text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 27 de febrer de 2009
La barca de Feilimí
Feilimi (Fedhlimí) Can O'Baoil qu'èra lo cap deu clan deus Ross, au sègle XVII. Qu'avó de deishar las còstas de Donegal dab ua barqueta, de cap a las islas enlà, tà escapar au son gran enemic Maolmhuir Bhui an Bhata Mac Suibhne (quin nom, eh?). Que causí l'isla Toraigh tà s'i refugiar mès la soa barca que s'i encalhè.
Aquera istòria qu'ei vaduda ua cançoneta qui tots los escolans irlandés e coneishen : báidín Fhedhlimí : barqueta de Feilimí.
La version de Sinéad O'Connor:
Báidín Fhedhlimí d'imigh go Gabhla
Báidín Fhedhlimí 's Fedhlimí ann (bis)
Báidín bídeach, báidín biosach
Báidín bóidheach, Báidin Fhedhlimí
Báidín díreach, Báidin deontach,
Báidín Fhedhlimí 's Fedhlimí ann (bis)
Báidín Fhedhlimí d'imigh go Toraigh
Báidín Fhedhlimí 's Fedhlimí ann (bis)
Báidín bídeach, báidín biosach
Báidín bóidheach, Báidin Fhedhlimí
Báidín díreach, Báidin deontach,
Báidín Fhedhlimí 's Fedhlimí ann (bis)
Báidín Fhedhlimí briseadh i dToraigh
Báidín Fhedhlimí 's Fedhlimí ann (bis)
Báidín bídeach, báidín biosach
Báidín bóidheach, Báidin Fhedhlimí
Báidín díreach, Báidin deontach,
Báidín Fhedhlimí 's Fedhlimí ann (bis)
En gascon que da:
Barqueta de Feilimí que va de cap a Gabhla,
Barqueta de Feilimí e Felimí deguens (bis)
Barqueta freula, barqueta viva
Barqueta fina, barqueta de Feilimí,
Barqueta dreta, barqueta decidida,
Barqueta de Feilimí e Feilimí deguens (bis)
Barqueta de Feilimí que va de cap a Toraigh,
Barqueta de Feilimí e Feilimí deguens (bis)
Barqueta freula, barqueta viva
Barqueta fina, barqueta de Feilimí,
Barqueta dreta, barqueta decidida,
Barqueta de Feilimí e Feilimí deguens (bis)
Barqueta de Feilimí (s'ei) copada a Toraigh
Barqueta de Feilimí e Felimí deguens (bis)
Barqueta freula, barqueta viva
Barqueta fina, barqueta de Feilimí,
Barqueta dreta, barqueta decidida,
Barqueta de Feilimí e Feilimí deguens (bis)
La version de Mag Mell que sauta lo coplet intermediari (Báidín Fhedhlimí d'imigh go Toraigh ) e l'arrepic qu'ei un chic diferent:
Báidín bídeach, báidín iontach
Báidín bóidheach, Báidin Fhedhlimí
Báidín díreach, Báidin deontach,
Báidín Fhedhlimí 's Fedhlimí ann (bis)
Barqueta freula, barqueta polida,
Barqueta fina, barqueta de Feilimí,
Barqueta dreta, barqueta decidida,
Barqueta de Feilimí e Feilimí deguens (bis)
dijous, 26 de febrer de 2009
Ua cançon de la Janeta
Her Mantle So Green - Tirat de l'àlbum Sean-Nós Nua
dimecres, 25 de febrer de 2009
Diu me dau e Déu n'hi do
Lo Diu me dau! gascon que hè pensar a l'enigmatic Déu n'hi do! catalan. Nada lei gramaticau non pòt explicar la forma verbau en aquera expression catalana, tipica deu catalan de la Catalonha deu Nòrd e deu Principat mès pas guaire emplegada en las Ilhas ni en País Valencian. Jo que pensi lo Déu n'hi do! catalan qu'ei tot simplament un manlhevat deu gascon, qu'ei lo nòste "Diu me dau!" un shinhau deformat per l'aurelha e la fonetica catalanas. Un gasconisme en ua auta varietat de l'occitano-roman, aquerò s'amerita plan un "pòst", vertat?
PS. Un aimable lector anonime malhorquin, probable lingüista de profession e bloguista de gran renom, m'a hèit l'amistat de corregí'm en tot precisà'm en un comentari ací-devath que lo vèrbe do ei de catalan medieviau per "doni" (gascon "de" o "balhe"). L'expression "Déu n'hi do" significa " Que Diu l'ac balhe". Doncas, non, no'i cau pas cercar influénças gasconas, e fin finau, los catalans non son pas tan renegaires com los gascons.
dilluns, 23 de febrer de 2009
Trencaclosques: altre temps per fi arriba...
Dels amics de Trencaclosques, he rebut el darrer CD titolat "Illes Flotants", enviat directament des de les terres valencianes. Que siguin agraïts per aquest present inesperat!
Doncs, trencaclosques-rodamons teatre és una formació músico-teatral - o teatro-músical - valenciana, composta de Teresa José Sánchez: l'autora de gairebé tots els textos de les cançons, la veu principal del grup i percussionista; Laura Miñarro: viola de ronda, violí, percussions i veu; Eva María Domingo : guitarra, llaüt, darbuka, caixó flamenc, tambors i veu i Vicent Adell: xalumeau, flaütes, tarota, cromorm, percussions i veu.
En aquest CD, canten en valencià, en judeo-espanyol i proposen fins i tot una cançó en francès. A mi, m'agrada molt allò que fan.
Visiteu la pàgina web que tenen a "Myspace", hi podreu escoltar cançons del CD i també un tradicional occità, una borrèia cantada en aquesta llengua: ai vist lo lop, lo renard, la lèbre dançar.
TRENCACLOSQUES en Folk Plasencia/07, "Illes Flotants"
Un rei tenia tres filles (Música: trad. valenciana. Lletra: Teresa J. Sánchez, Arranjament: Trencaclosques):
Un rei tenia tres filles
que volia com la vida.
Les tres eren estimades,
les tres tenien estima.
Un rei tenia tres filles
que estimava com la vida
De terres molt allunyades,
Ha arribat el prínceps Midas.
Vol triar la seua esposa.
Una serà l’eligida.
Un rei tenia tres filles,
una serà l’eligida.
Les tres filles estimades
passen totes tres en fila,
cap abaix, miren en terra,
cap abaix, la gent les mira.
Un rei tenia tres filles
I tota la gent les mira.
El prínceps fa reveréncia,
Examina cada filla;
Els seus ulls queden molt fixes
Sobre aquella més petita.
Un rei tenia tres filles
I una era més petita.
Claralinda és l’elegida
Dona per la meua estima;
Disposeu baguls i ofrena,
Marxaren en companyia.
Un rei tenia tres filles,
I li feien companyia.
Al moment les tres germanes,
A son pare li fan crida,
De les mans ben fort s’agafen,
La major així li explica.
Un rei tenia tres filles,
La major així li explica.
Ai! pare, el nostre pare
Altre temps per fi arriba,
No amaguem nostre pensar,
No volem ser « l’elegida »!
Així que fan tard els princeps,
Ja podeu buscar l’eixida.
Un rei tenia tres filles
Que volia com la vida.
I cadascuna a la fi
Va fer el que ella volia.
Un rei tenia tres filles
Que estimava com la vida
Un Rei Tenia Tres Filles (tros) -
El CD Illes Flotants és distribuït per technosaga.
dissabte, 21 de febrer de 2009
La region que i avèm passat lei vacanças
"Les dugues últimes películes de l'Albert Serra parlen de llibres i históries molt coneguts, pró 'l tros que surt a la película è' 'l que no diuen el llibres, són el camin llars del Quixot, d'en Sancho i del tre reis i tot lo que van xerrant mentres no 'riben allà unt han de 'ribar." En catalan, u que's pronóncia coma o en occitan, unt = ont.
En bèris parlars occitano-romanics, qu'ei frequent de remplaçar ont /on , per lo pronom relatiu que solet o seguit de i (que i).
La region que i avèm passat lei vacanças / la regió que hi hem passat les vacances (exemples balhats per Aitor Carrera dens Entre dues frontères, estudis de lingüistica occitana, Pagès Ed.).
Lo ròtle deus lingüistas normativizadors qu'ei de hèr causidas tà definir çò qui ei acceptable e çò qui n'ac ei pas en ua lengua normativa. A còps, aqueras causidas non pòden èster sonque arbitràrias. E serà corrècte aquera utilizacion de que tà diser on/ont? Qu'avem eretat dus avis contraris: Loïs Alibert decidí que òc, mentre que Pompeu Fabra la stigmatizè com incorrècta, enqüèra que sia - o qu'èra, pr'amor la forma de catalan emplegada a la television e a la ràdio que contribueish desgraciadament a tuar los parlars naturaus -tan correnta en catalan parlat com en d'autas varietats occitano-romanicas.
L'adopcion de que per díser ont qu'ei fòrça populara en çò deus escrivans occitans non-gascons, se'n tròban qui evitan quasi sistematicament d'utilizar lo pronom adverbiau ont, dilhèu per reaccion identitària tà opausà's a l'usatge francés (de hèit panromanic) de "où". Au contra, los escrivans catalans qu'utilizan sistematicament on e pas jamés que, en tot seguir atau las recomandacions de Fabra e de l'I.E.C e en fasa dab l'usatge generau deu romanic.
En gascon, e particularament en gascoiné, la causida qu'ei la medeisha que la deu catalan, doncas que s'opausa a l' occitan non-gascon. La Gramatica de l'Occitan Gascon Contemporanèu, per occitanista que sia, qu'ignora completament aquera utilizacion de que coma substitutiu de on. Enqüèra que, a jo, e m'arribe d'utilizar que per on, qu'ei per influença deu lengadocian e qu'ac vau mes evitar, com ac hèn generaument los escrivans d'expression gascona. Totun, la rason tà nosautes non n' ei pas ua consideracion de correccion com en catalan. Que va meslèu ligada dab l'emplec plan gascon de que coma enonciatiu. A la frasa occitano-catalana "la taula i es (hi és) ben parada" que correspón en gascon: "la taula que i es/ei ben parada".
Se "la region que i avem/am passat las vaçanças" no's ditz pas en bèris parlars gascons qu'ei probablament pr'amor de l'interferéncia de que coma enonciatiu. En aranés, on l'emplec de l'enonciatiu gascon que i ei rar, guaireben extinct, lo relatiu que pòt servir tà substituí's a on: Eth país que (i) viu Joan= Eth país (a) on viu Joan, segon Aitor Carrera (Gramatica aranesa, Pagès ed.). En las varietats meridionaus deu gascon occidentau e centrau, lo pronom que de l'occitano-romanic qu'ei estat remplaçat , mes o mens completament segon los parlars, per d'autas fòrmas coma dont o qui.
L'emplec de dont acerà on l'occitan stricto sensu e lo catalan hicarén que, qu'ei caracteristic deu gascon de las Lanas:
Ua canta dont era cantava, benlèu ende era. Que cercava la votz deu son òmi dont se l'èra desbrombada (Bernat Manciet, citat per Romieu e Bianchi, Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu).
En Biarn e Bigòrra, que s'emplegan meslèu qui e de qui : La taula qui vedem qu'ei plan parada, la taula de qui vedem/vegem qu'ei plan parada.
La gascoiné qu'a adoptat meslèu qui. Mès, en gascon, "la region qui (i) avem passat las vacanças, que m'agrada" non soa pas ni beròi ni francament corrècte, que vau més se'n tier a "la region on avem/am passat las vacanças, que m'agrada". N'i a pas nada rason tà non pas hè'c.
dijous, 19 de febrer de 2009
Ua flor non hè pas la prima
dimecres, 18 de febrer de 2009
Calhòcs e agaças de mar suu devath deu Canigó
Qu'aquerò ns'empache pas d'apregonir lo nòste lexic trilingüe!
Tè, per exemple: e sabetz quin los ausèths qu'aperam calhòcs en gascon e's disen en occitan lengadocian e en catalan?
En gascon, que'us aperam calhòcs, o malhons, malhoquetas, cravans o enqüèra talhavents.
En lengadocian, los bèris que son gavians, los mes petitons que's disen gavinas o gavietas.
En catalan, qu'ei quasi coma en lengadocian, lhevada l'ortografia, plan segur: un gavià , una gavina i una gavineta; dos gavians, tres gavines i quatre gavinetes .
diumenge, 15 de febrer de 2009
Paso-doble entà duas lenguas sòrs
Cuan plebe, ista ziuda,
se torna un rio griso d´autos y bateaguas.
clamors de soleda
con chens que i chiran como toza en tamborinada.
Asinas iba yo,
y a nuei deban, -camin de guambras-, chira, chirando.
asinas, tu tan y tan luen,
tan luen ixos mons, y amas, amas, plebendo tanto.
Allora, un truen fazio esclatar a nuei,...
¡y jolio con o truen!;¡si yera, nina, una palabra!
Drento un bason an s´eban capuzau
blincaban dos zagals, y su mai lis carrañaba.
As bozes d´ers, y a boz do truen tamien,
y a plebida y a fuen,charraban en a nuestra fabla.
O rudio da ziuda se fazio mosica,
y os arbols, libros plens de fuellas, zierzo y cantas.
¡Ni os chilos do inoran, ni o silenzio das lais,
afogaran a boz que charra aragones!
...
¡Bai, nina, ista ziuda!...
"escuela de calor": ¡fuineta fa o bateaguas!
aqui no plebe ya,
-no plebe guaire ni plebe mica-...¡que no i plebe, maña!
¿No tornare a sentir
tamboriniar en a finestra bella tronada,
ni o tuyo nombre a dizir,
bailando en a nuei con ixas modanzas de l´augua?
...Y os truens, ¿ta qué?, si agora se prou bien
que ye mas gran que un truen o son que fan bellas palabras
Si agora se que iste país dolen
ha de fablar perén a suya -que ye a nuestra fabla-
y se tamien que no ye prou saper,
son cosa sin de chen que´en charre y biba tierra y fabla.
Fara falta luitar, fer país y charrar
¡Enta o futuro!¡trango dople ……. y ¡China-Chana!
Mesacha ¿Quiers bailar?… ¡Siento as fadas cantar!
suenio con tu e ixa escueleta en a montaña:
Tu en a pizarra yes…¡Y os que cantan son ers!:
ninos y ninas , ¡Simiens de l¨aragones!
Letra: Manuel Domínguez
Música: Miguel Sorribes
Paso doble…e chic a chic ! (version gascona)
Quan e plau, aquesta vila
Que’s vad un arriu gris d’autos e de paraplojas
Clamors de soletat
Dab gents qui i viran com tronc en aiguat.
Atau qu’anavi jo,
E la nueit endavant – camin d’ombretas, vira que viraràs.
Atau, tu tan e tan luenh,
Tan luenh d’aqueras montinas, e a mes a mes en tot plàver tant!
Alavetz un tron que hasó esclatar la nueit!...
E vivant ! Quin tron ! N’èra pas arren, gojata, d’ac díser !
Deguens ua eslaca on s’avèn capihonats,
Sautavan dus mainats e era sua mair que’us ronhava.
Era sua votz d’eris, e era votz deth tron tanben,
E era pluja e era hont que parlavan ena nòsta lengua.
Lo brut de la vila que’s hasó musica
E los arbes, libes plens de huelhas,
De bisa e de cantas
Ni los crits de l'ignorant, ni lo silenci de las leis
n’estofaràn pas la votz qui parla aragonés !
Bò, gojata, esta vila !...
« escòla de calor » : l’amorosèr que serv de parapluja
aciu ja non plau,
que non plau guaire,- non plau pas briga,
no'i plau pas, miga !
Non tornarèi pas sénter
Tamborinejar ena hrièsta bèra tronada
Ni eth ton nom díser
En tot barar ena nueit dab estas mudanças de l’aigua?
E eths trons, tà qué ?
S’adara sèi de sòbras
qu'ei mes bèth qu’un tron
eth son qui hèn bèras paraulas,
S’adara sèi qu’aqueth país dolent
A de parlar per tostemp,
Era sua lengua qu’ei era nòsta,
S’adara sèi tanben que non ei pro
saber,
non son arren sens eth món
tà parlar-las e víver-las,
Tèrra e lengua!
Que calerà lutar,
hèr país e parlar
Entath futur !
Paso doble…e chic a chic !
Gojata, e vòs dançar ?
Qu’enteni eras hadas cantar !
Dab tu que saunegi
D’aquera escoleta ena montanha,
tu en tablèu de losa qu'ès,
E eris qui cantan que son aqueris !
Mainats e mainadas,
Semens deth aragonés !
Letra: Manuel Domínguez
Musica: Miguel Sorribes
Tà comandar lo CD "País de anochecida" o los autes CDs de la Ronda de Boltaña, que'us podetz contactar a correo[arrobas]rondadors.com.
dissabte, 14 de febrer de 2009
¡Canta bien y canta jhuerti!
S'a cercat dens aquesta diferéncia etnica deus Aquitans l'origina de la gran originalitat de la lengua gascona per arrapòrt a l'occitan stricto sensu.
Un tret emblematic deu gascon qu'ei la prononciacion aspirada de la consonanta f. Guaireben tots los parlars gascons comparteishen aqueth tret, lhevats quauques parlars de la periferia, per exemple los de la Vath deu Garbet en Coseran, plan gascons mès on f i ei bohada coma en lengadocian e en catalan (palharés) vesins. Coma exemple de gascon "en f", podetz escotar lo d'Aulús en clicant aquiu. Qu'ei un gascon de transicion.
En realitat, l'influencia deu substrat basco o proto-basco sus la pronóncia de la consonanta f romana qu'ei dobtós pr'amor l' f qu'ei bohada en navarro-aragonés, on lo substrat basco non hè pas cap de dobte, mentre que n'i a pas cap de traça seriosa de basco dens la toponimia de la Comunitat Autonòma de Cantàbria, on la consonanta f i ei enqüèra uei lo dia sonora e aspirada. S'a avançat d'explicacions bascofilas per explicar toponims cantabres coma Selaya, a la termièra deu país "pasiego". Zelaia en basco que vòu díser la pradera. Totun, non sembla pas que Selaya provienga deu basco Zelaia, l'ipotesi d'aquera filiacion non resisteish pas a ua analisi istorica e toponimica seriosa, Coromines e d'autes l'an desmentida.
La prononciacion aspirada de la consonanta f qu'ei plan ua caracteristica deu parlar cantabre, s'audeish enqüèra en mots on lo castelhan i a conservat la f bohada: jhuenti per fuente - (gascon hont / catalan font) jhuisti per fuiste- (gascon hos o estós/ catalan fores), jhuerti per fuerte (gascon hòrt, catalan fort), eca. E la h castelhana, derivada de l'f aspirada e vaduda muda en lengua estandard, qu'ei demorada sonora en cantabre. Hondo, per exemple, i ei prononciat jondo, jondu. Aqueth tret de pronóncia de la consonanta f aspirada s'es conservat en lòcs d'Andalosia, e a Sevilha en particular, on los colons de procedéncia santanderina s'estón installats nombrós. La cadea qui barrava lo pòrt de la Sevilha araba, deu temps de la "reconquista", qu'ei conservada en la glèisa parroquiau de Laredo. En cambi, los Sevilhans qu'an eretat la manièra cantabra de prononciar l' f aspirada en castelhan.
Aquesta manièra de prononciar la consonanta f latina qu'ei hòrt anciana e qu'a deishat traças de las nombrosas dens la toponimia de la Comunitat Cantabra . N'i a plen d'exemples, citem sonque tà illustrar lo men prepaus: jontana (castelhan fontana), jonfría (fuente fría, gascon hont (ar)reda), cojorco (<*cumforcu, fòrça comun per tota Cantàbria, un "cojhorcu" en parlar cantabre qu'ei - o èra - ua "hondonada en un canal de una montaña"), cojorcuco (disminutiu deu precedent), San Jilguero, Jayuco, Joyela, joyeluca, La Gerrana, La Jarmosa, La Juntanuca ( en gascon Hontaneta), La Jonda, Jerrán, etc, etc, etc... Totun, coma ac èi escriut, n'i pas cap de traça de toponims bascos en Cantàbria. A mei, las pòcas inscripcions qui'ns son arribats qu' indican los Cantabres de l'antiquitat qu' èran celtizats o en tot cas de lengua indo-europèa. Tant los noms de rius: Salia, Deva- més aquò n'ei pas hera significatiu, pr'amor que los arrius en Bascoat n'an pas de nom basco-, com los noms de tribús cantabras: Saleni, Orgenomesci, de clans: vellicum, celtigun, o los de personas que legem sus d'inscripcions lapidàrias: Bovecius, Boderus, Danuvius, ... son de tipe celtic o en tot cas plan indo-europèus afins au cèlta, e pas briga basco-aquitans.
S'ei vertat qu' Aquitans e Cantabres e s'alièn tà combàter ensems contra los Romans, non sembla pas que parlavan la medeisha lengua. La teoria deu substrat qu'a fòrça de dificultats tà explicar perqué en la Gran Gasconha coma en Cantàbria, la consonanta f i ei prononciada aspirada, mentre qu' ei bohada en Haut-Aragon e en Astúrias. Dilhèu que cau trobar ua auta explicacion. E que nos cau tornar pensar a l'origina deu fenomèn a Sevilha: qu'èran los colons medeishs qui parlavan atau. E ei possible qu'èra tanben lo cas en Gasconha e en Cantàbria, qu'ei a díser en aqueris cas qu'èran las tropas romanas medeishas qui parlavan atau. L'aspiracion de la f que seré un tret lingüistic regionau deu parlar roman aportat per los colonizadors medeishs.
Bon tot aquò qu'èra un pretèxte tà tornar escotar musica de la "tierruca". N'i escaparatz pas ;).
¿Morenuca, onde jhuisti? Que no ti puedo alcontrar...
Toca el rabel, compañeru, canta bien y canta jhuerti !
El rabel de Pedro Madrid (tròç) -
dimecres, 11 de febrer de 2009
Conjuga lo subjontiu com volhis / volhas
Deguens lo grop occitan de lengas, lo gascon que presenta trets fonetics e gramaticaus qui'u plaça a despart.
Aquiu que n'avetz deus mes caracteristics:
hilh, cauhar, gahar, bohar etc e non pas filh (fill), calfar/caufar, agafar, bufar. Las formas dab f (filh, caufar...) son dialectaus e fòrça localizadas en gascon.
ua, lua, plea e non pas una, luna/lluna, plena
coloma, coma, cama e non pas colomba, comba, camba (mb > m com en catalan)
grana, pregona, lana e non pas granda, pregonda , landa (nd>n cf. lo catalan)
haria e non pas farina
castèth e non pas castèl ni castell, e tanben: aqueth, budèth, eth, còth, vaishèth, ausèth, cistèth etc...Òm pòt aisidament trobar los mots corresponents en lengadocian e en catalan en tot substituir la terminason -èth respectivament per -èl e -ell.
era e non pas ela ni ella, e tanben: caperan, corada, auseron, cistera (o shistera, mot passat au basco) etc. En posicion intèrna, lo ll latin, conservat en catalan, que da r en gascon, mentre que hè ua l simpla en lengadocian: caperans, en occitan (stricto sensu): capelans, en catalan: capellans.
Doncas, en gascon qu'ei garia e non pas galina ni gallina.
dauna e non pas dòna/dona.
dijaus e non pas dijòus/dijous.
nau-nava e non pas nòu-nòva, nou-nova.
aufrir, aunor, auratge, aunèste etc e non pas ofrir, onor o honor, oratge, onèst o honest etc.
quate, vrente, frèbe, enter (ente), lèbe e non pas quatre, ventre, fèbre o febre, entre, lèbre/lebre...
aigua o aiga (com en catalan), lengua (o lenga o luenga o lenco), guaire e non pas gaire, guaireben e non pas gaireben / gairebé, guardar e non pas gardar, guarir e non pas garir etc etc
dus e non pas dos
hèit (hèt), nueit (neit, net, nuit), dret (dreit), güèitar / guaitar e non pas fach, nuèch, drech, agachar...En catalan: fet (dial. feit), nit, dret, guaitar.
Los enonciatius: "bouha prou bouha, a remuda lous dits qu'èm (Michel de Montaigne, en grafia de l'autor, tirat deus 'Essais").
L'usatge o non deu partitu: que volem pan, e non pas com en occitan: volèm de pan (en catalan : volem pà)
- Be vendrà quan volhi/volha!!!! (subj. pres.) e non pas com en occitan: vendrà quand voldrà!! (ind. fut.) (cat. vindrà quan vulgui/vulga)
E la formacion de l'imperfèit: corrèva e sentiva e non pas corriá/corria e sentiá/sentia (aquera caracteristica gascona qu'ei compartida dab lo catalan nòrd-occidental e l'aragonés)
E la formacion deu preterit simple completament diferenta de las en occitan stricto sensu e en catalan: voler: volói, volós, voló(c), volom, volotz, volón.
E la formacion deu preterit perifrastic: va sortir = (cat.) va sortir. Pas guaire emplegat uei lo dia, mès perfectament corrècte en gascon. Que'n trobam enqüèra d'exemples pro nombrós en los condes de la Gran Lana arrecuelhuts per Felix Arnaudin.
A despieit de l'obstacle fisic qui separa los domenis catalans e gascons, que compartim dab los Catalans, e a còps dab los Aragonés, ua seria de mots desconeguts en occitan stricto sensu. Que'm vienen de tira per exemple estona (prononciat en gascon estuna, estuno), melic (id. en catalan occidentau, meligo en aragonés), aplec e los sons derivats aplegar e aplegada, e tota ua tiera de mots tipicament pirenencs.
Que i a tanben ua causa qui lo gascon e lo catalan an en comun e qui non s'arretròba pas en occitan stricto sensu, qu'ei la desinéncia deu subjontiu en -i. Qu'ei ua caracteristica deu gascon occidentau. Lo gascon orientau que s'a guardat un subjontiu de tipe classic, panoccitan. Los dus metòdes tà apréner lo gascon qui podetz trobar a la venta, titolats "Que parli gascon" e "A Hum de Calhau", qu'emplegan exclusivament aquesta forma deu subjontiu en i, e non pas la "classica", supausi pr'amor que la en -i serà mes aisida peus començaires.
Present deu subjontiu deu vèrbe cantar en gascon occidentau:
canti
cantis
canti
càntim
càntitz
cantin
Present deu subjontiu de cantar en gascon centrau e orientau :
canti,
cantes
cante
cantem
cantetz
canten
En catalan orientau, lo present deu subjontiu de cantar que hè:
canti
cantis
canti
cantem
canteu
cantin
e en catalan occidentau:
cante
cantes
cante
cantem
canteu
canten
Notatz qu'en gascon occidentau, la desinéncia en i afecta totas las personas mentre qu'en catalan cantem e canteu son conservats en orientau com en occidentau. En gascon, canteu per cantetz qu'ei un dialectalisme fòrça localizat (Castelhon de Coseran, que vesia dab Palhars per la cresta). A prepaus de la manièra de conjugar en coserano-castelhonés, podetz escotar las enquèstas hèitas per Xavier Ravier tà l'atlas lingüistic deu gascon, los enregistraments que son audibles per l'internet, lo ligam que's tròba sus aquera pagina, en haut a dreta (a cada vilatge son lengatge...).
Ara, tà conjugar lo present deu subjontiu de sentir en gascon:
senti
sentis
senti
sentim
sentitz
sentin
o
senti
séntias
séntia
sentiam
sentiatz
séntian
en catalan orientau:
senti
sentis
senti
sentim
sentiu
sentin
bastir (desinéncia en eishi; variantas: bastissi, bastissis etc: bastishi, bastishis, etc)
basteishi
basteishis
basteishi
bastéishim
bastéishitz
basteishin
o
bastesqui
bastescas
bastesca
bastescam
bastescatz
bastescan
bàter
bati
batis
bati
bàtim
bàtitz
batin
o
bati
bàtias
bàtia
batiam
batiatz
bàtian
etc.
En gascon occidentau com en catalan orientau, las desinéncias en i afectan tanben lo subjonctiu passat (imperfèit deu subjontiu):
gascon occidentau:
cantèssi
cantèssis
cantèssi
cantèssim
cantèssitz
cantèssin
gascon centrau e orientau:
cantèssi
cantèsses
cantèsse
cantèssem
cantèssetz
cantèssen
catalan orientau:
cantés
cantéssis
cantés
cantéssem
cantésseu
cantéssin
Los patrons que'vs balhi que son los de la lengua gascona normativizada, mès en gascon, dilhèu enqüèra mes que non pas en catalan, las variacions locaus que son pro nombrosas, e quitament per çò que tòca a la formacion deus radicaus. Per exemple, poder a la prumèra persona deu present deu subjontiu que pòt hèr en gascon: pòdi o posqui o pogui o poishqui o pusqui o posca... (Atencion qu'en gascon, l'o de posqui demora barrada contrariament a pòsqui en occitan dit "larg", per larg aquiu que cau compréner, de manièra paradoxau, stricto sensu e non pas lato sensu. Aquerò qu'èra ua arremarca destinada taus amics d' Initiativa per Occitània, rai...). Estar / èster: sii , èsti, sia, singui, sigui, si, etc.
Quauques gramaticians com Romieu e Bianchi (Gramatica de l'Occitan Gascon Contemporanèu) qu'aconselhan de n'utilizar pas sonque lo subjontiu classic, çò que hèm tostemp en aqueth blòg, tà non pas talhar lo gascon de la rèsta de l'occitan. Totun, com ac èi dejà senhalat, las fòrmas deu present deu subjontiu "en i" que son las unicas ensenhadas peus dus metòdes de gascon en venta, tant lo gasconista en grafia classica reformada (Que parli gascon) com l'occitanista (A hum de calhau). Los Occitans non-gascons que pòden tostemp consultar aqueris metòdes tà apréner lo gascon o perfeccionà's, s'ac vòlen. A mes, qu'avem l'escadença de compartir lo subjontiu en -i dab lo catalan e lo subjontiu en i qu'ei plan present dens la literatura gascona modèrna. Doncas, la mea conclusion serà qu'en gascon, com en catalan, e's pòden utilizar las duas manièras de formar los subjontius, e non cau pas privar-se'n.
dimarts, 10 de febrer de 2009
Aquò rai (II): pas autant faus-amics e consideracions etimologicas
Aqueth blòg non preten pas detiéner la vertat absoluta e a còps s'i tròban assercions qui son plan fauças. Errare umanum est, perseverare diabolicum. Çò d'important qu'ei de corregí's. La darrèra arrucada (dinc a la seguenta) qu'èra dens lo messatge passat consacrat a rai e aquò rai. Rai, que i torni.
En gascon, lo mot rai qu'existeish devath duas formas: la forma montanhòla e la forma de l'arribèra. La forma montanhòla, emplegada en Pirenèus gascons, qu'ei harai, mentre que l'auta forma, la comuna aus país occitanocatalans e a Haut-Aragon ei mes corta: rai. La semblança de l'adverbe rai dab lo mot occitan rai, catalan raig, gascon arrai o rai, qu'a hèit supausar qu'aqueth advèrbe èra de la medeisha familia que lo vèrbe rajar. Totun, aquera teoria non pòt de nada manièra explicar lo mot harai, dab h aspirada e r simpla, e la cau abandonar coma fauça. L'origina deu mòt qu'ei probablament pre-romana, un eretatge d'ua lengua pirenenca de tipe aquitan o protobasc. Rai n'a pas arren a véder dab lo rai / l'arrai.
Qué vòu díser en gascon l'advèrbe harai / rai? Per virar "harày, ray" (escriut atau en grafia de l'escòla Gaston Febus) , Palay que ns'indica: "peu importe; c'est facile, ça ne fait pas question, s'emploi généralement précédé de acò, ça.
Per ço d'aut, acò rai !Pour le reste, peu importe; lo fray e la so, ray! Le frère et la soeur, il n'y a pas à s'en occuper; soufri, ray! Souffrir, peu importe! Acò harày, cela n'a pas d'importance. "
Aquiu qu'avetz çò qu'escriu Coromines a perpaus de harai (El parlar de la Vall d'Aran) "HARAI interj. = a la cat. rai: harái Cnj, arái Condò (QCRGA 45, i BDC III, s.v.); tu arái qu'as ierles en Plaus" Bt (zona fèrtil del terme)... Rohlfs retroba harai a Arrens (Gc.2 §515) però sembla que la forma rai (ibid.) predomina en gc., també StGaudenç "açò rai: c'est égal, c'est tout un, peu importe" (Dupl.)".
Rai qu'a aqueth medeish sens en catalan e en aragonés.
Ara rai en lengadocian, segon Alibert: C'est facile, c'est tout simple, à la bonne heure. Ex. : ieu rai, moi c'est facile; l'argent rai, l'argent, on l'aura; la fortuna aquò rai; la fortune on l'aura ou on s'en passerà; mai que venga, aquò rai pourvu qu'i vienne tout ira bien; las femnas rai, les femmes s'en tirent toujours ; ara rai maintenant tout ira bien.
I a doncas ua nuança enter la signification prumèra d'harai o rai en gascon, catalan e aragonés (peu importe) e de rai en lengadocian (c'est facile). Totun, dens un comentari qui'm hasó au men messatge passat, Jeròni que'm hasó remarcar quan lo "rai lengadocian" e's tròba precedit d'aquò, que pòt tornar préner la significacion generau de rai, peu importe, coma dens l'exemple dat per Alibert: la fortuna, aquò rai.
L'utilizacion de rai en koinè gascona per virar lo francés tant pis que'ns vien deu diccionari francés-gascon en dus volumes de Guilhemjoan, Grosclaude e Narioo: Tant pis: rai! Tant pis pour lui: rai per eth!
En catalan, tà díser tant pis pour nous, que podem tanben emplegar rai dens expressions com malament rai! ( que podem tanben díser: què hi farem?).
Espèri aver aclarir la question de rai. Senon... rai!!!!
dissabte, 7 de febrer de 2009
Un faus amic? Aquò rai!
Qu'ac cau saber tà evitar un quid pro quo !!! Senon, rai !
Tè, e coneishetz lo (defunt) grop ixo rai! ? Ah non? Qu'ei ua manca, aquò! N'i a pas sonque lo Dalfin, totun!!!! Urosament qu'avetz lo Peiroton tà'vs hèr sortir un pòc. Doncas, de cap tàd Aragon, on mas amors son!!! (non, Aragon rima pas dab son; qu'ei sonqu'ua impression pr'amor d' aquesta fotuda grafia occitana ;)
Tà començar, un aumenatget tà la Franja:
E tà continuar, en castelhan:
Descobritz Ixo Rai!!
ya no te puedo querer - Ixo Rai!
divendres, 6 de febrer de 2009
Questions de grafia (1): l'n finau
L’ n velara que’s tròba a la fin deus mots com: man, vin, pin, molin etc. Aquesta n qui’s pronóncia un pòc coma lo digraf ng de l’anglés parking o de l’aleman singen, qu’ei muda en lengadocian centrau e en catalan, lo catalan non la nota pas (mà, vi, pí, molí). Au plurau, l’ n torna aparéisher en catalan, prononciada dentau : mans vins, pins, molins, mentre en gascon qu' ei lo contrari, que vad muda. Enqüèra que l’ortografia d’aqueths mots au plurau sia la medeisha en gascon com en catalan, que cau prononciar bis, mas, pis, molís (mulís) en gascon.
L'n dentau que’s tròba dens mots com son, Aran, que canten. Aquesta n qu’i ei prononciada parièr en gascon com en catalan. En dialècte coserano-castelhonés, l'n finau que la koinè gascona pronóncia dentau qu’ei prononciada palatau (nh) de manièra regulara : sonh, anh, que cantenh, aquesta tendéncia la trobam tanben en catalan estandard dab mots coma pany, any qui corresponen aus mots gascons pan, an. Suu coserano-castelhonés, unic dialècte gascon qui ditz, com en catalan, cantau, dormiu diu etc en lòc de cantatz, dormitz ditz etc, que'ns caleré dedicar un messatge especiau. Que dísen tanben poliu, petiu en lòc de polit, petit, aquerò qu'ei un trèit d'articulacion compartit dab l'aragonés.
La grafia occitana qu’estó hargada tau lengadocian per Alibert a partir de la que Pompeu Fabra avèva acabat de fixar peu catalan. Lo Diccionari General de la Llengua Catalana de Fabra qu'èra dejà publicat. A la grafia de Fabra, Alibert que i aportè quauquas modificacions, non tostemp urosas deu punt de vista gascon, en tot préner la responsabilitat de trencar l’unitat occitano-catalana. Alibert que plorè lo manifèste de 1934 e sas conseqüèncias, per lo quau los Catalans oficializèn lo lor secessionisme envèrs l’occitanisme, mès la causida grafica d'Alibert tà l'occitan, posteriora a la deu catalan, qu' èra de tota faiçon anti-unitària.
La grafia occitana qu’estó adaptada, drin mes tard, tau gascon. Aquera adaptacion que presenta un defècte màger: non hè pas nada diferéncia enter las n dentau e velara. Aquò deu vénguer deu hèit que ni en lengadocian centrau ni en catalan, aqueris dus tipes d’n n’i coexisteishen pas. Pany que's vira en koinè gascona per pan (n prononciada dentau). Un pany en catalan qu’ei un pan en gascon. Mès un pan (dab la n prononciada velara) en gascon n’ei pas un pany en catalan, qu’ei un pà. La grafia occitana presenta aquiu ua feblessa pro clara per'mor qu’ei incapabla de restituir la prononciacion de l'n finau . La frasa lo pan qu’ei poirit, qu’ei plan clara quan ei exprimida oraument mès qu’ei ambigüa quan ei transcrita en grafia occitana. No’s sap pas se la cau compréner coma el pany és podrit o coma el pà és podrit. Se la frasa es exprimida oraument, lo sens que vad clar, per'mor que la manièra de prononciar l'n permet de compréner-la sens nada ambigüitat. La grafia occitana adaptada au gascon qu’ei clarament defectiva.
Pey (Pèir) de Garròs qu’ei de segur un escrivan màger de la reneishença gascona. Que vadó enter 1525 e 1530 a Leitora, e que’s morí enter 1581 e 1583 a Pau. Qu'èra contemporanèu deu n/o/ò/ste Enric, lo rei Enric IV de França. Garròs qu’escrivèva en gascon « per l'onor deu país sosténguer, e per sa dignitat manténguer ». Que notava la n dentau dab ua n dobla : grann, sonn, cantann e la n velara coma ua n simpla: son, man, pan (en catalan sóc, mà, pà). Aquiu qu'avetz un tròç de tèxte de Pey de Garròs escriut en la grafia de l’autor :
Aixi lo grann volera la petita,
E lo petit la que pas no merita,
E lo beròy unctara de paraulas
La qui servix d’espauent a las graulas,
E l’aganit seghira la goalharda,
Lo moderat cercara la leparda
Qui d’ahaytums e d’adobs pudira…
Joan Coromines i Vinhaus, lingüista e filològue catalan, coneishèva lo gascon hòrt plan. Que i consacrè la soa tèsi, mes precisament a l'aranés. Qu’èra d’ascendéncia gascona per lo son linhatge mairau e que s'avè guardat lo contacte dab la soa familha en Haut-Comenge. Qu’establí ua grafia especifica tau gascon, e sas causidas graficas qu’arrecebèn l’acòrd deu mèste Pompeu Fabra. Que tornè préner tot naturaument la solucion de Pey de Garròs tà escríver sonn, cantann, pann entà marcar la distincion fonetica dab l'n velara de man, pan, etc.
Mes recentament, ua refòrma de la grafia occitana qu’estó concebuda especificament tau gascon entà i adobar los problèmas que pausa la grafia d'Alibert en la lengua nòsta. Tà marcar la distincion enter n velara e n dentau, la solucion de Garròs e de Coromines qu’estó retienguda. Non i a pas cap de dobte qu’aquesta causida presente un progrès per arrapòrt a la solucion occitana, puish que dab la grafia gascona : lo pann n’ei pas lo pan, sonn n'ei pas son etc. Veiram d’autes exemples de solucions ingeniosas aportadas per la grafia reformada gascona en d'autes messatges, a la lutz de la tradicion propiament gascona e de las causidas graficas de Coromines.
Mès per mes acabada que sia, la grafia reformada gascona qu’ei hèra luenh de hèr l’unanimitat, que son ben pòcs los escrivans qui l’utilizan e sustot n’ei pas emplegada per la lengua occitana oficiau, l’aranés, qui apartien au grop gascon de lenguas enqüèra que lengadocianeje e catalaneje drin pr’amor de la soa localizacion a la termièra de las tres grans varietats occitano-romanas. La grafia gascona n’ei doncas pas (enqüèra ) la grafia d’aqueth blòg. Totun, qu’ei escandalós que lo Conselh de la Lenga Occitana (C.L.O) e deishe lo problèma deu fauç doblon pan/ pan en l’estat, enqüèra en 2009. Se’n fotossen deu gascon qu'aquerò m’estonaré pas. O simplament, que l’ignoran. Que sufiré de cambiar leugierament la grafia de l’un deus dus pans, per exemple pàn, e lo pàn non seré pas lo pan. La lengua escriuta i guanharé en claretat, e lo C.L.O. en consideracion nòsta.
dimarts, 3 de febrer de 2009
Aragonés e Gascons qu'avem un pair e ua mair en comun.
Tà nosautes, l'aragonés qu'ei enqüèra de pro bon compréner.
Tà Boltanha que'm cau baishar de Silves tà estudiar,
Eth maitin comença dejà a’s desvelhar
En tot dar trucs dab eths pès
Que sautarèi de tres en tres,
Eth topin que’m hè comptar de revèrs.
Deguens era saca qu'i pòrti libes,
E qu’èi metut deguens eth sarron
Eth minjar qu'en casa e’m dan.
Era gramatica e era istòria, geografia e religion,
Paginas vielhas, bé lordas (cascantas) son!
Que neva! Que neva! Era cara que se'm gela!
Viste! viste! Que'ns cau plegar,
lèu lèu tà Boltanha
eth mèste que ns’enmaleish en contra ,
Que’s hica pro arraujós e que’ns tracta de sanglaròts.
Dus còps, sus eths dits, que m’a trucat era paumeta
Per’mor qu’èi parlat ena lengua pròpia deth men parçan.
Davant eths mens amics qui parlan castelhan,
Deras antigas paraulas que'm hèn envergonhar.
Era nharga que m’an hèit, que non èi estudiat hèra de temps,
Pr’amor mon pair que m’envia tà péisher eras aulhas ;
Ena cosina escura, dab eths gats dessús,
que m'ei impossible de m'i poder concentrar.
Quan e s’acaba era classa, eth dinnar que’ns minjam,
Ath entorn dera gran taula deth vielh professor.
En cauhatge que's crama era lenha qui èi portat,
Tostadas, eras tortetas que saben hèra mes bonas.
De vrèspe en tot tornar, près deth Ara
que’m cau passar peth pont qui’m mia tà casa,
Eth camin que’m cau pujar e que començi a espaurí’m
Que i vau en tot cantar, eras broishas que se’n anaràn.
Deguens eths uelhs dera mia mair, era tristessa qu'i crei véder,
Mila mauparats pensa que’m poscan escàder.
A mon pair en tribalh uei que’u me cau ajudar,
Lèu que serà òra de sopar.
Ena olha que boreish era sopa qui prepara dab amor
Mair qu’ac hè tot tà que'm sepa mes bon,
Ja en lheit, quan m’endormi, qu'audeishi en sauneis
eth cantar d’aqueth pòth qui’m va desvelhar.
----------
Notaratz que tà diser "parlar" en aragonés, qu'emplegan lo mot occitan "charrar" qui non s'utiliza pas mes en gascon (qu'ei batalar en la lengua nòsta) mès qu'ei enqüèra viu en occitan non gascon (e en catalan devath la forma xerrar).
-----------
Entalto Sobrarbe!
Entalto Aragón!
Aragonés luenga ofizial ya!
Jo qu'èi signat la crida tà sostiéner lo projècte de ley de lenguas, de cap tà l'oficialitat de l'aragonés e deu catalan en Aragon.
E n'aprofièti tà tornar escotar la ronda de Boltaña tostemp "en pè de hèsta" ! Que canten en aragonés o en castelhan o que hàscan sonque musica, jo que'n soi un fan INCONDICIONAU. Que poderatz escotar tròç de tots los sons CDs suu son site.
Avispas en el cierzo
Polkón (tròç)
As debinetas (tròç)
Tà crompar CDs de la Ronda, que vs' aconselhi de passar lo tunèl de Bielsa e de crompà'us en Sobrarbe.
Assajatz los lòcs qui segueishen:
En Ainsa:
Casa Paulino
Ecomuseo
El Desván
Librería La General
A Bielsa:
El Cadril
Supermercados Solans
A Boltaña:
Alimentación Gloria
Bar Aragonés
Bar El Parador
Librería Boletania
Oficina turismo
e tanben:
A Broto au Bar Vallés
A Escalona, a la Carnicería Modesto
A Gerbe, a l' Artesanía Más Madera
Torla: A La Casa Vieja e a l'hotel Ordesa
diumenge, 1 de febrer de 2009
Non au projècte de fusion Peiteu-Charenta-Aquitània
Alavetz, que la causa sia clara: volem l'Union deus País Gascons deguens ua soleta region administrativa (constituida de las partidas gasconas d'Aquitània e de Mieidia-Pirinèus) dab la koinè gascona coma lengua administrativa oficiau, e ua politica activa tà i promàver e ensenhar los parlars locaus coma veïcle d'expression orau en la vita vitanta. En la Gran Gasconha, lo prumèr "bilingüisme" qui cau instaurar qu'ei aqueste: la koinè gascona (o gaskoinè, lo gascon unificat) e lo gascon locau. Las classas "trilingüas" - gaskoinè- dialècte locau e francés - qu'aurén d'èster la règla en la Gran Gasconha (Aran que hè excepcion, clar), l'immersion gascona auré d'èster obligatòria, e lo bilingüisme gaskoinè-francés ua exigéncia qui tots los foncionaris deverén complir tà tribalhar en çò nòste. N'i a pas arren d'extraordinari ni de desmesurat en aquesta exigéncia, la lengua gascona qu'ei la lengua deu País Nòste, qu'ei arrica, bèra e beròja, que hè partida deu nòste patrimòni culturau e de l'identitat nòsta. Ja ei òra de la recuperar e de la restaurar. Pro de vergonha, visca Gasconha!


c: text/html

text:
vendredi 30 mai 2008
voie législative, Anaram Au Patac participe à un rassemblement pour un
printemps sans OGM devant l'usine Monsanto à Peyrehorade, dans les Landes.
Suite aux diverses prises de paroles rappelant les conditions de
l'adoption de la loi et les enjeux liés aux OGM, Anaram Au Patac a pris
à son tour la parole.
Quelques minutes avant, un paysan a souligné l'objectif des semenciers
de monter les paysans les uns contre les autres. Bios contre
conventionnels, contre les semeurs d'OGM. Il a rappelé que la majorité
des paysans, y compris chez les semeurs d'OGM, étaient victimes d'un
système. Et que pour sortir de ce système, ils avaient besoin de
cohésion, de solidarité, de se regrouper pour lutter et non de se
déchirer entre eux au plus grand profit des gros groupes agroalimentaires.
Se regrouper sans pour autant gommer les responsabilités des uns et des
autres.
Anaram Au Patac, par la voix de son porte parole pour cette action, a
rappelé que cette logique de division est actuellement présente dans
toute la société. Capitalistes et tenants du pouvoir, UMP en ce moment,
font leur maximum pour monter le smicard contre le RMIste, le RMIste
contre le fils d'immigré, le fils d'immigré contre l'ouvrier, l'ouvrier
contre le fonctionnaire.
Alors que tous, nous subissons les attaques d'un même système.
Tous nous nous retrouvons à subir la loi du profit à outrance, Monsanto
en étant un exemple dans un secteur.
La privatisation du vivant portée par Monsanto se retrouve dans les
logiques de privatisations de l'eau, des services publics, de
l'éducation, de généralisation de la précarité... L'angle d'attaque est
simple : le profit quelque en soit les conséquences.
AAP a également souligné la globalité de son combat, intégrant la lutte
contre les OGM dans une défense de la terre dans une lutte globale
anticapitaliste. Mais pas uniquement. Une lutte qui fait face à une
privation de prise de décision réellement démocratique, loin des peuples.
AAP a affirmé une fois de plus que la défense de la diversité passe
nécessairement par la défense de la diversité des peuples, des cultures,
des langues.
Nous avons rappelé que nous ne sommes pas que consommateur, ou que
paysan, artisan, étudiant ou précaire. Nous sommes également porteurs
d'une culture, d'une langue. Notre résistance doit être globale, prendre
en compte cette diversité qui nous compose tant collectivement
qu'individuellement.
Et à partir de là, nous pourrons bâtir de réelles alternatives.
La journée du 24 mai, aussi modeste soit elle, a était une pierre de
plus dans cette construction.
/En savoir plus sur Monsanto : http://www.combat-monsanto.org/Photos : http://www.patrick-verdier.com/photos.html/
mardi 27 mai 2008
samedi 17 mai 2008
manifestacion taus servicis publics(clarmont d'auvernha)
mercredi 14 mai 2008
samedi 10 mai 2008
EDITO - HAR/FAR n°42 - La Revista de l'Occitània qui bolèga
Que vivèm ua epòca en la quau lo des-heitisme e l'agrèr que hén domaus deus grans. Servit per la màger part deus mèdias, que pòrtan los pòbles d'Euròpa, sia a deishar càder l'espèr de cambiament e lo combat politic, sia a acceptar los partits dits "de govèrn" per solucion ineluctabla. Daubuns que contunhan de vòtar per personas qui flatejan los instincts los mei maishants, quitament se cambian de camps tà las eleccions seguentas. Hòrt d'autes que desertan tot simplament las urnas e que s'embarran dens l'individualisme neurit per la societat de consum. Daubuns totun, ne deishan pas càder e qu'ensajan de bastir alternativas suus lòcs on se troban, lo lor vilatge o lo lor barri. Qu'arrefusèssen l'alternativa electorau o pas, tots e totas que saben qu'ei en préner en mans la loa existéncia, collectivament, que la solucion e's tròba. Uei lo dia, vertat qu'ei, l'alternativa globau qu'ei de bastir, mes ne cau pas desbrombat que l'accion locau shens l'accion e la pensada globau, que demora ua carrèra bòrnha en la quau ne'ns devem pas embarrar. Lo movement occitan dens lo son ensem que coneish la medisha situacion. Arrecentrats en la construcccion deus mejans indispensables tà la subervita de la cultura nosta e de la nosta existéncia de pòble se medish de la fin de las annadas 70 e la debuta de 80 enlà, los militants e las militantas occitanas qu'an uei lo dia de bastir l'alternativa sociau occitana. Que devem bastir las organizacions politicas e sindicalas nostas. Que devem ganhar los drets nostes de pòble entà autodeterminà's. De pensar per doman, que sia dab lo federalisme o la separacion deus Estats francés, espanhòu o italian. Qu'ei l'objectiu d'AAP. Pas dens un esperit egoïste, mes dens la solidaritat dab los autes pòbles d'Euròpa purmèr, e deu monde tanben. Non se podem pas decidir ad aqueth òrdi mondiau miat peus Estats occidentaus gavidats peus Estats Units e qui pòrtan lo planèta tota de cap tà la soa pèrta. Juntatz-nos ! Que volem bastir un movement lo mei orizontau possible. Causa mauaisida tant lo monde qu'ei desacostumat a préner las causas en las soas mans pròpias. N'avèm pas de solucions totas prèstas. Au contra, qu'avèm principis aus quaus èm hòrt estacats : qu'em occitan o que demoram en Occitània. Qu'arrefusam la division enter las poblacions espleitadas, tribalhadors, paisans o shens emplecs d'aqueth país. Entà nosautes la solidaritat qu'ei sancèra dab los e las que s'escapan deu lor país pr'amor de rasons economicas o politicas. Qu'èm partisan de la libertat de circulacion e qu'arrefusam la ierarquia enter las personas. Mes qu'èm shens illusion cap aus pretenduts "ben-hèits" deu capitalisme que daubuns apèran pudicament "l'economia de mercat". Que volem víver e decidir au país, mestrejar las vitas nostas e caminar, tostemps, de cap tà l'emancipacion nosta, collectiva e tanben individuau.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Antena parabolica
Una antena parabolica, comumament nomenada parabòla pel grand public, es una antena disposant d'un reflector paraboloïdal, basat sus las proprietats geometricas de la corba nomenada parabòla e de la superfícia nomenada paraboloïda de revolucion. Aquela antena qualificada d'universala que fonciona en teoria sus quina que siá frequéncia o longor d'onda, es pasmens sonque emplegada dempuèi la benda L a partir d'1,1 GHz e quand un ganh d'antena naut es cercat. S'estima que l'interés d'un reflector parabolic se fa sentir pas que depuèi un diamètre superior a 4 còps la longor d'onda del senhal de transmetre. Levat excepcion, los radioamators utilizan aquel tipe d'antenna subretot al dessús de 430 MHz, amb de parabòlas que passan en consequéncias los 3 mètres de diamètre.
Somari
Lo reflector[modificar | modificar la font]
Lo reflector parabolic es encargat de concentrar las ondas recebudas o emisas (radar, television, ISM e Wi-Fi, radioamatorisme, fais hertzians, o ondas emesas pels astres en radioastronomia) cap a l'antena font, que se situa al fogal de la parabòla. Las antenas parabolicas de pichon diamètre son fabregada de tòla embotida (acièr o alumini). Per las antenas de grand diamètre, los reflectors son a vegada realizats amb de trelhat, çò qu'a per efièch de mermar la presa d'aura. Lo reflector deu pas aver de cròs o bonhas d'una amplitud superiora a 5 % de la longor d'onda, que per memòria, es de 2,5 cm en TV sat e 12,5 cm en 2,4 GHz.
La font[modificar | modificar la font]
Lo senhal d'emetre es produch pel transmetor, un aparelh comportant un oscillador local que l'onde serà modulada puèi amplificada. Aquel darrièr es ligat a l'antena per un guida d'onda o un cable coaxial ligat a un cornet d'alimentacion, comunament nomenat simplament « font », plaçat al fogal del reflector parabolic. La tòca de la font es d’« arrajar » tota la superfícia del reflector amb lo senhal d'emetre[1].
Per las antenas receptriças, lo senhal fa lo trajècte contrari de l'antena al cornet d'alimentacion puèi dins lo guida d'onda aquel còp cap al receptor. Aquel filtre las ondas radioelectricas recebudas per n'extraire las informacions que n'i èran incorporadas pendent lors emissions: sons o senhals numerics.
Existisson quatre tipes d'antenas parabolicas: las antenas amb font centrada, las antenas amb la font decalada, las antenas Cassegrain e Gregoriana. Amb las antenas classicas de basa le rendiment es a l'entorn de 60~65 % mas pòt aténher 72 % quand s'agís de fogal descalada. Amb la antenas Cassegrain e gregoriana, espossible d’obtenir de rendiments de l'òrdre d'un pauc mai de 80 %. Exemple : una antena grand public d'un diamètre estandard e abituel de 60 cm (65x60 cm e angle de descalatge de 22,7 °) per la recepcion de la TV per satellit e avent un rendiment de 69 %, dona un ganh teoric de 36,8 dBi a 12,75 GHz. L'angle d'obertura, < 3°(2x1,5 °), es compatible amb l'espaçament orbital actiu al pas de 3° en general.
Antena de font centrada[modificar | modificar la font]
Dins las antenas fogal primari (en anglés prime-focus), lo reflector es circular e la font es plaçada dins l'axe del lòbe de l'antena. Aquela disposicion fa que la font constituís un ecran per las ondas e lo rendiment, donc lo ganh global de l'antena es mermat[1]. Aquel tipe de montatge es utilizat puslèu pels reflectors de diamètres superiors a dos mètres, l'ombre de la font e dels braces de sosten essent gaireben negligibla.
Antena de font descalada[modificar | modificar la font]
Per contornar lo problèma del montatge del fogal primari, es corrent de decentrat la font, lo reflector es alara una partida de paraboloíd de contorn elliptic: se dich alara que la font es descalada (en anglés « parabòla offset »). Aquela configuracion demanda pasmens un cornet mai gròs, es mai dificila d'obtenir e en general mai costosa dins lo cas dels groses reflectors coma aqueles pels radars. Lo rendiment es pasmens pro melhorat, subretot per las pichonas antenas coma aqueles que son utilizadas pel grand public per la recepcion de la television per satellit. Autre avantatge: lo reflector pòt gardar una posicion gaireben verticala quitament pels satellits plaçats pro naut dins lo cèl[2].
Antena Cassegrain e gregoriana[modificar | modificar la font]
Per far mai compacta una antena de granda focala, s'utiliza lo montatge de tipe Cassegrain comun dins los telescòpis. Lo reflector secondari pòt èsser plan o iperbolic convèxe que lo punt focal en rèire coïncidís amb lo punt focal del reflector primari parabolic. Dins lo montatge, lo cornet d'alimentacion se trapa al centre del reflector màger e envia las ondas cap al reflector secondari que los torna cap al reflector màger[3].
Lo montatge nomenada « parabòla gregoriana » (dich tanben Grégory, nom de l'inventor) es un montatge descalat utilisant un reflector secondari ellipsoíd coma lo montatge Cassegrain. Aquel sosreflector presenta sa fàcia concava costat reflector, alara qu'en Cassegrain avián la fàcia utila en convèxe.
En mai dels rendiments superiors de l'òrdre d'un pauc mai de 80 % , aquelas antenas an subretot una directivitat aumentant.
Diagrama d'emission[modificar | modificar la font]
La talha de la superfícia formant un "reflector parabolic" es pro pichona en general al vejaire de la longor d'onda del senhal emetit e es alara pas possible de negligir los fenomèns de difraccion. Cada punt de la superfícia del "reflector" va irradiar coma font puntuala, e lo camp total emés dins un punt es la soma coerenta de totes los camps infinitesimals. Tot se passa coma dins lo cas de la difraccion d'una onda per una frenda. Quin que siá donc lo tipe d'antena parabolica, lo diagrama d'emission a un lòbe principal dins la direccion d'emission e dels lòbes secondaris tot a l'ntorn de l'esfèra centrada sus l'antan e que s'ensag de mermar.
Prenem una pichona partida de l'antena parabolica avent mai o mens la forma d'un rectangle de dimensions . La teoria de la difraction mòstra que l'amplitud de l'onda emesa dins una direccion marcada pels angles (angle azimutal orizontal o auçament) e (angle d'elevacion o de site) a una distança de l'antena pro granda par que l'aproximacion de Fraunhoffer se verifique, val ( es la foncion sinus cardinal) :
Se considèra en general la largor del fais coma l'angle sostendut entre cada costat del lòbe principal ont la valor de l'intensitat del senhal passe pas jos 0,5 de la valor d'aquela del pic, siá -3 dB dins escala logaritmica (en decibel o dB). Resolvant amb aquela valor l'equacion, s'obten:
Segon lo tipe d'antena, se deu apondre mai d'una partida rectangulara per obténer la formula d'emission per l'antena finala. Un cas particular mas fòrça espandit es aquel de l'antena que forma una parabòla complèta de diamètre D[4]. Dins lo cas, la resolucion R (o ) ven (en gras):
Lo diagrama de çá dessús dona lo biais de l'evolucion de la poténcia de l'onda, normalizada al respècte de la poténcias maximala emesa, al respècte del site e de l'auçament d'una tala antena parabolica. Se vei aparéisser lo lòbe màger ont gaireben tota l'energia emesa o recebuda se trapa. Se lo definís coma lo fais d'emission o de recepcion de l'antena.
Se vei que permermar la fenda angular de l'antena, ia dos metòdes:
- o aumentar la talha de l'antena
- o mermar la longor d'onda / auçar en frequéncia.
Fais plan[modificar | modificar la font]
Un cas particular d'irradiacion d'una antena parabolica es aquel fais plan, o en vantalh, fòrça prim segon un axe e fòrça larg dins l’autre. Coma vist çai dessús, una antena parabolica dona un fais fòrça concentrat dins una direccion amb . Trencant una partida de la parabola coma sus la figura d'esquèrra, lo fais demora concentrat dins la direccion perpendiculara e s'elargís cap a aquela de la partida mancante. Gardant pas qu'un sector, es possible d'obtenir un fais fòrça prim dins una direccion e fòrça larg dins l'autre coma a drecha[5].
Aquel tipe d’antena es utilizat dins unes radars primaris d'aeroport. L'axe del paraboloíd es alara coma dins l'imatge de drecha. Aquò permet de determinar amb precision lo cap e la distança de las aeronaus mas pas son altitud. Per aquò, un radar de site utilisant lo meteis principi es utilizat. Coma l’axe necessari per la section prima del fais deu èsser a l’orizontala dins aquel cas, l’axe del paraboloíd trencat serà dins la verticala (virat de 90 ° al respècte del cas precedent)[5].
Aplicacions[modificar | modificar la font]
- Telecomunications & transmissions professionalas terrestras (fais hertzians)
- Liagams entre la Tèrre e los satellits
- Radars
- Radiodifusion per satellit, MMDS, pel grand public.
- Radioamatorisme, Wi-Fi, ISM.
- Radioastronomia
Television per satellit[modificar | modificar la font]
Dins las « parabòlas » utilizadas per la recepcion de la television per satellit, la font es directament ligada a un element de recepteur, la tèsta (LNB), qu'es de fach un convertissor de frequéncia de bruch flac. Lo senhal recebut, que la frequéncia es de gaireben 11 o 12 GHz, es transposada sus una gama de frequéncias entre 950 a 2 150 MHz per acabar al receptor de television. Se un sol satellit (o constellacion de satellits) es captat, o dins lo cas d'una antena motorizada, una sola tèsta es utilizada. Se un segond satellit (o una segonda posicion orbitala) es desirat, lo sistèma utiliza alara lo fogal parasit, descalat de gaireben 7 cm (mas depend del diamètre de la longor de la focala) al respècte de l'axe d'una parabòla de 80 cm. Aquel artifici validat permet de captar dos satellits separats de 6 ° (Hot-Bird 13 °E e Astra 19 °E, per exemple) amb un sol reflector, los dos fogals alimentant doas tèstas o una tèsta monoblot bisatellit. De parabòla de multifogals son disponiblas, cobrissent un segment orbital anant de 28 °Èst (Astra 2) a 5 °Oèst (Atlantic Bird 3).
Per una frequéncia donada, lo ganh de l'antena aumenta amb la creissença el diamètre de la parabòla alara que l'angle d'obertura merma.
Per las frequéncias inferioras a 1 GHz, las antenas parabolicas, mai grandas, son mai sovent remplaçadas per d'antenas Yagi, antenas quad, eca., mas dins de cas delicats encontrats en TV-UHF, la parabòla es a vegada preferida al « rastèl ».
Alternativas[modificar | modificar la font]
- una antena ellipsoïdala pòt servir a captar dos o tres satellits
- una antena toroïdala utiliza dos reflectors (l'un en fàcia de l'autre) per que las ondas convergisson cap a una linha al luòc d'un punt unic; çò que permet la recepcion de mai d'un satellits dins un arc anant fins a 40 °
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 « Antenne parabolique », Radartutorial (consultat lo 20 mai 2012)
- ↑ « Source décalée », Radartutorial (consultat lo 20 mai 2012)
- ↑ « Antenne Cassegrain », Radartutorial (consultat lo 20 mai 2012)
- ↑ (en) Ginzburg, Vera Dr. Sc: About possibility the vector's parabolic anntena DP to improve radar resolution[PDF]
- ↑ 5,0 et 5,1 « Antenne à faisceau plat », Radarturotial.eu (consultat en 6 janvier 2016).


text:
Heraudica
La heraudica (tanben aperada eraudica o eraldica) qu’ei la disciplina qui estúdia l'istòria, la codificacion e l'emplec deus escuts armoriats (tanben aperats blasons), qu'ei a díser illustrats dab lo prètzhèit d'identificar ua persona, ua familha, ua institucion o un país.
La heraudica qu'ei tanhenta de l’estudi deus sagèths (la sigillografia) e deu de las banèras (la vexillologia) e que pòt estudiar escuts de mantua civilizacion com las ancianas civilizacions egipcianas (de qui los ieroglifs an dilhèu ua origina heraudica), grègas, andinas, japonesas, nordicas, africanas e mei generaument de tota civilizacion qui a produsit escuts o targas ondrats. En Occident, totun, la heraudica que hè ua diferéncia enter lo hèit de possedir un escut ondrat e lo d'estar identificat per aquesta ondradura e de l'emplegar com ua mena de signatura o de sagèth exclusiu.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La heraudica que nèish de cap au sègle XII a l'escadença de las crotzadas quan los chivalièrs arrecotits de tots los cantons d'Occident e cerquèn un mejan de reconeishe's e identificà's suus camps batalhèrs. Abans aqueth episòdi e i avèva de segur escuts e targas ondrats, mes las loas ondraduras b'èran pas exclusivament associadas dab un utilizaire en tot l'identificar. Qu’ei conegut, per exemple que durant la batalha de Hastings, la rumor de la mort de Guilhèm lo Conquestador qu’obliguè aqueth darrèr a tirà’s lo hèume entà provar de qu'èra enqüèra viu a maugrat qu'avosse un escut ondrat, mes brica exclusiu.
Un deus meis vielhs escuts coneguts qu’ei lo qui ondra lo tombèu de Geofrey d'Anjau (vertadèr escut puish que ho emplegat sonque per eth e eretat peus son descendents) deu "camp d’azur cargat de tres leons d’aur rampants (véder lo lexic)".
Après lo sègle XII la heraudica que conegó ua expansion rapida. Los blasons qu’èran transmés deu pair a la hilha e a l’ainat. Los hilhs capdèts qu’i devèvan hornir ua rompedura (un cambiament mei o mens important e vededer) e bèth bastir vertadèrs arbos genealogics heraudics. A l’ecadença d’ua union de familha o de fèus, los blasons qu’èran juntats çò qui produsí, dinc a uei lo dia, escuts deus complèxes.
Dab lo temps, l'escut que s'acompanhè d'autas pèças :
- Un cimèr apitat au som hèumes.
- Los lambrequins (que representavan la manto portat en darrèr deu hèume entà l'omprejar, teoricament hèra espedaçats, en çò deus guerrèrs los mei hardits, e donc representats atau).
- Ua devisa.
França, en 1696, que taxè los blasons. Chic arron, com mantuas personas que declarèn de non pas n'aver entà non pas pagar, l’estat qu’impausè, aus qui ac podossen pagar, la possession d’un escut. Mantuns escuts que hon alavetz impausats per l'estat, sia en tot emplegar arbitrariament las infinidas combinasons cromaticas e geometricas, sia en hargoar "armas parlantas", qu'ei a díser escuts qui lo lors mòbles e dan ua informacion fonetica suber lo nom (per exemple un molin per un tau N Molin).
La Revolucion que’s virè contra los escuts en los bèth boishar deus monuments. L’empèri napoleonian que bastí ua navèra heraudica dab règlas pro diferentas.
Uei lo dia, los escuts non son pas reconeguts per la Republica Francesa (qui ei un deus paucs estats sens escut entà'u representar) au maugrat qui la loa proprietat exclusiva e lo lor emplec qu'ei jutjat peus tribunaus competents peus noms: qu'ei vedat per la lei d'emplegar o de s'atribuir un escut ja existent.
Lo blasonament[modificar | modificar la font]
La heraudica que codifica los blasons en los bèth descríver e en emplegant un lengatge especific. Aquesta codificacion qu'ei aperada lo blasonament.
Lo camp[modificar | modificar la font]
Un escut qu’ei compausat en purmèr d’un hons aperat lo camp.
L’escut mei simple qu’ei l’escut occitan de la familha de Labrit (tanben coneguda com d’Albret, ua de las brancas de la familha deu Noste Enric) : qu’ei de gules plen (çò qui vòu díser qu’ei tot arroi). A despart de cas exepcionaus com aqueth, los camps que son cargats de mòbles (qu’ei a díser de dessenhs) e d'ondraduras.
Los esmalhs e perissas[modificar | modificar la font]
Las colors en eraudica que son aperadas esmalhs e que son de duas tracas : los metaus e las colors (au sens heraudic).
Los metaus que son l’aur (jaune) e l’argent (blanc). Las colors que son lo sinòple (verd), l’azur (blau), lo gules (arroi), lo sable (negre). Mei recentament que’s son juntats l’irange e la porpra (vriulet). Au ras deus esmalhs, la heraudica qu'emplea perissas com l’ermina e lo vair.
Ua règla importanta de l’eraudica que vòu que camp e mòbles superpausats non sian pas de dus metaus o de duas colors (aquò qu’a la soa logica entà qui l’escut e pòsca estar coneishut de luenh). La heraudica que harguè lo son lengatge e las soa règlas. Cèrts escuts que viòlan intencionaument aquestas règlas per marcar la loa exepcionalitat: qu’ei per exemple l’escut crestian de Jerusalèm qui viòla la règla de non-tanhença deus metaus puish que representa ua crotz d’aur (jauna) sus un camp d’argent (blanc).
Divisions[modificar | modificar la font]
Mòbles[modificar | modificar la font]
-
-
Leopard ; Guiena : "de gula au leopard d'aur e armat e lampassat d'azur"
-
Leon ; Armanhac: "d'argent au leon de gula"
-
Gonfalon ; Auvèrnha : "d'aur au gonfalon de gula bordat de sinòple"
-
Vaca ; Bearn : d'aur a las duas vacas de gula cornadas, coletadas e clarinadas d'aur passantas l'ua suber l'auta.
-
-
Agla ; Comtat de Niça : "d'argent a l'agla coronada de gula deu vòu baishat, trepant ua montanha de tres comas de sable eishantas d'ua mar d'azur mavent de la punta et ondada d'argent"
-
Garba ; Gavaudan : "de gula a la garba d'aur"
Formas d'escuts[modificar | modificar la font]
La màger part deus escuts occitans que son de la purmèra forma. Quauques escuts occitans qu'emplegan la forma espanhòla (dens la Vath d'Aran) o italiana.
Armoriaus[modificar | modificar la font]
Un armoriau qu'ei ua lista de blasons. A còps los armoriaus que son simplament ua lista de blasonaments shens cap de representacion grafica.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (oc) Lexic occitan-francés d'eraudica
- (ca) Introduccion a la heraudica (municipala sustot)
- (en) Sit de la heraudica civila internacionala (gran armoriau internacionau)
- (it) La heraudica italiana
- (fr) GASO, la banca deu blason (estat francés)
- (en) Blasons ancians (Etat Mejana)


text:
Dins l’Estat francés la causa es reglada, i a una gròssa omertà sobre las informacions dels eveniments en Catalonha ; o encara mai, i a un teissut jornalistic parisenc que, a docina, assaja de far passar l’idèa de l’extremisme de la demanda ; la causa es revelada per un auditor regular de las estacions de ràdios francesa, dedins bilhets del seu blòg occitan dau Lemosin a Orlhens, France Inter e France Culture, lo cal mercejar.
Nos podèm estonar de la faiçon qu’es estat presentat la preparacion de la manifestacion del 11 de setembre, res ; nos podèm estonar que sonque L’Indépendant faguèt quicòm sobre aquesta manifestacion, en mandar un jornalista (e l’AFP faguèt son trabalh nacionalista en manipular l’informacion), nos podèm estonar qu’aprèp la manifestacion sonque los jornals anglosaxons, germanics e Sud-Oest mandèran jornalistas especials, puèi L’Indépendant ; nos podèm estonar del perqué ? Al moment de la dubertura de l’Euròpa de l’Èst, ancianament sovietica, los jornals franceses faguèran un trabalh extra-ordinari, per probar que lo sistèma sovietic èra tòrt, es segurament vertat, mas coma per Catalonha fan pas parier, es la question ! Se cal alara pausar la question del potencial de manipulacion de la premsa parisenca (ràdio, tv, site Internet o jornal). Totas aquestas premsas espèran segurament la publicitat de Tourisme Catalunya per poder tractar lo subjecte de faiçon perverta, car quitament tractat lo subjecte es sistematicament tractat de faiçon perverta ; totas aquestas premsas espèran benlèu una intervencion militara ? Benlèu per ajudar la dicha o supausada République française a reviscolar lo camp de Ribasaltes ?
E çaquelà, i a causas de dire ; la manifestacion del 11 de setembre de 2012 es un long procèssus democratic –DEMOCRATIC- ; es un long procèssus que la crisi a ajudat, mas pas creat per la crisi financièra espanhòla, de l’Estat central e de las seunas causidas economicas e budgectàrias (PSOE-PSC e PP); de qué tractar dins Le Monde Diplo de manièra similara que Chávez e las eleccions del Veneçuèla ! E encara aquel mensual tractarà la causa de faiçon perverta tanben : perqué ? perqué la CiU es de dreita. Cal de premsa engatjada, mas es estonant de veire que de la dreita (extrèma-dreita tanben) a l’esquèrra (estrèma-esquèrra totparier) redaccionala francesa, lo tractament es lo meteis per Catalonha, per las decision democratica de la nacion catalana.
Lo procèssus catalan (Principat) es binari, 1 / Assemblea Nacional de Catalunya, associacion creada aprèp lo 10 de julhet de 2010 contra l’annulacion d’una partida de l’Estatut d’Autonomia per las autoritats juridica madrilenca (lo juridic madrilenc es estat aital plaçar en opausicion del dreit de pensar e votar per referèndum del pòble de Catalonha) ; b / la votacion dels ajuntaments (comunas) per l’indepdendéncia a l’imatge d’Areny de Mar, un fenomèn partit d’una pichona comuna, coma un vilatge d’Asterix.
Dins aquel procèssus i a pas cap partit politic, mas sonque militants, ciutadans ; i a res de dire sul subjecte pels jornalistas d’esquèrra en fRANÇA ? Non se resumís a legò d’Artur Mas ? Lo bonpartisme es encara dins los ments de las redaccions frnacesas ! (es pas la fauta d’en Artur Mas)
Puèi la manifestacion del 11 de setembre 2012 a mobilizat mai de 2 milions de ciutadans de tot edat (fasèm al delai de las chifras, e comparèm), e an manifestat PACIFICAMENT, dins la clartat e la jòia, per un NOU EST D’EUROPA ; i a res de dire aquí sobre ?
I a manièra tanben de descriure un Principat de Catalonha e se pausar la question de las autras tombadas de lenga catalana ; pareis que la lnga catalana ensenhada per immersion lingüistica (coma al Quebèc per francés) es generatriça d’independentistas ; seriá plan de mandar cercaire o jornalista sul subjecte, non ? Una creacion catalana amagada seriáde revelar a la planèta umana, es important non ?
Segur se podrà tanben parlar de feficit fiscal (pacte fiscal refuzat), e benlèu comparar ambe la volontat d’aver uin finançament estraitament ligat a l’activitat politica dels Conselh Regional ; es pas un subjecte interessant pels jornalisats centralisats franceses ?
Una redaccion normala –indepdententa- e seriosa auriá tanben confirmat aiçò del trabalh de solidaritat de l’Estat central ; e benlèu veire de quina manièra se podrà aver doás interpretacions.
De mai, cal parlar dels mèdias tot parier, d’Espanha, de las autonomias fòra Madrid), e dels jornals en lenga catalana (veire s’i a una correlacion entre publicar en catalan e independentisme, per exemple).
Quora se parla d’Escòcia –per confirmar que l’independéncia es pauc rassonable- benlèu que cal comparar amb Catalonha, e veire la consequéncia sul ment catalan de l’eventuala votacion negativa per un referèndum d’independéncia en Escòcia, veire la consequéncia al Principat de Catalonha.
Se amb tot aquò, avèm pas un dorsier especial dions totes los jornals franceses, es de se demandar se val la pena d’aver jornal en fRANÇA !
Dins los subjectes de tractar, ne fauta gaire ! Cal aver enveja de tractar lo subjecte de faiçon independenta dels estereotips.
Donc soi solidari ambe Catalonha, per l’omertà qu’an de suportar. Volètz organizar de serada d’informacion ? Contactatz-me.
Las vièlhas nacions (qualificatiu plural que farà rire en Catalonha ! Vist que Catalonha existís bravament abans fRANÇA), las nacion imperialistas (per resumir la realitat) sábon descriure lo fenomèn sense qu’al nivèl de l’egoïsme, de la fauta de solidaritat de Catalonha ambe Espanha, se plaçant aital en solidaritat entre imperialismes, los opressors son sempre solidaris ?
Rapèl istoric pels cronicaires de France Culture sul tèma, COMTATS CATALANS es notat sus la dreita de la mapa, e per generositat l’istoriador catalan parla de Reialme de França coma s’èra estat una unitat al moment donat (rire) :
Es çaquelà bizarre que los dires actuals de mantunes elegits del PP semblan fòrça al bonapartisme d’un còp èra !
L’interès general, en Espanha o França, es pas l’interès dels Occitans e dels Catalans.
La solucion o explica lo Financial Times :
E l portada d’Ara es çaquelà clara, e quitament las redaccions parisencas ne parlan pas qu’en associar los supausats egoïsmes dels nacionalistas, coma se Londras o Madrid fabricava pas de nacionalisme d’expansion:
Tot comptar uèi es extra-ordinari, France Télévision exprimís las seunas inquietuds. La fòto es catalana, mas lo subjecte es darrièr…. enfin es optiminista per l’independentisme catalan, sense comentari, neutral (es tot un estonament personal!).
e pichon RFI se desperta tanben ! Le Figaro autanplan ….


text:
Vielha, 19 de seteme de 2017.- Eth passat dijaus eth vicesindic d’Aran e conselhèr d’Espòrts, Luís Carlos Medina, arrecebec a ua representacion dera Equipa Internacionau MASSI-KUWAIT CYCLING PROJECT ena sedença deth Conselh Generau d’Aran.
Es institucions araneses, Conselh Generau d’Aran, Torisme Val d’Aran e Ajuntament de Naut Aran, hèn costat ara mèrca catalana de biciclètes MASSI, promotora d’aguesta equipa ena que hè concurréncia er esportista aranés Ruben Caseny.
Ruben Caseny ei un des esportistes de naut nivèu dera Val d’Aran qu’a compdar de hè ans collabòre damb eth Conselh Generau d’Aran e Torisme Val d’Aran ena promocion dera Val d’Aran a trauès dera sua participacion en pròves ciclistes nacionaus e internacionaus.
Eth vicesindic d’Aran e conselhèr d’Espòrts, Luís Carlos Medina, soslinhèc un còp mès era importància qu’a entara maximala institucion aranesa eth hèt de sostier a esportistes deth país que pòrten era imatge d’Aran arreu deth mon.


text:
Lucian Freud
Lucian Freud OM CH (Berlin, 8 de decembre de 1922 - Londres, 20 de julh de 2011). Pichon filh Sigmund Freud, foguèt un important pintre e gravador britanic.
Malgrat que sa jovença comencèt pel surrealisme, aprèp la Segonda Guèrra Mondiala venguèt en un dels principals representants de la pintura figurativa anglesa. Especializat dins retraches, aqueles excluson l'expression de sentiments e los personatges representats apareisson nus e jos una fòrta lutz.
Recebèt l'Òrdre del Merite del Reialme Unit.
Biografia[modificar | modificar la font]
Sos parents èran Lucie Brasch e l'arquitècte Ernst Ludwig Freud, e èra lo pichon filh de Sigmund Freud. Aguèt dos fraires, l'òme politic Clement Raphael Freud e Stephan Gabriel Freud. Sa neboda, Emma Freud, es una important productora de ràdio britanica.
Aprèp la Primièra Guèrra Mondiala e amb l'avançada del Nazisme, Lucien e la familha emigrèron al Reialme Unit en 1933, e recebèt la nacionalitat britanica en 1939. Pendent aquel periòde, estudièt a la Dartington Hall School a Totnes, Devon, e a la Bryanston School.
Un periòde brèu, estudièt a la Central School of Art de Londres e aprèp fòrça succès a l'Escòla de Pintura e de dessenh Cedric Morris's East Anglian, a Dedham. s'engatgèt com dins la marina mercanda dins una companhiá de l'Atlantic Nòrd en 1941, abans d'èsser reformat del servici en 1942.
En 1943, l'editor ceilanés Tambimuttu faguèt una comanda al jove artista per illustrar un libre de poèmas de Nicholas Moore, intitulat The Glass Tower.
A sa primièra exposicion individuala, a la Lefevre Gallery, en 1944, expausèt son quadre enigmatic The Painter's Room.
L'estiu de 1946 viatjèt a París, per contunhar cap a Itàlia pendent qualques meses. Aprèp visquèt e trabalhèt a Londres.
Lo 20 de julh de 2011 va moriguèt « en patz » a son domicili de Londres, segon un comunicat de premsa de son avocada Diana Rawstron (font: France Presse).
Cambis d'estil[modificar | modificar la font]
Las primièras pinturas de Freud sovent son associadas amb lo surrealisme e mòstran de personas e de plantas en juxtaposicions inabitualas, fachas amb de pintura fòrça fina. A partir dels ans 50 comencèt a realizar de retraches, plan sovent nus, utilizant la tecnica de l'empast (pintura al costèl). Las colors son sovent neutras.
Los tèmas de Freud son las personas e lors vidas; amistats, familha, collègas, aimants e enfants. En escassas ocasions acceptèt de retraches de comanda. Coma o explica el meteis dins sas memòrias: « Lo tèma es autobiografic, tot aquò qu'a ligam amb l'esperança e la memòria e la sensualitat e l'engatjament, la vertat... », « Pinti gents, pas per çò que volrián èsser, mas per çò que son ».
L'usatge d'animals dins sas composicions es fòrça e es sovent apareisson los animals domestics al costat de son proprietari. Exemples de retraches d'animals e personas de l'òbra de Freud: Noi i Speck (1980-81), Eli i David (2005-06) e Doble Retrach (1985-86).
Sa passion pels cavals lo menèt a pintar los especimèns de l'escòla de Darlington, ont, en mai de los montar, fins i tot dormiá dins los estables. Entre aqueles, cal destacar los retraches de Grey Gelding (2003), L'euga Skewbald (2004), e Euga menjant fenc (Mare Eating Hay) (2006).
Son quadre After Cézanne es notable per sa forma inabituala e lo naut prètz que paguèt la Galariá Nacionala d'Austràlia (7,4 milions de dolars americans). Un retrach de pichon format de la reina Elisabeta II provoquèt controvèrsia, en la mostrant tan envielhida (o mai) de que es. La premsa britanica ne publiquèt de criticas opausadas.
La quòta de l'òbra[modificar | modificar la font]
- Naked Woman on a Sofa (1984-1985) se vendèt a l'encant, en 2005, per 4,353 milions d'èuros.
- Le 13 mai 2008, un nud intitulat Benefits supervisor sleeping, de 1995, se vendèt per Christie's a Londres. Per près de 34 milions d'èuros, qu'es l'òbra pus costosa d'un artista encara viu[1].
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Imatges de l'òbra de Lucian Freud
- Lucian Freud. Biografia e analisi critica
- (ca)Lucian Freud; rere els plecs de la carn, una aproximació al retrat psicologic
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)« Record de vente pour l'œuvre d'un artiste vivant ». Montpellierplus, 15 mai 2008, n° 497, p. 10.


text:
Acetilcolina
L'acetilcolina es un neurotransmeteire present dins d'unas sinapsis del sistèma nerviós central e de las glandolas del sistèma nerviós autonòm. Quimicament es un estèr de l'acid acetic e de la colina de formula CH3COOCH2CH2N+(CH3)3.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'acetylcholine (ACh) foguèt descobèrta en 1914 per Henry Hallett Dale per sas accions sul teissut del còr. Foguèt identificada coma neurotransmeteire per Otto Loewi que li balhèt inicialament lo nom de vagusstoff perque èra desliurada pel nèrvi vague. Ambedós recebèron en 1936 lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per sos trabalhs. L'acetilcolina foguèt tanben lo primièr neurotransmeteire d'èsser identificat.
Efièches[modificar | modificar la font]
Los efièches experimentals de l'acetilcolina son despartits en doas categorias en foncion de las dòsis, las condicions e mode d'administracion:
- Efièches muscarinics obtenguts per activacion dels receptors del meteis nom,
, a de dòsis feblas e par la via generala; aquestes efièches son:
-
- ipotension
- bradicardia
- estimulacion del tractus digestiu e de las secrecions
Totes aquestes son enebits per l'atropina.
- Efièches nicotinics obtenguts per activacion dels receptors del meteis nom, après administracion d'atropina, a de dòsis fòrtas per via generala o injeccion arteriala pròcha de la zona interessada:
-
- Ipertension
- taquicardia
- enebicion del tractus digestiu e de las secrecions


text:
Lo Glaisiu
Lo Glaisiu[1] (Le Glaizil en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
1) Lo Castèl de Lesdiguières
A la fin del Modèl:XVIe sègle, François de Lesdiguières, natiu de Santa-Casqueta, cap de las protestants del Champsaur, #far bastir un castèl fòrt al lieudit « Los Diguières », al Nòrd del vilatge del Glaizil. Aquela distincion lududa #permetre de venir « pòrti de Lesdiguières ».
-
Fichier:Ruïnes Del castèl de Lesdiguières.JPG
-
Fichier:Ruïnes Del castèl de Lesdiguières2.JPG
Ruïnes Del castèl de Lesdiguières
-
Fichier:Ruïnes del castèl de Lesdiguières3.JPG
2) Lo torn cairat del cementèri del Glaizil
Aquela, plaçada a la cœur de l'actual cementèri, seriá lo vestigi d'una glèisa Romane e d'un torn de vigie bastidas cap al XII sègle a la cœur meteis del pòble. La glèisa i auriá brulé dins lo XIX sègle e lo torn a #èsser destruida l'an 1960 perque menaçava de desplomar-se.
1) Le Château de Lesdiguières
À la fin du Modèl:XVIe siècle, François de Lesdiguières, natif de Saint-Bonnet, chef des protestants du Champsaur, fit construire un château fort au lieudit « Les Diguières », au Nord du village du Glaizil. Cette seigneurie lui permit de devenir « duc de Lesdiguières ».
-
Fichier:Ruines du château de Lesdiguières.JPG
-
Fichier:Ruines du château de Lesdiguières2.JPG
Ruines du château de Lesdiguières
-
Fichier:Ruines du château de Lesdiguières3.JPG
2) La tour carrée du cimetière du Glaizil
Celle-ci, positionnée au cœur de l'actuel cimetière, serait le vestige d'une église Romane et d'une tour de vigie construites vers le XII siècle au cœur même du village. La glèisa aurait brulé au XIX siècle et la tour a été détruite en 1960 car elle menaçait de s'écrouler.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73


text:
dimecres, 25 d’octubre de 2017
Purgatòri ferroviari
Los uèlhs clucats, ausissi lo jornal.
Lo papièr cracineja.
Es a lo plegar per poder legir.
Ausissi lo reliscar teune de sos dets sul papièr.
Ausissi lo fretar de sa vèsta contra lo papièr.
Ausissi son agach sus las linhas de Libé.
Profièchi d’aquesta intimitat sonòra amb Gomina que s’es assetat juste darrièr.
L’ai pas vist, mas sabi qu’es el. Al biais que lo plega son jornal. A la rapiditat que las vira las paginas.
Los uèlhs clucats, profièchi de nòstra intimitat, que o sap solament pas el que lo partatjam pas aquel moment.
Puèi, lo cracinejar del papièr es cubèrt per una convèrsa.
Arriba un conàs que s’asseta davant ieu. Es a parlar al telefòn a 7h15 del matin dins lo tren, es a far sos negòcis, es a parlar amb sa secretària o sa sòcia, Liliana, salòpa, perqué as respondut?, dins lo tren, al cap del tren, dins lo canton tranquillon ont lo mond i venon dormir, respecta pas res aquela putarassa. Li fau mon agach negre que pòt pas veire. A la caraca, te lo maudissi, invòqui totes los mals e totes los diables, que lo tròn de dieu lo cure, que lo cuol li pete, que la puta ronha lo rosegue. Que crèbe !!!
Cap comentari:
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Joan Eygun que publica a Letras d'Òc Ua lenga qui s'esvaneish, un ensai qui pòrta un espiar critic, shens nat tabó, tad ensajar de compréner çò qui n’ei, e un aperet a cercar camins navèths.
Títol : Ua lenga qui s'esvaneish
Autor : Jean EYGUN
Editor : Letras d'òc
Data d'edicion : 2015
Genre : ensai
Lenga : gascon ; francés
ISBN : 9782916718651
Tà'n saber mei
Pr’amor n’ei pas briga temps de plorar la lenga mòrta mes de cridar viahòra e de pleitejar tà sauvar la nosta lenga. Tà que demore viva, doman.


text:
evier a encastrer hallviken avier a encastrer 1 bac evier encastrer destockage.
evier a encastrer cuve acvier a encastrer spazio ultra quartz terre de france evier encastrer destockage.
evier a encastrer avier en inox a encastrer par le dessous blanco andano u evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier oumiak 1 cuve evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier de synthase franke maris 351885 evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier cuisine 2 bacs egouttoir evier a encastrer inox vela 2 bacs avec acgouttoir evier cuisine evier encastrer destockage.
evier a encastrer installer un acvier a encastrer evier encastrer destockage.
evier a encastrer avier a encastrer drakkar 1 grande cuve couleur blanc evier encastrer destockage.
evier a encastrer avier a encastrer tamtam matacriau de synthase cuisine evier encastrer destockage.
evier a encastrer aquatop evier naturalite a encastrer 1 grand bac 1 acgouttoir trevise noir ev296veap 009 evier encastrer destockage.
evier a encastrer alpha 2c evier a encastrer blanc chine tananarive madagascar evier encastrer destockage.
evier a encastrer avier a encastrer esterel cacramique cuisine evier encastrer destockage.
evier a encastrer avier a encastrer onyx inox 1 bac 60 x 55 evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier a encastrer arcos 1 cuve evier encastrer destockage.
evier a encastrer avier a encastrer en racsine sing 1 cuve brico dacpat evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier a encastrer arcos granit 1 cuve evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier a encastrer meuble 70 cm 1 bac vert botanique evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier a encastrer duo blanc 1 cuve 1 2 evier encastrer destockage.
evier a encastrer plan de travail granit evier encastrac blanco lynium metz evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier eurostar etx610 pour cuisine a encastrer 1 cuve sans acgouttoir evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier cuisine gris exceptional evier cuisine gris anthracite 9 evier a encastrer blancometra evier cuisine gris evier encastrer destockage.
evier a encastrer fyndig avier a encastrer 1 bac evier encastrer destockage.
evier a encastrer hillesjan avier a encastrer 1 1 2 bac evier encastrer destockage.
evier a encastrer evier encastrer destockage.


text:
Guilhòt, riche de trente crabas
Cada matin vien t’Auloron
Caçant davant eth las mei bravas,
Deishant las autas en preson.
Tanlèu com l’aubeta punteja,
Abans lo crit de nat hasan,
Guilhòt de sa votz qui trembleja
Desvelha tot en cantant plan :
Qui vòu lèit de craba, qui’n vòu ?
Si’n cau d’aqueste matin ua tassa,
Ne la veni qu’un sòu.
Daunetas, lo crabèr que passa !
Qui vòu lèit de craba, qui’n vòu ?
Las cosinèras desvelhadas
Au crit deu vielh crabèr Guilhòt,
Arriban tot espeluhadas
Portant cad’ua son saleròt.
Autanlèu la lèit que gramuja
Enter los dits deu bon crabèr,
E la craba que pacienteja
Dinca que n’ei plen lo salèr.
Tot dia atau de pòrta en pòrta
Guilhòt hè córrer lo tropèth,
E de la vila que s’empòrta
De dinèrs plen lo son potchet.
Mès prumèr de tornar tà casa
Un sòu de sau que va crompar :
La craba qui l’a sabut plàser
Sus la soa man la vien lecar.
Mès sus tèrra, tot n’ei pas hèsta
Mèma entà un noste crabèr Guilhòt
E de plorar n’ei pas lo mèste
Si’u cau véner un petit crabòt.
Lavetz se’n va abans l’aubeta
Hèr lo marcat, torna au tropèth,
Entà consolar sa crabeta
Que’n deisha unh’auta cridar per eth :
Fermer


text:
Apres lu mes de genier, e apres aver vut lu filme « we are four lions »(>lm) dins luquau visem daus terroristes comunicar tras un juòc per goiassons, e perque los nòstres de terroriste fasián passar los messatges d’òdi dins daus filmes de cuòu, me prenguet l’enveia de ne’n parlar, daus dessenhs animats de segur ; daus dessenhs animats que las religions dau libre usan per far passar lu messatge d’amor dau diu unique qu’es prêt d’esbolhar sa creaci’ quante ‘la li bischa pas los pès.
‘Tenci’, per de las rasons de securitat, vòstra securitat mentala, mete pas los liams per los trobar sus la tiala ; contrarament a quò que pòde laissar sonjar, vos prene per de la gent inteligents dins la capacitat de tapar dins un motor chachador « tau profete – dessenh animat ».
Dins l’ordre d’aparici’ :
Los 10 comandaments : l’istòria es mai-que-mai coneguda. Los judieus son esclaus ne’n Egipte, lu pharaon balha l’ordre de tuar los noveus nascuts masles. Ne’n fau quauqu’uns de tuats avant que LU DIU se descidesse de ne’n sauvar UN ne’n adjudant una familha permis las melhoras. Lu goiat pausat dins un palhisson1 e gietat dins las aigas enervadas dau Nil será velhat per l’uelh dau tot poderòs, d’aici la meijon dau pharaon.
Lu goiat frutjet, i a una batalha per sauvar un esclau, la revelaci’ de sa vertadiera familha, sa damanda a pharaon e las maledicci’s dau diau unique d’aici la liberaci’. Apres de segur, lu fuòc dau ciau bara la rota a l’armada e los judieus poden traucar la mar roja avant la mar de sable e l’arribada a la terra promisa.
Fiu, lu film es en 3D, ben realisat emai los trucatges son pas eistraordinarís per far creire au buisson de fuòc, a la mar escartada o la quita manna2. Aquò en defòra beleu de l’aribada daus dietz comandaments, aquí, fau iò dire, quò pas lu momint de ne’n comptar una au Moïse.
- Perque iò valetz be, veiquí lu liam.
La vida dau Gesus : los catoliques fan contar la chausa per daus eisplorators que son coma diriam, teleportats au temps de la vita dau piau long. Aquí, son daus episodis coma lu còp de l’estela anonçada per una profecia, veiquí que te sauve de la gent dins la mar, fase mudar l’aiga en vin3, que te mete defòra los merchands e que i auria mestier d’i tornar.
Realisat per Hanna-Barbera, qu’es tant joiós qu’un jorn de chauma dins lu pòste.
- Un liam per charitat, mai tota la lista.
M. lu darnier profete : mete pas lu pitit nom perque qu’es una version censurada4, de quauqu’un qu’es pas pró franc per se montrar, fau mielhs ne pas ne’n parlar de tròp.
Las chausas aquí son dins una Meca d’apres las revelaci’s, paus de temps apres la mòrt dau M.. Un còble mai una goiata menan vendre ‘na chabra, sus lu chamin, i a un infirme, van l’aidar e ne’n profitar per contar a la goiata, adonc a n’autres-tot, totas las chausas mervelhosas que son dins LU LIBRE. De segur, van pas dire que la calhasa es estada trobada5 per daus bedoins dins lu desert, non, mas van pas oblidar de parlar daus merchands que aprofeitavan de la credulitat dau monde per vendre tot e res aus Jan-bestias.
Lu M. que fai lu bargier es lu nebot d’un chap de la Meca, mas non pas velhar sus l’ovelhas, eu meditava, forçadament, mas lu solelh, un jorn, una vòtz li parlet. Mas pas coma per lu Moïse sos la fòrma d’un buisson e mai ‘na grossa vòtz que fai paur, non, sos la fòrma d’un angeu, mai una vòtz de miau. L’autre, tot ‘queu brí-brí li montet a la testa e vei-lu-quí apres far lu preschor.
Qu’eria pas per plara a tot lu monde e lu M. mai sa tropelada fuguet chaçat, e veiquí la prumiera pertida dau Coran, aquela ente eu es un reformator, coma los dos dau diau unique avant se, un reformator de la vita menada dins ‘queu temps dins ‘quela region. La refòrma concernet principalament las femnas e los esclaus. Ad un tau punt que lu biais de viure semblava quitament a lu daus judieus, i aviá quitament la plaça per d’autras idòlas, pensatz be que l’angeu tornet i dire de se netiar las aurelhas e que quau que siàia, falia ganhar la Meca per esbolhat los faus diaus.
Qu’es que l’unique plasanta pas mai aquò. Estranjament, lu pair que conta l’istòria a la goiata e au tipe se resta au reformator e au coma la Meca fuguet per jamai musulmana, mai l’ajuda dau diau e de son amor.
- Lu liam es aquí.
_____
1) los e las que leguisseten Delpastre saben que los noveus eissits erián pausat dins un palhisson entau sus l’archa, per lu mens en Lemosin e en Charantas (iò tene de familha, ma cosina nascuda apres la guerra de 40, a la ferma pertant, i eschapet nonmàs perque las pervesions fasián fauta, mas l’atiralh eriá aquí).
2) d’alhors, me songe que i a de la gent que serián ben auròs que la manna tornesse. Afe, dise aquò, dise res, quò deuriá pas estre l’afar de tres o quatre prosternaci’s.
3) que dins ma rua, i a un barbut mai los piaus longs que fai mudar la biera ne’n badat, beleu un profete de la vita moderna.
4) Pertant i a un iman que diguet be que qu’es pas bandit de repersentar lu profete (>fr-ma), afe.
5) per iò tornar mai los lemosins, sabetz que las peiras sautan de terra la nuech. Coma la peira sacrada ‘ribet alai, marchatz saber, beleu mai una lemosina.


text:
DE LÀMIAS CANIBALAS DE FA 300 MILIONS D’ANS
La descobèrta de la canibalizacion de làmias que demorèron entre Euròpa e America fa 300 milions d’ans es totjorn estonanta. Aquò es çò qu’a trobat una còla scientifica en tot analizar los coprolits d’un verdon que visquèt fa 300 milions d’ans, Orthacanthus. L’estudi es estat publicat dins Paleontology.
Son de pròvas macabras, mas scientificas. L’estudi dels coprolits d’Orthacanthus, una làmia de mai de 3 mètres de long que visquèt arunan, mòstran qu’èran d’animals canibals. Sembla, segon dison los paleontològs, que tanben minjavan de pichons Orthacanthus quand patissián fauta de noiridura.
En aquela epòca Euròpa e America del Nòrd èran en l’equador de la Tèrra e èran colonizadas per de selvas. Totun, los predators ,mai grands de l’epòca èran pas d’animals terrèstres mas grandas làmias que vivián en de paluns prèp de la còsta. La trobalha fòssil es estada trobada en las forèsts de Nòva Brunswick, en Canadà.
Una trobalha extraordinària
Atal, la tròba d’aqueste comportament dels Orthacanthus es estada realizada per Aodhán Ó Gogáin, del Collègi Trinity de Dublin. El meteis confirma qu’es un comportament animal sonat canibalisme filial. “Avèm encontrat de pròvas dels continguts estomacals fossilizats d’Orthacanthus – çò diguèt – qu’aqueste peis-can minjava d’amfibis e peis mas que tanben minjava pichons de sa pròpia espècia quand non trobava autra causa per minjar”.
Las pròvas son dents de pichon Orthacanthus trobadas en de coprolits fossils d’aqueste peis-can escantit. Mike Benton, professor de l’Universitat de Bristol (Anglatèrra) assegura que, de còps, “los paleontològs pòdon pas espiar las relacions dirèctas en la manièra que o pòt far un zoològ. Aquestes an de metòdes desparièrs e amb aquels pòdon interpretar los malhums de noiridura d’animals escantits – çò apondèt -. Un d’aquestes metòdes es l’analisi dels coprolits e aquò es çò qu’avèm fach”.
“Sabèm pas encara, totun, perqué Orthacanthus minjava de pichons de la sieuna espècia – çò diguèt Howard Falcon-Lang, de l’Universitat de Londres e cap de l’estudi -. Lo Carbonifèr foguèt un periòde pendent lo qual de peisses començavan de colonizar l’aiga fresca dels paluns. Benleù Orthacanthus utilizava aquestes per criar los pichons e los minjava quand ja i aviá pas mai de noiridura”. Aital la descobèrta es venguda de las estonantas.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Geranium
S'apèla geraniums dos gropes de plantas de la familha dels Geraniacèas :
- Los Geraniums (botanica), espècias del genre Geranium, que son de plantas de las regions temperadas dont qualques unas son cultivadas coma plantas vivaças de jardin. Çaquelà, la majoritat dels geraniums d'ornament son pas realament de geraniums mas :
- Los Geraniums (dels floristas), que designan de varietats cultivadas del genre Pelargonium, originari d'Africa Australa, fòrt popularas dins las regions temperadas ont s'utilizan especialament coma plantas de balcon, vivaças dins los païses freges.
Los extraches de geranium d'unes produches o d'unes medicaments provenon pas dels geraniums dels floristas o Pelargonium. Tanben, las proprietats e interèsses medicinals del Geranium son pas los del Pelargonium e vice versa.
Lo plural tanben se pòt escriure gerania.


text:
Saint-Loup-Hors
Saint-Loup-Hors en normand ( Saint-Loup-Hors en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Lop-Es defòra una municipalitat del Bessin limitrophe al sud-oèst de Bayeux, apertenent a la comunitat de municipalitats de Bayeux Intercom. Lo sieu bourg es un faubourg de la jos-prefectura, a Unitat|1.7|km {{}} del centratz-vila[1].
Lo territòri a traversat per la linha de camin de fèrre París - Cherbourg.
Lo ponch en culminant (82 m) se situa en limit sud, al delà de la rota de Sant-Lô. Lo ponch mai bas (27 m) correspond a la sortida de la Drôme del territòri, al nòrd-oèst.
Saint-Loup-Hors est une commune du Bessin limitrophe au sud-ouest de Bayeux, appartenant à la communauté de communes de Bayeux Intercom. Son bourg est un faubourg de la sous-préfecture, à 1,7 km du centre-ville[2].
Le territoire est traversé par la ligne de chemin de fer Paris - Cherbourg.
Le point culminant (82 m) se situe en limite sud, au-delà de la route de Saint-Lô. Le point le plus bas (27 m) correspond à la sortie de la Drôme du territoire, au nord-ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distància viària la mai cuerta segon Viamichelin.fr
- ↑ Distance routière la plus courte selon Viamichelin.fr
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »


text:
7 jorns de genièr
La nuèch d’ivèrn èra tombada sus la vila. Lucia e Tomàs artelhavan per las carrièras medievalas. Soizic e Danís los devián ja esperar davant lo cinemà ont donavan “ Timbuktu ”. L’empeirat sorne lusissiá jol lum irange dels lampadaris. Las practicas charravan a las terrassas dels cafès, aprofechant lo temps clement per un mes de genièr e los calentadors de gas. Èran a passar davant l’edifici antic de la comuna quand ausiguèron :
Cliquez ici pour vous abonner et bénéficier de l'intégralité des contenus de la revue


text: - Un legeire, que se ditz Mickael Carn-d’Òsses (e que se presenta coma Conselhièr Cultural) atira nòstra atencion sus una autra actualitat de l'estiu present a Carcassona. Atal, nos escriu : « Aqueste mes de Julhet nos daissa pas alenar : entre la Copa del Monde de Foot, lo Desfilat e lo Fòc d’Artifici del 14 de Julh, ara es lo Torn de França que nos tomba dessús ambe sa Caravana coma la Virada del Cèrç ambe la granissada. Organizat per una societat que se ditz « Amaury Productions » (aquò s’inventa pas) ! B’auriá calgut recampar tot e far d’aquelis tres « eveniments » un sol : un grand match de foot a bicicleta, ambe d’equipas militàrias en unifòrme, de fòcs d’artifici blau-blanc-roges e de drapèls franceses de pertot. Auriam poscut far aquò a l’estadi Domec de Carcassona ambe lo 3en RPIMA qu’arribariá sul tarrenc en paracasuda, atal los suportaires poirián bramar un cant d’adieu « Salut, Salut a Vous, braves pioupious du troisième, chacun vous admire et vous aime », tot aquò comentat dins una caravana sonorizada de Radio-Lengadòc-Narbona per l’Alan Roch de la Trivala e pel Patrick Sebastian de Briva !! Aquò òc qu’auriá bona mina ! e ramosariá de monde ! Mas benlèu que si se fa pas ongan (NDLR : e aquò se faguèt pas !), se poiriá organizar per l’an que ven ? Òu, lo cronicaire, , seriás partent ? Se òc, telefòna-me, farem mitat-mitat sus la recèpta. Amicalament. » Mon paure Miquèl, vèni de gaitar mon calendièr e vesi que l'an que ven (coma ongan) serà pas possible per ieu de prene part a aquesta iniciativa plan interessanta. Bigeard, avètz dit Bigeard, coma es Bigeard !


text:
N° 841 / 2016
A la Dauna venerable hè daun la vòsta ajuda !
Reclams qu’ei ua revista de las mei vielhas en activitat de França : heurèr de 1897. Qu’ei ua revista papèr trimesadèra (4 numèros a l’an) e despuish, quauques mes, ua revista electronica de consultar en seguir aqueste ligam : http://www.reclams.org.
Be sabem tots autant com...
Conéisher, compréner la lenga
PARTICIPI PRESENT E GERONDIU
7 jorns de genièr
Lo mit de las Cigalas dins lo Fèdre de Platon
Rock is not dead !
Octobre de 2014. Que fonçam sus l’autopista quasi desèrta. Lo màntol rossejant de las sèrras...


text:
UNITAT D’ARAN SE PLANTEGE TRENCAR DAMB ETH PSC SE DA SUPÒRT ARA INCLUSION D’ARAN EN UA VEGUERIA
Unitat d’Aran – Partit Nacionalista Aranés se plantege, seriosament, un trencament deth pacte politic que manten d’ençà der an 1991 damb eth Partit des Socialistes de Catalunya (PSC), se aguest partit acabe dant supòrt, enes actuaus tèrmes, ara lei d’organizacion vegueriau que propòse eth Departament de Governacion e Administracions Publiques (ERC). Atau s’a manifestat aué eth president d’UA – PNA, Arturo Calbetó, qu’avalòre plan positivament era relacion qu’UA manten damb eth PSC e que “plan boni resultats electoraus a balhat entà andues formacions en Aran”.
Mès, segontes Calbetó, “UA a uns principis as quaus non pòt renonciar de cap manèra ena sua defensa der autogovèrn aranés, er emparament der aranés e era singularitat politica, culturau e territoriau d’Aran, dehòra dera vegueria deth Pirenèu o de quinsevolh encastre territoriau que non sigue eth madeish, segontes establís era lei de regim especiau de 1990, que reconeish e empare er Estatut d’Autonomia de 2006”.
Arturo Calbetó a dat supòrt as prononciaments qu’eth sindic d’Aran e secretari generau d’UA, Francés Boya, a hèt publics aguesti dies entà excludir Aran dera vegueria deth Pirenèu e reconéisher Aran coma ua Entitat Territoriau Autonòma, perque “eth Conselh Generau ei eth govèrn autonòm e eth resultat en Aran dera descentralizacion administrativa dera Generalitat”.
Eth president d’UA a soslinhat que “non a sentit qu’Aran sigue includit en un encastre administratiu supracomarcau dera Generalitat, perque desnaturalizarie er autogovèrn qu’es aranesi an sabut deféner ath long des sègles”. “Ua lei poderà acabar damb es aliances politiques, mès non pas damb era volentat istorica de tot un pòble”, a sentenciat.