text:
Revolucion Francesa
La Revolucion Francesa es un periòde de l'Istòria de França situat entre 1789 e 1799 que vegèt la fin de la monarquia absoluda e la proclamacion de la Premiera Republica. Entraïnada per lei dificultats economicas e socialas dau Regim Ancian, acomencèt en 1789 quand lo rèi deguèt acceptar de reünir leis Estats Generaus per resòuvre la crisi financiera. Suscitant una desirança gròssa, aquela novèla venguèt una fònt de trebols tre lo començament deis Estats Generaus en mai de 1789 quand se vegèt que lei reformas esperadas per la populacion èran pas la prioritat dau rèi. Ansin, lei deputats dau Tèrç Estat, representant la màger part de la populacion e ajudats per aquelei dau clergat, intrèron en rebellion e se proclamèron Assemblada Nacionala. L'insurreccion de la populacion parisenca entre lo 12 e lo 14 de julhet (presa de la Bastilha) empachèt lo rèi de mandar de tropas còntra lei deputats marcant donc lo començament dau periòde de la monarquia parlamentària fins a 1792.
Pasmens, lo rèi Loís XVI demorèt opausat a la Revolucion e contunièt de luchar còntra sei progrès. En 1791, assaièt de fugir a l'estrangier puei en 1792, acceptèt que França declarèt la guèrra ais Austrians esperant una desfacha en causa de la desorganizacion de l'armada francesa. Lei premierei desfachas causèron son arrestacion lo 10 d'aost de 1792 e la proclamacion de la Republica en setembre après la victòria francesa de Valmy. Fins a 1795, la Republica foguèt dominada per la Convencion e la guèrra còntra la màger part deis estats europèus après l'execucion dau rèi per traïson en genier de 1793. Vengut fòrça autoritari per averar la guèrra e consolidar la Revolucion, lo govèrn de la Convencion capitèt de replegar leis enemics estrangiers (Premiera Coalicion) e interiors (guèrra de Vendèa) e se devesiguèt entre unei faccions que luchèron entre elei. En 1794, Robespierre capitèt d'eliminar seis adversaris mai foguèt tanben rebutat en julhet de la mema annada. En 1795, lo govèrn de la Convencion foguèt remplaçat per un regim diferent dich Directòri. Corromput e feble, aqueu govèrn foguèt capable de defendre lo país còntra l'insurreccion de Vendèa e la Premiera Coalicion finalament vencudas entre 1796 e 1797. En revènge, mau capitèt d'empachar una crisi economica grèva que causar sa casuda en 1799 après un còp d'estat dau generau Bonaparte après lo començament malaisat de la guèrra de la Segonda Coalicion.
Lo periòde de la Revolucion vegèt la realizacion d'una reorganizacion prefonda de França au nivèu territoriau, economic e sociau ambé l'abolicion de la societat de privilègis caracterizant lo Regim Ancian. Aquelei reformas, coma per exemple lei departaments, son a l'origina de l'organizacion modèrna de França.
Somari
- 1 Causas de la Revolucion Francesa
- 2 La fin de la monarquia absoluda (1789)
- 3 La revirada de la monarquia constitucionala (1789 - 1792)
- 4 Lo periòde de la Convencion (1792 - 1795)
- 5 Lo periòde dau Directòri (1795 - 1799)
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
Causas de la Revolucion Francesa[modificar | modificar la font]
La crisi economica[modificar | modificar la font]
La fin dau sègle XVIII foguèt caracterizada per una crisi economica grèva e persistenta dau reiaume de França de Loís XVI de França (1774-1792). Èra causada per l'estructura intèrna dau Regim Ancian e per lei despensas tròp per un estat que sei finanças èran regularament en deficit. Va pauc a pauc se transformar en crisi politica.
D'efèct, l'extension dau reiaume aviá entraïnat l'aparicion d'una juxtaposicion de províncias e de territòris tenent de lèis e de taus d'imposicion diferents. De mai, leis obligacions deis abitants èran tanben fòrça diferentas segon la classa sociala, lo mestier e lei privilègis individuaus o collectius. Per exemple, la noblesa èra pas regardada per lo pagament de l'impòst en cambi de sei servicis au profiech dau rèi per la defensa dau reiaume. L'origina d'aquelei privilègis èra la proteccion dei libertats còntra la poissança dau poder reiau. Pasmens, dins lei fachs, entraïnèron un blocatge de la societat e empachèron seis evolucions. Causèron egalament una dificultat fòrça importanta per l'activitat economica ambé la multiplicacion deis obstacles per la circulacion dei marchandisas (peatges entre províncias...) o dei personas (reglas estrictas per l'installacion de certanei comèrcis...).
D'autra part, lei finanças dau reiaume foguèron regularament en deficit entraïnant una aumentacion dei besonhs de l'estat e deis autoritats localas de la noblesa d'obtenir lo pagament de l'impòst. Ansin, la fin de la monarquia foguèt caracterizada per lo retorn de divèrsei privilègis ancians qu'èran plus demandats dempuei lòngtemps. Dins aquò, lei condicions climaticas marridas d'aqueu periòde causèron de recòltas feblas permetent pas de revenguts importants ai païsans. Aquò va causar una aumentacion de la pauretat dins certaneis endrechs e, subretot, l'aparicion d'inegalitats qu'èran la fònt d'un maucontentament quasi permanent còntra lo sistèma politic quand leis assais de refòrmas dei govèrn Turgot, Calonne e Necker foguèron rebutats per lei classas pus privilegiadas.
La reaccion de la noblesa[modificar | modificar la font]
La noblesa foguèt la victima principala dei dificultats economicas dau reiaume en causa dei règlas d'aquela classa, de la diminucion de sei revenguts e de l'aumentacion dau nivèu de despensas demandadas per la vida de la Cort. Aquelei principis entraïnèron lo declin progressiu de l'aristocràcia que sa fònt de riquessa èra l'impòst e la produccion de sei tèrras. Òr, a partir de la mitat dau sègle XVIII, lei revenguts de l'agricultura demeniguèron regularament mentre que la noblesa aviá pas lo drech de participar au comèrci que vendriá la basa dau poder economic de la borgesiá.
Ansin, la noblesa va acomençar de defendre sei privilègis e assaiar de'n restaurar d'ancians per conservar son nivèu de vida. D'autra, va egalament s'opausar ai projèctes de reformas de l'impòst que divèrsei premiers ministres de Loís XVI assaièron d'estendre ai privilegiats[1]. Aprofichant sei drechs per adreiçar de remarcas au rèi durant l'enregistrament deis edictes per lei Parlaments provínciaus, la noblesa va donc venir, ai s uelhs de l'opinion, lo defensor principau de la populacion en fàcia de l'absolutisme reiau meme se la motivacion premiera de l'aristocràcia èra la proteccion dei privilègis. Per exemple, lo 8 de junh de 1788, leis abitants de la vila de Grenoble s'opausèron per la fòrça a l'evacuacion de son Parlament que refusèt de votar d'impòst contraris ais exempcions e privilègis de la region. La revòuta durèt dins au 14 de julhet de 1788 e necessitèt lo mandadís de renfòrç militars importants.
L'ascension de la borgesiá e dei principis de la filosofia dei Lutz[modificar | modificar la font]
Lo periòde de crisi de la monarquia francesa a la fin dau sègle XVIII foguèt egalament l'ocasion per la borgesiá, classa en plena ascension, de contestar l'òrdre establit. Lo modèl mes en avans foguèt inspirat de la monarquia constitucionala britanica e de la filosofia dei Lutz.
D'efèct, compausada per de marchands qu'an pres una importància novèla durant lo sègle, de païsans rics qu'an donat una educacion a seis enfants, de foncionaris, d'òmes de lèi, aquela classa èra generalament exclusa deis oficis necessitant de privilègis. De mai, la reaccion de la noblesa l'empachèt d'ara endavant d'intrar dins l'aristocràcia. En revenge, lor nivèu de vida e lor importància economica avián fòrtament aumentat. Ansin, van pauc a pauc revendicar de drechs supplementaris e luchar còntra lei privilègis ancians que s'opausavan a seis activitats.
Conaissant egalament lei principis dau Sègle dei Lutz, la borgesiá acomencèt de criticar lei basas dau Regim Ancian coma lo poder absolut dau rèi. En plaça, defendèt d'aspècts novèus coma lei drechs deis individús, la sobeiranetat de la Nacion o l'eleccion de representants. Ansin, tre la convocacion deis Estats Generaus per lo rèi, la borgesiá que foguèt lo representant principau dau Tèrç Estat, aguèt un programa de reformas fòrça important e tenent un sostèn poderós entre leis elèits economicas dau reiaume.
La fin de la monarquia absoluda (1789)[modificar | modificar la font]
La convocacion deis Estats Generaus[modificar | modificar la font]
En fàcia dei dificultats economicas dau reiaume e dau refús dei Parlaments provínciaus d'acceptar un reforma prefonda de l'impòst e de la societat de privilègis, Loís XVI deguèt decidir una convocacion deis Estats Generaus per lo premier còp dempuei lo rèine de Lóis XIII en 1614-1615. Aquela decision va entraïnar l'aparicion d'una esperança gròssa entre leis abitants dau reiaume. Pasmens, tre lo començament, leis objectius dau rèi e de la majoritat de la populacion èran fòrça diferents : Lóis XVI desirava d'obtenir la levada d'impòsts e l'aumentacion deis existents mentre que lo Tèrç Estat esperava de cambiaments importants dins l'estructura politica dau Regim Ancian. Per exemple, lei païsans desiravan una diminucion o l'abandon dei drechs dei senhors per melhorar lor nivèu de vida. D'autra part, un autre problema, non resolut a la fin de la campanha electorala, regardava lo vòte dins l'assemblada. D'efèct, lei deputats èran devesits entre tres òrdres segon lor classa sociala :
- lo clergat ambé 291 sètges.
- la noblesa ambé 270 sètges.
- lo Tèrç Estat ambé 584 sètges.
Doas possibilitats existián per lo vòte. Lo premier èra dich « per òrdre ». Èra a l'avantatge dei classas privilegiadas car lo vòte identic dau clergat e de la noblesa èra sufisent per adoptar una decision còntra lo Tèrç Estat. Lo segond èra dich « per deputat ». Èra a l'avantatge dau Tèrç Estat que podiá aprofichar sa majoritat e lo sostèn de quauquei deputats dau clergat e de la noblesa per s'opausar ai classas privilegiadas.
La campanha electorala e l'eleccion se debanèt en genier de 1789. Foguèt l'occasion de la redaccion de quasèrns de dolenças onte la populacion donèt sei desiranças de cambiament, especialament a prepaus deis abús de la noblesa. Pertocant lo Tèrç Estat, sei classas pus dinamicas obtenguèron la màger part dei sètges. Per exemple, aperaquí 200 elegits sus 584 èran avocats.
L'oposicion entre lei deputats dau Terç Estat e lo rèi[modificar | modificar la font]
La dubèrtura deis Estats Generaus aguèt luòc lo 5 de mai de 1789. Lei dissensions entre lo rèi e lo Tèrç Estat apareguèron rapidàment sus dos ponchs majors. D'en premier, lo rèi e son govèrn èran solament regardats per la situacion dei finanças dau reiaume e non per lei desiranças de reformas de la populacion. Puei, lo vòte èra previst per òrdre ambé de debats separats au contrari dei demandas dau Tèrç Estat que voliá un debat comun entre toei lei deputats e un vòte individuau. Lo mes de mai de 1789 veguèt aqueleis oposicions aumentar enterin que lei debats èran fòrça alentits per lei questions de procedura e la decepcion dau Tèrç Estat.
La proclamacion de l'Assemblada Nacionala[modificar | modificar la font]
Durant lo mes de junh de 1789, l'oposicion entre lo rèi e lo Tèrç Estat aumentèt entraïnant la rompedura entre lei doas partidas. Refusant lo vòte e la separacion dei debats per òrdre, lo Tèrç Estat decidiguèt de se considerar coma la fònt de la sobeirenetat nacionala e de cridar lei deputats deis autreis òrdres de lei raganta
Ansin, lo 17 de junh de 1789, lei deputats dau Tèrç Estat mai quauquei deputats de la noblesa e dau clergat. Puei, lo 19 de junh, foguèt l'ensems dau clergat, sota l'influéncia de sei membres dau bas-clergat relativament favorables ai problèmas de la classa païsana, qu'acceptèt de jónher lo Tèrç Estat. Lo 20 de junh, lo rèi assaièt d'empachament aqueu movement en ordenant la sarradura de la sala prevista per la reünion dei dos òrdres. Reünits alora dins la sala dau Jòc de Pauma, prometeguèron de pas se separar avans la redaccion d'una constitucion per lo reiaume. Lo 27, lo rèi acceptèt lei demandas dau Tèrç Estat.
Pasmens, enterin que l'Assemblada èra autorizada e se proclamava Assemblada Nacionala Constituenta lo 9 de julhet, Lóis ordonèt lo mandadís de tropas a l'entorn de París. Lo 11 de julhet, cambièt son govèrn per la remandada de sei ministres liberaus. La populacion parisenca, crenhent que l'Assemblada foguèsse dispersada, acomencèt de se revòutar tre lo 12 onte d'afrontaments se debanèron vèrs lo Palais des Tuileries. Lo 13, la màger part dei peatges a l'entorn de la capitala foguèron destruchs. De resèrvas de manjar foguèron pilhadas. Enfin, lo 14 de julhet, la revòuta se generalizèt e la populacion acomencèt la recèrca d'armas e de municions, especialament ais Invalides e a la fortalessa de la Bastilha que foguèt presa après un combat mostrant la determinacion de l'insurreccion. A la fin de la jornada, lo rèi acceptèt d'ordenar la retirada de sei tropas.
La Gròssa Paur e l'abolicion dei privilègis[modificar | modificar la font]
La presa de la Bastilha va entraïnar un movement d'insurreccion nacionala ja acomençat dins certanei regions coma Rennes. Dicha « Gròssa Paur », aquela tièra d'eveniments violents va causar l'afondrament de la monarquia absoluda francesa e de la societat de privilègis.
D'efèct, entre lo 15 de julhet e lo 6 d'aost de 1789, de movements armats reünits en causa de rumors d'atacas de bregands prenguèron lo contraròtle dei castèus per destruire lei documents atestant lei drechs dei senhors. De còp, aqueleis ocupacions necessitèron de combats e certanei senhors foguèron tuats o lei castèus cremats. Espaurida, l'Assemblada Nacionala decidiguèt l'abolicion dei privilègis dins la nuech dau 4 d'aost de 1789. Puei, lo 26 d'aost, adoptèt la Declaracion dei drechs de l'Òme e du Ciutadan. Fòrtament inspirat per la filosofia dei Lutz, aqueu tèxt proclamèt la limitacion dei drechs reiaus, la proteccion dei libertats individualas e lo caractèr sacrat de la proprietat privada.
La revirada de la monarquia constitucionala (1789 - 1792)[modificar | modificar la font]
La reorganizacion dau país[modificar | modificar la font]
Après lei reformas adoptadas per contentar e calmar lei revòutas durant lo mes d'aost de 1789, l'Assemblada contunièt son òbra per escriure una constitucion creant un sistèma de monarquia constitucionala. Una revòuta novèla de la populacion parisenca va assegurar aquela evolucion per lo retorn fòrçat dau rèi a París que venguèt tornarmai la capitala de França. Enterin, lo reiaume foguèt reorganizat.
Ansin, en octòbre de 1789, lei dificultats d'avitalhament de la capitala e lo refús dau rèi de promulgar lei lèis votadas en aost de 1789 van causar una insurreccion novèla de París. La populacion aneguèt a Versalhas per fòrçar lo rèi de leis acceptar. Après un afrontament tendut dins lo palais[2], lo rèi foguèt obligat de venir s'installar a París au Palais dei Teulariás. Gardèt lo poder executiu mai sa posicion foguèt fòrça afeblida.
De son caire, l'Assemblada Nacionala acomencèt de formar de commissions que prenguèron lo contraròtle de l'administracion dau reiaume aprofichant l'occasion per lo reorganizar. Lo territòri foguèt devesit en departaments per unificar la division territoriala anciana onte se superpausava divèrseis unitats que se recurbissián pas entre elei. Dins lo domeni comerciau, totei lei limitacions au comèrci interior foguèron suprimidas[3]. Enfin, assaièt de resòuvre la question financiera per la requisition d'una partida dei bens dau clergat. En cambi, una Constitucion civila dau clergat transformèt sei membres en foncionaris pagats per l'Estat. Pasmens, l'oposicion dau papa va entraïnar l'oposicion d'un nombre important de curats còntra la reforma. Será la causa dei guèrras civilas dins l'Òest de França dins lei premiereis annadas de la Republica.
La fugida dau rèi e la revirada de la constitucion de 1791[modificar | modificar la font]
Lo principi de la monarquia constitucionala será proclamat en 1791 per l'adopcion de la constitucion escricha per l'Assemblada Nacionala. Pasmens, foguèt tanben lo periòde onte lo refús dau rèi d'acceptar lei succès de la Revolucion apareguèron pendent sa temptativa de quitar lo país per l'estrangier. La monarquia parlamentària francesa va donc mau capitar e desbocar sus una crisi novèla.
D'efèct, entre lo 20 e lo 21 de junh de 1791, Loís XVI amb sa familha assaièron de fugir fòra de França. Pasmens, lo plan, mau preparat, se debanèt pas correctament e lo rèi trobèt pas leis unitats militaras que devián l'escortar sus son trajècte. Au contrari, fòrça las, deguèt s'arrestar a Varennes onte foguèt arrestat per lei representants mandats per l'Assemblada. Aquela fugida marquèt la rompedura entre una partida de la populacion e lo rèi e tanben entre lei diferentei faccions dirigent la Revolucion. Ansin, la fugida foguèt generalament sentida coma una traïson dau rèi envèrs lo país e la Revolucion. L'idèa de la Republica acomencèt d'aparéisser. Pasmens, leis elements pus conservators de la borgesiá, desirós d'acabar la Revolucion, s'opausèron a l'arrestacion dau rèi. Ajudats per lei generaus comandant la garda parisenca (La Faieta, Bailly), capitèron de restaurar lo poder reiau en pretendent que lo rèi èra estat raubat per leis enemics de la Revolucion. Aquela aliança, entre revolucionaris moderats e Loís XVI permetèt de proclamar la constitucion dau reiaume en setembre. Lo poder legislatiu venguèt lo poder principau dau reiaume e sa fònt quasi unica èra l'Assemblada Nacionala. Lo rèi gardava lo poder executiu e, subretot, un drech de veto sus lei decisions de l'Assemblada. La composicion dau govèrn es egalament totjorn de son ressòrt.
Leis eleccions se debanèron lo 1èr d'octòbre. Donèron una majoritat de deputats partisans de la monarquia constitucionala ambé 250 deputats per la drecha (Feuillants), 385 per lo Centre e solament 136 per l'esquèrra (club dei Jacobins). Pasmens, avans la fin de l'annada, la question religiosa va entraïnar la revirada d'aquela assemblada quand lo rèi decidiguèt d'utilizar son veto còntra lei reformas pertocant lo clergat. Puei, lo tractament deis autrei questions sensiblas (Emigrats, menaças dei país estrangiers...) va precipitar lei tensions dins lo país e lo regim e una crisi novèla que va causar la fin de la monarquia l'estiu seguent.
La marcha vèrs la guèrra[modificar | modificar la font]
A partir de l'estiu de 1791, la question deis Emigrats, la crenhença dei país estrangiers a prepaus de l'evolucion de la Revolucion e la desirança de seis enemics d'utilizar leis armadas estrangieras per rebutar l'Assemblada van condurre au començament de la guèrra europèa revolucionària en 1792.
La question dei nòbles emigrats foguèt lo ponch principau de l'entraïnament de la guèrra. D'efèct, dempuei 1789, una partida de l'aristocràcia a quitat lo país per s'installar dins leis estats vesins, magerament a Trevèri en Alemanha. Acomencèron de reünir una armada suscitent un vòte de l'Assemblada demandant au govèrn de Treva de dispersar aquelei fòrças, annonciant la confiscacion dei bens deis Emigrats e de mesuras còntra lei curats opausats a la Constitucion dau Clergat. Lo rèi utilizèt son veto per s'opausar ai lèis còntra lei curats e leis Emigrats mai demandèt egalament la dispersion de lor armada. Aquò rendèt la guèrra possibla en cas de refús.
D'autra part, leis estats europèus acomencèron de s'inquietar dei progrès de la Revolucion. Lo 27 d'aost de 1791, Prússia e Àustria declarèron lor solidaritat ambé lo rèi francés e mai se ges de mesuras concrètas foguèron adoptadas. De mai, l'emperaire austrian èra inicialament gaire interessat per una guèrra còntra França. Leis Anglès i èran opausats. Ansin, la question de Treva foguèt reglada quand lo govèrn austrian declarèt son intencion de pas ripostar a una ataca francesa còntra Treva. D'autra part, se l'annexion d'Avinhon causèt quauqueis alarmas, la question venguèt pas lo pretèxt d'una guèrra.
Pasmens, en França, la màger part dei revolucionaris èran favorables a una guèrra que permetriá de renfòrçar la posicion de la Revolucion. Seis adversaris, especialament lo rèi Loís XVI, èran tanben partisans d'una guèrra còntra leis Austrians esperant que la desorganizacion dei tropas francesas, causada per la partença d'un nombre important d'oficiers nobles, entraïnariá una desfacha rapida e l'elimionacion de la Revolucion. Ansin, a partir de 1792, la majoritat de l'Assemblada venguèt pus aggressiva fins a la declaracion de guèrra dau 20 d'abriu.
La fin e la monarquia francesa[modificar | modificar la font]
Lo començament desastrós de la guèrra va causar l'afondrament rapid de la monarquia acusada de traïson après lei menaças deis estats estrangiers en guèrra còntra França.
Ansin, tre lo començament de la guèrra, l'Assemblada decidiguèt d'adoptar tres mesuras còntra lei curats refractaris, per dissòuvre la garda reiala e formar una garda nacionala per defendre la capitala. Lo veto dau rèi entraïnèt una jornada revolucionaria novèla e l'ocupacion dau Palais des Tuileries per la fòga lo 20 de junh. Pasmens, lo rèi mantenguèt son veto que foguèt contornejat per lo vòte d'una lèi declarant la « patria en perilh » lo 11 de julhet cridant lei volontaris de venir a París.
Aquela crisi foguèt agravada per la declaracion de Brunswick menaçant de faire un chaple dins París se la familha reiala èra victima de violéncias de la part dei revolucionaris. Aquò precipitèt la fin de la monarquiá e la preparacion d'una jornada revolucionària novèla. Entre lo 9 e lo 10, la comuna de París foguèt rebutada per una Comuna revolucionària. L'endeman, un tropa importanta capitèt de prendre lo Palais dei Teulariás maugrat la resisténcia acarnada de la garda reiala. Loís XVI deguèt se replegar a l'Assemblada que votèt sa suspension e son arrestacion.
Lo periòde de la Convencion (1792 - 1795)[modificar | modificar la font]
L'eleccion de 1792[modificar | modificar la font]
Après l'adopcion de la Constitucion de 1791, d'eleccions legistivas se debanèron en setembre de 1792. Après la traïson dau rèi e son arrestacion, entraïnèron l'eleccion de deputats revolucionaris que se devesiguèron en tres grops principaus :
- la Montanha (200 deputats aperaquí) formava l'esquèrra.
- lei Girondins (160 deputats aperaquí) formavan la drecha.
- lo Palun (390 deputs aperaquí) formava lo rèsta. Son nom vèn deis opinions esitantas de sei membres situadas entre lei doas alas de l'Assemblada.
La Montanha e lei Girondins, inicialament eissit dau club dei Jacobins, desvolopèron rapidament de projèctes diferents per l'evolucion de la Revolucion intrant pauc a pauc en conflicte.
Lo Procès dau rèi[modificar | modificar la font]
Lo Procès dau rèi e lo vòte de son execucion foguèt una deis òbras majoras de la Convencion. Acomençat lo 11 de decembre de 1792 après l'abolicion oficiala de la monarquia lo 21 de setembre, aqueu procès venguèt rapidament un enjòc politic entre lei deputats de la Montanha e aquelei de la « Gironda ». Lei premiers avèron lo vòte sus la culpabilitat de Lóis XVI lo 15 de genier de 1793 e sa condamnacion a mòrt lo 17 en presentant l'execucion dau rèi coma un mejan per assegurar la fondacion de la Republica. Lo rèi foguèt tuat lo 21 de genier causant una impression prefonda dins la populacion francesa e entre lei sobeirans europèus. Tre lo mes de febrier, una coalicion europèa reuniguèt la màger part deis estats dau continent entraïnant una guèrra generalizada ai frontieras francesas.
L'eliminacion dei Girondins e lo començament de la guèrra civila[modificar | modificar la font]
Acomençat durant lo procès de Loís XVI, lo conflicte entre Girondins e membres de la Montanha aumentèt. Lei dos grops avián una vision diferenta de la Republica e s'afrontèron sus lo contengut de donar a la Revolucion. Pasmens, lei Girondins, fòrça influents dempuei 1791 devián luchar còntra lei contradiccions de lor politica e sei dificultats e lo sostèn important de la populacion parisenca au profiech dei Montanhards. Ansin, avián votat la guèrra sensa prendre de mesuras adaptadas per la realizar, provocat la fin de la monarquia e assait de sauvar lo rèi e autorizat lo liberalisme economic causant un agravament de la crisi economica. Lei 31 de mai e 2 de junh de 1792, lei deputats girondins foguèron donc arrestats ambé l'ajuda de la màger part dei Parisencs e lor partits eliminat de la Convencion.
Aquela mesura va agravar la situacion de guèrra civila que reinava en fòra de la capitala. Dos camps se formèron per luchar còntra la Convencion dirigida per la Montanha. Lo premier foguèt l'ensems dei guerilhas de l'Òest qu'èran partisans dau rèi e còntra lei mesuras presas còntras lei curats opausats a la Constitucion dau Clergat. Aquela insurreccion acomencèt lo 3 de març de 1792 e venguèt rapidament un teatre d'afrontaments majors dei guèrras revolucionàrias. L'autre front apareguèt lo 2 de junh de 1792 e foguèt l'insurreccion dei partisans dei Girondins que tenián lo contraròtle de vilas importantas coma Lion o Marselha. Segon leis occasions, lei dos movements s'alièron còntra lei tropas convencionalas.
La guèrra còntra la Coalicion europèa[modificar | modificar la font]
La declaracion de guèrra còntra leis Austrians durant l'estiu e la captura dau rèi entraïnèt lo començament d'un conflicte ambé lei poissanças europèas. Se generalizèt en 1793 après l'execucion dau rèi e la formacion de la Premiera Coalicion. D'ofensivas aguèron luòc sus toei lei frontieras obligent la Convencion d'organizar e d'armar una armada segon de principis novèus que van permetre la resisténcia puei la victòria deis armadas revolucionàrias.
D'efèct, se la premiera ofensiva aliada foguèt arrestada durant la batalha de Valmy, leis atacas de la prima de 1793 menacèron tornarmai lei frontieras francesas. La Convencion adoptèt donc una tièra de mesuras per renfòrçar la direccion dau país e sei fòrças armadas. Un Comitat de Salut Public foguèt creat e recebiguèt la màger part dei poders reiaus ambé lo sostèn de la Convencion. Un segond Comitat, dich de Seguritat Generala, foguèt tanben creat per arrestar e eliminar leis opausants de la Revolucion. Au nivèu militar, sota l'influéncia de Carnot, lo Comitat reorganizèt leis unitats, s'ocupèt de mobilizar e d'equipar un nombre important de soudats e assegurèt lo contraròtle politic deis armadas per lo mandadís de comissaris politics.
Aquò permetèt un redreiçament militar tre lo mes de setembre de 1793 ambé l'aplant de l'invasion per leis armadas coalizadas ai batalhas d'Hondschoote (6-8 de setembre) e Wattignies (16 d'octòbre). En decembre, lei batalhas de Geisberg (26) e de Landau (28) obliguèron la Coalicion d'adoptar una estrategia defensiva avans d'èsser replegada per leis ofensivas de la prima de 1794. En França, la Convencion prenguèt l'avantatge còntra lei Federalistas girondins e l'insurreccion de Vendèa : Marselha foguèt conquista lo 25 d'aost de 1793 e Lion lo 9 d'octòbre. Enfin, vèrs la fin de decembre, lei Vendeans foguèron esquichats a Savenay (22-23) e Tolon represa ais Anglés (19).
La lucha intèrna dei Montagnards[modificar | modificar la font]
Au poder a partir de la mitat de 1793, lei Montanhards realizèron, en fòra deis aspèctes militars necessitats per la guèrra, una politica revolucionària avançada e autoritària. Pasmens, lei diferentei faccions de la Montanha van rapidament luchar entre elei causant l'eliminacion d'un nombre important de deputats e l'ascension au poder de Robespierre.
Ansin, lo govèrn realizèt una politica sociala novèla assaiant de resòuvre la crisi sociala, d'establir una egalitat de possibilitats pus vertadiera e de contuniar la politica de lucha còntra lo poder de la Glèisa. Au nivèu economic, lo govèrn adoptèt lo dirigisme economic per limitar l'inflacion e taxar certanei produchs utilizats per l'especulacion. La pena de mòrt foguèt utilizada còntra leis « acaparraires ». Pasmens, entraïnèt la proliferacion dau mercat negre e poguèt pas arrestar la depreciacion de la moneda. Au nivèu sociau, l'esclavitud foguèt abolida e de lèis novèlas favorizèron lo divòrci e lo partiment deis eiretatges. Enfin, au nivèu religiós, lo regim assaièt de desvolopar de cultes novèus coma aquelei de la Rason o de l'Èstre Suprèm.
Dins aquò, lo periòde foguèt tanben caracterizat per una lucha intèrna saunosa entre Montanhards. A la fin de l'annada, un conflicte grèu acomencèt entre leis elements pus extremistas dau movement e l'ala pus moderada. Sota l'impulsion de Robespierre, leis extremistas foguèron arrestats e executats au començament dau mes de març de 1794. Puei, en abriu, foguèt lo torn de l'ala drecha de la Montanha d'èsser eliminada. A la prima de 1794, lo poder de la Revolucion passèt donc sota lo contraròtle dau Comitat de Salut Public e de Robespierre.
La reaccion de Thermidor[modificar | modificar la font]
La victòria de Robespierre còntra seis adversaris politics li permetèt d'establir un govèrn fòrça autoritari per luchar còntra leis enemics interiors, que la definicion foguèt modificada per regardar mai d'individús, e accentuar l'esfòrç militar ai frontieras. Ansin, en junh de 1794, leis armadas francesas averèron de succès decisius. Pasmens, Robespierre aviá d'ara endavant d'enemics nombrós. Ansin, una aliança dau Palun e de certanei membres dau Comitat de Salut Public permetèt son arrestacion lo 27 de julhet. Dins aquò, una còntra-ataca de sei partisans capitèt de lo liberar fins a la fin de la jornada quand la Convencion obtenguèt lo sostèn de tropas militaras. Lo 28, Robespierre e seis amics èran eliminats e una constitucion novèla foguèt rapidàment escricha. Lo poder novèu foguèt dirigit per un Conseu executiu de cinc personas elegits per lo poder legislatiu. Aqueu darrier èra devesit entre doas chambras. L'ensems demorèt generalament feble, especialament per leis afaires economics interiors que venguèron fòrça marridas.
Lo periòde dau Directòri (1795 - 1799)[modificar | modificar la font]
L'evolucion deis operacions militaras[modificar | modificar la font]
Leis annadas 1794 e 1797 veguèron la victòria deis armadas revolucionàrias sus lei tropas europèas de la Premiera Coalicion marcant lo succès e la consolidacion de la Revolucion en França. De mai, leis insurreccions interioras foguèron tanben vencudas. En revenge, leis operacions de 1798-1799 còntra la Segonda Coalicion acomencèron fòrça mau e lei Francés deguèron se replegar en direccion de lor país aumentat la crisi politica dau govèrn revolucionari.
D'efèct, a la prima de 1794, lei tropas francesas ataquèron lei Coalizats que foguèron batuts e deguèron se replegar. Lo 26 de junh, la batalha de Fleurus causèt l'evacuacion de Belgica per la Coalicion. Sus la frontiera espanhòula, lei tropas dau generau Dugommier intrèron en Catalunha onte lei fòrças espanhòulas foguèron pauc a pauc vencudas. La campanha d'Itàlia, començada en 1795, foguèt lo ponch centrau d'aquela guèrra e entraïnèt la victòria francesa après lei succès de Bonaparte que sei tropas agantèron la frontiera austriana en 1796-1797. Lo 18 d'octòbre de 1797, lo retirament d'Àustria marquèt la desfacha finala de la Premiera Coalicion. Enterin, sus lo front interior, l'insurreccion de Vendèa foguèt esquichada en 1796 après la revirada de l'expedicion reiala de Quiberon (23 de junh - 21 de julhet de 1795).
Dins aquò, la guèrra còntra Anglatèrra contunièt e tre 1798, una Coalicion novèla se creèt. Leis armadas francesas foguèron atacadas sus unei ponchs. Vencuts maugrat de dissensions entre Coalizats, deguèron se replegar pauc a pauc lei frontieras francesas foguèron tornarmai menaçadas. Enterin, l'expedicion francesa en Egipte, maugrat sei succès terrèstres, foguèt isolada après la batalha navala d'Abokir e menaçada per de contraofensivas britanicas. Aquelei desfachas causèron donc una crisi politica deis institucions de la Republica eissidas de la casuda de la Convencion.
La crisi economica[modificar | modificar la font]
En fòra de dificultats militaras de 1798-1799, la crisi economica foguèt la causa principala de la casuda dau Directòri en 1799. D'efèct, l'inflacion a entraïnat la depreciacion fòrta de la moneda e leis impòsts son pus pagats per la populacion maugrat lo mandadís de soudats. Una partida dau deute foguèt abandonada per lo govèrn e d'impòsts novèus foguèron creats per assaiar de resòuvre la crisi. Lei requisicions realizadas dins lei territòris ocupats venguèron tanben un metòde fòrça utilizat per reglar lei problemas financiers de la Republica.
Lo còp d'estat de Bonaparte e la fin de la Revolucion[modificar | modificar la font]
A partir de 1797, lei crisis militaras e economicas entraïnèron divèrsei còps d'estat dau Directòri còntra leis Assembladas. Per exemple, en setembre de 1797, tres directors, ambé lo sostèn de l'armada, arrestèron unei deputats après la victòria reialista ais eleccions legislativas. Aquò foguèt completat per l'invalidacion de l'eleccion de 106 deputats en mai de 1798 e la demission dei directors opausats a aquela evolucion en 1799. Pasmens, aqueu renfòrçament foguèt pas sufisent e leis Assembladas obtenguèron lor revènge pendent l'estiu de 1799. En partiular, lo director Sièyes èra un adversari determinat dau regim. Tre sa nominacion, decidiguèt d'organizar un còp d'estat per rebutar lo regim ambé l'ajuda dau generau Joubert. Après la mòrt d'aqueu darrier a la batalha de Novi, prepausèt lo ròtle au generau Bonaparte, fòrça popular gràcias a sei victòrias en Itàlia. Ansin, lo 9 de novembre de 1799, Bonaparte prenguèt lo contraròtle deis Assembladas rebutant lo govèrn. Foguèt la fin de la Revolucion que va laissar la plaça au Consulat puei au Premier Empèri marcats per la personnalitat de Bonaparte.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei privilègis regardan principalament la noblesa e lo clergat mai d'autrei grops ne'n avián tanben : diminucion d'impòst per una vila, drech de peatge per una província, contraròtle estrict de la concurréncia per certanei mestiers... etc.
- ↑ Dos gardas foguèron tuats per la fòga.
- ↑ En particular, la lèi Le Chapelier enebiguèt tanben toei lei formas d'associacion entre obriers e foguèt utilizada còntra lei sindicats pendent lo sègle seguent


c: text/html

text:
Arrondiment francés
L'arrondiment es una subdivision territoriala e una anciana circonscripcion electorala dels departaments francés.
Somari
Ròtle e administracion[modificar | modificar la font]
L'arrondiment departamental es una circonscripcion territoriala, subdivision del departament ; el meteis es subdevesit en cantons e en comunas. L'administracion d'un arrondiment es fisada a un sosprefècte qu'assistís lo prefècte del departament.
Contràriament a las regions, als departaments e a las comunas, los arrondiments departamentals an pas l'estatut de persona morala de drech public. Son pas tanpauc administrats per de personas elegidas, mas per de personas designadas per la presidéncia de la Republica Francesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo principi dels arrondiments foguèt prepausat dins mantun projècte de reforma jos lo Regim Ancian, especialament per l'intendent de Bretanha Caze de La Bove dins son Memòria concernent los subdelegats de l'intendéncia de Bretanha en 1775.
Los arrondiments departamentals foguèron efectivament creats per la lei del 28 de pluviôse de l'an VIII (17 de febrièr de 1800) e se substituiguèron als districtes. Cada arrondiment aviá un conselh d'arrondiment que sas atribucions se redusián a examinar la situacion fiscala e a emetre de vòts que lo sosprefècte transmetiá al Conselh general. Los arrondiments an servit a d'unes periòdes de circonscripcion legislativa, en particular pendent la Tresena Republica. E mai, lo decret del 10 de setembre de 1926, que suprimiguèt 106 arrondiments jos pretèxt d'economias dins l'administracion, foguèt considerat coma una manipulacion electorala.
En 1940, la lei del 12 d'octobre « suspend » los conselhs d'arrondiments, que seràn pas jamai remeses en activitat[1].
En 2007, existís 342 arrondiments. La màger part dels departaments ne possedisson tres o quatre. Los departaments del territòri de Belfòrt e de París n'an pas qu'un sol, mentre que Mosèla n'a nòu. Lo departament de Sèina e Oise, en 1966 e 1967, just abans sa supression, aviá onze arrondiments, çò que constituissiá lo maximum pas jamai atenhut.
Los tres arrondiments de Metz Campanha, Estrasborg Campanha e Thionville Oèst an per capluòc una comuna qu'aparten pas a l'arrondiment. L'arrondiment de Sant Martin Sant Bartomieu (Guadalope) aviá pas de capluòc, segon lo còde oficial geografic de l'INSEE (mas aqueste arrondiment existís pas mai en 2007 dempuèi que Sant Bartomieu e Sant Martin son estadas erigidas en collectivitats territorialas e fan pas pus partida de Guadalope).
Dempuèi qualques decennis, lo nombre d'arrondiments a tendéncia a aumentar, pus particularament en Illa de França e dins los departaments d'otramar. Atal, aquestas cinquanta darrièras annadas, los eveniments seguents se son produches :
- 2007 : desaparicion de l'arrondiment de Sant Martin Sant Bartomieu (Guadalope)
- 2006 : creacion de l'arrondiment d'Arcaishon (Gironda)
- 2000 : l'arrondiment de Montmorency deven l'arrondiment de Sarcelles (Val d'Oise)
- 1995 : creacion de l'arrondiment de Sant Pèire (Martinica)
- 1994 : l'arrondiment de Noisiel deven l'arrondiment de Torcy (Sèina e Marna)
- 1993 : creacion dels arrondiments de Noisiel (Sèina e Marna) e de Saint Denis (Sèina Saint Denis)
- 1988 : creacion de l'arrondiment de Fontainebleau (Sèina e Marna)
- 1984 : creacion de l'arrondiment de Vierzon (Char)
- 1981 : creacion de l'arrondiment d'Istre (Bòcas de Ròse)
- 1974 : creacion dels arrondiments de Brinhòla (Var) e del Marin (Martinica), fusion dels arrondiments de Selestat e d'Erstein (Ren Bas)
- 1972 : creacion dels arrondiments de Boulogne Billancourt (Nauts de Sèina) e de L'Haÿ les Roses (Val de Marna)
- 1969 : creacion dels arrondiments de Sant Paul (Reünion) e de Sant Laurenç del Maroni (Guiana), supression de l'arrondiment de l'Inini (arrondiment amb estatut particular, Guiana)
- 1968 : creacion de l'arrondiment de Sant Beneset (Reünion)
- 1966 : creacion dels arrondiments d'Antony (Sèina, en vista de la formacion dels Nauts de Sèina), de Nogent sus Marna (Sèina, en vista de la formacion del Val de Marna), d'Étampes (Sèina e Oise, en vista de la formacion d'Essonne) e d'Argenteuil (Sèina e Oise, en vista de la formacion del Val d'Oise)
- 1965 : creacion dels arrondiments de La Trinitat (Martinica), de Nantèrra, de Bobigny e de Créteil (Sèina, en vista de la formacion dels Nauts de Sèina, de la Sèina Saint Denis e del Val de Marna, aquestes 3 arrondiments essent creats implicitament per la designacion dels capluòcs dels futurs departaments)
- 1964 : creacion de l'arrondiment de Sant Pèire (Reünion)
- 1963 : creacion de l'arrondiment de Sant Martin Sant Bartomieu (Guadalope)
- 1962 : creacion dels arrondiments de Montmorency, de Palaiseau, del Raincy, de Sant Germain en Laye (Sèina e Oise), de Calais e de Lens (Pas de Calais)
E mai, los arrondiments de Saint Denis e de Sceaux (departament de Sèina), qu'an daissat d'èsser administrats per un sosprefècte en 1880 per passar jos l'autoritat dirècta del prefècte de Sèina, son pas jamai formalament estats suprimits coma divisions administrativas, e son doncas implicitament estats suprimits pel decopatge de Sèina en quatre departaments novèls en 1964.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ André de Laubadère, Jean Claude Vénézia, Yves Gaudemet, Traité de droit administratif, 12en éd., LGDJ, 1992, tome 1, nos 168 169.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Administracion territoriala de França
- Lista dels arrondiments franceses
- Per Belgica, vejatz los Arrondiments administratius.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nasquèt lo 1 de julhet de 1926 dins la vila de Nòva York en una familha d'immigrantas rus-josieus. Après estudiar a la prestigiosa Stuyvesant High School de la vila de Nòva York dintrèt a l'Universitat de Cornell, ont se graduèt en istòria l'an 1948. Realizèt posteriorament un postgraduacion a l'Universitat de Columbia e lo 1963 obtenguèt son doctorat en economia a l'UniversitatJohns Hopkins. Aquel meteis an foguèt nomenat professor d'aquel darrièr centre, en venent lo 1960 professor a l'Universitat de Rochester, lo 1966 de l'Universitat de Chicago, lo 1975 de l'Universitat de Harvard e lo 1981 autre còp a Chicago, ont es a l'ora d'ara d'ensenhament.
Davant de la cresença que cèrtas innovacions tecnologicas an un papièr clau en la creissença economic, Fogel opinèt que tala ipotèsi mancava de fondament. A l'aplicar de tecnicianas econometricas nòvas desfaguèt lo mite de l'importància essenciala del camin de fèrre pel desvolopament economic dels Estats Units. Lo sieu bastiment, segon Fogel, aguèt pas un impacte tan decisiu coma se supausava en la creissença de lo sieu país. La segonda aplicacion de lo sieu metòde foguèt encara mai polemica, doncas qu'ensagèt demostrar que lo esclavitud èra una institucion vigorosa e eficienta, e que la siá eliminacion se deguèt a la volontat politica, davant de l'idèa qu'èra en decadéncia, qu'èra ineficient e que la Guèrra Civila Americana avancèt solament la siá fin unes ans.
L'an 1993 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel d'Economia amb Douglass North, per las siás innovacions en l'investigacion de l'istòria economica a comptar de l'aplicacion de tecnicianas quantitativas que servisson ad a explicar los cambiaments economics e institucionals.


text:
Guangxu
Guangxu (14 d'aost de 1871 - 14 de novembre de 1908) foguèt lo onzen emperaire chinés de la dinastia Qing. Reinèt de 1875 a 1908 mai dins lei fachs, lo poder èra dirigit per l'emperatritz Cixi. En 1898, Guangxu assaièt de rebutar aquela influéncia e de modernizar l'Empèri segon lo modèle occidentau. Pasmens, après quauquei mes, un còp d'estat, organizat per Cixi e leis elements conservadors de la Cort, entraïnèt rapidament la fin d'aquel assai. Foguèt gardat presonier dins la capitala fins a sa mòrt.


text:
Arrondiment de Castras
L'Arrondiment de Castras es una division administrativa francesa situada dins la region de Miègjorn-Pirenèus e lo departament de Tarn. Creat en 1800, annexèt en 1926 l'arrondiment de La Vaur.
Composicion[modificar | modificar la font]
L'arrondiment se compausa de 23 cantons:
- canton d'Anglés
- canton de Braçac
- canton de Castras-Èst
- canton de Castras-Nòrd
- canton de Castras-Oèst
- canton de Castras-Sud
- canton de Cuc-Tolzan
- canton de Dornha
- canton de Graulhet
- canton de La Bruguièra
- canton de La Cauna
- canton de Lautrec
- canton de La Vaur
- canton de Mazamet Nòrd-Èst
- canton de Mazamet Sud-Oèst
- canton de Montredond-La Beçoniá
- canton de Murat de Vebra
- canton de Puèglaurenç
- canton de Ròcacorba
- canton de Sant Amans Soult
- canton de Sant Paul del Cabdal-Jòus
- canton de Vabra
- canton de Vielhmur d'Agot


text:
2012
Aquesta pagina concernís l'an 2012 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 d'abril - Matilde Camus, poetessa espanhòla (n.1919)


text:
Pournoy-la-Grasse
Pournoy-la-Grasse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait Del ancià Saulnois.
- Possession de la abbaye de Sant-Ostal fins a la Revolucion.
- Vilatge destruit l'an 1944 e reconstruit.
Pendent lo annexion Alemanha, la municipalitat se trucava Gròssa Prunach.
- Dépendait de l'ancien Saulnois.
- Possession de l'abbaye de Sainte-Marie jusqu'à la Révolution.
- Village détruit en 1944 et reconstruit.
Pendant l'annexion Allemande, la commune s'appelait Grosse Prunach.


text:
Michel Plasson
Michel Plasson (nascut lo 2 d'octobre de 1933 a París) es un cap d'orquèstra francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Estudièt amb Lazare Lévy al Conservatòri de París. Fins a 1958, èra tocaire de batariá a l'Européen (sala situada carrièra Biot a París), dins de clubs e cabarets (participèt a d'enregistraments amb Édith Piaf)[1]. Obtenguèt lo primièr prèmi del Concors de Besançon en 1962, e anèt al Estats Units d'America seguent los conselhs de Charles Münch. Se perfeccionèt amb Erich Leinsdorf, Pierre Monteux e Leopold Stokowski e tornèt en França en 1965. Venguèt director musical de la vila de Mètz pendent tres ans e s'installèt a Tolosa en 1968, per dirigir l'Orquèstra del Capitòli, que l'aucèt al nivèl internacional.
Dempuèi 1990, Michel Plasson a trabalhat tanben amb l'Orquèstra Filarmonica de Drèsda que ne foguèt lo cap màger pendent sèt ans.
Sollicitat per las mai grandas orquèstras e opèras, en Euròpa, als Estats Units d'America, en China e al Japon, Michel Plasson fa viure la musica qu'ama, subretot la musica francesa. Foguèt invitat a l'Opèra de Shanghai, al Teatro Massimo de Palèrme, al Teatre de la Maestranza a Sevilha, al Teatre Reial de Parma, a l'Opèra de Zurich, a l'Opèra de Pequin, Coregias d'd'Aurenja, al Megaron d'Atenas, a Estrasborg, eca.
Michel Plasson dirigís tanben las orquèstras que l'invitan l'Orquèstra de París, l'Orquèstra de l'Opèra de Niça, las orquèstras de Barcelona, Madrid, Valéncia, Sevilha, Las Palmas e Rotterdam, gaireben totas las grandas orquèstras italianas. Dirigís regularament l'Orquèstra Sinfonica Nacionala de China, que n'es lo cap màger per sèt ans.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)http://www.qobuz.com/info/MAGAZINE-ACTUALITES/RENCONTRES/Michel-Plasson-Partager-le-pain-et48676?utm_source=qobuz_classique_21&utm_medium=e-mail


text:
Sahara Occidental
Lo Sahara Occidental (var. -au) (en arabi الصحراء الغربية = As Sahra Al Gharbiyya) es un territòri del nòrd-oèst d'Africa amb un estatut discutit:
- D'un latz es revendicat pel Front Polisario coma un estat que son nom oficial es Republica Aràbia Saharauí Democratica (RASD) [ˈrrast] (en arabi الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية = Al Jumhuriyya al Arabiyya as Saharawiyya ad Dimuqratiyya).
- D'autre latz, tanben, es ocupat per l'estat de Marròc que lo considèra coma una partida integranta del sieu territòri.
Lo Front Polisario contraròtla los marges orientals mentre que Marròc contraròtla las zonas costièras e centralas. Un mur, construch per l'estat marroquin, separa las doas zonas. Lo país se compausa subretot de desèrt planièr e fa partida de Sahara.
Es frontalièr amb Marròc (al sens estrech) al nòrd, amb Argeria al nòrd-èst e amb Mauritània a l'èst e al sud. Es limitat per l'ocean Atlantic a l'oèst.
La vila principala es Al Ayun (El Aaiún, Laâyoune) que ten lo tèrç de la populacion del territòri.
Lo gentilici es saharauí.[3]
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire Economia del Sahara Occidental
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Background Note: Morocco, Departament d'Estat american, julhet de 2006, de legir en linha
- ↑ Ficha Western Sahara, CIA World Factbook, de legir en linha
- ↑ masculin & femenin...


text:
E vaqui! Lo 12 de junh per lo talhièr tiatre, jogarem leis aventuras de Nasr-Eddin. Bailejat per Gironi Bru, dau Tiatre dau Sablièr.
Aviam jogat sonque la promièra scèna, e ben vaqui la seguida.
- Lis aventuro de Nasr Eddin
- Uno BD de legi.
Amé:
Camilha(que joga lo sultan dins la segonda scèna), Oussama, Sarah (que joga lo sultan dins la promièra scèna),
Sebastian e Sebastian (lo duo comic de l’istoria), Elena (que vend sei capèus) amé Noemia (que compta l’argènt dei capèus),(dins la segonda scèna Elena es un drolle), e s’ai oblidat qu’auqu’un, faudrà me lo dire!!!!
Encara un espectacle que monstra la dubertura d’esperit dau provençau.
Nasr-Eddin, es un personatge de la tradicion orientala, es en Persa l’eroi d’istorietas. Se trufa de tot: dei paures, dei jovents, dei religios,dei metges, dei femnas, deis omes... fa rire!


text:
Boeing 727
Lo Boeing 727 es un avion de reaccion de fuselatge estrech, de mesura mejana e amb tres motors. Lo fuselatge del 727 a un diàmetre exterior de 3,8 mètres. Aiçò permet metre sièis sètis per fila (tres a cada banda) e un unic correder central, quand s'installan de sètis de classa veitura (45 centimètres d'ample).
Lo primièr Boeing 727 volèt pel primièr còp lo 1963 e pendent un decenni foguèt l'avion de reaccion comerciala mai produsit del mond. Se'n liurèt un total de 1.831. Lo recòrd del 727 de mai avions venduts foguèt superat a la debuta de la decenni del 1990 per lo sieu companh de marca mai nòva, lo Boeing 737. A data d'agost del 2008 i aviá un total de 81 avions Boeing 727-100 e 419 avions 727-200 en servici.


text:
Bonmaen
Bonmaen en breton ( Bonnemain en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Bonnemain fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jols vocables de sant Martin e sant Samson.
Lo Abbaye La nòstra-Madama del Tronchet aviá lo drech de #dire en la parròquia[1].
La paroisse de Bonnemain faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous les vocables de saint Martin et saint Samson.
l'Abbaye Notre-Dame du Tronchet avait le droit de dîmes dans la paroisse[2].


text:
Mul
Lo mul o muòl es un animal mascle, de la familha dels equids, engendrat per un ase e una cavala. La femèla del mul es la mula.
Se destria:
- lo mul de bast, utilizat en montanha,
- lo mul de trach, que rend los meteisses servicis que rendriá un caval dins d'autras regions.
Aqueste nom designa, per extension, tot animal de sang mesclat, eissit del crosament de doas espècias vesinas.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Es un animal robust, sòbri e pacient.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Asinariá del Net, portal suls ases, muls e mulas.


text:
.au.com Domain Registration
Price and Requirements for .au.com Domains
.au.com Generic Domain Name - Domain Information
Generic Domain Search Terms (gTLDs)
dot .au.com registration generic .au.com TLD register .au.com gTLDs generic .au.com TLDs generic Top Level Domains .au.com generic .au.com gTLD generic .au.com Top Level Domain icann .au.com gtld .au.com generic top level domains icann generic .au.com gtld icann .au.com domain names icann .au.com generic tlds icann generic .au.com tld generic .au.com top level domain names gtld .au.com domain icann .au.com tlds generic .au.com gtld program register tld gtld gtlds generic .au.com gtld generic .au.com gtlds icann .au.com generic gtlds top level .au.com tld icann .au.com top level domain icann .au.com gtlds .au.com top level domains tld register .au.com generic Top Level Domains generic .au.com generic Top Level Domain generic .au.com TLDs generic TLD .au.com register


text:
Tubercul
Un tubercul, en botanica, es un organ de resèrva, generalament sosterranh, qu'assegura la subrevida de las plantas pendent la sason d'ivèrn e sovent lor multiplicacion per via vegetativa. Aqueles organs son enflats per l'acumulacion de substàncias de reserva. Se ditz que son tuberizats.
Lo mot de « tubercul » ven del latin tuberculum, boceta.
Los organs transformats en tuberculs pòdon èsser :
- la raiç : pastenaga, panais, patata doça,
- lo rizòma : trufa, cròsne de Japon, patata doça, iris,
- la basa de la tija (mai precisament l'ipocotil) : caulrava, apirava,
- l'ensemble raiç + ipocotil : bledarava, rafe...
Las substàncias de resèrvas acumuladas dins los tuberculs son lo mai sovent de glucids :
- amidon, cas pus general : trufa, ignam...
- inulina, cas de las Asteracèas : tòpir, dahlia
- sacaròsa : bledarava sucrièra.
Los teissuts qu'acumulan aquestas substàncias son de parenquims de resèrva, formats de cellulas totas identicas, arredondidas e ipertrofiadas, amb de parets finas ; lor citoplasma es cargat d'inclusions, coma los plastes que contenon l'amidon per la trufa, o es largament ocupat per un grand vacuòl dins lo qual se tròba l'inulina en solucion, pel tòpi.


text:
Estèr
En quimia, los estèrs son de compausats organics qu'un grop organic (simbolizat per R' dins aqueste article) i remplaça un atòm d'idrogèn (o mai d'un) dins un acid oxigenat. Un acid oxigenat es un acid qu'a de moleculas possedissent un grop idroxil (–OH) que l'idrogèn (H) se i pòt dissociar coma un ion proton (H+). Los estèrs pus comuns son los estèrs carboxilats, ont l'acid es un acid carboxilic. Per exemple, se l'acid es l'acid acetic, l'estèr es apelat acetat. Los estèrs pòdon tanben èsser formats d'acids inorganics; per exemple, lo dimetil sulfat, es un estèr, de còps tanben dich « acid sulfuric, dimetil ester ». En bioquimia es lo produch de la reaccion entre los acids grasses e los alcòls. Dins la formacion d'estèrs, cada radical -OH (grop idroxil) del radical de l'alcòl se substituís per la cadena -COO de l'acid gras. L'H del grop carboxil se combina amb l'OH substituit en formant d'aiga. En quimia organica e bioquimica, los estèrs son un grop foncional compausat d'un radical organic jonch al residú de quin acid que siá oxigenat, organic o inorganic. Los estèrs mai comunament trobats dins la natura son los grasses, que son estèrs de glicerina e d'acids grasses (acid oleïc, acid estearic, etc.). Principalament resultan de la condensacion d'un acid carboxilic e un alcòl. Lo procès s'apèla esterificacion:


text:
País de Canaan
Canaan (fenician: o 𐤊𐤍𐤏𐤍, Kanaʻn; Ebrieu: כנען Kənáʻan; Arabi: كنعان Kanʻān) es un tèrme utilizat dins lo Bíblia per descriure la partida de l'Orient Mejan situada entre la Mediterranèa e lo Jordan, abans sa conquista per Josué e las Tribús d'Israèl sortidas d'Egipte. Lo tèrme ven del nom de Canaan, pichon-filh de Noé. Aquela region correspond mai o mens uèi als territòris d'Israèl, de Palestina, e de l'oèst de Jordania, del sud de Siria e de Liban.
Se nomena cananeans los abitants d'aquel territòri a l'Edat del Bronze.
Somari
Tradicion biblica[modificar | modificar la font]
Segon la Bíblia ebraïca, aquel territòri es nomenat atal del nom de personatge de Canaan, filh de Cham, segond filh de Noè (patriarca) La Bíblia fa aprèp mencion de sèt etnias que poblavan lo País de Canaan e que son conegudas jol nom general de Cananeans: son los Ititas, los Girgashitas, lps Amoritas, los Cananeans, los Perizitas, los Ivitas e los Jebuseans.
Dins lo libre de Josuà, lo país de Canaan faguèt l'objècte de la conquista e del partiment del país pels Ebrieus (vèrs lo sègle XII). D'autres pòbles pasmens seguisson èsser mencionats dins lo tèxte biblic, que justifica lor preséncia sus aquela tèrra, « per esprovar los Enfants d'Israèl ».
Istòria[modificar | modificar la font]
Edat del Bronze[modificar | modificar la font]
Lo nom de Canaan es ancian e benlèu apareguèt al milen III. Se trobèt de mencions de son nom sus de tauletas trapadas dins las roïnas de Mari ont apareis coma entitat politica distinta. Benlèu èra una tèrra amb una diversitat etnica. Mas dins un contèxte etnic, pareis que los Canaaneans, vesins e prèp parents dels Amoritas, correspondan exactament als Fenicians.
Jos la XVIIIa dinastia egipciana, los egipcians ataquèron mai d'un còp lo País de Canaan, coma jos Amenotep Ièr, jos Totmòsis Ièr, ont l'armada egipciana atenguèt Eufrates al nòrd, jos Totmòsis II e jos Totmòsis III quand se passèt la Batalha de Megiddo. Los Cananeans ligats jols òrdres del governador de la vila de Qadesh nomenat Ali EL-Assi e los egipcians jols òrdres del faraon Totmòsis III, aqueles assetgèron la vila de Megiddo pendent sèt meses e obliguèron los Cananeans a abdicar e se rendre.
Edat del Fèrre[modificar | modificar la font]
A partir de quand Israèl emergiguèt, lo tèrme Canaan comencèt de daissar plaça e tres tèrmes novèls segon las regions. Fenicia designa lo litoral nòrd, la Pentapòli dels filistèus designa lo litoral sud e lo Reialme d'Israèl las tèrras interioras.
Per d'unes, Cananean pòt de fach èsser considerada coma un sinonim de fenician, perque ambedós pòbles parlavan la meteissa lenga e avián los meteisses dieus. Pensan que los Israelitas faguèron pas desaparéisser los Cananeans mas se serián mesclats amb aqueles e aurián adoptat certans de lors usatges. De passatges biblics e lo fach que l'ebrieu biblic siá linguisticament fòrça prèp del fenician ne serián una pròva. Segon la Bíblia, lo rei Iram de Tir, que lo sarcofag foguèt conservat, seriá estat amic amb Salamon, rei d'Israèl.
Las descobèrtas arqueologicas menadas per Israèl Finkelstein dins los ans 1990, tendrián a provar que lo país de Canaan foguèt pas de fach conquesit militarament, mas que l'aparicion de las primièras comunautats israelitas sus la tèrras nautas interioras, vèrs 1200, es lo resultat d'una transformacion intèrna de la societat cananeana.
Religion[modificar | modificar la font]
La religion canaaneana reconeissiá un dieu suprèm [1] : Èl, paire de l'umanitat e de tota creatura. De tauletas descobèrtas dins la bibliotèca reiala d'Ebla (site arqueologicde Tell Mardikh en Siria), del sègle XXIV, menciona aquel dieu Èl al cap d'una lista de divèrs dieus, coma dieu aujòl dels autres dieus e paire de totes. Èl èra l'espós de la divesa Achera (ref. tauletas d'Ugarit). Es lo paire de fòrça dieus que los mai importants son Adad, Iam e Mòt.
Lenga cananeana[modificar | modificar la font]
Lo cananean designa tanben un grope de lengas fenicocananeanas del nòrd-oèst. Son los dialèctes, lo fenician, (inclusent la lenga de Cartage, lo punic, atal que l'aramèu).
Cananeïsme[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de Cananean tornèt èsser emplogat per un grope sionista nacionalista de drecha marginal, actiu dels ans 1930 als ans 1970 e que voliá far una ruptura neopagana amb lo judaïsme. Se ditz "cananeïsme".
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Liam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr)André Lemaire, « Les Cananéens, le Levant et la mer » Clio


text:
Nevez
Nevez en breton ( Névez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Névez a limitat al Nòrd per la municipalitat de Pont-Aven, a l'Èst per la ria de la Aven #que la separa de la municipalitat de Riec-sus-Belon, al Sud per l'ocean Atlantic sus una longitud de 7 quilomètres aperaquí e a l'Oèst per la municipalitat de Trégunc. A poblat de 2 466 abitants (1999), #que se repartisson dessús nombroses caserius desparièrs, #que los principals ne son :
- Bourg de Névez ;
- Lo Hénan ;
- Kerascoët (pòble de chaumières) ;
- Kercanic ;
- Kerdruc ;
- Keranguennou ;
- Pòrt Manec'h (station balnéaire) ;
- Raguénez ;
- Rospico.
- Trémorvézen
La còsta, fòrça retalhada, a constituit d'una alternance de falaises rocoses e de plajas mai o mens grandas. Se se llom lo littoral d'oèst n'es en manlevant lo camin dels douaniers se tròba en principi la plaja fòrça étirée de Raguénez de contunh la pichona plaja estrecha de Rospico #que se niche al fons d'una anse ombrejada del meteis nom e fin finala la plaja de Pòrt Manec'h situada a la desbocadura de la ria de la Aven. La plaja de Raguénez dètz lo sieu nom a un pichon illòt rocós #que lududa facha cara e #que se pòt prene a pè shut a marée bassa. N'efièch Raguénez significa en breton : en cara de l'isla, de rag davant e enez isla. Un pauc mai luènh, se tròba un segond illòt nomenat lo Ile Verda.
La commune de Névez est limitée au Nord par la commune de Pont-Aven, à l'Est par la ria de l'Aven qui la sépare de la commune de Riec-sur-Belon, au Sud par l'océan Atlantique sur une longueur de 7 kilomètres environ et à l'Ouest par la commune de Trégunc. Elle est peuplée de 2 466 habitants (1999), qui se répartissent sur de nombreux hameaux différents, dont les principaux sont :
- Bourg de Névez ;
- Le Hénan ;
- Kerascoët (village de chaumières) ;
- Kercanic ;
- Kerdruc ;
- Keranguennou ;
- Port Manec'h (station balnéaire) ;
- Raguénez ;
- Rospico.
- Trémorvézen
La côte, très découpée, est constituée d'une alternance de falaises rocheuses et de plages plus ou moins grandes. Si on longe le littoral d'ouest en est en empruntant le chemin des douaniers on rencontre d'abord la plage très étirée de Raguénez puis la petite plage étroite de Rospico qui se niche au fond d'une anse ombragée du même nom et enfin la plage de Port Manec'h située à l'embouchure de la ria de l'Aven. La plage de Raguénez doit son nom à un petit îlot rocheux qui lui fait face et que l'on peut rejoindre à pied sec à marée basse. En effet Raguénez signifie en breton : en face de l'île, de rag devant et enez île. Un peu plus loin, se trouve un second îlot nommé l'Ile Verte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò de constitucional Jacques Cambry, de passatge en la municipalitat de Névez a la fin de la Modèl:S-, a escrich en la siá labor Viatge en lo Finistère o Estat d'aquel departament l'an 1794 e 1795, aqueles qualques linhas en çò que tanh a aquela :
« Lo territòri de Nevez es plen de monticules, fèrtil e perfièchament conreat. Porg fòrça blat, de l'òrdi e pauc de seigle; aquela municipalitat dona sus la mar, a vorejat pel riu de Pont-Aven; de grandas pèiras de talha planas, longas de set a uèch pès, coma Trégunc près de Concarneau, environan los camps e los courtils, #çò que produsís un singular efièch. Ponch de bòsc en Nevez, se pren en Nizon lo bòsc de chauffage. La mœurs de totes los environs son doces; lo ivrognerie es lo sol vici #que i regna, en las quitas femnas. S'a pas trobat dempuèi vint ans en Nevez #qu'un sol mainat #que lo paire #èsser desconegut. Los abitants ne pòrtan culottes a la matelotte, un grand justet a capuchon, de las soubrevestes; gaireben totes an maridat; lo persec es abondiu sus la còsta. »
Névez I aviá antany de nombrós tisserands #que la tela e la berlinge ( tescuts en canabàs e lana ) n'èran réputées. D'en un autre luòc, quand una jove filha se maridava, la siá dot se comptava en linge mai lèu #qu'en sòus. Se venián sul mercat a Pont-Aven o èran exportès pels vaissèls #que freqüentaven Kerdruc e Pòrt Manech. Es cap a 1880 que los darrièrs mestièrs #èsser calats [1].
Lo 26 de mai de 1686, una nau barbaresque se #fracassar sus la còsta de Névez. La França, en essent alavetz en patz amb Argel, Colbert #donar d'òrdres per alimentar convenientament lo sieu équipage e lo reconduire a Marselha als còstes del rei. Ochanta maures seràn aital encaminats per Kemper.
Lo 15 de julhet de 1795, los Angleses #temptar de desembarcar 2000 Chouans sus la plaja de Raguenez a Névez per operar una diversion e prene l'armada republicana a revers. N'efièch, qualques jorns mai d'ora, los Angleses avián temptat imprudemment de desembarcar emigrats en la presqu'isla de Quiberon mas avián trobat cara siá l'armada del general Hoche #que los barrava la rota. Los Chouans aguèron recebut pel fuòc alimentat del artillerie del fòrt de Raguenez e refusat unas primièras fes a la mar. Los Angleses totun avián pas pas renonciat a lo sieu projècte e los Chouans aguèron desembarcat un pauc mai luènh en lo anse de Rospico. En cresent qu'aiçò èra l'Anglés #que volián metre tot a fuòc e a sang los abitants de Névez avián abandonat los sieus ostals e preses la fugida. Los pretenguts Angleses #èsser fòrça educats. #Demandar solament de quoi manjar dins los ostals de contunh se #dirigir rapidament cap a Pont-Aven. Qualques jorns mai tard, 1700 soldats republicans se #installar a Keranglas. Tot l'espaci #que se tròba entre lo vilatge e la mar i aguèt cobèrt de tendas pels lotjar. Mas arribavan tròp tard. Los Chouans avián ja abandonat los luòcs e recuperat lo Morbihan.
L'anciana glèisa paroissiale de Névez, bassa e escura, èra un monument d'estil flamboyant de la Modèl:S-. Èra jol vocable de santa Thumette. Dintratz 1894 e 1900 una nòva glèisa i aguèt bastit a la localizacion de la anciana, condemnada en rason de lo sieu estat de délabrement.
Le constitutionnel Jacques Cambry, de passage dans la commune de Névez à la fin du Modèl:S-, a écrit dans son ouvrage Voyage dans le Finistère ou État de ce département en 1794 et 1795, ces quelques lignes au sujet de celle-ci :
« Le territoire de Nevez est plein de monticules, fertile et parfaitement cultivé. Il fournit beaucoup de froment, de l'orge et peu de seigle; cette commune donne sur la mer, elle est côtoyée par la rivière de Pont-Aven; de grandes pierres de taille plates, longues de sept à huit pieds, comme à Trégunc près Concarneau, entourent les champs et les courtils, ce qui produit un singulier effet. Point de bois dans Nevez, on prend dans Nizon le bois de chauffage. Les mœurs de tous les environs sont douces; l'ivrognerie est le seul vice qui y règne, chez les femmes même. On n'a trouvé depuis vingt ans dans Nevez qu'un seul enfant dont le père fut inconnu. Les habitants portent des culottes à la matelotte, un grand gilet à capuchon, des soubrevestes; presque tous sont mariés; la pêche est abondante sur la côte. »
Névez avait jadis de nombreux tisserands dont la toile et la berlinge ( tissus en chanvre et laine ) étaient réputées. D'ailleurs, quand une jeune fille se mariait, sa dot se comptait en linge plutôt qu'en argent. Ils se vendaient sur le marché à Pont-Aven ou étaient exportés par les bateaux qui fréquentaient Kerdruc et Port Manech. C'est vers 1880 que les derniers métiers se sont tus [2].
Le 26 mai 1686, un navire barbaresque s'échoua sur la côte de Névez. La France, étant alors en paix avec Alger, Colbert donna des ordres pour nourrir convenablement son équipage et le reconduire à Marseille aux frais du roi. Quatre-vingt maures seront ainsi acheminés par Quimper.
Le 15 juillet 1795, les Anglais tentèrent de débarquer 2000 Chouans sur la plage de Raguenez à Névez pour opérer une diversion et prendre l'armée républicaine à revers. En effet, quelques jours plus tôt, les Anglais avaient tenté imprudemment de débarquer des émigrés dans la presqu'île de Quiberon mais ils avaient trouvé face à eux l'armée du général Hoche qui leur barrait la route. Les Chouans furent reçus par le feu nourri de l'artillerie du fort de Raguenez et repoussé une première fois à la mer. Les Anglais cependant n'avaient pas renoncé à leur projet et les Chouans furent débarqués un peu plus loin dans l'anse de Rospico. Croyant que c'était les Anglais qui voulaient mettre tout à feu et à sang les habitants de Névez avaient abandonné leurs maisons et pris la fuite. Les prétendus Anglais furent très polis. Ils demandèrent seulement de quoi manger dans les maisons puis se dirigèrent rapidement vers Pont-Aven. Quelques jours plus tard, 1700 soldats républicains s'installèrent à Keranglas. Tout l'espace qui se trouve entre le village et la mer fut couvert de tentes pour les loger. Mais ils arrivaient trop tard. Les Chouans avaient déjà quitté les lieux et regagné le Morbihan.
L'ancienne église paroissiale de Névez, basse et obscure, était un monument de style flamboyant du Modèl:S-. Elle était sous le vocable de sainte Thumette. Entre 1894 et 1900 une nouvelle église fut construite à l'emplacement de l'ancienne, condamnée en raison de son état de délabrement.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diocèse de Kemper, Bulletin diocésain d'istòria e de arqueologia per l'an 1938, Nòta sus las parròquias del diocèse de Kemper e del Léon, pagina 38, H.Pérennès, 1938
- ↑ Diocèse de Quimper, Bulletin diocésain d'histoire et d'archéologie pour l'année 1938, Notice sur les paroisses du diocèse de Quimper et du Léon, page 38, H.Pérennès, 1938


text:
Ayurveda
L'Ayurveda (sanscrit: आयुर्वॆद, la 'sciéncia de la vida') es un sistèma de medecina tradicionala originari d'Índia[1], e practicat dins d'autras partidas del mond coma medecina alternativa[2]. En sanscrit, lo mot ayurveda amassa los mots āyus, que significa "vida" e veda, que significa "sciéncia"[1]. Evoluent a travèrs son istòria, Ayurveda demòra un sistèma de medecina infuent en Asia del sud[3]. La literatura tardiva de l'Ayurveda apareguèt durant lo periòde vedic en Índia[2]. Lo Sushruta Samhita e lo Charaka Samhita foguèron de trabalhs influents sus la medecina tradicionala durant aqueste periòde[2]. Los practicians ayurvedics identifiquèron tanben fòrça preparacions medecinalas e proceduras cirurgicalas per sonhar divèrsas infirmitats e malautiás.
L'Ayurveda es considerat coma una medecina alternativa en Occident, ont mantun de sos metòdes, coma las èrbas, los massatges, e los exercicis de iòga son mes en practica[4].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Chopra, page 75
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Department of Ayurveda, Yoga & Naturopathy, Unani, Siddha and Homoeopathy. Ministry of Health & Family Welfare (Government of India).
- ↑ In Sharma & Bodeker 2008 and Chopra 2003
- ↑ A Closer Look at Ayurvedic Medicine. NIH: Focus on Complementary and Alternative Medicine, Volume XII, Number 4: Fall 2005/Winter 2006. National Center for Complementary and Alternative Medicine, National Institutes of Health.


text:
Tambornet
Lo jòc del tambornet es un espòrt collectiu de doas còlas de cinc jogaires (tamborinièrs).
La version mai anciana del jòc data dels ans 1860 e se practica defòra sus un terren de 80 m sus 18 a cinc contra cinc. Coma dins lo jòc de pauma o de tenis, los jogaires devon mandar la pelòta dins lo camp opausat. Los ponches se comptan coma dins lo jòc de pauma (o de tenis): 15, 30, 45 e jòc. La primièra còla que capita 13 jòcs (o 16 segon las formulas) ganha e i a egalitat quand las doas còlas son a 12 ponches.
Dempuèi los ans 1980, un jòc de sala se desvolopa. Lo terren mesura 34 m sus 16 , se jòga tres contra tres. Los occitans e italians, que practican dempuèi mai d'un sègle, dominan la disciplina que se practica ara en Àustria, Ongria, Espanha, Irlanda, Norvègia, Brasil e Japon.
Existís mai d'una variantas del jòc, coma lo tambeach que se practica sus l'arena amb una ret entre los dos camps, o de variantas defòra sus pisat coma le tambourelli escocés e lo tamboreu brasilian.
Naissença[modificar | modificar la font]
Lo jòc del tambornet es un jòc de longa pauma. Es lo descendent dirècte del jòc de balon practicat en Lengadòc, entre lo mitan del sègle XVI e 1861. Aquest an, un barricaire de Mesa fabrega los primièrs tambornets (cercle de fusta sus lo qual es tibat una pèl pergaminada). Los jogaires daissan caire los braçals de fusta utilizats al jòc de balon, e jògan amb los tambornets. Servan los meteisses terrens, e las ancianas règlas. Lo document mai ancian que parla de tambornet es una consulta del conselh municipal de Floreçac de 1871, enebissent lo jòc per la passejada. En Occitània, es Max Roqueta qu'es a l'origina de la creacion de la Federacion Francesa de Tambornet en 1939. Mai tard, en 1954 es el que permetrà un raprochament e de rescontres amb las còlas italianas, ont lo tambornet i es un espòrt mièg-professional.
Lo jòc[modificar | modificar la font]
Equipament[modificar | modificar la font]
- Lo terren defòra : un rectangle en pisat, de quitran o sintetic de 80 m de long sus 18 m de larg (20 m ancianament). Dins la longor, lo terren es devesit en dos camps per una linha nomenada còrda. Las linhas de confront de 10 cm de larg apertenon al terren. Mas, una pelòta que tòca la còrda serà totjorn jutjada falsa per la còla que la mandèt. En jòc de sala, lo terren mesura 34 m sus 16.
- La pelòta : roja o blanca es en cauchó e d’un diamètre de 6,1 cm e pesa 78 g.
- Lo tambornet : un cercle, autrecòps de fusta, uèi de plastic enrodat per un fial de coire e tibat d'una tela sintetica per tal que la pelòta rebomba. Se pòt téner lo tambornet amb la man per una manilha de cuèr.
- Lo bacèl : D’un diamètre de 18 cm al cap d’un margue de 70 cm a un mètre. S'utiliza per engatjar la pelòta e permetre de la lançar a granda velocitat. Lo bacèl es de mens en mens utilizat.
- La mandolina : es un tambornet que sa forma sembla una gota d'aiga. La manilha se situa del costat mai fin. La mandolina s'utiliza pas que per l'engatjament e permetre a la pelòta d'anar mai luènh pus aisidament e per li balhar un efièch. Es pauc utilizada en França mas sovent pels italians.
Los tamborinièrs[modificar | modificar la font]
Doas còlas de cinc jogaires s’afrontan, caduna sus una part del terren. Los tamborinièrs son despartits sul terren segon tres ròtles.
Dos fons que mandan la pelòta lo pus luènh possible dins lo camp opausat. Un dels dos fons es lo tambornièr : engatja la pelòta amb son tambornet, bacèl o mandolina e contunha lo jòc amb son tambornet.
Dos cordièrs que tornan mandar las pelòtas cortas de l’adversari (autres còps la linha centrala èra materializada per una còrda). Lo seu ròtle es malaisit: fòrça pelòtas fusan al dessús d'eles. Lo cas ideal es quand un fons o lo terç advèrsa manca.
Al mitan, lo terç manda lo mai bas possible las pelòtas que los cordièrs manquèron. Manda tanben las pelòtas un pauc cortas per los fons. Idealament, jòga de pelòtas d'ataca.
Règlas[modificar | modificar la font]
Descompte dels ponches : sabent que la pelòta pòt rebombar un còp abans d’èsser tambornada, una còla pèrd un ponch se :
- la pelòta es pas mandada dins lo camp opausat.
- la pelòta aterrís fòra del terren (las linhas son dins lo terren). Se la pelòta que tòca la linha centrala (la còrda), es tanben mancada.
- Lo tamborinièr tòca la pelòta amb una autra part de son còs que l’avantbraç que tend lo tambornet.
- dos tamborinièrs de la meteissa còla tòcan consecutivament la pelòta.
- un tamborinièr va dins lo camp opausat.
Lo descompte sa fa coma al tennis : La partida es ganhada quand una còla ganha 13 o 16 jòcs segon las categorias. Cada tres jòcs, las còlas càmbian de costat e lo servici càmbia a cada jòc.


text:
Castèth de Vincennes
Lo Castèth de Vincennes que ho un castèth reiau francés ; dab la soa tor de 50 m qu'ei la hortalessa la mei hauta d'Euròpa.
A la debuta i avèva un simple pavalhon de caça de Loís VII dens lo bòsc de Vincennes. Felip August e Loís IX que'n hen ua residéncia reiau e ua hortalessa. Dus rei que s'i maridèn (Felip III en 1274 e Felip IV de França en 1284) e tres qu'i morín (Loís X de França en 1316, Felip V en 1322 e Carles IV en 1328).
Felip VI de Valés que comencè de hortificar aquesta residéncia dab la grana tor. Los sons successors qu'amplifièn aquesta hortificacion dab ua encinta. Lo Noste Enric qu'i ho retiengut presoèr durant las guèrras de religions.
Loís XIV que he bastir duas alas navèras (dessenhadas per Louis Le Vau) abans d'abandonar tot aute projècte per Vincennes entà s'ocupar de la bastida deu castèth de Versalhas. Au sègle XVIII que vadó preson d'estat on e hon lo marqués de Sade, Mirabeau e Diderot e hon embarrats.
Devath lo comandament deu generau Pierre Daumesnil (designat per Napoleon) que ho assietjat durant 5 mes per l'armada prussiana en 1815 abans d'estar tornat volotariament sus òrdi deu rei Loís XVIII. Napoleon III que'u he restaurar per Viollet-le-Duc e qu'amenatgè lo son parc. Mata Hari qu'i ho fusilhada lo 15 d'octobre de 1917. En 1944 los ocupants nazis qu'i fusilhèn 30 presoèrs. Lo generau De Gaule qu'avó lo projècte (abandonat) d'i installar la residéncia deu president de la Republica e d'abandonar atau lo palais de l'Elisèu.
Uei lo dia qu'ei proprietat deu Ministèri de la Cultura e deu Ministèri de la Dehensa deu govern francés.


text:
Ciutat Vedada
La Ciutat Vedada (var. Ciutat Proïbida o Ciutat Enebida ; 紫禁城 en chinés) a Beijing, China, qu'ei lo monument nacionau Musèu Palais ; que ho sede de las corts imperiaus e deus govèrns imperiaus desempuish las dinastias Ming dinc a Qing.
Que vadó musèu en 1925 dab ua hèra rica colleccion d'artefactes e d'òbras d'art qui ua partida e ho emportada a Taipei (e uei conservats dehens lo Musèu Nacionau deu Palais) a l'escasença de la des.hèita e de l'exili de la China Nacionalista.
La soa bastida que's debanè enter 1406 e 1420. En 1987 que ho inclusa dehens la lista deu Patrimòni Mondiau de l'Umanitat per l'UNESCO.


text:
Elvange (Mosèla)
Elvange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- Parteja de la distincion entre lo pòrti de Lorraine e Jean Hartmann Seltzer fins en 1662.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Partage de la seigneurie entre le duc de Lorraine et Jean Hartmann Seltzer jusqu'en 1662.


text:
Comunautat autonòma d'Espanha
Espanha es devesida en 17 regions, apeladas comunautats autonòmas. Son de menas d'Estats federats dispausant d'un cèrt gra d'independéncia, quitament se las competéncias acordadas per l'Estat central pòdon variar en foncion de l'istòria de caduna de las entitats. Las comunautats autonòmas se compausan d'una o mai d'una província. De mai, doas vilas an un estatut especial.
Las 17 comunautats autonòmas son (veire (es) [1]) :
- Galícia
- Astúrias
- Cantàbria
- Comunautat Autonòma Basca
- Navarra
- Aragon
- Catalonha
- Castelha e Leon
- La Rioja
- Madrid
- Extremadura
- Castelha-La Mancha
- Valéncia
- Balearas
- Andalosia
- Region de Múrcia
- Canàrias
- Las doas ciutats autonòmas:


text:
740
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 740 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra leis Arabis ambé tres incursions importantas en Anatolia. Pasmens, lei Bizantins menats per Leon III e son fiu Constantin poguèron concentrar de fòrças importantas còntra l'invasion. Una dei tres armadas foguèt totalament esquichada e perdiguèt dos tèrç de sei fòrças (aperaquí {{formatnum:13000 mòrts) a Akroinon. Après aquela desfacha, leis Arabis se retirèron e lei Bizantins prenguèron l'avantatge dins lo corrent deis annada seguentas. Lo succès permetèt tanben a Leon III de renfòrçar sa posicion dins l'encastre de la garrolha de l'iconoclasme.
A l'autona, un tèrratrem causèt de destruccions importantas dins la capitala.


text:
Sant-Yust
Sant-Yust en breton ( Saint-Just en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Just ven de sant Just, nascut a Aussèrra e martyrisé en lo Beauvaisis. La region de Sant Just a #èsser ocupada dempuèi longtemps coma ne testifica çò fòrça important luòc mégalithique #que s'i tròba amb los sieus menhirs e tumulus.
Sant-Just es un démembrement de la parròquia primitive de Renac. En 1101, Alarac o Allérac es lo centre paroissial de Sant-Just. A situat près de de lo vilatge del Châtaignier. Alarac A #èsser, sembla, desligat al Sègle XI de la parròquia de Sixt e/o Renac (Istòria de Bretanha per A. De la Borderie, II, pàg. 178).
Quand la glèisa de Alarac què en ruïnes, lo centre de la parròquia de Sant-Just a transferit al Vièlh-Bourg, en la capèla d'un prieuré del abbaye Sant-Salvador de Redon, de contunh al endroit ont a bastit la glèisa actuala entre 1848 e 1851. Es a l'epòca del bastiment d'aquela glèisa #que se comença a evocar lo tèrme de "scenari". N'efièch, de nombroses obrièrs en sabot, en venent alentours, œuvrant per lo sieu bastiment se #reagrupar per dinnar sus las nautors per verificar l'evolucion dels trabalhs. Los obrièrs an acabat per parlar de st-just cossí de la municipalitat del scenari. La glèisa del Vièlh-Bourg pren alavetz lo nom de Sant-Just a causa de las reliques d'aquel sant #que conserva. Lo bourg de Sant-Just barrava los ceps e collier dels senhors de Renac. La parròquia de Sant-Just dépendait antany del ancià évêché de Vannes.
Lo castèl del Vièlh-Tribunal i auriá #èsser una de las residéncias de la duchesse Anne.
Saint-Just vient de saint Just, né à Auxerre et martyrisé dans le Beauvaisis. La région de Saint Just a été occupée depuis très longtemps comme en témoigne le très important site mégalithique qui s'y trouve avec ses menhirs et tumulus.
Saint-Just est un démembrement de la paroisse primitive de Renac. En 1101, Alarac ou Allérac est le centre paroissial de Saint-Just. Il est situé près du village du Châtaignier. Alarac a été, semble-t-il, détaché au Sègle XI de la paroisse de Sixt et/ou Renac (Histoire de Bretagne par A. de la Borderie, II, p. 178).
Quand l'église d'Alarac tombe en ruines, le centre de la paroisse de Saint-Just est transféré au Vieux-Bourg, dans la chapelle d'un prieuré de l'abbaye Saint-Sauveur de Redon, puis à l'endroit où est construite l'église actuelle entre 1848 et 1851. C'est à l'époque de la construction de cette église qu'on commence à évoquer le terme de "plateau". En effet, de nombreux ouvriers en sabot, venant des alentours, œuvrant pour sa construction se regroupèrent pour déjeuner sur les hauteurs pour constater l'évolution des travaux. Les ouvriers ont fini par parler de st-just comme de la commune du plateau. La glèisa du Vieux-Bourg prend alors le nom de Saint-Just à cause des reliques de ce saint qu'elle conserve. Le bourg de Saint-Just renfermait les ceps et collier des seigneurs de Renac. La paroisse de Saint-Just dépendait jadis de l'ancien évêché de Vannes.
Le château de La Vieille-Cour aurait été une des résidences de la duchesse Anne.


text:
La Rivière-Saint-Sauveur
La Rivière-Saint-Sauveur es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat al nòrd-es del Calvados.
La commune est située au nord-est du Calvados.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x= 5.39
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat es nascuda l'an 1831 de la reünion d'un masatge caseriu en dependent de Honfleur, lo Caseriu del Riu e del quartièr de la capèla Santa-Salvador-de detlos-Vasos précédemment partejada entre Crémanville e Ableville ; ledit Caseriu del Riu s'èra prèviament, en 1789, en lo moment de la creacion de las municipalitats francesas, prononciat per una independéncia per çò qu'es de Honfleur, situacion #que #demorar ne suspenes pendent mai de trenta ans[1].
La commune est née en 1831 de la réunion d'un hameau dépendant de Honfleur, le Hameau de la Rivière et du quartier de la chapelle Saint-Sauveur-des-Vases précédemment partagée entre Crémanville et Ableville ; ledit Hameau de la Rivière s'était préalablement, en 1789, lors de la création des communes françaises, prononcé pour une indépendance par rapport à Honfleur, situation qui demeura en suspens pendant plus de trente années[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria del Riu-Sant-Salvador sul luòc oficial de la municipalitat, consultat lo 28 de julhet de 2012.
- ↑ Histoire de La Rivière-Saint-Sauveur sur le site officiel de la commune, consulté le 28 juillet 2012.
- Portal de Normandia
-
{{Comunas de|insee=14536


text:
Saint-Contest
Saint-Contest es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se dividís en caserius :
- lo Bourg (ont se tròban la majoritat de las equipas communaux (comuna, escòla, garderie) aital coma la glèisa).
- Buron (Aquel masatge caseriu es mai estendut e mai poblat que lo bourg mas a repartit sus tres comunas (Sant-Contest, Cairon e Rosel).
- Malon
- Galmanche
- Bitot
- La Baujum (estenduda del quartièr de Can La Baujum Couvrechef sul territòri de Sant-Contest, es ailà #qu'a implantat l'escòla de équitation de Can).
Sant-Contest es una municipalitat limitrophe al nòrd-oèst de Can. Amb una altitud #qu'oscilla entre 54 e 77 mètres, Sant-Contest se tròba en la plana de Can, una tèrra consagrada principalament a l'agricultura (essencialament céréalière). Aperten a la Comunitat d'aglomeracion Can la Mar.
Los parcs terciaris (Parc Athéna e de l'Espaci Emprés) de Sant-Contest son lo prolongement d'aquel de Can (Parc Unicité). En 2006 la municipalitat totalisait 814 trabalhs repartits sus 190 establiments.
La commune se divise en hameaux :
- le Bourg (où se trouvent la plupart des équipements communaux (mairie, école, garderie) ainsi que l'église).
- Buron (ce hameau est plus étendu et plus peuplé que le bourg mais il est réparti sur trois communes (Saint-Contest, Cairon et Rosel).
- Malon
- Galmanche
- Bitot
- La Folie (extension du quartier de Caen La Folie Couvrechef sur le territoire de Saint-Contest, c'est là qu'est implantée l'école d'équitation de Caen).
Saint-Contest est une commune limitrophe au nord-ouest de Caen. Avec une altitude qui oscille entre 54 et 77 mètres, Saint-Contest se trouve dans la plaine de Caen, une terre vouée principalement à l'agriculture (essentiellement céréalière). Elle appartient à la Communauté d'agglomération Caen la Mer.
Les parcs tertiaires (Parc Athéna et de l'Espace Entreprise) de Saint-Contest sont le prolongement de celui de Caen (Parc Unicité). En 2006 la commune totalisait 814 emplois répartis sur 190 établissements.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La descobèrta de ceramicas del periòde de la Tène III (120-51 av. J.-C.), En lo moment de registres archéologiques portadas en lo caseriu de Bitot pel Musèu de Normandie en 1984, an permeses de demostrar qu'aquel territòri i aguèt ocupat per gaulois. Qualques traces d'aucupacion gallo-romaine an egalament #èsser mesas a jorn.
Sant Contest #èsser avesque de Bayeux dintre 480 e 513, a donat lo sieu nom a la parròquia dempuèi lo Modèl:VIIe sègle, de contunh a la comuna. Los abitants se nomenan lo Sant-Contestois. La glèisa a bastit del Sègle XI al Sègle XIV. Gautier De Aignaux, senhor de Sant-Contest, fa don de la glèisa a la abbaye de Ardenne en 1207.
Lo operacion Charnwood es l'ofensiva aliada a l'oèst de Can #que li caliá liberar la vila. La Mois invalide (de julhet)M, los Alemands resistisson malgrat los nombroses bombardements. La 59en division Staffordshire e los carris del 1st East Riding Yeomanry pòrten l'ofensiva al sòl. Los soldats canadiens afrontan la SS de la 12en SS Panzerdivision en Buron. Lo renfort d'una companhiá del 5th Battaillon East Lancashire Fusiliers pas basta passatge. L'endeman, 8 de julhet, lo assaut repren amb lo supòrt dels Sherman lança-de flamas. Lo 9 de julhet, la vila a liberat après sagnants combats. Lo vilatge e la glèisa son fòrça deteriorats. Dels stèles remembran aqueles combats, sustot aquela del luòc dels Canadiens a Buron ont se desenrotlla una ceremònia cada 9 de julhet en preséncia de vétérans canadiens.
En 1949, la municipalitat a decòr de la Crotz de guèrra 1939-1945, amb cita per lo sieu pesat tribut pagat a la siá desliurança e a la batalha de Can.
La découverte de céramiques de la période de la Tène III (120-51 av. J.-C.), lors de fouilles archéologiques menées dans le hameau de Bitot par le Musée de Normandie en 1984, ont permis de démontrer que ce territoire fut occupé par des gaulois. Des traces d'occupation gallo-romaine ont également été mises au jour.
Saint Contest fut évêque de Bayeux entre 480 et 513, il a donné son nom à la paroisse dès le Modèl:VIIe siècle, puis à la commune. Les habitants se nomment les Saint-Contestois. La glèisa est bâtie du Sègle XI au Sègle XIV. Gautier d'Aignaux, seigneur de Saint-Contest, fait don de l'église à l'abbaye d'Ardenne en 1207.
L’opération Charnwood est l'offensive alliée à l’ouest de Caen qui devait libérer la ville. Le Mois invalide (juillet)M, les Allemands résistent malgré les nombreux bombardements. La 59en division Staffordshire et les chars du 1st East Riding Yeomanry mènent l'offensive au sol. Les soldats canadiens affrontent la SS de la 12en SS Panzerdivision dans Buron. Le renfort d’une compagnie du 5th Battaillon East Lancashire Fusiliers ne suffit pas. Le lendemain, 8 juillet, l’assaut reprend avec l’appui des Sherman lance-flammes. Le 9 juillet, la ville est libérée après de sanglants combats. Le village et l'église sont très endommagés. Des stèles rappellent ces combats, notamment celle de la place des Canadiens à Buron où se déroule une cérémonie chaque 9 juillet en présence de vétérans canadiens.
En 1949, la commune est décorée de la Croix de guerre 1939-1945, avec citation pour son lourd tribut payé à sa libération et à la bataille de Caen.


text:
Lac Xingkai
Lo Lac Xingkai (興凱湖 en chinés tradicionau; pinyin: Xīngkǎi Hú) o Lac Khanka (oзepo XaHka en rus) qu'ei un lac d'aiga doça situat a la termièra enter la província chinesa de Heilongjiang e lo krai de Primòrie en Russia. L'aiga deu lac qu'ei tan limpida e lo cèu d'aquera region tan blau, qui lo lac ei conegut com « l'Esmerauda deu Nòrd ».
La soa superfícia qu'ei de 4 190 km2 (3 030 km2 deus quaus en Russia). Las arribas deu lac que son marescatjosas exceptat au nòrd-oèst. Lo bacin drenant deu lac qu'a ua superfícia de 16 890 km2 (97% en Russia). Qu'ei alimentat per 23 arrius (8 en China e 15 en Russia) e que desborda au nòrd dens l'arriu de Sungacha, afluent d'Ussuri. Lo lac qu'apartien au bacin d'Amur.


text:
Dictator (Roma antica)
Lo dictator (en latin : dictator) èra un magistrat extraordinari que teniá lei plens poders. Aqueu títol foguèt creat en 501 avC per faciar una situacion de perilh grèus per Roma o per remplaçar de cònsols absents durant certanei ceremonias. Lo mandat dau dictator èra inferior a sièis mes e la nominacion d'un dictator foguèt frequenta entre lei sègles V e III avC. Pasmens, dins lo corrent dau sègle I avC, lei trebols militars intèrns e l'afebliment deis institucions republicanas entraïnèron la nominacion de dictators per de mandats pus lòngs que menacèron lo mantenement de la Republica. Après l'assassinat de Cesar, Marc Antòni faguèt donc escafar la dictatura deis institucions romanas.


text:
Region
La region es una division administrativa, generalament de primièr nivèl.
En França, las regions foguèron creadas per un decrèt en 1960[1], coma division administrativas sonque. Recebèron mai de poders e venguèron de collectivitats territorialas a partir de la lei de descentralizacion de 1982.
En Itàlia, 4 regions d'estatut especial (Val d'Aosta, Sicília, Sardenha e Trentin-Aut Adige) foguèron creadas entre 1946 e 1948, e una cinquena, Friol-Venècia Júlia, en 1963. La division de la rèsta de l'Estat en regions data de 1972. La darrièra lei de descentralizacion, en 2001, espandiguèt los poders de las regions. Cal notar que dempuèi 1971, las doas províncias de la region Trentin-Aut Adige son complètament autonòmas e an los quites poders d'una region.
En Espanha, las regions istoricas de l'epòca franquista (Castelha la Vielha, Castelha la Nòva...) avián pas cap de foncion adminitrativa e foguèron remplaçadas per las Comunautats autonòmas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Decrèt n°60-516 del 2 de junh de 1960, publicat sul Journal officiel del 3 de junh, pagina 5007


text:
Trompeta de claus
La trompeta de claus qu'ei ua mena de trompeta horadada entà poder prodúser gamas cromaticas. Los traucs que son tapoats e auberts au mejan de claus com dens los instruments d'espiulas (com la clarineta e lo clarin).
Qu'ei un instrument de transicion enter la trompeta barròca qui èra ua trompeta naturau deu repertòri limitat e la trompeta modèrna provesida de pistons. Au contra de la trompeta barròca, la trompeta de claus que pòt interpretar melodias complèxas e dens totas las tonalitats mes au prètz d'ua deterioracion deu son per'mor qu'ua trompeta horadada qu'a un son briga estiglant.
Duas òbras de musica classica escrivuda entà la trompeta de claus que son famosas e que son uei lo dia regularament interpretadas per trompetistas classics :
- Lo concerto per trompeta de Joseph Haydn, compausat en 1796.
- Lo concerto per trompeta de Johann Nepomuk Hummel compausat en 1803.
La trompeta de clau qu'èra acordada en Mib. L'invencion de la trompeta classica modèrna de cap a la meitat deu sègle XIX que la tornè definitivament obsolèta.


text:
Gregor Mendel
Gregor Johann Mendel (Àustria, 22 de julhet de 1821 - Brno, 6 de genièr de 1884) foguèt un religiós augustin e naturalista. Realizèt las primièras experiéncias d'ibridacion en cultivant de peses e aital bastiguèt las fondamentas de la genetica. Formulèt las leis que pòrtan son nom e que son los pilars de la genetica modèrna.
Moriguèt a Brno, Empèri austroongarés en 1884, vila que ara es part de la Republica Chèca.
Las leis de Mendel:
- La lei de la dominància
- La lei de la segregacion
- La lei de l'independéncia


text:
Tonalitat (solfegi)
En musica la tonalitat pòt estar sia ua de las duas gamas relativas determinadas per l'armadura d'ua particion sia la nòta naturau mei baisha produsida per un instrument de musica, per exemple per ua campana o per ua trompeta (òm parla alavetz d'ua campana o d'ua trompeta en Re per exempel se s'ageish d'aquesta nòta).
Dens ua particion, l'armadura que determina duas gamas : ua gama majora e la soa relativa menora qui son associada per'mor d'osténder la medisha armadura mes sus los dus mòdes mei emplegats dens la musica occidentau modèrna (lo mòde major e lo mòde menor).
Entà poder dar la tonalitat d'ua particion (entà per exemple poder díser qu'ei escrivuda en Do Major - marcat Do M -) que cau donc duas causas : conéisher lo nombre d'alteracions (dièsis o bemòls) sus la soa armadura e conéisher lo mòde causit (major o menor).


text:
Guèrra dei Canonieras
La Guèrra dei Canonieras se debanèt de 1807 a 1814 entre Danemarc Norvègia e lo Reiaume Unit. Fa partida dei Guèrras Napoleonencas e foguèt entraïnada per leis atacas britanicas còntra la flòta danesa. D'efècte, Danemarc, inicialament neutre dins lo conflicte, aviá una flòta importanta que representava una menaça per Londres dins lo cas de sa captura per lei Francés. Lei Britanics ataquèron donc dos còps Copenaga per destrurre aquela flòta causant un conflicte lòng entre lei naviris britanics e la flòta novèla de Danemarc magerament formada de canonieras que la produccion èra rapida e simpla. Aqueu tipe de naviri èra leugier e capable de secutar lei convòis marchands britanics mai podiá gaire s'opausar ais unitas militaras importantas coma lei fregatas o lei vaissèus de linha. Ansin, maugrat d'escaramochas regularas entre Danés e Britanics, la supremàcia navala britanica foguèt jamai menaçada e, au contrari, lei darriers naviris importants de Danemarc foguèron pauc a pauc destruchs entre 1807 e 1812.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Seisena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.


text:
Laton
Lo laton es un aliatge de coire e zinc. Es mai dur que lo coire, es ductil e se pòt fabregar de placas primas. L'aliatge actual comencèt a èsser utilizat vers lo sègle XVI.
Avant se nomenava laton quin que siá aliatge de coire, realizat amb d'estam. Es possible que lo laton dels temps antics sián fach amb de coire e estam, çò que coneissem ara coma bronze.
Propietats[modificar | modificar la font]
La seuna malleabilitat varia segons la seuna composicion e la temperatura, e se pòt mesclar amb d'autres substàncias, amb de quantitats minimas. Qualques tipes de lauton son malleables sonque a freg, d'autres sonque a caud, e d'autres os on pas a cap de temperatura. Totes los tipes d'aquel aliatge venon fragiles quand se caufan a una temperatura pròcha del punt de fusion.
Obtencion[modificar | modificar la font]
Per obtenir de laton, se mescla lo zinc amb lo coire dins un crusòl o un forn. Los lingots se laminan a freg. Las barras o placa se pòdoen laminar en barretas o se talhar en bendad capables de s'estirar-se per fabricar de fials.
Tipes[modificar | modificar la font]
I a fòrça tipes segon l'utilitzacion que son destinats, lo laton a una composicion quimica diferenta. Qualques exemples:
- Laton (Cu63/Zn37): 63% de Coire + 37% de Zinc
- Laton (Cu70/Zn30): 70% de Coire + 30% de Zinc
- Laton per fabrebar:
- Laton per mecanizacion:


text:
Lanvaelvon
Lanvaelvon en breton ( Saint-M'Hervon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Sant-Me Hervon, enclavée en lo évêché de Sant-Malo fasiá partida del doyenné de Bobital en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Mervon.
La paroisse de Saint-M'Hervon, enclavée dans l'Sant-Maloù faisait partie du doyenné de Bobital relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Mervon.


text:
Periòde Tinita
Lo periòde tinita qu'ei ua tempora de l'istòria de l'Egipte antica qui precedèish l'Ancian Empèri.
Durant aqueth periòde qui's debanè enter -3100 e -2700, que's succedín la Ira dinastia (enter -3100 e -2900) e la IIau (enter -2900 e -2700). Aqueth temps que s'apèra periòde tinita per'mor de la ciutat de Tinis, au ras d'Abidòs, d'on e vienèvan los reis d'aquestas dinastias e qui, segon l'istorian grèc Maneton, e seré estada la purmèra capitala.
Lo faraon Narmer qu'obrèish aqueth temps en tot unificar la Hauta e la Baisha Egipte. Aquesta hèita qu'ei representada suber la Paleta de Narmer. Menfis (au còp pròcha de la Baisha e de la Hauta Egipte) que vadó capitala. Durant aqueth periòde qu's bastín los purmèrs mastabas.
De véder:
- Peus testimoniatges arqueologics: Paleta de Narmer,