text:
Parçan
Un parçan o ua comarca ei ua estenduda de territòri redusida, dab ua cèrta unitat geografica deguda a las condicions naturalas, l'istòria o las relacions de proximitat entre los municipis que la forman.
Aqueste concèpte se ditz parçan o comarca en occitan, comarca en catalan, espanhòu e portugués, redolada o redolata en aragonés e pays en francés.
En Occitània en particular, existeish un ensems de concèptes similars:
- parçan o comarca, segon la geografia occitana e tanben segon l'administracion espanhòla.
- escarton dens l'istòria occitana.
- comunautat montanhòla segon l'administracion italiana.
- "país" segon l'administracion francesa.
- comunautat d'aglomeracion segon l'administracion francesa.
- canton segon l'administracion francesa.
Somari
- 1 Parçan o comarca
- 2 Escarton
- 3 Comunautat montanhòla
- 4 "País" e comunautat d'aglomeracion
- 5 Canton
- 6 Vejatz tanben
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas
Parçan o comarca[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Dens l'occitanisme[modificar | modificar la font]
Certans movements e intellectuaus occitanistas prepausan d'instituir los parçans coma entitats d'organizacion deu territòri en Occitània (lo movement catalanista prepausa lo medish principi tà organizar los País Catalans). Los parçans son intermediaris entre las comunas e las regions e, segon certans occitanistas, deurén remplaçar los descopatges artificiaus deus estats coma los departaments (estat francés) o las províncias (estats italian e espanhòu).
Uei lo dia, lo mot parçan que s'utiliza dens lo movement occitanista subertot dempuish los ans 2000. Las publicacions occitanistas precedentas deus ans 1960-1970, sovent parlavan deus parçans dens publicacions en lenga francesa en utilizant lo mot pays[1].
Aqueth mot parçan ei tipic de la tradicion gascona, ja que designava divèrs tipes de subdivisions dens l'istòria de Bearn.
En geografia[modificar | modificar la font]
Bèths geografs occitans an trabalhat suber lo concèpte de "parçan" (nommat pays dens las lors publicacions en francés), en particular Pau Vidal de la Blacha (1908), Frederic Zégierman (1999) e Benedicta e Joan Jaume Fenièr (2000) (vejatz la bibliografia).
Dens l'administracion espanhòla[modificar | modificar la font]
Lo concèpte de comarca (equivalent a "parçan") ja recep ua reconeishença oficiala dens certanas zonas autonòmas de l'estat espanhòu, en particular en Aran (Generalitat de Catalonha) per çò que concerneish Occitània. Tanben que i a comarcas oficialas dens autas regions coma lo País Valencian e en Aragon. Totun aqueras comarcas non remplaçan pas las províncias estatalas espanhòlas; que s'i superpausan.
La Vath d'Aran ei lo sol territòri d'Occitània que forma oficialament ua "comarca". Aran, maugrat lo son estatut especiau de semiautonomia de 1990, entra dens lo quadre de l'organizacion territoriala en "comarcas" que caracteriza la region deu Principat de Catalonha.
Dens los departaments francés[modificar | modificar la font]
Daubuns departaments occitans prepausan un descopatge intèrne en parçans non oficiaus entà organizar los lors servicis o lo lor torisme. Per exemple:
- L'Ofici deu Torisme deu departament deus Aups d'Auta Provença prepausa tres "destinacions": vejatz la mapa.
- Lo departament de Droma, a travèrs deu son Ofici deu Torisme, se descopa en cinc zonas: vejatz la mapa zoomabla.
- Lo departament dau Puèi Domat se descopa en sheis parçans o país ("pays"): vejatz la mapa interactiva.
- Lo departament de Var se descopa en ueit "territòris": vejatz la mapa.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge es pro omogenèu. Cada comuna hè partida d'un parçan. Lo descopatge que lo geograf Frederic Zégierman prepausa en Occitània hè parçans de dimensions variablas. Los descopatges de las comarcas catalanas an talhas mei omogenèas.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
Los noms son pro simples. Que son noms tradicionaus e brèus en generau, consisteishen en un mot (Combralhas, Forcauquierés, Espinosa) o en un grop nominau simple (Vath d'Aran, País de Vinhana, Naut Vivarés).
Los parçans d'Occitània[modificar | modificar la font]
- Per mei de detalhs, vejatz tanben la lista deus parçans d'Occitània.
N'i a pas enqüèra nat descopatge clar ni definitiu deus parçans d'Occitània. Mes i a elements concrets que permeten ja de har ua prefiguracion de tots los parçans occitans:
- Dens l'estat francés, lo geograf occitan Frederic Zégierman qu'a creat un atlàs de parçans de l'estat francés, Le guide des pays de France (1999), que cobreish gaireben tota Occitània e que prepausa solucions interessantas. Totun, lo son descopatge retien mei los critèris de la geografia fisica que los critèris istorics, culturaus e sòcioeconomics.
- Hòra l'estat francés:
- la comarca de la Vath d'Aran, dab estatut oficiau, qu'ei un parçan occitan de hèit.
- las divèrsas comunautats montanhòlas de las Valadas Occitanas que son parçans occitans de hèit (exceptat quauques comunautats montanhòlas qu'agropan comunas occitanas dab comunas de lenga nòrd-italiana).
- Mónegue ei ua entitat istorica a despart.
En comparason dab la situacion occitana, lo movement catalanista a elaborat ua lista e ua carta pro precisa de las comarcas deus País Catalans, a mei se i a enqüèra quauques esitacions de detalh [1].
Escarton[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Escarton que designa ua entitat de basa qui compausava la Republica deus Escartons (o lo Grand Escarton), dens los Aups Occitans, en avent Briançon per capitala, de 1343 dinc a la fin deu Regim Ancian. S'i deishava ua plaça importanta a l'autonomia e a ua prefiguracion de la democracia dirècta.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge èra omogenèu. Cada escarton avèva un territòri contigú dab autes escartons.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
Los cinc escartons portavan nom simples: èran los noms deu caplòc, de la vath o deu parçan.
- L'escarton de Briançon, agropant 12 comunas.
- L'escarton de Cairàs, agropant 7 comunas (coïncidiva dab la parçan de Cairàs).
- L'escarton d'Ors, agropant 21 comunas.
- L'escarton de la Vath Cluson (Val Cluson) o de Prajalats, agropant 7 comunas.
- L'escarton de Chastèldalfin, agropant 4 comunas.
Comunautat montanhòla[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Ua comunautat montanhòla (en italian comunità montana) ei ua associacion de comunas de montanha, dens l'estat italian, qu'existesih dempuish la lei 1102 deu 3 de deceme de 1971. Totas las regions de montanha d'Itàlia ne tienen. Las Valadas Occitanas de l'estat italian atau an comunautats de montanha que jògan un ròtle un drin similar a las comarcas de l'estat espanhòu. Que tienen un ròtle important dens l'amainatjament deu territòri. Daubuas qu'an pres mesuras de sostien a la cultura occitana.
Las comunautats de montanha de l'estat italian s'insereishen dens regions que tienen ua relativa autonomia legislativa.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge ei omogenèu. Cada comunautat montanhòla a un territòri contigú dab las autas.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
En generau, las comunautats montanhòlas tienen noms simples de valadas coma "Vath Maira (Val Maira)".
"País" e comunautat d'aglomeracion[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
L'estat francés qu'a organizat dempuish los ans 1990 dus concèptes pròches:
- Lo "país" (en francés pays) que designa ua entitat de l'estat francés, basada suber l'associacion de comunas. Jòga un ròtle de coordinacion dens l'amainatjament deu territòri devath lo contraròtle de l'Estat centrau (Ministèri de l'Interior). Lo "país" a la francesa qu'ei gerit per la lei deu 4 de heurèr de 1995, dita "lei Pasqua" o LOADT (Loi d'Orientation pour l'Aménagement et le Développement du Territoire) e tanben per la lei deu 25 de junh de 1999, dita "lei Voynet" o LOADDT (Loi d'Orientation de l'Aménagement Durable du Territoire).
- La comunautat d'aglomeracion (en francés communauté d'agglomération): las comunas de las zonas urbanas, s'ac vòlen, se pòden associar dab aqueth estatut, gerit per la lei 99-586 deu 12 de julhet de 1999 dita "Lei Chevènement". Autes tipes d'associacions de comunas qu'existeishen dens l'estat francés (vejatz intercomunalitat).
Los "país" e las comunautats d'aglomeracion de l'estat francés se crèan a l'iniciativa de las comunas, mes dab l'acòrdi e l'autorizacion de l'estat centrau. No's ligan pas estreitament a las regions, ja qu'en tot cas las regions non son pas autonòmas.
Son tipics de l'encastre administratiu francés. Que designan un tipe recent d'entitat administrativa francesa. Que son quasi sinonims (e hèra emplegats) de parçan; mes que i pòt aver ua confusion. En hèit, lo "país" se crèa segon los rapòrts de fòrça deus elegits locaus: segon los cas, pòt estar concordant o non dab lo concèpte de parçan qu'ei mei identitari, mei istoric e mei estable.
Be cau precisar qu'en lenga francesa, lo tèrme "pays" ei hèra vague, ja que pòt designar tant lo país administratiu francés, o ben lo parçan/comarca (non oficiau en França), o ben tota auta mena de territòri.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Los "país" e las comunautats d'aglomeracion de l'estat francés qu'an un descopatge pro sople mes hèra desordenat. Non son pas obligats d'inserí's dens los limits de las nombrosas entitats oficialas francesas preexistentas (region, departament, arrondiment, canton). Es possible de trobar comunas "isoladas" que non son pas integradas dens los "país" environants ni dens las comunautats d'aglomeracion environantas. Parts importantas deu territòri non hèn pas partida de cap de "país" ni de cap de "comunautat d'aglomeracion". Cèrtas comunas pòden apertiéner a l'encòp a un país e a ua comunautat d'aglomeracion (que non coïncideishen pas). En tot cas la configuracion d'aqueras entitats que complica lo descopatge administratiu e qu'empacha de véder ua organizacion clara e comprensibla dens los escalons de la "descentralizacion" de l'estat francés.
Nominacion[modificar | modificar la font]
Los "país" e las comunautats d'aglomeracion de l'estat francés tienen:
- Quora noms simples coma "Velai" o "Combralhas"
- Quora noms complicats, artificiaus o non istorics, coma "Ador-Lanas Oceanas", "Monts e Lacs de Leveson", "Arle-Aupilhas-Crau-Camarga-Comtat e Vath de Durença", "SICOVAL" (Sindicat Intercomunau d’Amainatjament e Desvolopament deus Costalats e de la Vath d’Ers).
Vejatz tanben intercomunalitat.
Canton[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Los cantons de l'estat francés que son subdivisions administrativas rigidas e ancianas deus departaments. N'an pas nat poder decisionau; que son la basa territoriala de las "eleccions cantonalas" que serveishen a elegir los "conseus generaus" dirigint los departaments.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge territoriau qu'ei omogenèu e coordenat dens l'espaci: cada comuna francesa es dens un canton. Los cantons son hèra mei petits e hèra mei nombrós que los parçans en generau. S'insereishen exactament dens los limits deus departaments.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
Cada canton tien lo nom deu son caplòc, per exemple, lo "canton d'Ortès".
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- parçans d'Occitània
- païses occitans
- comarcas de Catalonha
- comarcas d'Aragon
- Frederic Zégierman
- intercomunalitat
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)El Talp Article e mapas de sintèsi suu descopatge comarcau deus País Catalans, dab ua orientacion politica marcada (independentisme d'esquèrra)
- (fr)Entreprises Territoires et Développement Articles, mapas e fichas de sintèsi suber los "país" e las "comunautats d'aglomeracion" de l'estat francés
- (it)UNCEM - Unione Nazionale Comuni Comunità Enti Montani Comunautats montanhòlas de l'estat italian
- (fr) La République des Escartons, exemple d'État minimum
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Alan Alcofa & Pèire Lagarda & Robèrt Lafont (1979) = Alain Alcouffe & Pierre Lagarde & Robert Lafont, Pour l'Occitanie, coll. Domaine occitan, Tolosa: Privat, p. 114.
- Benedicta e Joan Jaume Fenièr (2000) = Bénédicte & Jean-Jacques Fénié, Dictionnaire des pays et provinces de France, sl.: Sud-Ouest
- Pau Vidal de la Blacha (1908) = Paul Vidal de la Blache, La France, tableau géographique, París
- Frederic Zégierman (1999) Le guide des pays de France, sl.: Fayard, tòme Sud e tòme Nòrd (lo tòme Nòrd cobreish daubuns parçans occitans).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per exemple, Alan Alcofa & Pèire Lagarda & Robèrt Lafont (1979) = Alain Alcouffe & Pierre Lagarde & Robert Lafont, Pour l'Occitanie, coll. Domaine occitan, Tolosa: Privat, p. 114.


c: text/html

text:
Daniel Barenboim
Daniel Barenboim (Buenos Aires, lo 15 de noveme de 1941) qu'ei un pianista e cap d'orquèstra argentin d'origina russas judivas. Qu'aquesó tanben las nacionalitats israeliana e espanhòu e que ho lo purmèr d'interpretar oficiament ua òbra de Richard Wagner en Israel.
Que comencè los sons estudis dens la soa familha de musicians. Que comencè hèra joen de dar los sons purmèrs concèrts abans de perseguir ua carrièra internacionau de las prestigiosas.
Com cap d'orquèstra que gavidè l'Orquèstra Filarmonica de Londres e l'Orquèstra Sinfonica de Chicago.
Que ho tanben l'espós de la violoncelista anglesa Jacqueline du Pré morta d'ua escleròsi en placas.
Com musician israelian que milita per la patz en jogar per e dab palestinians.
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Argentina/Articles ligats
- Pianista argentin
- Cap d'orquèstra argentin
- Pianista israelian
- Cap d'orquèstra
- Cap d'orquèstra israelian
- Cap d'orquèstra palestinian
- Pianista classic
- Comandaire de la Legion d'Onor
- Naissença en 1942
- Naissença a Buenos Aires

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sent Pau de Sava
Sent Pau de Sava[1][2] ( Saint-Paul-sur-Save en francés) es una comuna gascoa de Comenge situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 23 km al nòrd-oèst de Tolosa sus Sava.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personnalités liées à la commune[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Silvèstre Ier
Silvèstre Ièr foguèt lo 33en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 31 de genier de 314 au 31 de decembre de 335. Succediguèt a Eusèbi (311-314) e fuguèt remplaçat per Marc (genier - octòbre de 336).
Maugrat un pontificat lòng, son autoritat fuguèt eclipsada per la de l'emperaire Constantin. En particular, participèt pas au sinòde d'Arle (314) ni au concili de Nicèa (325) reünit a l'iniciativa imperiala. Pasmens, son periòde fuguèt marcat per la bastida d'unei monuments crestians importants coma la Glèisa dau Sant Sepulcre de Jerusalèm ò lei basilicas de Sant Joan de Latran e de Sant Pèire de Roma e tanben per l'establiment de l'autoritat de la Glèisa sus la comunautat crestiana.
En fòra de son òbra eventuala au sen de la Glèisa, lo papa Silvèstre Ièr es tanben considerat l'autor d'unei miracles coma una victòria còntra un drac ò la resureccion d'un buòu.


text:
Volum
Lo volum es la porcion o quantitat d'espaci tridimensional tancat dins una frontièra. Per exemple, lo volum es l'espaci o forma qu'una substància (solid, liquid, gas o plasma) ocupa o conten.[1] Lo volum es abitualament quantificat numericament utilizant l'unitat derivada del Sistèma Internacional d'Unitats, lo mètre cubic.
Las formas matematicas plaçadas dins l'espaci donan luòc a de volums. Los volums formats per de figuras simplas –com las formas regularas, circularas o d'arèstas dechas– se pòdon calcular aisidament utilisant de formulas matematicas. D'autra costat, las formas mai complicadas se tròban mejans lo calcul integral s'existís una formula per la frontièra. Las figuras d'una dimension (coma la linha) e las formas de doas dimensions (coma los carrats) an un volum zèro dins l'espaci tridimensional.
Lo volum d'un solid (que siá de forma regulara o irregulara) se pòt determinar a partir del desplaçament de fluid. Lo desplaçament de liquid tanben se pòt utilizar per determinar lo volum d'un gas. Lo volum combinat de doas substàncias es generalament mai elevat que lo volum d'una de las substàncias. Pasmens, a vegadas una substància se dissòlv dins l'autra, atal lo volum, dins aquel cas, es pas additiu.
En geometria diferenciala, lo volum s'exprima dins de tèrmes de forma volum, e es un invariant riemanniana globala importanta. D'autra costat, en termodinamica, lo volum es un paremètre fonamental, e es la variabla conjugada de la pression.
Somari
- 1 Unitats
- 2 Fórmulas per calcular de volums
- 3 Calcul del volum per integralas
- 4 Referéncias
- 5 Vejatz tanben
- 6 Ligams extèrnes
Unitats[modificar | modificar la font]
Quina que siá l'unitat de longor a la seuna correspondéncia en unitat de volum, normalament lo volum del cube l'arèsta qu'a la longor donada. Per exemple, un centimètre cubic (cm³) es lo volum del cube que las arestas mesuran 1 cm de longor.
Dins lo Sistèma Internacional d'Unitats (SI), l'unitat estandard de volum es lo mèstre cubic (m³). Lo sistèma metric tanben inclutz lo litre (l) coma unitat de volum; un litre es lo volum d'un cube d'arèsta detz centimetres (un decimetre cubic). Alara:
- 1 litre = (10 cm)³ = 1000 centimetres cubics = 0.001 metres cubics,
llavors
- 1 metre cubic = 1000 litres
Las quantitats pichonas de liquid se meruran en millilitres, onte
- 1 millilitre = 0,001 litres = 1 centimetre cubic
D'autres unitats tradicionalas de volum dins d'autres sistèmas qu'encara son en vigors dins qualques païses son entre autre las seguentas: poce cubic, pè cubic, onça liquida, pinta, quart, galon], barril, còrda, peck, bushel o hogshead.
Fórmulas per calcular de volums[modificar | modificar la font]
Volum dels solids platonics[modificar | modificar la font]
Los solids platonics comprenon los cinc unics polièdres regulars. Se l'arèsta del polièdre es a, lo seu volum se dona per la taula seguenta:
Proporcion entre los volums d'un còn, esfèra e cilindre del meteis radi e nautor[modificar | modificar la font]
Las formulas anterioras se pòdon utilizar per demostrar que los volums d'un còn, esfèra e cilindre del meteis radi e nautor seguisson la proporcion 1 : 2 : 3. La demostracion es la seguenta: siá lo radi r e la nautor h (que per l'esfèra es 2r). Lo volum del còn es:
Lo volum de l'esfèra es:
Lo volum del cilindre es:
La descobèrta de la proporcion 2 : 3 entre los volums de l'esfèra e lo cilindre s'atribuís a Arquimèdes.[3]
Calcul del volum per integralas[modificar | modificar la font]
L'integrala multiple es una partida limitada de , lo volum del cilindre qu'a per generatriu la frontièra de , delimitat pel plan e la superfícia d'equacion –amb positiva e continua sus – es:
Dins lo cas que lo domèni es definit per las condicions simplas , , lo calcul se reduch a:
Se es una partida limitada de e la foncion constanta 1 es integrable sus , lo volum de es alara:
Dins lo cas que lo domèni es definit per las condicions simples , e , aquel calcul se redutz a:
Per la linealitat de l'integracion, un domèni dificil de definit se pòt partir en diverses susdomènis exprimables per de condicions simples.
Coordenadas non cartesianas[modificar | modificar la font]
Se lo domèni s'exprima melhor en coordenadas cilindricas per las condicions simplas , lo calcul es:
- onte es una partida limitada de
Se lo domèni s'exprima melhor dins las coordenadas esfericas per las condicions simplas , lo calcul dona:
- onte es una partida limitada de
Solid de rotacion[modificar | modificar la font]
Dins lo cas que lo domèni es un solid de revolucion la frontièra qu'es engendrada per la rotacion d'una corba d'equacion a l'entorn de l'axe , lo calcul del volum se reduch a una integrala simple
Teorèma de la divergéncia[modificar | modificar la font]
El teorema de la divergència permet reduir el càlcul del volum a una integrala de superfícia:
Onte es la frontièra de e lo vector unitari normal a dirigit cap a l'exterior de .
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Your Dictionary entry for "volume"
- ↑ Cox (en)Coxeter, H. S. M.: Regular Polytopes (Methuen and Co., 1948). Table I(i).
- ↑ (en)Chris RorresTomb of Archimedes: Sources ed:Courant Institute of Mathematical Sciences


text:
Institut d'Estudis Occitans
L'Institut d'Estudis Occitans (IEO) es una associacion culturala segon la lei de 1901, creada en 1945. Faguèt seguida a la Societat d'Estudis Occitans, que foguèt dissolguda en 1946. A per tòca lo manten e lo desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas per la direccion, l'armonizacion e la normalizacion de totes los trabalhs que pertòcan la cultura occitana dins son ensemble. L'IEO es sòci del Congrès permanent de la lenga occitana.
L'IEO es organizat en seccions regionalas, seccions departamentalas o cercles locals que s'espandisson dins l'ensemble de l'espaci occitan.
En mai d'aquò, diferents sectors o associacions afiliadas o membres de l'IEO s'ocupan d'activitats especificas.
L'IEO es una associacion segon la lei de 1901, reconeguda d'utilitat publica (1949) e joinesa e educacion populara (1986).
Somari
Presidents de l'IEO[modificar | modificar la font]
- 1945 - 1952 : Joan Casso
- 1952 - 1957 : Max Roqueta
- 1957 - 1959 : Pèire Azéma
- 1959 - 1962 : Robèrt Lafont
- 1962 - 1980 : Pèire Bèc
- 1980 - 1981 : Patric Choffrut
- 1981 - 1986 : Bernat Giacomo
- 1986 - 1997 : Robèrt Martí
- 1997 - 2001 : Felip Carbona
- 2001 - 2010 : Dàvid Grosclaude
- 2010 - : Pèire Brechet
Las seccions regionalas[modificar | modificar la font]
Sectors e associacions afiliadas[modificar | modificar la font]
IEO-IDECO sector edicion-difusion de l'IEO[modificar | modificar la font]
L'IDECO es lo sector edicion e difusion de l'Institut d'Estudis Occitans.
Basat a Puèglaurenç, l'IDECO assegura d'un costat l'edicion de libres en occitan o sus la lenga e la cultura occitanas – çò que representa a l'entorn de 80 % dels libres publicats en occitan – e, d'un autre costat, la difusion de la màger part de la produccion culturala occitana.
EOE[modificar | modificar la font]
Escòla Occitana d'Estiu de Vilanuèva d'Òlt (EOE)
L'Escòla Occitana d'Estiu es una associacion afiliada a l'IEO qu'organiza dempuei 1975 una setmana d'estagi sus la lenga e la cultura occitanas al mes d'agost, a Vilanuèva d'Òlt (departament d'Òlt e Garona). Dempuei un an, organiza en mai d'aquò un estagi d'ivèrn entre Nadal e lo Cap d'An a Germ, dins los Pirenèus, a costat de l'estacion d'esquí de Pèiraguda. L'EOE publica tanben una revista, Camins d'estiu.
UOE[modificar | modificar la font]
Universitat Occitana d'Estiu de Nimes (UOE)
L'Universitat Occitana d'Estiu (UOE) es organizada cada an per la MARPOC e la seccion de Gard de l'IEO. Aquò es una setmana dedicada a la coneissença de la cultura occitana que se debana a Nimes pendent l'estiu. UOE
Ofici per l'Occitan[modificar | modificar la font]
Tot en òc[modificar | modificar la font]
Associacion creada en 2010, que la tòca es, sus totes los territòris ont se parla la lenga occitana, en particular, e endacòm mai per via electronica, de provesir d'espleches e de traduire d'interfàcias per tot mèdia electronic e informatic en lenga occitana.
Controvèrsias[modificar | modificar la font]
L'IEO patiguèt qualques crisis long de son istòria. La pus aguda se passèt a la fin dels ans 1970 e a l'inici dels ans 1980, quand s'afrontèron doas tendéncias: una qualificada de "populista", menada per Ives Roqueta e qu'aviá accedit al poder, e una qualificada d'"universitària" menada per Robèrt Lafont. En 1981, la tendéncia "universitària", amb Robèrt Lafont en tèsta, foguèt obligada de quitar l'IEO. Aquò faguèt desaparéisser gaireben completament las activitats de recèrca scientifica a l'IEO, que migrèron cap a d'organismes distints coma las universitats e l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans e, especialament en lingüistica, cap al Gidilòc e al Conselh de la Lenga Occitana. Totun, l'IEO a conservat fins a uèi un ròtle essencial dins lo domeni de l'animacion culturala e dins l'aculhença per defaut d'un grand nombre dels militants de la cultura occitana.
Coordenadas[modificar | modificar la font]
Ostal d'Occitània
11, carrièra Malcosinat
31000 Tolosa
Ligam[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Sit oficial de l'IEO
- Las Paginas Occitanas, l'art del bon trobar Annuari Internet dels actors de la cultura occitana


text:
Clarques
Clarques es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Clarques a mencionat per las primièras fes l'an 1194 en un chartier de St Bertin. Lo nom vendriá de Clariacum (lo domeni de Clarius)[1]
Le nom de Clarques est mentionné pour la première fois en 1194 dans un chartier de St Bertin. Le nom viendrait de Clariacum (le domaine de Clarius)[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Denise Pol : de Noms de luòcs del Nòrd - -Calava, Edition Bonneton, 1997
- ↑ Denise Poulet : Noms de lieux du Nord - Pas-de-Calais, Edition Bonneton, 1997


text:
Mana (Aups d'Auta Provença)
Mana (Mane en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença , situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença.
Lo gentilici es manarenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat entre la montanha de Lure e lo Luberon a 500 m d'altitud[1]. Se tròba a la cœur del país de Forcalquier e dels magnifics païsatges provençaux. Vasts Camps conreats, plateaux e de tucs vallonnées enquadran lo pòble jos un dels cèls jamai puras de Provence.
Le village est situé entre la montagne de Lure et le Luberon à 500 m d’altitude[1]. Il se trouve au cœur du pays de Forcalquier et des magnifiques paysages provençaux. Vastes champs cultivés, plateaux et collines vallonnées encadrent le village sous un des ciels les plus purs de Provence.
A 500 m d'altitud entre Leberon e Còla de Lura, Mana se tròba au còr dau Forcauquierés sus una còla dominant la plana agricòla de Mana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
La comuna es rica en monuments istorics:
- la glèisa de Sant Andrieu (sègle XVI) e la capèla dei Penitents (sègle XIII)
- lei caladas dau vilatge
- la Ciutadèla de Mana (sègle XVII) sus la còla dominant lo vilatge e la plana, es l'unica fortificacion complèta d'Auta Provença
- lo Priorat de Salagon (sègle XII), classat monument istoric
- lo Castèu de Sauvan (sègle XVIII), dich lo Pichon Trianon de Provença, foguèt bastit per la familha de Forbin-Janson
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.


text:
Sant Urcise
Sent Rocise [sen Ruʃize] o Sant Ròc[1] (Saint-Urcize en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ [www.ffct.org/bcn-bpf/sites/15-saint-urcize.pdf 15-saint-urcize.pdf]


text:
Utilizaire:Mertyl
Soi Tòni Galhard, un milhavés.
Sostítols de films e de serias en occitan[modificar | modificar la font]
- http://www.opensubtitles.org/oc
- District 9
- The Hunt for Gollum
- Gran Torino
- The Godfather
- WALL-E
- Hereos s03e01
- Invictus
Espleches[modificar | modificar la font]
- Modèl comuna de la Wikipèdia francesa -> Modèl Infobox vila occitana
- Diccionari de Cantalausa
- Diccionari francés-occitan
- Gramatica occitana (CRDP)
Logicials[modificar | modificar la font]
- VLC : Soi oficial maintainer de VLC en occitan (lector de mèdias)
- FileZilla (FTP)
- Foxit Reader (lector de PDF)
Se vesètz quicòm d'incorrècte dins una traduccion d'un logicial mercé de daissar un messatge aicí o per corrièr electronic.


text:
Vida extraterrèstra
La vida extraterrèstra es tota mèna de vida qu'es pas originária de la Tèrra. Es lo tèma d'estudi de l'astrobiologia, e la seuna existéncia encara es ipotetica. Existís cap de pròvas de vida extraterrèstra que sián largament acceptadas per la comunautat scientifica.
Fòrça scientífics creson que s'existís la vida extraterrèstra, poiriá venir de biais independent de diferents punts de l'univèrs. Una teoria alternativa es la panspermia, que suggerís que la vida poirá aver aparegut en un sol punt e aprèp s'espendiguèt per las planetas abitablas. Aquelas doas ipotèsis s'exclusisson pas. L'estudi de la vida extratèrrestra se nomena astrobiologia, exobiologia o xenobiologia. Foguèt supausat que las formas de vida extraterrèstra que van de creaturas intelligentas fins a de formas de vida a l'escala bacteriana.
Foguèt suggerit que qualques luòcs poirian aver tengut o contunhan aver de formas de vida, coma la Mart, satellits naturals de Jupitèr o Saturne (per exemple, Euròpa, Encelad o Titan, e mai recentament Gliese 581c, l'unica planeta extrasolara coneguda que se tròba dins la zòna abitable de la seuna estela, e que se prediguèt qu'a aiga liquida).
Somari
Possiblas basas de la vida extraterrèstra[modificar | modificar la font]
Bioquimia[modificar | modificar la font]
Tota forma de vida terrèstra es basada sus una dissolucion de carbòni en aiga ont se passan las reaccions bioquimicas. Aquela combinason d'aiga e carbòni poiriá aver format de creaturas mai o mens similaras dins d'autras planetas. Coma la Tèrra (e per extension tota forma de vida sus Tèrra) es compausada de "polsa cosmica", o de matèria formada a partir de supernovas, es evident que las milions d'estelas que se pòdon veire dempuèi de la Tèrra se formèron a partir del meteis tipe de particulas. La combinason de carbòni e d'aiga de biais quimic (CH2O)n, es la forma quimica dels sucres e provesís l'energia de que depend la vida animala (subretot per mitat de l'oxidacion de Glucòsa, un sucre exacarbonic). Tanben crèa d'elements estructurals per a la vida (com lo sucre ribòsa, un sucre pentacarbonic, a las moleculas d'ADN e ARN). Los vegetals extrason d'energia de la conversion d'energia luminica en energia quimica mejans la fotosintèsi. La vida demanda de carbòni en estats redusits (derivats del metan) o subretot oxidats (oxids de carbòni). Tanben a besonh de nitrogèn coma derivat redusit de l'amoniac dins totas las proteïnas, sofre coma derivat del sulfur d'idrogèn dins qualques proteïnas essencialas, e Fosfòr oxidat en fosfats dins lo material genetic e dins la transmission d'energia. L'aiga coma dissolvent provesís l'oxigèn coma constituent de substéncias bioquimicas.
L'aiga pura es utila perque a un pH neutre, a causa de la seuna dissociacion continua entre ions d'idroxids e oxons. En consequéncia, pòt dissòlovre tant los ions metallics coma lo non metallics amb la meteissa eficacitat. E mai, lo fach que las moleculas organicas pòscan èsser o ben idrofobica (rebutadas per l'aiga) o idrofilas (solublas dins l'aiga) fa que los compausants organics pòscan s'orientar per formar de membranas impermeablas. Lo fach que l'aiga solida (Glaç) sián mens densa que l'aiga liquida significa que la glaç flauta, evitant que los oceans de la Tèrra gèlan lentament. E mai, la fòrça de Van der Waals entre las moleculas d'aiga li dona la capacitat d'emmagazinar energia pendent l'evaporacion, qu'es liberada pendent la condensacion. Aquó ajuda a temperar lo clima, refrejant los tropics e caufant los pòls, çò que contribuís a mantenir l'estabilitat termodinamica necessária per la vida.
Lo carbòni es fondamental per la vida terrèstra degut a la seuna immensa flexibilitat a l'ora de crear de ligams covalents amb una seriá d'elements no metallics, subretot lo nitrogèn, l'oxigèn e l'idrogèn. Lo dioxid de carbòni combinat amb l'aiga permet d'emmagazimar l'energia solara en sucres coma lo glucòsa. L'oxidacion de la glucòsa libèra l'energia bioquimica necessária per a alimentar la rèsta de las reaccions bioquimicas.
La capacitat de formar d'acids organics (-COOH) e basas d'amina (–NH2) li dona la possibilitat de far de reaccions desidratantas de neutralizacion per crear de longs peptids de polimèrs e proteïnas cataliticas dempuèi d'aminoacids monomèrs, e de crear a partir dels fosfats pas sonque l'ADN, la molecula gardiana de l'informacion genetica, mas tanben trifosfat d'adenosina (ATP), la principal "moneda" energetica de la vida cellulara.
Evolucion e morfologia[modificar | modificar la font]
en mai de la basa bioquimica de la vida extraterrèstra, i a una consideracion fòça granda de l'evolucion e l'morfologia. La sciencia ficcion totjorn mostrèt una predileccion per las formas umanoidas o reptilas. L'alien classic a una pel verda o grisa, amb un cap gran, amb la tipica estructura de quatre membres amb cinc dets cadun - basicament, es un umanoid amb un grand cervèl per indicar una grand intelligéncia. D'autres tèmas dels mites animals, coma los felins o els insèctes tanben aguèron una importança dind la representacion fictivas dels aliens.
Es sggejat atal una division entre las características universalas e características localas (estrechament restrencha). Las características universalas son de trachs qu'evolucionèron independentament mas d'un còp sus Tèrra (e que per logica no sembla dificil qu'aparescan) e son tan intrinsecament utils que las espècias tendon inevitablament cap a eles. Aquelas caracteristicas inclusisson lo vol, la vista, la fotosintèsi e los membres, totas las caracteristicas qu'evoluèron mai d'un còp aquí sus Tèrra en formas divèrsas. Per exemple, i a una granda varietat d'uèlhs, qu'an totes un biais de foncionament radicalament diferent per exemple amb diferents focus visuals: l'espèctre visual, los infrarroges, la polaritat e l'ecolocacion. Las caracteristicas localas, al contrari, son formas evolutivas basicament arbitrárias que sovent an una utilitat redusida intrinseca (o servissent per a far quicòm que se poiriá far d'un biais diferent) e benlèu se replicarán pas. Aquelas caracteristicas inclusisson los cinc dets dels umans e la coincidéncia, curiosa e sovent fatala, de las vias alimentárias e respiratórias de fòrças animals, tot çò que rendèt possible l'evolucion del lengatge uman.
Una consideracion d'aqueles trachs son fin finala locals desafisa fòrça nocions donadas per seguras de la necessitat morfologica. L'esqueleta, essencial pels grands organismes terrèstres segon los expèrts en biologia gravitacionala, es plan segurament replicat d'una forma o d'una autra, mas la Colomna vertebrala dels vertebrats -per que siá un desenvolopament capital a la Tèrra - es benlèu local. De biais similar, es rasonable d'imaginar que las creaturas extraterrèstras pausan uòus mas las glandulas mamàrias que caracterizan los mamifèrs poirián èsser un cas excepcional.
L'idèa d'una diversitat radicala entre los supausats extraterrèstres es gaireben acceptada. Alara que fòrça exobiologistas remarcan que l'enòrme eterogeneïtat de la vida sus Tèrra fa pensar dins una diversitat encara mai granda dins l'Univèrs, d'autres apontan que l'evolucion convergenta pòt crear pro de similituds entre la vida terrèstra e extraterrèstra. Aquelas teorias prenon lo nom de "divergionisme" e "convergionisme", respectivament.
La cresença dins la vida extraterrèstra[modificar | modificar la font]
Idèas anticas, medievalas e reneissentistas[modificar | modificar la font]
Es possible qu'avián una cresença dins la vida extraterrèstra los ancians d'Assiria, Egipte, Arabia, China, Babilònia, Índia e Sumèr, se cal remembrar que dins aquelas societats, la cosmologia èra subretot sobrenaturala e que la nocion de vida extraterrèstra es dificila de distinguir d'aquela dels dieus, demònis e d'autres èssers pareissents. Los primièrs pensaires occidentals qu'avancèron l'idèa d'un univèrs plen d'autras planetas e, alara, possibla vida extraterrèstra. Son d'escrivans grèc Tales de Milet e lo seu estudiant Anaximandre als sègles VII e VI AbC. Los atomistas tornèron a l'idèa, argumentant qu'un univèrs infinit auriá una infinitat de monds abitats. Pasmens, la cosmologia de la Grècia antica negava la vida extraterrèstra dins un aspècte crític: l'univèrs geocentric. Promoguda per Aristòtel e codificada per Claudi Ptolemèu, aquela idèa favoriza la Tèrra e la vida terrèstra (Aristòtel negava que pòsca i aver una pluralitat de monds) e semblava far que la vida extraterrèstra siá filosoficament impossible. Dins las seunas novèlas, Lucian descriguèt los abitants de la Luna e d'autres cosses celèstes coma umanoids, mas amb de diferéncias significativas al respècte dels umans.
Los autors de qualques òbres anticas josieus tanben considèran la vida extraterrèstra. Lo Talmud afirma qu'i a al minim 18000 autres monds, mas dona gaire d'informacion sus la natura d'aqueles monds o se son fisics o esperitals. Tanben, l'exposicion medievala "Sefer HaB'rit" afirma qu'existisson las creaturas extraterrèstras mas qu'an pas lo liure albir (e son, alara, equivalents a la vida animala). Apond que los umans aurián pas a esperar que las creaturas d'autras planetas semblant a la vida terrèstra, del meteis que pirián esperar que las creaturas marinas semblan a las terrèstras.
La cresença indóa dins un cicle interminable de vida e reincarnacions rebat la descripcion de multiples mondes e los seus contactes. Segon las escripturas indóas, i a d'innombrables universes creats per la Personalitat Suprèma de Braman per facilitat l'acompliment dels diverses desirs de las innombrablas entitats viventas. Pasmens, aquelas creacions existisson per far que las amnas confusas tornen a comprendre corrèctament lo sentit de la vida. A costat dels innombrables universes materials, tanben existís un mond esperital illimitat, en que las entitats viventas purificadas vivon amb una concepcion perfèicha de la vida e de la realitat suprèma. La vida d'aqueles èssers purificats se centra a l'entorn de la veneracion de la Personalitat Suprèma de Braman. Los sants amb d'aspiracions esperitalas, los devòts e los òmes sanats del mons material an recebut l'ajuda e los conselhs d'aquelas entitats viventas purificadas del mond esperital dempuèi de memòria perduda. Pasmens, l'importéncia d'aquelas descripcions deu èsser evaluada dins un contèxte de compreneson corrècta de la geografia e sciéncia d'aqueles temps.
Dins l'Islam la frase de l'Alcoran "Totas las lausenjas apartenon a Dieu, Senhor de totes los monds" indica qu'i a fòrça coses celèstes e dins aqueles multiples universes que poirián comprene la vida extraterrèstra e mèsme extradimensionala. La Sorata Al-Jinn tanben menciona l'existéncia d'un Jinn que l'estat e las capacitats actualas li venon del seu grop del cèl. Mirza Tahir Ahmad presenta una referéncia mai dirècta de l'Alcoran coma pròva que pot existir una vida d'autras planetas. Dins lo seu libre Revelation, Rationality, Knowledge & Truth, cita lo vèrs 42:30 "E d'entre los Seus Signes i a la creacion del cèl e de la tèrra, e de tota creatura viventa (da'bbah). Progessèt dins ambedos..."; segons aquel vers existís la vida dins lo cèl. Lo meteis vèrs, "E El a lo poder de los reünir (jam-'i-him) quand El o desirará", indica la reünion de la vida terrèstra e la vida d'autras partidas de l'univèrs. Lo vèrs presisa capa lo moment nimai lo luòc que se fará aquela reünion mas afirma qu'aquel eveniment se fará amb tota seguretat quand Dieu o desire. Cal recordar que lo tèrme arab jam-'i-him pòt indicar tant un contacte fisic coma un contacte purament comunicatiu.
Amb l'expansion del Cristianisme dins l'occident, lo sistèma ptolemèu foguèt l'objècte d'un larg consensus e, malgrat que la Glèisa jamai se pronuncièt formalament sus a la question de la vida extraterrèstra, l'idèa resultèt tacitament aberrant. En 1277, l'Evèsque de París Étienne Tampier contradiguèt Aristòtel sus almens una question: Dieu poirá aver creat mai d'un mond (prenent en compte qu'es omnipotent) mas nos foguèt revellat que pas mai d'un creèt. Anar un pas mai abans e argumentar qu'existisson los extraterrèstres èra un pas que rares s'i risquèron. Lo cardenal Nicolau de Cusa especulèt l'idèa qu'aurián d'aliens sus la Luna o lo Solelh.
L'invencion del telescòpi e l'ataca de Nicolau Copernic a la cosmologia geocentrica provoquèt un prigond cambi dins la pensada. Una venguèt clar que la Tèrra no èra pas mai qu'una planeta entre los innombrables coses de l'univèrs, lo concèpte dels extraterrèstres recebèt un accuèlh scientific mai favorable. Se poiriá dire que l'omnipoténcia de Dieu en mai de far possible l'existéncia d'autres monds e d'autras formas de vida, mas que d'un biais los fasiá necessaris. Un dels mai celèbre davancièr modèrns d'aquel concèpte es Giordano Bruno, que pausèt al sègle XVI l'idèa d'un univèrs infinit que cada estela es environada del seu sistèma solar; acabèt cremat al lenhièr per la Glèisa catolica a causa de las seunas idèas ereticas. Joan Pau II demanèt perdon per aquel acte al nom de la Glèisa catolica. Al començament del sègle XVII, l'astronòm chèc Anton Maria Schyrleus de Rheita afirmèt que "se Jupitèr a d'abitants... devon èsser mai grands e cranes que los habitants de la Tèrra, al respècte de las [caracteristicas] d'ambdoas esfèras. Lo monge dominican Tommaso Campanella escriguèt sus una raça d'alien solar dins son òbra Civitas Solis.
Aquelas comparasons tanben apareisson dins la poèsia d'aquela epòca. Dins "The Creation: A Philosophical Poem in Seven Books" (1712), Sir Richard Blackmore nota: "Podèm considerar que cada òrb supòrta una raça / D'èssers vivents adaptats al luòc". Lo poèta didactic Henry More tornèt al tèma classic del grèc Democrit dins "Democritus Platonissans, or an Essay Upon the Infinity of Worlds" (1647). segon lo punt de vista nòu a l'epòpa de la revolucion coperniciana, suggeriguèt que "lo nòstre solelh / ven una estela endacòm mai." Los "Entretiens sur la pluralité des mondes" oferisson de reflexions similaras sus la possibilitat de vida extraterrèstra, expandissent l'esfèra venent d'un luòc Creator.
La possibilitat de la vida extraterrèstra contunhèt d'èsser una teoria larga a mesura que las descobèrtas scientificas s'acceleravan. William Herschel, descobreire d'Uranus, èra un dels fòrça astronòms dels sègle XVIII e XIX que demorava convencuts que lo nòstre sistèma solar, e benlèu d'autres sistèmas solars, poirián èsser abitats per de formas de vida alienas. D'autras illustracions d'aquel temps que pausan lo "pluralisme còsmic" inclusisson Immanuel Kant e Benjamin Franklin. A l'apogèu de la Renaissença, lo Solelh e la Luna èran de candidats per a abrigar la vida extraterrèstra.
Loss extraterrèstres a l'edat modèrna[modificar | modificar la font]
[[Ficièr:Arecibo message.svg|100px|thumb|Lo messatge d'Arecibo es un messatge enviat la constellation d'Ercules, e es un simbòl largament conegut dels ensags dels umans per aver contactes amb los extraterrèstres.]]
Aquel entosiasme per la vida extraterrèstra contunhèt fins al començament de sègle XX. De fach, los tres sègles de la revolucion scientifica e menèron al començament de l'epòca modèrna a enviar de sondas espacialas mòstran la cresença dins la vida extraterrèstra del monde occidental. Fòrça astronòms e d'autres pensaires laïcs, tanben qualques pensaires religioses, e una granda partida del public en general èran pro convencuts de l'existéncia dels aliens. Aquela cresença prenguèt de fòrça a mesura que las sondas espacialas visitavan d'abitats potencials d'aliens pel sistèma solar. La Luna foguèt rebutada definitivament coma bitat extraterrèstre, alara que a Vènus e Mart, que d'empuèi de temps èran los dos candidats principals per abrigar la vida extraterrèstra, mostrèron gaire de pròvas de vida fins ara. Los autres grands satellits del nòstre sistèma que foguèron visitats tanben semblan privats de vida, alara que d'interessantas fòrças geotermicas foguèron detectats (lo volcanisme d'Ion, l'ocean d'Euròpa o la densa atmosfèra de Titan) mostrant la granda varietat existissent d'ambients amb una capacitat potenciala d'abrigar la vida. Malgrat l'ipotèsi d'un silenci cosmic volontari dels d'extraterrèstres avançats tanben es una possibilitat, lo fracàs del programa SETI per detectar quin que siá semblant de senhal de ràdio intelligent aprèp de quatre decennias d'esfòrces aflaquèt parcialament l'optimisme que prevaliá al començament de l'edat espaciala. De criticas considèran que la recèrca d'extraterrèstres es gaire scientifica, perque lo programa SETI es sdonque lo resultat d'una recèrca continua e dedicada mas qu'utiliza lo material e personal que son disponibles.
Atal doncas, las darrièras tres decennias del segond millènni foguèron de testimònis d'un moment decisiu dins las nòstras cresenças en vida extraterrèstra. A fòça científics sembla tot jorn mai incetana la possibilitat qu'existisson de civilizacions ubiqüistas e intelligents que se lançan a explorar l'espaci cap al nòstre sistèma solar. Pasmens, citant lo creator del programa SETI Frank Drake, "Tot çò que sabèm de segur es que lo cèl es pas emplit de transmissors de microondas." Drake tanben remarquèt qu'es perfèichament possible qu'una tecnologia avançada implique de comunicacions fachas d'un biais diferent de las transmissions convencionalas de ràdio. E mai, las donadas reculhidas per las sondas espacialas e grandas avençadas dins los metòdes de deteccion an permés de començar a definir critèris d'abitabilitat dins d'autres mondes, mas tanben confirmèt que los planetas extrasolaras son abundantas, alara la question de la vida alien contunha d'èsser un question d'ara.
En 200à, lo geològ e paleontològ Peter Ward e l'astrobiologista Donald Brownlee publiquèron un libre titulat Rare Earth: Why Complex Life is Uncommon in the Universe ("Tèrra rara: Per que la vida complèxa es rara dins l'univèrs"). Dins aquel libre i expausan l'ipotèsi de la Tèrra rara, e afirman que la vida semblant a la vida terrèstra es rara disn l'univèrs, alara que las bacterias son comunas.[1]
La possible existéncia de vida primitiva (microbiotica) alunhada de la Tèrra es plan mes polemica pels scientífics mainstream, Mas fins ara foguèt trobbat gaire de pròva dirècta. Foguèt prepausat coma pròva indirècta de l'existéncia actuala de formas de vida primitivas a Mart. Pasmens, las conclusions que se pòdon traire d'aquelas pròva son en debat.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ward, P. e Brownlee, D. (2000). Rare Earth: Why Complex Life Is Uncommon in the Universe. ISBN 9780387952895 (en)


text:
Firbes
Firbes (en francés: Firbeix) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
"Firbes" resulta del locatif plural latin 'finibus' (a la frontièra) per casuda de la pretenia *fin’bus, lo grop segondari -n’b- passèt en occitan a –rb-, coma lo latin 'cannabim' > òc. carbe / charbe; en francés, -eys nòta la realizacion nordoccitana [ejs] de las –es finalas, ortografiadas puèi –eix.


text:
La legenda daurada
La Legenda daurada o Legenda aurea en latin es un obratge redigit en latin entre 1261 e 1266 per Jaume de Voragina, dominican e arquevesque de Gènoa, que fa l'agiogrfia de prèp 150 sants ou grops de sants, santas et martirs crestians, e qualques episòdis de l'annada liturgica celebran entre autre la vida Jèsus e de la Verge.
Somari
Fonts utilizadas[modificar | modificar la font]
Jaume de Voragina posèt dins totes los tèxtes classics de la literatura religiosa de l'Edat Mejana; las bibliografias occupa gaireben trente paginas de l'edition critica. Se pòt notar los evangilis apocrifs del Jaume, de Nicodèm, lo Speculum historiale de Vincent de Beauvais, las òbras dels Paires latins Gregòri de Tours, sant Augustin, sant Jeròni e las Vitae Patrum, Joan Cassian e de Paires grècs ja tradusits en latin coma sant Joan Crisostòm. S'esforcèt de pas escotar las legendas dels sants locals.
L'obratge[modificar | modificar la font]
D'en primièr intitulada Legenda sanctorum alias Lombardica hystoria, (çò que cal legir dels sants o istòria de Lombardia), aquela òbra foguèt lèu nomenada Legenda aurea perque lo seu contengut, d'una granda valor, es dich tan preciós que l'aur. En mai de las vidas dels sants 40 % de La Legenda daurada es consacrada a las explicacions de las fèstas religiosas principalas, al subjècte de la vida du Jèsus.
Lo libre es divisit en 5 partidas e 178 capítols, organisat a l'encòp segon l'òrdre del calendièr liturgic (de l'Avent a la fin de novembre) e dels edats de la gràcia o del salut: temps de la renovacion (5 capítols), lo temps de la reconciliacion e de la pelegrinacion (25 capítols), lo temps de la deviacion (21 capítols), lo temps de la reconciliacion (20 capítols), lo temps de la pelegrinavion (107 capítols).
L'abreujat d'istòria d'Euròpa que dona, començant al sègle VI amb l'aribada dels Lombards, li val tanben lo nom d'Historia lombardica[1] (Istòria lombarda). Aqueles recits vius avián per vocacion d'exaltar la fe. Lo vertadièr subjècte de la legenda daurada es lo combat contre los esperits de Mal, s'exprimissent entre autre dins lo corratge dels martirs que mòstra fin finala l'impoténcia dels persucutats. La legenda daurada es atal consebuda coma una aisina de trabalh destinada als predicaires, servissent a la preparacions dels presics.
Difusion[modificar | modificar la font]
Aquel obratge coneguèt tre sa cracion, vèrs 1261-1266, un succès considerable. Lo mai ancian manuscrit conservat, datant de 1282, se trapa ara a la Bayerische Staatsbibliothek de Munic[2]. Lèut, La Legeda daurada venguèt amb la Bíblia e lo psaltièr, una de las òbras mai legidas, mai copiadas e tanben mai aumentadas: als sègles XIV e XV, es pas rare de ne trapar de copiás contenent pas mes 400 istòrias. Existiriá mai 1 000 manuscrits, del mai simple a mai enluminat. L'arribada de l'estampariá aumentèt encara la difusion.
Influéncia dins los arts plastics[modificar | modificar la font]
La Legenda daurada influencièt tanben fòrça l'art dempuèi l'Edat Mejana. De pintres coma Giotto, Simone Martini, Jan Van Eyck, Fra Angelico, Masaccio, Piero della Francesca, Antonello de Messine, Andrea Mantegna, Hans Memling, Gerard David e mai posèron sovent dins aquela font
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Edicions imprimidas latinas[modificar | modificar la font]
- Iacopo da Varazze, Legenda aurea. Edicion critica (del tèxte latin) per Giovanni Paolo Maggioni, Firenze, Sismel - Ed. del Galluzzo, 1998
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (la)Extrachs del tèxte en latin
- (fr)Arlima - Archius de literatura de l'Edat Mejana
- (fr)Abbaye de St Benoît - traduccion francesa de J.-B. M. Roze
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) De la saintetat a l'agiografia: genèsi e usatge de la Legenda daurada Per Barbara Fleith, Franco Morenzoni, p. 75
- ↑ (fr) Iacopo da Varazze 1 042 manuscrits segon B. Fleith (1991, p. 55-331) : n°16


text:
Vivien Leigh (nascuda Vivian Mary Hartley en 1913, mòrta en 1967) foguèt una actritz britanica de cinèma e teatre, famosa coma Scarlet O'Hara en lo filme Gone With the Wind (1939), e coma Blanche DuBois en lo filme A Streetcar named desire (1951).
Malgrat aiçò, las siás accions pas se limitavan solament al cinèma, mas que freqüentment, participava tanben a divèrsas òbras de teatre a Londres. Lo sieu principal collaborador, per supausat, foguèt lo sieu marit, lo tanben dramaturg Laurence Olivier, qual la dirigiguèt en fòrça de las siás representacions. D'aquela manièra, amb una carrièra professionala de pus de 30 ans, Vivián a acabat en essent una de las actrises de teatre e cinèma mai prolíficas de l'istòria, amb unas interpretacions que son anats dempuèi las eroïnas de las comèdias de Noël Coward e George Bernard Shaw a las protagonistas dels classics de shakesperians cossí Ofelia, Julieta o Lady MacBeth.
Malastrosament, la siá vida professionala se vegèt afectada per dos grands obstacles. Per un costat, Vivián èra conscient de la siá pròpria beutat e aiçò la portèt a pensar que los autres la prenián pas seriosament coma actritz. D'autra banda, la siá delicada salut se convertiguèt en lo sieu principal rèpte: afeblida la màger part de lo sieu temps per un transtorn bipolar e per recurrentes brots de tuberculòsi, Vivián acabèt en avent la reputacion d'èsser una persona malaisida amb quala trabalhar. Aiçò faguèt que la siá carrièra aguès pas una projeccion ascendent mas, al contrari, que se caracterizèsse puslèu per puntuales periòdes de succès e una majoritat de declivi.


text:
Hauconcourt
Hauconcourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Separacion la granja de Amelange.
- Écart la ferme d'Amelange.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés (Val de Mètz).
- Vilatge incendiat l'an 1324 e 1386.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés (Val de Metz).
- Village incendié en 1324 et 1386.


text:
-218
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -218 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Après lo sètge de Sagunt e la destruccion de la vila per lei Cartaginés, començament de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Annibal Barca organizèt rapidament lei fòrças de Cartage per defugir una revòuta dei pòbles somes (desplaçament d'unitats dins de país alunchats, mobilizacion de renfòrç locaus qu'èran en realitat d'ostatges...) e decidiguèt d'atacar Itàlia per leis Aups. Aqueu movement foguèt una suspresa per lei Romans qu'esperavan un conflicte centrat sus la Peninsula Iberica e sus Africa. Ansin, avián ja començat d'atacar lo nòrd d'Espanha (batalha de Cissa) e de concentrar de fòrças en Sicília.
Gràcias a una acitivitat diplomatica intensiva, Annibal obtenguèt lo sostèn d'unei tribüs cèltas e poguèt passar leis Aups sensa èstre menaçat per Marselha, aliada de Roma. En revènge, lo passatge dei montanhas foguèt malaisat en causa de l'ostilitat dei populacions localas e dei condicions climaticas. A la fin de l'annada, en decembre, anientèron l'armada dei cònsols Publius Cornelius Scipio e Tiberius Sempronius Longus a la batalha de la Trebbia. Lei Romans perdiguèron 30 000 òmes còntra solament 5 000 ai Cartaginés.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après 220 e 219 avC, tresen viatge d'inspeccion de l'emperaire Qin Shi Huang dins lei províncias de l'Empèri.


text:
Georgia (Caucàs)
Georgia (en georgian საქართველო Sak'art'velo) es un país dau sud-èst d'Euròpa, au sud-oèst de Caucàs e ai confinhas d'Asia. Es la pàtria dau pòble georgian. Forma un estat qu'es limitròf amb Turquia e Armenia au sud, Azerbaitjan a l'èst, Russia au nòrd e qu'es en riba de la mar Negra a l'oèst. Sa superfícia es de 69 700 km2 e sa populacion es de 4 677 401 estatjants (2005). Sa capitala es Tbilissi (ò Tiflis).
Lo gentilici es georgian -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Govèrn e politica
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Georgia es magerament situada dins la region montanhosa de Caucàs. Dins lo nòrd dau país, si troba la cadena dau Caucàs Grand que sèrve de frontiera entre Georgia e Russia. De cimas l’i passan 5 000 mètres d’altitud coma lo mont Chkhara (5058 m) e lo mont Kazbek (5047 m). Dins lo sud dau territòri georgian, si situa la cadena de Caucàs Pichon que certanei cimas pòdon passar 3000 mètres coma lo mont Abouli (3300 m). Un nombre non negligible de vilatges ò de pichonei vilas son donc d’accès malaisats d’ivèrn.
L’i a un nombre important de rius sus lo territòri georgian. Lei pus importants son lo fluvi Mtkvari (longor : 1515 km), lo fluvi Rioni (327 km) e lo riu Alazni (351 km). Traversan la vau entre lei doas cadenas de Caucàs. Mtkvari vèn de Turquia, passa per la capitala Tbilissi e intra en Azerbaitjan fins a sa boca dins la Mar Caspiana. Alazni es un riu dau centre de Georgia que jonh Mtkvari. Rioni passa dins l’oèst de Georgia fins a sa boca dins la Mar Negra.
Clima[modificar | modificar la font]
Tres zònas climaticas principalas existisson en Georgia. La premiera es de tipe subtropicau e si situa dins l’oèst dau país. La segonda es de tipe mediterranèu e si situa dins l’èst. Dos paramètres (altitud, distància de la mar) entraïnan dei variacions climaticas au sen d’aquelei zònas. La tresena si situa dins lei regions d’altitud que lo clima es de tipe alpin a partir de 2100 m. Dins la mitat occidentala, lei precipitacions anualas son importantas entre 1000 e 2500 mm. Son pus feblas dins la mitat orientala ambé 500-800 mm. Aumentan ambé l’altitud. La temperatura anuala varia entre 2-4°C d’ivèrn e 20-24°C d’estiu.
Demografia e vilas principalas[modificar | modificar la font]
En 2011, la populacion de Georgia, levat d’Abcazia (240 000 abitants en 2011) e de l’Ossetia dau Sud (70 000 en 2007), èra de 4,585 milions d’abitants. En causa dei guèrras, de l’emigracion de certanei minoritats e de la crisi economica, es en demenicion regulara dempuei son maximom de 1992 après l’independéncia (5,5 milions). Lei Georgians representan la màger part d’aquela populacion (83,7% en 2002). Lei principalei minoritats etnicas son d’Azèris (6,5%), d’Armenians (5,7%) e de Rus (1,5%).
En Abcazia, lei populacions son fòrça mescladas e leis Abcazs representavan en 2003 solament 44% de la populacion. Tres grops l’i representavan de minoritats de remarca : Georgians (21,3%), Armenians (20,8%) e Rus (10,9%). Lei donadas en Ossetia dau Sud son fòrça ancianas e datan de 1989. Dempuei la guèrra de 2008, s’estima una reparticion entre aperaquí 75% d’Ossetians e 25% de Georgians.
La vila pus importanta de Georgia es la capitala Tbilissi amb una populacion egala a 1,172 milions d’abitants en 2012. Tres autrei vilas passavan 100 000 abitants en 2012 : Kutaisi (197 000), Batom (126 000) e Rustavi (122 500). D’autrei vilas de remarca son Zugdidi (76 000), Gori (55 000) e Poti (48 000).
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Georgia es lo georgian qu’es la lenga principala de 71% de la populacion. Leis autrei lengas importantas son lo rus (9% de la populacion), l’armenian (7%) e l’azèri (6%). Dins la republica de facto independenta d’Abcazia, l’abcaz es tanben reconeguda coma lenga oficiala.
Religions[modificar | modificar la font]
En 2002, la màger part de la populacion de Georgia èra crestiana ortodòxa (83,9%). D’efècte, la Glèisa Ortodòxa de Georgia si formèt a partir dau sègle IV e aguèt un ròtle important dins l’unificacion dau reiaume d’Ibèria a l’origina de l’estat modèrne de Georgia. Abolida après l’annexion per l’Empèri Rus, foguèt restaurada en 1917. Lo Concordat de 2002 reconoisse aqueu ròtle dins l’istòria dau país e sa posicion au sen de la societat georgiana es reconeguda oficialament per la constitucion.
Tres minoritats religiosas de remarca existission en Georgia. La pus importanta es constituida per lei musulmans sunitas (9,9% en 2002). Leis autrei son compausadas d’autrei cultes crestians, magerament armenian (3,8% en 2002) e catolic (0,8% en 2002). Existiá una minoritat josieva importanta durant lo periòde sovietic qu’a emigrat en direccion d’Israèl dempuei la fin de l’Union Sovietica.
Istòria[modificar | modificar la font]
Perïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lo pòblament preistoric de Georgia es mau conegut. Lei vestigis umans (Homo erectus) pus ancians descubèrt sus son territòri datan de 1,8 milion d’annadas. Lo Paleolitic s’acabèt entre 10000 e 8000 avC. Lei signes premiers d’aparicion d’una cultura neolitica e d’una transicion entre una societat basada sus la caça e una societat basada sus l’agricultura datan de 3000 avC. Aquela cultura es dicha cultura Kura-Araxes ò premiera cultura transcaucasiana.
Dins lo corrent dau milleni I avC, la region de Caucàs foguèt conquistada e ocupada per unei pòbles nomadas (Escites, Medes…). Lo territòri de la Georgia actuala èra alora en marge deis estats mesopotamians coma l’Urartu e l’Empèri Assirian. Après la disparicion de l’estat assirian en 609 avC, la region passèt sota la dominacion dei Medes e rapidament sota aquela de l’Empèri Aquemenida unificat per Cir II après lo reversament d’Astíages. L’i demorèt fins a son afondrament en fàcia de l’invasion grèga d’Alexandre lo Grand. Pasmens, au contrari de la màger part dei possessions pèrsas, la region de Caucàs passèt pas sota l’autoritat dei Macedonians e venguèt independenta.
L’unitat de la region èra febla e si formèt rapidament unei reiaumes independents. Dins la mitat occidentala dau territòri georgian actuau, apareguèt lo reiaume de Còlchida tre lo sègle VI a partir dei vestigis d’un estat locau (format probablement au milleni II avC) annexat per lei Medes. Conoguèt una influéncia grèga fòrça importanta. Dins la mitat orientala, si formèt pauc a pauc lo reiaume d’Ibèria a partir de 300 avC. Vassalizèt lo reiaume de Còlchida e d’autrei reiaumes vesins gràcias a una tièra de campanhas militaras victoriosas durant lo rèine de Parnabaz Ièr (302-237 avC).
A sa mòrt, Ibèria èra un reiaume poderós de la region. Pasmens, sei successors abandèron pauc a pauc lei conquistas dau sud per si concentrar sus la region dei Portaus de Caucàs. Aquò afebliquèt la dinastia que foguèt reversada en 189 avC per una dinastia armeniana. Au sègle I avC, aquela relacion amb Armenia entraïnèt una invasion romana en 65 avC. Còlchida venguèt una província romana e Ibèria un protectorat fins au sègle III.
La fondacion de l’Empèri Sassanida en 224 entraïnèt un cambiament politic important per Ibèria que venguèt un enjòc de la rivalitat entre Roma e Ctesifont. Passèt sota l’influéncia sassanida fins a 298. Puei, la conversion dau país au crestianisme vèrs 317 dau rèi Mirian III renforcèt lo liame ambé lei Bizantins fins a 363 que Constantinòple reconoguèt l’influéncia sassanida sus la mitat orientala de la Georgia actuala. Fins a l’abolicion de la monarquia en 580 per lei Sassanidas, Ibèria alternèt de periòdes d’independéncia e de vassalitat. Lei Bizantins foguèron pas capables de lo reconquistar totalament mai ocupèron pauc a pauc la província anciana de Còlchida. Dins lo corrent d’aqueu periòde, la vila de Tiflis foguèt fondada e la Glèisa georgiana estendèt son influéncia au sen de la populacion maugrat lo sostèn pèrsa a la religion zoroastriana.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Au començament de l’Edat Mejana, la region de Caucàs foguèt l’objectiu d’una invasion aràbia menada dins l’encastre de la conquista de l’Empèri Sassanida. Tiflis foguèt conquistada en 645 e mai que d’un senhor locau acceptèt la senhoriá maugrat de revòutas localas. Tiflis venguèt lo sèti d’un emirat que dominava dirèctament ò indirèctament la màger part de Caucàs.
La dominacion aràbia comencèt de declinar a partir de la mitat dau sègle IX. L’emirat de Tiflis foguèt reduch a la region a l’entorn de la vila e la màger part de Caucàs foguèt devesit entre de principats locaus. En particular, la dinastia Bagratida formèt una tièra de principats centrats sus Armenia. A la fin dau sègle X, un senhor d’aquel ostau, Achot Ièr, capitèt d’unificar Georgia (levat de la region de Tiflis) sota sa direccion. Pasmens, lo reiaume foguèt pilhat mai d’un còp dins lo corrent dau sègle XI per de pòbles turcs (en particular, lei Seldjokides) ò turcomans.
Lo rèine de David IV (1089-1125) marquèt la restauracion dau reiaume. Per començar, capitèt d’impausar son autoritat a la noblesa e a la Glèisa. Puei, creèt una administracion e una armada permanentas que li permetèron de conquistar Tiflis en 1122 e la region de Chirvan. Sei successors contunièron sa politica e dominèron tota la Transcaucàsia dins lo corrent dau sègle XII. Resistèron tanben ai temptativas d’invasion dei Seldjokides de Rüm.
Pasmens, au sègle seguent, lo reiaume de Georgia foguèt conquistat e pilhat per lei Mongòls. Georgia perdèt unei territòris e deguèt acceptar la dominacion mongòla a partir de 1238. Venguèt una region periferica de l’Ilkhanat e, au sègle XIV, poguèt aprofichar lo declin rapide dau poder mongòl per restaurar son independéncia durant lo rèine de Jòrge V (1314-1346).
Dins aquò, sei successors conoguèron de dificultats importantas, en particular la Pèsta Negra en 1347-1348. Puei, a partir de 1387, lo reiaume foguèt atacat per leis armadas de Tamburlan puei per aquelei dei Turcomans dau Moton Negre. Refusant de si sometre (maugrat lo pagament fòrça irregular de tribúts), lo reiaume foguèt pilhat mai d’un còp durant la fin dau sègle XIV e la premiera mitat dau sègle XV.
A partir d’aqueu periòde, una tièra de problemas de succession entraïnèt la division dau reiaume que perdèt son unitat dins leis annadas 1460. Foguèt remplaçat per 3 reiaumes e 8 principats totalement enceucladas per d’estats musulmans après la disparicion dei darriers estats bizantins d’Anatolia entre 1453 e 1461.
Lo partiment entre leis Empèris Otoman e Pèrsa[modificar | modificar la font]
La feblessa e la division deis estats eissits de la scission dau reiaume de Georgia foguèron rapidament aprofichadas per leis Empèris Otoman e Safavida qu’èran lei doas poissanças majoras de la region. Maugrat una resisténcia feròça, lei caps georgians deguèron reconóisser la senhoriá otomana ò safavida e lo partiment de Georgia (e pus generalament de Caucàs), venguèt un enjòc de la rivalitat entre lei dos empèris.
Un premier partiment foguèt conclut en 1555 (tractat d’Amasya) laissant la mitat occidentala de Georgia sota la dominacion otomana e la mitat orientala sota la dominacion safavida. Pasmens, a partir de 1578, una guèrra novèla si debanèt entre lei dos empèris. La totalitat de Georgia foguèt conquistada per leis Otomans fins a un retorn ofensiu dei Pèrsas en 1603. Puei, de 1614 a 1616, una repression saunosa permetèt au govèrn safavida de restaurar son autoritat sus lo país. Aquò causèt un declin economic important dins lo corrent dau sègle. Pasmens, lei Safavidas deguèron acceptar de fisar sa direccion a un vicerèi georgian (e musulman).
Au començament dau sègle XVIII, la revòuta afgana entraïnèt l’afondrament de la dinastia safavida. Leis Otomans aprofichèron lei guèrras civilas intèrnas de Pèrsia per atacar unei regions frontalieras, compres la Georgia safavida en 1723. Pasmens, Nadir Chah, qu’unifiquèt tornarmai Pèrsia fins a son assassinat en 1747, capitèt de lei repossar dins leis annadas 1730 ambé l’ajuda dei Georgians. Dins aquò, la region foguèt destrucha per la guèrra. Per assaiar de reglar lo problema de l’agitacion regulara dei populacions georgianas, Nadir Chah ne restaurèt la monarquia e la fisèt a un Bagratida que venguèt Heraclius II.
La Georgia russa e l’emergéncia dau nacionalisme georgian[modificar | modificar la font]
En causa dei dificultats intèrnas de Pèrsia dins lo corrent dau sègle XVIII, l’autonòmia de Heraclius II aumentèt e lo rèi georgian poguèt desvolopar una politica estrangiera diferenta de Pèrsia. En particular, si raprochèt de l’Empèri Rus e un protectorat foguèt signat en 1783.
Agha Mohammad Chah, fondator de la dinastia Qajara e cap novèu de Pèrsia après sa victòria de 1796 còntra sei rivaus, decidèt de tornar contraròtlar Georgia. Ordonèt l’abandon de l’aliança russa e la reconaissança de son autoritat. Pasmens, en causa de sei metòdes fòrça violents dins lo corrent dei guèrras civilas pèrsas, aquela decision entraïnèt au contrari un renovelament de la demanda de proteccion de Heraclius II au govèrn rus, renfòrçada per la destruccion de Tiflis en 1795.
Dins aquò, lei projèctes rus èran diferents deis esperanças georgianas. D’efècte, après la mòrt de Heraclius II en 1798 e de son successor en 1800, lei tsars Paul Ièr e Alexandre Ièr annexèron Georgia, desportèron leis eiretiers potenciaus e placèron la Glèisa Georgiana sota l’autoritat de la Glèisa Russa. De 1800 a 1830, tres guèrras victoriosas còntra lei Pèrsas (1804-1813 e 1826-1828) e leis Otomans (1828-1829) permetèron de conquistar la quasi totalitat de Georgia. D’aqueu temps, una tièra de campanhas intèrnas someteguèron lo país (levat de Svanètia que resistèt fins a 1858) au govèrn dau tsar.
Après aquelei conflictes, Georgia conoguèt un periòde de desvolopament economic important. L’aristocràcia georgiana foguèt integrada a l’elèit de l’Empèri Rus. Mai d’un estudiant georgian poguèt tanben estudiar dins leis universitats russas. Pasmens, a la fin dau sègle XIX, l’autoritarisme dau govèrn rus causèt l’emergéncia d’un sentiment nacionalista en Georgia. Prenguèt la forma d’un sostèn politic fòrça important au menchevisme, tendància reformista dei sociaus democrats rus, que venguèt majoritari.
La Guèrra Civila Russa e la Republica Democratica de Georgia[modificar | modificar la font]
Durant la Premiera Guèrra Mondiala, Georgia demorèt alunchada dau prat batalhier de Caucàs entre l’Empèri Rus e l’Empèri Otoman mai la majoritat politica dei Menchevics dins la region l’i causèt una agitacion revolucionària importanta. Tre març de 1917 e lo començament de la Revolucion Russa, un Comitat Especiau per Transcaucàsia foguèt format a Tiflis. Gropèt lei revolucionaris de Caucàs e venguèt rapidament autonòm en causa dei luchas intèrnas per lo contraròtle de l’autoritat centrala de Russia. En novembre, refusèt d’acceptar la presa dau poder centrau per lei Bolchevics e acampèt la sieuna assemblada constituenta en febrier a Tiflis.
Una tièra de negociacions comencèt entre lei poissanças centralas e d’un caire, lo govèrn sovietic, e d’autre caire, l’assemblada constituenta de Transcaucàsia. Lo tractat de Brèst-Litovsk (3 de març de 1918) signat per lei Bolcheviks acceptèt la pèrda de Batom, Ardahan e Kars au profiech de l’Empèri Otoman. En Transcaucàsia, lei deputats si devesiguèron entre partisans de la patz (Georgians) e de la contuniacion de la guèrra (Armenians). Aquò causèt la revirada e la separacion de l’assemblada lo 26 de mai de 1918. Georgia signèt un alta-au-fuec ambé leis Otomans, proclamèt son independéncia e si placèt sota la proteccion de l’Empèri Alemand.
Après la desfacha alemanda en novembre de 1918, de tropas britanicas arribèron dins la region. Sostenguèron lei revendicacions territòrialas georgianas còntra l’Empèri Otoman. Lo país obtenguèron lei vilas de Batom, Ardahan e Akhatsikhe. Pasmens, un conflicte si debanèt amb Armenia per la possession d’Akhatsikhe. S’acabèt per una mediacion britanica mai portèt tòrt ai relacions entre Armenians e Georgians.
Lei fòrças britanicas quitèron Tiflis en setembre de 1919. Dins lo corrent de la guèrra civila, Georgia foguèt dirigida per un govèrn menchevic estable que capitèt de redreiçar l’economia dau país. Dins aquò, la revirada de l’ofensiva de l’armada blanca de Denikine a la fin de 1919 permetèt ai Bolchevics d’intrar dins la region de Caucàs e de conquistar Bako en abriu de 1920. Maugrat la reconoissança de l’independéncia de Georgia per leis Aliats, lo país poguèt pas resistir a la pression militara simultanèa dei Turcs e dei Bolchevics. Començada lo 16 de genier, l’ataca còntra Georgia s’acabèt per una victòria rapida.
La Georgia sovietica[modificar | modificar la font]
Après la desfacha en fàcia de l’invasion turcobolchevica, Georgia foguèt partejada entre lei venceires lo 13 d’octòbre de 1921. Kars tornèt venir turca e un estatut autonòm foguèt previst (au sen de l’URSS en formacion) per la region musulmana de Batom. La partida sovietica formèt una republica de l’Union Sovietica. La presa de contraròtle sovietica foguèt per Grigol Orjonikidze. En 1924, reprimèt una insureccion, dicha Insureccion d’Aost, e formèt l’aparelh sovietica dins la region. En 1931, foguèt remplaçat per Lavrenti Beria que dirigiguèt uneis operacions de repression dins lo país, especialament còntra leis elèits georgianas, dins l’encastre de la politica generala de Stalin.
Après la fin de l’èra estaliniana, una revòuta si debanèt a Tiflis lo 9 de març de 1956. Foguèt aisament reprimida per l’Armada Roja La restauracion de l’òrdre sovietic foguèt fisada a Vassil Mjavanadze que deguèt, per calmar l’agitacion, demenir la pression dau contraròtle dau govèrn sus l’economia. Aquò capitèt mai entraïnèt tanben lo desvolopament rapide d’una corrupcion endemica fòrça importanta. En 1972, causèt lo remplaçament de Mjavanadze per Edoard Shevardnadze que venguèt popular après lo succès de son oposicion a un projècte que son objectiu èra de suprimir l’estatut oficiau de la lenga georgiana. En 1985, foguèt nomat ministre deis afaires estrangiers de l’Union Sovietica.
Dins aquò, la politica de Shevardnadze poguèt pas evitar l’emergéncia novèla dau nacionalisme dau pòble georgian e dei minoritats etnicas de la republica. Après sa partença, leis autoritats perdèron pauc a pauc lo contraròtle de la situacion e unei manifestacions nacionalistas (subretot georgianas e abcazas) si debanèron. En abriu de 1989, leis autoritats localas demandèron l’intervencion de l’Armada Roja per reprimir una grèva majora que paralizava Tiflis. Pasmens, Shevardnadze sostenguèt lei caps de la grèva e demetèt lei responsables sovietics locaus entraïnant lo començament dau procediment d’independéncia.
L’independéncia e la Republica de Georgia[modificar | modificar la font]
Après l’eliminacion dei caps sovietics georgians sostenguda per Shevardnadze, lo parlament georgian votèt l’illegalitat dei tractats signats durant la Guèrra Civila Russa que fondava l’integracion de Georgia au sen de l’URSS. En aost, lo multipartisme foguèt autorizat e d’eleccions organizadas a la fin de l’annada. Foguèron averadas per lei nacionalistas e un referendum proclamèt l’independéncia de Georgia lo 9 d’abriu de 1991.
En mai de 1991, Zviad Gamsakhourdia foguèt elegit president de la republica. Establiguèt rapidament un regime fòrça autoritari que causèt una guèrra civila entre sei partisans e seis adversaris a la fin de l’annada. Deguèt finalament quitar lo país en genier de 1992 e Shevardnadze prenguèt lo poder en març.
D’aqueu temps, l’afebliment dau govèrn de Tiflis permetèt ai republicas autonòmas d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud de si proclamar independentas a la fin de 1990. Aquò foguèt refusat per Georgia e lo parlament agravèt la situacion en votant la supression de l'autonòmias locala d’Ossetia. Aquò entraïnèt lo començament de doas guèrras e l’armada georgiana ataquèt Abcazia e l’Ossetia dau Sud. Pasmens, sostenguda per Russia, lei doas republicas resistèron fins a la signatura d’ acòrds d’alta-au-fuec en 1992 e en 1993. Reglèt pas la situacion e permetèt ai territòris secessionistas de venir de facto independents. Au sud-oèst, la region d’Adjaria venguèt tanben de facto independenta en 1991 sensa combat. Lo demorèt fins a 2004 e l’afondrament dau govèrn locau en fàcia dau maucontentament de la populacion.
Après aquelei reviradas militaras, lo govèrn de Shevardnadze deguèt faciar una crisi economica lònga que va far tòrt a sa popularitat. Assaièt sensa succès de dubrir Georgia a l’influéncia occidentala e foguèt finalament reversat per una revòuta populara en novembre de 2003. Foguèt remplaçat per lo nacionalista pro-occidentau Mikheil Saakachvili. Demandèt son intrada au sen de l’OTAN e signèt divèrseis acòrds ambé de país europèus e arabis per redreiçar la situacion economica de Georgia. Pasmens, venguèt rapidament impopular e foguèt accusat d’autoritarisme. En 2008, assaièt de reglar per fòrça la question dei doas republicas separatistas. Pasmens, l’ataca georgiana dei fòrças russas e sud-ossetianas lo 7 d’aost de 2008 entraïnèt una repòsta rapida de Moscòu. Lo 16 d’aost, l’armada georgiana èra destrucha e lei vilas de Gori, de Poti e de Senaki conquistadas per lei tropas russas. En parallèl, lei tropas georgianas foguèron totalament expulsadas d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud que l’independéncia foguèt reconeguda per Russia.
Après aquela guèrra, lei tensions demorèron importantas ambé Moscòu e lei projèctes d’adesion a l’OTAN totalament arrestats. Lo govèrn venguèt fòrça impopular e, en 2012, Saakachvili perdèt leis eleccions legislativas. Reconoguèt sa desfacha que venguèt la premiera transicion democratica dau país dempuei son independéncia.
Govèrn e politica[modificar | modificar la font]
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lo drapèu georgian actuau foguèt adoptat après la Revolucion de 2004 per remplaçar lo drapèu de la Republica Democratica de Georgia (1918-1921) tornat adoptat en 1991. Es inspirat dau drapèu supausat dau reiaume d’Ibèria. L’armoriau dau país foguèt tanben adoptat en 2004. Es inspirat per lei legendas de l’istòria georgiana, especialament dau ròtle de proteccion ocupat per Sant Jòrge. L’imne nacionau es dich « Tavisoupleba » (en occitan : La Libertat) e la devisa es « La fòrça es dins l’unitat ».
-
-
-
-
-
Blason ancian de la Dinastia Bagratida.
-
-
Forma de l’estat e organizacion dau poder[modificar | modificar la font]
Georgia es una republica semipresidenciala multipartista. Lo poder executiu es dirigit per lo govèrn. Lo poder legislatiu es assegurat per lo Parlament e tanben per lo govèrn. Lo poder judiciari es independent es dirigit per una Cort Suprèma. Pasmens, aqueleis institucions foguèron sovent dominadas per lo poder executiu permetent l’installacion d’un regime autoritari. Lei dos premiers presidents, Zviad Gamsakhourdia e Edoard Shevardnadze, foguèron ansin reversats per de revolucions e lo tresen, Mikheil Saakachvili, es regularament accusat d’autoritarisme. La democracia s’installa lentament dempuei lo començament dau sègle XXI e si debanèt en 2012 la premiera transicion democratica dau poder de l’istòria georgiana.
Poder executiu[modificar | modificar la font]
Lo poder executiu es dirigit per lo president de la Republica e per lo cap dau govèrn. Lo president es elegit au sufragi universau per un mandat de cinc annadas. Pasmens, en fòra de la nominacion dau Premier Ministre, lei poders presidenciaus son limitats e lo cap dau govèrn es donc lo cap vertadier de l’executiu.
Poder legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo poder legislatiu es tengut per lo govèrn e per lo Parlament format d’una assemblada unica de 150 deputats elegits per quatre annadas segon un sistèma proporcionau. En 2011, s’installèt dins la vila de Kutaisi.
Poder judiciari[modificar | modificar la font]
Lo poder judiciari es independent e dirigit per una Cort Suprèma que sei jutges son elegits per lo Parlament. Es cargat deis affaires regardant l’aplicacion de la lei. Per lei questions de drech constitucionau, existisse una Cort Constitucionala especializada.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
L’organizacion territòriala actuala de Georgia, adoptada entre 1994 e 1996, es considerada provisòria en causa dei crisis d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud. Es compausada de doas regions autonòmas (Abcazia e Adjaria), de nòu regions e dau territòri de la capitala. Pasmens, si fau nòtar l’independéncia de facto d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud dempuei leis annadas 1990. Lo sistèma es fòrça centralizada e lei regions son dirigidas per un comissari nomats per lo president de la republica.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Questions territòrialas[modificar | modificar la font]
Georgia es lo centre d’unei questions territòrialas internacionalas majoras eissidas de l’afondrament de l’Union Sovietica entre 1988 e 1991. D’efècte, doas regions (Abcazia e Ossetia dau Sud) son desirosas de venir independentas dempuei lo començament deis annadas 1990. Après doas guèrras còntra Georgia entre 1991 e 1993, lei doas regions capitèron de venir de facto independentas gràcias a un sostèn rus. En 2008, après sa desfacha consecutiva a la Segonda guèrra d'Ossetia, Tbilissi perdèt la possession dei darrierei zònas dei regions separatistas encara sota lo contraròtle de son armada. Aqueu còp, l’independéncia d’Abcazia e de l’Ossetia dau Sud foguèt recogenuda per Russia (e sièis autrei país internacionalament reconeguts en 2013) mai Georgia revendica totjorn aquelei regions e lei tensions militaras l’i son totjorn importantas.
Existisse un conflicte frontalier d’importància mendra entre Georgia e Azerbaitjan a prepaus de la zòna dau monastèri de David Garedja qu’es revendicat per Bakó. Enfin, una partida de la minoritat armeniana dau sud dau país (Samtskhe-Djavakheti) es tanben desirosas d’obtenir un estatut d’autonòmia.
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Georgia fa partida deis organizacions internacionalas ò europèas principalas coma l’ONU, lo Conseu d’Euròpa ò l’OSCE. En causa de sa posicion estrategica a l’èst de la Mar Negra entre Turquia e Russia e sus lo passatge d’un oleoducte important, fa partida dei zònas d’influéncia estatsunidenca e russa. Dempuei son independéncia, Georgia es desirosa de si durbir ai país occidentaus (temptativa d’adesion a l’OTAN, acòrds ambé l’UE…). En particular, Tbilissi si presenta coma un aliat e un sostèn deis Estats Units d’America e participèt a la guèrra d’Iraq ò a la Segonda Guèrra d'Afganistan. Pasmens, dèu totjorn prendre en còmpte leis interès rus dins la region, especialament per assaiar de contenter sei revendicacions sus Abcazia ò l’Ossetia dau Sud. Dempuei 2008, Georgia refusèt de mantenir de relacions dirèctas ambé lei país aguent acceptat de reconóisser l’independéncia dei doas regions seccessionistas.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Dempuei l’independéncia, l’armada georgiana participèt a unei conflictes amb un succès fòrça limitat. De 1991 a 1993, foguèt pas capabla de tornar conquistar lei regions d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud maugrat una superioritat numerica. Puei, en 2008, ataquèt lei fòrças ossetianas e russas de Tskhinvali. Pasmens, maugrat quauquei succès iniciaus, foguèt esquichada per lei Rus après solament cinc jorns de guèrra.
En 2013, lei fòrças armadas georgianas son devesidas entre una armada terrèstra e una armada aeriana. Dempuei 2011, la marina militara es plaçada sota l’autoritat dau Ministèri de l’Interior e integrada au sen dei gardacòstas. En 2013, gropavan 37000 militars amb un budget representant 1,2% dau PIB. Dempuei sa quasi destruccion còntra lei fòrças russas en 2008, l’armada s’equipa d’armas modernizadas magerament compradas a Ucraïna, Israèl ò Turquia. Leis Estats Units asseguran una partida importanta de l’entraïnament dei tropas.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Georgia
L’economia de Georgia es una economia en transicion vèrs un modèl liberau amb una demenicion fòrça importanta dei formalitats administrativas e de l’importància dau contraròtle de l’Estat. Per exemple, 1800 companhiás foguèron privatizadas de 2004 a 2008. En 2012, son PIB èra de 27,2 miliards de dolars amb una creissança mejana de 6% entre 2010 e 2012.
Lei ressorsas naturalas dau país son fòrça feblas e limitats a l’agricultura que representava 7,8% dau PIB en 2012 e 55% deis emplechs. L’industria representava 23% dau PIB e 8,9% de la populacion activa. Enfin, lei services representavan 69,2% dau PIB e 35,5% deis emplechs.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficial del governement de Georgia
- (en) Parlament georgian
- Full information about (country) Georgia (anglés, alemand, rus, georgian)


text:
Guèrra de Vlora
La Guèrra de Vlora se debanèt dau 4 de junh au 3 de setembre de 1920 entre lo Principat d'Albania e lo Reiaume d'Itàlia. Foguèt entraïnada per la volontat italiana de crear un protectorat italian en Albania que se turtèt au movement nacionalista de la populacion albanesa. En causa dei trebols intèrns d'Itàlia en 1920, lei tropas italianas deguèron faciar una situacion malaisada e finalament negociar un acòrd per se retirar. La victòria albanesa permetèt de renfòrçar l'independéncia d'Albania.


text:
Ovadia Yosèf
Ovadia Yosèf qu'estó un rabin haredí, cap espirituau deu partit politic religiós ultraortodòxe israelian Shas, prestigiós decideire rabinic, distinguit exegèta talmudic e gran rabin d'Israèl, considerat com ua autoritat de la Halakhà.
Biografia[modificar | modificar la font]
Que vadó a Bagdad, dens l'Iraq deu temps deu Mandat Britanic de Mesopotamia, lo 23 de seteme de 1920. Qu'emigrè en Palestina (devath mandat britanic a l'epòca) quan avèva 4 ans. Qu'estudiè a la yeshiva Porat Yosèf dens la vila vielha de Jerusalèm. Qu'estó ordonat rabin a l'edat de 20 ans. Enter 1947 e 1950, que presidí lo gran tribunau rabinic deu Caire. En 1968, qu'estó nomenat gran rabin de Tel Aviv. En 1973, qu'estó elegit gran rabin mizrakhí-sefardita d'Israèl tà 10 ans; qu'ei ad aquesta pòsta que's prononciè en favor de la judaïtat deus falashas (judius d'Etiopia). Que possediva ua memòria fenomenau de totas las honts de la Halakhà a truvèrs deus sègles. Las soas facultats extraordinàrias que balhavan un pes important a las soas decisions rabinicas, on e citava a còps centenas d'obratges de Halakhà entad apujar la soa posicion. Qu'escrivó un sarròt d'òbras, sensiblament tres responsa: Yekhave Daat, Yabiya Omer e Khazon Ovadia. Lo son hilh, lo rabin Yitzhak Yosèf, qu'ei l'autor de la seria de libes Yalkut Yosèf, qui tratan de tots los domenis de la Halakhà segon las directivas e las decisions rabinicas deu son pair. Lo rabin Ovadia Yosèf que's morí a Jerusalèm lo 7 d'octobre de 2013 (3 de Kheshvan de 5774).[1]


text:
Macromolecula
Las macromoleculas son de moleculas qu'an una massa moleculara fòrça nauta, formadas d'un grand nombre d'atòms. Se pòdon generalament descriure coma la repeticion d'una o unas paucas unitats minimalas o monomèrs, en formant los polimèrs. Sovent lo tèrme de macromolecula fa referéncia a las moleculas que pesan mai de 10 000 Da de massa atomica. Pòdon èsser tant organicas coma inorganicas, e son de granda importància dins lo camp de la bioquimia, amb las biomoleculas. Dins las moleculas organicas sinteticas se tròban los plastics.
Forman de longas cadenas que se jonhon entre elas per de fòrças de van der Waals, de ponts idrogèn o d'interaccions idrofobas e per de ligams covalentes.
En de general, s'analisan de moleculas que lo nombre d'atòms es en el fòrça pichon, eth quau cònsta d'una massa moleculara relativament pichona, per exemple la molecula de la sal comuna (NaCl) cònta solament dos atòms e sa massa moleculara relativa es de 58. Per contra, existisson fòrça classas de moleculas que possedisson una composicion fòrça mai complicada, es a dire, una granda quantitat d'atòms e una valor granda en massa moleculara; aquesta classa de compausats s'apela macromoleculas. Especificament una macromolecula a una quantitat minimala de 1000 atòms e una massa pas mens de 10 000 Da.
Menas de macromoleculas[modificar | modificar la font]
Naturalas[modificar | modificar la font]
Artificialas[modificar | modificar la font]
- Plastics
- Fibras textilas sinteticas
- Poliuretan


text:
John Maxwell Coetzee
John Maxwell Coetzee (Lo Cap, 9 de febrièr de 1940) es un escrivan australian d'origina sud-africana, premiat amb lo Prèmi Nobel de Literatura l'an 2003.
Biografia[modificar | modificar la font]
J. M. Coetzee nasquèt lo 9 de febrièr de 1940 al Cap, la capitala d'Africa del Sud, e passèt la mainadesa e la primièra estapa formativa entre la siá vila natala e Worcester de la província del Cap Occidental. Après d'aver estudiat dins una escòla catolica seguiguèt de corses d'anglés e de matematicas a l'Universitat del Cap, ont se diplomèt lo 1960 e 1961 respectivament.
Al començament dels ans 1960 se n'anèt en Anglatèrra e s'installèt a Londres, ont trabalhèt qualque temps coma programaire informatic per la companhiá IBM. Realizèt posteriorament un postgra en literatura a l'Universitat de Tèxas (USA), e foguèt professor de lenga e literatura anglesa a l'Universitat de Buffalo. Lo 1984 retornèt dins lo sieu país, d'ont foguèt professor de literatura anglesa de l'Universitat del Cap, fins a la siá retirada en 2002. Exercís a l'ora d'ara de foncions d'investigador dins lo Departament d'anglés de l'Universitat d'Adelaide, Austràlia. En coincidint amb la Setmana Literària d'Adelaide de l'an 2006 Coetzee recebèt la nacionalitat australiana, sens qu'aiçò l'aja alunhat d'Africa del Sud, lo sieu luòc de naissença e ont transcorre granda part de la siá òbra.
Novèlas[modificar | modificar la font]
- 1974 - Dusklands ISBN 0-14-024177-9
- 1977 - In the Heart of the Country ISBN 0-14-006228-9
- 1980 - Waiting for the Barbarians ISBN 84-204-2547-8
- 1983 - The Life and Times of Michael K ISBN 0-14-007448-1
- 1986 - Foe ISBN 0-14-009623-X
- 1990 - Age of Iron ISBN 0-14-027565-7
- 1994 - The Master of Petersburg
- 1999 - Disgrace ISBN 0-09-928952-0
- 2003 - Elizabeth Costello ISBN 84-397-1024-0
- 2005 - Slow Man
- 2007 - Diary of a Bad Year


text:
Senhoriá
La senhoriá (var. senhoria) era 'na institucion medievala e moderna occidentala qu'assegurava l'enquadrament economic e judiciari de las populacions per un individú o 'na persona morala qu'exercissiá pas necessàriament la sobeiranetat. La senhoriá era 'na realitat distinta dau feu, qu'era un daus mòdes d'exercici de la senhoriá, emb l'alòdi.
Era un ensems de terras, de proprietats fonzieras, de drechs e de redevenças. Era per 'na part, l'eretiera de la villa de l'Antiquitat Tardiva au mesme temps que la resultanta de l'espargiment dau poder public avans l'an Mila. La senhoriá era lo quadre privilegiat per lo quau l'aristocracia medievala assegurava sa preeminéncia sociala, economica e politica. La limitacion de las prerogativas senhoralas fuguet un daus biais per lo quau lo poder daus estats s'afirmet a la fin de l'epòca medievala e durant l'epòca moderna. Dins d'unes país coma lo Reiaume Unit subsistissen enguera de las realitats derivadas de la senhoriá.
S'estima entre 40 000 e 50 000 lo nombre de senhoriás en França au segle XVIII.


text:
Ostau dau País Marselhés
L'Ostau dau País Marselhés (OPM) es una associacion culturala regida per la lei de 1901 e creada en 2000. Seis estatuts senhalan sa volontat de metre en valor la lenga e de la cultura occitanas dins lo relarg marselhés. Es au còp afiliat a l'IEO e a la Federacion deis Ostaus de País. L'a gaireben 150 sòcis dins l'associacion e son budget annuau es d'aperaquí 40 000 èuros. Si definís pasmens l'associacion coma bèu premier marselhesa puslèu qu'occitanista stricto sensu.
Somari
Activitats regularas[modificar | modificar la font]
Cors de lenga[modificar | modificar la font]
L'Ostau dau País Marselhés organiza cada setmana un cors d'occitan per lei sieus sòcis. Aquelei cors an per amira l'aprendissatge de la lenga d'òc mai tanben la descubèrta de sa cultura, en fent plaça a mantun tèxte eissit dau patrimòni d'òc dins l'ensems de son territòri.
Conferéncias[modificar | modificar la font]
L'Ostau organiza de conferéncias aguent per tòca de subjèctes divèrs, pas forçadament liats a la lenga e la cultura d'Òc. Demieg leis intervenents, Felip Martèl, Renat Mèrle mai tanben de cabils venguts presentar lo movement Aarch dins son país tant coma de creòls presentant sa cultura.
Mòstras[modificar | modificar la font]
L'Ostau aculhís un còp cada doi mes de mòstras d'artistas marselhés, aguent ò non un liame amb la cultura d'òc
Activitats pontualas[modificar | modificar la font]
Publicacions[modificar | modificar la font]
En 2003, l'Ostau dau País Marselhés publiquèt lei Cançons Provençalas de Victor Gelu, adaptadas a la grafia classica amb una novèla traduccion e un C.D. recampant d'artistas variats. Aquela novèla edicion foguèt denonciada per un agropament d'escriveires provençaus per escandalosa, estent sa normalizacion grafica qu'anava au còntra de la volontat de Victor Gelu que revendicava la non-coeréncia de son biais de transcriure l'occitan. l'Ostau publiquèt tanben en 2010 un recuelh de poesias mesas en musica per d'artistas occitans, e que recampa de poèmas inedits de l'autor arlatenc Rotland Pecot. En 2006, se publiquèt en cò deis Edicions Agone una Istòria Universala de Marselha, escricha per un dei fondadors de l'associacion, Alessi Dell'Umbria.
Concèrts[modificar | modificar la font]
L'Ostau organiza pontualament de concèrts, que siegue en plen èr ò dins de salas marselhesas. Aquelei concèrts s'organizan generalament en collaboracion amb d'autreis estructuras Marselhesas (MicMac, Chorma  , Lo Liame).
[modificar | modificar la font]
Cada annada, l'Ostau participa au Carnaval de la Plana, carnaval non oficiau que se metèt en plaça en 1999, sus lo modèl dau Carnaval de Sant Ròc que si debana a Niça, en reaccion au Carnaval institucionalizat de la comuna. Aqueu Carnaval recampa mantuna associacion mai per de rasons politicas es oficialament "sauvatge". Se basa sus la tradicion carnavalenca provençala de Carnaval. Caramentrant, que càmbia cada an, lo passejan dins lo quartier de la Plana puei lo jutjan e fin finala lo creman. Despuei sa creacion, jamai lo sauvèron pas, maugrat lo gaubi de son defensor, Mèstre Marcamau.
Collaboracions[modificar | modificar la font]
L'Ostau collabòra dins seis activitats amb fòrça associacions, que siegan especificament ligadas a la dinamica occitana o non : MicMac, Massilia Chourmo, Lo Liame, la Companhiá dau Lamparò, IEO-13, CREO Provença, le Mille-Pattes, lo Tipi e pus recentament, l'associacion Creòla en País Marselhés que foguèt creada per l'Ostau e un ensems d'associacions creòlas.


text:
Octosillab
Un octosillab qu'ei un vers de 8 pès (lo 8au pè qu'ei la darrèra sillaba accentuada, que sia seguida d'ua auta sillaba non accentuada o pas). Qu'ei, amassa dab l'alexandrin (de 12 pès) lo vers lo mei frequent dens la poesia classica occitana (com ac ei tanben dens las poesias francesa, castelhana e catalana) e sustot de la poesia trobadorenca.
Exemple[modificar | modificar la font]
- Guilhèm IX (lo darrèr pè qu'ei en letras negras) :
Ab la dolchor del temps novel
foillo li bosc, e li aucel
chanton, chascus en lor lati,
segon lo vers del novel chan:
adonc esta ben c'om s'aisi
d'acho dont hom a plus talan


text:
Jean-Marie Degoutte
Jean-Marie Joseph Degoutte (1866-1938) foguèt un generau francés.
Soudat dins lo 36en regiment d'artilhariá, intrèt a l'Escòla de Saint-Cyr lo 29 d'octòbre de 1888. Entre 1890 e 1896, participèt ai campanhas en Tunisia e Madagascar. Venguèt capitani en 1896, luòctenent-coronèu en 1912 e coronèu lo 1èr de novembre de 1914. Participèt en particular ais ofensivas de Champagne en setembre de 1915 puei venguèt generau de bregada lo 25 de març de 1916 e generau de division lo 9 de mai de 1917. Comandèt adonc lo 21en còrs de la VIa armada francesa. Après la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, foguèt cap de l'armada dau Ren puei venguèt membre dau Conseu de guèrra superior. Enfin, entre 1923 e 1925, dirigiguèt lei tropas francesas durant l'ocupacion de la Ruhr.
Foguèt tanben Grand Crotz de la Legion d'Onor en 1923.


text:
Categoria:Escrivan espanhòl
Article principal[modificar | modificar la font]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 7 soscategorias, sus un total de 7.
- ► Escrivan espanhòl del sègle XVI (3 P)
- ► Escrivan espanhòl del sègle XVII (3 P)
- ► Escrivan espanhòl del sègle XVIII (3 P)
- ► Escrivan espanhòl del sègle XIX (9 P)
- Escrivan espanhòl del sègle XX (1 C, 9 P)
D
- ► Dramaturg espanhòl (4 P)
P
- ► Poèta espanhòl (8 P)
Articles dins la categoria « Escrivan espanhòl »
Aquesta categoria conten los 27 articles seguents.