text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 21 de març de 2011
Lo metòde nau de boha qu'ei arribat!
En tot cas, lhevada la redaccion nòrd-gascona, aqueth metòde qu'ei fòrça plan hèit. Que comprén 137 planas, dètz capítols. Las illustracions, plan nombrosas, non son pas sonque visuaus, que n’i a tanben un pialèr de sonòras gràcias au CD inclús.
Lo prumèr capítol que relata l'istoric de la boha dab consideracions sus la soa origina, la soa extension geografica, quin e l’aperavan segon los parçans, la soa desaparicion e que i horneish anecdòtas de las interessantas sus la descobèrta d’ instruments ancians etc.
Lo segond capítol qu'ei dedicat a l'organologia: la de l’instrument tradicionau com la de las bohas "fòlc" d'uei lo dia.
Dab lo tresau que comença lo metòde pròpiament dit: qu'ei la presa en man, qu’aprenem quin e cau hèr tà mestrejar la pression e lo bohar, quin e’s pòt aviar e arrestar lo son, la debuta tau començaire, qué. Los tablèus de digitacion que i son balhats peus dus tipes de boha, la tradicionau com la fòlc. Que i trobam exercicis, dab particions e enregistraments suu CD qui acompanha lo libe. Los trocets d'entraïnament que son nombrós en començar per rondèus com Lo coquin de Pire e lo rondèu de C. d'Armagnac.
Dens lo capítol cinc, que i son tractats l'estile de jòc e los ornaments, dab bèths exemples de particions e los enregistraments corresponents. Que s’i pòt audir en particular un bohaire d’abans la renavida fòlc, lo Jantí Benquet (d'après un document rarissim d'archiu), seguit per interpretacions de bohaires de l'associacion nòsta: Alan Cadeillan, Bernat Desblancs, Joan Miquèu Espinasse, Joan Pascau Leriche, Ives Pouysegur e Robèrt Matta. Atau qu'ac saberatz tot suu vibrato, las appogiaturas, lo nhacant, lo jòc picat, lo doblat e lo destacat en arrepic, lo bistorçut, lo tustat, lo glissando, las combinasons.. Lo tot que s'acaba dab quauques conselhs pedagogics. E, solide, que i trobaratz tots los exercicis convienents tà vs’entraïnar e progressar.
Lo capítol següent qu'ei dedicat au jòc suu canèth semi-melodic illustrat per d'autes tròç enregistrats (congòs, vals e rondèus). La possibilitat de cambiar de nòta d'acompanhament sia tà marcar lo ritme, sia tà hèr variar l'armonia o tà completar la melodia qu'ei plan ua caracteristica de la cornamusa nòsta, qui’n hè un instrument drin especiau en món deus sonaires.
Dens lo capítol 7, qu’aprenem quin e cau hèr entà afinar (acordar) l’instrument. Que ns’explican lo foncionament de las inchas simplas (aperadas tuhèts dens lo tèxt nòrd-gascon, e espiulas dens lo tèxt biarnés): lo principi, lo reglatge e lo manteniment.
Lo capítol 8 qu’ei dedicat au manteniment de la boha: quin estarquejar lo sac, quin hè’s un clapet tau bohet (aperat malastrugament peu francesime pòrta-vent), quin netejar lo pihet (o pihèth?, ved. mes luenh).
Lo nau qu’ei consacrat au repertòri: rondèus, congòs, mazurcas, pòlcas, escotishas.
Fin finau, lo darrèr capítol qu’ei consacrat a testimoniatges deus hòrt interessants. L’obratge que s’acaba dab ua bibliografia importanta e ua lista de sits web d’interés.
Aqueth metòde qu’ei plan hèit, au còp pedagogic e divertissent. Que serà hòrt utile tau bohaire, particularament tau qui non pòt seguir cors de boha regularament. E los qui s’interessan a la cultura gascona e a la musica tradicionau– qui sian bohaire o non- que i trobaràn un obratge instructiu e interessant.
Adara, quin e caleré díser : pihet o pihèth tà designar la pèça de husta qui pòrta los horats de jòc de la boha? La forma pihet qu’ei la consacrada dens aqueth libe. Efectivament, qu’ei la que trobam generaument dens los autes obratges qui descriven la boha. Lo mot pihet, escriut pihét, qu’ei plan repertoriat dens lo diccionari de Palai qui'n hè, a tòrt, un variant de piet (lengadocian: pièch, pièit, catalan: pit). Que cau senhalar aqueth mot qu'ei transcriut pihèt, dab ua e obèrta, dens lo diccionari de gascon landés deu lexicograf lanusquet Vincent Foix (1857-1932). A mes, Palai e Foix qu'arrepòrtan ua forma femenina pihèra, qui designa ua petita trompeta de husta. Lo doblet pihèt(h) - pihèra que pleiteja per pihèth - que non pihet- com la forma corrècta deu mot. Pihèth -pihèra representarén *pifellu- *pifella, derivats sufixats de *pifu / *pifa. Pihèth que pareish doncas de la medisha familha etimologica que pifre, d'etimon *pifu, cf. en francés pipeau e pifre o fifre. Pifre/fifre qu'estón manlhevats de l'allemanic pfifer, lo mot qu'ei un eretatge deus musicians de la guarda soïssa. En realitat, pfifer en allemanic que designa lo jogaire, que non l'instrument medish: dr pfifer qu'ei lo jogaire de "pfif(e)" (de *pifu), der pfeifer en alemand, the piper en anglés, lo pifraire, qué. En francés, pifre qu'ei estat completament remplaçat per fifre. En occitan, (gascon e catalan inclús), lo mot francés d'origina allemanica pifre qu'estó generaument adoptat tà designar un instrument de vent. Totun, segon Mistral, que trobam enqüèra lo mot pif en quauques lòcs. Pif que seré lo mot genuinament occitan en tot provier de *pifu shens passar per pifre. E en catalan, a mes de pifre, que cau mencionar lo mot pífol qui ei la forma endemica de las islas balearas, protegida de l'invasion deu mot pifre per la soa condicion insulara. En gascon, la forma pihet dab ua e barrada que poiré sia provier efectivament deu crotzament de pihèth dab piet, sia representar ua auta forma diminutiva de *pifu= *pifetu.
3 comentaris:
- Asier G. ha dit...
-
On es pot crompar?
- 24 de març de 2011 a les 11:10
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Asier G: Que's pòt crompar en çò de l'associacion deus bohaires de gasconha, véder:
www.bohaires.com
Lo prètz deu libe-CD qu'ei normaument de 30 euros, qu'ei sonque de 15 euros peus sòcis de l'associacion.
- 25 de març de 2011 a les 7:22
- Asier G. ha dit...
-
Plan merces!
- 26 de març de 2011 a les 2:34


c: text/html

text:
1226
Aquesta pagina concernís l'an 1226 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Creacion de l'avescat catar de Rasés.
França[modificar | modificar la font]
Represa de la Crosada deis Albigés per lo rèi Loís VIII eu-meme. La preséncia dau rèi — senhor superior de la màger part dei tèrras tocadas per la Crosada — espauriguèt la populacion e lei declaracions de somission arribèron nombrosas a l'armada reiala. Pasmens, i aviá ges de perdon previst per lo còmte Ramon VII de Tolosa e seis aliats que deguèron donc se preparar au combat. Gràcias a la concession de libertats e de privilègis importants, Ramon VII obtenguèt l'aliança d'Avinhon que decidèt de blocar l'armada francesa. Ben defenduda, la vila resistiguèt ais assauts mai deguèt finalament capitular après un lòng sètge (10 de junh - 12 de setembre) en causa de la manca de viures.
Aquela resisténcia aviá decimat leis asalhidors tocats per divèrseis epidemias que poguèron pas organizar lo sètge de Tolosa avans l'arribada de l'ivèrn. Malaut, lo rèi Loís VIII moriguèt lo 3 de novembre durant la retirada. Foguèt remplaçat per son fiu Loís IX, encara un enfant de 12 ans, sota la regéncia de sa maire Blanca de Castelha (→ 1227). En Lengadòc, l'acabament de la conquista foguèt fisada a Humbert de Beaujeu (→ 1228).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Az-Zahir (1225-1226) lo 10 d'octòbre après un rèine brèu de mens d'una annada. Son accion es mau coneguda mai sembla aver demenit la rigor de l'òrdre instaurat per son paire e adoptat de mesuras per renfòrçar la poissança militara de l'armada. D'efèct, lei Mongòls acomencèron de venir una menaça importanta lòng de la frontiera orientala. Son fiu Al-Mustansir (1226-1242) li succediguèt.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 d'octobre - Francés d'Assisi, sant catolic (n. 1181)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Loís VIII de França, rèi de França.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 29 de desembre de 2013
Illescas, vila gascona en Castelha.
Au demiei deus tèxtes medievaus mei antics on i trobam mentavut lo nom deus Gascons, n'i a un qui ei regular(a)ment ignorat o desbrombat, tant peus gasconistas com peus occitanistas, a maudespieit de la soa antiquitat. La reson que n'ei probable aqueth tèxte qu'ei espanhòu e a la hèita fin hòrt pòc coneishut per aqueth costat deçà-pòrt, e, de fèit, guaire mei per l'aut enlà. Lo tèxte que remonta tà l'an 1154, o sia cent ans après la cançon de Senta Fe. Aqueth tèxte qu'ei important entà l'Istòria deus Gascons pr'amor que testimònia de la prumèra gran andada istòrica de l'immigracion gascona en Espanha. Que's tracta de la carta puebla (equivalent aus fòrs e costumas de per noste) qui lo rei Alfons VII de Leon e Castilha autregè a la vila castelhana d'Illescas. Aquera vila qu'ei situada au bèth centre de la peninsula, a un trentenat de quilomètres de Toledo e de Madrid. Lo rei Alfons que hè clarament d'Illescas ua vila gascona, de poblants e governança gascons.
"Nullus habeat ibi hereditatem nisi Gascones. Et dono vobis pro foro ut non habeatis alcaldem neque iudicem nisi Gascones”
O sia, mei o mensh:
"Qu'arrés (degun) non aja ací ua possession, qui non sia pas Gascon. E que vse'n balhi com a fòr entà que non ajatz nat alcade (cònsou màger) e nat jutge qui non sian pas Gascons."
Aquesta frasa en latin medievau, que la cita l'universitari basco José Luis Orella Unzué en son article consacrat a la gasconizacion deu règne de Navarra a l'edat miejana (gasconización medieval occidental del reino de Navarra, in Lurralde : inves. espac. 33 (2010), p. 177-208; publicat online). Eth medish que la tien de l'universitari navarrés Fernando González Ollé.
dimarts, 24 de desembre de 2013
Imne tà las vacas (enfin, tà las tudancas, que de las autas, be nse'n fotem!).
"Se asejan" (deu vèrbe "asejase" en "purriegu" e en "cabuérnigu") o "se aselan" ("aselase", en "pasiegu") que's ditz deus pastors qui tornan tà las cabanas tà s'i abrigar per la nueit, en gascon que disem que s'aplegan. "Aselar (asejar) las gallinas" que vòu diser aplegar las garias (botar-las a l'assela, a l'aplec, a l'empara, laguens lo porèr), lo mot "aselar" qu'a tanben aquera significacion en castelhan. Lo noste mot gascon sela o assela (aplec, acès), e lo vèrbe corresponent selar, asselar (botar a l'assela, a la sela, acessar, endostar), que son possiblament d'origina espanhòla o en tot cas que'n comparteishen l'etimologia dab los mots espanhòus. Non cau pas con·hóner asselar o selar dab celar (amagar, escóner) com ac hèn los diccionaris nostes !
Notas explicativas
1- Aquiu, y per ll, yeismo obligatòri.
2- Cambera (cantabre): camin tà carros, caminau.
3- Piquete (cantabre) : esquireta de timbre agut.
4- Tasuga (cantabre) lit. taishoa : vaca tudanca de peu gris cierós, qui tira cap au negre, escur a la basa e clar a las extremitats, com un "tasugu". Tasugu qu'ei lo mot per taishon en cantabre (tejo en castelhan).
5- mediano: esquira de talha miejana (deu cantabre midianu, id.).
6- josca (cantabre): lit. escura, vaca tudanca de color grisa cierosa, quasi negra, de peu un drin mei escur e mei unifòrme que non pas lo de la tasuga.
7- Celemín: esquirassa de timbre grèu. Qu'ei ua significacion segondària deu mot. Un celemín qu'ei prumèr unha unitat de susfàcia agrària o de volume. A Cabuérniga, qu'ei lo volume corresponent a onze quilogrames e miei de milhòc, haut o baish.
diumenge, 15 de desembre de 2013
A Cadaqués i enlloc més
Ja sabetz lo vòste servidor qu'ei un enamorat deus mots. Adonc, que’m voloi enqueherir de la significacion d’aqueth papanell enigmatic . E tad aquò, qu'aví, tostemps disponibla e sorrisenta, la mia òsta cadaquesenca. La Marta, naturalista apassionada e fotografa de gran talent, qu'ac sabè tot deu massís deu Cap de Creus e qu'èra mei que contenta de poder compartir la soa sciéncia dab jo. Quan e'u pausèi aquera question deus papanells, que'm va espiar dab un sorríser trufandèr e que'm va arrespóner d’aviada en son idiòma mairau. La Marta qu'èra com la màger partida deus cadaquesencs de soca en n'emplegar quasi pas jamei lo son idiòma pròpi per las carrèras, per paur a la reaccion tradicionaument despreciativa o trufandèra deus non-cadaquesencs de soca, qui i son majoritaris a l'estiu. En dehòra de l'ostau, que parlava quasi tostemps lo catalan principatin, sauv dab quauques personas. Totun, a casa, non, non parlava pas sonque en cadaquesenc. "Mira, es papanells són uns insectes de l’ordre de ses ortòpters. Són insectes alats, amb ses potes de darrera adaptades per al salt, saps? (e dab un movement de la man e deus dits que't hè imaginar un sautaprat a sautar per èrbas). Molts són capaços de volar. Es papanells adults tenen entre, diguessim, tres i tretze centimetros de llargada. Ses cries s’assemblen a ses adults, però no tenen ales. " E jo que'u hèi : "Ah, llagostes, clar ! En catalan, lo mot llagosta non designa pas sonque las langostas verdadèras mès tanben los sautaprats e criquets e autas "llagostes de camp". E jo de hornir, tà har lo saberut: Nosaltres, hem, nosatros en gascó les diuem "cigalas podanars" o siga cigales podadores. " Alavetz, ce’m hè, magnifica : Ix, nen, com parles tu, què raro! Doncs, no, sa vritat (la vertat): es papanells no son ni llagostes ni cigales, que són …papanells.
A Cadaqués, que't balhan de "nen" e "nena", quin que sia lo ton atge. Aquò que't suspren a la debuta. E puish que t'i acostumas.
Lo mot cadaquesenc papanell que deriva a l'evidéncia de papallon, fòrma dialectau medievau deu mot catalan papalló (parpalhòu). La confusion que deu venir de las alas coloradas deus petits criquets volaires deu genre Calliptamus, hèra comuns per las tèrras caudas e sècas de l'Albèra (En la fòto: Calliptamus italicus). Quan e's desplegan las alas e s'envòlan, que pòden efectivament estar con·honuts dab parpalhòus.
A Cadaqués, lo cadaquesenc qu'ei en situacion de diglossia per arrapòrt au catalan principatin. Com a conseqüéncia d'ua peticion popular(a) realizada en 1979, la municipalitat qu'emplega lo cadaquesenc en concurréncia dab lo principatin tà comunicar e reglamentar. Totun, la causida de la modalitat que depen de la tematica tractada.
Lo cadaquesenc qu'a las desinéncias en -i de la prumèra persona com lo rosselhonés e lo gascon: io me pensi que…,  e qu'a conservat l'article salat (es, sa deu latin ipse, ipsa etc). En gascon, l'article salat (so/sa) que i ei extint desempuish la fin deu sègle 19 o l'entrada deu sègle 20. Totun, que i ei conservat fossilizat en l'onomastica : Sacasa, Sacòsta, Sarrieu, Socasau, Somolon etc. L'article salat qu'ei quasi extint au Principat, lhevat Cadaqués. Totun, la toponimia principatina que'n testimònia de l'usatge passat. E, plan segur, qu'ei demorat plan viu a las islas balear(a)s. En cadaquesenc, que i a ua lista de cinc cents mots e locucions mei o mensh corrents qui son desconeishuts o d'accepcion desconeishuda en estandard principatin. Lo cadaquesenc qu'a evoluït de manèira distinta pr'amor lo vilatge qu'èra isolat de la rèsta de l'Empordan. Non i avè pas nada rota tà arribà'n acerà dinc a la prumèra partida deu sègle 20, e quitament per la rota tota navèra qui pujava e baishava en tot quiraulejar com e podè a travèrs lo massís, que calè sheis òras tà percórrer lo trentenat de quilomètres qui asseparàvan Cadaqués de Figueres. La comunicacion de Cadaqués dab la rèsta deu món que's hasè tradicionaument per la mar, que non per la tèrra. Cadaqués qu'èra com ua isla. L'idiòma cadaquesenc que s'exportè per via maritima deu temps de la reconquista, tà las islas balear(a)s e particularment tà Eivissa, on s'i arretròban un hèish de las caracteristicas deu cadaquesenc en catalan locau.
D'associacions de cadaquesencs que lutan tà preservar l'idiòma mairau e assegurà'n la promocion e la transmission a las navèras generacions. Non pòden pas compdar sus l'escòla, los regents non son pas deu borg e no'u saben pas. Mei mau, los petitons que i pòden estar corregits quan emplegan ua locucion plan cadaquesenca, çò qui no'us incita pas a emplegar l'idiòma mairau. Lo cadaquesenc qu'ei un idiòma discret, quasi esconut, e en perilh d'extincion. S'ei enqüèra plan viu, qu'ei unicament gràcias au militantisme de cadaquesencs qui'u consideran, dab tota l'arrason, com un patrimòni preciós eretat deus pairans, un senhau d'identitat deu borg, qui cau preservar e valorizar. Qu'ac vòlen har a maudespieit de la mala percepcion e deus prejutjats qui ne pòden aver catalans non-cadaquesencs (e, a còps, quauques cadaquesencs tanben).
dimecres, 11 de desembre de 2013
La galèra shens galerian.
Jo que’m pensi las galèras que’s disen atau pr’amor aqueths carreròts que i servivan d’autscòps tà evacuà’n las aigas cascantas –aigas "usadas" com e solem díser uei lo dia- deus ostaus qui’us bordavan. En catalan, l'androna qu’a un sinonime : el canar, e diccionaris catalans que hèn derivar aqueth mot deu de la planta (canna en latin, canya / caña en catalan e en espanhòu, cana en gascon). Totun la relacion semantica enter lo carreròt e la cana n’ei pas briga evidenta. En realitat, lo mot canar no’s deu pas briga referir a ua plantacion de canas. Que deu meilèu arrepresentar l’exacte equivalent en catalan deu mot gascon canèr qui designa ua canalizacion, particular(a)ment la qui assegura l'evacuacion de las aigas cascantas deus ostaus. Aqueth etimon "cana" deu mot catalan canar e deus mots gascons : canèr, canèth, etc. qu'ei lo deu mot latin canalis (deu quau derivan en gascon canau e possiblament gau). Canalis qu'èra probable a l'origina un adjectiu construsit a partir de cana = tube vueit o cavat, tudèth, canèth, per on e's podè har córrer aiga. Canalis que volè díser "de cana", a l'origina, abans de's har substantiu dab la significacion de canau. Com a anecdòta, canalis no's disè pas sonque de la cana (lo tudèth), senon autanplan deu can (l'animau, en latin canis); en latin classic, lo mot canalis qu'avè las duas significacions: "canau" e "canin" (v. Dic. Gaffiot). Uei lo dia, lo « canèr » modèrne qu’ei lo "tout à l’égout" deu francés. D'autscòps, n’èra pas lo cas, plan segur. Las aigas que s’i evacuavan (o non) com podèvan, a l'airejada, per las galèras. Per aquesta medisha arrason, lo quite mot androna qu’acabè per significar en occitan contemporanèu un bardòc, un canèr qui mia tau mardar (ved. Dic. Mistral). Dongas, tà resumir, qu’èra lo ròtle d’aqueras galèras d'arrecuélher las aigas deus ostaus.
dimecres, 4 de desembre de 2013
Un aute gasconisme possible en catalan: arronsar.
arronsar
1 1 v. tr. [LC] Disminuir per contracció el volum (d’alguna cosa, especialment del cos o d’algun dels seus membres). Arronsar les cames. Arronsar les espatlles.
1 2 intr. pron. [LC] El llit era tan curt, que s’havia d’arronsar per dormir. S’estira i s’arronsa.
1 3 [LC] arronsar les celles Arrufar-les.
1 4 [LC] arronsar les espatlles Endurar quelcom amb resignació sense fer res per evitar-ho.
1 5 intr. pron. [LC] arronsar-se d’espatlles Desentendre’s .
1 6 intr. pron. [LC] Un teixit o cosa similar, encongir-se en ésser mullat.
2 intr. pron. [LC] Perdre el coratge, la resolució. Semblava decidit a fer-ho, però a la primera dificultat es va arronsar.
L'etimologia d'aqueth mot, atestat en catalan a partir deu sègle 13, qu'ei escura. Coromines que'u relacionava, de manèira hòrt dobtosa, dab l'arabe ar rams qui significa la grimaisha, la monarda. Totun, la relacion semantica enter lo vèrbe catalan e lo mot arabe n'ei pas guaire evidenta, e la proposicion de Coromines que sembla hòrt pòc versemblanta.
Aqueth vèrbe, o un omonime, qu'existeish en gascon. Qu'ei grafiat arrounssà e arrounçà per Palay, arronsar per Morà (Tot en Gascon) e que significa tirar, gitar. Pèir Morà no'n prepausa nada etimologia. Jo que pensi lo mot gascon arronsar que poiré estar ua varianta morfologica deu vèrbe ahonsar, o sia la grafia arronsar que representaré, en fèit, *arhonsar (arh- que's pronóncia arr- en gascon). La mutacion tà ar de la a iniciau qui precedeish ua consonanta qu'ei frequenta en gascon, cf. aueitar / argüeitar, aturar / arturar, aténher / arténher etc, etc. O arhonsar que's pòt autanplan estar per arrehonsar, la simplificacion de la protèsi arre -> ar- estant comunament observada en ancian gascon. La construccion de ahonsar / arronsar que s'assembla evidentament a la de en·honsar. A(r)honsar que deriva de a + fons + ar., possiblament per atraccion antifrasica deu vèrbe arronçar qui significava plegar, aplegar (enqüèra viu en vath d'Aspa). En gascon contemporanèu, ahonsar qu'ei sinonime de ahonar qui a dus significats: en·honsar e tirar, gitar (en particular dab ua hona, cf. francés foncer = fondre, de l'oc. fònda qui significa hona), mentre arronsar que non significa sonque tirar, gitar dab la violéncia suggerida per la (faussa) particula prostetica arr-, quitament trucar. En lengadocian deu comtat de Foish, lo mot arronsar que i ei coneishut e qu'a la significacion gascona deu mot (tirar, gitar) (Alibèrt). Mei enlà, en l'airau occidentau deu lengadocian de cap au Carcin e au Roergue, que i trobam lo nòste mot devath la fòrma "ronsar" o "ronçar" (Alibèrt, Mistral). En la nòsta ipotèsi, aqueste mot, qui demora shens explic etimologic, qu'ei un gasconisme ipercorregit ( de a + fons + ar). En aranés, lo mot que i a ua significacion completament diferenta, que vòu díser hauçar (o segotir) las espatlas, com en catalan. Sus l'etimologia d'aqueth arronsar aranés e catalan, adara que i tornam.
Qu'ei possible lo mot catalan arronsar (var. arrunsar) que sia un ancian gasconisme, en arrepresentar a + fons+ ar. Aquera etimologia deu mot gascon que pòt explicar pro aisidament los significats deu mot en catalan, plan mei aisidament que non la locucion araba ar rams (la grimaisha). Totun, que i demora unha auta possibilitat, hòrt mei probabla, qui harè derivar lo mot catalan arronsar deu francic *hrŭnkja (qui significava plec, arruga) o sia lo vèrbe francic *hrŭnkjan (ahroncilhar o *arroncilhar, plegar, arrugar) , shens aver necessàriament de recórrer a un gasconisme quin que sia. Aqueth medish vèrbe francic *hrŭnkjan qu'ei probablament a l'origina deu vèrbe gascon arronçar (vath d'Aspa) e deu son derivat afixat ahroncilhar o *arroncilhar qui hè pensar a "subercilhar". En gascon, lo mot arronsar ( o arronçar) qu'ei locaument sinonime d'aplegar: arronçar lo bestiar (a Aspa). Aqueth mot francic (se non lo quite mot gascon, per ipercorreccion) qu'ei tanben a l'origina deu vèrbe francés froncer de medisha significacion que lo mot gascon arroncilhar (grafiat arhoncilhar en los dicc. P. N. e TeG). En ancian francés, la fòrma deu vèrbe qu'èra froncier puish froncir, en occitan non-gascon fronzir, d'aquiu lo catalan frunzir, l'espanhòu fruncir e lo portugués franzir qui'n derivan tots tres. Notatz que, segon lo parer deus lingüistas, la f deus mots de la seria froncier, froncer, froncir etc n'ei pas etimologica (cf. lo mot deu francés antic ronche = gasc. roncilh, arroncilh) . La question d'ua ipercorreccion de çò qui podèva estar arresentit com vulgarisme gascon qu'ei donc pausada (cf. en gascon froncilh, fòrma d'*arroncilh). B'ei possible lo mot froncir que podó viéner deu lengadocian pròishe deu gascon (mot tolosan qui viatjè dab lo comèrci deus teishuts lengadocians) de cap au sud (peninsula iberica) e de cap au nòrd entau francés (froncier, froncir, froncer) e mei enlà dinc a Flandras, l'aute país deus teishuts. "Arroncilh" que's disèva antigament ronze en ancian neerlandés, fronze en concurréncia dab ronze en neerlandés mejan, uei lo dia que s'i ditz frons). La fòrma dab f qu'ei anciana, dejà a la fin deu sègle XI en francés: froncier, possiblament deu gascon arroncejar corregit en froncejar (frounceyà) mei tard froncir, aqueste darrèr de l'occitan fronzir, froncir, format a partir deu mot fronç (cf. gascon froncilh), ipercorreccion deu mot arronç, derivat postverbau d'arronçar.
Tà díser har las cilhas, subercilhar, los catalans que disen "arronsar les celles", exactament com en francés "froncer les sourcils". Alavetz, en gascon que i degó aver dus mots "arronsar" d'etimons plan distints. Un qu'ei *arhonsar, derivat d' ahonsar, construsit a partir de a + fons+ar : ahonar, tirar, gitar. L'aut qu'ei *arronçar o arronsar (plegar, aplegar) qui ei probablament la fòrma romanica derivada deu francic *hrŭnkjan, comuna au catalan e au gascon, e conservada atau en gascon d'Aspa. Aqueth mot - o un derivat afixat- qu'ei a l'origina deu mot francés froncer (occitan non-gascon froncir, catalan frunzir, espanhòu fruncir, portugués franzir). En catalan, lo doblon arronsar / frunzir (aqueth manlhevat de l'occitan) que va perméter las especializacions semanticas d'arronsar. Los gascons, eths, qu'encontrèn un problèma plan de lor: lo de l'omonimia enter los dus mots antifrasics "arronsar" e "arronçar". Alavetz, tà evitar la confusion, que's degón inventar lo mot arhoncilhar (*arroncilhar), per afixacion d'arronçar, qui acacè e remplacè quasi completament la fòrma simpla arronçar (sauv en Aspa), mentre aqueth darrèr mot que i ei demorat intacte en catalan e en aranés dab la grafia arronsar. La grafia "ahroncilhar" per "*arroncilhar ", promavuda per Per Noste, que i dèisha supausar la traça d'ua f etimologica hèita h. Se n'ei plan lo cas, lo mot catalan qu'ei un gasconisme. Aquò n'ei pas impossible, totun pòc probable. B'ei mei probable lo romanç pirenenc qu'adoptè lo mot francic conservat shens nada f iniciau, com lo mot ronse en neerlandés ancian. La grafia restituida mei logica qu'auré d'estar *arronçar peu mot catalan, aranés e biarnés , e *arroncilhar peu mot deu gascon generau. Las estelas (*) que n'i son sonque tà raperar que, per mei corrèctas que'm poscan semblar, aqueras fòrmas graficas non son pas las admesas e qu'emplegar-la que vse'n haré pèrder punts a l'scrabble.
diumenge, 1 de desembre de 2013
Compdes
Totun com a gasconofòne, que soi peu torn deus sèt ans, a penas l'atge d'arrason.
Progressar en gascon, qu'ei ua manèira de demorar joenòt, fin finala. La melhor recèpta, probable.
Anem!
Anem, escotem au Xavier Richart a interpretar l'imne valencian La Muixeranga d'Algemesí, en companhia de la Banda Simfònica d'Algemesí. Perqué? Pr'amor que m'agrada la Muixeranga, que soi fan de Xavier Richart qui ei un dolçainer (jogador de dolçaina) de gran talent, qu'èi hèit tres-vints ans uei, e, fin finala, lo mèste en aqueth blòg, que soi jo.


text:
libres
Petite Histoire de l’Occitanie - Jean Sagnes
Petite Histoire de l’Occitanie de Jean Sagnes. Libre en francés.
L'autor istorian de formacion, autor de nombroses obratges sus l'istòria del Lengadòc e del Rosselhon presenta aquí una sintèsi sus l'istòria d'Occitània.
Jean Sagne rapela primièr lo sens del mot Occitània : l’ensemble de las regions qu’an per lenga originala una lenga derivada del latin, la lenga d'òc o occitan. Precisa qu'aquel grand ensemble geografic deu pas èsser confondut amb la region administrativa recentament creada e nommada Région Occitanie que recampa pas que 13 departaments.
Quora la matèria... - Miquèu Arnaud
Lo libre de Miquèu Arnaud, Quora la matèria..., que sortiguèt en 2017 es una ficcion : descabestrada, leugièra.
L'autor s'amusa aquí de tot e amusa. Fantasma sus l'occitanisme de deman, per melhor se trufar de lo de uèi, fantasma sus Euròpa, sus las organizacions politica de venir, sus las tecnologias futuras (e las siá visions aquí son un pauc ninòias, lo libre pòt pas èsser calificat de roman d'anticipacion).
cultura, opinions...
Sus Cantalausa
En 2013 sul site de l'IEO d'Avairon, Ivon Puech se remembrava de Cantalausa, un dels actors màger de l'occitanisme roergat.
Tornam editar çai jos lo sieu tèxt que nos esclaira sus l'òme que èra Cantalausa, sus son rapòrt a la lenga occitana e sul trabalh que faguèt per la far viure :
Sus la cultura occitana - Xavi Ferré
Dins los Actes del collòqui de l'AIEO de 2014 Xavi Ferré, professor de las escòlas Calandreta presenta un article titolat : Elements d'analisi dels ligams entre la lenga e la cultura dins una classa cooperativa Calandreta. Tornam aquí publicar la siá conclusion (pagina 416 dels actes del collòqui) ont nos rapèla çò qu'es al còr d'aquelas escòlas e que ne fa l'unicitat e la valor.
La cultura occitana, coma tota autra d'alhors, es tot çò que nos amassa a l'entorn de valors comunas, dins las qualas nos reconeissèm, almens en partida, coma subjèctes. Remembri que, en parlant dels òmes e femnas-pèira, Pierre Soulages escriguèt endacòm (Soulages 2002) que la vida d'una òbra es facha per los que la veson. Per quales seriá facha la vida d'una cultura ?
sciéncias e tecnicas
Espaci - Falcon Heavy - An capitat !
Lo dimars 6 de febrièr de 2018 la societat SpaceX capitèt de mandar dins l'espaci la primièra fusada Falcon Heavy dempuèi son spacepòrt de Cap Canaveral en Florida.
Carga utila : lo cabriolet roge cerièisa d'Elon Musk, fondator de la societat. Direccion : Mars o la cencha d'asteroïdas del sistèma solar.
Aquela fusada es la mai poderosa mandada en orbit dempuèi las miticas Saturn del programa american Apollo e l'Energia russa.
Educacion - Lo projècte ERASMUS +
Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.
Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC), lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran, Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas : l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.
politica, economia...
Aude - Escambis occitans al conselh departamental
Lo conselh general del departament d'Aude comunica :
Lo Departament d'Aude vous balha rendètz-vos per una sesilha d'escambis, de discutidas e d'emergéncia collectiva lo dissabte 14 d'abril de 2018, de 9h a 14 h a l'Ostal del Departament, sala Gaston-Deferre, a Carcassona.
L'occitan, aquò's una lenga, unes parlaires, una cultura, femnas e òmes… L'occitan, es nosaus amassa !
Manifèst de sosten a Mireia Boya
Un manifèst collectiu en sosten a Mireia Boya es estat publicat en febrièr de 2018. Lo tornam publicar çai jos.
De notar qu'après son entrevista per lo jutge lo 14 de febrièr, las autoritats l'an daissada en libertat. Lo manifèst :
La deputada aranesa al Parlament de Catalonha, Mireia Boya, serà menada davant la justícia espanhòla per “rebellion” pr’amor de sa participacion politica al referendum que se tenguèt lo 1ièr d’octòbre passat.


text:
Boca
La boca (var. bocha), o cavitat bucala o cavitat orala, es l'orifici que els animals ingerisson los aliments. Generalament es situada sul cap e constituís la primièra partida del sistèma digestiu e del tube digestiu. La boca se dubrís sus la faringe nomenat cavitat orala o cavitat bucala.
La boca umana es cobèrta per un pòt superior e un inferior, e permet de foncions importantas dins d'activitats divèrsas coma lo lengatge e las expressions facialas, coma lo sorire.
La boca es un gran indicator de la santat de l'individú. La mucòsa, per exemple, pòt se trobar mai clara, palle o amb de tacas blancas, indicator de proliferacions epitelialas.
Podèm distingir tres tipes de mucosa:
- Simple de revestiment: Presenta mucosa.
- Masticatòria: Amb absència possible de submucosa, queratinizada o paraqueratinizada e en contacte dirècte amb lo teissut ossós.
- Especializada: Es presenta dins de regions de la lenga. Se referís a la mucosa en relacion amb los receptors del gost.
Foncions de la boca[modificar | modificar la font]
- Mastegar: Mercé als movements de la mandibula e de la pression de las dents se produís aquest trabalh mecanic que degrada los aliments.
- Salivar: Mercé a la desembocadura dels conductes de las glandolas salivalas, se produís lo primièr suc digestiu (saliva), que realiza una degradacion quimica dels aliments.
- Sens del gost: Dins la boca se tròban los receptors sensorials del gost, sobretot dins la lenga, nomenades Papillas gustativas.
- Paraula: Dins la boca se tròba una granda partida de las estructuras que modifican lo son laringic e produson la vòtz articulada mercé a las seunas cavitats especialas.
- Deglucion: Se dividís en doas partidas:
- Fasa voluntària: La lenga se lèva fins a la basa de la cavitat bucala, mena lo bòl alimentàri perque dintre dins la faringe.
- Fasa involuntària: L'epiglòtis va cap enrè e tanca l'orifici superior de la laringe. Dins aquel reflèxe lo faringe demòra una via digestiva transitòria, empachant atal l'ingestion de tròçes dins la via aeriana (traquèa).
Partidas de la cavitat orala[modificar | modificar la font]
La boca se pòt considerar coma una sala de sièis parets:
- Paret anteriora: formada pels pòts.
- Parets lateralas: formadas pe las gautas.
- Paret inferiora: Formada en granda mesura per la lenga e per dejós i a la region nomenada sòl de la boca.
- Paret superiora: Formada pel paladar.
- Paret posteriora: Orifici irregular que fa comunicar la boca amb lo faringe.
Los annèxes de la boca son las dents, las genivas e las amigdalas.
La boca dins la cultura[modificar | modificar la font]
La boca es lo simbòl de la paraula, de la lenga. Per aquò existisson diverses bocas que donan d'oracles, coma la Boca de la Veritat a Roma.
La divesa romana Fama aviá de centenas d'uèlhs per veire çò que fesiá las gents e de centenas de bocas per s'exprimir, mejans los poètas.


text:
Los animals magics, o animals fada, son lo tèma central de la sason 7. An poders pròpris e unics, benefics per ľequilibri de la dimension magica. Cadun ďeles a un talent especial, necessari per ľequilibri de ľunivèrs magic. Eles an ďunions especialas amb las Winx.
- Elas: Es un unicòrna, e es connectat a Bloom.
- Shiny: Es una fènix femèla, e es connectada a Stella.
- Amarok: Es un lop magic, e es connectat a Flora.
- Critty: Es un gat-pluma, e es connectada a Musa.
- Squonk: Es un dinausèrt plora-plora, e es connectat a Layla.
- Flitter: Es un esquiròl volarèl, e es connectat a Tecna.


text:
(C. Despourrins)
La-haut sus la montanha,
Un pastor amorós
Sedut au pè d’un hau, banhat de plors
Sonjava au cambiament de sas amors.
Arrepic :
Vòs cambiar còr de tigressa,
Vòs cambiar de servidor,
Jamei tu non troberàs
Jamei tu non troberàs nh’aute com jo.
Dempuish que tu frequentas la gents de condicion
Qu’as prés un tan haut vòl que ma maison
N’ei pro hauta entà tu d’un cabiron !
Las richessas deu monde
Non hèn que dar turment
E lo mes bèth senhor dab son argent
Non vau pas lo pastor qui viu content.
Adiu, còr de tigressa,
Pastora shens amor,
Cambiar, be pots cambiar de servidor,
Jamès no’n troberàs un tau com jo.
Fermer


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 20 de setembre de 2011
Un shinhau de consideracion tà un shinhau.
L'expression un senyal que s'emplega tanben en Aragon tà díser un pòc (o sia: ua traça), segon Coromines.
Lo regent comengés Duplech, autor d'un lexic gascon (comengés) - francés adobat tà ensenhar lo francés aus sons escolans gasconofòn(e)s (editat en 1843), qu'arrevirava "chignaou" per ...nombril. Lo melic qu'ei plan la marca o la traça deu cordon qui t'arreligava dab la mair, vertat? Qu'ei hòrt probable lo mot gascon shinhau qu'avèva a l'origina exactament la medisha significacion que l'aragonés sinyal, qu'ei a díser traça, marca. En gascon, lo mot qu'ei cadut completament en desús. Que demora, uei lo dia, sonque fossilizat en aquesta expression un shinhau.
En son obratge consacrat a l'aranés, Coromines que'ns precisa aquesta medisha expression s'arretròba conservada en daubuns parlars d'Itàlia, çò qui deisha pensar qu'en los Pirenèus, l'expression poiré remontar a la colonizacion romana a l'origina deu vascoroman.
PS: Puishqu'èm a parlar d'ua expression tipica deu gascon orientau, anatz escotar "Era votz dera Montanha", las emissions en gascon de Ràdio-Coserans, aquò que'vs cambiarà un shinhau de las vòstas emissions acostumèras. Que hèn gòi, los de Ràdio-Coserans. Qu'an un parlar naturau dab l'accent deu país. Picatz aciu.
5 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
«Coromines que'ns precisa aquesta medisha expression s'arretròba conservada en daubuns parlars d'Itàlia» E sabes quinis parlars? Soi pas un expèrt, mès de çò que coneishi i a pas qu'en friolan que fan servir "un segnâl di" per díser "un po' di". E lo friolan es pas exactament un dialècte italian, es meilèu una lenga independenta e -- çò interessant -- una lenga montanhenca. Dins aquest cas, l'expression poiriá èsser una rèsta d'un parlar prelatin alpenc meilèu qu'una rèsta del latin. Qual sap?
- 21 de setembre de 2011 a les 10:25
-
-
Mossur Joan deu Peiroton. Que'vs voi felicitar per la qualitat deu vòste blòc e susquetot per la qualitat deu gascon qui escrivetz. Per estar un navèth locutor que hètz tostemps l'esfòrç de plan escríver e d'alindar la vòsta lenga. Que cau senhalà'u pr'amor, generaument, los navèths parlaires que s'acontentan d'emplegar un nhirgo panoccitan de mau devèrzer e, tad ac tot díser, de non suportar.
- 21 de setembre de 2011 a les 13:15
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
賈尼: "en diversos dialectes del centre i Nord d'Itàlia": Cavassico,Papanti, Comelico, els Abruzzi.
Anonim: Mercés peu compliment. Ac hèi tostemps un pòc tròp viste, la vertat. Hèra de d'òra, sovent. Alavetz, quan e m'avisi que i èi deishadas pècas, que soi obligat d'i tornar entà corregir-las. E poish saber qui ètz, en vos pregar?
- 21 de setembre de 2011 a les 18:59
-
-
Qui soi? Aquò n'a pas nada importança. Que soi amorós deu gascon e, tanben com truqui suu nas deus qui n'arrespectan pas la nosta lenga, en signant, que volerí dar balanç aus qui se l'aiman e se l'achòlan autant com jo. Vos balhèssi lo men nom, aquò que'vs haré mei trabuc qui non pas ajuda. Los occitanistas non m'aiman pas briga, que m'espudeishen e que poderén créder de qu'èm amics. En lo mondòt occitan, un amic o ua amiga com jo qu'ei un castig, un mau dat. Que lh'agrada hòrt a caçar las maishantas broishas gasconas ad aquera gentalha.
- 21 de setembre de 2011 a les 20:33
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
lol Ua broisha! Non soi pas un caçaire de broishas, jo. E non hèi pas partida de nat mondòt d'aqueth escantilh.
Soi abonat a la setmana, a pais gascons e a l'I.B.G., e aparentament, que son tots contents de m'aver com client. M'enervan tots, mès que'us ajudi a tots. Atau qu'ei. Que sagi de demorar libre de pensar çò qui voi.
- 21 de setembre de 2011 a les 22:04


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 18 d’octubre de 2009
Occitanista o gasconista?
3 comentaris:
- JP la rapieta ha dit...
-
Pense plan coma te sus los dògmes emai pensesse que fau un cadre de normatisacion, mas solament un cadre.
Quo es coma aquò que pense la referencialitat dau lengadocian.
Autrament, segur per la norma da u lemosin o dau gascon totparrier deu se far de manièra autonoma, quo es desjà fòrça complicat coma aquò.
Mas me songe que 'quò sembla 'na eretgia de iò far remarcar aus lengadocian.
- 18 d’octubre de 2009 a les 18:26
- manjacostel ha dit...
-
Mas quala mosca pica?Ont es lo fissal?
A degun , ten pas cap l'envèja de dire las règas gasconas als gascons , coma se n'aviam pas pron de trabalh per èstre sauvats, occitan o pas.
òm dirià qu'ara , d'òmes vojan d'òli per ajudar lo fuòc?
Quand legis un autor gascon , m'agrade a ieu de notar las diferéncias , e tot çò que reverta pauc o pron a l'occitan "roergas", lo mèu (e òc aquò arriba de trobar de biais de parlar ) . Aquò's rare mas per exemple me soveni que lo grand quand renegava après las femnas disià pas "puta de "F"emna mas puta de "H"ennas coma se tusissià a l'encòp.
Ièu escrivi femna, filha mas los vièlhs amudissian lo f e disian "lòs ilios", "lòs ènnos" e de segur qu'èran pas cap gascons . E que los aurian fach plan rire que lor diguèssetz que parlavan la lenga d'òc . Pas de que n'èstre fièr. Ne crebem ara.
Mas la sola question que compta ara me pareis a ièu , aquò's de saupre (asaber) se notatz las diferencias coma las d'un meteissa lenga pauc a pauc desapartita entre x lengas vengudas plan e complètament estrangièras (per mantunas rasons e maites encara)o s' aconsiderètz de tot aquò, que demòran d'unas raiças plondas d'origina, que cal belèu far grèlhar, avalorisar, puslèu coma las diférencias e amai, ambe, dab, amb, lo respècte d'aquèlas diferéncias?
Tot es question d'agach...
Cò que liga o çò que separa.
Sembla que per , maites rasons d'òmes an causit de jogar son juòc.
E que tròbi fòrça curios qu'arriba al moment de se mostrar "fòrts" e solidaris a Carcassona.
- 18 d’octubre de 2009 a les 20:50
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
A Carcassona, que i anaram e que i seram tots amassa, units, solide.
- 18 d’octubre de 2009 a les 21:28


text:
Lusitània
Lusitània èra una region puèi una província romana poblada pels lusitans. La region se limitava al país dels lusitans, mas la província s'espandissá al delà.
Lo país dels lusitans o la primièra Lusitània ocupava lo territòri entre lo Tage e lo Douro.
La província ocupava al contri la partida occidentala de la peninsula a l'oèst del riu Anas (Guadiana) e cap al nòrd, ocupant dos tèrces de la còsta occidentala, arribant al nòrd fins al Durius (Douro). Cap a l'èst compreniá la província de Salamanca e la region d'Extremadura, ont vivián los vètons. I Aviá a l'èst los carpetans, vètons o vèttons, vacceus e callaici (galhècs); e al sud los turdetans.
Capitala e de divisions administrativas[modificar | modificar la font]
La capitala èra Emèrita o Emèrita Augusta (Mèrida). Judicialment Se dividissiá en 3 convents juridics:
- Emèrita Augusta
- Pax Julia
- Scalabis
Èra formada de 46 vilas, que 5 èran de colonias, 1 municipium civium Romanorum (vila amb plen drech de ciutadania romana), 3 amb drech de ciutadania latina, e 36 estipendiaries (tributaries). Vespasian donèt dins totas las vilas lo drech latin.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lusitània serà creada província lo 27 AbC separada d' Hispania Ulterior. La resta de la província serà nomenada Betica. Lusitània foguèt província imperial, e governada per de propretors. Las finanças èran administradas per un procurador imperial (procuratores caesaris).
Lo pòble lusitan ofriguèt feròç resisténcia als romans, merces a caps como Viriat.
A comptar del sègle V e fins al sègle VIII foguèt una província visigoda.
Pòbles[modificar | modificar la font]
dins lo país i aviá cinc grands pòbles e fòrça pichonas tribús.
Los cinc pòbles principals foguèron:
- Los lusitans (lusitani), sus la còsta oèst entre Douro e Tage
- Los vetons (vettones), a l'èst entre Douro e Anas
- Lo turduls vièlhs (turduli vetere), al sud-èst
- Los turdetans (turdetani) al sud entre lo Anas e la còsta oèst
- Los cèltas (celtici), distribuits dins la província mas principalament al sud e sud-èst de Tage fins Anas
Lo districte pus meridional se nomenava Cuneus (uèi Algarve) e una de las principalas tribús de la zòna èra los conis (conii).


text:
Diferéncia fisicoquimicas
Tèsta en alabastre, sègles III e I AbC, Aràbia aurosa, Lovre
Alabastre calcari
L’alabastre calcari o Marbre onix dels ancians ou alabastre egipcian o alabastre de la Bíblia o encara alabastre oriental, car los primièrs objèctes que coneissèm alabastre ven d'Orient extrèma.
Es una calcita, ou calç carbonatada compacta, que fa efervescéncia amb l’acid nitric, los compausants principals son lo carbonat de calci e lo carbonat de magnesi. Es pro dur per entamenar lo marbre blanc. Presenta totjorn a sa superfícia d'espècias d’ondulacions d’un jaune mèl mai o mens escur, anent a vegada cap al roge escur. Es fòrça rare de trobar d’alabastre calcari d’un blanc perfièt.
Sa fractura es cristallina e estriada, çò que dona una miègtransparéncia, car la lutz a un accés fòrça mai aisit dins l’espaissor d'aquela pèira tan compausada, que dins aquela d’un marbre, per exemple, que l’interior presenta una infinitat de pichonas lamèlas que trenca los rais luminoses sens lor permetre d’intrer. plan polit pereis al marbre.
Alabastre gipsós
L’alabastre gipsós o alabastritas dels ancians, es una varietat de gip, es a dire de la calç sulfatada compacta. Fa pas cap efervescéncia e pòt se daissar raiar amb l’ongle (duretat Mohs 1,5 a 2). Es ordinariament d’un blanc lechenc e sa fractura es granelós e sovent tèrne. Son sistèma cristallin es de tipe monoclinic. Aquela varietat de gip de grans fin es extracha subretot dins de peirièras anglesas o de Toscana. L'alabastre es emplegada coma pèira d'ornamental. Sa tendor permet de l'escultar en formas elaboradas. E mai, a causa de sa solubilitat dins l’aiga, deu èsser utilizar a l’interior. Pèrd sa transparéncia, son brilhant e sa soliditat quand es expausat al fuòc, es a dire que ven de gip (sulfat de calci o sulfat de calç) .


text:
Region de Hradec Králové
La region de Hradec Králové (en chèc, Královéhradecký kraj) es una region e entitat autonòma de la Republica Chèca creada lo 1èr de genièr de 2000.
Sa capitala es Hradec Králové.
Somari
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa de 5 districtes : Hradec Králové, Jičín, Náchod, Rychnov nad Kněžnou e Trutnov.
Administracion locala[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (obcí s rozšířenou působností) que son las 5 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Broumov, Dobruška, Dvůr Králové nad Labem, Hořice, Jaroměř, Kostelec nad Orlicí, Nová Paka, Nové Město nad Metují, Nový Bydžov a Vrchlabí.
Govèrn local[modificar | modificar la font]
Lo governador es Lubomír Franc.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 30 de junh de 2009, http://www.hradeckralove.czso.cz/
- ↑ Wikipèdia alemanda


text:
Un pòl ressorça de la cultura Occitana
Partit del constat que la cultura Occitana beneficia d’un malhum flac en matèria de difusion e qu’existís una demanda insatisfaita, l’IEO 31 a elaborat lo projècte d’obertura d’un espaci de difusion per trobar tot de la cultura occitana. Aquò serà un lòc obèrt al public ambe un foncionament similar d'una librariá qu'a per objectiu de prepausar l’ofèrta la mai exaustiva possibla a l'entorn de : libres, Cd, Dvd Occitans o en ligam ambe tematica.
Parallèlament a aquel lòc fisic, i aurà tanben un lòc virtual concretizat jos la forma d’un siti E-Comèrci que permetrà a las produccions difusadas de beneficiar d'un dardalh nacional e mai internacional.
Aquò's tanben un lòc forum, vertadièr pòl cultural que se concretisa a l'entorn d’una programacion culturala : Los Rencontres de la Tuta d’Òc.
La programacion culturala : Los Rencontres de la Tuta d’Òc
Un lòc forum qu'organiza cada 15 jorns d'eveniments a prepaus de la creacion Occitana. Senhorejan coma rencontres, siá:
- Literari : presentacion d’obratge seguit de dedicatòris e de signaturas
- Musical : Concèrts privats (« Show Cases ») per presentar las sortidas dels disques
- Cinematografic : presentacion d’extraits de filmes o documentaris
Aqueles eveniments son a res non còst e son acompanhats d’un escambi creators- public seguit d’un aperitiu convivial a l’Ostal d’Occitània
Entre-senhas, Informacions :
Institut d’Estudis Occitans de la Garona Nauta – IEO 31
11 carrièra Malcosinat, 31000 TOLOSA
05 61 12 30 53


text:
23 avril 2013
Fin ?
Adiéu en toei ! Podetz veire que fa une brave moment qu'ai pas escrich aqui, alora encuèi siáu passat per dire qu'aquesto blog es en ibernacion... Per pas dire qu'es la fin d'aquesto projet... Mai va sabi pas per lo moment se es la fin o pas. Bensai tornarai escriéure sota una autra fòrma. Quau que siágue podetz totjorn mi mandar de mèls o comentar per mi faire vostrei remarcas o suggestions, o se avetz un projet dins la vòstra tèsta que podriáu aver besonh de iéu. Per ço qu'es dau bilanç d'aquesto blog a l'ora d'avui,... [Lire la suite]
04 janvier 2011
Perqué fasem de patinatge sus glaça ?
Vos siatz pas ja demandat perqué la glaça resquilha tant ? En efèt leis autres solides de la vida vidanta resquilhan pas tant, e a calgut un fum de recercas ais industrias per crear de pistas de patinatge sinteticas, que fin finala nos perpausan una imitacion mejancièra de la simpla glaça. L'aiga, aquesto liquid tant simple, a un fum de caracteristicas fisico-quimicas extraordinaris que ralhan d'un unic fach : la molecula d'aiga es fòrça polara (valent-a-dire qu'es coma un pichon aimant : lo O de H20 es lo mens mentre que lei H son... [Lire la suite]
12 décembre 2010
Poliça nacionala, vòstres papièrs
Encuèi anèm veire coma marcha un radar de poliça. Es un dispositiu qu'es basat sus l'efèt doppler, que descriu el cambiament de frequença d'una ònda quora cambiam lo referenciau. Lo radar va emetre una ònda embé una antenna, dins la direccion de la veitura, que dins lo referenciau dau radar a una frequença ben coneguda (se l'ònda es dins lo vesible la frequença corresponde a la color). Après un temps donat (que si pòu carcular sa relacion embé la distança, mais que interessa mai lei ratapenadas que lei policièrs) l'ònda encapita la... [Lire la suite]
10 novembre 2010
La dinda de Schrödinger
Embé un pauc d'avança sus nadau qu'arriba, vos vau mostrar coma un fisician vos pòu ajudar per còire la dinda. Vaqui l'imatge : Sias en familha, es l'après-dinar, l'oncle Marius va querre lo pastis e lei bolas, e aqui tot d'un còp tanta Mirelha que s'en va coma un ulhauç en cridant "Ou ! Siéu tardièra per mon rendez-vous en cò dau peruquièr, mi survelhès la dinda ?". E vòles demandar quant de temps qu'es ja partida ! De segur, celibatari(a) que sias, as ges d'idèia dau temps que cau per còire una dinda, que totjorn crompras... [Lire la suite]
14 septembre 2010
Pitagòras es sexy
Vos l'aviáu dich ! ... e juste après ai descurbit qu'en fach li en a un fum d'autres, per exemple aqui.
06 septembre 2010
Lo teorèma de Pitagòra
Avètz toei vist lo teorèma de Pitagòra a l'escòla, et avèm toei en testa aquesto triangle embé un carrat sus cada costat. Mais que vòu dire aquesto triangle ? Matematicament ren en fach... Se pilham un règla e que mesuram l'aira dei carrats vesèm ben qu'aquela dau gròs es mai o mens la soma de l'aira des doi pichòts. Mais aquò es pas faire de matematicas ! De segur aquò marcha,e basta per estre utile dins la vida vidanta (vida vidanta de segur aquò es relatiu...). Mais es daumatge d'ensenhar unicament de formulas d'aprendre per còr,... [Lire la suite]
04 septembre 2010
Un còp franc que fa parlar d'èu
L'annada passada vos aviáu parlat d'una conferença prevista a l'ENS embé John W. M. Bush, dau MIT, qu'a parlat de la fisica dau balon, d'un còp franc de Roberto Carlos etc. Eri estat un pauc estonat per aquesto subjècte mais fin finala ièr siáu tombat per còp d'asard sus un article de Scientific American que parlava dau meme còp franc, e que citava de noms d'autrei còlas que l'estudiavan. Per mostrar que la question es estada estudiada depuèi longtemps, an citat un vielh papier japonés de 1998 (que sa bibliografia fa encara referença... [Lire la suite]
02 septembre 2010
la FAQ dau sabre-laser
/archives/2010/12/12/19855797.html Ara qu'ai parlat sciença-ficcion embé lei viatges a vitessa lum, vau continuar dins l'idèia embé lei sabres-laser. Pòu vertadierament tuar un laser ? En teoria òc : la lum laser absorbada per la pèu la caufa e la crema. Es ja utilisat per operar leis uelhs per exemple, e en TP disem totjorn ai estudiant de faire mèfi ai uelhs quora manipulan de laser. Emai dins lei laboratis de recerca en optica li a de lasers que ti pòdon faire un pichon trauc dins la man se la daissas davanç unei segondas.... [Lire la suite]
30 août 2010
Vitessa lum, mossur Spock !
Recentament ai vist dins lo Monde un article de sciença-ficcion dei marrits. Tan marrit que m'a donat l'envèja de provar d'en escriéure un melhor. Adonc lo repeti : aquest article sarà de sciença-ficcion, e non de sciença vertadièra. Leis efièchs dei viatges a vitessa lum Prim, supausem qu'avèm la tecnologia per viatgar a vitessa lum e veguem sei conseqüenças. O puslèu gaireben a vitessa lum, ja que cau una energia infinida per aténher la vitessa lum, ço que a priori sarà pas jamai possible.Aqui sabem ben ço qui si va passa, es... [Lire la suite]
16 avril 2010
L'efèt de serva
Fa un momenton qu'ai ren escrich sus aqueu blog, e en fach aviáu una idèia d'article qu'era en esperança : l'efèt de serva. Es un des subjectes que merita lo mai un trebalh de vulgarisacion, ja qu'es un problèma que tot lo monde en parla e que degun pòu negar o negligir. Es tanben un subjecte que pòu estre pron complexe, recampant de problèmas de fisica, oceanologia, biologia, etc etc. Ieu vau parlar sobretot de la partida fisica, esperant bensai que li ague d'autrei personas per escriéure embé d'autrei vejaires. Dins aquest... [Lire la suite]


text:
coolvetica font coolvetica font urbanfonts, coolvetica font coolvetica font vectors and shit, coolvetica font coolvetica font 1001 fonts, coolvetica font coolvetica font urbanfonts,
Coolvetica Font Coolvetica Font Urbanfonts
Coolvetica Font Coolvetica Font Vectors And Shit
Coolvetica Font Coolvetica Font 1001 Fonts
Coolvetica Font Coolvetica Font Urbanfonts
Coolvetica Font Download Free Legionfonts Coolvetica Font
Coolvetica Font Dafont Coolvetica Font
Coolvetica Font Coolvetica Font Download Free Truetype
coolvetica font coolvetica font urbanfonts, coolvetica font download free legionfonts coolvetica font, coolvetica font dafont coolvetica font, coolvetica font coolvetica font download free truetype,


text:
Barrièra de glaç de Ross
La Barrièra de glaç de Ross es una granda plataforma de glaç d'Antartida que ten una superfícia de 487 000 km², e de près de 800 km de larg per 970 km de long (gaireben la meteissa talha qu'Espanha). Lo 90 del cent d'aquela superfícia es constituïda de glaç nadant sus la mar.
Fa qualques centenas de mètres d'espessor. Lo front de glaç de dobrís sus d'unes 600 km e e s'enauça entre 15 e 50 mètres dessubre la superfícia de l'aiga, amb una espessor que pòt arribar a qualquas centenas de mètres en comptant la part enfonsada jos la mar.
La majoritat de la barrièra de glaç de Ross se situa dins la dependéncia de Ross reclamada per Nòva Zelanda.
Aquela plataforma de gèl deu son nom al capitani James Clark Ross que la descobriguèt lo 28 de genièr de 1841. Ross cartografièt l'estenduda de glaç qu'arriba fins a 160°O.
Las primièras exploracions antarticas que cercavan lo Pòl Sud, prenguèron la barrièra de glaç de Ross coma ponch de partença. A la primièra exploracion de l'airal, Robert Falcon Scott faguèt d'interessants estudis de la barrièra e dels sieus entorns qu'anava fin finala èstre sa tomba e la de son equipatge en 1912.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 5 de genièr de 1841, una equipa de l'amirautat britanica embarcat sul HMS Erebus e HMS Terror, doas naus de tres arbres preparadas per trencar lo glaç, navegan dins la zòna per determinar la posicion del Pòl Sud Magnetic. Quatre jorns mai tard, comencèron son camin per mar dubèrta, mas lo 11 de genièr, se trobèron amb aquela enòrma massa de glaç.
Sir James Clark Ross, que liderava l'expedicion, diguèt: Ben , aiçò nos dona pas mai de possibilitats de lo crosar que los bauces de Dover. Ross, que en 1831 aviá localizat lo Pòl Nòrd Magnetic, passèt los dos ans seguents a cercar un passatge maritim cap al Pol Sud, sens lo trobar. Posteriorament aquel camp de glaç foguèt batejat a son nom, e los dos volcans de l'isla de Ross, amb lo nom de sos vaissèls.


text:
Erupcion pliniana
Leis erupcions plinianas son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per una lava que tèn una concentracion de silici auta e qu'es donc fòrça viscosa. Lo desagatge es fòrça malaisat e la pression aumenta dins la sèrva magmatica causant d'explosions gròssas que van formar de plumachos de cendre importants d'unei desenaus de quilomètres d'autor. De còp, un dòme de lava dins lo cratèr renforça lo procès. Lo plumacho s'afondra sovent en causa de son pes per formar de coladas piroclasticas sus lei flancs dau volcan. Aqueu tipe d'erupcion es frequent per lei volcans gris de la Cencha de fuòc dau Pacific.
Lei riscs per lei societats umanas son fòrça importants en causa dei tombadas de cendre e dei coladas piroclasticas que pòdon percórrer rapidament de distàncias importantas e causar de degalhs gròs. L'Indici d'Explosivitat Volcanica d'aqueu tipe d'erupcion se situa entre 3 e 8.
-
Erupcion dau Mont Saint Helens en 1980.
-
Erupcion de Pinatubo en 1991.
-
-


text:
Haussà (lenga)
La lenga haussà (Hausanci dens la lenga Hausanci) es una lenga afroasiatica, del grop chadic, parlada en Africa occidentala e centrala. Es la principala lenga del grop chadic e una de las lengas majoras d'Africa.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo haussà fa partida de la larga familha de las lengas afro-asiaticas, ramificacion chadica.
Las lengas chadicas an tres brancas: occidentala, centrala e orientala. Lo haussà fa partida del grop occidental. Cal notar que tot ben que las lengas chadicas compten mai d'un centenat de lengas, lo haussà sol representa gaireben 80% del nombre total de locutors de la ramificacion chadica.
Estatut[modificar | modificar la font]
Es una de las tres lengas africanas majoras oficialas de Nigèria e la mai importanta.
Es una lenga nacionala de Nigèr e es parlat per la majoritat de la populacion.
Es tanben una de las lengas nacionalas dins qualques autres païses (Benin, Chad, Cameron).
Es tanben una lenga veïculara largament utilizada en Africa occidentala e centrala (de Ghana a Sodan).
Dialectologia[modificar | modificar la font]
Lo haussà a un vintenat de dialèctes. Es lo de Kano (Kananci) que sèrv de referéncia e de basi a la lenga estandarda.
Nombre de locutors[modificar | modificar la font]
Als 50 000 000 de locutors de lenga mairala (que representa mai o mens lo nombre de Haussàs), cal ajustar un nombre desconegut de locutors qu'utilizan lo haussà coma lenga segonda. Cal pasmens reconéisser que lo nombre de 70 000 000 (sovent donat) es del tot possible vist que la lenga domina lo nòrd de Nigèria e Nigèr tot.
Los paises que comptan lo nombre mai grand de Haussàs son:
- Niger: al recensament de 2001 55,4% se declarèt haussà (en 1988 èran 53%). Amb una populacion de 18 000 000 en 2015 se pòt estimar a gaireben 10 000 000 los Haussàs d'aqueste país.
- Nigèria: 22% de la populacion ( 40 000 000 sus una populacion totala de 180 000 000 en 2015) se declara haussà.
De minoritats haussàs vivon de Ghana duscas Sodan e lor lenga es tanben sovent utilizada coma lenga franca.


text:
Paroles Abbé L.Borie
Arrepic :
Montanha que'ns apèra, vòs escotar pastor,
Enten eth vent qui passa en cantant sa cançon.
'Ra ièrba qu'ei gessida, eth vert que's minja eth blanc,
Montanha que'ns apèra, que i van encòr'augan.
Un gojat ath davant qu'apèra era perrita,
Eth labrit en lairant que troça'ra seguida ;
Despuish òras dejà aulhas baten carrèras
E deçà e delà cercan 'ras aiguèras.
Eth tropèth a meidia, s'arrestant tà moscar
S'ajaça ena via, eths aulhèrs van disnar ;
Eths trucons son carats, eths esquerets tot doç
Acompanhan lavetz eth sonei deths pastors.
Dus shiulets, desvelhada, dus sauts, dus secotits,
De pès tota l'aulhada, tot que s'ei esbarrit ;
Que passan arralhèras, que se'n van per sendèrs,
Que corren 'ras nevèras, ath son van eths tropèths.
Quan arriba'ra nueit qu'apareish ua'stela,
'Ra'stela deth aulhèr, tan clara e tan bèra
Qu'eth tropèth lhèva'th cap, qu'eth pastor dab Bergèra
Soneja a son estela tan clara e tan bèra.
Fermer


text:
Tres questions a… Manu Théron
Manu Théron
Manu Théron es cantaire e creator dau grope Lo Còr de la Plana, es un actor màger de la musica actuala occitana. Son experiéncia dins lo domeni de la polifonia e dau cant corau lo menèt sus lei camins dau monde entièr. Sortís, en 2018, un disque nòu ambé lo projècte Polifonic System. Tòrna d’una virada en America e nos parla de la vision de sa musica a l’estrangièr.
– 1 –
Lo Còr de la Plana es anat cantar a New York, en novembre de 2017, contatz-nos un pauc, coma comencèt aquela istòria ?
Es una istòria que comença en 2007, jogueriam a Sevilha au festenau dau Womex qu’es un pauc una veirina dei musicas dau monde. I rescontreriam una americana que s’entreva d’una ret dei musicas dau monde, de l’autra mand d’Atlantica. Nos propausèt una virada. I aneriam en 2008, puèi en 2009. Agueriam un polit article dins lo New York Times, fagueriam un fube ? d’Estats. Puèi avèm entretengut lo liame ambé nòstra Companhia dau Lamparò. Canteriam ansin au Carnegie Hall en 2012, dins d’universitats, en Colómbia britanica, a Vancouver, au Brasiu…
– 2 –
Coma trabalhatz per poder virar a l’estrangièr, onte jogatz mai que mai ?
Es çò que disiáu : es un trabalh lòng. Dètz ans fa ! Fau obrar en amont per crear de contactes e lei mantenir. Se podèm virar a l’estrangièr es subretot perque se siam bolegats per téisser tot un malhum. Jogam fòrça en America, en Asia, au Magrèb. Avèm virat au Japon, a Taiwan, en Malàisia, Singapor… Çò segur es que devèm ren ai Instituts Francés e ais Aliganças Francesas, avèm tot montat solets.
– 3 –
D’onte ven aquel interès per vòstra musica a l’estrangièr ? E vos : que vos pòrtan, en retorn, aquelei viatges ?
Es avant tota causa un interès musicau. Lei gents nos fan venir perque son curiós d’entendre nòstre biais d’abordar lo cant corau, cèrcan d’ausir de vòtz, que que ne siágue la lenga. L’occitan, devi confessar que se’n chautan. Après, n’autrei, sus scèna fasèm de pedagogia. Segur que nòstre trabalh vai en delai de la musica, siam dins un projècte culturau.
Portam nòstre regard « occitanista ». Nos pausam la question culturala e linguistica, d’en pertot. Es una debuta d’explicacion de çò que fasèm. Anar a l’estrangièr nos fa comprene çò que volèm faire a travèrs la musica. Siam atentius au tractament dei minoritats, assajam de ne parlar ; au Japon, per exemple, en evocant leis aborigènas Aïnous. Siáu espantat de veire que la màger part deis americans se trufan completament dei lengas amerindianas mentre qu’es una part granda de sa cultura, a totei. Aquela problematica es universala. Es l’interès de virar a l’estrangièr : anar au rescòntre d’aquelei realitats.


text:
Fin Arn Bed e Back to Corsica se poiràn veire sus las antenas localas de la cadena a partir de la rintrada
La cadena de television France 3 lançarà a la rintrada una sèria en breton e una autra en còrs, que se poiràn veire sus lors antenas localas de Bretanha e Corsega respectivament.
Fin Ar Bed es lo nom de la sèria de lenga bretona que France 3, un road-trip tragicomic en sèt episòdis. Lo primièr s’emetrà lo 30 de setembre.
Quand a la sèria de lenga còrsa, li dison Back to Corsica, e s’agís d’una dramèdia centrada sus una gojata omosexuala de retorn en Corsega après d’annadas a París. Se difusarà sus France 3 Corse ViaStella.
[Imatge: Fin Ar Bed - poblejat dins www.jornalet.com]


text:
Dempuei d’annadas, la rumor nos ditz que se passa causas plan estranhas dins los camps de milh. Ara som segurs. La vertat esclata ! Lo BIT (Burèu d’Investigacion Tarnés) es pas qu’una legenda. Emai s’ocupa dels afars los mai sensibles e sornes del departament. Mas la lei del silenci, l’omertà, èra plan fòrta en país tarnés. Lo coratjós jornalista d’investigacion Ferri o sap ben. Dempuei d’annadas publica en cò de nòstre vesin franchimand las resultas de sas recercas. Coma a pas jamai pogut trobar d’editor en cò nòstre, publica en Franchimandia son tèxt en occitan. Las revelacions son tarriblas ! Tarnés ! Saupràs tot sus aquela polícia secreta que baileja ton país : las reunions secretas dins los camps de milh, lo nom de son agent mai important, los ligams ambe lo gaullisme, l’OMS e lo mitan ecologista, las atacas contra l’agrogenica, l’exilh forçat d’un jove dins lo Peitau, lo dreçatge de las galinas per l’espionatge. Te cresiás viure dins una dolça democracia rurala ? Te trompavas ! Lo poder te trompava ! Apren la tarribla vertat en legissent « Bèstias del Bon Dieu ».
Tornatz trobar lo Strip Occitan sus mon blòg !


text:
José de Anchieta
José de Anchieta Llarena (n. en 1534 a San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, m. en 1597, a Reritiba, Brasil) foguèt un paire jesuista espanhòl, escrivan e poèta que trabalhèt en Brasil durant lo sègle XVI. Anchieta arribèt en Brasil lo 13 de junh de 1553, e foguèt lo fondador de la vila de São Paulo lo 25 de genièr de 1554. Estudièt la lenga principala dels amerindians brasilièrs en l'epòca, lo tupi, e tanben compausèt de poèmas religiós en aquesta lenga. Escriguèt tanben en espanhòl, portugués e latin.
Foguèt beatificat pel papa Joan Pau II en 1980 e canonizado en 2014 pel papa Francés I.
- Portal:Espanha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Brasil/Articles ligats
- Portal:America del Sud/Articles ligats
- Portal:America/Articles ligats
- Portal:Lusofonia/Articles ligats
- Sant catolic
- Religiós catolic
- Illas Canàrias
- Istòria de Espanha
- Istòria de Brasil
- Naissença en 1534
- Decès en 1597


text:
Ara qu’èm toti “populars” o, en sòn defècte, “convergents” (èster “convergent” ei mès cool: d’aquiu, era diferéncia catalana); ara qu’es aigües an tornat ath sòn cors naturau (demorem que pes sègles des sègles, amen); ara qu’era economia serà ben governada, perque era quèrra, com ei òbvi, non sap gestionar-la; ara qu’auem lidèrs com Diu mane: uns que dèishen hèr (signe inequivòc de susvelhança), uns que saben parlar (mos seduïssen plan damb era sua expression), fòrça d’eri erosi d’auer-se coneishut (signe inequivòc de seguretat e coneishements infinits); ara qu’èm, ara fin, en bones mans, dempús de govèrns pòc rigorosi per definicion (e me quedi cuert); ara, e sonque a compdar d’ara, seram en condicions de gésser dera crisi, e se non ac hèm serà, clar, pera eréncia recebuda, tan diabolica coma es govèrns que mos an deishat, perque tot eth malur dera societat se resumís ath malur socialista o, en sòn defècte, tripartit. Mès, non cau patir. Un nau món se daurís dejós es nòsti pès. Diu ei dera nòsta part. E eth trabalh arribarà com manà benedit. Per non parlar deth nau pacte fiscal, que mos plaçarà de patac a deficit zèro, dilhèu en situacion de superavit. Non escotetz as tremendistes, ad aqueres amnes en pena qu’avertissen qu’es nòstes victòries son praubes perque se basen ena feblesa dera socialdemocràcia desorientada. Prauba era! Non les hèsquetz cas, perque non an comprenut de qué va era politica. Encara cerquen era complicitat des indignadi contra eth sistèma politic, quan es darrères eleccions an meritat mès d’un 70% de participacion. Gaudim d’aguest moment unic, aimem-mos en aguesta net apassionada, ena aventura amorosa damb es intellectuaus reconvertidi ara calor dera naua egemonia, perque eth món ei aué mès erós.
(Diari Segre, 3 de deseme de 2011)


text:
Hong Kong
La Region Administrativa Especiala de Honk Hong, mai coneguda coma Hong Kong (en chinés 香港, en pinyin Xiānggǎng), es una ciutat e forma tanben una de las doas Regions administrativas especialas de la Republica Populara de China, amb Macau. Format de mai de 260 illas, lo territòri es situat sul costat èst del dèlta del fluvi de las Pèrlas, confronta la província de Guangdong al nòrd e fa fàcia a la Mar de China Meridionala a l'èst, a l'oèst e al sud.
Lo gentilici es hongkongués -esa.
Hong Kong foguèt una colonia del Reialme Unit dempuèi 1842 fins al transferiment de sobeiranetat a la Republica Populara de China en 1997. La declaracion comuna sinobritanica e la lei fondamentala de la Region Administrativa de Hong Kong estipula que Hong Kong beneficiarà d'un naut degrà d'autonomia fins almens a 2047, cinquanta ans après lo transferiment. Jos la politica « un país, dos sistèmas », lo govèrn central de la Republica Populara de China es responsable pel territòri de la defensa e dels Afars Estrangièrs, ça que la Hong Kong manten son pròpri sistèma de lei, sa polícia, son sistèma monetari, son sistèma doanièr, sa politica d'immigracion, e sèrva sos delegats dins las organizacions e los eveniments internacionals.
Division administrativaModificar
Hong Kong es devesit en 18 districtes administratius:
- Illas (Islands)
- Kwai Tsing
- Nòrd
- Sai Kung
- Sha Tin
- Tai Po
- Tsuen Wan
- Tuen Mun
- Yuen Long
- Kowloon City
- Kwun Tong
- Sham Shui Po
- Wong Tai Sin
- Yau Tsim Mong
- Centre e Oèst
- Èst
- Sud
- Wan Chai


text:
Sant Marin
La Republica Serenissima de Sant Marin (Serenissima Repubblica di San Marino en italian) es lo tresen estat pus pichon d'Euròpa après Vatican e Monegue (60,5 km²) e la decana de las republicas. Completament enrodada per Itàlia entre Emília-Romanha e las Marchas, la Republica compta aperaquí 32 000 abitants.
Sa capitala es Sant Marin.
Lo gentilici es santmarinés -esa.
Somari
IstòriaModificar
PoliticaModificar
La republica es dirigida per dos capitanis regents, elegits per un mandat de 6 mes. Retipan los cònsols de Roma. Los mandats començan lo 1èr d’abril e lo 1èr d’octobre.
GeografiaModificar
EconomiaModificar
- De veire: Economia de Sant Marin.
CulturaModificar
BibliotècaModificar
Vejatz tanbenModificar
Nòtas e referénciasModificar
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
admin
Trobador !!
Nombre de messatges : 1813
Atge : 34
Dialècte : Gascon
Nivèl de Lenga : Parli corentament
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : del Quiòsc
Date d'inscription : 17/02/2007
Èra Pierre Carles qu'avèva hèit un documentari sus lo ròtle jogat per Sud Ouest dens l'election de Juppé a Bordèu. Avant mesme de se presentar, i avèva articles sus eth quan los autes candidats èran quasiment jamei mencionats... Lo poder de la premse quotidiana regionau...
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR


text: Eth frontisme ei en aqueri qu’an ua vision excludenta d’un país, en tot avertir en es auti ua tendéncia innata a des.hèir era « identitat nacionau », pr’amor que s’autoerigissen aqueri en unics e autentics defensors dera esséncia basca, coma ací, en Aran e Catalonha, hèn tanben es susvelhants dera Nacion vertadèra, ua e grana e liura, se cau. S’auie d’acabar damb era apropaciacion indeguda de çò qu’amasse, de çò comun, compartit de forma transversau, de drèta a quèrra. D’aquiu, era importància que dus partits tan disparions, des deth punt d’enguarda ideologic, coma eth PSE e eth PP, agen amassat esfòrci entà demostrar qu’era identitat d’un país ei plurau dempús de trenta ans d’un PNV imperant en toti es encastres dera vida publica basca, partit damb eth quau eth PSE i a collaborat plan ena governabilitat, hèt que met de relèu era transversalitat dera que son capables es socialistes basqui.


text:
Guillaume Lopez (cant, fabuta, sax, cornamusas)
Thierry Roques (acordeon, piano), Camille Raibaud (violon, guitarra, cant), Pascal Celma (baisha, contrebaisha), Pierre Dayraud (bateria, percussions), Nicolas Panek (Son)
Envitat : Eric Fraj
Cançons sus tèxtes inedits, d’autors e adaptacions
Cap a capsús, paso, tango I comprés, e lo swing, lo musete…
Cantar las vidas qu’ei lo prètzhèit de Guillaume Lopez, a la soa mòda
Like this:
Like Loading...
Un aute maine tà çò de la decoracion interiora hens lo quau las mestiors utilizadas e son sovent artificiaus, quan seré totun possible de passar autament, qu’ei l’apelhatge de la lutz.
Like this:
Like Loading...
La signatura d’aquera convencion uei a Tolosa qu’ei un progrès mes que’s calerà avisar entà que las promessas sian tiengudas. La signature de cette convention aujourd’hui à …
Font : Ua convencion en favor de l’ensenhament de l’occitan/Une convention pour l’enseignement de l’occitan (article bilingue)
Like this:
Like Loading...
fotò JFTisnèr
Visit the post for more.
Font : « Atau la sèga » sonet 15 B. Manciet musica JF. Tisnèr
Save
Like this:
Like Loading...
Au somari d’En Ondas de la setmana 4 :
- L’ensenhader deu numèro 840 (86 paginas) deus Reclams e dehens, la quatau liurason de la mia cronica Lo Miralhet deu Net on ei question de Cardabelle (las edicions) e de Georges Souche l’autor-fotografe de tria.
- Encontre dab dus de ueit de Balaguèra Joan Jacme Casteret (baisha) e Joan Brèç Branar (normau) au parat de la sortida deu disc de Balaguèra Frequéncia Cantèra (difusat peu Baionés Agorila) : disc calorós, amistós, e de qualitat, apeat simplament sus la votz, sus las votz, en equilibri dens ua societat mesclada e mixta.
Las musicas d’En ondas
-
Balaguèra solide : Anatz, corretz crompar lo disc que s’apèra Frequéncia cantèra. Dens l’emission extrèits de Adishatz Pair e Mair de la Nòvia, A l’arrastora deu hroment, Hilhòta de delà l’aiga (Lo prumèr disc de Balaguèra qu’ei La votz deus anjós).
e tanben
-
Patti Smith Banga Banga
-
Gacha empèga extrèit de Quan auseriàn lei novèlas
-
Montanaro Duò Miquèu e Baltázar (lèu en virada pertot) Tovább e Murmures
Like this:
Like Loading...
Terra – Aurea (fondat en 2006)
Trio a cappella: Danielle Franzin, Marjolaine Rosset, Thierry Cornillon (adobaments).
Cants e nadaus en occitan provençau, traduccion en francés, de la Vesubia a las ribas deu Ròse.
Like this:
Like Loading...


text:
Lo Helder
Lo Helder (en nêrlandês: Den Helder, en francês: Le Helder) est na vela portuèra et comena nêrlandêsa, que sè trôve dens la province d’Holanda-Enversenche. U 1ér de janviér 2016, la comena comptâve 56 308 [1] habitents. Sos habitents sont los Heldrouès.
Lo Helder sè trôve dens la bise d'Alkmaar et Amstèrdame, u bôrd de la mar de la Bise. A côsa que sa posicion g·eografica stratègica, Lo Helder est un emportant pôrt, bâse principâl de la Marina de guèrra nêrlandêsa.
Notes et rèferences[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Notes[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Rèferences[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- (nl) Centraal Bureau voor de Statistiek - Bevolking; geslacht, leeftijd, burgerlijke staat en regio, 1 januari.


text:
Saragossa
La ciutat de Saragossa (en aragonés SLA: Zaragoça; en aragonés GO e castelhan: Zaragoza) es la capitala de la província de Saragossa e de la Comunautat autonòma d'Aragon. Es situada a 300 km de Tolosa, Barcelona, Valéncia, Bilbao e Madrid.
Es la cinquena comuna d'Espanha per la populacion, qu'es de 660 895 abitants.
Lo gentilici es saragossan -a.
S'i trapava ancianament un vilatge iberic sonat Salduie o Salduba e pus tard una ciutat romana pròcha de la localitat sonada Caesaraugusta, fondada per l'emperaire Cesar August en 24 aC. Los arabis la nomenèron Saraqusta (سرقسطة), que venguèt Zaragoça/Zaragoza en aragonés, Zaragoza en castelhan e Saragossa en occitan e catalan.
De 1018 a 1110 foguèt la capitala de la Taifa de Saragossa, tanben sonada reialme moro de Saragossa, que sa residéncia reiala, lo palais de l'Aljaferia, es actualament lo sèti de las Còrts d'Aragon.
Lo rei Anfós I d'Aragon conquistèt Saragossa en 1118, que venguèt la capitala del reialme d'Aragon. La ciutat foguèt partejada en quartièrs jusieu, musulman e crestian.
Tre 1164 a 1707 venguèt una de las ciutats principalas de la Corona d'Aragon (qu'aviá pas de capitala).
Un tractat important foguèt signat a Saragossa (Tractat de Saragossa) en 1529 entre espanhòls e portugueses per lo partatge de las descobèrtas del Mond Novèl.
Pendent l'invasion d'Espanha per Napoleon, Saragossa sofriguèt dos sètges e foguèt practicament destrucha.
Foguèt lo sèti d'EXPO-2008.


text:
751
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 751 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França (Empèri Franc)[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per la fin de la dinastia merovingiana a la fin de l'annada durant una assemblada dau pòble franc a Soissons. Foguèt remplaçada per la dinastia carolingiana fondada per Pepin III qu'èra ja lo cap vertadier de l'Empèri dempuei 747. Lo darrier rèi merovingian foguèt exilat dins un monastèri fins a sa mòrt.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Divèrsei conflictes marquèron l'annada per l'Empèri Bizantin. Dins la Peninsula Italica, Ravena foguèt finalament conquistada per lei Lombards dau rèi Aistolf. Après aquela desfacha, lei Bizantins gardavan solament lo contraròtle dau sud de la peninsula e — teoricament — deis Estats Pontificaus. La pèrda de Ravena marquèt donc la fin de l'Exarchat de Ravena fondat per defendre lei conquistas de Justinian Ier en 567 o en 578. En Anatolia Orientala, l'Empèri aprofichèt lei dificultats aràbias causadas per la guèrra civila entre Abbassidas e Omeias per sostenir la revòuta d'Armenia e conquistar lei vilas d'Erzurum e de Melitena. Leis abitants crestians foguèron tornarmai, coma en 746, desplaçats vèrs Tràcia per renfòrçar la preséncia crestiana e bizantina dins la region, especialament a Andrinòple onte l'autoritat bizantina foguèt restaurada.
Reiaume Lombard[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per lo succès decisiu de la presa de Ravena per lei fòrças lombardas. Aquò marquèt la fin de l'Exarchat de Ravena e permetèt ai Lombards de venir la poissança dominanta de la Peninsula Italica.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après la victòria decisiva e la mòrt dau califa omeia en 750, l'annada foguèt marcada per lo renfòrçament dau Califat novèu. D'armadas foguèron ansin mandadas dins diferentei províncias. En Asia Centrala, s'opausèron ais avançadas chinesas dins lei regions de Samarcanda e de Tachkent. En julhet, una tropa de 150 000 a 200 000 òmes comandats per Ziyad ibn Salih se dirigiguèt vèrs la region d'Anxi onte foguèron d'una armada turcochinesa de 30 000 combatents. Pasmens, en causa dei dificultats d'avitalhament, la perseguida foguèt limitada e la batalha de Talas marquèt lo limit de l'expansion militara aràbia en Asia Centrala.
China[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per de conflictes desastrós còntra lo Califat Abbassida e còntra lo Reiaume de Nanzhao. D'efèct, après la fin de la guèrra civila còntra leis Omeias en 750, leis Abbassidas decidiguèron de s'opausar ai progrès chinés en Asia Centrala. Dirigida per Ziyad ibn Salih, una tropa de 150 000 a 200 000 òmes se dirigiguèt vèrs la region d'Anxi. En julhet, se turtèt a una armada Tang compausat de 10 000 soudats chinés e 20 000 combatents turcs locaus. Après cinc jorns de batalha, lei Chinés foguèron batuts sus lo riu Talas. La perseguida dei vencuts foguèt limitada per lei dificultats d'avitalhament e l'armada chinesa acomencèt de preparar una repòsta. Pasmens, en causa de la Revòuta d'An Lushan (755-763), aquela repòsta foguèt annulada e lei protectorats chinés d'Anxi abandonats en 763.
La situacion foguèt pas melhora còntra lo Reiaume de Nanzhao car dins la region dau lac de Dali, l'armada chinesa foguèt esquichada per lei fòrças dau rèi Ge Luofeng a Xiaguan. 60 000 soudats chinés sus 80 000 foguèron perduts dins lo corrent de la batalha confirmant ansin l'independéncia dau Reiaume de Nanzhao.
Reiaume de Nanzhao[modificar | modificar la font]
Après la crisi diplomatica de 750 entre la Cort de Nanzhao e la dinastia Tang, una armada Tang foguèt mandada còntra lo reiaume. Lei fòrças de Nanzhao capitèron de l'esquichar dins la region dau lac de Dali. Aqueu succès permetèt de confirmar l'autonòmia novèla dau reiaume.
Arts[modificar | modificar la font]
- Començament de la bastida de la Bauma de Seokguram dins lo Reiaume de Silla[1].
- Fin de l'escritura dau Kaifuso, un recuèlh de poèmas en lenga chinesa realizat per d'autors japonés.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Descubèrta dau papier per leis Arabis gràcias a de presoniers chinés capturats dins lo corrent de la batalha de Talas.


text:
Comunicat d’Unitat d’Aran respecte de la sentència del TC sobre l'ús preferent de l'aranès
- Actualizado:
- Creado:
Comunicat d’Unitat d’Aran respècte dera senténcia deth TC sus er usatge preferent der aranés
Unitat d’Aran manifèste eth sòn desacòrd damb era senténcia deth Tribunau Constitucionau que sospén eth tractament d’usatge preferent der aranés segontes mèrquen es articles 2.3, 5.4, 5.7 e 6.5 dera Lei der Aranés (Lei 35/2010 der 1 d’octobre der occitan, aranés en Aran).
Unitat d’Aran considère qu’eth tèrme “d’usatge preferent” non aurie d’èster considerat en detriment dera rèsta de lengües oficiaus, que son clarament predominantes, se non ath contrari: aguest tèrme aurie d’èster un incentiu tara lengua minorizada.
Tot e atau, aguesta senténcia non aurie de desvirtuar eth conjunt deth marc legislatiu dera Lei der Aranés, atau coma es precèptes dera Lei d’Aran o deth pròpri Estatut de Catalunya respècte der aranés, pr’amor que toti eri contunhen vigents.
En aguest sens Unitat d’Aran reclame, un còp mès, eth desplegament deth conjunt d’aguestes leis (d’Aran e der aranés) per part dera Generalitat de Catalunya, que son sense aplicar-se de 2015 e 2010 ençà, respectivament. Atau madeish, Unitat d’Aran vò hèr especiau incidéncia ena manca de finançament qu’er aranés recep dera Generalitat, qu’actuament compde sonque damb un pressupòst de 60.000€ annaus. Totun, era madeisha Generalitat de Catalunya, destine un totau de 40 milions d’euros tath conjunt dera politica lingüistica en Catalunya.
Unitat d’Aran reclame tanben ua politica d’Estat de supòrt as lengües minoritàries, atau e coma mèrque era Carta Europèa qu’er Estat Espanhòl signèc en 1992, e exigís ath govèrn espanhòl que prebotge ua lei entà preservar era diversitat lingüistica deth conjunt der Estat e assomisque era sua responsibilitat ena proteccion d’aguesta diversitat, qu’ei tanben un patrimòni de toti.


text:
Saint-Aubin-Celloville
Saint-Aubin-Celloville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat es sortida de la fusion l'an 1823 de las doas ancianas parròquias de Sant-Aubin-la-Campanha e de Celloville. Se reconegut l'an 1832 los vestigis d'un camp fortificat romain.
Cette commune est issue de la fusion en 1823 des deux anciennes paroisses de Saint-Aubin-la-Campèstre et de Celloville. On reconnu en 1832 les vestiges d'un camp fortifié romain.


text:
"Anem Òc ! per la lenga occitana !" - La mobilisacion que contunha
15/03 : Acamp a la prefectura de Tolosa : presentacion deu dossier de securitat : preséncia de la Croix Rouge Française (plaça de l’Euròpa, passa-carrèra, Capitòli), policia municipau com policia nacionau, implicacions deus benevòles tà ajudar a la barradura de las carreras pròche deus baloards, els. La còla de la Coordinacion e de Convergéncia Occitana (Laurenç Gòsset (IEO - Coordinacion), Gemma Cuni (Coordinacion), Jocelyn Icart (Calandreta - Convergéncia Occitana) et Marçau Girbau (Convergéncia occitana)) que presentè un dossier reconegut seriós.
17/03 : Primada de Montsegur : organisada per Convergéncia Occitana, la purmèra edicion de Primada de Montsegur qu’esto l’escasença de tornar assabentar la poblacion de Miègjorn-Pirenéus (partenariat dab La Despacha e Radio Montaillou - FIMOC) de l’organizacion d’ua manifestacion a Tolosa lo 31 de març. Ua escaduda per ua purmèra, ont la Coordinacion qu’estoc representada per Ana-Maria Poggio, Vice-Presidenta de l’IEO.
19/03 : A l’Ostal d’Occitània, maugrat las circonstancias que coneishem, mobilisacion bela deus benevòles tà definir los darrèrs punts de cap a l’organisacion de la manifestacion. Dus taulhièrs qu’eston organisats, l’un dedicat a l’organisacion deu servici intèrne de securisacion de la manifestacion (ligam dab la CRF, la policia, procès en cas d’un mainat « perdut », eca…), l’aute a l’organizacion deu vilatge occitan plaça de l’Euròpa. La Coordinacion que demanda a l’ensems deus grops (per exemple dens cada bus) de definir duas personsa (o mei) que poderén contribuir a encadrar lo cortètge.
20/03 : Lo matin, conferéncia de premsa de la Coordinacion, en preséncia d’Ana-Maria Poggio e de Joan-Lois Blenet (Confederacion de las Calandretas)
A escotar sus http://www.ct2e.com
20/03 : En fin de vesprada, mercés a l’implicacion de l’associacion Brancaleone, e deu Francés Bacabe, serada de las belas au Bikini, a Ramonvila, pròche Tolosa, organisada tà sostiéner la manifestacion : Bombes de bal, Xavier VIDAL, RITA MACEDO/CARLOS VALVERDE, Manu KD (séga Réunionnais), Dua Fages/Lhubac, TAMARA (musiques Berbères), EZZA (musiques Touareg), Brankabodegaires (cornemuses bodega)… Ana-Maria Poggio e Laurenç Gòsset qu’eran presents tà sostiéner l’iniciativa.
Mai d’informacions sus http://www.lebikini.com/
Mobilisacion e comunicacion
Paperòts : La difusion deus paperots com de las afichas que contunha, dab lo dimenge 25, ua distribucion de las belas prevista au Stadium de Tolosa, abans l’encontre entre lo TFC e Auxerre.
Aperet a benevòles : se voletz estar benevoles peu 31 de març, que’vs cau contactar l’IEO31 (ieo31@orange.fr) o Gemma Cuni. Que cercam enqüèra « signaleurs » (que’vs cau mandar ua copia deu permis de conduire !) e las vostas coordonadas (n° de telefonet peu dia de la manifestacion).
Quizz França 3 : A l’escasença de la manifestacion deu 31 de març que’s debanarà a tolosa entà la reconeishança de la lenga occitana, l’IEO que participa a un quizz dab França 3 miègjorn-Pirenéus : a ganhar, lo libe de Magali Bizot-Dargent, premiat per l’IEO (editat en çò d’IEO edicions - 2011 - www.ideco-dif.com)
Esveniments culturaus e/o de sostien organisats a Tolosa abans la manifestacion
28/03, a 19h, a la Capèla, 36 carrièra Casanova, a Tolosa, 1èra ceremonia de las cogordas occitanas (« Cogordas awards »), o ceremonia de las alisadas sus las culturas & lengas minorizadas. La Coordinacion « Per la Lenga occitana », que compren l’IEO, Calandreta e Oc-Bi, qu’ei estada nomenada dens la categoria « publica » pr’amor de l’aficha oficiau de la manifestacion. A seguir donc !
29/03, a 19h, a l’Ostal d’occitània, organisat per Convergéncia Occitana, la « cançon deu Pais Tolosan que sostien la manifestacion deu 31 de març », dab Eric Fraj, JM Leclerc, Lou Dàvi e Primaël
30/03, a 19h, organisat per l’IEO, suu terrenh annèx n°1 deu Stadium de Tolosa, encontre internacionau de fotbòl entre Occitània (Associacion Occitana de Fotbòl) e los Sapmis (Laponia)


text:
La Cleda
Musicas de dançar - Le Puy En Velay (43)
Basile Brémaud / violon & cant
Matèu Baudoin / violon, tamborin a cordas, pandero & cant
Yann Gourdon / sansònha
Nicolas Rouzier / chabreta & cant
La Cleda es un ancian secador per las castanhas, un luòc que i eran enfumadas per las conservar. Uèi lo bastiment a cambiat de vocacion : l'utilizam coma refugi, coma abric per elaborar nòstre discors musical. Venèm de Bearn, d'Auvernha, de Lemousin e de Cevenas, aquel luòc servís de punt de recampament per ligar las nòstras expressions. Al delà de las identitas formalas de las nòstras musicas, es la relacion qu'avèm amb elas que fonda la nòstra comunautat musicala. Nos engatjam a exprimir tota l'intensitat poetica e sonora presenta dins la matèria musicala tradicionala.
http://www.la-novia.fr/la_cleda.php - novia43[aro]gmail[punt]com - 04 71 09 32 29