text:
Sus eth procès der autogovèrn aranés.
Eth procès entath reconeishement autonomic aranés se harguèc enes ans 80 en un moviment vesiau de participacion ciutadana, nomentat Es Terçons. Aguest moviment inicièc tot un amàs d’accions civiques e politiques entà pr’amor de possar eth reconeishemnet dera realitat politica, culturau e istorica d’Aran, dauant es ciutadans e des naues institucions democratiques.
Aguest siguec probablament, un des moments mès importants dera istòria d’Aran, perqué permetec hèr a créisher un sentiment sociau a favor d’ua realitat politica e culturau que, despús, en tot passar es ans, aurie de convertir-se en ua lei especifica aprovada peth Parlament de Catalunya en junh de 1990.
Aguesta Lei permetec era reinstauracion deth Conselh Generau d’Aran en an 1991, ua institucion qu’aurà, a compdar d’alavetz, era responsabilitat d’amiar eth procès de desvolopament d’aguesta autonomia e velhar pera preservacion dera lengua e era cultura d’Aran, coma elements mès significatius dera sua identitat.
Passadi onze ans des dera reinstauracion deth prumèr Conselh Generau d’Aran, e dotze des dera aprobacion dera lei de regim especiau, ja ei possible hèr ua reflexion sus eth conjunt d’aguesti ans d’evolucion dera autonomia aranesa, es sòns encèrts e e es sòns errors. Mès, sustot e çò mès important, ei era reflexion sus es bases sus es quaus es aranesi vòlen bastir eth sòn futur e de quina manèra pòden participar en aguest bastiment.
Aran viu aué un momnet istoric en quau, despús d’arténher ua importanta còta de reconeishement politic e d’autonomia en sòn govèrn, se tròbe damb era paradòxa d’auer ues institucions incapaces de generar illusion e de practicar ua politica de vertebracion sociau qu’implique ath conjunt dera societat aranesa damb totes es sues complexitats. Era dimension d’Aran coma pòble e coma país non pòt demorar redusida ara vision partidària e parciau d’un govèrn, sigue deth signe politic que sigue, e plan especiaument d’un partit. Era dimension d’un país, des d’ua perspectiva sociau e politica, a de reflexar-se ena vitalitat dera sua societat civila, dera sua capacitat d’autoorganizar-se e plan especiaument, ena sua capacitat de participar e opinar des dera pluralitat, entà èster autocritica damb era realitat que l’entore, perqué aguesta ei era unica forma possibla d’auançar e créisher coma societat e coma pòble. Resulte pro evident qu’eth modèl actuau non ei satisfactòri. Un Govèrn deth Conselh Generau basat en presidencialisme mès absolut, damb nulla participacion des entorns sociaus, e nulla transparéncia ena gestion, hèn a pensar qu’aguest modèl amiarà as aranesi ara frustracion en non guaire temps.
Per diferentes rasons, mès plan especiaument pes dimensions deth pròpri país, des sues dinamiques endogènes e tanben pera mendra participacion politica e pògui mieis des partits, era politica demore marginada en espacis molt criptics e damb pòga capacitat de difusion. Ua realitat que tanben a estat auspiciada peth partit deth Govèrn que non a mostrat cap d’interès en impulsar naues formules de comunicacion e debat sociau, mès enlà de çò qu’ère controtlat o controtlable politicament. Aguest hèt hè que non i age aué un espaci perfilat entà hèr possible ua estructuracion nacionau deth debat politic aranés, mès enlà des pròpries institucions e per tant, es ciutadans son aué simples espectadors d’ua construccion nacionau qu’aurie d’èster dubèrta e participativa, e que, malerosament, a esdevengut un nepotisme.
En aguest sentit, era evolucion dera societat aranesa en aguesti ans a patit importantes e nombroses transformacions. Ues transformacions autant economiques com sociaus que li an balhat, pera diuersitat dera procedéncia dera sua poblacion, ua complexitat mès grana que non auie era societat des ans 80. Era preséncia d’ua immigracion constanta e ara tanben, com per tot, damb diferéncies culturaus e religioses mès notables qu’enes decades anteriores, hè a pensar qu’ei de besonh auançar en ua reflexion plan importanta sus eth modèl identitatri deth país, sus coma hèr possible qu’era diferéncia culturau sigue un valor que se transforme en un actiu tà ua societat que vò èster fidèu a ua identitat diferenciada e pròpria.
Tanpòc se pòden desbrembar, en aguest sentit, es rèptes economics, era sostenibilitat des recorsi e es grani rèptes en àmbit dera solidaritat territoriau e sociau. Tanplan que parlam d’ua societat sense grèus problèmes, totun serie absurd pensar qu’es còtes de riquesa deth país son motiu sufisent entà pensar que s’an artenhut toti es rèptes politics e sociaus desirables. Aran a encara molt per hèr, especiaument enes àmbits de creishement deth conjunt dera sua societat ena plenitud que serie desirable en sègle XXI, e en profitament dera sua riquesa, non en tèrmes especulatius senon collectius. Auem encara aué importantes caréncies culturaus, d’implicacion damb es moviments exteriors de solidaritat, de coesion e estructura sociau. Eth país contunhe en tot auer grèus mancances en encastre der ensenhament e molt especiaument des sues infraestructures. Auem un seriós problèma de despoblacion de quauqui nuclèus aluenhats dera N.230 e plan especiaument ua dependéncia lèu lèu exclusiva deth torisme e sustot deth torisme de nhèu e ath viatge ua manca de mercat laborau entà persones qualificades e sense estacionalitats.
Aguestes son sonque quauqu’ues des questions qu’eth país e eth sòn Govèrn an d’abordar de forma immediata. Sense dubte, n’i a d’autes tanben d’importànica. Aguest document totun, non vò tant nomentar es problematiques senon díder com abordar-les e veir com s’impliquen es ciutadans d’un país com eth nòste ena construcccion d’un determinat modèl de societat.
Aguesti elements, prealablament nomentats, hèn a pensar qu’aguest país a de besonh d’explorar naues formules d’implicacion dera poblacion e deth sòn capitau uman entara artenhuda des sòns objectius de futur. Cau un espaci sociau vertebrat a on eth debat politic, sociau, e culturau sigue possible. Un espaci a on es ciutadans d’Aran, implicats o non politicamnet, poguen hèr un exercici de participacion enes questions publiques sense besonh d’auer ne pòur pera discriminacion, ne pòur ara represàlia politica e personau encara existenta en país. Aran a de besonh de recuperar un espaci de dignificacion dera accion publica, setiat, non sonque ena politica coma activitat de gestion publica, senon tanben coma marc de reflexion e de projeccion des ahèrs e volentats deth conjunt dera poblacion. Ei a díder, dera volentat de hèr dera nòsta democràcia, ua democràcia de participacion reau. Ua question que, maugrat pogue semblar utopica, pòt hèr-se possibla en un país petit com eth nòste. Aguesta ei era unica via tà qu’un país de dimensions e capacitats umanes molt limitades, pogue arténher es sòns rèptes de futur, tant des d’ua perspectiva nacionau, com des d’objectius sociaus, culturaus o economics.
En aguest sentit, cau nomentar e reflexionar sus quauqu’un des aspèctes qu’an motivat era projeccion politica aranesa pendent aguesti ans e plan especiaument enes ans 80. Era preservacion deth patrimòni culturau e lingüistic sigueren en aqueth moment ua constanta d’inspiracion politica e de reivindicacion de capacitat de gestion, coma argument tara defensa d’aguest dret fondamentau deth pòble aranés. Despús des ans totun, e maugrat er orgulh e eth conformisme institucionau, capaç d’amagar es dades entà evitar era dimension reau deth problèma mòstre que, maugrat eth coneishement instrumentau dera lengua, eth sòn usatge sociau disminuís de forma constanta e irreversibla. Aguest hèt ei de sobres coneishut pes responsables dera politica culturau deth país que, a despiet de tot, contunhen virats d’esquia ara realitat e convertint era politica culturau en pur e simple instrument politic.
Era lengua, era cultura e era volentat d’èster d’un país non pòt èster en absolut sonque ua question de govèrn, senon qu’a d’èster ua question de volentat sociau e collectiva, e eth Govèrn a d’arbitrar es mesures entà hè’c possible.
Era experiéncia deth Conselh Sociau der aranés mòstre coma a amiat aguesta question eth Govèrn actuau e era frustracion generada enes persones que i participèren. Cau un nau estil e ua auta manèra de hèr país, e açò non ei possible s’aguesta societat e cada individu non a possibilitats de participacion reau en aguest projècte collectiu qu’ei un país en totes es sues dimensions.
Auem un Govèrn que cre que des deth partidisme se pòt hèr país, mès, damb aguesti elements sonque se pòt controtlar eth país, non bastir-lo.
Aciu ei era raïtz deth problema actuau deth nòste autogovern!


c: text/html

text:
Categoria : Jòclong
Jòclong 89 Chansons de métiers de Provence et du Comtat Venaissin
Cançons de mèstia de Provença e Comtat Venaissin (e non de tribalh, nuància), editat per Ocora en junh de 1989, 13 cantas peus mèstes que son Carlòtti, Mabely, Ricard e Zagaria amassats peu noste plaser.
Jòclong 088 Ténarèze Perlinpinpin Fòlcjòcl
Dens Jòclong aqueste mes : Ténarèze de Perlinpinpin fòlc.
Non sèi perqué non vs’èi pas hèit escotar mei de d’òra aqueste cap d’òbra deus Perlinpinpin.
Qu’èra passat per malha e que nse da lo gran plaser d’ac presentar adara.
Jòclong 10 Nadal encara Daga Martina Rosina e Clara de Pèira
En jòia !
Jòclong 087 Amb la doçor Delphine Aguilera & Christian Zagaria
Cançons de trobadours e romances sefardis per la mezzo-soprano Delphine Aguilera e Christan Zagaria conceptor deu mestièr d’infosceno-plastician.
Jòclong 86 P. Vaillant & R. Tesi Veranda
Un must have !
Jòclong 085 Nuit La Fabrique e André Ricros
Aqueste còp musicas d’Auvernha e de Lengadòc baish dens Jòclong dab Nuit de La Fabrique e d’André Ricros.
Jòclong 084 Margarida Pèire Boissière
« Margarida », CD solo 25 títols junh de 2007 Cinq Planètes (estarit).
PÈIRE BOISSIÈRE Cantaire, autor-compositor, contaire, formator en cant, ua de las referéncias en mestior de cant d’inspiracion tradicionau en Occitania.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Laurent-des-Bois (Eure)
Saint-Laurent-des-Bois en normand (Saint-Laurent-des-Bois en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Laurent-de detlos-Bòsques a situat al sud-es de la Campanha de Sant-André. Es a 9 km de Sant-André-de-l'Eure, a 14 km de Nonancourt e de Dreux, a 24 km de Houdan e a 26 km de Évreux.
Saint-Laurent-des-Bois est située au sud-est de la Campagne de Saint-André. Elle est à 9 km de Saint-André-de-l'Eure, à 14 km de Nonancourt et de Dreux, à 24 km d'Houdan et à 26 km d'Évreux.


text:
Kharja
Una kharja (« fin » en arabi) es una composicion lirica populara de l'Espanha musulmana, que constituissiá la partida finala de la moashakha, que n'i a d'exemples dempuèi lo sègle XI. Las kharjas son compausadas en romanic ispanoarabi colloquial parlat pels andalosins, apelat generalament mossarabi. Foguèron escrichas per de poètas cultes josieus e arabis que s'inspiravan de cançons romanicas de tipe popular. Per aquò, las kharjas son escrichas amb de caractèrs ebrieus e arabis. Son origina pòt èsser lo folclòre tradicional o pòdon èsser de creacion novèla, a partir de modèls tradicionals, segon los besonhs metrics (pr'amor qu'èran integrats dins la moashakha). Lor importància ven del fach que son los documents mai ancians coneguts de poesia en lenga romanica.
Origina de las kharjas[modificar | modificar la font]
La moashakha (de l'arabi muwashshaha o muwassaha, que significa « colaret, cadena que se met a l'entorn del còl »; moaxaja en espanhòu) un tipe de poèma culte que son moment d'esplendor en Al-Andalus foguèt entre los sègles IX e XII. Los arabis avián portat un modèl liric del sègle IV, la qasida, que constava de vèrses longs dispausats per parelhs d'una sola rima que servissián per la transmission orala per lo mèstre. Es lo tipe de vèrs que n'es escrich l'Alcoran. La moashakha es escricha en vèrses corts, per causa d'influéncias de la lirica populara, mas amb de tèmas e estructuras fòrça complèxes. Apareis dins la Peninsula Iberica e se crei qu'es lo fruch de la barreja de culturas ja existentas, per la convivéncia estrecha de culturas dins l'Espanha musulmana de l'epòca de las taifas (aràbia-ebrieva-crestiana). Los arabis els-meteisses se referissián de vegadas a las moashakhas coma « cançonetas en l'estil dels crestians ». A la fin de la seria de vèrses que compausan la moashakha apareis una tornada en lenga vulgara romanica, ebrieva o aràbia. Aquela tornada es la kharja. I a un autre genre poetic, lo zèjel, que sos vèrses en romanic apareisson escampilhats dins tot lo poèma.
Tematica de las kharjas[modificar | modificar la font]
Las kharjas mossaràbias son de poemenets populars que, generalament, una jova i parla de sas inquietuds amorosas a sa maire o a sas sòrres a travèrs de nombrosas exclamacions, d'interrogacions, de repeticions, d'un lexic simple e de fòrça sufixes amb la tòca emotiva o apelativa e de l'utilizacion de vèrses d'art menor. Se considèra que las kharjas, las cantigas d'amic galaicoportuguesas e los villancicos castelhans son brancas d'una meteissa tradicion populara, qu'a tanben d'embrancaments defòra la Peninsula Iberica.
Exemples[modificar | modificar la font]
Kharja tipica, transcrita en romanic andalosin:
-
- Vayse meu corachón de mib
- ya Rab, si me tornarád?
- Tan mal meu doler li-l-habib!
- Enfermo yed, cuánd sanarád?
Traduccion en occitan:
-
- Mon còr se va de ieu
- O Dieu, es que me tornarà?
- Tan fòrta ma dolor per l'aimat!
- Malaut es, quand sanarà (garirà)?
Descobèrta de las kharjas[modificar | modificar la font]
Las kharjas foguèron descobèrtas en 1948 per l'ebraïsta ongrés Samuel Miklos Stern en collaboracion amb l'arabista espanhòl Emilio García Gómez, e se son recuperadas gràcias a lor incorporacion pels poètas cultes ebrieus e arabis d'aquela epòca dins lors composicions escrichas.


text:
Quimia fisica
La quimia fisica es lo domeni de la quimia regardant l'estudi dei fenomèns quimics a partir de lèis o concepcions de la fisica coma lei transferiments d'energia. Gropa donc d'aspècts fòrça important de la quimia modèrna coma la termodinamica, la cinetica quimica, la mecanica estatistica, l'espectroscopia o encara l'electroquimia.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Concèptes e utilizacions principaus
- 3 Domenis principaus
- 3.1 Quimia colloïdala
- 3.2 Quimia dei cristaus
- 3.3 Radioquimia
- 3.4 Termoquimia
- 3.5 Quimia cinetica
- 3.6 Fotoquimia
- 3.7 Aplicacions dins l'estudi de l'estructura de l'atòm e dei particulas microscopicas
- 3.8 Aplicacions dins l'estudi de la corrosion dei metaus
- 3.9 Aplicacions dins l'estudi dei solucions
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo tèrme quimia fisica apareguèt per lo premier còp en 1752 dins un cors dau scientific rus Mikhaïl Lomonosov (1711-1765) que la considerava coma una sciéncia basica permetent d'estudiar l'estructura de la matèria[1]. Pasmens, mancava encara mai d'una descubèrta per desvolopar aqueu camp d'estudi. Ansin, la quimia fisica apareguèt coma una especialitat independenta de la quimia e de la fisica solament dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, subretot entre 1860 e 1880, gràcias ai progrès realizats en termodinamica e en quimia deis electrolitas.
L'etapa decisiva dins l'emergéncia de la quimia fisica se debanèt en 1876 quand Josiah W. Gibbs (1839-1903) publiquèt son òbra intitulada On the Equilibrium of Heterogeneous Substances (en occitan « De l'equilibri dei substàncias eterogenèas ») que definiguèt divèrsei concèptes centraus de la quimia fisica coma l'energia de Gibbs, lo potenciau quimic o la regla dei fasas de Gibbs[2]. Puei, en 1908, aqueu trabalh foguèt completat per la definicion de l'entalpia per lo Neerlandés Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926)[3] [4].
D'aqueu temps, apareguèron lei premierei revistas scientificas especializadas coma, en 1887, Zeitschrift für physicalische Chemie dirigida per Wolfgang Ostwald (1853-1932) e Jacobus Henricus van 't Hoff (1852-1911) o, en 1896, Journal of Physical Chemistry dirigida per Wilder Dwight Bancroft (1867-1953). Aprofichèron lei progrès realizadas au sègle XIX dins divèrsei domenis que van pauc a pauc integrar lo camp de la quimia fisica coma l'electroquimia, la termoquimia e la cinetica quimica.
D'efèct, l'òbra d'Alessandro Volta (1745-1827), especialament son estudi de la premiera pila voltaïca a la transicion dei sègles XVIII e XIX, venguèt la fònt d'estudis deis efèctes de l'electricitat — fenomèn fisic — sus lei compausats quimics. Ansin, au començament dau sègle XIX, Humphry Davy (1778-1829) estudièt lei consequéncias dau passatge d'un corrent electric dins una solucion de saus quimics e descurbiguèt dos metaus novèus, lo sòdi e lo potassi, e lo principi de separacion deis ions d'una solucion salina. L'estudi dau fenomèn foguèt melhorada per son estudiant Michael Faraday (1791-1867). En 1834, publiquèt lei doas premierei leis sus l'electrolisi : la quantitat de substància despausada sus un electròd es proporcionala a l'intensitat dau corrent electric e la quantitat de cargas electricas qu'entraïna la formacion d'un grama d'idrogèn causa la formacion d'una quantitat equivalenta d'autrei substàncias.
Dins lo domeni de la termoquimia, lei trabalhs pioniers foguèron aquelei dei quimistas francés Antoine Lavoisier (1743-1794 e Pierre-Simon de Laplace (1749-1827). Capitèron de crear un aparelh novèu dich calorimètre que permet de mesurar la quantitat de calor cambiadas dins lo corrent d'una reaccion quimica. Pensavan qu'existiá una grandor dicha caloric que compausa la matèria. Aqueu concèpte èra faus e foguèt abandonat per la seguida mai sei trabalhs permetèron d'establir lei premierei leis de la termodinamica durant la premiera mitat dau sègle XIX. Puei, lei principis termodinamics, inicialament utilizats en fisica e subretot en engenhariá, foguèron aplicats a la quimia per Marcellin Berthelot (1827-1907) e Henry Le Chatelier (1850-1936). Aquò permetèt l'emergéncia de la termoquimia modèrna.
Enfin, la cinetica quimica comencèt d'aparéisser a partir dei trabalhs de Ludwig Ferdinand Wilhelmy (1812-1864) sus la velocitat dei cambiaments de configuracion de grops quimics sucre en preséncia d'un acid. Vèrs la mitat dau sègle XIX, arribèt a la conclusion qu'aquela velocitat èra proporcionala a la concentracion de sucre e d'acid e qu'evolucionava tanben en foncion de la temperatura. Lo quimista George Vernon Harcourt (1834-1919) e lo matematician William Esson (1838-1916) utilizèron alora d'otís matematics coma d'equacions diferencialas per estudiar lo fenomèn. En particular, Esson introduguèt de concèptes primordiaus coma aquelei de reaccions de premier òrdre o de segond òrdre. Puei, van't Hoff completèt aquela òbra e desvolopèt lo metòde diferenciau per estudiar la velocitat dei reaccions quimicas e descurbiguèt en 1884 la relacion famosa que porta lo sieu nom e que permet de far lo liame entre la velocitat d'una reaccion e la temperatura dau mitan reaccionau.
La reünion d'aquelei tres domenis ambé lei trabalhs de Gibbs permetèron l'emergéncia de la quimia fisica a partir de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Pasmens, dos autrei domenis a la frontiera entre quimia e fisica i foguèron encara aponduts dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XX : la mecanica estatistica e la mecanica quantica. Lo pionier principau d'aquela darriera evolucion majora dins la disciplina foguèt lo fisician e quimista estatsunidenc Linus Pauling (1901-1994). Dins leis annadas 1930, publiquèt dos libres sus lo subjècte, Introduction to Quantum Mechanics (en occitan « Introduccion ai Mecanismes Quantics ») en 1935 (amb una partida intitulada Applications to Chemistry ; en occitan « Aplicacions a la quimia ») e The Nature of the Chemical Bond and the Structure of Molecules and Crystals en 1939 (en occitan « La natura de la liason quimica e de l'estructura dei moleculas e dei cristaus »), que venguèron la basa de la quimia fisica modèrna. En particular, i introduguèt la nocion d'electronegativitat per depintar la formacion e lei proprietats de la liason quimica e i apliquèt lei principis de la mecanica quantica a l'estudi dei reaccions quimicas.
Dempuei aqueu periòde deis annadas 1930, la basa de la quimia fisica teorica es demorada establa e lei progrès principaus son estats realizats gràcias au desvolopament dei tecnicas d'observacion dei fenomèns fisics (espectrografia... etc) qu'an permés d'identificar de fenomèns novèus. Aquò entraïnèt la division de la disciplica en divèrsei camps d'estudis qu'an a l'ora d'ara una importància gròssa en quimia dei materiaus.
-
Retrach de Mikhaïl Lomonosov (1711-1765) qu'utilizèt per lo premier còp lo tèrme « fisica quimia » en 1752.
-
Extrach dau manuscrit de Mikhaïl Lomonosov de 1752 intitulat « Cors de Quimia fisica vertadiera ».
-
Retrach de Josiah W. Gibbs (1839-1903) qu'introduguèt la màger part dei grandors de basa utilizadas en quimia fisica.
-
Retrach de Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926) que definiguèt la nocion d'entalpia.
-
Retrach d'Alessandro Volta (1745-1827), inventor de la pila voltaïca.
-
Retrach de Humphry Davy (1778-1829), pionier de l'electroquimia.
-
Retrach de Michael Faraday (1791-1867) que trobèt lei premierei leis electroquimicas.
-
Retrach d'Antoine Lavoisier (1743-1794, pionier de la quimia e de la termoquimia.
-
Retrach de Pierre-Simon de Laplace (1749-1827), pionier de la termoquimia.
-
Retrach de Marcellin Berthelot (1827-1907), pionier de l'aplicacion de la termodinamica a la quimia.
-
Retrach de Henry Le Chatelier (1850-1936), pionier de l'aplicacion de la termodinamica a la quimia.
-
Retrach de George Vernon Harcourt (1834-1919), pionier de l'aplicacion d'otís matematics a l'estudi dei cineticas quimicas.
-
Retrach de Jacobus Henricus van 't Hoff (1852-1911) que completèt lei trabalhs de George Vernon Harcourt e William Esson sus la cinetica.
-
Retrach de Linus Pauling (1901-1994), pionier de l'estudi deis aplicacions dei mecanicas estatistica e quantica a la quimia.
Concèptes e utilizacions principaus[modificar | modificar la font]
Lei concèptes principaus de la quimia fisica son d'aplicacions de principis fisics a la descripcion de fenomèns quimics. Lei fenomèns d'estudi majors son l'estructura dei grops d'atòms, lei proprietats quimicas d'un compausat, lei reaccions que podon se produrre dins una situacion donada (e donc l'energia necessària o producha) e la velocitat dei reaccions quimicas.
Per aquò, la quimia fisica considera lei compausats quimics coma de grops d'atòms liats entre elei e lei reaccions quimicas coma de creacion o de destruccion de liames entre atòms. Aquò permet de preveire lei proprietats dei substàncias quimicas a partir de la descripcion deis atòmes e dei liames atomics es donc un objectiu major de la disciplina. Necessita de conóisser la distribucion dei cortegis d'electrons a l'entorn dei nuclèus atomics. La quimia quantica, aplicacion de la mecanica quantica ai problemas quimics, permet tanben d'obtenir d'informacions sus la natura dei liames quimics, lo movement dei nuclèus e lei mòdes d'absorpcion o d'emission de lutz per un compausat quimic. Regardant aquelei mòdes d'absorpcion o d'emission, l'espectrocopia es una sotadisciplina de la quimia fisica qu'estudia especialament leis interaccions entre lei radiacions electromagneticas e la matèria.
L'estudi deis equilibris e dei reaccions quimics que pòdon se produrre d'un biais espontanèu o dei proprietats quimicas d'una mescla de compausats quimics necessita generalament l'estudi de fenomèns termodinamics, dei cambis d'energia e de fenomèns de conversion de l'energia en calor o en trabalh. Aquò permet de preveire la possibilitat de realizar o non una reaccion quimica o de verificar la validitat dei donadas experimentalas.
Aquel estudi es sovent liat ambé l'analisi de la cinetica de la reaccion. L'idèa principala d'aqueu domeni es l'estudi deis espècias intermediàrias qu'apareisson dins lo corrent d'una reaccion. Aquò necessita de mesurar o d'estimar lei nivèus d'energia d'agantar per produrre o consomar aqueleis intermediaris car la velocitat d'una reaccion despend sovent de l'energia d'agantar per lei formar (reaccion rapida quand l'energia es febla, reaccion lenta car l'energia es importanta). D'autrei domenis de recèrca son l'estudi de tièras de reaccions elementàrias e de l'influéncia de la concentracion dei produchs quimics utilizats o de la temperatura sus la velocitat.
Enfin, coma leis objèctes d'estudi de la quimia fisica son generalament d'ensems gropant de miliards de miliards de particulas, lo darrier concèpte major es donc l'utilizacion d'otís estatistic per depintar l'evolucion d'aquelei sistèmas car es pas possible a l'ora d'ara de seguir lo movement de cada particula. Aquò es a l'origina de l'utilizacion de grandors globalas per descriure lo sistèma coma la concentracion, la temperatura o la pression.
Domenis principaus[modificar | modificar la font]
Quimia colloïdala[modificar | modificar la font]
Apareguda a partir deis annadas 1860 après l'invencion dau tèrme « colloïde » en 1861 per Thomas Graham (1805-1869), la quimia colloïdala estudia la suspension d'una o unei substàncias, dispersadas regularament dins una autra substància, formant un sistèma de doas fasas separadas, continuas e dispersadas. Dins un fluid, aquò forma una disperson omogenèa de particulas que sei dimensions van de 2 a 2 000 nanomètres. Se parla de « suspension » per un colloïde e non de « solucion ». Descriure o preveire l'evolucion d'un colloïde necessitan de conóisser divèrsei paramètres quimics (temperatura, pH... etc) o fisics (interaccions entre particulas, entropia, floculacion... etc). La quimia colloïdala a d'aplicacions dins divèrsei domenis de la quimia modèrna coma la fabricacion de pintura, de manjar o de materiaus polimèrs.
-
Thomas Graham (1805-1869) qu'inventèt lo tèrme « colloïde » en 1861.
-
-
-
Lo sang es una suspension colloïdala de particulas solidas dins una fasa aquosa.
Quimia dei cristaus[modificar | modificar la font]
La quimia dei cristaus estudia lei relacions entre leis estructuras cristallinas e lei proprietats de la matèria. Necessita donc de conóisser lei proprietats quimicas deis atòms e lor dependéncia ai proprietats fisicas en foncion de lor posicion espaciala. En particular, de tecnicas d'observacion per diffraccion (rais X, electronics, neutronics...) son necessàrias per determinar leis angles entre leis atòms au sen de l'estructura. Aquò a d'aplicacions per la produccion industriala de cristaus ambé de proprietats especialas (opticas, electricas...).
-
Cristau de silici industriau utilizat per la produccion de circuits integrats.
-
-
Cristau artificiau esferic utilizat per una experiéncia de la NASA sus la gravitat.
-
Divèrsei tipes de diamants sintetics.
Radioquimia[modificar | modificar la font]
La radioquimia estudia magerament la quimia dei nuclèus radioactius e l'efèct dei raionaments ionizants sus leis atòms e lei moleculas. Tracta tannben dei fenomèns de produccion de radioisotòps e dei compausats eissits de desintegracions nuclears o de materiaus irradiats. Necessita donc de conóisser lei proprietats quimicas dei compausats estudiats e lei consequéncias fisicas deis efècts dei radiacions. Aquò a d'aplicacions importantas en medecina (tecnicas d'imatjariá medicala utilizant de compausats radioactius...) o en proteccion còntra lei radiacions ionizantas (per exemple dins una centrala nucleara).
-
Aparelh medicau de tomografia per emission de positrons.
-
-
Muralha de plomb per se protegir còntra d'emissions ionizantas.
Termoquimia[modificar | modificar la font]
Fondada a partir dei trabalhs de Marcellin Berthelot durant la segonda mitat dau sègle XIX, la termoquimia estudia leis efècts termics sus lo debanament dei reaccions quimicas, lei liames entre la temperatura e lei paramètres fisicoquimics e lei proprietats termicas dei compausats en particular aquelei de transicion de fasa. Necessita d'aplicar lei principis de la termodinamica, especialament lo segond principi, ai mecanismes quimics. Aquò a d'aplicacions en engèni dei procediments per preveire la possibilitat de menar una reaccion, de melhorar son rendement o d'accelerar sa velocitat.
Quimia cinetica[modificar | modificar la font]
La quimia cinetica es l'estudi de la velocitat dei reaccions quimicas en fonccion dei relacions entre lei paramètres fisics dau mitan reaccionau e dei proprietats quimicas dei substàncias en preséncia. D'efèct, la velocitat dei reaccions quimicas pòu presentar de variacions importantas evolucionant de reaccions fòrça rapidas, coma una explosion que necessita quauquei fraccions de segonda, a de reaccions fòrça lentas coma la formacion d'idrocarburs que necessita de milions d'annadas. I a tanben d'estats provisòris que pòdon existir solament car la reaccion dictant la disparicion d'aquelei substàncias es fòrça lenta. Per exemple, un diamant es una forma non establa de carbòni que va pauc a pauc evolucionar vèrs la forma establa de grafit. La quimia cinetica a donc d'aplicacions importantas. Per exemple, dins l'industria quimica, permet de demenir la durada necessària per realizar una transformacion quimica o, dins l'industria automobilia, permet de melhorar lo rendement d'un motor.
-
Mestrejar la velocitat de reaccion entre lo carburant e l'èr permet de melhorar lo rendement d'un motor automobila.
-
-
Fotoquimia[modificar | modificar la font]
La fotoquimia estudia lei reaccions quimicas que dependon de l'influéncia de la lutz visibla, de l'ultraviolet e de l'infraroge. Per exemple, es lo cas de la reaccion de fotosintèsi dei vegetaus. Aquò a d'aplicacions importantas dins divèrsei domenis coma l'estudi de la pollucion (produccion d'ozon a partir dei gas d'escapament dei veïculs...) o en medecina ambé la comprenença de divèrsei reaccions fotoquimics de l'organisme (pigmentacion, vision...).
-
La reaccion de fotosintèsi es una reaccion fotoquimica majora dei vegetaus.
-
-
Aplicacions dins l'estudi de l'estructura de l'atòm e dei particulas microscopicas[modificar | modificar la font]
La quimia fisica a d'aplicacions dins l'estudi de l'estructura deis atòms e dei particulas microscopicas qu'estudia lei relacions fisicas entre la composicion de l'atòm (nuclèu, cortègi electronic...) e sei proprietats quimicas. Aquò s'interessa en particular ai proprietats dei particulas cargadas que la carga e seis efèctes son descrichas per de lèis fisicas.
-
-
-
Representacion d'un atòm d'idrogèn 1.
Aplicacions dins l'estudi de la corrosion dei metaus[modificar | modificar la font]
La quimia fisica a d'aplicacions dins l'estudi de la corrosion dei metaus que depend d'interaccions entre paramètres quimics (pH, concentracion de certanei compausats...) e fisics (lutz, termodinamica...). Permet de preveire la possibilitat o non de reaccions de corrosions o de leis empachar gràcias a de mesuras de proteccion coma la corrosion diferenciala. Aquò a d'implicacions importantas car lei metaus (fèrre, acièr...) son de materiaus fòrça utilizats dins la vida quotidiana.
-
Corrosion sus la còca d'un naviri.
-
Corrosion de l'acièr sus una maquina abandonada dins una mina anciana.
-
-
Aplicacions dins l'estudi dei solucions[modificar | modificar la font]
La quimia fisica a d'aplicacions dins l'estudi dei solucions quimicas que depend dei proprietats fisicas dei fasas (temperatura, pression...) e quimicas dei compausats quimics. De mai, d'autrei proprietats quimicas, coma la solubilitat, l'evolucion de temperaturas de transicion de fasa o l'interaccion entre doas particulas, dependon tanben de proprietats fisicas dei substàncias. Aquò a d'aplicacions dins divèrsei domenis economics car lei solucions quimicas son un aspèct fondamentau de la quimia modèrna. Per exemple, son utilizadas dins diferenteis industrias (petroquimia, metallurgia...), dins l'environament (la pollucion es sovent presenta dins l'èr o l'aiga)o encara en medecina (lo còrs uman es una solucion aquosa...).
-
Lo sang es una solucion aquosa.
-
-
-
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Cambiament d'estat e Equilibri de fasa.
- Cinetica quimica.
- Electroquimia.
- Gas perfèct.
- Mecanica estatistica.
- Mecanica quantica.
- Molecula.
- Radioactivitat.
- Radioquimia.
- Teoria cinetica dei gas.
- Termodinamica.
- Termoquimia.
- Transicion electronica.
- Svante Arrhenius (1859 - 1927).
- Peter Debye (1884 - 1966).
- Josiah Willard Gibbs (1839 - 1903).
- Jacobus Henricus van 't Hoff (1852 - 1911).
- Lars Onsager (1903 - 1976).
- Wilhelm Ostwald (1853 - 1932).
- Linus Pauling (1901 - 1994).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) P.W. Atkins, Physical Chemistry, Oxford University Press, (ISBN 0-7167-3539-3)
- (en) R.J. Hunter, Introduction to Modern Colloid Science, Oxford University Press, (ISBN 0-19-855386-2)
- ( lenga pas reconeguda : espanhòu) M. Díaz Peña, A. Roig Muntaner, Química Física, Madrid, Alhambra, (ISBN 84-205-0569-2)
- ( lenga pas reconeguda : espanhòu) J. Bertran Rusca, J. Núñez Prim, Química Física, Madrid, Ariel, (ISBN 84-344-8050-6)
- (en) Laidler, K.J., The World of Physical Chemistry, Oxford, University Press,
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Alexander Vucinich (1970), Science in Russian Culture: 1861-1917, Stanford University Press, p. 388.
- ↑ (en) Josiah W. Gibbs (1876), On the Equilibrium of Heterogeneous Substances.
- ↑ (en) Carl S. Helrich (2009), Modern thermodynamics with statistical mechanics, Springer, p. 64.
- ↑ (en) Milan Trsic, Evelyn Jeniffer de Lima Toledo (2010), A Serious Glance at Chemistry: Basic Notions Explained, World Scientific, p. 109.


text:
Dimars, 12.9.2017 03h00
Celebracion ecumenica durant lo rescontre Forum europèu de las associacions LGBT crestianas a Merville
© David et Jonathan
Au parat d’un concèrte qu’èi hèit a Duunkerke (Flandres occidentalas o Westhoek) ende las Jornadas d’Estiu d’Euròpa-Ecologia-Los Verds, èi encontrat un hum de monde de totis e plan sovent fòrça interessants.
Cau plan díser qu’aqueste partit, en dehòra de sas benalèjas electoralas, a l’avantatge d’estar lo qu’a lo devis mès clar sus las lengas de França o l’Esperanto per exemple. A las Jornadas d’Estiu, lo minjar es automaticament per totis biò-vegan e gessit de circuit brac. Se pòt demandar tanben sens gluten, solide.
La mentalitat deus militants de basa es, segon jo, fòrça tròp natre e generosa ende poder s’acarar au monde politic d’un regime representatiu, on lo mès filotaire ganha. Les ac digoi.
Entre doncas contactes enriquidors divèrses, un polit encontre dambe una hemna. Es pas çò que la frasa poderé deishar pensar, pr’amor que me parlèc justament de sa molhèr. Estar activa au miei d’un partit politic ecologista e lutar endeus drets deus omosexuaus, vaquí dus capèths que pauc de monde poden portar a l’encòp, pr’amor que cau una seriosa energia. Mes es pas tot.
Aquesta hemna me parlèc de l’associacion de la quala s’encuenta e que’s sona “David e Jonathan”, movement omosexuau crestian. Vaquí doncas ara tres capèths, deus quaus dus poden semblar drin antinomics.
David e Jonathan existís oficialament dempuèi 1983. Son nom veng deus dus personatges deus líber de Samuel de la Bíbla, on lo hilh de Saül e lo de Jessè son ligats per una relacion que’s pòt aisidament interpretar coma amorosa. La semblança dambe lo nom deu duet musicau de la annadas 80 es complètament fortuit pr’amor que s’agís dens aqueste cas deus noms vertadièrs deus dus protagonistas.
Soi pas ni crestian ni omosexuau, mes èi vertadièrament enveja de saludar lo combat d’aqueste monde qu’emplegan lor temps a essajar de hèr càder prejujats dens un mitan, diserí, pas favorable. Les balhi un còp de capèth.
Mes lor mission s’estanca pas aquiu, son tanben un lòc d’arcuelh e de dialògue ende personas “omosexualas, bisexualas, e transsexualas en recèrca espirituala”, e, ac podèm pensar, sovent en desarrei pr’amor deu reget d’una part de lor comunautat e a còps tanben de lor familha.
Es quicòm de hèr conéisher, que hè mudar las linhas sus çò que podèm pensar de l’omosexualitat o deu cristianisme. Podèm pensar tanben aus omosexuaus musulmans que patissen sovent dens cèrts paises de discriminacion e sovent tanben d’una repression heròtja, mes que’s volèn totun totjorn musulmans.
Son la pròva que l’esperit uman es mès larg que non pas las parets de las ideologias e deus dògmas. L’Amor tanben.
Entresenhas: https://www.davidetjonathan.com/
'Quela procedura que gaita
los que la societat rebuta
pr'amor qu'an chausit dins lor vita
Ni diu, ni mèstre ! Ni diu, ni mèstre !
'Quela paraula d'evangèli
que fai plejar tots los embèfis
e bota dins l'orror civila
de la nobletat e d'estile.
’Quela credada sens roseta
’Quela paraula de profeta
Io, la repete e vos sovete
Ni diu, ni mèstre ! Ni diu, ni mèstre !
(Joan-Pau Verdier, d'aprèp Léo Ferré )
Ente es « l'espiritualitat » chas los 3 cosins dau Abraame, au mitan daus dogmes ?
Perdeque far los LGBTHQ&azerty aurián mestier d'anar chas lurs prosecutors per i trobar quauquares ? Fauta de ne'n aver au cuòu, fau queraque estre colha !
Afe, sauv error de ma poma, avant D&J i aguet Beit Haverim, per los jusieus gais e trabalhats per las creienças. D&J es resmas que la continuitat dau conformisme gai, farjat per lu André Baudry, qu'es de dire « pòs estre gai, mas te fau estre malaür... Legir la seguida
#8 Que òc, me feliciti que las religions reculan davant la rason, e reculan tot cort.
Se m'engani pas, lo mot rason es absent de l'article, mès l'autor es rasonable.
La rason es avant tot la libertat compatible.
#7
Jo, que tròbi rassegurant qu'ua religion e posqui tornar examinar la soa doctrina, e perqué pas dens un sens mei inclusiu.
A tu que t'agrada mei que demorin dens esquèmas completament dogmatics?
Las religions reveladas son anacronicas...
Coma Microsoft, te sòrten de mesas a jorn periodicas...
#3 Planvengut Monsur Ivan qu'acaba de descobrir la polisemia desu tèxtes (sacrats susquetot) !...
#3 Planvengut Monsur Ivan qu'acaba de descobrir la polisemia desu tèxtes (sacrats susquetot) !...
#1 Òc-ben, e en particular la diversitat de las glèisas protestantas. Per exemple, fa un an, la Glèisa Metodista Unia dals Estats Units elegiguèc una frema maridaa a una autra coma evesca, Karen Oliveto.
nomes un analfabet funcional pot arrivar a la conclusió que david i jonatas eren homossexuals el llibre de samuel no diu aço ni res que paregut.
Lo crestianisme n'ei pas quauqu'arren de monolitic.
Despuish 2015, l'Église Protestante Unie de France (gessida de l'union entre la glèisa lutherana e la glèisa reformada) qu'accepta de benedir los maridatges omosexuas atau com las unions eterosexuaus.


text:
dilluns, 5 d’octubre de 2015
Lectura estivala legida aprèp la lectura estivala: Marevà o lo lagui de l'iscla de Jòrdi Peladan
L'autre jorn, vos parlèri del darrièr libre del Jòrdi Peladan Merièm o la botelha dins la sabla e vos disiái que teniam aquí un concèpte de "club dels cinc" en occitan.
E ben, pas degun me diguèt que i aviá un episòdi anterior a Merièm o la botelha dins la sabla! Aquò's Marevà o lo lagui de l'iscla que legiguèri pauc aprèp e que poiriam veire coma la primièra pèira d'aqueste club dels cinc occitans.
Es un libre que passèt un pauc desapercebut, per pas dire que n'ausiguèrem pas brica parlar. En tot cas, ieu n'ausiguèri pas parlar.
Aquel d'aquí, sus la quatrena de cubèrta, es plan presentat per un roman per adolescents.
I fasèm la coneissença de Marevà, la que vendrà la cap de la chorma CLub des Cinq dins La Botelha dins la sabla, una adolescenta plena de questions, abalida per una maire taiciana e per un paire adoptiu blanc, amb la preséncia estranha d'un òme que la ven veire jogar al balon. Es plan mens Club des Cinq que Merièm o la botelha dins la sabla, mas ne dessenha la seguida. Auretz ben remarcat l'estructura dels títols pichòt nom + jostitol que nos dubrís benlèu una seria de libres (çò qu'a l'IEO edicions an pas comprés qu'an oblidat lo pichon nom dins lo títol sus la cubèrta #borricòts), en tot cas, o espèri. Coma tot libre de Peladan, la lenga es plan bona e es de bon legir, aurà pas lo Prèmi Nobèl de Literatura amb aquò, mas aquò se legís plan.
Es una version bilinguä, coma la màger part dels libres publicats per l'IEO Lengadòc.
Regretarem que i aja pas una mencion vesedoira "literatura joinessa" dessús e que la causida de la cubèrta, abstracto-colorada, siaguèsse benlèu pas una capitada per un roman joinessa, rai !
M'agradariá d'aver lo punt de vista del public-cible, mas ai pas aquò jos la man.
Jòrdi Peladan, Marevà o lo lagui de l'iscla, Edicions IEO Lengadòc, 2013
E ben, pas degun me diguèt que i aviá un episòdi anterior a Merièm o la botelha dins la sabla! Aquò's Marevà o lo lagui de l'iscla que legiguèri pauc aprèp e que poiriam veire coma la primièra pèira d'aqueste club dels cinc occitans.
Es un libre que passèt un pauc desapercebut, per pas dire que n'ausiguèrem pas brica parlar. En tot cas, ieu n'ausiguèri pas parlar.
Aquel d'aquí, sus la quatrena de cubèrta, es plan presentat per un roman per adolescents.
I fasèm la coneissença de Marevà, la que vendrà la cap de la chorma CLub des Cinq dins La Botelha dins la sabla, una adolescenta plena de questions, abalida per una maire taiciana e per un paire adoptiu blanc, amb la preséncia estranha d'un òme que la ven veire jogar al balon. Es plan mens Club des Cinq que Merièm o la botelha dins la sabla, mas ne dessenha la seguida. Auretz ben remarcat l'estructura dels títols pichòt nom + jostitol que nos dubrís benlèu una seria de libres (çò qu'a l'IEO edicions an pas comprés qu'an oblidat lo pichon nom dins lo títol sus la cubèrta #borricòts), en tot cas, o espèri. Coma tot libre de Peladan, la lenga es plan bona e es de bon legir, aurà pas lo Prèmi Nobèl de Literatura amb aquò, mas aquò se legís plan.
Es una version bilinguä, coma la màger part dels libres publicats per l'IEO Lengadòc.
Regretarem que i aja pas una mencion vesedoira "literatura joinessa" dessús e que la causida de la cubèrta, abstracto-colorada, siaguèsse benlèu pas una capitada per un roman joinessa, rai !
M'agradariá d'aver lo punt de vista del public-cible, mas ai pas aquò jos la man.
Jòrdi Peladan, Marevà o lo lagui de l'iscla, Edicions IEO Lengadòc, 2013
Cap comentari:
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Dean Martin
Dino Paul Crocetti, mai conegut coma Dean Martin, (Steubenville, Ohio, 7 de junh de 1917-Beverly Hills, 25 de decembre de 1995) foguèt un actor, comic e cantaire american.
Biografia[modificar | modificar la font]
Dino Crocetti nasquèt en 1917 dins una familha modèsta a Steubenville. Son paire Gaetano Crocetti èra un barbièr italian vengut dels Abruces (Itàlia) e sa maire, Angela Crocetti, una italoamericana, çò que faguèt que Dino parlava pas qu'italian quand dintrèt a l'escòla. Aguèt de sofrir las galejadas dels autres escolans que se trufavan de son anglés marrit.
Dino abandonèt lèu los estudis tre qu'acabèt lo collègi e comencèt a trabalhar dins mantun domeni. Venguèt a peó, benziner, croupier, e subretot boxaire. Arribèt a conéisser una cèrta capitada dins lo mond de la bòxa jos l'escais de Kid Crocetti.
Lo 2 d'octobre de 1941 se maridèt amb Elizabeth Anne McDonald e amassa aguèron quatre enfants. Lo parelh durèt pas gaire qu'en 1949 Dean divorcièt..
Encara que Dean Martin capitèt de suscitar d'interès a la Metro-Goldwyn-Mayer e a Columbia Pictures cap de contracte se fasiá pas. Lo cambiament màger dins sa carrièra se produsiguèt quand rescontrèt lo comic Jerry Lewis al Glass Hat Club a Nòva York, ont totes dos fasián son espectacle. Martin e Lewis venguèron rapidament amics e decidiguèron de participar cadun als espectacles de l'autre e formèron aital un duo musical e comedian.
Amassa faguèron sa debuta a la television durant la primièra emission sus la cadena CBS del programa Toast of the Town (que vendriá mai tard The Ed Sullivan Show') lo 20 de junh de 1948. Una sèria de ràdio apareguèt l'an seguent e a l'encòp Martin e Lewis signèron un contracte amb lo productor de Paramount Hal B. Wallis per jogar dins lo film My Friend Irma. Martin and Lewis
Lo parelh se disseparèt en 1956, tot bèl just 10 ans aprèp sa formacion.
En 1957, lo primièr film en solitari de Dean Martin, Ten Thousand Bedrooms foguèt un vertadièr fracàs comercial. Èra encara popular coma cantaire mas amb l'arribada del rock and roll, l'epòca de glòria dels cronèrs èra a mand de desaparéissr.


text:
Los jornalistas, redactors e lo personal tot de Manaset prenon lor mestièr de desinformators amb tant de seriós coma los legeires son en dreit de l’esperar.
Es per aquò que, d’avança, nos desencusam per aquesta vertadièra infomacion, que serà la primièra e demorarà la darrièra, ne fasèm la promessa formala.
Lo jornal escrit de Manaset es arrestat dempuèi la fin de 2015.
Nos podètz trapar regularament sus la cadena Oc-tele dins un jornal televisat de vertadièra falsa informacion. Tota semblança amb la realitat es de segur una vista de la vòstra imaginacion.
Escop : D’aprèp France Info, Manaset versariá dins la vertadièra informacion
Los jornalistas, redactors e lo personal tot de Manaset prenon lor mestièr de desinformators amb tant de seriós coma los legeires son en dreit de l’esperar.


text:
Montchenu
Montchanu en arpitan (Montchenu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Montchenu es situat a 40 km al nòrd-es de Valéncia, 23 km a l'èst de Sant-Vallier, 19 km al nòrd de Romans-sus-Isère, 12 km al nòrd de Sant-Donat-sus-lo Herbasse #qu'es çò cap de luòc de costat e 9 km al sud de Hauterives.
Las municipalitats los mai prèps son Tersanne, Bathernay, Sant-Christophe-e-lo-Laris, Crépol e Margès.
Montchenu est situé à 40 km au nord-est de Valence, 23 km à l'est de Saint-Vallier, 19 km au nord de Romans-sur-Isère, 12 km au nord de Saint-Donat-sur-l'Herbasse qui est le chef lieu de canton et 9 km au sud d' Hauterives.
Les communes les plus proches sont Tersanne, Bathernay, Saint-Christophe-et-le-Laris, Crépol et Margès.


text:
Matèria
En fisica, la matèria es tota causa que possedís una massa, ocupa un espaci e es subjècte a inèrcia.
Après la descubèrta de l'identitat onda-particula per Louis-Victor de Broglie, e de l'equacion E = mc2, se pòt pas far una distincion clara entre matèria e energia. Maugrat aquò se considèra generalament que la matèria es tot fermion, doncas leptons, o quarks. Lei leptons se caracterizan per complir lo principi d'exclusion de Pauli que fa que dos fermions identics pòdon pas ocupar un meteis estat quantic au meteis temps. Mentre que lei bosons, que transmeton lei fòrças entre lei fermions, e complisson pas l'exclusion de Pauli, doncas fòrça bosons pòdon èsser au meteis estat quantic a un temps, se considèran energia.


text:
Aifa
Aifa (ebrieu חֵיפָה Hefà) es una vila del nòrd-èst d'Israèl, la tresena del país pel nombre d'abitants (prèp de 264 900 dins la vila e 1 039 000 l'airal metropolitan, en 2007). Se situa sus la riba orientala de la Mediterranèa e ocupa 63 666 km².
Al Mont Carmel se tròba lo centre administratiu de la Fe bahà'í e lo Santuari del Bab. Es un luòc de pelegrinatge amb un important atrach toristic.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aifa èra gaire mencionada fins al sègle XI; anbans èra un luòc sens importància. Al segle XI èra poblada de josieus qu'i vivian dins la concession del califa fatimita pagant un tribut, e i aviá de talhèrs navals que al final del sègle foguèron gaitats pels croats; conqueriguèron la vila l'agost de 1100 aprèp d'un sètge d'un mes, amb l'ajuda de la flòta de Venècia. La guarnison, de josieus e musulmans, foguèt massacrada. Seguent alara l'astre d'Acre.
En 1187, casuda Acre, Aifa foguèt ocupada per Saladin. En 1191 Saladin destruïguèt los barris e l'abandonèt als croats. Sant Loís de França reforcèt las fortificacions en 1250. En 1256, davant l'avança de Baybars I, foguèt abandonada per la poblacion; lo sultan mameloc l'ocupèt e saquejèt mas los croats la recuperèron pauc aprèp e la gardèron fins 1291 quand foguèt ocupada pel sultan Al-Aixraf Khalil, aprèp que conqueriguèt Acre.
La ciutat demorèt un temps en roïnas doncas los mamelocs temián lo retorn dels croats. Aprèp l’establiment del poder otoman en 1517, Aifa èra pas mencionat dins los registres cadastrals. En 1611 i aviá un pichon estaliment comercial ont i aviá de mercands franceses seriá estat la possession de la familha Tarabay. En 1623 foguèt assetjar per Fakhr al Din II qu'exigiguèt a Ahmad ibn Tarabay un pacte per atacar pas la region de Safad, mas Ahmad preferiguèt la destruccion de la ciutat. Se tornèt bastir laboriosament amb un pichon pòrt comercial al sègle XVIII e XVIII.
Vèrs 1750 passèt jos la possession de Zahir al-Umar, un cap local bedoin rebèl que governava Acre e Safad fins a 1775. En 1761 la Pòrta autorizèt l'incorporacion d'Aifa disn la província de Damasc e lo governador Othman Pasha e envièt 30 soldats dins una nau, mas Zahir al-Umar, informat per d'espions, l'esperava e rebutèt la nau; la vila existenta fogut desmolida e reconstroïda a 2 kms al nòrd-èst dins un luòc aparat; la nòva vila se sonava al-imara al-djadida (La Nòva Construccion) aprèp venguèt Haifa al-Djadida (Aifa la Nòva). A la casuda de Zahir Haifa foguèt governada per Djazzar Ahmad Pasha (enviat pel governador de Damasc Uthman Pasha) que governèt com un quasi sobeiran pendent 29 ans (1775-1804). En 1799 foguèt ocupada pels franceses mas aprèp la casuda Acre l'abandonèron.
En 1837 passèt dins las mans d'Ibrahim Pasha d'Egipte. En 1840 foguèt bombardejada per de naus otomanas, anglesas e austriacas en pression contra Ibrahim. En aquest temps les males condicions del port d'Acre havien provocat que el tràfic anés cap a Haifa. S'i establiguèron nombrosos josieus del Marròc, l'Empèri Otoman e qualques punts d'Euròpa e en 1868 de protestants alemans de Wuttemberg. Tanben van venir molt baha'ins (Baha Allah moriguèt a Acre en 1892 e las tombas del Bab e del seu filh Abd al-Baha son al Mont Carmel, prèp d'Aifa).
Los britanics dintrèon a Aifa lo 23 de setembre de 1918. Èra una partida del mandat de Palestina pendent que se desenvolupèt e creissèt fòrça. Les vias ferradas cap a Edjaz, Damasc e Auran e aprèp cap al sud de Palestina e Egipte, donèt un vam nòu a la vila. Lo pòrt foguèt melhorat en 1921 e 1933 an en qu'i arribèt un oleoducte dempuèi Iraq. Entre 1930 e 1940 s'i establiguèron fòrça josieus de l'Euròpa centrala e orientala. En 1948 la vila comptava prèp de 120 000 abitants, amb dos terces de josieus (6 230 e 1920, de 25 000 abitants, 15 923 en 1931 sus 50 000 abitants).
Lo 21 d'abril de 1948 los britanics retirèron las tropas e aprép una corta lucha la vila demorèt dins las mans de la milícia josièva. La populacion arabia foguèt expulsada. La mesquita de Djarayna foguèt dametjada mas foguèt restaurada (1949). La sècta dels Ahmadiyya vi a Kababir, un districte de la vila al pè del mont Carmel.
Ara, Aifa es una vila multiculturala e multiconfessionala, que convivon de ciutadans israalians Josieus, Musulmans, Crestians e Druzes. Abriga lo Centre mondial baha'in (amb lo mausolèu del Bab, los jardins en laissas e los bastiments administratius sul flanc nòrd del mont Carmel), qu'es un site administratiu e de pelerinatge important pels adèptes del baha'isme, e un atractiu toristic visitat[1]. D'autres luòcs sants del baha'isme se trapan a Acre.
Economia[modificar | modificar la font]
E mai de son pòrt industrial, la vila d'Aifa se tròba lo terminal de l’oleoducte d’Eilat (menant cada an 9 millions de tonas de petròli brut dins las rafinariás) es tanben un element essencial de l’economia israeliana pel Technion que las òbra de recerca alimentan las start-up e los pargues tecnologics repartits dans la periferia de Tel Aviv-Jaffa fins a Galilèa. Es un centre de comunicacion regionala e internacionala sul plan del transpòrt aerian (Eilat), rotièr, ferroviari (Tel Aviv-Jaffa) e maritim (Chipre).
La vila aculhís lo sèti social de fòrça d'entrepresas industrialas, coma Israel Electric Corporation (Recèpta : 17 600 000 000 $) que fornís una granda partida de l’electricitat en Israèl, Intel Israèl lo primièr exportator privat del país, o encara ZIM, la companhiá israeliana de transpòrt maritim.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
e
- Danemarc; Aalborg
- Belgica; Anvèrs
- Estats Units; Boston
- Alemanha; Brèma
- Sud-Africa; Lo Cap
- Alemanha; Düsseldorf
- Alemanha; Erfurt
- Estats Units; Fort Lauderdale
- Reialme Unit; Hackney
- Chipre; Limassol
- Filipinas; Manila
- Alemanha; Mannheim
- Alemanha; Mayence
- Reialme Unit; Newcastle upon Tyne
- Ucraïna; Odessa
- Reialme Unit; Portsmouth
- Argentina; Rosario
- Estats Units; San Francisco
- China; Shanghai
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Hossein Amanat, « Haifa », dans Encyclopædia Iranica, Costa Mesa, Mazda, vol. 11, 2002 texte integral


text:
Parution : 27/11/2014
ISBN : 9782859105358
80 pages
13.5 x 18 cm
10.00 €
Quand vous venez de la planète XAC sur terre pour sauver votre monde, e que vous avez des pouvoirs surnaturels, tout va bien. Mais qu’a-t-il bien pu se passer pour que notre extraterrestre se retrouve entre Genève et Marseille, en compagnie de Glaudi Barsòtti, dans une voiture conduite par Mariana, une top-modèle, avec la Mafia à leur poursuite ?
Quand venètz de la planeta XAC sus tèrra per sauvar vòstre mond, e qu’avètz de poders subrenaturaus, tot va ben. Mai de qu’a ben poscut arribar per que nòstre extraterrèstre se retròbe entre Geneva e Marselha, en companha de Glaudi Barsòtti, dins una veitura menada per Mariana, una tòp-modèle, ambé la Mafià a l’après ?
Florian VERNET (Béziers, 1941) est un linguiste, pédagogue et écrivain occitan. Ancien professeur d’occitan à l’Université Paul Valéry de Montpellier, il est également membre de l’Acadèmia Occitana-Consistòri del Gai Saber et aussi du conseil linguistique du Congrès Permanent de la Lenga Occitana.
Florian VERNET (Besièrs, 19 d’abril de 1941) es un lingüista, pedagòg e escrivan occitan. Foguèt professor d’occitan a l’Universitat Pau Valèri de Montpelhièr abans de prendre la retirada en 2006. Es tanben un dels membres de l’Acadèmia Occitana-Consistòri del Gai Saber e a l’encòp del conselh lingüistic del Congrès Permanent de la Lenga Occitana.


text:
Le ravaudeur n'a pas collecté toutes les pièces du puzzle. Le ravaudeur ravaude, j'entends par là qu'entre les morceaux de sa peine il suture, et que suturant il renonce à l'unité de ce qu'il rassemble et sa tâche c'est de faire tenir ensemble, et son travail un manteau d'Arlequin.
dimanche 15 janvier 2017
En vain le vent
1 commentaire:
Traduction en Oc de Stéphane Lombardo:RépondreSupprimer
En van lo vent
Aviáu alestit de candelas en cas que. Lo lume es fragile, l'electricitat ten pas qu'a un fiu per lei campanhas ventosas, sensa aqueu fiu, ges de beluga per la caudiera, pas de telefòn, pas de rojor sus lei placas de la cosiniera, ère lest per una vanitat modèrna, una leiçon domestica de tenèbras. E nani, doas minutas de nuech, pas lo temps de batre lo briquet, ai pas agut de mocar lei candelas qu'ai pas utilizadas, ton ombra a pas dançat sus lei parets, ai oblidat ma meditacion d'òme alienat dins l'ivèrn, Jerusalèm s'es pas virada vers son dieu e Laurent a pas ausit sa ceriera chaire dins la tempèsta (e pasmens es ben tombada). Ai pensat a Vanas, au vent sus lo gòu, a tu lo peu dins lo vent, ai pensat a mamà que s'inquietava dei destempradas, e ai soguinhat quand sa sòrre a sonat de Soissa inquieta de mon cubèrt que ieu m'inquieta pas, èra tant gent mai crenhe ren bòrd qu'ai pus degun de perdre, vos aguent perdudas.


text:
Eròdes Antipas
Eròdes Antipas (Herodes Antipas Ἡpῴδnς Ἀvtίπaς o Herodes Antipatros Ἡpῴδnς Ἀvtίπatpoς en grèc) (Judèa, 20 AbC - Sant Bertran de Comenge, 39), filh d'Eròdes lo Grand e de la samaritana Maltace e fraire d'Arquelau de Judèa, foguèt tetrarca de Galilèa e de Perèa (4 aC - 39).
A la mòrt del seu paire foguèt elevat a Roma amb Arquelau e lo seu frairastre Eròdes Felip II. August li autregèt Galilèa e Perèa segon lo testament pairal (que donava una renda de 200 talents). Arquelau recebèt Judèa.
Antipas s'anèt prene possession dels domenis legats. En camin s'enamorèt de Erodias, la femna de lo seu frairastre Eròdes Filip, e al seu retorn divorcièt de sa femna (filha del rei Aretas IV dels nabatèus, reialme arab amb per capitala Petra) e s'i maridèt, contra la lei josieva. La princessa repudiada se retirèt a la cort de lo seu paire, que amb per excusa d'un conflicte mejancièr ocupèt lo territòri d'Antipas e desrotèt la seuna armada; Aretas s'arestèt sonque per paur de Roma. Antipas se planguèt a l'emperaire Tibèri que envièt lo governaire de Siria, Vitelli, per castigar l'agression.
Antipas seguent l'exemple del paire fondèt una vila a la broa del lac de Genesarèt, que donèt lo nom de Tiberiàs; tanben faguèt construir de fòrça bèls bastisons dins las vilas de Seforis (Sepphoris) e de Betharamphtha (Beth Haram), e fortifiquèt la darrièra e la nomenent Julia en onor de la filha d'August e femna de Tibèri. Establiguèt sa capitala a Tiberiàs (la vila donèt lo sieu nom al lac e foguèt pendent longtemps un grand centre cultural josieu)
En 38 a la mòrt de Tibèri e la pujada al tròn de Caligula, sus l'instigacion de sa femna Erodias, anèt a Roma per demandar al nòu emperaire lo títol de rei coma foguèt donat a lo seu nebot Eròdes Agripa I; mas aquel, qu'èra fòrça en amistat amb Calígula, s'i opausèt e mai acusèt lo seu oncle de correspondéncia amb los parts, e alara Caligula li confisquèt los seus domenis que foguèron balhats a Agripa, e foguèt enviat en exili a Sant Bertran de Comenge (Lugdunum Convenarum, en 39) ont moriguèt aquel meteis an. Erodias l'acompanhèt dins lo seu exili.
Eròdes Antipas apareis dins lo Novèl Testament coma lo responsable de l'execucion de Joan Batista, a l'instigacion de la seuna esposa Erodias (Marc 6:17-29, Matieu 14:3-12). Dins l'Evangèli segon Luc, Jèsus se presenta davant el e sofrís las seunas trufariás (Luc 23:6-12), dins una scèna que conta pas cap d'autres evangelistas. Joan li auriá fustigat per sa relacion amb Erodias.


text:
Leon III (emperaire bizantin)
Leon III l'Isaurian (vèrs 680, Germaniceia - 18 de junh de 741), tanben dich Leon III lo Sirian, foguèt lo sobeiran de l'Empèri Bizantin de 717 a sa mòrt e la fondator de la dinastia isauriana que va dirigir l'empèri fins a 802. SOn successor foguèt son fiu Constantin V. Son periòde foguèt marcat per una volontat de redreiçament de l'empèri après lo declin de la fin dau sègle VII. Ansin, Leon III capitèt de replegar l'assaut còntra Constantinòble de 717-718 e reorganizèt l'administracion per melhorar son foncionament. En revènge, dins lo domeni religiós, sei decisions van entraïnar una division prefonda dau país quand decidiguèt d'enemir lo culte deis imatges dins lo rite crestian entraïnant lo començament de la garrolha deis imatges.


text:
Un hantauma recor eth món occidentau, d’Euròpa a Estats Units. Non ei, totun, er hantauma comunista damb eth que començaue eth sòn Manifèst en 1848. Aguest ei un hantauma ben viu e qu’a prenut dejà còs: eth dera rebellion antisistèma, eth d’ua contrarevolucion de caractèr autocratic qu’a en president elècte Trump eth sòn darrèr estendard. E coma didie tanben Marx, era istòria non se repetís, senon que torne en forma de farsa o caricatura. Trump, Le Pen, Farage, Putin, mès tanben fòrça des actuaus politics conservadors moderats, sociaudemocrates, democrates o d’esquèrra radicau, semblen caricatures de lidèrs d’epòques passades, quan era depression economica ac devastèc tot. Es antisistèma d’aué non cremen es contenedors en carrèr ne lhèuen eth punh ena plaça. Ne tanpòc contraprogramen ua trobada mondiau des elits economiques per miei d’un fòrum alterglobalizador. Non se plantegen qu’ua auta globalizacion sigue possibla, perque dirèctament la rebotgen. Coma tot bon antisistèma, son hilhs deth sistèma, se n’an profitat d’eth e, com sigue que le coneishen plan ben, son abils en virar eth descontentament sociau, era incertesa economica e era vulnerabilitat des classes mièges e trabalhadores entà perpetuar quauqui des valors deth liberalisme possessiu. Es antisistèma d’ara son uns dogmatics der actuau sistèma, basat ena proteccion dera propietat peth dessús de tot (avalorada mès pes que non consèrven lèu arren), eth profit economic d’uns pògui (guaire i volerien préner part!) e er individualisme descarnat (en forma d’isolament o nacionalisme extrèm). Mès eri non son eth problèma, senon es henerècles d’un sistèma sense alternativa, en falhida, o damb fèbles propòstes de reforma, acomplexades, limitades per un món en fasa de replegament.
(DIARI SEGRE, 12-11-2016)


text:
Hombourg-Budange
Hombourg-Budange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo luòc inscrich de la vallée de la Canner[1].
La commune se situe dans le site inscrit de la vallée de la Canner[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés.
- Existissiá un castèl a Modèl:La s #qu'aperteniá als senhors de Manjan ; destruccion per una tropa al servici del rei de França en 1552 quand Wyrich de Créhange se #trobar amb Charles Quint davant Mètz ; #passar a Modèl:La s a las Lenoncourt, Brisacier, Mallortie, Hunolstein, Mortemart.
- Lo vilatge de Budange i aguèt ligat a Hombourg en 1790.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés.
- Il existait un château au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle qui appartenait aux seigneurs de Mengen ; destruction par une troupe au service du roi de France en 1552 quand Wyrich de Créhange se trouva avec Charles Quint devant Metz ; passa au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle aux Lenoncourt, Brisacier, Mallortie, Hunolstein, Mortemart.
- Le village de Budange fut rattaché à Hombourg en 1790.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Donada natura e païsatge en Lorraine, Hombourg-Budange, Carmen Diren Lorraine
- ↑ (fr) Données nature et paysage en Lorraine, Hombourg-Budange, Carmen Diren Lorraine


text:
Les éditeurs
IEO Edicions, c’est la maison d’édition de l’Institut d’Etudes Occitanes, fédération dont le siège social est à Toulouse. Depuis 50 ans, par ses publications variées dédiées à l’ensemble du lectorat, elle participe à la socialisation de la langue occitane en soutenant la création en occitan comme sur la langue et la culture occitanes. IEO Edicions qu’ei l’ostau d’edicion de l’Institut d’Estudis Occitans, que lo son sieti sociau es basat a Tolosa. Desempuish 50 ans, qu’edita libes en occitan e sus la lenga e la cultura occitanas, dedicats a l’ensemble de la poblacion e participa, atau, a la socializacion de la lenga.
Le CREO Provença est la section de l’IEO de la région Provence-Alpes-Côte d’Azur. Elle édite régulièrement des livres pédagogiques et à destination de la jeunesse. Lo CREO Provença es la seccion de l’IEO per la region Provença-Aups-Costa d’Azur. Edita libres pedagogics e a destinacion de la joinessa.
L’Institut d’Études Occitanes édite une revue trimestrielle, Anem occitans ! que l’on peut se procurer par abonnement, et qui est envoyée gratuitement à tous les adhérents de la fédération.
L’Institut d’Estudis Occitans edita una revista triestrala, Anem Occitans ! qu’es possible de crompar (au n° o per abonament). La revista es mandada a gratis a l’ensemble dels aderents a l’associacion.
Les éditions de l’IEO Ariège, section départementale de l’IEO, entre gascon et languedocien. Las edicions de l’IEO Arieja, la seccion departamentau de l’IEO, entre las variantas gascona e lengadociana de l’occitan
Vendémias publie des ouvrages de création, traducions, rééditions sous la responsabilité de la section audoise de l’Institut d’Etudes Occitanes et de ses cercles locaux.
Vendémias publica d’obratges de creacion, estudis, reviradas, reedicions jos la responsabilitat de la Seccion d’Aude de l’institut d’Estudis occitans e de sos cercles locals.
L’IEO de Tarn a, demest sas activitats, una partida consacrada a l’edicion e favoriza la creacion dels autors locals en occitan o amb de libres bilingues oc/fr : Obratges pedagogics, romans o libres pels enfants. L’IEO Tarn a, parmi ses activités, une partie consacrée à l’édition et favorise la création d’auteurs locaux en occitan ou en version bilingue (Oc/Fr) : Ouvrages pédagogiques, romans ou livres pour enfants.
Créée een 1977, Daufinat-Provença, tèrra d’òc est la section drômoise de l’Institut d’Etudes Occitanes. Sa mission est le maintient, la promotion et le développement de la langue d’oc.
Creaa en 1977, Daufinat-Provença, tèrra d’òc es la seccion dromenca de l’Institut d’Estudis Occitans. Sa mission es lo manten, la promocion e lo desvolopament de la lenga d’òc.
Dans cet espace particulier, vous trouverez, classés par éditeur, le stock de livre appartenant à IDECO. Cet espace n’est pas dédié aux professionnels concernant le catalogue de diffusion actuel. Dens aqueste espaci se poden trobar l’estòc de libes d’IDECO de mei d’un editor. Aqueste espaci n’es pas dedicat aus professionaus.
La Poesia est une maison d’édition qui publie des ouvrages en occitan et bilingues occitan-français destinés à un jeune public. La Poesia publie des livres scolaires et de loisirs. Tous ses ouvrages sont en occitan : gascon, provençal et languedocien. La Poesia participe activement à l’équipement des écoles Calandreta et les classes bilingues en matériel pédagogique adapté.
La Poesia es un ostal d’edicion que publica d’obratges en occitan e bilingues occitan-francés destinats a un public jove. La Poesia publica de libres escolars e de léser. Totes sos obratges son en occitan : gascon, provençal e lengadocian. La Poesia participa activament a l’equipament de las escòlas Calandreta e de las classas bilingüas en material pedagogic adaptat.
Michel MINIUSSI (1956-1992) est un écrivain occitan de Provence dont la création littéraire tout aussi bien en prose qu’en poésie est d’un grand raffinement. Miquèu Miniussi (1956-1993) es un escriveire occitan de Provença que sa creacion tant en poesia coma en pròsa es d’un rafinament mai que requist.
Novelum est la section de l’IEO du Périgord qui édite également des livres en limousin.
Novelum es la seccion de l’IEO de Perigòrd qu’edita libes en lemosin.
Reclams, né en 1897, est à la fois une revue littéraire et une maison d’édition en occitan. Les éditions Reclams publient depuis 1897 les écrivains de langue occitane contemporains (Joan Loís Baradat, Eric Gonzalés, Sèrgi Javaloyès, Sèrgi Labatut, Robert Lafont, Joan Loís Lavit, Bernard Manciet, Albèrt Peyroutet, Eric Rei-Bèthvéder...). Elles proposent également des rééditions en graphie classique des principaux auteurs d’expression gasconne de la première moitié du XXè siècle (Camelat, Palay, Pic...) annotées et commentées.
Reclams, nascut en 1897 es a l’encòp una revista literària e un ostal d’edicion en occitan. Las edicions Reclams publican dempuèi 1897 los escrivans de lenga occitana contemporanèus (Joan Loís Baradat, Eric Gonzalés, Sèrgi Javaloyès, Sèrgi Labatut, Robert Lafont, Joan Loís Lavit, Bernard Manciet, Albèrt Peyroutet, Eric Rei-Bèthvéder...). Propausan tanben de reedicions en grafia classica dels autors màgers d’expression gascona de la primièra mitat del sègle XX (Camelat, Palay, Pic...) anotadas e comentadas.


text:
Preson
Una preson o un carcer es un luòc d'empresonament.
Somari
- 1 Objectius
- 1.1 Ara
- 1.2 Evolucion dins l'istòria
- 1.3 Las penas de substitucion
- 2 Drech
- 3 Criticas
- 4 Per país
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Vejatz tanben
Objectius[modificar | modificar la font]
Ara[modificar | modificar la font]
Las foncions de las presons varian segon los epòcas e las societats. Mai sovent, s'agís:
- de castigar una persona reconeguda copabla d'una pèca d'una cèrta gravetat;
- d'aparar la societat de las personas dangierosas;
- de descoratjar las gents de realizar d'actes interdits per la lei;
- d’obligar lo detengut de far peniténcia;
- d'incitar lo detengut a contunhar d'estudis o una activitat destinada a lo reïncerir o a lo reabilitar;
- de neutralizar los opausants politics (dins los regims dictatorials);
- d'empachar de prevenguts de fugir o de damatjar lor futur procès (se dich alara detencion preventiva).
Autrescòps, dins la preson tanben s'embarravan los malauts mentals de biais a los isolar de la societat. Ara, la majoritat dels païses tenon d'espitals psiquiatrics mas las presons contenon una populacion pro importanta de personas patissent de trèbles mentals.
Son atribuits subretot set principis a la preson:
- castig: emendament, remplaçament social;
- classificacion: destriament dins d'etabliments penitenciairis segon diferents critèris (edat, sèxe, gravitat de l'acte, etc.) ;
- modulacion: que lo debanament de la pena passa par diferentas estapas (privacion de libertat, assignacion a résidéncia seguida de liberacion condicionala abans la libertat);
- trabalh: coma obligacion e coma drech (tot condamnat a drech de trabalhar puslèu que l'obligacion de trabalhar), lo trabalh penitenciairi[1] poiriá contribuir a la reïnsercion professionala dels detenguts[2];
- educacion: lo tractament d'un condamnat a per objectiu sa resocializacion (Erving Goffman pretendèt que, al contrari, aquestas institucions totalas puslèu que de tornar socializar los individús, poirián provocar per el una aculturacion entraïnant son incapacitat a se tornar adaptar a la societat ambianta);
- contraròtle: demanda un personal especializat;
- institucions annèxas: cal una assistença donada al detengut per sa sortida de preson, al moment de la vertadièra novèla socializacion.
Evolucion dins l'istòria[modificar | modificar la font]
Una pena inexistente dins l'Antiquitat[modificar | modificar la font]
Dins l'Empèri roman[3] la preson existissiá pas vertadièrament: quand i a privacion de libertat, la detencion se realiza sonque a títol accessòri, es a dire dins l'espèra d'un jutjament o d'una execucion. Mai sovent, l'embarrament es de corta durada, d'unes jorns a unes meses (pasmens se en drech roman, lo jutge essent encargat de fixar la data de l'execucion en cas de pena de mòrt, aquèsta pòt de facto se transformar de biais de pena de preson a perpetuitat, non prevista pels tèxtes).
Lo sistèma penal prevei la reduccion en esclavatge per deutes; es tanben l'astre reservat als prisonièrs de guèrra.
Atal, pendnet tot aqueste periòde e fins a la Nauta edat mejana la preson existís pas coma pena, nimai coma institucion: es pas previst dins los budgèts, e son existéncia se limita al carcer roman[4],[5] a unes donjons e a la « preson per deutes », qu'es una detencion preventiva per objectiu de contrénher lo condamnat a pagar sos deutes e non pas realizat un castig.
L'emmurralhament, peniténcia per l'Inquisicion[modificar | modificar la font]
D'un autre costat, a partir del sègle XIII, la preson coma pena repressiva e « terapeutica » se desvelopa per las leis secularas (rei, vilas que prescrivon l'embarrament dins las presons laïcas, de la jaula al croton)[6] mas tanben pel drech canonic (embarramement dins los monastèris), la Glèisa romana avent pas lo drech de prononciar de penas de mòrt. Dins los monastèris pendent lo capítol de colpa, lo monge deu avoar sa peca (sa colpa) en front de sos fraires: senon, es per la delacion qu'es coneguda una peca, publicament, dins la comunautat. A la seguida de la reconeissença de la peca, la sanccion cai: es fixada per la règla monastica e va d'una sanccion leugièra cap a l'excomunicacion. Aquesta s'acompanha d'una pena d'embarramement; o dins sa cèla, o dins un croton. La pena es pas un simple castig: es tanben lo rescat e la promesa d'emendament del colpable, çò permet de modular la sanccion segon lo repentir e lo perdon acordat, gatge de reconciliacion[7].
L'Inquisicion, utiliza las règlas monasticas amb Bernat Gui, subretot, dins sa luta contra los catars, fa la dralha a la procedura inquisitoriala encara en vigor amb lo jutge d'instruccion e la pena de reclusion de longa durada en preson (pena discrecionària de l'inquisitor, que la durada e las modalitats son pas conegudas del condamnat). Aquestas practicas contunhan, las oficialitats e tribunals d’inquisicion podent condamnar de laïcs a la preson[8].
Las penas èran moduladas de l'emmuralhament o emprisonament cap a un esstatut comparable a la residéncia susvelhada. La pena d'empresonament podava tanben èsser comuda en obligacion de realizar un pelegrinatge, mai sovent en Tèrra Santa, o en condamnacion a une emenda[9]. Tanben existissiá un agravament ultim la carcer strictissimus, ont lo condamnat èra encadenat dins un croton e privat de tot contacte fins a sa mòrt[10].
Una pena preventiva en espera del jutjament[modificar | modificar la font]
En 1670, la Granda Ordonança volguda per Loís XIV, considèra que l'empresonament constituissiá pas una pena mas una mesura preventiva, en espèra del jutjament o d'un castig. Se dich alara de « presa de còrs », definida per exemple per Guyot (1728-1816) dins son Répertoire de jurisprudence:
« Es l'accion per que se sasit un òme al còrs per quin que siá afar criminal, en vertut d'un decrèt o ordonança del jutge. […] Per decretar un accusat de Presa de còrs, cal non solament que lo crime qu'es question merite una pena aflictiva o infamanta, mas encara qu'i aja contra l'accusat una pròva o al mens una mièjapròva resultanta d'una informacion prealabla. L'article 8 del títol 10 de l'ordonança del mes d'agost de 1670 admet pasmens diferentas excepcions a aquesta règla… »
Dins la dintrada « Prison », ont Guyot s'insurgís contra las malas condicions de detencion e s'estona de la persisténcia dels crotons, definís la preson coma:
« luòc de seguretat ont se reten l'accusat que meritèt que se decernisca contra el un decret de presa de còrs, e lo debitor contra que foguèt rendut un jutjament que lo condamne per còrs a pagar una quita soma, a que satisfaguèt pas. La Preson essent pas instituida per la lei coma un sejorn de pena, deuriá pas donar a aqueste qu'i es retengut d'autra contradiccion qu'aquesta d'èsser privat de libertat. »
Soslinha pasmens dins aqueste article l'existéncia d'unas excepcions:
« Malgrat qu'avèm dich que la Preson dega pas èsser considerat coma una pena, es pasmens verai que s'infligís per forma de correccion a aquestes que son arrestats jos l'òrdre del rei, o de la polícia, e que, après aver subit una captivitat mai o mens longa en proporcion de lor delit, son renduts a la libertat.
I a de cas, fòrça rares de vertat, ont un acusat es condamnat a la Preson perpetuala; mas es pas qu'una comutacion d'una pena mai fòrta, tal qu'aquesta de las galèras, o de la pena de mòrt, e es prononciada per letras del prince. »
La iérarquia sociala se torna veire dins las prisons d'Ancian Regim que comprenon dos quartièrs, lo quartièr del Comun (paures dormant sus la palha) e lo quartièr de la pistòla (rics pagant al jaulièr de costs de jaulatge per dispausar d'una cambra destriada e autras commoditats: manjar, beure, legir)[12].
Susvelhar e castigar, o la naissença de la preson[modificar | modificar la font]
Dins son celèbre obratge Surveiller et punir, Michel Foucault indica que son utilizacion coma pena sanccionant la delinquéncia es un fenomèn recent que s'instituèt de fach pendent lo sègle XIX, alara que primièrament la preson èran utlizada sonque per téner los prisonièrs en espèra d'una pena veraia, suplici, execucion o fòrabandiment. Los prisonièrs èran tenguts dins un mèsme espaci amb lors afars personals e devián pagar lor noiritura. La desorganizacion èra tala que los suspèctes d'un mèsme afar podavan aisidament s'entendre sus una version dels fachs abans lor procès.
Michel Foucault cita lo Grand Embarrament o encara La Nau dels fòls coma exemples particulars de privacion de libertat anteriors a l'epòca modèrna. Al contrari de la preson qu'establís una pena a la mesura de la peca, s'agissiá de fenomèns d'exclusion ont las populacions desviantas (delinquents, fòls, malauts, orfans, vagabonds, prostituidas, etc.) èran embarrats forra-borra fòra del vejaire de las gents onèstas sens autra ambicion que de los far desaparéisser.
L'emergéncia de la prison se faguèt amn una mesa al secret del tractament de la delinquéncia. Las execucions publicas se tenguèron dins de luòcs sempre mai discrets fins a èsser totalament retirats de la vista de la fola. Los suplicis considerats coma barbars devián èsser remplaçat per quicòm mai. Foucault indica que la causida de la preson es puslèu una causida per manca, a una epòca ont la problematica èra encara fòrça majoritàriament de castigar lo delinquent; la privacion de libertat èra la tecnica coercitiva mai evidenta e mens barbara que se podava imatginar. Afirma que dempuèi lo començament l'eficacitat de la preson foguèt discutida.
La preson evoluiguèt sul còp, venguèt çò que Foucault nomena una institucion disciplinària, son organizacion aven per objectiu un contraròtle total del prisonièr per una susvelhança discrèta de totes los instants[13]. Trobèt dins l'idèa del panoptic de Jeremy Bentham la perfiècha illustracion de la novèla tecnica carcerala.
L'analisi de Foucaud foguèt discutida e completada, per exemple amb las òbras de sociologia de l'experiéncia carcerala de Gilles Chantraine. Per el, se lo castig existís pas mai, a pasmens daissat la plaça a una autra forma de castig del còrs, prenent una forma mens violenta e en acòrdi amb las valors de las democracias occidentalas.
Las ambicions per la preson evoluèron amb lo temps. Pauc a pauc, l'idèa que lo presonièr deviá reparar lo mal qu'aviá fach a la societat emergiguèt dins los esperits. L'empresonament deviá donc s'acompanhar de trabalh, lo delinquent pagava en preson un deute, non pas a sas victimas mas a la societat tota, que son comportament aviá greujat. Après aver fach son temps e pagat son deute lo delinquent podava ne sortir blanquit per prene una partença novèla. Aquí encara l'aplicacion d'aqueste ideal foguèt pas considerada coma una capitada.
Una quatrena vision de la preson coma luòc de reeducacion es ara desaparegut. La preson aviá alara l'ambicion de cambiar los delinquents per los adaptar a la vida normala en societat. L'idèa fòrta èra aquesta del redreçament, donar una forma que cal a de delinquants qu'aurián « crescut de travèrs ».
La preson d'uèi es un eritatge d'aquestes ideals que ne s'exclusisson pas, la preson se justifica mai o mens segon los luòcs e los periòdes segon aquestes quatre ideals de l'embarrament.
Quand la privacion de libertat s'impausa al sègle XIX coma la clau de vòlta del sistèma penal, lo debat sus las modalitats d'administracion de la pena d'embarrament se pausa dins de tèrmes identics dins l'ensemble dels païses occidentals. S'inscriu dins la seguida de las reflexions dels juristas (Cesare Beccaria) e dels filantròps (John Howard) del sègle de las Luses e alara se crea d'organismes dedicats, coma la Societat reiala per la melhoracion de las presons en França (1819). Aqueste expertisa se pièja sus un veritadièr « torisme penitenciari »[14] que l'arquetipe es la seria de viatges realizats per John Howard, que percors de 1773 a 1777 l'Euròpa entièra, de la Russia al Portugal, per examinar los diferents sistèmas penitenciaeis[15]. Al Sègle XIX, lo passatge pels Estats-Units d'America s'impausa coma una estapa obligada per aquestas inspeccions comparativas, coma fa lo testimòni lo viatge començat per Alexis de Tocqueville e Gustave de Beaumont, qu'es la matèria de lor libre, Del sistèma penitenciari als Estats-Units e de son aplicacion (1832). La preson genèra una literatura abondanta e un ret de correspondéncia internacional que trapa dins las annadas 1840 un encastre d'expression institucionalizat amb l'organizacion los primièrs congreses penitenciairis internacionals[16].
Aquestes debats s'organizan a l'entorn de dos grands pòls: un corrent filantropic que, portat per l'optimisme de las Luces sus las capacitats d'emendament de l'èsser uman, vòl far de la preson un luòc de redempcion e de reforma del condamnat; un corrent mai pessimista que, dobtant de la plasticitat de la natura umana, concep primièr la preson coma un luòc de peniténcia ont lo prisonièr deura purgar son deute al vejaire de la societat. Aquestas doas posicions s'exprimissonja dins los debats revolucionairis al subjècte del còdi penal de 1791: d'un costat, Lepeletier de Saint-Fargeau estima que la preson ofrís al condamnat « amb lo temps, la possibilitat e l'interés de venir melhor ». De l'autre, Brillat-Savarin, que ten la metamorfòsi del presonièr en bon ciutadan per una « fastuosa utopia »[17], se fa l'eraud de la pena de mòrt.
Lo punt màger de controvèrsia es aqueste de las condicions de la detencion. Se lo panoptic de Bentham reünís, en teoria al mens, un consens pro larg, l'adopcion de la cellula individuala fa l'objècte de vivas controvèrsas. Los dos principals modèls en concurréncia son americans: aqueste de la preson d'Auburn combina isolament cellular la nuèch e trabalh collectiu, mas dins lo silenci, un silenci impausat pel foet constata Tocqueville[18], pendent lo jorn; aqueste de Filadèlfia, realizat pels Quakers a Cheryl Hill (1822), impausa un isolament cellular de jorn coma de nuèch[19]; las passetjadas son individualas, los prisonièrs son menats uèlhs clucats fins a lor cellula. Dins l'un coma l'autre cas, pasmens, se considèra que l'isolament dels prisonièrs es indispensable per prevenir lo risc d'una corrupcion encara mai granda dels detenguts.
En França, Charles Lucas es lo cap dels detractors del cellular integral, jutjat tant dur qu'ipotèca tota escasença de reforma del prisonièr; belèu es tanben susceptible de le menar a la folia. Punt sus que los partisans de l'isolament fan intervenir l'autoritat de l'Acadèmia de medecina que lor dona rason per la votz del doctor Lélut[20]. La Glèisa catolica pren, ela, contra l'isolament total, al motiu que permet pas l'exercici collectiu del culte[21]. Contra Lucas i a per exepmle Beaumont e Tocqueville, que fustiga, en privat al mens, las utopias dels filantròps[22]. Se dobta de la capacitat reformatritz de la preson, levat benlèu pels mai joves dels detenguts, Tocqueville ne vòl far, primièr e sobretot, un organ eficaç de « defensa de la societat »[23].
Categorizacion dels detenguts[modificar | modificar la font]
Lo sistèma penitenciairi repausa sus la produccion de categorias de classificacion dels detenguts sempre mai finas. La separacion dels enfants s'impausa progressivament al sègle XIX, en metent en concuréncia dos modèls: aqueste de la preson per enfants, coma la Petite Roquette, que ven una de las referéncias en Euròpa e aqueste de la colonia penitenciària, expérimentat a partir de 1837 a Mettray. La colonia penitenciària de Mettray de Frédéric-Auguste Demetz se presenta coma un modèl alternatiu qu'entend regenerar los adolescents pel contacte amb la natura e lo trabalh de la tèrra. Inspira dirèctament de projèctes europèus, coma lo « Mettray hollandais » de Willem Suringar[24].
La separacion dels sèxes fa figura de veritable obsession pels teoricians penitenciaris, preoccupats dels dangièrs que fariá corrir la promiscuitat a la moralitat. A l'imatge de Bérenger, se considèra atal que cal « que los dos sèxes se vejan pas jamai, ne s'ausiscan pas jamai, e assistiscan pas quitament en comun [...] al servic divin »[25]. Las femnas an alara lors luòc de detencion separats, coma la Saint-Lazare a París. Tanben, los minors son embarrats dins de bastits o d'alas diferentas dels detenguts majors d'edat.
La natura dels crimes e dels delits, las recompensas e las punicions son d'autres principis de diferenciacion. Cambiadissas al gra de la conjonctura politica, las condicions de detencion de prisonièrs politics son tradicionalament mai soples qu'aquestes dels drechs comuns.
En França, per exemple, los detenguts en Detencion proventiva e los detenguts condamnats son pas mesclats en cellula. E a vegada dins de bastits des separats.
Las penas de substitucion[modificar | modificar la font]
La pena de preson pòt:
- costar car a la comunautat nacionala;
- complir pas lo ròtle previst;
- aver d'efièch secondaris negatius. La privacion de libertat es durament sentida pels prisonièrs e dins unes cases, la preson pòt nòser a la capacitat de s'autodeterminar donc a la reinsercion du prisonièr.
Per aquestas rasons, la majoritat de las democracias preveson de condamnacions e de penas de substitucion (o penas alternativas) coma:
- un trabalh d'interés general;
- lo pòrt d'un braçalet electronic de susvelhança fixe o mobil;
- una emenda (que pòt s'apondre a l'incarceracion);
- un sursís a la pena de preson: sovent acompanhat d'una mesa a l'espròva (obligacion de sonhs, de trabalh, de formacion, d'indemnizacion de las partidas civilas, etc.). Lo nonrespècte d'aquesta mesa a l'espròva entraïna una revocacion de l'ajornament. Lo condamnat va alara purgar sa pena en preson. A aquesta s'apondrà possiblament a sa novèla pena;
- un ajournament de la pena;
- un plaçament exterior;
- la confiscacion dels objèctes avent permes la realizacion de las infraccions.
Drech[modificar | modificar la font]
Uèi, dins la majoritat dels païses, la sola autoritat podent metre en preson una persona es la justícia. Pasmens, d'autras formas de privacion de libertat pòdon, segon los païses, èsser decidadas per d'autras autoritats (polícia, armada, doanas, mètges, etc.).
Preson e drechs de l'òme[modificar | modificar la font]
Los quatre drechs fondamentals de l'Òme son, segon la Declaracion dels drech de l'Òme e del ciutadan de 1789, la libertat, la proprietat, la seguretat e la resisténcia a l'opression; lo primièr d'aquestes drechs es – per natura – suspendut pendent la durada d'una pena carcerala. Mas lo segond e lo tresen (proprietat e seguretat, es a dire la proteccion contra un empresonament arbitrari) son, eles, garantits, un còp realizats los pagaments de domatge e interés a las victimas al subjècte de la proprietat.
En practica, la pena de preson pèsa sus fòrça drechs fondamentals (expression, vida de familha, drechs civics, intimitat, dignitat, sexualitat, accès a la santat, a l'educacion e a la cultura). Pauc a pauc, los detenguts aquerisson lo drech de contestar las decisions de l'administraccion penitenciària, amb de variacions importantas segon los païses e los epòcas. Atal, lo Conselh de l'Euròpa publiquèt las Règlas penitenciàrias europèas que pòrtan a l'encòp suls drech fondamentals de las personas detengudas, lo regim de detencion, la santat, l’òrdre e la seguretat dels establiments penitenciaris, lo personal de l’administracion penitenciària, l’inspeccion e lo contraròtle de las presons. L'Ofici de las Nacions unidas contra la dròga e lo crime tanben demanda los sonhs especials pels vulnerablas, coma las personas andicapadas e LGBT segon la Convencion relativa als drechs de las personas andicapadas e los Principis de Jogjakarta, tant que la Convencion contra la tortura e los autres tractats suls drechs de l'Òme[26].
Criticas[modificar | modificar la font]
La preson es sovent criticada per diferentas rasons. Es important de destriar los diferents movements contestataris.
La vida dins las presons[modificar | modificar la font]
A causa de las condicions de vida fòrça duras, a vegada inumanas, e del manca de mejans donat a l'institucion carcerala que siá al personal o al material[27], d'associacions coma l'Observatòri internacional de las presons (OIP) o Ban Public (París) lutan per l'umanizacion de las condicions de detencion.
Las criticas e opausants a la preson evòca sovent una citacion sovent atribuida a Albert Camus en francés e a Fiodor Dostoïevski en anglés: « Podèm jutjar del gra de civilizacion d'una nacion sonque al visitar sas presons » o « l'Estat de drech deu pas s'acabar a la pòrta de las presons ».
Abolicionisme[modificar | modificar la font]
De movements, qualificats d'abolicionistas s'opausan al quita principi de la preson.
La luta per l'abolicion de las presons foguèt fòrta en França a la fin de las annadas 1970, amb la creacion per d'intellectuals (coma Michel Foucault e Pierre Vidal-Naquet) del Grop d'informacion sus las presons (GIP), puèi del Comitat d'accion dels presonièrs (CAP) per de presonièr e expresonièrs.
D'autres, coma Thierry Lévy, penson que las novèlass tecnologias biometricas permetrián de se passar de la preson, tut en efectuant un contraròtle real e penós suls condamnats. Existís une inspiracion libertària que dempuèis de temps, milita contra la quita institucion de la preson, coma instrument al benefici de l'expleitacion. Dins aqueste vam i a lo biologista Thierry Lodé o Catherine Baker, qu'estiman que la preson es una institucion nefasta e criminogèna[28].
Reduccionisme[modificar | modificar la font]
A la diferéncia del corrent precedent, los reduccionistas volon pas suprimir la preson, mas la reservar a las personas mai dangierosas. Partent del principi que la preson es la pena mai cara (còsta 3 700 € per mes e par detengut en França en 2010), la mens eficaça (los taus de recidiva a la sortida son mai importants que per tota alternativa a l'incarceracion) e aquesta qui desocializa mai los individús puslèu que de permetre lor reinsercion, los reduccionistas prepausan de recorir en prioritat a las alternativas a l'incarceracion (obligacion de sonhs, seguit socioeducatiu, trabalh d'interés general, emenda, suspension del permés de conduire, sursís amb mesa a l'espròva, etc.) per la fòrça granda majoritat de detenguts qu son condamnats a de fòrça cortas penas de preson. La preson seriá alara sonque lo darrièr recors.
Los mutins[modificar | modificar la font]
Uèi, las idèas abolicionistas son defendudas subretot dins de movements de presonièrs, de mutinarias e los tèxtes de revendicacion que sont alara publicats. Al quotidian, de novèls presonièrs formulan tanben una critica sociala qui va a vegada fins a la cauma concertada[29].
Los còsts[modificar | modificar la font]
A causa dels costs d'un prisonièr, unes recomandan d'utilizar a maxim de penas de substitucion o al mens d’aleugiar las condicions de detencions ples prisonièrs mens dangieroses, coma aquestes condamnats per de delictes rotièrs. Un presonièr còsta en mejana 100€ per jorn en França, contra una soma de l'òrdre de 10 còps mendre pel braçalet electronic[30],[31]. La reduccion dels emprisonament permet aussi d'evitar la subrepopulacion carcerala[32].
Per país[modificar | modificar la font]
Los Estats Units d'America son un dels païses avent la populacion carcerala mai nautat, amb 25 % dels presonièrs de la planèta per solament 5 % de la populacion mondiala.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Guilbaud, « Le travail pénitentiaire : sens et articulation des temps vécus des travailleurs incarcérés, », Revue française de sociologie,, vol. 49, n° 4, pp. 763-791, .
- ↑ Baader e Shea, « Le travail pénitentiaire, un outil efficace de lutte contre la récidive ? », Champ pénal, vol. IV, (ISSN 1777-5272, legir en linha).
- ↑ Cécile Bertrand-Dagenbach, Alain Chauvot, Michel Matter, Jan-Marie Salamito, Carcer. Prison et privation de liberté dans l’Antiquité classique, De Boccard, , 250 p. (ISBN 978-2701801278)
- ↑ Yann Rivière, « Carcer et uincula : la détention publique à Rome (sous la République et le Haut-Empire) », Mélanges de l'Ecole française de Rome – Antiquité, vol. 106, no 2, , p. 579-652
- ↑ Le mot carcer désigne un « lieu d'incarcération » alors que uincula peut désigner uniquement les chaines et custodia la garde militaire ou d'autres formes de détention que la prison.
- ↑ Jacques Chiffoleau, Claude Gauvard et Andrea Zorzi, Pratiques sociales et politiques judiciaires dans les villes de l’Occident à la fin du Moyen Âge, Collection de l’École française de Rome, (ISBN 978-2-7283-0777-7), p. 527-551
- ↑ Sur la violence de cette règle, voir La Religieuse, roman de Diderot et film de Jacques Rivette, en particulier la première partie du roman et du film
- ↑ Nicole Castan, André Zysberg (2002), Histoire des galères, bagnes et prisons en France, de l'Ancien Régime, édition Privat page 22, 23, 24
- ↑ Jean Guiraud, L'Inquisition Médiévale, Grasset, collection « La Vie chrétienne », 1929
- ↑ Didier Le Fur, L'Inquisition: Enquête historique : France Modèl:S mini- - Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Tallandier, p. 40
- ↑ orthographe originale, John Howard, Jean Lagrange, Louise-Félicité de Kéralio Robert, Etat des prisons, des hôpitaux et des maisons de force, Lagrange,
- ↑ Caroline Legendre, Création et prison, Editions de l'Atelier, , p. 39
- ↑ Heather MacDonald, « L'enfer de la prison », Revue française de criminologie et de droit pénal, vol. 5,
- ↑ Marie-Sylvie Dupont-Bouchat, « Les prisons d'enfants. Du pénitencier à l'école de bienfaisance, en Belgique au XIXe siècle (1840-1914) », dans Remi Lenoir (dir.), Michel Foucault. Surveiller et punir : la prison vingt ans après. CREDHESS, Paris, 1996, p. 235.
- ↑ Michelle Perrot, « L'Europe pénitentiaire », dans Les Ombres de l'historie. Crime et châtiment au XIXe siècle. Flammarion, Paris, p. 227.
- ↑ Marie-Sylvie Dupont-Bouchat (1996), p. 232.
- ↑ Cité dans Jacques-Guy Petit, Ces peines obscures. La prison pénale en France (1780-1875), Fayard, Paris, 1990, p. 47.
- ↑ Michelle Perrot, « Tocqueville inconnu », dans Les Ombres de l'historie. Crime et châtiment au XIXe siècle. Flammarion, 2001, p. 154.
- ↑ Perrot, p. 183.
- ↑ Perrot (2001), p. 184.
- ↑ Michelle Perrot (2001), p. 137.
- ↑ Perrot (2001), p. 149.
- ↑ Perrot (2001), p. 145.
- ↑ Marie-Sylvie Dupont-Bouchat (1996), p. 236.
- ↑ Bérenger, Des moyens propres à généraliser en France le système pénitentiaire..., Paris, 1836, p. 42. Cité par Perrot (2001), p. 186.
- ↑ Handbook on prisoners with special needs, p. 12-48 et p. 110
- ↑ Un exemple en Belgique : Sophie Van Balberghe, Forest, l’inhumaine, Politique, Bruxelles, n°77, novembre-décembre 2012.
- ↑ (fr) Catherine Baker, Pourquoi faudrait-il punir ?, Lyon, tahin party, , 192 p. (ISBN 2-912631-11-4)
- ↑ Fabrice Guilbaud, "Contester et subir: formes et fondements de la critique sociale des travailleurs détenus", Sociétés Contemporaines, n°87, 2012. [1]
- ↑ « Combien coûte un détenu en France ? », Le Figaro
- ↑ « Un détenu coûte en moyenne 32 000 euros par an », Le Monde
- ↑ « Mettre vraiment fin à la surpopulation carcérale », IFRAP
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Luigi Delia (dir.), Prison et droits: visages de la peine, dossier de L'Irascible n°5, Revue de l'Institut Rhône-Alpin de Sciences Criminelles, Paris, Éditions Campus Ouvert, 2015.
- George Benguigui, Fabrice Guilbaud, Guillaume Malochet, Prisons sous tensions, Champ Social, 2011, [2]
- Grégory Salle, La Part d'ombre de l'État de droit, Éditions de l'EHESS, 2009.
- Annie Kensey, Prison et récidive, Armand Colin, 2007
- Loïc Wacquant, Les Prisons de la misère, Raisons d’agir, 1999
- Denis Langlois, Le Cachot, Maspero, 1967
- Catherine Baker, Pourquoi faudrait-il punir ?, Tahin Party, 2005, disponible gratuitement en ligne [PDF]
- Philippe Combessie, Sociologie de la prison, La Découverte, Repères, 2004
- Jean-Paul Céré, La prison, Dalloz, 2007
- Jean-Paul Céré et C.E. Japiassù (dir.), Les systèmes pénitentiaires dans le monde, Dalloz, 2007
- Isabelle Le Bourgeois, Derrière les barreaux, les hommes Femme et aumônier à Fleury-Mérogis, Desclée de Brouwer, 2002
- Thierry Lodé 2008. Le droit d'être abolitionniste
- Jacques-Guy Petit, Ces peines obscures. La prison pénale en France, 1789-1870, Paris, Fayard, 1990
- Philippe Zoummeroff et Nathalie Guibert, La prison, cela n’arrive pas qu’aux autres, Albin Michel, 2006
- Cour des Comptes, Gérer la vie carcérale, prévenir la récidive, La Documentation Française, 2010
- Viviana, Délit d'innocence, éditions Guillemain, 2008, (ISBN 9782912807205)
- Alain Brossat, Pour en finir avec la prison, éditions La Fabrique, 2001


text:
970
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 970 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Rus' e sei vassaus bulgars, magiars e petchenegues. Prenguèron lo contraròtle de Filipopòlis que sa populacion foguèt chaplada. Lei Bizantins, en inferiotat numerica, capitèron pasmens d'averar la batalha d'Arcadiopòlis en març causant de pèrdas importantas ai Rus'. De son caire, Joan Tzimiskes s'ocupèt de reprimir la revòuta dau generau Bardas Focas que foguèt finalament vencuda.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
En Palestina, batalha entre una armada fatimida e una tropa karmata qu'aviá pilhat la vila de Ramla. Aprofichèron aquela victòria per conquistar Jerusalèm. Pasmens, aquò entraïnèt un conflicte entre lei Fatimidas e lei Karmates — de dissidents dau chiisme — qu'ataquèron Egipte a partir de 972.