text:
Aurèla e Verlac
Aurèla e Verlac[1][2][3] (Aurelle-Verlac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en lo Massís central en Aubrac Essencialament compausada de vallées prigondas ont flueixen ruisseaux (boraldes) del scenari del Aubrac cap al Lòt. Lo ponch culminant del departament se tròba èsser lo flanc oèst del senhal de Mailhe-Biau.
Commune située dans le Massif central en Aubrac Essentiellement composée de vallées profondes où coulent des ruisseaux (boraldes) du plateau de l'Aubrac vers le Lot. Le point culminant du département se trouve être le flanc ouest du signal de Mailhe-Biau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saint-Geniez-d'Olt, al canton, 1991, Christian-Pierre Bedel
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


c: text/html

text:
Virgili
Publius Vergilius Maro o Virgili (Andes, actual Virgilio cap a 70 ab. C. - Brindes, actual Brindisi, 19 ab. C.) foguèt un poèta roman, autor de las Bucolicas, las Georgicas e l'Eneïda.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Virgili, filh del teisseire Maron e d'una femna libertina, nomenada Magia. Son paire, òme trabalhador e intelligent, amacèt una pichona fortuna, a fòrça de trabalh e de privacions, aquò li permetèt de donar a son filh una bona educacion. Virgili estudièt a Cremona fins als dètz-e-sèt ans; lo 15 d'octobre de 699 de la fondacion de Roma vestiguèt la toga virila e anèt a Milan contunhar sos estudis. Un an aprèp se tròba a Nàpols se dedicant a la coneissença dels autors grècs, especialament d'Omèr, Teocrit e Esiòde, qu'assimilèt corrèctament, coma se pòt veire dins sas òbras. Tanben estudièt un pauc de medecina, cosmologia, matematicas e filosofia. Aquerissent, alara, una cultura fòrça universala e causida, e capitant dins l'art dificil de saber utilizar çò qu'aprenguèt per l'aplicar a punt en totes los cases ont una descripcion o una simpla mencion d'un tèma scientific per donar relèu o interès a sas descripcions o enumeracions poeticas.
Dins la cronica d'Eusèbi (comentada per Sant Jiròni) se ditz que Virgili anèt a Roma aprèp sa demorança a Milan; i a discussion entre los biografs virgilians, a l'ora d'ara es pas encara esclarida. Çò qu'es plenament clar es qu'en l'an 705 de la fondacion de Roma tornèt dins sas tèrras de Màntoa, ont possedissiá lo modèst eretatge pairal, que s'ocupava e administrava amb assiduïtat e abséncia d'ambicion. La vida del camp foguèt son encant e granda afeccion.
Los signes distintius de son caractèr èran: de pauc parlar, l'observacion continuala, la reflexion testuda, la memòria tenaça, la bontat e sinceritat. D'unes de sos biografs lo presentan amb còrs e estatura granda, color bruna, santat variabla, fàcia rustica, alara que d'autres lo comparan a un Apollon, “de cara blanca, pelroge, còrs prim e delicat, votz sonòra e manièras fòrça finas”. De son afeccion per la vida del camp ven sos dètz poèmas bucolics nomenats Eglògas, vertadièr tresaur de poesia campèstra, que sens èsser absoludament originala, es una vertadièra frescor artistica e literària.
Gai Asini Pollion foguèt legat del triumvir Marc Antòni, e en son nom governava la region de Màntoa en 713 (de Roma) quan foguèron repartidas las tèrras de la region entre los soldats d'Octavi. Lo domeni pairal de Virgili venguèt en sòrt a un centurion nomenat Arri, e quand lo poèta se vegèt despolhat de son ostal e patrimòni, faguèt jogar de son amistat amb Asini Pollió, e amb Cornelius Gal, fins que Octavi August tornèt donar a Virgili son eretatge pairal. Lo Cesar satisfaguèt los desirs dels amics del poèta e nomenèt Alfeni Var governador de la Gàllia Transpadana, ont porgiguèron las tèrras de Virgili. Lo novèl governador èra estat condisciple del poèta en l'escòla de filosofia Sisson, e s'esforcèt de satisfar los desirs de son amic, mas la soldatesca, insolentada, tornèt prendre la proprietat de Virgili, e se vegèt non solament despolhat un còp mai, mas manquèt de morir negat victima de la rapacitat dels soldats, en traversant lo riu Minci per salvar sa vida.
A l'epòca, Virgili aviá ja escrit qualques unas de sas famosas eglògas, e sos amics li conselhèron d'anar a Roma per implorar la cleméncia d'August. Aquel darrièr coma son ministre e Mecènas acolhiràn lo poèta amb atencion, e non solament sas possessions li foguèron retornadas mas fin finala se li porgiguèt una gròssa indemnizacion pecuniària. Dins doas de sas melhoras eglògas, Virgili merceja la libertat amb sos logatges favorits e deplòra, en passant, los malastres de sos compatriòtas. Virgili demorèt dins un ostal del quartièr Esquili de Roma, fòrt prèp dels jardins de Mecènas. Ala reüniguèt una bibliotèca causida, e venguèt lo poèta de cort per excelléncia.
La cort d'August aimava de veire a son entorn e celebrar los melhors engènis de las letras latinas. Virgili partejava amb Oraci la favor de Mecènas, e meravelhèt en escrivent son primièr poèma, l'Eneïda, e en cantant la genealogia de la familha d'Octavi August teissiá una corona de laus e faguèt profecia tant agradabla en favor de la familha imperiala reinanta.
Mercé a Oraci, Virgili venguèt bon amic de Tibul, Properci, Gal, Agripa, Mesala e Polion. Gausiguèt d'una popularitat que l'entornejava d'una atmosfèra d'afeccion e de veneracion jamai egalada en cap d'epòca anteriora e posteriora. Modèl de candor, de sinceritat, de grat e de benvolença per totòm, Virgili venguèt a èsser lo vertadièr modèl e paragon de l'òme perfècte e exemplar de la cosmogonia pagana. Son amor de l'estudi foguèt considerable, coma lo del trabalh e atencion, e quand tornava escriure, corregissiá e relegissiá cent còps, s'èra necessari, sos vèrses.
A trenta quatre ans se retirèt a Nàpols, per se dedicar a escriure son poèma Las Georgicas, que compausèt, sus lo conselh de Mecènas, que desirava d'encaminar las energias del pòble roman cap a l'exercici de l'agricultura, ont vegèt una font de riquesa e prosperitat fòrça oblidada d'un pòble guerrièr. Virgili acabèt en 714 (de la fondacion de Roma) son poèma Las Georgicas e emplega los dos ans seguents a escriure l'Eneïda, lo poèma nacional de las originas, grandesa e esplendor de Roma.
Per aquò caminèt cap a Grècia, e mai, visitant, totes los luòcs e vilatges de l'Asia Menora, ont Omèr situa las accions de sas epopèias gigantas. Demorèt a Patres, Corfo, en Creta e, subretot, a Atenas, ont trobèt August de son retorn d'Orient. Aquel volguèt que lo poèta lo tornèsse acompanhar a Roma; o faguèt, mas deguèt desbarcar a Brindisi en 19 e moriguèt de las consequéncias de sa constitucion flaca e malautissa, malmenada per una navigacion turbulenta.
Sa despolha foguèt carrejada a Nàpols, al respècte de sa darrièra volontat foguèt incinerat dins lo camin de Puteoli (Pozzuoli) a 3 km d'aquela vila. Sus sa tomba s'apausèt aquela inscripcion, atribuida al poèta el meteis, pasmens que la font seja clara:
« Mantua me genuit;
Calabri rapuere; tenet nunc Parthenope.
Cecini pascua, rura, duces. »
(Màntoa m'engendrèt. Los calabreses me retenguèron. Ara me possedís Nàpols. Cantèt los pastres, los païsans e los guerrièrs).
Òbras[modificar | modificar la font]
Bucolicas[modificar | modificar la font]
Aquela òbra voliá tornar menar los romans cap a l'agricultura. Lo recuèlh pareguèt en -37; se compausava de las nòu primièras bucolicas (del grèc Bukoλoς: lo boièr), armoniosament dispausadas en dos gropes de quatre a l'entorn de la cinquena pèça, coma aitant de planetas gravitant a l'entorn d’un astre[1]. Aquel astre, es Dafnis, sovent assimilat a Juli Cesar recentament assassinat. De fach, la cinquena bucolica poiriá ben nos presentar dos « Dafnis », un tenebrós, aquel de Mopse (masqueta d’Octavian), e que figura en efèit lo defunt dictator, l’autre luminós, aquel de Menalc (masqueta de Virgili), que representa Catul, tuat en secret pel primièr.
Georgicas[modificar | modificar la font]
Aquel poèma (28 ab. C.) didactic se dividís en quatre libres (514, 542, 566, 566 vèrses), abordant successivament la cultura dels camps, l’arboricultura (subretot la vinha), l’abaliment e l’apicultura :
- Libre I - blat e sason del laurador ;
- Libre II - vinha e olivièr ;
- Libre III - abaliment del bestial ;
- Libre IV - l'abelhièr.
S’inspirant subretot d’Esiòde, de Lucrèci e d’Aratos, mas tanben de Teofrast, de Varron, de Caton l’Ancian, emai d’Aristòtel, Virgili fa son pròpri camin en infusant dins l'estil didactic, sovent arid e ingrat, çò que se pòt nomenar « l’arma virgiliana », facha d’una extraordinària empatia a respècte de totes los èssers, qu'anima l’inanimat, compren de l’interior vegetals e animals, participa efectivament al trabalh penible e exaltant del païsan.
Las Georgicas son fòrça mens un tractat d’agricultura (atal visan pas l’exaustivitat) qu’un poèma sus l’agricultura; s'adreçan almens tant a l’òme de las vilas qu'a l’òme dels camps. Ofrisson a l’afeccionat de poesia un plaser totjorn renovelat, tant per lor subjècte meteis que ressorça las Musas dins la frescor e l’autenticitat de la natura, que pel sople que las soslèva tot lo long, e per l'extraordinària varietat de lor estil. Virgili sap adornar son subjècte d'episòdis variats e de vertadièras partidas eroïcas que son aitant de « respiracions » dins lo poèma. Se pòt citar los Pronostics de la guèrra civila, l'Imne a la Prima, l’Elògi d'Itàlia, l’Elògi de la vida campèstra, la Marana del Noric, l'Aujòl de Tarent, Aristèu e sas abelhas, Orfèu e Euridice.
Eneïda[modificar | modificar la font]
Ofrir a Roma una epopèia nacionala capabla de rivalizar en prestigi amb l'Iliada e l’Odissèa, foguèt lo primièr desfís que Virgili èra de capitar en escrivent l’Eneïda pendent los onze darrièrs ans de sa vida. Capitèt, perque, l'òbra venent d'èsser publicada, son autor foguèt reconegut coma un alter Homerus, lo sol capable de disputar a Omèr sa preeminéncia al Parnàs.
Virgili amaguèt pas son ambicion. Al nivèl arquitectural pus visible (perque l’Eneïda a al meteis temps mai d'una « geometrias »), lo poèma se compausa d’una Odissèa (cants I a VI : las erranças d’Enèu, rescapat de Tròia, per aténher lo Lavinium) seguida d’una Iliada (cants VII a XII : la guèrra menada per Enèu per s’establir al Lavinium).
Mas l’emulacion amb Omèr se manifèsta subretot pel nombre considerable de las imitacions textualas, que los critics s'afanèron lèu a ne far la lista, a vegada amb intencion maligna, e per acusar Virgili de plagiat. Aquel meteis repliquèt que seriá pus facil de desraubar sa maçuga a Ercules que de manlevar un vèrs a Omèr. E de fach, l’imitacion de Virgili totjorn obeís a una intencion precisa e seguís un projècte qu'aparten al lector de descobrir a travèrs l’escart, a vegadas minim, que la separa de son modèl, Omèr o un dels nombroses autres escrivans, grècs o latins, als que Virgili se mesura tot en lor rendent omenatge.
Lo segond desfís consistissiá a filtrar l’actualitat de Roma al prisma de la legenda. Dos fils s’entrelaçan totjorn per formar la trama de l’Eneïda, lo de las originas troianas de Roma e lo de la Roma d'August. Mai d’un millenari separa aqueles dos fils. Per sautar un tal abisme temporal, e anullar dins aquel biais lo temps, lo poèta, en mai de l’usatge sistematic que fa de l’allegoria, tanben recorrís a la profecia, e fins a, en plen mitan de l’òbra, descendre al infèrns per n'entornar una vision panoramica, sub specie aeternitatis, de la grandor romana vista coma devent encara devenir.
Calguèt mostrar cossí, a partir de gaireben res, Roma s’aucèt fins a l’empèri del monde; calguèt far ressortir lo dessenh providencial que condusiá aquela pujada irresistibla; subretot, calguèt mostrar cossí, amb la persona sagrada d’August, l’Istòria venguèt trobar son acabament e son coronament dins una patz e un benastre universals. Es almens çò qu'August esperava, o puslèu çò qu’exigissiá.
Appendix Vergiliana[modificar | modificar la font]
La glòria de Virgili repausa solidament sur aqueles tres pilars que son las Bucolicas, las Georgicas e l’Eneïda. Dins l'Antiquitat, se li atribuiguèt tanben d'autres poèmas, que Scaliger, dins son edition de 1573, reüniguèt jol títol d'Appendix Vergiliana.
Aquel recuèlh compren:
- lo Culex (« moissalon » o « moissal ») : aquel moissalon (o moissal) alèrta un pastor en lo fissant, li salva la vida; l'insècte mòrt es onorat d'una tomba pel pastre;
- los Dirae: aquelas « malediccions » son prononciadas per un aimant contra la tèrra que deguèt abandonar (getat per de veterans de l'armada romana), en abandonant son aimada; aquela, Lydia, es onorada per un poèma d'amor a son nom (en annèxe als Dirae), amb un elògi del camp ont aquela viu;
- l'Aetna, consacrat al volcan d'Ètna ;
- le Ciris: evocacion de la metamorfòsi en aucèl (Ciris) de Scylla, filha del rei de Megare ;
- lo Catalepton: recuèlh de poèmas corts, que qualques uns semblan d'èsser d'autenticas òbras de jovença de Virgili.
Dins una fasa posteriora, encara s'apondèt a la colleccion :
- la Copa : poèma portant lo nom d'una cabaretièra siriana qu'invita un viatjaire al plaser en dançant davant son establiment ;
- las Elegiae in Maecentatem : pèça necrologica raportant las darrièras paraulas de Mecènas, benfaitor de Virgili, a l'emperaire August;
- lo Moretum : poèma gastronomic descrivent en detalh la preparacion d'un platat local de Cisalpina.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Dante : « Dins L'Infèrn e Lo Purgatòri, Virgili guida Dante e li explica los mistèris d'aquels luòcs. »
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The Virgil Project http://vergil.classics.upenn.edu/
- (fr) AgoraClass: L'Agora des Classiques http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/virgtext.htm
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ metafòra de P. Maury, que foguèt lo primièr a mostrar aquel pichon temple pitagorician

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Narbonesa
La Narbonesa foguèt una província de l'Empèri Roman creada en 121 abC, sus l'actual territòri de Lengadòc e de Provença.
Noms[modificar | modificar la font]
Dins un primièr temps, aquela província romana es estat coneguda coma Gallia Transalpina. Pus tard, la província de Gallia Transalpina es estada renomenada Gallia Narbonensis, aprèp que la capitala de la colonia deven Narbo Martius (Narbona) (fondada en 188 ab J-C). Los romans l'apelèron tanben la Provincia Nostra o simplament Provincia, perqué la Narbonesa foguèt la primièra conquista romana fòra la Peninsula Italiana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Roma ocupa la region entre -125 et -121. La zona ocupada s'espandís de Tolosa al lac Leman. La colonia grèga de Massalia (Marselha) e son país forman una enclava liura dins la Narbonesa. Juli Cesar, proconsul de la Narbonesa de -58 à -49, ne faguèt sa basa de darrièr per la conquista de las Gàllias, e acabèt en -49 la conquista de la Narbonesa en prenant Massalia e son territòri, qu'aviá pres lo partit de Pompèu.
Amb lo principat d'August, a partir de 27 abC, Narbona va prene d'importància.
L'emperaire August ven a Narbona e i sejorna per recensar los Galleses e organizar lor territòri. En 22 abC, reorganiza l'administracion de la « Província » de Gàllia transalpina en Província senatoriala sos l'autoritat del Senat roman. La capitala es fixada a Narbona e aquela region deven la Narbonesa. Aquel territòri foguèt devesit en 22 ciutats.
Narbona deven un dels mai grands pòrts de comèrci mediterranèu, al crosador de las doas grandas rotas romanas : la Via Domícia : d'Itàlia en Espanha per la Narbonesa, bastida en 120 abC, e la Via Aquitània anant de Narbona cap a Tolosa e Bordèu.
Al Sègle IV, sos la Tetrarquia, la Narbonesa foguèt divisada en doas províncias :
- La Narbonesa primièra : partida a l'oèst de Ròse. La capitala foguèt Narbona.
- La Narbonesa segonda : partida de Provença e del Dalfinat. La capitala foguèt Ais de Provença.
En 406, la Narbonesa primièra foguèt ocupada pels Visigòts e la Narbonesa segonda per los Burgondis en 476.
Lista de las vilas anticas de la Narbonesa[modificar | modificar la font]
- Agatha (Ate)
- Aquae Calida (Els banys d'Arles)
- Aquae Sextiae (Ais de Provença)
- Arelate Sextanorum (Arle)
- Arausio Secundanorum (Aurenja)
- Antipolis (Antíbol)
- Avennio Cavarum (Avinhon)
- Apta Iulia Vulgientium (At)
- Alebaece Reiorum Apollinarium (Riés)
- Alba Helvorum (Alba)
- Augusta Tricastinorum
- Anatilia
- Aerea
- Baeterrae Septimanorum (Besièrs)
- Bormani
- Comani
- Cabellio (Cavalhon)
- Carcasum Volcarum Tectosagum (Carcassona)
- Cavarum Valentia (Valença)
- Cessero (Sant Tibèri)
- Carantorate Meminorum
- Caenicenses
- Cambolectri Atlantici (Cambon)
- Custoja (Costoja)
- Clusa (Les Cluses)
- Colonia Dea Augusta Vocontiorum (Diá)
- Forum Julii (Frejús )
- Forum Voconii (Lo Canet dei Mauras )
- Glanum (Sant Romieg de Provença)
- Illibéris (Elna)
- Lucus Augusti (Luc-en-Diois)
- Massalia (Marselha)
- Narbo Martius (Narbona) (capitala)
- Nemausus (Nimes)
- Portus Vénéris (Pòrt Vendres)
- Vasio Vocontiorum (Vaison)
- Vienna Allobrogum (Viana)


text:
Balagny-sur-Thérain
Balagny-sur-Thérain es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Balagny A situat en la vallée del Thérain, entre Creil e Beauvais.
Balagny est situé dans la vallée du Thérain, entre Creil et Beauvais.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat s'es primièrament trucada Baliniacum en 1157 de contunh Balagny.
La commune s'est tout d'abord appelée Baliniacum en 1157 puis Balagny.


text:
Economia d'Uruguai
L'economia d'Uruguai es basada fòrtament en las exportacions de produchs agropecuaris, en una man d'òbra fòrça qualificada, e de nauts nivèls de despensas socialas. Après una creissença de 5% a l'an entre 1996 e 1998, l'economia sofriguèt una recession entre 1999 e 2002, après las crisis economicas dels vesins del Mercosur, Brasil e Argentina. Coma exemple, a Argentina retirèt grand volum de depauses dels bancas uruguaianas en 2001 e 2002, la que causa resultèt en una especulacion amb la moneda uruguaiana e una creissença del caumatge. Lo PIB en aqueles dos ans queiguec gaireben 20%, en essent 2002 lo pièger an de la crisi[1]. Una renegociacion del deute amb lo sector privat en 2003 restaurèt la confidança publica. Mercé a aiçò, e la una arribada dels prèses de las commodities exportadas pel país, l'economia tornèt créisser, en arribant a aperaquí 8% l'an entre 2004 e 2008. En 2009 la creissença foguèt solament 1,7% mas lo país sofriguèt pas una recession mercé a las politicas monetària e fiscala eficaças adoptadas[1].
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Los bestials ovin e bovin son los pus importants; carn, lana, cuèr e d'autres sosproductes constituiguèron totjorn las principalas exportacions. De mendre importància per l'economia son los cultius agricòla, entre eles, lo blat, lo ris e la sòja. La carn representèt 37% del total de las exportacions en 2006.
Las ressorsas mineralas son escassas, mas l'industria cresquèt mercé a las importacions de combustibles e produchs primaris. La principala indústria es la d'aliments, seguida per la textila e la quimia. Una indústria qu'a crescut a la fin del sègle XX e al començament del XXI es la del logicial, la qu'efectua de reüsidas exportacions pas tradicionalas.
La ret de rotas es bona e lo torisme creis rapidament. Lo torisme e los servicis financièrs constituisson d'importants recorses economics.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
La ret viària nacionala de l'Uruguai compta amb 8705 km de rotas d'un o mai de carrils, mai de 2300 km d'autopistas o autovias segon la National Geographic, que se distribuisson en los 175 016]km² de territòri e servisson en mai de tres milions d'abitants e desenas de milièrs de toristas, la que causa significa un dels mai nauts indèxes d'accèsses a divèrsas parts del territòri d'America Latina.
Los camins de fèrre uruguaians comptan amb aperaquí 2900 km de linhas, de 1435 mm, traccion Diesel e solament 11 km de dobla via.
L'Uruguai a aperaquí 64 aeropòrts o d'aerodròms segondaris, que nòu n'an pista d'aterratge asfaltada, en essent los autres cinquanta cinc, aerodròms segondaris o pistas d'emergéncia amb la pista amb paviment leugièr.
Dins los 450 km de còstas sul Río de la Plata e 220 km de còstas marinas se plaçan coma pòrts principals lo Pòrt de Montevideo, Colonia del Sacramento, Fray Bentos (en realitat, en l'extrèm sud del riu Uruguai), Nueva Palmira, La Paloma, Piriápolis e Punta del Este.


text:
Jules-Paul Johannard
Jules-Paul Johannard (Beaune, 1843 - Londres, 1892) foguèt una personalitat de la Comuna de París.
Membre de l'Internacionala dempuei 1867, foguèt condamnat en 1870 mai liberat per la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1871. Foguèt un cap de l'insurreccion dau 31 d'octòbre de 1870 puei foguèt elegit membre de la Comuna lo 16 d'abriu de 1871. Participèt ai Comissions de la guèrra e dei relacions exterioras. Votèt la creacion dau Comitat de Salut Public puei temptèt de defendre Montmartre pendent la Setmana Saunosa.
Condamnat a mòrt per un conseu de guèrra, s'exilièt a Londres.


text:
Economia de Santa Lúcia
L'economia de Santa Lúcia depend en granda part del cultiu de banana. Malgrat aiçò, los cambiaments en lo regim d'importacions de l'Union Europèa e la creissenta competéncia dels productors d'America Latina an forçat la diversificacion. En ans recents l'indústria del torisme e las finanças internacionales an aquerit un ròtle important en la composicion del sieu produch interior brut e actualament gaireben 73% del meteis es generat per l'indústria de servicis (2002). Lo sieu sector de manufactura es un dels pus diversificats de las Caribas Orientalas.
Los principals produchs d'exportacion de l'isla son la banana e qualques produchs texiles que vend al Reialme Unit e als Estats Units per una soma prèpa als U$ 30 milions, gaireben la mitat de las siás exportacions totalas.
L'illa foguèt un dels païses fondators de la Organizacion Mondiala del Comèrci e s'integrèt al Fons Monetari Internacional lo 15 de novembre de 1979.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ CIA, « The World Factbook »


text:
Valença de Baïsa
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Valença de Baïsa [1] (Valence-sur-Baïse en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bastida situada au confluent de Baïsa e d'Auloue sus las ancianas rotas nacionalas (Rota nacionala 130 e Rota nacionala 639).
Istòria[modificar | modificar la font]
Valença qu'ei ua bastida fondada en 1274 en pariatge per l'abat de Flaran e lo comte d' Armanhac Geraud VI.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Abadiá de Flaran
- Abadiá de monges cistercencs, fondada per l'Abadiá de l'Escaladieu (Nauts Pirenèus), en 1151. Uei : Centre culturau, proprietat deu departament de Gers.
- La porta de l'Eriçon sus las fortificacions.
- Lo lavador
- Lo sindicat d'iniciativa
- Le pòrt de Baïsa dab las suas enclusas dont ua enclusa dobla
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Felip Martin : òme politic, deputat de Gers e president de Conselh generau
- Felip Lauzun : escrivan
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La forma Valença ser Baísa*, d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon, que contien un francisme desconselhat (ser) e ua error d'ortografia (Baísa* per Baïsa).


text:
1109
Aquesta pagina concernís l'an 1109 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada veguèt una tièra d'eveniments per l'establiment definitiu dau Comtat de Trípol. De'n premier, l'arribada de Bertrand de Trípol, eiretier designat per son paire Raimon IV de Tolosa per dirigir lo comtat, entraïnèt de tensions importantas ambé Guilhèm II de Cerdanha, senhor usurpator dau comtat. Desirós de pas afeblir lei fòrças crosadas, Bertrand acceptèt un arbitratge dau rèi Baudoïn Ièr de Jerusalèm. Pasmens, lo desbarcament dei fòrças de Bertrand s'acabèt per una demonstracion militara ambé la conquista rapida de Gibelet. Puei, aquelei tensions causèron l'arribada deis armadas dau Principat d'Antiòquia e dau Reiaume de Jerusalèm. Aquela concentracion de tropas crosadas permetèt de conquistar la vila de Trípol e son pilhatge. Après aquela victòria, Bertrand e Guilhèm acceptèron l'arbitratge de Baudoïn que partajèt lo Comtat entre lei dos camps : Bertrand de Trípol obtenguèt Gibelet e Trípol coma senhor sobeiran e Guilhèm II de Cerdanha la region de Tortosa coma vassau d'Antiòquia.


text:
Bionville-sur-Nied
Bionville-sur-Nied es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vallée De la Nied.
Vallée de la Nied.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'ancian país messin e banc d'una distincion de la abbaye de Sant-Avold.
Una comunitat josieva èra presenta dempuèi lo Modèl:XVIIe sègle. Los Josieus de Bionville èran principalament vendeires de bestiaux. Dempuèi 1950 la majoritat dels membres de la comunitat josieva de Bionville #se #installar a Mètz o a Boulay. Léon E Marcel Halphen #èsser totes dos elegit cònsol de Bionville /sus/Nied. Marcel Halphen foguèsse lo darrièr josieu de Bionville sus Nied, lo sieu nom a #èsser donada al luòc central del vilatge #que servís de parking al larèr rural de Bionville sus nied. Una plaque commemorativa soslinha la localizacion de la sinagoga rasada per las nazis. La familha de Simone Veil es procedenta d'aquela comuna
- Dépendait de l'ancien pays messin et siège d'une seigneurie de l'abbaye de Saint-Avold.
Une communauté juive était présente dès le Modèl:XVIIe siècle. Les Juifs de Bionville étaient principalement des marchands de bestiaux. Dès 1950 la plupart des membres de la communauté juive de Bionville allèrent s'installer à Metz ou à Boulay. Léon et Marcel Halphen furent tous deux élu maire de Bionville /sur/Nied. Marcel Halphen fût le dernier juif de Bionville sur Nied, son nom a été donnée à la place centrale du village qui sert de parking au foyer rural de Bionville sur nied. Une plaque commémorative signale l'emplacement de la synagogue rasée par les nazis. La famille de Simone Veil est originaire de cette commune


text:
Richard Stallman
Richard Matthew Stallman, tanben conegut per sas inicialas RMS (Nòva York, 16 de març de 1953) es un programaire e un activista pels logicials gratuits american. Es conegut mai que mai pel fach que foguèt lo promotor del Projècte GNU, que fondèt la Free Software Foundation e qu'escriguèt la licéncia GNU pel public general.
Per encausa de son trabalh e sas contribucions a recebut 14 doctorats e professorats. Pr'amor d'omenatjar sa figura un asteroïde de la cencha principala, 9882 Stallman, recebèt son nom.
Biografia[modificar | modificar la font]
Richard Stallman nasquèt a Manhattan en 1953 dins una familha de classa mejana, filh de Daniel Stallman, un veteran de la Segonda Guèrra Mondiala, e d'Alice Lippman, una ensenhaira remplaçanta de matérias artisticas. Sos parents divorcièron en 1958 e Richard partiguèt viure amb sa maire.


text:
Interpol
Interpol (contraccion de l'anglés International Police), e tanben International Criminal Police Organization o en francés Organisation Internationale de Police Criminelle (OIPC) es un organisme de cooperacion policièra internacionala. Foguèt creat lo 7 de setembre de 1923 amb la tòca de federar la cooperacion entre las policias del mond entièr. Sa sedença se situa dins la vila de Lion.
Interpol ten un budgèt annual d'aperaquí 70 milions d'èuros que sa màger part ven de las contribucions dels 190 estats membres.


text:
Viola (genre vegetal)
Las violetas e las pensadas son de plantas erbacèas vivaças de la familha de las violacèas qu'apartenon al genre Viola. Las violetas son de còps apeladas «èrbas de la Trinitat»
Somari
Espècias[modificar | modificar la font]
Lo genre Viola se descompausa en dos gropes caracterizats generalament per la disposicion dels petals :
- las violetas : dos petals cap al naut e tres cap al bas.
- las pensadas : quatre petals cap al naut e un cap al bas.
Las pensadas an balhat de varietats orticòlas de flors grandas. Las espècias son nombrosas, 500 espècias repartidas dins lo mond, e fòrman d'ibrids nombroses que rendon la determinacion de còps delicata.
Espècias europèas[modificar | modificar la font]
I a 91 espècias europèas dont 19 en França, 22 en Soïssa e 15 en Belgica
- Viola alba - Violeta blanca
- Viola arborescens - Violeta lenhosa
- Viola argenteria - Violeta d'Argentera
- Viola arvensis - Pensada dels camps
- Viola bertolonii - Violeta de Bertolon
- Viola biflora - Pensada de doas flors
- Viola calaminaria - Pensada calaminària
- Viola calcarata - Pensada dels Aups
- Viola canina - Violeta dels cans
- Viola cenisia - Pensada del Mont Cenis o Violeta del Mont Cenis
- Viola collina - Violeta dels puèches
- Viola cornuta - Pensada de bana
- Viola corsica - Pensada de Corsega
- Viola cryana - Violeta de Cry
- Viola diversifolia - Pensada de Lapeyrouse
- Viola elatior - Violeta elevada
- Viola hirta - Violeta eriçada
- Viola hispida - Pensada de Roan
- Viola jordanii - Violeta de Jordan o violeta de Provença
- Viola lactea - Violeta blanc de lach o violeta lactèa
- Viola lutea - Pensada dels Vòges
- Viola mirabilis - Violeta remirabla
- Viola nummulariifolia - Violeta dels fuèlhs de numulars
- Viola oblica
- Viola odorata - Violeta odoranta, originària del Bacin Mediterranèu
- Viola palustris - Violeta de las sanhas
- Viola parvula - Pichona pensada
- Viola persicifolia - Violeta dels fuèlhs de perseguièr
- Viola pinnata - Violeta dels fuèlhs penats
- Viola pseudomirabilis - Violeta del Larzac
- Viola pumila - Violeta nana
- Viola pyrenaica - Violeta dels Pirenèus
- Viola reichenbachiana - Violeta de Reichenbach o violeta dels bòsques.
- Viola riviniana - Violeta de Rivinus o violeta salvatja
- Viola rupestris - Violeta de las ròcas
- Viola saxatilis - Pensada de las ròcas
- Viola suavis - Violeta suava
- Viola thomasiana - Violeta de Tomàs
- Viola tricolor - Pensada salvatja o violeta tricolòra
- Viola valderia - Pensada de Valdieri
Autras espècias[modificar | modificar la font]
- Viola cucullata - Violeta cucullada (simbòl floral de la província canadiana del Nòu Brunswick)
- Viola hederacea
Varietats cultivadas[modificar | modificar la font]
- Comunament, s'apèlan pensadas, d'unas espècias e varietats orticòlas del genre Viola. De varietats nombrosas son de bon cultivar.
- L'ibrid Viola x wittrockiana es la varietat predominanta de pensada cultivada.
- Una sosespècia de la pensada salvatja, Viola tricolor hortensis, tanben es presenta.
- De varietats nombrosas son estadas seleccionadas per l'òme, dont la Violeta de Tolosa (emblèma de la vila de Tolosa) que fa partida de la familha de las violetas de Parma, varietats que lors flors an de petals multiples, fins a seissanta.
Cultura[modificar | modificar la font]
La violeta a besonh d'un sol neutre o calcari, pro umifèr e plan drenat. Es presenta sus l'integralitat dels continents. Se pòt reproduire de tres biaisses diferents :
- siá per pollinizacion classica de sas flors (flors dichas chasmogamas)
- siá en emetent un estolon que crearà un plant novèl
- siá en produsent de capsulas de granas per autopollinizacion (flors dichas cleistogamas)
La violeta florís a la prima per la màger part de las espècias e a la davalada se las condicions climaticas o permeton (alternància de nuèches frejas e de jorns cauds ensolelhats).
Las varietats orticòlas de pensadas son d'ibrids Viola x wittrockiana. Existisson tanben de varietats orticòlas nombrosas (cultivars) de viola odorata.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
La violeta odoranta s'utiliza :
- en confisariá, pels bonbons a la violeta elaborats a partir de flors frescas cristallizadas dins lo sucre. Son una especialitat de Tolosa.
- en perfumariá, pel celèbre perfum de violetas ; es una flor del parfum embreissant e suau que d'unes li an prestat un poder afrodisiac.
- antan, dins lo domeni de la santat, per sonhar los mals de cap, l'insomnia e la melancolia. E utilizat per garir l'acnèa e infeccion de la pèl.
Divèrs[modificar | modificar la font]
Dins lo lengatge de las flors, la violeta representa la timiditat, la modestia e la pudor, per allusion a la pichona coròlla que sembla esitar a sortir de son escrin de fuèlhs. Blava, testimònia de la fiseltat ; blanca, evòca lo bonur campèstre. Totjorn dins lo lengatge de las flors, la violeta simboliza l'amor secret. Es çò que significa en principi l'ofrenda d'un ramelet de violetas. Atal, dins la seria romanesca de las Joves Filhas, d'Henry de Montherlant, Andrée Hacquebaut depausa un ramelet de violetas davant la pòrta de Pierre Costals, que n'es amorosa, aquò embarrassa Costals.
Violeta es un pichon nom de femna. Aqueste nom es festat lo 5 d'octobre, a la Santa Flor, coma los autres pichons noms florals.
Napoleon Bonapart foguèt escaissat Paire La Violeta per sos soldats al moment de son sejorn a l'illa d'Èlba, perque deviá tornar amb las violetas, es a dire amb la prima. Aquesta flor foguèt apuèi lo signe de raligament dels bonapartistas pendent los Cent Jorns.
L'imatge de la violeta imperiala tornèt aparéisser en França jol Segond Empèri quand las Palmas Academicas adoptèron aquesta color en 1866. Violetas imperialas es tanben lo títol d'una opereta interpretada per Luis Mariano, d'en primièr sus la scèna del teatre Mogador puèi a l'ecran dins un filme de Richard Pottier en 1952, e que l'accion se situa jol Segond Empèri.
Existís una Confrariá de la violeta a Tolosa. Aquesta vila tanben es apelada la Ciutat de las violetas, perque la produccion d'aquesta flor i èra fòrt importanta. La Violeta es una de las recompensas decernidas per l'Acadèmia dels Jòcs Florals de Tolosa.
En Itàlia, la violeta es l'emblèma de la vila de Parma.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Viola dins Florabase (Austràlia Oèst) (en)
(Vejatz descripcion Viola)
- Referéncia ITIS : TSN 22030 Viola L. (en)
- Referéncia NCBI : Viola (en)
- Referéncia GRIN : genre Viola L. (en)
- Referéncia GRIN : familha Viola Batsch, nom. cons. (en)


text:
Uranus (planeta)
Uranus es la setena planeta dau Sistèma Solar per òrdre de distància au Soleu après Saturne e avans Neptun. Es una planeta giganta e gasosa coma Jupitèr, Saturne e Neptun. Tèn donc la tresena talha e la quatrena massa dau Sistèma Solar. Son atmosfèra de color blava es fòrça espessa e es la pus freja entre lei planetas. De mai, coma leis autrei planetas gigantas, Uranus tèn un sistèma d'anèus. Dins aquò, sa caracteristica pus espectaclosa es son axe de rotacion clinat de maniera quasi parallèla au plan dau Sistèma Solar. Aquela especificitat se retròba egalament dins la forma de la magnetosfèra e dins leis orbitas dei 27 satellits coneguts que tèn Uranus.
En causa de son alunchament, Uranus es coneguda per sei temperaturas fòrça bassas e per lei dificultats per l'estudiar. Ansin, foguèt la premiera planeta desconeguda durant l'Antiquitat que foguèt descubèrta amb un telescòpi en 1781 per William Herschel. De mai, a l'ora d'ara, gaire de telescòpis pòdon veire de detalhs de la planeta e una unica sonda espaciala visitèt lo sistèma d'Uranus. Foguèt la mission estatsunidenca Voyager 2 en 1986 après un viatge de nòu ans.
Aquela planeta foguèt nomada Uranus en onor d'aqueu dieu roman qu'èra lo paire de Saturne. L'apelacion foguèt donada de la mema maniera que lo dieu Saturne èra lo paire de Jupitèr.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Satellits
- 4 Observacion
- 5 Descubèrta, recèrca e exploracion
- 6 Cultura
- 7 Nòtas
- 8 Referéncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Uranus fa partida dei planetas gigantas gasosas amb Jupitèr, Saturne e Neptun. Sa densitat es donc relativament febla amb una valor de 1,27. Sa massa, egala a 14,5 còps la massa de la Tèrra, es la quatrena dau Sistèma Solar mai son rai eqüatoriau de quasi 25 000 km, representant quatre còps lo rai terrèstre, es lo tresen dau Sistèma Solar[1] [2].
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
La composicion d'Uranus es mau coneguda e varia segon lei modèls utilizats. Leis elements principaus formant la planeta serián de glaç d'aiga, d'amoniac e de metan que comptarián per una massa compresa entre 9,3 e 13,5 massas terrèstras[3] [4]. Idrogèn e èli, fòrça presents dins lei composicions de Jupitèr e Saturne, son pus rars sus Uranus amb solament una massa situada entre 0,5 e 1,5 massas terrèstras[3]. Lo rèsta de la massa de la planeta, entre 0,5 e 3,7 massas terrèstras, seriá rocassós[3].
Lo modèl classic de l'estructura intèrna d'Uranus es un nuclèu rocassós au centre de la planeta, enviroutat per un mantèu fach de glaç e subremontat d'una envolopa gasosa d'èli e d'idrogèn[3] [5]. Lo nuclèu seriá relativament pichon amb una massa de 0,55 massa terrèstra e auriá un rai egau a 20% dau rai de la planeta[3] [5]. Sa densitat seriá pròcha de 9 amb una pression de 800 GPa e una temperatura de 4 800 °C[4] [5]. Lo mantèu de glaç [Nòta 1] representariá la màger part de la planeta amb una massa de 13,4 massas terrèstras[3] [5]. Enfin, l'atmosfèra [Nòta 2] d'èli e d'idrogèn aviá una massa egala a 0,5 massa terrèstra per una espessor egala a 20% dau rai planetari[3] [5].
Dins aquò, aqueu modèl es pas totalament satisfasent. Ansin, de quantitats de materiaus rocassós o d'idrogèn podrián èsser mescladas dins lo mantèu de glaç. La consequéncia es que lei percentatges dei materiaus rocassós o d'idrogèn podrián èsser pus importants. A l'ora d'ara, i a pas de donadas per resòuvre aqueu problèma[4].
Un autre fach incomprés pertocant l'estructura intèrna d'Uranus es son flux termic relativament feble a respècte deis autrei planetas gigantas dau Sistèma Solar[6] [7]. Per exemple, Neptun emet un flux 2,6 còps superior a la quantitat d'energia recebuda dau Soleu[6]. Òr, en comparason, dins l'infraroge, Uranus emet solament 1,08 còps lo flux solar absorbit per son atmosfèra[8] [9]. Ansin, lo flux termic, egau a 42 mW/m², es inferior au flux terrèstre[9]. Una ipotèsi per explicar aqueleis observacions seriá l'existéncia d'un jaç que, per exemple, dispersariá la calor per conveccion e empachariá adonc son passatge vèrs la superficia[9].
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
A respècte dau rèsta de la planeta, l'atmosfèra d'Uranus a una composicion fòrça diferenta, tenent principalament d'idrogèn (83%), d'èli (15%) e de metan (1,99%). De mesuras espectroscopicas mostrèron tanben la preséncia de traças d'etan, d'acetilèn, de metilacetilèn, de diacetilèn, de dioxid de carbòni, de monoxid de carbòni e d'aiga[10]. Leis aparelhs scientifics pòdon obtenir de mesuras fins a una prefondor de 300 km sota la superficia nominala[11]. En aquel endrech, la pression es egala a 100 bar amb una temperatura de quasi 50 °C[11]. Aquela atmosfèra se pòt devesir en divèrseis estructuras : una troposfèra entre -300 e 50 km, una estratosfèra entre 50 e 4 000 km e una termosfèra/corona entre 4 000 e 50 000 km[8]. I a pas de mesosfèra.
D'autra part, l'atmosfèra d'Uranus sembla d'èsser calma a respècte d'aquelei de Jupitèr o de Saturne amb una color blava unida sus leis imatges de la sonda Voyager 2. Pasmens, Uranus tèn tanben una estructura de nívols en bendas e una activitat climatica activa.
Troposfèra[modificar | modificar la font]
La troposfèra es lo jaç bas de l'atmosfèra e lo pus actiu entre leis altituds -300 km e 50 km. La temperatura baissa amb l'altitud de 47 °C a -300 km a -224 °C a 50 km onte se situa la tropopausa [7] [8]. Pasmens, la temperatura de la tropopausa varia leugierament entre -224 e -216 °C amb la latitud[7] [8]. Aquelei valors fan qu'Uranus a l'atmosfèra pus freja dau Sistèma Solar. Enterin, la pression varia de 100 bar a 0,1 bar[8]. L'estructura dei nívols seriá complèxa amb la preséncia de nívols d'aigan dins lei zonas amb una pression situada entre 50 bar e 100 bar, de nívols d'idrosulfur d'amòni entre 20 e 40 bar, de nívols d'amoniac o de sulfur d'idrogèn entre 3 e 10 bar e finalament de nívols de metan entre 1 e 2 bar[12]. Pasmens, la màger part dei jaç de nívols es especulativa car Voyager 2 a solament observat la preséncia dei nívols de metan[13].
Estratosfèra[modificar | modificar la font]
L'estratosfèra es lo jaç intermediari de l'atmosfèra d'Uranus. Sa temperatura varia de -220 °C a la basa a 530 °C - 580 °C a la cima[8]. Lo rescaufament es probablament causat per lei transferiments de calor dempuei la termosfèra e la preséncia de metan e d'autreis idrocarburs formats per la dissociacion dei moleculas de metan sus lei rais solars[14] [15]. Aqueleis idrocarburs son situats dins un jaç relativament fin entre 100 e 280 km[10] [16]. Forman adonc una bruma probablament responsabla de l'aspècte calme de la planeta[14].
Termosfèra e corona[modificar | modificar la font]
L'atmosfèra exteriora d'Uranus es compausada de la termosfèra e d'un jaç dich corona. La temperatura de la termosfèra es quasi constanta entre 530 °C e 580 °C[17]. Es donc pus importanta que per la termosfèra de Saturne (environ 150 °C) mai se conois pas la rason d'aqueu fenomèn. D'efiech, lei radiacions ultravioletas dau Soleu o l'activitat d'auròras polaras fornisson pas l'energia necessària[18]. De mai, l'activitat deis auròras polaras es insignificanta a respècte de Jupitèr o de Saturne. La corona es facha de moleculas de diidrogèn e d'atòms d'idrogèn[17]. Aquela composicion explica la talha unica dins lo Sistèma Solar de la corona fins a 50 000 km[17] amb, per consequéncia, la creacion d'una tirassiera per lei particulas orbitant près d'Uranus. Ansin, la corona entraïna especialament una reduccion de la quantitat de poussa dins lo sistèma d'anèus de la planeta[17].
Ionosfèra[modificar | modificar la font]
L'ionosfèra d'Uranus es situada entre 2 000 e 10 000 km dins lei partidas auta de l'estratosfèra e bassa de la termosfèra. Es pus densa que leis ionosfèras de Saturne e de Neptun, probablament en causa de la preséncia d'una concentracion febla d'idrocarburs dins l'estratosfèra[18] [19]. L'ionosfèra es principalament sostenguda per lei rais ultraviolets dau Soleu. Leis auròras polaras an pas de ròtles importants coma per Jupitèr o Saturne[20].
Bendas, vents e nívols[modificar | modificar la font]
En 1986, la sonda Voyager 2 observèt l'emisfèri sud d'Uranus d'estiu mai manca l'emisfèri nòrd. Leis observacions de la sonda, puei de telescòpis Hubble, e Keck mostrèron que l'emisfèri sud èra devesit entre una calòta polara brilhanta e de bendas sornas a l'eqüator. Lo limit èra una benda estrecha, entre lei latituds -45° e -50°, dicha còl polar[21] [22]. Se supausa que la calòta e lo còl polars tènon de nívols de metan amb una pression entre 1,3 e 2 bar. La planeta sembla donc assimetrica amb de regions lusentas e sornas.
La mission Voyager 2 vetz tanben de nívols d'auta altitud au nòrd dau còl. La durada de vida dei nívols varia entre quauquei jorns e uneis annadas mai permetèron de definir unei zonas dei vents de la partida superiora de la troposfèra. Ansin, la circulacion dei vents de l'eqüator es dins lo sens retrograd. Lei velocitats, enregistradas entre 50 e 100 m/s, aumentan en s'alunchant de l'eqüator[21]. Vèrs lo pòl nòrd, lei vents se desplaçan dins lo sens prograd e la velocitat monta a 240 m/s per la latitud +50° per venir nulla au pòl[22]. En revenge, l'abséncia de nívols dins la region polara sud empacha de conóisser lei vents en dessota dau còl. Dins aquò, la velocitat dei vents dins l'emisfèri sud sembla pus rapida que dans l'emisfèri nòrd, especialament entre lei latituds ±20 e ±40°.
En 2006, una tempèsta similara a la taca blava observada per Voyager 2 sus Neptun foguèt detectada per lei telescòpis Hubble e Keck dins l'emisfèri nòrd vers la latitud +28°. La taca aviá una talha relativament pichona a respècte dei tempèstas similaras de Neptun amb una longor de 1 300 km en longitud e 2 700 km en latitud[23]. Sa preséncia mòstra que l'atmosfèra d'Uranus deu subir de cambiaments climatics importants durant lei periòdes d'equinòcci[23].
Sistèma d'anèus[modificar | modificar la font]
Uranus a un sistèma d'anèus tèunes descubèrt en 1977 per azard durant una observacion de l'atmosfèra de la planeta[24]. Foguèt lo segond sistèma conegut dins lo Sistèma Solar[25]. Aqueu sistèma es pas tant complèxe coma leis anèus de Saturne mai es pus important qu'aquelei que s'obsèrva a l'entorn de Jupitèr o de Neptun. A l'ora d'ara, se conois 13 anèus amb una espessor eqüatoriala de quauquei quilomètres. Son probablament joves e dos pichons satellits partejan seis orbitas. Son fachs de particulas e de blòts d'una talha variant dau micromètre au mètre[21].
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Lo camp magnetic d'Uranus a una forma particulara en causa de l'enclinason fòrça importanta de l'axe de rotacion de la planeta e dau fach que lo centre dau camp es desplaçat a respècte dau centre geometric de la planeta. En consequéncia, la forma de la magnetosfèra es assimetrica e lei valors enregistradas vàrian de maniera importanta entre lei pòls nòrd e sud[26]. Ansin, l'intensitat mejana dau camp es 0,23 µT mai pòu baissar a 0,1 µT dins l'emisfèri sud e montar a 1,1 µT au nòrd[26]. Coma Neptun presenta un comportament similar, podriá èsser una caracteristica frequenta dei planetas gigantas d'aqueu tipe[27]. L'origina d'aquelei camps magnetics seriá de movements dins lei jaç d'aiga e d'amoniac dau mantèu de la planeta[28] [29].
La magnetosfèra creada per aqueu camp magnetic a un un arc de tuert vèrs 23 rais planetaris causat per l'interaccion amb lo vent solar. Enviroutant la magnetosfèra, se tròba la magnetopausa, situada vèrs 18 rais planetaris, onte lo camp magnetic vèn feble e desorganizat[30]. Puei, lo vent solar interagís amb aquelei regions e estira la magnetosfèra sus una distància de quauquei milions de quilomètres. Pasmens, la rotacion particulara de la planeta deforma aquela coa e li dona una forma de tiratap.
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Uranus orbita a l'entorn dau Soleu a una distància mejana egala a quasi 3 miliards de quilomètres en 84 annadas terrèstras dins un plan clinat de 0,77° a respècte dau plan ecliptic. L'excentricitat de son orbita es 0,044. Pasmens, la caracteristica pus remarcabla es l'enclinason de l'axe de rotacion de la planeta egala a 97,77°; ansin, l'axe es quasi parallèl au plan dau Sistèma Solar. Lo periòde de rotacion a l'entorn d'aquel axe es 17 h 14 min 24 s. Lei pòls an donc de periòdes de jorn e nuech continús d'environ 42 ans[31]. Se conois pas l'origina d'aquela rotacion. L'ipotèsi principala es la collision amb un còrs de la talha de la Tèrra dins lei premiers temps dau Sistèma Solar[32].
Satellits[modificar | modificar la font]
Uranus a 27 satellits naturaus coneguts dichs segon de personatges de William Shakespeare e Alexander Pope[33]. Son devesits en tres grops. De mai, Uranus podriá tanben aver de quasi-satellits estables amb una durada de vida egala a aquela dau Sistèma Solar[34]. Pasmens, ges d'objècte d'aqueu tipe es estat observat.
Satellits interiors[modificar | modificar la font]
Uranus a tretze satellits pichons amb una orbita situada a l'interior de la trajectòria de Miranda[35]. Totei lei satellits d'aqueu grop son liats ais anèus. Lo pus grand es dich Puck amb un diamètre egau a 162 km. Aquelei satellits an un albedo fòrça feble, a l'entorn de 0,10[36]. Son fachas d'una mescla d'aiga e de poussas sornas. De mai, lei calculs mòstran que lo sistèma dei satellits interiors es pas estable es que de collisions entre lunas son possiblas[35]. Totei lei satellits semblan estacats ais anèus[37].
Satellits principaus[modificar | modificar la font]
Lei cinc satellits principaus d'Uranus son Miranda, Ariel, Umbriel, Titània e Oberon. Pasmens, Aqueu sistèma de lunas es lo mens massís dau Sistèma Solar : la massa dei cinc grands satellits monta pas a la mitat de la massa de Triton. Titània es lo pus grand satellit amb un rai mejan egau a 788,9 km.
Totei lei lunas an un albedo feble, variant de 0,20 a 0,35, e son probablament fachas d'una mescla de glaç e de ròcas. Lo glaç podriá tanben tenir de percentatges importants de dioxid de carbòni e d'amoniac dins sa composicion[38] [39]. Ges d'atmosfèra espessa foguèt detectada. Ansin, la pression atmosferica sus Titània passa probablament pas 10-20 nPa[40]. Miranda podriá aver una activitat geologica anciana en causa de fòrças de marèia amb Uranus[41]. D'efiech, un criovolcanisme ancian podriá explicar la preséncia d'estructuras semblablas a de volcans dau tipe coronae[42] [43]. Dins aquò, totei lei satellits dau grop principau an una superficia amb una craterizacion importanta.
Enfin, lei periòdes de rotacion dei satellits principaus a l'entorn d'Uranus son comprés entre 1,4 e 13,5 jorns terrèstres. Lor axe de rotacion es quasi parallèl a l'axe d'Uranus. Lei satellits an donc una enclinason fòrça similara a la planeta. Enfin, i a de resonàncias 3:1 entre Miranda e Umbriel e 4:1 entre Ariel e Umbriel[41] [44].
Satellits irregulars[modificar | modificar la font]
En 2005, Uranus aviá nòu satellits dichs irregulars a l'exterior de l'orbita d'Oberon. Son d'objèctes probablament capturats per la gravitat de la planeta gaire de temps après sa formacion[45]. Lor talha varia de 18 a 150 km per Sícorax, lo pus important. La màger part d'aquelei satellits an una trajectòria retrograda. Ges de satellit irregular a una enclinason compresa entre 60 e 140° car l'estabilitat dins aquela region es limitada, e la durada de vida d'un satellit d'aqueu tipe es estimada a environ 10 milions d'annadas[45].
Observacion[modificar | modificar la font]
Entre 1995 e 2006, la magnitud d'Uranus èra situada entre +5,6 e +5,9 amb un diamètre angular entre 3,4 e 3,7 segondas d'arc[46]. Èra donc un objècte dificilament visible a l'uèlh mai observable durant una nuech sorna[46]. En revenge, vèn una buta facila per un pòrtavista, e mai en vila. Amb un telescòpi amator d'un diamètre de 150 a 230 mm, la planeta apareis coma un disc blau. Enfin, un telescòpi de 250 mm de diamètre, o pus grand, pòu mostrar de bendas de nívols o certanei dei grands satellits coma Titània o Oberon[47].
Descubèrta, recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Descubèrta[modificar | modificar la font]
Uranus foguèt observada per divèrseis astronòms avans sa descubèrta oficiala. D'efiech, lo premier que notèt sa posicion foguèt John Flamsteed (1646-1719) en 1690 sota lo nom 34 Tauri[48]. Lo Francés Pierre Lemonnier (1715-1799) la veguèt tanben dotze còps entre 1750 e 1769[49]. En 1781, William Herschel foguèt donc lo premier astronòm que comprenguèt qu'Uranus èra pas una estela. Pasmens, pensèt premier que vesiá una cometa[50] [51] [52]. Pasmens, de dobtes apareguèron e leis astronòms rus Anders Johan Lexell e alemand Johann Elert Bode calculèron l'orbita de l'objècte descubèrt per Herschel[53] [54]. Lei resultats mostrèron la preséncia d'una orbita quasi circulara e concluguèron que se tractava d'una planeta. Lo fach foguèt finalament confiermat en 1783 per Herschel au president de la Royal Society[55].
Nom[modificar | modificar la font]
En onor dau rèi d'Anglatèrra Jòrdi III (en anglés George III), Herschel vouguèt nomar la planeta Georgium Sidus (Estela de Jòrdi) mai lo nom èra pas veritablament popular en Euròpa. L'astronòm Jérôme Lalande prepausèt l'apelacion Herschel e lo Suedés Erik Prosperin lo nom Neptun per celebrar lei victòrias de la flòta britanica durant la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units[56]. Enfin, Bode prepausèt Uranus qu'es lo paire de Saturne dins la mitologia grèga. Aqueu nom venguèt pauc a pauc lo pus espandit e s'impausèt definitivament vèrs 1850 quand l'HM Nautical Almanac Office renoncièt a l'apelacion d'Herschell.
Recèrca amb lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Avans lo passatge de la sonda Voyager 2, lei conoissenças sus Uranus èran limitadas[57]. A l'ora d'ara, l'exploracion d'Uranus amb de telescòpis necessita generalament l'utilizacion dei telescòpis Hubble o Keck que pòu observar la planeta dempuei la Tèrra. Aqueleis observacions mostrèron la preséncia de fenomèns climatics coma de tacas blavas similaras a Neptun en 2006. Descurbiguèron tanben dos anèus e dotze satellits naturaus suplementaris.
Exploracion amb de missions espacialas[modificar | modificar la font]
La mission espaciala estatsunidenca Voyager 2 es la soleta sonda que foguèt mandada dins lo sistèma d'Uranus en 1986. Descurbiguèt dètz satellits naturaus suplementaris e la forma asimetrica dau camp magnetic. Estudièt tanben la composicion dei cinc grands satellits e realizèt de fotografias detalhadas de Miranda. Enfin, la sonda observèt l'atmosfèra d'Uranus.
Cultura[modificar | modificar la font]
Uranus es lo nom latinizat dau dieu grèc Oranos representant lo cèu. Foguèt lo paire dei Titans e foguèt reversat per son fiu Crònos. L'urani, descubèrt en 1789 per lo quimista alemand Martin Heinrich Klaproth, foguèt nomat en onor dau nom prepausat per la novèla planeta per Johann Elert Bode[58]. En 1943, lei Sovietics nomèron tanben lor còntraofensiva a l'entorn de Stalingrad Operacion Uranus.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo tèrme de glaç designa aicí un còrs fluid e caud, somés a de pressions e temperaturas autas, e non un còrs coma lo glaç d'aiga visible d'ivèrn.
- ↑ Per convencion, lo limit entre l'interior de la planeta e son atmosfèra es fixat a una pression d'un bar.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jacobson, R.A.; Campbell, J.K.; Taylor, A.H.; Synnott, S.P. (1992). "The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and Earth-based Uranian satellite data". The Astronomical Journal 103 (6): 2068–2078.
- ↑ Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, B. A.; A’hearn, M. F.; et al. (2007). "Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006". Celestial Mech. Dyn. Astr. 90: 155–180.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (1995). "Comparative models of Uranus and Neptune". Planet. Space Sci. 43 (12): 1517–1522.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Podolak, M.; Podolak, J.I.; Marley, M.S. (2000). "Further investigations of random models of Uranus and Neptune". Planet. Space Sci. 48: 143–151.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Faure, Gunter; Mensing, Teresa (2007). "Uranus: What Happened Here?". in Faure, Gunter; Mensing, Teresa M.. Introduction to Planetary Science. Springer Netherlands.
- ↑ 6,0 6,1 Sromovsky, L.A.; Fry, P.M. (2005). "Dynamics of cloud features on Uranus". Icarus 179: 459–483.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Hanel, R.; Conrath, B.; Flasar, F.M.; et al. (1986). "Infrared Observations of the Uranian System". Science 233 (4759): 70–74.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Lunine, Jonathan. I. (1993). "The Atmospheres of Uranus and Neptune". Annual Review of Astronomy and Astrophysics 31: 217–263.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Pearl, J.C.; Conrath, B.J.; Hanel, R.A.; and Pirraglia, J.A. (1990). "The Albedo, Effective Temperature, and Energy Balance of Uranus as Determined from Voyager IRIS Data". Icarus 84: 12–28.
- ↑ 10,0 10,1 Burgorf, Martin; Orton, Glenn; van Cleve, Jeffrey; et al. (2006). "Detection of new hydrocarbons in Uranus' atmosphere by infrared spectroscopy". Icarus 184: 634–637
- ↑ 11,0 11,1 dePater, Imke; Romani, Paul N.; Atreya, Sushil K. (1991). "Possible Microwave Absorption in by H2S gas Uranus’ and Neptune’s Atmospheres" (PDF). Icarus 91: 220–233.
- ↑ Atreya, Sushil K.; Wong, Ah-San (2005). "Coupled Clouds and Chemistry of the Giant Planets – a Case for Multiprobes". Space Sci. Rev. 116: 121–136.
- ↑ G.F. Lindal, J.R. Lyons, D.N. Sweetnam et al., « The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2 », dans J. of Geophys. Res., vol. 92, 1987, pp. 14 987 – 15 001.
- ↑ 14,0 14,1 Summers, Michael E.; Strobel, Darrell F. (1989). "Photochemistry of the Atmosphere of Uranus". The Astrophysical Journal 346: 495–508.
- ↑ Young, Leslie A.; Bosh, Amanda S.; Buie, Marc; et al. (2001). "Uranus after Solstice: Results from the 1998 November 6 Occultation" (PDF). Icarus 153: 236–247.
- ↑ Bishop, J.; Atreya, S.K.; Herbert, F.; and Romani, P. (1990). "Reanalysis of Voyager 2 UVS Occultations at Uranus: Hydrocarbon Mixing Ratios in the Equatorial Stratosphere" (PDF). Icarus 88: 448–463.
- ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 Herbert, Floyd; Sandel, B.R.; Yelle, R.V.; et al. (1987). "The Upper Atmosphere of Uranus: EUV Occultations Observed by Voyager 2". J. Of Geophys. Res. 92: 15,093–15,109.
- ↑ 18,0 18,1 Floyd Herbert et Bill R. Sandel, « Ultraviolet Observations of Uranus and Neptune », dans Planet. Space Sci., vol. 47, 1999, p. 1119–1139.
- ↑ Trafton, L.M.; Miller, S.; Geballe, T.R.; et al. (1999). "H2 Quadrupole and H3+ Emission from Uranus: the Uranian Thermosphere, Ionosphere, and Aurora". The Astrophysical Journal 524: 1059–1023.
- ↑ Hoanh An Lam, Steven Miller, Robert D. Joseph et al., « Variation in the H+3 emission from Uranus », dans The Astrophysical Journal, vol. 474, 1997, p. L73–L76.
- ↑ 21,0 21,1 21,2 B.A. Smith, L.A. Soderblom, A. Beebe et al., « Voyager 2 in the Uranian System: Imaging Science Results », dans Science, vol. 233, 1986, p. 97–102
- ↑ 22,0 22,1 H.B. Hammel, I. de Pater, S. Gibbard et al., « Uranus in 2003: Zonal winds, banded structure, and discrete features », dans Icarus, vol. 175, 2005, p. 534–545
- ↑ 23,0 23,1 Hammel, H.B.; Sromovsky, L.A.; Fry, P.M.; et al., K.; Showalter, M.; De Pater, I.; Van Dam, M.A.; Lebeau, R.P. et al. (2009). "The Dark Spot in the atmosphere of Uranus in 2006: Discovery, description, and dynamical simulations". Icarus 201: 257–271.
- ↑ Elliot, J. L.; Dunham, E.; Mink, D. (1977). "The rings of Uranus". Cornell University. [1]
- ↑ Esposito, L.W. (2002). "Planetary rings". Reports on Progress in Physics 65: 1741–1783.
- ↑ 26,0 26,1 Ness, Norman F.; Acuna, Mario H.; Behannon, Kenneth W.; et al. (1986). "Magnetic Fields at Uranus". Science 233 (4759): 85–89.
- ↑ Russell, C.T. (1993). "Planetary Magnetospheres". Rep. Prog. Phys. 56: 687–732.
- ↑ Atreya, S.; Egeler, P.; Baines, K. (2006). "Water-ammonia ionic ocean on Uranus and Neptune?" (pdf). Geophysical Research Abstracts 8: 05179. [2].
- ↑ Stanley, Sabine; Bloxham, Jeremy (2004). "Convective-region geometry as the cause of Uranus’ and Neptune’s unusual magnetic fields". Letters to Nature 428 (6979): 151–153.
- ↑ Krimigis, S.M.; Armstrong, T.P.; Axford, W.I.; et al. (1986). "The Magnetosphere of Uranus: Hot Plasma and radiation Environment". Science 233 (4759): 97–102.
- ↑ Lawrence Sromovsky (2006). "Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus". University of Wisconsin Madison. [3]
- ↑ Bergstralh, Jay T.; Miner, Ellis; Matthews, Mildred (1991). Uranus. pp. 485–486.
- ↑ Sheppard, Scott S.; Jewitt, David; Kleyna, Jan (2006). "An Ultradeep Survey for Irregular Satellites of Uranus: Limits to Completeness". The Astronomical Journal 129: 518–525.
- ↑ P. Wiegert and K. Innanen, « The stability of quasi satellites in the outer solar system », dans The Astronomical Journal, vol. 119, no 4, 2000, p. 1978–1984.
- ↑ 35,0 35,1 Showalter, Mark R.; Lissauer, Jack J. (2006). "The Second Ring-Moon System of Uranus: Discovery and Dynamics". Science 311: 973–977.
- ↑ Karkoschka, Erich (2001). "Comprehensive Photometry of the Rings and 16 Satellites of Uranus with the Hubble Space Telescope". Icarus 151: 51–68.
- ↑ Esposito, L. W. (2002). "Planetary rings" (pdf). Reports On Progress In Physics 65: 1741–1783.
- ↑ W.M. Grundy, « Distributions of H2O and CO2 ices on Ariel, Umbriel, Titania, and Oberon from IRTF/SpeX observations », dans Icarus, vol. 184, 2006, p. 543–555.
- ↑ Hussmann, Hauke; Sohl, Frank; Spohn, Tilman (2006). "Subsurface oceans and deep interiors of medium-sized outer planet satellites and large trans-neptunian objects". Icarus 185: 258–273.
- ↑ Widemann, Thomas; B. Sicardy, E. Lellouch (2008). "Upper Limits for a Titania's Atmosphere and for a Large KBO's Atmosphere From Stellar Occultations [archive]" in DPS meeting #40, #36.05. , American Astronomical Society.
- ↑ 41,0 41,1 Tittemore, W. C.; Wisdom, J. (1990). "Tidal evolution of the Uranian satellites III. Evolution through the Miranda-Umbriel 3:1, Miranda-Ariel 5:3, and Ariel-Umbriel 2:1 mean-motion commensurabilities". Icarus (Elsevier Science) 85 (2): 394–443.
- ↑ Pappalardo, R. T.; Reynolds, S. J., Greeley, R. (1997-06-25). "Extensional tilt blocks on Miranda: Evidence for an upwelling origin of Arden Corona". Journal of Geophysical Research (Elsevier Science) 102 (E6): 13,369–13,380.
- ↑ Chaikin, Andrew (2001-10-16). "Birth of Uranus' Provocative Moon Still Puzzles Scientists". Space.Com.
- ↑ Tittemore, W.C. (1990). "Tidal Heating of Ariel". Icarus 87: 110–139.
- ↑ 45,0 45,1 Sheppard, Scott S.; Jewitt, David and Kleyna, Jan (2005). "An ultradeep survey for irregular satellites of Uranus: Limits to completeness". The Astronomical Journal 129: 518–525.
- ↑ 46,0 46,1 Espenak, Fred (2005). "Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995 - 2006". NASA. [4]
- ↑ Nowak, Gary T. (2006). "Uranus: the Threshold Planet of 2006". [5]
- ↑ John Flamsteed, Historia coelestis Britannica, 1712
- ↑ Iain Nicholson, Patrick Moore, L'Univers, Edicions dau Club France Loisirs (1990), p. 14.
- ↑ William Herschel; Watson, Dr. (1781). "Account of a Comet, By Mr. Herschel, F. R. S.; Communicated by Dr. Watson, Jun. of Bath, F. R. S". Philosophical Transactions of the Royal Society of London 71: 492–501.
- ↑ Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23.
- ↑ Journal of the Royal Society and Royal Astronomical Society 1, 30.
- ↑ A. J. Lexell (1783). "Recherches sur la nouvelle planete, decouverte par M. Herschel & nominee Georgium Sidus". Acta Academia Scientarum Imperialis Petropolitanae (1): 303–329.
- ↑ Johann Elert Bode, Berliner Astronomisches Jahrbuch, p. 210, 1781.
- ↑ Dreyer, J. L. E., (1912). The Scientific Papers of Sir William Herschel. 1. Royal Society and Royal Astronomical Society. p. 100.
- ↑ Francisca Herschel (1917). "The meaning of the symbol H+o for the planet Uranus". The Observatory.
- ↑ Michel Marcelin, L'Astronomie, Edicions Compagnie Internationale du Livre (1988), p. 70.
- ↑ James Finch (2006). "The Straight Scoop on Uranium". allchemicals.info: The online chemical resource. [6]


text:
Ciutat de Mexic
Ciutat de Mexic o la Ciutat de Mexic o mai brèu Mexic (en castelhan Ciudad de México, México) es lo districte federal e la capitala de Mexic. Es una entitat federala qu'aperten pas a cap dels 31 estats mexicans. Sa populacion, en 2009, èra de 8 851 080 abitants, (21 200 000 abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es de 1485 km² (4979 km² amb l'airal metropolitan).
Es una de las pus grandas vilas del mond e un grand centre de comèrci e de servicis. De grandas entrepresas i an lors sètis socials. Coma vila globala "alfa"[1] Ciutat de Mexic es un dels pus important centre financièr en America del Nòrd.[2] La ciutat es situada dins la Val de Mexic (Valle de México), una val larga sus l'altiplan al centre de Mexic, a un altitud de 2240m. La vila se compausa de sètze delegacions (delegaciones, en espanhòl), o subdistrictes.
L'Aira metropolitana de la ciutat de Mexic aviá un produch interior brut de 411 miliard de dollar US en 2011, çò que ne fasiá una de las pus ricas del mond.[3] La vila èra responsable de 21% del PIB de Mexic e l'aira metropolitana de 34% del PIB nacional total.[4] Comparat a l'economia d'estats independents, en 2013, la Ciutat de Mexic auriá agut la cinquena plaça en America latina—cinc còps pus importanta que la de Còsta Rica e aperaquí la meteissa importància que la de Peró.[5]
La vila foguèt bastida a l'origina subre una isla del Lac Texcoco pels astècas en 1325 jol nom de Tenochtitlan, que foguèt completament destruida en 1521 del temps del sètge de Tenochtitlan, e tornar bastida puèi segon los estandarts urbans espanhòls. En 1524, la municipalitat de la Ciutat de Mexic foguèt fondada, amb lo nom de México Tenochtitlán,[6] e en 1585 foguèt oficialament sonada Ciudad de México (Ciutat de Mexic).[6] La Ciutat de Mexic serviguèt de centre politic, administratiu e financièr per la màger part de l'Empèri colonial espanhòl.[7] Après l'acabament de la Guèrra d'independéncia, lo Districte federal foguèt creat en 1824.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Lo territòri es devesit en 16 delegacions (una delegación correspond a un arrondiment). Aquelas delegacions son elas meteissas devesidas en quartièrs: al total, 400 exactament.
- Álvaro Obregón
- Azcapotzalco
- Benito Juárez
- Coyoacán
- Cuajimalpa de Morelos
- Cuauhtémoc
- Gustavo A. Madero
- Iztacalco
- Iztapalapa
- Magdalena Contreras
- Miguel Hidalgo
- Milpa Alta
- Tláhuac
- Tlalpan
- Venustiano Carranza
- Xochimilco.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ The 2008 Global Cities Index
- ↑ WFE – Member Exchanges
- ↑ http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3
- ↑ Mexico City GDP as compared with national GDP
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ 6,0 6,1 Modèl:Es icon History of Mexico City
- ↑ Modèl:Es icon {{{Títol}}}


text:
Erbivòr
Los erbivòrs son d'animals que son adaptats per manjar las plantas. L'erbovoriá es una forma de predacion ont un organisme consoma principalament d'organismes autotròfs[1] coma las plantas, las algas o las bacterias utilizant la fotosintèsi. Pus generalament, los organismes que se noirisson d'autotròfs son sonats consomators primaris.
Per una interpretacion estricta d'aquela definicion, fòrça campairòls, bacterias,animals, e protistas e qualques plantas parasitas podrián èsser considerats coma d'erbivòrs. Pasmens, erbivòrs se referís generalament als animals que manjan de plantas. Fungi, bacterias e protistas que se noirisson de plantas vivas se dison organismes fitopatogèns Los micròbis que se noirisson de plantas mòrtas son los saprofits. Las plantas de flors qu'obtenon sos nutritiments d'autras plantas vivas se dison plantas parasitas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Campbell, N. A. (1996) Biology (4th edition) Benjamin Cummings, New York ISBN 0-8053-1957-3


text:
Caus e Saussens
Caus e Saussens ( Caux-et-Sauzens en francés) es una comuna lengadociana en Lengadòc en Carcassés, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de l'airal urban de Carcassona situada a 8 qiilomètres a l'oèst de Carcassona.
Istòria[modificar | modificar la font]
Caux absorbiguèt Saussens entre 1790 e 1794.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Aeropòrt de Carcassona Salvaza.


text:
Chastilhon de Diés
Chastilhon de Diés (Châtillon-en-Diois en francés) es una comuna dau Daufinat situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Alps. Es la comuna de naissença de Pèire Devoluy.
Geografia[modificar | modificar la font]
Châtillon es situat a 12 km al sud-es de Die.
Lo vilatge es juché sus una butte en contrebas de la montanha de Glandasse.
Châtillon est situé à 12 km au sud-est de Die.
Le village est juché sur une butte en contrebas de la montagne de Glandasse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Demòra pauc de causas del periòde del Antiquitat : qualques noms voconces e qualques pèiras d'una villa romaine situaa a un quilomètre del pòble. Al Mièja Edat, lo pòble es dévasté per las tropas d'Olivier del Guesclin, fraire de Bertrand del Guesclin.
Il reste peu de choses de la période de l'Antiquité : quelques noms voconces et quelques pierres d'une villa romaine située à un kilomètre du village. Au Moyen Âge, le village est dévasté par les troupes d'Olivier du Guesclin, frère de Bertrand du Guesclin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia segon l'INSEE[1] :


text:
Poce (unitat)
Lo poce es una unitat de mesura de longor datant del l'Edat Mejana.
Sa valor dimencionala varièt seguent las epòcas, las regions e los païses. A l'ora d'ara, lo poce anglés – eissit d’un compromís anglosaxon de 1959 e dich « poce tecnic internacional » – val 2,54 cm exactament (un dotzen de pé). Per de rasons istoricas d’autras definicions del poce son encora en vigor dins d'autres domènis.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
La longor dels escandalhs varièt seguent las epòcas e los païses, o las regions d’un meteis país.
Dins l’Antiquitat, pels Egipcians, Grècs et Romans per exemple, lo poce èra siá seconegut o ignorat per preferir lo det, es a dire lo pé divisat en setze partidas egalas (quatre dets fan una man, quatre mans fan un pé; la man correspond a la distança transversala anant del costat exterior del Det pichon al costat exterior de l’indèx).
Al començament de l'Edat Mejana se comencèt a divisar lo pe par dotze. L’unitat de mesura que ne resultèt foguèt nomenada « poce ».
En França, Quebèc e Nòu Brunswick[modificar | modificar la font]
Lo poce del Rei de França valiá exactament 750⁄27 706 mètre (~27.069 95|mm) perque la lei del 19 frimaire de l’an VIII (10 de decembre de 1799) dispausava que lo mètre èra egal a 443,296 linhas del Rei. Ara aquela mesura es pas mai utilizada en França.
Lo poce quebequés, qu'es pas mai en vigor, èra supausat lo meteis, mas sa definicion legala canadiana (Lei suls peses e mesuras, L.R. 1985) [1].
Lo sol poce encara en usatge informal al Quebèc e Nòu Brunswick es lo poce anglosaxon de 25,4 mm oficialament remplaçat pel centimètre lo 1èr d'agost de 1974[2].
Dins los païses anglosaxons[modificar | modificar la font]
Dins las illas britanicas, un sistèma d’unitats se desvelopèt. A causa de l’importança de l'espandiment politic o economic britanic puèi dels Estats Units d'America, aquel sistèma foguèt utilizat o conegut dins fòrça païses anglofòns. En 1824 aquel sistèma foguèt codificat jol nom de sistèma imperial d’unitats.
Puèi, Suècia imaginèt un mejan de dintrar dins lo mond metric. En 1855–1863, lo poce en foncion foguèt convertit en poce decimal que valiá 1⁄10 de pé a la plaça de 1⁄12. Aquel poce decimal valiá doncas prèp de 3 cm. Pasmens aver doas grandors de poce diferentas foguèt fòrça tròp complicat de gerir. Dins los ans 1878–1889 la decision foguèt presa d’utilizar lo sistèma metric.
Fins a 1959, los poces american, canadian e anglés diferèron fòrça leugièrament. En 1959, amb l’accòrdi dels Estats Units d'America e de las nacions del Commonwealth, lo poce tecnic internacional foguèt definit coma valent exactament 2,54 cm. Aquela valor del poce es encara en vigor.
Unitat de debit[modificar | modificar la font]
Lo poce fontanièr èra una unitat de debit de l'Ancian Regima en França.
Unitat de pression[modificar | modificar la font]
Lo poce de mercuri (InHg) mesura la pression. Aquela unitat encara en vigor dins lo domèni aeronautic als Estats Units d'America, per indicar la pression atmosferica, dins los altimètres.
Notacions[modificar | modificar la font]
En francés canadian, lo poce anglés a per abreviacion po[3]. En anglés, poce se dich inch/inches (plur) e son abreviacion es in, o ″ (doble prima).
Lo poce francés (de valor leugièrament diferenta) a per simbòl p.
Lo poce èra tradicionalament divisada en 12 linhas, puèis en 144 punts. Las divisions usualas modèrnas del poce son exprimidas en fraccions de mièg, quart, ochen o mai: ¼, ½, ¾, eca.
Un poce equival a 2,54 cm. I a dotze poces dins un pé. Un pé val doncas: 12 × 2,54 = 30,48 cm exactament.
Per exemple: 10′ 6¾″ significat 10 pés e 6,75 poces, çò que dona 126,75 poces o encara 321,945 cm.
Lo simbòl prim ′ e lo doble prime ″ simbolizant tanben la minuta e la segonde d’arc; çò que pòt, crear de confusions.
A l'ora d'ara[modificar | modificar la font]
Gaireben totes los païses queutilizavan lo poce an ara adoptat lo sistèma internacional d’unitats. Lo poce es encara una unitat de longor del sistèma d’unitats de fòrça païses que, subretot, lo Reialme Unit e los Estats Units d'America. Dins los faches, quitament se gairebne totes los païses eissits de las colonias britanicas, e lo quita Reialme Unit, decidèron d’adoptar lo sistèma metric, se constata en 2004 que la transicion es efectiva sonque dins los mejans scientifics.
Lo poce demòra utilizat per qualques usatges corrents e per d'objèctes de talha pichona.:
- las talhas dels vestits ;
- las dimensions estandards de las fuèlhas de papièr U.S., Mexic e Canadá (letra : 8½×11″ ; legal : 8½×14″) ;
- las viças e los bolons en utilizant de fraccions del poce (1⁄16, 1⁄8, 3⁄16, eca.) ;
- lo domèni de la plombariá (aiga e gae);
- lo diamètra de las pèls de bateria ;
- la talha d'una persona ;
- los calibres de qualques municions ;
- las talhas de las ròdas e dels Pneumatics de veïculs ;
- las talhas de plancas de surf;
- los materials de construccion dels ostals, e en consequéncia los plans ;
- las talhas dels compausants en electronica;
- las talhas de las presas e filarges electrics e acostics.
L'usarge torna, tanben dins los païses de sistèma metric, mejans los escandalhs informatics d’origina estatsunians:
- dimension dels ecrans ;
- resolution de las empresoras e escàner de document exprimida en PPP Punt Per Poce dots per inch = DPI, en anglés) ;
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ dona 1 po = 27,070 05 mm exactament
- ↑ (fr)Mesure de la longueur et de la superficie au Québec, du Régime français à aujourd’hui – site del MRNF.
- ↑ (fr)Prefixes utilizats dins lo SI e curiositats su las unitats de mesura – per Pierre Bouchard, site de l’UQAM.


text:
1655
Aquesta pagina concernís l'an 1655 del calendièr gregorian.
Somari
Esdeveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Per melhorar lei finanças de l'Estat, creacion d'impòsts novèus per lo cardenau Mazarin (creacion de 46 cargas de secretaris dau rèi, de taxas sus lei batejaments e leis enterraments e de drechs sus lei pergamins e lei papiers timbrats). En fàcia de l'oposicion dau Parlament, un premier liech de justicía se debanèt lo 20 de març. Pasmens, lei parlamentaris assaièron de discutir leis edictes enregistrats per lo rèi entraïnant una reaccion energica de Loís XIV. Lo 13 d'abriu, arribèt dins lo Parlament e enebiguèt ai parlamentaris de debatre dei decisions reialas sensa son autorizacion.
Regardant leis afaires estrangiers, l'armada reiala capitèt de conquistar Landrecies. En novembre, una tiera de tractats foguèron signats amb Anglatèrra regardant lo comèrci e una accion comuna còntra leis Espanhòus.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Descubèrta per Christian Huygens dau satellit naturau principau de Saturne. Foguèt dich Titan.


text:
Merville-Franceville-Plage
Merville-Franceville-Plage en normand (Merville-Franceville-Plage en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Merville-Franceville-Plaja, mai communément telefonada Franceville, se situa sus la Còsta Fleurie a Unitat|6|km {{}} de Cabourg e a Unitat|14|km {{}} de Can, sul marge drech de la baia de la Adorna per coord|49|16|59|N|0|12|04|W|tipe:city_region:FR {{}}.
Situat als confins de la plana de Can e del país de Auge, lo posterior-país, dévolu a l'agricultura, se parteja entre ricas pâturages e de culturas céréalières.
Merville-Franceville-Plage, plus communément appelée Franceville, se situe sur la Côte Fleurie à 6 km de Cabourg et à 14 km de Caen, sur la rive droite de la baie de l'Orne par 49° 16′ 59″ N 0° 12′ 04″ O / 49.28306, -0.20111.
Situé aux confins de la plaine de Caen et du pays d'Auge, l'arrière-pays, dévolu à l'agriculture, se partage entre riches pâturages et cultures céréalières.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma se pòt l'imaginar lo estuaire del Adorna a servit de tot temps al persec, mas a pas #aver la meteissa vocacion maritima #qu'aquel de la Dives a causa del cors en cambiant del fleuve e dels bancs de sable #que mòvon sens cessa.
Al Modèl:XIe sègle, la parròquia de Matervilla a mencionat per las primièras fes. Al Modèl:XIIIe sègle, lo nom sembla aver-i evolucionat en Merravilla. Lo nom de Franceville i aurà pas donat #qu'a la fin del Sègle XIX[1].
En 1467, après la guèrra de #Cent Ans, lo castèl a arruïnat per l'armada de la Bretona[2].
Dels marais salants an existit de l'Antiquitat fins al Modèl:XIVe sègle sus la còsta, mas #desaparéisser continuament a la instauració de la gabelle[3]. Al Modèl:XVIIIe sègle, cara a las tensions amb la Angleterre, una tem es édifiée a Franceville per Vauban.
Jos la Revolucion, lo nom a fixat en Merville. Al XIXena sègle, lo territòri de Merville s'aumenta, ne absorbent la pichona municipalitat del Buisson. En 1898, un lotissement privat en portant lo nom de Franceville a creat sus la part littorale de la comuna. La station balnéaire es nascut. Una linha de camin de fèrre a inaugurat amb la fin de connectar Can als stations balnéaires de la còsta, mas la linha es pauc rendabla e pauc segura, e serà rapidament remplaçada per un servici de cars, en lo dintratz-doas-guèrras.
La municipalitat pren lo nom de Merville-Franceville-Plaja l'an 1931, per decrèt presidencial[4].
L'aucupacion alemanda daissa traces : los pins aguèron abatut per fabricar los espàrrecs de Rommel #que parsemaient la plaja ; dels blockhaus #sorgir sul littoral. De nombrosas villas aguèron rasat amb la fin de permetre a l'ocupant alemand d'aver una vista dégagée sus la Manja[5].
En la nuèch del 5 al 6 de junh de 1944, lo [[6e division aéroportée (Reialme Unit)#Constitucion|Modèl:9e bataillon de paracaigudistes britanica (Eastern and Òme Counties)]], compausat de 750 òmes, apertenent a la [[6e division aéroportée (Reialme Unit)|Modèl:6e division aéroportée britanica]], e comandat pel tinent-coronèl Terence Otway, #aver per mission prioritaire d'atacar la batariá de Merville, #que comptava quatre canons d'Unitat|150|mm {{}} en podent prene en lo sieu fuòc la desbocadura de la Adorna e la zòna de débarquement de Sword Beach. La paissièra de la batariá fasiá de partits objectius prioritaires e vitales designats per la nautor commandement aliat per assegurar lo succès del débarquement. La màger part dels 750 òmes de la Modèl:9e bataillon britanica #èsser piégés en las marais de Varaville, inondats sus òrdre de Rommel. Amb solament 150 paracaigudistes, sens material pesat e desprovesit de mejans de comunicacion, Otway #comprometre malgrat aiçò la assaut a Ora|4|30 {{}} e #neutralizar la batariá, en descobrint al passatge que los pretenguts canons de 150 mm èran en realitat dels canons Skodas de 100 mm. En aquel atac, Otway #pèrdre encara aperaquí la mitat de los sieus òmes. Las pèrdas alemandas #èsser encara mai pesadas amb solament 22 soldats validas suls 130 soldats de la batariá. Aquela accion, qualificada « d'inimaginabla assaut », demorarà la una de las mai héroïques del jorn J. La majoritat dels ostals de la station aguèron destruit o severament deteriorades en lo moment del débarquement.
La station #trobar un essor en l'après-guèrra.
Comme on peut l'imaginer l'estuaire de l'Orne a servi de tout temps à la pêche, mais il n'a pas eu la même vocation maritime que celui de la Dives à cause du cours changeant du fleuve et des bancs de sable qui bougent sans cesse.
Au Modèl:XIe siècle, la paroisse de Matervilla est mentionnée pour la première fois. Au Modèl:XIIIe siècle, le nom semble avoir évolué en Merravilla. Le nom de Franceville ne sera donné qu'à la fin du Sègle XIX[6].
En 1467, après la guerre de Cent Ans, le château est ruiné par l'armée des Bretons[7].
Des marais salants ont existé de l'Antiquité jusqu'au Modèl:XIVe siècle sur la côte, mais ils disparurent suite à l'instauration de la gabelle[8]. Au Modèl:XVIIIe siècle, face aux tensions avec l'Angleterre, une redoute est édifiée à Franceville par Vauban.
Sous la Révolution, le nom est fixé en Merville. Au XIXena siècle, le territoire de Merville s'accroît, en absorbant la petite commune du Buisson. En 1898, un lotissement privé portant le nom de Franceville est créé sur la partie littorale de la commune. La station balnéaire est née. Une ligne de chemin de fer est inaugurée afin de relier Caen aux stations balnéaires de la côte, mais la ligne est peu rentable et peu sûre, et sera vite remplacée par un service de cars, dans l'entre-deux-guerres.
La commune prend le nom de Merville-Franceville-Plage en 1931, par décret présidentiel[9].
L'occupation allemande laisse des traces : les pins furent abattus pour fabriquer les asperges de Rommel qui parsemaient la plage ; des blockhaus surgirent sur le littoral. De nombreuses villas furent rasées afin de permettre à l'occupant allemand d'avoir une vue dégagée sur la Manche[10].
Dans la nuit du 5 au 6 juin 1944, le [[6e division aéroportée (Royaume-Uni)#Constitution|Modèl:9e bataillon de parachutistes britannique (Eastern and Home Counties)]], composé de 750 hommes, appartenant à la [[6e division aéroportée (Royaume-Uni)|Modèl:6e division aéroportée britannique]], et commandé par le lieutenant-colonel Terence Otway, eut pour mission prioritaire d'attaquer la batterie de Merville, qui comptait quatre canons de 150 mm pouvant prendre dans leur feu l'embouchure de l'Orne et la zone de débarquement de Sword Beach. La prise de la batterie faisait partie des objectifs prioritaires et vitaux désignés par le haut commandement allié pour assurer la réussite du débarquement. La majeure partie des 750 hommes du Modèl:9e bataillon britannique furent piégés dans les marais de Varaville, inondés sur ordre de Rommel. Avec seulement 150 parachutistes, sans matériel lourd et dépourvu de moyens de communication, Otway engagea cependant l'assaut à Modèl:Heure et neutralisa la batterie, découvrant au passage que les prétendus canons de 150 mm étaient en réalité des canons Skodas de 100 mm. Dans cette attaque, Otway perdit encore environ la moitié de ses hommes. Les pertes allemandes furent encore plus lourdes avec seulement 22 soldats valides sur les 130 soldats de la batterie. Cette action, qualifiée « d'inimaginable assaut », restera l'une des plus héroïques du jour J. La plupart des maisons de la station furent détruites ou sévèrement endommagées lors du débarquement.
La station retrouva un essor dans l'après-guerre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Itinerari de Normandie N°22 pagina 51
- ↑ J. Cançon, Diccionari alphabétique, topographique, archéologique e istoric del departament del Calvados, 1853 ; las edicions del Bastion, 1993
- ↑ Luòc communal : Merville
- ↑ Luòc communal : patrimòni istoric
- ↑ Luòc communal : Franceville
- ↑ Itinéraire de Normandie N°22 page 51
- ↑ J. Chanson, Dictionnaire alphabétique, topographique, archéologique et historique du département du Calvados, 1853 ; les éditions du Bastion, 1993
- ↑ Site communal : Merville
- ↑ Site communal : patrimoine historique
- ↑ Site communal : Franceville


text:
Laguian e Masons
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Laguian e Masons[1][2][3][4] (Laguian-Mazous en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Mois invalide (en agost)M : estrosseja ferroviaire (parca n° 110). Aquel accident #tocar un tren de pelegrins #que se retien a Pesadas e #far 31 mòrts e un centenat de ferits.
- Mois invalide (de març)M : fusillade #homicida estacion n° 106 de la n 21.
- Mois invalide (août)M : catastrophe ferroviaire (gare n° 110). Cet accident toucha un train de pèlerins qui se rendaient à Lourdes et fit 31 morts et une centaine de blessés.
- Mois invalide (mars)M : fusillade meurtrière gare n° 106 de la n 21.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Laguian e Masons
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Saint-Louis (Mosèla)
Saint-Louis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge tira la siá reputacion del plànol inclinat de Sant-Louis-Arzviller, un ascenseur a vaissèls destinat a remplaçar 17 écluses del canal de la Marna al Rhin. E mai se fòrça important en talha e en populacion per çò qu'es de lo sieu vesin Arzviller, lo vilatge ludovicien, al contrari dels pòbles environnants, rèsta fòrça rural. N'efièch, Sant Louis a environat de nombrosas pradas e bòsques #que ne fan la siá calma e lo sieu encant. Lo pòble es egalament particular del punt d'enguarda de la siá disposicion. Es un pòbli carrièra fòrça typique ont la glèisa a situat al centre dels dos aisses principals del pòble.
Ce petit village tire sa réputation du plan incliné de Saint-Louis-Arzviller, un ascenseur à bateaux destiné à remplacer 17 écluses du canal de la Marne au Rhin. Bien que très important en taille et en population par rapport à son voisin Arzviller, le village ludovicien, à l'inverse des villages environnants, reste très rural. En effet, Saint Louis est entourée de nombreuses prairies et forêts qui en font son calme et son charme. Le village est également particulier du point de vue de sa disposition. C'est un village rue très typique où l'église est située au centre des deux axes principaux du village.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Pòbli-carrièra creada en la principauté de Lixheim en 1629 pel prince Louis de Lorraine-Guise.
- Destruit l'an 1634 ; pas #èsser repeuplé que cap a 1705.
- Lo pòble #èsser a nòu en granda part destruit lo 18 de junh de 1940 pels bombardiers alemands.
La carrièra la mai tocada pòrta uèi lo nom de "carrièra del 18 de junh".
Isolat culturellement pendent de longs sègles, Sant-Louis s'es dobèrt dempuèi de nombroses ans dins lo mond. La siá particularité residís en la siá istòria e en la siá cultura. S'i parla sovent lo « platt ». Aquel dialècte, prèp de l'alemand, es fòrça difondut dins lo pòble. Gaireben totas las generacions o parla ont lo comprenga. Indigne lo torisme, Sant-Louis rèsta un marc agréable a totas passejadas, per l'estenduda de los sieus païsatges enchanteurs e de lo sieu incresible panorama sus la polida vallée del canal de la Marna al Rhin. Dempuèi pauc, la dubertura del luòc del anciana miroiterie del plànol inclinat, en bas de Sant-Louis, al luòc dich Hofmuhl, prepausa una brocante, un dépot de poterie, un dépot de bevendas amb 370 sòrtas de cervesas desparièras e una nòva activitat ; la cristalleria del plànol inclinat #que fa descobrir los gèstes dels verriers de antany e ofrís de demostracions de soufflage de pèças en cristal.
- Village-rue créé dans la principauté de Lixheim en 1629 par le prince Louis de Lorraine-Guise.
- Détruit en 1634 ; ne fut repeuplé que vers 1705.
- le village fut a nouveau en grande partie détruit le 18 juin 1940 par les bombardiers allemands.
la rue la plus touchée porte aujourd'hui le nom de "rue du 18 juin".
Isolé culturellement pendant de longs siècles, Saint-Louis s'est ouvert depuis de nombreuses années au monde. Sa particularité réside dans son histoire et dans sa culture. On y parle souvent le « platt ». Ce dialecte, proche de l'allemand, est très répandu dans le village. Presque toutes les générations le parle où le comprenne. Outre le tourisme, Saint-Louis reste un cadre agréable à toutes balades, par l'étendue de ses paysages enchanteurs et de son incroyable panorama sur la belle vallée du canal de la Marne au Rhin. Depuis peu, l'ouverture du site de l'ancienne miroiterie du plan incliné, en bas de Saint-Louis, au lieu dit Hofmuhl, vous propose une brocante, un dépot de poterie, un dépot de boissons avec 370 sortes de bières différentes et une nouvelle activité ; la cristallerie du plan incliné qui vous fait découvrir les gestes des verriers d'autrefois et vous offre des démonstrations de soufflage de pièces en cristal.


text:
Mézidon-Canon
Mézidon-Canon es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La localité a implantat sul marge esquèrre de la Dives, a parièra distància de Cabourg (al nòrd), de Can (al nòrd-oèst), de Falaise (al sud) e de Lisieux (al nòrd-es).
La localité est implantée sur la rive gauche de la Dives, à égale distance de Cabourg (au nord), de Caen (au nord-ouest), de Falaise (au sud) et de Lisieux (au nord-est).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat es sortida de la fusion, al fil del temps, de divèrsas municipalitats. Lo Breuil (265 abitants al recensement de 1846) a absorbit per Mézidon en 1848[1]. En lo marc del plànol Raymond Marcellin en pretenent redusir lo nombre de municipalitats, Canon (1 039 abitants al recensement de 1968[2]) a ligat a Mézidon (3 388 abitants al meteis recensement[3]) lo data|1|de
; la municipalitat pren alavetz lo sieu nom actual[4].
Canon, comuna gerida per sacerdòts, es lo un dels ponches de supòrt utilizat per Odon Stigand per bastir una fortalesa estrategica al bòrd de la Dives, a la demanda en 1050 del pòrti de Normandie, Guillaume lo Bâtard. Odon Met en marcha a l'entorn d'aquela fortalesa una baronnie, e ven lo primièr baron de Mézodon - domeni o ostal de Odon. Cap a 1050, de retorn d'una crosada, emboish Mézidon. Fòrça marcat per la mystique crestiana, bastís lo prieuré Santa-Barba al continuament de la guérison miraculosa del un de los sieus fils. Aquel, segond baron de Mézidon après la mòrt en 1066 de lo sieu paire, contunha a donar un fòrt caractèr religiós a la contrée. Collégiales, prieurés, Glèisas se desvolòpan, e tota la Normandie va en aquela region de miracles. Canon es sustot conegut per lo sieu castèl e la siá glèisa. Édifié Al Sègle XVII, lo primièr castèl a #èsser destruit de contunh reconstruit al Sègle XVIII per Jean-Baptiste-Jacques Élie de Beaumont e presenta una barreja d'estils, classic e anglés.
La municipalitat de Mézidon a recebut la crotz de guèrra 1939-1945 per faches de resisténcia. A #èsser rajoutée suls armoiries de la comuna.
LosModèl:1 er e 2 de mai 1999 a organizat la Copa del mond de camina.
La commune est issue de la fusion, au fil du temps, de plusieurs communes. Le Breuil (265 abitants au recensement de 1846) est absorbé par Mézidon en 1848[5]. Dans le cadre du plan Raymond Marcellin visant à réduire le nombre de communes, Canon (1 039 abitants au recensement de 1968[6]) est rattachée à Mézidon (3 388 abitants au même recensement[7]) le Mois invalide (septembre)M ; la commune prend alors son nom actuel[8].
Canon, commune gérée par des prêtres, est l'un des points d'appui utilisés par Odon Stigand pour construire une forteresse stratégique au bord de la Dives, à la demande en 1050 du duc de Normandie, Guillaume le Bâtard. Odon met en place autour de cette forteresse une baronnie, et il devient le premier baron de Mézodon - domaine ou maison d'Odon. Vers 1050, de retour d'une croisade, il fonde Mézidon. Très marqué par la mystique chrétienne, il construit le prieuré Sainte-Barbe à la suite de la guérison miraculeuse de l'un de ses fils. Celui-ci, deuxième baron de Mézidon après la mort en 1066 de son père, continue à donner un fort caractère religieux à la contrée. Collégiales, prieurés, églises se développent, et toute la Normandie accourt dans cette région de miracles. Canon est surtout connu pour son château et son église. Édifié au Sègle XVII, le premier château a été détruit puis reconstruit au Sègle XVIII par Jean-Baptiste-Jacques Élie de Beaumont et présente un mélange de styles, classique et anglais.
La commune de Mézidon a reçu la croix de guerre 1939-1945 pour faits de résistance. Elle a été rajoutée sur les armoiries de la commune.
Les 1er et 2 mai 1999 est organisée la Coupe du monde de marche.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 19 de julhet 2012
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 19 de julhet 2012
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 19 de julhet 2012
- ↑ nomenclaturas/cog/recherche_historique.asp?Debut=1930&fin=2012&dep=14&mod=M0 Insee : totas las modificacions de municipalitat pel departament del Calvados (14) de 1930 a 2012
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Le Breuil », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 19 juillet 2012
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Canon », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 19 juillet 2012
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Mézidon-Canon », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 19 juillet 2012
- ↑ Insee : toutes les modifications de commune pour le département du Calvados (14) de 1930 à 2012


text:
Bielorussia
Bielorussia (en bielorús Бeлapycb = Biełaruś, transcrich inexactament Belarus*; en rus Бeлopyccия = Belorussiia o eventualament Бeлapycb = Biełaruś) es un país e un estat d'Euròpa qu'a pas cap de frontièra maritima. Bordeja Russia al nòrd-èst e a l'èst, Ucraïna al sud, Polonha al sud-oèst, Lituània a l'èst e Letònia al nord-èst.
La capitala es Minsk.
Lo gentilici es bielorús -ussa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Anciana Republica Socialista Soviètica d'URSS fins a l'an 1991, lo 24 d'agost de 1991 se proclamèt republica independenta, e lo 17 de setembre prenguèt lo nom de Belarus. Adoptèt una constitucion democratica en 1994 qu'establiguèt una forma de govèrn republican presidencial amb un Parlament de 360 deputats (reduïts en 1995 a 198). La lenga oficiala es lo bielorús, almens sul papièr, mas lo rus es cooficial dempuèi 1995. Lo 14 de mai de 1995 un referendum balhèt lo poder al president Aliaksandar Łukašenka per dissoudre lo Parlament e aumentar los ligams amb Russia. Un nòu referendum, lo 24 de novembre de 1996, permetèt una nòva constitucion qu'aumentèt encara mai los poders presidencials. A partir d'aquesta data foguèt exercit un poder dictatorial que perseguís los opausants, sonque reconegut per Russia e condemnat per l'Union Europèa, los EUA e l'OSCE.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Bielorussia.


text:
Rabòt
Lo rabòt qu'ei un apèr de hustèr, d'ebenista, de laütièr e de tot obrèr qui trabalhi la husta. Que permet de lissar ua superfícia de husta o de'n mermar l'espessor. Qu'ei constituit d'un quadre de husta (o de hèr peus mei modèrnes) dab un horat e d'ua lama d'acèr de despassa entà nhacar lo tròç de husta de tribalhar.
Los laütièrs que n'emplegan de mei petits entà curar la vòuta de la taula e deu hon deus vriulons.
Los rabòts mei grands que son aperats garlòpas.
A cada passatge deu rabòt fins tròç de hustas que son produsits (que son aperats mensonjas en gascon).