text:
Darrèrament è tot soent era sensacion qu’es aconteishements se precipiten
caoticament, e que controladi pes interèssi de quauqui autoproclamadi messies,
sonque hèn qu’alimentar crispacions, faussetats
e òdis que, en nòm deth progrès e dera defensa dera dignitat des persones,
tenhíssen cada còp mès de nere eth futur que mos aperten a toti e totes.
Aguesta corrent
messianica a arribat tanben en Aran, ua corrent que proclame lèu era fin deth
mon en cas de non combregar damb ues tèsis o d’autes, e mès encara, qu’etiquete
coma “anticrist” a toti aqueri que non ac hèn. Profètes sense ofici ne benefici
qu’an desintegrat tot aquerò que les a arribat enes mans tostemp que n’an agut
era ocasion, e que sagen d’apoderar-se de simbèus e identitats, que tanben son
de toti, e des qu’en d’auti tempsi renegauen, entath sòn benefici personau e
partidista.
Enes institucions
araneses governades per Convergéncia Democratica Aranesa aguest messianisme s’a
convertit dejà ua manèra de víuer. Sonque cau comprovar era innaccion
installada en Conselh Generau d’Aran, a on un sindic Barrera dedique toti es
sòns esfòrci a mantier eth seguidisme e era obediéncia cèga ath govèrn dera
Generalitat e ath president Mas, encara qu’aquerò signifique anar contra es
interèssi d’Aran: accèpten retalhades en pressupòst que supòsen era condemna
ath desbrembe deth nòste país e dera sua gent, accèpten que non i age cap
inversion en Aran dempús des aiguats e mentrestant er aeropòrt de La Seu
d’Urgell recebe mès d’un milion d’euros dera Generalitat…e tot açò damb grana
dòsi de submission e disciplina de partit. Totun, eth sindic Barrera a
manifestat dejà publicament que Aran a de demorar ath costat de Catalunya quan
aguesta sigue un estat independent. Tot eth mèn respècte as posicions de CDA
favorables ara independéncia de Catalunya, ara ben, es evidéncies deth reiterat
mautracte e mensprètz qu’a patit era Val d’Aran cada viatge que govèrne era
dreta nacionalista en Catalunya son ben comprovables.
Messies e profètes aguesti,
que profiten eth sòn cargue public entà promocionar-se politica e personaument,
en tot deishar totaument de costat es sues obligacions ath capdauant des sòns
departaments. E er exemple mès clar l’auem damb er actuau director de politica
lingüistica deth Conselh Generau d’Aran. En dus ans e miei era produccion e
activitat d’aguest departament a estat nulla e mancada de rigor e projècte.
Autant en àmbit lingüistic coma culturau non i a agut cap tipe d’auanç ne dera
mès minima gestion, mès enlà deth trabalh diari des tecnics que son en
definitiva, es que mantien es parets en pè. S’a acabat damb tot aquerò que,
encara que foncionèsse, siguec encetat per d’auti colors politics, e non s’a
agut cap tipe de vergonha ne ètica en destinar recorsi entà promocionar a
familhars e coneishuts, causa qu’aurà estat legau, mès que ditz fòrça dera
qualitat ètica e democratica d’aqueri que, teoricament, mos representen a toti.
Pòc luenh en demore
tanben er Ajuntament de Vielha Mijaran, a on eth sòn alcalde Alex Moga vòte en
Parlament contra es ajudes demanades entà Aran. Per non parlar, entre d’auti,
des problèmes ocasionadi pera nhèu enes pòbles deth municipi e dera manca totau
e absoluta de solucions per part deth sòn alcalde, ath delà deth talant prepotent
damb eth que se tracte as vesins e vesies que manifèsten era sua preocupacion e
indignacion.
En definitiva,
desvalhestament damb lh, òc, autoctòn e pròpri e damb identitat diferenciada,
mès en tot cas, desvalhestament hèt a imatge e semblança d’aqueri que damb era
excusa dera dignitat, pòrten tres ans sense auançar ne miei mètre en tot voler
dar leçons d’ètica.


c: text/html

text:
Jòclong numèro 16 16/01/2014
La poesia e la votz de Bernat Manciet dens « Sonets » de Manufactures Verbales. Hicats en musica per Jakes Aymonino. Dab las votz cantadas Nadine Gabard, Marie-Anne Mazeau, Patrick Gelie, Henri Marliangeas, Joan Francés Tisnèr, Jakes Aymonino. E las votz deus comedians Isabelle Loubère e François Mauget. 2007. Lib. 16 p. Ill. Sebastien Carlier PNRLG.
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitat o espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Like this:
Like Loading...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sénher Ram
Animacion : 27 minutas
Realizat per Daniel Snaddon e Jeroen Jaspaert
Magic Light Pictures.
Sénher Ram mena una vida plan tranquilla amb Dòna Rameta e lors tres ramilhons dins son ostalon d’arbre. Un matin que corrís coma cada matin, un can l’aganta e jòga amb el coma s’èra una traça de branca. Per Sénher Ram, es la debuta d’una tièra d’aventuras que lo menaràn plan luènh de l’ostal…Dab las votz de Jòrdi Besombes, Silvan Carrèra, Emilie Esquerré, Alban Garròs, Violette Labadie, Laurenç Labadia, Delfina Lafon, Léonie Laurent, Audrey Pémoulié.
Disponible en DVD e DCP


text:
La bòna idèa qu’a agut lo Musèu dei Civilisaciens de l’Euròpa e de la Mediterranèa (MUCEM) de Marselha ! Una plega de conferéncias a prepaus de « la paur », que bailejarà lo psicanalista tunisian Fethi Benslama, fins qu’a l’ultima, lo 7 de junh 2015.
Per eu, la paur participa d’un processus d’aparament, mai pòu virar a la panica. Adonc auriá una fàcia A, positiva, e una B catastrofica.
Amé la mòstra que prepausa despuei l’automna lo MUCEM sus lo manjar, convidarem nòstrei legeires a jutjar se lei doas lengas utilisadas : l’anglés e lo francès, participan de l’una o l’autra fàcia.
Vaquí l’escasença dei bèlas d’una questien que vos pausam.
Es que l’institucien que forabandís l’occitan dei lengas emplegadas dins sei collecciens s’apara coma aquò de dever l’i faire intrar, o es qu’a una paur panica de l’i veire intrar, qu’assaja de conjurar am’aquelei títolàs en anglès ?
Lèu lèu vòstra responsa aquí dessota, ai comentaris ! Que s’acaba lo 9 de mars, aquela mòstra….esperlongada après lo 23 de fébrier, bòrd que benlèu an agut la paur dau vuege.


text:
Dampleux
Dampleux es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Dampleux ven de Danleux #que lududes ven quitament de Danloup #que significa mèstre dels lops. Los mai ancians dels abitants trucan encara lo villatge Danloup.
Le nom de Dampleux vient de Danleux qui lui même vient de Danloup qui signifie maître des loups. Les plus anciens des habitants appellent encore le village Danloup.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 31.10.2017 03h00
Solide atz remercat dejà com lo francés es tocat per aquesta malautia, pas tan modèrna qu’aquò, la de poder pas crear son mots navèths mès de s’ajudar d’anglicimes. Per astre, l’occitan es pas atenhut e disi sovent a mons amics monolingües franchimands qu’es fòrça mès creatiu per son estructura, lavetz que lo francés sembla condemnat a s’anglicizar mès e mès pr’amor de son arcaïsme (M’agrada de gratilhar mons amics monolingües franchimands).
Mes es pas tot. S’utilizar mots angleses o americans (son pas sovent los medishes) es una marrida costuma, cau díser que, a còps, es mès ridicule que çò que podèm pensar a la debuta. Pr’amor? E ben perqué lo francés utiliza anglicismes … que’n son pas.
Me cau avoar quicòm: èi una amiga americana. Bon, sabi, mes es venguda en Euròpa ende aprénguer … l’euskara (!) e a esposat un lanusquet, doncas es fòrça luenh d’une filosofia d’un Trump o d’un Redneck, quitament se demòra dens lo Middlewest.
Un jorn, le digoi que lo club de rugby de XIII de Tolosa avèva pres lo nom de “Spacer’s”. Sembrèc estabosida e n’ac podoc pas créser. Le demandèc la rason. Me responoc que en çò son, un spacer, es un “colhon de la luna”. Quin polit nom per un club d’espòrt!!!
Cau doncas pas utilizar anglicismes atau shens d’estar segur de pas díser una asenada.
En 1999, lo jornalista gastronomic Alexandre Cammas creèc lo mot “Fooding” per designar una mena gastronomia modèrna. Com lo tipe pòt se permèter de crear un mot anglés lavetz qu’es pas sa lenga? End’utilizar lo sufixe -ing que designa una accion, cau partir d’un vèrbe. Me diratz, los noms angleses podon servir tanben de vèrbe. Tiò, levat que pas totis. A food correspon lo vèrbe to feed, e doncas caleré díser feeding.
Mes es pas tot. Los franceses an sovent mascanhat un mot anglés en tot prénguer la purmèra part d’una expression pr’amor que dens las lengas latinas, es aquera la mès importanta, lavetz que dens las lengas a estructura germanica, es lo contrari. Atau, se parlatz a un anglofòne de: “parking”, “self”, “camping”, “snack”, “drive”, “piercing” o de “dancing”, comprenguerà pas qu’a mitat, que’u mancarà la seguida (parking lot, self service restaurant, camp site, snack bar, drive-through service, body piercing, dancing hall – que seré milhor dance hall). Mes es pas tot.
I a un pialat de mots que son pas possible de comprénguer per un anglofòne pr’amor que son complètament desconeishuts: forcing, pressing (drycleaner), baby foot (table soccer), pompom girl (cheerleader), relooking (make over), surbooking (overbooking), brushing (blow dry), baskets (sneakers), catch (wrestling), dressing (wardrobe), flipper (pinball machine), footing (hiking), perchman (boom operator), planning (schedule), playback (miming), slip (pants, briefs), smoking (dinner jacket, tuxedo), zapping (channel hopping).
Dens un filme de Woody Allen jostitolat en français, èra escrit: On va regarder les rushes, quand Allen disèva clarament: We’re gonna see the daylies.
Puèi venon las creacions franchimandas qu’an pres fòrça libertat dambe l’originau: se ditz un rugbyman ende díser rugby player, tennisman/tenniswoman ende tennis player, o recordman ende record holder, mes aquò se pòt encara comprénguer, sona drin coma de pidgin english.
Se talkie-walkie (ende walkie-talkie) pòt hèr se sorríser, pin’s va sembrar fòrça estranh ende pin, WC sembrarà fòrça vielhòt (a desapareishut dempuèi longtemps), speaker serà risolièr mes speakerine, ibride de l’alemand, drin misteriós.
Benlèu nòste anglofòne comprenguerà pas qu’un broker es un brooker, e qu’un piercing es prononçat percing per un francofòne.
E un video clip, un caddie, un camping-car, aquaplaning, e ball-trap demoraràn end’eth un perhèit mistèri …
Molt bona la informació. Molt ben explicada i redactada; amb molta claredat i enteniment... Sobretot interessant. M'encanta aquest blog. Us en recomano dos (són meus):
notebookofownstories.blogspot.com
notebookofownpoems.blogspot.com
Es malaut lo francès ? Fòrça fòrça plan. Que crèbe !
EmonkükAquòsDePól ?
#20
Ne sèi pas çò qui s'ei passat tad eths, s'èran en hrèita d'amics o si se hasèn cagar solets, mes qu'èi constatats qu'aqueth estiu lo siti deu Jornalet qu'èra lo lòc de rendetz-ve deus reacs e deus gús d'extrema dreta de tota traca e de tot escantilhs.
#15 Ont avem vist que sias un turcàs erdoganista ?
Lo 8 de julhet de 2017 en responsa a un editorial de Jornalet "Turquia se prepara per ocupar Siria ont voldriá maselar los curds de Rojava" nos as regalat d'una video de cridadissas nacionalistas turcas
(:https://www.youtube.com/watch?v=K4FVwsTL9uI) sensa cap explicas, e d'un tèxt en turc sensa cap revirada (Türküm, doğruyum, çalışkanım. İlkem, küçüklerimi korumak, büyüklerimi saymak, yurdumu, milletimi, özümden çok sevme... Legir la seguida
La formacion dels eleits del manejament se fa en anglés o a partir de mots-claus en anglés.
Lo manejament d'entrepresa o d'estat se conceptualiza en anglés, per que l'anglés es una lenga-aisina, flexibla, una lenga liura sens frens academics o de mai, e misteriósa.
Per exemple, la "flat tax" sus los dividendes; aquò passa com letra a la pòsta.
Lo meu movement fonciona "bottom up" e non pas "top down.
Qual pòt créser que francés o occitan pòsquèssen operar aquesta magia manejairala?
... Legir la seguida
#17 Pensatz sustot pas que me regaudissi que l'occitan siague estalviat de l'intrusion massissa d'anglicismes pel fach de sa pèrda de socialisacion ! M'estimariai plan mai d'ausir d'occitan per carrièira, emai amb qualques anglicismes que non pas d'ausir sonque de francés (amb d'anglicismes tanben) ponchuguejat.
Quant a dire que lo francés a pas capacitat per fargar de mots novèls amb d'associacions- que pensar de "soutien-gorge, coupe-ongle, porte-monnaie, ..."; lo problèm es per ieu ... Legir la seguida
#11 Aquesta idèa es de considerar, mes totun cresi pas que sia la non-socializacion que protegís l'occitan deus neologismes angleses.
Cresi qu'es meslèu l'estructura de la lenga que permet de hargar neologismes dambe los elements existents, quan lo francés ac pòt pas.
Se, en occitan, podèm díser un "minjadret", de "minja" + "dret", es gràcias au sistèma d'associacion de mots qu'es dens la lenga, qu'a permés de hargar "pègasolet", "gratacuu", "pòrtapopas", tipicament occitan.
Lo contengut d'aqueste comentari es ocult perque es estat considerat inadeqüat pels legeires de Jornalet
Mostra'l
Lo contengut d'aqueste comentari es ocult perque es estat considerat inadeqüat pels legeires de Jornalet
Mostra'l


text:
Topazi
Lo topazi es una espècia de mineral, qu'aperten al grop dels silicats, compausat per idroxofluorosilicat de alumini e que cristalliza dins lo sistèma ortormbic. Se tròba en cristals complèxes de talh prismatic, transparents a translucids, que pòdon èsser incolors mas tanben amb de tonalitats de rosadas, rogencas e blavencas.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom "topazi" ven del latin topazus, e aquel, del grèc ToπάZιoς (Topázios) o ToπάZιov (Topázion), de ToπaZoς, l'ancian nom de l'Isla de Sant Joan, dins la Mar Roja, qu'èra malaisida de trobar e que s'espeitava un mineral de color jauna (benlèu olivina jaunenca).[1] Lo topazi coma mineral se coneguèt pas qu'après l'èra classica. Plini diguèt que Topazos èra una isla legendària de la Mar Roja e que lo topazi (mineral) s'espeitava alà. Alternativament, lo mot topazi es ligat al tèrme sanscrit तपस् (Tapas) que significa calor o fuòc.[1]
Classificacion[modificar | modificar la font]
Segon lo classificacion de Nickel-Strunz, lo topazi aperten a 9.AF.35: "Silicats nesosilicats amb anions addicionals; cations en coordinacion 4, 5 e o 6" amb los minerals seguent: sillimanita, andalusita, kanonaïta, cianita, mullita, krieselita, boromullita, yoderita, magnesioetaurolita, estaurolita, zincoestaurolita, norbergita, alleghanyita, chondrodita, reinhardbraunsita, kumtyubeïta, hidroxilchondrodita, humita, manganhumita, clinohumita, onolita, hidroxiclinohumita, leucophoenicita, ribbeïta, jerrygibbsita, franciscanita, örebroita, welinita, ellenbergerita, cloritoide, magnesiocloritoide, ottrélita, poldervaartita e olmiita. Segon lo classificacion de Dana lo topazi es un nesosilicat classificat dins lo grop 52.3.1.1: nesosilicats amb de grops insulars de SiO4 e O,OH,F,H2O.
Proprietats[modificar | modificar la font]
Proprietats quimicas[modificar | modificar la font]
Sa formula quimica es Al2SiO4(F,OH)2. Los elements que se tròban dins son estructura son l"alumini, lo silici, l'oxigèn, lo fluor e l'idrogèn.  Un maxim de 30% del fluor pòt èsser substituit per OH dins lo topazis naturals, pasmens dins unes cases se descriu de topazis amb OH dominant (Unnamed OH-analogue Topaz).[2] Dins d'estudis posteriors se podèt sintetisar de topazi amb OH dominant.[3] D'autres autors prepausan tanben la formula Al2SiO4F2 pel topazi, que, prenent en compte las substitucions que se produsisson entre fluor e OH demòra coma Al2SiO4F2-xOHx.[3] D'autres autors defendon que la substitucion entre F e Oh es limitada per l'evitament entre dos protons, e prepausan que lo maxim teoric pel taus OH/(OH + F) es de 0,5.[4]
Varietats[modificar | modificar la font]
Se descriguèt tres varietats principalas de topazi. Lo topazi imperial èra una varietat de color iranja o jaune daurat amb dicroïsme roge; a l'ora d'ara la definicion s'espandiguèt fins comprene de topazis amb de coloracions ròsas, rojas, espic e "persèc", mas s'exclutz normalament lo jaune e lo marron. Se nomena a causa la exclusivitat del tsar suls topazis rosats quand èran descobèrts en Russia.[5] Una autra varietat son los diamants de Killiecrankie, que se tròban près de Killiecrankie, dins l'Isla de Flinders, Tasmania. Los primièrs especimènsn foguèron venduts a Euròpa coma de diamants fins a 1800. Lo nom es encara en vigor, e la localitat es encara coneguda per la cerca de topazis.[6] Fin finala, la pyknita, es una varietat de topazi de gran fin amb de coloracions que van dempuèi lo blanc al jaune citron. Dins aquel cas, lo topazi se presentar en agregats denses de cristals prismatics.[7]
Color[modificar | modificar la font]
Lo topazi es un mineral allocromatic; es a dire, que la color que presenta se dona per las impuretats, elements o decas dins lo malhum cristallin.[8] Lo topazi tipic presenta una coloracion de vin roje, jaune, gris clar, irange regenc o blau castanh. Tanben existisson de topazis de color blanc, verd clar, blau, daurat, rosa, jaune rojenc o opacs. La presència de cròme dins l'estructura genera sovent de colors rosadas, rojencas o lilas. D'imperfeccions a nivèl atomic de l'estructura cristallina pòden donar de coloracions jaunas, marrons o blavas.[8]
Jaces[modificar | modificar la font]
Se tròba mai sovent en forma de cristals prismatics butats dins de vuègs ligats a la ròca maire. De mai, existís una varianta massiva o granuloa. Sovent, se tròba acompanhat de berilli, tormalina e apatita en ròcas acidas magmaticas coma las permatitas. Se tròba tanben en gneiss. Lo topazi es fòrça semblable a un mineral mai rare nomenat danburita.
Unes jaces mai importants se tròban al Brasil, Republica Chèca, Saxònia, Norvègia, Suècia, Japon, Mexic, Sri Lanka, Birmania, Pakistan e als Estats Units d'America.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 «Topaz» (en anglès).
- ↑ R. Y.,
- ↑ 3,0 et 3,1 Wunder,, B.; Rubie,, D. C.; Ross II,, C. R.; Medenbach,, O. «Synthesis, stability, and properties of Al2SiO4(OH)2: a fully hydrated analogue of topaz».
- ↑ M.D.,
- ↑ « Imperial Topaz »
- ↑ « Killiecrankie Diamond »
- ↑ « Pyknite »
- ↑ 8,0 et 8,1 «Topaz description» (en anglès).


text:
Aleksandr Lokashenko
Aleksandr Grigòrievich Lokashenko (en rus: AлekcaHдp ГpиropbeBич ЛykaшeHko, en bielorús: AляkcaHдp PыropaBiч ЛykaшэHka e en transcripcion internacionala: Aleksandr Lukashenko; Kopys, 30 d'agost de 1954) es un politician bielorús. Es lo president de Bielorussia dempuèi 1994.
Lokashenko es sovent nomenat lo "darrièr dictator d'Euròpa" dins la premsa occidentala per encausa de l'autoritarisme de son govèrn. Amassa amb d'autras personalitats de son govèrn, Lokashenko fa l'objècte de sancions impausadas per l'Union Europèa e los Estats Units dempuèi 2006 pels non-respècte dels dreches de l'òme.


text:
Aquel rescontre entre Pompidor e Lafont, i erem pas çaquela podèm dire sens cap de dobte que se debanèt coma aquò :
3ena partida – La Republica en dangièr
Un brave moment, Pompidor demòra los uèilhs tancats sul plafond, perdut dins sas pensadas. Detz ans a, aquò èra el plaçat sus una cadièra, mentre que la persona jaguda dins lo liech era sa maire. La cambra era plan autra, non pas una cambrassa de palais parisenc, mas una cambreta tota simpla, amb un cricific sus la paret coma sol ornament. La mèma cambra ont eran nascuts tots los Pompidors, el, son paire, lo grand tamben emai lo grand de son paire e d'autres encara, e ont tots eran mòrts.
"Fanton, me fas lagui. Siás a prendre un marrit camin, o te disi. Los que frequentas dempuèi d'annadas son pas de brave mond, aquò non, e subretot lo grandàs, tant fals coma una èga aquel...
- Mamà ! Òm parla pas atal del General De Gaulle...
- Aaaa cala-te ! T'en vau fotra una ! Totjorn ai dich çò que me pensavi, vau pas cambiar a l’ora de morrir." La maire avia baissada la votz sens s'apasimar pasmens. "Parlas d'una galinièra, tè : lècaplats, manjapaures, falsamonedas.... De polits aucèls... Ton general que fa lo gal, e tu qu'espèras ton torn..."
Los uèilhs cutats, la vielha contunhava. "E aqui la tèrra que creba. Los vielhs passan, tanlèu enterrats los jovents cagan sul margue e se'n partisson a la vila. Detz ans de mai e lo país serà pas pus qu'un desert. E tu, de qué vas faire ? D'autorotas per faire venir lo parisenc ? De centralassas nuclearas per nos faire tot cremar ? De camps militars ? Vergonha aquò, vergonha..."
Lo Jòrdi disia pas mot. "Fanton, cal gardar la tèrra ! Las causas pòdon encara cambiar, las pòs cambiar. Amont, ton paure paire t'agacha. Ieu serai lèu a son costat..."
L'imatge de la maire ven fòsca. Pompidor sembla se desrevelhar. Vira los uèlhs cap a Lafont.
"Monsur Lafont, vos ai legit. Crèsi qu'aviatz rason, me soi colhonat... Me resta gaire de temps, pasmens vos vau ajudar. I aurà lèu d'eleccions presidencialas. La gacha es bòna, se van batre. Amb mon ajuda, emai postuma, podetz ganhar. Doman, un comunicat desvelarà a França mon estat e mon sosten a vòstra candidatura. Anèm, Lafont, i cal anar ! Es temps de la faire aquela revolucion regionalista !"
Un estatge mai naut, lo secretari general de l’Elisèu e son adjunta pausan sos escotaires e s'agachan, la mina longa.
"A completament virat lo sens !" s'empòrta Maria-França Garaud ! "La patria es en dangièr macarèl ! Una chança que li aguèssem levat lo boton nucleari...
- D'efièch, la sitacion es grèva," çò respond Edoard Balladur. "Cal faire quicòm...
- Òc ben ! L'anem revocar, aviar l'article 16, sonar la tropa !
- Calma-te Maria-França, calma-te. E tòrna-me aquel boton..."
Balladur chifra un brieu.
"Basta montar la dòsi un bon còp..."


text:
Certification nivèl B1 dich « sulhet »
L’estagiari :
- Pòt comprene los punts essencials quand un lengatge clar e estandard es utilizat e se s’agís de causas familièras dins lo trabalh, a l’escòla, los lésers
- Se pòt petaçar dins la màger part de las situacions rencontradas en viatge dins una region ont la lenga es parlada.
- Pòt produire un discors simple e coerent sus de subjèctes familièrs e dins sos domenis d’interès.
- Pòt contar un eveniment, una experiéncia o un sòmi, descriure un esper o una tòca e expausar brèvament de rasons o d’explicacions per un projècte o una idèa.
Certification nivèl B2 dich « independent »
L’estagiari :
- Pòt comprene lo contengut essencial de subjèctes concrets o abstraches dins un tèxt complèx, compresa une discutida tecnica dins son especialitat.
- Pòt comunicar amb una espontaneïtat e una aisidença tala que una convèrsa amb un locutor natiu pòrta pas de tension ni per l’un ni per l’autre.
- Se pòt exprimir de biais clar e detalhat sus un panèl grand de subjèctes, emetre un vejaire sus un subjècte d’actualitat e expausar los avantatges e los desavenis de possibilitats diferentas.


text:
Après far un estudi a nivèl internacional, una còla scientifica a pogut identificar fin finala tres variantas geneticas ligadas al bonur e tanben doas mai restacadas als simptòmas depressius. Èsser neurotic – un trach de la personalitat que consistís en aver una tendéncia a experimentar afecte negatiu – tanben a pogut èsser restacat a 11 variantas geneticas.
L’estudi es estat dirigit per Meike Bartels e Philipp Koellinger, de la Universitat olandesa de Vrije e Daniel Benjamin, de la Universitat del Sud de Califòrnia e es estat fach sus mai de 298.000 personas. Los resultats son estadas publicadas a la revista Nature Genetics.
“Ara sabem que i a una causa genetica dins lo bonur e las tres variantas identificadas – çò diguèt Meike Bartels – son solament una partida plan pichona de las desparietats entre los èssers umans. Amb aquò s’es dubèrt un nòu començament en l’estudi de la genetica e de l’èsser uman”.
Aital, la còla de scientifics qu’a fach l’estudi confirma que lo bonur es una tematica de mai en mai estudiada per la sciéncia e que es pas estudiada solament per la genetica mas tanben per fòrça d’autras disciplinas. La causa seriá benlèu l’insisténcia de la classa politica en tot suggerir que lo bonur a coma causas factors mentals e fisics. E abans d’o confirmar o caliá estudiar scientificament.
Segon aquesta còla, las variantas geneticas que son la causa del bonur se tròban dins lo sistèma nerviós, las glandulas adrenalas e lo sistèma pancreatic. De mai, los genetistas qu’an fach aquel estudi son fòrça contents pr’amor qu’an pogut tanben trobar las causas dels simptòmas depressius.
“Aquò es una plan bona notícia pr’amor qu’ara avèm una nòva vision sus las causas d’una de las malautiás mai comunas de la nòstra epòca: la depression – çò diguèt Meike Bartels -. La descobèrta serà una granda ajuda en la luta contra aquesta malautiá”.
Christian Andreu


text:
En 1793 arribèron a Beijing los representatius del capitalisme britanic. Un oficial de la dinastia dels Manchós (la dinastia Ch’ing) diguèt ab perspicacitat; “Aquestes barbars pensan que del comèrci. An ges de pensadas noblas.”
Pendent lo sègle XVIIIen s’augmentava l’empèri britanic, exportant lo capitalisme a travèrs del mond. Ab l’Estat espanhòl en declin, l’enemic principal de la borgesiá de Granda Bretanha foguèt lo reialme de França, un poder semi-feudal e semi-capitalista, s’aprochant a l’explosion que seriá la seuna revolucion borgesa a la fin del sègle. Los tres sègles de la revolucion anglesa serián fusionats dins un pichot nombre d’annadas en França, e lo resultat de tot aquò seriá un vertadièr cataclisme politic e social, domestic e colonial.
Mas adejà, de las primieras annadas del sègle XVIIIen, las classas renhantas anglesas e francesas serián en guèrra. En America del Nòrd, ont los dos avián lors colonias, los dos emplegarián los Indigènas , los unes contra los autres, coma lo govern britanic e lo rei francés (qui sostenava los Jacobitas) avián emplegats los clans Highlanders los unes contre los autres, dins lors garrolhas de faccion. (Veire lo roman de J.F. Cooper, “Lo Darrièr dels Mohicans.”) La Granda Bretanha emplegariá tanben los Indigènas contra los rebèls colonials en 1776, faguent mai isterica la paur e la detestacion dels colonials pels natius – qu’auriá las consequéncias tan orriblas al sègle que seguissiá.
La Granda Bretanha s’encrochava tanben en Índia, que devendriá la possession la mai importanta de l’empèri britanic. Pauc a cha pauc, los princes feudals indians foguèron destronats, tuats o expulsats, e remplaçats per las mariotas de la corona britanica. (Veire lo filme, “Los Jogars d’eschecs.”)
La guèrra americana d’independéncia
En 1776 I aviá treze colonias britanicas en America del Nòrd (ansin que lo Canadà). La dinamica economica del capitalisme possèt Londres e los colonistas vèrs la guèrra, e la borgesia americana, tirant ab ela sos proletaires, se revoltèt. Los caps de la revòlta èran ges units a regard del but de l’independéncia. Un revolucionari anglés, Thomas Paine (autor de “Los Drechs de l’òme”, “Lo Sens comun”, e “L’Atge de rason”), un representatiu dels principis de las Lumièras, exigiguèt l’independéncia de las colonias de la corona britanica. Los conservatius, representats per George Washington, proprietaires d’esclaus, la volián pas.
La ferocitat pasmens de l’armada britanica contra los rebèls posset mesme los conservatius vers l’independéncia e dins lo camp de Tom Paine. Los colonistas ganhèron la victoria tre 1778, mas Londres assajariá una reconquista al sègle XIXen, e pendent aquel sègle la Granda Bretanha e los Estats-Units serián d’enemics mortals.
Maugrat lo fach que foguèt Tom Paine qu’aviá exigida l’independéncia, foguèt pas amat per la borgesiá. Paine s’opausèt a l’esclavatge, e, dins son “Atge de rason”, demoliguèt la Bíblia. Retornariá a l’Euròpa afin de participar a la Revolucion francesa.
Ailà, ont Paine se trobèt condamnat a la guilhotina, son apel a George Washington de lo salvar la vida foguèt inhorat. Paine escapariá la guilhotina, mas quand aviá retornat as Estats Units, moririá destitut, atacat dins las carrièras pr’amor de son “ateisme.” (D’efièch, foguèt deista).
Los esclaus africans americans èran ges representats dins la constitucion de Washington e, maugrat l’abolicion britanica del comèrci en 1807, l’esclavatge contunhariá als Estats Units fins a la guèrra civila de 1861-65. (Los capitalistas britanics de coton dependián sul coton american – atal lor volontat de participar a la guèrra civila sul costat de la Confederacion, com anam veire mai tard.)
Lo sègle de lumièras. Federic de la Prussia e los filosòfs
La pensada europèa aviá coneguda una granda transformacion. Al sègle XVIIIen vesem los filosòfs materialistas demolissent las certitudas religiosas e ancianas. Lo materialisme nega l’existencia d’anma o d’esperit com entitats non-materialas. Atal rejeta la religion establida.
Lo materialisme vei la matièra come la soleta realitat, indestructible e eternala. Ansin que los materialistas èran los deistas. Aquestes, coma Tom Paine, rejetavan la religion establida, mas cresián a un dièu independant de totes los cultes e los dogmas. Ni crestian ni musulman, lo dièu dels deistas es personal a cadun. Los materialistas e los deistas ambedos s’opausavan a la violéncia e la coercion, e practicavan e parlavan per la toleracion.
Los filosòfs s’opausavan tanben a l’esclavatge e l’autocracia – mas paradoxalament lor campion lo mai famos èra se-meteis un autocrat, Federic II lo Grand o lo Rei-filosòf de la Prussia.
Federic foguèt opausat pels autres monarcas d’Euròpa, qu’assajavan d’arrestar sos espleches militars per augmentar lo territori prussian e avançar so que devendriá l’arribada alemana. Mas Federic èra fòrça mai qu’un cap militar. Invitava los filosofs coma sos amics Voltaire e La Mettrie de la França a son còrt a Sans-Souci prochi de Potsdam, e aufrissiá tanben als paures d’Euròpa l’oportunitat de demorar en Prussia e se gaudir de libertat de religion, libertat de pensada, e d’una vida de prosperitat e de patz. Malurosament, los paures d’Euròpa avian gaire l’oportunitat de saber aquò.
Los filosofs franceses, coma lo deista Voltaire, los materialistas Diderot, La Mettrie, Holbach e Helvetius, e l’educator Rousseau, contribuirián totes a la floracion de pensada qu’inspirava plan d’arquitectes de la Revolucion francesa – pas d’oblidar las fenmas de distincion, coma Mary Wollstonecraft, madama Roland, e Olympe de Gouges.
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Guèrra dei Gòts
La guèrra dei Gòts se debanèt de 535 a 553/554 entre l'Empèri Roman d'Orient e lo Reiaume Ostrogòt d'Itàlia. S'acabèt per una victòria romana, per l'annexion d'Itàlia a l'Empèri Roman d'Orient e per la destruccion dau Reiaume Ostrogòt.
Fòrça afeblit per de conflictes intèrnes de succession, lo Reiaume Ostrogòt d'Itàlia venguèt un objectiu de Justinian (527-565) desirós de restablir l'Empèri Roman. L'assassinat de la rèina Amalasonta, aliada dei Romans, per un advèrsari entraïnèt l'intervencion romana. Sota la direccion de Belisari, una armada romana desbarquèt dins la peninsula en 535 e capitèt de conquistar Nàpols (535), Roma (536) e Milan (540). Pasmens, en causa de sei fòrças limitadas, aguèt de dificultats per ocupar la region. De mai, sei relacions venguèron marridas ambé Justinian — crenhós deis ambicions possiblas de Belisari — que demeniguèt lei renfòrç destinadas a Itàlia e lo mandèt sus lo frònt sassanida fins a 545. Ansin, a partir de 541, lei Gòts, d'ara endavant dirigit per lo rèi Totila, reconquistèron una partida importanta de la peninsula fins a una tièra de còntra-ofensivas de Belisari. En 548, l'eunuc Narsès remplacèt Belisari e obtenguèt de mejans importants per acabar la conquista. Totila e la màger part de son aristocracia foguèt tuat en 552 e 553 ai batalhas de Taginae e de Vesuvi[1] entraïnant la fin da conflicte en 553-554. La darriera revòuta deis Ostrogòts foguèt esquichada en 561.
Lo Reiaume Ostrogòt d'Itàlia foguèt annexada a l'Empèri Roman d'Orient. Justinian creèt l'Exarcat de Ravena per lo defendre que foguèt rapidament atacat per lei Lombards. Una autra consequéncia dau conflicte foguèt la devastacion de la Peninsula Italica en causa dau nombre important de victimas (belèu la mitat de la populacion italiana moriguèt durant la guèrra), de l'abandon dei vilas per seis abitants dins lo corrent de la guèrra, d'una tièra d'epidemias que durèt au mens fins a 561 e dei destruccions militaras fòrça importantas.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La batalha de Vesuvi es tanben dicha batalha dau Mons Lactarus.


text:
Es emé la fourmulo counsacrado qu’Anaïs Lesbros es estado presentado lou 1é de Mai dóu balcoun de la Coumuno pèr lou conse, Arvéu Schiavetti, acoustuma à l’eisercice.
Dimenche dous de juliet, sus la scèno grando dóu Tiatre Anti, s’es dubert en majesta pèr elo lou XXIIIen règne, lou siéu.
Après Mandy Graillon, es elo qu’incarnara dins li ceremounié óuficialo, la culturo prouvençalo d’Arle.
Nascudo en Arle, Anaïs Lesbros resto a Moulegès e seguis d’estudi pèr èstre assistanto soucialo, a 23 an.
Es fiho de pastre e n’es fièro, participè à l’amountagnage de pichoto. Dins sa dicho a parla de la riquesa di proudu dóu terraire prouvençau. Mestrejo la lengo d’o sufisamen pèr teni counverso.


text:
“Rhôooooooooo!”
Vous utilisez un AdBlock?! :)
Vous pouvez le désactiver juste pour ce site parce que la pub permet à la presse de vivre.
Et nous, on s'engage à réduire les formats publicitaires ressentis comme intrusifs.
Dans son fief, Olivier Audibert-Troin soutenu par plus de 50 élus locaux ou départementauxLe 02/03 à 17h38 MàJ 02/03 à 17h55
Soit au total plus de 50 maires, conseillers départementaux de sensibilités politiques diverses."Peu d’élus peuvent se targuer d’un tel socle : 50 maires sur 65", a affirmé, François Cavallier, maire de Callian et candidat suppléant.
Ce dernier estime qu’il s’agit "d’un symbole d’unité afin de rejeter l’extrémisme".
Les maires de la circonscription membres de ce comité de soutien :
Stéphane Arnaud, maire de Seillons-Source-d’Argens;
Martine Arizzi, maire d’Esparron de Pallières ;
Eric Audibert, maire de Montfort-sur-Argens ;
Jean Bacci, maire de Moissac-Bellevue ;
Yves Bacquet, maire de Bargemon
Rolland Balbis, maire de Villecroze
Serge Baldecchi, maire de Saint-Antonin-du-Var
Christian Blanc, maire de Varages
Bernard de Boisgelin, maire de Saint-Martin de Pallières, président de la Communauté de communes Provence Verdon
Camille Bouge, maire de Tourrettes
Christophe Carrière, maire de Sillans-la-Cascade
Hervé Chatard, maire de La Verdière
Claude Cheilan, maire de Vinon-sur-Verdon
Bernard Chilini, maire de Figanières
Romain Debray, maire d’Entrecasteaux
Jean-Marc Etienne, maire de Ponteves
Jean-Luc Fabre, maire de Fayence
Eliane Feraud, maire de Mons
Jean-François Ferrachat, maire de La Roque-Esclapon
Jean-Marie Garron, maire d’Artignosc-sur-Verdon
André Gaymard, maire de Comps-sur-Artuby
Patrick Genre, maire de Carcès
Jacques Gérard, maire de Bargème
Denise Guigues, maire des Salles-sur-Verdon
Anne Houy, maire de Régusse
Jean-Yves Huet, maire de Montauroux
Emmanuel Hugou, maire de Saint-Julien le Montagnier
Jacques Lecointe, maire de Trans-en-Provence
Serge Loudes, maire de Châteauvert
Gabriel Magne, maire d’Artigues
Yves Mancer, maire de Rians
Daniel Maria, maire de Callas
Nicolas Martel, maire de Saint-Paul-en-Forêt
Hugues Martin, maire d’Ampus
Claude Marin, maire de La Bastide
Valérie Marcy, maire de La Motte
Charles-Antoine Mordelet, maire d’Aiguines
Philippe Murat-David, maire de Vérignon
Daniel Nironi, maire de Barjols
Franck Pero, maire de Bras
Gérald Pierrugues, maire de Claviers
Georges Pons, maire de Baudinard-sur-Verdon
Louis Reynier, maire de Montmeyan, conseiller départemental du canton de Flayosc
Georges Rouvier, maire de Châteaudouble
André Rousselet, maire de Brue-Auriac
Robert Trabaud, maire de Tanneron
René Ugo, maire de Seillans
Jean-Pierre Veran, maire de Cotignac et Sébastien Bourlin maire de Pourrières.
à partir de 1 €


text:
L’endeman, après la partença del rei Pere II d’Aragon i I de Barcelona, los soldats crosats reiniciaren los sieus atacs, e los abitants de Carcassona, òmes e femnas, tornèron se defendre eroïcament amb fletxes, òli bullent, pèiras… que causèron grands bassas en l’armada crosada e los obliguèron nauament a se retirar. Los soldats crosats bastiguèron de nòvas armas amb la fusta dels bòsques dels environs de Carcassona. La conquista dels quartièrs defòra de las muralhas los faguèron possible se sarrar mai a las muralhas principalas de la vila.
Mas l’eroïca defensa dels carcassonenses provoquèt que qualques soldats crosats temèsson un sètge long. Mas Arnaud Almaric de Citeaux remembrèt als soldats crosats que comptavan amb un aliat fòrça poderós, la tipica secada del ma d’Agost:
“Gardatz aquel cèl!!! Gardatz aquel sol, que seca las cisternas d’aqueles maudiches erètges!!! Mas a nosautres nos mancarà pas aiga perque avèm l’Aude coma aliat!!! Ai pregat a Nòstre Senhor e m’a escotat!!! Los nívols arribaràn pas a tempses d’ofrir una sola gota d’aiga als nòstres enemics!!!”
E remembra amb fermetat que
“En aucint aqueles òmes salvaretz la vòstra arma!!! Se morissètz, anaretz dirèctes al cèl!!!En los aucint a totes, onoraretz Dieu!!!”
Foguèsse per l’ajuda divina o per l’edart, la secada se mantenguèt pendent setmanas. Las cisternas de la vila s’agotèron mai rapidament del previst. Benlèu qualque sabotatge dins de la meteissa vila? Las consequéncias per la manca d’aiga comencèron a se mostrar amb una epidèmia qu’afectèt los mai flacs de la vila. Qualques abitants comencèron a prepausar l’establiment d’un pacte amb los crosats, malgrat que per l’experiéncia de Besièrs, l’armada crosada èra pas gaire abituada al pacte.
Sagèth de Ramon Rogièr Trencavèl
Mejançant unes correders secrèts, lo vescomte Ramon Rogièr envièt un messatge i demandèt al rei Pere II d’Aragon e al comte Ramon VI de Tolosa qu’envièsson una comunicacion a Arnaud Almaric de Citeaux per conéisser s’avián cambiat las condicions de la rendicion. Mas lo resultat foguèt lo meteis: la vila demorariá en mans crosadas coma sautèri e lo vescomte poiriá partir solament amb dotze cavalièrs. E la responsa del jove vescomte foguèt tanben la meteissa: preferissiá abans morir que liurar un de los sieus súbdits.
A partir d’aquel moment las versions de las cronicas difereixen. La version mai acceptada es que lo jove vescomte decidiguèt parlamentar dirèctament amb los caps de l’armada crosada. En utilizant un salconduit, e arribats al campament enemic, lo jorn 15 d’Agost, en alebant totas las nòrmas basicas de las trèvas, Ramon Rogièr e los sieus cavalièrs foguèron detenguts a la tenda del comte de Nevers, encadenats e barrats en unas tendas que fasián las foncions de presons. La condicion de noblesa del vescomte empedissiá que poguèsse èsser tractat d’aquela manièra, mas se respectèron pas las nòrmas feudalas del tracte als senhors, perque Ramon Rogièr èra un erètge excomunicat.
O benlèu el meteis vescomte pactèt lo sieu empresonament e lo sacatge de Carcassona en escambi que los crosats respectèsson las vidas de los sieus vassalls e que la vila foguèsse pas cremada.
Naturalament, los soldats crosats saquejaren la vila, fòrça rica per la siá activitat comerciala. Los abitants que partiguèron de la vila, a travèrs d’una pòrta del nòrd, pas s’avián emportat cap d’objècte: n’avián pro d’aver salvat la vida!!! Carcassona, èra venguda una vila fantauma, sens los sieus trenta mil abitants, e foguèt saquejada mas pas incendiada per l’abséncia d’abitants. A la glèisa de Sant Nasari se celebrèron de divèrsas messas en onor de l’Esperit Sant per mercejar la conquista e dins la tor mai nauta foguèt issada la bandièra de la Crotz.
Glèisa de Sant Nasari de Carcassona
Curiosament, los “erètges” de Carcassona foguèron pas faches presoèrs e partiguèron amb la rèsta de los sieus vesins. Una pròva que demòstra que la Crosada preteniá mai l’enfonzament politic e economic dels territòris occitans, que l’extirpació de l’”eretgia”. Se la populacion foguèt respectada e pas maselada se deguèt, segon qualques versions, a una comunicacion del Papa Innocenci III a Arnaud Almaric de Citeaux, qu’alarmat per la marrida image qu’aviá provocat la tuada de Besièrs, voliá pas un autre capítol tan sagnant.
Après la conquista de la vila, lo vescomte, despossedit de los sieus títols e las siás proprietats, foguèt barrat a la preson de Carcassona, la siá vila. Tres meses après, lo jorn 10 de Novembre de 1209, lo vescomte Ramon Rogièr de Carcassona morissiá dins la preson a l’edat de vint-e-quatre ans. La causa oficiala de la defunció foguèt un atac de disenteria. La majoritat de las gents opinèt qu’èra estat empoisonat.
Lo jove vescomte veniá un eròi nacional pels occitans e dintrava en la legenda. La siá mòrt foguèt fòrça lamentada per las tèrras occitanas.
Conquistada la vila, un dilèma sorgiguèt entre los caps de la Crosada. Malgrat que Ramon Rogièr aviá un filh pichon, l’eretgia de lo sieu paire empedissiá se convertir en lo nòu vescomte. E segon las nòrmas de la guèrra, totes los sieus títols e proprietats devián passar a qualqu’un dels vencedors.
Segon l’òrdre d’importància, los dreches foguèron ofrits al pòrti de Bourgogne, los comtes de Nevers e Sant Paul, mas totes tres renoncièron als sieus dreches en explicant que possedissián fòrça tèrras e que las tèrras occitanas èran fòrça luènh de los sieus feus. Temián tanben qu’unas tèrras tan rebèlas foguèsson un nin de conflictes constants e vesián de possibles litigis de dreches amb parents alunhats de Ramon Rogièr.
Fin finala, una comission formada de dos avesques e quatre cavalièrs prepausèt Simon de Montfort, qui acceptèt venir lo nòu vescomte de Carcassona e Besièrs. Per los sieus defensors, un just prèmi per la siá defensa de la fe catolica al camp de batalha.
Carcassona, “la jamai vencuda” èra estat conquistada e lo climat de tolerància e diversitat qu’aviá impregnat la vila pendent sègles, s’aviá perdut per ara.


text:
Via Baltica
La Via Baltica o Cadena Baltica (en estonian Balti kett, en leton Baltijas ceļš e en lituanian Baltijos kelias) es lo nom que se donèt a una cadena umana qu'anava dempuèi la capitala lituaniana Vilnius a la capitala d'Estonia Tallinn en passar per Riga (valent a dire que formava 560 km en total) per exigir l'independéncia dels Païses baltics lo 23 d'agost de 1989. Entre 1,5 e 2 milions de personas (sus aperaquí 7 milions d'abitants totals de totas tres republicas) participèron a aqueste eveniment que generèt un enduriment de l'actitud del govèrn rus cap a las republicas sovieticas. La causida de la data se deguèt a la celebracion del cinquantenari del Pacte Nazi-Sovietic.
Genèsi de la Via Baltica[modificar | modificar la font]
L'arribada de Mikhaïl Gorbachov en 1985 al poder signifiquèt un cambiament considerable dins l'Union sovietica. Comencèron de politicas de dobertura e de democratizacion sonadas glàsnost e perestroika. Aquesta aumentacion de libertat menèt a un afrontament intèrn de cap a la dominacion sovietica. La confrontacion politica prenguèt de proporcions mai importantas dins los Païses baltics (annexats en 1940) qu'èran estat someses a una politica de russificacion e de colonizacion de la populacion.
Lo 23 d'agost de 1989, gràcias a l'organizacion mesa en plaça pels movements nacionals dels tres païses baltics, lo Front Popular d'Estònia (Rahvarinne), lo Front Popular de Letònia (Tautas fronte) e lo Movement Reformador de Lituània (Sąjūdis), se metèt en plaça la cadena umana que capitèt d'unir gaireben dos milions d'estonians, letons e de lituans. Aqueles se tenguèron totes per la man durant 15 minutas (fins a 19h, ora locala) e formèron una cadena ininterrompuda de 600 km de long que traversava totes tres païses baltics. Aital s'exprimiguèt clarament la volontat populara d'aqueles pòbles de condemnar lo passat e de mostrar sa volontat de cambiament pel futur.
El 2009, l'UNESCO decidiguèt d'inclure lo material documentari a prepaus d'aquel eveniment dins lo Programa Memòria del Mond.
Aqueste eveniment foguèt la basa d'inspiracion de la Via Catalana que se debanèt l'11 de setembre de 2013 dins l'ensems dels Païses Catalans e mai a l'estrangièr.


text:
1095
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1095 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Viatge dau papa Urban II en França per predicar l'organizacion d'una expedicion armada destinada a reconquistar lei Luòcs Sants dau cristianisme ocupats per lei musulmans. Ordonèt la reünion d'un concili important de la Glèisa Catolica que se debanèt a Clarmont d'Auvèrnhe dau 18 au 28 de novembre. Aqueu concili prenguèt una tiera de decisions importants regardant lo futur deis estats crestians :
- confirmacion de l'excomunicacion dau rèi Felip Ièr.
- proclamacion de la Trèva de Dieu.
- apèu a la mobilizacion dei princes crestians per liberer lei Luòcs Sants. Aquò foguèt a l'origina de la Premiera Crosada.


text:
Pauques fenomèns astronomics tant extraordinaris coma un truc galactic pòdon èsser descriches scientificament. Aquò es çò qu’una còla internacionala a confirmat après far un estudi de las donadas del satellit Gaia. La collision se debanèt fa de temps mas pas luènh: d’efièch, es estat confirmat lo truc entre nòstra pròpria galaxia, la Via Lactèa, e una galaxia mai pichona, la dicha Galaxia de la Salsissa. Aürosament, aquel truc aguèt luòc fa mai de 8 miliards d’annadas.
Segon los astronòms qu’an rendut public ara aquel eveniment espacial, lo truc entre la Via Lactèa e la Galaxia de la Salsissa foguèt lo mai important eveniment espacial qu’aja viscut nòstra galaxia, qu’esperèt de milions d’ans abans de poder tornar trobar son camin dins l’Univèrs.
Atal, lo truc entre las doas galaxias auriá definit l’estructura de la Via Lactèa e per astre aquò se debanèt fa entre 8 e 10 milions d’annadas. La Galaxia de la Salsissa poguèt pas subreviure al truc e cambièt totalament de direccion. Sas estelas comencèron de se mòure de manièra radicala, e la coa qu’an laissada dins l’espaci ven d’èsser trobada pels astronòms. Aquò faguèt sospechar que quicòm de grand s’èra produch.
La recèrca de las coas estelaras
“Pr’amor del truc espacial entre las doas galaxias, plusors estelas de la Galaxia de la Salsissa comencèron de far de movements desparièrs amb d’orbitas radialas –çò diguèt Vasily Belokurov, de l’Universitat de Cambridge–. E daisseron un camin long e estrech, coma d’agulhas. Aquel camin es arribat gaireben al centre de la Via Lactèa. Aquò foguèt una granda pròva d’aquela collision entre galaxias”.
La recèrca dels camins daissats per aquelas estelas s’es facha amb divèrsas donadas fornidas pel satellit Gaia, de l’Agéncia Espaciala Europèa. Los astronòms poguèron atal estudiar las posicions e las trajectòrias d’aquelas estelas abans e après lo truc espacial.
“Un còp qu’aviam las velocitats d’aquelas estèlas –çò confirmèt Wyn Evas de la meteissa universitat anglesa– poguèrem veire cossí arribava la pichona galaxia, cossí s’èra passat lo truc amb la Via Lactèa e cossí divèrsas estelas èran lançadas de manièra radiala. Aquelas estelas son çò que demòra d’aquela galaxia que truquèt amb nòstra Via Lactèa”.
E malgrat que la Via Lactèa patisca dins dètz milions d’ans una collision amb una autra galaxia (la Galaxia Nana del Sagitari), la Galaxia de la Salsissa foguèt fòrça mai massiva en gas, estelas e matèria escura. Fins a 10 miliards de còps la massa del Solelh, çò que mòstra doncas l’importància del truc dins l’istòria de la Via Lactèa. L’estudi es estat publicat dins la revista numerica Monthly Notices of The Royal Astronomical Society.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion


text:
Dijòus, 12 de julhet de 2018, 03h00
L'Universitat Occitana d'Estiu de Nimes es una institucion vertadièra dins lo mitan militant. Festeja sa 42ena edicion, e lo tèma d'aquest an es "Tresaurs populars e universals d'aicí e d'endacòm mai". Fasèm un torn entre lei manifestacions prepausadas per ne reculhir d'imatges e d'entrevistas per un pichòt rendut-còmpte. Un omenatge es rendut a Jòrgi Gròs, defuntat en febrier passat. Tanben, la joinessa es convidada per lo Cirdoc dins de talhiers consacrats ai joines cercaires occitans. Un reportatge d'Amada Cròs.


text:
La question linguistica demòra curiosament absenta de l'istoriografia de la Primièra Guèrra mondiala en França. Demest los soldats bretons, basques, « ch'tis » - lo tèrme es, en mai, sortit de las trencadas - provençals, lengadocians, auvernhats o encara gascons per l'espaci occitanofòn, una granda majoritat testimonièt de son experiéncia de la guèrra dins de quasernets, letras, memòris e sovenirs, en francés. A partir d'aqueste constat, sembla que los istorians clavèron definitivament lo dorsièr de las lengas pendent la guèrra.
Mas l'istòria de la Granda Guèrra en França a considerablament mudat pendent las quaranta annadas passadas gràcias a una consideracion mai importanta per los documents produches per los soldats eles-meteis. Se seriá pogut pensar qu'aqueste retorn al « pòble », a las sorgas dirèctas dels combatents e de las populacions de l'arrièr, a la question sociala, e mai territoriala, auriá permés de revelar las nombrosas questions linguisticas que lo conflicte fa aparéisser per comprene la França de 1914, coma la, trebolada, de l'après 1918. Nos cal constatar qu'es pas encara estat totalament lo cas malgrat mai d'un trabalh (enfin) entreprés, en màger part sus los soldats bretons o, per çò que concernís la question « occitana », amb l'analisi de l'afar del 15en còs.
Flamenca est un roman anonyme de 8095 vers octosyllabiques composé en ancien occitan vers le milieu du XIIIe siècle.
L'oeuvre raconte les amours de Guilhem de Nevers, jeune chevalier français doté de toutes les vertus physiques et morales, et de la belle Flamenca.
Le récit commence par la demande en mariage de Flamenca par Archambaut de Bourbon. Les noces sont célébrées avec faste à Nemours pendant huit jours puis suivent les festivités de l’arrivée de Flamenca à Bourbon. La description extraordinairement détaillée des fêtes de Bourbon, des danses, des musiques, des œuvres littéraires qui sont jouées, « le plus incroyable déploiement de culture vivante dont on puisse rêver » selon Yves Rouquette, ont fait de Flamenca un portrait exceptionnel de la société courtoise et ont pu lui donner l’image d’un roman historique.


text:
Diluns, 11 de junh de 2018, 03h00 Economia,Internacional,Politica
Lo president dels Estats Units, Donald Trump, rebutèt ièr via Twitter la declaracion conjoncha emesa a la reünion del G7 en Canadà a causa del devís del primièr ministre Justin Trudeau. Las reünions foguèron marcadas per la manca de consens en matèria comerciala entre los Estats Units e los autres païses.
Dins la declaracion conjoncha de la fin de la reünion, los dirigents dels Estats Units, Canadà, lo Reialme Unit, Alemanha, Itàlia e Japon avián remarcat lo besonh d’un “comèrci just, liure e mutualament profechós” en soslinhar l’importància de combatre lo proteccionisme. “Nos esforçarem de reduire los dreches de doana, las barrièras comercialas e las subvencions”, çò ditz lo comunicat.
Qualques oras pus tard, Donald Trump rectifiquèt sus Twitter la posicion exprimida dins lo comunicat conjonch, e ordenèt als Estats Units de se desengatjar del tèxt acordat pel G7.
Based on Justin’s false statements at his news conference, and the fact that Canada is charging massive Tariffs to our U.S. farmers, workers and companies, I have instructed our U.S. Reps not to endorse the Communique as we look at Tariffs on automobiles flooding the U.S. Market!— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) 9 de juny de 2018
PM Justin Trudeau of Canada acted so meek and mild during our @G7 meetings only to give a news conference after I left saying that, “US Tariffs were kind of insulting” and he “will not be pushed around.” Very dishonest & weak. Our Tariffs are in response to his of 270% on dairy!— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) 9 de juny de 2018
“En conversacions recentas [d’aquesta part de l’Atlantic], los responsables europèus qu’an ua lectura mei sinistra de çò qui Trump a en cap, a cercar bregas atau publicament dab los aliats mei tanhents deus Estats Units, e dab las institucions qui an creat amassas entà instillar drin d’equitat au sistèma internacionau. Segon que cranhen aqueths responsables Trump que poiré preparar ua decision estatsunidenca de quitar l’OMC […] e atau, desbastir las règlas internacionaus e ... Legir mai
Trump recula pas jamai: vira e revira. A! Lo Justin se deu sentir mai colhon que quand se faguèt fotografiar desguisat en indian davant lo Taj Mahal amb la femna portant lo sari e enfants, tanben en carnavals! E lo Jòus nòstre, que se fa colhonar tanben (a! las tocadas de man fèrmas, jupiterianas!), es tot moquet e sap pas qué dire sus l'entrevista Donald-Kim... Enfin, es pas la lenga que li manca, traparà ben qualque comentari lenifiant.


text:
L'art de trobar / Antoni Rossell
Rossell, Antoni
Cet article d'Antoni Rossell (Arxiu occità, Universitat Autònoma de Barcelona) est une présentation générale en catalan de l'art du trobar et de la lyrique médiévale occitane dans une perspective occitano-catalane.
Il a été publié en 2003 dans Catars i Càtars i trobadors : Occitània i Catalunya, renaixença i futur / [coordinació Marina Miquel]. Barcelona : Generalitat de Catalunya, Departament de cultura, 2003.
Version occitane dans : Catars e trobadors : Occitània e Catalonha : renaissença e futur / [coordinació Marina Miquel]. Béziers : Centre interregional de desvolopament de l'occitan, 2003.
Consulter l'article en ligne :
Article en ligne sur le site Pàgines de l'Universitat autònoma de Barcelona : consulter l'article.Vignette d'illustration :
Scène de cour, XIIIe
siècle (détail). Cantigas de Santa Maria
, coll. Biblioteca d'El Escorial.


text:
Cratèr de Chicxulub
Lo cratèr de Chicxulub (AFI: /tʃitʃulub/) es un cratèr d'impacte situat a Chicxulub dins la peninsula de Yucatan en Mexic. Foguèt provocat per la casuda d'un meteorit de près de 10 quilomètres de diamètre que s’es espotit sus la la Tèrra fa 66038000 ans segon las darrièras analisas radiometricas de nauta precision[1], es a dire a la fin del Cretacèu. Sa casuda marquèt la fin de l'èra segondària e una de las extincions massissas que toquèron la Tèrra, l'Escantiment del Cretacèu-Terciari. Lo diamètre del cratèr, d’aperaquí 180 quilomètres, daissa imaginar una poissança d'explosion similària a « plusors miliards de còps la de la bomba d’Hiroshima »[2]. Lo bacin del cratèr, rebondut jos aperaquí mila mètres de calcari, s'esten mitat jos la tèrra ferma, mitat jos lo golf de Mexic[3].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Impact et extinction, Science magazine, 8 février 2013.
- ↑ Extinction des dinosaures : un astéroïde en serait bien la cause, Futura Sciences, 9 mars 2010
- ↑ Frankel, La mort des dinosaures. L'hypothèse cosmique, Paris, Masson, , 255 p. (ISBN 2-02-036173-6), p. 112


text:
Mia Farrow
Mia Farrow (nascuda Maria de Lourdes Villiers Farrow) es una actritz americana de cinèma.
Filha del realizador John Farrow e de l'actritz Maureen O'Sullivan, la Jane en lo filme Tarzan, Mia Farrow naissèt a Los Angeles Califòrnia lo 9 de febrièr de 1945. Estúdia a Beverly Hills, Califòrnia e viatja sovent amb los sieus parents a causa de rodatges. Debuta dins lo cinèma lo 1947 en una pellicula amb la siá maire. En los ans 1950, figura en un cort metratge de nòvas minutas destinat als mainats, intitulat Duck and Cover que s'arribèt dins las escòlas. Explicava als mainats lo que caliá far dins lo cas d'atac nuclear.[1]
Debuta dins lo cinèma lo 1959 en John Paul Jones, una pellicula de lo sieu paire, e multiplican après los pichons ròtles. Lo 1964, la siá interpretacion de Allison Mackenzie durant dos ans, en la sèria Peyton Place li supausa un començament de notorietat. Quatre ans mai tard, foguèt consagrada amb lo ròtle principal de Rosemary's Baby, de Roman Polanski.
La siá carrièra coneis una acceleracion fulgurant: ròda amb Anthony Mann (A Dandy in Aspic 1968), Richard Fleischer (See No Evil 1971) e parteja l'aficha de Secret Ceremony amb Elizabeth Taylor, aital coma amb Dustin Hoffman a John and Mary (1969).
La siá carrièra se contunha durant los ans 1970: ròda amb Claude Chabrol (Docteur Popaul lo 1972), Robert Redford (The Great Gatsby lo 1974), Robert Altman (A Wedding lo 1978). Lo meteis an, a un dels ròtles principals de Mòrt al Nil, adaptacion celèbra del roman d'Agatha Christie.
Mia Farrow coneis alavetz lo director Woody Allen, que ne serà la femna pendent mai de dètz ans. Agirà en tretze pelliculas del realizador american dempuèi The Purple Rose of Cairo (1984) a Hannah e las siás sors (1986), en passant per New York Stories (1989), Alice (1990), Ombras e bruma (1992) e los darrièrs Marits e de femnas. Entre 1982 e 1992, trabalharà solament amb un autre director, Jeannot Szwarc e lo sieu Supergirl lo 1984. Lo 1992, Mia daissa Woody Allen après aver descobèrt lo sieu atractiu per la siá filha adoptiva Soon-Yi Previn. Lo realizador aviá de fotografias de la gojata entièrament despolhada.
Dessarra alavetz la siá carrièra en los ans 1990. Apareis a Widows' Peak (1994) o a Miami Rhapsody (1995). Mia Farrow Se consacra alavetz principalament a la television, mas tòrna a la granda pantalha lo 2006 a la pellicula fantastica 666, lo malefici, après a Arthur e los Minimoys, pellicula que barreja animacion e paissièras realas dirigidas per Luc Besson, ont interpreta la menina del pichon eròi, ròtle que reprendrà lo 2009 a Arthur and the Revenge of Maltazard e lo 2010 a Arthur 3: The War of the Two Worlds.


text:
28/01/2014
Dialògues occitans de Daniel Chavaroche
Le célèbre auteur et conteur sarladais vient de sortir un recueil de 52 dialogues accompagné de deux CD, illustrés par Michel Delibie, à destination des personnes désirant apprendre l'occitan usuel.
« L'ideia me venguet quante era formator a l'IUFM, per del monde qu'eran pas locutors naturals . Deviam trabalhar la comprenaison d'un texte oral, puei los eslevas legissian aquel texte. Aquel libre es un recuelh de conversacions de la vita de cade jorn, per se botar dins de las situacions de comunicacion de la vita vitanta . De segur, quo es un vocabulari simple, corrent, per comprener e se far comprener. Quo es pas una òbra literaria, mas un utilh per aprener e lo monde qu'an desjà un contact emb la lenga poden comprener aisadament. coma per exemple lo monde daus talhiers de lenga . Crese que quo es per aquò que Novelum fuguet interessat de zo publicar. Los textes son escrichs en nord-lengadocian daus sarladés o brageiragués. Los textes fugueren enregistrats sur dos CD per dau monde de l'ASCO ( Atelier Sarladais de Culture Occitane) : Monica Burg, Gui Boisson, Sergi Lespinassa e d'autres. Lo libre es bravament ilustrat amb umor per Miquel Delibie, un dels fondators de l'ASCO coma Micheu Chapduelh. Un exemple de l'umor de l'ilustrator, en prumièra de cubertura, dos omes son trapats de platussar. « Quand ausissi la toristalha que parla l'estrangièr...sei pus chas iò ! »ço-ditz l'un. L'autre l'i respond : « Oc, me semble que sei en viatge chas els...E quò me fai de las vacanças ! ».
En effet, ce livre et ces deux CD sont une aide précieuse pour comprendre et parler un occitan de tous les jours tout en se distrayant. Edité par Novelum, section Périgord de l'IEO, avec l'aide du Conseil Régional d'Aquitaine, il est vendu au prix de 14,50€ et peut se trouver chez votre libraire, à l'ASCO et chez l'éditeur, Novelum, 95, route de Bordeaux, 24430 Marsac sur l'Isle, renseignements au 0553087650, et par courriel novelum.ieo24@free.fr
Denis Gilabert
19:24 Publié dans Actualitats, actualité, Onte aprener e parlar la lenga -les cours | Lien permanent | Commentaires (0)
« Los sents de genier» per Micheu Chapduelh
Le 22, Saint-Vincent. Un jeu de mots en a fait en français le patron des vignerons et un présage concernant le vin, bien que tout ne puisse être joué à ce moment-là et que la vigne ne soit pas en végétation (à moins qu’il ne s’agisse pas de ce Vincent-là, ce prénom étant très répandu au martyrologe. Le jeu de mots français semble passer en occitan (mais suppose que la forme connue était Vicenç.) En Languedoc, le saint patron des vignerons était plutôt Aubin (au vin !) (1er mars) e en Provence Saint Marc (25 avril). A chacun ses jeux de mots.
« Sent-Vincenç clar e bèl, Sabronda lo tinèl. »
Saint-Vincent clair et beau, le cuvier déborde. Version languedocienne bien connue dans le sud du Périgord. Variante :« Sent-Vincenç clar e bèl, Fai petar lo tonnèl. »… fait éclater le tonneau.
« Quand Sent-Vincenç esclaira, I a mai de vin que d’aiga. »Quand Saint-Vincent éclaire (est clair), il y a plus de vin que d’eau.
« Auba clara de Sent-Vincenç, Fòrça frucha per tota gent. »Aube claire de Saint-Vincent, beaucoup de fruits pour tout le monde.
« Per Sent-Vincenç, Tot jala e tot fend ».Pour Saint-Vincent, tout gèle et fend. Variante plus nuancée : « Per la Sent-Vincenç, Tot desjala o tot fend. »Pour la Saint-Vincent, tout dégèle ou tout fend.
« Per Sent-Vincenç,La freg perd sas dents O las fai veire longtemps. »Pour la Saint-Vincent, le froid perd ses dents ou les montre encore longtemps.
« Per Sent-Vincenç Zo coneissen bèstias e gents. » Il s’agit là d’une moitié de proverbe qui s’ajoute traditionnellement à l’un de ceux qui parlent de l’allongement des jours.
26/01/2014
Concertò per pissarata episòdi 5, per Joan Ganhaire
Seguida de las aventuras dau commissari Gaëtan Caüsac daus Ombradors, onte l'esquipa, menada en veitura per Franciscò fai coneissença emb un naturalista anglés , Colin Middleton...
°°
Lo monde de la Negrariá nos ‘vián espiat de bingois quante avián demandat nòstre chamin per la Talhada. ‘Vian espiat la bela veitura negra, nauta sus ròdas, que se podiá rachar de tots los arrodaus, emb sos pneus de tractor e sa remòrca plena de besunha per minjar, beure, coijar, un sap jamai ente un pòt tombar . Mas çò que los laisset lo mai badant, quo es de veire un tipe ‘bilhat coma per lo grand Nòr, manteu, bonet, cacha-nas, se recòquilhonar au fons de la veitura, daus auvidors sus las aurelhas, eissaiant d’obludar ente era, ente ‘nava, ente faudriá benleu demorar dietz jorns, lonh de la chalor de sa chambra, lonh de sa chadena HI-FI, lonh de la cosina de Ròsa, que fasiá mina de saborar, nonmas per li far plaser, lonh daus calinons de Lili. De mai, aviá faugut lo decidar a prener sas gotas dins los cròs de nas, que l’empaischen de beure e d’aver totjorn lo brinquilhon a la man, que si a la maison a sas selhas e sos topins pissiers a portada, quo es pas parier en voiatge, e Franciscò, que mena generalament, li aviá dich un jorn que si faliá se restar tots los dos quilometres per pausar de l’aiga, auriá avantatge a voiatjar a eschina d’ase, que la bestia porriá li tener companhia a chasca plantada pissadoira. Quò li aviá pas plogut a mossur lo Comte, mas aprep se laisset far e se niflet sa besunha sens tròp romar. Per precaucion, i aviá tot parier un cent de botelhas d’aiga dins la remòrca. Un vielh nos montret de la man un sendareu que montava en vironzeus jurcinc’a la riba dau causse. Se remembrava aver vut un jòune tipe completament falord, un sac sus l’eschina, carta e bossòla a la man, engulhar lo chamin, i ‘viá a pus près tre mes, aprep aver fait pervision d’aiga e de pan au vilatge. Era pas tornat. Quo era normau. Un tornava jamai de La Talhada, a compta qu’un i siá ‘ribat.
Eu sap menar, Franciscò, quoqui, quo es segur.Era plan conegut dins lo mitan per son biais de far nar las veituras sus doas ròdas e los brigons que s’eran pensats lo restar d’un còp d’estufle e d’un geste de la man fasián bien de se botar redde de bochadent si volián tornar chas ilhs en-d-un sole bocin. Era tot plen demandat quante i ‘viá quauque meschant còp a far ente i ‘viá mestier d’un que demarava nonmas quante tot lo monde era surtit de la banca e los sacs de bilhets bien apilotats sus lo sieti de dernier. Quo es dire que aviá los nervs solides, lo Franciscò. Aüei quo era son experiència dins lo djebel que li fasiá mestier. Calhaus pertot, rochiers laissant a pena passar veitura e remòrca, fendassas que secodián un passagier de fòrça meschanta umor que insultava lo notari, queu con de Marius que s’era escartat dins queu pais de merda, e lo tipe que aviá obludat de botar daus amortissors a quel engin dau diable. Quò lo plasiá, au Franciscò tot queu bradassatge e son babinhon proeminent e ponchut tremolava de plaser. Quo es quauquaren, lo babinhon de Franciscò, quo es un pauc coma lo nas de l’autre, lai, sap pus coma s’apela, que aimava pas tròp qu’un l’espie de tròp prep, quò li fai lo bas de figura tot en avant, quò ‘pelariá lo còp de punh, si l’espiada de sos uelhs enchavats jos de las cilias borrudas te disiá que valiá mielhs pas. I ‘viá un brave moment que io marchava de pè, fatigat de me far secodre e de suar mon aise dins la veitura ente nòstre Mossur aviá fait montar lo chaufatge a fons. L’erba rasa e secha cracava jos los pès e daus miliers de sautareus fugián de lor volada breva, daus miliers de greus tornavan au cròs, mautranquilles davant quela intrusion, quauquas colobras dispareissián de lor ondulament eisilaire, e dos tres còps, un auseu daus beus uelhs s’envolet en lançar un crid desgraciós per dispareisser tras los jariçots e los ginebres brundissants de chalor. Io trainava un pauc dernier nòstre atelatge, biselant de l’ombra magra d’un aubriçot a la un pauc mai espessa d’un de quilhs rochiers que semblavan frotjar bien coma faut dins queu país quante Franciscò cuget bon de plantar talament redde que la remòrca faguet mina de s’envolar. D’un mesme temps, tres votz se leveren, tant esmalidas l’una coma l’autra. Segur, mossur lo Comte aviá gaire prejat d’èsser bassacat e foitat tot en-d-un pilòt entre los sietis ente s’era aisinat e eu petonava aprep quela faròia de Franciscò, mai si sabiá que podriá plan zo rencurar que nòstre menaire es ben pro chucandier. Mas Diu mercès, eu tanben era trapat a badar de sa mai brava votz aprep sab-pas que, o sab-pas-qui, que la tresiesma unlada semblava eissir d’un èsser uman, que si me sovene bien dau pauc d’estudis que ai fachs, badava en anglès. “Setz fòu o-ben-tot que ?” Franciscò aviá davalat de son sieti e secodiá un pitit òme redond rotge coma trasluc, cramat per lo solelh maugras un capelon ridicule que li crubiá nonmas la cima de la clòsca. E semblava pas se velher laissar far, lo british, que de sos pitits punhs e de se pitits pès, martelava son adversari de bon cur . “Assatz !” La votz imperiosa de Gaëtan Caüsac daus Ombradors calet la chermenada. Franciscò laisset tombar son òme que aprofechet sa libertat retrobada per li fotre un darrier còp de pè, vesetz coma son, quilhs anglés…Mas la patz fuguet leu facha entre nòstras doas nacions. Colin Middleton s’era foitat au davant de nòstre charrelh per eschivar un grand malor. Dins nòstra granda inhorença, eram au chamin d’esbolhar una estacion d’Òfris Lutea que frotjava entre una lonja de Stehelina Dubia e un tapon de Helychrysum Stoechas...(De segre)
Joan Ganhaire
23/01/2014
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 26 de genier
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de questa dimenjada sera
Patric Salinié dau grope Peiraguda, autor, compositor, chantaire...
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo site de Peiraguda
06:55 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
22/01/2014
Quaserns de viatge de Gilbert Borgés: aira de servici
Gilbert Borgés nos conta sas vacanças en Catalunha a la fin de l'an passat.
Prumiera partida : Aira de servici.
°°
Quo es decidat : nos en anem a l'entorn de nòus oras mas ma femna a sonat sos parents per lor dire de pas venir avanç dietz oras. A dietz oras demiá, las valisas son conhadas dins la veitura, las cinç cinturas son baradas e nos veiqui partits. Som partits tardiers mas som partits l'enmatin e quo es desjá pas mau !
Rotlem doas bonas oras 'vancès de nos 'restar sus una aira de servici de l'autopista aprep Briva. Se passa totjorn de las chausas interessantas a 'queu endrech. Espere pas estre deçaubut aqueste còp. Quo es pas la bona ora per se 'restar, i a tot plen de monde, mas quò fai mai de doas oras que rotlem e quo es mai prudent.
Au mitan dau hall, un productor de trufas e de cacaus a installat una taula. Dessus, i a tres belas trufas dins una boitiá de plastic tranparent, de las cagetas de cacaus e daus bocaus de champanhòus secs. La gent fan lo torn de la taula en demorar a dos metres coma si riscavan quauqua ren. M'aproïme per apreciar la merchandisa e per blagassar. L'òme es blanc de piaus, roge de peu e violet de nas. Se bòta d'espiar sos pès en virar mai roge d'enquerra e fai coma si me vesiá pas. Quò vai pas estre aisat per se de vendre sa besunha. Se passa totjorn de las chausas interessantas a 'quel endrech...
Anem tots tombar de l'aiga. Quò fai la coa davant las toaletas, coma davant la pòrta de la cantina dau liceu a miegjorn. 'Queu còp, las toaletas son drubertas. Las filas davant son nonmas l'effiech de l'afluença a l'ora dau marende.
'Chabem per nos trobar campats tots cinç autorn d'una nauta taula granda coma una 'sieta. Mirelha suert los cassa-crostas de son sac e fai la distribucion. Ai fam. Minge viste. Ai nonmas 'chabat mon cassa-crosta que vese un tipe vestit d'una especiá d'unifòrme de color risolenta, entre lo verd e lo gris, emb dins son eschina lo nom dau minja-viste-e-tira-te-leu conhat un pauc mai loenh que fai descampar la gent de la taula rasis la nòstra. Fai de grands gestes, e mostra las taulas defòra, jos la ploïa. Parla fòrt e sembla pas tròp aimable. Segue daus uelhs lo grope que vai vers la pòrta e se 'resta faciá a la ploïa que davala fòrt. Vise un pitit paneu pejat a la vitra : « cassa-crosta defendut ». L'òme pas comòde es partit fotre los minjaires d'una autra taula defòra. Se passa totjorn de las chausas interessantas a 'queu endrech...
Me despaiche d'anar comandar quatre cafes. Una fila d'una dietzena de metres s'eslonja davant sa botica. Tres filhas corren per essaiar de siervir lo monde. Sonen a grandas credadas l'òme pas comòde que 'chaba per s'en tornar en getar daus viras d'uelh meschants a la gent autorn de las taulas.
Me bòte au comptador e espere un quart d'ora. Las filhas contunhen de correr dins tots los senses e l'òme a disparegut. Una filha fai païar una practica e se vira vers lo comptador en credar : « lo seguent !
- Lo seguent voldriá quatre cafes, li dije. »
Ela fai dos pas, se quilha en faciá de me, cròsa los braç sus son parpalh e m'agacha dins los uelhs en fruncir severament las ussas. « Podetz dire bonjorn ! » çò-ditz d'una votz aiça de vielha regenta celibatara.
Sei pas deçaubut : se passa totjorn de las chausas interessantas a 'quel endrech...
Empuriabrava, lo 22 de decembre 2013 Gilbert Borgés


text:
Partit vibrant e fòrça disputat eth d’aguest dissabte en Bossòst en qu’er era U.E. Bossòst shutèc enquia tres viatges enes garròts dera porteria francesa. En ua prumèra mietat dominada per equip aranés, Pipe auèc era prumèra ocasion dempús d’ un lançament de cornèr en qu’era pilota le venguèc entàs sòns pès e eth son shut siguèc desviat peth portèr a cornèr. Eth portèr deth Montastruc siguèc eth protagonista ath desviar dus lançaments de fauta shutadi per Àlex. Ara mieja ora de jòc, era milhor ocasion tara U.E. Bossòst venguec quan Ignasi shutaue ras en garròt dera porteria francesa. Ena menuta 40´ ,era soleta ocasion deth Montastruc dera prumèra part venguec en un lançament de fauta qu’eth portèr aranés Marcos desvièc ath cornèr. Tamb 0-0 s’arribaue ath descans.
Sonque començar era dusaua mietat, bona ocasion deth Montastruc en que Lacarrere shutaue as mans de Marcos. Era U.E. Bossòst auec ua bona ocasion en un lançament d’ Àlex que s´encuedèc de desviar era defensa francesa entath garròt dera sua porteria. Leon, en ua bona jogada, tanben shutaue en trauessèr dera porteria francesa. Eth Montastruc auec era milhor ocasion en ua bona jogada d’ Embarek que centrèc era pilota e aguesta siguèc rematada dus viatges e eth defensa aranés Héctor artenhèc desvià-la. En un lançament de cornèr Mutu shutèc desviat per dessús dera porteria francesa. Ena darrèra menuta eth Montastruc en un lançament de cornèr rematat per Raynaud auec era darrèra ocasion deth partit.
Ath finau, 0-0 dauant un molt bon equip deth Montastruc en qu’eth sòn portèr e es garròts siguéren es protagonistes. Ena dusaua mietat quaussevolh des dus equips podie auer guanhat eth partit.
Pròplèu partit eth dissabte 5 de noveme derby deth Portilhon en Luchon tàs 20 ores, cinquaua jornada deth campionat de liga contra er equip locau.
U.E. Bossòst: Marcos, Alex, Jose Ramon, Hector, Felipe, Liaño, Javi Iglesias, Madrid, Pipe, Ignasi e Miguel. Remplaçants: Gachi,León e Mutu.
Trainer: Jordi
Montastruc de Salies F.C. : Cucuron, Martinez, Saint Martin, Ribet, Gracia, Raynaud, Da Costa, Denat, Embarek , Lacarrere e Brun. Remplaçants : Rampon, Buffalan e Arcangeli.
Trainer : Sentenac Jerome.
Tarjetes auriòles : Embarek (86’).
Arbitre: Desprats Serge.


text:
Audiovisual public, una reforma esperada per los qui vòlen mai d'occitan a la television
La manifestacion del 3 de febrièr passat aviá recampat mai de 200 personas per aver « mai d'occitan a la television ». Es lo Collectiu Occitan qu'es a l'origina d'aquela reivindicacion. « A l'ora de la reforma de l'audiovisual public, la question de las missions de la television publica en region se pausa. Quand d'antenas localas son menaçadas de disparicion, lo Partit Occitan prepausa al contrari de renfortir l'ancratge territorial de France 3, per èsser una vertadièra fenèstra d'actualitat de nòstras regions e un ligam amb los ciutadans, a costat d'autras iniciativas privadas com ViàOccitanie », aviá escrigut lo PÒc dins un comunicat abans aquela la manifestacion. « Justament, cal pas faire una contradicion, la television sul web e la television classica son compatiblas. Si on obten mai de preséncia de la lenga a la tele, serà totjorn benefic per l'occitan. I a encara de monde qui agachan la television ! », çò nos diguèt Joan-Pèire Laval del Collectiu occitan.
Lo Collectiu Occitan recampa dotze movements qui demandan « una preséncia quotidiana d'emissions en lenga d'òc sus l'antena e la transformacion de France 3-Occitània en una vertadièra cadena regionala a vocacion generalista ». Lo Collectiu organiza una novèla mobilizacion aquel dimècres 6 de junh a 18 oras 30 davant los sites de France 3 Tolosa, Rodés, Carcassona, Nimes e Montpelhièr.
Se ditz en contacte amb de deputats e declara que serà « hòrt present » al moment de las discutidas del projècte de lei audiovisual a l'Assemblada nacionala e al Senat.
Al moment de sos vòts oficials al mes de genièr, lo President de la Republica aviá fach conéisser sa volontat de refondar l'audiovisual public. Declarèt qu'un debat larg amb l'ensemble dels professionals èra necessari. Sas prioritats : donar una informacion de qualitat en desvolopant l'informacion de proximitat, prepausar de programas distinctius justificant los mejans atribuits, mas tanben « prene en compte la dimension europèa de la creacion en favorizant la co-produccion ». Emmanuel Macron s'èra justificat en disent que l'audiovisual public èra « un miralh tendut a la nacion e deu èsser pensat per totes los publics, totas las practicas ».
La ministra de la Cultura, Françoise Nyssen, presentèt aqueste matin las orientacions de la reforma de l'audiovisual public en preséncia dels dirigents de France Télévisions, Radio France, France Médias Monde, l'Institut national de l'Audiovisuel, TV5 Monde e Arte. Preconiza l'aumentacion dels programas regionals de France 3 e la supression de la cadena France 4 de la television hertziana. L'audiovisual public deuriá investir dins lo numeric, 150 milions d'euros mai per an d'aicí 2022. La reforma cerca a respondre als novèls usatges (programas a la demanda, al numeric, etc.) e a crear mai de sinergias entre los grops. Deuriá far d'economias entre 250 e 500 milions d'euros d'aicí 2022, mai que mai a France Télévisions.
Fòto : País Nòstre
- Publicat dens Politique


text:
vendredi 3 novembre 2017
Primièr cafè òc lo dimècres 8 de novembre als "Hauts parleurs" a la vila
En 2016, Patricia Pallier e Paul Fournier sortiguèron un libre sus la vida dins los masucs d'Aubrac : “142 jours dans un masuc de l'Aubrac” (ed. Grelh roergàs).
Paul Fournier, ancian montanhièr, i conta sa premièira estiva. Èra en 1949, aviá pas que quinze ans. Del 25 de mai al 13 d’octobre, pendent 142 jorns, aquelses òmes vivián sols al mièg de lor tropèl d’aubracs, atalats a la fabricacion de la forma d’Aubrac.
En mai del testimoniatge de Paul, Patricia Pallier pòrta un agach etnografic sus aquela aventura umana racontada al fial de las jornadas dels montanhièrs, de la molza a la forma en cava, ambe lo mestièr de cada òme, las distraccions raras, las datas importantas dins l’estiva, los moments complicats e los vams de fraternitat, sens oblidar la lenga mairala d’aquelses òmes : la lenga d’òc.
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Dijòus, 26 de julhet de 2018, 03h00
Tè Vé Òc s'es exportada lo temps d'una jornada a Tolosa, e vos liura aquí una emission consacrada a la vila ròsa. Una 1èra partida documentària vos aprendrà mai sus lei particularitats de Tolosa, coma lo « Capitolat » e la naissença dei famós « Jòcs Floraus ». Puèi una 2nd partida vos menarà dins la dinamica occitana tolosana, amb l'exemple de l'Estanquet de « La Portièra », tengut per Remèsi Fermin-Trocha, qu'avèm entrevistat a l'ocasion. Descubrètz Tolosa autrament, sus lo fieu de son occitanitat. Un reportatge d'Amada Cròs.


text:
Escabècha
L'escabècha (del catalan escabetx) es una forma de conservar los aliments a basa de vinagre, espècia e sal. L'efièch conservador de l'escabècha es l'accion combinada de la leugièra pèrda d'aiga que se produsís pendent lo procediment, la baissa del pH a causa de l'addicion de l'acid acetic (del vinagre) e a l'accion de la sal e de las espècias, coma lo paprica.
Etimologia[modificar | modificar la font]
D'autors qu'afirman que lo mot «escabetx» ven dirèctament del persan sikbaj, se tradusent per "fricòt de vinagre". Segon Joan Coromines aquel mot passèt al castelhan (escabeche) e dins las autras lengas latinas d'Euròpa, amb lo concèpte de l'idèa.[1]
Origina[modificar | modificar la font]
L'escabècha de peis es la basa del peis fregit, que fasián ja los romans e amanians amb una mescla d'òli d'oliva, vinagre e vin, condimentada amb èrbas aromaticas e d'autras condiments trissats al mortièr.[2][3] Sembla que la quita tecnicitat culinària de l'escabècha foguèt creada al meteis temps pels pèrsas e arabis e foguèt introdusida per aqueles darrièrs dins los Païses Catalans a l'edat mejana. Los arabs lo fasián amb de carn e fòrça rarament amb de peis, mas dins lo recuèlh catalan lo Llibre de Sent Soví, del sègle XIV, i a ja tres recèptas d'escabècha, qu'una es amb de sardas, çò que mòstra que lo concèpte aviá ja ganhat una nauta popularitat a l'epòca. Aquel element de la cosina catalana s'espandiguèt a la castelhana, italiana, occitana, portuguesa e pel rèsta d'Euròpa. Après, amb lo contacte amb America, l'idèa generala de l'escabècha s'exportèt al nòu continent.
Preparacions[modificar | modificar la font]
L'escabècha s'utiliza subretot per far de preparacions de peis blau, mas se'n fan tanben de cauquilhum, (muscles), d'ausèls, (tord, perditz, catla), de conilh o de legums, (Aubergina).
Demest los peisses mai apropriats per la preparacion en escabècha, cal mencionar la sarda, l'anchòia, lo vairat, la merluça e lo ton.[4][5]
L'escabècha se fa a basa d'òli d'oliva, de vinagre e d'espècias coma la alh, lo paprica doç, las èrbas aromaticas (laurièr, frigola, etc.) e d'autras espècias. Se pòt tanben apondre de talh de ceba.[6]
La preparacion se pòt conservar, se fa pas tròp caud, tres jorns fòra del refregidor. Dedins se pòt gardar cobèrt pendent dètz jorns.
Varietats[modificar | modificar la font]
Lo nom d'escabècha comprenon de produchs diferents:
- Escabèchas fredas: Lo peis es banhat dins una escabècha que conten de vinagre (5-6% d'acid acètic) e 7-8% de sal, a una temperatura de 10 °C-15 °C pendent 4-6h, pH entre 4 - 4,5.
- Escabèchas de bolh: Lo peis es cuèch (10-20 min.) dins un banh de sal (6-8%) e vinagre (4%), pH 4,6.
- Escabècha de fregidas: Lo peis se fregís e se vèrsa una solucion que conten de sal, vinagre e espècias (laurièr, alh, frigola e paprica doç).
Plats similars pel mond[modificar | modificar la font]
- En Filipinas i a un plat a basa de peis e legums que se sona "escabeche[7]" benlèu basat en l'escabècha iberica, que ven del periòde de la colonizacion espanhòla de las islas.
- Al Japon, una forma similara de preparar de peisses coma los vairats amb vinagre se coneis coma Nanbanzuke o nanban-zuke (南蛮漬け).[8]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Catalan cuisine, pàg. 176.
- ↑ Aquí Hi Ha Teca!
- ↑ Arrels clàssiques de la cuina de la Catalunya vella, Anna Pujol Puigvehí, Icaria Editorial, 1997.
- ↑ Gastroteca - Sardines en escabetx
- ↑ Aqui hi ha teca!, pàg. 176, Assumpta Miralpeix, Edita Rosa dels Vents, 2006, ISBN 8401387035
- ↑ Aqui hi ha teca!, pàg. 177, Assumpta Miralpeix, Edita Rosa dels Vents, 2006, ISBN 8401387035
- ↑ Recepta filipina d'"escabeche"
- ↑ Nanbanzuke


text:
Província de Dnipropetròvsk
La província de Dnipropetròvsk (en ucraïnian ДHiпpoпeTpoBcbka oблacTb = Dnipropetròvska òblast; nom informal: ДHiпpoпeTpoBщиHa = Dnipropetròvshchina; en rus ДHeпpoпeTpoBckaя oблacTb = Dnepropetròvskaia òblast; abans EkaTepиHocлaBckaя ryбepHия = Iekaterinoslavskaia gobernia) es una província d'Ucraïna Centrala. Sa capitala es Dnipropetròvsk.
Limita amb las províncias de Poltava e Kharkiv al nòrd, la província de Donetzk a l'èst, las províncias de Kherson e Zaporizhzhia al sud, e las províncias de Mikolàiv e Kirovohrad a l'oèst. La província de Dnipropetròvsk es un important centre politic, comercial, industrial e econonomic d'Ucraïna.
Las principalas lengas de la populacion de la província de Dnipropetròvsk son l'ucraïnian, lo rus e lo sorgic (una barreja de las doas lengas).


text:
Lhèida es una vila fòrt plan religada amb las autras vilas catalanas, situada dins un caireforc estrategic, a mièg camin de la montanha e de la mar, solament a una ora e mièja d’estrada de Barcelona.
En avion
Los aeropòrts mai pròches de Lhèida son:
Aeroport de Barcelona – Reus (Aeropòrt de Barcelona – Reus):
A 97 quilomètres de Lhèida. S’i pòt arribar en veitura, en bus e en TGV (AVE/AVANT) dempuèi las garas del Camp de Tarragona o de Reus.
Aeroport de Barcelona – El Prat (Aeropòrt de Barcelona – El Prat):
A 160 quilomètres de Lhèida. Es l’aeropòrt mai grand de Catalonha, e lo segond mai grand de l’Estat espanhòl. S’i pòt arribar en veitura, en bus e en tren (dempuèi la gara de Barcelona – Sants).
Aeroport de Girona – Costa Brava (Aeropòrt de Girona – Còsta Brava):
A 250 quilomètres de Lhèida. I a de vòls low cost que religan aquel aeropòrt e de nombrosas vilas europèas. S’i pòt arribar en veitura e en bus. I a de buses que partisson per Barcelona.
Aeroport de Lleida – Alguaire (Aeropòrt de Lhèida – Alguaire):
A 15 quilomètres de Lhèida. S’agís d’un aeropòrt nòu. Es lo primièr aeropòrt comercial de la Generalitat de Catalonha e deu servir dins l’avenir per equilibrar lo territòri catalan.
Cossí anar a Lhèida dempuèi Barcelona.
Cossí anar a Lhèida dempuèi l’Aeropòrt de Barcelona.
Cossí anar a Lhèida dempuèi Vielha.
Cossí anar a Lhèida dempuèi Girona.
Cossí anar a Barcelona dempuèi l’Aeropòrt de Girona.
Per mai d’entresenhas:
-Gara estradièra de Lhèida: (0034) 973 268500
En tren
Estació de Lleida – Pirineus (Gara de Lhèida-Pirenèus):
De trens nombroses religan Lhèida e Barcelona. Lo viatge en AVE o AVANT (TGV) es d’aperaquí una ora dempuèi Barcelona-Sants, de trenta minutas dempuèi la gara del Camp de Tarragona, d’una ora e mièja dempuèi la gara de Girona, de quaranta cinc minutas dempuèi Saragossa-Delicias e de doas oras e vint minutas dempuèi Madrid-Atocha.
En veitura
Lhèida es situada a 174 quilomètres de Barcelona, a 161 de Vielha, a 150 d’Andòrra e a 322 de Tolosa. Lo trajècte dempuèi la capitala catalana es d’una ora e quaranta minutas. Lo trajècte dempuèi la Val d’Aran, Andòrra o Girona es d’aperaquí doas oras.
Distàncias en quilomètres
En taxi
Tele Ràdio Taxi Lleida: (0034) 973 203 050
Per mai d’entresenhas:
–Turisme de Lleida (Ofici de Torisme de Lhèida)


text:
Ellen Johnson-Sirleaf (n. 1938) economista, es la presidenta actuala de Libèria, après véncer las eleccions presidencialas del 8 de novembre de 2005, quand derrotèt l'autre principal candidat, l'èx-jogaire de fotbòlGeorge Weah. Serviguèt coma Ministra de las Finanças durant lo mandat del President William Tolbert, de 1972 fins a 1973, an en a on un còp d'Estat desroquèt a Tolbert. Après çò, daissèt Libèria e ocupèt de nautas cargas dins divèrsas institucions financièras.
Obtenguèt la segonda plaça a las eleccions presidencialas de 1997. Pus tard, foguèt elegida presidenta a las eleccions presidencialas de l'an 2005 e prenguèt possession de la sieuna carga lo 16 de genièr de 2006.


text:
03/11/2014
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 9 de novembre 2014
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 09 de novembre a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Philippe Martel de l'Universitat Paul Valéry de Montpellier 3, per parlar dau centenari de la prumiera guerra mondiala.
Prumiera partida, l'esperit de despart, la vita dins las trenchadas, la lenga daus òmes, la vita en darrier mentre queus temps.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
20:47 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Associacion qu’a per tòca de colectar, promòure e dinamisar lo patrimòni e los sabers populars ; magerament en Occitània centrala mas sens exclusiva. La referença a la lenga (mai la crotz) occitana vau coma identifiant per la Talvera demests los actors culturaus daus despartiment de Tarn. L’i recorrèi suvent. L’associacion produisís e edita daus libres e CDs que ’la vend dins sa-bela botica, baptejada « Occitània qu’es aquò ! »
Amb n’experiença de 30 ans dins lo domèni, l’associacion se profesionalisèt e pòrta aura n’a mai bela cura a sa comunicacion. ’Na basa de mantuns document existents me permetèt de far un trabelh en continuitat. Dins lo cas d’obratge sols de lor mena, cherchèi la coherença amb los precedents.
« La Talvera » es tamben un grop que juga sus scena, que daus-uns-còps fau destriar daus produches d’edicion.


text:
1044
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1044 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Tensions novèlas entre França e lo Sant Empèri après lo sostèn d'Enric Ièr ai senhors revòutats de Borgonha e de Franca Comtat còntra l'emperaire.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau visir Ali bin Ahmad Jarjarai qu'aviá capitat de restaurar la prosperitat d'Egipte.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Publicacion dau libre Wujing Zongyao (Principis generaus dau classic de la guèrra en occitan) que donèt lei premierei recèptas conegudas de la polvera, probablament inventada dins lo corrent dau sègle VII.
Transpòrt terrèstre[modificar | modificar la font]
Publicacion de la descripcion dau foncionament d'una bossòla dins lo libre chinés Wujing Zongyao. En revènge, son utilizacion demorèt lòngtemps limitada au transpòrt terrèstre.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Grand còrb
Grand Còrb
244px
LC : Preocupacion menora
Lo grand còrb (Corvus corax) es una espècia d'ausèl passerifòrme de la familha dels corvids (Corvidae). Present en tot l'emisfèri septentrional, es l'espècia de corvid amb la màger superfícia de distribucion. Amb lo còrb de pic espés, es lo pus grand dels corvid e probablament lo passerifòrme mai pesuc; a la siá maturitat, lo grand còrb mesura entre 52 e 69 centimètres de longor e lo sieu pes varia de 0,69 a 1,7 quilogramas. Los còrb vivon generalament de 10 a 15 ans mas qualques individus an viscut 40 ans. Los joves se pòdon desplaçar en grops mas los cobles ja formats demòran amassa tota la siá vida, cada coble defendent un territòri. Existisson 8 subespècias conegudas que se diferéncian fòrça pauc aparentament, e mai que d'estudis recents ajan demostrat de diferéncias geneticas significativas entre las populacions de regions distinctas.
Lo grand còrb coexistís amb los umans dempuèi fa de milièrs d'ans e en qualques regions es tan abondant que se considèra coma una espècia nociva. Una partida de la siá capitada es deguda al sieu regim omnivòr; lo còrb comun es extrèmament oportunista, en s'alimentant de caronhas, d'insèctes, de residús alimentaris, de granas, de baias, de fruchas e pichons animals. Se son observadas divèrsas demostracions notablas de resolucion de problèmas per aquesta espècia, çò que fa pensar que lo còrb es fòrça intelligent.


text:
Miratge
Lo miratge es l'imatge mai o mens deformat d'un objècte ben reau per un efècte optic (es pas una illusion d'optica, qu'es una deformacion d'un imatge que si deu a una interpretacion erronèa dau cervèu).
La fotografia d'aqueu miratge que si crèa per lei diferéncias de temperatura de l'èr ne'n pròva la realitat optica (traças) e pas son illusion (ni l'uelh ni lo cervèu s'enganan en viant l'èr tremolar o lei rais que si semblan rebatre sus lo sòu).
Lo miratge a ren de subjectiu : si pòu fotografiar. Lo miratge a ren d'irracionau : s'explica per l'optica geometrica e lei lèis de la refraccion.


text:
09/03/2015
Le retour de La Torna
Il y a toujours un moment dans la vie pour revenir à ses passions. C'est ce que nous inspire François Latournerie, guitariste et chanteur en occitan revenu avec bonheur à ses premières amours après une carrière d'instituteur en Périgord. En effet, « La Torna » comme l'appellent ses amis reprend le chemin de la scène avec des chansons anciennes et nouvelles, sur des textes de Micheu Chapduelh, Micheu Sotlier et Marçau Esquieu.
« Aura demòre a Brageirac, mas nasquí a Nuòvic e mon mestier de regent me faguet bolegar un pauc pertot en Dordonha. Chabí ma vita professionala coma conselhier pedagogic. La musica es ma passion, juegue de la guitara sur scena mai dau pianò e de la clarineta. Aima plan Brassens e lo jazz manocha. Rencontri Micheu Chapduelh dins la annadas 70; me balhava daus textes e io compausava la musica e chantava. Avem quitament enregistrat un 45 torns e un 33 « Crocatz lo Peirigòrd », puei, faguí ma vita professionala e personala en continuar de jugar per mon plaser. Ai participat au CD collectiu « Boiradis » dins las annadas 2000, mai recentament au project de CD « Catalunia Occitania Songs » de Ramon Faura, emb las chansons « Un jorn, un cavalier » e « La marçalada » de Micheu Chapduelh. Aura « La Torna » coma mos amics m'apelan tòrna sur scena ! Lo prumier còp era per la Felibrejada de Brageirac en 2013, una autre còp per la Fiera Espaucition de Perigüers per Lo Bornat dau Perigòrd, e en d'autras occasions mai. Quante chante en òc, ai l'impression de chantar rasis mos reires. Essaia de far quauquaren per passar la lenga, per exemple sei anat chantar per los goiassons a la calandreta « Bèl Solelh » de Brageirac. Crese que lo monde vòlen tornar auvir la lenga, quo ço que sente en chantar. Ai aura de que far un espectacle d'una trentenada de chansons, textes e compausicions originalas. ».
« La Torna » avoue avoir une autre passion, la généalogie, qui a aussi à voir avec les racines, la continuité, la transmission.
Son spectacle est bien rodé, pour le contacter : la.torna@rorange.fr et 06 08 09 84 76. Denis Gilabert.
Photo: François Latournerie à la foire exposition de Périgueux, sur le stand du Bornat dau Perigòrd.
19:52 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (2)
Commentaires
voir à propos de La Torna, un article dans la derniere revue Lo Bornat, numero special chant en langue d'oc (1er partie).
Commande : revue.lobornat@laposte.net ou le Bornat dau Perigord 13 rue Kleber 24000 Perigueux
Écrit par : Lo Bornat dau Perigord | 09/03/2015 | Avertir le modérateur
Les commentaires sont fermés.


text:
La granhòta a la vila.
La granhòta es aquí per vos faire viure l'actualitat dau Clapàs, lo quotidian d'un estudiant, l'estrambord de la vida. Demoratz ambè lo reportaire granhòta !!
lundi 1 décembre 2014
La mañana ...
mercredi 22 octobre 2014
Lo polit juòc dei sonoritats
Amics legeires vaquí la resulta de mon trabalh, espere lo vòstre vejaire, qu'un autor es pas ren sens legeires.
lundi 13 octobre 2014
Qué hacer?
Creo que hoy os voy hablar de algo mas íntimo que las otras vezes. Tengo necesidad de hablar con alguien de objetivo, alguien que escucha sin pensar saber para mi. Pero creo que al final yo mismo no sé lo que quiero, como lo podría saber alguien mas?
Pero si tengo que hacerme la pregunta mejor hacermela ahora, no? Si sabes tu lector, dime!
P.S: Lo he hecho, y aún no lo siento.
mercredi 8 octobre 2014
Ieu e ieu ... Yo y yo ...
samedi 4 octobre 2014
Lo retorn de la granhòta
mercredi 7 mars 2012
Soscadissas ...
Aquò me fa pensar a quora ère mai joïna encara. Fasiáu de teatre e quauqueis oras abans de montar sus scèna aviáu escrich un pichòt texte que vos vau partejar.
Lo texte èra :
"Mei camba tremòlan, la paur presènta sus mei mans dins sa mostor, mon còr s'abriva, mon buf es cort, e lo moment arriba. Projector. Lo mond s'arresta lo temps d'un instant. Pas mai de bruch, pas mai una respiracion alentorn de ieu.
Coma una montada d'adrènalina, ma sang faguèt qu'un torn. Mon esperit èra vuèg, mon còr plen d'un bonur sensa parièra. Me revire e son aquí! Occupan aquestei plancas amb ieu. Amics d'un ser, filhs d'una òbra."
Per tornar trobar aqueste texte deguère tornar sus mon blòg, aquò me faguèt rire de tornar legir çò qu'aviáu escrich quora ère au licèu. Es coma aquò que vesèm que lo temps passa. Coma n'ai pas vergonha de çò qu'escriguère vos balhe l'adreiça e coma aquò vos farètz una idèa solet sus la qualitat deis escrichs http://youu-belong-to-me.skyrock.com
Bona lectura a totes e a la setmana que vèn per d'autrei descubèrtas.


text:
Per Patric
Plòu sus las cevenas deman i aurà de nèu
Color de mòrt la fanga dins mon cant pas d’aucèl
Farai lo martelet al portal de Florac
Mon caval a las armas de Tolosa e d’Aubrac
O regardatz las vielhas que van a Sant Guilhèm
Ara semblan de nòtas d’un cant de requièm
O t’aimavi Corina quand èras amb ièu
Se vesiás ta cevena l’ivèrn color de nèu
Americanisada un pauc mai cada estièu
Lo jorn que siás partida m’aviás dich a lèu-lèu
Dins sa veitura de corsa èl rodèla coma un fòl
Quand passarà sus ta rota saluda-lo cevenòl
Fai freg dins ma guitarra lo cèl a negrejat
Caminèri de lònga e lo temps l’ai comptat
Vistalhèri la tèrra de Niça a Montpelhièr
Se me pausi la pèira me maissa leva-te
Lo solelh te caufa l’aire l’aire s’emplis dins ta man
Sarra la man de ton fraire nos levarem lèu deman
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel