text:
Impressionisme
L'impressionisme es una escòla picturala francesa, nascuda de l'associacion d'artistas francés de la segonda mitat del sègle XIX. Fòrtament criticat al començament, lo movement se manifèsta subretot de 1874 a 1886 par uèit exposicions publicas a París, e marca la ruptura de l'art modèrne amb l'academisme. L'impressionisme se caracteriza subretot per una tendéncia a notar las impressions fugitivas dels fenomèns puslèu que l'aspècte estable e conceptual de las causas.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Fins a 1874, l'art pictural oficial en França foguèt dominat per l'Académie royale de peinture et de sculpture, que fixava, dempuèi sa creacion jos lo reialme de Loís XIV, las règlas del bon gost, tanben per los tèmas dels quadres que per las tecnicas emplegadas. L’Acadèmia privilegièt l’ensenhament del dessenh, mai simple a definir dins un còrs de doctrina ben estructurat que la còpia dels modèls de l'escultura antica constituisca un ideal de beutat. La color, considerada dempuèi Aristòtel coma un accident de la lutz, se prestèt fòrça mens ben a una pedagogia estructurada. Aital aquela foguèt pas ensenhada a l’Acadèmia, mas dins de talhièrs exteriors a ela.
Mentretant lo sègle XVIII ja marquèt una evolucion significativa. La color èra ja a la mòda, a la meteissa Acadèmia, François Boucher es un exemple. Dins las òbras d'Antoine Watteau tanben academician, de critics veson de signes davancièrs de l'impressionisme. La tornada, a Se al començament del sègle XIX foguèt marcat per la tornada del neoclassisisme, un vent de libertat aviá bufat sus la pintura dins la causida dels tèmas o dins lo biais de tractar lo dessenh amb par exemple Johann Heinrich Füssli o George Romney. Al començament del sègle XIX, William Blake, Francisco de Goya o Eugène Delacroix pausèron las basas d'una novèl biais de pintar.
L'invencion de la fotografia en 1827 tresvirèt la pintura e lo mestièr de pintre que foguèt primièr de crear un imatge semblant a la realitat. I aviá doncas de inventar una novèla vision del mond e de las causas de representar.
Amb l'invencion del tube de pintura sople a la mitat del sègle XIX, de joves pintres parisencs sortiguèron dels telièrs. Influenciats pel realisme de las òbras de Gustave Courbet, aqueles artistas privilegièron de colors vivas, los jòcs de lutz e son interessats mai per los païsatges o las scènas de la vida vidanta que per las grandas batalhas del passat o las scènas de la Bíblia. Soudats per las criticas a vegadas fòrça violentas, coma per los refuses successius del Salon de Paris, institucion màger de la pintura de l'epòca, aqueles joves artistas comencèron de s'amassar per pintar e discutir. Dins aqueles davancièrs, i a Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley e Frédéric Bazille, lèu retrobats per Camille Pissarro, Pau Cesana e Armand Guillaumin.
En 1863, lo reget per la jurada del Salon del Déjeuner sur l'herbe per Manet amb lo pretèxte que representa una femna nuda dins un contèxte contemporanèu debuta la crisi. Manet se tornèt cap al grope dels impressionistas qu'exigiguèt que lors òbras foguèsson presentadas al public. L'emperaire Napoleon III decreta la tenguda d'un Salon des Refusés regropant las òbras que an pas pogut èsser presentadas al salon de Paris. Las criticas foguèron fòrça violentas, una part del public se desplaçant unicament per se trufar de las òbras expausadas. Pr'aquò, las visitas dels Refusats foguèron pus nombrosas aquel an qu'aquestas del Salon vertadièr.
Davant los refuses successius, en 1867 e 1872, d'organizar un autre salon dels Refusats, un grope d'artistas amb Monet, Renoir, Pissarro, Sisley, Cézanne, Berthe Morisot e Edgar Degas constituiguèt la Société anonyme des artistes peintres, sculpteurs et graveurs en abril de 1874 per organizar la lor exposicion, dins l'estudio del fotograf Nadar. Amassant d'òbras un trenta artistas, amb lo devancièr Eugène Boudin que son exemple persuadiguèt Monet de pénher a l'aire liure, aquela exposicion es la primièra de uèit (entre 1874 e 1886).
Lo grope foguèt encara criticat violentament. Aital un article sarcastic de Louis Leroy (critica e umorista) de la revista lo Charivari, ont se trufa d'un quadre de Monet que nomenèt Impression soleil levant, balhant aital lo seu nom al movement: l'impressionisme. Lo tèrme es lèu utilizat pel public e per los artistas.
De nombrosas discòrdias esclatèron dins lo grope. Renoir quita lo movement dins las annadas 1880, per tornar mas sens jamai recobrar totalament la fisança dels membres. Edouard Manet un dels fondadors del grope, se refusa d'expausar sas òbras amb los autres impressionistas, totjorn desirós d'expausar prèp del Salon de París.
Dempuèi faguèron defeccion Cézanne, Renoir, Sisley e Monet. Lo grope dels Impressionistas se separèt en 1886 quand Signac e Seurat organizèt una exposicion concurrenta. Camille Pissarro foguèt l'unic artista present a las uèit Exposicions Impressionistas.
Pr'aquò, los artistas impressionistas ganhèron pauc a pauc las favors del public e de lors pars, mercé al mercand d'art Paul Durand-Ruel, que los expausa a Londres e Nòva York. Mas aquel succès profitèt pas a tots : Renoir en 1879, Monet al començament de las annadas 1880, Pissarro dins las annadas 1890 accediguèron al la seguretat financièra, mas Sisley moriguèt paure en 1899.
Metòde[modificar | modificar la font]
Los pintres impressionistas, se volent èsser realistas, causiguèron lors subjèctes dins la vida contemporanèa, dins un quotidian liurament interpretat segon la lors vision personala. Trabalhant « sus lo motiu», (coma los pintres de l'école de Barbizon, coma uns païsatgistas anglés, coma Boudin o Jongkind), butèron fòrça luènh l'estudi en aire liure, faguèron de la [[lutz] l'element essencial e movent de lor pintura, escartant las tintas escuras per utilizar de colors puras. Pintres d'una natura cambianta, d'una vida joiosa sasida dins l'instant, son indiferents a la recèrca, cara als classics, d'un bèl ideal e d'una esséncia eternala de las causas.
Lo tèrme d'impressionisme es tanben emplegat, per extension, dins lo domeni de la literatura, pr'amor de la libertat de la forma, de la frasa e del lengatge armonic.
L'impressionisme se singulariza per lo fach qu'òm pòt parlar d'una òbra sens aver besonh de referéncias exterioras, a la diferéncia de l'art antic qu'es basat sus la mitologia, e de l'art romanic sus l'istòria santa.
Tèmas e composicion[modificar | modificar la font]
Abans l'aparicion de l'impressionisme d'autres pintres, en particular los Olandeses del sègle XVII coma Jan Steen, s'interessèron a de subjèctes de la vida correnta, tot en conservant una vision tradicionala de la composicion. Aquela foguèt coneguda d'un biais a plaçar lo subjècte principal al centre del regard de l'observator. Los impressionistas assopliguèron l'oposicion entre subjècte e rèireplan, e mai l'efièch produit per una tela impressionista semble sovent un clichat, un fragment d'una realitat pus vasta capturat coma per l'efièch de l'azard. La fotografia ganhava en popularitat; lo pes dels aparelhs demenissiá, los clichats venguèron mai espontanèus. La fotografia buta aital los impressionnistas a capturar l'instant, non solament dins la lutz moventa del païsatge mas tanben dins la vida vidanta de la gent.
Una autra influéncia importanta foguèt aquela de las estampas japonesas (japonisme), qu'arribèron en França a l'origina jos la forma de papièr d'embalatge. La tecnica d'aquelas estampas contribuiguèt de manièra importanta dins la causida dels angles « fotografics » e de las composicions non convencionalas.
Edgar Degas foguèt passionat per la fotografia e colleccionava d'estampas japonesas. Sa tela La classe de danse testimònia d'aquelas doas influéncias par sa composicion asimetrica. Las baladoiras del primièr plan a l'esquèrra semblan d'èsser estadas presas sus lo viu, dins de posturas fòrça pauc aprestadas, e lo ricon inferior drech de la tela es ocupat per una vasta superfícia de postam void.
Principals representants de l'impressionisme[modificar | modificar la font]
Dins la pintura[modificar | modificar la font]
Los representants màgers son
qu'acompanhan d'autres artistas que lors personalitats respectivas cambiaràn d'un biais fòrça diferent
- Pierre-Auguste Renoir
- Pau Cesana
- Edgar Degas
- Berthe Morisot
- Armand Guillaumin
- Édouard Manet
- Cassatt
- Gustave Caillebotte
- Frédéric Bazille
- Camille Corot que pretendèt d'èsser estrangièr al movement
L'impressionisme es la debuta cap al pointillisme per
E una debuta tanben per
Dins la literatura[modificar | modificar la font]
- Octave Mirbeau (cantoral de Monet)


c: text/html

text:
1083
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1083 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Maridatge entre Ceselha de Provença e Bernat Aton IV Trencavel, vescòmte de Carcassona, de Besièrs e d'Agde.
Ostau de Trencavèl (Vescomtats de Carcassona, de Besièrs e d'Agde)[modificar | modificar la font]
Maridatge entre Ceselha de Provença e Bernat Aton IV Trencavel, vescòmte de Carcassona, de Besièrs e d'Agde.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Batalha de Peitieus (1356)
La batalha de Peitieus se debanèt lo 19 de setembre de 1356 durant la Guèrra de Cent Ans. Opausèt una armada anglesa de 7 000 òmes dirigits per lo Prince Negre a una armada francesa de 15 000 òmes menats per lo rèi Joan II (1350-1364). Fòrça murtriera per lei dos camps, s'acabèt per una desfacha francesa marcada per la captura dau rèi e la mòrt d'unei senhors francés importants coma lo duc de Borbon o lo Conestable de França.
La captura dau rèi marquèt lo començament d'una crisi intèrna en França en causa de l'afebliment de l'autoritat centrala e de la pèrda de prestigi de la noblesa. En 1360, foguèt signat lo tractat de Brétigny per liberar Joan II en cambi de concessions territòrialas importantas.


text:
29/10/2014
Librairie de l'ASCO, ouverture le samedi 8 novembre
28/10/2014
Temps de cacaus
L' avetz remarcat ? Laidonc que pendant l'annada dins la campanha se vei sovent ren que daus òmes sur lors tractors e machinas, los autres umans surten a la darriera per tornar trobar lor vielh biais de far: veiqui venir los massaires de cacaus.
De segur, la mecanisacion es presenta dins las grandas nojaredas que se poden veire un pauc pertot en Perigòrd. Mas quante fai brave temps coma quilhs darriers jorns, las familhas son pertot jos los nogiers.
Lo vielh monde, d'en prumier, paisans a la retirada, surten lor vielh petaron, boten los paniers, los sacs dins la beneta e fai tirar, van massar los cacaus sur las terras que trabalheren tant de temps. L'òme e la femna se doblan vers lo sòu, lors còrps an gardat la memoria daus gestes que faguèren tota lor vita. Massan de la còrna, de la franqueta de la marbòt de la grandjoan que fugueren empeutadas per lo paisan quand era mai jòune.
Pendant la dimenjada, son daus un còp aidats per lors enfants e lors dròllichons. Los jòunes portèren un pauc de modernitat l'an passat emb la famosa roleta, tan pratica. A mieijorn, tot aqueu monde an las mans negresidas per l'aiga de notz, los mai jòunes descubren que « quò s'en vai pas, quitament emb de l'aiga de javel ». Coma autres còps, se sietan a l'entorn de la granda taula, minjan la sopa de mongetas e la moleta de botareus que la granda mair masset arser, en beure un veire de vin noveu. Parlan e risen. Tornan trobar lo plaser d'esser ensemble, emb benleu la sòla activitat simpla que pòt enquera amassar tota la familha.
Apres aver escalat e lavat los cacaus, separat los beus daus cacalons, los bòten per sechar dins las vielhas cledas, cent còps adobadas, a l'acialat jos l'angar. Lo grand pair aguet l'idèia de botar de las ròdas per los far segre dins la cort quand lo solelh raia. Lo ser, los jòunes s'en tornan a Perigüers , Brageirac o Sarlat, mas dimarts, lo vielh òme 'nira portar los quauques sacs au merchat per ne'n tirar quauques sòus.
Gardara totparier quauques cacaus per las seradas d'esnosilhatge, emb la familha o l'amicala laïca, per traire los nojaus e far l'òli de cacau qu'aimam tant emperaqui. Daus un còps parlaran occitan e chantaran quauqua vielha chançon... « Une noix, qu'y a t-il à l'intérieur d'une noix ? » chantait Charles Trenet. Peut-être un moment d'éternité.
Denis Gilabert
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 2 de novembre 2014
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc d' octòbre a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Miquèl Délibie per son libre de dessenhs « Pel cròs de la sarralha » editat per l' ASCO.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:24 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Dictons de novembre par Michel Chadeuil
Quelques conseils dont on ne sait pas trop ce qu’il convient d’en penser :« En novembre, tu que ses fin, Vendràs ton polin ». En novembre, toi qui est intelligent, tu vendras ton poulain.
« Novembre es lo mes daus mòrts. Si los voles pas ‘nar trobar, Vestís te mai e susa fòrt. »
Novembre est le mois des morts. Si tu ne veux pas aller les retrouver, habille-toi plus chaudement et transpire abondamment.
On ne sait pas trop non plus ce qu’il convient de penser de l ‘affirmation suivante : « Òme de novembre es de bona fusta, Femna de novembre totjorn tarabusta. »
Homme de novembre est de bon bois (est bonne pâte), femme de novembre toujours tarabuste.
Michel Chadeuil
Nouveau clip de Talabast
Le groupe de « groove trad » périgourdin Talabast vient de déposer sur youtube son nouveau clip vidéo enregistré pendant sa tournée de bals sauvages en 2014.
A voir sur : https://www.youtube.com/watch?v=vwzkIm8Axzg, Talabast clip 2014.
Photo: Talabast à Tocane ( Denis Gilabert)
19:14 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Tags : talabast | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Saint-Benoît-sur-Loire
Saint-Benoît-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat sul marge nòrd de la Loire, a 8,5 km al nòrd-oèst de Sully-sus-Loire, a 9,5 km al sud-es de Châteauneuf-sus-Loire, a 30 km al nòrd-oèst de Gien, a 35 km a l'èst de Orléans e 129 km al sud de París.
La Bonnée, afluent de la Loire, travèrsa lo territòri de la comuna.
Le village est situé sur la rive nord de la Loire, à 8,5 km au nord-ouest de Sully-sur-Loire, à 9,5 km au sud-est de Châteauneuf-sur-Loire, à 30 km au nord-ouest de Gien, à 35 km à l'est d'Orléans et 129 km au sud de Paris.
La Bonnée, affluent de la Loire, traverse le territoire de la commune.


text:
La Coronha
La Coronha (en galèc A Coruña, en espanhòl La Coruña) es la capitala de la província de La Coronha dins la comunautat autonòma espanhòla de Galícia. Sa populacion èra estimada a 244 388 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 36,8 km².
Monuments[modificar | modificar la font]
- Torre d'Ercules, lo sol far de l'epòca romana e lo pus ancian del monde encara en activitat. Ercules auriá enterrat dins sas fondacions la tèsta del gigant Gerion.
- Glèisa de Santa María do Campo
- Glèisa de Santiago
- Obelisco dos Cantóns
- Castro de Elviña
- Plaça das Bárbaras
- La Vièlha Coronha
- Monument Emilia Pardo Bazán
- Jardins de San Carlos
- Palais de María Pita (Ostal comunal)
- La passejada en bord de mar Alborada
- L'artista galèc contemporanèu Manolo Paz imaginèt a La Coronha d'esculturas en forma de menhirs. Un omenatge als ancians pòbles de Galícia mas tanben a las victimas d'un masèl qu'aquí se passèt pendent la guèrra civila espanhòla (1936-1939).


text:
Esperasan
Esperasan (Espéraza en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en País de Saut Lengadocian, situada dins lo departament d'Aude e de la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dans la nauta val d'Aude en País de Saut Lengadocian sus l'Aude entre Coisan e Quilhan
Accès SNCF gara d'Esperasan sus la linha Carcassona - Ribesaltes
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Miquèl d'Esperasan
Glèisa d'estil romanic bastida al sègle XIII sus la riba de l'Aude. Destruida totalament en 1575 aprèp dels combats qu'opausavan la populacion als protestants retirats dins le vilatge. Tornèt èsser bastida pendent la primièra mitat del sègle XVII. Las òbras foguèron acabadas en 1664. Foguèt renaniada al sègle XIX e restaurada entre 1995 e 2007. En 2003, una sstatua de Sant Joan Baptista, benlèu del sègle XVIII, foguèt descobèrta jols pasiment del còr.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Embessonatge[modificar | modificar la font]
.


text:
Cagó
Lo cagó (atanben 'perat Rhynochetos) quo-es un aucèl qui viu en Nòva Caledònia. Son crit es particular per ço que japa coma un chin.
Referéncia[modificar | modificar la font]
- Rhynochetos jubatus dins Gruiformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Rhynochetos jubatus dIns Avibase (fr) (Vejatz mapa de reparticion)
- Referéncia ITIS : TSN 176405 Rhynochetos jubatus Verreaux et DesMurs, 1860 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Rhynochetos jubatus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Rhynochetos jubatus Verreaux et Des Murs, 1860 (en)
- Referéncia CITES : espècia Rhynochetos jubatus Verreaux Des Murs,1860 (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Rhynochetos jubatus Verreaux Des Murs,1860 (fr+en)


text:
-55
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -55 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Gràcias a sa fortuna, l'ancian faraon Ptolemèu XII capitèt d'obtenir l'ajuda militara dau governador roman de Siria, Aulus Gabinius. Una campanha romana brèva permetèt de lo restablir e Ptolemèu XII poguèt dirigir Egipte fins a sa mòrt en 51 avC protegit per la preséncia d'una garnison romana. Ordonèt tanben l'execucion de sa filha Berenitz IV qu'aviá usurpat son tròne gràcias a la revòuta de 58 avC. Aperavans, Arqueloas de Comana èra mòrt sus lo prat batalhier còntra lei Romans.


text:
Víctor Català
Caterina Albert i Paradís, mai coneguda per son pseudonim Víctor Català (L'Escala, 11 de setembre de 1869 — L'Escala, 27 de genièr de 1966) foguèt una escrivana catalana. Per amagar sa condicion de femna decidiguèt d'escriure amb un pseudonim; causiguèt finalament lo nom Víctor Català, qu'èra aital que se sonava un dels protagonistas d'un roman qu'acabèt pas jamai.
L'autora participèt activament al movement conegut jol nom de modernisme catalan, e escriguèt una de las òbras literàrias principalas d'aquel genre, lo roman Solitud, publicat en 1905. Sas òbras son marcadas per una riquesa de mots e locucions tipicament catalans que l'escrivana, obsedida per la degradacion de la lenga catalana cada còp mai ispanizada, cercava freneticament dins las environas de son país.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e joventut[modificar | modificar la font]
Caterina Albert nasquèt en 1869 dins una familha amonedada de l'Escala, qu'èra en aquel temps un vilatjòt de la còsta empordana. Èra la filha ainada de Lluís Albert, un avocat e proprietari rural, e de Dolors Paradís, qu'aguèron amassa tres autres enfants: dos dròlles Francesc e Martí e una filha, Amèlia. La maire, de santat fragila, aviá una fibra artistica; coneissiá la musica e escriviá, çò que benlèu endralhèt la filha cap a las arts. L'influéncia del paire, un ancian deputat republican qu'aguèt de s'exiliar per encausa de la rebellion federalista empordanesa d'octobre de 1869, se pòt notar dins la concepcion del mond de l'escrivana e a l'encòp dins son fòrt catalanisme, ligats ambedós a las idèas del politician Enric Prat de la Riba.
Caterina estudièt a l'escòla municipala, mas segon sos comentaris a aqueste prepaus, i aprenguèt pas grand causa. Passèt tanben un an dins un pensionat de Girona, ont comencèt a estudiar la lenga francesa. Quand se faguèt mai granda comencèt a se formar d'un biais autodidacta, legissiá totes los libres que trobava e aprenguèt lo francés e l'italian. Amb lo supòrt de sa grand, la maire de sa maire, s'avodèt a la pintura e al dessenh sens que lo demai de la familha se n'assabentèsse. Son paire pasmens descobriguèt un jorn aquela passion e li trobèt un mèstre de pintura.
Carrièra literària[modificar | modificar la font]
Entamenèt sa carrièra literària, quand èra fòrça jove encara. Comentèt un jorn qu'aviá escrich "Parricidi", una narracion enclusa dins sos Drames rurals, quand aviá tot bèl just 14 ans. Publiquèt sos primièrs escriches dins una publicacion satirica barcelonesa, l'Almanach de l'Esquella de la Torratxa. I mandèt alara maites poèmas de tematica amorosa, qu'espeliguèron entre 1897 e 1900 jol pseudonim de Virgili d'Alacseal.
La mòrt del paire, en 1890, quand Caterina aviá pas que 21 ans, cambièt sa vida d'un biais considerable e dramatic. Comencèt alara per ela una epòca de reclusion en çò sieu, que la tradicion del temps obligava a se vestir de negre e a gardar lo dòl per la mòrt dels parents. Per encausa de sa posicion d'ainada venguèt subran lo cap de l'ostal, e aguèt d'administrar lo patrimòni considerable de sos parents, e de se trachar alara dels autres membres de la familha, mai que mai sa maire e sa grand qu'èran malautas totas doas.
Foguèt a la fin del sègle XX, en 1898, que se presentèt als Jòcs Florals d'Olot amb lo poèma "Lo llibre nou" e un monològ, "La infanticida". Totas doas òbras recebèron un prèmi; malgrat aquò foguèt plan decebuda quand s'avisèt que la jurada del concors foguèt orrorizada de s'assabentar que lo monològ, que tractava d'una tematica fòrta, èra estat escrich per una femna. A partir d'aquel moment, Caterina Albert decidiguèt qu'amagariá sa vertadièra identitat jos un pseudonim; causiguèt lo nom Víctor Català, que manlevèt a un de sos personatges del roman Càlzer d'amargor, qu'èra a escriure en aquel moment. A partir d'aquel instant empleguèt sistematicament un pseudonim per totas las òbras que publiquèt long de sa vida.
Lo primièr libre que faguèt espelir foguèt lo recuèlh de poèmas Lo cant dels mesos que publiquèt en 1901, gràcias al parelh format per Josepa Carcassó e Miquel Sitjar. Avián descobèrt lo talent literari de Caterina e l'incitèron a publicar son libre dins la revista catalana mai prestigiosa d'aquel temps L'Avenç. A partir d'aquel moment l'escrivana laissèt de caire son autra vocacion, l'artística, que li agradava dessenhar, pintar e escalprar, una facieta que demorèt ocultada fòrça temps fins a una exposicion que se realizèt en 1955.
Son grand amic, Joaquim Folch i Torres, foguèt una de las personas que mai l'ajudèt a publicar. Encara en 1901, espeliguèt lo sol recuèlh de monològs qu'escriguèt, 4 Monòlegs, dins la Tipologia de l'Avenç. Foguèt a partir d'aquel temps, a l'encòp, quand comencèt sa collaboracion literària a la revista modernista Joventut (1900-1906). Aquesta publicacion li forniguèt una plataforma per se far conéisser pels lectors e, doncas, per se projectar coma una escrivana. Aquí, escriguèt sos primièrs "dramas rurals", valent a dire, sos contes mai fosques e ponhents de sa narrativa. Los reculhiguèt en 1902 dins lo libre que recebèt lo títol de Drames rurals, e quand lo mistèri de son pseudònim comencèt a èsser conegut evoquèt la granda angoissa que sentiguèt per aquesta descobèrta dins sa correspondéncia amb l'escrivan Narcís Oller, un de sos mèstres, e tanben amb Joan Maragall, un autre de sos modèls. Aviá paur que se se podiá pas pus amagar darrièr son pseudonim de Víctor Català, las criticas tornarián espelir, que la situacion de la femna aviá pas cambiat gaire, e qu'èra pas ben vist qu'una femna escriguèsse, e mens encara sus aquesta mena de tematicas.
En 1902, Caterina recebèt sas primièras criticas pel fach d'escriure sus l'aspècte mai fosc de la condicion umana. Ulteriorament, en 1904, publiquèt un autre recuèlh de contes, Ombrívoles dins L'Avenç, e puèi son segond recuèlh de poèmas, Llibre Blanc, publicat en 1905 a l'ostal d'edicion dirigit per Francesc Matheu, Ilustració Catalana. Dins las revistas capitanejadas per Matheu, l'Ilustració Catalana (1903-1917) e Catalana (1918-1921), faguèt conéisser las narracions mens dramaticas, e tanben qualques poèmas de l'escrivana empordanesa.
Entre 1904 e 1905 l'escrivana faguèt espelir son roman Solitud dins lo fulheton de la revista Joventut. En 1905, la Biblioteca Joventut publiquèt l'òbra jos la forma d'un libre, e Víctor Català coneguèt alara una granda reconeissença coma autor. A partir d'aquel moment, venguèt consagrada definitivament coma una escrivana. Qualques ans mai tard, en 1907, publiquèt lo recuèlh de racontes Caires vius dins la Biblioteca Joventut, e entamenèt son primièr silenci literari, per encausa del noucentisme.
Segonda etapa (a partir de 1907)[modificar | modificar la font]
A partir de 1923 publiquèt dins la colleccion populara La Novel·la d'Ara divèrsas istòrias cortas. En 1926, quand lo noucentisme èra ja estat eliminat d'un còp d'escoba, ensagèt de penetrar dins lo panorama literari d'aquel moment en publicar çò que seriá son segond, e a l'encòp darrièr, roman, Un film. Anteriorament, en 1920, faguèt espelir lo recuèlh de racontes La Mare Balena, que s'i pòt constatar una cèrta evolucion dins son estetica literària. Dins aquesta darrièra òbra, i descriu pas sonque l'aspècte mai tenebrós de la vida. Long de sa carrièra literària, aguèt tanben fòrça ligams amb los Jòcs Florals de Barcelona e en 1917, los presidiguèt. A mai de sa relacion amb aquesta corporacion, foguèt tanben amiga de l'Acadèmia de la Lenga Catalana, que ne foguèt membre tre 1915, e tanben amb l'Acadèmia de Bonas Letras de Barcelona, que ne venguèt sòcia a partir de 1923. L'an seguent, en 1924 se ganhèt lo segond accessit a l'Eglantina d'aur durant los Jòcs Florals de Barcelona gràcias al poèma "Cavalls del port". Cal pas doblidar tanpauc son prètzfach de folclorista e a l'encòp d'arqueològa que reculhiguèt e classifiquèt de remasilhas de las epòcas grèga e romana sul sit d'Empúrias). A partir del moment que comencèt la guèrra civil, l'escrivana entamenèt son segon periòde de silenci literari.
Lo silenci perdurèt fins a 1944, qu'en aquel an faguèt espelir una autra òbra, Retablo. Aquel libre, escrich en espanhòl, marquèt una novèla etapa que foguèt son primièr recuèlh de racontes en aquesta lenga. Qualques ans mai tard, en 1946, publiquèt un recuèlh de pròsas literàrias a prepaus de tèmas domestics, Mosaic a l'ostal d'edicions Dalmau. Aquesta òbra seriá la primièra que tornarián prendre las edicions en catalan de l'entrepresa. Pas gaire d'ans mai tard, entamenèt una relacion professionala prolifica amb l'ostal d'edicions Selecta, ont publiquèt Vida Mòlta en 1950 e l'an seguent Jubileu, sos darrièrs recuèlhs de racontes, e puèi sas Obres Completes (1951, 1972). Aprèp sa mòrt, Selecta reeditèt constantament son òbra.
Òbras[modificar | modificar la font]
La produccion literària de Víctor Català es generalament devesida en tres fasas:
- Modernisme
- Segonda etapa, de 1907 fins a la guèrra civila
- La Mare-Balena (1920), recuèlh de contes
- Un film (3.000 metres), (1926), roman
- Marines (1928), antologia
- Contrallums (1930), recuèlh de contes
- Pòstguèrra
- Retablo (1944), recuèlh de contes en espanhòl
- Mosaic (1946), pròsa literària
- Vida mòlta (1950), recuèlh de contes
- Jubileu (1951), recuèlh de contes
- Obres Completes (1951)
- Obres Completes (????)


text:
Alfabèt Fonètico Entèrnacionâl
L’Alfabet Fonètico Enternacionâl (AFE, en anglês International Phonetic Alphabet, IPA, en francês Alphabet Phonétique International, API) est un alfabèt utiliza por la transcripcion fonètica dos sons du langâjo parlâ. L’AFE pèrmèt de covrir los sons de totes les lengoues du mondo. Dèvelopâ a la fin du XIXèmo sièclo pèr de fonèticiens anglês et francês, il at ehtâ publiâ en 1888. La dèrriére vèrsion tent 107 lètres, 52 signos diacriticos et 4 caractèros de prosodie.
Usâjo fonètico et usâjo fonologico[changiér | modifier le wikitexte]
L’Alfabèt Fonètico Intèrnacionâl est utiliza tant bien coment mitan de transcrire exactamènt la fonètica d’una lengoua, mas ense coment convencion fonologica propra a yena lengoua.
L’AFE pèrmèt la transcripcion onte qu’yun son corrèspond a yuna lètra. D’ense, lo son ly est transcrit /ʎ/ fonologicament.
Les lètres de l’AFE sont construites a parti de l’alfabèt latin et l’alfabèt grèco, principalament. D’ense, a partir de r, l’AFE at de modificacions: ɾ, ɽ, ɺ, ɹ, a partir de e, ɘ, ə. I est tant bien possîblo de crèar de novéls sons a partir de diacriticos. D’ense lo r intèrvocalico liyonês est transcrit [ð̞], un [ð] avouéc lo diacritico d’abassament de la lengoua.
Mas André Martinet, qu’at applicâ l’Alfabèt Fonètico Intèrnacionâl a l’Arpitan, propose la lètra [ẟ] en vês de [ð̞], car los dos sons sont distinctîvos dens la Brêsse. La, [mɔðə], moje, s’opose a [mɔδə], mâre.
L’usâjo linguistico indique la transcripcion fonologica entre barres obliques, qu’opose les caractèristique pèrtinentes a la difèrenciacion de dous mots dens una lengoua. L’AFE, prèsent dens la més-part dos diccionéros, est houè la base de l’aprentissâjo des longoues. Son usâjo est marg·inâl en linguistica arpitana: André Martinet s'est confrontâ u consèrvatismo dos dialèctologos, qu’ûsont tant-qu’houè ‘na transcripcion obsolèta et refusont de vêre més louen que la fonètica de la lengoua, sens entrar dens la structura propra de l’arpitan.
La transcripcion fonètica pura se note entre crochèts. I est possîblo de la lére indèpendament de la lengoua. Mas i est mohtrâ que la lèctura en fonètica est ‘na dificultâ que ne balye nyun avantâjo a la lengoua. La transcripcion at un but pèdagogico, por fâre lo lim entre la fôrma ortografica es la forma orâla d’una parôla, en particuliér dens l’aprentissâjo.


text:
Daniel Tammet
Daniel Tammet, nascut Daniel Paul Corney (Londres, 31 de genièr de 1979) es un escrivan, ensagista e autista sabent anglés. Comencèt a venir celèbre al Reialme Unit a partir del 14 de març de 2004, jorn que recitèt durant mai de 5 oras 22.514 decimalas del nombre Pi, qu'aviá aprés tres meses abans l'eveniment, al Musèu d'Istòria de las Sciéncias d'Oxford. Sa notorietat venguèt internacionala quand participèt a un documentari, The Boy with the Incredible Brain, que los realizadors li avián demandat d'aprendre l'islandés, aprendissatge que li costèt una setmana, per li far puèi una entrevista en aquesta lenga.
Son autobiografia publicada en 2006, Born on a Blue Day, que narra sa vida amb las dificultats ligadas al fach d'èsser autista, foguèt causida coma "Melhor Libre per Joves Adults" en 2008 per l'Associacion Americana dels Bibliotecaris. Lo segond libre de l'autor, Embracing the Wide Sky, foguèt una de las òbras mai vendudas en França en 2009. Sos libres son estats traduches en 20 lengas.
Aqueste iperpoliglòt domina actualament 12 lengas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Born on a Blue Day (2006)
- Embracing the Wide Sky (2009)
- Thinking in Numbers (2012)


text:
Monomèr
Un monomèr es una molecula de pichona massa moleculara que jonhuda a d'autras monomèrs, de còps cents o de milièrs, mejançant ligams quimics, forman de macromoleculas nomenadas polimèrs (quand los ligams son covalents) o multimèrs (quand los ligams son pas covalents). Lo mot monomèr proven del grèc mono un e mèra part. L'union de paucs monomèrs, generalament mens de 10, forman los oligomèrs, que pòdon èsser dimèrs, trimèrs, tetramèrs, pentamèrs...
Exemples de monomèr:
- La glucòsa es lo monomèr de l'amidon.
- Los aminoacids son los monomèrs de las proteïnas.
- Los nucleotids son los monomèrs dels acids nucleïcs.


text:
Esperanto
L'esperanto es la lenga construcha mai parlada dins lo monde. Las basas ne foguèron creadas per Ludwik Lejzer Zamenhof que faguèt publicar la primièra brocadura en 1887 jol títol MeждyHapoдHый языk (en rus) valent a dire de lenga internacionala[1]. Lo nom definitiu d'esperanto li foguèt balhat segon lo pseudonim Doktoro Esperanto (« Doctor qu'espèra ») que causiguèt son autor. La tòca de Zamenhof èra de crear una lenga de bon aprene e politicament neutra per facilitar la comunicacion e l'entenduda entre personas de lengas diferentas a travèrs lo monde entièr.
Malgrat que cap d'estat reconega pas oficialament l'esperanto, la lenga es utilizada per una comunitat de locutors espandida dins la màger part dels païses del monde. Segon las estimacions (que varian fòrça) i auriá entre cent mila e dos milions de personas capables de l'utilizar d'un biais actiu.
Lo lexic de l'esperanto es manlevat principalament a las lengas d'Euròpa occidentala, mas sa gramatica regulara l'aparenta puslèu a las lengas aglutinantas tal coma lo turc, lo swahili o lo japonés.
Somari
- 1 Istòria de l'esperanto
- 2 Estat actual de la lenga
- 3 Caracteristicas lingüisticas
- 4 Movement
- 5 Cultura
- 6 Criticas
- 7 Reformas
- 8 Bibliografia
- 9 Ligams
- 10 Referéncias
Istòria de l'esperanto[modificar | modificar la font]
La genèsi de l’esperanto ven de l'istòria personala de Zamenhof. Aquel se passèt l'enfança a Białystok, ara en Polonha, mas d'aquel temps part de la província de Lituània de l'Empèri Rus, ont convivián divèrses grops etnics. Aquelas divisions etnicas e culturalas portavan una violéncia dolorosa per l'enfant qu'èra. Venguèt segur que caliá una lenga comuna per ajudar la comunicacion, e qu'aquela lenga podiá pas èsser la d'una de las comunitats[2]. Zamenhof coneissiá tanben las dificultats d'aprendissatge d'autras lengas, que fasiá servir quotidianament lo rus e lo polonés. Coneissiá l'ebrieu que son paire ensenhava, e estudièt lo latin, lo francés, l'alemand, lo grèc emai l'anglés. Après mai d'un ensag (ne demòra pas gaire de fonts, que pòrtan lo nom generic de protoesperanto), arribèt a la forma actuala de la lenga internacionala que publiquèt en 1887.
La primièra brocadura foguèt publicada d'abòrd en rus, e lèu en polonés, francés, aleman, anglés e ebrèu. Pendant las annadas que seguèron, la lenga s'espandiguèt mai que mai dins l'Empèri Rus e Euròpa Orientala. Dins mantun endrech, prenguèt la plaça qu'aviá perduda lo volapük, una autra lenga construcha que Zamemhof meteis aviá apres.
A partir de 1900, l'esperanto coneguèt un impuls fòrt, en particular en França ont foguèt organizat lo primièr congrès mondial d'esperanto a Bolònha de Mar en 1905. Aquel congrès recampèt de participants de mai de 20 païses que debatèron sonque en esperanto. L'espandiment de la lenga despassèt los limits d'Euròpa, e ganhèt las Amèricas, la China e lo Japon.
La Primièra Guèrra Mondiala arrestèt brutalament aquela progression, que reprenguèt ça que là dins las annadas 20 amb las esperanças degudas a la creacion de la Societat de las Nacions. Aquel periòde foguèt egalament marcat per un espandiment important de l'esperanto dins lo movement obrièr. Pr'aquò, la pujada dels regims totalitaris pendant las annadas 30, qu'èron ostils a l'esperanto, puèi la Segonda Guèrra Mondiala n'arrestèron tornamai la progression.
A partir de las annadas 50, l'esperanto coneis un interés novèl, e torna prene vida. Foguèt reconegut en 1954 per l'UNESCO (que tanben lo recomandèt als estats membres en 1984). Aquel periòde de la Guèrra Freja es marcat per la separacion entre las organizacions esperantistas dels blòcs de l'oèst e de l'èst.
L'arribada e la generaliziacon d'Internet dins las annadas 90 marca una jovença novèla per l'esperanto. Dempuèi las annadas 2000, mercés als sitis que prepausan un aprendissatge en linha e gratüit, als rets sociales, d'usanças novèlas son apparegudas e se desvolopan. En octòbre 2011, la Wikipèdia en esperanto aviá lo 27en reng segon lo nombre total d'articles.
Estat actual de la lenga[modificar | modificar la font]
Nombre de locutors[modificar | modificar la font]
Las estimacions del nombre d'esperantofòns varian fòrça en rason de la manca d'estudi fisable. Se considera qu'entre 100.000 e 2.000.000 de personas son capables d'utilizar la lenga d'un biais actiu. L'esperanto es parlat dins environ 115 païses, e sos locutors son presents en particular en Euròpa, Asia orientala e America del Sud.
Estant una lenga construcha, l'esperanto es generalement aprés coma lenga segonda. Existís pasmens un pichon nombre d'esperantofòns de naissença, nascuts de parents que l'esperanto n'èra la sola lenga comuna. Segon lo site Etnològ entre 200 e 2000 personas aurián l'esperanto coma lenga mairala.
Utilizacions de l'esperanto[modificar | modificar la font]
Reconneisença oficiala[modificar | modificar la font]
L'esperanto foguèt pas jamai reconegut per un estat mas es lenga de trabalh de mantuna associacion, que la mai importanta es l'Associacion Univèrsala d'Esperanto. Aquela associacion es en partenariat consultatiu amb las Nacions Unidas e l'UNESCO. Cal notar que l'UNESCO a adoptat doas rezolucions favorables a l'esperanto en 1954 e en 1984.
L'esperanto es la lenga de trabalh de l'Acadèmia Internacionala dels Sciéncias de Sant Marin.
En 2007, l'esperanto foguèt la 32ena lenga qu'aderiguèt al « Quadre Comun Europèu per las lengas » del Conselh d'Euròpa.
A l'ora d'ara, l'esperanto es encara enebit dins un estat: la Corèa del Nòrd.
Ensenhament[modificar | modificar la font]
Evolucion de la lenga[modificar | modificar la font]
La primièra brocadura que presentèt l'esperanto en 1887 conteniá una tièra de 900 raiçes que se podián combinar en mantun desenat de milieirats de mots. A l'ora d'ara, la darrièra ediccion del Plena Ilustrita Vortaro (diccionari sovent considerat per los esperantofòns coma la referéncia) conten mai de 45000 raiçes.
Caracteristicas lingüisticas[modificar | modificar la font]
Classificacion[modificar | modificar la font]
Coma lenga construcha, l'esperanto se restaca pas genealogicament a cap de familha de lengas. Pr'aquò, una part de sa gramatica e l'essencial de son vocabulari l'aparenta puslèu a las lengas indoeuròpeas. Aquel grop linguistic constituiguèt lo repertòri basic de qual Ludwik Zamenhof tirèt la matèria de la lenga.
Ça que la, d'un punt de vist morfologic l'esperanto se distinguís clarament de las lengas indoeuròpeas que son de tipe flexional. Parteja amb las lengas aglutinantas una tendéncia a acumular los morfèmas que pòrtan un trach gramatical. D'un autre costat, parteja amb las lengas isolantas una rigorosa invariabilitat de sos elements que se pòdon combinar amb una granda libertat.
Fonologia e alfabet[modificar | modificar la font]
L'esperanto possedís cinc vocalas e vint-e-tres consonantas. L'accent tonic es totjorn sus l'avantdarrièra sillaba. Es permés en poesia d'elidir la darrièra vocala d'un mot, mas quitament en aquel cas l'accent tonic demòra sus la meteissa sillaba.
L'alfabet de l'esperanto se basa sus l'alfabet latin, mas es estrictament fonetic: a cada son correspond una letra unica, e a cada letra un son unic. Inclutz sièis letras amb de signes diacritics: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ (amb un circonflèxe) e ŭ (amb un brèu). Al contrari, l'alfabet inclutz pas las letras q, w, x e y que son utilizadas sonque dins los noms pròpris o en sciéncia.
Las 28 letras de l'alfabet de l'esperanto son:
Gramatica[modificar | modificar la font]
La gramatica de l'esperanto se basa sus setze principis enonciats dins lo Fundamento de Esperanto, qu'es considerat coma lo sòcle intangible de la lenga dempuèi lo primièr congrés mondial d'esperanto en 1905. Aqueles principis ne foguèron pas qu'un quadre ont s'establiguèron progresivament de règlas mai detalhadas.
Los mots se constituisson en butant a una raiç un morfèma que n'indica lo trach gramatical:
- -o pels substantius (exemple: domo, ostal)
- -a pels adjectius (exemple: bela, bèl o bèla)
- -e pels adverbis derivats (exemple: vere, vertadièrament)
- -j pel plural (exemple: belaj domoj)
- -n pel cas regim (exemples: belan domon o belajn domojn)
A aquela tièra, cal apondre d'autras terminasons que caracterisan los vèrbs:
- -i per l'infinitiu
- -as pel present
- -is pel passat
- -os pel futur
- -us pel condicional
- -u pel volitiu (valent a dire l'imperatiu e lo subjonctiu)
Las terminasons verbalas varian pas segon la persona o lo nombre: sufís d'apondre lo pronom.
De notar, lo pronom de la segonda persona vi que s'emplega al singular coma al plural, e lo pronom neutre de la tresena persona ĝi que s'emplega pas que per las bèstias o las causas. Los adjectius possesius se fargan en butant la terminason caracteristica dels adjectius -a als pronoms: mia (mon/ma), via (ton/ta/vòstre/vòstra), etc…
Coma aquela del rus o del latin, la sintaxi de l'esperanto es relativament liura. Encara que l'ordre dominant siá subjècte-vèrb-objècte (SVO), pòt èsser modificat de quin biais que siá mercés a l'existéncia de la terminason del cas regim.
L'article definit unic es la. I a pas d'article indefinit nimai d'article partitiu.
Lexic[modificar | modificar la font]
La màger part de las raiçes que constituisson lo vocabulari de l'esperanto es tirada de las lengas indoeuropèanas. Las raiçes foguèron causidas, generalament, segon un critèri d'intercionalitat: foguèron afavoridas aquelas que se passèron dins mantuna lenga d'Euròpa.
S'una part granda del lexic es degut a Zamenhof meteis, força raiçes foguèron (e continuan d'èsser) introdusidas per de simples locutors de la lenga. Las règlas permeton a cada locutor de prepausar de mots novèls, a condicion que respectèren d'unes critèris. Totes los mots prepausats dintran pas dins l'usatge general, mas mantun o son, sustot dins los domenis scientific e tecnic.
Las fonts principalas son, per importància descresenta:
- las lengas romanas (en particular lo latin, lo francès e l'italian)
- las lengas germanas (en particular l'aleman e l'inglès)
- lo grèc ancian (sustot pel lexic scientific)
- las lengas eslavas (en particular lo rus e lo polonès)
Ça que la, l'esperanto a una tendéncia a limitar los manlevaments e afavorís la formacion de mots a partir de raiçes ja existentas, de prefixes e de sufixes. Per exemple lo mot komputilo (ordenador) es format amb la raiç del vèrb komputi (calcular, tractar de donadas) e lo sufix -il (aisina, instrument).
Frasas utilas[modificar | modificar la font]
Movement[modificar | modificar la font]
Finalitats[modificar | modificar la font]
Organizacions[modificar | modificar la font]
L'esperanto es sostengut per un ret d'associacions localas, nacionalas e internacionalas. La mai importanta d'aquelas organizacions es l'Associacion Universala d'Esperanto (UEA) creada en 1908 e presenta dins mai de 120 païses. L'UEA se vòl neutra d'un punt de vist religiós e politic. A recebut de l'UNESCO l'estatut official de "partenari en relacions consultativas".
Simbòls e drapèu[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Musica[modificar | modificar la font]
Teatre e cinèma[modificar | modificar la font]
Periodics[modificar | modificar la font]
Ràdio e television[modificar | modificar la font]
Internet[modificar | modificar la font]
L'Esperanto es fòrça mai espandit a l'internet que autris lengas ambe tant de locutors. Aquò se compren aisidament per l'espandiment mondial del pòble esperantista e son besonh de comunicacion. La Wikipèdia en Esperanto es una de las 15 mai grandes. En 2012 Google dubriguèt son servici de revirada a l'Esperanto.
Sciéncia[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Religion[modificar | modificar la font]
Criticas[modificar | modificar la font]
Reformas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Ligams[modificar | modificar la font]
- Subre l'esperanto en occitan
- Esperanto - Prezento de la lingvo
- Esperanto - Konciza Gramatiko
- Esperanto - Cursos gratuitos
- L'esperanto - qu'es aquò ?
- Grop de discussion "Esperant'Òc"
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ДokTop ЭcпepaHTo, MeждyHapoдHый языk. ПpeдиcлoBиe и пoлHый yчeбHиk, Varsovia, 1887
- ↑ Carlo Minnaja, Ebraismo ed esperanto nell'Europa dell'Est : http://www.math.unipd.it/~minnaja/RICERCA/Slavia/EBRAISMOedESPERANTO.pdf


text:
Compenha
Compenha (Compiègne en francés) qu'ei ua vila francesa istoricament situada au cap septentrionau d'Isla de França e uei lo dia dens lo departament d'Oise de la region de Picardia.
La ciutat qu'ei famosa per'mor deu son castèth (associat mei que mei dab lo sovier deus Ièr e IIIau empèris) e peu son bòsc on los sobirans francés e cacèn desempuish l'Etat Mejana.
Somari
Heraudica[modificar | modificar la font]
L'escut de Compenha que's blasona atau :
"D'argent au leon d'azur semiat de floralís d'aur e coroat deu medish, armat e lampassat de gules".
Toponimia[modificar | modificar la font]
La forma Compenha qu'ei atestada en occitan vielh, notadament dens las poesias de Bertran de Bòrn[1].
Geografia[modificar | modificar la font]
Bastida sus un ga de l'arriu d'Oise capsús de la confluéncia enter los arrius Aisne e Oise Compenha qu'ei traucada per aqueth darrèr e embarrada enter l'Oise e lo son bòsc a uns 75 km capsús de París. Uei lo dia qu'ei ua sosprefectura deu departament d'Oise dehens la region de Picardia.
Devisa[modificar | modificar la font]
"Regi et regno fidelissima" ("La mei hidèu au Rei e au Reiaume").
Istòria[modificar | modificar la font]
Dejà abans la conquèsta romana lo lòc on e's quilha Compenha uei lo dia qu'èra conegut peus pòbles celtas qui i cossiravan per'mor de la preséncia d'un ga suber l'arriu d'Oise. Per aquesta rason aqueste lòc que hore batejat Compendium en latin (qu'ei a díser [camin] abracat). A despart d'aquò que's sap chic de causas súber lo son passat roman au maugrat qui's tròbi dens ua region plan colonizada e latinizada on òm troba enqüera mantuas rueinas romanas.
Aquesta region que ho conquestada peus Francs gavidats per Clodovèu e integrada au domeni deus reis merovingians.
Lo rei Carles II lo Cauv que'n he la soa ciutat e, lo 2 de genèr de 847 qu'i fondè l'Abadia Saint-Corneille.
Termièra septentrionau deu domeni reiau (atanben aperat Isla de França), los reis de França qu'i establín ua residéncia loa entà poder caçar dens lo bòsc de Compenha (Gaston Febus qu'i caçè tanben).
Lo 23 de mai de 1430 Joana d'Arc que ho presa per las òsts borguinhonas en bèth dehéner la ciutat, desempuish pregondament ligada dab lo son sovier.
Compenha que reconegó de tira l'autoritat d'Enric III de Navarra, vadut Enric IV de França.
A la Revolucion Francesa, Compenha que ho tornada batejada Marat-sus-Oise e las soas carmelitas que hon guilhotinadas, çò qui inspirore Bernanos.
En 1770 lo rei Loís XV de França e lo Daufin (futur Loís XVI) qu'i arrecuelhón la futura reina Maria Antonieta d'Àustria.
Napoleon I e Napoleon III que sejornèn dab las loas corts dens lo castèth de Compenha, adobat a lors gosts (Napoleon III que horní lo Teatre Imperiau de Compenha).
En 1900 Compenha qu'acesó espravas deus Jòcs Olimpics.
L'armistici de l'11 de noveme de 1918 que ho signada dehens lo bòsc de Compenha en preséncia deu marescau gascon Ferran Foish.
Per aquesta rason, Adolf Hitler qu'i viengó signar l'armistici dab França après aver des.hèita l'armada francesa. La casèrna de Royallieu que ho utilizada peus alemands entà concentrar los presoèrs (judius mei que mei) abans de'us deportar entau camp d'exterminacion d'Auschwitz.
Las annadas 1970 que vedón la fondacion de l'Universitat de Tecnologia de Compenha, escòla d'engenhaires qui vadore grana escòla.
Monuments[modificar | modificar la font]
- Lo castèth de Compenha
- Lo claustre de Saint-Corneille (sol vestigi de bèth endom de l'antica abadia).
- La glèisa de Sant Antòni.
- La glèisa de Sant Jacme.
- La glèisa de Sant German.
Universitat[modificar | modificar la font]
Compenha qu'acesa l'UTC (Universitat de Tecnologia de Compenha), ua grana escòla d'engenheria qui ho a l'origina de duas autas antenas hens las vilas de Tròias e Sevenan (au ras de Belfòrt).
La ciutat que compta tanben ua Escòla Superiora de Comèrci de Compenha (ESCC, establiment privat).
Embessoatge[modificar | modificar la font]
- Belgica, Huy desempuish 1959.
- Alemanha, Landshut desempuish 1962.
- Itàlia, Arona desempuish 1962.
- Luxemborg, Vianden desempuish 1964.
- Reialme Unit, Bury St Edmunds desempuish 1967.
- Israèl, Kiryat Tivon desempuish 1988.
- Japon, Shirakawa desempuish 1988.
- Estats Units, Raleigh desempuish 1989.
- Polonha, Elbląg desempuish 2002.
- Portugal, Guimarães desempuish 2007.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Wilhelmina Von Wiacek, Lexique des noms géographiques et ethniques dans les poésies des troubadours des XIIe et XIIIe siècles, Paris: A. G. Nizet, 1968, p. 102


text:
Menskirch
Menskirch es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província de Lorraine, distincion de Sierck.
- Destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Sus mapas del XVIIIe sègle, la municipalitat a mencionat jol nom de Manquery.
- Ancienne province de Lorraine, seigneurie de Sierck.
- Détruit au cours de la guerre de Trente ans.
- Sur des cartes du XVIIIe siècle, la commune est mentionnée sous le nom de Manquery.


text:
Krichna
Krishna o Krichna[1], (Kṛṣṇa, कृष्ण, escur, blau negre, en sanscrit) es una divinitat importanta de l'indoïsme. Dins fòrça tradicions indoas, es lo ueiten avatar (encarnacion) de Vishnó. Pels tenents del Gaudiya Vaishnavisme, representa la divinitat suprèma a l'origina de totas les autras. Krishna es la divinitat mai venerada d'Índia a l'origina de fòrça sèctas bhakta dedicadas a son adoracion.
Somari
Originas[modificar | modificar la font]
La primièra mencion de Krishna se trapa dins lo Rig Veda (Mandala VIII, 3-4) coma nom d'un savi, mas tanben aquel d'un açora. Dins l'imne vedic, se trapa lo recit d'una desfacha de 50 000 krishna e de lors familhas pel dieu Indra. Las populacions que poblavan la plana gangetica abans l'arribada des arians an una carnacion escura que seriá atal a l'origina del nom de Krishna.
Se tròba enseguida coma filh de Devaki e erudit dins un tèxte anterior a la redaccion finala del Mahabharata, la Chhandogya Upanishad, puèi, a partir d'aquí, accedís al l'estatut de divinitat dins de tèxtes coma le Harivamsa, un apond tardièr al Mahabharata que conta l'enfança del dieu amb los boièrs, o coma lo Gita Govinda que conta las peripecias de sa vida amorosa amb las gopis. Lo Bhagavata purana que conta la vida del dieu, pendet son encarnacion terrèstre (d'un biais parallèl al Mahabharata), es considerada per fòrça coma un libre sacrat.
La posicion de Krishna dins l'indoïsme es complèxa: ofrís la cara d'un dieu de multiples aspèctes e apareis jos fòrça noms, dins fòrça istòrias, dins diferentas culturas e dins diferentas tradicions indianas; a vegadas se contradison.
Aspèctes principals[modificar | modificar la font]
Lo seus principals aspèctes:
- Krishna enfant: los episòdes de son enfança dins la selva de Vrindavan son un tèma central dels discors devocionals en Índia e son censats contenir de grands mistèris esoterics.
- Krishna pastre: lo dieu dels pastres. es diferent al subjècte de son fraire Balarama, dieu dels cultivators, que se nomena a vegadas Haladhar, lo senhor de l'araire (o del pic).
- Krishna centre de la devocion. Es sovent mòstrat jogant de la flaüta, seduisent las gopis (las gardianas dels tropèls) de Vrindavan.
- Selon las Gaudiya Vaishnava (vaishnava de Bengale eissit de la filiacion de Chaitanya) Krishna es « avatari » o la font de totes los avatars. Vishnou el meteis ven alara una de sas multiplas emanacions. Ensenha lo darma e lo iòga a Arjuna dins la Bagavad Gita.
Nombre de tradicions localas e de divinitats regionalas podèron aver estat englobadas dins las istòrias e la persona de Krishna.
La vida de Krishna[modificar | modificar la font]
Krishna enfant e adolescent[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, Krishna naís à Mathura, d'un cabèl negre de Vishnou, filh du prince Vasudeva e de Devaki. Kamsa, un raja de la linhada dels Boja, crudèl e imoral, reina sus Mathura aprèp aver capvirat son paire, Ugrasena. Kamsa es tanben lo fraire de Devaki e es amourós de sa sòrra que deu eposar lo prince Vasudeva. Alara que mena le carri cap a Devaki a son novèl espos, entend una vòtz celèsta que li predís que li uieten enfant de sa sòrra causará sa casuda. Fòl de rabia, tira Devaki pels cabels fòra del carri e quand Vasudeva vei aquò, li promet de li donar los seus enfants que naisserán. Lo parelh ten sa promessa pels seus sièis primièrs enfants, mas le seten, Balarama, es confiat en secret a Rohini, una de las femnas de Vasudeva. Quand aprenguèt l'engana, Kamsa empresona lo parelh. Devaki fa màisser leu un novèl mainat, Krishna, e mercé a un miracle que fa dormir los soldats de Kamsa, Vasudeva capita a s'escapar un temps, va al vilatge de Gokula e confisa Krishna a una autra de las seunas esposas, Iashoda que l'escambia contra una de las seunas filhas, Iòga Meyar. Lo matin, Kamsa apren la naissença d'un novèl enfant, le pren e tua Iòga Maya que se transforma en creatura celèsta e li remembra la prediccion. Kamsa - coma Eròdes - fa tuar totes los nòus nascuts, mas Krishna li escapa. Li envia enseguida de demònis per lo combatre, mas sens succès.
Son fraire l'avent trobat e jonhat, faguèt, ajudat d'aquel, fòrça miracles per contrar los maleficis dirigits contra el e Balarama per Kamsa. Fin finala, Krishna decidís d'acabar amb lrs tracasses que li causa Kamsa, lo capvira e restablit sul seu tròn lo rei Ugrasena. Installat ara a Mathura, Krishna e Balarama devon defendre la ciutat contra las atacas del poderós reja Jaresandha del Magadha, un parent de Kamsa. Aprèp dètz e uèi batalhas indecisas, cal l'intervencion de Bhima, l'eròi del Mahabharata per abatre Jarasandha.
Dins aquel temps, lo jove Krishna continua son trabalh de boièr a Vrindavan. Sa frequentacion de las gopis, las boièras del vilatge, jovas filhas o femnas maridadas, es lo subjècte de fòrça istòrias. L'una mai celèbras, plan sovent illustrada per de miniaturas, es l'episòdi que, trobant las gopis se banhant nudas dins un estanc, lor rauba los vestits e se refugís dins d'un arbre, volent lor rendre lor afars sonqque quand vendrán las li demandar al pé de l'arbre. Es tanben sovent, acompanhat de Radha, son esposa preferida amb Rukmini, al centre d'una ronda dançada per las gopis, ronda qu'acompanha de sa flaüta banshri e que se nomena Rasa mandala e qu'es encara praticada ara en Índia en son onor, particularament al Manipur que son culte es fòrça actiu.
Los rapòrts de Krishna e de las gopis, de las femnas qu'es censat aver totas satisfachas, simbolizant lo Principi divin que las armas individualas cercan a s'unir per obtenir la liberacion.
Krishna s'opausa tanben als dieua indoeuropèus, mai ancians, çò que tend a confirmar son origina aborigèna. Jove òme, persuda lo seu sògre e los mai boièrs de Vrindâvana de venerar pas mai lo dieu Indra, dieu de la pluèja e dels sègas, mas en luòc e plaça, de far una puja al puèg de Govardhana e a las vacas. Lo dieu, irritat d'èsser pregat pas mai ne plus être prié, provoquèt un deluvi mas Krishna leva lo puèg e ditz als abitants del vilatge de se refugiar sjos ela que serán aparats e que totes lors besonhs serán satisfaches. Comprenent sa desfacha, Indra se prosternant debans Krishna, implora d'èsser pardonat pel seu orgulh e sa colèra. Rendèt pasmens omenatge a Agni, lo dieu vedic del fuòc sacrificial, e en obtenguèt lo chakra, una arma incendiària terribla.
[Avèm, dins l'episòdi amb Indra, lo compte rendut d'un remplaçament de la veneracion d'una divinitat vedica anciana, manifestant orgulh e colèra, per aquela novèlas e conformas a la bhakti, e doncas compassionalas, Krishna e la vaca sacrada.]
Krishna adulte[modificar | modificar la font]
Krishna daissa puèi las ribas de Yamuna e s'installa amb son pòble a Dvaraka a Gujarat. Aquí encontra e esposa Rukmini. Mai tard, participi als costats d'Arjuna e dels Pandava a la granda batalha de Kurukshetra evocada dins lo Mahabharata (que la Bhagavad Gita descriu l'ensenhament de Krishna), puèi sa sòrra Subhadra esposa Arjuna.
Los dieus l'avertisson un jorn que deu abandonar Dvaraka amb totes sos abitants sinon sa linhada s'atudara. Alara que s'arrèston en camin sus la broa, los òmes se bandan e d'afrontaments arriban. Krishna e son fraire Balarama tenton de far tornar lo calme sens succès. Dintran alara dins la selva e entran en meditacion per cercar une solucion quand es frapat per la flècha d'un caçaire aborigèn nomenat Jaras - « Vièlha edat » - que lo pren per un dam. Tòca al talon, la sola partida vulnerabla de son anatomia, morrís e son còrs, perdut, demòra sens sepultura.
Los ossaments de Krishna son trobats e reculhits mai tard per de desvòts e Vishvakarma, l'esculptor dels dieus, sus la demanda d'Indra o de Vishnó, li fabrega una estatua reliquària, mas destorbat dins sa tasca, daissa son trabalh coma esboç çò qu'explica l'aspècte totjorn rudimentari d'aquela representacion de Krishna jos la forma de Jagannatha, le « Senhor de l'Univèrs ».
Los noms de Krishna[modificar | modificar la font]
Se dona quantitat de noms a Krishna, que: Damodara (« Ventre en forma de còrda »), Venugopala (« Mèstre de las vacas amb la flaüta »), Devakiputra (« Filh de Devaki »), Jagannatha (« Mèstre del mond »), Yashodakrishna, Hari, Pârthasharâthi, Shârngin, Dvârakâvasin, Govinda, Gopala, Mâdhava, Ishvara, Nrsimhadeva, lo Senhor...
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Krishna e sa maire noirricièra, Iashòda (òbra de Ravi Varma)
-
-
-
Kaliya vencut per Krishna
-
-
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Bhagavata purana, o istòria poetica de Krichna http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bec_0373-6237_1841_num_2_1_451613
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Louis Frédéric, L'Inde mystique et légendaire, Éditions du Rocher, 1999
- (fr)Bhaktivedanta Swami Prabhupada, La Bhagavad-Gîtâ telle qu'elle est, Ed: Bhaktivedanta, 1975 ASIN B0000DQIYI


text:
Bosville
Bosville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo fief nòble de Bosville a vendut pel abbaye del Isle-Dieu lo 12 de junh de 1577 a Raoul de Losne, genet. Lo abbaye a pas mai alavetz lo drech de presentacion a la curació[1]. Lo nom de Bosville vendriá de Bos (lo bòsc) Ciutat en qualque sòrta la vila del bòsc
Le fief noble de Bosville est vendu par l'abbaye de l'Isle-Dieu le 12 juin 1577 à Raoul de Losne, écuyer. L'abbaye n'a plus alors le droit de présentation à la cure[2]. Le nom de Bosville viendrait de Bos (le bois) Ville en quelque sorte la ville du bois
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Fournée, Abbaye La nòstra-Madama de la Isle-Dieu, Associacion de l'An dels abbayes normandes, Roan, 1979.
- ↑ Jean Fournée, Abbaye Notre-Dame de l'Isle-Dieu, Association de l'Année des abbayes normandes, Rouen, 1979.


text:
1816
Aquesta pagina concernís l'an 1816 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Consequéncia de l'erupcion dau Mont Tambora, França conoguèt de temperaturas fòrça frejas qu'entraïnèron de recòltas marridas. Dins certanei regions, especialament aquelei tocadas per lei combats de 1814-1815, aquò entraïnèt de dificultats alimentàrias a l'origina d'esmogudas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Consequéncia de l'erupcion dau Mont Tambora, lo territòri britanic conoguèt una annada fòrça freja amb un estiu quasi inexistent. Lei recòltas foguèron marridas e, conjugadas ambé l'efèct de la crisi economica causada per lei guèrras napoleonencas, entraïnèron d'esmogudas dins certanei vilas onte lei viures venguèron rars. Dins lo rèsta de l'Empèri Britanic, de fenomèns similars foguèron observats, especialament en Canadà.
Soïssa[modificar | modificar la font]
Coma dins leis autrei país europèus, lei consequéncias de l'erupcion dau Mont Tambora en 1815 entraïnèron de condicions climaticas fòrça desfavorablas a l'agricultura. Pasmens, au contrari deis estats vesins, Soïssa poguèt pas utilizar seis accès a la mar per crompar de viures dins d'autrei regions. Aquò causèt donc de faminas grèvas e lo govèrn deguèt proclamar l'estat d'urgéncia per gardar lo contraròtle de la situacion.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Chinés[modificar | modificar la font]
En China, lei consequéncias de l'erupcion dau Mont Tambora sus l'agricultura entraïnèron de geladas e de precipitacions fòrça importantas. La produccion de ris demeniguèt donc d'un biais catastrofic e lo país conoguèt una famina generala. De centenaus de milièrs de personas moriguèron ansin dins lo corrent de l'annada en causa de la manca de viures, dau freg ò dei vengudas deis aigas. Un nombre important de soudats abandonèt tanben son pòste per assaiar de rintrar dins sa region d'origina ajudar sa familha.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 21 d'abril - Charlotte Brontë, novelista francesa (m. 1855)
- 4 d'octobre - Eugène Pottier, ançonista francés e personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1887)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de junh - Giovanni Paisiello, compositor classic italian (n. 1740)
- 14 de julhet - Francisco de Miranda, revolucionari veneçuelan (n. 1750)


text:
Porifera
Las espongas constituisson l’embrancament (versemblablament parafiletic) dels Esponguiaris e son d'animals sens sistèma nerviós ni tube digestiu. Son còrs es format pas que per dos jaces de cellulas (ectodèrma e endodèrma).
- Membrana extèrna o ectodèrma : las cellulas epidermicas que compausan l’exodèrma son apeladas pinacocits e de porocits que son de cellulas cròias permetent lo passatge de l'aiga de vèrs l'interior de l'esponga.
- Membrana intèrna o endodèrma : es formada de cellulas de coleretas constituidas de choanocits. Aquestas cellulas son tanben flagelladas per assegurar una circulacion d’aiga e una retencion de noiridura.


text:
Egoïsme etic
L'egoïsme etic es una doctrina filosofica que prepausa que cadun s'ocupe de son pròpri interès e atal l'ensems de la societat foncionarà. Sos defensors afirman que lo mai racional es que cada individú cèrque de satisfar las seunas necessitats, que coneis melhor que degun, sens far mal als autres. Es la basa de fòrça corrents de l'anarquisme, en pausant la persona e non l'ensems al centre.
L'egoïsme etic critica la caritat perque degrada lo propdan, en considerant l'autre incapable de cercar lo seu ben pròpri. Tanben sosten que la majoritat de las nòrmas moralas naisson de l'interès pròpri: se pausan de limits generals per evitar que los excèsses de mai perjudicis a l'individú, doncas se cadun se mira el meteis sens provocar de damatges a qui que siá, aqueles limits son pas necessaris, e vendràn implicits dins la conducha generala. Es ligat a l'egoïsme psicologic, qu'afirma que totjorn se cèrca l'interès pròpri, fins a las accions altruistas (recompensa en forma de sentiments positius).
Los detractors respondon qu'aquela nòrma mena a l'immoralitat perque acaba per prevaler la lei del pus fòrt en cas de conflicte d'interèsses. E mai, creson que la societat, la vida en comun, se basa justament suls principis opausats, en renfortissent los ligams, l'altruisme e las obligacions mutualas.


text:
Fotbòl
Lo fotbòl es un espòrt collectiu opausant doas equipas compausadas d'onze jogaires dins un estadi. L'objectiu es de metre un balon esferic dins lo but advèrs sensa utilizar lei braç. Aquel espòrt apareguèt au sègle XIX dins leis illas britanicas e foguèt codificat a partir deis annadas 1850-1860. En 1904, se creèt una federacion internacionala dicha FIFA. En 2006, lo fotbòl èra practicat per 264 milions de jogaires licenciats e èra l'espòrt pus popular en Euròpa, en Africa e America dau Sud. La simplicitat de sei reglas e la possibilitat de jogar ambé de mejans fòrça febles son de factors permetent d'explicar aqueu succès.
Lo calendièr es dominat per dos tipes de competicions : aquelei pertocant lei clubs e aquelei regardant leis equipas nacionalas. La competicion internacionala pus famosa es la Copa dau Monde creada en 1930. Per lei clubs, lo trofèu pus prestigiós es la Liga dei Campions UEFA creada en 1955. Es reservada ai clubs europèus mai de competicions equivalentas existisson sus leis autrei continents.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Istòria
- 2.1 L'aparicion dau fotbòl
- 2.2 Premierei competicions
- 2.3 L'organizacion de la FA Cup e la fin de l'unificacion dei reglas
- 2.4 L'organizacion dei premiers campionats
- 2.5 L'organizacion dei premierei partidas internacionalas
- 2.6 L'evolucion vèrs lo professionalisme
- 2.7 Lo desvolopament mondiau dau fotbòl
- 3 Reglas
- 4 Organizacions oficialas
- 5 Competicions internacionalas
- 6 Competicions nacionalas
- 7 Competicions femeninas
- 8 Referéncias
Etimologia[modificar | modificar la font]
Après la codificacion dei reglas realizada en 1863 per l'associacion anglesa Football Association, lo fotbòl recebiguèt lo nom « association football » per marcar sa diferéncia ambé d'autreis espòrts britanics tanben dich football, especialament lo rugby football. Quand lo fotbòl acomencèt de s'estendre en defòra deis illas britanicas, foguèt designat solament sota lo nom « football » que va finalament s'escriure fotbòl en occitan.
Dins lei país anglofòns, lo nom « soccer » apareguèt dins leis annadas 1880 coma l'abreviacion dau tèrme « association ». Lo nom complèt venguèt alora « soccer football ». Aquel expression conoguèt un succès important dins l'Empèri Britanic e ais Estats Units d'America qu'utilizan totjorn a l'ora d'ara l'apelacion « soccer ». En revènge, son utilizacion a declinat au Reiaume Unit onte lo fotbòl es d'ara endavant dich solament « football » coma dins lo rèsta d'Euròpa.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'aparicion dau fotbòl[modificar | modificar la font]
Lo fotbòl es eissit d'una tradicion europèa lònga de jòcs de balon. Per exemple, tre l'Antiquitat, lei Grècs e lei Romans coneissián l'aporaxis (Atenas) o la pila paganica (Roma). Aquò contunièt durant l'Edat Mejana. En França, apareguèt la sole mencionada per lo premier còp en 1147 e una tièra de jòcs similars coma lo calcio italian, lo hurling irlandés[1]. En 1174, la practica de la sole foguèt tanben mencionada[2]. Segon l'ipotèsi pus frequenta, es aqueu jòc qu'es l'ancessor dau fotbòl modèrn.
D'efèct, vengut fòrça populara, la sole prenguèt lo nom de « football » en Anglatèrra. Mai d'un còp, leis autoritats francesas o anglesas assaièron sensa succès d'enebir sa practica per de rasons militaras o economicas. Lo jòc demorèt popular fins au sègle XIX dins l'archipèu britanic e lo nòrd-èst de França. Èra magerament practicat per lo pòble. D'evolucions importantas se debanèron après la fin de l'Edat Mejana. D'en premier, au sègle XVI, apareguèt lo balon gonflat de cuer. Puei, en 1835, la lèi britanica defendiguèt la practica dau « football » sus lei rotas publicas obligent d'ara endavant l'utilizacion d'un terren claus. Foguèt dins aqueu contèxte que se formèt pauc a pauc lo fotbòl modèrn sus lei terrens deis escòlas d'Eton, d'Harrow, de Charterhouse, de Rugby, de Shrewsbury, de Westminster e de Winchester.
La premiera codificacion, dicha reglas de Cambridge, foguèt publicada en 1848 a l'Universitat de Cambridge per un ensems de delegacions deis escòlas d'Eton, d'Harrow, de Shrewsbury, de Rugby e de Winchester. Aguèt una influéncia importanta sus lei codificacions seguentas mai foguèron pas adoptadas per totei leis escòlas britanicas. Ansin, dins leis annadas 1850, divèrseis universitats utilizèron de variantas mai o mens diferentas. Lei premiers clubs, generalement formats a partir deis equipas universitàrias, adptèron per consequéncia de reglas pròprias. Aquelei escrichas per lo Sheffield Football Club aguèron una popularitat tant importanta qu'una federacion de « football association » basada sus aquelei reglas poguèt se formar en 1867.
Pasmens, en fàcia d'aquela division, unei temptativas foguèron menadas per assair d'unificar totei lei variantas dau fotbòl. En 1862, una premiera modificacion dei reglas de Cambridge foguèt prepausada sota lo nom de reglas d'Uppingham. L'annada seguenta, leis escòlas d'Eton, de Harrow, de Shrewsbury, de Rugby, de Marlborough e de Westminster acceptèron tanben una reforma dei reglas de Cambridge. Pasmens, l'òbra decisiva foguèt aquela d'Ebenezer Cobb Morley que va capitar d'entraïnar la fondacion d'una federacion dicha Football Association (FA) en 1863. Inicialament fondada per un nombre limitat de club, aquela federacion va permetre de discussions entre equipas e jogaires puei finalament la definicion d'un ensems de reglas. Aquel ensems èra diferent dei reglas modèrnas mai la màger part dei clubs finiguèron per jónher l'associacion a partir de la fin deis annadas 1860 permetent d'unificar lo jòc e l'organizacion dei premierei competicions.
Premierei competicions[modificar | modificar la font]
L'adopcion dei lèis adoptadas per la FA per lei clubs de Sheffield FC e de Nottingham (ara Notts County) permetèron d'organizar una rescòntra anuala entre lei doas equipas. A partir deis annadas 1860, d'autrei clubs jonhèron aqueu movement e lo « football associacion » acomencèt de se popularizar dins lo rèsta de la societat britanica, especialament lei classas popularas. Aquelei partidas permetèron de melhorar lei reglas. Doas evolucions decisivas se debanèron durant aqueu periòde. La premiera foguèt la defensa per totei lei jogaires, franc dau gardian, de tocar lo balon ambé la man e la segonda foguèt l'instauracion d'equipas compausadas d'onze jogaires.
L'organizacion de la FA Cup e la fin de l'unificacion dei reglas[modificar | modificar la font]
L'organizacion de la FA Cup (Copa d'Anglatèrra) foguèt prepausada en 1871 e la premiera competicion organizada l'annada seguenta. Aquela competicion aguèt un succès fòrça important e gropèt rapidàment la màger part dei clubs anglés. Per aquò, leis equipas devián acceptar de seguir lei reglas de jòc de la federacion anglesa. Ansin, la FA Cup permetèt d'acabar l'unificacion dei reglas de l'association football e donèt tanben de basas per la fondacion de clubs novèus. Dins leis annadas 1870, entraïnèt la formacion d'una federacion independenta en Escòcia que gropèt lei clubs d'aquela region. D'efèct, coma la màger part dei clubs britanics de l'epòca èran anglés, leis equipas escocesas devián faciar de dificultats financieras importantas per se desplaçar e la creacion d'un campionat locau èra una solucion per demenir lei còsts.
L'organizacion dei premiers campionats[modificar | modificar la font]
La formacion dau premier campionat acomencèt en 1888 quand William McGregor prepausèt l'organizacion d'una liga de dotze clubs situats a Londres e Mantchester. Per la seguida, aquelei dotze clubs venguèron lo nuclèu de la Football League anglesa. Lei partidas se debanavan a Londres. Aquela competicion presentava un interès important per lei clubs car podiá limitar leis efiechs d'una eliminacion tròp rapida dins la FA Cup gràcias au debanament regular de partidas. Permetèt tanben d'acomençar la professionalizacion dau fotbòl.
De 1889 a 1892, un campionant rivau, dich « Football Alliance » foguèt organizat. En 1892, de negociacions permetèron d'unificar lei doas competicions e un campionat ambé doas divisions foguèt finalament organizat. Lei clubs de la Football League e lei tres equipas melhoras de la Football Alliance formèron la premiera division e lo rèsta formèt la segonda division. Per la seguida, aqueu sistèma se generalizèt e venguèt la nòrma per l'organizacion dei competicions entre clubs.
L'organizacion dei premierei partidas internacionalas[modificar | modificar la font]
La premiera partida entre equipa internacionala se debanèt lo 30 de novembre de 1872 entre Anglatèrra e Escòcia après divèrseis assais en 1870 e 1871. De partidas regularas se debanèron alora cada annada entre lei doas equipas. Dins leis annadas 1880, una competicion dicha « British Home Championship » acomencèt d'èstre organizada entre lei quatre equipas britanicas.
L'evolucion vèrs lo professionalisme[modificar | modificar la font]
Quand la popularitat dau fotbòl aumentèt dins leis annadas 1870 e 1880, lo professionalisme èra defendut en Anglatèrra e en Escòcia. Pasmens, a la fin deis annadas 1880, certanei clubs acomencèron de recrutar de « professors de fotbòl » qu'èran generalament de jogaires professionaus escocés. Aquela club foguèt encoratjada per lei clubs eissits dei classas popularas per faciar lei jogaires dei clubs dei classas aisadas qu'avián pas necessiàrament besonh de trabalhar e podián s'entraïnar pus regularament.
Au començament deis annadas 1880, lei clubs populars dau nòrd d'Anglatèrra prenguèron donc l'avantatge sus leis equipas dau sud dau país gràcias a l'utilizacion d'aquelei jogaires professionaus. L'annada 1882 foguèt lo periòde decisiu d'aqueu periòde : per lo premier còp, un club anglés dau nòrdn Blackburn Rovers, agantèt la finala de la FA Cup que foguèt averada per lo darrier còp per un club amator, Old Etonians. En 1885, sota la pression de la Football Association, lo professionalisme foguèt oficialament autorizat. De limitacions foguèron inicialament creadas e pauc a pauc suprimidas coma l'obligacion per un jogaire d'abitar a mens de sièis miles de l'estadi de son club pendent doas annadas avans de venir oficialament professionau.
Lo desvolopament mondiau dau fotbòl[modificar | modificar la font]
L'aparicion e lo desvolopament dau fotbòl en defòra deis illas britanicas[modificar | modificar la font]
En defòra deis illas britanicas, lo fotbòl se desvolopèt sus lo continent europèu a partir de la fin dau sègle XIX. D'efèct, se lo premier club non britanic foguèt fondat tre 1860 en Soïssa, lo nombre d'equipas demorèt longtemps limitat. Lei premiers campionats foguèron organizats au Danemarc tre 1889, puei en Itàlia au nivèu regionau en 1898 e nacionau en 1929 o encara en França en 1932. Lo professionalisme foguèt tanben pauc a pauc acceptat sus tot lo continent. Après 1945, lo continent aguèt una influéncia importanta per lo debanament dei competicions continentalas entre clubs ambé la creacion de la Copa dei Clubs campions que va venir un modèl.
Lo fotbòl conoguèt tanben una popularitat importanta en America dau Sud. La premiera partida coneguda s'i debanèt en 1867 en Argentina entre d'obriers britanics. Aquela annada veguèt tanben la fondacion dau premier club argentin e un campionat foguèt creat tre 1891. Après de dificultats, dispareguèt l'annada seguenta mai un campionat novèu foguèt fondat tre 1893. Dins leis annadas 1870, lo fotbòl apareguèt egalament au Brasil dins la region de Sao Paulo après l'arribada d'un grop d'imigrants britanics. Lei premiers clubs i foguèron fondats en 1888 e una confederacion en 1914. Lo continent aguèt una influéncia importanta sus lo debanament dei competicions entre equipas nacionalas ambé la creacion en 1916 de la Copa America.
L'organizacion de la FIFA[modificar | modificar la font]
La necessitat d'un organisme capable d'unificar lei federacions nacionalas diferentas venguèt importanta au començament dau sègle XX. La federacion anglesa Football Association mau capitèt de formar aquel organisme que foguèt finalament organizada a l'iniciativa dei federacions d'Euròpa continentala en 1904 a París sota l'apelacion francesa Fédération Internationale de Football Association (en occitan : Federacion Internacionala de Football Association) o FIFA. Maugrat quauquei dificultats, la FIFA capitèt de trobar de sòcis novèus en Euròpa e en America. Inicialament, son poder demorèt limitat. Se renfòrçèt après 1945 gràcias a l'organizacion de la Copa dau Monde que va pauc a pauc un deis eveniments esportius de la planeta. A l'ora d'ara, FIFA gropèt mai de 209 federacions organizadas en sièis confederacions continentalas.
L'aparicion de la Copa dau Monde[modificar | modificar la font]
Fondat en 1930 a l'iniciativa de la FIFA, la Copa dau Monde èra, au començament dau sègle XXI, l'eveniment esportiu pus important de la planeta après lei Jòcs Olimpics. A permés de desvolopar lo fotbòl sus totei lei continents dempuei leis annadas 1970. Dempuei leis annadas 1990, la Copa dau Monde femenina permet tanben d'encoratjar la formacion e lo desvolopament dau fotbòl femenin.
Reglas[modificar | modificar la font]
Lei « Lèis dau Jòc »[modificar | modificar la font]
Lo fotbòl tèn 17 reglas principalas dichas « Lèis dau Jòc ». Sota la susvelhança de la FIFA, son tanben identicas per totei lei país tant per lei professionaus que per leis amators. Aqueu reglament es relativament conservador e lei modificacions majoras son fòrça raras dempuei la fin dau sègle XIX. La darriera reforma importanta se debanèt en 1925 a prepaus de la definicion dau fòra de jòc.
Jogaires, equipaments e arbitratge[modificar | modificar la font]
Cada equipa de fotbòl es compausada d'onze jogaires presents sus lo terren e de remplaçants situats en fòra. La preséncia de remplaçants dins una equipa es pas necessaria. Un d'aquelei jogaires es lo gardian qu'es lo solet de l'equipa qu'a lo drech de tocar lo balon ambé la man dins sa superficia de reparacion. Generalament, lo gardian demora pròche de son but. Lo posicionament deis autrei jogaires es liure mai existís divèrsei sistèmas per optimizar lor formacion segon lei besonhs de l'equipa.
L'equipament de basa es compausat d'un malhòt, d'un short, de caucetas, de cauçaduras e de proteccions per lei tíbias. Per lei gardians, es completat per unei gants e, de còps, per una casqueta. De proteccions especialas suplementàrias existisson tanben per lei gardians o per parar lei jogaires dau freg. La color d'aqueleis equipaments dèu èstre diferenta per lei doas equipas. Dins una mema equipa, lo gardian dèu tanben portar un malhòt de color diferenta per èstre aisament destriat.
Una partida es dirigida per un arbitre que tèn tota l'autoritat necessària per faire respectar lei Lèis dau Jòc. Tèn un malhòt especifica diferent d'aquelei dei doas equipas e, per lei partidas dei divisions superioras, entre dos e cinc assistents.
Enfin, lei caracteristicas dau balon son estrictament definidas. Dèu aver una circonferéncia entre 68 e 70 cm, una massa entre 410 e 450 g e una pression intèrna entre 0,6 e 1,1 atm. Dempuei 1996, d'assais de certificacion son organizats per la FIFA o lei confederacions continentalas.
Terren e superficia de jòc[modificar | modificar la font]
Lei dimensions d'un terren de fotbòl pòdon evolucionar segon lo nivèu dei partidas. Per una partida internacionala, sa longor dèu se situar entre 100 e 110 m e sa largor entre 64 e 75 m. Per una partida non internacionala, la longor pòu se situar entre 90 e 120 m e la largor entre 45 e 90 m. Lo terren es donc de forma rectangulara e sa superficia dèu èstre fach de tepa o de materiaus sintetics autorizats e imitant la tepa.
Lei doas linhas marcant lei limits dau terren dins lo sens de la longor son dichas linhas de banda. Lei doas linhas marcant lei limits dins lo sens de la largor son dichas linhas de fons. Lei buts son situats au mitan de cada linha de fons. Tènon una autor de 2,44 m e una largor de 7,32 m. Son fachs d'una estructura generalament metallica. Au nivèu dau but, la linha de fons es dicha linha de but. Au mitan dau terren, una linha dicha linha centrala permet de devesir lo terren entre doas mitats egalas. Enfin, davans cada but, se situa una zona rectangula dicha zona de reparacions que tèn una largor de 16,5 m dins lo sens de la longor dau terren e una longor de 40,32 m dins lo sens de la largor dau terren.
Durada e debanament d'una partida[modificar | modificar la font]
Una partida oficiala es devesida entre dos periòdes de jòc de 45 mn desseparats per una pausa de 15 mn. Per d'enfants, aquelei duradas pòdon èstre pus feblas. Durant lo debanament d'un periòde, lo cronomètre es generalament pas arrestat e lo temps de jòc perdut es ragantar en fin de periòde. Ansin, la durada vertadiera d'un periòde se situa generalament entre 45 e 50 mn. Dins certanei tipes de competicions, dos periòdes suplementàrias de 15 mn pòdon se debanar en cas d'egalitat entre doas equipas. Enfin, se la situacion d'egalitat demora, una sesilha de tirs au but pòu èstre organizada per designar un venceire.
L'objectiu de cada equipa es de marcar lo nombre maximum de but. Un but es validat per l'arbitre se lo balon intra totalament dins lo but, es a dire que lo balon dèu passar totalament la linha de but.
Fautas e comportaments defenduts[modificar | modificar la font]
Lei fautas son definidas per lei Lèis dau Jòc e son sancionadas per leis arbitres, especialament l'arbitre principau que decidís dau debanament de la partida. Lei comportaments defenduts pòdon se debanar sus lo terren o en fòra e l'autoritat de l'arbitre es pas limitat au terren. Per exemple, pòu sancionar lo comportament d'un remplaçant o d'un entraïnaire. Sus lo terren, una fauta es caracterizada per la pèrda dau balon au profiech de l'equipa advèrsa. Per lei fautas pus grèvas, l'arbitre pòu tanben donar de carton jaunes o roges. Un carton roge marca l'expulsion, sensa remplaçament, d'un jogaire. Dos cartons jaunes son sancionats per un carton roge.
Organizacions oficialas[modificar | modificar la font]
L'organizacion internacionala dirigent lo fotbòl es la FIFA. Pasmens, aquela darriera es compausada de sièis confederacions que tènon una autonòmia granda :
- Asia : Confederacion Asiatica de Fotbòl (AFC).
- Africa : Confederacion dau Fotbòl African (CAF).
- Euròpa : Union deis Associacions de Fotbòl Europèas (UEFA).
- America dau Nòrd e Centrala : Confederacion deis Associacions de Fotbòl d'America dau Nòrd e Centrala e dei Caribas (CONCACAF).
- Oceania : Confederacion de Fotbòl d'Oceania (OFC).
- America dau Sud : Confederacion sudamericana de Fotbòl (CONMEBOL).
Cada confederacion gropa lei federacions nacionalas continentalas.
Competicions internacionalas[modificar | modificar la font]
Lei competicions internacionalas principalas son la Copa dau Monde e lei campionants continentalas. La premiera es organizada per la FIFA e lo rèsta per lei confederacions. Regardan leis equipas nacionalas e lei clubs.
Competicions nacionalas[modificar | modificar la font]
Lei competicions nacionalas son organizadas per lei federacions nacionalas. Son generalament au mens compausadas d'un campionat d'unei divisions e d'una copa nacionala segon lo modèl desvolopat en Anglatèrra a la fin dau sègle XIX. Lei campionats pus famós son situats en Euròpa en Anglatèrra, en Espanha, en Alemanha, en Itàlia e en França.
Competicions femeninas[modificar | modificar la font]
Se lo fotbòl femenin es aparegut en 1895, demorèt generalament gaire desvolopat fins ais annadas 1970 e foguèt enebit per certanei federacions. En decembre de 1969, la decision de l'UEFA de reconóisser oficialament lo fotbòl femenin permetèt sa renaissança. Ansin, dempuei leis annadas 1990, lo fotbòl femenin conoguèt un desvolopament important ambé la creacion d'una Copa dau Monde en 1991 e la professionalizacion de certanei campionats.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Jean Jules Jusserand, Les sports et jeux d'exercices dans l'ancienne France, Paris, 1901 (rééd., Paris-Genève, Champion-Slatkine, 1986), p.266.
- ↑ (fr) Jean-Michel Mehl, Les jeux au royaume de France du XIIIe au début du XVIe siècle, Paris, Fayard, 1990, p.72.


text:
904
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 904 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantina[modificar | modificar la font]
Presa e pilhatge de Tessalonica per lo pirata grèc, au servici de senhors arabis, Leon de Trípols. I liberèt 4 000 presoniers musulmans e i capturèt 22 000 abitants e 60 naviris.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Expedicion novèla dei Vikings de Dublin (leis Uí Ímair) còntra lo litorau escocés. Dins aquò, au contrari de l'annada precedenta, lo rèi Constantin II e sei tropas capitèron de leis interceptar dins la region de Strathearn. Lo luòc precís de la batalha es desconegut mai la victòria escocesa foguèt totala. Lo rèi viking de Dublin, Ivarr II Uí Ímair, foguèt tuat e lei cronicas escocesas enregistrèron plus d'invasions vikingas fins a la segonda mitat dau sègle X.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Succès deis operacions còntra lei Carmatas de Siria ont un cap important de la sècta foguèt tuat. Pasmens, lo problema se desplacèt dins la region de Bagdad onte un cap dich Zikrawayh pilhèt Kufa e ataquèt lo romavatge en direccion de La Mèca. La situacion foguèt pas reglada avans 907. Aquelei combats en Siria permetèron tanben d'establir de liames ambé lo generau egipcian Muhammad Sulayman mandat dins la region per lei Tulunides. Intrèt au servici dau califaAl-Muktafi e organizèt una expedicion per conquistar Egipte qu'èra la presa de trèbols intèrnes grèus dempuei d'annadas.


text:
1821
Aquesta pagina concernís l'an 1821 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 5 de mai - Mòrt de l'emperaire Napoleon 1èr dins l'illa de Santa Elena.
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Mandat en 1820 còntra l'insureccion de Guerrero, lo coronèu Augustin de Iturbide preferiguèt finalament negociar un acòrd ambé leis insurgents en febrier. Dich plan d'Iguala, prevesiá la formacion d'un Empèri de Mexic independent dirigit per lo rèi Ferdinand VII ò un prince de son ostau. Lo catolicisme demorava religion d'Estat e la Glèisa gardava sei bens e sei privilègis. Enfin, l'egalitat juridica èra establida. Iturbide e Guerrero jonhèron sei tropas e, en aost, lei leialistas espanhòus foguèron vencuts e obligits d'acceptar lo plan. En setembre, Iturbide venguèt president d'una regéncia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 11 de febrièr - Auguste Mariette, egiptològ francés (m. 1881)
- 2 d'abril - Carles Poncy, escrivan tolonenc (m. 1891)
- 9 d'abril - Charles Baudelaire, poèta e escrivan francés (m. 1867)
- 26 de junh - Bartolomé Mitre, president d'Argentina (m. 1906)
- 11 de novembre - Fiodor Dostoievskii, escrivan rus (m. 1881)
- 12 de decembre - Gustave Flaubert, escrivan francés (m. 1880)
- 24 de decembre - Gabriel García Moreno, president d'Equator (m. 1875)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 23 de febrièr - John Keats, poèta anglés (n. 1795)
- 5 de mai – Napoleon Bonaparte, emperaire dels franceses (n. 1769)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Entre Rios es una província argentina que he part de la region situada enter los rius Uruguai e Paranà, amb las províncias de Missiones e Corrientes, constituisson la Mesopotamia argentina.
Palais San José, bastit per Justo José de Urquiza.
Limita al nòrd amb la Província de Corrientes, al sud amb la Província de Buenos Aires, a l'èst amb la Republica Oriental d'Uruguai e a l'oèst amb la província de Santa Fe.
La província es dividida en dètz-e-sèt departaments:
Division administratiu de la província d'Entre Ríos
e la siá capitala.


text:
Dreches de l'Òme
Los Dreches de l'Òme (var. Drechs de l'Òme, Dreits de l'Òme, Drets de l'Òme, Dreits de l'Òmi) son, segon la teoria juridica del iusnaturalisme, de dreches inalienables que fan partida dels èssers umans totes. Aquela teoria afirma qu'aqueles dreches son de besonh per tal d'assegurar la libertat e la mantenença d'una qualitat de vida digna, e son garantits a las personas totas dins tot moment e luòc. Los dreches inalienables se pòdon pas concedir, limitar, cambiar o vendre. Los dreches inalienables o son assegurats o son violats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Dreches Umans apareisson d'en primièr dins la politica anglesa coma una exigéncia borgesa d'aver de seguretat contra los abuses de la corona, per limitar lo poder dels reis subre lors ciutadans, en crear una seria de principis que los monarcas ne podián pas legislar o decidir. Amb la naissença de l'Assemblada de l'ONU, e la Declaracion Universala dels Dreches Umans lo 10 de decembre de 1948, lo concèpte de Dreches Umans s'universaliza. Per lor natura, los Dreches Umans son inerents a l'òme, mas fins a la Revolucion Francesa foguèron pas reconeguts.


text:
Lo Viatge dels comedians
Lo Viatge dels Comedians (O θίaσoσ, trascrich literalament O Tiasos) es lo tresen filme d'en Theo Angelopoulos e lo siu primièr indiscutible cap d'òbra, que çò no'n va narrant de la viatjada d'una còla, una tropa de comedians ambulants e populars en per totas las estradas de Grècia, tant las de l'espaci coma las del temps (istòria e sasons...), demercé un biais de filmar tras qu'original e una utilizacion del plan sequéncia (sonque 80 per un filme de gaireben 4 oradas...) pas jamai vista de per abans.
Somari
- 1 Sinòpsi
- 2 Analisi
- 3 Ficha tecnica
- 4 Distribucion
- 5 Resson critic
- 6 Prèmis e guerdons
- 7 Bibliografia
- 8 Documents audiovisuals
- 9 Vejatz tanben
- 10 Ligams extèrnes
- 11 Ligamsvideografics
- 12 Nòtas e referéncias
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Analisi[modificar | modificar la font]
mesa en scèna e estil[modificar | modificar la font]
actors[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
Distribucion[modificar | modificar la font]
- Eva Kotamanidou Electra
- Aliki Georgouli Clitemnestra
- Vangelis Kazan Egist
- Stratos Pahis Agamemnon
- Maria Vassiliou Crisotemis
- Petros Zarkadis Orestes
- Kiriakos Katrivanos Pilades
- Giannis Fyrios lo musician
- Nina Papazaphiropoulou la vielhòta
- Alekos Boubis lo vielhòt
- Grigoris Evangelatos lo poèta, l'aèd...
- Kosta Stiliaris lo comandant
Resson critic[modificar | modificar la font]
en Grècia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
internacional[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1975: Melhor filme al Festenal de Tessalonica
- 1975: Melhor realizator idem
- 1975: Melhor scenari id
- 1975: Prèmi de la critica cinematografica grèca id
- 1975: Prèmi FIPRESCI al Festenal de Canas
- 1975: Prèmi especial al Festenal de Taormina
- 1975: Prèmi Interfilme del Forum del nòu cinèma / Berlinale
- 1975: Prèmi Âge d'or al Festenal de Brussèlas
- 1975: Grand Prèmi de las Arts a Japon
- 1975: Melhor filme de l'an idem
- 1975: Top Ten History of Cinema - FIPRESCI
- 1975: Prèmi del melhor filme de l'an / Sutherland Trophy del British Film Institute
- 1980: Kinema Junpo Award del Melhor realizator de filme en lenga estrangièra
- 1980: Melhor filme del mond per la decada 1970-1980 del Sindicat nacional de critics cinematografics italians
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ... O Tiasos / Le Voyage des comédiens, descopatge integral dins la revista mesadièra L'Avant-Scène du cinéma, num.164, decembre de 1975 (en francés)
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligamsvideografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... version integrala (trocejada en 15 parts...) sostitolada en anglés... en dintrar coma clau The Travelling Players & mai de 4950 documents en total...


text:
-859
Aquesta pagina concernís l'an -859 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Assurnazirpal II. Son rèine permetèt d'aumentar lei conquistas de son paire, especialament en direccion de Mediterranèa onte la màger part de Fenícia deguèt acceptar la senhoriá assiriana ò lo pagament d'un tribut. Regardant leis afaires militars, generalizèt l'adopcion de metòdes de terror (empalaments, piramidas de tèstas umanas, desportacions massivas...) que venguèt una caracteristica dei campanhas assirianas fins a l'afondrament de l'Empèri. En revènge, sa decision d'esparnhar lei ciutats-estats fenicianas favorizèt l'economia regionala. Son fiu Salmanazar III li succediguèt fins a 824 avC.


text:
Coctèl Molotov
Lo coctèl Molotov es una arma incendiària improvisada compausada d'una botelha de veire en partida emplida d'un liquide inflamable (esséncia, alcòl...). Foguèt inventat coma arma anticarri per l'armada finlandesa durant la Guèrra d'Ivèrn (1939-1940) e ironicament nomat en onor dau ministre deis Afaires estrangiers sovietic Vyacheslav Molotov. Es generalarament associat ai movements militars irregulars ò ais insureccions civilas mai es tanben fòrça utilizat per lei fòrças regularas en manca d'armas anticarri.


text:
Gabriela Adameșteanu
Gabriela Adameșteanu (Târgu Ocna, 2 d'abril de 1942) es una romancièra, ensagista, jornalista e traductritz romanesa. Se faguèt conéisser tre 1975 gràcias al succès de son roman Drumul egal al fiecărei zile. Sa notorietat se confirmèt en 1983 amb son segond roman Dimineață pierdută. Mantun de sos libres son estats revirats en divèrsas lengas estrangièras coma lo francés, l'ongrés o en estonian.
Adameșteanu es tanben famosa per son activisme en favor de la societat civila. Es membre del Grop pel Dialòg Social, e l'editora de Revista 22.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Drumul egal al fiecărei zile, roman (1975)
- Dăruiește-ți o zi de vacanță, racontes (1979)
- Dimineață pierdută, roman (1983)
- Vară-primăvară, racontes (1989)
- Întâlnirea, roman (2003)
- Provizorat, roman (2010)