text:
Fluorita
La fluorita es un mineral format per la combinason de calci e fluor, fluorur de calci, de formula CaF2. Cristalliza dins lo sistèma cubic (regular). Se descriu coma un empaquetatge cubic compacte d'atòms de Ca, que los atòms de F i ocupan totes los cròs tetraedrics. D'après la relacion de ràdios ionics, aquesta descripcion sembla absurda (1,33 Å per F- e 0,99 per Ca2+) – los ions F-- jamai cauprián dins los cròs de Ca. Ça que la, aquesta descripcion reprodutz fidèlament las posicions relativas dels atòms dins la cela unitat. Segon aquesta descripcion, totes lo cròs octaedrics de l'estructura serián vacants. La coordinacion del F es tetraedrica (IC = 4), encara que la del Ca es un cube (IC = 8).
- Formula: CaF2
- Classa: alogenurs o alurs
- Sistèma: cubic
- Duretat dins l'escala de Mohs: 4
- Fractura: geometrica
- Exfoliacion: perfècta
- Ludentor: cristallina
- Linha: blanca
La fluorita es un mineral fòrça espandit dins la natura. Se presenta en formant de borsadas en forma de geodas o drusas e en ocupant de fendas e de cròs. Dins l'estat pur a pas de color e es transparenta, encara que dins la majoritat dels cas presenta de colors variadas pr'amor d'impuretats organicas o mineralas, generalament lo violet, mas la fluorita pòt tanben èsser blava, verda, ròsa, iranjada, auriòu o de tons mens definits. Fòrça varietats mòstran de fluorescéncia. Se presenta generalament en forma de cristals cubics fòrça ben formats, sovent amb de maclas de compenetracion de cubes. Las autras formas son raras, encara que se pòdon obténer d'octaèdres per exfoliacion. Atanben massís, compacte o granilhós. Aqueste mineral se trapa generalament dins de vetas puras o associat amb de minerals de plomb, argent o zinc. Es comun dins los calcaris e las dolomitas e, de còps, es un mineral accessòri dins de pegmatitas e dins d'autras ròcas ignèas. La fluorita se trapa generalament en Russia, Anglatèrra, China, Estats Units, Mexic, Namibia, Alemanha e Espanha (los principaus jaciments se trapavan a Caravia e Ribeseya en Astúrias, e a O Fornigal (Sallén de Galligo) en Aragon. D'importància menora coma jaciments o coma ganga de minerals metallics se trapa de fluorita a Pola de Siero, Villabona e Tucs d'Euròpa (Astúrias e Cantàbria) e a Irun e a Berastegi (Guipuscoa). En Catalonha los jaciments d'interès son los d'Anglés, Montseny, Sant Cugat del Vallès, ont apareis dins d'octaèdres verds fòrça luminescents, e Ulldemolins).
Emplecs de la fluorita[modificar | modificar la font]
Las varietats cristallinas, coma l'espat de Derbyshare qu'a una color leugièra, se talhan subre vas e subre d'autres ornaments; la varietat clorofan s'utiliza coma gema. L'emplec principal de la fluorita es estat la produccion d'acid fluoridric, material essencial dins la fabricacion de criolita sintetica e de fluorur d'alumini per l'indústria de l'alumini, e dins fòrça autras aplicacions de l'indústria quimica. La fluorita es comuna dins la fondariá d'acièr. S'utiliza en grandas quantitats dins la produccion d'esmalt e de veire traslusent; los cristals perfèctes s'utilizan dins la fabricacion de lentilhas apocromaticas. Al delà de son utilizacion ornamentala, la fluorita s'utiliza dins las acierias coma element qu'ajuda a la fusion del fèrre. Es tanben utilizada dins la fabricacion de fibras de veire e de veire opalin mas, subretot, per la produccion d'acid fluoridric e d'autres produchs fluorats, coma lo fluorur d'alumini del qual s'obten l'alumini metallic. S'utiliza tanben dins l'indústria del ciment per incorporar d'autres materiaus al clinker e dins la fabricacion d'abrasius e d'articles de soudadura.


c: text/html

text:
Mitologia chinesa
La mitologia chinesa es l'ensems dels relats fantastics eissits de la cultura de la China anciana. Fòrça de las siás legendas an luòc pendent lo periòde dels tres augusts e cinc emperaires. Malgrat l'influéncia de la civilizacion japonesa anciana, una granda part de la mitologia chinesa es unica. La mitologia chinesa se coneis mercé a de tèxtes que datan essencialament de la dinastia An. E mai qu'ajan mai de 2000 ans d'antiquitat, aqueles escrits se classifican coma "recents". De mai, foguèron redigits per de dòctes que reïnterpretèron de còps la mitologia d'acòrd amb las siás concepcions filosoficas. D'aquela manièra transformèron los dieus mai importants en sobeirans vertuoses, que regnavan en los temps ancians. Associèron tanben los sieus dieus amb las cinc direccions (los quatre ponches cardinals e lo centre) segon una cosmologia elaborada pendent l'Antiquitat primairenca. Se pòt aver una idèa de çò qu'èra la mitologia chinesa "originala" en la comparant amb los relats d'autres pòbles de l'Extrèm Orient. En espandir aquela comparason a tota Eurasia, se pòt apreciar qu'una granda part d'aquela mitologia es d'origina indoeuropèa. Aital doncas, possedís de semblanças totalament estonantas amb las mitologias germanica, grèga e eslava. Aiçò es degut a l'invasion de China per un pòble indoeuropèu, los tocaris, fa mai de 3000 ans.
Somari
De Mites e de legendas[modificar | modificar la font]
La Creacion[modificar | modificar la font]
Una caracteristica unica de la cultura chinesa es la relativament tardiva aparicion dins la literatura dels mites sus la Creacion, qu'o fan après la fondacion del confucianisme, lo daoisme e las religions popularas. Las istòrias an divèrsas versions, de còps contradictòrias dintras se. Per exemple, la creacion dels primièrs èssers es atribuida a Shangdi,Tian(lo cèl), Nüwa,Pangu o l´Emperaire de Jade. A tot l´Extrèm Orient e Oceania, existissiá un dualisme cosmològic, en s'opausant dos principis, per una part la lutz, lo sòl e lo fuòc, per l´autra la obscuritat, la luna e l´d'aiga. Generalament, un ausèl representava al primièr principi. A China, se tractava d´un corb. L´ausèl solar es un dels tèmas priviliegiats de la dinastia Shang, la primièra dinastia chinesa, l´existéncia que se'n certifica mejançant l´arqueologia. Una serp, como un animal aquatic, representava al segond principi. La maire de Shun, un dels sobirans mitics de China, aperteniá al clan de la serp, e lo sieu paire al de l´ausèl. Doncas, Shun èra lo en resultant de l'union dels dos de principis. Aquel mite, illustra tanben lo totemisme de l´anciana societat chinesa, que cada clan aviá segon el un animal ancessor, aital coma l´exogamia, qu'exigissiá als esposes que foguèsson provenentes de clans diferents. Xie Èra l´ancessor de Shang e la siá maire s´nomenava Jiandi. Un jorn, anèt se banhar amb los sieus servents al riu del tuc escur. Un ausèl negre(probablament una oreneta o un corb) passèt per ailà, en portant un uòu multicolor a lo sieu bèc. Lo daissèt quèir, e Jiandi lo prenguèt e s´lo metèt a la boca, en lo s'empassant sens se n'avisar. Après aiçò, concebèt a Xie. En aquel relat, se tracta d'una forma particulara l'union dels dos de principis còsmics, doncas fa intervenir per una part l´d'aiga e l´obscuritat, e per l´autra un ausèl. Shangdi (上帝), Apareis a la literatura cap 700 aC o abans (la data depend de la datacion del Shujing, lo "Classic de l'Istòria"). Shangdi Sembla aver los atributs d´una persona, mas pas se l´identifica coma creador fins a la dinastia An. L´aparicion de Tian (天), lo Cèl, a la literatura presenta lo meteis problèma que Shangdi, en dependent tanben de la data del Shujing. Las qualitats del Cèl e de Shangdi semblan se jónher a la literatura posteriora fins a èsser adorats coma una sola entitat (皇天上帝), per exemple al Temple del Cèl de Beijing. L'identificacion dels limits entre l´un e l´autra, es estat pas encara resolguda. Nüwa Apareis entorn a l´an 350 aC. Lo sieu companh se Fuxi e de còps se´ls adora coma ancèstres darrièrs de l'umanitat.
Lo Solelh[modificar | modificar la font]
Çò Sòl residissiá sus un arbre, nomenat Fusang o Kongsang. Pel matin, s´levava d´aquel arbre per possar-s'e dormir sus un autre arbre, situat a l'oèst. A l´antiquitat i aviá deu sonque. Un jorn, aqueles se levèron al meteis temps, infligint als òmes una calor insuportabla. Yi Desroquèt a nòu d'eles amb las siás fletxes, pel que ne demorèt sonque un. Segon la majoritat dels tèxtes, lo meteis Yao demandèt a l´arquer Yi que talhèsse los solelhs alloc de lo desrocar, mas aquel es lo resultat de la barreja de las mitologias chinesas e indoeuropees, doncas que Yi s'un eròi indoeuropeu. Aquel mite dels sonque multiplas existís dins d'autres pòbles de l´Extrèm Orient, a Sibèria, e comprés en qualques relats amerindis.
La Granda Inundació[modificar | modificar la font]
La mitologia chinesa parteja amb las tradicions sumèries, grèga, maies, judaïca e de nautas originas lo mite del Diluvi Universal o grand inundació. En aquel cas, Yu, lo Grand, amb ajuda de Nüwa, bastiguèt los canals qu'atenguèron controtlar l'inundació, e que permetèron a las gents cultivar las siás culhitas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Batalha d'Issos
La batalha d'Issos es un afrontament armat entre l'armada macedoniana d'Alexandre lo Grand, contra l'Empèri Pèrsa de Dàrius III de Pèrsia, en 333. 36° 50′ 16″ Nòrd 36° 12′ 40″ Èst / 36.837894, 36.211109
Somari
Precedents[modificar | modificar la font]
Aprèp lo derrotar del satrapa local a la batalha del Granic, la resisténcia pèrsa desapareguèt en Asia Menora, levat qualques fòcus aliats coma Milet o Alicarnas. Aprèp un an passat e assegurada sa conquista de la peninsula d'Anatolia (Turquia actuala), Alexandre comencèt son ofensiva cap a Siria, amb la tòca de neutralizar la perilhosa flòta pèrsa li prenent los pòrts.
Quand Alexandre se trobava a Tars (Cilícia), li arribèron las informacions que Dàrius reünissiá una granda armada a Babilònia. Se Dàrius capitava d'arribar al Golf d'Issos, poiriá utilizar l'ajuda de la flòta pèrsa capitanejada per Farnabazos III, estacionada en Mediterranèa, facilitant las provisions e benlèu lo desbarcament de las tropas per la garda enrè. D'aquel biais, lo macedonian daissèt son armada principala a Tars, mas comandèt Parmeni de prendre la còsta a l'entorn d'Issos.
En novembre, Alexandre recebèt las informacions que la granda armada seriá dintrada en Siria. Decidiguèt de tornar reünir son armada dispersada e avançèt cap al sud fins a Issos a travèrs lo pas de Jonas, las «Pòrtas de Cilícia».
Dàrius, sabent que las tropas de Parmeni defendián lo pas, causiguèt una rota mai septentrionala. Los persans prenguèron Issos sens oposicion e assassinèron totes los ferits qu'aviá daissat enrè Alexandre. Lo rei pèrsa se retrobèt amb son armada que se situava darrièr los macedonians, copant las linhas d'aprovesiment. Avancèt alara cap al sud, arribant fins al riu Pinar abans que los espias l'informen qu'avián localizat Alexandre marchant cap al nòrd. Formèt doncas, sas tropas en linha de batalha sus l'estrech replanat prèp la còsta.
L'armada pèrsa pus nombrosa que la macedoniana, emai las chifras sián desconegudas, las estimacions mai bassas son de 60 000 a 100 000, alara que las pus nautas son de 600 000 persans segon Plutarc; pels persans vàrian de 20 000 a 120 000 mòrts.
Combatents[modificar | modificar la font]
La batalha[modificar | modificar la font]
Primièra fasa[modificar | modificar la font]
La situacion de l'armada pèrsa, sus un replanat estrech entre las montanhas e la mar, empachava que Dàrius utilizèsse son avantatge de las grandas massas dels fantassins. Alexandre envièt qualques unitats de sa cavalariá dels Companons dempuèi lo centre sul flanc drech. Sa carga subta, passant lo riu, foncionèt gaireben: lo flanc drech ataquèt, jonhent sa posicion iniciala, alara que lo centre passava a la defensiva, causa que dubriguèt un temps un trauc dins la linha de combat macedoniana. Aguèsse aprofechat aquel avantatge, Dàrius auriá pogut portar l'armada macedoniana cap a la mar.
Segonda fasa[modificar | modificar la font]
Mas Alexandre al luòc de se retirar per cobrir lo trauc entre la cavalariá e las falanjas, desvièt sos Companhons sul flanc esquèrre pèrsa, creant la confusion en las filas enemigas e trencant la coesion. Alara que lo Grand Rei temptava sens capitar de mòure son armada per far front a la nòva menaça, la falanja e l'infantariá pesuca d'Alexandre portada al centre, acabèt amb lo pauc d'òrdre que demorava dins l'armada pèrsa.
Epilòg[modificar | modificar la font]
Fins al darrièr moment, los pèrsas resistiguèron sul flanc drech (provocant de pèrdas sul flanc esquèrre de la cavalariá Tessaliana d'Alexandre), mas s'afondrèron quand vegèron fugir lo rèsta de l'armada. Dàrius virèt son carri quand vegèt caber l'ala esquèrra, fugissent lo camp de batalha. Quand lo carri venguèt instable, fin finala l'abandonèt coma tot son equipament e contunhant de cavalgar a crud. Quand los pèrsas vegèron fugir Dàrius, abandonèron definitivament las posicions en desbandada. La cavalariá macedoniana perseguèt los pèrsas fins al cloc de solelh. E seguèt un masèl.
Las nòtas de Ptolemèu I, reculhidas per Arrian, mencionan qu'Alexandre e sos gardacòsses, per persègre Dàrius, traversèron una trencada cavalgant suls còsses dels pèrsas mòrts.


text:
Linha 6 del Mètro de Barcelona
La Linha 6 del Mètro de Barcelona, que fa partida de la Linha de FGC Barcelona-Valés, se pòt considerar una de las linhas pus ancianas de la vila e del mond car la majoritat del sieu trajècte transcor dins aquela linha Barcelona-Valés que s'inaugurèt l'an 1863 amb lo nom de Ferrocarril de Barcelona-Sarrià construida per Compañía del Ferrocarril de Barcelona a Sarrià (lo Mètro de Londres s'inaugurèt en genièr del meteis an; èra lo primièr del mond). Mas foguèt pas abans 1976 que la linha arribèt a l'estacion de Reina Elisenda amb lo bastiment d'un ramal amb una sola estacion.
Parteja tunèl en lo tram de Plaça Catalunya - Sarrià (tram de 6 estacions e la linha n'a 7) amb las linhas de FGC: L7, S1, S2, S5 e S55.
Lo traçat de la linha de la L6 es tot sosterranh, los talhièrs e los garatges se tròban près de l'estacion de Rubí. Circulan a l'ora d'ara per aquela linha trens de las serias 111 e 112.
La L6 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 1976, lo sieu trajècte transcor entre Plaça de Catalunya e Reina Elisenda. Es a l'ora d'ara en informacion publica lo perlongament dempuèi Reina Elisenda fins a Finestrelles - Sant Joan de Déu ont enllaçarà amb la Linha 3.
41° 23′ 13,3″ N 2° 10′ 12,25″ E / 41.38333, 2.16667


text:
William Sylvester
William Sylvester (Oakland, Califòrnia, 31 de genièr de 1922 - Comtat de Butte (Califòrnia), 25 de genièr de 1995) es un actor american.
Biografia[modificar | modificar la font]
Aprèp son maridatge amb l'actritz britanica Veronica Hurst, a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, William Sylvester emigrèt en Grand Bretanha.
Dins los ans 1950, enregistrava de ficcions radiofonicas e jogava dins de sèrias de television (de produccions de la BBC), e apareissiá dins de films minors. Cal notar sa prestacion amb Juliette Gréco dins una importanta produccion britanica, Whirlpool de Lewis Allen (1959).
Al començament dels ans 1960, joguèt dins de filmes d'oror de seriá B: Gorgo (1961), Devil Doll (1964), The Hand of Night (1966), eca.
Apareguèt dins lo cinquen film britanic de las aventuras de James Bond, You Only Live Twice (1967), mas foguèt lo realizator Stanley Kubrick que li balhèt sa celebritat amb lo ròtle del professor Heywood R. Floyd dins 2001, una odissèa de l'espaci (1968).
William Sylvester contunhèt sa carrièra fins al començament dels ans 1980 amb de telefilmes, seriás tele, e dins de filmes coma L'odissèa de l'Hindenburg (1975).
Filmografia selectiva[modificar | modificar la font]
- 1949: Give Us This Day) d'Edward Dmytryk: Giovanni
- 1954: The Stranger Came Home de Terence Fisher: Philip Vickers
- 1959: Whirlpool de Lewis Allen : Herman
- 1961: Gorgo (Gorgo) d'Eugène Lourié: Slam Slade
- 1967: You Only Live Twice de Lewis Gilbert: lo pòrtaparula du Pentagòn
- 1968: 2001, una odissèa de l'espaci (2001: A Space Odyssey) de Stanley Kubrick: lo professor Heywood R. Floyd
- 1974: Busting de Peter Hyams: Sénher Weldman
- 1975: L'Odyssée du Hindenburg (The Hindenburg) de Robert Wise : un coronèl de l'Armada de l'aire
- 1978: Heaven Can Wait de Warren Beatty e Buck Henry: lo journalista del nucleari


text:
Baillolet
Baillolet es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de la Dintre-Bray-e-Picardie situada en lo costat de Londinières.
Aquela municipalitat possedís per caseriu: la Haye.
Commune de l'Entre-Bray-et-Picardie située dans le canton de Londinières.
Cette commune possède pour hameau: la Haye.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 11 de decembre 1870 çò pilòta pujada General-Renault, se vòla de la estacion del Nòrd a París alavetz assiégé pels prussiens e acaba la siá carrièra a Baillolet après aver-i recorregut 143 quilomètres[1].
- Le 11 décembre 1870 le ballon monté Général-Renault, s'envole de la gare du Nord à Paris alors assiégé par les prussiens et termine sa course à Baillolet après avoir parcouru 143 kilomètres[2].


text:
Maurice Merleau-Ponty
Maurice Merleau-Ponty (Rochefort-sur-Mer, 1908 - París, 1961) èra un filosòf francés, fòrça influenciat per Edmund Husserl. Es sovent classificat coma existencialista, a causa de sa proximitat amb Jean-Paul Sartre e Simone de Beauvoir, e tanben per sa concepcion heideggeriana de l'èsser, encara que mai tard a causa de sa pelejada amb Sartre, Merleau-Ponty neguèt qu'apartenguèt o que foguèt en acòrdi amb aquela filosofia.
Aprèp qu'acabèt los estudis al Licèu Louis-le-Grand de París, Merleau-Ponty dintrèt a l'Escòla Normala Superiora de París, en la meteissa epòca de Sartre, ont acabèt la carrièra de filosofia segond de sa classa en 1930. Comencèt a far lesissons a Chartres, mas mai tard tornèt a l'Escòla Normala Superiora per un doctorat en letras en 1945, que capitèt amb dos libres d'importància: L'estructura del comportament (1942) e la Fenomenologia de la percepcion (1945).
Aprèp venguèt professor de filosofia a la Universitat de Lion (1945 a 1948), e mai tard professor de pedopsicologia a la Sorbona (1949 a 1952). Per terminar, foguèt titular de la cadièra de filosofia del Collège de France a partir de 1952 e fins a sa mòrt en 1961, essent un dels mai joves a accedir al som del Collège de France.
Merleau-Ponty èra tanben dins lo comitat editorial de la revista Les Temps modernes coma editorialista politica, dempuèi sa debuta en l'octobre de 1945 fins a decembre de 1952. Moriguèt d'una ataca cardiaca la nuèch del 3 de mai de 1961 a 53 ans, aparentament alara que preparava una dissertacion sus Descartes. Son còs es enterrat al Cementèri del Père-Lachaise de París.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- The Merleau-Ponty Circle, http://www.uri.edu/artsci/phl/impc/bibl.html


text:
Autivièla, Sent Martin e Vidèren
Autivièla, Sent Martin e Vidèren (Autile en basco, Autevielle-Saint-Martin-Bideren en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Lauhire, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Las comunas tòcatocantas que son Avitenh e Atòs-Aspins au nòrd, Sauvatèrra a l'èst, Guinarte-Parentias au sud-èst, Arboet-Sussauta en Baisha Navarra au sud-oèst e Ossaranh-Arribarèita en Sola au sud.
Autivièla, Sent Martin e Vidèren que s'unín entà formar la comuna actuau lo 18 d'abril de 1842.


text:
Bèthlòc e Sent Clamenç
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Bèthlòc e Sent Clamenç[1][2][3] (Belloc-Saint-Clamens en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en la Gascogne,a 5 km al nòrd de Mirande per la D939. Belloc Constituissi una sòrta de balcon entre la Baïse e la Pichona Baïse #que permet de veire la chaine de las Pirenèus amb lo sieu Pic del Miègjorn.
Commune située dans la Gascogne,à 5 km au nord de Mirande par la D939. Belloc constitue une sorte de balcon entre la Baïse et la Petite Baïse qui permet de voir la chaine des Pyrénées avec son Pic du Midi.
Comuna situada en Gasconha .
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1997, un aigat qu'afectèt 42 ectaras deu territòri comunau. Aquestes aigats que deteriorèron la fabrica de produits farmaceutics (especializada dens la produccion de pomadas de calendula officinalis) qui ho destrusida en 2003. Totun, las activitats farmaceuticas que contunhèron dab la produccion de carbon activat vendut sos lo nom de « charbon de Belloc ».
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'abitants que's ei estabilizat desempuèi lo darrèr recensament dab las neishenças deus joens cobles qui son demorats au país entà tornar préner l'expleitada familiau.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La comuna que presenta ua capèra d'estil romanic (sègle XI), situada suu Camin de Sant Jacme, qu'ei mercada aus monuments istorics. Aquesta capèra que ho dedicada a Clamenç Ièr, papa de 89 a 97 que donèt lo son nom a la comuna.
Materiaus de tornar emplegar que testimònian d'ua preséncia galloromana pro importanta. La capèra qu'embarra un sarcofag paleocrestian deu sègle IV en marme de Sent Beat, e vestigis de frescas. Quauques signes lapidaris que son vededers suus murs exteriors.
La glèisa, tornar batesada au sègle XIX e navèrament restaurada, que domina lo center deu vilatge per la soa tor rectangulara.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Bèthlòc e Sent Clamenç sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Bèthlòc e Sent Clamenç sus lo sit de l'Insee


text:
Eugen Ionescu
Eugen Ionescu (nasquèt a Slatina, Romania, lo 26 de novembre de 1909, e mòrt a París, lo 28 de març de 1994) foguèt un escrivan i dramaturg romanés, subretot en lenga francesa, creator e davancièr del Teatre de l'absurd.
Biografia[modificar | modificar la font]
Es mai que mai conegut de son nom en francés, Eugène Ionesco, pasmens que son nom de familha èra Ionescu, segon la classica declinason patronimica romanesa, qu'èra filh de Joan (Ion).
Son paire èra jurista e trabalhava dins l'administracion reiala e sa maire èra filha d'un engenhaire francés que trabalhava pels trens romaneses. Quand Eugen solament aviá cinc ans, la familha migrèt cap a França.
En 1916, lo paire se separa de sa femna e, pertocat e se revelant los sentiments patriotics, quand Romania declarèt la guèrra a Alemanha e a Àustria, tornèt dins son país. Ionescu demorèt amb sa maire e sa sòrre e foguèt obligat de viure dins la carestiá economica. Foguèt internat dins un ostal d'enfants, ont se passèt fòrça mal, e de 1917 a 1919, el e sa sòrre foguèron confisats a una familha de païsans, en Mayenne, al tèrme de Normandia e Bretanha. Aquel periòde venguèt un sovenir astruc de sa vida pel futur escrivan.
Òbra dramatica[modificar | modificar la font]
- La Cantatrice chauve (1950)
- Les Salutations (1950)
- La Leçon (1951)
- Les Chaises (1952)
- Le Maître (1953)
- Victimes du devoir (1953)
- La Jeune Fille à marier (1953)
- Amédée ou comment s'en débarrasser (1954)
- Jacques ou la soumission (1955)
- Le Nouveau Locataire (1955)
- Le Tableau (1955)
- L'Impromptu de l'Alma (1956)
- L'avenir est dans les œufs (1957)
- Tueur sans gages (1959)
- Scène à quatre (1959)
- Rhinocéros (1959)
- Apprendre à marcher (1960)
- Délire à deux (1962)
- Le Roi se meurt (1962)
- Le Piéton de l'air (1963)
- La Soif et la Faim (1965)
- La Lacune (1966)
- Jeux de massacre (1970)
- Macbett (1972)
- Ce formidable bordel! (1973)
- L'Homme aux valises (1975)
- Voyage chez les morts (1980)
Traduccions en occitan[modificar | modificar la font]
- La cantatritz clòscapelada. Traduccion de Maurici Andrieu, 2007


text:
Lampa d'arc
Una lampa d'arc es un sistèma procurant de lutz mejans d'electricitat jos forma d'un arc electric.
Somari
L'arc electric[modificar | modificar la font]
Dempuèi la descobèrta de l'arc electric pel quimista anglés Sir Humphry Davy, en 1809, las recercas foguèron nombrosas. Aviá obtengut un arc de 8 cm de long, aprèp aver menat al comtacte doas latas de carbon ligadas als dos pòls d'una bateria d'elements Volta; entre ambedoas latas se produguèt una flama que se corbava en forma d'arc de cercle jos l'efècte del corrent d'aire caud ascendent, vaqui lo nom de la flama d'arc electric, nom que foguèt conservat fins ara.
Plaçament dels electròdes[modificar | modificar la font]
Per un arc de corrent continú, l'electròde (d'en primièr de carbon) positiu es toujours plaçat sus la partida superòra e se cava a son extremitat un cratèr, pichona depression en forma de calòta esferica concava, qu'es portada cap a incandescéncia. Es lo quite cratèr que produtz la mai granda partida (85 %) de la lutz balhada per l'arc. L'electròde negatiu plaçat en dejós forma una punta erodada que cobrís de nodositats; es menada cap al roge e dona prèp de 10 % de la lutz emesa. Lo quite arc, es a dire las vapors situdas dins l'espaci comprés entre ambedos electròdes dona prèp de 5 % de la lutz emesa. L'arc deu èsser dispausat de biais que lo cratèr siá orientat cap a la superfícia a esclairar e l'electròde negatiu deu èsser mai prima possible, per formar un ecran minim per la lutz produch pel cratèr. L'arc demòra fòrça instable a la variacions de tension o de corrent. Per mermar aquel inconvenient sufisís de plaçar en seria una resisténcia ohmica.
Alucatge de l'arc electric[modificar | modificar la font]
Per alucar un arc, cal sarrar los electròdes, los menar cap al contacte e los alunhar enseguida. Aquela operacion se realiza automaticament.
Evolucion tecnica[modificar | modificar la font]
Usadís dels electròdes[modificar | modificar la font]
Dins l'aire liure[modificar | modificar la font]
A mesure que los electròdes s'usan, un dispositiu los serra per mantenir un alunhament constant. Ambedos electròdes s'usan per combusction, perque l'electròde positiu es mai caud, s'usa mai aviadament. Dins un arc jos 10 ampèrs e de 10 mm de long, l'electròde positiu s'usa de 3 cm per ora. En mejana la durada d'un parelh d'electròdes, per un arc a aire liure, es de 7 oras (foncion de la longor dels electròdes). L'usuadís tròp rapid dels electròdes demòra lo problèma máger, demandant una man d'òbra costosa e los arcs a aire liure an ara desapareguts.
En mitan miègclaus[modificar | modificar la font]
Charles F. Brush, que contribuguèt fòrça al desvelopament de la lampa d'arc, foguèt un dels primièrs a aver l'idèa d'operar l'arc dins un mitan miègclaus. La quantitat d'oxigèn admesa essent escás sufisenta per produire la combustion, los electròdes brutlan fòrça mens aviadament (fins a 150 oras), quitament se lo rendament luminós es mendre al respècte dels arcs a aire liure. La dinamò de Gramme foguèt utilizada per provesir las lampas d'arc amb lo régulator de Serrin, donca en corrent continú.
Las lampas d'arc miègclaus de Brush, e aquela de Thomson-Houston (mai tard General Electric) e d'Adams-Bagnall, foguèron al vam per esclairar los airals comercials, industrials e carrierencs de l'America del Nòrd fins als ans 1910, mas la Primièra Guèrra Mondiala e l'apareisson de las lampas d'incandescéncia de mai fòrta poténcia, menèron a la retirada d'aquela tecnologia. Una granda majoritat de las lampas d'arc acabèron a la ferralha per provesir en municions l'armada pendent la guèrra.
La candela de Jablochkoff[modificar | modificar la font]
Paul Nicolaïewich Jablochkoff aguèt l'idèa simple de plaçar los electròdes pas mai de fácia mas de costat, verticalament. Ambedos electròdes son isolats amb una capa d'argila e l'arc electric se fa al suc d'ambedoas extremitats. Una listròta de carbon fa l'amorsatge. Per obtenir un usadís egal dels electròdes, Jablochkoff pensèt ja a utilizar lo corrent alternatiu. En 1876, un an abans la lampa d'incandescéncia d'Edison, de lampas d'arc de Jablochkoff foguèron utilizada per l'esclairatge de las vias dels grands magazins a París e a Londres. Jablochkoff melhorèt encara las lampas d'arc per far un remplaçament aisit e aviat dels electròdes usats[1],[2]
A l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Las lampas d'arc son utilizadas per totes los projectors de cinèma e per l'esclairaige de l'empont. Las emissions musicalas tele, las mòstras d'artistas utilizant de projectors rotatius nomenats scanners e de projectors de percaç equipats de lampa d'alogenurs metallics (lampas HMI) o lampas de Xenon[3]. Es l'aspècte pontual e poderós de la font qu'es interessant per l'espleitacion optica. Lor vida es de 500 fins a 1 000 oras.
Per l'esclairatge, las lampas d'arc foguèron remplaçadas per las lampas de descarga bassa o nauta pression que se vei per las carrièras e los estadis
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)« Sur quelques imperfections de la bougie de Jablochkoff », Journal Universel d'Électricité, 15 de junh de 1880, sul site cnum.cnam.fr.
- ↑ (fr)« L'éclairage électrique par le système Jablochkoff » - Journal Universel d'Électricité, 10 d'agost de 1881, sul site cnum.cnam.fr.
- ↑ (de) XBO Kino Lampen – Technik und Anwendung, OSRAM GmbH, 1996.


text:
Vizille
Nom desconegut en arpitan (Vizille en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vizille èra una vila fòrta #que se trucava Oppidum Antiquum. Après l'invasion romaine, una via i arribava, en venent de Suze pel Lautaret e la vallée de la Romanche e se dirigissiá cap a Grenòble. Divèrsas fes las Romains lor calguèt renonciar a aquel passatge, refusats pels guerrers Allobroges.
I èra vengut Castra Vigiliae, station militar sus la via romaine. Possession parciala a Modèl:La s- de la abbaye de Clunhic.
Al Mièja Edat, Vizille es cap de-luòc de mandement. Lo enquèsta de 1339, soslinha 17 « fortalicia », dos ostals fòrts an situat en la pleta fortificada (receptum castri). La una es crénelée (merlatata)[1], E es la possession de Guigues Pelissier a descrich cossí : « Item es in eodem recepto ab uno latere demoram domus fortis merlatata guigonis pellicerii E immediate adheret predictis doniono castro e receptis burgum e villa dicte loci visilie »[2]. L'autre a provesit de tres torns. Aquela darrièra a citat coma « domus » en 1290 e es la possession de Arthaude Bertrand. Es en 1339 compausada de « tres grands e anautits torns », apertenent a Jacelme Bertrand e descricha cossí : « Item ab uno latere dicte recepti es domus fortis de jacelmeti bertrandi domicelli in qua sunt tres magne e alte turres »[2]. En 1417, en lo moment de la visita del rempart, lo mèstre dels œuvres demanda al proprietari d'i efectuar dels trabalhs. En 1427, un nòu proprietari n'a investit e lo poder reial ordonne la pas separacion de las bastissas amb las intradas #qu'en dépendent[2].
Preses pels protestants a Modèl:La s-, de contunh pels catòlicos. Lesdiguières, Vengut tinent-general del Dauphiné, recebut lo vièlh castèl e lo #far reconstruire.
Lo 21 de julhet de 1788, en fasent continuament a la Jornada de las Tuiles (7 de junh), dels notables de la region de Grenòble (bourgeois e sustot de juristas) organizen la Assemblada de Vizille en amassant 50 sacerdòts, 165 nòbles e 276 representants del tèrç estat (e entre eles Jean-Joseph Mounier e Antoine Barnave). L'assemblada reclama la reünion dels Estats generales e lo sieu vòt per cap de (e pas per òrdre). Annonciatrice De las reivindicacions democraticas de la Revolucion francesa, l'Assemblada de Vizille es en principi l'expression de l'oposicion a las reformas, sustot fiscalas, de Brienne.
Vizille était une ville forte qui s’appelait Oppidum Antiquum. Après l’invasion romaine, une voie y passait, venant de Suze par le Lautaret et la vallée de la Romanche et se dirigeait vers Grenoble. Plusieurs fois les Romains durent renoncer à ce passage, repoussés par les guerriers Allobroges.
Elle était devenue Castra Vigiliae, station militaire sur la voie romaine. Possession partielle au Modèl:S- de l'abbaye de Cluny.
Au Moyen Âge, Vizille est chef-lieu de mandement. L'enquête de 1339, signale 17 « fortalicia », deux maisons fortes sont situées dans l'enclos fortifié (receptum castri). L'une est crénelée (merlatata)[3], et est la possession de Guigues Pelissier est décrite comme : « Item est in eodem recepto ab uno latere quedam domus fortis merlatata guigonis pellicerii Et immediate adheret predictis doniono castro et receptis burgum et villa dicti loci visilie »[2]. L'autre est pourvue de trois tours. Cette dernière est citée comme « domus » en 1290 et est la possession d'Arthaude Bertrand. Elle est en 1339 composée de « trois grandes et hautes tours », appartenant à Jacelme Bertrand et décrite comme : « Item ab uno latere dicti recepti est domus fortis de jacelmeti bertrandi domicelli in qua sunt tres magne et alte turres »[2]. En 1417, lors de la visite du rempart, le maître des œuvres demande au propriétaire d'y effectuer des travaux. En 1427, un nouveau propriétaire en est investi et le pouvoir royal ordonne la non séparation des bâtiments avec les revenus qui en dépendent[2].
Pris par les protestants au Modèl:S-, puis par les catholiques. Lesdiguières, devenu lieutenant-général du Dauphiné, acquit le vieux château et le fit reconstruire.
Le 21 juillet 1788, faisant suite à la Journée des Tuiles (7 juin), des notables de la région de Grenoble (bourgeois et notamment juristes) organisent l'Assemblée de Vizille réunissant 50 prêtres, 165 nobles et 276 représentants du tiers état (et parmi eux Jean-Joseph Mounier et Antoine Barnave). L'assemblée réclame la réunion des États généraux et leur vote par tête (et non par ordre). Annonciatrice des revendications démocratiques de la Révolution française, l'Assemblée de Vizille est d'abord l'expression de l'opposition aux réformes, notamment fiscales, de Brienne.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 31.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Élisabeth Sirot 2007, p. 61.
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 31.


text:
1017
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1017 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Associacion au tròne de França d'Uc, fiu ainat de Robèrt II.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la conquista bizantina de Bulgaria afeblida per sei desfachas deis annadas precedentas e sei divisions intèrnas. Dins lo corrent de l'annada, Ivan Vladislav, lo tsar novèu dei Bulgars, foguèt desfach en Pelagònia onte lei Bizantins conquistèron divèrsei plaças fortificadas.


text:
Echinoidea
Los Orsins (equinids) son de creaturas de mar espinosas vivent dins totes los oceans del mond. La talha mejana adulta es entre 3 e 14 cm.
Son d'invertebrats marins de l'embrancament dels Echinodermata (Equinodèrmes), del grèc echinos, « espina » e derma « dèrma ». Son de parents pròches dels congombres de mar e de las estelas de mar.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lor còs esferic es protegit per una cauquilha dura o entièrament recobèrta d'espinas aceradas.
Se desplaçan lentament en utilizant lors espinas mobilas e lors podias o pseudopòdis (pichons tubes situats entre las espinas, emplenats d'aiga e que fan ventosa a lor extremitat). Aqueles podias constituisson l'aparelh ambulacrari de l'orsin.
Plaça dels orsins dins lo mond animal[modificar | modificar la font]
Lista de las sosclassas[modificar | modificar la font]
- sous-classe Euechinoidea Bronn, 1860
- superòrdre Atelostomata Zittel, 1879
- òrdre Cassiduloida Claus, 1880
- òrdre Spatangoida Claus, 1876
- superòrdre Diadematacea Duncan, 1889
- òrdre Diadematoida Duncan, 1889
- òrdre Echinothurioida Claus, 1880
- òrdre Pedinoida
- superòrdre Echinacea Claus, 1876
- òrdre Arbacioida Gregory, 1900
- òrdre Echinoida Claus, 1876
- òrdre Phymosomatoida
- òrdre Salenioida
- òrdre Temnopleuroida Mortensen, 1942
- superòrdre Gnathostomata Zittel, 1879
- òrdre Clypeasteroida A. Agassiz, 1872
- òrdre Holectypoida Ducan, 1889
- superòrdre Atelostomata Zittel, 1879
- sous-classe Perischoechinoidea M'coy, 1849
- òrdre Cidaroida Claus, 1880
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 157821 Echinoidea Leske, 1778 (en)
- Paginas sus la lantèrna d'Aristòtel
- L'orsinada


text:
Samuel Hanaguid
Lo rabin Samuel Hanaguid (שמואל הלוי בן יוסף הנגיד Sh'muel ha-Levi ben Yosef ha-Nagid en ebrieu), conegut tanben coma Samuel ibn Nagrella (أبو إسحاق إسماعيل بن النغريلة Abu Ishaq Isma'il bin Naghrillah en arabi) (993-1055) foguèt un poèta e filosòf judèoespanhòl de la tribú de Leví. Sos contemporanèus l'apelavan « ha-Naguid » 'lo Prince'. Nasquèt a Mérida e s'eduquèt a Còrdoa. A consequéncia de las luchas dins lo Califat migrèt a Malaga, ont ensenhèt l'arabi. En 1020 trabalhava coma secretari (katib) dels reis Ziries de Granada. En 1027 foguèt investit amb lo títol de Naguid o prince de las alkhamas josievas del reialme de Granada e visir del rei Hatús de Granada. En 1038 trabalhèt coma general de las armadas del rei Badis e luchèt pendent vint ans contra los reialmes Taifas vesins: Sevilha, Malaga, Almeria, Carmona. Protegiguèt ferventament la sciéncia josieva e los estudis talmudics e entreprenguèt un ambiciós prètzfach erudit e literari, interessat especialament pel talmud]isme e la gramatica; sostenguèt de polemicas sus las errors de l'Islam. Foguèt un grand poèta elegiac que lamentava l'abséncia de parents e d'amics e l'inestabilitat de las causas umanas, en mai de las orrors de la guèrra. Lèu totas sas composicions se remarcan per lor eminéncia morala e filosofica, pròcha dins cèrtes aspèctes de la poesia futura de Francisco de Quevedo. Divan es un recuèlh de la màger part de son òbra poetica, qu'inclutz de composicions poeticas en ebrieu amb d'influéncia de tèmas e de formas aràbias. Demest sas òbras poeticas ressortisson Ben Tehillim (Filh dels Psalmes), Ben Michlé (Filh dels Provèrbis) e Ben Qohélet (Filh de l'Eclesiastès), que son d'inspiracion biblica totes. Escriguèt tanben en pròsa l'Entratge al Talmud e lo Libre de la riquesa. Escriguèt tanben de poesia profana de tematica variada que compren dempuèi composicions militaras e politicas fins a poèmas amoroses e elegiacs. Foguèt rival d'Avicebron.


text:
Categoria:Article de traduire/ca
- Contributors : Traductors dempuèi lo catalan - Relectors dempuèi lo catalan
- Paginas de traduccions : Article de traduire - En cors de traduccion - Articles de tornar legir - Articles en cors de relectura - Traduccion acabada - Totas las paginas de traduccion dempuèi lo catalan
- Projècte:Seguit dels articles de qualitat de las autras wikipèdias/Catalan
- Activitat sus las traduccions dempuèi lo catalan
- Per vos inscriure coma contributor, utilizatz una e/o l’autra d'aquelas boitas d'utilizaire sus vòstra pagina personala :
{{Boita d’utilizaire|ca-3|Traduccion|Traduccion/ca}}
{{Boita d’utilizaire|ca-3|Relector|Traduccion/ca}}
- Ajuda : Tota l'ajuda - Tavèrna Mi sekigas - Bòts - Consultants - Modèls - Espleches
- Lengas : Anglés - Arabi - Alemand - Chinés - Castelhan - Italian - Catalan - Latin - Neerlandés - Polonés - Portugués - Rus - Suedés - Autras lengas
- Archius per mes : setembre 2014 - agost 2014 - julhet 2014 - Totes los archius
- Archius per estatut : Demandas - En cors - De tornar legir - En relectura - Acabadas
- General : Activitat sul projècte - Daissar un messatge - Paginas de seguit de traduccion - Seguit dels AdQ d'autras lengas
Articles dins la categoria « Article de traduire/ca »
Aquesta categoria conten los 7 articles seguents.


text:
Glucid
Un glucid (tanben aperat sacarid) qu'ei ua molecula organica de formula generau Cn(H2O)p. Com aquesta formula e sembla d'estar ua combinason d'aiga (H2O) dab atòms de carbòni, los glucids que son tanben aperats idrats de carbòni. Aquestas moleculas que son ua hont d'energia (com ac son tanben los lipids e las proteïnas). Los organismes vius autotròfs que sintetizan glucids a partir d'ua hont d'energia (la lutz deu só) mentre qui los organismes eterotròfs qu'an besonh de trobar dens la loa alimentacion la loa hont de glucids.
Los glucids que poden estar formats d'ua simpla molecula (com la glucòsa), (dens aqueth cas que son qualificats de monosacarids), o formar polimèrs de monosacarids (en ligant mantun sacarides enter eths) aperats polisacarids (com l'amidon o la cellulòsa).
Monosacarids[modificar | modificar la font]
Los monosacarids que son glucids constituits d'ua sola cadena de carbòni acabada per un grop aldeïd o cetòna ; los autes carbònis que son ligats a un grop idroxil (OH) ; segon lo nombre de carbònis que son : dab tres, triòsas (lo mei simple), dab quate, tetròsas, dab cinc, pentòsas e, fin finala, dab sheis, exòsas.


text:
Notícies
Divendres 25.01.2013 08:27
Autor/s: Traducció de Floran Corradin
Lo Parlement de Catalogne aprove la dècllaracion de sôverenetât
Traducció en arpità
Prèambôlo
Lo poplo de Catalogne, tot du long de son histouère, at manifèstâ dèmocraticament la volontât de se ôtogovèrnar, atot l’objèctif d’amèlyorar lo progrès, lo bienétre et l’ègalitât d’oportunitâts de tota la populacion, et por renforciér sa prôpra cultura et sa identitât colèctiva.
L’ôtogovèrn de Catalogne se fonda étot sur los drêts historicos du poplo catalan, dens les sines enstitucions sèculiéres et dens la tradicion juridica catalana. Lo parlementarismo catalan at son fondement u Moyen-Âjo, atot les assemblâs de ‘Pau i Treva’ et de la ‘Cort Comtal’.
U sièclo XIV se crèe la ‘Diputació del General ou Generalitat’, que avouéc lo temps acquerét adés més ôtonomia tant que a fonccionar, pendent los sièclos XVI et XVII, coment govèrn du ‘Principat de Catalunya’. La chête de Barcelona en 1714, côsa de la guèrra de Succèssion, comportat que Felipe V abolésse avouéc lo ‘Decret de Nova Planta’ lo drêt public catalan et les enstitucions d’ôtogovèrn.
Ceti chemin historico est étâ comon atot d’ôtros tèrritouèros, chousa que at composâ un comon èspâço lengouistico, culturèl, sociâl et èconomico, avouéc vocacion de lo renforciér et de lo encoragiér a comenciér de la recognessence mutuèla.
Pendent tot lo sièclo XX la volontât de se ôtogovèrnar des catalanes et des catalans est étâ una constante. La crèacion de la ‘Mancomunitat de Catalunya’ en 1914 suposat un premiér pâs vers la rècupèracion de l’ôtogovèrn, que fut abolia de la dictatura de Primo de Rivera. A la procllamacion de la Seconda Rèpublica èspagnola en 1931 se constituat un govèrn catalan avouéc lo nom de ‘Generalitat de Catalunya’, que se balyét un Statut d’Ôtonomia.
La Generalitat fut tôrna abolia en 1939 du g·ènèral Franco, que enstalat un règ·imo dictatorièl jusque u 1975. La dictatura devét fére los comptos avouéc una rèsistence activa du poplo et du govèrn de Catalogne. Ètapa capitâla de la luta por la libèrtât est la crèacion de l‘Assemblea de Catalunya’ en 1971, devant que la rècupèracion de la Generalitat, atot caractèro provisuèro, avouéc lo retôrn en 1977 de son prèsident en ègzil. En la transicion dèmocratica, et dens lo contèxto du nôf sistèmo ôtonomisto ètabli de la constitucion èspagnola du 1978, lo poplo de Catalogne aprovat a travèrs referèndom lo statut d’ôtonomia de Catalogne en 1979, et tegnét les premiéres èlèccions u Parlement de Catalogne en 1980.
Los dèrriérs ans, sur la rota de l’aprofondement dèmocratico, una maj·oritât de les forces poltiques et sociâles catalanes at empulsâ mesures de transformacion du tablô politico et juridico. Ples de rècent, lo mémo procès de rèfôrma de l’Èstatut d’Autonomia de Catalunya comenciê du parlement l’an 2005. Les dificultâts et les nègacions solevâyes des enstitucions de l’ètat èspagnol, por totes bâsteye la sentence du Tribunal Constitucional 31/2010, comportont un arrét radicâl de l’èvolucion dèmocratica des voluntâts colèctives du poplo catalan dens de l’ètat èspagnol et crèont les bases por una envolucion en l’ôtogovèrn, que houé se pôt manifèstar ren que dedens ses fôrmes politiques, compètencièles, financiéres, sociâles, culturèles et lengoustiques.
D’un mouél de maniéres, lo poplo de Catalogne at manifèstâ la volontât de supèrar l’actuèla situacion de bloc a l’entèrior de l’ètat èspagnol. Les emposentes manifèstacions, cela du 10 de julyèt 2010, desot lo mot ‘Som una nació, nosaltres decidim’ (Nos sens una nacion, nosôtres dècidens) et cela du 11 de septembro du 2012, desot lo mot ‘Catalunya nou estat d’Europa’ (Catalogne nôvo ètat d’Eropa), sont l’èvidence du refus de la populacion envers la manca de rèspèct ux dècisions du poplo de Catalogne.
Lo 27 de septembro du 2012, a travèrs la rèsolucion 742/IX, lo Parlement de Catalogne constatat la nècèssitât que lo poplo de Catalogne possésse dètèrmenar librament et dèmocraticament son futur colèctif por lo méten d’una consulta. Les dèrriéres èlèccions du Parlement de Catalogne du 25 de novembro du 2012 ant manifèstâ et confirmâ ceta volontât de maniére cllâra et pas èquivoca.
Por chavonar cet procès, lo Parlement de Catalogne, rèuni en la premiére sèssion de la X lègislatura, et en reprèsentacion de la volontât de la popolacion de Catalogne manifèstâye dèmocraticament ux dèrriéres èlèccions, formule la suiventa dècllaracion de sôverenetât et du drêt dècidar du poplo de Catalogne.
Dècllaracion de sôverenetât et du drêt dècidar du poplo de Catalogne
D’acôrd atot la volontât maj·oritèra manifèstâye dèmocraticament du poplo de Catalogne, lo Parlement de Catalogne ètablét de comenciér lo procès por rendre èfèctif l’ègzèrcice du drêt de dècidar de maniére que los citoyens et les citoyènes de Catalogne posséssont dècidar lor futur politico colèctif, selon los siuvents principos:
-Sôverenetât. Lo poplo de Catalogne at, por des rêsons de legetimitât dèmocratica, caractèro de sujèt politico et juridico sôveren.
-Legetimitât dèmocratica. Lo procès de l’ègzèrcice du drêt de dècidar serat scrupolosament dèmocratico, garantissent espèciâlament la pluralitât des chouèx et lo rèspèct por tôs, por lo méten de la dèlibèracion et du dialogo u sen de la sociètât catalana, atot lo bout que lo rèsultat seye l’ èxprèssion maj·oritèra de la volontât populèra, que serat lo garant fondementâl du drêt de dècidar.
-Transparence. Se rendront disponiblos tôs los enstruments nècèssèros perce que l’ensemblo de la populacion et la sociètât civila catalana posséssont avêr tota l’enformacion et la cognessence prècisa por l’egzèrcice du drêt de dècidar et se nen encorageye la participacion a l’entèrior du procès.
-Dialogo. Se dialoguerat et se nègociyerat avouéc l’ètat èspagnol, les enstitucions eropènes et l’ensemblo de la comunôtât entèrnacionâl.
-Cohèsion sociâla. Se garantirat la cohèsion sociâla et tèrritoriâla du payis et la volontât plusiors côps manifèstâye de la sociètât catalana de mantenir Catalogne coment un sol poplo.
-Eropèismo. Se dèfendront et se encorageront los principos fondementâls de l’Union Eropèa, de façon particuliére los drêts fondementâls des citoyens, la dèmocracie, l’engagement u bienétre, la solidaritât entre los poplos d’Eropa et lo pari por lo progrès èconomico, sociâl et culturèl.
-Lègâlitât. S’utiliseront totes les possibilitâts ègzistentes por renforciér la dèmocracie et l’ègzèrcice du drêt de dècidar.
-Rolo principâl du parlement. Lo parlement, coment enstitucion que reprèsente lo poplo de Catalogne, at un rolo principâl en ceti procès et, d’ense, se devront acordar et rèalisar los mècanismos et les dinamiques de travaly que garantéssont ceti principo.
-Participacion. Lo Parlament de Catalunya et lo Govern de la Generalitat dêvont fére participants actifs en tot ceti procès tot lo mondo local, et lo ples grant nombro de forces politiques, agents èconomicos et sociâls, et entitâts culturèles et civiques du noutron payis, et rèalisar los mècanismos que garantéssont ceti principo.
Lo Parlement de Catalogne encorage l’ensemblo des citoyens et citoyènes a étre actifs et protagonistos de ceti procès dèmocratico de l’ègzèrcice du drêt de dècidar du poplo de Catalogne.
Palès du parlement, 23 de janviér du 2013


text:
Nucleotid
Un nucleotid qu'ei ua molecula compausada d'un sucre pentòsa, d'un grop fosfat e d'ua basa azotada, sia ua purina, sia ua pirimidina. Las divèrsas menas de nucleotids qu'entran dens la composicion de macromoleculas com l'ADN e los ARN, mes tanben dens la composicion de moleculas mei petitas com l'adenosina trifosfat (abreujada ATP) o lo coenzim A (CoA), d'ua importància màger dens lo metabolisme deus èstes vius.
Composicion[modificar | modificar la font]
Los nucleotids que son diferents segond que pertanhin a ua molecula d'ADN (que son alavetz aperats desoxiribonucleotids) o d'ARN (dens aqueth cas que's tracta de ribonucleotids).
- En ambs cas, qu'ostendan un acid fosforic de medisha composicion H3PO4
- Lo lor sucre pentòsa qu'ei, respectivament, la ribòsa peus ribonucleotids e la desoxiribòsa peus desoxiribonucleotids.


text:
22
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 22 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Africa, lo cap numide Tacfarinas s'agitèt tornarmai après sa desfacha de 18. Mandèt una ambaissada a Roma per demandar lo drech per seis òmes e eu de s'installar en permanéncia sus de territòris romans d'Africa. Dins lo cas d'un refús, menacèt d'acomençar una guèrra novèla còntra lei possessions romanas dau nòrd-oèst african. Pasmens, aquò mau capitèt car l'emperaire Tibèri considerèt la menaça coma una insulta. Ansin, foguèron lei Romans qu'ataquèron lei premiers. Ganhèron unei batalhas e Tacfarinas foguèt obligit de se retirar dins lo desèrt. Dins aquò, refusèt de se sometre e contunièt lei combats fins a sa mòrt doas annadas pus tard.


text:
Tièri
Tièri[1] (Thiéry en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En culminant a 1050 mètres d'altitud, Thiéry es un vilatge aupin mes al centre d'un circ montagneux boisé. La municipalitat arribada a una superficie de 2224 a #que 1158 li cal de bòsques. La vila, perque antany i i aviá un castèl, es un luòc pittoresque perché en sentinelle sus un esperó rocós. La municipalitat de Thiéry domina la vallée del Var, las gargamèlas del Cians, la famosa vallée de la Arzilagne e lo vallon de Thiéry.
Lo ruisseau del Arzilagne, fluint-se'n contrebas de Thiéry, s'acaba en una cascade vertigineuse de 110 mètres de casuda d'aiga. Cela ludut val d'en un autre luòc lo quatren luòc dels mai anautitas cascades d'Euròpa. Se pòt percebre furtivement la part anautita d'aquela cascade a partir de la rota de las Gargamèlas del Cians #que condusís a la station de Beuil-Valberg.
Culminant à 1050 mètres d’altitude, Tièri est un village alpin placé au centre d'un cirque montagneux boisé. La commune atteint une superficie de 2224 ha dont 1158 ha de forêts. La cité, car autrefois il y avait un château, est un site pittoresque perché en sentinelle sur un éperon rocheux. La commune de Tièri domine la vallée du Var, les gorges du Cians, la fameuse vallée de l’Arzilagne et le vallon de Thiéry.
Le ruisseau de l’Arzilagne, s’écoulant en contrebas de Tièri, se termine en une cascade vertigineuse de 110 mètres de chute d’eau. Cela lui vaut d’ailleurs la quatrième place des plus hautes cascades d’Europe. On peut apercevoir furtivement la partie haute de cette cascade à partir de la route des Gorges du Cians qui conduit à la station de Beuil-Valberg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble de Thiéry, d'après la siá celèbra legenda, i auriá #èsser la proie de las flamas a divèrsas recuperacions e las pèiras noircies dels murs ne son un testimoniatge estonant. La paraula « tubans » ven de « tubassine » #que significa épaisse sahumada en patois locala. N'efièch, antany, los paysans illuminavan lo sieu ostal a l'ajuda de tesas de bòsques résineux trucats « lumés », #lo que ocasionavan de fòrtas e épaisses de fums grasses. Aquelas enfumaient l'interiora dels ostals e, per la meteissa escasença, los abitants. Aiçò explica alavetz lo appellation « Pòble dels Tubans » #que significa en realitat « Pòbli dels Enfumés ».
Pendent de nombroses ans, lo pòble de Thiéry a #èsser lo graèr a blat del costat. N'efièch, aiçò èra aicí #que se trobava lo melhor gra e los camps de blat se trobavan essencialament als alentours del pòble (dempuèi lo fons del vallon de Thiéry, en transeünt per la Gargamèla fins al Caulet de Astier e egalament a la Villa-Soubère). Un dicton celèbre illustrava plan aquel estat en fach : èra tanben malaisit de trobar Thiéry sens grands #que Villars sens vin !
Le village de Tièri, d’après sa célèbre légende, aurait été la proie des flammes à plusieurs reprises et les pierres noircies des murs en sont un témoignage frappant. Le mot « tubans » vient de « tubassine » qui signifie épaisse fumée en patois local. En effet, autrefois, les paysans éclairaient leur maison à l'aide de torches de bois résineux appelés « lumés », lesquels occasionnaient de fortes et épaisses fumées grasses. Celles-ci enfumaient l'intérieur des maisons et, par la même occasion, les habitants. Ceci explique alors l'appellation « Village des Tubans » qui signifie en réalité « Village des Enfumés ».
Pendant de nombreuses années, le village de Tièri a été le grenier à blé du canton. En effet, c'était ici que l'on trouvait le meilleur grain et les champs de blé se retrouvaient essentiellement aux alentours du village (depuis le fond du vallon de Tièri, en passant par la Gorge jusqu'à la Col d'Astier et également à la Villa-Soubère). Un dicton célèbre illustrait bien cet état de fait : il était aussi difficile de trouver Tièri sans grains que Villars sans vin !


text:
Enid Blyton
Enid Mary Blyton, tanben coneguda coma Mary Pollock (East Dulwich, Londres, 11 d'agost de 1897-Londres, 28 de novembre de 1968) foguèt una escrivana anglesa, especialista del genre de literatura per enfants. Escriguèt mai de 600 romans e un de sos personatges mai famoses es Noddy. Es dels autors mai revirats mondialament segon l'Index Translationum e sos libres son estats venduts a mai de 600 milions d'exemplars. Demest los autres personatges famoses creats per l'escrivana figuran The famous five, d'enfants que forman un grop de quatre joves e un gos.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enid Blyton nasquèt en 1897 dins lo barri d'East Dulwich de Londres. Èra l'ainada de Thomas Carey Blyton, un cotelièr del país, e de Theresa Mary Blyton (nascuda Harrison). De 1907 a 1915, anèt a l'escòla St. Christopher a Beckenham ont mostrèt sas capacitats intellectualas e capitèt d'èsser de longa la primièra de sa classa. S'interessava ja a l'espòrt e a la literatura mas èra pas atirada per las matematicas. Faguèt tanben de musica e aprenguèt a tocar lo piano, mas malgrat que semblava d'aver un cèrt talent per l'instrument, aguèt d'abandonar los estudis musicals pr'amor de seguir una formacion d'ensenhaira.
Foguèt nomenada a Bickley e Surbiton ont demorèt cinc ans. Durant aquel temps s'avodava a escriure e aital publiquèt son primièr libre, un recuèlh de poèmas Child Whispers en 1922. Aprèp la Primièra Guèrra Mondiala, en 1924 se maridèt amb Hugh Alexander Pollock, un eròi de la guèrra. Aprèp lo conflicte, aqueste èra vengut responsable de colleccion dins un ostal d'edicion fondat per George Newnes. Amassa se partiguèron installar dins lo Buckinghamshire] e finalament se crompèron una proprietat sonada Green Hedges a Beaconsfield.


text:
Le Corbusier
Charles-Édouard Jeanneret, mai conegut coma Le Corbusier (La Chaux-de-Fonds, Soïssa, 6 d'octobre de 1887 - Ròcabruna Cap Martin, 27 d'agost de 1965) foguèt un arquitècte e un dessenhador francosoïs que revolucionèt l'arquitectura amb un estil modèrn, e qualificat tanben d'"internacional", fach de formas geometricas. Es considerat coma un dels principals representants del movement modèrn, amassa amb Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius, Alvar Aalto o Theo van Doesburg demest mantun autre.
Amb una carrièra professionala que se perlonguèt sus mai de cinc decadas, Le Corbusier se situèt demest los pionièrs dins l'estudi del melhorament de las condicions de vida dels abitants de las vilas grandas. Construsiguèt de bastiment dins mantun continent, que siá en Euròpa, en Índia, en Russia o en America.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Mannheim es una vila alemanda del Land de Baden-Württemberg. Sa populacion èra estimada a 307 640 abitants en 2005. Sa superfícia totala es 144,96 km².
La vila de Mannheim, Alemanha.
-
La primièra bicicleta, fabricada a Mannheim per Karl Freiherr von Drais en 1817
-
La primièra automobila, fabricada a Mannheim per Carl Benz en 1885
-
Talhièr de trabalh Carl Benz a Mannheim (T6, 11)
-
Panèl oficial de la rota « Bertha Benz Memorial Route », en sovenir de la primièra longa distància realizada en automobila de Mannheim cap a Pforzheim en 1888 (104 km)


text:
The Puppini Sisters
The Puppini Sisters es un trio feminin anglés de pop/jazz especializat dins lo cant a cappella en utilizar la tecnica d'armonia pròcha, plan populara dins las annadas 1940. La formacion, creada en 2004 a Londres, compren actualament las fondadoras l'italiana Marcella Puppini, l'anglesa Kate Mullins e puèi Emma Smith qu'integrèt lo grop en 2012. Lo nom del grop s'inspira d'una formacion celèbra, The Andrew Sisters, en utilizar lo nom d'una de las fondadoras coma se foguèssen sòrres.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Betcha Bottom Dollar (2006)
- The Rise and Fall of Ruby Woo (2007)
- Christmas with The Puppini Sisters (2010)
- Hollywood (2011)


text:
Nematomorpha
Los nematomòrfes (Nematomorpha) son de vèrms non-segmentats del còrs cilindric. Son extrèmament longs e fins. Lor cap es de meteissa largor que lo còrs. Mesuran en mejana de 0,5 a 2,5 mm de diamètre per 10 a 70 cm de longor, la femèla es mai longa que lo mascle. Tanben son apelats gordian a causa de l'impression que balhan de far de noses complicats amb lor còrs.
Ecologia[modificar | modificar la font]
Se rencontra de nematomòrfes dins totes los environaments aquós : aigas doças, aigas saladas, tèrras umidas. Los adultes an una vida liura mentre que las larvas son sistematicament parasitas d'un artropòde. La larva dintra dins la cavitat corporala de l'òste amb l'ajuda d'una trompa provesida de croquets. S'i desvolopa e, un còp la metamorfòsi efectuada, un adulte vermifòrme acaba per sortir. Dins lo cas d'un òste terrèstre la larva pòt arribar, per un mejan encara desconegut, a lo manipular per lo far rejónher un punt d'aiga.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Se compta 325 espècias repartidas en 2 classas.
Classas e òrdres
- Classa dels Gorgioida
- Classa dels Nectonematoida
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Nematomorpha (en)
- Referéncia ITIS : TSN 64183 Nematomorpha Vejdovsky, 1886 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Nematomorpha (en)
- Referéncia NCBI : Nematomorpha (en)


text:
Ajuda:Recèrca
Per defaut, lo motor de recèrca de Wikipèdia recèrca los articles comprenent almens un dels tèrmes indicats. Per recercar d’articles comprenent totes los mots recercats, devètz ajustar un + davant cada mot; per exemple, devètz utilizar la sequéncia +Monty +Python al luòc de Monty Python que recercarà solament los articles contenent Monty e/o Python per obténer d’informacions sul grop d'umoristas. La foncion de recèrca fonciona doncas pas coma Google, que considèra per defaut que totes los tèrmes de la recèrca devon èsser incluses.
De còps, la foncion de recèrca de Wikipèdia es temporàriament desactivada per solatjar la carga del servidor. Dins aqueste cas, podètz totjorn efectuar una recèrca sul títol dels articles, mas solament dins lo o los namespaces qu’avètz causits dins vòstras preferéncias. Per una recèrca sus tot lo tèxt, podètz utilizar un motor de recèrca coma Google.
Somari
- 1 Recèrca dins Wikipèdia amb Google
- 2 Ajuda a la redaccion d'articles : Lumrix
- 3 Foncion de recèrca de Wikipèdia (de còps desactivada)
- 3.1 Limitar la recèrca
- 3.2 Defugissètz los mots corts e los mots fòrça frequents
- 3.3 Majusculas e letras accentuadas
- 3.4 Mots contenent de caractèrs especials
- 3.5 Mots contenent un apostròf
- 3.6 Namespaces recèrcas per defaut
- 3.7 Las redireccions se pòdon exclure
- 3.8 La recèrca concernís lo tèxt font
- 3.9 La pagina existís, mas lo motor la tròba pas
- 4 Recèrca amb TomeRaider
Recèrca dins Wikipèdia amb Google[modificar | modificar la font]
En seguissent los ligams çai-jos, podètz utilizar lo motor de recèrca Google per efectuar una recèrca dins Wikipèdia dins totas las lengas. Google permet d'efectuar de recèrcas dins totes los namespaces.
Google met a jorn sos indèxes environ un còp per mes; la recèrca es doncas fondada sul contengut de Wikipèdia a aqueste moment coma sul tèxt afichat per un navegador, e non pas sul tèxt font tal coma apareis dins la boita d'edicion. La recèrca amb Google es pus rapida que la de Wikipèdia.
Aprèp aver trobat un article podètz causir de veire la version actuala sus Wikipèdia o la version pus anciana utilizada per Google.
Supression del parà pertocant Acapedia car non occitanofòn
- Utilizatz Google per recercar dins Wikipèdia (en francés solament) ;
- Utilizatz Google per recercar dins Wikipèdia (dins la màger part de las lengas).
S'utilizatz sovent Google per efectuar de recèrcas, podètz envisatjar d'installar la barra d'espleches Google.
Recèrca avançada amb Google[modificar | modificar la font]
Mas lo biais mai complet de recercar dins wikipèdia amb Google es d'utilizar la pagina http://www.google.fr/advanced_search?hl=fr amb sa bíblia Google dins la man ... Plan segur, metre fr.wikipèdia.org dins la casa adeqüada.
Ajuda a la redaccion d'articles : Lumrix[modificar | modificar la font]
Alara que google es un motor de recèrca generalista permetent d'efectuar una recèrca dins lo contengut de Wikipèdia, wiki.lumrix.net/fr/ es un motor de recèrca especializat sus Wikipèdia permetent de trobar particularament rapidament lo títol d'un article.
Es ideal per de contributors que cèrcan de trobar los ligams intèrnes que se rapòrtan al subjècte (se parla de wikificacion dins lo girgon de Wikipèdia). Permet en particular d'evitar de far de ligams cap a de paginas d'omonimia. Per exemple, se desiratz d'ajustar un ligam sus la vila de Viena, lumrix aficharà instantanèament las possibilitats seguentas :
Viena
Viena (Àustria)
Vinhana (departament)
Viana (Isèra)
Aquò vos permet d'evitar de far un ligam cap a Viena alà ont desiratz d'orientar vòstres lectors cap a Viena (Àustria)
Lumrix existís pels principals wikipèdias dins d'autras lengas, e es doncas util per trobar de ligams interlengas dins los articles que n'an pas encara.
Foncion de recèrca de Wikipèdia (de còps desactivada)[modificar | modificar la font]
Qualques conselhs concernent la boita de recèrca apareisson sus cada pagina de Wikipèdia.
Limitar la recèrca[modificar | modificar la font]
Al contrari de Google, lo mòde de recèrca per defaut de Wikipèdia mòstra dins sos resultats las paginas contenent un o maites mots de la requesta.
Per exemple motor recèrca tròba maitas paginas contenent solament lo mot recèrca sens lo mot motor o solament lo mot motor sens lo mot recèrca en mai de las paginas que cercatz probablament e que contenon los dos mots al còp.
Per limitar la recèrca a las paginas contenent totes los mots de la requesta, devètz ajustaz un + davant cada mot : +motor +recèrca balhan unicament las paginas contenent los dos mots, coma lo mòde per defaut de Google.
Podètz tanben recercar una expression en metent los mots entre verguetas : « motor recèrca » remanda un ensemble de responsas pus restrench, que contenon pas solament los dos mots, mas que los contenon dins l'òrdre.
Per exclure las responsas contenent certans mots, metètz un « - » al començament : motor -recèrca
Defugissètz los mots corts e los mots fòrça frequents[modificar | modificar la font]
Se vòstra recèrca compren de mots fòrça frequents (coma lo, un, quand, que, tot, etc.), fòrça tròp d'articles seràn trobats. Per evitar aquesta situacion, la recèrca ignòra los mots de tres letras o mens. Dins aqueste cas, podètz recomençar la recèrca en ometent aquestes mots.
Majusculas e letras accentuadas[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de recèrca fa pas de distincion entre minusculas e capitalas e parièrament per las letras accentuadas. Atal, las recèrcas de fortran, Fortran e FORTRAN, Gleisa e Glèisa o encara Islâm e islam retornan lo meteis resultat.
Mots contenent de caractèrs especials[modificar | modificar la font]
D’aquí enlà, la recèrca d'un mot contenent un caractèr especial, coma dins Königsberg, la situacion es diferenta segon que lo caractèr ö es representat en intèrne coma un caractèr unic o es representat coma una entitat html, siá ö. Dins lo primièr cas, la recèrca en utilizant simplament Konigsberg o Königsberg retornarà un resultat. Dins lo segond cas, non, çò qu’es una error lèu corregida. Vejatz tanben Ajuda:Caractèrs especials.
Mots contenent un apostròf[modificar | modificar la font]
Se, dins un article, un mot apareis amb un apostròf (single quote), podètz solament lo trobar en fasent la recèrca amb lo mot e l'apostròf. Coma aquò es rarament desirable, val mai d'utilizar de verguetas dins los articles o de metre los mots en italica, car aqueste problèma es alara inexistent.
Per exemple « Mu'ammar » pòt èsser trobat unicament se la recèrca es efectuada exactament d’aquesta manièra e pas autrament.
Namespaces recèrcas per defaut[modificar | modificar la font]
La recèrca aplica solament pels namespaces seleccionats dins las Preferéncias. Per recercar dins d'autres namespaces, los cal seleccionar en bas de la pagina donant los resultats d'una recèrca. Segon los browsers, aicestes pòdon encara èsser seleccionats del meteis biais qu'una recèrca precedenta mas son pas mai actius ! Per èsser segur, deseleccionatz puèi seleccionatz-los tornarmai.
Las redireccions se pòdon exclure[modificar | modificar la font]
Podètz seleccionar o deseleccionar lo boton « Inclure las paginas de redireccions » dins la boita « Recercar dins los espacis » en bas de la pagina donant los resultats d'una recèrca.
La recèrca concernís lo tèxt font[modificar | modificar la font]
La recèrca concernís lo tèxt font, valent a dire lo tèxt qu’apareis dins la boita d'edicion e non pas çò qu’apareis quand se visualiza simplament una pagina. Aquesta distincion concernís los ligams, los ligams interlengas, los caractèrs especials (s'un « ê » es encodat coma « ê » se pòt trobar en fasent la recèrca sus ecirc), etc.
La pagina existís, mas lo motor la tròba pas[modificar | modificar la font]
Per de rasons d'eficacitat, los cambiaments fòrt recents son pas totjorn preses en compte dins la recèrca.
A certans moments, lo motor de recèrca pòt utilizar un indèx qu'es pas a jorn. Aquesta situacion es temporària.
Recèrca amb TomeRaider[modificar | modificar la font]
S'utilizatz la basa de donadas TomeRaider basa podètz efectuar de recèrcas fòra linha o de recèrcas sus de parts de mots.


text:
Dilma Rousseff
Dilma Vana Rousseff, economista e femna politica nascuda en 1947 d'un paire bulgar, es la presidenta actuala de Brasil. Comencèt son mandat lo 1èr de genièr de 2011.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascuda en una familha de classa mejana a Belo Horizonte, Dilma s'interessèt al socialisme dins la siá joenessa, après lo còp d'estat de 1964. Se jonhèt lèu a d'organizacions que luchèron contra la dictatura militar. Las siás activitats dins aquelas organizacions es considerada subjècte de polemica, e mai se ela declare aver jamai participat a la lucha armada. Après èsser capturada per las fòrças de la repression, passèt gaireben tres ans en preson, de 1970 a 1972, periòde qu'afirma èsser estada «brutalament torturada».[1]
Après sortir de la preson, Dilma a refach la siá vida a Rio Grande do Sul, amb Carlos Araújo, amb qui seriá maridada per 30 ans. Eles ajudèron a organizar lo "Partit Democratic Trabalhista" (Partido Democrático Trabalhista - PDT) dins l'estat, en participant activament a divèrsas campanhas electoralas. Ela se faguèt Secretària d'Isènda de Porto Alegre pendent lo govèrn Alceu Collares, e posteriorament Secretària d'Energia del Rio Grande don Sul, dins los govèrns de Collares e d'Olívio Dutra. Lo 2000, après una disputa intèrna, daissèt lo PDT e se jonguèt al Partit dels Trabalhadors (Partido dos Trabalhadores).
L'an 2002, Dilma se jonhèt a l'equipa responsabla per establir un plan energetic de govèrn per l'alavetz candidat Luiz Inácio Lula da Silva. Après una participacion destacada en aquel grop, Lula la convidèt a se far ministra d'Energia. Encara un còp reconeguda per los sieus merits tecnics e directius, foguèt indicada ministra de l'Ostal Civil, après la crisi politica que condusiguèt a la renóncia de José Dirceu. Coneguda per lo sieu gèni fòrt, ela se convertiguèt en lo centre de divèrsas controvèrsias, e mai se Lula l'escuelhèt coma la siá candidata favorita per li succedir[1][2][3][4].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Her master's voice, The Economist
- ↑ Dilma Rousseff: "En 2014 no vamos a reconocer a Brasil" El País, 28 de setembre de 2009. Lenga = castelan
- ↑ Brazil could have first woman president after Lula picks successor Carroll Rory, The Guardian, 21 de febrièr de 2010
- ↑ Dilma Rousseff, la "dame de fer" brésilienne chargée de succéder à Lula - Le Monde, 20 de febrièr de 2010


text:
Johann Gottfried von Herder
Johann Gottfried von Herder (1744-1803) èra un filosòf e critica literari alemand que los escriches contribuiguèron a l'aparicion del romantisme alemand. Instigator del moviment conegut coma Sturm und Drang inspirèt fòrça escrivans, entre eles, e subretot, lo jove Johann Wolfgang von Goethe, que coneguèt a Estrasborg e que mai tard vendriá lo representant del classicisme literari alemand.
Vida e òbra[modificar | modificar la font]
Herder nasquèt lo 25 d'agost de 1744 en Mohrungen (Prússia). Estudièt a l'Universitat de Königsberg amb lo filosòf alemand Immanuel Kant. Unas de las primièras òbras criticas de Herder se trapa dins los Fragments sus la literatura alemanda modèrna (1766-1767), que lausava l'emancipacion de la literatura alemanda de las influéncias estrangièras. Los ensages que seguèron —coma Sus l'estil e l'art alemand (1773), escrich en collaboracion amb Goethe— èran un cant a la literatura populara, a la poesia de William Shakespeare e Omèr e al desvolopament de l'idèa concebuda per Herder del Volksgeist (‘esperit del pòble’), exprimit dins la lenga e la literatura d'una nacion. Es considerat coma lo paire del nacionalisme ideologic [1], segon que, la nacion es un fenomèn natural, un organisme vivent amb una arma pròpia (concepcion de nacion, del Romantisme). En 1776, amb l'ajuda de Goethe, Herder comencèt una cerrièra dins lo govèrn de Weimar. Alá escriguèt la seuna òbra mai importanta, los quatre volums de l'estudi Idèas per a una filosofia de l'istòria de l'umanitat (1784-1791), que tenta de demòstrar que la natura e l'istòria umana obesís a las meteissas leis e que, amb lo temps, las fòrças umanas antagonicas se reconciliaràn. E mai que siá inacabat, aquel tractat encarna la majoritat de las idèas d'Herder e demora coma la seuna contribucion majora a la filosofia. Cal prene tanben en compte lo seu Ensag sus l'origina de la lenga (1770, publicat en 1772), escrich en responsa a una question de l'Acadèmia de las Sciéncias de Berlin, òbra que fin finala premièt e publiquèt. Dins aquela, Herder abòrda l'origina de la lenga d'un punt de vista antropologic, rebutant la teoria de l'origina divina (Süßmilch). Atal, Herder explica l'emergéncia del lengatge coma un acte inerent a l'èsser uman coma animal racional e desprovesit atal dels instincts univòcs pròpis als animals, qu'an besonh de comunicar per a poder subreviure e s'autoafirmar coma espècia dins lo mond. Al fin de la seuna vida, Herder trenquèt amb Goethe e amb lo classicisme aleman, e prenguèt partit per una poesia de caire didactic, coma Cartas sul progrès de l'òme (1793-1797). Expausèt los seus desacòrdis amb la filosofia de Kant en dos libres que foguèron pas plan recebut. Al la final del sègle XVIII l'influéncia d'Herder mermèt, mas la seuna contribucion als estudis literaris e la pensada istorica alemanda es fòrça important. Moriguèt lo 18 de decembre de 1803 a Weimar.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Johann Gottfried Herder ».
- ↑ (fr)Zeev Sternhell, Les Anti-Lumières de tous ls pays... Le Monde Diplomatique décembre 2010, pag 3


text:
Pommiers-la-Placette
Pommiers-la-Placette en arpitan (Pommiers-la-Placette en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge a situat al nòrd oèst del massís de la Chartreuse.
Ce petit village est situé au nord ouest du massif de la Chartreuse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Caserius :
- Hautephare : lo domeni d'en nautor
Anautita Fare
Origina del nom :
Del roman fara « domeni familial »,
Fara, masatge masatge caseriu
dins lo XIII sègle : Altafara e Autafara,
en 1921 : Hautefarre.
Les Hameaux :
- Hautephare : le domaine d'en haut
Haute Fare
Origine du nom :
Du roman fara « domaine familial »,
Fara, hameau
au XIIIème siècle : Altafara et Autafara,
en 1921 : Hautefarre.


text:
dimarts, 22 novembre de 2011
Fonamentau.
E qu'ei mes qu'interessant, aqueth obratge. Achille Luchaire, alavetz professor a l'Universitat de Bordèu, qu'èra rigorós. Que respectava escrupulosament las grafias deus manuscrits estudiats, qui èran en generau fòrça mes coherentas e, tà'c diser brac, mensh cretinas, que la qui soi a emplegar. Per incredible qu'aquò posca semblar, que'ns cau plan arreconéisher qu'avem arregressat en ahèrs de grafia per arrepòrt a l'edat mejana. Los linguistas de l'epòca qu'èran probablament mensh deformats que non pas los d'uei lo dia. O dilhèu que n'avèvan pas nat linguista tà deformar la grafia, qui sap?
En tot cas, que i trobaratz tèxtes deus ancians en gascon, classificats per regions dialectaus. Los mes ancians, deu sègle XI, qu'èran meslèu latins dab mots gascons incorporats. Los mes recents que son deu sègle XIII. Que i poderatz constatar que mantuns trèits dialectaus qui diferéncian las varietats granas deu gascon qu'èran dejà presents en la lengua medievau. E que poderatz notar causas de las interessantas com lo caractèr epicèn deus adjectius s'acabant dab -au (per exemple, via comunau e non pas via comunala), e aquò en totas las varietats deu gascon, de Bordèu dinc aus Pirenèus, o avesque plan escriut abesque en totas las occuréncias (lhevada ua soleta: auesque, sus un cinquantenat, a vista de nas), etc, etc.
Que cau tornar taus fonamentaus. Aqueth obratge que'n hè partida.
22 comentaris:
-
-
"Honamentau" Taben, perqué pas. Vosautres los Gascons deuriatz començar a parlar lo sol occitan que cal, l'occitan estandard del Lengadòc e daissar lo vòstre patés que fa lo jòc dels franchimands.
Visca Occitània! Visca la lenga occitana unificada! Non al fascisme gascon!
- 29 novembre de 2011 7:52
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Anonim= Lol Parlar lo gascon e hè lo jòc deus franchimands? Perqué? Non pensi pas qu'ei lo problèma deus franchimands, aquò. Se'n foten e contrafoten, los franchimands. Non hèn pas nada diferéncia enter gascon, lengadocian e franco-provençal. E jo me'n foti e contrafoti de çò qui pòden pensar los franchimands. N'ei pas lo men problèma. Quant a la remarca suu fascime, non pensi pas que i aja un fascime gascon. En tot cas, non au fascisme, quin que sia, occitan com gascon.
- 1 desembre de 2011 7:35
-
-
E alavetz, aguest òme qu'i cargue suus gascons !Aué sò d'umor gaujosa... donques sense comentaris.Pensi qu'ei aguesta reaccion que va afavorizar era des franchimands o des franxutes ?
Se Tolosa o Montpelhièr se transfòrman en Paris a qué servis tot aquerò ? Eth contrari deth parisianisme donques deth centrisme ei era possibilitat des periferias donques cau tornar ath sentit prumèr quan de Lemòtges tà Elx i existie un sentiment de mateixa cultura globau damb cadascua era sua cultura sense geinar centres o punts nèvralgics de prumèr òrdi donques sense desetimar eth pès economic e sociau d'aguestes ciutats fòrtes. Per exemple a TV LLeida parlan eth barcelonés però en eth carrèr com s'i parla sustot en eth campestre eth catalan de lleida on se ditz "lo" e non " el " se aquerò pòt tornar brembar-vos quauquarren dilhèu ?
- 1 desembre de 2011 21:07
-
-
Lo gascon qu'ei tant occitan com lo lengadocian, e lo lengadocian qu'ei enqüèra mensh gascon que lo francés. Adonc, tostemps Gascons, tostemps en gascon!
- 4 desembre de 2011 9:22
-
-
Vosautres los Gascons fasètz de mal a l'Occitània perqué volètz pas daissar vòstre dialècte. Perqué continuar ambe aquò? L'avenidor es pas amb los dialèctes sinon amb una lenga estandardizada centrala. Quitament si vos agrada pas, la lenga de referéncia es lo lengadocian. Fasètz lo jòc dels francés. REVELHETZ-VOS!
A Bordèu, lo 16 decembre, farem un tribalh de normalizacion d'aquel estandard occitan. Cal una lenga referenciala cap als poders publics francés, e aquela lenga serà l'occitan de Lengadòc, pas l'occitan de Gasconha qu'es pas d'occitan corrècte.
- 4 desembre de 2011 11:30
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Anonim-qui-tròba-que-lo-gascon-n'ei-pas-un occitan-corrècte, e qui'u balha de patès o non sèi pas de qué, que sàpiis la mea lengua referenciau a jo qu' ei gascona. E se non la tròbas pas corrècta pr'amor qu'ei gascona, qu'ei daumatge per tu mès, personaument, me'n contrafoti. La mea lengua qu'ei gascona e non l'ei pas causida tà hèr content o maucontent a qui que sia, mès pr'amor qu'ei beròìa, expressiva, que'm hè vibrar e que l'èi de besonh. Lo gascon qu'auloreja a pinhadar, a la mar grana e aus malhs deus Pirenèus. Aquesta lengua, l'ei causida pr'amor que s'ac amerita. N'èi pas arren en contra deu lengadocian, nota'c plan, mès lo lengadocian n'a pas a's substituir au gascon. Lo lengadocian n'ei pas gascon, qu'ei ua evidéncia. Cadun en la soa casa, e tot qu'anerà miélher.
- 6 desembre de 2011 8:10
-
-
Aquerò, ben dit ! La lengua unica que poderé e deuré èster l'estandart de l'occitània, deuré èster logicament... eth catalan ( mès centrau mès reconegut mès potent...) qu'eth lengadocian, desolat entath nòste amic que's trufe damb des « vosauti es gascons » de TV3 donques de Barcelona aquerò non me geina ! Passar entath lenguadocian qu'ei encara utilitzar un dialecte ! Per tot çò qu'an het es catalans ath nivèu dera lenga o anciana koiné deuré èster prés en compde. De Sent Gaudenç tà anar tà Barcelona eth camin eth mès cuert, non ei de passar per Tolosa ! E es Gascons deth comenge non i veiran cap problèma : )
Qu'ei eth mateish problèma entas que seguissen es ahèrs de coches entre un bon coche aleman autan crompar directament eth de volkswagen que non pas de Skoda ( qu'an es mateishs motors... però de seconda generacion ) !Atau, açò arreglaré tot ath nnivèu deth conjunt occitano catalan... e des patuesi lengadocians.
Er anomim incorrècte
- 6 desembre de 2011 22:35
-
-
Los Catalans del CAOC e los oficials de Catalonha an reconegut lo lengadocian coma lenga oficiala d'Occitània e doncas de la Val d'Aran. Totes los grands lingüistas o dison. Lo gascon es pas qu'un dialècte de la lenga occitana. Sèm pas aquí per promòure los dialèctes. E es pas un dialècte que cal mostrar quora sèm a negociar amb lo poder francés. Mos collègas occitanistas o vòlon pas dire mas ieu lo disi encara e encara.
Un còp mai lo disi, los Gascons que vòlon pas parlar l'occitan estandard son d'aligats objectius dels franchimands. Se voletz pas comprendre aquò, pòdi pas res.
Viscan Occitània e Catalonha.
Un patriòta occitan.
- 7 desembre de 2011 12:42
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Patriòta occitan: t'enganas. La majoritat deus occitans non vòlen pas deu lengadocian com a unic estandard per Occitània. Que lo lengadocian sia ua forma estandardizada de l'occitan, perfèit, ac ei dejà, nat problèma. L'aranés n'ei ua auta. L'unica modalitat oficiau de l'occitan ei aranesa, ac semblas ignorar. Los foncionaris de la Generalitat an d'apréner l'aranés, n'aprenen pas lo lengadocian. Quant au tribalh preparatòri de l'APORLOC a que hès referéncia, qu'ei escriut en excellent gascon e non pas en lengadocian. N'ei pas la tòca de l'APORLOC de tuar lo gascon, urosament! Tu e l'estat francés que comparteishen un desir en comun: tuar lo gascon. Que cau èster drin colhon, totun!
- 7 desembre de 2011 13:37
-
-
Gasconha que podré trobar la soa plaça, la soa manèra de s'exprimir a travès d'ua sorta d'aligança d'òc on cadun i trobaré lo son compte en espiar de cap a l'ensemble comun qu'es a díser de Lemotges a Elx, de la Guardia a Bordèu. Gasconha non podrà estar exactament sus las medishas basas que los nords lengadocians o eths deu sud etc... pr'amor de la soa istòria ...Plan segur es la melhora faiçon de har tanben e d'ahortir l'ensemble d'òc e occitània qui era medisha se poderé causir un referenciau propi s'ac desira.Donques tot lo monde son contents los occitans despuish Tolosa, Montpelhièr, Rodès, Lemotges, Marselha emplegan l'estandart reconegut occitan lengadocian entre eths se dísen qu es aqueth lo bon e nosautes Gascons paraulejam gascon amassa mès com sabem que hèm partida deu medish ensemble aprenem un occitan de diccionari quan i a besonh per exemple dab un congrès interregionau tà non pas demorar pècs o d'anar véder Bordèu Montpelhièr jogar au fotbòl en la Mediterrania. Es simple e pragmatic e sustot eficaç e quan pensi a tots aqueths que hèn estudis pendent 10 ans a l'Universitat ...( disi açò mès soi ancian regent ). En fèit, qu'èi l'impression qu'es com per la crisi : un dinerèr d'ua bona associacion dab bon sens de gestion haré melhor que lo Conti e los autes. Tostemps complicar !
Com ac ditz lo Joanònim i a tròp de gent opausada tà un sisteme tròp conservator qu'a los medishs trèits d'ua metodologia qu'es vaduda ja despassada ( véder los estats-nacions e l'intrusion de la navas tecnologias). Cric e crac acabat la sonsaina !
- 7 desembre de 2011 22:30
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
A tots los anonims qui'm hèn l'aunor de comentar en aqueth blòg, non poderetz pas signar dab aumens un chafre? Que ' m senti perdut dab tandas anonimitats! E non, soi pas jo un qui comenta com anonim.
- 9 desembre de 2011 10:03
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Quant a la remarca deu darrèr anonim, jo que pensi non cau pas hicar lo gascon en situacion d'inferioritat per arrepòrt a las autas modalitats occitanas e particularament per arrepòrt a l'estandard lengadocian. Un shinhalon de simetria respectuosa non haré pas mau.
- 9 desembre de 2011 10:47
-
-
Se en Gasconha parlam gascon perqué non pas parlar dab los autes un estandart estile koiné globish d'òc ?
Los quebequés que parlan plan lo quebequés a Montreau e quan vienen en França eh ben parlan l'estandart pr'amor que son au còr de la francofonia ?E com èm a costat tots pegats, que hèm ua confederacion d'òc ? Utopia ? Bon après cau arreglar l'armonizacion deus impòsts !!
Çò que'en pensas Joan ?
Arricard de Castèth Nere
- 14 desembre de 2011 23:01
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Arricard: Jo que pensi; los gascons, en gascon. Dab los autes occitans, en çò que volem, e perqué non en gascon?
- 15 desembre de 2011 7:32
-
-
Eh ben òc perqué pas en gascon, non me geina ! Doncas açò se't compreni qu'ei ua sòrta d'estandartizacion non programada autorn deu lengadocian com d'auguns ac vòlen mes ua estandartizacion - naturau - a la Miquèu Grosclaude de faiçon qu'un gascon posqui comunicar en gascon dab un provençau o un gus deu Lemosin o en generau dab los autes occitans? Pensas qu'açò qu'ei possible dab las diferentas " dialectaus" fòrmas deus uns e deus autes ? ( parli de l'orau sustot )E vau aquerò dab los catalans e los Valèncians entà tu ? Arricard de Castèth Nere
- 16 desembre de 2011 18:12
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Arricard: la question de l'estandardizacion qu'ei complicada. E aquò vau autan plan peu gascon com per l'occitan. En occitan, que i a mei d'un estandard . E en gascon, tanben. Remarca, qu'ei tanben lo cas peu catalan.
L'intercomprehension que depén evidentament deu nivèu linguistic deus locutors. Jo, com a gasconofòn, que parlarí en gascon e sonque en gascon. Se l'aute non comprén pas lo gascon, enqüèra qu'afirma parlar e compréner l'occitan, qu'ei lo son problèma. Que'm pòt evidentament parlar en son occitan, mès jo, sonque en gascon. Qu'ei normau, aquò.
- 17 desembre de 2011 5:40
-
-
Doncas se't segueishi plan hens lo ton cap, lo gascon non ei occitan : que torni préner la toa frasa "E aquò vau autan plan peu gascon com per l'occitan " Dens los autes comentaris ques díses que òc que'n hè partida... senon qu'aurés parlat de lengadocian en aqueth cas !!! E quan parlas que i a mantuns estandarts en occitan, quins son aqueths sonque entenem a parlar del estandart lengadocian, non ? çò que'n pensas, saji de plan compréner. Arricard de Castèth Nere
- 20 desembre de 2011 17:07
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Arricard, s'escrivossi: aquò vau autan plan peus francés com peus europèus, e'm demandarés se los francés non son pas europèus???? Quant aus estandards occitans, que n'i a sonque un qui ei oficiau e notaràs plan aqueth n'ei pas briga lengadocian.
- 22 desembre de 2011 11:21
-
-
Bon, sus aquerò, bonas hèstas de Nadau e de cap d'an,
A. de Castèth Nere
- 22 desembre de 2011 11:49
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Bonas hèstas, Arricard!
- 24 desembre de 2011 17:06
-
-
Bon dia Joan,
Quauquarren que'm chepica ! Bon d'acòrd, que parlas au Provençau en gascon eth en provençau e se non i a cap intercompreneson, que t'en trufas doncas en aqueth cas com pòts justificar que los uns e los autes qu'èm de la medisha modalitat lingüistica se non podem comunicar amassa ? E perqué parlar de l'occitan iberic per alhors... Gran mercés d'esclairar la mia candèla ! Bona nuèit A. de Castèth Nere
- 27 desembre de 2011 18:30
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Arricard:: eh bé, lo gascon n'ei pas provençau ni lo provençau gascon, aquò qu'ei plan evident. L'intercomprension qu'ei relativa. I a de mots qui'ns son comuns, e d'autes qui n'ac son pas. E d'idiomatismes particulièrs tanben. Qu'ei çò parièr enter gascon e catalan. Non soi pas a cercar la justificacion de qué que sia. Que constati e punt. Los ahèrs de classificacion linguistica non m'interèssan pas tròp, tà't díser vertat. Que'us tròbi artificiaus, pòc adaptats a la realitat, e t'ac diser brac: completament inutiles.
- 28 desembre de 2011 8:47


text:
Cuenca
Cuenca es la capitala de la província de Cuenca dins la comunautat autonòma espanhòla de Castelha-La Mancha. Sa populacion èra estimada a 52 980 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 954,2 km².
Somari
Centres d'interès[modificar | modificar la font]
Cuenca es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO
Entre los monuments de Cuenca se destacan:
Catedrala de Santa Maria e de Sant Julian[modificar | modificar la font]
A costat de la catedrala es situat lo Palais Evescal.
Casas Colgadas[modificar | modificar la font]
Los ostals penjats constituisson l'originalitat de la vila. Bastidas al sègle XIV e XIV e plan restaurats, susplomban la paret rocassuda de las gòrjas del flum Júcar. Abrigan un restaurant e lo musèu d'art abstrach.
Plaça de las Angustias[modificar | modificar la font]
Al bas de la vila vièlha, prèp de Júcar, i a una pichona plaça tranquilla e plantada d'arbres ont se tròba l'ermitatge de la Verge de las Angustias, d'estil barròc.
Torre Mangana[modificar | modificar la font]
La Torre Mangana, torre del relòtge, foguèt bastida als sègles XVI e XVI. Son arquitectura defensiva remembra aquela de l'Edat Mejana.
A l'entorn[modificar | modificar la font]
A l'entorn se tròban de zònas naturalas d'una granda beutat coma la region montanhosa de Cuenca e sa Ciudad encantada, la vila encantada.


text:
Batalha de Mohács
La batalha de Mohács se debanèt lo 29 d'aost de 1526 entre lei fòrças de l'Empèri Otoman e aquelei dau Reiaume d'Ongria. S'acabèt per una desfacha majora deis Ongrés que seis institucions, tocadas per la mòrt de son rèi e d'una partida importanta de son aristocracia, s'afondrèron entraïnant la disparicion d'Ongria coma poissança independenta e importanta d'Euròpa. Aquò permetèt ais Otomans d'avançar en direccion dau centre dau continent e de conquistar una partida significativa d'Ongria.
Aquela batalha aguèt luòc dins l'encastre d'una campanha menada per lo sultan Soliman lo Magnific e son gendre, lo grand vizir argali Ibrahim Pacha, ambé 55 000 òmes e 160 canons. Partiguèron en julhet de la fortalesa de Peterwardein en direccion d'Ongria. Loís II d'Ongria reüniguèt una armada de 40 000 òmes e 85 canons dirigits per l'arquevesque Pál Tomori. Aquela fòrça foguèt rapidament esquichada per l'artilhariá otomana sostenguda per sei janissaris. Obligida de se retirar a travèrs una zòna palunosa, leis Ongrés perdiguèron la mitat de sei tropas, compres son rèi que se neguèt ambé son chivau. Lei pèrdas otomanas son desconegudas mai consideradas coma fòrça limitadas.
Après aqueu desastre, l'armada ongresa se dispersèt e leis Otomans poguèron conquistar la capitala, Buda, lo 10 de setembre. Aquò foguèt lo començament d'una guèrra novèla còntra Àustria que s'acabèt per lo partiment d'Ongria.


text:
Fordisme
Lo fordisme es un biais de desvolopament de tota entrepresa (o d'organizacion del trabalh) qu'apareis en 1908 (amb la creacion de la Ford T), inventat per Henry Ford (1863 - 1947), fondator de l'entrepresa del meteis nom, e reprenent los principis d'una autra organizacion del trabalh, lo taylorisme o organizacion scientifica del trabalh (o OST) n'i apondent d'autres concèptes coma lo trabalh dels obrièrs sus cadenas.
Somari
Principis[modificar | modificar la font]
La tòca d'aquel desvolopament de l'entrepresa es d'aumentar la productivitat e la produccion de l'entrepresa mercé a de principis:
- la division del trabalh dins una division verticala (separacion entre concepcion e realizacion) e dins una division orizontala (parcelizacion de las tascas), e l'aparicion de la linha de montatge (e doncas del trabalh de cadena).
- l'estandardizacion permetent de produire en grandas serias a l'ajuda de pèças intercambiablas.
- l'aumentacion del salari dels obrièrs (5 dolars per jorn contra 2 a 3 abans), per estimular la demanda de bens e doncas aumentar la consomacion. Mas aquela aumentacion dels salaris aviá per tòca principala de lutar contra lo taus de rotlament (demission dels obrièrs) aumentant de contunh amb l'aparicion del trabalh de cadena, que faguèt las condicions de vida dels obrièrs encara mai dificilas de per abans.
E mai, se los obrièrs èran mai pagats, èran « exempts de preoccupacion estrangièra al trabalh, e doncas mai industriós, en consequéncia, mai productius »[1].
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Las consequéncias son un aument de la produccion e de la productivitat, mas tanben de la consomacion, una baissa del còst de produccion (per una economia de man d'òbra e de superfícia), una desqualificacion del trabalh obrièr, un melhor contraròtle per la direccion del trabalh obrièr, la realizacion d'un trabalh obrièr totjorn mai repetitiu e monotòn, e una estandardizacion de la produccion per fin de favorizar una consomacion de massa. Aquela epòca foguèt caracterizada per l'escòla de la regulacion.
Atal, lo fordisme compòrta d'avantatges coma d'inconvenients, e aqueles inconvenients conduguèron a una crisi economica e sociala de l'organizacion scientifica del trabalh (subretot a causa de la concurréncia de las entrepresas asiaticas, foncionnant segon lo toyotisme). Uèi, lo taylorisme e lo fordisme sont pas mai çò qu'èran a causa de la concurréncia e de lors incapacitats a respondre a una diversificacion de la produccion, deguèron cambiar per s'adaptar, es perque se parla uèi de neofordisme e Post taylorisme.
Istoric[modificar | modificar la font]
Dins son autobiografia, My Life is Work and work is life, sortida als Estats Units d'America en 1922, Henry Ford revèla que son idèa de la cadena de produccion nasquèt aprèp una visita, adolescent, d'un escorjador de Chicago[2]. Los premicis de las cadenas de produccion serián doncas puslèu situada dins l'industria de la vianda, al sen dels grands escorjadors Union Stock Yards.
Lo ròtle de la Primièra Guèrra Mondiala sembla a premièra vista centrala dins la genèsi del modèl fordista. Fa començar lo sègle XX (fragilizacion dels imperialismes europèus, pujada en fòrça de la superpoténcia dels Estats Units d'America e Revolucion Russa) e introdutz un cambi economic (alternativa planificatritz comunista), politica (brutalizacions de las societats europèas) e tecnologica (produccion, consomacion e educacion de massa). La mobilizacion totala de las societats dins la guèrra marca durablament lo sègle.
La Segonda Guèrra Mondiala constituís pasmens un moment essencial de l’evolucion cap al paradigma fordista. Las tecnicas fordistas mesas al punt e aplicadas als Estats Units d'America coma solucion a la crisi economica de 1929 (conjoncion d’un sistèma de produccion de massa a una intervencion estatica per mejan de l'investiment e de la planificacion) son de fach transcrichas pas que dins la pòstguèrra en Euròpa, per mejan subretot del plan Marshall. Lo regim d’acumulacion fordista se desplega vertadièrament pas que dins l’aprèp guèrra dins un contèxte d'aument de la consomacion e de vam demografic, se caracteriza per una nòrma de produccion (estandardizacion dels segments de produches e de las tascas de produccion) e una nòrma de consomacion (l'aument de la productivitat e dels salaris nominals permet una creissença del poder de comprar), que permeton l’integracion sociala.
Guy Debord escriguèt en 1967 dins La Societat de l'espectacle]] : « Amb la revolucion industriala, la division manufacturièra del trabalh e la produccion massiva pel mercat mondial, la merça apareis efectivament coma una poténcia que ven vertadièrament ocupar la vida sociala. »[3]
Paradoxalament, es l'autor comunista italian Antonio Gramsci que conduguèt a la popularizacion del tèrme de fordisme en criticant vigorosament aquela organizacion del trabalh. En fach, segon el, aquela expression designa los malfachs de la division del trabalh e del maquinisme, de l'aument de l'expleitacion del trabalh. Desenant son pas mai las maquinas que son al servici de l'Òme, mas l'Òme que servís las maquinas. Aquela critica permet tanben de tornar los arguments de Ford sul pagament dels obrièrs, la fable de Ford.
Ford aumentèt pas sos emplegats (lo celèbre Five dollars a day) per umanisme mas a causa d'un taus de demission fòrça important, los salariats essent anequelits pel trabalh postat. Es per lutar contra la fugida dels obrièrs que Ford foguèt constrench e forçat d'aumentar los salaris. Mas coma o explica d'esperel dins sas memòrias, aquela decision se revelèt fòrça lucrativa. Los salariats avián de salaris mai nauts e en cambi d'una disciplina e d'un ligam al pòste que melhorèron encara la productivitat dels obrièrs e aquò fòrça al delà dels ganhs en tèrmes de salaris autrejats.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ma vida e mon òbra per Henry Ford en collaboracion amb Samuel Crowther, París, Payot, 1926, p.78.
- ↑ id "Ma vida e mon òbra"
- ↑ (fr)Guy Debord, La Société du spectacle, Gallimard, Folio, 1992, p. 39.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Robert Boyer, André Orléan, « Les transformations des conventions salariales entre théorie et histoire. D'Henry Ford ou fordisme », Revue économique, 1991, vol 42, n° 2, p. 233-272. en linha
- (fr)Pierre Dockès, « Les recettes fordistes et les marmites de l'histoire : (1907-1993) », Revue économique, 1993, vol 44, n° 3, p. 485-528. en linha


text:
Frejús
Frejús ( Fréjus en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, situada dins lo departament de Var.
Lo gentilici es frejulenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es a l'embocadura d'Argenç e de Reiran, entre lei massís dei Mauras e de l'Esterèu. Es la pus granda vila de l'èst varés, e la quatrena de Var per la populacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent l'Antiquitat, la vila de Frejús se tròba sus la via Aureliana anant de Roma a la Narbonesa. La data exacta de la fondacion de Forum Julii es incèrta, mai la vila existís vèrs 43 avans J.-C. perque apareisse dins la correspondéncia entre Plancus e Ciceron. La data de 49 avans J.-C. rèsta la pus probabla.
Lo 2 de decembre de 1959, la vila foguèt dramaticament tocada per la catastròfa consecutiva a la rompedura de la restanca de Malpasset, que faguèt mai de 400 mòrts. La vila foguèt ajudada per l'emission d'un timbre de subretaxa.
Aglomeracion[modificar | modificar la font]
Frejús es associada a la vila vesina de Sant Rafèu dins una comunautat d'aglomeracion poplada de 82 736 abitants.