text:
Pizza
La pizza es una especialitat gastronomica caracteristica de la cosina tradicionala napolitana, probablament la mai coneguda e consomada dins lo mond entièr.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
A mai se la pizza deriva da pietanze analogas difusas dempuèi l'antiquitat coma la focaccia, una de las primièras pizzas modèrnas in assoluto foguèt preparada a Genova: La "Pissa d'Andrea" appareguèt en 1490, nomenada aital en onor a l'amiralh genovés Andrea D'Oria que n'èra particularamente ghiotto. Aquesta focaccia dicha 'pissa' (ovvero 'pezza' en genovés), èra diferenta de la napolitana ja qu'èra cuècha dins un tegame; es pasmens de granda preséncia dins tot lo Ponent ligur a mai tanben en defòra dels limits actuals de l'estat italian. Se retròba en realitat en Occitània, dins las ancianas possessions de la Republica de Genova, jol nom de Pissaladièra o Pizzalandeira, leugièrament mai bassa e croccante. La recèpta originala s'es long dels sègles enriquida dels ingredients novèls en començar per la tomata (aprèp la "descobèrta" de l'America) que èra aponduda a las olivas rivierasche, de ceba, a un formatge de pasta mòla ligur gaireben liquid que se coneis tanben jol nom squaquarone, que s'emplega tanben dins la recèpta della Focaccia al formatge genovesa e a las acciughe, un dels peisses tipics de la tradicion ligura. Una anciana varianta de la pizza èra la 'Sardenaira', valent a dire una pizza amb de sardas, una autra version del meteis plat genovés, ont las acciughe son remplaçadas appunto per las sardas. Pas de longa, uèi, se respècta la tradicion e totas doas variantas tendon sovent a s'omogeneizar e donan un plat unic de noms divèrses mai o mens derivats e storpiati de la prononciacion originala: pisciadela, piscirà, sardenaira, machetaera, machetusa, pasta cu a pumata. La preparacion originala de la Pizza demandava: focaccia de farina a la Genovesa, d'aiga, de sal, d'òli e de levat, cobèrta d'una barreja de ceba, salsa de tomata e d'acciughe (Macchettu). A una epòca mai recenta nasquèt la pizza napolitana que foguèt ideada e preparada, tala coma la conéissem, a l'entorn dels ans 1730 dins la varianta Marinara e, pendent lo primièr decenni del sègle XIX, dins la varianta Margherita, que peraltro prenguèt aqueste nom a la fin del sègle XIX a l'ocasion d'una visita a Napoli de la reina d'Itàlia Margherita de Savoia.
Tre la debuta del Settecento a Napoli comencèron de se difondre de locals especializats dins la preparacion di tale pietanza e in queste trattorie, sonadas apuèi pizzerias, la pizza, aliment d'origina populara, venguèt una especialitat consomada per totas las classas socialas. Fins al començament del sègle XX la pizza e las pizzeriás demorèron un fenomèn especificament napolitan mas mai tard, sus l'onda de l'emigracion, comencèron de s'espandir en defòra. Pasmens foguèt sonque aprèp la Segonda Guèrra Mondiala que venguèron un fenomèn mondial.
Los napolitans emigrats an fach conéisser e apreciar la pizza dins fòrça païses e ormai tanben fòrça cosinièrs de mantuna nacionalitat divèrsa son venguts d'expèrts pizzaiòli: existís difatti un campionat mondial pels pizzaiòli especializats. Alcuni abili imprenditori, nòrdamericans e europèus, amb lo servici della pizza a domicili venguèron tant rics que la revista americana Forbes, especialista del mond financièr e de las entrepresas, los ha inseriti dins la classificacion dels 100 imprenditori pus rics del mond: çò que segur demòstra quanto aqueste produch sia diffuso e consomat.
La pizza napolitana[modificar | modificar la font]
La pizza napolitana, venguda gràcias a sa difusion, dins lo demai de l'estat italian e de l'exterior, l'emblèma de la cosina italiana dins lo mond entièr, es presada per sas caracteristicas culinàrias e nutricionalas. Es conselhada pels dieteticians que la consideran part de la dieta mediterranèa.
La Pizza Margherita ten divèrsas menas de substàncias nutrienti: l'amido de la farina, los lipids vegetals de l'òli extraverge d'oliva, los lipids animals de la mozzarella de bufala o flor de lach e las proteïnas vegetalas donadas per la tomata e pel basilico. La cottura se fa tradicionalament dins un forn de lenha. La pizza tradicionala, dando un adeguato quantitatiu d'energia e un apòrt equilibrat de carboidrats, de grassas e de fibras, constituís un ottimo plat unic que se pòt integrar a mai dins las dietas ipocaloricas.
La pizza marinara preparada a Napoli ten pas frutti de mar, mas sonque de tomata passato, d'alh e d'origan. Son nom es derivat del fach que los ingredients, de bon conservar, se podián essere portati dai marinai per preparar de pizzas nel corso de sos longs viatges.
La pizza napolitana obtenguèt, en 2004, lo marchio di qualità "Specialità Tradizionale Garantita" (STG). Per potersi fregiare di tale marchio, cal que la pizza siá estada preparada amb d'ingredients e metodiche codificate. In particolare, l'unica operacion que se pòt efectuar amb una maquina es la preparacion dell'impasto. Il taglio in panetti e la manipulacion de la pasta per obtenir lo disc se devon far a man.
Son previstas sonque tres variantas per çò qu'es dels condiments:
- Pizza marinara: amb de tomata, d'alh, d'origan e d'òli.
- Pizza Margherita: amb de tomata, de mozzarella STG a listelli, de basilico e d'òli.
- Pizza Margherita extra: amb de tomata, de mozzarella de bufala campana DOP a listelli o flor de lach, basilico e olio.
La pizza deve essere cotta in forno a legna a circa 485 °C, la cottura deve durare al massimo 90 secondi. La pasta e gli ingredienti non devono presentare bruciature. La pizza deve essere morbida, facilmente piegabile a portafoglio. Deve essere consumata appena sfornata.
La lavorazione e gli ingredienti della verace pizza napoletana artigianale sono definiti nella norma UNI 10791:98.
Autras menas de pizza[modificar | modificar la font]
A mai de la pizza napoletana, vi sono innombrablas variantas in grado d'acontentar tota mena de cèls de boca: dempuèi la pizza al taglio (diffusa mai que mai dins l'Itàlia centrala e cuècha en teglie dins lo forn electric) en passar per la pizza alla romana (particularamente subtila e croccante) fins a la pizza all'americana (contraddistinta dalla morbidezza e dal notevole condiment). A Napoli la dicha pizza chiusa, ossia pizza ben condita e cobèrta per la quita pasta, si chiamava anche calzone, ma in seguito autra varietat de calzone con un tipe de pasta diferent son state ideate e preparate nella vicina Puglia, ragion per cui il calzone è divenuto di fatto un altro prodotto culinario. Una piccola pizza chiusa è il panzerotto, il quale può essere cotto al forno o fritto in padella. Nel palermitano è diffuso lo sfincione, pizza morbida con ceba. Pendent los darrièrs ans del sègle XX si è andata affermando anche la pizza sens glutine, preparada amb de farinas non a basa de blat, adaptadas a los que subisson de celiaquia.
Ont se manja la pizza[modificar | modificar la font]
Los endreches que s'i cosina e se manja la pizza se sonan pizzeriás. Las pizzeriás foncionan en general d'un biais independent, geridas sovent per d'emigrants napolitans e costituiscono nelle terre più lontane vere e proprie ambasciadas de la cosina napolitana dins lo mond.
Per encausa de la fòrta immigracion e influéncia italiana, la vila con il più alto consumo de pizzas del mond es la vila de San Paolo in Brasile: ogni ora vengono sfornate 12 mila pizze, quasi 8 milioni al mese. Quasi tutte le pizzerie della città conservano la ricetta italiana originale e le pizze sono fatte principalmente in forni a legna. Spesso le pizze hanno guarnizioni derivanti dalla gastronomia locale, come il palmito e la mozzarella di bufala. thumb|Pizza nordamericana Per molti nordamericani la pizza è sinonimo di una grande catena in franchising: Pizza Hut, la quale ha aperto propri restaurants dins 86 païses del mond, sens pasmens se gausar implantar en Itàlia. Negli Stati Uniti e in varie parti del mondo esistono peraltro numerose catene di pizzerie. Dal 1989 è attiva en Itàlia la cadena Spizzico, ora collegata al marchio Autogrill del grop Benetton, que prepausa un concèpte de pizza a metà strada entre la pizza napolitana e il fast-food tipico del Nordamerica. Inoltre Autogrill, attraverso una societat americana crompada en 1999, controlla (indirèctamente) Pizza Hut. Dins l'estat espanhòl es plan populara la companhiá Telepizza, la quale effettua tanben consegne a domicili.
Lista de las pizzas mai comunas[modificar | modificar la font]
- Marinara (tomata, alh, origan, òli)
- Margherita (tomata, mozzarella, basilic, òli)
- Romana (tomata, mozzarella, acciughe, origan, òli)
- Diavola (tomata, mozzarella, salame picant, origan, òli)
- Siciliana (tomata, mozzarella, basilico, melanzane, òli)
- Prosciutto e funghi (tomata, mozzarella, cambajon, bolets)
- Capricciosa (tomata, mozzarella, bolets, carciofini, cambajon cuèch, olivas, òli)
- Quattro stagioni (normalament gli stessi ingredients de la capricciosa, ma con una disposizione diversa, in cui cada ingredient assumís lo significat d'una sason; ad es. la mozzarella indica la neu e doncas l'ivèrn, los bolets l'auton e così via)
- Quattro formaggi (mozzarella, los autres formatges a discrecion)
- Bianca (mozzarella)
- Pugliese (tomata e ceba)
- Calzone (ripieno di mozzarella, prosciutto, funghi e/o altri ingredienti con aggiunta di pomodoro versato sopra dopo la cottura). Il calzone non è tuttavia un'autentica pizza, anche se è preparato in quasi tutte le pizzerie utilizzando la medesima pasta. A Napoli è detto semplicemente "ripieno" e contiene sempre, oltre agli ingredienti tradizionali, della ricotta.
Los puristas partenopei citano solo due tipi de pizza tradicionala: la Margherita e la "Salsiccia e friarielli", preparada amb de mozzarella, salsiccia e cime di rapa, servida l'ivèrn, quand i a pas de tomatas.
Dal moment que cada pizzeria agisce a propria discrecion es comunque de plan mal individuar d'estandards valables universalament.


c: text/html

text:
Cany-Barville
Cany-Barville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cany-Barville Es una vila de mens de 3500 abitantas traversadas per la Durdent.
Cany-Barville est une ville de moins de 3500 habitants traversée par la Durdent.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cany E Barville èran antany dos pòbles independentes #qu'an decidit de se jónher per formar la pichona vila de Cany-Barville. La municipalitat #èsser cap de-luòc de district de 1790 a 1795.
Cany A ocupat per un castèl normand dempuèi 1130[1]. Es alavetz un fief del rei de Angleterre. Passa a la corona francesa l'an 1204[1].
Cany et Barville étaient autrefois deux villages indépendants qui ont décidé de s'unir pour former la petite ville de Cany-Barville. La commune fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
Cany est occupé par un château normand dès 1130[1]. Il est alors un fief du roi d'Angleterre. Il passe à la couronne française en 1204[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Dels castèls e dels òmes, Lo castèl de Cany-Barville, Véronique Baud Edicions de las falaises en novembre 2010.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Comunautats Europèas
Las Comunautats Europèas son d'organizacions internacionalas regionalas qu'an la particularitat d'aver d'institucions comunas :
- la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA), que cessèt d'existir en 2002,
- la Comunautat Europèa (abreviacion CE), anciana Comunautat Economica Europèa (CEE)
- la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (abreviacion Euratom).
Las Comunautats Europèas forman actualament un dels tres pilars de l'Union Europèa. Los dos autres pilars son la politica estrangièra e de seguretat comuna (PESC), e mai la cooperacion policièra e judiciària en matèria penala.
Las Comunautats Europèas son membres especialament de l'OCDE e de l'OMC.


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
Li quatre espèci de vóutour que vivien antan en Franço avien quàsi despareigu di Barounié. Pamens, dins lis annado 90, uno chourmo de naturalisto aguè l’idèio de faire reveni de vóutour faurèu, noste tamisié, dins li gorgo de l’Èigo. Anen faire un pau d’istòri pèr coumprendre la genèsi d’aquéu plan.
Quau soun aquéli vóutour?
Li vóutour soun d’arpian de grando amplitudo, que fan ges de mau à la sóuvagino.
Manjon soulamen de bèsti morto, que sabon pas ploumba sus sa predo coume lou fan li rùssi o lis aiglo : aquéli carougnié soun li ramasso-bourdiho de la naturo. En digerissènt, avalisson li baterìo e li virus di carcasso e ansin lis empachon de s’esparpaia dins l’èr, lou sòu e l’aigo.
Se destrio encò di quatre espèci éuroupenco de vóutour li mémis eisigènci biougeougrafico. Vivon ensèn e se coumplèton : lou vóutour faurèu o tamisié dóu bè trencant, duerb li carcasso e se nourris de viando e de courado; lou vóutour mounge, dóu bè pouderous, manjo ço qu’es tihous, la pèu e li tendoun; lou capoun-fèr, dóu bè fin, recoubro li degaiadis que rèston e l’aiglo-àrpio manjo lis os.
An besoun de barro pèr nisa, se pausa e s’envoula. Emé li courrènt que mounton, tamison dins lou cèu e jogon em’ aquéli que davalon pèr ribeja li barro. Soun istint gregàri li fai viéure en coulounìo sus li cengle di mountago mejano dóu bassin mieterran.
Li vóutour e l’ome
Fin qu’au siècle 19en, emé la pastriho, lou noumbre di vóutour a aumenta. Seguissien l’amountagnage dis abeié e manjavon li bèsti morto. Lis archiéu nous dison qu’en Franço i’avié de vóutour di Pirenèu dóu pounènt fin qu’is Aup de l’uba. Èron mant un milié. Mai tre 1850 lou cèu di vóutour s’ennegriguè. Au siècle 20en n’en restavo que dins li Pirenèu, mounte se mantènon coume podon. Lou capusage di bèsti morto fai qu’an plus rèn à manja. S’èi jita la saussisso i loup e i reinard. Enfin li cassaire, pèr crudelita, o pèr cresènço, soun tambèn respounsable de l’avalimen di vóutour.
Dins la naturo, li vóutour a ges de rapinaire. Se l’ome èro pas vengu li faire peri, belèu que se sarien pas avali. Despièi 1976, soun devengu d’espèci aparado.
Lou vóutour faurèu o tamisié en Barounié
Se pènso que i’a mai de 100 an que lou vóutour faurèu a despareigu di Barounié, mai ges de tèste lou provon.
Lou soulet doucumen escri dato de 1848. D’efèt parlo d’un vóutour mounge trouva mort e mes en mostro sus la plaço dóu marcat de Nioun. En 1975, la FRAPNA (Federacioun Rose-Aup de Proutecioun de la Naturo) decidè de faire la drèisso d’un enventàri tras que coumplèt dis aucèu di Barounié.
En 1976 Rougié Mathieu, un naturalisto de la regioun, identifiquè dins li gorgo de l’Èigo, à Sahuno, un couble de capoun-fèr, de-segur lou darrié en Droumo. Mai en 1981 despareiguè.
Vincèns Boutonnet e Crestian Tessier, dous ournitoulogue, e Rougié Mathieu asseguron qu’à passa tèms, li vóutour vivien dins li barro roucassouso que ribejon l’Èigo. Bord qu’en 1981 s’èro entroudu tourna mai de vóutour dins lou Mountagnage Centrau, perqué pas lou faire en Barounié?
Li proumié saran li tamisié
Mai un plan scientifi ansin se fai tout soulet.
En 1993, se coungreio l’assouciacioun «Vautours en Baronnies», à Remusat, que sara lou mèstre d’obro dóu prougramo. Li barro escalabrouso dóu roucas dóu Caire saran lou rode de reentrouducioun. Lou Menistèri de l’Envirounamen acèto lou plan scientifi e teini.
La FRAPNA, lou Sendicat d’abalissèire de fedo e de cabro, la Federacioun di cassaire de Droumo ajudon l’assouciacioun Vautours en Baronnies. La LPO (Ligo de Proutecioun dis Aucèu) ei lou counseié teini. Li service veterinàri soun engaja. Fau tambèn li bon founsié pèr utilisa li barro e fabrica d’auceliero. E li dardèno? Vendran dóu Counséu Generau, dóu Menistèri de l’Envirounamen, de l’Unioun Éuroupenco e d’ourganisme priva.
En 1994 se croumpo li proumié vóutour faurèu devers li centre de siuen francés o espagnòu : aqui li tamisié, souvènti-fes magagna vo anequeli, soun sougna e après bandi dins la naturo. Saran engabia 2 o 3 an, perfin qu’aguèsson lou tèms de mira e metre en memòri lou païsage, que li naturalisto comton bèn que restaran e que sagatejaran.
Dins li gàbio, lis aucèu aprenon à viéure ensèn, qu’es necite à la vido agregarello. Soun anela, em’ un numerò e carga d’un emetèire que chasque aucèu a sa frequènci, pèr li segui dins la naturo. Es au mes de desèmbre de 1996 que fuguèron bandi li proumié vóutour faurèu o tamisié adulte. Èro lou moumen dis apariage. Li mascle pensèron pas de s’enana bord que cercavon de femello e plantèron caviho sus li barro dóu Caire. Se bandiguè de vóutour fin qu’is annado 2000. Se ié douno à manja à coustat di gàbio.
Tout l’an li naturalisto s’interèsson à la vido d’aquélis aucèu. Li proumiés iòu espeliguèron en 1999. En 2000, 5 jouine soun anela e prenon soun vòu, en 2001 n’i’a 7 e en 2002 14. Li vóutour soun de grand vouiajaire. De fes, d’ùni laisson la coulounìo pèr ana dins d’àutri mountagno de Franço o d’Éuropo. Au contro, d’autre, nascu forço liuen (Espagno, Causse…) vènon s’istala en Barounié.
La coulounìo di gorgo de l’Èigo trachis bèn : i’a de nis en deforo dóu roucas dóu Caire e i’a mant un rode mounte podon ana manja, que li païsan i’aduson li bèsti crebado.
L’impourtanço de la coulounìo es ligado à la quantita de mangiho (80% de cadabre d’abalimen, 20% de cadabre dóu ferun). En 2004 se comto 150 vóutour faurèu o tamisié en Barounié, que 45 couble ié racejon. En 2007, se noumbro 64 couble que racejon e 42 pipiéu qu’espelisson. Quant de centenau trouvaran proun de mangiho pèr se manteni en Barounié?
Quente benefice pèr li Barounié?
En mai d’un efèt pousitiéu sus la bioudiversita, lou tourna di vóutour es forço interessant pèr l’envirounamen : i’a plus besoun d’espeio-rosso e soun uno barriero epidemioulougico eficaço contro l’espandimen di malautié animalo.
Pèr la sciènci, lis ouro passado à l’óusservacioun di vóutour se comton à milié. Aquéu plan a fa se rescountra de gènt que belèu se sarien jamai vist.
E pièi, à Remusat, la duberturo de La maison des vautours, mounte se pòu agué d’entre-signe, vèire d’espousicioun (15.000 vesitaire dins l’annado), fai un emplé sus la coumuno. 2 persouno soun emplegado pèr «Vautours en Baronnies»
E lis autris souto-espèci de vóutour?
En 1999, un couble de capoun-fèr venguè s’istala sus lou roucas dóu Caire, e l’an d’après i’aguè de pipiéu. Fuguè meravihous de vèire li capoun-fèr tourna mai tout soulet dins li gorgo de l’Èigo. En 2004, s’es remés en gàbio de vóutour mounge avans de li bandi. La revengudo de l’aiglo-àrpio se fai pèr lou moumen dins lis Aup.
Coume faire pèr vèire li vóutour?
Souvènti-fes se pòu agacha dins lou cèu, meme liuen di gorgo de l’Èigo, lou vòu majestous d’aquéli gigant dis èr. Sarés encaro mai espanta s’anas à Remusat. Cargas de soulié pèr marcha e, soulet o em’ un guide, endraias-vous de-vers lou roucas dóu Caire. Que siegue l’estiéu o l’ivèr, l’espetacle es meravihous.
Óublidés pas de passa à La maison des vautours pèr ié faire assaupre ço qu’avès vist o remarca dóu tèms de vosto escourregudo.
Gramaci à Óulivié Schmitt que m’a permés d’escriéure aquest article.
1121921


text:
Auzouville-sur-Ry
Auzouville-sur-Ry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Rouënnais situada en lo costat de Darnétal.
Commune du Rouënnais située dans le canton de Darnétal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Auzouville ven de Ozulfivilla, #que significa lo solar de Ozou.
Le nom d'Auzouville vient de Ozulfivilla, qui signifie le manoir d'Ozou.


text:
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz (nascut a Birán lo 13 d'agost de 1926), es estat lo governaire de Cuba, dempuèi que se proclamèt Primièr ministre lo 16 de febrièr de 1959 aprèp aver tombat lo regim de Fulgencio Batista puèi president de la Republica de Cuba lo 3 de decembre de 1976.
Lo 31 de julhet de 2006, va anar a l'espital que d'en desempuèi lo sieu fraire Raúl Castro assumís la presidéncia de l'Estat.
Somari
- 1 Vida e accion revolucionàra
- 2 Accion politica
- 3 Citacions
- 4 Bibliografia
- 5 Vejatz tanben
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Ligams videografics
- 8 Nòtas & referéncias
Vida e accion revolucionàra[modificar | modificar la font]
Resisténcia contra Batista e revolucion[modificar | modificar la font]
Foguèt educat a Cuba dins d'escòlas jesuistas e, mai tard, al Collègi Belén de L'Avana, jesuista tanben. En 1945 dintrèt a l'Universitat de L'Avana per i estudiar lo drech que lai obtenguèt son diplòma en 1950.
Castro faguèt d'avocat dins un pichon burèu d'avocats entre 1950 e 1952.
En 1952 se presentèt coma candidat al parlament pel Partido Ortodoxo mas lo còp d'Estat del general Fulgencio Batista tombèt lo govèrn de Carlos Prio Socarras e anullèt las eleccions.
Castro acusèt Batista davant los tribunals de violar la Constitucion mas sa peticion foguèt rebutada.
De responsa, Castro organizèt lo 26 de julhet de 1953 una ataca armada amb de consequéncias nefastas sul moment (coma un borrolhon ça que la de la revolucion venidoira...) contra las casèrnas Moncada, de Santiago de Cuba, e Carlos Manuel de Céspedes, de Bayamoen, totas doas dins la província d'Oriente.
I moriguèron mai d'ochanta guerrilhièrs atacaires e Castro foguèt fach presonièr, jutjat e condemnat a quinze ans de preson. (Dins lo tèxt final del plaideg, Castro va prononciar un apassionat discors [1], dins lo qual va defendre las siás accions e va explicar los sieus punts de vista polítics). Après 22 mesadas de preison, foguèt liberat gràcias a l'amnistia generala de mai de 1955 e s'exilièt a Mexic e als Estats Units.
Tornèt a Cuba amb d'unes autres exiliats del Movimiento 26 de Julio lo 2 de decembre de 1956. Aprèp qualques jorns de marcha foguèron suspreses a Alegría del Pío.
Los pauques supervivents (e demest eles, lo Che Guevara, Raúl Castro e Camilo Cienfuegos) se retirèron dins la Sierra Maestra, d'onte menèron una guèrra d' escarmochas contra lo govèrn de Batista.
Lo movement de Castro se ne ganhèt lèu una ajuda populara que n' arribèt a comptar mai de 800 combatents. Lo 24 de mai de 1958, Batista envièt dètz-e-sèt batalhons contra Castro dins la dicha pel dictator Operación Verano.
Malgrat la superioritat en nombre de las tropas del govèrn, las fòrças de Castro encadenèron una tièra de victòrias susprenentas, ajudadas per las desercions e las rendicions massivas dins las armadas de Batista. Lo 1 de genièr de 1959, Batista abandonava lo país e las fòrças de Castro prenián L'Avana.
Accion politica[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Es de notar qu'a Cuba, contràriament a gaireben totes los païses del mond, n'existisson cap tèxt o lei per impausar la preséncia fotografica o mediatica (o monumentala e ca etc) del cap de l'estat.
Los que te parlan alavetz de culte de la personalitat ne farián melhor de plan o se perpensar davant dire causas tan falsas e falsièras coma aquelas, simplas pròvas de mai de l'imperialisme ianquí e dels sius sicaris assassins.
Lo messatge universal[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Una revolucion es una lucha a mòrt entre çò venidor e çò passat.
- Degun revolucionari vertadièr morís en de badas.
- Una revolucion es ges lièch de ròsas.
- Pas jamai me vegèri una contradiccion entre las idèas que me sostenon e las idèas d'aquel simbòl, d'aquela figura extraordinària, Jèsus Crist.
- Los nòrd-americans o comprenon ges... que lo país nòstre es pas sonque Cuba: lo país nòstre es atanben l'umanitat.
- Vos cresètz Amnesty International? Ba, ne sètz ben liures d'o far.Ieu los me cresi pas cap: respiechatz-vos almens aquesta miá pensada.
- Te parlan de falhida del socialisme mas ont es lo succès del capitalisme en Africa, Asia e America Latina ?
- Me trapi lo capitalisme repugnant.Es refastigós, es lordàs, es alienador... per que causa guèrras, ipocrisia e competicion.
- Sens lo poder, los ideals se pòdon cap realizar; amb lo poder ne subrevívon ges sovent.
- Soi pas cap comunista e tanpauc n'es lo movement revolucionari.
- Soi un marxista leninista e ne serai fins al darrièr jorn de ma vida.
- Lo revolucionari crei dins l'òme, dins los èssers umans.Qual non crei dins l'èsser uman, es pas cap revolucionari.
- Per pas luchar i aurà agut sempre fòrça pretèxtes a cada epòca e dins cada circonstància, mas pas jamai sens lucha se ne poirà aver la libertat.
- Las idèas li ne fan ges de besonh las armas se son capablas de convéncer las grandas massas.
- La consequéncia mai extraordinària d'aicesta revolucion es l'incresibla consciéncia revolucionària que s'es desenvolopada dins lo pòble.
- Lo procès revolucionari es intrinsecament lo melhor programa de santat publica possible.
- Lo sacrilègi que piéger es l'estancament de la pensada.
- Los capitalistas utilizan lo lor argent; nosautres los socialistas lo despensam.
- Los revenguts a Cuba de las entrepresas estatalas son utilizats exclusivament pel benefici del pòble, que li n'apartenon.
- Los quites mòrts pòdon pas cap pausar en patz dins un país oprimit.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras d'en Fidel Castro[modificar | modificar la font]
- Fidel Castro: Una conversación en La Habana... entrevista amb Alfredo Conde 1989 (en castelhan)
- Fidel Castro: Mes années de jeunesse... amb prefaci d'en Gabriel García Márquez, Alain Stanke Éd. 2003 (en francés)
tèxtes e discorses d'en Fidel Castro[modificar | modificar la font]
- (es) Discorses de Fidel Castro... 1959-2008 (8 lengas)
- (es) Reflexions del Líder maximo... 2007-2011 (idem)
òbras a l'entorn de l'òme e del revolucionari[modificar | modificar la font]
- Salim Lamrani: Washington contre Cuba.Un demi-siècle de terrorisme.L'affaire des cinq... Le Temps des cerises 2005 (en francés)
- Salim Lamrani: Fidel Castro, Cuba et les États-Unis... conversacions amb en Ricardo Alarcón de Quesada, president de l'Assemblada Nacionala Cubana... idem 2006 (id)
- Salim Lamrani: Cuba face à l'empire Timéli id (id)
- Ignacio Ramonet: Cien horas con Fidel Debate Barcelona 2006 (en castelhan)
- Ignacio Ramonet: Biografia a dos voces idem id id (id)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La historia me absolverá
- ↑ Sit onèste e objectiu, que son pas tantes ni gaires... amb l'asondi imperialista estatsunian o sucursalista occidental!!!


text:
Virus de l'immunodeficiéncia umana
Lo virus de l'immunodeficiéncia umana (abreujat VIU en occitan e HIV[1] en anglés) qu'ei un retrovirus responsable, en çò deus umans, deu sindròm de l'immunodeficiéncia aquesida (SIDA) e qui's multiplica en parasitant las cellulas immunitàrias umanas en tot utilizar la loa maquinaria cellulara entà reprodúser lo son cabau genetic e prodúser las soas proteïnas en tot panar los lipids de la membrana cellulara per se'n har ua.
Com tots los virus, non pòt pas estar vertaderament considerat com un èste viu puish que n'a pas cap de metabolisme, n'a pas cap besonh de's neurir e non creish pas. Qu'ei per aquesta rason qui deu parasitar ua cellula entà poder proheitar deu son metabolisme e deus sons organets entà reprodúser lo son ARNg e las soas proteïnas, e atau, mantuns autes VIU.
Enlòc de morir (puish qu'ei pas viu), un virus non pòt pas sonque pèrder la soa capacitat d'infectar (per'mor de la degradacion de las soas proteïnas o deu son acid nucleïc, aquiu donc, l'ARNg). Dens lo cas deu VIU, lo contacte dab l'aire que'u hè pèrder aquesta capacitat au cap d'ua brèva estona.
En çò deus felins (gat o tigre per exemple) lo VIF (FIV en anglés) qu'ageish deu medish biais mes que cau solinhar que lo virus uman non pòt pas estar transmetut aus felins e vicevèrsa. Aquò que's deu a la grana especificitat de las glicoproteïnas deus virus qui an per foncion de "s'arrapar" a las proteïnas (hèra diferentas d'ua espècia a ua auta) de la membrana de las cellulas entà las infectar.
Au dia de uei, non i a pas cap tractament qui pòsca eliminar lo VIU d'un organisme. Los sols tractaments existints que son los qui se las ac viran entà isolar lo virus e estancar atau lo son desenvolopament mercés a ua presa regulara e de potingas hèra caras.
Estructura[modificar | modificar la font]
Lo cabau genetic (o genòma) deu VIU qu'ei contiengut dens duas moleculas d'ARN genomic (ARNg). Aqueths ARNg que son embarrats dens ua caisha proteïca aperada nucleocapsida (constituida de las proteïnas p6 e p7). Au ras deus dus tròç d'ARNg be's tròban enzims: la transcriptasa invèrsa p64, la proteasa p10 e l'integrasa p32. La transcriptasa invèrsa que transcriu l'ARN en ADN entà qui la cellula infectada lo pòsca léger e atau sintetizar las proteïnas viralas.
La nucleocapsida qu'ei contienguda dens ua auta caisha proteïca aperada capsida constituida de proteïnas p24.
Au son torn, aquera capsida qu'ei entornejada per ua membrana lipidica (formada peus lipids de la membrana de la cellula parasitada qui a produsit lo virus). Aquera membrana qu'ostenda las glicoproteïnas gp41 e gp 120; aquera darrèra que capèra la purmèra e qu'a per foncion de s'arrapar a la cellula de parasitar (dens lo cas deu VIU : los linfocits T4)
Cicle de desvolapament[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Human Immunodeficiency Virus.


text:
Flor
Una flor (var. hlor, es·hlor) es l'organ reproductiu caracteristic de las plantas espermatofitas. La foncion de la flor es de produsir de granas a travèrs de la reproduccion sexuala. Per las plantas, las granas son la generacion seguenta, e constituisson lo principal mejan per las espècias de se perpetuar e se propagar.
Totes los espermatofits an de flors que produsisson de granas, mas l'organizacion intèrna de la flor es fòrça diferenta entre los dos principals grops d'espermatofits: los gimnospèrmes e los angiospèrmes. Los gimnospèrmes pòdon aver de flors que s'amassan en cònes, o la flor pòt èsser un còn de fuèlhas fertilas. Per contra, una flor tipica d'angiospèrma se compausa de quatre tipes de fuèlhas modificadas, tant estructuralament coma fisiologicament, per produsir e protegir los gamets: sepals, petals, estaminas e carpèl. Aprèp la fertilitzacion, la flor dona, per transformacion d'unas de sas partidas, un fruch que conten las granas. Lo grop de las angiospèrmas, amb mai de 250 000 espècias, es lo linhatge evolutiu de la màger part de la flòra terrèstre existenta. La flor es la caracteristica definissent lo grop e es probablament un factor clau dins son succès evolutiu.
La flor es un objècte important pels èssers umans. A travèrs de l'istòria e de las diferentas culturas, la flor a totjorn agut una plaça dins las societats umanas, siá per sa beutat intrinseca o son simbolisme. En fach, se cultivan d'espècias per obténer de flors dempuèi mai de 5000 ans, e aquel art se transformèt en una indústria en expansion contunha: la floricultura.


text:
Yzeures-sur-Creuse
Yzeures-sur-Creuse es una comuna de França situada dins la region del Centre e lo departament d'Indre e Léger.
Lo gentilici es yzeurois -oise.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Musèus d'Yzeures[modificar | modificar la font]
- Musèu Mado Robin
- Musèu Minèrva : Musèu arqueologic
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Mado Robin, cantairitz francesa
- Agnès Sorel, mestressa del rei Carles VII de França
- Paul Haviland, retrachièr


text:
Étaimpuis
Étaimpuis es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux, Étaimpuis a environat de parcelles conreades (céréales, colza, èca.).
Commune du pays de Caux, Étaimpuis est entourée de parcelles cultivées (céréales, colza, etc.).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa de Etaimpuis i aguèt donat l'an 1055 per Hugues de Mortemer, ancêtre de la familha Mortimer a la abbaye de Sant-Victor ; aquela de Biennais al abbaye Sant-Ouen de Roan l'an 1084.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo vilatge a patit bombardements en julhet 1944Error de citacion : Clausura
omesa per la balisa
.


text:
Martin Luther King
Martin Luther King Jr. (Atlanta, Georgia, 15 de genièr de 1929 - Memphis, Tennessee, 4 d'abril de 1968) foguèt un pastor baptista protestant e activista a favor dels dreches civics dels negres american. Aqueste militant nonviolent, que luchèt per l'aboliment de la segregacion e a favor de l'egalitat de las minoritats als Estats Units, es conegut internacionalament per encausa de son discors "I have a dream" prononciat lo 28 d'agost de 1963 davant lo Lincoln Memorial a Washington durant la caminada per l'emplec e la libertat.
Per sas accions a favor de la dignitat umana, recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1964 e venguèt aital la persona mai jove a recebre aqueste guerdon. Foguèt assassinat lo 4 d'abril de 1968 a Memphis, Tennessee.
Lo president american Jimmy Carter li decerniguèt a títol postum la medalha presidenciala de la libertat. Dempuèi 1986, lo Martin Luther King Day es un jorn caumat als Estats Units.


text:
Charlotte Corday
Charlotte Corday (Saint-Saturnin-des-Ligneries près de Vimoutier, 27 de julhet de 1768 - París, 17 de julhet de 1793), que ho ua personalitat importanta de la Revolucion Francesa. Que ho guilhotinada per'mor d'aver executat Jean-Paul Marat. Normanda, qu'èra decendenta deu damaturge Pierre Corneille.
Qu'èra la hilha de praubes gentius normands : François de Corday d’Armont e de Marie-Jacqueline de Gautier des Authieux de Mesnival. A la mort de la soa mair, que ho plaçada aus 13 ans dens l'Abadia de las Daunas on vadó secertària de l'abadessa. Aqueth convent que ho barrat lo 13 de deceme de 1790 e Charlotte Corday qu'avó d'anar en çò de sa tanta a Caen.
Qu'avèva simpatias entaus revolucionaris girondins mes per aquesta temporas Jean-Paul Marat e los jacobins que daunejavan dens la tirania e la sang. Que s'anè a París on aucidè lo capdau jacobin en çò son carrèra deus Cordeliers dab un ganivet e dens la soa banhadèra. Que ho arrestada de tira, embarrada dens lo palais de la Concergeria e exucatada.


text:
Joan de Cabanas
Joan de Cabanas (Ais de Provença, batejat lo 28 de març de 1654 - lo 26 de febrier de 1717 ; en francés ortografiat Cabannes [1] o Cabanes[2]) foguèt un escrivan provençau de lenga occitana dei sègles XVII e XVIII autor, entre d'autrei causas, d'òbras de teatre, de còntes (totei conservadas en fòrma manescricha puei que non foguèron jamai estampadas dau temps de Cabanas) e d'enigmas poetics.
Gardy sotalinha que[3] Cabanas, dins sei prològs en occitan, revindica e que teoriza l'emplec dau provençau marginalizat intellectualament e dominat per lo francés dins un contèxte onte son prestigi èra encara reconeissut mai considerat coma passat.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Joan de Cabanas es naissut as Ais de Provença d'un paire avocat nomat Joan Agustin de Cabanas (en francés Jean-Augustin de Cabannes) e de Catarina de Tisaty (Catherine de Tisaty). Èra capdet, çò que l'obligava e l'obliguèt a se ganhar la vida e ansin serviguèt dins l'armada dau duc de Savòia.
La mòrt de son fraire qu'èra l'eiretier dau paire faguèt de Joan a son torn eiretier, e ansin lo sortiguèt dau besonh de trabalhar, au ponch de d'escriure, coma o cita Gardy : Ay de ben, siou content dau miou / Em'aquo me douni carriero / D'escrioüre tout ce que voudray
Teatre[modificar | modificar la font]
De seis òbras teatralas en vèrs conservam : Lo Païsan Astrològ (pèça bilingüa onte l'occitan es la lenga dau païsan, com dins la Pastorala deu Paisan dau bearnés Joan Enric de Fondevila), Liseta o la Cortisana amorosa, Lei Bigòts, Lo Jutgi avare e Marra o lo Fòu sage.
Còntes[modificar | modificar la font]
Lo critic literari occitan Felip Gardy publiquèt 20 dei 100 còntes de Cabanas : Lo desesper, Lo pòrc, La clara, Lei cabudelàs, Lo lach, La truita, Lo braier, La gageura , Lo bòn choix , La mòrt, Lo recipiendari, Lo pachi, L'imposteur, Lo quietista, La conversacien, Lo dobte esclarcit, Lo masc, Crespin, L'ase, Lo caractère.
Dins lo prològ de sei còntes, Joan de Cabanas revindica lo ton leugier de sei modèls qu'èran lo Decameron de Giovanni Boccaccio e tanben l'Eptameron de Margarida de Navarra.
Extrach dei còntes[modificar | modificar la font]
Per joïr plenament dei doçors dau mariatge[4],
La frema & lo marit devon se ren cachar,
&, de concèrt toei dos, l'un, l'autre, prendre part,
A tot ce que porrà li donar avantatge [5] ;
D'aquela estrecha unien, vendrà lo resultat,
Que, ben luenh de trobar dedins aquel etat,
Penas, soenhs, maus, chagrins, fachariás & suplicis,
Ai quaus tot maridat tomba per son malur,
Auràn doçor, plesirs, gaugs, charmes & delicis!
La confidença dona aqueu parfet bònur.
Prevenguts & certens [6] d'aquela politica,
Doi noveus esposats la botan en practica.
Lo premier soir, cochats ensems dedins lo liech,
Après certen [7] plesirs que lo dever voliá,
Atendent lo talent de faire autra reprisa,
Resonan totei dos emé granda franchisa.
Molher ! Ditz lo marit, pusque siáu tant urós[8],
Que d'aver esposat frema tala que vos,
Trocariá pas mon sòrt emé lo Rei de França;
Non parce que siatz genta, acomplida d'apàs,
Saja, vertuosa[9] en tot, coma per l'esperança,
Qu'entre nautres jamai n'aurem ges debats;
Possedant lo bòn sens, me sembla emé confiença,
Qu'auretz a mon egard un pauc de complasença;
& fondat sus aquò, vòli vos declarar,
Un secret, qu'emé dau temps, porriá vos faire pena;
Mai, m'amor, se sau pro onte la joinessa mena;
& qu'agís ben sovent sensa considerar.
Folejant autreifes em' una mia mestressa,
Profitèri d'abòrd de tota sa tendressa,
& la sarrant de près, n'aguèri au bot de l'an,
Per fruch[10] de son amor, un tendre e bèl enfant :
Ara es assés grandet, & d'agreabla mina;
L'aduerai a l'ostau, s'aquò non vos chagrina ?
_ Me fètz plesir, mon còr, ditz la pruda molher !
Fau qu'au començament tot siá sus un bòn pè,
Afin qu'a l'avenir ren nos pareisse estrange,
& que en ce veirem prenguessiam pas lo change[11]
Ieu[12] mesme, pusque fau nos parlar librament,
Vòli vos avoar, qu'estant ben prevenguda
D'un galant, que m'amava en tota certituda,
Me laissèri tombar : que, malurosament,
Sabètz qu'en jòinei gens la natura petilha,
Me fèt faire en nòu mes una polida filha.
Se va trobaviatz bòn, prendriàn nòstreis enfants,
& s'aquò li conven, quand seràn toti dos grands,
Li darem l'un & l'autre un pichòt avantatge[13],
E farem totei dos un benesit mariatge!"
Lista dei 100 còntes[modificar | modificar la font]
1. Lo desespèr - 2. Lo pòrc - 3. Lo charlatan - 4. Lo bòn conseu - 5. L'escudèla - 6. la clara - 7. Lei cabudelàs - 8. Lo tetaire - 9. Leis engenh - 10. Lo lach - 11. L'inquisicien - 12. Lo mariagi - 13. Lo penet - 14. Rodrigue - 15. La truita - 16. Lo prègui Dieu - 17. Lo carema - 18. L'enflura - 19. Lo vòt - 20. Lo braier
Enigmas[modificar | modificar la font]
En 2007 Gardy publiquèt Enigmas de Cabanas, revelant ansin un genre literari e poetic onte Cabanas saup desplegar umor, estil e ambigüitat coma per exemple dins violon :
Un membre gròs ambé nèrvis tenduts
fòrça sovent lei plus cruèlas
d'èstre ni fieras ni rebèllas
ai pas deis amants assidús
Quand leis a botadas en trin
son piegi que d'abandonadas
elei fan e sauts e gambadas
jusques a ne'n susar a la fin
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Edicions[modificar | modificar la font]
- Cabanas, Joan de. L'Historien Sincere. Ais : Pontier, 1808 [1].
- Cabanas, Joan de - Jean de Cabanes- . Enigmos, Édition établie par Philippe Gardy. Letras d'òc, 2007.
- Gardy, Felip. Un conteur provençal au XVIIIe siècle : Jean de Cabanes. Ais de Provença : Edisud, 1982 (edicion de còntes).
Critica[modificar | modificar la font]
- Anatole, Crestian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane, Tome II. París : P.U.F., 1970.
- Gardy, Felip. Histoire de la littérature occitane, Tome II, L'âge du baroque - 1520 - 1789 (193 - 212). Montpelhièr : Presses du Languedoc (Premsas de Lengadòc), 1997.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ In Nouvelle Histoire de la littérature occitane
- ↑ Dins l'òbra teorica en francés de Gardy subre Cabanas
- ↑ Op. cit. (7-53).
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "mariagi".
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "avantagi"
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "sartens".
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "sarten"
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "heurous".
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "vartuouzo"
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "fruict"
- ↑ Aquestei doas rimas que son en fach en "-angi"
- ↑ "Jou" dins la grafia d'origina
- ↑ Rimas en "-agi" dins la grafia originala
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Provença/Articles ligats
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Poèta occitan
- Literatura provençala
- Escrivan provençau
- Poèta francés
- Acadèmia dels Jòcs Florals
- Carladés
- Naissença en 1653
- Naissença a Ais de Provença
- Decès en 1717
- Escrivan auvernhat
- Escrivan occitan deu sègle XVII


text:
Alienòr de Provença
Alienòr de Provença (1223, Ais de Provença – 26 de junh de 1291, Amesbury), filha de Raimon Berenguier V, comte de Provença, e de Beatritz de Savòia.
Èra la sòrre de Margarida de Provença (reina de França e molhèr de Loís IX de França), de Sança de Provença (reina dels Romans e molhèr de Ricard de Cornoalha), e de Beatritz de Provença (reina de Sicília e molhèr de Carles d'Anjau-Sicília).
Venguèt famosa per sa pietat, e es coneguda jol nom de Santa Alienòr, e mai que foguèsse solament beatificada e pas canonizada. Après la mòrt de son espós en 1272, en seguida d'aquestas de son felen Enric, e de sas filhas Margarida e Beatritz, se retirèt dins l'abadiá benedictina d'Amesbury en 1276, ont moriguèt en 1291.
Familha e descendéncia[modificar | modificar la font]
Esposèt Enric III Plantagenèst, rei d'Anglatèrra, a Canterbury lo 14 de genièr de 1236, e aguèt per descendents:
- Edoard Ièr d'Anglatèrra (1239 – 1307);
- Margarida d'Anglatèrra (1240 – 1275), que en 1251 esposèt Alexandre III, rei d'Escòcia;
- Beatritz d'Anglatèrra († 1275) qu'esposèt Joan II de Bretanha, duc de Bretanha ;
- Edmond de Lancastre, 1er comte de Lancastre (1245 – 1296), que en 1276, esposèt Blanca d'Artois.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Aqueste article compren d'extraches traduches del Diccionari Bouillet. Es possible de suprimir aquesta indicacion, se lo tèxte reflècta lo saber actual sus aquel tèma, se las fonts son citadas, se satisfà a las exigéncias lingüisticas actualas e se conten pas de prepauses que van contra de règlas de neutralitat de Wikipèdia.


text:
Sharka Blue
Sharka Blue (pseudonim) qu'ei ua actora de cinèma pornografic chèca.
Qu'ei neishuda dens la vila de Chomutov lo 7 d'abriu 1981.
La soa carrièra que comencè en 2002 e que's persegueish a l'òra d'ara. Qu'ei marcada per las soas interpretacions dens scènas de gang bang e de pòrno interraciau. En 2006, qu'ei estada nominada entà miélher interprèta femenina de l'annada a l'AVN Award.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficiau
- (fr)(en) Sharka Blue sus l'Internet Movie Database


text:
Eurasia
Eurasia es un continent format per Euròpa e l'Asia. Se pòt tanben considerar coma una partida de l'Afroeurasia o Eurafrasia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cobrís 54 milions de quilomètres carrats e albèrga 4,8 miliards d'abitants que son los Eurasians. Geologicament, la placa eurasiana compren pas lo soscontinent indian (qu'es partida d'Oceania) tanpauc la peninsula Arabica (qu'es situada sus una placa tectonica destacada d'Africa) tanpauc las Filipinas (que son sus la placa filipina) tanpauc l'extremitat èst de Russia (situada sus la placa nòrd-americana).
Politica[modificar | modificar la font]
Al sens geopolitic, Eurasia faguèt surgir una ideologia politica russa : l'eurasisme qu'ancora Russia (alara l'URSS) dins la massa continentala e tempta de tornar balancejar cap a Asia l'eurocentrisme tradicional dels elèits russes.
Environament[modificar | modificar la font]
Del punt de vista environamental, s'agís d'una entitat biogeografica coerenta. La ret ecologica paneuropèa (REP) e l'estrategia paneuropèa de la diversitat biologica e paisatgièra que lo promòu, sostengut per lo PNUE (ONU) e lo Conselh d'Euròpa, volent desvolopar un malhum ecologic acaptant aquela zona.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Lac Victòria
Lo lac Victòria o Nyanza o lac Ukereoe o Nalubaale es lo pus grand lac d'Africa e (segon las fonts) lo quatren, tresen o segond del mond per sa superfícia amb 68 100 km2. Deu son nom a l'explorator britanic Speke que foguèt en 1858 lo primièr europèu que l'atenguèt, e que lo bategèt en onor de la reina Victòria del Reiaume Unit.
Situat en Africa de l'Èst, al còr d'una zona de poblament dens, es bordat per Kenya al nòrd-èst, Oganda al nòrd e al nòrd-oèst e Tanzania al sud, sud-oèst e sud-èst. Ocupant una depression enquadrada per las doas brancas de la Granda Val del Rift, es font de Nil Blanc, lo pus long afluent de Nil.
Traversat per l'eqüator, lo lac Victòria es poblat d'una fauna e d'una flòra tropicala variada mas menaçada par la subrexpleitacion de las ressorsas naturalas e la destruccion dels mitans.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Biodiversitat
- 3 Istòria
- 4 Demografia
- 5 Filmografia
- 6 Vejatz tanben
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria se situa en Africa de l'Èst, al còr dels grands lacs africans; es traversat per l'eqüator al Nòrd. Sos estats vesins son Kenya al nòrd-èst, Oganda al nòrd e nòrd-oèst e Tanzania al sud. Pro pauc prigond (40 m en mejana, 83 m al maximum) e situat a 1 133 m d'altitud, lo lac ocupa una depression formada per de movements tectonics e enquadrada per las doas brancas de la Granda Val del Rift formada fa quatre milions d'annadas.
Gaireben rectangular amb 320 km de long (del nòrd al sud) e 275 km de larg (d'èst al oèst), lo lac possedís de ribas fòrça decopadas formant de nombrosas peninsulas, baias, caps e mai de 3 000 illas, gaireben totas inabitadas.
Geologia[modificar | modificar la font]
Fa quatre milions d'annadas, lo rift èst african comença de se constituir pel jòc de falhas normalas que venon òrsts e grabèns organizats sus dos axes parallèls. Lo leugièr soslevament dels bòrds provoquèt la formacion d'una depression pauc marcada dins de terrens precambrians. Qualques cors d'aiga, capturats per aquela conca comencèron alara de l'emplir entre 750 000 e 400 000 ans, fasent nàisser lo lac Victòria.
La flaca prigondor del lac e son grand repòrt superfícia/volum lo fan vulnerable als cambis climatics. Los carotatges geologics realizats dins los sediments mostrèron que lo lac Victòria s'assequèt almens tres còps dempuèi sa formacion. Aqueles cicles d'assecament son probablament ligats a las glaciacions pendent que las precipitacions demenissián. Lo darrièr assecament del lac remonta a 17 300 ans e son rempliment a 14 700 ans.
Clima e idrologia[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria es somés a un clima tropical que las temperaturas oscillan entre 16 °C e 27 °C. De mai a julh, los vents del sud provòcan de desplaçaments de la massa d'aiga cap al nòrd. Las pluèjas se repartisson tot lo long de l'annada mas dos periòdes pus umids se distinguisson en abril e en setembre octobre. La mejana annala de las precipitacions s'elèva a 1 450 mm.
Lo Bacin collector recep una dosena de cors d'aiga que Kagera, lo pus important ven de Tanzania, de Burundi e de Rwanda. L'emissari del lac Victòria, lo Nil Blanc (Bahr-el-Abiad), s'escampa cap al nòrd per anar dins lo lac Kyoga puèi lo lac Albèrt e fin finala Nil. La partida del Nil Blanc situada entre lo lac Victòria e lo lac Kyoga se nomena tanben Nil Victòria e seriá nascut entre 12 000 e 14 000 ans ab. C. Los afluents, que lor debit vària fòrça segon las sasons, balhan mens de 20% de las aigas del lac, lo rèsta ven de las pluèjas. Las pèrdas son degudas en partida al debit sortissent del Nil Blanc mas tanben a l'evaporacion (variabla segon las sasons e lo vent) que representa una pèrda de 31 a 124 mm per mes.
Fins a las annadas 1960, lo lac Victoria foguèt tanben plan equilibrat al nivèl idrologic e endurava pas de fòrtas variacions de nivèl. En 1962, lo nivèl montèt bruscament en consequéncias de fòrtas pluèjas e demorèt atal amb una leugièra diminucion. A partir de 2004, un cambi important comencèt amb una baissa de nivèl del lac de dos mètres en dos ans. La causa d'aquela seriá la manca de pluèjas qu'agís al meteis temps dirèctament sul lac e suls apòrts dels afluents[1].
Biodiversitat[modificar | modificar la font]
Fa 14 000 ans, aprèp lo rempliment del lac, la fauna aqüatica dels rius colonizèt lo lac Victòria. Avent sul còp accès a un abitat verge, las espècias se diversifiquèron, ocupant totas los ròdols ecologics. Coma aquò apareguèron, segon la teoria actuala, de nombrosas espècias endemicas d'aplocromis. Aprèp l'introduccion de la pèrca de Nil, l'eutrofizacion de l'aiga e l'invasion per la jacint d'aiga, aquela biodiversitat demeniguèt fòrtament. Pareis çaquelà que qualques aplocromis comencèron de s'adaptar a aquelas condicions novèlas, notablament en modificant lors abituds alimentàrias[2].
Fauna[modificar | modificar la font]
Qualques familhas, genres e espècias marcants de la fauna salvatja.
Mamifèrs[modificar | modificar la font]
Dins los paluns de papirus, l'antilòp sitatunga (Tragelaphus spekeii), de batas longs e esclats adaptats a la marcha en terrens palunoses, se pòt encara encontrar pasmens qu'escas. Un autre antilòp, lo grand cobe de las canavèras (Redunca redunca), se pòt tanben apercebre sus las ribas.
Concernent los mamifèrs pus adaptats al mòde de vida aqüatica, l'ipopotam (Hippopotamus amphibius) e la loira de las gautas blancas del Cap (Aonyx capensis), son corrents.
Dins qualques zonas pus secas viu l'impala (Aepyceros melampus), mamifèr semblant una gazèla o un antilòp.
Aucèls[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria es un luòc de passatge de fòrça nombroses aucèls de passa e tanben lo mitan de vida d'un grand nombre d'espècias residentas.
Dins los paluns denses, fòrça animals tròban abriga e noiridura. Coma Bèc d'esclòp (Balaeniceps rex) que se noirisson de peisses, de batracians, de joves tartugas e qu'es uèi classat coma espècia vulnerabla. Se tròba d'aucèls tipics dels paluns de papirús coma Cisticòla carruthersi (Cisticola carruthersi), Acrocephalus rufescens, Muscicapa aquatica, Bradypterus carpalis e doas espècias menaçadas, Chloropeta gracilirostris e Laniarius mufumbiri.
Dins las aigas pus liuras, se pòt encontrar Himantopus himantopus e tanben de còrbs marins (Phalacrocorax carbo e Phalacrocorax africanus) coma divèrses guiraudets (Ardeola idae) e egrettas (Egretta garzetta, Ardea alba). La gavina del cap gris (Larus cirrocephalus) e èsterna Hansel (Sterna nilotica) s'encontran sovent dins las zonas pus alunhadas de la riba.
Dins la savana arborada qu'entorneja lo lac, se pòt observar l'arnièr de Senegal (Halcyon senegalensis), aucèl fòrça colorat. Prèp de la riba, se pòt a vegadas apercebre Burhinus vermiculatus o ben Lybius guifsobalito, aucèl negre de la gorga roja intens, o de soïmangas, aucèls nectarivors.
Reptils e batracians[modificar | modificar la font]
Lo crocodil de Nil (Crocodylus niloticus) a gaireben disparegut d'aquela region d'Africa. Es subretot victima de la caça facha per obtenir sa pèl. Se noirís de predas vivas coma ausèls, cernalhas, de tartugas, insèctes, crustacèus, mollusques e batracians.
Al lac Victòria, la ponta se fa a la fin de decembre e en genièr, a la sason seca quand las aigas baissan. Los uòus se depausan dins la sabla ont incuban pendent tres meses.
Lo lac abriga plusors espècias de tartugas d'aiga doça endemicas coma Pelusios williamsi o Emydura victoriae.
Los varans de Nil (Varanus niloticus), que demòran la preda del crocodil, van pilhar lo niu d'aqueste.
Dins aquelas zonas vivon tanben de batracians, coma une espècia endemica: Xenopus victoriae.
Peisses[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria conten prèp de 450 espècias de peisses[3] que 300 endemicas del genre Haplochromis e doas espècias endemicas de tilapias del genre Oreochromis (Oreochromis esculentus e Oreochromis variabilis).
La pèrca de Nil (Lates niloticus) o Capitan e lo tilapia du Nil (Oreochromis niloticus) foguèron introdusits dins lo lac par l'Òme.
Existís tanben una espècia de protoptèr, (Protopterus aethiopicus), peis de palmons obligat de respirar regularament a la superfícia.
Dempuèi l'introduccion de la pèrca de Nil dins las annadas 1950 pels colons britanics, mai de 200 espècias endemics d’Haplochromis coma l’Oreochromis esculentus dispareguèron e fòrça espècias son menaçadas coma lo protoptèr que sembla en via de disparicion.
Insèctes[modificar | modificar la font]
Las aigas del lac Victòria se colonizèron per d'insèctes aqüatics, las notonèctes entre autres, e per de nombrosas larvas d'insèctes. Se vei periodicament en dessús de las aigas del lac l'aparicion de nívols d'insèctes. La majoritat son inofensius mas pòdon geinar los abitants.
Qualques moissals pòdon transmetre de malautiás coma la malària, la fèbre chikungunya e la fèbre jauna. Sus las ribas, los assemblaments periodics de fòrça bestials atiran la glossina, o mosca tsetse, capabla de transmetre la malautiá del som.
Autres artropòdes[modificar | modificar la font]
Sembla que i aguèt un cambi major dins las proporcions d’espècias de crustacèus formant lo zooplancton del lac Victòria pendent lo sègle XX. Las espècias de copepòdes de l'ordre dels Ciclopoida aumentèron de 8% a 97% de la biomassa entre 1927 e 1990 alara que los copepòdes de l'ordre dels Calanoida demeniguèron de 50 e 40% en 1927 fins a 2 e 1% en 1990. Aquela modificacion es benlèu deguda mai a l'eutrofizacion de las aigas qu'a de modificacions de la fauna predatritz del lac.
Se tròba tanben doas espècias de crustacèus superiors endemics de la region: una cambaròta (Caridina nilotica) e un cranc (Potamonautes niloticus).
Autres invertebrats[modificar | modificar la font]
Los mollusques son tanben nombroses amb 126 espècias e sosespècias dins lo lac que qualques son endemics: gasteropòdes (Pila ovata, Bellamya unicolor, Biomphalaria glabrata, Melanoides tuberculatus) e bivalvass (genres Pisidium, Mutella, Coelatura e Sphaerium).
Flòra[modificar | modificar la font]
Qualques familhas, genres e espècias marcants de la flòra salvatja.
La region del lac Victòria es uèi ocupada per de savanas aboscassidas entrecopadas de vastas espandidas cultivadas. Dins lo Nòrd i aviá una granda forèst que prolongava aquela del bacin de Còngo mas ne demòra pas mai que de tròces.
Dins las zonas de paluns, sus la riba o a flaca prigondor, se tròba divèrsas espècias coma de Poaceae, d'esfanhas, una Melastomataceae, de canavèras (Phragmites), de bovas (Typha), de Potamogetons e de nenufars.
Lo long de las ribas, abrigada de las ondas, i a una vegetacion importanta que va fins a l'embocadura dels afluents. Se tròba entre aquelas plantas lo papirús (Cyperus papyrus), qu'atenh quatre a cinc mètres de naut. Lo papirús creissiá tota l'annada tot lo long de Nil fa qualques milièrs d'annadas mas uèi, se tròba solament dins lo Sud de Sodan e a l'entorn del lac Victòria. E dins aquela zona se tròba de falguièras (Cyclosorus interruptus striatus), de figuièrs (coma Ficus verruculosa).
Dins las zonas calmas se tròba de vegetals aqüatics coma l'utriculara (Utricularia), de Hydrocharitaceae (Hydrilla verticillata, genre Vallisneria), la castanha d'aiga (Trapa natans) que son fruch es comestible, una Poaceae nomenada hippo grass, o « èrba d'ipopotam » (Vossia cuspidata). Totas contribuisson a crear d'abitats per fòrça pichons animals.
Ecologia del lac Victòria[modificar | modificar la font]
Fenomèn d'eutrofizacion[modificar | modificar la font]
Lo lac subís un fenomèn d'eutrofizacion important e d'origina umana. Per exemple, lo taus de fosfòr doblèt al cors del sègle XX. Aquela aumentacion es en granda partida deguda al reget dels descais del despeçatge de la pèrca de Nil, efectuat sus las ribas del lac, tanben coma a una accion conjugada de la subrepopulacion (umana e animals domètges) e de la deforestacion. Aquel fenomèn es sens dobte a l'origina de l'explosion demografica de las bacterias del tipe Cyanobacteria que lor populacion foguèt multiplicada per sèt dempuèi la segonda mitat de las annadas 1960. Aquelas bacterias comencèron de formar de grandas espandidas de la superfícia del lac dins las annadas 1980 e pòdon causar la mòrt dels peisses per consomacion del dioxigèn pendent lor descomposicion.
Envasiment per lo jacint d'aiga[modificar | modificar la font]
Dempuèi plusors annadas (1980 en Oganda e 1990 en Kenya)[4], lo lac subís un envasiment massiu del jacint d'aiga (Eichornia crassipes), una planta aqüatica originària d'America tropicala. Aquela planta bloca la progression de las naus, geina la pesca e la produccion d'energia idroelectrica, polluís l'aiga de boisson e provòca la disparicion de la fauna dins qualques zonas. Tapan en efèit lo passatge de la lutz, empachant lo desvolopament de las algas verdas que se'n noirisson qualques espècias de peisses, empacha l'oxigenacion de l'aiga de superfícia e sa descomposicion consoma una tala quantitat de dioxigèn que lo mitan ven rapidament anoxic.
Luta ecologista[modificar | modificar la font]
Un programa d'eliminacion de la planta es en cors, fasent intervenir subretot un acampatge d'aquela e una temptativa d'introduccion de gorgolhs (Neochetina eichhorniae e Neochetina brushi) se noirissent de jacint d'aiga. En 1995, 90% de la còsta d'Oganda foguèt cobèrta per la planta mas la luta comença de portar sos fruches. S'es possible d'aténher un equilibri, aquela planta se poiriá mostrar utila perque es capabla de metabolizar lo fosfòr en excès. En mai, perque la flaca tenor de l'aiga en dioxigèn al nivèl de sas racinas, ten alunhada la pèrca de Nil. E d'espècias de peisses considerats despareguts o en dangièr que, demandant mens dioxigèn, tròban aquí un refugi. Mas quand s'enfonsem dins la densitat sul tapís vegetal, lo mitan ven anoxic e tota vida desapareis.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los elements istorics datant del periòde anterior de la descobèrta europèa d'un lac son de mal retraçar per manca de font escricha.
Preïstòria[modificar | modificar la font]
La palunologia nos apren qu'entre lo segond e primièr milenas demeniguèt la superfícia dels arbres e de las canavèras al profit de las graminèas. S'explica per l'accion conjugada d'un assecament climatic qu'arribèt a aquela epòca e per l'accion de l'Òme[5]. Al començament de l'èra crestiana, s'obsèrva una preséncia umana intensa sus las illas dels lacs e dins la val de Kagera. S'assòcia aquela populacion a l'edat del fèrre e se caracteriza per la produccion d'un tipe de ceramica dicha dimple base de motius geometrics particulars: Urewe del nom del site ont se descobriguèt sus la còsta de Kenya.
Reialmes interpaludencs[modificar | modificar la font]
La primièra fins d'informacion escricha coneguda del lac Victòria ven de marchands arabis traversant dempuèi la còsta la plana èst-africana a la recerca d'aur, d'evòri e d'esclaus. Al Idrissi foguèt, vèrs 1160, lo primièr a dessenhar una mapa representant clar lo lac e lo representant coma èssent la font de Nil. A partir del sègle XVI se desvolopan dins la region dels grands lacs de reialmes centralizats, plusors essent situats sus la riba Nòrd Oèst del lac. Lo reialme de Boganda, amb a son cap fimilha de sobeirans absoluts nomenats kabakas, se destaquèt dels autres reialmes amb lo temps per sa poténcia e formèt l'òssa de l'Oganda actual.
Descobèrta europèa e colonizacion[modificar | modificar la font]
Lo lac foguèt descobèrt pels Europèus en 1858 quand l'explorator britanic John Hanning Speke atenguèt la riba Sud del lac Nyanza. Lo bategèt alara del nom de la Reina Victòria reinant a aquela epòca al Reialme Unit e dins sas colonias.
Lo kabaka de Boganda, Mutesa, aculhiguèt favorablament los Europèus e en 1890 signèt un acòrdi amb la British East Africa Company per s'aparar de las envejas alemandas sus son reialme. A partir d'aquel moment s'instaurèt pauc a pauc una indirect rule anglesa dins la zona Nòrd del lac Victòria alara que los Alemands menats per Emin Pasha colonizavan lo territòri de l'Africa Orientala Alemanda dins la partida Sud del lac coneguda pus tard sos lo nom de Tanganyika[6].
Lo lac foguèt lo teatre d'afrontaments navals pendent la Primièra Guèrra Mondiala, opausant Britanics e Alemands. Lo general alemand Lettow-Vorbek que menava una guerilha eficaça contra las fòrças de l'Aliança (Belgica, Portugal, Reialme Unit). En reaccion, los Britanics faguèron venir d'Anglatèrra de canonièras[7]. Lo 17 de julhet de 1916, capturèron doas naus de vapor alemandas a Nyanza[8]. Fàcia al desequilibri de las fòrças, los Alemands se deguèron retirar d'aquela zona.
Demografia[modificar | modificar la font]
Le lac Victoria est situé au cœur d'une dorsale de peuplement correspondant aux hautes terres africaines courant de l'Érythrée à l'Afrique du Sud en passant par le Rwanda et le Malawi.
Sos contorns densament poblats (246 ab/km2)[9] contrastan amb los voides umans que, dins la region del lac Victòria, correspondon a l'Oèst al bacin congolés e a l'Èst al plan estepic de l'Africa Orientala]][10].
Los abòrds del lac forman una zona de contacte entre populacions de gropes lingüistics diferents, d'un costat los locutors de la familha niloticosaharianas (Sud Sodan, Nòrd de Kenya e Oganda e d'un autre costat las populacions de lengas bantos (Africa Australa e atenhent la zona del lac lal sud)[11].
Los ribejants del lacs se servisson de swahilis, lengas de la familha banto. Son majoritariament de religion crestiana, catolics e protestants.
[modificar | modificar la font]
De transbordadors religan los principals pòrts del lac Victòria, Kisumu, Mwanza, Bukoba, Entebbe, Port Bell e Jinja. Los primièrs foguèron construits al Reialme Unit e mes en servici al començament del sègle XX per prolongar la linha de camin de fèrre religant la vila de Mombasa (Kenya) a Kisumu[12]. Aquelas naus contribuiguèron al desenclavament de la region dels grands lacs.
En 1996, una nau de vapor, MV Bukoba navigant entre Bukoba e Mwanza subrecargada de passatgièrs s'enfonzèt, provocant la mòrt de centenas de personas.
Filmografia[modificar | modificar la font]
Lo lac Victòria faguèt l'objècte en 2004 d'un documentari, La Cachavièlha de Darwin, de larga difusion. Mòstra las consequéncias del declin de la biodiversitat del lac e del desvolopament industrial de la pesca de la pèrca de Nil.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes e fonts[modificar | modificar la font]
- (en) [4] Encyclopædia Britannica : Lake Victoria]
- (en) Travel medecine Kampala
- (fr) Convention de Ramsar sur les zones humides
- (fr) Liste des oiseaux de l'Ouganda
- (en) Lake Victoria shrinks at an alarming rate
- (fr) Lac Victoria
- (fr) Jacinthe d'eau
- (en) La biologie de Tilapia nilotica
- (en) Un site avec photos sur les variétés piscicoles du lac
- (en) Living lake : lake Victoria
- (en) African journal of ecology, Goudswaard, Witte and Chapman : Decline of the African lungfish (Protopterus aethiopicus) in Lake Victoria (East Africa)
- (en) Wanink, Katunzi, Goudswaard, Witte and van Densen : The shift to smaller zooplankton in Lake Victoria cannot be attributed to the 'sardine' Rastrineobola argentea (Cyprinidae), 2002 Ifremer/CNRS/Inra/Cemagref/Éditions scientifiques et médicales Elsevier
- (fr) Jean-Pierre Chrétien, L'Afrique des grands lacs, Flammarion, 2000, (ISBN 2080800604). Ouvrage sur l'Histoire de la région des grands lacs.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dr R. Mngodo, idrologista tanzanian
- ↑ (fr)Lévêque, Paugy: La Recherche, n°402, novembre de 2006
- ↑ (en)http://fishbase.mnhn.fr/trophiceco/FishEcoList.php?ve_code=3 Species in Lake Victoria
- ↑ (en)http://www.apms.org/japm/vol42/v42p73.pdf Article sus l'invasion del jacint d'aiga entre 1989 e 2001
- ↑ (fr) L'Afrique des Grands lacs p. 32
- ↑ Vejatz (fr) Philippe Marchand, L'Afrique et l'Europe. Atlas du XXe siècle, Ed. Complexe, 1994, p. 218.
- ↑ [1]
- ↑ First World War.com - On This Day - 17 July 1916
- ↑ Vejatz l'info del PNUE [pdf] [2]
- ↑ (fr)Roland Pourtier . – Afriques noires. Paris, Hachette, 2001, p.23-24
- ↑ (fr)Jean Sellier, Atlas des peuples d'Afrique Ed. Découverte (La), p. 174
- ↑ fòtos istoricas dels transbordadors del Lac Victòria [3]


text:
Plaça del Capitòli (Tolosa)
La plaça del Capitòli (francés place du Capitole) es situada al centre de la vila de Tolosa, Occitània, fàcia al Capitòli del meteis nom.
La plaça 12 000 m² e conten pas cap de construccion levat la preséncia pel sòl d'una representacion de la crotz occitana. (vesedoira sus Google Map). La construccion de la plaça decidida pels consols, foguèt pas acabada qu'al mitan del sègle XIX. De trabalhs foguèron menats per Jean-Pascal Virebent per uniformizar los bastiments enrodants la plaça. Al nòrd de la plaça se trapa la carrièra del Taur, al sud la carrièra Sant Roma e la part oèst dona sus las famosas arcadas


text:
André Le Nôtre
André Le Nôtre (París, 12 de març de 1613-15 de seteme de 1700) que ho un jardinèr francés autor de mantuns jardins a la francesa (estant Versalhas l'exemple mei famós). Que tribalhè peu rei de França e de Navarra Loís XIV.
Hilh de Jean Le Nôtre, eth medish jardinèr deu Rei au jardin de las Teulerias, qu'aprengó atau lo son mestièr en mei de pravar dens un mitan qui'u permetó de har los estudis los miélhers : intrura auprès de Simon Vouet (pintre deu Rei), l'arquitectura auprès de François Mansart.
La soa purmèra òbra de gran endom que ho lo jardin deu castèth de Vaux-le-Vicomte per Nicolas Fouquet. Après la caduda d'aqueth darrèr Loís XIV que'u demandè d'adobar lo jardin de Versalhas.


text:
Chasteu de Ventadorn (Lemosin)
Lo Chasteu de Ventadorn se tròba a Mostier de Ventadorn, en Lemosin, dins lo departament de Corresa. Venguèt « monument istoric » en 1840.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Se tròba sus un esperon rochós susplombant la vau de la ribiera de Sodelheta. Auei, lo chasteu es en roïnas: lo barri existent s'adapta au contorn de l'esperon en tot defender aitau 'na plaça de 170 m de long per una larjor maximum de 30 m; a l'interior se tròba de las traças de chapela e lòtja, 'na importanta tor redonda e un tròç de mur que sembla èsser lo de 'na tor mestra carrada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Bastit au segle XI e restaurat au segle XII, lo chasteu comandava lo Vescomtat de Ventadorn, que sas capitalas eran Aus Gletons, Ussel e Maismac.


text:
Bornel
Bornel es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es desservie pel autoroute A16 e la rota nacionala 1 (expedís classificada départementale[1] e lo tròç tangut a nomenat d'ara endavant D 1001), aital coma per la parca de Bornel-Polida-Glèisa.
A constituit de quatre caserius viscuts : Courcelles, Montagny-la-Poterie, lo Ménillet e Hamecourt.
La municipalitat es limitrophe de Polida-Eglise, de Amblainville, Fosseuse, Anserville, Puiseux-lo-Hauberger, Chambly e de Ronquerolles en lo Val-d'Oise.
La commune est desservie par l’autoroute A16 et la route nationale 1 (route classée départementale[2] et le tronçon concerné est nommé désormais D 1001), ainsi que par la gare de Bornel-Belle-Église.
Elle est constituée de quatre hameaux habités : Courcelles, Montagny-la-Poterie, le Ménillet et Hamecourt.
La commune est limitrophe de Belle-Eglise, d’Amblainville, Fosseuse, Anserville, Puiseux-le-Hauberger, Chambly et de Ronquerolles dans le Val-d'Oise.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion data de 751 amb lo nom de « Bordonellum »[3].
La première mention date de 751 avec le nom de « Bordonellum »[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Légifrance
- ↑ Modèl:Légifrance
- ↑ 3,0 3,1 Amblainville e lo Costat de Méru editat per la comunitat de municipalitat e lo conselh general de l'Oise.


text:
Ségolène Royal
Marie Ségolène Royal (chafre: la Segolina), avocata e femna politica francesa, es l'actuala presidenta del conselh regional de Peitau-Charantas, region de l'oèst de França, e tanben es deputada del departament de las Doas Sèvras.
Lo 16 de novembre de 2006 foguèt designada candidata del Partit Socialista a l'eleccion presidenciala de 2007, ont obtenguèt 46,94 % de las voses al segond torn. Foguèt ministra mantunas de còps. Dempuèi lo 2 d'abrial de 2014 es monenada ministra del govèrn socialista de Manuel Valls a la foncion de Ministre dels territòris e de l'ecologia.
Es diplomada de l’HEC París, l'IEP de París (1978) e de l’ENA (1980).
Abitèt amb François Hollande pendent 30 annadas. An quatre mainatges: Thomas (1984), Clémence (1985), Julien (1987) e Flora (1992).
- Portal:Politica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Naissença en 1953
- Ancian escolan de Sciéncias Po
- Ancian escolan de HEC París
- Enarca
- Avocat francés
- Personalitat del Partit Socialista (França)
- Personalitat politica femenina francesa
- Personalitat de la Cinquena Republica
- Deputat de las Doas Sèvras
- President de conselh regional
- Ministre francés de l'Environament
- Govèrn de Manuel Valls
- Candidat a l'eleccion presidenciala francesa de 2007


text:
Aubéguimont
Aubéguimont es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aubéguimont Es una municipalitat del « Dintre Bray e Picardie » situada en lo costat de Aumale.
Aubéguimont est une commune de l'« Entre Bray et Picardie » située dans le canton d'Aumale.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Als Modèl:XVIIe s e Sègle XVIIIs existissián de fabricas de teles dichas « serges de Aumale » sus la comuna.
Aux Modèl:XVIIe s et Sègle XVIIIs existaient des fabriques d'étoffes dites « serges d'Aumale » sur la commune.


text:
Revòuta Taiping
La Revòuta Taiping foguèt una guèrra civila que se debanèt de 1851 a 1864. Opausèt lo movement Taiping fondat per Hong Xiuquan a l'Empèri chinés dirigit per la dinastia Qing finalament ajudada per lei poissanças occidentalas (Reiaume Unit, França...). Durant lei premiereis annadas, la revòuta, que son ideologia èra una mescla d'idèas crestianas e egalitàrias, averèt unei succès coma la presa de la capitala dau centre dau país, Nankin. A partir de 1855, lei fòrças governamentalas capitèron d'arrestar lei progrès de l'insurreccion que deguèt tanben faciar de divisions intèrnas. Enfin, a partir de 1860, lei Qing, sostenguts per leis Europèus, poguèron mandar una tièra d'ofensivas victoriosas que reprenguèron Nankin en 1864 marcant la fin de l'estat Taiping. Pasmens, maugrat sa victòria finala, la dinastia Qing foguèt fòrtament afeblida per lo conflicte que causèt la destruccion de la màger part dau sud e dau centre de China e veguèt tanben la mòrt de 20 a 30 milions de personas.


text:
Celacant
Eht celacants (Coelacanthimorpha) son de peisses sarcopterigians que se cresián extintos dempuèi lo periòde cretacèu fins que en 1938, un exemplar viu foguèt capturat en la còsta orientala de Sudafrica. E d'autra espècia que se localizèt en Celebas (Indonesia) en 1998.
Amassa amb los peisses pulmonats, son los èssers viues mai prèps dels vertebrats terrèstres. Apareguèron en lo periòde Devonian (fa 400 milions d'ans), e mai se la màger quantitat de rèstes fossilizats apertenon al periòde Carbonifèr (fa 350 milions d'ans).


text:
Donate/Chapters/oc
Las associacions localas (local chapters en anglés) son d'organizacions independentas e autonòmas que partejan e sostenon los objectius de la Wikimedia Foundation dins una zòna geografica limitada (tipicament, dins un país). Aportan lor sosten a la fondacion, a sos projèctes e a la comunautat Wikimedia de divèrses biaisses : en collectant de dons, en organizant d'eveniments e de projèctes a l'escala locala o encara en fasent conéisser Wikimèdia, lo principi de la Cultura Liura. Tanben son un pont entre la comunautats e de partenaris exteriors potencials, capables de respondre als besonhs especifics d'una accion locala o nacionala.
S'avètz de questions a prepaus de las associacions localas, o se ne desiratz crear una dins vòstre país, esitetz pas a contactar lo Chapters committee.
Notatz que las associacions localas son d'estructuras independentas sens contraròtle o responsabilitat sul contengut dels projèctes sostenguts per la Wikimedia Foundation, e viceversa.
Associacions localas que participan a la campanha annadièra 2008–2009
Las asociacions localas seguentas an acceptat de participar a la campanha annadièra 2008–2009. Aquò significa que las associacions consacraràn 50 % dels revenguts recoltats durant lo periòde de collècta de fonses, a d'activitats en acòrdi amb la Fondacion Wikimèdia, e 50 % dins las activitats programadas localament. Atal, per exemple, se una associacion capita de levar 50 000 èuros, poirà despensar 25 000 èuros sus nòstre infocentre europèu, e 25 000 èuros a d'activitats localas coma de conferéncias, concorses, pertenariats per la fornidura de contengut liure, etc.
Las associacions localas participantas durant aquesta campanha se son acordadas a remetre de rapòrts setmanièrs d’activitat a la Fondacion Wikimèdia, e de seguir las practicas comptablas generalament establidas.
Àustria: Wikimedia Österreich
Wikimedia Österreich es l’associacion locala austriaca de la Wikimedia Foundation. Es estada fondada en febrièr de 2008. Sit oficial : www.wikimedia.at
França: Wikimédia France
Wikimédia França, fondada lo 23 d'octobre de 2004 a París, es una associacion de tòca non lucrativa segon la lei de 1901. Sit oficial : www.wikimedia.fr
Alemanha: Wikimedia Deutschland
Wikimedia Deutschland – Gesellschaft zur Förderung Freien Wissens e.V. (Wikimedia Germany - society for the promotion of free knowledge) es l'associacion alemanda fondada lo 13 de junh de 2004, a Berlin. S’agís de la tota primièra associacion locala creada. A la fin de 2005, comptava mai de dos cents membres. Demest las realizacions de Wikimedia Deutschland, mantun partenariat importants (per exemple amb Directmedia Publishing per la realizacion e la distribucion del DVD alemand de Wikipèdia, e amb la Deutsche Bibliothek, Bibliotèca nacionala alemanda). Los dons faches a l'associacion son deductibles d'impòsts en Alemanha. Sit oficial : www.wikimedia.de
Ongria: Wikimédia Magyarország
Wikimédia Magyarország Egyesület es l’assocacion locala ongresa de la Fondacion Wikimèdia. Fondada en setembre de 2008, a pres per tòca de perseguir la mission de la Fondacion Wikimèdia en tant qu’associacion d’interès public.
Israèl: Wikimedia Israel
Wikimedia Israel (en ebrieu : ויקימדיה-ישראל ; en arabi : ويكيمديا إسرائيل) es l'associacion locala israeliana de la Wikimedia Foundation. Fondada lo 26 de junh de 2007 aprèp un trabalh preparatòri entamenat lo 15 de decembre de 2006 al moment d'una idèa prepausada pendent una conferéncia. Sit oficial (en ebrieu, arabi e anglés) : il.wikimedia.org
Païses Basses: Wikimedia Nederland
Vereniging Wikimedia Nederland es l'associacion locala neerlandesa de la Wikimedia Foundation. Fondada lo 27 març de 2006 a Eindhoven. Sit oficial : nl.wikimedia.org
Soïssa: Wikimedia CH
Wikimedia CH - Verein zur Förderung Freien Wissens es l'associacion soïssa fondada lo 14 de mai de 2006 a Olten. Sit oficial : www.wikimedia.ch
Autras associacions
Concultatz la Lista de las associacions localas per un repertòri complet de las associacions localas Wikimedia. Notatz que dins d'unes cases, los dons a aquestas associacions pòdon pas èsser utilizats sonque dins l'encastre dels programas d’activitat locals.


text:
Roman de Jaufre
Lo Roman de Jaufre qu'ei un roman medievau en occitan. Qu'estó escriut sia a la fin deu sègle XII (de cap a 1180) sia au començar deu sègle XIII (de cap a 1220). Los cercaires en literatura medievau ne son pas enqüèra d'acòrd aquiu dessús. Dab Blandin de Cornoalhas, lo roman de Jaufre qu'ei la sola òbra en occitan qui pertanh au cicle arturian.
Resumit[modificar | modificar la font]
Que conta l'istuèra deu joen chivalhèr Jaufre qui percaça un senhor qui a aucidut un aute chivalhèr aus pès de la reina Guilalmer, hemna deu rei Artús, entà har afront a la soa cort. Dens totas las aventuras qui l'apariràn, Jaufre qu'encontrarà ua joena e beròia casterana, Brunissens. Que caderàn amorós l'un de l'aute shens s'ac díser. Un còp complida la soa mission entau rei Artús, Jaufre que tornarà en çò de Brunissens entà la sedusir e que's maridaràn.
Influéncias[modificar | modificar la font]
Si lo subjecte ei directament gesit de la literatura francesa, la faiçon qui l'autor a de contar l'istuèra d'amor e los dialògs amorós enter los personatges que son hèra inspirats de la poesia deus trobadors.


text:
Cube
En geometria euclidiana, es un exaèdre regular o es un polièdre regular limitat per sièis fàcias, totas elas carradas e perpendicularas.
Son volum es s³, s essent la longor d'una aresta.
A 6 fàcias, 12 arestas e 8 vertèxes.
L'etimologia del mot cube es grega ; cube ven de kubos, lo dat.
Lo tèrme de cube, aplicat a un nombre, designa la valor obtenguda en multiplicant aquel nombre per el meteis e en tornent multiplicar lo resultat pel primièr nombre. Aquela expression s'impausèt pendent lo periòde que l'algèbra geometrica es presenta de contunh, lo carrat d'un nombre èra vist coma la superficia d'un carrat de costat lo primièr nombre e lo cube d'un nombre coma lo volum d'un cube de costat lo primièr nombre initial..
Geometria[modificar | modificar la font]
Volum, airal e desvolopament[modificar | modificar la font]
Donat un cube regular d'aresta a, podèm calcular son volum V mejans la seguenta formula:
E l'airal total de las fàcias A (qu'es 6 còps l'àrea d'una d'elas, Ac), mejans:
Atal se pòt desvolopar un cube:
Simetria[modificar | modificar la font]
Un exaèdre regular (o cube) a quinze axes de simetria d'òrdre quatre: las drechas perpendicularas a cada parelh de fàcias parallelas a son punt mejan; quatre axes de simetria d'òrdre dos: las drechas qu'unisson los centres d'arestas opausadas; nòu plans de simetria; tres parallelas a cada parelh de fàcias parallelas al punt mejan de las arestas que las unisson, e siès formats pels parelhs d'arestas opausadas; e un centre de simetria. Aquò fa qu'aquel còs a un òrdre de simetria total de 48: 2x(3x4+6x2).
Los elements de simetria anteriors definisson un dels grops de simetria octaèdrics, lo nomenat Oh segon l notacion de Schöenflies.
Fascinacion del cube[modificar | modificar la font]
Lo cube aguèt un ròtle important dins la geometria e la cosmologia grègas. Platon, dins lo Timèu, lo classifiquèt coma lo quatren solide, lo primièr bastit per mejan de triangles isoscèls rectangles:
-
- « Massat per quatre amb lors angles dreches s'encontrant al centre, aqueles triangles isoscèls forman un quadrangle. Sièis d'aqueles quadrangles ne s'acolant faguèt nàisser a uèit angles solides, compausas cadun de tres angles plans drechs e la figura obtenguda es un cube (Timèu, 54c - 55 d) »
Coma cada solide de Platon, lo cube es associat a un dels Quatre elements. Coma un element mai estable, es associat a la tèrra.
Lo cube faguèt l'objècte d'un problèma que se provèt insoluble: la duplicacion del cube amb la règla e lo compàs.
Dins la cosmologia de Kepler, lo cube es associat a la planeta Saturne.
S'encontra tanben lo cube dins la simbolica francmaçona. Lo cube i simboliza los progrèsses que deu far lo companhon per passar de la pèira bruta cap al solide perfècte.
Lo cube faguèt l'objècte de tres filmes canadians. Apple Inc. produguèt l'ordinator Cube, Nintendo la consola GameCube. Lo rubik's cube es un copacap que la soscadissa se basa sus las associacions de colors per fàcia.
Se vei un cube troncat dins lo quadre Melencolia de Dürer. L'atomium de Brussèlas es un cube. En efècte, lo cube es un dels malhums possibles en cristallografia per l'argent, l'aur, lo Coire, lo platin, le diamant, la sal, e mai.


text:
Art mobiliari
La locucion d'art mobiliari [var. art mòble?] s'emplega per designar una òbra artistica (en sens larg) realizada subre un objècte de dimensions limitadas, doncas que pòsca èsser transportat per una persona. Atal, lo concèpte d'art mobiliari se complèta amb lo d'art parietal que se pòt pas desplaçar, pr'amor qu'es realizat subre los murs o subre los ròcs (art rupèstre). Tanpauc s'es de considerar d'art mobiliari las pèças de proporcions grandas coma los regatges o las estatuas.
Per consequent, l'art mobiliari es fòrça divèrs pr'amor que compren non solament de creacions exclusivament artisticas (coma estatuas pichonas o ornaments), senon tanben d'objèctes foncionals, d'aisinas decoradas. Podem trapar l'art mobiliari paleolitic qu'inclutz de plaquetas gravadas, de vènus paleoliticas, d'adorns, d'arpons, de sagaias o de propulsors amb decoracion, per exemple. Dins l'Epipaleolitic europèu son tanben fòrça caracteristics los cants pintats asilhans. Al Neolitic apareisson, al delà, d'objèctes de tèrra cuècha (vases decorats, figuras pichonas de ceramica...), d'idòlas, de teissuts, d'estòris amb motius geometrics o figuratius... A l'Edat dels Metals, a totes aquestes elements se suman objèctes metallics, pèças ritualas, fermalhs e armas; tot elaborat amb de tecnicas decorativas enòrmament complèxas coma lo nielatge en argent, las filigranas, lo repussatge, lo damasquinatge, lo motlatge a la cera perduda e, atal, fins a pas jamai acabar.


text:
Ranville-Breuillaud
Ranville-Breuillaud es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A existit un camp ancian a Orfeuille a la localizacion ont an #èsser bastit l'ostal nòble de contunh lo castèl[1].
Jean Babin es çò de mès d'ancian senhor de Ranville conegut e al Sègle XVII Ranville depen de l'anautita justícia de Marcillac[2].
Il a existé un camp antique à Orfeuille à l’emplacement où ont été construit la maison noble puis le château[1].
Jean Babin est le plus ancien seigneur de Ranville connu et au Sègle XVII Ranville dépend de la haute justice de Marcillac[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Basa Merimée Notícia N°IA00040850, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ 2,0 2,1 Modèl:Ref-Charanta-Patri1993


text:
Circ
Un circ es un espectacle artistic, d'abituda itinerant, que inclosís acrobatas, palhassas, mascs, dombadors d'animals e d'autres artistas. Pòt s'adreçar a un public infantil, adulta o de populacion que se desira sortir de la tristesa o del tust provocat per una guèrra recenta per exemple. Lo circ es presentat en l'interior d'una granda tenda que compòrta de pistas e de galeriás de sètis pel public. Las pistes dels circs sont abitualament d'airals circulars que se presentan l'espectacle; lo circ de tres pistes es considerat mai atractiu a causa la varietat dels espectacles de que se donan a l'ora d'ara. Lo circ es referís tant a l'edifici coma a l'espectacle.
A l'ora d'ara existisson de circs estables e fixes geograficament, e qualques una presentan pas d'espectacle animals, plan sovent lo circ contunha d'aver un caractèr passatgièr, que pòt èsser anonciat per una desfilada, avisant a las gents que lo circ arriba .
Ara les arts circenses son pas solament donats dins de pistas de circ, mas que tanben son d'espectacles o partidas d'espectacles donats dins autres luòcs.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Circ roman.
- Circ Pinder
- Cirque du Soleil, importanta companhiá canadenca de circ.
- Lido, escòla de circ basada a Tolosa
- Circ contemporanèu
- Circ natural


text:
Anus
L’anus[1] es l’orifici par que lo cular, la partida terminala de l'intestin gròs), mena a l’exterior del còrs. L’anus es dotat d'esfinctèrs li permetent, en temps normal, de demorar tancat e de gardar las matièras fecalas a l’interior del cular. Se dubrís pendent la defecacion.
Patologias[modificar | modificar la font]
Mai exactament nomenada inflamacion emorroïdària e tocant lo sistèma venós e arterial de l'esfèra anorectala, aquela patologia de las emorroïdas atenh al mens quaranta per cent dels adultes[2].
L’incontinéncia fecala es una malautiá, tocant mai sovent las personas d'edat, que se caracteriza per de pèrdas de matèrias involontàrias, a la seguida d'un manca tonus muscular dels esfinctèrs anals.
L’abscès anal es une infeccion purulenta e dolorosa del paret anal exodermic. Las causas d’un tal abscès pòdon venir dels parasits intestinals (Teniá o vèrm solitari, metondoha vulgari…), un erpès genital de tipe 2 o una fendilha anala.
La fendilha anala es una degradacion de la pel a l'entorn de l’anus, aprèp l’introduccion d’objèctes contondent (coloscopia sens las mesuras d’igièna necessàrias, practicas sexualas riscadas: fistfucking, sodomia sens lubrificant eca). Dins qualques cas, la fendilha pòt èsser emorragica se tòca lo sistèma emorroïdari, provòca tanben granda dolors.
Lo càncer de l’anus, que se deu pas confondre amb lo càncer del cular, es un càncer rare. Se desvelòpa dins lo canal anal e apareis en general per las personas d'edat, tocan mai las femnas que los òmes.
Practicas sexualas[modificar | modificar la font]
A causa de la preséncia de fòrça nèrvis, l’anus permet des practicas sexualas coma la sodomia, l’anulingus o le fisting. Aquelas practicas son percebudas coma agradables pels òmes que las practican a causa de l'estimulacion de la prostata.
La region anala es una de las zonas erogènas del còrs. Mas l’anus es pas tan espontanèament erogèn que los organs genitals, e cal a vegada faut practicar regularament las estimulacions per desrevelhar la sensibilitat arogèna de la region anala. Per un tèrç dels individús que practican regularament las estimulacions analas, aquelas pòdon provocar l’orgasme[3].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Los mots latins en -us vòlon l'accent tonic sus l'avantdarrièra sillaba. Se pronóncia tipicament anus = [ˈanys].
- ↑ "BAUMANN et MEYER" (fr)[1] Patologia de l’anus : emorroïdas e fendilhas analas; R. BAUMANN & Ch. MEYER; 2002 sul site de la Facultat de Medecina D'Estrasborg [pdf]
- ↑ "wunsch2007" (fr) WUNSCH Serge, Thèse de doctorat sur le comportement sexuel [pdf] EPHE-Sorbonne, París, 2007.


text:
Broquiers
Broquiers es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Broquiers se situa a la extremitat oèst del departament de l'Oise, en bordure dels departaments de la Seine-Maritima.
La commune de Broquiers se situe à l'extrémité ouest du département de l'Oise, en bordure du départements de la Seine-Maritime.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Per endavant la municipalitat se trucava Brochehel, de contunh fins en 1755 #çò qu'es constituissi uèi Broquiers èra un masatge caseriu de de Feuquières[1]. De contunh Broquiers a annexat al marquisat de Sarcus en 1763.
Auparavant la commune s'appelait Brochehel, puis jusqu'en 1755 ce qui est aujourd'hui constitue Broquiers était un hameau de de Feuquières[2]. Puis Broquiers est annexé au marquisat de Sarcus en 1763.


text:
1920
Aquesta pagina concernís l'an 1920 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Provença[modificar | modificar la font]
En Marselha, una pichona epidemia de pèsta faguèt un quarantenau de mòrts dins un quartier popular. Pasmens, l'epidemia foguèt rapidament contenguda. A l'ora d'ara, es la darriera epidemia d'aquela malautiá en Occitània.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 22 de junh - Grècia ataca las tropas de Turquia.
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Bechuanaland[1][modificar | modificar la font]
Creacion de dos conseus consultatius representant leis Africans e leis Europèus.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Somission de Pancho Villa e fin de la Revolucion Mexicana. En Mexico, lo president Carranza assaièt de reprodurre lo modèl instaurat per Diaz mai Obregón obtenguèt lo sostèn dei captaus dau nòrd, dei sindicats obriers e de Pancho Villa. Ansin, quand Carranza ordonèt l'arrestacion de son ancian aliat, se turtèt a una oposicion fòrta que formèt una « armada liberala constitucionala » poderosa. Deguèt alora abandonar Mexico avans d'èsser assassinat sus lo camin de Veracruz.
Lei venceires prenguèron lo poder sota l'autoritat d'Obregón elegit president dins lo corrent de setembre. Formèron un ret gropant captaus tradicionaus, caps de sindicats ò de gropaments de païsans, oficièrs superiors de l'armada e caps politics. Aquò permetèt au regime novèu d'enquadrar la populacion d'un biais eficaç. Per completar aqueu sistèma, una ideologia novèla enaurant lei culturas indianas e mestissas, la gèsta revolucionària e desvalorant lo periòde coloniau. Ansin, la guèrra civila s'acabèt après 10 annadas de combat aguent entraïnat la mòrt d'au mens un milion de personas (sus una populacion estimada a 14 milions en 1910).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 de genièr - João Cabral de Melo Neto, diplomatic e poèta brasilièr (m. 1999)
- 19 de genièr - Javier Pérez de Cuéllar, secretari general de l'ONU
- 19 de genièr - Roberto Marcelo Levingston, president d'Argentina
- 20 de genièr - Isaac Asimov, escrivan rus (m. 1992)
- 20 de genièr - Federico Fellini, realizator italian (m. 1993)
- 20 de genièr - DeForest Kelley, actor american (m. 1999)
- 8 de febrièr - Lana Turner, actritz americana (m. 1995)
- 22 de febrièr - Max Felip Delavoët, poèta provençal (m. 1990)
- 26 de febrièr - Hilmar Baunsgaard, primièr ministre de Danemarc (m. 1989)
- 10 de març - Boris Vian, escrivan, cantaire e musician francés (m. 1959)
- 11 de març - Nicolaas Bloembergen, fisician neerlandés, Prèmi Nobel
- 15 de març - Edward Donnall Thomas, mètge american, Prèmi Nobel
- 17 de març - Sheikh Mujibur Rahman, president de Bangladèsh (m. 1975)
- 1 d'abril - Toshiro Mifune, actor japonés (m. 1997)
- 5 d'abril - Barend Biesheuvel, primièr ministre dels Païses Basses (m. 2001)
- 6 d'abril - Edmond Henri Fischer, bioquimista soís-american, Prèmi Nobel
- 7 d'abril - Ravi Shankar, musician indian
- 8 d'abril - Carmen McRae, cantaira americana de jazz (m. 1994)
- 15 d'abril - Richard von Weizsäcker, president d'Alemanha
- 6 de mai - Kamisese Mara, primièr ministre e president de las Fiji (m. 2004)
- 15 de mai - Michel Audiard, realizator francés (m. 1985)
- 18 de mai - Karol Wojtyla, lo papa Joan Pau II (m. 2005)
- 26 de mai - Peggy Lee, cantaira americana (m. 2002)
- 29 de mai - John Harsanyi, economista ongrés-american Prèmi Nobel (m. 2000)
- 15 de junh - Alberto Sordi, actor italian (m. 2003)
- 16 de junh - José López Portillo, president de Mexic (m. 2004)
- 17 de junh - François Jacob, biologista francés, Prèmi Nobel
- 17 de junh - Setsuko Hara, actritz de cinèma japonesa
- 19 de junh - Xalbador, cantaire basc (m. 1976)
- 1 de julhet - Fèlix Castanh, escrivan occitan (m. 2001)
- 5 de julhet - Rafael Alonso, actor de cinéma e teatre espanhòl (m. 1998)
- 10 de julhet - Owen Chamberlain, fisician american, Prèmi Nobel (m. 2006)
- 11 de julhet - Yul Brynner, actor rus-american (m. 1985)
- 21 de julhet - Isaac Stern, violonista ucraïnés (m. 2001)
- 23 de julhet - Amália Rodrigues, cantaira portuguesa (m. 1999)
- 25 de julhet - Rosalind Franklin, bioquimista britanica (m. 1958)
- 16 d'agost - Charles Bukowski, escrivan e poèta american (m. 1994)
- 17 d'agost - Maureen O'Hara, actritz e cantaira irlandesa
- 22 d'agost - Ray Bradbury, actor american (m. 2012)
- 26 d'agost - Prem Tinsulanonda, primièr ministre de Tailàndia
- 29 d'agost - Charlie Parker, musician american de jazz (m. 1955)
- 14 de setembre - Lawrence Klein, economista american, Prèmi Nobel
- 23 de setembre - Alexandre Arotonian, compositor armenian (m. 2012)
- 29 de setembre - Peter D. Mitchell, quimista anglés, Prèmi Nobel (m. 1992)
- 1 d'octobre - Walter Matthau, actor american (m. 2000)
- 2 d'octobre - Giuseppe Colombo, engenhaire italian (m. 1984)
- 20 d'octobre - Janet Jagan, presidenta e primièra ministra de Guyana (m. 2009)
- 23 d'octobre - Gianni Rodari, escrivan italian (m. 1980)
- 29 d'octobre - Baruj Benacerraf, immunologista veneçolan, Prèmi Nobel (m. 2011)
- 8 de novembre - Jorge Pacheco Areco, president d'Uruguai (m. 1998)
- 11 de novembre - Roy Jenkins, president de la Comission Europèa (m. 2003)
- 19 de novembre - Gene Tierney, actritz americana (m. 1991)
- 1 de decembre - Le Duc Anh, president de Vietnam
- 6 de decembre - George Porter, quimista britanic, Prèmi Nobel (m. 2002)
- 9 de decembre - Carlo Azeglio Ciampi, primièr ministre e president d'Itàlia
- 9 de decembre - Clarice Lispector, escrivana ucraïnesa-brasilièra (m. 1977)
- 11 de decembre - Joan Bodon, escrivan occitan (m. 1975)
- 20 de decembre - Väinö Linna, escrivan finlandés (m. 1992)
- Pèire Lagarda, escrivan occitan (m. 1992)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Benito Pérez Galdós, escrivan espanhòl (n. 1843)
- 7 de genièr - Edmund Barton, primièr ministre d'Austràlia (n. 1849)
- 24 de genièr - Amedeo Modigliani, pintor e esculptor italian (n. 1884)
- 21 de mai - Venustiano Carranza, president de Mexic (n. 1859)
- 13 de junh - Essad Pasha, primièr ministre d'Albania (n. 1863)
- 14 de junh - Max Weber, economista e sociològ alemand (n. 1864)
- 1 de julhet - Delfim Moreira, president de Brasil (n. 1868)
- 22 d'agost - Anders Zorn, pintor suedés (n. 1860)
- 29 d'agost - Pablo Arosemena Alba, president de Panamà (n. 1836)
- 25 d'octobre - Rei Alexandre I de Grècia (n. 1893)
- 24 de novembre - Benigno Ferreira, president de Paraguai (n. 1846)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Charles Edouard Guillaume
- Prèmi Nobel de Quimia : Walther Hermann Nernst
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Schack August Steenberg Krogh
- Prèmi Nobel de Literatura : Knut Hamsun
- Prèmi Nobel de la Patz : Léon Victor Auguste Bourgeois
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Protectorat britanic establit en 1885. Es a l'origina dau Botswana modèrne.


text:
Balâtre (Somme)
Balate en picard (Balâtre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 891, se supausa que Balâtre i aguèt estrossejat pels Vikings #que #saquejar Roye e Roiglise en se dirigenta sus Noyon.
En 891, on suppose que Balâtre fut ravagée par les Vikings qui pillèrent Roye et Roiglise en se dirigeant sur Noyon.


text:
Colonhés e Champs Niers
Colonhés e Champs Niers [kulu'ɲɛj] [ɕa'mje] (en francés Coulounieix-Chamiers) es una vila occitana perigòrda de la region d'Aquitània, que se tròba en Perigòrd, dins l'aglomeracion de Periguers.
S'es escrich mai d'un còp que lo nom de Colonhés vendriá de colonia + -ensem (= lo "domeni d’una colonia", es a dire una terra trabalhada per un òme liure, mas estachat au sòu). Aquela ipotesi conven plan dau biais de l’évolucion linguistica ; mas una segonda, basada sus las formas ancianas Colemnes (XIIIe) e Colompnes (1346) menariá a columna + -ensem (= lo "domeni de la boina"). Aquò explica pas tot parier l’aparicion de las formas molhadas en -ny- e -nh- a partir de 1382. De son costat, l'occitan Champs Niers desinha de las terras negras de bona qualitat (cf. Champs Niers e Relhac); nier es la forma occitana anciana venent dau latin nigrum.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es bastida dins una bocla d'Eila.
Istòria[modificar | modificar la font]
La localitat istorica es Colonhés, bastida sus una nautura au sud de Periguers ; Champs Niers, quartier que se desvelopet sus la riba mança d'Eila, fuguet juntat au nom oficiau de la comuna en 1958.


text:
Malbuisson
Malbuisson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1790-1794, Malbuisson absorbeix Lo Vezenay
- En 1856, Malbuisson absorbeix amb Montperreux l'ancian vilatge de Chaudron
- En 1994, Malbuisson a #èsser una vila estapa del Torn de França.
- 1790-1794, Malbuisson absorbe Le Vezenay
- En 1856, Malbuisson absorbe avec Montperreux l'ancien village de Chaudron
- En 1994, Malbuisson a été une ville étape du Tour de France.


text:
-568
Aquesta pagina concernís l'an -568 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra quasi perpetuala dempuei la fin dau sègle precedent entre Egipcians e Babilonians a prepaus dau contraròtle de Siria e de Palestina. D'efècte, lo rèi Nabucodonosòr II ganhèt una batalha importanta au nòrd de Gaza que li permetèt d'intrar dins lo territòri egipcian onte lei combats contunièron.