text:
Alexander Fleming
Alexander Fleming (Lochfield, Escòcia 1881 - Londres, Anglatèrra 1955) foguèt un biologista, bacteriologista e professor universitari escocés recompensat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1945, famós per sa descobèrta de la penicillina.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 6 d'agost de 1881 dins la vila escocesa de Lochfield. Estudièt la medecina a la Saint Mary's Medical School de Londres, que ne foguèt diplomat en 1908. Dins aqueste centre trabalhèt coma mètge microbiologista al Departament d'Inoculacions fins a la debuta de la Primièra Guèrra Mondiala. En 1928 foguèt nomenat professor universitari d'aqueste centre d'ensenhament.
Membre de la Royal Society, en 1944 foguèt nomenat Cavalièr de l'Empèri Britanic pel rei Jòrdi VI del Reialme Unit. Fleming se moriguèt l'11 de març de 1955 d'un infart de miocardi a sa residéncia de Londres e foguèt enterrat coma un eròi nacional dins la cripta de la Catedrala de Sant Pau d'aquela vila.
Recèrca scientifica[modificar | modificar la font]
Durant son passatge a la Saint Mary's Medical School lo director del Departament, Almorth Edward Wright, desvelhèt l'interès de Fleming per de tractaments novèls per las infeccions, se dedicant al melhorament e a la fabricacion de vaccins e de serums. Durant la guèrra foguèt metge militar suls fronts de França e foguèt estabosit per la granda mortalitat causada per las feridas de mitralhatge infectadas als espitals de campanha. Un còp acabada la guèrra, tornèt a l'Espital de St Mary ont cerquèt intensament un novèl antiseptic que evitèsse la dura agonia provocada per las nafras infectadas. Sa recèrca lo portèt a descobrir lo lisozim, un enzim antibacterian present dins las secrecions mucosas. Aquesta descobèrta se faguèt aprèp qu'una mucositat de son nas, après qu'esternudèsse, tombèt sus una placa de Petri ont èra a créisser una cultura bacteriana. Qualques jorns mai tard remarquèt que los bactèris èran estats destruits a l'endrech ont èra tombat aquel fluid nasal.
Penicillina[modificar | modificar la font]
Lo laboratòri de Fleming èra abitualament desordenat, çò que venguèt un avantatge per sa descobèrta seguenta. En setembre de 1928 èra a realizar d'experiéncias de tota mena dins son laboratòri e, en espepissar sas culturas abans de las destruire, remarquèt que la colonia d'un campairòl èra espelida espontanèament, coma contaminacion, dins una de las placas de Petri semenadas amb de Staphylococcus aureus. Fleming observèt mai tard las placas e verifiquèt que las colonias bacterianas que se trobavan a l'entorn del camparòl, identificat puèi coma Penicillium notatum, èran transparents per encausa de la mòrt dels bactèris de la placa. Aital descobriguèt la penicillina. Fleming assabentèt de sa descobèrta sus la penicillina lo British Journal of Experimental Pathology en 1929, e encara que el reconeguèsse immediatament l'importància d'aquesta descobèrta, sos collègas la sosestimèron.
Fleming trabalhèt sul camparòl per un temps; pasmens l'obtencion e purificacion de la penicillina a partir de las culturas de Penicillium notatum foguèron dificilas e mai apropriadas pels quimistas. La comunitat scientifica creguèt que la penicillina seriá utila pas que per tractar las infeccions comunas, e per aquesta rason li donèt pas son atencion. Malgrat aquò, l'antibiotic despertèt l'interès dels cercaires nòrd-americans durant la Segonda Guèrra Mondiala, que ensajavan d'emular la medecina militara alemanda qu'aviá a man de sulfamidas. Los quimistas nòrd-americans Ernst Boris Chain e Howard Walter Florey desvolopèron un metòde de purificacion de la penicillina que permetèt sa sintèsi quimica e distribucion comerciala pel demai de la populacion. Fleming patentèt pas sa descobèrta en creire qu'aital seriá mai aisida la difusion d'un antibiotic necessari pel tractament de las infeccions nombrosas que afligissián las populacions.
En 1945 foguèt guerdonat, amassa amb Ernst Boris Chain e Howard Walter Florey, amb lo Prèmi Nobel de Medecina o Fisiologia per la descobèrta de la penicillina e sas proprietats curativas dins las malautiás infecciosas.
Sa descobèrta de la penicillina signifiquèt un cambiament drastic per la medecina modèrna e entamenèt çò que se sonariá l'Èra dels antibiotics". Aital, d'autres cercaires posteriors aportèron d'antibiotics novèls, coma l'estreptomicina utilizada pel tractament de la tuberculòsi, que permetèt de salvar de milions de vidas. L'aportacion scientifica de Fleming es dobla puèi que, a mai que descobriguèt una molecula quimica (la penicillina), tanben trobèt una molecula proteïca (lo lisozim) d'activitat antibiotica. Las proteïnas e los peptids antibiotics son de compausantas naturalas de l'immunitat innada dels animals que se pòdon utilizar amb de fins terapeuticas similaras a la penicillina.
Reconeissenças[modificar | modificar la font]
En omenatge a son òbra foguèt nomenat un cratèr Fleming sus la superfícia de la Luna.


c: text/html

text:
Filadèlfa de Gerda
Filadèlfa de Gerda, deth sué nom vertadèr Clara Duclòs, (Baniòs, Baronias, 21 de març de 1871 - Gerda, 22 d'agost de 1952 qu'ei ua grana poetessa Bigordana.
Que deu eth sué nom ath vilatge de Gerda, a costat deth lòc dera sua neishensa, on a viscut e d'on era sua familha èra originària; aqueth enrasigament ens Pirenèus pregonds que va marcar era sua òbra. Qu'a començat de hèr rimas ar atge de 15 ans e qu'ei era qu'a hèt botar, ena tuta de Massavielha a Lorda, era inscripcion en occitan dera frasa atribuida ara verge Maria: Que soy era immaculada councepciou...(Que soi era immaculada concepcion).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Claret (Aups d'Auta Provença)
Claret (Claret en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat a unitat|610|m}} d'altitud[1].
La municipalitat a vorejat per la Durance.
Reünions : Mont Chaillans ; Crêt del Engalana
Le village est situé à 610 m d’altitude[1].
La commune est bordée par la Durance.
Sommets : Mont Chaillans ; Crêt de la Pare
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.


text:
Esquiròl (mètro de Tolosa)
L'estacion Esquiròl es una estacion de la Linha A del Mètro de Tolosa.
Somari
Situacion[modificar | modificar la font]
L'estacion es situada sus la plaça Esquiròl, prèp del Pont Nòu de Tolosa
Presentacion[modificar | modificar la font]
L'estacion es equipada d'un grand cai central a sièis pòrtas permetent de recebre de ramas de 26 m de doas veituras.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
L'òbra d'art integrada a l'estacion se compausa d'un pilar conic en metal e d'una intervencion sus la paret èst. Aquela òbra foguèt realizada per François Bouillon
Correspondéncias[modificar | modificar la font]
- Bus Linhas Tisséo |2|10|12|14|38|52|78|80|2S|10S|12S|38S
A l'entorn[modificar | modificar la font]
- Cambra de Comèrci e d'Industria de Tolosa
- Escòla Superiora de las Bèlas Arts de Tolosa
- Ostal dels Assezat, abrigant la Fondacion Bemberg e l'Union de las acadèmias e societats sabentas
- Musèu dels Agustins
- Pont Nòu de Tolosa
- Estacions de velò VélôToulouse n° 10 (Place-Esquirol) e n° 25 (Place-Rouaix)
Articles ligats[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Presentacion de l'estacion d'Esquiròl e de son òbra d'art per Tisséo
- (fr) Presentacion de l'estacion Esquiròl per Séquences Architectes
- (oc) site sus l'occitan dins lo Mètro de Tolosa


text:
Saint-Benin-des-Bois
Saint-Benin-des-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Font de la Nièvre de Sant-Bénin amb lo sieu potz ronfleur.
- Bòscs communales d'unitat|280|a {{}}.
- Panorama de la Hita-de detlos-Cinc-Senhors, ponch culminant a unitat|452|m {{}}.
- Source de la Nièvre de Saint-Bénin avec son puits ronfleur.
- Forêts communales de 280 ha.
- Panorama de la Borne-des-Cinq-Seigneurs, point culminant à 452 m.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De Benignus, évangélisateur de la Bourgogne #que i auriá #èsser martiraisé a Dijon jos Marc Aurèle.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Font-de-la-Nièvre[1].
De Benignus, évangélisateur de la Bourgogne qui aurait été martyrisé à Dijon sous Marc Aurèle.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Source-de-la-Nièvre[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 5 d'agost 2012


text:
Varenne-Saint-Germain
Varenne-Saint-Germain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Varenne-Sant-Germain a #èsser creada en 1973 per fusion de las municipalitats de Sant-Germain-de detlos-Marges e de Varenne-Reuillon.
La commune de Varenne-Saint-Germain a été créée en 1973 par fusion des communes de Saint-Germain-des-Rives et de Varenne-Reuillon.


text:
Guilhèm de Sallusti deu Bartàs
Guilhèm de Sallusti deu Bartàs o, mei brac, Sallusti deu Bartàs (Montfòrt, Armanhac 1544 - Mauvesin, 1590), qu'èra un escrivan gascon de lengas gascona e francesa. Qu'ei mei que mei conegut per la soa òbra francesa a maugrat qui la soa brèva òbra occitana (un sonet e ua entrada en forma de plèit allegoric en favor de la superioritat de la ninfa gascona) muisha ua mestresa e un talent indenegables.
Vida[modificar | modificar la font]
Deu Bartàs que neishó en çò d'ua familha protestant uganauta a qui portè lo aqueth patronim quan lo pair e he l'aquesida de la tèrra deu medish nom. Guilhem que he los sons estudis de dret a Tolosa on s'escadó aus Jòcs Floraus. Vadut doctor en dret, que tornè de cap a Montfòrt, au ras de la soa ciutat nadau, entà i estar jutge. Que comencè per publicar Judith (per Joana de Labrit, la regina de Navarra), Uranie e La Muse Chrestienne. Que ho ligat au Noste Enric e a la soa cort de Nerac. En 1578 que publiquè lo gran poèma La Sepmaine qui conegó un succès europèu.
Òbra occitana[modificar | modificar la font]
En 1578, a l'escadença de l'arribada de Caterina de Medici e de Margarida de Valés a Nerac, deu Bartàs que compausè ua entrada devath la forma d'un dialòg allegoric enter tres ninfas : la Latina, la Francesa e la Gascona. Las tres que's pelejan l'aunor d'arcuélher las reinas e qu'ei la darrèra qui l'emporta, au maugrat deu hèit qui la critica qu'a soslinhat qu'ei mercès a l'avantatge d'estar en Gasconha en emplegar mei de fòrça e d'intimidacion que non pas d'esperit o de legitimitat intellectuau. Aquera "victòria" de circonstància qu'ei a l'opausat de la posicion de Pèir de Garròs qui, quauques annadas abans, e reconeisheva que lo gascon qu'èra estat un pauc negligit com un òrt on auren deishat créisher malas èrbas, mes en bèth soslinhar la soa valor naturau. La ninfa gascona de deu Bartàs que dehen ua lenga mens sapienta que lo francés o lo latin qui la soa valor ei la simplicitat naturau ; qu'at vedem quan ce hè:
Cara't, Ninfa vesia : e tu, Ninfa Romana,
N'anes pas de tos grans mots ma Princessa eishantar :
Non i a tan gran lairon, qu'aqueth que l'aunor pana.
Dessús l'autrú joquèr lo poth non diu cantar [...]
S'en man mons hilhs avèn, lo temps passat, tenguda
La pluma com' lo hèr, jo poirí rampellar.
Mas entre eths dénquia'i Pallas s'es vista muda :
Car eths an mes amat plan hèr que plan parlar. [...]
Tota vòsta beutat , n'es ara que pintrura,
Que manhas, qu'afiquets, que retortilhs, que fard :
E ma beutat n'a punt auta mair que natura :
La natura tostemp es mes bèra que l'art. [...]
Lesheim estar la fòrça : on mes òm s'arrasoa,
Mès òm ved que jo è dret de parlar davant vos.
Jo sonc Ninfa Gascona : era es ara Gascoa :
Son Marit es Gascon e sons subjects Gascons. [...]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Nolet, Joan Baptiste. Essai sur l'histoire littéraire des patois du Midi. París : Técherner, 1859.
- Coroau, Joan Francés . Premiers combats pour la langue occitane. Anglet : Atlantica, 2001.
- Gardy, Felip. Histoire et anthologie de la littérature occitane, Tome II, l'âge du baroque - 1520 -1789. Montpelhièr : Premsas de Lengadòc, 1997.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo Dialòg de las Nimfas qu'ei estat editat dehens l'antologia e istòria critica de Joan Baptista Nolet [1]
- (en) Guilhèm de Sallusti deu Bartàs suus sit de l’Encyclopædia Britannica.


text:
Lovre
Lo palais deu Lovre (sèti deu Musèu deu Lovre) tanben aperat mei simplament lo Lovre, qu'ei lo màger musèu de París e un lòc hèra ancian de conservacion de colleccions artisticas. Gessit d'ua simpla hortalessa bastida au ras de las fortificacion entà l'empara de la capitala francesa, que ho transformat per generacions de monarcas e divèrs regims politics qui 'u hen créisher en i bèth amassar e apielar las soas colleccions artisicas e istoricas.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Plan
- 3 Colleccions deu Lovre
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1190, lo rei de França Felip August que fondè la hortalessa en bastir la Grana Tor deu Lovre. La hortalessa que vadore residéncia reiau devath lo regnat de Carles V.
Francés I que he càder la tor de Felip August entà tornar la hortalessa en palais, òbra de la Reneishença perseguida per Enric II e Carles IX. Lo Noste Enric, au son torn, que contribusí au desenvolopament deu Lovre en tot bastir la grana galeria e en tot juntar atau dab lo navèth palais de las Teulerias (bastit per Caterina de Medici).
Loís XIII e lo son hilh Loís XIV que bastín la cort carrada. Aqueth darrèr, a maugrat de hornir la grana colonada au palais, que'u he perder lo son títol de sièti deu poder reiau au prohèit deu son navèth Palais de Versalhas.
Durant lo sègle XVIII lo Lovre qu'acesó los famós Salons deu Lovre on las òbras màgers deus pintres lo mei importants b'èran publicament expausadas au jutjament de la societat sancèra. Chic a chic l'idea de crear un musèu d'art que's desenvolopè mes que caló demorar la Revolucion Francesa entà que hosse realizada. Lo palais que pravè enqüèra mei durant lo Purmèr Empèri e lo sègle XIX qu'i amassè granas colleccions e mei que mei ua de las màger e géncer colleccions d'antiquitats egipcianas. En 1870, lo Lovre que perdó las Teulerias, incendiadas durant los eveniments de la Comuna de París. Aquesta perta que creè la grana perpectiva dab l'alinhament deu Lovre, deus jardins de las Teulerias, de la Plaça de la Concòrdia e deus Camps Elisés. Aquesta perpectiva que ho perlongada durant la presidéncia de Francés Mitterrand dab l'Arca de la Dehensa ; a la medisha epòca lo musèu que ho ampliat un còp mei dab la mudança deu Ministèri de l'Economia qui n'ocupava ua ala e la bastida de la Piramida deu Lovre e d'un espaci sosterrenh qui acèsa centers comerciaus e espacis regularament logats per organizar congrès deus prestigiós e desfilats de mòda.
L'annada 2007 que ho marcada per l'inauguracion d'ua branca deu musèu a Abu Dhabi.
Plan[modificar | modificar la font]
Cort carrada[modificar | modificar la font]
Piramida deu Lovre[modificar | modificar la font]
Lovre sosterranh[modificar | modificar la font]
Alas[modificar | modificar la font]
Colleccions deu Lovre[modificar | modificar la font]
Antiquitats orientaus[modificar | modificar la font]
Arts islamicas[modificar | modificar la font]
Antiquitats egipcianas[modificar | modificar la font]
Antiquitats grègas, etruscas e romanas[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
Objèctes d'art[modificar | modificar la font]
Pintrura[modificar | modificar la font]
Arts graficas[modificar | modificar la font]
Istòria deu Lovre medievau[modificar | modificar la font]
Arts e civilizacions d'Africa, d'Asia, d'Oceania e de las Americas[modificar | modificar la font]


text:
Seltz
Selz en alemannisch (Seltz en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Seltz fa partida del Ried Nòrd o Pichon Ried, region de prés e de bòsques inundables #que va d'Estrasburg a Lauterbourg. Per qualqu'uns, Seltz fa tanben partida de la En mai de-Bòsc[1]. Es una estapa sus la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) #que connècta la font del Rhin, situada a Andermatt a Soïssa, a la siá desbocadura a Rotterdam.
La commune de Seltz fait partie du Ried Nord ou Petit Ried, région de prés et de forêts inondables qui va de Strasbourg à Lauterbourg. Pour certains, Seltz fait aussi partie de l'Outre-Forêt[2]. Elle est une étape sur la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) qui relie la source du Rhin, située à Andermatt en Suisse, à son embouchure à Rotterdam.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « En mai de-Bòsc », in Alsace, Gallimard, París, 2007, Modèl:Pàg.
- ↑ « Outre-Forêt », in Alsace, Gallimard, Paris, 2007, p.


text:
Dictatura Militara Argentina (1976 - 1983)
La Dictatura Militara Argentina (tanben coneguda en Argentina com la Dictatura o, d'après lo nom qui s'autregè, lo Procès de Reorganizacion Nacionau) que ho un regim de facto qui governè argentina d'un biais anticontitucionau en violacion de la lei après aver capvirat lo govèrn constitucionau de la presidenta María Estela Martínez de Perón dab lo còp d'Estat deu 24 de març de 1976. Los membres d'aqueth regim que perpetrèn actes de repression dens lo quadre de çò qui ei aperat la Guèrra Lèda ; deu punt de vista de la junta militara au poder, qu'èra ua necessitat entà combàter grops armats d'esquèrra qui volèvan destabilizar lo país ; dens aqueste prethèit lo regim de la Dictatura que ho sostiengut peus principaus regims anglosaxons capitalistas (sustot los Estats Units d'America) dinc a l'espèt de la Guèrra de las Malvinas (a maugrat d'aver tribalhat economicament tanben dab l'Union Sovietica). Lo regim de la Dictatura que cadó per'mor de resultas economicas catastroficas e per'mor de la des.hèita de la Guèrra de las Malvinas.
Somari
Las violacions deus drets umans e lo genocidi esconut[modificar | modificar la font]
Los procès contra membres de la Dictatura qui hon pleitejats arron la soa caduda que descrobín la detencion clandestina e illegau shens cap procès seguit de la desaparicion de 30 000 personas (qu'ei lo nombre minimum de victimas identificadas per'mor reclamadas per tanhents demorats vius e dab mejans intellectuaus e sociaus de manifestà's), sovent detienguts dens centers clandestins puish executadas e sepelidas o cabussadas dens la mar. Mantuas personas qu'èran simplament arrestadas per'mor de supausadas simpatias marxistas sus pretèxtes arbitraris (com aver cooperat dab organizacions d'ajudas aus praubes o possedir un exemplari deu Prinçòt - libe considerat com subversiu - d'Antoine de Saint Exupéry) o simpla denonciacion (sovent basadas sus òdis personaus o interès materiaus).
Lo ritme de las sequestracions que ho accelerat mei que mei en prepraracion de l'organizacion de la Copa deu Monde de Fotbòl de 1978 en bèth seguir ua recomandacion de Henry Kissinger a la junta militara : "se cèrtas causa e debèn estar hèitas, alavetz hascatz las viste".
Las mairs de mantuns desapareguts que s'amassèn entà concentrar las loas recèrcas e fin finala e que comencèn a protestar en bèth virar autorn de la plaça de Mayo ; los militars qui denegavan aquestas acusacions e qui cinicament acusavan la guerrilla d'estar responsabla de las desaparicions que la chafrèn las hòlas de plaça Mayo tot aquò en bèth perpetrar au medish temps la desaparicion (gahada, sequestracion, tortura e desaparicion deus còs) de Mairs com Esther Ballestrino, Azucena Villaflor de Vicenti e María Ponce de Bianco. Simptomaticament, Alfredo Astiz, lo principau militar responsable d'aquesta operacion que s'illustrè durant la Guèrra de las Malvinas e se rendent a l'armada anglesa shens non pas aver ensajat de tirar lo mendre còp de huec.
Politica economica[modificar | modificar la font]
La corrupcion que ho un aute motor deu regim qui organizè projèctes d'interès controvertit entà poder emplegar e panar argent empruntat auprès d'organismes financièrs internacionaus (com lo FMI) qui alimentèn lo deute extèrne qui paralizore lo país per mantuas annadas. Durant mantuas operacion de sequestracion actes de panatòri comés peus òmis de la dictatura e hon perpetrats. Lo cap ideologic de la politica economica de la dictatura que ho lo ministre d'economia José Alfredo Martínez de Hoz qui gavidè ua politica de desindustrializacion e d'importacions, de pravada deu deute extèrne (e atau ua sosmission forçada a autoritats economicas estrangièras) e de mermada de la proteccion sociau eretat de l'èra deu peronisme. Deu punt de vista de regim de la dictatura, l'industria argentina b'èra pas competidora, la proteccion sociau b'èra un luxe insuportable entà un país praube e lo deute qu'èra un mejan de desvolopament.
Leis d'Aubediéncia devuda e de Punt finau[modificar | modificar la font]
Après la caduda deu regim la miaça d'un aute còp d'Estat perpetrat per l'armada (on demoravan alavetz mantuns membres de l'ancian regim) qu'obliguè lo govèrn constitucionau a promulgar duas lèis conegudas com la Lei d'Aubediéncia Devuda e lo "Punt Finau" (absolucion deus crimes en escambi deu respècte de l'autoritat constitucionau. Los membres de la dictatura desbrembèn totun los crimes contre l'umanitat perpetrats contre los mainatges e qui son imprescriptibles. Qu'ei atau que crimes de desaparicion d'enfant de desapareguts (hidats a l'adopcion a familha tanhentas deu regim) e hon jutjats. Lo govèrn de Néstor Kirchner que tornè sus aquesta absolucion e d'autes membres de la dictatura que podón estar jutjats e condemnats.
Uèi lo dia las Mairs de Plaça de Mayo (vadudas Ajòlas de Plaça de Mayo) que persegueishen las loas recèrcas entà amassar mainatges desapareguts dab las loas familhas vertadèras.
Balanç uman e economic[modificar | modificar la font]
Suu plan deus drets de l'òmi qu'ei reprochat au regim de la dictatura l'arbitrari de la soa repression (a l'estujòu) e dehòra de tota oficialitat e de quina procedura qui hosse), l'endom e los mejans emplegats (dab un recors quasi sistematic a la tortura e a las execucions en bèth estujar los còs deus supliciats) e l'aspècte cèc d'aquesta repression qui la màger part deu temps e toquè personas shens cap engatjament politic de natura a representar la mendra miaça entau regim politic dominant (ua grana partida de las mei de 30 000 victimas èran adolescents e mantuns quitament menors en etat).
Suu plan economic qu'ei reprochat a la dictatura ua pravada deu deute extèrne e ua corrupcion (qui alimentè e s'alimentè de mantuns deus sons actes de repression fisica contre los ciutadans) hèra eslhevada qui lo país paguè dab annadas de crisi economica pregonda e de dependéncia e de sosmission de cap a autoritats economicas estrangièras.


text:
Escleròsi multipla
L'escleròsi multipla o escleròsi en placas es malautiá cronica autoimmuna del sistèma nerviós central.
Sas manifestacions clinicas son ligadas a una desmielinizacion de las fibras nerviosas del cervèl, de la mesolha espinala e del nèrvi optic.
Las causas ne demòran desconegudas. D'unas teorias evòcan de factors genetics e environamentals coma las infeccions. Sa prevalància monstra d'importantas disparitats geograficas, las estimacions varian segon las zonas entre mens de 20 e 100 per 100 000 abitants. Foguèt descrita pel primièr còp 1868 per Jean-Martin Charcot


text:
Ho Chi Minh
Hồ Chí Minh (pronóncia vietnamiana: AFI: [hô̤ tɕǐmɪɲ]), nascut Nguyễn Sinh Cung e tanben sonat Nguyễn Ái Quốc (Nghệ An, 19 de mai de 1890 – Hanòi, 2 de setembre de 1969) foguèt un revolucionari comunista vietnamian e òme d'Estat que foguèt primièr ministre de 1946 a 1955 e puèi president de 1945 fins a sa mòrt en 1969 de la Republica Democratica de Vietnam (Vietnam del Nòrd).
Dirigiguèt lo movement d'independéncia Viet Minh a partir de 1941, en establir lo govèrn comunista de la Republica Democratica de Vietnam en 1945 e vencèt l'Union Francesa en 1954 a Dien Bien Phu. Perdèt lo sieu poder politic al Vietnam del Nòrd a la fin dels ans 1950, mas tornèt trobar una granda popularitat après sa mòrt. L'anciana capitala del Vietnam del Sud, Saigon, après sa casuda, foguèt nomenada Hồ Chí Minh Vila en l'onor sieu.


text:
Illa de Man
L’Illa de Man (en manx: Ellan Vannin) o Man (Manx: Mannin), es una illa situada dins la Mar d'Irlanda al centre geografic de las illas Britanicas. Encara que siá pas part del Reialme Unit, es una dependéncia de la corona britanica.
Geografia[modificar | modificar la font]
L’Illa de Man forma part de las illas Britanicas, un archipèla de la còsta nòrd-oèst de l'Euròpa continentala. Se tròba dins la mar d'Irlanda, essent aproximativament equidistanta entre Anglatèrra, Escòcia e Irlanda.
L’illa, que se sarra dels 48 km de long e mesura entre 13 e 24 km de larg, ten un territòri d’aperaquí 572 km².


text:
1995
Aquesta pagina concernís l'an 1995 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Debanament de la 7a eleccion presidenciala de la Va Republica lo 23 d'abriu e lo 7 de mai. Lo premier torn s'acabèt per la victòria suspresa de Lionel Jospin (PS) ambé 23,3% dei sufragis e de Jacques Chirac (RPR) ambé 20,8%. Lo Premier ministre Édouard Balladur (RPR/UDF, 18,6%), Jean-Marie Le Pen (FN, 15,00%), Robert Hue (PCF, 8,64%), Arlette Laguiller (LO, 5,30%), Philippe de Villiers (MPF, 4,74%), Dominique Voynet (Les Verts, 3,32%) e Jacques Cheminade (0,28%) foguèron eliminats. Au segond torn, Jacques Chirac foguèt elegit ambé 52,64% dei sufragis. Alain Juppé foguèt nomat cap dau govèrn per remplaçar Édouard Balladur. Coma son predecessor, adoptèt una politica liberala qu'entraïnèt una aumentacion rapida de son impopularitat. A la fin de l'annada, son projècte de reforma dau sistèma de retirada dau sistèma public e de la seguretat sociala entraïnèron un movement de grèvas duras e lòngas. Lo 15 de decembre, deguèt finalament cedir e retirar son projècte.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 7 de decembre : començament de la mission Galileo a l'entorn de Jupitèr.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de febrièr - Arfa Karim, estudianta paquistanesa (m. 2012)
- 3 d'abril - Adrien Rabiot, fotbolaire francés
- 28 d'abril - Nadine Jarosch, gimnasta alemanda
- 29 de setembre - Alice Matteucci, jogaira de tennis italiana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Siad Barre, dictator de Somalia (n. 1902)
- 17 de genièr - Miguel Torga, escrivan portugués (n. 1907)
- 18 de genièr - Adolf Butenandt, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 4 de febrièr - Patricia Highsmith, escrivana americana (n. 1921)
- 1 de març - Georges J. F. Köhler, biològ alemand, Prèmi Nobel (n. 1946)
- 14 de març - William Alfred Fowler, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 2 d'abril - Hannes Alfvén, fisician suedés, Prèmi Nobel (n. 1908)
- 18 d'abril - Arturo Frondizi, president d'Argentina (n. 1908)
- 25 d'abril - Ginger Rogers, actritz americana (n. 1911)
- 14 de mai - Christian B. Anfinsen, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1916)
- 18 de mai - Henri Laborit, biològ e filosòf francés (n. 1914)
- 24 de mai - Harold Wilson, primièr ministre britanic (n. 1916)
- 8 de junh - Juan Carlos Onganía, president d'Argentina (n. 1914)
- 23 de junh - Jonas Salk, mètge american, inventor de la vaccina contra la poliomieliti (n. 1914)
- 25 de junh - Ernest Thomas Sinton Walton, fisician irlandés, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 30 de junh - Sicco Mansholt, president de la Comission Europèa (n. 1908)
- 29 de junh - Lana Turner, actritz americana (n. 1921)
- 4 de julhet - Eva Gabor, actritz ongresa (n. 1919)
- 5 de julhet - Takeo Fukuda, primièr ministre de Japon (m. 1905)
- 17 de julhet - Juan Manuel Fangio, pilòt argentin de Formula 1 (n. 1911)
- 9 d'agost - Jerry Garcia, musician american (Grateful Dead) (n. 1942)
- 21 d'agost - Subrahmanyan Chandrasekhar, fisician indian, Prèmi Nobel (n. 1910)
- 9 d'octobre - Alec Douglas-Home, primièr minister britanic (n. 1903)
- 4 de novembre - Ichak Rabin, primièr ministre d'Israèl (n. 1922)
- 4 de novembre - Gilles Deleuze, filosòf francés (n. 1925)
- 22 de decembre - James Meade, economista britanic, Prèmi Nobel (n. 1907)
- 25 de decembre - Dean Martin, actor american (n. 1917)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Martin Lewis Perl, Frederick Reines
- Prèmi Nobel de Quimia : Paul J. Crutzen, Mario J. Molina, Franklin Sherwood Rowland
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Edward B. Lewis, Christiane Nüsslein-Volhard, Eric F. Wieschaus
- Prèmi Nobel de Literatura : Seamus Heaney
- Prèmi Nobel de la Patz : Joseph Rotblat e Conferéncia Pugwash
- Prèmi Nobel d'Economia : Robert Lucas Jr


text:
Acceleracion de Coriolis
L'acceleracion de Coriolis (nomenada atal en onor del savent francés Gaspard Gustave Coriolis) o acceleracion complementària es un tèrme d'acceleracion qu'interven quand s'estudia lo movement d'un còrs se desplaçant dins un referencial en rotacion al respècte d'un referencial galilean.
se li fa sovent correspondre una fòrça fictiva correspondanta (la fòrça de Coriolis) per poder contunhar a estudiar lo còrs considerat dins son referencial en rotacion (per simplificar la resolucion).
Calcul de l'acceleracion de Coriolis[modificar | modificar la font]
Siá lo rai vector del punch considerat dins lo referencial absolut R, d/dt l'operator derivada totala dins R, l'operator derivada relativa dins lo referencial en movement R' e lo vector velocitat de rotacion instantanèa de R' dins R. L'operator derivacion totala s'escrich alara segon la formula de Varignon[1] :
Aquela expression pòt se levar (formalament) al carrat:
Se pòt alara applicar l'operator derivada totala segonda al rai vector :
Se distria:
- l'acceleracion absoluda
es la soma de quatre tèrmes, l'acceleracion relativa,
l'acceleracion tangenciala,
- l'acceleracion de Coriolis:
- e l'acceleracion centripèta (egala e opausada a l'acceleracion centrifuga)
La soma de l'acceleracion tangenciala e de l'acceleracion centripèta es l'acceleracion d'entraïnament.
Interpretacion[modificar | modificar la font]
L'acceleracion de Coriolis permet l'interpretacion de fòrça fenomèns a la superfícia de la Tèrra: per exemple lo movement de las massas d'aire e dels ciclons, la deviacion de la trajectòria dels projectils de granda portada, lo cambi del plan de mouvement d'un pendul tal que mostrat per Foucault dins son experiéncia de 1851 al Panteon de París, atal que la leugièra deviacion cap a l'èst pendent una casuda liura.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Accélération de Coriolis ».
- ↑ (en) P. & R.C. Smith; Mechanics, Wiley series in introductory mathematics for scientists & engineers; ed: Wiley-Blackwell; 1990; ISBN=0471927376


text:
Radioactivitat
La radioactivitat es un fenomèn fisic que presentan lei nuclèus atòmics inestables qu'emeton espontanèament de radiacions capablas de penetrar dins los còrses opacs, d'ionizar l'èr, d'impressionar de placas fotograficas e d'excitar la fluorescéncia de divèrsei substàncias.
Las radiacions emesas per lei substàncias radioactivas son classificadas inicialament segon lor poder de penetracion, amb los noms de radiacions alfa, de radiacions beta e de radiacions gamma (de mens a mai penetranta).
La radioactivitat naturala es lo procediment d'emission espontanèa de radiacions per de nuclèus atomics inestables que se transforman en d'autrei nuclèus. La radioactivitat artificiala es lo procediment de desintegracion de mantun nuclèus atomics quand son bombardats per de neutrons o per d'autrei particulas.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Fònts de radioactivitat
- 3 Tipes diferents de radioactivitat
- 3.1 Fenomèns caracterizats una emission de nucleïds
- 3.2 Fenomèns de radioactivitat B
- 3.3 Transicions entre estats d'energia
- 3.4 Radioactivitat Y
- 4 Desintegracion e descreissença radioactiva
- 5 Ligams intèrns
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
La radioactivitat foguèt descubèrta en 1896 per Henri Becquerel (1852-1908) durant sei trabalhs sus la fosforescéncia. Lei materiaus fosforescents son caracterizats per l'emission d'una lutz dins la sorniera après exposicion a la lutz e Becquerel pensava que la lusor producha dins de tubes catodics expausats ai rais X èra liada a son camp de recèrca. Son experiéncia consistiá de plaçar una placa fotografica embalada de papier negre en contacte de materiaus fosforescents. Totei lei resultats foguèron negatius levat de saus d'urani. Dins aqueu cas, la placa fotografica èra impressionada a travèrs dau papier negre. Pasmens, d'experiéncias novèlas mostrèron que lei saus d'urani avián pas besonh d'èstre expausats a la lutz per marcar la placa e que d'autreis elements compausats d'urani donava de resultats similars. La natura dau raionament emés per lei mineraus uranics èra donc diferenta de la fosforéncia e pròche dau raionament X descubèrt en 1895 per lo fisician alemand Wilhelm Röntgen (1845-1923).
La descubèrta d'aqueu raionament entraïnèt d'estudis novèlas per Becquerel, Pierre Curie (1859-1906), Marie Curie (1867-1934) e Ernest Rutherford (1871-1937). Aquò mostrèt que lei raionaments uranics èran pus complèxs que lo raionament X. Tres compausants principaus foguèron identifics e dichs a, B e Y. D'experiéncias suplementàrias permetèron de descubrir que lei particulas a avián una carga positiva, lei particulas B avián una carga negativa e lei particulas Y una carga neutra[1]. Puei, se descurbiguèt que lei particulas a èran de nuclèus d'èli 4 e lei particulas B d'electrons. Enfin, en parralèl de l'estudi dei raionaments, lo nombre de mineraus radioactius coneguts aumentèt pauc a pauc.
Lei perilhs de la radioactivitat foguèron pas descubèrts immediatament en causa dei quantitats limitats de produchs fòrtament radioactius disponibles au començament dau sègle XX. Au contrari, maugrat l'oposicion de certanei scientifics coma Marie Curie, lo radi e leis elements radioactius se veguèron dotats de qualitats terapeuticas per certanei mètges. La descubèrta de l'efèct mutagèn de la radioactivitat en 1927 per Hermann Joseph Muller (1890-1967) e un nombre grand de decès causat per la radioactivitat dins leis annadas 1930 entraïnèron la disparicion d'aquela mòda.
Fònts de radioactivitat[modificar | modificar la font]
Se parla de « radioactivitat naturala » per designar lei fònts radioactivas non produchas per leis activitats umanas coma aquelei causadas per lo gas radon o lo raionament cosmic. Au contrari, se parla de « radioactivitat artificiala » per designar lei fònts radioactivas produchas per leis activitats umanas coma la realizacion d'examens medicaus, la sintèsi d'elements radioactius pesants sintetics o la concentracion artificiala de matèria radioactiva. En revènge, quin fònt que sigue, se tracta dau meme fenomèn fisic.
Fònts naturalas[modificar | modificar la font]
La fònt principala de radioactivitat naturala es representada per lei radioisotòps ja presents dins la natura e producha durant leis explosions de supernovas o per degradacion d'elements radioactius pus pesants. Per exemple, un tròç de granit tèn una fraccion infima d'urani que va se transformar en radon radioactiu. Pasmens, leis isotòps radioactius naturalament presents dins l'environament (urani, tori...) son generalament lei pus estables car se non, aurián ja disparegut. L'activitat radioactiva naturala de la crosta terrèstra es donc fòrça febla e evoluciona localament segon lei ròcas de superficia.
La segonda fònt de radioactivitat naturala es aquela deis elements presents dins leis organismes vivents. Per exemple, lo còrs uman tèn una radioactivitat naturala causada per leis isotòps de carbòni 14 e de potassi 40. Lei vias d'intrada principalas d'aqueleis isotòps dins l'organisme son la respiracion e l'alimentacion.
Enfin, la darriera fònt de radioactivitat naturala es aquela formada per lei raionaments cosmics. Aqueu raionament pòu agantar dirèctament la superficia terrèstra. Pasmens, la preséncia de l'atmosfèra terrèstra entraïna puslèu son absorpcion per lei gas atmosfèrics e l'emission d'una radioactivitat secondària. Aqueu fenomèn explica la preséncia d'isotòps d'estabilitat intermediària dins l'atmosfèra terrèstra coma lo carbòni 14 o l'idrogèn 3.
Aquela radioactivitat naturala representa aperaquí 77% de la dòsi recepuda cada annada per un èstre uman[2].
Fònts artificialas[modificar | modificar la font]
L'activitat umana representa 23% de la dòsi annuala recepuda per un èstre uman. La màger part es compausada per la radioactivitat producha per lei tecnicas d'imatjariá medicala. Lo rèsta es compausada per leis activitats militaras (assais nuclears ancians...), industrialas (energia nucleara civila, sector minièr especialament aqueu de carbon...) e scientificas (accelerators de particulas...).
Se fau notar que l'imatjariá medicala per rais X es la fònt principala de rais ionizants d'origina umana. Pasmens, es pas comptada coma dòsi de radioactivitat car l'origina dau raionament X es diferenta.
Tipes diferents de radioactivitat[modificar | modificar la font]
Fenomèns caracterizats una emission de nucleïds[modificar | modificar la font]
Radioactivitat a[modificar | modificar la font]
La radioactivitat a es causada per l'emission de nuclèus d'èli formats de dos protons e de dos neutrons. Lo nuclèu atomic qu'emet la particula a se transforma en un nuclèu novèu que tèn un nombre de massa demenit de 4 e un numerò atomic demenit de 2 :
- .
Una particula a a generalament una energia cinetica febla a respèct de sa massa e sa velocitats es fòrça inferiora a aquela de la lutz. Sa fòrça de penetracion, ja fòrça limitada per sa carga auta, es donc fòrça febla (quauquei centimètres dins l'èr).
Emission de protons[modificar | modificar la font]
L'emission de protons es un fenomèn de radioactivitat rar que pòu s'observar per un nuclèu pesuc o après una desintegracion B per desexcitar de nivèus d'energia auts. Foguèt descubèrta en 1969 e 25 isotòps son coneguts per presentar aquela proprietat. En 2002, se descurbiguèt tanben l'existéncia d'emission dobla de protons.
Emission de neutrons[modificar | modificar la font]
L'emission de neutrons es un fenomèn radioactiu que caracteriza la reaccion d'un isotòp non estable que va perdre un neutron mai gardar son numerò atomic. Aqueu tipe d'emission es frequent per lei reaccions de fission nuclera e present sus certanei reaccions de fusion. Es la basa dei reaccions en cadena.
Radioactivitat de clusters[modificar | modificar la font]
La radioactivitat de clusters es un tipe rar de fenomèn radioactiu caracterizat per l'emission d'un nuclèu pus important qu'una particula a. S'observa per d'isotòps pesucs e es un tipe de radioactivitat totjorn menor qu'acompanha un fenomèn majoritari de radioactivitat a. Per exemple, es lo cas d'un nuclèu de radi 221 que pòu de còps emetre un nuclèu de carbòni 14.
Fenomèns de radioactivitat B[modificar | modificar la font]
Radioactivitat B- e B+[modificar | modificar la font]
La radioactivitat B èra a l'origina un tipe de desintegracion radioactiva caracterizada per l'emission d'una particula B, formada per un electron o un positron, e d'un neutrino o d'un antineutrino. Se la particula emesa èra un electron, se parla de desintegracion B-. Dins lo cas contrari, se parla de desintegracion B+. Per exemple, dins lo cas d'una emission B d'un nuclèu d'idrogèn 3 que va se transformar en èli 3 :
L'emission d'electrons o de positrons pòu tanben èstre dobla. Se parla alora d'emission B dobla.
Captura d'electron[modificar | modificar la font]
La desintegracion B se pòu generalizar au fenomèn de captura d'electron que va entraïnar la transformacion d'un proton en neutron e l'emission d'un neutrino segon la relacion seguenta :
Un mòde pus rar es la captura dobla d'electrons que sei consequéncias son similaras. Per exemple :
Desintegracion B liada[modificar | modificar la font]
La desintegracion B liada es un tipe rar de radioactivitat que pòu se debanar per d'atòms fòrça ionizats. La desintegracion B- va cambiar un neutron en proton e emetre un electron e un antineutrino. Pasmens, l'electron es capturat per leis orbitalas K, L o M de l'atòm e solament l'antineutrino es emes.
Transicions entre estats d'energia[modificar | modificar la font]
Transicion isomerica[modificar | modificar la font]
Una transicion isomerica es un mòde de radioactivitat rar permetent a un isomèr nuclear de liberar d'energia sensa subir de transmutacions. Lei nucleons son reorganizats au sen dau nuclèu atomic dins una configuracion d'energia mens importanta. Aquela transicion es acompanhada per una emission de rais Y e la natura quimica de l'atòm cambia pas.
Conversion intèrna[modificar | modificar la font]
La conversion intèrna es tanben un mòde de radioactivitat relativament rar. Un electron va captar l'energia d'excitacion d'un nuclèu atomic e èstre expulsat. Pasmens, lo fenomèn es totalament diferent d'una desintegracion de tipe B car l'electron es expulsat segon de nivèus d'energia ben definits e sensa emission d'un antineutrino. De mai, la natura quimica de l'atòm cambia pas.
Radioactivitat Y[modificar | modificar la font]
La radioactivitat Y es una emission d'energia sota la forma de rais electromagnetics durant un fenomèn de radioactivitat. Per de rasons istoricas, es considerada coma un tipe de radioactivitat especiau. L'emission Y e lo fenomèn de radioactivitat a son origina son generalament simultanèus.
Desintegracion e descreissença radioactiva[modificar | modificar la font]
Quin instant donat que sigue, un isotòp radioactiu quin que sigue a una probabilitat de desintegracion egala a un autre isotòp radioactiu identic. De mai, aquela desintegracion despend pas dei condicions fisicas e quimicas de l'environament de l'isotòp. Ansin, lo mecanisme de desintegracion es considerat aleatòri e sègue una lèi estatistica.
Ansin, per un nombre N(t) de radionucleïds d'un tipe donat presents dins una mòstra a un instant t quin que sigue, lo nombre de desintegracions dN durant un periòde dt despend donc solament dau nombre de radionucleïds, de la durada de mesura e d'un constanta de desintegracion nucleara λ caracteristica de l'element considerat :
Se lo nombre iniciau de radionucleïds es conegut, es donc una lèi de descreissença exponenciala de la forma :
Una caracteristica majora de l'element es sa constanta de mièja-vida t1/2 definit per lo periòde necessari per veire lo nombre de radionucleïds es devesit per dos:
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En fach, leis emissions Y son compausats d'un raionament electromagnetic e non de particulas tant massivas que lei particulas a (nuclèu d'èli) e B (electron).
- ↑ (fr) A propos de quelques objections fréquentes sur le nucléaire civil [1]


text:
Mapa de Minnesòta, que mòstra las rotas e los rius e lacs pus importants.
Minnesòta es l'estat pus septentrional dels Estats Units se comptam pas Alaska; son Northwest Angle (Caire Nòrd-oèst) es l'unica part dels 48 estats que se plaça al nòrd del Parallel 49. Es limitat al nòrd per las províncias canadianas de Manitòba e Ontàrio, a l'èst per Wisconsin e pel Lac Superior, al sud per Iowa, e a l'oèst pel Dakota del Nòrd e lo Dakota del Sud. Los sieus 225 365 km² representan 2,25% de la superfícia dels Estats Units.[1] Minnesota es lo 12nd màger estat en superfícia totala.
L'economia de Minnesòta s'es transformada dins los 200 darrièrs ans en una economia basada sus las matèrias primièras amb coma basa los produches acabats e la prestacion de servicis. Las primièras activitats economicas foguèron lo comèrci de pèls e l'agricultura. Aquesta darrièra es encara una part importanta de l'economia de l'estat, e mai se uèi sonque ocupa una pichona percentatge de la populacion, a l'entorn de 2%.


text:
Crisi dei missils de Cuba
La crisi dei (/dels/deus/daus) missils de Cuba foguèt una crisi internacionala majora de la Guèrra Freja que se debanèt entre lo 14 e lo 28 d'octòbre de 1962 a prepaus dau desplegament de missils sovietics sus l'illa de Cuba. Manquèt d'entraïnar una guèrra nucleara entre leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica. Après un periòde de tensions extrèmas entre lei dos blòts, s'acabèt per un compromés entre Washington e Moscòu sus la retirada recipròca de missils desplegats a Cuba e en Turquia e sus l'assegurança estatsunidenca de pas reversar lo regime cuban de Fidel Castro. Favorizèt tanben lo melhorament dei relacions entre Estatsunidencs e Sovietics e l'establiment de la Destenduda fins a la fin deis annadas 1970.
Somari
Contèxte de crisi entre lei dos blòts[modificar | modificar la font]
Aquela crisi aguèt luòc dins l'encastre d'una tièra de crisis importantas entre lei dos blòts e egalament au sen dau camp comunista. D'efècte, a partir de 1956-1957, la politica de destalinizacion menada per Nikita Khrushchov acomencèt de crear de tensions importantas entre l'URSS e la China Populara — qu'anavan s'acabar per la rompedura oficiala entre lei dos país en 1965. Dos elements i aguèron un ròtle important. Lo premier èra lo refús dei Sovietics, d'ara endavant desirós de melhorar sei relacions ambé Washington, de sostenir lei revendicacions de Pequin sus Taiwan ocupada per lei nacionalistas chinés e protegida per la flòta estatsunidenca. Lo segond èra lei criticas virulentas de Mao Zedong còntra la politica intèrna de Khrushchov que foguèt accusat de menar una còntra revolucion. Ansin, a partir de 1958, lei Sovietics deguèron faciar la pression diplomatica chinesa per gardar la direccion e l'iniciativa au sen dau blòt socialista. Aquò aumentèt lei riscs de subrenquant regardant leis afaires internacionaus.
Òr, a partir de 1958, après un periòde de calme relatiu consecutiu a la mòrt de Ïosif Stalin en 1953, divèrsei crisis se debanèron tornarmai entre lei dos blòts a prepaus de l'estatut de Berlin e dei susvoladas d'avions espions U-2 estatsunidencs au-dessús dau territòri sovietic. Regardant la premiera, la situacion, ja complicada dempuei la fin de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945[1]), se compliquèt tornarmai lo 27 de setembre de 1958 quand Khrushchov menacèt de negociar dirèctament l'avenidor de Berlin ambé la Republica Democratica Alemanda (RDA) puei de signar una tractat de patz separada. Aquò menaçava la posicion occidentala dins Berlin-Oèst e lei relacions se desgradèron dins lo corrent de l'annada 1959 maugrat un viatge de Khrushchov ais Estats Units.
En 1960, la crisi s'agravèt quand Khrushchov exigiguèt l'aplant dei susvoladas d'avions U-2 sus lo territòri sovietic après la destruccion d'un aparelh lo 1èr de mai e la captura de son pilòt. Lo president Eisenhower deguèt acceptar mai lei tensions demorèron importantas. En 1961, la bastida de la Muralha de Berlin permetèt de reglar la crisi de Berlin mai foguèt l'ocasion per leis Estatsunidencs de marcar de ponchs dins la lucha ideologica entre lei dos blòts.
Causas[modificar | modificar la font]
Après aquelei doas crisis, la Guèrra Freja s'orientèt alora vèrs Cubaideologia onte leis Estatsunidencs èran inicialament en dificultat. D'efècte, dempuei 1960, lo govèrn de Fidel Castro, arribat au poder après lo reversament de la dictatura de Batista, aviá començat de se raprochar de Moscòu. D'efècte, en fòra de l'eliminacion d'un aliat de Washington, Castro se turtèt rapidament a l'ostalilitat americana après lo començament de sei premierei reformas qu'entraïnèron l'expropriacion de companhiás estatsunidencas. Divèrsei temptatives foguèron alora menadas per reversar lei comunistas cubans. Pasmens, mau capitèron, especialament lo desbarcament de la Baia dei Pòrcs (abriu de 1961), mai causèron una preocupacion importanta dei Cubans e dei Sovietics a prepaus de la subrevida dau regime revolucionari de l'illa.
Lo 2 de setembre de 1962, un acòrd de renfòrçament de l'ajuda militara sovietica au govèrn cuban foguèt donc anonciat. Dins l'encastre d'aqueu sostèn, 42 000 òmes e d'armas nuclearas estrategicas e tacticas i foguèron mandadas. Dins aquò, tre lo 4, lo president Kennedy anoncièt lo refús estatsunidenc d'acceptar l'installacion de missils sovietics sus l'illa. Ansin, quand un avion U-2 descurbiguèt la preséncia de missils de portada lònga en cors d'installacion sus lo territòri cuban, una crisi novèla comencèt.
Debanament e conclusion[modificar | modificar la font]
Tre lo començament de la crisi, Kennedy refusèt d'ordonar una invasion de Cuba per lei fòrças estatsunidencas ò lo bombardament dei missils en causa de la preséncia de tropas sovieticas e dau risc de generalizacion dau conflicte. En plaça, acomencèt una lucha diplomatica e ordonèt solament lo blocus navau de l'illa. Puei, lo 22, anoncièt publicament l'existéncia deis armas nuclearas sovieticas desplegadas a Cuba entraïnant una aumentacion grèva dei tensions. Pasmens, a partir dau 24, un començament de solucion apareguèt quand un convòi de naviris sovietics s'entornèt sensa assaiar de rompre lo blocus[2]. Puei, entre lo 26 e lo 27, de cambis entre Kennedy e Khrushchov permetèron de finalament trobar una solucion definitiva que foguèt adoptada lo 28. D'un caire, lei Sovietics acceptèron de retirar sei missils installats a Cuba. D'autre caire, leis Estatsunidencs acceptèron de retirar sei missils installats — èran ja considerats coma obsolets per l'armada americana — en Turquia. En mai d'aquò, acceptèron de pas reversar lo regime de Fidel Castro. Per la seguida, lo blocus navau foguèt levat lo 20 de novembre.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
La crisi e son reglament foguèron considerats coma una desfacha diplomatica sovietica e la posicion de Khrushchov foguèt criticada per lei Chinés e afeblida au sen deis institucions sovieticas. Au contrari, lo prestigi de Kennedy foguèt renfòrçat. Pasmens, maugrat lo retirament de sei missils, lo govèrn sovietic obtenguèt de concessions de remarca ambé la retirada recipròca dei missils estatsunidencs de Turquia e lo mantenement dau regime comunista de Cuba. Encoratjèt tanben lei Sovietics d'aumentar seis armaments per establir un equilibri estrategic ambé leis Estats Units qu'anava favorizar lo desvolopament de la Destenduda entre lei dos blòts.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Guèrra Freja.
- Estats Units d'America.
- Union dei Republicas Socialistas Sovieticas.
- Cuba.
- John Fitzgerald Kennedy.
- Nikita Khrushchov.
- Fidel Castro.
- Arma nucleara.


text:
Wikipèdia:Paginas de fusionar
Aquela pagina balha una lista daus articles que parlan dau mesme subjècte e que deven esser fusionats
Veire aquela pagina per seguir lo modèl fusionar.
Somari
- 1 Vinhana-Nauta e Nauta-Vinhana
- 2 Lista de païses
- 3 Niçart e Niçard
- 4 Bernart de Ventadorn e Bernat de Ventadorn.
- 5 Una tièra de paginas de fusionar
- 6 Istòria de l'Egipte e Istòria d'Egipte.
- 7 Partit de la nacion occitana e Partit Nacionalista Occitan
- 8 Cofolent -Confolent
- 9 Artés (província) - Artés (França)
- 10 La Scala e Scala de Milan
Vinhana-Nauta e Nauta-Vinhana[modificar | modificar la font]
Avem aqui un doble per los articles e tanben las categorias. Prepause de gardar la forma Vinhana-Nauta per l'amor que es la forma ordinària en Lemosin. --Pasha 25 jan 2006 à 15:29 (UTC)
Es fach! Las doas versions son estadas fusionadas e la modificacion repercutada dins totes los articles & categorias que contenian la forma "Nauta-Vinhana". En mai d'aquò, ai levat lo jonhent se servissiá pas de res! Cedric31 13 d'abril 2006 à 08:53 (UTC)
Lista de païses[modificar | modificar la font]
En seguida a la discussion de la Tavèrna. Cal fusionar Païses & Lista dels païses del mond Cedric31 13 d'abril 2006 à 09:06 (UTC)
Fach! Cedric31 27 d'abril 2006 à 05:53 (UTC)
Niçart e Niçard[modificar | modificar la font]
Dins lo Lavalade, Niçard s'escrit emb un D Pasha 23 mai 2006 à 12:48 (UTC)
D'aprèp "Laux" s'escriu amb un "D" tanben!
Cedric31 23 mai 2006 à 12:51 (UTC)
Fusion efectuada, article Niçart escafat!
Cedric31 1 jun 2006 à 16:44 (UTC)
Bernart de Ventadorn e Bernat de Ventadorn.[modificar | modificar la font]
Quò es Bernat e pas Bernart... Pasha 23 mai 2006 à 13:16 (UTC)
Fach! Cedric31 1 jun 2006 à 16:52 (UTC)
Una tièra de paginas de fusionar[modificar | modificar la font]
- Sus la pagina d'accuèlh Sindicalisme remanda pas a categoria: sindicalisme, musica a categoria: musica e n'i a segurament d'autras.
- Me soi enganat e ai creat una categoria Losera e Gavaudan alara qu'existissa Losera. Se poiria pas las fusionar o escafar la categoria Losera. De mai se poiria pas ajustar, quand i a mai o mens correspondéncia entre lo departament e lo pais, a la categoria departementala la del pais o deseparar las categorias en dos quand i a biparticion clara? Ex: Categoria: Roergue e Avairon, Òlt e Carcin, Pireneus Atlantic (Bearn), Pireneus Atlantics (Bascoat).
--Gavach 26 jul 2006 à 11:33 (UTC)
Pensi que ton error es interessanta! Prepausi de conservar las doas categorias per far la diferéncia entre lo departament francés de la Losera e la província istorica...
Cedric31 28 set 2006 à 13:05 (UTC)
Istòria de l'Egipte e Istòria d'Egipte.[modificar | modificar la font]
Istòria de l'Egipte was made in 2004, Istòria d'Egipte was made in 2006, but is larger. --Tuvic 9 set 2006 à 18:35 (UTC)
Partit de la nacion occitana e Partit Nacionalista Occitan[modificar | modificar la font]
Quò es lo mesme partit. I a un nom mai recent que l'autre.
Ai fach un tèxt comun e mes en plaça una redireccion: Partit Nacionalista Occitan --> Partit de la nacion occitana
Cedric31 28 set 2006 à 15:15 (UTC)
Cofolent -Confolent[modificar | modificar la font]
M'enganhere de nom per 'quela comuna. Son nom es Confolent. --Pasha 18 de decembre de 2006 a 13:16 (UTC)
Artés (província) - Artés (França)[modificar | modificar la font]
--Vivian13 (d) 29 de mai 2008 a 10:24 (UTC)
- Mertyl 10 de julh de 2008 a 20:33 (UTC)
La Scala e Scala de Milan[modificar | modificar la font]
- Andre Engels (d) 2 julhet de 2014 a 08.12 (UTC)


text:
Ensí
Ensí foguèt un títol durant lo periòde de la Mesopotamia antica. Designèt lo cap d'un vilatge o d'una vila estat e un ensí podiá èsser un governador o un prince independent. Inicialament, lo títol foguèt reservat ai rèis d'Umma e de Lagash[1]. Puei, durant la tresena dinastia d'Ur, lei caps de províncias avián aqueu títol. Lei rèis d'Ur avián adonc lo títol de lugal.
Dau temps de la dinastia d'Ur III, lei vilas seguentas avián un ensí : Adad, Apiak, Babilònia, Dabrum, Eresh, Eshnunna, Girtab, Girsu/Larsa, Isin, Ishim-Shulgi, Kazallu, Kish, Kutta, Marad, Nippur, Push, Sippar, Susa, Shurrupak, Umma, Urum e Urusagrig[2].


text:
Aubres
Aubres (Aubres en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aubres es situat a quatre quilomètres de Nyons e a vint-dos quilomètres de Vaison-la-Romaine.
Aubres est situé à quatre kilomètres de Nyons et à vingt-deux kilomètres de Vaison-la-Romaine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x=20.27
Istòria[modificar | modificar la font]
Fief Dels barons de Montauban. La municipalitat es una possession de las Caderousse al Sègle XIV mas confisquée pels Dauphins.
Fief des barons de Montauban. La commune est une possession des Caderousse au Sègle XIV mais confisquée par les Dauphins.


text:
Alfred Loisy
Alfred Loisy (1857-1940) foguèt un teologian modernista francés.
Nasquèt a Ambrières dins lo departament de Marna. Estudièt al Collègi Episcopal de Saint-Dizier ont decidiguèt d'entrar al seminari.
S'especializèt dins la lenga ebrieva a l'Institut Catolic de París, que son rector, Maurice Le Sage d'Hauteroche d'Hulst, li fisèt lèu un cors; mas en 1893 foguèt revocat per sas idèas modernistas e foguèt nommat almoinièr d'un convent, encargat de l'educacion d'unas mainadas. Continuèt sas recèrcas, en publicant utilizant un escais e en manifestant son desacòrd amb los dògmas de la Glèisa.
En 1902 faguèt aparéisser L'Evangèli e la Glèisa per refutar L'Esséncia del Cristianisme del teologian protestant Harnack ; son libre foguèt condemnat per mantuna diocèsi.
Après la publicacion de « Simplas reflexions sul decrèt del Sant Ofici Lamentabili sane exitu e sus l'enciclica Pascendi dominici gregis », ont refusava de soscriure dita enciclica, Piu X l'escomengèt (1907) vitandus doncas qu'èra interdich a tot catolic de li adreçar la paraula. Ensenhèt fins a 1932 al Collègi de França.


text:
Briude
Briude (Brioude en francés) z-es 'na vila d'Auvèrnhe administrada (amb lo títol de sosprefectura) pelh departament delh Naut Léger region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Briude z-es 'na sosprefectura delh Naut Léger. Z-es situada a rasa delh riu d'Alèir e son nom ancian de Briva ven justament de la radic cèlta qui vòl dire "pont".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De fondacion romana, Briude fuguèt un lòc de pelerinatge en onor de Sant Julian. 'Quò-es donc un lòc amb d'importants vestigis arqueologics.
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : D'aur amb doas claus de sable adossadas e acompanhadas d'una floralis delh mèsme.
Monuments e lòcs toristics[modificar | modificar la font]
- Basilica de Sant Julian : 'quò-es la pus granda glèisa romanica d'Auvèrnhe (74 m de longor). Fuguèt bastida entre los sègles XI e XIV.
- Estau de la Detela (colleccion sobre aqueste tèma).
- Estau delh saumon e de la rivièra : 'quò-es un musèu-aquarium sobre los salmons de l'Atlantics, espècia menaçada e protegida dins la region.
Demografia[modificar | modificar la font]
Embessonnatges[modificar | modificar la font]
- Itàlia : Suzzara (Lombardia, dempuèi 1995).
- Alemanha : Laufen (Bavièra, dempuèi 1982).
- Reialme Unit : Cardigan (País de Galas) dempuèi 1972.


text:
Chainaz-les-Frasses
Chènâ-les-Frasses en arpitan (Chainaz-les-Frasses en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a #èsser creada en 1865 pel regroupement de doas ancianes comunas : Chainaz e Los Frasses al nòrd-oèst, un autre pichona municipalitat en comprenent dos pòbles : Los Frasses-de detlo-anautit e Los Frasses-de detlos-basses.
La commune a été créée en 1865 par le regroupement de deux anciennes communes : Chainaz et Les Frasses au nord-ouest, une autre petite commune comprenant deux villages : Les Frasses-d'en-haut et Les Frasses-d'en-bas.


text:
Genouillé (Vinhana)
Genouillé es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vinhana e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma la rèsta de la França, Genouillé acuèlh favorablament las avançadas de la Revolucion francesa. Planta aital lo sieu arbre de la libertat, simbòl de la Revolucion. Ven lo luòc d'adesion de totas las fèstas e dels principals eveniments revolucionaris, coma la celebracion de la represa de Tolon|Tolon als Angleses, lo 19 de genièr de 1794, o la celèbra de l'Èsser suprèma en junh 1794[1].
Comme le reste de la France, Genouillé accueille favorablement les avancées de la Révolution française. Elle plante ainsi son arbre de la liberté, symbole de la Révolution. Il devient le lieu de ralliement de toutes les fêtes et des principaux événements révolutionnaires, comme la célébration de la reprise de Tolon|Tolon aux Anglais, le 19 janvier 1794, ou la fête de l'Être suprême en juin 1794[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Robert Pichon, Los Arbres de la libertat a Peitieus e en la Viena, Peitieus : d'Edicions CLAUS 89/Federacion de las œuvres laiques, 1989, pàg. 198
- ↑ Robert Petit, Les Arbres de la liberté à Poitiers et dans la Vienne, Poitiers : Éditions CLEF 89/Fédération des œuvres laïques, 1989, p. 198


text:
Ivèrn
L'ivèrn es una de las quatre sasons de las zònas temperadas.
Data[modificar | modificar la font]
Astronomicament, comença amb lo solstici d'ivèrn (a l'enotrn del 21 de junh dins l'emisfèri sud e lo 21 de decembre dins l'emisfèri nòrd), e termina amb l'equinòcci de prima (a l'entorn del 21 de setembre disn l'emisfèri sud e lo 21 de març dins l'emisfèri nòrd). Pasmens, a vegadas es considerat intuitivament com los meses de junh, julh e agost dins l'emisfèri sud e decembre, genièr e febrièr dins l'emisfèri nòrd.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Se caracteriza per una davalada de la temperatura, mai marcada prèp dels pòls o a mai d'altituda. Pòt èsser tanben segon las regions l'epòca de mai precipitacions.
La natura s'adapta a la sason, coma amb l'ibernacion de qualques animals o la casuda de las fuèlhas pels vegetals caducs. Es un periòde ont fòrça espècias migran cap a de luòcs mai cauds.
Simbolisme[modificar | modificar la font]
Dins l'art es d'abituda en relacion amb un temps mai pausat, d'esperança. Dins la teoria dels quatre umors, correspond la flègma. Lo fred e la nèu son associat a la retirada personala. L'unica excepcion es el periòde de Nadal dins l'emisfèri nòrd.


text:
Lei
La lei (del latín lex, legis) es una norma jurídica dictá pol legislaol. Es izil, un precetu estableciu pola autoriá competenti, en que se manda o proibi algu en consonancia cona justicia. El su encumprimientu trai aparejá una sancion.
Las leis sonin delimitaoras del libri albedriu las pressonas endretu la socieá. Se puei izil que la lei es el control esternu qu'essesti pala conduta umana, en resumin, las normas que rigin la muestra conduta social. Constitui una de las fuentis del Derechu, ogañu considerá la prencipal, que pa sel espedia, es mestel una autoriá competenti, es izil, el órganu legislativu.


text:
Aligòt
L'aligòt es un plat originari del plan d'Aubrac. Lo mot d'aligòt es derivat de « aliqu'ot », el meteis derivat del latin "ali quod" que significa « quicòm ». Aqueste plat èra a l'origina preparat amb de tròces de pan e de toma fresca. Los monges d'Aubrac lo servissián als pelegrins que traversavan lo massís, sus la Via Podiensis per anar a Sant Jacme de Compostèla.
Aqueste plat es ara preparat amb de trufas. S'agís d'una purèa de trufa que li son mescladas de crèma e de toma fresca que cal trabalhar e tornar trabalhar per obténer la textura perfecha. Los amators i ajustan tanben un pauc d'alh. Tradicionalament, l'aligòt es produch (e tastat) dins los ostals de vaquièrs, los burons


text:
Eth diuendres dia 8 d’octobre se celebrarà ua naua edicion dera Hèira de Vielha , era quau ei dividida en dues parts: per un costat i a era part comerciau, que se desvolupe pes principaus carrers dera poblacion, e per ua auta era part ramadèra qu’enguan celebrarà era XXIVau. Edicion deth Concors de Bestiar dera Val d’Aran, organizat per Ajuntament de Vielha e Mijaran (más…)
Archivo de septiembre de 2010
HÈIRA DE VIELHAJueves, 30 de septiembre de 2010
EMD BETRENMiércoles, 29 de septiembre de 2010
Ena vigilia dera Hèsta major de Betren eth president dera EMD de Betren Sr Francisco Faure a comunicat èster satisfèt pes dues importantes òbres que se realizen ena sua pedania, dempús d’acabada era plaça dera Calç en an 2.009. (más…)
PLEN DER AJUNTAMENT DE VIELHA E MIJARANLunes, 27 de septiembre de 2010
ORDEN DETH DIA DETH PLEN ORDINARI CONVOCAT ENTATH DIA 29 DE SETEME DE 2010 ENTÀS 18:00 ORES.
1. Aprovar acta session anterior deth Plen.
2. Balhar compde des decrèts d’Alcaldia.
3. Aprobacion iniciau dera 7au modificacion de crèdit deth Pressupòst exercici 2010 e modificacion dera plantilha deth personau.
4. Aprobacion provisionau modificacion Ordenances Fiscaus.
5. Aprobacion iniciau deth Reglament deth Servici de Tanatòri.
6. Aprobacion iniciau Reglament foncionament Era Audiovisuau de Vielha.
7. Ahèrs d’urgéncia.
8. Prècs e demanes.
BASQUETJueves, 23 de septiembre de 2010
ER UNICAJA DE MALAGA DE STAGE EN VIELHA E MIJARAN DETH 20 ATH 27 DE SETEME.
Profitant er stage der equip de bàsquet UNICAJA de MÁLAGA en Vielha e Mijaran pendent aguesti dies , segontes informe eth Sr. Alex Moga Còsso d’Espòrts s’a realitzat aué dia 23 entàs 11,30 ores en Palai d’Esports un “CLINIC” damb es alumnes der Institut d’Aran que pendent ua ora e mieja an gaudit deth bàsquet damb era plantilha der Unicaja de Málaga que damb eth sòn entrenador eth Sr. Aitor Garcia an repartit us presents entre es lèu 300 alumnes que i auie.
Atau madeish ei prevista ua recepcion oficiau deman dia 24 entàs 12,00 ores ena Sala d’Actes der Ajuntament de Vielha e Mijaran a on seràn recebuts per alcalde de Vielha e Mijaran Sr. Pau Perdices eth Sr. Alex Moga Còsso d’Espòrts .
HÈSTA MAJOR BETRENMiércoles, 22 de septiembre de 2010
HÈSTA MAJOR DETH ROSÈR
BETREN 2010 (más…)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Chavençon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Las municipalitats limitrophes de Chavençon son Neuville-Bòsc, Monneville, Lavilletertre, Neuilly-en-Vexin, Haravilliers.
La Mendicité es lo sol masatge caseriu de la comuna.
Les communes limitrophes de Chavençon sont Neuville-Bosc, Monneville, Lavilletertre, Neuilly-en-Vexin, Haravilliers.
La Mendicité est le seul hameau de la commune.
Chavençon
Chavencon A #èsser ligada a Neuville-Bòsc en 1826 mas n'a #èsser desligada dempuèi 1833.
En 1890, lo vilatge a tocat per una epidèmia de diphtérie.
L'ensems de las municipalitats suls Buttes de Rosne e la vallée de la Troësne an #èsser classificadas per decrèt lo data|23|de
.
Chavencon a été rattachée à Neuville-Bosc en 1826 mais en a été détachée dès 1833.
En 1890, le village est touché par une épidémie de diphtérie.
L'ensemble des communes sur les Buttes de Rosne et la vallée de la Troësne ont été classées par décret le Mois invalide (janvier)M.


text:
Nancí
Nancí (Nancy en francés) es una vila de França dins la region de Lorena e lo departament de Meurthe e Mosèla.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La plaça Stanislas es la plan celèbra plaça de la capitala de Lorena e de Franca. Es estada bastida entre 1752 a 1755 dins l'estil rococo pel darrièr duc de Lorena Stanislas Leszczynski, vièlh rei de Polonha e paire de la femna del rei Loís XV de França, Marie Leszczynska. Sa grandor, sas famosas grasilhas dauradas amb sa font de Jean Lamour e sos jardins de "La Pépinière" son los joièls d'aquesta vila.


text:
Alfred Moquin Tandon
Alfred Moquin-Tandon (Montpelhièr, 7 de mai de 1804 - París, 15 d'abril de 1863), foguèt un erudit occitan, a l'encòp botanista, mètge, filològ e escrivan.
Biografia[modificar | modificar la font]
Alfred Moquin Tandon nasquèt a Montpelhièr en 1804 dins una familha borguesa. L'interès per la lenga d'òc èra ja plan present dins la familha que Alfred èra lo felen de l'escrivan clapassièr August Tandon. Comencèt a trabalhar per la familha coma copista e caissièr dans l'ostal de comèrci Moquin Tandon e companhiá. Estudièt las sciéncias puèi, subretot amb lo botanista Michel Félix Dunal (1789-1856) e obtenguèt lo títol de doctor es sciéncias lo 9 de decembre de 1826, a mai tard lo 18 d'agost de 1828 venguèt doctor en medecina. Foguèt professor de zoologia a l'Atenèu de Marselha entre 1829 e 1830 e puèi professor d'istòria naturala a la Facultat de sciéncias de Tolosa de 1833 a 1838 e mai professor de botanica dins aquela meteissa facultat de 1838 a 1852 (èra director del jardin botanic dempuèi 1834). Finalament, laissèt sas foncions a Tolosa per anar a París ont ocupèt la cadièra d'istòria naturala medicala a la Facultat de Medecina tre 1853. Collaborèt regularament a l'Armanac Provençau.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Carya Magalonensis (1836)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Poèmas en occitan de Moquin Tandon en çò de J.F. Brun
- Carya Magalonensis a google books
- Éléments de zoologie médicale, contenant la description des animaux utiles à la médecine et des espèces nuisibles à l'homme a gallica.fr (1862, 2a ed.)
- Éléments de botanique médicale, contenant la description des végétaux utiles à la médecine et des espèces nuisibles à l'homme a gallica.fr (1861)
- Le monde de la mer jol pseudonim d'Alfred Frédol a gallica.fr (1865)


text:
1
Aquesta pagina concernís l'an 1 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
- Tèrra : Populacion d'aperaquí 252 milions d'individús.
- Cristianisme : l'annada 1 es l'anno Domini, marca lo començament de l'èra crestiana. La causida d'aquesta annada de referéncia es estada efectuada en 523 pel monge Dionysius Exiguus que calculèt la data de la naissença de Jèsus Crist. Aqueste resultat es subjècte a de nombrosas polemicas, e un estudi aprofondit dels Evangèlis daissa pensar que sa naissença seriá anteriora de 3 a 5 annadas.
- Cristianisme : Evangèli segon Matieu : massacre dels innocents.
- Bodisme : Introduccion en China.
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- Roma : Eleccion dels consuls Gaius Caesar e Lucius Aemilius Paullus.
Mond[modificar | modificar la font]
- Armenia : Coronament de l'emperaire roman August coma rei Ariobazano II.
- China : Començament del renhe de l'emperaire Pingdi de la dinastia Han e començament de l'èra Yuanshi.
- China : Don a títol postum per Confucius del títol de senhor Baochengxun Ni.
- Etiopia : Creacion (data aproximativa).
Arts[modificar | modificar la font]
- Literatura : Ovidi escriu Las Metamorfòsis.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Roma : Arribada de la seda.
- Roma : Utilizacion de vitras de veire despolit.
- Empèri Roman : Construccion de l'aqüeducte Aqua Alsienta.
- Construccion d’un pòrt artificial a Portus, prèp d’Ostia.
- Israèl/Aifa : Construccion del primièr grand pòrt artificial en mar dobèrta a la demanda d'Eròde lo Grand.


text:
Jimi Hendrix
James Marshall Hendrix, nascut Johnny Allen Hendrix e mai conegut coma Jimi Hendrix (Seattle, 27 de novembre de 1942 - Londres, 18 de setembre de 1970) foguèt un guitarrista e cantautor american. Èra un dels melhors guitarristas de l'istòria del rock e del blues e es considerat coma un dels musicians mai importants del sègle XX. Fondèt lo grop angloamerican The Jimi Hendrix Experience, que foguèt actiu de 1966 a 1970.
Es celèbre per sas innovacions musicalas durant lo periòde psiquedelic de la fin de las annadas 1960.
Moriguèt tragicament a l'edat de 27 ans dins sa cambra d'otèl a Londres en 1970 en seguida d'una asfixia deguda a l'absorcion de barbiturics.
Biografia[modificar | modificar la font]
Johnny Allen Hendrix nasquèt en 1942 a Seattle, vila de l'estat de Washington, primièr enfant de James Allen "Al" Hendrix e de Lucille Hendrix (nascuda Jeter), d'origina cherokee. Sos parents s'èran rescontrats durant un balèti a Seattle en 1941, quand Lucille aviá pas que 16 ans. Pr'amor qu'èra militar e mobilizat dins una basa de l'armada americana en Oklahoma, Al Hendrix vegèt son filh sonque tres ans aprèp sa naissença. La maire, Lucille, èra incapabla d'abalir lo dròlle per encausa de son problèma d'alcoolisme. Al Hendrix recuperèt alara son filh, que rebategèt James Marshall en omenatge a son fraire defunt, Leon Marshall Hendrix, e prepausèt a Lucille de viure amassa. Aguèron puèi un segond filh, Leon Hendrix, en 1948. Pr'aquò, lo parelh s'aveniá pas, e aprèp mantuna disputa acabèt per divorciar lo 17 de decembre de 1951.
Jimi anèt a l'escòla elementara Horace Mann de Seattle e aviá pres la tissa de portar una escoba amb el per imitar una guitarra. Aquela abitud foguèt remarcada per una psicologa de l'escòla que decidiguèt d'escriure al cap d'un temps una letra per demandar una subvencion escolara pels enfants desfavorizats en insistir que lo laissar sens guitarra li podriá causar de sequelas psicologicas. Sos esfòces foguèron de badas e mai son paire refusèt de li crompar una guitarra.


text:
Dissabte, 20 d'abril 03h00
Conselh Generau d’Aran
Era recomanacion Facebook d’aguesta setmana, qu’ei entath Conselh Generau d’Aran. Vesitatz-ne ena pagina e clicatz sus “m’agrade”. Ei ua bona manèra d’èster informat sus tot ce que se passe en petit país occitan des Pirenèus.
Eth Conselh Generau d’Aran qu’ei era principau institucion de govèrn dera Val d’Aran. Lo formen eth Sindic, eth Plen e era Comission d’Auditors de Compdes. Constituís era estructura administrativa pròpia d’Aran restablida pera Lei 16/1990, de 13 de junhsèga, sus eth regim especiau dera Val d’Aran.
Era lengua occitana, nomentada aranés en Aran, ei era lengua pròpria d’aguest territòri e ei oficiau en Catalonha, atau coma establís er Estatut d’Autonomia de 2006.
Eth Conselh Generau a competéncia plena en tot çò que hè referéncia ath foment e ar ensenhament der aranés e dera sua cultura cossent damb es normes de caractèr generau vigentes en tota Catalonha en camp dera politica lingüistica e educativa.
FM/CGA


text:
Neurulacion
La neurulacion qu'ei ua etapa deu desvolopament embrionari qui segueish la gastrulacion. Òm hè ua distincion enter ua neurulacion primària e ua neurulacion segondària.
Durant la neurulacion primària un grop de cellulas de l'ectodèrma que constitueish ua placa neurau qui s'ingagina au dehens de l'embrion en tot quilhà's suus dus costats.
Quan aqueths dus bòrds be's juntan, que forman alavetz lo canèth neurau e qui caracteriza la neurulacion segondària. Aqueta etapa qu'ei caracteristica deus cordats e lo canèth neurau que balhará lo lor sistèma nerviós centrau.


text:
Província de Salta
Salta qu'ei ua província deu nord-oest d'Argentina qui costeja Bolívia au nord, Paraguai a l'est de Chile a l'est e per çò qui ei de las autas províncias argentinas, Jujuy, Formosa, Lo Chaco, Santiago del Estero e Tucumán. Qu'ei rica d'ua cultura locau representada per ua mena particulara de gauchos, lo folclòre (mantun musicians argentins deus géncers que son gessits de Salta), la lenga quéchoa parlada peus indians colla e l'eretatge arquitecturau deu barròc coloniau. La soa capital qu'ei Salta, dens la vath de Lerma.
Cosina[modificar | modificar la font]
Enter las especialitats de Salta que podem mentàver las empanadas salteñas, la humita (hèita dab haria de milhòc), lo locro (ua mena de sopa), e los tamales.
Musicians[modificar | modificar la font]
- Óscar Palavecino (conegut com lo Chaqueño Palavecino)
- Eduardo Falú


text:
Edmundo Rivero
Edmundo Rivero (Avellaneda, Província de Buenos Aires, lo 8 de junh de 1911 - Buenos Aires, lo 18 de gener de 1986) que ho un cantaire argentin de tango deus màgers.
Hilh d'un cap d'estacion ferroviària, que pravè dens los quartièrs portènhes de Saavedra e Belgrano. Encoratjat per un onco son qui èra musician que comencè per percórrer las tavèrnas dab la soa guitarra e per acompanhar filmes muets dens un cinema (emlec que perdore per cantar enlòc de contentà's as sonque de jogar la guitarra). Que formè un doa dab la soa sòr Eva e ambz que trabalhoren a la ràdio com acompanhators e, a còps, com interpretes.
Mes la consecracion que viengó quan e ho emplegat peu director d'orquèstra Julio de Caro qui hore seguit per Horacio Salgán e Aníbal Troilo qui tanben e recrutèn la soa votz de bariton.
Que participè a la creacion de dus filmes El cielo en las manos (1949) e Al compás de tu mentira (1951). En 1969 qu' inaugurè El Viejo Almacén un deus emponts màgers de tango situat dens los vièlh quartièr portènhes de San Telmo.
Qu'escrivó ua autobiografia titolada Una luz de almacén ("ua luz de botiga" en referéncia au nom de "El Viejo Almacén") e que ho membre de l'Acadèmia deu Lunfardo.


text:
Quadratura del cercle
La quadratura del cercle es un problèma geometric prepausat per de matematicians de la Grècia antica. Es lo desfís de far la construccion amb règla e compàs d'un carrat amb la meteissa aira qu'un cercle donat utilizant pas qu'un nombre finit d'estapas.
En 1882 foguèt demostrat que lo problèma es irresolvable, en consequéncia del teorèma de Lindemann-Weierstrass que mòstra que Π es un nombre transcendent, al luòc d'esser un nombre algebric. Es a dire, pi (π) es la racina de cap de polinòm de coeficients racionals. Qualques decennias abans 1882 foguèt demostrat que se π es un nombre transcendent, alara la construccion amb règla a compàs seriá impossible. E foguèt aquel an que se demostrèt que π es transcendent. En consequéncia, se pòt pas far de construccions geometricas exactas de la quadratura del cercle. Pasmens, es possible dessenhar una bona aproximacion en un nombre finit d'estapas, qu'existisson de nombres racionals fòrça prèp de π.
D'un biais mai abstrach aquel problèma tanben se pòt comprendre de la mena seguenta. Donats qualques axiòmas precises de la geometria euclidiana se referissent a l'existéncia de linhas e cercles determinan aqueles axiòmas l'existéncia d'aquel carrat?.
Lo terme quadratura del cercle de còps qu'i a s'utiliza coma sinonims per se referir a l'aproximacion del metòdes numerics de l'aira d'un cercle.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los matematicians babilonians ja coneissián diferents metòdes per l'aproximacion de l'aira d'un cercle amb un carrat. Lo papirus egipcian de Rhind de 1800 AbC dóna l'aira d'un cercle coma (64/81) d 2, ont D es lo diametre del cercle, i&pies aproximat per 256/81, un nombre qu'apareis dins los ancians papirus matematics de Moscòu e utilizan d'aproximacions pel volum (es a dire, hekat (unitat de volum)). De matematicians indians tanben trobèron un metòde d'aproximacion, mas mens precisa, mencionat dins la Sulba Sūtra .[1] Arquimèdes mostrèt que la valor de pi se tròba entre 3 + 1/7 (aproximadament 3,1429) e 3 + 10/71 (aproximadament 3,1408). [2].
Anaxagòras foguèt lo primèr grèc que s'ensajèt a resòlvre lo problèma, qu'i trabalhèt en preson. Foguèt seguit per d'autres coma Ipocrates. Antifonas lo sofista considerava que l'inscripcion de poligòns regulars dins un cercle e duplicar lo nombre de partidas emplirà l'aira del cercle, e alara que un poligòn pòt èsser quadrat, vòl dire que lo cercle pòt èsser quadrat. Pasmens èran de sceptics (Eudemus) que postulavan que las grandors se pòdon pas divisar sens limita, per aquò l'aira del cercle jamai poirá èsser utilizada.[3] E mai se cita lo probèma dins l'òbra teatrala d'Aristofanes Los aucèls.
Se pensa qu'Oenopides foguèt lo primèr grèc qu'exigiguèt una solucion utilizant pas qu'una règla e compàs. James Gregory tentèt de provar l'impossibilitat de Vera Circuli et Hyperbolae Quadratura (la vertadièra quadratura del cercle e de l'iperbòla) en 1667. Pasmens la seuna pròva es incorrècta, foguèt lo primièr document qu'ensajèt de resòlvre lo problèma utilizant las propietats algebricas de π. Sonque foguèt en 1882 que Ferdinand von Lindemann demostrèt rigorosament la seuna impossibilitat.
Impossibilitat[modificar | modificar la font]
La solucion del problèma de la quadratura del cercle amb règla e compàs exigís la construccion del nombre , e l'impossibilitat d'aquela construccion se dedusís del fach que π es un nombre transcendent (no algebric e, alara, no construsïble). Se lo problema de la quadratura del cercle se resòlv utilizant pas que règla e compàs e, en seguida, se trobariá una valor algebrica de π, çò qu'es absurd. Johann Heinrich Lambert conjecturèt en 1768 que π es transcendent dins lo meteis document que demostrar l'irracionalitat. Sonque en 1882 Ferdinand von Lindemann demostrèt la transcendent.
Es possible construire un carrat amb una aira arbitràriament pròcha a aquela d'un cercle donat. Se s'utiliza un nombre racional coma una aproximacion de π, alara es possible obtenir la quadratura del cercle coma funcion de las valors causidas. Pasmens, aquò es pas qu'una aproximacion e capita pas les limitas de las anticas normas per resòlvre lo problèma..
Amb de normas mai soplas permetent un nombre infinit d'operacions amb règla e compàs o mejans la realizacion de las operacions dins un espaci non euclidian se pòiriá far la quadratura del cercle. Per exemple, alara que lo cercle pòt pas èsser carrat en l'espaci euclidian, lo pòt èsser en l'espaci de Gauss-Bolyai-Lobachevski (espaci de geometria iperbolica).
Prenent en compte que la transcendéncia de π implica tan l'impossibilitat d'"encerlcar" exactament lo carrat, coma de quadrar exactament lo cercle.
Construccions aproximativas modèrnas[modificar | modificar la font]
Pasmens que la quadratura del cercle es un problèma impossible utilizant pas que règla e compàs, se pòt far d'aproximacions de la quadratura del cercle mejans la construccion d'aproximacions de π. Sonque cal un minimum de coneissença en geometria elementala per cambiar quina que siá aproximacion racionala de π dins una construccion amb règla e compàs. Pasmens las construccions fachas d'aquel biais tendon a èsser fòrça longas en comparason amb l'exactitud que se pòt capitar. Aprèp que foguèt demostrada l'irresolvibilitat del problema, qualques matematicians apliquèron lo lor gèni per trobar d'aproximacions elegantas a la quadratura del cercle.
D'entre las construccions aproximativas modèrnas E. W. Hobson en 1913 [4]. Aquela foguèt una construccion fòrça precisa que se basa dins la construccion del valor aproximatiu de 3.14164079 ..., qu'a una precision de 4 decimalas.
Lo matematician indian Srinivasa Ramanujan en 1913, C. D. Olds en 1963, Martin Gardner en 1966, e Benjamin Negreta en 1982 va donèron totas las construccions geometricas de
qu'es exacta a 6 decimalas de π.
Srinivasa Ramanujan en 1914 trobèt una construccion amb règla e compàs qu'èra equivalent a prene la seguenta aproximimacion de π
donant la notable aproximacion de 8 chifras decimals correctas de π.
En 1991, Robert Dixon donèt de construccions per
- i
(aproximacion de Kochanski), mas aqueles èran d'aproximacions bonas fins la 4n chifra decimala de π.
La quadratura o integracion[modificar | modificar la font]
Lo problèma de trobar l'aira jos una corba, coneguda coma integracion en calcul o quadratura d'analisi numerica, es conegut coma quadratura abans l'invencion del calcul. Abans d'apareisson del calcul infinitesimal se pressupausèt qu'una quadratura se deviá far mejans de construccions geometricas, es a dire, per règla e compàs. Aprèp que Newton e Leibniz inventèron lo calcul, encara se fa referéncia a aquel problema d'integracion coma la quadratura (rectificacion) d'una corba.
"La quadratura del cercle" coma metafòra[modificar | modificar la font]
L'inutilitat d'exercicis destinats a trobar la quadratura del cercle donèt luòc a de metafòras que descrivan una esperança, dralha, o entrepresa vanas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Los autres dos problèmas geometrics classics èran la duplicacion del cube e la "triseccion de l'angle". A diferéncia de la quadratura del cercle, aqueles dos problèmas se pòdon resòlvre utilizant metòdes de construccion mai poderoses coma l'origami.
- Indiana Pi Bill, en 1897 va forment a una assemblada legislativa de l'estat d'Indiana promovent la cerca d'una solucion al problema per decrèt.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)O'Connor, John J. and Robertson, Edmund F. (2000). The Indian Sulbasutras, MacTutor History of Mathematics archive, St Andrews University.
- ↑ Per a mai d'informacion vejatz aproximacion de π
- ↑ (en)Thomas Heath, History of Greek Mathematics, 1981; ed:Courier Dover Publications
- ↑ (en)Hobson, Ernest William (1913). Squaring the Circle: A History of the Problem, Cambridge University Press. Reprinted by Merchant Books in 2007.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)Squaring the Circle at cut-the-knot
- (en)Circle Squaring at MathWorld, includes information on procedures based on various approximations of π
- (en)Squaring the Circle at Convergence
- (en)The Quadrature of the Circle and Hippocrates' Lunes at Convergence
- (en)How to Unroll a Circle Pi accurate to 8 decimal places, using straightedge and compass.
- (en)Squaring the Circle and Other Impossibilities, lecture by Robin Wilson, at Gresham College, 16 January 2008 (available for download as text, audio or video file).


text:
Ajuda:Recèrca
Per defaut, lo motor de recèrca de Wikipèdia recèrca los articles comprenent almens un dels tèrmes indicats. Per recercar d’articles comprenent totes los mots recercats, devètz ajustar un + davant cada mot; per exemple, devètz utilizar la sequéncia +Monty +Python al luòc de Monty Python que recercarà solament los articles contenent Monty e/o Python per obténer d’informacions sul grop d'umoristas. La foncion de recèrca fonciona doncas pas coma Google, que considèra per defaut que totes los tèrmes de la recèrca devon èsser incluses.
De còps, la foncion de recèrca de Wikipèdia es temporàriament desactivada per solatjar la carga del servidor. Dins aqueste cas, podètz totjorn efectuar una recèrca sul títol dels articles, mas solament dins lo o los namespaces qu’avètz causits dins vòstras preferéncias. Per una recèrca sus tot lo tèxt, podètz utilizar un motor de recèrca coma Google.
Somari
- 1 Recèrca dins Wikipèdia amb Google
- 2 Ajuda a la redaccion d'articles : Lumrix
- 3 Foncion de recèrca de Wikipèdia (de còps desactivada)
- 3.1 Limitar la recèrca
- 3.2 Defugissètz los mots corts e los mots fòrça frequents
- 3.3 Majusculas e letras accentuadas
- 3.4 Mots contenent de caractèrs especials
- 3.5 Mots contenent un apostròf
- 3.6 Namespaces recèrcas per defaut
- 3.7 Las redireccions se pòdon exclure
- 3.8 La recèrca concernís lo tèxt font
- 3.9 La pagina existís, mas lo motor la tròba pas
- 4 Recèrca amb TomeRaider
Recèrca dins Wikipèdia amb Google[modificar | modificar la font]
En seguissent los ligams çai-jos, podètz utilizar lo motor de recèrca Google per efectuar una recèrca dins Wikipèdia dins totas las lengas. Google permet d'efectuar de recèrcas dins totes los namespaces.
Google met a jorn sos indèxes environ un còp per mes; la recèrca es doncas fondada sul contengut de Wikipèdia a aqueste moment coma sul tèxt afichat per un navegador, e non pas sul tèxt font tal coma apareis dins la boita d'edicion. La recèrca amb Google es pus rapida que la de Wikipèdia.
Aprèp aver trobat un article podètz causir de veire la version actuala sus Wikipèdia o la version pus anciana utilizada per Google.
Supression del parà pertocant Acapedia car non occitanofòn
- Utilizatz Google per recercar dins Wikipèdia (en francés solament) ;
- Utilizatz Google per recercar dins Wikipèdia (dins la màger part de las lengas).
S'utilizatz sovent Google per efectuar de recèrcas, podètz envisatjar d'installar la barra d'espleches Google.
Recèrca avançada amb Google[modificar | modificar la font]
Mas lo biais mai complet de recercar dins wikipèdia amb Google es d'utilizar la pagina http://www.google.fr/advanced_search?hl=fr amb sa bíblia Google dins la man ... Plan segur, metre fr.wikipèdia.org dins la casa adeqüada.
Ajuda a la redaccion d'articles : Lumrix[modificar | modificar la font]
Alara que google es un motor de recèrca generalista permetent d'efectuar una recèrca dins lo contengut de Wikipèdia, wiki.lumrix.net/fr/ es un motor de recèrca especializat sus Wikipèdia permetent de trobar particularament rapidament lo títol d'un article.
Es ideal per de contributors que cèrcan de trobar los ligams intèrnes que se rapòrtan al subjècte (se parla de wikificacion dins lo girgon de Wikipèdia). Permet en particular d'evitar de far de ligams cap a de paginas d'omonimia. Per exemple, se desiratz d'ajustar un ligam sus la vila de Viena, lumrix aficharà instantanèament las possibilitats seguentas :
Viena
Viena (Àustria)
Vinhana (departament)
Viana (Isèra)
Aquò vos permet d'evitar de far un ligam cap a Viena alà ont desiratz d'orientar vòstres lectors cap a Viena (Àustria)
Lumrix existís pels principals wikipèdias dins d'autras lengas, e es doncas util per trobar de ligams interlengas dins los articles que n'an pas encara.
Foncion de recèrca de Wikipèdia (de còps desactivada)[modificar | modificar la font]
Qualques conselhs concernent la boita de recèrca apareisson sus cada pagina de Wikipèdia.
Limitar la recèrca[modificar | modificar la font]
Al contrari de Google, lo mòde de recèrca per defaut de Wikipèdia mòstra dins sos resultats las paginas contenent un o maites mots de la requesta.
Per exemple motor recèrca tròba maitas paginas contenent solament lo mot recèrca sens lo mot motor o solament lo mot motor sens lo mot recèrca en mai de las paginas que cercatz probablament e que contenon los dos mots al còp.
Per limitar la recèrca a las paginas contenent totes los mots de la requesta, devètz ajustaz un + davant cada mot : +motor +recèrca balhan unicament las paginas contenent los dos mots, coma lo mòde per defaut de Google.
Podètz tanben recercar una expression en metent los mots entre verguetas : « motor recèrca » remanda un ensemble de responsas pus restrench, que contenon pas solament los dos mots, mas que los contenon dins l'òrdre.
Per exclure las responsas contenent certans mots, metètz un « - » al començament : motor -recèrca
Defugissètz los mots corts e los mots fòrça frequents[modificar | modificar la font]
Se vòstra recèrca compren de mots fòrça frequents (coma lo, un, quand, que, tot, etc.), fòrça tròp d'articles seràn trobats. Per evitar aquesta situacion, la recèrca ignòra los mots de tres letras o mens. Dins aqueste cas, podètz recomençar la recèrca en ometent aquestes mots.
Majusculas e letras accentuadas[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de recèrca fa pas de distincion entre minusculas e capitalas e parièrament per las letras accentuadas. Atal, las recèrcas de fortran, Fortran e FORTRAN, Gleisa e Glèisa o encara Islâm e islam retornan lo meteis resultat.
Mots contenent de caractèrs especials[modificar | modificar la font]
D’aquí enlà, la recèrca d'un mot contenent un caractèr especial, coma dins Königsberg, la situacion es diferenta segon que lo caractèr ö es representat en intèrne coma un caractèr unic o es representat coma una entitat html, siá ö. Dins lo primièr cas, la recèrca en utilizant simplament Konigsberg o Königsberg retornarà un resultat. Dins lo segond cas, non, çò qu’es una error lèu corregida. Vejatz tanben Ajuda:Caractèrs especials.
Mots contenent un apostròf[modificar | modificar la font]
Se, dins un article, un mot apareis amb un apostròf (single quote), podètz solament lo trobar en fasent la recèrca amb lo mot e l'apostròf. Coma aquò es rarament desirable, val mai d'utilizar de verguetas dins los articles o de metre los mots en italica, car aqueste problèma es alara inexistent.
Per exemple « Mu'ammar » pòt èsser trobat unicament se la recèrca es efectuada exactament d’aquesta manièra e pas autrament.
Namespaces recèrcas per defaut[modificar | modificar la font]
La recèrca aplica solament pels namespaces seleccionats dins las Preferéncias. Per recercar dins d'autres namespaces, los cal seleccionar en bas de la pagina donant los resultats d'una recèrca. Segon los browsers, aicestes pòdon encara èsser seleccionats del meteis biais qu'una recèrca precedenta mas son pas mai actius ! Per èsser segur, deseleccionatz puèi seleccionatz-los tornarmai.
Las redireccions se pòdon exclure[modificar | modificar la font]
Podètz seleccionar o deseleccionar lo boton « Inclure las paginas de redireccions » dins la boita « Recercar dins los espacis » en bas de la pagina donant los resultats d'una recèrca.
La recèrca concernís lo tèxt font[modificar | modificar la font]
La recèrca concernís lo tèxt font, valent a dire lo tèxt qu’apareis dins la boita d'edicion e non pas çò qu’apareis quand se visualiza simplament una pagina. Aquesta distincion concernís los ligams, los ligams interlengas, los caractèrs especials (s'un « ê » es encodat coma « ê » se pòt trobar en fasent la recèrca sus ecirc), etc.
La pagina existís, mas lo motor la tròba pas[modificar | modificar la font]
Per de rasons d'eficacitat, los cambiaments fòrt recents son pas totjorn preses en compte dins la recèrca.
A certans moments, lo motor de recèrca pòt utilizar un indèx qu'es pas a jorn. Aquesta situacion es temporària.
Recèrca amb TomeRaider[modificar | modificar la font]
S'utilizatz la basa de donadas TomeRaider basa podètz efectuar de recèrcas fòra linha o de recèrcas sus de parts de mots.