text:
Sosmarin
Un sosmarin (var. sotamarin)[1] es un veïcul maritim qu'es capable de navigar sota la superfícia de l'aiga.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Principis de foncionament
- 3 Tipes de sosmarins
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Lei premiers assais de sosmarins[modificar | modificar la font]
L'idèa d'un naviri sosmarin apareguèt per lo premier còp durant l'Antiquitat au sègle IV avC. en Grècia puei au sègle II avC. en China. L'objectiu èra de crear un naviri leugier capable de missions d'observacions. Puei, s'abandonèt l'idèa fins au periòde de la Renaissança europèa quand foguèt tornarmai prepausada per l'Anglés William Bourne. Lo premier assai capitat se debanèt en 1620 gràcias a l'Olandés Cornelius Jacobszoon Drebbel. L'interès militar dau sosmarin foguèt rapidament comprés e lei País Bas assaièron de crear un premier modèl en 1653 que foguèt una revirada.
Lei premiers sosmarins militars[modificar | modificar la font]
Lei premiers assais de sosmarins militars aguèron luòc a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX. En 1776, un naviri britanic foguèt atacat sensa succès per lo sosmarin estatsunidenc Turtle. Aqueu darrier foguèt lo premier sosmarin vertadier capable de se desplaçar d'un biais autonòm gràcias a una eliç de propulsion. Entre 1800 e 1804, l'armada francesa assaièt un prototipe dich Nautilus qu'èra esquipat de minas per destruir lei naviris enemics. Maugrat la destruccion de dos naviris durant leis assais, lo prototipe foguèt finalament pas adoptat. Puei, en 1812, pendent la guèrra entre Anglatèrra e leis Estats Units, una temptativa novèla d'utilizacion d'un sosmarin s'acabèt per una revirada e la mòrt de son pilòt.
Lei progrès contunhèron durant lo començament dau sègle XIX e certanei flòtas militaras acomencèron de recèrcas seriosas sus lo subjècte. La guèrra de Secession (1861-1865) foguèt l'ocasion per lei dos camps d'assaiar de veïculs novèus coma l'Alligator, que foguèt lo premier sosmarin de l'US Navy, e lo CSS Hunley per lei Confederats. Aqueu darrier venguèt lo premier sosmarin que capitèt d'aprefondar un naviri enemic lo 18 de febrier de 1864. Pasmens, subrevisquèt pas a l'ataca.
Durant aqueu periòde, lei recèrcas regardèron egalament lo sistèma de propulsion dau sosmarin per abandonar lei sistèmas d'eliç accionats per la fòrça umana de l'esquipatge. Lo premier assai foguèt realizat en 1863 per la Marina Francesa amb un motor utilizant d'èr comprimit. En 1864, Narcís Monturiol prepausèt un prototipe utilizant una maquina de vapor a la superfícia de l'aiga e un motor quimic en sotada. Dins leis annadas 1860-1880, certanei flòtas militaras acomencèron de s'esquipar de sosmarins. Aquela evolucion foguèt confirmada au començament dau sègle XX per l'aparicion de motors electrics puei diesel-electrics, permetent d'aumentar l'autonomia.
La Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Premiera Guèrra Mondiala foguèt lo premier conflicte que veguèt lei sosmarins tenir un ròtle important. Dominada per lei flòtas aliadas, la marina alemanda construguèt un nombre grand de sosmarins. Foguèron utilizats per atacar lei linhas d'avitalhament deis Aliats, mai que mai aquelei de l'Empèri Britanic. permetèron d'aprefondar {{formatnum:5000} naviris aliats o nèutres dins l'Ocean Atlantic entre 1914 e 1918. Pasmens, maugrat aquelei succès, poguèron pas empachar l'avitalhament deis Illas Britanicas puei l'arribada dei fòrças estatsunidencas sus lo frònt francés a partir de 1917.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lei sosmarins foguèron totjorn utilizats per l'ataca dei linhas d'avitalhament enemigas, magerament per leis Alemands, lei Japonés e leis Estatsunidencs. Poguèron aprofichar de tecnologias novèlas coma lo schnorchel per aumentar lor autonòmia o assaiar de concèptes novèus de sosmarins coma lo crosaire sosmarin (Surcouf francés) o de tacticas d'atacas novèlas (chinaredas formadas per lei sosmarins U-boot alemands). Dins aquò, deguèron tanben faciar d'armaments novèus especialament concebuts per la detection (sonar, radar...) o la destruccion de sosmarins (granadas sosmarinas, torpilhas...).
La Guèrra Freja e lei sosmarins modèrnes[modificar | modificar la font]
Après la Segonda Guèrra Mondiala, la concepcion dei sosmarins veguèt l'introduccion de l'energia nucleara per la propulsion, lo desvolopament d'una classa novèu de naviris equipats de missils nuclears e la realizacion de progrès importants per melhorar la furtivitat. Lo premier ponch permetèt d'aumentar fortàment l'autonòmia dei sosmarins qu'es d'ara endavant principalament limitada per l'endurança deis equipatges. L'aparicion d'unitats equipats de missils, generalament nuclears, regarda lo ròtle novèu dei sosmarins après 1945 de venir la basa de la dissuasion nucleara. D'efèct, capables de demorar esconduts pendent de periòdes importants, aquelei sosmarins son capables d'escapar una ataca nucleara còntra lor país d'origina e de repostar. Enfin, lei progrès au nivèu de la furtivitat son necessàris per assegurar una proteccion melhora dau sosmarin, especialament per empachar l'enemic de descubrir l'endrech ont es situat un sosmarin cargat de missils nuclears.
Principis de foncionament[modificar | modificar la font]
Lo desplaçament e l'estabilitat d'un sosmarin son dependents de dos principis fisics principaus. Lo premier es lo principi d'Arquimèdes e lo segond lo principi de Pascal.
Lo principi d'Arquimèdes[modificar | modificar la font]
Lo principi d'Arquimèdes regarda la fòrça verticala recepuda per lo sosmarin de la part de l'aiga. Ansin, per un naviri de superficia, se lo pes dau naviri es inferior au pes dau volume d'aiga de la partida immergida, lo naviri floteja. Au contrari, se lo pes dau naviri deven pus important que lo pes de la partida immergida, lo naviri s'aprefonda. En sotada, lo sosmarin emplís donc sei ballasts d'aiga per montar o descendre. D'efèct, en fonccion de la densitat de l'aiga e de la massa dau sosmarin, lo taus d'empliment dei ballasts permet de faire evolucionar la massa totala dau sosmarin e donc finalament sa prefondor d'evolucion.
Lo principi de Pascal[modificar | modificar la font]
Lo principi de Pascal regarda la fòrça de l'aiga sus la còca dau sosmarin. Es una fòrça de pression qu'aumenta ambé la prefondor e tend a esquichar lo naviri. Lei còcas dei sosmarins son donc generalament construchas ambé d'acièrs fòrça resistents e elastics per assegurar una proteccion còntra la pression e permetre au naviri de reprendre sa forma iniciala quand la pression demenís. D'un biais aproximatiu, fau aumentar l'espessor de la còca d'aperaquí 10 mm per aumentar la prefondor maximala de sotada de 100 m.
Tipes de sosmarins[modificar | modificar la font]
La classicacion dei sosmarins es generalament realizadas segon son utilizacion (civila o militara) e son sistèma de produccion d'energia e de propulsion. D'efèct, aquelei dos paramètres an una influéncia fòrça importanta sus la concepcion generala dau naviri.
Utilizacions civilas[modificar | modificar la font]
Leis utilizacions civilas dei sosmarins son limitadas e relativament raras. Lei principalas son lo transpòrt maritim, la recèrca scientifica, lo sauvament e l'utilizacion coma naviri de servici dins certaneis industriás.
Lo transpòrt maritim foguèt utilizats principalament durant lei dos conflictes mondiaus per luchar còntra un blocus maritim o avitalhar de naviris ja situats en mar. Dempuei leis annadas 2000, de sosmarins son tanben utilizats per lo transpòrt de matèrias ilegalas coma dròga. Pasmens, durant lei periòdes de patz o per lo comèrci legau, lei naviris de superficia son fòrça superiors ai sosmarins per lo transpòrt maritim, especialament au nivèu de la quantitat de produchs embarcats.
Per la recèrca, s'utiliza de sosmarins pichons fòrça resistents e capables d'anar a de prefondors d'unei quilomètres. Son utilizats per l'observacion dirècte, la presa de mòstra e l'exploracion. Dempuei leis annadas 1950, aperaquí 60 sosmarins d'aqueu tipe foguèron bastits. Se pòdon tanben utilizar per lo sauvament militar. Enfin, dempuei quauqueis annadas, l'industriá de la petroquimia a desvolopat de sosmarins pichons per assegurar divèrsei missions de servicis coma l'observacion, la sauvament, l'installacion de cable o lo desplegament de sotaire a de prefondors importantas. Aqueu tipe de sosmarins es encara relativament rar.
Utilizacions militaras[modificar | modificar la font]
Leis utilizacions militaras dei sosmarins son lei pus escampadas. Inicialament, èran destinats a l'ataca de naviris de superficia, subretot lei naviris de comèrci o de transpòrt, au desplegament de minas marinas e a l'interdiccion d'un accès maritim, principalament d'accès d'un pòrt o un destrech. Pauc a pauc, veguèron lor nombre d'utilizacions aumentar e lei sosmarins modèrnes pòdon realizar de missions de lucha còntra lei naviris de superficia, la lucha còntra lei sosmarins enemics, l'infiltracion de fòrças especialas, l'ataca d'objectius terrèstres, la proteccion de grops de combat, l'entresenha, la dissuasion nucleara e leis operacions de sauvament.
Per aquò, lei sosmarins modèrnes se devesisson entre quatre classas principalas que son :
- lei sosmarins d'ataca que pòdon utilizar una propulsion nucleara o classica. Lor mission principala es la destruccion de naviris de superficia o de sosmarins enemics. Certanei son equipats de missils per l'ataca de butas terrèstras.
- lei sosmarins lançaires d'engenhs balistics que la mission principala es la dissuasion nucleara. Per aquò, toei lei modèls existents a l'ora d'ara tènon una propulsion nucleara e de capacitats de furtivitat avançadas.
- lei sosmarins lançaires de missils de crosiera que equipats de missils anti-naviris o de missils de crosiera.
- lei sosmarins de sauvament que son destinats a la recuperacion d'equipatge de sosmarins en perdicion.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La forma occitana pus tradicionala sembla d'èsser sosmarin  , ja atestada coma adjectiu per lo TDF de Frederic Mistral. Certaneis autors an utilizat la forma sotamarin. Lo prefixe sos- se tròba dins totei lei dialèctes; lo prefixe sota- es mens espandit.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Alexandre Sheldon-Duplaix, Les sous-marins : Fantômes des profondeurs, Editions Gallimard, 2006 (ISBN 2070314693).
- (fr) Jean-Marie Mathey, Sous-marins en opérations, Altipresse, 2005 (ISBN 2911218345).
- (fr) Christopher Drew, Guerre froide sous les mers : L'histoire méconnue des sous-marins espions américains, Marines Editions, 2004 (ISBN 2915379157).
- (fr) Jean-Marie Mathey, Alexandre Sheldon-Duplaix, Histoire des sous-marins des origines à nos jours, E.T.A.I., 2002 (ISBN 2726885446).
- (fr) Jean-Louis Maurette, Les Gardiens du silence, épaves de sous-marins à travers le monde, éditions Keltia Graphic, 2006 (ISBN 2-35313-003-8).


c: text/html

text:
Nuclèu (biologia)
Lo nuclèu qu'ei un organet cellular especific de las cellulas eucariòtas (e qui las defineish literaument). Qu'ei lo lòc on ei concentrat lo cabau genetic de la cellula conservat dens la macromolecula d'ADN (a maugrat, totun, que dus autes organets cellulars, las mitocondrias e los cloroplasts que contienen ua quantitat marginau d'ADN). Dens lo nuclèu, l'ADN qu'ei repartit en cromosomas dens los quaus, enrotlat autorn de proteïnas, e forma la cromatina. Lo nuclèu que dessepara lo liquid de la cellula, lo citoplasma, e lo son mitan interior dab ua dobla envolopa lipidica aperada membrana nucleara (o envolopa nucleara) horadada de traucs formats per un complexe de proteïcs aperats pòrs. Aquesta membrana qu'ei en continuitat dab la membrana deu reticulum endoplasmic. Com l'ADN be demora dehens lo nuclèu, la soa informacion genetica qu'ei copiada e transcrivuda au mejan de la sintèsi d'ua molecula aperada acid ribonucleïc messatgèr (abreviat ARNm) qui ei exportat dens lo citoplasma (com sn nomac ditz, que serveish de "messatgèr") on la soa informacion qu'ei arrevirada en proteïnas. Au dehens deu nuclèu que's poden observar un o plusors punts aperats nucleòls e qui son entornejats d'un liquid mei dense e escur que la resta deu mitan interior deu nuclèu aperat nucleoplasma. Qu'ei lo lòc on son sintetizats los ARNr (abreviacion d'acid ribonucleïc ribosomic). Aqueths ARNr que son importats dens lo citoplasma, on, associats dab proteïnas, e forman las sosunitats deu ribosòmas (qui son los organets on los ARNm e son lejuts e arrevirats en proteïnas. Lo nuclèu qu'ei tanben lo lòc de reproduccion de l'ADN. Durant los procès de division cellulara (la mitòsi e la meiòsi), qui la cromatina que pren la forma de cromosòmas compactes e visibles e isolables, lo nuclèu que desapareish en tot deishar los cromosòmas mudà's.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gaëtan Roussel
Gaëtan Roussel es un cantaire e compositor francés, nascut lo 13 d'octobre de 1972 a Rodés[1] (Avairon). Foguèt lo cantaire dels grops de rock Louise Attaque e Tarmac.
Biografia[modificar | modificar la font]
En 2008 participèt a la composicion de cançons e a la produccion del darrièr album d'Alain Bashung, Bleu pétrole, que ganhèt en 2009 lo Prèmi de las "victoires de la musique". Escriguèt la musica de dos filmes, de Benoit Delépine e Gustave Kervern: Louise-Michel e Mammuth. Gaëtan Roussel tanben escriguèt pels artistas coma Rachid Taha e Vanessa Paradis.
En 2009 comencèt una carrièra en solitari e apareguèt Ginger, dins son single Help myself (Nous ne faisons que passer) que, aprèp sa sortida en 8 de març de 2010, foguèt fòrça difusat dins las emissions de ràdio francesas. Aquel tèma aguèt tanben una popularitat en Quebèc pendent la prima e l'estiu de 2010.[2]
Ganhèt lo Prèmi de las "victoires de la musique" coma melhor album de rock de l'an 2011, pendent l'emission difusada lo 9 de febrièr sus France 4, e tanben coma melhor interprèt masculin e melhor album de l'an per Ginger.
Tanben en 2011 participèt a un album que tornèt prendre los tèmas d'Alain Bashung e qu'es titulat Tels Alain Bashung, e interprèta, entre d'autras cançons, J'passe pour une caravane.
Citacions[modificar | modificar la font]
« Dins ma vida i a doas partidas: abans d'encontrar Alain Bashung e aprèp ». (1èr de març de 2011, aprèp que recebèt lo trofèu "victoires de la musique").
Discografia en solitari[modificar | modificar la font]
- Ginger (100 000 exemplars venduts)
- Clap Hands
- Help myself (Nous ne faisons que passer)
- Si l'on comptait les étoiles
- Inside outside
- Mon Nom
- Tokyo
- Dis-moi encore que tu m'aimes
- DYWD
- Des questions me reviennent
- Trouble
- Les belles Choses
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Perfil de Gaëtan Roussel sul jornal Libération, escrich per Philippe Brochen, e publicat lo 15 de març de 2010.(fr)
- ↑ (fr) [1]


text:
1192
Aquesta pagina concernís l'an 1192 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
En Tèrra Santa, la Crosada e l'armada de Saladin se neutralizèron mutualament. D'efèct, lei Crosats èran pus poderós sus lo prat batalhier gràcias a sa cavalariá pesuca. Pasmens, a l'interior dei tèrras, lei fòrças de Saladin, pus nombrosas, podián enceuclar l'armada crosada e l'anientar. Ansin, en fàcia d'aquela situacion blocada, lo rèi Ricard Ièr (1189-1199) e Saladin deguèron negociar la fin dei combats. Saladin gardèt Jerusalèm e sei conquistas continentalas e lei Crosats gardèron lo contraròtle dau litorau que foguèt restituit au Reiaume de Jerusalèm. En mai d'aquò, Ricard Ièr installèt Gui de Lusinhan, qu'èra son vassau en França, coma rèi de Jerusalèm.
Per rintrar dins son territòri, lo rèi Ricard decidèt de passar per lo Sant Empèri Roman Germanic per defugir lei tèrras dau rèi de França. Pasmens, dins la region de Viena, foguèt capturat per lo duc Leopold V de Babenberg qu'èra estat insultat per lo rèi anglés dins lo corrent de la Crosada. Puei, foguèt liurat a l'emperaire germanic que demandèt un recapte de 150 000 marcs d'argent per sa liberacion.
En Anglatèrra, Joan laissèt se difusar la rumor de la mòrt dau rèi e assaièt de formar una aliança ambé lo rèi de França per reconquistar sei fèus continentaus ocupats per lei fidèus de Ricard. Pasmens, l'intervencion d'Aliènor d'Aquitània auprès de son fiu permetèt d'arrestar aquelei projèctes. Dins aquò, de combats acomencèron en Anglatèrra entre partisans de Joan e de Ricard.


text:
Guishe
Guishe (AFI: [giʃə]) (Gixune en basco, Guiche en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region d'Aquitània. Que constituiva ua comtat deu Ducat de Gramont. Que participè au Biltzar de Labord de 1763 a 1789, mes demorant restacada judiciàriament a la Senescaucia de Càmer. Que hè partida deu Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Lo gentilici qu'ei guishòt -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los arrius d'Ador e de Bidosa que traucan lo vilatge.
Las comunas tòcatocantas que son Senta Maria de Gòssa e Sent Laurenç de Gòssa dens las Lanas au nòrd, Hastings dens las Lanas a l'èst, Samas en Baisha Navarra au nòrd-èst e Bardòs e Urt au sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Que s'i trobava l'unica gara ferroviària deu canton de Bidaishe, la gara de Samas-Guishe, suber la linha de Tolosa a Baiona, qui esté inaugurada en 1912 e qui arcuelhó viatjaires dinc a la dusau meitat deu sègle XXau e qui esté clausurada dens los ans 1970.
La basa economica de la comuna qu'ei l'agricultura, mes tanben ua indústria de fabricacion de mòbles. Dinc a 1991 que s'i espleitava ua peirèra de calcari.


text:
Wikipèdia:Demandar un article
Se recercatz un article sus un subjècte precís, notatz-o dins aquesta rubrica (a la fin de la categoria que lo concernís) ; i aurà totjorn un volontari especialista per vos lo redigir. Mas soscatz tanben a utilizar aquesta possibilitat per inserir un article sus un subjècte que vos ten e còr, perque sufís de lo notar dins la rubrica e puèi de redigir l'article que li correspond. Un còp que l'article es estat creat, pensatz de lo levar d'aquesta lista.
Notatz çaquelà qu'òm es jamai tant plan servit que per se meteis e qu'avètz las meteissas possibilitats que tot utilizaire de wikipèdia, es a dire de crear vos meteis l'article mancant.
Vos podètz tanben reportar a la lista de las paginas mai demandadas, que recensa automaticament los articles non existent qu'an lo mai de ligams dins los articles de Wikipèdia. Per d'autras idèas de paginas, vejatz tanben l'indèx tematic.
Podètz escriure vòstre pseudonim (se n'avètz un) al costat de l'article que prepausatz sus aquesta pagina per facilitar la discussion amb los autres wikipedians. Esitetz pas a balhar de ligams vèrs de sits extèrnes ont se pòt trapar d'informacions sus aqueste subjècte.


text:
Radi
Lo radi es un element quimic de simbòl Ra e de numèro atomic 88.
Es d'aspècte perfèitament blanc mas negresís al expausar a l'aire libre. Lo radi es un metal alcalinoterrós que se pòt trobar en fòrça flaca quantitat dins las minièras d'urani. Es fòrça radioactiu, la semivida de son isotòp pus estable (226Ra) essent de 1602 ans. Balha lo radon comme produit de désintégration.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo radi es lo pus dens dels metals alcalinoterrós, es intensitament radioactiu e sembla quimicament al bari. Se tròba en flaca quantitat, jos forma combinada, dins la pechblende, una minièra d'urani, atal coma dins d'autre minrals d'urani. Las preparacions de radi an la proprietat de demorar a una temperatura pus elevada qu'aquela del mitan ambient. Lor rai radioactiu es de tres tipes : alfa, beta et gama. Lo radi pòt atal produire de neutrons quand es mesclat amb de berilli.
Quand es recentament preparat, lo radi pur es d'una color blanca brilhanta, mas negresís quand s'expausa a l'aire (probablament per formacion de nitriti). Lo radi es luminescent (Emet una flaca color blava), se descompausa dins l'aiga per formacion d'idroxidi de radi, e es un pauc pus volatil que lo bari.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Las raras aplicacions del radi venon totas de sas proprietats radioactivas. foguèt utilizat dins les agulhas dels relòtges fins a las annadas 1950, per sas proprietats de luminescéncia. Foguèt tanben utilizat dins los paratroneires per d'augmentar l'efèit de punta d'aquestes. Aquel efèit es pas desmontat e aquel sistèma se comercializa pas mai.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo radi (que lo nom ven del latin radius -rai- en meteis temps que radioactivitat) foguèt descobèrt per Marie Curie e son espós Pierre en 1898 per extrason de la pechblende, una minièra d'urani.


text:
Alcolisme
L'alcolisme es una malautiá cronica caracterizada per l'addiccion fisica e psiquica a l'alcòl etilic. L'alcolisme es tanben un problèma social pr'amor que damatja la santat psiquica e fisica e provoca de problèmas grèus dins totes los domenis de l'activitat umana. L'alcòl es una de las drògas mai ancianas e mai correntament utilizadas per l'umanitat. L'abús d'alcòl e d'autras drògas pòt indicar una depression grèva. Dins la natura mantun fruches ensucrats experimentan una fermentacion que fa d'alcòl de manièra espontanèa. Aqueste es lo cas dels fruches d'arboç que pòdon embriagar se se manjan. La majoritat de las civilizacions an elaborat de bevendas alcolicas, principalament amb fruches o grans, que son vengudas de referéncias culturalas. L'alcòl, a diferéncia d'autras drògas, es legal e de disponibilitat e de consomacion aisidas, ligat a la socialitat. Per tot aquò, l'alcolic, reabilitat o non, a de facilitats per persistir o tornar a l'addiccion alcolica.


text:
Sistèma parlamentari
Un sistèma parlamentari o democràcia parlamentària es un sistèma d'organizacion politica ont la branca executiva del govèrn depend del sosten dirècte o indirècte del parlament, sovent exprimit per un vòte de confidança. Doncas, i existís pas una separacion clara dels poders entre las brancas legislativa e executiva ni de sistèma de verificacion e balança comuna dins lo sistèma presidencial. Malgrat aquò, lo sistèma parlamentari a una flexibilitat e capacitat de responsa màgers que lo sistèma presidencial. Coma sistèma democratic, dins la democràcia parlamentària la sobeiranetat populara es representada per de deputats e/o de senadors, elegits per d'eleccions liuras e periodicas, qu'exercisson la lor foncion legislativa dins un parlament.
La branca executiva dels sistèmas parlamentaris es sostenguda per un cabinet, dirigit pel primièr ministre, considerat coma lo cap del govèrn. Lo primièr ministre e los ministres del cabinet provenon del Parlament e son sovent de membres ministres. Lo cap del partit majoritari, o d'un grop de partits en coalicion, es elegit o designat coma primièr ministre. Dins fòrça païses amb de sistèmas parlamentaris, lo cabinet, un dels membres, o lo primièr ministre, pòdon èsser renversats per una mocion de censura. E lo poder executiu pòt dissòlvre lo parlament e convocar d'eleccions novèlas.
Las brancas legislativas dels sistèmas parlamentaris pòdon èsser eissidas d'un sistèma de vòte uninominal majoritari o d'un sistèma de representacion proporcionala. Lo primièr cas s'utiliza principalament dins los païses de la Comunitat Britanica de las Nacions, e dins gaire de cases es necessari de formar un govèrn de coalicion. Per contra, los sistèmas de representacion proporcionala, utilizats sustot dins los païses de l'Euròpa continental, tendon a produsir de coalicions multipartitas.
Dins la majoritat dels sistèmas parlamentaris las cargas de cap de l'Estat e de cap del govèrn son detengudas per doas personas distintas; lo cap de l'Estat a una posicion de representacion o una foncion sustot ceremonialas (es sovent un monarca o lo president), amb de poders limitats que pòt utilizar en tempses de crisi, los que (per convencion o per òrdre constitucional) pòdon solament s'utilizar jol conselh e l'aprovacion del cap del govèrn. Dins d'autres sistèmas parlamentaris especials (nomenats sistèmas semipresidencials), lo president (coma cap d'Estat) a mai de poders e de foncions governamentals.


text:
Lo Pic dels Tres Senhors (Pic des Trois Seigneurs en francés) es un massís que se tròba pels Pirenèus Occitans,en Coserans e uèi dins lo departament francés d'Arièja. Lo ponch mai naut, qu’es lo Pic, naut de 2199 mètres, es tanben l'aigavèrs dels rius Arac (que raja cap al massatés), Corbièra (que raja a Ravat e Tarascon) e Vic de Sòs. Segon la legenda,lo nom proven,justament,dels tres ancians senhors d'aquestas tres valadas, que se trobavan al som de la montanha per i parlar dels dreches de las tèrras que gerissián. Es un som umil en nautor, ça que la, ja que demòra un pauc apartat dels Pirenèus axials, la vista sul costat nòrd dels Pirenèus es supèrba, despuèi las montanhas cerdanas, andorranas, lo massís del Montcalm e de la Pica d'Estats, lo circ de Cagatelha e lo Pic de Certascan, lo Pic de Montroig, fins al massís del Mont Valièr, lo som mai simbolic de Coserans, nomenat plan sovent lo Senhor de Coseran.
Lo clima es lo tipic dels Pirenèus, de montanha doncas, amb fòrça influéncia atlantica, doncas plujós e umid e amb d’importantas nevadas en ivèrn, sovent a las parts mai bassas. Aiceste clima umid e freg nos balha de bòsques fòrça madurs: roiredas, fagedas e avetadas. A partir dels 1500 mètres de nautor, los bòsques venon de pastencs, que foguèron plan importants per l’economia tradicionala. Ne son testimònis los ancians bastiments dels pastres, los òrris, amb de polits exemples a Gotets e als Planhòls, a l’intrada de la Val de l'Arac, e es plan aisit d'i arribar despuèi lo pichon vilatjòt del Caròl, en Massatés.


text:
Celacant
Eht celacants (Coelacanthimorpha) son de peisses sarcopterigians que se cresián extintos dempuèi lo periòde cretacèu fins que en 1938, un exemplar viu foguèt capturat en la còsta orientala de Sudafrica. E d'autra espècia que se localizèt en Celebas (Indonesia) en 1998.
Amassa amb los peisses pulmonats, son los èssers viues mai prèps dels vertebrats terrèstres. Apareguèron en lo periòde Devonian (fa 400 milions d'ans), e mai se la màger quantitat de rèstes fossilizats apertenon al periòde Carbonifèr (fa 350 milions d'ans).


text:
Sirenia (grop)
Sirenia es un grop de gothic metal d'Stavanger, en Norvègia que fa una mescla de gothic metal e de symphonic metal, amb d'elements de black metal e de death metal. Lei votz consistisson en renadissas sornas, en un cant femenin pròche de l'opèra e en un cant masculin net. Lei paraulas, escrichas per Morten Veland, parlan d'una istòria conceptuala que remonta au començament dau grop e que quicha subre l'existéncia umana, l'emocion e leis estats mentaus.
Lo grop utiliza de sequéncias instrumentalas melodicas, de sintetizadors e de guitarras distorçudas amb lei votz diversificadas ja evocadas, un còr e de violons.
Lo primier album, At Sixes and Sevens, es de notar per sa conclusion amb la melodia lenta e doça "In Sumerian Haze", ont Fabienne Gondamin canta en se fasent acompanhar d'un violon; si qu'es una cançon que contrasta fòrt amb lei votz mortuàrias de la rèsta de l'album.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Sirenia apareguèt au començament de 2001, quand Morten quitèt son ancian grop Tristania a causa de desacòrdis musicaus e personaus. Lo grop arribèt pas de trobar una cantaira satisfasenta avans de regitrar en França. Aquí faguèron d'audicions e trobèron Fabienne Gondamin per la cançon At Sixes and Sevens. Après aver registrat un album amb Sirenia ("At Sixes and Sevens"); Fabienne Gondamin foguèt remplaçada per Henriette Bordvik que lo grop registrèt amb ela dos albums ("An Elixir For Existence" e lo cort "Sirenian Shores"). Liurèron puei un tresen album, "Nine Destinies and a Downfall", amb una cantaira novèla, Monika Pedersen, de Danemarc, en seguida dau despart d'Henriette Bordvik. Bjørnar Landa (dau grop Artifact) leis rejonguèt mentre que registravan "Nine Destinies and a Downfall".
Discografia[modificar | modificar la font]
Albums[modificar | modificar la font]
- At Sixes and Sevens (2002)
- An Elixir for Existence (2004)
- Sirenian Shores (cort) (2004)
- Nine Destinies and a Downfall (2007)
Simples[modificar | modificar la font]
Sòcis[modificar | modificar la font]
Sòcis actuaus[modificar | modificar la font]
- Morten Veland - programacion, renadissas / votz masculina neta, guitarra, bassa, claviers
- Monika Pedersen - votz femenina
- Jonathan A. Perez - batariá
- Bjørnar Landa - guitarra
Sòcis ancians[modificar | modificar la font]
- Henriette Bordvik - votz femenina (2002-2005)
- Kristian Gundersen - votz masculina neta, guitarra (2001-2004)
Sòcis de sessions[modificar | modificar la font]
- Fabienne Gondamin - votz femenina (2001)
- Jan Kenneth Barkved - votz masculina neta
- Pete Johansen - violon
- Hans Henrik Varland - claviers
- Anne Verdot - violon
- Roland Navratil - batariá
Grops pròches[modificar | modificar la font]
- Tristania
- Tiamat
- The Gathering
- Theatre of Tragedy
- Leaves' Eyes
- The Sins of Thy Beloved
- Artifact
- Echoes Of Eternity
- Xandria


text:
Economia de Turcmenistan
Turcmenistan es un país cobèrt principalament pel desèrt, amb una agricultura intensiva en oasis irrigats, e amb grandas resèrvas de petròli e gas natural. Mitat de las tèrras irrigadas son cultivadas amb coton. Lo país arribèt a èsser lo 1en productor mondial de coton, mas de culhidas pauras en ans recents portèron a una diminucion de 50% en la produccion[1].
Amb un govèrn autoritari ex-comunista al poder e una estructura sociala tribala, Turcmenistan fa una lenta aproximacion a las refòrmas economica e cerca d'utilizar las rendas d'exportacion de gas natural e coton per manténer la siá ineficienta economia. Las tòcas de privatizacion son encara timidas[1].
Malgrat que Turcmenistan foguèt un dels païses de la zòna èuro-asiatica de l'anciana URSS que mens sofriguèt las consequéncias economicas de la desintegracion sovietica, las malaisidas relacions amb las ancianas republicas sovieticas, portèron al non pagament de part del deute contractat amb aquel país e al boicòt de las siás exportacions, principalament per Ucraïna. Aquel procès se vegèt pas clarament superat per la transformacion economica amb lo passatge d'un sistèma comunista a un capitalista, e doncas l'Estat manten fins a uèi una politica d'escassas privatizacions e una tecnologia minaira e industriala fòrça retardada.
Entre 1998 e 2005 Turcmenistan sofriguèt de l'abséncia de vias adequadas d'exportacion de gas natural e per encausa d'obligacions amb deutes de cort tèrme. Malgrat aiçò, las exportacions comencèron a créisser gaireben 15% a l'an entre 2003 e 2008 principalament a causa de l'aumentacion dels prèses internacionals del petròli e del gas. Nòus gasoducts cap a la Republica Populara de China e Iran comencèron a foncionar a la fin de 2009 e al començament de 2010 e provoquèron dins lo país nòvas rotas d'exportacion, malgrat aquelas nòvas vias compensèssen pas entièrament la casuda d'exportacions de gas cap a Russia en 2009.[1].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 The World Factbook. Consultat lo 24 de març 2011
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html


text:
Scandentia
Los scandentians son de pichons mamifèrs placentaris amb un mòde de vida arboricòla. Possedisson una longa coa en general espessa. Presentan de caractèrs qu'an desconcertat longtemps los zoològs que d'unes los rapròchan dels insectivòrs e d'autres dels primats. Es lo rapròchament amb aquestes darrièrs que fa actualament consensus.
Los scandentians partejan lor existéncia entre los arbres e lo sòl dins los bòsques pluvials e zònas de barta en Asia del Sud-Èst. Son d'animals diürnes e omnivòrs. An pas de poce opausable. Una de lors particularitats es lo desvolopament de las incisivas que son caninifòrmas alara que lors caninas son puslèu reduchas e revèrtan las premolaras.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Aqueste òrdre compren pas qu'una familha, los Tupaiidae comprenent doas sosfamilhas:
-
- sosfamilha Ptilocercinae
- Ptilocercus
- Ptilocercus lowii — ptilocèrc de Low
- Ptilocercus
- sosfamilha Tupaiinae
- Anathana
- Dendrogale
- Dendrogale melanura — topaï del Sud
- Dendrogale murina
- Tupaia
- Tupaia belangeri — topaï de Belanger
- Tupaia chrysogaster
- Tupaia dorsalis
- Tupaia glis — topaï comun
- Tupaia gracilis
- Tupaia javanica
- Tupaia longipes
- Tupaia minor
- Tupaia montana
- Tupaia nicobarica
- Tupaia palawanensis
- Tupaia picta
- Tupaia splendidula
- Tupaia tana — tana
- Urogale
- Urogale everetti — topaï de las Filipinas
- sosfamilha Ptilocercinae
Proteccion[modificar | modificar la font]
Totas las espècias de scandentians son inscrichas a l'annèxe II de la Cites.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 552291 òrdre Scandentia Wagner, 1855 (en)
- Referéncia ITIS : TSN 573204 familha Tupaiidae Gray, 1825 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Scandentia (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Tupaiidae (en)


text:
Clement Ader
L'occitan Clement Ader (nascut a Murèth, Gasconha en 1841 - mòrt a Tolosa en 1925) foguèt un engenhaire qu'inventèc un microfòn e foguèc del primièrs assajaires de creador de telefòns. En 1880 installèc en París (França) la primièra linha telefonica.
Quand èra jove son atencion se portava sovent sus las comunicacions e sul biais de volar dels ausèls e de las ratapenadas. En 1866 installèc un talhièr qu'i construiguèc un aparelh planaire qu'aviá la forma d'un ausèl cobèrt de plumas d'auca, que li donèc lo nom d'avion. Ne fèc puèi un de mai elaborat, nomenat éole, qu'èra propulsat per una maquina de vapor. Aquela maquina equipada d'una eliç de bambó qu'aviá quatre esparrons e d'alas articuladas qu'arribavan a 14 m d'envergadura amb un pes de 300 kg (amb lo pilòt) volèc sus una distància de 50 m en 1890, pasmens èra pro incontrolable e pas gaire aerodinamic.
Lo 14 d'octobre de 1897 faguèt los ensages sus l'Avion III. Malgrat que capitèc de far 60 m e de córrer 150 m amb de vòls corts successius e 300 m dins l'aire sul camp de Satory (França), foguèc pas capable de respondre a las exigéncias del Ministèri de la Guèrra francés pr'amor de demostrar qu'aquela invencion se podiá governar. Aprèp aquel fracàs, Ader foguèc oblidat gaireben fins a la sia mòrt.
Lo nom avion, que ne bategèc son prototipe, pr'aquò serviguèc de basa per lo mot que designa l'aeroplan dins plan lengas.
Trabalhs[modificar | modificar la font]
- L'aviation militaire. - Vincennes : Service Histoire de l'armée de l'Air, 1990. - ISBN 2-904521-11-9 (Repr. d. Ausg. Paris 1911)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Charles H. Gibbs-Smith: Clément Ader: his flight-claims and his place in history. – London: H. M. Stat. Office, 1968
- Pierre Lissaraque: Clément Ader: inventeur d'avions. – Toulouse: s.n., 1990. – ISBN 2-7089-5355-9
- Claude d'Abzac-Epézy: Clément Ader, Précurseur ou Prophète. In: Revue Historique des Armées, n° 3, 1991.


text:
Estratovolcan
Un estratovolcan es un volcan que l'estructura es constituida per l'acumulacion de coladas de lava e de piroclasts (tefra) al cors dels diferents estadis eruptius, abitualament violents. Los estratovolcans prenon una forma conica amor de sa lava pastosa qu'es pas de bon circular, fasent de depaus de cendres e d'escorias mai que mai prèp de la chiminèia volcanica. Eissits d'un magmatisme de subduccion, sas erupcions son explosivas, de tipe vulcanian, estrombolian, pelean o plinian. La forma del volcan es generalament conica fins que, en seguida d'una nòva explosion del volcan, se forma un nòu còn pel cratèr o la caldera. Atenhon en general de grandas nautors e sos pendisses son prononciats (de còps que i a fins a 45 °).
Creacion[modificar | modificar la font]
Los estratovolcans son comuns dins las zonas de subduccion, formant de cadenas al long dels limits de la placa tectonica ont l'escòrça oceanica s'escola jos l'escòrça continentala (es lo 'volcanisme d'arc continental', per exemple, la cadena de las Cascadas en Canadà, o los Andes centrals) o jos una autra placa oceanica (per exemple, las Illas Aleutianas en Japon). Lo magma que forma los estratovolcans s'enauça quand l'aiga contenguda dins los minerals idratats e la ròca basaltica porosa de l'escòrça oceanica superiora se libera contra la ròca del mantèl terrèstre de l'astenosfera dessubre de la capa oceanica. La desliurança de l'aiga del minerals idratats se nomena "desidratacion", e se produtz a pressions e temperaturas específicas per cada mineral, a mesura que la placa davala a de grandas prigondors.


text:
Nyctosaurus
Nyctosaurus
Nictosaurus siguec un pterosaure qu'es descurbiguéc pas enquia 1870 en Kansas per O. C. Marsh
Espècias de reng inferior
- N. gracilis (Marsh, 1876 [au començament Pteranodon)
- N. nanus (Marsh, 1881 [au començament Pteranodon)
- N. lamegoi Price, 1953
- N. bonneri? Miller, 1972
Nyctosaurus siguéc un genre de pterosaure dera familha des Nyctosauridae que demoréc en eth cretacèu tardièr en Kansas més tanben en Brasil. Era longada des sues ales éra de 2.9 m.
Quan més material de pterosaure foguéc trapat enes Smoky Hill River, a l'oest de Kansas, en 1870, Othniel Charles Marsh reconeguéc qu'includien trobalhes d'esqueleta d'un aute tipe, més petit que no pas Pteranodon. Es aperéc Nyctosaurus ( reptil nud ). En 1900 van éster descrites diuerses esqueletes per part de S.W. Williston, que tanben va hèr ua prumèra resbatida.
Era longada de Nyctosaurus éra de 2.4-2.9 m, sonque d'un terç d'eth pteranodon. Era sua clusca éra baisha e longa (30 cm) e acabava en un bec long e escanaulit. Nyctosaurus auia pas de dents e auia ua cresta cuerta sus era clusca. Era sua esqueleta éra diuersa d'autes. Per açò se li déc ua familha per si madeish, es Nyctiosauridae. Ua caracteristica d'eth éra qu'eth det de vuòl consistia en tres falanges soletes més que non pas quate coma de costum.
Un humer e ua vertebra dorsal deth lèu cretacèu marin d'Oregon qu'ei semblant au de Nyctosaurus més lèu foguéc descrit coma ua especia més grana, descrita en 1928 per Gilmore coma Pteranodon oregonensis.
Es trobalhes de Pterosaure deth cretacèu tardièr tanben an estat trapades en d'autes luochs de Nòrd-America e benlèu que son pteradontids. Quauques rapòrts rellevants son venguts de Delaware, Georgia, Montana e Alberta.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
The illustrated Directory of Dinosaurs and other prehistoric creatures, Greenwich Editions, 2005


text:
Batalha de l'illa de Cadsant (1337)
La batalha de l'illa de Cadsant foguèt un dei premiers combats de la Guèrra de Cent Ans. L'expedicion anglesa aviá per objectiu d'ocupar l'illa de Cadsant per causar una reaccion de la garnison locala e averar una batalha aisada per sostenir lo morau deis aliats dau rèi anglés. D'efèct, la fòrça anglesa dirigida per Walter Manny desbarquèt sensa problema sus l'illa que foguèt pilhada. Puei, la garnison locala conducha per Guy, lo bastard de Flandra, foguèt egalament rapidàment destrucha e sei caps principaus capturats. Lor objectiu agantat après aqueu succès, lei tropas de Manny abandonèron rapidàment l'illa.


text:
Haulias
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Haulias[1][2][3][4] (Haulies en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada en la airal urban de Auch sus la Arçon
Commune de Gascogne située dans l'aire urbaine d'Auch sur l'Arçon
Istòria[modificar | modificar la font]
EN 1821 i aguèt ligat a la municipalitat de HAULIES la anciana comuna de ARCAGNAC
EN 1821 fut rattaché à la commune d'HAULIES l'ancienne commune d'ARCAGNAC
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Haulias
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Viaducte de Viaur
Lo viaducte de Viaur es una òbra d'engenhariá ferroviària acabada en 1902, que sauta la valada prigonda de Viaur entre Rodés e Albi. Es situat sus las comunas de Tauriac de Naucèla (Avairon) e Tanús (Tarn).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Un concors foguèt dubèrt en 1887, lo ganhèt l'engenhaire Paul Bodin de la Societat de Construccion de las Batignolles (uèi Spie Batignolles), e el meteis lo construiguèt entre 1897 e 1902.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Aquel pont en acièr, assemblat amb de ribles, se compausa de doas bigas en avançament equilibradas (cantilever) e articuladas, caduna prolongada per una biga corta amb seccion constanta e una culada en maçonariá de doas arcadas. Es l'unic pont d'aquel tipe en França. A l'origina lo ponch central del pont foguèt pas soudat: l'arcada principala es doncas devesida en doas parts independentas capablas de sostenir caduna un pes considerable. Las doas parts foguèron soudadas per de causas de mantenença pauc aprèp la construccion del viaducte.
Mercé a la tecnica cantilever, los viaductes ferroviaris poguèron aténher de portadas fòrça grandas, çò que fins alara èra reservat als ponts suspenduts, desadaptats per las vias ferradas. L'apogèu de la tecnica serà lo segond pont de Quebèc (1917).
Lo viaducte de Viaur es reconeissable per çò que la via ferrada passa al som de l'estructura e non dedins, coma se pòt veire pels autres ponts amb bigas en avançament.
Pendent la construccion i aguèt pas cap de mòrt.
- Longor totala de l'òbra: 460 m que 420 m per la partida metallica.
- Naut : 116 m sus lo riu, 54 m sus los punts d'apèu.
- Portada entre los puches d'apèu : 220 m.
- Massa metallica : 3800 t.
Anecdòtas[modificar | modificar la font]
L’assemblatge del viaducte de Viaur inspirèt lo pintre H.-M. Magne, per son quadre Construccion d'un viaducte, ont se pòt veire una esquipa de riblaires a l'òbra, ajocats sus un enat volant.
La creacion del viaducte de Viaur, amb las consequéncias positivas qu'aguèt sus l'economia agricòla del Segalar, es lo tèma de la novèla de Joan Bodon, Lo Pan de Froment.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Font[modificar | modificar la font]
- Architectures d’ingénieurs, Centre Georges Pompidou, 1978, (ISBN 2 85850-081-9)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Grands ponts construits sul principi de l'avançament[modificar | modificar la font]
- Pont sur le Firth of Forth, prèp d'Edimborg
- Pont Paul-Doumer, a Hanòi
- Pont de Quebèc, a Quebèc
- Blaues Wunder, a Drèsda
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- François Garcia, Le viaduc du Viaur Révolutions ferroviaire et socio-économique, CRDP Midi-Pyrénées, 1996


text:
Ajuda:Cossí crear una pagina
Vaquí cossí amodar una pagina Wikipèdia. Podètz tanben legir nòstra pagina sus Ajuda:Cossí modificar una pagina, en general per las foncionalitats mai avançadas, e nòtas sus la contribucion a Wikipèdia per una inspiracion pus generala, una guida, e de bons conselhs.
I a dos biaisses simples per amodar una pagina :
- Pendent que legissètz d’articles Wikipèdia existents, trobatz de ligams clicables en roge o de ligams seguits d'un ?. Podètz clicar sus un d’aquestes ligams, e anatz arribar sus una pagina disent : « Modificacion de ...nom de l'article novèl ». Podètz alara picar lo tèxt de vòstre article. Quand avètz acabat, clicatz sul boton « Salvagardar » en bas de la pagina. (Utilizatz lo boton « Previsualizacion » se volètz d'en primièr veire que sembla la pagina.) — Modificar arbitràriament de paginas en ajustant/wikificant un tèrme novèl puèi ajustar una dintrada plan escricha religant a aquesta pagina es un fòrt bon mejan per ajustar continualament de subjèctes novèls a Wikipèdia.
- Se volètz abordar un subjècte vertadièrament novèl, la primièra causa de far es probable d'utilizar lo dialòg « Recercar » (agachatz a esquèrra d'aquesta pagina, per exemple) e de veire se podètz pas trobar un domeni connèxe (sovent una dintrada generala, coma Filosofia o Biologia), editar aquesta pagina, e (a l'endrech apropriat) ajustar lo títol de l'article que volètz crear entre de parentèsis carradas doblas, [[atal]]. Quand nomenatz las paginas, devètz gardar a l'esperit las suggestions sus las convencions suls títols. Puèi, quichatz lo boton « Salvagardar » en bas de la pagina. Sus la pagina que venètz d'editar, deuriatz veire un ligam clicable en roge; clicatz dessús e començatz de trabalhar sus vòstra pagina novèla ! — Crear de domenis totalament novèls es un biais important d'ajudar Wikipèdia a aumentar son espandida (e sa pregondor).
Abans d'amodar una pagina novèla, fasètz atencion de verificar qu'existís pas ja d’articles sus de subjèctes similars, o un article sul meteis subjècte, mas amb un nom diferent. Es doncas important de verificar l'inexisténcia d’aquestes articles abans de començar de redigir lo vòstre.
Ajuda:Cossí redigir una pagina
Nòta ! Gardatz a l'esperit que Wikipèdia es una enciclopèdia amb contengut dobèrt. Contribuissètz a una banca d'informacions liura e utilizabla per tot public. Aquesta informacion es pas proprietària. Devètz pas copiar vòstre article de cap de font proprietària, e, plan segur, se volètz que vòstre trabalh personal demòre vòstra proprietat intellectuala, alara devètz pas lo far contribuir a Wikipedia.
Qualques remarcas :
- Se volètz, podètz entrar solament una linha o doas per una dintrada. Es un començament. Apelam aquò un esbòs (anglés stub : veire Girgon de Wikipèdia). D’articles complets son pas exigits. Ajustar una informacion quina que siá (precisa, utila) a Wikipèdia es benvengut ! Plan segur, se podètz escriure mai, es encara melhor ; cèrtas personas an pres l'abitud d'escriure un pauc mai que qualques linhas quand començan un article novèl. Senhalaretz als lectors que l'article es incomplet en apausant lo bendèl d'esbòs.
- Vos encoratjam fòrtament a ajustar e adaptar lo trabalh qu'avètz realizat endacòm mai, dins d'autras tòcas, a Wikipèdia. Vos encoratjam tanben a ajustar d'informacions trobadas dins las ressorsas del domeni public e los autres projèctes amb contengut dobèrt. Mas, tornarmai, vos desconselham fòrtament d'utilizar de materials jos drech d'autor ! (veire Wikipèdia:copyright).
- Una primièra version del contengut ric d'una pagina va probable provocar mai de modificacions e de reaccions, e benlèu que lo resultat final serà fòrça plan escrich (Efècte piranha).


text:
Corlay
Corlaè en galò; Korle en breton ( Corlay en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Corlay Se tròba près de Sant-Mayeux, de la Nautor Corlay, de Plussulien, al centre de la Bretanha, a ieu-camin entre Sant Brieuc e Pontivy.
La parròquia fa partida del territòri breton tradicional del País Fañch.
Corlay se trouve à proximité de Saint-Mayeux, du Haut Corlay, de Plussulien, au centre de la Bretagne, à mi-chemin entre Saint Brieuc et Pontivy.
La paroisse fait partie du territoire breton traditionnel du Pays Fañch.
Istòria[modificar | modificar la font]
thumb|left|300 px|Las ruïnes del castèl de Corlay en 1896


text:
Orchidaceae
Las Orquidèas son totas las plantas que compausan la familha Orchidaceae, apertenent a l'òrdre Asparagales, una de las famillas màger de plantas existentas. Presentan fòrça formas, talhas e colors variadas e existisson per totes los continents, levat Antartida, mas son predominantas pel airals tropicals.
Majoritariament epifitas, las orquidèas creisson subre los arbres, los utilizants solament coma apieja per cercar la lutz; son pas de plantas parasitas, se noirisson solament de material en decomposicion que cai dels arbres e s'acumula e s'enviroda sus sas rasics. An mantuna formas de reproduccion: dins la natura, principalament per dispersion de las semenças mas en cultura tanben per division.
Respècte a l'enòrma varietat d'espècias, fòrça paucas an un usatge comercial, levat las d'interès ornamental e d'unas espècias que produson la vanilha a partir de sos fruits, mas aqueste usatge es limitat per la produccion d'un compausat artificial similar de cost fòrça inferior. Mesme per l'ornamentacion, sola una pichona part de las espècias es utilizada, pr'amor que la granda majoritat presenta de flors pichonas e de fuèlhas paucas atractivas. Los orquidicultors creèron diferents ibrids de grand efièch ornamental per aumentar lor interès comercial.


text:
Saxofòn
Lo saxofòn (de Sax, nom de son creador e phonos, "son" en grèc), es un instrument de vent amb enche.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo saxofòn foguèt fabricat per Adolphe Sax, celèbre fabricant d'instruments nascut a Brussèlas, en 1814. Sax s'installèt a París per tal de poder vendre melhor son invencion. I moriguèt ruïnat en 1894.
A la debuta aviá pas que 18 claus. Sa gamma cromatica anava dempuèi lo Si natural grèu (B) fins al re natural agut (D). Actualament los saxofòns tenon una gamma cromatica que va del Si bemòl grèu (B♭) al Fa sostengut agut (F#). Existisson d'unes modèls recents qu'arriban ja al Sòl agut (G).
L'emplec preferit del saxofòn es dins las orquèstras e mai que mai dins lo mond del Jazz, ont es un instrument indefugible.


text:
Lebeuville
Lebeuville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- #Aver per origina una villa gallo-romaine.
- Pèstas, guèrra de Trenta ans e famines #davalar la populacion a dos abitants l'an 1666.
- Eut pour origine une villa gallo-romaine.
- Pestes, guerre de Trente ans et famines abaissèrent la population à deux habitants en 1666.


text:
Sant-Owen-an-Alloz
Sant-Owen-an-Alloz en breton ( Saint-Ouen-des-Alleux en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Ouen-de detlos-Alleux a situat a 34 km al nòrd-es de Roazhon e a 38 km al sud del Mont Sant-Michel dins lo país de Fougères.
Las municipalitats limitrophes son Sant-Christophe-de-Valains, Lo Tiercent, Sant-Hilaire-de detlos-Lanas, Sant-Marc-sus-Couesnon, Mézières-sus-Couesnon e Vièlh-Vy-sus-Couesnon.
Saint-Ouen-des-Alleux est situé à 34 km au nord-est de Rennes et à 38 km au sud du Mont Saint-Michel dans le pays de Felger.
Les communes limitrophes sont Saint-Christophe-de-Valains, Le Tiercent, Saint-Hilaire-des-Landes, Saint-Marc-sur-Couesnon, Mézières-sur-Couesnon et Vieux-Vy-sur-Couesnon.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Sant-Ouen-de detlos-Alleux a mencionat dempuèi lo Sègle XII. Es jos la proteccion de sant Ouen e levava antany del abbaye Sant-Pierre de Rillé a Fougères #que i #fondar un prieuré-curació.
La parròquia de Sant-Ouen-de detlos-Alleux dépendait antany del ancià évêché de Roazhon. Lo bourg de Sant-Ouen-de detlos-Alleux conteniá antany la lòtja e la auditoire de la vicomté de la Belinaye en Sant-Christophe-de-Valains
La paroisse de Saint-Ouen-des-Alleux est mentionnée dès le Sègle XII. Elle est sous la protection de saint Ouen et relevait autrefois de l'abbaye Saint-Pierre de Rillé à Fougères qui y fonda un prieuré-cure.
La paroisse de Saint-Ouen-des-Alleux dépendait jadis de l'ancien évêché de Rennes. Le bourg de Saint-Ouen-des-Alleux contenait autrefois la halle et l'auditoire de la vicomté de la Belinaye en Saint-Christophe-de-Valains


text:
Saint-Fargeau-Ponthierry
Saint-Fargeau-Ponthierry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Fargeau formava una baronnie amb Tilly-Ostal-Roge. Henri IV i #far elevar un castèl per Gabrielle de Estrées. La distincion de Moulignon i aguèt crompat l'an 1349 per Texans de l'Espital. Banc del prieuré de Jonville, en dependent del abbaye de la Caritat-sus-Loire. Anciennement prieuré De l'òrdre de Clunhic, a Jonville.
Lo 26 d'agost de 1961 la municipalitat de Sant-Fargeau es oficialament reputacion Santa-Fargeau-Ponthierry.
Es sul territòri de l'actuala municipalitat — pel masatge caseriu de Tilly, de contunh per aquel de Villers —, liberada per las FFI, que l'armada americana del general Patton a traversat la Seine a partir de la Mois invalide (d'agost)M, abans de prosseguir cap a Melun, l'Èst de la França, la Belgica e la Alemanha[1].
Saint-Fargeau formait une baronnie avec Tilly-Maison-Rouge. Henri IV y fit élever un château pour Gabrielle d'Estrées. La seigneurie de Moulignon fut achetée en 1349 par Jean de L'Hospital. Siège du prieuré de Jonville, dépendant de l'abbaye de La Charité-sur-Loire. Anciennement prieuré de l'ordre de Cluny, à Jonville.
Le 26 août 1961 la commune de Saint-Fargeau est officiellement renommée Saint-Fargeau-Ponthierry.
C'est sur le territoire de l'actuelle commune — par le hameau de Tilly, puis par celui de Villers —, libérée par les FFI, que l'armée américaine du général Patton a traversé la Seine à partir du Mois invalide (août)M, avant de poursuivre vers Melun, l'Est de la France, la Belgique et l'Allemagne[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Periodic municipal Aténher, edicion especiala de la 60en anniversari de la Desliurança, [legir en linha].
- ↑ Journal municipal Réussir, édition spéciale du 60en anniversaire de la Libération, Modèl:Lire en ligne.


text:
Associacion per la Defensa de la Natura (ADN) en Andòrra
L'Associació per a la Defensa de la Natura (ADN), es una organizacion andorrana que nasquèt en 1986 en resulta de la preocupacion d'un grop de personas per son environament. Es una ONG qu'a per objectius la proteccion e l'estudi de la natura a Andòrra[1]. L'ADN a l'intencion de realizar sos objectius en seguir tres linhas essencialas d'intervencion: CONSERVACION, RECÈRCA, e DIVULGACION.
Conservacion[modificar | modificar la font]
L'ADN pòrta a tèrme d'accions dirèctas de conservacion de la natura:
- Promòu un ordenament del territòri qu'a per tòca de racionalizar la preséncia umana (industriala, toristica, etc.) dins las Vals d'Andòrra
- Trabalha per tal de crear d'espacis naturals protegits, tot en suggerir d'airals, de mesuras de gestion, de formas d'aprofechament durable, etc.
- Velha a la sauvagarda d'espécias en perilh, tant los animals coma los vegetals
- Reivindica de solucions eficaças pels problèmas de pollucion e de residus.
- Collabòra amb d'autras institucions pr'amor de crear, d'adaptar e de far aplicar las leis de proteccion de l'environa.
Recèrca[modificar | modificar la font]
L'ADN contribuís a la recèrca sus l'environament e sa proteccion:
- Promòu e desvolopa de trabalhs scientifics que seràn la basa de proposicions e d'accions conservacionistas.
- Estúdia los elements naturals mens coneguts del país d'Andòrra, en analisar sa situacion e en prepausar de mesuras per sa proteccion[2].
Divulgacion[modificar | modificar la font]
L'ADN ensaja de far descobrir e apreciar la natura e per aquesta rason:
- Organiza:
-
- De sortidas educativas guidadas en montanha e dins d'espacis naturals protegits
- De conferéncias, de collòquis e de debats.
- D'accions d'educacion environamentala, amb una basa scientifica solida, en coordinacion amb d'autras institucions[3].
- Edita e espandís:
-
- De publicacions divulgativas sul patrimòni natural andorran e la necessitat de lo preservar.
- La revista periodica AIGÜEROLA
Collaboracions[modificar | modificar la font]
Es lo representant de BirdLife International a Andòrra[4].
BirdLife es l'organizacion mondiala mai importanta per çò qu'es de l'estudi e la proteccion dels aucèls e sos abitats[5].
Manten de contactes e d'escambis amb mantuna organizacion internacionala d'objectius semblants[6][7].
Organiza, e participa a, de simpòsis e de congrèsses d'encastre internacional [8].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Retall de premsa: ADN organitza una projecció de fotografies del sud-est d’Àsia, 20 de abril de 2009, Diari Bondia Andorra
- ↑ La petjada ecològica d’Andorra: càlcul i educació ambiental, 2005, UNESCO Andorra
- ↑ Retall de premsa: ADN obre el debat entre el jovent sobre l’alt nivell d’insostenibilitat, 10 de junh de 2009, Diari Bondia Andorra
- ↑ L'Associació per a la Defensa de la Natura is the BirdLife Affiliate, Birdlife International
- ↑ About BirdLife, Birdlife International
- ↑ Pour un plan global de restauration et de cohabitation avec l’ours dans les Pyrénées, 11 de mai de 2010, Pays de l'ours
- ↑ Les pro-ours se retrouvent en Andorre, 11 de mai de 2010, Pyrénéesinfo.fr
- ↑ 2010 Any Internacional de la Diversitat Biològica - Programa d’activitats, 8 de mai de 2010, UNESCO Andorra
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Son sit: http://www.adn-andorra.org
- Son blòg: http://adnandorra.wordpress.com


text:
Per Ramsès
Per Ramsès (en egipcian l'"Ostau de Ramsès", tanben coneguda com Pi Ramsès) qu'èra ua vila fondada e bastida peu faraon Ramsès II en Baisha Egipte per estar la soa capitala. Qu'ac demorè durant las XIXau e XXau dinastia. Qu'èra situada près de la vila d'Avaris, l'anciana capitala deus Icsòs (un pòble qui invasí Egipte e bèth i portar lo manejament deus chivaus e que regnè suber la Baisha Egipte deu temps deu segond periòde intermediari) e ciutat d'un culte deu diu Seth (diu de Sethi Ièr, lo pai de Ramsès II, e de la soa XIX dinastia, qui vòu díser "Que soi de Seth"). Avaris que vadó fin finala un barri de Per-Ramsès. Per-Ramsès que s'estava a l'extrèm èst deu dèlta deu Nil e deu país tanben.
La bastida d'aquesta capitala que dè lo parat a Ramsès II de renforçar lo son imatge e lo son culte en bèth apropià's d'Asia, lòc d'objectius militars on lo son pair Sethi Ièr avè ja començat de recrubar lo poder qu'Egipte avèva perdut per'mor de l'aflaquiment devut aus trobles deu periòde amarnian qui Amenòfis IV avèva miat lo país a la division en essajar de cambiar de religion.
Las recèrcas arqueologicas qu'an permés de trovar las restas deu palais de Sethi e de Ramsès, la garnisons de la cavaleria ramessida, lo temple de Seth a Avaris e un temple d'Amòn.
La ciutat que ho abandonada durant la XXIau dinastia. Que's sap que lo braç de Nil qui abeurava la ciutat que s'estarí, estant probablament atau l'encausa de l'abandon deu lòc. Ua partida de las soas pèiras e deus sons monuments que hon emplegats per la ciutat de Tanis. Per-Ramsès que suberviscó dens la tradicion judia e crestiana com la vila nadau de Moïses e lo punt de despartir de l'Exòde. La localizacion totun que'n ho desbrembada dinc a las annadas vint deu sègle XXau. Desempuish las annadas setanta l'Institut Arqueologic Austriac qu'i mia recèrcas arqueologicas gavidadas per l'egiptològ Manfred Bietak suu sit conegut com El-Qantir.


text:
Igièna de l'assassin
Igièna de l’assassin (títol original: Hygiène de l'assassin, Igièna de l'assasin dins la version occitana[1]) es lo primièr roman publicat per Amélie Nothomb en 1992 [2]. Es compausat gaireben sonque de dialògs.
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo celèbre romancièr Pretextat Tach es malaut d'un càncer dels cartilatges li demòra pas que dos meses a viure. Sulcòp, fòrça jornalistas s'afanan de reculhir prèp de Tach lo testimòni que vendrà exclusiu. Mas aprèp las primièras entrevistas, lo lector percep que Tach es pansarut e un dels mai misantròp, acèrb, intolerant, provocator e misogin, qu'endura pas gaire las questions que li son pausadas sus sa vida privada e capita d'esperel a dirigir los debats e enfonzar sas victimas de la premsa dins una marèa de descòr. Atal, pas cap de las entrevistas s'acaban, sens levar lo talent d'exclusivitat, fins qu’una persona desconeguda dels autres s’impause a son torn coma l’òste malastrat del romancièr. Mas aquel còp, es una femna. Abans, los jornalistas èran sonque d'òmes. Alara, la convèrsa ven un afrontament entre la jornalista e lo laureat del Prèmi Nobel de Literatura, ont aquela desfia, a pòrta tancada tot en mistèris, la misoginia porcassa de Tach e capitat a se far acceptar. Pauc a pauc, seguent las questions e las responsas, Tach es confrontat als demònis de sa vida d’abans.
Personatges[modificar | modificar la font]
Son tres personatges principals : Pretextat Tach, Nina e Leopoldina. E dels autres jornalistas.
Reviradas occitanas[modificar | modificar la font]
- 2009, "Igièna de l'assasin" (en gascon), per Eric Gonzales, per noste, ISBN 978-2-86866-064-0
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Igièna de l'assasin, Per Noste, 2009 (oc)
- ↑ Editor original en francés: Albin Michel


text:
Ceramica
Primièra «art del fuòc » a aparéisser (abans la metallurgia e lo trabalh del veire), la ceramica designa l’ensemble des objèctes fabricats en tèrrra cuèita qu'an subits una transformacion fisicoquimica irrevèrsibla per coseson a temperatura mai o mens enauçada.
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lo mot ceramica ven del grèc ancian kέpauoς / kéramos, que significa « tèrra de tornejaire », « argila ». Donèt son nom a un quartièr d'Atenas, lo Ceramic.
Se distinguís tres brancas per la ceramica:
- la ceramica utilitaria, subretot la terralha, la mai anciana de las formas de ceramica (davançant lo trabalh dels metals) qu'utiliza las tèrras argilosas coma material de basa;
- la ceramica d'art que derivèt de la precedenta, e abandona la foncion utilitaria per se centrar sus la valor decorativa o estetica;
- la ceramica industriala, particularament desvolopada al sègle XX utiliza de materials de basa amb oxides, carbures, nitruras, etc.
Un material ceramic es solide a temperatura ambianta e es pas metallic, o organic. Los objèctes de ceramica son realizats par solidificacion a nauta temperatura d'una past umid plastic, o aglutinacion per caufament d'una polvera seca comprimida abans, sens passar per una fasa liquida; par extension, se ditz « ceramica » los objèctes fabricats atal.


text:
Universitat de Genèva
L'Universitat de Genèva, coneguda jol nom d'UNIGE, es l'universitat de Genèva (Soïssa). Fondada en 1559 per Joan Calvin, jol nom d'Acadèmia de Genèva, coma un seminari teologic e umanista, que son influéncia foguèt plan importanta. Aquí s'ensenhan la retorica, la dialectica, l'ebrieu e lo grèc. Aumentèt lo nombre de las disciplinas al Sègle de las Luses e prenguèt lo nom d'"universitat" en 1873 amb la creacion de la Facultat de Medecina.
Cada an l'UNIGE prepausa mai de 240 menas de diplòmas e environ 150 programas de formacion contunhada dins de domenis fòrça divèrses. A la dintrada de 2005 l'Universitat venguèt sòcia de l'Espaci Europèu de l'Ensenhament Superior, que totas las facultats s'endevenguèron amb lo procès de Bolonha. Genèva se posiciona tanben, via l'apartenéncia a la LERU (League of European Research Universities), coma una de las 12 melhoras universitats de recèrca d'Euròpa.
En 2005-2006, 13 182 estudiants frequentan l'Universitat (14 418 estudiants amb l'HEI, l'IUED e l'Institut œcuménique de Bossey); 37% son estrangièrs (131 païses representats amb França, Itàlia e Espanha en tèsta); 3263 professors e collaborators de l'ensenhament se mainan del bon foncionament de l'institucion. Es la segonda universitat de Soïssa après la de Zuric. A una vocacion internacionala e lo taus d'estudiantas pus bèl del país (59% contra los 45,6% de la mejana nacionala). L'"Immatriculacion" còsta 500 francs soïsses per semèstre.
Somari
Rectorat[modificar | modificar la font]
Crisi de 2006[modificar | modificar la font]
Lista dels rectors[modificar | modificar la font]
Excelléncia de la recèrca[modificar | modificar la font]
Crosada dels sabers[modificar | modificar la font]
Aprendre en ret[modificar | modificar la font]
Ensenhaires e cercaires[modificar | modificar la font]
Fondators[modificar | modificar la font]
- Joan Calvin (1509-1564)
- Théodore de Bèze (1519-1605)
Contemporanèus[modificar | modificar la font]
Ancians estudiants famoses[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- École des hautes études commerciales de Genève (HEC)
- Institut de hautes études internationales (HEI)
- Institut européen de l'université de Genève (IEUG)
- Institut universitaire d’études du développement (IUED)
- Institut œcuménique de Bossey
- Semaine internationale du cerveau
- Société de Belles-Lettres


text:
José Bonifácio de Andrada e Silva
José Bonifácio de Andrada e Silva (n. 1763, m.1838), naturalista, òme politic, poèta e maçon, foguèt una figura importanta de la politica brasilièra al començament del sègle XIX.
Filh d'un òme ric (lo segond pus ric de Rio de Janeiro), estudièt lo Drech a l'Universitat de Coïmbra. Estudièt las òbras de Montesquieu, Rousseau, Voltaire, Locke e Virgili. Aviá un fòrt sentiment d'admiracion per l'independéncia dels Estats Units d'America.
En Brasil foguèt amic e conselhièr del primièr emperaire de Brasil, Pèire I. Dempuèi l'independéncia, José Bonifácio foguèt nomenat Ministre de l'Interior e dels Afars Estrangièrs. A l'ocasion de la convocacion de la primièra Assemblada Constituenta foguèt elegit deputat. Aprèp la dissolucion de l'Assemblada per l'emperaire, José Bonifácio s'exilhèt en França.
En 1829, l'emperaire Pedro I permetèt son retorn en Brasil. Quand Pedro I demissionèt en 1831, declarèt José Bonifácio tutor de son filh, Pedro de Alcântara, qu'aviá solament cinc ans.
José Bonifácio moriguèt dins la ciutat de Niterói en 1838, a 75 ans. Dins l'istòria de Brasil, es reconegut coma lo Patriarca de l'Independéncia, per sa defensa de l'ideal del Brasil independent.
Coma geològ, descobriguèt la petalita, mineral de liti, a la fin del sègle XVIII, en Suècia.


text:
Windows Live Messenger
Windows Live Messenger es lo sistèma de messatjariá instantanèa e de visioconferéncia de Microsoft. Sa primièra version, que se disiá MSN Messenger, sortiguèt en julhet de 1999. En decembre de 2005, pren lo nom actual de Windows Live Messenger. Es encara sovent apelat simplament « MSN », çò qu'es incorrècte, pr'amor que forma pas qu'una partida de la ret MSN. Windows Live Messenger designa lo nom del logicial client. .NET Messenger es lo nom de la ret.
Windows Live Messenger es utilizat per mai de 330 milions d'utilizaires cada mes.[1]
Per utilizar Windows Live Messenger, cal crear un compte sus Microsoft Passport ambe quina que sia adreça e-mail valida. L'adreça de corrièr électronic es doncas l'identificant dels usatgièrs sus aquel sistèma de messatjariá.
Nota : l'obertura d'un compte de corrièr sus Hotmail obrís tanben automaticament un compte Passport.
Somari
Foncionalitats de Windows Live Messenger[modificar | modificar la font]
- Gestion d’estatut demest 7 prepausats per defaut (En linha, Ocupat(ada) Torna dins una minuta, Absènt(a), Partit(da) manjar, Al telefòn, Fòra linha). Se pòt causir lo seu estatut avans coma aprèp connexion, e cambiar a cada moment.
- Atribucion d'un pseudonim. Es possible tanben d'apondre un messatge personal, de bon véser dins la lista dels vòstres contactes a dreta de son pseudonim. Aquela foncion permet tanben de mostrar lo fichièr musical jogat dins Windows Media Player. (fonciona tanben ambe iTunes )
- Organizacion dels contactes : mòstra dels contactes per adreça MSN o per pseudonim, mòstra dels problèmas, tria per grop o per connectat/pas connectat e classament dins de gropes personals.
- Dessenh dins una convèrsa
- Tanben : recèrca comuna ambe son contacte, aver una carta de visita, crear una convèrsa a mai d'un, salvar sas discussions, salvar sa lista de contactes, etc.
D'interaccions multimèdia son tanben possiblas :
- Convèrsa audio/vidèo : convèrsa audio gràcias a un microfòn e convèrsa vidèo mercé a una webcam.
- Creacion d'un diaporama per partejar sas fòtos
- Mandadís e recepcion de fichièrs
- Partiment de calendièr acompanhat d'eveniments ambe un contacte.
- Mini jòcs : Diamants, Deminaire, Donas, Solitari e Pata.
MSN Messenger per Mac OS[modificar | modificar la font]
Microsoft aviá tanben realizat una version per Mac OS de son client de messatjariá. La darrièra version es MSN Messenger 5 e fonciona pas que sus Mac OS X.
Intègra pas ni lo supòrt del son, ni de la vidèo, e permet doncas pas la visioconferéncia amb los utilizaires de la version Windows. Microsoft prevei pasmens d'i apondre aquelas foncions dins la version que ven.
Logicials compatibles[modificar | modificar la font]
De logicials son estats creats per fin de permetre als seus usatgièrs de discutir ambe los autres utilizaires del malhum MSN Messenger sens utilizar lo logicial client oficial. Demest aquels, tornam trapar :
- Adium Client multiprotocòl per Mac OS X, utiliza una partida dels API de Gaim.
- aMSN Logicial liure disponible jos Linux, Mac OS X, BSD e Windows.
- Fire Client multiprotocòl per Mac OS X.
- Gaim Logicial liure multiprotocòl per Linux, Mac OS X, Unix e Windows.
- iChat Logicial de messatjariá instantanèa e de visioconferéncia integrat a Mac OS X. Es compatible ambe MSN en utilizant la palanqueta Jabber.
- Kopete Logicial liure multiprotocòl per Linux, Mac OS X, Unix
- Licq Logicial liure multiprotocòl.
- Mercury Messenger Client MSN libre e multiplataforma escrit en Java.
- Miranda IM Logicial liure multiprotocòl.
- Trillian Client multiprotocòl per Windows.
Es tanben possible de se connectar al malhum MSN Messenger via lo sit de MSN Web Messenger. Aquel site utiliza pas d'applet Java e necessita pas que lo client MSN Messenger siá installat. De mai, es compatible ambe Internet Explorer e Mozilla Firefox.
Tanben present, Windows Messenger, una version mens evoluada de MSN Messenger presenta sus los sistèmas operatius Windows XP, es compatible ambe MSN Messenger e a rendut aquel fòrça popular darrièrament.
Es tanben possible de se connectar al malhum MSN Messenger al utilizaires del standard dobert de messatjariá instantanèa Jabber per l'intermediari d'una palanqueta (carrèg).
Existisson d'extensions per MSN Messenger qu'i apondon de foncionalitats nombrosas, una de las pus conegudas essent Messenger Plus!.
Protocòl[modificar | modificar la font]
MSN Messenger utiliza lo protocòl Mobile Status Notification Protocol (MSNP) per-dessus TCP (e optionalament per dessús HTTP per aver afar a de proxys) per se connectar al servici .NET Messenger - un servici porgit sul port 1863 de messenger.hotmail.com. Sa version actuala es la 12 (MSNP12), es utilizada per MSN Messenger version 7.5 e d'autres clients tèrç. Lo protocòl es pas completament secrèt; Microsoft a revelat la version 2 (MSNP2) als desvolopaires en 1999, mas a pas jamai revelat las versions 8, 9, 10, 11 o 12. Los servidors .NET Messenger Service accèptan pas a l'ora d'ara que los protocòls de las versions 8 e posterioras, aquò fa que sintaxi de las novèlas comandas de las versions 8, 9, 10, 11 e 12 es solament coneguda en utilizant de niflaires coma Ethereal. MSNP13 sera lo protocòl utilizat dins Windows Live Messenger 8.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficial de MSN Messenger
- (fr) MSN Messenger per Mac OS
- (fr) Dorsièr dedicat a MSN Messenger, sos plugins, actualitats e astúcias...
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Chifras de junh de 2009 segon l'article de la wikipèdia anglesa


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Siena es la capitala de la província omonima, dins la region de Toscana, Itàlia. Sa populacion èra estimada a 54 526 abitants, lo 30 de setembre de 2010.
La vila es famosa per son patrimòni artistic e per la corsa del Palio delle Contrade, sovent abreujat en Palio, una espectaclosa corsa de cavals que vei s'afrontar las contradas (paròquias e quartièrs) de la vila dos còps l'an, lo 2 de julhet e lo 16 d'agost. Es marcada a la lista del patrimòni mondial en Euròpa establida per l'UNESCO.
Siena se situa al centre d'una zona de còlas, entre las vals dels rius Arbia al sud, Merse al sud-oèst e Elsa al nòrd, amb las còlas de Chianti al nòrd-èst, la Montagnola a l'oèst e las Crete Senesi al sud-èst.
Asciano, Castelnuovo Berardenga, Monteriggioni, Monteroni d'Arbia, Sovicille.


text:
Modèl:Ligam sus icòna
Aqueste modèl permet de far un iperligam amb un imatge. Aqueste iperligam remplaça lo ligam vèrs la descripcion de l’imatge.
Lo cal pas utilizar dins los articles, perque empacha los utilizaires d’accedir a la licéncia de l’imatge sens d’en primièr accedir a son còde font per conéisser son nom exacte abans de la cercar separadament. Son utilizacion es doncas reservada a las solas icònas jos licéncia e copyright Wikimedia (coma los lògos dels sites Wikimedia eles-meteisses).
- Nòta
Totas las paginas qu'utilizan aqueste modèl son seguidas dins la Categoria:Pagina amb Ligam sus imatge. Aquesta categoria se deu redusir a las paginas mai visitadas, utilizant de modèls estatics de paletas navigacion sovent utilizats, o per un ligam imatge utilizant un lògo jos licéncia e copyright Wikimedia.
- Exemple de sintaxi
{{Ligam sus icòna|imatge=Wikibooks-logo.svg|largor=50px|nautor=67px|ligam=b:Acuèlh}}
- Apercebut


text:
Omps
Omps (Homps en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc, situada dins lo Menerbés, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Omps se situa entre las rotas RD 611 e RD 610 e lo Canal de las Doas Mars e l'Aude
Istòria[modificar | modificar la font]
Eissit d'una villa galloromana de nom Aldomus, Homps se desvolopèt lèu per formar una borgada astrada.
A l'Edat Mejana, lo fèu passèt jos l'autoritat dels Espitalièrs de Sant Joan de Jerusalèm. Assolat del temps de la crosada del Albigeses, lo vilatge foguèt afrabat tornarmai quand arribèron las Guèrras de religion.
Pr'aquò aprèp la construccion del canal de las Doas Mars en 1681, Omps coneguèt una fòrta vitalitat economica. En aquel temps Omps èra lo tresen pòrt del Canal, e mai un dels sols ont las barcassas podián virar.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Comandariá d'Omps
- Capèla romanica de Sant Miquèl (sègle XI).
- Pòrt sul le Canal.
- Basa de lesers nautics sus l'estanca de Joarras.


text:
Hellimer
Hellimer es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Situat al encreuament de la D 674 ( anciana N 74 ) en connectant Sarreguemines a Nancy, e la D 29 en connectant Rosbrück a Insming, Hellimer es un vilatge Lorrain, principalament concentrat a l'entorn de la siá glèisa.
- A environat de Diffembach-los-Hellimer al nòrd-es, Leyviller e Altrippe al nòrd, Lo Kreuzhof a l'oèst, Gréning al sud e Pichon-Tenquin al sud-es.
- Situé au croisement de la D 674 ( ancienne N 74 ) reliant Sarreguemines à Nancy, et la D 29 reliant Rosbrück à Insming, Hellimer est un village Lorrain, principalement concentré autour de son église.
- Il est entouré de Diffembach-les-Hellimer au nord-est, Leyviller et Altrippe au nord, Le Kreuzhof à l'ouest, Gréning au sud et Petit-Tenquin au sud-est.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Al Xe s., Hellimer A inscrich coma possession de la Abbaye Sant-Martin-de-Glandières[1], de Longeville-lo-Sant Avold.
- Al XIVe s., Es la proprietat del Comtat de Morhange.
- Lo 4 de decembre de 1391, Lo comte Antoine de Morhange #qu'èra alavetz Senhor de Hellimer i aguèt fach presoèr dins lo castèl per las tropas messines. Pas #dever la siá vida #qu'après aver-i donat penyora de se metre al servici de los sieus vassaux e de la populacion del vilatge afin ...De indemnitzar totes #çò qu'avián sofèrt del banc d'aquela fortalesa jos pena de retre's presoèr a Mètz.
- En 1571, Un tractat #partejar la distincion #que compreniá Hellimer, Diffembach e Ackerbach per un quatren (Diffembach e Ackerbach) a l'avesque de Mètz, #que demorava suzerain dels consagrats, e tres quatrens (Hellimer) al Pòrti de Lorraine #que #venir aquel dels senhors.
- En 1630, Georges II Del Xaval, Capitani Châtelain de Albestroff, #que i aviá #èsser fach "baron liure del Sant Empèri" per un diplôme datat del 12 de novembre de 1629 per l'emperaire Ferdinand II De Habsbourg (1578-1637)[2], entre en possession de la distincion de Hellimer #que #crompar al Baron Guillaume Marzloff De Braubach lo 22 de decembre de 1622.
- Pendent la Guèrra de 30 ans (1618-1648), tota la region Lorraine es vengut una fòrça complèxe mosaic de territòris apertenentes a fiefs #que dépendent del Sant Empèri, del Duché de Lorraine e dels 3 évêchés. La famine, la peste e las raids militaras homicidas en condusint a de incessants de cambiaments d'autoritat, desbocan a un dépeuplement rapid. Aquel #èsser particularament cèrt per Diffembach e Hellimer en lo moment de l'atac de la châtellenie de Albestroff e de las siás dependéncias en junh 1637. Los regiments de suedeses del Pòrti de Weimar e las tropas de la garnison de Saverne #èsser particularament homicidas. Segon lo testimoniatge del châtelain de Albestroff, rescapé de l'atac, en datant de decembre 1637, demorava pas mai que 11 abitants sus 300 a Albestroff, 7 sus 80 a Hellimer, e 4 sus 45 a Diffembach[3].Qualques ans mai tard, en 1642, aquel son las tropas de Louis XIII #que prenon lo castèl de Hellimer e parlan encara de pèrdas. Aquel es pas qu'en lo darrièr quatren del XVIIe s. Que lo pòble, coma fòrça d'autras en la region, #èsser repeuplé per una onda d'immigrants venguts Ardennes, de Belgica, de Sarre, del Tyrol e de Bavière.
- Lo 2 d'abril de 1765, Stanislas Leszczyńesquí (1677-1766), Pòrti de Lorraine dempuèi 1737, erigeix lo domeni dins comtat en favor de Claude Del Xaval.
- Conformément A las disposicions del Tractat de Viena (1738), Hellimer a ligat al reialme de França en 1766.
- Una pichona comunitat de confession josieva comença a s'installar a Hellimer cap a 1753. Lo cementèri a creat l'an 1786 pels fraires SALOMON #que crompan lo terren al Comte de Hellimer Gabriel Pleickart Del Xaval (1726-1795). En 1811, la comunitat josieva de Hellimer es la mai importanta en Moselle-Es, s'e mai se una Sinagoga a erigit l'an 1822. En 1841 se compta 319 abitant de confession josieva sus 1097 abitants. Pendent la Guèrra de 39-45, la totalitat de la populacion de confession josieva a #èsser déportée las 10 e 13 d'abril 1944 en los convois 68 e 71 a la sortida de Drancy.
- En 1790, Hellimer ven cap de luòc de costat[4] del District de Sarreguemines. Lo redécoupage administratiu de 1801 lududes farà pèrdre aquel títol #que passarà alavetz a Grostenquin.
- En 1870, après la desbranda de Sedan, la Alsace-Moselle a annexat per l'Alemanda e Hellimer a integrat en lo Landkreis de Mörschingen (Morhange)
- l'an 1940, la plaça de commandement del sector fortificat de la Sarre i aviá installat a Hellimer. Aquel sector corriá la longitud de la frontièra en formant una linha de Lixing, transeünt de Puttelange, fins a Sarralbe.
- Lo pòble a #èsser liberat en la nuèch del 22 al 23 de novembre de 1944 per la 212e bataillon de la 6e Armada americana.
- Au Xe s., Hellimer est inscrit comme possession de l'Abbaye Saint-Martin-de-Glandières[5], de Longeville-les-Saint Avold.
- Au XIVe s., il est la propriété du Comté de Morhange.
- Le 4 décembre 1391, Le comte Antoine de Morhange qui était alors Seigneur de Hellimer fut fait prisonnier au château par les troupes messines. Il ne dut sa vie qu'après avoir donné gage de se mettre au service de ses vassaux et de la population du village afin ...d'indemniser tous ceux qui avaient souffert du siège de cette forteresse sous peine de se rendre prisonnier à Metz.
- En 1571, Un traité partagea la seigneurie qui comprenait Hellimer, Diffembach et Ackerbach pour un quart (Diffembach et Ackerbach) à l'évêque de Metz, qui restait suzerain des voués, et trois quarts (Hellimer) au Duc de Lorraine qui devint celui des seigneurs.
- En 1630, Georges II Du Gaillard, Capitaine Châtelain d'Albestroff, qui avait été fait "baron libre du Saint Empire" par un diplôme daté du 12 novembre 1629 par l'empereur Ferdinand II De Habsbourg (1578-1637)[6], entre en possession de la seigneurie de Hellimer qu'il acheta au Baron Guillaume Marzloff De Braubach le 22 décembre 1622.
- Pendant la Guerre de 30 ans (1618-1648), toute la région Lorraine est devenue une très complexe mosaïque de territoires appartenant à des fiefs qui dépendent du Saint Empire, du Duché de Lorraine et des 3 évêchés. La famine, la peste et les raids militaires meurtriers conduisant à d'incessants changements d'autorité, aboutissent à un dépeuplement rapide. Ce fut particulièrement vrai pour Diffembach et Hellimer lors de l'attaque de la châtellenie d'Albestroff et de ses dépendances en juin 1637. Les régiments de suédois du Duc de Weimar et les troupes de la garnison de Saverne furent particulièrement meurtriers. Selon le témoignage du châtelain d'Albestroff, rescapé de l'attaque, datant de décembre 1637, il ne restait plus que 11 habitants sur 300 à Albestroff, 7 sur 80 à Hellimer, et 4 sur 45 à Diffembach[7].Quelques années plus tard, en 1642, ce sont les troupes de Louis XIII qui prennent le château de Hellimer et causent encore des pertes. Ce n'est que dans le dernier quart du XVIIe s. que le village, comme beaucoup d'autres dans la région, fut repeuplé par une vague d'immigrants venus des Ardennes, de Belgique, de Sarre, du Tyrol et de Bavière.
- Le 2 avril 1765, Stanislas Leszczyński (1677-1766), Duc de Lorraine depuis 1737, érige le domaine en comté en faveur de Claude Du Gaillard.
- Conformément aux dispositions du Traité de Vienne (1738), Hellimer est rattaché au royaume de France en 1766.
- Une petite communauté de confession juive commence à s'installer à Hellimer vers 1753. Le cimetière est créé en 1786 par les frères SALOMON qui achètent le terrain au Comte d'Hellimer Gabriel Pleickart Du Gaillard (1726-1795). En 1811, la communauté juive de Hellimer est la plus importante en Moselle-Est, si bien qu'une Synagogue est érigée en 1822. En 1841 on compte 319 habitant de confession juive sur 1097 habitants. Durant la Guerre de 39-45, la totalité de la population de confession juive a été déportée les 10 et 13 avril 1944 dans les convois 68 et 71 au départ de Drancy.
- En 1790, Hellimer devient chef lieu de canton[8] du District de Sarreguemines. Le redécoupage administratif de 1801 lui fera perdre ce titre qui passera alors à Grostenquin.
- En 1870, après la défaite de Sedan, l'Alsace-Moselle est annexée par l'Allemagne et Hellimer est intégré dans le Landkreis de Mörschingen (Morhange)
- En 1940, le poste de commandement du secteur fortifié de la Sarre était installé à Hellimer. Ce secteur courait le long de la frontière formant une ligne de Lixing, passant par Puttelange, jusqu'à Sarralbe.
- Le village a été libéré dans la nuit du 22 au 23 novembre 1944 par le 212e bataillon de la 6e Armée américaine.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari topographique de l'ancian departament de la Moselle, Ernest Bouteiller 1874
- ↑ Albestroff, banc d'una châtellenie de la Evêché de Mètz pàg.48
- ↑ Archiu départementales de Meurthe e Moselle, Archiu del évêché
- ↑ Aquel Costat compreniá : Altrippe, Biding, Diffembach, Fremestroff, Freybouse, Gréning, Hellimer, Hilsprich, Laning, Leyviller, Lixing, Lelling, Morsbronn, Castviller, Maxstadt, Nelling, Pichon-Tenquin e Vahl Ebersing
- ↑ Dictionnaire topographique de l'ancien département de la Moselle, Ernest Bouteiller 1874
- ↑ Albestroff, siège d'une châtellenie de l'Evêché de Metz p.48
- ↑ Archives départementales de Meurthe et Moselle, Archives de l'évêché
- ↑ Ce Canton comprenait : Altrippe, Biding, Diffembach, Fremestroff, Freybouse, Gréning, Hellimer, Hilsprich, Laning, Leyviller, Lixing, Lelling, Morsbronn, Castviller, Maxstadt, Nelling, Petit-Tenquin et Vahl Ebersing


text:
Jean-Baptiste Clément
Jean-Baptiste Clément (Boulogne-sur-Seine, 30 de mai de 1836 – París, 23 de febrier de 1903) foguèt un cançonejaire francés e una personalitat de la Comuna de París (1871).
Nascut dins un familha aisada, la quitèt a 14 ans e anèt a París. Après quauquei mestiers divèrs, participèt au jornau "Le Cri du Peuple" de Jules Vallès. En 1867, s'exilièt en Belgica onte publiquèt la celèbra cançon "Le Temps des Cerises". Tornat en França, foguèt condamnat per sa collaboration ambé lo jornau "La Réforme" de Charles Delescluze e Auguste Vermorel. Liberat per la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1870, foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 de març de 1871. Faguèt partida de la Comission dei subsisténcias, foguèt delegat per la fabricacion de municions e enfin membre de la Comission de l'ensenhament. Combatèt durant la Setmana Saunosa e escriguèt son autra cançon pus celèbra, "La Semaine sanglante", denonciant la repression de la Comuna. S'exilièt en Belgica puei a Londres. Tornèt en França en 1880.
Entre 4000 e 5000 personas assistiguèron a son enterrament dins lo cementèri dau Père-Lachaise.


text:
Balcans
Los Balcans son una region e una peninsula del sud-èst d'Euròpa. Los estats que compausan los Balcans son Grècia, Albania, Bulgaria, la partida europèa de Turquia, los ancians Estats de Iogoslavia (Bòsnia e Ercegovina, Serbia, Montenegro, Macedònia, Croàcia, Eslovènia) e Romania. Certanas definicions intègran pas Romania dins los Balcans.
La superfícia d'aquesta region es de 789 817 km² ; la populacion es de 78 milions d’abitants[1].
Lo gentilici es balcanic -a.
Los Balcans devon lor nom a la cadena montanhosa dels monts Balcans (en bulgar la Stara Planina), que va del centre de Bulgaria a l'èst de Serbia, e lo tèrme Balkan es un mot d'origina turca que significa "una cadena de montanhas boscosas e ribassudas".
"Balcans" se ditz aital dins las lengas localas: en romanés Balcani; en eslovèn, bosniac e croat Balkan ; en sèrbe e macedonian БaлkaH = Balkan ; en bulgar БaлkaHи = Balkani ; en albanés Ballkan ; en grèc Baλkάvιa = Valkania ; en turc Balkanlar.


text:
Perspectiva visuala
La perspectiva visuala o oculara es l’ensemble de las transformacions amb que una porcion del monde espacial tridimensional (e euclidian a l’escala de l’Òme) se percep sus la superfícia bidimensionala e corba (doncas non-euclidiana) de l’uèlh, sens prendre en compte las proprietats estereoscopicas de la vision binoculara frontala. Del punt de vista matematic, es una projeccion amb que la dimension metrica dels objèctes se tròba convertida en dimension angulara. La geometria projectiva es la branca de las matematicas que modeliza las proprietats d'aquela projeccion, sens prendre en compte la realitat fisiologica de l'uèlh.
Somari
Nocions generalas[modificar | modificar la font]
L’uèlh considerat individualament (vision monoculara) fonciona coma una lentilha estigmatica que fa correspondre a cada punt de l’espaci del còn de vision un punt sus la superfícia retiniana.
Un meteis objècte apareis d'un biais diferent per l’uèlh en foncion de 3 paramètres :
- sa distància de l’uèlh
- son excentracion a respièch de l’axe del regard
- son enclinason dins las 3 direccions
Un segment plaçat davant apareis tan mai grand qu’es prèp, e que se situa sus un plan perpendicular a l’axe del regard. Apareis tan mai corbe qu’es prèp, e qu’es excentrat a respièch de l’axe del regard.
Lo procèssus cognitiu amb que lo cervèl torna bastir mentalament dins l’espaci las formas dels objèctes percebuts sus la superfícia de la retina participa tan estrechament de l'experiéncia visuala que demòra fòrça preconscient. Òm percep coma parallèls dos ralhs de tren, alara que se pòt constatar que sus una fotografia que las linhas se rejonhon a l'orizont, e que son totjorn corbadas en clòca (cap a l’interior).
Precisions (e resèrvas) sus qualques nocions sosentendudas[modificar | modificar la font]
La percepcion en perspectiva es una proprietat fondamentala de la vision e una consequéncia dirècta de l’anatomia de l’uèlh uman. La percepcion es pas la meteissa per cada espècia animala.
- Coma o mòstra la semantica, se parla de camp visual per descriure d'un meteis còp la porcion de l'espaci visible e l’expression de la vision, qu'es una superfícia.
- En tota rigor matematica, un còn es una superfícia reglada definida per una drecha (d), nomenada generatritz, passant per un punt fixe S nomenat vertèx e un punt variable descrivent una corba plana tancada (c), nomenada corba directritz. Parlar de còn de vision, es de considerar la vision coma monoculara (lo vertèx es lo punt de convergéncia dins l'uèlh) e sosentendre que la dubertura del camp visual es estrictament inferiora a 180° dins totas las direccions.
- De parlar de l’uèlh al singular, e de lo comparar a la lentilha unica d’una camèra, suggerís un còp de mai una vision estrictament monoculara.
Mas totes los vertebrats possedisson dos uèlhs. Pels mamifèrs, los dos camps visuals se recopan, del biais que la vision binoculara es, per gaireben totes, mai que la soma de doas visions monocularas.
La dubertura del camp visual es fòrça variabla d’una espècia animala a l’autra. Atal, qualques mamifèrs coma lo cat o lo caval an un camp visual que despassa fòrça 180° per cada uèlh, çò qu'exclutz de projectar aquel camp visual sus una superfícia plana. E mai per aqueles qu'an lo camp pus comun de 170° per cada uèlh atenh, per causa de la lateralizacion oculara, un camp combinat superior a 200°, çò que rend tanben impossibla una projeccion plana. La vision binoculara frontala monodireccionala es de fach caracteristica d’una minoritat de vertebrats, que l’Òme. Per aquel, aquò implica que i a pas un, mas dos vertèxes pel « còn de vision », e tanben dos axes del regard gaireben parallèls… Per aquò, lo camp visual total es per l’Òme de l’ordre de 180° lateralament e 125° verticalament, çò que permet amb oportunitat de delimitar « çò qu'es visible pel el» a « çò qu’a davant el ». Es amb aquela sola condicion que i pòt aver una projeccion de l’espaci visible sus la superfícia plana e finida d’una ellipsa visuala – çò que se ditz comunament « camp visual ».
Aquela ellipsa es a vegadas simplificada jos la forma de cercle (çò que correspond a la seccion ortogonala d’un còn de revolucion, alara que lo còn visual dels animals es « aplatit »), e se la tròba tanben aproximada amb lo rectangle fòrça oblong dins las proporcions dichas panoramicas dels ecrans de cinèma (vejatz 16/9). Una autra diferéncia entre l’uèlh e la lentilha d’una camèra es que lo camp visual es pas omogenèu sul plan de las qualitats (agudesa, fotosensibilitat, policromia) e de l'atencion : l'escrutacion activa es reservada al centre, e las qualitats descreisson per nivèl cap a la periferia del regard. L’interès d'aquel encastrament dels còns de vision, es que sol lo camp de vision atentiva es pertinent quand « s'obsèrva » un imatge.
Leis de la perspectiva[modificar | modificar la font]
Las illustracions 2 e 3 permeton de se convéncer dels principis seguents :
- Per una enclinason constanta, la dimension aparenta d’un segment es foncion descreissenta de sa distància a l’uèlh
- Per una distància constanta, la dimension aparenta d’un segment descreis alara que creis l’angle d'enclinason del segment a respièch del plan perpendicular al regard
- Tot segment de l’espaci que passa pas pel centre del regard apareis corbat en perspectiva; l’intensitat de la corbadura creis amb l’excentracion.
D'aqueles principis fondamentals se dedusisson de principis pus complèxes pels solides visibles. Per exemple :
- Doas drechas parallèlas dins l’espaci real apareisson en perspectiva coma de corbas en clòcas convergent cap al meteis punt (que pòt èsser a l'interior coma a l'exterior de l’ellipsa visuala).
- Una superfícia carrada perpendiculara a l’axe del regard dins lo monde real apareis en perspectiva coma un quasitrapèzi que pas un dels angles es drech, e que les costats son corbats en clòca cap a l'exterior del regard.
- D'ont mai una superfícia carrada es prèpa, d'ont mai son aparéncia es deformada al subjècte dels angles e de las corbaduras. D'ont mai s'aluènha, d'ont mai pren l'aparéncia simple d’una projeccion euclidiana d’un espaci sus un plan.
- un cube que pas unas de sas fàcias es parallèla a l’axe del regard presenta totjorn 3 fàcias, que pas un angle es drech, e que las 9 arestas visiblas son de corbas que convergisson 3 per 3 cap a 3 punts.
Imitacion grafica dels efèits de la perspectiva visuala[modificar | modificar la font]
(vejatz tanben perspectiva grafica)
L’expression matematica exacta d'aqueles principis es plan segur fòrça complèxa. Es tan mai complèxa que se considèran las proprietats dels solides e pas l’espaci punt a punt. Atal las nocions en aparéncia simplas coma la « distància d’un objècte a l’uèlh » o d’ « angle solide » d’una superfícia dins l’espaci son particularament dificilas e quitament inaplicablas quand se vòl las emplegar amb rigor. Aquò explica que gaireben totas las representacions graficas que cèrcan de prendre en compte la perspectiva visuala sián d'aproximacions mai o mens realistas (vejatz fotorealisme), verre de convencions que renóncian a un dels aspèctes de la realitat.
Dins l’imatjariá de sintèsi, aquelas dificultas existisson pas pel fach d'un mòde de calcul punt a punt, aquel vengut possible gràcias a la poténcia operatòria dels ordinators modèrnes. La perspectiva es simulada pel logicial d'un biais fotorealista a cada instant, coma aquò apareis coma envanant atal . En fach, la perspectiva es la sola compausanta del procèssus de creacion d’un imatge que siá pas bastida pel grafista, mas donada pel logicial. En lo fasent « tornejar » o en tornejant a l'entorn d'aquel en temps real segon de leis de transformacion que li escapan, lo grafista a l’illusion de generar un solide tridimensional, una « figura 3D » - alara qu'a un ecran bidimensional davant los uèlhs.


text:
Montécheroux
Montécheroux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Celèbre, dins lo mond, per la qualitat de las pinces #que i avián fabricat, Montécheroux a comptat fins a 200 obrièrs repartits en 15 talhièrs ; demòra, uèi, un talhièr de fabricacion.
Célèbre, dans le monde, pour la qualité des pinces qui y étaient fabriquées, Montécheroux a compté jusqu'à 200 ouvriers répartis dans 15 ateliers ; il reste, aujourd'hui, un atelier de fabrication.


text:
Tònga
Lo Reialme de Tònga es un archipèla independent dins lo sud de l'Ocean Pacific.
Lo gentilici es tongian -a (o tongalés -a).
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de Tònga arribèron dins l'archipèla aproximativament al millenni IV abC. Los primièrs europèus qu'arribèron dins l'archipèla foguèron los neerlandeses Jacob Le Maire e Willem Schouten, en 1616.
Politica[modificar | modificar la font]
Tònga es una monarquia. Lo rei (actualament George Tupou V) es lo cap d'Estat.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Tònga.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]