text:
Rhinocerotidae
Lo rinocèros es un mamifèr erbivòr que son pes pòt avesinar las doas tonas. Aperten a la familha dels Rhinocerotidae, òrdre dels perissodactils.
Pòt mesurar 5 m de long per 1,80 m de nautor. Es lo mamifèr terrèstre actual mai grand aprèp l'elefant.
Al meteis títol que l'elefant, lo rinocèros brama.
Lo mot de rinocèros ven del grèc rhinos, nas, e keras, bana, perque pòrta una o doas banas sul nas, e non pas sul front coma los autres mamifèrs banaruts.
Se descriu quatre genres e cinc espècias :
En Africa
- Ceratotherium
- Ceratotherium simum o rinocèros blanc, que possedís doas banas.
- Diceros
- Diceros bicornis o rinocèros negre, que possedís doas banas.
En Asia
- Dicerorhinus
- Dicerorhinus sumatrensis o rinocèros de Sumatra, que possedís doas banas.
- Rhinoceros
- Rhinoceros sondaicus o rinocèros de Java, que possedís una bana.
- Rhinoceros unicornis o rinocèros indian, que possedís una bana.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Generalitat[modificar | modificar la font]
La principala caracteristica visibla dels rinocèros, son lors banas sul nas. Segon l'espècia n'i a una o doas; ça que la, demest los rinocèros fossils, se tròba tanben d'espècias desprovesidas de banas. La bana de davant creis sus l'òs nasal, la bana de darrièr (quand existís) sul davant del cran. Malgrat lor duretat, las banas se compausan pas d'una substància ossosa, mas de queratina aglutinada, una proteïna fibrilària que se tròba tanben dins los cabels.
Dins cèrtas culturas d'Asia Orientala, s'atribuís a las banas trissadas d'efièches terapeutics e afrodisiacs, es perqué se tua fòrça rinocèros per lors banas.
La bana mai granda que s'es conegut fins ara mesurava 1,58 m.
Los rinocèros possedisson un còs massís e de cambas gròssas e cortas. Cada pè a tres dets e cadun s'acaba per una bata larga. La pèl es espessa e de color grisa o bruna.
Los rinocèros an una capacitat visuala febla, mas aquel inconvenient es compensat per un odorat subtil e una audicion fòrt bona.
Los mascles an pas d'escròt: los testiculs se tròban a l'interior del còs.
-
Ceratotherium simum / Rinocèros blanc
-
Diceros bicornis / Rinocèros negre
-
Rhinoceros unicornis / Rinocèros indian
-
Rhinoceros sondaicus / Rinocèros de Java
-
Dicerorhinus sumatrensis / Rinocèros de Sumatra
Populacions[modificar | modificar la font]
En Africa :
- genre Ceratotherium
- Ceratotherium simum o rinocèros blanc - Populacion salvatja : 11 330 - Populacion captiva : 750[1].
- genre Diceros
- Diceros bicornis o rinocèros negre - Populacion salvatja : 3610 - Populacion captiva : 250[1].
En Asia
- Dicerorhinus
- Dicerorhinus sumatrensis o rinocèros de Sumatra - Populacion salvatja : 300 - Populacion captiva : 9[1].
- Rhinoceros
- Rhinoceros sondaicus o rinocèros de Java - Populacion salvatja : 60 - Populacion captiva : 0[1].
- Rhinoceros unicornis o rinocèros indian - Populacion salvatja : 2500 - Populacion captiva : 150[1].
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 624916 Rhinocerotidae Gray, 1821 (en)
- Fòtos de rinocèros


c: text/html

text:
80
Aquesta pagina concernís l'an 80 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Perseguida dei catastròfas que se debanèron dins lo corrent dau rèine de l'emperaire Titus amb un incendi grèu e una epidemia de « pèsta » a Roma. Coma l'annada precedenta ambé l'erupcion de Vesuvi, l'emperaire assaièt de mòstrar l'exemple e organizèt dirèctament lei secors. L'annada veguèt tanben l'acabament de la bastida dau Colisèu que foguèt inaugurat ambé de fèstas fòrça importantas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Castelha
Castelha (en espanhòu Castilla) es una region istorica dau centre d'Espanha. Correspònd ai comunautats autonòmas de Castelha e Leon (sens Leon), de Castelha-la Mancha (inclusa una granda part de la província d'Albacete) e de Madrid.
Lo gentilici es castelhan -a.
Se dividís en doas parts: Castelha la Vielha au nòrd e Castelha la Nòva au sud.
Castelha apareguèt coma una region pichona dau nòrd de l'Espanha crestiana amb l'estatut de comtat au sègle IX, puei foguèt un reiaume au sègle XI. Se faguèt restacar ai reiaumes de Navarra puei de Leon, puei venguèt un estat independent e poderós amb la Reconquista e l'espandiment territoriau vèrs lo sud ("Castelha la Nòva"). Fusionèt amb lo reiaume d'Aragon en 1479 per formar lo reiaume d'Espanha. Dempuei, Castelha es lo centre dau poder de l'estat espanhòu.
Tanben Castelha es lo nuclèu de la lenga castelhana o espanhòla.


text:
834
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 834 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
La patz demandada l'annada precedenta per Teòfil foguèt acceptada per leis Abassidas. Constantinòple deguèt pagar un tribut important e liberar aperaquí 7 000 presoniers.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Revòuta de Muhammad ibn Qasim, un Alide, dins la region de Khorasan que foguèt rapidament reprimida. En Anatolia, lei Bizantins acceptèron una trèva favorabla ais interès abbassidas.


text:
-414
Aquesta pagina concernís l'an -414 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'expedicion de Sicília. Au començament de l'annada, leis estrateges Nicias e Lamachos organizèron una ataca còntra la posicion estrategica dau plan deis Epiboles que foguèt ocupat. Pasmens, de còntra-ofensivas dei fòrças de Siracusa, renfòrçadas per l'arribada d'un còrs espartenc, empachèt leis Atenencs d'utilizar lo plan per atacar lei fortificacions de la vila. Au contrari, una còntra-ofensiva novèla permetèt ai Siracusans d'enceuclar un còrs atenenc dins lo pòrt de la vila.
En fàcia d'aquela dificultat, Nicias demandèt l'autorizacion de se retirar ò lo mandadís de renfòrç importants. Adversari de l'expedicion, esperava obligir Atenas d'abandonar son projècte de sometre Sicília. Pasmens, obtenguèt lo contrari e un renfòrç de 73 naviris e 5 000 oplitas arribèt dirigit per Demòstenes.
En Atica, d'incursions espartencas se debanèron per sostenir Siracusa e obligar Atenas de mantenir de tropas dins la region.
Esparta[modificar | modificar la font]
Represa de la Guèrra de Peloponès ambé l'organizacion d'una expedicion espartenca d'ajuda a destinacion de Siracusa que deviá faciar una ataca importanta deis Atenencs. Lei soudats de Lacedemònia permetèron a Siracusa d'organizar de còntra-ofensivas majoras que s'acabèron per l'enceuclament d'un còrs atenenc dins lo pòrt de Siracusa. Pasmens, Atenas mandèt a son torn de renfòrç importants dins l'illa.
En parallèl d'aqueleis operacions, Esparta organizèt d'incursions dirigidas per lo rèi Agis II còntra Atica. L'objectiu èra d'obligar Atenas de mantenir de tropas dins la region.


text:
Il Cannone
Il Cannone qu'ei un vriulon deu laütièr italian Giuseppe Antonio Guarneri fabricat en 1743. Qu'ei mei que mei associat dab lo sovier deu violonista e compositor Niccolò Paganini. Lo son nom que hè referéncia au poder deu son estiglant que Paganini e produsiva dab eth.
Qu'èra estat auhert ad aqueste violonista per un admirator per'mor Paganini que s'avèva perdut lo son vriulon Amati au jòc. A la soa mort, Paganini que ho legat a la vila de Gènoa qui l'empara tostemps au dia de uei com un deus sons principaus monuments. Qu'ei entretiengut e jogat per aquò mes qu'ei rarament prestat.
Lo laütier França Jean-Baptiste Vuillaume qu'avó lo parat de l'adobar e que'n he ua copia quasi perhèita.
Cada an, lo ganhaire de Prèmi Paganini que's ved autrejat de l'aunor de'u jogar.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] Il Cannone dab Leonid Kogan


text:
1780
Aquesta pagina concernís l'an 1780 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. La nominacion de Tekle Giyorgis Ièr coma negus l'annada precedenta mau contentèt rapidament lo senhor Kenfu Adam que se revoutèt en març e assaièt de restaurar Salomon II. Pasmens, foguèt vencut e capturat lo 25 de mai per lo senhor Mebaras Boqatu. Dins aquò, capitèt de s'escapar dins lo corrent de l'annada. Anèt alora dins sa província de Gojdam perseguit per una armada comandada per lo negus.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Après doas reviradas en 1778 e en 1779, lei Francés capitèron de desbarcar un còrs expedicionari sus lo continent. D'aqueu temps, lei Britanics avián obtengut dos succès importants a Charleston (29 de març - 12 de mai) onte capturèron mai de 5 000 insurgents e a Camben (16 d'aost) onte mai de 2 000 Estatsunidencs foguèron tuats, bleçats ò capturats. Pasmens, a la fin de l'annada, Washington capitèt de destrurre un còrs de milièr de soudats anglés a Kings Mountain (7 d'octòbre).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Dins la region de Kanto, de pluejas entraïnèron de vengudas deis aigas e dei degalhs fòrça importants. Lo govèrn deguèt organizar una importanta operacion per mandar de viures dins la region.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de genièr - Ipolit Bochard, marin provençal, corsari en Argentina contra los espanhòls (m. 1837)
- 20 de mai - Bernardino Rivadavia, president d'Argentina (m. 1845)
- 26 de decembre - Mary Somerville, matematiciana e astronoma escocesa (m. 1872)


text:
Cauchó
Lo cauchó es una matèria que se pòt obtenir per la transformacion del latèx secretat naturalament per d'unes vegetals (per exemple, l'evèa), o de manièra sintetica (nomenat elastomèra)
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria del cauchó comença plan abans la fin del sègle XV, quand amb las grandas descobèrtas, los europèus començan d'observar, en America Centrala e en America del Sud, l’usatge secular que fasián las populacions localas d'una matèria alara desconeguda en Euròpa. Provenent del latèx secretat naturalament per d'unes vegetals - coma l’evèa e lo guaiulo - , aquesta substància ten d'usatges variats: pelòtas, bòtas, telas enduchas, botelhas, gants, preservatius... Es l'invencion dels pneumatics (apiejada mai tard per l'explosion de la produccion automobila) e lo succès de las bicicletas que provoquèron lo "bom" de la produccion de cauchó a la fin del sègle XIX.
Mòdes de fabricacion[modificar | modificar la font]
Lo cauchó natural s'obten per calhament del latèx d'unes vegetals, mai que mai de l'evèa, Hevea brasiliensis, familha de las ginosclas (euphorbiaceae), venent d'Amazonia. La collecta es facha per la talha de la rusca dels troncs de manièra que lo latèx, venent dels canals lactifèrs, raja dins de gòts. En Amazonia, es lo trabalh dels seringueiros. Lo latex reculhit pòt èsser ara estabilizat amb d'amoniac e concentrat per demesir sa tenor en aiga.
La cultura de l'evèa, venent d'America del Sud, se desvolopèt dins lo sud-èst asiatic e, pus modestament, en Africa Eqüatoriala (Nigèria, Còsta d'Evòri, Cameron).
Plantas amb latèx permetent de far lo cauchó[modificar | modificar la font]
- l'evèa (Hevea brasiliensis)
- Lo cauchó (Ficus elastica)
- lo guaiulo (Parthenium argentatum)
- le pissalach de Russia (Taraxacum kok-saghyz)
Formulacion e vulcanizacion[modificar | modificar la font]
Lo cauchó, natural o sintetic, es gaireben totjorn mesclat amb d'autres ingredients :
- de cargas renfortissentas o non, la principala es lo negre de carbòni (d'ont la color dels produches eissits del cauchó). Las cargas renfortissentas melhoran la resisténcia mecanica, la resisténcia a l'abrasion. Per esquivar la color negra, s'utiliza de cargas blancas coma lo silici precipitat, las argilas, e la greda trissada.
- d'òlis, o de plastificants,
- d'agents de parament contra los UVs o la lutz,
- de produits per la vulcanizacion (sofre, oxid de zinc, abrivador, peroxides, els.)
- de produits divèrs coma colorants, agents conflaires, antifuòcs, els.
Produccion[modificar | modificar la font]
La produccion mondiala de cauchó passa los 21 milions de tonas.


text:
Mustela putorius
Lo pudre o puditz es un mamifèr que son nom scientific es Mustela putorius; aparten a la familha dels mustelidats.
Descripcion fisica[modificar | modificar la font]
Lo pudre mesura de 35 a 45 cm (fins a 60 cm amb la coa), la femèla es pus pichòta que lo mascle. Lo mascle pesa entre 1 e 1,5 kg, la femèla solament de 500 a 600 g. A un pelatge brun sorne a brun negre. Es pus sorne d'estiu que d'ivèrn.
Costumas de vida[modificar | modificar la font]
Es nocturne, mas lo podèm veire de còps lo jorn. Lo pudre es silenciós, furtiu e discret. Dins la jornada dormís dins sa tuta. Monta rarament als arbres, mas nada fòrça plan. Viu dins las planas, los camps, los prats. Cava sa tuta dins de vièlhas garenas o dins una ròca tapissada amb de mossa. Sos predators son lo tais, los rainals, los martres, los chòts grand duc.
Noiridura : Se noirís de batracians, peisses, reptils, insèctes, vèrs e tanben de frucha en auton.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
L’acoplament a luòc entre febrièr e abril. Probable que lo mascle estimula l’ovulacion. Aprèp una gestacion de 41 a 42 jorns, la femèla dona naissença a una portada annala de tres o quatre pichòts.


text:
Augal
Lo Mont Augal situat al sud del Massís Central, culmina a 1567 m, çò que ne'n fa lo punt culminant de las Cevenas après lo Mont Losera (1699 m). Bastion sud-èst del Massís Central, lo Mont Augal es remarcable par son panorama, sa climatologia e son observatòri meteorologic. Es un luòc istoric per los camisards e la Resisténcia.
Somari
Geografia e geologia[modificar | modificar la font]
Geografia e geomorfologia[modificar | modificar la font]
Situat sus la comuna de Valerauga, lo suc d'Augal forma un plan d'altitud que supera 1500 m sus aperaquí 3 km². Es ocupat per tres sucs: d'èst cap a oèst, lo Pic de la Fajòla o Pic Ferrege (1555 m) que domina lo pendís sud-èst, lo Senhal de l'Òrt de Dieu o Torreta de Cassini (1567 m), punt culminant que pòrta l'observatòri meteorologic, e lo Senhal d'Augal (1564 m). I a tanben al sud las cimas de Lingas (1445 m) e lo plan d'Esperon, e s'espandís a l'oèst fins als plans calcaris dels Grands Causses en passant pel pas de Prat Pèiròt ont i a una estacion d'esquí.
L'aigavèrs entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa travèrsa lo plan situat al suc, e se perlonga al nòrd e al sud. Los pendisses mediterranèus e atlantics son fòrça diferents per sas morfologias. A l'èst e al sud-èst, en dessús de las fonts del riu d'Erau e de sos afluents, los pendisses son reddes e ribassuts e lo desnivelat supera 1000 m entre Valerauga, lo fons de la val e lo suc). Cap a l'oèst e al nòrd-oèst, de crestas arredondidas, de pendisses pus suaus, desseparan las vals de Tarnon, de Jonta, de Trevesel e de Dorbia, afluents de Tarn.
Geologia[modificar | modificar la font]
Augal es format de granit, d'edat paleozoïca (mes en plaça fa aperaquí 330 milions d'ans), intrusiu dins las ròcas metamorficas de la seria dels sistres de las Cevenas. Lo sud del massís (Lingas) es mai que mai granitic, e mai qu'al suc d'Augal se tròban de micasistres que constituisson la teulada de pluton granitic. Entre Augal e Lingas, una falha de direccion èst-oèst isola un petit platèu format de calcaris mesozoïcs ont se trapa l'avenc de Bramabuòu.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
L'estacion meteorologica del Mont Augal foguèt bastida entre 1887 e 1894 amb fòrça dificultats degudas a la rudesa del clima e sul modèl original d'un castèl, amb una torre merletada ont i a una taula d'orientacion. L'inauguracion se passèt lo 18 d'agost de 1894 e los relevats d'observacions i son tenguts dempuèi lo 1èr de decembre de 1894.
Climatologia[modificar | modificar la font]
Al suc d'Augal, las condicions meteorologicas son sovent extrèmas, l'aire oceanic e l'aire mediterranèu s'i confrontan de longa, e la montanha recep en mejana 2,5 m de pluèja per an.
Qualques recòrds:
- Temperatura maximala : 28,7 °C l'11 d'agost de 2003 ; minimala : -28 °C en 1956 ;
- Velocitat maximala del vent : 171 km/h en mejana pendent una jornada, ventadas superan 360 km/h lo 1èr de novembre de 1968 ;
- Quantitat de pluèja maximala en 24 oras : 607 mm entre lo 30 e lo 31 d'octobre de 1963;
- Nautor maximala de nèu cumulada en 1 an : 10,39 m (ivèrn de 1995-1996) ;
- Nombre mejan annal de jorns de gèl : 144 ; de jorns de calor (temperatura superiora a 25 °C) : 0 ; de jorns de pluèja : 170 ; de jorns de vent fòrt (velocitat superiora a 16 m/s) : 265 ; de jorns de nèbla : 241 ; de jorns que lo sòl es cobèrt de nèu : 118.
Galariá[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Observatòri meteo del Mont Augal
- Los Amics d'Augal, de Bogés e de Losera
- Ofici de Torisme Causses-Augal-Cevenas
- NEMAUSENSIS - Istoric de l'observatòri meteo del Mont Augal
- Ofici de Torisme de Valerauga, comuna del Mont Augal
Nòtas e fonts[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Mapa topografica IGN 1/25 000 jos Géoportail


text:
Frederick Winslow Taylor
Frederick Winslow Taylor (Germantown, Pennsilvània, 20 de març de 1856 - Filadèlfia, Pennsilvània, 21 de març de 1915) foguèt un engenhaire Estats Units. Es un dels promotors mai coneguts de l'organizacion scientifica del trabalh. Aquela trobèt un domeni d'aplicacion natural dins l'encastre de la revolucion industriala del sègle XX.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Frederick Winslow Taylor nasquèt en 1856 a Germantown, prèp de Filadèlfia, dins una familha borgesa e reputada. Aprèp de bons estudis segondaris a la Phillips Exeter Academy, son paire, un jurista conegut, l'incitèt a se presentar al concors de dintrada de l'Universitat de Harvard. Mas i deguèt renonciar, fin finala, a causa de sa vista marrida.
Orientat cap a la mecanica, faguèt, de 1874 a 1878, un aprendissatge d'obrièr modelaire a Filadèlfia. Emplegat en 1878 per una acieriá, la Midvale Steel Co., pogèt dins la ierarquia: d'en primièr simple manòbra, puèt cap de talhièr, venguèt fin finala, en 1884, engenhaire en cap, aprèp aver obtengut son diplòma en seguent los corses de serada.
Son experiéncia d'obrièr venguèt utila per comprendre las rasons per que la productivitat progrèssa lentament dins las usinas. Pasmens, amb lo vam industrial dels ans 1880, de mai en mai d'engenhaires s'interèssan a l'organizacion de la produccion, mas los progrèsses demorèron modèstes.
Taylor s'engatgèt dins d'experiéncias d'organizacion del trabalh totas novèlas, que nomena organizacion scientifica del trabalh (OST). S'inspirèt del sistèma de classificacion inventat per Melvil Dewey en 1872 (classificacion decimala de Dewey) qu'aviá descobèrt a la Phillips Exeter Academy.
En 1881, comencèt una analisi del debanament de las tascas sus la basa de la Time and motion study creada per Frank B. e Lillian M. Gilbreth.
Son idèa es de determinar per d'estudis lo melhor biais de far un trabalh:
- en descompausant las fasas successivas d'aquel trabalh;
- en cercant los gèstes mai efficaces:
- en adaptant las aisinas.
Aquels estudis demandan fòrça temps e trabalh per observar los obrièrs, descompausar lors gèstes, los cronometrar, per trobar cossí reduire lors movements al minimum. Mas los resultats son espectaclós. Per exemple, los manutencionaris dels lingòts de fonda van manipular sens esfòrç suplementari (48 tonas per jorn contra 12,7 tonas abans).
Los ganhs de productivitat son tals que los salaris poguèron aumentar de 60 % e l'efectiu emplegat passar de 600 a 140 obrièrs.
En 1883, totjorn en seguent de corses de serada, Taylor obtenguèt un diplòma del Stevens Institute of Technology, situat a Hoboken, dins lo New Jersey.
En 1890, anèt trabalhar tres ans per la Bethlehem Iron Steel que vendrà apuèi Bethlehem Steel. Puèi, menèt una granda carrièra d'engenhaire conselh independent, escrivent d'articles e donant fòrça conferéncias. En 1895, publiquèt A Piece-Rate System. Malgrat un escambi de correspondéncia sostenguda, capitèt pas a convéncer sos collègas de l'American Society of Mechanical Engineers (ASME) de publicar son novèl obratge The Principles of Scientific Management.
En 1911, Taylor ne distribuiguèt de copias privadas a totas sas coneissenças.[1].
Mas los sindicats americans l'acusèron de voler transformar los obrièrs en maquinas, e faguèron pression suls mitans politics per obtenir l'enebecion de l'usatge d'aquels metòdes dins los establiments industrials dependents dels poders publics, coma los arsenals. En 1912, Taylor se deguèt defendre davant una comission d'enquesta de la Cambra dels representants, alara que 50 000 obrièrs americans de l'industria trabalhavan ja segon de règlas establidas dins l'encastre de l'OST.
Moriguèt en 1915, abans d'aver vist lo trionf de sos metòdes, a causa de la dintrada en guèrra dels Estats Units d'America en 1917 e doncas a la necessitat de tot far per aumentar lèu la produccion e la productivitat de l'industria americana, al temps que de centenas de milièrs d'estatsunians s'embarcavan per anar combatre en Euròpa. Los sindicats deguèron arrestar lors atacas.
Tre abril de 1913, l'industrial Henry Ford s'inspirèt de las òbras de Taylor. Aviá installat son primièr malhum d'assemblatge a Detroit, cercant de fraccionar las operacions de montatge e de las fisar a de trabalhadors diferents tot lo long d'una linha que los produches, pendent lo montatge, progressavan regularament. Mas que vertadièrament desvolopèt sas concepcions pas qu'aprèp guèrra, dins son usina de Rouge River, inaugurada en 1929, que comptava 43 km de transportaires.
Charlie Chaplin, dins son filme Los Temps modèrnes faguèt una critica umanista de l'OST. Aquel metòde modèrne del trabalh que daissa pauc de plaça a l'èsser uman, ne fasent una trufariá. Son eròi, al luòc d'èsser prolongat per la maquina, el meteis ven una partida de la maquina.
L’invencion del taylorisme[modificar | modificar la font]
Citacion[modificar | modificar la font]
A l'obrièr Michael Johnson Shartle: « Vos demandam pas de pensar; i a de gents pagats per aquò, alara met-te al trabalh. »
Autres autors ligats al taylorisme (bailejament scientific)[modificar | modificar la font]
- Sanford E. Thompson, que desvolopèt lo primièr cronomètre decimal
- Henry Gantt, trabalhèt per Taylor. Es subretot conegut per sa concepcion del diagrama de Gantt. Demanda que cal umanizar las relacions ierarquicas e soslinha los efèctes benefics d'un environament psicologic positiu suls emplegats.
- Morris L. Cooke, assistent de Taylor que temptèt d'aplicar lo bailejament scientific dins lo sector public.
- Carl G. L. Barth, matematician e statistician qu'assistiguèt Taylor dins sos analisis
Espòrt[modificar | modificar la font]
Taylor tanben èra un excellent jogaire de tennis, ganhèt lo primièr doble òmes dels Internacionals dels Estats Units d'America en 1881 amb Clarence Clark[2].
E tanben èra un fòrt bon nadaire.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ vejatz la version en linha en anglés: [1]
- ↑ http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0320.html


text:
Tarsiidae
La familha dels Tarsiidae compren pas qu'un sol genre, los tarsièrs.
Lo tarsièr es un mamifèr de l’òrdre dels primates. Pòt viure de 8 a 12 ans. Viu en Asia e en Oceania, mas es en via de disparicion.
Pesa de 80 a 100 g, e mesura 39 cm de long (amb lo còrs de 16 cm e una coa longa de 23 cm). Pòt pas caminar, se desplaça en sautant. A 34 dents, e d’uèlhs gigantesques que li permeton d’i veire la nuèch : dormís tota la jornada e viu la nuèch. Marca son territòri amb son urina.
Es un animal omnivòr, manja de frucha, de sèrps, d’aucèls, de lausèrts, d’insèctes…
Lo tarsièr es vivipar, es en rut tota l’annada ! La femèla a pas qu’un pichòt a l’encòp.
Es un animal doç e afectuós.


text:
Dornecy
Dornecy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dornecy Es un vilatge rural, al limit nòrd-oèst del Morvan, entre Clamecy (Nièvre) (8km) e Vézelay (16 km). A situat entre dos monts : Brevois e Martin. Lo vilatge a traversat pel Armance, un afluent del Yonne :
« Es en un pichon val resserré #que nais humblement la tota pichona Armance, a qualques #cent mètres del castèl ont #nàisser lo grand Vauban. Dètz uèch quilomètres, a panatòri d'ausèl,lo separan de la siá desbocadura, mas las détours #que lududes impausen las reliefs del sòl e los méandres #que lududes suggerís la siá fantasia fan mai que duplicar aquela distància. Partida de la quòta 284, ela débouche a 164 solament en la Yonne, #çò que dona una pendenta mièja de 3 millimètres per mètre, mas aquela pendenta es fòrça variable seguent los ponches ont es tortueuse o estend gaireben. » Ferdinand Maié-Davy
Dornecy est un village rural, à la limite nord-ouest du Morvan, entre Clamecy (Nièvre) (8km) et Vézelay (16 km). Il est situé entre deux monts : Brevois et Martin. Le village est traversé par l'Armance, un affluent de l'Yonne :
« C'est dans un petit val resserré que naît humblement la toute petite Armance, à quelque cent mètres du château où naquit le grand Vauban. Dix huit kilomètres, à vol d'oiseau,le séparent de son embouchure, mais les détours que lui imposent les reliefs du sol et les méandres que lui suggère sa fantaisie font plus que doubler cette distance. Partie de la cote 284, elle débouche à 164 seulement dans l'Yonne, ce qui donne une pente moyenne de 3 millimètres par mètre, mais cette pente est très variable suivant les points où elle est tortueuse ou presque étale. » Ferdinand Maié-Davy
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La preséncia d'aiga, sosterranha e en superfícia daissa presumir d'una aucupacion fòrça anciana del luòc. A viscut pels Cèltas de contunh pels Romains, aital coma en testifica las nombrosas pèças e condecores al nom de César, Tibère, Néron o Constantin, de descobèrtas al cuert dels labours. Al cors de la Modèl:S- Girart de Roussillon, pòrti de Bourgogne e comte de Provence, regna sul Nivernais per acte reial. En 838, fa don de Dornecy e de Vézelay al monastèri femenin de la Santa-Vèrge situada en bas de la montanha de Sant-paire, #que serà reconstruit ne nautor après la siá destruccion mas per fraires aquelas fes-aicí. Aqueles religioses venon alavetz los autentics senhors de Dornecy. Pendent nòus sègles, lo pòble patís la siá sobeiranetat. Dornecy E d'una autra part vassal de las comtes, de contunh dels ducs de Nivèrns. Lo tilleul del Camp de la Vila i auriá #èsser plantat jol regna de Henri IV, d'ont lo nom d'arbre de Sully #que lududes es de còps donat ; li cal simbolizar la reconeissença de la populacion cap al rei François Ier, #que i aviá autorizat l'edificacion de las fortificacions de la vila a Modèl:La s-, alavetz sostengut per Ostal de Albret duchesse de Nivèrns.
La présence d'eau, souterraine et en surface laisse présumer d'une occupation très ancienne du site. Il est habité par les Celtes puis par les Romains, ainsi qu'en témoigne les nombreuses pièces et médailles au nom de César, Tibère, Néron ou Constantin, découvertes au court des labours. Au cours du Modèl:S- Girart de Roussillon, duc de Bourgogne et comte de Provence, règne sur le Nivernais par acte royal. En 838, il fait don de Dornecy et de Vézelay au monastère féminin de la Sainte-Vierge située en bas de la montagne de Saint-père, qui sera reconstruit en haut après sa destruction mais pour des moines cette fois-ci. Ces religieux deviennent alors les véritables seigneurs de Dornecy. Durant neuf siècles, le village subit leur souveraineté. Dornecy et d'autres part vassal des comtes, puis des ducs de Nevers. Le tilleul du Champ de la Ville aurait été planté sous le règne de Henri IV, d'où le nom d'arbre de Sully qui lui est parfois donné ; il doit symboliser la reconnaissance de la population envers le roi François Ier, qui avait autorisé l'édification des fortifications de la ville au Modèl:S-, alors soutenu par Marie d'Albret duchesse de Nevers.


text:
Canton francés
En França, un canton es una division administrativa, ara estatistica e electorala. Cada arrondiment departamental es subdevesit en cantons.
Ròtle e administracion[modificar | modificar la font]
Lo ròtle dels cantons es ara solament electoral e estatistic ; a las eleccions cantonalas, cada canton elegís un conselhièr que lo representa al conselh general del departament (levat a París, que lo conselh de París es elegit d'un autre biais, e qu'a pas de cantons, emai se d'un punt de vista estatistic, los vint arrondiments de París son de còps considerats coma de cantons). En zona urbana, una meteissa comuna recobrís generalament mantun canton. En zona rurala, un canton es sovent format de mantuna comuna pichona; arriba alara sovent que los principals servicis administratius (brigada de gendarmariá, etc.) sián concentrats dins lo capluòc de canton.
Los cantons forman tanben una circonscripcion judiciària en tant que sèti del tribunal de primièra instància. Istoricament los cantons èran apelats « justícias de patz ».
Istòria[modificar | modificar la font]
Los cantons foguèron creats en 1790, al meteis temps que los departaments, pel Comitat de Division del territòri. Foguèron originalament recampats en districtes.
En junh de 1793, son suprimits per la Convencion.
Son restaurats en 1795, quand los districtes son suprimits.
En 1800, son restacats a un arrondiment.
Quand los creèron en 1790, los cantons èran plan mai nombroses que uèi (entre 40 e 60 segon los departaments). Lor nombre foguèt redusit drasticament (entre 30 et 50) per la lei del 8 de pluviôse de l'an IX (28 de genièr de 1801) intitulada « lei portant reduccion del nombre de justícias de patz ». Los primièrs prefèctes nomenats pel govèrn foguèron tenguts d’establir dins lor departament la reparticion de las comunas dins cada canton novèlament establit. Aquestas listas departamentalas, un còp aprovadas pel govèrn, foguèron publicadas al Bulletin de las Leis dins las annadas 1801-1802 e constituisson la basa de la division administrativa de França en cantons qu'es encara en plaça uèi.
Dempuèi 1800, de cantons tròp pauc poblats son estats suprimits, mentre que de cantons novèls son estats creats dins cèrtas zonas qu'an conegut una creissença demografica fòrta, principalament de zonas urbanas. Al total, lor nombre a sensiblament aumentat.
La refòrma de las collectivitats votada en novembre de 2010 e esmendada en 2013 prevei una modificacion del nombre e de la delimitacion dels cantons que serviràn a partir de 2015 a elegir los conselhièrs departamentals (nom novèl del conselh general):
- dins las collectivitats unicas (Maiòta e lèu Martinica e Guaiana) los cantons son las circonscripcions electoralas per l'amassada unica que servís a l'encòp de conselh departamental e regional
- dins la metropòli de Lion (a partir del 1èr de genièr de 2015) los cantons son suprimits (lo primièr nivèl jos la collectivitat es la comuna o l'arrondiment per Lion)
- dins los autres departaments, e doncas dins totes los departaments occitans, lo nombre de canton es reduch a la mitat del nombre actual, de còps augmentada d'un per gardar un nombre impar de cantons. La refòrma es operacionala per las eleccions de 2015 de la data cambiadissa.
Estatisticas[modificar | modificar la font]
Lo nombre de cantons es variable d'un departament a l'autre (lo Territòri de Belfòrt n'a 15, lo Nòrd 79). Al total, existissiá 4039 cantons en França en 2004, dont 156 dins los departaments d'otramar. L'illa de Maiòta, dont l'administracion territoriala es pròcha de la dels departaments, es tanben devesida en 19 cantons.


text:
Carpomys
Carpomys es un genre de rosegaires de la familha dels Murins. Los anglofòns las nomenan Indian rock rats (rats de las ròcas indianas).
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
Aqueste genre compren las espècias seguentas :
- Carpomys melanurus Thomas, 1895
- Carpomys phaeurus Thomas, 1895
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Carpomys dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 584993 Carpomys Thomas, 1895 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Carpomys (en)
- Referéncia NCBI : Carpomys (en)


text:
1947
Aquesta pagina concernís l'an 1947 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Eleccions trucadas organizadas ambé la preséncia dei fòrças sovieticas que permetèron ai comunistas e a seis aliats d'averar la majoritat. Puei, coma dins leis autrei país dau blòt orientau, lo regime, sostengut per lei Sovietics, eliminèt lei partits non comunistas e forcèt seis aliats de fusionar amb eu per formar un partit unic dich Partit obrier unificat polonés (POUP).
America[modificar | modificar la font]
Argentina[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Veneçuèla[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Mond[modificar | modificar la font]
- 15 d'agost - independéncia d'Índia.
- Independéncia de Birmania.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier carri de combat de premiera generacion (lo T-54 sovietic). A respèct dei carris de la Segonda Guèrra Mondiala, conjugava la velocitat d'un carri mejan e la poissança de fuòc e lo blindatge d'un carri pesuc. Aquò entraïnèt la disparicion progressiva de la division entre carris leugiers, mejans e pesucs desvolopats dempuei leis annadas 1930.
Autra consequéncia de la Segonda Guèrra Mondiala, intrada en servici dau fusiu d'assaut sovietic AK-47 que conoguèt un succès gigantesc e es totjorn fòrça utilizat au sègle XXI gràcias a sa simplicitat, sa robustesa e son còst feble.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion dau premier prototip de pila boton per l'inventor estatsunidenc Samuel Ruben (1900-1988). Èra basat sus d'electròdes zinc-oxid de mercuri e es a l'origina dei modèls modèrnes de pilas botons.
Informatica[modificar | modificar la font]
Invencion dau premier transistor per una còla de tres engenhaires e fisicians estatsunidencs — John Bardeen (1908-1991), Walter Brattain (1902-1987), William Shockley (1910-1989) — trabalhant per lei laboratòris Bell. Dispositiu permetent d'arrestar, d'amplificar ò de modular un corrent electric, lo transistor anava venir un compausant important en informatica e lei tres òmes recebèron lo Prèmi Nobel de Fisica per aquela descubèrta en 1956.
Au Reiaume Unit, desvolopament de la premiera memòria intèrna per l'engenhaire e fisician britanic Frederic Calland Williams (1911-1977). Aquò permetèt de crear lo premier sistèma permetent de gardar d'informacions dins un ordinator.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - David Bowie, cantaire e compositor britanic
- 18 de genièr - Takeshi Kitano, actor, cineasta, comedian, escrivan, poèta, pintor e dissenhaire de jòcs de vidèo japonés
- 29 de genièr - Linda B. Buck, biologista americana, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 1 de febrièr - Joan Pau Verdier, cantaire occitan
- 21 de febrièr - Robèrt Martí, romancièr, umorista e ensenhaire occitan
- 31 de març - César Gaviria Trujillo, president de Colómbia
- 25 de març - Elton John, cantaire e musician britanic
- 5 d'abril - Gloria Macapagal-Arroyo, presidenta de las Filipinas
- 18 d'abril – Moses Blah, president de Libèria
- 21 d'abril – Iggy Pop, musician e cantaire american
- 24 d'abril - Roger David Kornberg, bioquimista american, Prèmi Nobel de Quimia en 2006
- 27 d'abril - Maria del Mar Bonet, cantautora malhorquina
- 8 de mai - Howard Robert Horvitz, biologista american, Prèmi Nobel
- 5 de junh - Laurie Anderson, cantaira e musician americana
- 21 de junh - Shirin Ebadi, avocat iraniana, Prèmi Nobel de la Patz
- 20 de julhet - Carlos Santana, musician mexican
- 20 de julhet – Gerd Binnig, fisician alemand, Prèmi Nobel
- 25 de julhet - Adolfo Rodríguez Saá, president d'Argentina
- 30 de julhet - Arnold Schwarzenegger, actor american (nascut en Àustria) e governador d'estat de Califòrnia
- 10 d'agost – Ian Anderson, musician britanic (Jethro Tull)
- 24 d'agost - Paulo Coelho, escrivan e compositor brasilièr
- 3 de setembre – Kjell Magne Bondevik, primièr ministre de Norvègia
- 21 de setembre – Stephen King, escrivan american
- 1 d'octobre - Aaron Ciechanover, bioquimista israelian, Prémi Nobel de Quimia
- 26 d'octobre - Hillary Rodham Clinton, femna politica americana
- 27 de novembre - Ismail Omar Guelleh, president de Jiboti
- 30 de novembre - Sergio Badilla Castillo, poèta e escrivan chilen
- 5 de decembre - Orette Bruce Golding, primièr ministre de Jamaïca
- 8 de decembre - Thomas Cech, quimista american, Prèmi Nobel
- 13 de decembre - Luis Ángel González Macchi, president de Paraguai
- 14 de decembre - Dilma Rousseff, presidenta de Brasil
- Micheu Chapduelh, escrivan occitan
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 16 de mai - Frederick Gowland Hopkins, bioquimista anglés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1861)
- 4 d'octobre - Max Planck, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1858)
- 7 de decembre - Nicholas M. Butler, pedagòg american, Prèmi Nobel de la Patz (n.1862)
- 14 de decembre - Stanley Baldwin, primièr ministre del Reialme Unit (n.1867)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Edward Victor Appleton
- Prèmi Nobel de Quimia : Robert Robinson
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Carl Ferdinand Cori, Gerty Cori, Bernardo Houssay
- Prèmi Nobel de Literatura : André Gide
- Prèmi Nobel de la Patz : Organizacion Quacre e Servici American dels Amics


text:
Dinastia Qajara
La Dinastia Qajara fuguèt una dinastia iraniana que reinèt sus Pèrsia de 1786 a 1925. Aqueu periòde fuguèt marcat per lo declin dau país que perdiguèt divèrsei territòris au profiech dei Russia, dei Reiaume Unit, deis Omanés — d'aperaquí 1780 a 1880 — e reconóisser l'independéncia d'Afganistan. A partir de la fin dau sègle XIX, lo país venguèt tanben l'enjòc de luchas d'influéncia entre Rus e Britanics que finiguèron per devesir lo país entre una zòna russa au nòrd, una zòna britanica au sud-èst e una zòna neutra entre lei doas. Aquel acòrd permetèt d'empachar la colonizacion de Pèrsia mai entraïnèt un afondrament economic. Durant la Granda Guèrra, Pèrsia fuguèt parcialament ocupada per leis Otomans entraïnant una reaccion russa e britanica. De 1917 a 1919, lo país fuguèt ocupat per lei Britanics, ço qu'entraïnèt l'afondrament totai dau poder de la dinastia que perdiguèt lo poder tre 1921 e fuguèt oficialament destituida en 1925.


text:
Joan Francés Fulcònis
Joan Francés Fulconis (Johan Frances Fulconis dins la grafia de l'autor ; Lieusola, ca 1520) foguèt un matematician niçard autor dau tractat La cisterna fulconicra, estampat a Lion en 1562 e escrich en lenga occitana.
La Cisterna foguèt editada e ampliament estudiada (scientificament mai tanben d'un ponch vista biografic, istoric e societau) dins l'edicion de Rogier Rocca e Romieg Gastaglia. Dau tèxte, se pòt dedurre que Fulconis èra un Niçard originari de Lieusola. Possedís mantuna referéncias, subretot grègas e aràbias e a legit lo Compendion de l'Abaco de Francés Pelós (dona, de còps que i a, lei mesmeis exemples numerics que pòdon pas èsser lo fruch de l'azard) mai sensa lo citar.
La Cisterna foguèt escricha coma una aisina fòrça practica e concreta per lo comèrci (per oposicion au Compendion mai teoric). Sei exemples son donc fòrça concrets e una illustration de la vida vidanta e de l'economia de Niça e de l'epòca.
Edition[modificar | modificar la font]
- Fulconis, Jouan-Francés. La Cisterna fulconicra. Niça : Lou Sourgentin, 1996.


text:
George Pólya
George (György) Pólya, nascut a Budapèst (Ongria) lo 13 de decembre de 1887 e mòrt a Palo Alto (Estats Units d'America) lo 7 de setembre de 1985, es un matematician estatsunian d'origina ongresa.
Aprèp d'estudis secondaris classics, foguèt admés en 1905 a l'Universitat de Budapèst que passèt del drech, a la lingüistica, a la filosofia, e fin finala a la fisica e a las matematicas. En 1910-1911 èra a l'Universitat de Viana puèi tornèt a Budapèst per un doctorat de Matematicas, e demorèt a Göttingen puèi a París en 1914. Acceptèt alara un pòste a l'Escòla Politecnica Federala de Zuric (EPFZ) prèp de Hurwitz. Passèt en 1924 entre Oxford e Cambridge, e venguèt professor a l'EPFZ en 1928.
Avent demorat als Estats Units d'America en 1933, decidèt en 1940 d'i demorar e foguèt fin finala recrutat a Stanford. Acabèt lo How to solve it a partir d'una premièra version en alemand, sus una apròcha euristica de las matematicas basada sus la resolucion de problèmas, dins un estil "far per comprendre".
Tornèt en Ongria sonque en 1967.
Sas òbras son de dos òrdres:
- de resultats nombroses e importants sus las serias, la teoria dels nombres, la combinatòria (amb per exemple las aplicacions en fisica e en quimia), e las probabilitats, subretot sus las marchas aleatòrias,
- al mens quatre obratges per una pedagogia matematica de descobèrta per construccion basada suls metòdes de resolution dels problèmas, en reaccion, sembla, als metòdes utilizats al licèu.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Gerald L. Alexanderson (dir.), The Random Walks of George Polya, The Mathematical Association of America, 2000
- Polya G. : How to solve it, 1957 .


text:
Labatut (Lanas)
Labatut o L'Abatut[1] (Labatut en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada suus Gava de Pau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Christophe Lamaison (rugby) nascut a Labatut
- Raymond Mastrotto : coureur cycliste


text:
Ausança
Ausança (oficialament en francés Auzances) es una comuna occitana de Lemosin, situada dins lo departament de Cruesa e la region de Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Roßtal (Bavièra, Alemanha Santa Celha dei Vinhas (Provença, França)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Villà gallorromana de Cos


text:
1849
Aquesta pagina concernís l'an 1849 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
En Africa, fondacion de Libreville a l'entorn d'un fòrt francés per d'esclaus negres escapats d'un naviri negrier brasilian.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Danemarc[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa de Frederic VII, transformacion dau paísen monarquia constitucionala ambé la creacion lo 5 de junh d'un parlament compausat d'una Assemblada dau Pòble e d'una Assemblada dei Grands Proprietaris.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau Leviathan, premier carrejaire. Foguèt concebut per l'engenhaire britanic Thomas Bouch (1822-1880). Especialista dau camin de fèrre, imaginèt un sistèma de rampas dotadas de ralhs, bastidas sus lo cai, que permetiá de cargar ò de descargar de vagons dins un naviri. Per la seguida, lo sistèma de rampas foguèt adaptat ai veïculs automobils.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 18 de genièr - Edmund Barton, primièr ministre d'Austràlia (m. 1920)
- 22 de genièr - August Strindberg, escrivan suedés (m. 1912)
- 3 de mai - Bernhard von Bülow, cancelièr d'Alemanha (m. 1929)
- 14 de setembre - Ivan Pavlov, scientific rus, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1936)


text:
Botanica
La botanica (nom vengut del grèc: Botάvn que designava una "èrba o planta") es la sciéncia consagrada a l'estudi dels vegetals. Presenta mantuna facieta que la restacan a las autras sciéncias del vivent.
La botanica generala compren la taxinomia (classificacion de las plantas), la morfologia vegetala (descrivent las partidas de la planta), l'istologia vegetala, la fisiologia vegetala, la biogeografia vegetala e la patologia vegetala. Cèrtas disciplinas, coma la dendrologia, son especializadas sus un sosensemble de vegetals.
La coneissença fina dels vegetals tròba d'aplicacions dins mantes domenis coma per exemple la farmacologia, la seleccion e lo melhorament de las plantas cultivadas, en agricultura, orticultura e silvicultura.
Actualament, los estudis de botanica son dedicats a aproximativament 400.000 espécias d'organismes vivents, qu'aperaquí 260.000 d'aquestas son de plantas vascularas e a l'entorn de 248.000 de plantas amb flors.


text:
1463
Aquesta pagina concernís l'an 1463 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Empèri Inca[modificar | modificar la font]
Reorganizacion de la direccion de l'Empèri. Pachacutec fisèt lo comandament deis operacions militaras a son fiu Tupac Yupanqui per se concentrar sus un programa ambiciós de construccion (Temple dau Soleu, Sacsayhuamán e Machu Picchu).


text:
Fòrs de Bearn
Los Fòrs de Bearn qu'ei un ensems de tèxtes juridics escrivuts enter lo sègle XI e lo sègle XII qui edictan las leis, règlas, privilègis e pagaments dens tau o tau parçan de Bearn. Que son escrivuts en occitan de Bearn e que constitueishen atau l'un deus tèxtes mei vielhs emplegant lo bearnés. Au cors de l'istòria de Bearn, qu'impausèn tostemps drets e devers tant au sobeiran com aus sons subjèctes. Qu'an avut atau lo pes d'ua constitucion au dessús deu poder executiu au punt que quan Loís XIII, hòrt deu títol de Rei de Navarra, impausè, en 1620, l'Edicte d'Integracion de Bearn dens lo Reiaume de França, qu'ac podó obtiéner sonque en tot prométer d'arrespectar los Fòrs. Qu'ai atau que Bearn e demorè ua "província reputada estrangèra" e que los bearnés e comencèn d'arrecéber las leis francesas sonque arron la Revolucion.


text:
Carassius auratus
Los peisses roges son d'animals domestics comuns.
Somari
Origina e istòria del peis roge[modificar | modificar la font]
Los peisses roges son originaris dels rius, lacs e estanhs de China, son de còps tanben apelats vel de China o Japonés velat.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo peis roge comun es la varietat pus coneguda e que pòt aténher las talhas mai impressionantas (de 30 a 45 cm). Lo còs es alongat, la coa e las nadarèlas pichonas en rapòrt al còs. Inicialament, èra daurat, mas es vengut amb l'aparicion de l'elevatge en China roge, calico, blanc o negre. Aprèp mantun crosament e seleccion, de varietats novèlas son estadas creadas, coma l'oranda, lo comèt, lo telescòpi, lo cap de leon, l'uranoscòpi... Dins aquestes cases, los peisses pòdon aver una coa dobla o quitament tripla, d'excrescéncias sul cap, una nadarèla dorsala mai nauta, o tanben absenta...
Varietats[modificar | modificar la font]
Existisson de varietats nombrosas dichas de « peisses roges », ne vaquí qualques-unas :
- Lo Vela de China o Ryukin : reconeissible per son long vel desdoblat sus sa nadarèla caudala.
- La Cap de Leon o Ranchu : a la particularitat d'aver una excreissença roge-sang o irange sul dessús del cran, que pòt far pensar a una crinièra de leon.
- Lo Bubble Eye : que possedís doas pòchas semitranslucidas rojas jols uèlhs.
- Lo Telescòpi : que sos uèlhs son ipertrofiats e de còps fòrt asimetrics.
- Lo Shubunkin.
Los peisses roges e japoneses son considerats en França coma domestics.
Mantenença[modificar | modificar la font]
Vivon en aqüari o en bacin. Son de peisses d'aiga freja, mas se pòdon mantenir a de temperaturas anant de 1 °C a 30 °C (22 °C per la reproduccion). L'aiga deu aver un pH puslèu neutre a alcalin (basic) comprés entre 6,0 e 8,0, (7,0 per la reproduccion) e una duretat de 5°d GH a 15°d GH. Aquestes animals an besonh de bravament d'espaci, de per lor talha (almens 20 cm per las varietats seleccionadas, fins a 50 cm pel peis roge basic) e lor natura de gròs "pollueire". Se còmpta un minimum de 100 litres per dos peisses roges (!) e 50 litres per animal suplementari. L'aqüari deu èsser equipat d'una filtracion poderosa (environ de 4 a 5 còps lo volum total per ora). Se compren plan alara qu'una "bola" es totalament inadaptada a una bona mantenença. Recordem que l'esperança de vida d'un peis roge es d'un vintenat d'annadas al minimum...
Noiridura[modificar | modificar la font]
Aqueste peis es omnivòr e es dich « gloton » perque pòt manjar plan mai que necessari, al risc d'èsser malaut. Serà noirit de noiridura del comèrci en flocons o granulats (pas de dafnias secadas ! an pas cap d'interès nutritiu), d'ensalada bolhida, de noiridura viva e/o congelada (artemias, vèrms de vasa etc.)
Reproduccion[modificar | modificar la font]
A la prima, quand l’aiga atenh 17 °C a 18 °C, lo peis roge s’aprèsta a se reproduire. Lo mascle atenh sa maturitat sexuala a dos ans e la femèla a tres ans. La reproduccion es apelada lo groüm.
Lo groüm fecondat s'arrapa a las plantas e la maturacion pòt començar. Dins una aiga a 18-20 °C, la rabalha sortís de l’uòu en tres a quatre jorns.
Los pichons demòran al fons de l’aiga. Se noirisson d’en primièr del contengut de lor pòcha nutritiva, sul costat del ventre. Es voidada en una setmana.
Las femèlas son pus redondas e pus plenas que los mascles quand arriba lo periòde del groüm. Se reconeis que son prèstas a pondre quand lo ventre se fa mòl. Lo mascle en periòde de ponduda pòrta de "botons de nòça" blancs suls operculs.
Cresença[modificar | modificar la font]
Se ditz que los peisses roges aurián pas que tres segondas de memòria, e qu'atal serián pas tristes dins lor bocal, aquò es estat demostrat coma fals. Jean-Marie Bigard a largament participat a espandir aquesta falsa cresença a travèrs un dels sketches de son espectacle Des animaux et des hommes.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : espècia Carassius auratus auratus (Linnaeus, 1758) (en) (+traduccion (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Carassius auratus (en)
- Referéncia ITIS : TSN 163350 Carassius auratus (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Carassius auratus (en)
- Referéncia NCBI : Carassius auratus (en)
- AFPR : Lo site de l'Associacion Francesa del Peis roge e forum d'aderents (fr)
- PR Net : Forum d'ajuda mutuala suls peisses roges (fr)
- PDPR : Sit per debutants consacrat als peisses roges (fr)


text:
Conselh de la Lenga Occitana
Lo Conselh de la Lenga Occitana o CLO [ˌseˌɛlˈu / ˈklɔ] (var. Conseu de la Lenga Occitana o Conselh dera Lengua Occitana) es un organisme de codificacion de l'occitan, fondat en 1996-1997.
Somari
Domenis de competéncia[modificar | modificar la font]
Lo CLO gerís la nòrma classica de l'occitan (interven pas dins la gestion d'autras nòrmas de l'occitan coma la nòrma mistralenca, la nòrma de l'Escòla dau Pò o la nòrma bonaudiana).
Sa competéncia s'estend a totas las tèrras e a totas las varietats de lenga occitana perque la nòrma classica a la vocacion de trobar de solucions coordenadas e convergentas a l'escala de la lenga, en tot respectar los grands dialèctes.
S'ocupa de totes los aspèctes de la nòrma lingüistica:
- l'ortografia o nòrma ortografica (règlas per escriure los sons, per ex. realizar e non realisar*)
- la nòrma orala (règlas per fixar la lenga parlada, per ex. quimia e non chimia*, la vòli seguir e non vòli la seguir*).
Preconizacions[modificar | modificar la font]
Lo CLO a realizat subretot un trabalh de clarificacion e de precision. A resolgut de cases de divergéncia dins l'interpretacion de la nòrma, que s'èran desvolopats entre 1975 e 1996. Tanben a portat qualques precisions tocant de ponches qu'èran pas gaire clars aperabans.
Pasmens, lo CLO preconiza una estabilitat e una fidelitat a la nòrma classica tala coma Loís Alibèrt l'a fondada en 1935 amb sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians. Los ponches modificats, per rapòrt a Alibèrt, son fòrça superficials e pas gaire nombroses.
La sintèsi de las preconizacions del CLO es estada publicada dins lo numèro 6 (decembre de 2007) de la revista en linha Lingüistica Occitana [1].
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo vam del començament[modificar | modificar la font]
Lo CLO se fondèt en 1996 (oficialament en 1997). Sos primièrs acamps de fondacion e de trabalh se faguèron a Tolosa (1996 e 1997) puèi a Nimes (1997).
La motivacion per fondar lo CLO venguèt de la crisi e del desòrdre qu'afectavan la nòrma classica dempuèi 1975. En teoria, la nòrma classica s'apiejava sus l'òbra de Loís Alibèrt a partir de sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians de 1935, puèi sus la gestion d'aquela nòrma per l'Institut d'Estudis Occitans (IEO) de 1945 enlà. Pasmens, a partir de 1975, l'IEO daissèt se desvolopar de practicas antinormativas o contradictòrias en son sen, dins sas pròprias publicacions, e poguèt pas pus garentir, aital, la difusion d'una nòrma establa e univòca.
L'iniciativa de fondacion del CLO foguèt dobla:
- venguèt d'un latz del Gidilòc (Grop d'Iniciativa per un Diccionari Informatizat de la Lenga Occitana)
- e d'autre latz, del Sector de Lingüistica de l'IEO. Los dos organismes manifestèron la volontat comuna de trobar de solucions al desòrdre normatiu.
La composicion del CLO se faguèt en convidar d'especialistas reconeguts e d'actors culturals de divèrsas sensibilitats, segon lo principi de la cooptacion. Puèi, de sòcis nòus intrèron al CLO e d'autres ne partiguèron.
Los primièrs acamps de 1996 (informal, a Tolosa) e de 1997 (fondacion oficiala del CLO, a Tolosa, perseguida per un autre acamp a Nimes) abotiguèron a una seria de recomandacions per resòlver las divergéncias d'ortografia mai recurrentas, qu'afectavan l'ensems de l'occitan. Tanben l'acamp de Nimes precisèt qualques principis mai especifics pel provençal, lo niçard e lo vivaroalpenc. Ne sortiguèt un document public que resumissiá las solucions.
Los ans seguents, de 1997 a 2002, lo CLO faguèt d'autres acamps regulars. Adoptèt una seria de solucions per resòlver d'autres problèmas recurrents, pas solament dins l'ortografia mas tanben dins la nòrma orala.
Las dificultats[modificar | modificar la font]
Pasmens, de tensions nasquèron los ans seguents quand lo CLO comencèt de voler resòlver de problèmas suplementaris. Lèu lèu, una part dels actors culturals (de còps, quitament, certans membres del CLO) se mostrèron pas gaire favorables per trobar de solucions consensualas o per acceptar las decisions de la majoritat dels membres del CLO.
Lo Gidilòc, un dels cofondadors del Conselh, a contunhat de far una collaboracion scientifica regulara endins las activitats del CLO.
L'IEO, l'autre cofondador del Conselh, aviá mostrat d'en primièr una actitud de partenari actiu e constructiu dins lo CLO. L'amassada generala de l'IEO de 1998 aviá votat la reconeissença e l'adopcion de las preconizacions del CLO. Mas a causa de las tensions creissentas, en 2001, la direccion de l'IEO cambièt d'actitud e prepausèt de sortir del CLO per fondar un organisme concurrent que se seriá nommat Acadèmia Occitana. Fin finala, a partir de 2002, l'IEO e lo CLO faguèron divèrsas reünions de trabalh per trobar un acòrdi renovelat de collaboracion e de reconeissença mutuala, mas las negociacions abotiguèron pas a cap d'acòrdi. Dempuei 2002, aquelas tensions divèrsas an alentit lo ritme de trabalh del CLO, que pasmens contunha d'existir juridicament coma associacion.
L'eiretatge del CLO uèi[modificar | modificar la font]
Uèi, las preconizacions del CLO son seguidas per una part del movement occitanista, que i vei una solucion utila per desvolopar l'occitan d'un biais mai ordenat, especialament en pedagogia. Mai que mai lo CLO es reconegut oficialament per lo Conselh Generau d'Aran (e doncas per l'Oficina de Foment e Ensenhament der Aranés) dempuèi 1999, per l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans (AIEO) dempuèi son Congrès de Tolosa de 1997, per lo Gidilòc qu'es membre fondador del CLO, e per una part dels ensenhaires, formators e organismes culturals. Certans libres, CDs e DVDs precisan, dins las paginas de començament, qu'aplican la nòrma del CLO.
Una autra part del movement occitanista mòstra siá d'indiferéncia, siá una manca d'informacion, siá quitament una ostilitat devèrs la nòrma classica tala coma lo CLO la gerís.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Occitan
- Lingüistica
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana (PDF), sul sit de Gianni Vacca
- Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana (PDF) sul sit de la revista Lingüistica Occitana
- Reconeissença oficiala de las preconizacions del CLO per lo Conselh Generau d'Aran (PDF)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Document coeditat per Gianni Vacca, preparat per Domergue Sumien, amb un avantdire de Patric Sauzet.


text:
Flaumont-Waudrechies
Flaumont-Waudrechies es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat près de Avesnes-sus-Helpe en lo sud-es del departament del Nòrd a un centenat de quilomètres de Lille e a una quinzena de quilomètres de la Belgica e del departament del Aisne. La municipalitat a traversat pel Helpe Màger, afluent de la Sambre. Administrativement, Flaumont-Waudrechies Fa partida de la Avesnois, istoricament del Enaut, paysagèrement de la Thiérache.
Le village est situé à proximité d'Avesnes-sur-Helpe dans le sud-est du département du Nord à une centaine de kilomètres de Lille et à une quinzaine de kilomètres de la Belgique et du département de l'Aisne. La commune est traversée par l'Helpe Majeure, affluent de la Sambre. Administrativement, Flaumont-Waudrechies fait partie de l'Avesnois, historiquement du Hainaut, paysagèrement de la Thiérache.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Camp de César : sus la reünion d'un tuc al Sud-Oèst del pòble, al delà del Helpe Màger, se vei, plan conservat, sus un terren #qu'una granda part n'es encara en friche, la localizacion d'un camp romain establit d'après totas las nòrmas de la castramétation d'aquela epòca, e #qu'es totjorn designat jol nom de Catelet, Camp de César. Dels parapets de dos mètres, almens, de nautor al dedins, establits sul pourtour del scenari, circonscrivaient una enceinte fortificada, en forma de trapèze, d'una superfícia d'aperaquí 15 ectaras, dividida en doas parts desiguals, per una levada de tèrra interiora, e la defendián per un talus de 25 mètres, fòrça-escarpé e quitament perpendiculaire sus cèrts ponches. S'es trobat, en défrichant lo scenari e los terrens vesins, de las monedas romaines de Gordien, de Antonin-lo-Estaques e de Vespasien, de las sivelles o grapes en bronze e de longs claus recourbés.
- 843 : Amb lo Tractat de Verdun, lo parteja del empèri carolingien entre los 3 pichons fils de Charlemagne octroye a Lothaire E, la Francie médiane #que compren lo Enaut #que ne fa partida lo pòble.
- 855 : Amb lo Tractat de Prüm #que parteja la Francie médiane entre los 3 fils de Lothaire E, lo Enaut a ligat a la Lotharingie #que n'ereta Lothaire II.
- 870 : Amb lo Tractat de Meerssen après la mòrt de Lothaire II, una part de la Lotharingie #que ne fa partida lo Enaut a ligat a la Francie occidentala.
- 880 : Continuament al Tractat de Ribemont l'an 880, lo Enaut fa partida de la Francie orientala #que vendrà lo Sant-Empèri romain germanique l'an 962.
- Noms Ancians : 1083 Wulframmus de monds en la charte de Gérard, avesque de Cambrai; 1131 Mos Wlframni en la bulle del pape Innocent II; 1184 Wulfraumont en l'acte d'escambi de bens entre los abbayes de Hautmont e de Liessies [1] 921 Flodobomonte en lo cartulaire del Abbaye de Maroilles; 1167 Florbemont en lo cartulaire del abbaye de Liessies[2].
- Flaumont #Èsser concédé l'an 921 al abbaye de Maroilles, al meteis temps que d'unas autras possessions suls bòrds dels rius de la Granda e de la Pichona Helpe, per un diplôme del rei de França, Charles II. Lo abbaye de Hautmont i possedissiá tanben bens, aital coma la dîme e lo terrage #qu'una part ne tornava a aquela de Liessies. La glèisa de Flaumont a #èsser bastida l'an 1545 ; i aviá protegit per un massiu bastiment cairada, mesa n'abans, sus una éminence e environada d'una fòrta muralla. Aquela darrièra bastissa #que constituissiá una autentica fortalesa, a #èsser entièrament démoli dins lo sègle darrièr. La glèisa i aguèt pas erigit en parròquia #qu'en 1664 ; abans aquela epòca, èra pas mai #qu'una annèxa d'aquela de Sémeries.
- Waudrechies, antany Audrecy, A designat l'an 646 per Waldrecias, en lo testament de Ste-Aldegonde (Mirœvos, III, 559), #que lo #legar als chanoines de St.-Quentin, de Maubeuge. Aquela localité formava un vilatge particular, #que, d'après los nombroses bastiments #que s'i es descobèrta, li caliá i aver una importància fòrça mai considerabla #qu'aquela #qu'a de los nòstres jorns. La siá glèisa, dédiée a Santa Aldegonde, possedissiá, de la siá patrône, de las reliques reconegudas authentiques per la archevêque de Cambrai, Vander Burch e #qu'atrasián un pro grand nombre de pelegrins per la guérison de las fèbres. A #èsser estrossejat e totalament destruit, se se'n crei la tradicion, cap a 1521, pendent las guèrras #qu'an arruïnat la contrée[3]. La capèla de Waudrechies es anciana, barra una campana #que pòrta la data de 1567.
- Flaumont-Waudrechies Se tròba suls Plànols cadastraux napoléoniens del 1813 e 1869[4].
- En Julhet 1901 : Inauguracion e ponduda en servici de la Linha de camin de fèrre Avesnes-sus-Helpe - Sars-Poteries. La linha a dobèrt al public lo 20 de julhet de 1901. Connècta Avesnes sus Helpe a Solre-lo-Castèl, via lo Flaumont-Waudrechies, Sémeries, Felleries, Sars-Poteries. Lo tràfec viatgèr fonciona fins a la Segonda Guèrra mondiala (16 d'agost 1941).
- Camp de César : sur le sommet d'une colline au Sud-Ouest du village, au-delà de l'Helpe Majeure, on voit, bien conservé, sur un terrain dont une grande partie est encore en friche, l'emplacement d'un camp romain établi d'après toutes les règles de la castramétation de cette époque, et qui est toujours désigné sous le nom de Catelet, Camp de César. Des parapets de deux mètres, au moins, de hauteur à l'intérieur, établis sur le pourtour du plateau, circonscrivaient une enceinte fortifiée, en forme de trapèze, d'une surface d'environ 15 hectares, divisée en deux parties inégales, par une levée de terre intérieure, et la défendaient par un talus de 25 mètres, très-escarpé et même perpendiculaire sur certains points. On a trouvé, en défrichant le plateau et les terrains voisins, des monnaies romaines de Gordien, d'Antonin-le-Pieux et de Vespasien, des boucles ou agrafes en bronze et de longs clous recourbés.
- 843 : Avec le Traité de Verdun, le partage de l'empire carolingien entre les 3 petits fils de Charlemagne octroye à Lothaire I, la Francie médiane qui comprend le Hainaut dont fait partie le village.
- 855 : Avec le Traité de Prüm qui partage la Francie médiane entre les 3 fils de Lothaire I, le Hainaut est rattaché à la Lotharingie dont hérite Lothaire II.
- 870 : Avec le Traité de Meerssen après la mort de Lothaire II, une partie de la Lotharingie dont fait partie le Hainaut est rattachée à la Francie occidentale.
- 880 : Suite au Traité de Ribemont en 880, le Hainaut fait partie de la Francie orientale qui deviendra le Saint-Empire romain germanique en 962.
- Noms Anciens : 1083 Wulframmus mons dans la charte de Gérard, évêque de Cambrai; 1131 Mons Wlframni dans la bulle du pape Innocent II; 1184 Wulfraumont dans l'acte d'échange de biens entre les abbayes d'Hautmont et de Liessies [5] 921 Flodobomonte dans le cartulaire de l'Abbaye de Maroilles; 1167 Florbemont dans le cartulaire de l'abbaye de Liessies[6].
- Flaumont fut concédé en 921 à l'abbaye de Maroilles, en même temps que d'autres possessions sur les bords des rivières de la Grande et de la Petite Helpe, par un diplôme du roi de France, Charles II. L'abbaye d'Hautmont y possédait aussi des biens, ainsi que la dîme et le terrage dont une partie revenait à celle de Liessies. La glèisa de Flaumont a été bâtie en 1545 ; elle était protégée par une massive construction carrée, placée en avant, sur une éminence et entourée d'une forte muraille. Ce dernier bâtiment qui constituait une véritable forteresse, a été complètement démoli dans le siècle dernier. L'église ne fut érigée en paroisse qu'en 1664 ; avant cette époque, elle n'était qu'une annexe de celle de Sémeries.
- Waudrechies, autrefois Audrecy, est désigné en 646 par Waldrecias, dans le testament de Ste-Aldegonde (Mirœus, III, 559), qui le légua aux chanoines de St.-Quentin, de Maubeuge. Cette localité formait un village particulier, qui, d'après les nombreuses constructions qu'on y a découvertes, devait avoir une importance beaucoup plus considérable que celle qu'il a de nos jours. Son église, dédiée à Sainte Aldegonde, possédait, de sa patrône, des reliques reconnues authentiques par l'archevêque de Cambrai, Vander Burch et qui attiraient un assez grand nombre de pèlerins pour la guérison des fièvres. Il a été ravagé et entièrement détruit, si on en croit la tradition, vers 1521, pendant les guerres qui ont ruiné la contrée[7]. La chapelle de Waudrechies est ancienne, elle renferme une cloche qui porte la date de 1567.
- Flaumont-Waudrechies se trouve sur les Plans cadastraux napoléoniens du 1813 et 1869[8].
- Juillet 1901 : Inauguration et mise en service de la Ligne de chemin de fer Avesnes-sur-Helpe - Sars-Poteries. La ligne est ouverte au public le 20 juillet 1901. Elle relie Avesnes sur Helpe à Solre-le-Château, via le Flaumont-Waudrechies, Sémeries, Felleries, Sars-Poteries. Le trafic voyageur fonctionne jusqu'à la Deuxième Guerre mondiale (16 août 1941).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ "Estatistica archéologique del departament del Nòrd" - segond part - 1867
- ↑ ("Bulletin de la comission istorica del departament del Nòrd - tome IX - 1866)
- ↑ "bulletin de la comission istorica del departament del Nòrd" - tome IX - 1866
- ↑ en examen_cadastre_napoleonien_detail&doc=#datar%2Fir%2FCadastre%20napoleonien%2Fcadastre_napoleonien%2Exml&pagina_ref=5760&unittitle=FLAUMONT%20WAUDRECHIES%201813,%201869&unitid=P31%20/%20702&unitdate=1813,%201869 luòc internet de l'Archiu départementales del Nòrd
- ↑ "Statistique archéologique du département du Nord" - seconde partie - 1867
- ↑ ("Bulletin de la commission historique du département du Nord - tome IX - 1866)
- ↑ "bulletin de la commission historique du département du Nord" - tome IX - 1866
- ↑ site internet des Archives départementales du Nord


text:
Paulet de Marselha
Paulet de Marselha (Marselha, sègle XIII) foguèt un trobador occitan de Provença. Son estadas conservadas fins uèi sonque tres de sas uèch composicions. Totas tres son dedicadas a Barral del Bauç, vescomte de Marselha. Paulet, que s'èra opausat a la dominacion dels Anjó en Provença, se vegèt privat de sos dreches territorials e foguèt fòrabandit de son país. Venguèt aital un faidit refugiat en Catalonha primièr que visquèt a la cort del sobeiran catalan Pèire II lo Gran (d'abril a mai de 1262) abans de partir per Castelha ont demorèt dins la cort del rei castelhan Anfós X. Se sap que cap al mes d'octobre de 1267 èra tornat en Catalonha a la cort del rei d'Aragon.


text:
Cinèma
Lo cinèma, abreviacion de cinematograf, es la tecnica de projeccion d'imatges d'un biais rapid e successiu que crèa l'impression de movement (kino en grèc significa "movement", e graphos significa "escriure" o "gravar") ; es tanben l'art de produire d'òbras en utilizant aquela tecnica.
Es apelat tanben lo seten art, pr'amor que amassa la musica, la dança, lo teatre e la pintura, es aital l'art de totas las arts.
Lo cinèma es plan antic, que ja en epòcas primitivas se faguèron espectacles prèp del fuòc, al canton, ont se simulavan sons amb la boca e movements amb las mans. Las representacions amb mariòtas e ombras chinesas o dins las lantèrnas magicas son d'antecedents del cinèma coma lo coneissèm ara.
Çò qu'actualament li ne disèm de cinèma es possible gràcias a l'invencion del cinematograf pels fraires Lumière a la fin del sègle XIX. Aquò permetèt d'enregistrar totas aquestas composicions de movement e passèron d'èsser simultanèas a venir salvadas per la posteritat.
Lo 28 de decembre de 1895 aguèt luòc la primièra projeccion comerciala de cinèma[1], organizada pels fraires Lumière dins lo Grand Cafè, a París.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- Portal del cinèma
-
- ↑ Ja una projeccion privada en pichon comitat s'èra facha a Lion en març de la meteissa annada.


text:
Gigny-Bussy
Gigny-Bussy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat es sortida de la fusion de las municipalitats de Gigny-a los-Bòsques e Bussy-a los-Bòsques l'an 1966[1].
Cette commune est issue de la fusion des communes de Gigny-aux-Bois et Bussy-aux-Bois en 1966[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHESS, nòta de la comuna sul luòc Cassini, consultada lo 1er en febrièr 2009
- ↑ EHESS, notice de la commune sur le site Cassini, consultée le 1er février 2009


text:
La comuna d'Elx abriga d'espacis d'una granda valor ecologica, que l'Hondo, lo Pargue Natural Municipal del Clot de Galvany e lo Pargue Natural Las Salinas. S'i pòt passejar e trobar d'observatòris d'aucèls e un Centre d'interpretacion.
La Palmièra d'Elx es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 2000, es una granda estenduda de palmièrs que se tròba en plen centre de la vila. Es la palmièra pus granda d'Euròpa, pus espandida que qualques palmièras arabias. La palmièra es compausada de mai de dos cents mila palmièrs. Se ditz que son les Cartagineses que trobèron dins aquelas tèrras de la còsta mediterranèa espanhòla un luòc propici a aquela cultura. L'espècia principala de la palmièra es lo Phoenix dactylifera, menat pels musulmans quand ocupavan la Peninsula Iberica.
Los mai bèls palmièrs e los mai vièlhs se tròban dins l'Òrt del Curat. Son nom ven de son ancian proprietari de 1918. Qualques subjèctes an mai de 300 ans. Cal saber qu'un palmièr pòt viure de 250 a 300 ans. Aqueles palmièrs son de la meteissa espècia qu'aqueles d'Iran. Son de palmièrs datilièrs e fructifican en decembre. Existisson tanben d'autras espècias tropicalas.
Situats dins l'Òrt, sèt pès enòrmes forman coma un candelièr que recep lo nom de Palmièr Imperial en onor a l'imperatriz Elisabeth de Wittelsbach, que visitèt lo jardin en 1894 e declarèt qu'èran digne d'un empèri.


text:
Polinesia
Polinesia (del grèc πoλύς "polus" manuna + vῆσoς "nēsos" illa) es una region d'Oceania, qu'amassa un grop de mai de 1000 illas localizadas al centre e al sud de l'Ocean Pacific.
Geograficament, Polinesia pòt èsser definida coma un triangle amb sos angles situats a Hawaii, Nòva Zelanda e a l'Illa de Pascas (Rapa Nui). L'autre grop principal d'illas situadas dins lo triangle polinesian son Samoa, Tònga, la cadena d'illas divèrsas que forman las Illas Cook e la Polinesia Francesa. Niue es una illa estat isolada al centre de Polinesia.