text:
Augal
Lo Mont Augal situat al sud del Massís Central, culmina a 1567 m, çò que ne'n fa lo punt culminant de las Cevenas après lo Mont Losera (1699 m). Bastion sud-èst del Massís Central, lo Mont Augal es remarcable par son panorama, sa climatologia e son observatòri meteorologic. Es un luòc istoric per los camisards e la Resisténcia.
Somari
Geografia e geologia[modificar | modificar la font]
Geografia e geomorfologia[modificar | modificar la font]
Situat sus la comuna de Valerauga, lo suc d'Augal forma un plan d'altitud que supera 1500 m sus aperaquí 3 km². Es ocupat per tres sucs: d'èst cap a oèst, lo Pic de la Fajòla o Pic Ferrege (1555 m) que domina lo pendís sud-èst, lo Senhal de l'Òrt de Dieu o Torreta de Cassini (1567 m), punt culminant que pòrta l'observatòri meteorologic, e lo Senhal d'Augal (1564 m). I a tanben al sud las cimas de Lingas (1445 m) e lo plan d'Esperon, e s'espandís a l'oèst fins als plans calcaris dels Grands Causses en passant pel pas de Prat Pèiròt ont i a una estacion d'esquí.
L'aigavèrs entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa travèrsa lo plan situat al suc, e se perlonga al nòrd e al sud. Los pendisses mediterranèus e atlantics son fòrça diferents per sas morfologias. A l'èst e al sud-èst, en dessús de las fonts del riu d'Erau e de sos afluents, los pendisses son reddes e ribassuts e lo desnivelat supera 1000 m entre Valerauga, lo fons de la val e lo suc). Cap a l'oèst e al nòrd-oèst, de crestas arredondidas, de pendisses pus suaus, desseparan las vals de Tarnon, de Jonta, de Trevesel e de Dorbia, afluents de Tarn.
Geologia[modificar | modificar la font]
Augal es format de granit, d'edat paleozoïca (mes en plaça fa aperaquí 330 milions d'ans), intrusiu dins las ròcas metamorficas de la seria dels sistres de las Cevenas. Lo sud del massís (Lingas) es mai que mai granitic, e mai qu'al suc d'Augal se tròban de micasistres que constituisson la teulada de pluton granitic. Entre Augal e Lingas, una falha de direccion èst-oèst isola un petit platèu format de calcaris mesozoïcs ont se trapa l'avenc de Bramabuòu.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
L'estacion meteorologica del Mont Augal foguèt bastida entre 1887 e 1894 amb fòrça dificultats degudas a la rudesa del clima e sul modèl original d'un castèl, amb una torre merletada ont i a una taula d'orientacion. L'inauguracion se passèt lo 18 d'agost de 1894 e los relevats d'observacions i son tenguts dempuèi lo 1èr de decembre de 1894.
Climatologia[modificar | modificar la font]
Al suc d'Augal, las condicions meteorologicas son sovent extrèmas, l'aire oceanic e l'aire mediterranèu s'i confrontan de longa, e la montanha recep en mejana 2,5 m de pluèja per an.
Qualques recòrds:
- Temperatura maximala : 28,7 °C l'11 d'agost de 2003 ; minimala : -28 °C en 1956 ;
- Velocitat maximala del vent : 171 km/h en mejana pendent una jornada, ventadas superan 360 km/h lo 1èr de novembre de 1968 ;
- Quantitat de pluèja maximala en 24 oras : 607 mm entre lo 30 e lo 31 d'octobre de 1963;
- Nautor maximala de nèu cumulada en 1 an : 10,39 m (ivèrn de 1995-1996) ;
- Nombre mejan annal de jorns de gèl : 144 ; de jorns de calor (temperatura superiora a 25 °C) : 0 ; de jorns de pluèja : 170 ; de jorns de vent fòrt (velocitat superiora a 16 m/s) : 265 ; de jorns de nèbla : 241 ; de jorns que lo sòl es cobèrt de nèu : 118.
Galariá[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Observatòri meteo del Mont Augal
- Los Amics d'Augal, de Bogés e de Losera
- Ofici de Torisme Causses-Augal-Cevenas
- NEMAUSENSIS - Istoric de l'observatòri meteo del Mont Augal
- Ofici de Torisme de Valerauga, comuna del Mont Augal
Nòtas e fonts[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Mapa topografica IGN 1/25 000 jos Géoportail


c: text/html

text:
Grècia antica
Grècia antica es l'ensems dei civilizacions que visquèron sus lo territòri grèc fins a la fin de l'Antiquitat. Acomencèt son desvolopament tre lo sègle XVI avC amb la civilizacion micenèa qu'existiguèt fins vèrs la mitat dau sègle XII avC. Aquela disparicion foguèt marcada per de migracions dau pòple dorian que marquèron lo començament d'una èra novèla en Grècia. L'apogèu d'aquela civilizacion aguèt luòc durant lo sègle V avC amb la resisténcia a l'invasion de l'Empèri Pèrsa puei lo raionament culturau dau periòde classic. Pasmens, lei ciutats-estats principalas de Grècia s'encalèron dins de conflictes intèrnes per l'egemonia. Tre la mitat dau sègle IV avC, lo país passèt sota la dominacion de Macedònia puei de l'Empèri Roman.
La produccion scientifica e cultura de la Grècia antica aguèt un ròtle primordiau dins l'aparicion e la formacion de la cultura occidentala modèrna. Ansin, lei Grècs ancians son generalament considerats coma leis inventors de la filosofia o de la recèrca scientifica en astronomia, en matematicas o en medecina. La literatura grèga joguèt tanben un ròtle major especialament au nivèu dau teatre o de la poesia (epopèias d'Omèr).
Somari
- 1 Definicion
- 2 Istòria
- 2.1 Preïstòria
- 2.2 La civilizacion micenèa
- 2.3 Lo periòde sorn
- 2.4 Lo periòde arcaïc
- 2.5 Lei guèrras medicas
- 2.6 La dominacion d'Atenas
- 2.7 La lucha per l'egemonia e l'afebliment dei ciutats
- 2.8 La dominacion de Macedònia
- 2.9 Lo declin de l'egemonia macedoniana
- 2.10 La conquista romana
- 3 Economia
- 4 Sciéncias
- 5 Arts e cultura
- 6 Religion
- 7 Referéncias
- 8 Bibliografia
Definicion[modificar | modificar la font]
L'expression « Grècia antica » designa l'ensems dei civilizacions anticas de lenga e de cultura grègas. Se pòu tanben restacar a l'epòca de la Grècia classica, especialament ai sègles V e IV avC. Pasmens, la cultura grèga antica s'estend sus un periòde pus important, probablament dempuei lo sègle IX avC fins ai premiers sègles de l'èra crestiana. Sa zona d'influéncia s'estend en Grècia e tanben en delà, sus l'ensems dau bacin de la Mar Mediterranèa e dins l'Orient Pròche onte d'estats grecs existiguèron durant l'Antiquitat. Se mesclèt amb lei culturas localas coma aquelei de Roma o dei país conquists per Alexandre lo Grand.
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
Lo Paleolitic[modificar | modificar la font]
Lo començament d'una ocupacion umana permanenta de Grècia, demostrat per de cavaments, aguèt luòc vèrs 40 000 avC durant lo Paleolitic. Foguèt lo fach d' Homo neanderthalensis e d' Homo sapiens. Demorèt principalament concentrada dins lo nòrd dau país e relativament limitada car lei traças de sites preïstorics son fòrça raras.
Lo Neolitic[modificar | modificar la font]
Lo passatge dau Paleolitic au Neolitic aguèt probablament luòc entre lei millenaris V e III avC. Vèrs la fin d'aqueu periòde, la region foguèt poblada per una migracion indoeuropèa provenent d'Anatolia o de la region situada entre lei mars Caspiana e Negra. Lo nombre de sites d'installacions venguèt important, especialament en Tessàlia. Aquela civilizacion èra basada sus l'agricultura e lo norrigatge. Tenguèt de relacions comercialas amb sei vesinas deis illas Cicladas o de l'illa de Milo.
L'usatge dau metau comencèt vèrs 3 000 avC a partir d'un pople novèu qu'envaïguèt lei Cicladas. Enterin, una ierarquia se formèt a l'entorn d'una classa aristocratica coma o mòstra la descubèrta d'armas e d'objèctes decorats probablament reservats a l'elèit. Aqueu periòde es marcat per una expansion demografica fins vèrs 1 950 avC onte se debanèt una crisi caracterizada per la destruccion de sites importants. La rason d'aquelei cambiaments sembla d'èsser l'arribada d'un pòple novèu, leis Ellens.
La civilizacion micenèa[modificar | modificar la font]
De veire : Civilizacion micenèa.
Vèrs lo sègle XVI avC, un ensems de centres de civilizacions apareguèron vèrs Tròia, a Chipre e dins lo sud de Grècia (Peloponès, Beocia...). Tre lo sègle seguent, capitèron d'envaïr lei palais de Creta de la civilizacion minoïca. Aquela invasion influencièt leis Ellens qu'adoptèron lo sistèma d'escritura minoïc sillabic per lor lenga. Enterin, de reiaumes poderós se formèron en Grècia a l'entorn dei centres de civilizacions existent dempuei lo sègle precedent coma Peloponès (Micenas, Pilos, Tirint) e Beocia (Gla). Aquela civilizacion es dicha « civilizacion micenèa » segon lo nom de son site principau. Formèt un ensems unit au nivèu economic e tecnologic amb la difusion d'una ceramica similara e de cambis comerciaus amb de regions alunchadas per obtenir certanei materiaus coma lo coire o l'estam. Son influéncia èra presenta dins leis illas de la Grècia modèrna, a Chipre e dins una partida dei Balcans.
Lo declin comencèt a partir dau sègle XIII avC per de rasons mau conegudas. Lei principalas son l'invasion dei Dorians o dei Pòples de la Mar, de conflictes intèrnes o encara una tiera de de catastròfas naturalas. Ansin, vèrs la fin dau sègle XIII, la màger part dei palais fortificats micenèus èran destruchs, sovent en causa d'un eveniment brutau coma un incendi. Una segonda tiera de destruccions, vèrs leis annadas 1125-1100 acC, marca la fin de la civilizacion micenèa e tanben aquela de l'unitat culturala de Grècia que foguèt dirigida per un ensems d'estats independents pichons e generalament replegats sus lor territòri.
Lo periòde sorn[modificar | modificar la font]
Lo periòde situat entre lo sègle XIII avC, après l'arribada dei Dorians, e lo sègle VIII avC, es fòrça mau conegut en causa de la disparicion de l'escritura micenèa e de l'abséncia d'un sistèma de remplaçament. Es per aquò, es generalament dich « periòde sorn ». Dins aquò, es una epòca de cambiaments importants au nivèu demografic, tecnologic, economic e politic.
La diminucion dau nombre d'abitants, ja acomençada durant lo declin de la civilizacion micenèa, contunièt amb de migracions novèlas dins lei regions occidentalas d'Anatolia. Aquelei pèrdas d'abitants son acompanhadas per la formacion d'una organizacion politica novèla centrada sus la ciutat e son territòri pròche que vendriá preponderanta dins lo periòde seguent. De rites funèbres novèus apareguèron tanben amb una aumentacion importanta dau nombre de cremacions. Enfin, au nivèu tecnologic, aquelei sègles son marcats per l'aparicion d'una ceramica novèla e per lo passatge dau bronze au fèrre que venguèt majoritari au sègle IX avC.
Lo periòde arcaïc[modificar | modificar la font]
Lo periòde arcaïc es situat entre lei sègles VII e V avC. Son nom vèn dau fach que sei nivèus arqueologics correspòndon ai premierei manifestacions artisticas de l'art grèc de l'èra classica. Es una epòca de mutacions prefondas dins la societat grèga dau periòde sorn que va destraucar sus la civilizacion de l'èra classica a partir dau sègle V avC. Pasmens, lei conoissenças son limitadas en causa d'una manca de fònts istoricas contemporanèas.
Dins lo corrent dau sègle VIII avC, l'economia dau país venguèt pus diversificada enterin que lo poder dei rèis foguèt pauc a pauc pres per l'ensems de l'aristocracia. Aqueu cambiament acomencèt dins lei ciutats d'Anatolia e causèt, ai sègles VII e VI, la confiscacion dei tèrras per una minoritat. Puei, aquò entraïnèt una crisi agricòla e de trébols sociaus, especialament a Milet e a Focèa. Foguèt donc lo començament d'una tièra de migracions per colonizar e poplar de territòris novèus, resòuvre lo problema de la subrepopulacion puei desvolopar lei liames comerciaux entre vilas. Ansin, Milet creèt divèrsei ciutats a l'entorn de la mar de Marmara enterin que Focèa s'installèt solidament dins la partida occidentala de la Mar Mediterranèa.
Pasmens, lei tensions entre lei classas diferentas dei vilas grègas contunièron maugrat la colonizacion, especialament aquelei causadas per lei crisis agricòlas. De mai, lo comèrci novèu amb lei colonias entraïnèt l'aparicion de classas novèlas, marchandas e richas, qu'aspirèron au poder. Ansin, la dominacion de l'aristocracia foguèt estrementida a partir dau sègle VI. Certanei ciutats assaièron de nomar un legislator, coma Solon a Atenas o Pittacos a Mitilene, per escriure una lèi comuna, valabla per l'ensems deis abitants. Pasmens, aquelei refòrmas mostrèron lèu sei limits e unei govèrns son reversats e remplaçats per de regims de tirania s'apielant mai o mens sus lo pòple per dirigir la vila. Lei tirans, coma Pisistrate a Atenas, permetèron d'equilibrar lei relacions entre lei diferentei classas socialas mai subrevisquèron rarament a la mòrt de lor creator, ais esfòrç de l'aristocracia per reprendre lo poder e ai desirs politic de la màger part dei ciutadans. Se desvolopèron, especialament a Atenas, lei premierei formas de govèrn democratic conegudas.
Lei guèrras medicas[modificar | modificar la font]
De veire : Guèrras medicas
Causas deis intervencions pèrsas en Grècia[modificar | modificar la font]
Lei guèrras medicas, que leis accions principalas se debanèron entre 490 e 479 avC, marquèron lo passatge de l'epòca arcaïca au periòde classic. Aquelei guèrras son lo produch de la resisténcia grèga a l'expansion de l'Empèri Pèrsa vèrs Grècia. D'efèct, lei Pèrsas capitèron la conquista dei ciutats grègas d'Anatolia durant leis annadas 540 avC. Puei, Pèrsia contunièt de desvolopar son influéncia dins la region. Ansin, per exemple, en 513 avC, lo rèi de Macedònia venguèt son vassau e, en 508 avC, Atenas mandèt una aliança comuna còntra leis Escites.
Pasmens, a partir de 512 avC, una taxacion novèla dei vilas d'Anatolia, conjuguada amb lei dificultats comercialas de la region, entraïnèt un maucontentament important. La revòuta acomencèt en 499 avC a Milet e foguèt malaisament vencuda per lei Pèrsas en 493 avC. Durant lo conflicte, Atenas e Eretria mandèron una flòta per ajudar la revòuta entre 499 e 498 avC. Aquò atirèt l'atencion de l'Empèri Pèrsa sus l'ostilitat de certanei ciutats grègas e sus lei menaças pesant sus sa frontiera nòrd-occidentala.
Premiera Guèrra Medica[modificar | modificar la font]
Una premiera expedicion militara pèrsa aguèt donc luòc en 492 avC. L'objectiu èra de reprendre lo contraròtle dei territòris nòrd de Grècia, teoricament vassaus dempuei lo sègle precedent, evacuats per l'armada pèrsa pendent la revòuta dei Grècs anatolians. Pasmens, après quauquei succès iniciaus, la campanha foguèt una revirada en causa de la destruccion de la màger part de la flòta pèrsa per una tempèsta au mont Athos. En 490, una segonda expedicion foguèt donc mandada. Capitèt de prendre leis illas Cicladas e Eubèa, que Eretria après un sètge de sièis jorns. En revenge, leis assais realizats per desbarcar una fòrça sus lo territòri d'Atenas foguèron severament replegats per una aliança deis Atenencs e dei Plateans durant la Batalha de Maraton.
Segonda Guèrra Medica[modificar | modificar la font]
Après lor revirada de Maraton, lei Pèrsas foguèron ocupats durant dètz ans per una revòuta intèrna d'Egipte puei per la mòrt dau rèi Dàrius Ièr en 486 avC. En fàcia, la màger part dei ciutats grègas (Esparta, Atenas, Corint, Megara...) avián format una aliança defensiva au congrès de Corint en 481 avC enterin que la preparacion pèrsa anoncièt un assaut imminent. D'efèct, en 480 avC, lei Pèrsas mandèron una tièra d'ofensivas amb una armada e una flòta importantas. Capitèron de forçar lei posicions defensivas grègas ai batalhas dei Termopilas e d'Artemision permetent la presa d'Atenas, evacuada per seis abitants. Pasmens, la flòta grèga averèt un succès decisiu pendent la Batalha de Salamina marcada per la destruccion de son omològ pèrsa. Lo comandament pèrsa deguèt donc evacuar Atenas e mantenir sei posicions au centre de Grècia durant l'ivèrn sensa atacar lo sud dau país.
De son caire, lei Grècs renforcèron sei fòrças e capitèron de reünir l'armada pus importanta de l'Antiquitat grèga. Poguèron donc atacar en 479 avC a Platea onte lei fòrças pèrsas foguèron esquichadas e compelidas a una retirada fòra d'Euròpa. Puei, la darriera flòta pèrsa foguèt incendiada au cap Mícale a la fin de l'an e lo pònt de batèus bastit sus lo destrech dei Dardanèls destruch. La victòria deis Atenencs a Sestos marquèt la fin deis operacions de l'aliança de Corint còntra lei Pèrsas.
Consequéncias dei guèrras medicas[modificar | modificar la font]
Per Grècia, lei consequéncias dei guèrras foguèron lo renforçament de la poissança e dau prestigi d'Atenas e d'Esparta que serà la caracteristica principala de la fin dau sègle V avC. D'efèct, lei doas ciutats prenguèron la direccion d'alianças rivalas que foguèron :
- la Liga de Delos per Atenas que gropava de vilas principalament situadas a l'entorn de la mar Egèa e que se podián estimar menaçadas per un retorn ofensiu dei Pèrsas.
- la Liga de Peloponès per Esparta que reünissiá la màger part dei ciutats dau sud de Grècia qu'èran opausadas a la dominacion deis Atenencs.
La dominacion d'Atenas[modificar | modificar la font]
De veire : Guèrra de Peloponès
La fin dau sègle V avC se caracteriza per la dominacion d'Atenas fins a sa desfacha de 404 avC durant la Guèrra de Peloponès (431-404 avC). L'apogèu d'Atenas es tanben considerat coma aqueu de la civilizacion grèga antica gràcias a la represa dei ribatges de la mar Egèa encara tenguts per lei Pèrsas en 479, la formacion d'un « empèri » maritim, una produccion intellectuala fòrça importanta, l'esplendor dei monuments construchs e la reüssida de son sistèma democratic. Pasmens, la dominacion d'Atenas se tuerta au poder d'Esparta que capitèt de reünir lei vilas opausadas a Atenas dins una aliança. La guèrra entre lei doas ciutats acomençèt en 431 avC e s'acabèt en 404 avC per la desfacha deis Atenencs.
D'efèct, après la Segonda Guèrra Medica, leis Atenencs contunièron la lucha còntra lei Pèrsas qu'ocupavan totjorn Anatolia e un nombre important d'illas de la mar Egèa. En 477, se formèt donc una aliança de ciutats desirosas de combatre lei Pèrsas e Atenas foguèt designada per prendre la direccion d'aqueu ensems dich Liga de Delos. Capitèt de rebutar lei Pèrsas dei vilas grègas d'Anatolia après sa victòria de l'Eurymedon en 469 avC. Pasmens, lei relacions entre lei membres de la liga cambièron pauc a pauc e leis aliats d'Atenas venguèron sei vassaus a partir de la mitat dau sègle V avC. Lei revòutas dei ciutats aliadas principalas de la Liga coma Tassos o Samos foguèron donc reprimidas. Ansin en 431 avC au començament de la guèrra còntra Esparta, la màger part dei vilas grègas de la mar Egèa fan partida de l'Empèri Atenenc. Enterin, gràcias au tesaur de la Liga de Delos, Atenas poguèt abelir la vila amb la construccion de monuments coma l'Acropòli, atirar d'intellectuaus nombrós e melhorar son sistèma de democràcia. De mai, expòrta son sistèma politic dins leis autrei membres de la Liga de Delos e consèrva la premiera flòta militara de Grècia.
Pasmens, la dominacion atenenca s'opausa a la confederacion d'Esparta e ai desirs d'independéncia dei membres de la Liga de Delos. Un tièra de batalhas aguèt luòc entre 460 e 445 avC. Lo resultat foguèt la signatura d'un tractat de patz vèrs 446-445 avC e la reconoissença de la division de Grècia entre esfèras d'influéncia atenenca e espartana. Lo conflicte recomencèt en 431 avC après divèrsei diferents entre Megara e Corint d'un caire, qu'èran aliadas d'Esparta, e Atenas d'autre caire.
La guèrra s'estendèt rapidament a totei lei regions de Grècia. L'estrategia d'Atenas es de resistir a l'interior de sei fortificacions enterin que sa flòta ataque Peloponès. Pasmens, la ciutat foguèt devastada per una epidemia de pèsta en 430-429 avC. En 425 avC, leis Atenencs capitèron d'averar la batalha d'Esfacteria e de menaçar Messenia mai Esparta prenguèt la vila d'Anfipolis, important centre de provesiment atenenc dins lo nòrd de Grècia, l'an seguent. Ansin, en 421 avC, lei dos camps signèron una patz novèla.
Aqueu tractat dura pas lòngtemps. Leis Atenencs assaièron de sostenir leis esfòrç d'Argos de crear una liga rivala d'aquela d'Esparta en Peloponès. Pasmens, Esparta averèt la batalha de Mantinèa en 418 avC restaurant sa dominacion sus lo sud dau país. En 415, Atenas mandèt una expedicion en Sicília per luchar còntra Siracusa que s'acabèt en 413 avC per un desastre militar amb la pèrda de la flòta atenenca e d'aperaquí 40 000 òmes. De mai, en consequéncia, lei membres de la Liga de Delos aprofichèron la desfacha en Sicília per tornar prendre lor indepéndencia.
Ansin, leis Atenencs foguèron reduchs a la defensiva enterin que seis enemics ataquèron sei proviments. Una tièra de còntraofensivas permetèron ais Atenencs de conservar lo contraròtle dei destrechs. Pasmens, Esparta obtenguèt lo sostèn dei Pèrsas per equipar de flòtas novèlas. Ansin, en 405 avC, la darriera flòta atenenca foguèt destrucha a la Batalha d'Aegospotami e la vila foguèt assetjada per lei tropas de la Liga de Peloponès. Deguèt capitular en 404 avC marcant la victòria d'Esparta e la fin de la dominacion deis Atenencs.
La lucha per l'egemonia e l'afebliment dei ciutats[modificar | modificar la font]
Lo periòde après la Guèrra de Peloponès es caracterizat per la lucha entre lei ciutats principalas per obtenir la supremacia. D'efèct, après sa victòria, Esparta es venguda la poissança dominanta de la region. Dins aquò, son poder es rapidament concurrenciat per Tebas e tornarmai per Atenas enterin que lei Pèrsas assaian d'afeblir lei ciutats grègas e d'arbitrar sei conflictes. Pasmens, lei conflictes incessants entre ciutats desboquèron sus un equilibri fragil caracterizat per l'afebliment dei poissanças principalas de Grècia.
D'efèct, en 395 avC, Atenas, Tebas, Argos e Corint formèron una aliança per luchar còntra l'egemonia d'Esparta. Leis aliats capitèron de véncer sus la mar onte leis Atenencs construguèron una flòta novèla amb l'ajuda de l'Empèri Pèrsa mai lei combats s'encalèron sus la tèrra. La patz foguèt realizada en 387 avC : Esparta capitèt de tenir la màger part de son poder sus Grècia gràcias au sostèn dei Pèrsas, finalament inquiets de la poissança novèla d'Atenas, en cambi de l'abandon dei ciutats grègas d'Anatolia. Aqueu tractat foguèt aculhit per la desaprovacion generala dei Grècs e la guèrra recomencèt vèrs la mitat deis annadas 370 avC. Opausèt una aliança formada per Atenas e Tebas a la liga deis aliats d'Esparta. S'acabèt per la victòria de Tebas a Leuctra onte lei fòrças d'Esparta foguèron espoutidas.
Aquela batalha marca lo començament dau declin d'Esparta e un periòde de dètz ans de dominacion tebana. Entraïnèt un novèu cambiament d'aliança amb lo raprochament d'Atenas e d'Esparta. La guèrra foguèt marcada per la Batalha de Mantinea en 362 avC e l'afebliment generau dei ciutats principaus de Grècia. D'efèct, leis Atenencs e leis Espartans foguèron desfachs severament enterin que la màger part dei caps de Tebas èran tuats dins lei combats. De mai, lei tropas tebanas s'encalèron dins la malaisada tresena guèrra santa a partir de 357 avC.
La dominacion de Macedònia[modificar | modificar la font]
Lo reiaume de Macedònia èra situat au nòrd de Grècia. Format tre lo sègle VII avC, son ròtle foguèt feble dins leis afaires politcs grècs fins au sègle V avC. Pasmens, au sègle IV avC, l'afebliment politic dei ciutats grègas e la politica e lei refòrmas de son rèi Felipe II li permetèt de venir la poissança dominanta de la region.
D'efèct, capitèt de conquistar lei vilas minieras dau nòrd de la region puei l'ensems dei territòris au nòrd dei Termopilas. En 346 avC, Tebas deguèt demandar son ajuda per contuniar la tresena guèrra santa. Aquò permetèt ai Macedonians d'intervenir dins leis afaires interiors grècs puei d'intrar dins l'Amfictionica grèga. En 339 avC, Tebas e Atenas formèron donc una aliança per resistir ai progrès de Felipe II vèrs lo sud. La batalha entre lei dos camps aguèt luòc en 338 avC a Queronea e foguèt una victòria dei Macedonians. Après aquela batalha, Tebas deguèt abandonar sei pretencions sus Beocia e Atenas deguèt intrar dins la Liga de Corint, un ensems d'estats favorables ai Macedonians. Ansin, Felipe II installèt sa dominacion sus Grècia.
Entre 334 e 323, un nombre important de soudats participèt ai conquistas de l'Empèri d'Alexandre. Aquò permetèt d'estendre la cultura grèga sus un territòri important a l'èst enterin que certanei cultes orientaus arribèron vèrs lei territòris grècs. lo començament d'aqueu periòde veguèt la destruccion totala de Tebas après una revòuta còntra l'òrdre macedonian. En revenge, Atenas foguèt esparnhada e sa flòta gardarà una poissança significativa fins a la conquista romana.
Lo declin de l'egemonia macedoniana[modificar | modificar la font]
La dominacion de Macedònia demorèt maugrat divèrseis assais de revòutas deis Atenencs o de temptativas d'Esparta per restaurar son poder ancian en Peloponès. Lei principalas aguèron luòc en 336 avC amb la revòuta de Tèbas, la guèrra d'Esparta còntra Antipater en 331 avC e la Guèrra Lamiaca en 323-322 avC, totjorn còntra Antipater. Puei, Macedònia e Grècia son partejats entre leis oficiers d'Alexandre coma lo rèsta de son Empèri.
Aquò entraïna un afebliment relatiu de Macedònia e permetèt tornarmai la formacion d'estats o de liga poderós amb la Liga d'Etolia, la Liga d'Achaïe e Esparta a la fin dau sègle III avC. Dins aquò, aqueleis estats foguèron pas units còntra lei Macedonians. Ansin, per exemple, Peloponès venguèt lo luòc d'unei guèrras entre l'Achaïe e Esparta. Lei participants deguèron donc demandar l'ajuda d'autrei fòrças coma aquelei de la Republica Romana enterin que lo poder de Macedònia èra vengut feble au sud de Grècia.
La conquista romana[modificar | modificar la font]
Lei rivalitats entre leis estats grècs entraïnèron l'intervencion dei Romans a partir de 229 avC. Puei, l'aliança entre Cartage e Macedònia durant la Segonda Guèrra Punica (218-202 avC) causèt una degradacion dei relacions amb la Republica Romana. Una premiera guèrra comencèt en 215 fins a 205 avC entre lei Macedonians d'un caire e leis Etolians, aliats ai Romans, d'autre caire. S'acabèt per una victòria macedoniana.
Pasmens, après la desfacha de Cartage en 202 avC, Roma mandèt una armada novèla per ajudar Rodes e Pèrgam còntra Macedònia. En 197 avC, l'armada dau cònsol Titus Quinctius Flamininus ganhèt la Batalha de Cinoscèfales. La patz foguèt signada en 196 avC : Macedònia deguèt abandonar sei posicions en Grècia centrala e venir un aliat dei Romans. Lei Romans venguèron donc leis arbitres deis afaires interiors grècs, especialament en Peloponès entre Esparta e Achaïe.
Aquò entraïnèt una tièra de conflictes entre Grècs e Romans que permetèron a Roma d'estendre son influéncia sus lo país e d'annexar pauc a pauc lo territòri. Lei principaus foguèron :
- la Tresena Guèrra de Macedònia (172-168 avC) que son resultat foguèt la fin dau reiaume macedonian devesit en divèrseis estats pichons après la Batalha de Pidna.
- la revòuta de Macedònia entre 150 e 148 avC qu'entraïnèt l'annexion dau país per la Republica Romana.
- la revòuta de l'Achaïe en 146 avC que s'acabèt per la destruccion de Corint e la fin de la Liga d'Achaïe.
- la revòuta d'Atenas entre 88 e 86 avC que marquèt la fin de l'independéncia politica de la ciutat que deguèt rasar sei barris.
En 27 avC, l'Empèri creèt la província d'Achaïe per dirigir lei territòris grècs. Pasmens, certanei vilas, coma Esparta o Atenas, gardèron una autonomia teorica durant la màger part de l'Empèri.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de Grècia es caracterizada per lo ròtle primordiau de l'agricultura e deis esclaus. La màger part de la populacion es rurala e l'ensems de mecanismes de produccion faiçonan lei relacions entre lei membres dei societats dei diferentei ciutats-estats. Ansin, lei ciutadans de la vila son generalament lei proprietaris dei tèrras e la proprietat agricòla es un ideau. En fòra d'aqueleis activitats, existís tanben de cambis comerciaus e un artisanat. Lei cambis comerciaus son liures, levat dau comèrci dei grans estrictament contraròtlat per lei vilas principalas coma Atenas o Corint que son dependentas d'aproviments luenchs. Leis activitats artisanalas principalas son lo trabalh dei teissuts, de la fusta, dei metaus e de la terralha. Per permetre lo desvolopament d'aqueu comèrci, lei vilas adoptèron pauc a pauc l'utilizacion de la moneda a partir dau sègle VI.
Sciéncias[modificar | modificar la font]
Lei sciéncias de Grècia antica son principalament lo fach dei filosòfs que realizèron de recèrcas e de tractats dins divèrsei domenis coma lei matematicas, la fisica e l'astronomia, la biologia e la medecina. Lo país assostèt tanben lei premiers istorians e un nombre important de geografs.
Ansin, leis escòlas de filosofia, l'Acadèmia de Platon o dau Licèu d'Aristòtel, coma son lei centres de recèrcas principaus dau país. Lor ròtle es important per lei matematicas o l'astronomia, per exemple amb lo desvolopament d'un sistèma astronomic eliocentric. De descubèrtas majoras foguèron tanben fachas en mecanica (Arquimèdes) e en medecina (Heròfil). De mai, lei trabalhs dei sabents grècs gardaràn una influéncia capitala durant lei sègles seguents. Es lo cas dau sistèma astronomic Ptolemèu serà utilizat fins ai trabalhs de Nicolau Copernic au sègle XVI.
D'autra part, en fòra dei sciéncias « duras », lei premiers istorians coneguts assaièron de recensar leis eveniments d'una epòca per articular e raportar la veritat sus lei fachs istorics. Lei mai coneguts son Erodòt e Tucidides qu'estudièron respectivament lo periòde situat entre lo rèine de Cir II lo Gran e lei guèrras medicas e la Guèrra de Peloponès. Lei viatges grècs entraïnèron egalament l'aparicion d'una geografia activa e d'autors nombrós. Aquò comencèt durant lo sègle VI avC e prenguèt vam gràcias a l'exploracion dei mars d'Euròpa Occidentala e per lei conquistas d'Alexandre. Ansin, au sègle III avC, Eratostènes capitèt de mesurar lo diamètre de la Tèrra.
Arts e cultura[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
L'arquitectura grèga fa son aparicion tre lo periòde micenèu vèrs lo sègle XII avC. Pasmens, lei construccions d'aquela epòca èran principalament realizadas en materiaus gaire solids coma la fusta. Ansin, la màger part dei monuments micenèus son perduts. Ansin, l'arquitectura grèga coneguda es aquela de l'èra classica que foguèt descricha per d'autors, qu'inspirèt l'arquitectura romana e que certanei de sei monuments existisson totjorn a l'ora d'ara. Es per exemple lo cas dau Partenon d'Atenas, construch durant lo sègle V avC o de monuments romans coma lo Panteon de Roma, bastit segon lei règlas arquitecturalas grègas.
Lo materiau de construccion principau èra la pèira, especialament per leis estructuras sostenent la bastida. Lo marbre èra rar e limitat ai partidas decorativas en causa de son còst important. Lei formas son generalament cubicas o en forma de parallelepipède. Leis construccions avián una autor febla. En consequéncia, lei costats èran finits per una forma triangulara, dicha « fronton », que podiá èsser adornada d'esculturas.
Lei temples son lei bastiments pus coneguts de l'Antiquitat grèga. Èran utilizats per lo culte dei dieus mai certanei avián d'autrei foncions coma la proteccion dau tesaur associat au dieu. Cada ciutat grèga aviá tanben una palestra o un gimnasi qu'èran de luòcs a cèu dubèrt e enviroutats per una paret. Aqueleis endrechs èran utilizats per l'entraïnament fisic. Lo teatre èra egalament un bastiment comun. Èran generalament situats a l'exterior dei vilas per lei representacions teatralas e tanben per certanei reünions publicas. Enfin, i aviá un bastiment, generalament rectangular, que servissiá de centre de reünion per lo govèrn e per la justícia.
Literatura[modificar | modificar la font]
La literatura de Grècia antica es la pus anciana coneguda en Euròpa e es totjorn, dau fach de sa richessa e de sa varietat, considerada coma una referéncia centrala de la literatura d'Euròpa Occidentala. D'efèct, la diversitat dei periòdes traversats per lo país a entraïnat l'aparicion de genres variats que lo premier foguèt la poesia de l'epòca arcaïca fins a la fin dau sègle VI avC. Puei, l'èra classica foguèt dominada per Atenas, especialament per son teatre. Amb l'arribada dei Macedonians puei dei Romans, la literatura grèga gardèt son prestigi e lo grèc venguèt la lenga dei sabents dei reiaumes ellenics puei deis elèits romans.
L'epopèia[modificar | modificar la font]
Lo genre de l'epopèia es principalament representat per leis òbras d'Omèr que son l'Iliada e l'Odissèa (s. VIII avC) que l'influéncia demorèt durant lei sègles seguents. Una epopèia es compausada d'una tièra de poèmas que son lo racònte d'un ensems de fachs e d'accions eroïcs e mitics d'un pòple o d'un eròi. Lo genre existissiá durant tota l'Antiquitat grèga mai foguèt concurrenciat per d'autrei formas de poesia a partir dau sègle V avC.
La poesia[modificar | modificar la font]
La poesia, en fòra deis epopèias, es un genre fòrça escampat en Grècia antica dempuei lo sègle VII avC pendent lo periòde arcaïc. Se diversifica rapidament. D'efèct, au sègle VII avC, leis estils principaus son la poesia iambica e elegiaca. Lo premier es generalament ironic e satiric enterin que lo segond tracta puslèu de tèmas guerriers. Vèrs la fin dau sègle VI avC, apareis lo genre de la corala lirica que foguèt fòrça present durant l'èra classica enterin que divèrseis autrei tipes de poesia fan lor aparicion au sègle V avC. Aqueu darrier sègle veguèt tanben lei premiers poètas « professionau » demandant de sòus per l'exercici de lor art. A partir dau sègle III avC, quand Alexàndria venguèt pauc a pauc lo centre principau de la cultura grèga, lei poetas foguèron inspirats per lei recèrcas scientificas de la vila. Lei poemas venguèron generalament pus corts (Teocrit) e mai se leis òbras d'inspiracion epica son totjorn presentas (Leis Argonautas). En revenge, lo genre liric venguèt pauc a pauc marginau amb l'arribada dei Romans a partir dau sègle II avC.
Lo teatre[modificar | modificar la font]
De veire : Teatre grèc antic.
Lo teatre foguèt un aspèct important de l'Antiquitat grèga, especialament entre 550 e 220 avC. Tres genres principaus de pèças i existisson que son la tragedia, apareguda vèrs la fin dau sègle VI avC, la comedia, a partir dau començament dau sègle V avC, e la satira. La ciutat-estat d'Atenas joguèt un ròtle capitau dins son desvolopament, magement durant lo periòde classic amb la cracion de fèstas publicas centradas sus lo teatre. Ansin, lo teatre atenenc es a l'origina dau teatre occidentau modèrne.
Filosofia[modificar | modificar la font]
De veire : Filosofia grèga antica.
La filosofia grèga designa una activitat e una disciplina se presentant coma un questionament, una interpretacion e una reflexion sus lo monde e l'existéncia umana. Conoguèt un desvolopament fòrça important en Grècia antica e l'influéncia dei filosòfs grècs sus la filosofia modèrna es encara primordiala.
D'efèct, tre lo periòde arcaïc, lei filosòfs presocratics (Tales de Milet ai sègles VIII e VII avC) acomencèron d'estudiar l'òrdre dau monde e sei lèis politicas o matematicas. Lo movement se desvolopèt ai sègles VI e V avC amb lei sofistas puei de filosòfs coma Pitagòras, Parmenides o Eraclit. Pasmens, la conoissença dirècta de seis òbras es limitada a quauquei fragments. Lo sègle IV avC marquèt una etapa importanta amb lei trabalhs de Platon e d'Aristòtel e la naissença de divèrsei movements coma l'epicurisme e l'estoïcisme en 306 e 301 avC.
Religion[modificar | modificar la font]
Lo panteon grèc[modificar | modificar la font]
La religion grèga es un religion politeïsta que tèn un nombre fòrça important de divinitats. D'efèct, la màger part dei causas (montanha, fònt...) pòdon aver una divinitat particulara. Aquelei divinitats son pas eternalas (existéncia sensa començament e fin) mai solament immortalas (naissença sensa mòrt). Son tanben pas exterioras au mond e son, coma leis òmes, somesas au destin.
Forman una societat ierarquizada dirigida per un rèi. Lei membres de sa familha son lei dieus pus poderós de la societat grèga e son venerats dins la màger part dei vilas. Vivon a la cima dau Mont Olimp. Lei principaus son Zèus (rèi dei dieus e dau cèu), Poseidon (rèi dei mars), Ades (rèi deis infèrns), Èra (frema de Zèus), Atenas (filha de Zèus e divessa de la guèrra e de la saviesa), Apollon (dieu de la poesia) o encara Afrodita (divessa de l'amor e de la beutat).
Lo culte[modificar | modificar la font]
Lo culte grèc antic tèn un nombre important de rites diferents que son lei preguieras, leis ofrendas, lei sacrificis, lei fèstas publicas e lei jòcs. Aquelei formas diferentas pòdon èsser reünidas. Lei preguieras necessitan un estat de puretat e son dichas a votz auta generalament drech davant l'estatua de la divinitat. Leis ofrendas son donadas per obtenir l'ajuda dei dieus o solament coma una forma de reconoissença. Pòdon èsser lo fach d'individús, de grops o de vilas. Lei sacrificis fan sovent partida d'una ceremonia pus importanta coma una fèsta publica. Aquelei fèstas avián pereu un ròtle important per la coesion de la ciutat.
Leis oracles[modificar | modificar la font]
Leis oracles son un autre aspècte important de la religion e de la cultura grègas. Es la respònsa donada per un dieu a una question d'un individú, pus rarament per un ensems de personas. Aqueleis oracles son solament lo fach de certanei dieus dins de luòcs precís, sus de subjèctes determinats e d'un biais particular. L'interpretacion dei respònsas necessita sovent un aprendissatge car son generalament fòrça enigmaticas. L'oracle principau de Grècia èra situat dins lo temple d'Apollon de Dèlfes. Tèn un ròtle politic important, especialament durant la colonizacion, lei guèrras medicas e pendent lei guèrras per l'egemonia sus lo país.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Noirigatge
L'elevatge (var. eslhevatge) o lo noirigatge (var. neurissatge, norrigatge) o l'abaliment (var. abariment) (aran. era ramaderia) es l'ensems d'operacions que a per mira de reprodusir, de domesticar e d'esplechar d'animals dins la tòca d'obténer lor lana, lor cuèr, lor lach o lor carn, o de los utilizar per tirar l'araire o coma mejan de locomocion. L'ensems dels animals de la bòrda s'apèla bestial. Aqueste se distinguís en gròs (cavals, ases, muòls, vacas) e menut (fedas, cabras, pòrcs).


text:
@JJBourdin_RMC @RMCinfo Vòli saber un jorn çò qu'es la "culture française" ? En Provença, l'ignorança ai una idèa ...
NON REGIONALISTA, donc d'esperit dubèrt. Democracia, perqué es aital que podèm participar, sense demandar un qualificatiu positiu a la democracia. Occitània, perqué es lo meu país e que cal debutar a trabalhar aquí abans de pensar als autres pòbles, e jà aqueste trabalh es una solidaritat ambe los autres pòbles. Bilhet INDEPENDENT e escrit dempuèi Occitània.
divendres, de juliol 29, 2016
FN o la patria de l'ignorança
@JJBourdin_RMC @RMCinfo Vòli saber un jorn çò qu'es la "culture française" ? En Provença, l'ignorança ai una idèa ...


text:
Lengon
Lengon (oficialament en francés Langon) es una comuna occitana situada dens lo departament de Gironda e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Petit centre urban dinamic a 45 quilomètres au sud-èst de Bordèu, son economia, autes còps centrada sus la viticultura (vitatges de Gravas e Sautèrnas), lo pin e lo tabac, es anuit meitot axada saus servicis. La viticultura i damòra egau una activitat centrau.
Lengon es una vila de rugbi, que lo club locau, l'Estadi Lengonés, i es un simbèu daus hòrts de l'identitat locau. En era-medissa, Lengon n'es pas una vila damb un fòrt potenciau istoric e toristic. Pòdem sonque trobar un ostau medievau, mèi un tablèu de mèste dens la glèisa de St Gervasi. Los dus auts lòcs de culte èran la glèisa de Nòsta Dama deu Borg (en roinas), e la capèra de l'ancian espitau (adara sala deu conselh municipau). Egau, a l'entorn de Lengon (en Lengonés), existissen fòrt monuments istorics : sus la riba gausha, lo castèth de Mala a Prenhac, la glèisa barròca de Prenhac, los castèths de Ròcatalhada, Hargas de Lengon, Budòs, St Cric e Navalhan, l'abadia deu Rivet a Auròs, los castèths deu Sauternés; sus la riba dreta, la basilica de Verdelais, lo gisament d'ustras de Sta Crotz, la ciutat medievala de Sent Macari...
Es egau a Lengon, vila on l'occitan s'ensenha en collègi, licèu e cors per adultes, que s'es tingut lo Forum de las Lengas de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Alingonis portum, en latin, au sègle V, Lango, Lingo, Lingonia, Lingonium, en latin, aus sègles XI a XIII, Lingo (F. de ~), en latin, en 1174, Lingone (Vitalis de ~), en latin, en 1174, Lengonio (in districtu de ~), en latin, en 1273, Langun, terre et tenementa de ~), en occitan, en 1274, Lingonio (de ~), en latin, en 1279, Lyngonium, en latin, en 1282, Lengonium, en latin, en 1283, Lingonio (de ~), en latin, en 1289, Lingonium (villa de ~), en latin, en 1307-1317, Lingenium, en latin, en 1307-1317, Lyngonium, en latin, en 1307-1317, Langon in terra Vasatensi, en occitan, en 1307-1317 [1]. Segon Dauzat, Lengon ven d'un nom gallés d'òme, Lingo, de sens etnic [2], segon Jacques Astor, citat per B. Boyrie-Fénié, d'un nom d'òme Aling, d'una arrigada gallesa. Bénédicte Boyrie-Fénié prepausa un nom gallés *Aling- : *Alingone(m) dona *Alengon(e), e per aferèsi (l'iniciala es confonduda dab la preposicion a), *(A) Lengon [3]. Xavier Delamarre, en partent de la fòrma deu sègle V, postula un lingū, « maine de *Lingos », e *Lingos seré un diu, assortit deu sufixe -on [4].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Lengon (caplòc); es adara deu canton de Le Sud-Gironde (en francés), donc deu Sud Gironda (burèu centralizator).
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 182-183
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 385
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 182-183
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 179 e 352
- ↑ Recensament de 2006 de las comunas de Gironda


text:
26 janvier 2010
Lo cube
Un pauc mai dificil que lo darrièr còp, mais botarai d'indicis a flor e mesura. Un cube d'un quilò es sus una taula, e son extremitat superiora es estacada a un fiu sus una carrèla, tirada per un pes de causir.Quin pes causir per que lo cube si desplace sensa virar e tombar sus la faça avans ? D'un biais mai clar la question es quau sarà lo coble totau au ponch O marquat en verd a man seneca. Cau adurre totei leis accions exterioras (lo pes, la reaccion de la taula, e la tirada de la còrda) en aquesto ponch O,... [Lire la suite]


text:
05 février 2010
Infinidament pichon o infinidament grand ? La lei de De Broglie.
Aviau ja parlat de la dualitat onda-particula, ancuèi vau parlar d'una consequença importanta e pas totjorn intuitiva : la lei de De Broglie. Per leis objects macroscopics, aquelei "de la vida vidanta", lo mai es grand lo mai es massiu (valent-a-dire d'energia grossa). Un elefant es gros e pesuc mentre qu'una formiga es pichota e leugièra. Mais per leis objects elementaris (un electron, un neutron, etc. ) es lo contrari : lo mai li a d'energia (de massa) lo mai l'object es pichot. Aquo es la lei de De Broglie, que predise... [Lire la suite]
26 janvier 2010
Lo cube
Un pauc mai dificil que lo darrièr còp, mais botarai d'indicis a flor e mesura. Un cube d'un quilò es sus una taula, e son extremitat superiora es estacada a un fiu sus una carrèla, tirada per un pes de causir.Quin pes causir per que lo cube si desplace sensa virar e tombar sus la faça avans ? D'un biais mai clar la question es quau sarà lo coble totau au ponch O marquat en verd a man seneca. Cau adurre totei leis accions exterioras (lo pes, la reaccion de la taula, e la tirada de la còrda) en aquesto ponch O,... [Lire la suite]
12 janvier 2010
L'esquilhaire
Ancuèi vau començar una categoria nòva, per de problèmas/devinalhas. D'en primier, una question de sason, embé aquesto freg que nos fa tombar leis orelhas. Un esquilhaire es de naut d'una montanha e vòu prendre de vitessa cap a un tremplin, aval. Per aquò deu faire una causida entre tres camins : un qu'a totjorn la mema penda (lo blu a man drecha), un que li fa faire la cabussada a la debuta pi qu'es mai plan a la fin (lo verd), e un darrièr qu'es mai e mai pendolos (lo rotge). 1) Quau camin li balharà la vitessa maximala ?... [Lire la suite]
07 janvier 2010
Perque lo pastis si trebola
/archives/2010/01/10/16465012.html Dins la botelha lo pastis es clar, mais quora botam d'aiga si trebola tot d'una, d'una biais pron estonant. Perqué ?? D'en primier, lo pastis, qu'es aquò ? Es d'arcòl de segur, valent-a-dire mai precisament d'etanòl (tot ço qu'apelam "arcòl" dins la vida vidanta es en fach d'etanòl, mentre qu'en quimia leis arcòls son una categoria mai larga de moleculas), aquò per lei 40%. Pi tanben d'aiga, per gaireben lei 60% de sobra. E una molonada de diferentas moleculas aromaticas en quantitats... [Lire la suite]
14 décembre 2009
La lum : onda o particula ?
Dins l'istòria li a agut mantunei teorias sus lo subjècte : unei pensavan que la lum era facha de particulas ponctualas (Newton per exemple), e autrei pensavan qu'era una onda (per exemple Huygens). Li a caugut esperar mai de tres sègles per aguer la respònsa : la lum es a la fes onda e particula ! Aqueu concèpte de dualitat onda-particula es l'avi de la mecanica quantica, finda se n'es panca. D'una man Einstein descorbe en 1905 l'efèt foto-electric, que li balha son prèmi Nobel per ço qu'es bensai lo promièr exemple d'un... [Lire la suite]
20 novembre 2009
Unei reflexions sus lei cresenças anti-scientificas
[Segon una suggestion de JP la rapieta] Vivem dins un monde qu'es clafit de tecnologia, monte finda de teorias cabelotractadas coma la relativitat generala an d'aplicacions dins la vida vidanta (ex: la correction dau posicionatge per GPS). Pasmens li a molon de cresenças arcaïcas qu'an la vida dura, e que son manco pas escagassadas per la massificacion de l'educacion superiora. Coma aquò es possible ? Coma convencer sa secretaria qu'Uranus a ges d'influença sus sa fòrma dau jorn ? L'efèt placebo La mager part d'aquestei cresenças... [Lire la suite]
10 novembre 2009
Co que voletz
Encuei vos perpausi de faire un article permanent (li aurà un ligam dins la colona a man drecha) per recampar toei vòstrei vòts : Voletz que parli de quaucarren de particular ? Avetz vist un article sus un fenomèna naturau e voletz saupre ço qu'en pensi ? Voletz un conselh scientifica per netejar vòstreis olas ? Voletz introdusir un debat sus un subjècte ligat a la sciença ? O non sabi qué... Es aquí que cau demandar ! Mandetz un pichon comentari aquí e provarai de faire un article sus ço que m'avetz demandat tres qu'es possible. ... [Lire la suite]
08 novembre 2009
Lei brocaduras de l'IEO
Aviáu auvit de gent que m'avian dich qu'existava unei brocaduras scientifica qu'avian trobat dins tal o tal locau de l'IEO. Ai cercat sus lo oèb, vaqui ço qu'ai trobat, tres lexics : informatica, biologia e matematicas. Malastrosament ren de mai, e ren que parla dau fons scientific puslèu que de lengüistica aplicada. Mai sus lo foròm Occitania!! es estat dich que li a agut de brocaduras d' "iniciacion a la fisica quantica dins lo locau de l'IEO Besiers" e "de quimia organica a l'IEO33". Adonc se avetz mai d'informacion sus aquelei... [Lire la suite]
29 octobre 2009
En cauma
/archives/2009/10/29/15607610.html Siéu en cauma de tant que mi faretz pas de comentaris. De comentaris d'un mòts se voletz, o de comentaris assassins o de comentaris per dire qu'avètz ren capit, m'en bati, ma de comentaris, merda ! Pòdi pas parlar dins lo vuèj sensa saupre se ço que fau es bòn o pas...
26 octobre 2009
Encausa e consequença
/archives/2010/12/14/19869988.html La question de l'emplicacion logica, dei relacions entre encausas e consequenças, es a la basa de totei nòstrei reflexions, que siágue dins la sciença, la filosofia, o la vida vidanta. Mai es soventi fes mau entenduda, coma va mòstran lei sofisme tau lo famós "Tot ço qu'es rare es car. Un chivau bon mercat es rare. Donc un chivau bon mercat es car." En fach finda per un scientific li a mantuns contèxtes per estudiar ço qu'es l'emplicacion logica... En logica classica En logica classica,... [Lire la suite]


text:
667
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 667 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Gar Tongtsen Yülsung, ministre e regent tibetan.


text:
Umanament ei comprensible, mès politicament ei un error. Atau podem resumir era actitud de Maragall
de cap tath sòn partit despús d’auer-le retirat era confidança en favor deth prumèr secretari, José Montilla
.
Sense Maragall eth catalanisme deth PSC ei inqüestionable, coma er aranesisme d’UA. Sonque des de posicionaments excludents e electoralistes se pòt afirmar tot cò de contrari. Unitat d’Aran a estat des dera instauracion dera democràcia eth referent der aranesisme politic e culturau. Ara, ath delà, a eth rèpte de liderar-ne eth civic, en un contèxte de ciutadania complèxa e plurau.
Dilhèu en Catalonha ei de besonh remòir es fondaments der imaginari politic qu’an virat ar entorn deth pujolisme e dera simbologia nacionalista, en sentit generau. Ua secodida serie sens dubte un pacte PSC-PPC peth quau arrés apòste. Mès ua gessuda mès realista e ajustada ath cambi que merite Catalonha passarie per un govèrn PSC-ICV damb eth supòrt parlamentari deth PPC de Piqué. ¿Per qué non?
Like this:
Like Cargament...


text:
La polícia qu’a arretrobat ger los 2349 tubes de SRAS perduts en abriu per l’Institut Pasteur. Qu’èran esconuts dens la cava d’un bearnista integrista.
Qu’ei lo solaç a l’Institut Pasteur. Los tubes qui contienen lo virus deu SRAS, e qui avèvan perduts en abriu, que son enfin tornats tà casa. Après mes d’enquèsta, que son estats arretrobats en çò d’un estatjant de Siròs.
L’òme, suspectat despuish annadas de har partida d’un hialat de terroristas bearnistas, qu’èra regularament perquisicionat. Qu’ei a l’escadença d’ua d’aqueras perquisicions de rotina que la polícia descobrí los tubes.
Lo vilatge de Siròs qu’estò evacuat de tira, e los tubes qu’estòn tornats en camion refrigerat a l’Institut Pasteur a París. Qu’estón recepcionats e remetuts en plaça, au grand solaç deus cercaires. Adara, que’us demòra sonque a arretrobar los 3487 tubes de pèsta qui an desaparegut deu bastiment la setmana passada.


text:
Pel primièr còp de ma vida, entrèri dins un sexshop.
Un moment istoric de ma vida supausi.
Vesi dins vòstres uèlhs aluserpits los punts d'interrogacion, coma dins las bendas dessenhadas:
De qué brandava
dins un sex shòp?
E ben, èra per crompar pardina!
Per crompar un dildo, un consolador, un vibro, un gòd, apelatz-lo coma volètz, d'ara endavant, apelarai akò un chivre de plastic, que tròbi akesta expression plan poetica.
Dintri. Vau directament a las laissas que i son dessús totes los chivres de plastic. E akí l'alucinacion.
De chivres, ne vòls, akí n'as, de gròsses, de cortets, de largs, de tòrts, de bòrnis, de giboses, de negres, de blaus, de blancs, de roges. Alucini, e en color!
alara, t'agachi tot akò. E tòki pas res.
Ai la costuma de pas tocar las causas dins las botigas que quand èri pichòta, ma maire me disiá "Tòques pas, que se i a kikòm de copat, lo caldrà pagar!", alara toki pas (volidriái pas èsser responsable de la mòrt d'un chivre de plastic òu), mas agachi!
E alucini suls chivres de plastic vertadièrs. M'expliki: semblan un vièch vertadièr. Coma se foguèsson estats copats del còs e pausats akí sus la laissa...
Berk.
Me'n vau mai luènh.
E t'agachi los en color: tèn n'i a un en fòrma de drac, un autre en fòrma de dalfin (ieu quand vesi un dalfin, pensi totjorn a Flipper le Dauphin, deu èsser mòrt lo paure d'el ara)
, francament, inventan qué que siá... O sabiatz vosautres que la pachòla aviá la fòrma d'un dalfin? LOL
I a de chivres de plastic tot pichonets... mas a de qué servís akò tan pichonet?
i a de chivres en fòrma d'S.... mas cossí dintra akò?
Enfin, te passi un bon detzenat de minutas a agachar tot akò, e a tornar agachar e a tornar , e a virar...
Lo vendeire m'a vista. Lo vendeire a vist qu'agachi tot akò amb interés e curiositat. Lo vendeire a comprés qu'i compreni pas res ieu als chivres de plastic. E lo vendeire se pensa que soi una paura femna desesperada, desconsolada e mòrta de fam pendent las fèstas (mas, akí dessús, s'enganava lo tipe).
Lo vendeire arriba...
- Vos pòdi entressenhar?
- Òc! Vòli un chivre de plastic!
- De quina mena?
- Ben, un chivre de plastic! un kikòm que sembla un vièch.Notaretz que normalament, quequegi de longa, e akí quequegèri pas!
E lo tipe me mòstra los chivres de plastic vertadièrs. E m'explica. M'explica que n'i a de tota mena per revertar la realitat... e agachi dins lo detalh, un festenal de vièchs! Puèi lo vendeire me fa tocar la causa...
Ò macarel! Mas sembla un vièch de vertat!!!
Puèi akò vibra!
Mankèri de lo faire tombar!
REVELACION:
Avèm un chivre de plastic que reverta completament lo vièch d'un òme...
DONCAS:
Avèm pas mai besonh dels òmes!
òsca manòsca ;)
E lo tip m'explikèt: lo dakòs pichonet a de qué servissiá, lo dakòs en fòrma d'S a de k servissiá, m'o explikèt tot, semblava un vendeire de veituras qu'explicava las opcions dels diferents modèls! Escotèri plan, foguèt malaisit de pas rire, pausèri de questions, agachèri lo prètz
e ne crompèri un de plan polidet!
Marcha plan?
Ma fista, ne sabi pas res, es un present de Nadal!
:-DDLigams:
Per veire un pauc la causida que i a, anatz veire per akí
...
Per aver de causas polidas, es per akí
Se'n pòdon crompar tb suls sits de capòtas: Condozone
, Durex
.
.


text:
Auriá poscut èstre editat e distribuat per un integrisme musulman, josiu o panteïsta, es un militant de la glèisa evangelista de Peitiavin qu’es lo redactor e la logistica de la distribucion a gratís dins las carrièras d’una vila de Peitavin.
Sul pic, lo pastor evangelista a castigat la distribucion del document, e benlèu tanben son escritura.
Aquela omofobia es importada directament per las vias de las creissentas glèisas evangelistas d’America del nòrd o d’Africa.
Dona un rebat especial a diverses nivèl : – importat d’Africa, vesèm melhor lo combat qu’an los ciutadans africans que vòlon pas veire devath lo pès dels integrismes religioses, e que pòdon èstre gai o lesbian, en minoritat, son efectivament en dangièr ; – importat d’un tèxte cristian interpretat non pas ontologicament, mas ambe una vision politica que coneissèm plan en Euròpa, e aquela ideologia qu’a cremat josius, comunistas o rròms dins los camps dit de concentracion del nazis germanics.
Sembla que l’istòria tòrna aviat ambe las imposicions o creissentas politicas de prolixisme religiós, mai tanben de l’integrisme musulman qu’ataca lo Kenya, avèm alara l’integrisme evangelista que del Kenya fabrica una contra-poison religiós, e que fabrica documents d’aquel escantilh.
Es urgent en Occitània, de reviscolar l’istòria d’Occitània (se cal pas limitar a l’Edat Mejan çaquelà, edat Mejan es la simantica de l’istòria republciana francesa e de l’Istòria tal que se tracta en 2015), e l’ensenhar a totes e totas.
Es urós que lo sistèma politic de la decentralizacion l’aguèsse recentament demandat a la ministra de l’Éducation francesa ; es que podèm far fisença al sistèma de gestion francesa d’Occitània ? O que daissèm nàisser en Occitània, las granas d’una novèla guèrra de religion, la cinquena qu’avèm suportat ?
Encara, una vagada, l’ignorança es cultivada pertot, quitament en Peitavin ! Se cal mesfisar qu’aiçò s’espandiguèsse pas ; e m’agradariá de veire tanben mantunes berretofòbs o occitanofòbs castigats per la societat del meteis biais.


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus economia e empresa. Es planes multilingües sus economia e empresa, son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb era economia e empresa en era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
sitis 1
Aguesta categoria en autes lengues: 86
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser
Referéncia
Regionau
Societat
Espòrts
All Languages
Arts e cultura


text:
Saint-Aubin-sur-Mer
Saint-Aubin-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Comuna formada en 1822 de la fusion de las doas ancianes comunas de St-Aubin-sus-Mar e de Epineville, mencionadas respectivament al Sègle XIII e al Sègle XII. En 1207, St-Aubin aperteniá al abbaye de Sant-Wandrille. Lo castèl #aperténer al Sègle XVII al marques de Pomponne, ministre de Louis XIV, de contunh, al Sègle XVIII, als Choiseul-Gouffier. Fief Independent a partir de 1662, en dependent per endavant de la baronnie de Ferrières.
Commune formée en 1822 par la fusion des deux anciennes communes de St-Aubin-sur-Mer et d’Epineville, mentionnées respectivement au Sègle XIII et au Sègle XII. En 1207, St-Aubin appartenait à l’abbaye de Saint-Wandrille. Le château appartint au Sègle XVII au marquis de Pomponne, ministre de Louis XIV, puis, au Sègle XVIII, aux Choiseul-Gouffier. Fief indépendant à partir de 1662, dépendant auparavant de la baronnie de Ferrières.


text:
Lengas de França
Las lengas de França son l'ensems de las lengas parladas sul territòri francés, en mai del francés, qu'es l'unica lenga oficiala de l'estat e, en consequéncia, mai parlada. En França se nomenan abitualment "lengas regionalas", e de còps qui a son consideradas coma dialèctes, per insistir dins lo caractèr local, o encara patés amb una significacion pejorativa.[1]
Actualament i a tretze lengas que son objècte d'un ensenhament public en França, e son a aquelas que se referís normalament coma "lengas regionalas":
- Dins l'encastre de la lei Deixonne (1951): lo basc, lo breton, lo catalan e l'occitan
- dempuèi 1974: lo Còrs
- dempuèi 1981: lo tahitian
- dempuèi 1992: quatre Lengas austronesianas (l'ajië, lo drehu, lo nengone e lo paicî)
- dempuèi 2006: lo galò, lo francic e l'alsacian.
Al Burèu Europèu per las Lengas Minorizadas, la branca francesa compta 10 comunautats linguisticas: breton, catalan, còrs, lengas creolas, alemand/alsacian, basc, luxemborgés/mosellan, neerlandés/flamenc occidental, occitan e lengas d'oïl.[2]
A la fin del sègle XX, qualques comentadors franceses parlan de qualques desenas de lengas regionalas en França.[3] Aquel chifra ven d'una enquesta ordenada pel govèrn de Lionel Jospin en 1999 e realizada per Bernard Cerquiglini, de la Delegacion Generala a la Lenga Francesa e las Lengas de França, que faguèt un recolleccion de las lengas regionalas francesas per que se seriá pogut aplicar la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minorizadas.[4] Aquela enquèsta inclusís per exemple l'armení occidental, lo judeocastelhan e la lenga dels signes pels sords dins la categoria de las lengas de França.[5]
Situacion oficiala[modificar | modificar la font]
Segon l'article 2 de la Constitucion francesa de 1958, modificat per la lei constitucionala del 25 de junh de 1992:[6]
-
- « La lenga de la Republica es lo francés. »
Constitucion del 4 d'octobre de 1958, art. 2
- « La lenga de la Republica es lo francés. »
En consequéncia, en França cap lenga regionala o minorizada a l'estatut de lengua oficiala. França signèt 39 dels 98 articles de la Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minorizadas, mas sens los ratificar; lo processus de ratificacion s'interrompèt en junh de 1999 quand lo Conselh Constitucional francés estimèt qu'aquela carta conteniá clausulas inconstitucionalas, incompatiblas amb l'article 2 de la Constitucion, que calriá, doncas, modificar aquela per permetre aquela ratificacion. L'Acadèmia Francesa, alara, s'opausèt a quina que siál mencion de las lengas regionalas dins la Constitucion, segon sa declaracion fecha publica lo 12 de junh de 2008.[7]
En 2001, la Delegacion Generala per la Lenga Francesa adoptèt lo nom de Delegacion Generala per la Lenga Francesa e las Lengas de França e apondèt los objectius de promòure las mai de setanta cinc lengas de França. Mai tard, la lei constitucionala del 23 de julhet de 2008 introdusís una mencion de la valor patrimoniala de las lengas regionalas:[8]
-
- « Las lengas regionalas apartenon al patrimòni de França. »
República francesa Constitucion del 4 d'octobre de 1958, art. 75-1
- « Las lengas regionalas apartenon al patrimòni de França. »
L'Acadèmia Francesa demandèt de retirar la mencion, que considerava coma un atemptat a la identitat nacionala francesa.[9] Malgrat aquò, segon l'Atlas interactiu UNESCO de las lengas del monde en perilh, 34 lengas de França son actualament en divèrses gras de perilh d'extincion, 26 dins la França europèa e las autras 8 otramar.[10]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dintrada "patois" al CNRTL (fr)
- ↑ Burèu Europèu per las Lengas Minorizadas. Lengas de França (fr)
- ↑ cerquiglini (fr) "Mas de setanta cinc lengas": dins Les langues de France : un patrimoine méconnu, une réalité vivante
- ↑ (fr)Las Lengas de la França, enquèsta al ministre de l'Educacion Nacionala, de la Recerca e de la Tecnologia
- ↑ id cerquiglini
- ↑ (fr) "cofr"La Constitution du 4 Octobre 1958 a legifrance.gouv.fr (fr)
- ↑ (fr)L'Acadèmia francesa vòl pas de las lengas regionalas dins la Constitucion. Le Monde, 18.06.08.
- ↑ id "cofr"
- ↑ (es)"Las lengas regionalas atentan a l'identidad nacionala": L'Acadèmia Francesa demanda que siá pas inclusits breton, vasco o catalan dins la reforma constitucionala, El País, Madrid, 16 de junh de 2008 }
- ↑ (en)UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger. Statistics by country or area


text:
25 août 2014
Quin occitan per deman ? Discussion mondina del 27 de Junh 2014. Intervencion d'Eric Fraj : un apròchi pragmatic e estrategic
Vaquí lo tèxte de l’intervencion d’Eric Fraj en introduccion a la discussion publica que se debanèt lo 27 de juhn passat a Tolosa, sala de l’Iranjariá, 56 carrièra del Taur. Aquesta iniciativa foguèt una capitada e mercejam encara totis los presents. Podètz legir aquí taben, pel moment, l’intervencion de Miquèu Pujòl. N’esperam d’autras. Fotografia de Patrice Nin : retrach d'Eric Fraj Contribucion d’Eric Fraj al debat del 27 de junh de 2014 a Tolosa Dins mon libre Quin occitan per... [Lire la suite]
28 avril 2014
Las doas sorgas de la legitimitat
Yue Minyun, La libertat menant lo pòble Las doas sorgas de la legitimitat Fa plan dos meses que voliái intervenir dins la discussion fòrça noirida, provocada per la critica de James Costa al tèxte de Fraj Quin occitan per deman ? qu’aviái presentat aquí e qu’es estat publicat amb de nòtas e de complements dins un polit libre en çò de Reclams, amb un prefaci de ma man, qu’aviái tanben prepausada en linha (Estandard e democracia). Mas lo temps passa lèu e sèm totis aclapats de prètzfaches. Costa a resumit sa... [Lire la suite]


text:
De Sud-Ouest a Nice Matin podèm trapar un fum d’articles que son caracteristica del provincialisme de la premsa papièr ; ai al cap mantunas rasons del perqué.
Per data, debutarèm pels campanièrs de País Gavòt del 06 (coma la numerologia identitària republciana nos an condamnat d’èstre identificats !).
Los campanièrs son un de las visibilitats d’Occitània, la resulta de mantunas annadas d’installacion del catolicisme e de sa visibilitat dins las tombadas nòstras.
L’asureanisme es una manièra de parlar de Niça, una doctrina politica assimilacionista, sense far referéncia qu’a la dominacion francesa ailà dempuèi 1860, «sense far de politica» com se la causa èra establida fins finala (dempuèi 1860). Donc los Asureans son la populacion locala, los Nissarts las Nissartas en realitats, los autres son los toristas… Angleses, Russes, Italians, Helvets, etc. Los Franceses son alara ges invasors, son la populacion asureana, e plan fondar ambe l’immigracion nordenca, los barbars del nòrd vengut en tèrra de Niça, tèrra d’arcuèlh dempuèi los Grècs dincals Parisencs.
Alara quora lo patrimòni immaterial s’en van pauc a pauc, per l’abséncia de politica lingüistica positiva per la lenga de Niça, lo patrimòni aquel s’en va, e tòrna dins una ideologisme identitària sobre las pèiras (cal dire que las pèira fan pas de politica, párlan rarament).
La sola causa que damora es una dobla pagina per informar, o manipular en aucupar lo terrenh editorial costumièr, es la guèrra dels campanièrs.
Parier arriba alara Sud-Ouest, aqueste dimenge. L’occitan es un rason del desplaçament de mantunes ciutadans de Gasconha per despertar una iniciativa politica, dementre pauc d’autras. Sembla èstre complicat de presentar aiçò sense los apriòris provincialistas, sobretot quora lo jornalista aurà pas près le temps de cercar informacion sul tèma, sense aver sorga multipla sul tèma.
Per el, e per un fum de politicians d’aiçí en Occitània, la causa se dèu èstre unenca, donc una manifestacion d’aquel escantilh dèu representar un tot, un UN politic clar. Es del meteis biais la primièra demanda del sistèma politica, d’aver un occitanisme a una sola cara, amb un sol cap (es talement mai aisit de tractar o de manipular) ; la paradòxa es qu’aquela sola cara es supausadament aquela que prepausa una diversitat, una color de mai al ciment lingüistic republican francés, la lenga unica del rei (ancian dictador descapitat pel sistèma novèl elitari de 1792).
E donc avèm UN movement occitan, LA pensée occitaniste, que s’aplega sobre 1/4 de pagina dins Sud-Ouest. La debuta d’annada es sovent un moment interessant per aver de coberta de premsa, perqué ? Perqué se passa gaire e que lo jornalista, qu’es pas en vacanças, aurà aital de qué emplenar.
S’aprendrà dins l’article que totes los ciutadans qu’i son venguts aquí fan partit del movement novèl occitan (saurèm quitament pas s’i a pas mai d’òmes que de femnas, fòrças estudiants o vièlh, caumaires o professors, artesans o policièrs, militars o pacifistas, fotbalistas o rugbimen). Aquel article fauta grandament de recuòl jornalistic.
E çaquelà, soi segur que los organizadors ne son contents, contents d’aver un escrich, un papièr, benlèu que la qualitat se mesura mal.
De mai, podèm çaquelà notar que l’illustracion es una orientacion politica, un biais d’explicar quicòm ; aquel quicòm es benlèu pas la fauta dels organizadors, mas es una volontat del jornalista de trapar del recuòl o l’uèlh critic qe li es estat demandat d’aver dins las escòlas de jornalisme, un biais d’oblidar que l’uèlh critic non pòt aver una escritura que durarà pas mai de 20 minutes, per èstre a l’ora per l’edicion dins la nuèit. Podèm confirmar que la rapiditat de l’edicion aquesta es contrari a la bona informacion. Aquela illustracion me recòrda la publicacion per la DDM d’un article lo 1er d’abrial sobre un … govèrn independentista d’Occitània.
Aquesta enquèsta necita jornalistica es sovent emplenada pels archius del jornal, o de l’ancianetat del jornalista ; mas pel moment occitanista, sobretot politic, lo sistèma jornalistic provincialista aurà pauc de còps publicar una dobla pagina coma pels camanièrs de Niça !… Los archius de Sud-Ouest o de Nice Matin son pas emplenada d’informacions seguras e natras sul tèma de l’occitanisme politic e sa diversitat onologica, e normala per totas las societats nacionalas.
Benlèu que nos cal manifestar totas las setmanas, departament per departament, per aver aquela recèrca d’informacion del sistèma jornalistic provincialista en Occitània ? Es vertat que lo movement es en creissença, e que pel moment las manifestacions son pas pron bèlas !
-°-
Primièra interdiccion lingüistica, e repression politica aprèp la desfaita de Castilhon de Perigòrd en 1453 (los musulmans arribávan a Constantinòpol lo meteis moment), 1470, pel latin e lo gascon en Aquitània, 1700 pel catalan :


text:
Sent Joan de Blanhac
Sent Joan de Blanhac, oficialament en francés Saint-Jean-de-Blaignac es una comuna occitana deu Vasadés istoric, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo borg es bastit sus un travèrs que domina la Dordonha e son pont sus la RD 670. Sent Joan de Blanhac es un caireforc rotièr modèste, mes d'importància au mens comparabla a Rausan e a Blasimont : RD 670 (Tolosa)-La Rèula-Liborna, RD 18 Gençac-Brana, RD 119 e 123 cap a Castilhon, que se contunhan per la RD 128E5 cap a Naujan e Postiac e la RD 119E3 cap a Jugasan, RD 119 e 123, autes camins cap a Rausan. Sa foncion comerciala actuala es quasi nulla pr'aquò : los comèrcis son sustot a Lavanhac, dens la ribèira, sus la comuna de Senta Tèrra.
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son : Blannag (ecclesia de ~), sense data, Blanac (Helias de ~), sense data, Blagnac (aecclesia de ~), en 1114, Blaignag (aecclesia S. Johannis de ~), en 1115, Blagniacum (apud ~), en 1155-1183 [1]. Lo nom vendré d'un nom latin d'òme Blannius o Blandius, emb lo sufixe -acu(m) [2],[3], latinizacion deu sufixe gallés -aco(n). (Sent Joan de) Blanhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'avèva per mèste Blannius o Blandius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sent Joan de Blanhac èra un pòrt e un peatge sus la Dordonha [4].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Pujòus; es adara deu canton des Côteaux de Dordogne (en francés)
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
- Anciana glèisa priorala deu sègle XII, que dependé de l'abadia de La Seuva Majora, fortificada au sègle XIV.
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 298
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 299
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 86, per los Blanhacs
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 299


text:
The Guardian demanda als internautas de donar lo lor punt de vista, es localizat sul pic.
Quora serètz arribat a la pagina, i aurà la cara dels dos primièrs ministres anglés e escocés, e donc podrètz causir l’un o l’autre. Picatz sobre la meuna mapa.
Aital se podrà veire l’influéncia del blau o roge sobre la mapa europenca, e lo punt de vista occitan sul tèma. Pel moment en fRANÇA es lo blau que ganha, es de dire Escòcia independenta d’Anglatèrra. Es pas simplament lo cas de fRANÇA, tot lo continent europèu qu’a votat, a votat per l’independéncia d’Escòcia.


text:
Certilleux
Certilleux es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Certilleux a conegut per la fabricacion de la Tela miraculosa (o Tela Sobirana), ancian remède medic celèbre del començament de la XXen sègle, fabricat pel curé de l'epòca, la abbé Eugène Bertrand.
Le village de Certilleux est connu pour la fabrication de la Toile miraculeuse (ou Toile Souveraine), ancien remède médical célèbre du début du XXen siècle, fabriqué par le curé de l'époque, l'abbé Eugène Bertrand.


text:
Deputada CUP (anti-capitalistas) de la Vath d’Aran, lo país occitan de Catalonha, entre 2015 e fin qu’au 21 de decembre passat, Mirèia Boya s’èra implicada dins lo referendom dau premier d’octòbre passat au sieu. Coma la policia empachava la votacion a l’escòla publica, aviá convidat leis elegeires a votar dins son ostau.
Ne’n fau pas mai dins l’Espanha pòst-franquista, per èstre acusat de « rebellion », una acusacion que pòu vos menar en preson per trenta ans. La muma que li manten a l’ora d’ara tres deputats catalans e lo president de l’Assemblea Nacionala Catalana. La rebellion implica la violència, mai lei jutges espanhòus se’n garçan dau pacifisme dei republicans catalans.
Lo jutge Pablo Llarena, dau Tribunau Suprem, adonc a convocat l’ex deputada occitana per lo 14 de febrier.
Puei d’autrei bailèssas de la CUP seguiràn, coma la Ana Gabriel, de Lleida, mesa en examen per la muma acusacien.
Un manifest de sosten es a mand d’èstre publicat per aparar Mirèia Boya, l’iniciativa de « ciutadans de l’Unien Europenca ». Lo monde pòu lo signar. Escriure a acc.culturoc@gmail.com
e en mume temps a aquodaqui@aquodaqui.info
, perqué nosautres seguirem l’afaire, que farà lo subject d’un article de nòstre confraire Lo Jornalet.


text:
Cinquième leçon – Les repas.
(Fourth lesson – The meals.)
Ecouter la leçon.
(Listen to the lesson.)
Adieussiatz, Maidon.
Adieussiatz monsen Martí.
Vas plan, avuèi ?
Òc, vau plan.
Diga-me, lo darrièr còp parlèrem de manjar.
Oc-ben. E mai, « vous aviez » talent.
Sabi pas consí díser « vous aviez ».
Se dis « Aviatz », e es vertat qu’aviái talent.
Mas qual far la coisina en cò teu ?
Es ma maire, de còps mon paire,
mas sovent es « le traiteur ».
Lo ragostièr, aquò pecaire, es comun.
Per malastre, mas es atal.
Mas perqué se dis « un ragostièr » ?
Es per que antan, per la sèga, las femnas trabalhàvan als camps,
e una, la ragostièra, fasiá lo manjar per aqueles que trabalhàvan als camps,
e lor portava lo manjar als camps.
Es una polida istòria !
La vida es sovent atal.
Mas tu que fas per ajudar a l’ostal ?
Ieu ajudi per metre lo cobèrt a cada repais, e mai lo matin.
Alavetz, siás plan valenta.
Diga-me, de qué botas per la taula ?
Tot. Lo matin boti los bòls, las taças,
los culhièrs, los topinòts de confidura,
lo bodre, lo sucrièr, lo pan, las tòstas.
E desbrembi pas lo jornal del paire !
E ben, qu’un vam !
Òc, per que m’agrada de far la taula polida.
Alavetz, la botas tanben per lo dinnar ?
Consí aquò ? lo dinnar es « le déjeuner » ?
Òc-ben, lo dejunar, en Òc, es lo matin.
Lo dinnar es lo repais de miegjorn,
lo sopar es lo repais del ser.
Es pas la meteissa causa qu’en francés.
E non, e sovent es atal.
Alavetz que botas per la taula per dinnar ?
Boti las escudèlas, los plats, los veires,
lo vin e l’aiga.
Manca de causas, non ?
Òc, per que lo fraire m’ajuda.
Es plan brave, e de que fa ?
El se maina dels cotèls, de las forquetas,
dels toalhons e del pan.
Es plan endreçat tot aquò !
Òc, el se maina de çò que se copa pas.
Avètz rason d’èsser cautelós !
E en cò vòstre consí fasètz ?
En cò nòstre botam lo cobèrt amassa.
Consí vos endreçats totes amassa ?
Cadun fa coma vòl o çò que cal far.
Òc, es vertat, perqué pas ?
Mas botam pas la taula que per sopar.
E per dinnar consí fasètz ?
A miegjorn manjam defòra.
Perqué manjatz pas a l’ostal ?
Per encausa del trabalh.
Avètz pas léser de dintrar ?
Es tot plen aquò, trabalham tròp luènh.
E ont manjatz a miegjorn ?
La femna pren un entrepan e un fruch.
Fa pas gaire !
Non, fa pas gaire, mas manja mai lo ser.
E vos consí fasètz ?
Ieu, vau al fasfod, per manjar caud.
Ieu aimi los « hamburgers ».
Aimas los pancarnats ?
Oc-ben, fòrça !
Mai ieu ! Amb qualques fregidas aquò basta.
De qu’avètz ?
Ai l’esquina que me dòl.
De tot biais es ora de partir
Tornaràs per la seisena leiçon ?
Solide.
Doncas, Adieussiatz Maidon, e al còp que ven ?
Òc, Adieussiatz, monsen Martí, al còp que ven.
Exercices.
(Exercises.)


text:
Òc, es aital, espèri un pauc lo darrièr moment per tot ieu.
I anèri fa un an e mièg ja, mas aviái pas los documents que caliá. Aqueste còp, lor portèri lo papièr de las talhas localas que per las pagar, me calguèt vendre un ren (Per l'an que ven, vau segurament logar mon uterus.) E aviái ja preparat dins mon cap lo pataquès mediatic se me refusavan l'inscripcion, mas me marquèron sens cap problèma. Aquò me frusta quand me fau de scenarios dins lo cap e que los pòdi pas metre en scèna aprèp.
Aguèri un moment d'esmoguda patetica quand emplenèri la casa "comuna ont vos escafarem lo nom que i èras marcada sus las listas electoralas dempuèi quinze ans".
Ara, vòti dins una granda vila. Una vila granda, bèla, amb tot plen de supermercats, un complèxe nautic (aquò vòl dire que i a una piscina que còsta car), amb tot plen d'abitants, una ret de transpòrts, doas mediatècas, una gara que lo quite TGV s'i arrèsta, doas autorotas, un passat magnific, un present patetic, un futur trebol, e quauques trofèus : lo de campions de rugbi, lo de la vila mai paura d'Occitània e lo de la novena vila mai paura de França.
A Chicago, per las eleccions municipalas, avèm la causida entre quatre candidats, quatre formacions politicas : la drecha classica, la drecha extrèma,
- la drecha classica, l'ump, es lo deputat actual que se presenta, polin/braç drech/dins l'ombra del conse que se tòrna pas presentar aprèp sai pas quantas annadas de regne inutil sus la vila. Lo conse actual es nèci, abestit, bèstia que li fariatz batejar un teule. Avèm los elegits que meritam me diretz. Lo deputat actual que se presenta es una drecha classica, l'ump basic, mens pièger que d'autres de sa familha, bon orator. Sabi que me caldrà votar per el al segond torn perque aurai pas gaire la causida.
- lo Front d'esquèrra, los que votarai per eles al primièr torn. Lo cap de lista es lo solet a la dubrir sa maissa al conselh municipal, lo solet dins aquela putan de vila a la dobrir sa maissa contra la conariá massissa del conse, lo solet a dire de causas intelligentas, lo solet a èsser dins totas las luchas e pas per se far la fòto pels mèdias, lo solet que brama que lo lop es aquí.
- la racalha maurèla, l'extrema drecha que vòl pas dire son nom, que la vòl pas l'etiqueta del FN mas que la Lepen pichòta lo ven chucar dins de meetings de sosten, lo canhàs fièr e missant que nifla, ufanós, d'ont ven lo vent per trobar l'Ostal de la Comuna e qu'es a pissar dins cada canton, dins cada manifestacion per lo marcar son territòri. Zo una fòto amb los joves! Lo que me caldrà votar contre al segond torn que soi segura que farà, coma n'avèm ara l'afrosa costuma dins lo país, 30%, s'es pas mai.
- lo ps o lo Patetisme Senil. Inexistent dins aquesta vila. Per pròva : distribuiguèron de tracts davant la gara, lo diluns a 6h30 del matin, "per lo mond que Chicago que se lèvan d'ora". Son tract èra d'un costat, la fòto del candidat, a la mòda de las annadas 50, i a pas un cargat de comunicacion? una maquilhaira? que quauqu'un s'ocupe de son look, macarèl! E mai, pòdi far melhor! E un eslogan minable genre "Chicaco deman". E de l'autre costat del tract: un calendièr. Òc, un calendièr. Pas un programa, pas una tièra d'arguments, non, pas un mot, juste un calendièr, coma lo de la Pòsta mas sens los catonets. Aital, avèm las datas de las vacanças. Aital, dison pas de messorgas, aquò rai. Òu, los tipes, avèz dos pitbulls de la drecha en fàcia, avètz lo pitbull neonazi qu'es a prene tota la plaça e disètz pas res dins vòstre tract?!? Mas vos podètz anar escampar al canal sul pic, pas besonh d'esperar lo 23 de Març!
Vaquí, las eleccions a Chicago, aquò's lo miralh de França : una drecha extrema qu'es a s'empompir, una drecha que ne profiècha, un ps patetic e un front d'esquèrra que ne vòl mas que lo mond ne vòlon pas.


text:
Latin
Lo latin qu'ei ua lenga anciana deu grop indoeuropèu, deu sosgrop italic com l'òsc, l'ombrian... A l'origina, ne's parlava pas qu'au parçan de Laci, a l'entorn de Roma. La conquista romana d'Itàlia, puish de las regions riberesas deu Bacin Mediterranèu e, au nòrd, dinc a Ren e Danubi, qu'estó l'encausa de l'espandiment extraordinari deu latin. S'en Orient, lo grèc conservè la plaça de lenga oficiau e de la cultura aquesida arron las conquistas d'Alexandre, en Occident qu'assumí lo medish ròtle, penetrant Gàllia, Espanha, Illíria, Africa e Dàcia peu biaish de l'administracion imperiau, de la difusion de la cultura dominanta dens los elèits provinciaus, deus camps de legionaris e deu comèrci.
Arron la caduda de l'Empèri Roman, qui avó lòc en 476, lo latin qu'evoluí de faiçon diferenta dens cada grana region d'Occident, segon las costumas lingüisticas deus pòbles dejà en plaça (substrat) o deus invadidors (superestrat), e pòc a pòc que'n gessín lengas navèras, emparentadas mes diferentas, qui forman lo grop de las lengas romanicas. Aqueth grop de lengas que compren l'occitan, lo catalan, lo francés, lo castelhan o espanhòu, l'aragonés, l'asturian, l'italian, lo portugués, lo galèc, lo sarde, lo romanés, lo romanch, lo ladin, lo friolan e lo francoprovençau o arpitan.


text:
Nicolau Glaudi Fabri de Peiresc
Nicolau Glaudi Fabri de Peiresc (Beujanciá, 1580 - Ais de Provença, 1637) foguèt un intellectuau provençau de l'epòca barròca, scientific, òme de letras, conselhier au Parlament de Provença. Coma astronòm, faguèt la primièra mapa de la luna basada subre d'observacions au telescòpi e descobriguèt la Nebulosa d'Orion. Entre sas recèrcas, i aguèt la determinacion de la longitud de divèrses luòcs a l'entorn de la Mediterranèa e en Africa del Nòrd.
Aguèt una corespondéncia sostenguda amb nombroses personatges e scientifics de son epòca, coma Malherbe, Rubens, Pèire Gassendi o Galilèu.


text:
Grosrouvres
Grosrouvres es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge lorrain typique en avent conservat las siás marides començament XIXen sègle, tampas en tuiles romaines e bastidas de part e d'autra d'un ruisseau #que pòrta lo sieu nom.
Village lorrain typique ayant conservé ses maisons début XIXen siècle, couvertes en tuiles romaines et construites de part et d'autre d'un ruisseau qui porte son nom.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x= 4.61
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 3 de Junh de 2005, una tornade d'intensitat F-1 tecla Grosrouvres[1].
Le 3 Juin 2005, une tornade d'intensité F-1 touche Grosrouvres[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
{{Comunas de|insee= 54240


text:
Dins l’Antiquita, lou territòri de l’actualo Vau-Cluso es coumpausa de 5 pouplado e/o counfederacioun : Li Voucóunci, li Cavaro, li Tricastin, li Menini e lis Albici.
Quand li roumans prenon lou countourrole militar e pouliti d’un territòri, prenon en counsideracioun li sus-divisioun territourialo eisistènto. Es en partido pèr aco qu’aqueli ancians noums e divisiouns an pouscudo perdura dins l’Istòri.
Li Voucóunci (o Voucouço) counstituon emé lis Avantici (regioun de Gap) e lis Sogiounti (regioun de Sisteroun) la confederacioun Voucóunci. D’espereli, li Voucóunci óucupon un territòri counsequènt que va dóu Vercòrs au Sud de Vesoun e is ancoulo dóu Ventou e de Vauriàs à Manoscco e Embrun. Aquèu territòri se repartis sus lis 5 despartamens actuau de la Droumo, l’Isèro, lis Auto-Aupo, lis Aupo de nauto-Prouvènço e la Vau-cluso. Aquèu territòri avié la particularitat d’agué 2 capitalo : Vasio e Lucus pièi Dea Augusta Vocontiorum (Vesoun e Luc-en-Diès pièi Dìo). Soun noum significo « li vint tribus » o « li dous cent » (segon se se digavo « voconti » o « vo-conti ») .
Lou noum de « Païs-Voucóunci » designo toujous lou territòri situa èntre Vesoun e lou Ventou.
Li Tricastin óucupo la part roudaniano de sud de Droumo e nauto Vau-Cluso.
Cf : bihet precedènt «Sus Bàrri e lou Tricastin ».
Li Cavaro óucupon la partido Vau-clusiano de la ribo gaucho dó Ròse e uno bono part dóu Luberoun emé li vilo d’Arausio, Avenico, Apta Julia e Cabellio (Aurenjo, Avignoun, Cavaìoun e Ate). An douna soun noum à la vilo de Cavaìoun.
An pèr capitalo Avennico pièi Arausio. Soun uno counfederacioun. Soun noum significo “li gigant” o “li eros”.
Li Memini óucupon l’actualo plano de la Coumtat. An pèr capitalo Carpentorate (Carpentras) pièi, dins l’antiqueta tardièro (Vèn-Xèn) Vindisco (venasco) que dounè soun noum au Coumtat Venaissin. Soun liga à la counfederacioun cavaro.
Lis Albici, èli, óucupon un espàci situa èntre li mount de Vau-Cluso e lou Luberoun. Coume li Voucóunci o li Cavaro, soun uno counfederacioun de tribu.Recampon eèntre-autri li Vordenses (seitour de Gordo), lis Albienses (plan d’Aubioun) e li Vulgientes (seitour d’Ate). Soun tambèn esta dins lou seitour dóu Mount Venturi e frountalié di Salians. An douna soun noum à de vilo tau Aubioun o Aubagno. Soun noum significo « aqueli que soun blanc », «aqueli d’eilamont » o encaro « aqueli dis Aupo ».


text:
Vielha, 5 de deseme de 2017.- Eth passat deluns 4 de deseme es escolans des cicles formatius de Grad mejan e superior de ”Conduccion de grops en miei naturau” e de ”Animacion d’activitats fisiques esportiues, de 1er e de 2au” der INS d’Aran, assistiren as capsules formatiues d’orientacion professionau organizades peth CEI Val d’Aran de Casau.
Es capsules formatiues, dejós deth títol “Apren a hèr curriculums creatius” e “Sabes coma hèr un curriculum per competéncies”, sigueren impartides per Viviana Gràcia i Espinós, Master en Direccion e Lideratge, Licenciada eth Psicopedagogia e Postgrau en Intelligéncia Emocionau enes Organizacions.
Es capsules aueren ua grana acceptacion entre es escolans des cicles formatius, e enceten tanben era relacion de collaboracion entre eth CEI Val d’Aran e er INS d’Aran, entà aufrir estruments de formacion e informacion sus eth mon laborau as estudiants.


text:
Ligam idrogèn
En quimia, un ligam idrogèn es una interaccion atractiva entre moleculas. Malgrat qu'es lo tipe d'interaccion molecular mai importanta, es un tipe de ligam flac en comparason amb los ligams covalents e ionics. Lo tipe pus comun de ligam idrogèn s'establís entre un atòm de idrogèn ligat a un eteroatòm electronegatiu, nomenat donator d'idrogèn (oxigèn, azòt o fluòr), e un segond atòm electronegatiu qu'agís coma acceptor. L'idrogèn que pren part a un ligam idrogèn de carga positiva interagís electrostaticament amb los parelhs electronics de l'acceptor. Totun, lo ligam idrogèn es pas solament una interaccion electrostatica, e a fòrça caracteristicas associadas abitualament al ligam covalent. La fòrça del ligam idrogèn depend sustot dels atòms donator e acceptor e de son entorn quimic. L'exemple pus conegut de ligam idrogèn es lo que s'establís entre de moleculas d'aiga. L'oxigèn de l'aiga es ligat amb dos idrogèns, e a tanben un parelh electronic pas ocupat. D'aquela manièra, pòt agir coma donator e acceptor d'idrogèn al meteis temps. La ret de ligams d'idrogèn que se forma entre moleculas d'aiga fa que l'aiga a de proprietats fisicoquimicas remarcablas. Lo ligam d'idrogèn s'utiliza tanben extensivament dins de procèsses de reconeissença moleculara, e determina en granda part l'estructura tridimensionala de las proteïnas e dels acids nucleïcs. Se son descriches recentament d'autres tipes d'interaccions semblablas al ligam de l'idrogèn classic. Per exemple, d'interaccions ont intervenon d'idrogèns ligats amb d'atòms pauc electronegatius, coma lo carbòni, o d'interaccions entre dos atòms d'idrogèn.


text:
Haut Peiròt (arrepic de "L’immortèla" de Nadau)
Haut, Peiròt, vam caminar, vam caminar,
De cap tà l’immortèla,
Haut, Peiròt, vam caminar, vam
caminar,
Lo país vam cercar."
camin herrat : chemin solide, empierré (expression ancienne)
camin brostèr : chemin forestier
camin barrièr : chemin de ronde
caminassa (prononcer "caminasse") : grand chemin
caminar : cheminer
et aussi caminada : accion de har camin ; tragècte ; passejada, itinerari (diccionari gascon de Pèir Morà)
Prumèr diccionari tot en gascon : lo de Pèir Morà !