text:
813
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 813 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après lei reviradas de l'annada precedenta e per empachar lei Bulgars de Crum d'agantar Constantinple, l'emperaire Miquèu Ièr Rangabé ataquèt dins la region d'Andrinòple. Pasmens, maugrat son importància numerica, l'armada bizantina, desmoralizada e sensa coësion vertadiera, abandonèt rapidament lo prat batalhier. Lei pèrdas foguèron limitadas car lei Bulgars pensèron inicialament que lo movement foguèsse una engana. Après aquela revirada, Miquèu Ièr abdiquèt en favor dau generau Leon V l'Armenian que preparèt lei defensas de la capitala.
Incapable de passar aquelei fortificacions, lei Bulgars acomencèron un sètge malaisat mai Crum demandèt tornarmai de negociar car aviá pas lei mejans d'isolar totalament la ciutat. Lei Bizantins acceptèron un rescòntre e aprofichèron la situacion per assaiar d'assassinar son enemic que foguèt solament bleçat per un arquier. Après aquela leca, Crum retirèt sei tropas e pilhèt la region de Constantinòple e lo nòrd de Grècia. I conquistèt Andrinòple que sa populacion foguèt desportada dins lo Khanat Bulgar. I pilhèt tanben d'obratges arquitecturaus per tornar bastir la capitala bulgara anientada per lei Bizantins en 811.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila entre lei dos fius dau califa Harun ar-Rachid, Al-Amin e Al-Mamun, ambé la conquista de Bagdad lo 1èr de setembre per lei fòrças d'Al-Mamun. Al-Amin foguèt decapitat durant l'assaut de son palais. Al-Mamun venguèt l'unic califa.


c: text/html

text:
Castèth de Pierrefonds
Lo castèth de Pierrefonds qu'ei ua hortalessa situada dehens lo bòsc de Compenha, dens lo parçan de Valés au nòrd de l'anciana Illa de França (uei dens lo departament de l'Oise de la region de Picardia).
Desmantelat peu cardinau de Richelieu, que ho restaurat per Eugène Viollet-le-Duc au sègle XIX per òrdi de l'emperaire Napoleon III. Aquesta restauracion que ho criticada per'mor de l'òbra de recreacion de Viollet-le-Duc.
Uei qu'ei un musèu e sovent un lòc de viratge de filmes.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sancy (Meurthe e Mosèla)
Sancy es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Distincion dels comtes de Bar a Modèl:La s-. Castèl mencionat l'an 1295 : prévôté comtale a Modèl:La s-. Assiégé Per l'avesque de Mètz en 1415. Remanié Per @adapter a las armas a fuòc l'an 1537. Desmantellat L'an 1640.
En 1817, vilatge de l'anciana província del barrois, aviá per annexis las granjas de Malsange e de Bazonville. A aquela epòca i i aviá 511 abitants repartits dins 90 ostals.
Seigneurie des comtes de Bar au Modèl:S-. Château mentionné en 1295 : prévôté comtale au Modèl:S-. Assiégé par l'évêque de Metz en 1415. Remanié pour s'adapter aux armes à feu en 1537. Démantelé en 1640.
En 1817, village de l'ancienne province du barrois, avait pour annexes les fermes de Malsange et de Bazonville. À cette époque il y avait 511 abitants répartis dans 90 maisons.


text:
Invertebrata
Un invertebrat es un animal desprovesit de colomna vertebrala. Pòt èsser unicellular o pluricellular.
Los invertebrats se subdevesisson en mai d'un sosensemble :
- Los protozoaris
- Los espongiaris
- Los cnidaris e los ctenaris
- Los platelmintes
- Los nematelmintes
- Los annelides
- Los molluscs
- Los artropòdes
- Los equinodermas
La distincion entre vertebrats e invertebrats foguèt iniciada per Jean-Baptiste de Lamarck. Lo grop dels invertebrats essent pas monofiletic, sa valor es remesa en causa dins las classificacions recentas. Permet çaquelà de distinguir lo sosembrancament al qual apartenen los òmes (los vertebrats) de totes los autres animals d'una manièra antropocentrista. Aquò explicariá perqué los biologistas an fòrça de mal a abandonar aquesta classificacion e a la far doblidar al grand public.


text:
Païses Basses
Los Païses Basses (var. País Bas, País Baishs) (en neerlandés Nederland), que tanben se dison mens exactament "Olanda" (en neerlandés Holland), son un país del nòrd d'Euròpa. Forman un estat ont lo pòble neerlandés e la lenga neerlandesa son preeminents. Aquel estat es frontalièr amb Alemanha e Belgica e limitat per la mar del Nòrd.
La capitala oficiala de l'estat es Amsterdam, mas lo sèti dels poders publics (reina, Parlament e govèrn) es a L'Aia.
Lo gentilici es neerlandés -esa (o mens exactament olandés -esa).
Tot parièr se ne ditz batau -ava per designar los sius estatjants.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos Carles V, emperaire del Sacre Empèri Romano-Germanic, e rei dels reialmes hispanics, la region fasiá partida de las Dètz-e-sèt Províncias dels Païses Basses, que compreniá tanben los actuales territòris de Belgica, Luxemborg, e qualques parts de França e Alemanha. La guèrra dels ochanta ans entre las províncias e Espanha comencèt en 1568. En 1579, la part nòrd de las dètz-e-sèt províncias formèt l'Union d'Utrecht, un tractat ont se prometèron supòrt mutual per la defensa contra l'armada espanhòla. Aquel tractat es considerat coma la fondacion dels Païses Basses modèrnes. En 1581 las províncias del nòrd adoptèron l'Acte d'Abjuracion, la declaracion d'independéncia amb la que las províncias deposaven oficialament Felip II. La guèrra contunhèt fins 1648, quand lo rei Felip IV d'Espanha reconeguèt fin finala l'independéncia de las sèt províncias del nòrd amb la Patz de Münster. Parts de las províncias del sud venguèron de facto de colònias de la nòva republica.
Provincias Unidas 1581-1795[modificar | modificar la font]
A partir de l'obtencion de son independéncia d'Espanha en 1581, las sèt províncias formèron la Republica de las Sèt Províncias Unidas dels Païses Basses. La republica èra una confederacion de las províncias de Olanda, Zelanda, Groninga, Frisa, Utrecht, Overijssel e Guèldres. Totas aquelas províncias èran autonòmas e avián lo sieu pròpri govèrn, l'"Estat de la Província". L'"Estat General", lo govèrn confederat, aviá son sèti a L'Aia e èra format de representants de caduna de las províncias. La part pauc poblada de Drenta fasiá partida tanben de la republica, malgrat lo fach qu'èra pas considerada una província. Drenta aviá lo sieu pròpri Estat mas lo sieu cap èra designat per l'Estat General. La republica ocupava tanben las nomenadas Tèrras de la Generalitat (Generaliteitslanden en neerlandés). Aqueles territòris èran governats dirèctament per l'Estat General, es a dire, avián pas d'autogovèrn ni de representant dins lo govèrn confederat. La majoritat d'aqueles territòris foguèron ocupats durant la guèrra dels ochanta ans. Èran majoritàriament catolics e èran usats coma zòna de seguretat entre la Republica e los Païses Basses espanhòls.
Lo país venguèt un dels poders maritims e economics màgers del sègle XVII. durant l'Edat d'Aur Olandesa (Gouden Eeuw) s'establiguèron de colònias e de mercats dins lo mond entièr (lo nomenat Empèri neerlandés). S'establiguèron de poblaments en America del Nòrd en començant per la fondacion de Nòva Amsterdam, subre l'actuala Manhattan, en 1614. En Sud-Africa se creèt lo poblament de la Colònia del Cap en 1652. durant lo sègle XVII, la populacion neerlandesa s'aumentèt cap a 1,5 a 2 milions[1]
Fòrça istorians economics mencionan los Païses Basses coma lo primièr país capitalista del mond. L'Euròpa modèrna primairenca aguèt la vila comerciala mai rica e la primièra borsa a temps complit a Amsterdam. L'inventivitat dels comerçants menèt a las primièras asseguranças e de plans de pensions, aital coma autres fenomèns mens benignes coma las primièras ondadas d'especulacion economicas. La primièra granda inflacion foguèt la Tulipamania dels ans 1636-1637, e segon Murray Sayle, lo primièr especulador economic mondial Isaac le Maire, que forcèt una casuda dels prèses de las accions per las crompar après jol prètz de mercat.[2]
La republica comencèt de declinar a la fin del sègle XVIII, a causa de la competéncia economica d'Anglatèrra e a la longa rivalitat de las doas principalas faccions de la societat olandesa, los Staatsgezinden (Republicans) e los Prinsgezinden (Realistas o Orangistas).
Jos l'influéncia francesa 1795-1815[modificar | modificar la font]
En 19 de genièr de 1795, un jorn après que lo "stadhouder" Guilhèm V d'Orange-Nassau fugiguèsse en Anglatèrra, foguèt proclamada la Bataafse Republiek (Republica Batava), menant los Païses Basses a un estat unitari. De 1795 a 1806, la Republica Batava convertiguèt los Païses Basses en una republica en seguissent lo modèl de la Primièra Republica Francesa.
De 1806 a 1810, lo Koninkrijk Holland (Reialme d'Olanda) foguèt establit per Napoleon Bonaparte coma un reialme mariòta governat per lo sieu fraire, Loís Bonaparte, pr'amor de controtlar los Païses Basses de forma mai eficienta. Lo nom de la província pus coneguda, Olanda, foguèt causit per representar lo país entièr. Lo Reialme d'Olanda compreniá l'airal dels actuals Païses Basses, levat Limborg e d'unas parts de Zelanda, qu'èran de territòris franceses. En 1807, la prussiana Frisa Oriental e Jever foguèron apondudas al reialme. En 1809 malgrat tot, après l'invasion anglesa, Olanda aguèt de cedir totes los sieus territòris situadas jol riu Ren a França.
Lo rei Louis Napoleon acompliguèt pas las expectativas de Napoleon - ensagèt de servir los interèsses dels olandeses en luòc dels del sieu fraire - e li calguèt abdicar lo 1 de julhet de 1810. Li succediguèt lo sieu filh de cinc ans Napoleon Louis Bonaparte. Aquel regnèt coma Louis II durant dètz jorns mentre que l'emperaire Napoleon Bonaparte ignorèt l'ascenscion del sieu jove nebot al tròn. L'emperaire envièt una armada per ocupar lo país e dissolguèt lo Reialme d'Olanda. Los Païses Basses venguèron alavetz part de l'Empèri Francés. Aquel periòde durèt de 1810 a 1813, quand Napoleon foguèt derrotat a la batalha de Leipzig.
Reialme dels Païses Basses[modificar | modificar la font]
Lo filh de Guilhèm V d'Orange-Nassau, Guilhèm I dels Païses Basses, tornèt als Païses Basses en 1813 per venir prince sobeiran dels Païses Basses. Lo 16 de març de 1815, lo prince sobeiran venguèt rei dels Païses Basses.
En 1815, al Congrès de Viena se formèt lo Reialme Unit dels Païses Basses, qu'estendèt los Païses Basses amb Belgica per fin de crear un estat fòrt al nòrd de França. En mai, Guilhèm venguèt per eiretatge Grand Ducat de Luxemborg. Lo Congrès de Viena autregèt Luxemborg a Guilhèm coma proprietat personala en escambi de las siás possessions alemandas de Nassau-Dillenburg, Siegen, Hadamar e Diez.
Belgica se rebellèt e obtenguèt la siá independéncia en 1830, mentre que l'union personala entre Luxemborg e los Païses Basses foguèt separada en 1890, quand Guilhèm III dels Païses Basses moriguèt sens descendents masculins. La lei salica empachèt que la siá filha Guilhemina I dels Païses Basses venguèsse Grand Duquessa. Alavetz, lo tròn de Luxemborg passèt de l'Ostal d'Orange-Nassau a l'Ostal de Nassau-Weilburg, una autra branca de l'Ostal de Nassau.
Lo poblament olandés màger mar enlà foguèt la Colònia del Cap. Foguèt creat per Jan van Riebeeck al nom de la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas a la Ciutat del Cap (en neerlandés Kaapstad) en 1652. Lo Prince d'Orange consentiguèt a l'ocupacion e al contraròtle britanic de la Colònia del Cap en 1788. Los Païses Basses possedissián tanben d'autras colònias, mas los poblaments olandeses en aqueles territòris èran limitats. Las mai importantas èran las de las Índias Orientalas Neerlandesas (uèi Indonesia) e Surinam (Surinam foguèt escambiat amb los britanics contra la vila de Nòva Amsterdam, uèi la vila de Nòva York). Aquelas colònias foguèron en primièr luòc administradas per la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas e la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas, ambedoas entrepresas privadas collectivas. Tres sègles mai tard aquelas companhiás aguèron de problèmas economics e dins los territòris ont elas operavan lo contraròtle foguèt assumit pel govèrn neerlandés (en 1815 e 1791 respectivament). Venguèron alavetz oficialament de colònias. Pendent aquel periòde colonial los Païses Basses s'impliquèron activament dins lo comèrci d'esclaus.
Pendent lo sègle XIX, los Païses Basses s'industrializèron lentament, comparat amb los sieus païses vesins, principalament a causa de la granda complexitat que significava modernizar las siás infrastructuras, consistentas dins de grands canals d'aiga e la granda fisança que la siá indústria aviá en l'energia del vent.
E mai que los Païses Basses demorèsson neutres pendent la Primièra Guèrra Mondiala, aguèron un ròtle notable.[3] Lo Comte Schlieffen aviá previst d'ocupar los Païses Basses mentre qu'avançava cap a França. Aquel plan foguèt cambiat contra Helmuth von Moltke lo Jove amb l'intencion de manténer la neutralitat olandesa. Aquela foguèt essenciala per la subrevivença alemanda fins lo blocatge dels Estats Units e Granda Bretanha de 1916 quand l'importacion de produches a travèrs dels Païses Basses foguèt pas mai possible. Malgrat tot, Olanda siguèt neutra durant la comtessa, mercés a la siá diplomacia e la siá abiletat pel comèrci.[3]
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses ensagèron se manténer tanben neutrales durant la Segonda Guèrra Mondiala. Malgrat tot, l'Alemanda nazi ocupèt los Païses Basses lo 1940 durant la siá campanha de l'Euròpa Occidentala e lo país capitulèt dins solament cinc jorns. Lo reialme coma tal, contunhèt la guèrra dempuèi lo sieu empèri colonial e lo govèrn contunhèt en lo sieu exili a Londres.
Durant l'ocupacion, a l'entorn de 100.000 josieus olandeses[4] foguèron portats a camps de concentracion a Alemanha, Polonha e Checoslovaquia. Quand aqueles camps foguèron liberats, solament 876 n'avián subreviscut.
Lo govèrn en l'exili perdèt lo contraròtle de la siá mai granda colònia, las Índias Orientalas Neerlandesas (Indonesia), a mans de l'Empèri Japonés en març de 1942. Un còp acabat la guèrra, Indonesia proclamèt la siá independéncia, qu'atenguèt lo 1949.
La familha reiala dels Païses Basses se transportèt eventualament a Ottawa tot en esperant la desliurança dels Païses Basses, e la princessa Margarida nasquèt durant aquel exili canadian. Lo 1944-45, l'armada canadiana foguèt la responsabla de liberar la màger part dels Païses Basses de l'ocupacion alemanda.
Istòria recenta[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, l'economia olandesa prosperèt, en daissant l'èra enrè de neutralitat e en se sarrant dins los sieus estats vesins. Los Païses Basses foguèsson unes dels fondators del Benelux (Belgica, Netherlands (Païses Basses) e Luxemborg), e foguèt un dels 12 fondators de l'OTAN e un dels 6 fondators de la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr, la qu'evolucionèt, a travèrs de la Comunautat Economica Europèa, cap a la Union Europèa.
La darrièra granda inondacion als Païses Basses venguèt en febrièr de 1953, quand una granda tempèsta provoquèt l'escrancament de divèrsas barrièras al sud-oèst dels Païses Basses. Mai de 1.800 personas s'estofèron. Lo govèrn neerlandés decidiguèt crear un important programa de trabalhs (Deltawerken, Trabalhs del Delta) per protegir lo país davant futuras inondacions. Los trabalhs s'esperlonguèron pendent mai de trenta ans.
Als ans 60 e 70 lo país visquèt una epòca de cambiament cultural. Mai que mai los joves refusèron las tradicionalas linhas religiosas e classisaes e pressionèron en favor de nòus cambiaments en matèria de dreches de las femnas, sexualitat, desarmament o temas mitan-ambiental, que portèron a liberalizar de tèmas coma la politica de drògas, l'eutanasia o las questions ligadas a l'omosexualitat.
Politica[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses forman una monarquia constitucionala amb un sistèma parlamentari de govèrn, e las siás politicas liberalas an cridat l'atencion mondiala particularament dins l'airal de consum de drògas, prostitucion e eutanasia.[5] Lo país se descriu coma un estat de consolidacion politica-sociala, en arribant quitament a se projectar coma un statu quo dels païses del mond. Las politicas de la siá govèrn se caracterizan per un esfòrç a aténher ample consens en decisions importantas, dins de la comunitat politica e de la societat integralament. L'Estat se caracteriza de mai politica e socialament per reformar d'institucions coma la familha e permetre amb aiçò l'intrada de nòvas manièras de convivéncia sociala tala coma lo matrimòni del meteis sèxe, la transexualitat[6], la prostitucion, la clonatge, l'eutanasia e l'usatge de drògas recreacionalas.
Dins de la siá conformacion politica, la Reina exercís lo poder executiu e ratifica la liura eleccion del Primièr Ministre pel pòble. Lo poder legislatiu es representat pel que fins uèi jorn se nomenan Estats Generales (Parlament), las que consistisson en doas camèras de representacion legislatiua.
Se regís cossent a l'Estatut del Reialme de 1954 e a la Constitucion de 1815, los que son estats reformats en innombrabla quantitat d'escasenças. Lo sufragi masculin s'implantèt en 1917 e lo universal en 1919.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Reialme dels Païses Basses se compausa de 4 Estats :
- Los Païses Basses (que dempuèi lo 10 d'octobre de 2010 inclauson los Païses Basses Caribencs : Bonaire, Saba e Sant Eustaqui)
- Aruba
- Curaçao
- Sint Maarten
Províncias[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses an 12 províncias :
- Brabant Septentrional (Noord-Brabant)
- Drenta (Drenthe)
- Frisa (Friesland)
- Flevoland
- Groninga (Groningen)
- Guèldres (Gelderland)
- Olanda Meridionala (Zuid-Holland)
- Olanda Septentrionala (Noord-Holland)
- Limborg (Limburg)
- Overijssel
- Utrecht
- Zelanda (Zeeland)
Economia[modificar | modificar la font]
Los Païses Basses an una modèrna economia de mercat. Actualament, malgrat aver perdut la màger part de las siás possessions d'otramar, lo país manten lo sieu estatus de poténcia comerciala e possedís e mai lo pòrt maritim de màger movement dins lo mond, Rotterdam.
L'activitat industriala a lo sieu fondament en lo tractament de noiduras, la produccion de quimics, la refinatge de petròli e la produccion de maquinària electrica. Lo sieu sector agricòla es fòrça mecanizada e ocupa pus de 4% de la fòrça laborala, mas, provesís enòrmas excedents que son utilizats en l'indústria de tractament de noiduras e d'autras son destinats a l'exportacion.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La màger part de la populacion del país durant aquel periòde demorava en las regions d'Olanda e Zelanda. Aquelas regions experimentèron una explosion de populacion entre los ans 1500 e 1650 de 350 000 a 1 000 000 d'abitants. Posteriorament, la populacion s'anivelèt e la populacion totala del país restèt suls 2 milions durant lo sègle XVIII; De Vries and Van der Woude, pp. 51-52
- ↑ "Japan Goes Dutch", London Review of Books (2001-04-01). 3-7.
- ↑ 3,0 3,1 Abbenhuis, Maartje M. The Art of Staying Neutral. Amsterdam: Amsterdam UP, 2006.
- ↑ [1]
- ↑ Huyendo de la muerte
- ↑ http://www.atandalucia.org/2011/09/una-nina-transexual-comparte-su.html?spref=fb


text:
Batalha de Tannenberg (1914)
La batalha de Tannenberg foguèt una batalha qu'opausèt l'Empèri Rus a l'Empèri Alemand au començament de la Premiera Guèrra Mondiala dau 23 au 30 d'aost de 1914. La VIIIa armada alemanda capitèt d'atacar la Ièra e la IIa armadas russas dins la region d'Allenstein gràcias a de movements rapids permés per l'utilizacion dau ret de transpòrt ferroviari de Prussia Orientala. A la fin de la batalha, la IIa armada russa èra quasi anientada e la Ia deguèt se replegar marcant la fin de l'ofensiva russa còntra Alemanha.
Lo nom de la batalha foguèt chausit sus lei conseus dau coronèu Max Hoffmann per la propaganda alemanda. D'efèct, Tannenberg, situada 30 quilomètres a l'oèst dau prat batalhier, èra estada lo luòc de debanament de la batalha de Grunwald en 1410 que veguèt la desfacha decisiva de l'Òrdre dei Chivaliers Teutonics còntra una coalicion eslava menada per lei sobeirans polonés e lituanian.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La vila d'Allenstein, situada en Polonha dempuei 1945, es d'ara endavant dicha Olsztyn.


text:
Orschwiller
Orschweiler en alemannisch (Orschwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo pòble a traversat del nòrd al sud per la Rota dels Vins e a situat a un centenat de mètres aperaquí de la frontièra entre lo Nautor-Rhin e lo Bas-Rhin. Lo pòble de Orschwiller a situat entre las municipalitats de Kintzheim e de Sant-Hippolyte. Se tròba sus una anciana rota del pè dels Vòges ja freqüentada a l'epòca de las Cèltas e réutilisée de contunh condicionada per las Romains. Uèi, aquela rota se tròba pas mai cèrtament al meteis endroit, doncas qu'a #èsser desplaçada un pauc mai al nòrd, pas luènh dels tucs cobèrts de vinhas. Del costat del Bas-Rhin la rota a cristianat départementale 35, e a qualques unas pas mai al sud, en lo departament de la nautor-Rhin, pòrta lo nom de D 1 bis. Orschwiller Es en qualque sòrta la pòrta del Bas-Rhin, tot coma lo sieu grand vesin, Sant-Hippolyte pòt se targuer d'èsser la pòrta del Nautor-Rhin. La primièra vista que lo visitant i aurà del pòble, quand arriba de luènh, es la imponent siloeta del castèl de la Nautor-Kœnigsbourg #qu'a mencionat en las chartes lorraines en roman jol nom de Estuphin. Lo pòble a pas malgrat aiçò cap de connexion viària amb lo castèl. Los centenats de toristas #que cada an pujan dins lo castèl, passan per Kintzheim o Sant-Hippolyte. Malgrat aiçò los promeneurs, o enamorats de la natura pòdon retre's dins lo castèl dempuèi Orschwiller, mercés a sentiers plan balisés pel Club vosgien. Lo ban de Orschwiller possedís 296 li cal de bòsques dins montanha e 10 a en la plana del Ried. Lo bòsc #que se tròba sul flanc de las montanhas compren doas parts : lo bòsc abans la Nautor-Kœnigsbourg, telefonada "Köpfel", e lo bòsc darrièr, telefonada "Hinterwald" o "Saarbachwald". Lo Hinterwald a fach l'objècte de nombrosas contestations entre las municipalitats de Bergheim, Sant-Hippolyte e Lièpvre. A l'origina, aquel bòsc fasiá partida del domeni del prieuré de Lièpvre, #que Charlemagne aviá desligada lo 14 de setembre 774 del fisc reial de Kintzheim. Sembla que lo Hinterwald #èsser definitivament perdut per Lièpvre dempuèi lo Sègle XII al moment ont los Hohenstaufen se #installar en Alsace per i bastir de las fortificacions. Se #apoderar sustot del Staufenberg que los fraires de Lièpvre #trucar lo Castrum Estuphin e #que fasiá part partiellement del patrimòni de la poderosa abbaye de Sant-Denis dempuèi lo defalhiment en 784 del abbé Fulrad.
Le village est traversé du nord au sud par la Route des Vins et est situé à une centaine de mètres environ de la frontière entre le Haut-Rhin et le Bas-Rhin. Le village d'Orschwiller est situé entre les communes de Kintzheim et de Saint-Hippolyte. Il se trouve sur une antique route du pied des Vosges déjà fréquentée à l'époque des Celtes et réutilisée puis aménagée par les Romains. Aujourd'hui, cette route ne se trouve plus tout à fait au même endroit, puisqu'elle a été déplacée un peu plus au nord, non loin des collines couvertes de vignes. Du côté du Bas-Rhin la route est baptisée départementale 35, et à quelques pas plus au sud, dans le département du haut-Rhin, elle porte le nom de D 1 bis. Orschwiller est en quelque sorte la porte du Bas-Rhin, tout comme son grand voisin, Saint-Hippolyte peut se targuer d'être la porte du Haut-Rhin. La première vue que le visiteur aura du village, quand il arrive de loin, est l'imposante silhouette du château du Haut-Kœnigsbourg qui est mentionné dans les chartes lorraines en roman sous le nom d'Estuphin. Le village n'a cependant aucune liaison routière avec le château. Les centaines de touristes qui chaque année montent au château, passent par Kintzheim ou Saint-Hippolyte. Cependant les promeneurs, ou amoureux de la nature peuvent se rendre au château depuis Orschwiller, grâce à des sentiers bien balisés par le Club vosgien. Le ban d'Orschwiller possède 296 ha de forêts en montagne et 10 ha dans la plaine du Ried. La forêt qui se trouve sur le flanc des montagnes comprend deux parties : la forêt avant le Haut-Kœnigsbourg, appelée "Köpfel", et la forêt derrière, appelée "Hinterwald" ou "Saarbachwald". Le Hinterwald a fait l'objet de nombreuses contestations entre les communes de Bergheim, Saint-Hippolyte et Lièpvre. À l'origine, cette forêt faisait partie du domaine du prieuré de Lièpvre, que Charlemagne avait détachée le 14 septembre 774 du fisc royal de Kintzheim. Il semble que le Hinterwald fut définitivement perdu pour Lièpvre dès le Sègle XII au moment où les Hohenstaufen s'installèrent en Alsace pour y construire des fortifications. Ils s'emparèrent notamment du Staufenberg que les moines de Lièpvre appelèrent le Castrum Estuphin et qui faisait partie partiellement du patrimoine de la puissante abbaye de Saint-Denis depuis le décès en 784 de l'abbé Fulrad.


text:
Moyaux
Moyaux es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon bourg n'a situat en País de Auge, país dels pomers, dels ostals a colombages e dels cavals, a una dotzena de quilomètres de Lisieux e a una vintena de quilomètres de las plajas de la Còsta Fleurie (Honfleur, Trouville, Deauville). Dels haras se tròban a proximitat (veire lo circuit dels haras) e totes los comèrcis an representat. Moyaux Dispausa d'una infrastructura #que permet de passar un moment de diversió e de dépaysement a la campanha, mas a la pòrta d'una vila de 25 000 abitants (Lisieux), la mar es a 20 minutas, lo pont de Normandie a aperaquí 30 minutas.
En cobrint 1 623 ectaras, lo sieu territòri es çò de mès d'estendut del costat de Lisieux-1.
Ce petit bourg est situé en Pays d'Auge, pays des pommiers, des maisons à colombages et des chevaux, à une douzaine de kilomètres de Lisieux et à une vingtaine de kilomètres des plages de la Côte Fleurie (Honfleur, Trouville, Deauville). Des haras se trouvent à proximité (voir le circuit des haras) et tous les commerces sont représentés. Moyaux dispose d'une infrastructure qui permet de passer un moment de détente et de dépaysement à la campagne, mais à la porte d'une ville de 25 000 habitants (Lisieux), la mer est à 20 minutes, le pont de Normandie à environ 30 minutes.
Couvrant 1 623 hectares, son territoire est le plus étendu du canton de Lisieux-1.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la creacion de las costats, Moyaux siás cap de-luòc de costat. Aquel costat a suprimit en lo moment del redécoupage cantonal del an IX (1801)[3].
À la création des cantons, Moyaux est capluòc de canton. Ce canton est supprimé lors du redécoupage cantonal de l'an IX (1801)[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 de setembre 2009
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Moyaux », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 septembre 2009


text:
Calç
La calç (var. cauç, chauç) es una matèria generalament polverosa e de color blanca, obtenguda per combustion del calcari. S'utiliza dempuèi l'Antiquitat, en particular dins la construccion.
Quimicament, es un oxid de calci amb mai o mens d'oxid de magnèsi mas la designacion ordinària de « calç » pòt englobar diferents estats quimics d'aquel produit. Òm distinguís per exemple dins lo lengatge ordinari segon lors utilizacions dins la construccion :
- La calç viva, produit dirècte de la pirolisi del calcari, principalament de l'oxid de calci (CaO).
- La calç aeriana, o calç apagada, obtenguda par la reaccion de la calç viva amb d'aiga. Es constituida sustot d'idroxid de calci (Ca(OH)2). Es dita « aeriana », perque reagís amb lo CO2 de l'aire.
- La calç idraulica, obtenguda en apondent de silicat e d'aluminat perque es eissida de calcari mens pur. Es nomenada « idraulica » perque durcís amb d'aiga.
- Enfin, la calç designa tanben lo material « faguèt presa » aprèp utilizacion. Encara qu'es pas mai qu'un liant, se parla d'una paret a la calç, mas quimicament la calç en question es majoritàriament tornat al calcari (CaCO3).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Los diferents tipes de calç
- 2.1 La calç viva
- 2.2 La calç aeriana
- 2.3 La calç idraulica
- 3 Condicionament e estotatge
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo principi que consistís a brutlar una pèira per n'extraire un compausant mòble que se podrà reconstituir apuèi foguèt probablament descobèrt amb lo gip que, en brutlant (a 150 °C), dona lo plastre. Aquel material pus facil d'obtenir foguèt descobèrt abans la calç, mas de mesclas plastre e calç s'utilizèron coma supòrt de pintura murala en Egipte dès 2600 ans abans Crist.
De construccions de calç apareguèron apuèi, fins a èsser utilizada dins totas las construccions romanas, de las abitacions als aqüeductes en passant per las tèrmas. En mai es la calç que balhèt son nom al calcari, que ven del latin calcarius, « que conten calç » e calcix, « calç ».
Fòrça tecnicas d'aplicacion utilizada a l'epòca romana, traversèron l'Edat Mejana. L'utilizacion de la calç demorèt inevitabla dins lo bastiment fins a la descobèrta del ciment al mitan del sègle XIX. Remplacèt rapidament la calç dins totas las construccions modèrnas per que mai rigid e d'un còst mendre : blòts de ciment, beton...
La calç coneis al començament del sègle XXI un novèl interès. En efièch lo ciment es compatible amb la maçonariá dels bastits ancians en rassièrs e pèiras talhadas. Coma lo ciment es un material rigid e impermeable a l'aire, conven pas a la maçonariá tradicionala que demanda de soplesa e de permeabilitat a l'aire. La permeabilitat a l'aire permet a la maçonariá d'assecar. L'aiga de la pluèja e de las remontadas capillaras qu'absorbís, se pòt evacuar pels junts de calç mentre que se lo mortièr es de ciment, la paret pòt pas assecar e consèrva l'aiga, çò que pòt entraïnar l'aparicion de salpètra, de mossas microscopicas, d'aureòlas, de tacas, e de rajadas.
Los diferents tipes de calç[modificar | modificar la font]
La calç viva[modificar | modificar la font]
La calç viva es aquela que sortís del forn de calç. Lo principal constituent de la calç viva es l'oxid de calci, de formula CaO.
Après apòrt d'aiga, una reaccion quimica se produtz. Ven la calç apagada Ca(OH)2 (portlandite) utilizada dins lo bastiment per la maçonariá e la realizacion d'enduits : calç grassa o calç aeriana, calç idraulica naturala.
Idratacion[modificar | modificar la font]
Mesa en contacte amb d'aiga, se produtz una reaccion fòrça exotermica. Aquela etapa es obligatòri per obtenir la calç apagada, que siaga aeriana o idraulica.
Per la calç idraulica, I a d'emplegar la quantitat justa d'aiga, per tal que la presa de material se faga pas. Dins lo cas de la calç obtenguda a partir de calcari pur (calç aeriana), la quantitat d'aiga es pas limitada.
Quand la quantitat d'aiga aponduda es justa sufisenta per obtenir la reaccion d'extincion, es a dire d'idratacion de la calç, òm obten una polvera blanca. Si la quantitat d'aiga es pus importanta, òm obten una pasta blanca que se pòt dissòlvre a de PH pus importants: la calç apagada es de formula Ca(OH)2
Precaucions e utilizacion[modificar | modificar la font]
La calç viva es un produit potencialament dangeirós, principalament emplegat dins l'industria e l'agricultura. Idrofila, s'utiliza per assecar, destruire las matèrias organicas ricas en aiga. En cas de mescla de grandas quantitat de calç viva e d'aiga, la calor liberada es tala que l'aiga pòt prendre lo bolh e projectar de calç, qu'es corrosiva. Per aquela rason se conselha d'utilizar de lunetas e de gants pendent la manipulacion.
Se recomanda de versar progressivament la polvera dins l'aiga e pas lo contrari.
Se recomanda tanben de remenar la mescla aiga/calç viva lo long de sa preparacion, per limitar los risques de projeccion.
La calç aeriana[modificar | modificar la font]
La calç aeriana s'obten del calcari fòrça pur. Se tròba jos divèrsas nominacions : CAEB (anciana normalizacion : calç aeriada apagada pel bastiment), remplaçada pel CL (Calcique Lime : « calç apagada »), etc. Es l'idroxid de calci Ca(OH)2.
La calç aeriana servís dempuèi l'Antiquitat per realizar de mortièrs per la construccion, d'enduits e de pinturas sus las parets. Es tanben utilizada per aparar los arbres frutièrs, o lutar contra la putrefaccion dels cadavres en cas d'epidèmia.
Calcinacion[modificar | modificar la font]
Amb calcinacion del calcari a gaireben 900 °C (CaCO3) òm obten de calç viva (oxid de calci : CaO) e una fòrta produccion de dioxid de carbòni (CO2):
La reaccion s'acompanha d'una pèrda de pes de prèp de 45 %, correspondent a la pèrda en dioxid de carbòni segon la formulacion quimica :
Extincion[modificar | modificar la font]
La transformacion de calç viva en calç apagada s'efectua per apòrt d'aiga (H2O). Aquela operacion d'extincion produtz l'idroxid de calci Ca(OH)2, amb una fòrta produccion de calor :
Après transformacion, l'aumentacion del volum es de prèp de 30%.
L'extincion se pòt realizar de diferents biais :
- asagatge superficial dels blòts de calç viva, puèi terminason de la reaccion a l'aire ;
- immersion dels blòts de calç viva dins un grand volum d'aiga puèi terminason de la reaccion a l'aire ;
- mescla aiga-calç dins un malaxador amb contraròtle de la reaccion exotermica (dins l'industria) ;
- immersion dels blòts de calç viva dins un grand volum d'aiga puèi terminason de la reaccion dins l'aiga.
Dins los tres primièrs cases òm obten una calç en polvera (flor de calç, calç grassa, CAEB, calç apagada…). Dins lo darrièr cas, la calç apagada producha pren l'aparéncia d'una pasta (calç en pasta) qu'òm pòt gardar tant que se daissa en superfícia d'aiga limitant los escambis de dioxid de carbòni (doncas de carbonatacion).
La calç en polvera correspond plan a las practicas actualas del bastiment (dosatge en volum, mescla dins la betonièra…).
La calç en pasta permet d'obtenir de mortièrs pus « gras », mens subjèctes a la dessicacion rapida, los enduits o las pinturas carbonatant pus lèu e doncas pus resistents. En contra, son dosatge es pus dificil, l a mescla amb la sabla pus delicada.
Carbonatacion[modificar | modificar la font]
La presa de la calç aeriana s'efectua per carbonatacion, es a dire en absorbent lo dioxid de carbòni (CO2) present dins l'atmosfèra : d'ont son nom de « calç aeriana » :
Segon l'umiditat del mitan, aquela reaccion se produtz sus mai d'un mes : la vapor d'aiga se liga amb lo dioxid de carbòni atmosferic per formar l'acid carbonic ; la calç fixa lo dioxid de carbòni contengut dins aquel acid e se transforma en calcari. Lo resultat d'aquela operacion es tornarmai de calcari (CaCO3).
Lo mecanisme de presa per carbonatacion s'efectua en preséncia d'aiga, d'ont un mestritge obligatòri de las condicions de mesa en òbra (umidificacion dels supòrts, contraròtle de las condicions climaticas...).
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Los usatges de la calç aeriana son nombroses. En França, son usatge se repartís atal :
- Siderurgia : environ 40 %,
- Trabalhs publics, carrièras : environ 13 %,
- Agricultura : environ 10 %,
- Tractament de las aigas : environ 10 %,
- Construccion, bastiment : environ 3 %
- Absorpcion del dioxid de carbòni : aparelhs d'anestesia e respiratòris de secors.
Utilizacion dins l'agricultura[modificar | modificar la font]
Per l'agricultura, s'utiliza de calç magnesiana o dolomitica, qu'apond de magnèsi als sòls acids. S'utiliza, lo pus sovent, de calç calcica. Las calces utilizadas per l'agricultura son totjorn de forma oxid de calci, o d'oxid de calci combinat amb d'oxid de magnèsi.
Utilizacion dins l'industria[modificar | modificar la font]
S'utiliza sa proprietat de « floculacion »
- Dins lo tractament de las aigas
- Dins lo tractament dels fums
Utilizacion dins las òbras publicas[modificar | modificar la font]
La calç aeriana es tanben utilizada dins la realizacion de las carrièras o dels camins, lo pus sovent jos forma de calç viva. Coma dins l'industria, s'utiliza sa proprietat de « floculacion ».
Utilizacion coma absorbidor del dioxid de carbòni[modificar | modificar la font]
- Per l'anestesia en circuit tapat
- Dins los aparelhs respiratòris utilizats en ambient de gas dangeirós
- Dins las activitats sosmarinas.
Utilizacion dins la decoracion d'interior[modificar | modificar la font]
La calç existís dempuèi 6000 ans; es amb lo gip, un dels pus ancians materials utilizats per l'òme. Sas proprietats :
- Antiseptic, desinfècta, assanís l'atmosfèra.
- Daissa respirar las maçonariás.
Un rendut decoratiu excepcional e una velosat sens egal a l'interior coma a l'exterior Una decoracion viventa : la calç respira doncas los moeratges varian en foncion de l'idrometria ambianta. Se patina e vielhís fòrça plan.
Lo calç es tanben emplegat en Provença per empegar las tometas exagonalas. Sas proprietats permeton a las tometas de se pas fendasclar en laissant una cèrta elasticitat al sòl per sa respiracion naturala.
La calç idraulica[modificar | modificar la font]
La calç idraulica s'obten a partir de calcari contenent de silicat, aluminat, de compausats de magnèsi. La calç idraulica pus coneguda ven de la calcinacion del calcari mesclat d'argila. Fa presa en qualques oras, al contacte de l'aiga, d'ont son nom.
Carbonatacion de la calç idraulica[modificar | modificar la font]
Lo calcari natural es lo pus sovent mesclat amb de marlas e d'argilas ricas en elements quimics, principalament lo selze e tanben lo fèrre, l'alumini. A las temperaturas de coseson (800 °C e 1 500 °C), lo calci se combina amb aqueles elements per formar de silicats, d'aluminats e de fèrro-aluminats de calci.
Al contacte amb l'aiga, lors de l'extincion de la calç viva, e subretot lors la mesa en òbra dels mortièrs, aquelas moleculas forman d'idrats insolubles. Las proporcions d'alumina e de fèrre son fòrça flacs : dins los liants blancs, las tenors en fèrre son inferioras a 0,1 o 0,2%. La presa idraulica es essencialament eissida de la reaccion entre lo CaO e los silicats.
Es aprèp la mesa en òbra que la calç e los idrats van se carbonatar al contacte de l'aire umid per tornar donar lo carbonat de calci e lo selze d'origina. Es la partida aeriana de la presa.
Lo rapòrt entre diferents compausants associats a l'argila e la part en calç definís l'indici d'idraulicitat.
Condicionament e estotatge[modificar | modificar la font]
La calç es uèi condicionada en saca de 15 kg, 25 kg. I a d'estocar dins un luòc sec.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr+en)Ecole d'Avignon (Escola d'Avinhon)
- (en) Associacion europèa de la calç (EuLA)
- (en) National Lime Association (NLA)
- (fr) Les chaux naturelles


text:
Rocquemont (Sèina Maritima)
Rocquemont es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge a compausat de divèrses caserius :
- lo Grand Parc
- lo Pichon Parc
- Beaumont
- lo Tremblay
- lo Pichon Rocquemont
A aperaquí 25 km de Roan e 3 km de Buchy, aquel vilatge demòra fòrça rural.
Ce village est composé de plusieurs hameaux :
- le Grand Parc
- le Petit Parc
- Beaumont
- le Tremblay
- le Petit Rocquemont
À environ 25 km de Rouen et 3 km de Buchy, ce village reste très rural.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1823 : Rocquemont absorbeix Beaumont-Beuzemouchel.
- 1823 : Rocquemont absorbe Beaumont-Beuzemouchel.


text:
Olocèn
L'Olocèn es un periòde geologic que s'estend dempuèi 10 000 ans abans lo present. Lo nom ven dels mots grècs holos « complèt » e ceno « novèl ». L'Olocèn comença a la fin de la reculada dels glacièrs del Pleistocèn. L'Olocèn es la quatrena e darrièra epòca del periòde Neogen (segonda epòca de la subèra non oficiala Quaternari).
Los paleontològs an pas definit cap d'estadi faunal pel Pleistocèn ni per l'Olocèn.
Lo començament de l'Olocèn es marcat pel periòde fred de Dryas recent, cap a la fin del periòde Pleistocèn. La fin del Dryas recent es estada datada cap a 9600 aC, encara que i a pas de pròvas del Dryas recent que a l'emisferi nòrd.
Geologia[modificar | modificar la font]
La fin del Dryas recent provoquèt una elevacion de 35 m del nivèl de la mar al començament de l'Olocèn per causa del desglaç polar. Pendent lo Pleistocèn fòrça airals pus enlà de 40 grases de latitud èran estats pressionats pels glacièrs del Pleistocèn e s'èran elevats fins a 180 m. Lo recul dels glacièrs, l'elevacion del nivèl de la mar e la depression terrèstra temporala permetèron d'incursions temporalas d'animals marins dins de zonas son uèi luènh de la mar. I a de fossils marins de l'Olocèn en Vermont, Quebèc, Ontàrio o Michigan. En mai de las incursions d'animals marins dins de latituds nautas, ligadas amb la depression glaciària, los fossils de l'Olocèn se trapan principalament dins de lacs, plans inondables, caunas...
Clima[modificar | modificar la font]
Benlèu l'escalfament pendent l'Olocèn siá un autre periòde interglaciari que represente pas una fin permanenta de la glaciacion del Pleistocèn. Mercé al cambiament climatic, las zonas abitablas s'espandiguèron cap al nòrd. De grandas zonas de latitud mejana coma Sahara, qu'abans èran productivas venguèron de desèrts. La vida animala e vegetala evolucionèt pas pendent l'Olocèn, mas i aguèt de cambiaments grands dins la distribucion de las plantas e dels animals. Lo mamot e lo mastodont, los tigres de dents de sabre, lo Smilodon e l'Homotherium, e los orses peressoses gigants despareguèron al començament de l'Olocèn, especialament en America del Nòrd, que los cavals e los camèls que n'èran originaris s'*extinguigueron.
Desvolopament uman[modificar | modificar la font]
Lo començament de l'Olocèn correspond amb lo començament del Mesolitic dins la màger part d'Euròpa, mas per l'Orient Mejan o Anatolia, qu'i comencèt lo Neolitic, se preferís de parlar d'Epipaleolitic.


text:
Grafèma
Lo grafèma (del grèc Ypάφw, "escriure") es lo nom qu'es estat donat en lingüistica a la representacion escricha d'un son d'una lenga (dich fonèma en lingüistica), que sovent coincidís amb çò que sonam "letra" mas que pòt comprendre tanben d'autres elements coma las chifras. Dins un sistèma alfabetic existisson doas menas de grafèmas, los simples que correspondon a una sola letra e los grafèmas complèxes que combinan doas letras (digrafs coma per exemple nh en occitan) o de còps que i a tres (trigrafs). Es l'unitat contrastiva minimala de l'escritura d'una lenga determinada. L'estudi dels grafèmas e dels sistèmas d'escritura se sona grafemica o grafemistica.
Segon lo còdi grafic emplegat, un grafèma pòt aver de realizacions graficas e foneticas divèrsas. Aquí qualques exemples:
- Dins un abjad, per exemple en ebrèu, lo grafèma sòl representar una consonanta.
- Dins los sillabaris, coma en japonés, un grafèma representa generalament una sillaba.
- Dins un sistèma d'escritura ideografica, per exemple en chinés, lo grafèma representa un concèpte, un mot o un morfèma.


text:
Colonias Miègjornalas
Las Colonias Miègjornalas en America del Nòrd foguèron establidas per la Grand Bretanha pendent los sègles XVI e XVII. Las Colonias Miègjornalas son[1] (segon de documents, Virgínia e Maryland pòdon èsser gropadas amb las Colonias de Chesapeake)
- la Província de Maryland, que venguèt l'estat de Maryland
- la Colonia e Dominion de Virgínia, que venguèt los estats de Virgínia, Kentucky e Virgínia Occidentala
- la Província de Carolina del Nòrd, que venguèt l'estat de Carolina del Nòrd;
- la Província de Carolina del Sud, que venguèt l'estat de Carolina del Sud
- la Província de Georgia, que venguèt l'estat de Georgia.
Aquelas colonias foguèron creadas d'en primièr dins l'encastre la correguda per las colonias als sègles XV, XVI e XVII. Venguèron prospèras e amb lo processus de desvolopament de las colonias nordamericanas faguèron fòrça profits dins las culturas de renda coma lo tabat,[2] indigòt,[3] e ris.[4] Amb lo temps, la region lèu venguèt plan coneguda per sa granda populacion d'esclaus e amb una estratificacion en classa sociala fòrta.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Study resource for Sixteen Colonies history
- ↑ Paul S. Boyer, The Enduring Vision, 5th Edition, ed: Houghton-Mifflin, seria: The Enduring Vision, p64, 2004
- ↑ [1] Jean M. West, The Devil's Blue Dyeim a bossand Slavery, 2011
- ↑ Paul S. Boyer, The Enduring Vision, 5th Edition, ed:Houghton-Mifflin, The Enduring Vision, p77, 2004


text:
Hispania Ulterior
La província romana creada a partir de l'establiment de la província d'Ispània en 205 AbC foguèt devesida en 197 AbC en Hispania Citerior e Hispania Ulterior (Ispània ulteriora).
Foguèt governada per de procònsols elegits extra ordinem (Liv. XXVIII. 38; XXIX. 13, XXXI. 20), e mai tard per dos pretors investits amb lo poder dels procònsols e de l'insigne dels 12 faisses (Liv. XXXII. 28, XXXIII. 26, Liv. XXXVII. 46, XXXIX. 29).
En 171 AbC foguèt unida amb la província Citerior pendent la guèrra de Macedònia, mas foguèt tornarmai separada en 167 AbC.
Una legion estacionava dins la província. La capitala foguèt, segon las epòcas, Còrdoa (Corduba) e Cadis (Gades).
Mai tard, jos August, la província foguèt partida en doas entitats diferentas: Betica e Lusitània.


text:
1560
Aquesta pagina concernís l'an 1560 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Revòuta dau governador de Tigre que s'alièt ambé leis Otomans per proclamar negus Tazkaro, un fiu naturau de Dawit II (1508-1540). En mai dau governador e deis Otomans, Tazkaro foguèt tanben sostengut per lo cap dei subrevivents dau còrs expedicionari portugués desbarcat en 1541 dins lo país.


text:
Dinastia Zhou
La dinastia Zhou (周) foguèt la tresena dinastia istorica chinesa e la mai longa de totas las dinastias. Lo darrièr governant de la dinastia Shang Zi Zhou Tsin foguèt desrocat pel prince de Pin (a Wei dins la província de Shansi, Uòu (Wu Wang) lo paire que n'èra estat empresoat. Wu Foguèt proclamat sobeiran, en fondant la dinastia Zhou (Chou) amb capital a Hao près de Xi'an (après Chang'an). Wu Wang Èra un guerrer de frontièra mas progressivament la siá dinastia adoptèt la civilizacion chinesa que per lo meteis temps s'estendèt fins al Iang-Tsé (Chang Jiang). Foguèt la dinastia chinesa pus longa: durèt de vèrs lo 1025 aC al 225 aC. En aquel periòde s'establiguèt la doctrina del mandat del cèl (tianming) e del governant coma filh del cèl que governava per drech divin. Lo sistèma descentralizat Zhou a de semblanças amb l'Euròpa medievala amb un domeni reial relativament pichon (las comarcas amb las vilas de Hao e Mièg Feng e cap a l'èst la comarca de Lo-e), e amb de comarcas concedidas a la familha reiala e de comarcas concedidas a d'autras familhas, en totes los cases ereditàriament. Après aqueles senhors feudals que governavan la vila e una comarca (que començava als murs de la vila) venián los guerrièrs, seguits pels campanhards e los esclaus domestics. Amb lo temps los fèus venguèron semiindependents dels sobeirans Zhou. Los fèus principals foguèron:
De la familha reiala:
- Yen
- Hsing
- Chin
- Hung Chao
- Han
- Hsun
- Chia
- Jui
- Wei
- Chun
- Lu
- Kuan
- Ying
- Ts'ai
- Hsi
- Sui
- Teng
Lo mes grand èran los de Yen, Hsing, Chun e Chin; Lu e An èran mejans e la rèsta pichona.
D'autras familhas:
- Yung
- Kue'i
- Ch'u (2 comarques)
- Ku
- Lo
- Chou
- Chun
- Yang-Yüeh
- Yun
- Huang
- Hsien
- Huan
- Tung
- Shu
- Hsu
- Ch'en
- Fao
- Tao
- Shen
- Teng
- Yen
- Tan
- Chi
- Chu
- Tsou
- Liang
- Chiao
- Ch'in
- Pao
Lo sistèma inicial se basava dins las vilas-estats e lo contraròtle dependiá mai dels ligams familiales que dels ligams feudales. Los elements feudales amendriguèron amb lo temps e lo govèrn aumentèt lo sieu contraròtle; las vilas estadas venguèron mai centralitzades e establiguèron un sistèma economic impersonal, qu'èra mai facilament taxat pel govèrn central, qu'al meteis temps aviá mai contraròtle sus las vilas; aiçò venguèt a la darrièra part del periòde Zhou occidental.
Lo 771 aC la cort reiala foguèt saquejada e lo rei assassinat per invasors barbars aliats a de senhors rebèls. La capitala se transportèt mes a l'èst cap Lo-Yang (Lo-e), dins la província de Henan. Fins aicí la dinastia foguèt nomenada Zhou occidentala (1025-771 aC) e dempuèi lo traslat en endavant Zhou oriental (770-221 aC).
A partir d'aicí los territòris delegats als senhors se faguèron independents en fach (un centenat d'estats foguèron independents) pero se mantenguèt la ficcion de la reconeissença del sobiran per drech divin. Un grand creissement economic se produsiguèt pendent aquel temps en çò que China dintrèt a l'edat del fèrre que permetèt desvolopar de tecnicianas d'irrigació e bastir nòvas arades melhoras e mai productivas; s'aumentèt tanben la populacion e comencèron d'aparéisser los comerçants e negociants de tota sòrta; la siá existéncia fasiá necessària lo melhorament dels camins, qu'èran transitats ara principalament per de cavals. Aiçò permetèt als senhors d'estendre lo sieu territòri (los territòris termierèrs). Apareguèt la cavalleria militara. Lo poder de la dinastia s'anèt en redusint e la fragmentacion s'accelerèt.
La dinastia orientala se dividís en dos subperiòdes: Periòde de Prima-Tardor (770-476 aC) tala coma la nomena una cronica istorica de lo sieu temps; e periòde dels Estats guerrièrs (475-221 aC).
Dins lo primièr periòde apareguèron una seria d'estats que formavan d'alianças jos detla egemonia d'un dels reis:
- Zhou (La rèsta de los sieus domenis en torn a Lo-Yang)
- Cheng (Capital Yen-Ling) a l'èst
- Wei (al nòrd-èst de l'anterior)
- Ts'ao (al sud-èst de l'anterior)
- Sung (a l'èst e sud de l'anterior)
- Teng (al nòrd-èst de l'anterior)
- Lu (al nòrd de Teng, Sung e Ts'ao)
- Tan (al sud-èst de Lu)
- Ch'en (a l'èst de Cheng e sud de Sung)
- Hsu (al sud de Cheng)
- Ts'ai (al sud-oèst de Ch'en)
- Chin (a l'oèst, nòrd, e nòrd-èst de Zhou)
- Ch'in (al sud-oèst de Chin)
- Yen (al nòrd-èst de Chin)
- Ch'e (al sud-èst de Yen e èst de Chin)
- Ch'u (al sud de Chin, Zhou, Cheng, Hsu, Ts'ai, Ch'en e Sung)
- Wu (a l'èst de Chu)
En lo segond periòde se desvolopèt la filosofia en la China. Destaca per dessús tota la figura de Confuci, en representant de la classa emergenta d'administradors e conselhièrs. Sorgiguèt tanben l'escòla taoista explicada al libre Tao-te-Ching "lo camin classic a la vertut" supausadament escricha per Laozi. Una tresena escòla de filosofia foguèt lo legalisme. Sèt estats o hegemonies aqueriguèron un poder per lo dessús de de autras (van subsistir Zhou e Lu como dins d'estats de cèrta importància) e lutèron pel poder fins que Qin desroquèt a la dinastia e va conquista dins los autres estats:
- Ch'in
- Ch'u
- Ch'i
- Yen
- Chao (abans Chin)
- Wei
- Sung
Lista de sobirans[modificar | modificar la font]
- Wen Wang (Ji Xiouli) vèrs 1050-1025 aC
- Wu Wang (Ji Fa) vèrs 1025-1015 aC
- Cheng Wang (Ji Song) vèrs 1015-1005 aC
- Kang Wang (Ji Zhao) vèrs 1005-978 aC
- Zhao Wang (Ji Xia) vèrs 978-956 aC
- Mu Wang (Ji Man) vèrs 956-c. 918 aC
- Gong Wang (Ji Yi) vèrs 918-c. 903 aC
- Yi Wang (Ji Jian) vèrs 903-873 aC
- Xiao Wang (Ji Bi Fang) 872-868 aC
- Yi Wang (Ji Xie) vèrs 867-860 aC
- Li Wang (Ji Hu) vèrs 859-828 aC
- Xuan (Ji Jing) 827-781 aC
- You Wang (Ji Gong Nie) 781-771 aC
- Ping Wang (Ji Yi Jiu) 770-719 aC
- Xi Wang 770-760 aC
- Huan Wang (Ji Lin) 719-696 aC
- Xiang Wang 696-681 aC
- Xi Wang (Ji Qi) 681-676 aC
- Tui Wang 676-673 aC
- Hui Wang (Ji Lang) 676-651 aC
- Xiang Wang (Ji Zheng) 651-618 aC
- Shu Dai Wang 636-635 aC
- Qing Wang (Ji Ren Chen) 618-612 aC
- Kuang Wang (Ji Ban) 612-606 aC
- Ding Wang (Ji Yu) 606-585 aC
- Jian Wang (Ji Yi) 585-571 aC
- Ling Wang (Ji Xie Xin) 571-544 aC
- Jing Wang (Ji Gui) 544-520 aC
- Dao Wang (Ji Meng) 520 aC
- Jing Wang (Ji Gai) 519-475 aC
- Yuan Wang (Ji Ren) 475-468 aC
- Zhen Ding Wang (Ji Jie) 468-441 aC
- Kao Wang (Ji Wei) 440-425 aC
- Ai Wang (Ji Qu Ji) 440 aC
- Si Wang (Ji Di Shu) 440 aC
- Wei Lie Wang (Ji Wu) 425-401 aC
- An Wang (Ji Jiao) 401-375 aC
- Lie Wang (Ji Xi) 375-368 aC
- Xian Wang (Ji Jiong) 368-320 aC
- Shen Jing Wang (Ji Ding) 320-314 aC
- Nan Wang (Ji Yan) 314-256 aC
- Hui Wang 256-225 aC


text:
Aidat
Aidat (Aydat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- L'abat Roièr, dau Pontés, qu'anèt fondar Nòstra Dama d'Auvèrnhe dins lo Saskatchewan, uèi Ponteix.


text:
Pòl de l'ecliptica
En astronomia, los dos pòls de l'ecliptica son los punts d'interseccion de l'esfèra celèsta e d'un axe perpendicular al plan de l'ecliptica e passant pel centre de la Tèrra.
Actualament, le pòl nòrd de l'ecliptica se situa dins la constellacion del Drac, per (per definicion) 18 d'ascencion drecha (o 270°) e +66° 34' de declinason, prèp de la galaxia NGC 6552 e de la nebulosa planetària NGC 6543. Lo pòl sud de l'ecliptica es situat dins la constellation de la Daurada, per (per definicion) 6 d'ascension drecha e -66° 34' de declinason, prèp del Grand Nívol de Magellan.
L'axe dels pòls celèstes e l'axe dels pòls de l'ecliptica fan un angle de 23° 26′. A causa de la precession dels equinòccis, l'axe dels pòls celèstes descriu un còn a l'entorn d'aquel dels pòls de l'ecliptica amb un periòde de gaireben 25 800 ans.


text:
1417
Aquesta pagina concernís l'an 1417 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt dau tlatoani Huitzilihuitl. Son rèine foguèt marcat per la bastida d'un pòrta-aiga per melhorar l'avitalhament de Tenochtitlan. Permetèt tanben de desvolopar l'economia de la vila e de demenir lei tributs pagats au rèi d'Azcapotzalco per leis Astècs. Son fiu Chimalpopoca li succediguèt.


text:
Avera
Avera (Abère en francés) qu'ei ua comuna de Bearn administrada per lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la Region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Paul Raymond[1] anòta #qu'en 1385, Abère comptava uèch fuòcs e dépendait del bailliage de Pau. La baronnie creada l'an 1672 èra vassale de la vicomté de Béarn. La municipalitat fasiá partida de la archidiaconé de Vic-Bilh, #que dépendait de la évéché de Lescar e #que Lembeye n'èra çò cap de-luòc[1].
Lo sieu abbaye laic[2], lo ostau de Bosom de Abadie, a citat l'an 1385.
Paul Raymond[1] note qu'en 1385, Abère comptait huit feux et dépendait du bailliage de Pau. La baronnie créée en 1672 était vassale de la vicomté de Béarn. La commune faisait partie de l'archidiaconé de Vic-Bilh, qui dépendait de l'évéché de Lescar et dont Lembeye était le chef-lieu[1].
Son abbaye laïque[3], l'ostau de Bosom d'Abadie, est citée en 1385.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Raymond.
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00027107, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00027107, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Egiptologia
L'egiptologia qu'ei la disciplina qui a per objectiu l'estudi de la civilizacion qui viscó e ocupè Egipte e mei que mei la benda fertila de la vath de Nil enter lo millenni V abC e lo sègle IV de l'èra crestiana (quan l'espandiment deu cristianisme acabè dab la religion egipciana e, dab era, l'utilizacion deu son sistèma d'escritura).
Los documents utilizats en egiptologia be son divèrs anant d'artefactes de tota traca trobats suu terren, de monuments de gran endom, dinc aus tèxtes trobats sus aqueths monuments e aus testimoniatges de tot escantilh (papirs, tauletas d'argela, tèxtes biblics, tèxtes grècs o romans) de totas las epòcas.
Lo desbromb de la lectura deus sistèmas d'ecritura e de la lenga egipciana antica (dens los son divèrs estats) non deishè pas, dinc au sègle XIX, com hont d'informacion suber l'Egipte antica, pas sonque los testimoniatges en lengas conegudas alavetz com ac èran l'ebrieu, lo grèc e lo latin.
L'entrada dens l'èra de l'egiptologia modèrna que ho lo hrut deu famós erudit filològ e cercaire occitan Joan Francés Champolion de Fijac qui, lo purmèr, e tornè léger los ieroglifs (un deus sistèmas d'escritura de l'Egipte antic) mercés a la soa coneishença deu còpte e au descobriment, per l'armada de Napoleon, de la Pèira de Roseta (qui pòrta un tèxt egipcian arrevirat en grèc, lenga qui, au contra de l'egipcian, èra coneguda deus Europèus d'aqueth temps).


text:
Maria Antonieta d'Àustria
Maria Antonieta d'Àustria, reina de França, (Viena, 1755 - París, 1793). Archiduquessa d'Àustria, e princessa d'Ongria e de Boèmia amb lo doble títol d'altessa reiala e imperiala. Aperteniá a la dinastia dels Habsborg e venguèt reina de França.
Nascuda a Viena lo 23 d'agost de 1755 essent filha de l'emperaire Francés I e de l'archiduquessa Maria Terèsa I d'Àustria. Maria Antonieta èra felena per via pairala del duc Leopold III de Lorena e de la princessa Elisabet Carlòta d'Orleans; mentre que per via mairala o èra de l'emperaire Carles VI e de la princessa Elisabet Cristina de Brunsvic-Wolfenbüttel.
Maridada en 1770 amb qui seriá quatre ans mai tard Loís XVI de França, filh de Loís de França e de la princessa Maria Josepa de Saxònia. Lo parelh aguèt quatre mainatges:
- SAR la princessa Maria Terèsa de França, nascuda a Versalhas en 1778 e mòrta al Castèl de Frohsdorf en 1851. En 1799 se maridèt amb lo duc d'Engoleime.
- SM lo rei Loís XVII de França, rei titular (1793-1795), nascut a Versalhas en 1785 e mòrt a París en 1795.


text:
Saint-Martin-du-Puy (Nièvre)
Saint-Martin-du-Puy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Martin-de detlo-Puy se situa en lo massís del Morvan e fa partida de lo sieu parc natural regional.
Lo ruisseau dels Couées flueix sul territòri de la comuna.
Lo castèl de Vézigneux (16ème e 17ème de sègles), proprietat del Grand Condé, se tròba sul territòri de la comuna.
Saint-Martin-du-Puy se situe dans le massif du Morvan et fait partie de son parc naturel régional.
Le ruisseau des Couées coule sur le territoire de la commune.
Le château de Vézigneux (16ème et 17ème siècles), propriété du Grand Condé, se trouve sur le territoire de la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge #èsser lo banc d'una baronnie #que lo castèl n'a desaparegut. Vauban #Èsser presentat al Grand Condé dins lo sieu castèl de Vézigneux. En lo masatge caseriu de Plainefas un monument remembra la memòria dels Maquis Camille fondat per Paul Bernard e Jean Longhi, un dels mai importants del Morvan.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Potz-lo Affranchi[1].
Le village fut le siège d'une baronnie dont le château a disparu. Vauban fut présenté au Grand Condé dans son château de Vézigneux. Dans le hameau de Plainefas un monument rappelle la mémoire du Maquis Camille fondé par Paul Bernard et Jean Longhi, un des plus importants du Morvan.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Puits-l'Affranchi[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 5 d'agost 2012


text:
Enologia
L’enologia (del grèc oἶvoς « vin » e λόYoς « coneissença ») es l'art del vin, de la cultura al consum en passant per la recòlta, la vinificacion, l'elevatge, la conservacion e la degustacion.
Lo celairièr, que complís la foncion de gestionari del celièr d'un restaurant e que sa mission es de conselhar un client sus la causida d'un vin per un repais, deu possedir un cèrt saber en enologia, n'es pas per aquò enològ. A l'invèrsa, l'enològ es pas celairièr. Aquestes dos mestièrs, mentre que fòrtament ligats un a l'autre deurián pas èsser confonduts.
Somari
- 1 L'elaboracion dels vins
- 1.1 Influéncias naturalas
- 1.2 Las tecnicas de vinificacion
- 1.2.1 Los tipes de vins
- 1.2.2 Los metòdes
- 2 La degustacion
L'elaboracion dels vins[modificar | modificar la font]
Influéncias naturalas[modificar | modificar la font]
La vinha es, coma tot èsser del renhe vegetal, influenciada pel mitan ont viu. Atal, lo clima, la geologia/pedologia mas tanben la varietat de planta utilizada (vitatges) van dirèctament influenciar lo tipe de rasim produch e doncas dirèctament lo tipe de vin que ne resulta.
La complexitat del mitan natural e lo nombre infinit de possibilitats rencontradas al travèrs de totas las regions viticòlas del mond donan a la vinha e al vin aqueste dimension remirabla que pòt de còps lo rendre opac mas que li conferís tanben tot son interès.
Lo vin es eissit del mitan natural e sa diversitat acabarà pas jamais de vos estonar.
Los vitatges[modificar | modificar la font]
"Vitatge" o "socam" es lo nom comun donat a un cultivar o varietat de vinha. Cada region a desvolopat la cultura de cèrts vitatges, adaptats a las condicions climaticas localas. Atal, lo cabernet-sauvignon — de pèl espessa — es particularament adaptat al clima umid de Bordalés, mentre que lo pinot negre resistís mai aisidament a las rigors del clima del nord-èst de França, los vitatges diches "aromatics" coma lo Gewürztraminer o lo Riesling son pus adaptats als climas septentrionals d'Alsàcia, d'Alemanha o d'Àustria.
Pels precursors aromatics que conten, lo rasim de cada vitatge influéncia la gamma dels aròmas que se retròba dins lo vin que n'es eissit. Lo mond dels vitatges es extrèmament vast e complèxe. En efièch, cada ibridacion o mutacion d'un plant de vinha pòt donar naissença a una varietat/vitatge novèla.
Se pòt citar per exemple lo pinot gris, vitatge blanc obtengut per mutacion (naturala) del pinot negre. Las annadas e la natura an seleccionat e donat naissença a una varietat infinida de vitatges, que participa uèi a la diversitat del mond viticòla.
Lo terrador[modificar | modificar la font]
Las condicions geologicas e climaticas dins las qualas la vinha es elevada jògan un ròtle fòrt important dins lo resultat final. Se parla de l'influéncia del terrador.
Lo meteis rasim exprimirà pas las meteissas sabors segon qu'es estat elevat sus un sòl calcari o un sòl sablós. D'autra part, l'ensolelhament, l'umiditat, lo nombre de jorns de gèls, etc. son de paramètres determinants per la maturacion del rasim.
Un exemple d’aquesta influéncia del terrador es la diversitat dels vins roges de Borgonha. Totes los borgonhas roges son elaborats a partir del meteis vitatge, lo pinot negre ; se tròba malgrat aquò de vins extrèmament diferents los uns dels autres dins la region.
Las tecnicas de vinificacion[modificar | modificar la font]
La vinificacion representa las etapas del tractament de la vendémia dempuèi lo premsatge (extraccion del chuc/most) a l'obtencion de vin pròpriament dich.
Segon lo tipe de vin recercat (vejatz çai jos), l'enològ pòt causir entre diferentas tecnicas de vinificacion que menaràn caduna a un tipe de vin particular o a favorizar cèrtas caracteristicas del vitatge vinificat (fruchat, extraccion polifenolica, aciditat, etc..).
Se pòt citar entre autras la maceracion carbonica, las maceracions prefermentàrias o pòstfermentàrias, las vinificacions sus ligas, las vinificacions jos fusta, etc..
Los tipes de vins[modificar | modificar la font]
Los vins roges[modificar | modificar la font]
La color d'aquestes vins es deguda als antocianas, pigments colorats presents dins la pellicula dels rasims. Per obténer de vins roges, se daissa macerar (cuvar) los rasims durant la fermentacion alcolica en multiplicant las operacions fisicas coma de remontatges, de pijatges o de delestatges. De la durada d'aquesta maceracion e de la frequéncia d'aquestas operacions dependon la color, los aròmas e l'estructura del vin.
Los vins son apuèi « colats » o « decuvats »; es la separacion del most en fermentacion (o del vin) de la raca.
Los vins blancs[modificar | modificar la font]
La vinificacion dels vitatges blancs, contràriament als vins roges, presenta abitualament pas de maceracion o "tinatge". Cèrtas tecnicas de vinificacion pòdon far apèl a de maceracions prefermentàrias (sovent a freg, environ 4 °C), aquestas tecnicas s'utilizan sovent per valorizar lo potencial aromatic de cèrts vitatges (Muscat, Sauvignon Blanc..).
Dins la vinificacion en blanc tradicionala, la vendémia es premsada dirèctament aprèp desgrunatge (separacion de las baias de la raca). Aquesta tecnica se pòt tanben aplicar als vitatges roges. Lo desgrunatge dirècte permet de limitar lo contacte entre la pellicula del rasim contenent los compausats colorants (las antocianas) e lo chuc. Dins lo cas dels vitatges roges vinificats en blanc lo chuc obtengut es pas que leugièrament ambrat. S'apèla aquestes vins de « blancs de negres ».
Aprèp recepcion, la vendémia es doncas premsada amb l'ajuda de premsas ; s'obten de most de rasim (sus de rasim non fermentats). Los mostes se devon clarificar un primièr còp, aquesta operacion es apelada desborbatge. Aquesta operacion pòt durar de dotze oras a mai d'una jornada. Las borbas se compausan de las partidas « solidas » del rasim (coma la pulpa dels chucs d'irange mas tanben granas e pelliculas). Son separadas del chuc clar per decantacion (desborbatge estatic) o per accion mecanica (centrifugacion, flotacion o filtracion sus tèrra).
Per l'apòrt de levaduras especificas, aqueste most de rasim « part en fermentacion » ; es la transformacion del chuc de rasim en vin e la transformacion del sucre en alcòl per l'accion d'aquestas levaduras.
D'aròmas diferents s'obtenon principalament pel contraròtle de las temperaturas al moment de la fermentacion, e per divèrsas operacions fisicas (bastonatge en fin de fermentacion).
Quand tot lo sucre es estat consumit per las levaduras, se sostira los vins en pompant, coma pel desborbatge, la partida clara e liquida situada en naut de la tina. Se separa doncas lo vin de las ligas (liquid espés principalament constituit de levaduras mòrtas, de residús de rasims...).
Las aròmas e las nòtas de vins blancs son principalament fresques, fruchats, florals o vegetals. Lo vin deurà doncas èsser mai o mens protegit de l'oxidacion tot al long de son elaboracion segon lo produch volgut e lo vitatge vinificat.
Los vins rosats[modificar | modificar la font]
S'agís pas d'una mescla de vin roge e de vin blanc (a l'excepcion de certans vins de champanha rosats). La color rosada s'obten del meteis biais que pel vin roge, mas en redusent la durada de maceracion de las pelliculas dins lo most. Atal la difusion de la color s'efectua en fasa prefermentària e totjorn abans aparicion de l'agressivitat tanica. A aqueste estadi la temperatura de la vendémia es essenciala e condiciona la màger part dels fenomèns.
Per limitar la difusion de la color, un nombre creissent de rosats son elaborats per premsatge dirècte de la vendémia (cas de nombroses rosats de Provença) ; s'opausan atal als rosats diches de "saignée", mai corsats mas tanben mai colorats car elaborats aprèp una maceracion de qualques oras.
Los vins efervescents (metòde champanhòl)[modificar | modificar la font]
La vinificacion dels vins efervescents es sensiblament mai complèxa que la dels autres vins. Met en efièch en òbra doas fermentacions successivas. La primièra, la fermentacion alcolica es identica a la que subisson los autres vins. Mas un còp aquesta darrièra acabada, s'ajusta al liquid alcolizat de levaduras e mai de sucre per amodar la segonda fermentacion, dicha presa de mossa: en fach se tracta d'una segonda fermentacion en botelha. Es aquesta segonda fermentacion que dona naissença a las *bullas de dioxid de carbòni.
- Exemples de vins efervescents : champanha, cava, cremant de Borgonha, cremant d'Alsàcia, clareta de Diá, blanqueta de Limós.
Los vins liquoroses[modificar | modificar la font]
Los vins liquoroses (o umoroses), vins blancs d'un jaune sostengut fòrça sucrats, s'obtenon a partir de rasims fòrça madurs. La vendémia dels rasims destinats als vins liquoroses se fa mantuna setmana aprèp las autras vendémias (vendémias tardivas) e se las condicions climaticas son favorablas, los rasims son atacats per la poiridura nòbla, en fach un campairòl parasit: lo botritis. En « se botritizant », lo rasim perd de son aiga e concentra doncas sos sucres e sos aròmas. Es perqué un vin liquorós es a l'encòp fòrça sucrat e fòrça perfumat.
Segon las annadas, l'ataca de grans essent mai o mens importanta, l'indicacion de « vendémia tardiva » garantís pas necessàriament una bona capitada. Es amb la « seleccion de grans nòbles » que son obtengudas las pus bèlas realizacions, es a dire a partir de grans efectivament « botritizats » e seleccionats a la man.
- Exemples de vins liquoroses : sauternas e aparentats, juranson, Mont Bazalhac, Coteaux del Layon, Tokaj.
Lo vin jaune[modificar | modificar la font]
Aqueste vin excepcional, es lo resultat de l'elevatge d'un vin blanc de Savagnin pendent 6 ans en fust jos vela de levaduras especificas. De desgustar sol o acompanhat de comté e de noses. Acompanharà tanben meravilhament un plat d'orsins, manjar classicament fòrt dificil d'assortir.
Los Xerès[modificar | modificar la font]
Los vins de Xerès coma lo Fino son obtenguts per un metòde qu'evòca la del vin jaune mas produsent de vins diferents, tanben de grand renom. D'unes coma l'Oloroso son maderizats (cf. çai jos).
Los vins doces naturals[modificar | modificar la font]
Tròp sovent preses per de « vins cuèches », aquestes vins coma lo Porto, lo Muscat de Baumas de Venisa o lo Ribesaltes son obtenguts per adjoncion d'alcòl pendent la fermentacion.
Los vins maderizats o Rancio[modificar | modificar la font]
Aquestes vins coma lo Madèira an subit una maderizacion, es a dire una oxidacion volontària.
Los metòdes[modificar | modificar la font]
La maceracion[modificar | modificar la font]
La maceracion tradicionala dels roges se fa en metent lo rasim en tina per la fermentacion, generalament aprèp escarraunhatge e trolhatge de la vendémia.
La maceracion carbonica utiliza de rasims entièrs e permet d'aver un començament de fermentacion alcolica dins la baia de rasim. Aqueste procediment es estat descrich per Pasteur.
La maceracion pelliculara dels blancs e rosats consistís en un contacte de qualques oras de las pelliculas e del chuc per far difusar dins lo chuc los precursors aromatics e las antocianas (pels rosats).
Lo pijatge[modificar | modificar la font]
Operacion unitària especifica a la vinificacion en roge que consistís a enfonsar lo capèl de marc dins lo chuc en fermentacion tot en l’embrenicant per favorizar la difusion dels compausats dels fenolics e dels aròmas.
L'elevatge en tonèls de fusta[modificar | modificar la font]
La degustacion[modificar | modificar la font]
S'apèla degustacion la tecnica que permet de tastar un vin e de n'apreciar las qualitats e los perfums.
Aquesta degustacion se compausa tradicionalament de tres etapas, que correspondon a l'utilizacion de tres senses :
L'uèlh[modificar | modificar la font]
La color[modificar | modificar la font]
La color d'un vin es la color tala que se concep dins la vida correnta : un vin es generalament blanc, rosat o roge. Notem tanben qu'un vin pòt èsser apelat « gris » ; aquò significa qu'es fòrt leugièrament rosat.
La rauba[modificar | modificar la font]
Se designa per rauba la tinta del vin. Permet en particular d'avalorar l'estat de maturacion d'aqueste.
Atal, un vin roge comença sa vida dins los tons violacèus, vira puèi progressivament vèrs lo porpre e lo granat (es alara dins la fòrça de l'edat) per prendre aprèp de tons roge brica (d'ont la color "Bordèu"), e enfin òcras (a alara despassat son potencial de sèrva). Conven, per observar aquò, d'inclinar lo gòt a 45° al dessús d'un papièr blanc, jos un esclairatge neutre (blanc) e doç. La qualitat de la luminositat ambienta a tota son importància per estudiar los rebats: l'uèlh deu exprimir pas ni un esfòrç a causa d'una manca de lutz, ni èsser destorbat per un excès de lutz.
Per un vin blanc, es a travèrs dels rebats verds que la joinessa s'exprimís. Al cors de sa maturacion, lo vin tendrà vèrs una tinta daurada, puèi vèrs una tinta òcra.
Las lagremas o cambas[modificar | modificar la font]
Quand se fa virar lo vin dins lo gòt, se remarca qu'un liquid transparent e viscós cola mai lentament sus las parets que la rèsta del vin. Contràriament a una opinion largament espandida, las lagremas o cambas qu'apareisson a l'interior de las parets del gòt de vin, an pas res de veire amb lo gliceròl contengut dins lo vin. La pròva es la preséncia de lagremas observada dins un gòt de Brandy que conten pas ges de gliceròl.
Las lagremas son en fach degudas a una diferéncia d'evaporacion e de tension capillara entre l'aiga e l'alcòl contenguts dins lo vin. L'alcòl s'evapòra pus lèu que l'aiga. Dins la fraccion apaurida en alcòl, la tension superficiala aumenta e provòca la formacion de gotas, qu'acaban per s'escorir sus la paret del gòt. Las lagremas son d'aitant mai abondantas que la concentracion alcolica del vin es elevada.
Lo menisc[modificar | modificar la font]
Se s'obsèrva de costat la superfícia del liquid, a travèrs lo gòt, se remarcarà un jaç pus clar, mai o mens espés en superfícia. Aqueste menisc es degut al fenomèn de capillaritat que tot liquid en mitan confinat li es somés. L'aciditat es un tensio-actiu, es a dire que buta lo liquid a s'espandir sus la superfícia mai importanta possibla, e doncas dins nòstre cas a crear lo menisc mai espés possible.
Atal, un vin que son menisc es espés serà particularament acid. Un menisc translucid es la marca d'un vin vièlh.
Lo potencial de sèrva[modificar | modificar la font]
Lo potencial de sèrva (temps pendent lo qual un vin pòt èsser conservat en cava) es un esplech controversiat : d'enològs lo considèran util, d'autres tròp pauc fisable. Se pòt pas utilizar de biais segur pas que per comparar dos vins dins de condicions exactament identicas.
Los defauts[modificar | modificar la font]
Lo vin deu èsser limpid, sens cap de trebolum ; es alara dich « cristallin ». La preséncia de « defauts » visuals permet de decelar la natura dels daumatges que lo vin a pogut patir.


text:
Martagny
Martagny en normand (Martagny en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Levrière en prenent la siá font a Bézu-lo-Bòsc, flueix en bas de la municipalitat de Martagny. Los ostals del vilatge s'alinhan la longitud d'una granda carrièra. Caduna possedís una sòla granda parcelle contigua, sovent perpendiculaire dins la carrièra. La municipalitat a dividit dins quartièrs: la Vièlha Verrerie près de la Levrière, la Près del Bòsc, lo Gròs Bouleau e los Deniers la longitud del bòsc de Lyons, lo grand masatge caseriu de la Roja Maire, las Simons entre las Flambantas e Mesnil-jos-Viena... I i aviá un potz communal encara n'activitat l'an 1960, situat a la cœur de la Roja Maire. Un autre mai archaïque se trobava sul camin dels Deniers. Se pòt encara veire traces d'aqueles dos potzes mercés a una plaque pel primièr e als vestigis de l'autre. Un castèl d'aiga se trobava a las Flambantas. #Èsser démoli en setembre 2009.
La Levrière prenant sa source à Bézu-la-Forêt, coule en bas de la commune de Martagny. Les maisons du village s’alignent le long d’une grande rue. Chacune possède une seule grande parcelle attenante, souvent perpendiculaire à la rue. La commune est divisée en quartiers: la Vieille Verrerie près de la Levrière, le Bord du Bois, le Gros Bouleau et les Deniers le long de la forêt de Lyons, le grand hameau de la Rouge Mare, les Simons entre les Flamants et Mesnil-sous-Vienne... Il y avait un puits communal encore en activité en 1960, situé au cœur de la Rouge Mare. Un autre plus archaïque se trouvait sur le chemin des Deniers. On peut encore voir des traces de ces deux puits grâce à une plaque pour le premier et aux vestiges de l'autre. Un château d'eau se trouvait aux Flamants. Il fut démoli en septembre 2009.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge seriá nascut desforestacions successivas. Lo país de Lyons èra essencialament forestal abans la sédentarisation neolític e amb l'usatge del brûlis aparegut, d'après los estudis recents, cap a 8000 ans abans lo nòstre ère #començar la granda desforestació #que pas #cessar practicament pas. La venguda de las Cèltas de contunh la essartage per las ermitas e los fraires agronomes, sovent de tradicion colombanienne cap a la VIIen sègle, an contribuit a la naissença d'espleitacions paysannes. Aqueles pichons ostals o « mansioniles », lotjament de laboureurs situats al mièg d'un camp serián nascuts d'aqueles défrichements. Los Gaulois an possedit aqueles territòris pendent cinc sègles.
Le village serait né des déforestations successives. Le pays de Lyons était essentiellement forestier avant la sédentarisation néolithique et avec l'usage du brûlis apparu, d'après des études récentes, vers 8000 ans avant notre ère commença la grande déforestation qui ne cessa pratiquement pas. La venue des Celtes puis l'essartage par les ermites et les moines agronomes, souvent de tradition colombanienne vers le VIIen siècle, ont contribué à la naissance d'exploitations paysannes. Ces petites maisons ou « mansioniles », logement de laboureurs situés au milieu d'un champ seraient nés de ces défrichements. Les Gaulois ont possédé ces territoires pendant cinq siècles.


text:
Bandièra d'Escòcia
La bandièra d'Escòcia se compausa d'un sautor blanc sus fons blau que representa Sant Andrieu, lo sant patron d'Escòcia.
Lo ton color del blau, varièt long de l'istòria, es pas estat fixat de manièra oficiala malgrat qu'un comitat del Parlament aja prepausat de far servir lo nomenat Pantone 300.
Lo sautor e camp escocés es un dels compausants de la bandièra del Reialme Unit. Una version amb las colors invèrsas se pòt trobar dins l'escut e bandièra de Nòva Escòcia, mas lo blau es generalament mai luminós.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Émancé es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Lo vilatge a situat a unitat|13|km}} al sud-oèst de Rambouillet e a unitat|4|km {{}} a l'Èst de Épernon.
Le village est situé à 13 km au sud-ouest de Rambouillet et à 4 km à l'Est d'Épernon.
Émancé
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Literatura francesa
Las grandas etapas de la literatura francesa[modificar | modificar la font]
Aqueste article tracta unicament de la literatura escricha en França, en lenga francesa.
La literatura francesa coneguèt jà una primièira florida a l'Edat Mejana amb los Trouvères guidats per l'inspiracion dels Trobadors d'Òc (se sap cossí Maria, la filha d'Alienòr d'Aquitània, maridada al comte de Champanha, faguèt conéisser alai la tematica de la poesia lirica occitana) e una aviada del roman amb de noms coma Chrétien de Troyes e d'òbras coma Le roman de la rose o Le roman de Renart.
Al sègle XVI, amb lo vam novèl dels estudis de las literaturas anticas, l'inspiracion càmbia d'a fons e la literatura francesa produsís d'òbras màgers, que siá en poesia (Ronsard, Marot), lo roman (Rabelais) o los requistes ensages de Montaigne.
Lo sègle XVII es l'epòca classica, lo sègle d'aur de las Letras francesas. Las règlas classicas codificadas per Boileau s'impausan al teatre amb Racine que pren lo contrapè de son ainat Corneille, per la tragèdia, e amb Molière, per la comèdia. Fòra del teatre, lo màger cap d'òbra del sègle son las famosas Faulas de Jean de La Fontaine. Descartes e Pascal englòrian lo genre de l'ensag, Bossuet lo de l'eloquéncia e Malherbe lo de la poesia, La Rochefoucauld escriu sas Maximes e lo roman, aprèp l'enòrma produccion de las codrilhas "preciosas", agandís tanben la puretat classica amb La Princesse de Clèves de Mme de la Fayette.
Lo sègle XVIII es d'en primièr lo sègle de l'Illuminisme que los màgers representants ne son Montesquieu, Voltaire, Diderot e Jean-Jacques Rousseau. Mas aquela temporada vei tanben espelir de grands romans que renovèlan lo genre. Entre 1731 e 1745, Marivaux escriu La vie de Marianne, la (faussa) autobiografia d'una femna: la trencadura es clara amb l'epòca classica qu'enançava la discrecion quant a l'expression dels sentiments personals, emai l'autor se situe dins la centena del roman psicologic que Mme de La Fayette a portat fòrça naut. En 1733, l'abat Prévost publica Manon Lescaut, qu'es jutjat escandalós, coma Les Liaisons dangereuses de Choderlos de Laclos (1782). Aquela pontannada ça que la vei espelir d'òbras qu'intègran l'erotisme coma la de Restif de La Bretonne (Le Paysan perverti, 1776) e subretot lo marqués de Sada que publica Justine ou les malheurs de la vertu en 1788. Mas aquel an es tanben lo de l'espelida de Paul et Virginie, lo roman de las amors puras entre dos adolescents, per Bernardin de Saint-Pierre: l'autor porgís aquí la màger capitada de la renaissença del roman pastoral que se produsís alara (cal mençonar dins aquel genre l'obratge Estelle de Claris de Florian, que l'autor i met a la mòda lo nom d' Occitanie). Julie ou la nouvelle Héloïse de Jean-Jacques Rousseau, parescut en 1761, es l'autre grand roman d'amor sentimental del sègle. Lo sègle XVIII prèsa lo roman epistolar: Les liaisons dangereuses e La nouvelle Héloïse se presentan formalament coma d'escambis de correspondéncia; dins La vie de Marianne, la narratora es una femna de cinquanta ans que conta sa vida per de letras escrichas a una dòna.
Autors de lenga francesa[modificar | modificar la font]
- Honoré de Balzac
- Hervé Bazin
- Bernardin de Saint-Pierre
- Boileau
- Bossuet
- Choderlos de Laclos
- Chrétien de Troyes
- Corneille
- Descartes
- Diderot
- Mme de La Fayette
- Joseph Kessel
- Malherbe
- Marivaux
- Marot
- Molière
- Montaigne
- Montesquieu
- Pascal
- Abat Prévost
- Rabelais
- Racine
- La Rochefoucauld
- Ronsard
- Jean-Jacques Rousseau
- Marqués de Sada
- Stendhal
- Voltaire
- Émile Zola


text:
Ford T
La Ford Model T ès una automobila producha per la companhiá Ford Motor Company d'Henry Ford de 1908 a 1927. Aquel modèl fogèt la primèra automobila de l'istòria a èsser fabricada en massa sus una cadena de montatge. L'introduccion d'aquela tecnica de fabricacion de la Ford T donèt luòc a una revolucion qu'afectèt fòrça lo domeni industral. Una de las consequéncias de la Ford T foguèt la popularizacion de l'aquisicion de las veituras, lo concèpte de veitura populara. Al total se fabriquèt mai de 15 000 000 Ford T.
La Ford T foguèt dessenhada per Henry Ford, e vegèt jorn lo 1èr d'octobre de 1908, amb un motor de quatre cilindres e de 20 cv de poténcia atenguent una velocitat maximala de 71 km/h, amb un pes de 1 200 kg e consument un litre d'esséncia per 5 km.
Lo modèl T inclusiá de novetats que d'autres veïculs de la concurréncia prepausavan pas coma lo volant situat al costat esquèrra, de granda utilitat per facilitar la dintrada e sortida dels ocupants e d'autras avançadas tecnicas coma l'ensems del blòt motor, amb carter e virabiquí coplats, utilizant un aliatge leugièr e resistent d'acièr de vanadi.
Aquel modèl se caracterizava perque fòrça espartenc, caracteristica pròpria dels veïculs d'Henry Ford e sa politica de produccion: la cadena de montatge, amb que poguèt baissar lo prètz inicial de 850 dolars fins a 260, fasent del modèl lo favorit de la societat trabalhadora industriala.
Transmission[modificar | modificar la font]
Lo modèl T èra de traccion de ròdas arrièras. La bóstia de velocitats èra de tipe trin a plat, amb doas velocitats en davant e una enrè. Los cambis de velocitat se fasián amb tres pedalas e un palfèr situat a l'esquèrra del conductor. Lo volant èra a l'esquèrra. L'accelerador consistissiá en un palfèr situat al volant.
- Los cambis de velocitat implicavan d'accions pauc abitualas.[1]
La pedala esquèrra servissiá per accionar la marcha. Amb lo fren a man en posicion intermediària o tot cap en davant, e la pedala esquèrra apijada de contunh, se causís la primièra velocitat en davant.
- Se lo palfèr de fren es mantengut en la posicion intermediària lo veïcul demorava al punt mòrt. Tanben demorava al punt mòrt se lo palfèr de l'esquèrra èra plaçat al vertical.
- Se lo palfèr de l'esquèrra se desplaçava cap en davant e lo conductor daissava d'apijar la pedala esquèrra, s'accionava la segonda velocitat (totjorn lo fren de man mantengut "tot en davant").
- En segonda velocitat lo veïcul se desplaçava sens que lo conductor aguèsse d'apijar la pedala.
- I aviá pas de pedala d'embragatge (coma los actuals).
- La pedala al mièg s'utilizava per accionar la marcha enrè.
- La pedala de drecha accionava lo "fren motor".
- Lo palfèr d'esquèrra, en mai d'actuar sus la transmission, servissiá coma fren de man (fren d'estacionament) la plaça tota cap enrè. Tanben servissiá de fren d'urgéncia.


text:
Se coneis pauc de l'istòria de Tògo abans l'arribada dels portugueses a la fin del sègle XV. Durant lo periòde comprés entre lo sègle XI e lo sègle XVI, irrompèron divèrsas tribús de divèrsas regions: los ewe de Nigèria e Benin, e los mina e los guin de Ghana. La majoritat s'installèron dins zònas litoralas. Quand lo comèrci d'esclaus s'amplièc dins lo sègle XVI, lo pòble mina foguèt lo que mai se beneficièron. Durant los seguents 200 ans, la region litorala foguèt un grand centre de sacatge pels europèus en cèrca d'esclaus, en se ganhant Tògo e las regions de l'environ lo nom detla "Còsta dels Esclaus".
L'independéncia venguèt en 1960 mercé a Sylvanus Olimpio, mòrt après per lo tinent-coronel Gnassingbé Eyadema, qual ocupèt lo sieu luòc e prenguèt lo poder lo 13 de genièr de 1967. Gnassingbé Eyadema moriguèt al començament de 2005 après 38 ans al poder, en essent estat lo dictator african qu'a governat durant mai temps. L'immediata mas brèva installacion militara del sieu filh, Faure Gnassingbé, coma president causèt una vasta condemna internacionala. Gnassingbé daissèt lo poder e convoquèt d'eleccions, que ganhèt dos meses après. L'oposicion declarèt qu'i aguèt de fraudas electoralas. Los desvolopaments de 2005 portèron a se tornar a questionar lo compromís de democracia que Tògo aviá contractat en un assag de normalizar las relacions amb l'UE, que talhèt las ajudas en 1993 per la precarietat de la situacion dels Dreches Umans. S'estima que 400 personas foguèron assassinadas per la violéncia politica qu'environava las eleccions presidencialas, segon l'ONU. Aperaquí 40 000 togoleses fugiguèron dins los païses vesins.
Al nòrd lo terren se caracteriza per una doça savana en contrast amb lo centre del país que se distinguís per èsser format de colinas. Lo sud de Tògo es d'autra banda caracterizat per una meseta qu'atenh la plana costièra amb de vastes estanhs e paluns.
En 2007 Tògo aviá una populacion de 5 700 000 abitants. 99% de la populacion es negra, e 1% restant es blanca (europèus o descendents). L'idiòma oficial es lo francés. L'esperança de vida es de 57 ans. La mejana d'enfants per femna es de 4,9. 60,9% de la populacion es alfabetizada. S'estima que 4,1% de la populacion es infectada per lo virus VIU (SIDA).
Près de 40 grops etnics forman la populacion de Tògo, entre los que destacan los ewes (46%) pel sud e los kabres (22%) pel nòrd, que mantenon una fòrta rivalitat. Aquel fach es comun amb divèrses païses d'Africa, ont las inegalitats etnicas desbocan en de luchas constantas.
Tògo ocupa una plaça fòrça bassa al classament de l'IDH elaborat per l'ONU: ocupa lo 139en reng dels 173 païses analisats.
Las vilas principalas son la capitala, Lomé, Sokodé (49 000 abitants), Palimé (28 000 abitants) e Atakpamé (27 000 abitants).


text:
-27
Aquesta pagina concernís l'an -27 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En genier, s'organizèt una mesa en scena per legitimar lei poders importants obtenguts dempuei 31 avC per August. D'efèct, lo 13, decidèt de tornar fisar sei poders au Senat e ais institucions republicanas romanas. Pasmens, lei senators refusèron e, au contrari, donèron de poders e d'onors suplementaris. Aquò marquèt la fondacion de l'Empèri Roman. Au nivèu administratiu, adopcion d'una reforma importanta ambé la creacion dei províncias imperialas, dirigidas per l'emperaire, e dei províncias senatorialas, dirigidas per lo Senat roman.


text:
Gwennel
Gwennel en breton ( Vendel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A situat a 38 km al nòrd-es de Roazhon e a 45 km al sud del Mont Sant-Michel dins lo país de Fougères. Es prèp de l'A84 (8/10 km).
Las municipalitats limitrophes son La Capèla-Santa-Aubert, Billé, Sant-Georges-de-Chesné e de Sants-Texans-sus-Couesnon.
Elle est située à 38 km au nord-est de Rennes et à 45 km au sud du Mont Saint-Michel dans le pays de Felger. Elle est proche de l'A84 (8/10 km).
Les communes limitrophes sont La Chapelle-Saint-Aubert, Billé, Saint-Georges-de-Chesné et Saint-Jean-sur-Couesnon.
Istòria[modificar | modificar la font]
Descobèrta de vestigis de tuiles gallo-romaines aital coma dos cavòts de l'epòca mérovingienne dins bon estat de conservacion, près del calvaire (en novembre 2005).
La municipalitat s'es facha conéisser/conéisser del grand public, quand lo cònsol a recebut un corrièr, lo 27 de decembre de 2007, amb un don anonyme 30 000 € per la restauracion de la glèisa[1].
Découverte de vestiges de tuiles gallo-romaines ainsi que deux tombes de l'époque mérovingienne en bon état de conservation, près du calvaire (en novembre 2005).
La commune s'est fait connaître du grand public, lorsque le maire a reçu un courrier, le 27 décembre 2007, avec un don anonyme 30 000 € pour la restauration de l'église[2].