text:
Marcela Delpastre
Marcela Delpastre (Germont, 2 de belier de 1925-Germont, 6 de belier de 1998) es n'autora lemosina de lenga occitana mai francesa.
Bocins de vita[modificar | modificar la font]
Marcela Delpastre es nascuda lo 2 de feurier 1925 a Germont sus la comuna de Chambaret en Corresa. Filha, pita filha, reira pita-filha de paisans lemosins, 'la naisset au cuer de la civilizacion paisana lemosina. Chas ela auviguet e aprenguet doas lengas, l'occitan mai lo francés. Fuguet escoliera a Surdòu e a Sent Liunard (Nauta Vinhana) puei anet au collegi de Briva (Corresa) ente aguet un bacalaureat filosofia-literatura. Puei faguet un passatge a l'Escòla daus Arts Decoratius d'a Limòtges. Se passionet per las fòrmas umanas (los visatges, las corbas femeninas..) e per l’estetica en generau.
En 1945 tornet viure a Germont, dins la bòrda familiala, ente faguet tota sa vita la paisana (trabalh que fasiá « perque foliá ben minjar »). Tot en trabalhant, que ‘la sia justant (molzant) las vachas o que ‘la sia sus son pelador (tractor), se plantava pas de calcular quauquas rimas, de pensar a quauques poemas. La poesia l’acompanhava tota la jornada, e aviá totjorn dins la pòcha un pitit quasern e un creion ; quand l’inspiracion veniá, quand los verses eran ‘quí, ‘ribats braves dins sa testa, la Marcela plantava sa besunha e se metiá d’escriure. Podem pensar que ‘na bona part de sos chap d’òbras son nascuts sus ‘na bala de palha dins l’estable o a la broa d’un prat.
A la fin de las annadas 40 e au començament de las annadas 50, alora que los quaserns de poemas e de nòtas començavan de s’apilar, Marcela Delpastre enviet daus textes per quauquas revisdas e antologias de poesia. Fau dire que quauqu’unas de sas correspondéncias literàrias li encoratjavan. De pitas publicacions en pitas participacions, ‘la se faguet conéisser mai apreciar dau monde « letrat » dau Lemosin.
Au començament de las annadas 60, la Marcela veiguet s’apreimar la mòrt de son pitit vilatge de Germont e constatet emb dolor la mòrt de tota la civilizacion paisana tradicionala e millenària de Lemosin. Los tractors remplaçavan los buòus, las machinas las mans, las televisions las velhadas… Marcela comencet de s’interessar vertadierament aus contes, dires e tradicions de son país, e faguet rencontre dau Robert Joudoux (de la revisda Lemouzi) e dau Jean Mouzat (autor occitan lemosin).
La primiera òbra en occitan de la Marcela Delpastre fuguet La lenga que tant me platz : E si m’aproisme a la senta taula, voldriá ‘na òstia de pan de blat—per comuniar tot per lo còp emb lo bon Dieu e emb la terra—ensemble belament ‘semblats –coma l’alen a la saba daus blats—dins la lenga que tant me platz. A partir de queu moment, Marcela Delpastre decidet d’escriure en lemosin, de Lemosin e sus Lemosin. Publiquet dins la revista sus-citada quauques poemas permieg los quaus Lo Rossinhòl e l’Eglantina e Lo chamin de terra. Per escriure pus aisadament, aprenguet la grafia classica occitana.
Au mieg de las annadas 1960, la Marcela se metet de collectar e de tornar inventar daus contes tradicionaus lemosins. Lo primier recuelh fuguet publiat en 1970 jos lo titre Los contes dau Pueg Gerjant. Parallelament ‘la comencet de far òbra d’etnològa de son país emb Le tombeau des ancêtres : coutumes et croyances autour des fêtes religieuses et des cultes locaux. En 1968 fuguet publiat La vinha dins l’òrt, poema premiat au concors Jaufre Rudel. Sa version francesa (La vigne dans le jardin) fuguet mesa en teatre en 1969 per la tropa de Radio-Limoges, tropa que montarà dins las annadas 1970 d’autres textes de Delpastre (L’Homme éclaté, La Marche à l’étoile). Marcela Delpastre contunhet d’escriure daus poemas, nonmas quauques d’entre ilhs fugueren publiats a l’epòca dins las revistas Lemouzi, Traces, Poésie 1, Vent Terral, Òc…
En 1974 Los Saumes pagans surtigueren dins la colleccion Messatges de l’IEO. Qu’es queu recuelh de poemas que la faguet vertadierament conéisser de tot lo monde literari occitan. Dins Le Bourgeois et le paysan, Delpastre contunha d’estudiar las costumas, los creires e la tradicion orala de son país lemosin, ‘quela vetz sus lo teme dau fuec. Mai tard ‘quo sira lo torn de las sauvatginas, de las bestias, d’estre a l’onor dins son Bestiari lemosin , bestiari navegant entre realitat e mitologia. Dins las annadas 1970, la Marcela fai doas rencontras importantas, ‘quelas dau Micheu Chapduelh e dau Jan dau Melhau. ‘La participarà regularament a lor revista Lo Leberaubre (per balhar de las raiç au leberon e far córrer l’aubre la nuech). Delpastre comencet d’estre coneguda (mai que son òbra segurament) daus Lemosins per sas intervencions e sas entrevistas dins la premsa locala (Limousin Magazine, La Montagne, l’Echo, le Populaire… ) e mai de tots los occitanistas gràcias a las revistas Òc, Occitans, e subretot Connaissance des Pays d’Oc (per la pluma d’Ives Roqueta).
Dins sas darrieras annadas, la Marcela aviá beucòp trabalhat coma son amic Jan dau Melhau per far tornar viure e surtir de la polsiera de las centenas de textes inedits. Sufrenta de la malaudia de Charcot, Marcela Delpastre moriguet lo 6 de belier (feurier) 1998 a sa bòrda d'a Germont, ente era nascuda, ente era totjorn demorada e ente aviá totjorn trabalhat. Jan dau Melhau, son legatari universau, contunha e ‘chaba d’editar tota l’òbra de Delpastre a las edicions Lo Chamin de Sent Jaume. Los manuscrits dau poeta son conservats a la biblioteca municipala d’a Limòtges.
Poeta, contaira, romanciera mai etnològa, Marcela Delpastre es auei reconeguda coma fasent partida daus dietz escrivans occitans pus importants dau segle XX (au costat de Joan Bodon, Bernat Manciet, Renat Nelli, Max Roqueta). Lo messatge de ‘quela femna, ela qu’a jamai quitat sa terra lemosina, s’espandís a l’universau e parla per tots los òmes, e ‘qu’es ‘quò que fai la fòrça e la beutat de son escritura.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- 1956 : quauquas novelas dins la revista Réalités secrètes (René Rougerie, Limòtges)
- 1957 : cronicas dins Le Courrier du Centre
- 1963-1971 : articles per la Société d’Ethnographie du Limousin et de la Marche (Limòtges)
- 1963-…. : collaboracions a la revista Lemouzi (Tula)
- 1964 : La lenga que tant me platz (Lemouzi, Tula)
- 1965 : Lo Rossinhòu e l’Eglantina (Lemouzi, Tula)
- 1967 : La vinha dins l’òrt (Escòla Jaufre Rudel)
- 1968 : Lo Chamin de terra (Lemouzi, Tula)
- 1970 : La Terre douce (revista Traces)
- 1970 : Los Contes dau pueg Gerjant (Lemouzi n°33, Tula)
- 1974 : Saumes pagans (IEO-Novelum)
- 1974 : Figuras d’en quauqu’un temps e Proverbis lemosins (Lemouzi n°50, Tula)
- 1975-1998 : collaboracions a la revista Lo Leberaubre
- 1978 : Lo conte de Vira-Boton (Lemouzi n°66, Tula)
- 1982 : Setz-vos sortier? - Sorcellerie et magie en Limousin (Lemouzi, Tula)
- 1983 : Lo sang de las peiras (Lo Leberaubre)
- 1983 : Poète et paysanne (revista Traces)
- 1985 : Louanges pour la femme (revista Friches)
- 1987 : Natanael jos lo figier (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 1988 : L’òrt / Le jardin sous la lune (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 1988 : Le paysan, l’arbre et la vigne (Lemouzi, Tula)
- 1989 : Le passage / La trauchada (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 1990 : L’Histoire dérisoire, Marguerite dans le miroir, La fille assise (Fédérop, Mussidan)
- 1991 : Lo Cocotin de l’argfuelh / La Petite baie du houx (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 1993 : L’automne sur la mer (Les Amis de la Poésie, Bergerac)
- 1994 : Requiem pour un pendu (Les Amis de la Poésie, Bergerac)
- 1995 : Proses pour l’après-midi (Payot, Paris)
- 1997 : Paraulas per questa terra -5 volums- (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 1997 : Cinq heures du soir –Proses pour l’après-midi, tome 2- (Payot, Paris)
- 1998 : Le jeu de patience (Payot, Paris)
- 1998 : Les chemins creux (« Pocket » Presses de la Cité)
- 1999 : Saumes pagans (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 1999 : Poèmes dramatiques -3 volums- (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 2000 : Le bourgeois et le paysan, les contes du feu (Payot, Paris)
- 2000 : Poésie modale -3 volums- (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 2001 : Le testament de l’eau douce (Fédérop, Gardonne)
- 2001 : Les petits recueils (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 2001 : D’una lenga l’autra (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 2001 : Ballades (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meuzac)
- 2002 : Le chasseur d’ombres : et autres psaumes /1960-1969 (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 2002 : L’araignée et la rose : et autres psaumes /1969-1986 (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 2003 : Bestiari lemosin (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
- 2005 : Des trois passages en Limousin (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
Autobiografia[modificar | modificar la font]
- 1993 : Les chemins creux : une enfance limousine (Payot, Paris)
- 1994 : Derrière les murs : les années de pension (Payot, Paris)
- 1996 : Las vias priondas de la memòria –tome 1 des Mémoires- (L’Ostal del Libre, Orlhac)
- 1996 : Le temps des noces (Payot, Paris)
- 1998 : Le jeu de patience (Payot, Paris)
- 2004 : Mémoires : Les lourdes chaînes de la liberté - Le passage du désert - La fin de la fable (ed. Lo Chamin de Sent Jaume, Meusac)
Liams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Video facha per Corrèze TV a l'ocasion d'un omenatge a Marcela Delpastre.
- Site de la revista OC, revista de las letras e de la pensada occitanas, fondada en 1923 a Tolosa, que Marcela Delpastre i publiquèt mai d'un escrit. [1]


c: text/html

text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo coire (del latin cuprum), de simbòl Cu, es un element quimic de numèro atomic 29, e es un dels metals mai importants. S'agís d'un metal de transicion de coloracion rogenca e lusor metallica que, amassa amb l'argent e l'aur, fa partida del grop 11 de la taula periodica, caracterizat pel fach que son los melhors conductors de l'electricitat. Mercé a la siá nauta conductivitat electrica, ductilitat e malleabilitat, es vengut lo material pus utilizat per fabricar cables electrics e autres compausants electrics e electronics.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eliç alfa
L'eliç alfa qu'ei (amassa dab la huelha bèta) ua de las duas formas estructuraus màgers de las proteïnas formada per enrollament sus ere medisha de la cadena polipetidica mercés aus ligams idrogèns formats peus atòms d'azòte d'oxigèns deus aminoacids separats per 4 autes (donc enter un aminoacid n e un aute n+4 de la medisha cadena polipeptidica).
Enter los aminoacids, la leucina, lo triptofan e la fenilalanina que favorizan la formacion d'ua eliç alfa mentre que valina, l'isoleucina, la tirosina be las destilisan.


text:
Cara e Cara 22 : Joan-Francés Lafont
Comentaris
01-01-2017 :: Panamondin
01-01-2017 :: Joan-Pèire Soulié
30-12-2016 :: Peyrouny
Sembla aura que las chausas sián entendudas : i aurà una Occitania volguda per los reis de França e l'administracion de la Republica en plaça dau Lengadòc. Per los autres,... un pauc de sosten morau e subretot dau mespres dejos la masca de la pietat.
Enfin me sembla subretot que la conviviança dont nos parla bercòp mossur Laffont siá luenh de la realitat qu'a creat quela volontat de nos despoderar de nòstra país, de nòstre raibe. Avián imaginat una Occitània druberta sus lo monde, ne'n faràn una region au nom cosmetic subretot bon a vendre dau formatge e dau vin. Domatge.
30-12-2016 :: Denis Capian
29-12-2016 :: Miqueleta
Que caleré que m'expliquen perqué parlatz los jornalistas de region "Occitania: Pirenèus Mediterranèa" quan lo nom ei "Occitanie: Pyrénées-Méditerranée". Ei que prenetz los vòstes desèrs per la realitat ?
Mercés
Apondre un comentari
Clamenç Pech rencontra lo President de Convergéncia occitana Joan-Francés Lafont, dins un nòvel "cara e cara" sul batèu-restaurant "L'Occitania" a Tolosa. L'escasença de parlar sens tabó d'occitanisme !
Durada : 21 min 43
Disponibla dusca lo 31/12/2017


text:
Vertrieu
Nom desconegut en arpitan (Vertrieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vertrieu Se situa al en virant del Rhône. La municipalitat es dins la frontièra amb lo departament del Ain. Vertrieu Es al extremitat de la punta de la Isle Crémieu.
Vertrieu se situe au tournant du Rhône. La commune est à la frontière avec le département de l'Ain. Vertrieu est à l'extrémité de la pointe de l'Isle Crémieu.


text:
Ardipitèc
Es ardipitècs (ardipithecus) son un genre ja escandit dens era tribú des Hominidae enclusada dens era sosfamilha des Homininae. D'autes cercaires es airalen en una clade diferent des Hominini.
Eth genre ei compausat , enquias descurbiments actuaus, de dus especies fossili Ardipithecus ramidus e Ardipithecus kadabba (aguesta erá considerada ua sosespecie dera prumèra). Aguest genere se trapava solet en Africa orientau. Es fossili apareguts en Etiopia, Eth País des Afar, ena val der arriu Awash.
Es fossili d'ardipithecus an estat datats damb ua antiquitat de 5,8 milions d'annades per Ardipithecus kadabba e 4,4 milions d'annades per Ardipithecus ramidus (es inicis deth Pleistocèu).
Compartiguèren caracteristiques morfologiques damb es chimpanzé e es gorilles, e, de còps, se considera que non son de vertat es ancessors directes der òme actuau. Era dintadura des ulhals ei plan primitiva e era mesura corporau erá coma era d'un chimpanzé. Semblaua que demorauen ena jungla e auien iniciat eth bipedalisme, especiauments Ardipithecus ramidus .


text:
Bussiera Boufin
Bussiéra Bòufin[1] (Bussière-Boffy en francés) es una anciana comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin. Es venguda dempuei lo 1er de genier 2016 una comuna delegada dins la comuna novela de Val-d'Issoire (nom francés).
Sos abitants s'apelan los Bussierauds.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Bussiera ven dau latin buxaria, format de buxus, lo buis, e dau sufixe -aria, luec (luòc) ente i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...) [2]. Segon los Feniés, que citan pas especificament Bussiera Bòufin, lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament, en Lemosin, daus sites arqueologics gallo-romans [3].
- ... Bòufin
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria recenta fai parlar de la comuna, de son maira dins un conflict emb de las familhas que vivian en iorta. Queu conflict 'gut un resson au niveu nacionau[ref. necessària], autorn dau drech de viure en abitat leugier o non, de la lei LOPPSI 2...
Dempuei lo 1er de genier 2016, Bussiera Bòufin es venguda, emb Masères, una comuna delegada dins la comuna novela de Val-d'Issoire (nom francés).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 330 abitants (12 ab/km²)
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits : lo [lu], la [la], los [lu:], las [la:]
- Prononciacion : Ch [tʃ] ; g-(-e-i) / j [dʒ]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dictionnaire Toponymique de la Haute-Vienne, Yves Lavalade/Ives Lavalada, ed. Lucien Souny
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007


text:
1639
Aquesta pagina concernís l'an 1639 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Zuhab que marquèt la fin de la Guèrra Otomanosafavida de 1622-1639. Permetèt de definir una frontiera relativament establa entre lei dos empèris.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Adopcion de l'edicte Sakoku qu'instaurèt oficialament una politica fòrça isolacionista que durèt fins a 1853. L'objectiu èra de protegir la populacion deis influéncias estrangieras e d'afirmar la posicion independenta de Japon en Asia Orientala. Ansin, la preséncia estrangiera dins l'archipèu foguèt estrictament enquadrada e limitada (Olandés e Chinés a Nagasaki, Coreans dins la província de Tsushima e leis illas Ryukyu). Lei marchands portugués foguèron expulsats dau territòri japonés (→ 1640).
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Zuhab que marquèt la fin de la Guèrra Otomanosafavida de 1622-1639. Permetèt de definir una frontiera relativament establa entre lei dos empèris.


text:
Contay
Conta (en picard e oficialament en francés: Contay) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Contay Se situa sus la rota départementale 919 en connectant Amians a Arras. La municipalitat a adaigat pel Hallue, riu en se tirant en la Soma al nivèl de Daours.
Contay se situe sur la route départementale 919 reliant Amiens à Arras. La commune est arrosée par l'Hallue, rivière se jetant dans la Somme au niveau de Daours.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Contay #Èsser lo banc d'un important mercat, sustot pels bestiaux, al sègle XIX sègle. Lo ampleur del luòc de la glèisa testifica encara d'aquela activitat comerciala.
Contay fut le siège d'un important marché, notamment pour les bestiaux, au sègle XIX siècle. L'ampleur de la place de l'église témoigne encore de cette activité commerciale.


text:
Folk metal
Lo folk metal es un genre musicau, mesclum de musica folk e de metal.
La musica garda una fòrta influéncia metal (ritme rapide, guitarra saturada), mai inclutz d'instruments tradicionaus dei culturas que lei regardan : flaütet, acordeon, etc.
D'unei utilizan ges d'instrument folk, mai an dins sei tèxtes d'influéncias mitologicas ò istoricas fòrtas.
Si retròban dins lo folk metal lei memei sotacategorias que dins lo metal (ex : folk black, folk death...). Mai la màger part dei gropes s'inspiran dau metal extrèm deis annadas 1990, black metal ò death metal.


text:
Kamchatka
Kamchatka (en rus пoлyócTpoB KaMчáTka, poluóstrov Kamchatka) es una peninsula de 1 250 km de long en Asia, a l'extrèm èst de Russia, amb una superfícia de 472 300 km². Es banhada per l'Ocean Pacific a l'èst e per la mar d'Okhotsk a l'oèst. La fossa de las illas Kurils, amb una prigondor de 10 500 m, percor la còsta pacifica de la peninsula, contunhant en direccion sud, ribejant las illas Kurils.
La peninsula de Kamchatka ocupa la màger part del subjècte federal de Russia nomenat Krai de Kamchatka, resultat de la fusion en 2007 de l'oblast o província de Kamchatka amb l'okrug (districte) autònom dels Koriaks. El Krai de Kamchatka inclutz tanben una part del continent limitròf, en mai de las illas Komandorski e l'illa Karaginski. La majoritat dels 402 500 abitants son russes, mas lo pòble indigena son los koriaks, amb una popopulacion de 13 000 personas, e los itelmèn.


text:
Magnières
Magnières es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Magnières es un vilatge del sud-es del departament de Meurthe-e-Moselle al limit del departament dels Vòges, a 47 km de Nancy, 23 km de Lunéville e a 14 km de Rambervillers. A adaigat per un riu davalat dels Vòges, la Mortagne, afluent de la Meurthe. La Belvitte arriba a la siá confluence amb la Mortagne a Magnières. [[Fila:Confluiscan de la Belvitte en la Mortagne 02.jpg|thumb|upright=1.5|center|Confluisson de la Belvitte en la Mortagne.
Veire en panorama virtual.]]
Magnières est un village du sud-est du département de Meurthe-et-Moselle à la limite du département des Vosges, à 47 km de Nancy, 23 km de Lunéville et à 14 km de Rambervillers. Il est arrosé par une rivière descendue des Vosges, la Mortagne, affluent de la Meurthe. La Belvitte arrive à sa confluence avec la Mortagne à Magnières.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
.


text:
Organizacion deis Estats Americans
L'Organizacion deis Estats Americans es una organizacion internacionala que gropa lei país dau continent american per favorizar la solidaritat e la cooperacion regionalas entre leis estats membres. Es basada a Washington.
Foguèt creada en 1948 au començament de la Guèrra Freja opausant leis Estats Units d'America a l'Union Sovietica. Ansin, dins lo corrent d'aqueu periòde, son ròtle principau èra de luchar còntra l'expansion dau comunisme sota la direccion de Washington. Per exemple, permetèt de legitimar d'iniciativas estatsunidencas còntra lei regimes comunistas de la region (Cuba, Granada...). En revènge, la solidaritat regionala conoguèt un limit important en 1982 quand leis Estats Units sostenguèron lei Britanics durant la guèrra dei Malvinas. Dempuei la fin de la Guèrra Freja en 1991, l'organizacion a conegut divèrsei transformacions ambé la demenicion de l'influéncia estatsunidenca (reintegracion de Cuba en 2009 per exemple) e son ròtle es d'ara endavant mai conforme a seis objectius iniciaus.


text:
Notepad++
Notepad++ es un editor de tèxt per Windows, codat en C++, qu'es ja estat descargat mai de 13 milions de còps[1]. Intègra la coloracion sintaxica del còde per fòrça lengatges informatics: C, C++, Java, C#, XML, HTML, PHP, Javascript, makefile, art ASCII, doxygen, .BAT, MS fichièr ini, ASP, VB/VBScript, SQL, Objective-C, CSS, Pascal, Perl, Python, Lua (lengatge), TeX, TCL, Assembler, Ruby, Lisp, Scheme, Properties, Diff, Smalltalk, Postscript e VHDL. Mas es tanben possible d'apondre un nòu lengatge perque se pòt personalizar la coloracion sintaxica.
L'interfàcia del logicial es disponibla dins una cinquantena de lengas. Existís doas versions en occitan, una en aranés e l'autra en lengadocian.


text:
MM. de Lorme (Charles-Louis-Marie), colonel commandant le régiment colonial ; – Ganeval (Marie-François-Adolphe-Gabriel), chef de bataillon au bataillon de tirailleurs malgaches ; – Freystaetter (Martin), capitaine au bataillon de tirailleurs haoussas ; – Robard (Antoine-Julien), capitaine au 13e rég. d’infanterie de marine ; – Vandenbrock (Gérard-Auguste-François), chef de bataillon de tirailleurs haoussas.
2° Sur la liste de classement (faits de guerre) des militaires présentés pour le grade de chevalier de la Légion d’honneur :
MM. Roulet (Édouard-Jules-Charles), capitaine à l’état-major de la 2e brigade ; – Thierry de Maugras (Charles-Camille), capitaine au bataillon de tirailleurs malgaches ; – Rouvier (Jules-Joseph-Louis), capitaine au 13e rég. d’infanterie de marine ; – Bominé (Ernest-Joseph), sous-lieutenant au bataillon de tirailleurs malgaches.
3° Sur la liste de classement (faits de guerre) des militaires présentés pour la médaille militaire :
Musquin (René-Jules), sergent au bataillon de tirailleurs malgaches ; – Aubert (Joseph-Louis), adjudant au bataillon de tirailleurs malgaches ; – Naert (Ernest-Pierre-Désiré), sergent au bataillon de tirailleurs haoussas ; – Berth (Jules), soldat de 2e classe au 13e régiment d’infanterie de marine ; – Laget (Léon-Aimé-Philomin), adjudant au 13e rég. d’infanterie de marine ; Vachier (Henri), adjudant au bataillon de tirailleurs malgaches ; – Cayrol (Bernard), adjudant au bataillon de tirailleurs malgaches ; – Scholtès (Pierre-Léon), adjudant au 13e rég. d’infanterie de marine ; – Hugot (Léon), sergent-major au bataillon de tirailleurs haoussas ; – Napoly (Henri-Jean-Marie), adjudant au 13e régiment d’infanterie de marine ; – Huet (Adrien-Marie-Baptiste), adjudant au 13e régiment d’infanterie de marine ; – Lévitte (Vincent), sergent au bataillon de tirailleurs malgaches ; – Crétin (Victor-Justin), sergent-major au bataillon de tirailleurs malgaches.
4° Sur la liste de classement des tirailleurs sénégalais, soudanais et haoussas, présentés pour la médaille militaire :
– 22 –


text:
21/05/2016
Cluc, cloc, fai lo grapaud, per Micheu Chapduelh
Si je vous parle en français de l’alyte accoucheur, vous vous demanderez certainement de quoi il s’agit, alors que si je vous en parle en occitan, vous saurez tout de suite de quoi il est question. Alors n’hésitons pas !
Una nòta de musica ven de surtir de terra. Un SI. Un pauc mai luenh una autra, un MON. Me diretz que i a pas de MON dins la gama. Mas si ! Pas en gama umana, mas en gama grapaudina. Qué ? Sabiatz pas que i a daus grapauds musicaires ? Ò segur, lo gròs grapaud ventrut que los uns disen « mercier » e d’autres « sabatier » (mas que vend pas de merçariá e fabrica pas de sabatas) chanta gaire. Sap nonmàs rotar coma un que a tròp minjat. Mas si gratatz aquí d’onte lo SI o lo MON venen de surtir, trobaretz un gente grapaudon, lo Simon, que, aurá au primtemps, pòrta sos uòus sus son eschina. Acordat en « CLUC », quo es un Clucaron, en « CLOC », quo es un clocareu. E quand n’i a una vintena, pas besonh de pianò. Quo es tota una melodia plan engrunada que suert de terra. E chascun fai sa nòta a son torn : son solidaris e se respectan los uns los autres. E zo disen dins lor chançon :
« Cluc, cloc !Ai pus d’òli dins mon bujon.
Cluc ! cloc ! Io n’ai ben per dos.
Partatgem tots dos, cloc, cloc ! »
S’uflan pas coma los gròs grapauds pretenciós que daus meschants colhons autres còps fasián fumar per los far esclatar. Lo clocareu fuma pas e zo ditz :
« Cluc, cloc ! As tu dau tabat ?
Non, non ! non !
Ni me, ni te, cloc, cloc ! »
Una bestiòla simpatica que zo seriá enquera mai si esperava pas la nuech per chantar. Totjorn començan lor simfonia au moment que voletz durmir ! Si sabetz lo reglar sus lo jorn, escrivetz-me. Mercés.
Micheu Chapduelh
09:12 Publié dans Bestiari, animaus, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Villes et mairies du Canton de Luxembourg (11)
Liste des communes
Luxembourg
Ville de Luxembourg, localité du Luxembourg de 88 000 habitants.
La mairie de Luxembourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Hesperange
Ville de Hesperange, localité du Luxembourg de 12 000 habitants.
La mairie de Hesperange a une adresse e-mail et un site Internet.
Walferdange
Ville de Walferdange, localité du Luxembourg de 7 100 habitants.
La mairie de Walferdange a une adresse e-mail et un site Internet.
Strassen
Ville de Strassen, localité du Luxembourg de 6 900 habitants.
La mairie de Strassen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bertrange
Ville de Bertrange, localité du Luxembourg de 6 300 habitants.
La mairie de Bertrange a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederanven
Ville de Niederanven, localité du Luxembourg de 5 500 habitants.
La mairie de Niederanven a une adresse e-mail et un site Internet.
Steinsel
Ville de Steinsel, localité du Luxembourg de 4 600 habitants.
La mairie de Steinsel a une adresse e-mail et un site Internet.
Schuttrange
Ville de Schuttrange, localité du Luxembourg de 3 400 habitants.
La mairie de Schuttrange a une adresse e-mail et un site Internet.
Contern
Ville de Contern, localité du Luxembourg de 3 300 habitants.
La mairie de Contern a une adresse e-mail et un site Internet.
Sandweiler
Ville de Sandweiler, localité du Luxembourg de 3 000 habitants.
La mairie de Sandweiler a une adresse e-mail et un site Internet.
Weiler-la-Tour
Village de Weiler-la-Tour, localité du Luxembourg de 1 700 habitants.
La mairie de Weiler-la-Tour a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Altruisme
L'altruisme es l'attencion portada als autres que mena a se preocupar del ben d'autrú, s'opausa a l'egoïsme. L'altruisme cerca pas lo benefici personal e se basa sus l'empatia: la vision de las necessitats d'autrú, suggerís un sentiment positiu que mena a temptar de los satisfar. Lo tèrme, apareguèt dins las òbras d'Auguste Comte e foguèt utilizat per las principalas lengas modèrnas. L'altruisme existís pas per totòm, de fach poirá èsser un versant de l'egoïsme: la persona fa lo ben per ganhar l'estima dels autres, la salvacion o melhorar la consciença de se en trabalhant en acòrdi amb son etica. Quita pòt èsser degut a una estrategia de calcul, en pensent que l'autre agirá en recipròca o que va melhorar la societat ont viu.
Somari
L'altruisme en filosofia[modificar | modificar la font]
Divèrsas escòlas pausan lo comportaments altruistas coma doctrina etica, es conegut atal coma la règla d'aur de la conducha e atal aparéis als primièrs pensadors grècs e orientals.
L'utilitarisme, per exemple, se basant sus aquel concèpte, quand una persona fa lo ben totjorn maximiza los beneficis cap als autres (predent pas en consideracion se damatja o pas sa pròpia persona).
Dempuèi Platon, se considèra que los politics e governants devon èsser altruistas, perque racionalament cecan lo benestar dels ciutadans que dependon d'eles. Al contrari i a la tirania, que deslegitima lo poder obtengut.
Ayn Rand, de son costat, considèra l'altruisme immoral, perque pòt menar al sacrifici de sa pròpia vida, renonciant a çò que se capitèt de melhor per un ben inferior.[1] Tanben afirma que cercar son pròpi benefici es pas marrit, a condicion que se perjudique pas als autres e nimai se reinvindica de l'egoïsme etic. Nietzsche argumentava sus la mateissa linha, afirmissent que sonque los flacs an besonh de se refugiar dins l'altruisme per limitar las accions dels poderosos, per que pòscan exerçar lor drech a la vida.
L'altruisme biologic[modificar | modificar la font]
En principi l'altruisme sembla contradire las leis naturalas, perque se pòt anar per qualques individús fin a metre en perilh sa vida pels autres e aquò va en contre de l'instint de conservacion basic de la seleccion naturala. Pasmens, se demostrèt que l'altruisme a un caractèr instintiu, per perpetuar sa pròpia espècia e atal transmetre los gèns, coma sosten Richard Dawkins [2] (de biais que los ligams son mai fòrts entre los animals d'un meteis grop o emparentats).
Pels èssers umans aquel instint aparéis vèrs 18 meses, coma pels chimpanzés
L'altruisme dins la religion[modificar | modificar la font]
L'altruisme es a la basa de fòrça principis religioses, inclusent las vias del bodisme cap a l'illuminacion o la soma de las leis eticas de las religions del libre. De fach, sa formulacion positiva e negativa (« fa pas als autres çò que volriás pas que te fagan ») foguèt declarada la basa comuna pel dialòg entre la religions al Parlament Mondial de las Religions en 1993 [3]
Pel bodisme l'altruisme se materializa dins las quatre vertuts essencialas:[4]
- l'equanimitat, renonciant a l'òdi o l'enveja e lo desir de possession que liga la persona al monde terrèstre
- amor, que mena a agir en cercant lo benefici d'autrú
- la compassion, que vòl desliurar los autres de la dolor
- la felicitat que ven quand aqueles a l'entourn son astrucs
Pel cristianisme, l'altruisme es la basa de la morala, perque sostend los presèptes de Jèsus que diguèt abans de morir: « amatz-vos uns al autres coma ièu vos amèri » (Jn 15:9-17). Aquel commendament deuriá se substituir a las vièlhas leis judaïcas, inspiradas en la Lei del Talion e incita a amar fins als enemics. Aquel concèpte aparéis pas dins los escriches catequetics jos aquel mot modèrne, mas se pòt trobar jos de tèrmes coma caritat o propdan.
Divèrses adits islamics lausan l'altruisme. I auriá tres gras d'altruisme: donar als autres çò que necessitam pas coma la caritat, considerar lo propdan al meteis nivèl que se o de lo metre en dessús e se sacrificar pels autres en despièch del tot prejudici.
L'altruisme dins la societat[modificar | modificar la font]
Las entitats sens tòca lucratiu, coma las ONG, se nomenavan abans altruistas perque perseguisson de fins socialas e pas sols economicas, coma l'empresa tradicionala. A la fin del sègle XX naissèron de concèptes coma la responsabilitat sociala entreprenariala o la banca etica, ont las empresas per fidelizar los clients e melhorar son imatge de marca entreprenon d'accions altruistas, coma per exemple participar a de projèctes al Terç Monde. Los beneficis eissits dels investiments sont balençats per la publicitat positiva generada.
L'altruisme es una de las basas que sosten la Declaracion Universala dels Dreches Umans, perque considèra los autres coma egals e en consequéncia amb los meteisses dreches, que se devon èsser atrejat, pasmens que personalament an pas besonh.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Rand, Ayn (1964) The Virtue of Selfishness. Signet Book.
- ↑ (ca)Dawkins (1976/2000) El gen egoísta, Salvat Editores, S.A., 2ª edició, Barcelona
- ↑ (en) Hans Küng, Towards a Global Ethic
- ↑ (fr) Patrul Rimpoché, Le chemin de la Grande Perfection, Editions Padmakara


text:
Meilhaud
Meilhaud (en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, que citan una atestacion de 1340, Melhan, lo nom vendriá del nom d'òme latin Æmilius o del nom d'òme gallés Mellius (presentat jos una fòrma latinizada) e del sufixe -anum[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008


text:
Millencourt-en-Ponthieu
Millencourt-en-Ponthieu es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La Distincion de la Cosedura sise a Millencourt a apertengut a Gérard de Fretel de Vismes, coma ne testifica una confession de 1388
La Seigneurie de La Couture sise à Millencourt a appartenu à Gérard de Fretel de Vismes, comme en témoigne un aveu de 1388


text:
Ceirèsta
Ceirèsta (oficialament en francés Céreste) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Protegida al nòrd pels monts del Vaucluse, e al sud per la cadena del Luberon, Céreste es dins la frontièra entre la Bassa e l'Anautita Provence, sus la anciana via Domitia, a unitat|370|m {{}} d'altitud[1].
Protégée au nord par les monts du Vaucluse, et au sud par la chaîne du Luberon, Ceirèsta est à la frontière entre la Basse et la Haute Provence, sur l'ancienne via Domitia, à 370 m d’altitude[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.


text:
Bannay (Mosèla)
Bannay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En fasent partida de la exclave de Raville, a amassat al reialme de França dempuèi 1769, quand a cedit pel Àustria.
- Vilatge de la província lorraine en la distincion de Raville, parròquia de Varize.
- Destruccions l'an 1939/45.
Faisant partie de l'exclave de Raville, il est réuni au royaume de France depuis 1769, lorsqu'il est cédé par l'Autriche.
- Village de la province lorraine dans la seigneurie de Raville, paroisse de Varize.
- Destructions en 1939/45.


text:
Dinastia Tang
La dinastia Tang (唐朝, pinyin: tángcháo) (618-907) succediguèt a la dinastia Sui e precediguèt lo periòde de las Cinc dinastias e los Dètz reialmes en China. La decadéncia dels darrièrs ans de la dinastia portèt a un fraccionament del poder politic. Aviá la siá capitala a Chang'an (actuala Xi'an), alavetz la vila mai poblada del mond. Los istorians considèran la Dinastia Tang coma una pontannada d'esplendor de la civilizacion chinesa. Lo sieu territòri, aquerit mejançant las conquistas militaras dels sieus primièrs governants, foguèt pus espandit que lo de la dinastia An. Estimulat pel contacte amb Índia e l'Orient Mejan a travèrs la Rota de la Seda, l'empèri visquèt un apogèu de la creativitat dins de domenis nombroses. Lo bodisme, qu'aviá sorgit en Índia a l'epòca de Confuci, s'anèt desvolopant pendent lo periòde Tang e foguèt adoptat per la familha imperiala, en venent una part essenciala de la cultura tradicionala chinesa. Lo desvolopament de l'imprimeriá de blòcs estendèt la difusion de las òbras escrichas a de publics pus amples.
Lo periòde Tang foguèt l'edat d'aur de l'art e la literatura chinés. Lo sistèma de govèrn per de foncionaris s'anèt perfeccionant; èra format d'una granda classa de letrats confucians seleccionats a travèrs dels examens de l'administracion. Aquel procediment competitiu foguèt inicialament concebut per captar los melhors talents pel govèrn, mas servissiá a l'encòp a crear un còs d'oficièrs (civils) professionals sens basas de poder autonòmas territorialas ni foncionalas. Aiçò servissiá a la familha imperiala per se desliurar de la dependéncia de familhas aristocraticas poderosas e de caps militars. E foguèt aital, aqueles oficièrs erudits ganhèron un cèrt estatut dins las siás comunitats localas, aital coma de ligams familials e de valors partejadas que los religavan a la cort imperiala. Dempuèi los tempses de la dinastia Tang fins als darrièrs jorns de l'empèri Qing en 1911, los oficièrs erudits foncionèron sovent coma intermediaris entre la populacion rurala e lo govèrn. Cap al mitan del sègle VIII, lo poder Tang aviá decaigut. La derròta militar en 751 devant los arabis a la batalha del Tales marquèt la fin de l'autoritat Tang en Asia Centrala. L'inestabilitat economica intèrna e la rebellion d'AnLushan consecutiva soslinhèron lo començament del declin militar per l'empèri Tang. Lo malgovèrn, las intrigas de la cort, l'esplecha economica e las rebellions popularas afebliguèron l'empèri, en permetent al cap militar Zhu Wen d'arrancar lo tròn per fondar la siá pròpria dinastia. D'aquela manièra, comencèt un nòu periòde de fragmentacion dins l'istòria de China: lo periòde de las Cinc dinastias e los Dètz reialmes.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Formacion de la dinastia
- 1.2 Administracion e afaires religiós
- 1.3 Afaires militars e estrangiers
- 1.4 Comèrci
- 1.5 Lo periòde d'usurpacion de Wu
- 1.6 L'apogèu de la dinastia
- 1.7 Declin e fin de la dinastia
- 2 Societat e cultura
- 3 Sciéncias e tecnologias
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Formacion de la dinastia[modificar | modificar la font]
La dinastia Tang es originària d'una familha de l'aristocràcia militara installada dins lo nòrd-oèst dau país pendent lo començament dau periòde de la dinastia Sui (589-618). Dos sobeirans, Li Yuan (618-626) e Li Shimin (626-649), reüssiguèron a conquistar totei lei principats eissits de la desintegracion dau poder centrau e d'unificar tornarmai China.
Li Yuan èra un governador ancian de la dinastia Sui que se revoutèt amb l'ajuda de membres de sa familha. En 617, capitèt d'ocupar Chang'an e se proclamèt regent d'un enfant emperaire nominalament cap dau país. L'annada seguenta, aprofichèt l'execucion de l'emperaire Yang per se proclamar dirèctament emperaire e fondar sa dinastia pròpria. Reinèt fins a un còp d'estat dirigit per son fiu Li Shimin en 626. Conegut sota lo nom de Taizong, aqueu darrier assassinèt rapidàment sei fraires e capitèt de renfòrçar son poder per de demostracion de sa pietat entre 628-629[1] e unei succès militars còntra leis estats vesins, especialament lo Khanat turc de Tujue.
Administracion e afaires religiós[modificar | modificar la font]
Premierei reformas[modificar | modificar la font]
Per consolidar son poder, l'emperaire Taizong realizèt unei reformas per resòuvre una partida dei problemas regulars pendent lei periòdes precedents coma la justiciá e l'organizacion dau govèrn centrau. Installèt tanben una capitala novèla a Chang'an. Per aquò, poguèt aprofichar lo còde establit per la dinastia Sui e inspirat parcialament per lei reiaumes vesins (Vietnam, Japon...). L'exemplar pus vièlh d'aquelei reglas data de 653 e tèn 500 articles definissent divèrsei crimes e delictes e lei penas previstas per aqueleis infraccions. Evolucionèron de punicions corporalas mai o mens leugieras a la pena de mòrt. Lei penas èra diferentas segon la classa de l'autor. Per exemple, lo murtre d'un domètge per son mèstre aviá pas una gravitat similara au murtre dau fiu dau mèstre per un domestic. Aquel ensems de lèi va venir una basa de la legislacion tradicionala de l'Empèri chinés e foguèt utilizat coma basa per lei dinastias Song (960-1279) e Ming (1368-1644).
Au nivèu governamentau, la dinastia adoptèt lo sistèma de govèrn iniciat per lei Han Occidentaus e lei Sui. I aviá tres departaments e sièis ministèris principaus en carga de la gestion de l'adminstracion, dei finanças, dei rites, dei fòrças armadas, de la justiciá e dei trabalhs publics. Coma per lo còde penau de Taizong, aquela forma de govèrn va venir la nòrma dei dinastias seguentas. De mai, se lo govèrn utilizava ja de documents escrichs per enregistrar leis actes oficiaus sota lei dinastias precedentas, aquela practica venguèt frequenta per lei personas sabent legir e escriure.
Sistèma d'examen imperiau[modificar | modificar la font]
En fòra de sei premierei reformas, lei Tang desvolopèron tanben un sistèma d'examens inventat per lei Sui per lo recrutament dei foncionaris ai nivèus locaus, regionaus e nacionaus. Remplacèt lo sistèma dei nòu rengs qu'èra tròp favorables ai classas pus ricas. Leis examens èran compausats d'uneis espròvas totjorn a l'avantatge dei candidats pus aisats coma la calligrafia o l'aparéncia. Ansin, meme se l'inscripcion èra permesa ai subjèctes mascles de l'aristocràcia o non, levat dei fius de marchands e d'artesans, lo nombre de foncionaris eissits de la premiera categoria èra fòrtament subrerepresentada. Pasmens, la creacion d'aqueu sistèma permetiá de demenir la dependéncia dau govèrn ais ierarquias feodalas dirigidas per la noblesa en encoratjant la formacion d'una elèit novèla basada sus lo servici civiu.
Afaires religiós[modificar | modificar la font]
Tre lo començament de la dinastia, la religion aguèt un ròtle major dins la politica dei Tang. Fins au sègle IX, doas religions principalas, daoisme e bodisme, foguèron presentas a la Cor imperiala e de figuras de la vida religiosa i foguèron invitada coma lo monge indian Vajrabodhi. Lo govèrn encoratjèt la bastida de monastèris e lo clergat obtenguèt de drechs financiers importants. Per exemple, l'emperaire Xuanzong defendiguèt lei marchands de la capitala de vendre certaneis objèctes religiós per donar aqueu drech ai monastèris de la ciutat. Dins aquò, dins certanei cas, la poissança deis institucions religiosas venguèt una gèina per lo poder centrau e certanei temples foguèron sarrats.
Finanças, impòsts e recensament de la populacion[modificar | modificar la font]
Coma per leis autrei dinastias imperialas chinesas, lo problema principau de l'administracion financiera foguèt d'establir lo recensament de la populacion per obtenir lo pagament de l'impòst. Per aquò, l'Empèri fixèt inicialament de taus d'impòst fòrça febles. L'objectiu èra de favorizar lo recensament volontari. Pasmens, de dificultats importantas demorèron e la populacion generala de l'Empèri deguèt èstre estimada a partida de donadas parcialas. Ansin, lo nombre oficiau d'abitants foguèt identics en 609 (recensament Sui) e en 742 amb una populacion estimada a 50 milions de personas. Una partida importanta de la populacion capitèt donc d'evitar lo pagament de l'impòst.
Afaires militars e estrangiers[modificar | modificar la font]
Organizacion dei fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas de la dinastia Tang èran principalament compausadas d'infantariá pesuca sostenguda per d'unitats de cavalariá[2]. Lo recrutament èra assegurat per un sistèma de conscripcion de tres annadas creat en 737. Foguèt pauc a pauc remplaçat per un sistèma per recrutar de soudats professionaus volontaris per un servici mai important. Aquela armada teniá 500 000 òmes en 742 e d'armaments modèrns per seis armas de trach o seis armas basadas sus la polvera.
Lo comandament èra fortàment regionalizat sota lo contraròtle de governadors militars dirigent de garnisons situadas dins d'endrechs estrategics de l'Empèri. Pauc a pauc, aquelei governadors obtenguèron un poder fòrça important e quasi autonòm (collècta de l'impòst, succession ereditària. Aquò entraïnèt un afebliment de l'influéncia dau poder centrau, especialament subre lei regions orientalas de l'Empèri. Après l'afondrament de la dinastia, unei governadors capitèron de venir independents e de formar de principats a partir de lor província.
Protectorats e estats tributaris[modificar | modificar la font]
Pendent lo sègle VII e la premiera mitat dau sègle VIII, l'Empèri Tang aguèt una politica d'expansion de lòng de la Rota de la Seda vèrs lo centre dau continent asiatic e vèrs certanei territòris vesins coma leis estats d'Indochina o de la peninsula coreana. Sota lo contraròtle dei governadors militars, unei protectorats foguèron establits magerament en Asia Centrala onte la dominacion chinesa agantèt Herat en Afganistan. La màger part d'aquelei territòris foguèron perduts après la revòuta d'An Lushan (755-763].
Politica dins lei regions turcas e orientalas[modificar | modificar la font]
Dins lei regions turcas e orientalas de l'Empèri, lei Chinés deguèron principalament luchar còntra lei tribús turcas e l'Empèri Tibetan. Tre la fin dau sègle VI, lei dinastias Sui e Tang capitèron unei campanhas militaras victoriosas còntra lei Turcs e divèrsei tribús deguèron acceptar lo protectorat chinés. Puei, una politica de maridatges entre de caps turcs e de princessas chinesas e de promoccion dins lei fòrças armadas foguèt organizada per lei doas dinastias per s'assegurar de la fidelitat dei tribús que venguèron una fònt majora de mercenaris. Ansin, entre lo començament de la dinastia e l'annada 755, dètz generaus turcs intrèron au servici dei Tang e unei maridatges se debanèron coma en 635-636.
De principis identics foguèron adoptadas dins lei relacions ambé Tibet mai l'independéncia e leis ambicions d'aquel estat entraïnèron de dificultats e de conflictes regulars. L'objècte principau d'aquelei conflictes èra lo bacin Tarim fins a la signatura d'un tractat de patz e de definicion dei frontieras en 821. Lei Tibetans i prenguèron lo contraròtle dau territòri modèrn de Xinjiang. De lor caire, lei Chinés perdiguèron lo centre dau continent asiatic a l'eissida de l'expansion musulmuna (Talas en 751), lo retirament dei garnisons pendent la revòuta d'An Lushan e la presa de la capitala chinesa en 763.
Politica dins la peninsula coreana[modificar | modificar la font]
La peninsula coreana foguèt lo luòc onte la diplomacia e l'armada Tang aguèron lei dificultats pus importantas. Uneis assais foguèron realizats per conquistar e sometre la region que s'acabèron per de reviradas. D'efèct, contuniant una politica acomençada per la dinastia Sui, Taizong decidiguèt d'ocupar lo reiaume corean de Goguryeo en 644. Pasmens, aqueu reiaume poguèt mobilizar de fòrças importantas e resistir fins a l'ivèrn que veguèt la fin dei combats e la retirada dei Chinés.
Durant lei decennis seguents, lei Tang s'interessèron au sud de la peninsula. Aliats au reiaume de Silla, ataquèron e ocupèron lo reiaume de Baekje en 660. Après una revòuta, l'aliança averèt una batalha majora en aost de 663 a Baekgang còntra lei fòrças dau reiaume de Baekje sostengut per lei Yamato japonés. Après aqueu succès, lei Chinés ataquèron tornarmai lo Goguryeo qu'aviá aculhit lei caps de Baekje aprofichant de dificultats intèrnas dins l'estat corean. Una campanha rapidà s'acabèt per un succès complèt en 668. Un esfòrç important d'integracion deis elèits coreanas au sen de l'administracion e dei fòrças armadas foguèt realizat per lei Tang.
Pasmens, dins leis annadas 670, lei relacions ambé lo reiaume de Silla installat dins lo sud de la peninsula se degalhèron mentre que de trebols esclatavan dins lei tribús turcas e que lei Tibetans menaçavan lei frontieras occidentalas de l'Empèri. A partir de 671, una guèrra acomencèt entre lei dos estats e l'armada chinesa poguèt pas recebre de renfòrç importants. En 676, après una tièra de desfachas, l'armada Tang deguèt donc totalament abandonar la peninsula. Per la seguida, lo govèrn acceptèt aquela desfacha e mandèt ges d'ofensivas novèlas còntra lei Coreans.
Comèrci[modificar | modificar la font]
Premiera poissança comerciala de son epòca, la China dei Tang realizava de cambis comerciaus de lòng de la Rota de la Seda e deis axes maritims dau continent asiatic. Aquò permetèt au país de descubrir de tecnologias, d'objèctes e de culturas novèus, especialament dins lei regions islamicas, pèrsas e indianas.
La Rota de la Seda[modificar | modificar la font]
Axe principau dau comèrci mondiau ai sègles VII-IX, la Rota de la Seda agantèt son apogèu durant lo periòde Tang. D'efèct après lei trebols dei guèrras civilas chinesas, la dinastia s'ocupèt de durbir tornarmai aquel axe a partir de 639 e de'n prendre lo contraròtle. Aquò foguèt la fònt d'unei conflictes ambé l'Empèri Tibetan e la possession de certanei sectors de la Rota cambièt unei còps de camp. La Revòuta d'An Lushan e l'afebliment de la dinastia Tang après 755 entraïnèt l'abandon dei regions d'Asia centrala. Una partida foguèt reconquista en 851 mai la màger part demorèt d'ara endavant en fòra dau territòri chinés.
Pendent lei periòdes d'occupacion chinesa de la Rota, de garnisons foguèron regularament installadas ais endrechs estrategics e de cambis fòrça importantas avián luòc ambé lei regions pèrsas e islamicas. Dins aquò, la seguritat èra limitada e leis atacas de bandits èran pas raras. Lei cambis permetèron la difusion de culturas estrangieras dins l'Empèri que sei vilas principalas assostavan divèrsei minoritats estrangieras. Lor influéncia foguèt relativament importanta sus la cultura chinesa e certaneis objèctes o animaus, coma lo chivau, prenguèron una importància novèla dins lo país.
Lei cambis maritims[modificar | modificar la font]
L'Empèri Tang desvolopèt una industriá importanta d'exportacions de bens a partir deis axes maritims asiatics e coma per lei vilas situadas sus la Rota de la Seda, certanei pòrts chinés coma Canton èran la crosiera de marchands d'origina fòrça variada coma d'Aràbis, de Pèrs, d'Indians, d'Africans o encara de Coreans. De lor caire, lei marchans chinés èran capables de navegar dins tot lo nòrd dOcean Indian e dins lei mars de l'Èst asiatic gràcias a de naviris de talha granda. Lo produch d'exportacion principau èra la porcelana qu'èra fòrça demandada dins lei regions musulmanas come Egipte.
Lo periòde d'usurpacion de Wu[modificar | modificar la font]
A partir de la mitat dau sègle VII, la dinastia Tang intrèt dins un periòde de crisi de succession que veguèt l'emperatritz Wu assaiar d'usurpar lo poder de la dinastia a son profiech. Aquò foguèt causat per la malautiá de l'emperaire Gaozong a partir de 655 que permetèt a Wu de prendre pauc a pauc lo contraròtle de la direccion de l'Empèri. Puei , pendent leis annadas 670, capitèt d'eliminar leis eiretiers imperiaus principaus. A la mòrt de Gaozong en 683, poguèt donc rebutar son successor après sièis mes de rèine e nomar son fraire Ruizong en plaça. Una rebellion de senhors favorables ai Tang foguèt aisament esquichada e lo poder novèu se consolidèt. En 690, èra vengut pron poderosa per rebutar son fraire e se proclamar dirèctament emperatritz.
Per legitimar sa posicion, se presentèt coma una reïncarnacion dau Maitreya Boda e afebliguèt l'aristocràcia dau nòrd-èst dau país per la repression e la nominacion de caps eissits de son clan o d'autrei regions de China. Pasmens, mau capitèt d'obtenir una reconnaissança totala dei tribús turcas maugrat unei succès militars coma la reconquista dei garnisons de Tarim. Venguda fòrça malauta en 704, foguèt rebutada per son Premier Ministre e la dinastia Tang foguèt restablida.
L'apogèu de la dinastia[modificar | modificar la font]
Après lo rebutament de Wu, se succediguèron unei emperaires relativament febles e la crisi contunièt durant quauqueis annadas fins au rèine de Xuanzong (712-756) que marquèt l'apogèu de la dinastia Tang. D'efèct, en 706, l'emperaire Zhongzong permetèt a sa frema Wei de partejar lo govèrn entre lei membres de sa familha e d'obtenir de privilègis importants per seis enfants. En 710, assaièt de prendre lo poder en assassinant l'emperaire per proclamar son fiu. Pasmens, se lo còp d'estat còntra Zhongzong capitèt corrèctament, Wei foguèt tanben rebutat après doas setmanas per un grop dirigit per Li Longji. Aqueu darrier nomèt son paire emperaire sot lo nom de Ruizong. Pasmens, Ruizong tombèt sota l'influéncia de la princessa Taiping que dirigiguèt la politica de l'Empèri a un còp d'estat mancat en 712. Ruizong abdiquèt alora au profiech de Li Longji que prenguèt lo nom imperiau de Xuanzong.
Lo rèine de Xuanzong foguèt caracterizat per un periòde economic fòrça favorable e per leis esfòrç de l'emperaire per dirigir China gràcias a una politica de consensus entre sei ministres. Pasmens, coma sei predecessors, Xuanzong èra un sobeiran feble manipulat per son entorn e relativament portat sus lei plasers. La politica de l'Empèri foguèt donc pauc a pauc dirigida per lei ministres e lei generaus creant lei condicions favorablas a l'entraïnament de la revòuta dau generau An Lushan.
Declin e fin de la dinastia[modificar | modificar la font]
La Revòuta d'An Lushan[modificar | modificar la font]
La Revòuta d'An Lushan foguèt causada per la feblesa de l'emperaire Xuanzong e per l'autonòmia granda dei comandants de regions militaras. Se debanant de 755 a 763, la guèrra civila entraïnèt de destruccions e de pèrdas fòrça importantas dins l'Empèri. An Lushan èra d'origina turca e sogdiana. Vengut generau en 744, se bateguèt còntra lei Kitans e lei Manchós. Cap d'una armada de mai de 100 000 òmes, fondèt la dinastia dei Yin e ataquèt l'estat Tang. Entre 755 e 756, sei tropas averèron unei batalhas e conquistèron la capitala Chang'an que foguèt pilhada.
Maugrat l'assassinat d'An Lushan en 757, la guèrra contunièt e lei Tang deguèron reünir una aliança granda (Tang, Oigor, Abbassidas...) per atacar lei rebèlles sus lor territòri. Enterin, lei Tibetans aprofichèron lo caòs politic per ocupar unei regions de l'Empèri. A partir de 760, l'estat Yin conoguèt de trebols intèrns grèus e s'afebliguèt. En 762, lei Yin deguèron se replegar e lei combats s'acabèron definitivament a la prima de 763.
D'autrei rebellions de generaus se debanèron durant la fin dau sègle VIII. La principala acomencèt en 781 dins lei províncias de Hebei, Shandong, Hubei e Henan per s'acabar solament en 784. Contunièron d'afeblir lo poder dau govèrn centrau que foguèt jamai capables de reconquistar lei regions d'Asia centrala vengudas independentas pendent la guèrra còntra An Lushan.
La reconstruccion dau país[modificar | modificar la font]
Maugrat l'afebliment causat per lei guèrras civilas, lo començament dau sègle IX foguèt un periòde de reconstruccion de l'economia chinesa. Pasmens, aquela restauracion aprofichèt pas totalament au govèrn centrau car sa caracteristica principala foguèt un creissença de l'activitat comerciala gràcias a la disparicion dau contraròtle de l'administracion. L'emperaire foguèt pas capable d'arrestar aqueu movement. A partir de 780, l'evolucion foguèt totalament acceptada per leis autoritats que remplacèron leis impòsts vièlhs per una taxacion novèla que son pagament èra demandada en moneda. Aquò mostrèt la poissança novèla de la classa marchanda. La segonda fònt de revenguts de l'emperaire èra lo monopòli d'estat sus la produccion e la venda dau sal.
Gràcias a aquelei revenguts, lo govèrn imperiau poguèt donc recrear una armada que seis efectius agantèron 240 000 soudats en 798. Lei rebellions deis annadas 800 e 810 foguèron donc vencudas meme se quauquei províncias capitèron de venir independentas. L'apogèu d'aqueu periòde foguèt lo rèine de Xianzong (vèrs 805-820). Pasmens, sei successors foguèron mens capables e lo poder foguèt pres per leis eunuchs de la Cor. L'emperaire Wenzong (826-840] mau capitèt d'eliminar lor influéncia e seis aliats foguèron publicament executats.
L'afondrament de la dinastia[modificar | modificar la font]
L'afondrament de la dinastia foguèt causat per una tièra de trebols militars entraïnats per lei comandants regionaus e per de catastròfas naturalas. La Rebellion de Huang Chao (874-884) foguèt lo còp decisiu e lo poder de l'autoritat centrala demeniguèt fòrtament dins la màger part dei províncias. En 907, lo darrier emperaire Tang foguèt rebutat per Zhu Wen que prenguèt lo poder. Son assassinat l'annada seguenta marquèt la fin finala de la dinastia.
Societat e cultura[modificar | modificar la font]
Contuniant l'òbra de la dinastia corta dei Sui, la dinastia Tang permetèt lo desvolopament d'una cultura mens ligada au sistèma feodala e basada sus lo confucianisme. La produccion culturala foguèt fòrça importanta e lo periòde Tang es considerada coma un edat d'aur de la cultura chinesa.
Literatura[modificar | modificar la font]
La literatura èra un art major dau periòde Tang. La poesia foguèt la forma principala. 48 900 òbras an subreviscut fins a l'epòca contemporanèa. L'estudi de la poesia èra necessària per capitar leis examens d'intrada dins l'administracion e de competicions foguèron organizadas. D'autors coneguts son Li Bai (701–762), Wang Wei (701–761), Cui Hao (704–754) e Du Fu (712–770). En fòra de la poesia, se fau tanben notar la popularitat dei racòntes, deis òbras geograficas e istoricas e de quauquei libres que lo classament es malaisat coma lo rejoncha Divèrsei tròç de Youyang que reüniguèt princiapalament de legendas e de racòntes estrangiers.
D'efèct, lei racòntes e lei ficcions cortas foguèron fòrça popularas sota lei Tang e uneis autors conoguèron un succès grand coma Yuan Zhen (779–831) que seis òbras èran totjorn largament en circulacion sota la dinastia Yuan (1279-1368]. Venguèron tanben la basa de l'opera chinés. Lei tematicas pus presentas èran dau tipe romantic, principalament d'amors impossibles. D'autra part, uneis escrivans realizèron de recuelhs enciclopedics, geografics o istòrics. D'estrangiers i participèron coma l'Indian Gautama Siddha (sègle VIII) que publiquèt un Tractat d'Astrologia de l'Èra Kaiyuan en 729. En geografia, leis autors descriguèron lei país situadas de lòng deis axes comerciaus o visitats per de missions diplomaticas o d'explorators. Enfin, l'istòria dei dinastias precedentas foguèt estudiada e reünida dins una tièra de libres principalament escrichs entre 636 e 659.
Religion e filosofia[modificar | modificar la font]
Sota la dinastia Tang, la religion chinesa contunièt d'èstre una mescla de divèrsei crèires. Per la màger part de la populacion, lo monde dei mòrts èra un univèrs parralèl dau monde dei vivents que teniá sa burocràcia e son economia pròprias. Lei rites funeraris permetián donc de provesir au mòrt totei leis elements necessaris a sa vida, i comprés l'ostau, leis animaus, lei domètges, lei soudats e lei foncionaris.
Pasmens, maugrat aqueu sincretisme tradicionau, doas religions aguèron un ròtle e una influéncia pus importants pendent lo rèine dei Tang. La premiera foguèt lo bodisme qu'aviá pres de l'importància dempuei lo periòde dei Dinastias Nòrd e Sud. Gràcias a una tièra de privilègis financiers, lo clergat bodista obtenguèt sota lei Tang una posicion economica majora fins a la mitat dau sègle IX. D'efèct, en 845, l'emperaire Wuzong decidiguèt de luchar còntra aquela poissança. Ordonèt la destruccion d'aperaquí 4 600 monastèris e 40 000 temples e autars. 260 000 monges perdiguèron lor estatut religiós e deguèron adoptar una vida seculara. Aquela politica de repression s'acabèt rapidàment mai entraïnèt maugrat tot un declin de la religion bodista dins l'Empèri.
Pintura[modificar | modificar la font]
La pintura subre fusta foguèt un art e un biais de difusion d'òbras escrichas. Regardèt de tipes de documents variats coma de tèxtes religiós, de calendièrs o de metòdes de calcul. Permetèt una difusion mai importanta de la literatura e un accès melhor a l'educacion per una partida de la populacion. En particular, permetèt a d'enfants nascuts dins lei classas popularas de la societat d'obtenir lo nivèu sufisent per capitar leis examens imperiaus. De jòcs foguèron tanben desvolopats gràcias a aquela tecnica coma lo premier jòc de cartas conegut.
Drechs de la frema[modificar | modificar la font]
Lo ròtle dei fremas e sei drechs sota la dinastia Tang foguèron relativament importants per l'epòca. D'efèct, lei fremas avián lo drech de dirigir d'afaires comerciaus, d'organizacions religiosas e la classa dei cortesans de la Cor imperiala èra fòrça respectada e sei membres podián obtenir una influéncia decisiva sus la direccion de l'Empèri. En fach, lo nivèu economic èra la basa de l'independéncia d'una frema dins la societat Tang. Ansin, la màger part dei fremas dei classas popularas e mejanas èran en carga dei trabalhs domesticas e una elèit femenina fòrça limitada èran a la tèsta d'organizacions poderosas coma de rets de prostitucion dins lei vilas grandas o de monastèris. A la Cor, unei cortesans capitèron de venir lei caps vertadiers de l'Empèri e Wu Zetian dirigiguèt meme oficialament l'Empèri de 690 a 705.
Sciéncias e tecnologias[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
La medicina chinesa dau periòde Tang èra fòrça interessada per la farmacologia e leis efièchs de divèrseis objèctes sus lei malautiás. Uneis òbras enciclopedicas an subreviscut sus aqueu subjècte. Una dei principalas es lo projècte iniciat per l'emperaire Gaozong en 657 a prepaus deis efièchs de 833 substàncias eissits de plantas, d'animaus o de mineraus. La profession de mètge èra reglementada per d'examens e certanei malautiás foguèron identificadas au mens parcialament.
Engenhariá[modificar | modificar la font]
L'engenhariá e lo desvolopament de la tecnologia chinesa sota lei sobeirans Tang foguèron principalament basats sus lei progrés realizats ais epòcas precedentas. Leis invencions e lei melhoraments foguèron nombrós magerament dins lo domeni mecanic coma aqueu de la fabricacion de relòtges. Per exemple, lo monge Yi Xing (683–727) foguèt capable de bastir un relòtge pron precís per l'ajudar dins sei calculs astronomics que demostrèron per lo premier còp lo movement deis estèlas dins lo cèu. L'explecha minièra desvolopèt de maquinas pus eficaças per l'extraccion dei mineraus o l'eliminacion de l'aiga. Enfin, lei sciéncias de l'arquitectura conoguèron tanben d'evolucions e unei tractats foguèron escrichs mostrant l'aparicion de tecnicas novèlas e d'un estil Tang.
Cartografia[modificar | modificar la font]
Aprofichant lei progrès ja complits sota la dinastia Sui e lei viatges nombrós dei marchands chinés, la cartografia chinesa conoguèt de progrès majors. Lo cancelier Tang Pei Ju (547-627), cap de la Comission Comerciala dei Sui, e lo geograf Jia Dan (730–805) foguèron leis autors de cartas de China e de sei territòris sota protectorat. La carta d'aqueu darrier aguantèt una talha de 10 x 9,1 mètres. Dins lo domeni de la navegacion e de l'astronomia, de cartas foguèron establits sus la posicion deis estèlas.
Quimia e alquimia[modificar | modificar la font]
La quimia e l'alquimia dei sabents chinés sota lei Tang presentèron d'aplicacions fòrça nombrosas e variadas dins divèrsei domenis coma l'armament, lo vestiment o la produccion de bens artesanaus. Per exemple, l'industriá de la porcelana aprofichèt aquelei conoissenças per impermeabilizar sei terralhas. Lei proprietats de combustion de certanei gas èran conegudas e èra possible d'utilizar de tubes de bambó per lo gardar avans utilizacion.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En particular, Taizong ordonèt la construccion d'unei monastèris dins lo relarg dei prats batalhiers per pregar per leis armas dei soudats mòrts pendent lei combats.
- ↑ (zh) Ji, Jianghong et al. (2005) Encyclopedia of China History (3 volumes) ; ISBN 7-900321-54-3, ISBN 7-900321-54-3; 7-900321-54-3.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Andrew, Anita N.; Rapp, John A. (2000), Autocracy and China's Rebel Founding Emperors: Comparing Chairman Mao and Ming Taizu, Lanham: Rowman & Littlefield, ISBN 0-8476-9580-8.
- (en) Benn, Charles (2002), China's Golden Age: Everyday Life in the Tang Dynasty, Oxford University Press, ISBN 0-19-517665-0.
- (en) Brook, Timothy (1998), The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China, University of California Press, ISBN 0-520-22154-0.
- (en) Chen, Yan (2002), Maritime Silk Route and Chinese-Foreign Cultural Exchanges, Peking University Press, ISBN 7-301-03029-0.
- (en) Cui, Mingde (2005), The History of Chinese Heqin, Renmin Chubanshe, ISBN 7-01-004828-2.
- (en) Eberhard, Wolfram (2005), A History of China, Cosimo, ISBN 1-59605-566-9.
- (en) Graff, David Andrew (2002), Medieval Chinese Warfare, 300–900, Routledge, ISBN 0-415-23954-0.
- (en) Harper, Damian (2005), China, Lonely Planet, ISBN 1-74059-687-0.
- (en) Kiang, Heng Chye (1999), Cities of Aristocrats and Bureaucrats: The Development of Medieval Chinese Cityscapes, Singapore University Press, ISBN 9971-69-223-6.
- (en) Kitagawa, Hiroshi; Tsuchida, Bruce T. (1975), The Tale of the Heike, University of Tokyo Press.
- (en) Levathes, Louise (1994), When China Ruled the Seas, Simon & Schuster, ISBN 0-671-70158-4.
- (en) Richardson, H. E. (1985), A Corpus of Early Tibetan Inscriptions, Royal Asiatic Society, Stephen Austin and Sons.
- (en) Shen, Fuwei (1996), Cultural flow between China and the outside world, Foreign Languages Press, ISBN 7-119-00431-X.
- (en) Steinhardt, Nancy Shatzman (2004), "The Tang Architectural Icon and the Politics of Chinese Architectural History", The Art Bulletin 86 (2): 228–254, DOI:10.2307/3177416, JSTOR 3177416.
- (en) Woods, Frances (1996), Did Marco Polo go to China?, Westview Press, ISBN 0-8133-8999-2.


text:
Per lo desvolopament d'una fòrça politica occitanista novèla Lo movement occitanista a totjorn trantalhat entre çò que definís comauna accion culturala d'un costat e çò que definís coma una accion politica de l'autre. Sabèm plan que las doas causas son ligadas. L'occitanisme, qu'a per basa primièra la promocion de la lenga e de la cultura occitanas, sap quela question lingüistica es una question fòrça politica, subretot en França. De personalitats importantas de l'occitanisme, personalitats qu'an trabalhat amb e per la lenga, an sovent dit la necessitat d'aver una influéncia sus la decision politica. Aquela necessitat faguèt espelir per las annadas 70 e 80 d'organizacions politicas occitanistas a costat del desvolopament d'una movença associativa culturala. Dempuèi lo temps a passat e l'occitanisme a contunhat de viure entre accion politica e accion culturala quitament se sabiá que, de còps que i aviá, menava d'accions qu'èran una mescla d'accion politica e d'accion culturala. En realitat èran globalament d'accions de femnas e d'òmes engatjats dins la definicion de çò que deu èstre lo monde de doman amb una vision occitana e occitanista. Aquel movement occitanista cultural o politic, sovent entremesclat, a contunhat de portar per las annadas passadas un messatge cap a la societat e cap a las institucions. Lo resultat es positiu mas pas satisfasent encara. Aquel movement a permés de sortir la question de la lenga del silenci politic general. Aquesta lenga, qu'es l'element que fa l'identitat de basa del país d'òc, es en perilh. Mas l'occitanisme dins sa globalitat es arribat a tornar metre en causa l'idèa qu'èra dins la logica, dins lo sens de l'istòria que la lenga anava disparéisser. Aquesta remesa en causa es un eveniment politic creat per un movement associatiu majoritariament qualificat de cultural. Dempuèi las annadas 80de progrès es estat fait dins l'estructuracion de l'ensenhament de la lenga, puèi venguèt la professionalizacion d'una partida del movement cultural e un desvolopament fòrça important de la creacion artistica. Dempuèi 2005, logicament en seguida d'aquelas evolucions, de grandas mobilizacions en favor de la lenga e de sa reconeissença an mostrat que i aviá un movement popular occitan que vòl defendre son identitat culturala e lingüistica. Totl'occitanisme i a sentit una legitimacion de son accion. Èra lo resultat del trabalh d'una generacion. Las organizacions politicas occitanistas portèron lor pèira a tot aquò. Observèron, parlèron, prepausèron de causas dins lo domèni politic en trabalhar sus las questions de descentralizacion, en fasent veire qu'èra possible de ligar las questions politicas, socialas e economicas amb las questions culturalas e lingüisticas.Per far viure la lenga e la cultura cal que lo territòri occitan demòre viu amb de femnas e d'òmes per i trabalhar.Es vertat que d'unes occitanistas compreguèron pas totjorn que d'autres se presentèsson a d'eleccions o dintrèsson dins l'accion politica. Al cap d'un moment los que fasián de politica èran un pauc amars de veire que los « culturals » se volián pas implicar dins çò politic. Pasmens aquel amarum èra pas justificat pr'amor far d'accion culturala es far d'accion politica. Es vertat qu'arribèt que los occitanistas « culturals »aguèsson un pauc de malfisança cap als occitanistas «politics » per paur benlèu de se comprometre. Aquela dificultat de l'una e l'autra branca de l'occitanisme a se rencontrar se pòt explicar pel fait que sèmestats mai o mens formatats a pensar que las solas organizacions tots politicas que valon son las que son dirigidas dempuèi París e que son organizadas exagonalament. Del costat dels politics una tendéncia a non pas
prendre la question lingüistica com un element mobilizator màger pòt explicar tanben aquela dificultat per comunicar. Devèm ara mesurar los cambiaments que son intervenguts dins nòstra societat pendent lo temps que nòstres movements se metián en plaça. Lo monde tanben a cambiat. Las regions en França an mai d'existéncia que per las annadas 70, l'Euròpa s'es estructurada, las comunicacions an cambiat, sul territòri occitan e sul planeta tot. L'occitanisme cultural e l'occitanisme politic an fait lo camin d'anar cap a las autras regions e als autres pòbles de l'exagòne. Aquò tanben es nòu. L'occitanisme deu cambiar ; o sentís, o pressentís mas cèrca de quin biais aquò se farà. L'occitanisme deu prendre en compte l'ambicion novèla de quauques collectivitats a prendre mai de responsabilitats e a assumir mai de competéncias fàcia a un Estat qu'a la volontat permanenta de tornar centralizare de tornar prendre las competéncias qu'aviá abandonadas. La reforma qu'es en cors pertocant las collectivitats es una illustracion d'aquò. Es una reforma que fa pesar un perilh mortal sus las timidas politicas lingüisticas entamenadas dins las regions per exemple. Fa pesar tanben un perilh sus la vida de nòstres territòris. D'unes occitanistas an causit de se presentar sus de listas a las eleccions regionalas. Las condicions politicas èran optimalas per aquò far. Cinc conselhièrs regionals occitanistas son estats elegits a las eleccions de març de 2010 sus las listas Europe Ecologie. Los cinc son de sòcis del Partit Occitan e donc de la federacion Regions e Pòbles Solidaris. An començat de trabalhar. Es per aquesta rason quelançam una crida a la refondacion del movement occitanista amb un refortiment de sa capacitat d'intervencion dins lo domeni politic. Lo biais de far de politica, de s'engatjar dins la vida publica, politica a cambiat e cambiarà encara per las annadas que venon. Los partits devon prendre en compte aqueles cambiaments. Lo Partit Occitan tanben evidentament. Es çò que vos prepausam. L'engatjament dels ciutadans se fa ara sus de projèctes. Òm dintra pas mai dins un partit coma dins una glèisa. L'occitanisme es segurament portaire d'un projècte politic pel sègle que ven de començar. Solide, lo movement ecologista politic exagonal a trabalhat en collaboracion amb los occitanistas. L'un aguèt besonh de l'autre e l'autre aguèt besonh de l'un.Nos sembla pasmens que l'existéncia d'una formacion politica occitanista autonòma e capabla de far d'alianças (electoralas segur, mas mai qu'aquò) es absoludament necessària se volèm que las nòstras idèas sián presas en compte. Lo movement occitanista es estat plan permeable a las idèias de l'ecologia politica e sovent l'occitanisme foguèt en punta dins los combats qualificats d'ecologistas. Pasmens los que gabidan lo movement ecologista en França anpas encara pro pres en compte la reivindicacion occitanista e segurament an pas pres la mesura de la portada politica de la reivindicacion lingüistica e de la necessitat d'aplicar lo federalisme dins l'encastre de l'Estat francés. D'unes sectors de l'ecologia politica s'afirman federalistas mas son pas majoritaris. Avèm tanben a defendre l'idèa que lo combat que menam es d'une dimension europèa. D'unes aliats nòstres prenon aquò en compte mas pas totjorn. Avèm a far progressar l'idèa que se pòt pas concebre una defensa de la diversitat biologica sens promòure la diversitat lingüistica e culturala. Donc per far ausir la votz de l'occitanisme cal que i aja una dinamica pròpia qu'aurà la capacitat de portar nòstras reivindicacions.
Cossíserà estructurada aquela dinamica ? Es d'aquò que cal discutir totes amassas. Vòl dire que devèm poder far una mudason sens renegar nòstra istòria, l'istòria de l'occitanisme, mas sens ne far un objècte sacrat. Devèm tanben comprendre que las estructuras existentas, los noms que pòrtan son estats d'aisinas per nos menar ont sèm ; pr'aquò nos devèmpas daissar enganar per un culte de las estructuras o per un patriotisme associatiu o partidista. La modernizacion de l'occitanisme es une necessitat absoluda.Una generacion novèla espèra quicòm. Devèm prendre en compte sa cultura politica, son biais de veire e de comprendre l'engatjament e sa faiçon de concebre l'intervencion dels òmes e de las femnas dins l'anar de la societat. Vos convidam a participar a una amassada dubèrta a totes. Aquela amassada se farà primièr al nivèl de las regions per s'acabar per una amassada panoccitana. Gustave Alirol, Conselhèr Regional Auvernha Anne-Marie Hautant et Hervé Guerrera, Conselhèr-a-s Regional-a-s Provença David Grosclaude, Conselhèr Regional Aquitani Guilhem Latrubesse, Conselhèr Regional Miegjorn-Pirenèus


text:
Custines
Custines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se tròba al confluisson de la Meurthe e de la Moselle, trucada « cara de lunfèrn ».
Le village se trouve au confluent de la Meurthe et de la Moselle, appelé « gueule d'enfer ».
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncias gallo-romaine e mérovingienne.
Al confluisson de la Moselle e de la Meurthe , la vila se truca Condé d'après la raïtz celtique « condatum », confluisson, o Condé-sus-Moselle, fins en 1719.
Aperten al comte de Custine, lo governador de Nancy, e lo pòrti de Lorraine Léopold Ier de Lorraine la rebateja alavetz de lo sieu nom[1].
A la Revolucion francesa, la vila es reputacion Pòrt-sus-Moselle. Cap a 1800 se tòrna al nom Custines #qu'una s se li es enganchat a el jos la pluma de la oficiar civila.
Présences gallo-romaine et mérovingienne.
Au confluent de la Moselle et de la Meurthe , la ville s’appelle Condé d'après la racine celtique « condatum », confluent, ou Condé-sur-Moselle, jusqu’en 1719.
Elle appartient au comte de Custine, le gouverneur de Nancy, et le duc de Lorraine Léopold Ier de Lorraine la rebaptise alors de son nom[2].
À la Révolution française, la ville est renommée Port-sur-Moselle. Vers 1800 on revient au nom Custines auquel un s s'est accroché sous la plume de l'officier civil.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel Jacquot, « Custines », La Granda Guèrra en Lorraine.
- ↑ Michel Jacquot, « Custines », La Grande Guerre en Lorraine.


text:
Categoria:Comuna d'Espanha
Aquesta categoria deu comportar pas dirèctament cap de comuna. Las comunas se devon classar dins la soscategoria correspondenta a lor província.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
La categoria vesina Categoria:Vila d'Espanha.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 16 soscategorias, sus un total de 16.
A
- Comuna d'Aragon (3 C)
C
- Comuna de Castelha e Leon (9 C)
- Comuna de Catalonha (5 C, 1 P)
- Comuna d'Andalosia (8 C)
- ► Comuna d'Astúrias (78 P)
- Comuna d'Extremadura (2 C)
- ► Comuna de Cantàbria (102 P)
- Comuna de Castelha-La Mancha (5 C)
- Comuna de Galícia (4 C)
- Comuna de la comunautat autonòma de Madrid (1 C, 179 P)
- ► Comuna de las Illas Balearas (67 P)
- Comuna de las Illas Canàrias (2 C)
- Comuna del País Valencian (3 C)
M
N
- ► Comuna de Navarra (272 P)
R
- ► Comuna de la Rioja (175 P)


text:
1606
Aquesta pagina concernís l'an 1606 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Fòrça malaut dempuei lo començament de son rèine, lo sultan Abd al-Qadir II (1604-1606) foguèt reversat per son fraire Adlan Ièr (1606-1612). Gràcias a sei relacions bònas amb Etiopia, lo sultan descaigut poguèt s'exilar dins aqueu país e foguèt nomat governador d'una vila frontaliera de l'Empèri per lo negus Susneyos (1607-1632).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Fin dau calcul de l'orbita de Mart menada dempuei 1600 per Johannes Kepler que descurbiguèt la natura eliptica deis orbitas dei planetas (premiera lèi de Kepler). Aquò foguèt una rompedura majora dins l'istòria de l'astronomia e de la fisica en causa de sei consequéncias importantas sus lo desvolopament de la mecanica.


text:
La Croix-en-Touraine
La Croix-en-Touraine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Crotz-en-Touraine se situa en la vallée del doncas que, a Unitat|1|km {{}} de Bléré, a Unitat|8|km {{}} de Amboise e a Unitat|9|km {{}} de Chenonceaux
La Croix-en-Touraine se situe dans la vallée du cher, à 1 km de Bléré, à 8 km d'Amboise et à 9 km de Chenonceaux
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement Sant-Quentin-près de-Bléré, de contunh la Crotz-de-Bléré
Anciennement Saint-Quentin-près-Bléré, puis la Croix-de-Bléré


text:
Laffrey
Lafrêd en arpitan ( Laffrey en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Laffrey Es una localité touristique, a 30 km al sud de Grenòble, celèbre per los sieus lacs. Situat al marge septentrional de la Matheysine, lo vilatge a bastit sus la linha de contacte entre lo socle cristallin — #que aflora en la depression del Grand Lac e del Lac Mòrt — e las primièras ruscas triasiques de la tampa sédimentaire, #que forman la basa dels tucs en dominant aqueles lacs del costat oèst.
Laffrey est une localité touristique, à 30 km au sud de Grenoble, célèbre pour ses lacs. Situé à la marge septentrionale de la Matheysine, le village est construit sur la ligne de contact entre le socle cristallin — qui affleure dans la dépression du Grand Lac et du Lac Mort — et les premières couches triasiques de la couverture sédimentaire, qui forment la base des collines dominant ces lacs du côté ouest.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es celèbre per l'amassada de Napoleon Ier, lo data|7|de
, al retorn del Ile de Elbe, amb las tropas reialas, cargadas de l'arturar. Après lo sieu débarquement a Gòlf-Juan, lo 1er {{}} en març 1815, Napoleon a preses la rota de las Alpes (l'actuala expedís Napoleon) per ganhar París, expedís jutjada mai segura que la vallée del Rhône réputée favorable als royalistes. Passa alavetz pel scenari Matheysin. Après èsser-i passat la nuèch del 6 de març a Còs, passa per La Mure se dirigís de contunh cap a Grenòble. Lo 7 de març davant Laffrey, sus la plana se tròba un bataillon de la Modèl:5e de Linha enviada per Louis XVIII per l'arturar. Napoleon s'avança sol a lo-davant las tropas sus #çò qu'es d'ara endavant nomenada la « Prada de l'Amassada » e lo #parlar en principi aital: « de Soldats de la Modèl:5e de Linha, soi lo vòstre Emperaire, reconeissètz-me ! », De contunh, davant lo indécision dels soldats esblancossits d'emocion lududa en fasent cara, se #sarrar a portada de fusell, #entreobrir la siá redingote e se #exclamar: « S'es entre vosautres un soldat #que vòlga aucir lo sieu Emperaire, me voici.» A aquelas paraulas, la Modèl:5e de Linha #metre bas las armas e se #precipitar cap a Napoleon en plorant.... Après aquel episòdi, Napoleon dicha al general Cambronne : « A acabat. dins uèch jorns serem a París. »
Le village est célèbre par la rencontre de Napoléon Ier, le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., au retour de l'Ile d'Elbe, avec les troupes royales, chargées de l'arrêter. Après son débarquement à Golfe-Juan, le 1er mars 1815, Napoléon a pris la route des Alpes (l'actuelle route Napoléon) pour gagner Paris, route jugée plus sûre que la vallée du Rhône réputée favorable aux royalistes. Il passe alors par le plateau Matheysin. Après avoir passé la nuit du 6 mars à Corps, il passe par La Mure puis se dirige vers Grenoble. Le 7 mars devant Laffrey, sur la plaine se trouve un bataillon du Modèl:5e de Ligne envoyé par Louis XVIII pour l'arrêter. Napoléon s'avance seul au-devant des troupes sur ce qui est désormais nommée la « Prairie de la Rencontre » et leur parla d'abord ainsi: « Soldats du Modèl:5e de Ligne, je suis votre Empereur, reconnaissez-moi ! », puis, devant l'indécision des soldats pâles d'émotion lui faisant face, il s'approcha à portée de fusil, entrouvrit sa redingote et s'écria: « S'il est parmi vous un soldat qui veuille tuer son Empereur, me voici.» À ces mots, le Modèl:5e de Ligne mit bas les armes et se précipita vers Napoléon en pleurant.... Après cet épisode, Napoléon dit au général Cambronne : « C'est fini. Dans huit jours nous serons à Paris. »


text:
Ronchamp
Ronchamp es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ronchamp es situat al nòrd-èst de França. D'una superfícia de 2 354 ectaras que 1 648 son de bòsques, la comuna s'adorsa als contrafòrts dels Vòges sonés, al nòrd, per se dobrir sus una plana, a l'oèst. Ronchamp es localizat a 20 quilomètres de Belfòrt, a 30 quilomètres de Montbéliard e a 45 quilomètres de Vesoul, prefectura de la Nauta Sòna. Ronchamp es asagat per Rahin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1285, Milon de Ronchamp fasiá partida dels convidats del comte de Chiny, durant las festivitats que durèron gaireben una setmana e pendent las qualas se debanèron las ajustas e torneges, entre Montmédy e Chauvency-le-Château. Lo senhor de Ronchamp èran en companhiá dels Faucogney, Annegray, Sant-Rémy, Oiselay e Moncley, e d' autres nòbles borguinhons. Jacques Bretel, que conta aquelas jornadas, lo cita en lo sieu poèma, Lo Torneg de Chauvency.
- houillères de Ronchamp (sègle XVIII - sègle XX).


text:
Hertzing
Hertzing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Origina gallo-romaine.
- Dépendait Dels avesques de Mètz al Mejan Age, i aguèt donat en fief als Lichtenberg e als sires de Réchicourt a Modèl:La s e XVIIen
- Origine gallo-romaine.
- Dépendait des évêques de Metz au Moyen Age, fut donné en fief aux Lichtenberg et aux sires de Réchicourt aux XVIen et XVIIen


text:
Revèl
Revèl[1] es una comuna occitana situada dens lo departament de la Nauta Garona e la region d' Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing explican lo nom de Revèl per l'ancian occitan revèl (latin rebellem), « revòlta », aplicat a un castèl [2]. Lo Petit Levy pòrta : revèl, reb-, « rebelle » (adjectiu); revèl « opposition, résistance; divertissement » (substantiu masculin) [3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Dempuèi la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Revèl es demorat canton.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 9 364 abitants ( ab/km²)
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Font[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, a Ravel, p. 557
- ↑ Emil Levy, Petit Dictionnaire Provençal - Français, reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1980


text:
Thuillières
Thuillières es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Thuillières A situat sul vessant sud dels monts Falçs.
Es la municipalitat de França la mai septentrionala del conca en vessant mediterranèu, e lo endroit ont aquel es çò de mès de prèp de la Mange e de la Mar del Nòrd (395 km), al caulet de las Campanetes situat a 48°10'N e a unitat|460|km {{}} de la mar Mediterranèa.
Thuillières est situé sur le versant sud des monts Faucilles.
Elle est la commune de France la plus septentrionale du bassin versant méditerranéen, et l'endroit où celui-ci est le plus proche de la Manche et de la Mer du Nord (395 km), au col des Clochettes situé à 48°10'N et à 460 km de la mer Méditerranée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La via romaine en portant de Langres a Estrasburg passava per la localité.
- Amb Monthureux-lo-Shut e Valleroy-lo-Shut, Thuillières formava antany una enclave en dependent de la Champagne.
- La voie romaine menant de Langres à Strasbourg passait par la localité.
- Avec Monthureux-le-Sec et Valleroy-le-Sec, Thuillières formait jadis une enclave dépendant de la Champagne.


text:
1800
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1800 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Sostengut per son protector principau, lo ras Wolde Selassie, Tekle Giyorgis Ièr capitèt de reconquistar Gondar. Despausèt Demetrios mai lo laissèt dins son palais. Pasmens, aquela restauracion durèt gaire car en junh, aprofichant l'abséncia de Tekle Giyorgis Ièr que menava una campanha en fòra de la capitala, divèrsei senhors locaus obliguèron Demetrios a reprendre lo tròne.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
A la fin de l'annada, eleccion de Thomas Jefferson coma president e succediguèt a John Adams.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiereis electrolisis d'una solucion d'aiga acidificada per lei cirurgians britanics Anthony Carlisle (1768-1840) e William Nicholson (1753-1815). Dins lo corrent de l'annada, un autre mètge anglés, William Cruikshank (1746-1808) confirmèt l'existéncia d'aqueu fenomèn.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Millard Fillmore, president dels Estats Units (m. 1874)
- 12 de febrièr - John Edward Gray, zoologista britanic (m. 18750
- 20 de març - Braulio Carrillo Colina, cap d'Estat de Còsta Rica (m. 1845)
- 13 d'agost - Ippolito Rosellini, egiptològ italian (m. 1843)
- Friedrich Wöhler, quimista alemand.


text:
Utilizaire:FoxBot
Aqueste compte es d'un bòt qu'aparten a Foxie001.
Es pas un fals nas, mas puslèu un compte automatic o semiautomatic per far de modificacions repetitivas que serián extremament longas de far manualament.
Administrators : s'aqueste bòt es en flagrant delicte de marrit foncionament o quitament de destruccion d'articles, pregària de lo blocar.
FoxBot is a bot of Foxie001 creating interwiki-links on many languages. It uses pywikipedia. It's controller speaks and writes English, Dutch and French.


text:
Frelinghien
Frelinghien es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
Origina
Lo nom del vilatge n'es d'origina germanique. II ven de « Frelo » del suffixe « in» en designant los òmes de lo sieu entourage e de « heim » lo larèr, l'abitacion #çò que dona « Abitacion dels òmes de Frelo ».
Se tròba mencionat lo nom del vilatge en escrits en datant de 1066 en relatant la cession d'una part dels bens del comte de Flandre « dels manses e dels bonniers « al capítol collégial Sant-Pierre de Lille. A la Mièja Edat la zòna de circulacion de las merças : llençols, de fils, lana, mas tanben de produchs agricòlas, mòbles, condimentes entre Ypres e Lille transitava per Frelinghien.
Apertenent als Païses Basses espanhòls als XV e XVI sègles lo pòble i aurà pas ligat a la França #qu'en 1713 après aver-i sofèrt guèrras successivas entre Capétiens e Habsbourg. Lo pòble se tròba unas nòvas fes meses en primièra linha en lo moment de évènements douloureux en datant de 1792 (L'archiu départementales del Nòrd fan mencion de faches desenrotllant-se a lo luòc-dich : lo Pont roge...) « En setembre 1792 los Austrians en guèrra contra la França son a Warneton. Los guardas nacionales de Frelinghien, assistits per aqueles de las municipalitats vesinas utilizan la tem bastida per Vauban al Pont Roge. Forçan l'enemic a repasser la Lys e acompanhan un convoi de vaissèls de viure destinats a l'armada francesa. Lo Pont Roge ven alavetz un anautit luòc del patriotisme frelinghinois. »
Dels évènements mai eroses jalonnent l'istòria de la municipalitat tala la fèsta musicala e militara internacionala de 1909 organizada al Pont Roge. De nombrosas societats localas an representat perque ja a aquela epòca la vida associativa frelinghinoise es fòrça rica. Qualques exemples de societats activas :
Societat de las archers (4 recensées en 1819) Societat de arbalétriers (3 recensées en 1862) La musica municipala o philharmonique fondada l'an 1862 pel Sr. Dufour (Fraire Alcade ) societat encara al gost del jorn e activa doncas qu'a celebrat los sieus 140 ans lo 28 d'abril de 2002 La corala « La Lira » fondada l'an 1884 La corala « Los amics amassi » fondada l'an 1890 De las societats divèrsas : Societat de sant Vincent de Paul Cercle dels bones amics Ancians militars Societat colombophile « La Hirondelle » fondada l'an 1885 Societat de gimnastica « la francesa » fondada l'an 1893 Bicicleta espòrt frelinghinois fondat l'an 1900
Los monuments, las abitacions son reconstruits progressivament, pauc de bastiments a despart las blockhaus en avent resistit a las destruccions. La glèisa Santa-Amand data de 1920. La campana #que protegís a #èsser fonduda amb las rèstas d'aquela cremada n'en octòbre 1914. Lo monument als mòrtes a #èsser inaugurat l'an 1924. Los ostals de brique del Luòc dels Combatents e de la carrièra de Armentières datan en general dels ans 1920.
Origine
Le nom du village est d'origine germanique. II vient de « Frelo » du suffixe « in» désignant les hommes de son entourage et de « heim » le foyer, l'habitation ce qui nous donne « Habitation des hommes de Frelo ».
On trouve mentionné le nom du village dans des écrits datant de 1066 relatant la cession d'une partie des biens du comte de Flandre « des manses et des bonniers « au chapitre collégial Saint-Pierre de Lille. Au Moyen Âge la zone de circulation des marchandises : draps, fils, laine, mais aussi produits agricoles, meubles, épices entre Ypres et Lille transitait par Frelinghien.
Appartenant aux Pays Bas espagnols aux XV et XVI siècles le village ne sera rattaché à la France qu'en 1713 après avoir souffert des guerres successives entre Capétiens et Habsbourg. Le village se trouve une nouvelle fois mis en première ligne lors d'évènements douloureux datant de 1792 (Les archives départementales du Nord font mention de faits se déroulant au lieu-dit : le Pont rouge...) « En septembre 1792 les Autrichiens en guerre contre la France sont à Warneton. Les gardes nationaux de Frelinghien, assistés par ceux des communes voisines utilisent la redoute construite par Vauban au Pont Rouge. Ils forcent l'ennemi à repasser la Lys et accompagnent un convoi de bateaux de vivre destinés à l'armée française. Le Pont Rouge devient alors un haut lieu du patriotisme frelinghinois. »
Des évènements plus joyeux jalonnent l'histoire de la commune telle la fête musicale et militaire internationale de 1909 organisée au Pont Rouge. De nombreuses sociétés locales sont représentées car déjà à cette époque la vie associative frelinghinoise est très riche. Quelques exemples de sociétés actives :
- Société des archers (4 recensées en 1819)
- Société d'arbalétriers (3 recensées en 1862)
- La musique municipale ou philharmonique fondée en 1862 par M. Dufour (frère Alcade ) société encore au goût du jour et active puisqu'elle a fêté ses 140 ans le 28 avril 2002
- La chorale « La Lyre » fondée en 1884
- La chorale « Les amis réunis » fondée en 1890
- Des sociétés diverses :
- Société de saint Vincent de Paul
- Cercle des bons amis
- Anciens militaires
- Société colombophile « L'Hirondelle » fondée en 1885
- Société de gymnastique « la française » fondée en 1893
- Vélo sport frelinghinois fondé en 1900
Les monuments, les habitations sont reconstruits progressivement, peu de constructions à part les blockhaus ayant résisté aux destructions. L’église Saint-Amand date de 1920. La cloche qu’elle abrite a été fondue avec les débris de celle brûlée en octobre 1914. Le monument aux morts a été inauguré en 1924. Les maisons de brique de la Place des Combattants et de la rue d’Armentières datent en général des années 1920.


text:
1838
Aquesta pagina concernís l'an 1838 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769 ambé lo pilhatge de Gondar per lei fòrças dau ras Ali II.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 5 de decembre - Las proteïnas son descobèrtas per Jöns Jakob Berzelius
Quimia[modificar | modificar la font]
Desvolopament d'un procès de sintèsi d'acid nitric amb una oxidacion catalica d'amoniac per Frédéric Kuhlmann (1803-1881).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 18 de febrièr - Ernst Mach, fisician austriac (m. 1916)
- 2 d'abril - Léon Gambetta, òme politic francés
- 10 d'abril - Nicolás Salmerón, president de la Primièra Republica Espanhòla (m. 1908)
- 16 d'abril - Ernest Solvay, quimista belga (m. 1922)
- 28 d'abril - Tobias Michael Carel Asser, jurista neerlandés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1913)
- 10 de mai - John Wilkes Booth, actor american, assassin d'Abraham Lincoln (m. 1865)
- 25 d'octobre - Georges Bizet, compositor francés (m. 1875)
- 30 de decembre - Émile Loubet, president de França (m. 1929)


text:
Nacional recèrca un cargat de mission a comptar del 1èr de junh de 2009.
Trabalharetz en coordinacion amb lo
director e lo conselh d’administracion de l’IEO
Missions :
- Seguit de
projèctes interregionals de desvolopament de l’occitan dens los domenis
de la
transmission e de la socializacion de la lenga
- Trabalh d'alimentacion e de
gestion del site internet de l'IEO.
- Ajuda a l'estructuracion del malhum
IEO.
- Trabalh sus la revista "Anem Occitans!" : concepcion de la grasilha
editoriala, comanda e redaccion dels articles, mesa en pagina.
-
Participacion als acamps administratius de l'IEO (burèus e
CA).
Modalitats del contracte :
- CDD sens tèrme precís
(en remplaçament d'un congièr de maternitat) amb possibilitat
de
prolongacion
- 35h/setmana + disponibilitat per participar a d'acamps e
eveniments la dimenjada o lo ser.
- Luòc del trabalh : Tolosa, Ostal
d'Occitània, 11 carrièra Malcosinat
- Remuneracion : 1500€ nets/mes.
-
debuta del contracte : 1èr de junh de 2009.
Lo primièr mes de trabalh se
farà en binòme amb la persona que remplaçaretz
Competéncias requesidas :
- Coneissença aprigondida de l'occitan parlat, escrit, capacitat de
correccion e d'auto correccion.
- Bona mestresa dels utisses informatics
corrents (Word, Excel, Publisher, o lor equivalent) e mestresa basica d'unes
logicials grafics.
- Bona capacitat redaccionala e sintetica
- Capacitat
de trabalh en equipa e tanben en autonomia
Mandar CV e letra de
motivacion abans lo 15 de mai de 2009 a l'Institut d'Estudis Occitans, 11
carrièra Malcosinat, 31000 Tolosa, 05 34 44 97 11, direccion@ieo-oc.org
www.ieo-oc.org