text:
Sant-Armael-ar-Gilli
Sant-Armael-ar-Gilli en breton ( Saint-Armel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Armel a situat a 13 km al sud de Roazhon. La vila aperten al costat de Châteaugiron e a la comunitat d'aglomeracion de Roazhon Metròpoli.
Saint-Armel est située a 13 km au sud de Rennes. La ville appartient au canton de Châteaugiron et à la communauté d’agglomération de Rennes Métropole.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los istorians se concedisson a pensar que lo vilatge tira lo sieu nom de Sant Armel, coma Ploërmel e Sant-Armel en lo Morbihan. Aquel celèbre sant de la Modèl:S- #cavar segon la legenda locala un dragon en un bòsc vesin. #Fondar un monastèri al luòc-dich las Boschaux, sul territòri de l'actuala municipalitat, e es ailà #que #morir a una data que # las fonts son sus el pas pas concedidas, en 552 o 570.
Tradicionalament, lo dragon representa per la chrétienté çò paganisme. Se pòt doncas supausar qu'aquel acte de la ponduda a mòrt del dragon a al fach que sant Armel a largament œuvré per la christianisation de la municipalitat, e per la meteissa provocat lo recul de la cresença pagana.
Una autra legenda fondatritz menciona lo papièr que sant Armel #jogar pendent la mai grèu secada coneguda de l'istòria de la comuna. Unas fes la intégralité dels potzes asséchés e l'ensems dels récoltes dévastées, la populacion desesperada @supplier lo sant de la liurar de los sieus tourments. Sant Armel #plantar alavetz un baston en lo sòl e #pregar. L'aiga se #metre alavetz a jaillir abundantment d'aquel ponch per, segon lo sant, metre éternellement a l'abric de la secada la populacion. Aquela fontaine miraculosa existís totjorn e a visitat cada an per de nombroses crestians en quête de los sieus vertus miraculosas. La via #que i pòrta, lo "camin de la fontaine", comença davant la comuna de la comuna.
Se tròba d'en un autre luòc encara uèi dins la glèisa una relique, la mâchoire del sant.
Les historiens s'accordent à penser que le village tire son nom de Saint Armel, comme Ploërmel et Saint-Armel dans le Morbihan. Ce célèbre saint du Modèl:S- terrassa selon la légende locale un dragon dans une forêt voisine. Il fonda un monastère au lieu-dit les Boschaux, sur le territoire de l'actuelle commune, et c'est là qu'il mourut à une date sur laquelle les sources ne sont pas accordées, en 552 ou 570.
Traditionnellement, le dragon représente pour la chrétienté le paganisme. On peut donc supposer que cet acte de la mise à mort du dragon tient au fait que saint Armel a largement œuvré pour la christianisation de la commune, et par la même provoqué le recul de la croyance païenne.
Une autre légende fondatrice mentionne le rôle que saint Armel joua durant la plus grave sécheresse connue de l'histoire de la commune. Une fois l'intégralité des puits asséchés et l'ensemble des récoltes dévastées, la population désespérée supplia le saint de la délivrer de ses tourments. Saint Armel planta alors un bâton dans le sol et pria. L'eau se mit alors à jaillir abondamment de ce point pour, selon le saint, mettre éternellement à l'abri de la sécheresse la population. Cette fontaine miraculeuse existe toujours et est visitée chaque année par de nombreux chrétiens en quête de ses vertus miraculeuses. La voie qui y mène, le "chemin de la fontaine", commence devant la mairie de la commune.
On trouve d'ailleurs encore aujourd'hui dans l'église une relique, la mâchoire du saint.


c: text/html

text:
Solutrean
Lo Solutrean es una de las darrièras fasas del Paleolitic Superior. Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí 22 000 e 18 000 avans lo present. Son nom foguèt creat per Gabriel de Mortillet a partir del site preïstoric situat al pè de la Ròca de Solutré, pròp de Macon (Borgonha), e descobèrt e estudiat en 1866 per Henry Testot-Ferry e Adrien Arcelin.
Cronologia e clima[modificar | modificar la font]
Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí 22 000 e 18 000 avC, un periòde geologic extrèmament fred e sec de la Darrièra Glaciacion, apelada Darrièr Maximum Glaciari. Los sites solutreans son coneguts dins dins la val de Ròse, lo sud-oèst de França e la Peninsula Iberica pr'amor que lo clima dins lo nòrd èra tròp rigorós...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-202
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -202 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Fin de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Après la represa dau conflicte e lo retorn deis armadas cartaginesas d'Itàlia, Annibal Barca foguèt desfach a son torn per Scipion l'African a Zama. I perdèt 10 000 òmes e Cartage deguèt acceptar de condicions de patz agravadas a respèct d'aquelei de 203 avC : abandon d'Espanha e deis illas Balearas, cession de sa flòta levat de 10 naviris, pagament d'una indemnitat de 10 000 talents e defensa de tota accion militara sensa l'autorizacion de Roma. Cartage i perdiguèt son estatut de poissança majora de la Mar Mediterranèa e foguèt reducha a son territòri african a l'entorn de la ciutat.


text:
551
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 551 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts còntra l'Empèri Bizantin ambé la perseguida deis ofensivas navalas deis Ostrogòts que conquistèron una partida de Dalmàcia e menacèt lo litorau occidentau de Grècia.


text:
Aranés (parlar)
Er aranés ei eth nom dera modalitat d'occitan parlada ena Val d'Aran, on ei lengua cooficiau. Er aranés apartien ath grup sud-orientau deth gascon (damb eth naut-comengés e eth coseranés) e siguec oficializat coma lengua occitana ena Val d'Aran (en 1990) e en Catalonha (a partir de 2006).
Segontes es donades dera darrèra Enquèsta d'Usatge Lingüistics, realizada en 2013 pera Generalitat de Catalonha, ei era lengua pròpia de 20,85% dera populacion d'Aran, donques segona darrèr er espanhòu qu'ei lengua mairau de 44,10% des abitants dera Val.
Somari
Era oficialitat der aranés[modificar | modificar la font]
Tamb era aprovacion dera lei 16/1990, de 13 de junhsèga, sus eth règim especiau dera Val d’Aran, er aranés siguec reconeishut coma lengua oficiau. Era Lei 1/1998 de 7 de gèr, de politica lingüistica, en sòn article 7 hè referéncia ara proteccion der aranés.
Tamb era aprovacion deth nau Estatut d'Autonomia de Catalonha er an 2006, er aranés siguec reconeishut coma lengua oficiau de Catalonha. Er article 6.5 ditz eth següent: "Era lengua occitana, nomentada aranés en Aran, ei era lengua pròpria d'aguest territòri e ei oficiau en Catalonha cossent damb eth que establissen aguest Estatut e es leis de normalizacion lingüistica"
Caracteristiques der aranés[modificar | modificar la font]
Trets evolutius comuns tamb eth gascon pirenenc.
- Pas de F latina a H: FERRUM> hèr
- Queiguda de N intervocalica: FARINA> haria
- Aparicion de A- protetica deuant de R iniciau, en tot doblar-se atau era R: ROTA> arròda
- Evolucion de LL latina interiora o finau a TH: VITELLU> vedèth
- LL intervocalica passe a R: BELLA> bèra
- Cap de L finau de sillaba a U semivocau: SAL> sau
- Metatèsi de –R: VENTRUM> vrente
- Article pirenenc eth/era
Bèri trets particulars d'er aranés.
- Era aspiracion dera H non se hè capmès en Aran (totun, se pòt encara sénter un shinhalon a Canejan e Bausen).
- Prononciacion /a/ dera -a atòna finau (tret comun tamb es parlars de Luishon e de bères vaths de Bigòrra (Asun, Ador, etc) e, en Bearn, dera Hauta Vath deth Gave de Pau.
- Eth /b/ intervocalic passa a /w/ grafiat u: deuant, víuer sauv Pujòlo. Aqueth biaish de prononciar ei frequent en gascon, mès la grafia la nòte tostemp v en gascon der estat francés.
- Passatge en posicion finau deth diftong -ÈI a -È: tornarè deman. Qu'èi un tret frequent en grup sud-orientau deth gascon (Comenge, Coserans) e en d'auti parlars gascons tanben.
- Passatge en posicion finau deth diftong - ÒU a -Ò (tret compartit damb bèris parlars gascons, mès que mès de Bigòrra e deu grop sud-orientau).
- Article plurau definit epicèn (qu'a era madeisha fòrma ath masculin e femenin): es .
- Plurau en -es des noms en -a: es pèires, coma en luishonés.
- Plurau en -i des determinants, pronoms e de quauqui noms e adjetius: aguesti, toti. Aqueth tret qu'a ua origina lengadociana antiga.
- AVER qu'ei eth solet auxiliar: a estat.
Quadre comparatiu tamb d’autes lengües romaniques
Normativizacion der aranés[modificar | modificar la font]
Er aranés ei normativizat segon era nòrma classica e unitària der occitan, definida iniciaument per Loís Alibèrt. Es nòrmes deth Conselh de la Lenga Occitana son reconegudes oficiaument peth Conselh Generau d'Aran (e donques pera Oficina de Foment e Ensenhament der Aranés) despús 1999.
Mès bèri detalhs dera adaptacion d'aquera normativa ar aranés divergissen der usatge preferenciau des autes varietats gascones: es particularitats araneses son en teoria aplicables tanben en autes varietats de gascon, mès en practica s'utilizen sonque en aranés, ja qu'era rèsta deth gascon preferís solucions mès unitàries. Essenciauments se tracte:
- dera forma deth plurau femenin en -es en lòc dera grafia -as qu'ei mès unitària e englobanta (ja que pòt prononciar-se [es/ɔs/as] segon es parlars). Ex: hemnes araneses en lòc de hemnas aranesas.
- de u entre dues vocales en lòc dera grafia v qu'ei mès unitària e englobanta (poguent prononciar-se [w/B] segon es parlars). Ex: auer en lòc d'aver.
Segon era normativa occitana, en absolut, arren non impedís qu'er aranés utilize es formes grafiques mès unitàries coma -as e v.
Era normativa de l'occitan, aplicada ar aranés e a quauques parlars gascons vedins, nòte bères particularitats morfologiques coma es pluraus sensibles masculins en -i (es aranesi "eths aranés") e es articles pirinencs (eth, era, es; aquí es qu'ei era varianta aranesa per eths, eras).
Ispanizacion der aranés[modificar | modificar la font]
Pr'amor dera sua pertanhença ar estat espanhòu, er aranés ei sometut a influéncies pesugues deth castelhan e deth catalan. Atau er aranés a incorporat aquestes darrères decades un arramat de neologismes meridionaus coma actuar (vs. agir), empresa (vs. entrepresa), increment (vs. aumentacion), laborau (vs. professionau), matrícula (vs. inscripcion), oficina (vs. burèu, totun burèu ei un francesime) ath sòn vocabulari tecnic. I a tanben de deformacions de paraules coma abantes (abans) o despuès (dempús), e er ús d'ispanismes coma hasta.
Usatge dera lengua[modificar | modificar la font]
Ena escòla[modificar | modificar la font]
Er aranés qu'ei era lengua d’aprenedissatge des escolans de 3 a 7 ans e era lengua veïculara en toti es centres d’educacion infantila e primària ena Val d'Aran. Eth curriculum der aranés ei eth conjunt d'objectius, contenguts, metòdes pedagogics e critèris d'avaluacion de cadun des nivèus, etapes, cicles, grads e modalitats deth sistèma educatiu que guiden era accion docent. Eth Conselh Generau d'Aran qu'aprovèc per unanimitat eth curriculum der aranés der ensenhament obligatòri en session plenària deth 13 de hereuèr de 1998.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Normes ortografiques der aranés
- Corsi d'aranés en linha deth conselh generau d'Aran
- Cens linguistic der aranés de 2001. Grafics damb es principaus resultats
- Curriculum der aranés der ensenhament obligatòri
- Traductor automatic occitan aranés - catalan e occitan aranés - castelhan


text:
Le Pecq
Le Pecq es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat del Pecq se situa en una sivella de la Seine, a 19 km a l'oèst de París, al pè del castèl de Sant-Germain-en-Laye.
Lo sieu territòri se repartís suls dos marges del fleuve e engloba una pichona isla, la isla Corbière. Es fòrtament urbanisé a l'excepcion de l'isla Corbière, protegida partiellement coma zòna de nidification d'ausèls migratoris. A totara de la segonda Guèrra mondiala, un establiment de bains foncionava sus aquela isla. Dos unes autres establiments ligats a l'aiga #èsser celèbras al Pecq : un spa en espetant las nombrosas fonts del tuc de St-Germain e una piscina n'aiga naturala de 100 m de longitud amb plajas de sable !
La municipalitat del Pecq es limitrophe de las municipalitats del Mesnil-lo-Rei (quartièr de Carrièras-jos-Bòsques) al nòrd, de Montesson al nòrd-es, del Vésinet a l'èst, de Croissy-sus-Seine al sud-es, del Pòrt-Marly al sud, de Marly-lo-Rei al sud-sud-es, de Mareil-Marly al sud-oèst e de Sant-Germain-en-Laye a l'oèst.
Las comunicacions an assegurat principalament per la expedís départementale 186 #que permet, sul marge esquèrre, de prene la rota nacionala 13 e la rota nacionala 186 al Pòrt-Marly e #que, en direccion de l'èst, del Vésinet e de Chatou, afranquís la Seine al pont del Pecq. Aquel pont bastit en 1963, a constituit d'arcs en acièr surbaissées en pausant sus doas pilas centralas en béton. Del costat oèst los culées an adornat d'estatuas en representant la Oise e la Seine. Aquelas estatuas an #èsser realizadas per René Letourneur #qu'a tanben sculpté de las œuvres pel licèu Jeanne de Albret de Sant-Germain-en-Laye.
Las autras vias de comunicacion importanta de la municipalitat son la expedís départementale 190 #que comença al pont del Pecq e permet d'accedir a Sant-Germain-en-Laye cap a l'oèst aital coma la expedís départementale 159 cap a Lo Mesnil-lo-Rei al nòrd e la expedís départementale 7 cap a Marly-lo-Rei al sud.
Al plànol ferroviaire, la municipalitat es desservie pel RER A a la estacion del Vésinet - Lo Pecq, los abitants de la part del Pecq, prèp de Marly-lo-Rei, pòdon retre's tanben a la parca d'aquela comuna.
La commune du Pecq se situe dans une boucle de la Seine, à 19 km à l'ouest de Paris, au pied du château de Saint-Germain-en-Laye.
Son territoire se répartit sur les deux rives du fleuve et englobe une petite île, l'île Corbière. Il est fortement urbanisé à l'exception de l'île Corbière, protégée partiellement comme zone de nidification d'oiseaux migrateurs. Jusqu'après la seconde Guerre mondiale, un établissement de bains fonctionnait sur cette île. Deux autres établissements liés à l'eau furent célèbres au Pecq : un spa exploitant les nombreuses sources de la colline de St-Germain et une piscine en eau naturelle de 100 m de long avec plages de sable !
La commune du Pecq est limitrophe des communes du Mesnil-le-Roi (quartier de Carrières-sous-Bois) au nord, de Montesson au nord-est, du Vésinet à l'est, de Croissy-sur-Seine au sud-est, du Port-Marly au sud, de Marly-le-Roi au sud-sud-est, de Mareil-Marly au sud-ouest et de Saint-Germain-en-Laye à l'ouest.
Les communications sont assurées principalement par la route départementale 186 qui permet, sur la rive gauche, de rejoindre la route nationale 13 et la route nationale 186 au Port-Marly et qui, en direction de l'est, du Vésinet et de Chatou, franchit la Seine au pont du Pecq. Ce pont construit en 1963, est constitué d'arches en acier surbaissées reposant sur deux piles centrales en béton. Du côté ouest les culées sont ornées de statues représentant l'Oise et la Seine. Ces statues ont été réalisées par René Letourneur qui a aussi sculpté des œuvres pour le lycée Jeanne d'Albret de Saint-Germain-en-Laye.
Les autres voies de communication importantes de la commune sont la route départementale 190 qui commence au pont du Pecq et permet d'accéder à Saint-Germain-en-Laye vers l'ouest ainsi que la route départementale 159 vers Le Mesnil-le-Roi au nord et la route départementale 7 vers Marly-le-Roi au sud.
Au plan ferroviaire, la commune est desservie par le RER A à la gare du Vésinet - Le Pecq, les habitants de la partie du Pecq, proche de Marly-le-Roi, peuvent se rendre aussi à la gare de cette commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es al Mièja Edat #qu'apareis l'existéncia del masatge caseriu de Aupec. Lo Pecq, tèrra de vignobles réputés, a mencionat per las primièras fes en una charte de Childebert III, rei de França, en 704.
En 1595, las autoritats de Henri IV ordonnèrent als abitants del Pecq de cedir al rei 18 a 20 arpents de tèrra, necessàrias pel bastiment dels jardins del Castèl Nòu de Sant-Germain. En compensation, #exemptar los Alpicois de la talha e de divèrsas taxas, privilègi #que #conservar fins a la Revolucion. Jos l'Ancian Regim, lo vilatge #conéisser qualques jorns de fèsta coma aqueles ont Louis XIII, de contunh Louis XIV, #escuélher de venir del Louvre a Sant-Germain per la Seine en manlevant la nef reiala.
En 1837, la primièra linha de camin de fèrre per viatgèr i aguèt inaugurat entre París e Lo Pecq : s'agís de la Linha Apòstas - Sant-Germain-en-Laye. A l'epòca, lo terminus de la linha se situa al pòrt del Pecq, sul marge drech de la Seine. Los locomotoras son n'efièch inhàbils d'afrontar la rampa necessària a la ascension del serral de Sant-Germain, #que domina lo fleuve de divèrsas desenas de mètres.
Louis XIV #nàisser al castèl de Sant-Germain-en-Laye. Es tan aicí coma se #refugiar lo rei Charles II de Angleterre quand #èsser exilé de lo sieu país. Lo Pecq, vilatge al amont de Sant-Germain-en-Laye èra doncas un passatge oligé pels nòbles, mas tanben per lo sieu continuament. Lo pòble #conéisser aital un essor comercial e los alpicois fasián fòrça la fèsta. Es en aquel meteis esperit que Lo Pecq #organizar, en 2005, una manifestacion festive en l'onor dels 1300 ans de la vila.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo Data|3|de
, Lo Pecq es durement tocat per un bombardement de la Royal Aire Força #qu'apuntava las fabricas Renault de Boulogne-Billancourt e #que #far 47 mòrts[1]. Lo odonyme « carrièra del 3-Mart-1942 » commémore aquel eveniment.
C'est au Moyen Âge qu'apparaît l'existence du hameau d'Aupec. Le Pecq, terre de vignobles réputés, est mentionné pour la première fois dans une charte de Childebert III, roi de France, en 704.
En 1595, les autorités de Henri IV ordonnèrent aux habitants du Pecq de céder au roi 18 à 20 arpents de terre, nécessaires pour la construction des jardins du Château Neuf de Saint-Germain. En compensation, il exempta les Alpicois de la taille et de diverses taxes, privilège qu'ils conservèrent jusqu'à la Révolution. Sous l'Ancien Régime, le village connut quelques jours de fête comme ceux où Louis XIII, puis Louis XIV, choisirent de venir du Louvre à Saint-Germain par la Seine en empruntant la nef royale.
En 1837, la première ligne de chemin de fer pour voyageur fut inaugurée entre Paris et Le Pecq : il s'agit de la Ligne Paris - Saint-Germain-en-Laye. À l'époque, le terminus de la ligne se situe au port du Pecq, sur la rive droite de la Seine. Les locomotives sont en effet incapables d'affronter la rampe nécessaire à l'ascension du coteau de Saint-Germain, qui domine le fleuve de plusieurs dizaines de mètres.
Louis XIV naquit au château de Saint-Germain-en-Laye. C'est aussi ici que se réfugia le roi Charles II d'Angleterre lorsqu'il fut exilé de son pays. Le Pecq, village à l'amont de Saint-Germain-en-Laye était donc un passage oligé pour les nobles, mais aussi pour leur suite. Le village connut ainsi un essor commercial et les alpicois faisaient beaucoup la fête. C'est dans ce même esprit que Le Pecq organisa, en 2005, une manifestation festive en l'honneur des 1300 ans de la ville.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, le Mois invalide (mars)M, Le Pecq est durement touché par un bombardement de la Royal Air Force qui visait les usines Renault de Boulogne-Billancourt et qui fit 47 morts[2]. L'odonyme « rue du 3-Mars-1942 » commémore cet événement.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ las-victimas-de detlos-quartièrs-bombardas-02-03-2002-2002860206.php Www.leparisien.fr Lo Pecq-sus-Seine : Aumenatge a las victimas dels quartièrs bombardats.
- ↑ www.leparisien.fr Le Pecq-sur-Seine : Hommage aux victimes des quartiers bombardés.


text:
1542
Aquesta pagina concernís l'an 1542 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre Espanha, sostenguda per unei pòbles maias, e lei ciutats-estats maias desirosas de demorar independentas. Après sa victòria de l'annada precedenta, lo conquistador Francisco de Montejo el Mozo decidiguèt de sometre lei Cocomes. Ajudats per lei Xius, menèt una campanha saunosa per lei dos camps que s'acabèt per una victòria espanhòla. Lei Cocomes deguèron se sometre e se convertir au cristianisme. Après aqueu succès, d'expedicions espanhòlas s'ocupèron de sometre una rebellion d'un grop de Xius e lei regions vesinas deis estats cocomes. De garnisons foguèron tanben establidas dins lo sector e de contactes establits ambé lei Maias encara neutres dins lo conflicte.


text:
Estamina
Las estaminas (del latin stamen) son los organs reproductors mascles de las flors. Cada estamina a generalament una camba apelada filament (del latin filum), e, a la cima del filament, una antèra (del grèc ancian anthera), e de sacs de pollèn, sonats esporangis. Lo desvolopament dels esporangis e dels gametofits aploïdes que conten, (sonats gran de pollèn) es fòrça comparable amb los esporangis dels gimnospèrmes o de las falguièras eterosporas. Lo pollèn es desliurat per la dobertura de l'antera (deïscéncia), generalament per de fendas longitudinalas, mas de còps que i a per de pòres, coma dins la familha de las brugas (Ericaceae), o per de valvas, coma en çò de l'agradèla (Berberidaceae), puèi va caire o serà carrejat per un agent extèrne — lo vent, l'aiga o un animal — fins a la superfícia receptiva del carpèl de la meteissa o d'una autra flor, que serà puèi pollinizada.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
- Lo Tresaur dau Felibritge en linha: [1].
- Diccionari de Cantalausa en linha: [2]
- Gran Diccionari de la llengua catalana: [3]
- DIEC 2: [4]
- Lexic gascon/francés: [5]
- Toponims internacionals en occitan: [6]
- Gramatica occitana [7]
- Conjugason [8]
- Thesoc [9]
- IEO París, documents per l'estudi de la lenga occitana: [10]
- Lo Congrès Multidiccionari [11]
- Arrancament glaciari
- Flus de glaç
- Abrasion glaciària
- Recuolament del glacièr
- lièch de ròcas
- Morrena de fons
- Kame
- Kettles (olas de gigant)
- Plana aluviala
- Morrena terminala
- Drumlins
- Esker
A
- Glacièr
- Subsidéncia de la rusca
- Illustracion simplificada que mostra la subsidéncia e lo rebombiment de la rusca produït per las diferéncias de cargas degudas als glacièrs.
B
- Rebombiment de la rusca
- Al nòrd de Canadà e en Escandinàvia lo glaç glaciari s'amolona en bonhant la superfícia.
- Dempuèi que lo glaç se fond, i a agut un reajustament de la rusca.


text:
Tunèl de Malpàs
Lo tunèl de Malpàs es un tunèl cavat en 1679 jol puèg d'Ausseruna dins Erau (Lengadòc), per i far passar lo canal del Miègjorn. Es lo simbòl de l'obstinacion de Pèire Pau Riquet. Es lo primièr tunèl cavat per i far passar un canal.
Quand l'òbra del canal atenguèt lo puèch d'Ausseruna, la decepcion foguèt granda. Jos qualques mètres d'un sol fòrça dur i aviá una montanha de gres fòrça copadís, portada als esbudèls. Lo primièr ministre Colbert foguèt lèu alertat de la situacion, e faguèt interrompre las òbras. Los opausants de Riquet pareisson d'aver capitar: la galariá foguèt tapada, e l'òbra èra estada desplaçada. Lo projècte dins son ensemble foguèt menaçat, e Colbert anoncièt la visita dels comissaris reials per decidir de l'avenidor del canal. Riquet manquèt de pèrdre son pari: aviá preferit de traucar aquel puèg puslèu que de seguir los conselhs del cavalièr de Clerville, arquitècte de Loís XIV, que prepausèt de traversar Aude. La traversada del flum foguèt un andicap major, perque demandava d'interrompre lo trafec.
Victime d'una dangeirosa cabala, Riquet demandèt al mèstre maçon Pascal de Nissan de perseguir en secret los trabalhs, malgrat los risques d'afondraments. En mens de 8 jorns, lo tunèl foguèt traucat, sostengut per una vòuta de ciment tot lo long. Long de 165 mètres, aquel tunèl permet d'evitar una esclusa de mai sul traçat del canal.
Jol tunèl de Malpàs i a dos autres tunèls que lors traçats se crosan (a de nivèls diferents), una galariá del sègle XIII que foguèt pertusada per permetre l'assecament de l'estanh de Montadin e un tunèl ferroviari del sègle XIX per far passar la linha de tren Besièrs-Narbona.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr)Le tunnel de Malpas
- (fr)La percée de Malpas
- (fr)Tunnel du Malpas (canaldumidi.com)
- (fr)Le Tunnel de Malpas (decouverte34.com)


text:
Barrema
Barrema (Barrême en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat a unitat|722|m}} d'altitud[1] e se tròba Modèl:A unitat de Niça, 30 km de Digne-los-Bains, 90 km de Grassa e a unitat|76|km {{}} de Draguignan.
Sul territòri de la municipalitat, lo Asse forma lo Saut del Lop.
Le village est situé à 722 m d’altitude[1] et se trouve à 118 km de Nice, 30 km de Digne-les-Bains, 90 km de Grasse et à 76 km de Draguignan.
Sur le territoire de la commune, l’Asse forme le Saut du Loup.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.


text:
Comportament
Lo comportament designa las accions d'un èsser vivent. S'utiliza subretot en etologia (umana e animala) o en psicologia scientifica. Pòt tanben èsser l'equivalent de conduita dins l'apròcha psicanalitica.
Somari
- 1 Generalitats
- 2 Definicions existentas
- 3 Problematica centrala d'un concèpte
- 4 Definicion sintetica
- 5 Lo comportament dins los reialmes del vivent
- 6 Metodologia de l'estudi dels comportaments
- 7 Filogenèsi dels comportaments
- 8 Psicobiologia del comportament animal
- 9 Desvolopament dels comportaments umans
- 10 Estudi psicologic del comportament uman
- 11 Estudi sociologic d'un comportament uman
- 12 Referéncias
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lo comportament d'un èsser vivent e, pus generalament, de tot autre sistèma es la partida de son activitat que se manifèsta a un observator. Lo comportament dels animals, umans o pas, se pòt descriure coma l'ensemble de las accions e reaccions (movements, modificacions fisiologicas, expression verbala, etc.) d'un individú dins una situacion donada.
Los comportaments animals son contrarotlats per lor sistèma endocrinian e lor sistèma nerviós. La complexitat del comportament d'un animal es en relacion estrecha amb la complexitat de son sistèma nerviós. D'ont mai lo cervèl es complèxe, d'ont mai los comportaments pòdon venir elaborats e aital èsser pus adaptats a l'environament. Ben que d'èssers vivents sens cervèls sián perfèitament adaptats coma las bacterias. L'origina, la foncion e lo desvolopament dels comportaments depend tan de las interaccions amb l'environament coma de l'eretatge filogenetic de l'espècia. Los principals comportaments fondamentals son los comportaments alimentari, sexual, mairal, social, agression, defensa o fugida e d'enebicion de l'accion quand la luta o la fugida es pas possibla.
L'etologia es la sciéncia qu'estúdia e descriu los comportaments umans e animals mas la psicologia comportamentala a per centre aqueles estudis[1] subretot per mejan de la fisiologia e la neurobiologia qu'estúdian los fenomèns biologics a l'origina d'aqueles comportaments. Los comportaments se pòdon descriure coma innats o aquerits, conscients o inconscients, e volontaris o involontaris, automatics o contrarotlats, etc. L'estudi del comportament economic fa l'objècte d'un camp de recèrca particular nomenat economia comportamentala.
Definicions existentas[modificar | modificar la font]
Vaquí qualques definitions del concèpte de comportament, venent de la literatura scientifica actuala:
- « Lo comportament es un ensemble de fenomèns observables d'un ponch de vista extèrne. »
- « Biais d'èsser e d'agir dels Animals e dels Òmes, manifestacions objectivas de lor activitat globala. » (Piéron H. in Bloch 1994 p. 153)
- « Lo comportament es l'ensemble de las reaccions objectivament observablas qu'un organisme generalament provesit d'un sistèma nerviós executa en responsa a las estimulacions del mitan, aquelas meteissas objectivament observablas. » (Watson J.B. in Bloch 1994 p. 153)
- « Lo comportament es una realitat aprendibla jos la forma d'unitats d'observacion, los actes, que lor frequéncia e lors encadenaments son susceptibles de se modificar; tradusís en accion l'imatge de la situacion tala coma foguèt elaborada, amb sos espleches pròpris, per l'èsser qu'òm estúdia : lo comportament exprimís un biais de representacion e de construccion d'un monde particular (Umwelt). » (Gallo A. in Bloch 1994 p. 154)
S'obsèrva qu'aquelas diferentas definicions designan pas exactament la meteissa causa, versemblablament perque foguèron definidas dempuèi una posicion extèrna a respièch de l'objècte estudiat, e que lors autors venon de diferents domenis scientifics.
Problematica centrala d'un concèpte[modificar | modificar la font]
La primièra estapa de l'elaboracion d'una definicion es d'identificar e de caracterizar çò que rend necessari la creacion d'aquela definicion.
Una caracteristica majora de qualques organismes vivents es la capacitat de movements, que permet d'interagir activament amb l'environament. Un aspècte important d'aquela capacitat es que lo movement es pas un efèit fortuit (coma lo movement d'una branca dins lo vent), mas lo resultat d'una organizacion especifica de l'organisme.
Los factors primordials del vivent que son dirèctament en relacion amb aquela capacitat de movement son : l’organizacion, lo movement, lo limit e l’organisme. L’organizacion es un factor primordial e fondamental del vivent : tot èsser vivent es una estructura fòrça organizada. La desorganizacion provòca la mòrt. Lo movement es un autre factor primordial del vivent : gaireben totes los elements d'una estructura viventa son en movement perpetual. L'arrèst d'un movement provòca la mòrt. Lo limit es tanben un factor primordial del vivent : totes los èssers vivents possedisson de limits extèrnes e sovent fòrça limits intèrnes. La supression dels limits provòca la mòrt. L’organisme es una estructura viventa que per l'existéncia de limits e de movements organizats.
Definicion sintetica[modificar | modificar la font]
La sintèsi de totes los elements presentats supra permet d'elaborar una definicion d'un concèpte de "comportament", basat sus las caracteristicas biologicas estructuralas e foncionalas primordialas, e qu'es valable per totes los organismes vivents.
S'obsèrva que lo movement organizat per l'interior de l'organisme (reaccions enzimaticas, transpòrt intracellular de las moleculas, pompas proteïcas, endocitòsis, migracions cellularas, circulacion sanguina, etc.) es una necessitat vitala absoluda per totes los èssers vivents. Per contra, lo movement organizat per l'exterior de l'organisme (locomocion, prension, etc.), que correspond a la nocion de "comportament", es facultatiu. Existís subretot dins los reialmes protista e animal.
En foncion d'aquela sintèsi, la definicion d'un concèpte de "comportament", valable per totes los organismes vivents, es : ensemble dels movements organizats per agir a l'exterior de l'organisme.
Aquela definicion, pus tecnica e pus precisa que la definicion generala e usuala donada en introduccion, permet d'identificar sens ambiguïtat totes los comportaments : l'observacion extèrna e objectiva d'un movement d'un organisme (o d'una partida d'un organisme) es un comportament s'existisson d'estructuras biologicas especificament organizadas per produire aquel movement ; per exemple lo movement dels uèlhs dels mamifèrs es pas lo resultat indirècte dels movements de la tèsta, mas resulta d'un contraròtla neural dels muscles oculars : existís doncas un comportament ocular.
L'etologia es la sciéncia de la descripcion e de l'estudi sistematic d'aqueles movements organizats. Mas en general los etologistas estúdian subretot los comportaments pus elaborats: alimentari, sexual, de defensa del territòri, etc.
Lo comportament dins los reialmes del vivent[modificar | modificar la font]
Dins aqueles sièis reialmes actualament reconeguts (animal, campairòl, vegetal, protista, arqueobacteria, eubacteria), s'obsèrva de comportaments subretot pels animals e, fòrça limitat, pels protistas. Pasmens, qualques cases de movements especificament organizats per agir a l'exterior de l'organisme se pòdon observar dins los autres reialmes.
Lo comportament dels vegetals[modificar | modificar la font]
Lo comportament vegetal es un fenomèn fòrça limitat. Lo movement vegetal depend essencialament d'un mecanisme idrodinamic de la turgescéncia. « Variacions de turgescéncia de cellulas fòrça localizadas de nombrosas plantas produsisson per aquelas de movements d'organs, coma las tancaduras de petalas de las flors (correjòla) o de foliòlas (cas espectaclós de la sensitiva), o los movements de las estaminas, o lo replegament de las tentaculas tendas de las fuèlhas de las plantas carnivòras, etc. » (Dauta J. 1999).
Pels vegetals, l'exemple tipic dels movements especificament organizats, e avent una foncion en rapòrt amb l'environament, son los movements de tancadura de tendas de las plantas carnivòras[2].
Lo comportament pels protistas[modificar | modificar la font]
Los comportaments dels protistas son fòrça simples e se limitan subretot a de comportaments de locomocion.
Las estructuras e los procèssus biologics que permeton aqueles movements organizats son los movements amiboïdes de la membrana plasmica, e subretot aqueles de las cilhas e dels flagèlas. « Dins la bacteria intestinala Escherichia coli, per exemple, cada flagèla es un filament rigid de 14 milens de micromètres de diamètre e de 10 micromètres de longor, que torneja amb una velocitat incredibla d'aperaquí 200 torns per segonda mercé a un pichon motor rotatiu inserit dins la membrana e la paret de la cellula »(Bornens M. 2005).
La direccion del desplaçament es contrarotlada per la deteccion d'un gradient de concentracion d'una molecula, qu'es detectat per de receptors (fenomèn de quimiotactisme). « Lo desplaçament se fa pas a l'azard, e, quitament dins las cellulas pus simplas, ven necessari de postular de mecanismes d'estimulacion e d’enebicion del movement » (Rozé C. 1999).
Lo comportament dels animals[modificar | modificar la font]
Se pòt definir lo comportament coma essent lo biais d'agir o foncionar d'un biais abitual o dins un but precís. Se pòt tanben definir lo comportament coma una responsa a un stimulus. Aquò suggerís que lo comportament es previsible e es la consequéncia de quicòm. Per far simple se pòt afirmar que lo comportament es pròpri a cada organisme vivent quin que siá lo moment o s'obsèrva un animal en activitat, sèm testimòni de son comportament. Se poirà dire que l'animal sens comportament es un animal mòrt.
Lo comportament se pòt estudiar a dos nivèls clau :
- Al nivèl fisiologic en estudiant coma los nèrvis, los muscles, e los sens dels animals interagisson per donar un comportament particular.
- Al nivèl de l'individú en estudiant las performanças del comportament en relacion amb l'environament o la posicion sociala de l'animal.
Lo confinhament a un ròtle sul comportament dels animals. En efèit los animals vivent pendent de periòdes prolongats dins de condicions non optimalas desvolopan de comportaments estereotipats qu'acaban pas de repetir. Qualques uns d'aqueles comportaments estereotipats pòdon èsser nosibles e engendrar de prejudicis fisics als animals.
Lo comportament dels mamifèrs[modificar | modificar la font]
Los comportaments dels mamifèrs pòdon èsser fòrça complèxes. Son realizats mercé a d'estructuras e d'organs especializats, fòrça organizats : esquelet articulat, muscles, e subretot un sistèma nerviós especializat.
Metodologia de l'estudi dels comportaments[modificar | modificar la font]
Filogenèsi dels comportaments[modificar | modificar la font]
Psicobiologia del comportament animal[modificar | modificar la font]
Desvolopament dels comportaments umans[modificar | modificar la font]
Estudi psicologic del comportament uman[modificar | modificar la font]
Per l'Òme, lo comportament es una veirina sus la personalitat, per que n'es una manifestacion exteriora. Es atal lo subjècte d'estudi principal de la psicologia (psicologia comportamentala). Englòba las comunicacions verbalas e non verbalas. Es doncas au còr de la vida sociala.
Vejatz psicologia del comportament o comportamentalisme
Estudi sociologic d'un comportament uman[modificar | modificar la font]
La psicologia sociala estúdia subretot las influéncias recipròcas entre comportament individual e comportament collectiu.
Apareis que l'individú en grop o dins una societat, formala o informala, pèrd una partida mai o mens granda de son autonomia de pensada. Alara a tendéncia a se raliar a la pensada e al comportament d'un grop o de la massa, e per consequéncia a se comportar diferentament de coma o aurián fach se serián estats isolats.
Los individús que recebon de stimuli pòdon cambiar de comportament.
Un exemple de recèrca practica sus aqueles fenomèns es l'economia comportamentala.
Existís una interaccion fòrça fòrta entre lo comportament e la pensada. Es evident que la pensada influéncia lo comportament; se sap a l'ora d'ara que lo comportament influéncia d'un biais segur la pensada. Las tecnicas de manipulacion pus eficaças son basadas sus aquel principi, batejat congruéncia. L'Òme a besonh, per son equilibri, de justificar son pròpri comportament e de se persuadir el meteis que sos actes son legitims e coerents. L'experiéncia condiciona doncas la pensada.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'estudi del comportament es lo còr de la psicologia; aquò fa dire a Wolfgang Köhler : « Lo comportament, es a dire la reaccion del sistèmas vivents als factors del mitan, es lo sol domeni que pòt èsser estudiat per la psicologia scientifica. »
- ↑ www.carnibase.com Una explicacion detalhada e presentacion animada de las estructuras e dels mecanismes implicats dins aquel comportament predator .
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jeanne Altmann
- en traduction google
- (en) Altmann, J. 1974 Observational study of behavior: sampling methods. Behaviour 49, 227-267. [reprinted in Foundations of Animal Behavior, L.D. Houck & L.C. Drickamer, eds. U Chicago Press, 1996].
- Henri Laborit L'Inhibition de l'action - Biologie comportementale et Physio-pathologie (2ème édition), Masson 1986
- Philip Lhener
- (fr)Una critica en francés de 453 mots d'Eric Damerose
- (fr)Damerose, E. (1999). La baby-sitter regarde l'enfant, l'éthologue observe. La différence ? La référence constante à une catégorie du comportement définie a priori. Revue du livre de Lehner, P. N. (1996). Handbook of ethological methods (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press. La Recherche, 323, 90.
- BLOCH (fr)Henriette et coll. (Éditeurs) : Grand dictionnaire de la psychologie. Larousse 1994
- (fr)W. Köhler, Gestalt Psychology, 1929. Traduction française La psychologie de la forme, Gallimard, Paris, 1964.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Conférence de Philip Gorwood (Pr. en psiquiatria, Universitat París 7), facha per l'"Université de tous les savoirs" nomenat Existe-t-il une génétique des comportements ?
- (fr)Mon oncle d'Amerique Filme d'Alain Resnais 1980, amb lo Professor Henri Laborit
Articles scientifics[modificar | modificar la font]
- Vegetals
- Protistes
- Animals


text:
Labrador (region)
Labrador es la region continentala atribuida a la província de Tèrranòva e Labrador, pel comitat judiciari del Conselh privat de Londres. Mas, un confit frontalièr demora entre aquela província e Quebèc. La centrala de Churchill Falls e la poténcia territoriala en energia idroelectrica n'es lo simbòl. D'una part, un drech exclusiu e majoritari es acordat a la província atlantica respectivament de proprietat del territòri e de la centrala. Mai, d'un ponch de vista constitucional e geografic, Quebèc ten l'usufruch segon dos jutjaments de la Cort Suprèma de Canadà en 1984 e 1988.
Labrador es separat de l'illa de Tèrranòva per l'estrech de Belle-Isle. La region es una part de la peninsula de Labrador (que sa region costièra es de còps que i a tanben nomenada Markland, « tèrra de fusta » en noroèc).
Labrador a una populacion de 27 860 abitants (2001) que 30 % d'entre eles es d'origina autoctòna (Inuit, Innu e Mestís), espandida sus la superfícia de 294 330 km² tant granda coma Itàlia, o Nòva Zelanda. S'i tròba una pichona comunautat francofòna d'origina quebequesa e acadiana, venguda dins las annadas 1960 per trabalhar dins l'expleitacion minièra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Un procès davant lo Conselh Privat a Londres, que durèt de 1922 fins a 1927, desavantatgèt fòrça Tèrranòva, que fasiá pas encara part de Canadà. Quebèc tostemps contestèt aquela decision dempuèi aqueste epòca. Al moment de sa dintrada dins la Confederacion canadiana, en 1949, Tèrranòva exigiguèt que la frontièra de 1927 faguèsse part integranta de la Constitucion.
La pretension de Quebèc es pasmens pas tant importanta coma autrescòps. La sola pretension mantenguda pel govèrn uèi es una definicion diferenta de la frontièra sud entre Labrador e Quebèc qu'apareis sus las mapas geograficas en Quebèc.
Projècte de scission amb Tèrranòva[modificar | modificar la font]
Una Comission reiala en 2002 revelèt una insatisfaccion fòrta dels Labradorians al subjècte de lor seuna plaça dins la Providéncia de Tèrranòva e Labrador e doncas una pression naissenta d'unes per que Labrador se dessepare de Tèrranòva e que se faga un territòri despartit.
Los Innus aimavan mai que lo territòri venga lor patria coma Nunavut es pels Inuits; una resolucion de l'Assemblada de las Primièras Nacions en 1999 reclamèt Labrador coma patria dels Innu e exigiguèt sa reconeissença formala abans tota discussion constitucionala ulteriora sus la region.
Dempuèi 2005, los Inuits que vivon dins lo nòrd de Labrador tenon drech a un regim de govèrn autonòm dins una region nomenada Nunatsiavut ("nòstre bèl país"), que compren tot lo nòrd de Labrador e mai qualques regions dins las latituds centralas.


text:
Pontpertusat
Pontpertusat (Pompertuzat en francés)[1] es una comuna d'Occitània administrada pel departament de la Nauta Garona de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Escut[modificar | modificar la font]
Escut : De arena à la billette d'aur.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa es per son pòl urban en Lauragués sul Canal del Miègjorn, a 15 km al sud de Tolosa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa del sègle XVI
- Colombièr del sègle XVIII
- Pont del sègle XVII que travèrsa lo Canal del Miègjorn (sonay "Pont de Dèime", "Pont de Deyme" en francés)
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Joana Dieulafoy (nascuda Magre), nascuda lo 29 junh 1851 e mòrta lo 25 mai 1916, tornèt amb son marit Marcel Dieulafoy daissèt una obra literari inspirada pels divèrses viatges que faguèr de cotria amb son marit.
- Marcel Dieulafoy esper-el, arqueològ, marit de la Joana Dieulafoy, que foguèt tanben lo cònsol dau vilatge.


text:
Beuzid-ar-C'hoadoù
Beuzid-ar-C'hoadoù en breton ( La Bouëxière en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La descobèrta d'una statuette anciana a la Bouëxière, Oèst Lamp, edicion de Roazhon, 7 de febrièr 1935.
- ↑ La découverte d’une statuette ancienne à la Bouëxière, Ouest Éclair, édition de Rennes, 7 février 1935.


text:
Tyrannosaurus
Tyrannosaurus ("lagarto tiran") es un genre representat per una unica espècia de dinosaure teropòde tiranosaurid, que visquèt a de fins del periòde cretacèu, fa aperaquí 67 e 65 milions d'ans, en lo Maastrichtian, en çò qu'es uèi America del Nòrd. L'espècia tipe e unica espècia valida Tyrannosaurus rex a on rex significa rei en latin, comúnmente abracat coma T. rex, Es una figura comuna en la cultura populara. Visquèt a travèrs de çò qu'es ara Norteamerica occidental, amb una distribucion fòrça mai ampla qu'unes autres tiranosaurids. Es òm dels darrièrs dinosaures pas avians en existir abans de l'escandilhament massiu del Cretacèu-Terciari.
Amb mai de 30 especimèns de Tyrannosaurus rex identificats, qualqu'uns que ne son esqueletos gaireben complèts. Teissut conjuntivo e proteínas s'es informat en almens òm d'aquestes especimèns. L'abundancia de material fossil a permés l'investigacion significativa en fòrça aspèctes de la siá biologia, en inclusent istòria de vida e biomecanica. Las abituds d'alimentacion, fisiologia e velocitat potenciala de Tyrannosaurus rex son qualques tèmas de discussion.


text:
Aude (departament)
Aude (11) es un departament francés situat entierament en Occitània. Se situa dins la region administrativa de Lengadòc-Rosselhon e dins la region istorica de Lengadòc.
En 1790, la creacion d'un departament de Carcassona es decidida (decrèt del 29 de genièr de 1790). Pren finalament lo nom del riu del meteis nom.
Son capluòc es Carcassona.
Geografia[modificar | modificar la font]
Parçans audencs[modificar | modificar la font]
- Legenda
- 1 - Lauragués
- 2 - Montanha Negra
- 3 - Cabardés
- 4 - Carcassés
- 5 - Rasés
- 6 - Quercòrb
- 7 - País de Saut Lengadocian
- 8 - Menerbés
- 9 - Corbièras
- 10 - Narbonés


text:
Saint-Georges-de-la-Couée
Saint-Georges-de-la-Couée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Georges-de-la-Couée es un vilatge sarthois situada a Unitat|40|km {{}} al sud-es del Mans, en lo costat del Grand-Lucé.
Saint-Georges-de-la-Couée est un village sarthois située à 40 km au sud-est du Mans, dans le canton du Grand-Lucé.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca mérovingienne, Sant-Georges-de-la-Couée aperten a la villa de Savonnières.
À l'époque mérovingienne, Saint-Georges-de-la-Couée appartient à la villa de Savonnières.


text:
Émeringes
Émeringes en arpitan (Émeringes en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap de traça d'aucupacion a pas testificat pendent la periòde romaine, tant al nivèl archéologique #que bibliographique[1].
Aucune trace d'occupation n'est attestée pendant la période romaine, tant au niveau archéologique que bibliographique[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Odile Faure-Brac, Mapa archéologique de la Gaule - Lo Rhône, 69/1, (ISBN 2-87754-096-0), pàg. 227
- ↑ Odile Faure-Brac, Carte archéologique de la Gaule - Le Rhône, 69/1, (ISBN 2-87754-096-0), p. 227


text:
Oryctolagus cuniculus
Lo conilh (var. coniu) o lapin europèu, Oryctolagus cuniculus (Linnaeus, 1758), es un pichon mamifèr de l'òrdre dels lagomòrfs e de la familha dels leporids. Sola espècia del genre Oryctolagus, l'Oryctolagus cuniculus es comun en Euròpa, en Austràlia e un pauc de pertot dins lo mond. Se destria:
- Lo conilh de garena quand es salvatge.
- Lo conilh domestic, d'elevatge, amb de raças e varietats nombrosas.
Somari
Nomenclatura e sistematica[modificar | modificar la font]
De pas confondre lo conilh europèu, unic leporid del genre Oryctolagus amb d'autres conilhs de la familha dels leporids, apartenent a d'autres genres coma per exemple lo conilh d'America.
Sosespècias de còps reconegudas del conilh de garena[1] :
- ITIS
- Oryctolagus cuniculus cuniculus (Linnaeus, 1758), l'ancèstre del conilh domestic.[2]
- Oryctolagus cuniculus huxleyi Haeckel, 1874
- NCBI
- Oryctolagus cuniculus algirus, que sa preséncia es limitada a Galícia, Portugal, e a la mitat sud-oèst de la Peninsula Iberica. De talha un pauc mai pichona que O.c.cuniculus[2].
Descripcion[modificar | modificar la font]
Morfologia[modificar | modificar la font]
Lo conilh se diferencia de la lèbre per mantuna caracteristica :
- d'aurelhas mai cortas que lo cap ;
- un iris brun sombre ;
- l'ongle d'artelh non fendut ;
- una gestacion de 31 jorns ;
- de pichons que naisson cecs e nuts;
- la vida en societat ierarquizada ;
- 44 cromosòmas.
A una forradura doça, d'aurelhas longas (pus cortas çaquelà que las de la lèbre) e una coa pichona.
Se lo conilh de garena pesa environ 2 kg per 45 cm de long, la talha dels conilhs domestics varia enòrmament d'una varietat a l'autra (Nowak, 1999). Lo mai grand, lo gegant de las Flandras, pòt aténher 8 kg e 80 cm de long mas lo conilh marran nan despassa a pena 1 kg, de còps mens pels conilhs extra nans. La forradura es originalament gris biset - amb de còps de nuanças negras o rossas - e un ventre pus clar e lo dejós de la coa blanc, mentre que los conilhs domestics presentant de colors fòrça variadas, unifòrmas, degradadas o pigalhadas. N'existisson environ 80 varietats (ADW).
Compòrtament[modificar | modificar la font]
Lo conilh es un animal nocturne e crepuscular.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Oryctolagus cuniculus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Oryctolagus cuniculus (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180129 Oryctolagus cuniculus (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Oryctolagus cuniculus (en)
- Referéncia NCBI : Oryctolagus cuniculus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Oryctolagus cuniculus (Linnaeus, 1758) (en)
- Fons documentari ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) : Oryctolagus cuniculus (en)
- Oryctolagus cuniculus dins brainmuseum.org (en)


text:
Carl Gustaf Emil Mannerheim
Carl Gustaf Emil Mannerheim (Askainen, Finlàndia, 4 de junh de 1867 – Lausana, Soïssa, 27 de genièr de 1951) foguèt un militar e politician finlandés. Aqueste marescal venguèt president de Finlàndia en 1944 e o demorèt fins a 1946.
Mannerheim, eròi de l'independéncia del país en 1918, foguèt nomenat president lo 4 d'agost de 1944 principalament pr'amor qu'èra l'unica figura amb pro de prestigi tant internacional coma nacional per ocupar lo pòst, al mitan de la Segonda Guèrra Mondiala e de la guèrra contra l'Union Sovietica. A causa de las condicions singularas ont se trobava lo país en aqueste periòde, se faguèron pas d'eleccions generalas, e foguèt lo Parlament que nomenèt Mannerheim coma president de la Republica.
Un mes après la presa de sas foncions, s'acabèt la guèrra contra l'Union Sovietica dins las duras condicions impausadas pels sovietics - malgrat aiçò mendres que las impausadas a d'autres païses vesins de l'Union Sovietica que perdèron la siá independéncia (los païses baltics). Finlàndia conservèt la siá sobeiranetat, la siá democracia parlamentària e la siá economia de mercat, las siás pèrdas territorialas foguèron pro limitadas, e mai se las reparacions de guèrra foguèron elevadas. En mai, Finlàndia aguèt encara de lutar contra las tropas alemandas establidas dins los sieus territòris del nòrd, en retirada cap a Norvègia, en çò que se coneis coma la Guèrra de Lapònia.
Mannerheim demissionèt de las siás foncions presidencialas lo 4 de març de 1946, en allegant de motius de santat. Los sieus esfòrces per la patz foguèron reconeguts tanben pels comunistas finlandeses, los sieus enemics en 1918. Foguèt remplaçat al sieu pòst per lo sieu primièr ministre, Juho Kusti Paasikivi, conservador e mai que simpatic a l'Union Sovietica.


text:
651
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 651 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Assassinat de Yazdgart III dins la region de Merv per un de sei vassaus e conquista finala de la màger part de l'Empèri Sassanida per leis Arabis musulmans.


text:
Associacion Europèa de Liure Escambi
L'Associacion Europèa de Liure Escambi (AELE, en anglés European Free Trade Association - EFTA) es una associacion qu'a per tòca d'establir una zona de liure escambi en Euròpa.
Somari
Membres actuals[modificar | modificar la font]
En mai dels 3 Estats que son pas membres que de l'Espaci Economic Europèu o EEE (totes exceptat Soïssa), son tanben considerats coma signataris de l'acòrdi la Comunautat Europèa e los 25 Estats membres de l'Union Europèa :
En efièch, l'Espaci Economic Europèu espandís las atribucions de l'AELE (qu'auriá degut desaparéisser, en se fondant dins l'EEE) a totes los Estats membres de l'AELE e de l'UE.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'AELE foguèt fondada a Estocòlme en 1960 per de païses europèus non-membres de la CEE, per contrapesar l'influéncia d'aquesta. Volián simplament crear una zona de liure escambi mentre que los de la CEE volián una union doanièra e un mercat comun. Puèi, l'AELE foguèt considerada coma una antecambra de l'Union Europèa. A l'ora d'ara, los membres demorants de l'AELE son pas candidats a l'adesion a l'Union Europèa.
Membres que quitèron l'AELE[modificar | modificar la font]
Los païses qu'aderiguèron a la Comunitat Economica Europèa puèi a l'Union Europèa quitèron l'AELE, per la reïntegrar en 1994 amb l'entrada en vigor de l'Espaci Economic Europèu.
- Reialme Unit (partença en 1973)
- Danemarc (partença en 1973)
- Portugal (partença en 1986)
- Àustria (partença en 1995)
- Suècia (partença en 1995)
- Finlàndia (adesion a l'AELE en 1986, partença en 1995).
Institucions[modificar | modificar la font]
- Lo Secretariat de l'AELE
- Lo Conselh de l'AELE
- L'Autoritat de Susvelhança de l'AELE
- La Cort de l'AELE
Liure escambi[modificar | modificar la font]
L'AELE a tanben d'acòrdis de liure escambi amb Bulgaria, Chile, Croàcia, Israèl, Jordania, Liban, Macedònia, Marròc, Mexic, l'Autoritat Palestiniana, Romania, Singapor, Tunisia e Turquia. Los acòrdis qu'aviá amb la Republica Chèca, Eslovaquia, Polonha, Ongria, Eslovènia, Estònia, Letònia, Lituània venguèron caducs lo 1èr de mai de 2004 quand aquestes païses rejonhèron l'Union Europèa.
De negociacions son en cors per la conclusion d'acòrdis de liure escambi amb Sud-Africa, Canadà, la Corèa del Sud, e Egipte.
D'autra part, de declaracions de cooperacion comuna son estadas signadas amb Albania, Argeria, lo Conselh de Cooperacion del Golf, Egipte, lo Mercosur, Serbia e Montenegro e Ucraïna.
Tres païses de l'AELE (Islàndia, Liechtenstein e Norvègia) amb l'Union Europèa an constituit l'Espaci Economic Europèu en 1994. Soïssa èra tanben partida prenenta de l'acòrdi, mas lo pòble e los cantons soïsses refusèron aquela adesion per referendum lo 6 de decembre de 1992 per 50,3% de las voses e 16 cantons sus 23. Soïssa cerquèt alara de reglar sos rapòrts amb l'UE per de tractats bilaterals.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Site oficial de l'AELE (en anglés)


text:
Linx
Lo linx (genre Lynx) es una mena de felids de que i a quatre espècias. Las lors caracteristicas son: talha mejana, patas fòrtas, aurelhlas longas, coa corta o lo pelatge mai o mens tacat.
Espècias[modificar | modificar la font]
- Lynx canadensis- Linx canadenc
- Lynx lynx- lop cervèr o linx boreal o linx d'Euràsia o linx d'Euròpa o linx comun
- Lynx pardinus- Linx iberic o linx pardèla
- Lynx rufus - Linx ros
Totas las espècias abitan exclusivament dins l'emisfèri nòrd, en Euràsia e al Nòrd d'America (que semblon n'èsser originaris). Lo nomenat linx de desèrt (Caracal), qu'abita en Africa e dins una granda partida d'Àsia Centrala e Occidental, es en realitat un felin escassament parent que parteja qualques semblanças extèrnes amb los representants del genre Lynx, fruch de la convergéncia evolutiva, coma exemple i a la seuna coa, plan fòrça corta e las lors grandas aurelhas, coronadas de longs pèls negres a la punta que servisson per aumentar la lor excellanta audicion.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo pelatge a diferentas tonalitats segons l'espècia e la sosespècia. Los linxs canadencs e eurasiatics oscillan entre lo marron e lo jaune desvolupant un pelatge mai long e gris pendent l'ivèrn. Lo linx iberic es de color marron alara que lo linx ros, coma l'indica lo seu nom, a una forradura marron rogenca. Les quatre espècies tenen taques i ratlles que varien segons los individús. Los individús mai tacats vivon subretot al sud. L'espècia mai granda es l'eurasiatica, que pòt arribar als 30 kg de pes e l'espècia mai pichona es l'iberica, que capita pas los 20 kg.
Biologia e ecologia[modificar | modificar la font]
Son d'animals de preferéncia forestièrs. Lo linx iberic abita de bòsques de tipes mediterranèu, alara que l'eurasiatic e lo canadenc se trapan dins los bòsques de conifèrs e aqueles de fulèlha caduca. Lo linx rosses se tròba dins los bòsques coma dins las grandas planas e airals de bartas del centre e oèst del Nòrd d'America. La lors presas mai comunas son los Rosegairess e los lagomòrfs, a que s'apon ocasionalament aucèls e ongulats de pichona talha, coma cabretas e pichons del cèrvis. Los pichons carnivòrs, entre el que s'inclou el gat salvatge, tampauc s'escapa pas a la seuna predacion.
Problematica del linx[modificar | modificar la font]
De las quatre espècias conegudas de linx, l'espècia iberica es la mai vulnerable a causa del nombre d'indiviús. Aquela espècia es sus la Lista Roja d'Espècias de la UICN. La poblacion del linx iberic es redusida a 200 exemplars, se repartís a de pichons airals del sud-oèst de la peninsula iberica, entre que se trapa al Coto de Doñana. Malgrat los recents succeses del programa d'abaliment en captivitat menat en Espanha, l'espècia encara merma a causa de la fragmentacion de l'abitat e l'escassetat d'aliments, degut subretot a la mixomatòsi del conilh. Tanben se morrís d'animals tenrapalats a l'ocasion del braconatge.


text:
Euvezin
Euvezin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncia gallo-romaine.
La municipalitat a longtemps produsit del vin (fins al començament de la Modèl:S-, comercializat jol appellation vin de Thiaucourt. Qualqu'uns dison quitament que de las botelhas d'aquel vin aurián #èsser embarcadas a près del Titanic.
Présence gallo-romaine.
La commune a longtemps produit du vin (jusqu'au début du Modèl:S-, commercialisé sous l'appellation vin de Thiaucourt. Certains disent même que des bouteilles de ce vin auraient été embarquées à bord du Titanic.


text:
Belgrano (Buenos Aires)
Belgrano qu’ei un quartièr de Buenos Aires batejat en aunor de Manuel Belgrano, eròi de la Guèrra d’Independéncia e creator deu drapèu argentin.
Que vadó com ua vila desseparada de Buenos Aires qui ho, per ua estona en 1880, Capitau Federau deu país durant lo conflicte enter Buenos Aires e la Província de Buenos Aires qui desseparè definitivament ambs, la província vadent atau ua província desseparada dab la ciutat de La Plata per capitala.
En 1887, Belgrano que ho integrat a Buenos Aires (alavetz Capitau Federau de la Republica Argentina) çò qui’n hè, uei lo dia, un quartièr de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires.
Enter la fin deu sègle XIX e la debuta deu sègle XX lo quartièr que ho pleat de grans ostaus de luxe e de diferents estils d’inspiracion europèa (normand, Tudor, Art Nouveau). A partir de las annadas 60, mantuns que hon destrusits per deishar bastir bastiments de beton e d’arquitètura modèrna. Belgrano que’s caractiza donc per aquesta mescladissa d’estils e d’epòcas.
En 1938, l’Estadi Monumentau deu Club Atlético River Plate que ho inaugurat dehens Belgrano a maugrat qui sia mei que mei, identificat dab lo quartier de Núñez per’mor d’estar bastit a la termièra enter ambs.
A la fin deu sègle XX, ua importanta comunautat chinesa que s’intallè dens Belgrano.


text:
Maillé (Vinhana)
Maillé es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo dos d'abril de 1941, un Lockheed Hudson, tipe Supèr Electra 14, del 220 squadron de la Royal Aire Força (vigilància maritima), se met a Maillé, s'èsser après esgariat (lo pilòt pensava se metre a Escòcia). Los quatre òmes de équipage an deslotjat cap al Angleterre via Peitieus, Civray e Marselha, mercés a la mobilizacion d'una cinquantena d'abitantas de la Viena[1].
Le deux avril 1941, un Lockheed Hudson, type Super Electra 14, du 220 squadron de la Royal Air Force (surveillance maritime), se pose à Maillé, après s’être égaré (le pilote pensait se poser en Écosse). Les quatre hommes d’équipage sont évacués vers l’Angleterre via Poitiers, Civray et Marseille, grâce à la mobilisation d’une cinquantaine d’habitants de la Vienne[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:GuerreAérienneVienne, pàg. 34-40
- ↑ Modèl:GuerreAérienneVienne, p. 34-40


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
Vaqui ‘no istòri vertadiero, d’abord que l’ai viscudo i’a un pau mai de 30 an d’acò quand ère capitàni à l’Escolo Naciounalo di souto-óuficié de Sant- Meissènt, eilabas dóu coustat dóu pounènt mounte plòu quàsi tóuti li jour!
Pèr vous douna ‘no pichoto idèio de l’ourganisacioun d’aquelo escolo, vous dirai que ié caupié tres proumoucioun :
* la proumoucioun que venié tout bèu just d’arriba;
* la proumoucioun qu’èro uno pau mai vièio de quatre mes e qu’èro en pleno fourmacioun militàri;
* e la proumoucioun qu’acabavo sa fourmacioun e que i’èron à-mand d’agué si galoun de sarjant.
Aquelo istòri poudrié s’apela, s’èro uno fablo, «lou generau e lou courpatas» d’abord que i’a dous erò, un generau e un courpatas! Anas vèire!
La mascoto de la proumoucioun
Aquéu courpatas fuguè trouba quàsi mort pèr d’ùnis escoulan souto-óuficié d’uno proumoucioun qu’èro en manobro pèr estudìa lis ate elementàri dóu coumbatènt.
Aduguèron aquéu bestiàri à l’ajudant que s’óucupavo dóu magasin d’armo de la proumoucioun. L’ajudant prenguè pieta de l’aucèu e ié baiè quàuqui siuen, l’abaliguè e, d’à cha pau, lou courpatas se reviscoulè e devenguè la mascoto de la proumoucioun. Vaqui pèr lou courpatas!
E aro, me fau vous presenta lou generau. L’ome di dos estello, tóuti li quatre mes, aperaqui, presidavo uno ceremòni grandarasso que recampavo li tres proumoucioun : la proumoucioun di jouine qu’èron presenta au drapèu, la proumoucioun en fourmacioun qu’èro batejado dóu noum d’un souto-óuficié mort pèr la Patrìo e enfin la proumoucioun la mai anciano que se preparavo pèr se bandi dins li regimen emé soun bèu galoun de jouine sarjant.
Aquéu jour d’aqui, qu’èro en óutobre e que, pèr bonur, fasié bèu tèms, alor qu’aquel endré, coume lou sabès, es lou quèli de la Franço - es iéu que vous lou dise e n’en sabe quaucarèn - lou generau èro au mitan de la plaço d’armo e li tres proumoucioun èron perfetamen alignado, segound un U emé si tres rego.
Un bèl amiradou
Aro, ai de vous dire que lou proumier erò de l’istòri, lou courpatas, avié elegi soun quartié generau sus la fenèstro dóu magasin d’armo de la proumoucioun, au segound estànci de la caserno.
E alor, aquéu bestiàri regardavo de soun amiradou tout aquel espandidou de kepi qu’èron en dessouto d’éu e que boulegavon pas, segur, bord que chasque kepi èro sus la tèsto d’un escoulan souto-óuficié au gardavous.
Lou generau prenguè alor la paraulo, qu’acò èro inmudable. Chasco fes èro la memo dicho. Li chèfe qu’erian, couneissian si discours; n’i’avié tres particulié, un pèr proumoucioun. Adounc, lou generau coumenço de s’adreissa à la proumoucioun di jouine, ié parlo dóu drapèu, qu’es lou simbèu de la Patrìo, etc... pièi, se viro de-vers la proumoucioun de bateja e ié vai de soun segound discours.
Fin finalo, s’alestiguè pèr faire lou darrié à la proumoucioun que s’enanavo e qu’èro, se l’on pòu dire, «la proumoucioun dóu courpatas», d’abord que l’aucèu l’avié seguido dóu tèms di nòu mes de sa fourmacioun militàri e que lis escoulan souto-óuficié lou couneissien bèn. Èro uno meno de porto-bonur!
E, au momen que lou generau anavo faire un à drecho, drecho - coume se dis dins lou jargoun militàri - pèr se vira vers la darriero proumoucioun qu’anavo reçaupre soun galoun de sarjant, lou courpatas - anas saupre un pau ço que ié passè pèr la tèsto, belèu pensè que s’ameritavo éu tambèn lou galoun - lou courpatas, dounc, vaqui que prenguè soun envoulado dins lou cèu au-dessus de la plaço d’armo. Faguè un vòu plana sus la proumoucioun, coume pèr la passa en revisto, e venguè se pausa pèr sòu à un mètre darrié li pèd dóu generau que lou veguè pas.
^CRROUA^
Lou generau se virè de-vers la proumoucioun. Alor aqui, vous vau revira en prouvençau si proumiéri paraulo bèn martelado e amplificado pèr lou micrò :
- E aro... me vire de-vers la proumoucioun... que vai bèn lèu nous quita!
E CRROUA de faire lou courpatas!
E tout de long dóu discours dóu generau, à chasco fin de fraso, lou courpatas i’anè de soun CRROUA resclantissènt!
De-segur, lou generau fasié lou semblant de pas lou vèire e de pas l’entèndre. Mai acò èro impoussible! Deja dins li rèng dis escoulan souto-óuficié coume dins la foulo de si famiho vengudo assista à la ceremòni, i’aguè de rire que partiguèron d’eici, d’eila, e d’à cha pau li rire s’enaurèron sus la plaço d’armo fin que lou mounde en plen s’estrassèsson tant e pièi mai!
Ma fisto, lou generau acabè soun discours lou mai dignamen poussible, mai fin finalo n’aguè pas lou darrié mot que lou courpatas, à la fin de la darriero fraso de l’ome dóu kepi estela, i’anè d’un CRROUA espetaclous que la moulounado recampado plouravon de rire à noun plus!...
Vaqui!... A la fin de la ceremòni, i’aguè la remesso di galoun sus lou bras dis escoulan que devenguèron de jóuini souto-óuficié, qu’acò segur faguè grand gau à si famiho e sis ami; i’aguè lou got de l’amista pièi faguerian tóuti riboto; tout acò dins l’estrambord.
L’endeman, coume à l’acoustumado, arribère au travai à sèt ouro e miejo, e regardère dóu coustat de la fenèstro mounte lou courpatas tenié soun quartié generau pèr espincha li gènt sus la plaço d’armo.
Mai, aquéu matin d’aqui, la plaço d’armo èro vuejo e... ges de courpatas! E n’i’aguè plus jamai de courpatas!
Secrèt defènso
Toucant l’ajudant qu’èro, se pòu dire, soun paire nourriguié, restè vue jour sènso veni à la caserno! E aquéli d’entre vautre qu’an fa soun service militàri coumprendran que l’ome d’aqui èro is arrèst - coume se dis à l’armado!
Alor la questioun se pausavo de saupre ço qu’èro devengudo la bèsti de la raubo negro! Quand demandavian acò à l’estat-major, l’óuficié dóu service generau carga dis afaire de l’escolo respoundié :
- Acò noun pode vous lou dire qu’es un secrèt defènso!...
Alor tirarai pas de counclusioun, vous leissarai devina ço qu’avien fa dóu bestiàri!..
Vaqui l’istòri vertadiero dóu generau e dóu courpatas que nous agrado de se ramenta quand lis ancian d’aquesto bello escolo militàri se rescountran quàuqui cop.
1119679


text:
Ribiers
Ribiers[1] (Ribiers en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat al sud del departament dels Anautitas-Alpes #que ne representa lo ponch mens elevat (quartièr del Virail).
Lo vilatge a situat dintre de nombrosas reünions (reünion de la Platte, calhau de Gloritte e montanha de la Pèira impie) e installat al bòrd del riu nomenat « lo Buëch ». S'i tròba las vilas de Sisteron al sud, Laragne al nòrd e lo pòble de Mison al nòrd-es.
Le village est situé au sud du département des Hautes-Alpes dont il représente le point le moins élevé (quartier du Virail).
Le village est situé entre de nombreux sommets (sommet de la Platte, roc de Gloritte et montagne de la Pierre impie) et installé au bord de la rivière nommée « le Buëch ». On y trouve les villes de Sisteron au sud, Laragne au nord et le village de Mison au nord-est.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria del pòble remonta al periòde pré-medieval que # i aguèt pendent el bastit ; el se prénommait alavetz Ripæ o Rivi[2]. En lo moment de las invasions sarrasines dels ans 900, los Sarrasins #establir una fortalesa (uèi desapareguda) al pè de la montanha de la Pèira impie, près de Ribiers ; el se ensuivit una batalha en virant al desavantatge dels envahisseurs[3] portada segon la legenda per Sant Beuvon l'an 973[4]. Dempuèi los ans 900, un castèl i aguèt bastit per protegir lo pòble, vengut important, dels velléités del pòble de Mison (a portada de vista d'en un autre luòc). Lo castèl se engrandeix lentament pendent dos sègles abans d'èsser daissat a l'abandon. En los ans 1000 i aguèt luòc una batalha entre Ribiers e Lo Poët per una butte, e #qu'amassa tot al mai una desena de chevaliers e una cinquantena de paysans a pè.
Al Sègle XII, lo abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon i possedís la glèisa Santa-Ostal, dins lo castèl de Creissint (près de Clarescombes, a 961 m d'altitud). Aquela glèisa e las intradas #que i avián ligat son de contunh cedits al òrdre de Chalais (1193), de contunh als espitalaris de Sants-Texans de Jerusalem[5].
En 1516, los abitants de Nogueres-sus-Jabron e de Ribiers s'opausan en lo cas del bornage de las siás tèrras : la disputa dégénère en combat sagnant, #que dona luòc a un procès de longa haleine[6].
- Pagar un pesat tribut en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala (mai de 40 soldats mòrtes).
L'histoire du village remonte à la période pré-médiévale durant laquelle il fut bâti ; il se prénommait alors Ripæ ou Rivi[7]. Lors des invasions sarrasines des années 900, les Sarrasins établirent une forteresse (aujourd'hui disparue) au pied de la montagne de la Pierre impie, près de Ribiers ; il s'ensuivit une bataille tournant au désavantage des envahisseurs[8] menée selon la légende par Saint Beuvon en 973[9]. Dès les années 900, un château fut construit pour protéger le village, devenu important, des velléités du village de Mison (à portée de vue d'ailleurs). Le château s'agrandit lentement durant deux siècles avant d'être laissé à l'abandon. Dans les années 1000 eut lieu une bataille entre Ribiers et Le Poët pour une butte, et qui réunit tout au plus une dizaine de chevaliers et une cinquantaine de paysans à pied.
Au Sègle XII, l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon y possède l’église Sainte-Marie, au château de Creissint (près de Clarescombes, à 961 m d’altitude). Cette église et les revenus qui y étaient attachés sont ensuite cédés à l’ordre de Chalais (1193), puis aux hospitaliers de Saint-Jean de Jérusalem[10].
En 1516, les habitants de Noyers-sur-Jabron et de Ribiers s’opposent à propos du bornage de leurs terres : la dispute dégénère en combat sanglant, qui donne lieu à un procès de longue haleine[6].
Il paya un lourd tribut lors de la Première Guerre mondiale (plus de 40 soldats morts).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Jean Charles François Ladoucette, op. cit., pàg. 45
- ↑ De las traces daissadas en Provence per las Sarrasins Henri Bigot, 1908
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bòsques, Yann Codou, Ostal-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Lista dels establiments religioses en levant del abbaye Sant-André del Modèl:Xe al Modèl:XIIIe sègle », in Guy Barruol, Roseline Bacon e Alain Gérard (directors de publicacion), La abbaye de Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, istòria, arqueologia, rayonnement, Actes del colloque interrégional agut l'an 1999 a l'escasença del millenari de la fondacion de la abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes De Lums, Quasèrns de Salagon pas 4, Comandi, 2001, 448 pàg. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 226
- ↑ 6,0 6,1 Modèl:Labor, article Nogueres-sus-Jabron
- ↑ Ladoucette,
- ↑ Jean Charles François Ladoucette, op. cit., p. 45
- ↑ Des traces laissées en Provence par les Sarrasins Henri Bigot, 1908
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Modèl:Xe au Modèl:XIIIe siècle », in Guy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 226


text:
Magna Carta
La Magna Carta (en latin « Granda Carta »), o Magna Carta Libertatum (en latin « Granda Carta de las Libertats »), es un document anglés adoptat pel rei Joan I d'Anglatèrra (Joan sens Tèrra) per resòlvre los problèmas socials e las dificultats importantas de politica exteriora. Foguèt elaborada aprèp de reünions intensas e complicadas a Runnymede (Surrey). Aprèp fòrça luchas e disputas, entre los nòbles de l'epòca, la Magna Carta foguèt fin finala adoptada pel rei Joan I d'Anglatèrra a Londres lo 15 de junh de 1215. Los nòbles normands oprimissián los anglosaxons e aquestes se rebellèron contra aqueles.
La Magna Carta es davancièra dels regims politics modèrnes ont lo poder del monarca o president se vei bornat o limitat per un Conselh, Senat, Congrès, Parlament o Assemblada. Çò qu'impausa la Magna Carta es una limitacion del poder dels normands. Entre autras exigéncias, èra l'obligacion de pas pervertir lo drech; fins a formular d'un biais lo drech a un procès equitable e la separacion de la glèisa e de l'Estat.
Se compara sovent a la Bulla d'aur de 1222 aprovada pel rei Andrieu II d'Ongria. De circonstàncias semblantas obliguèron lo monarca ongrés a elaborar un corpus legal ont autrejava de privilègis a la noblesa e redusiá aqueles del rei, atal, la Magna Carta e la Bulla d'Aur de 1222, son los dos documents mai vièlhs considerats coma davancièrs dels sistèmas politics modèrnes e contemporanèus[1].
Basas de la Magna Carta[modificar | modificar la font]
Los 63 articles que compta la Magna Carta afirman los drechs feudals de l'aristocracia fàcia al poder del Rei.
- Es establit que 25 barons, mejançant una comission, contraròtlan lo poder del rei.
- Formaliza la jurisprudéncia, fasent que degun poiriá pas èsser perseguit en justícia per la sola volontat del monarca.
- Se melhora la securitat dels païsans, comerciants e artesans, que dins lo drech feudal anterior avián pas.
- La monarquia s'engatja a respectar las libertats religiosas e politicas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Crónica de la Humanidad 1987, Plaza&Janés: ISBN:84-01-60699-3
- (es)Nuevas ciencias sociales 7. Editorial santillana. ISBN 958-24-1092-4


text:
Nos (ligam)
Un nos o nosèl es l'enlaçament o l'entrecrosament serrat d'un o mai objèctes plegadisses en forma de fil coma riban, seda, fil o còrda. Pòt aver los usatges seguents:
- Abotar de cordatges entre eles
- Amarrar un cordatge a un objècte
- Ligar dos objèctes entre eles
- Donar de novèlas foncions a un cordatge (aumentacion del diamètre, aspècte estetic...)
Lo nos tendon mercé al fregadís de la còrda que provòca los entrelaçaments del nos.
- Marcar de distàncias precisas coma la còrda de tretze noses, esplech dels bastidors de catedralas.
La teoria dels noses, branca de la topologia, estúdia e classifica matematicament los noses.
Sa concepcion permet:
- Que venga sovent dificil a desfar, se se ressarre sus el meteis amb la traccion,
- Que se desfaga facilament en tirant un de sos elements.
Los noses pus simples se son totjorn utilizats dins divèrses domenis mas l'art dels noses se desvolopèt principalament dins la marina.
D'autras activitats (escalada, espeleologia, pesca, etc.) utilizan de noses de marina e desvolopèron d'autres utilizats fins finala dins la marina.
D'esquipaments especializats de substitucion existisson uèi, mas la coneissença del noses demòra indispensabla dins las situacions inabitualas o d'urgéncia.


text:
Karenni
Los Karenni (Karens roges) son una de las principalas etnias minoritàrias de Birmania. Los se coneis sovent coma Kayah, mas aquel es sonque un dels grops de la nacion. Es un pòble originari de l'Asia Centrala e Mongolia que se desplacèt al sud e s'establiguèt dins la region de la plana de Deemawso (Nywedaung) vèrs 739 aC, ont visquèt independent fins a 1948.
Se devesisson en quatre grops principals: Kayah, Kayan o Kayin (Padaung), Kayaw (Payai) e Paku (Gaikho). De grops mendres son los Kawyawmo (Manumanaw), los Zayim, los Gaitha, los Yintalai e los Yinbaw.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Principats Karenni[modificar | modificar la font]
Las primièras noticias son d'un principat del país Karenni dirigit per un "Sawphya" (just), que foguèt somés a un prince Shan, mas lo sègle XVIII s'emancipèt. Lo país Karenni se devesiguèt al sègle XIX en 5 principats (sawphyas). Tres d'eles, Namekan, Naung Paule e Bawlake, foguèron reconeguts independents (jos proteccion) per la Grand Bretanha lo 21 de junh de 1875. L'estat de Kantarawadi aguèt pas cap de relacion amb los britanics e èra totalament independent. Lo cinquen e darrièr estat, Wuntho, restèt independent un temps mas en 1891 foguèt ocupat e annexionat pel principat shan de Mong Pai. En aquel meteis an sorgiguèt un nòu principat, Kyebogi (Kyephogyi), que poguèt pas èsser ocupat pels britanics fins a plan dintrat lo sègle XX. Kantarawadi ocupèt lo país Shan en 1886, après que los britanics avián mes los principats jos protectorat lo 1èr de genièr de 1886. Los britanics rebutèron l'atac e ocupèron Sawlon, la capitala, e lo 8 de genièr de 1889 s'establiguèt lo protectorat.
Domeni britanic e japonés[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de genièr de 1892 los quatre estats karenni jos protectorat britanic foguèron incorporats dins lo govèrn de l'Índia Britanica a mai i demorèt tard incorporat lo de Kyebogi. Lo 1937 demorèron jonhuts dins lo govèrn de la Birmania Britanica. Ocupada Birmania pels japoneses en març de 1942, l'independéncia de Birmania foguèt proclamada lo 1èr d'agost de 1943 e los estats karenni foguèron dissolguts. Los Karenni foguèron ostils als japoneses e se revoltèron en 1944. Lo 1èr de decembre de 1945 se restabliguèt l'autonomia dels estats Karenni. Se creèt l'Organizacion Nacionala Karenni en febrièr de 1947 e a la Conferencia de Panglong (o Pang Long) de las nacionalitats de Birmania, ont se metèron en plaça las basas de la futura Union Birmana, se reconeguèt a la nacion karenni lo drech d'autodeterminacion que poiriá exercir al cap de dètz ans. Totun los princes karenni refusèron d'anar a aquesta Conferéncia e de dintrar dins l'Union.
Ocupacion birmana[modificar | modificar la font]
Lo 4 de junh de 1948 Birmania declarèt constituit un estat federat Karenni e envièt de tropas que dintrèron dins los principats lo 9 d'agost de 1948. Lo meteis jorn, lo prince Karenni de Kyephogyi Sawbwa (prince) Saw Shwe Kyai Hpo Gyi e lo representant de la region de Baw Lakhai, U Bee Htoo, proclamèron l'independéncia de l'Estat Karenni, en tot formant un govèrn nacional. Lo 17 d'agost de 1948 los karenni formèron l'armada nacionala karenni, e lo 24 de setembre de 1948 los cinc principats se jonhèron dins un sol estat amb capital a Loikaw. En 1949 lo país karenni èra gaireben del tot ocupat pels soldats birmans. Lo 5 d'octòbre de 1951 las autoritats birmanas donèron a l'estat lo nom d'Estat Kayah.
Los karenni triguèron a reorganizar la resisténcia armada; en junh de 1956 las fòrças karenni (Kayah principalament) s'alièron als Kayin e als Mon, tanben revoltats, e se creèt la Tèsta Nacionala Democratica de la Solidaritat. Mens d'un an après, en abril de 1957 se formèt lo Partit Nacional Progressista Kayinni (Karenni), conegut per las siás siglas anglesas KNPP) amb un braç armat nomenat Conselh Revolucionari Nacional Karenni, jos la direccion de Saw Palo (Htaw Hplo), cap de la rebellion nacionala, recampant totes los Karennis. En 1972 s'establiguèt lo Congrès Karenni que faguèt una crida al restabliment de l'estat independent Karenni. Lo grop patiguèt una scission procomunista en 1977 amb un tèrç dels efectius (100 de 300 combatents) en se formant lo 26 de junh de 1978 lo grop Tèsta de Desliurança de totes los Karenni (All Kayinni People's Liberation Tèsta, AKPLF), aliat del Partit Comunista de Birmania, qu'en mai de 1980 venguèt la Tèsta Nacionala de Desliurança Populara Karenni (KNPLF) que participèt activament a la lucha dins l'Estat Kayah, e aviá las siás basas a Jamai Sai, Nant Pinle e Hoya amai arribèt fins aver mai de mila cinc cents soldats. Lo 18 de julhet de 1986 lo KNPP, liderat per Saw Maw Reh, decidiguèt la supression del Conselh Revolucionari e formèt lo Govèrn de l'Estat de Karenni (Karenni State Government, KSG). En 1987 Saw Maw Reh s'alièt a una autra organizacion del país, lo Partit de la Nòva tèrra Kayan (Kayan New Land Party) e a l'Organizacion de Desliurança populara Nacionala de la tèrra Shan (Shan Land National People's Liberation Organization) e formèron la Tèsta Nacionala Democratica Jonhuda (National Democratic United Tèsta) qu'existiguèt fins a 1991, e del qu'el meteis foguèt lo president. Totun en 1989 lo KNPP s'integrèt a l' Aliança Democratica de Birmania (Democratic Alliance of Burma, DAB). En 1992 lo Partit Progressista Nacional Karenni organizèt lo govèrn en exili, en reclamant jurisdiccion sus 3 districtes e 17 municipalitats en que demorava devesit lo país.
Lo 14 de junh de 1993 lo KNPP e lo KSG emetèron una declaracion de patz e faguèron una consulta entre lo pòble dins la zòna de Loikaw, zòna qu'avián jos lo sieu contraròtle, e se decidiguèt la patz. Las negociacions comencèron lo 21 de novembre de 1993, e se repetiguèron lo 28 de decembre de 1993, a Mae Hongsohn (Tailàndia), dirigidas pel president del KNPP, U Aung Than Lay. Dempuèi lo 10 de decembre de 1993 s'incorporèt a las negociacions l'avesque catolic Monsenhor Sayadaw Sotero Phamo, coma mitjancer. Las convèrsas formalas amb lo Tatmadaw (l'Amassa militara) comencèron lo 12 de genièr de 1994. Lo 4 de febrièr de 1994 s'inicièron tanben de convèrsas entre l'amassa militara e lo grop comunista KNPLF, e s'arribèt lèu dins un acòrd que convertiguèt a aquel darrièr grop en organizacion legala qu'auriá lo contraròtle de la zòna de Hoya (Biya) ont recebriá assisténcia economica e sociala del govèrn. Lo 8 de mai de 1994 las de fòrças del KNPLF formadas de 1619 òmes, jos detla direccion del president del movement U Sandar e lo vicepresident U Htu Kyaw, autregèron las armas. Las convèrsas amb lo KNPP anèron per bon camin e lo 25 de març de 1994 lo president del KNPP faguèt publica l'opcion per la patz e lo 13 d'octòbre de 1994 lo KNPP demandèt un referendum entre los karenni; seguiguèron de convèrsas a Loikaw del 10 al 13 de novembre de 1994 dirigidas pel representant del KNPP, Aung Myat. Març de 1995 lo representant de l'Amassa militara Brigadier Generala Kyi Maung e los representants del KNPP, Htai Bu Phe e Ye Mann Htoo arribèron dins un acòrd que lo KNPP foguèt per el convertit en organizacion legala e se donariá assisténcia economica a la region amb capital a Hiptoe Kaloe que demorava jos lo sieu contraròtle. Las fòrças Karenni dirigida paur Aung Than Lay e Khu The Phu Phe, amb 7790 òmes, autregèron las armas en una ceremònia a Loikaw lo 21 de març de 1995, mas l'acòrd se rompèt un an après e recuperèron las armas, e la guèrra contunhèt. Las tropas de Myanmar cometèron pro d'atrocitats dins l'Estat Karenni e de milièrs de personas foguèron desplaçadas. En genièr de 1997 lo KNPP s'alièt a 13 autres partits de las nacionalitats. En junh de 1997 una ofensiva de l'amassada militara (ara nomenada SLORC) obliguèt a fugir maitas personas. En 1999 tres unitats Karenni se rendèron dins lo govèrn. Los combats contunhèron e en 2005 tornèron començar las convèrsas de patz.
Las luchas del grop Kayan o Padaung[modificar | modificar la font]
Los Padaung o Kayan, un dels grops Karenni, abitan la region de Loikaw y Demoso dins l'estat Kayah (Karenni), la region de Pe Khone e Moe Bye dins l'Estat Shan, e la region de Lewe dins la província de Mandalay. Las femnas Padaung son las famosas femnas girafas que s'alongan lo còl amb de grands anèls. La rebellion dels Padaung de l'estat Shan comencèt en 1939 jos la direccion de Thaing Ba An, dirigida contra los Saofas (de princes) Shan qu'impausavan als Padaung de tributs fòrça nauts. De 1942 a 1945 luchèron tanben contra los Japoneses. La lucha s'acabèt en 1945, mas dempuèi 1948 l'opression contunhèt e dempuèi 1959 foguèt facha pels birmans. En 1962 un estudiant Padaung de l'Universitat de Rangoon, Ngaing Kayan Htan alias Shwe Aye, organizèt un grop de 40 joves Padaung e passèt a la clandestinitat. Lo 4 de junh de 1964 se formèron d'aquel nuclèu inicial lo Kayan New Land Army (KNLA) e lo Kayan New Land Party (KNLP), que pauc après se van fusionar al grop insurgent padaung de l'estat Shan, ara dirigit per Bon Pyan, mas jol nom de Kayan New Land Party, amb un centenat d'òmes en d'armas. Po Pyan Assumiguèt la presidéncia e Shwe Aye la secretaria generala. Mai tard Shwe Aye assumiguèt la presidéncia, e agrandiguèt las activitats de militaras e politics dins la zòna de Mandalay. Del grop de 40 joves fondators dequ'unes èran favorables al Partit Comunista de Birmania e influiguèron a la fin dels ans setanta per que lo partit participe a d'operacions conjonchas amb lo PCB en escambi de cèrta ajuda. Dempuèi lo començament dels ans ochanta lo PCB amendriguèt la siá capacitat per manca d'ajuda chinesa. En setembre de 1988 un grop de 80 òmes de la region de Moe Bye, dirigits per U Gabriel Pyan, s'integrèron al KNLP; U Gabriel Byan, aviá pres part a las protèstas nacionalas de 1988 dins la vila de Mobye e Phekhon, e li calguèt passar a la clandestinitat amb 80 companhs qu'après un temps se jonhèron al Kayan New Land Party qu'èra actiu a la region, e que restava encara aliat al PCB qu'U Gabriel li èra netament ostil; a causa d'aiçò aguèt lèu de problèmas dins lo grop e en 1991 foguèt mes jos arrèst quand se descobriguèt qu'ensajava un acòrd de patz amb lo govèrn sens coneissença de l'organizacion. En 1989, la KNLA, amb pauques recorses, collaborèt amb d'autres grops en d'armas. En febrièr de 1992 los partidaris d'U Gabriel convoquèron una manifestacion de supòrt que se celebrèt près de Mobye e de Phekhon, dins lo vilatjon de Bala Palo, lo 9 d'octòbre de 1991, en acampant 800 personas dels entorns (58 vilatjons); a la reünion se faguèt una crida a la patz e en favor d'U Gabriel Byan. Après aiçò U Gabriel (ja liberat) e los sieus partidaris trenquèron amb lo Kayan New Land Party e establiguèron la Kayan National Organization e lo sieu braç armat la Kayan National Guards, qu'operèt a Mobye e Phekhon mas qu'establiguèt immediatament de negociacions de patz amb l'Amassada Militara (decembre de 1991). Après una reünion a Mobye lo 12 de febrièr de 1992 se pactèt que lo grop seriá legalizat e tornariá, aqutrejariá las armas. L'autrejament se faguèt lo 27 de febrièr de 1992 a Loikaw, dins l'Estat Kayah. 80 membres de la KNG autregèron las siás armas que seguidament los li foguèron tornadas amb la comanda de manténer la patz e la seguritat a la region, e li donèron de sòus e d'autras causas necessàrias per iniciar una nòva vida (d'ostals e de tèrras) Lo General Khin Nyunt, membre del Conselh, que visitèt l'Estat Kayah lo 17 e 18 de febrièr de 1993, comencèt de negociacions amb d'autres grops, que lo Kayan New Land Party (KNLP). Las Negociacions las dirigiguèt entre el lo vicepresident del KNLP, U Than Soe Naing, e dempuèi lo febrièr de 1994 prenguèron un camin decidit cap a la patz. La primièra reünion de naut nivèl aguèt luòc lo 26 de febrièr de 1994 a Loikaw, e la segonda lo 22 d'abril de 1994. Seguiguèron après d'autras reünions (28 d'abril e 5 de mai) e fin finala lo 22-23 de junh de 1994 s'acordèt l'alt al fuòc, la legalizacion pel KNLP, cèrts melhoraments socials, e l'intercomunicacion entre los tres airals abitats per Kayan o Padaung. Lo 25 de junh de 1994 los 1496 combatents de la KNLA autregèron las armas. La region Kayan foguèt designada coma Airal especial nº 3 per èsser provesida d'assisténcia economica, en avent la siá sedença a Pyin Saung.


text:
Sèt Còlas de Roma
Las Sèt Còlas de Roma (en italian i Sette Colli di Roma, en latin Septem Montes Romae) son una sèria de còlas qu'istoricament formavan lo còr de la ciutat de Roma. Situadas a l'èst del riu de Tibre, aquel ensems geografic es eponim per fòrça d'obratges literaris e son una referéncia correnta dins la cultura populara.
Las sèt còlas de la Roma antica èran, dins lo sens de las agulhas d'una mòstra:
- lo Palatin (en italian Palatino, en latin Mons Palatinus)
- lo Capitòli (en italian Campidoglio; en latin Capitolium, Mons Capitolinus)
- lo Quirinal (en italian Quirinale, en latin Collis Quirinalis)
- lo Viminal (en italian Viminale, en latin Collis Viminalis)
- l'Esquilin (en italian Esquilino, en latin Mons Esquilinus)
- lo Cèli (en italian Celio, en latin Mons Caelius)
- l'Aventin (en italian Aventino, en latin Mons Aventinus)
Figuran en bona plaça dins la mitologia romana, e mai dins la religion e la politica de la Roma antica; tradicionalament, se conta que la ciutat originala seriá estada fondada per Romul e Rème sul Palatin.
D'en primièr las sèt còlas èran ocupadas per de pichons masatges que s'agropèron e que formèron çò que se coneguèt mai tard coma la vila de Roma.
Autras còlas[modificar | modificar la font]
Al Trastevere i a las còlas del Vatican (en italian Vaticano, en latin Mons Vaticanus) e la del Janicul (en italian Gianicolo, en latin Mons Ianiculus), que son pas comptadas entre las sèt còlas tradicionalas. Tanben i a lo Pincio (Mons Pincius), situat al nòrd, e, ancianament, la Vèlia (Mons Velia), dins la zòna del Forum Roman e los Forums Imperials, e d'autres.


text:
Bais (Mayenne)
Bais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La localité a banhat per la Aron, afluent de la Mayenne.
La localité est baignée par l'Aron, affluent de la Mayenne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat sus un luòc gallo-romain, nomenat Baidiacia[ref. necessària].
A testificat al Sègle IX jos la forma latinisée Bediscum[1], Tèrme probablament basat en lo gaulois bedo- fosse, canal (> francés bief) o mens probablament sus betua, bouleau (vièlh francés boul del derivat betulla).
Lo suffixe -iscum es aicí pauc clar, a mens #que s'agiguèsse pas d'un error en la latinisation medievala, per analogie amb las paraulas francesas en avent la terminaison -ais, efectivament sortida de -iscu(m) #que convidan pas pas aicí doncas que servís a crear d'adjectius de nacionalitat a l'origina, de contunh dels gentilés.
Le village est situé sur un site gallo-romain, nommé Baidiacia[ref. necessària].
Il est attesté au Modèl:IXe siècle sous la forme latinisée Bediscum[2], terme probablement basé sur le gaulois bedo- fosse, canal (> français bief) ou moins probablement sur betua, bouleau (vieux français boul du dérivé betulla).
Le suffixe -iscum est ici peu clair, à moins qu'il ne s'agisse d'une erreur dans la latinisation médiévale, par analogie avec les mots français ayant la terminaison -ais, effectivement issue de -iscu(m) qui ne convient pas ici puisqu'elle sert à créer des adjectifs de nationalité à l'origine, puis des gentilés.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat e Charles Rostaing, Diccionari étymologiques dels noms de luòcs a França, edicions Larousse 1968.
- ↑ Albert Dauzat et Charles Rostaing, Dictionnaire étymologiques des noms de lieux en France, éditions Larousse 1968.


text:
Oris-en-Rattier
Oris-en-Rattier en arpitan (Oris-en-Rattier en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Oris-En-Rattier a situat en la vallée de la Roizonne, afluent marge drech de la Bòna.
Oris-en-Rattier est située dans la vallée de la Roizonne, affluent rive droite de la Bonne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins en 1789, Oris #far partida del mandement e châtellenie de Ratier, fief dels Alleman de Valbonnais.
Jusqu'en 1789, Oris fit partie du mandement et châtellenie de Ratier, fief des Alleman de Valbonnais.


text:
Pys
Pys es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al nòrd-es del departament de la Soma, al limit amb lo -Calava, lo vilatge de Pys se situa a una desena de quilomètres al oèst de Bapaume, a aperaquí 39 quilomètres a panatòri d'ausèl al nòrd-es de Amians, e aperaquí 21 km al nòrd-oèst de la jos-prefectura Péronne[1].
La municipalitat se tròba près de la expedís départementale 929 (Amians-Bapaume) #qu'a l'èst es connectée al autoroute A1 (París-Lille).
Au nord-est du département de la Somme, à la limite avec le Pas-de-Calais, le village de Pys se situe à une dizaine de kilomètres à l'ouest de Bapaume, à environ 39 kilomètres à vol d'oiseau au nord-est d'Amiens, et environ 21 km au nord-ouest de la sous-préfecture Péronne[1].
La commune se trouve à proximité de la route départementale 929 (Amiens-Bapaume) qui à l'est est connectée à l'autoroute A1 (Paris-Lille).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 País del Coquelicot, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 11 de novembre de 2010