificitats: es l'unica lenga del grop que possedís pas de flexions de cas, e es l'unica lenga del grop que possedís un article (postpausat). Aquela darrièra particularitat ne fa un dels membres de l'union lingüistica balcanica amb lo romanés, lo grèc e l'albanés. Ça que la lo bulgar a conservat tota la complexitat del sistèma verbal que caracteriza las lengas eslavas.


text:
Bonelia verda
La bonelia verda es un vèrm marin (phylum dels Echiurians) amb un dimorfisme sexual remirable.
La femèla viu enfotjada dins la sabla, al risc d'èsser chapada per una morina (una raja del genre Myliobate).
La bonelia verda representa un cas de dimorfisme sexual extrèm. En efièch, cal dos ans a la bonelia femèla per venir adulta e aquerir una talha d'1 m, alara que lo mascle a l'estadi adulte serà 200 000 còps mai pichon, e despassarà pas qualques millimètres. Encara a l'estat larvari, lo mascle se masculiniza en s'aprochant e s'acolant a una femèla. Son avenidor es d'èsser aspirat per la trompa de la femèla e d'èsser plaçat dins son « androcèu » que li permet de fecondar los uòus que veirà passar.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 154987 Bonellia viridis Rolando, 1821 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Bonellia viridis (en)
- Referéncia NCBI : Bonellia viridis (en)
- Ficha Bonelia verda souslesmers.fr : Bonellia viridis (fr)


text:
Mar de Japon
La mar de Japon o mar de l'Èst[1][2] es una mar situada a l'oèst de l'ocean Pacific, enrodada a l'èst per las illas Japonesas d'Hokkaidō, Honshū e Kyūshū, a l'oèst per la peninsula coreana, e al nòrd per Russia e las illas Sakhalin.
La mar es religada a d'autras mars per sièis estreches paucs prigonds :
- l'estrech de Tartaria (o estrech de Mamiya) entre lo continent asiatic e las illas Sakhalin, la religa a la mar d'Okhotsk ;
- l'estrech de La Perosa (o estrech de Soya) entre las illas de Sakhalin e Hokkaidō, la religa a la mar d'Okhotsk ;
- l'estrech de Tsugaru entre las illas de Hokkaidō e Honshū, la religa a l'ocean Pacific ;
- l'estrech de Kanmon entre las illas de Honshū e Kyūshū, la religa a l'ocean Pacific ;
- l'estrech de Tsushima entre las illas de Kyūshū e Tsushima, la religa a l'ocean Pacific ;
- l'estrech de Corèa entre Tsushima e la peninsula coreana, la religa a la mar de China Orientala.
Lo punt mai prigond es de 3742 m jol nivèl de la mar; la fonsor mejana es de 1752 m. La superficia de la mar es d'a pauc près 978 000 km². La mar a tres bacins principals : lo bacin de Yamato situat al sud-èst de la mar de Japon ; lo bacin de Japon al nòrd ; lo bacin de Tsushima al sud-oèst. Lo bacin de Japon es la region pus prigonda de la mar, alara que las aigas mens prigondas se tròban dins lo bacin de Tsushima.
Suls ribatges orientals, los platèus continentals de la mar son largs, mas suls ribatges occidentals, al long de la còsta coreana, son estreches, amb en mejana 30 km de larg. L'aiga cauda de la mar contribuís al clima doç de Japon.
Lo nòrd e lo sud-èst de la mar son los sectors mai rics per la pesca. L'importància de la pesca en mar es plan illustrada per las reclamacions mutualas sus Dokdo per Japon e la Corèa del Sud. La mar es tanben importanta per sos minerals, l'arena de magnetita, son gas natural e lo petròli.
Bregas sul nom[modificar | modificar la font]
En Corèa del Sud, aquela mar es nomenada la "mar de l'Èst" (동해; 東海, Donghae) e en Corèa del Nòrd, la "mar Orientala de Corèa" (조선동해; 朝鮮東海, Joseon Donghae). Dins los autres païses, es nomenada la "mar de Japon". En japonés, Nihonkai (日本海), en chinés Rìběnhǎi (日本海) e en rus Iaponskoie more (ЯпóHckoe Mópe). E mai aquesta apelacion siá contestada per las doas Corèas, la "mar de Japon" es lo nom oficial retengut per l'Organizacion Idrografica Internacionala en 1928 e per l'Organizacion de las Nacions Unidas.
Dins lo passat, s'es apelada indistintament "mar de l'Èst", "mar de Corèa", "mar de Japon" e "mar Orientala". A partir del sègle XIX l'apelacion de "mar de Japon" es devenguda predominanta sus las mapas geograficas.
Dempuèi los ans 1990, Corèa, encara fòrça patacada per l'imperialisme japonés, milita per far remplaçar l'apelacion de "mar de Japon" per lo tèrme de "mar de l'Èst". De notar que dins mantuna lenga europèa, es la mar Baltica qu'es sonada "mar de l'Èst" (Ostsee en alemand, Oostzee en neerlandés, etc.).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ North Korea and Russia and is referred to in South Korea as the East Sea. S Korea bid to solve sea dispute,(2007-01-08), BBC News:South Korea calls it the East Sea [1]
- ↑ Report on the Progress in Consultations on the Naming of the Sea Area between the Korean Peninsula and the Japanese Archipelago,(2007-08-30), Ministry of Foreign Affairs and Trade (South Korea):the sea area has been consistently called "East Sea" in Korea [2] (2008-02-17)


text:
Stegosaurus
Stegosaurus (gr. "reptil amb tet") es un genre de dinosaures tireofòr stegosaurid, que visquèron a de fins del periòde Jurassic, fa aperaquí 156 e 144 milions d'ans, en lo Kimeridgian e lo Titonian, en çò qu'es uèi America del Nòrd e Euròpa. A causa de las siás distintives espines de la coa e plaques, Stegosaurus es òm dels mai reconeguts dinosaures, amassa amb Tyrannosaurus, Triceratòps, Velociraptor e Apatosaurus.
Stegosaurus aviá una distintiva e inusual postura, amb un lomo fòrtament arqueade, los membres anteriors cuertes, la cap près del solèr e la coa rígida sostenuda en l'aire. Lo sieu arsenal de placas e de púas es estat lo tèma de fòrça especulacion.


text:
Sant Aubin (Tolosa)
Lo quartièr de Sant Aubin es un pichon quartièr del centre vila de Tolosa. S'estend a l'èst del centre istoric, a l'entorn de la carrièra de la Colombeta e de la massissa glèisa de Sant Aubin, entre lo baloard Lazare-Carnot e lo Canal de las Doas Mars. Es fòrça prèp del Teatre de la Ciutat e del Mercat de blat, unas de las principalas salas d'espactacle de Tolosa.
Aquel pichon quartièr pintoresc conserva una arma de vilatjòt dins la vila. A una identitat populara e a son ambient cosmopolit e calorós. Cada dimenge lo mercat de Sant Aubin, a l'entorn de la glèisa, prepausa de produches gastronomics e de flors.
La carrièra de la Colombeta, bordada de cafès, de librariás, de restaurants exotics e regionals, foguèt una « comuna liura »: creada a la Liberacion, èra una de las quaranta quatre comunas liuras de França que la tòca èra de salvar lo patrimòni arquitectural, las tradicions e lo folclòre d'un quartièr. La « comuna liura de la Colombeta » aviá un cònsol màger e un garda (foncions simbolicas) e la fèsta cada automne dempuèi 1945 quand aqueriguèt l'estatut. La fièra anala es un grand marcat amb fòrça animacions, espectacles, concors de cants e concèrts.


text:
Metatèsi (lingüistica)
Una metatèsi (del grèc ancian: uetάθeσις) es una modificacion fonetica qu'aparten a la familha dels metaplasmas. Consistís en l'escambi entre dos fonèmas vesins. ex. bloca, bocla.
Lo fenomèn afècta sovent la r.
La metatèsi en occitan es anciana, foguèt ja tractada dins las Leis d'Amor del gramatician tolosan del sègle XIV, Guilhèm Molinièr. Diguèt aital dins son tractat de gramatica:
- "Methatezit son cant una letra o una sillaba es translatada d'un loc en autre; quar adoncs es aqui una figura appelada metathezis que transporta sillaba o letra d'un loc ad autre en diverses lox de la dictio, coma palaura per paraula, craba per cabra, cramba per cambra, atersi per atresi, et enayssi d'autres granre."
Somari
La metatèsi en occitan[modificar | modificar la font]
En lingüistica istorica la metatèsi concernís de nombroses mots, e a jogat un ròtle essencial dins l'evolucion fonetica del latin a l'occitan.
Aicí qualques mots que coneguèron un cambiament entre lo latin classic e lo latin vulgar, cambiament qu'a agut una influéncia sus la formacion dels tèrmes en occitan modèrn.
CROCODILLVS > *COCODRILVS > cocodril
COMPARARE > comprar > crompar
Las metatèsis son mai frequentas a l'oèst del domeni occitan, a partir del narbonés afècta ja de mots coma cabra e cambra que venon craba e cramba. Son mai abitualas encara en gascon que pòt arribar a formar de grops consonantics pro estranhs coma *srende per cendre.
Dins l'occitan occidental qualques mots coma dobrir o cobrir pòdon conéisser mai d'una metatèsi coma dorbir/durbir o drobir/drubir e corbir/curbir o crobir/crubir.
De còps que i a, las metatèsis apareisson d'un biais periferic, coma dins lo cas d'*adujar per ajudar (present dins lo nimesenc e còsta Tolosa), çò que laissa pensar que se produsiguèt una correccion que foguèt pas completa.
Lo provençal coneis radièr per darrièr ja present dins los tèxtes ancians[1], e qu'a son equivalent en catalan *radere.
Dins la lenga medievala se tròba sovent *pressona en luòga de persona, *denejar per netejar e mai *plubic per public.
La metatèsi en catalan[modificar | modificar la font]
Lo fenomèn sembla pro espandit dins lo balear popular que s'i pòt trobar de formas coma *probe per pobre o *Grabiel per Gabriel demest mantuna autra. La metatèsi es pro espandida tanben en alguerés.
La metatèsi en francés[modificar | modificar la font]
La metatèsi es pas gaire frequenta dins l'evolucion del latin cap al francés actual manca dins qualques mots coma brebis (< VERVEX) o fromage (< FORMATICU).
Pasmens, es presenta subretot en francés popular, dins la produccion orala de gents qu'an agut una instruccion pro basica. Concernís subretot de mots amb de grops complèxes o una succession de vocalas coma aéroport, infarctus o obnubiler que venon *aréoport, *infractus e *omnibuler.
La metatèsi de sillabas es tanben estada utilizada volontàriament per crear la varietat lingüistica sonada verlan (ex: l'envers > verlan o femme > meuf).
Figura d'estil[modificar | modificar la font]
La metatèsi es tanben emplegada en retorica per insistir o se trufar.


text:
Corèa del Nòrd
La Corèa del Nòrd (en corean usual: Bukjoseon "Corèa del Nòrd"; en corean oficial: Joseon Minjujueui Inmin Gonghwaguk "Republica Democratica Populara de Joseon/Corèa") es un estat d'Asia de l'èst, dins lo nòrd de la Corèa istorica. Confronta la Corèa del Sud al sud, China e Russia al nòrd, e se tròba entre la mar de China Orientala e la mar de l'Èst.
Sa capitala es Pyeongyang.
Lo gentilici es nòrd-corean -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
La Corèa del Nòrd es un país de regim comunista.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo punt pus naut del país es la montanha Baekdu, amb 2744 mètres d'altitud. Lo clima es temperat, amb de pluèjas pus intensas durant l'estiu.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de la Corèa del Nòrd
Cultura[modificar | modificar la font]
Existís un fòrt culte a la personalitat del lider mòrt, Kim Il-sung, e tanben de l'actual, Kim Jong-il.


text:
Abrèt
Abrèt (Abrest en francés) es una comuna occitana de Borbonés d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom d’Abrêt (del latin arbor, arbre) es mençonat pel primier còp en 1301 dins lo Diccionari del Sr. Chazaud[2].
Èra un país de vinhas e aviá un pòrt sus Alèir, qu'a las aigas bassas se podiá gasar.[3]
- de la generalitat de Molins
- de l'eleccion de Gatnat
- de la subdelegacion de Cucet
- del parlament de Paris
- de la senescaucia de Molins
- de la diocèsi de Clarmont
La comuna es dins lo districte de Cucet puèi dins l'arrondiment de La Paliça (que ven en 1942 lo de Vichèi).
Apartenéncia cantonala :
- 1793, Vichèi
- 1801, Cucet
- 1892, Vichèi
- 1973, Vichèi Sud
- 1985, Cucet Sud
Fa ara partida de l'aglomeracion de Vichèi.
.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Abrèt ven del latin Arboretum, lo verdièr.[5]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Noms des habitants d’Abrest, habitants.fr
- ↑ Abbé Michel Peynot, Histoire de Saint-Yorre, Res Universalis
- ↑ Istoric sul site de la comuna
- ↑ Ficha comunala sul site de l'EHESS
- ↑ Marcel Bonnin, Les noms de lieux en Bourbonnais, 2006