text:
Wakfu (seria animada)
Wakfu es una seria animada francesa en 55 episòdis de 22 minutas producha per Ankama e France Télévisions destinada a un public jove e adolescent. Sa premiera difusion se debanèt entre lo 30 d'octòbre de 2008 e lo 3 de març de 2012 sus France 3. Son racònte es centrat sus leis aventuras d'un adolescent orfanèu, e de seis amics, a la recèrca de seis originas. L'Univèrs de l'intriga es un monde fantastic e magic s'inspirant dei jòcs videojòcs de ròtle Dofus e Dofus Arena. A l'ora d'ara, la seria es devesida en doas sasons. Chasca sason tèn sa sieuna intriga centrala formada per la lucha dau grop d'eròis còntra un enemic principau menaçant de destrurre lo monde. Una seguida es publicada sota la forma d'un manga.
Somari
Desvolopament de la seria[modificar | modificar la font]
Univèrs e concèptes de Wakfu[modificar | modificar la font]
Lo wakfu[modificar | modificar la font]
Lo wakfu es una energia magica primordiala dau monde e cada persona pòu l'utilizar. Sa natura es desconeguda mai certanei personas pensan qu'es una forma d'energia collectiva a la fauna e a la flora. Existís una energia opausada dicha stasis qu'es liada a la destruccion.
Lo Monde dei Dotze[modificar | modificar la font]
Personatges[modificar | modificar la font]
Eròis[modificar | modificar la font]
- Yugo (votz : Fanny Bloc) qu'es lo protagonista principau dau racònte. Orfanèu au començament dau racònte, es lo fiu adoptiu d'Alibert, aubergaire dau vilatge d'Emelka. Es un adolescent optimista, intrepid e galejaire. Es tanben un cosinier talentuós gràcias a l'ensenhament de son paire adoptiu. Tèn de poders basats sus la creacion de portaus de teleportacion, la visualizacion dau wakfu e la creacion d'un jet poderós d'energia. La descubèrta progressivas de seis originas es un ponch centrau deis intrigas de la seria. Ansin, dins lo corrent de la premiera sason, Yugo descuerb que tèn un fraire dragon dich Adamaï e que fa partida dau pòble eliatrop, nom que vèn d'una civilizacion fòrça anciana e dispareguda. Pauc a pauc, apren tanben de mestrejar sei poders per luchar còntra lei plans de Nox. Durant la segonda sason, Yugo capitèt finalament de descubrir son pòble e son istòria. Dins lo corrent de sa lucha còntra Qilby, descuerb tanben qu'es lo rèi deis Eliatrops.
- Amalia Sheram Sharm (votz : Adeline Chetail) qu'es una princessa e la filha dau rèi dau pòble sadida. Au començament dau racònte, tèn un caractèr de còp capriciós en causa de sa vida facila a la Cort de son paire. Son amic unic es Evangelyne que foguèt sa damisèla de companhiá e es d'ara endavant son gardacòrs. Tèn lo poder de parlar ai plantas e mestreja tanben una magia basada sus la creissença accelerada de vegetaus. Son pantais es de quitar lo palais sadida per partir a l'aventura. Ansin, au començament de la seria, a fach un plantier e va decidir de seguir e d'ajudar Yugo dins sa quista. Rintra dins son país a la fin de la premiera sason per avisar son paire dau projècte d'ataca dau reiaume sadida organizat per Nox. Au començament de la segonda sason, Amalia ocupa oficialament son reng de princessa. Pasmens, va se jónher a Yugo per l'ajudar tornarmai dins sei recèrcas.
- Ruel Stroud (votz : Patrick Béthune) qu'es un enutrof, es a dire un aventurier estrech e desirós de s'enriquir lo pus possible. Ruel es donc un personatge vièlh qu'a agut fòrça mestiers diferents dins sa vida coma cercaire de tesaurs, caçaire de primas, entraïnador d'una equipa de Bofbowl, marchand o guida. Tèn una fortuna fòrça importanta esconduda dins son ostau e protegida per divèrsei lecas e defensas magicas. Maugrat son temps, es encara fòrça viu e pòu faire de sa pala magica una arma dangeirósa. Au començament dau racònte, es lo melhor amic d'Alibert e accepta donc naturalament d'ajudar Yugo dins sei quistas.
- Evangelyne (votz : Geneviève Doang), generalament dicha Eva, qu'es una arquiera cra e lo gardacòrs d'Amalia pendent la premiera sason. Es una adolescenta calculada, pacienta e sangflaca. Son poder li permet d'invocar de sagitas magicas a partir de son arc. Son educacion militara dèu èstre relativament avançada car tèn un sens tactic e un sens dau dever fòrça importants. A tanben recepuda una educacion regardant l'etiqueta de la Cort. Sei parents son desconegudase e tèn una sòrre cadeta dicha Cléophée. Dins lo corrent de la premiera sason, vèn pauc a pauc amorósa de Tristepin. Es donc fòrça afectada per sa disparicion durant la batalha còntra Nox. Au començament de la segonda sason, Evangelyne e sa quista per retrobar e liberar Tristepin son donc lo nos centrau de l'intriga. Per la seguida, es oficialament en pareu ambé Tristepin e ajuda tornarmai Yugo dins la lucha còntra Qilby e Tristepin dins sa lucha còntra Rushu. Es prens a la fin de la segonda sason.
- Tristepin de Percedal (votz : Thomas Guitard), generalament dich Pinpin, qu'es un chivalier iop adolescent e gardian d'un demon, dich Rubilax, blocat dins son espasa. Es a dire qu'es un combatent robust que sa tactica unica es de cargar son enemic e que pòu destriar solament lo Ben e lo Mau. Pòu fusionar ambé son demon per aumentar sa fòrça. Pasmens, existís un risc que Tristepin perde lo contraròtle de son còrs. Aqueu risc es fòrça frequenta au començament dau racònte e va disparéisser a la fin de la premiera sason. Dins lo corrent de la premiera sason, va ajudar Yugo dins sa quista e venir pauc a pauc amorós d'Evangelyne. Pasmens, durant la batalha dins lo reiaume sadida, dèu se sacrificar per sauvar Amalia e son gardacòrs. Au començament de la segonda sason, se descuerb qu'es vengut presonier de son espasa. Dins aquò, es capable de cridar Evangelyne a l'ajuda. Sa liberacion marca lo començament oficiau de sa relacion ambé l'arquiera. Dins lo rèsta de la sason, ajuda Yugo dins sa quista e lucha còntra l'invasion de Rushu.
Aliats principaus[modificar | modificar la font]
- Adamaï (votz : Dorothée Pousséo) qu'es lo fraire dragon de Yugo. Foguèt educat e protegit per Grougaloragran. Ansin, es una fònt d'informacion importanta per Yugo a prepaus de sei poders e de l'istòria dau pòble eliatrop.
- Alibert (votz : Thierry Mercier) qu'es lo paire adoptiu de Yugo e lo melhor amic de Ruel. Es l'aubergaire dau vilatge d'Emelka e un cosinier talentuós.
- Az qu'es un tofu e l'animau de companhiá de Yugo.
- Cléophée (votz : Maryne Bretieaux) qu'es la sòrre d'Evangelyne. Gelosa de sa sòrre, fa un plantier de la ciutat cra dins lo corrent de la segonda sason per venir tant famosa que sa sòrre ainada. Maugrat l'oposicion d'Evangelyne, capita de jónher lo grop deis eròis e sa preséncia va provisòriament ensornir lei relacions entre Evangelyne e Tristepin. Pasmens, la batalha finala de la sason permet una reconciliacion entre lei doas sòrres.
- Elaine (votz : Claire Baradat) qu'es la filha dau capitani dau naviri utilizat per leis eròis durant la segonda sason.
- Grougaloragran (votz : Benoît Allemane) qu'es un dragon protector de Yugo e d'Adamaï. Es tuat durant un combat còntra Nox mai se reïncarna tre la segonda sason.
- Goultard (votz : Bruno Choel) qu'es lo mèstre de Tristepin. Ajuda Tristepin per mestrejar Rubilax e participa a la batalha finala còntra Rushu.
- Mèstre Joris (votz : Yoann Sover) qu'es un ambaissador dau rèi de Bonta. Es tanben un combatent robust e fòrça eficaç.
- Rubilax (votz : Gérard Surugue) qu'es lo demon blocat dins l'espasa de Tristepin. Durant la premiera sason, es capable de prendre lo contraròtle dau còrs de son gardian per faire lo Mau. Pasmens, es finalament vencut per Tristepin a la fin de la premiera sason e lei relacions entre lei dos van se melhorar. Ansin, Rubilax sauva Tristepin après son sacrifici pendent la batalha còntra Nox. Pasmens, decidís d'estremar Tristepin dins l'espasa e d'assaiar de liberar lo rèi dei demons. La quista de liberacion menada per Evangelyne permet de descubrir que Rubilax es en realitat un demon pas necessàriament marrit. Ansin, accepta finalament de rintrar dins son espasa e Rubilax va pauc a pauc ajudar leis eròis de bòn grat.
- Prince Armand (votz : Cédric Dumond) qu'es lo fiu dau Rèi Sadida e lo fraire d'Amalia. Es un bòn combatent e un fraire atencionat sota un aspèct sevèr e arrogant. Es amorós d'Evangelyne e sei relacions ambé Tristepin son donc marridas.
- Rèi Sadida (votz : Philippe Dumond) qu'es lo rèi dau pòble sadida.
Enemics principaus[modificar | modificar la font]
- Anatar (votz : Antoine Tome) qu'es un demon presonier de la fortalesa dei Chivaliers Justiciá e lo luòctenent principau dau rèi demon Rushu. Son poder es d'absorbir lo poder de seis advèrsaris per contacte.
- Nox (votz : Benjamin Pascal) qu'es l'enemic principau de la premiera sason. Dos cents ans avans lo començament de l'intrigi, descubiguèt un artefact eliatrop fòrça poderós dich Eliacube. Aquel objèct venguèt alora lo centre de sei preocupacions entraïnant la partença de sa frema e de seis enfants. Desesperat per aquela separacion, venguèt fòl après lor mòrt. Acomencèt d'auvir l'Eliacube li parlar. Gràcias a l'artefact, decidiguèt d'assaiar de remontar lo temps per corregir seis errors. Per aquò, ataca donc lei creaturas e la natura per concentrar la quantitat fòrça importanta d'energia (wakfu) necessària a son plan. A la fin de la premiera sason, ataca donc lo reiaume sadida per prendre lo contraròtle de l'Aubre de Vida, fònt de wakfu dau pòble sadida. Après mai d'un combat, compren finalament que podriá jamai agantar lo nivèu d'energia sufisent. Abandona lo prat batalhier e son esperit s'esbriga entraïnant sa mòrt sus lei tombas de sa familha.
- Qilby (votz : Erik Colin) qu'es un eliatrop e lo rèi ancian d'aqueu pòble. Fòrça poderós, garda lei remembranças de sei reincarnacions au contrari dau rèsta deis Eliatrop. Dins lo passat, assaièt de rebutar Yugo de la reiautat. Per aquò, entraïnèt una guèrra que s'acabèt per la disparicion de la màger part dau pòble eliatrop. Finalament vencut, foguèt exilat dins una dimension parallèla. Dins lo corrent de la segonda sason, es liberat per Yugo e Adamaï. Assaia alora de liberar sa sòrre dragona. Per aquò, forma una aliança ambé lo rèi dei demons per eliminar lo dragon gardian de sa sòrre. Pasmens, es finalament vencut per Yugo e tornarmai exilat dins sa dimension parallèla.
- Remington Smisse (votz : David Kruger) qu'es un raubaire colleccionant leis objèctes abitats per de demons. L'acarnament d'Evangelyne de retrobar l'espasa ont èra blocat Tristepin au començament de la segonda sason l'a persuadit qu'aquela arma èra fòrça poderosa. Es donc fòrça desirós de se'n emparar, ço que va entraïnar una tièra d'afrontaments amb Evangelyne e Tristepin.
- Rushu (votz : Marc Alfos) qu'es lo rèi dei demons. Son pensament principau es la destruccion. A la fin de la segonda sason, assaia d'envaïr lo monde gràcias a l'ajuda de Qilby mai son assaut es finalament replegat.
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
- Site oficiau de la seria : [1].


c: text/html

text:
7 de junh
Eveniments[modificar | modificar la font]
- 1099 - Primièra Crosada: comença lo sètge de Jerusalèm.
- 1494 - Lo Reialme d'Espanha signa amb lo de Portugal lo Tractat de Tordesillas, pel que se dividisson lo mond.
- 1498 - Cristòl Colomb arpa en lo sieu tresen viatge cap a America.
- 1654 - en França, Loís XIV es coronat rei.
- 1692 - en Jamaica, un tèrratrem destrutz la vila de Pòrt Royal.
- 1808 - en Espanha, l'armada francesa venç las fòrças espanhòlas e dintra dins la Província de Còrdoa ont realiza un sacatge brutal e sanguinari de la vila.
- 1880 - Guèrra del Pacific: Batalha de Arica, entre las armadas de Peró e Chile. La victòria chilena resulta l'ocupacion de la vila de Arica.
- 1905 - Lo riu Paraná inonda e destrutz la vila de Santa Fe, Argentina dempuèi aquela matinada.
- 1905 - Norvègia declara la siá independéncia de Suècia.
- 1914 - Lo transatlantic nòrd-american "Aliance", de 40 000 tonas, inaugura lo Canal de Panamà, en o crosant de l'Ocean Atlantic al Pacific.
- 1917 - San Salvador, capitala del Salvador demòra destruida en la siá màger part per un seïsme de granda intensitat.
- 1929 - La Ciutat de Vatican ven un estat sobiran.
- 1940 - en Norvègia, lo rei Haakon VII e la rèsta del govèrn norvegian fujon de Tromsø e s'exilian a Londres.
- 1942 - Fin de la Batalha de Midway durant la Segonda Guèrra Mondiala, una victòria cruciala dels Estats Units contra l'armada e l'aviacion japonesa
- 1945 - Norvègia: lo rei Haakon VII e la siá familha tòrnan a Òslo.
- 1968 - Espanha: se produsís lo primièr assassinat de la banda terrorista ETA ont morís assassinat lo gàrdia civil José Ángel Pardines Arcay.
- 1982 - Mexic: dos seïsmes amb magnitud de 6,9 e 7º respectivament e amb epicentre en Ometepec, Guerrero son sentits dins la Ciutat de Mexic durant la matinada.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1848 - Paul Gauguin, pintor francés (m.1903)
- 1862 - Philipp Lenard, fisician austriac, Prèmi Nobel (m. 1947)
- 1877 - Charles Glover Barkla, fisician anglés, Prèmi Nobel (m. 1944)
- 1896 - Robert S. Mulliken, quimista american, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 1929 - John Napier Turner, primièr ministre de Canadà
- 1945 - Wolfgang Schüssel, cancelièr d'Àustria
- 1952 - Orham Pamuk, escrivan turc, Prèmi Nobel de Literatura
- 1957 - Juan Luis Guerra, musician de la Republica Dominicana
- 1970 - Cafu, fotbolaire brasilièr
- 1981 - Anna Kournikova, jogaira de tennis russa
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1890 - Pedro Joaquín Chamorro y Alfaro, president de Nicaragua (n. 1818)
- 1954 - Alan Turing, matematician britanic (n. 1912)
- 1967 - Dorothy Parker, contaira, autora dramatica, critica, umorista, scenarista e poèta nòrd-americana (n. 1893)
- 1978 - Ronald George Wreyford Norrish, quimista britanic, Prèmi Nobel (n. 1897)
- 2001 - Víctor Paz Estenssoro, president de Bolívia (n. 1907)
Vejatz tanben:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
En genièr de 1994, Senegal adoptèt un profond programa de reforma economica amb lo supòrt de la comunautat de donadors internacionals. Aquela reforma comencèt amb una devaluacion de 50% de la moneda, lo franc CFA, que se manteniá amb una taxa de cambiament fixa per rapòrt al franc francés. Lo contraròtle governamental de prètzs e los subsidis foguèron desmantelloats. Après una reduccion de 2,1% en la creissença lo 1993, l'economia tornèt créisser a causa de las reformas economicas, e lo país aguèt una creissença sostenguda de 5% annala entre 1995 e 2008. L'inflacion annala s'es redusit a chifras d'unitats[1].
Coma membre de l'Union Monetària e Economica de l'Africa Occidentala, lo Senegal trabalha per una màger integracion regionala, amb una tarifa extèrna comuna e una politica monetària mai establa. Malgrat aiçò, l'anautita taxa de caumatge fa que de milièrs de personas daissen lo país en recèrca d'aucupacions a Euròpa. Lo país sofriguèt tanben una crisi d'energia que provoquèt fauta d'electricitat en fòrça regions lo 2006 e 2007[1].


text:
Mickey Mouse
Lo personatge Mickey Mouse (en occitan se revirèssem seriá Miquèl Mirga) es un dels personatges mai coneguts mondialament de l'univèrs de las bendas dessenhadas e dels dessenhs animats mondialament. Foguèt lo primièr personatge de l'entrepresa Disney. Lo creèt Walt Disney en 1928 pendent un viatge en tren. A la debuta Mickey foguèt batejat Mortimer, e foguèt son esposa que li suggeriguèt lo nom de Mickey. En tornar, Walt Disney comencèt a trabalhar amb son cap d'animacion, Ub Iwerks, sus aqueste novèl personatge. Lo primièr filme se sonèt Plane Crazy mas cap de productor lo volguèt pas distribuir.
Finalament espeliguèt a l'escranh per primièra vegada lo 18 de novembre de 1928 dins Steamboat Willie, un dels primièrs filmes sonòrs del cinèma. Vist que foguèt una capitada de las bèlas Walt Disney quitèt pas de realizar d'autres filmes, que de contunha Mickey n'èra lo personatge central. En 1940 se realizèt lo filme pus famós amb aqueste protagonista: Fantasia, que li faguèt conéisser una glòria internacionala. Aqueste filme representava una granda innovacion per aquel temps pr'amor que las tecnicas d'animacion emplegadas marquèron una revolucion dins lo mond del dessenh animat.
Mickey ten un gos fidèl que se sona Pluto.


text:
Al-Kindi
Abū Yūsuf Yaʿqūb ibn Isḥāq al-Kindī (801 a Kufa-873) ((ar)أبو يوسف يعقوب ابن إسحاق الكندي), mai conegut jol seu nom latinizat de Alchindius o Al-kindi, es considerat coma un dels grands filosòfs (faylasuf) arabis. Aprèp aver fach d'estudis a Bassora e a Bagdad, beneficièt del mecenat dels tres califs mu'tazilite abbassida (que Al-Mamun). Al-Kindi èra un savent complèt, dins de domènis fòrça variats: filosofia, matematica, medecina, musica, fisica, astronomia.
Somari
filosofia[modificar | modificar la font]
Al-Kindi repren la filosofia aristoteliciana, tintada de platonisme. Dins son obratge Filosofia primièra, definís la metafisica coma « la coneissença de la Realitat Primièra, Causa de tota realitat »[1]. La coneissença de la metafisica seriá la coneissença de las causas des cosas, la coneissença fisica essent simplament la coneissença de las cosas; çò que correspond a l'aristotelisme pur e simple.
Coma Aristòtel, distinguís doncas dos nivèls de realitat: la realitat materiala, considerada coma moventa e instabla será font d'una coneissença inferiora. La rason deura anar cap l'imobil, l'imuable, font de la coneissença mai pura.
Al-Kindi prepausa, dins l'encastre de sa posicion, una pròba de l'existéncia de Dieu, repausant sus la necessària finitud del temps: segon el, es impossible d'arribar al temps present en franchissent una distància de temps infinida: i a doncas necessàriament un començament. Aquela premissa obliga a postular l'existéncia d'una causa primièra, que sera perfèctament e necessàriament una, a la diferéncia de tota cosa.
Dins aquela perspectiva, Dieu seriá pas mai que lo Principi Primièr de tota cosa, l'Un vertadièr. Es definit coma unic, necessari, non causat e infinit.
Se Al-Kindi se plaça plan tancat dins la tradicion monoteista, l'influéncia de la filosofia grèga li faguèt sentir la necessitat d'enumerar la granda cadena causala dels esseres. D'agents intermediaris van far lor apareisson, e es çò provoquèt contra al-Kindi la colèra dels teologians que reagiguèron violentament contra lo concèpte d'una causalitat 'segonda' e indirècte. Es probablament jos l'influéncia de la filosofia grèga qu'Al-Kindi adoptèt lo mutazilisme.
Sciéncias[modificar | modificar la font]
Al-Kindi foguèt emplegat par Al-Mamun a la Ostal de la Saviesa (Baït al-hikma). Amb los seus collègas Al-Khwarizmi e los fraires Banu Musa, foguèt encargat de la traduccion de manuscrichs de savents grècs. Sembleriá qu'a causa de las seunas coneissenças flacas en grèc, auriá solament melhorat las traduccions fachas par d'autres, e aponduts los seus pròpris comentaris a las òbres grègas.
Al-Kindi escriguèt fòrça obratges sus l'aritmetica, que de manuscrichs suls nombres indians, l'armonia dels nombres, la geometria de las linhas, las multiplicacions, la mesura de las proporcions e del temps, los algoritmes.
Escriguèt tanben sus l'espaci e le temps que pensava ambedos finits[2]. Segon el, l'existéncia d'una grandor infinida conduch a un paradòxe e es doncas pas possible.
Dins le domèni de la geometria, abòrda la teoria de las linhas parallèlas. Dona un lema sus l'existéncia de deoas linhas dins le plan, a l'encòp non parallèlas e sens interseccion. La geometria non euclidiana es pas alunhada.
Doas de las seunas òbras son consacradas a l'optica mas, seguent l'esperit de l'epòca, sens separer clarament la teoria de la lutz d'aquela de la vision.
Dins los seus obratges sus la teoria musicala, met en evidéncia coma Pitagòras que los sons que produson d'accòrdis armonioses an cadun una nautor precisa. Lo gra d'armonia despend de la frequéncia dels sons. Sabiá tanben que la generacion d'un son produtz d'ondas que venon estimular l'aurelha.
Publiquèt lo primièr obratge de criptoanalisi, (Manuscrich sul deschiframent dels messatges criptografics) trobat en 1987 dins los archius ottomanas d'İstanbol, aquel obratge presenta la tecnica d'analysi frequencial de las letras del tèxte chifrat.
Òbras[modificar | modificar la font]
Escriguèt 290 obratges, mai sovent jos forma de breus tractats, que los principals se repartisson dins los domènis seguents:
- geometria (32 obratges),
- filosofia (22),
- medecina (22),
- astronomia (16),
- fisica (12),
- aritmetica (11),
- logica (9),
- musica (7),
- psicologia (5).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Obratges[modificar | modificar la font]
- (fr)Œuvres philosophiques et scientifiques d'Al-Kindi, tome 1 : L'optique et la catoptrique d'al-Kindî; ed. Roshi Rashed. Leiden, Brill, 1997. ISBN 978-90-04-09781-0.
- (fr)Œuvres philosophiques et scientifiques d'Al-Kindi, tome 2 : Métaphysique et cosmologie; ed. Roshi Rashed. Leiden, Brill, 1998. ISBN 978-90-04-11073-1.
- (la)De radiis stellatis [Des rayons stellaires], ed Marie-Thérèse d'Alverny e Françoise Hudry, De radiis, in : Archives d'histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge, 41 (1974), 139-260, texte p. 215-260 ; trad., notes de Sylvain Matton, in La magie arabe traditionnelle, París, Retz, 1977, p. 70-128.
- (fr)Épître sur le discours sur l'âme (Al-qawl fî al-nafs), trad. espanhòla in Obras filosoficas, Madrid, 1968, p. 134-138. Influéncia de la Teologia du Pseudo-Aristòtel.
- (ar)(la)(eb)De mutatione temporum (De la mutacion dels temps), ed. G. Bos, Ch. Burnett, Londres-Nòva York, 2000
- (en)The Forty Chapters, ed. Charles Burnett, Cambridge : Cambridge University Press , 1993. Sus l'astrologia
Estudis[modificar | modificar la font]
- (fr)A. Badawî, Histoire de la philosophie en terre d'Islam, Vrin, 1972, t. II, p. 385-477.
- (en)Gerritt Bos e Charles Burnett, Scientific weather forecasting in the middle ages : the writings of Al-Kindī : studies, editions, and translations, Kegan Paul, 2000
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Tomàs d'Aquin faguèt de meteis en de tèrmes sonque una mica diferents al començament de sa Soma teologica
- ↑ Comparar a la nocion d'aevum de Tomàs d'Aquin


text:
Paraguai
Paraguai (escrich tanben Paragüai) (en lenga guaraní Paraguái, en espanhòl Paraguay) es un país e un estat d'America del Sud qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Bolívia al nòrd, Brasil a l'èst e Argentina al sud e a l'oèst.
Sa capitala es Asunción.
Lo gentilici es paraguaian -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los espanhòls arribèron dins la region de l'actual Paraguai al començament del sègle XVI. La vila d'Asunción foguèt fondada lo 15 d'agost de 1537. La vila venguèt la capitala d'una província coloniala, e foguèt coneguda coma la "Maire de totas las vilas".
Destaca dins los sègles XVII e XVIII la fòrta influéncia dels jesuistas, amb la creacion de reducciones, de comunitats ont los indigènas restavan protegits de l'arbitrari dels colonizadors. En 1717 la rebellion comunera realizèt lo primièr crit de libertat de America, mas foguèron derrotats a la batalha de Taviti en 1721.
Paraguai declarèt son independéncia lo 14 de mai de 1811 e expulsèt las autoritats colonialas.
Lo sègle XIX foguèt marcat per l'isolament e l'autarquia. La dictatura estatlista e militarista de Francisco Solano López, combinada amb las ambicions territorialas d'Argentina e l'empèri brasilièr, conduguèron a la Guèrra de la Tripla Aliança (1864-1870), amb de resultats catastrofics per la demografia e l'economia del país.
Entre los ans de 1930 e 1940, las politicas paraguaias foguèron definidas per la Guèrra del Chaco (1932 fins a 1935) contra Bolívia, lo darrièr conflicte armat internacional del país e que ne sorgiguèron los limits territorials actuals entre los dos païses, e per la Guèrra Civila Paraguaia (1947 ), per dictaturas militaras, e de periòdes d'extrèma inestabilitat politica.
En mai de 1954 lo general Alfredo Stroessner prenguèt lo poder. Elegit per completar lo periòde pas expirat de lo sieu predecessor, foguèt reelegit president sèt còps, en governant gaireben continualament jos la disposicion d'estat de sètge de la constitucion amb lo supòrt dels militars e del Partit Colorado. Durant los 34 ans de reinatge de Stroessner, las libertats politicas foguèsson severament limitadas, e los opausants al regim serián sistematicament assetjats e perseguits jos l'estendard de la seguretat nacionala e l'anticomunisme. E mai se una constitucion de 1967 donèt dubtosa legitimitat al contraròtle de Stroessner, Paraguai s'isolèt progressivament de la comunautat mondiala.
Lo 3 de febrièr de 1989, Stroessner foguèt desrocat en un còp militar dirigit pel general Andrés Rodríguez. Rodríguez, coma lo candidat del Partit Colorado, ganhèt facilament la presidéncia en eleccions sostenudas en mai e lo Partit Colorado dominèt lo Congrès. En las eleccions municipalas de 1991, malgrat tot, los candidats de l'oposicion ganhèron de divèrses centres urbans principals, compresa Asunción. Coma president, Rodríguez instituiguèt de reformas politicas, legalas e economicas e inicièt un aprochament amb la comunautat internacionala.
Dempuèi alavetz, Paraguai a viscut un periòde de democracia, e mai se la tension politica a aumentat los ans recents. Lo primièr president democratic foguèt Juan Carlos Wasmosy, mas d'unes pensan que la siá politica economica portèt dins lo país a l'escrancament financièr. A l'ora d'ara, el es senador per la vida, e un òme fòrça poderós dins lo país.
Vejatz tanben:
Politica[modificar | modificar la font]
Paraguai es una republica presidenciala. Lo president es lo cap d'Estat e tanben lo cap de govèrn. Es elegit per la populacion per un periòde de cinc ans.
Lo Poder legislatiu se compausa de doas cambras: la Cambra dels Deputats (Cámara de Diputados) amb 80 membres elegits per un periòde de cinc ans, e lo Senat (Cámara de Senadores) amb 45 membres tanben elegits per un periòde de cinc ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Paraguai.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Gobierno del Paraguay en castelhan.


text:
Guèrra de Botan
La Guèrra de Botan foguèt un conflicte de la colonizacion britanica d'Índia que se debanèt de 1864 a 1865. Opausèt Reiaume Unit a Botan. Après una guèrra civila intèrna botanesa, lei Britanics mandèron una mission diplomatica que sei prepausicions foguèron pas acceptadas per lo govèrn novèu. En novembre de 1864, lo govèrn britanic decidiguèt donc de declarar la guèrra au Botan que teniá pas d'armada regulara ni d'armament modèrn. Pasmens, maugrat aqueu desequilibri, lei combatents botanesas capitèron de resistir cinc mes e lei Britanics foguèron desfachs mai d'un còp. La guèrra s'acabèt per lo tractat de Sinchula : Botan perdèt una partida d'Assam, de Bengala e de Dewangiri mai demorèt independent.


text:
Olanda
Olanda es una region e una anciana província dels Païses Basses. En 1840, foguèt divisada en doas províncias: l'Olanda Septentrionala e l'Olanda Meridionala.
A causa de l'importança istorica d'Olanda, lo mot es tanben utilizat, per sinecdòca, per designar l'ensems dels Païses Basses e mai s'aquela denominacion es pas oficiala [1]. En 1806, la Republica batava fogut transformada en un reialme d'Olanda fisat a Loís Bonaparte; foguèt lo sol temps que lo mot Olanda foguèt utilizat oficialament per designar l'ensems dels Païses Basses.
Los abitants son los olandeses e las olandesas.
Somari
Istòria de la region[modificar | modificar la font]
Olanda fuguèt successivament :
- inclusida dins la Francia mediana al tractat de Verdun en 843, puis en Lotaringia en 855 ;
- un comtat del Sant Empèri Roman Germanic de 925 a 1430, mas lo comtat venguèt gaireben autonòme tre la fin del sègle X;
- una província dels Países Basses Borguinhons, de 1430 (eretatge forçat de Jacqueline de Bavièra al profièch de Felip III de Borgonha) a 1482 ;
- una província dels Países Basses Espanhòls, de la fin del sègle XV (1504?) a 1648 (independéncia dels actuals Païses Basses) ;
- la principala província de las Províncias Unidas: èra lo còr cultural, economic e politic de las Províncias Unidas. Las ciutat màgers èran Amsterdam, Rotterdam, Leyde (Leiden), L'Aia (Den Haag) (sèti del govèrn), Delft e Haarlem. De grands pòrts de la província d'Olanda, los marcands neerlandeses percorrián tota Euròpa e los marcands europèus s'assemblavan dins los ostals de comèrci d'Amsterdam. Atal, per gaireben totes los Europèus Olanda sonava coma Províncias Unidas puslèu que l'oficiala « Republica de las sèpt províncias unidas ».
- Pendent l'occupacion francesa, las Províncias Unidas èran reünidas jos la Republica batava de 1795 a 1806, enseguida dins lo reialme d'Olanda de 1806 a 1810 abans d'èsser en totalitat annexadas a l'Empèri francés de 1810 a 1813.
- En 1840 l'Olanda foguèt divisada en Olanda Miègjornala e Olanda Septentrionala.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)https://archive.is/20120604132326/www.minbuza.nl/fr/pays-bas/a-propos-des-pays-bas/informations-generales/hollande-ou-pays-bas.html Hollande ou Pays-Bas ? Ministèri dels Afars estrangièrs dels Païses Basses in minbuza.nl
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Site toristic suls Païses Basses
- (fr) Istòria dels Païses Bassas sul site del ministèri neerlandés dels Afars etrangièrs;
- (fr)Histoire des Pays-Bas sul site memo.fr


text:
Savana
La savana es un biòma terrèstre. Es un tèrme originari de l'America Centrala que se referís en principi a un tipe d'ecosistèma caracterizat per una espandida erbacèa de graminèas amb preséncia d'arbres pron pichons e espaçat de tal biais que la canopèa siá pas tancada.
Clima[modificar | modificar la font]
La savana es una prada de clima tropical. S'i tròba d'arbres e arbrilhons dispersats mas domina la vegetacion erbacèa.
Lo clima caud de la savana a un deficit idric mai o mens agut. Malgrat que las precipitacions annalas pòdon èsser màger que l'evaporacion atmosferica. I a normalament una sason seca, que dura un minimum de uèit setmanas, ont la pluviometria es fòrça bassa o inexistenta e una sason umida amb pluèja sufisenta pel creissement de la vegetacion. Lo total de pluèja es fòrça variable entre 250 e 2000 litres per an. Qualques savanas son aigadas temporàriament pel drenatge lent o per la pujada de rius o de lacs.
Las temperaturas de las savanas son fòrt nautas amb pauc de variacion lo long de l'an (i a mai de variacion entre lo jorn e la nuèch). Es a la fin de la sason seca que fa pus caud. La pluèja cai amb una temperatura fòrça elevada e çò que fa baissar mai la temperatura es la nebulositat. Dins las planuras de mai de 2000 mètres, las temperaturas demenisson a pauc près de 0,5 °C cada 100 mètres.
Vegetacion[modificar | modificar la font]
Las èrbas de la savana son de graminèas de dimensions variablas e apertenon a genres (Andropogon, Paspalum, Axonopus etc.) diferents de las pradas de clima temperat.
Qualques genres comuns de las savanas africanas coma Hyparrhenia e Andropogon se tròban tanben dins las regions mediterranèas.
Se tròba d'arbres, palmièrs e arbrilhons de familhas e genres de distribucion exclusiva tropicala (Curatella, Bowdichia Acacia). Qualques arbres pèrdon las fuèlhas en sason seca e florisson un pauc abans l'arribada de la sason umida.
Fauna[modificar | modificar la font]
La vida animala de la savana es dominada pels erbivòrs que se pòdon desplaçar en grandas migracions en recèrca de pasturas frescas e entre totas las espècias s'establís una cadena trofica completa e autoregulada.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Las savanas son fòrça tocadas pels incendis a la fin de la sason seca que sovent son volontaris per que la nòva èrba cresca abonida per las cendres.
Qualques savanas son de formacions naturalas e alara an un païsatge intermediari entre lo bòsc tropical e l'estèpa e an per origina principala lo clima. D'autras s'explican per la preséncia d'un jaç impermeable de pauca prigondor coma los Llanos de Veneçuèla). Fin finala d'autras savanas son eissidas de l'accion umana (antropicas).


text:
Rai (geometria)
En geometria, lo rai d'un cercle o d'una esfèra es un segment de drecha quin que siá ligant son centre a sa circonferéncia. Par extension, lo rai d'un cercle o d'una esfèra es la longor de cada d'aqueles segments. Lo rai es la mitat del diamètre. En sciéncias e en engenhariá, lo tèrme rai de corbadura es sovent utilizat coma sinonim de rai.
Mai generalament — en geometria, engenhariá, Teoria dels grafes, e dins fòrça d'autres contèxtes — lo rai d'una causa (per exemple un cilindre, un poligòn, un graf, o una pèça mecanica) es la distància de son centre o axe de simetria a sos punts de superfícia mai alunhats. Dins aquel cas, lo rai pòt èsser pus grand que la mitat del diamètre.
La relacion entre lo rai e la circonferéncia d'un cercle es .
Somari
Calcul del rai[modificar | modificar la font]
Per calcular lo rai d'un cercle passant per tres punts , se pòt utilizar la formula seguenta:
ont es l'angle
Aira de l'ellipsa[modificar | modificar la font]
- Calcul de l'aira interiora a una ellipsa:
ont a e b son los semiaxes de l'ellipsa (se ditz, rarament, que son los rais de l'ellipsa).
Lo rai terrèstre[modificar | modificar la font]
Sa mesura[modificar | modificar la font]
La primièra mesura del rai terrèstre en astronomia foguèt concebuda per Eratostènes. Son calcul es lo seguent: lo Solelh es tan alunhat que sos rais arriban parallelament en tot punt de la Tèrra. Aviá legit qu'a Siene (Assoan), los rais tombavan verticalament dins un potz lo jorn del solstici d'estiu. Aquò vòl dire que lo Solelh passa pel zenit, alara i a pas d'ombra. Mai al nòrd, al meteis moment, los rais atenhián Alexàndria jos un angle non nul, que mesurèt. L'angle mesurat es d'un cinquanten de cercle. Aquò significa que la circonferéncia de la Tèrra es cinquanta còps pus granda que la distància de Siene cap a Alexàndria. Aviá tanben legit que las caravanas de camels partent de Siene comptavan cinquanta jorns per aténher Alexàndria percorrent cent estadis cada jorn. Calculèt que la distància entre ambedoas vilas de la val de Nil èra de 5 000 estadis. L'estadi equival a 158 m.
Per mesura de l'ombre portada amb d'objèctes de nautor coneguda situats en dos punts de latitud diferenta, trobèt la valor de 250 000 estadis per la longor del meridian, es a dire la circonferéncia terrèstra. Aquela mesura es exacta a 2% prèp. Ne deduguèt lo rai de la Tèrra.
Son utilizacion[modificar | modificar la font]
Lo rai terrèstre es utilizat per fòrça calculs astronomics coma:
- Lo calcul de la parallaxa diurna d'un astre:
- Parallaxa diurna: dos observators se plaçant en dos punts A e B de la Tèrre mai alunhats possible e nòtan la configuracion de las estelas a l'entorn de l'astre observat. Pòdon atal calcular los angles BAP e ABP, puèi ne deduire la parallaxa que permetrà d'obtenir la distància TP.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Los elements de geometria d'Euclides, tradusits literalament en (fr), e seguits d'un tractat del cercle, del cilindre, d'un còn e de l'esfèra, de la mesura de las superfícias e dels solids, amb de nòtas; Euclides, F Peyrard ; París, F. Louis, 1809.
- Geometria 4: las relacions dins lo cercle. ; Michel Morin, Alain Roy ; Mont-Royal, Quebèc: Modulo, 1995.


text:
Boc Bèl Èrm
Boc Bèl Èrm[1](Bouc-Bel-Air en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des pays occitans, Éditions Sud Ouest, 2007 (ISBN 978-2-87901-808-9)


text:
Aviso: Esta noticia tiene más de un año. Última actualización: 06/09/2012
"Preferirie que venguesse mès se no ven no s'acabe eth món. I aurà alternatiues "
BARCELONA, 6 Sep. (EUROPA PRESS) -
Eth president catalan, Artur Mas, a anonciat aguest dijaus qu'eth 31 d'agost caducar era ofèrta que li auie hèt eth Govèrn a Sheldon Adelson perque s'installèsse Eurovegas a Catalonha, pera quau causa ara era Generalitat a "es mans liures" per cambiar es condicions ara enterpresa nòrd-americana o negociar auti projèctes.
En declaracions a Catalunya Ràdio recuelhudes a Europa Press, a explicat qu'eth conselhèr d'Economia e Coneishement, Andreu Mas-Colell, trasladèc eth passat 19 de junhsèga a Las Vegas Sands Corporation qu'era ofèrta catalana serie vigenta enquiath darrèr dia d'agost, pera quau causa ara ja a expirat.
Maugrat que no a constància qu'Adelson age prenut ua decision, a considerat "probable" que s'acabe en tot installar a Madrid --Alcorcón-- e a arrebrembat que tostemp a sostengut qu'era capital espanhòla tostemp a agut mès possibilitats que Catalonha.
A remercat que, maugrat qu'age caducat era ofèrta, ei partidari qu'eth macrocomplèxe d'òci s'installe a Catalonha, maugrat que se fin finau no ei atau, era Generalitat cercarà inversions alternatives: "Preferiria que venguesse, mès se no ven no s'acabe eth món. I aurà alternatiues".
"Decidiràn eth que volguen --Las Vegas Sands Corporation--, mès auem era capacitat de poder hèr autes causes que no pogui auançar, evidentament," a sentenciat.
Eth president catalan a assegurat que Catalonha ei un des pols d'inversion mès atractius d'Europa, e a explicat qu'en cas dera rivalitat per acuélher Eurovegas, a Madrid an "fòrces" de què Catalonha no dispause, coma es lobbys.
Sigue quin sigue era decision finau d'Adelson, Mas a assegurat qu'es nòrd-americans an agut tot aguest temps "seriosi dobtes" entre Barcelona e Madrid perque Catalonha a presentat ua bona candidatura que les hè dificil decantar-se.


text:
Ossets (jòc)
Los ossets es un jòc d'adreça aujòl dels jòcs de dats que ven de l'Antiquitat.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo jòc se jòga amb de pichons òsses qu'an una forma particulara (lo tars de la feda jova), lor permetent de caber al començament dels dets (los ossets artificials del comèrci son fòrça mai pichons que los ossets naturals). Èra un jòc fprça popular en Grècia antica. Socrates prend los ossets coma exemple quand rasona amb Teetèt sus l'idèa de quantitat (Teetèt, 154c).
Son a l'origina dels dats jol nom d'astragaloi, comportant quatre fàcias planas, doas largas e doas estrechas. Dempuèi l'antiquitat, lo jòc se jogaga tanben coma jòc d'adreça de lançar, lo penthelita[1].
A l'epòpa modèrne se jòc amb de copiás de metal o de plastic, mai pichons, e doncas mai aisits de manipular pels dròles mas que lo pes (tròp leugièr pel plastic) e la superfícia tròp lissa empachan de realizar de figuras complicadas.
Principi d'un tipe classic de jòc[modificar | modificar la font]
Un jòc d'ossets compta, abitualament, cinc ossets, qu'un pòt èsser identificat, per exemple per una color diferenta.
Una de las règlas d'aquel jòc consistís a testar son adreça e sa rapiditat en:
- lançant en l'aire un osset (lo particular) ;
- acampant un dels ossets pausats a tèrra ;
- e tornant trapar lo particular avant que tòca lo sol.
Al primièr torn, s'acampa doncas quatre còps un osset. Al segon torn, cal acampar dos còps dos ossets a l'encòp, puèi a al tresen tres ossets e un, e fin finala al quatren los quatre.
Aprèp los quatre torns de jòc se lança totes los ossets en l'aire en ensejant de ne trapar lo mai possible sul revèrs de la man. Se deura enseguida las lançar e los trapar del biais seguent: pausar los ossets sul revèrs de la man en bolegant leugièrament los dets, sens plan segur s'ajudar de l'autra man (s'un osset tomba pendent l'operacion, es perdut e los ossets passan al jogaire venent).
Annèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Elena Nikulina & Ulrich Schmölcke; Les osselets, ancêtres du jeu de dés in Pour la Science París; n°365, Des formes de vie alternatives; ISSN 01534092 resumit.


text:
Samoëns
Samoëns en arpitan (Samoëns en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- De la XIVen a la XIXen sègle, los tailleurs de pèiras de Samoëns #solcar l'Euròpa. Entre los sieus bastiments : los otèls de vila d'Anecí e de Bonneville, la glèisa paroissiale de Ferney-Voltaire, la vila de Carouge, divèrses fòrts de Vauban, los canaux bastís jos Napoleon, lo Senat de Savoie a Chambéry, e meteis de las bastissas en Louisiane. Qualques #venir architectes e lo un d'eles i aguèt elegit cònsol de Ferney-Voltaire. Segon la tradicion, la confrérie de las tailleurs de pèira de la vallée, las « frahans », seriá fòrça mai anciana e remontariá a l'epòca dels emperaires romains, ont quatre de dintratz eles, crestians, #èsser martyrisés per i aver refusèsse de édifier una estatua consagrada al culte de l'emperaire[1],[2].
- Du XIVen au XIXen siècle, les tailleurs de pierres de Samoëns sillonnèrent l'Europe. Parmi leurs constructions : les hôtels de ville d'Annecy et de Bonneville, l'église paroissiale de Ferney-Voltaire, la cité de Carouge, plusieurs forts de Vauban, les canaux bâtis sous Napoléon, le Sénat de Savoie à Chambéry, et même des édifices en Louisiane. Certains devinrent architectes et l'un d'eux fut élu maire de Ferney-Voltaire. Selon la tradition, la confrérie des tailleurs de pierre de la vallée, les « frahans », serait beaucoup plus ancienne et remonterait à l'époque des empereurs romains, où quatre d'entre eux, chrétiens, furent martyrisés pour avoir refusés d'édifier une statue vouée au culte de l'empereur[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Mickaël Meynet, Los Frahans, 2008
- ↑ Mickaël Meynet, #Cent ans a la Jaÿsinia, 2006
- ↑ Mickaël Meynet, Les Frahans, 2008
- ↑ Mickaël Meynet, Cent ans à la Jaÿsinia, 2006


text:
Ajuda:Cossí suprimir una pagina
La supression de pagina es pas una accion agradiva. Sovent val mai d'incitar los contributors a melhorar un article que comença sa vida enciclopedica, puslèu que de lo suprimir sens esperar. Çaquelà, cèrtas paginas pòdon pas, per lor natura meteissa, s'acordar amb lo projècte enciclopedic qu'es Wikipèdia.
Cal senhalar que l'esplech de supression es reservat als administrators que l'emplegan solament amb l'autorizacion de la comunautat, que los a elegits.
Somari
Procediment de supression[modificar | modificar la font]
Cas general per un article[modificar | modificar la font]
Quand vos trobatz sus una pagina que, segon vos, a pas sa plaça dins Wikipèdia, podètz far una demanda de supression sus Wikipèdia:Paginas de suprimir. Las paginas prepausadas a la supression son per exemple las que contrevenon al principi fondator de la neutralitat de punt de vista o se resumissent a un annuari ; per mai d'informacions consultar la lista de tot çò qu'es pas Wikipèdia.
Una proposicion de supression entraïna un vòte que li pòt participar tot utilizaire enregistrat ; pòdon èsser decidits : la supression, la conservacion, la fusion, lo desplaçament vèrs d'autres projèctes wikis, o lo renomenatge de las paginas concernidas. La règla de compte de las voses que preval es la quasi-unanimitat que visa a instaurar idealament un consensus o almens un debat vertadièr.
Cases particulars : violacion de dreches d'autor e imatges[modificar | modificar la font]
En cas de violacion de copyright averada o quitament solament sospechada, podètz depausar un senhalament sus Wikipèdia:Paginas sospechadas de violacion de copyright.
Pels imatges violant de dreches d'autor o qu'an pas lor plaça sus Wikipèdia, un procediment, similar al precedent, existís sus la pagina dedicada als Wikipèdia:Imatges de suprimir.
Blanquiment e « supression immediata » dins los cases evidents[modificar | modificar la font]
Quand la necessitat de suprimir una pagina es flagranta, per exemple quand conten un tèxt injuriós o se se resumís a un ensag de novelari amb doas o tres linhas sus los dessenhs remirables de son pichon fraire, es pas necessari de prepausar la pagina a la supression. Podètz dirèctament blanquir la pagina, valent a dire escafar son contengut en l'editant. Vòstre blanquiment deu imperativament èsser justificat amb precision dins la boita de resumit (escrivètz blanquit car gag/insultas/lenga marrida/charabia/etc)
Los administrators verifican periodicament amb l'ajuda de la pagina especiala « Articles brèus » la preséncia de paginas blancas – lor talha es de zèro octet – dins l'espaci enciclopedic, que suprimisson o restablisson aprèp aver complit totas las verificacions utilas. Per comprendre mièlhs lo foncionament d'aqueste esplech d'administracion, consultatz Wikipèdia:Procediment de supression de pagina. Mas la pagina especiala « Articles brèus » concernís solament las paginas d'articles, d'ont l'existéncia d'una procediment especific pels autres espacis de noms accessible dempuèi Wikipèdia:Demanda de supression immediata.
Cal notar que d'una part qual que siá pòt restablir una pagina blanquida, a partir de l'istoric, e que d'autra part una pagina suprimida pòt totjorn èsser restablida per un administrator (a l'excepcion dels imatges).


text:
L'economia de Surinam es basada en l'extraccion minerala, especialament alumini, aur e petròli, responsables per 85% de las exportacions e 25% de las intradas governamentalas. Aiçò daissa l'economia del país extrèmament vulnerabla a la variacion dels prèses internacionals[1]. Las perspectivas economicas a tèrme cort dependon del biais del govèrn per contrarotlar l'inflacion e del desvolopament dels projèctes dins los sectors minièrs de baucita e aur.
Las perspectivas de l'economia a tèrme mejan dependràn de l'engatjament contunh dels responsables monetaris e de la politica fiscala e de l'introduccion de reformas estructuralas per liberalizar los mercats e promòure la competicion.


text:
Modèl:Referéncia necessària
Somari
En brèu[modificar | modificar la font]
- Tòca
- Senhalar una informacion dobtosa qu'es pas acompanhada de fonts ; mai de detalhs dins la pagina d'explicacion.
- Sintaxi
- {{Referéncia necessària}}
{{Referéncia necessària|passatge necessitant de fonts|data=data}} (se pòt utilizar en particular {{Referéncia necessària|''passatge necessitant de fonts''|data={{subst:uèi}}}})
{{Referéncia necessària/Blòt|paragrafes necessitant de fonts}}
Exemples[modificar | modificar la font]
Senhalament d'una informacion mancant de fonts[modificar | modificar la font]
Modèl:Reaccion a una informacion mancant de fonts
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Modèls indicant la manca de referéncias e de fonts[modificar | modificar la font]
- {{Referéncia necessària/Blòt}} per marcar tot un capítol sens que cada linha siá soslinhada
- {{Citacion necessària}} per las informacions fisablas mancant de referéncia
- {{Fonts de ligar}} quand la màger part de las afirmacions de l'article son pas ligadas a las fonts
- {{De fontar}} quand l'article possedís pas de fonts
- {{Passatge non neutre}} quand las informacions son presentadas amb un partit pres evident
- {{Referéncia desirada}}


text:
Lista dels presidents d'Eslovaquia
Vaquí la lista de las personas qu'an exercida la carga de cap de l'Estat o de president de la Republica en Eslovaquia.
Estat Eslovac (1939-1945)[modificar | modificar la font]
- Jozef Tiso - (en exercici) 14 de març de 1939 - 26 d'octobre de 1939.
- Jozef Tiso - 26 d'octobre de 1939- abril de 1945.
Presidents de la Republica Eslovaca dempuèi 1993[modificar | modificar la font]
Lo president de la Republica Eslovaca es lo cap de l'Estat. Sas foncions son principalament ceremonialas. Dempuèi l'independéncia d'Eslovàquia en 1993, lo primièr ministre assumiguèt las foncions de cap d'Estat fins a l'eleccion pel Parlament d'un president per un mandat de cinc ans.
En 1998 lo Parlament foguèt pas capable de designar un president, en obligant lo sieu cap e lo primièr ministre a assumir las foncions del cap de l'Estat. Aprèp un an sens que lo Parlament poguèsse aténher un acòrdi, se modifiquèt la Constitucion e lo president d'Eslovaquia passèt a èsser elegit dirèctament pels electors per un mandat de cinc ans, lo candidat majoritari devent despassar 50% dels vòtes per èsser designat al primièr torn. Las primièras eleccions presidencialas aguèron luòc en 1999.
Nòta: en italica los presidents per interim.


text:
Indici de massa corporala
L'Indici de massa corporala (IMC) (var. indici de massa corporau), es una chifra que permet d'avalorar la corpuléncia d'una persona en foncion de sa massa e de sa talha.
Foguèt inventat pel belga Adolphe Quételet mentre qu'elaborava son sistèma de "fisica sociala" entre 1830 e 1850 (se ditz tanben Indici de Quételet). La formula n'es:
Que m i es la massa de la persona e h sa nautor; ambdoas introduïdas en unitats del SI, es a dire, kg e m. La seuna interpretacion es la seguenta (aplicabla sonque a las personas adultas, pel mainatges la classificacion es diferenta):
E mai que siá una simpla aisina estatistica, es largament emplegat coma mesura de l'obesitat o de l'estat nutricional, mai que mai per l'Organizacion Mondiala de la Santat. Emai que siá una estimacion de la preséncia de graissa en çò d'una persona, pren pas en compte las proporcions de massa ossosa ni musculara. De fait, podriá èsser substituït per un assag d'impedància bioelectrica, mas la realizacion d'aqueste es fòrça mai complexa, mentre que la nautor e lo pes son de bon mesurar.
La seuna valor potenciala, a mai, varia amb l'edat e lo sèxe.


text:
Teula de Mar
Teula de Mar[1] (Théoule-sur-Mer en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Théoule-sus-Mar es la primièra municipalitat dels Alpes Maritims per la còsta del Var cap als Alpes-Maritims. A situat a una desena de quilomètres de Bastons e a 40 quilomètres de Niça. Es egalament a qualques milas nàutics dels Islas de Lérins (Santa-Marguerite e Sant-Onorat). Théoule-Sus-Mar es prèp de Mandelieu-la-Napoule ont se pòt trobar un aérodrome.
Teula de Mar est la première commune des Alpes Maritimes par la côte du Var vers les Alpes-Maritimes. Elle est située à une dizaine de kilomètres de Cannes et à 40 kilomètres de Nice. Elle est également à quelques milles nautiques des Îles de Lérins (Sainte-Marguerite et Saint-Honorat). Teula de Mar est proche de Mandelieu-la-Napoule où l'on peut trouver un aérodrome.
Istòria[modificar | modificar la font]
AModèl:La V e sègle, Eucher Gaulois, senhor de Mandelieu-La-Napoule èra lo #erós proprietari de Théoule. En l'antiquitat, Théoule èra un dels pòrts mai importants de Toulon a Antibes. A l'origina Théoule comptava pas #qu'una trentena d'abitacions e protegissiá un pòrt de persec #que se li podiá a el accedir per un pichon camin dicha “Trayas”. Es en 1898 #qu'un sindicat de proprietaris se #formar amb la fin de defendre los interèsses d'aquela bourgade. Senhor Hourlier, a l'epòca proprietària del castèl de Théoule (una anciana savonnerie de la XVIIIen sègle) e director del Periodic de Lion Republican, #prosseguir aquela idèa e la #concretar amb l'ajuda de Senhor de Latenhière. Abel Balif, president del Touring Club de França #permetre #qu'en 1902 s'inaugura la Corniche d'Aur, nom donat a aquela rota nacionala. En 1929, Théoule ven una municipalitat mercés a Charles Dahon. En 1930, la municipalité #far l'aquesiment de la villa Jeanne per i condicionar la comuna. A partir de 1934, los trabalhs d'electricitat e d'aiga aguèron emprés, es de contunh en 1938 que la rota nacionala i aguèt agrandit per permetre de melhorar la circulacion. Una part de la populacion i aguèt deslotjat lo 28 de febrièr de 1944 perque los Alemands temián una operacion dels Aliats. Lo 16 d'agost de 1944, los Americanes e los Franceses #arribar a Théoule.
La Corniche d'Aur es una rota #qu'ofrís los mai polits païsatges de la Còsta de Azur. Es mercés al Touring Club qu'aquela rota i aguèt creat, perque se consagrava al desvolopament del torisme. Lo 2 de junh de 1901, aquela rota a nomenat boulevard. I aguèt inaugurat lo 11 d'abril de 1903 per un convoi de près de 200 automobilas seguidas per cyclistes. Rota nacionala 7 pendent qualques ans, a classificat RN 98 l'an 1938 e se tròba èsser una de las mai polidas rotas d'Euròpa longeant la mar Mediterranèa.
Au Ven siècle, Eucher Gaulois, seigneur de Mandelieu-La-Napoule était l'heureux propriétaire de Théoule. Dans l'antiquité, Théoule était un des ports les plus importants de Toulon à Antibes. À l'origine Théoule ne comptait qu'une trentaine d'habitations et abritait un port de pêche auquel on pouvait accéder par un petit chemin dit “Trayas”. C'est en 1898 qu'un syndicat de propriétaires se forma afin de défendre les intérêts de cette bourgade. Monsieur Hourlier, à l'époque propriétaire du château de Théoule (une ancienne savonnerie du XVIIIen siècle) et directeur du Journal de Lyon Républicain, poursuivit cette idée et la concrétisa avec l'aide de Monsieur de Latenhière. Abel Balif, président du Touring Club de France permit qu'en 1902 on inaugure la Corniche d'Or, nom donné à cette route nationale. En 1929, Théoule devient une commune grâce à Charles Dahon. En 1930, la municipalité fit l'acquisition de la villa Jeanne pour y aménager la mairie. À partir de 1934, les travaux d'électricité et d'eau furent entrepris, puis c'est en 1938 que la route nationale fut élargie pour permettre d'améliorer la circulation. Une partie de la population fut évacuée le 28 février 1944 car les Allemands craignaient une opération des Alliés. Le 16 août 1944, les Américains et les Français arrivèrent à Théoule.
La Corniche d'Or est une route qui offre les plus beaux paysages de la Côte d'Azur. C'est grâce au Touring Club que cette route fut créée, car il s'adonnait au développement du tourisme. Le 2 juin 1901, cette route est nommée boulevard. Elle fut inaugurée le 11 avril 1903 par un convoi de près de 200 automobiles suivies par des cyclistes. Route nationale 7 pendant quelques années, elle est classée RN 98 en 1938 et se trouve être une des plus belles routes d'Europe longeant la mer Méditerranée.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Pagina utila : Wikipèdia:Modèls/Espaci Discussion Utilizaire.
Aquesta categoria recampa de messatges qu'an vocacion d'èsser remplaçats dins la pagina dels modèls (ex:messatge utilizaire). Mercé de seguir la procedura seguenta per las categorizar.
Copiar-empegar aqueste còde en naut de la pagina de discussion del modèl en indicant lo nom de classament:
-  [[Categoria:Modèl messatge utilizaire|Nom jol qual lo model serà classat (sens accent)]]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
Articles dins la categoria « Modèl messatge utilizaire »
Aquesta categoria conten los 16 articles seguents.


text:
Crachier
Crachier es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De considerables épingles En bronze datan XIVe/XIIIe sègle av. J.-C. E testifiquen de l'implantacion e de l'importància de la Civilizacion dels Camps d'Urnas en la nòstra region.
De remarquables épingles en bronze datent des XIVe/XIIIe siècle av. J.-C. et témoignent de l'implantation et de l'importance de la Civilisation des Champs d'Urnes dans notre région.


text:
Modèl:Doc modèl
Aqueste modèl aficha una boita de "Documentacion modèl" tala coma la que legissètz pel moment.
Utilizacion
-
- Apondètz  {{Doc modèl}}  al modèl principal.
- Clicatz sul ligam « [modificar] », que punta cap a la sospagina /Documentacion, e escrivètz la documentacion en modificant la pagina afichada.
- Apondètz de categorias apropriadas e interwikis a la sospagina /Documentacion dins   .
Precargament del modèl de documentacion
-
- Se clicatz sul ligam « [modificar] » a l’etapa çaisús la page de documentacion de crear serà preemplenada amb l’ajuda del contengut del sosmodèl Modèl:Doc modèl/Preload. Aqueste modèl es particularament complicat perrque gerís l'emplenament automatic del nom del modèl qu'anatz documentar.
- Quand utilizatz aqueste ligam, salvatz immediatament la pagina de documentacion per que las substitucions se debanen, puèi tornatz-la editar per aver una vista mai simpla.
Vejatz tanben
-
- Modèl:Documentacion modèl vista dirèctament (o Modèl:Template doc page viewed directly per compatibilitat anglesa)
- de metre en cap de las sospaginas « /Documentacion » dins un  .
- Modèl:Documentacion modèl inclusa (o Modèl:Template doc page transcluded per compatibilitat anglesa)
- lo bendèl qu'apareis automaticament dins la pagina principala del modèl
- Modèl:Documentacion modèl vista dirèctament (o Modèl:Template doc page viewed directly per compatibilitat anglesa)


text:
Peiòt
Lo peiòt (del nahuatl peyotl, en la nomenclatura scientifica Lophophora williamsii) es un pichon cactus sens espinas, endemic, de la region sud-orientala dels Estats Units d'America (dins los estat de Tèxas e del Nòu Mexic) e del centre de Mexic.
Conten fòrça alcaloïdes, entre eles la mescalina, qu'e un poderós allucinogèn. Totas las especias de Lophophora son de creissença fòrça lenta, que sovent cal mai de 30 ans per arribar a l'edat de floracion e a la talha d'una bala de gòlf, sens comptar la racina.


text:
Maizières-lès-Vic
Maizières-lès-Vic es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del évêché de Mètz, en la châtellenie de Lagarde, agut en fief per de nombroses senhors.
- Destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Las tropas imperialas acampaven a la "Nautor de Gallas".
- Village de l'évêché de Metz, dans la châtellenie de Lagarde, tenu en fief par de nombreux seigneurs.
- Détruit au cours de la guerre de Trente ans.
- Les troupes impériales campaient au "Haut de Gallas".


text:
Illas Marshall
Las Illas Marshall son un país format per d'archipèlas, d'atòls e d'illas pichonas situats dins lo sud de l'Ocean Pacific.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'explorador espanhòl Álvaro de Saavedra Cerón las descobriguèt e i desbarquèt en 1529, ne'n prenent possession al nom del Rei d'Espanha. Se sap pauc de causas de la preïstòria de las Illas Marshall. Pasmens, d'ondas migratòrias successivas venentas del sud-èst asiatic arribèron dins lo Pacific Occidental fa a l'entorn de 3000 ans e atenguèron aquestas illas. Los angleses las nomenèron "Marshall" en las sieunas mapas, en omenatge a un explorator del meteis nom que las visitèt en 1799, mas foguèron reclamadas per Espanha en 1874 e foguèt reconeguda la siá sobeiranetat per la diplomacia internacionala. Part de l'Oceania espanhòla, foguèron vendudas a Alemanha en 1884 après la mediacion papala.
Alemanha establiguèt un protectorat en 1885 e d'estacions de comèrci dins las illas de Jaluit e Ebon per menar a tèrme lo comèrci florescent de la còpra (carn seca de coco). Los Iroij (nauts caps locals) marshalleses contunhèron de governar jos una administracion alemanda indirecta.
Durant lo començament de la Primièra Guèrra Mondiala, Japon prenguèt lo contraròtle de las illas Marshall. Las siás casèrnas demorèron dins lo centre alemand d'administracion, Jaluit. Lo 31 de genièr de 1944, las tropas nòrd-americanas desbarquèron en l'atòl de Kwajalein e prenguèron lo contraròtle de las illas dels japoneses lo 3 de febrièr, seguit d'intensas luchas dins los atòls de Kwajalein e Enewetak. En 1947, los Estats Units, coma la poténcia ocupanta, arribèron a un acòrd amb lo Conselh de Seguretat de l'ONU per administrar Micronesia, inclusas las Illas Marshall, coma lo Territòri Fiduciari de las illas del Pacific. De 1946 fins a 1958 i aguèt 67 ensages nuclears dins divèrses atòls. Un important radar foguèt bastit en l'atòl de Kwajalein.
Lo 1 de mai de 1979, en reconeissença de l'evolucion de l'estatut politic de las illas Marshall, los Estats Units admetèron la constitucion de las illas e l'establiment del govèrn de la Republica de las Illas Marshall. La constitucion incorpòra de concèptes nòrd-americans e britanics.
L'independéncia complèta en acòrd amb la legalitat internacionala arribèt en 1990, quand las Nacions Unidas donèron oficialament per acabar lo "fideicomis" per lo territòri.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo president de Illas Marshall es cap d'Estat e cap de govèrn. Lo president, qu'es elegit pels membres del Nitijela (Parlament) entre los sieus integrants, nomena lo sieu pròpri gabinet.
Las eleccions pel parlament, qu'a 33 deputats, son cada quatre ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo clima de las illas es caud e umid, amb un periòde sec entre mai e novembre. Ocasionalament sofrís de tifons.
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de las Illas Marshall.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Wikipèdia:Convencions d'estil
Las convencions d’estil utilizadas sus Wikipedia an per objectiu d'assegurar una coeréncia visuala e estructurala entre totes los articles, e mai de permetre una comprension mai aisida dels articles. S'agís pas que de convencions, e es probablament impossible de conclure qu'un estil es melhor qu'un autre, mas se tot lo mond (o la majoritat) seguís a pauc prèp las meteissas règlas d’estil, los articles o ganharàn en clartat de lectura, d'escritura e d'edicion.
Podètz tanben consultar Cossí modificar una pagina, que vos explicarà cossí utilizar los estils. Convencions tipograficas vos explicarà quora utilizar tala o tala convencion. Aquesta pagina a puslèu per objectiu un angle de vista « construccion de l'article »
Somari
Cossí amodar un article ?[modificar | modificar la font]
Un article començarà de preferéncia per una introduccion corta o una definicion, reprenent lo títol de l'article. La primièra mencion del subjècte de l'article se metrà en caractèrs gras.
Per exemple :
- Lo Karaté dô (空手道) es un art marcial japonés. En lenga japonesa, « kara » significa void, « te » man e « dô » la via (lo camin), çò que significa doncas « La via de la man voida ».
- Una lenga aglutinanta es una lenga ont los mots son formats en « empegant » al radical d'afixes de tal biais que las frontièras entre los morfèmas demòren plan netas e que cada morfèma corresponda a un sol trach esquemantic o foncional.
Pels articles portant sus de personas, lo nom de la persona serà indicat en gras, e la linha d'introduccion indicarà sas datas de naissença e de decès (s'es apropriat) amb totas las letras.
Per exemple :
- Maurice Papon (nascut a Gretz lo 3 de setembre de 1910) es un òme politic e naut foncionari francés, condemnat en 1998 per complicitat de crime contra l'umanitat, per d'actes comeses coma foncionari del Govèrn de Vichèi.
o
- Jacques-Yves Cousteau (11 de junh de 1910, Sant Andrieu de Cubzac França - 25 de junh de 1997, París) oficièr dins la marina francesa, oceanograf, internacionalament conegut coma lo comandant de la Calypso.
Quand lo tèma de l'article tracha de mantun nom, se vestiràn totes los noms de negre dins la primièra linha de definicion de l'article
- Las eubacterias o vertadièras bacterias son d'èssers vivents procariòtas.
De discutir
D'ajustar : definicion tèrme femenin, masculin
Cossí apondre un messatge d'avertiment ?[modificar | modificar la font]
Los messatges d'avertiment devon èsser:
- situats a la cima de l'article, los uns jols autres en cas que n'i aguèsse fòrça,
- precedits per una mencion nòta o avertiment segon l'importància del messatge,
- escriches en caractèrs pichons (amb l'ajuda de la balisa  ),
- sens encastre, ni mesa en pagina (centre, drecha, esquèrra, etc.),
Estructura d'un article[modificar | modificar la font]
Se recomanda, mai que mai per çò qu'es dels articles plan tecnics, de començar amb una partida de vulgarizacion, per tal de permetre als començaires d'aquesir d'unas coneissenças sus la tematica donada, puèi de dintrar sonque dins las parts mai tecnicas.
Un article deu èsser estructurat per un decopatge logic apropriat de la forma :
== Seccion 1 == === Sosseccion 1 === === Sosseccion 2 === == Seccion 2 ==
A l'interior d'una partida, lo paragraf demòra l'unitat de basa.
En cap de cas las listas amb de piuses devon pas se substituir a aqueste tipe de decopatge : servisson unicament a enumerar una seria de punts non susceptibles d'èsser desvolopats (per exemple una lista d'ingredients per una recèpta). Coma un article enciclopedic a per vocacion de desvolopar exaustivament los punts qu'abòrda, de talas listas n'i an doncas pas qu'ocasionalament lor plaça e devon de tot biais ne respectar las règlas tipograficas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Recomandacions e règlas de seguir
- Wikipèdia:Projècte/Carta grafica
- Categorizar naissença e vida (modèls indispensables per las biografias)


text:
Inuit
Los Inuits (Inuktitut: ᐃᓄᐃᑦ, "lo monde") son un pòble abitant las regions arcticas de Groenlàndia, Canadà, Estats Units, e Russia. Inuit es nom plural; lo singular es Inuk. La lenga inuit aparten a la familha dela lengas esquimaudas-alèutas.[1]
Al Estats Units, lo tèrme Eskimo es comunament usat per nomenar aqueles grops, amor qu'inclutz a l'encòp los Yupik d'Alaska e los Inupiats per los quals "Inuit" es pas apropriat o acceptat. Existís pas cap de tèrme collectiu autre que "Eskimo" per nomenar ambedós pòbles . Pr'aquò, los nadius de Canadà e Groenlàndia considèran aquel nom coma pejoratiu e "Inuit" es vengut pus comun.[2] En Canadà, las seccions 25 e 35 del Constitution Act of 1982 nomena los "Inuits" coma un grop distinctiu dels amerindians canadencs que son pas inclús dins las Primièras Nacions Nations o los Metís.[3]
Los Inuits vivon dins las zonas articas e subarticas canadencas de la província de Nunavut; "Nunavik" dins lo terç nòrd de Quebèc; "Nunatsiavut" e "Nunatukavut" en Labrador; e per divèrsas parts dels Territòris del Nòrd-oèst, mai que mai a l'entorn de l'Ocean Artic. Aqueles airals se dison en Inuktitut "Inuit Nunangat".[4][5] Als Estats Units, los Inupiats vivon sus la còsta nòrd d'Alaska e l'illa de la Diomeda Pichona. En Russia, vivon sus l'illa de la Granda Diomeda. Los inuits de Groenlàndia son los descendents de migracions vengudas de Canadà e son estatjans de Danemarc, mas pas de l'Union Europèa.


text:
Isla de la Ciutat
L'Isla de la Ciutat qu'ei situada au còr de París dens lo Ièr arrondiment. Qu'ei lo lòc on vadó la vila, en purmèr poblada per lo pòble gallés deus Parisii, puish conquestada per las legions romanas a l'escadença de la batalha de Lutècia.
Deu temps de la Lutècia galloromana qu'èra lo lòc on e's trobava lo palais deu governador e un temple. Uei, suber l'emplaçament d'aqueste temple que's quilha la catedrau de Nosta Dauna de París. A la caduda de l'Empèri Roman, lo pòble de la vila qu'abandonè l'arribèra esquèrra entà se tornar concentrar dehens las parets de l'Isla de la Ciutat.
Suber aquesta isla òm troba tanben la Santa Capèra e lo palais de la Concergeria. Devath lo parvís de Nosta Dauna de París que poden véder las fondacions de l'antica Lutècia.


text:
Tropic
Lo mot de tropic ven del grèc tropos que significa « torn ».
En rason de l'enclinason de l'axe terrèstre totjorn se pòt veire dins la meteissa posicion las estelas de fons, dins lo periòde d'una orbita completa a l'entorn del solelh, sus la Tèrra i a de regions que l'enclinason dels rais del solelh càmbia jornalament fins a interferir sus la durada del jorn. Amb la teneson de las observacions, los pòbles ancians concluguèron qu'existissián de latituds sus la superfícia del glòbe que delimitan las enclinasons maximalas e minimalas de las ombras del solelh e aquelas zònas se nomenèron torn (tropo, en grèc), son lo Tropic del Càncer e lo Tropic del Capricòrne.
Del punt de vista de la geografia, la region tropicala es un airal de la Tèrra limitat pel Tropic del Càncer e pel Tropic del Capricòrne, que sa linha mediana es l'Eqüator terrèstre.


text:
Thomas More
Thomas More (Londres, 7 de febrièr de 1478 - 6 de julhet de 1535) èra jurista, escrivan e òme politic anglés. Mòrt a causa de son oposicion a l'esquisma de la Glèisa Anglicana, es considerat coma martir e venguèt sant de la Glèisa Catolica e de l'anglicana. Thomas More èra un pensador, teologian, politic, umanista e escrivan anglés, que venguèt poèta, traductor, cancelièr d'Enric VIII d'Anglatèrra, professor de leis, jutge de negòcis civils e avocat. Son òbra pus famosa es Utopia ont relata l'organizacion d'una societat ideala.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Londres lo 7 de febrièr de 1478, filh de John More, majordòm del Lincoln's Inn, jurista e de per aprèp nomenat cavalièr e jutge de la curiá reiala. En 1486, aprèp cinc ans d'ensenhament primari a la Saint Anthony School, considerada la melhora escòla de gramatica de Londres, e mai de l'unica gratuita, foguèt elevat segon la costuma de las bonas familhas al Palais de Lambeth, serviguèt coma page del cardinal John Morton, Arquevesque de Cantorbery e lord cancelièr d'Anglatèrra.
A catòrze ans, Thomas More integrèt en 1492 lo Canterbury College de l'Universitat d'Oxford, ont passèt dos ans estudiant la doctrina escolastica e perfeccionant sa retorica. En 1494, sens recebre son diplòma, va estudiar lo drech a la New Inn de Londres e a la Lincoln's Inn, institucion ont aviá trabalhat son paire. Benlèu que pendent aquela epòca aprenguèt lo francés necessari dins las corts de justícia anglesas e pel trabalh diplomatic, ja que coneissiá l'anglés e lo latin. En 1497, comencèt d'escriure poesias, amb una ironiá atal venguèt conegut. A aquela epòca se liguèt amb los davancièrs de la Renaissença, Erasme de Rotterdam, amb qui venguèt amic, e John Skelton.
Vèrs 1501 integrèt lo Tresen Òrdre de Sant Francés, vivent coma laïc dins un convent chartrós fins 1504. Alà se consacrèt a l'estudi religiós e en 1501 traduguèt d'epigramas grègas cap al latin e comentèt La ciutat de Dieu, de Sant Agustin. Mejans los umanistas angleses foguèt en contacte amb Itàlia. Aprèp que realizèt una traduccion (publicada en 1510) d'una biografia de Giovanni Pico della Mirandola escricha per son nebot Gianfrancesco, tombèt enamorat del sentiment de l'òbra qu'adoptèt per el, e que marquèt definitivament lo cors de sa vida.
En abandonant lo monastèri chartrós, en 1505, se maridèt amb Jane Colt e aguèron una filha Margaret, que vendrà sa discipla. Exerciguèt coma avocat amb succès, en part mercé a son sens de la justícia e de l'equitat, mai vendrà jutge dins lo plaids civils e professor de Drech. En 1506 nasquèt sa segonda filha, Elizabeth. Traduguèt cap al latin Luciano amb Erasme. E un mai tard nasquèt Cecily, sa tresena filha. Thomas More es pensionat e majordòm de Lincoln's Inn, ont realizèt de conferéncias entre 1511 e 1516. En 1509 nasquèt son filh John. More participèt a la gestion de grandas companhiás de Londres e Anvèrs. Escriguèt de poèmas pel coronament d'Enric VIII. En 1510 foguèt nomenat membre del parlament e vicesheriff de Londres. Un an mai tard moriguèt son esposa Jane e se marida amb Alice Middleton, veusa sèt ans abans e avent una filha, Alice.
En 1513 escriguèt History of King Richard III, libre qu'inspirèt William Shakespeare. En 1515 foguèt enviat coma ambaissada comerciala en Flandra. Escriguèt lo Libre segon d'Utopia. Un an mai tard escriguèt lo libre primièr d'Utopia e l'òbra complèta foguèt publicada a Lovaina. En 1517 foguèt enviat a Calais per resòlvre de problèmas mercands. Foguèt nomenat master of requests e membre del Conselh Reial. En 1520 ajudèt Enric VIII a escriure Asertio septem sacramentorum. More foguèt fach cavalièr e vicetresorièr. Sa filha Margaret se maridèt amb William Roper, que vendrà lo primièr biograf de Thomas More.
En 1524 foguèt nomenat Administrator de l'Universitat d'Oxford, en 1525 Administrator de l'Universitat de Cambridge e Cancelièr de Lancaster. Mudèt a Chelsea e escriguèt carta a Iohannis Bugenhagen defendent la supremaciá papala. En 1528 l'evesque de Londres li permet de legir de libres eretics per que los refuten
En 1530 signèt pas la carta del nòbles e prelats que demandava al Papa l'anullacion del matrimòni reial. En 1532 renoncièt al sa carrièra de cancelièr. En 1534 refusèt de signar l'Acte de Supremaciá que pretendiá repudiar a la supremaciá papala. L'Acte establiguèt que serián condemnats los que l'acceptarián pas e lo 17 d'abril foguèt empresonat. E decapitat, lo 6 de julhet de 1535.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Membre del Parlament dempuèi 1504, foguèt elegit jutge e sosprefècte de la vila de Londres. En 1509, amb l'arribada al tron d'Enric VIII, protector de l'umanisme e de las sciéncias, More dintrèt a son servici e venguèt membre de son Conselh Privat. Enric VIII profeitèt de son eficaç diplomacia e tacte, e li fisèt qualques missions diplomaticas dins los païses europèus. Tanben foguèt encargat de la tasca de tresaurièr, e en 1529 de Lord Canceller. Foguèt lo primièr cancelièr laïc.
En 1521 obtenguèt lo títol de knight (cavalièr). En 1524 foguèt nomenat High Steward (censor e patron) de l'Universitat d'Oxford, ont èra estat escolan. En 1525 foguèt tanben nomenat High Steward de l'Universitat de Cambridge.
Condemnacion e mòrt[modificar | modificar la font]
Lo Rei Enric VIII venguèt ostil amb Thomas More quand volguèt divorciar de son esposa Catarina d'Aragon e Thomas, coma Cancelièr, aprovèt pas. Enric VIII aviá demandat al Papa de concedir al divòrci e lo refús d'aquel provoquèt l'esquisma d'Anglatèrra amb la Glèisa Catolica Romana.
Insistissiá per obtenir lo divòrci eclesiastic, çò per far taire las petòfias de sas facècias d'alcòva, objèctes dels parladisses de la Cort, e dels que lo rei se sentiá ofensat. Lo divòrci auriá escafat l'infidelitat, e auriá rendut l'afar sens consequéncias.
Los refuses successius de Thomas More per acceptar los desirs del rei, provoquèron la rancuna d'Enric VIII, e Thomas More foguèt empresonant a la Torre de Londres, aprèp qu'aquel refusèt lo jurament que reconeissiá Enric VIII coma cap suprèm de la Glèisa d'Anglatèrra qu'aviá romput amb Roma.
Fin finala lo rei, enrabiat, faguèt jutjar More que, dins un procès somari, foguèt acusat de nauta traïson e condemnat a mòrt. D'autres dirigents europèus coma lo Papa o l'emperador Carles Quint, que vesián en el lo melhor pensador del moment, faguèron pression perque li salvar la vida e que la condemnacion foguèsse commudada en castig perpetual o exili, mas serviguèt pas a res e foguèt decapitat una setmana aprèp, lo 6 de julhet de 1535.
Gardèt fins a la fin son sens de l'umor, confiant plenament al Dieu misericordiós que lo recepte quand passarà lo lindal de la mòrt. En s'agenolhant al cadafalc diguèt: « Notatz que la barba cresquèt en prison, es a dire, ela foguèt pas desobesissent al rei, alara la cal pas talhar. Permetètz que la còpe ». Fin finala, al-delà de l'ironia, s'adreçèt als presents: «I die being the King's good servant-but God's first» (Morissi essent bon servent del Rei, mas primièr de Dieu).
Canonizacion[modificar | modificar la font]
Thomas More foguèt beatificat ensems amb cinquanta tres autres martirs, que John Fisher, pel papa leon XIII en 1886, e finalament proclamat sant per la Glèisa Catolica lo 19 de mai de 1935 (amb John Fisher), pel Papa Piu XI. Joan Pau II, lo 31 d'octobre de 2000, o foguèt proclamat patron dels politics e dels governants, respondent a la demanda que, en 1985, presentèt lo President de la Republica Italiana, Francesco Cossiga.
Òbras[modificar | modificar la font]
Son cap d'òbra es Utopia (1516), ont abòrda los problèmas socials de l'umanitat, e amb que ganhèt la reconeissença de totes los erudits d'Euròpa. Un de sos inspirators foguèt son amic intim Erasme de Rotterdam. L'escriguèt pendent una de sas missions assinada pel rei a Anvèrs.
Sas autras òbras son de retraches de personatges publics, coma Life of Pico della Mirandola (Vida de Pico della Mirandola) o Històrica richardi Tertii (L'istòria de Ricard III), e de poèmas e epigramas dins sa joventut (Epigrammata). Cal notar lo dialògs-tractats que realizèt en defensa de la fe tradicionala atacant durament los reformistas laïcs o religioses, per exemple Responsio ad Lutherum (Responsa a Luter), A Dialogue Concerning Heresies (Dialòg sus la eretgias), The Confutation of Tyndale's Answer (Refut de la Responsa de Tindale) o The Answer to a Poison Book (Responsa a un Libre Empoisonat).
En mai d'escriches en defensa de la Glèisa de Roma, tanben escriguèt suls aspèctes mai esperitals de la religion: Treatise on the Passion (Tractat sus la Passion), Treatise on the Blessed Body (Tractat sul Cors Sant), Instructions and Prayers o De Tristia Christi (L' Agonia de Crist) redigida pendent qu'èra empreisonat dins Torre de Londres alara qu'atendava la decapitacion. Aquel darrièr manuscrit, salvat de la confiscacion decretada per Enric VIII, va passèt per volontat de la sa filha Margaret dins de mans espanhòlas, pel Fra Pere de Soto, confessor de l'empeirador Carles V, per anar cap a Valéncia, patria de Lluís Vives, amic intim de More. [1]
Utopia[modificar | modificar la font]
L'òbra principala de More foguèt Utopia, ont fa una critica de la societat de son epòca, subretot l'anglesa.
- Denóncia la pauretat de bona part de la populacion.
- Censura de la concentracion del poder e de l'expansionisme de l'estat, que son causas de guèrras.
- Prepausa un modèl d'organizacion sociala que s'inspira de las societats aborigènas que venon d'èsser descobèrtas e de qualques aspèctes de La Republica de Platon:
- Es una societat justa, frairenala, egalitària e toleranta.
- Lo trabalh es obligatòri per totòm.
- L'educacion es universala.
- I a pas cap de proprietat privada o d'argent.
- Las carrièras se fan per eleccion.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A l'ora d'ara conservat dins la colleccion del musèu del Reial Collegi del Corpus Christi de València.


text:
Gijonet
Gijonet[1][2] (Gijounet en francés) es una comuna occitana de Lengadòc en Caunés situada dins lo departament de Tarn e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Gijonet es situada en Caunés a 45 km de Castras. Traversada pel Gijon, s'estend sus 15,13 km² e regropa los masatges de Gijonet, Calosa, Ornac, Gijon, Talpairac Combacauda e Malefaièra.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, Gijonet èra dins l’anciana vigariá del Gijon, mencionada dempuèi 993. Los de Galands, senhors de Barre e Gijonet, regnèron sul borg e lo castèl pendent mai de dos sègles. Al mièg del sègle XVII, balhèron lor senhoriá als Borbon-Malausa de Lacasa e se gardèron dins lo masatge de Calosa. A l'epòca, Gijonet èra administrada per dos cònsols, nomenats cada an pel senhor. Las familhas borgesas èran: los Nairacs armadurièrs de Gijonet dont es eissida una dinastia de celèbres negociants bordaleses, los Rabauds, familha de juristas de Gijon, e los Carcenacs, mercands d’Ornac qui d'ont es essida una familha de negociants e banquièrs parisencs.
Demogafia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Ostals dels sègles XVI e XVII
- Avenc de Gorp Fumant
- Avenc sepultural de Mauray
- Temple de 1849
- Glèisa de 1881
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Benezech, Jules (1891-1971) : natiu de Viana, proprietari a Gijon, cofondator de la societat Motobécane.
- Carcenac, Henri ( - ) : familha d'Ornac, cònsol del 2nd arrondiment de París de 1871 a 1882.
- Fajon, Étienne (1906-1991) : familha mairala de Gijonet, cap del Partit Comunista Francés, director del jornal l'Humanité de 1958 a 1974.
- Nairac, Pierre-Paul (1732-1814) : familha de Gijonet, negociant bordalés, deputat de l'Assemblada Constituenta en 1790.
- Nairac, Jean-Baptiste (1738-1817) : fraire del precedent, negociant bordalés, membre del Conselh dels Cinc Cents.
- Rabaud, Jacques (1737-1794) : familha de Gijon, negociant marselhés, guilhotinat a la Revolucion.
- Rabaud, David-Jacques (1785-1849) : filh del precedent, negociant, banquièr, cònsol de Marselha en 1824, conselhièr general de las Bocas de Ròse.
- Rabaud, Alfred (1828-1886) : filh del precedent, fondator de la Societat de Geografia de Marselha.
Torisme[modificar | modificar la font]
- Taula d'orientacion de Rocanièra.
- Camin Verd del Pichon Tren .
- 65 km de camins d'excursions pels bòsques e èrms.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr)Marc Sicard, Des Monts de Lacaune au grand négoce : les familles Cabannes, Bonnafé, Nairac et Rabaud, Èditions CRPR, 2009.
- (fr)Georges Congnard, La famille Nairac, Éditions CRPR, 2010.
- (fr)Divers articles publiés dans les Cahiers de Rieumontagné - Éditions CRPR.
- Archius de la vila de Gijonet.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Mostre del lac Ness
Lo mostre del lac Ness, familiarment ditz Nessie, es lo nom d'una creatura legendària qu'abitariá lo lac Ness, un prigond lac d'aiga doça (sonat en Escòcia Loch Ness) situat près de la vila d'Inverness. Amassa amb Pè Grand e lo Ieti, Nessie es benlèu lo "mistèri" mai espandit de la criptozoologia.
La majoritat dels scientifics e d'autres expèrts afirman que las pròvas de l'existéncia de Nessie son pas convencentas, e considèran aquestas informacions falsas o coma de fraudas o d'identificacions erronèas de creaturas realas.


text:
-582
Aquesta pagina concernís l'an -582 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
En Palestina, somission dei reiaumes de Moab e d'Ammon en revòuta còntra la dominacion babiloniana dempuei lo començament deis annadas 580 avC. Tir demorèt lo darrier centre de resisténcia ai Babilonians dins la region e capitèt de resistir fins a 572 avC.


text:
Aviso: Esta noticia tiene más de un año. Última actualización: 20/07/2012
BARCELONA, 20 Jul. (EUROPA PRESS) -
Mès de 300.000 musulmans establidi a Catalonha an iniciat entre aguest diuendres e aguest dissabte eth ramadà, eth sòn mes sacrat e un des pilars der islam, que consistís a dejunar durant 17 ores diàries.
Segons a explicat a Europa Press eth coordinador dera Federacion de Conselhs Islàmics de Catalonha, Jamal El Atouaki, eth hèt qu'eth ramadà coïncidisque aguest an damb un mes calorós "no empedís en absolut" eth sòn seguiment, que s'alongarà durant 30 dies --enquiath 18 d'agost--, tal com mèrque era tradicion.
"Simplement s'an de préner mès precaucions, coma béuer plan d'aigua en moment de ruptura deth dejuni", a precisat er Atouaki, en tot rebrembar qu'era coincidéncia deth ramadà damb un mes calorós se repetís cada 34 ans, segontes eth cicle lunar, pera quau causa es fidèus passen per aguesta experiéncia ua de mejana de dus còps al llarg dera sua vida.


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Vaqui un libre que, de segur, defautavo. S’agis de l’oubrage de referènci d’Eliano Michel, presidènto de Parlaren Lis Aup, sus lou vièsti tradiciounau prouvençau dins l’Auto-Prouvènço. Es esta escri pèr uno Prouvençalo, touto embugado de soun terraire, e vèn adurre uno mount-joio di bello dins la memòri bas-aupino.
A pèr titre Le vêtement en Haute Provence (brève histoire du textile bas-alpin, 1830-1920).
En mai de 400 foutò, qu’en maje part vènon de l’ufanouso espousicioun de 2007 à Sisteroun, lou legèire à drech à-n-uno escourregudo sus li routo serpentouso d’antan, que lou menaran dins la Vau de Durènço e jusqu’en Ubaïo.
Emé li temouniage precious d’ancian sauprés tout de l’endustrìo dóu teissut bas-aupin, dis óutis pèr travaia la lano, lou canebe e la sedo, autambèn que di mestié, uno endustrìo que fasié viéure de mounde e que prouvesissié touto uno poupulacioun fièro de si vièsti asata à soun èime, à sa vido e à soun climat.
Descurbirés, segur, tóuti aquéli vièsti femenin e masculin, emé la raubo de la nòvio, li vièsti pèr li pichot, sènso óublida li faudau, li couifo, la taiolo, li braio, li capèu, li caussaduro e li beloio.
Lou libre d’Eliano Michel nous porge, tambèn, tout un fube de patroun emé tóuti lis esplico necito. Es recoumanda pèr la Soucieta Scientifico e Literàri dis Aup d’Auto-Prouvènço. Se pòu croumpa vers l’autour.
À l’ouro que d’ùni voudrien escafa nòsti memòri poupulàri, acò douno de soulas de vèire qu’au nostre, en Prouvènço, li femo de noste pople se groupon à manteni si bèlli tradicioun vestimentàri. JGR
1116727


text:
UNESCO
L'Organizacion Educativa, Scientifica e Culturala de las Nacions Unidas (en anglés: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, UNESCO), foguèt creada per las Nacions Unidas en 1946 per tal de promòure la collaboracion internacionala en educacion, sciéncia, cultura e comunicacion.
Actualament 193 estats fan partida de l'UNESCO e sèt mai ne son membres associats. L'entitat a son sèti a París (França), e ten mai de 60 burèus pertot dins lo mond. Los projèctes pairinats per l'UNESCO incluson de projèctes scientifics internacionals, de programas d'alfabetizacion, d'ensenhament tecnic o de formacion de mèstres, de projèctes istorics e culturals regionals, de sosten de la cooperacion internacionala per preservar lo patrimòni cultural e natural mondial, e promocion dels dreches umans.
A travèrs de la Convencion subre la Proteccion del Patrimòni Mondial Cultural e Natural, l'UNESCO creèt en l'an 1972 un plan de proteccion dels bens culturals del mond conegut coma Patrimòni Mondial o Patrimòni de l'Umanitat.


text:
Monneren
Monneren es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Évêchés.
- Santa-Marguerite, annèxa de Monneren, i aguèt bastit l'an 1612-1624 sus òrdre del pòrti de Lorraine.
- Fòrça ancian luòc sus la via romaine de Mètz a Trèves.
- Enclave lorraine Ligada a la distincion de Sierck.
- #Venir francés l'an 1661.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Évêchés.
- Sainte-Marguerite, annexe de Monneren, fut bâti en 1612-1624 sur ordre du duc de Lorraine.
- Très ancien site sur la voie romaine de Metz à Trèves.
- Enclave lorraine rattachée à la seigneurie de Sierck.
- Devint français en 1661.


text:
Segre
Lo Segre es un riu de Catalonha, afluent de l'Èbre per l'esquèrra. La siá conca compren de territòris de tres Estats: França, Andòrra e Espanha.
Nais al versant septentrional del pic del Segre, al circ de la Culassa, en Nauta Cerdanha, e desboca, après recórrer 265 quilomètres, al riu Èbre, al sieu passatge per Mequinensa (Baix Cinca).
Se tròba embassat a las paluns de Oliana, Rialb e Sant Llorenç de Montgai.
Del Segre ne sòrton de divèrses canals e sèquies de regadiu: lo Canal d'Urgèl e las siás divèrsas sèquies, lo Canal de Balaguer, lo Canal de Seròs, lo Canal d'Aragon e Catalonha, e c.a.


text:
Apocalipsi
Lo libre de l'Apocalipsi o Revelacion, es lo darrièr libre del Novèl Testament, e es pro diferent del rèsta, perque son contengut es profetic e simbolic sus la fin del monde.
Istoricament, se sap que l'Apocalipsi foguèt escrita a la fin del reialme de Domician, vèrs 95, alara que las persecucions romanas contra los crestians, que negavan adorar lo Cesar coma un dieu, s'intensifiquèron.
Somari
Autor(s)[modificar | modificar la font]
La tradicion crestiana atribuís lo libre a Joan, filh de Zebedèu e fraire de Jaume, apòstol de Jèsus e evangelista. L'autor s'identifica dins lo libre coma Joan, servent de Jèsus e alara en exili dins l'illa de Patmos (dins la mar Egèa) coma essent un testimòni de Jèsus.
La confidéncia d'aquel nom amb aquel de Sant Joan Evangelista e l'autor d'autres escrits del Novèl Testament es en granda partida la rason per que s'atribuís lo libre a l'apòstol Joan (a qui s'atribuís tanben l'Evangeli segon Joan e las tres letras). Mas dins l'Apocalipsi, l'autor fa solament mencion de son nom, sens s'identificar coma l'apòstol Joan dels Evangèlis. Dempuèi l'Antiquitat se questionat sus l'atribucion de l'òbra a Joan.[1]
Los autors modèrnes veson doas rasons fondamentalas per atribuir pas la paternitat a l'apòstol Joan:
- L'estil del libre es totalament diferent de l'estil de l'evangèli de Joan e sas letras.
- Cronologia, a la data que foguèt escrich l'apòstol Joan auriá agut 80 o 90 ans e lo pus probable es que seriá estat mòrt o tròp vièlh per escriure.
Cerintos[modificar | modificar la font]
Assignar una òbra a autor qu'èra un personatge de renom dins la fe, èra comun dins la tradicion de la literatura apocaliptica. Los crestians dels primièrs sègles consideravan que l'Apocalipsi èra estada escrita per un autre autor. Per exemple, Ipolit, dins son òbra "Contra Caium";[2] cita a un ceratan Caius qui sosteniá que l'Apocalipsi de Joan, foguèt una òbra escrita per Cerintos autor crestian gnostic. De fach l'Apocalipsi a de traches d'influéncia gnostica coma per exemple l'usatge de la numerologia e la guematriá que refortís la tesi de Cerintos coma possible autor d'aquela òbra apocaliptica.
Escrit Joanic[modificar | modificar la font]
Donat que l'apòstol Joan seriá èra fòrça vièlh quand escriguèt lo libre, d'unes preferisson atribuir l'Apocalipsi a un de sos disciples. Los estudis modèrnes gropan los escrits atribuits a Joan e los religan a una comunautat nomenada "joanina". Aquò significa que l'autor seriá pas necessàriament l'apòstol Joan, mas una comunautat que seriá estada fondada per el, o fòrtament influenciada per el. Aquela es la teoria defenduda per la majoritat dels erudits.
Divèrses autors[modificar | modificar la font]
Segon certans exegètas, l'Apocalipsi es un assemblatge de tèxtes variats d'autors benlèu diferents. D'unes parlan de doas, o d'autres de tres òbras diferentas, la majoritat d'origina josieva, mal compiladas per un redactor crestian en una epòca posteriora.[3]
Segon lo paire Boismard, professor de l'Escòla Biblica de Jerusalèm, dich que la partida pròpriament profetica (capítols 4 a 22) seriá estada compausada per dos apocalipsis diferentas, inicialament independentas e fusionadas apuèi dins un sòl tèxte. Concernissent las letras de las sèt glèisas (capítol 2 e 3) aurián existit separadament.
Lenga[modificar | modificar la font]
Tradicionalament se ditz que l'original foguèt escrich en grèc mas Dionis visquèt que lo dialècte e lenga èran pas exactament grècs mas que se trobava de modismes barbars.[4] Per d'autres [5] seriá benlèu un original escrich en Armèni, tradusit un primièr còp cap a l'ebrieu e ulteriorament cap al grèc. Las doas primièras versions aurián desaparegut a la fin del sègle I.
Estructura[modificar | modificar la font]
L'Apocalipsi es l'escrit mai ric en simbòls de tota la Bíblia e foguèt objècte d'estudis nombroses tot lo long de l'istòria.
Lo libre compta quatre partidas:
- Introduccion e Letras a las Glèisas (Ap 1-3).
- L'anhèl e los Sèt Sagèls (Ap 4-11).
- Lo Drac e la guèrra celestiala (Ap 12-20).
- La novèla Jerusalèm (Ap 21-22).
Estructura dividida en sèt grops, cada grop a son torn dividit en grops de sèt amb preludis e intermèdis.
- Las sèt letras a las Glèisas (Apocalipsi 1,4-3).
- Los sèt sagèls (Ap 4,1-8).
- Las sèt trompetas (Ap 8,2-11).
- Las sèt visions de la femna e del drac (Ap 12,1-14)5.
- Las sèt copas (Ap 15,1-16) .
- Los sèt quadres sus la casuda de Babilònia (Ap 17:1-19:10)7.
- Las sèt visions de la fin (Ap 19,11-22).
Lo tèxte se caracteriza per l'usatge de simbòls, frasas e discorsses amb sens figurat. Gaireben totes los estudis determinèron que al rèireplan del tèxte surgís lo ritme pròpri de la liturgia dels primièrs sègles del cristianisme.
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
- Los capítols 1–3 contenon l'introduccion del libre e las letras a las sèt Glèisas d'Asia.
- Los capítols 4–5 son lo compte rendut de las visions recebudas per l'autor mostrant la majestat e la poténcia de la justícia de Dieu e de Crist.
- Als capítols 6–9, 11, Joan conta aver vist un libre sagelat de sèt sagèls, sagèls representant mila ans de l'istòria temporala de la tèrra. Aqueles capítols tractant subretot dels eveniments contenguts dins lo seten sagèl (vejatz Ap 8–9, 11:1–15).
- Lo capítol 10 parla d'un libre avalat per Joan.
- Lo capítol 12 rapòrta la vision del mal que comença dins lo cèl quand Satan se rebèlla e foguèt foragetat. La guèrra que comença alà continua encara mai sus la tèrra.
- Als capítols 13, 17–19, Joan descriu los reialmes terrèstres pervertits dominats par Satan e lor sòrt, e mai la destruccion finala del mal.
- Los capítols 14–16 descrivon la justícia dels sants al mitan del mal, just abans la segonda venguda de Crist.
- Los capítols 20–22 descrivon lo millenium, la creacion d'una segonda tèrra e la novèla Jerusalèm.
Canonicitat[modificar | modificar la font]
L'Apocalipsi es considerat un dels libres de mai controvèrsia e dificil de la Biblia, a causa de la multiplicitat de la interpretacions possiblas de las significacions dels noms e simbòls que son contats. La dintrada d'aquel tèxte dins lo canon biblic del Novèl Testament foguèt pas aisida, la polemica entre los Paires de la Glèisa a respècte de sa canonicitat durèt qualques sègles.
Per exemple:
- Origèn († 254) l'ignora,
- Eusèbi de Cesarèa († 340) cita totas les objeccions de Sant Dionis d'Alexàndria († 261).
- Lo Sinòde de Laodicèa (362) l'enclusís pas dins lo canon oficial dels libres de la Biblia.
- Dins la Stichometria de Nicefòr (sègle IV) lo catalòga dins los libres discutits, es a dire, non canonics ni apocrifes.
D'autres Paires de La Glèisa lo foragetèron o l'ignòran. Qualques glèisas coma aquela de Siria e de Palestina, acceptèron pas sa canonicitat fins al sègle V.[6]
Foguèt solament amb lo Concili de Trent (1545) que se classifiquèt definitivament dins los tèxtes canonics. Fòrça Glèisas Orientalas continuan de lo regetar fins a uèi.
Escòlas d'interpretacion[modificar | modificar la font]
Tot lo long dels sègles i aguèt diferentas escòlas d'interpretacion del contengut de l'Apocalipsi:
- Preterista. Soslinha la correspondéncia de las profecias de l'Apocalipsi pendent lo sègle I. Identifica als personatges del libre amb personatges istorics de l'epòca romana com Neron o Caligula.
- Idealista. Vei l'Apocalipsi coma una allegoria de combat esperital entre lo ben e lo mal.
- Futurista. Identifica los personatges de l'Apocalipsi amb diferents personatges que sorgiguèron dins l'istòria umana, coma l'identificacion de las Bèstias amb Napoleon Bonaparte, Hitler o Stalin.
- Istorica. Defend que l'Apocalipsi expausa lo dessenh major de Dieu per l'istòria, del començament cap a la fin, inclusent l'istòria particulara de la Glèisa.
- Anglicana L'escòla Anglicana defend que la cal veire coma un libre d'esperança e tanben un libre d'avertiment. Dona l'esperança als crestians que son persecutats, assegurant que lor sofriment siá pas van. Tanben avertís los non crestians dels eveniments avenidors e lor arribaràn. L'apocalipsi es un exemple tipic de la literatura apocaliptica josieva. Utiliza los imatges simbolics per comunicar l'esperança a aqueles que son en plena persecucion.
Personatges e luòcs[modificar | modificar la font]
- Armagedon, luòc de la batalha finala
- Antecrist, l'enemic de Crist
- Lo Drac Roge
- La Bèstia dels sèt caps
- Bèstia salvatge amb lo nombre 666
- Babilònia la granda, la granda prostituïda.
- Alfa e omega
- Libre de la Vida
- La Jerusalèm celestiala.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Escatologia
- Millenarisme
- Nombre de la bèstia
- Nombre sèt
- Pantocrator
- Comentari de l'Apocalipsi.
- Alfa e omèga.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca) Bíblia Catalana Interconfessional Introducció Apocalipsi
- ↑ (Hermathena, VI, p. 397 sq)
- ↑ (es)"Robert" Robert Ambelain Jèsus o el secreto mortal de los Templarios, pag. 31
- ↑ (ca)Eusebi de Cesarea, Història Eclesiàstica VII,XXV,26
- ↑ id "Robert"
- ↑ (ca)Bíblia Catalana Interconfessional- Introducció-Apocalipsi


text:
Drech de proprietat
Lo drech de proprietat es lo drech d'usar (en latin : usus), de gaudir (fructus) e de dispausar (abusus) d'una causa dins lei condicions fixadas per la lei.
Lo ben, ò aver, sus lo quau aqueu drech pòrta es tanben anomenat proprietat. Aquesta proprietat pòu èstre tant imobiliara coma mobiliara, segon la dicha juridica "En matèria de mòble, possession vau títol (de proprietat)".
Lei drechs de proprietats venon, segon d'unei filosòfs, de convencions socialas establidas per contrat. Per d'autres, lo drech de proprietat es una lei naturala.
L'idèia de proprietat collectiva existís despuei fòrça temps, e son atestadas per leis us e costumas tradicionaus. Lei premierei teorias juridica formalas de la proprietat se constituan dins una amira individualista e consagran lo drech de la proprietat coma prerogativa dei personas fisicas. Lo retorn dei personas moralas au drech de proprietat se farà mai tard e pauc a cha-pauc.
Lo drech anglo-american conois la proprietat personala. Existís tanebn çò que se sona la proprietat intellectuala (sus lei creacions artisticas, leis invencions,...).
L'aparicion a la fin dau sègle 20 de l'informatica personala e lo desvolopament d'internet tornèt metre la question dau drech de proprietat au còr dei discutidas, notadament sus la question dei fichiers digitaus pertatjats soventei-fes d'un biais totalament a-gratís per leis usanciers dau malhum.
Lo drech de proprietat es un drech objectiu