c: text/html

text:
Arnavon
Arnavon [1](Arnayon en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Arnayon Èra un fief dels avesques de Die. A apertengut als Monteynars al Sègle XV de contunh als Simiane fins en 1789.
Arnayon était un fief des évêques de Die. Il a appartenu aux Monteynars au Sègle XV puis aux Simiane jusqu'en 1789.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
dissabte, 10 de febrer de 2007
Lou tiatre, l'estiéu
Aro l'agènci me prepauso de faire de tiatre tout un estiéu pèr un viage à la mountagno. Iéu, I.J, me vaqui l'aventurié d'uno aventuro "club med". Animatour de tiatre... Ount' anan? Es acaba lou tèms di grandis aventuro en Amasounio? Mai ai ma pichoto idèio aqui dessus. Se capite de dreissa la chourmo d'adulte que se trobo à l'estage d'estièu partiren emé uno caravano, laissarai la vilo de Tam e l'agènci e... e.... e...
Publié par Tam à l'adresse 7:48:00 p. m. 1 comentari:
Libellés : Indianà
Léa Coulanges pèr Didié Leclerc
Vouliéu parla tiatre que dins la vilo de Tam es ço que me sauvo quouro ai pas lou mourau. Prenen la chourmo di persouno que frequenton l'agènci e mene aquéu pichoun mounde pèr realisa de tiatre. Es souciau, qué! Prenen tres ou quatre mourcèu de teissut, tres ou quatre cartoun e en tres o quatre sesiho realisan un espectacle. Fa tres o quatre an d'aco que pèr la veirino de l'agènci siéu - à l'improuvisto - lou meteire en scèno d'aquéu pichoun mounde (n' i a que fan de couralo pèr aco). Aro, quauqui metèire en scèno o atour venon m'ajuda. Aviéu envejo pèr ilustra moun prepaus de pega la fouto d'uno coumediano dou recantoun que m'es caro e que m'agrado forço. O! Aviéu trapa la foutougrafio de LEA COULANGES sus lou site d'un foutougrafe talentuous: Didié Leclerc. Mai coume es soun gagno pan e que falié respeita si dré d'autour, ai causi de la pas bouta. Poudès vèire Lea en negre e blanc (of courso) sus la pagino: http://www.atelier-n89.com/cadres/theatre.htm (clica sus "galerie")
E osco à Didié Leclerc pèr soun obro! E un poutoun à Léa!
E osco à Didié Leclerc pèr soun obro! E un poutoun à Léa!
Publié par Tam à l'adresse 7:27:00 p. m. Cap comentari:
Libellés : negre e blanc
remembre chocolat
Me remembre quora tornave dau licèu, me montava una enveja pregonda de chocolat caud. Nosautres èriam de caids, aviam lei nostras drogas coma totei lei jovents botonos. Aviam la costuma de tubar a la chut-chut darrier lei prefabricats ronhos per faire ben. Mai,contrarament a mei collègas, l'acostumança au tabac me venia pas. Voliau faire d'esfort, mai capitave pas. Rai! Mon acostumança venia puslèu d'una enveja d'enfant, d'un desjunat qu'anonçaria una jornada novèla a l'ora dau gostat. Après una jornada de chorma a escotar de vectors, de chifras, a dessicar lei granolhas, te venia la desirança amorosa d'aquo. Era un instant magic onte te podias dire que tot anava recomençar.
Me remembre de la violéncia de la causa. Lei sers d'ivèns, quora fasia nuech, tornaviam d'una violènta jornada en carri e es aqui que te montava la manca. Promier, la manca de chocolat te prènia la garganta, lo palais, la lenga. A la subita, t'arribavan leis imatges d'un lach - fresc, entier - qui bolhis, dins un rieu blanc, dins una caissarola que rabina un pauc qu'aquo dona de gost. Après, pas de problèma, te vesias prene un bon cacao en podre. (Vole pas citar de marcas aqui pasmens la marca chivalina de chocolat es la melhora per lei mai preissats. Per lei pas preissats, aconselharai autra causa). E es aqui pendent que ton veisin escotava lo darrier Nirvana dins son walkman que te vesias te cramar lei dets contra la bola verda, ta preferida, aquela que se fendiscla sus lo costat. E, sensa te n'avisar, fasias adeja lei gestes de ta degustacion.
Au vilatge, sempre dins la negra nuech, te vesias te precepitar en co de ta maire, tremolant d'enveja. Lo ventre ja pesuc per tei pantais gromands. Ja, mercés a ton imaginacion, avias engolit un litre de lach... dequé dise?... una vaca entièra! E te vesias dubrir la porta coma un monstre ("n'en vole! n'en vole"), te precepitar sus la taula en faus maubre e aqui... entendre la mamà te dire: "Lo super èra barrat... t'ai crompat de cerealas". E tombaves en comas chocolatique.
PS: Desencustatz, un cop de mai, mon eresia, tornarem au negre e blanc lo cop que ven...
Publié par Tam à l'adresse 8:09:00 a. m. 2 comentaris:
Libellés : enfancia, negre e blanc
divendres, 9 de febrer de 2007
n coume nougaro
Nougaret - Famille vaudoise d’origine française dont le nom vient de l’occitan nogueret, du latin nucarius, noyer (de nux, noix). Nogarède, Nougaro et Noguier sont d’autres patronymes du Midi de la France rappelant des noieraies, plantations de noyers. (13.11.94)
dijous, 8 de febrer de 2007
lou rouge e lou nègre
Le Rouge et le Noir
pèr Claude Nougaro
L'enseigne au néon
A rentrée du
Bouge
Eclaire la chambre
Noir
D'une lueur
Rouge
Quand descend le
Soir
Et dans cette chambre
Rouge
Y a un grand type
Noir
Avec une fille
Rouge
En robe de soie
Noire
L'enseigne au néon
A l'entrée du
Bouge
Eclaire la chambre
Noir
D'une lueur
Rouge
Couleur d'abat-
toir
Et dans cette chambre
Rouge
Y a le grand type
Noir
Qui boit du gin
Rouge
Comme un enton-
noir
Tandis qu'la fille
Rouge
Se remet du rouge
Noir
L'enseigne au néon
A l'entrée du
Bouge
Eclaire le type
Noir
Qui s'met à rire
Rouge
Et s'ressert à
Boire
Tandis qu'la fille
Bouge
Ses hanches de soie
Noire
Au rythme d'un
Blues
Qui sort du bouge
Noir
L'enseigne au néon
A l'entrée du
Bouge
Bat comme un cœur
Noir
Le type se fait tendre
Rouge
La fille dit- Non
Noir
- Qu'est-ce qui te prend ?
Rouge
Lui demande le
Noir
Qui voit soudain
Rouge
C'est parce que je suis
Noir ?
- Non, dit la fille
Rouge
C'est parce que t'es
Noir
Pèr mis ami de la vilo de Tam uno cansouneto coulourado. Se trobo sus lou proumié disque dou Nougarose dins l'integralo PHILIPS (aro agoutado, me sembla). Ja, tout Nouga es aqui. Li coulour, la foutougrafi, lou cinèma. Un moudèle de cansoun. Pèr li puriste de la vilo de Tam, ai fa uno infidelita au blanc l'ai tourna plaça pèr lou rouge. Poudès aprepara la peticioun tre ara. Assajas d'escouta la cansoun sus un site dedica au Nouga. Es tras que bono.
L'aventura umana d'I.J
Quora la vei au recanton d’una carriera e de la Vila-Tiatre apareisser coma una fada blonda (car es blonda ara) Indiana Jones l’aventurier d’una Provença perduda se ditz : " bon… La vau faire rire…. ". Bada, es espantat coma Ulisse dabans lei serenas. Car es polida coma una serena dins L’Odissèa. Reconeis sa votz, son agach e son biais de comediana que la quita jamai. Se ditz : "Vau èstre agradiu per èstre agradiu. Non. Siáu pas plus amorós." E la vila, sa preséncia, sa preséncia a ela dins la Vila-Tiatre, au mitan de la selva d’aquela vila onte son passats de cinèmas en cinèmas coma de lianas en lianas lo tòrna dins lei pregondors escuras de sei rembranças. La vila tiatre l'inspira. Ara, la fa rire coma degun l'a fach rire. Coma un Chaplin imaginatiu se servis d'una aficha despegada per se faire un vestit, una rauba, un instrument de musica. L'imaginacion torna que sa musa es en facia d'èu. Podriá butar son còp de gòrja coma lo gardian qu’atriva sei buòus. Voudriá un còp de mai èstre l’aventurier perdut de sei grands uelhs. Mai compren vertadièrament que lo film cala quora la serena, que l’agacha dei pès a la tèsta, li ditz : « As totjorn gardat lei memei vestits ? Dempuèi que te coneisse, auriás poscut cambiar de K-Way ! "
Publié par Tam à l'adresse 10:24:00 p. m. Cap comentari:
Libellés : Indianà
La cantaira que prenia lo lume
Liza es una cantaira que pren de vam. L'ai vista començar e la vesi ara. I a dos mondes! M'a espantat l'autre ser. Es arribada sus la scèna dau teatre dau Chin Que Tuba en Avinhon. Son biais, son assegurança, tot prenia lume per son unenca preséncia. Es acompanhada d'un percussioniste completament caluc qu'es de bon ausir.
Francament es agradiu de veire grandir una artista, de la veire s'enganar de dralha, tornar, aprene son mestier e existir enfin. Vos disi pas l'emocion que me prèn quora vesi Liza sus scèna ara. L'espectacle es bastit, lo contacte amé lo public se fa. Es pas amator es professionau. Es bon, bon, bon. Era pas ganhat per ela dins lo mitan occitanista coma dins lo mitan de la musica. Falia faire sei provas.... E ara capita!
Dempuèi que li escrivi de cançons vesi mon biais de trabalhar autrament. Sentissi mei tèxtes autrament. Cau faire viure aquela cançon amé aquela cantaira. E es aqui, ara, qu'aquo m'interessa. Mon escritura li sembla de mai en mai. Es mai ritmada, e ensaji de li faire ara una cançon groove onte cerqui pas lo sens o la pretencion literaria mai una cançon que fa bolegar lo monde. Amé de rimas, de ritmes simples, de cançons que podriam escotar en boita. Lo disc de Liza que vendrà (mai aqui es una idèa personala e engatja pas la cantaira) serà un disc ritmat que s'arrestarà pas de nos faire dançar. E aquo es ambicios: quau es lo cantaire o la cantaira europenca que nos fa vertadierament bolegar??? Ara, quora veses Liza sus scène sortisson seis influéncias e seis annadas d'aprendissatge. D'annadas amé lo paire a faire balèti dins lei mercats o lei carrièras. Es ara, now, maintenant, que lo mestier raja de la sorga. Siam anats trop lèu. Eriam de començaires. Ara, Liza es Liza. E rèn pou pas plus l'arrestar!
Vos aconselhi, doncas, un pichot repais amé Liza.
Concèrt venent de notar:
Lo Restaurant Françoise durbirà exepcionalament sei pòrtas lo ser dau 14 de febrier per aculhir Liza en trio, amb un menù concebut especialament per l'occasion (26 €: entrada, plat, dessert e un gòt de vin) e mai que mai de musica per vos far viatjar en ben bòn companhia per aqueu jorn de Sant Valentin.
Reservacions au 04 32 76 24 77 (20h30 a Avinhon, a costat de la Plaça Pie).
Prochain concert à noter :
Le Restaurant Françoise ouvre exceptionnellement ses portes le soir du 14 février pour accueillir Liza en trio, avec un menu spécialement élaboré pour l’occasion (26 euro : entrée, plat, dessert et verre de vin) et surtout de la musique qui vous fera voyager en bien bonne compagnie lors de cette Saint Valentin !
Réservations au 04 32 76 24 77 (20h30, à Avignon, près de la Place Pie).
Publié par Tam à l'adresse 2:04:00 p. m. 3 comentaris:
Libellés : cantairas, histoire de la chanson, liza
dilluns, 5 de febrer de 2007
una bona nova
Lo Pecout nou es arribat! La nova es bona! Vos podètz marcar tre ara! Agachatz coma es polida la cuberta de Ben! E puèi... Pecout es quauqu'un! Per una cultura modèrna en lenga d'oc, votatz per lo negre e blanc de Ben e Pecout!
Publié par Tam à l'adresse 7:22:00 p. m. 2 comentaris:
Libellés : negre e blanc
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Toponimia
La toponimia es una activitat scientifica de la lingüistica qu'estúdia los noms de luòcs (los toponims). Se prepausa de recercar lor significacion, lor etimologia, mas tanben lors transformacions al fial dels sègles. Amb l'antroponimia (estudi dels noms de personas), fa partida de l'onomastica (estudi dels noms pròpris), ela meteissa branca de la lingüistica. Lo nom dels abitants derivat dels toponims es l'etnonim o lo gentilici.
Lo domeni de la toponimia es vast. Aquesta sciéncia estúdia en efièch los noms de luòcs abitats (vilas, vilatges, masatges e escarts) o non abitats (luòcs diches), mas tanben los noms ligats al relèu, a las ribièras, a las vias de comunicacion (rotas, carrièras). Tanben pòt abordar de domenis pus restrenchs (noms d'ostals, per exemple).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Luòcs, basa de donadas toponimicas occitanas, utís desvolopat per l’Institut d'Estudis Occitans.
- Top'Òc, diccionari toponimic occitan
- Règlas d'escritura (Comission Toponimica Occitana), IEO (libre electronic)
- seccion del site del Congrès Permanent de la Lenga Occitana ont se prepausan de listas de toponimes occitans realizadas per l'InÒc d'Aquitània, l'Institut d'Estudis occitans e lo CROM.
- Sit que balha los noms de totas las comunas d'Occitània en occitan, departament per departament
- Toponims e patronims occitans. Reflexion sus la resisténcia, lo dever de memòria e lo futur onomastics, Laurenç Revèst
- 13 anecdòtas de la revirada dels topònims occitans a las lengas oficialas
- Los toponims internacionals en occitan, Domergue Sumien, març de 2001
Listas de toponims[modificar | modificar la font]
- Lista dels flumes de França
- Lista dels païses del Mond
- Lista dels païses per populacion
- Estats de Brasil
- Lista de las ciutats italianas de mai de 25 000 abitants
- Lista de las comunas de Tarn
- Lista de las capitalas del mond
- Lista dels cantons franceses (errors fòrça nombrosas)
- Departaments franceses
- Comunas deths Hauts Pirenèus
- Comunas de Losera
- Comunas de Gironda
- Cantons d'Aude
- Comunas de Nauta Vinhana
- Comunas d'Arièja
- Comunas de Nauta Garona
- Comunas de Charanta
- Comunas de Miègjorn-Pirenèus
- Lista deths toponims dera Val d'Aran
- Regions d'Itàlia
- Regions francesas
- Províncias espanhòlas


text:
Normalament, fau pas los partits politics. Tot lo monde s’en ocupa ja, e quitament eles-meteisses… Mas bon, aquel èra una demanda. L’eslogan es pas de ieu, doncas. Ne profiti per vos dire que s’avètz d’idèias, pòdi realizar vòstres desviraments. Sola condicion : que m’amuse. Es pro simple, soi bon public. Soi pas un Potonrs per res…
Archives Mensuelles: avril 2012
Lo Fafonors
Lo PNors
Lo Libernors
La Revolucion es una chausa seriosa, mas manifestar sens aver begut un còp, quò, quo es pas serios. Lo Libernors pensa que lo pais serà sauvat quand i aurà daus bars a chasque canton de charriera e bastis un project de colcòz e de cava cooperativa autò-gerits per sauvar la Losèra de la desertificacion. Los autres pensen que lo Libernors es nonmas un bandaire comunista. Question de punt de vuda, segurament.


text:
Natal (Rio Grande do Norte)
Natal es la capitala de l'estat brasilièr del Rio Grande do Norte. Sa populacion èra estimada a 778 040 abitants, en 2005. Sa superficia totala es 170 km².
Al començament del sègle XX, Natal èra una etapa de l'epopèa de l'aeropostala (linha Dakar-Natal).
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a l'extrèm nòrd-èst d'America del Sud. La vila a un airal total de 170 km ². En ela desboca a l'Atlantic lo riu Potengi. Lo clima es tropical e la temperatura mejana annala es de 26 º C.
Forma, amb las municipalitats de Parnamirim, Macaíba, Extremoz, São Gonçalo do Amarante e Ceará-Mirim, una region metropolitana, qu'arriba als 1.150.000 abitants.
Es una importanta vila toristica del Nòrd-èst de Brasil, amb mai de 2 milions de toristas per an. Es tanben la capitala d'estat brasilièra pus pròcha d'Euròpa e d'Africa.
Referèncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Estimativa de População Residente nos Municípios Brasileiros com Data de Referência em 1º de Julho de 2012 ». Accessat lo 27 de decembre de 2012.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Article utilizant lo modèl Commons
- Article de qualitat en portugués
- Portal:Brasil/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:America del Sud/Articles ligats
- Portal:America/Articles ligats
- Portal:Lusofonia/Articles ligats
- Vila del Rio Grande del Nòrd


text:
Merifonts
Merifonts (Mérifons en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es al Mas Canet. Lo luòc Merifonts es pas qu'una bòria, prèp de la glèisa de Sant Pèire encadenat.
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Merifonts vendriá d'un nom germanic d'òme, Meris-funs, segon Dauzat que cita Ernst Gamillscheg [1], alara que los Féniés envisatjan un nom germanic, pas precisat, associat al mot font dins l'òrdre determinant-determinat [2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lunaç; es ara del canton de Clarmont d'Erau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 451
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 262


text:
Sauvat
Sauvat es una comuna occitana d'Auvèrnhe, situada administrativament dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Villa Salvat, al sègle XII, Salvatum, en latin, en 1479, Sozat, en 1628, Salgvat, en 1659, Salevat, en 1688, Sauvac, en 1784 [1]. Sauvat, eiretèir del latin salvatus, designariá un luec d'asili [2], amb un sens equivalent o près del dels nombrós Salvetat, Sauvetat, Sauvatèrra. La prononciacion es [su'ga], al Montelh, ['ʃu:ga] o [ʃu:'ga] a Osèrs (mas pusleu lo prumèir) [3]. La realizacion [u'] de au pretonic e l'alteracion de -l- son regularas, mas lo chamjament d'accentuacion a Osèrs es una particularitat imprevista.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sanhas; es ara del canton d'Ide.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496862JCoMy3
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 646
- ↑ enquèsta Sivadon, abrial 2018


text:
Gamal Abdèl Nassèr
Gamal Abdèl Nassèr o Nassèr (Jamal Abd an Nasir en arabi) (15 de genièr de 1918 - 28 de setembre de 1970) foguèt cap d'Estat d'Egipte entre 1954 e l'annada de la seuna mòrt, 1970. Lo seu govèrn foguèt socialista, mantenguèt relacions melhoras amb lo blòc de l'URSS que non pas amb lo mond occidental. Foguèt tanben reformista (bastison del Canal de Suèz e de la Restanca d'Assoan), nacionalista, independentista e anticolonialista. L'ideologia panarabista, nomenada nasserisme en lo seu onor, aguèt fòrça seguidors dins lo mond arabi dins las annadas 1950-1960; encara uèi, Nassèr i es considerat coma un simbòl de dignitat e de libertat.


text:
1278
Aquesta pagina concernís l'an 1278 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra civila entre leis Espitaliers, sostenguts per la familha Embriaco de Gènoa, e Boemond VII de Trípol. Venceires d'una batalha terrèstra dins la region de Trípol, lei Templiers poguèron pas conquistar la vila en causa de la destruccion de sei naviris per una tempèsta. Au contrari, la flòta de Boemond VII poguèt atacar la vila de Sidon entraïnant la negociacion e la conclusion d'una trèva novèla entre lei dos camps.


text:
L'ISAE-Supaero, Airbus e ArianeGroup an anonciat al salon de l'aeronautica del Bourget de 2017 lor volontat de crear una cadièra de recèrca dedicada als concèptes espacials avançats.
Aquela cadièra, debriá prene la forma d'un Space Advanced Concepts Laboratory (SAC Lab). Serà associada al departament Conception et conduite des véhicules aéronautiques de l'ISAE-Supaero a Tolosa. Serà patrocinada per las doas entrepresas Airbus e ArianeGroup per almens per cinc ans, fins a 2022.
Lo dijòus 13 de julhet de 2017 la primièra pèira de la novèla usina Latécoère es estada pausada a Tolosa, al pargue d'activitat de Montredon.
Aquela usina, dicha del futur, es estada concebuda tre la debuta amb d'espleches numerics, aquò ne farà una usina zèro papièr. Demai, un còp acabada, la produccion serà completament automatizada (produccion 4.0). L'investiment s'amonta a 25 milions d'èuros.
Clotilde Nonnez, ajudada per l'associacion Respire, debutèt lo dimècres 7 de junh de 2017, una accion en justícia contra l'Estat francés per carence fautive. Parisenca es malauta. En causa : la pollucion atmosferica permanenta a París.
Après son arrivada dins los ans ochante venguèt asmatica e sofrís al quotidian dempuèi trente ans de multiplas afeccions que los mètges atribuïsson directament a la pollucion.
13/01/17 - Fernand Vedel sul site de l'ADEO presenta lo problèma de la resisténcia bacteriana als antibiotics. Resisténcia venguda amb lo temps una vertadièra menaça per la santat.
L'autor definís sucessivament las familhas d'antibiotics e la nocion d'antibioresisténcia bacteriana, abans de donar la posicion, fàcia al problèma, d'un organisme coma l'ONU.
12/05/17 - Lo Centre Espacial Universitari de Montpelhièr (CSU) ven d'èsser seleccionat per l'ESA (European Space Agency) per rejónher lo sieu programa Fly your Satellite.
La candidatura de l'ISAE-Supaero de Tolosa es pas estada retenguda.
Una importanta descobèrta arqueologica ven d'èsser facha a Usès (prima de 2017). Una mosaïca romana ben conservada es estada descavada alara que d'obrièrs trabalhavan sul site.
Una operacion de preservacion es en cors.
15/03/2017 - Ven d'èsser desvelat lo projècte Occitanie Tower, la Torre Occitània. La siá construccion a Tolosa debriá èsser acabada per 2022.
Es l'arquitècte american Daniel Libeskind que ne serà l'autor. Farà 150 mètres de nautor.
01/2017 - Segon l'ADEME, amb per objectiu de desvolopar los veïculs electrics e respondre aital al enjòcs de la transicion energetica, la region Occitània devriá èsser equipada entrò a la fin de 2017 de 1 247 bòrnas per tornar cargar las veituras electricas.
Lo grop industrial europèu Airbus trabalha sus una nòva categoria de veïcul, lo Vahana, mena d'ibrid entre avion a elice e drone.
Vahana en sanscrit designa l'èsser o l'objècte que veïcula una divinitat, divinitat que, plan sovent, lo vahana simboliza.
24/01/17 - La societat californiana Hyperloop Transportation Technologies s'installarà a Tolosa, sul site de l'anciana basa aeriana de Francazal. L'acòrd entre l'entrepresa (Dirk Ahlborn e Bibop G. Gresta), la region Occitània (Carole Delga), la metropòla de Tolosa, e lo prefècte de la region es estat signat lo dimars 24 de genièr de 2017 a Tolosa.
Page 4 of 7


text:
Le Quesnoy
Le Quesnoy es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Quesnoy se situa en lo sud-es del departament del Nòrd (Enaut) e fa partida del parc natural regional del Avesnois.
En fach, Lo Quesnoy facha part administrativement de la Avesnois e istoricament del Enaut.
La municipalitat se tròba Modèl:A unitat de Lille (prefectura del Nòrd), a unitat|3|km {{}} de la bòsc de Mormal, al centre d'un triangle Valencianas, Cambrai e Maubeuge.
La vila a situat sus un scenari delimitat pels vallées naixents del Écaillon e de la Rhônelle.
La Belgica se tròba Modèl:A unitat.
Le Quesnoy se situe dans le sud-est du département du Nord (Hainaut) et fait partie du parc naturel régional de l'Avesnois.
En fait, Le Quesnoy fait partie administrativement de l'Avesnois et historiquement du Hainaut.
La commune se trouve à 70 km de Lille (préfecture du Nord), à 3 km de la forêt de Mormal, au centre d'un triangle Valenciennes, Cambrai et Maubeuge.
La ville est située sur un plateau encerclé par les vallées naissantes de l'Écaillon et de la Rhônelle.
La Belgique se trouve à 10 km.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 13 de juny de 2011
François Lazarevitch que boha e los Magyars qu'an vist lo lop e la vop a dançar
Mila ans de cornamusa? E òc, lo François qu'ei tanben bohaire. La pròva:
E la musica deus de Saint-Julien n'ei pas sonque sabenta, que saben animar los bals tradicionaus com cau, dab lo vriulon, la sansonha, la cornamusa e lo diatonic. Au François que'u agrada de jogar los rondèus de nòste a la boha e las borrèias a la cabreta, a la chabreta, a la cornamusa deu centre...o quitament a la cornamusa picarda o muchosa com se ditz en Belgica. Muchosa qu'ei un mot picard, pr'amor aqueth instrument qu'ei tradicionau de Picardia on ei jogat tant en la partida francesa com en la partida belga (Hainaut). Muchosa en picard o muzosak en valon, que vòu díser literaument musa dab (au) sac. Aquesta cornamusa picarda que pòt préner ua tièra de noms diferents segon los lòcs, qu'ei meslèu coneguda en Picardia costat francés com pipasso, deformacion de pipossa sia "pipa dab (au) sac" en picard. E òc, be m'agrada la cornamusa picarda)!
O anatz véder aquiu.
E tà acabar, deisham François Lazarevitch e los sons musicaires tà hèr ua passejadeta deu costat de (H)ongria, que i an vist lo lop e la vop a dançar, segon çò qui cantan los magyars (en ongués, que non en (h)ongrés ;-D) :
.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia
repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Castejón (Navarra) – un municipi de la Comunautat Autonòma espanhòla de Navarra.
- Castejón (Cuenca) – un municipi de la província espanhòla de Cuenca dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
- Castejón de Alarba – un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de las Armas – un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de Henares – un municipi de la província espanhòla de Guadalajara, e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
- Castejón de Monegros – un municipi de la província espanhòla d'Òsca dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón del Puente – un municipi de la província espanhòla d'Òsca dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de Sos – un municipi de la província espanhòla d'Òsca dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de Tornos – un municipi de la província espanhòla de Terol dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de Valdejasa – un municipi de la província espanhòla de de Saragossa dins la Comunautat Autonòma de Aragon.


text:
Docetisme
Lo docetisme es una eretgia apareguda al sègle I que son nom ven de la raiç grèga δokέw dokéō, que significa 'semblar o li semblar a un'. Es una doctrina crestiana apareguda a la fin del primièr sègle de l'èra crestiana que afirmava que Jèsus aviá pas sofrit pendent la crucifixion, pr'amor que son còrs èra solament aparent e non pas real; Joan vòl negligir aquesta idèa en escrivent sa primièra letra (1 Jn 1:1); Basilides, lo filosòf gnostic afirmèt, per fin d'explicar lo desplaçament de la crotz, que Simon de Cirene foguèt la persona que la carguèt e non pas Jèsus. L'eretgia, enrasigada dins l'influéncia platonica, afirma que las idèas son las solas realitats e que nòstre mond es solament un rebat o un imatge, e se basa sus l'idèa generalizada a aquela epòca, que la matèria èra corruptibla o corrompuda, o a la manièra dels grècs, lo còrs es la prison de l'esperit. La doctrina docetica, enrasigada tanben dins lo dualisme gnostic, devesissiá totalament los concèptes de còrs e esperit, en atribuissent tot çò temporal, illusòri e corromput al primièr, e tot çò etèrne, real e perfècte al segond; per aquò, sosteniá que lo còrs de Jèsus foguèt pas que una illusion e que sa crucifixion aguèt tanpauc luòc coma autra senon coma sola aparéncia. L'Islam garda tanben aquel punt de vista e sosten que lo còrs del profèta Isa (nom islamic de Jèsus) foguèt crucificat coma una illusion. Aquela eretgia nèga o escafa Jèsus coma figura umana e coma filh carnal de Dieu, e per consequéncia elimina lo sacrifici del Messias del catolicisme.


text:
Ceres (planeta nan)
Ceres, oficialament designada (1) Ceres, es lo pus pichon planeta nan conegut dau Sistèma Solar e lo pus gròs asteroïde de la cencha principala ; es la sola planeta nana situada dins la cencha d'asteroïdes. Foguèt descobèrta lo 1èr de genièr de 1801 per Giuseppe Piazzi e pòrta lo nom de la divessa romana Ceres.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Cères es lo còrs pus gros de la centura d'asteroïdes situada entre Jupitèr e Mart. Sa massa representa lo tèrç deis asteroïdes de la centura e quasi 1,3% de la massa de la Luna[1]. Es donc sufisenta per que Cerès ague una forma quasi esferica amb un rai planetari eqüatorial de 487,3 km e un rai polar de 454,7[2]. Es donc la planeta nana pus pichona dau Sistèma Solar e unei satellits naturaus an una talha pus importanta.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
L'estructura intèrna de Cères es desconeguda mai de modèls son estats prepausats. Cères es generalament considerat coma un còrs diferenciat amb un nuclèu rocassós enviroutat per un mantèu de glaç d'aiga d'una espessor de 100 quilomètres[2]. Puei, lo mantèu seriá recubèrt per una crosta fina de poussa. Aqueu resultat es en acòrd ambé de mesuras fachas dempuei lo Telescòpi Keck en 2002 e per lei modèls d'evolucion actuaus[1] [3].
Dins aquò, la forma e la talha de Cères se pòdon tanben explicar per una estructura ambé de pòres e una diferenciacion parciala. D'efèct, la preséncia de materiaus rocassós, suggerida per lo modèl precedent, au dessús dau mantèu d'aiga seriá pas establa. Ansin, de matèrias rocassosas sotant dins lo mantèu entraïnarián una produccion de saus. Òr, aquelei saus son pas detectadas a l'ora d'ara. Ansin, es possible que Cères sigue format d'asteroïdes de bassa densitat amb un compausat aigós. La calor producha per la desintegracion deis elements radioactius contenguts dins l'interior de la planeta podriá adonc sufire per causar una diferenciacion[4].
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Cères tendriá una atmosfèra fòrça tèuna facha d'aiga venent de sa superficia[5]. D'efèct, lo glaç d'aiga es supausada èsser pas establa a una distància dau Soleu inferiora a 5 UA[6]. L'exposicion dirècta dei glaç ai rais solars podriá donc entraïnar la sublimacion d'una partida de la superficia. Puei, l'aiga seriá renovelada per migracion dempuei lei prefondors. Pasmens, la deteccion de la preséncia d'aiga vaporizada es malaisada a l'ora d'ara.
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Cères a pas de camp magnetic conegut.
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Satellits[modificar | modificar la font]
Observacion[modificar | modificar la font]
Descubèrta, recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Descubèrta e estatut[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Carry, Benoit; et al. (November 2007). "Near-Infrared Mapping and Physical Properties of the Dwarf-Planet Ceres" (PDF). Astronomy & Astrophysics 478: 235–244.
- ↑ 2,0 et 2,1 Thomas, P. C.; Parker, J. Wm.; McFadden, L. A.; et al. (2005). "Differentiation of the asteroid Ceres as revealed by its shape". Nature 437 (7056): 224–226.
- ↑ McCord, Thomas B. (2005). "Ceres: Evolution and current state". Journal of Geophysical Research 110: E05009.
- ↑ Zolotov, M. Yu. (2009). "On the Composition and Differentiation of Ceres". Icarus 204, 183-193 204: 183.
- ↑ A'Hearn, Michael F.; Feldman, Paul D. (1992). "Water vaporization on Ceres". Icarus 98: 54–60. doi:10.1016/0019-1035(92)90206-M.
- ↑ "Hubble Directly Observes Planet Orbiting Fomalhaut", 13 de novembre de 2008, [1]
Planetas
Mercuri · Vènus · Tèrra · Mart · Jupitèr · Saturne · Uranus · Neptun
Planetas nanas
Cères · Pluton · Èris
Pichons còrses
Asteroïdes · Cencha d'asteroïdes · Cometas · Cencha de Kuiper · Objèctes eparses · Nívol d'Oort
Satellits
T (1) : Luna — M (2) : Fòbos · Deimos — J (67) : Io · Euròpa · Ganimèdes · Callisto — S (62) : Titan · Rhea · Mimas · Enceladus · Tethys · Dione — U (27) : Miranda · Ariel · Umbriel · Titània · Oberó — N (14) : Triton
- Bon article en persan
- Bon article en alemand
- Article de qualitat dins una autra lenga
- Article de qualitat en anglés
- Bon article en portugués
- Bon article en italian
- Bon article en eslovac
- Article de qualitat en bosniac
- Portal:Astronomia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Planeta nana


text:
Saâcy-sur-Marne
Saâcy-sur-Marne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La superficie de Saâcy-sus-Marna es de 13,10[1] a 13,80 km²[2] (siatz 1 310 a 1 380 ectaras). La latitud de Saâcy-sus-Marna es de 48.962 gras Nòrd e la longitude de Saâcy-sus-Marna es de 3.21 gras Es. La municipalitat es desservie per la parca de Nanteuil - Saâcy de la ret SNCF. Las municipalitats limitrophes de Saâcy-sus-Marna incluent Méry-sus-Marna a 0,91 km, Luzancy a 2 km, Nanteuil-sus-Marna a 2,30 km, Citry a 2,37 km, Crouttes-sus-Marna a 3,10 km[2].
La superficie de Saâcy-sur-Marne est de 13,10[1] à 13,80 km²[2] (soit 1 310 à 1 380 hectares). La latitude de Saâcy-sur-Marne est de 48.962 degrés Nord et la longitude de Saâcy-sur-Marne est de 3.21 degrés Est. La commune est desservie par la gare de Nanteuil - Saâcy du réseau SNCF. Les communes limitrophes de Saâcy-sur-Marne incluent Méry-sur-Marne à 0,91 km, Luzancy à 2 km, Nanteuil-sur-Marne à 2,30 km, Citry à 2,37 km, Crouttes-sur-Marne à 3,10 km[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'aucupacion del territòri data, d'après los vestigis archéologiques, del Neolític. Una preséncia umana a l'epòca gallo-romaine a testificat sul luòc de la granja de Deuil. Dempuèi la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Saâcy-sus-Marna sembla aver una cèrta importància, coma ne testifica la riquesa de la siá glèisa. Lo pòble, #que lèva del évêché de Meaux, depen alavetz del abbaye de Jouarre. Lo abbesse de Jouarre ne conserva la suzeraineté fins a la Revolucion.
Al continuament de la révocation de la édit de Nantas, de nombrós protestants venon s'installar dins lo pòble, en favorint benlèu lo sieu essor. En 1729, la populacion es victima d'una epidèmia de peste commémorée per un pelegrinatge.
Conegut a Modèl:La s- per la siá produccion d'articles en uasses (pintes e de botons), Saâcy i aguèt tanben una spécialité de dentelle, abans lo desvolopament d'una activitat plâtrière al luòc-dich "Las Plâtrières".
Lo vilatge de Saâcy-sus-Marna s'organiza, a Modèl:La s-, a l'entorn dune carrièra principala vorejat d'ostals de la Modèl:S2-. Darrièr de las bastissas se tròban qualques tribunals interiors amb lo sieu porche e lo sieu sòl irregular. Lo blason de Saâcy-sus-Marna a #èsser compausat per Jean-Claude Molinier en febrièr 1998. Se descriu aital : « De caras dins una montanha d'aur que # se tròba sus el una feda en portant una crotz de sant Jean-Baptiste de meteis, enquadrat de dos maillets de sòus ; lo tot sus un riu de azur ».
Lo « caras » es la color tradicionala de la Brie #que se li liga a el Saâcy-sus-Marna. La feda amb la crotz es la évocation de sant Jean-Baptiste, lo sant patron del pòble. La montanha indica lo vallonnement del luòc de Saâcy #qu'a condusit a lo sieu nom doncas qu'aquel vallonnement pren final amb la Marna. Es d'aur per representar las plajas de Saâcy #qu'an longtemps #èsser una escasença de passejada. Lo riu simboliza la Marna e las doas maillets, las massas de carriers emplegadas en las carrièras del pòble. Las decoracions representan del blat per aunorar l'agricultura e del roure per remembrar los nombroses bòsques de la comuna. La corona de torns es lo simbòl échu a las municipalitats.
L'occupation du territoire date, d'après les vestiges archéologiques, du Néolithique. Une présence humaine à l'époque gallo-romaine est attestée sur le site de la ferme de Deuil. Dès le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Saâcy-sur-Marne semble avoir une certaine importance, comme en témoigne la richesse de son église. Le village, qui relève de l'évêché de Meaux, dépend alors de l'abbaye de Jouarre. L'abbesse de Jouarre en conserve la suzeraineté jusqu'à la Révolution.
À la suite de la révocation de l'édit de Nantes, de nombreux protestants viennent s'installer dans le village, favorisant peut-être son essor. En 1729, la population est victime d'une épidémie de peste commémorée par un pèlerinage.
Connu au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle pour sa production d'articles en os (peignes et boutons), Saâcy eut aussi une spécialité de dentelle, avant le développement d'une activité plâtrière au lieu-dit "Les Plâtrières".
Le village de Saâcy-sur-Marne s'organise, au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, autour dune rue principale bordée de maisons des Modèl:S2-. Derrière les bâtiments se trouvent quelques cours intérieures avec leur porche et leur sol irrégulier. Le blason de Saâcy-sur-Marne a été composé par Jean-Claude Molinier en février 1998. Il se décrit ainsi : « De gueules à une montagne d'or sur laquelle se trouve un mouton portant une croix de saint Jean-Baptiste de même, encadré de deux maillets d'argent ; le tout sur une rivière d'azur ».
Le « gueules » est la couleur traditionnelle de la Brie à laquelle se rattache Saâcy-sur-Marne. Le mouton avec la croix est l'évocation de saint Jean-Baptiste, le saint patron du village. La montagne indique le vallonnement du lieu de Saâcy qui a conduit à son nom puisque ce vallonnement prend fin avec la Marne. Elle est d'or pour représenter les plages de Saâcy qui ont longtemps été une occasion de promenade. La rivière symbolise la Marne et les deux maillets, les masses de carriers employées dans les carrières du village. Les ornements représentent du blé pour honorer l'agriculture et du chêne pour rappeler les nombreux bois de la commune. La couronne de tours est le symbole échu aux communes.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 http://www.atome77.Coma/vilas/comunas/395/saacy-sus-marne.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant (consultat en 10 de febrièr de 2012) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « atome77 » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ 2,0, 2,1, 2,2 et 2,3 http://www.cartesfrance.fr/carte-france-vila/77397_Saacy-sus-Marna.html modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant (consultat en 10 de febrièr de 2012) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « cartesfrance » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
Tractor
Un tractor es un veïcul automotor destinat a far un esfòrç de traccion important a pichona velocitat dins la tòca d'accionar de maquinas utilizadas en agricultura o en construccion. Lo pus sovent, lo tèrme es utilizat per designar un veïcul de bòria que fornís lo poder e la traccion necessàrias a l'agricultura mecanizada, mai que mai la laurada, mas tanben una granda varietat de tascas desparièras. Las aisinas agricòlas pòdon èsser tractadas o montadas directament sul tractor, que las pòt accionar mecanicament quora son mecanizadas.


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Se l’expression plan coneguda « pas de braç pas de chocolat » se verifica, ne coneissi un que las deu aver aquí, es Rayman. Parli pas aquí de Man Ray, lo fotograf, mas plan del personatge de videojòcs fargat pel francés Michel Ancel, sens braçes mas amb çaquelà de mans e de pès. Una anatomia originala que valguèt a aquel eròi d’èsser una de las estars del jòc de plataforma dins las annadas 90, fins a èsser botat a la retirada forçada en causa de la popularitat creissenta dels Lapins Crétins, d’antagonistas seus venguts ara de produits derivats bankables e idependents. Mas l’èrsa lapinesca es retombada (un pauc), Rayman a tornat sortit son nas (mai o mens timidament) per dos jòcs ont es, tornarmai, lo personatge principal, Rayman Origins e Rayman Legends.
Dos jòcs que forman una unitat talament estrecha en tèrmis de jogabilitat, de concepcion e de grafismes que se podrián prene per un sol jòc. D’alhors es possible de jogar als nivèls del primièr dins lo segond, « perqué doncas crompar lo primièr » me demandaretz, e auretz plan rason.
Soi acostumat dins Tòca-Maneta a vos parlar d’istòria, de scenariò, d’escritura, de finesa, per un còp amb Rayman pòdi legitimament decidir que me’n foti completament, podriái resumir a « Lo monde de las Crosada dels Sòmis es envasit de cachavièlhas e de mostres que capturèron los Pichons Èssers (de creaturas amistosas mai foguèsson reialistas) Rayman e sos amics devon netejar tot aquò » qu’aquò vos donariá pas que d’informacions completament inutilas e superfluas sul jòc. Non, çò que compta dins Rayman Legends es lo jòc, punt, e lo plaser que tiram a resòlvre las enigmas que nos son pausadas, córrer contra la mòstra, desliurar los Pichons Èssers, percórrer cada nivèl e lo mestrejar de la debuta a la fin, percórrer cada monde e ne trobar totes los secrets.
Se Rayman Legends es un jòc de plataforma a desfilament orizontal (lo mai sovent), coma se fa dempuèi de sègles, seriá una error de lo pensar pas resoludament modèrne, amb per començar de grafismes espectacloses, de mondes variats e subrecolorats, un suènh del detalh, d’umor visual (e sonòr) omnipresent, una pata un bricon « benda dessenhada » que dona un charme vertadièr a l’ensemble.
Malgrat aquel ambient que pòt semblar enfantin, vos caldrà pas riscar a pensar qu’aquel Rayman es un jòc aisit, al contrari quitament la dificultat es plan presenta e lo contentament que tiraretz del fach de completar un nivèl serà segurament compensat pel fach de crebar de detzenats de còps al meteis endrech coma la gròssa m*** que sètz (o soi tanben se vos pòt rassegurar, vos insolenti pas gratuitament). Urosament, a fòrça d’ensages tot se pòt superar, e ne tiraretz d’autant mai de contentament un còp las dificilas espròvas daissadas darrièr.
Per vos rendre las (nombrosas) tascas mai aisidas, Rayman Legends vos permet de jogar fins a 4 en cooperacion, e cadun a lo poder de reviscolar sos camaradas, paures defuntats aborius jols escacalasses generals. Dins l’idèa de vos ofrir de plasers tant variats coma los biaisses de morir, Rayman Legends prepausa de desfises regulars (setmanièrs e quotidians) ont vos podètz mesurar a de jogaires del monde tot (es aquí que vesèm que n’i a que son plan mens de gròssas m*** que d’autres) e un minijòc de football ipèr rapid e plan addictiu, per çò que la cooperacion va plan doas minutas mas quora es que nos fotem sul morre ?
Sus aquò vos daissi, aquel colhon de Rayman a encara perdut e oblidat de membres a l’ostal, los ai retrobat que lo gat aviá ja manjat un parelh de dets, li devi anar rendre tot son rambalh aquí.


text:
Avril Lavigne
Avril Ramona Lavigne Kroeger (Belleville, Ontàrio, 27 de setembre de 1984) es una cantautora francocanadiana. Comencèt sa carrièra musicala quand aviá sonque 15 ans e apareguèt sus scèna amb la cantaira Shania Twain. Pasmens foguèt en 2002, a l'edat de 17 ans que venguèt vertadièrament famosa mondialament gràcias a l'espelida de son primièr album Let Go. Dempuèi aquel temps, es venguda una de las artistas musicalas mai popularas internacionalament e a vendut mai de 30 milions d'albums e de 50 milions de singles dins lo mond entièr.
Biografia[modificar | modificar la font]
Avril Lavigne nasquèt en 1984 a Belleville d'un francés, Jean-Claude Lavigne, e d'una anglocanadiana, Judith-Rosanne (nascuda Loshaw). Passèt tota son enfància a Napanee, una vilòta d'Ontario.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Let Go (2002)
- Under My Skin (2004)
- The Best Damn Thing (2007)
- Goodbye Lullaby (2011)
- Avril Lavigne (2013)


text:
2-Imaginar
2. IMAGINAR
2.1. Imaginar una joscategoria non representada coma tala dins una tièira presa a l'azard o pas: (ex : la man dins lo còrs 1.1. ; la caça dins los lésers 3.2.).
Exemple:la man:
- Per se desengrepesir los dets calguèt qu 'aluquèsse lo fuòc.
- Cruscafavòtas o lo Majofre son d'escaisnoms del det gròs.
- Pam ! Pam ! deslarguèt dos còps de fusil mas manquèt la lèbre.
- As tuat quicòm a la caça? - Òc-ben! ai tuat lo temps.
2.2. Cercar una (o mai d'una) autra frasa que pòsca acompanhar tala o tala illustracion.
2.3. Ajustar una bofiòla amb de paraulas per cada personatge (òmes o bèstias) de tala o tala illustracion :
- escriure,
- improvizar oralament (interpretacion teatrala),
- escriure e interpretar (interpretacion teatrala).


text:
Marc Aurèli
Marc Aureli o Marc Aurèli Antonin August (en latin Marcus Aurelius Antoninus Augustus) (26 d'abril de 121 - 17 de març de 180) foguèt un emperaire roman de 161 fins a sa mòrt. Foguèt lo darrièr dels "Cinc Bons Emperaires" que governèron l'Empèri Roman entre 96 e 180, e es tanben considerat coma un dels mai importants filosòfs estoïcians.
Son renhe foguèt marcat per de guèrras en Asia contra l'Empèri Part reviscolat, e amb las tribús germanicas a las frontièras germanicas de l'empèri (Limes Germanicus), en Gàllia e a travèrs de Danubi. Una revòlta dins l'èst menada per Avidius Cassius, foguèt pas capitada.


text:
1345
Aquesta pagina concernís l'an 1345 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Acabament dei trabalhs principaus de la bastida de la Catedrala de Nòstra Dama de París.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila acomençada en 1341. Joan VI Cantacuzèn obtenguèt tornarmai l'ajuda de seis aliats turcs d'Esmirne e poguèt melhorar sa posicion en Tràcia après la destruccion dau principat dirigit per son ancian generau Momchil (batalha de Peritheorion, 7 de julhet). En parallèl, foguèt assassinat a Constantinòble lo megaduc Alexis Apokaukos (11 de junh), un dei responsables principaus de la guèrra e un sostèn important de la regéncia. A partir d'aqueu periòde, la posicion de l'empetratritz Ana de Savòia èra perduda maugrat una resisténcia qu'anava durar fins a 1347.
D'autre part, se debanèt un eveniment grèu per l'Empèri en setembre quanf Serres tombèt ai mans dei Sèrbes après una lònga resisténcia. D'efèct, ocupant la mitat de l'Empèri Bizantin de 1341, lo rèi sèrbe Stefan Dusan se proclamèt alora « emperaire dei Sèrbes e dei Romans » entraïnant de pèrdas territòrialas grèvas per l'Empèri e la formacion d'una menaça importanta en Grècia.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament dei trabalhs principaus de la bastida de la Catedrala de Nòstra Dama de París. Presentant d'estiles gotics variats en causa de sa lònga construccion acomençada en 1163, lo bastiment conoguèt una restauracion fòrça importanta de 1844 a 1864. Foguèt classat Monument Istoric en 1862 e Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1991.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Engenhariá[modificar | modificar la font]
Utilizacion de molins de vent en Olanda per accelerar l'assecament de tèrras.


text:
Facón
Lo facón (deu portugués "faca", "cotèth") qu'ei un coteràs de la pampa un deus elements de l'equipament tradicionau deu gaucho.
Com d'autes objèctes gauchesques, lo son mango que pòt estar d'argent (resulta de l'isollament istoric de l'arriu de la Plata on a còps, l'argent de las minas de Bolívia b'era lo metau de mei bon trobar).
Lo facón qu'ei un utís utilizat peus tribalhs deu camp. Quan los gauchos e's neurivan quasi exclusivament de las vacas liuras de la pampa desèrta, que permetava de'n copar tòç.
De dimensions variablas anant dinc a l'endom d'ua espada medievau, qu'èra tanben ua arma indispensabla deus gauchos solitaris dens lo lor desèrt shens cap lei e biais d'adobar los ahars en duel (dab lo poncho enrollat autor deu braç en guisa d'escut).


text:
- 25 au concors bigordan d'escritura
- Lo n ° 118 de la revista Òc seteme de 2016 XIVau tièra de la revista de las letras e de la pensada occitanas qui la gahadera ei "Apartienem au Monde”.
- En çò deu Trabucaire : Lo luec d'enluec de Thierry Offre a la Coll Pròsa occitana
- La bocada quatau de l'entervista qui m'acordè Yvan Bareyre començar de seteme, arron lo bastidor-cantaire, lo productor ràdio, l'òmi de l'accion umanitària, adara que's projecta l'òmi dens ua expression actuau : la collècta video.
Las musicas d'En ondas :
* Radio head A hail of thief I will
* May monday Midnight Karen Tweed e Timo Alakotila Midnight Macmaster
* (inedit) No passaràn Hé Hé Ho Francis Lassus Louis Sclavis Joan Francés Tisnèr
* (inedit) Batahòri Be i a longtemps joenessa Joan Francés Tisnèr Jakes Aymonino Roman Baudoin
Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.


text:
La bòrda de Canteguit
LECTURE EN FRANÇAIS ET OCCITAN DE GASCOGNE POUR MATERNELLES ET CP
Spectacle autonome
L’histoire
« Un còp’ èra, il était une fois, un petit village au milieu du pinhadar de las lanas. Quan s’estancavan dens aqueth vilatge, on pouvait voir le chemin qui menait à la ferme du canard qui chante, à la bòrda de Canteguit. Un canard qui chante, com es estranh. Qu’es pr’amor d’un jorn, dans la basse-cour de la bòrda, que s’es passat quauquarren d’extraordinari. Aqui, au bòrd deu pinhadar, ua ombra que vien de passar. Oaf, oaf ! Lo can que laira… Oaf, oaf ! Le chien a reconnu cette ombre… »
Le spectacle
Temps de lecture : 20 min
Temps pédagogique : 20 min


text:
Comtat de Trípol
Lo comtat de Trípol qu'èra un estat latin d'orient fondat a l'escadença de la Purmèra Crotzada e la sola possession crestiana d'orient de lenga e de vassalitat occitana. Que ho donc un país occitan d'otra mar. Que's situava principaument au nòrd de l'actuau Liban mes dab quauques tròç de l'actuau Siria (incluent, notament, lo famós Krak deus Chivalièrs)
Istòria[modificar | modificar la font]
Trípol que ho conquestada en 1105 peu comte Ramon de Sant Geli (Ramon IV de Tolosa, duc de Narbona, comte de Roergue, marqués de Provença) qui vadó atau comte de Trípol en bèth fondar aqueste comtat.
A partir de 1187 Trípol que passè devath l'autoritat deus senhors d'Antiòca de la dinastia aquitana deus Guilhèms.
La darrèra comtessa de Trípol que perdó lo son títol en 1288 e los mamelocs musulmans que prengón la ciutat en 1289 acabant atau l'istòria d'aquesta possession occitana d'otra mar.
Fius[modificar | modificar la font]
Lo comtat de Trípol que gavidava los fius seguents:
- Lo comtat de Montferrand
- Las senhorias de:
- Botron
- Buissera
- Calmont
- Chastèl Blanc
- Chastèl Roja
- Fonts
- Gibelacar
- Gibelet
- La Colea
- Lo Puèi
- Moinetre
- Nephin
- Raisagium Montanea
- Tèrra Galifa
- Tokle
- Tortòsa Maraclea
- Lo Krak deus Chivalièrs
Comtes[modificar | modificar la font]
En 1102, Ramon de Sant Gèli, comte de Tolosa, se vòl ganhar un domeni en Orient. Capita plan sonque en 1109, après la presa de Trípol.
Dinastia mondina[modificar | modificar la font]
1102-1105: Ramon Ièr de Sant Gèli (v.1050 † 1105).
1105-1110: Guilhèm Jordan Ièr († 1110), comte de Cerdanha, son nebot
1109-1112: Bertrand (1066 † 1112), filh de Raimond Ièr e d'una desconeguda de Provença
1112-1137: Ponç (1098 † 1137), son filh
1137-1152: Ramon II († 1152), son filh
1152-1187: Ramon III († 1187), son filh
-
- Sens enfant, Ramon III dona lo comtat a Ramon d'Antiòca
Dinastia peitavina[modificar | modificar la font]
1187-1189: Ramon IV d'Antiòca († 1199)
1189-1233: Boemond Ièr son fraire
1233-1252: Boemond II († 1252) son filh
1252-1275: Boemond III '(1237 † 1275) son filh
1275-1287: Boemond IV († 1287), son filh
1287-1289: Lucia († 1299), sa sòrre.
Literatura[modificar | modificar la font]
Dens la literatura occitana qu'ei famós per la soa mencion dens la vida de Jaufré Rudel qui conda qu'amorós pec de la comtessa de Trípol shens non l'aver pas jamei vista que's crotzet e que's morí quan la trobèt.


text:
Estela de mar
Planca « Asteroidea » dins Kunstformen der Natur d'Ernst Haeckel, 1904.
Aquesta planca mòstra, entre autres, los diferents estadis de desvolopament d'una Asterias rubens.
Asteroidea
de Blainville, 1830
Òrdres de reng inferior
L'estela de mar es un animal equinodèrme qu'a abitualament cinc braces a partir d'un centre (simetria pentaradiala) que pòt aténher 45 cm de largor. Existisson almens 1600 espècias repartidas en mai de 30 familhas dins totes los oceans.
Frequenta la franja litorala fins a 200 m de prigondor.
- Acantastèr porpre (Acanthaster Planci) es un predator dels coralhs de la granda barrièra d'Austràlia tanben apelat Corona de Crist.
- La mai granda, Midgardia xandaras, pòt despassar 1,30 m de diamètre.
A pas d'esqueleta desplaçabla mas de pseudopòdis, pichons tubes presents tanben dins los orsins, que pòdon projectar d'aiga dempuèi la fàcia ventrala e que servisson per la locomocion e l'alimentacion.
Somari
Alimentacion e digestion[modificar | modificar la font]
L'estela de mar es un predator. Se noirís gràcias a son orifici bucal, situat sus sa fàcia ventrala. Sas pèças bucalas son un element que servís per lor classificacion.
La digestion es facha dins dos estomacs separats, l'estomac cardiac e l'estomac piloric. L'estomac cardiac es coma un sac situat al centre. Pòt èsser sortit del còs. Qualques espècias utilizan la granda endurança de lor sistèma aquifèr per dobrir la cauquilha dels mollusques e introduire lor estomac a l'interior (digestion extèrna). Aquò lor permet de caçar de predas fòrça mai grandas qu'elas e quitament de peisses pichons. Los braces son tanben provesits de glandas digestivas (caecas piloric e epatic). Lo canal radial a d'ampullae agissent coma de dents. D'espiculas eiriçan la superfícia dorsala.
Regeneracion[modificar | modificar la font]
Cèrtas espècias an la possibilitat de se regenerar, es a dire, la capacitat de far recréisser un o mantun de lors braces se se son destacats. Un braç perdut pòt èsser regenerat en mens d'un mes.
Lista dels òrdres[modificar | modificar la font]
- òrdre Brisingida Downey, 1986
- familha Brisingidae Sars, 1875
- òrdre Forcipulatida H. E. S. Clark, 1963
- familha Asteriidae Gray, 1840
- familha Heliasteridae Viguier, 1878
- familha Zoroasteridae Sladen, 1889
- òrdre Notomyotida Ludwig, 1910
- familha Benthopectinidae Verrill, 1894
- òrdre Paxillosida Perrier, 1884
- familha Astropectinidae Gray, 1840
- familha Goniopectinidae Verrill, 1889
- familha Luidiidae Verrill, 1899
- familha Porcellanasteridae Sladen, 1883
- familha Radiasteridae Fisher, 1916
- òrdre Peripoda Baker, Rowe and Clark, 1986
- familha Xyloplacidae Baker, Rowe and Clark, 1986
- òrdre Platyasterida Spencer, 1951
- òrdre Spinulosida Perrier, 1884
- sosòrdre Eugnathina Spencer and Wright, 1966
- sosòrdre Leptognathina Spencer and Wright, 1966
- òrdre Valvatida Perrier, 1884
- familha Asteropseidae Hotchkiss and Clark, 1976
- sosòrdre Granulosina Perrier, 1894
- sosòrdre Tumulosina Spencer and Wright, 1966
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
-
-
-
UndersideofASeastar.jpg
Vista de dejós
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Asteroidea de Blainville, 1830 (fr) (+ version anglesa (en))
- Veire un esquèma detalhat de l'anatomia intèrna d'una estela de mar


text:
Illeville-sur-Montfort
Illeville-sur-Montfort en normand (Illeville-sur-Montfort en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Illeville Sus Montfort #èsser segurament fòrça d'ora viscuda. Doas vias la traversavan, un camp militar i i aguèt bastit al Bas Empèri e una rica villa egalament.
- A Modèl:La s- Illeville se trucava Willeville #que vòl dire : lo domeni de Willa o de Withlac, de noms d'òmes anglosaxons e anglo-scandinaves.
- Es lo Rei Philippe-Auguste #que ordonna l'edificacion de la glèisa actuala. Louis XII la #cedir als Chartreux de Roan cap a 1520 aital coma totes los sieus dreches #que possedissiá a Illeville, las intradas e un ostal seigneuriale. Demòra pas res del castèl de Louis XII.
- La revolucion #esclatar e lo Sr. Chefdeville, maréchal ferrant #Èsser lo 1er cònsol, de contunh lo Sr. Hardel, De contunh lo Sr. Ostal.
- Illeville sur Montfort fut certainement très tôt habitée. Deux voies la traversaient, un camp militaire y fut construit au Bas Empire et une riche villa également.
- Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle Illeville s'appelait Willeville qui veut dire : le domaine de Willa ou de Withlac, noms d'hommes anglo-saxons et anglo-scandinaves.
- C'est le Roi Philippe-Auguste qui ordonna l'édification de l'église actuelle. Louis XII la céda aux Chartreux de Rouen vers 1520 ainsi que tous ses droits qu'il possédait à Illeville, les revenus et une maison seigneuriale. Il ne reste rien du château de Louis XII.
- La révolution éclata et M. Chefdeville, maréchal ferrant fut le 1er maire, puis M. Hardel, puis M. Marie.


text:
A l’alta edat mejana la crestianitat espanhòla, a l’extrèm nòrd de la peninsula iberica, èra marcada per la cooperacion e la tolerancia. Èra unida força ab los territòris occitans e lor tolerancia de jusieus e de catars. La mager part de la peninsula èra islamica, jos lo reialme espanhòl dels maures. Los arts e las sciencias passavan per aqueste reialme vèrs lo nòrd, traversent los païses occitans e la peninsula italiana, introdusent tornamai lo saber de l’antiquitat e las sciencias arabas e gregas als europèus – una revolucion d’ idèas qu’apelam la Renaissença. D’Italia passava tornamai als païses del nòrd, qu’aviá l’efiech d’inspirar d’autras idèas e l’invencion de l’imprimeriá.
Pasmens, la conquista crestiana del reialme espanhòl dels maures forçavan los maures tanben d’invitar los guerrièrs islamics fanatics per combatre lo fanatisme dels guerrièrs crestians espanhòls, un fanatisme creat per la “reconquista.” Lo resultat foguèt la mòrt de la tolerancia suls dos costats. Per l’an 1492 foguèt sasida Granada, la darrièra forteressa dels maures, per las armadas de Fernando de Castelha e d’Isabella d’Aragon. Lor maridatge creèt lo reialme d’Espanha, lo primièr nacion-estat, sa religion agressivament catolica e sas ambicions agressivament capitalistas.
Seguissiá l’expulsion de l’Espanha dels jusieus e dels maures, dos pòbles e doas culturas qu’avián tant enriquit lo reialme pendent mants sègles. Seguissiá puèi l’enveaj de l’aventurir Cristòl Colomb de cercar las sorças de profiech otremar, precisament vèrs lo mitic “Novel Mond” de las Americas. L’Anglés John Cabot fasiá lo mesme per son rei Enric VII Tudor, arribant a Tèrranòva, en Canadà. Fernando e Isabella resolguèron egalament pas d’èsser batuts.
De pòbles arribats pendent lo paleolitic
Los pòbles de las Americas i èran arribats de l’Asia centrala a l’epòca paleolitica. Traversant lo Destrech de Bering, avián populat los dos continents americans. Dependent sus la tèrra e los climas diferents, desvolopavan mantas culturas divèrsas. Las societats de la mager part restavan comunistas primitivas e nomadas. I avián aucuna coneisença de la proprietat, comprenent la tèrra coma lor maire. Consideravan los autres animals coma de pòbles e lors fraires e sòrres. Dependants sul carn d’aqueles, demandavan perdon aprep la casa, e tuavan jamai per l’amusament mas solament per besonh.
Lo fach que desvolopavan pas una estructura de classas a res a far ab “l’inferioritat” sociala, mas es inseparabla de lor cultura nomada. D’efièch, podem dire qu’aquò indica lor “superioritat” – car vivián armoniosament ab la natura e ab los autres, umans e nonumans. Aquestes indigènas apelavan “pòbles” totes los estres – ab l’excepcion dels europèus, ab lor crudeltat, rapacitat, e perversitat! Per eles, los indigènas de las Americas avián de mots tot plen diferents!
Un nombre de societats indigènas avián desvolopadas las culturas neoliticas, praticant l’agricultura, e en Mexic e Peró, I aviá las civilisacions prestre-reialas, com avem ja depintadas aqui a regard dels celtes e dels egipcians.
Cristòl Colomb imaginava qu’aviá arribat a las Indias Orientalas, e aital apelèt los indigènas de las Americas “Indians.” Sulcòp, comencèt los exterminar. La descuberta de las Indias Occidentalas e la cultura ailà de sucre menaràn a l’una de las mai grandas atrocitats dins l’istòria umana, lo comèrci atlantic d’esclaus, e las ideologias racistas que lo suportavan – mas parlaram d’aquò mai tard. Quant a l’olocaust contra los indigènas americans, aquela comencèt ab Columb el meteis.
Lo reialme d’Espanha èra lo primièr sobrepoder capitalista, ab tot investit dins lo rei – mesme la Glèisa. Lo fenomèn de l’inquisicion espanhòla reflectís la determinacion dels reis d’Espanha de contrarotlar los esperits ansin que las vidas corporalas de lors subjectes. Lo catolicisme espanhòl foguet fach l’otís de l’ambicion reiala al meteis biais coma o foguèt la glèisa d’Anglatèrra jos Enric VIII.
Las inquisicions dels sègles anteriors èran autorisadas pels papas als temps d’eretgia (coma aprèp la crosada albigesa dins lo Lengadoc). L’Inquisicion espanhòla aviá pasmens autonomia de Roma. Son solet objècte èra la proteccion dels besonhs reials, en Espanha e otremar. L’autonomia balhada pel papa a la glèisa espanhòla permetèt l’Espanha de restar un reialme catolic, e l’Espanha e lo Portugal ambedos foguèron licenciats pel papa d’estendre lors empèris en las Americas e a l’orient. Los aventurièrs portugueses terrorisavan las comunautats als costats d’Africa e de China, e ganhèt de l’emperaire Ming lo pòrt de Macau. Donèron a l’illa bèla de Taiwan lo nom de Formosa pr’amor de sa beutat silvana.
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Istòria der Eqüator
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Istòria der Eqüator.
Era istòria dera Eqüator se pòt dividir eth tres grani periòdes: eth periòde prehispànic, dempús dera arribada der èsser uman ena zòna enquiara invasion e integracion deth territòri ath empèri inca (fins çò 1535); eth periòde coloniau, qu'eth territòri actuau der Eqüator corresponec pendent eth apuprètz ara Reiau Audiéncia de Quito (1535-1822); fin finau eth periòde republican, dempús dera independéncia, integracion ara Gran Colómbia e posteriora separacion, enquiara actualitat.
Somari
- 1 Er Eqüator preïncaic
- 2 Era integracion ar empèri inca
- 3 Epòca coloniau
- 4 Epòca republicana
Er Eqüator preïncaic[modificar | modificar la font]
Eth territòri deth que aué se coneish coma er Eqüator siguec demorat per diuèrses cultures dempús d'uns 15 000 ans a.C., E dilhèu quitament dempús d'uns 30 000 ans. Eth periòde preïstoric (anterior ara arribada des conquistadors espanhòus) s'acostume a dividir eth quate granes etapes: eth periòde paleoindi (fins uns 3500 ans a.C.), Eth periòde formatiu (deth 3500 ath 300 a.C.), Eth periòde de desvolopament regionau (300 a.C. - 800 d.C.) E eth periòde d'integracion (800 - 1534).
- Eth periòde paleoindi comence damb era arribada der èsser uman ena zòna e s'acabe damb es prumèrs processi de neolitització. Era preséncia d'èssers umans ena zòna andino-equatoriau semble remontar-se a uns 30 000 ans a.C. E s'an trobat rèstes de projectils, mès que mès de obsidiana, apròp de Quito, puntes de javelines e propulsors e, sustot, rèstes umanes a Alangasí e Otavalo e es importants enterraments de Sumpa, ara peninsula de Santa Elena, datadi ath 7000 a.C. Aguest conjunt funerari ei dilhèu eth jadiment mès important der Eqüator paleolític, donques qu'es autes rèstes trobades arreu deth país son fragments umans quasi sense contèxt o simplaments pròves de preséncia umana es determinades cauves.
- El període formatiu coincideix amb el procès de neolitització de les diverses cultures locals. És tema de debat si el procès s'inicià localment o fou introduït exteriorment, teoria sorgida a partir de les similituds de les tècniques ceràmiques trobades a la costa equatoriana amb les de l'Àsia (Japó, Sud-est asiàtic, Polinèsia). En qualsevol cas les novetats neolítiques s'expandeixen ràpidament de la costa cap a l'interior i entren en contacte amb les cultures amazòniques de l'altra banda de la serralada dels Andes. Sorgeixen també les primeres agrupacions urbanes, amb habitatges circulars o ovalades organitzades al volant de places, com les trobades a les excavacions de Real Alto i l'illa Puná (al golf de Guayaquil). El període està dominat per cultures assentades a la costa i s'acostuma a dividir en tres grans etapes: l'etapa primerenca on cal destacar la cultura Valdivia (3500 - 1500 a.C.), amb les seves famoses venus, instal·lada a la zona de la península de Santa Elena; letapa mitjana, amb la cultura Machalilla (2000 - 1000 a.C.); i letapa tardana amb la cultura Chorrera (900 - 300 a.C.), situada a la conca baixa del riu Guayas. En aquesta època les cultures assentades a la serra són menys importants, però podem destacar les de Cotocollao i Chaullabamba o Cerro Narrío.
- Eth periòde de desvolopament regionau (300 a.C. - 800 d.C.) S'inície damb çò que semblen importants movements de poblacion e se pòt detectar un considerable procès de aculturació. Es naues influéncies e tendéncies arriben pera còsta (cultura de Bahía de Caráquez) e semblen progressar cap ath nòrd (cultures de Era Tolita e Jama-Coaque) e era interiora (cultures d'Ángel e Quito) e, posterioraments cap ath sud (cultures Guanguala e Jambelí). Ath madeish temps tanben arriben influéncies dempús des tèrres peruanes: se pòden observar es dera cultura Chavín (sus era cultura Chaullabamba) e posterioraments dera alunhada Tiahuanaco (sus es cultures Narrío e Chordeleg). Totes aguestes influéncies e eth desvolopament posterior son fòrça evidenti ne la ceramica, er era policromia, er eth desvolopament de nuclèus urbans importants e er era metal·lúrgia. Ara cultura de Bahía de Caráquez se tròbe peth prumèr còp era metal·lúrgia dera aur, e ara dera Tolita era deth platí. Er aguesta epòca s'intensifica era estratificació sociau des comunitats e se generalisen es escambis comerciaus, qu'eth bèi uns casi arriben en Mesoamèrica. Era definitiva, er aguesta epòca s'assentissen comunitats importantes, sociauments desvolopades e damb identitats culturaus pro fòrtes; son çò que se nomenten acabdillaments ètnics (señoríos étnicos o cacicazgos).
- Eth periòde d'integracion (800 - 1534) se caracterize pera aparicion, ena zòna andina, d'ua unitat culturau impulsada era bona part peth comèrç e que darà lòc a diuèrses confederacions de pòbles damb un considerable desvolopament sociau. Ua d'aguestes confederacions se forme iniciauments a compdar dera cultura dera Tolita e acabe en tot abastar tota era zòna andina deth nòrd der actuau Eqüator: ei era confederacion caranqui (des quitus, caras o caranquis, tanben nomentadi shiris o scyris), qu'auie a Quito e es sòns voltants un des sòns nuclèus principaus. Aguesta agropacion politica, qu'es espanhòus nomentaràn damb er equívoc nòm de Reiaume de Quito, s'espandís cap ath nòrd enquiara zòna de Pasto (actuau Colómbia), peth sud enquiara zòna de Quevedo, damb contactes damb era rica cultura Milagro-Quevedo, e cap ar autan pera val der arriu Napo (s'an trobat elements quitus ara desbocadura dera Amazones). Ua auta d'aguestes confederacions siguec era confederacion cañari, plaçada ena zòna sud des andes eqüatorians, mès petita qu'era caranqui totun mès homogènia culturauments. Sigueren aguestes confederacions es que s'afrontèren ara menaça que representaue era expansion inca, pendent era dusau mitat deth sègle XV.
Era integracion ar empèri inca[modificar | modificar la font]
Era conquista inca[modificar | modificar la font]
A començaments deth sègle XV eth empèri inca se trobaue era ua epòca de grana expansion; eth Tahuantinsuyo s'estenie alavetz fins la còste nòrd der actuau Peró e era zòna de Cajamarca, a on auie artenhut sométer eth pòble Chimú. Pendent eth govèrn der inca Pachacútec s'inicièc ua naua ofensiva cap ar extrèm nòrd der empèri (eth Chinchaisuyo). Era ofensiva s'inicièc pes volts de 1450 e a banda des arrasons tradicionaus politiques e economiques, s'i junhien bères arrasons de caractèr mitològic e dinàstic, donques que segons bères tradicions es inques e es quitus compartien ua origina comuna ne la figure mitica de Quitumbe; ath delà es regions equatoriaus, domeni deth Solei segons es inques, auien un compausant religiós de grana importància per eri. Es accions conqueridores de Pachacútec alertèren ara confederacion cañari, que presentèc ua fòrta oposicion mès acabèc entà someter-se ar empèri. Eth hilh de Pachacútec, Túpac Yupanqui, sagèc assolidar aguestes conquistes e iniciar ua naua ofensiva entà arribar enes tèrres des quitus. Era resisténcia dera confederacion quitu-caranqui siguec herotja, dirigida pes sòns cabdills Hualcopo Duchicela, Epiclachima e Pillahuasu, que culminèc er ua grana batalha apròp de Latacunga, a on se sagerèc era conquista inca. De contunh Túpac Yupanqui refundà era ciutat de Quito. Era mòrt de Túpac Yupanqui e era proclamacion coma inca deth sòn hilh neishut a Tomebamba (actuau Cuenca), Huayna Cápac, inicièc ua tendéncia a favorir era zòna septentrionau der empèri, que mès tà deuant provocarà grèus conflictes damb eth caplòc, Cusco. Huayna Cápac embellí Era ciutat de Tomebamba e bastic era fortalesa d'Ingapirca. Er aqueri moments se produsic ua revòlte ena zòna de Quito, dirigida peth cabdill Cacha Duchicela, que culminèc era era massacre de Yaguarcocha. Un còp pacificat parciauments eth territòri, Huayna Cápac s'installèc a Quito e, en tot seguir eth procediment abituau inca, desterrà massivament diuèrsi pòbles en d'autes zònes aluenhades der empèri. Per implicar es nòbles locaus er eth aparelh estatau, Huayna Cápac se maridèc damb ua princessa quitu, Paccha (o Tuta Paclla) e qu'auec damb eth un hilh, Atahualpa.
Era guèrra civiu entre Huàscar e Atahualpa[modificar | modificar la font]
Eth 1526 s'arreceberen es prumères notícies de vaishèths e òmes estranhs ara còsta, que corresponen ara prumèra expedicion exploradora de Bartolomé Ruiz e er an següent moric Huayna Cápac. Semble qu'era sua darrèra volontat siguec dividir er empèri eth dus: era part principau serie entath sòn primogènit Huàscar e era auta part, que comprenerie es territòris dera anciana confederacion quitu, serie entà Atahualpa. Es prumèrs ans non se produsic càpies afrontament entre es dus fraires, mès fin finau Huàscar exigic a Atahualpa era renóncia as territòris deth nòrd e mobilizèc es sues armades, que penetraren er eth territòri cañari e s'encaminaren cap a Quito. Es tropes d'Atahualpa, jos es sòns generaus, Quizquiz, Caracuchima e Rumiñahui, se les afrontèren e s'inicièc ua longa e esgotadora confrontacion, damb diuèrses batalhes de resultat incert. Fin finau es tropes d'Atahualpa artenheren superar es de Huàscar e dirigir-se sense oposicion cap a Cusco, a on entrèren pòc dempús, proclamèren inca a Atahualpa e se liurèren ath saqueig e era venjança. Sabudes es naues dera victòria, Atahualpa gessec de Quito entà dirigir-se a Cusco e èster nomentat inca de tot er empèri. Er eth camin s'arturèc a pausar a Cajamarca, a on li arribèren es notícies deth desembarcament de Francisco Pizarro. Era guèrra entre es dus frairs auec gravíssimes conseqüéncies entad empèri inca, e mès se consideram que se produsís eth çò de madeish moment qu'era prumèra expedicion espanhòla desembarcava as sues còstes. Eth conflicte provoquèc despoblacions massives e tuades considerables; Atahualpa hec aucir tota era poblacion cañari masculina e exterminar tota era familha deth sòn germanastre Huàscar. Era division regnant laguens der empèri (er aristocràcia cusquenya jamès acceptèc Atahualpa) serà hàbilment profitada per Pizarro, que s'aufrirà coma alliberador des partidaris de Huàscar deuant der usurpador Atahualpa. Ath delà, es prigondes enemistats entre pòbles e ètnies segons es partits causits serà ua auta afeblit profitada pes espanhòus.
Epòca coloniau[modificar | modificar la font]
Assentament deth poder coloniau[modificar | modificar la font]
Entre 1535 e 1590 (fins la revòlte des alcabales) se produsís er assentament deth domeni coloniau damb era fondacion de naues ciutats e era creacion d'avescats e audiéncies. Es constants abusi e conflites provocadi pes conquistadors provoquèren era proclamacion des Leyes Nuevas çò 1544 que centralitzaven eth poder es mans dera Corona. Er aguesti prumèrs ans se fondèren es ciutats de Guayaquil (1535), Loja (1548), Cuenca (1557) e Riobamba (1575), entre d'autes. Eth 1563 se creèc era Reiau Audiéncia de Quito, que demorèc integrada laguens deth \virregnat deth Peró. Ath costat d'aguestes, se creèren diuèrsi asientos d'indigènes, qu'arresponie ara politica de separacion entre era republica de blancos e era republica d'indios. Cap a fins deth sègle XVI se dèc un conflicte entre eth president dera Audiéncia e eth cabildo dera ciutat de Quito, que culminèc er era nomentada «revòlte des alcabales; de 1592 e demostrèc era existéncia deth conflicte entre era corona e es poders locaus, entre criolls e chapetones (es arribadi d'Espanha).
Eth sègle XVII[modificar | modificar la font]
Çò Sègle XVII represente era epòca d'esplendor dera Reiau Audiéncia de Quito, que se convertís er un gran centratz provedidor de neurituds e teishuts entàs granes explotacions minaires d'America, mès que mès entà Potosí. Destaquèc mès que mès era indústria de confeccion de liròts ena zòna andina nòrd e centrau, atau coma era produccion des drassanes de Guayaquil. Pendent aguest sègle tanben se generalize eth cultiu de productes d'origina europèa e s'espandís er usatge deth \quítxua coma lingua franca entre era majoria de pòbles indigènes. Ath madeish temps comence a aquerir importància era naua classa sociau des mestissos, qu'artenheren obtier bèri privilègis reservadi as blanqui mès nogensmenys demorèren relegats tostemp a ua posicion intermediària entre es criolls e es indigènes. Era relativa riquesa que s'artenhec pendent aguesti ans, ajudèc a un gran impuls constructor e artistic. Comence a aquerir importància era nomentada escòla de Quito de pentura e escultura e eth caplòc s'embelleix considerablaments (convents de Sant Francesc, Sant Agustí, Mercè, eca., eth prumèr palais presidenciau) e se creen es prumères universitats. Tanben siguec ua epòca de gran impuls explorador e missioner, damb fondacion de nombroses missions ara Amazonia.
Era crisi deth sègle XVIII[modificar | modificar la font]
Era crisi e era escassetat qu'assolà es explotacions de metaus des colònies pendent aguest sègle afectèc grèvaments ara Reiau Audiéncia de Quito, que perdec ua grana quantitat des sòns mercats tradicionaus e, ath delà, li calec començar a patir era competéncia de productes europèus de major qualitat e mès barati. Conseqüéncia d'aguesti cambiaments siguec era estenduda des latifundis ara sèrra, que superèren era importància as tradicionaus talhèrs texili. Era arribada des Borbons en tròn espanhòu introdusic ua major centralizacion e importantes restriccions comerciaus ath comèrç intèrne entre es colònies, er un assag de concórrer damb er agressiu comèrç anglés. Es reformes administratves passèren entà suprimir era Reiau Audiéncia e incorporar es sòns territòris ath nau virregnat de Naua Granada çò 1718, damb caplòc a Bogotà. Es problèmes e conflictes subsegüents obliguèren a retornar es territòris ath virregnat deth Peró, entà tornar a passar-les ath de Naua Granada definitiuaments çò 1739, mès damb era restitucion dera Reiau Audiéncia de Quito. Eth 1734 arribèc en Quito era mission geodèsica francesa, dirigida, entre de de autes, per Charles-Marie dera Condamine, que representèc un vertadèr revulsiu entara activitat culturau de Quito, damb era promocion d'estudis scientifics e era divulgacion des naues inventes illustrades qu'influïren eth çò geògraf Pedro Vicente Maldonado. Es corrents illustradi penetraren damb fòrça as següentes generacions, er ua dusau mitat de sègle caracterizat per tensions contínues entre es representants dera Corona e es interèssi des criolls. Er establiment çò 1764 deth monopòli d'aiguardents e era racionalització des alcabales e doanes acabèren damb la revòlte des estancs de 1765, que s'ahigec a ua longa sèria de sollevaments indigènes, reprimidi duraments pes autoritats. Er aguesta epòca tanben comence a aparéisher, nauaments enllaçant damb es idèes illustrades, ua clara consciéncia quitenya, que se pòt observar ne les òbres istoriques deth jesuïta Juan de Velasco e, sustot, damb era incansable activitat culturau progressista e emancipadora de Eugenio Espejo, dilhèu çò de mès de gran illustrat quiteny. Es idèes d'Espejo representen claraments era importància dera naua consciéncia criolla, que cada còp guanhaue mès influéncia e que se consideraue espetada pes chapetones. Damb era arribada ena presidéncia dera Audiéncia deth baron de Carondelet, se sagèc satisfèr es demandes autonomistes des criolls, mès era intervencion napoleonenca en Espanha precipitarie era trencadura definitiva damb era metròpoli.
Eth Departament deth Sud dera Grana Colómbia[modificar | modificar la font]
Dempús dera victoria s'inicièc era negociacion entà incorporar es territòris ara naua republica de Colómbia (actuauments coneishuda coma era Gran Colómbia). Quito, Cuenca E totes es ciutats andines se junheren sense massa problèmes ath nau projècte; Guayaquil per contra, ère dividida entre partidaris dera Grana Colómbia e partidaris de junher-se ara naua republica deth Peró. Fin finau, e dempús de diuèrses intervencions militares pòc importantes, Guayaquil demorèc tanben integrada ena Grana Colómbia. Toti es territòris dera Reiau Audiéncia de Quito formèren eth nomentat Departament de Quito o deth Sud, posterioraments cambiat a Districte deth Sud damb es departaments d'Eqüator, Azuay e Guayaquil. Es prumèrs ans d'integracion ena Grana Colómbia representèren un considerable esfòrç, donques que se dediquèren fòrça esfòrci ara guèrra de desliurança deth Peró, encara ne partís e que non culminèc fins çò 1824. Pòc dempús, era naua republica de Peró inicièc un conflicte termierèr damb Colómbia (que dempús heretaria er Eqüator). Aguest conflicte se materializèc çò 1829 era ua invasion peruana dera part meridional deth Departament deth Sud. Es armades peruans siguessen derrotadi pes grancolombians ara batalha de Tarqui (27 de hereuèr de 1830) e se signèren acòrds de patz e tractadi de limits que jamès sigueren respectadi per cap des partits (veigatz er article «Guèrra Eqüator-Peró; entà ua descripcion detalhada des origines deth conflicte). Maugrat toti es esfòrci, eth projècte bolivarià dera Grana Colómbia ère menaçat pes conflictes d'interèssi entre es oligarquies regionaus e pes demandes d'autonomia des sues regions, atau coma pera accion politica des poténcies capitalistes deth moment (basicaments çò Reiaume Junhut e es Estats Units), pòc interessades era era formacion d'un estat fòrt a Sud-amèrica. Çò Cèrt ei qu'eth 1830 s'inicièc un procès de disgregació imparable que dèc lòc enes naui estats de Veneçuèla, Colómbia e Eqüator.
Epòca republicana[modificar | modificar la font]
Era neishença dera Republica der Eqüator[modificar | modificar la font]
Eth 13 de mai de 1830 se constituic definitiuaments eth nau estat integrat pes territòris deth Departament deth Sud, jos eth govèrn deth generau Juan José Flores. Pòc dempús s'amassèren es corts constituents e se cristianèc er estat coma Republica der Eqüator, donques qu'eth nòm de Quito denominacion tradicionau des ancians territòris dera Reiau Audiéncia non siguec acceptat pes representants de Guayaquil e Cuenca. Pòc dempús, çò 1832, er Eqüator prenec possession des isles Galápagos. Flores controtlèc era politica eqüatoriana fins çò 1845, ans eth qué eth país siguec sometut a revòltes contínues, coma es grops oligàrquics dera sèrra e dera còsta sostenguessen a determinadi grops o d'autes. Maugrat es assagi liberalitzadors de Vicente Rocafuerte (president entre 1835 e 1839), Flores aqueric mès poder e en tot convertir-se er un dictator de facto enquia qu'ua aliança de militares e notables de Guayaquil eth derrocà (era nomentada Revolucion Marcista). Eth generau José María Urvina (president e dictator entre 1851 e 1856) instaurèc mesures progressistes, coma era abolicion dera esclavatge, era supression des tributs indigènes e er emparament des petiti proprietaris ruraus. Açò l'afrontèc damb es grani latifondistes, ath madeish temps afrontadi entre eri er ua inacababla luta ressègue-còsta. Eth conflicte s'agravèc eth temps deth sòn successor Francisco Robles, enquiath punt que se creèren diuèrsi govèrns simultanis a diuèrsi punts deth país (Quito, Guayaquil, Cuenca e Loja). Damb eth país prèst de desaparéisher, Gabriel García Moreno, membre der aristocràcia quitenya, era ua sèria de campanhes militares e politiques artenhec amassar eth poder e arténher ua coesion minimau entre es diuèrses fòrces.
Era epòca de García Moreno[modificar | modificar la font]
García Moreno artenhec erigir-se ne eth factor unificador des diuèrses tendéncies des oligarquies dera sèrra e era còsta. Açò permetec crear ues estructures estataus modèrnes, articular eth país (que sonque a compdar d'aguest moment comence a aquerir ua vertadèra consciéncia nacionau) e, en generau, racionalitzar eth sistèma. Es resultats deth programa de García Moreno se notèren plan lèu: aument des exportacions de cacau, vinculacion deth país as corrents comerciaus internacionaus, aument dera recaptacion estatau, proliferacion espectaculara d'òbres publiques, reforma der ensenhament segondari e superior (creacion d'academies e instituts, dera Escòla Politecnica, dera observatòri astronòmic, eca.) e modernizacion dera armada. Mès eth procès de modernizacion auec un prètz anautit, consistent er ua fòrta repression, censure e contraròtle estatau de toti es aspèctes sociaus. Ath delà, eth prigond conservadorisme de García Moreno çò portèc a establir eth monopòli dera Glèisa sus era educacion e es mejans de comunicacion. Eth 1869, era naua Constitucion aprovada peth Congrès, nomentada era Carta Nera, confirmaue e enfortie encara mès eth regim repressor e reaccionari. Era situacion venguec extrèma e fin finau García Moreno siguec assassinat eth 1875. Era mòrt de García Moreno, mès, non signifiquèc un cambiament immediat de politica. Es grops proprietaris conservadori dera sèrra mantengueren eth poder quauqui ans. Totun, era dinamica comerciau internacionau favorie es comerçants, dinamics e liberaus, de Guayaquil, que maldaven entà arribar en poder. Er aguesta epòca se comencen a perfilar es partits politics tradicionaus e maugrat era dictadura de Ignacio de Veintemilla, era tendéncia cap a un major liberalisme se hè evident.
===Dera Revolucion Liberau (1895) ara Revolucion Juliana (1925)===
Maugrat S'auanci progressista arribent se darrèri ans, aguesti èren insufisenti a opinion dempús de progressistes mès radicaus, dirigidi per Eloy Alfaro. Per aquerò, quan eth govèrn s'afrontèc a ua crisi relativaments fòrta a principis de 1895, aquerò siguec profitat pes liberaus entà dar un còp d'Estat, damb eth supòrt dera borgesia, e proclamar a Guayaquil ua nau govèrn çò 5 de junh: siguec ère nomentada Revolucion Liberau. Damb Eloy Alfaro, que dirigie se sectors camparòus e burgesos dera còsta, se procurèc establir eth laïcisme e se separèc definitiuaments Glèisa e Estat, arribèc au sude conclusion eth camin de hèr Guayaquil-Quito e se garantiren ère majoria de liberades ciutadanes. Eth progressisme sociau D'Alfaro se combinaue damb un liberalisme economic que condemnaue çò proteccionisme e favorie çò lliurecanvisme a ultrança, hèt que non favorie eth desvolopament industriau pròpri deth país. Alfaro tanben tendec a sajar anullar se sòns adversaris politics e s'afrontèc damb ua tendéncia dissident deth sòn pròpri partit, dirigida peth generatz Leónidas Plaza e constituida pera nauta borgesia guayaquilenya. Er afrontament acabèc damb Ère tragica mòrt d'Alfaro e ua etapa d'acusat liberalisme economic (1912-25), que permetec enes bancs aquerir eth domeni quasi complèt deth país. Quan eth 1924 assumic ère presidéncia Gonzalo Córdova, eth liberalisme auie perduda bona part deth sòn supòrt populara e se tendéncies conservadores guanhauen fòrça. Eth malcontentament Popular deuant ère inflacion facilitèc eth còp d'Estat dempús de militars joeni e progressistes (9 de junhsèga de 1925, ère nomentada Revolucion Juliana) que, eth tot auançar-s'ara reaccion conservadora, se prepausauen empréner reformes substanciaus, executades dempús parciauments pendenta ère presidéncia de Isidro Ayora (1926-31), eth reordenar ère economia, establir eth Banc Centratz coma er unic autorizat entà eméter moneda e crear ua nau sistèma de pressupòst e de doanes. A compdar dempús d'ans trenta ère vida politica der Eqüator siguec dominada pera figura de José María Velasco Ibarra, qu'inicièc eth sòn prumèr mandat presidenciau eth 1934 (posterioraments aucupèc ère presidéncia ues autes quate còps). Maugrat Se sudes deficiéncies coma administrador, eth sòn acusat populisme e ère suda vinculacion as grops oligàrquics, impulsèc ambicioses òbres publiques e reformes educatives e mantenguec ua politica exteriora d'independéncia. Dempús de diuèrsi conflictes, eth decènni de 1930 s'acabi damb eth brèu dictadura deth generatz Alberto Enríquez Gallo, qu'autregèc eth poder a ua semblada constituent. Posterioraments, eth Discutit trionf electorau de Carlos Arroyo deth Río, eth tot representar dempús d'interèssi dempús de Estats Units, da eth poder ath liberalisme mès extrèm. Eth sòn govèrn Se ven perturbat pera desastrosa guèrra damb eth Peró (1941) e eth subsegüent Protocòu de Rio de Janeiro (gèr de 1942), qu'Eqüator renonciaue entà eth a ua grane part de territòri amazonic. Eth caotic Estat deth país dempús dera guèrra, junhut ara dura repression governamentau, facilitèc eth retorn ath poder de Velasco Ibarra, er ère nomentada Jornada Gloriosa (o simplaments Ère Gloriosa) deth 28 de jamès de 1944.
Deth dusau velasquisme ath fenomèn migratori e era inestabilitat[modificar | modificar la font]
Eth retorn de Velasco Ibarra coïncidic damb er eclosió d'un nau producte entà produsir e exportar: eth plàtan, vertadèr motor dera economia eqüatoriana d'aquera epòca (lèu se convertirie eth çò de prumèr exportador mondiau). Eth nau sector permeté ua considerabla entrada de caps-lòcs, que se rebatec era ua politica fòrça mès establa, eth creishement economic, era dinamizacion de sectors terciaris e un foncionament normau deth sistèma democratic. Dempús dera queiguda de Velasco Ibarra eth 1961, lo remplacèc eth sòn vicepresident Carlos Julio Arosemena, qu'a eth sòn torn siguec desrocat junhsèga de 1963 per ua Amassa Militara. Eth fracàs economic determinèc eth nomentament (març de 1966) d'un mandatari provisionau, Clemente Yeroví, e ueit mesi mès tard era naua assemblada constituent encarguèc era direccion deth país a Otto Arosemena; alavetz se descorbiren rics jadiments de petròli es zònes deth nòrd deth Amazonia. Es comicis de 1968 tornèren un còp mès ath poder a Velasco Ibarra, que nauaments siguec destituit per un còp militar hereuèr de 1972. Assumic alavetz era direccion suprèma çò de generau Guillermo Rodríguez Lara, depausat ath sòn torn eth 1976 per ua Amassa Militara. Era Amassa Militara restablic es libertats democratiques e mejançant un referendum s'aprovèc ua naua Constitucion (1978). Es es eleccions de 1978-79 trionfèc eth candidat dera Concertacion de Fòrces Populares, Jaime Roldós. Dempús dera sua mòrt er un accident d'aviacion çò 24 de mai de 1981, lo succedic eth vicepresident Osvaldo Hurtado. Aguesta epòca coïncidís damb era fin deth boom petrolièr, qu'inicièc ua clara recession economica. Er es presidenciaus de 1984 vencec León Fèbres Cordero, candidat deth dretà Tèsta de Reconstruccion Nacionau. Pendent eth sòn mandat, sofric diuèrsi assagi de còp d'Estat e ua sequestracion, mentre era sua politica ère claraments neoliberau. Er es presidenciaus de 1988 vencec eth socialdemocrata Rodrigo Borja e eth 1992 Sixto Durán Ballén. Gèr de 1995 se produsiren afrontaments armadi damb eth Peró ara sèrra deth Còndor (era guèrra deth Cenepa); dempús de diuèrses escaramusses, eth Peró e er Eqüator signèren ua dobla declaracion de patz. Abdalá Bucaram, Deth Partido Roldosista (que dempús dera mòrt de Jaime Roldós auie anat degenerant er un partit claraments populista) vencec er es presidenciaus de 1996, mès era sua desastrosa gestion economica provoquèc protèstes populares massives e ua grèva generau. Eth Congrès optèc entà destituir-lo per «incapacitat mentau» hereuèr de 1997 e nomentèc president interin a Fabián Alarcón, enquias naues presidenciaus de 1998, er es quaus resultèc vencedor Jamil Mahuad, deth Partit Popular Democratic; aqueth an tanben s'artenhec un acòrd termierèr, aparentaments definitiu, damb eth Peró. Es darrèri vint ans deth sègle XX an representat ua epòca de crisi entath país, afrontat damb ua inflacion e un deute public creishenti, ath delà der imparable aument deth deute extèrne. Es mesures dràstiques de Jamil Mahuad, damb era dolarització, artenheren frenar era inflacion (actuauments inferiora a 2% annau) mès aboquèren ua part importanta dera poblacion ara praubesa. Aguesta situacion ei ara origina dera grana ondada migratòria qu'a sofrit eth país a compdar de 1995, dirigida mès que mès cap a Estats Units, Espanha e Itàlia. Aguesti ans tanben an presenciat eth ressorgiment e reforçament dera identitat indigèna, peth prumèr còp organizada sociauments (CONAIE, Confederacion de Nacionalitats Indigènes der Eqüator) e politicaments (Pachakutik) e damb un poder impensable ans enrera. Membres destacadi des comunitats indigènes an accedit fin finau a cargues publics d'importància, e es lengües e cultures (mès que mès çò quítxua) s'an vist refortilhades e promoigudes.
Es prumèrs ans dera s. XXI[modificar | modificar la font]
Er an 2000 se produsiren naui suslhèuaments militars e dera CONAIE e Jamil Mahuad renoncièc en tot èster remplaçat per Gustavo Noboa. Es es eleccions de 2002 vencec era exgeneral Lucio Gutiérrez que siguec derrocat eth 2005, ath miei de naui casi de corrupcion e mala gestion, e ath sòn lòc assumic eth poder eth sòn vicepresident Alfredo Palacio, enquias eleccions presidenciaus deth 15 d'octobre de 2006. Palacio Artenhec mantier era estabilitat politica e cedir sense problèmes eth poder ath guanhador des eleccions, era esquerrà Rafael Correa, que s'inscriu era era tendéncia, generau en America Latina n'es darrèri ans, de caps de govèrn de quèrra mès o mens populista, damb un programa basat era era nacionalizacion de bèri recorsi naturaus e eth contrarestar ua excessiva influéncia des Estats Units en país. Correa S'a afrontat ara partitocràcia tradicionau der Eqüator e çò 15 d'abriu de 2007 artenhec un ample supòrt eth çò referendum entara reforma constitucionau e era creacion d'ua Assemblada Constituent (78% de vòtes en favor).


text:
Francis Picabia
Francis-Marie Martínez de Picabia (París, 22 de genièr de 1879 - 30 de novembre de 1953 París, 1953) èra un pintor francés. Practiquèt tan la pintura coma lo grafisme e, quitament, l'escritura e la poesia. Filh de maire francesa e de paire espanhòl, militèt al movement dadaïsta.
Biografia[modificar | modificar la font]
Estudièt a l'Escòla de las Bèlas Arts e l'Escòla de las Arts Decorativas de París, que recebèt una granda influéncia de la pintura impressionista, fauvista e abstracha, amb per artistats favorits Camille Pissarro e Alfred Sisley. Entre 1909 e 1911 prenguèt lo del cubisme e venguèt membre del grop "PUTEAUX", se faguèt amic de Marcel Duchamp. En 1913 viatjèt als Estats Units d'America, que dintrèt en contacte amb lo grop dadá american, participant a l'exposicion de l'Armory Show e fondant amb Duchamp e Ray la revista predadaïsta 291. Publiquèt lo primièr numèro de la revista ja completament dadaïsta 391 a Barcelona en 1916 amb la collaboracion de Guillaume Apollinaire, Tristan Tzara, Man Ray e Jean Arp. Aprép un temps passat a la Còsta d'Azur que la seuna òbra foguèt fòça influenciada pel surrealisme, amb un umor particularament provocant, tornèt a París e creèt, amb André Breton, la revista 491. Puèi, en 1922, abandonèt lo dadaïsme, movement qu'aviá estat un dels principals propagadors.
L'influéncia de Picabia es fondamental coma promotor dels movements avantgardistas e de l'art modèrn sul continent american, mai concretament a Nòva York. Picabia èra un òme dubèrt a totes los nòus corrents e refusèt de se ligar exclusivament a un sol tipe d'expression. Atal, visquèt de periods amb lo futurisme, la figuracion e, a partir de 1945, l'art abstrach.
Amant las fèstes e las veituras (que ne colleccionèt prèp 150), se roïnèt, per aquò comencèt a pintar fòrça pichons quadres de divèrses generes, a vegadas inspirats per de revistas pornograficas.
Tanben se vodèt, de biais personal personal e tanben professional, a la poesia.
Òbras màgers[modificar | modificar la font]
- Caoutchouc. 1909, aquarèla sus papèl, 46 x 61,5 cm. Musèu d'Art Modèrn de París. Considerada una de las òbres fondatriças de l'art abstrach
- Udnie. 1913, òli sus tèla, 290 x 300 cm. Musèu Nacional d'Art Modèrn de París
- Edtaonisl. 1913, òli sus tèla, Institut d'Art de Chicago.
- Flirt. Materials divèrses (plomb, filh de fèrre, palha...) sus tèla, 92 x 73 cm. Enquantat en 2004 per 908 238 €.
Escrichs[modificar | modificar la font]
- Poemes, publicat a París en 2002
- Écrits critiques, publicat a París en 2005


text:
Gaitatz aiçò, de Belgica :
Los festenals en Occitània an problèma per portar nom occitan, al nom del festenal de Brussèllas podèm apondre un accent sul Ò, e avèm un títol de festenal occitan; perqué ?
Perqué l’occitan es estat la primièra lenga normalizada, lenga vulgara latinizanta, estandardizada entre 950 e 1050, per decision politica.
E coma a Brussèllas las doás lengas son en gueguerra quaisment oficialament, es lo latin que tòrna, donc un pauc la lenga occitana, sense los accents modèrnes.
Quora los Franceses refúsan la dignitat a la lenga occitana, podèm considerar qu’es un acte contra la latinitat…
Dementre aiçò, TOLOSA descubrís sa primièra exposicion bilingüa, oficiala.
Uèi a Tolosa, la conservatriça del musèu dels Augustins, ambe una exposicion sobre l’istòria de Tolosa, l’a plan entendut : l’occitan es important. Dinca fin de junh 2011, una exposicion dins las doás lengas es disponibla pel grand public, per totes los publics ; un public catalan es esperat, e tanben tot lo pòble occitan; lo public parisenc, lo torisme en general, serà tanben ensenhat, e n’an mestièr (!).
Es realament un eveniment tolzan, ièr de ser se fasiá l’inauguracion oficiala. Mai de 400 personas èran presentas, una inauguracion qu’assegura una promocion de l’exposiion de grand nivèl, ambe un pichon budgecte per desvolopar projectes d’avenidors sobre lo tèma de la recuperacion istorica dels arquius tolzans, e dels grands objectes de l’istòria tolzana ; l’occitan i es pas absent, la conciéncia tusta al còrs tolzan, es novèl, es causa publica novèla, e del servici al pòble occitan ; l’occitan es estat un ciment entre las ciutats qu’an collaborat pels objectes ecclesials presents e descributs, mai tanben reparats amb un atrait bèl per l’òbra passada, pels administradors del musèu.
Lo personal politic èra pauc present a l’inauguracion, es una causa que pausa l’exposicion e qu’ajuda a ne fa la promocion.
I cal anar veire, vos caldrà pas plorar...
Es un exemple se seguir per totes los musèus d’Occitània, pas sonque entre «Nòrd d’Avairon e Sud de Garona»*.
(* es la geografia prepausada per l’exposicion).


text:
Aguesta setmana hè sèt ans des que Hunter S. Thompson, escrivan nòrd-american e pair deth Periodisme Gonzo, se calèc un pistolet ena gòrja tà mèter fin ara sua existéncia. Fòrça vinculat as drògues e artères de bataclam, tostemp siguec fidèu a sòns valors denonciant tota classe d’abusi e malahètes.
Enes ans seishanta s’amassèc as Hells Angels ath long des Estats Units entà conéisher e narrar es sòns estils de vida. Eth demès d’alcòl e violéncia des aimants des Harley Davidson portèren a Thompson a escriuer sus era violacion d’ua joena ena plaja a mans de dus angels.
Damb era mòrt deth movement hippy –ath qu’eth periodista apertanhie–, se presentèc a sheriff d’Aspen entà lutar contra era politica de Nixon des de laguens deth sistèma. Perdudes es eleccions, era unica manèra qu’auie tà defensar es sòns ideaus ère escríuer. Atau; setiat en un mustang vermelh, condusic direccion a Las Vegas.
Seguraments eth libre mès famós de Thompson, que l’empossèc a èster un simbèu deth Nau Periodisme enes setanta; encara qu’eth s’entestardie ena varianta Gonzo. Fear and Loathing in Las Vegas ei ua hèsta d’adiu a tota ua generacion de joèni que s’an de talhar eth peu long, cambiar es camises de lan per vestits amortadi, e moments de reflexion flotanta per hastioses reünions de negòcis.
A tot açò, en 1998 publiquèc era sua unica novèla e qu’en un parelh de mesi se veirà enes cines d’Espanha, The Rum Diary. Eth personatge principau, Paul Kemp, ei un òme miei virat deth cap, chauat, practicaments un gandiaire… e periodista. Eth libre narre es sues lhocaries en San Juan Daily News, un diari de Puerto Rico. Encara qu’aguesta produccion de Johnny Depp deishe molt que desirar, ei un miralh d’ua part desconeishuda de Thompson.
“Luenh dera idèa d’arrecomanar ath lector drògues, alcòl, violéncia e deméncia. Mès è de coheissar que, sense tot açò, jo non seria arren” (Hunter S. Thompson).


text:
1195
Aquesta pagina concernís l'an 1195 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Anglatèrra. Pasmens, en despiech de la formacion d'una aliança entre Anglatèrra e l'emperaire germanic, ges d'operacion importanta aguèt luòc dins lo corrent de l'annada. Ansin, Felip II poguèt se concentrar sus sei trabalhs de modernizacion de París (construccion dei Halas e d'un barri novèu). En decembre, après l'intervencion dau papa Celestin III que s'inquietava dei progrès musulmans en Espanha, una trèva foguèt signada entre lei dos camps (→ 1196).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra França. Pasmens, de negociacions permetèron una pausa e lo rèi Ricard Ièr acceptèt de jurar fidelitat au rèi de França per Normandia, Anjau e Peitau. Aquò permetèt la signatura d'un tractat de patz tre lo 15 de genier de l'annada seguenta.
Castelha[modificar | modificar la font]
Lo 19 de julhet, se debanèt la batalha d'Alarcos que s'acabèt per una desfacha saunosa d'Alfons VIII. Castelha i subiguèt de pèrdas importantas e lo sud dau reiaume deguèt faciar d'incursions de l'armada deis Almohades.