text:
Benda sonora
La benda sonora d'un filme constituís sa partida sonora. De 1891 (data dels primiers filmes de cinèma) a 1927, i a pas de benda sonora accompanhant la benda imatge, s'agís de filmes muts. Mas lo cinèma mut es gaire silenciós, los filmes son accompanhats de musica jogada in situ o gravada sul cilindre o disc de cera, e de bruchs a cada sesilha. La misa al punt de sons enregistrats, tornats en sincronisme amb l'imatge, balhèt al cinèma un vam nòu. L'arribada d'un engenhaire del son suls emponts revolucinèt los bais de realizacion d'un filme.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1891 : Primièrs filmes de Thomas Edison e de son ingenhaire William Kennedy Laurie Dickson. Filmes muts, encara que totes centrats sus de subjèctes sonors, Edison sonhava de realizar lo maridatge imatge-son.
- 1892 : Primièrs dessenhs animats del cinèma d'Émile Reynaud. Filmes amb musica originala per cada dessenh animat, compausada e jogada in situ (Musèu Grévin) per Gaston Paulin.
- 1895 : Primièrs filmes dels fraires Lumière. Filmes muts, que s'apondava de per aprèp d'un accompanhament musical improvizat.
- De 1895 a 1926 : Se faguèt diferents ensags per una sincronizacion aproximativa entre una benda imatge e un fonografe. Primièr ensag conegut: en 1895, Laurie Dickson joga d'esperel al violon una melodia de Planquette. Ensags astrats: dempuèi 1902, Léon Gaumont faguèt enregistrat de Fonoscènas, cansons interpretadas en play-back, sincronizacion per començament simultanèu de doas maquinas.
- 1926 : la firma Warner Bros produch un long-mestratge sonor, Don Juan, amb lo Vitaphone de Western Electric (ambedoas maquinas son mogudas per de motors asincròns qu'assuguran una perfiècha sincronizacion de la benda imatge sul filme e del son gravat sul disc). La benda sonora del filme compòrta subretot de musica e de raras paraulas sincronizadas.
- 1926 : Warner produch Una scèna dins la plantacion, un cort-mestratge qu'Al Jolson, enfarnissat en paure jornalièr negre, canta una breçairola plan ritmada, Rock-a-Bye Your Baby with a Dixie Melody, e mai doas cansons[1], mas subte, gaita en plan l'objectiu de la camèra, arrèsta sa canson e comença a parlar. Pendent las projeccions, « los espectators son entosiasmats perque, ò miracle! lo cantaire s’adreissa a la camèra, doncas a eles, e los interpèla amb una replica venguda celèbra, « Wait a minute, wait a minute, you ain't heard nothin' yet ! » (Esperatz una minuta, esperatz una minuta, avetz pas entendut res encara!), una experiença que recomencèt mai tard dins Lo Cantaire de jazz[2] ». Qu'es vertadièrament lo primièr filme parlant.
- 1927 : Amb lo succès, Warner produguèt lo long-mestratge Lo Cantaire de jazz, amb lo meteis Vitaphone. Pasmens, los dialogs son encara totes escrichs sus de cartons d'intertítols e son prononciats "en mut" (s'ausís pas los comedians). Es doncas pas un filme parlant, mas un filme cantant.
- 1927 : Fox Film Corporation inaugura lo primièr son optic enregistrat sus la copia de projeccion.
- 1931 : Entada del multicanal[3].
- 1967 : Arribada du dolby[3].
- 1977 : Dolby stéréo[3]
- 1990 : Arribada del numeric[3].
Composicion d'una benda sonora[modificar | modificar la font]
- Los dialogs e sons sincròns enregistrats sul filmatge e, s'es lo cas, los dialogs postsincronizats en postproduccion.
- Lo montatge sonor dels efèctes, dels ambients e de la concepcion sonora.
- Los bruitatges enregistrats en postproduccion.
- La musica — mai sovent un dels compausants essencials de la benda sonora d'un filme, ofrís un supòrt emocional a l'espectator.
Aquelas diferentas fonts sonoras son mescladas per constituir la benda sonora finala del filme.
Enregistrament e reproduccion d'una benda sonora[modificar | modificar la font]
Son analogic[modificar | modificar la font]
Lo processus primitiu de començament simultanèu de doas maquinas comportavan los riscs possibles de desincronizacion mecanic, amb la variacion de lor velocitat respectiva, e un problèma insolvable quand un accident de projeccion avián per consequéncia l'amputacion d'imatges deterioradas, la benda imatge venent alara mai corta que lo son coplat. Lo processus Vitaphone eliminava lo primièr inconvenient, mas podava pas res contra l'acorciment accidental de la benda imatge, la sola solucion èra de remplaçar los imatges tombadas per d'entamenon negre, o — solucion mai costosa — de tirar una copia nòva.
A partir de 1927, lo son portat sus la quita benda imatge remplaça lo disc de cera utilizat de per abans. « Lo son Movietone de Fox Film Corporation es dich de densitat variabla, l’enregistrador compòrta un imant de doas brancas entre que un fial tendut es traversat pel corent electric modulat venent d’un microfòn. Lo fial s’escarta en foncion de l’intensitat du corent e amaga mai o mens una lutz fòrta mejans ambedoas brancas. Las variacions d'aquela lutz, presa per un objectiu, estampa sul costat un filme de cinèma 35 mm verge[2] ». En retorn, una lampa esclaira fortament la "listra optica" de la copia de projeccion, l'intensitat de la lutz traversant lo filme es mesurada per una cellula fotoelectrica que transforma aquela intensitat en un senhal electric, senhal qu'es aprèp enviat cap a un processus d'amplificacion. Las variacions de nivèl de gris provòcan las variacions de l'intensitat luminosa, doncas del senhal electric. Mas aquel processus es accompanhat d'un fòrt bruch de fond degut a l'usura progressiva de la gelatina del filme e en consequéncia la pèrda en intensitat de la gama dels grises, deca amplificada per las raiaduras degudas als pasatges nombroses dins los mecanismes, e lo depaus d'òli venent de las pèças en movement. En 1928, Radio Corporation of America (RCA) lancèt lo son Photophone qu'es dich de densitat fixa. « L’enregistrador es equipat d’un galvanomètre amb miralh qu'oscilla en foncion de las variacions de l’intensitat del corent sortit del microfón. Lo miralh es esclairat per una fòrta lutz qu'es mai o mens rebatida cap a un objectiu qu'enregistra sul filme 35 mm l’amplitud de l’esclairatge recebut[2] ». Lo son de densitat fixa utiliza pas la gama dels grises, perque es enregistrat sus una emulsion ortocromatica que garda de la lutz sonque lo blanc, dessenhant sul fond negre del filme la representacion analogica de l'intensitat e de la nautor dels sons.
Lo lector se situa aprèp lo fenestron de projeccion, amb un descalatge de 20 imatges. Çò qu'explica que, quand l'imatge sauta o es copada, la deca sonora arriba un pauc mens d'una segonda aprèp (aquel descalatge existís pas mai amb un son numeric). Se la copia es mal cargada, le son pòt èsser leugièrament en avança o en retard al respècte de l'imatge; s'agís alara d'un problèma de projeccion independent dels eventuals problèmas de sincronizacion en pòst-produccion.
Dins los ans 1950, lo son estereo es lançat. Perque es nacessari de lotjar doas listras sul bòrd del filme, que la largor es donada, tot en gardant la compatibilitat amb le son monofonic, cada listra es dos còps mai pichona qu'una listra mono, çò que merma la qualitat del son. Es lo metòde d'enregistrament e de filtratge de l'entreprisa Dolby que permet alara la mesa al punt de l'estereo al cinèma. Aquò s'apond un autre problèma: l'espectator deu èsser a la mitat de dos nautparlaires per aver un bon retorn. Cal doncas desvelopar un sistèma de tres nautparlaires esquèrra-centre-drech, donant un retorn ben melhor. De fach, las intensitats de las doas bendas sonora (esquèrra e drecha), nomenadas aici Lt e Rt, son compadas:
- La partida comuna (la « mejana » d'ambedoas bendas) es enviada cap al nautpalaire;
- la partida especifica de la benda de son esquèrra (la diferéncia entre la benda d'esquèrra e la mejana) es enviada cap al nautparlaire d'esquèrra,
- e la partida especifica de la benda de son drecha es enviada cap al nautparlaire.
Aquó es lo sistèma dich « Dolby Stereo ». A la tres voces L (esquèrra), C (centre) e R (drecha), s'apond un canal arrièr dich « ambient », o surround en anglés. Lo senhal enviat sul canal d'ambient S es subretot basat sus la diferéncia de fasa entre los dos canals Lt e Rt. Aquó dona una impression supplementari de relèu, provocant des sons a l'arrièra de l'espectator.
La darnièra evolucion del son analogic es l'utilizacion d'un faissal laser coma font de lutz mermant atal la talha del faissal et doncas melhora la bensa passanta, los filmes 70 mm, de las listras magneticas son empegat sul filme, entre l'imatge e las perforacions. Es una tecnica classica d'enregistrament magnetic utilizant lo filtrarge Dolby. I a una listra magnetica per cada listra audio. (4 canals al total)
Son numeric[modificar | modificar la font]
Tres formats sont utilizats, las informacions sonoras de cada format disponible essent inscrichas sus de plaças diferents sul filme:
- Dolby Digital (ancienament Dolby SRD): le son encodat es estampat en paquets entre las perforacions, sus la partida esquerra del filme (a costat de la listra sonora estereo optica analogica);
- DTS : Digital Theater Systems, inspirat "fortament" pel LC Concept, lo son es legit par un CD-ROM, un Timecode (còdi d'adressatge e de sincronizacion) es fotografiat a costat de la pista optica;
- SDDS : Sony Dynamic Digital Sound, lo son encodat se repartís suls bòrds exteriors del filme (entre las perforacions e lo bòrd) Los sistèmas de restitucion dispausan de 6 a 8 voces: avant-esquerra, avant-mièg-esquerra, avant-centre, avant-mièg-drecha, avant-drecha, reire-esquerra, reiree-drecha e bassas (a l'ausida se percep gaire la direccion que venon las bassas, i a doncas qu'un sol nautavotz).
Quitament quand lo filme utiliza un son numeric, la listra son optic es totjorn presenta, pel cas de degradaciion de la copia o de pana del sistèma e pel cas que le projector siá pas equipat d'un lector numeric.
La benda passanta[modificar | modificar la font]
La benda passanta es la gama de frequéncia que pòt restituir lo sistèma de sonorizacion. Lo son consistís en des pichonas variacions ciclicas de la pression de l'aire, mai las variacions son aviadas (frequéncia nauta), mai le son es agut. L'orelha ausís globalament entre 20 Hz e 20 000 Hz. Amb le son analogic, la frequéncia superiora de la benda passanta èra d'uns 5 000 Hz mas capitat 12 000 Hz dins los sistèmas d'ara. Aquò es limitat per la largor del faissal esclairant la benda son e per la velocitat de desfilament del filme.
Cinèma numeric[modificar | modificar la font]
Lo cinèma numeric remplaça, dins los ans 2010, aviadament las salas de cinèma tradicionalament fotoquimics. Mai d'una rasons pòdon o explicar; d'en primièr lo fotoquimic demròra una industria fòrça polluenta e costosa, lo succès en 2009 del filme Avatar en 3D sembla obrir de pòrtas nòvas per l'industria del divertiment
Benda sonora del cinèma numeric[modificar | modificar la font]
Per l'imatge coma pel son, la ruptura tecnologica es totala. I a pas mai de supòrt lineari, imatge e son venguèron de fichièrs informatics. La bennda sonora a pas mai besonh d'èsser compressada en debit ou de donadas; lo quasèrn de las cargas prevei 16 pistas audio PCM.
Benda sonora del cinèma de relèu[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ April Showers, When the Red, Red Robin Comes…
- ↑ 2,0 2,1 2,2 (fr)Marie-France Briselance e Jean-Claude Morin, « Grammaire du cinéma », Nouveau Monde éditions, París, 2010 ISBN 9782847364583}} Error de citacion : Invalid
tag; name "Grammaire" defined multiple times with different content
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Historique du son au cinéma
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Lo son dins lo cinèma amator cameravideo.net (fr)


c: text/html

text:
Villes et mairies de l'Arrondissement administratif du Jura bernois (167)
Liste des communes
Moutier
Ville de Moutier, localité de la Suisse de 7 500 habitants.
La mairie de Moutier a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Imier
Ville de Saint-Imier, localité de la Suisse de 4 700 habitants.
La mairie de Saint-Imier a une adresse e-mail et un site Internet.
Tramelan
Ville de Tramelan, localité de la Suisse de 4 200 habitants.
La mairie de Tramelan a une adresse e-mail et un site Internet.
La Neuveville
Ville du Neuveville, localité de la Suisse de 3 500 habitants.
La mairie du Neuveville a une adresse e-mail et un site Internet.
Tavannes
Ville de Tavannes, localité de la Suisse de 3 300 habitants.
La mairie de Tavannes a une adresse e-mail et un site Internet.
Reconvilier
Ville de Reconvilier, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Reconvilier a une adresse e-mail et un site Internet.
Malleray
Village de Malleray, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Malleray a une adresse e-mail et un site Internet.
Sonceboz-Sombeval
Village de Sonceboz-Sombeval, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Sonceboz-Sombeval a une adresse e-mail et un site Internet.
Bévilard
Village de Bévilard, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Bévilard a une adresse e-mail et un site Internet.
Corgémont
Village de Corgémont, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Corgémont a une adresse e-mail et un site Internet.
Court
Village de Court, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Court a une adresse e-mail et un site Internet.
Péry
Village de Péry, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Péry a une adresse e-mail et un site Internet.
Orvin
Village de Orvin, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Orvin a une adresse e-mail et un site Internet.
Courtelary
Village de Courtelary, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Courtelary a une adresse e-mail et un site Internet.
Sonvilier
Village de Sonvilier, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Sonvilier a une adresse e-mail et un site Internet.
Villeret
Village de Villeret, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Villeret a une adresse e-mail et un site Internet.
Prêles
Village de Prêles, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Prêles a une adresse e-mail et un site Internet.
Renan
Village de Renan, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Renan a une adresse e-mail et un site Internet.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Montargis
Montargis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Montargis se situa dinsn la region naturala del Gâtinais a 33 km al sud de Nemours, a unitat|38|km {{}} al nòrd de Gien, a 53 km al sud-oèst de Sentit, a 68 km a l'èst de la prefectura Orleans, a 76 km al nòòrd-oèst de la prefectura de la Yonne, Aussèrra e a 109 km al sud de Paríís.
La vila se situa a las confluenças del Loing, del Puiseaux e del Vernisson. Traversada entre autres pel canal de Briare, es tant frequent d'i traversar un pont que qualques unes n'an fach un eslogan toristic : "Montargis, la Venècia del Gâtinais".
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
LE CASTÈL REIAL
Montargis porta força plan su escais de "Venècia del Gatinais" amb sus 131 ponts e pontilhs.
Sus la colina s'enauça le Castèl feodal, anciana residencia dels Reis de França abans Chambord e Fontainebleau. Fuguèt bastit al sègle XII amb de fusta jos Lois VI Le Gròs, e fuguèt le prumièr castèl protegit per una palencada. Al sègle XIV la pèira remplacèt la fusta jos le reinat de Carles V. A part de Carles V, le Castèl de Montargis aculhigèt les Reis de França Carles VII, Francés I°e Enric IV que apreciaban força sus bòscs per la caça. Aprèps la Revolucion, fuguèt deroït e le tornaron bastir parcialament al sègle XIX. Quand èra residencia dels Reis, le Castèl comptava vint tors e donjons, çò que le fasiá comparable al Castèl de Carcassona. Auèi, demoran pas que la tor nòrd-èst, la cripta, la paret de bateriá e la postèrna del sègle XIII. Dempuèi 1974, le Castèl abriga l'escòla privada Sant Loís e le Liceu ostalièr, adonc es pas possible de le visitar.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Tony Curtis, nascut Bernard Schwartz (Nòva York, 3 de junh de 1925 - Henderson, Nevada, 29 de setembre de 2010) foguèt un actor american. Actor demest los mai prestigioses e populars dels Estats Units sa carrièra durèt sièis decadas, e mai se son periòde mai gloriós se situèt puslèu durant las annadas 1950 e 1960 gràcias a de films coma Houdini, Some Like It Hot amb Marilyn Monroe o Spartacus amb Kirk Douglas. Durant son temps d'activitat joguèt dins mai de 100 films amb una granda diversitat de ròtles qu'anavan de la comèdia a de d'interpretacions dramaticas.
Èra lo paire de l'actritz Jamie Lee Curtis, qu'aguèt amb sa primièra esposa, l'actritz Janet Leigh.


text:
Christiane Taubira
Christiane Taubira, nascuda lo 2 de febrièr de 1952 a Caièna (Guaiana), es una femna politica francesa, Garda dels sagèls, ministra de la Justícia, nomenada lo 16 de mai de 2012, dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault. Desmissiona lo 27 de genièr de 2016[1].
Candidata PRG a l'eleccion presidenciala francesa de 2002, foguèt elegida de Guaiana 1993 a 2012. Es membra del comitat executiu del Walwari.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Origina[modificar | modificar la font]
Christine Taubira es eissida d'una familha modèsta — sa maire, ajuda sonhanta s'ocupèt sola dels seus cinc enfants. Divorciada, es d'esperela maire de quatre enfants. Titulara d'un doctorat d'economia e d'agroalimentari a París, e un de de sociologia e d'etnologia afroamericana, èra professora de sciéncias economicas en 1978.
Parcours politic[modificar | modificar la font]
Comencèt sa carrièra politica coma militanta autonomista, movement qu'encara se revendica[2]. Enseguida, creèt lo partit Walwari en 1993 e ne venguèt la presidenta. Lo meteis an, foguèt elegida deputada « non inscricha » de Guaiana e reeligida en 1997. En 1993, votèt, a l'assemblada, l'investitura del govèrnement Balladur. Dintrèt dins un pichon grop parlamentari, Republique e libertat. L'an seguent, èra quatrena de la lista del Energia radicala menada per Bernard Tapie a las eleccions europèas de 1994. En abril de 1994, èra observatritz parlementària a las primièras elections multiraciales en Africa del Sud[3].
A sa reeleccion en junh de 1996, se liga al grop socialista, e se vegèt confiar per Lionel Jospin un rapòrt sus la recèrca de l'aur en Guaiana. Fins a novembre de 2001, es aparententada al PS. Se jonguèt enseguida al grop RCV (PRG-MDC-Verds-PCR).
En 2002, es la candidata del Partit Radical d'Esquèrra a l'eleccion presidenciala amb una campanha basada sus l'« egalitat de las escasenças ». Obtenguèt 2,32 % dels vòtes al primièr torns. Segon de socialistas, aquela candidatura auriá contribuit a l'escampilhament dels vòtes « d'esquèrra » e seriá estat una de las causas de l'escac de Lionel Jospin par accedir al segond torn de l'election presidenciala[4]. Mas segon d'autres observators, coma Jacques Séguéla, Christiane Taubira aviá prepausat une aliança a Lionel Jospin qu'auriá pas acceptat[5].
Es tornarmai elegida per deputada lo 16 de junh de 2002, per la XIIa legislatura, dins la Primièra circonscripcion de la Guaiana. Es aparentada al grop socialista. Tot demorant membre del partit guaianés Walwari, venguèt, aprèp lo Congrès de Tolose (sepembre 2002), primièra vicepresidenta del Partit Radical d'Esquèrra. Es al cap de la lista « Euròpa fraternala » del PRG a las eleccions europèas de 2004, dins la circonscripcion Illa de França: obtenguèt pas que 1,54 %, e cap d'elegit[6].
En 2004, es condamnada pel Conselh dels prudòmes de París per licenciament injustificat e ruptura de CDD « abusiva » concernissent son anciana assistenta parlamentària e lo deguèt tornar 5 300 èuros. [7]
Lo 12 de julhet de 2006, se declarèt candidata a l'investitura del PRG per l'election presidenciala francesa de 2007]. Lo 22 d'octobre, lo PRG reünit en Congrès renoncièt a presentar une candidatura, a la favor d'un acòrdi amb lo Partit socialista[8]. Lo 20 de genièr de 2007, Christiane Taubira se liga l'equipa de Ségolène Royal que nomenèt « delegada a l'expression republicana. Aprèp la campanha de las legislativas de junh de 2007, derarèt qu'aviá estat « aprochada » per l'entorn de Nicolas Sarkozy « abans la fin de la presidenciala » per far partida del govèrn, mas refusèt l'ofèrta.
Foguèt elegida deputada lo 17 de junh de 2007 per la XIIIa legislatura, dins la Primièra circonscripcion de la Guaiana, aparentada al grop Socialista, radical, ciutadan e divèrsas esquèrras.
A l'ocasion del referendum de 2010 sul passatge Guaiana a un estatut d'autonomia, apelèt a votar « Òc » dins lo movement de Guyane 74.
Christiane Taubira es candidata, al cap d'una lista divèrsas esquèrras a l'eleccion réeionala de 2010 en Guaiana. Arribèt en primièr de las quatre listas d'esquèrra en preséncia mas fòrça enrè del candidat de la majoritat presidenciala, Rodolphe Alexandre, conduguèt una lista d'union d'esquèrra al segond torn. Lo 21 de març de 2010, perdèt contra la lista del cònsol de Caièna, Rodolphe Alexandre, soutengut par l'UMP, que realizèt 56,11 % dels vòtes contre 43,89 per la lista de Christiane Taubira[9].
Lo 14 de decembre de 2010, anoncièt son sosten a Arnaud Montebourg dins las primàrias del Partit socialista per l'eleccion presidenciala francesa de 2012[10].
Parcors ministerial[modificar | modificar la font]
Aprèp la victòria del socialista François Hollande a l'eleccion presidenciala francesa de 2012, dintrèt pel primièr còp al govèrn venent lo 16 de mai Garda dels Sagèls dins lo Govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Òbras e presas de posicion[modificar | modificar la font]
Christiane Taubira donèt son nom a la lei francesa n° 2001-434, votada lo 10 de mai de 2001, que reconeis coma crime contra l'umanitat la tracha negrièra transatlantica e l'esclavatge que ne resultèt.
Es sovent considerada pels politics coma un « electron liure », a causa de sas presas de posicion personalas en divergéncia amb la logica de partit[11]. A contrari del PS e del PRG s'opausèt en 2004 al vòte de la Lei francesa suls signes religioses dins las escòlas publicas considerant que « Far òbra legislativa puslèu que mission pedagogica, es pèrdre fe en Republica, alara que son evitats minuciosament los terrens onte se nosan las tensions mai pesucas de sens dins l’afrontament etic[12]. » En 2005, se pronocièt pel « Non » al referendum francés sul tractat etablissent una Constitucion per Euròpa[13], al contrari del PRG, que n'es a l'epòca encara la vicepresidenta.
En abril de 2008, foguèt incargada pel president de la Republica Nicolas Sarkozy d'une mission suls acòrdis de partenariat economic entre Union Europèa e los païses ACP[14]. Son rapòrt terminat dos meses mai tard[15] fasiá plan de criticas suls dispositius e preconizacions jutjadas audaciosas mal acceptadas per l'Elisèa, lo cap de l'Estat n'en faguèt cap mai de comentari.
En 2012, sostenguèt publicament le cap Raoni dins sa luta contra la retanca de Belo Monte.
Foncions e mandats[modificar | modificar la font]
Mandat local[modificar | modificar la font]
- 22 març de 2010: conselhèra regionala de la Guaiana
Mandats parlamentaris[modificar | modificar la font]
- 2 d'abril de 1993 - 21 d'abril de 1997: deputada de la Primièra circonscripdion de la Guaiana
- 1 de junh de 1997 - 18 junh de 2002 : deputada de la Primièra circonscripdion de la Guaiana
- 19 de junh de 2002 - 19 de junh de 2007: deputada de la Primièra circonscripdion de la Guaiana
- 20 de junh de 2007 - 16 de mai de 2012: deputada de la Primièra circonscripdion de la Guaiana
- 19 de julhet de 1994 - 19 de julhet de 1999: deputada europèa
Mandat ministerial[modificar | modificar la font]
- 16 de mai de 2012 - 27 de genièr de 2016 : Garda dels sagèls, ministra de la Justícia
òbras[modificar | modificar la font]
- L'Esclavage raconté à ma fille, 2001
- Codes noirs de l'esclavage aux abolitions (Introduction), Dalloz, 2006
- Rendez-vous avec la République, 2007
- Égalité pour les exclus : le politique face à l'histoire et à la mémoire coloniales, Temps Présent Editions, 2009
- Mes météores : Combats politiques au long cours, Flammarion, 18/03/2012 (ISBN 978-2081278950)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Christiane Taubira a démissionné, remplacée par Jean-Jacques Urvoas, 27 de genièr de 2016, Libération
- ↑ de Christiane Taubira dins Afrik.com - 06/1/2011
- ↑ biografia, sus www.christiane-taubira.net.
- ↑ Pascal Virot, (fr)}« 2007 : Taubira rejonh los postulants d'esquèrra », Libération, 13 de julhet de 2006.
- ↑ (fr)Jacques Séguéla : Autobiographie non autorisée, Plon, 2009.
- ↑ Resultats, sul site del ministèro francés de l'interior.
- ↑ (fr)L'Express, Thomas Bronnec, « Députés et... patrons », L'Express, 4 d'octobre de 2004.
- ↑ (fr)« Lo Partit radical d'esquèrra presentará pas de candidat a la presidenciala », AFP citat per le Monde, 22 d'octobre de 20006.
- ↑ Élections régionales de 2010 - resultats sul site del ministèro de l'Interior
- ↑ (fr)« Primaires du PS : Taubira "conjugue" sa candidature avec celle de Montebourg », Mediapart.
- ↑ (fr)Retrach sur RFI en 2002
- ↑ (fr)Posicion de Ch. Taubira sus la lei sul chador
- ↑ (fr)Entrevista amb Rosa Moussaoui, L'Humanité, 2 de mai de 2005.
- ↑ (fr)Le Monde, 22 d'abril de 2008.
- ↑ (fr)[http://www.christiane-taubira.net/media/Rapport_Taubira_APE_2008.pdf Lo rapòrt, 16 de junh de 2008


text:
Gasconha.com
Notre région, c’est la Gascogne !
Lòcs
Observation de Txatti ci-dessous prise en compte le 31 décembre 2016 : Luchon, qui n’est pas une commune mais un pays, a perdu le statut de commune sur Gasconha.com !
En Arlos a miei camin entre Fos e Sant Biat.
Enes dus casi, eth nom dera casa qu’ei plan causit : cap ath pic deth Gar, darrèr tuc o malh avant era vath mes larga dera Garona devenguda mes qu’ua nèsta apres aver trobat era Pica (nèsta de Luixon), eth viladge d’Arlos (dab un accent grèu sus era "o" ara occitanista : Arlòs) que’s troba ath pè (pié ?) d’aqueth pic sus era arrota tath pont deth Rèi (arriu Garona) tara vath d’Aran.
Afficher Et pic det Gar (ou "Et pié det Gar" ?) en particulier, et peut-être donner votre avis...
"Que m’agradriá hèr conèisher un arrivet (petit arriu) que passa a, e sonque a, Montauban de Luishon, devarant des estives de Santa Cristina e Herran, passat eth bosc vesiau deth viladge ("forêt domaniale").
Aqueste arriu n’ei pas mencionat soent sus eres mapes e son nom que s’en va a estar desbrembat se nosauti deth viladge e seguishem a guardar per nosauti sonque.
Un "canseth" que pòt estar "une ridelle" en francés mes non vesi pas tròp s’ei ligat.
Es aujòus que l’escrivèn atau : "canséch" o "cansétch".
Arribat ena lana (laneta) que’s geta ena Pica, nesta o gave principau dera vath de Luishon, que s’en va hèr bera era Garona mes capvath.
Que cor d’Est en Oèst e copa era Pica que cor cap ath Nòrd (se’s dise "capvath" en gascon n’ei pas tad arren) coma toti es gaves.
Eres aigues sues que son a còps derivades enta alimentar es peisheders (vaques) de part e d’aute, mes tanben uèi era estable de goèlhes, situada a man esquèrra sus era foto, en un prat aperat "prat des avets" (bizarrement traduit en français par "pré de l’aouès").
A man dreta que’s ved era murralha deth cargader.
Se’s pòt créder aqueth arrivet tot inocent mes be’s cau hidar des aigarades sues que emportèn tot mantuns còps en préner era carrèra dera Santeta e devarant eth viladge que n’ei que penent."
Afficher Le Canseth entre chargeoir et r. de Ste Christine en particulier, et peut-être donner votre avis...


text:
Ua activitat lèu lèu frenetica a mercat es darrèri dies deth mes de junh en
Eth dusau Festivau d’Umor dera programacion “Aran damb Art”, er autrejament des Prèmis 17 de junh e des concorsi literaris (Mn. Condò e Aran de literatura), atau coma deth dusau Concors de Diboish ena Escòla e deth Festivau de Teatre ena escòla; era Hèsta d’Aran e era signatura deth convèni entre eth
Voleria totun centrar-me brèument en dus d’aguesti actes: es Prèmis 17 de junh e es 25 ans dera Escòla Aranesa.
Era creacion d’uns prèmis nacionaus coma es Prèmis 17 de junh respon ara volontat dera maxima institucion aranesa de reconéisher e arregraïr eth trabalh e esfòrç de membres dera nòsta societat que, damb era sua dedicacion, ajuden a amiar entà deuant eth nòste país. Enguan, ath delà, a estat era pròpria societat aranesa qui a agut era darrèra paraula en tot votar as sòns candidats. Un exercici que demòstre, e atau ac mèrquen es donades de participacion, qu’era nòsta societat ei activa e s’implique enes ahèrs de país.
E en aguesta madeisha linha, era deth reconeishement e arregraïment, eth
Aguest acte de celebracion compdèc damb era preséncia deth conselhèr Maragall, que formalizèc damb era signatura d’un convèni damb eth
E ei qu’aguest govèrn a hèt ua apòsta valenta, e atau ven de demostra’c, entà èster ath cant deth mon educatiu aranés, pr’amor qu’es futurs ciutadans deth nòste país an de besonh es melhors garanties entath sòn desvolopament ath capdauant dera nòsta societat.


text:
Algarve
Algarve (prononciat en portugués [aɫˈɡaɾv(ɨ)]) es una region administrativa situada al sud del Portugal continental. La vila de Faro n'es la capitala administrativa. S'agís d'una de las regions toristicas estivalas mai importantas de Portugal e d'Euròpa, mercé a las plajas e son patrimòni istoric.
Situada al tèrme sud oèst d'Euròpa, bordada al sud e a l'oèst per l'ocean Atlantic, l'Algarve parteja sa frontièra a l'èst amb Andalosia qu'es separada pel flum Guadiana; au nòrd, avesina la ragion d'Alentejo. La region regropa setze municipalitats e compren lo districte de Faro. Amb sa superfícia de 4 988,56 km2, l'Algarve es la mai pichona de las regions creadas per la Comissão de Coordenação e Desenvolvimento Regional, « Comission de Coordinacion e del Desvolopament Ragional », (CCDR) de Portugal.
Lo Produch interior brut (PIB) es de 6 951 milions d'èuros, o un PIB per capita de 16 231 €. Lo sector economic màger es lo sector terciari gràcias als revenguts del torisme; lo sector primari representa 4,6 %, lo sector segondari 11,9 % e lo terciari 83,5 % de l'economia de la region.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Economia
- 4 Administracion
- 5 Populacion e societats
- 6 Cultura locala e patrimòni
- 7 Notas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Algarve constituís una josregion estatistica omonima e correspon totalament a l'anciana província del meteis nom e al districte de Faro. Sa superfícia es de 4 960 km2, sa populacion en 2007 es de 426 386 abitants.
La region es vesinada al nòrd per la region portuguesa d'Alentejo (josregions de l'Alentejo Litoral e del Baixo Alentejo), al sud e a l'oèst per l'ocean Atlantic e a l'èst pel flum Guadiana que la separa de la region espanhòla d'Andalosia.
Lo punt culminant de la region es lo Pico da Foia, 902 mètres, dins la Serra de Monchique[1],[2].
La region es divisada en doas zonas, una partida occidentala nomenada Barlavento e una partida orientala nomenada Sotavento. Caduna d'aquelas doas zonas compren uèit municipalitats qu'una es principala: Faro per la zona del Sotavento e Portimão per aquela del Barlavento.
La còsta maritima d'Algarve es de gaireben 155 quilomètres de long, que 50 dempuèi lo tèrme del Cabo de São Vicente, lo punt mai al sud oèst d'Euròpa. La còsta se caracteriza per des cròtas dubèrtas dins lo ròc calcari, subretot a l'entorn de la vila de Lagos.
Relèu[modificar | modificar la font]
Lo relèu de la region se caracteriza per de puègs lises traversats per de valadas. Las principalas zonas montanhosas son la Serra de Monchique, la Serra de Espinhaço de Cão e la Serra do Caldeirão.
Coma lo clima subumid de la region[3], lo mes de març a una mejana pluviometrica anadièra situada entre 1 000 e 2 000 mm, combinada avec de temperaturas moderadas. de rius an lor font dins la Serra. Las principalas son la Ribeira de Seixe, la Ribeira de Aljezur (o da Cerca), la Ribeira de Odiáxere, la Ribeira de Monchique e la Ribeira de Boina.
Al nòrd èst, la Serra do Caldeirão es situada a la frontièra entre la còsta e las planas del bas Alentejo[4]. Son altitud capita los 580 mètres, las municipalitats de Tavira e de Loulé amb qualques punt passan 500 mètres d'altitud.
La Serra do Caldeirão, malgrat son altitud modèsta, forma un paisatge plan particular, que los puègs son descopats per un sistèma fluvial pro dens, compausat de rius de regim estacionari.
Idrografia[modificar | modificar la font]
Algarve es traversada per de flums que lo Guadiana, frontièra entre Algarve e Andalosia e forma doncas la frontièra lusoespanhòla sud[5]. Lo flum nais dins lo pargue natural dels lacs de Ruidera, dins la província espanhòla de Ciudad Real; sa longor totala es de 829 quilomètres.
L'Arade nais dins la Serra do Caldeirão e travèrsa las municipalitats de Silves, Portimão e Lagoa, puèi s'escampa dins l'ocean Atlantic a Portimão, a l'èst de la praia da Rocha[6].
La region acculhís tanben la Ria Formosa, un ensems de lònas e d'illas formadas aprèp lo Tèrratrem de Lisbona de 1755, separada de la mar per un cordon litoral, al bòrd del qual s'espandisson las municipalitats de Loulé, Faro, Olhão, Tavira e Vila Real de Santo António. Sa superfícia totala es de 18 400 ectars per una longor de 60 quilomètres, del flum Ancão fins a la praia da Manta Rota[7].
Clima[modificar | modificar la font]
La temperatura mejana anadièra del litoral del Sotavento e del centre de la region es la mai nauta del Portugal continental e una de las mai nautas de la peninsula Iberica; s'establís a gaireben 18 °C (1961-1990). La region gausís d'un clima puslèu caud e sec de tipe mediterranèu[8].
Entre octobre e febrièr, se vei de concentracions de precipitacions, sovent de caractèr torrencial. Las mejanas anadièras son inferioras a 600 mm per la mai granda partida del litoral e dins la val del Guadiana; passan los 800 mm dins la serra do Caldeirão e 1 000 mm dins la Serra de Monchique. Dins la region litorala, i a cinq meses pro secs, e, entre junh e setembre, las precipitacions son raras.
L'ensolelhament mejan de la region, levat la Serra de Monchique, es de 2 800 oras per an, çò que ne fa una de las regions europèas mai solelhada[9].
Lo clima de la region, segon la classificacion de Köppen, se divisa en doas zonas: la primièra aparten al clima temperat, çò que significa fòrtas de precipitacions en ivèrn e un temps sec e caud en estiu; la segonda es de clima temperat amb d'ivèrns pluvioses e d'estiu secs amb de temperaturas pauc elevadas. Las nevadas son raras dins la region. La darrièra casuda sul litoral foguèt registrada en febrièr de 1954[10], mas nevèt suls massisses de la region coma lo 1èr de febrièr de 2006 dins la Serra do Caldeirão e lo 10 de genièr de 2009 dins la Serra de Monchique[11].
Environament[modificar | modificar la font]
L'urbanizacion es subretot concentrada sul litoral alara que l'interior de las tèrras demora puslèu rural e abriga fòrça massisses boscoses. La region es menaçada cada an pels encendi de bòsc[12].
L'urbanizacion del litoral es lo fruch del torisme de massa aparegut dins los ans 1960. Las primièras criticas contra aquel tipe urbanizacion apareguèron dins lo ans 1980[13].
Existís, al sud de la region, una resèrva naturala de 184 km2, la Ria Formosa, ont es possible d'observar de centenas d'espècias d'aucèls[14], e d'illas e illòtas. S'agís d'una zona aparada per l'estatut de pargue natural dempuèi lo 9 de decembre de 1987[15],[16].
Las regions de l'Algarve e d'Alentejo se partejan lo pargue natural del Sud Oèst Alentejano e Còsta Vicentina, que la superfícia es de 56 952 ectars, que s'apond una zona maritima protegida de 17 460 ectars. Lo pargue s'espandís dempuèi lo riu de la Junqueira a São Torpes fins a la plaja de Burgau, sus una longor de 110 quilomètres[17].
-
Praia do Peneco, a Albufeira
-
-
Bauces al nòrd del Cabo de São Vicente
-
encendi de bòsc dins la region (2005)
-
Urbanizacion du litoral a Quarteira
La flora relève es de tipe mediterranèu, levat aquela de la Serra de Monchique, mai prèp del tipe subtropical[18]. I a dins la Serra de Monchique una granda varietat d'espècias vegetalas, que l'espècia dominanta es lo garric de las Canàrias, mesclat au siure. S'i vei tanben de castanhièrs, de manhòlias, de bananièrs e de rododendrons. Fòrça espècias d'aucèls frequentan aquela region, tota l'anada o per de passas de migratòris.
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme Algarve ven del nom al-Gharb al-Ândalus (Andalosia de l'Oèst), nom donat a l'actual Algarve e al bas Alentejo pendent l'occupacion musulmana[19].
Al sègle XIII, lo Gharb al-Ândalus se redusiá a una faissa al sud del reialme de Portugal, que Silves n'èra la capitala[20]. Lo nom d'al-Gharb, adaptat a la fonetica e a l'ortografia portuguesas, acabèt doncas per designar sonque aquela darrièra region jos dominacion maura al Portugal, que pòrta ara lo nom d'Algarve.
Preistòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, l'actuala Algarve e lo sud del districte de Beja son occupats pels Conís[21], pòble possiblament linguisticament e etnicament d'origina ibèra e celtibèra, jos l'influéncia culturala de la civilizacion de Tartessos. Pendant la guèrra lusitaniana, la principala vila dels Conii, Conistorgis, foguèt destruida pels Lusitanians. Los Fenicians establiguèron de pòrts de comerci, per la còsta, vèrs 1000 Abc. Los Cartagineses fondèron Portus Hanibalis, ara Portimão, vèrs l'an 550 Abc
Aprèp la conquèsta romana, la region foguèt incorporada a la província romana de Lusitània. Los Romans nomenèron la region Cuneus[22] o Cyneticum segon las fonts[23]. L'Algarve fasiá partida de l'Empèri Roman, integrant d'en primièr la província de l'Hispania Ulterieura, puèi aquela de la Lusitània. Demorèt dins l'Empèri roman gaireben 600 ans (de l'an 200 AbC a l'an 410 APC), amb coma vilas principalas Baesuris (ara Castro Marim), Balsa (prèp de Tavira), Ossonoba (Faro), Cilpes (Silves), Lacobriga (Lagos) e Myrtilis (Mértola)[24].
Pendent l'epòca romana, lo desvelopament cultural e economic (agricultura e pèsca) es significatiu, la region èra una importanta region agricòla. A l'epòca, l'òli d'oliva e lo garum èran los principals produchs exportats. Sa localizacion geografica li balhan d’importança, au caireforc de las vias maritimas entre los pòrts romans de la mar Mediterranèa e de l'ocean Atlantic, de l'Hispania, de la Gàllia e de la Britannia. Los flums Guadiana (Anas) e Arade (Aradus) èran de camins fluvials cap a l'interior. Ara, l'Arade es gaireben pas navigable per nau a causa de l'agradacion[25].
En 409, les Alans occupèron Lusitània. Los Visigòts prenguèron lo cntraròtle de la region en 469 jos Teodoric Ièr. Lo reialme Visigòt de Tolèda durèt fins a 711, data de l'invasion musulmana[26].
L'occupacion araba e la conquèsta portuguesa[modificar | modificar la font]
A l'epòca musulmana, la principala vila de la ragion (Gharb al-Ândalus, الغرب الأندلس en arab) es Silves. Al començament del sègle XI, le califat de Còrdoa se separèt en de pichons reialmes o taïfas. Algarve foguèt partajat entre lo taïfa d'Algarve e aquel de Silves. Ambedos realme foguèron conquerits pel taïfa de Sevilha en 1051 e 1063, respectivament.
Aprèp la casuda de las Almoravids en 1147, lo taïfa de Silves tornèt brèvament indépendent per de càser jos l'autoritat dels Almoads en 1151.
En 1191, lo rei Sanche Ièr de Portugal prenguèt Silves ajudat dels crosats, mas capitèt pas demorar. En 1242, D. Paio Peres Correia expulsèt los Moros de Tavira aprèp cinc sègles de dominacion[27].
En 1249, lo rei Alfons III de Portugal conqueriguèt definitivament Algarve, acabant atal la Reconquista portuguesa. Prenguèt lo títol de « rei de Portugal e d'Algarve ». En 1254, vendèt al rei Alfons X de Castelha la partida de las seunas conquèstas située a l'èst du flum Guadiana (frontièra actuala entre Espanha e Portugal), que los noms d'« Algarve espanhòla » (enclusida dempuèi dins l'Andalosia) e « Algarve portuguesa ».
Amb tractat de Badajoz (1267) Castelha reconeguèt las conquèstas portuguèsas e abandonèt la seunas pretensions sus la region[28].
Del sègle XV al XVII[modificar | modificar la font]
La comarca d'Algarve foguèt creada en 1406[29].
Malgrat lo títol de « roi de Portugal e d'Algarve » portat pels successors d'Alfons III, le reialme d'Algarve constituís pas, levat lo nom, un Estat separat: las seunas institucions e leis son las meteisses que dins lo rèste de Portugal. Lo nom d'« Algarve » s'espandiguèt, mai tard, a las conquèstas de Portugal otramer. En 1471, aprèp que prenguèt las vilas marocanas de Tànger, Alcácer-Quibir e Arzila, lo rei Alfonso V prenguèt lo títol de « rei de Portugal e de las Algarves » au plural. Aquel « Algarve d'otramer » demorèt fins a 1769. Lo territòri s'espandissiá alara fins a la vila d'Almeira[30].
Vèrs 1417, una escòla de navigacion foguèt fondada per l'Infant Enric lo Navegador[31]. Cap de referéncia, rèstas arqueologics o documents originals d'epòca sus aquela escola nautica foguèron trobats[32]. En 1877, Sousa Holstein afirmèt que l'escòla jamai existiguèt mas que seriá estat una acadèmia scientifica per la navigacion e la mar[33]. D'autres rebutan fins a l'existéncia d'aquela l'escòla[34], coma Luís de Albuquerque, Thomaz Marcondes de Souza, Será Duarte Leite ou encore Fábio Pestana Ramos[35], alara que d'autres sostengan son existéncia, coma Jaime Cortesão[36].
Al sègle XV, lo pòrt de Lagos aqueriguèt una importancça creissenta amb los viatges dels explorators coma Gil Eanes. De 1576 a 1756, la vila de Lagos venguèt la capitala d'Algarve[37]. A la fin del sègle XVI, la vila de Vila do Bispo foguèt atacada mai d'un còp per de piratas e los Moros e tanben pel corsari anglés Francis Drake[38].
Del sègle XVIII fins ara[modificar | modificar la font]
Jol reialme de Josef Ièr, que reinèt de 1750 a 1777, le marqués de Pombal tentèt de divisar le diocèsi de Faro en dos, amb la creacion d'un novèl diocèsi a Vila Nova de Portimão, mas aquela division foguèt pas reconeguda pel papa. La limita entre les dos diocèsis seriá estat la ribeira de Quarteira, prolongada en linha drecha fins a Alentejo.
En 1755, Algarve foguèt durament tocada pel Tèrratrem de Lisbona de 1755. Los saquejals provoquèron de destruccions dins fòrça vilas de la region, e l'onda de mar damatjèt plan las fortalesa costièras: se la vila de Faro es aparada per la lòna de Ria Formosa, a Lagos, las ondas capitèron lo suc dels barris de la vila.
En 1807, la mitat nòrd del país foguèt envasida per las tropas napoleonianas du general Junot, alara que le reialme d'Algarve e la província d'Alentejo foguèron envasidas per las tropas espanhòlas de Manuel Godoy, prince de la patz[39]. Aquela occupacion s'acabèt l'an seguent, aprèp la revòlta d'Olhão[40]. Lo 16 de decembre de 1815, ambedos reialmes venguèron lo Reialme Unit de Portugal, de Brasil e d'Algarve, amb Rio de Janeiro coma capitala del reialme.
Vèrs 1820, la region visquèt una imigracion importanta de josieus marrocans, gibartarians e espanhòls, mas la region foguèt sonque un luòc de passatge per aqueles que s'anèron cap als Açòres. D'autres demorèron dins la zona de Faro que comptèt un seissantenat de fogals josieus.
En 1836, una novèla division administrativa foguèt creada, lo districte de Faro.
A la casuda de la monarquia, en 1910, los reialmes de Portugal e d'Algarve desapareguèron e, amb l'instauracion de la Premièra Republica portuguesa (1911-1926), l'Algarve venguèt una província[41].
A la debuta dels ans 1960, Salazar comencèt una politica, lo plan regional d'Algarve (1963-1964), que creèt un impòst sus las construccions toristicas. Aquel tèxte de lei foguèt tanben adoptat dins d'autras regions coma a Lisbona, que pasmens foguèt leu suprimit[42]. Foguèt suprimit aprèp la casuda de la dictatura, en 1974.
Economia[modificar | modificar la font]
En 1685, l'ensems dels pòrts de la region exportava pas que 3,2 % e importava sonque 2,9 % de las merças pel pays, alara que lo pòrt de Lisbona importava 75 % e exportava 77 % de las merças del país[43].
Ara Algarve es una region toristica e agricòla. Las principalas produccions agricòlas de la region son las figas, las amètlas, las Iranges, las carróbas, los arboces e lo surrièr per la produccion del siure.
L'orticultura es pro practicada dins la region[44], qu'es tanben productritz de vins, que quatre son jos la Denominação de Origem Controlada: Lagoa, Lagos, Portimão e Tavira.
La pèsca e l'aquacultura son d'activitats importantas dins las regions costièras d'Algarve; las sardinas, las sòlas, los ciprinidèus (carpas…), las dauradas reialas e autres coquilhum son los mai pescats dins la region. L'industria de la pèsca s'apièja sul desvelopament de fòrça usinas de consèrvas que tenguèron un ròtle important dins l'economia d'Algarve a l'epòca de l'Estado Novo (1933-1974).
Mas, a la fin del sègle XX se tanquèron aquelas usinas. Las municipalitats mai implicadas dins la pèsca son Olhão, Tavira, Portimão e Vila Real de Santo António.
Dempuèi l'epòca romana, l'agricultura ten una plaça importanta dins l'economia[45]. En 1970, lo sector primari representava 29 % del PIB de la region (3 431 000 000 d'escudo portugués) e 3 % de l'ensems del Portugal continental. Lo sector occupava prèp de 45 % de la populacion activa, o gaireben 45 000 trabalhadors[46]. Totjorn a l'epòca, la produccion de fruch representa 40 % de la produccion nacionala[47]. Al començament del sègle XXI, lo sector primari representa 4,6 % del PIB.
Lo torisme es la principala font economica de la region. Mercés a las plajas e del clima mediterranèu, Algarve venguèt, dempuèi los ans 1960, una destinacion fòrça populara pels toristas forastièrs, subretot de Grand Bretanha. Puèi la destinacion es tanben estimada pels Portugueses, los Espanhòls, los Alemands, los Olandeses e los Irlandeses[48]. Fòrças forastièrd possedisson de demoranças secondàrias dins la region.
En mai de la beltat de las plajas, Algarve investiguèt dins la creacion de camps de gòlf. Las plajas d'Algarve s'espandisson de la Praia da Marinha fins a Armação de Pêra. Existís tanben una estacion termala, Caldas de Monchique.
Lo clima doç d'Algarve atira l'interès dels Nòrdeuropèus desirant possedar una demorança de vacanças dins la region. S'agís d'uns region Portuguesa de l'Union Europèa, aquò fa que quin que siá ciutadan de l'Union pòt que n'importe comprar liurament une proprietat e d'i demorar[49]. Los expatriats britanics, puèi los Alemands, los Olandeses e los escandinaus son los màgers.
En 1970, mercé al torisme, lo sector terciari representava 52 % del PIB de la region, 3 % de l'ensems del Portugal continental. Emplegava prèp de 29 % de la populacion activa, sián prèp de 30000 trabalhadors[50]. Al començament del sègle XXI, lo sector terciari capita 83,5 % del PIB de la region.
En març de 2007, lo ministre de l'Economia, Manuel Pinho, annoncièt la creacion del projècte Allgarve coma partida d'una promocion estrategica d'Algarve coma destinacion toristica pels forastièrs[51].
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Malhum rotièr[modificar | modificar la font]
Algarve es traversada per doas autorotas.
La premièra, l'A22 passa al sud de la region de Bensafrim (Lagos) a Ayamonte en Espanha. Trvèrsa las vilas de Lagos, Portimão, Albufeira, Loulé, Faro, Olhão, Tavira e la vila termièra de Vila Real de Santo Antonio; liga l'aeropòrt de Faro. Fae 133 quilomètres de long[52].
La segonda autorota, l'A2, passa al centre de la region. Va a la capitala (Lisbona) passant per las vilas algarvienas de Albufeira (Portimão), Salir (Silves) e la vila de São Bartolomeu de Messines (Silves).
La region possedís tanben de rotas segondárias importantas, coma l' itinerari complementar 4 qui permet ligar la vila de Lagos a Vila Real de Santo António. Una autra rota, l' itinerari principal, va al nòrt de Portugal (Valença) a la frontièra espanhòla al nivèl de Castro Marim en passant per Lisbona.
Malhum ferroviari[modificar | modificar la font]
Dins la region i a doas linhas de camins de fèrre.
La primièra, la linha do Sul, permet d'anar a la capitala portuguesa via las garas Campolide e de Tunes. Es la segonda mai granda linha de país, aprèp la linha do Norte. Lo 13 de septembre de 1954, un accident se passèt sus la linha dins l'Algarve, amb maie 30 mòrts e 50 ferritss[53].
La region possedís en pròpri lo seu malhum, la linha do Algarve, que permet de traversar la region d'oèst a l'èst, anant de Lagosa Vila Real de Santo António, sus 139,5 km de long amb connexion a la frontièra[54].
Malhum aerian[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt de Faro es a 9 quilomètres de la vila. Dubriguèt l'11 de julhet de 1965. Es lo le tresen mai grand aeroport portugués pel trafec, aprèp l'aeropòrt de Portela à Lisbona e l'aeropòrt Francisco Sá Carneiro a Porto.
Doas companhiá aerianas i an una basa d'operacions, Ryanair e TAP Air Portugal.
D'òbras per renovar l'aeropòrt entre 2011 e 2013an per objectius l'alargament e reamenatjament de l'aerogara[55], d'aumentar lo nombre de vòls e passar de 2400 a 3000 clients per ora.
Administracion[modificar | modificar la font]
Algarve es la region administrativa mas al sud de Portugal, es divisada en 16 municipalitats. La region correspond amb l'anciana region istorica omomina, amb la josregion, e amb la region estatistica. La region correspond exactament amb lo districte de Faro.
I amai d'una administracions dins la region coma l'Administração Regional de Saúde do Algarve que depend del ministèri portugués de la santat[56], la Direcção Regional de Cultura do Algarve, delegacion del ministèri de la cultura[57], la Direcção Regional do Algarve do Ministério da Economia, direccion regionala du ministèri de l'economia[58] o la Direcção Regional do Ambiente e do Ordenamento do Território do Algarve, direccion regionala de l'environament de la ragion.
La region abriga tanben la Direcção Regional de Educação do Algarve, direccion generala de l’Educacion de la region, la Direcção Regional de Agricultura e Pescas do Algarve, direccion de l'agricultura e de la pèsca e la Direcção Regional de Florestas do Algarve, direccion regionala des sèlvas de la region.
La commission de coordinacion e del desvelopament local d'Algarve es una administracion publica ligada a l’Estat portugués pel Ministèri de l'agricultura, de la mar, de l'environament, de l'amenatjament du territòri e de l'economia. S'ocupa d’executar las politicas de l'Estat, e d'ajudar al desvolopament economic de las comunas e de la region[59].
Municipalitats[modificar | modificar la font]
Politica estrangièra[modificar | modificar la font]
De consulats et consulats onorifics son installats dins la region. Los principals son aqueles dels païses de l'Union Europèa representant 14 païses. Los païses americans son tanben presents amb 4 consulats per 3 païses. Lo continent African possedís tanben una preséncia politica amb 3 consulats. Otra l'Union Europèa, lo continent europèu es representat per dos consulats, Norvègia e Russia.
Consulats dels païses europèus[modificar | modificar la font]
- Alemanha
- Àustria
- Belgica
- Danemarc
- Espanha
- Finlàndia
- França
- Malta[60].
- Norvègia
- Republica Chèca
- Polònha
- Romania
- Reialme Unit
- Russia
- Suècia
- Païses Basses
Consulats dels païses americans[modificar | modificar la font]
- Brasil (dos consulats)
- Canadà
- Mexic
Consulats dels païses africans[modificar | modificar la font]
- Cap Verd
- Republica Democratica de Còngo
- Marròc
Populacion e societats[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2007, segon lo cens de l'INE, la region d'Algarve èra poblada de 426 386 abitants, es a dire mai de 4 % de la populacion portuguesa (10 356 117 abitants). Sa densitat de population es en 2010 de 87,6 abitants/km²[61].
La populacion d'Algarve aumenta de contunh d'empuèi d'ans. En 1900, la populacion de la region èra de 257 378 abitants o gairebene 5 % de la populacion portuguesa de l'epòca (5 423 132 abitants). Pendent lo periòde de l'Estado Novo e subretot dins los ans 1960 e 1970, la region visquèt una fòrta emigracion de 14 %. Mas aprèp la à la Revolucion dels ulhets, en abril de 1974, 20 000 rapatriats s'installèron dins la region çò que donèt una populacion de 310 000 abitants en 1975, o un creis de 15 % al repècte de 1970[62].
Le taus de natalitat, en 2007, èra d'11,5 % alara que lo taus de mortalitat s'établís a 11,0 %, o un taus de creis natural de 0,5 %. Lo taus de feconditat èra de 50 ‰. L'imigracion es plan responsabla de l'aumentacion de la populacion; en efècte, lo taus de creis migratori es de 1,9 %[63].
Segon un estudi del ministèri portugués de la santat, Algarve es la region qui coneis lo mai fòrta aument demografic, amb un creis de 16 %, entre 1991 e 2001. Aquel estudi mòstra que prèp 17 % de la populacion algarviena activa es compausada de personas forastièras e que las naissenças de maires forastièras passèron de 5 % en 2000 a 20 % en 2007[64].
Segon Eurostat, organisme europèu d'estatisticas, la populacion de la region augmenterà de 30 % fins 2030, amb l'imigration. Una estimacion dona una populacion de 564 000 abitants en 2030, çò que representa la tresana mai grand creis, al nivèl de l'Union Europèa, aprèp Irlanda e Múrcia, en Espanha.
Ensenhament[modificar | modificar la font]
La region possedís una universitat d'Estat amb sèti a Faro, l'Universidade do Algarve. Fondada en 1976, i a quatre campus : los Campus de Gambelas, Campus da Penha, Campus da Saúde (Faro) e Campus de Portimão à Portimão.
L'universitat acculhís prèp de 10 000 estudiants cada an, emplega prep de 400 foncionaris[65]. I a tres facultats, Sciéncias e Tecnologias, Sciéncias Umanas e Socialas, Economia ; tanben i a tres escòlas superioras dins los domènis de l'educacion, la comunicacion, la gestion, l'ostalariá, lo torisme e la santat. I a tanben un institut d'Engenhaires [66].
Doas escòlas internacionalas son situadas dins la region. L’Escola Internacional do Algarve, situada dins la vila de Lagoa, foguèt fondada en 1972[67]. L’International School São Lourenço, es situada a Almancil e foguèt fondada en 1979[68].
La lenga portuguesa es la lenga oficiala d Portugal, es doncas utilizat dins totes los establiments d'ensenhamement[69]. La lenga angles ten una granda plaça dins la region, per causa del torisme e de la populacion britanica qu'i demora. Es ensenhat dins totes los collègis, licèus e a l'Universitat d'Algarve.
Espòrts[modificar | modificar la font]
Las aquipas de fotbòl algarvienas que son mai primadas son l'Sporting Clube Farense, l'Sporting Clube Olhanense, lo Portimonense Sporting Clube e lo Louletano Desportos Clube.
Las tres primièras equipas citadas juguèron en primièra liga portuguesa; ara lo sola l'equipa d'Olhanense n'i es.
En 2004 foguèt inaugurat, dins lo Parque das Cidades, entre Faro e Loulé, le Estadi d'Algarve. Foguèt bastit per l'Euro 2004, que Portugal es l'organisador[70]. Los autres estadis son l'Estádio José Arcanjo e l'Estádio do Portimonense.
L'estadi es encara utilizat per de grands eveniments coma la Supercopa portuguesa, la Copa de Portugal, l'Algarve Summer Festival, lo Torn d'Algarve e lo Rallye de Portugal.
Dempuèi 1960, lo Torn de l'Algarve (Volta ao Algarve), atira de grands ciclistas.
Existís un complèxe sportiu per los espòrts mecanics, l'Autódromo Internacional do Algarve, situat Portimão[71]. En 2009 s'i debanèt la primièra corsa nocturna de l'istòria del circuit.
Santat[modificar | modificar la font]
Fòrça espitals son implantats dins Algarve, qualues uns son ancians. L’espital de Faro èra situat dins la Glèisa de la Misericòrdia fins al 4 de decembre de 1979 quand foguèt transferit ara i cab 253000 personas. Lo segon es lo Centro Hospitalar do Barlavento Algarvio, situat a Portimão[72].
En 2009 i aviá 16 centres de santat, un dins cada municipalitat[73]. Existisson 4 unitats d'urgéncias basicas : Lagos, Albufeira, Loulé e Vila Real Santo António[74].
Religion[modificar | modificar la font]
Catolicisme[modificar | modificar la font]
Lo primièr sèti del Diocèsi d'Algarve èra la ciuitat romana de Ossónoba, ara Faro. En 304, l'evèsque Vincenç es lo premier inscrich sul registre istoric; assitiguèt al Concili d'Elvira, lo 15 de mai de 304[75]. Pendent les dominacions wisigòta e musulmans, los evèsques contunhèron a tenir lo Diocèsi. En 1189, aprèp la conquèsta de Silves per Sancho I de Portugal, lo diocèsi d'Ossonoba tornèt èsser creat, mas detrüit en 1191, amb l'avançada dels Almoads.
Pendent lo periòde d'occupacion musulmana, la religion crestiana patiguèt de temps de restriccions de libertat mas tamnben i aguèt de tempsi de toleréncia[76]. La restauracion definitiva del diocèsi venguèt amb lo rei Alfos X de Castelha en 1251. Le diocèsi foguèt vreat dins la dependéncia de la Catedrala de Sevilha, e mai tard de Braga. En 1394, la metropòla ecclesiastica, Silves, dependèt du Patriarcat de Lisbona.
Los evèsques d'Algarve demorèron a Silves fins al sègle XVI. La localizacion de la vila à l'interior de la region e l'engravada progressiu del riu provoquèt al declin de la vila. Lo 20 d'octobre de 1539, le papa Paul III autorizèt lo transferiment. Lo rei Joan III de Portugal, procediguèt a l'elevacion de la vila litorala de Faro a l'estatut de Ciutat.
En 1540, Algarve venguèt un diocèsi dependent de l'Arquiidiocèsi d'Évora, situacion que demòra fins ara[77]. Mas, le retorn de l’evèsque dins la catedrala de Faro se faguèt sonque lo 30 de març de 1577, quand lo prelat umanista e teologian, Jiròni Osorio, foguèt ordenat[78].
- Principalas glèisas catolicas en Algarve
- Catedrala de Silves (Silves)
- Glèisa de São Bartolomeu de Messines (Silves)
- Glèisa d'Estômbar (Lagoa)
- Glèisa de la Luz de Lagos (Lagos)
- Glèisa de la Misericórdia de Tavira (Tavira)
- Glèisa de Santa Maria do Castelo (Tavira)
- Glèisa de São Sebastião (Tavira)
- Glèisa de Santa Bárbara de Nexe (Faro)
- Glèisa de Carmo (Faro)
- Convent de Santo António dos Capuchos (Faro)
- Convent de Nossa Senhora da Assumpção (Faro)
- Catedrala de Faro (Faro)
- Glèisa d'Ordem Terceira do Carmo (Tavira)
Judaïsme[modificar | modificar la font]
A l'edat mejana dins la capitala, Faro, i aviá un quartièr josieu conegut per èsser lo bèrç de la premsa en Portugal, perque en 1487, Samuel Gacon i estampèt e publiquèt lo Pentateuc en ebrieu[79],[80].
Lo rei Manual Ièr de Portugal èra favorable a la preséncia dels josieus, mas deguèt lèu rapidement desviar sa politica per agradar los Reis catholics e aplicar una de las clausulas del contrate de mariadatge amb Isabèl Ièra de Castelha, eritièra del tròn d’Espanha aprèp la mòrt del seu fraire Joan. Aquela clausula disiá que, totes los abitants du Portugal devian obligatòriament èsser crestians.
Un decret d'expulsion foguèt promulgat lo 5 de decembre de 1496. Volent pas cap lo despart dels josieus, lo rei los constenguèt a la conversion. En contrapartida, aqueles nòus crestians recebèron la garantida, limitada dins lo temps, que cap d'enquèsta seriá menenada sus lor vida privada. Pendent lo reialme de Manual Ièr, aqueles que volián podavan atal contunhar a practicar lor ancian culte clandestinament sens risca d'èsser inquietats per las autoritats. Pamesns, en 1542, la sinagòga de Tavira foguèt destuida parcialament e remplaçada per la Glèisa de Nòstra Dama de la Gràcia[81].
Aquel descrèt de 1496 faguèt pasmens fugir los josieus e foguèt sonque al sègleu XIX que sevei lor retorn dins la zona de Faro, çò que contribuiguèt al creis del comerci local[82].
Al sègle XIX, los josieus que venián de Marròc, de Gibartar e d'Espanha. S'installèron dins la region, mas une partida se n'anèt a causa de la crisi dins lo país. Se concentrèron dins la vila de Faro que coàmptava alara compte alara un seissantenat de fogal josieus. Vèrs 1830, doas sinagògas e un cementèri israelit foguèron bastits a Faro[83].
Lo terren del cementèri foguèt comprat en 1851 per Josèp Sicsu, Moises Sequerra e Samuel Amram, lo cementèri foguèt murat en 1887 coma es gravat sus la pòrta de dintrada[84]. Al començament del sègle XX, una partida de la comunautat dassèt Algarve per s'installar a Lisbona[85]. La religion josieva s'apaguèt amb lo temps e los decès dins la comunautat[86]. Lo cementèri foguèt abandonada en 1932 aprèp una darrièra inumacion[87] e demòra pas que rèstes de doas sinagògas[88].
Lo Centre Istoric Judaïc de Faro classificat coma site en Imóvel de interesse público (1978)[89]. Lo cementèri foguèt renovat en 1992 e inaugurat lo 16 de mai de 1993 en preséncia del President de la Republica portuguesa, Mário Soares[90]. Lo 3 de junh de 2007[91], un musèu dubriguèt, lo musèu sinagòga Isaac Bitton[92]. La religion josieva es pas mai viva dins la region, e, levat lo cementèri sinagòga, cap de luòc de culte josieu demòra dins la region.
Islam[modificar | modificar la font]
L'arribada de la religion musulmana dins la region es consecutiva de l'invasion dels Moros al sègle VIII; a l'epòca la populacion locala èra subretot crestiana. Los nòus conquerents, qu'èran pas mai de qualques millierats, s'installèron en Algarve e al sud del Tage.
Los moros balhèron lor lenga, l'arab, e lor religion, l'Islam. La conversion de la populacion locala es lenta, çò que s'explica benlèu l'abséncia d'un elèit de sabents. Pendent los dos primièrs sègles de preséncia de l'Islam den Algarve, lo passatge a la « nòva religion » se faguèt de biais difús. Al començament del sègle XI, la religion musulmana èra la confession dominanta[93].
La populacion musulmana del Gharb al-Ândalus èra contituïda d'arabs, de Berbèrs e de latins convertits a l'islam. Los arabs èra subretot originaris del Iemèn e, alara qu'èran minoritaris, formavan un elèit. Los berbèrs originaris de las montanhas d'Africa del Nòrd demorèron, eles, gaireben totes nomads. Los latins convertits a l'Islam, nomenats muwallads, formèron llo grop majoritari.
L’Islam s’apaguèt pendent la Reconquista, los sabents foguèron expulsats o daissèron la region, lo rei Alfons III de Portugal recuperèt las tèrras algarvienas e aquelass situadas a l'èst del flum Guadiana en 1249[94] puèi las vendèt al rei Alfons X de Castelha en 1254.
Las mosquetas de l'ancian Gharb al-Ândalus (Algarve e l'Alentejo d'ara), foguèron destruidas o transformadas en glèisas pel culte Catolic roman.
Ara, la religion musulmana tornète dins la region. Accompanha l'imigracion venguda de las ancianas colonias portuguesas, coma Guinèa Bissau, Marròc, Moçambic e Índia. La region possedís quatre mosquetas, a Faro[95], Albufeira, Armação de Pêra, Portimão e una sala de culte a Quarteira[96].
Mèdias[modificar | modificar la font]
Son difusadas las cadenas de television del Portugal continental, RTP1, RTP2, SIC e TVI. I a de cadenas de television sus internet: TV Algarve[97], Canal do Sul[98] o Digital Mais TV[99]. I a pas cap de cadenas localas.
La region possedís de journals que le Jornal do Algarve, Jornal Região Sul, amb una version, DiáriOnline Algarve o lo Barlavento.
La region possedís de journals en lenga anglesa per la populacion d'origina britanica coma l’Algarve Resident.
Cultura locala e patrimòni[modificar | modificar la font]
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Los monuments mai celèbres de la region datan d'epòcas variadas, de l'epòca romana a la Reconquista, passant per la Morèsca.
I a de sites romans coma los rèstes romans do Milreu[100] o encara los rèstes romans de Cerro da Vila ; s’agís d'una anciana villá romana, situada dins la vila de Vilamoura[101]. Bastida entre l'an 27 ABC e 14 ABC, la villá seriá estat abitada pels romans, los visigòts e los moros.
Un pont, de sèt arcadas e de 87 mètres de long[102], situat a Tavira, es d'epòca roman; permet de traversar lo riusset Gilão. Èra sus una via anat de Mértola a Faro[103]. D'autres ponts romans existisson dins la region coma Silves o a Faro.
La dominacion musulmana daissèt derèstes dins lo territòri, subretot dins l'arquitectura e lo patrinòni. Des castèls e muralhas foguèron bastits pels Moros: los castèls d'Aljezur, al sègle X, conquerits pels cretians al sègle XIII e de Paderne bastit al sègle XII e conquerit pels crestians en 1280[104]. Lo castèl de Silves foguèt bastit al sègle XI pels arabs almoravids; es una construccion d'aquela epòca fòrt plan conservada dins la region. Dins la vila de Lagos i a un castèl, tanben d'epòca araba, que las muralhas foguèron agrandidas al sègle XVI. Èran estrategicas al sègle XV e XVI.
La Cruz de Portugal es un calvari bastit entre la fin del sègle XV e lo debut del XVI, es d'estil gotic amd d'elements manuelin. Es situat dins la vila de Silves, donat pel rei Manuel Ièr quand visitèt la vila en 1499.[105].
La fortalesa de Sagres foguèt bastida sus òrdre de l'Infant Enric, elle es situada estrategicament entre Portugal e l'Africa del Nòrd per de rasons economicas e militaras[106]. Es situada sul Cabo de São Vicente, punt situat al tèrme oèst de l'Euròpa.
Principals castèls e sites de la region[modificar | modificar la font]
- Castèl d'Alcoutim (Alcoutim)
- Castèl d'Aljezur (Aljezur)
- Castèl de Cacela (Vila Real de Santo António)
- Castèl de Castro Marim (Castro Marim)
- Castèl de Lagos (Lagos)
- Castèl de Loulé (Loulé)
- Castèl de Silves (Silves)
- Castèl de Paderne (Albufeira)
- Rèstes romans de Cerro da Vila (Loulé)
Musèus[modificar | modificar la font]
Dins la region i a malhum de musèus e de sits museologics ligats al passat cultural[107]. Dins la vila de Faro i a un musèu sinagòga; los musèus de la marina, de l'arqueologia e d'etnografia. A Lagos i a lo musèu Regional e a Silves los musèus de l'arqueologia e del siure[108]. Dins la region i a tanben d'autres musèus secondaris sus l'art, lo vin o los fruchs secs[109].
Gastronomia[modificar | modificar la font]
La gastronomia algarviena rebat las influéncias eissida de l'istòria, amb la preséncia dels Romans e dels Moros.
De l'Arroz de Lingueirão de Faro, a las sardinas grasilhadas de Portimão passant pel plat sucrat Dão Rodrigos de Lagos, existís una granda varietat de plats.
La gastronomia de la region es dominada pels coquilhum e poissons de tota mena. Los fruchs, secs e frescs, son fòrça utilizats en pastissariá e dins los dessèrts. Las figas e amètlas son de fruches tradicionals utilizats en pastissariá e dins de liquors[110],[111].
Plats tipics de la region[modificar | modificar la font]
- Carapaus alimados
- Cataplana
- Perna de carneiro no tacho
- Carne de porco com amêijoas
- Papas de milho, mais conhecida como Xarém
- Ervilhas com ovos à Algarvia
- Perdiz estufada
- Coelho frito
- Raia Alhada
- Assadura à Monchique
- Gaspacho
- Cozido de grão
- Lulas recheadas à Algarvia
- Polvo no forno com entrecosto
- Bifes de atum de tomatada
- Favas à moda do Algarve
- Canja com conquilhas
- Gaspacho de alho
Dessèrts[modificar | modificar la font]
- Dom Rodrigos
- Colchão de Noiva
- Queijinhos de Amêndoas
- Gargantas de Freira
- Bolo Tacho
- Empanadilhas
- Filhós
- Massa de Amêndoa
- Estrelas de figo e amêndoa
- Folares
- Torta de Claras
- Morgados
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Pico da Foia - Guide michelin. Consultat lo 20 mars 2012
- ↑ (pt) Altitude máxima (m) das unidades territoriais por Localização geográfica., ine.pt, Instituto nacional de estatistica. Consultat lo 4 de genier de 2011
- ↑ (fr)Le passage vers l'Atlantique : le processus de néolithisation en Algarve (sud du Portugal). Consultat lo 3 de mai de 2012
- ↑ (it)(pt)(fr)Construire l'image de la Serra do Caldeirão. Consultat lo 3 de mai de 2012
- ↑ (fr)Le long du Rio Guadiana. Consultat lo 3 de mai de 2012
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} J.D. Garcia Domingues,  Silves, Tourist Guide to the Town and Borough, Empresa Litográfica Do Sul, S.A.
- ↑ (en) The Ria Formosa. Consultat lo 3 de mai de 2012
- ↑ Algarve, Internaute Magazine. Consultat lo 11 d'abril de 2012
- ↑ "eaux">(fr)Évaluation des ressources en eaux des systèmes aquifères de l'Algarve. Consultat lo 16 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Queda de Neve em Portugal. Consultat lo 11 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Neve no Algarve. Consultat lo 11 avril 2012 Modèl:YouTube
- ↑ (fr)Feux de forêts dans la région de l'Alentejo et de l'Algarve. Consultat lo 4 de mai de 2012
- ↑ (fr)Vers un rural postindustriel : rural et environnement dans huit pays européens, page 287. Consultat lo 2 avril 2012
- ↑ petit
- ↑ Les marais endigués de la Ria Formosa (Algarve) face à un siècle de développement économique. Le cas de la réserve naturelle de Ludo. Consultat lo 2 d'abril de 2012
- ↑ "park" > (en) Ria Formosa Nature Park. Consultat lo 2 avril 2012
- ↑ (pt) Parc naturel du Sud-Ouest Alentejano et Costa Vicentina. Consultat lo 4 de mai de 2012
- ↑ petit {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Jean Labourdette e Dominique Auzias,  Algarve 2011, Petit Futé (ISBN 274692871X)
- ↑ Encyclopédie de l’Islam. Consultat lo 20 de març de 2012
- ↑ (fr)Silves, une capitale du Gharb al-Andalus. Consultat lo 15 de mai de 2012
- ↑ "cinetes">{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }}  Enciclopédia Luso-Brasileira de Cultura, Editorial Verbo, Lisboa
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Edme Mentelle,  Géographie comparée ou analyse de la géographie ancienne et moderne des peuples de tous les pays et de tous les ages, París
- ↑ "cinetes"
- ↑ "cinetes"
- ↑ (fr)Édification des rides sédimentaires d'Albufeira, Portimão et Lagos [pdf]
- ↑ (fr)Des origines à la Lusitanie romaine et à l’occupation germanique et musulmane. Consultat lo 20 de març de 2012
- ↑ (fr)L’Agarve. La côte sud du Portugal en huit coups de cœur - page 2. Consultat lo 16 de març de 2012 [pdf]
- ↑ (fr)Brève histoire du Portugal et de sa langue. Consultat lo 15 mai 2012
- ↑ (pt) História do Ordenamento de 27 a.c. até hoje. Consultat lo 16 mars 2012
- ↑ (fr){{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} A. Germond de Lavigne, Google books  Itinéraire descriptif, historique et artistique de l'Espagne et du Portugal
- ↑ "sagres">(pt) Escola de Sagres. Consultat lo 20 avril 2012
- ↑ "sagres2">(fr)L'école de Sagres est un mythe. Consultat lo 21 avril 2012
- ↑ "sagres"
- ↑ "sagres2"
- ↑ "sagres2"
- ↑ "sagres"
- ↑ (pt) Présentation de Lagos. Consultat lo 3 mai 2012
- ↑ "Guialgarve">(pt) Guia do Património Cultural do Algarve. Consultat lo 7 mai 2012
- ↑ (fr){{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Napoléon 1èr,  Correspondance de Napoléon I : publiée par ordre de l'empereur Napoléon III, H. Plon, J. Dumaine, París, 20 volumes, p. 119
- ↑ "Algarveonez" >
- ↑ "Algarveonez"
- ↑ (pt) Salazar, Política de Solo e Planeamento Urbano no Algarve. Consultat lo 5 mai 2012
- ↑ (pt)Virginia Rau, « Subsidies para o estudo do movimento dos portos de Faro e Lisboa durante o século XVII ». Consultat lo 27 avril 2012
- ↑ (fr)Horticulture au Portugal. Consultat lo 15 mai 2012
- ↑ (pt)A ocupação romana do Algarve : estudo do povoamento e economia do Algarve central e oriental no período romano. Consultat lo 6 de mai de 2012
- ↑ "eaux"
- ↑ "eaux"
- ↑ "Analise" >(pt) Algarve, Análise de conjuntura turística. Consultat lo 18 janvier 2011 [pdf]
- ↑ (en) On the Rights of Citizens of the Union. Consultat lo 18 janvier 2011 [pdf]
- ↑ "eaux"
- ↑ (fr)« Allgarve 09 » : le retour du plus grand événement culturel du Portugal. Consultat lo 18 janvier 2010
- ↑ (pt) Acessos para o Aeroporto de Faro. Consultat lo 11 avril 2012
- ↑ (pt) O desastre do Rápido do Algarve. Consultat lo 12 d'abril de 2012
- ↑ (pt)(de)(en) Linha do Algarve ; From Lagos to Vila Real de Santo António. Consultat lo 15 mai 2012
- ↑ (fr)[iframes/1/ Aéroports : Bienvenue dans notre Portefeuille des projets]. Consultat lo 11 avril 2012
- ↑ Administração Regional de Saúde do Algarve. Consultat lo 9 mai 2012
- ↑ [[pt}}Direcção Regional de Cultura do Algarve. Consultat lo 9 mai 2012
- ↑ (fr)Direcção Regional do Algarve do Ministério da Economia. Consultat lo 9 mai 2012/
- ↑ (pt) Missions de la CCDR. Consultat lo 9 mai 2012
- ↑ ligam web |url=http://embassy-finder.com/pt/malta_in_algarve_portugal |títol=Consulado de Malte no Algarve |consultat lo= 8 mai 2012
- ↑ (pt) Densité de population sur Instituto Nacional de Estatitíca. Consultat lo 13 de mai de 2012
- ↑ "eaux"
- ↑ (pt) Données de l'INE.pt. Consultat lo 23 décembre 2010
- ↑ (fr)Population de l'Algarve. Consultat lo 25 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Histoire et fonctionnement de l'Université de l'Algarve. Consultat lo 18 d'abril de 2012
- ↑ (en) - (pt) Université de l'Algarve. Consultat lo 18 avril 2012
- ↑ (pt) Sobre a Escola. Consultat lo 18 d'abril de 2012
- ↑ (en) École internationale de S. Lourenço
- ↑ (pt) Langue officielle du Pays. Consultat lo 10 mai 2012
- ↑ (pt) Estádio Algarve. Consultat lo 17 avril 2012
- ↑ (pt) Autódromo Internacional do Algarve. Consultat lo 9 mai 2012
- ↑ "saude2"
- ↑ (pt) Site de l'espital de Faro
- ↑ "saude3" >(pt) Consultas nos centros de saúde do Algarve - 2010. Consultat lo 21 avril 2012
- ↑ "crist">(pt) Nota Histórica do Diocese do Algarve. Consultat lo 18 avril 2012
- ↑ "crist"
- ↑ (en) Diocese of Faro sur catholic-hierarchy.org
- ↑ "crist"
- ↑ (fr)Le Pentateuque de Samuel Gacon. Consultat lo 15 d'avril de 2012
- ↑ name="juifs">(pt) Rede de Judiarias de Portugal. Consultat lo 15 avril 2012
- ↑ "juifs"
- ↑ "juifs"
- ↑ "juifs"
- ↑ "center">(pt) The Faro Jewish Heritage Centre. Consultat lo 15 d'abril de 2012
- ↑ Les juifs au Portugal aujourd'hui. Consultat lo 13 avril 2012
- ↑ "juifs"
- ↑ (pt) Centro Judaico de Faro. Consultat lo 15 d'abril de 2012
- ↑ "juifs"
- ↑ (pt) Centro Histórico Judaico de Faro. Consultat lo 15 avril 2012
- ↑ "center"
- ↑ (pt) Museu Sinagoga Isaac Bitton. Consultat lo 15 d'abril de 2012
- ↑ "center"
- ↑ (fr)À l'extrémité de l'Islam médiéval : élites urbaines et islamisation en Algarve. Consultat lo 16 avril 2012
- ↑ (pt)Reialme d'Algarve. Consultat lo 16 d'abril de 2012
- ↑ (en) Mesquita de Faro. Consultat lo 16 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Mosquées au Portugal. Consultat lo 16 avril 2012
- ↑ (pt) tvalgarve
- ↑ (pt) canaldosul
- ↑ (pt) digitalmaistv
- ↑ (pt) Ruínas Romanas do Milreu. Consultat lo 30 avril 2012
- ↑ (pt) Site du Patrimoine portugais. Consultat lo 30 d'abril de 2012
- ↑ "Guia">(pt) Guia do Patrimonio Cultural do Algarve. Consultat lo 30 d'abril de 2012
- ↑ (pt) Ponte Romana de Tavira. Consultat lo 30 avril 2012
- ↑ "Guia"
- ↑ "Guia"
- ↑ (pt) Fortaleza de Sagres. Consultat lo 1èr de mai de 2012
- ↑ (pt) Espaços Culturais sur Direcção Regional de Cultura do Algarve. Consultat lo 1èr de mai de 2012
- ↑ (pt) Musées dans la région. Consultat lo 2 de mai de 2012
- ↑ (pt) Musées de la région. Consultat lo 2 mai 2012
- ↑ (fr)L’Algarve, histoire, géographie et gastronomie. Consultat lo 2 de mai de 2012
- ↑ (pt) Viaje connosco através da gastronomia do Algarve. Consultat lo 2 mai 2012
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Adriano Balbi, Google books  Essai statistique sur le royaume de Portugal et d'Algarve
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Jean-Paul Labourdette e Dominique Auzias,  Algarve 2011, París
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Claude-Oronce Finé de Brianville, Google books  Jeu d'armoiries des souverains et États d'Europe
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Edme Mentelle, Google books  Géographie comparée ou analyse de la géographie ancienne et moderne
- Marie-Nicolas Bouillet et Alexis Chassang (dir.), « Algarve » dans Dictionnaire universel d’histoire et de géographie, 1878
- {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} A. Germond de Lavigne, Google books  Itinéraire descriptif, historique et artistique de l'Espagne et du Portugal


text:
Olanda
Olanda es una region e una anciana província dels Païses Basses. En 1840, foguèt divisada en doas províncias: l'Olanda Septentrionala e l'Olanda Meridionala.
A causa de l'importança istorica d'Olanda, lo mot es tanben utilizat, per sinecdòca, per designar l'ensems dels Païses Basses e mai s'aquela denominacion es pas oficiala [1]. En 1806, la Republica batava fogut transformada en un reialme d'Olanda fisat a Loís Bonaparte; foguèt lo sol temps que lo mot Olanda foguèt utilizat oficialament per designar l'ensems dels Païses Basses.
Los abitants son los olandeses e las olandesas.
Somari
Istòria de la region[modificar | modificar la font]
Olanda fuguèt successivament :
- inclusida dins la Francia mediana al tractat de Verdun en 843, puis en Lotaringia en 855 ;
- un comtat del Sant Empèri Roman Germanic de 925 a 1430, mas lo comtat venguèt gaireben autonòme tre la fin del sègle X;
- una província dels Países Basses Borguinhons, de 1430 (eretatge forçat de Jacqueline de Bavièra al profièch de Felip III de Borgonha) a 1482 ;
- una província dels Países Basses Espanhòls, de la fin del sègle XV (1504?) a 1648 (independéncia dels actuals Païses Basses) ;
- la principala província de las Províncias Unidas: èra lo còr cultural, economic e politic de las Províncias Unidas. Las ciutat màgers èran Amsterdam, Rotterdam, Leyde (Leiden), L'Aia (Den Haag) (sèti del govèrn), Delft e Haarlem. De grands pòrts de la província d'Olanda, los marcands neerlandeses percorrián tota Euròpa e los marcands europèus s'assemblavan dins los ostals de comèrci d'Amsterdam. Atal, per gaireben totes los Europèus Olanda sonava coma Províncias Unidas puslèu que l'oficiala « Republica de las sèpt províncias unidas ».
- Pendent l'occupacion francesa, las Províncias Unidas èran reünidas jos la Republica batava de 1795 a 1806, enseguida dins lo reialme d'Olanda de 1806 a 1810 abans d'èsser en totalitat annexadas a l'Empèri francés de 1810 a 1813.
- En 1840 l'Olanda foguèt divisada en Olanda Miègjornala e Olanda Septentrionala.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)https://archive.is/20120604132326/www.minbuza.nl/fr/pays-bas/a-propos-des-pays-bas/informations-generales/hollande-ou-pays-bas.html Hollande ou Pays-Bas ? Ministèri dels Afars estrangièrs dels Païses Basses in minbuza.nl
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Site toristic suls Païses Basses
- (fr) Istòria dels Païses Bassas sul site del ministèri neerlandés dels Afars etrangièrs;
- (fr)Histoire des Pays-Bas sul site memo.fr


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo pirenèus vaca es un formatge occitan de las montanhas pirenencas de la region d'Aquitània.
Es un formatge a basa de lach de vaca, de pasta quichada semicuècha, d'un pes mejan de 4 kg.
Son periòde de degustacion optimala s'espandís de junh a novembre aprèp un afinatge de 4 meses, mas es tanben excellent de mai a decembre.
Lo pirenèus mescla marida lo caractèr dels laches de feda amb la doçor del lach de vaca, segon lo meteis procediment de fabricacion que lo pirenèus vaca.
Son periòde de degustacion optimala s'espandís de junh a novembre aprèp un afinatge de 4 meses, mas es tanben excellent tota l'annada.
Enfin, lo "feda", a basa de lach de feda unicament, es lo pus fòrt dels tres.
S'una partida de la produccion benefícia d'una AOC (Aussau-Irati), la produccion de pirenèus fa l'objècte d'una produccion artesanala localament activa.


text:
San
Los sans o bushmen, sho, basarwa, kung, o khwe son un pòble indigèna del sud d'Africa, que lor territòri s'estend en Sud-Africa, Zimbabwe, Lesotho, Moçambic, Swaziland, Botswana, Namibia, e Angòla. Èran tradicionalament de caçaires-culheires, qu'apertenon al grop khoisan e son ligats als pastres khoikhoi.
Los sans son los abitants pus ancians d’Africa Australa ont vivon dempuèi almens 20 000 ans. Lor abitat es lo vast desèrt de Kalahari. Se definisson coma « los que seguisson lo liuç » en se desplaçant segon las pluèjas per fin de trapar son manjar.
La denominacion de bochiman es deguda als boers, de l'afrikaans, boschjesman, « òme del bòsc » mas se nomenan eles meteisses « san ».
Aqueste pòble nomada de caçaires-culheires ocupava antan tota l'Africa Australa. Las arribadas successivas dels bantos, agricultors sedentaris, e dels khoikhoi vivent d'elevatge e parlant una lenga de la meteissa familha, deimèron aquesta populacion e la butèron cap a de tèrras de mai en mai ingratas. L'arribada dels neerlandeses (boers) e uganauds al sègle XVII puèi del britanics acabèt de los reduire a la misèria en los caçant de sas tèrras ancestralas.


text:
Athesans-Étroitefontaine
Athesans-Étroitefontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, antany mai pichona, es uèi constituida per las territòris amassa en lo moment de la fusion de las ancianes comunas de Athesans e de Étroitefontaine, lo 31 de decembre de 1972. Lo sieu relief leugièrament vallonné a #èsser favorable a la creacion de étangs artificialas, talas que la étang de la Mouillère e la étang Lombard. Aquel terroir s'es avéré propice a la ramaderia, a la polyculture e a la creacion d'òrtas. La municipalitat a environat de bòsc e una part notabla de lo sieu territòri es boisée. Lo bòsc de Sant Georges pòt èsser considerat coma lo extremitat Oèst d'un vast massís forestal corrent sus un terren vallonné fins a las pòrtas de Montbéliard, e #que l'element central n'es lo bòsc de Granjas. Massiu mai redusit, mas mes a las immeditaeses immédaits del vilatge de Athesans, lo Bòsc dich de Sant-Servissiá sembla i aver #èsser antany una zòna de cultura, coma sembla o provar lo sieu sòl, encara uèi coma strillé de regas. Lo vilatge de Athesans, #que inclut lo masatge caseriu de Sant-Georges, constituissi la part principala de la comuna. Lo pòble de Athesans es un luòc mai lèu quelconque, sens monuments particularament considerables, sens aquelas bastissas medievalas #que fan la encant de tant de pòbles de l'Anautita-Saône. Las bastissas mai ancianas èran de granjas, uèi démolies (ostals Ruffier, Tourdot-Charpin) #que la una n'anava de la siá pòrta de grange lo millésime 1648. Aquel estat s'explica en fach per l'istòria del pòble, #qu'e mai se ancian, a pas preses lo sieu essor #que tardivement, a la XVIIIen sègle al temps de la creacion de las forges de Sant-Georges. Lo riu Lo Rognon se flueix a la separacion del pòble, al Sud-Es. Lo dynamisme e lo poder d'atraccion de Athesans pòdon èsser verificats per simpla comparason amb las chifras de las municipalitats limitrophes : Villafans, Gouhenans, Lo Val-de-Gouhenans, La Vergenne, Mignavillers, Senargent, Beveuge. Lo dynamisme actual de Athesans s'explica essencialament per una excellenta situacion suls aisses viaris, #çò que lududes a permeses de se manténer al nivèl démographique, e #çò qu'a favorit lo maintien de comèrcis tradicionales e l'aparicion de servicis medics (mètges e farmacia). La proximitat de l'actuala chantier del TGV permet d'esperar requeigudes positivas.
La commune, autrefois plus petite, est aujourd'hui constituée par les territoires réunis lors de la fusion des anciennes communes d'Athesans et d'Étroitefontaine, le 31 décembre 1972. Son relief légèrement vallonné a été favorable à la création d'étangs artificiels, tels que l'étang de la Mouillère et l'étang Lombard. Ce terroir s'est avéré propice à l'élevage, à la polyculture et à la création de vergers. La commune est entourée de forêt et une partie notable de son territoire est boisée. Le bois de Saint Georges peut être considéré comme l'extrémité Ouest d'un vaste massif forestier courant sur un terrain vallonné jusqu'aux portes de Montbéliard, et dont l'élément central est la forêt de Granges. Massif plus réduit, mais placé aux abords immédaits du village d'Athesans, le Bois dit de Saint-Servais semble avoir été autrefois une zone de culture, comme semble le prouver son sol, aujourd'hui encore comme strillé de sillons. Le village d'Athesans, qui inclut le hameau de Saint-Georges, constitue la partie principale de la commune. Le village d'Athesans est un site plutôt quelconque, sans monuments particulièrement remarquables, sans ces édifices médiévaux qui font le charme de tant de villages de la Haute-Saône. Les édifices les plus anciens étaient des fermes, aujourd'hui démolies (maisons Ruffier, Tourdot-Charpin) dont l'une portait sur sa porte de grange le millésime 1648. Cet état de fait s'explique par l'histoire du village, qui bien qu'ancien, n'a pris son essor que tardivement, au XVIIIen siècle au temps de la création des forges de Saint-Georges. La rivière Le Rognon s'écoule à l'écart du village, au Sud-Est. Le dynamisme et le pouvoir d'attraction d'Athesans peuvent être constatés par simple comparaison avec les chiffres des communes limitrophes : Villafans, Gouhenans, Le Val-de-Gouhenans, La Vergenne, Mignavillers, Senargent, Beveuge. Le dynamisme actuel d'Athesans s'explique essentiellement par une excellente situation sur les axes routiers, ce qui lui a permis de se maintenir au niveau démographique, et ce qui a favorisé le maintien de commerces traditionnels et l'apparition de services médicaux (médecins et pharmacie). La proximité de l'actuel chantier du TGV permet d'espérer des retombées positives.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es pas facil d'explicar #çò que pòt voler dire lo toponyme Athesans. I a una mitat sègle, Théodore Perrenot a desvolopat una tèsi, ponduda en dobte dempuèi, que # la terminaison ANS de Athesans, freqüenta n'Anautita-Saone seriá segon el un suffixe : INGOS burgonde. Ancianas appellations de Athesans : Athesun (1174), Athesans (1431), Atessan (1696) Athesans-Sant-Georges (1789), Athesans los Forgis (1793). Dels sarcophages d'epòca mérovingienan pas #èsser descobèrts a Modèl:La s- e constituisson sens dobte la mai anciana traça d'aucupacion umana. Aqueles sarcophages aguèron portat a Besançon. Aqueles faches an testificat pel Diccionari de las municipalitats de l'Anautita-Saône de Suchaux, publicat per edicions Marcel Bon, a Vesoul, en 1969. Se l'existéncia d'una distincion de Athesans a provat dempuèi la Modèl:S-, las bastissas mai ancianas son pas mai que de granjas. Aquela vocacion agricòla a confirmat per la toponymie : Los luòcs diches "Los Essarts", "Las Breuleux" pròvan qu'aquelas tèrras an #èsser ganhadas sul bòsc per défrichements e brulis. I i aviá de pas castèl medieval, perque Athesans èra entre las mans de senhors #que s'alegravan d'extraire d'intradas sus las espleitacions agricòlas mas #que residissián pas pas sus luòc. A Etroitefontaine, apertenent alavetz a una distincion desparièra, las meteissas causas #donar los meteisses efièches. A Modèl:La s-, l'espleitacion de la forja del caseriu de Sant Georges permet de dynamiser Athesans. Aquela activitat #donar un temps dins lo pòble lo sieu nom revolucionari de Athesans-los-Forges. La forja de Sant Georges a #èsser creada en 1717 per la familha Perreney de Baleure. I aguèt vendut cossí plan nacional l'an 1797 o 1798. La siá activitat en principi important declina en la segonda mitat del XIXe sègle s'e mai se çò anautit-foguet a apagat l'an 1865. Anciana espleitacion de sal al limit de Gouhenans, en fasent part de las Salines de Gouhenans. Qualques vestigis dels potzes son encara visibles en cèrts endroits. Ancian castèl de la Modèl:S-, réaménagé e engrandit per ne far una escòla privada de joves filhas, de contunh mixte abans de se veire désaffecté. Al luòc dich "las carrièras", s'espetava antany una ròca calcaire friable, impròpia a la talha, per ne tirar de las moellons e de la chaux. Qualques ans 1880 a 1930, camin de fèrre vicinal. Se pòt encara veire uèi lo traçat de l'anciana linha del "tacot" aital coma las ancianas estacions de Sant-Georges e de Athesans. Antany Produccion de carbon de bòsc al caseriu de Sant Georges.
Il n'est pas aisé d'expliquer ce que peut vouloir dire le toponyme Athesans. Il y a un demi siècle, Théodore Perrenot a développé une thèse, mise en doute depuis, selon laquelle la terminaison ANS d'Athesans, fréquente en Haute-Saone serait un suffixe : INGOS burgonde. Anciennes appellations d'Athesans : Athesun (1174), Athesans (1431), Atessan (1696) Athesans-Saint-Georges (1789), Athesans les Forges (1793). Des sarcophages d'époque mérovingienne ont été découverts au Modèl:S- et constituent sans doute la plus ancienne trace d'occupation humaine. Ces sarcophages furent menés à Besançon. Ces faits sont attestés par le Dictionnaire des communes de la Haute-Saône de Suchaux, publié par éditions Marcel Bon, à Vesoul, en 1969. Si l'existence d'une seigneurie d'Athesans est prouvée dès le Modèl:S-, les édifices les plus anciens ne sont que des fermes. Cette vocation agricole est confirmée par la toponymie : Les lieux dits "Les Essarts", "Les Breuleux" prouvent que ces terres ont été gagnées sur la forêt par défrichements et brulis. Il n'y avait pas de château médiéval, car Athesans était entre les mains de seigneurs qui se contentaient de prélever des revenus sur les exploitations agricoles mais qui ne résidaient pas sur place. A Etroitefontaine, appartenant alors à une seigneurie distincte, les mêmes causes donnèrent les mêmes effets. Au Modèl:S-, l'exploitation de la forge du hameau de Saint Georges permet de dynamiser Athesans. Cette activité donna un temps au village son nom révolutionnaire d'Athesans-les-Forges. La forge de Saint Georges a été créée en 1717 par la famille Perreney de Baleure. Elle fut vendue comme bien national en 1797 ou 1798. Son activité d'abord importante décline dans la seconde moitié du XIXe siècle si bien que le haut-fourneau est éteint en 1865. Ancienne exploitation de sel à la limite de Gouhenans, faisant partie des Salines de Gouhenans. Des vestiges des puits sont encore visibles en certains endroits. Ancien château du Modèl:S-, réaménagé et agrandi pour en faire une école privée de jeune filles, puis mixte avant de se voir désaffecté. Au lieu dit "les carrières", on exploitait autrefois une roche calcaire friable, impropre à la taille, pour en tirer des moellons et de la chaux. Des années 1880 à 1930, chemin de fer vicinal. On peut encore voir aujourd'hui le tracé de l'ancienne ligne du "tacot" ainsi que les anciennes gares de Saint-Georges et d'Athesans. Autrefois production de charbon de bois au hameau de Saint Georges.


text:
Fernando Pessoa
Fernando Pessoa (1888, m.1935), amb Luís Vaz de Camões e Antero de Quental es un dels mai importants poètas de Portugal e de la lenga portuguesa de tots los temps. A tanben escrit amb l'utilizacion de sas famós eteronims: Alberto Caeiro, Ricardo Reis, Álvaro de Campos, e autres. Tanben a escrit en anglés, amb los eteronims Charles Robert Anon e Alexander Search.
Cronologia[1][2][modificar | modificar la font]
- 1888: en junh nais Fernando António Nogueira Pessoa; en julhet se cristianat.
- 1893: en genièr nais lo sieu fraire Jorge; lo paire morís de tuberculòsi lo 13 de julhet; la familha es obligada a donar part de los sieus bens.
- 1894: Lo mes de genièr, lo sieu fraire Jorge morís; crèa lo sieu primièr eterònim; Ieuão Miguel Rosa es nomenat consòl interimari a Durban (Sudafrica).
- 1895: en julhet escriu lo sieu primièr poèma e Ieuão Miguel Rosa partís cap a Durban; la maire s'i marida en decembre per precaucion.
- 1896: Lo 7 de genièr es reconegut lo passapòrt de la maire e partisson cap a Durban, a Sudafrica; nais Henriqueta Madalena, sòr del poèta, lo 27 de novembre.
- 1897: Fa un cors primari al West Street. Al meteis institut, fa la primièra eucaristia.
- 1898: Nais, lo 22 d'octobre, la siá segonda sòr, Madalena Henriqueta.
- 1899: Dintra a Durban High School en abril; cria lo pseudonim Alexander Search.
- 1900: en genièr, nais lo tresen filh de l'ostal, Luís Miguel; en junh, Pessoa passa per la Form III e es premiat en francés.
- 1901: en junh apròva lo Cape School High Examination, morís Madalena Henriqueta e comencèt d'escriure las primièras poesias en anglés; en agost, marcha amb la familha per far una visita a Portugal.
- 1902: en genièr nais, a Lisboa, lo sieu fraire Ieuão Maria; en junh la familha retòrna a Durban; en setembre retòrna sol cap a Durban.
- 1903: Se somet a l'examen d'admission a l'Universitat del Cap, en trasent las melhoras nòtas en anglés e en ganhant, aital, lo Prema Reina Victòria.
- 1904: En agost nais la siá sòr Maria Clara e en decembre acaba los sieus estudis a Sudafrica.
- 1905: Partís definitivament cap a Lisboa, ont passa a viure amb la siá menina Dionísia. contunha d'escriure de poèmas en anglés.
- 1906: Se matricula, en octobre, en lo Cors Superior de Letras. La maire e lo pairastre retòrnan a Lisboa e Pessoa tòrna viure amb eles. Morís, a Lisboa, la siá sòr Maria Clara.
- 1907: La familha retòrna encara un còp a Durban. Pessoa Passa a viure amb la siá menina. Renóncia del Cors Superior de Letras. A agost morís la siá menina. Pendent un cuert periòde, establís una tipografia.
- 1908: Comença de trabalhar coma correspondent a l'estrangièr en editorials comercials.
- 1910: Escriu poesia e pròsa en portugués, anglés e francés.
- 1912: Pessoa publica a la revista Águia lo sieu primièr article de critica literaria. Idealiza Ricardo Reis.
- 1913: Intensa produccion literària. Escriu O Marinheiro(Lo Marinièr).
- 1914: Cria los eterònims Álvaro de Campos, Ricardo Reis e Alberto Caeiro. Escriu de poèmas de O Guardador de Rebanhos (Lo Pastor) e tanben Livro do Desassossego.
- 1915: Sòrt en març lo primièr numèro de Orpheu. Pessoa "Aucís" Alberto Caeiro.
- 1916: Lo sieu amic Mário de Sá-Carneiro se suicidèt.
- 1918: Pessoa publica de poèmas en anglés, ressenyats destacadament al jornal "The Times".
- 1920: Coneis Ofélia Queiroz. La siá maire e los fraires tòrnan en Portugal. En octobre, atravèrsa una granda depression, que lo fa a pensar en s'internar en un centre de salut mentala. Talha amb Ofélia.
- 1921: Fonda l'editorial Olisipo, ont publica de poèmas en anglés.
- 1924: Apareis la revista "Atena", dirigida per Fernando Pessoa e Ruy Vaz.
- 1925: Morís a Lisboa la maire del poèta, lo 17 de març.
- 1926: Dirigís amb lo sieu conhat la "Revista de Comércio e Contabilidade" (Revista de Comerç e Comptabilitat).
- 1927: Passa a collaborar a la revista "
- 1929:"Presença".
- 1929: Tòrna se ligar a Ofélia.
- 1931: Trinca nauament amb Ofélia.
- 1934: Publica Mensagem (Messatge).
- 1935: Lo 29 de novembre, es internat amb diagnostic de colica epatic. Morís lo jorn 30 de novembre.


text:
1965
Aquesta pagina concernís l'an 1965 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dau premier tir de la fusada sovietica Proton. De son caire, França venguèt la tresena poissança espaciala ambé la capitada dau premier tir de la fusada Diamant e de son satellit Astérix (26 de novembre).
Informatica[modificar | modificar la font]
Concepcion de la premiera soritz informatica per l'engenhaire estatsunidenc Douglas Engelbart (1925-2013). D'autre part, invencion dau lengatge de programacion Basic per leis informaticians estatsunidencs John George Kemeny (1926-1993) e Thomas Eugene Kurtz (nascut en 1928).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Armen Darbinyan, primièr ministre d'Armenia
- 5 de febrièr - Gheorghe Hagi, fotbolaire romanés
- 9 de març - Elías Antonio Saca González, president del Salvador
- 25 de març - Sarah Jessica Parker, actritz americana
- 26 d'abril - Kevin James, actor american
- 30 d'abril - Adrian Pasdar, actor e cineasta irano-american
- 14 de mai - Alexandre Jardin, escrivan francés
- 24 de mai - John C. Reilly, actor american
- 25 de mai - Yahya Jammeh, president de Gambia
- 31 de mai - Brooke Shields, actritz americana
- 13 de junh - Cristina de Borbon, princessa d'Espanha
- 15 de junh - Karim Masimov, president de Casacstan
- 13 de julhet - Eric Freeman, actor american
- 16 de julhet - Michel Desjoyeaux, navigador francés
- 27 de julhet - José Luis Chilavert, fotbolaire paraguaian
- 28 de julhet - Daniela Mercury, cantaira brasilièra
- 31 de julhet - J. K. Rowling, escrivana anglesa, autora de Harry Potter
- 4 d'agost - Fredrik Reinfeldt, primièr ministre de Suècia
- 28 d'agost - Shania Twain, cantaira e compositora canadiana
- 11 de setembre - Bashar al-Assad, president de Siria
- 14 de setembre - Dmitry Medvedev, president de Russia
- 15 de setembre - Fernanda Torres, actritz brasilièra
- 3 d'octobre - Adriana Calcanhotto, cantaira brasilièra
- 8 d'octobre - C-Jay Ramone, Musician american (The Ramones)
- 2 de novembre - Shah Rukh Khan, actor indian
- 5 de novembre - Patrici Pojada, istorian, lingüista e cercaire occitan
- 20 de novembre - Ben Stiller, actor american
- 20 de novembre - Yoshiki, compositor e musician japonés
- 21 de novembre - Björk Guðmundsdóttir, cantaira islandesa
- 22 de novembre - Mads Mikkelsen, actor danés
- 30 de novembre - Ben Stiller, actor american
- 4 de decembre - Álex de la Iglesia, realizator e scenarista espanhòl
- 21 de decembre - Andy Dick, actor de comèdias american
- 31 de decembre - Gong Li, actritz chinesa
- Monja Roindefo, primièr ministre de Madagascar
- Franc Bardòu, escrivan occitan
- Josep Maria Milla i Saldon, musician, jornalista, lingüista e esperantista catalan
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de genièr - Winston Churchill, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1874).
- 15 de febrièr - Nat “King” Cole, pianista e cantaire american (n. 1919)
- 21 de febrièr - Malcolm X, n. Malcom Little, lider dels "Black Panthers" (n. 1925)
- 23 de febrièr - Stan Laurel, actor anglés (n. 1890)
- 18 de març - Rejulo Farouk 1èr d'Egipte (n. 1920)
- 19 de març - Gheorghe Gheorghiu-Dej, president de Romania (n. 1901)
- 30 de març - Philip Showalter Hench, mètge american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1896)
- 2 d'abril - Jens Hundseid, primièr ministre de Norvègia (n. 1883)
- 21 d'abril - Sir Edward Victor Appleton, fisician anglés, Prèmi Nobel de Fisica en 1947 (n. 1892)
- 11 de junh - José Mendes Cabeçadas, president de Portugal (n. 1883)
- 7 de julhet - Moshe Sharett, primièr ministre d'Israèl (n. 1894)
- 13 de julhet - Laureano Gómez Castro, president de Colómbia (n. 1889)
- 19 de julhet - Syngman Rhee, president de la Corèa del Sud (n. 1875)
- 13 d'agost - Hayato Ikeda, primièr ministre de Japon (n. 1899)
- 4 de setembre - Albert Schweitzer, mètge alemand, Prèmi Nobel de la Patz en 1952 (n. 1875)
- 8 de setembre - Hermann Staudinger, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1881)
- 2 d'octobre - Oskar Lange, economista polonés (n. 1904)
- 7 d'octobre - Jesse Douglas, matematician american (n. 1897)
- 12 d'octobre - Paul Hermann Müller, quimista soís, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1899)
- 22 d'octobre - Paul Tillich, escrivan e teologian protestant american (n. 1886)
- 5 de decembre - Joseph Erlanger, fisiologista american, Prèmi Nobel (n. 1874)
- 22 de decembre - Lauri Viita, escrivan finés (n. 1916)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger, Richard P. Feynman
- Prèmi Nobel de Quimia : Robert Burns Woodward
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : François Jacob, André Lwoff, Jacques Monod
- Prèmi Nobel de Literatura : Mikhaïl Aleksandrovich Sholokhov
- Prèmi Nobel de la Patz : UNICEF