text:
Petròli
Lo petròli es una mescla complèxa non omogenèa d'idrocarburs, còrses compausats formats per idrogèn e carbòni. Lo petròli pòt prendre diferents aspèctes, de jaunàs e liquid a negre e viscós. Aquestas diferéncias son degudas a las relacions entre los tipes d'idrocarburs. Es una ressorsa naturala non renovelabla, e actualament tanben la principala font d'energia dels païses desvolopats.
Aquesta mescla d'idrocarburs apareis generalament associada a de grandas pòchas de gas natural, en jaces embarrats pendent de milierats d'ans jos tèrra, cobèrts per las sisas superioras de la rusca terrèstra.
Somari
Formacion[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
L'estructura quimica del petròli se compausa de cadenas d'idrocarburs de longors diferentas. Aqueles idrocarburs diferents son desseparats per destillacion dins de refinariás per produire de gasolina, fuel, querogèn, e d'autres idrocarburs. La formula generala per aqueles alcans es CnH2n+2. Per exemple 2,2,4-Trimetilpentan, fòrça utilizat dins la gasolina, a per formula quimica C8H18 que reagís exotermicament amb l'oxigèn:[1]
La combustion incompleta de petròli o de gasolina balha d'emissions de gases toxics coma lo monoxid de carbòni e/o l'oxid nitric. Per exemple:
Lo petròli se pòt formar dins una varietat de reaccions endotermicas dins de nautas condicions de temperatura e/o pression. Per exemple, lo querogèn se pòt descompausar en idrocarburs de longors diferentas.[2]
Origina[modificar | modificar la font]
Lo petròli se forma dins las concas marinas pauc prigondas ont prolifèran de grandas quantitats de plancton, qu'es un ensems d'organismes microscopics que vivon en suspension dins los jaces superficials de la mar. Quand morisson, lo plancton s'acumula amb una granda quantitat de matèria organica que demòra dins la fanga del fons de la conca sedimentària. S'aquestes organismes demòran longtemps subre lo fons marin, subiràn un processus d'oxidacion. Tanben, se demòran fòra del contacte de l'oxigèn dissòut dins l'aiga marina, isolats per un jaç de sediment inorganic impermeable, un processus diagenetic anaeròbi se va produire, que i participa l'aumentacion de pression e de temperatura amb l'accion de bactèris anaeròbis que transforman la matèria organica en idrocarburs. Dins una primièra fasa, se produsís a l'encòp la compactacion e la litificacion dels sediments: los bactèris degradan los organismes vius que lor fan mestièr per s'alimentar, e transforman los residús en una substància insolubla organica amb estructuras ciclicas que s'anomena querogèn e que constituís la matèria primièra del petròli.
Lo petròli es produsit per la transformacion dels acids grasses del querogèn que se transforman en idrocarburs pesucs e qu'aprèp un processus de maduracion se copan e fan d'idrocarburs liquids e gasós. Un còp formats los idrocarburs al dintre del sediment, se pòdon passar doas causas:
- Siá lo petròli demòra al dintre de la ròca que s'i forma, que normalament es impermeabla e de textura fina. Dins aquel cas l'esplecha comerciala es pas gaire rentabla, ja que cal excavar, triturar e destillar de grandas quantitats de ròcas fins a poder obtenir un petròli liquid. Se tracta de processus qu'exigisson una granda quantitat d'aiga e genèran tanben una granda quantitat de residús rocalhós (impacte ecologic).
- Siá lo petròli pòt pujar cap a de zonas superioras de porositat e permeabilitat melhoras, per encausa de la fòrta compactacion.
Lo petròli se tròba pas dins un tipe determinat de ròcas mas pòt embeure tota ròca que siaga pro porosa. De mai del petròli, dins aquestas ròcas se pòt trapar tanben de metan (CH4) e d'aiga salada, eissits del seu processus de formacion.
Teoria biogenica[modificar | modificar la font]
Segon aquesta teoria, l'origina probabla del petròli es l'acumulacion d'enòrmas quantitats de rèstas preïstoricas d'animals marins e de vegetals terrèstres. Pendent de milions d'annadas, mesclats amb de sediments, jos l'accion intensa de la compression e de la calor generadas, se transformèron en petròli e en gas. Aquestes darrièrs, per desplaçament, an embegut las ròcas pus porosas e permeablas e se son acumulats dins de pòchas, sovent situadas entre una pòcha de gas e una pòcha d'aiga salada. D'alà aquestes petròli e gas se pòdon extraire per foratge e pompatge.
Teoria abiogenica[modificar | modificar la font]
L'idèa de l'origina abiogenica del petròli se basa subre los estudis de Nikolai Kudryavtsev. La teoria prepausa que de grandas quantitats de carbòni existisson jos forma naturala sus la planeta, unas jos forma d'idrocarburs. Los idrocarburs son mens denses que los autres fluids aquós, e pujan a travèrs los malhums de fracturas. Los organismes microbians extremofils serián en partida la causa dels marcaires biologics trobats dins lo petròli, mas lor ròtle dins la formacion, alteracion o contaminacion dels divèrses depaus d'idrocarburs es encara desconegut[3]. Los calculs termodinamics[4] e los estudis experimentals confirman que los n-alcans (compausats comuns del petròli) evolucionan pas espontanèament del metan a las pressions tipicas dels bacins sedimentaris, e doncas la teoria de l'origina abiogenica dels idrocarburs suggerís la generacion a grandas prigondors (jols 200 km). La teoria suggerís qu'aquestes idrocarburs, petròli inclús, pujarián amb de metan, de còps que i a amb d'èli, d'azòt e de metals pesucs. Los que prepausan aquesta teoria pensan que las resèrvas jamai s'acabaràn pr'amor que son autoalimentadas per la part inferiora. Aquesta teoria es una opinion minoritària, especialament demest los geològs; cap de companhiá petrolièra es pas coneguda actualament per far de recèrcas petrolièras basadas dessús.
Composicion[modificar | modificar la font]
Los petròlis an de composicions diferentas en foncion de lor origina. La mescla d’idrocarburs eissida d'aquel long processus conten de cadenas linearas mai o mens longas, e de cadenas ciclicas naftenicas o aromaticas. Es possible de destriar los diferents tipes de petròli segon sas densitat, fluiditat, e la preséncia de sofre e autras impuretats (vanadi, mercuri e sals). Lo petròli pòt èsser parafinic, naftenic o aromatic. Es tanben possible de los classificar segon lor provenença (Golf Persic, Mar del Nòrd, Veneçuèla, Nigèria), los petròlis eissits de jaciments vesins an sovent de proprietats pròchas.
Extraccion[modificar | modificar la font]
Lo petròli s'extrai per foratge d'un potz subre lo jaciment. Se la pression de la pòcha de gas es sufisenta, forçarà la sortida naturala del petròli a travèrs del potz qu'es religat a un malhum d'oleoductes cap al seu emmagazinament, transpòrt e rafinatge. Aprèp un temps d'esplecha del jaciment la pression davalarà e farà mestièr d'utilizar d'autras tecnicas per l'extraccion, per exemple l'injeccion d'aiga o de gas, entre autras.
Istòria del petròli[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'antiquitat lo petròli es conegut jos forma naturala dins unas regions coma los païses de l'Orient Mejan.
Fa 6000 ans, los assirians e babilonians l'utilizavan per pegar de pavats de ceramica o de pèira; los egipcians, per se graissar la pèl; e las tribús precolombianas de Mexic per pintar d'esculturas.
En 1859 Edwin L. Drake cavèt lo primièr potz de petròli, prèp de Titusville, en Pensilvània, daissant aquesta data coma la de la « descobèrta » del petròli.
Lo 14 de setembre de 1960 a Bagdad (Iraq) s'es constituida l'OPEP.
Situacion actuala[modificar | modificar la font]
Païses productors[modificar | modificar la font]
Los principals productors de petròli son l'Arabia Saudita, Iraq, Kowait, Veneçuela, Mexic, Russia, los Estats Units, Canadà e lo Reialme Unit, entre autres.
Font : BP Statistical Review of World Energy - June 2006
Son inclús los volums de petròli eissits de las sablas bituminosas e sistres bituminoses autres que los liquids separats del gas natural ( “Natural Gas Liquids - NGL”). Son exclús los carburants (liquid fuels) eissits d'autres fonts (es. carbone).
Impacte ecologic[modificar | modificar la font]
La combustion de sos derivats produsís de particulas residualas: CO2, SO (oxid de sofre), NO (oxids nitrós), etc. Los escampaments de petròli presentan una amenaça fòrta per l'environament marin. L’impacte environamental pus inquietant del petròli es l’emission de dioxid de carbòni resultant de son utilizacion coma carburant e dirèctament ligada a l'escalfament global. De mai, per encausa de son importància fondamentala per l'indústria manufacturièra e los transpòrts, l'aumentacion del pretz del petròli pòt èsser responsabla de grandas variacions dins las economias localas e provocar un fòrt impacte sus l'economia globala.
Coma substàncias alternativas als combustibles derivats del petròli cal citar lo biodiesel, òli combustible amb de caracteristicas comparablas al diesel que s'extrai principalament de las granas oleaginosas de divèrsas plantas o lo bioetanòl, alcòl de rèstas vegetalas, que se pòt utilitzar en lo mesclant amb d'autres combustibles o per la fabricacion d'etèrs, que son de basas per fabricar de combustibles mai ecologics.
Resèrvas[modificar | modificar la font]
Se l'extraccion contunha al meteis ritme que lo de 2002, levat que se trobèsse de jaciments novèls, las resèrvas mondialas duraràn aproximativament 42 ans. S'estima que sobra aperaquí 143 miliards de tonas (1,05 miliard de barrils)
Un metòde predictiu foguèt elaborat pel geològ Marion King Hubbert, per determinar lo moment que la produccion d’un camp petrolifèr atenh son punt maximal. En 1956, aviá aital previst lo pic petrolièr dels Estats Units en 1970[5].
Segon lo modèl de Hubbert, la produccion d’una ressorsa non renovelabla, a condicion que siaga pas tròp perturbada per d'eveniments extèrnes, seguís una evolucion que sembla d’en primièr una creissença exponenciala, puèi estagna e torna davalar.
Aquela lei s’aplica al petròli, e una cinquantena de païses ja an passats son pic de produccion. Ça que la, es fòrça dificil d’estimar quand aqueste pic va arribar al nivèl mondial : cap a 2010 pels uns, dins qualques desenas d'annadas pels autres.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Heat of Combustion of Fuels
- ↑ Petroleum Study
- ↑ Modèl:Journal reference (en)
- ↑ Modèl:Journal reference Enllaç a l'article (en)
- ↑ Jean-Luc Wingert, La Vie après le pétrole, P49-51.


c: text/html

text:
american classic am
Filtrer par marque
Filtrer par catégorie
Filtrer par boutique
Recherches populaires
american classic am 29 american classic Roues 29'' American Classic roue vtt american classic Roues American Classic Serrages / Adaptateurs American Classic american classic conversion cassette an american classic american classic sprint350 american classic racing roue velo american classic american classic 26 tubeless american classic 420 aero3 american classic sprint 350 american classic mtb 29
8 résultats Trier par prix
American classic kit de conversion axe avant amc 15 mm
24,99 €
American classic kit conversion 9mm qr moyeu avant mtb130 disc
19,90 €
American classic roues carbonator 27 5 15 12x142mm noir
879,99 €
Paire de roues american classic smokin gun 27 5 15mm 12x142mm corps sram xd
399,99 €
Paire de roues american classic smokin gun 29 15mm 12x142mm corps shimano sram
399,99 €
Axe de conversion american classic 12x142mm terrain
24,99 €
Paire de roues american classic terrain 27 5 15mm 12x142mm corps shimano sram
279,99 €
Corps de roue-libre Vuelta Superlite Campagnolo (flasque ajouré American Classic - mode nm)
83,00 €

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Grand Teatre de Varsòvia
Lo Grand Teatre de Varsòvia, en polonés Opera Narodowa w Warszawie, es un bastiment neoclassic de la capitala polonesa que servís de teatre e d'operà, especialament per leis Operà e Teatre Nacionaus de Polonha.
Foguèt bastit durant la premiera mitat dau sègle XIX e inaugurat lo 24 de febrier de 1833. Dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt totalament destruch per de bombardaments. Après lo conflicte, faguèt partida dei bastiments istorics de Polonha que foguèron tornats bastir a l'identic. Sa redubertura se debanèt lo 19 de novembre de 1965.


text:
Segonda batalha de Chuenpi
La segonda batalha de Chuenpi se debanèt lo 7 de genier de 1841 durant la Premiera guèrra de l'òpi (1839-1842). Opausèt una flòta britanica compausada de 12 naviris de la Royal Navy ò de la Companhiá deis Índias dirigida per James Bremer a una flòta de 15 naviris de l'Empèri Qing comandada per Kuan T'ien-p'ei. Lei naviris chinés èran tanben sostenguts per de fòrts terrèstres. Se debanèt après la captura dau pòrt de Chusan per lei Britancis (julhet de 1840) e la revirada de negociacions regardant la dubertura de China au comèrci mondiau e la cession d'un pòrt chinés ai Britanics. Lo 5 de genier de 1841, lei Britanics acomencèron de preparar una ataca còntra la vila de Canton defendudas per unei flòtas en posicion dins la region dau Deltà dau fluvi dei pèrlas.
La batalha s'acabèt per una victòria britanica aisada gràcias a la superiotat tecnologica e tactica dei naviris britanics. D'efèct, lei pèrdas britanicas fuguèron limitadas a 38 bleçats. Au contrari, la flòta chinesa fuguèt esquichada ambé la pèrda de 11 naviris, de 500 a 600 tuats e 200 a 300 bleçats. Lei fòrts chinés que participèron a la batalha fuguèron tanben neutralizats. Durant lei mes seguents, lei Britanics contunièron d'eliminar lei flòtas chinesas dins lo Deltà e avançèron vèrs Canton que fuguèt ocupada de març a junh de 1841. Après la batalha, lo governador de Canton acceptèt la cession de Hong Kong ai Britanics, lo pagament d'una indemnitat de guèrra importanta e la dubertura dau pòrt de Canton au comèrci internacionau. Pasmens, aquelei condicions fuguèron refusadas per l'emperaire e la guèrra contunièt fins a la victòria finala de l'Empèri Britanic en 1842.


text:
diumenge, 17 de juliol de 2016
17 de julhet de 1998
Uèi, bassacula : ai viscut mai de temps sens el qu'amb el.
Uèi, me disi que mon paire m'a pas coneguda. L'aurà pas coneguda l'adulta urosa que soi venguda, l'aurà pas coneguda la Melania que totes coneisson.
Uèi, me disi que mon paire, lo coneissiái pas gaire. Moriguèt qu'èri encara adolescenta, en plena oposicion e construccion. Ai de sovenirs, de mancas, de detalhs subjectius de ma maire, quauques ressons silencioses de la familha.
A la debuta, me mancava pas brica. De tot biais, èra en desplaçament tota la setmana, alara, entre aquí pas gaire e aquí pas brica, la diferéncia la sentiguèri pas. La manca se faguèt, se fa, sentir a l'atge adulte, quand as besonh de conselhs, per crompar l'ostal, per l'adobar, per t'ajudar e que siás sola, que ta maire, pecaira...
Rai, ai capitat de me bastir coma aquò e me disi que me'n soi pas tròp mal sortida.
Rai, ai capitat de pas mai èsser gelosa del mond qu'an una familha normala, amb de parents normals, vius, equilibrats, presents.
Rai, ai capitat d'acceptar ma maire coma es.
De pas mai regretar que siaguèsse pas ela que siaguèsse mòrta puslèu qu'el.
Ai capitat d'arrestar de culpabilizar d'aver pensat aquò.
La setmana passada, sul calendièr de la cosina de ma mameta, dins la casa del 17 de Julhet, i aviá marcat lo prenom de mon paire. Me faguèt estranh. Celebram l'anniversari de la mòrt dels mòrts e lo de la naissença pels vius.
Auriái benlèu degut anar me crompar un pastisson uèi de matin.
1 comentari:
- Tam ha dit...
-
Sias una granda, Mela!
- 16/8/16 12:57


text:
1422
Aquesta pagina concernís l'an 1422 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
De junh a aost, l'Empèri deguèt faciar un sètge otoman de sa capitala. Per lo premier còp de l'istòria dei sètges de la vila, leis Otomans utilizèron de pèças d'artilhariá còntra lei barris. Pasmens, maugrat aquela preparacion, l'assaut generau dau 24 d'aost s'acabèt per una victòria defensiva neta dei Bizantins que poguèron aprofichar la manca de tropas otomanas per causar de pèrdas importantas a l'armada de Murad II. Après aquela revirada, lo sultan otoman decidiguèt d'arrestar lo sètge e d'atacar la region de Morèa puei de començar lo sètge de Salonica. En inferioritat numerica, lei Bizantins foguèron rapidament en dificultat.


text:
Vist lo nombre d’estupiditats en lenga francesa, patois et manipulation parisiens principalament, los dos sites que me farai lo rendut-compte son essencials.
Dins la lista avèm los escriches de l’AFP, Le Monde, Libération, La Croix, Le Figaro, Dépêche du Midi, Midi Libre, La Provence, o de la radiofonia, avèm France Culture-Culture Monde, France Inter, Europe 1, RTL. E soi pas segur d’aver tota la lista…
Lo primièr es aquel d’un site de jornalistas catalans (es que serián pas independents per parlar catalan ? Lo racisme lingüistic es tipicament espanhòl ; e francés ?) ; en cooperativa editoriala (e un fialat d’internautas solidaris), aqueles jornalistas fan las responsas, lingüisticament adaptats, que cal als mèdias mondials, donc principalament als Franceses ; son bravament poliglòtas, çò que pròba al mens que las escòlas de jornalistas franceses son bravament diferentas de las catalanas ! De creire qu’i a una exception française al nivèl de las mediocritats lingüisticas espanhòlas e francesas !
Lo segond es pel grand public de lenga francesa, los famoses Francofònes ; se cal remembrar que lo PH ajuda l’elefant a èstre pesuc en francés, senon que seriá l’elefant sense PH, coma l’expliquèt un ‘grand’ animator literari de la vièlha television francesa de sevici public, un còp èra. E lo blòg aquel pròba que tota la nacion catalana vòl mostrar que las messorgas la faràn pas plegar, la vòlon l’independéncia. Se trapa que de messorgas sonque los ancians franquistas ne fan mai que los famoses francofònes de patois parisien.
Donc, un grand mercés per aquestes dos blòg per ajudar los FAMOSES FRANCOFÒNES del patois parisien de mehorar las loras conseissença del vesin del sud, aquel vesin que vòlon grandament ignorar, coma una excepcion francesa.
Pascual Maragall voliá dntrar lo Principat de Catalonha dins l’associacion colonialista francesa de la FRANCOPHONIE. Los Catalans fan la pròba que lo colonialisme frnacés es viu encara en Catalonha (non Principat), e que ne sábon emplegar los atorns colonials per mostar que son encara pron viu, e que vòlon sobreviure en tota independéncia, per l’independéncia d’una nacion, un novèl Estat d’Euròpa !


text: En miei dera net deth món, son comptades es alegries dera vida, d’aqueres alegries de vertat, qu’amplissen e artenhen era significança deth valor d’ua esperança e es talents de seguir drets e capinauts, a despièch de tot: de tot tipe de malur, susvengut o provocat, en forma d’injusta o auançada mòrt, en forma de guèrra e desterrament, en forma de malautia, d’incomprension e acornerament. Quina net mès bèra, quina net mès doça, que cante era cançon. Era societat globau (menaçada pera violéncia, era desigualtat, era agonia d’apilerar riqueses, era explotacion, eth terrorisme) ei hèta entà pògues cançons eroses, mès encara volem creir que non i a agut ua net mès bèra qu’era d’aué. Son longues es nets der iuèrn, qu’acabe de començar, e fòrça estimades es ores de lum e solei, coma en son de longues e agaçantes es tenèbres der anma e eth còr e atau de ludentes es bues deth retrobament o d’un simple gèst d’apropament e consideracion. En miei dera net pregona, solitària e heireda, laguens der infinit desèrt o dera val susvelhada per immensi malhs de montanha, ei possibla era calor d’un huec amic, que te sauve e refugie en sòn larèr petit e sòbri, ath costat d’ua fragilitat tan semblanta ara pròpria, perque ací non i a lòc n’entath luxe n’entara ostentacion, tan inutila coma efimèra. Sonque i cap ua soletat que se compartís, un gòi tan personau coma universau, ua volentat tan pròpria e intransferibla coma comuna e fraternau (“sonque a on i a vida, i a volentat”, afirmèc Nietzsche), quan er unic luxe ei eth de víuer damb plenor e perseverança, de cap tara maxima felicitat possibla.


text:
Sent Guiraud (Òlt e Garona)
Sent Guiraud[1] (oficialament en francés Saint-Géraud) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Sent Guiraud, foneticament [siŋgi'raw], nom coneishut sovent coma [seŋgi'raw] dens las comunas vesinas,
Una fòrma anciana en latin es atestada per 1287 : Sancto Geraldo (de ~). Tots los especialistas (Dauzat e Rostaing [2], Ernèst Negre, Astor (citats per Bénédicte Boyrie-Fénié), Bénédicte Boyrie-Fénié ela-meteissa, son d'acòrd : l'origina es lo nom germanic Geraldus (en latin), qu'es lo deu senhor d'Orlhac (Auvèrnhe), que fondet una abadia que pòrta son nom en 894, en tornant d'un pelegrinatge a Roma. Lo nom es format de gair, ger, «aste, lança» (simbòle guerrier), e de wald, «governar». La finala -ald, enquèra presenta a Orlhac (Sant Guirald), es venguda -aud per vocalizacion[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Sent Guiraud fut incorporat a Levinhac de Guiana de 1839 a 1868.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 84; 2013 : 88 abitants
- Sent Guiraud fut incorporat a Levinhac de Guiana de 1839 a 1868. I a donc pas de donadas per los recensaments entre 1841 e 1861 (mès n'i a en 1866); per far foncionar lo grafic, a falut plaçar una populacion fictiva (intermediària entre las de 1836 e 1866) en 1851.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN, Institut Occitan, EOE-IEO 47, Pau, 2012
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des Communes, Lot-et-Garonne, edicions Cairn, Institut Occitan, EOE-IEO 47, Pau, 2012


text:
1660
Aquesta pagina concernís l'an 1660 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Reglament de la crisi de Marselha acomençada en 1659 ambé l'execucion d'un emissari dau rèi vengut ordonar la restitucion de certanei privilègis conquistats per fòrça per la vila dins lo corrent de la Fonda. Lo 20 de genier, lei tropas reialas ocupèron la vila e lo 2 de març, lo rèi i intrèt. Leis institucions de la ciutat foguèron suspendudas e l'òrdre foguèt donat de bastir lei fòrts Sant Joan e Sant Nicolau per susvelhar leis abitants. La vila faguèt sa somission e demorèt per la seguida fidèla au rèi.
Puei, lo cardenau Mazarin e Loís XIV s'ocupèron dau maridatge dau rèi ambé Maria Teresa d'Espanha (9 de junh). Lo 26 d'aost, la rèina novèla e lo rèi faguèron son intrada dins la capitala e recebèron un acuèlh trionfau. Enfin, vèrs la fin de l'annada, Loís XIV decidèt d'acomençar l'amainatjament dau Castèu de Versalhas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de mai - Alessandro Scarlatti, compositor del barròc italian (m. 1725)
- setembre - Daniel Defoe, escrivan anglés (m. 1731)
- 3 de decembre - Andrieu Camprat, compositor occitan (m. 1744)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 d'agost - Diego Rodríguez de Silva y Velázquez, pintor espanhòl (n. 1599)
- 6 d'octobre - Paul Scarron, poèta e dramatista francés (n. 1610)


text:
Calendau cant 5 Mistral
Que la familha perdone. e sai que Dius tanben ....
Per escotar un tròç podètz clicar sus lo mot Madrago qu'es una mena de tendèla pels tons.... en pus fòrt...
Calendau MISTRAL
Cant cinquen
La Madrago
Calendau vòu venir riche pèr courouna d'or sa mestresso. `Bastia dounc uno Madrago vers la calanco de Pormièu. Arribado di toun; la matanço. Calendau n'en pesco douge cènt, uno fourtuno,-que vèn semooundre à n-Esterello. Aquesto ie fai counèisse lou despoudé de la richessa sus la magnanimeta, e ie remostre di Troubadour encian li prouèsso amourouso. Lou calignaire, esperluca, s'enauro sèmpre mai vers l'amour veritable.
****************
Malvalisco l'estrechesso! Vivo l'amour! À iéu, richesso! O magnifico mar, duerbe-me ti tresor! Pèr la meissoun fau qu'escandilhe, Fau que la cire brule e vihe Sus lis autar, e fau que brihe Sus lo front de ma bello uno courouno d'or!
Intre à Cassis, la tèsto …


text:
La setmana passada los imatges de la jòuna filha egipciana violament tustada per daus sodards dau SCAF an impressionats milions de personas de per lo monde. Los militars l’an desvestida davant de la frapar, çò que li vauguet lo chafre de « Blue Bra Girl » (la dròlla dau sosten blu) per los medias – tot un simbòu.
Queu blògue es estat creat per lo collectiu AnonTranslator per l’i publicar daus textes que parlen de la condicion de las femnas en Egipte (e dins tots los país ente las femnas son mautractadas tots los jorns), emai las fòtos enviadas per daus contributors anonimes o pas.
Pas mestier d’èsser ‘na femna per participar a #opBlueBra, mas si iò desiratz (m’adrece mai que mai a las femnas), vos podetz far fotografiar vestida d’un sosten (o dau naut d’un vestit de banh, d’una pèça de teissut) blu, mascada (o pas), en téner una fuelha emb un messatge (o pas). Fasetz coma voletz. Podetz tanben « metre en scèna » lo sosten blu dins un endrech que vos sembla pertinent, poetic, suggestiu, …
Si desiratz nos far pervenir vòstras fòtos o vòstres textes, mandatz-los a l’adreça seguenta : contact@anontranslator.eu


text:
Dança
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Dança.
La dança es l'art de mòure lo còrs uman segon un cèrt acòrd entre l'espaci e lo temps, acòrd qu'es perceptible gràcias al ritme e a la composicion coregrafica.
La dança es un art corporal constituit d'una tièra de movements, sovent ritmats per una musica.
Las danças se fondan sus un ensemble definit de movements desprovesits de significacions d'espereles, coma sovent dins lo balet o las danças folcloricas europèas, siá sus un bolec simbolic, mena de mime o de pantomima, coma dins la màger part de danças asiaticas. Cada pòble dança, per de motius e de biais diferents.


text:
Articles rengats dins "Musica"
A la una !
Aquiu l’òra de la susmauta dab RAMONEURS DE ...
Publicat per Silvan Carrère | Lo 5 abril de 2018 | Musica | 0 |
La Mal Coiffée… E los Leons
Publicat per Caroline Dufau | Lo 1 març de 2018 | Musica | 0 |
Alidé Sans e Paulin Cortial: Viatge pòp a còr ubèrt
per Caroline Dufau | Lo 21 mai de 2018 | Musica | 0 |
“Torni a caminar un viatge mes…”, las permèras paraulas deu disc aqueste. E quin viatge ! Tres ans après la sortida deu son permèr album Eth paradís ei en tu e ua pièla de concèrts per Occitània, Catalonha, País Valencian e la quita vila de New York, la musicaira aranesa Alidé Sans que torna dab Henerècla.Ne legir mai
3 questions a Alain Beurrier de Castanha e Vinovèl
per Silvan Chabaud | Lo 2 mai de 2018 | Musica | 0 |
Alain Beurrier es un dels fondators (amb Jean-Brice Vietri) del duò Castanha e Vinovèl que renovèla una musica occitana per dançar amb una eficacitat e una mestresa estonantas. A l’escasença dels 10 ans del grop e de la sortida de son darrièr disc, l’avèm rescontrat per charrar de balèti, de ròck e de Saragòssa.Ne legir mai
Entrevista : Joan-Francés Tisnèr
per Caroline Dufau | Lo 1 mai de 2018 | Musica | 0 |
Originari de Salias, vilòta de l’oèst deu Biarn, lo Joan-Francés Tisnèr qu’ei un artista musicaire de Gasconha, engatjat en creacions en lenga nosta despuish mei d’un quarantenat d’annadas.Ne legir mai
Aquiu l’òra de la susmauta dab RAMONEURS DE MENHIRS !
per Silvan Carrère | Lo 5 abril de 2018 | Musica | 0 |
Pas aisit de parlar d’aquestes ausèths de qui traucan lo cèu musicau dempuish un sarròt d’annadas, tant la loa òbra e’m pertòca lo còr e l’amna dab ua tribalitat unenca. Los Ramoneurs de Menhirs que tornan aqueth estiu dab un quatau disc aperat Breizh Anok, de qui a la particularitat d’aver com convidat … lo Bagad Bro Kemperlé ! Vivòste !Ne legir mai
Bourrasque
per Caroline Dufau | Lo 15 març de 2018 | Musica | 0 |
Que son joenas, talentuosas, vitècas e inventivas. E qu’an de segur quauquarren a portar aus...Ne legir mai
Natseipas… votz de montanha, votz de vita
per Silvan Carrère | Lo 8 març de 2018 | Musica | 0 |
Quauque còps, qu’encontras personas de qui’t mèrcan pregondament. Jan-Loís de Mondòt que hé partida d’aquestes de qui hén las causas dab lo còr, sense ensajar de tuar l’aute, sense ensajar d’umiliar a tot prètz.Ne legir mai
Tres questions a… Manu Théron
per Silvan Chabaud | Lo 5 març de 2018 | Arts e espectacle, Musica | 0 |
Manu Théron Manu Théron es cantaire e creator dau grope Lo Còr de la Plana, es un actor màger de...Ne legir mai
La Mal Coiffée… E los Leons
per Caroline Dufau | Lo 1 març de 2018 | Musica | 0 |
Dejà que’n parlèvam preu Diari de l’estiu passat, d’aquera experiéncia navèra suu camin de la Mal Cofada. Après un enregistrament a l’escurada d’un estúdio au primtemps de 2017, ua virada devath las lutz d’emponts estivencs, los leons tan esperats que’s desentutan. A la tota debuta de heurèr de 2018, qu’an pres la fòrma d’un disc-raconte, companhat d’un liberet de 48 pajas, titolat …E los leons.Ne legir mai
Alidé Sans – ” Eth riu ” ( Henerècla – 2018 )
Djé Balèti – ” Luna Nova ” ( Moko – 2016 )
La Mal Coiffée – E los leons (Teaser)
3 questions a… Malika Verlaguet
per Silvan Chabaud | Lo 4 genièr de 2018 | Arts e espectacle, Musica | 0 |
Malika Verlaguet
Contairitz que mescla francés e lenga d’òc per mièlhs far sonar sos racontes universals.
– 1 –
Malika Verlaguet, d’ont ven lo vòstre estacament a la lenga d’òc ?
Es pas ma lenga mairala, pasmens es la lenga mairala de mos grands, qu’èran d’Avairon e de Losera.Ne legir mai
M’aboni !
- Abonament al Diari (1 an - 6 numèros)
30,00 €24,00 €
Lo CalenDiari
- Les Détours d’Estiv’Oc – 2nda escala: « Parladissa »
- Balad'Oc Tula 2018
- Cocanha
- Les divendres de l’Espaci Occitan a Pàmias (09)
- Pichons mestièrs d'un còp èra... (Petits métiers d'autrefois...)
- Nadau à Aramits (64)
- Nuèch pastèl a Albi
- Total Festum - Ce (ceux) qui nous lie
- Estrena de la mòstra « Una façada d'ostal occitana carrièra colonel Teyssièr »
- Total Festum à Villeneuves les Béziers (34)
- Remi Geffroy amb los Booze Brothers
- La Mal Coiffée à Villeneuvette (34)
- Nadau à Gimont (32)
- Estagi de cants d’Arièja amb Pascala Respaud
- Cocanha à Drémil-Lafage (31)
- Chants, musiques et instruments traditionnels du haut-Languedoc
- Le theatre des origines à Capendu (11)
- Festenal Tarba en Canta a Semiac e Ibòs
- "La Cansò" per Miquèla Stenta à Rodez
- Le theatre des origines à Sérignan (11)
- " Doas actorejadas musicalas " - Teatre del Platanièr
- ACTOREJADAS MUSICALAS
- Nadau à Aureilhan (65)
- Le theatre des origines - Estagi Temporada de Sant Joan
- Total Festum a Foish (09)
- Les Détours d’Estiv’Oc – 3ena escala: Danças e bal
- Total Festum amb Lo Barrut, Courtial X Kogane, Strictly vinyle, Eths Cebars de Trebons
- Djé Balèti - Total Festum St Hyppolite du Fort (30)
- La Mal Coiffée à Lauris (84)
- Les Ogres de Barback & Le bal Brotto Lopez
- Nadau à Boulogne (31)
- Le theatre des origines - Estagi Temporada de Sant Joan
- Jornada Occitana a Ambialet (81)
- Le theatre des origines – Encontradas à Sommière (30)
- Total Festum à Bressols (82) - Papet J
- Le theatre des origines – Encontradas à Sommière (48)
- Arnaud Cance à Vic-sur- Cère (15)
- Fèsta Fogassa V
- Nadau à Banat (09)
- Festival Para la man Rencontres occitano-bretonnes
- Florent Mercadier à Pont de Montvert (48) Total Festum
- Cafès Occitans a Rodés (12)
- Cocanha à Morlhon (12)
- Le theatre des origines - Estagi Temporada de Sant Joan
- 2e édition du projet «Arab'Oc » à Carcassonne (11)
- Malika Verlaguet à Sète - Total Festum
- Les Ogres de Barback & Le bal Brotto Lopez
- Cocanha à Morlhon (12)
Obrir lo CalenDiari
Los darrièrs articles
- Nintendo, la cultura e lo culte del retrogamingper Tristan Gahús | Lo 24 mai de 2018
- Alidé Sans e Paulin Cortial: Viatge pòp a còr ubèrtper Caroline Dufau | Lo 21 mai de 2018
- Libres : Joan Ives Casanòva, L’Eternitat estraviada, edicion l’aucèu libre.per Silvan Chabaud | Lo 17 mai de 2018
- Andriu Berry, Les Esprits de Garonneper La Galipòta | Lo 14 mai de 2018
- Tè Vé Òc e animaus totemicsper Lisa Gròs | Lo 10 mai de 2018
Las Rubricas
3QA Agenda Barrutlatges Clic & Scroll Clinhada Clip Critica literària Critica musicala D’escart e de talvèra De l’estèir estant Dorsièr Espòrt Fotomatòn L’occitan blos La Rubric@ Libe Joens Lo Magazina Midi Espòrt Mon volontariat Novèlas Pensadas Per la veirina entredubèrta Reportatge Rescontre Scopitòne Tòca-Maneta Tresaurs en Lum TV
Los darrièrs clips
La letra del Diari
Soscrivètz a nòstra letra d'informacions
Podèz soscriure a nòstra letra per èsser assabentat·da de la sortida d'un novèl Diari papièr, o de la publicacion d'articles sul site.
Avètz soscrich amb succès !
Los collaborators
Parlan de Lo Diari
- “Lo Diari, magazine culturel en occitan” – La Dépêche
- “Lodiari.com : un novèl siti d’infos culturalas” – France 3
- “La revista culturala Lo Diari es venguda un magazine en linha” – Jornalet
- “Conta Monde: Lo Diari : la culture en occitan” – France Bleu Occitanie
- “Lo Diari que hé pèth nava dab un siti navèth” – Radio Pais
Los mots claus
Pierre Perret jornau linguistica Doctors de Trobar CIRDÒC poesia Massilia Sound System Mauresca hip-hop Istòria cançons Tè Vé Òc Provença entrevista gascon País Basco polifonia lemosin Paulin Courtial diccionari Djé Balèti Alidé Sans guèrra transmission geografia Felibritge conte festenau rock video Patrimòni Cultural Immaterial roman teatre Lo Barrut rugbi videojòcs site web archius Bigòrra servici civic aisina Occitanica rescontre Pascal Caumont Frederic Mistral Gasconha Tecnologia Artús numeric La Mal Coiffée


text:
Delfin Sauvaigo (1833-1908), Lo Sordat
Vaicí un article dal regretat Robert Lachapelle (1922-2010). Avocat, resistent e deportat. Naissut a Niça d’ont passèt la siu enfança e d’ont veniá frequentament se « ressorgar ». Escriguèt aquel article sus lo siu rèire pair-grand mairenal.
Delfin Sauvaigo (si pòl dire tanben Dalfin) èra un personatge. Escriguèt per exemple « La Naïssensa d’un Enfan ! Boutada umouristica ». Se batèt per la campanha dal Risorgimento dal 1859 al 1866. Tornèt a Niça e siguèt president dal Sindicat dals Proprietaris, membre fondator de la Caissa d’Esparnha, membre fondator de l’Acadèmia Nissarda ò ancara membre fondaire de l’Assisténcia per lo Trabalh. Vaicí la part de la siu vida la mai aventurièra e la mens conoissuá:
Lo primièr còup que Delfin anèt a la guèrra, tombèt dins una sopièra.
Non ! Es ni un vèrs de mirliton, nimai una galejaa, mas un condensat de la primièra temptativa que nòstre eròi entamenèt per provar de rejónher sota la camiá roja « li miles » de Garibaldi.
La prudéncia borguesa de la siu familha, espaventaa per la siu exaltacion en favor de l’unitat italiana, aviá menat li sius parents a l’embarrar prudentament sota clau per fin que trobèsse deguna autra sortiá per s’escapar que de passar per lo cubert. N’aviá alora que 14 ans…
Sus li tèules romans dals cuberts, trabuquèt, esguilhèt, lo pèd resquilhèt e evitèt un fracàs fatal qu’en passar ben involontàriament a travèrs las fenèstras d’una tabaquièra. Causant d’importants chàpols dins l’immòble denant d’aterrir en la sopièra d’una modèsta familha d’obrièrs recampats a l’entorn dal taulier per lo past familial. La suspresa fuguèt, se’n dobtam, generala, la sopièra rota, e la menestra perduá.
Lo segond còup a 18 ans, quitèt plan plan, sensa arma ni bagatge, la maion familhala per ganhar Itàlia per lo solet corniç dal litoral qu’existiá alora.
Partiguèt amb als sius solièrs fins de jove borgués. Fuguèt rapatriat pèds descauces, cremat de solelh, espelofit, brut e fatigat dins la carreta de caval de l’oncle Leon Martin qu’aviam apressat a la siu recerca.
Lo fugitiu, qu’aviá totun en dos jorns capitat d’arribar a Ventimilha (una cinquantena de quilomètres), temptava, quora siguèt retrobat, d’apasimar las ampolas dals sius pèds tendres en la primièra fònt qu’aviá trobaa e se laissèt tornar menar a maion en abandonant sensa pena las sius malerosas grolas usaas fins a la semala.
Creissiá, nòstre Delfin, en mesme temps que creissiá en Euròpa una exaltacion patriotica, la tension que finiguèt per entraïnar las guèrras de Crimèa e d’independéncia italiana.
Lo Prince Napoleon, quora argumentava per se faire elegir emperaire, proclamava « l’Empèri, es la patz ». De fach, immediatament après la siu intronizacion en lo 1852, preparèt amb obstinacion lo revenge de Waterloo.
Caliá batre Russiá qu’aviá batuá Tonton Napoleon, e fuguèt la guèrra de Crimèa ; caliá reglar lo siu còmpte a Austriá que la maion èra aguá una rivala constanta dals darrièrs Reis, de la Revolucion e de l’Empèri, e fuguèron las guèrras d’Itàlia. Caliá enfin escafar lo Congrès de Viena ont tota la còntrarevolucion, Metternich e Talleyrand en tèsta, s’empleguèron a reprimir las aspiracions a la libertat suscitaas a cò dals divèrses pòbles europeans per l’epopèa napoleoniana. E fuguèt lo Congrès de París.
Fuguèt lo suprème gaubi dal Comte de Cavor, lo Ministre de Victor Emanual II, Duc de Savòia, Rei dal Piemont-Sardenha, que d’engatjar lo siu país dins la guèrra de Crimèa als costats d’Anglatèrra e de França, d’ont esperava lo sosten per realizar l’independéncia d’Itàlia.
Napoleon III aviá la poncha dal còr viraa devèrs Itàlia. Aguèt per mestressa la bèla Castiglione, una pretendenta comtessa italiana que seriá aguá, se ditz, en realitat una agenta de rensenhament de Cavour.
Dins la siu jovença, aviá mai fach part dals Carbonari, aquels complotaires romanescs que s’acampavan la nuech dins li bòsques a l’entorn dals forns, ont fasián lo carbon de lenha, per conspirar còntra aquels quatòrze principats infeodats a Austriá, que lo tractat de Viena aviá instauraas dins la peninsula despí lo 1815.
Après la Crimèa en 1854, fuguèt doncas la campanha d’Itàlia en lo 1859 que Napoleon III inicièt còntra Austriá, en escambi de la promessa per Itàlia d’una cession de Niça e de Savòia a França.
Aquel còup, nòstre Delfin teniá enfin « las sius » guèrras e anavan ren mancar lo trin. S’engatjèt per dos ans, l’11 de setembre dal 1855, dins l’armaa dal Piemont-Savòia-Sardenha e s’embarquèt per l’Orient lo 17 de septembre siguent.
Afectat, tengut còmpte de la siu formacion, a l’armaa sapienta dal Gèni coma aspirant a las foncions d’assistant militar, que li seràn conferaas a condicion que passe amb succès un examen de competéncia a la siu arribaa al Còrs.
Embarcar per l’Orient ! … qu’èra jorn dal siu 22en anniversari ! Quina aventura, quina gaug, que bonur ! Subretot quora partèm en aquels increïbles batelasses de l’epòca qu’èran, al sens literal dal tèrme, a vela e a vapor.
Juli Vèrne, que lis a immortalats, a descrich li sius còcas de fusta afublaas de cada costat de ròdas a palas aparaas per li sius mieg-tamborns de proteccion.
Puats de tres arbres, que las velas èran reduchas just ce que caliá per faire plaça a la chaminiá qu’escupissiá, en majestuosas volutas negras, lo fum dal carbon consomat per una maquinariá que afananta.
De sàrtias, d’estrais, de drissas, d’escotas, per la faire corch d’estacas (escusatz-mi, de cordatges) de pertot e, tant e mai, al ponch que, fauta de poer installar de canons sus lo pònt, an pertusat li flancs de canonièras coma al temps gloriós de li naus d’aut bòrdo. Pliu-chiu, pliu-chiu, cantan las maquinas dins de sentors d’òli cauda e de suga. Plaf -plaf -plaf respòndon las ròdas a palas dins un picament precipitat, e pi subre aiçò, li cracaments d’aquela còca e d’aquelas antenòlas… E tanga e rola, e vague que vòga la galèra, es meravilhós !
Lo vaicí devengut doncas aspirant auxiliari de l’armaa, sensa preparacion ni formacion e sensa aver fach li sius tres meses de classa considerats coma lo temps minimum per « fabricar » un sordat.
Degun li a mesme emparat a tenir un fusilh, e, finalament se siguèt incorporat, èra per que « fague l’intellectual » !
D’efiech, cal capir qu’en aquels temps d’analfabetisme generalizat, aquels que sabian solament legir e escriure èran d’excepcions apreciaas ; per li diplòmas, lis universitaris alora èran d’eleits disputats entre administracions, industriá, comèrci e armaa.
Cu saup, a prepaus, qu’en Anglatèrra, dal temps de la regina Victòria, bastava per èstre embarcat coma « midship » sus un bastiment de la « Navy » als joves milòrds -produches de las autas escòlas d’Oxford, de Cambridge ò d’Eton-, de saber tradurre dal latin doás regas de la Bíblia e sautar a pèds tancats per subre l’espatlièra d’una cadièra.
Delfin a las armaas va doncas portar la siu sciéncia, mas farà ben melhor…
Èra ren anat en Crimèa per se n’arrire, mas per se faire rompre la tèsta e se’n manquèt de gaire per que capite aquel « nòble » ideal.
Un jorn, siguèt cargat d’assistre, amb un destacament de sapors, una bateriá d’artilhariá que las onze pèças devián renforçar una accion d’infanteriá. Èra blocaa a l’entraa d’una gòrga de montanha per lo fuec d’un fòrt.
Lo solet passatge possible èra un camin pron carroçable que corriá en serpiant a mieg autessa dal versant. Sus un mont coronant lo versant opausat, s’atrobava lo fòrt amb de canons que netiavan sensa pietat tots aquels qu’entemptavan de passar. N’i èra verament deguna possibilitat materiala de contornar l’obstacle.
Nòstre Delfin examinèt menimosament totas las donaas dal problèma, en carculant sus la longor de la part de camin que se trobava dins la zòna de tirs de maquinas russas, en notant l’entre temps separant las sius tiraas, en la longor de l’impressionanta procession dals onze canons e de las sius prolongas, tot aiçò tractat per quatre cavals, e sus la velocitat de desplaçament de tot aquò a la galòp.
La siu idèa fuguèt lèu pilhaa e faguèt admetre al comandant de la bateriá que caliá s’engatjar de jorn, tant lèu coma possible, après d’aver desganchat la tiraa mortala, e avant la siguenta.
Mas alora, coma dins la faula « de La Fontaine », intitulaa « dal conselh tengut per li garris » se pausava la question de saber « cu pendrà lo cascavèl al còl dal cat ».
Delfin se metèt, escobant las esitacions dals artilhaires, en s’avançant plan plan fins al limit de la visibilitat dals canonaires russos, puats subre l’un dals quatre cavals de la prolonga d’artilhariá, li avián laissat que li quarques bolets necessaris per que faguèsson un resson de fracàs en lo caisson de bòsc al mendre ressaut.
Darrièr, en silenci, la bateriá entièra s’ordonèt, lèsta a gisclar per lo tron dal crep.
Lo siu « Avanti Savòia ! » siguèt sentut a plens palmons al moment qu’elancèt lo siu atelatge a brida batuá a la grand galòp, dins un fracàs dal diaul, sus la zòna de tir dals canons russos.
Ansin a aquel moment que, el, lo pichin auxiliari civil, arribava al som dal coratge militar en se jeitant en d’avant d’una mòrt quasi segura, lo vaicí a bramar d’instint lo crit de guèrra que bramavan tradicionalament li sordats dal Renhe de Piemont-Savòia-Sardenha en lis assauts e que bramèron ancara li sordats de la nòva Itàlia fins a la disparicion, amb l’abolicion dal renhe en lo 1944, de l’escut dal Ducat de Savòia sus la bandièra verda blanca rúbia.
Que se passèt alora dins li fortins russos, ont li bòchos s’escambiavan jorn e nuch, faraça, aluma-fuecs, entorn de las pèças per far un fuec fodrant ?
L’oficièr comandant las pèças dals fortins aguèt un moment de trantalh en veguent aquel equipatge isolat ? Al final, per aver suspendut de quarquas segondas l’òrdre de tirar, lo tir savoiard vengut fracassar li rocasses just darrièr Delfin.
S’acordam per reconóisser que despí Pèire lo Grand, lis artilhaires russos son entre li melhors dal mond, mas Delfin aviá vist just e tota la bateriá, emportaa per l’immensa clamor de l' »Avanti Savòia ! » dals artilhaires, s’elancèt a la galòp e capitèt de passar sensa trabuc denant lo fòrt avant la segonda tiraa.
Lo sera al bivoac se beguèt ben de grapa, de « chianti », i aguèt de cants e se parlèt ben (amb las mans de segur). Se discutèt de tot e dal contrari fins a tardi dins la nuech, mas l’acòrdi en tota situacion se faguèt per proclamar que lo sordat dal Piemont èra lo melhor dal mond !
Après, la guèrra estent ganhaa, Delfin fuguèt rapatriat lo 16 de genoièr dal 1856 e demobilizat. Arribèt a Nissa per cuntar li sius autes faches e fuguèt premiat per una medalha commemorativa lo 15 de junh dal 1856.
Fuguèt un autre plec amb la guèrra d’Itàlia que se bussèron de potentas armaas en de bastètas sanginosas, qu’èran ren d’expedicions colonialas.
Tot se passèt entre Mai e Julhet dal 1859… mas que chàpol !
Après Montebelo, Palestro, Magenta, l’entraa a Milan, siguèt lo chaple de Solferino que l’orror menèt lo genevés Enric Dunant a fondar la Crotz-Roja. Per la siu mobilizacion dins l’armaa dal Piemont-Savòia-Sardenha, Delfin es mandat a l’escòla dal Gèni de Turin e ne’n sòrte Sota-Comissari lo 1r de febrier dal 1860. Es aitant lèu promogut Sota-Comissari de 1ra classa amb al grad de Capitani.
Sabiái ren de la siu participacion a las operacions militaras e me demandi se siguèt engatjat ò se demorèt a l’escòla dal Gèni per li tres meses de guèrra. Ce qu’es de segur, es que siguèt decorat de las medalhas commemorativas italianas dal Risorgimento dal 1848 al 1870 e de la guèrra d’independéncia, coma de la medalha francesa de la campanha d’Itàlia conhaa a l’efigiá de Napoleon lo III.
L’atribucion d’aquelas distincions exclua que sigue demorat a l’escòla dal Gèni de Turin per li tres meses de la campanha dal 1859 sensa participar a las operacions de terren.
Es ver que per lis italians las guèrras d’independéncia son ren limitaas a la campanha de mai a julhet dal 1859, mas que se son perseguiás fins en lo 1860 e mai fins a l’ocupacion de Roma en lo 1870.
Pòt doncas i èstre una equivòca concernent li condicions d’atribucion de la medalha commemorativa de l’unitat italiana dal 1848 al 1870, mas ren per aquela de la guèrra per l’independéncia e l’unitat d’Itàlia, que lo riban tricolor d’aquesta a doás barretas, l’una dataa dal 1859, e l’autra dal 1860.
De mai, la medalha francesa concerna ben la « campanha d’Itàlia dal 1859 » e a ben lo nom de las batalhas : Montebelo, Palestro, Turbigo, Magenta, Marinhan, Solferino… una vera leiçon d’istòria !
Alora de segur : Delfin demorèt ren sus li bancs de l’escòla en lo 1859 mas i es ben anat per se far petar lo morre.
Brau l’artista !
Robert LACHAPELLE (en gavòt de Còntes)


text:
Comunicat · 25.02.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana es en dòu per lo decès de Jòrgi Gròs (1922-2018). Lo grand escrivan e pedagòg laissa un voide dins nòstra literatura occitana e dins nòstre païsatge intellectuau.
Son òbra literària es ancorada dins la vila de Nimes e, a l’encòp, es connectada amb lei movements dau Mond. Consistís en una colleccion de romans, de còntes, de novèlas e poesias que marcan definitivament lei letras occitanas contemporanèas.
En mai de la literatura, Jòrgi Gròs a publicat de reflexions pedagogicas en acòrdi amb lei metòdes avantgardistas de Celestin Freinet. Es gràcias a Jòrgi Gròs, entretant, que l’ensenhament de la lenga occitana s’es desvolopat de tecnicas modèrnas e qu’a beneficiat a fòrça enfants.
Lei trabalhs de l’autor nimesenc, escrichs en provençau e en grafia classica, ocupan una plaça fòrça importanta dins la dignificacion de la cultura de Provença.
Planhèm lo dòu a tota la familha e a totei leis amics de Jòrgi Gròs. Avèm una pensada especiala per sa filha Martina Gròs qu’es sòcia de l’Assemblada Nacionala Occitana.
Esperam que lei nombrós manuscrits inedits dau grand escrivan nimesenc se publicaràn lèu-lèu per lo benefici de la cultura d’òc e per l’edificacion de sei legeires.
(Fòto: Jòrdi Souche / Georges Souche)
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
NB — Çai jonch vos porgissèm lei documents d’una exposicion consagrada a Jòrgi Gròs, entitolada Lo dich e l’escrich, que se tròba au Centre Interregionau de Desvolopament de l’Occitan (CIRDÒC).
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Menta
Mentha
Mentha aquatica
Las mentas forman un genre (Mentha) de plantas erbacèas vivaças de la familha des Lamiacèas. Aqueste genre compren nombrosas espècias, que fòrça son cultivadas coma plantas aromaticas e condimentàrias, ornementalas o medicinalas.
Se las mentas son conegudas e agradadas per lors qualitats aromaticas dempuèi l'Antiquitat, unas prenguèron una granda valor economica dempuèi unas decennias. De las 18 espècais de mentas actualament acceptadas, pas que tres (la menta de granolha (Mentha aquatica), M. canadensis, M. spicata) e lors ibrids (M. x gracilis, M. x piperita, M. x villosonervata) dominan lo mercat mondial per la produccion d'òli essencial[1].
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot « menta » ven de latin menta, e del grèc uίvθn / mínthê o uίvθa / míntha, possiblament un manlèu a una lenga mediterranèa de substrat, nonindoeuropèu[2].
Dins la mitologia grèga, la nifma Menta (en grèc ancien Mίvθn / Mínthê) es cambiada en menta per Demetèr, la maire de Persfòna o, segon d'autras versions, per la quiata Persefòna, après qu'Ades la daissèt[3].
Descripcion[modificar | modificar la font]
La flor de las Menta se caracteriza per una combinason de caractèrs:
- 4 estaminas mai o mens egalas
- rets nuds
- antèra amb tècas (mitat d'antèra) diferentas, parallelas
- calici ±actinomòrfa de 4 o 5 lòbs
- coròlla de 2 lèbras leugièras
- nucula (aquèn de paret dur) subellipsoïda, d'apèx redond
L'identificacion de las espècias de menta es dificila a causa de l'importança de las ibridacions que se produson dins aqueste grop.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Las diferentas espècias de menta son originàrias de las regions temperadas e subtropicalas.
Mai d'entre elas son largament cultivadas.
Usatges[modificar | modificar la font]
- Òli essencial, mentòl (aròma)
De totas las espècias de mentas del genre Mentha, aquestes qu'an conegut lo desvelopament economic mai notable de lor culture[4] son: Mentha canadensi, menta glaciala (M. x piperita), Mentha spicata e Mentha x gracilis. Son a l'origina d'una produccion importanta d'òli essencila en Índia (50 000 tonas[5], 2014) e en China.
Al subjècte de laMentha canadensis o menta de Japon la produccion es ara dominada per l'Índia après qu'ò foguèt lo Japon dins la primièra mitat del sègle XX puèi pel Brasil.
La menta del Japon es pròche de la menta de restoble (Mentha arvensis) originària d'Euròpa mas al contrari d'aquesta, es fòrça rica en mentòl, un aròma natural utiliza per aromatizar las cigaretas, las gomas de mastegar, las bevendas, per l'igièna bucala, los cosmetics e l'industria farmaceutica. Los cultivars de menta del Japon son fòrça utilizats en Asia que provesisson la font comerciala màger per la produccion de (-)-mentòl natural[6].
Los Estats Units d'America produson subretot la menta glaciala, la mentha spicata e la mentha x gracilis.
- Medicinala
La menta es una de las plantas medicinalas mai celèbras. Es coneguda e utilizada a l'entorn de la mediterranèa dempuèi l'Antiquitat.
Auriá de vertuts digestivas, espasmoliticas, carminativas, antisepticas, tonicas e estimulantas. Participariá a l’equilibri digestiu e melhorariá le tonus general. Los erboristas, quitament se coneisson plan las diferentas espècias de mentas, tractan de las proprietats de « la Menta » de biais collectiu (Lieutaghi[7], 1966), levat par de la menta poliòt (Mentha pulegium).
La menta verda es utilzada pro corentament coma èrba aromatica, subretot dins las cosinas mediterranèas, per exemple dins lo tè a la menta o lo tabolé, e asiaticas (vietnamianas) amb los nèms e mas ensaladas.
La menta glaciala es la mai utilizada en fitoterapia, per sas proprietats, conegudas de la tradicion e estudiadas scientificament[8],[9]. Contan fòrça mentòl, a l'origina de la sensacion de frescor o de freg (qu'estimula los mèsmes receptors qu'aquestes que dins la boca son sensibles al freg). La menta glaciala conten tanben d'autres terpèns. L'odor es caracteristica de la sabor camfrada. L'esséncia de menta verda es mens presenta qu'es mai paura en mentòl, remplaçada per la carvòna, principi actiu del carvi.
Mai, l'òli essencial de menta es fòrça utilizada en aromaterapia (subretot la glaciala), en fitoterapia e dins la medecina japonesa (subretot la menta del Japon). Se cal pas la metre en contacte amb las mucosas del moment qu'es pas diluida.
- Cosina, bevenda
Alcoòl de menta, liquor de menta e siròp de menta son de bevendas correntas, mai sovent coloradas artificialament en verd o alara sens colorants. Lo siròp de menta glaciala es mai sovent blanc o leugièrament blavenc alara que lo siròp de menta tradicional es sovent colorat de verd (sens colorant, sa color naturala es en efièch mai pròche del brun que del verd esmerauda).
Allergia[modificar | modificar la font]
Existís des cases d'allergia o intolerança a la menta. Aquestes cas son pro rares, mas implican sovent una reaction depuèi l'inalacion, que l'odor de la menta mai sovent plan fòrta provòca alara de nausèas e vertigis. Mas los simptòmas pòdon tanben èsser d'òrdre fisic o respiratòri (eczemà, astma, etc.). Tanben pòdon èsser especificas a unas varietats de menta: totòm pòt èsser allergica a la menta mai espandida dins los produchs alimentari, mas tolerar per exemple la menta glaciala e lo mentòl. La causa de l'allergia es causada per unas proteïnas, o composats quimics contengut dins las mentas pòdon èsser identificats coma nefasts per l'organisme (coma los salicilats, o linalòl). L'allergia pòt èsser crosada amb d'autres membres de la familha de las lamiacèas[10],[11],[12],[13],[14].
Espècias màger[modificar | modificar la font]
En 1753, Carl Linné donava dins Species plantarum, una lista de detz espècias du genre Mentha[15]: Mentha crispa, M. spicata, M. aquatica, M. piperita, M. gentilis, M. arvensis, M. canadensis, M. pulegium, M. cervina, M. canariensis.
Dempuèi, mai de 3000 noms, anant de l'espècia a la forma, foguèron publicadas pel genre Mentha (Tucker e Naczi[16], 2006). Es possible que 95 % d'entre eles sián de sinonims o illegitims, lo rèste designant per gaireben totes los taxons infraspecifics. Los estudis de sistematica del genre Mentha son plan dificils a causa de la facilitat d'ibridacion, complicat del fòrt polimorfisme, de la poliploïdia, e de l'importança de la cultura e de la multiplicacion vegetativa.
Lista de la espècias[modificar | modificar la font]
L'analisi dels caractèrs morfologics, del nombre de cromosòmas e dels compausants quimics dels òlis essencials, permetèron a Tucket e Naczi de destriar les 18 espècias seguentas, amb lor nombre de cromosòmas 2n:
- Mentha aquatica L., 2n=96 – Menta de Granolha; Euròpa, Africa del Nòrd, Pròche Orient
M. aquatica var. aquatica
M. aquatica var. citrata (Ehrh.) Fresen. menta bergamòta
- Mentha arvensis L., 2n=72– Menta de restoble, syn. (Mentha gentilis L.), Europe
- Mentha australis R. Br., 2n=72, Austràlia
- Mentha canadensis L., 2n=96 – menta del Japon, syn. Mentha haplocalyx Briq., M. arvensis f. piperascens Malinv. ex Holmes, cultura comerciala importanta en Índia e en China per la produccion d'òli essencial ric en mentòl; originari d'Amrica del Nòrd e d'Asia orientala
- Mentha cervina L., 2n=26 – menta dels cèrvis, Espanha, Portugal, França
- Mentha dahurica Fisch. ex. Benth., 2n=72, Siberia orientala, China de Nòrd, Japon
- Mentha diemenica Spreng., 2n=120, Austràlia
- Mentha gattefossei Maire, 2n=48 – Maroc
- Mentha grandiflora Benth., 2n=? – Austràlia
- Mentha japonica (Miq.) Makino, 2n=48 – Japon
- Mentha laxiflora Benth., 2n=?, Austràlia
- Mentha longifolia (L.) L., 2n=24 (48) – sinonim Mentha asiatica, amb 22 sosespècias, a lo mai vast domèni geografic
- Mentha pulegium L., 2n=20 (30, 40) – Menta poliòt fòrça utilizada Itàlia e en Espanha, e per realizar de bonbons de menta, mas tanben en medecina veterinària; Euròpa, Africa del Nòrd, Asia temperada
- Mentha repens (J.D. Hook.) Briq., 2n=?, Austràlia
- Mentha requienii Benth. 2n=18 – Menta còrsa
- Mentha satureiodes R.Br., 2n=ca. 144, Corsega, Sardenha
- Mentha spicata L., 2n=48 – Menta verta, menta en espic, o menta douça en Africa del Nòrd e Orient Mejan per preparar lo tè a la menta
M. spicata var. crispata
M. spicata subsp. condensta
M. spicata var. undulata ; originària d'Asia occidentala temperada e del sud-èst d'Euròpa
- Mentha suaveolens Ehrh., 2n=24 – Menta salvatja, menta de fuèlha redondas; Euròpa, Africa del Nòrd, Turquia
Seccions[modificar | modificar la font]
Las espècias son gropadas en 4 seccions:
1. seccion Pulegium (Mill.) Lam. & DC : pas d'estolon
- M. grandiflora Benth.
- M. pulegium L.
- M. requienii Benth.
2. seccion Tubulosae (Briq.) Tucker : pas d'estolon, fuèlha entièra
- M. diemenica Spreng.
- M. repens (Hook f.) Briq.
3. seccion Eriodontes Benth. in DC.
- M. australis R.Br.
- M. cervina L
- M. gattefossei Maire
- M. laxiflora Benth.
- M. satureioides R. Br.
4. seccion Mentha
- M. aquatica L.
- M. arvensis L.
- M. canadensis L.
- M. dahurica Fisch.
- M. japonica (Miq.) Makino
- M. longiflolia (L.) L.
- M. spicata L.
- M. suaveolens Ehrh.
Ibrides de Mentha[modificar | modificar la font]
Tucket e Naczi notan los ibrids seguents:
- Mentha x carinthiaca Host., ibrid de M. arvensis x M. suaveolens
- Mentha x dalmatica Tausch, ibrid de M. arvensis x M. longifolia
- Mentha x dumetorum Schultes, ibrid de M. aquatica x M. longifolia
- Mentha x gracilis Sole, Scotch Spearmint, un ibrid de M. arvensis x M. spicata, sin. Mentha gentilis
- Mentha x maximilianea Schultz, ibrid de M. aquatica x M. suaveolens
- Mentha x piperita L. Menta glaciala, ibrid de M. aquatica x M. spicata
- var. piperita menta glaciala negra
- var. crispa menta crespada
- var. officinalis
- var. piperita menta glaciala negra
- Mentha x rotundifolia (L.) Huds.; ibrid M. longifolia x M. suaveolens, la Menta salvatja o Menta de fuèlha redondas, utilizada dins lo tabolé
- Mentha x smithiana R. Graham - ibrid de M. aquatica x M. arvensis x M. spicata
- Mentha × verticillata L. – ibrid de M. aquatica x M. arvensis
- Mentha x villosa Huds. – ibrid de M. spicata x M. suaveolens
- Mentha x villoso-nervata Opiz., ibrid de M. longifilia x M. spicata
Cultivar
- Mentha citrata Ehrh., la menta bergamòta
Autras espècias nomenadas menta[modificar | modificar la font]
Menta es un nom atribuit a d'autras plantas que son pas del genre Mentha:
- Tanasida, Tanacetum balsamita L. subsp. balsamita, Asteracèas.
- la menta de cats o cataire, Nepeta cataria L., Lamiacèas.
Cultura[modificar | modificar la font]
- Comerciala
Quatre mentas son l'objècte d'una cultura comerciala desvolopada e an donc una importança economica substanciala. Las principalas culturas comercialas son:
- - als EUA: la menta glaciala, la Mentha x gracilis, e la mentha spicata indigèna (Native spearmint)
- - en Índia: Mentha canadensis (cornmint), la menta glaciala, Mentha x gracilis, mentha spicata
- - en China: Mentha canadensis, la menta glaciala, Mentha x gracilis, mentha spicata
- Dans los òrts
Es una planta que tolèra de talhas pro frequents e qu'agrada un sòl plan umid e melhor la semiombra (mas s'acclimata plan endacòm mai).
La menta es a vegada envasissenta dins un òrt. Per l'empachar de conquerir l'òrt pels estolons[17], cal limitar sa zona de proliferacion enfonzant dins la tèrra un element imputrescible e riegde de tipe barranha de bambó a minim 35 cm de prigondor. Exemples: lausas, bricas, placa de metal, tela de plastic, pòsts…
Predators[modificar | modificar la font]
La Chrysolina herbacea, pechon insècte coleoptèr lusent de la familha de las Crisomelièa es espandit.
Las tòras polifagas dels Spilosoma luteum e Spilosoma lubricipeda de la familha de las Arctiidèa pòdon se noirir de la menta.
Nòtas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Chapitre
- ↑ Pierre Chantraine, Dictionnaire étymologique de la langue grecque, histoire des mots, Paris, Klincksieck, 1968-1980, p. 704; nouvelle édition 2009.
- ↑ « Mythologie grecque : Hadès 2/2 », mythologica.fr (consultat lo 16 febrièr 2018)
- ↑ Modèl:Chapitre
- ↑ « An Overview of Mentha arvensis Production »
- ↑ Zheljazkov e Astatkie, « Effect of Distillation Time on Mentha canadensis Essential Oil Yield and Composition », HortScience, vol. 47, no 5, , p. 643–647 (ISSN 0018-5345 e 2327-9834, legir en linha)
- ↑ Pierre Lieutaghi, Le livre des Bonnes Herbes, Marabout service, Robert Morel éditeur,
- ↑ McKay DL, Blumberg JB, A review of the bioactivity and potential health benefits of peppermint tea (Mentha piperita L.) , Phytother Res. 2006 Aug;20(8):619-33
- ↑ Monographie "Plants for a future" Mentha piperita
- ↑ Article d'ifood TV en anglais sur les allergies
- ↑ eHow sur les allergies en Anglais
- ↑ http://www.medhelp.org/posts/Allergy/Coping-with-Mint-allergy-sensitivity/show/380912
- ↑ Cleveland Clinic, sur les allergies en Anglais
- ↑ http://sante.journaldesfemmes.com/temoignage/temoignage/373147/allergie-a-la-menthe/
- ↑ Référence Biodiversity Heritage Library (Biodiversity Heritage Library) : 358597#page/19Modèl:BHL
- ↑ A.O. Tucker, R. Naczi, « Chap. I : Mentha: An Overview of Its Classification and Relationship », dans Brian M. Lawrence (ed.), Mint: The genus Mentha, CRC Press, Modèl:Chapitre
- ↑ {{{2}}},
Vejatz taben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Flora of China : Mentha (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Mentha (en)
- Referéncia Flora of Chile : Mentha (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Mentha (en)
- Referéncia Flora of Missouri : Mentha (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Mentha (en)
- Referéncia Catalogue of Life : Mentha
- Referéncia Tela Botanica (France métro) : Mentha L. (fr)Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Mentha L. (fr)
- Referéncia BioLib : Mentha L. (en)Referéncia BioLib : Mentha L. (en)
- Referéncia ITIS : Mentha L. (fr) (+ version anglaise (en))
- Referéncia NCBI : Mentha (en)Referéncia NCBI : Mentha (en)
- Referéncia GRIN : genre Mentha L. (en)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Bernard Bertrand, Parfum de menthe, 01/01/2008, Terran (Éditions de) (ISBN 978-2-913288-75-1)


text:
Es un messatge especial a los que sábon pas legir los documents vièlhs –ja- sul nuclear, e la sortida del nuclear, especialament dins lo mitan occitanista nacionalista (o supausat).
NON REGIONALISTA, donc d'esperit dubèrt. Democracia, perqué es aital que podèm participar, sense demandar un qualificatiu positiu a la democracia. Occitània, perqué es lo meu país e que cal debutar a trabalhar aquí abans de pensar als autres pòbles, e jà aqueste trabalh es una solidaritat ambe los autres pòbles. Bilhet INDEPENDENT e escrit dempuèi Occitània.


text:
Afar Sacco e Vanzetti
L’afar Sacco e Vanzetti es lo nom d'una controvèrsia judiciària se debanant dins los ans 1920 als Estats Units d'America, al subjècte d'anarquistas d'origina italiana Nicola Sacco e Bartolomeo Vanzetti que foguèron condamnats a mòrt e executats. Lor culpabilitat es fòrça controversiada que siá a l'epòca o mai tard, e fòrça òbras artisticas lor faguèron omenatge.
Somari
Contèxte[modificar | modificar la font]
Coma en Euròpa, los ans 1919-1920 son dificils als EUA: cal reconvertir l'economia de guèrra e far fàcia a l'inflacion. La fin del dirigisme estatic realizat en 1917 e la pujada del sindicalisme provòcan fòrça caumas per tot lo país. En 1919, se compta 4,1 milions de caumaires qu'exigisson de salars melhors e una reduccion del temps de trabalh. Las caumas tornan en violéncias e resultan d'afrontaments dins mai d'una grandas vilas, coma a Boston[1].
Fàcia a aquel climat social, l'an 1925 es marcat per fòrça atemptats anarquistas: los responsables politics son tocats, coma lo conse de Seattle o aquel Cleveland, qu'a çò d'eles peta una bomba. Los burèls de la banc Morgan a Wall Street sont bufadats per un atemptat que fa 38 mòrts et 200 ferrits[2]. Las autoritats prenon de mesuras de repression contra los anarquistas mas tanben contra los comunistas e los socialistas dels EUA. Unes son emprisonats, d'autres constrench de s'exiliar. L'opinion publica mescla los caumairess, los estrangièrs e « los Roges ». Crenh la progression del bolchevisme en Euròpa, lo terrorisme d'esquèrra e se mesfisa dels imigrats recentament venguts que parlan gaireben pas l'anglés. Aquel periòde se conéis jol nom de « Paur roja ».
Començament de l'afar[modificar | modificar la font]
En 1920, doas atacas se debanan dins lo Massachusetts: la primièra contra una fabrica de cauçuduras per un gang motorizat a Bridgewater lo 24 de decembre de 1919, l'autra a South Braintree lo 15 d'abril de 1920. Aquela darrièra faguèt dos mòrts: Frederic Parmenter, caissièr de la manufactura de cauçaduras Slater and Morril, e son garda del còrs Alessandro Berardelli. Son tuats amb revòlver per dos òmes dins la carrièra màger. Los 15 000 $ correspondon a la paga dels obrièrs son panats[3].
Las suspicion de la polícia sul còp se pòrtan sus anarquistas italians. Pasemens se Nicola Sacco nimai Bartolomeo Vanzetti ajant d'antecedents penals, las autoritats los coneisson coma de militants radicals favorables al terrorisme revolucionaris que lo representant màger es l'avocat Luigi Galleani. La polícia liga los crimes recents al corrent galleanista, especulant que los panaires son motivats per la necessitat de financiar lors atacas. Suspectan entre autre Ferruccio Coacci, obrièr italian qu'aviá trabalhat per ambedoas manufacturas e que se trapa a son ostal de cartochas 7,65 × 17 mm Browning identicas a aquelas trapadas pels còrs dels dos carrejaires[4].
Lo brigadièr de polícia de Bridgewater Michael E. Stewart sustecta eli Mario Boda, colocatari de Ferruccio Coacci e proprietari d'una veitura supausada aver èssr utilizada pendent l'ataca de South Braintree. Lo 5 de mai de 1920, la polícia ensag de prene Mario Buda e tres autres òmes (mai tars identificats coma Sacco, Vanzetti e Riccardo Orciani), alara qu'anavan tornar prene lo veïcul en reparacion dins un garatge de la region, lo garagista avent avertit la polícia que la placa de matriculacion èra falsa. Ensajan de fugir mas la polícia capita a prene Sacco e Vanzetti, tenent d'armas de fuòc, que son inculpats per ambedoas atacas[3].
Procés[modificar | modificar la font]
Lo primièr procés comença lo 22 de junh de 1920. Un de testimònis a carga que vegèron l'ataca que de lenh afirman aver « reconeguts » d'Italians, qu'un portant una mostacha coma aquela de Vanzetti, lo debat portant sus la longor d'aquela mostacha. Los testimònis a descarga, d'immigrats italians supausats en relacion amb los mejans anarqustas, son ignorats alara que donavan un alibí a Vanzetti[1].
Lo 16 d'agost de 1920, Vanzetti sol es condamnat per la primièra ataca de 12 a 15 ans de prison, Nicola Sacco avent podut probar qu'aviá puntat a l'usina lo jorn d'aquela primièra ataca.
Lo segond procés que se debana a Dedham del 31 de mai al 14 de julhet de 1921 utiliza subretot l'expertisa en balistica, encara tartalhanta a l'epòca, Vanzetti portant segon l’accusacion un pistolet de calibre 38 que seriá una de las victimas e Sacco un Colt automatic de calibre 32 que las quatre balas trapadas suls luòcs de l'ataca avián tirat per un pistolet de meteis calibre. Aquel segond procés los condamna ambedos a la pena capitala pels crimes de South Braintree, dins la banlèga de Boston, malgrat la manca de pròvas formalas. Carlo Tresca e Aldino Felicani (vièlh amic de Vanzetti), dos militants de l'Industrial Workers of the World e unes representants de la borgesia liberala bostoniana lançan una campanha mediatica nacionala e internacionala en lor favor, mostant a partir del 9 de mai un comitat de defensa que capitarà a levar pendent 7 ans un fons de 300 000 dolars, fons ont posarà lor avocat californian Fred Moore, especializat dins los procés politics, per realizar las lors enquestas[5]. Alara, de comitats de defensa se realizant pel mond entièr per sensibilizar l'opinion sus aquela injustícia: lo quita Benito Mussolini pren lor defensa[6]. Coma Sacco en 1923, Vanzetti es plaçat al començament de 1925 en espital psiquiatric. Lo 12 de mai de 1926, lor condamnacion a mòrt es confirmada. En novembre de 1925, un sacramand nomenat Celestino Madeiros, ja condamnat a mòrt dins un autre afar[7], avoa de sa prison èsser l'autor, amb de membres del gang de Joe Morelli, de l'ataca de South Braintree, mas lo jutge Webster Thayer (en) Catégorie:Article contenant un appel à traduction en anglais , vielh Americain de soca blanca qu'amava ni los Italians, ni los anarquistas[6], refusa de tornar al subjècte. Malgrat una mobilizacion internacionala intensa[8] e l'ajornament mai d'un còp a l'execusion Nicola Sacco, Bartolomeo Vanzetti e Celestino Madeiros son executats per cadièra la nuèch del 22 al 23 d'agost de 1927, a la Prison de Charlestown dins la banlèga de Boston, pel celèbre borrèl Robert G. Elliott[9], provocant una immensa reprobacion.
Seguidas[modificar | modificar la font]
De galleanistas reagiguèron violentament los ans seguents, se venjant en plaçant de bombas al domicili dels participants al procés, qu'un jurat del procés de Dedham, un testimòni a carga, lo borèl Robert G. Elliott, e lo jutge Thayer. Lo 27 de setembre de 1932, un fais de dinamita roïna l'ostal de Thayer a Worcester, Massachusetts. Thayer ne demorèt indemne, mas sa femna e un portièr foguèron ferrits[10].
Le 23 d'agost de 1977, exactament 50 ans jorn per jorn après lor exécution, lo governaire de Massachusetts Michael Dukakis absòlv los dos òmes, los reabilita oficialament et declara que "totes los desonors deurián èsser levat de lors noms per sempre"[11]. L'escrivan american Francis Russell, s'apiejant sus una enquesta de balistica realizada en 1961, defend la tèsi que sol Sacco èra copable. Selon cf. F. Russel, op. cit. en bibliografia).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Fàcia a aquel climat social, l'an 1925 es marcat per fòrça atemptats anarquistas: los responsables politics son tocats, coma lo conse de Seattle o aquel Cleveland, qu'a çò d'eles peta una bomba. Los burèls de la banc Morgan a Wall Street sont bufadats per un atemptat que fa 38 mòrts et 200 ferrits[12]. Las autoritats prenon de mesuras de repression contra los anarquistas mas tanben contra los comunistas e los socialistas dels EUA. Unes son emprisonats, d'autres constrench de s'exiliar. L'opinion publica mescla los caumairess, los estrangièrs e « los Roges ». Crenh la progression del bolchevisme en Euròpa, lo terrorisme d'esquèrra e se mesfisa dels imigrats recentament venguts que parlan gaireben pas l'anglés. Aquel periòde se conéis jol nom de « Paur roja ».
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 André Kaspi, « Affaire Sacco et Vanzetti », émission L'heure du crime sur RTL, 29 mars 2013
- ↑ A. Kaspi, Les États-Unis au temps de la prospérité, 1919-1939, 1994, p. 40
- ↑ 3,0 et 3,1 Pierre Milza, « Sacco et Vanzetti : autopsie d'une affaire (1921-1989) », L'Histoire, no 126, , p. 18
- ↑ (en) Paul Avrich, Anarchist Voices : An Oral History of Anarchism in America, AK Press, (ISBN 1-904859-27-5), p. 132-133
- ↑ (en) Bruce Watson, Sacco and Vanzetti : The Men, The Murders, and the Judgment of Mankind, Viking, , p. 64
- ↑ 6,0 et 6,1 A. Kaspi, Les États-Unis au temps de la prospérité, 1919-1939, 1994, p. 46
- ↑ Aquela confession tardièra pòt far pensar qu'esperava un autre procés per retardar son execucion.
- ↑ Una peticion en lor favor reculhís tres milions de signaturas.
- ↑ (fr) « Robert Greene Elliott », sur www.worldlingo.com (consulté en 27 octobre2010)
- ↑ New York Times: "Bomb Menaces Life of Sacco Case Judge", September 27, 1932, accessed Dec. 20, 2009
- ↑ font sus schoolnet.co.uk
- ↑ A. Kaspi, Les États-Unis au temps de la prospérité, 1919-1939, 1994, p. 40
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Sacco et Vanzetti, Itinéraire : une vie, une pensée, no 2, décembre 1987, 36 pages, notice.
- Franck Thiriot et Ronald Creagh, Sacco et Vanzetti, Graine d'ananar, éditions du Monde libertaire, 2014.
- Ronald Creagh, L'affaire Sacco et Vanzetti, Lyon, Atelier de création libertaire, 2004.
- Pierre Duchesne, Sacco et Vanzetti, Paris, Presses de la Cité, 1971.
- Luigi Botta, Sacco e Vanzetti: giustiziata la verità, prefazione di Pietro Nenni, Edizioni Gribaudo, Cavallermaggiore, 1978 (free download).
- André Kaspi, Les États-Unis au temps de la prospérité, 1919-1939, Hachette, Paris, 1980, 1994, (ISBN 978-2-01-235102-8)
- Francis Russell, L'affaire Sacco-Vanzetti, Paris, Robert Laffont, 1964.
- John Dos Passos, Devant la chaise électrique, Sacco et vanzetti: histoire de l'américanisation de deux travailleurs étrangers, Arcades Gallimard, 2009, (ISBN 978-2-07-012111-3).
- Michel Ragon, Dictionnaire de l'Anarchie, Albin Michel, 2008, page 386.
- (it) Dizionario di Storia, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 2011 : Sacco et Vanzetti, notice.


text:
800 000 euros mei acordats a la Region Occitania tà la pesca e la conquilicultura
Ua envolòpa mei de 800 000 euros, qu'estó atribuida a la Region Occitania tà las soas activitats de pesca e de conquilicultura. Ua ajuda complementària acordada peu Hons europèu taus Ahars maritimes e la Pesca (FEAMP). Que s'ajusta aus 12 milions d'euros dejà balhats tà finançar projèctes de las enterpresas aquacòlas de la Region.
La Region que s'engatgè a acompanhar l'economia de la pesca, de la conquilicultura e de l'aquacultura. Que son 22 enterpresas deu litorau que tocaràn aqueras ajudas mercés a la Comission permanenta deu Conselh regionau. Quate Grops d'Accion Locau tà la Pesca e l'Aquacultura deu litorau, Pyrénées Méditerranée 66, Etangs et Mer 11, Thau et sa bande côtière 34, e Vidourle Camargue 30, que perceberàn 2,43 milions d'euros deu FEAMP tà finançar los lors projèctes respectius en 2017.
Lo FEAMP qu'ajuda los pescaires a adoptar practicas de pesca duradissas, las populacions costèiras a diversificar las lors activitats economicas, que permet de finançar projèctes destinats a crear emplecs e a melhorar la qualitat de vita au long deu litorau europèu e que facilita l'accès au finançament. Aqueths hons que miran a estimular lo relanç per la creishença e l'emplec en Euròpa.
Fòto : F Lamiot
- Publicat dens Politique


text:
Un Oasis de lectura per Amazon
L’informacion nos ven de China: la novela legidoira d’Amazon s’apelariá Oasis. Seriá mai leugiera e mai fina que los precedents modeles, emb un ecran de 300 ppi emb 60% de LED en mai per lo retroesclairatge. Una de las innovacions seriá l’estug que permetriá la recharja de la bateriá. Mas ren de plan originau quand lo fabricant francés Bookeen anóncia una solucion similara per l’estiu.
Esperem de segur la confirmacion de quel eschapament que ven dau site de comerci electronic chinés Tmall, sus loquau la ficha produch a finalament dispareguda.


text:
28/10/2017
La poleta dau diable
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane de « La poulette du diable », collecté à Lanouaille par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Un còp era un òme vielh que vielh que sufrissiá las peiras de tots sos membres e que se viviá dins la peta e la crassa.
Voliá talament morir qu’un jorn lo diable venguet e li disset :
– Sufres totjorn ?
– Òc-ben.
– Si vòles, te vau perpausar un merchat. Vend-me ton arma e te balharai dietz ans de santat e de richessa. Acceptes ?
Lo trasvielh balancet. Mas era tan malurós e penset que seriá pas mai urós alhors, que acceptet.
– Bon, disset lo diable en rifanar(1). Ten, veiquí una poleta blancha : quante voudràs de l’argent, metràs quauquas peças dins son niu, se multiplicaràn tant de còps coma zo voudràs.
Quò dich, lo diable s’avaliguet(2) coma era vengut.
Entau faguet lo trasvièlh.
Còp-sec la santat li tornet e la poleta blancha li balhet tot l’argent que voliá.
Dietz ans de temps, jauvisset de la mai granda richessa.
Tot parier, tot a una fin dins queu monde.
La mòrt venguet a la darriera ora de las dietz annadas. S’auviguet ‘laidonc una bradassada(3) subregranda e los vesins esbalauviats(4)vegueren lo diable que emportava l’arma dau trasvielh dins un revolum(5)de flamas.
‘Laidonc, comprengueren d’onte veniá la reviscolada e la richessa de lor vesin e jureren Diu mai Diable que fariàn pas coma se.
Vocabulari : (1) en ricanant(2) disparut(3)fracas(4)ahuris(5)tourbillon
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que los convidats de l'emission dau diumenc 29 d'octobre 2017 sur França Blu Perigòrd seran Laurenç Labadia e Pau Jochmans de Lilo Théâtre, que van parlar de la seconda edicion dau FCCMM( Festival du Court Court Métrage de Mensignac) que se debanara a partir de 6 oras de l'enser dissabde lo 18 de novembre 2017 a Mencinhac.
Per ne'n saber mai, de veire :
https://fr-fr.facebook.com/FestivalCCMM/ et également : http://www.sudouest.fr/2016/11/25/le-festival-du-court-co...
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
25/10/2017
Istòria de leberon
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane d'un conte de lébérou, collecté à Payzac par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd».
Dos òmes durmián dins lo mesma liech. Tots los sers, l’un d’ilhs surtiá per una permenada misteriosa. Quand tornava, son còrs era freg coma de la glaça. L’autre li damandava ben onte anava per tornar glaçat entau, mas de contunh li respondiá totjorn :
– Onte vòles qu’ane ? Me vau tot bonament permenar autorn dau vilatge quauquas oras de temps, quò es una vielha ‘bituda que pòde pas quitar, ai envèia de prener l’er de la nuech… quò es tot.
Un brave ser, lo que demorava totjorn coijat decidet de ‘nar se sarrar dins una charretada de fen que era a l’entrada de la charriera e de veire çò que fasiá vertadierament son companhon.
Quand queu d’aquí tornet de sa « permenada », era pas solet : tirava darrier se la despolha d’un grand chen. Se metet dins un canton de la charriera e lo craunhet en ren de temps. Quand aguet engulit lo chen, se’n anet au vilatge vesin per beure un còp. De queu temps, lo curiós se tornet coijar. L’endoman matin, lo qu’aviá minjat lo chen disset a la cosiniera de retardar un pauc l’ora dau disnar. ‘Laidonc, mieijorn sonet sens que i aguesse ren de preste.
– Bon sang de buesc de vielh bon sang ! juret lo que aviá passat una part de la nuech dins la charreta de fen, comence d’aver fáme.
L’autre disset :
– Io ai pas granda fáme, comprene pas qu’àias tant d’apetís.
– De segur, as pas fáme maisei que questa nuech as minjat un gròs chen.
– Coma zo sabes ?
– Era, questa nuech, dins la charreta de fen.
– A ! safronet l’autre, s’aviá saubut que fuguesses quí, me serai botat alhors. Ma pena es de tornar començar.
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 22 d'octobre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Daniel Chavaròcha per son noveu libre + CD de 48 "Nhòrlas" editat chas Novelum-IEO, 14,50€ en venda en librarias.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
10:19 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)
13/10/2017
L’òme que s’entraupet dins un sabat
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « L’homme qui se fourvoya dans un sabbat », collecté à Quinsac par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un vielh païsan s’era, e mai zo vouguesse pas, entraupat dins un sabat que cresiá un acamp(1) de jòunes desbauchats d’un vilatge vesin, e fuguet pres par las fachilhieras(2) e botat en preséncia dau quite diable que li disset tot d’un còp :
– Surtiràs d’aquí nonmàs si me balhas ton arma, si que non te fau lop de ton vivent.
Lo brave vielh aguet talament páur a la pensada d’èsser ‘laidonc perchaçat e tuat per los quites seus que consentiguet au pache(3) dau diable.
Li fauguet signar un long perjamin(4). Li pareren una pluma d’aucha e deguet de fòrça se traucar una vena per prener de son sang.
Tot quò-quí era ren… Lo mai greu, quò es que sabiá pas escriure. ‘Laidonc, faguet una crotz.
A ! s’aviatz vist quela fugida dau diable e de sas remirairitz. Deven totjorn galopar…
Per çò qu’es dau perjamin, s’abrandet(5) tot sole dins las mans dau vielh en li rogesir los piaus e li cramar la peu.
Contat per M. Duverneuil, de Quinçac (Dordonha), en 1933.
Vocabulari : (1) réunion(2)sorcières(3)pacte(4)parchemin(5)s'enflamma
16:43 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 15 d'octobre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Guilhem Lopez dau Duò Brotto-Lopez per parlar de lor noveu CD «15 ans en Harmonia », sortida previsda lo 14 d'octòbre chas "L’autre distribution".
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch


text:
es un pauc en memòria de la decision del Tribunal administratif de Montpelhièr, e de la condamnacion de la vila de Vilanòva de Magalona, ai escrich aqueste bilhet.
Car dins aqueste afar, es ben un ensemble de causas que fan mai claras la volontat administrativa del sistèma francés en Occitània… Los que nos vòlon far Franceses en Occitània (Universitats en general, coorporatisme professoral, sistèma partidocrata, etc.) , son los que son del costat de l’administracion e de son tribunal, per destrusir la visibilitat de l’occitan. Hadjadj nos aurà bravament ajudat per esclarir l’afar, es segurament involontari, mas es aital ; avèm agut una bona astrada per Occitània en 2010, annada que los pontif de l’occitanisme avián pas previst una manifestacion, e l’avèm agut gràcia a Hadjadj. O tòrni dire, lo Hadjadj de Vilanòva de Magalona deuriá aver una medalha donada per l’occitanisme politic, per aver agir clarament contra l’occitan e condamnat l’administracion a una senténcia sense cap ni cuò, mas clarament contra la lenga que fabrica lo país nòstre dempuèi mai de 1000 annadas. Avèm aital determinat l’enemic de l’occitan, es lo sistèma administratiu francés. Tot sistèma politic qu’ajudarà aqueste sistèma, serà un crimi contra l’occitan. S’espèra una lei, mas quora Occitània se prendrà en man ? Aital la lectura dels tèxtes de Cornelius castoriadis sobre l’autonomia dels individús e dels collectius es de mai en mai important per totes los militants de l’occitanisme, e per totas las militantas totparier (totparier pas pron nombrosas).
Puèi acabi de legir aqueste article de presentacion d’un libre sortit en Angletèrra, l’article se titola Great Writs, lo libre es estat escrich per Paul D.Haliday. La primièra colomna de l’article me sembla pron utile per una pensada dels pòbles, e m’a donat l’escasença d’anar veire las definicions en francés e anglés, mai tanben en catalan, vist que per l’occitan i a pas de diccionari digne d’aqueste nom per poder gaitar.
Habeas Corpus es una causa estrangièra a l’Estat francés, l’Estat pòst revolucionari, pòst 1791, perqué l’Estat francés es establit sobre donadas juridicas totalitàrias. Es aital que demandar un Habeas Corpus pels ciutadans e per las ciutadanas es una revolucion en França… Alara zo demandar pels pòbles sotmetuts, imaginatz !
La Carta Europèa de la lenga minoritària serà jamai signada per França, jamai, e Turquia serà dintrada dins l’Union Europèa, bravament abans una eventuala pensada positiva sul tèma.
E çaquelà una lei per las lengas de França es jà un camin cap a-n aqueste Habeas Corpus pels individús, per reparacion istorica de tantas annadas d’extremismes franceses, reial o republican.
Nos apercebèm aviat que d’un sistèma politic cap a un autre, l’Habeas Corpus es practicat de faiçon diferenta.
Es que podrèm aver un Habeas Corpus occitan ? Lo dreit catalan existís, lo dreit occitan es refuzat pels meteisses Occitans dempuèi sègles, en participar a la basteson e la manipulacion francesa d’aqueste dreit uman, çaquelà essencial.
Comprendrèm aviat que l’Habeas Corpus occitan es jà la liberacion nacionala… quitament s’es pas aplicat mas simplament estudiat, escrivut, publicat. comprendrètz alara perqué i a un guèrra politica en Espanha, Catalonha e Aran per aver la justícia dins la sola lenga del país, espanhòl, catalan o occitan segon los endreits, e la lenga raiça, istorica e politica. car lo problèma de l’occitan es primioèr politic, abans d’èstre lingüistic, o d’abséncia de locutor o de transmission dels sabers lingüistics.
Justícia francesa pertot
(Tribunal Administratif a Montpelhièr per ex.),
Occitània a cap endreit.
E lo Tribunal Administratif es la justícia pel pòble occitan ?
Atencion una justícia occitana, vòl pas dire de personal occitan a las manetas de la justícia francesa en Occitània ; la collaboracion ambe lo sistèma es pas viure al país ambe la moneda del poder qu’escana lo país.
Lo grand problèma de l’occitanisme es qu’a limitat lo projecte politic a la frasa “Volèm viure al país”, uèi nos avizèm que volèm saber las condicions de vida occitana al nòstre pròpri país, e n’avèm pas cap aisina normala per una nacion adulta, coma per exemple Catalonha. Lo sistèma francés de gestion del país occitan es pas sufisent, es puslèu lo contrari d’Occitània ; en Catalonha, se ne son avizats, e uèi son independentistas. Mas èstre independentistas (Libertat, PNO, etc.), abans d’aver la aisinas de la liberacion, es pas lo bon camin per Occitània. Es un camin politic que farà páur, e qu’ajuda França d’espotir Occitània.
Avèm Habeas Corpus per Occitània ? NON, alara ? Que fasèm ?


text:
Abu Kamil
Abu-Kamil Shoja ibn Aslam ibn Muhammad ibn Shoja al-Hassib al-Misri (en arabiأبو كامل شجاع بن اسلم) (vèrs 850 - vèrs 930), mai conegut simplament com Abu Kamil Shoja (en ara bi ابو كامل) o Al-Hassib al-Misri (literalament "lo Calculaior Egipcian"), èra un matematician egipcian especialista en algèbra e geometria. Joguèt un grand ròtle dins lo desvolopament d'aquela primièra disciplina e la seuna òbra influencièt fòrça lo matematician italian Fibonacci (1171 - 1250), que difusèt en Euròpa lo saber algebric arabi. Èra un dels successors d'Al Khowarizmi e, coma el, sonque s'exprimava dins lo seu trabalh utilizant l'escritura (sens chifras).
Òbra[modificar | modificar la font]
Dins la seuna òbra Algebra (coneguda sonque en traduccion latina e ebrièva) prepausa 69 problèmes de primièr e segon grau, aplicacions de l'algèbra al pentagòn regular e al decagòn e equacions diofanticas; tanbe i manipula brilhantament las racinas e expausa la resolucion de l'equacion de segon gra de la forma sonque quand las solucions son positivas.
Lo seu Libre sus las estranhesas dins l'art del calcul tracta dels sistèmas d'equacions que las solucions son nombres entièrs o fraccions e tamben la combinatòria. Aquela òbra donèt luòc a una investigacion posteriòra suls nombres reals, los solucions de polinòms e la recèrca de las racinas de meteis biais que lo faguèron de cientifics coma Al Karaji e As Samawal.
Foguèt lo primièr a tractar los nombres irracionals coma objèctes algebrics[1] en los acceptant (sovent jos forma de racina carrada, racina cubica o d'racina d'una foncion) coma solucions per d'equacions del segon gra o coma coeficients d'una equacion.[2] Tanben foguèt lo primèr a resòlvre tres equacions simultanèas non linàrias amb tres variablas desconegudas.[3]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)MacTutor; Arabic mathematics: forgotten brilliance?
- ↑ Jacques Sesiano, "Islamic mathematics", p. 148, in (en) Helaine Selin e Ubiratan D'Ambrosio, Mathematics Across Cultures: The History of Non-Western Mathematics, Springer, (ISBN 1402002602)
- ↑ (en) J. Lennart Berggren, The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook, Princeton University Press, (ISBN 9780691114859), « Mathematics in Medieval Islam », p. 518


text:
Saint-Nizier-d'Azergues
Saint-Nizier-d'Azergues en arpitan (Saint-Nizier-d'Azergues en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en los monts del Beaujolais, lo vilatge a escampilhat en divèrses caserius e un bourg principal.
Située dans les monts du Beaujolais, le village est dispersé en plusieurs hameaux et un bourg principal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap de traça d'aucupacion a pas testificat pendent la periòde romaine, tant al nivèl archéologique #que bibliographique[1].
Aucune trace d'occupation n'est attestée pendant la période romaine, tant au niveau archéologique que bibliographique[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Odile Faure-Brac, Mapa archéologique de la Gaule - Lo Rhône, 69/1, (ISBN 2-87754-096-0), pàg. 394
- ↑ Odile Faure-Brac, Carte archéologique de la Gaule - Le Rhône, 69/1, (ISBN 2-87754-096-0), p. 394


text:
Miquel Crusafont
Miquel Crusafont i Pairó (Sabadell, Vallès Occidental, 3 d'octobre de 1910 - Sabadell, 15 d'agost de 1983) foguèt un farmacian e paleontològ catalan especialitzat en paleontologia de mamifèrs. Es considerat coma un dels estudioses mai importants del sègle XX d'aquesta sciéncia a l'estat espanhòl. Son prestigi èra mondial, e en reconeissença a la tasca desvolopada per aqueste scientific se donèt en 1969 son nom d'ostal a un genre de mamifèr preistoric, lo Crusafontia.
Son estacament prigond a la religion catolica faguèt d'el un dels adèptes de las idèas del jesuita, filosòf e paleontològ francés Pierre Teilhard de Chardin e un de sos divulgadors màgers a l'estat espanhòl, gràcias a la traduccion d'un de sos libres en espanhòl en 1963, el Fenómeno humano.
Èra lo paire de l'istorian e numismata Miquel Crusafont i Sabater e de l'escrivana Anna Crusafont i Sabater.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Miquel Crusafont nasquèt en 1910 a Sabadell dins una familha modèsta. Malgrat sas originas, capitèt de far d'estudis superiors e estudièt puèi a l'Universitat de Barcelona, ont obtenguèt en 1933 son diplòma de farmacia. Dobriguèt puèi una farmacia e un laboratòri d'analisis dins sa vila que foguèron lèu coneguts loocalament.
Son interès vertadièr, e sa passion, se portavan pr'aquò sus un autre domeni, la paleontologia, que dempuèi son adolescéncia aviá fach mantuna exploracion del sòl de las environas de sa vila, territòri conegut dempuèi la debuta del sègle XX per encabir de remasilhas de mamifèrs fossils dins de jaces continentals del Miocèn. Aital, quand aviá tot bèl just 16 ans, descobriguèt amb son amic Ramon Arquer, que participava coma el a las activitats del Centre Excursionista de Sabadell, un dels jasiments mai rics de fossils de mamifèrs del Vallès, lo de Can Llobateres. Aviá participat activament tanben a la fondacion del Musèu d'Istòria de Sabadell en 1931. Durant de sessions scientificas realizadas per l'Institucion Catalana d'Historia Natural coneguèt un del paleontològs mai prestigioses del país, Mossèn R. Bataller e tanben un jove naturalista qu'aviá son edat Josep Fernández de Villalta. Passionats totes dos per la cerca de fossils, venguèron lèu amics e comencèron de trabalhar amassa, tre 1933.
Lo 27 de mai 1935 se maridèt amb Julieta Sabaté, qu'aviá seguit ela tanben una formacion de farmaciana, e amassa trabalhèron dins la farmacia de la familha. En 1937 aguèron una filha, Anna, e qualques ans mai tard, en 1942 un dròlle, Miquel.
Son activitat se limitava pas a la sciéncia qu'èra tanben un militant e escrivan catalanista. Aital, abans qu'esclatèsse la guèrra civila èra membre del Centre Català e president de la Joventut Catalanista d'aquela entitat e tanben professor de catalan a Ràdio Sabadell. A l'entorn de 20 ans aviá ja publicat qualques escriches dins qualques jornals coma lo Diari de Sabadell o La Publicitat, çò que li aviá permés de conéisser lo jornalista e escrivan barcelonés Carles Sentís.
Del temps de la Segonda Republica coneguèt mantuna personalitat catalana, e venguèt amic de Joan Oliver, Armand Obiols e Francesc Trabal.
Sas recercas se vegèron interrompudas quand se produsiguèt la Guèrra Civila. Del temps del conflicte foguèt afectat a l'Espital Militar de Girona, ont trabalhava coma analista d'espital. Aprèp la fin de la guèrra, Crusafont s'enfrontèt a de problèmas. Foguèt arrestat qu'èra estat denonciat per son catalanisme. Lo jutjament foguèt brèu e obtenguèt una pena de tres ans de libertat condicionala sens permés de conduire e en l'obligar a s'alunhar de Sabadell. Pasmens l'intervencion del governador civil de Barcelona d'aquel temps, lo general Kindelán, anullèt la senténcia.
Al cap d'un temps, tre 1940, tornèt començar sas exploracions e excavacions amb Fernández de Villalta que lèu s'alunharián de l'espandi inicial a l'entorn de Barcelona. Aital, en 1942 visitèron la conca iberica de Calatayud-Teruèl, e dos ans mai tard, en 1944, se passejavan per la conca de Duero, abans d'explorar l'an seguent la conca pirenaica de Cerdanha. Divèrsas autras excursions segiguèron, las annadas posterioras, a la conca de l'Ebre (1946) e puèi al Tajo (1947).
L'accession al mond universitari[modificar | modificar la font]
En 1960, Crusafont foguèt nomenat professor de Paleontologia a l'Universtitat d'Uviéu. I trabalhèt durant tres ans abans d'ocupar la cadièra de Paleontologia a l'Universitat de Barcelona en 1963.
Amb l'ajuda del cònsol de Sabadell, Josep M. Marcet, e la participacion de la Deputacion de Barcelona e la Caissa d'Estalvis de Sabadell, que faguèt present d'un terrenh de 450 m2 se poguèt construire l'Institut Provincial de Paleontologia la construcció del centre, dessenhat pels arquitèctes Baldrich, Pallars e Lladó. L'inauguracion oficiala del centre se faguèt lo 30 d'octobre de 1969.
Tre 1973, aprèp que patiguèsse una malautiá grèva, que li ataquèt las còrdas vocalas, se vegèt obligat a reduire sas activitats.
Per sos meritis recebèt mantuna recompensa. Foguèt fach doctor honoris causa de l'Universitat de Basilèa, lo govèrn francés lo nomenèt Cavalièr de l'Òrdre de las Palmas Academicas, la Reina Juliana dels Païses Basses li concediguèt l'Encomienda de l'Òrdre d'Orange-Nassau, lo Ministèri d'Educacion espanhòl li autregèt l'Òrdre d'Anfons X lo Savi]] d'Espanha e la comuna de su vila nadiva lo recompensè amb la Medalha d'Auro de la Vila demest mantun autre prèmi.
Sa conciliacion de la religion e la sciéncia[modificar | modificar la font]
La vision scientifica del paleontològ sabadellenc coneguèt l'influéncia prigonda de la pensada cosmologica del teologian e scientific francés Pierre Teilhard de Chardin. Crusafont foguèt lo primièr dins l'estat espanhòl a publicar d'articles a prepaus de las idèas d'aquel jesuita. Creèt l'Associacion . Aquela divulgacion ligada a sa valor scientifica faguèron qu'aprèp la mòrt d'aquel prestigiós intellectual, l'erudit catalan foguèt convidat a venir membre del Comitat Internacional que publicava las òbras inedichas de Teilhard.
L'eiretatge de Miquel Crusafont[modificar | modificar la font]
A sa mòrt, en 1983, lo paleontològ laissèt un fons important de documents. Aqueste foguèt cedit, lo meteis an, per sos enfants a la amassa amb sa colleccion de fossils, a l'Institut Provincial de Paleontologia, amb la condicion que sortiguèsse pas de la vila de Sabadell. Aqueste Archiu Dr. Miquel Crusafont i Pairó compren una correspondéncia importanta amb d'eminents cercaires del meteis domeni scientific, tant a nivèl de l'estat espanhòl coma internacionala, çò que permet d'aver un material istoriografic essencial per poder conéisser lo desvolopament de la paleontologia e la geologia en Catalonha durant lo franquisme. Permet tanben d'estudiar melhor la facieta umanista e literària de l'autor, qu'escriguèt una òbra importanta en pròsa e vèrses, e a l'encòp sos ligams amb la vida culturala e associativa de Sabadell.
En 1983 l'Institut Provincial cambièt de nom per èsser batejat en onor de son creador l'Institut de Paleontologia Miquel Crusafont. Aqueste archiu se vegèt completat en 2007 pel fons d'un de sos discípols, lo Dr. Josep Gibert i Clols.
Òbras[modificar | modificar la font]
Paleontologia[modificar | modificar la font]
- D'història natural: breus estudis i recensions (1933)
- Los Vertebrados del Mioceno Continental de la cuenca del Vallés-Penedés (1943), amb Josep Fernández de Villalta
- El Mioceno Continental del Vallès y sus yacimientos de vertebrados (1948), amb Josep Fernández de Villalta.
- El Burdigaliense continental de la cuenca del Vallès-Penedès (1955), amb Josep Fernández de Villalta e Jaime Truyols.
- Estudios Masterométricos en la evolución de los Fisípedos (1957), amb Jaime Truyols.
- La Evolución (1966), amb Bermudo Meléndez e Emiliano Aguirre.
- El Fenómeno Vital (1967)
- Història de la paleontologia a Sabadell (1969)
Literatura[modificar | modificar la font]
- A contracor del temps: Narracions de l'alt Aran (1965)
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
- Info about Institut Paleontològic Dr. M. Crusafont


text:
"Meddia aranés": Taula-collòqui sus "Passat, present e futur deth torisme en Aran"
Aguest dissabte reprenem era programacion de tardor damb un especiau sus era taula-collòqui que se hèc, en Seteme, en Era Audiovisuau, tà parlar de "Passat, present e futur deth torisme en Aran" damb era participacion de Juan Antonio Serrano, Ambròs Barberà e Tònho Beso Aquest dissabte reprenem la programació de tardor amb un especial sobre la taula-col·loqui que es va fer, al setembre, a L'Audiovisual, titulada "Passat, present i futur del turisme a l'Aran", amb la participació de Juan Antonio Serrano, Ambròs Barberà i Tònho Beso.