text:
Periòde Edo
Lo periòde Edo (江戸時代 Edo jidai) o periòde Tokugawa (徳川時代 Tokugawa jidai) es la subdivision tradicionala de l'istòria de Japon que comença vèrs 1600, amb la presa de poder de Ieyasu Tokugawa pendent de la batalha de Sekigahara, e s'acaba vèrs 1868 amb la restauracion Meiji. Èra dominada pel shogunat Tokugawa qu'Edo (ancian nom de Tōkyō) èra la capitala.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo shogunat contrarotlava lo poder politic, administratiu e mai tard economic. Existissiá tanben un emperaire mas aquel possedava pas que de foncions esperitalas de grand prèstre e es lo simbòl del « engèni nacional ». Aprèp las fòrças guèrras feudalas que se passèron de per avant, los Tokugawa cerquèron a tornar organizar l'Estat e garantir la patz dins lo país. Pr'amor, instituiguèron un sistèma encara fòrça ierarquizat e rigid mercé que podèron contraròtlar en totalitat del país. Atal, aquel darrnièr èra divisat en feus governats per de senhors, los daimyos, eles meteisses jos l'autoritat del shogun. Aqueles qu'avián fach aleujança als Tokugawa avant 1600 se nomenavan los « daimyos de l'interior » e aqueles que l'aviá fach aprèp los « daimyos de l'exterior ». Pasmens, per poder mantenir aqueles jos la seuna autoritat, lo shogun instituiguèt un sistèma de demoranças alternadas, lo sankin-kotai, que los daimyos devián demorar a Edo, residéncia shogunala, e aquò un an sus dos. De mai, los daimyos devián daissar la lor familha a Edo coma d'ostatges.
Aquel periòde se caracteriza subretot per una tencadura del país sus el meteis, nomenada sakoku. Lo Japon conservèt sonque qualques ligams diplomatics amb Corèa e seulas la China e las Províncias Unidas aguèron lo privilègi de mantenir de relacions comercialas amb el. Los Europèus èran pas admeses sul sol japonés jos pèna de mòrt. Pasmens, aqueles darrièrs cerquèron pasmens a mantenir de relacions comercialas amb lo país. Aquela pression faguèt quitament apareisser e renforçar un corrent nacionalista dins tot le Japon. Foguèt sonque en 1854 que le comodor estatsunian Matthew Perry acompanhat de naus de guèrras capitèt a « convéncer » lo bakufu. Aquel darrièr, per paur de la perspectiva de dintrar en guèrra en cas de refís (coma foguèt lo cas pel vesin chinés amb las guèrras de l'òpi) signèt forçat la convencion de Kanagawa. Aquela daissava dubèrts los pòrts de Shimoda e Hakodate pels Estats Units d'America. Seriá de meteis un pau mai tard per Russia, la Grand Bretanha, los Païses Basses e França. Una primièra division s'efectuèt alara entre los partesans de la dubertura e los xenofòbs. En 1858, la noblesa puslèu xenofòba reprochava al shogun d'aver cedat a la paur dels estrangièrs e d'aver pas demandat l'autorizacion de l'emperaire. Aquela division marquèt lo començament de la casuda del bakufu.
Atal se preparèt un afrontament entre los daimyos ereditàriament creadas pels Tokugawa al sègle XVII e los daimyos de l'oèst que se metèt del costat de l'emperaire e s'opausèron atal als estrangièrs e al shogun. Los feus mai poseroses d'aqueles son Chōshū e Satsuma. Aqueles son entraïnats dins la rebellion contra lo bakufu: de batalhas comencèron vèrs 1866 mas las armadas shogunalas capitèron pas a dintrar dins lo territòri de Chōshū. D'alianças comencèron enter Chōshū, Satsuma e Tosa que los caps prepavan un còp d'Estat. E, lo 3 de genièr de 1868, en preséncia de bushis, foguèt proclamat a Kyōto « lo retorn de l'anciana monarquia » e la fin del bakufu.
Lo periòde Edo s'acaba doncas en 1868 amb la restauracion del poder imperial per l'emperaire Mutsuhito e l'abdicacion del quinzen e darrièr shogun, Yoshinobu Tokugawa.
Cronologia[modificar | modificar la font]
Teatre[modificar | modificar la font]
Es a aquel periòde que foguèt creat lo teatre kabuki dins la region de Kyōto per la dama Okuni. En 1605, montèt amb de femnas una tropa de dança grotesca que coneguèt un grand vam. En 1629, los femnas èran enebidas dins las representacions teatralas perqu'aquò èra considerat coma un factor de prostitucion important. Los ròtles femenins èran doncas jogats un temps per d'efèbs mas, en 1649, los adolescents foguèron proscrits per la meteissa rason. D'òmes prenguèron alara la plaça de las femnas, creèron la novèla profession d'onna gata. En 1660, los enfants foguèron tanben enebits, totjorn per causa de prostitucion.
Vejats tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Françoise et Mieko Macé, Le Japon d'Edo, ed. Les Belles Lettres, París, 2006
- (fr) Dale Furutani, La Promesse du Samouraï, Vengeance au Palais de Jade e Menaces sur le Shogun, trilogia de romans istorics pareguts en 1998 ISBN 9782264040756, 1999 ISBN 9782264040749 e 2000 ISBN 9782264040411
- (en)James L/ McLain, Japan: a modern history, Ed. W.W. Norton & Company Inc., 2002 ISBN 0393041565}}
- (fr)Philippe Pons, D’Edo à Tokyo : Mémoires et Modernités, Ed. Gallimard, 1988 (ISBN 2-07-071193-3)
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Shogunat Tokugawa
- ukiyo-e, l'art grafic popular de l'epòca Edo
- Gokaidō, las cinc rotas majoras de Japon
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)La nostalgia d'Edo (article) : Istoriografia japonesa per aquel periòde


c: text/html

text:
Dissabte, 10 d'agost de 2013, 03h00 Societat,Politica,Internacional
Presentacion de la "via catalana cap a l'independéncia" lo 30 de julhet 2013 a Barcelona
© Galdric Peñarroja
L’11 de setembre que ven, jornada nacionala de Catalonha, una cadena umana crosarà lo país catalan de nòrd a sud en favor de l’independéncia del país. La cadena intrarà en Catalonha Nòrd e al País Valencian, del temps qu’en Malhòrca faràn una mapa umana dels Païses Catalans.
A l’estrange mai d’un trentenat de ciutats planifican d’organizar una cadena umana solidària, en parallèl a aquela accion. Las primièras cadenas umanas se debanaràn lo 15 d’agost e las darrièras lo quite 11 de setembre.
L’acte de Tolosa es previst pel 7 de setembre e se parlava tanben de far quicòm a Marselha.
#4 E la tieuna Republica Independenta Aranesa, non poiriá cap anexar Occitania tota, de còps ?
Visca era republica independenta aranesa! Non ara colonizacion ispano-catalana dera val d'Aran! Ne espanhòu, ne catalan, sonque aranés !
Un fum, o sabi pas mas çò segur, entre lo mitan catalan tolzan e los actors associatius occitans de la ciutat mondina, serà possible de ramosar pro de monde pr'aquò.
Vaquí :
http://catalanassembly.org/via-catalana-internacional/
Avèm d'èsser un fum a Tolosa, ei ?
Nos podètz balhar d'entressenhas per l'acte de Tolosa ?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rubrica en oc : la legenda de Sent-Avantin
Voici une légende pyrénéenne venue du pays luchonnais
Une légende pyrénéenne du pays luchonnais, entre val d’Oueil et Larbouste, collectée par Denis Gilabert auprès du guide occitaniste Peire Albero [texte en occitan languedocien de l’Aude, relu par Jean-Claude Dugros].
Al sègle VIII del temps de las invasions dels Mauros, viviá per amont a costat del val de Guelh e de Larbost, un òme qu’apelavan Avantin. Avantin coneissiá totas las flors de la montanha per faire de potingas per sonhar tot lo monde d’aquels vals. Avantin èra un garissaire, un adobaire, èra un breish… Tot aquel monde de la montanha l’aimavan plan e cada jorn avián besonh de sa sapiéncia.
Un jorn, un ors, (una brava bestiassa atal !) se passejava dins la val debàs los ostals. Aquel ors espaurugava la montanha, òmes e g’oelhas ! Avantin veguèt qu’aquel ors aviá quicòm a la pauta, èra nafrat. Avantin l’i tirèt l’espina del pè e l’ors demorava amb el, coma un canhòt.
Los Mauros que arribèron dins la montanha per guerrejar veguèron qu’Avantin èra qualqu’un d’important, qu’aviá de poder dins aquel lòc. Lo trapèron per l’embarrar dins la tòrre de Castel Blancat, penjada sus un malh debàs de Sacorvièla e Trebòns.
Avantin s’escapèt de Castel Blancat en sautant de la tòrre tras del val coma un aucèl.
En son aterriment son pè estampèt una lausa de ròc. Los Mauros enrabiats tornar lo trapèron per aqueste còp lo tuar. Pugèron amont de la val de Guelh per l’escapitar.
Los Mauros davalèron, daissant Avantin mòrt dins la montanha. Avantin se lèva, trapa son cap dins la man e davala la val de Guelh per enterrar son cap dins un lòc debàs de Larbost.
Tres cents ans mai tard, un buòu que caumava dins un prat, rascla la tèrra e trapa un cap. L’avesque de Sent Bertran de Comenge diguèt qu’aquel cap es lo d’Avantin e faguèt edificar sul prat una brava glèisa que s’apelarà Sent Avantin. Debàs la glèisa a costat del camin, tanben una capèla es edificada sul lòc ont lo pè de Sent Avantin a marcat la lausa : la Gleisòla del Miracle…
Pour en savoir plus, voir Rubrica en òc sur occitan.blogs.sudouest.fr.
Les échos
Brageirac e sos entorns, per Joan-Claudi Dugros
Ladesvignes à Pomport ; forme ancienne La Dévigne. Nous avons La Devinie à Douville et Devigne à Issac, et aussi une forme ancienne La Davignie (1666), d’un lieu-dit Ladevigne à Villamblard, aujourd’hui disparu. Ces formes peuvent indiquer que nous sommes en présence d’une évolution Davinie / Devinie en Davignie / Devignie, puis en Davigne / Devigne : les terres, le domaine du nom de personne Davin / Devin.
Dans la rue à Périgueux
Une centaine d’occitanistes se sont réunis, samedi après-midi, place de la Cité à Périgueux pour un apéro revendicatif. Ils réclament une loi qui protège et offre un cadre légal aux langues régionales de France. Plus de photos de ce rassemblement sur le blog de Rubrica en òc, à l’adresse occitan.blogs.sudouest.fr (cliquer en haut à droite sur la première photo).
Meitat-chen, meitat-pòrc
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que los convidats de l’emission de diumenc 28 de mai a 11 oras sur França Blu Perigòrd seran los organisators dau festival « Balad’oc » de Tulle que se debanara dau 1er au de junh emb los artistes : Nadau, Bernat Combi, Olivier Peyrat, San Salvador…
Michel Feynie et « Omes e femnas dau landés »
La compagnie Nordack de Michel Feynié poursuit son parcours périgourdin avec son spectacle bilingue franco-occitan « Omes e femnas dau landés » qui retrace la vie des paysans sur les 100 dernières années. Prochaine étape samedi 28 mai à 20 h 30, à la salle des fêtes de Bars.


text:
Megaloceros giganteus
Lo megalocèros (Megaloceros giganteus), sonat autres còps cèrvi grand de las torbièras, foguèt lo pus grand cervid qu'aja existit. Semblava un dam grandàs e sas banas mesuravan fins a 3,5 m d'una extremitat a l'autra. Emai qu'aja viscut dins Euròpa tota e dins una granda partida d'Asia pendent un mièg milion d'ans avans son extincion recenta, dins l'usatge internacional es sovent apelat irish elk pr'amor que d'exemplars nombroses foguèron descobèrts dins las torbièras d'Irlanda del quaternari.


text:
Joan Peiroton a écrit:Çò que vòli díser, efectivament, es que la cultura es pas tant dins los musèus deus guidas toristics, es abans que tot dens lo cap del mond. I pas cap de dobte que i a de musèus de véser en d'autas ciutats coma Tolosa, Montpelhièr o Ceret, per exemple, pas sonque qu'a París, e me demandi si los qui ploran per çò qu'an pas lo Lovre (per exemple) en çò lor, an quitament dejà visitat de musèus dins lor pròpia ciutat. En realitat, me sembla que la limitacion de la cultura, es absolutament pas l'abséncia de musèus, son puslèu los ciutadans, tu, ieu.
Exactament.
Aquí à Orléans, sem a 50 mn de parís, e i a un fum de gent per me damandar mon guide dau Lovre (e jamai queu d'Orsay, l'un dau mai erotic dau monde
). Perqué non, mas quant lo museu de la vila es dubert, degun per i 'nar veire l'una de las mai grandas coleccion de pastel de França. Mesma chausa per lo FRAC, sabe, es consacrat a l'architectura, mas bon, se cultiva es pas un grand trabalh per lo monde motivat (sens parlar d'anar veire los chasteus de la Leire).
Sei 'nat a Nancy, Lille, Lion, Tolosa (dins un cadre associatiu, e qu'es pas aisat de brisar la cadena "sem 'quí auèi per tela causa")... Lemotges, Berlin, Amsterdam, Brüssels, Barcelona sens jamai obludar de far un torn dins los pitits bars ente i a un bocin de musica, 'na exposicion... sens jamai obludar de visitar 'na gleisa, un chasteu o sabe io 'na plaça importanta... e segur, sens jamai obludar de passar per lo museu quant n'i a un.
Aprep, quò es una motivacion aisada per un tipe coma me qu'entend disposar de son temps sens far totjorn coma los autres.
Mon 'vis es lo mesma per la legida, lo cinemà, lo teatre...
E se deman, me trobe a Marselha per 3/5 jorns, 'nirai avant sus un motor de charchas, troberai de que me levar dabora per visitar, e aprep, passat miedjorn, 'nar emb los amics.


text:
Henri René Albert Guy de Maupassant (castèl de Minomesnil, Tourville-sur-Arques, França, 5 d'agost de 1850 – París, 6 de julh de 1893) foguèt un escrivan francés. Demest los autors mai populars del sègle XIX, foguèt un dels creadors del conte modèrn e un mèstre de la novèla literària. Aperten a l'escòla realista, que descriu las vidas e las destinadas umanas e las fòrças socialas en tèrmes desillusionats e sovent pessimistas.
Maupassant èra lo "protegit" de Flaubert e sas istòrias son caracterizadas per una economia d'estil e un desnosament eficaç e aisit. L'accion se debana sovent durant la Guèrra Francoalemanda de 1870, ont i descriu la futilitat de la guèrra e los civils innocents que, pres dins d'eveniments que los despassan, son en permanéncias cambiats per son experiencia. Escriguèt qualques 300 istòrias cortas, sièis novèlas, tres racontes de viatge, e un volum de verses. Sa primièra publicacion, Boule de Suif ("Bola de Seu", 1880), es sovent considererada coma son cap d'òbra.


text:
1984
Aquesta pagina concernís l'an 1984 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 11 de setembre - La Gomera (illas Canàrias): vint personas, que i a entre el lo governador civil de Tenerife, morisson en un incendi forestal.
- 22 de decembre - Renóncia de Dom Mintoff coma primer ministre de Malta.
Liechtenstein[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Ja minat per la represa de la guèrra civila dins lo sud dau país, lo govèrn de Gaafar Nimeiry foguèt encara mai afeblit per una famina grèva. Encoratjadas per lei Fraires Musulmans, d'esmogudas grèvas aguèron luòc dins lei vilas pus importantas.
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Aparicion dau Movement Revolucionari Tupac Amaru que formèt una guerilha d'inspiracion marxista-leninista suplementària dins lo país.
Mond[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Primièra granda manifestacion populara dins la vila de São Paulo, Brasil, en supòrt a l'esmena que prepausa de restablir las eleccions presidencialas dirèctas para president de la republica, aprèp 20 ans del regim militar.
- 2 de febrièr - Jaime Lusinchi pren possession coma president de Veneçuèla.
- 2 de febrièr: Còsta Rica refusa l'asil politic a 3000 seguidors armats d'Edén Pastora.
- 4 de febrièr - en Long Beach (Califòrnia), una femna esterila dona a lum après l'implantacion d'un ovul fertilizat en una autra femna.
- 6 de febrièr - Beirot èst es ocupat per las milícias crestianas.
- 5 de març: La primièra ministra Indira Gandhi ordena un atac al Temple d'Aur, ont se refúgian separatistes sikhs.
- 1 de julhet - l'engenhaire José Napoleón Duarte, elegit democraticament coma president constitucional de la Republica del Salvador, pren possession de la siá carga.
- 25 d'octobre - Lo dictator de Brasil, João Baptista Figueiredo, e lo de Paraguai, Alfredo Stroessner inauguran la centrala idroelectrica de Itaipu, la pus potenta del mond.
- 31 d'octobre: Indira Gandhi es assassinada per dos de los sieus guardas, de religion sikh. La reaccion populara es violenta en Nòva Delhi, e causa la mòrt de 2700 sikhs.
- 19 de decembre - signatura d'un acòrdi entre la Republica Populara de China e lo Reialme Unit que lo govèrn de Londres se compromet per el a liurar Hong Kong dins lo govèrn de Pequin l'an 1997[1]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 3 de febrièr - Los Angeles: S'anóncia la naissença del primièr uman fruch de fertilizacion d'un embrion congelat.[2]
- 4 de febrièr - En Long Beach, Califòrnia, una femna esterila dona a lum après l'implantacion d'un ovul fertilizat en una autra femna.
Geografia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la premiera carta geologica mondiala.
Quimia[modificar | modificar la font]
- Descubèrta dei quasi-cristaus per Dan Schechtmann, Ilan Blech, Denis Gratias e John Cahn. Lo premier recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia 2011 per aquela descubèrta.
Economia[modificar | modificar la font]
- Richard Stone recep lo Prèmi Nobel d'Economia pel desvolopament de modèls comptables usats a nivèl nacional e internacional.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 de genièr - Cynthia Lavigne, actritz de cinèma pornografic francesa
- 22 de genièr - Raica Oliveira, modèl brasilièra
- 23 de genièr - Arjen Robben, fotbolaire neerlandés
- 25 de genièr - Robinho, fotbolaire brasilièr
- 5 de febrièr - Carlos Tévez, fotbolaire argentin
- 12 de febrièr - Caterine Ibargüen, atlèta colombiana
- 27 de febrièr - Akseli Kokkonen, saltaire amb esquís finés-norvegian
- 28 de febrièr - Karolína Kurková, modèl chèca
- 20 de març - Fernando Torres, fotbolaire espanhòl
- 26 de març - Sara Jean Underwood, modèl americana
- 8 d'abril - Júlia Liptáková, modèl eslovaca
- 10 d'abril - Mandy Moore, cantaira, compositora e actritz americana
- 11 de mai - Andrés Iniesta, fotbolaire espanhòl
- 14 de mai - Mark Zuckerberg, creator del Facebook
- 17 de mai - Passenger, nom artistic de Michael David Rosenberg, cantaire e cantautor britanic
- 8 de junh - Javier Mascherano, fotbolaire argentin
- 11 de junh - Vágner Love, fotbolaire brasilièr
- 26 de junh - Rocío Guirao Díaz, modèl argentina
- 26 de junh - Luiza Possi, cantaira brasilièra
- 11 de julhet - Rachael Taylor, modèl e actritz australiana
- 1 d'agost - Bastian Schweinsteiger, fotbolaire alemand
- 3 d'agost - Ryan Lochte, nataire american
- 5 d'agost - Helene Fischer, cantaira alemanda
- 8 d'agost - Matej Jurčo, ciclista eslovaque
- 28 d'agost - Paula Fernandes, cantaira brasilièra
- 6 de setembre - Abby Martin, artista e jornalista americana
- 16 de setembre - Prince Harry de Galas
- 19 de setembre - Amber Rayne, actritz de cinèma pornografic americana
- 27 de setembre - Avril Lavigne, cantaira canadiana
- 2 d'octobre - Marion Bartoli, jogaira de tennis occitana
- 10 d'octobre - Pàvel Dórov, informatician e entrepreneire rus
- 14 d'octobre - Renée van Wegberg, cantaira neerlandesa
- 18 d'octobre - Freida Pinto, actritz indiana
- 25 d'octobre - Katy Perry, cantaira americana
- 22 de novembre - Scarlett Johansson, actritz americana
- 30 de novembre - Olga Rypakova, atlèta casac
- 3 de decembre - Constança Araújo, pintora portuguesa
- 30 de decembre - LeBron James, basquetbolaire american
- Evgeny Morozov, escrivan e cercaire bielorús
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Alfred Kastler, fisician francés, Prèmi Nobel (n. 1902)
- 14 de genièr - Ray Kroc, entrepreneire american, fondator del McDonald's (n. 1902)
- 20 de genièr - Johnny Weissmuller, actor e nataire austrian, l'"original" Tarzan (n. 1904)
- 9 de febrièr - Iurii Andropov, Secretari General del Partit Comunista de l'Union Sovietica (n. 1914)
- 12 de febrièr - Julio Cortázar, escrivan argentin (n. 1914)
- 21 de febrièr - Mikhaïl Aleksandrovich Sholokhov, escrivan rus, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1905)
- 6 de març - Martin Niemöller, pastor e teologian alemand (n. 1892)
- 26 de març - Ahmed Sékou Touré, president de Guinèa (n. 1922)
- 1 d'abril - Marvin Gaye, cantaire american (n. 1939)
- 8 d'abril - Piotr Leonidovich Kapitza, fisician rus, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1894)
- 26 d'abril - Count Basie, musician e compositor american (n. 1904)
- 8 de mai - Boris Antonenko Davidovich, escrivan, lingüista e traductor ucraïnian (n. 1899)
- 11 de junh - Enrico Berlinguer, politician italian (n. 1922)
- 26 de junh - Michel Foucault, filosòf francés (n. 1926)
- 9 d'agost - Edward Murray Conrad Barraclough, oficièr de marina britanic d'origina alemanda (n. 1893)
- 12 de setembre - Lola Anglada, escrivana e dessenhaira catalana (n. 1892)
- 14 d'octobre - Martin Ryle, radio-astronòm britanic, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1918)
- 20 d'octobre - Carl Ferdinand Cori, bioquimista austriac, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1896)
- 20 d'octobre - Paul A.M. Dirac, fisician anglés, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1902)
- 21 d'octobre - François Truffaut, director francés de cinèma (n. 1932)
- 31 d'octobre - Indira Gandhi, primièra ministra d'Índia (n. 1917)
- 14 de decembre - Vicente Aleixandre, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1898)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Carlo Rubbia, Simon van der Meer
- Prèmi Nobel de Quimia : Bruce Merrifield
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Niels Kaj Jerne, Georges J.F. Köhler e César Milstein
- Prèmi Nobel de Literatura : Jaroslav Seifert
- Prèmi Nobel de la Patz : Desmond Tutu
- Economia: Richard Stone
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (19 de decembre de 2013) Acord Xina i Regne Unit pel qual Londres lliura Hong Kong al govern de Pequín.
- ↑ {{{Títol}}}


text:
Samorai
Samorai (侍 Samurai o 武士Bushi) es un mot japonés que designa un membre de la classa guerrièra que dirigissiá lo Japon feudal pendent prèp de 700 ans.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Istòria
- 3 L'educacion del jove Samorai
- 4 Diferents tipes de samorai
- 5 Las armas
- 6 Qualques samorais celèbres
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Nòtas e referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme « Samorai », mencionat pel primièr còp dins un tèxte del sègle X, ven del verbe "saburau" que significa « servir ». L'apellacion es fòrça utilizada dins lo sens actual dempuèi lo commençament del periòd Edo, vèrs 1600. Avant, se designavan los guerrièrs puslèu pels tèrmes mono no fu (fins al sègle VIII), puèi bushi (武士), que pòt l'un o l'autre se traduire per « òme d'armas ». A partir del periòde Edo, los tèrmes Bushi e Samouraï son pas exactament sinonimes, existís una diferéncia prima.
A vegadas se trapa tanben lo tèrme buke : designa la noblesa militària ligada al bakufu (govèrn militar), per oposicion als kuge, la noblesa de cort ligada a l'emperaire. Los buke apareguèron pendent l'edat Kamakura (1185–1333)
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
La classa dels guerrièrs professionals del Japon, constituida d'arquièrs montats sus de garanhons, trapa la seuna origina dins la volontat de l'emperaire Katsumi de conquerir de tèrras dels Aïnos a la fin del periòde Nara.
Fins alara, Japon dispausava d'una armada de conscripcion, inspirada del modèle chinés. Los òmes edats de vint a trente ans èran conscrits, repartits en tant gunki (còps de milla soldats e oficièrs) qu'i aviá de províncias e ligadas al servici du kokushi (governaire de la província).
Aquel sistèma se revelèt totalament ineficaç per lutar contra los « barbars » Aïnos, cavalièrs aisits. L'emperaire decidiguèt en 792 de lo dissòlvre per establir un sistèma nòu nomenat kondeisei. Lo Kondesei avia l'avantatge de mermar lo pes del servici militar pels païsans (que portavan l'Economia) perqu'èra constituit de joves cavalièrs arquièrs eissits de mitan mai aisits. Aquela milícia, formada de 3 964 òmes, comencèt a decinat al sègle X[1], mas se pòt pas afirmar que sia a l'origina dels primièrs samorais, apareguts a aquela epòca.
Mitsuo Kure, dins lo seu libre Samouraïs (p. 7), cita mai d'unas autras originas possiblas pels samorais:
- los kugutsu, de nomadas que percorrián Japon en vivent d'espectaclas de mariòtas e d'acrobacias, tanben reputats grands cavalièrs arquièrs. Es pasmens impossible de dire s'utilizavan de grands arcs.
- los contactes amb los Emishi, pendent los combats contre eles, mas tanben pendent d'activitats comercialas o los emplegants coma mercenaris per aparar Kyūshū de las tentativas d'invasion coreanas o chinesas, avián podut inspirar a la cort imperiala de Kyoto l'idèa de crear una cavalariá, fins ara totalament absenta de l'istòria militara del Japon.
Enfin, Mitsuo Kure enoncia une darrièra ipotèsi segon que los samorais serián a l'origina dels gardiás del palais imperial al començament del sègle X, se basant suls primièrs documents mencionant lo mot samurai (o puslèu saburai, « en servici », que se desformèt en samorai). Se rebuta rapidament aquela ipotèsi, explicant que los melhors abaliments de cavals se trapavan pel Kantō e lo Tōhoku e que las armaduras o-yoroi foguèron fabregada sul camp de batalha e desenhadas dins la patz de la còrt, aquela ipotèsi es al contrari la sola origina citada per Stephen Turnbull dins The Samurai Sourcebook (Stephen Turnbull)|Samurai Sourcebook (p. 8).
Turnbull indica que passèron rapidament del servici imperial a aquel dels rics proprietaris terrenals de las províncias, que deuriánt luchar contra los emishi, los bandits e los proprietaris terrenals rivals. Precisa atal qu'aqueles primièrs clans de samorais descendavan d'originas modèstas, mas se plaçavan jol capitenajat de descendents de linhadas impérialas minoras, que s'anèron cercar fortuna dins las contradas salvatges. Los dos mai poderoses clans de samorais de la fin de l'edat Heian, los clans Taira e Minamoto, venon d'aquela tradicion, descendent respectivament dels emperaires Kammu e Seiwa.
L'edat Heian[modificar | modificar la font]
Se l'edat Heian es per la cort imperiala un periòde de patz e de prosperitat, las províncias, al contrari, èran tocats per de revòltas païsanas pr'amor d'impòst pesucs, reprimdas pels kokushi (governaires de províncias nomenats pel gouvèrn imperial). Los petits païsans se placèron jos la proteccion de poderoses familhas de proprietaris terrenals, que d'aquel fach s'enriquissián e venguèron lèu capable de recrutar d'armadas privadas, constituidas de guerrièrs professionals, mas tanben de simples civils (païsans, artesans, ciutadans).
Aquelas armadas donavan una certa poténcia e una independéncia grandissenta a aqueles proprietaris terrenals, rics, mas descridats per l'aristocracia de Kyōto, e lor permetavan de defendre la lors tèrras contra de menaças divèrsas, mas tanben de s'espandir als despens de lors vesins. E mai, d'uns tentavan de se desengatgar de la tutèla del govèrn central, çò que provoquèt de revòltas que participèron qualques primièrs govèrns samorais.
Premièras rebellions[modificar | modificar la font]
En 935, Taira no Masakado, governaire de la província de Shimosa, tuèt lo seu oncle Kunika e liguèt fòrça guerrièrs, ganhant atal lo contraròtle de gaireben tot lo Kantō e s'autoproclamèt emperaire en 939. Lo meteis an, sus las còstas de la mar interiora, Fujiwara no Sumitomo rassemblèt de wakō (pirats) e se revoltèt tanben.
Foguèt aisit pel govèrn de rebutar aquelas primièras revòltes samorais, se contentant d'empleguèt d'autres clans per luchar contra las primièras.
En 1028, Taira no Tadatsune se revoltèt tanben e prenguèt lo contraròtle du Kantō. La cort tardèt alara de reagir, segon Louis Frédéric [2], « las fòrças imperialas [èran] tròp flacas per intervenir eficiacement contra el. » A la fin de quatre meses, pasmens, la cort envièt contra Taira no Naokata, que foguèt vincut. En 1031, Minamoto no Yorinobu se jonhèt a la fòrças de pacificacion imperiala, obliguèt Tadatsune a se rendre, e prenguèt lo contraròtle del Kantō.
Aprèp, las familhas dels samorais mai influentas, coma los Taira e los Minamoto, foguèron apeladas a la cort per assegurar la securitat de l'emperaire e de l'aristocracia, amb que faguèron pauc apauc de ligams, pasmens que gardant un estatut fòrça bas. Los jōkō, entre autre, s'acompanhavan de gardias del còrs samouraïs a demòra dins lo seu palais, los hokumen no bushi (çò que se pòt traduire per « samorais del costat nòrd ».)
Guèrras dins lo nòrd d'Honshū[modificar | modificar la font]
Dins las províncias del Tōhoku, la partida nòrd de l'illa d'Honshū, mai recentament colonizada e luènh de la capitala, de senhors ensagèron d'escapar a l'influéncia de la cort. En 1051, Abe no Yoritoki se levèt e la província de Mutsu foguèt tocada pels afrontaments de la guèrra de Zenkunen, que durèt en realitat fins a 1062, lo general de las fòrças imperialas, Minamoto no Yoriyoshi (filh de Yorinobu) avent fach apèl al clan Kiyohara de la província de Dewa. La cort atribuèt los bens del clan Abe a aquelas darnièrs, e quand en 1083 Minamoto no Yoshiie, filh de Yoriyoshi, foguèt nomenat jutge dins una querèla intèrne dels Kiyohara, ne profeitèt per los destruire al cors de çò que se nomena la guèrra de Gosannen. Estimant qu'aviá agit per de rasons personalas, la cort refusèt de li atribuir una recompensa e deguèt levar de parcèlas sul seu domèni per pagar los seus òmes. Segon Mitsuo Kure (Samouraïs, p. 14), aquel acte lo faguèt fòrça popular e fòrça familhas de samorais venguèron al seu servici.
Intrigas a la cort[modificar | modificar la font]
Aquelas primièras rebellions samorais, accions isoladas e menadas luènh de la cort aguèron finfinala pauc d'impacte dins la constitucion del poder de la fin del sègle XII. Al contrari, los clans de samorais presents a la cort profeitèron de la lucha de poder entre l'emperaire Go-Shirakawa e l'Empaire retirat Sutoku en 1156. Aprèp la dicha rebellion d'Hōgen, l'influéncia dels regents Fujiwara mermèt fòrça e los clans Taira e Minamoto capitèron a ganhar de posicions importantas a la cort.
En 1159, quand Minamoto no Yoshitomo e Fujiwara no Nobuyori tentèron un còp d'Estat conegut jol nom de rebellion d'Heiji, Taira no Kiyomori matèt los Minamoto, massacrant una bona partida del clan e comencèt una pujada que lo menèt en 1167 fins a èsser dajō-daijin, primièr ministre.
Pasmens, en 1180 comencèt la guèrra de Gempei, una guèrra de succession al tròn imperial, los Minamoto reconstituits sostant un candidat diferent d'aquel dels Taira. A la fin dels cinq ans de guèrra, los Taira foguèron fin finala eliminats e Minamoto no Yoritomo installèt lo primièr bakufu, avant d'èsser nomenat shogun en 1192. Pel primièr còp, Japon èra dirigit per de samorais, e lo demorèt fins a 1868.
L'aveniment dels Tokugawa[modificar | modificar la font]
Amb la pacificacion del periòde Edo, la foncion combatanta dels guerrièrs mermèt e aqueles venguèron de foncionaris. Daissèron lo costat guerrièr per las ceremonias, e començar a s'interessar als arts (subretot l'escritura). Pasmens, benlèu per tornar a las valors, de règlas fòrça estrictas foguèron codificadas, jol nom de Bushidō (viá del guerrièr). Le suicidi ritual del seppuku — atal conegut jol nom d'Hara-Kiri (literalament "dubrir lo ventre" ) — deuriá èsser interdit a qualques periòdes pel shogun (senhor militari de Japon). En efècte, per salvegardar son onor, un samorai deviá se far seppuku se passava malaür al seu mèstre, a la seuna familha, o simplament s'aviá fach una pèca grava, lo seu senhor podava li comandar a quin que siá moment lo seppuku s'estimava pas èsser satisfach. Aquel rite provocava a vegada de damatges dins los rengs dels samorais.
L'educacion del jove Samorai[modificar | modificar la font]
Dins la tradicion, lo filh de Samorai èra somés a una disciplina fòrça estricta. Lo temps de las amanhagadas maternalas èra dolorosament cort. Quitament avant d'aver vestit la seunas primièras bragas, èra privat tant que possible des contactes afectuoses e quitament foguèt ensenhat a rebutar totes aqueles tipes sentiments de l'enfança. Tot plasir osiós èran mesurat pel mens e lo benaise quitament enebit, levat en cas de malautiá. Atal, dempuèi lo moment que sabèt parlar, foguèt enjonch de considerar lo dever coma lo sol guide de la seuna existéncia, lo contraròtle de se coma la primièra règla de conducha, lo sofriment e la mòrt coma dels accidents sens importança de punch de vista individual.
Aquela educacion austèra s'acompanhava d'imperatius fòça mai constenhents, destinats a deselopar una impassibilitat totala que l'enfant ne deviá jamai quitar, levat dins l'intimitat de l'ostal. Los gojats èran abituats a la vista del sang essent forçats a assistir a d'execucions. Devián pas manifestar cap d'emocion. De retorn a l'ostal, èran obligats a manjar de ris colorat de roge sang amb un jus de prunas salat, per rebutar tot sentiment d'oror secret. D'esprovas encora mai peniblas podavan èsser impausada, quitamenent als dròlles fòrça joves. Per exemple, los obligavan a anar sols, a mièjanuèch, sul luòcs del supplici, e a tornar lo cap d'un dels condamnats per pròba de lor coratge. En efècte, la paur dels mòrts èra jutjada tant mespresable d'aquela dels vivents per un samorai. Lo jove samorai deviá aprene a s'aparar contra totas las paurs. Dins totas aquelas esprovas, la mai perfecha mestresa de se èra exigida. Cap de fanfaronada seriá estat tolrada amb mai d'indulgéncia que lo mendre signe de coardiá.
Grandissent, l'enfant deviá se satisfar, coma distraccions, d'aqueles exercicis fisics que, aviadament e pel rèsta dels jorns, preparant lo samorai a la guèrra: Kenjutsu, jujutsu, Bajutsu, Kyujutsu respectivament art del sabre, lucha, equitacion, tir a l'arc. Se causissèt per el de companhons d'entre los filhs dels domestics, mai edats qu'el e triats per lor abiletat dins l'exercici dels arts marcials. Los seus repais, pasmens qu'abondants, n'èran pas fòrça rafinats, los seus vestits leugièrs e rudimentàris, levat per las grandas ceremonias. Quand estudiava, en ivern, se se passava qu'aviá freg als mans que pòsca pas mai se servir del seu pincèl, se li ordonava de se banhar dins l'aiga glaçada per restablir la circulacion. Se lo gèl agrepissiá los pès, se l'obligava a corrir dins la nèu. Mai rigorós encara èra l'entraïnament militar: l'enfant aprengava de bona ora que la pichona espasa de cencha èra pas una joguina.
Per l'education religiosa de jove samorai, aprengava a venerar los dieus ancians e los esperits dels seus anjòls. Èra iniciat a la fe e a la filosofia bodicas e li èra ensenhat l'etica chinesa. Aquò es de nuanciar del fach que tal clan o tala familha o encara tala koryu (escòla d'arts marcials) tendavan a una vision shintoïsta, bodica o confucianista.
Pauc a pauc, passant de l'enfança a l'adolescéncia, la vigiléncia qu'èra somés mermava. Èra daissat mai en mai liure d'agir segon lo seu pròpre jutjament, amb la certitud que li seriá pas pardonat la mendre error, que se repentiriá tota la vida d'una ofensa grava e qu'un repròche meritat èra de mai crénher que la quita mòrt.
Atal, aparat per las mors candidas de la vida del vielh Japon, lo jove samorai gardava en grandissent una puretat d'esperit e una simplicitat de còr excepcionalas.
Lo samorai aprengava lo seu mestièr al sen d'escòlas ancianas donavan una formacion a las armas, a l'estrategia, al rensenhament e als diverses aspèctes de l'art de la guèrra. Aquelas koryu, escòlas ancianas, foguèron l'encastre que fabreguèt l'excelléncia tecnica e morala del samorai.
Diferents tipes de samorai[modificar | modificar la font]
Un samorai n'avent pas de ligam a un clan o a un daimyō (senhor feudal) èra nomenat un rōnin. Un samorai qu'èra un vassal dirècte del shogun èra nomenat hatamoto.
Pasmens, totes los soldats n'èran pas samorais, aqueles constituián una eleita que sriá l'equivalent dels cavalièrs europèus; l'armada, dempuèi lo periòde Kamakura, repausava sus de largas tropas de fantassins de basa nomenats ashigaru e recrutats subretot d'enter los païsans.
Las armas[modificar | modificar la font]
Lo samorai utilizava gaireben 40 armas amb una mencion especiala pel katana, grand sabre, qu'èra lo sol que podava lo portar. Etudiava los kobudo, los arts marcials japoneses d'avant 1868, al sein de las koryu, escòlas ancianas. Donanva una granda importança al katana, seguent tanben lo Bushidō per que lo katana es l'anma del samorai. Quand un enfant aviá passat l'edat de 13 ans, podava obtenir un wakizashi (sabre pichon) e un nom d'adulta pendent una ceremonia nomenada "Genpuku" (元服). Pendent aquela ceremonia, vengava samorai. Obtengava tanben lo drech de portar un katana, mas l'espasa èra normalament blocada amb un ligam per aparar los accidents. Un katana e un wakizashi ensemble son nomenat un daisho (literalament : "grand e pichon").
Lo wakizashi èra "la lama d'onor" d'un samorai e quitava jamai lo seu costat. Lo samorai dormava amb aquel e lo menava quand dintrava dins un ostal e deviá daissar fòra las seunas armas principalas.
Lo tanto èra un pichon punhal, e èra portada a vegadas a la plaça del wakizashi dins un daisho. Èra utilizat quand un samorai deviá far seppuku o hara-kiri (suicidi). Pasmens, plaçat dins lo keikogi (« vestit d'entraïnament »), lo tanto èra una arma de punh fòrça utilizada pels assassinats o los combats de prèp.
L'arma favorita del samorai èra lo yumi (l'arc). Lo yumi demrèt lo meteis fins l'apareisson de la pòlvera de canon e dels fusils al sègle XVI. L'arc de carrèlas d'estil japonés essent pas una arma fòrça poderosa en comparason amb l'arc classic d'Eurasia. Sa talha permetava de lançar diverses projectils coma de flèchas enflamadas, e flècha-senhals d'una portada eficacia de 50 mètres, e mai de 100 mètres quand la precision n'èra pas importanta. Èra ordinàriament utilizada de pè darrièra un tedate (手盾), una granda paret de bambó mobila, mas podava tanben utilizada a caval. La costuma de tirar a caval, yabusame (流鏑馬), venguèt una ceremonia shintoista.
Lo nodachi es un sabre d'aspècte similar al katana, mas que mesura prèp 150 cm ; èra reservat ald samorais mai fòrts. Aquel tipe d'arma èra plan adaptada a la lucha contra las unitats de cavalaria.
Al sègle XV, lo yari (lança) venguèt tanben una arma populara. Aviá remplaçat lo naginata sul camp de batalha quand la bravesa personala venguèt mens importanta, e las batalhas, mai organizada. Lo yari èra mai simple a utilizar e mai mortal qu'un katana. Una carga, de caval o a tèrra, èra mai eficacia quand una lança èra utilizada, e donant mai de 50% de escasença de vencer un samorai armat d'un tachi, forma primitiva de katana adaptada al combat montat, a vegadas nomenat per error « daïkatana » dins la cultura occidentala. Dins la Batalha de Shizugatake, que Shibata Katsuie foguèt vencut per Toyotomi Hideyoshi (o Hashiba Hideyoshi), las « sèt lanças » de Shizugatake (賤ヶ岳七本槍) joguèron un ròtle crucial dins la victòria.
Las armas blancas utilizadas pels samorai ganhèron fòrça en qualitat amb de sègles, fins a arribar a una qualitat inegalada: las lamas fabregadas segon la tradicion japonesa son encara a l'ora d'ara las melhoras que l'Òme aja fachas sul plan de las qualitats fisicas, mercé a de tecnicas complèxas de fabregatge e de trempa desvelopadas pels fabres d'armas japoneses, coma lo Tamahagane, acièr especial obtengut amb de sable ferruginoses[3].
Qualques samorais celèbres[modificar | modificar la font]
Se pòt tanben notar:
- Los 24 generals de Shingen Takeda e d'autres grops de samorais.
- D'estrangièrs al Japon avent podut venit samorais:
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Hagakure, le Livre di Samouraï
- (fr)Bushido, l'âme du Japon de Inazo Nitobe - ISBN 9782846170116
- (fr)Budō shōshin shū : Le code du jeune samouraï de Shigetsuke Taira - ISBN 9782846171021
- (fr)La Promesse du samourai de Dale Furutani
- (fr)Vengeance au pays de jade de Dale Furutani
- (fr)Menace sur le shogun de Dale Furutani
- (fr)La Pierre et le Sabre de Yoshikawa Eiji
- (fr)Contes des sages samouraïs de Pascal Fauliot, Seuil, nov. 2011
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Istòria generala[modificar | modificar la font]
- (fr)Les Samouraï de Jean Mabire, Balland, París, 1971
- (fr)Kokoro de Lafcadio Hearn, Minerve, 1989
- (fr)Samouraï et kamikaze, la tradition guerrière au Japon de C. Parvulesco, ETAI, 2009
- (fr)Le crépuscule des samouraïs. L'âge d'or des guerriers japonais au tournant du XVIIème siècle de Julien Peltier, Economica, 2010
- (fr)Calvet Robert, Une histoire des samouraïs, Larousse, 2009 ISBN 9782035839848
- (fr)Inazo Nitobe, Bushidō, l'âme du Japon, Budo éditions, 1899
Filmografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Les Sept Samouraïs d'Akira Kurosawa (1954)
- (fr)Le Samouraï de Jean-Pierre Melville (1967)
- (fr)Shogun (1980)
- (fr)Kagemusha, d'Akira Kurosawa (1980)
- (fr)Ran, d'Akira Kurosawa (1985)
- (fr)Blade, de Stephen Norrington (1998) utilizacion d'un katana e de las valors zen del combatent.
- (fr)Ghost Dog, la voie du samouraï de Jim Jarmusch (1999)
- (fr)Après la pluie (film, 1999), de Takashi Koizumi (1999)
- (fr)Tabou de Nagisa Ōshima (1999)
- (fr)Le Dernier Samouraï de Edward Zwick (2003)
- (fr)Zatoichi, de Takeshi Kitano (2003)
- (fr)Soleil rouge, de Terence Young (1971)
Literatura[modificar | modificar la font]
- Le Clan des Otori, Lian Hearn
- Par l'épée et le sabre, Armand Cabasson
- La Pierre et le Sabre, La Parfaite Lumière, Eiji Yoshikawa
- Shogun, roman de James Clavell
- La voie du sabre, Thomas Day
- Le Japon moderne et l'éthique Samouraï, Yukio Mishima
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Louis Frédéric, Le Japon, dictionnaire et civilisation]], Ed Robert Laffont col. Bouquins, París, 1996. ISBN 9782221067642
- ↑ (fr)Le Japon, dictionnaire et civilisation (p. 1073)
- ↑ (fr)Documentari Arte : Katana: le sabre des samouraïs


text:
1104
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1104 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Somission oficiala dau rèi a la Glèisa a prepaus de son maridatge ambé Bertrada de Montfort. En realitat, aquò entraïnèt ges de cambiament e Bertrada demorèt rèina causant de tensions novèlas entre lo rèi e la papautat.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Venècia[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa dau dòge Ordelafo Faliero, creacion de l'Arsenau de Venècia destinat a organizar e melhorar la construccion navala au sen de la ciutat maritima.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la campanha acomençada l'annada precedenta en direccion de Palestina. Pasmens, la perseguida dei rivalitats e dei tensions entre lei generaus fatimidas entraïnèt una revirada novèla en causa de la manca d'eficacitat. Per demenir leis efectius crosats, lo visir Al-Afdal Shahanshah negocièt alora una aliança ambé l'atabeg de Damasc per organizar una ataca comuna en 1105.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
En mai, una expedicion menada per Boemond de Tarent e Tancred de Galilèa còntra la vila de Harran, assaiant d'aprofichant la guèrra civila dins leis estats seldjokids, s'acabèt per una desfacha saunosa dei Crosats. Après aquela desfacha, Boemond de Tarent deguèt anar en Euròpa per organizar de tropas novèlas eTancred de Galilèa venguèt donc tornarmai regent dau Principat. En julhet, participèt a la defensa d'Edessa còntra lei musulmans e capitèt de replegar l'assaut sus la vila. En revènge, poguèt pas liberar son senhor e venguèt donc tanben regent dau Comtat d'Edessa.
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Conquista per lei Crosats dau pòrt d'Acre. Aquò permetèt de melhorar lei liasons entre la capitala e la Mediterranèa.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada veguèt la contuniacion dau sètge de Trípol e divèrseis ofensivas crosadas ò musulmanas a l'entorn de la vila. Lei Crosats, ajudats per una flòta genovesa, avancèron au sud de la vila onte conquistèron lei pòrts de Gibelet e de Batrun. En revènge, a l'entorn de Trípol, una sortida dirigida per Fakhr al-Mulk ibn-Ammar en direccion dau Mont Pelegrin entraïnèt de pèrdas importantas dins lei rengs crosats en setembre. En particular, Ramon IV de Tolosa foguèt bleçat e moriguèt en febrier de 1105.


text:
Saint-Germain-sous-Cailly
Saint-Germain-sous-Cailly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Un pichon vilatge granger situat suls marges del Cailly dins lo País de Bray, a aperaquí 23 km al nòrd de Roan sus la rota D44. Lo vilatge a desprovesit de glèisa.
Un petit village fermier situé sur les rives du Cailly dans le Pays de Bray, à environ 23 km au nord de Rouen sur la route D44. Le village est dépourvu d'église.


text:
Georg Friedrich Händel
George Friedrich Händel o George Frideric Handel (Halle, lo 23 de heurèr de 1685 - Londres, lo 14 d'abriu de 1759) que ho un compositor barròc alemand deu sègle XVIII. Influenciat per la musica italiana (hèra presenta dens lo son estil e sustot dens los son opera) la soa carrièra qu'espelí mei que mei en Anglatèrra e qu'ei tanben considerat com un compositor anglés. Que vadó famós per'mor deus sons opera, deus son concertos grosso e de las soas cantatas.
Enter las soas òbra mei conegudas e intrepetadas que podem mentàver Lo Messia, l'opera Juli César, la Water Music e la Music for the Royal Fireworks.
Vita[modificar | modificar la font]
Lo pair de Georg Friedrich Händel qu'èra surgen au servici de las corts de Saxe-Weissenfels e deu Margraviat de Brandenburg ; b'èra pas hèra favorable a la vocacion musicau deu son hilh, mes, totun, qu'avó lo parat d'estudiar aquest art (e mei que mei lo clavièr) dab Friedrich Wilhelm Zachow. Aqueste pair que's morí en 1697 e Händel que s'anè estudiar lo dret a l'Universitat de Halle. Que's torrnè virar de cap tà la musica totun e, en bèth tribalhar entà l'Opera de Hamburg, que creè las soa purmèras òbras liricas.
En 1706 que viatgè en Italia envitat per duc de Toscana Gian Gastone de' Medici.
Qu ho nomat Kapellmeiter deu princi elector de Hanovre qui vadó George I d'Anglatèrra. Qu'ei atau com Händel e s'installè a Londres a s'escadore la màger part de la soa carrièra dab hauts e baish financièrs per'mor de la soa associacion dab la Royal Opera House, lo gran teatre de Covent Garden.
Que ho nomat tanben cap de l'Academia Reiau de Musica enter 1720 e 1728. A la soa mort, que ho sepelit hens l'Abadia de Westminster. Lo son ostau de Londres qu'ei uei un musèu.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Compositor de musica sacrada
- Compositor d'oratòrio
- Compositor britanic
- Georg Friedrich Haendel
- Compositor barròc
- Compositor alemand
- Compositor d'opèra
- Clavecinista (compositor)
- Naissença en 1685
- Decès en 1759


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era societat occitana. Es planes multilingües sus era societat occitana, son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb societat occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
categories 2
sitis 3
CAOC
Cercle d'Agermanament Occitano Català.
Institut Occitan (InOc)
Operator regionau au servici de las comunas, deus establiments publics, deus departaments e de la region Aquitània, dedicada a la promocion e au desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas. Servicis, botiga, actualitats.
Pare Nòste en aranés
Eth Pare Nòste en lenga aranesa.
Aguesta categoria en autes lengues: 88
Darrera actualitzacion:Juriòl 21, 2015 at 6:24:10 UTC
Societat
Espòrts
All Languages
Arts e cultura
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser
Referéncia
Regionau


text:
910
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 910 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Lo rèi Constantin II acomencèt de sostenir lei senhors de Bernícia còntra lo rèi viking de York, Ragnall Uí Ímair. Aquò foguèt lo començament d'un conflicte lòng còntra lei reiaumes vikings situats au sud d'Escòcia. Dins aquò, son debanament es mau conegut.
Ongria[modificar | modificar la font]
Victòria importanta a Lechfeld còntra l'armada imperiala que confirmava lei combats deis annadas precedentas (→ 907). Aqueu succès permetèt ai nomadas ongrés, installats en Panònia dempuei 895, de perseguir seis incursions còntra lo Sant Empèri Roman Germanic. Après aquela revirada, lo rèi Loís l'Enfant (900-911) foguèt obligat d'acceptar lo pagament d'un tribut anuau per defugir de pilhatges novèus. Pasmens, aquel acòrd durèt gaire e lei pilhatges acomencèron tornarmai rapidament.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Lo 15 de genier, fondacion dau Califat Fatimida per Ubayd Allah al-Mahdi ambé Mahdia coma capitala sus lo litorau orientala de la Tunisia modèrna. Per lo premier còp de son Istòria, lo mond musulman èra devesit entre dos califats rivaus.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Campanha de l'emir Munis al-Muzaffar en Iran que s'acabèt per la reconquista de la vila de Fars.


text:
Vin
Es lo vin una beguda obtenguda a partir de la fermentacion alcolica del rasim fruch de la planta Vitis vinifera (vinha).
Tipes de vins[modificar | modificar la font]
- Vin corrent: o de vin de taula, es l'elaborat segon la definicion anteriora, sens qu'intervengan de substàncias o de practicas trabalhadoras pels "vins especials", sens prene en compte la siá graduacion, cada còp qu'es naturala.
- Vin roge: es aquel qu'es elaborat majoritàriament a partir de rasim negre, coma la color ven de la pelhòfa, normalament la fermentacion se deu realizar amb lo most sens filtrar (amb las pelhòfas), e sonque un còp acabat la fermentacion (aperaquí 20 jorns) se procedís a la filtracion. Lo vin roge se pòt vielhir; e en foncion del temps que passa en tina, en botas e en botelhas, se pòt classificar en:
- Vin jove, mens de sièis meses en tina.
- Criança, Almens sièis meses en tina (o en bota) e un autre temps en botelha.
- Resèrva, almens un an en bota e dos en botelha.
- Granda Resèrva, mai d'un an en bota e mai de dos en botelha.
- Vin roge: es aquel qu'es elaborat majoritàriament a partir de rasim negre, coma la color ven de la pelhòfa, normalament la fermentacion se deu realizar amb lo most sens filtrar (amb las pelhòfas), e sonque un còp acabat la fermentacion (aperaquí 20 jorns) se procedís a la filtracion. Lo vin roge se pòt vielhir; e en foncion del temps que passa en tina, en botas e en botelhas, se pòt classificar en:
-
- Vin blanc... Se pòt elaborar amb mòta blanca o negra, en aquel segond cas en separant lo most de la pelhòfa immediatament, perque li done pas color. En general la fermentacion se realiza amb most filtrat (separat de pelhòfas, alavetz, "raspons", e ca), e mai se n'es pas frequent de lo s'envielhir, i a de vins blancs amb criança.
- Vin rosat... Son de vins elaborats amb mòta negra que se permet en el una cèrta maceracion de la mòta abans lo premsat del most; d'aquela manièra lo most pren un pauc de color. Après se fermenta lo most filtrat.
- "Xacolí": es lo vin obtengut de la fermentacion alcoolica del chuc de la mòta, que per de causas meteorologicas s'amaduran pas normalament.
- Vin generós: sec o doç; es aquel que possedís màger graduacion alcoolica que lo corrent, envielhit e elaborat amb de metòdes particulars. Se ne sòl a de mai envielhir pel sistèma de solera en çò que las culhidas de divèrsas annadas se van mesclant gradualament.
- Vin escumós o d'agulha: es lo que conten anidrid carbonic produsit en lo sieu sen, originat per una segonda fermentacion alcoolica en un recipient barrat.
- Vin gasificat: es aquel que se li es apondut d'anidrid carbonic après aver acabat la siá elaboracion.
- Vin quinat o medicinal: ne son aqueles qu'an recebut l'addicion de quina o una autra substància medicinala autorizada per la legislacion.
- Vermot: Es la bevenda en l'elaboracion de la quala ne dintra far partida lo vin, amb addicion de sucre o most de mòta concentrada e extractes o d'aròmas obtenudas de plantas aromaticas.D'autras bevendas analògas que compliscan pas aquelas obligacions se sonan "d'aperitius".
- Vin de messa: es lo vin utilizat dins aquela ceremonia religiosa, e se ditz tanben del vin generós.
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- Bèla femna e bon vin fan desrevelhar matin.
- Blat a mòstras e vin a tastas, qui bon lo crompa, bon lo beu.
- Bon vin fa bon sang, e bon sang fa bon òme.
- Vin batejat pòrta son aiga.
- Après la sopa, un còp de vin rauba un escut al medecin.
- Lo que beu tròp de vin non fa jamai pont ni molin.
- Las femnas e lo bon vin fan doblidar que cap partir.
- La tisana de gavèls fa cantar coma un ausèl.
- La vin dona l'esprit amai lo dòsta.
- Per Sant Martin tapa la bonda, tasta ton vin.
- De pan e de vin, lo rei pòt venir.
- Si l'alfabet èra lo vin, tot la monde sauriá legir.
- Ja disiá lo sabent Salamon, que lo bon vin engausís lo còr.
Produccion mondiala[modificar | modificar la font]
Produccion del vin en tonas en 2006[1] segon l'Organizacion de las Nacions Unidas per l'Alimentacion e l'Agricultura (FAO):
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Felip Cosinièr, La lenga de la vinha e del vin, Descobèrtas, 1995, 143 paginas (ISBN 2-85910-196-9)


text:
Villes et mairies du Canton d'Appenzell Rhodes-Intérieures
Liste des communes
Appenzell
Ville de Appenzell, localité de la Suisse de 5 600 habitants.
La mairie de Appenzell a une adresse e-mail et un site Internet.
Rüte
Ville de Rüte, localité de la Suisse de 3 000 habitants.
La mairie de Rüte a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwende
Ville de Schwende, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Schwende a une adresse e-mail.
Oberegg
Village de Oberegg, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Oberegg a une adresse e-mail et un site Internet.
Gonten
Village de Gonten, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie de Gonten a une adresse e-mail et un site Internet.
Schlatt-Haslen
Village de Schlatt-Haslen, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Schlatt-Haslen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Dean Martin
Dino Paul Crocetti, mai conegut coma Dean Martin, (Steubenville, Ohio, 7 de junh de 1917-Beverly Hills, 25 de decembre de 1995) foguèt un actor, comic e cantaire american.
Biografia[modificar | modificar la font]
Dino Crocetti nasquèt en 1917 dins una familha modèsta a Steubenville. Son paire Gaetano Crocetti èra un barbièr italian vengut dels Abruces (Itàlia) e sa maire, Angela Crocetti, una italoamericana, çò que faguèt que Dino parlava pas qu'italian quand dintrèt a l'escòla. Aguèt de sofrir las galejadas dels autres escolans que se trufavan de son anglés marrit.
Dino abandonèt lèu los estudis tre qu'acabèt lo collègi e comencèt a trabalhar dins mantun domeni. Venguèt a peó, benziner, croupier, e subretot boxaire. Arribèt a conéisser una cèrta capitada dins lo mond de la bòxa jos l'escais de Kid Crocetti.
Lo 2 d'octobre de 1941 se maridèt amb Elizabeth Anne McDonald e amassa aguèron quatre enfants. Lo parelh durèt pas gaire qu'en 1949 Dean divorcièt..
Encara que Dean Martin capitèt de suscitar d'interès a la Metro-Goldwyn-Mayer e a Columbia Pictures cap de contracte se fasiá pas. Lo cambiament màger dins sa carrièra se produsiguèt quand rescontrèt lo comic Jerry Lewis al Glass Hat Club a Nòva York, ont totes dos fasián son espectacle. Martin e Lewis venguèron rapidament amics e decidiguèron de participar cadun als espectacles de l'autre e formèron aital un duo musical e comedian.
Amassa faguèron sa debuta a la television durant la primièra emission sus la cadena CBS del programa Toast of the Town (que vendriá mai tard The Ed Sullivan Show') lo 20 de junh de 1948. Una sèria de ràdio apareguèt l'an seguent e a l'encòp Martin e Lewis signèron un contracte amb lo productor de Paramount Hal B. Wallis per jogar dins lo film My Friend Irma. Martin and Lewis
Lo parelh se disseparèt en 1956, tot bèl just 10 ans aprèp sa formacion.
En 1957, lo primièr film en solitari de Dean Martin, Ten Thousand Bedrooms foguèt un vertadièr fracàs comercial. Èra encara popular coma cantaire mas amb l'arribada del rock and roll, l'epòca de glòria dels cronèrs èra a mand de desaparéissr.