text:
Anglosfèra
L'anglosfèra es un neologisme anglés que designa los païses que l'anglés i es lenga mairala o una de las lengas oficialas. Lo tèrme anglofònia es sinonim e recomendable.
L'anglés es la lenga mairala de 340 000 000 de personas e una lenga segonda per mai de 450 000 000. Es la segonda lenga del mond pel nombre de locutors (800 000 000) e la primièra pel prestigi e l'influéncia.
A la periféria d'aquela anglosfèra, i a de mai de personas qu'utilizan l'anglés de biais ponctual, sobretot dins lo comèrci, lo trabalh o lo torisme. Estimar lor nombre exact es una tasca de mal far. Lo nombre de personas qu'an de basis en anglés es plan important mas las estimacions porgidas son sovent discutiblas. Per exemple, Eurobaromètre [1] dins son enquesta de 2012, declara que 21% de los que declaran parlar anglés coma lenga forestièra en Euròpa autoevaluan que lo pòdon parlar realament plan ben, mentre que 31% autoevaluan lor nivèl a quicòm de vertadièrament basic.
Es aital que, segon Eurobaromètre, se 51% dels Europèus an de coneissenças en lenga anglesa, 13% parlan anglés coma lenga mairala, 8% lo parlan plan ben, e 12% ne parlan que las basas rudimentàrias (18% essent dins de situacions intermediàrias entre basic e bon). La causida dels critèris per determinar çò qu'es vertadièrament un locutor d'una lenga son atal d'un importància majora vist que cambian completament la dòna. Mas, çò segur, se pòt pas enançar de cap de biais que siá que i auriá 51% de vertadièrs locutors de l'anglés en Euròpa o 39% en França (vèire lo wiki anglofòn), levat s'òm vòl far perdre tot sens al tèrme locutor.
Somari
Nivèls[modificar | modificar la font]
L'anglosfèra es un conjonch eterogenèu que l'anglés i jòga de fonccions plan diferentas.
Se pòdon destriar 5 nivèls segon l'importància de la lenga anglesa dins los païses respectius:
- lenga mairala, oficiala e dominanta (ex. R.-U.)
- lenga oficiala e dominanta (ex.Libéria)
- lenga cooficiala en competicion amb una (o d'autras) lenga(s) (ex.Índia)
- lenga oficiala segondària (ex.Sodan), sobretot utilizada dins qualques sectors especifics
- lenga sens oficialitat mas usada per las relacions internacionalas e de còps dins lo païs (ex.Bangladèsh)
Se lo nivèl 1 e 2 son lo còr de l'anglosfèra, los autres nivèls an una posicion mai complèxa. Es aquí que las especulacions e las aproximacions dins las estimacions dònan lòc a de chifras contestablas.
De mai las competéncias practicas e fonccionalas dels locutors son de mal determinar dins aquelas estimacions que dònan de chifras plan variadas segon los autors.
L'anglosfèra de lenga mairala es lo còr d'aquel conjonch amb los E.-U. coma centre principal e lo R.-U. coma centre segondari.
Anglosfèra mairala[modificar | modificar la font]
L'anglosfèra mairala enclau los païses de lenga mairala anglesa mas exclau los païses que la majoritat de la populacion a una autra lenga mairala que l'anglés.
Stricto sensu[modificar | modificar la font]
L'anglosfèra mairala stricto sensu enclau los païses de lenga mairala anglesa mas exclau los païses que la majoritat de la populacion i parla una varietat creòla de l'anglés Se tracha de 6 païses e de qualques de sos dependéncias.
Atencion, pels E.-U. e Austràlia las chifras son bufadas perque dins aquestes païses se compta los que parlan anglés a l'ostal e pas los qu'an l'anglés coma lenga mairala. Se calèsse chifrar los que an realament l'anglés coma lenga mairala, aquelas chifras serián de aperaquí 75% pels E.-U. e 70% per Austràlia.
Al total, aqueles païses representan un conjonch consequent de 443 100 000 d'estatjants que l'anglés i es la lenga dominanta e mairala per la majoritat de la populacion. I a pasmens qualques lengas concurrentas dins aquel espaci (francés, espanhòl, lengas localas, regionalas, immigrantas).
Los qu'an l'anglés per lenga mairala son al mens 336 000 000 (75,8%). 94,1% de la populacion (417 000 000) pòdon parlar anglés.
Lato sensu[modificar | modificar la font]
Se tracha dels païses qu'an una lenga creòla de basa anglesa coma lenga mairala principala (e pas l'anglés estandard). Çaquelà l'anglés es utilizat a totes los nivèls e tanben se mescla amb lo creòl gràcias a de fenomènes conoscuts coma basilèct, mesolèct, acrolèct e continuum creòl. Se tròban en America.
Dins aquela classificacion qualques elements son mai problematics:
- païses que los creolofòns son minoritaris (ex. Belize)
- païses que la varietat creòla a pas una basi anglesa ( ex. Sta Lucia, Dominica)
Seràn pasmens enclauses dins la lista pramor que l'anglés estandard domina lo païsatge linguistic d'aqueles païses. Aqueles païses son: Jamaïca, Grenada, Trinitat e Tobago, Sant Cristòl e Nevis, Bahamas, Antigua e Barbuda, Dominica, Sta Lucia, Sant Vincenç e las Grenadinas, Barbada, Guyana e Belize. Cal ajustar tanben las dependéncias britannicas e americanas dins las Antilhas. Amassa aqueles païses representan mai de 6 000 000 d'estatjants que parlan creòl, anglés o ambdós.
Anglosfèra oficiala[modificar | modificar la font]
Se tracha de païses que l'anglés i es oficial. Cal destriar los païses que i es tanben la lenga dominanta de la vida publica, escolara e administrativa ex. (Libéria, Ghanà), e los païses que l'anglés i es en competicion per l'estatut oficial dominant (ex. India, Pakistan, Singapor).
Mai de trenta païses an l'anglés coma la (o una) de sas lengas oficialas. Es aquí que se tròban la majoritat dels 450 000 000 d eperosnas qu'utilizan l'anglés coma lenga segonda.
Anglosfèra periferica[modificar | modificar la font]
Se tracha de païses que l'anglés i es pas pus la lenga oficiala mas qu'an servat una tradicion anglofila. Per exemple, l'anglés es utilizat internacionalament, mas rarament dins los afars intèrns. (ex. Bangladesh, Nepal, Malesia, Egipte...).
A aquel grop, se pòt restacar los rics païses del golfe persic qu'an recebut d'importantas communautats forestièras qu'utilisan l'anglés coma lingua franca.
De mai, i a tanben un nombre de personas pro important que mestreja l'anglés coma lenga forestièra.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- recensament 2011 Austràlia rencensament australian 2011
- rencensament american e estimacions 2007 http://www.census.gov/hhes/socdemo/language/data/acs/ACS-12.pdf


c: text/html

text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Bassi en arpitan (Bassy en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Lo territòri de la municipalitat a situat entre lo Rhône e lo sieu afluent los Usses a l'oèst del departament d'Anautita-Savoie.
Le territoire de la commune est situé entre le Rhône et son affluent les Usses à l'ouest du département de Haute-Savoie.
Bassy
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Charleville-sous-Bois
Charleville-sous-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo luòc inscrich de la vallée de la Canner[1].
La commune se situe dans le site inscrit de la vallée de la Canner[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- I aguèt fondat l'an 1618 pel Pòrti Charles III de Lorraine, abbé commendataire del abbaye cistercienne de Villers-Bettnach.
- Dépendait Del anciana província de Lorraine.
- Territòri del abbaye.
- Fut fondé en 1618 par le Duc Charles III de Lorraine, abbé commendataire de l'abbaye cistercienne de Villers-Bettnach.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Territoire de l'abbaye.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.lorraine.ecologie.gouv.fr/liens_carmen/paysage/sitei/Se57331a.pdf
- ↑ http://www.lorraine.ecologie.gouv.fr/Liens_CARMEN/Paysage/SITEI/SI57331A.PDF


text:
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Etudes Comtadines.
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Ensignadou.
Prouvèrbi pèr l’estiéu qu’es en camin.
La Coumèdi Umano!.
Editouriau
Ounte vai la Crau?.
L’atualita en image.
L’Evenimen
Avèn pèr aro, qu’uno Terro....
Dis Aup i Pirenèu.
Alès, porto de Prouvènço
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren
Roumié Marcengo - Estage.
De voues se soun amoussado - Courrié.
L’erbo de Sant-Jan.
Sant-Jan e li Barbentanen
Vivo Sant-Jan!
Is areno.
35en Festenau Prouvençau.
Carreto, Cavaucado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Targo Prouvençalo.
Mialet : Anniversàri dóu Museon dóu Desert.
L’oppidum d’Ambrussum.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Lou jardin à la primo : di flour au fru.
Un tresor nostre : la rabasso?.
Li Gorgo dóu Regaloun
Jan-Pèire Tennevin.
Contro-verso
Etudes Comtadines.
Gabriela Mistral Pres Nobel de Literaturo 1945.
Petrarco, de Flourènço à-n-Avignoun.
Sus li piado d’Annibau.
Lou cantoun d’Estève
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun.
Is areno
Ai couneigu mi proumiéri courso de biòu après la guerro de 40, à Castèu-Reinard, en i’anant emé moun grand, un apassiouna de bouvino que fasié partido dóu Club taurin, presida pèr Jóusè Rossi, e i’anavian proun d’ouro...Tant que crousavian li gènt qu’anavon dina! Coume erian li proumié, prenian li clau dis areno encò dóu paire Pastouret que restavo just à coustat.
Au nord dis areno, i’a uno tribuno cuberto, à drecho de la tribuno, dins lou cantoun, uno contro-pisto pintado de jauno. À l’entr’ate, Cachoun, un ancian rasetaire, s’ajassavo dins un pichot lié de fèrri blu, ié bandissien uno vaco emboulado e, éu, s’en aparavo em’ un paro-plueio à mita estrassa.
Pepèi, avans la courso, discutavo emé li manadié, Blatière, Reynaud, Laurent, Thibaud e tout acò en prouvençau. Èro l’epoco di darriéri courso dóu Sarraié, un biòu gris e blanc, d’autre prenien la relevo : Vergesois, Clan-clan, pièi an pareigu li grand coucardié de renoum : Evèsque, Régisseur, l’espetaclous Vovo, que remplissié lis areno e que lis ome en blanc n’avien tant pòu, e venguè Goya, que se i’aubourè uno estatuo de soun vivènt! Li rasetaire se disien : Volle, li fraire Doulaud, Canto (pèr tua un biòu), Soler, Pascal, Sant-Juan, Falomir...Dins li barricado, dos renguiero de badaire (li biòu sautavon mens que aro) aplaudissien li dous rasetaire castèu-reinarden : Coeur e Ginoux.
Sus li gradin
À l’entour dóu round s’ausissié pas mau de refleissioun :
* Pendènt la courso d’un coucardié qu’èro pas dins soun bon jour, un badaire disié à-n-un coulègo :
- Aquéu biòu, crese que vendra bon! o encaro :
- Lou mai que pòu èstre bon es à l’adobo!
* D’un biòu que manco de vivacita : - Mai es pas un biòu! Es uno cabro! - Vas vèire que se vai jaire pèr faire un penequet!
* Arrivo quàuqui fes que la bèsti se tanco au mitan dóu round, sènso respondre i rasetaire e que se countènto de balança la tèsto d’un coustat e de l’autre, mai toujour aplanta, souto un mouloun de siblet, ço que fai dire à-n-un regardadou : - Éu, de segur, se dèu crèire au tenis à Rouland Garros...
* Lou Petassa, un biòu de Jo Durand, avié la particularita d’èstre negre e blanc, ço que devié veni d’uno ascendènci espagnolo. Sus li gradin, un parèu es asseta, e la femo dèu pas veni souvènt bada la courso à la coucardo : - Digo-me, Leoun, perdequé aquéu biòu es di dos coulour? E Leoun, éu, qu’es un afeciouna qu’amo proun galeja :- Li biòu, quouro soun de vedèu, li pinton, la proumiero coucho de blanc, pièi la segoundo de negre!.. Aquéu, à la repasso, an degu manca de pinturo!...
* En principe, li feissello que tènon li gland dèvon faire sièis tour de la bano mai, bèn de cop, aquéu qu’encoucardo n’i’en fai faire que tres o quatre s’es un biòu que lou vòu espargna, mai quouro es un coucardié que vòu faire briha, subre-tout s’es un «barricadié», aqui lou manadié fai uno trenteno de tour, bèn sarra, e quàuqui cop bagno la feissello pèr que fugue mau-eisado à desmarmaia, ço que fai dire à-n-un regardadou : - Meme se fai fre, la bèsti se jalara pas li bano!...
* La recoumpènso à-n-un coucardié o un barricadié qu’a fa vibra lis amatour es de ié jouga Carmen. Mai de cop, la musico es jougado sènso resoun, e en abounde. Roustan, qu’es un couneissèire dis :
- Aqueste cop lou disque a degu s’enraia!...
E vivo li courso!
À la sourtido dis areno, après la courso, dous ami discuton : Jan l’envela e Roumié lou renaire. Jan, la courso i’a plasegu, mai Roumié, qu’es delongo mau-countènt, a rèn trouba à soun goust. La Direicioun a mau prima, li biòu trop mouligas, li rasetaire maufaras, e que fasié trop caud!
- Pode te dire que m’agantaran plus de veni i biòu, jamai plus!..S’es ansin, anarai à la pesco, à la casso vo restarai au mas!...
- Vos plus veni?..Iéu qu’ai pres li plaço pèr dimenche que vèn, la tiéuno la vau revèndre!...
E Roumié qu’a roumiéuteja enjusqu’à la veituro :
- Digo-me, pèr ana à-n-Irago, dimenche, vèire la finalo de la Bano d’or, à queto ouro partèn?...
Sara ansin tant que i’aura de courso de biòu! De gènt saran countènt, e d’autre pas! Poudèn pas tóuti agué li mémi goust! E vivo li courso e que perduron nòsti bèlli Tradicioun!...
dóu Mas de Grichaud
27629


text:
Biomecanica
La biomecanica es l'exploracion de las proprietats mecanicas dels organismes vius e tanben l'analisi dels principis d'engenhariá que fan foncionar los sistèmas biologics. Tracta de las relacions existentas entre las estructuras e las foncions a totes los nivèls d'organizacion del viu a partir de las moleculas, coma lo collagèn o l'elastina, als teissuts e organs. La biomecanica caracteriza las responsas espaciotemporalas dels materials biologics, que siagan solids, fluides o viscoelastics, a un sistèma impausat de fòrças e de constrenchas intèrnas e extèrnas.


text:
Premiera Guèrra Indopaquistanesa
La premiera Guèrra Indopaquistanesa se debanèt dau 22 d'octòbre de 1947 au 31 de decembre de 1948 entre Índia e Paquistan. Foguèt entraïnat per lei problemas de partiment d'estats indós o musulmans entre lei dos estats novèus (Junagadh, Hyderabad e Cachemire). Durant lei combats, Paquistan capitèt de conquistar una partida de Cachemire. Finalament, un alta-au-fuòc foguèt acceptat per lei doas partidas e capa país ocupèt lei zonas conquistas. Pasmens, la linha de separacion au Cachemire foguèt pas reconeguda coma frontiera oficiala.


text:
Wikipèdia:La tavèrna
Totas las discussions de 2014 son desenant archivadas. --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 9 genièr de 2015 a 07.39 (UTC)
Bonas fèstas e Bona Annada![modificar | modificar la font]
Adieu a totes, espèri que tot vos va plan. Vos desiri a totes de bonas fèstas de Nadal (un pauc tard mas bon...) e subretot una bona nuèch de Cap d'An e subretot una Bona Annada plan granada e acompanhada que vos desiri plan melhora e rica que 2014! A lèu, amistats, Claudi/Capsot (d) 31 decembre de 2014 a 11.22 (UTC)
- Mercé Capsot. Bona Annada a tu e a tota la còla de la Wikipèdia nòstra!Jiròni (d) 2 genièr de 2015 a 09.03 (UTC)
- Bòna annada en totei ! (N'aprofiechi per renar un chico, ai clicat un vintenat de còps sus lo ligam "una pagina a l'azard" e siáu tombat 16 còps sus d'una pagina pertocant una municipalitat francesa ò espanhòla...). Matieu Castel (d) 6 genièr de 2015 a 10.19 (UTC)
- Adieu, e encara se foguèssen d'articles de qualitat e pas de causas automaticas... mas pensi que cal far, dapasset, puslèu que parlar e eventualament renar ;) A lèu, amistats, Claudi/Capsot (d) 7 genièr de 2015 a 14.47 (UTC)
- Bona annada a totes. I a un trabalh terrible de far sus totes los articles a propaus de las comunas occitanas, creats mai o mens automaticament. La primièra causa serà de reveire las boitas "infobox", e après d'o netejar tot. E nos mancan tanben los toponimes en occitan d'una granda part de l'espaci nòstre. A lèu, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 9 genièr de 2015 a 08.00 (UTC)
- Bona annada a totes. I a un trabalh terrible de far sus totes los articles a propaus de las comunas occitanas, creats mai o mens automaticament. La primièra causa serà de reveire las boitas "infobox", e après d'o netejar tot. E nos mancan tanben los toponimes en occitan d'una granda part de l'espaci nòstre. A lèu, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 9 genièr de 2015 a 08.00 (UTC)
- Adieu, e encara se foguèssen d'articles de qualitat e pas de causas automaticas... mas pensi que cal far, dapasset, puslèu que parlar e eventualament renar ;) A lèu, amistats, Claudi/Capsot (d) 7 genièr de 2015 a 14.47 (UTC)
- Bòna annada en totei ! (N'aprofiechi per renar un chico, ai clicat un vintenat de còps sus lo ligam "una pagina a l'azard" e siáu tombat 16 còps sus d'una pagina pertocant una municipalitat francesa ò espanhòla...). Matieu Castel (d) 6 genièr de 2015 a 10.19 (UTC)
Excellenta annada a totesǃ --Cedric31 (d) 24 genièr de 2015 a 07.54 (UTC)
Bonjour[modificar | modificar la font]
Je cherchais un article sur les disques Ventadorn. 2.2.241.114 (d) 7 genièr de 2015 a 14.35 (UTC)
- Bonjorn, vertat que manca. --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 9 genièr de 2015 a 07.58 (UTC)
- Una debuta: Ventadorn (musica). --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 9 genièr de 2015 a 09.52 (UTC)
Una associacion per la Wikipèdia occitana[modificar | modificar la font]
Adissiatz, Vos prepausi de reactivar la discussion sus l'oportunitat de crear una associacion, per portar e difusar los projèctes de Wikimèdia en lenga occitana. La discussion se fa aicí ː Wikipèdia:Presa de decision/Associacion, es reobèrta per un mes complet. Me preni coma bona resolucion de far capitar aquel projècte. Quand de proposicions seràn fachas, votarem per nos posicionar sus aquel subjècte. Plan coralament. --Cedric31 (d) 24 genièr de 2015 a 08.07 (UTC)--Cedric31 (d) 25 mai de 2014 a 11.11 (UTC)
IMPORTANT : Examèn de l'activitat administrator[modificar | modificar la font]
Bonjorn. Una novèla decision a prepaus del levament dels "dreches avançats" (administrator, burocrata, etc.) es estada adoptada recentament per un consensus general de la comunautat (vòstra comunautat a recebut un messatge a prepaus d'aquela discussion). En seguida d'aquela decision, los stewards examinan actualament l'activitat administrator dels pichons wikis. Per autant que sapiam, vòstre wiki a pas cap de procedura precisa per levar los "dreches avançats" als comptes inactius. Aquò significa que los stewards se'n van ocupar, segon las novèlas proceduras d'examèn d'activitat administrator.
Avèm establit que los utilizaires seguents reünisson los critèris d'inactivitat (pas de contribucion ni de connexion dempuèi mai de 2 ans) :
- Mertyl (administrator)
Aqueles utilizaires recebràn lèu un avís que lor demanda de dobrir una discussion publica se vòlon conservar tot o partida de lors dreches. En l'abséncia de responsa, lors dreches avançats lor seràn levats pels stewards.
Pasmens, se vòstra comunautat vòl establir son pròpri processus d'examèn de l'activitat qu'anullat e remplaça los critèris retenguts mai globalament, se vòstra comunautat vòl prene una decision diferenta a prepaus dels detenidors de dreches que demòran inactius o se vòstra comunautat a ja pres una decision qu'auriam pas presa en compte, dins aqueste cas precisatz-lo se vos plai als stewards sus Meta-Wiki per tal que metam pas en plaça cap d'examèn dels estatuts dels utilizaires sus vòstre wiki. Mercé, Rschen7754 31 genièr de 2015 a 18.25 (UTC)
Politica linguistica dialectala[modificar | modificar la font]
Adieussiatz,
Un quicòm que me tafura : ai aguda l'escasença d'òbrar a enriquesir far pas gaire (dins condicions qu'evocarai benlèu mai tard) aquela wikipedia...
Me foguèt demandat de trabalhar mai que mai sus mon canton (Arieja Nauta) e dins lo dialècte de l'endreit (valent a diser un lengadocian amb d'unes particularismes coma l'emplèc del "Le" en plaça del "Lo", la forma -èc puslèu que -èt a la 3èna del preterit....) e vesi qu'aquò se far pas forçadament sus los articles.
Alavetz, es pas una critica (encara mens una tissa meuna) voliai saber se i'avia una politica clara e assumida en la materia sus la revirada occitana de la Wikipèdia : dialècte larg o particularisme ? istòria de poder (s'aquò vos interessa) continuar de participar en tot emplegant lo bon biais de faire ?
Mercés plan de las responsas vòstras a d'aquel subjecte (en tot esperant que pausi aquela question a l'endreit que cal)
Amistats --Joan cavalier (d) 21 febrièr de 2015 a 22.47 (UTC)
- Adieussiatz,
- I a pas de politica linguistica autra que la definida dins la Carta linguistica:
- grafia classica,
- totas las varietats dialectalas,
- coeréncia intèrna dins cada article.
- Çò important es de respectar la lenga en:
- utilizar lo bon nivèl de lenga dins lo trabalh enciclopedic (escriure "nàisser" o "vàser" e pas "crebar l'uòu")
- defugir lo sucursalisme
- defugir las iniciativas individualas fòralenga (lenga artificiala bastida per qualqu'un qu'a ges de competéncia lexicografica/lexicologica e qu'ai de dobtes :sus sa coneissença de la lenga), coma panoccitan.org(*)
- Sèm pas prosses per aver de correccions sistematicas, alara es lo trabalh de cada autor de seguir:
- las règlas ortotipograficas minimalas (per ex. pas de majuscula als noms etnics, pas d'espaci abans los signes dobles :;!? al contrari del francés)
- lo lexic comun (avèm longtemps mancat d'una referéncia acessibla en linha, ara las aisinas del Congrès son a posita, e i a basicament lo diccionari ortografic e lo diccionari scientific de Josiana Ubaud que son necessaris)
- (*) aimi pas ne parlar, es un pauc coma Daesh o lo Front Nacional, fa de reclama per monde que lo se meritan pas.
- S'avètz de dobtes, trantalhetz pas a pausar d'autras questions.
- Coralament, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 22 febrièr de 2015 a 09.36 (UTC)
- Bonjorn e benvengut demest nosautres. Joan Francés a ja fach una bona explicacion e dich çò essencial. Sabi pas qual comentèt d'escriure dins l'occitan local, çò que me sembla gaireben impossible de tot biais, e subretot ingerible; cal pensar que sèm mai d'un a trabalhar aquí e podèm pas èsser totes de linguistas patentats per saber las variantas, particularitats e especificitats de cada ròdol. Ensagèri d'explicar fa ja un brieu a Cedric, cresi, qu'èra a botar de "le" e de "fosquèc" (e mai) dins los articles del país tolosan que pensi pas que siá bon per res de tombar dins de (ultra)localisme..., cal veire que lo catalan coneis el/lo/es (article salat) e que sonque lo primièr a una foncion normativa dins la lenga escricha (l'oral es quicòm mai, e aquí nos deuriam pas (auto)censurar a priòri...). Nos trobar amb de variabilitat: lo/le/el/al/eth/so o vic/vigèc/vegèc/vegèt/veguèt, aver/avedre/agudre/aguedre/aveire/aguer me sembla pas bon per la wikipèdia ni mai per la lenga occitana dins son ensems, subretot pels que la vòlon aprendre... E mai m'embéstie un pauc, mas contribucions dins la wiki catalana èran pas dins mon valencian nadiu mas en catalan oriental estandard... es una question de logica (demografica e difusiva) e l'emocional deuriá pas entrepachar lo prètzfach... segur es mens evident en occitan que s'i pausa, encara, la question de varietat(s) normativa(s)... Bon dimenge e a lèu, amistats, Claudi/Capsot (d) 22 febrièr de 2015 a 11.35 (UTC)
[Global proposal] m.Wikipèdia.org: (totes) Modificar las paginas[modificar | modificar la font]
Hi, this message is to let you know that, on domains like oc.m.wikipedia.org, unregistered users cannot edit. At the Wikimedia Forum, where global configuration changes are normally discussed, a few dozens users propose to restore normal editing permissions on all mobile sites. Please read and comment!
Thanks and sorry for writing in English, Nemo 1 març de 2015 a 22.32 (UTC)
New Wikipedia Library Accounts Available Now (March 2015)[modificar | modificar la font]
Apologies for writing in English, please help translate this into your local language. Hello Wikimedians!
The Wikipedia Library is announcing signups today for, free, full-access accounts to published research as part of our Publisher Donation Program. You can sign up for new accounts and research materials from:
- Project MUSE — humanities and social science books and journals
- DynaMed — clinical reference tool for medical topics
- Royal Pharmaceutical Society — pharmaceutical information and practice resources
- Women Writers Online — a digital humanities database focused on women's literature
- Newspapers.com — American newspapers database w/ Open Access opportunities (expansion of accounts)
Many other partnerships with accounts available are listed on our partners page. Do better research and help expand the use of high quality references across Wikipedia projects: sign up today!
--The Wikipedia Library Team 2 març de 2015 a 21.14 (UTC)
- Help us coordinate Wikipedia Library's distribution of accounts, communication of access opportunities and more! Please join our team at our new coordinator page.
- This message was delivered via the Global Mass Message tool to The Wikipedia Library Global Delivery List.


text:
Acon
Acon en normand (Acon en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Acon Es un pichon vilatge en campanha talhada en doas per la Nacionala 12. D'un costat, i a los Brulés de Acon e de l'autre costat lo Rousset e lo Mesnil de Acon. Lo riu Avre passa entre aqueles dos costats. Una bourgade de Héracléotide a portat aquel nom egalament : Théophraste dicha que la aconite proven de la region aquela bourgade[1]
Acon est un petit village en campagne coupé en deux par la Nationale 12. D'un côté, il y a les Brulés d'Acon et de l'autre côté le Rousset et le Mesnil d'Acon. La rivière Avre passe entre ces deux côtés. Une bourgade d'Héracléotide a porté ce nom également : Théophraste dit que l'aconite provient de la région cette bourgade[2]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Del Modèl:Xe s al Sègle XIII, Acon aperteniá dins las « Tèrras francesas » dempuèi la creacion d'una frontièra entre Normandie e Reialme de França sul Avre. Lo vilatge dépendait alavetz de la poderosa baronnie del Thymerais, dirigida per las belliqueux senhors de Châteauneuf.
Du Modèl:Xe s au Sègle XIII, Acon appartenait aux « Terres françaises » depuis la création d'une frontière entre Normandie et Royaume de France sur l'Avre. Le village dépendait alors de la puissante baronnie du Thymerais, dirigée par les belliqueux seigneurs de Châteauneuf.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria generala de las plantas: en contenent XVIII., Per Jacques Daléchamps e Jean Dels Molins, Chap IX, Del Aconitum
- ↑ Histoire générale des plantes: contenant XVIII., par Jacques Daléchamps et Jean Des Moulins, Chap IX, De l'Aconitum


text:
Reiaume Lombard
Lo Reiaume Lombard foguèt un estat qu'existiá de 571 a 774. Foguèt fondat en Itàlia après de migracions de Lombards venguts d'Euròpa Centrala. Conquistèron la màger part de la peninsula còntra l'Empèri Bizantin e lo Reiaume Lombard se formèt dins la mitat nòrd de la region. A partir deis annadas 730, capitèt de s'estendre vèrs lo sud còntra lei vestigis de la preséncia bizantina e de ducats lombards autonòms. Menaçat, lo papa formèt una aliança ambé lei Francs de l'Empèri Carolingian. Lei premiers combats entre Francs e Lombards acomencèron vèrs 754 e s'acabèron en 774 per la desfacha totala dei Lombards e l'annexion dau Reiaume dins l'Empèri Carolingian.


text:
Enric de Borbon
Enric de Borbon (Pau, lo 13 de deceme de 1553 - París mòrt lo 14 de mai de 1610), aperat Noste Enric en Bearn, que ho rei de Navarra (1572-1610) dab lo nom d'Enric III de Navarra puish rei de França (1589-1610), purmèr rei de França de la branca dita deus Borbon de la dinastia capeciana, dab lo nom d'Enric IV de França.
Qu'èra lo hilh de Joana de Labrit, regina de Navarra e d'Antòni de Borbon, princi de sang per'mor de descénder deu rei Loís IX de França (« Sant Loís »). Peu son pair qu'eretè deus sons drets au tròne de França en aplicacion de la lei salica e arron deus regnats e de las morts successivas deus tres hilhs deu rei Enric II de França.
Testimòni e actor de las guèrras de religion que cambiè nau vegadas de religion. Que ho capdau deu partit protestant, que's convertí un darrèr còp au catolicisme entà poder pujar suu tròne de França (en deishant lo reiaume de Navarra, gavidat per Bearn devath la regéncia de la soa sòr), qu'avó a's pelejar entà assegurar la soa autoritat, que promulguè l'Edicte de Nantas (qui permetó de fenir las guèrras de religion en autrejant ua cèrta tolerància au protestantisme) en bèth pacificar França e que ho fin finala aucit per François Ravaillac (un fanatic religiós) lo 14 de mai de 1610 a París, carrèra de la Ferronerie.
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Istòria modèrna
- Istòria de França
- Rei de França
- Rei de Navarra
- Dinastia dels Borbons
- Duc de Borbon
- Ostal de Borbon-Vendôme
- Duc de Vendôme
- Personalitat protestanta
- Personalitat de las guèrras de religion
- Sièti de La Rochèla (1573)
- Batalha d'Arques
- Batalha d'Ivry
- Sobeiran assassinat
- Borbons de França
- Personalitat de Nòva França
- Cavalièr de la Cambaliga
- Personalitat del sègle XVII
- Istòria d'Occitània
- Comte de Bigòrra
- Comte de Fois
- Comte de Rodés
- Personalitat occitana
- Personalitat protestanta occitana
- Istòria de Bearn
- Sobeiran de Bearn
- Vescomte de Bearn
- Ostal de Labrit
- Personalitat bearnesa
- Escrivan bearnés
- Istòria dels Pirenèus Atlantics
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Naissença en 1553
- Naissença a Pau
- Decès en 1610
- Decès a París
- Mòrt assassinat


text:
Ellipsa
De pas confondre: ellipsa, tèrme de matematicas, e ellipsi, tèrme de retorica e de lingüistica.
Dins la vida vidanta, l’ellipsa es la forma que se vei en regardant un cercle en perspectiva, o la figura formada per l’ombra d'un disc sus una superfícia plana.
S'atròba tanben, en premiera aproximacion[1], d'ellipsas dins lei trajectòrias dei còrs celèsts (planetas, cometas o satellits artificiaus) en orbita a l'entorn d'una estela o d’una autra planeta. Ansin, l'orbita de la Tèrra es una ellipsa que lo Soleu n'es un fòcus.
En matematicas, e pus particularament en geometria euclidiana de dimension tres, una ellipsa es una corba plana sarrada obtenguda coma projeccion d'un cercle sus un plan - pron que la direccion de la projeccion siá pas parallèla au plan dau cercle - , o coma interseccion d’un còn drech amb un plan; fau alora que lo plan siá pas trop « clinat », valent a dire que l'angle entre la normala au plan e l'axe dau còn siá inferior au complementari de l'angle dau còn[2]. Lo cercle es una ellipsa particulara.
En geometria euclidiana plana, l'ellipsa es lo luòc dei ponchs que la soma de sei distàncias en dos ponchs fixes, dichs fòcus, es constanta (sa construccion per lo metòde dau jardinier es fòrça simpla).
Somari
- 1 Definicions geometricas
- 2 Proprietats geometricas
- 3 Relacions entre lei grandors
- 4 Eqüacions caracteristicas
- 5 Circonferéncia
- 6 Aira dau domeni interior an una ellipsa
- 7 Dessenhar una ellipsa: lo metòde dau jardinier
- 8 L'ellipsa en mecanica celèsta
- 9 Vejatz tanben
- 10 Nòtas e referéncias
Definicions geometricas[modificar | modificar la font]
Directritz e fòcus[modificar | modificar la font]
Lo quadre es un plan afin euclidian . Sián dins aqueu plan: una drecha, e un ponch qu'apartèn pas a ; estent un nombre reau de l'interval , se sòna ellipsa de drecha directritz , de fòcus e d'excentricitat l'ensemble dei ponchs dau plan taus que:
onte es la distància dau ponch au ponch e es aquela de a la drecha .
Notem la projeccion ortogonala de sus . Es clar que la drecha es un axe de simetria de l'ellipsa, dich axe focau o axe major.
Definicion bifocala de l'ellipsa[modificar | modificar la font]
Sián e dos ponchs distints dau plan, e a un reau tau que
Se sòna ellipsa de fòcus e l'ensemble dei ponchs dau plan que verifican la proprietat seguenta:
D'elements de simetria de l'ellipsa (axes de simetria, centre de simetria) apareisson immediatament:
- la drecha ; es l'axe focau o axe major ja mencionat
- la mediatritz dau segment ; es l'axe dich menor de l'ellipsa
- lo mitan dau segment ; es sonat centre de l'ellipsa
Lei ponchs d'interseccion (A, B) de l'ellipsa amb son axe major son dichs vertèx principaus; lei ponchs d'interseccion (C, D) de l'ellipsa amb son axe menor son dichs vertèx segondaris. Alora:
- : se ditz[3] que 2a es la longor de l'axe major
Se definís:
- : se ditz que 2b es la longor de l'axe menor
Coma:
se'n dedutz:
e resulta dau teorèma de Pitagòras que
Imatge d'un cercle per una afinitat[modificar | modificar la font]
Sián un cercle de centre e de rai , un cercle de centre e de rai () e una drecha passant per . Se sòna ellipsa de centre , de semiaxe major e de semiaxe menor l'imatge dau cercle per l'afinitat d'axe , de direccion perpendiculara a e de repòrt /.
Per construire lo ponch de l'ellipsa, imatge dau ponch dau grand cercle, se construtz lo ponch dau cercle situat sus . Se traça per la perpendiculara a e per la parallèla a . Lei drechas se copan en . D'efiech, se es la projeccion ortogonala de sus , alora, d'après lo teorèma de Talès,
Seccion conica[modificar | modificar la font]
L’ellipsa es una corba plana de la familha dei conicas. S'obtèn coma l’interseccion d'un plan amb un còn de revolucion quand aqueu plan travèrsa lo còn de part en part. Lo cercle apareis coma una ellipsa particulara (plan de copa perpendicular).
Entre lei conicas, leis ellipsas se caracterizan per una excentricitat estrictament compresa entre 0 e 1.
Proprietats geometricas[modificar | modificar la font]
Elements de simetria[modificar | modificar la font]
S'es ja mencionat
- l'« axe focau », o « axe major », passant per lo fòcus e perpendicular a la directritz, axe de simetria de l'ellipsa
- l'« axe menor », perpendicular a l'axe major, autre axe de simetria
- lo « centre », interseccion deis axes major e menor, centre de simetria de l'ellipsa
Tangenta e bisectritz[modificar | modificar la font]
Siá una ellipsa que sei fòcus son e . En un ponch d'aquela ellipsa, se considèra la bisectritz dau sector angular . Alora, aquela bisectritz es perpendiculara a la tangenta en (se ditz qu'es normala en M a l'ellipsa).
Aquela proprietat s'utiliza en optica geometrica dins lei miraus elliptics: un rai luminós que passa per un dei fòcus, quand es reflectit, passa per l'autre fòcus. Ansin, se se plaça una ampola a un fòcus d'un mirau elliptic, lo fais luminós se concentra sus l'autre fòcus.
Aiçò explica tanben lo fach que lei sons se propagan fòrça ben d'un quai a l'autre dau mètro parisenc. D'efiech, la màger part deis estacions an una forma elliptica. Se la fònt d'un son s'atròba en un dei fòcus, totei lei sons reflectits convergiràn vèrs l'autre fòcus (sus l'autre quai). Aquela proprietat de l'ellipsa s'explica en se servent de la tangenta en un ponch de l'ellipsa: d'aqueu biais, un son o un rai luminós emés d'un dei fòcus serà reflectit sus l'autre fòcus. Aquela proprietat s'utiliza dins la concepcion de cèrts instruments d'optica. Es de segur presenta dins una galariá amb ressòn, valent a dire dins una pèça que son plafon, per sa forma elliptica, fa qu'una persona que chuchoteja en un dei fòcus s'ause a l'autre fòcus. La rotonda dau Capital Building a Washington e lo Mormon Tabernacle a Salt Lake City son d'exemples d'aquela mena de galariás[4].
Relacions entre lei grandors[modificar | modificar la font]
Lei grandors (geometricas o numericas) d'una ellipsa son
- la longor dau grand rai (o semiaxe major), generalament notada a ;
- la longor dau pichon rai (o semiaxe menor), generalament notada b ;
- la distància separant lo centre de l'ellipsa e un dei fòcus, generalament notada c ;
- la distància separant un fòcus F de sa directritz (d) associada, generalament notada h ;
- l'excentricitat de l'ellipsa (estrictament compresa entre 0 e 1), generalament notada e ;
- lo paramètre de l'ellipsa, generalament noté p.
Existisson de relacions entre aquelei grandors:
- se se definís l'ellipsa per son excentricitat e la distància entre lo fòcus F e la directritz (d), alora
- ;
- ;
- ;
- ;
- se se definís l'ellipsa per sei rais e
- onte ;
- ;
- ;
- ;
- enfin, quand se conois lo grand rai e l'excentricitat :
- .
Eqüacions caracteristicas[modificar | modificar la font]
Eqüacion cartesiana[modificar | modificar la font]
Eqüacion reducha[modificar | modificar la font]
Dins lo sistèma de coordenadas definit per l'axe major e l'axe menor de l'ellipsa, son eqüacion es (se l'axe focau es aqueu deis abscissas):
(se l'axe focau es aqueu deis ordenadas, se deu escambiar a e b).
Eqüacion generala[modificar | modificar la font]
Dins un sistèma quin que siá de coordenadas cartesianas, tota conica, e en particular tota ellipsa, a una eqüacion de la forma:
- (onte lei reaus A, B, C son pas totei nuls)
Una condicion necessària e sufisenta per qu'una tala eqüacion siá la d'una ellipsa es que:
- (leis expressions entre lei barras verticalas son de determinants)
autrament dich:
Se B = 0, leis axes de l'ellipsa son parallèls ais axes de coordenadas, e reciprocament.
Es classic que se l'ensemble definit per l'eqüacion
es una ellipsa, alora , e que reciprocament, se , alora l'ensemble definit per aquela eqüacion (çò es: l'ensemble dei ponchs dau plan que sei coordenadas (x, y) la complisson) es una ellipsa, o un singleton, o es vuege.
Se supausa desenant que:
Alora A ≠ 0. Se pòt definir:
L'eqüacion (1) es equivalenta a:
o
Se remarca que:
- (d'après l'ipotèsi (2))
Per aleujar lei notacions, se pausa:
Inversament:
Amb aquelei notacions, l'eqüacion (5) es equivalenta a:
o
o
e finalament, d'après (6), l'eqüacion (1) equivau a la seguenta:
onte
- .
D'après (3) e un calcul que se detalharà pas aicí:
- .
Se remarca alora que, segon l'ipotèsi (2), S a meteis signe que lo produch seguent:
Se conclutz ara la demostracion. D'après (10) (qu'es ren qu'una reescritura de (1)):
- se T < 0 (doncas S < 0), l'ensemble definit per l'eqüacion (1) es vuege (la soma dei carrats de nombres reaus es necessariament positiva o nulla)
- se T = 0 (doncas S = 0) l'ensemble definit per l'eqüacion (1) es constituit d'un element unic (se la soma dei carrats de nombres reaus es nulla, cadun d'aquelei reaus es nul, çò qu'aicí determina completament x e y)
- se T > 0 (doncas S > 0), l'ensemble definit per l'eqüacion (1) es constituit de mai d'un element: es una ellipsa.
Parametrizacion[modificar | modificar la font]
dins lo sistèma de coordenadas definit per l'axe major e l'axe menor; lo reau t es l'anomalia excentrica dau ponch M de l'ellipsa.
Eqüacion polara[modificar | modificar la font]
dins lo sistèma de coordenadas definit per lo fòcus e l'axe focau.
o
dins lo sistèma de coordenadas definit per lo centre e l'axe focau.
Circonferéncia[modificar | modificar la font]
La circonferéncia d'una ellipsa es , onte es una integrala elliptica complèta de segonda espècia.
Sota forma d'una seria, s'escriu:
Una bòna aproximacion es balhada per una formula de Ramanujan:
que se pòt tanben escriure:
onte es la semilongor de l'axe major e la semilongor de l'axe menor.
Pus generalament, la longor de l'arc en foncion de l'angle sostendut es balhada per una integrala elliptica incomplèta de segonda espècia. La foncion recipròca, l'angle sostendut en foncion de la longor de l'arc, es balhada per lei foncions ellipticas.
Aira dau domeni interior an una ellipsa[modificar | modificar la font]
L'aira dau domeni interior an una ellipsa que sei semiaxes an per longors respectivas a e b es:
Se remarca que per , se retròba l'aira dau domeni interior an un cercle de rai a (o disc de rai a).
Existisson divèrsei manieras de calcular l'aira dau domeni interior an una ellipsa. Òm se pòt plaçar dins lo sistèma de coordenadas cartesianas onte l'eqüacion de l'ellipsa s'escriu:
Amb lei simetrias establidas supra, sufís de calcular per exemple l'aira de la porcion dau domeni situada dins lo quart superior drech dau plan (definit segon aqueu sistèma de coordenadas). L'eqüacion de l'arc d'ellipsa correspondent es:
per dins . D'onte l'aira dau quart superior drech:
- (la darriera escritura s'obtèn amb lo cambiament de variabla de sus )
Rèsta de linearizar per acabar aqueu calcul:
Enfin, l'aira entiera dau domeni interior a l'ellipsa es:
Dessenhar una ellipsa: lo metòde dau jardinier[modificar | modificar la font]
Segon la definicion bifocala, lei ponchs de l'ellipsa son lei ponchs dau plan taus que la soma de sei distàncias ai dos fòcus e es constanta. Ansin, per traçar l'ellipsa, se planta dos piquets dins lo sòu (lei dos fòcus), se pren una còrda non elastica (que sa longor es la soma constanta) e se n'estaca leis extremitats ai piquets; se mantèn la còrda tesada per mejan d'una cavilha (per plantar): la cavilha dessenha una ellipsa.
An aquela tecnica, se li ditz « l'ellipsa dau jardinier ».
L'ellipsa en mecanica celèsta[modificar | modificar la font]
En mecanica celèsta, un còrs somés a l'atraccion gravitacionala d'un autre e que vira a son entorn, descriu una orbita elliptica. Un dei fòcus de l'ellipsa coïncidís amb lo còrs atractor. L'excentricitat de la trajectòria depend dei condicions inicialas. Cf. l'article subre lei lèis de Kepler.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ vejatz problèma dei dos còrs e problèma dei N còrs
- ↑ angle entre l'axe dau còn e una directritz
- ↑ Terminologia usuala, mai abusiva, que l'axe major es la drecha (A, B) e non pas lo segment [A, B].
- ↑ Swokowski (trad. Micheline Citta), Analyse, 5ena edicion


text:
Region Sud (Brasil)
La Region Sud (en portugués Região Sul) es una region del Brasil formada dels estats de Paraná, Santa Catarina e Rio Grande do Sul. La subdivision del Brasil en regions es pas politica o administrativa, mas qu'es solament facha amb fins geografics, economics e estatistics. Aital, quand nos fasèm referéncia a la «Region Sud» parlam dels estats localizats a la part sud del país.
Populacion[modificar | modificar la font]
L'esperança de vida dels abitants de la region Sud es de 74,68 ans - la màger entre las regions de Brasil.
La region Sud es la mai pichona en superfícia territoriala del Brasil e la segonda mai desvolopada[1], ocupa près de 7% del territòri brasilian, mas d'autra banda, la siá populacion es dos còps màgers que lo nombre d'abitants de las regions Nòrd e Centre-Oèst. Los sieus 27.384.815 abitants lo 2010[2] representan una densitat demografica de 47,59 ab./Km², dos còps mai grand que la de Brasil. Amb un desvolopament relativament parièr en los sectors primaris, segondari e terciari, aquela populacion doncas, presenta los mai nautes indèxes d'alfabetizacion enregistrada a Brasil, la que causa explica lo desvolopament social e cultural de la region.


text:
1782
Aquesta pagina concernís l'an 1782 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Après sei succès de 1780-1781, lo negus Tekle Giyorgis Ièr contunièt sei campanhas per sometre lei nobles pus ostils a son poder. Ansin, dins lo corrent de l'annada, ataquèt Asfa Wossen. Puei, se preocupèt de la menaça oròmo dins lo sud onte ganhèt la batalha de Wuchale (14 de març) e arrestèt lo senhor Wolde Gabriel qu'èra a organizar un complòt còntra eu. Pasmens, sa campanha per sometre Choa s'acabèt per una revirada en causa d'una mutinariá au sen de son armada.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Après la fin deis operacions militaras sus lo teatre american, començament de negociacions de patz a París (12 d'abriu per lei premierei discussions, 27 de setembre per lo començament de la conferéncia oficiala). Lo 30 de novembre, un tractat preliminar foguèt signat ambé leis Anglés.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion per Antoine Lavoisier de l'interpretacion d'una experiéncia menada en 1777. I demostrèt l'existéncia de dos gas principaus dins l'èr e li donèron lo nom d'oxigèn e d'azòt.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 d'agost - Vicente Guerrero, president de Mexic (m. 1831)
- 23 de setembre - Jacme Fereòl Masàs, violonista occitan (m. 1849)
- 27 d'octobre - Niccolò Paganini, violinista italian (m. 1840)
- 5 de decembre - Martin Van Buren, president dels Estats Units (m. 1862)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Johann Christian Bach, compositor alemand (n. 1735)
- 8 de mai - Marqués de Pombal, òme politic portugués (n. 1699)
- 11 de julhet - Adam Dietrich, botanista alemand (n. 1711)
- 6 d'agost - Nicolas Chédeville, musician e compositor francés (n. 1705)


text:
2
Aquesta pagina concernís l'an 2 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
De negociacions entre Gaius Caesar e lo rèi part Fraates V a prepaus d'Armenia s'acabèron per un succès roman e l'Empèri Part acceptèt de reconóisser la senhória romana sus la region. Dins la capitala, Publius Alfenus Varus e Publius Vinicius venguèron cònsols.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Adopcion d'unei mesuras destinadas a assegurar sa legitimitat per Wang Mang ambé la creacion d'un sistèma de retirada per certanei foncionaris e per la restauracion d'unei títols ancians per leis eiretiers deis ostaus imperiaus ancians. D'autra part, fin dau recensament acomençat l'annada precedenta que donèt una populacion d'aperaquí 57,6 milions d'abitants. En revènge, lòng dau Fluvi Jaune, de vengudas deis aigas fòrça grèvas acomencèron anonciant la catastròfa deis inondacions de l'an 11.
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Après de negociacions ambé lei Romans, Fraates V acceptèt de reconóisser la senhória romana sus Armenia.


text:
Mite d'Èr
Lo Mite d'Èr es un escrich dins La Republica de Platon e resumís la cosmologia grèga dominanta a la seuna epòca, marcada per Pitagòras.
Lo mite[modificar | modificar la font]
Lo mite d'Èr es pas una pura invencion de Platon. Lo filosòf utilisa los principals elements a las tradicions orficas e pitagoricianas; mas, seguent sa costuma, los met es scena d'un biais fòrça liure[1].
Es Socrates que presenta aquel mite, que participa a la cresença dins la reminiscéncia, la transmigracion de las armas. Assistèm pels uèlhs d'Èr a una vision de la postvida, que las armas coneissarán sofrenças o recompensas. Las unas son tanben cabussadas dins los piègers torments per aver pas respectat las règlas de la saviesa alara que las autras son benastrucas per las recompensar de lors comportaments respectuoses.
Las armas convocadas debans los jutges de l'al delà son pas solament aquelas dels umans ; mas tanben de qualques animals. Aquelas darrièras apartenon pas a una categoria diferenta d'arma e son revesit al meteis temps que las autras quand devon se reencarnar.
Resumit[modificar | modificar la font]
Lo mite conta lo viatge dins lo luòc divin que faguèt Èr, mòrt sus un camp de batalha, mes sul lenhièr per i èsser cramat. Èr de Pamfilia es presentat coma un observator de çò qu'arriba a las armas aprèp la vida o ben encara abans la vida. L'autor fa d'Èr lo « messatgièt de l'al delà » (614d), segon la volontat dels jutges de las armas.
Cada arma (levat aquela d'Èr, que sonqu'observerva çò qu'arriba) passa debans un jutge. Aquel, segon la conducha e los actes de l'arma pendent sa vida mortala, envia l'arma dins lo cèl o jos la tèrra, segon que foguèt vertuosa o non. Doas pòrtas permeton a la armas de prene lor camin. Mai luènh, doas mai que tornan las armas del luòc (cièl o sosterren) qu'avián estar enviadas. De retorn a lor punt de depart aprèp una caminada semblabla a un « long viatge » (615a), las amas tornant prenan totas lo meteis camin que venián; aqueles que foguèron jos tèrra avián estat pro punida per poder se presentar al meteis reng que totas las autras.
Aprèp qualques jorns de viatge, las armas se tròban fàcia a la divessa Necessitat. Aquela ten un fus que vira e que, virant, mòu lo cèl. Las tres filhas de la necessitat, Lakhesis, Clotho e Atropos, se ne servissiá per fabricar de « modèls de vida » (617d). Cada arma deuriá causir un modèl de vida, que correspond a la vida que menará un còp que seriá encarnada un novèl còp, dins un nòvèl còrs. L'òrdre de passatge de las diferentas arma es revesit; cada arma, un còp son torn, causís un modèl de vida. Aquò fach, tanben causís un « demòni », biais de gèni o de gardian que l'ajudara a seguir çò que foguèt determinat per ela. Un pòrtaparaula de Lakhesis ditz a las armas abans le tiratge:
-
- « Paraula de la verge Lakhesis, filha de Necessitat. Armas efemèras, vaquí lo començament d'un novèl cicle que per una raça mortala será portaire de mòrt. Es pas un demòni que vos tirará del sòrt, mas es vos que causirètz un demòni. Que lo primièr a èsser revisat causisca lo primièr la vida que seriá ligat per la necessitat. De la vertut, degun es lo mèstre; cadun, segon qu'onorará o la mespresará, ne recebrará une partida mai o mens grande. La responsabilitat aparten a aquel que causís. Lo dieu, el, es pas copable[2]. »
Lo pòrtaparaula escampa los sòrts. Cada arma n'acampa un sens saber de que torna. Un còp que l'acampèt, sap dins quin òrdre deu passar per far la seuna causida. I a fòrça mai modèls de vida que d'armas, de biais que caduna, quin que siá l'òrdre de passatge, aja la possibilitat de causir. Lo messatgièr de Lakhesis apond:
-
- « Quitament per aquel qu'arriba en darrièr, existís una vida satisfasanta puslèu qu'una vida mediòcra, pel mens que ne faga la causida d'un biais plan soscat e que la visca i metent totes los seus esfòrces. Alara, que lo primièr a causir se mòstre pas desinvòlta dins la seuna causida, e que lo darrièr a causir se descoratge pas[3]. »
Lo primièr de passar causís sulcòp la vida d'un tiran. Aprèp aver causit, remarca qu'aquela vida compren un grand nombre de mals e maudit l'astra, los demònis e « tot levat el meteis »[4], en despièch de paraulas qu'acabèt d'ausir. Cadun causís al seu torn. Se vei passar d'entre ela d'armas celèbras. Aquela del poèta Orfèu, plana d'òdi pel sèxe femenin que causèt sa mòrt (dins lo mite d'Orfèu e d'Euridice) causiguèt de se reencarnar en cicne per pas aver a s'unir per engendrar. Al contrari, l'arma d'un cicne decida de menar una existéncia umana. Ajax, amant lo coratge mas volent evitar los dangièrs de l'existéncia umana, causís una vida de leon. Lo rei Agamemnon fa la causida d'una vida d'aigla. Tersit pren la forma d'un monin. Passant lo darrièr, Ulisses examina amb precaucion los modèls de vida que demoravan disponibles e finís per descobrir çò que voliá causir dempuèi lo començament, a saber « la vida d'un òme simple, desvodat a son trabalh »[5].
Aprèp aquò, las armas se veson confiar lo demòni correspondent a la vida causida, que van los ajudar a concretizar lo projècte que causiguèron. Lo lor destin lor es estacada. Se meton enseguida en camin cap a la plana de Lethè (sinonim d'oblit en grèc), per beure l'aiga d'un flum que s'i tròba. aquela aiga lor fa obliar lo sovenir de lor vida passada. Un còp totas las armas colcadas, una « tronissa » s'ausís e caduna es transportada cap al liòc de sa naissença, es a dire dins lo còrs que va s'incarnar.
Èr, qu'observèt tot aquò, beguèt pas las aigas del Lethè e se desrevelhèt el sul seu lenhièr funerari. Aprèp que se levèt e contèt çò que vegèt.
Los tèmas[modificar | modificar la font]
En mai de descriure l'univèrs, lo mite utilisa los tèmas que vendrán importants dins la filosofia platonica, coma l'encarnacion de las armas o lo destin qu'espèra cada persona segons las seunas accions, reütilizats aprèp pel cristianisme.
Tanben introduís lo concèpte de necessitat, que presidís a devenir la vida umana, una concepcion tipicament grèga que se pòt tròbar a las seunas tragedias mai famosas.
References[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)La Républica, traduccion en francés per Georges Leroux, París, 2002. nòta 754
- ↑ 617dee.
- ↑ 619b.
- ↑ 619c.
- ↑ 620d.


text:
Rieux (Marna)
Rieux es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En toponymie, se reconnait en lo nom de Rieux, la familha Riu, Rius, Risètz, Rieux #que designa lo ruisseau o lo ru. Aquel toponyme s'explica pel grand nombre de rus en traversant la comuna.
En toponymie, on reconnait dans le nom de Rieux, la famille Riu, Rius, Rieu, Rieux qui désigne le ruisseau ou le ru. Ce toponyme s'explique par le grand nombre de rus traversant la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Rieux A dépendu del castèl de Launay-Renault (Verdelot)
- Pendent la Primièra Guèrra mondiala, Rieux s'es trobat a la cœur de la batalha de Montmirail (8/9 de setembre 1914).
- Rieux a dépendu du château de Launay-Renault (Verdelot)
- Durant la Première Guerre mondiale, Rieux s'est trouvé au cœur de la bataille de Montmirail (8/9 septembre 1914).


text:
Forbes' Quarry
Forbes' Quarry, valent a díser « Peirèra de Forbes » en anglés, qu'ei un jaciment arqueologic de Gibartar situat dens la cara nòrd de l'Arròc. En 1848, lo purmèr crani coneishut d'un adulte neandertalian que i estó descobèrt peus arqueològs qui hodilhavan lo site. Totun, aceth n'estó pas alavetz identificat com lo testimòni d'ua espècia umana desapareishuda, qui seré sonque arreconeishuda dab la descobèrta, en 1856, d'autas rèstas dens la Vath de Neandertal, en Alemanha. La data deu crani qu'ei de mau precisar, mes las darrèras recèrcas[1] que mòstran que poderè datar deu començament deu darrèr periòde glaciari o Glaciacion de Würm, de cap a 100 000 ans abans lo present.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bruner, E.; Manzi, G. (2006). "Saccopastore 1: the earliest Neanderthal? A new look at an old cranium". Neanderthals revisited: new approaches and perspectives. Vertebrate paleobiology and paleoanthropology, vol. 2. Springer. p. 31. ISBN 9781402051203.


text:
1092
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1092 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Repudiacion de la rèina Berta d'Olanda per Felip I de França que se maridèt ambé Bertrada de Montfort (27 de mai). Aquò entraïnèt un escàndol important au sen dau clergat e lo rèi foguèt excomunicat en 1094.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat Seldjokide[modificar | modificar la font]
Mòrt de Malik Chah Ièr que foguèt remplaçat per Mahmud Ièr.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion d'una carta dei constellacions per l'astronòm chinés Su Song. En fòra de sa precision avançada, l'aspèct pus important d'aqueu trabalh foguèt l'utilizacion d'una projeccion fòrça similara a la projeccion de Mercator.


text:
Jean Racine
Jean Racine, vadut a La Ferté-Milon en Picardia en 1639 e mort a París en 1699, qu'ei un poèta tragic francés, lo mei gran dab Pierre Corneille qui'u davantejava d'ua generacion.
Orfalin a quate ans, qu'estó neurit peus sons grans-parents dinc a la mort deu son pairbon en 1649. Ad aquera data, la soa mairbona qu'entrè au convent jansenista de Port-Royal pròche de París e que s'i hasó seguir lo mainatge qui avó atau lo parat de recéber ua instruccion excepcionau per l'epòca a las petitas escòlas de Port-Royal.
Arron ua temptativa mauescaduda entà obtiéner un benefici eclesiastic a Usès, que causeish de's consacrar a la literatura. lo teatre qu'ei en vòga au sègle XVIIau per'mor que correspond a las aspiracions d'un public drin instrusit mes qui lei pòc, e qu'ei favorizat dens las annadas 1660 e 1670 per Loís XIVau qui s'i hè a ajudar las arts dens l'encastre de la soa politica de prestigi.
Arron ua pèça sus Alexandre lo Gran, la soa pèça Andromaque (1667), en prumèras representada dens l'apartament privat de la reina, que l'assegura lo succès e la reconeishença, qui non van pas totun shens criticas de las parts de'us qui regretan l'estille de Pierre Corneille.
Arron ua comedia, la sola, Les Plaideurs, en 1668, que torna definitivament tà la tragedia e que da successivament Britannicus (1669), Bérénice (1670), Bajazet (1672), Mithridate (1673), Iphigénie (1674) et Phèdre (1677).
A comptar de 1677, que's retira deu teatre, per'mor qu'ei nomat dab Nicolas Boileau istoriografe deu rei, e per'mor tanben, ç'asseguran los istorians de la literatura, qu'auré cedit a las criticas jansenistas deu teatre.
Que i tornarà, totun, dab duas tragedias inspiradas de la Bíblia Esther (1689) e Athalie (1691), òbras pedagogicas destinadas a las escolanas de Saint-Cyr, escrivudas a la demanda de Madame de Maintenon, la devòta favorita deu rei.


text:
Debian
Debian es una organizacion comunitària e democratica, dont l'objectiu es lo desvelopament de sistèmas operatius basats exclusivament em logicials liures.
Cada sistèma, li-meteis nomenat Debian, amassa en torni a un nuclèu de sistèma de nombroses elements que pòdon èsser desvelopats independentament, per de divèrsas arquitecturas materialas. Aquestes elements, de programas de basa que complètan lo nuclèu e de logicials applicatius, se presentan jos forma de « paquets » que pòdon èsser installats segon los besonhs. Lo conjunt sistèma operatiu amb logicials se dit una distribucion.
Assimilas generalament aquestes sistèmas operatius al sistèma Debian GNU/Linux, la distribucion GNU/Linux de Debian, pr'amor que fins a 2009 aquò èra la sola branca perfièchament foncionala. Mas d'autras distribucions Debian son en lo transcors de desvolopament : Debian GNU/Hurd e Debian GNU/kFreeBSD.


text:
1569
Aquesta pagina concernís l'an 1569 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 9 de setembre - Pieter Brueghel lo Vièlh, pintor flamenc (n. c. 1525)


text:
Castèu d'It
Lo Castèu d'It [1] (var. Castèth/Castèl/Chastèl/Chastèu d'It) es una fortalesa occitana bastida subre l'illon d'It a Marselha, dins l'archipèla dau Frieu, a partir de 1529 per lo rei Francés I de França. Bastida amb una tòca militara, venguèt una preson. Es amb aquel estatut que venguèt famós dins la literatura mondiala pr'amor dau roman d'Alexandre Dumas : Lo Còmte de Monte-Cristo.
Dins la realitat, foguèt lo luòc de detencion dau Marqués de Sade e dau còmte de Mirabèu.
Au sègle XX venguèt simplament un far (amb una familha per lo manténer) puei un luòc toristic.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ «L'an que desus [1536] et dimars 22 d'aoust (...), Andrieu Doria nos venguet vesitar ambé 20 galeros et dos fragatos e vautet nostros illos et la fortalesso d'It.» (Jornau d'Onorat de Vaubèla, t. II, p. 306. Servici dei publicacions de l'Universitat de Provença, 1985; tèxte establit per V. L. Bourrily, R. Duchêne, L. Gaillard, Ch. Rostaing).


text:
-421
Aquesta pagina concernís l'an -421 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Après lei batalhas indecisas deis annadas 425-422 avC (Esfacteria, Amfipòlis) e lei mòrts dei caps bellicistas d'Atenas e d'Esparta, lei moderats dei dos camps poguèron negociar la fin deis ostilitats e signar la patz de Nicias. Sei clausas principalas foguèron la restauracion dau statu quo ante amb una patz de 50 ans entre Atenas e Esparta, la restitucion dei plaças conquistadas e dei presoniers (especialament lo retirament d'Esparta de Tràcia), lo reglament dei conflictes futurs per l'arbitratge e la negociacion e una aliança defensiva — fòrça teorica.
Dins lei fachs, aquela patz marquèt solament la fin de la premiera etapa de la Guèrra de Peloponès car lo conflicte contunièt d'un biais indirècte. D'efèct, la patz regardava solament Esparta e seis aliats pròchas. Beòcia, Corint e Megara demorèron oficialament en guèrra ò, au mens, refusèron lei tèrmes de la patz de Nicias.


text:
Vasco da Gama
Vasco da Gama o Vasco de Gama (Sines, 1460 o 1469 — Cochin, Índia, lo 24 de decembre de 1524) foguèt un navigador e explorator portugués. Dins l'Èra de las Grandas Descobèrtas, foguèt comandant de las primièras naus a navigar dirèctament d'Euròpa fins a Índia, dins lo pus long viatge oceanic fins a ara realizat, superior a un torn complet del monde per l'eqüator.[1] A la fin de sa vida foguèt, per un cort periòde, governador de l'Índia Portuguesa amb lo títol de vicerei.
Somari
Jovença[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama nasquèt benlèu en 1460[2] o en 1469,[3] a Sines, dins la còsta sud èst de Portugal, benlèu dins un ostal prèp de la glèisa de Nòstra Dama das Salas. Sines, un dels pichons pòrts de la còsta del Alentejo.
Vasco da Gama èra lo filh d'Estêvão da Gama, que foguèt en 1460 cavalièr de l'ostal de D. Fernando de Portugal, Duque de Viseu.[4] D. Fernando lo nomenèt alcaide-mor (Cònsol Major) de Sines e li permetèt de recebre una pichona recepta dels impòstes sus la fabricacion de sabon a Estremoz. Estêvão da Gama foguèt maridat amb Dona Isabel Sodré, filha de João Sodré (tanben conegut coma João de Resende). Sodré, qu'èra d'ascendéncia anglesa, ligat amb l'Ostal del prince Diogo, Duc de Viseu, filh del rei D. Duarte I de Portugal e governador de l'Ordem Militar de Cristo (Ordre Militar del Crist).[5]
Se sap pas gaire del començament de la vida de Vasco da Gama. L'istorian portugués Teixeira de Aragão mostrèt qu'estudièt a Évora, ont auriá aprés las matematicas e la navegacion. Es evident que Vasco da Gama coneissiá ben l'astronomia, e es possible qu'estudièt amb l'astronòm Abraão Zacuto.[6]
En 1492, lo rei D. João II de Portugal envièt Vasco Gama al pòrt de Setúbal, al sud de Lisbona e dins l'Algarve per capturar de naus francesas en represalhas de las depredacions faitas en temps de patz contra la navegacion portuguesa - una tasca que Vasco da Gama efectuèt lèu e eficaçament.
Descobèrta de rotas maritimas cap a Índia (1497-1499)[modificar | modificar la font]
Precedents[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo començament del sègle XV, jos l'impulsion de l'Infante D. Henrique, los portugueses aprigondiguèron la coneissença del litoral african. Dempuèi los ans 1460, l'objectiu èra de capitar a contornar l'extremitat sud del continent african per accedir atal a las riquesas d'Índia – pebre, argent e d'autras especialitats – en establissent una rota maritima de fisança. La Republica de Venècia dominèt una granda partida de las rotas comercialas entre Euròpa e Asia, e dempuèi 1453 la casuda de Constantinòple limitèt lo comèrci e argumentèt los còstes. Portugal pretendiá d'utilizar la rota iniciada per Bartolomeu Dias per bresar lo monopòli del comèrci mediterranèu.
Quand Vasco da Gama aguèt prèp de dètz ans, los plans de grandas traversadas foguèron a mand d'èsser concretats: Bartolomeu Dias tornèt de doblar lo Cap de Bona Esperança , aprèp qu'explorèt "Rio do Infante" (Great Fish River, dins actuala Africa del Sud) e aprèp que verifiquèt que la còsta desconeguda se espandiá al nòrd èst.
A la meteissa epòca faguèron fachas d'exploracions dins las tèrras dintre lo reialme de D. João II de Portugal, en avançant la teoria qu'Índia podriá èsser accessibla per mar a partir del Ocean Atlantic. Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva foguèron enviats via Barcelona, Nàpols e Ròdes cap a Alexàndria, fins a Adèn, Ormoz e Índia.
Manquèt solament un navigador per verificar lo ligam entre las tròbas de Bartolomeu Dias e las de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, per inventar una rota de comèrcis potencialament lucrativa per l'Ocean Indian. La tasca foguèt inicializada atribuida per D. João II a Estevão da Gama, paire de Vasco da Gama. Mentretant, moriguèron los dos, en julhet de 1497 lo comandament de l'expedicion foguèt donada pel novèl rei D. Manuel I de Portugal a Vasco da Gama, possiblamente tendent en compte lo seu esplech per aver protegit los interèsses comercials portugueses de depredacion dels franceses lo long de la Còsta d'Aur Africana.
Lo viatge[modificar | modificar la font]
Manuel I de Portugal confisèt a Vasco da Gama la carga de capitani principal de la flòta que, lo dissabte 8 de julhet de 1497, sarpèt de Belém a la descobèrta del camin maritim per Índia.
Foguèt una expedicion especialament exploradoira qu'emportèt las cartas del rei D. Manuel I dins los reialmes a visitar, Padrão (pilar de pèira amb las armas de Portugal) a plaçar, e que foguèt armejada per Bartolomeu Dias amb de produches que trobèt utils dins sos viatges per escambiar amb lo comèrci local. L'unic testimòni del viatge es un jornal de bòrd anonim, atribuit a Álvaro Velho:[7]
I aviá prèp de cent setanta òmes, entre marins, soldats e religioses, repartits dins quatre vaissèls:[8]
- São Gabriel,
- São Rafael
- Bérrio
- São Miguel
L'expedicion partiguèt de Lisbona, acompanhada per Bartolomeu Dias que seguissiá dins una caravèla cap a Mina, seguent la rota ja experimentada pels precedents exploradors lo long de la còsta africana, passant per Tenerife e l'archipèla del Cap Verd. Après qu'aguèron atenh la còsta de l'actuala Sierra Leone, Vasco da Gama se separèt cap al sud en nauta mar, passant linha de l'eqüator, contra los vents venent de l'oèst de l'Atlantic Sud, que Bartolomeu Dias ja identifiquèt en 1487. Aquesta manòbra de "volta do mar" (Torn de mar) capitèt e, lo 4 de novembre de 1497, l'expedicion atenguèt lo litoral african. Aprèp mai de tres meses, las naus naviguèron mai de 6000 quilomètres en nauta mar, lo viatge pus long jamai realizat en nauta mar.[9]
Lo 16 de decembre, la flòta ja despassèt lo « rio do Infante » ("Great Fish River", dins l'actuala Sud-Africa) e naviguèt dins d'aigas fins alara desconegudas dels europèus. Lo jorn de Nadal, Gama e son equipatge bategèron la còsta ont naviguèron del nom de Natal (Nadal) (actuala província KwaZulu-Natal de Sud-Africa).
Lo 2 de març de 1498, acabant l'entorn de la còsta africana, l'armada arribèt a la còsta de Moçambic, aprèp que sofriguèron fòrt mal temps e de Vasco da Gama reprimiguèt amb una man de fèrre una revòlta dels marins. Dins la còsta Èst Africana, los territòris contrarotlats pels musulmans fasián part de la ret del comèrci de l'Ocean Indian. En Moçambic encontrèron los primièrs mercants indians. Inicialament foguèron ben recebuts pel sultan, que los confondèt amb de musulmans e metèt a disposicion dos pilòts. Crenhent que la populacion foguèsse ostila contra los crestians, ensagèron de mantenir l'equivòca mas, aprèp una enséria mal entenduts, foguèron forçats per una multitud ostila a fugir de Moçambic, e sarpèron del pòrt tirant als canons contra la ciutat.[10]
Lo pilòt que lo sultan de l'illa de Moçambic ofriguèt per los menar cap a Índia foguèt secretament encargat de liurar las naus portuguesas als moros en Mombasa. L'azard faguèt descobrir la tenda e Vasco da Gama poguèt continuar.
Sus las còstas de l'actual Kenya l'expedicion pilhèt naus mercants arabis desarmadas. Los portugueses foguèron los primièrs europèus a visitar lo pòrt de Mombasa, mas foguèron recebuts amb ostilitat e lèu partiguèron.
En febrièr de 1498, Vasco da Gama seguèt pel nòrd, desbarcant dins lo pòrt amistós de Melindi - rivala de Mombasa - ont foguèt ben recebut pel sultan que li procurèt un pilòt arabi, coneissent l'Ocean Indian, que sa coneissença dels vents de monçãos (monson) permetèt de guidar l'expedicion fins a Calcuta, sus la còsta sud-oèst d'Índia. Las fonts divergisson sus l'identitat del pilòt, que siá un crestian, un musulman o un gojarat. Una istòria tradicionala descriu lo pilòt coma lo famós navigador arabi Ibn Majid, mas segon de contemporanèus, Majid seriá estat endacòm mai al aquel moment.[11]
Arribada a Calcuta[modificar | modificar la font]
Lo 20 de mai de 1498, la flòta atenhèt Kappakadavu, prèp de Calcuta, dins l'actual estat indian de Kerala,[12] atal foguèt establida la Rota del Cap e abert lo camin maritim dels Europèus cap a Índia.
Lo jorn seguent son arribada, entre la multitud reünida sus la plaja, foguèron saludats per dos moros de Tunis; un d'eles s'adrecèt en castelhan «Al diable que te faguèt; que te portèt per aquí?». E demandèt çò que venián cercar tan luènh; e respondèron: «Venemos cercar crestians e espècia.», contada per Álvaro Velho. En vesent los imatges de las divessas Indós, Gama e sos òmes pensèron de veire sants crestians, per contrast amb los musulmans qu'avián pas d'imatges. La cresença dins los "crestians d'Índia", coma foguèron nomenats, perdurèt qualque temps dempuèi lo retorn.[13]
Pr'amor las negociacions amb lo governador local, Samutiri Manavikraman Rajá, foguèron dificilas. Los esfòrces de Vasco da Gama per obtenir de condicions comercialas favorablas foguèron dificultadas per la diferéncia de culturas e per la paure valor de las merças per cambiar,[14] amb los representants del samorin (mèstres de la region de calicut o Kozhikode) escarnits per aquelas ofèrtas, e los mercants arabis ala installats e determinats a resistir a la concurréncia pas desirada. Las merças presentadas pels portugueses se trobèron insufisentas per impressionar lo samorin, en comparason amb los bens de granda valor ali comercializadas, çò que creèt una certana malfisança. Los portugueses acabèron per vendre sas merças a bas prètz per poder comprar de pichonas quantitats d'espècias e jòias per tornar prene al reialme.
Enfin lo Samorin foguèt satisfach de las cartas de D. Manuel I e Vasco da Gama capitèt a obtenir una carta equivòca de concession de dreits per comerciar, mas acabèt per partir sens avertir lo Samorim e lo seu cap de la Marina Kunjali Marakkar insistiguèron per que daissèsse totes los seus bens coma garantida. Vasco da Gama gardèt los sieus bens, mas daissèt qualques portugueses amb òrdre d'instaurar un establiment de comèrci.
Retorn en Portugal[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama comencèt lo viatge de retorn lo 29 d'agost de 1498. Dins l'enveja de partir lèu, aviá pas cap de coneissença de donadas sus la monson que li aurián permés de velejar. Dins l'Illa de Angediva foguèron abordats per un òme qu'afirmèt d'èsser crestian mas que fenguèt d'èsser musulman al servici de Hidalcão, lo sultan de Bijapur. Sospeitant qu'èra un espion, lo flagelèron fins que confessèt èsser un aventurièr josieu polonés en Orient. Vasco da Gama lo pairenèt, del nom de Gaspar da Gama.
Dins lo viatge d'anada, passèt Indus fins a Índia amb l'ajuda dels vents de la monson que demorèt a pena 23 jorns. Al retorn, navigant contra lo vent, pendent 132 jorns, las embarcacions abordèron a Melinde lo 7 de genièr de 1499. Pendent son viatge prèp del mièg de l'equipatge subrevivent defuntèt, e fòrça dels restants foguèron grèvament atacats per l'escorbut, cossí entre los 148 òmes que integrèron l'armada, solament 55 tornèron en Portugal. A pena doas de las naus que partiguèron de Tage capitèron a tornar en Portugal, arribant, en julhet e agost de 1499.[15]
Vasco da Gama tornèt en Portugal en setembre de 1499, un mes dempuèi sos companhons, aprèp que septuplèt son fraire ainat Paulo da Gama, que tombèt malaut e acabèt per defuntar dins l'illa Terceira dels Açòres. A son retorn, foguèt recompensat coma l'òme qu'acabèt un plan que prenguèt oitanta ans per capitar. Recebèt lo titre de "almirante-mor dos Mares das Índia" (« amiral principal de las Mars de las Índias »),[16] amb una renda annala de tres cents mil réis, ereditària. Recebèt en mai, amb sos fraires, lo títol perpetual de Dom e doas vilas, Sines e Vila Nova de Milfontes.[17]
Segond viatge en Índia (1502)[modificar | modificar la font]
Lo 12 de febrièr de 1502, Vasco da Gama comandèt una novèla expedicion amb una flòta de vint naus de guèrra, amb per objectiu de satisfar los interèsses portugueses en l'Orient. Foguèt envitat aprèp lo refús de Pedro Álvares Cabral, que se disputèt amb lo monarca, acceptèt lo comandament da l'expedicion. Aquel viatge se faguèt depuèi de la segonda armada en Índia, comandada per Pedro Álvares Cabral en 1500, que se desvièt de la rota cap o Brasil. Quand arribèt en Índia, Cabral aprenguèt que los portugueses que foguèron ala daissats per Vasco da Gama a la fin del primièr viatge per establir una pòsta comerciala moriguèron. Aprèp que bombardèt Calcuta, se dirigiguèt cap al sud fins a Kochi, un pichon reialme rival, ont foguèt calorosament recebut pel Rajá, tornant en Euròpa amb seda e aur.
Gama demandèt e exigiguèt un tribut a l'illa de Kilwa Kisiwani (Quiloa) en Africa Orientala, un dels pòrts del domeni arabi que combatèron los portugueses. Amb aur provenent de 500 monedas tornadas per Vasco da Gama do tribut de Quíloa (actual Kilwa Kisiwani, Tanzania), coma vassal del rei de Portugal, foguèt comandada, pel rei D. Manuel I de bastir lo Monastèri dels Jeronims, a Belém.
Dins aquel viatge se produguèt lo primièr registre europèu conegut de localizacion da las illas Seichèlas, que Vasco da Gama nomenèt Ilhas Amirante (« illas de l'Amiral ») en son pròpri onor.
Vasco da Gama partiguèt amb l'objectiu d'installar un centre portugués e un establiment comercial a Cochin, après d'esfòrces successius de Pedro Álvares Cabral e João da Nova. Bombardèt Calcuta e destruiguèt pòstes de comèrcis arabis.
Dempuèi son arribada al nòrd del Ocean Indian, Vasco da Gama capturèt una nau que retornava de La Mèca, o Mîrî, com importants mercants musulmans, s'emparèt de totas las merças e l'encendièt.[18] Quand arribèt a Calcuta lo 30 d'octòbre de 1502 lo samorin foguèt dispausat a assinar un tractat.[19] un acte de feror que truquèt fins als cronicaires contemporanèus, que considerèron aquel acte coma venjança pels portugueses mòrts a Calcuta dins son primièr viatge.
Lo 1èr de març de 1503 comencèt la guèrra entre lo samorin de Calcuta e lo rajá de Cochin. Sas naus prenguèron d'assaut de naus mercants arabis, destruisent tanben una flòta de 29 naus de Calcuta. Aprèp aquela batalha, obtenguèt de concessions comercialas del Samorin. Vasco da Gama fondèt la colonia portuguesa de Cochin, en Índia, retornèt en Portugal en setembre de 1503.
Tresen viatge en Índia (1524)[modificar | modificar la font]
En 1519 foguèt fach primièr Conde da Vidigueira pel rei D. Manuel I, amb coma sèti un terren comprèt a D. Jaime I, Duque de Bragança, [20] foguèt lo primièr Conte portugués sens sang reial.
Aqueriguèt una reputacion de redobtable "solucionador" dels problèmas en Índia, Vasco da Gama foguèt enviat un autre còp al soscontinent indian en 1524. L'objectiu èra de remplaçar lo vicerei Duarte de Meneses, que son govèrn se revelèt desastrós, mas Vasco da Gama atacat per la malària pauc dempuèi son arribada a Goa. Coma governador e segond vicerei actèt amb rigiditat, mas defuntèt dins la vila de Cochin, la velha de Nadal en 1524.
Foguèt enterrat dins la glèisa de São Francisco (Cochin). En 1539 sos rèstas mortals foguèron transportats en Portugal, dins la glèisa d'un convent carmelita, conegut uèi coma Quinta do Carmo (proprietat privada), prèp da la vila de Vidigueira (Alentejo), per que foguèt conte de Vidigueira de juro e ereditària a partir de 1519.
En 1880, se faguèt la translacion al Monastèri dels Jeronims, que foguèt construit logo* après son viatge, amb los primièrs beneficis del comèrci de las espècias, al costat del monument de Luís Vaz de Camões.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.176
- ↑ Vasco da Gama: Round Africa to India, 1497–1498 CE, Modern History Sourcebook. visitado a 27 de Junho de 2007
- ↑ Vasco da Gama, Catholic Encyclopedia, 27 de Junho de 2007.
- ↑ Ames, Glenn J. (2008). The Globe Encompassed, 27. ISBN 0131933884.
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.61
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.62
- ↑ Álvaro Velho, "Roteiro da viagem que em descobrimento da India pelo Cabo da Boa Esperança fez dom Vasco da Gama em 1497": Segundo um manuscripto coetaneo existente na Bibliotheca publica portuense[1](texto integral)
- ↑ http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html da Gama's Round Africa to India.
- ↑ Fernandez-Armesto, Pathfinders: A Global History of Exploration, 2006, W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 177–178}}
- ↑ K. D. Madan, Life and travels of Vasco Da Gama p. 38-39, ISBN 81-206-1360-0
- ↑ Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 178–179
- ↑ Calendário Histórico - Deustche Welle
- ↑ Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.180-181 (1977) Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-0782-6.
- ↑ La flòta de Vasco da Gama foguèt armada per Bartolomeu Dias, que ja aviá navigat fins al cap de Bona Esperança en 1488. Dias, abituat a comerçar amb las tribús que alara demoravan sus la còsta occidentala d'Africa, forniguèt la flòta amb merças coma pèrlas de veire, taças de coire, estam, campanetas, anèls de laton, teissuts de coton, òli e sucre, que s'averèron utils dins sos viatges, per las cambiar amb lo comèrci local. La flòta de Vasco da Gama, atal, foguèron pas fornida per comerçar amb una cultura pus sofisticada coma aquela d'Índia a l'epòca, abituada a negociar articles de luxe coma teissuts de calicò, espècia e pebre.
- ↑ Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 180}}
- ↑ Ames, Glenn J. The Globe Encompassed 2008 p. 28 ISBN 0-13-193388-4
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.169
- ↑ Subrahmanyam 1997, p.205
- ↑ [url=http://web.archive.org/web/20040118015254/http://www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html Vasco da Gama Arrives in India 1498 ]
- ↑ Vasco Da Gama, Ernest George Ravenstein, "A journal of the first voyage of Vasco da Gama, 1497-1499", p. Hakluyt Society, Issue 99 of Works issued by the Hakluyt Society, ISBN 81-206-1136-5
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Ames,Glenn J. Vasco da Gama: Renaissance Crusader, 2004 Longman ISBN 0-321-09282-1
- Ames, Glenn J. The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500–1700, 2007 Prentice Hall, ISBN 978-0-13-193388-0
- Bouchon, Geneviève. Vasco da Gama. Rio de Janeiro: Record, 1998. 338p. ISBN 85-01-05385-6
- Corrêa, Gaspar. The Three Voyages of Vasco da Gama, and His Viceroyalty, 2001 Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-9543-5 - reedição fac-símile de uma edição de 1869 da Sociedade Hakluyt, Londres.
- Disney, Anthony. The Indian Ocean in World History, Emily Booth (eds.), 2000, Universidade de Oxford, Nova Delhi e New York
- Fernández-Armesto, Felipe. Civilizations, 2001, Macmillan Basingstoke and Oxford, U.K. ISBN 0-7432-0248-1
- Subrahmanyam, Sanjay "The Career and Legend of Vasco da Gama", 1997, Cambridge University, ISBN 978-0-521-47072-8


text:
Montbouy
Montbouy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Montbouy a situat en la region naturala del Gâtinais a unitat|5|km {{}} al nòrd de Châtillon-Coligny, 13 km al sud-oèst de Castell-Guèine, a unitat|24|km {{}} al sud de Montargis e a unitat|77|km {{}} a l'èst de Orléans.
Los rotas départementales 93, 135 e 317 travèrsan lo territòri de la comuna.
Montbouy est située dans la région naturelle du Gâtinais à 5 km au nord de Châtillon-Coligny, 13 km au sud-ouest de Château-Renard, à 24 km au sud de Montargis et à 77 km à l'est d'Orléans.
Les routes départementales 93, 135 et 317 traversent le territoire de la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Montbouy Es lo banc d'una Marida de las Templiers a Modèl:La s. En 1307 (an del procès dels Templiers) es Jean de Thara o de Tara #que n'es lo précepteur. Un Robert de Montbouy es egalament citat en lo Procès contra templarios, document d'acusacion establida pels clèrgues del pape[1].
Montbouy est le siège d'une Maison des Templiers au Sègle XIII. En 1307 (année du procès des Templiers) c'est Jean de Thara ou de Tara qui en est le précepteur. Un Robert de Montbouy est également cité dans le Processus contra templarios, document d'accusation établi par les clercs du pape[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
títolmancant, paramètre
periodic,
revistao
jornalmancant, paramètre
annadao
datamancant{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Perruchot, «  {{{title}}} »,
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
títolmancant, paramètre
periodic,
revistao
jornalmancant, paramètre
annadao
datamancant{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Perruchot, «  {{{title}}} »,


text:
Fluvi Blau
Lo fluvi Blau o Yangzi (en chinés tradicional 扬子江, pinyin : Yángzǐ Jiāng) es lo fluvi mai long de China e d'Asia e lo tresen fluvi mai long del monde, aprèp Nil e Amazonas.
Lo riu fa aperaquí 6,380 km de long e raja dempuèi sa font per la província de Qinghai, cap a l'èst, per se getar dins la Mar de China Orientala a Shanghai. Es tradicionalament considerat coma una linha de separacion entre China del Nòrd e China del sud, malgrat que los geografs consideran que la linha Qinling-Riu Huai siá la separacion geografica oficiala. Coma mai grand riu de la region, Yangzi es istoricament, culturalament, e economicament important per China. Una de las paissièras del riu, la Paissièra de las tres gòrjas, es la pus granda centrala idroelectrica del mond.


text:
Acanthocephala
Los acantocefals (verms de cap espinós) son de pichons animals vermifòrmes parasits dels vertebrats. Se caracterizan per un proboscis retractable portant d'espinas corbadas en rèire que lor permet de s'acrocar a la paret intestinala de lors òstes.
Se ne coneis actualament 1150 espècias en 3 classas e 4 familhas :
- Archiacanthocephala Meyer, 1931
- Eoacanthocephala Van Cleve, 1936
- Palaeacanthocephala Meyer, 1931
- Aspersentidae
- Leptorhynchoididae
- Prosthorhynchidae
- Pseudoacanthocephalidae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Acanthocephala (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Acanthocephala (en)
- Referéncia NCBI : Acanthocephala (en)
- Referéncia GRIN : genre Acanthocephala Backeb. (en)


text:
Francés Totsants Gròs
Francés Totsants Gròs (en francés: François Toussaint Gros; Marselha, 1698 - Lion, 1748) foguèt un poèta provençau.
Biografia[modificar | modificar la font]
Estudièt a Marselha au collègi de l'Oratòri e entrèt gaireben dins leis òrdres sensa fin finala pronociar seis vòts. Amic de la marquesa Pauline de Simiane (felena de la Marquesa de Sévigné que demorava as Ais de Provença), dedicatriz de quauquei vèrs sieus, visquèt fòrça annadas a París onte se maridèt e aguèt d'enfants ; assagèt de faire de vèrs en francés. Puei, restèt a Lion onte aguèt una foncion administrativa de fermier e onte moriguèt.
Extrach dau prològ au public[modificar | modificar la font]
[...] Vau respòndre a vòstra charrada.
Vos mespresatz lo provençau,
E mesme me tractatz fòrt mau
De ce qu'augi ne'n faire usatge,
Sachetz que parli lo lengatge
Qu'au brèç ma maire m'a ensenhat,
Que cada lenga a sa beutat ;
Ne'n tròbi sovent dins la mieuna
Qu'un autre porriá pas exprimar dins la sieuna.
Ansin tau la crètz paura, e la ditz un jargon
Que sa prevencion es ben granda,
E son orguelh sensa rason,
Au rèsta, sabètz ti qu'es la Lenga Romanda
Anciana, respectada e maire en mesme temps
De tots lei diferents lengatges
Deis orientaus europencs:
L'espanhòu, l'italian li devon seis omatges,
Tot de mesme que lo francés.
Aqueu francés, dont la doçor vos flata,
Qu'a fòrça d'escurar fan venir bèu coma es
De ma lenga es una sagata.
Lo provençau se parlava autrei fes,
Ai cors d'Anglatèrra e de França,
En Provença s'es fach la premiera aliança
Dau grèc, dau latin, dau gaulois.
Es aquí que la rima es estada inventada.
Tant i a cu tractarà ma lenga de patois
Ieu li farai la petarrada.[...]
Liames extèrnes vèrs d'edicions en linha[modificar | modificar la font]
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Nom desconegut en arpitan (Limony en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Limony Es la municipalitat la mai al nòrd del departament del Ardèche. Situada al bòrd del Rhône, la longitud de la nacionala 86.
Limony est la commune la plus au nord du département de l'Ardèche. Située au bord du Rhône, le long de la nationale 86.
Limony
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
King Kong
King Kong (lo Rei Kong en occitan) es lo nom del gorilla gigant de ficcion originari de l'imaginària Isla del Cran (Skull Island en anglés), qu'es estat lo protagonista de maites filmes que sovent pòrtan son nom. Lo primièr es lo King Kong de 1933, la novèla edicion de 1976 e finalament lo filme de Peter Jackson de 2005, sens comptar las nombrosas seguidas e tot çò que i es ligat.
Dins lo filme original, lo nom del protagonista es Kong -- nom que li an balhat los abitants de "Skull Island" dins l'Ocean Indian, ont Kong viviá demest d'autres animals de dimensions gigantinas coma de sèrps, de pterosaures e de dinosaures. 'King'(lo Rei) foguèt apondut al nom per un equip de rodatge americana menada pet Carl Denham que captura Kong e lo mena a Nòva York per l'exibir. Kong s'escapa e escala l'Empire State Building (o lo World Trade Center dins la version de 1976) ont es tuat per de pilòts d'avion. Pr'aquò, "foguèt la beltat que tuèt la bèstia," que pugèt al gratacèl sonque per ensajar de protegir l'actritz Ann Darrow (Dawn dins la version de 1976).


text:
Gat de Gayer-Anderson
Lo gat de Gayer-Anderson qu'ei ua estatua egipciana de bronze expausada hens lo British Museum. Que data deu VIIau sègle abans l'èra crestiana.
Hauta de 42 cm, qu'ei de las representacions las mei famosas de la divessa Bastet.
Aquesta estatua qu'ei ondrada de tres anèths (dens lo nas e dens las aurelhas) e d'ua escarbalh gravat suu son piet.
Que ho dat au British Museum dens las annadas 1940 peu major Robert Grenville Gayer-Anderson, lo son darrèr proprietari a qui e deu lo son nom.
Aqueth darrèr qu'aurè efectuadas suu gat restauracions ereticas deu punt de vista scientific, arqueologic e artistic (com ac semblèn muishar las recèrcas deu British Museum).


text:
Sumo
Lo sumo es un espòrt de lucha tradicional multisecular japonés ont dos òmes pesucs pesugasses ensajan de butar mutualament l'autre fòra d'un cercle gaireben perfièch de 4,50 m de diamètre, situat sus un ring de 5,50 m de costat apelat dohyo, o lo s'abausir al sòl, demercé de tecnicas que sovent ne semblan las del judo o de l'aikido, qu'es quicòm de pro extraordinari per de clapas d'òmes atal. De còps que i a, pr'aquò, lo combat, que ne dura lèumens sonque vint o trenta segondas, ne pòt èsser rèireviolent, quand se ne carpanejan o trucan directament a la cara, tè tu tè ieu, que non sai.
Generalament, lo luchaire mai grand es sovent lo que ganha mas pas sempre, que se ne devon conéisser mantuna tecnica de lucha sofisticada e que necessitan d'annadas e d'annadas d'estudis pacients e molts sacrificis. D'efièch, per arribar de n'èsser pesucs atal, mai que pus, los luchaires de sumo o sumotori manjan una alimentacion especiala que los ajuda fòrça per grossir.
Ne devon èsser gròsses, de segur, que d'ont mai son gròsses e d'ont mai serà dificil de los bolegar o abatre al sòl. Lo luchaire mai pesuc pòt pesar mai de 270 kg mas la mejana es d'unes 150 o 160 kg. Ne depen tot parièr de la siá talha, que d'unes son pro bèls e d'autres pichons, per çò quar i a pas cap règla per poder practicar lo sumo.
Dempuèi un quinzenat d'annadas, n'assistissèm a l'arribada demest los melhors luchaires de, primièr, d'unes mongòls (coma n'Asashoryu, un dels 2 sols yokozuna actuals...) e coreans mas tot parièr ara de russes, georgians, bulgars e un hawaiian que foguèt lo primièr non japonés a èsser designat yokozuna, id est campion màger, lo grade suprèm dins la ierarquia complèxa dels sumotori.
Los torneges màgers del circuit de l'eleit son 6, 3 a Tòquio, e los autres a Osaka, Nagoya e Fukuoka. Cada combatent se rescontra los catorze autres concurrents, per un total de quinze combats.Lo venceire es lo que comptarà maitas victòrias e i pòt aver d' ex aequo e mai d'un venceire.
Tot parièr, d'unes prèmis pòdon recompensar la valor o lo coratge idem la combativitat dels rikishi (id est luchaires, autre nom dels sumotori) e tanben la melhora tecnica.D'a vegadas, s'autrejan de prèmis especials, o nat, se los s'ameritan pas.
Es la competicion esportiva mai seguida e fervorosament amai apassionada, de Japon.Se ne pòt explicar aquel fenomèn sociocultural per l'origina religiosa e shamanica d'aicesta practica, dirèctament religada al shinto, la religion nacionala de Nihon.
Somari
- 1 Originas
- 2 Istòria
- 3 Torneges e competicions
- 4 los Yokozuna
- 5 Grades e ierarquia
- 6 Bibliografia generala
- 7 Ligams extèrnes
- 8 Ligams videografics
- 9 Nòtas & referéncias
Originas[modificar | modificar la font]
D'al mite a l'istòria[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una tradicion seculara[modificar | modificar la font]
Torneges e competicions[modificar | modificar la font]
las règlas[modificar | modificar la font]
los rituals[modificar | modificar la font]
los Yokozuna[modificar | modificar la font]
lo grade suprèm[modificar | modificar la font]
Lista dels yokozuna istorics[modificar | modificar la font]
Grades e ierarquia[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
a l'entorn del sumo[modificar | modificar la font]
civilizacion japonesa[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 25 100 documents subre lo sumo en picar coma clau sumo wrestling


text:
Botanica
La botanica (nom vengut del grèc: Botάvn que designava una "èrba o planta") es la sciéncia consagrada a l'estudi dels vegetals. Presenta mantuna facieta que la restacan a las autras sciéncias del vivent.
La botanica generala compren la taxinomia (classificacion de las plantas), la morfologia vegetala (descrivent las partidas de la planta), l'istologia vegetala, la fisiologia vegetala, la biogeografia vegetala e la patologia vegetala. Cèrtas disciplinas, coma la dendrologia, son especializadas sus un sosensemble de vegetals.
La coneissença fina dels vegetals tròba d'aplicacions dins mantes domenis coma per exemple la farmacologia, la seleccion e lo melhorament de las plantas cultivadas, en agricultura, orticultura e silvicultura.
Actualament, los estudis de botanica son dedicats a aproximativament 400.000 espécias d'organismes vivents, qu'aperaquí 260.000 d'aquestas son de plantas vascularas e a l'entorn de 248.000 de plantas amb flors.


text:
Laton
Lo laton es un aliatge de coire e zinc. Es mai dur que lo coire, es ductil e se pòt fabregar de placas primas. L'aliatge actual comencèt a èsser utilizat vers lo sègle XVI.
Avant se nomenava laton quin que siá aliatge de coire, realizat amb d'estam. Es possible que lo laton dels temps antics sián fach amb de coire e estam, çò que coneissem ara coma bronze.
Propietats[modificar | modificar la font]
La seuna malleabilitat varia segons la seuna composicion e la temperatura, e se pòt mesclar amb d'autres substàncias, amb de quantitats minimas. Qualques tipes de lauton son malleables sonque a freg, d'autres sonque a caud, e d'autres os on pas a cap de temperatura. Totes los tipes d'aquel aliatge venon fragiles quand se caufan a una temperatura pròcha del punt de fusion.
Obtencion[modificar | modificar la font]
Per obtenir de laton, se mescla lo zinc amb lo coire dins un crusòl o un forn. Los lingots se laminan a freg. Las barras o placa se pòdoen laminar en barretas o se talhar en bendad capables de s'estirar-se per fabricar de fials.
Tipes[modificar | modificar la font]
I a fòrça tipes segon l'utilitzacion que son destinats, lo laton a una composicion quimica diferenta. Qualques exemples:
- Laton (Cu63/Zn37): 63% de Coire + 37% de Zinc
- Laton (Cu70/Zn30): 70% de Coire + 30% de Zinc
- Laton per fabrebar:
- Laton per mecanizacion:


text:
Carles Martèl
Carles Martèl (ca 688 – lo 22 d'octobre de 741) que ho un Maire deu Palais e un capdau militar franc de la dinastia deus merovingians; qu'ei famós per estar estat victoriós, en 732 a la batalha de Peitius (732) (considerada coma la des.hèita mei septentrionau durant lo periòde d'expansion de l'Islam), per aver gavidat ua estona (entre 737 e 743) lo Reiaume Franc e per estar l'ajòu pairau de Carlesmanhe. Dins los territòris occitans Martèl e sas tropas francas causèron de grandas destruccions, en tornar del sètge de Narbona, ataquèron e saquegèron Besièrs e Agde abans d'atacar Magalona que destrusiguèron e puèi Nimes.


text:
-410
Aquesta pagina concernís l'an -410 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès e dei còntra-ofensivas atenencas dins la region deis Estrechs après sa victòria de Cynossema l'annada precedenta. La flòta espartenca de la region dirigida per Mindarus foguèt batuda un premier còp a Abidos onte perdiguèt 30 naviris sus 97 puei a Cizica onte foguèt totalament anientada (80 naviris perduts). D'operacions terrèstras permetèron ais Atenencs de reconquistar la màger part dei posicions perdudas dins la region sensa dificultat vertadiera.
Desmoralizada per aquela desfacha navala novèla, Esparta prepausèt de negociar la fin de la guèrra mai leis Atenencs refusèron. Pasmens, coma lo tesaur de la vila èra vuege, poguèron gaire aprofichar aquela victòria per atacar tornarmai son adversari. Au contrari, gràcias a l'ajuda financiera deis Aquemenidas, Esparta reformèt rapidament una flòta.


text:
Arcaishon
Arcaishon[1] es ua comuna gascoa situada dins lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Au començament, Arcaishon n'èra qu'una partida de La Tèsta. Avant qu'obrissi, en 1823, lo prumèir otèl-establissament de banhs deu virat, las estructuras d'aculh n'èran pas que cabanas de gemaires en locacion. Estut donc l'essòr d'Arcaishon, e las celebritats frequentent l'endret esturen nombrosas. Aquò's lo 2 de mai 1857 que Napoleon III creèt, per decret imperiau, la comuna d'Arcaishon, per desmembrament de La Tèsta. A d'aquesta mèsma data, lo camin de hèr de Bordèu a La Tèsta estut prolongat dinc a d'Arcaishon. Per rentabilisar aqueth investissament, los frairs Emile e Isaac Péreire crompèren 96 ha de terranhs forestèirs e creèren la vila d'ivèrn[2]. En 1862, ruas son traçadas, casinòs e villàs bastits. En 1926, Arcaishon es classada estacion balneària. [3]
Un deus maires d'Arcaishon au XIX° siègle, Alphonse Lamarque de Plaisance, membre de societats sabentas, collectèt cançons tradicionalas en gascon dens lo Sud-Gironda e ne'n hit una publicacion.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Inscrivuda a l'inventari deus monuments istorics desempui 1985.
- ↑ http://www.arcachon.com/pageseditos,16,left_3E121B4B,histoire,decouverte,office,tourisme,arcachon.html


text:
Primièra Guèrra de Succession de Bretanha
La Premiera Guèrra de Succession de Bretanha se debanèt de 1341 a 1364. Opausèt per la succession au tròne de Bretanha lei partisans de l'Ostau de Montfòrt ai partisans de l'Ostau de Blois. En causa dau debanament simultanèu de la Guèrra de Cent Ans e de la posicion estrategica de Bretanha entre França e leis illas britanicas, cada camp recebiguèt l'ajuda de França (Ostau de Blois) o d'Anglatèrra (Ostau de Montfòrt). Lo conflicte s'acabèt en 1364 durant la batalha d'Auray onte moriguèt lo cap de l'Ostau de Blois.
Pasmens, Anglatèrra aprofichèt pas lo succès de son aliat còntra lei Francés. D'efèct, en causa de sa frontiera comuna ambé lo rèi de França, Bretanha preferiguèt abandonar la causa anglesa e s'aliar ambé lei Francés. Un nombre important de chivaliers bretons, coma du Guesclin, van alora participar ai succès dei campanhas de Carles V de França.


text:
Google (motor de recèrca)
Google search es un motor de recèrca de la societat americana Google, Inc., es tanben lo mai utilizat sul web. Google recep de miliards de requestas cada jorn[1]. Google foguèt desvolopat per Larry Page e Sergey Brin en 1997[2].
PageRank[modificar | modificar la font]
L'algorisme de Google es nomenat PageRank; aqueste sistèma permet d'afichar un ensems de resultats (sit web, pagina, document) segon una demanda compausada d'un o mantun mots. PageRank utiliza un biais recursiu per donar una nòta a una pagina web. Aquesta nòta es donada segon lo nombre e la nòta PageRank de las paginas qu'an un ligam vèrs aquela pagina.