text:
Palairac
Palairac es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Palairac (atestacion Palaeragum, en 842) vendriá del nom d'òme gallés Palarus e del sufixe -iacum [1], o de Paliarus/Palearus e del sufixe -acum, latinizacion del sufixe celtic -*ako-. Se tracta donc d'una anciana propietat gallo-romana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans 2015, la comuna èra del canton de Motomet. Es del canton de las Corbièras desempuèi.
Vista airenca de Palairac.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 32 abitants (1,8 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


c: text/html

text:
Castèth de Coucy
Lo castèth de Coucy que's situa en Picardia dens l'actuau departament d'Aisne. Qu'ei proprietat de l'estat francés e que ho classat monument istoric en 1862.
Que ho fondat au sègle X per Hervé bisbe de Rems puish pres per Albéric, purmèr senhor de Coucy, au sègle XI.
Enguerrand III de Coucy que bastí lo gran castèth admirat per Violet le Duc e qu'òm pòt véder las rueinas uei lo dia.
En 1498 que ho estacat per Loís XII de França au domeni reiau.
Que ho desmantelat per Loís XIV de França, puish utilizat com peirera a la Revolucion.
Crompat per l'Estat francés en 1829 que ho ahortit e restaurat au sègle XIX per Viollet-le-Duc.
Durant la Purmèra guèrra Mondiau las òsts alemandas qu'ocupèn Coucy tres durant annadas e, en se retirant, que hen explosar lo castèth shens rason estrategica aparenta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Los Banhs de Rènnas
Los Banhs de Rènnas es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
La vila se nomenava Arquis Calidis al sègle XII e Balneis Montisferrandis al sègle seguent; al sègle XV apareis Regnes les Bains e pus tard solament Les Bains (o Les Bans) e Les Bains de Montferrand. Al sègle XIX se nomenava Los/Les banhs de Rènnas (escrit Les Bans de Rènnos a la francesa) que serà adaptat en francés oficial per Rennes-les-Bains.


text:
Georges Cuvier
Georges Léopold Chrétien Frédéric Dagobert Cuvier, baron de Cuvier, (Montbéliard, França, 23 d'agost de 1769 – París, França, 13 de mai de 1832) foguèt un naturalista e zoològ francés.
Foguèt lo primièr grand promotor de l'anatomia comparada e de la paleontologia. Ocupèt de foncions d'importància divèrsas dins l'educacion nacionala francesa a l'epòca de Napoleon Bonaparte e après la restauracion dels Borbons. Foguèt nomenat professor d'anatomia comparada del Musèu Nacional d'Istòria Naturala de França, a París.


text:
Pasqual Maragall
Pasqual Maragall i Mira (Barcelona, 13 de genièr de 1941), es un politician del Partit dels Socialistes de Catalunya que foguèt president de la Generalitat de Catalonha del mes de decembre de 2003 fins a novembre de 2006. Foguèt gràcias a una coalicion tripartita (sonada sovent el Tripartit) compausada del PSC, d'Esquerra Republicana de Catalunya e de Iniciativa-Verds que poguèt venir lo cap de govèrn del país. Anteriorament, èra estat lo cònsol de Barcelona de 1982 a 1997. Foguèt pendent son mandat que se debanèron los Jocs Olimpics de Barcelona 1992. Es lo felen del poèta catalanista Joan Maragall. Son fraire Ernest Maragall es tanben politician socialista e foguèt conselhièr d'Educacion a la Generalitat.
A la fin de son mandat se presentèt pas per las eleccions novèlas e laissèt la plaça de candidat a la presidéncia de la Generalitat de Catalonha en 2006 a José Montilla.
Lo 20 d'octobre de 2007 anoncièt publicament que patissiá de la malautiá d'Alzheimer
- Carta grafica pas indicada
- Personalitat politica catalana
- Personalitat politica espanhòla de l'epòca democratica
- Personalitat del Partit Socialista Obrièr Espanhòl
- Cònsol espanhòl
- President d'una comunautat autonòma espanhòla
- Personalitat politica espanhòla
- Naissença a Barcelona
- Naissença en 1941
- President de la Generalitat de Catalonha


text:
Economia de Fiji
Fiji, dotada de recorses forestals, minerals e de pesca, es una de las economias pus desvolopadas del Pacific, e mai se possedís un vast sector de subsistencia.
Las exportacions de sucre, las remesas de devisas dels sieus ciutadans residents a l exterior e una creissenta indústria de torisme - que recep 400 a 500 mil visitants per an - son las principalas fonts de devisas extèrnas[1].
Lo principal recors agricòla de Fiji es la cana de sucre. Aquel coitiu a donat luòc a quatre grandas indústrias sucrièras, dont tres a Viti Levu. La produccion de sucre ne representa mai d'un 50 % de las exportacions de Fiji. L'indústria del sucre recebèt particularament un accès especial a l'Union Europèa, mas li caldrà èsser afectada per la politica de l'UE de talh de subsidis al sucre. La produccion de sucre es responsabla per 1/3 de l'activitat industriala del país[1].
L'indústria manufacturièra dispausa de paucas matèrias primièras (metals precioses, pèira de bastiment, fusta, qualques coitius e produchs elevaires). L' electricitat proven de centralas termicas que consoman petròli importat.
L'indústria del torisme foguèt afectada per un còp d'Estat en 2006 e la siá recuperacion es incerta. En 2007 l'arribada de visitants caiguet d'unes 6%, amb lo resultat de pro pèrdas d' ocupacions dins lo sector e quicòm aital coma una casuda de 7% del PIB[1].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
L'occitan, Ikea & Coca-cola ?
Aller à la page : 1, 2
1 L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Sam 3 Mai - 16:25
Bairbizie
Gacha Empega !
2 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Sam 3 Mai - 17:31
Mertyl
Occitan Warrior
3 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Sam 3 Mai - 17:40
Danís
Adjudant
Mas francament, anirai pas dins un restaurant que s'apèla "Leu-Leu" (Quick, 'quò vòu ben dire 'quò, non ?)...
4 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Sam 3 Mai - 18:28
Yellow
En Preson !
Danís a écrit:Per la lenga, òc. Per un occitanisme tradicionalament alter-mondialiste, mens...
E amai lo fa rire!
Desconam aqui, mai mi ramenti pas d una tradicien altermondialista en cò deis occitanistas, m enfin
5 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Sam 3 Mai - 18:56
Danís
Adjudant
6 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Sam 3 Mai - 19:08
zo
Occitan Warrior
Per respondre a la question del començament, òc soi per l'occitan pertot.
7 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Sam 3 Mai - 19:08
Yellow
En Preson !
L a de tot dins l oc, de gents de drecha, de gaucha, d apolitics...
8 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Sam 3 Mai - 20:50
Mertyl
Occitan Warrior
9 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 2:47
joan_cavalier
Trobador !!
10 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 7:37
Bairbizie
Gacha Empega !
Al contrari pensi qu'es lo biais mèstre per una lenga de se far conéisser del grand public
Personalament, pensi tanben que l'occitan deuriá èsser pertot dins la vida vidanta d'uèi e que la lenga es pas ligada amb la politica (emai se i a una tradicion altermondialista occitana que respecti). Coca-cola en òc, Ikea en òc, me tusta pas,ca que la, soi pas un defensor del tot-capitalisme.
11 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 9:38
Danís
Adjudant
12 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 12:22
fredoc
Occitan Warrior
Per çò qui ei altermondialista, pacifista, fascista... (dab sufixe en -ista ) qu'ei ua vista deu monde, ua opinion qui hèra d'occitanistas qui coneishi an, en efèit. Mes qu'ei un problèma estrangèr a la lenga, qu'ei un problèma de societat parallèla au pb de sauvar las lengas. Que podem defénder los dus, o sonque un, o nat.
Quan Occitania sia ua autonomia ( ) tot que's poderà har en occitan: la publicitat, la politica, l'educacion, l'armada e la policia...
Mes que serà au noste governament d'alavetz de decidir se vòu ua armada, se balha lo poder au capitau e a la publicitat, etc
Ne cau sustot pas mesclar duas causas: lo combat tà sauvar la lenga (e que pensi que hè l'unanimitat aci) dab l'idea d'ua Occitania politica (que voi diser dab ua organizacion administrativa e tot çò qui va dab) on bessai l'occitan serà lenga oficiau. Que podem totun miar los dus combats au còp, qu'ei possible. Que seram tots a "Anem òc", ne seram pas tots a las manifestacions taus presoèrs bascos, contra los OGMs, e que'n passi...
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
13 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 12:26
fredoc
Occitan Warrior
fascista...
Perdon, que volèvi diser "antifascista"
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
14 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 12:30
Danís
Adjudant
fredoc a écrit:fascista...
Perdon, que volèvi diser "antifascista"
Daus fascistas, n'i a tanben...
15 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 12:31
fredoc
Occitan Warrior
Diu m'ac guarde!!
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
16 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 12:52
Lafontan
Occitan Warrior
Aprep "Bai Euskarari" en Euskadi e "Ya d'ar Brezhoneg" en Bretanha avèm ara "Òc per l'Ocitan" per ne saupre mai podètz veire lor siti:
www.occitan-oc.org
17 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 14:43
Cerièra de Mai
Trobador !!
Soi d'acòrdi, mas m'agradariái mai de veire l'occitan sus los panèls ensenhadors, dins lo bus e metrò…Mertyl a écrit:Al contrari pensi qu'es lo biais mèstre per una lenga de se far conéisser del grand public, (…) i aura un fum de personas que van conéisser al mens l'existéncia de l'occitan e donc es bon per la lenga.
Apuèi, dins los magasins, mas es pas lo mai emportant.
Soi sempatisanta alter-mondialista, mas pensi que la lenga deu despassar las idèas, èsser universala.
18 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 14:57
Lafontan
Occitan Warrior
Soi d'acòrdi, mas m'agradariái mai de veire l'occitan sus los panèls ensenhadors, dins lo bus e metrò…
Apuèi, dins los magasins, mas es pas lo mai emportant.
Soi sempatisanta alter-mondialista, mas pensi que la lenga deu despassar las idèas, èsser universala.
Per viure dins nòstra lenga avèm besonh de tot, la lenga a tanben una fonccion sociala.
Per qualqu'un que ditz que parla pas trapi que ton nivèl de lenga es plan bon!
19 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 15:05
Cerièra de Mai
Trobador !!
Non, non, non, lo net m'ajuda ! Soi començaira !Lafontan a écrit:Per qualqu'un que ditz que parla pas trapi que ton nivèl de lenga es plan bon!
(coma ton nivèl de "quote" ?)
20 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 21:27
Yellow
En Preson !
Danís a écrit:Mas que son pesucs ! Parlave pas de "L'occitanisme, tradicionalament alter-mondialiste", mas d'"UN ocitanisme, tradicionalament alter-mondialiste" (Gardarem la Tèrra e companhia, donc).
Perdon, pensavi qu'èras dei manjaires de flors que si creson que tot es bèu dins lo monde maravilhos de l'occitan e que si dintras dins la secta, sias obligit de ti vestir en peu de cabra e de gitar ton McDo (l error era smple de far, l' i a quand mesme fòrça que son ansin...)
21 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 22:03
fredoc
Occitan Warrior
Cerièra de Mai a écrit:
Soi d'acòrdi, mas m'agradariái mai de veire l'occitan sus los panèls ensenhadors, dins lo bus e metrò…
Apuèi, dins los magasins, mas es pas lo mai emportant.
Soi sempatisanta alter-mondialista, mas pensi que la lenga deu despassar las idèas, èsser universala.
Qu'as completament rason.
Jo que voi véder las publicitats en occitan (per'mor que soi occitanista) mes d'un aute costat, non voleri pas mei véder publicitats. Quina que'n sia la lenga.
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
22 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Dim 4 Mai - 22:47
joan_cavalier
Trobador !!
23 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Lun 5 Mai - 8:46
Danís
Adjudant
Dins un segond temps, seriá demontat coma los autres...
24 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Lun 5 Mai - 9:51
maime
Lemosin de prumiera !
Apres, sei per la lenga pertot. Mas me batrai pas perque Coca nos acultura en tut utilizar l'occitan... Que de las entrepresas localas, que fan daus bons produchs, sens participar a l'uniformizacion agricòla, dau gost, ... ('laidonc, parle pas d'Andros, que...), utilisen l'oc, òc-es.
25 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Lun 5 Mai - 9:56
Danís
Adjudant
26 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Lun 5 Mai - 11:12
joan_cavalier
Trobador !!
Aprep, cresi que manca aici tanben de cops que i'a de sens de l'umor o d'objectivitat del mitan occitanISTE quora vesi lo Marçau que s'es fach tombar dessus un fum de còps pel seu famos camiset "Coma Cal" (desvirament de Coca Cola) e que se faguet quitament accusar a Besiers (va siti per l'istoria) de "faire de reclama per Coca-Cola" (es ben connegut, Coca ten mestier que lo seu logo, siaguesse desvirat en occitan per se faire de reclama)
27 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Lun 5 Mai - 11:17
Danís
Adjudant
joan_cavalier a écrit:Te dirai que dins lo rodol mondin, avem un subremercat "Auchan" que se dit "Occitania", tant Auchan que Carrefour pegan d'etiquetas amb la crotz occitana per marcar los produches "regionaus"
Aprep, cresi que manca aici tanben de cops que i'a de sens de l'umor o d'objectivitat del mitan occitanISTE quora vesi lo Marçau que s'es fach tombar dessus un fum de còps pel seu famos camiset "Coma Cal" (desvirament de Coca Cola) e que se faguet quitament accusar a Besiers (va siti per l'istoria) de "faire de reclama per Coca-Cola" (es ben connegut, Coca ten mestier que lo seu logo, siaguesse desvirat en occitan per se faire de reclama)
E alara ? Io sei occitanISTE e lo lògo de Marçau me fai rire. Perque te sentes totjorn oblijat de far de las generalitats entau ?
28 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Lun 5 Mai - 13:42
Yellow
En Preson !
Danís a écrit:De tota faiçon, per lo moment la question se pausa pas, que las entrepresas que disem, multinacionalas e tot, son tanben las que farán jamai una campanha en occitan per çò que quo es pas rentable. Los pitits productors, ilhs, s'en foten, e l'etiquetatge en occitan, 'quò lur balha una valor anem dire "tradicionala" (m'agrada pas queu mòt'qui, mas enfin vesetz l'ideia). Per lo costat anti-uniformisacion, quo es pas tròp mau que d'un costat l'occitan sia enquera considerat coma 'na lenga de ruraus arierats...
N en fan pas la promocien mai l utilizan per sa promocien personala, sai pas s as vist lo Buffalo Grill de Plan de Campanha prochi Marsilha, prepauson una animacien "Occitanie", plus aprèp lo McSouleïadou de McDonald's, serve a ren de far mai d oc qu aquo per elei, mai l utilizar porta un lmigam emé leis arrierats que pou tocar.
Per respondre mai onestament a la questien, ieu m agradaria de veire de magasins emé un afichagi en oc, mai pensi que lo mai important saria de faire lo doble afichagi peblic, sus lei rotas, lei carrieras, mai encara que l es, far dintrar la lenga dins lo decor, perqué pas mesme de pichoteis esplicas per que lei gents sachèssan perque Montpelhier si sona tanben lo Clapas, vo mesme de noms de barri (pensi a una frasa de Gari que disia que Massilia leis avia ajudats a si pauvar la questien de saupre perque l'Estaca si sonava l'Estaca)...
E puèi perque pas arrestar de levar lei mejans ais iniciatiçvas que tendan a modernizar l eimagi de la lenga, subretot dau caire de Rodés (es triste mai es a drecha que si fan lo mai de cavas per l oc)...
Voudriau apondre que avèm a l ora d ara la causida de si pas far acculturar
29 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Lun 5 Mai - 19:35
ven au vent
Trobador de Comptador
30 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? le Lun 5 Mai - 20:34
Yellow
En Preson !
31 Re: L'occitan, Ikea & Coca-cola ? Aujourd'hui à 15:17
Contenu sponsorisé
Aller à la page : 1, 2
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Rivière (Indre e Léger)
Rivière es una comuna francesa administrada per lo departament d'Indre e Léger de la region dau Centre. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ciutat bastida suls marges de la en enquimerant Veude, pauc abans lo sieu confluisson amb la Viena. La vila se situa a mens d'un quilomètre a la separacion de la rota de Saumur.
Ville construite sur les rives de l'inquiétante Veude, peu avant son confluent avec la Vienne. La ville se situe à moins d'un kilomètre à l'écart de la route de Saumur.


text:
Sushmita Banerjee
Sushmita Banerjee, tanben coneguda coma Sushmita Bandhopadhyay e Sayeda Kamala (Kolkata, 1964 - 4 de setembre de 2013) foguèt una escrivana indiana. Escriguèt sas memòrias jol títol Kabuliwalar Bangali Bou (revirat en anglés jol títol: A Kabuliwala's Bengali Wife en 1997) qu'èra fondamentat sus son experiéncia d'èsser maridada amb un afgan, e d'aver viscut jos la lei dels talibans. Aquela istòria serviguèt de basa a un film de Bollywood sonat Escape from Taliban. Foguèt assassinada a l'edat de 49 ans davant son ostal, per de probables militants talibans.


text:
Nuclèu Linux
Linux es un nuclèu de sistèma operatiu de tipe Unix. Lo nuclèu Linux es un logicial liure desvolopat per una larga comunautat de contributors. Per mai d'entresenhas suls sistèmas basats sul nuclèu Linux, vejatz las paginas Linux e Distribucion Linux.
Lo nuclèu es lo còr del sistèma, es el que s'ocupa de provesit los logicials d'una interfàcia per utilizar lo material. Lo nuclèu Linux foguèt desvolopat per Linus Torvalds al començament de las annadas 1990 per los compatibles PC, d'arquitectura x86. Dempuèi, foguèt portat sus mai d'una arquitectura coma m68k, PowerPC, StrongARM, Alpha, SPARC, MIPS, etc. Pòt èsser al còr tan d'un ordinator personal coma d'un superordinator, o tanben d'un sistèma embarcat coma un telefòn mobil o un assistent personal.
Sas caracteristicas principalas son d'èsser multitrabalh e multiutilizaire. Respècta las nòrmas POSIX çò que ne fa un brave eiretièr dels sistèmas UNIX.


text:
Villes et mairies du Comté de Norrbotten
Liste des communes
Luleå
Ville de Luleå, localité de la Suède de 73 000 habitants.
La mairie de Luleå a une adresse e-mail et un site Internet.
Piteå
Ville de Piteå, localité de la Suède de 40 000 habitants.
La mairie de Piteå a une adresse e-mail et un site Internet.
Boden
Ville de Boden, localité de la Suède de 27 000 habitants.
La mairie de Boden a une adresse e-mail et un site Internet.
Kiruna
Ville de Kiruna, localité de la Suède de 23 000 habitants.
La mairie de Kiruna a une adresse e-mail et un site Internet.
Gällivare
Ville de Gällivare, localité de la Suède de 18 000 habitants.
La mairie de Gällivare a une adresse e-mail et un site Internet.
Kalix
Ville de Kalix, localité de la Suède de 17 000 habitants.
La mairie de Kalix a une adresse e-mail et un site Internet.
Haparanda
Ville de Haparanda, localité de la Suède de 10 000 habitants.
La mairie de Haparanda a une adresse e-mail et un site Internet.
Älvsbyn
Ville d'Älvsbyn, localité de la Suède de 8 500 habitants.
La mairie d'Älvsbyn a une adresse e-mail et un site Internet.
Arvidsjaur
Ville d'Arvidsjaur, localité de la Suède de 6 700 habitants.
La mairie d'Arvidsjaur a une adresse e-mail et un site Internet.
Pajala
Ville de Pajala, localité de la Suède de 6 500 habitants.
La mairie de Pajala a une adresse e-mail et un site Internet.
Jokkmokk
Ville de Jokkmokk, localité de la Suède de 5 400 habitants.
La mairie de Jokkmokk a une adresse e-mail et un site Internet.
Övertorneå
Ville d'Övertorneå, localité de la Suède de 5 000 habitants.
La mairie d'Övertorneå a une adresse e-mail et un site Internet.
Överkalix
Ville d'Överkalix, localité de la Suède de 3 700 habitants.
La mairie d'Överkalix a une adresse e-mail et un site Internet.
Arjeplog
Ville d'Arjeplog, localité de la Suède de 3 000 habitants.
La mairie d'Arjeplog a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
1711
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1711 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Tewoflos (1708-1711) que foguèt belèu empoisonat per son cosin e successor Yostos (1711-1716). Lo negus novèu èra estat chausit per l'aristocracia dins una branca segondària de la dinastia salomoniana per assaiar d'arrestar lo cicle d'assassinat e de venjanças acomençat en 1706 ambé lo murtre dau negus Iyasu Ièr (1682-1706). Dins aquò, Yostos èra espaurit tant per sa familha que per leis autrei nobles etiopians. Ansin, dins lo corrent de son rèine, quitèt jamai Gondar franc de quauquei partidas de caça e capitèt d'estabilizar la situacion politica dau país. Pasmnes, en fòra de la prudéncia dau negus novèu, aquò confirmava l'afebliment dau poder centrau en fàcia de l'aristocracia dempuei la mitat dau sègle XVII.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida dei reformas e de la politica de modernizacion dau shogun Tokugawa Ienobu. En particular, dins lo corrent de l'annada, melhorèt lei relacions entre lo shogunat e la cort imperiala. Suprimiguèt plusors limitacions impausadas a l'Ostau Imperiau coma l'obligacion per lei cadets de venir prèire. De son caire, son conselhier Arai Hakuseki contunièt sa politica d'estabilizacion de la moneda e de limitacions dei sortidas de metaus preciós en fòra de l'archipèu.


text:
Varize (Mosèla)
Varize es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província de Lorraine, possession de la abbaye de Santa-Glossinde de Mètz #que la distincion dépendait de Lorraine e de Luxemborg.
- Castèl fòrt dels sires de Varize.
- Archiprêtré Fins a la Revolucion (annèxa : Vaudoncourt).
- En fasent partida de la exclave de Raville, Vaudoncourt n'a amassat al reialme de França dempuèi 1769, quand a cedit pel Àustria.
- Ancienne province de Lorraine, possession de l'abbaye de Sainte-Glossinde de Metz dont la seigneurie dépendait de Lorraine et de Luxembourg.
- Château fort des sires de Varize.
- Archiprêtré jusqu'à la Révolution (annexe : Vaudoncourt).
- Faisant partie de l'exclave de Raville, Vaudoncourt est réuni au royaume de France depuis 1769, lorsqu'il est cédé par l'Autriche.


text:
Gabriel García Márquez
Gabriel José de la Concordia García Márquez, escaissat popularament Gabo o mai Gabito (Aracataca, Colómbia, 6 de març de 1927 - Ciutat de Mexic, 17 d'abril de 2014) foguèt un escrivan colombian. Aqueste autor, dels mai famoses de son país, se faguèt conéuisser mai que mai per son roman Cien Años de Soledad. Son òbra se caracteriza per un estil nomenat realisme magic.
Per la riquesa de sa produccion recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1982.
Biografia[modificar | modificar la font]
Gabriel García Márquez nasquèt en 1927 a Aracataca, una vilòta colombiana del nòrd del país, dins una familha amonedada, enfant de Gabriel Eligio García e Luisa Santiaga Márquez. Anteriorament, quand sos parents venguèron amoroses, lo paire de Luisa, lo coronèl Nicolás Ricardo Márquez Mejía, s'opausèt drasticament a la relacion que sabiá que Gabriel, qu'èra arribat a la vila per i far de telegrafista, èra conservador e femnassièr. Considerava doncas qu'èra pas l'òma mai indicat per sa filha. Pasmens Gabriel multipliquèt las pròvas d'afeccion a tal ponch amb de serenadas de violon, de poèmas d'amor e de mandadisses enòrmes de letras que malgrat que Luisa foguèsse estada mandada defòra de la vila, al cap d'un moment lo militar donèt son acòrdi pel maridatge. Aqueste se celebrèt l'11 de junh de 1926 a Santa Marta. L'istòria e tragicomèdia d'aqueste episòdi inspirèt mai tard lo futur escrivan per escriure lo roman El amor en los tiempos del cólera.
Pauc de temps aprèp sa naissença, son paire se faguèt farmacian e s'anèt installar amb son esposa a Barranquilla. Lo jove nenon foguèt fisat alara als paires de sa maire, sa grand, Doña Tranquilina Iguarán e son marit lo Coronèl Márquez Mejía que l'abaliguèron durant una part granda de son enfància.
La figura de son grand, que lo jove Gabriel escaissava "Papalelo", aguèt una influéncia considerabla sus la formacion politica e culturala del futur escrivan. Lo Coronèl èra estat un liberal veteran de la Guèrra dels Mila Jorns, qu'èra fòrça respectat per sos compatriòtas e conegut per son parlar sens empacha qu'aviá criticat veementament lo Massacre de las bananièras, una repression sanguinosa exercida suls obrièrs en cauma de las companhiás bananièras del país per las fòrças armadas de Colombia.
Òbras[modificar | modificar la font]
- La hojarasca (1954)
- Relato de un náufrago (1955)
- Un día después del sábado (1955)
- El coronel no tiene quien le escriba (1961)
- Los funerales de la Mamá Grande (1962)
- La mala hora (1962)
- Cien años de soledad, 1967.
- Monólogo de Isabel viendo llover en Macondo, 1968.
- Relato de un náufrago, 1970.
- La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada, 1972.
- Cuando era feliz e indocumentado, 1973.
- Chile, el golpe y los gringos, 1974.
- Ojos de perro azul, 1974.
- El otoño del patriarca, 1975.
- Todos los cuentos (1947-1972), 1976.
- Crónica de una muerte anunciada, 1981.
- Textos costeños, 1981.
- Viva Sandino, 1982.
- El olor de la guayaba, 1982.
- El secuestro, 1982.
- El asalto: el operativo con el que el FSLN se lanzó al mundo, 1983.
- Erendira, 1983.
- Diatriba de amor contra un hombre sentado, 1984
- El amor en los tiempos del cólera, 1985
- Las Aventuras de Miguel Littín Clandestino en Chile, 1986
- El general en su laberinto, 1989.
- Doce cuentos peregrinos, 1992.
- Del amor y otros demonios, 1994.
- Noticia de un secuestro, 1996.
- Obra periodística 1: Textos costeños (1948-1952)
- Obra periodística 2: Entre cachacos (1954-1955)
- Obra periodística 3: De Europa y América (1955-1960)
- Obra periodística 4: Por la libre (1974-1995)
- Obra periodística 5: Notas de prensa (1980-1984)
- Vivir para contarla, 2002.
- Memoria de mis putas tristes, 2004.


text:
Cafarnaom
Cafarnaom (de l'ebrieu: כפר נחום Kəfar Nāḥūm «vilatge de Nahum»)[1], foguèt un implantament antic de Galilèa, en Israèl actuala, en riba de la mar de Galilèa o lac de Tiberiàs o Kineret. Es coneguda pels crestians coma "la ciutat de Jèsus". Segon lo Novèl Testament foguèt un dels luòcs causits per Jèsus per transmetre son messatge e per realizar mantun miracle. Se trapa a 2,5 km de Tabga e a 15 km de la ciutat de Tiberiàs, en riba nòrd-oèst del lac.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom semitic de la pichona ciutat èra Kfar Nahum (vilatge de Nahum, lo nom d'un profèta). Dins los escriches de Flavi Josèp son nom es transcrit al grèc coma Kaφapvaouu (Kapharnaum). En arabi aqueste endrech se nomena "Tell Hum", doncas, lo tuc (Tell) de Hum (abreviacion de Nahum).
La recuperacion de Cafarnaom[modificar | modificar la font]
En 1838, lo nòrd-american Edward Robinson descobriguèt las roïnas d'aqueste endrech. L'ancian Cafarnaom se mostrèt als primièrs cercaires coma un endrech desolat e trist. En 1866, lo cercaire e capitani britanic Charles W. Wilson identifiquèt las rèstas de la sinagòga e en 1894 lo franciscan italian Giuseppe Baldi, al nom de la Custòdia de Tèrra Santa, aqueriguèt una granda partida de las roïnas als bedoïns. Los franciscans metèron un andàs per protegir las roïnas dels actes frequents de vandalisme; plantèron palmièrs e eucaliptus portats d'Austràlia per tal de crear un pichon oasi ont recebre los pelegrins dins aquesta zona, situada a 210 mètres jol nivèl de la mar. Al delà, bastiguèron un pichon pòrt per facilitar l'entrada pel lac. Aquestas òbras prenguèron un grand vam jos la direccion del franciscan Virgilio Acorbaishi
Descubèrtas arqueologicas[modificar | modificar la font]
Las furgas mai importantas comencèron en 1905, jos la direccion dels alemands Heinrich Kohl e Carl Watzinger e continuèron amb los franciscans Vendelin von Benden (1905-1915) e Gaudencio Orfali (1921-1926). Los resultats d'aquestes cavaments foguèron la descubèrta de dos bastiments publics, la sinagòga ja mencionada e una glèisa de forma octogonala. D'annadas après, las furgas foguèron represas per Acorbaishi e Stanislao Loffreda, amb l'ajuda financièra del govèrn italian. La descubèrta pus significativa d'aquestes cavaments foguèt l'ostal supausat de Pèire e mai d'un quartièr de l'epòca evangelica. Aquestes cavatges se concluguèron en 1986. Las furgas permetèron de saber que l'implantament foguèt creat probablament pendent lo règne de Juda Macabèu, a l'entorn del sègle II aC, e que foguèt abandonat a l'entorn del sègle XI.
Istòria de l'implantament[modificar | modificar la font]
Los arqueològs, en se basant dins las fònts literàrias e dins los resultats dels cavaments, an pogut refar una part de l'istòria d'aqueste implantament. Lo vilatge es pas mencionat dins l'Ancian Testament. Es arqueologicament demostrat que ja existissiá al sègle II aC, pendent lo govèrn de Juda Macabèu. Lo vilatge aviá pas cap de mur defensiu e s'estendiá per la riba del lac (d'èst a oèst). A 200 mètres al nòrd de la sinagòga se trapava lo cementèri, aluenhat del nuclèu abitat. Sa superfícia èra 3 km2, que confrontava amb Tabga, dedicada a l'agricultura, fach que s'es demostrat per nombrosas mòlas d'òli e gran trapats al cors dels cavaments. Altra fònt d'ingrèssos èra la pesca. Se trobèron de vestigis d'un pòrt a l'oèst del que bastiron los franciscans. Cafarnaom èra pròche de las pricipalas artèrias qu'unián Galilèa amb Damasc. Jèsus causiguèt aqueste vilatge coma centre de son ministèri public, dempuèi d'abandonar Nazaret que, simplament, èra un umil vilatge de montanha. S'es pas trapat de fònts que fagan pensar que Cafarnaom participèsse a las revòltas jusievas sagnosas dels ans 70 e 135 contra los romans.
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'implantament èra fòrça regular. De las doas bandas d'una granda carrièra orientada del nòrd al sud en sorgián quartièrs pichons e illas d'ostals, que limitavan amb de carrièras transversalas e carrierons sense sortida. Los murs se fasián amb de blòcs de basalte e èran refortits amb de pèiras e fanga. La part mai espaciosa dels ostals èra lo pati, ont se trapava lo forn circular fach de tèrra refractària, mòlas pel gran e l'escalièrs de pèira que portava a la terrassa. Lo sòl de totes los ostals èra empeirat. Altorn del pati s'i trapavan de petitas cèlas umilas que recebián la lutz de duberturas petitas o fenèstras bassas. La descubèrta de l'escalièr a la terrassa a permés de comprene lo passatge biblic ont se fa passar un paralitic a travèrs del tech:
- Marc, 2, 1-12: En vesent qu'amb tanta gent lo podián pas portar fins a Jèsus, faguèron un trauc al tech sus l'endret ont èra e baissèron la liechòta ont jasiá lo paralitic.
Pel tipe de bastiment, èra pas dificil de pujar al tech pels escalèrs del pati e ne trèir una part per far baissar lo paralitic fins a l'abitacion ont se trapava Jèsus. Un estudi del quartièr plaçat entre la sinagòga e la glèisa octogonala revelèt que divèrsas familhas vivián a l'estil patriarcal, donc, emplegavan los meteisses patis e, dintre, i aviá pas de pòrtas. Los ostals èran generalament fòrça paures. I aviá pas de servicis de sanejament o d'enversadors, las abitacions èran estrechas e pauc confortablas. La majoritat dels objèctes trobats èran de ceramica: olas, plats, anfòras e lums d'òli. S'i trobèt tanben de musclaus, de ponchons, de fuses per téisser e de mòlas de basalte que s'emplegavan per premsar lo gran e l'oliva. Dins aquela societat, la mòla èra un ben fòrça prevat que s'eretava de paires a filhs pendent sègles. A partir del sègle IV melhorèron las condicions de vida dels abitants de Cafarnaom: dempuèi, los ostals se bastiguèron amb de mortièr e s'emplegava de ceramica fina d'importacion. Los bastiments faches pendent la fondacion del vilatge continuèron de s'utilizar fins a l'abandonament.


text:
Mary Rose
La Mary Rose qu'ei ua nau de guèrra qui serví dehens la marina de la dinastia anglesa deu Tudor e mei que mei durant lo regnat deu rei Enric VIII. Que pelegè a l'escadença de divèrsas guèrras contre lo Escòcia e lo Reiaume de França abans d'estar colada en 1545 au pregond de l'estrèt de Solent près de Portsmouth.
En 1971 que ho localizada precisament e crubada de las aigas en 1982 dens ua de las màger operacion d'arqueologia maritima (amassa dab la recuperacion deu Vasa) entà vàder un musèu.


text:
-354
Aquesta pagina concernís l'an -354 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la revòuta dei satrapas occidentaus amb una victòria importanta dei tropas dau satrapa Orontès. Pasmens, Orontès aprofichèt sa situacion per se raprochar dau rèi e negociar son perdon. Aquò entraïnèt l'afondrament de la rebellion tre l'annada seguenta (→ -353).


text:
Portimão
Portimão es una vila e una municipalitat du Portugal.
Se situa dins le districte de Faro, dins la region d'Algarve. Portimão es una vila esportiva amb entre autre lo circuit automobil de l'Autódromo Internacional do Algarve, ont se debanan una partida dels ensags ivernals de formula 1. La vila possedís una de las mai bèlas plajas de Portugal, la Praia da Rocha.
Es la segonda mai granda vila d'Algarve, comptant en 2011 prèp de 50 000 abitants. Es lo sèti d'una municipalitat de 182,08 km² e amb 55 614 abitants (cens de 2011 INE), subdivisat en 3 freguesias. La municipalitat es limitada al nòrd per la municipalitat de Monchique, a l'èst per Silves e Lagoa, a l'oèst per Lagos e al sud per l'Ocean Atlantic.
Economia[modificar | modificar la font]
Portimão es un important pòrt de pèsca et de comèrci, es tanben una ciutat industriala, especializada dins las òbras navalas et les conservariás de ton e de sardinas.
Personnalitats ligadas a la vila[modificar | modificar la font]
Lo fotbolista João Moutinho i nasquèt en 1986.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 19 de febrer de 2011
Lengües e colors de l'arcolan
Tà hèr-vos compréner eth costat arbitrari e, fin finau, pòc important, dera classificacion lingüística, que voi hèr-vos ua analogia. Prengam coma exemple es colors der arcolan de Sant Martin. Encara que l’espèctre des colors der arcolan forme un continuum vertadèr sens cap de frontèra entre se, solem descompausar-lo, de manèra arbitrària, en sèt: vermelh, iranja, auriò, vèrd, blu, indigo e violet. Aguesta manèra de descompausar es colors de l'arcolan ei completaments arbitrària, non a cap arren d’ universau. Per exemple, en cultures asiatiques e amerindianes verd e blu son tradicionauments ua sola e madeisha color. Açò non vòu pas dider qu’aguesta gent non son capables de distinguir eth blu deth vèrd, senon que consideren que son dues varietats d’ua madeisha color. Tà dider blu o vèrd, es vietnamesi empleguen indiferentaments eth madeish mot xanh. Quan vòlen especificar “blu” diden xanh bầu trời (ei a díder : “xanh” coma eth hons deth cèu) e quan s’agis de vèrd, diden xanh lá cây (“xanh” coma es huelhes d’ua planta).
Auti còps es basqui considerauen que blu, vèrd e gris èren ua medisha color qu’aperauen urdin. Ue dia, que hèn era diferéncia entre aguestes tres colors . Arreserven eth mot urdin tà díder blu e an manlhevat es mots castelhans verde (en eusquera berde) e gris tà díder respectivaments vèrd e gris. En cambi, en d'autes cultures, eth mot generau tà diser blu non existís pr'amor que hèn era distincion entre varietats de blu que consideren coma colors distintes. Per exemple, es mongòus distinguissen dues colors blues: цэHxэp (tsen·her) e xex (höh), era prumèra estant mès clara que non era segona.
En linguistica, qu'ei parièr: n’i a que consideren gascon e lengadocian coma dues varietats dera madeisha lengua qu’apèren occitan, d’autes que consideren que gascon e lengadocian son dues lengües diferentes. Alibèrt consideraue que catalan e occitan èra ua madeisha lengua. Coromines classificaue eth parlar de Maurin coma catalan mentre que d’auti lo consideren coma lengadocian...Tot açò qu’ei tant arbitrari coma es sèt colors de l’arcolan. Non i a cap de frontèra linguistica ben neta entre lengadocian e catalan, se passe de l’un a l’aute progressivaments coma, en arcolan, deth roge ar irange e puish der irange ar auriòu. Aquò vau tanben per aragonés per arrepòrt ath catalan, e, probable, per occitan per arrepòrt ara "lengua d’òil".
Aquerò que’m hè diser que çò d’important ei eth parlar mès que non era « lengua », era lengua qu’ei ua construccion der esperit o ua convencion tà simplificar era realitat, coma es suposades sèt colors de l’arcolan, mentre qu’eth parlar ei era realitat.
Qu'eth benasqués sigue classificat coma aragonés, catalan o ne un ne er aute non a gaire d'importància. Çò d'important ei qu'es benasquesi agen era possibilitat d'exprimir-se e de víuer en benasqués.
1 comentari:
- Mela ha dit...
-
Es poetica ta comparason :)
- 20 de febrer de 2011 a les 10:49


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 30 de desembre de 2011
Tornat de Cantàbria
En Cantàbria, que i anèi entà cuélher ua cornamusa cantabraasturiana astur-cantabra qui l'artesan gaitero de CabuérnigaDavid López García e hasó tau vòste servidor.
Qu'èra l'oportunitat de s'escambiar los instruments per un momenton...Lo David que sagè la boha blua en Fa qui'm hasó Robert Matta. Sajar-la qu'ei adoptar-la! Que'n vòu comandar ua, la medisha que la mia. Lo vòste servidor non hasèva pas tant deu fièr en sajar de tocar lo prototip de gaita galègagarèga galiciana en Do grèu concebut e fabricat peu quiti David. Lo piteru (auboès) d'aquesta cornamusa qu'ei longuissim!
Aqueth piteru en do grave que serveish au David tà acompanhar la gaita en Do "normau" (dens la video qui segueish, la gaita en Do normau qu'ei tocada per Oscar Abel López Coto mentre lo tambor qu'ei tocat per Miguel Esposito dit Pascu, qui sou generaument hèr soar la caisha (bombo) dens la banda "El Tinglau" fondada peu quiti David.
`
Adara en tonalitat de Re dab lo "Tinglau" en sesilha de repeticion. Las tres gaitas galicianas, duas en Re "normau" e ua en Re grèu, ua invencion deu David, que sorteishen deu talhèr de l'artesan-gaiter cantabre.


text:
arronsar
1 1 v. tr. [LC] Disminuir per contracció el volum (d’alguna cosa, especialment del cos o d’algun dels seus membres). Arronsar les cames. Arronsar les espatlles.
1 2 intr. pron. [LC] El llit era tan curt, que s’havia d’arronsar per dormir. S’estira i s’arronsa.
1 3 [LC] arronsar les celles Arrufar-les.
1 4 [LC] arronsar les espatlles Endurar quelcom amb resignació sense fer res per evitar-ho.
1 5 intr. pron. [LC] arronsar-se d’espatlles Desentendre’s .
1 6 intr. pron. [LC] Un teixit o cosa similar, encongir-se en ésser mullat.
2 intr. pron. [LC] Perdre el coratge, la resolució. Semblava decidit a fer-ho, però a la primera dificultat es va arronsar.
L'etimologia d'aqueth mot, atestat en catalan a partir deu sègle 13, qu'ei escura. Coromines que'u relacionava, de manèira hòrt dobtosa, dab l'arabe ar rams qui significa la grimaisha, la monarda. Totun, la relacion semantica enter lo vèrbe catalan e lo mot arabe n'ei pas guaire evidenta, e la proposicion de Coromines que sembla hòrt pòc versemblanta.
Aqueth vèrbe, o un omonime, qu'existeish en gascon. Qu'ei grafiat arrounssà e arrounçà per Palay, arronsar per Morà (Tot en Gascon) e que significa tirar, gitar. Pèir Morà no'n prepausa nada etimologia. Jo que pensi lo mot gascon arronsar que poiré estar ua varianta morfologica deu vèrbe ahonsar, o sia la grafia arronsar que representaré, en fèit, *arhonsar (arh- que's pronóncia arr- en gascon). La mutacion tà ar de la a iniciau qui precedeish ua consonanta qu'ei frequenta en gascon, cf. aueitar / argüeitar, aturar / arturar, aténher / arténher etc, etc. La construccion de ahonsar / arronsar que s'assembla evidentament a la de en·honsar. A(r)honsar que deriva de a + fons + ar., possiblament per atraccion antifrasica deu vèrbe arronçar qui significava plegar, aplegar (enqüèra viu en vath d'Aspa). En gascon contemporanèu, ahonsar qu'ei sinonime de ahonar qui a dus significats: en·honsar e tirar, gitar (en particular dab ua hona, cf. francés foncer = fondre, de l'oc. fònda qui significa hona), mentre arronsar que non significa sonque tirar, gitar dab la violéncia suggerida per la (faussa) particula prostetica arr-, quitament trucar. En lengadocian deu comtat de Foish, lo mot arronsar que i ei coneishut e qu'a la significacion gascona deu mot (tirar, gitar) (Alibèrt). Mei enlà, en l'airau occidentau deu lengadocian de cap au Carcin e au Roergue, que i trobam lo nòste mot devath la fòrma "ronsar" o "ronçar" (Alibèrt, Mistral). En la nòsta ipotèsi, aqueste mot, qui demora shens explic etimologic, qu'ei un gasconisme ipercorregit ( de a + fons + ar). En aranés, lo mot que i a ua significacion completament diferenta, que vòu díser hauçar (o segotir) las espatlas, com en catalan. Sus l'etimologia d'aqueth arronsar aranés e catalan, adara que i tornam.
Qu'ei possible lo mot catalan arronsar (var. arrunsar) que sia un gasconisme vielh, en arrepresentar a + fons+ ar. Aquera etimologia deu mot gascon que pòt explicar pro aisidament los significats deu mot en catalan, plan mei aisidament que non la locucion araba ar rams (la grimaisha). Totun, que i demora unha auta possibilitat, hòrt mei probabla, qui harè derivar lo mot catalan arronsar deu francic *hrŭnkja (qui significava plec, arruga) o sia lo vèrbe francic *hrŭnkjan (ahroncilhar o *arroncilhar, plegar, arrugar) , shens aver necessàriament de recórrer a un gasconisme quin que sia. Aqueth medish vèrbe francic *hrŭnkjan qu'ei probablament a l'origina deu vèrbe gascon arronçar (vath d'Aspa) e deu son derivat afixat ahroncilhar o *arroncilhar qui hè pensar a "subercilhar". En gascon, lo mot arronsar ( o arronçar) qu'ei locaument sinonime d'aplegar: arronçar lo bestiar (a Aspa). Aqueth mot francic (se non lo quite mot gascon, per ipercorreccion) qu'ei tanben a l'origina deu vèrbe francés froncer de medisha significacion que lo mot gascon arroncilhar (grafiat arhoncilhar segon Per Noste e TeG). En francés vielh, la fòrma deu vèrbe qu'èra froncier puish froncir, en occitan non-gascon fronzir, d'aquiu lo catalan frunzir, l'espanhòu fruncir e lo portugués franzir qui'n derivan tots tres. Notatz que, segon lo parer deus lingüistas, la f deus mots de la seria froncier, froncer, froncir etc n'ei pas etimologica (cf.lo mot deu francés ancian ronche = gasc. roncilh, arroncilh) . La question d'ua ipercorreccion de çò qui podèva estar arresentit com a vulgarisme gascon qu'ei donc pausada (cf. en gascon froncilh, fòrma d'*arroncilh). B'ei possible lo mot froncir que podó viéner deu lengadocian pròishe deu gascon (mot tolosan qui viatjè dab lo comèrci deus teishuts lengadocians) de cap au sud (peninsula iberica) e de cap au nòrd entau francés (froncier, froncir, froncer) e mei enlà dinc a Flandras, l'aute país deus teishuts. "Arroncilh" que's disèva antigament ronze en neerlandés ancian, fronze en concurréncia dab ronze en neerlandés mejan, uei lo dia que s'i ditz frons). La fòrma dab f qu'ei anciana, dejà a la fin deu sègle XI en francés: froncier, possiblament deu gascon arroncejar corregit en froncejar (frounceyà) mei tard froncir, aqueste darrèr de l'occitan fronzir, froncir, format a partir deu mot fronç (cf. gascon froncilh), ipercorreccion deu mot arronç, derivat postverbau d'arronçar.
Tà díser har las cilhas, subercilhar, los catalans que disen "arronsar les celles", exactament com en francés "froncer les sourcils". Alavetz, en gascon que i degó aver dus mots "arronsar" d'etimons plan distints. Un qu'ei *arhonsar, derivat d' ahonsar, construsit a partir de a + fons+ar : ahonar, tirar, gitar. L'aut qu'ei *arronçar o arronsar (plegar, aplegar) qui ei probablament la fòrma romanica derivada deu francic *hrŭnkjan, comuna au catalan e au gascon, e conservada atau en gascon d'Aspa. Aqueth mot - o un derivat afixat- qu'ei a l'origina deu mot francés froncer (occitan non-gascon froncir, catalan frunzir, espanhòu fruncir, portugués franzir). En catalan, lo doblon arronsar / frunzir (aqueth manlhevat de l'occitan) que va perméter las especializacions semanticas d'arronsar. Los gascons, eths, qu'encontrèn un problèma plan de lor: lo de l'omonimia enter los dus mots antifrasics "arronsar" e "arronçar". Alavetz, tà evitar la confusion, que's degón inventar lo mot arhoncilhar (*arroncilhar), per afixacion d'arronçar, qui acacè e remplacè quasi completament la fòrma simpla arronçar (sauv en Aspa), mentre aqueth darrèr mot que i ei demorat intacte en catalan e en aranés dab la grafia arronsar. La grafia "ahroncilhar" per "*arroncilhar ", promavuda per Per Noste, que i dèisha supausar la traça d'ua f etimologica hèita h. Se n'ei plan lo cas, lo mot catalan qu'ei un gasconisme. Aquò n'ei pas impossible, totun pòc probable. B'ei mei probable lo romanç pirenenc qu'adoptè lo mot francic conservat shens nada f iniciau, com lo mot ronse en neerlandés ancian. La grafia restituida mei logica qu'auré d'estar *arronçar peu mot catalan, aranés e biarnés , e *arroncilhar peu mot deu gascon generau. Las estelas (*) que n'i son sonque tà raperar que, per mei corrèctas que'm poscan semblar, aqueras fòrmas graficas non son pas las admesas e qu'emplegar-la que vse'n haré pèrder punts a l'scrabble.


text:
Eva Perón
Eva Duarte de Perón (nascuda a Los Toldos lo 7 de mai de 1919 - mòrta a Buenos Aires lo 26 de julhet de 1952), coneguda per son escais d'Evita Perón, foguèt la femna de Juan Domingo Perón, militar e president d'Argentina de 1946 a 1955 e tanben de 1973 a 1974. Es un dels personatges mai celèbres de l'istòria argentina.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lo lòc de neishença d'Evita (vaduda Eva Ibarguren) qu'ei un enigma. Un document faus establit per era quan esposè lo generau Perón que mentau Junín lo 7 de mai de 1922. Que s'a credut longtemps qu'èra en vertat a Los Toldos en 1919 d'estar lo lòc on e pravè dab la soa familha. En vertat, çò qui sabem qu'ei que lo son pair qu'èra un proprietari de tèrras qui avèva ua vita dobla dab ua familha oficiau dab la soa molhèr e mainatges non arreconeguts dab la mair d'Evita, Juana Ibarguren. Per aquesta rason, la mainada que seré dilhèu vaduda dens la proprietat pairau La Unión. Ua auta ipotèsi que mentau la quita ciutat de Junín on la mair e seré dilhèu anada entà i arrecéber assisténcia medicau.
Mainada, Evita qu'avó de sofrir mantuns abaishaments per'mor d'estar ua hilha naturau. Lo son pair non arreconegó pas cap deus sons hilhs dab Juana Ibargurene e que viscón dab chic de mejans financièrs. Qu'èra un proprietari d'origina basca francesa, politician conservator e chic onèste. A la soa mort, la familha d'Evita qu'avó d'abandonar lo camps on vivèvan entà installà's a Los Toldos on totòm la sabèva "hilha naturau". Durant la soa carrièra politica, que's pelegè contra aquesta mena de discriminacion.
Durant la soa infància pauc gaujosa qu'aimè hèra lo cinèma e las recitacions e que comencè a aver saunèis de har l'actriça un dia.
Arron, la familha que's mudè a la ciutat de Junín on Juana Ibarguren avó ua pension. Un ser, lo cantaire Agustín Magaldi que s'i ostalè e Eva que's las virè entà'u convéncer de l'ajudar a anar a Buenos Aires entà realizar aqueth saunei.
Las purmèras annadas que hon mauaisidas e Evita non s'i escadè pas brica au cinèma. que patí la hami e lo praubèr. Qu'avó quitament de har fotografias leugerament eroticas (per aquestas tempsadas). Lo son succès qu'arribè a la ràdio on fin finau e aquesó ua certa notorietat e un poder d'influéncia qui la dè lo parat de tornar au cinèma, aqueste còp per la grana pòrta (en poder, enter autes causas procurar celluloïde, qui dens las annadas 40 e èra hèra rar). Aquesta situacion que generè rivalitats, la mei famosa dab l'actriça Libertad Lamarquè qui anè dinc a exilià's au Mexic.
En 1944 un terratrem que segotí la ciutat de San Juan (capitau de la província de San Juan). A l'escadença de l'espectacle de solidaritat au Luna Parcque rescontrè lo generau Juan Domingo Perón en plena pujada de cap au poder e qu'anava esposar.
En 1945 Perón que ho arrestat e detiengut dens l'Isla Martín García ; qu'èra quitament prèst a abandonar tot espèr de carrièra politica e a se retirar de la vita publica ; totun, los sons partisans que mobilizèn las massas e qu'obliguèn lo govèrn a'u liberar lo 17 d'octobre de 1944. Arron, que's bastí la legenda d'ua Evita qui aurè mobilizadas las massas era medisha, mes aquò qu'ei faus puish qu'en aqueras temporas Evita n'avèva pas cap pes politic.
Qu'aproheitè totun de la pujada politica deu son marit, vadut president, entà préner la soa revancha sus l'oligarquia. Com purmèra dauna que devèva presidir la Sociedad de Beneficiencia (la Societat de Benhasença) qui èra ua associacion de hemnas de l'oligarquia qui's divertivan dab lo pretèxte de recoltar moneda entaus praubes. Non volèvan pas d'Eva Perón (hilha naturau, vaduda prauba, a la campanha, actriça e peronista) mes fin finau e cap d'ua longa procedura que se l'avón d'acceptar. Qu'èra la debuta d'ua competicion enter era e las daunas de l'oligaquia.
Dens aqueste combat, shens non pas desbrembar d'on e vieneva, que's pelegè entaus praubes entaus mainatges e entà las joenas mair solas. Los mejans emplegats n'èran pas tostemps legaus (qu'empleguè mantuns biais d'intimidacion suber los qui podèvan pagar) e shens cap de comptabilitat mes que balhava era medisha e directament l'ajuda aus praubes en bèth los arrecéber particularment o en tot distribuir presents aus mainatges. Au contra de la Sociedad de Beneficiencia lo pretzhèit b'èra pas de donar causas de pauc valor aus praubes mes au contre de'us tornar la dignitat (en bèth auherir, per exemple a ua mainada o a ua hemna prauba lo vestit qui n'avèva pas entà har la purmèra comunion o lo maridatge). Aqueste contacte e aquesta atencion dirècta de cap aus quaus e consacrava dias sancèrs que la dèn ua popularitat de las granas e massiva. Qu'e atau qui vadó Evita e los qui aperava afectuosament los sons descamisados (los "shens camisa").
En 1947 que he ua virada en Euròpa. Que ho arrebuda peu president Auriol e peu Papa Pi XII ; en Soïssa l'oligarquia argentina qu'empleguè la soa influéncia entà qui la vesita oficiau no hossi pas ua escaduda ; en Anglatèrra la reina que's las virè entà non la pas arrecéber, donc Evita n'i anè pas ; fin finau la consecracion qu'arribè dab lo viatge en Espanha on ho arrecebuda com ua reina per'mor lo dictator Francisco Franco insollat qu'avèva hèra besonh de l'ajuda d'Argentina.
A maugrat d'aquesta miei escaduda, Evita au son retorn en Argentina que ho arrecebuda per ua horrera entosiasta de descamisados.
La popularitat d'Evita que sostienè la deu regim peronista. Totun, dens l'entoratge politic de Perón, aquesta popularitat b'èra pas tan grana. En tan que moviment populista, lo peronisme qu'amassava sensibilitats e interès politics hèra desparièrs e tots b'èran pas virats de cap aus interès deus praubes dehenuts per Evita.
A l'escadença de las eleccions de 1951 e de la Convencion peronista, las massas de militants peronistas qu'esperavan la formula Perón com president e Evita com vicepresidenta. Au balcon quan lo pòble ac demandava en cridant, Evita que domandé au son marit çò qui calèva arrespóner ; aqueste que digó alavetz digas que òc mes shens non pas ac díser. Evita qu'empleguè ua formula ambigüosa e que declarè au micro Que harèi com ac digui lo generau.. Fin finau non ho pas causida com vicepresidenta. Que's morí chic de temps arron d'un càncer de l'utèrus e au cap d'ua longa agonia.
Chic arron, lo son hrair, Juan, qu'èra trobat mort (oficiaument suicidat).
Necrografia[modificar | modificar la font]
A la soa mort, lo còs d'Eva Perón que ho momificat peu doctor Pedro Aras. Lo regim peronista qu'organizè obsèquias nacionaus. Las massas qu'arrecontín de cap a Buenos Aires entà demorar òras e quitament diadas entà la poder véder un darrèr còp (tan per tan quauques segondas). Arron, que ho hicat au som de la tor de la CGT per demorar la bastida d'un mausolèu pas jamei entamenat. En 1955, un còp d'Estat aperat Revolución Libertadora que capvirè lo generau Perón. Lo navèth president, lo generau Aramburu, que volèva har desaparéisher lo còp mes shens non pas los destrúser per'mor de las soas conviccions catolicas. Que'u he estujar per l'armada. Totun, hens sengle estujau, candelas alucadas qu'apareishén ; que hon interpretadas per l'armada com signes que l'oposicion peronista armada d'esquèrra e sabèva on e demorava lo còs de la soa madona. Un militar que ho encargat de l'escóner en çò son ; fatigat e en plena paur paranoiaca qu'aucidè la soa molhèr prenhada un còp qu'aquesta e tornava a casa en la bèth préner per un terrorista. Aramburu que decidí d'estujar aqueste còs a l'estrangièr dab un faus nom e en tot mandar mantuns atahuts enter pèrder las pistas.
Non voló quitament pas saber eth medish on èra anat fin finau ; que ho lo generau d'origina bearnesa Alejandro Agustín Lanusse qui s'encargué de l'operacion. Per aquesta rason, quan mantuas annadas arron, Aramburu e hore près, torturat e executat per la guerrilla, non podó pas conh.essar on e demorava lo còs qu'avèva estujat. En vertat qu'èra sepelit a Milan hens lo cemitèri deu Verano devath lo nom de María Maggi.
Un còp vadut president e prèst a tornar la democracia (e donc lo poder au generau Perón), Lanusse que s'encarguè de l'operacion invèrsa : tornar lo còs au generau Perón alavetz en exili a Madrid hens lo quartièr de Puerta de Hierro. Aquò que ho hèit en 1971. Dab lo son retorn au poder, aqueste que he tornar en Argentina lo còs de la soa dusau molhèr en que la he sepelir au cemitèri de La Recoleta (paradoxaument lo cemitèri de l'oligarquia qui tant avèva combatuda).


text:
Labrador (region)
Labrador es la region continentala atribuida a la província de Tèrranòva e Labrador, pel comitat judiciari del Conselh privat de Londres. Mas, un confit frontalièr demora entre aquela província e Quebèc. La centrala de Churchill Falls e la poténcia territoriala en energia idroelectrica n'es lo simbòl. D'una part, un drech exclusiu e majoritari es acordat a la província atlantica respectivament de proprietat del territòri e de la centrala. Mai, d'un ponch de vista constitucional e geografic, Quebèc ten l'usufruch segon dos jutjaments de la Cort Suprèma de Canadà en 1984 e 1988.
Labrador es separat de l'illa de Tèrranòva per l'estrech de Belle-Isle. La region es una part de la peninsula de Labrador (que sa region costièra es de còps que i a tanben nomenada Markland, « tèrra de fusta » en noroèc).
Labrador a una populacion de 27 860 abitants (2001) que 30 % d'entre eles es d'origina autoctòna (Inuit, Innu e Mestís), espandida sus la superfícia de 294 330 km² tant granda coma Itàlia, o Nòva Zelanda. S'i tròba una pichona comunautat francofòna d'origina quebequesa e acadiana, venguda dins las annadas 1960 per trabalhar dins l'expleitacion minièra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Un procès davant lo Conselh Privat a Londres, que durèt de 1922 fins a 1927, desavantatgèt fòrça Tèrranòva, que fasiá pas encara part de Canadà. Quebèc tostemps contestèt aquela decision dempuèi aqueste epòca. Al moment de sa dintrada dins la Confederacion canadiana, en 1949, Tèrranòva exigiguèt que la frontièra de 1927 faguèsse part integranta de la Constitucion.
La pretension de Quebèc es pasmens pas tant importanta coma autrescòps. La sola pretension mantenguda pel govèrn uèi es una definicion diferenta de la frontièra sud entre Labrador e Quebèc qu'apareis sus las mapas geograficas en Quebèc.
Projècte de scission amb Tèrranòva[modificar | modificar la font]
Una Comission reiala en 2002 revelèt una insatisfaccion fòrta dels Labradorians al subjècte de lor seuna plaça dins la Providéncia de Tèrranòva e Labrador e doncas una pression naissenta d'unes per que Labrador se dessepare de Tèrranòva e que se faga un territòri despartit.
Los Innus aimavan mai que lo territòri venga lor patria coma Nunavut es pels Inuits; una resolucion de l'Assemblada de las Primièras Nacions en 1999 reclamèt Labrador coma patria dels Innu e exigiguèt sa reconeissença formala abans tota discussion constitucionala ulteriora sus la region.
Dempuèi 2005, los Inuits que vivon dins lo nòrd de Labrador tenon drech a un regim de govèrn autonòm dins una region nomenada Nunatsiavut ("nòstre bèl país"), que compren tot lo nòrd de Labrador e mai qualques regions dins las latituds centralas.


text:
Wikipèdia:Critèris d'admissibilitat dels articles
Aquestes critèris d'admissibilitat d’articles, fòrça incomplets, balhan qualques critèris utilizats per determinar s'un article a sa plaça dins Wikipèdia. Un cèrt nombre de cases son ja prevists dins Çò que Wikipèdia es pas. Son prevists per èsser citats dins las decisions se prenent dins la lista de las paginas de suprimir.
Somari
- 1 Admission d’articles
- 2 Critèris generals
- 3 Critèris especifics
- 3.1 Biografias
- 3.2 Entrepresas, societats e produches
- 3.3 Òbras de ficcion e lors compausantas
- 3.4 Sites Web, webmèstres, forums e autres membres d'una comunitat sus Internet
- 3.5 Logicial
- 3.6 Articles qu'an per títol un neologisme o un concèpte novèl
- 3.7 Articles suls nombres
- 3.8 Establiment d'ensenhament
- 3.9 Recèpta de cosina
- 4 Qué far fàcia a un article que respond pas als critèris
Admission d’articles[modificar la font]
Existís pas cap de procedura d'admission a priori : cada visitor pòt crear quora que siá un article sus un subjècte quin que siá. Es çaquelà desirable d'èsser entre-senhat sus las convencions en vigor dins Wikipèdia abans de crear un article, en particular las convencions suls títols e la neutralitat de punt de vista.
Un còp l'article creat, apareis automaticament dins Paginas novèlas e Darrièrs cambiaments. Aquestas paginas son de longa susvelhadas per de Wikipedians per procedir al contraròtle a posteriori sul qual Wikipèdia es basat. Un article novèl pòt èsser considerat de tres biaisses :
- Benefícia clarament a Wikipèdia, res de senhalar.
- Abusa clarament de Wikipèdia, es blanquit e escafat sens procès.
- Tomba dins la zona grisa d’articles de la valor discutibla, lo bendèl {{supression}} es ajustat al naut e una procedura de supression es entamenada dins la lista de las paginas de suprimir.
La procedura de supression consistís a reculhir un consensus per suprimir o conservar l'article. La durada d'aquesta procedura es generalament d'una setmana. En cas de debat, la procedura pòt durar fins a doas setmanas.
Critèris generals[modificar la font]
Los articles consistent en una simpla definicion d'un mot del lengatge corrent, sens contengut enciclopedic vertadièr, son d’evitar. La melhora solucion fàcia a aqueste tipe d'article consistís... tot simplament a l'enriquir. Lo problèma principal risca d'èsser rencontrat quand un editor insistís per produire un grand nombre d'articles d’aqueste tipe. Vejatz tanben Wikipèdia:Wikipèdia es pas un diccionari.
Una règla, que pareis evidenta mas i a quitament d’articles que la respèctan pas, es que l'article siá escrich en lenga occitana.
Critèris especifics[modificar la font]
Biografias[modificar la font]
Per evitar que Wikipèdia devenga un mejan d'autopromocion per de personas encara desconegudas dins lor domeni, se conselha de consagrar d’articles solament a las personas respondent almens a un dels critèris seguents :
Artistas[modificar la font]
Un artista o un grop d'artistas es considerat coma notòri tre qu'a produch doas òbras d'art. Per un pintre, aquò significa d'aver realizat dos vernissatges, per un grop dos disques a compte d'editor, etc.
Mas los artistas qu'an accedit a la notorietat sens complir aquesta condicion pòdon plan segur far l'objècte d'un article. Especialament per lor influéncia e lor succès suls plans artistic, istoric o comercial. Çaquelà, la notorietat pòt èsser en partida demostrabla (perque s’agís pas d'una veritat absoluda) per una brèva recèrca dins un motor coma Google.
Musicians e ensembles[modificar la font]
- correspondre a un dels critèris enonciats dins la pagina Wikipèdia:Notorietat (musica).
Pintres e autras arts visualas :[modificar la font]
- èsser representat dins las colleccions d'un musèu reconegut
- aver realizat almens doas exposicions personalas, criticadas o presentadas per de medias nacionals (television, ràdio, premsa, …).
Escrivans e autres autors de l'escrich[modificar la font]
- aver publicat almens dos libres a compte d'editor,
- èsser citat dins un obratge de referéncia reconegut (enciclopèdia, diccionari, etc.).
- aver recebut un prèmi reconegut (Pulitzer, Nobel, etc.)
artista del teatre[modificar la font]
- Meteire en scèna d'una peça jogada dins un teatre nacional
- Actor principal dins una peça notòria
- Actor segondari dins 3 peças notòrias
artista del cinèma[modificar la font]
- Realizator d'un filme notòri
- Actor principal dins un filme notòri
- Actor segondari dins 3 filmes notòris
artista de la television[modificar la font]
- Actor principal d'una seria o telefilme important (cadena ertziana, prime time sul cable o editat en dvd) (1 sason completa, 5 telefilmes)
- Animator principal d'una emission TV notòria
- Venceire d'un jòc televisat fòrt notòri (prime, presse people, longa durada)
Scientifics, universitaris[modificar la font]
- aver recebut un prèmi scientific reconegut nacionalament o internacionalament (per exemple : Prèmi Nobel, medalha del CNRS...),
- èsser considerat coma un autor de referéncia dins lo domeni considerat,
- èsser considerat coma l'autor d'una teoria largament difusada,
- èsser citat dins un obratge de referéncia reconegut (enciclopèdia, diccionari, etc.),
- èsser una personalitat regularament expausada dins de medias d'audiéncia nacionala o internacionala.
NB : lo trabalh d'un universitari passant per la publicacion d'articles, lo simple fach d'aver publicat d’articles dins de revistas o autras publicacions amb un comitat de lectura es pas un critèri sufisent.
Esportius[modificar la font]
- aver ganhat una competicion o un torneg internacional important ont son arribats a las primièras plaças ;
- aver jogat dins una liga professionala o una competicion d'estatut equivalent dins un espòrt professional individual o encara al pus naut nivèl d'un espòrt amator, comprés las competicions universitàrias als Estats Units ; los articles suls membres d'equipas primièras qu'encara an pas jogat una partida completa amb l'equipa pòdon tanben èsser apropriats tre que son ja dintrats sul terren al cors d'una partida d'una competicion europèa de campionat o de copa ;
- aver atirat per d'autras rasons que lors performàncias esportivas l'atencion dels mediàs (per ex. l'escandal del dopatge) ;
- èsser estats seleccionats en equipa nacionala ;
- èsser estats los campions d'una federacion esportiva nacionala oficiala.
Personalitats politicas[modificar la font]
- membre d'un govèrn nacional, o dins un estat federal membre del govèrn d'una entitat federada ;
- apartenéncia a un Parlament nacional, o a un còrs legislatiu al nivèl regional dins los estats federals (cantons soïsses, províncias canadianas, entitats federalas belgas, etc...) e mai dins las regions amb autonomia marcada d'estats non federals (Escòcia, Catalonha, etc...) ;
- participacion a l'aparelh dirigent d'un partit important, o direccion d'un partit non marginal ;
- animacion d'un grop de reflexion politica notòri ("thinktank") :
- notorietat nacionala, regionala, provinciala o cantonala. Una notorietat purament locala es insufisenta per l'inclusion -los cònsols de vilas importantas justificant de lor inclusion per lor notorietat a un nivèl almens regional.
Aquestes critèris son evidentament d'interpretar amb soplesa, coma de suggestions consensualas e non de règlas rigidas. Se velharà d'argumentar escrupulosament las excepcions eventualas.
Entrepresas, societats e produches[modificar la font]
Las entrepresas, societats e lors produches pòdon far l'objècte d'articles sus wikipèdia. Veire l'article especializat Wikipèdia:Notorietat (entrepresas, societats e produches).
Òbras de ficcion e lors compausantas[modificar la font]
Las òbras de ficcion (libres, filmes, jòcs vidèo, etc.) pòdon far l'objècte d'articles de wikipèdia, tot coma lors compausantas (personatges, concèptes, creaturas, luòcs).
Vejatz l'article especializat Wikipèdia: Notorietat (ficcion).
Sites Web, webmèstres, forums e autres membres d'una comunitat sus Internet[modificar la font]
Per que Wikipèdia venga pas un espaci d'autopromocion per de sites Internet, se recomanda de crear un article pas que per los que complisson una de las condicions seguentas :
- que son coneguts d'un maximum de personas.
- que pertòcan mai o mens dirèctament Wikipèdia o sos projèctes (Wikifont, Wikiespècias, etc.) Lo critèri dels « sites foncionant amb lo logicial de wiki Wikimedia » es pas sufisent per èsser admissible.
Los articles suls webmèstres o administrators, los membres de forums, los membres de gropes de discussion e los qu’apartenon a d'autras comunitats son en general pas admeses a mens que la persona aja contribuit a un projècte realament significatiu o siá notòriament coneguda dins d'autres domenis segon los critèris definits sus aquesta pagina. Un article sul moderator « titi » d'un forum consacrat al jòc « XYZW12 » serà fòrça probablament suprimit.
Vejatz l'article especializat : Wikipèdia:Notorietat (web)
Logicial[modificar la font]
Se lo logicial es estat citat mantun còp dins la premsa o es una referéncia dins son domeni alara la notorietat es a priori aquerida. Aver un projècte sus SourceForge per exemple es pas sufisent. Los « mods » de jòcs son admissibles se son largament difusats e coneguts (per exemple Counter-Strike). Los « mods » que lor notorietat es limitada devon de preferéncia èsser citats dins un article pus general.
Articles qu'an per títol un neologisme o un concèpte novèl[modificar la font]
Se recomanda qu'un neologisme o un concèpte novèl pòsca constituir un títol d'article solament se complís almens un dels dos critèris çai-jos :
- far l'objècte d'una dintrada dins un obratge de referéncia reconegut (enciclopèdia, diccionari, etc.),
- far l'objècte d'un article dins almens doas revistas reconegudas.
Evidentament, demòra de definir çò qu'es una revista reconeguda. D'aitant mai que dins de sectors extrèmament ponchuts, la terminologia evoluís fòrça rapidament, e es pas fòrçament accessibla en linha per verificacion per un neofit.
Aquestes critèris resultan de la necessitat de dispausar de publicacions que tractan del concèpte en question. D'allusions dins la premsa o un usatge anecdotic bastan pas per redigir un article que poiriá dins aqueste cas pas despassar la definicion triviala sens tombar dins l'analisi personala. Vejatz l'article especializat Wikipèdia:Defugissètz los neologismes e Wikipèdia:Trabalhs inedits.
Articles suls nombres[modificar la font]
Es pas necessari d'aver un article sus cada nombre entièr dins Wikipèdia. Aquò es tanben valable per las annadas (inutil de far un article sus l'an -391 058 239)
Pels critèris aplicables, vejatz l'article especializat Wikipèdia: Notorietat (nombre).
Establiment d'ensenhament[modificar la font]
Aquesta partida concernís las universitats, las grandas escòlas, e mai los licèus en França o collègis/gimnasis en Soïssa.
Aquestes articles son admissibles dins la mesura que contenon una informacion enciclopedica que las diferéncia d'autres establiments similars. Per exemple, l'informacion "Lo licèu Geneviève de Fontenay a un CDI" es pas pertinenta per un tal article car es lo cas de totes los licèus. Per limitar l'abondància d'articles pichons amb d'informacions limitadas e redondantas, es preferible de recampar las informacions jos la forma de listas o de tablèus dins un article principal (per exemple, al nivèl del departament o canton).
Recèpta de cosina[modificar la font]
De recèptas o elements de recèptas son admissiblas dins la mesura que contenon una informacion enciclopedica. Atal, se dins lo quadre d'un article se descriu un plat tipic d'un país, d'elements de la recèpta s'inserisson dins la presentacion culturala del plat. La recèpta pòt servir alara, coma los imatges, per illustrar un prepaus, çò que significa en principi que l'article deu pas comprendre la totalitat de la recèpta, mas los elements d'aquesta indispensables a l'objècte illustratiu e enciclopedic. Per exemple, se descriurà los ingredients, mas pas la totalitat de la preparacion coma la temperatura del forn. Los detalhs tecnics de la preparacion qu'an pas d'interès enciclopedic se devon transferir dins lo libre de Cosina. Dins Wikipèdia, se farà doncas referéncia al libre de Cosina ont la totalitat de la recèpta serà donada. Una referéncia vèrs una recèpta del Libre de cosina s'escriu: [[b:nom article]] coma b:Cosina:Moleta Angevina per exemple.
Qué far fàcia a un article que respond pas als critèris[modificar la font]
Un article que respond pas a un d’aquestes critèris es pas forçadament de suprimir.
Dins totes los cases, la cortesiá serà de rigor, e mai per defaut, la presompcion segon la quala l'editor cèrca de far de son melhor. Vejatz tanben Esperit de non violéncia.


text:
Coneissença
La coneissença (var. conoissença, coneishença) es una nocion de sens multiples al còp utilizada dins lo lengatge corrent e objècte d'estudi avançat de la part dels filosòfs contemporanèus.
Definís totas « las causas sabudas » via la consciéncia mentala. Es l'informacion intellectualizada, la representacion d'una percepcion pel mental que la transforma en donada.
Las coneissenças, lor natura e lor varietat, lo biais que s'aquerisson, lor procèssus d'aquisicion, lor valor, e lor ròtle dins las societats umanas, son estudiats per una diversitat de disciplinas, coma la filosofia, l'epistemologia, la psicologia, las sciéncias cognitivas, l'antropologia e la sociologia.
Somari
- 1 La nocion de coneissença
- 2 Diferents tipes de coneissença
- 3 La transmission de la coneissença
- 4 Bibliografia
- 5 Nòtas e referéncias
La nocion de coneissença[modificar | modificar la font]
La coneissença es, d'una banda, l'estat d'aquel que coneis o sap quicòm, e d'autra banda, las causas sabudas o conegudas. Per extension, se nomena « coneissença » tot çò que cal saber o conéisser per un individú o una societat donats. Las sciéncias son una de las principalas formas de coneissença, e la sciéncia en general es un ensemble de metòdes sistematics per aquerir de coneissenças. Existisson pasmens fòrça formas de coneissenças que, sens èsser scientificas, mentretant perfèitament adaptadas a lor objècte: le saber far (l'artesanat, saber nadar, etc.), la coneissença de las lengas, la coneissença de las tradicions, legendas, costumas o idèas d'una cultura particulara, la coneissença qu'an los individús de lor pròpria istòria (conéisser son pròpri nom, sos parents, son passat), o encara las coneissenças comunas d'una societat donada o de l'umanitat (saber a que servís un martèl, o que l'aiga apaga lo fuòc).
En antropologia[modificar | modificar la font]
Per l'antropologa, la primièra coneissença es aquela que los òmes an d'espereles e de lor environament, e que, dins las societats primitivas, assegura lor subrevida quotidiana. Es tanben aquela coneissença qu'estructura lo grope uman. Se constituís coma un ensemble de practicas, de comportaments e de règlas admesas par la comunautat. La practica de la caça collectiva supausa al meteis còp la coneissença de sos congenères, aquela de las presas, aquela del terren e un saber far partejat. Gérard Mendel, creator de la sociopsicanalisa, ne fa lo punt de despart de las societats umanas dins son òbra la caça estructurala. [1]
Dins lo contèxte geografic pròpri a cadun se forman atal de culturas especificas. Es çò qu'estudièt l'antropologia estructurala e en particular Claude Levi-Strauss. Longtemps devesida entre culturalistas e naturalistas, la comunautat scientifica tempta d'aver a l'ora d'ara una apròcha pus complèxa del rapòrt de las culturas umanas amb lor environament natural (vejatz Philippe Descola, Per delà natura e cultura[2]).
La societat tradicionala es pas plan portada cap a l'innovacion: las règlas establidas son dificilament transgressablas; en mai s'apuèjan sus una representacion del monde e un univèrs mental ont lo sacrat es omnipresent.(vejatz Lo sacrat e lo profane de Mircea Eliade)[3]
La coneissença a alara un caractèr religiós. Al contrari, la religion apareis, a l'origina, coma l'unic mejan de conéisser lo monde. Dins las societats « modèrnas », la coneissença ven tanben un enjòc de poder, e son « evaluacion » autoriza a diferenciar una vertadièra competéncia d'un nivèl insufisent fins a l'impostura. Es pas certan que las proceduras mesas en plaça dins las disciplinas scientificas permetan de distinguir de segur los uns dels autres. Es tan plan definiment averat que las institucions « cognitivas » daissan pas totjorn se manifestar liurament l'estudi innovator: fins a se demandar, amb Thomas Kuhn o Maurice Allais, se l'actitud pus comuna dins las grandas organizacions, es pas de preferir las intervencions qu'empachan tota novèla la critica dels dògmas en vigor.
Dins las tecnicas[modificar | modificar la font]
En economia[modificar | modificar la font]
Lo nuclèu de l'economia de la coneissença es ligat a l'apropriament de las coneissenças e a la produccion continuala d'innovacion. Totes los sectors de la vida sociala que ensemble capitan de produire de coneissenças seràn los novèls centres del capitalisme cognitiu.
Qualques economistas e sociologs e expèrts en gestion de coneissença nomenan « societats de la coneissença » las societats de granda difusion e flux d'informacions e de saber.
Se parla de Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat per designar l'ensemble de las tradicions, lengas e culturas, saber far artisanals e expressions artisticas vivents, en particular quand apartenon al domeni de la transmission orala.
L'UNESCO, aprèp pendent longtemps aver pas tengut en compte del patrimòni material, s'i interessèt tardièrament, a la fin dels ans 1990, e adoptèt una convencion, lo 17 d'octobre de 2003, que reconeis entièrament la valor d'aqueles sabers[4].
Dempuèi 1950, lo govèrn de Japon atribuís lo titre de « Tresaur nacional vivent » als individús o gropes reconeguts coma portadors d’un saber far cultural immaterial important. Aquel títol es atribuit a de mèstres de mestièrs coma la pintura sus fusta, la fabricacion de papièr o de sabres, la banastariá e la terralha, coma los actors e musicians d'espectacles tradicionals.
En gestion[modificar | modificar la font]
En gestion de las coneissenças, se fa la diferéncia entre :
- una donada, en general mesurabla (exemple: « fa 15 °C dins aquela pèça. »),
- una informacion correspondent a una donada contextualizada (exemple: « fa fred dins aquela pèça. ») e
- una coneissença correspondent a l'apropriament e l'interpretacion de las informacions per los òmes (exemple: « Per aver caud, cal montar lo calfatge. »).
Atal, aquò que se nomena "coneissença", "informacion" o "interpretacion" depend entièrament d'una decision de limitar lo "contèxte semantic", aquela decision podent dependre a son torn dels actors qu'an lo poder d'organizar la conversacion sus las coneissenças "pertinentas". La dificultat principala encontrada per informatizar las coneissenças a per causa la quasi impossibilitat de mestrejar las interferéncias entre contèxtes e lor caractèr arborescent. La causida de prendre solament en compte lo sens dels tèrmes utilizats par la ierarquia de l'organizacion conten una part d'arbitrari estrategic. De negligir aquel aspècte es coma de transformar la "coneissença" en una cresença indiscutibla.
Dins las entrepresas, la coneissença (al sens limitat, aquela qu'es pertinenta per l'organizacion) correspond a un capital de competéncias qu'an los òmes e las femnas dins diferents domenis professionals (exemples : marketing, R&D, engenhariá, produccion, logistica, aprovesiments, comerciala, juridica, ...) constituissent çò que l'entrepresa nomena son "còr de mestièr"(exemple : « Constructor d'automobilas » per Renault). Aquelas competéncias devon èsser geridas e capitalizadas per melhorar l'eficacitat globala de l'entrepresa. De modèls metodologics de Gestion de las coneissenças, coma lo KnoVA[5], lo MKSM[6], o lo MASK, pòdon distinguir fins a sièis tipes de desconeissença per descriure una competéncia de mestièr, representativa d'un saber far professional particular d'une entrepresa :
- las coneissenças contextualas, descrivent la cultura mestièr del saber far amb los contèxtes ja reconeguts,
- las coneissenças operatòrias, descrivent lo procèssus mestièr del saber far amb las activitats presas en compte,
- las coneissenças comportamentalas, descrivent l'expertisa mestièr del saber far amb las règlas impausadas,
- las coneissenças terminologicas, descrivent lo vocabulari mestièr del saber far amb los tèrmes decidits,
- las coneissenças singularas, descrivent l'experiéncia mestièr del saber amb de cases causits,
- las coneissenças evolutivas, decrivent l'evolucion mestièr del saber amb los retorns d'experiéncia causits.
En filosofia[modificar | modificar la font]
En filosofia, s'estúdia abans tot la coneissença al sens de l'estat d'aquel que coneis o sap quicòm. Se nomenan tanben coneissenças las causas conegudas esperela, mas aquela segonda nocion es pas çò qu'interèssa los filosòfs. E mai, se nomenan tanben coneissença, per extension, las causas qu'un individú o una societat donat pensa per èsser coneissenças; mas aquela nocion tanben interèssa los filosòfs, levat dins los debats concernent qualques formas de relativisme.[7]
Los filosòfs distinguisson tradicionalament tres tipes de coneissenças :
- la coneissença proposicionala es lo fach de saber qu'une proposicion es vertadièra, per exemple, saber que la Tèrra es redonda,
- la coneissença objectuala, aussi appelée es lo fach de conéisser una causa particulara, per exemple, de conéisser París[8],
- lo Saber far es lo fach d'èsser capable de capitar una accion[9]
La definicion de la coneissença proposicionala es aquela que movèt lo mai los filosòfs. S'acòrdan generalament per dire qu'una coneissença es una cresença qu'es vertadièra, mas tanben qu'es pas solament una cresença vertadièra.[10] Encara cal que la cresença e la vertat (o lo fach) sián d'un biais connectats fòrça plan, mas los filosòfs son en desacòrdi sus la natura d'aquel ligam. Per uns cal que la cresença siá certana o infalhibla, [11] per d'autres, que siá justificada[12] o fins a una justificacion pas encara desfacha[13], per d'autres, que siá lo resultat d'un procèssus fisable[14], o per d'autres encara que siá pas vertadièra par accident.[15] Son sus aquelas condicions suplementàrias per la coneissença que los debats pòrtan.
Diferents tipes de coneissença[modificar | modificar la font]
Coneissenças tacitas e explicitas[modificar | modificar la font]
Las coneissenças tacitas son las coneissenças qu'apartenon al monde dels objèctes mentals, de representacions mentalas, sovent relativas al viscut personal; regropan las competéncias innadas o aqueridas, lo saber far e l'experiéncia se sonan tanben « coneissenças implicitas », son generalament de mal verbalizar o « formalizar » al contrari de las coneissenças explicitas
Las coneissenças explicitas, per oposicion a las coneissenças tacitas, son las coneissenças clarament articuladas sus un document escrich o dins un sistèma informatic ; aquelas coneissenças son transferiblas fisicament, perque apareisson sos una forme tangibla dins un document dossièr papièr o un dossièr electronic.
Aquela distincion es subretot desvolopada per Michael Polanyi.
Coneissenças exclusivas e non exclusivas[modificar | modificar la font]
La nocion de proprietat literària e artistica es anciana. La Convencion de Bèrna ne fixèt un nombre de règlas al plan internacional en 1886. Mas la nocion de proprietat intellectuala, inicialament puslèu ligada al domeni artistic, s'alarguèt dins las annadas 1950 per integrar totes los espleches de proteccion de la proprietat industriala : brevets, marcas, dessenhs e modèls industrials... L'Organizacion Mondiala de la Proprietat Intellectuala (OMPI) foguèt creada en 1967.
Aquel aspècte es un enjòc important de las discussions que se fan a l'Organizacion Mondiala del Comèrci (OMC), fòrtament incitada pels Estats Units d'America que lor economia ne ven de mai en mai dependenta. Se sonan ADPIC (fr) Aspèctes dels dreches de proprietat intellectuala que tòcan al comèrci ; en anglés TRIPS (Agreement on Trade-Related Aspects of intellectual Property Rights). L'Acòrd suls ADPIC a per but d'integrar los dreches de proprietat intellectuala (dreches d'autor, marcas de fabrica o de comèrci, brevets, etc.) dins lo sistèma GATT/OMC. S'agís d'una partida de mai en mai importanta del comèrci internacional.
La transmission de la coneissença[modificar | modificar la font]
Las coneissenças son aquerida per una varietat de procèssus cognitius: percepcion, aprendissatge, rasonament, memòria, experiéncia, testimòni. Aqueles procèssus son estudiats per las sciéncias cognitivas, per l'antropologia de la coneissença, par la filosofia, per las sciéncias de l'educacion, quin que sián lors principis d'explicacion. A aqueles s'apondon los metòdes emplegats especificament per las sciéncias, que son estudiats per l'epistemologia e l'istòria de las sciéncias.
L'importància acordada a la coneissença distinguís l'umanitat de las autras espècias animalas, pasmens que la primatologia mòstra l'existéncia de sabers aquerits e transmés pels grands monins. Totas las societats umanas aquièron, presèrvan e transmeton un nombre substancial de sabers, notablament mercé al lengatge. Dins las civilizacions, l'acumulacion e la difusion de las coneissenças se multipliquèt per mejan de l'escritura. Dins l'istòria, l'umanitat desvolopèt una varietat de tecnicas destinadas a preservar, transmetre o elaborar de coneissenças, coma l'escola, las enciclopèdias, la premsa escricha, o los ordinators.
Aquela importància va amb una interrogacion sus la valor de la coneissença. Plusors societats e movements religioses, politics o filosofics considerèron o considèran que l'acreissement de las coneissenças, o lor difusion, foguèt o es pas una bona causa d'esperela, o deuriá èsser limitada; al contrari, d'autras creèron las institucions visant a lor preservacion, lor acreissement o lor difusion. Existís tanben los debats sus las valors respectivas de diferents tipes o domenis de coneissença.
Dins las societats contemporanèas, que sián democraticas o pas, la difusion o al contrari la retencion de las coneissenças, mas tanben de falsas coneissenças (o desinformacion) a un ròtle politic major e es una font de poder. Aquel ròtle explica perqué la propaganda e las pseudosciéncias, que son de temptativas de presentar coma coneissenças de causas que ne son pas, son espandidas. Aquel dona una importància particulara sus las fonts supausadas de coneissenças coma los mèdias e a lors veïculs coma Internet.
L'aquisicion de coneissença participa a la mobilitat sociala. Quand, amb de coneissenças qu'auriá aqueridas, un individú d'una categoria sociala inferiora capitèt a s'auçar dins la societat par la reconeissença professionala e personala que ne profeitèt.
Per l'antropologia sociala, la construccion de las societats umanas poirián pas se far sens la transmission e doncas sens un lengatge. Una societat umana met en comun las experiéncias de sos individús per lo biais del lengatge que li permet de desfisar al còp l'espaci e lo temps.
Cal fin finala evocar que l'aquisicion de las coneissenças es pas infinida, e s'acompanha plan segur d'oblits, e benlèu se tòrna descobrir. Las civilizacions, quitament las pus avançadas, pòdon regressar e èsser pas mai capablas d'activitats que sabián abans. Atal coma, qualques letrats grècs e romans poguèron legir l'escritura egipciana, que sa compreneson foguèt totalament perduda fins a Joan Francés Champolion. Autre exemple: se pòt que la modernizacion de l'agricultura a l'ora d'ara mene a l'oblit complet de las tecnicas tradicionalas.
La transmission orala[modificar | modificar la font]
Pasmens la preeminéncia actuala de l'escrit, l'essencial de la transmission e de la comunicacion dins l'istòria de l'umanitat se faguèt per l'oralitat. Los recits mitics foguèron transmés oralament. Es fòrt probable qu'Omèr per l'Iliada e l'Odissèa, transcriguèt los recits orals ancians.
Mas d'un biais pus general, es l'ensemble de las coneissenças e dels sabers far tecnics que faguèron l'objècte de transmission orala fins encara un periòde recent.
Lo rapòrt amb lo sacrat evocat çai subre n'es una causa. Los pitagoricians coma los druides celtas donavan un ensenhament estrictament oral e secret e la practica de l'iniciacion[16]. Las escòlas dels companhons eissidas dels bastidors de catedralas ne son los eretièrs. Los maistres obrièrs an pas lors sabers dels libres.
L'oral e la memòria son gaireben pus poderoses per transmetre al delà l'espaci e lo temps que tota escritura e tot supòrt material alterable. (Vejatz Fanch Postic, Los passadors de memòria).[17]
L'escrit[modificar | modificar la font]
L'escritura pasmens permetèt de s'afranquir de la relacion interindividuala, aquela del mèstre e de l'aprendís, e de multiplicar las possibilitats de transmission e de conservacion de las coneissenças. La celèbra bibliotèca d'Alexàndria es la representacion quasi mitica de la coneissença de l'umanitat a l'epòca de l'Antiquitat. Tot cercaire del monde antic podiá alà menar sas recèrcas dins la lenga grèga ont los obratges foguèron tradusits. Aquel tresaur inestimable malurosament dispareguèt.
L'imprimeriá constituiguèt una novèla estapa importanta en multiplicant lo nombre de còpias d'una meteissa òbra e en donant l'accès a las coneissenças possiblas a un nombre totjorn pus grand de personas.
A l'ora d'ara, lo supòrt electronic, la numerizacion de las òbras e l'Internet, van cap a donar un accès universal a las coneissenças.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Moritz Schlick, Théorie générale de la connaissance, trad. Christian Bonnet, Éditions Gallimard, coll. « Bibliothèque de philosophie », Paris, 2009, 551 p. (ISBN 978-2-07-077185-1)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)La chasse structurale,Gérard Mendel, ed: Payot, 1977, ISBN 2-228-33280-1
- ↑ Par delà nature et culture, Philippe Descola, ed: Gallimard, 2005, ISBN 2-07-077263-2
- ↑ (fr)Le sacré et le profane, Mircea Eliade, ed: Gallimard, 1965, ISBN 2-07-032454-0
- ↑ tèxte de la convencion de l'UNESCO per la salvagarde del patrimòni cultural immaterial
- ↑ (fr)Patrick Serrafero, Vers la mesure de la quantité de connaissance et de compétence industrielle : le modèle KnoVA., 1er Colloque Gestion des Compétences et des Connaissances en Génie Industriel, 2002, Nantes.
- ↑ (fr)Jean Louis Ermine et als, MKSM : Méthode pour la gestion des connaissances, Ingénierie des systèmes d'information, AFCET, Hermès, 1996, Vol. 4, n° 4, pp. 541-575.
- ↑ Qualques formas de relativisme afirman que la coneissença es autra causa que çò qu'un individú o una societat donat prenon per èsser coneissença. Per exemple, dison que lo fach que la Tèrra es al centre de l'Univèrs es una coneissença dels Grècs, mas pas mai dins la societat modèrna. Aqueles pensadors fòragetan l'idèa d'una nocion objectiva de coneissença, o que la coneissença implica la vertat. Una tala posicion foguèt defenduda pels sociològs de las sciéncias Barry Barnes e David Bloor, per exemple dins Barnes, B. and D. Bloor, Relativism, Rationalism and the Sociology of Knowledge, in M. Hollis and S. Lukes (éds.), Rationality and Relativism, Oxford, Blackwell, 1982, pp. 21-47.
- ↑ (fr)Bertrand Russell, Problèmes de philosophie, chap. 5.
- ↑ (fr)Ryle, Gilbert. Le concept d'esprit
- ↑ Vejatz per exemple Armstrong, David M., Belief, Truth and Knowledge, Cambridge University Press, 1973, pp.137-150. De filosòfs sostenon qu'existís pasmens une nocion flaca de coneissença qu'es identica a la cresença vertadièra: vejatz entre autres A. I. Goldman, Pathways to Knowledge, Oxford University Press, Oxford, 2002, p.183. L'idèa que la coneissença es simplament la cresença vertadièra foguèt defenduda per C. Sartwell, in Why Knowledge Is Merely True Belief, The Journal of Philosophy 89(4), pp. 167–180.
- ↑ (fr)Descartes, Méditations Métaphysiques.
- ↑ (en)Per exemple R. M. Chisholm, Perceiving, 1957.
- ↑ K. Lehrer, Theory of Knowledge.
- ↑ (en)A.I. Goldman, Epistemology and Cognition, Harvard University Press, Cambridge, MA, 1986.
- ↑ (en)P. Unger, Knowledge as non-accidentally true belief, 1968.
- ↑ (fr)Christian-J. Guyonvarc'h et Françoise Le Roux, Les Druides, Ouest-France Université, coll. « De mémoire d’homme : l’histoire », Rennes, 1986 (ISBN 2-85882-920-9)
- ↑ (fr)Fanch Postic, Les Passeurs de Mémoire [avec D. Laurent et P. Prat], Manoir de Kernault, Mellac, 1996.


text:
Jaume Cabré
Jaume Cabré i Fabré (Barcelona, 30 d'abril de 1947) es un escrivan e scenarista catalan. Es un dels autors en lenga catalana mai famoses internacionalament que sa darrièra òbra Jo confesso, editada en 2011, e que se ne son venduts mai d'80.000 exemplars en catalan, es estada revirada en 17 lengas estrangièras. Dins l'estat francés, lo libre s'èra ja vendut mai de 20.000 libres a la debuta d'octobre de 2013 e foguèt seleccionat demest los candidats als prèmis Médicis e Femina. Se prevei que la version anglesa de l'òbra siá disponibla tre 2015. Cabré es membre de la Seccion Filologica de l'Institut d'Estudis Catalans.
Biografia[modificar | modificar la font]
Jaume Cabré nasquèt al costat de l'Eixample a Barcelona en 1947. Adolescent s'apassionèt per la literatura e passava fòrça temps a legir. Demest sas lecturas qu'integravan d'autors famoses de la literatura catalana coma Mercè Rodoreda o Joan Perucho e subretot Pere Calders, figuravan tanben maites autors d'autres païses, de latinoamericans coma Jorge Luis Borges o Julio Cortázar, d'americans coma William Faulkner, e d'autres classics coma James Joyce e Marcel Proust. Estudièt a l'Universitat de Barcelona e s'i diplomèt en Filologia Catalana en 1972. Foguèt en aquel temps que publiquèt un conte El tipògraf dins la revista Lluc. Venguèt puèi ensenhaire e trabalhèt aital primièr dins un licèu de Vila Real, vila del nòrd del País Valencian e aprèp a Terrassa. Qualques annadas mai tard dintrèt finalament coma professor a l'Universitat de Lhèida.
Publiquèt son primièr libre, Faules de mal desar en 1974. Dos ans mai tard, en 1976, s'integrèt dins lo collectiu Ofèlia Dracs. Foguèt en 1983 qu'arribèt finalament la consagracion amb La teranyina que li valguèt l'obtencion del Prèmi Sant Jòrdi.
Tre 1985 comencèt a trabalhar coma scenarista per la television e participèt a l'elaboracion d'episòdis de mantuna sèria del canal catalan TV3.
Dapasset son prestigi literari cresquèt a l'estat espanhòl amb la publicacion d'autras òbras coma Senyoria en 1991, L'ombra de l'eunuc en 1996 e subretot Les veus del Pamano, espelit en 2004, que li permetèt de ganhar lo Prèmi de la Critica Catalana de narrativa. La notorietat anèt puèi mai enlà dels Pirenèus gràcias a son darrièr roman Jo confesso que foguèt guerdonat mantun còp en Catalonha en 2012 (Prèmi de la Crítica Catalana de narrativa, Prèmi Critica Serra d'Or, Prèmi Maria Àngels Anglada de Narrativa e lo Prèmi Crexells de l'Ateneu Barcelonès). Aital la traduccion polonesa del libre se situèt en primièra posicion de las melhoras vendas de libre en Polonha en març de 2013.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Galceran, l'heroi de la guerra negra (1978)
- Carn d'olla (1978)
- El mirall i l'ombra (1980)
- La teranyina (1984)
- Fra Junoy o l'agonia dels sons (1984)
- Senyoria (1991)
- El llibre de Feixes (1996)
- L'ombra de l'eunuc (1996)
- Les veus del Pamano (2004)
- Jo confesso (2011)


text:
Diamètre
Dins un cercle o una esfèra, lo diamètre es un segment de drecha passant pel centre e limitat pels punts del cercle o de l'esfèra. Lo diamètre es tanben la longor d'aquel segment. Per indicar qu'una valor correspond al diamètre, en tecnica, la valor (del diamètre) es precedida per un simbòl « ⌀ » (U+2300) representant un cercle raiat. E aquel simbòl es lo meteis precedit per la letra S, se s'agís d'una esfèra.
Mai generalament dins un espaci metric se nomena diamètre d'una partida lo
Per exemple dins lo plan euclidian, lo diamètre d'un rectangle (subretot d'un carrat) es la longor d'una diagonala.
En astronomia, a la nocion de diamètre se pòt associar aquela de diamètre aparent. Lo diamètre aparent es alara omogèn a un angle e se mesura en gra o radian.


text:
Virus Ebola
Lo virüs Ebola es un virüs fòrça dangeirós per l'èsser uman e per leis autrei primates que fa partida de la familha dei Filovirus. Son nom vèn dau riu Ebola situada dins la vila de Yambuku (Republica Democratica de Còngo) onte foguèt identificat en 1976. Es a l'origina d'una fèbre emorragica fulminanta transmesa per divèrseis espècias de ratapenadas africanas ò per lo contacte ambé de primats ja contaminats. Diferentei formas de fèbre Ebola foguèron identificadas dempuei leis annadas 1970. Totei presentan de taus de mortalitat fòrça importants que van de 50 a 90% car existís ges de tractament. Cada epidemia de fèbre Ebola es donc l'objècte de mesuras fòrça importantas per limitar son desvolopament.


text:
1621
Aquesta pagina concernís l'an 1621 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Batalha de Khotin lo 24 de setembre còntra lei fòrças de Polonha-Lituània. S'acabèt per una desfacha otomana saunosa (42 000 tuats còntra 14 000) maugrat una superiotat numerica fòrça importanta. Osman II deguèt se retirar e signar un tractat de patz restaurant lo statu quo. Après aquela revirada, decidiguèt d'adoptar un programa de modernizacion de l'Empèri Otoman, especialament de l'armada e de l'administracion.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de julhet - Jean de La Fontaine, escrivan francés (m. 1695)
- 19 d'agost - Gerbrand van den Eeckhout, pintor neerlandés (m. 1674)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 31 de març - Rei Felip III d'Espanha (n. 1578)
- 2 de julhet - Thomas Harriot, matematician e astronòm anglés (n. c. 1560)


text:
Jonta
La Jonta es un riu d'Occitània que raja dins Gavaudan e Roergue. Es un afluent de Tarn, doncas un sosafluent de Garona.
Nais al mont Augal a 1440 mètres d'altitud sus la comuna de Maruèis. Una partida del còrs es sosterranh a 3 km en aval de Maruèis per tornar sortir a un dotz 7 km après. Separa lo causse Mejan (al nòrd) e lo causse Negre (al sud) amb las gòrgas de la Jonta. S'escampa dins Tarn prèp del Rosièr, a 395 mètres de naut.
Idrologia[modificar | modificar la font]
De regim cevenòl La Jonta a d'aigadas que seguisson las chavadas.
- Debit mejan: 2,16 m3⋅s-1 a Maruèis e 5,08 a Peiralèu;
- Debit de secada: 0,1 m3⋅s-1 ;
- Debit maximal: 349 m3⋅s-1 a Maruèis, a l'aigada de 5 de novembre de 1994.


text:
Farmacia
La Farmacia, (del grèc φάpuakov, "medicament"), es l'ensems de las sciéncias teoricas e aplicadas que menan a concebre, fabricar, contrarotlar e dispensar los medicaments.
Per farmacia se pòt tanben referir al luòc ont se preparan e se dispensan los medicaments. Aqueste luòc es mai precisament sonat "oficina de farmacia" per lo distinguir del concèpte de sciéncia.
Los farmacians partejan amb los quimistas e los mètges la responsabilitat de sintetizar de compausats organics amb valor terapeutica, e mai se lo farmacian es l'unic capable de far aqueles compausats bons per l'usatge curatiu. De mai, cada còp amb mai frequéncia se sollicita conselh a la comunitat de farmacians en matèria de santat e igièna. La Farmacia compren, en mai de las coneissenças sus medicaments, coneissenças suls efièches que pòdon aver aqueles al còrs uman e las proprietats quimicas e biologicas del còrs ont agís amb ajuda de disciplinas de la meteissa farmacia o d'autres camps parions coma son la farmacologia, farmacocinetica, farmacodinamica, toxicologia e quimia farmaceutica.