text:
Dijòus, 4.10.2018 03h00
Lo ponch sus l’-e de sosten avans –s de masculin plural e la question per un airal de transicion coma lo país mentonasc e quitament la valaa d’Esteron
Anam esclarar aquela situacion davans los faches dialectals occitans vivaroalpencs.
En vivaroalpenc avèm los faches siguents:
1. -c finala + -s de plural => “son secs” o “son seques” (al masculin plural). Las doas formas an ren la mema realizacion:
— la primiera realizacion en general es dins un parlar que pronóncia ges de plurals [sun'sek] a l’èst (e [sun'se] a l’oèst), mas trobam la possibilitat ['seks].
— la segonda es dins de parlars que pronóncian los plurals [sun'sekes] (parier en occitan vivaroalpenc e en occitan estandard)
2. -sc finalas + s de plural => “Los bòscs” o “los bòsques” (al masculin plural)
Las doas formas an ren la mema realizacion:
— la primiera realizacion en general es dins un parlar que pronóncia ges de plurals [luz'bwɔsk] a l’èst, exceptat de rares cases collectats entre Var e Vaire que “bòscs” se ditz ['bwɔsks]. E avèm ['bwɔs] a l’oèst.
— la segonda es dins de parlar que pronóncian los plurals [luz'bwɔskes] (parier en occitan vivaroalpenc e en occitan estandard)
3. Un cas que nos questiona: los mots acabats per -m a Mentan e Recabruna
Nòta: perqué s’interessar a çò qu’es de l’occitan d’aquel endrech, de Mentan e dal sector (país mentonasc, valaas dals Palhons)? De qu’es Mentan per un occitanista de Marselha, Montpelhier, Tolosa, una nibla o una evocacion sentimentala ensolelhaa?
Mas non. De fach Mentan es la premiera vila vivaroalpenca dal departament dals Alps Maritimes. Mentan es 29 361 estatjants (2009) e sa vesina Recabruna 13 335 (2009). Las doas comunas faguent un airal urban continual de 42 696 estatjants per aquela annaa. Se situa al nivèl de Gap amb 40 761 estatjants (2012).
De saber parier que l’airal urban de “Mentan-Mónego” definit per l’INSEE (sonat ansin mas que compta ren Mónego... vist qu’es ges França) es de 66 692 estatjants en 1999 costat administratiu francés. E se volèm la totalitat d’aquel ensèm i cal ajustar los 32 020 estatjants (cifras monegascas de 2000 per veire l’òrdre de grandor dins un temps similar), sigue 98 712 estatjants (1999-2000). Vista l’evolucion en creis de contunh fins a ancuei, avèma largament depassat los 100 000 estatjants dins aquel airal despuèi.
Per idèa dins l’espaci vivaroalpenc avèm de vilas coma Valença amb 66 568 estatjants (airal urban: 176 295, cifras de 2007), Rumans 33 664 estatjants (airal urban 51 000, cifras de 2007); Dinha 16 512 (2013), Briançon 12 301 (2012).
Alora anam pilhar un exemple. “o nom” > “u noms” o “u nomes”?
Cal saber ja qu’al singular en posicion finala –m se ditz [m] dins l’airal èst dals Alps Maritimes.
Se marca una diferéncia a l’oral per una prononciacion [e] al plural (a Mentan e Castelar pertot quora un substantiu o adjectiu es acabat per una consonanta exceptat –n, a Recabruna solament sus los substantius, per los adjectius feminin acabats en –a avèm –ai, e dins lo demai dal país mentonasc foncionan los plurals classics sonòrs quasi coma en occitan estandard, levat de pichons ponches de detalhs).
E a l’escrich? Anam ren repuar fins a la gramatica mentonasca de James Bruyn qu’escrivia notadament “o” [u] coma lo niçard Joan-Batista Calvino, precursors per lo manten de la grafia classica als temps modèrnes, vist que s’emplega sensa discontinuitat fins a elos. Mas cal notar que Joan Ansaldi - un dals pioniers de la reconoisséncia de la grafia classica per lo vivaroalpenc mentonasc e que mestreava lo còde mistralenc parier- dins sos escriches “Brandi mentounasc” SAHM 2010 e quitament dins sa “Gramàtica dou mentounasc” SAHM 2009 prepausa de notar “o nom” > “u nome”.
Mas nos sembla que per lo sistèma dau mentonasc (sticto sensu = de la vila de Mentan), escriure –es es coerent non solament amb lo foncionament intèrn, “un pas” ['yn'pas] > “de passes” [de p'ase] mas tanben amb l’occitan estandard regional (vivaroalpenc) e l’occitan estandard. E coma l’imensa majoritat dal “país mentonasc” (entitat non oficiala mas linguisticament intelligibla) fonciona segon un sistèma quasi identic a l’occitan estandard, es coerent un còup de mai.
Alora, vist que se ditz [y'nume] e que fa foncion e sens cal marcar “u nomes”. subretot que d’autres parlars realizan “(los/ lei/ li) noms ['nums] e non ['numes].
Nòta: en vivaroalpenc avèm mai facilament –o de sosten, fenomèn butat luench dins lo briançonés: le bèl > los bèlos per las flexions o a Mentan (Menton) e Recabruna (al contrari dal país mentonasc) parierament e coma vocala de sosten: o bèlo > u bèlu, o mondo, aquel/aquelo > aquelu.
E l’autra question, alora: qué fasèm de l’-e de sosten que marca lo feminin plural?
Vist que dins la majoritat dal país mentonasc (levat Mentan, Recabruna e Castelar) lo sistèma es coma l’estandard o quasi coma, cal notar: “a frema” > “e freme” o “e fremes”?
En mentonasc avèm “a frema bèla> “e freme bèle”.
Cal saber ja qu’en recabrunasc avèm una diferéncia amb o mentonasc per o feminin plural: “a frema bèla” > “ai fremas bèlai” [aj'frema'bɛlaj].
E se capisse l’evolucion mentonasca coma lo passatge de la finala feminina plurala –as (estadi castilhonenc) > -ai (estadi recabrunasc) > -ei (estadi turbiasc en cors de simplificacion en –e) > -e estadi mentonasc. Avèm –ei o -i qu’es l’estadi de la valaa dal Palhon de Còntes e lo país levençan (e mai luenh dins la val d’Esteron ancara) en comparason. Avèm de tèxtes en grafia occitana per totas aquelas localitats per illustrar lo fenomèn. Una tradicion grafica existe.
Alora poiriam notar –e coma evolucion logica, coma se mete –i en levençan? O alora se notam la finala –es coma en vivaroalpenc de Pimont e coma en gascon aranés, cal cambiar la nòrma per l’airal que fa –ai, -ei o -i (Palhon de Còntes, eça.) en –es?
Vaicí d’exemples de notacion actuala per los airals concernits:
— valaa dal Palhon de Còntes: lei bèlei fremei son vengüei al mercat, varianta literària: lai bèlai fremai son vengüai al mercat.
— país levençan: si bèli fremi son vengüi au/ar mercat
— valaa d’Esteron: li/si bèli fremi son vengüi au mercat.
E sabo ren coma devendria.
Comentaris
4 d'octòbre 21.50h
Problematica de l'estandardizacion.
Sembla que les parlars vivaro-alpencs, sian sus un ais d'evolucion, de la morfologia d'origine dinc al estadi plus avançat, amb'un asuèlh indeterminat. La fonetica condiciona la fonologia del plural coma de pertot en Occitània.
L'estandardizacion condutz a la causida d'un estadi morfologic d'evolucion, per exemple le plural, qu'es pas neutre en retorn sur la fonetica, qu'es un tot coërent.
Se pòt prendre l'estadi plus "arcaïc" o un estadi ulterior, seg... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 5
1
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


c: text/html

text:
Wikipèdia:Proposicion articles de qualitat
Dins aquesta pagina, podètz prepausar un article que pòt recebre la distincion de qualitat. Vejatz Qu'es un article de qualitat per conéisser los critèris d'avaloracion.
Lo vòte dura 15 jorns e per que l'article siá considerat coma article de qualitat, cal almens 75 % de vòtes positius e un minimum de 5 votants.
Vòtes en cors (vejatz los archius pels vòtes clauses) :
Somari
Article Annibal Barca[modificar la font]
Prepausat per --Toku (d) 19 octobre de 2013 a 12.44 (UTC)
Un article sus un personatge quasiment d'estatut legendari de l'Antiquitat après sei victòrias còntra lei Romans. Sa promoccion permetriá de melhorar la visibilitat nòstra. Aquel article respecta lei critèris de l'article de qualitat :
- nivèu de lenga corrècte, estabilitat dau tèxte, neutralitat e argumentacion/referéncias.
- lo subjècte es tractat en totalitat.
- es escrich segon lei convencions d'estil dau projècte.
- leis illustracions presentan ges de problema.
En revènge, es un pauc lòng e a mai que d'un ligam roge d'eliminar.--Toku (d) 19 octobre de 2013 a 12.44 (UTC)
Discussion[modificar la font]
Per[modificar la font]
Contra[modificar la font]
Neutre[modificar la font]
- Capsot (d) 19 octobre de 2013 a 17.05 (UTC) Adieu, vòli pas votar negativament que i a un brave trabalh sus l'article mas... L'ai vist a la lèsta e me sembla qu'a almens qualques fautas d'ortografia pro pesugas. Caldriá far una relectura e correcion. Coralament, Claudi/Capsot (d) 19 octobre de 2013 a 17.05 (UTC)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Catalan
Lo catalan (nom autoctòn: català) es una lenga romanica pròcha de l'occitan parlada per 7,5 milions de personas dins los Païses Catalans, repartidas dins los estats seguents: Espanha, França, Andòrra, e Itàlia (L'Alguer en Sardenha). En Espanha es lenga cooficiala dins la region de Catalonha, a las illas Balearas e dins lo País Valencian. Se parla tanben dins la comunautat d'Aragon (la Franja de Ponent) e mai dins la comarca de El Carxe, situada dins la region de Múrcia).
En França, se parla dins la Catalonha del Nòrd ont a pas cap d'estatut legal. Dins la vila sarda de L'Alguer, 30 000 personas la parlan. Ailà la lenga es protegida e se pòt utilizar publicament mas a pas cap l'estatut de lenga oficiala. En Andòrra es l'unica lenga oficiala.
95% de la populacion dins la region de Catalonha la compren, 80% la pòt parlar e es la lenga mairala de 55% dels catalans.
Almens ja dempuèi lo sègle XIV, la lenga recep tanben, entre d'autres, lo nom de valencian, denominacion emplegada sustot al País Valencian. A l'ora d'ara e per evitar los conflictes qu'aiçò pòt crear coma arma politica per afeblir la lenga, l'AVL es arribat a la conclusion, lo 9 de febrièr de 2005 que: "Es un fach qu'en Espanha i a doas denominacions egalament legalas per designar aquela lenga: la de valencian, establida dins l'Estatut d'Autonomia de la Comunitat Valenciana, e la de catalan, reconeguda dins los Estatuts d'Autonomia de Catalonha e las Illas Balearas".
En Catalonha del Nòrd, lo catalan es estat reconegut coma lenga del departament, amassa amb lo francés, lo 10 de decembre de 2007 pel Conselh General dels Pirenèus Orientals mejançant la Carta en favor del catalan. Val a dire qu'aquesta decision compòrta pas cap de consequéncia ni mai cap de valor legala dins l'encastre de l'estat francés.
Somari
- 1 Classament
- 2 Caracteristicas del catalan
- 3 Dialèctes del catalan
- 4 Estandards del catalan
- 5 Situacion sociolingüistica del catalan
- 6 Referéncias
- 7 Vejatz tanben
Classament[modificar | modificar la font]
Lo catalan a un classament fòrça complicat, car parteja fòrça caracteristicas amb lo castelhan (iberoromania) e lo francés (galloromania), e es la lenga mai prèpa de l'occitan. E es per aquò que, segon la font que se consulta, lo classament se pòt decantar cap a una banda o cap a l'autra.
Segon l'Ethnologue, lo sieu classament es lo seguent:[1]
- Lengas indoeuropèas
En efièch, en comparar las divèrsas lengas romanicas, lo catalan s'es sovent considerat coma una lenga pont o de transicion amb las lengas iberoromanicas e las galloromanicas, posicion qu'implica sovent cèrtas connotacions de lenga mendre. Mai recentament, a causa de la granda similitud qu'a amb l'occitan, se tend a considerar que forma amassa amb l'occitan una branca occitanoromanica de las lengas neolatinas.
Caracteristicas del catalan[modificar | modificar la font]
Lo catalan a de caracteristicas lingüisticas que lo fan diferent de las lengas romanicas de l'environ e se faguèron pròprias amb l'evolucion locala e peculiara del latin vulgar fins al que coneissèm uèi coma catalan. Los traches seguents que mostram son qualques unas de las mutacions del latin que se son anats en produsent pendent la consolidacion del catalan, e mai se mostram tanben d'autras traches generals.
Vocalisme[modificar | modificar la font]
- Traches comuns amb lo grop dich galloromanic:
- Casuda de las vocalas atònas finalas a l'excepcion de -A (MURU, FLORE → mur, flor) que l'opausan al grop iberoromanic que consèrva la vocala finala a l'excepcion de -E (muro mas flor/chor) o italoromanic qu'o consèrva tot (muro, fiore).
- Traches comuns amb l'occitan:
- Lo catalan presenta una riquesa de diftongs e mots monosillabics: ([aj] rai, [ej] ei, [aw] cau, [ew] beu, [ow] pou...)
- Traches que l'opausan al galloromanic:
- Conservacion de la -u- latina (catalan oriental lluna ['ʎunə], catalan occidental lluna ['ʎunɛ/a], occitan luna ['lyno], francés lune ['lyn]).
- Traches que l'opausan a l'espanhòl:
- Abséncia de diftongason de las vocalas Ĕ e Ŏ ("e" e "o" brèus) tonicas del latin vulgar [ɛ] e [ɔ] respectivament (TERRA → terra ['tɛra]/['tɛrə]; FOCUS → foc [fɔk]).
- Traches que l'opausan a l'occitan (de manièra generica):
- Reduccion del diftong AU a O dubèrta (CAULIS, PAUCU → col, poc).
- Traches del sud de la Romània Occidentala (lengadocian meridional, lengas iberoromanicas):
- Lo grop -ACT- se transforma en -ET (LACTE, FACTU → *lleit, *feit → llet, fet)
Consonantisme[modificar | modificar la font]
- Traches de la Romània Occidentala:
- Sonorizacion de -P-, -T-, -C- intervocalica en -b-, -d-, -g- (CAPRA, CATENA, SECURU → cabra, cadena, segur)
- Traches comuns galloromanics:
- Mantenement dels grops inicials PL, CL, FL- (PLICARE, CLAVE, FLORE → plegar, clau, flor). Aqueste trach opausa lo catalan a las lengas iberoromanicas (en espanhòl llegar, llave, en portugués chegar, chave).
- Coma en francés e en occitan, se produsís una sonorizacion de fonèmas sords fins quand lo fonèma primièr del mot seguent es una vocala o es una consonanta sonòra. Aquestas sonorizacions afèctan los fonèmas [s], [t], [p], [ʃ], [k] e [tʃ] que se transforman en [z], [d], [b], [ʒ], [ɡ] i [ʤ]. Exemples (en prononciacion valenciana): "els homes" [els] + [ɔmes] -> [elzɔmes]; "peix bo" [pejʃ] + [bɔ] -> [pejʒbɔ]; "blat bord" [blat] + [boɾ(t)] -> [blad'boɾ(t)].
- Traches comuns amb l'occitan (pus precisament lo lengadocian)
- Casuda de -N- intervocalica venguda finala (PANE, VINU → pa, vi). A diferéncia del lengadocian, lo plural sèrva aquela [n] (ex: pans, vins) a l'excepcion del dialècte septentrional, valent a dire lo rosselhonés e encara, pas sistematicament.
- Ensordiment de las consonantas finalas: verd [t], àrab [p]...
- Traches especifics:
- Lo trach mai particular del catalan es lo seguent que gaireben se retròba pas en gaireben cap d'autra varietat de la Romània (se tròba pr'aquò dins qualques parlars gascons):
- -D- intervocalica venguda finala passa a -u(PEDE, CREDIT →peu, (ell) creu)
- -C + e, i, finala →-u (CRUCEM →creu)
- Las desinéncias -TIS de la flexion verbala (2a persona del plural) an derivat a -u (MIRATIS → *miratz → mirau → mirau/mireu.
- Palatalizacions consonanticas (esporadicas dins lo demai de la Romània):
- Palatalizacion de L- iniciala (LUNA, LEGE → lluna, llei). Aqueste trach se retròba dins lo sosdialècte foissenc (occitan) e en asturleonés.
- Palatalizacion [jʃ]/[ʃ] provenenta de -X-, SC- (COXA, PISCE → cuixa, peix)
- /k/ + [e], [i], [j] →
- Lo trach mai particular del catalan es lo seguent que gaireben se retròba pas en gaireben cap d'autra varietat de la Romània (se tròba pr'aquò dins qualques parlars gascons):
- [ʦ] → [s]; CAELU → cel [sɛɫl].
- /g/ + [e], [i], [j] →
- [ʤ] → [ʤ]/[ʒ]; GELU → gel [ʤɛɫ]/[ʒɛɫ].
- /j/ →
- [ʤ] → [ʤ]/[ʒ]; IACTARE → gitar [ʤi'tar]/[ʤi'ta]/[ʒi'ta]
- -ly-, -ll-, -c'l-, -t'l- → ll [ʎ]; MULIERE → muller; CABALLU → cavall, i a tanben d'autres cases coma villa → vila, los que la geminacion s'es simplificada; AURICULA → *oric'la → orella; UETULUS → *vet'lu → vell.
- -NI-, -GN-, -NN- → ny [ɲ]; LIGNA → llenya; ANNUS → any trach partejat amb lo castelhan.
- Los autres traches, tanben originals, an una estenduda superiora a las lengas romanicas.
- Reduccion dels grops consonantics -MB-, -ND-> -m-, -n- (CAMBA, CUMBA, MANDARE, BINDA> cama, coma, manar, bena), trach partejat amb lo gascon e lo lengadocian meridional.
- Preséncia de geminadas: setmana [mm], cotna [nn], bitllet [ʎʎ], guatla [ll], intel·ligent [ll]>[l]. Aquestas son solament comunas a l'occitan e a las varietats italicas; a l'excepcion de [ʎʎ].
Morfologia[modificar | modificar la font]
- Una part del catalan (Balearas, Còsta gironina) a conservat l'article dich "salat" (< latin *IPSE), probablament anterior a la forma derivada de ILLE. Aquela forma d'article s'es conservada solament de manièra en dominant al sard e es en perilh, s'a pas desaparegut, dins qualques airals de Provença e de Sicília.
- Los articles generics (e normatius) son el, la, els, les (ça que la, dins los parlars occidentals e en l'alguerés perduran encara las formas masculinas lo, los)
- Contràriament a las varietats iberoromanicas, lo catalan practica cèrtas elisions foneticas. Qualques unas s'escrivon cossí el + home > l'home e d'autras s'escrivon pas quinze anys [kin'zaɲs], que hi vagis [ki ba'gis].
- Los possessius generics se forman amb l'article (ex: el meu gos) cossí en italian (il mio cane), en portugués (o meu cão) e en qualques varietats d'occitan (roergàs, lengadocian e gascon pirenencs...). Existís a l'encòp una autra forma de possessiu (de preséncia variada segon los dialèctes) usada essencialament per cèrts membres de la familha o per exprimir un gra d'afecte elevat (ex: mon pare; en valencian ma casa, ma vida).
- Lo femenin plural se forma amb "-es" (casa > cases).
- A de plurals sensibles (lo francés n'a pas; Ex: un pas > des pas) que se forman amb -os. Ex: un pas > dos passos, gos > gossos, peix > peixos (mas un nas > dos nassos). S'opausa aital al castelhan e l'occitan lengadocian qu'usan -es (ex: mes > meses).
- Abséncia gaireben completa de partitiu coma las lengas iberoromanicas e en oposicion a una granda part de la rèsta de la Romània (ex: vull pa, cast. quiero pan mas fr: je veux du pain).
- Existís la formacion del preterit perifrastic amb una conjugason especiala del present del vèrb anar (VADERE) (jo vaig, tu vas, ell va, nosaltres vam/vàrem, vosaltres vau/vàreu, ells van). Ex: jo vaig dir (ieu diguèri) (qu'a remplaçat generalament jo diguí. Aquesta forma verbala se te trobava tanben en occitan, e plus rarament en francés : Il naquit en 1922 à Montauban et c'est là qu'il va vivre toute sa vie).
Lexic[modificar | modificar la font]
Lo lexic basic catalan sembla demostrar mai d'afinitats amb lo grop dich galloromanic qu'amb l'iberoromanic. Aquelas semblanças se fan pus evidentas amb l'occitan (metrem dejós d'exemples en lengadocian).
- FENESTRA > finestra (oc. fenèstra/finèstra, fr. fenêtre, it. finestra) e VENTUS > ventana (esp.), janela (port.)
- MANDUCARE > menjar (oc. manjar o minjar, fr. manger, it. mangiare) e COMEDERE > comer (esp. e port.)
- MATUTINU > matí (oc. matin, fr. matin, it. mattino/mattina) e HORA MANEANA > mañana (esp.), amanhã (port.),
- PARABOLARE > parlar (oc. parlar, fr. parler, it. parlare) e FAVOLARE > hablar (esp.), falar (port.).
- TABULA > taula (oc. taula/tablèu, fr. table, ) e MENSA > mesa (esp. e port.).
Sistèma d'escritura[modificar | modificar la font]
Lo sistèma d'escritura presenta tanben cèrts traches particulars. Lo catalan presenta una caracteristica unica, l'escritura de la -l- geminada: -l·l- (coma intel·ligent). L'autre trach especial del catalan es la -ny- [ɲ] que se retròba solament de manièra generala en ongrés e divèrsas lengas africanas. Conven tanben de mencionar la grafia -ig ([ʧ], quand i a abans una vocala, [iʧ], quand i a abans una consonanta) representada dins pauques mots (cossí faig, maig, mig, puig, raig, Reig, roig, vaig, veig) o la representacion amb t+consonant las consonantas doblas en: tm, tn, tl i tll e l'africament en: ts, tz, tg i tj (setmana, cotna, Betlem, bitllet, potser, dotze, jutge, platja).
Dialèctes del catalan[modificar | modificar la font]
En 1861, Manuel Milà i Fontanals prepausèt una division del catalan en dos grands blòcs dialectals: catalan oriental e catalan occidental.
I a pas una linha precisa que dividisca ambedós blòcs, estent que i a totjorn una zòna de transicion fòrça ampla entre cada parelh de dialèctes, a l'excepcion de las Illas (e mai se i a cèrts traches valencians en eivissenc) e a l'Alguer. Las diferéncias mai notablas entre los dos blòcs son:
- Català occidental:
- Las vocalas atonas son: [a] [e] [i] [o] [u]. I a distincion entre la e e la a e entre la o e la u.
- La x iniciala o pòstconsonantica es africada /tʃ/. Entre vocalas o quand es precedida de i, es /jʃ/.
- La prononciacion de las Ē ("e" longas) e Ǐ ("i" brèus) tonicas del latin [e].
- La 1a persona del present d'indicatiu es -e (valencian) o -o (nòrd-occidental e tortosin).
- Los vèrbs incoatius de la 3a conjugason se forman en -ix, -ixen, -isca.
- I a mantenença de la nasal plurala medievala en mots proparoxitòns: hòmens, jóvens.
- I a vocabulari especific: espill, xiquet, granera, poal...
- Catalan oriental:
- Las vocalas atonas son: [ə] [i] [u]. Las vocalas e e a en posicion atona se tòrnan /ə/ e la o e la u se tòrnan /u/ (demòra lo fonèma /o/ a bona part de Malhòrca).
- La x tant s'es iniciala, pòstconsonantica, es entre vocalas o s'es precedida de i es fricativa /ʃ/.
- Las Ē ("e" longas) e Ǐ ("i" brèus) tonicas del latin se pronóncian [ɛ] (dins la màger part del balear se pronóncian [ə] e en alguerés se pronóncian [e]).
- Tendéncia a l’ieisme (trach estigmatizat -e en arrepè a l'ora d'ara- amb frasas coma "la paia a l'ui").
- La 1a persona del present d'indicatiu es -o (central), -i (septentrional) o ø (Balearas).
- Los vèrbs incoatius de la 3a conjugason se forman en -eix, -eixen, -eixi.
- La -n- del plural nasal medieval dels mots proparoxitòns què: homes, joves.
- I a un vocabulari especific: mirall, noi, escombra, galleda...
Aital tanben, cap dialècte es entièrament omogenèu: tot dialècte se pòt sosdevesir en fòrça sosdialèctes. Lo catalan se dividís en dos blòcs dialectals e aquestes en divèrses dialèctes:
Estandards del catalan[modificar | modificar la font]
Existisson dos estandards principals per la lenga catalana, lo regulat per l'Institut d'Estudis Catalans, l'estandard general, en avent coma centre l'ortografia establida per Pompeu Fabra mas amb los traches gramaticals e ortografics caracteristics del catalan central pas influenciats pel castelhan, e lo regulat per l'Academia Valenciana de la Lenga, estandard de domeni restringit, centrat en l'estandardizacion del valencian en prenent coma basa las Nòrmas de Castelló, valent a dire l'ortografia de Pompeu Fabra totun mai adaptada a la pronóncia del catalan occidental e als traches que caracterizan los dialèctes valencians.
L'estandard de l'IEC, en mai d'aver coma basa los traches del catalan central, pren tanben traches d'autres dialèctes en los considerant coma estandard. Totun, la diferéncia pus notabla de totes dos estandards es l'accentuacion de fòrça "e" tonicas, per exemple: (dins los mots francés, anglés, cafè, conéisser e compren) francès o anglès (IEC) - francés o anglés (AVL), cafè (IEC) - café (AVL), conèixer (IEC) - conéixer, comprèn (IEC) - comprén (AVL). Aiçò es a causa de la prononciacion diferenta de qualques "e" tonicas, mai que mai las Ē ("e" longas) e las Ǐ ("i" de brèus) tonicas del latin, en ambedós blòcs del catalan, ont al blòc oriental se pronóncia [ɛ] a l'occidental se pronóncia [e]. Malgrat aquò, l'estandard de l'AVL manten l'accent grèu "è", sens se prononciar dobèrt al blòc occidental, en qualques mots cossí son: què, València, èter, sèsam, sèrie i època.
I a tanben d'autras divergéncias coma l'usatge de tl en qualques mots per l'AVL allòc de tll coma en ametla/ametlla, espatla/espatlla o butla/butlla, l'usatge dels determinants demonstratius elidits (este, eixe) a l'aital coma los refortilhats (aquest, aqueix) o l'usatge de fòrça formas verbalas comunas en valencian, e fòrça estendudas pel blòc occidental, coma las formas del subjontiu o l'escritura dels incoatius tant en -ix- cossí en -eix- o l'usatge preferencial del morfema -e de la 1a persona singulara del present d'indicatiu.
A las Illas Balearas s'emplega l'estandard de l'IEC adaptat al marc dialectal balear per la seccion filologica de l'Universitat de las Illas Balearas, l'organ consultatiu del Govèrn Balear. D'aquesta manièra, per exemple, l'IEC indica que tant corrècte es escriure "cantam" cossí "cantem" e l'Universitat determina que la forma preferenciala dins las Illas li cal èsser "cantam" quitament en domenis formals. Un autre trach de l'estandard balear es l'escritura de la 1a persona del singular del present d'indicatiu, ont i a pas desinéncia: "jo cant", "jo tem", jo "dorm".
A l'Alguer, l'IEC a adaptat l'estandard a la varietat algueresa. En aqueste estandard s'i pòt trobar, entre d'autras caracteristicas, l'article lo d'usatge general, possessius especials la mia, lo sou/la sua, lo tou/la tua, etc., usatge de la -v- a l'imperfach a totas las conjugasons: cantava, creixiva, llegiva; usatge de fòrça mots arcaïcs dins la rèsta del domeni mai d'usatge fòrça corrent a l'alguerés: manco per menys, calqui u per algú, qual/quala per quin/quina, etc. e d'adaptacions dels pronòms flacs.
Situacion sociolingüistica del catalan[modificar | modificar la font]
La caracteristica sociolingüistica mai destacada del catalan es qu'en totes los territòris ont se parla se tròba en situacion de bilingüisme social: amb lo francés en Catalonha del Nòrd, amb l'italian (puslèu qu'amb lo sarde) a L'Alguer, e amb lo castelhan dins la rèsta de son domeni lingüistic, en i comprenent Andòrra, ont se parla tanben francés e espanhòl.
Catalonha[modificar | modificar la font]
En Catalonha lo factor pus important del bilingüisme social es l'immigracion dempuèi la rèsta d'Espanha. Òm a calculat que, sens migracions, la populacion de Catalonha seriá passada d'aperaquí 2 milions de personas en 1900 a 2,4 en 2001, [2] allòc dels mai de 6,1 milions censats dins aquesta data (e que son mai de 7 milions en 2008); es a dire, la populacion sens migracion seriá estada 39% de la reala. Lo percentatge de locutors de catalan coma primièra lenga en Catalonha èra en 2003 de 40,4%, mai 4,6% de bilingües,[3] la que causa voldriá dire qu'en fach lo catalan avança coma lenga mairala, e mai se de manièra lenta, allòc d'anar enrè coma al País Valencian o en Rosselhon. Una autra chifra que confirma aiçò es que las personas qu'an lo catalan per lenga d'identificacion (48,8%, 50,5% amb bilingües) supèran clarament los que l'an per lenga iniciala (40,4%, 43,7% amb bilingües)[3].
País Valencian[modificar | modificar la font]
A la part del País Valencian ont es lenga pròpria, existís un procès de substitucion lingüistica del catalan (o valencian) pel castelhan. Aquel procès s'es gaireben completat del tot dins la vila d'Alacant[4] e es fòrça avançat a la de Valéncia, malgrat qu'es pas encara importanta dins los airals rurals. Fins a una epòca recenta, fòrça locutors èran en situacion près de la diglossia, causa que vòl dire qu'emplegavan lo catalan solament en situacions informalas, del temps qu'a las situacions institucionalizadas emplegavan exclusivament lo castelhan.
De mai de mai, i a agut una immigracion considerabla dempuèi la rèsta d'Espanha e de païses d'America Latina, causa qu'a contribuit a la predominança estatistica del castelhan al País Valencian.
Balearas[modificar | modificar la font]
Lo cas balear es semblable al de Catalonha, tanben aicí lo factor principal en l'expansion del castelhan es estat l'immigracion, en una mesura fòrça mai granda que la substitucion lingüistica.[5]
Catalonha del Nòrd[modificar | modificar la font]
En Catalonha del Nòrd, coma en la màger part de França, lo procès de substitucion lingüistica de la lenga locala pel francés es fòrça avançat [6], amb lo classic patron que la lenga càmbia primièr dins las vilas e sonque après al camp.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Classament del catalan segon l'ethnologue
- ↑ Anna Cabré: Immigració i estat del benestar
- ↑ 3,0 et 3,1 Vs. As.: Estadística sobre els usos lingüístics a Catalunya 2003: una síntesi
- ↑ Montoya, Brauli: La difusió social de la substitució lingüística a la ciutat d'Alacant: Assaig d'una cronologia, Treballs de sociolingüística catalana 13, pp. 25-38
- ↑ Bernat Joan i Marí: Canvi demogràfic i substitució lingüística a les illes Pitiüses Institut d’Estudis Eivissencs Territoris (1999), 2:103-111
- ↑ Associació de sociolingüistes de llengua catalana: La situació sociolingüística als territoris de parla catalana a l’inici del segle XXI Pel que fa a la transmissió, els territoris bàsicament es divideixen en dos grups. D’una banda, l’Alguer, i encara més la Catalunya del Nord, on es produeix un retrocés entre generacions clar del català, és a dir on la cadena de transmissió de la llengua de pares a fills s'ha trencat, i on, per tant, ens trobem en un nivell avançat del procés de substitució lingüística.)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- [http://publicacions.conselharan.org/public/libros/ftp/libros/pdf_Diccionari%2520Catal%25C3%25A0-Occitan%2520def%2520beta2%2520web_201402051222019.pdf Diccionari catalan-occitan (inclutz las formas aranesas) de Patrici Pojada i Claudi Balaguer
- Diccionari multilingüe occitan aranés - catalan - castelhan - francés
- Categoria: Literatura catalana
- Categoria: Catalan
- Categoria: Lenga


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sauter à la navigation
Sauter à la recherche
Lo
projècte Mantenença ten al melhorament dels articles de wikificar. Avèm besonh de vòstra collaboracion per aténher aqueste objectiu.
Aquesta pagina a per tòca d'indicar als autres contributors cèrtas paginas que respèctan pas los critèris de qualitat de la Carta Wikipèdia : principalament de deficiéncias de forma de l'article (estil, ortografia, tipografia, etc.) o de questions pertocant sa tenor (interès de l'article, fisabilitat de las informacions, neutralitat, etc.).
En principi, las paginas de modificar son pas ni de paginas vertadièrament
activas ni de paginas demandant unicament de wikificacion, es a dire una mesa en conformitat amb las règlas especificas a l'enciclopèdia (ligams, metadonadas, respècte de modèls, etc.).
Los critèris seguents pòdon far l'objècte d'una verificacion, d'una demanda d'ajuda o d'avís suplementaris :
Qualitat de redaccion e questions de forma [ modificar la font ]
ortografia, retòcas e wikificacion leugièra
dificultats tipograficas
traduccions de melhorar
natura enciclopedica e valor reala de l'informacion : interès, pertinéncia
fisabilitat de las informacions : inexactituds limitadas, obsolescéncia
valor dels ligams extèrnes : publicitat (spam), interès, parcialitat
Cossí prepausar una pagina per la verificacion ? [ modificar la font ]
Ajustar en tèsta de la pagina de verificar lo modèl
{{de verificar}}. Un bendèl serà atal visible per indicar la demanda de verificacion. Deu demorar tant que la verificacion de la pagina es pas acabada. En ajustant aqueste modèl, la pagina es listada dins Categoria:Article de verificar. Clicar sul ligam roge dins lo bendèl creat ( venir ne discutir e prepausar vòstra ajuda dins la pagina de discussion) per crear una seccion dins la pagina de discussion, puèi salvagardar. Ajustatz apuèi las informacions pertocant la verificacion en seguissent las indicacions dins la seccion novèlament creada.
Las discussions concernent la verificacion de l'article se fan dins la seccion apropriada que se tròba dins sa pagina de discussion.
Quand las correccions necessàrias son estadas portadas a l'article, lo bendèl pòt èsser levat de la pagina, mas unicament se la verificacion es estada efectiva. N.B. Totes los contributors pòdon efectuar aquesta mantenença ; un administrator es necessari unicament per de cases especials de supression o de renomenatge.
Sistèma
Cap de jos-pagina es pas creada per la verificacion dels articles. Totas las discussions relativas a la requèsta se tròban dins la pagina de discussion de l'article concernit. Es pas necessari d'ajustar un ligam dins aquesta pagina perque totas las paginas de verificar apareisson dins la categoria
Categoria:Article de verificar.


text:
dilluns, 1 de febrer de 2016
Tròç de vida - 001
Lo pel cort.
La saca d'espòrt sus l'espatla.
Musclat.
Pas tròp grand.
A un fisic perfièch.
Soritz.
A ieu, a la vida, a la situacion.
A mancat lo TGV que lo deviá menar a Marselha.
S'es fach enganar per los contraròtles de securitat que t'an fotut ara a la gara de Sants per los trens transfrontalièrs. Ara, i fan coma als aeropòrts. Te disi pas la mèrda.
Ven a Barcelona que i a son amorosa.
Es espanhòla l'amorosa.
El parla pas espanhòl.
Ela parla pas francés.
Mas se comprenon.
Comprenes lèu que fan quicòm mai que parlar aqueles dos.
Es pompièr.
Te ven un jòc de mots porcassièr mas te calas.
T'explica la vida de pompièr.
A Marselha, coma a París, son considerats coma militars.
Te confirma çò que sabiás ja: l'armada, asiras aquò.
Va a l'escòla dels pompièrs deman de matin.
I deu èsser a 5h30.
Sortissèm de Barcelona a 22h.
Dormirà pas gaire lo pichon.
De longa es a mandar o a recebre de messatges sus son telefonet.
Deu èsser l'amorosa que languís.
Fa d'estudis l'amorosa.
De qué?
D'estetica.
Mancas de t'escanar de l'escacalàs que retenes.
Quand ven a Barcelona, visita pas grand causa.
Fòra las caunas epiladas vòli dire.
E manda que mandaràs, recep que recebràs, lo telefòn quita pas de s'alucar dins la nuèch de l'auto.
Profièchas de l'autorota drecha per agachar de coa d'uèlh l'ecran del telefonet. L'amorosa li manda de fòtos.
Es polida coma una cagòla fotoshopada.
Aprenes qu'en mai de sos estudis d'estetica, trabalha dins una discotèca.
Te dises que val mai cambiar de subjècte, començariás de venir sarcastica e aquò's pas bon per tos comentaris sul sit de blablacarreja.
Ara dormís.
Ben òc, o sabes ben, los mascles, quand an los colhons de vuèges, an la sòm que los emplís.
La nèbla espessassa del delta d'Aude, la sòm espessassa que te pica los uèlhs, sabes pas tròp de qu'es pièger, urosament que las linhas blancas son aquí.
Siás a avançar a 50km/h dins una nuèch blanca e te veses pas avançar.
Tot es blanc.
E l'autre que dormís.
Sa maire es a l'esperar a Besièrs, es venguda de Marselha per que lo pichon siá a l'ora a l'escòla.
Son 2h del matin quand monta dins l'autò de la mamà.
Serà a l'ora a l'escòla.
Lo puniràn pas.
Te dintras a l'ostal.
Sul sèti, lo pompièr a oblidat son briquet del Barça.
3 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
Un vertadièr poèma en pròsa!
- 1/2/16 23:10
- Maime ha dit...
-
Un brave pitit texte que benleu ne'n 'pela d'autres ? Vendrà cherchar son briquet lo pompier dins l'episòdi 2 ?
- 2/2/16 8:51
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Un "Mela" deus grans. Non pas deus grans de melon ni un melon deus grans, non un Mela deus grans . De gran Mela e de Mela la grana, qué. Puta de grafia.
- 2/2/16 10:31


text:
Ziphiidae
Los zifiids son de cetacèus de dents (Odontocèts) que semblan de dalfins grandasses. Aquestes animals discrets, que s'obsèrva pro rarament en mar, son çaquelà d'una talha plan mai impausanta (de 4 m fins a 12,8 m per la balena de Bird per un pes de 1 a 10 tonas). S'apèla generalament aquestes animals balenas de bèc perque an un ròstre.
Aquesta familha se compausa de mantun genre :
- Berardius Duvernoy, 1851
- Hyperoodon Lacépède, 1804
- Indopacetus Moore, 1968
- Mesoplodon Gervais, 1850
- Tasmacetus Oliver, 1937
- Ziphius G. Cuvier, 1823
Compòrtament[modificar | modificar la font]
Las balenas de bèc se noirisson essencialament de calamars e de qualques peisses de nauta mar. Vivon en nauta mar dins totes los oceans del glòbe, abitualament solas o en gropes de doas o tres, mas arriba que cèrtas circulen en tropas de 25 a 40.
Anatomia[modificar | modificar la font]
Las balenas de bèc son, amb los dalfins d'aiga doça, los cetacèus actuals jutjats mai primitius. Lo bèc que los caracteriza es format per l'alongament de las doas maissas e varia d'una espècia a l'autra : long e ponchut pel tasmacèt de Shepherd (genre Tasmacetus), cort e rabassòt per las espècias del genre Mesoplodon. En rason de lor regim alimentari constituit gaireben exclusivament de cefalopòdes, la màger part dels genres (Hyperoodon, Ziphius e Mesoplodon) an pas que doas dents sus la maissa inferiora. Los Berardius n'an dos parelhs e lo tasmacèt de Shepherd n'a de nombrosas a cada maxillar.
Se pòt determinar l'espècia, l'edat e lo sèxe d'una balena de bèc gràcias a sas dents: lor nombre e lor emplaçament dins la maissa indican l'espècia (vejatz pus naut), las dents que la cavitat n'es emplenada indican qu'apartenon a un especimèn adulte, las que pòrtan de traças d'usança e que son sortidas de la gengiva apartenon a un mascle e enfin, las que son netas e que la pulpa n'es emplenada apartenon a una femèla.
Lo front dels mascles vièlhs presenta sovent un enflament prononciat que pòt blanquir amb l'edat per cèrtas espècias (coma l'iperodon artic).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Ziphiidae Gray, 1850 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Ziphiidae (en)
- Referéncia NCBI : Ziphiidae (en)
- Referéncia CITES : familha Ziphiidae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)
- Ficha e Fòtos de Balenas de Bèc


text:
Ont s'emplega l'article partitiu « de », ont s'exprimís lo partitiu pel substantiu sol ?
« Balha-li d'aiga »
L'emplec del partitiu es pas, me sembla, un problèma gròs encara que, segon los parlars, i a diferéncias. Loís Alibèrt nos ditz [p. 277] que « la màger part dels parlars lengadocians an adoptat lo partitiu precedit de “ de... ” » : « Balha-li d'aiga », « Aviá de belugas dins lo sang » (Besson). Apond que « quand lo partitiu es determinat tots los parlars emplegan l'article » : « Balha-me de l'aiga ». Aviá mençonat al començament de son devís que « dens los parlars foissenc e donasanenc, lo partitiu [èra] exprimit pel substantiu sol » : « Non manjan pan ni bevon vin », « Se vòls aver enemics, prèsta argent a tos amics » (prov.).
Aquela faiçon de s'exprimir nos mena cap als Gascons qu'an pas tanpauc d'article partitiu : « Ne beu pas totjorn aiga minerau », « Que minja mongetas a la sason ». Çaquelà, au sud deu domeni gascon, l'emplec de « de » es possible quand lo nom es determinat per un adjectiu epitèt : « Ne crompa pas sonque de bon vin ». I a tanben una construccion diferenta : « Ne crompa pas sonque vin deu bon ».
Andriu Bianchi, sòci del Conselh lingüistic del Congrès
Bibliografia :
Fòto : Atarom


text:
Eth pròplèu dissabte, 4 d’agost, a compdar des 20h00, aurà lòc era 6au edicion d’ “Era Nocturna Vielha”, corsa que se desvolope pes carrèrs de Vielha.
PROGRAMA
- DIUENDRES 03/08
Des 16h00 a 21h00: Liurament de dorsaus
- DISSABTE 04/08
Des 15h00 a 19h00: Liurament de dorsaus
19h00: Corses Infantils
20h00: Caminada Populara
21h00: Corsa 5km e 10km
22h30: Liurament de prèmis e tòia
Era recuelhuda de dorsau e obsequi se pòt realizar eth madeish 3 e 4 d’agost de 16h00 a 21h00 e eth dia dera corsa de 15h00 a 19h00 en Passèg dera Libertat de Vielha.
DISTÀNCIES
– Corsa 5km e 10km (2 torns sus un circuit de 5 km)
– Caminada populara 5km
– Corses infantils (diuèrsi recorreguts en tot depéner des edats)
Toti pòden participar, ja siguen en tot caminar o corrent. Rebrembram qu’es menors de 12 ans tanben auràn era sua competicion exclusiva que se realizarà tàs 19h00.
“Era Nocturna de Vielha” ei ua activitat realizada peth Club Atletic Val d’Aran (CAVA) que compde damb era colaboracion entre d’auti, deth Conselh Generau d’Aran e Torisme Val d’Aran.
Luís Carlos Medina, vicesindic d’Aran e conselhèr d’Espòrts, a manifestat: “Era Nocturna dejà s’a assolidat coma un eveniment popular e esportiu de referéncia entàs residents dera Val d’Aran e entàs persones que mos visiten”.
Vos demoram a toti eth 4 d’agost entà gaudir un an mès dera hèsta deth Running nocturn dera Val d’Aran, damb animacion, musica, tòies e sustot un gran ambient.
Mès informacion e inscripcions:
https://www.nocturnadevielha.com
Vielha, 31 de junhsèga de 2018
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan


text:
Lengas papós
Lo tèrme lengas papós —o pus exactament lengas indopacificas segon certans lingüistas— designa las lengas del Pacific occidental que son pas ni austronesianas ni australianas. Aquesta definicion negativa deu soslinhar que s'agís de qualificar l'extension geografica e benlèu pas d'una familha linguistica pròpriament dicha (o ben pas sufisentament demostrada).
Las lengas[modificar | modificar la font]
La màger part de las lengas papós son parladas sus l'illa de Nòva Guinèa (que es dividida entre la Papoa-Nòva Guinèa e la províncias indonesiana de Papoa e de l'Irian Jaya Occidental), amb d'unas parladas dins l'archipèla Bismarck,l'illa de Bougainville, e las illas Salamon a l'èst, e a Halmahera, en Timòr, l'archipèla d'Alor e l'oèst. Una lenga papó, lo Meriam Mir, se parla dintre las frontièras nacionalas d'Austràlia, a l'èst de l'estrech de Torres. Las solas lengas papós que benefícien d'una reconeissença officiala son las del Timòr Èst.
Nòva Guinèa es benlèu la region del mond mai divèrsa d'un punt de vista linguistic. Sens comptar las lengas austronesianas i auriá mai de 800 lengas divididas en ipoteticament 800 familhas de lengas qu'aurián benlèu pas cap de relacion entre elas o amb quina autra lenga que siá, plus un nombre larg de lengas isoladas. E mai i agèsse relativament pauc d'estudis de las lengas papós en comparason amb las lengas austronesianas, i aguèt tres ensages preliminars, d'escala larga, de classificacion genealogica per Joseph Greenberg, Stephen Wurm, e Malcolm Ross. La familha mai larga per la region papó es la de las lengas transneoguineanas que constituís la màger part de las lengas papós. Ja que benlèu un quart sonque de las lengas papós foguèron estudiadas menimosament, la compreneson qu'an los linguistas de las relacions d'aquelas lengas entre elas demòra limitida e necessitarà d'esclarziments futurs.
Mai d'una lenga de Flores e de las illas vesinas, e mai precisament la lenga de l'illa de Savu (tanben nomenadas Sabu o Sawu) son abitualament consideradas coma austronesianas, mas contenon un cèrt nombre de mots non-austronesians dins lor vocabulari de basa. D'unes prepausèron qu'aquelas poirián èsser de lengas originalament austronesianas qu'aurián dempuèi manlevat gaireben l'ensemble de lor vocabulari a las lengas austronesianas vesinas, mas cap de connexion amb las lengas papós de Timòr o d'Halmahera es pas estada trobada.
Las lengas de las illas Andaman poirián èsser religadas a d'unas lengas papós occidentalas, mas son pas cobèrtas pel tèrme papó.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Segon la classificacion prepausada pel lingüista Joseph Greenberg, çò que se sona las "lengas papós" intrariá en realitat dins la superfamilha de las lengas indopacificas, inclusent divèrsas familhas que se tròban en partida dins lo domeni dich "papó" en Nòva Guinèa, d'autras fòra Nòva Guinèa[1]:
- Indopacific, superfamilha anciana que va d'Índia a Tasmania en passant pel domeni "papó" de Nòva Guinèa.
- (Kusunda, fòra Nòva Guinèa, en Índia)
- (Tasmanian, ara estench, fòra Nòva Guinèa, en Tasmania)
- (Andamanés, fòra Nòva Guinèa, a las illas Andaman)
- Transneoguinean: aquela familha recampa la majoritat de las lengas dichas "papós", en Nòva Guinèa.
- Papó occidental, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- East Bird's Head, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Geelvink Bay, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Sko, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Kwomtari-baibai, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Arai, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Amto-musan, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Torricelli, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Sepik-Ramu, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
- Papó oriental, tanben dins lo domeni "papó", en Nòva Guinèa.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ RUHLEN Merritt (1991) A guide to the World’s languages. Volume 1: Classification, with a postscript on recent developments, Stanford: Stanford University Press [1a ed. 1987].


text:
Lo Teatre dei Carmes plen coma un uou d'espetators venguts escotar d'occitan. Mi chaspavi en mi demandant se pantaiavi pas dins aquela nuech de julhet.
Felipe Caubère, estèla nacionala dau teatre, avié agranat lo monde. L'avieu jamai vist sus un pontin e lo moastre, dau fons de la sala ente èri assetat, pareissié tant joine que quora avié jugat Molière dins lo film d'Ariana Mnouchkine li a mai de trenta ans d'aquò.
Solet en scena dins una promiera part puei acompanhat d'un guitarrista flame, Jérémy Campagne, nos donava lo tèste d'Andrieu Benedetto "Le mémento occitan", òbra politica e poetica de l'autor, comedian, regista, direitor de teatre e militant occitanista, moart li a quatre ans d'aquò au mitan dei socas de Tavel.


text:
Coma aquò se practica en sosten a las grandas institucions culturalas publicas (Musèus, Bibliotecas, Arquius), d’universitaris, cercaires, linguistas e istorians, ensenhaires, escriveires, artistas, franceses e estrangièrs, se son recampats al mes de Junh 2016 per constituir l’associacion dels Amics del CIRDOC
L’objècte d’aquela associacion es d’acompanhar lo CIRDOC dins sa volontat d’enriquesir e d’avalorar sas colleccions, e dins totas sas activitats. Principal establiment cultural interregional consagrat au patrimòni e a la creacion occitans, lo CIRDOC es un pòl d’excelléncia màger, sempre au servici dau public e dels cercaires, que met a disposicion de cadun la cultura d’òc, de mercé, es de notar, lo portal numeric Occitanica.
Estacats a aquel establiment, los sòcis vòlon obrar cotria per far viure lo CIRDOC e lo far raionar tant al nivèl local coma al nivèl internacional. L’associacion aculhís qual se vòl enregar sus aquela dralha, tant coma los usatgièrs o los simples simpatisants.
Una Assemblada constitutiva a elegit un Conselh d’Administracion e un Burèu provisòris (Gérard Gouiran, president, Peire-Joan Bernard secretari, e Joan-Guilhem Roqueta, clavaire).
Vos podètz marcar a l’associacion amb lo butletin e consultar los estatuts.
Per ne saber mai sus Lo CIRDOC :
De legir : Lettre ouverte à Madame Audrey Azoulay, Ministre de la Culture et de la Communication


text:
Hénencourt
Hinincourt en picard ( Hénencourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural picard situat a 6 km a l'oèst de Albert.
Village rural picard situé à 6 km à l'ouest d'Albert.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
IEO 15 - Cantal
Ostal del Telh
1 car. Jean Moulin
15000 ORLHAC
06 22 60 86 30
ieo15@ieo-oc.org
www.ieo-cantal.com
Mejans
Benevòls : un trentenat
Professionals : 2 salariadas
Budgècte anual mejan : 100 000 €
Accions
L’Institut d’Estudis Occitans es una associacion de lei 1901 que se maina de valorizar la lenga e la cultura occitana. L’associacion es dubèrta a totes aqueles que vòlon descubrir o tornar descubrir aquel eiretatge cultural e que lo vòlon utilisar dins de practicas plan modèrnas.
- Transmission de la lenga - Corses/ talhièrs d’occitan.
- ORLHAC
Debutants : le dijòus de 19 h a 20 h 15 (ensenhaira F. Besseyrot)
Confirmats : lo diluns de 18 h a 19 h 15 (ensenhaire B. Giacomo)
32, cité Clair-Vivre.
- POLMINHAC
Lo dimars de 19 h a 20 h 15 (ensenhaira F. Besseyrot)
Sala multi-activitats
- RUENAS DE MARJARIDA
Un dimars sus dos de 18 h à 19 h 30 (ensenhaire P. Antony)
Sala de la Bòria.
- ALANCHA
Un diluns sus dos de 17h a 18h30 (ensenhaire C. Omelhièr)
De septembre a mars
Comuna d’Arancha
- La Vida Aicí. Cada darrièr dissabte del mes, podètz retrobar La Vida Aicí, una pagina d’informacion escricha tota en occitan pels aderents de l’IEO dins lo jornal L’Union du Cantal.
- Reviscolar. Lo programa Reviscolar prepausa dels moments d’escambis e de paraula en occitan als residents dels ostals de retiradas. Son encadrats per d’intervenents binlingues e los subjèctes son aqueles que son cars als ancians. Una formacion en lenga e cultura occitanas es egalament fornida als professionals de santat.
- Traductions à la demande.
- Las Rapatonadas ou la fèsta del conte. 14 al 18 de novembre de 2012. Teatre d’Orlhac e virada d’artistes dins los vilatges del Cantal.Aperòs-contes, espectacles, formacions, animacions sul mercat, convivialitat et clavadura musicala.
Partenaris
Region Auvèrnhe, DRAC Auvèrnhe, Conselh general del Cantal, Comuna d’Orlhac, Teatre d’Orlhac, Ofici del torisme del Pais d’Orlhac, Comunautats de comunas del Cantal, autras comunas (Airenc, Jussac, Santa Eulàlia, Tiasac, Chalalher, Chaucenac, Tornamira, Sant-Just, Sant Mamet de la Salvetat, Valeta) e nombrosas entrepresas localas
Site internet : www.ieo-cantal.com


text:
MALOC
COUNTES de la Tata Mannou
Abbé Justin Bessou
Un s cop èro, fantous, n’a belèu doua sent ans, lou mestre d’aquesto borlo s’apelabo Filhol et abio un co que s’apelabo
Maloc.
Aquel co, douple pus bel et douple pus fort que lou nostre Brunet, èro lou sans parlaple de tout lou cantou. Atrapabo las lèbres è l’escurso et bous aurio pourtado al cais uno tourto de trento liuros coumo lou Picou de la caminado porto uno bano de jaudel, Anb’aco, boun naturel que n’i a pas.
Lous drolles pijous de Filhol lou bourrabou, lou cardabou, lou carpilhabou, lou pertlrabou pel la coueto et pel las aurelhos sans que jamal Maloc s’en enpourtunès. Pis lou countrari La pauro bestlo s’abandounabo, anbe Joio, à toutas las fantaslos d’aquelo canalhoto et prenio pas d’autres permesslus que de lour passa dabegados la lengo pel mourre. Piel, coumo counprenés, lour cario serbl de cabaleto. Un des drolles Ii s’esparracabo dessus, un autre lou menabo pel coulart et fasiu aital lou tour de la court,
Lou cat el mêmes, un cat frlpoun et couqui-coumou Gourpalhou, s’amusabo souben anbe Maloc, et quand iou Minounas se permetio d’azuga sas cardos et d’acoumensa de carda, Maloc Iou jitabo tan soulomén à dous métrés d’un sinne de pato, et l’ejersissi tournabo roulla de pus fort.
Mès Maloc abio d’autres afas qu’aquelos bagateletos de recreassiu anbe lous mainajes ou Iou minou.
Maloc gardabo Iou mas et jamai aqueste mas es pas estat milhour gardat ni mai zou sera pas. Lous cos roullaires dels enbirous, après un parelhat d’estrelhas que lour afrabèrou lous cüers, sai benguèrou pas pus rabastraire.
Un rainai, Iou soul que s’abenturet uno nets al tour del poulalhè, siet estrangoulat d’un courcajal à las querbos del col. Lou bailet et Jou pastre i’anèrou passeja pes mases et troubèrou dos plenos guirbados d’uous.
Un ser d’iber de l’annado del frets, lou batiè bejet Iou loup que dabalabo pel froumental de Dentilhac. Biste, pla biste, estuflet à Maloc que benguet comme lou ben... et à courre, à courre, as quatre counfers, à la persuto dei loup... Maloc tournet pas que lou lendema, arrandut, estrelit et tout sang ; mès dous jouns après troubèrou iou loup crebat, las tripos deforo, al founs del’igo da Ginestet.
Filhol, mai que toutes lous autres, abio bisto l’esprobo de so qu’èro Maloc.
Per uno fieiro de Santelissi, Filhol abio benduts à la fièro dous parels de buôus et uno cranteno de moutous. Lous pagomens del bestial se fèrou tard. Ero pas len de gouze ouros quand Filhol partiet anbe sa cabalo, la sacojo pieno d’escuts, et acounpanhat de Maloc que lou quitabo pas. Faslo pas luno, Il se beslo pas la ma daban lous œls et lou ben d’àuto dins lous aures, gournhabo coumo un issan de trèbos enjaurencos.
Coumo Filhol arribabo suI poun da Pelras, encloutat et rescoundut à mai d’uno lègo des oustals, un diaplas d’oumenas li sautet à la brido de la cabalo et li diet :
— La bourso ou la bido I
— Paro-me, Maloc !
FiIhol abio pas acabat soun cridal, que rassasie bandado lous tinplous sul parapet, la garganto sarrado dins las mourdafos tarriplos de Maloc. La cabalo filet as quatre pes. A la birado dal Pets de Marmoun, Maloc siet a qui. Oun-t-èro l’assassin et dins qu’un estat ?... Jamai degus n’ajet pas de noubèlos. Las aios èrou pla fortos : Belèu lou riu da Pelras lou pourtet à la Sereno, la Sereno à l’Abairou, l’Abairou à las autros rebieiros et las autros rebieiros à la mar. En tout cas, serio mai qu’un miracle qu’aquel , bandit de l’ifer se siès tirat . sanse des crancous de Maloc.
Mès escoutas la sequenso, fantous.
Filhol, tapla bèleu abio bebut à la Bilo un coupetou de restos, coumo i arribabo dabegados ; belèu abio pas dourmit denpiei calcos nejes ; belèu aquel ben d’àuto qu’es tan endourmau ; belèu la bressairolo del courre tranquile de l’ègo ; belèu tout aco, belèu quicon mai que saben pas ; coussi que ne siago, mêmes après la pòu que berrio de li curbela la mluiho des osses, un song pesug coumo lou ploun li s’ajouquet sus la pelounos, et pas mouien de li se para, pas mouien de cap de biais. Tantia qu’ai miet des bosses das Alauzets, Filhol dabalo da jabal, estaco la cabalo à-z-un garric et se jai sun un moun de felhos, sans ôuplida praco d’amaga jous soun capel la sacojo pleno d’escuts.
Erou très ouros del mati quand se derebelhet. Tout estabourdit, tout emmalausit et tout enjaurat d’abe soumiat d’assasins que lou sannabou et de bestios feroujos que lou manjabou tout biu, se destrigo tan que pot de mounta à jabal...
— Mès qu’es aco ? moun Diu I qu’es aco ? Maloc lou pertiro pei la blouso en raucalejen
d’une bouès malauto que li dono l’engiaj
Justomen, s’èro dits et redits à la Bilo que de cos fols roullabou lou païs et fasiu fracaje dins lous mases.
— Moun co est fol ou zou bol béni, se penset lou malurous.
Et l’efral su ! mournen li desturbelet lou serbel... Atrapet un barou de slels pans que troubet à pousito et se metet à tustâ de touto sa forso coumo un abucle et coumo un sourt sus ta closco et sus rens del paure Maloc dusqu’autan que lou penset crebet. Piei filet al grand trot en graumelen per se douna rasou :
— Te planji be pla, paure bestio, mès per ma fe !tas degainos m’òu pas agradat... Estrangoula lous assasins, parfètomen... mès mourdl soun mestre, acoi un autre afa... Belèu me bouiio pas fa mal... soulomen... l’on sap pas... Piei après tout, fol ou noun fol, un co n’es pas qu’un
co... Ah ! tanpis... ! ! !dounc Floureto, i ! que la ! seren lèu...
Lai sièrou lèu, fetibomen ; mès en dabalen da jabal daban la porto de l’estaple, Fiihol se trajet que la sacojo pleno d’escuts èro pas sus la sèlo... L’abio òuplidado pel moun de felhios al miej des bosses das Alauzets...
Lai torno gaioupa bentre à terro, l’esperou dins lous cüers de la cabalo, et sabès que bejet en-t-arriben ?... Maloc, miej estabanit, que s’èro trigoussat coumo abio poulgut sul moun de felhos et gardabo la sacojo ! Pauro bestio ! pauro bestio ! Fiihol counprenguet et li fet sas escusos en lou caressen, mès me jauti be ! Abio pas mens lous rens escrouisits, uno pato coupado, et la closco trincado en dous ou très alrals.
Ne periet pas, nipertout. La bldo des cos a las reises ploundos. Dins très meses siet grit et tournet fa parla d’el sans esta gaire.
Toutes lous cos sabou nada, fantous, mès I a lou mai et lou mens. Maloc nadabo coumo un co de mar.
Un ser del mes de jullhet, lou gajoniu del mouliniè de Besac, un droullet de guets ou nèu ans, culissio d’aulanos sul bord de la Sereno. A-n-aquel mournen lou batié da Mejalanou benio de morre et atalabq lou parel per s’en tourna quand ausiguet de pastros que cridabou :
— A secours ! à secours ! Julou del mouliniè se nègo !
Lou batiè lai camlno tan que pot courre. Lou paure mainaje èro tounbat dins lou gourp de l’Oulo qu’a prou sieis canos de large, quinze de loung et quatre de ploun. Dos menutos de mai et lou Julou serio anat culi d’aulanos anbe loua anjeis sus aulanhès del Paradis. Lou paure mainaje tournejabo, mountabo et dabaiabo dins lou refoule del gourp coumo un pese dins lou boul d’uno marmito.
Urousomen lou batiè abio près Maloc per ana morre. Li guinho lou gourp, li fa beire lou drolle que se nègo :
— Bai lou querre, Maloc ! bai lou querre !
Pataflau ! Maloc a cabussat dins l’aio et torno
sourti tout fier de pourta pel las bragos lou paure fantounel que siet pla lèu rebiscoulat.
Aro fantous, ai à bous dire de causos tristos. Sabès lou prouderbi :
Tout se fa biel et tout s’esquisso.
Aitai fet lou paure Maloc.
Et aièro toutes se metèrou à ne parla mal.
Cal l’aurio rasounat ? Abiu canbiat, à Mejaia- nou, de batiè et de pastre, et lous drolles èrou pel las escolos. La Filholo abio pas boun cur, aimabo pas lous cos. Maloc, aro que poudio pas serbi, li fasio defessi. Filhol, atapau, èro pas des pus pietadouses. Piei saquela, per garda la pax, ausabo pas countrodire sa fenno. Et aquefo mourrudo de fennasso quintabo pas d’enfusca Filhol :
— Que bos fa d’aquelo rosso de co que bal
pas res que per manja et per se jalre ?... Bai me nega aquelo gousso ou tira li un cop de fusil.
Filhol respoundio pas oppe ni nou. Se couneissio prou, nipertout, qu’aco li fasio roucanso de tua Maloc... Et lou tens passabo...
Un missan rancountre desidet tout.
Ni bielhun, ni roumatirmes enpajabou pas Maloc de sègre enquèro soun mestre. Lou prenguet lou darriè joun de Carnabals, per ana manja festo aco de Lambert da Fargairoios, en cas que lai se retardés. Lai se retardet be talamen qu’èro mai de miejonets quand s’en tournabo, lou cap engabourinat pel bi ou l’aiorden et renous coumo un carri d’abe perdut al crantet et à la bourro-douplo.
Coumo se serrabou da Besac, Maloc saufinet la pisto del rainai ou del loup et se metet à gournha de sa bouès la plus grosse :
— Ouau ! ouau ! ouau !... Ouau ! ouau ! ouau !...
Filhol qu’abio crentasso d’esse deforo à-n-a- quelo houro — lou mati de las Sendres ! — cridet à soun co d’un toun estrangoulat :
— Bos cala ?... bos cala ?... Calo te dounc ! Aisi, Maloc ! Calaras pas, bilèno bestio ?...
Mès Maloc èro sourt, ou pau s’en mancabo ; creseguet, proubaple, que soun mestre l’escoumetio et gournhet de pus fort :
Ouau ! ouau ouau !... Ouau !ouau ! ouau !...
Lou bi, l’aiorden, la crancour d’abe perdut al joc, l’aisso et lou defessi d’aqueles japals que poudio pas fa cala, et subre tout aco, belèu, la tentassiu del demoun metèrou Filhol dins la rajo, uno rajo abuclo, una rajo folo, uno rajo d’ifer.-Coupet pel la barto del moullnlè dos loungos canos flaujos de jinès, serquet une grosso pelrasso, l’estaquet al coulart del paure co, lou fet requiula sul bord de l’estang del moull et d’uno butado furiouse lou lanset à l’aio.
Soulomen, fantous, aisi l’autre oremus : siago lou bi que II fet perdre lou daploun ou la permessiu de Nostre Senhe, Filhol tounbet dins l’estang anbe lou co. L’estang a très canos de ploun et Filhol sabio nada coumo un roc de dous quintals...
Eh ! be, fantous, cal z’aurio cresegut ! Malgré la peirasso que lou tirabo al founs de l’aio, malgré lou bielhun et lous roumatirmes, Maloc sourtiet de l’estang... et sourtiet pas soul. La pauro bestio tenio anbe lou cais lou jilet de soun bourrèu et pel segoun cop li saubabo la bido !
Aquelo jinpourlado dins l’aio frejo abio despintat Filhol et touto sa coulèro s’èro negado. Filhol se soubenguet, Filhol ajet bergounjo, Filhol siet pas pus lou même. Talèu arribat à l’oustal, à très ouros del mati, se canbiet et s’escaufet al pus biste, countet tout à sa fenno et II diet :
— Te defendi de me tourna parla de tüa aquel co, et se quicon i arribabo acoi anbe iéu qu’aurios à fa.
A soun tour, permoios, la Filholo ajet pou per tout de bou. Piei lous droites tournèrou per bacansos ; l’ainat demouret à l’oustal et se fet l’aboucat de Maloc que bisquet enquèro calcos annados et siet pla counsiderat dusco à la fl de sous jouns.


text:
Brueil-en-Vexin
Brueil-en-Vexin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc a ocupat dempuèi lo epòca préhistorique cossí ne testifica la albereda tampa de la soscava a las fées descobèrta en la municipalitat al Sègle XVII.
Al Sègle XIII, lo vilatge aperten al chevalier Hugues de Brueil, e depen del comtat de Meulan. Al Sègle XVII, la distincion de Brueil a ligat al doyenné de Magny-en-Vexin.
Erigit En municipalitat jos la Revolucion, Brueil a ligat al costat de Limay dempuèi 1803.
Le site est occupée depuis l'époque préhistorique comme en témoigne l'allée couverte de la cave aux fées découverte dans la commune au Sègle XVII.
Au Sègle XIII, le village appartient au chevalier Hugues de Brueil, et dépend du comté de Meulan. Au Sègle XVII, la seigneurie de Brueil est rattachée au doyenné de Magny-en-Vexin.
Érigé en commune sous la Révolution, Brueil est rattachée au canton de Limay depuis 1803.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Obelisc
Un obelisc[1] es un monument de pèira en forma de pilar o colomna, de seccion cairada, amb quatre fàcias trapezoïdalas egalas, leugièrament convergentas, s'acabant en naut amb una pichona piramida nomenada piramidon. Lo mot obelisc deriva del grèc obeliskos, qu'es lo diminutiu d'obelos e significa agulha.[2]
Mai sovent, s'erigisson sus una basa de pèira prismatica. Los obelisques antics son talhat d'un sol blòt de pèira (monolit). Lo primièr que se fa mencion datat a l'epoca d'Oserkaf, faraon de la dinastia V d'Egipte (2400 AbC). Se sap pas lo biais d'erigir aqueles monuments perque i a pas cap de documentacion egipciana o descrivent.
Somari
Los obelisques egipcians[modificar | modificar la font]
« Sègle XVI AbC: un vaissèl egipcian sortís de Siene (uèi Assoan), ciutat de la Nauta Egipte, als confins d'Etiopia, e baissa pel Nil cap a Karnak, portant una carga vertadièrament excepcionala: dos enòrmes blòcs de sienita. Aqueles blòts an una nautor de gaireben 22 m una basa de 2 m² e pesan 143 tonas caduns. Sus l'òrdre del faraon Totmosis I, deven èsser enauçats als costats del grand temple de Karnak. Aqueles dos monuments caracteristics e d'autres del meteis tipes, mandar erigir pels faraons, se pòdon admirar uèi encara, e foguèron nomenats obelisques dempuèi l'antiquitat mai alunhada. »
Çò que son los obelisques[modificar | modificar la font]
Los obelisques son de monuments tipics de l'art egipcian; an, vertadièrament, una forma eleganta e delicata. Son pausats sus una basa cairada e s'acaban al naut superior per una punta piramidala. Mai sovent, aquela punta estava cobèrta per una fuèlha d'aur, o per un aliatge d'argent e d'aur. Los rais del solelh, rebatent aqueles revestiments metallics, produson de meravelhoses resplendors. La pèira de que son fachs los obelisques èra la sienita (ròca roja, de feldspat, amfibòl e un pauc de qüars), nomenada atal que s'extrai de las peirièras de Siene, ara Assoan. Tanben s'utlizava s'utilitzava lo basalt, de color gris escur, qu'èra alara d'una aparença mens visibla.
Las dimensions dels obelisques èran divèrsas. Lo mai naut conegut es l'obelisc inacabat de las pèirièras d'Assoan e a una nautor de 41,71 m. Lo mai bas passa pas los dos mètres.
Los obelisques aurián pas mai qu'una funcion decorativa. Los faraons los enauçavan, mai sovent, a l'intrada dels temples. A vegadas, sus l'obelisc, son gravadas d'inscripcions qu'indicavan a quina divinitat estava dedicat, o ben l'eveniment politic o dinastic per que foguèt erigit.
Cossí se realizan[modificar | modificar la font]
Lo grand obelisc demorat inacabat dins las perièras d'Assoan mòstra la tecnica utilizada pels egipcians per obtenir de tals monuments. D'en primièr, s'asseguravan que la ròca, d'ont se talharà l'obelisc, presentava pas cap de decas (asclas, fendilhas, etc.); après, amb de poderoses rajes d'aiga, se lissava perfièchament la ròca.
Après d'aquelas primièras operacions, se nivelavan plan la superfícia de la ròca. Per aquò, utilizavan de pèiras especialas fòrça duras, de 4 o 5 quilogamas caduna, que trobavan dins las vals desèrtas d'Egipte. un còp lissada la ròca, se traçava lo contorn de l'obelisc, e a l'entorn d'aquel s'excavava un clòt. Dins aquel, baissavan per i trabalhar los esclaus, que lo pretzfach èra un trabalh long e penós: polir la ròca amb de pèiras redondas e finas per lisar las fàcias lateralas de l'obelisc. La darrièra fàcia èra separada de la ròca maire mejans de còtas de fusta introduchas per de traucs fachs a intervals regulars. Las còtas, mai sovent, se dilatavan e se trencavan la pèira.
A aquela estapa de l'òbra, una multitud d'esclaus –fins a 5.000- utilizavan de còrdas espassas e de palfèrs per traire l'obelisc del trauc format e lo plaçar sus un empont especial pièjat sus de rotlèus. Amb aquel sistèma, l'obelisc èra transportat fins al Nil, ont se cargava dins de grandas naus per èsser transportat a destinacion.
Cossí se quilahvan[modificar | modificar la font]
Arribat ont se deviá erigir, se presentava lo problema de quilhar l'obelisc sul blòt de pèira que n'èra lo pedestal.
A causa de la massa del monument (cal considerar qu'i a d'obelisques que pesan 500 tonas), l'òbra èra fòrça escalabrosa e fòrça complicada.
Las estapas successivas de l'enauçament d'un obelisc, segon una de las tecnicas mai probablas utilizada pels egipcians èran:
- 1a. La partida inferiora de l'obelisc èra pièjada al pedestal sus que se deviá enauçar. L'obelisc èra plaçat de biais qu'un caire de sa basa pòsca s'inserir dins una regòla practicada al pedestal, que limpe pas alara que se quilhava. Començava alara lo pretzfach de la plaçar en posicion verticala.
- 2a. A mesura que l'obelisc se quilhava, mejans de còrdas, se plaçava de material en dejós (mai sovent, de bricas) e se realizava un tèrraplen.
- 3a. A un cèrt moment, lo tèrraplen atengava una nautor tala que se podava plaçar l'obelisc verticalament sul pedestal.
Obelisques egipcians mai celèbres[modificar | modificar la font]
Alara que los obelisques son tipicament egipcians, ara mai aqueles se trapan dins los autres païses que non pas en Egipte. Aquò a per causas: 1) unes obelisques foguèron portats fora del territòri egipcian per de conquistadors estrangièrs; 2) d'autres se trapan roïnats a causa de tèrratrems o enfonsaments del sol.
Per exemple, dins la ciutat de Karnak, dels tretze grands obelisques ne demoran pas mai que tres.
Dels grans obelisques egipcians, son celèbres aqueles erigits per òrdre de Totmosis I.
Una autra ciutat de l'Egipte antica ont foguèron quilhats fòrças obelisques es Eliopòlis. Prèp d'aquela ciutat se tròba l'obelisc mai ancian conegut, bastit 1950 ans AbC.
L'obelisc de Luxòr a una granda volor a causa dels ieriglifs que pòrta. Aquel obelisc foguèt erigit per òrdre del faraon Ramses II (sègle XIII AbC) a costat d'un altre d'identic que se trapa ara a París.
Quand los romans conquistèron l'Egipte (sègle I AbC) portèron a Roma fòrça obelisques. Allà foguèron obliats fins al segle XVI. Entre 1586 (an que lo papa Sixte V ordenèt que se se restaure los obelisques) fins al XVIII, fòrça d'aqueles monuments foguèron quilhats sus divèrsas plaças romanas.
Tamben a París, Londres, Nòva York e Constantinòble èran censadas aver un obelisc egipcian.
A Nòva York, i a l'obelisc besson d'aquel enauçat a Londres, sus la riba del Tamèsi. Ambdos obelisques, nomenats agulhas de Cleopatra, an mai de 3450 ans d'edat.
Etiopia[modificar | modificar la font]
La vila d'Axom, anciana capitala de l'Empèri axomita, possedís fòrça obelisques antics en forma d'estèlas, qu'un, portat en Itàlia pendent l'occupacion de l'Etiopia, i foguèt tornar en 2005 e quilhat en 2008. D'escavacions arqueologics menenadas a sa basa permetèron de comprene los biais d'enauçament, e per consequéncia de mostrar la nautor d'origina d'aquelas estelas gigantas integrada alara dins d'empont. Una d'aquela uitament abans son abatatge mai grand e mai naut monolit jamai quilhat dins l'istòria de l'òme, èra de 32,60 m fòra del sol[3].
Obelisques modèrnes[modificar | modificar la font]
Los fòrça nombroses obelisques modèrnes son d'edificis de maçonariá o de beton, sovent fòrça nauts coma lo Washington Monument (nautor 169 m), situat Washington, D.C., ( EUA), l'obelisc de Buenos Aires, 67 m, enauçat en 1936 pels 400 ans de la fondacion de la vila o l'obelisc de la Praça dos Restauradores a Lisbona.
D'autres, pasmens, contunhan la tradicion antica de l'obelisc monolit coma lo monolit en marbre de Carrare, erigit per Benito Mussolini sul Foro Italico, à Roma e tanben a Roma la Via della Conciliazione — perçada en 1936-50 per ligar la Basilica de Sant Pèire al centre de la capitala — es bordada d'obelisques utilizats coma de lampadaris
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari occitan en linha Lo Congrés
- ↑ (es) Diccionario de Arte II, Barcelona, Biblioteca de Consulta Larousse. Spes Editorial SL (RBA) (ISBN 84-8332-391-5), p.126
- ↑ Bertrand Poissonnier, 2012: Les stèles géantes d’Aksum à la lumière des fouilles de 1999
- Enciclopèdia Estudiantil Col·leccionable nº. 111, de 19 de gener de 1965, IX, pàgs. 118-19 (Registre nº. 4977/62)


text:
Libre dels Psalmes
Los Psalmes o Salmes (var. Psaumes, Saumes) (del grèc ψaλuός psalmos, mot que designa una melodia jogada al saltèri), tanben apelats Psaltièr o Saltièr (var. Psautièr, Sautièr...) son un libre de la Bíblia, lo primièr de la seccion dels Ketuvim, segon lo canon de la Bíblia ebraïca. En ebrieu se sonan ספר תהילים Sefer Tehilim, valent a dire "libre de las lausenjas". Dins la tradicion jusieva, lo Libre dels Psalmes es devesit, per analogia amb la Torà, en cinc libres separats per de doxologias. L'estudi textual a mostrat mantun grop de psalmes en rason de lors semblanças; las formas principalas son los imnes, los planhs individuals, los planhs collectius, las cançons de fe (« En Tu ai fe »), las cançons de lausenja (o mercés) individualas, los psalmes reials, los psalmes sapiencials.


text:
Saint-Côme-de-Fresné
Saint-Côme-de-Fresné es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Côme-de-Fresné es una municipalitat littorale del Calvados situada en lo Bessin a dètz quilomètres de Bayeux, entre las municipalitats de Arromanches-los-Bains a l'oèst e Asnelles a l'èst.
Saint-Côme-de-Fresné est une commune littorale du Calvados située dans le Bessin à dix kilomètres de Bayeux, entre les communes d'Arromanches-les-Bains à l'ouest et Asnelles à l'est.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Situada sul luòc de la plaja de débarquement de Gold Beach, lo vilatge i aguèt liberat dempuèi la per tropas britanicas.
Située sur le site de la plage de débarquement de Gold Beach, le village fut libéré dès le Mes invalid (juin) par des troupes britanniques.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
29/03/2018
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 1er d'abriu 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Patric Ratineaud de l'Union Occitana Camila Chabaneu per parlar de l'eveniment l'Enchantada que se debanara a Nontron los 14 e 15 d'abriu 2018.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
16:39 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
D’una antiquitat mens prestigiosa que Marselha mas mai anciana, Tolosa - coma sas omonimas del sud dels Pirenèus - deu son nom als pòbles aquitans primitius que vivián aquí abans las èrsas celticas. Ocupava alavetz una posicion estrategica sus aquela « via de l’estanh » entre l’ocean e la Mediterranèa, a la joncion del camin fluvial e del camin terrèstre. Serà puèi la capitala dels Vòlques Tectosages als quals los Romans fisaràn la garda dels confinhs de la Gàllia narbonesa. L’emperador August ne farà una colonia romana qu’aurà per mission d’ancorar aquela Província narbonensis, ja latinizada, a la província granda d’Aquitània ont los pòbles celtics costejavan los pòbles aquitans d’origina, e serà Tolosa Palladia. Installats, per Roma encara, al nòrd de Garona per far barri contra las invasions barbaras, los Gòts ocuparàn sièis civitates en Aquitània e, per clavar l’ensemble, una en Narbonesa, la de Tolosa que serà lor capitala. Lo reialme de Tolosa, desenvolopat de l’ocean als Alps e de Léger als Pirenèus, puèi a las Colomnas d’Ercules, serà la matritz d’un Estat aquitan, que jos mai d’una fòrmas durarà cinc sègles, e de l’actual Estat espanhòl. Es a Tolosa que foguèt arrestada pel rei Eud, de la dinastia novèla dels Eodides, la conquista aràbia de l’Euròpa. Es de Tolosa, sus l’òrdre del rei carolingian d’Aquitània Loís 1èr lo Piós, jos lo comandament de Berà, « princèp dels Gòts » - futur comte de Barcelona -, de Guilhèm, duc de Tolosa - « sant Guilhèm » -, e de Sanç, « princèp dels Gascons », que comencèt la reconquista amb la liberacion de Barcelona e la creacion de la marca d’Espanha, futura Catalonha. Los raimondins que se diràn modèstament comtes de Tolosa, seràn tanben ducs de Narbona o de Gotia (futur Lengadòc-bas) e marqueses de Provença, e de còps que i a ducs d’Aquitània. Dels territòris dels comtes de Tolosa, après l’annexion a la França, se faguèt lo govèrn del Lengadòc, del Velai al Comenge, del Nimesenc a l’Albigés, dont Tolosa èra la capitala administrativa. Al sègle seguent e fins a la Revolucion francesa la juridiccion del parlament de Tolosa englobava un airal plan mai bèl encara, espandit en Gasconha, Aguianha e Auvernhe. Après los Cent Jorns e la casuda de l'Empèri, en 1815, se creèt tornar mai a Tolosa un efemèr reialme d’Aquitània - « reialme trobador » escriguèt un istorian en tot creire ironizar - que correspondiá (e un pauc mai) al territòri occitan… En 2014 donc, un anniversari : lo de la (re)creacion de Tolosa, nòstra capitala istorica, que podèm fixar a l’an 14, data extrèma, la de la mòrt del fondator. E, l'an que ven, un autre...
Tolosa : una idèa que fa la diferéncia entre occitanistas e regionalistas.
J. P.


text:
La plega IEO de Nadal es es soscripcion al pretz de 48 èuros fins al 31 d'octobre de 2018.
Quatres libres son propausats.
*
Un roman policièr de Joan Ganhaire pel plaser de tornar trobar lo comissari Darnaudguilhèm e sos amics : La mòrt vai mai regde que lo vent (A tots n°217, 192 p., 15 €).
Extrach : « Quo es los unlaments que ’vián tirat l’atencion dau vesin lo mai a portada, un gardian d’entrepaus, que aviá pas comprés d’en prumier que los òrres crits venián dau brasier que esclairava la nuech d’octòbre. E quante s’era a la perfin aprueimat, los unlaments s’eran tuats e era demorat un moment espaventat davant la siloeta negresida e recoquilhonada ente quauquas flamas trobavan enquera de qué se nurrir. »
*
Après Als baugs en 2008 e La Banda en 2015, Jaume Landièr repren la dralha de Solelhada publicat en 1992 e Lo Riu d’Adriana publicat en 2001. Lo temps a passat : entre exilh e país retrobat e estrifat, lo narrator vei l’espelida de las joventas que meton lo camin jos los pès dins Camin de totas auras (A tots n°218, 120 p., 15 €).
Extrach : « Defòra lo campèstre cabussava dins lo triple sòm dau dimenge, de la nuòch, de l’ivèrn. Totsants fardava l’asuòlh de sa grisalha. Pas un cat. Los aucèls avián fugit la rispa. Ai, que cau patir ! Camin de fèrre, camin de crotz... Lo tren te sabotís coma se voliá martelar lo maucòr. Te bufar coma un plumet. T’assadolar d’imatges tant fugidisses que te desvàrian, a faire gisclar lo nonrés. Lo talh de la nuòch anava sai que cobrir aquel gris de pintura de quatre sòus. L’exilh a destenchurat sus los païsatges qu’aimave. ».
*
Sèrgi Labatut après la publicacion recenta de sas Cronicas de viatge (2017) torna amb un roman : Est o las orasons (A tots n°219, 370 p., 15 €).
Aquí çò que ne dis Sèrgi Viaule : Seguissem Jo, mièg cantaire maldich e mièg profèta, sus de dralhas multiplas e policròmas. Es una errança, una cèrca sens tòca dins un mond sens vam : « Trapava l’èrnha e lo degost de las paraulas qu’an pas d’amira ». La proposicion literària de Sèrgi Labatut es ambiciosa e avem besonh d’escrivans d’aquela mena.
*
Enfin Florian Vernet amb Cachavièlha psicomotritz (A tots n°220, 148 p., 15 € ) acaba una mena de trilogia descabestrada debutada amb This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it., puèi perseguida amb La Nau dels fòls.
« [...] Mai que mai, quin solaç de constatar qu’i aviá pas cap de punt comun entre la situacion occitana presenta (que, cèrtas, me pòt preocupar de còps, al punt que n’ai l’apetís trebolat), e la d’aquesta pietadosa Eterotopia, d’aquestes infortunats eterotopians, negats, alienats, divisats, traïts, incapables de trabalhar amassa e eficaçament per poder viure autrament que jos la fòrma d’un marrit espectacle e lor cultura e lor lenga. [...] »
*


text:
Categoria:Familha botanica
Article principal: Familha. Tanben vejatz Familhas de plantas de flors per òrdre alfabetic
Aquesta categoria a per tòca de far la lista de totas las familhas botanicas.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 7 soscategorias, sus un total de 7.
A
- ► Adoxaceae (2 P)
- ► Aloeaceae (Cronquist) (1 P)
- ► Apiaceae (6 P)
- ► Asteraceae (13 P)
L
- ► Linaceae (3 P)
V
- ► Valerianaceae (3 P)
- ► Violaceae (1 P)
Articles dins la categoria « Familha botanica »
Aquesta categoria conten los 5 articles seguents.


text:
Ara seguida d’un estudi e d’ua analisi genetica ara escala globau de rèstes umanes d’Orient Mejan, ua còlha internacionau d’arqueològs a trobat fin finau se quin ère eth còde genetic des prumères populacions d’agricultors que i avie ena Tèrra. S’an pogut confirmar solament tres populacions desparières d’agricultors entre hè 12 000 e 8000 ans: ua en Iran e ua auta en Palestina. Eth tresau grop demorave en Anatolia.
Aqueres tres populacions d’agricultors —que demorèren en Orient Mejan, hè entre 12 000 e 8000 ans— qu’an er ADN diferent. Er estudi l’an publicat ena revista Nature e suggerís qu’era expansion dera agricultura aurie mèslèu era origina ena adopcion de tecnologia pes divèrsi grops, que non pas per aucupacions de nòus territòris.
“Ua des prumères comunautats agricultores visquec en Palestina, en Israèl e Jordania e tanben enes montanhes Zagros d’Iran”, çò confirmèc Ron Pinhasi, professor associat d’arqueologia deth Collègi Universitàri de Dublin. “Volíem saber s’aqueri agricultors èren geneticaments semblables entre eri o s’èren mes semblables as caçaires-culheires que i avie abans d’eri”.
Es resultats càmbien era istòria genetica des europèus e asiatics d’aué, qu’aurien coma ancessors quate grani grops: ena Euròpa occidentau caçaires-culheires; en Euròpa orientau e enes estepes russes tanben; en Iran e Palestina dus grops d’agricultors desparièrs.
“Era populacion d’Euròpa e Asia ère un amàs de populacions tan diferentes ena epòca coma ac ei aué”, çò diguec David Reich, genetician dera Escòla Medicau d’Harvard. “Es populacions d’Orient Mejan se crotzèren abans d’arribar en Euròpa e crotzar-se un aute còp. E tot aquerò enquia qu’es populacions arribèren a èster geneticaments semblantes.
Ua analisi hèta damb uassi d’aurelha
Er estudi siguec hèt damb era analisi d’uassi d’aurelha, que pòden dar enquia 100 còps mès d’ADN que d’auti uassi. Ath delà, utilizèren ua tecnica nava entà descontaminar es rèstes de micròbis.
Atau sigueren comparadi es genòmes de 240 individús d’aquera epòca e 2600 dera epòca actuau, e pogueren confirmar qu’es populacions des prumèrs agricultors de Palestina, Iran e Anatolia èren geneticaments desparières. Totun, er ADN des populacions de Palestina e Iran èren geneticaments semblables as des caçaires-culheires qu’avien viscut ena region abans.
S’abans se pensave qu’en Euròpa aqueres populacions avien desplaçat es populacions de caçaires-culheires, ara s’a vist que non siguec atau, pr’amor que se crotzèren pendent mes de 5000 ans. E ena epòca dera Edat de Bronze er ADN ja ère coma eth d’aué.
Es scientifics an pogut tanben confirmar, a travèrs d’aqueth estudi genetic, com eth crotzament d’aqueri agricultors damb es generacions formèc eth còde genetic en diferenti lòcs deth Mond. Es que vivien en Anatolia marchèren enquia Euròpa, es que demoraven en Palestina marchèren enquiara Africa der Èst e es que viuien en Iran marchèren enquias estepes russes. Ath delà d’aquerò, es agricultors qu’avien un ADN crotzat entre eth des caçaires-culheires e es d’Iran arribèren enquiara Asia deth Sud.
De mès, er estudi a donat informacions sus ua populacion encara mès anciana, un grop nomentat es euroasiatics basics, ua branca dera familha umana que gessec d’Africa e es qu’es sòns rèstes an pogut èster tanben trobades a travèrs der estudi genetic en qüestion.
“Toti es grops qu’an era sua origina en Orient Mejan an coma ancessors aguesti euroasiatics basics en mès deth 50% de sòn còde genetic”, çò confirmèc Iosif Lazaridis, tanben autor der estudi e genetician. “E toti es euroasiatics basics non an cap d’ADN neandertalian. Ei susprenent pr’amor que d’auti grops que non son pas africans an enquiath 2% d’ADN neandertalian, mès es euroasiatics basics non”.
Aguesta descobèrta ajudarie a explicar perqué es europèus occidentaus an mens d’ADN neandertalian que non es asiatics der èst, e aquerò maugrat qu’es neandertalians demorèren ena Euròpa der Èst. “Un crotzament entre es euroasiatics basics aurie diluit es origines neandertalianes enes euroasiatics der oèst qu’an ancessors tanben entre es agricultors der Orient Mejan”, çò diguec Reich. “Es euroasiatics basics aurien viscut en lòcs d’Orient Mejan on non i avien neandertals”.
Pinhasi ahigec qu’era istòria que toti estudiam enes escòles serà lèu rescrita pr’amor que damb estudis genetics coma aguest se poiràn arribar a estudiar quitament es civilizacions mès ancianes dera Tèrra. E tot gràcies ara tecnologia dera genetica.
Era Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet , lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.
Jornalet


text:
Sten Charbonneau, creator de jòcs en lenga bretona
Tres ans a, Sten Charbonneau, ancian animator sus Ràdio RBO, ensenhaire en Diwan e animator sus Breizhowed, qu'a lançat la soa enterpresa de jòcs en breton.
En partir d'un estudi qui demòstra que'n har aperet a la suspresa e a l'umor, lo cervèth e retien mei aisidament un mot e ua expression, que comencè en crear dus jòcs, « Din an Dorn » (« A tu de jogar »), un jòc de velocitat e « Klash ar Ger » (« Cèrca un mot ») qui consisteish a har devinar un mot en ajudà's dab cartas e un dat. Ua escaduda dab un centenat de jòcs venuts en chic de temps au près de tots los publics.
L'estiu passat, Sten Charbonneau que sorteish « N'out Ket Barzh », literaument « N'ès pas poèta ». Qu'ei un jòc de replica dab expressions popularas, cantas e poesias. Que començar per ua question o ua frasa incompleta, cadun que tira ua carta dab ua responsa.
Ua version en gaelic irlandés deu son purmèr jòc « Din an dorn » qu'ei pareishuda quauques temps a, arron un encontre dab l'ensenhaira a l'Universitat de Bretanha Occidentau (UBO) de Brest, Ruth Lysaght. Sten Charbonneau qu'ei a tribalhar sus ua version gualesa deu jòc tà 2018, un utís pedagogic qu'ei possible de declinar dens totas las autas lengas ditas regionaus segon lo creator : « Nombrós son los qui aprenen ua lenga, mes ne se l'aproprian pas. Quan aprenem en amusà's, en estar susprés, que marca enqüèra mei », çò digó au jornau Le Telegramme.
En Occitania, la Federacion Regionau d'Aquitania de las escòlas Calandretas e lo Centre Regionau de Documentacion Pedagogica d'Aquitania que creèn lo jòc « 7 camins ». Qu'ei un jòc de 7 familhas d'après la mitologia pirenenca, a l'encòp « un vector de coneishenças e desclavader d'imaginari » segon los creators. Lo jòc qu'ei disponible dens la botiga de Vistedit.


text:
Saint-Nicolas-de-Bourgueil
Saint-Nicolas-de-Bourgueil es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en la Touraine angevine, anciennement la Anjau, fins a la Revolucion francesa.
La commune est située dans la Touraine angevine, anciennement l'Anjou, jusqu'à la Révolution française.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo anciana ecclesia Sancti Nicolai, mencionada en 1208, i aviá situat al nòrd-es de l'actual cementèri de Bourgueil.
La part bassa de la municipalitat a sofèrt crussas de la Loire, sustot en 1482 e 1856. En 1482, los dégâts #èsser tales que lo Rei #concedir als abitants dos ans de mesa de impòstes
Jos l'Ancian regim, la parròquia fasiá partida de la sénéchaussée de Saumur e de la província de Anjau.
En 1790, la populacion manifèsta amb aqueles de Bourgueil pel maintien de lo sieu vilatge en la juridiction administrativa de Saumur. L'Assemblada Constituenta en #decidir d'una autra manièra e la part occidentala del Saumurois (de Bourgueil a Gizeux) #èsser desligada de l'Anjau istorica e ligada al tot nòu departament del Indre-e-Loire. (Aital coma lo territòri de Castell-la-Vallière desligat de l'Anjau egalament)
En 1790-1794, Sant-Nicolas-de-Bourgueil a annexat la comuna de la Talha. Lo bourg actual de Sant-Nicolas i aguèt bastit al centre de la municipalitat jos la Monarchie de Julhet.
L'ancienne ecclesia Sancti Nicolai, mentionnée en 1208, était située au nord-est de l'actuel cimetière de Bourgueil.
La partie basse de la commune a souffert des crues de la Loire, notamment en 1482 et 1856. En 1482, les dégâts furent tels que le Roi accorda aux habitants deux ans de remise d'impôts
Sous l'Ancien régime, la paroisse faisait partie de la sénéchaussée de Saumur et de la province d'Anjou.
En 1790, la population manifeste avec ceux de Bourgueil pour le maintien de leur village dans la juridiction administrative de Saumur. L'Assemblée Constituante en décida autrement et la partie occidentale du Saumurois (de Bourgueil à Gizeux) fut détachée de l'Anjou historique et rattachée au tout nouveau département de l'Indre-et-Loire. (Ainsi que le territoire de Château-la-Vallière détaché de l'Anjou également)
En 1790-1794, Saint-Nicolas-de-Bourgueil a annexé la commune de la Taille. Le bourg actuel de Saint-Nicolas fut construit au centre de la commune sous la Monarchie de Juillet.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Lutècia
Lutècia (deu nom latin Lutetia o Lutecia parisiorum) qu'ei lo nom de la vila galloromana bastida suber l'isla de la Ciutat e qui vadore París.
Que ho en purmèr pas sonque un vilatge de pescadors deu pòble gallés aperat los parisii durant lo periòde protoistoric (pirògas que hon descobèrtas a l'escadença de cavas arqueologicas). En 52 av J.C., aqueth vilatge que ho conquestat per las legions romanas de Juli Cesar arron de la batalha de Lutècia.
Dab lo temps, la vila que pravè de cap a l'arribèra esquèrra de la Sena qui ei uei aperada lo quartièr latin de París.
Lo palais deu governador e lo purmèr temple que's trobavan sus l'isla de Ciutat (lo temple on uei e's quilha la catedrau de Nosta Dauna de París). D'aqueth temps be demòran, enter autes las tèrmas de Clunhic, las arenas de Lutècia (tornadas descobertas au sègle XIX e parciaument destrusidas abans qu'ua intervencion de l'escrivan Victor Hugo non las sauvèsse) e lo pialar deus Nautas (colomna en onor deu diu Jupiter descobèrta au sègle XVIII devath Nosta Dauna de París).
Segon la legenda, Sant Danís, purmèr bisbe de Lutècia, que seré estat decapitat peus pagans de cap a 250 a Montmartres abans d'arrecaptar lo son cap e de caminar dinca au lòc on lo deishè e on hore bastida ua basilica en aunor d'eth.
De cap a 300 lo nom de la vila que cambiè per París, abreviacion de Civitas Parisiorum o Urbs Parisiorum (ciutat deus Parisii)


text:
Articles
Affichage des articles du mars, 2010
Fèsta de la calandreta de Mureth dissabte 3 d'abriu , a 17 ora a Estantens . Quine e baleti ame lo grop de Lopez... Venètz vos agradar e gasanhar de lòts de mai de cent euròs....
Prima enfin...
- Obtenir le lien
- Google+
- Autres applications
La prima, arriba florida, tala una nòvia amorosa,La margarida , la violeta , lo blavet nòlonL'ivèrn clava l'annada e los merlhes tornan cantar Sa cançon de naissança, de dòl , e de fisança.La prima espelís enfin , e deman a prima alba ,Agacharem l'avelanièr fuèlhar e desborrar...Dire qu'un fum d'èstres quitan lo vaissèl arroïnat ;Entre que los milions de nèns chucan son sen d'ivòri...
festa de la francofonia
- Obtenir le lien
- Google+
- Autres applications
La còla occitana de rudbi, vend de gasanhar lo grand chelem del tornèg de las siès nacions.França es estavanida de benastre. Occitans , catalans e bascs an donat de la grandor a França...Lo match se debanarà totjorn a Paris, a Saint Denis per la grandor etèrna de França. Mas aquesta França es pas meuna coma o cantava Ferrat.
Eleccions regionalas: lo grand satan es tornat. Lo paire e la filha Le Pen, que coneisson pas las cambras al gas d'Auschwitz que tuèron enfants, femnas e vièlhs per millions. Que França los aima lo paire e la filha. Coma aimèt Petain, l'amic d'Hitler de Franco, e de Mussolini. Consi trapar enveja d'aquela societat e d'aquel avenir?
Eleccions regionalas: lo grand satan es tornat. Lo paire e la filha Le Pen, que coneisson pas las cambras al gas d'Auschwitz que tuèron enfants, femnas e vièlhs per millions. Que França los aima lo paire e la filha. Coma aimèt Petain, l'amic d'Hitler de Franco, e de Mussolini. Consi trapar enveja d'aquela societat e d'aquel avenir?
eleccions e enganas de tota mena
- Obtenir le lien
- Google+
- Autres applications
Lo fascisme es tornat. Ambe la prima. Dins Provença. Paura Occitania. Los quites bastards SS del FN qu'an oblidat l'existéncia de las cambras de la mòrt. Nos an parlat de burka , d'identitat , l'UMP . La resulta l'avem 50% del electors malcorats e pescaires, e los autres , ame sonque la quitia volontat de creire , que fan un acte ciutadan.... Malgrat, l'avenir negre del liberalisme mondialisat... Los nòstres enemics per deman. Los enemics de l'òme e de la libertat. La raça nòva e eterna dels jacobins de la drècha ultima, la que faguèt la rafle del Vel d'hiv... La raça obeissanta . Nascuda d'un rei Jacobin ? Que pichonèt Le Pen a la fin de la guèrra d'Argeria. ? Ame totas las vièlhas istòrias del replegament franchimand sus la puretat originèla de França de Sant Lois a Joana d'Arc ... Sens oblidar las pensadas moisidas del Marechal...
Que podem pas somiar ame elses un monde esclau.Non?
Non que podem pas somiar d'avenir...
Que podem pas somiar ame elses un monde esclau.Non?
Non que podem pas somiar d'avenir...
A Jean Ferrat
- Obtenir le lien
- Google+
- Autres applications
La Montanha
Dius que la montanha es bèla.Consí se pòt imagenar A l'ombra de la torre Eiffela. De tornar viure ailabàs.La vinha cor dins lo bartasCap de vin raja de cap de canèla.Lo grand s' eissuga al revèrs ,De sa vèsta de trimaire.Cerca una ceba dins l'escudèlaParla solet sa lenga muda.Gaita lo cèl plorar d' estèlas Ame la filha de l'ajuda sociala.Que li ven far lo recapte,Tròban la montanha bèla.Per astre, pòt pas veire l'ostal.Arroïnat dins la castanhal.Li demòra un felen, amont,Que canta sol, jos la teulada,Son lagui del país de l'aujòl.La paur del seu còr que pulsa.D'esglai, davant las milas fenèstras Tampadas sus l'immensa solèsa .AF
Dius que la montanha es bèla.Consí se pòt imagenar A l'ombra de la torre Eiffela. De tornar viure ailabàs.La vinha cor dins lo bartasCap de vin raja de cap de canèla.Lo grand s' eissuga al revèrs ,De sa vèsta de trimaire.Cerca una ceba dins l'escudèlaParla solet sa lenga muda.Gaita lo cèl plorar d' estèlas Ame la filha de l'ajuda sociala.Que li ven far lo recapte,Tròban la montanha bèla.Per astre, pòt pas veire l'ostal.Arroïnat dins la castanhal.Li demòra un felen, amont,Que canta sol, jos la teulada,Son lagui del país de l'aujòl.La paur del seu còr que pulsa.D'esglai, davant las milas fenèstras Tampadas sus l'immensa solèsa .AF
titanic
- Obtenir le lien
- Google+
- Autres applications
Una miètja d'eurò per an e per estajant? Per sauvar la lenga d'òc? França apara las lengas e los jogaires de vent. Lo monde tote comprenguèt que França s'en chauta de la diversitat linguistica...
Aquel pais ara fa ren de ren del matin al ser , per aparar lo sèu patrimòni.
França es venguda sonque un païs de cossards .
Benaurença, Nicolas causiguèt l' espèr ambe Charasse , que vei mila lengas dins Auvernha , e un million d'Issoire e Lemdes, un saberut lo tipe , reina de las formigas , qu'aima lo bon vin e los tripos.
Mas que per la diversitat sabem plan que cal melhor demandar a l'academia qué !. Qu'elses son, de vertadièrs aparaires que pagem nosautres ambe las talhas ....
Per aquò far una miètja d'eurò, per la nòstra lenga, aquò's pas gaire non?
Aquel pais ara fa ren de ren del matin al ser , per aparar lo sèu patrimòni.
França es venguda sonque un païs de cossards .
Benaurença, Nicolas causiguèt l' espèr ambe Charasse , que vei mila lengas dins Auvernha , e un million d'Issoire e Lemdes, un saberut lo tipe , reina de las formigas , qu'aima lo bon vin e los tripos.
Mas que per la diversitat sabem plan que cal melhor demandar a l'academia qué !. Qu'elses son, de vertadièrs aparaires que pagem nosautres ambe las talhas ....
Per aquò far una miètja d'eurò, per la nòstra lenga, aquò's pas gaire non?
Blau blanc roge
- Obtenir le lien
- Google+
- Autres applications


text:
656
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 656 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Participacion de Yunoom lo Grand coma protector a la ceremònia de coronament dau rèi de Cancuen a 245 km de Calakmul.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Rachidun[modificar | modificar la font]
Lo 20 de julhet, assassinat dau califa Uthman (644-656) per de rebèls egipcians. D'efèct, la politica intèrna dau califa aviá suscitat mai d'una resisténcia au sen de l'aristocracia araba. Sa mòrt entraïnèt de trèbols grèus dins lo Califat. Ali, cosin de Maomet, foguèt chausit per li succedir. Pasmens, aguèt de dificultats per impausar son autoritat, especialament sus lei caps religiós e militars desirós de venjar la mòrt d'Uthman (A'ishah, Talhah, Al-Zubayr, Muawiyah Ièr, Marwan Ièr).
Una premiera batalha dins la region de Basra s'acabèt per una victòria dei partisans d'Ali (7 de novembre). Pasmens, una partida dei rebèls poguèt se regropar en Siria onte Muawiyah, governador de Damasc, ne prenguèt la tèsta (→ 657).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 5.6.2018 03h00
Anfós Jordan (1103, davant Trípol - 1148), comte de Roergue, puèi comte de Tolosa (de 1112 a 1148) e marqués de Provença
De qué’s aquò, una vertat istorica faussa?
Es un hèit istoric qu’es vertadièr e incontestable, mes que balha una faussa idèia de la vertat. L’istòria qu’aprenèm a l’escòla e que repetissem après n’es pleada. Prenguèm per exemple una frasa simpla e mauaisidament interpretabla:
#8 rata-vertat = vertat relativa...
La ciutadanitat "nacionala" se prend dambela naturalizacion.
La revolucion a naturalizat les judeus.
Tolosa a pas jamais naturalizat les judeus, mais integrat un notable judeu com capitol.
Amb aquò, les judeus d'Occitània èran fòrça integrats e pauc descrimenats.
En bon occitan, val mais díser una rata-vertat...que l'istòira n'i a tot plen...
Me fau pensar la "saga" republicana, a l'istòria de l'escritura de las Bíblias... Escrichas, reescrichas, e prene lo melhor, escafar l'idèa o lo fach que truca, tuar las idèas "ereticas", los "marginals" . Per arribar al cap de dos sègles a quicòm de lis, bèl gaireben un produch acabat, sensible pr'aquò a la mòda republicana, qu 'amolona tot çò de bon, pana de pertot, sens jamai nomenar las sòrgas e dire los davancièrs occitans o autres. Se passèt per l'esclavatge o l'invencion d... Legir la seguida
Aquò dich, chau totjorn pesar los arguments. Es verai que de jusieus an pogut occupar de charjas administrativas (los Trencavèl empleavan de "bailes" jusieus"), mas èra perqué aqueu monde èran a l''encòp integrats a la borgesia locala, mas en meme temps en defòra de tot liam familiau, per encausa de lor religion, çò que ne fasia de bons intermediaris. E a Tolosa, l'i avia totun lo rite dau colophon lo vendres sant, quand un representant de la vila mandava publicament un bacèu a un jus... Legir la seguida
#4 Que òc! Figura d'estil. Amb aquò, falsa vertat es de costuma un eufemisme per díser mensorga officiala.
Fals cambi?
Les joseus eran pauques en França, concentrats en Bordeu, Baiona e Avinhon, que i èran integrats, e en Alsàcia-Lorrena, que i èran segregats, tal com en países germanics.
Doncas mieg-vertat?
Falsa vertat per remplaçar fake news! Aquò m'agrada.
D'effieit, en Occitània, nòbles e notables fasián la classe dirigenta, coma les capitols de Tolosa, a la differéncia de la... Legir la seguida
#3 L'oximoron me sembla una tecnica requista per solinhar l'ipocrisia que l'article senhala.
Vertat falsa
Aquò's se ditz un oxymore, qu'es una contradiccion.
Me pensi a vertat parciala, incomplèta...
L'estatut de ciutadan resulta de la revolucion, e n'existiva pas abans, sul territòri de la França actuala, i-comprés a Tolosa. Jol ancian regimn, èra la feodalitat e le pòple n'avèva cap d'estatut, exceptadis les borgeses de vila. Quand les revolucionaris borgeses aboliren les tres òrdens, probable qu'oblidèren les juseus, mais consi s'es estat fait?
Les províncias e contradas de mai jos la feodalitat avevan la lei locala del senher, çò que faseva de desparietats juridicas e d'esta... Legir la seguida
E òc, es malaisit d’escriure una istòria que siá a l’encòp de bon comprendre per totes e vertadièra (en remembrant que la vertat istorica pòt èsser cambiadissa a mesura dels estudis e de las descobèrtas). Podèm denonciar (e o fas plan) lo catequisme republican que se pintra polit per far sa propaganda en doblidant d’unes faches, anteriors e posteriors.
Cal pas pensar ça que la que los josius foguèron totjorn maltractats dins la França d’Ancian Regime. Per exemple en Champag... Legir la seguida