text:
Alfabet fonetic internacionau
L'alfabet fonetic internacionau (var. -al) o AFI [ˈafi] (en anglés International Phonetic Alphabet, IPA) es un sistèma estandardizat de notacion fonetica (sòns) e fonologica (fonèmas) per representar scientificament lo lengatge parlat. Dins lo Mond, l'AFI es lo sistèma majoritari de notacion fonetica e fonologica. Se basa sus l'alfabet latin e es gerit per l'Associacion Fonetica Internacionala. Aquelei qu'utilizan l'AFI son de lingüistas (inclús de lexicografs), de terapeutas que suènhan lei patologias dau lengatge, de professors de lengas, de cantadors e de traductors.
Somari
- 1 Principis
- 2 Letras
- 3 Signes diacritics
- 4 Signes suprasegmentaus
- 5 L'AFI en informatica
- 6 AFI estendut
- 7 Istòria
- 8 Vejatz tanben
- 9 Nòtas
Principis[modificar | modificar la font]
Lei principis tecnics de l'AFI son aquestei:
- Lei signes son valables e identics per notar totei lei lengas dau Mond. Una utilizacion rigorosa de l'AFI garentís una transcripcion immediatament comprensibla per totei lei legeires dau Mond e ajuda la circulacion de l'informacion scientifica. Malaürosament certaneis autors fan pas encara un usatge rigorós de l'AFI.
- Cada sòn correspònd a una letra, cada letra correspònd a un sòn. Se pòt ajustar un signe diacritic per precisar un sòn. Se pòt ajustar un signe suprasegmentau (per notar la prosodia, l'accent tonic, l'intonacion generala, lo ton, etc). Dins l'estat actuau de l'AFI dempuei 2005, i a 107 letras distintas e 56 signes diacritics o suprasegmentaus. De còps que i a, l'Associacion Fonetica Internacionala apond, lèva o adòba de simbòls.
- I a ges de distincion entre minusculas e majusculas.
- Lei sòns (notacion fonetica) s'escrivon entre parentèsis cairadas: fonetica = [funeˈtikɔ]. S'admet de gras diferents d'exactitud:
- La transcripcion larga, pus usuala, pòt economizar lei signes e se limitar ais informacions essencialas: fonetica = [funeˈtikɔ].
- La transcripcion sarrada pòt èstre pus precisa e notar de fenomèns segondaris: fonetica = [fu̹.ne̝.ˈtʲiˑ.kɔ̽].
- Lei fonèmas (notacion fonologica) s'escrivon entre barras oblicas: fonologia = /funuluˈd͡ʒiɔ/.
Letras[modificar | modificar la font]
L'AFI dividís sei simbòls de letras en tres categorias: vocalas, consonantas pulmonicas e consonantas non pulmonicas[1].
Vocalas[modificar | modificar la font]
L'AFI definís una vocala coma un sòn que se tròba au centre d'una sillaba[2]. Çai sota lo tablèu representa lei vocalas de l'AFI, en foncion de la posicion de la lenga e dei labras.
- L'ais verticau dau tablèu representa l'autor dei vocalas. Lei vocalas dobèrtas, prononciadas en abaissant la lenga, son avau. Lei vocalas barradas, prononciadas en auçant la lenga, son amont.
- Parierament, l'ais orizontau dau tablèu representa l'anterioritat dei vocalas. Lei vocalas anterioras, que se pronóncian en botant la lenga enavans dins la boca, son a man senèstra. Lei vocalas posterioras, que se pronóncian en botant la lenga enrèire dins la boca, son a man drecha.
- Quand i un pareu de vocalas separadas per un ponch (•), aquela de drecha representa una vocala arredondida (se pronóncia en arredondissent lei labras) mentre qu'aquela de senèstra es sa correspondenta non arredondida.
- Nòtas
- [a] representa oficialament una vocala anteriora, mai se fai gaire de distincion entre una vocala dobèrta anteriora e una vocala dobèrta posteriora, donc [a] es sovent presentat coma una vocala dobèrta centrala.
- [ʊ] e [ɪ] s'escrivián respectivament   e   dins de versions ancianas de l'AFI.
Consonantas (pulmonicas)[modificar | modificar la font]
Una consonanta pulmonica obstrutz la glòti (l'espaci entre lei còrdas vocalas) o la cavitat orala (la boca) e laissa sortir l'aire dei paumons. La granda majoritat dei consonantas son pulmonicas. Totei lei consonantas occitanas o son.
Aqueste tablèu es arrengat:
- en renguieras que designan lo mòde d'articulacion, valent a dire de quin biais se produtz lei consonantas,
- en colomnas que designan lo ponch d'articulacion, valent a dire ont se produtz lei consonantas dins lo conduch vocau. Lo ponch d'articulacion que se tròba enavans dins la boca es a man senèstra. Lo ponch d'articulacion que se tròba enrèire dins la boca es a man drecha.
Quand lei consonantas son en pareu dins una casa, aquela de senèstra es una consonanta sorda o non vosada (se pronóncia sensa far vibrar lei còrdas vocalas), aquela de drecha es una consonanta sonòra o vosada (se pronóncia en fasent vibrar lei còrdas vocalas).
- Nòtas
- Per leis r apicalas (dichas "rotladas"), quand i cau destriar la version brèva e la version lònga, i a dos usatges contradictòris dins la notacion:
- Leis asteriscs (*) marcan de sòns qu'an pas (encara) de simbòl oficiau AFI.
- Lei crotz (†) marcan lei simbòls AFI qu'an pas encara de supòrt oficiau en cò d'Unicòde. Es lo cas de la batuda labiodentala: . A sa plaça utilizam aicí lo simbòl v^ (v amb accent circonflèxe a drecha).
- Lei casas ombradas son de consonantas qu'es impossible de lei prononciar.
- Es subretot la forma de la lenga puslèu que sa posicion que destria lei pareus de fricativas [ʃ ʒ], [ɕ ʑ] (çai sota) e [ʂ ʐ].
Coarticulacion[modificar | modificar la font]
Una consonanta coarticulada implica dos ponchs d'articulacion simultanèus.
- Nòta
- [ɧ] se descriu coma "simultaneament [ʃ] e [x]".
Africadas e articulacion dobla[modificar | modificar la font]
Una consonanta africada e una consonanta doblament articulada son de grops de doas oclusivas representadas per un trach de liadura subre (o sota) lei simbòls (o ben per dos simbòls soudats, pasmens l'AFI a abandonat oficialament lei simbòls soudats).
Es admés, dins la practica, de levar lo trach de liadura, quand i a ges de confusion possibla.
- Nòtas
- La liadura per un trach deu aparéisser subre lei dos caractèrs a l'encòp. Un bug fa que sovent lo trach apareis solament sus lo segond caractèr (especialament amb lei navegadors qu'utilizan la poliça Arial Unicode MS).
- Es una error frequenta de confondre lei simbòls deis oclusivas palatalas [c ɟ] amb aquelei deis africadas [t͡ʃ d͡ʒ].
Consonantas (non pulmonicas)[modificar | modificar la font]
Lei consonantas non pulmonicas son de sòns que se fan sens lei paumons. Incluson lei clics (tipics dei lengas khoisan d'Africa Australa) e lei consonantas implosivas (tipicas de certanei lengas coma lo swahili) e lei consonantas ejectivas.
- Nòta
- L'AFI utiliza pus lei simbòls per lei sordas implosivas [ƥ, ƭ, ƈ, ƙ, ʠ]. En luòc d'aquò l'AFI utiliza l'equivalent sonòr amb un signe diacritic de sorda: [ɓ̥, ʛ̥], etc.
Signes diacritics[modificar | modificar la font]
Lei signes diacritics (o lei diacritics) son de marcas pichonas a l'entorn dei letras de l'AFI per indicar quauque alteracion o una descripcion pus especifica de la prononciacion de la letra [3]. Lei diacritics que se plaçan normalament dessota una letra se pòdon plaçar dessús quand lo dessenh de la letra s'espandís ja sota la linha, per exemple: ŋ̊.[3]
L'i sens ponch, [ı], s'utiliza quand lo ponch risca d'interferir amb lo diacritic.
D'autrei simbòls de l'AFI pòdon aparéisser coma diacritics per representar un detalh fonetic: [tˢ] (realizacion fricativa), [bʱ] (murmur), [ˀa] (ataca glotala d'una sillaba), [ᵊ] (schwa epentetic).
L'estat de la glòti se pòt transcriure finament amb lei diacritics. Vaicí una seria d'oclusivas alveolaras que s'escalonan d'una fonacion amb glòti dobèrta a una fonacion amb glòti barrada:
Signes suprasegmentaus[modificar | modificar la font]
Aquestei simbòls descrivon lei trachs dau lengatge que despassan lo nivèu dei consonantas solas o dei vocalas solas, coma la prosodia, lo ton, la longor e l'accent tonic. Agisson subre de sillabas, de mots o de sintagmas, çò es: d'elements coma l'intensitat, l'autor, la geminacion (alongament) dei sòns, lo ritme e l'intonacion dau discors.
- Nòta
- Dins la practica, lo signe de longor s'utiliza mai que mai per indicar una vocala lònga: [eː]. Una consonanta lònga se nòta pus sovent dobla, [tt], puslèu qu'amb un signe de longor, [tː], e mai se la segonda notacion es teoricament pus rigorosa e pus oficiala.
L'AFI en informatica[modificar | modificar la font]
Poliças e claviers[modificar | modificar la font]
Lei signes de l'AFI son de mai en mai disponibles dins leis aisinas de tractament de tèxt, aumens amb certanei poliças, e son ben integrats dins lo sistèma Unicòde. Existisson de poliças accessiblas e (sovent) gratuitas que tenon lei signes AFI. Tanben i a de claviers adaptats a l'AFI.
- La poliça Lucida Sans Unicode, que compren lei simbòls de l'AFI, es preïnstallada dins Microsoft Windows.
- Leis utilizaires de Mac OS X pòdon consultar: Poliças e claviers per l'AFI amb lo sistèma operatiu Mac OS X (en anglés).
- Lei poliças dau SIL venon d'un organisme scientificament contestable, mai son gratuitas e telecargablas: Gentium (quasi completa), Charis SIL (pron completa mai s'aficha mal amb Linux), Doulos SIL (pron completa), SIL93 (pron completa).
- I a de claviers en linha per l'Internet, coma aqueu d'aquí.
- Leis acorchas de clavier, per picar lei caractèrs AFI, son de bòn configurar dins Microsoft Word e dins leis ordenadors MacIntosh. Per còntra son de mau configurar amb Linux e OpenOffice perque demandan de faire de macros.
Adaptacion ai signes ASCII[modificar | modificar la font]
Bòrd que l'AFI utiliza de simbòls que son inconeguts dins lei caractèrs de basa de la majoritat deis ordenadors (caractèrs ASCII), s'es desvolopat de sistèmas per representar lei signes fonetics amb lei caractèrs de basa ASCII. Lei pus coneguts son l'X-SAMPA, lo SAMPA e lo Kirschenbaum. Son practics, en particular, per lei messatges electronics.
Pasmens, dempuei l'integracion de l'AFI dins lo sistèma Unicòde, e dempuei la generalizacion d'Unicòde, lei simbòls fonetics ASCII son de mens en mens necessaris. Ara certanei tipes de messatges electronics pòdon integrar de caractèrs AFI gràcias a Unicòde.
L'AFI en LaTeX[modificar | modificar la font]
Existís un modul (extension) dau logiciau LaTeX sonat TIPA (TeX International Phonetic Alphabet), que permet d'i utilizar lei signes de l'AFI.
Lo modul TIPA a per autor lo lingüista japonés Rei Fukui. Es constituit de macros, de familhas de poliças, de sei fichiers de definicion, e d'un fichier d'encodatge. Es inclús dins lei distribucions correntas de LaTeX coma texlive.
AFI estendut[modificar | modificar la font]
L'AFI estendut (en anglés Extended IPA, extIPA) es un grop de simbòls suplementaris de l'AFI que sèrvon per transcriure exactament lei trebols de lengatge. Apareguèt a l'iniciativa d'un grop de lingüistas durant la Convencion de l'AFI de Kiel, en 1989. Sa publicacion oficiala definitiva se faguèt en 1994 dins lo Journal of the International Phonetic Association[4]
En mai de la notacion dei trebols de lengatge, l'AFI estendut s'utiliza pereu per notar de sòns particulars dins la comunicacion correnta, coma lo "chut" per far silenci, lei dents que cruississon o lei labras que petan. Tanben l'AFI estendut pòt notar lei particularitats de la votz d'un individú, coma lo nasilhament.
En mai de l'AFI estendut, un autre grop de simbòls es prepausat dempuei 1995 per indicar la qualitat de la votz (voice quality symbols, VoQS), coma lo chuchotejatge.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1886, una còla de professors de lengas de França e dau Reiaume Unit , menats per lo lingüista francés Paul Passy, formèt lo grop que prenguèt de 1897 enlà lo nom d'Associacion Fonetica Internacionala[5]. L'alfabet d'origina se basava sus un projècte de reforma ortografica per l'anglés, l'alfabet Romic, mai per fin de lo rendre utilizable dins d'autrei lengas, permetèron que lei valors dei simbòls varièsson d'una lenga a l'autra[6]. Per exemple, lo sòn [ʃ] (sh dins Arcaishon) se representava a l'origina per c en anglés, mai per x en francés.
Pasmens, en 1888, revisèron l'alfabet per lo rendre unifòrme e identic dins totei lei lengas. Aqueu principi foguèt tanben la basa dei revisions ulterioras.
Dempuei la creacion de l'AFI, l'organizacion dei vocalas e dei consonantas es restada largament la meteissa. Totun l'alfabet a recebut quauquei revisions gaire nombrosas. La Convencion de l'AFI de Kiel de 1989 faguèt pron de cambiaments a respècte de la version precedenta de 1932. Doas revisions menoras se faguèron encara en 1993 e en 2005. Tanben de cambiaments pichons an consistit a renommar lei simbòls e lei categorias (en foncion dei progrès scientifics en fonetica) e a modificar un pauqueton lo dessenh dei caractèrs.
L'AFI estendut se creèt en 1989-1990 e se publiquèt oficialament en 1994[7]. Tanben, lei simbòls de qualitat de la votz (voice quality symbols, VoQS) son prepausats dempuei 1995.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)Sit de l'Associacion Fonetica Internacionala
- (en)Tablèu oficiau dei signes AFI, segon l'Associacion Fonetica Internacionala
- (en)L'AFI subre lo sit d'Omniglot
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ International Phonetic Association, Handbook, p. 6.
- ↑ International Phonetic Association, Handbook, p. 10.
- ↑ 3,0 et 3,1 International Phonetic Association, Handbook, p. 14-15.
- ↑ "Extensions to the IPA: An ExtIPA Chart" in International Phonetic Association, Handbook, pp 186-187.
- ↑ International Phonetic Association, Handbook, pp 194–196
- ↑ "Originally, the aim was to make available a set of phonetic symbols which would be given different articulatory values, if necessary, in different languages." (International Phonetic Association, Handbook, pp 195–196)
- ↑ International Phonetic Association, Handbook, p. 186


c: text/html

text: Puyi que ho lo darrier emperaire de China (dinasticament lo son nom qu'èra Emperaire Xuantong). Qu'èra gessit de la dinastia manchó deus Qing e que pugè suu tròn mainatge a l'edat de 3 ans e qu'èra enqüèra enfant quan, per'mor de l'instauracion de la Republica de China, e ho obligat a abdicar ua purmèra vegada, en tot estant au còp autorizat e obligat a demorar dens ua partida de la Ciutat Vedada. Son poder que ho ua estona restaurat peu generau leiau Zhang Xun mes shens s'i escàder fin finala. Puyi que tanben coroat emperaire de Manchokuò per Japon entà legitimar la creacion d'aqueth estat de façada contrarotlat peus japonés. Après la des·hèita japonesa, que ho arrestat peus sovietics puish atornat a las autoritats de la joena Republica Populara de China. Mandat per Mao Zedong dens un camp de "reeducacion" que ho liberat peu medish Mao, e que s'integrè dens la societat comunista, en purmer com jardinier puish bibliotecari.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Morschwiller
Morschweiler en alemannisch (Morschwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Morschwiller Se situa en lo nòrd-es del Kochersberg, entre Pfaffenhoffen e Brumath. Lo vilatge a traversat de siás n'oèst per la rota departament 419 #que connècta las doas vilas. Las municipalitats limitrophes son : Dauendorf al nòrd-es, Uhlwiller (e la siá separacion Niederaltdorf) a l'èst, Huttendorf al sud-es, Grassendorf e Ringeldorf a l'oèst, Pfaffenhoffen e Niedermodern al nòrd.
Morschwiller se situe dans le nord-est du Kochersberg, entre Pfaffenhoffen et Brumath. Le village est traversé d'est en ouest par la route département 419 qui relie les deux villes. Les communes limitrophes sont : Dauendorf au nord-est, Uhlwiller (et son écart Niederaltdorf) à l'est, Huttendorf au sud-est, Grassendorf et Ringeldorf à l'ouest, Pfaffenhoffen et Niedermodern au nord.
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion del vilatge remonta a 771. Morschwiller Èra un ancian pòble imperial de contunh reial del bailliage de Haguenau.
La première mention du village remonte à 771. Morschwiller était un ancien village impérial puis royal du bailliage de Haguenau.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Saint-Étienne-de-Crossey
Nom desconegut en arpitan (Saint-Étienne-de-Crossey en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en lo Parc natural regional de la Chartreuse.
Commune située dans le Parc naturel régional de la Chartreuse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dintre 1790 e 1794, Sant-Étienne-de-Crossey absorbeix lo anciana comuna éphémère de Tolvon.
- En 2006, Sant Etienne de Crossey a #èsser nomenada comuna la mai esportiua de la Isère.
- En 2009, Sant Etienne de Crossey es arribat 15ème al classament de las municipalitats los mai rics de França del setmanièr Lo Ponch amb 36 924 € per larèr.
Entre 1790 et 1794, Saint-Étienne-de-Crossey absorbe l'ancienne commune éphémère de Tolvon.
- En 2006, Saint Etienne de Crossey a été nommée commune la plus sportive de l'Isère.
- En 2009, Saint Etienne de Crossey est arrivée 15ème au classement des communes les plus riches de France de l'hebdomadaire Le Point avec 36 924 € par foyer.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Gymnophiona
L'òrdre dels gimnofiones foguèt creat per Johannes Peter Müller (1801-1858) en 1832. Son tanben apelats Apòdes.
Los gimnofiònes son de lissanfibians escavaires qu'an perdut segondàriament lors membres. Segon las espècias, la talha varia entre 6 cm e 1,40 m. Vivon dins l'umús o la fanga dels paluns dins los bòsques entre los tropics mas son absents d'Austràlia, de Madagascar e de las Antilhas. Son generalament carnivòrs. La fecondacion es intèrna. Segon los genres, son ovipars (Ichthyopsis) o vivipars (Typhlonectes).
Lor pèl es viscosa, amb de secrecions toxicas e empudesinadas.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Caeciliidae Rafinesque, 1814
- Ichthyophiidae Taylor, 1968
- Rhinatrematidae Nussbaum, 1977
- Scolecomorphidae Taylor, 1969
- Uraeotyphlidae Nussbaum, 1979


text:
Gasconha
Gasconha qu'ei ua region istorica: lingüisticament e culturaument que hè partida d'Occitània; politicament qu'ei partejada entre França (per guaireben tot lo son territòri) e Espanha (per la Vath d'Aran). Qu'ei limitada per l'ocean Atlantic (Mar Grana) a l'oèst, per l'estuari de Gironda au nòrd, per la part centrau de Garona a l'èst e peus Pirenèus au sud. Qu'èra a la Hauta Edat Mejana un principat puish mei tard, tanben que vadó un fèu d'Anglatèrra e ua part deu reiaume de França. Mentre que lo Ducat de Gasconha e s'aprima a partir de 1032 entà desaparéisher coma entitat politica, ua identitat culturau gascona que subsisteish a travèrs deu Regim Ancian e dinc aus nòstes dias. Dens la particion administrativa actuau Gasconha que se tròba dividida entre las regions de Nòva Aquitània e d'Occitània.
Lo caplòc istoric de Gasconha qu'ei Aush.
Lo gentilici qu'ei gascon -a.
Departaments[modificar | modificar la font]
Gasconha que compren los departaments :
- de Gers
- deus Hauts Pirenèus
- de las Lanas
e en partida los :
- d'Arièja
- de Gironda[1]
- de la Hauta Garona
- d'Òlt e Garona
- deus Pirenèus Atlantics
- de Tarn e Garona.
La Val d'Aran, enqüèra que sia en Espanha, que hè part lingüisticament de Gasconha.
Ciutats[modificar | modificar la font]
Las ciutats principaus que son :
- Aush, lo son caplòc istoric
- Banhèras de Bigòrra
- Banhèras de Luishon
- Baiona-Anglet-Biàrritz (conurbacion deu Baish Ador)
- Bordèu
- Dacs
- Lorda
- La Tèsta
- Lo Mont
- Tarba
- Pau
- Vielha, lo caplòc de la Val d'Aran
Figura emblematica[modificar | modificar la font]
- Lo gascon mei conegut a travèrs deu mond ei lo celèbre d'Artanhan, deu son nom vertadèr Carles de Batz Castèlmoro.
Banèra[modificar | modificar la font]
La soa banèra (basada sus ua crotz de sant Andriu) qu'estó balhada peu papa au parat de la Tresau Crosada. Mès que cau plan díser que la banèra de la crotz de Sant Andriu n'ei pas jamei estada tròp populara ni d'usatge fòrça espandit. Recentament, ua banèra totaument nava, dita banèra de la Dauna, qu'estó prepausada coma simbèu modèrne deus País Gascons (la Gran Gasconha lingüistica). La banèra de la Dauna qu'ei compausada de dus triangles complementaris roge e blanc qui son las duas colors deus carrats deus festaires. Lo triangle roge qu'evòca lo triangle aquitan de la Gasconha lingüistica. La banèra qu'amuisha tanben un cap de dauna de perhiu, la de la Dauna de Brassempoi, ua escultura gravetiana de 25 000 ans d'atge, haut o baish, trobada a Brassempoi en Shalòssa. La Dauna simboliza l'estacament eternau a la tèrra e a la lenga de la Gran Gasconha. Lo drapèu de la Dauna qu'estó adoptat per ua majoritat en un sondatge organizat per Aquitaineonline e qu'aparescó oficiaument peu prumèr còp a l'Ostau de Vila de Baiona a l'estiu de 2008. Lo blason arborant leons e espigas de blat qu'ei tanben utilizat oficiaument (sus las façadas deus ostaus de comunas, coma a Baiona).
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Gascon, lenga vernaculara
- Gascons, pòble
- Basset blau de Gasconha, raça canina
- Ophrys de Gasconha, varietat d'orquidèa
- Error: No pot estar buit l'atribut
namedels indicadors d'estat de la pàgina.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La lemita òc/oïl es constituada per las comunas de Borg, Tauriac, Prinhac e Marcamps, Sent Gervasi, Virsac, Aubia e Espessàs, Salinhac, Molhac, Verac, Vilagoja, Salhans, Liborna, Pomirau, Semelion, Sent Cristòli das Bardas, Sent Genés de Castilhon, Pèisseguin, Taiac, Pèinormand, Sent Saurin d'Eila, Sent Antòni d'Eila.


text:
La monina e lo palhassa
Un còp èra, un clown, un palhassa que disèm en cò nòstre. Èra pas un comic de la sanflorada, pasmens sabiá un pauc far rire, un pauc far paur... Ça que la, un brave palhassa al trefons de son còr !
Aviá una monineta. La sonava Mon Còr. Aquela èra mai que polideta, bograment intelligenta e bograment coquinassa a l'encòp. Lo palhassa l'aimava plan sa monineta.
Quand fasiá caud, èra Mon Còr qu'anava quèrre d'aiga ; quand fasiá fred, èra Mon Còr qu'alucava lo fuòc. Fin finala, èra pas tant aissabla qu'aquò, la Mon Còr...
Pasmens se rabalava la tissa de las tissas : cada còp que la luna èra redonda dins lo cèl, voliá montar cap a ela, a tota bomba voliá sautar sus ela, plorava, s'encapriciava, bramava qu'èra lo palhassa que la voliá pas daissar anar sus la luna.
Deveniá impossible e lo paure palhassa deveniá malurós, tan malurós que las gents disián :
« Qu'es triste aquel palhassa ! Pas possible, es un patiràs ! »
Lèu-lèu, lo palhassa s'encorissiá en cò de la marchanda de grimaças, monas e reganhons. Ne crompava plen sas pòchas. S'entornava dins son circus, ne cargava una sus son morre, s'escampava sus la pista, palhassava tant e mai que las gents picavan de las mans...
Extrach tirat de : Alranq, Claude, La monina e lo palhassa, I.E.O.-Aude, Quillan, 1996.


text:
17/04/2017
Fuec de Diu! per Denis Gilabert
L'avetz legit dins Sud-Ouest dau 12 d'abriu ? Un novel arrestat de la prefectura de Dordonha, datat dau 5 d'abriu defend de far bruslar dau « restrum verd » ( fuelhas, brochilhas, bròchas eac...) defòra, dins vòstre vergier o vòstres bòscs. Pas coma avant, pendant la prima o l'estiu, mas per totjorn. Dau monde mai fins que n'autres nos explican que tot queu brusladis es causa de la polucion, las famosas particulas finas que nos tuan a pitit fuec.
Que, vesetz, avem enquera ren comprès, sem bestias de pas creire... Jusc'a ier, me cresia vertuos : pòrte totas mas saloparias e mon plastic a la restrumaria( la déchetterie), fau venir daus cacaus biò, fau un vergier legumier, sei per las energias renovelablas, essaie de pas gaspilhar l'aiga. M'avian dich a l'escòla que la mestresa dau fuec era l'una de las mai importantas conquestas de l'òme...E ben, Cròs Manhon e los que l'an seguit eran daus colhons, d'alhors, son tots mòrts !
Io que sei benleu enquera mai colhon, me pause de las questions, tot parier. Si doman, vòle far dau bois per ma chamineia ( sabe que daus uns vòlen zo defendre tanben), me faudra portar lo restrum a la restrumaria . Laidonc vau prener mon tractor per l'i menar ( anar tornar, quò fai 16 km e quantben de litres de carburant?). Un còp sur plaça, que se passara ? Van far virar daus utils per zo esbocinar o far cramar. Mas, tot quò-qui, quò marcharia pas au diesel o a l'electricitat de las centralas nuclearas? M'avian pas dich que quò es pas bien ? Me sembla que la « piada ecologica »de l'afar es pas tròp bona mas lor fau fisança, an degut zo mesurar.
An tot previst: en campanha, si setz tròp luenh de la restrumaria, auretz benleu drech a una derogacion : entre lo 1er d'octòbre e la fin de feurier, podretz far dau fuec, mas entre 10 e 16 oras e nonmàs si avetz depausat una damanda a vòstre meraria 3 jorns avant. E si que non, o si lo fuec es pas tuat a 16 oras 1 minuta, qué se passara ? E ben, vos envoiaran los gendarmes e deuretz vos acquitar de la soma de 450€.
Quò es vrai que an nonmàs quò de far, los gendarmes. Nòstres « decidaires » trabalhan nonmàs sur de las chausas essencialas, per melhorar nòstras pitas vidas,per trobar de las solucions aus problemas vertadiers que n'autres, paubras panolhas, sabiam quitament pas qu'existavan. Vos dise que son mai fins que n'autres, quilhs monsurs, quilhs «òlis ». Òlis? Vene nonmàs de comprener perque an paur de nòstres fuecs ! An tòrt, que, si sem bestias, sem pas tròp meschants. Pas pro, benleu ?
Denis Gilabert.
Sur lo mesme tema, de legir la cronica de Jan-Peire Reidi, plan premonitòria.
http://occitan.blogs.sudouest.fr/archive/2017/03/17/parti...
http://occitan.blogs.sudouest.fr/archive/2017/03/22/parti...
Les commentaires sont fermés.


text:
Vulgarisacion scientifica en provençau
Vulgarisacion scientifica en provençau
Fau un pauc de pub per mon blog. Es un siti de vulgarisacion scientifica en occitan (provençau, o de còps que li a nissart), qu'es centrat sus la fisica dei particulas (qu'es mon trabalh) mai que pòu potencialament parlar de tot : en fach es totjorn un pauc nòu e ai panca exactament trobat lo "format" interessant de desvelopar. L'ai nomat La sciença dins la lenga nòstra (sensa tròp carcular, l'avoï ^^).
En aprovechi per vos presentar Lo bloguitge, un malhum de blog occitans (unei son provençaus, mai pas toei), per aquelei que lo conoisson pas.
A lèu esperi
» Gigot d'agneau rôti à la provençale
» pommes anna et tian de légumes provençaux (madalton)
» Coulis provençal
» Bonbonnières ou raviers en tissu provençal


text:
LES FACADIERS
LYONNAIS
LES FACADIERS LYONNAIS
69000 LYON RHONE
Nous réalisons des réparations sur tous types de matériaux (cimentage, bétons, pierres naturelles) :
LES FACADIERS LYONNAIS intervient sur tout le Département du Rhône : Lyon, Villeurbanne, 3e Arrondissement de Lyon, 8e Arrondissement de Lyon, 7e Arrondissement de Lyon, Vénissieux, 6e Arrondissement de Lyon, 9e Arrondissement de Lyon, 5e Arrondissement de Lyon, Caluire-et-Cuire, Saint-Priest, Vaulx-en-Velin, Bron, 4e Arrondissement de Lyon, Villefranche-sur-Saône, 2e Arrondissement de Lyon, Rillieux-la-Pape, Meyzieu.


text: Autres villes proches de THENNELIÈRES : Troyes, La chapelle saint luc, Saint andré les vergers, Sainte savine, Saint julien les villas, Pont sainte marie, Rosières près troyes, Les noës près troyes, La rivière de corps, Saint parres aux tertres, Bréviandes, Lusigny sur barse, Verrières, Creney près troyes, Buchères, Clérey, Villechétif, Lavau, Montaulin, Saint léger près troyes, Courteranges, Rouilly saint loup, Mesnil sellières, Moussey, Isle aumont, Bouranton, Saint thibault, Laubressel, Luyères, Ruvigny, Rouilly sacey, Dosches, Vailly, Fresnoy le château, Assencières,


text:
Per aqueles faches, la polícia chinesa lo detenguèt en genièr de 2016, e coma ne parlàvem en abril passat, passèt longtemps en preson a l’espèra del verdicte. En fin finala, lo 22 de mai, lo tribunal de Yushu lo considerèt colpable “d’incitacion al separatisme” e lo mantendrà embarrat fins a l'an 2021.
Los expèrts de l’ÒNU considèran que la China a violat e reprimit lo drech de Tashi a “exprimir liurament son opinion suls dreches umans de la minoritat tibetana”, e denóncian que lo govèrn chinés a quitament refusat de lor donar d’informacion sus “las mesuras concretas presas per promòure e protegir los dreches lingüistics e culturals” del pòble tibetan.


text:
canape cuir arrondi fabulous awesome canape d angle arrondi canap cuir arrondi my blog with canape d angle arrondi cuir canape dangle cuir arrondi.
cuir d design canape dangle arrondi maison apsipcom blanc center angle,en cuir dangle canapac qko5 canape angle rond arrondi,pas haut canape rond cuir blanc de cher dangle arrondi candice canapac en angle simple noir macridienne,designfr canapac canape cuir noir arrondi design aquila en forme arrondie pop dangle,design canapac cuir designfr pop en canape dangle arrondi center aquila angle rond,atlantic 100 cuir foncac canape rond blanc roulettes forme arrondie canapac marron chair angle arrondi,cuir canape forme arrondie angle arrondi zhastarinfo dangle center rond simili,canape rond cuir blanc angle arrondi forme arrondie,angle d canape beautiful arrondi dangle cuir center fabulous canap,page circlepark arrondi cuir canape rond blanc 76 d canapac lovely dangle angle.


text:
MANUSCRITS E AUTRES ARCHIUS / Manuscrits et autres archives
Lo manuscrit n°9 del Marescal de Ròcaguda es una riquessa que son expleitacion durarà qualquas lunas…. Miquèl Tayac e la còla del talhièr de cant i an descobèrt una mina de cançons de la fin del sègle XVIII : amors pastoralas a l’antica, dins la dralha d’una mòda que dura dempuèi la Renaissença, amb un pichon quicòm de pus coquin, caracteristic d’aquesta fins de sègle. N’i a qualqu’unas del periòde revolucionari, que son mai que mai en reaccion contra los excèsses o los oportunismes del temps. / Le manuscrit n°9 de l’Amiral de Rochegude est d’une telle richesse que son exploitation risque d’être longue… Miquèl Tayac et tout l’atelier de chant sont dans la découverte de chansons du XVIII° siècle: amors de bergers, coquineries…. et quelques chants de la période révolutionnaire...
I a tanben dins totis aquèls archius de manuscrits e/o textes doblidats o jamai coneguts. En mai dels tèxtes calhòls del manuscrit 9, i a d’epigramas leugièrs en francés dins un autre manuscrit e una parodia de tragedia francament salada. E los del C.O.R ne van faire un recuèlh. / Il y a aussi d’autres documents peu connus…. ceux du COR en feront un recueil..
- Tous les articles partie blog concernant « l’ Année Rochegude » ici
- « l’Annada Ròcaguda » également sur le site de Radio Albigès, retrouvez les fichiers audios ici


text:
Aiacciu
Aiacciu en còrs ( Ajaccio en francés) es una comuna de Corsega, dins lo departament de Corsega del Sud.
Es la capitala de l'illa de Corsega e lo capluòc del departament de Corsega del Sud.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 15 de julhet de 2014, 03h00 Espòrt
L’an que ven, lo pilar dels Dracs Catalans, Miquèl Simon, portarà las colors dels Gats Fèrs de Wakefield
Granda decepcion dissabte del costat de Brutus: los Dracs an pas fait lo pes fàcia a Wigan. L’esquipa se desorganizèt. Coneguèt lo costumièr daissar-anar de fin de mièg temps per veire passar, entre la 38a e la 40a minuta, la marca de 12-10 a 24-10 pels vesitaires. A la represa, l’arbitre sortissiá dos cartons jaunes (en plaça de la mesa sul rapòrt costumièra) per jòc dur dels Sang e Aur e Wigan ne profeitava per rajustar dos ensages: 36-10. La partida s’alanguiguèt amb just un tombat pels angleses e un ensag en cap de linha per Damian Cardace. Marca finala: 37-16 per Wigan. E tornar: tròp de fautas de man, pas de sosten al portaire de balon, un parelh de mièges sens pes sus l’organizacion del jòc... Se va caler ratrapar tre dissabte que ven amb la venguda de Wakefield per assegurar al pus lèu la qualificacion per las pelhòfas e per pas s’installar dins l’espirala negativa del dobte.
En Austràlia
La setmana tretzista se dobriguèt dimècres 9 amb lo tresen States of Origine a Brisbane. Los Granats de Queensland metèron un punt d’onor a ganhar la partida amb un brave escart: 32-8. Significavan atal als Blaus de la Nòva Galas del Sud qu’anèron prene moquets lo trofèu de l’an, que serián plan prèstes pel revenge de l’an que ven.
En NRL, la batèsta es terribla: aprèp 16 jornadas, tres esquipas son cap de fila: Manly, Prenrith e Canterbury amb 26 punts, 3 seguisson amb 22 punts, 5 an 20 punts e i a solament 8 plaças qualificativas per la fin de sason.
Los Dracs pescan l’anguiala
Mas pas dins l’Estanh de Bajas, puslèu del costat de Paramatta amb l’anonci de la signatura per las doas sasons venentas del centre internacional australian Willie Tonga. Per contra, lo pilar Miquèl Simon, en manca de temps de jòc a Perpinhan, ven d’anonciar sa signatura a Wakefield per las doas sasons venentas.
Calendièrs
La Federacion ven de comunicar lo calendièr de la primièra fasa del campionat d’Elèit per la sason 2014-15. Començarà la dimenjada del 14 de setembre amb las partidas Lesinhan-Dragonets, Palau-Carcassona, Tolosa-Limós e Vilanuèva-Avinhon.
Aquela primièra fasa s’acabarà per la dimenjada de l’11 de genièr. Se sap tanben que, dins l’encastre del Torneg Europèu, lo XIII de França anirà jogar en Irlanda (18 o 19 d’octobre) e en Escòcia (1r o 2 de novembre) e que reçauprà lo País de Galas a l’Estadi d’Albi lo dissabte 25 d’octobre.
Alan Roch
Dos Dracs suspenduts :
http://www.lindependant.fr/2014/07/16/duport-et-mounis-n-y-coupent-pas,1907943.php


text:
Ban-sur-Meurthe-Clefcy
Ban-sur-Meurthe-Clefcy es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Malgrat lo sieu nom, la municipalitat es pas #que effleurée al nòrd per la Meurthe. Per contra, ocupa la gaireben-totalitat de la conca de lo sieu afluent esquèrra, la Pichona Meurthe. De còps fòrça dintrada, coma lo desfilada de Straiture, la vallée a recorregut per la D73 #que pren a Unitat|810|mètres}} d'altitud la D23 en connectant Lo Valtin a Xonrupt-Longemer. Es al veïnat d'aquela darrièra #qu'a implantat lo masatge caseriu del Grand Valtin #que depen de la municipalitat de Ban-sus-Meurthe-Clefcy e culmini en mai d'Unitat|900|mètres {{}} sul adret del Senhal de Sérichamp (1 142 m). En aval de la desfilada de Straiture, se tròba successivament Sachemont, Lo Vic, Lo Roure, Los Évaux e Sondreville.
La glèisa de Clefcy a bastit sus un cône de moraine final. Tota la vallée a #èsser déblayée en amont per un glacièr a l'epòca Riss.
Malgré son nom, la commune n'est qu'effleurée au nord par la Meurthe. En revanche, elle occupe la quasi-totalité du bassin de son affluent gauche, la Petite Meurthe. Parfois très encaissée, comme au défilé de Straiture, la vallée est parcourue par la D73 qui rejoint à 810 mètres d'altitude la D23 reliant Le Valtin à Xonrupt-Longemer. C'est au voisinage de cette dernière qu'est implanté le hameau du Grand Valtin qui dépend de la commune de Ban-sur-Meurthe-Clefcy et culmine à plus de 900 mètres sur l'adret du Signal de Sérichamp (1 142 m). En aval du défilé de Straiture, on rencontre successivement Sachemont, Le Vic, Le Chêne, Les Évaux et Sondreville.
La glèisa de Clefcy est construite sur un cône de moraine finale. Toute la vallée a été déblayée en amont par un glacier à l'époque Riss.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las comunitats montagnardes de la vallée de la Pichona Meurthe semblan étonnamment hétérogènes. Los abitants de Clefcy mantenon de ligams fòrça estreches amb lo capítol de Sant-Dié, al ponch de empenyorar communément de las tèrras de prés per i obténer lo drech de conrear una vinha de la fabrica de Sant-Roch. Las grandas chaumes los escapan de còps, talas aquela de Charbonichamp en prenent Sérichamp longtemps reservada a las vegadas del capítol, o los autres amodiées a grangers o dels censiers independentes. L'administracion de las chanoines, rigorosa sul long tèrme, a permeses de conservar de polits bòsques e de bonas fonts.
Los òmes dels caserius ducaux an aparentament refusat tant l'òrdre externe dels religioses priviliegiats que lo besonh immuable d'una bona gestion centralisée, per acabar per èsser obligats de ployer jol joug ducal o abusats per los sieus administradors #que los an enviats. A las epòcas de creissement, la part ducale es dévastée de los sieus recorses naturales. Las familhas semblan venir per chariots de plens dels centres ducaux, Bruyères o unas autras tèrras ducales, al ponch de cambiar los vièlhs noms de la vallée.
Los glissements de terrens ravageurs pendent lo pichona edat glaciaire metan a las paissièras de las comunitats #que vòlon récupérer los bòsques o de tèrras relliscats d'informe, en indusint procès sens final e de sourdes vengeances.
Clefcy Es una comuna anciana en dependent a Modèl:La s- de la Collégiale de Sant-Dié. Aquel fòrça vièlh luòc de poder, circonscrit, en avent de gardadas relacions amb comunitats montagnardes éparses de la vallée de la Pichona Meurthe es vengut un centre religiós, dotat d'una glèisa paroissiale e d'un cementèri. D'unas autras pichonas comunitats montagnardes en dependent dirèctament de l'administracion ducale jos forma d'un doyenné an #èsser amassadas tardivement jol nom de Ban-lo-Pòrti e administradas en la pichona bourgade religiosa de Clefcy. Ban-Lo-Pòrti s'es nomenat Ban-sus-Meurthe pauc après la Revolucion mas a pas pas represes la referéncia nòbla a la Restauracion.
Les communautés montagnardes de la vallée de la Petite Meurthe semblent étonnamment hétérogènes. Les habitants de Clefcy entretiennent des liens très étroits avec le chapitre de Saint-Dié, au point de gager communément des terres de prés pour y obtenir le droit de cultiver une vigne de la fabrique de Saint-Roch. Les grandes chaumes parfois leur échappent, telles celle de Charbonichamp rejoignant Sérichamp longtemps réservée aux troupeaux du chapitre, ou les autres amodiées à des fermiers ou des censiers indépendants. L'administration des chanoines, rigoureuse sur le long terme, a permis de conserver de belles forêts et de bonnes sources.
Les hommes des hameaux ducaux ont apparemment rejeté autant l'ordre externe des religieux privilégiés que la nécessité immuable d'une bonne gestion centralisée, pour finir par être contraints de ployer sous le joug ducal ou abusés par ses administrateurs qui leur sont envoyés. Aux époques de croissance, la partie ducale est dévastée de ses ressources naturelles. Les familles semblent venir par chariots pleins des centres ducaux, Bruyères ou autres terres ducales, au point de changer les vieux noms de la vallée.
Les glissements de terrains ravageurs pendant le petit âge glaciaire mettent aux prises des communautés qui veulent récupérer les bois ou terres glissés de rapport, induisant des procès sans fin et de sourdes vengeances.
Clefcy est une mairie ancienne dépendant au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle de la Collégiale de Saint-Dié. Ce très vieux lieu de pouvoir, circonscrit, ayant gardé des relations avec des communautés montagnardes éparses de la vallée de la Petite Meurthe est devenu un centre religieux, doté d'une église paroissiale et d'un cimetière. D'autres petites communautés montagnardes dépendant directement de l'administration ducale sous forme d'un doyenné ont été rassemblées tardivement sous le nom de Ban-le-Duc et administrées dans la petite bourgade religieuse de Clefcy. Ban-le-Duc s'est nommé Ban-sur-Meurthe peu après la Révolution mais n'a pas repris la référence noble à la Restauration.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Cronica Plantas d'aquí - Culhir : un marcaire culturau occitan
Es mai exactament un marcaire mediterranèu, benlèu lo versant sauvatge dau famós regime mediterranèu ò cretés, compausat d'una grand part de liumes... D'efiech, lo manlevament sus la natura es largament mai practicat en tèrras occitanas mediterranèas qu'endacòm, per una rason estatistica bèu premier : la vegetacion mediterranèa es mai rica en quantitat d'espècias. Mai çò curiós pasmens es qu'una meteissa planta que pòt butar en clima diferent i es pasmens jamai recampada : lei reflèxes caçaires-culheires son demorats mai vius encò nòstre.
S'acompanhan de segur d'un biais de cosinar especific. Es çò qu'espantèt un Bèlga, que s'installèt au Cailar sus Larzac amb quau discutissiáu : me diguèt tot d'una « aici, demoratz dins un paradís ! ». A ma question demandant mai d'explicas, me tornèt : « aici, culhissètz tot l'an, en Belgica sabi pas çò qu'es de culhir ! ». E de m'enumerar espargues, saladas, amoras, frigola, fenolh, romanin, campairòus, e mai cagaraulas, etc., pròva que s'èra lèu mes a la cultura dau país.
Vertat que se recampa un trentenau d'ensaladas fèras manjadas crusas en mesclum (roqueta, costelina / tèrragrepa, doceta, responchon, roèla, brèu / laurige), d'èrbas per far còire (tota ensalada tròp montada, e bleda, rosèla, lenga de buòu, que dintran dins la famosa borbolhada / tian que cada familha a sa receta « autentica »), espargues (de cinc menas), pòrres de vinha (en vinagreta e tanben en bonhetas), ortiga. Dau costat frucha sauvatja, siam tanben favats : amoras, còrnias, pometas, sòrbas, alisas, micacolas, que donan confiments, liquors e vins. Lei plantas aromaticas (gustativas e medicinalas) son l'autra caracteristica essenciala de nòstra vegetacion : frigola, romanin, sàuvia, lavanda, pebre d'ase, origan, fenolh, dintran dins nòstra cosina, per lo plaser dei papilhas e per ajudar a la digestion. Que lei plantas medicinalas, n'avèm a bodre, en causa d'una fòrta proporcion de Lamiacèas (ex Labiadas) qu'an totei de prorietats desinfectantas de l'aparelh respiratòri e digestiu. Lei famosas èrbas de Sant Joan èran recampadas dins cada familha, ò per de professionaus que provesissián lei farmacians. I a encara de personas que se fan sa cura de calamandrier (germandrée petit-chêne) au mes de març per « depurar la sang », que sonhan son ipertension ambe de tisanas de fuelhas d'olivier e que se fan sa tisana dei quatre flors per lei maus de garganta.
Lei liquors de degustar en fin de repais mancan pas tanpauc : liquor de genèbre, tè jaune (germandrée), tè blanc (germandrée), origan, ariège (salsepareille), que son totjorn fabricadas. Lei vins perfumats son innombrables : de nòses (melhor ambe de nòses, raubadas, çò ditz lo discors popular!), de lavanda, de falabregas (micacolas), de persègues (ambe lei fuelhas). Sens parlar dei campairòus (bolet, sanguin, girolha, panicaut, pibolada, griset) que genèran una vertadiera frenesia collectiva... e una practica d'escondons que s'agís pas de far saupre sei ròdes ai vesins !
Per lo costat decoratiu, es encara la culhida que ven adornar l'ostau:flors de tota mena per far de ramelets au fieu dei sasons, ambe de datas e de luòcs rituaus de culhidas, mobilizacion familhala per amassar tot çò necite per faire lo betlèm per Nové (mossas, liquèns, brots d'aubrilhons de garriga, e lo famós verdboisset, que lei brots provesits de boletas rojas venon adornar la taula de Nové), cardabèla (decorativa mai tanben signe solar qu'apara l'ostau dei maleficis), saladèla camarguenca (la blava flor mitica dei gardians que buta en sansoiraà, e bois per adornar lo vilatge per la vòta annala (la practica s'es jamai totalament perduda e mai tòrna en d'endrechs).
Leis usatges domestics èran tanben innombrables e son aquelei qu'an lo mai desaparegut ambe la modernitat : plantas diferenciadas per far de bastons, d'escobas, d'escurets per netejar la terralha, de fais d'espinhosas per aparar l'òrt de la polalha ò ramonar lei chaminèas. Mai s'acampan totjorn de pinhas per alucar lo fuòc... Culhissèm donc a panierats, non per avarícia supausada mai per reflèxe prigondament culturau, que mòstra una coneissença fòrta de sei mitans, e un art culinari non mens fòrt... Art que se van pagar lei ciutadans, per lo tresfoliment de manjar « sauvatge »... mai a prètz d'aur. Lo sociològ J. Baudrillard l'a pron ben analisat : un còp qu'un objècte a perdut sa valor d'usatge, nos pòt tornar amb una valor de signe. La pèrda de cultura fa que venèm negats sota de signes vueges... Lo mesprètz dei sabers populars progondament ligat au mesprètz dei lengas regionalas que lei portavan a vujat lo pòble de son saber (de sa substantifica mesola), e entrepachat la transmission intergeneracionala (e entre autrei, la bòna durada d'una cura de tisanas). Qualificadas de practicas arcaïca, per pas dire supersticiosas d'arrierats dau campèstre, lei gèstes an desaparegut tant coma la lenga per nommar lei plantas : lo camp èra liure per una reapropriacion per lei laboratòris farmaceutics e sei gelulas de plantas subran idealizadas, e la mesa en scèna fòra prètz de quatre fuelhas d'ensaladas sauvatjas dins de restaurants quatre estelas, que fa s'estavanir lo que la paga car. Que perd la lenga e sei practicas culturalas indissociablas ven lo vuege abissau, lèst per èstre romplit per de l'artificiau. La culhida a foncion utila, culinària, medicinala, decorativa, ludica, simbolica, e mai industriala, èra pasmens lo quotidian de nòstrei rèires. Baste que perdure !
Josiana Ubaud
- Publicat dens Chroniques


text:
A compdar d’aguest mes de junh, er Ajuntament de Vielha e Mijaran met a disposicion des ciutadans un totau de 3 productes de Marcha Nordica dempús de veir eth gran exit de participacion que i a agut pendent es darrèri dus ans. Enquiara, i auie eth Vielha Social Nòrdic Walking que s’amie a tèrme toti es dissabtes. Cadua d’aguestes gessudes supause completar recorreguts per desparières endrets de Vielha e Mijaran, apuprètz de 3 ores de durada e entre 8 e 11 kms.
Ara, s’amplie eth projècte damb dus naui productes: D’un costat, eth Vielha Sportive Nòrdic Walking, qu’aurà lòc cada dimars e que supausarà gessudes entà completar recorreguts en menor temps possible. Er orari serà entre es 18:00 e es 20:30. E, per un aute costat, eth Vielha Healthy Nòrdic Walking, que s’amiarà a tèrme es deluns e dijaus, en tot començar aguest pròplèu 4 de junh. En aguest cas, es gessudes van dirigides a toti aqueri ciutadans que son en baisha forma o qu’es mètges lis an aconselhat activitat fisica per presentar factors de risc o diuèrses patologies. Seràn gessudes sense guaire desnivèu, damb recorreguts de 4-5 kms e a un ritme suau.
Eth Vielha Sportive Nòrdic Walking s’amiarà a tèrme es dimars e eth Vielha Healthy Nòrdic Walking toti es deluns e dijaus
Segontes eth còsso d’Espòrts de Vielha e Mijaran, Alberto López, “ei ua grana notícia eth hèt de poder presentar naui productes de Marcha Nordica en municipi. Era responsa dera gent en aguesti ans a estat fòrça importanta, en tot fomentar era practica d’aguesta modalitat esportiva que cada viatge artenh mès participacion”. López higís qu’”era gent vò naui rèptes en foncion dera sua condicion fisica, e ei eth moment d’aufrir diuèrses modalitats de Marcha Nordica segontes es possibilitats de cadun, en tot implementar mès dies pendent era setmana”.
En 2016 i auec un totau de 21 gessudes damb ua miejana de 9 participaires per gessuda, e en 2017 s’amplièc a 32 gessudes, damb un increment dera miejana a 14 participaires, entre es sasons de primauera e era tardor.
Hònt: Ajuntament de Vielha e Mijaran


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sauter à la navigation
Sauter à la recherche
Descripcion
Rochechouart - Saint-Sauveur -4.JPG
Rochechouart - Eglise Saint-Sauveur - Mur nord Français :
Data
Font
Trabalh personal
Autor
MOSSOT
Publicat jos licéncia(s) [ modificar ]
Ieu, autor d'aquesta òbra, publiqui jos las licéncias seguentas:
Avètz la permission de copiar, distribuir e modificar aqueste document segon los tèrmes de la , version 1.2 o mai recenta publicada per la Licéncia de documentacion liura GNU Free Software Foundation; sens seccions inalterablas, sens tèxte de primièra pagina de tempa e sens tèxte de darrièra pagina de tempa. Un exemplar de la licéncia es inclús dins la seccion intitulada . GNU Free Documentation License http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Aquest fitxer està subjecte a la llicència
Creative Commons Reconeixement i Compartir Igual 3.0 No adaptada, 2.5 Genèrica, 2.0 Genèrica i 1.0 Genèrica.
Sètz liure :
de partejar – de copiar, distribuir e transmetre aquesta òbra d'adaptar – d'adaptar aquesta òbra Jos las condicions seguentas :
atribucion – Vos cal atribuir aquesta òbra amb lo biais especificat per l'autor o lo concedent (mas pas dins un sens que suggerís que vos apròvan o qu'apròvan l'utilizacion d'aquesta òbra). partiment a l'identic – Se modificatz, transformatz, o vos basatz sus aquesta òbra, vos cal distribuir l'òbra resultanta jos la meteissa licéncia o una licéncia similara a aquesta.
https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0
CC BY-SA 3.0
Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0
true true
Podètz causir la licéncia que volètz. Istoric del fichièr
Clicar sus una data e una ora per veire lo fichièr tal coma èra a aqueste moment
Data e ora Miniatura Dimensions Utilizaire Comentari
actual 25 genièr de 2010 a 14.17 3 648×2 736 (2,55 Mo) MOSSOT {{Information |Description={{fr|1=Rochechouart - Eglise Saint-Sauveur - Mur nord}} |Source={{own}} |Author= MOSSOT |Date= |Permission= |other_versions= }} Category:Rochechouart Paginas que contenon lo fichièr
La pagina çaijós compòrta aqueste imatge :
Usatge global del fichièr
Los autres wikis seguents utilizan aqueste imatge :
Utilizacion sus fr.wikipedia.org
Utilizacion sus uk.wikipedia.org
Aqueste fichièr conten d'entresenhas suplementàrias probablament apondudas per l’aparelh de fòto numeric o l'escanèr que las a aquesas. Se lo fichièr es estat modificat dempuèi son estat original, d'unes detalhs pòdon reflectir pas entièrament l’imatge modificat.


text:
Lo 26 de decembre de 2017 es estat trobat lo nombre promier (2^77 232 917) – 1
Lo signe ^indica una poténcia, valent à dire que lo 2 es multiplicat 77 232 917 còups per eu-meme, lo 1 es retirat dau produch.
Es tambèn notat M77 232 917, onte M es escrich per « MERSENNE ».
Lei nombres dichs de MERSENNE son de la forma : (2^p)-1, monte p es un nombre promier.
Marin MERSENNE èra un monge francés (1588-1648) apassionat de matematicas, qu’entretenguèt una granda correspondéncia amé Pèire de FERMAT, magistrat francés (1607-1665), que fuguèt un famós matematician.
Aquí dessota, la lista dei nombres de MERSENNE promiers, seguida de la lista dei nombres de MERSENNE que non son promiers.
Lista dei nombres promiers de MERSENNE coneissuts :
Fònt : https://fr.wikipedia.org/wiki/Nombre_de_Mersenne_premier
Aqueu novèu nombre de MERSENNE es estat descubèrt per Jonathan PACE amé lo projècte G.I.M.P.S., valent à dire GREAT INTERNET MERSENNE PRIMESEARCH, un programa de recèrca sobre lei nombres promiers de MERSENNE que si pòu telecargar sus computador.
Lo computaire, aquí, es un INTEL i5-6600-CPU.
Lo projècte G.I.M.P.S. balha 3000 dollars à-n-aquélei que tròbon un nombre promier de mens de 100 milions de chifras dins lo sistema de numeracion decimala.
M77 232 917 es compausat de 23 249 425 chifras decimalas. Per lo notar, faudrié un molon de libres.
Avant, lo recòrd èra estat trobat lo 7 de genier de 2016 : M74 207 281 = (2^ 74 207 281) – 1, un autre nombre de MERSENNE compausat de 22 338 818 chifras. Adonc, lo novèu a 910 607 chifras de mai.
Dins lo sistema de numeracion binària compausat de 0 e 1 (1 quora passa lo corrent, 0 quora non passa), lei nombres de MERSENNE comprènon ren que de 1.
3 promier
(2^3) – 1 = 7 7 es promier
7 (numeracion decimala) s’escriu 111 en numeracion binària, es à dire 3 còups la chifra 1.
5 promier
(2^5) – 1 = 31 31 es promier
31 (numeracion decimala) s’escriu 11111 en numeracion binària, es à dire 5 còups la chifra 1.
p promier
(2^p) – 1 es compauat de p chifras 1 en numeracion binària.
Podètz vèire sus la lista que tre 1750, EULER t’avié trobat un nombre de mai de 2 miliards :
M31 = (2^31)-1 = 2 147 4888 647.
Sensa ges de maquinas, en 1876, foguèt LUCAS que trobèt M127 = (2^127)-1, compausat de 39 chifras. Son recòrd tenguèt fins lo 30 de genier de 1952, quora, per lo promier còup, fuguèt emplegat un computador SWAC. Lo trobaire, li díson ROBINSON. Fau dire qu’Edouard LUCAS (1842-1891), matematician francés, inventèt un tèst de primalitat sus lei nombres de MERSENNE. Aqueu tèst pòrta ara lo nom de LUCAS-LEHMER, estent que Derrick Henri LEHMER (1905-1991) melhorèt lo tèst de LUCAS. Èra un matematician american, que participèt à la creacion d’un dei promiers computadors : l’E.N.I.A.C.
NB :
- L’ELECTRONIC FRONTIER FONDATION (E.F.F.) balharà un prèmi de 150 000 dollars au promier que trobarà un nombre de mai de 100 milions de chifras dins lo sistema decimau.
- Vèire la mieuna cronica dau 13 de setembre de 2016 à prepaus dau precedent recòrd.
Cronica matematica de Joan-Glaudi Babois *
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Mesa en forma Reinat Toscano


text:
Aquela seria d'enregistraments sonòrs sus l'istòria e la practica de las remas tradicionalas es estada produsida per la Federacion de las ràdios associativas non comercialas del Lengadòc-Rosselhon (FRANC-LR) e la Region Lengadòc-Rosselhon dins l'encastre del programa « Memòria dels espòrts tradicionals en Lengadòc-Rosselhon. »
Aquel episòdi nos fa traversar los estanhs a la rema, per anar descargar lo peis dels batèls mai gròsses e pesucs, amarrats al larg. L'esplech de trabalh s'es pauc a pauc transformat en esplech de competicion.
Realizacion : RCF Pays d'Aude
Amb los testimoniatges de : Jean-Pierre Martine, Annick Artaud, Daniel Combres, Aude Lusetti, Joan-Lluis Pastour, Henri Salles, et Robert Nivelle.
Escotar : aquel episòdi es disponible en occitan e en francés sul site de la FRANC-LR - Escotar los testimoniatges


text:
Internet
Internet —o l'Internet— qu'ei un metòde d'interconnexion descentralizada de hialats d'ordinators metut en marcha dab un ensemble de protocòls nomat TCP/IP, qui guaranteish que hialats fisics eterogenèus e foncionen com un sol hialat logic, d'endom mondiau. Las soas originas que remontan a 1969, quan s'establí la prumèra connexion enter ordinators, aperada ARPANET, enter tres universitats de Califòrnia e ua d'Utah, aus Estats Units.
Au contra de çò qui lo monde e pensan en generau, Internet n'ei pas sinonim de World Wide Web (WWW, o "lo Web"). Aqueste que hè partida de l'Internet e qu'ei un deus nombrós servicis auherits peu hialat Internet. Lo Web qu'ei un sistèma d'informacion hòrt mei recent, desvolopat au principi per Tim Berners Lee en 1989. Lo WWW qu'utiliza l'Internet com mejan de transmission.
Quauques uns deus servicis disponibles sus Internet, a despart deu Web, la soa version evoluada Web 2.0 e los sistèmas operatius Web (WebOS, EyeOS), que son l'accès a distància a d'autas maquinas (SSH e Telnet), lo transferiment d'archius (FTP), lo corrièr electronic (SMTP y POP), los bulletins electronics (news o grops de novèlas), las conversacions en linha (IRC y chats), la messatgeria instantanèa, lo partiment d'archius (P2P, P2M, Descargament Dirècte), la ràdio a la carta (Podcast), lo visionatge de vidèos a la carta (P2PTV, Miro, Joost, Videocast) e los jòcs en linha.
Internet qu'ei un nom masculin. Com ei un nom pròpi, qu'ei gramaticaument mei corrècte de l'emplegar shens article, mes la lenga parlada qu'a tendéncia a l'acompanhar de l'article, en occitan com en d'autas lengas occidentaus (anglés, castelhan, catalan...).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
1961 : au mes de julhet, Leonard Kleinrock deu MIT (Massachussetts Institute of Technology) que publiquè lo prumèr document sus la teoria de commutacion de paquets. Kleinrock que convençó a Lawrence Roberts de la factibilitat teorica de las comunicacions via paquets en plaça de circuits, çò qui èra ua gran avançada suu camin de cap tau tribalh informatic en hialat. L'auta avançada fondamentau qu'estó de har dialogar los ordinators enter eths.
1965 : entà explorar aqueste airau, Roberts que connectè un ordinator TX2 au Massachussetts dab un Q-32 en California per ua linha telefonica commutada de baisha velocitat, creant atau lo prumèr hialat, redusit vertat qu'ei, d'ordinators d'aira larga jamei construsit. Aus Estats Units que s'i cercava ua solucion entà mantiéner las comunicacions vitaus deu país en cas de guèrra nucleara. Aqueste fèit que marquè pregonament l'evolucion deu Hialat, puishque au dia de uei enqüèra los trèits fondamentaus deu projècte e's tròban presents dens l'Internet actuau.
1969 : la DARPA (Agéncia de Recèrca en Projèctes de Defensa Avançats) que comença de planificar la creacion d'un hialat qui connècte ordinators enter eths en cas d'ua eventuau guèrra atomica qui prive los umans de comunicacions sus la Tèrra, dab objectius magement de defensa.
1972 : que's mia tà tèrmi la prumèra demostracion publica d'ARPANET, un navèth hialat de comunicacions finançat per la DARPA qui foncionava de faiçon distribuida suu hialat telefonic commutat. Mercés au succès d'aquesta navèra arquitectura, la DARPA qu'aviè en 1973 un programa de recèrca de tecnicas entà interconnectar hialats (orientada de cap tau trafic de paquets) de divèrsas tracas. Dab aquera tòca, que's desvolopèn navèths protocòls de comunicacions qui permetossen aqueste escambi d'informacion de faiçon "transparenta" entaus ordinators connectats. De la filosofia deu projècte que gessí lo nom d'Internet, balhat au sistèma de hialats interconnectats peu biaish deus protocòls TCP e IP.
1983 : lo 1èr de genèr, ARPANET que càmbia lo protocòl NCP per TCP/IP. D'auta part, que's balhè la foncion d'assignacion d'identificators a la IANA (Internet Assigned Numbers Authority), qui, mei tard, e deleguè ua part de las soas foncions a l' Internet registry qui eth medish, e horneish servicis aus DNS (Domain Name System).
1986 : la National Science Foundation que comença de desvolopar NSFNET qui va deviéner lo prumèr hialat en arbo de l'Internet, completat apuish peus hialats NSINET e ESNET, tots aus Estats Units. Parallèlament en Euròpa, d'autes hialats, tant publics com comerciaus, que formavan au ras deus hialats americans l'esqueleta de basa (backbone) de l'Internet.
1989 : dab l'integracion deus protocòls OSI dens l'arquitectura d'Internet, que comença la tendéncia actuau de perméter non solament l'interconnexion de hialats d'estructuras diferentas, mes tanben l'utilizacion de protocòls diferents de comunicacions.
Au CERN de Genèva, un escabòt de fisicians dont lo capdau ei Tim Berners-Lee, que crean lo lengatge HTML, basat suu SGML.
1990 : aquera equipa que construseish lo prumèr client Web, lo World Wide Web (WWW), e lo prumèr servider web.
2006 : lo 3 de genèr, Internet qu'atenh lo miliard e cent milions d'utilizators. Que's preved qu'en dètz ans, lo nombre d'internautas que creisherà dinc a uns dos miliards.
Internet e societat[modificar | modificar la font]
Internet qu'a un impacte pregon suu tribalh, suus lesers e sus la coneishença au nivèu mondiau. Mercés au Web, milions de personas qu'an un accès aisit e immediat a ua quantitat grana e divèrsa d'informacion en linha. Un exemple d'açò qu'ei lo desvolopament e la distribucion de collaboracion deus logiciaus de Free/Libre/Open-Source (SEDA), per exemple GNU, Linux, Mozilla e OpenOffice.org.
Per rapòrt a las enciclopèdias e a las bibliotècas tradicionaus, lo Web qu'a permés ua descentralizacion sobta e extrèma de l'informacion e de las dadas. Companhias e individús que i a qu'an adoptat l'usatge deus blògs (weblogs), qui s'emplegan en gran partida com diaris actualizables. Organizacions comerciaus que i a qu'engatjan lo lor personau a har figurar los lors airaus d'especializacion suus lors sits, dab l'ahida qu'impressionaràn los visitaires dab coneishença de haut nivèu e informacion libra.
Internet qu'ei arribat a ua gran partida deus larèrs e de las entrepresas deus país rics, creant d'aqueste punt de vista ua "fractura numerica" dab los país praubes, dens los quaus la penetracion de l'Internet e las navèras tecnologias ei hèra limitada entà las personas.
Parièr, au gusmeth deu temps l'accès a l'Internet que s'ei estenut pòc a pòc dens just totas las regions deu monde, de faiçon que n'ei pas mauaisit de trobar au mensh dus ordinators connectats en regions aluenhadas.
Deu punt de vista de la cultura e de la coneishença, l'Internet qu'ei estat un avantatge e ua responsabilitat. Lo hialat de hialats que horneish au monde qui s'interèssan a d'autas culturas ua quantidat significativa d'informacion e dab ua interactivitat impossibla a aténher autament.
Lesers[modificar | modificar la font]
La pornografia e l'industria deus jòcs vidèo que representan ua bona partida deus lesers suu Web e que horneishen sovent ua hont significativa de revienuts publicitaris entà d'autes sits. Hèra de govèrns qu'an ensajat shens succès de travar la difusion d'aqueras duas industrias sus l'Internet. Un airau màger deus lesers sus l'Internet qu'ei lo sistèma de jòcs en hialats.
Hèras qu'utilizan l'Internet entà descargar musica, filmes e d'autas òbras artisticas. Daubuas honts qu'ac hèn pagar e dabautas que son a gratis, dab l'usatge deus serviders centralizats o distribuits, las tecnologias de P2P. Hèras tanben que's serveishen deu hialat entà accedir a las novèlas e a la meteo.
La messatgeria instantanèa o chat e l'email que son quauques uns deus servicis mei espandits. A l'òra d'ara, un debat qu'ei ubèrt entà saber s'aqueths sistèmas de comunicacion e favorizan o au contra achican lo contacte de persona a persona enter èstes umans.
Tribalh[modificar | modificar la font]
Dab l'apareishuda de l'Internet e de las connexions de hauta velocitat disponiblas entau public, Internet qu'a pro cambiat la manièra de tribalhar de milions de personas, en permétent ua flexibilitat màger en tèrmis d'oraris e de localizacion, au contra deu dia de tribalh tradicionau de 8 h deu matin a 5 h deu vrèspe dab desplaçament deus emplegats tau lòc de tribalh.
Un expèrt comptable situat en un país que pòt contarotlar los comptes d'ua companhia situada en un aute país, en utilizant un servider situat en un tresau país, mantienut a distància per especialistas situats en un quatau país.
L'Internet e subertot los blògs qu'an balhat aus tribalhadors un lòc on pòden exprimir las lors opinions suus lors emplecs, los lors capdaus e los lors collègas, creant ua quantitat massiva d'informacion e de dadas suu tribalh, qui a l'òra d'ara lo projècte de Worklifewizard.org, lo collègi d'avocats de Harvard e lo programa de Worklife e son de cap a amassar.
Internet qu'a dat l'aviada au fenomèn de la globalizacion e de cotria dab çò qui apèran la desmaterializacion de l'economia, qu'a provocat la neishença d'ua Navèra Economia caracterizada per l'utilizacion deu hialat dens tots los procèssus d'aumentacion de valor de l'enterpresa.
L'evolucion d'Internet[modificar | modificar la font]
Au davant, que'ns servívam d'Internet entà miras de las claras e de las simplas. Que navigàvam sus Internet entà causas hèra precisas.
Adara tanben, lhèu, mes que'ns podem pèrder caphens la garba immensa de possibilitats qui'ns balha lo Hialat. Uei lo dia, l'impression qui retiram de l'Internet qu'ei la d'un brut hart d'interferéncias, d'ua explosion d'ideas divèrsas, de personas diferentas, de pensadas desparièras, tandas e tandas de possibilitats qui entà un esperit uman e pòden representar quauquarren d'excessiu.
La creishença de l'Internet, o meilèu l'arribada de tandas de personas suu Hialat, que hè que las carrèras de çò qui en prumèras èra ua petita vila e son devienudas un monde en si medish.
Lo fèit que l'Internet aja tant creishut qu'implica ua quantitat màger de relacions, per virtuaus que sian, enter los sons membres. Atau adara que sabem qu'establim mei de relacions virtuaus e mensh de personaus; a partir d'aquiu, e en pensant au bonur qui dan las relacions personaus, que podem concludir que quan ua persona aja besonh d'ua coneishença populara o non escriuta dens los libes, que recorrerà a la hont mei hidabla, qui s'avienga mei dab çò qui cèrca, e la mei aisidament accessibla. Com adara aquesta hont e's tròba sus Internet, aquera persona que s'estimarà mei de har shens las afranquidas necessàrias entà entrar en contacte personau dab quauqu'un de qui's posca obtiéner aquera informacion e per'mor d'aquò n'establirà pas ua relacion personau, mes virtuau, e sonque per aquera rason que diminuaràn las relacions personaus, per rapòrt au passat mei pròche. Que se'n manca qu'aquò e sia damnatjós entà l'espècia umana, per'mor qu'implica l'existéncia d'un mèdia capable de prepausar solucions a problèmas qui au davant èran hèra mei mauaisits de resòlver.
Com tota gran revolucion, Internet qu'aubreish ua èra navèra de metòdes de resolucion de problèmas creats a partir de solucions anterioras. Internet que balha l'impression qui avem tots avut un còp o aute, de poder trobar tot çò qui avem besonh quan ac avem besonh. Qu'ei un desvelh d'intencions qui jamei au davant la tecnologia n'avè produsit dens la poblacion mondiau. Açò qu'engendra ua impression de proximitat, d'empatia, de comprenença, e au còp de confusion, de peleja, de luta e de conflictes qui mian tà constatar que l'Internet ei com la vita "reau".
La publicitat sus Internet[modificar | modificar la font]
Internet qu'ei devienut lo mèdia mei mesurable e de mei hauta creishença de tota l'istòria. A l'òra d'ara, hèra d'entrepresas que s'atraçan sòus de la publicitat sus l'Internet. La publicitat interactiva qu'auhereish hèra d'avantatges tant entaus internautas com entaus anonciaires.
La question de la censura[modificar | modificar la font]
Un deus màgers avantatges, o inconvenients, de l'Internet, qu'ei la dificultat de'u contarotlar au nivèu globau.
Daubuns govèrns, dens país com Iran, Arabia Saudita, Cuba, Corèa deu Nòrd e la China, que restrenhen l'accès deus lors ciutadans a daubuns contienuts d'Internet, politics e religiós, considerats contraris a las lors orientacions. La censura que's hè, a bèths còps, peu biaish de filtres contarolats peu govèrn, fondats sus leis o motius culturaus. Per aquò, hèra d'utilizators d'Internet que pòden evitar aqueths filtres, puishque la màger part deu contienut de l'Internet ei disponibla dens lo monde sancèr, a condicion d'aver los mejans tecnics entà's connectar e las coneishenças necessàrias entad ac har.
Tecnologia de l'Internet[modificar | modificar la font]
L'accès a l'Internet[modificar | modificar la font]
Internet qu'includeish haut o baish 5000 hialats dens lo monde sancèr e mei de 1000 protocòls diferents fondats sus TCP/IP, qui ei atau lo protocòl deu Hialat. Lo nombre de servicis disponibles suu Hialat qu'an aumentat hèra mercés a las navèras tecnologias de transmission de hauta velocitat, com DSL e Wireless; l'Internet que se'n da a amassar personas dab la videoconferéncia, avéder imatges per satellit (òm que pòt véder la soa maison deu cèu avant) e a perméter d'observar lo monde dab webcams, de telefonar a gratis o d'accedir a un jòc en hialat en 3D, a un bon libe PDF o a filmes entà descargar.
L'accès a Internet qui s'aplicava quauques annadas endarrèr, peu hialat telefonic, qu'ei estat graduaument remplaçat per connexions mei rapidas e mei establas, com l'ADSL, lo cable o la fibra optica. Qu'an apareishut tanben accès peu hialat electric e peu quite satellit (generaument, sonque entà descargar, ja qu'existesca la possibilitat de dobla via, en utilizant lo protocòl DVB-RS).
Los noms de domeni[modificar | modificar la font]
La Corporacion d'Internet entaus Noms e Numèros Assignats (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers, ICANN) qu'ei l'autoritat qui coordina l'assignacion d'identificators unics sus l'Internet: noms de domeni, adreças de Protocòls Internet, numèros de pòrt deu protocòl e paramètres. Un nom globau unificat (qu'ei a díser, un sistèma de noms exclusius entà sostiéner cada domeni) qu'ei essenciau entà qu'Internet e posca foncionar.
L'ICANN qu'a lo son sièti en Califòrnia, supervisada per un Comitat de Direccion internacionau dab equipas tecnicas, comerciaus e academicas e ONGs. Lo govèrn deus Estats Units qu'a tostemps un ròtle privilegiat dens los cambis aprovats dens lo DNS (Domain Name System). Com l'Internet ei un hialat distribuit qui compren hèra de hialats volontàriament interconnectats, n'a pas, com tau, nada organizacion qui'u govèrne.


text:
1336
Aquesta pagina concernís l'an 1336 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Mar Egèa, la flòta bizantina, sostenguda per de marins turcs, capitèt de desblocar l'illa de Lesbos menaçada dempuei 1333 per lo senhor genoés de Focèa.
Asia[modificar | modificar la font]
Turcomans dau Moton Negre[modificar | modificar la font]
Formacion de la federacion tribala dau Moton Negre en Mesopotamia Auta après l'afondrament de l'Ilkhanat.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Ramon Muntaner, soudat e cronicaire aragonés.


text:
Faveraye-Mâchelles
Faveraye-Mâchelles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge rural se situa al sud del Layon, a qualques quilomètres al sud de Thouarcé.
Ce village rural se situe au sud du Layon, à quelques kilomètres au sud de Thouarcé.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Divendres, 29 de genièr de 2016, 03h00
Lo president de la region de Provença, Christian Estrosi, a nomenat conselhièra de la cultura la 22a Reina d’Arle, Mandy Graillon. Occitanofòna de 23 ans, a fach d’estudis ... +
Diluns, 26 d'octòbre de 2015, 03h00
Del temps que l’occitanisme manifestava a Montpelhièr, se debanava a Arle una contramanifestacion convocada pel Collectiu Provença (escrivon “Collectif Prouvènço”), ... +
Diluns, 3 d'agost de 2015, 03h00
Un nòu metòde per se desbarrassar dels moissals sens utilizar de produches quimics es estat assajat al Sambuc (Camarga). Se tracta d’una caissa de fusta que conten dos depauses, un ... +
Diluns, 22 de setembre de 2014, 03h00
La celèbra ostalariá de cinc estelas d’Arle, lo Juli Cesar [Jules César], redobriguèt sas pòrtas la setmana passada amb una nòva decoracion facha per Christian ... +
Dissabte, 15 de junh de 2013, 03h00
Ièr, divendres de tantòst, s’acabèt la presa d’ostatge dins la preson d’Arle (Camarga) qu’aviá començat lo jorn precedent. Segon de fonts sindicalas, ... +
Dimècres, 12 de decembre de 2012, 03h00
Lo presonièr politic còrs Yvan Colonna foguèt transferit divendres passat a la preson d’Arle (Camarga). Condemnat a perpetuitat per l’afar Erignac, Colonna a totjorn clamat ... +


text:
Mesnil-en-Arrouaise
Mesnil-en-Arrouaise es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en l'anciana region de la Arrouaise, #qu'èra encara a l'epòca de Jules César una « bòsc-frontièra », relique del grand bòsc préhistorique e gauloise[1].
La primièra aucupacion se #far a l'entorn d'un ponch d'aiga, de contunh en lo moment de periòde romaine un potz #èsser creusé. Caldrà esperar lo periòde mérovingienne per veire aparéisser/aparéisser lo bastiment d'un pichon ostal #que prendrà lo nom de « Mansionile ». Lo bòsc apertenent de contunh als religioses de Sant-Waast installats dins lo vilatge vesin de Moislains, aquela mansionile i aguèt confiat a un cèrt Arnould (Ernoult) e #prene lo nom de Ernoulmaisnil. Lo défrichement del bòsc per conrear las tèrras en permetent la siá expansion, #venir un caseriu. La siá situacion en plen bòsc de Arrouaise (Arrosiâ), a ieu-camin entre la granda abbaye de Arrouaise e lo vilatge de Moislains, permetèt en 1177 la creacion d'una parròquia. Los religioses donaràn a aquel luòc lo nom de « Mansionile in Arrosiâ » #que donarà Mesnil-en-Arrouaise. En 1322, es lo déménagement de la prévôté de Moislains sus Mesnil #que #favorir fòrtament lo creissement del pòble.
Lo pòble pas #conéisser de senhors, los abbés de St-Waast de Arras en restant los proprietaris amb lo títol de senhor de Mesnil. Qualques fiefs auràn ligat dins lo pòble amb çà e ailà qualques pichons senhors (de 1547 a 1646).
A la Revolucion, la prévôté i aguèt destruit.
Lo 26 de decembre de 1870, pendent los vêpres, los Prussiens #far la siá primièra intrada a Mesnil. Lo 2 de genièr de 1871, lo canon tonnait sus Bapaume e divèrses regiments enemics #traversar la municipalitat per prene la Tèsta. Lo 4 de genièr, cèrts regiments enemics se #replegar en direccion de Sant-Quentin après i aver essuyé una pesada desbranda en lo moment de la Batalha de Bapaume. Lo 16 de genièr, las tropas francesas #traversar lo pòble per anar cap a Sant-Quentin. En rason del sòl congelat, los abitants #difondre de cendres e de la palha suls camins per permetre lo passatge de las tropas.
En 1914, en lo moment dels primièrs combats de la Soma, la 263en Regiment de Infanterie gaireben totalament aniquilat se tròba a Mesnil, compausat d'una pichona poignée d'òmes. Jol fuòc de l'enemic, los darrièrs peluts an abatut levat del tinent Bonnefont e lo sergent Philippon #que #confiar la bandièra del Regiment a la familha Lefebvre #que la entèrra en la siá soscava. Los dos soldats #abandonar de nuèch lo pòble delimitat e lo tinent Bonnefond tornarà en mai 1919 récupérer la preciosa relique #que #èsser versée lo 21 de febrièr de 1962 al Musèu de l'Armada a París.
En lo moment del darrièr conflicte, lo pòble i aguèt bombardat lo 17 de mai de 1940, en fasent tres victimas civilas. Lo 29 d'abril de 1944, un bombardier american se #metre obligat dins lo pòble vesin e tot prèp de Sailly-Saillisel, #çò que #provocar l'arribada d'Alemands. Lo pòble i aurà liberat lo 2 de setembre de 1944 pels Americanes.
La commune est située dans l'ancienne région de l'Arrouaise, qui était encore à l'époque de Jules César une « forêt-frontière », relique de la grande forêt préhistorique et gauloise[2].
La première occupation se fit autour d'un point d'eau, puis lors de période romaine un puits fut creusé. Il faudra attendre la période mérovingienne pour voir apparaître la construction d'une petite maison qui prendra le nom de « Mansionile ». La forêt appartenant ensuite aux religieux de Saint-Waast installés au village voisin de Moislains, cette mansionile fut confiée à un certain Arnould (Ernoult) et prit le nom de Ernoulmaisnil. Le défrichement de la forêt pour cultiver les terres permettant son expansion, elle devint un hameau. Sa situation en pleine forêt d'Arrouaise (Arrosiâ), à mi-chemin entre la grande abbaye d'Arrouaise et le village de Moislains, va permettre en 1177 la création d'une paroisse. Les religieux donneront à ce lieu le nom de « Mansionile in Arrosiâ » qui donnera Mesnil-en-Arrouaise. En 1322, c'est le déménagement de la prévôté de Moislains sur Mesnil qui favorisa fortement la croissance du village.
Le village ne connut pas de seigneurs, les abbés de St-Waast d'Arras en restant les propriétaires avec le titre de seigneur de Mesnil. Quelques fiefs seront rattachés au village avec çà et là quelques petits seigneurs (de 1547 à 1646).
A la Révolution, la prévôté fut détruite.
Le 26 décembre 1870, pendant les vêpres, les Prussiens firent leur première entrée à Mesnil. Le 2 janvier 1871, le canon tonnait sur Bapaume et plusieurs régiments ennemis traversèrent la commune pour rejoindre le Front. Le 4 janvier, certains régiments ennemis se replièrent en direction de Saint-Quentin après avoir essuyé une lourde défaite lors de la Bataille de Bapaume. Le 16 janvier, les troupes françaises traversèrent le village pour aller vers Saint-Quentin. En raison du sol gelé, les abitants répandirent des cendres et de la paille sur les chemins pour permettre le passage des troupes.
En 1914, lors des premiers combats de la Somme, le 263en Régiment d'Infanterie presque entièrement anéanti se retrouve à Mesnil, composé d'une petite poignée d'hommes. Sous le feu de l'ennemi, les derniers poilus sont abattus sauf le lieutenant Bonnefont et le sergent Philippon qui confièrent le drapeau du Régiment à la famille Lefebvre qui l'enterra dans sa cave. Les deux soldats quittèrent de nuit le village encerclé et le lieutenant Bonnefond reviendra en mai 1919 récupérer la précieuse relique qui fut versée le 21 février 1962 au Musée de l'Armée à Paris.
Lors du dernier conflit, le village fut bombardé le 17 mai 1940, faisant trois victimes civiles. Le 29 avril 1944, un bombardier américain se posa contraint au village voisin et tout proche de Sailly-Saillisel, ce qui provoqua l'arrivée d'Allemands. Le village sera libéré le 2 septembre 1944 par les Américains.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Veire a aquela intencion 1) la tèsi de Jean Jacques Dubois : 1989, d'Espacis e mièges forestales en lo Nòrd de la França. Etude De biogéographie istoric. Tèsi d'Estat, Universitat París -E Panthéon-Sorbonne, 2 panatòri., 1 023 paginas, e 2) e la labor de R.Dion, Las frontièras de la França (1947)
- ↑ Voir à ce propos 1) la thèse de Jean Jacques Dubois : 1989, Espaces et milieux forestiers dans le Nord de la France. Etude de biogéographie historique. Thèse d’État, Université Paris -I Panthéon-Sorbonne, 2 vol., 1 023 pages, et 2) et l'ouvrage de R.Dion, Les frontières de la France (1947)


text:
Vidalhac
Vidalhac[1],[2],[3] (Vidaillac en francés) es una comuna de Carcin (Occitània), situada dins lo departament francés d'Òlt e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri comunal es asaigat pel Taurion. Lo borg de Vidalhac, pròpriament dit, es situat a l'oèst del departament de la Cruesa e al còr de la region del Lemosin, a 25 km al sud de Garait e a 50 km a l'èst de Lemòtges a la joncion de las D 34, D 36 et D 45.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Gilbert-Amable Faure-Conac, nascut lo en Vidalhac, mòrt le à Charnalhas (Cruesa), es un òme politic francés.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Vidalhac sul sit de l'Institut géographique national
- Vidalhac sul sit de l'Insee
- Mémoires de la société des sciences naturelles et archéologiques de la Creuse, Tome IV (2en série) — Bulletin de 1805 et 1806.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
L’istoric de l’accion, que lo CREO i prenguèt tota sa part : http://www.felco-creo.org/gardarem-lo-cpd-erau-les-nouvelles-au-25-03-2018/
Corrièl recebut uèi de Patric Roux :
Adiussiatz a totis, Dintri dins l’escambi per dire oficialament que lo pòst de CPD Erau es fin finala mantengut. Aquela istòria serà pas que lo darrièr malfach d’Armanda Le Pellec-Müller. Ara, la construccion de la convencion academica per l’occitan va poder, enfin, debutar.
Amistosament, Patric Roux, Conselhièr Regional, delegat Lenga e Cultura Occitanas, President del CIRDOC, Primièr Vice-President de l’OPLO
òsca a totes per la mobilizacion unitària exemplara !
E vaqui l’article de la Marseillaise qu’alertèt la Region.


text:
L’intervenent : Jan-Francés Vinhau.
Mai d’una enja d’animacions poden èsser perpausadas :
Partent de 7 ans.
Durada : 1h20 (espectacle en sala) a 2h (pradelada contada)
Tot sol o emb ’n’ intervenent musicau (pradelada contada)
Espectacles bilingües occitan/francés
A chausir, tres bravéias que poden èsser acompanhadas (per las pradeladas contadas) emb la chabreta lemosina.
Jugada per Jan-Màri Caunet, balharà de la votz per far auvir daus aers de país o de creaccion.
’Quí dedins n’i a ben un pauc de tot, mas, entre los contes de tradicion e las devinharias, quò siria ben lu diable si vautres n’i trobavetz pas quauque plaser a iò auvir ; queraque… Nos l’i trobaram lu pitit peseu ; pas un pitit peseu barrat dins ’na pòcha de congelator. Non. Se, eu es ’quí campat au beu mieg dau chamin per aidar los paubres maluros ! Vautres l’i aprendretz que, autres còps, los lions fasian valer lurs gròssas dents en Limosin e que si lu valhent pitit greu n’avia pas estat ’quí, n’endurariam plan enguera queu vesinatge dangieros.
E queu sodard que tòrna de quauqua guerra pendent la freja nuech de Nadau emb son calhau au fons de la museta… E quilhs tres faures qu’eran plan en pena per far tres parts egalas de lurs setze sòus…
Ailas ! I a bien de miseria a contar.
Un temps per segre los chamins e los plais dau país limosin. ’Na pradelada ente nos letejaram per montar sur los tuquets, ente nos nos entalharam dins las molieras (si, per causa de meschant temps o d’environadis vilaud, n’am lu cuu monlat dins quauqua chiera de sala de las festas, nos fodra segur mai d’imaginacion !…), ’na pradelada per ’nar a la rencontra dau pitit monde daus prats e daus eissarts, un monde que pòrta pluma o gròssa borra sur doas o quatre pautas. Un monde que parla e que viu tot coma nautres, bona gent. E qu’a tant de chausas a nos dire e nos far comprener.
Paubre monde de Nadalia !
Ilhs son mai a plànher que ren pus la gent de Nadalia (parròfia de Marvau, 87). Mai visatz : veiquí un vilatge ente la taupa but pertot, ente per quinze liuras de semen de rabas ne’n suert nonmas una au mieg de la pieça, ente los nadalias passen fauta de bois pendent l’ivern, ente las ’belhas se fan minjar per lu lop ! E pertant, lu quite bon Diu prenguet pitat de ilhs de los veire tant jarnassar per far levar lu solelh…
Mai fau pas creure qu’ilhs sian tots sols. Daus vilatges entau emmalurnats, n’i a mai d’un en Limosin !
Per descubrir e chapusar los esbatòris dau temps que nòstres grands parents eran pitits e sabian se servir d’un coteu : grelets e malhadas, chabretas e charameus, petaraba, bruset, brama, ronfla…
Queu pitit atalier se fara mai que mai en plena saba, a la prima. Defòra, a l’òrle d’un plais o d’un eissart ente nos trobaram las gitòlas, qu’es enguera mielhs ! E si los goiats son minhards e pas tròp emplastres, lur contarai quauques contes de la tradicion que parlen d’un valhent pitit greu e de chens que cherchen un rei…
Tot lu long de las rotas, a plens paneus, a plenas cartas, lu Limosin rampela de noms de luòcs. Vilatges, parcelas, puegs, rius, servas… ren que ne sia pas baptizat. Quela animacion vos perpausa justadament de ’nar dins vòstres ranvers ’massar quauqu’uns de quilhs noms – metam un bon plen panier – e de vos far descubrir lur tesmonhatge lingüistic, istoric e culturau.
Quela intervencion pòt se far barrats entre quatre muralhas, mas qu’es plan mielhs si nos podem pradelar sur los chamins de la comuna entre vilatges e fons de prats e segre las piadas laissadas dins la toponimia per los paisatges naturaus e umans.
Tarifas : nos contactar.


text:
Dudignac
Dudignac qu'ei ua localitat deu Partit de Nueve de Julio situada a un quarantenat de quilomètres de la vila de Nueve de Julio. Qu'ei accessibla per la Rota Provinciau 65 e, autes còps, per la gara deu medish nom que la localitat qui pertanhèva a la companhía deu Camin de Hèr Midland. Qu'èra poblada de 2 542 abitants en 2001 segon l'INDEC.
Dudignac que deu lo son nom a Ezequiel Dudignac, d'origina peiregòrda, propietari de l'expleitacion La Avanzada (en referéncia a l'avançada de la termièra dab los indians) que dè tèrra au govèrn entà la fondacion de la vila.


text:
L’abadia de Cadonh es una abadia medeviala fondada en lo 1115. La gleia, dau sègle XII, es d’epoca romanica. Lo claustre, dau sègle XV, es una obra majora de l’art gotic. L’abadia de Cadonh es marcada au patrimòni de l’Unesco coma part del camins de Sant Jaume. La sieu renomada venia dau Suari, venerat pendant d’annadas coma lo Sant Suari dau Crist. Fin finala, d’après l’estudi facha en lo 1934 dei inscripcions -dins una caligrafia araba- sus lo suari, aquel teissut seria originari d’Egipte, elaborat au sègle XI. ...N'en legir mai
Brelh de Ròia es un vilatge de la val Ròia. Lo vilatge es bastit lo long de Ròia, amainatjada en lac dins lo vilatge. La gara de Brelh a la particularitat d’estre la joncion de doi linhas de trin : lo trin dei meravilhas que va de Nissa a Tenda, e una linha italiana que va de Ventemilha a Coni....N'en legir mai
Lo MAMAC
Museu
Lo MAMAC es lo museu d’Art Modèrn e d’Art Contemporanèu de Niça, inaugurat en lo 1990. Es bastit dins lo centre de Niça, pròche de la plaça Garibaldi. Aquel museu presenta un panorama de la creacion artistica de la fin dei annadas 50 fins ancuei, dins la vila de l’escòla de Niça. Dintre lu artistes representats au MAMAC, podem mencionar Yves Klein, Niki de Saint-Phalle (mercés a una donacion excepcionala), Ben (una dei òbras, la cambra de Ben, mescla de messatges en francés e en occitan niçard), Ernest Pignon-Ernest, Arman, ò César. Sus l’esplanada Niki de Saint Phalle, denant d’entrar dins lo museu, se podem veire d’òbras grandàssi coma lo Monstre du Loch Ness de Niki de Saint Phalle ò lo Stabile Mobile d’Alexander Calder. La visita s’acaba sus li terrassas dau bastiment que presentan una vista rara sus la vila de Niça....N'en legir mai
Estadio centenario
Estadi
Es dins aquel estadi, a Montevideo, capitala de Uruguai, que si debanèt la premièra copa dau monde de fotbòl. Siguèt inaugurat en lo 1930. Lo sieu nom, estadio centenario, es ligat a l’annada de la sieu inauguracion, 100 ans après l’independència de Uruguai. Aquel estadi a vist la victòria de Uruguai dins aquela premièra copa dau monde : 4-2 contre Argentina. Ancuei, Uruguai juega li sieu partidas a maion dins aquel estadi, mas es tanben dins aquel estadi que si juegan de partidas dau campionat de Uruguai, coma lo derby entre Nacional e Peñarol, ò de partidas de Copa Libertadores. L’estadi si pòu visitar. Pòdem montar en naut de la torre (Torre de los Homenajes) e visitar lo museo del fútbol sota la tribuna olimpica de l’estadi onte si pòdon veire d’objècts istorics dau fotbòl de...N'en legir mai
Ròca-sparviera
Roina
Ròca-sparviera èra un vilatge bastit a 1100 mètres d’autessa entre li valadas de Palhon e Vesubia, a 45 kilomètres au nòrd de Niça. Aquel vilatge es abandonat despí lo sècolo XVII, mas i a agut fins a 350 estajants. Ancuei, per i arribar, cau pilhar de draias que venon de Coarasa, l’Engarvin (Comuna de Coarasa) ò Duranús. Sus lo site de Ròca-spaviera, non i a pus que de roinas e una capèla, la capèla Sant Miquèu, restaurada en lo 1924. Lo luec dei roinas de Ròca-sparviera (comuna de Duranús) es màgico e emplit d’istòria. Es sustot un luec de legenda, la de la regina Joana. Segon la legenda, la regina Joana, refugiada dins lo sieu castèu a Ròca-spaviera, deuguèt anar a Coarasa per la messa de Calènas. E es pendant qu’èra aluenhada dau sieu castèu qu’i arribèron de fachs ignòbles. Après la descubèrta d’aquelu fachs, la regina Joana quitèt...N'en legir mai


text:
Brain-sur-Allonnes
Brain-sur-Allonnes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela comuna angevine se situa en lo Baugeois, en limit de la vallée de la Loire e del Saumurois.
La municipalitat a traversat pel Authion.
Cette commune angevine se situe dans le Baugeois, en limite de la vallée de la Loire et du Saumurois.
La commune est traversée par l'Authion.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna i aguèt bastit e viscuda per Jules Leboeuf frere de la comédienne e courtisane marguerite Bellanger
La mairie fut construite et habitée par Jules Leboeuf frere de la comédienne et courtisane marguerite Bellanger
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Aqueles tablèus illustran la prononciacion de l'occitan a travèrs las relacions entre la grafia e la fonia de la lenga. Seguisson lo principi d'accion del Congrès qu'es de valorizar çò comun en respectant la diversitat. Prepausan, per cada grafèma, sa prononciacion occitana, las variacions foneticas màgers e de sons per ausir lo grafèma prononciat.
« Mai de mila ans nos fa... » cantava Claudi Martí.
Òc, mai de mila ans nos fa que l’occitan s’escriu…
O cal ben dire que d’unes encara o sabon pas. Un collèga me disiá encara en 2006 « mais le patois, enfin je veux dire l’occitan, autrefois, ça s’écrivait pas ! ». Per « l’autrefois » li parlèri dels trobadors, de Godolin qu’a son estatua sus una plaça de Tolosa, de Mistral qu’aguèt un prèmi Nobèl, de literatura escricha, si, si, e pas orala. Expliquèri siaudament que la grafia es la faiçon d’escriure un mot, un son, e pus generalament un sistèma d’escritura organizat, coerent, normat dison d’unes, per escriure una lenga. Si, si, totas las lengas se pòdon escriure. Confirmèri que i a de lengas qu’an mai d’una grafia, que òc se vei tot còp dins La Dépêche per l’occitan, mas qu’es pas per çò que i a doas grafias que i a doas lengas.
La grafia dicha classica de l’occitan que presentam aquí torna prene sus d’unes punts la grafia dels trobadors. Òc, mai de mila ans nos fa qu’un escag de mots s’escrivon del meteis biais.
Es a la fin del sègle XIX e al començament del sègle XX que de monde coma Josèp Ros puèi Prospèr Estieu, Antonin Perbòsc, Josèp Salvat, comencèron de trabalhar a l’unificacion de la grafia de l’occitan en prepausant un sistèma adaptat de la grafia dels trobadors, diferent de la grafia mistralenca.
Puèi Loís Alibèrt, en s’apevant suls trabalhs pel catalan de Pompeu Fabre e per l’occitan de Prospèr Estieu e d’Antonin Perbòsc, endralhèt amb sa Gramatica ocitana segon los parlars lengadocians (1935), los grands principis de la novèla grafia dicha classica. L’Institut d’Estudis Occitans, creat en 1945, organizèt l’adaptacion d’aqueles principis de la grafia classica a las autras grandas variantas de l’occitan gràcias al trabalh de monde coma Robèrt Lafont, Pèire Bèc, Josèp Migòt, Joan Rós...
Passarem sus las batèstas bizantinas per d’unes cambiaments de grafèmas, « s » e « z » per exemple, o del sistèma d’accentuacion. Vegèri un jorn en classa un paure plan bon professor qu’aviá d’escolans qu’utilizavan doas edicions d’un meteis manual amb dos sistèmas d’accentuacion diferents. Imaginatz-vos lo rambalh... Tanlèu qu’escriviá quicòm, un tròç de la classa fasiá saber qu’èra pas atal dins son libre e los autres disián que si.
En 1997 lo Conselh de la Lenga Occitana (CLO) prenguèt la relèva per assegurar la gestion de la nòrma grafica e ortografica. Prepausèt de recomandacions en complement dels trabalhs precedents. Son ara en usatge, per l’essencial, sus una bona part del territòri occitan.
Lo Congrès a, dempuèi sa creacion, dins las missions que li an fisadas los actors associatius e publics de l’occitan que l’an volgut e installat, la de gerir e de far conéisser la grafia classica.
Es la grafia de nòstra istòria e de la dignitat retrobada de nòstra lenga. Fa l’unitat dels parlars occitans e la continuitat de la lenga medievala a la lenga de uèi.
Es una grafia supòrt, englobanta. Un meteis mot escrich pertot de la meteissa faiçon pòt aver de prononciacions diferentas. La correspondéncia entre grafia e fonia es diferenta d’una region a l’autra, mas es atal en realitat, mai o mens, dins totas las lengas. Se l’aprenent, lo novèl locutor, coneis pas las claus d’aquelas correspondéncias se pòt enganar. Plan solide, la grafia supòrt e englobanta a de limits. I a ben de diferéncias entre variantas que son presas en compte graficament. Per exemple, la « hèsta » gascona se pòt pas escriure « fèsta » e la « chabra » se pòt pas escriure « cabra ».
Enfin, la grafia classica a tanben lo merit de far plan veire la parentat de l’occitan amb las autras lengas romanicas.
Dins las novèlas generacions de bona volontat qu’aprenon la lenga, mas tanben dins las autras, las interferéncias grafia-fonia son plan tròp fòrtas e menan un fum d’errors e de prononciacions marridas.
Se cal pas tapar las aurelhas. La grafia « paur » fa dire [pawr] a mai d’un, alara que se ditz gaireben pas enlòc atal, e totes sabèm tanben que la « a » finala e la « o » son de grafèmas que n’engarçan encara mai d’un.
Mestrejar la relacion grafia-fonia es pas tant de bon far coma çò que s’es pogut dire, sustot ara que los joves coneisson pas pro la lenga, l’ausisson pas pro, deseiretats que son, e que d’unes legisson mai que si parlan sens aver pro de referéncias oralas solidas, plan apevadas sus l’audicion, la practica e de modèls. La grafia classica necessita coma tota grafia un aprendissatge, un bon entraïnament. Passar de l’oral a l’escrich e de l’escrich a l’oral es pas totjorn de bon far, sustot que los cambiaments grafics an creat una mena d’insecuritat.
Avèm d’unes escolans que gausan pas gaire parlar en defòra de la classa. Trabucan a causa de grafèmas mal oralizats e parlan un occitan francizat sens la prosodia que lo caracteriza. Las nòrmas graficas mal assimiladas devenon d’enganas, de trapèlas.
Son pas los trabalhs, d’unes plan sabents, que mancan sul sicut de la grafia classica, mas son escampilhats, sovent parcials (generals o per una sola varianta), pas totjorn de bon mestrejar e aquesir. La prononciacion es donada amb la grafia francesa o amb l’alfabet fonetic internacional que, sol, es pas ges una garantida de bona prononciacion.
Es per aquò – e es pro novèl – que dins l’utís que farga lo Congrès, la prononciacion oralizada per de locutors ven illustrar, concretizar, exemplarizar, modelizar la teoria.
E sabèm ben qu’es plan marrit de voler far plan parlar sens son, sonque amb l’escritura. Es coma voler far nadar sens aiga. En mai, d’errors s’enquistan.
Amb aqueles tablèus lo Congrès vòl :
Plan solide que i a pas totas las variantas, totes los parlars dins aqueles tablèus. Ne sèm demorats – grand principi del Congrès – a çò comun e a las variantas màgers. I a pas encara totas las illustracions sonòras previstas. D’unes conselhièrs nos an dich al començament, e amb rason, quand i aviá pas encara cap d’illustracion sonòra, qu’ « una cata i trobariá pas sos catons » mas solide que, quand totes los catons miaunaràn, que tot serà oralizat, cada cata coneisserà ben pus aisidament sos catons.
Aquela produccion del Congrès serà melhorada amb l’ajuda del Conselh lingüistic que trabalha sus l’actualizacion e la reformulacion de las nòrmas en usatge e amb de complements sonòrs.
L’illustracion sonòra de las relacions grafia-fonia serà completada en quichant sus çò pus engarçaire, en integrant los mots dins de frasas per ne veire l’estructura, n’ausir la prosodia, l’accent de frasa, las assimilacions... I cal plan soscar e plan causir mots, frasas, tròces de tèxtes, dires, locutors, per que sián d’una lenga reala, significatius, pro pedagogics sens tròp e per que pòrten de sens per èsser pro agradius e evocators.
La Parabòla del filh perdut, l’avèm represa e adaptada en omenatge a Pèire Bèc, que l’occitan li deu tant.
Ajustarem tanben de tèxtes literaris legits per la lenga culta, e d’extraches de collectatges per la lenga populara sovent mèstra per la fonologia.
De desvolopaments pedagogics aprestats per una collaboracion entre lingüistas e ensenhaires son ja demandats.
Acabarai en mercejant totes los qu’an trabalhat d’un biais o d’un autre per aquela produccion, amb una mencion especiala per Maurici Romiu, vicepresident del Conselh Lingüistic del Congrès, qu’a acceptat la responsabilitat, e lo risc tanben, de la direccion scientifica d’aquela primièra version.
Gilabèrt Mercadier, president del Congrès