text:
Dusau Guèrra Mondiau
Era Dusau Guèrra Mondiau (var. Segonda Guèrra Mondiala) siguec un conflicte qu'impliquèc era majoritat des nacions deth mon, en tot includir-i totes es granes poténcies,organizades es dues aliances militares: es Aliadi e es poténcies der Èish. Era guèrra impliquèc uns 100 milions de militars e era mòrt d'entre 50 a 60 milions de persones, era major part civius, 3% dera poblacion mondiau dera epòca, en tot èster eth conflicte mès mortifèr ara istòria umana. Siguec eth conflicte armat mès gran dera Istòria e eth prumèr eth qué s'usèren armes nucleares, e s'estime qu'auec un còst, en argent e en ressorsas, major que totes es autes guèrres amassa.
Maugrat que Japon aucupaue part de China dempús de 1931 e que dempús deth 7 de junhsèga de 1937 i auie guèrra declarada entre es dus païsi (Dusau Guèrra Sinojaponesa), generauments se considère qu'eth conflicte comencèc eth 1er de seteme de 1939 damb era invasion alemanda de Polonha. Ara primauera de 1940, Alemanha, aliada damb Itàlia, aucupèc es païsi dera Euròpa Occidentau e deth nòrd, en tot derrotar damb facilitat es armades francesi e britaniqui. Totun, era Gran Bretanha non podec èster aucupada. Ara tardor deth madeish an, era guèrra s'estenec ath nòrd d'Africa, e junh deth 1941, Alemanha aucupèc era Union Sovietica, que fins alavetz auie estat era sua aliada, sense arténher era victòria. Deseme de 1941, Japon ataquèc as Estats Units e era guèrra s'estenec tanben ara Asia e ath Pacific. A compdar deth 1942, es aliadi comencèren a guanhar batalhes e a hèr retrocedir es armades der Èish. Itàlia se rendec seteme deth 1943. Alemanha, atacada dempús der èst pera Union Sovietica e pera rèsta des aliadi dempús der oèst, se rendec eth 8 de mai de 1945. Japon se rendec eth 15 d'agost deth madeish an, pòqui dies dempús qu'es Estats Units lancèssen dues bombes atomiques sus ciutats japoneses, encara qu'era rendicion oficiau de Japon non arribèc enquiath 2 de seteme.
Somari
- 1 Païsi implicadi
- 2 Antecedents dera guèrra en Euròpa
- 3 Antecedents dera guèrra en Asia
- 4 Desvolopament dera guèrra
- 4.1 1939: Començament dera guèrra en Euròpa
- 4.2 1940: Era guèrra s'esten
- 4.3 1941: Era guèrra ven globau
- 4.4 1942: Punt mòrt
- 4.5 1943 : es Aliats prenen l'iniciativa
- 4.6 Consequéncias
- 5 Referéncies
- 6 Ligams extèrnes
Païsi implicadi[modificar | modificar la font]
Es païsi que participèren en era Dusau Guèrra Mondiau èren alinhadi en un d'aguesti dus partits: es aliadi e es poténcies der Èish. Iniciauments, es principaus païsi aliadi èren: Gran Bretanha, França (França Liure a compdar de junh de 1940), Polonha, Canadà, Sud-Africa, Austràlia e Naua Zelanda. Un cas especiau ei era China qu'ère era guèrra damb eth Japon dempús deth 1937. Coma conseqüéncia dera invasion alemanda, s'i ahigeren Norvègia (abriu de 1940), Païsi Baishi e Belgica (mai de 1940) e Grècia (octobre de 1940), qu'auie estat atacada per Itàlia. Era Union Sovietica auie un pacte damb Alemanha dempús d'agost de 1939 mès era invasion alemanda, junh de 1941, la hec cambiar de partit. Deseme de 1941 er atac japonés a Pearl Harbor hec qu'es Estats Units d'America entrèssen ara guèrra en eth partit aliat. A mesura qu'eth conflicte se decantaue eth contra de Alemanha, eth nombre de païsi en eth partit aliat anèc en tot aumentar. Apròp dera fin dera guèrra, es Aliadi meteren coma condicion entà entrar as Nacions Junhudes qu'es païsi declarèssen era guèrra en Alemanha e en Japon. Açò hec qu'eth nombre de païsi aliadi aumentèsse fòrça, encara qu'era majoritat d'aguesti mancauen d'importància militara e estrategica e non aueren càpies papèr actiu ena era guèrra. Es poténcies der Èish èren: Alemanha, Itàlia e Japon. Dempús dera victòria alemanda sus França (junh 1940), part deth govèrn francés decidic collaborar damb es nazis, ère era França de Vichèi. Seguidament, Es païsi der èst d'Euròpa se vederen pressionadi per Hitler pr'amor que se junhessen ar Èish. Romania ac hec junhsèga de 1940, Ongria eth noveme següent e Bulgaria març de 1941. Iogoslavia s'i junhec a contracòr eth 25 de març de 1941 mès dus dies dempús i auec un còp d'Estat anti-Èish que desacadièc era aucupacion alemanda deth país. Un aute cas especiau ei Finlàndia que declarèc era guèrra ara URSS mès non a cap aute país e pendent un temps se la considerèc coma aliat der Èish. Non toti es païsi deth mon s'impliquèren ena era guèrra. Bèri païsi, coma Irlanda, Portugau, Soïssa e Suècia, artenheren mantier-se neutres pendent tot eth conflicte. Espanha tanben se declarèc neutral mès, dempús des victòries contondentes nazis de 1939 e 1940, quan era victòria alemanda semblaue possibla, cambièc eth sòn estat a "non bel·ligerant", en tot sostier politic e economic as poténcies der Èish e en tot enviar ua division de volontaris a lutar contra es sovietics (Division Blu) que s'integrèc en era Wehrmacht. Totun, Hitler jamès non podec convéncer Franco pr'amor qu'entrèsse en eth conflicte. Eth 1943, quan Alemanha comencèc a acumular desbrandes, Espanha tornèc a declarar-se neutre.
Antecedents dera guèrra en Euròpa[modificar | modificar la font]
- Mès informacion ar article Cronologia des hèts que precediren ara Dusau Guèrra Mondiau
Dempús dera Purmèra Guèrra Mondiau, es païsi vencedors imposèren grèus sancions economiques e politiques enes païsi derrotadi. Entre aguesti darrèri i auie Alemanha que, ath delà de pèrder grana part deth sòn territòri, patic ua gravíssima crisi economica que hec qu'era inflacion se tirèsse enquia demorar totauments dehòra de contraròtle. Entà fòrça gent, era desbranda, es sancions e era crisi sigueren coma ua grana umiliacion entath son país, que pòqui ans abans auie estat eth poderós Empèri Alemand. Açò portèc a fòrça gent as files des partits radicaus que dauen tòrt de toti es sòns maus a grops minoritaris coma es comunistes e es josieus. Apareisheren grops fascistes e nacionalistes coma responsa as movements revolucionaris que comencèren a estener-se per Euròpa e que preneren brèvaments eth poder a Budapest e en Bavièra. [5] Entre aguesti grops i auie eth Partit Nacionau Socialista des Trabalhadors Alemands, mès coneishudi peth nòm de «nazis», lideradi per Adolf Hitler. Pendent era dusau mitat des ans 20 aguest grop creishec de forma espectaculara tant era popularitat coma eth nombre de militants. Tanben anèren en tot guanhar bancs ath Parlament Alemand enquia que eth 30 de gèr de 1933 Hitler assumic eth cargue de Cancelièr d'Alemanha.
Hitler presidic un govèrn de concentracion nacionau, tau com auie desirat era dreta alemanda, per ben que non demorauen qu'er estrument que li calie èsser eth NSDAP se convertisse eth çò de subjècte de Poder. Ath gabinet deth nau govèrn, sonque Hermann Göring e Wilhelm Frick èren ministres deth NSDAP. Maugrat açò, eth Poder que gaudie eth partit nazi ère fòrça gran en carrèr. Per consecutiu, ne Hindenburg ne es sòcis de govèrn podessen arturar era destruccion deth marc institucionau e democratic dera Republica. D'autra banda, es partits de dretes ac vedien coma era consumació dera dictadura –er aguest cas civiu– que tan auien desirat; non podien preveir era nazificacion e eth regim totalitari que se diboishar. Eth trèt de gessuda entara retalhada de drets e libertats siguec era Incendi deth Reichstag, es causes qu'encara non se ne an establit. Aguest incendi siguec profitat per "desemmascarar" un còp d'Estat deth KPD, que causa siguec entà eth illegalizada damb eth Decrèt der Incendi deth Reichstag (1933), damb çò que se suprimien es drets civius. Es dirigents comunistes comencèren a èsser internat a camps de concentracion, coma Dachau, eth prumèr que se dauric, apròp de Munic. Lentaments, Hitler e es nazis illegalizèren era rèsta de formacions politiques, e mai es dera dreta. Ara fin, sonque eth NSDAP e es sues organizacions demorèren legaus ath nau sistèma. Hindenburg signèc totes es leis e decrèts que destruïen era vielha republica e forjaven era dictadura nazi, coma era Lei de Capacitacion, que permetie en govèrn era aprovacion de leis sense era participacion deth parlament. A abriu de 1933 signèc era lei entara restauracion deth servici civiu professionau, qu'excludie es josieus de tot cargue dera administracion dera Estat. Egalaments, Hindenburg non protestèc pera purga hèta laguens eth NSDAP eth junh de 1934 contra es sectors de quèrres deth partit, coma es Sturmabteilung de Ernst Röhm o era faccion de Gregor Strasser, fòrça que ne moriren en era Net des guinhauets longui. Entre eth 1933 e eth 1939, era politica de Hitler siguec centrada eth:
1) Endurziment des leis contra es josivi enquia extrèmi inaudits. 2) Rearmament e modernizacion dera armada alemanda. 3) Reunificacion der Empèri Alemand (Tresau Reich). Per arténher aguest tresau objectiu Hitler utilizèc ua eficaça combinason d'oratòria e intimidacion qu'artenhec: a) Era militarizacion de Renània (març de 1936). b) Era annexion d'Àustria (Anschluss) (març de 1938). c) Era aucupacion des Sudets (octobre de 1938). d) Despartiment e aucupacion de Tchecoslovàquia (març de 1939). e) Aucupacion dera ciutat de Memel (març de 1939). E tot açò sense ne ua protèsta de França e Gran Bretanha e quitament a viatges (annexion des Sudets) damb eth sòn exprés vist-e-plau. Mès Hitler no n'a/non n'auie pro damb auer artenhut tot açò e reclamaue a Polonha era aucupacion dera ciutat liura de Danzig e un corredor de tèrra entre Alemanha e era Prússia Orientau. Polonha s'i neguèc repetidi còps en partida per paur ara reaccion sovietica e en partida pr'amor que pensaue qu'açò sonque encoratjarie Hitler a hèr d'autes demandes. Eth 23 d'agost de 1939, Alemanha e eth URSS signèren eth Pacte Molotov-Ribbentrop que, ath delà d'èster un tractat de non-agression entre es dus païsi, auie ues clausules secrètes que s'acordaue entre eth eth despartiment der èst europèu enas dues zònes d'influéncia, ua per cadua des dues poténcies. Hitler, ena vertut d'aguest acòrd, decidic aucupar Polonha, convençut que ne França ne Gran Bretanha e reaccionerien pes sòns successi anteriors.
Antecedents dera guèrra en Asia[modificar | modificar la font]
Comunisme e eth Kuomintang en China[modificar | modificar la font]
Abans dera Purmèra Guèrra Mondiau, era dinastia Qing chinesa se saturèc, en tot dar pè a ua republica mès eth sòn govèrn non reüsic e era Xian se fragmentèc es domenis de senhors dera guèrra. D'aguesta situacion sorgiren dues ideologies que pretenien reunificar-era. Eth 1912 se formèc eth Kuomintang e eth 1922 eth Partit Comunista Chinés. Es dus non èren enemics, mès es 1927, e damb es zònes sud e centre jos eth sòn contraròtle, es nacionalistes s'afrontèren dauridaments damb es comunistes.
Militarisme japonés[modificar | modificar la font]
Ar èst, eth Japon auie començat pendent eth sègle XIX a espandir-se per Asia moigut peth conflicte entre es practiques tradicionaus e es condicions sociaus canviants associades ara rapida industrializacion e modernizacion. Eth 1905, eth Japon guanhèc era sua guèrra contra Russia, e eth 1910 aucupèc Corèa, que se convertic era colònia. Pendent es ans 1920 era democracia semblaue auer arraïtzat en Japon, mès era grana depression portèc ath poder as caps militars, soent en tot governar eth nòm der emperaire Hirohito, maugrat mantier eth respècte tradicionau. Eth 1931, Japon aucupèc era Manchoria interiora, en tot crear eth estat mariòta de Manxukuo, que se completèc damb ua dusau invasion eth 1937.
Desvolopament dera guèrra[modificar | modificar la font]
1939: Començament dera guèrra en Euròpa[modificar | modificar la font]
Invasion de Polonha[modificar | modificar la font]
Era guèrra comencèc era maitiada deth 1 de seteme de 1939 quan Alemanha aucupèc Polonha. Aguesta agression ère motivada pera ànsia de Hitler d'obtier eth contraròtle sus era ciutat liura de Danzig e un corredor de tèrra entre aguesta ciutat e Alemanda. Coma desencusa deuant era comunitat internacionau, Hitler utilizèc un incident termierèr fictiu qu'eth madeish auie planejat. Eth dia 3, Gran Bretanha e França declarèren era guèrra en Alemanha mès, exceptades bères escaramusses en era termièra francoalemanda, cap des dus païsi emprenec càpies accion militara contra Alemanha. Ací siguec a on era armada alemanda metec ena practica era Blitzkrieg o (guèrra relampit) que consistie eth rodejar es posicions defensives enemigues e encerclar-es. Mentretant, d'autes tropes contunhauen d'auançar cap ara interiora deth país en tot aucupar es ciutats e es punts estrategics. Es tropes encerclades podien resistir pendent un temps mès, isolades dera rèsta dera armada, tard o d'ora acabauen entà render-se. Era armada alemanda, damb eth supòrt des bombardeigs dera Luftwaffe, superèc facilaments es defenses poloneses e eth 8 de seteme auie ja arribat enes entorns deth caplòc, Varsòvia. Eth dia 17, era armada sovietica aucupèc Polonha dempús der èst, damb era desencusa de protegir era poblacion bielorussa e ucraïnesa dera zòna. Era realitat, era reparticion de Polonha entre Alemanha e era Union Sovietica auie ja estat prèviament acordada eth Pacte Molotov-Ribbentrop d'agost de 1939. Varsòvia queiguec eth 27 de seteme e es darrères tropes poloneses se van arturar de lutar eth 6 d'octobre.
Guèrra de Badinada[modificar | modificar la font]
Dempús dera queiguda de Polonha e pendent tot er iuèrn de 1939-1940, Gran Bretanha, França e es auti païsi aliadi contunhèren era guèrra damb Alemanha mès non s'enregistrèren combats importants ena era tèsta, en eth periòde coneishut coma Guèrra de Badinada.
Batalha der Atlantic[modificar | modificar la font]
Mentretant, ath Atlantic Nòrd, era Kriegsmarine (era armada alemanda) inicièc es operacions contra tot tipe de vaishèths aliadi. Mès que mès eficaçes sigueren es atacs des sosmarins alemands (nomentadi U-Boots). Es operacions navals ar Atlantic, que mès tard s'esteneren tanben ath Mediterrani, durèren enquiara fin dera guèrra, maugrat qu'eth periòde mès intens de combats durèc dempús de mejans de 1940 enquia fins de 1943.
Guèrra d'Iuèrn[modificar | modificar la font]
Eth 30 de noveme de 1939, era Union Sovietica ataquèc Finlàndia damb era intencion d'aucupar-lo. Iniciauments, era armada finesa resistic fòrça ben er embat sovietic mès es russi s'imposèren a còpia d'òmes e març de 1940 es finesos se vederen forçadi a demanar un armistici. Era Union Sovietica obtenguec importantes concessions territoriaus mès era capacitat operativa dera sua armada siguec metuda eth dobte pes dificultats qu'auec entà obtier sonque ua victòria relativa. Açò acabèc de convéncer a Hitler qu'era invasion dera Union Sovietica ère possibla.
1940: Era guèrra s'esten[modificar | modificar la font]
Invasion de Norvègia e Danemarc[modificar | modificar la font]
Eth 9 d'abriu de 1940 era armada alemanda inicièc era invasion de Norvègia e Danemarc. En partida, entà assegurar-se eth subministre de hèr des mines suedeses, deth que Alemanha depenie entath sòn esfòrç de guèrra e qu'ère transportat a trauès deth pòrt norvegian de Narvik. Mès tanben entà empedir ua possibla aucupacion aliada de Norvègia e ath madeish temps evitar eth blocatge des pòrts alemands decretat per Gran Bretanha dempús dera declaracion de guèrra eth seteme passat. Dinamarca non auie càpies valor estrategica mès es pòrts danesi dauen un facil accès as pòrts norvegians e, ath delà, er èster un país vesin calie auer-lo controtlat de quauque biais. Danemarc se rendec quasi immediataments. Eth govèrn danés sabie perfèctaments que non podie hèr arren contra era armada alemanda e volec evitar un vessament inutil de sang. A causa d'aguesta pòca resisténcia, era aucupacion alemanda siguec leugèra comparada damb era d'auti païsi aucupadi. Es institucions daneses poderen conservar grana part dera sua autonomia e se va postposar era deportacion dera poblacion josiva. Aguesta actitud permissiva s'acabèc agost de 1943. Es desbrandes alemandes a Stalingrad e Er Alamein auien provocat creishenti disturbis e manifestacions antialemanyes que, segons es nazis, eth govèrn danés non punic damb era sufisenta duretat. Era aucupacion de Norvègia siguec mès complicada. Es tropes alemandes poderen aucupar es pòrts eth sonque tres dies mès era armada norvegiana se va replegar tàs vals dera interiora deth país, fòrça montanhós, e aquiu se preparèc entà aufrir resisténcia. Ath delà, Gran Bretanha e França envièren bères divisions entà ajudar as norvegians. Mès era situacion des tropes aliades s'anèc en tot tornar cada dia mès critic e eth 28 d'abriu es britaniqui decidiren retirar-se deth sud de Norvègia. Sonque ath nòrd, ath pòrt de Narvik, era guarnició alemanda, isolada dera rèsta dera armada, podec èster derrotada, e eth pòrt aucupat eth 28 de mai. Mès alavetz, era invasion alemanda des Païsi Baishi e Belgica auie cambiat es prioritats defensives de britaniqui e francesi. Eth 8 de junh, dempús de destruïr es installacions portuàries, es tropes aliades sigueren evacuades deth nòrd de Norvègia. Fin finau, eth 10 de junh Norvègia se rendec incondicionalment.
Batalha de França[modificar | modificar la font]
Pòc dempús d'auer acabat era invasion de Polonha, es nazis ja comencèren a preparar er atac contra França. Açò implicaue non solaments aucupar França mès tanben Belgica, Païsi Baishi e Luxemborg qu'èren païsi neutrals. Eth plan consistie eth concentrar eth principau atac alemand contra era region boscosa des Ardenas, entre Belgica e Luxemborg, ua zòna qu'es aliadi considerauen impenetrable entàs tancs e que per açò madeish ère pobrament defenuda. Fin finau, era invasion comencèc eth 10 de mai de 1940. Er atac gessec tau e coma Hitler auie previst. Er auanç des tancs alemands a trauès des Ardenas non siguec descorbit e eth dia 12 es tropes nazis arribèren en arriu Mòsa, ena nautor de Sedan, a on auec lòc ua batalha cruciau. Eth dia 13 es alemands auien ja crotzat er arriu. Seguidament, Auancèren rapidaments a trauès deth nòrd de França er en direccion entath Canau dera Manja, en tot arribar ena còsta eth dia 20. Aguesta manòbre deishèc ua grana part dera armada aliada encerclada laguens de Belgica. Es nazis heren retrocedir es tropes aliades enquia Dunquèrca e es aliadi vederen que serie de besonh ua evacuacion a gran escalèr. Entre eth 26 de mai e eth 3 de junh, 338 226 soldats aliadi sigueren evacuadi dera còsta francesa. Eth 5 de junh, era armada alemanda virèc cap a França; alavetz er auanç alemand ja ère imparable. En tot veir qu'era desbranda de França ère pròplèu e non en tot voler desaprofitar era escasença, era Itàlia de Mussolini declarèc era guèrra en França eth dia 10 de junh. Eth dia 14 es nazis entrèren a París, qu'auie estat declarada ciutat dubèrta. Mentretant, es tancs alemands auançauen, quasi sense oposicion, ath long e ample de França. Eth 22 de junh França e Alemanha signèren un armistici qu'era armada alemanda aucuparie segons eth tot eth nòrd de França e tota era còsta atlantica fins era termièra espanhòla, mès ath sud se mantierie un govèrn collaboracionista francés. Atau, a compdar d'alavetz e enquiath 1944, França auec dus govèrns: un, en tot collaborar damb es nazis, damb caplòc a Vichèi e dirigit peth mariscal Philippe Pétain se nomentèc era "França de Vichèi"; er aute, er eth partit aliat, en tot operar dempús der exili en Gran Bretanha e dirigit peth generau Charles de Gaulle se nomentèc era "França Liura".
Annexions sovietiques[modificar | modificar la font]
A conseqüéncia deth Pacte Molotov-Ribbentrop, junh de 1940 era Union Sovietica aucupèc Estònia, Letònia e Lituània e annexèc es regions romaneses de Bessaràbia e Bucovina deth Nòrd.
Batalha d'Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Dempús dera invasion de França, Hitler pensèc que dilhèu Gran Bretanha se renderie, mès eth prumèr ministre britanic Winston Churchill decidic contunhar de lutar enquiara fin. Donques, es nazis preparèren un plan entara invasion dera isla. Mès entà qué aguest plan auesse probabilitats de succès prumèr se li calie arténher superioritat aeriana sus eth cèu britanic. Atau comencèc era Batalha d'Anglatèrra que non se liurèc en tèrra mès ar aire. Era fasa principau dera batalha auec lòc pendent eth mes d'agost de 1940. Es nazis demorauen arténher era victòria rapidaments e començar era invasion abans de que acabèsse er estiu. Es principaus atacs anauen dirigidi contra es aerodròms dera RAF e contra es estacions de radar. Mès es pilòts britaniqui, a pesar d'èster er inferioritat numèrica, opausèren mès resisténcia dera demorada. Dempús de quauques setmanes e de veir que non s'artenhie un resultat clar, es nazis decidiren cambiar d'estrategia e comencèren a bombardar Londres. Damb açò demorauen atrèir fòrça avions britaniqui e atau poder destruïr-les, mès auec er efècte contrari e dèc un respir ara RAF que podec recuperar-se des pèrtes des darrères setmanes. Fin finau, eth 17 de seteme, Hitler va aplaçar era invasion de Gran Bretanha (era teoria fins er an següent, mès era realitat ja non se tornèc a preparar jamès mès).
Invasion italiana d'Egipte[modificar | modificar la font]
Eth 13 de seteme de 1940, fòrces italianes aucupèren Egipte dempús des sues bases a Libia. Er aquera epòca, Egipte ère colònia britanica e Libia colònia italiana. Es italians aucupèren ua petita region ar oèst deth país e establiren posicions defensives a Sidi Barrani. Eth 9 de deseme, es britaniqui van contraatacar en tot lançar eth Operacion Compass que hec retrocedir as italians enquia Er Agheila (Libia). Pendent era operacion, se capturèren un gran nombre de presoèrs italians.
Invasion italiana de Grècia[modificar | modificar la font]
Eth 28 d'octobre de 1940, Itàlia declarèc era guèrra a Grècia, en tot atacar-la dempús des sues bases en Albania. Mès era armada grèga, non sonque resistic era ofensiva, mès que hec retrocedir as italians e capturèc bères ciutats deth sud d'Albania. Pendent er iuèrn, eth conflicte arribèc en un punt mòrt. Era victòria grèga signifiquèc era prumèra desbranda entà un país der Èish e demostrèc qu'era victòria aliada ère possibla.
1941: Era guèrra ven globau[modificar | modificar la font]
Campanha deth nòrd d'Africa[modificar | modificar la font]
Era desbranda dera armada italiana forcèc Hitler a enviar renfortiments ath nòrd d'Africa per tau d'evitar un escrancament totau des italians. Pendent eth mes de hereuèr de 1941, es prumères unitats deth que mès tà deuant serie coneishut com Afrika Korps, jos eth comandament deth generau Erwin Rommel, arribèren en Libia. Iniciauments, Rommel solament auie ordes de mantier era posicion contra possibles atacs aliadi, mès en tot veir que trobaue pòca resisténcia comencèc ua ofensiva improvisada que hec a retirar as britaniqui enquiara termièra damb Egipte. Dempús de diuèrsi contraatacs falhidi, eth 18 de noveme de 1941 es britaniqui lancèren eth Operacion Crusader que resultèc èster tot un succès e, abans d'acabar er an, se va reconquerir tot eth territòri perdut pendent era primauera passada enquia Eth Agheila.
Campanha des Balcans[modificar | modificar la font]
Abans d'iniciar era invasion dera Union Sovietica, Hitler considerèc qu'ère de vitau importància auer controtlat eth flanc meridionau, en tot méter punt e fin ath conflicte entre Itàlia e Grècia. Pendent er iuèrn de 1940-41, Hitler convencec enes govèrns de Ongria, Romania, Bulgaria e Iogoslavia pr'amor que se junhessen as fòrces der Èish. Totun, eth 27 de març de 1941 un còp d'estat anti-Èish en Iogoslavia obliguèc a cambiar es plans d'invasion de Grècia entà includir-i tanben en Iogoslavia.
Eth 6 d'abriu de 1941, tropes alemandes, italianes e ongreses comencèren era invasion simultanèa d'Iogoslavia e Grècia. Es britaniqui sostengueren en Grècia e quitament envièren tropes en país. Totun, er auanç alemand siguec fòrça rapid e era resisténcia iugoslava escassa. Eth caplòc, Belgrad, queiguec eth dia 12 e era rendicion deth país arribèc eth dia 17. en Grècia, es causes succediren de forma egalaments rapida e ara fin deth mes Grècia ère ja jos contraròtle nazi. Er un prumèr moment, es britaniqui se retirèren a Creta. Totun, deuant era superioritat aeriana dera Luftwaffe, era RAF britanica decidic transportar avions e personau a Egipte, en tot sajar sauvar vides e aparelhs per futures batalhes. Eth 20 de mai es alemands inicièren era invasion de Creta que demorèc totauments aucupada eth dia 1 de junh de 1941. Encara qu'era victòria nazi siguec rapida e contondenta, era campanha des Balcans artenhec retardar cinc setmanes er inici deth Operacion Barbarroja. Un temps important qu'obliguèc as alemands a combàter eth plen iuèrn pendent es punts claus der atac contra era Union Sovietica.
Invasion dera Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Era maitiada deth 22 de junh de 1941 comencèc eth Operacion Barbarroja, era invasion alemanda dera Union Sovietica. Siguec un atac per estonada donques qu'enquiara data, Alemanha e era Union Sovietica èren aliadi segons eth Pacte Molotov-Ribbentrop d'agost de 1939. Era ofensiva ère organizada es tres granes tèstes: un, ath nòrd en direccion entà Leningrad; eth dusau, ath centre en direccion entà Moscòu; e eth tresau, mès ath sud en direccion entara region industriau deth Donets e es camps petrolífers deth Caucàs. Er objectiu de Hitler ère encerclar e derrotar rapidaments ara armada sovietica as planes de Bielorussia e Ucraïna entà dempús aucupar tota era part europèa dera Union Sovietica enquiara linha Arkhangelsk-Orals-Vòlga-Astracan, dempús dera Artic enquiath Mar Caspiana. Damb aguest objectiu, es alemands auien concentrat apròp de 140 divisions qu'includien 3 200 000 d'òmes, 625 000 shivaus, 7100 pèces de artilharia, 3300 tancs e 2770 avions. Es aliadi d'Alemanha: Itàlia, Ongria, Demoraue e Bulgaria tanben aportauen quauques divisions cadun. Eth Armada Roig disposaue de 134 divisions, 2 500 000 d'òmes, 24 000 tancs e 8000 avions. Siguec, sense dobte, era operacion militara mès grana dera istòria.
Es prumères setmanes er auanç alemand siguec rapid e efectiu. Ath nòrd, es estats baltics sigueren aucupadi e eth 8 de seteme comencèc eth sètge de Leningrad, que durarie enquia gèr de 1944. Ath centre, era ofensiva capturèc era totalitat de Bielorussia e arribèc enquia Smolensk, capturada eth 16 de junhsèga. Ath sud, er auanç a trauès de Ucraïna siguec un shinhau mès lent deth demorat. Açò hec que Hitler ordenèsse ua estancada ara ofensiva dera tèsta centrau entà proporcionar ajuda ath deth sud. Era majoritat de generaus alemands non sigueren d'acòrd damb aguesta decision donques que considerauen Moscòu er objectiu prioritari. Fin finau, dempús dera casuda de Kyiiv, eth 19 de seteme, se dèc er orde de contunhar cap a Moscòu (Operacion Tifon). Totun, alavetz, comencèc eth tempèri ara tèsta orientau, es ploges prumères e era nhèu e eth heired dempús van alentir er auanç alemand, qu'ath delà se trobèc ua creishenta resisténcia dera armada sovietica a mesura que s'apropaue en caplòc. Es alemands poderen arribar enquias pòrtes dera ciutat (en solament 30 quilomètres deth Kremlin) mès non ath delà.
Atac a Pearl Harbor[modificar | modificar la font]
Pendent eth maitin deth 7 de deseme de 1941, avions japonesi procedenti de portaavions ataquèren era basa navau nòrd-americana de Pearl Harbor, ena isla Oahu de Hawaii. Es americani sigueren prenudi entièraments per estonada e patiren apròp de 2400 baishes. Ueit cuirassats e d'auti vaishèths mendres sigueren enfonsadi o damajats sevèrament. Totun, es portaavions americani, qu'aqueth dia non èren ath pòrt, es depausi de combustible e es installacions d'apariament de vaishèths escapèren ar atac.
Eth madeish dia 7, Japon (er aqueth temps, Empèri Japonés) declarèc era guèrra as Estats Units e ath Reialme Unit, declaracion que siguec arresponuda londeman madeish per americani, britaniqui e tanben australiani. Eth dia 11 de deseme, Alemanha declarèc era guèrra enes USA, maugrat que segons eth Pactatz Tripartit de 1940 non i ère obligada. A compdar d'alavetz, era guèrra que fins aqueth moment s'auie limitat a Euròpa e a Africa, s'estenec tanben ath Asia e ath Pacific en tot convertir-se er ua vertadèra guèrra mondiau.
Expansion japonesa[modificar | modificar la font]
Eth madeish temps ar atac a Pearl Harbor, es japonesi comencèren era invasion des colònies britaniques de Hong Kong e Malàisia, dera colònia olandesa des Índias Orientaus (que se correspon, apuprètz, damb er actuau Indonesia) e des possessions americanes des Filipines e des isles dera Ocean Pacific com Guam e Wake.
1942: Punt mòrt[modificar | modificar la font]
Campanha deth nòrd d'Africa[modificar | modificar la font]
Dempús d'auer-se agut de retirar coma conseqüéncia dera Operacion Crusader, semblaue que era Afrika Korps auie demorat definitiuaments derrotat, mès cèrti conflictes que debanauen ath Pròplèu Autan auien obligat as britaniqui a retirar tropes deth nòrd d'Africa, mentretant, es fòrces der Èish auien arrecebut naui provedisses dempús de Trípol. Rommel S'encuedèc totara deth cambiament de situacion e eth 21 de gèr de 1942 lancèc era sua dusau ofensiva. Es alemands heren a retrocedir as aliadi enquia Gazala, a on er auanç siguec temporauments arturat, mès dempús dera Batalha de Gazala, qu'es alemands guanhèren, contunhèren d'auançar cap a Egipte, en tot trauessar era termièra enquia èster arturadi, definitiuaments, ara Batalhe de Alam Halfa (1 - 27 de junhsèga). A pesar d'auer pogut parar er auanç alemand, es aliadi se vederen apròp deth desastre e comencèren a enviar tropes, tancs e tota sòrta de provedisses. Tanben se designèc un nau comandant deth 8au armada britanic, eth generau Bernard Montgomery. Arribat en octobre, era superioritat numèrica aliada ja ère en tot esclafar. Entre eth 23 d'octobre e eth 4 de noveme de 1942 debanèc era Batalha deth Alamein qu'auec coma resultat ua complèta e decisiva victòria aliada. Eth pòc que demoraue deth Afrika Korps li calec hugir cap a Libia, perseguit d'apròp pes aliadi.
Eth 8 de noveme comencèc eth Operacion Halha: ua combinacion de fòrces americanes e britaniques va *desembarcar tath Marròc e tà Argeria, er aquera epòca, colònies franceses jos eth Govèrn de Vichèi. Damb açò se demoraue poder atacar as alemands pera rereguarda e acabar rapidaments era campanha ath nòrd d'Africa. A pesar d'un brèu resisténcia iniciau, eth dia 11 eth govèrn coloniau francés s'arribèc ath partit aliat. Era reaccion des alemands siguec aucupar Tunisia, tanben colònia francesa. A fins de noveme, perseguidi dempús de Libia e pressionadi dempús d'Argeria, semblaue qu'era resisténcia alemanda ère prèste de saturar, mès pendent eth mes de deseme es alemands van *contraatacar e artenheren hèr-se fòrts en Tunisia, pendent un temps.
Batalha dera Mar de Coralh[modificar | modificar la font]
Era batalha dera Mar de Coralh (4-8 de mai de 1942) esté era primièra batalha importanta entre eras flòtas estatsunidenca e japonesa dempèi eth bombardament de Pearl Harbor. Se terminé sus un resultat indecís. Es Japonés èran tacticament vencedors après era destruccion deu pòrta-aeronaus USS Lexington. Çaquela, era expansion japonesa ath sud d'Ocean Pacific èra arrestada e era batalha èra donc ua victòria estrategica per es Estatsunidencs.
Era batalha de Midway e er blocatge dera batalha de Guadalcanal[modificar | modificar la font]
Era batalha de Midway se debanè deth 5 ath 7 de junh de 1942 entre es flòtas japonesa e estatsunidenca un mes après er combat indecís dera Mar de Coralh. Er atòl de Midway estó causit car era ocupacion d'aquera posicion menaçava era basa de Pearl Harbor. Er objectiu vertadèr dera flòta japonesa èra d'atirar e de destrusir es pòrta-aeronaus estatsunidencs. Çaquela, er debanament dera batalha estó favorable aths Estatsunidencs que perdón un pòrta-aeronaus còntra quatre aths Japonés. Era consequéncia dera batalha estó donc era destruccion deras fòrças aeronavaus principalas de Japon.
Blocatge dera dusau ofensiva alemanda contra es Sovietics[modificar | modificar la font]
Era dusau ofensiva alemanda contra eths Sovietics comencè a la prima de 1942. Era Wermacht ataquèt era mitat sud deth front en direccion de Caucàs e de Stalingrad e repossè eras ofensivas sovieticas a Karkòv (12-28 de mai) e Voronej (6-15 de julhet). En setembre e octobre, es Alemands ataquèn era region de Stalingrad e intrèn dins era ciutat. En novembre, es Alemands ocupavan era màger part dera vila e èran ath nòrd de Caucàs. Çaquela, era resisténcia sovietica dins Stalingrad empachè era Wermacht de passar Vòlga. Au contra, es soldats alemands èran fòrçats d'atacar de posicions sovieticas ben protetjadas dins eras roïnas de la vila e ben avitalhadas dempèi Vòlga.
1943 : es Aliats prenen l'iniciativa[modificar | modificar la font]
Era capitulacion alemanda de Stalingrad[modificar | modificar la font]
Era conquista aliada d'Africa e era capitulacion de l'Afrika Korps[modificar | modificar la font]
Er desbarcament de Sicília e er cambiament de camp d'Itàlia[modificar | modificar la font]
Era batalha de Korsk[modificar | modificar la font]
Era batalha de Dniepr[modificar | modificar la font]
Era batalha de Tarawa[modificar | modificar la font]
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Referéncies[modificar | modificar la font]
- ↑ França foguèt en guèrra còntra Alemanha de 1939 a 1940 sota lo regime de la Tresena Republica. Après la desfacha de 1940, lo país foguèt devesit entre l'Estat Francés, ò govèrn de Vichy, que collaborèt amb Alemanha e la França Liura que contunièt la guèrra còntra leis Alemands. En 1944, la liberacion de França per leis Aliats entraïnèt la fin dau govèrn de Vichy e la presa dau poder per lei fòrças francesas ostilas ais Alemands.
- ↑ Itàlia acomencèt lo conflicte dins lo camp alemand de 1940 a 1943. Après lo reversament de Benito Mussolini, lo país passèt dins lo camp aliat fins a la fin de la guèrra. Pasmens, dins lei regions encara sota contraròtle alemand, Mussolini formèt un estat italian novèu, dich Republica de Salo, que contunièt lo cambat au sen de l'Axe.
- ↑ Itàlia acomencèt lo conflicte dins lo camp alemand de 1940 a 1943. Après lo reversament de Benito Mussolini, lo país passèt dins lo camp aliat fins a la fin de la guèrra. Pasmens, dins lei regions encara sota contraròtle alemand, Mussolini formèt un estat italian novèu, dich Republica de Salo, que contunièt lo cambat au sen de l'Axe.
- ↑ França foguèt en guèrra còntra Alemanha de 1939 a 1940 sota lo regime de la Tresena Republica. Après la desfacha de 1940, lo país foguèt devesit entre l'Estat Francés, ò govèrn de Vichy, que collaborèt amb Alemanha e la França Liura que contunièt la guèrra còntra leis Alemands. En 1944, la liberacion de França per leis Aliats entraïnèt la fin dau govèrn de Vichy e la presa dau poder per lei fòrças francesas ostilas ais Alemands.
- ↑ Matanle, Ivor. History of World War II, 1939-1945, p. 10. Tiger Books International, 1994. ISBN 1-85501-603-6
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- L'arrelament (Simone Weil, 1942) (revirat al catalan)


c: text/html

text:
05 janvier 2017
Rougié Gensollen
Mi fa peno de parla de Rougié Gensollen coumo se l’èro pas emé nàutrei. De tout biais, dins moun couar, l’es toujour. Rescountrèri Rougié l’a bèn de tèms, dins un tèms que lou mitan prouvençalisto varés supourtavo pas gaire que de jouine mèstre d’escolo e proufessour aguèsson chausi la draio de l’óucitanisme e sa grafìo. E coumo èri un d’aquélei jouine, e bèn en tèsto, èri counsidera un pau coumo lou diable pèr leis ancian de l’AVEP. Annado setanto, annado peniblo, de garrouio e d’oustracisme, un mur de Berlin à de bouan entre... [Lire la suite]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Potz artesian
Un potz artesian es un tipe de potz que l'aiga (o un autre fluid coma lo petròli) i emergís espontanèament: l'aiga sosterranha arriba dirèctament a la superfícia sens cap d'ajuda mecanica (sense una pompa immergida) perque l'aiga a tendéncia a sortir per efusion fins la còta de la linha piezometrica (que plan sovent se tròba jol nivèl de la tèrra).
Los bacins artesians se considèran que son los aquifèrs de pression (amb grand recuèlh d'aiga sosterranha) en general alimentadas per infiltracion d'aiga de pluèja al sossòl.
Qualques bacins artesians[modificar | modificar la font]
- Lo Grand Bacin Artesian d'Austràlia es lo mai grand del monde, a una aiga d'una prigondor mejana de 1500-2000 mètres i a prèp de 6000 poses artesians.
- De Nil, a la zona del desèrt de Libia i a fòrça resorgéncias artesianas que forman una multitud d'oasis.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Al sègle XII los monges de l'Òrdre dels Chartroses excavèron aquel tipe de poses pendent l'Edat Mejana dins la region francesa d'Arras (Artés), que lo nom[1].
Se tròban de poses artesians pus ancians en Siria e Egipte. Dins lo desèrt de Sahara s'utilizan per alimentar los oasis.
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Frances Gies & Joseph Gies, Cathedral, Forge, and Waterwheel subtit. "Technology and Invention in the Middle Ages". Harper Perennial, 1995. ISBN 0-06-016590-1


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 26 de febrer de 2011
Banjo calabassa
Las representacions mes ancianas deus "banjos" jogats peus esclaus afro-americans qu'amuishan un instrument qui s'assemblava fòrça a l'instrument gambian. En anglés, que l'apèran "gourd banjo" (banjo calabassa).
Qu'an reconstrusit ua version "calabassa" deu banjo de cinc còrdas. Las còrdas que son de nilon. Lo banjoista e violonista Adam Hurt que'u consacrè un CD titolat Earth Tones, on tots los troces son de solos de banjo calabassa. Lo son instrument que soa atau:
Segur, que m'agrada lo son deu banjo calabassa d'Adam Hurt. Que m'èi descargat lo son CD a partir d'i-tune. Lo fabricant deu banjo calabassa qui Adam Hurt e tòca qu'ei un especialista apassionat d'aqueth instrument: David G. Hyatt. De visitar, lo sit d'aqueth luthier, tot çò qui voletz saber suu banjo calabassa i ei: fabricants, galeria d'instruments tà cada fabricant - que son plan soent objèctes d'art vertadèrs, jogaires (dab los mp3): de véder e d'escotar!
Lo banjo-calabassa deu regretat Mike Seeger (lo frair de pair de Pete), qui a la caisha hèita d'ua cujassa d'Halloween, non soa pas tan plan, jo que tròbi.
dimecres, 23 de febrer de 2011
En sovier de Don Emeterio Agudo Mantecón
Don Emeterio Agudo Mantecón, mes conegut com el Pulga, qu'èra un vielaire neishut en 1834 a Penagos (Cantàbria), a un vintenat de quilomètres de Santander. Vadut cec pr'amor d'ua infeccion contratada de petiton, que subrevivèva en compausar coplas de las apreciadas qui cantava per las carrèras de Santander. Que's morí en 1909.
Au Pulga, que'u devem ua tiera de cançons ara sovent consideradas com tradicionaus. Que vse'n hèi escotar ua. Que l'avem aquiu interpretada peu grop cantabre Saltabardales, un deus mens preferits dab l'aute grop de formacion mes recenta, LanderaL.
Saltabardales qu'anonciè mantuns còps la soa dissolucion, mès urosament, que tornèn aparéisher tà balhar un concèrt de solidaritat entà Haiti en 2010. LanderaL qu'a représ l'estile de Saltabardales, e pas sonque l'estile puishque los dus grops qu'an membres en comun.
dimarts, 22 de febrer de 2011
Crabejant
dissabte, 19 de febrer de 2011
Lengües e colors de l'arcolan
Tà hèr-vos compréner eth costat arbitrari e, fin finau, pòc important, dera classificacion lingüística, que voi hèr-vos ua analogia. Prengam coma exemple es colors der arcolan de Sant Martin. Encara que l’espèctre des colors der arcolan forme un continuum vertadèr sens cap de frontèra entre se, solem descompausar-lo, de manèra arbitrària, en sèt: vermelh, iranja, auriò, vèrd, blu, indigo e violet. Aguesta manèra de descompausar es colors de l'arcolan ei completaments arbitrària, non a cap arren d’ universau. Per exemple, en cultures asiatiques e amerindianes verd e blu son tradicionauments ua sola e madeisha color. Açò non vòu pas dider qu’aguesta gent non son capables de distinguir eth blu deth vèrd, senon que consideren que son dues varietats d’ua madeisha color. Tà dider blu o vèrd, es vietnamesi empleguen indiferentaments eth madeish mot xanh. Quan vòlen especificar “blu” diden xanh bầu trời (ei a díder : “xanh” coma eth hons deth cèu) e quan s’agis de vèrd, diden xanh lá cây (“xanh” coma es huelhes d’ua planta).
Auti còps es basqui considerauen que blu, vèrd e gris èren ua medisha color qu’aperauen urdin. Ue dia, que hèn era diferéncia entre aguestes tres colors . Arreserven eth mot urdin tà díder blu e an manlhevat es mots castelhans verde (en eusquera berde) e gris tà díder respectivaments vèrd e gris. En cambi, en d'autes cultures, eth mot generau tà diser blu non existís pr'amor que hèn era distincion entre varietats de blu que consideren coma colors distintes. Per exemple, es mongòus distinguissen dues colors blues: цэHxэp (tsen·her) e xex (höh), era prumèra estant mès clara que non era segona.
En linguistica, qu'ei parièr: n’i a que consideren gascon e lengadocian coma dues varietats dera madeisha lengua qu’apèren occitan, d’autes que consideren que gascon e lengadocian son dues lengües diferentes. Alibèrt consideraue que catalan e occitan èra ua madeisha lengua. Coromines classificaue eth parlar de Maurin coma catalan mentre que d’auti lo consideren coma lengadocian...Tot açò qu’ei tant arbitrari coma es sèt colors de l’arcolan. Non i a cap de frontèra linguistica ben neta entre lengadocian e catalan, se passe de l’un a l’aute progressivaments coma, en arcolan, deth roge ar irange e puish der irange ar auriòu. Aquò vau tanben per aragonés per arrepòrt ath catalan, e, probable, per occitan per arrepòrt ara "lengua d’òil".
Aquerò que’m hè diser que çò d’important ei eth parlar mès que non era « lengua », era lengua qu’ei ua construccion der esperit o ua convencion tà simplificar era realitat, coma es suposades sèt colors de l’arcolan, mentre qu’eth parlar ei era realitat.
Qu'eth benasqués sigue classificat coma aragonés, catalan o ne un ne er aute non a gaire d'importància. Çò d'important ei qu'es benasquesi agen era possibilitat d'exprimir-se e de víuer en benasqués.
divendres, 18 de febrer de 2011
Sens govèrn estatau
dimarts, 15 de febrer de 2011
Lo WL-250 n'ei pas mau tanpauc
Òc, lo WL-250 qu'a un bon son, e mes lo WL-250+ (lo de l'imatge) qu'ei hòrt beròi de véder dab la marqueteria deu clavièr. Totun, que pensi que m'estimi mes lo son deus OT.
Comparatz lo son de l'OT...
dab lo deu WL:
Alavetz, de qué'n pensatz?
dilluns, 14 de febrer de 2011
Que saunegi d'un OT-800
E puish jo que patí d' un problèma a la man esquèrra, ua paralisi insidiosa e progressiva devuda a la compression d'un nèrvi au nivèu deu cobde. Ua petita intervencion cirugicau, dus ans a, que permetó d'arrestar la progression de la paralisi e de hèr tornar foncionar lo nèrvi com e cau. Totun, la recuperacion deus muscles de la man qu'ei lenta e non acabada uei lo dia, enqüèra que la man ei a progressar netament. Enguan, lo cirurgian qu'ac tornè har dab l'aute cobde, aqueth còp pro de d'ora entad evitar tota pèrta de foncionalitat, quina que sia, de la man dreta. Que soi mau fotut deus cobdes, jo, qué voletz. Qu'ei genetic, qu'ei atau.
Lo hilh qu'a un bon amic qu'aprengó lo mestièr de luthier en Anglatèrra e que tornè tà Tolosa a pòc. Que'u hidè lo banjo. E adara l'instrument que soa com s'estosse nau.
Doncas, jo que'm soi hiquat a tornar jogar au banjo despuish la debuta de l'an. Dab lo banjo de 5 còrdas, lo jòc de la man esquèrra qu'ei relativament simple, non necessita pas de grans exercicis traumatizaires, n'ei pas com tà la guitarra. Los barrats, per exemple, no'i son pas rigorosament necessaris, que'us podem remplaçar en tot pincejar la còrda baisha suu clavièr dab lo dit poç. Los barrats, jo, que soi vadut incapable de'us hèr, que'm manca lo muscle corresponent pr'amor deu maishant nèrvi.
E adara, que saunegi d'un OT-800. Non, non voi pas parlar d'un telefonet o d'un aparelh high tech. Que voi parlar de l' OT-800, un banjo de 5 còrdas hèit per Gold Tone. Aquera marca floridana que ven instruments de qualitat fabricats en kits en China mès concebuts e juntats en Florida. Los banjos Gold Tone que son coneguts per l'arrepòrt qualitat /prètz qui los autes non pòden pas har. Que son banjos deus bons e pas cars (enfin, tot qu'ei relatiu, e!). E que m'agrada lo son de l'OT-800, que sembla com lo d'autes còps, ben "old-time".
Un exemple d'aire tradicionau american jogat a l'OT-800, en estile clawhammer, per Cathy Fink.
Un aute exemple d'aire totaument diferent: aquiu, ua pòlca finlandesa, jogada en "clawhammer" per Cathy Moore:
Bon, jo qu'èi un Harmony Long-Neck de la debuta de las annadas 70 (e non m'apèri pas Cathy). Lo men banjo, de qualitat d'estudi, que l'avèvi crompat nau en aquesta epòca, adara que vau haut o baish...enter 100 e 150 euros (d'après l'argus deus banjòs de 5 còrdas), mentre qu'un OT-800 nau e vau 900 euros haut o baish. Be me'n calerà estauviar, de dinèrs, entà realizar lo men saunei! Totun, prumèr, que'm calerà retrobar la mea agilitat e lo men repertòri. Que soi a i tribalhar.
Anem, tà'm hèr content, aquiu qu'avetz mes clawhammer dab dus aires aqueste còp "celtics", jogats per Cathy Fink. La qualitat de la video n'ei pas optimum, mès aquò rai. Que poderatz constatar los banjos 5-còrdas n'an pas tots lo medish son. Cathy Fink que'n càmbia entre lo prumèr e lo segond aire e, au segond, qu'ei acompanhada per Marcy Marxer au banjo cello. Lo banjo cello (banjo violoncèle) qu'ei un banjo de 4 còrdas afinat com un violoncèle.
divendres, 11 de febrer de 2011
Lo gascon, lengua reconeguda per l'UNESCO
"the departments of Landes, Gers, and Hautes-Pyrénées, the eastern parts of Pyrénées-Atlantiques, the western parts of Haute-Garonne and Ariège, and the southern and western parts of Gironde, France; the Aran Valley, northwestern Catalonia, Spain; the original ISO code [gsc] for Gascon has been retired on false grounds".
Notaratz l'auvernhàs qu'ei tanben considerat en aqueth document lengua en dangèr d'extincion, localizada en "the departments of Cantal (except Aurillac region), Haute-Loire, and Puy-de-Dôme, and extending to the Gannat region in Allier, the Saint-Bonnet-le-Château region in Loire, and the western border areas in Ardèche; the original ISO code [auv] for Auvergnat has been retired on false grounds".
Bon, ja sabetz çò qui pensi de la sistematica linguistica e deu modèle "piramidau" parlars-dialèctes-lengua , adonc aquò n'ei pas, per jo, tant important. Fin finau çò de mes estranh en aqueth ahèr, per jo, qu'ei l'occitan tot n'ei pas mencionat com ua de las lenguas en dangèr d'extincion. A despart deu gascon e de l'auvernhàs, arren mes de l'occitan non figura dens la lista.
Avetz dit: "l'occitan, patrimòni immateriau de l'umanitat"? Au parèisher, d'aqueth messatge, l'UNESCO n'a retienut que lo mot immateriau.
dijous, 10 de febrer de 2011
Maremne o Maremna?
En la wikipèdia occitana, Maremne qu'ei (mau)grafiat Maremna. Aquesta error vien deu hèit qu'en gascon occidentau maremna e maremne e's pronóncian parièr e que la e finau francesa correspón generaument (mès pas tostemps) a ua a finau en occitan. En catalan, qu'avem quaucòm semblant dab lo par (el) Maresme - lo toponim- e (la) maresma - lo tèrmi de geomorfologia, los dus mots que's pronóncian parièr en catalan orientau (principatin e balear).
Totun los tèxtes d'archius en "latin", que mencionan lo país de Maremne com Maritime (de maritimu-) e non pas jamés Maritima, çò qui ns'indica maremne qu'ei plan lo mot exacte. Adonc qu'ei Maremne, que non Maremna, com, per la comarca catalana, ei Maresme e non Maresma. Lo nom deu parçan qu'ei estat corregit en Maremne en la mapa en gascon de la Gran Gasconha hargada per Halip Lartiga e editada per Per Noste (Halip Lartiga, Gasconha lenga e identitat, Per Noste, 2010).
dimecres, 9 de febrer de 2011
Al senyor Godolí, tolosà
Sonet
Ell que diu qu'Apol·ló a Parnassa presideix
No ha vist Godolí ni no sap el que té:
Apol·ló fuig, se'n va de Parnassa quan oeix
La menor de les taral·letes d'aqueix valent.
Si, amb to doç, bonic o una gran brogida
Ell volgués jugular l'ànsia que l'estén,
Meravellaria tothom ja que la polida
Musa corre, divina, pel tema que contén.
Si en puntejar el llaüt, la mandolina
O be la guitarra, a Apol·ló ell pentina,
En tot és perfecte, tot i essent d'aquest món.
Per això, més sagrat de la colla sagrada,
Ell és llur déu, llur sant, llur diví Apol·ló
De tant que els seus dits i fets a Muses agraden.
Bertran Larada (1617).
Tot i essent natural de Monrejau, on s'hi parla una varietat de gascó molt pròxima a l'aranès, Bertran Larada (1581-1635) escrivia en la koiné que servia com a llengua gascona literària. Pere Godolí (Pèire Godolin) (1580-1649) era un poeta tolosà d'expressió occitana, amic de Larada.
dimarts, 8 de febrer de 2011
A Monsur Godolin, Tolosan
Lo que ditz qu'Apollon en Parnassa presida
N'a pas vist Godolin ni non sap çò que ten:
Apollon hug, se'n va de Parnassa d'ausida
A lo mendre fredon que d'aqueth brave entén.
Se, d'un ton doç, polit o d'ua grana brohida
Eth volha juglejar lo socí que l'estén,
Esmervelha totòm tant sa musa polida
cola devinament suu sujet que contén.
E se, per pincetar sus lo lut o guitarra
O dessús la mandòrra, Apollon eth rembarra;
En tot eth b'ei perhèit, si nat d'aqueste món.
Per atau, tot sagrat de la tropa sagrada,
Eth b'ei lor diu, lor sent, lor devin Apollon
Tant sons dits e sons hèits a las Musas agradan.
Bertran Larada (1617)
diumenge, 6 de febrer de 2011
Aumenatge au gran sonaire breton Yannick Martin e solidaritat de cara a la coneria.
Yannick Martin n'ei pas un simple breton, qu'ei sonaire. Que hè soar los instruments de vent bretons com la bombarda e lo binioù kozh (la petita cornamusa bretona).
Yannick Martin qu'ei un sonaire breton deu bon. Que hè partida deu Bagad Kemper.
Yannick Martin n'ei pas sonque un simple sonaire en demiei d'autes sonaires bretons deus bons: qu'ei estat dus còps campion de Bretanha. Que's guanhè los campionats deus sonaires de Bretanha en 2009 e en 2010 dens la categoria bombarda-binioù bras (dab Daniel Moign au binioù bras, la cornamusa grana d'origina escocesa, e Yannick a la bombarda).
Yannick Martin qu'a un hrair besson qu'ei tanben sonaire e qui's ditz Tangui Josset. Que jogan sovent amassa e ensems qu'an guanhat mes d'un concors dens la categoria bombarda - binioù kozh. La rason qui hè que Yannick e Tangui n'an pas lo medish nom qu'ei pr'amor qu'estón adoptats per familhas bretonas distintas. Los gojats que son originaris de l'America deu Sud. E que son de pèth negra.
La color de la pèth deu campion deus sonaires que'u való comentaris injuriós e despreciatius de part de fanatics qui'us an publicats en la plana web d'ua organizacion bretona nacionalista d'extrèma dreta.
Lo gojat, de 24 ans d'edat, qu'agó de denonciar aquesta hèita racista en comissariat la setmana passada.
Alavetz, aquiu, jo que voi felicitar Yannick Martin peu son art e las recompensas plan merescudas qu'obtienó, e exprimir la mea solidaritat totau dab aqueth musicaire talentuós qui s'ei hicat au servici de la tradicion musicau bretona.
En la video qui segueish, que i vedem los campions Yannick Martin e Daniel Moign:
E en aquesta, que i vedem los hrairs Yannick Martin (binioù kozh) e Tangui Josset (bombarda) acompanhats per l'acordeonista Thomas Moisson e lo bassista Thelo Mel:


text:
Peu Corguinista La rocalha qu'èra en maishant estat e trempat com un guit, pr’amor d’aquera lheiteria d’erba fresca. N’avèva pas sonque la sang qui riulava, deu cap dinc au punhet, tà’u balhar l’escalorida. Arnaut que jasèva au mei d’un silenci d’aunors. Las quaus n’èran pas sonque cuics e cὸp d’ala. Nocientament, qu’empunhava tarròcs tà’s tirar … Legir la seguida de Passejada peus bòscs (II)
Fantasia
« La Haderia be contien d’autas causas, enlà de las hadas e deus èlfes, deus nans, de las broishas, deus tròls, deus gigants e deus dracs : que s’i da las mars, lo sorelh, la lua, le cèu, la tèrra tanben e totas las causas qui s’i tròban : arbos e ausèths, aiga e pièras, pan e vin, e nosatis medish, mortaus, quan èm ganhats per l’encantament. »
— J. R. R. Tolkien, Deu conte de hadas
Episòdi V
Per Theò Bajon Un espés manteu de poussa e de fuòc èra visible au luench. Au moment dei primiers instants, èra impossible de destiar qué qu’aquò siá, de per la poussa de segur, mai tanben a causa de la distància. La sijddà de Sarbà a una posicion privilegiada, que li permes d’aver una subrebela vista … Legir la seguida de Episòdi V
Passejada peus bòscs.
Peu Corguinista «Malaja ! Malaja ! Meilèu la negada que demorar !» Lo front umide per la corruda e los dits sarrats suu meroprat1 lo mèste que sautava peus terrèrs mossalhats. L'aire fresc de l'auba que'u torrolhava las canaveretas. Que bohava dejà a's desarrigar la lenga. Que s'estanquè darrèr un sormprat2, las paumas suus jolhs, … Legir la seguida de Passejada peus bòscs.
Episòdi IV
Per Theò Bajon Òlan envièt d’autres òmes a Kautònà despuèi la darrièra luna, e degun non aviá tornat. A mesura que passava lo temps aguèram una sensacion de paur que creissava en nòsautre. La paur es un sentiment qu’ Òí non nos aviá jamai donat. Mai en aviam aussit parlar, d’aquesta estranha sensacion que vos … Legir la seguida de Episòdi IV
Episòdi III
Per Theò Bajon Fai mai d’una luna que mon fraire Andòr a pres l’endrechiera de Kautònà. Òlan l’a mandat ailà, afin de conóisser precisament la data de l'Assèt que vèn, e qu’auriá ja degut aver luòc dempuèi doas lunas, mai ges de messatgier venguèt que nos auriá anonciat l’Assèt d’ivern. Andòr es ara un òme. … Legir la seguida de Episòdi III
Episòdi II
Per Theò Bajon Me dison Níls, siáu nascut a Sarbà, una dei pus pichòtei sijddàs de tot lo Sápmi. I vivèm confortablament, dins de grandei sostas ont cada familha troba son refugi e cada èstre son ostau. Maugrat lo fach que lo Sápmi tot es nòstra ostau, nòstra tèrra, siam regropats en sijddàs, caduna bailejada … Legir la seguida de Episòdi II
Episòdi I
Per Theò Bajon Es una causa unica per nòstrei tèrras e l’i siam acostumats despuei totjorn, mai, sabètz, l'òm nos conta sovent lei diferéncias luènchas. Aquela causa unica, que n’es pas vertadierament una, nos fai sentir sa preséncia en de miliers de pichòts alens, de paraulas brutalas, e de còps doças tanben. A ges de … Legir la seguida de Episòdi I


text:
25/04/2018
Los gemaires de Medòc au museu de Vendais- Montalivet
Quò es sovent que me dise que podem trobar l'occitan onte l'esperam pas mai, quò es entau que en passar quauques jorns rasis « la mar granda », l'ocean, ai descubert un pitit museu que vòle vos parlar, a Vendais-Montalivet. Queu museu es plan ben fach, en doas partidas, la prumiera, animada emb de las projeccions mai daus paneus, vos fai viure l'evolucion de la còsta atlantica d'un biais geologic, arqueologic e istoric. La segonda partida es consacrada aus mestiers de gemaire o rosinier. Fuguet creat mercés l'associacion "Los tradinaires" de Vendais que an amassat daus utils e colectat tot un fum de monde que trabalhavan dins quela activitat, jusc' a sa fin dins las annadas 1990. Regina Ardilley , la presidenta, vos ne'n fara la vesita en gascon de Medòc, si l'i damandatz.
L'istòria dau gematge
Daus braves paneus bilingües van vos explicar que los prumiers plantadis de pinhiers se fagueren plan avant lo segle XIX e Bremontier Chamberet e la lei de 1853 per forçar lo monde a semnar los pinhiers maritimes. Quò comencet jos Lois XIV vers 1727, que lo monde comenceren de plantar sur « los terraus » o los « piqueirs » ( les dunes, grandes ou petites) per fixar lo sable. Au segle XIX, jos Napoleon III, nasquet lo grand project Solferino, semenadis de pins dins las landas que montet pauc per pauc dins lo ranvers de Vendais en Medòc. Quò se faguet pas sens problema, i avia sur plaça daus pastres e lors ovelhas, las comunas eran forçadas de zo far si que non, perdian lor terra e l'Estat zo fasia a lor plaça. Entau los pastres vengueren paisans, buschairons, sejaires e gemaires o rosiniers ( segon qu' eran sindicats o pas), que trabalhavan coma meitadiers. Avian un territori de 6500 pinhiers a trabalhar en feurier e setembre. Quò duret entau jusc'a la fin dau segle XX, e se chabet per causa de concurença de l'Espanha, dau Portugal, de China ...coma sovent.
Lo trabalh e los utils dau gemaire
Quand lo pinhier avia 25 ans, los gemaires començavan de talhar la rusca sur 70 cm emb son hapchòt per ne'n far surtir 1,5 l per an de la famosa rosina. Montavan, jusc'a 3,5 m e fasian lo torn complet de l'aubre, qu'era « gemat a mòrt » e que falia laidonc copar. La rosina era colectada dins daus pitits pòts de terra, per esser transportada a la distilaria per fin de n'en far de la terebentina e la colòfana. Vesem tots los utils emb los noms en francés mai en occitan : la plaça-vira, lo malhòt, l'escocita sur ròda... Un brave pitit film fai parlar en francés los darriers gemaires, i a tanben de las bravas fotòs, daus poemas en francés,en occitan. Mas lo mai interessant son totas las explicacions balhadas per nòstra guida que ne'n sap totplen qui-dessur. Un vertadier trabalh de colectatge de pas mancar entre doas permenadas sur la plaja. « Jos los pavats, la plaja », benleu, mas jos los pinhiers, l'occitan daus gemaires.
Denis Gilabert.
Musée "La grange du Patrimoine" de Vendays-Montalivet, exposition permanente "Le gemmage dans le Médoc/ Lo gematge en Medòc", visite les vendredis après midi à partir de 14 h ou sur rendez-vous au 0556733202.
Photo: Régine Ardilley présidente des Tradinaires fait en occitan ou en français la visite de l'exposition permanente sur le gemmage à Vendays-Montalivet.
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que los convidat l'emission dau diumenc 29 d'abriu 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd seran lo grope Mauresca per lor noveu CD « Big Sur » mai la residença e lo concert que van far a Nontronh dins l'encastre de l'eveniment Paratge 2018.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
20:59 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Cronica de toponimia, per Joan-Claudi Dugros
À Tridadery est un lieu-dit relevé sur le cadastre ancien de Lanquais, il semble aujourd’hui disparu. Ce mot occitan tridadèri signifie « la terre rompue », avec comme deuxième élément un suffixe assez rare et semi-savant –èri, que l’on retrouve dans les mots tempèri « intempérie », trebolèri, « trouble, accident », tarabastèri, « vacarme ».
Joan-Claudi Dugros
Dédicace occitane à l'Espace Culturel Leclerc de Sarlat
Samedi 28 avril le matin à partir de 10 h 30 et l'après midi à partir de 14 h 30, Brigitte Miremont-Orazio et Jean-Louis Orazio feront une dédicace de leurs livres à l'Espace Culturel Leclerc de Sarlat.
Brigitte y présentera notamment " Peire Miremont, escrivan oblidat del Perigòrd negre" et Jean-Louis "Orquidèias salvatjas de Perigòrd", ouvrage de référence sur les orchidées.
21/04/2018
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que lo convidat l'emission dau diumenc 22 d'abriu 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Jean-Brice Vietri dau grope "Castanhas e Vin Novèl " per parlar de lor noveu CD "Le bain turc".
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
11:24 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 3 de març de 2009
dialèctes e lenguas
Enter dialècte e lengua, i a diferéncias? De consideracion, òc; de natura, pas briga. Cada dialècte que's pòt constituir coma lengua d'ua comunitat s'ac vòlen, e a partir de dus dialèctes, se pòt hèr tres lenguas (o mes), dont ua (o mes) de composicion.
Un dialècte pòt èster ua lengua e vice-versa. Per exemple, lo francés qu'ei au còp lo dialècte de lengua d'oil pròpi d'Isla de França, e qu'ei la lengua estatau impausada peus reis de França qui parlavan aqueth dialècte e qu'ei ara ua lengua internacionau. Lo gallò qu'ei un aute dialècte de lengua d'oil (que non deu francés) e qu'ei tanben ua lengua. Aquera lengua qu'ei estada reconeguda pròpia de Bretanha peu conselh regionau de Bretanha en 2004. Se los Bretons vòlen lo gallò coma lengua nacionau, dab lo breton, aquò qu'ei plan un dret elementari. N'i pas cap de rason de denegar au gallò l'estatut de lengua. Lo gallò qu'ei tan vielh coma lo francés, e francés e gallò non son pas un dialècte l'un de l'aute, enqüèra que los dus sian dialèctes o varietats de lengua d'oil.
Lo luxemborgués que hè partida deu grop francic (Fränkisch) de dialèctes alemands, la norma escriuta deu parlars francics qu'ei generaument l'alemand. En França, lo francic qu'ei indigèn au nòrd de l'Alsàcia (ja a Wissenburg e enlà cap au nòrd) e en Mosèla, mès tradicionaument, lo veïcle de l'escrit deus locutors de francic qu'ei l'alemand estandard (neerlandés a despart). Lo gran ducat deu Luxemborg que decidí, quauque temps a, de normativizar lo luxemborgués, en tot basà's sus parlars francics deu Gran Ducat. Lo luxemborgués qu'ei vadut la lengua nacionau de Luxemborg. Que i ei co-oficiau dab l'alemand e lo francés. Mès atencion: lo luxemborgués d'abans e d'après la normativizacion n'a pas cambiat de natura, n'ei pas l'evolucion deu luxemborgués qu'a hèit qu'ei vadut ua lengua, qu'ei simplament l'evolucion de la consideracion o de la percepcion que n'an avut los Luxemborgués.
Lo neerlandés que hè partida deu grop francic de parlars, coma lo luxemborgués, e qu'ei la lengua nacionau deus País-Baish e de Flandras. Lo luxemborgués non ei cap neerlandés, l'un n'ei pas un dialècte de l'aute, mès que son plan duas varietats francicas.
E l'alsacian? Los parlars alsacians, levats los mes septentrionaus, son deu grop alemanic qu'agropa parlars d' Alemanha, Soïssa, Austria e Liechtenstein dens un continuum territoriau. Durant la darrèra guerra, tà saber se un presoèr de guerra alemand èra alsacian o pas, pr'amor que mantuns presoèrs alemands d'expression alemanica e sajavan de's hèr passar per alsacian tà poder èster alargat de tira, que li amuishavan un paraploja e que li demandavan: woss esch diss? (De qué's aquò?). Se lo tipe arresponèva en alemanic: s'esch a barabli (deu francés parapluie), èra alsacian, s'arresponèva: s'esch a regenschirm (de l'alemand regenschirm, adoptat peus parlars alemanics d'Alemania), ac èra pas. Non calèva pas emplegar lo mau mot!
Que l'alemanic (Alemannisch, de non pas con·hóner dab l'alemand oficiau qui non n'ei pas, d'alemanic) e lo francic sian dialèctes de l'alemand e non pas lenguas distinctas n'ei pas tan clar, pr'amor qu'un Berlinés de soca non pòt pas compréner (o hèra malaisidament e incompletament) l'alemanic e lo francic parlats. Per aquesta rason, quauques linguistas que classifican alemanic e francic coma lenguas distinctas de l'alemand. Las diferéncias entre l'alemanic o lo francic e l'alemand son incomparablament mes granas que las qui separan lo catalan deu lengadocian e deu quite gascon. Tradicionaument, los locutors de l'alemanic e deu francic consideran o consideravan los sons parlars coma dialèctes de l'alemand e tà l'escríver qu'emplegavan sonque l'alemand estandard. Aquò dit, aquò n'ei pas un argument sufisent tà considerar que l'alemanic e lo francic sian dialèctes de l'alemand . Qu'avem l'exemple deus locutors arpitans (franco-provençaus) de la vath d'Aòsta (Itàlia) e de la Soïssa romanda. Non escriven (o n'escrivèvan) pas tanpauc l'arpitan, que consideran o consideravan los sons parlars coma variantas dialectaus de la lengua francesa. La norma escrita deus Arpitans de la Vath d'Aòsta e de la Soïssa Romanda qu'ei lo francés. La lengua francesa i ei enqüèra oficiau a la Vath d'Aòsta com en Soïssa. Aquò non hè pas de l'arpitan un dialècte deu francés, plan segur. L'arpitan n'ei quitament pas de lengua d'oil.
Que l'alemanic sia un dialècte de l'alemand o pas, lo hèit ei que vedem aparéisher ua lengua alemanica qu'ei a se normativizar. Léger la wikipedia en alemanic qu'ei interessant. N' ei pas impossible que l'alemanic posca vàder lengua nacionau en Soïssa un dia, pr'amor que tots los parlars "alemands" de Soïssa i son en realitat alemanics. En jornaus soïs alemands que s'i pòden léger de mes en mes sovent d'articles redigits en alemanic en lòc de l'alemand, çò qu'èra impensable i a quauquas decadas. L'alemanic i ei ben present a la television en Soïssa alemanica, e, enquèra que la lengua alemanda e non l'alemanic i sia la lengua de l'escòla, l'alemanic demòra enqüèra la lengua o lo dialècte de la vita-vitanta e de tot dia.
Lo yiddish, o judeo-alemand, qu'ei tanben un auta varietat de l'alemand (en yiddish: yidish daitsh o sia alemand judiu per oposicion a folk daitsh: alemand deus "gentils" ). Ueitanta per cent deu vocabulari deu yiddish ei d'origina alemanda, la resta qu'ei sustot d'ebrèu (10 %) e la resta de manlhevats divèrs, sustot eslaves. Lo yiddish estandard parlat o transcrit en caractèrs latins non pausa pas tròp de problèmas de comprehension tau nòste Berlinés, lhevats los mots non-alemands, contrariament a l'alemanic e au francic. Lo judeo-espanhòl que deriva de l'espanhòl, qu'ei la lengua deus descendents deus judius expulsats d'Espanha en 1492. En judeo-espanhòl, la lengua se ditz djidio-espanyol, djidio, djudezmo o espanyol muestro, qu'ei a díser, judiu, espanhòl judiu, judaïsme o lo nòste espanhòl per oposicion a "el espanyol vedradero" , l'espanhòl vertadèr. Las duas formas d'espanhòl son mutuaument pro comprehensiblas. Aquò n'empacha pas lo yiddish e lo judeo-espanhòl d'èster duas lenguas independentas de l'alemand e de l'espanhòl.
Tot aquò tà demostrar que la nocion diferenciadora dialèctes/ lengua qu'ei un concèpte de classificadors de parlars, de sistematicians, mès qu'ei ua nocion hèra teorica. En realitat, no's passa pas atau. Mantuas lenguas distinctas que son en realitat varietats dialectaus de la medeisha lengua, e mantuns "dialèctes" d'ua lengua oficiau ne'n son pas d'un punt de vista de sistematician lingüistic.
B'ei clar que l'aranés ei la lengua pròpia e nacionau d'Aran. Aquiu que trobam un parallèle evident entre luxemborgués e aranés. Lo luxemborgués n'ei pas un francic generau o francic de composicion basat sus parlars exteriors deu Gran Ducat, qu'ei basat sonque sus parlars deu Luxemborg. L'aranès n'ei pas un gascon generau o de composicion, qu'ei lo gascon de la Vath d'Aran, basat sus la manièra, o manèra com disen acerà dab tota la rason, qu'an los Aranesis de parlar gascon. L'aranés que i ei lengua oficiau, e parlar de lengua aranesa qu'ei tan legitim com parlar de lengua luxemborguesa. Rai per l'unitat gascona, rai per l'unitat occitana, mès qu'ei atau en realitat. Aquò n'empacha pas que la lengua aranesa sia un dialècte gascon (que non pas deu gascon) o un parlar occitan. L'aranés qu'ei un dialècte de gascon (e non pas deu gascon) coma lo gat ei ua varietat de felin (e non pas deu felin) o l'angòra ei ua varietat de gat (e non pas deu gat). Mès l'aranés qu'ei sustot ua lengua, unica lengua occitana oficiau.
4 comentaris:
- merike ha dit...
-
No entenc el teu Regensturm. Temporal o paraigua? YouTube - Max Raabe Live - Unter einem Regenschirm am Abend
- 3 de març de 2009 a les 10:49
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Qu'as rason, plan segur, Merike. Qu'èi corregit aqueth lapsus linguae.
- 3 de març de 2009 a les 15:46
- Dídac López ha dit...
-
Els anglesos del Set-cents deien que la diferència entre una llengua i un dialecte és que la primera té canons i vaixells. Però crec que definitivament avui dia la diferència és que una llengua té parlants que la tenen assumida en tots els usos i que li tenen una estima (freqüentment inconscient, però estima). Honestament crec que si mai no hagués sorgit entre el poble romànic la idea de "llengües diferents" sinó que s'hagués servat la idea de "continuïtat dialectal" ens hauria anat millor ara per competir amb l'anglès, l'àrab o el xinès.
- 3 de març de 2009 a les 20:57
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Dídac, en realitat la version originau de la toa citacion es en yiddish, d'un auditor anonime d'ua conferéncia de Max Weinreich, citat per Max Weinreich medeish:
אַ שפּראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמיי און פֿלאָט (a shprakh iz a dialekt mit an armey un flot) una llengua és un dialecte amb una armada i navili.
Max Weinrech (1893-1969), lingüista e pare de la normativització de la llengua jidisch, va establir un estàndard jidisch sintetic (1934) per composició a partir de dues varietats naturals de jidisch.
- 5 de març de 2009 a les 6:53


text:
Taegwondo
Lo taegwondo (hangeul: 태권도; hanja:跆拳道) [1] (transcripcion anciana: taekwondo, t'aekwŏndo) es un art marcial d'origina coreana, pro similar al karate japonés. Se basa sus l'utilizacion de las mans e dels pès per atacar o se defendre d'un adversari. Lo taegwondo es un espòrt nacional en Corèa del Sud , kyeorugi, e un eveniment esportiu als Jòcs Olimpics. En corean, lo mot ven a l'origina de l'alfabet hanja tae (跆) significa tustar amb lo pè; gwon (拳) tustar amb lo punh; e do (道) significa camin o via. taegwondo es doncas sovent traduit per "camin del pè e del punh".
Lo taegwondo s'apièja sus una longa tradicion d'arts marcialas coreanas, mas exixtís dins sa forma actuala sonque dempuèi 50 ans. Uèi lo jorn s'es transformat en un espòrt fòrça tendut. Als Jòcs Olimpics de Barcelona 92 se transformèt en espòrt olimpic d'exibicion e actualament es arribat d'èsser espòrt olimpic de competicion.
Un dels exercicis mai importants es la realizacion de pumses (katas dins terminologia de karate). Los pumses son de seqüéncias de movemients de defensa e ataca que simulan un combat imaginari amb divèrses adversaris, e son relacionats directament amb los diferents gras de cinturons. Se memorizan e se repitisson amb objècte d'aumentar l'equilibri, l'elasticitat, la rapiditat e lo mestritge dels diferents movements.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Federacion Catalana de taegwondo
- American Taekwondo Association (ATA)
- Federacion chilena de taegwondo (WTF)
- Federacion canària de taegwondo
- taegwondo TKD
- Asoc. Escòla Mendocina de taegwondo, Argentina (WTF)
- (fr) WebTKD : Taekwondo - le portail francophone
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la transcripcion oficiala del corean en alfabet latin, en vigor en Corèa del Sud.


text:
13,5 x 18
47.00 €
Franco de port
A tots n°213, 13,5 x 18 cm, 204 p., 15 €
Per Sèrgi Viaule, aquel roman es a l’encòp un omenatge e una escomesa. Explica perqué : « Es un omenatge a Enric Molin. Li soi devent de mas primièras jòias de lector. D’efièch, los primièrs romans en lenga nòstra que legiguèri a la debuta de las annadas 1970, son estats los de l’autor roergat, e sonque los seus. A l’epòca èran los sols de disponibles. Me congostèri de Grela d’abrial, E la barta floriguèt, Rambalhs de bòria, e maites encara. Son los que me marquèron e que de temps m’acompanhèron. Aquò’s Enric Molin que me dobriguèt la pòrta que dona sus la literatura occitana. Aquò’s el que m’alandèt las fenèstras que badan sus l’univèrs literari occitan. Tot segur, es el que me convidèt a la lectura e a l’escritura ».
Amb aqueste Atal fasèm Sèrgi Viaule a volgut escriure un roman « a la Molin ». A tengut a servar la meteissa temporalitat, lo meteis mitan e la meteissa problematica de la misèria morala e materiala. Sèrgi Viaule es un autor inclassificable.
L’auteur nous propose de revisiter les romans « paysans » avec un brin de nostalgie.
Jòrdi Peladan, A planta cotelet
A tots n°214, 13,5 x 18 cm, 232 p., 15 €
D’un còp la polida detectiva s’avisèt d’un cambiament dins lo biais de son companhon. Lo bruch del mastegar golibaud s’èra calat subte. Lo pelhandràs demorava tancat coma en extasi, los uèlhs sens expression negats dins la contemplacion d’un asuèlh fosc. Solet se devinhava al dintre de la boca entredobèrta en fina lisqueta lo lent vai-e-ven de la lenga que cordurava lepeta d’una gauta a l’autra. Al cap d’un temps s’ausiguèt o puslèu se legiguèt sus las pòtas dins un bof tèune : « Moton ! ».
Un nouveau roman policier pour Jòrdi Peladan qui refait vivre quelques uns de ses personnages de Treparàs pas mon semenat.
Marc Hòmal, Puta ! Que la vida es polida...
A tots n°215, 13,5 x 18 cm, 152 p., 15 €
7 istòrias d’endacòm mai, 7 univèrs diferents per las novèlas titoladas : Tòni lo vielh, L’òme lo mai astruc del monde, Projècte Fai Lum, Lo Pargue Musèu de l’Omni Consorciòm, Guèrristan, La lucha darrièra e Ultimes Secrets.
Ce recueil de nouvelles de science-fiction d’un nouvel auteur (1er ouvrage publié) renouvelle la littérature occitane contemporaine.
Romieg Jumèu, Lo vitage alambicant dau professor Gròsdenas
A tots n°216, 13,5 x 18 cm, 60 p., 12 €
Lo jutge Babós que la conducha de l’interrogatòri inquieta se bèu un grand veire de limonada. Aproficha de la passadeta per faire un promier ponch. A dire lo verai, l’afaire li agrada de mens en mens. A l’evidéncia Grosdenàs es pas un criminau ordinàri, encara mens un terrorista ! Lo rapòrt de l’oficier de polícia s’avera fòrça exagerat. Se seguissi sei conclusions lo procès mancarà pas de faire lei gros titres de la pressa, de susqcitar de peticions e perquè pas
d’interpellacions a l’Assemblada nacionala ! Malur que lo petachós de Procuraire ague cregut necite de cridar au trebolitge, a l’associacion de maufatans e d’amodar la maquina judiciària .
Romieg Jumèu s’essaie de nouveau à l’art du contre-pied littéraire avec ce « raconte ». À découvrir !
Militant occitanista, se’s engatjat alprèp de l’IEO, la MARPOC, l’Universitat Occitana d’Estiu e las Calandretas.


text: Era eternitat se base dilhèu en rebrembe que passe de generacion en generacion. Ei era esperança que demore quan era mòrt, impacienta, ja non demore. Aguesta, era mòrt, arribe tostemp lèu. Massa lèu. José Maria Castellà a mòrt massa joen, ara que tot just començaue ua naua vida ena sua estimada Val d’Aran e en compromís public damb era, coma conselhèr generau e còsso der ajuntament de Bossòst. Òme prudent, tranquil e brave, plan entendut en món der audiovisuau e tanben des telecomunicacions. N’ère eth sòn mestièr. Quan la’c demanauem, tostemp auie a punt un exemple plastic, ua comparança illustrativa entà compréner ce qué explicaue. “Açò ei coma…”, solie començar. E tanplan que foncionaue eth sòn metòde, atenuda era nòsta inexpertesa en món des chips, era causa digitau e toti aqueri invents qu’as òmes de letres se mos escapen der entendiment. Politic revelacion a compdar d’un miting memorable en cine de Bossòst, compdaue damb ua capacitat d’iniciativa de viatges susprenenta. Coma se sòl díder, auie vision dera jogada. De hèt, signe d’aguesta intelligéncia n’ère era fina ironia, que toti es que l’an coneishut rebremben damb un arridolet de malenconia, e dilhèu aqueth bon víuer des òmes en patz damb eri madeishi, de chapèu en cap, diari dejós deth braç e es mans caperades ena pòcha de fosc abric. Aguesta ei des darrères imatges que d’eth rebrembam. Ara sonque demore era esperança deth rebrembe, aquera eternitat seculara, perque, ac sentencièc dejà Epicur, “toti se’n van d’aguesta vida coma se l’acabèssen de començar alavetz”. José Maria, talament.


text:
Eth dia ei embromat, fosc, e era nhèu torne a campar ena Val e a caperar un paisatge dejà nheuat. Eth respire es darrères alendades de vida. Eth, que parlaue fòrça, e fòrça viatges damb mots dirèctes e irreverents. Mès, per mor dera sua bondat, non perdie eth bon umor n’enes moments mès critics dera sua salut precària, segontes era pòga coneishença que n’è podut aquerir. Era experiéncia dera mòrt mos retròbe soent damb eth vesin, er amic, eth parent, eth pair o era mair o, mès fotut encara, er hilh o era hilha que partís. De viatges agonicament damb aquera malautia maudita. Ei era mòrt era companha mès intima qu’auem, inexorabla e invisibla, tan presenta tostemp. Era meditacion dera mòrt merquèc era òbra literària de Salvador Espriu, com rebremben aguesti dies damb motiu deth sòn centenari. Mès, qué non dèishe mercar? Era indique eth limit de cadun e atau era plenitud d’ua vida. Èster ei morir. E era realitat ei possibilitat complida, com diderie Kierkegaard. Damb rason escriuie Rosenzweig, filosòf juèu, que “pera mòrt, pera pòur ara mòrt comence eth coneishement deth Tot”. Atau encète eth sòn libre principau, Era estèla dera redempcion. Higie: “tot aquerò qu’ei mortau viu ena angoisha dera mòrt”, ara demora d’aqueth “viatge de cap aquerò qu’ei escur”. Mès er òme òc que vò demorar, e açò vò díder víuer! Víuer dilhèu ener abisme. Era mòrt deven alavetz eth “prumèr principi”, dilhèu der arren. Aciu, ath costat, s’i tròbe. Ei com era ahlama qu’enlumène entre era broma d’aguesta net ua e universau e sagère eth cercle dera nòsta solitud existenciau, perque non i a arren mès vertadèr qu’era solitud, era mòrt e eth desarraïtzament deth món. Mo’n vam, acabam, èm, e, ara fin, ac hèm soleti.
(DIARI SEGRE, 26 de gèr de 2013)


text:
23 septembre 2014
Après la decision de Ràdio País d’arrestar de difusà’s en linha, qu’ei la soa collèga tolosana qui barra la soa emission numerica.
« Qu’avem hèra parlat dab los nostes collègas gascons, e que ns’an ganhats au lor punt de vista. La difusion per internet n’ei pas ua bona causa tà l’espandiment de la lenga e de la cultura nostas. Dab ua ràdio numerica, l’occitan que riscaré d’estar entenut per monde qui ne son pas deu parçan o, péger, per monde qui ne son pas locutors ! », çò explica lo president de Ràdio Occitània.
(suite…)
17 septembre 2014
Los navèths dirigents de la ràdio gascona qu’an decidit de tiéner compte de las nombrosas criticas . Atau, qu’aligaràn modernitat e tradicion dens ua navèra emission… de telerealitat.
Las decisions de la navèra direccion de Ràdio País, especiaument la d’arrestar l’emission Good Morning Occitània, que son estadas contestadas dens tota l’Occitania. Los gavidaires qu’an decidit de ne tiéner compte, e qu’anoncièn gèr la lor decision d’aviar ua navèra emission tà har ua ràdio mei adaptada au public de uei lo dia. « Ne volem pas completament abandonar la tradicion, per’mor la nosta mission qu’ei purmèr la transmission. Mes qu’èm d’acòrdi que cau drin de modernitat, taus joens per exemple ».
(suite…)


text:
Eth Conselh Generau e er Ajuntament de Naut Aran compartissen eth besonh de plaçar-i un parc de Pompièrs
D’un aute costat, eth govèrn deth Conselh Generau desire era maxima celeritat entà elaborar eth Plan Director urbanistic deth municipi entà auançar un pas mès enes critèris de planejament que meteren en plaça es Normes Subsidiràries. “Naut Aran a de replantejar eth modèl de creishement pr’amor qu’eth solèr ei lèu esgotat damb er objectiu de bastir un modèl intelligent, que non se base sonque ena construccion de dusaus residéncies”, atau coma a declarat eth Sindic. Dempús dera aportacion de 60.000 èuros, eth govèrn aranés a prenut eth compromés de collaborar entà un plan de gestion museistic entath Musèu dera Nhèu plaçat en Unha.


text:
Tolosa se cerca lo seu bilingüisme, encara, encara e encara !
E çaquelà i a unes exemple dins la vila de Tolosa que mòstran l'exemplaritat :
Es un entrepresa basca !
Cal notar qu'en Euskadi, que los "fòr e costuma" occitans i son aplicats dempuèi la fin del Franquisme, la lei per la lenga basca ajuda las entrepresas a melhor comprendre l'interès del bilingüisme, mas tanben a la seguida una fòrta demanda politica ajuda l'economia a emplegar la lenga basca (politica lingüistica).
S'espèra a Tolosa una reala presa de consciéncia politica per l'occitan, non pas l'occitan sonque coma element cultural, compassional, mas occitan coma element d'identitat economica per la vila mondina, dinamica lingüistica e economica.
Vertat que lo libreton (fòto junta) es utile, mas pas brica sufisent per desvolopar una politica per la lenga occitana. Aquel libreton es distribuat dins los servicis tolzans, mas jamai un foncionari de la comuna anirà lo distribuar dins los comèrcis de la vila, car digun o pensa aital dins lo sistèma politic tolzan ; es encara un libreton assumit per una minoritat de letrats e de ciutadans que fan la demarcha d'anar dins los luòcs culturals de la vila.
ÒR LA LENGA OCCITANA DÈU ÈSTRE DE TOTES/AS !
Donc s'espèra un emplec dinamic de la lenga occitana, e dedins las publicacions de la comuna, non pas per far plaser al sistèma associatiu, mas per emplegar la lenga dignament.
La lenga occitana dèu èstre de totes/as, coma per OGI BERRI que avenguda de Narbona a Tolosa (!) dona la lenga basca per totes/as, quasiment en faàcia una universitat qu'emplega pas l'occitan. E lo minjar distribuat es etic per la biologia de la vila de Tolosa, amai !
Podèm notar que lo personal politic tolzan a encara paur de distribuar la lenga occitana a l'exterior de la vila, dins totas las universitats, e que la lenga basca d'OGI BERRI sembla pas far paur als consomators tolzans ; donc la lenga basca s'exporta ! Lo mercat dels Bascos passa per la vila occitana de Tolosa, sense emplegar l'occitan, çaquelà ; mas qui gausarà lor demandar, quand las entrepresas tolzanas o lo politic o fan pas !


text:
Joan Eygun que ns’entertien de l’actualitat de las Edicions Letras d’òc e de las de Camins Nom claus : Ives RoquetaA cada jorn son mieg lum L’ordinari del monde II, Mirelha BrasAfogassets e trufariás, Joan Pèire LacombaLa Pèrla arrevirada de John Steinbeck ; mots claus : Prèmi de traduccion Pèir de Garròs.
Joan Eygun qu’ei l’editor dab Jorn o las edicions deu Roèrgue per exemple d’Adelina Yzac, que sòrt de har paréisher en 2014 l’extraordinària Drolleta de la Luna. Que’vs convidam a un encontre deu verdigòu gaujós dab l’autora d’ua escritura de la paraula.
« Lisa la mainada de las lobas qu’endura lo Xeroderma pigmentosum. Tarrible mau enclaustrador. La mameta, arrèr mairbona a l’encòp fragila e tota poderosa, que trespassa l’ordi familiau e sociau per un sauvar de la drolleta en país Samí on pòden las duas far lo poton a la nèu suu capèl de la tèrraen un país d’i víver la nueitpuish a que Lisa non pòt sofrir los ultravriulets deu dia de son país de vits e que Loïsa que patí bèth temps i a un embarrament autant simbolic com fisic.
N’ei pas tant l’istòria d’un viatge que la d’un exili creator de vita que conta la Drolleta de la Luna, rendut possible per l’amor.”
Adelina Yzac qu’escriu trenat sovent (un tren per tu tota sola en òc / que da le jardin de jeanne en francés)La drolleta de la Luna (Letras d’Òc 87p. dab un lexic 12 euros) qu’ei entertrenat dab Nuèch Blanca en francés (Chèvre feuille étoilée 208p. coll. D’une fiction l’autre 15 euros). Escritura ipnotica se n’ei…
Petitas e mortaus (lèdas qué) – los cosmetics que’n son harts d’aquestas nanoparticulas- que son las Microbilhas! Microbilhas de plastic dens los exfoliants, lo geu docha, los netejaires per la cara… Produits qui las hemnas e mei anar mei los òmis e pòden utilizar cada dia. Las microbilhas qu’an proprietats exfoliantas solide mes sustot que son ua arma de destruccion massiva tà l’enviroament e d’abòrd los oceans : pobèla deu monde. Mantuns país que las enebeishen per part.
Petites, mortelles (laides en somme) – les cosmétiques en sont bourrés de ces nanoparticules – ce sont les microbilles! Microbilles plastiques dans les exfoliants, le gel douche, les nettoyants pour le visage et le corps. Des produits que les femmes et de plus en plus les hommes peuvent utiliser quotidiennement. Elles ont des propriétés exfoliantes bien sûr mais sont surtout une arme de destruction massive pour l’environnement et en premier lieu les océans : poubelle du monde. Plusieurs pays les interdisent pour partie.


text:
Un autre masèl s’es passat dins una region ont lo grop jihadista a causat la mòrt de mai de 20 000 personas dempuèi 2009, e la violéncia i a provocat mai de dos milions de refugiats.
Lo mes de mai comencèt amb una autra tragèdia en Nigèria. A Mubi, dins lo nòrdèst del país, un doble atemptat terrorista tuèt almens 27 personas e ne nafrèt mai de 60. Lo chaple es atribuit al grop jihadista Boko Haram, e l'aurián comés dos gojats menors que se serián suicidats. Lo primièr se faguèt espetar dins una mosqueta e lo segon, pus tard, dins un mercat ont se volián refugiar lo mond que fugissián la primièra explosion. Segon l'AFP, qualques testimònis afirmavan que i auriá fòrça mai de victimas mortalas que lo nombre comunicat per las autoritats nigerianas. Aquel masèl s'es passat dins una region ont lo grop jihadista a causat la mòrt de mai de 20 000 personas dempuèi 2009, e la violéncia i a provocat mai de dos milions de refugiats. L'utilizacion de menors L'utilizacion d'enfants dins las atacas terroristas se repercutís tanben suls enfants liberats rescatats o que son arribats de fugir Boko Haram, puèi qu'aquò aumenta la paur e la sospiècha envèrs eles. En consequéncia, los mainats que son pas pus presonièrs afronta lo refús quand vòlon tornar integrar lors comunautats. Aquò fa créisser lor sofrença. L'UNICÈF dona de supòrt psicosocial als enfants que son estats detenguts per Boko Haram, e trabalha tanben amb lors familhas e comunautats per que sián acceptats. De mai, l'organisme per l'enfança sosten d'activitats de tolerància, d'acceptacion e de reïntegracion. Lo nombre d'enfants, mai que mai de filhas, emplegats coma bombas umanas, a crescut considerablament dins lo nòrd-èst de Nigèria. Las donadas son esglasiantas. Durant l'an 2017 son estats victimas d'aquela atrocitat 55 dròllas, la majoritat de mens de 15 ans, dont una neneta, e 27 dròlles.
1,7 milion de desplaçats e una famina sevèra Aquela situacion se produtz dins un contèxt de desplaçaments massisses e de crisis alimentàrias. A l'ora d'ara, i a 1,7 milion de personas desplaçadas. La region nòrd-èst de Nigèria patís grèvament la menaça de famina, amb mai de 450 000 mainats que riscan una malnutricion aguda ongan.
Boko Haram ; una sècta jihadista Fondat en 2002 a Maiduguri, dins lo nòrd-èst del país, lo movement religiós armat islamista nigerian Boko Haram ten un nom en lenga hausa, que significa « l'educacion occidentala es un pecat » o « es interdicha ». Tanben es conegut per un nom arabi que significa « las Gents Engatjadas per la Propagacin dels Ensenhaments del Profèta e pel Jihad ». Boko Haram quita pas de semenar la terror dins l'Estat federal de Nigèria —e en Cameron, Nigèr e Chad— per fin d'impausar pertot la sharia. Los aperaquí 9 000 milicians de la sècta jihadista combaton l'administracion nigeriana, tant l'armada coma las escòlas e las universitats. Lo govèrn federal a tanben d'acarar, dins lo sud, la rebellion del Movement per l'Emancipacion del Dèlta de Nigèr (MEND, Movement for the Emancipation of Niger Delta), que se revendica del socialisme democratic e que lucha amb las armas contra los interèsses de las societats estrangièras qu'extrason lo petròli nigerian. Cal saber que Nigèria, lo país mai poblat d'Africa —a l'entorn de 170 milions d'estatjants—, produtz de petròli e n'expòrta… mas ten pas nada refinariá per produire son carburant, qu'es obligat de l'importar. Nonmàs un quart de la populacion nigeriana benefícia de la produccion petrolièra mentre que lo país patís de problèmas de corrupcion e de fugida dels capitals qu'aumentan las tensions etnicoreligiosas. Dins lo nòrd de Nigèria, de majoritat musulmana —los crestians son majoritaris dins lo sud—, la sècta Boko Haram, que bandiguèt una temptativa d'insurreccion dins los estats del nòrd en 2009, s'illustra tristament per de mesfaches sovent qualificats de crimes contra l'umanitat ; destruccion de glèisas o de vilatges, atemptats contra d'estacions de trens o d'ostalariás, chaples de populacions —en particular crestianas, minoritàrias dins l'airal—. Una de las accions mai terriblas e mai conegudas es la sequestracion en 2014 de 237 liceanas de Chibok dins d'òrras condicions. Lo fach esmoguèt la comunautat internacionala. Boko Haram anoncièt un acòrdi de liberacion per dire, fin finala, que las joventas èran estadas maridadas e convertidas a l'islam. Una liceana qu'aviá capitat a fugir contèt que sas camaradas èran violadas e que devián acceptar de se far musulmanas se volián pas èsser escoteladas.
Ferriòl Macip
Armas de fabricacion francesa
La polemica sus l'origina de las armas de Boko Haram se lancèt en març de 2015 quand lo ministre de la comunicacion de Chad, Hassan Sylla Ben Bakari, indiquèt que « lo 40 % de las armas sasidas per las fòrças armadas de Chad als combatents de Boko Haram son de fabricacion francesa », segon çò que raportava Afrik.com. L'anóncia se faguèt oficiala lo 4 de març de 2015 a Yaoundé, a l'ocasion d'una vesita de trabalh en Cameron. De son costat, son omològ cameronés o confirmèt. « Cap de país african fabrica pas aquelas armas. Totes los païses africans crompan las armas a França, a Russia o als Estats Units », çò diguèt.


text:
L'Hôpital-du-Grosbois
L'Hôpital-du-Grosbois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge al pè de la còsta de Anroz, jouit d'un panorama amb vista sus las reünions de la nautor-Doubs, tala çò Crêt Moniot.
Ce petit village au pied de la côte d'Anroz, jouit d'un panorama avec vue sur les sommets du haut-Doubs, tel le Crêt Moniot.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Espital en dependent de l'espital Sant Jacques al XVe sègle.
Hôpital dépendant de l'hôpital Saint Jacques au XVe siècle.


text:
Aucun produit
Cette appellation est située dans la région viticole de Bourgogne. Morey-Saint-Denis est une commune française située à 17 km au sud de Dijon et 7 km au nord de Nuits-Saint-Georges dans le département de la Côte-d'Or en région Bourgogne-Franche-Comté.
Ce village touristique et viticole, situé sur la route des Grands Crus entre Gevrey-Chambertin ...
Cette appellation est située dans la région viticole de Bourgogne. Morey-Saint-Denis est une commune française située à 17 km au sud de Dijon et 7 km au nord de Nuits-Saint-Georges dans le département de la Côte-d'Or en région Bourgogne-Franche-Comté.
Ce village touristique et viticole, situé sur la route des Grands Crus entre Gevrey-Chambertin et Chambolle-Musigny le long de la côte de Nuits, jouit d'une réputation mondiale de prestige grâce à ses vins de Bourgogne avec cinq grands crus et vingt premiers crus.
Nous proposons des vins des appellations suivantes : Beaujolais, Beaune, Bourgogne, Chablis, Corton, Côtes de Nuits, Mâcon, Mercurey, Meursault, Montagny, Nuits-Saint-Georges, Pernand-Vergelesses, Pommard, Pouilly-Fuissé, Puligny Montrachet, Savigny-Lès-Beaune, Vosne-Romanée, Volnay, Aloxe-Corton, Auxey-Duresses, Beaujolais nouveau, Bourgogne Aligoté, Bouzeron, Chambertin, Chambolle Musigny, Chapelle-Chambertin, Chassagne Montrachet, Chorey les Beaune, Clos-de-la-Roche, Clos-de-Vougeot, Clos Saint Denis, Corton-Charlemagne, Cotes-de-Nuits-Villages, Echezeaux, Fixin, Gevrey-Chambertin, Givry, Griotte-Chambertin, Hautes-Côtes-De-Beaune, Hautes-Côtes-De-Nuits, Ladoix, Irancy, Latricières-Chambertin, Maranges, Marsannay, Monthélie, Montrachet, Pouilly-Vinzelles, Romanée Saint-Vivant, Rully, Saint Aubin, Saint Romain, Santenay, Saint Véran, Crémant de Bourgogne et Vougeot.


text:
Es pauc de dire que Xavi Lozano bufa dins tot çò que remuda pas, lo cal veire ! A lo biais, amb sos dos companhs, per animar l'inanimat, per crear una musica rica amb d'instruments (plan) comuns, posent dins lo larg catalòg del mobilièr urban e dels objèctes de cada jorn per fabrejar en viu un vertadièr orquèstre de cambra...d'aire ! Una escala a la nautor (de ton), un eli-còn de senhalizacion, un asaigalobet-tamborin, tantas botelhas fiuladas, una bequilha a colissa, de bricas aerianas, de cabretas en vertadièra pèl de gant, una barrièra-flabuta d'òbras... Bufa&Sons an pas qu'una filosofia, e qu'un principe : s'aquò fa de bruch, aquò fa de musica ! E se i a un trauc, es per i bufar !
Risolents, leugièrs, en un mot irresistibles per pichons e bèls, Bufa&Sons fan caquelà mai que prepausar un ventalh de "tubs" de l'ostal, questionan sus nòstra rapòrt a la musica, als instruments, çò que son, cossí existisson, cossí los fargam, cossí trasmetèm, los ligams entre musicas tradicionalas del monde e creacion contemporanèa. La musica es de pertot, sufís de saber agachar...e escotar.


text:
Arrondiments deu Haut Ren
Lo departament deu Haut Ren qu’a 4 arrondiments :
Istòria[modificar | modificar la font]
- Altkirch
- Colmar
- Guebwiller
- Mul·hosa
- Ribeauvillé
- Thann
- En 1800, lo departament qu’a 5 arrondiments: Altkirch, Belfòrt, Colmar, Delémont, Porrentruy.
- En 1815, los arrondiments de Delémont e Porrentruy que disparéishen.
- En 1857, lo caplòc de l’arrondiment d'Altkirch qu’ei transferit a Mul·hosa.
- En 1871, lo departament qu’ei annexat per Alemanha, sauv un tròç de l'arrondiment de Belfòrt.
- En 1919, lo departament qu’ei restablit shens l’arrondiment de Belfòrt: arrondiments de Altkirch (ròse), Colmar-Campanha, Colmar-Ciutat, Guebwiller (vriulet), Mul·hosa (verd), Ribeauvillé (irange) e Thann (blu).
- En 1934, los arrondiments de Colmar-Campanha e Colmar-Ciutat que fusionan dens l’arrondiment de Colmar (jaune).
- De 1940 a 1945, lo departament qu’ei annexat per Alemanha.
- En 2015, los arrondiments de Colmar e Ribeauvillé que fusionan dens l’arrondiment de Colmar e Ribeauvillé (jaune); los arrondiments de Thann e Guebwiller que fusionan dens l’arrondiment de Thann e Guebwiller (blu).
- En 2017, 7 comunas de l’arrondiment de Thann e Guebwiller que son transferidas dens l’arrondiment de Colmar e Ribeauvillé.[1]
Demografia[modificar | modificar la font]
Populacion : INSEE, 2014.


text:
Una jornada pòrtas dobèrtas serà organizada lo 5 de mai venent.
Per far seguida a la bèla dinamica de la primièra jornada del mes de mars, l’associacion Calandreta del Vernhat organiza lo 5 de mai venent una novèla jornada «pòrtas dobèrtas» de l’escòla Calandreta.
La Calandreta es una escòla associativa laíca, en contracte amb l’Estat, qu’aculhís los enfants de mairala e de primari a Orlhac. Utiliza una pedagogia activa, institucionala, inspirada de las tecnicas Freinet dins un encastre occitan-francés, mercé a l’immersion lingüistica en occitan.
Sos objectius son de contribuir al desvelh de l’enfant, d’assegurar son desvolopament cognitiu, de li aprene a aprene, de li permetre d’aquesir de coneissenças , des sabers, de saupre-far en adeqüacion amb los programas de l’Educacion Nacionala.
Delà d’aqueste important eveniment pel desvolopament de l’escòla, l’associacion Calandreta del Vernhat desira afortir la còla educativa amb lo recrutament d’un(a) ensenhaire(a) per l’annada escolara venenta, diplomat(da) o decidit(da) a s’inscriure dins un procèssus de formacion de regent.
L’autre objectiu d’aquesta jornada serà de sensibilizar los parents d’enfants quasi marcats a cabussar dins la reflexion collectiva a l’entorn del projècte de construccion de la novèla escòla que, en junh, serà l’objècte d’un rescontre sul tèma «Dessenha-me una escòla».
Per descobrir son environa, son foncionament e son projècte pedagogic, l’escòla dobrís las pòrtas lo dissabte 5 de mai de 10h a 12h e de 15h a 18h. De parents e membres de la còla ensenhaira seràn presents per respondre a las questions dels parents interessats e testimoniar del foncionament quotidian de l’escòla.
Contact : Calandreta del vernhat 18 boulevard de Canteloube 15000 Aurillac 04 71 64 97 66 / 06 83 39 14 33. www.ecole-calandreta- aurillac.org
Adaptacion de l’article publicat lo 2 de mai de 2018 per la redaccion Aurillac La Voix du Cantal