text:
Patrimòni Mondial de l'Umanitat
Lo Patrimòni Mondial de l'UNESCO o Patrimòni Mondial de l'Umanitat es una lista de luòcs excepcional al nivèl natural o cultural designat per l'UNESCO, aquesta lista existís dempuèi lo 16 de novembre de 1972. La tòca primièra es de conservar los luòcs, en 2008 i a 851 luòcs classat al patrimòni, 660 culturals, 166 naturals e 25 mixtes, dins 141 estats amb 10 en Occitània[1].
En 2007, lo concèpte de Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat foguèt definit.
Somari
Critèris de seleccion[modificar | modificar la font]
Per figurar dins la lista del Patrimòni Mondial, i a 6 critèris pels luòcs culturals e 4 critèris pels luòcs naturals[2] :
Luòc cultural[modificar | modificar la font]
- Representar un cap d'òbra del gèni creator uman.
- Testimoniar d'un escambi d'influéncias considerable pendent un periòde donat o dins un airal cultural determinat sus lo desvolopament de l'arquitectura o de la tecnologica, de las arts monumentalas, de la planificacion de las vilas o de la creacion de païsatges.
- Aportar un testimoniatge unic o almens excepcional sus una tradicion culturala o una civilizacion viventa o desapareguda.
- Ofrir un exemple eminent d'una mena de construccion o d'ensemble arquitectural o tecnologica o de païsatges illustrat un o de periòdes significatius de l'istòria umana.
- Èsser un exemple eminent d'establiment uman tradicional, de l'utilizacion tradicionala del territòri o de la mar, que siá representatiu d'una cultura (o culturas), o de l'interaccion umana amb l'environament, especialament quand aqueste es vengut vulnerable jos l'impacte d'una mutacion irreversibla.
- Èsser dirèctament o materialament associat a d'eveniments o de tradicions viventas, d'idèas, de cresenças òbra artisticas e literàrias amb una significacion universala excepcionala.
Luòc natural[modificar | modificar la font]
- Representar de fenomèns naturals o d'airals d'una beutat naturala e d'una importància estetica excepcionalas.
- Èsser d'exemples representatius de grands estadis de l'istòria de la tèrra, inclús lo testimoniatge de la vida, de procediment geologic en cors dins lo desvolopament de formas terrèstras o d'elements geomorfics o fisiografics amb una granda significacion.
- Èsser d'exemples representatius de procediments ecologics e biologics en cors dins l'evolucion e lo desvolopament d'ecosistèmas e comunautats de plantas e d'animals terrèstres, aqüatics, costièrs e marins.
- Conténer los abitats naturals pus representatius e pus importants per la conservacion in situ de la diversitat biologica, inclús los, ont subrevivon d'espècias menaçadas amb una valor universala excepcionala del vejaire de la sciéncia o de la conservacion.
Occitània[modificar | modificar la font]
En Occitània, 12 luòcs son dins la lista :
- Albi, centre istoric
- Monuments romans e romanics d'Arle
- Aurenja: teatre antic e Arc de Trionf
- Avinhon: lo Palais dels Papas, Pont d’Avinhon e ensemble episcopal
- Bordèu, Pòrt de la Luna
- Jurisdiccion de Sent Milion
- Los Camins de Sant Jaume
- Ciutat de Carcassona
- Pont de Gard
- Canal de las Doas Mars
- lo Mont Perdut
- Caunas ornadas de la valada de Vesera
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) Sit oficial


c: text/html

text:
Romilly-sur-Andelle
Romilly-sur-Andelle en normand (Romilly-sur-Andelle en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Adaigada per la Andelle e adossada als tucs boisées de Longboel e dels Dos-Amants, la municipalitat se tròba al començament de la vallée de la Andelle (vallée Galantine) a 9 km de Fleury-sus-Andelle, 10 km de Pont-de-l'Arc e Boos e 20 km de Roan e dels Andelys.
Arrosée par l'Andelle et adossée aux collines boisées de Longboel et des Deux-Amants, la commune se trouve au début de la vallée de l'Andelle (vallée Galantine) à 9 km de Fleury-sur-Andelle, 10 km de Pont-de-l'Arche et Boos et 20 km de Rouen et des Andelys.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las traces d'abitat remontan al neolític. Qualques trobalhas e de recentas enregistras archéologiques (2006-2007) de la INRAP an meses a jorn un ensems de silex talhats (grattoirs, racloirs, estèlas laminaires, estèlas de pica educada, soslinha a ailerons e pédoncule) de l'epòca. Los archéologues an descobèrt #çò que poiriá èsser un cavòt de la edat del bronze près de de lo cementèri e una ret de fossés parcellaire del periòde gallo-romaine près de la glèisa. Romilly, En l'ancian archiu a qualificat de villa mas cap de abitat ancian a pas #èsser trobat. L'abitat se concentrava als VIIen e Modèl:VIIIe sègles a l'entorn de las carrièras Santas-Georges e de la Desliurança e los registres an identificat la zòna périphérique nòrd d'aquel abitat (graèrs sus poteaux, silos, forns criats). Al nòrd d'aquela, un vast cementèri a #èsser en partida enregistrat e las archéologues aiman a 1200 a 1500 las sépultures de totas edats e sèxes en aquel ancian cementèri paroissial del VIIen al Sègle XI vertebrat a l'entorn d'una glèisa bastida en divèrsas fasas. Lo cementèri a #èsser abandonat a la fin del Sègle XI, periòde ont senhor de Romilly, Guillaume Fitz Osbern a legat de tèrras a la abbaye de Lira #que i aviá fondat e #qu'a bastit un prieuré de bénédictins a la localizacion de l'anciana glèisa e del cementèri.
Al Sègle XIV, un periòde important de bastiment a donat un solar dotat d'una vira escalièr amb la capèla a l'èst, una grange dîmière (encara n'elevacion) e de las annèxas e de las dependéncias (cosinas, celliers, conca, colombiers). Lo prieuré i auriá #èsser abandonat en fin del Sègle XVII o al començament del Sègle XVIII. Los registres se son acabats en en setembre 2007 e mancarà dos a quatre ans per n'espetar las trobalhas.
Al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Aubert de Hangest èra lo senhor de Romilly. A Modèl:La s-, la distincion es passada a la familha de Rohan, de contunh de Roncherolles, de Bèc-de-Lèbe, de Sublet e de Jubert.
En 1782, a #èsser creada la Fonderie de Romilly e en 1792, las campanas de las glèisas de la Eure, del Calvados e de la Manja[1], i an #èsser fondudas per obténer flans a @frapper dins l'otèl de la Moneda de Roan. La fonderie gardarà pendent un centenat d'ans fins a la siá clausura, lo relòtge e las campanas de la Bastille[2].
Lo 1er {{}} en novembre 1802, lo primièr cònsol Napoleon Bonaparte visita la fonderie[3].
Les traces d'habitat remontent au néolithique. Des trouvailles et de récentes fouilles archéologiques (2006-2007) de l'INRAP ont mis au jour un ensemble de silex taillés (grattoirs, racloirs, éclats laminaires, fragments de hache polie, flèche à ailerons et pédoncule) de l'époque. Les archéologues ont découvert ce qui pourrait être une tombe de l'âge du bronze près du cimetière et un réseau de fossés parcellaire de la période gallo-romaine près de l'église. Romilly, dans les anciennes archives est qualifiée de villa mais aucun habitat antique n'a été trouvé. L'habitat se concentrait aux VIIen et Modèl:VIIIe siècles autour des rues Saint-Georges et de la Libération et les fouilles ont identifié la zone périphérique nord de cet habitat (greniers sur poteaux, silos, fours domestiques). Au nord de celle-ci, un vaste cimetière a été en partie fouillé et les archéologues estiment à 1200 à 1500 les sépultures de tous âges et sexes dans cet ancien cimetière paroissial du VIIen au Sègle XI structuré autour d'une église construite en plusieurs phases. Le cimetière a été abandonné à la fin du Sègle XI, période où seigneur de Romilly, Guillaume Fitz Osbern a légué des terres à l'abbaye de Lyre qu'il avait fondé et qui a construit un prieuré de bénédictins à l'emplacement de l'ancienne église et du cimetière.
Au Sègle XIV, une période importante de construction a donné un manoir doté d'une tour escalier avec la chapelle à l'est, une grange dîmière (encore en élévation) et des annexes et des dépendances (cuisines, celliers, bassin, colombiers). Le prieuré aurait été abandonné en fin du Sègle XVII ou au début du Sègle XVIII. Les fouilles se sont achevées en septembre 2007 et il faudra deux à quatre ans pour en exploiter les trouvailles.
Au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Aubert de Hangest était le seigneur de Romilly. Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la seigneurie est passée à la famille de Rohan, puis de Roncherolles, de Bec-de-Lièvre, de Sublet et de Jubert.
En 1782, a été créée la Fonderie de Romilly et en 1792, les cloches des églises de l'Eure, du Calvados et de la Manche[4], y ont été fondues pour obtenir des flans à frapper à l'hôtel de la Monnaie de Rouen. La fonderie gardera pendant une centaine d'années jusqu'à sa fermeture, l'horloge et les cloches de la Bastille[5].
Le 1er novembre 1802, le premier consul Napoléon Bonaparte visite la fonderie[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria de Romillys sus Andelle, http://pagesperso iranja.fr/alain.robert/index_fichiers/Pagina0003.html
- ↑ Segon una plaque fixada sus la glèisa.
- ↑ Lo Periodic de Roan, 2 de novembre 1802
- ↑ Histoire de Romillys sur Andelle, http://pagesperso orange.fr/alain.robert/index_fichiers/page0003.html
- ↑ Selon une plaque apposée sur l'église.
- ↑ Le Journal de Rouen, 2 novembre 1802

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1 sept. 2009
Viage prela Val d'Aran
L'oncai 15 d'agost viajam á ela Val d'Aran per secunda vegada, nela prima, (crejo que fo per julie) andam ungada et exclusivament á Vielha ela capla dál Val, laiscam parcada ela varjatura e andam á ela platia dele sojóc (parci!! capla) hu ge trova ela clesia de Sant Miqueu cêula sue avimada tor, l'intránei dál clesia eu ol qualificaríe cum d'un románic fuort senzet e fuort impactant al vis.
Tras far un piet percurs per ela carrera principal dele sojóc plecam á manjar al restaurant "Mandronius" especialiçat plus ben en manjar ráped, le paun pagés est ela cêssa!, dele tamánh d'una gábata; aol que sembla l'atal Mandronius fo un giagant dál Val que lutó (e devintó) versus ols románs.
Depus de manjar abondadament posam viage ença cá cêu l'ideja de tornar á aquestas terras part de l'Occitania, e ansí ol fám aquest 15 d'agost, una vegada finidas elas vacanças d'ogánh n'Andorra, exordim rumb de nou á cá cêula malestança de qui há estat uns jorns de braioca máer n'un locar hu ge trovava ben e nu ol vuel laiscar. Secâ cum nu volievam pas que's finiés l'estoi tornam á aferrar rumb ença ela Val d'Aran, arribam tot just á l'ora de manjar, plecam n'una borda de Baqueira-Beret, fuort polida per deintre cêu ols sofits de fust e grants trabes aután de fust, manjam á benment, eu manjé un plat de paté boníssim e me remano curt, le melhor qu'heo tastat, desent, câr vegada que vue per ela val me compro paté dalí; depus de manjar continuam le viage per ela val, nos aturam á Salardú, un sojoquét d'ensonhacion cêu maisons de pedra e tevlats d'ardosa (bon, cuma elas totas maisons dál val), ela clesia d'aquest sojóc est una passada, sustot ols frescus dele sofit.
Sofit dál clesia de Salardú
Depus de far un munt de fotos á Salardú, continuam le viage, en passant per ela capla Vielha, magër aquesta vegada passam de long, aquesta vegada l'objectív era ela localitat de Bossóst, aprés França.
Aután Bossóst est un sojóc polit (que sojóc dál val nu ol est?), plecam per l'Avenguda Greuer deth Duc de Denia, una carrera arborada mult al placement francés, le sojóc era en festa maor onde multas carreras son exornadas cêu gïrlandas e lucérnulas; á Bossóst compeço una recerca pelhos tots somovents d'una barreta cêula croç occitána (ela croç d'ols cómits de Tolsa de Langüedoc), demando per un bon nombre de somovents, en degun l'hán, pró me dujo un envaresçiment majúscul, eu pensava c'atán sús nu arribaríen pas ols ditosus trais de farfalás (de zigana, cum comunament se'ls consueta dir), pró era gresquejat, nu sol avieva trais de zigana nisi c'avieva un'altres abalors espainhols cuma castanhetas uo câpeis corduvenses..., le perqué d'aquest?, defácile, Bossóst est aprés França (malavés 20 km prel colh dele Portilhon e qualcós mens crejo eu per ela rauta Bossóst-Les) e clar, qual est l'omágen de tota Espainha (independentment dál çona que seja) par ols estrangérs? doncas esquelh que's vende á Bossóst, Madrid, Barcelona uo Conca, par ols estrangers imos eintes habilhats de flamenco, cêu câpei corduvense, jaquetilha curta e pantalons de torejador ols homs e trai de zigana cêu alfaniga e cûcaolhs d'encerc elas donas, poren aquest est esquelh que's pot veir n'equaqui escaprat d'equaqui somovent d'equaqui cibtat turística d'Espainha (jusque heo vist qualcós de tot aquest á Carcassona!! á plus de 200 km dál frontería espainhola, placarts en nunciant bregas de bravs, balhas "flamencos e sevilhanas", "paellas como en España", "sangría"... pardiobre!! pesia!!), flébil e tristós, pró ela reialitat des fa ánhs, aquesta est l'omágen que s'há venduda, ge vende e ge vendrá d'Espainha (sustot ge pinhoran en vender aquesta omágen elas proprias institucions oficials espainholas), adés e tojorn pelhos séculs d'ols séculs. Me vue de Bossóst cêun certán regust de nu aver pas abandonada ela taurina Espainha e cêun usgo câr vegada plus grant ença ol tot andaluç-espainhol (sólej, paelha, rumbas, flamenco, sesta, clat, bravs, vaquilhas, sangría...) malgrat tot, Bossóst ben merita plus d'una visitacion car malgrat tota aquesta parafernalia "cañí" cal visitar-la una e un'altra vegada per l'escantament que distilan elas sues carreras, ela clesia, ela Graona... tornaré á Bossóst, securament.
Tras far un piet percurs per ela carrera principal dele sojóc plecam á manjar al restaurant "Mandronius" especialiçat plus ben en manjar ráped, le paun pagés est ela cêssa!, dele tamánh d'una gábata; aol que sembla l'atal Mandronius fo un giagant dál Val que lutó (e devintó) versus ols románs.
Depus de manjar abondadament posam viage ença cá cêu l'ideja de tornar á aquestas terras part de l'Occitania, e ansí ol fám aquest 15 d'agost, una vegada finidas elas vacanças d'ogánh n'Andorra, exordim rumb de nou á cá cêula malestança de qui há estat uns jorns de braioca máer n'un locar hu ge trovava ben e nu ol vuel laiscar. Secâ cum nu volievam pas que's finiés l'estoi tornam á aferrar rumb ença ela Val d'Aran, arribam tot just á l'ora de manjar, plecam n'una borda de Baqueira-Beret, fuort polida per deintre cêu ols sofits de fust e grants trabes aután de fust, manjam á benment, eu manjé un plat de paté boníssim e me remano curt, le melhor qu'heo tastat, desent, câr vegada que vue per ela val me compro paté dalí; depus de manjar continuam le viage per ela val, nos aturam á Salardú, un sojoquét d'ensonhacion cêu maisons de pedra e tevlats d'ardosa (bon, cuma elas totas maisons dál val), ela clesia d'aquest sojóc est una passada, sustot ols frescus dele sofit.
Sofit dál clesia de Salardú
Depus de far un munt de fotos á Salardú, continuam le viage, en passant per ela capla Vielha, magër aquesta vegada passam de long, aquesta vegada l'objectív era ela localitat de Bossóst, aprés França.
Aután Bossóst est un sojóc polit (que sojóc dál val nu ol est?), plecam per l'Avenguda Greuer deth Duc de Denia, una carrera arborada mult al placement francés, le sojóc era en festa maor onde multas carreras son exornadas cêu gïrlandas e lucérnulas; á Bossóst compeço una recerca pelhos tots somovents d'una barreta cêula croç occitána (ela croç d'ols cómits de Tolsa de Langüedoc), demando per un bon nombre de somovents, en degun l'hán, pró me dujo un envaresçiment majúscul, eu pensava c'atán sús nu arribaríen pas ols ditosus trais de farfalás (de zigana, cum comunament se'ls consueta dir), pró era gresquejat, nu sol avieva trais de zigana nisi c'avieva un'altres abalors espainhols cuma castanhetas uo câpeis corduvenses..., le perqué d'aquest?, defácile, Bossóst est aprés França (malavés 20 km prel colh dele Portilhon e qualcós mens crejo eu per ela rauta Bossóst-Les) e clar, qual est l'omágen de tota Espainha (independentment dál çona que seja) par ols estrangérs? doncas esquelh que's vende á Bossóst, Madrid, Barcelona uo Conca, par ols estrangers imos eintes habilhats de flamenco, cêu câpei corduvense, jaquetilha curta e pantalons de torejador ols homs e trai de zigana cêu alfaniga e cûcaolhs d'encerc elas donas, poren aquest est esquelh que's pot veir n'equaqui escaprat d'equaqui somovent d'equaqui cibtat turística d'Espainha (jusque heo vist qualcós de tot aquest á Carcassona!! á plus de 200 km dál frontería espainhola, placarts en nunciant bregas de bravs, balhas "flamencos e sevilhanas", "paellas como en España", "sangría"... pardiobre!! pesia!!), flébil e tristós, pró ela reialitat des fa ánhs, aquesta est l'omágen que s'há venduda, ge vende e ge vendrá d'Espainha (sustot ge pinhoran en vender aquesta omágen elas proprias institucions oficials espainholas), adés e tojorn pelhos séculs d'ols séculs. Me vue de Bossóst cêun certán regust de nu aver pas abandonada ela taurina Espainha e cêun usgo câr vegada plus grant ença ol tot andaluç-espainhol (sólej, paelha, rumbas, flamenco, sesta, clat, bravs, vaquilhas, sangría...) malgrat tot, Bossóst ben merita plus d'una visitacion car malgrat tota aquesta parafernalia "cañí" cal visitar-la una e un'altra vegada per l'escantament que distilan elas sues carreras, ela clesia, ela Graona... tornaré á Bossóst, securament.
Suscribirse a: Enviar comentarios (Atom)


text:
Diluns, 21 de novembre de 2016, 03h00 Societat,Politica,Lenga,Cultura
Provença
> Provença
> País Marselhés
L’abséncia de la lenga del país es “una marca fòrta de desconsideracion per leis occitanofòns”, çò planhon los organizaires
Se prepara a Marselha, lo 17 de decembre que ven, una accion de protèsta contra lo mesprètz de l’occitan al MUCÈM, lo Musèu de las Civilizacions d’Euròpa e de la Mediterranèa. Desplegaràn de 12h a 16h davant lo musèu una bandeiròla de dos mètres que pòrta en occitan l’article 14 de la Declaracion Universala dels Dreches Umans, e se repartirà un fuelh qu’explicarà la revendicacion de l’accion:
“Quand a Marselha, la pus granda vila d’Occitània, lo MUCÈM presenta en sèt lengas l’article catòrze de la Declaracion Universala dei Drechs Umans, l’abséncia de version dins nòstra lenga occitana es una marca fòrta de desconsideracion per leis occitanofòns conscients de la valor de sa lenga especifica. Mostram donc uei lo tèxte que volèm veire escrich sus lei parets dau MUCÈM au costat dei versions alemanda, anglesa, aràbia, castelhana, francesa, grèga e italiana”
Lo MUCÈM s’inaugurèt lo 7 de junh de 2013 a Marselha dins l’encastre de las activitats de la Ciutat Focèa coma Capitala Europèa de la cultura. Bastit sus de tèrras ganhadas sus la mar, lo sit cèrca d’èsser un espaci màger d’analisi e interaccion de las divèrsas civilizacions de Mediterranèa long de l’istòria, mas ont la lenga e la cultura del país son pas brica presentas. “Sos conceptors nos impausan una vision francofrancesa d’una cultura tecnocraticament formatada a París”, çò planh Josiana Ubaud dins una letra dobèrta als conservators del MUCÈM
. Dins aquela letra, Ubaud
se mòstra completament indignada a prepaus de l’abséncia de la lenga e la cultura del país, e critica la vision dels faches mediterranèus segon un “prisma desformant qu’a quitament pas la decéncia —a defaut de la conviccion— de valorizar un tant siá pauc la vila e la region d’aculhença del musèu”.
Comentaris
23 de novembre 15.24h
#3 L'IEO nimai !
Valoriza aqueste comentari: 1
0
23 de novembre 14.05h
Me sembla que totes los que, en LMPR, sèm opausats a las posicions de" Convergencia occitana", es ora que nos recampèm. Sabi pas cossi se pòt far, mas ieu, autorisi lo "Jornalet" a donar mon corriel a totes los interessats per aquò far.
Valoriza aqueste comentari: 7
0
23 de novembre 12.06h
#19 Ont avètz legit que la menaça mai granda veniá de Marselha?
Ai dich que se caliá concentrar sus Marselha e l'iniciativa de Danis Capian perque ara, es lo que se bolèga e aquò se passa a Marselha.
Après l'accion de Marselha perqué pas soscar a una accion possibla vers Tolosa. Vòstra idèa agradarà a plan de mond ne soi segur.
Valoriza aqueste comentari: 5
0
23 de novembre 11.21h
#16 Matieu, te sostendrai e t'acompanharai per denonciar leis abús inacceptables de Convergéncia Occitana.
Valoriza aqueste comentari: 4
1
23 de novembre 10.48h
#16 Matieu Castèl, avètz rason. Es una idèa que me sembla interessanta e soi segur que fòrças occitans (de LRMP tanben) la sostendràn. Mas pel moment me sembla que los esforces collectius se devon concentrar sus Marselha puslèu que sus Tolosa, non?
Valoriza aqueste comentari: 2
0
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Bruce Willis
Walter Bruce Willis (Idar-Oberstein, Alemanha de l'oèst, 19 de març de 1955) es un actor, cantaire, scenarista e producteur de cinèma american. Willis foguèt revelat per la sèria Moonlighting, e venguèt lèu una dels actors mai apreciats del cinéma d'accion gràcias a son ròtle de John McClane dins lo film Die Hard. D'autres films coma 12 Monkeys, The Fifth element, Armaggeddon, The Sixth Sense o Unbreakable li portèron la consecracion.
Bruce Willis foguèt maridat amb l'actritz Demi Moore en 1987. Divorcièt en 2002 e es actualament amb la modèla Emma Heming.


text: Ja sabem qu’era Setmana Santa ei temps de processons (pensi ena de Bossòst) e concèrts de musica sacra, entre d’auti elements qu’era sàvia tradicion a sabut mantier cada an. Non manquen jamès es passions de Bach enes programes culturaus des granes ciutats. Tan solemna era de Sant Matèu, tan intima era de Sant Joan. Semblen depurar er estil dirècte des evangèlis. Era simpla narracion deven pregària, e era possibla desconfidança s’esvaís e acabe estant probabla interpellacion. Quan escotam era musica de Bach, e la tornam a escotar (perque non ac podem deishar de hèr), demoram damb còr adocit, contengut e liberat ath temps. Dilhèu quauque venedor de prozacs parlarie de tranquillitat d’esperit. Pòt èster. Ei vertat que, ath principi, ua inquietud mos agace e mos hèr a estornejar, mès, ara fin, se sòl daurir ua henerecla d’esperança. De viatges, mos ven en forma de timida alendada, e alavetz mos dèishe, dauant des sues pòrtes, tot estordidi, en tot badar, coma mainatges innocents a punt d’arténher era man d’un adult, en un acte de gòi anticipat que se fruste coma recerca insauvabla. Musica de dificil equilibri entre emocion e contencion. Non ei expansiva, coma era que mos pòden regalar es romantics, ei era de Bach ua musica que se hique ben laguens e da ua auta mesura des causes: dilhèu era unica possibla, en miei dera adversitat. Diden qu’era musica ei frut deth diable, e eth topic mane qu’era de Bach ei òbra de Diu. Mès, en aguesti ahèrs der art, qui ei Diu e qui eth diable? “Eth món occidentau a dat lum e a bastit es sues òbres mès beròies d’ençà der esperit dera religion”, assegure Hans Urs von Balthasar. E pòt èster, com tanben qu’es òbres mès beròies neurissen er esperit e de viatges ne hèn a nèisher un de nau. Mès açò ja ei matèria d’un aute article.


text:
Coma arribar
En tren
Vielha e Mijaran non dispòse de comunicacion dirècta en tren. Es poblacions damb estacion mès pròplèu son es següentes:
Telefòn: 0034 902 240 202
Telefòn: 0033 836 353 535
Telefòn: 0033 836 353 535
Era comunicacion des d’aguestes poblacions damb Vielha e Mijaran, s’a de realizar damb bèth transpòrt per carretèra (transpòrt public en autobús o damb transpòrt en taxi).
En avion
Vielha e Mijaran non dispòse de comunicacion dirècta damb avion. Es poblacions damb aeropòrt mès pròplèu son es següentes:
Era comunicacion des d’aguestes poblacions damb Vielha e Mijaran, s’a de realizar damb bèth transpòrt per carretèra (transpòrt public en autobús o damb transpòrt en taxi).
En coche
Er accès ta Vielha e Mijaran se hè a trauès de 4 vies de comunicacion:
Dempús deth Palhars peth Pòrt dera Bonaigua (2.072 m.), Era carretèra C-28 recor es 48 km que hè era val fins era termièra a Pònt de Rei. Era mès freqüentada, ei era deth tunèl de Vielha que, damb 5.173 m. De longitud, junh era Ribagorça (entrat sud: 1.626 m.) Damb Aran (boca nòrd deth tunèl a 1390 m.). Dempús de França, per Pònt de Rei, s’arribe ara carretèra francesa N-618 que se convertís ena N-230. E dempús de Bagneres de Luchon en tot passar per Portilhon, era carretèra francesa N-125 se convertís ena N-141, enquia Bossost.
En autobús
Era companhia de transpòrts ALSA corbís eth transpòrt public entà Vielha e Mijaran damb ua linha dirècta dempús de Barcelona e linhes regulars e servicis jornalièrs dempús de Barcelona e Lhèida.
Era madeisha companhia aufrís tanben un servici de transpòrt que connècte es diferentes poblacions araneses.
Linhes regulars
Barcelona - Vielha e Mijaran
Companhia Alsa, Lheida - Vielha e Mijaran
Parada autobusi Vielha
Av. Alcalde Calbetó Barra, s/n (deuant eth cinèma).
Estacion deth Nord de Barcelona:
Alibei 80. Tlf: 0034 932656508
Estacion d’autobusi de Lheida
Saracibar, s/n. Tlf: /
Estacion d’autobusi de Tarragona
Companhia Vibasa. Tlf: 0034 977229126
Estacion d’autobusi de Saragossa
Companhia Agreda. Tlf: 0034 976229343
Autes combinacions
Valencia - Tarragona - Lheida Madrid - Saragossa - Lheida.


text:
Exit de participacion ena prumèra Jornada Tecnologica sus Programari Liure
Era Sala d’Actes der ajuntament de Vielha e Mijaran amassèc eth passat dissabte dia 5 de seteme a mès d’ua ventea de participants ena prumèra jornada tecnologica organizada peth consistòri e inclodida ath laguens deth plan d’actuacions deth projècte Alt Pirineu Digital@Vielha.
Eth president de CatPL (Associació Catalana d’Empreses per al Programari Liure), Albert Calvet i Alfons Rubio, Director Gerent deth Col.legi Oficial d’Enginyeria en Informatica de Catalunya, siguéren es que se n’encuedèren de promòir un plan animat collòqui sus eth Programari Liure.
Pendent lèu dues ores, es participans resoléren dubtes ena aplicacion e er usatge deth Programari Liure. En aguest sentit, era preséncia de professionaus deth sector derivèc era jornada didactica en professionalizada e damb er analisi de casi practics.
Eth Programari Liure (en inglés free software) ei eth programari que se pòt hèr a servir, estudiar e modificar sense restriccions, e que pòt èster copiat e redistribuït. En hilat actuaument i a ua grana aufèrta de programes gratuïts que pòder èster utilizadi e que mos dan similares prestacions que es de pagament. Er objectiu dera charrada a estat eth d’introdusir ara ciutadania en concèpte de libertat de software. Era jornada finalizèc damb una breu introduccion as hilats dubèrti a cargue de Jordi Ossó, membre de www.guifi.net.
Er airau de Naues Tecnologies a programat un cicle de conferéncies tecniques sus desparièrs aspèctes venculadi as Tecnologies dera Comunicacion e Informació (TIC). Eth cicle ei format per 4 jornades: Programai Liure, Empresa e TIC, Tecnolan’09 e Blogs: ua identitat personau. Era pròplèu jornada se celebrarà eth dia 25 de seteme e virarà ath torn dera empresa e tecnologia impartida per assessor especializat en sector toristics des Alps Italians, Kurt Illmer.
Font: Ajuntament de Vielha e MijaranEtiquetes: Entitats afins, Esdeveniments, programari lliure


text:
John Locke
John Locke (Wrington, près de Bristol lo 29 d'agost de 1632 – Oates, Essex, lo 28 d'octòbre 1704) foguèt un filosòf empirista anglés que trabalhèt sustot amb tèmas ligats al govèrn e a l'epistemologia.
Locke Estudièt la medecina a Oxford, dintrèt al còrs diplomatic çò que li permetèt de demorar en França un cèrt temps e de contactar los cartesians. En 1683 se refugièt als Païses Basses per evitar de represalhas politicas. Aprèp la Revolucion Gloriosa de 1688 tornèt dins lo seu país e publiquèt las seunas òbras mai importantas:
- Assag sus l'entendement uman.
- Assag sul govèrn civil (considerat coma lo manifèst del liberalisme modèrne).
L'Assag sus l'entendement uman comença amb una critica destructritz de l'afirmacion de l'existéncia d'idèas innadas de la consciéncia, preconizada pels racionalistas. Quand nais la nòstra consciéncia es coma una pagina blanca o tabula rasa. Coma i a pas d'idèas innadas en nosautres, aquelas pòdon pas fondar la compreneson del mond. Coma la rèsta dels empiristas, Locke considerarà que la coneissença se trai de l'experiéncia (empiria en grèc), a travèrs dels senses.
- 1000 articles fondamentals
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Personalitat britanica del sègle XVII
- Filosòf britanic
- Filosòf protestant
- Filosòf modèrne
- Filosòf del sègle XVII
- Filosòf politic
- Filosòf de las Luses
- Jurista
- Escrivan britanic
- Membre de la Royal Society
- Personalitat liberala britanica
- Restabliment anglés
- Empirisme
- Naissença en 1632
- Decès en 1704


text:
Saint-Pierre-d'Allevard
Nom desconegut en arpitan (Saint-Pierre-d'Allevard en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, situada en la part septentrionala del Massís de Belledonne, fa partida del « País de Allevard » (lo costat) e de la sèria de bourgades bastidas sus las replats dels « Balcons de Belledonne », entre Allevard al nòrd e Uriage al sud. S'estend en un élargissement entre la montanha de Bramefarine (1 192 m), al nòrd-oèst (#que la separa de la vallée del Grésivaudan), los Cinc Crêts, al sud-sud-oèst, e lo épaulement (#que culmini a formatnum:1726 {{}} m amb lo Crêt del Pol) #que la separa a l'èst de la vallée de la Nautor-Bréda. Largament dobèrt cap al nòrd, del costat de Allevard, aquel « scenari », #qu'es la part sud d'un synclinal parallel a la vallée del Grésivaudan, comunica amb ela per las gargamèlas del Fay al sud-oèst e amb los autres comunas del Balcon de Belledonne pel caulet del Barioz (1 041 m). Lo bourg ancian s'es bastit sul adret, al pè de Bramefarine, per aprofechar al maximal del ensoleillement, acorchit n'ivèrn pels Cinc Crêts (de 1 285 a formatnum:1150 {{}} m).
Una dels particularités de la municipalitat es lo sieu amplitude d'altitud : lo bourg s'estend, del sud al nòrd entre 490 e 543 m, del temps que lo masatge caseriu mai elevat, sus la rota del caulet del Barioz, se tròba a aperaquí 880 m d'altitud. Lo ponch çò de mès de bas de la municipalitat, al luòc dich « lo Camp del pont » es a 430 m, e çò de mès d'elevat es çò Crêt del Pol, a formatnum:1726 {{}} m. Las pendentas pro raides en transformant per tempses de orage o de pluèjas persistantes las ruisseaux de còps intermittents en torrents dévastateurs an portat la municipalitat a susvelhar los sieus marges. Lo fons marécageux a servit a establir al nòrd lo lac del Flumet (conca EDF de 4,7Mm3) e subsisteix al sud-es dins una zòna classificada« espaci natural sensible » : lo marais de Sailles[1]Pierre .
La commune, située dans la partie septentrionale du Massif de Belledonne, fait partie du « Pays d'Allevard » (le canton) et de la série de bourgades construites sur les replats des « Balcons de Belledonne », entre Allevard au nord et Uriage au sud. Elle s'étend dans un élargissement entre la montagne de Bramefarine (1 192 m), au nord-ouest (qui la sépare de la vallée du Grésivaudan), les Cinq Crêts, au sud-sud-ouest, et l'épaulement (qui culmine à 1 726 m avec le Crêt du Poulet) qui la sépare à l'est de la vallée du Haut-Bréda. Largement ouvert vers le nord, du côté d'Allevard, ce « plateau », qui est la partie sud d'un synclinal parallèle à la vallée du Grésivaudan, communique avec elle par les gorges du Fay au sud-ouest et avec les autres communes du Balcon de Belledonne par le col du Barioz (1 041 m). Le bourg ancien s'est construit sur l'adret, au pied de Bramefarine, pour profiter au maximum de l'ensoleillement, raccourci en hiver par Les Cinq Crêts (de 1 285 à 1 150 m).
Une des particularités de la commune est son amplitude d'altitude : le bourg s'étale, du sud au nord entre 490 et 543 m, alors que le hameau le plus élevé, sur la route du col du Barioz, se trouve à environ 880 m d'altitude. Le point le plus bas de la commune, au lieu dit « le Champ du pont » est à 430 m, et le plus haut est le Crêt du Poulet, à 1 726 m. Les pentes assez raides transformant par temps d'orage ou de pluies persistantes les ruisseaux parfois intermittents en torrents dévastateurs ont amené la commune à surveiller leurs rives. Le fond marécageux a servi à établir au nord le lac du Flumet (bassin EDF de 4,7Mm3) et subsiste au sud-est dans une zone classée« espace naturel sensible » : le marais de Sailles[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria anciana de Sant-Pierre es encara a escriure. Situat en una region boisée al minaré de fèrre ric en manganèse e facilament exploitable, lo bourg, bastit a l'entorn d'un prieuré clunisien, participa a l'istòria industriala del costat de Allevard, iniciada per las chartreux de Sant Hugon l'an 1170, a una epòca ont çò Dauphiné e la Savoie se vertèbran en doas principautés antagonistes, e #que veirà la siá edat d'aur a la fin de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle amb l'espleitacion intensiva de la Taillat per la societat Schneider del Creusot e la fabricacion d'acièrs especiales e de imants l'an 1874.
L'histoire ancienne de Saint-Pierre est encore à écrire. Situé dans une région boisée au minerai de fer riche en manganèse et facilement exploitable, le bourg, bâti autour d'un prieuré clunisien, participe à l'histoire industrielle du canton d'Allevard, initiée par les chartreux de Saint Hugon en 1170, à une époque où le Dauphiné et la Savoie se structurent en deux principautés antagonistes, et qui verra son âge d'or à la fin du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle avec l'exploitation intensive de La Taillat par la société Schneider du Creusot et la fabrication d'aciers spéciaux et d'aimants en 1874.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.premiumwanadoo.com/spa/page.php?num=102&numG=1 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ « Le marais de Sailles », Site officiel de la Mairie de Saint Pierre


text:
Milan Kundera
Milan Kundera (nascut lo 1èr d'abril de 1929 a Brno, Checoslovaquia) es un escrivan chèc de nacionalitat francesa. Es conegut internacionalament per son òbra màger en chèc Nesnesitelná lehkost bytí (traducha e publicada en francés en 1984 jol títol l'Insoutenable légèreté de l'être). A longtemps viscut en França e a participat a la traduccion en francés de mantun de sos romans coma Nesmrtelnost (l'Immortalité).
Prèmis[modificar | modificar la font]
En 1985 Kundera recebèt lo Prèmi Jerusalem. Tanben es estat dich qu'es estat candidat al Prèmi Nobel de Literatura.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Žert (1967)
- Valčík na rozloučenou (1972)
- Život je jinde (1973)
- Kniha smíchu a zapomnění (1978)
- Nesnesitelná lehkost bytí (1984)
- Nesmrtelnost (1990)
- La Lenteur (1995)
- L'Identité (1998)
- L'Ignorance (2000)
- La fête de l'insignifiance (2014)


text:
04/12/2016
Dessenha me un aubre, per Marisa Lasjuillarias
Maryse Lasjuillarias de l'atelier d'occitan de La Chapelle Gonaguet nous livre un texte pour découvrir le vocabulaire autour de l'arbre, en faisant dessiner une enfant.
Espera me ma pita Maià, si sabes pas qué far, dessenha me un aubre ! Sabes pas per onte començar ? Quo es coma vòles ! As perdut ton gredon ? Ne'n veiquí un !
Pòdes començar la cima, o ben tot per lo bas. Chausisses lo bas ? Vai plan !
Sus la terra, vesem lo tronc. Lo tronc es crubert de peu e quauques còps, de mossa, de liquen o de ledra. Dau tronc, o si vòles de la bilha, parten daus marns. Pòdes ne'n far mai d'uns.
Aprep los marns, trobem las bròchas e sus las bròchas frotjan de las brodichas e daus brochilhons. En estiu, quante l’aubre es clafit de fuelhas, n’un pòt s’i botar a l’açalat de son fuelhum, que lo pes ne’n pòt far pendilhar las folharjas, frissantas au vent leugier.
Pòdes tanben dessenhar de las fruchas si as chausit un fruchier. Per exemple, lo prunier que es un aubre folharjós que i a tot plen de brodichas, de brochons e de brodichons. Quante i a mestier de lo podar, quo es un trabalh per l'esbrodichar, e mesma de l’esbrodichonar. D’autres se contentan d’espodansar. A, obludava, la partida la mai nauta de l'aubre – sobretot te fau pas l’i archelar – se sona la quincaròla. Brave mot, non ?
Bon, quò es pas 'chabat. Ne'n manca enquera.....Jos la terra, i a de las raiç que son sovent prigondas. Mas malurosament quò pòt 'ribar qu'una chavana desraije los aubres, los esjarre o mesma los tronque. Aprep, los fau tronçonar per los tirar daus bòscs e, a la fin, demòran nonmàs las còças que 'chaban per regolhonar o simplament purir.
As fach un brave dessenh, ma dròlla e as apres un fum de mots que coneissiàs pas. Te fau contunhar !
Marisa Lasjuilliarias
Vocabulari : la ledra= le lierre ; los marns= les branches principales ; clafit=rempli ; podar= tailler ; esbodichar= épointer ; archelar= escalader ; la quinquaròla= le faîte ; la chavana= tempête ; esjarrar= écuisser, fendre en déchirant; regolhnonar= faire des rejets.
09:58 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier), Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (1)
28/05/2016
Deux nouveautés de Jan-Peire Reidi
Les lecteurs de notre blog connaissent bien le nontronnais Jan-Peire Reidi, fidèle contributeur, ainsi que ses chroniques affûtées. Ils connaissent également « Vilajalet », « Lo chamin de la font », « Chaucidas dins los blats » et ses écrits dans « Paraulas de Novelum ». Voici a présent deux de ses nouvelles parutions qui marquent par leur intérêt et leur originalité.
La première, « Rejas de mots », sillons de mots, est un recueil de mots croisés et de mots mélangés, idéal pour réviser ou apprendre le vocabulaire occitan. En 26 exercices, le lecteur passe en revue les métiers, les arbres, la cuisine, les insectes, les cris d'animaux, la maison, les fruits, les oiseaux, les troubadours, les villes d'Occitanie etc... Un bon moment pour se détendre ou pour les cours de langue.
La deuxième parution est une seconde édition du lexique occitan français anglais. La première édition de 2013, qui contenait 2000 entrées est désormais épuisée. Jean-Pierre Reydy l'a augmentée et rebaptisée "Tot per tres", tout par trois. Ce sont dorénavant 3000 mots d'occitan limousin qui sont traduits en français et en anglais. Professeur d'anglais à l'université, linguiste, écrivain et parfait locuteur occitan limousin, l'auteur nous fait découvrir des mots usuels ou plus rares. « Certains mots occitans qui trouvent difficilement leur équivalent en occitan le trouvent aisément en anglais », dit l'auteur. Il est curieux de constater que parfois une même idée peut s'exprimer différemment dans les trois langues. Parfois l'imaginaire est le même, avec des mots différents. Un travail précis, recherché, utile qui convient aussi bien aux francophones qu'aux anglophones désireux d'apprendre « la linga dau pais » et cela dans la graphie des dictionnaires d' Yves Lavalade.
Les deux ouvrages, à prix accessibles, sont en vente dans certaines librairies.
« Rejas de mots », 58 pages, 6€ et « Tot per tres », lexic trilingüe occitan, français english, 90 pages, 8€.
Voir également son cours d'occitan en ligne sur : http://jpreydy.canalblog.com/
Guilhem Francés
08:48 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier), Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (0)
04/02/2016
Carnaval en proverbes par Michel Chadeuil
Dimarç lardier, mot à mot « mardi de lard prodigue », journée d’excès de nourriture, de boisson, de licence même. Chacun s’y adonne selon ses moyens certes, mais sans vraiment regarder à la dépense :
Per carnaval lo paisan, Qu’aie mas palha en son granier
O qu’aie lard dins l’archabanc Non saubriá èsser mainatgier.
Pour carnaval, le paysan, qu’il n’ait que paille en son grenier ou qu’il ait du lard dans son arche-banc (l), ne saurait être économe.
Avant le carême, on ne pense qu’à s’olhar la pança, se remplir le ventre, de porc gras si l’on a de quoi :
Per carnaval sens faiçon Mielhs vau èsser ase que tesson.
Pour carnaval sans façon, il vaut mieux être âne que porc.
Ou si l’on est plus pauvre faire bombance de crêpes plus modestes mais aussi festives. De quelqu’un qui ne plein pas sa peine, ne dit-on pas :
Es tan valhent obrier Coma la padela graissada Lo jorn dau dimarç lardier
Il est si vaillant ouvrier que la poêle graissée le jour du mardi gras.
Mais attention au revers de la médaille ! Pour les dictons moralisateurs, carnaval et carême deviennent métaphoriques. A Périgueux on dit :
Dimarç tròp lardier, Caresme mainatgier .
Mardi trop prodigue en lard, carême économe.
Et à Sarlat on renchérit :
Qui fai tròp gras per carnaval Fará caresme coma cal.
Qui fait trop gras pour carnaval fera strict carême.
Ou, comme l’on sait bien que quand les parents boivent les enfants trinquent :
Quand lo paire fai carnaval,Lo filh fai caresme a l’ostal.
Quand le père fait carnaval (au cabaret ?), le fils fait carême à la maison.
Micheu Chapduelh
19:36 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier), Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (0)
Paraulas de Novelum n° 150: editoriau per Joan-Claudi Dugros
La revue 100% occitane éditée par Novelum IEO Périgord fête son 150ème n°. Voici l'éditorial de Jean-Claude Dugros, responsable éditorial de la revue.
Revue par abonnement : 15€ les 4 numéros ou 25€ les 8 numéros, chèque à l'attention de Novelum, 95 route de Bordeaux 24430 Marsac sur l'Isle.
°°
Non, non, Paraulas tomba pas dins la commemoracionita aguda ! Segur, o sabèm ben, que lo n° 150, aquò vòl res dire, que correspond brica a nada data anniversari. Mas totparier, quand òm espepissa la colleccion complèta de la revista, òm a la ressentida d’un trabalh ben fach, òm sap ara que los messatges que volián far passar los fondators fuguèron semenats coma de pichons calhaus dins la bona dralha, la melhora pròva n’es que son totjorn d’actualitat ! L’asard d’aquela chifra redonda del numèro 150n nos balha l’ocasion de lor far una brava capelada.
« En 1969, la seccion perigòrda de l’Institut d’Estudis Occitans es creada jos lo nom de Novelum. Lo prumier numerò de son bulletin trimestriau pareis lo 18 d’abriu de 1970. Dins son editoriau, Peire Desrosier, que ne’n fuguet lo prumier director, expausa clarament l’esperit que presidet a quela creacion : farjar, en s’apiejar sus l’eiretatge culturau occitan, los ustilhs modernes necessaris a la promocion de la lenga occitana « per li tornar sa valor e sa fòrça perfin que chascun puescha l’utilizar segon son deser, sens retenguda nimai faussa vergonha ».1
Novelum e sa revista respondián a una espèra. Lèu, lo nombre dels aderents atengèt 400.
Per aqueste n° 150, avèm lançat una crida per recampar d’articles qu’aviam agradat als legeires, e doncas que podián interessar los novèls legeires, atal far participar tot lo monde a la causida dels tèxtes e evitar una causida unilaterala. Mas davant lo pauc d’estrambòrd (sonque doas responsas) de nòstres abonats, avèm renonciat a aqueste projècte. Benlèu per lo cinquantenari…
E totparier, quina riquesa, quin plaser, pastat d’emocion e de respècte en legissent « los prumièrs numèros [qu’] èran picats sus estencils (per la mair de J. Ros), emb una vielha Remington traficada per aver daus accents liures, e tirats sus una roneò Gestetner, en virar la manivela ! »2
Aprèp una parentèsi de dos ans, en 1977, quand Novelum cambièt de nom per venir Oc-Segur (resulta de la fusion de Novelum amb Adoc, la revista de la seccion lemosina de l’IEO), la seccion perigòrda de l’IEO tòrna préner son autonomia jol títol Paraulas de Novelum, en 1979. Puèi amb l’evolucion del material, la revista se moderniza en s’informatizant a la debuta de las annadas 90.
Dins la vita de la revista, cal far una plaça de las grandas als nombroses numèros especials que marcan son parcors. La màger part d’aquels numèros especiaus fuguèron puèi editada en recuèlhs, lèu agotats e tornar editats. « Los prumièrs fugueren daus utilhs pedagogics, que mancavan greument a l’epòca per l’ensenhament de la lenga en dialecte lemosin : un Pitit vocabulari occitan occitan-francés, e un libreton d’explicacions dau prumièr recuelh de textes lemosins per l’espròva d’occitan au bachelierat. »3 Puèi venguèt lo Precis de conjugason. Aquels dos obratges son de Joan Ros. Cal dire que la còla fondatritz de Novelum èra constituida gaireben d’ensenhaires. Puèi los numèros especiaus sortiguèron sus de tèmas variats : « la cosina emb Beure e minjar lo país, de Micheu Chapduelh, lo collectatge de chançons popularas emb los Chants de St-Abre, de Micheu Debet e los Chants du Périgord et d’ailleurs, d’Esteve Ros, la toponimia emb Espinguelebre, de Joan Ros, los juecs populars emb La Ringueta, de Micheu Chapduelh, la paleografia e l’istòria medievala emb Remembrança siá, l’analisi literària emb Ezra Pound et les troubadours, de Philip Grover (Quel estudi, publicat en prumier per Novelum es estat completat dempuei per l’autor e editat per Federop). »
Mas Novelum editèt (e edita totjorn) tanben d’obratges de collectatge de cultura populara o de creacions : los Contes de Beurona, collectats auprèp de Leopòld Laforest, sortit en 1974 e tornat editat en 1977. Òm pòt citar tanben las Cronicas de vent-li-bufa, de Joan Ganhaire, Los Uelhs sus terra, poemas de Benedicta Bonet, Mèl o citron, poemas de Brigita Miramont, La Fabrica de petaç, poemas de Frederic Fijac, Cascanhòls de cèu, de Jacme Fijac.
E aquò’s pas tot. Novelum a editat tanben una colleccion Teatre d’òc, amb Lo Chavau arabi, de Claudi Bisson, e Lo secret del conte de Marcafava, pèça per mariòta de Loís Delluc e una colleccion Mainatjon amb Çò que disen las bèstias, de Micheu Chapduelh e La Bòria perigòrda e L’Enfant-volaire, d’Esteve Ros.4
La còla dels precursors èra constituida en majoritat, d’ensenhaires, l’avèm dit. Dins lo n° 1, la presentacion del Secretari-General es clara : la seccion perigòrda de l’IEO s’endralha dins la tòca de l’I.E.O. creat en 1945 e dont una de las missions es justament l’ensenhament de la lenga e de la cultura, amb una ortografia e una gramatica revisada : « Un des buts immédiats de Novelum est d’assurer dans toute la mesure et avec l’aide des enseignants, l’enseignement de la langue dans les lycées et les écoles primaires du département. C’est en effet la condition indispensable pour sauver l’occitan d’une disparition complète et irrémédiable, pour lui rendre toute sa valeur et toute son efficacité et pour que chacun puisse l’utiliser selon son désir, sans retenue ni fausse honte. »5.
E còp sec, a la seguida, tre la pagina 4, comença la tièra d’articles consacrats à « La graphie normalisée de l’occitan adaptée au Périgourdin » : « Il est important de s’habituer le plus vite possible à cette graphie, qui permet d’écrire de façon cohérente et unifiée les différents dialectes occitans. » (Joan Ros).
Uèi, Novelum e sa revista an 47 ans. Es l’atge de la plena maturitat. Las darrièras annadas son tan ricas coma las primièras. S’ameritaràn un jorn de figurar dins una antologia d’articles coma fuguèt fach per los trenta ans6. La carcassa es solida. Qualques fondators son partits, d’autres son mòrts. Mercejam los que demòran d’aculhir los novèls e de lor far confiança.
Malgrat los trabucs de tota mena, las dificultats, la marrida volontat dels politics, fasèm en sòrta totes amassa que Paraulas de Novelum participe encara longtemps a la « defensa e illustracion » de la lenga occitana en Perigòrd.
Joan-Claudi Dugròs
1 Esteve Ros, Paraulas de Novelum N° 92 – julhet 2001, p.1.
2 Esteve Ros, op. cit., p. 2.
3 Esteve Ros, op. cit., p. 3.
4 Esteve Ros, op. cit., p. 3.
5 Novelum, n° 1, s.d., p. 2.
6 Veire lo N° 92 – julhet 2001.
19:36 Publié dans Cultura e literatura en òc, Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (0)
10/10/2015
Bestiari occitan, Quequerequé ! fai lo jau
Pita devineta : « Pòrte corona e sei pas rei, pòrte penatge e sei pas mosquetari, pòrte esperons e sei pas cavalier. Qui sei ? » La responsa : lo jau. O si voletz en lengadocian « lo gal », en bas-lemosin « lo jal », en provençau « lo gau ». Totas quelas formas d’un mesme mot venen dau latin « gallus ».
Mais « gallus » veut aussi dire « gaulois », d’où le « coq gaulois ». Ce jeu de mots devait bien amuser les romains et rendre fiers les prétentieux gaulois qui s’en haussaient sur leurs ergots ! Les français qui se croient gaulois se veulent donc coqs.
Mas si « gallus gallus » pòt amusar e mai en lengadocian « gal galés », que i a de plasent dins « coq français » ? E si comprenem ben que « gallus » a pogut donar « gal » (e « gal » donar « jal » o « gau » e donc « jau ») a pas pogut donar lo francés « coq ». Quo es colhon coma tot mas lo mot francés ven de… « cocorico ! », çò que, pareis, ditz lo jau (en francés).
En occitan, un petit jau, un joune, ditz « quiquiriquí ». Un adulte ditz « quequerequé » (e en se levar sus sos esperons, fai son quequé !) Lo vielh, un pauc rauche, fai « cacaracà ». Enfin los jaus fasián entau. Aurá la justícia a la damanda daus neò-ruraus los a condemnats a èsser muts. Los talibans avián ben interdit aus auseus de chantar.
Notarem en passar que nòstres vesins peitavins e Saintongés son mai latins que los de París : dins lor parlar disen « un jhau ». Un pauc mai serián tan latins coma nautres, los occitans.
Latins, latins… e lo galés alaidonc ? E ben quò fai bien longtemps que n’avem vist pas en per aquí. Un pauc mens que per los diplodocus, mas tot-parier !
Micheu Chapduelh
05/01/2015
Dictada occitana de Charreç ( Charanta) lo 31 de genier
La dictada occitana 2015 se passara a Charreç lo dissades 31 de genier de 2015 a la sala de las festas a 2 oras demia (inscripcions a 2 oras - 5 €)
L'autor Jan-Peire REIDI la dictara a partir de 2 oras demia ; la sira seguda dau baleti bal folk a 5 oras demia coma lo grope de musiciens e dançadors "Dau fen per las polas".
Quò siria pas mau, per l'organisacion, si vautres vos inscriviatz aupres de jeanclaudenicolas3@wanadoo.fr
Info mandada per Jean-Claude Nicolas
de veire son blògue: http://occitan.blogs.charentelibre.fr/archive/2015/01/02/...


text:
Beauvoir-en-Royans
'Beauvoir-en-Royans' (nom francés, lo nom occitan es desconegut) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Beauvoir-En-Royans a situat a 50 km de Grenòble.
Beauvoir-en-Royans est situé à 50 km de Grenoble.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl De Beauvoir, e aguèt bastit per Humbert II, darrièr Dauphin del Viennois, jove sobiran, en soniant al tribunal de Nàpols ont regnava amb estèla lo sieu oncle Robert de Sicile, se fa bastir lo "Versailles" dels Dauphins. Per agradar a la siá doça Béatrice de Ongria, escolleix la jamai polida vista de ont lo nom de « Beauvoir », situat al pè dels falaises calcaires del massís del Vercors, entre Grenòble e Valéncia. Un castèl compausat de 1 000 fenèstras ont vivián tumultueusement jamai de 2 000 personas. Humbert II, #que pas vacil·lava pas a se preténer rei, e #viure una vida òc dépravée #qu'a la ora de la siá ruïna, revestirà la alba de bure dels dominicans. Vengut fraire « Ymbert », #obténer Per brigue, del rei de França, lo évêché de París, mas #morir en 1355 en disposicion cercar lo òci del pape per recebre la siá mitre.
Los Romains avián Ja observat aquela posicion anautita #que domina la vallée de la Isère, e e avián bastit un camp fortificat. Guigues VII, comte de Albon, prince sobiran del Viennois #que la dynastie ne portava dempuèi 1110 lo subernòm de Dauphin, se apròpria aquela tèrra la an 1251, en lo moment d'un escambi de fiefs amb Raymond de Béranger, senhor de Royans e ne fa una de las siás residéncias preferidas, lo castèl a viscut regularament fins en 1349, data #que lo darrièr Dauphin li cediguèsse al lo Dauphiné a la França. En 1561, nòva epòca, lo baron dels Adrets s'e installa, e e tortura los sieus d'adversaris pendentes las guèrras de religion. Paissièras, represas e degradat per las armadas catòlicos e protestantes, Beauvoir queirà progressivament en ruïna.
Cèrtas familhas E an marcat lo istòria de la siá peada coma, la granda familha de las « Robert » (òmes de armas) #qu'se procedenta de Beauvoir, ont a trobat las siás cartas de noblesa. Aqueles Roberts permetián als senhors del castèl de desvolopar tota una region : Lo ainé possedissiá la tèrra, lo segond èra régisseur o chevalier, lo tresen religiós, e los autres se maridavan amb filhas de bens sovent per far comèrci. (Legir las cronicas De la abbé Fillet, o melhor ; se legissètz lo ancià « François » de lenga de Oc ; lo archiu del Isère al archiu del Dauphiné, legir encara La pichona istòria de Pont en Royans de Sylviane Chaussamy)
Se a Beauvoir #qu'e aguèt signat lo 29 de jamai de 1343 la charte #que fasiá perdurer en lo drech escrich la ancian estatut coutumier dels Escartons del Briançonnais.
Le château de Beauvoir, fut construit par Humbert II, dernier Dauphin du Viennois, jeune souverain, rêvant à la cour de Naples où régnait avec éclat son oncle Robert de Sicile, se fait construire le "Versailles" des Dauphins. Pour plaire à sa douce Béatrice de Hongrie, il choisit la plus belle vue d'où le nom de « Beauvoir », situé au pied des falaises calcaires du massif du Vercors, entre Grenoble et Valence. Un château composé de 1 000 fenêtres où vivaient tumultueusement plus de 2 000 personnes. Humbert II, qui n'hésitait pas à se prétendre roi, y vécut une vie si dépravée qu'à l'heure de sa ruine, il revêtira l'aube de bure des dominicains. Devenu frère « Ymbert », il obtint par brigue, du roi de France, l'évêché de Paris, mais mourut en 1355 en allant quérir l'agrément du pape pour recevoir sa mitre.
Les Romains avaient déjà remarqué cette position haute qui domine la vallée de l'Isère, et y avaient construit un camp fortifié. Guigues VII, comte d'Albon, prince souverain du Viennois dont la dynastie portait depuis 1110 le surnom de Dauphin, s'approprie cette terre en 1251, lors d'un échange de fiefs avec Raymond de Béranger, seigneur de Royans et en fait une de ses résidences préférées, le château est habité régulièrement jusqu'en 1349, date à laquelle le dernier Dauphin cède le Dauphiné à la France. En 1561, nouvelle époque, le baron des Adrets s'y installe, et y torture ses adversaires durant les guerres de religion. Pris, repris et dégradé par les armées catholiques et protestantes, Beauvoir tombera progressivement en ruine.
Certaines familles y ont marqué l’histoire de leur empreinte comme, la grande famille des « Robert » (hommes d’armes) qui est originaire de Beauvoir, où elle a trouvé ses lettres de noblesse. Ces Roberts permettaient aux seigneurs du château de développer toute une région : L’ainé possédait la terre, le second était régisseur ou chevalier, le troisième religieux, et les autres se mariaient avec des filles de biens souvent pour faire commerce. (lire les chroniques de l’abbé Fillet, ou mieux ; si vous lisez l’ancien « François » de langue d’Oc ; les archives de l’Isère aux archives du Dauphiné, lire encore La petite histoire de Pont en Royans de Sylviane Chaussamy)
C'est à Beauvoir que fut signé le 29 mai 1343 la charte qui faisait perdurer dans le droit écrit l'ancien statut coutumier des Escartons du Briançonnais.


text:
Per Esta
B'ei urós, b'ei content, beròi arridolent
Que'u va de batalar de saludar lo monde
N'a pas paur a la bruma ni tapòc au vent
Tostem qu'ei a marchar las cauçuras s'arrómbenn
Qu'a lo còr sus la man, embiciós que no n'ei
Serà pas president de nada republica
Que l'i agrada d'aidar de dia com de noeit
Çò d'esprit que se'n fot eth qu'ei meilèu pratica
E si de temps en quand e li hès un present
Per tant petit que sie tad'eth serà la hèsta
L'ensenharà a tots que'n serà tant content
" As vist çò qui m'ann dat e si'u vòs que'u te presti"
E nosauts embracats dessús los caminaus
Jamès no s'arrestan per las petitas causas
Mes tant qui èm a honhar, a barrar los portaus
Jamès seram urós qu'èm los pècs deu viladge
Anda, anda beròi qu'as tu lo bon sendèr
Lo qui va loenh de'cí de las tracasserias
Anda anda beròi bona cama bon pèd
Qu'as tu lo bon camin qu'as trobat la toa via
E nosauts embracats...
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Vitz d'Arquimèdes
Lo vitz d'Arquimèdes es una maquina utilizada per levar l'aiga, farina o cerealas. Son invencion es atribuida a Arquimèdes al sègle III abC d'ont li ven lo nom; pasmens segon cèrtas ipotèsis èra ja utilizat en Egipte.
La basa es una vitz que vira dins d'un cilindre vuèit, situat dins un plan clinat, e que permet d'enauçar l'aiga situada al dessubre de l'ais de rotacion.
Dempuèi son invencion fins ara s'utiliza per posar de fluids.
Tanben se nomena vitz sens fin perque lo circuit es infinit.


text:
Ceirèsta
Ceirèsta (oficialament en francés Céreste) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Protegida au nòrd per los monts de Vauclusa, e au sud per la cadena de Leberon, Ceirèsta es a la frontièra entre la Bassa e l'Auta Provença, sus l'anciana via Domícia, a 370 m d'altitud[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La Torre.


text:
Sent Basaris
Sent Basaris (oficialament en francés Saint-Bazile) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Sos abitants s'apelan los Sent-basaris.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-


text:
Dempuèi 1994, una entrepresa s’es installada a Leitora e desvolopa un projècte de remesa en valor del pastèl.
Dins las fuèlhas d’aquela planta, se tròba un principi colorant que permet d’obtene lo blau.
De la Renaissença al sègle XVII, lo pastèl ocitan èra considerat coma lo melhor d’Euròpa. Se trabalhava la pasta de fuèlhas qu’èra prestida a la man per ne far de còcas apeladas cocanhas. Èran embaladas e expausadas. Las destinacions principalas èran Londres, Anvèrs, Amborg, Bilbao, e Sant Sebastian.
Se pòt far 5 culhidas per an. Per obténer 2 quilograms de pigments, cal amassar 1 tona de fuèlhas. Van subir de transformacions : maceracion pendent 4 oras, oxidacion, passatge dins una cuba de repaus. Aital, s’obten una pasta blava encre.
Cossi fabricar de « pastèls » es a dire de bastons de color per dessenhar ? Cal de colorant artificial, de flors secas de pastèl e cal far còire 1 ora a 2 oras amb d’aiga. Daissar secar 1 ora o 2 oras.
Lo pastèl se pòt veire jos formas diferentas, coma:
Louane , Alice e Angie.


text:
Grisons
Los Grisons (en alemand Graubünden, en romanch Grischun, en italian Grigioni) son un canton de Soïssa, situat dins l'èst del país. La capitala es Coira.
La presidenta per l'annada 2012 es Barbara Janom Steiner.
Geografia[modificar | modificar la font]
A l'extrèm èst del país, a la confinha amb Liechtenstein, Àustria e Itàlia, lo canton dels Grisons es lo mai vast de Soïssa. Sa densitat es pasmens plan bassa, a causa del relèu fòrça accidentat, fach d’una ret complèxa de massisses e de vals, qu’a valgut al canton l’escais de « País de las Cent Cinquanta Vals ».
La region es sonque aupenca, situada a l’interseccion dels bacins idrografics vèrs la mar Mediterranèa per los afluents de Pò, vèrs la mar Negra per los de Danubi, e vèrs la mar del Nòrd, per Ren.
Las estacions d'espòrts d'ivèrn principalas son Davos, Arosa, San Murezzan (Sankt Moritz) e los vilatges de la valada d’Engadina.
Lengas[modificar | modificar la font]
Las lengas dels Grisons son:
- l'alemand, plan majoritari al nòrd e al centre
- lo romanch dins una zona mediana que va de l'oèst a l'èst
- l'italian (nòrd-italian, lombard) dins qualques comunas de l'extrèm sud.
La revision de l'article constitucional federal subre las lengas en favor d'una melhora reconeissença del quadrilingüisme, aprovada a 76% per la votacion populara del 10 de març de 1996, vai en direccion d'una salvagarda e d'una promocion dal romanch. Despuèi aquela data la populacion romancha pòt utilizar sa pròpria lenga dins sos contactes amb la Confederacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Als tempses medievals, los senhors s'agropèron en ligas defensivas: la Liga Grisa en Oberland, la Liga de l’Ostal Dieu dins lo sud-èst e la Liga de las Dètz Juridiccions a l’èst de Coira. En 1512, aquelas ligas, aligadas entre elas e amb la Confederacion Elvetica despuèi la fin del sègle XV, prenguèron Valtelina e los païses de Chiavenna e de Bormio, que Bonaparte prenguèt puèi quitèt en 1797.


text:
Sant Valier
Sant Valier[1] (oficialament en francés Saint-Vallier-de-Thiey) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Entre Alps e mar (altitud 730m) sus la rota Napoleon (RN85), al centre d'una region toristica, 29 km de Bastons, 12 km de Grassa (la vila dels Perfums), 50 km de Niça e del sieu aeropòrt internacional.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant Valièr èra avesque d'Antíbol, martirizat per los Visigòts, durant l'invasion de Provença. Lo Tièi(r?) es la montanha que domina lo vilatge (1 452m).
Plaça de l'apièr se pòt veire lo buste de Napoleon Bonaparte que remembra lo sieu passatge lo 2 de març de 1815 al sieu retorn de l'isla d'Elba, aital coma lo banc que s'i assetèt.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pagina utilizant lo modèl data amb una sintaxi erronèa
- Paginas amb ligams de fichièrs copats
- Portal:Comtat de Niça/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Ortografia de verificar
- Bendèl de mantenença sens paramètre data/Lista completa
- Comuna dei Aups Maritims
- Comuna dau Comtat de Niça


text:
Un legedor que'm demanda quauques explics sus la conjugason deus vèrbes gascons. Doncas, d'acòrd. Començarèi peu vèrbe tipe deu prumèr grop, lo vèrbe cantar
.
PRESENT DE L'INDICATIU
En gascon la terminason -i serveish tà indicar la prumèra persona deu present de l'indicatiu en guaireben tots los vèrbes de totas las classas: mingi (de minjar), preni (de préner), segueishi (de seguir), mori (de morir). Lo vèrbe cantar non hè pas excepcion.
EN GASCON GENERAU:
1-Gascon canti, cant-as, -a, -am, -atz, -an.
Totun, en castelhonés (Vathmala, Coserans, departament d’Arièja, en contacte dab lo catalan palharés a travèrs de la cadia pirenenca ): cantatz (prononciat en generau cantat) qu’ei remplaçat per cantau. Qu’ei la t finau gascona qui’s vocaliza : petit -petita > petiu –petiua ; polit ->poliu- poliua.
Enqüèra en castelhonés, cantan qu’ei tanben remplaçat per cantanh, com an (annada) per anh (catalan : any; en castelhan: año).
Donc en castelhonés :
2- Cant-i, -as, -a, -am, -au, -anh.
EN ARANÉS:
Lo patron 1 qu'ei quasi generau en gascon, totun, en aranés qu'ei diferent. Lo patron aranés que continua lo deu haut-benasqués (Vath de Benàs, Aragon) dab lo quau ei en contacte (non, lo món non s'arrèsta pas a la cadia pirenenca ni a la frontèra virtuau d'Occitània).
3-aranés: Cant-i, -es, -e, -am, -atz, en. (tz = /ts/ e non /t/, sauv en baish-aran.)
4- haut-benasqués: Cant-o, -es, -e, -em, -etz (/ets/), -en
Mes avath en la vath de Benàs, lo patron qu'ei confòrme au de l'occitan.
5- baish-benasqués: Cant-o, -as, -a, -am, atz (/ats/), -an
En haut-benasqués com en aranés, luishonés e en catalan occidentau, los mots qui s'acaban per -a atòna que hèn lo lor plurau en –es : la filla, les filles, mentre qu' en baish-benasqués, la pronóncia de la a finau de mots com filla ei conservada en las formas pluraus: la filla, las fillas, com en gascon generau e en catalan orientau (a despieit de la grafia, puishqu'en catalan orientau la a atòna que’s confón dab la e atòna). Lo patron de conjugason que segueish aquesta caracteristica. Lo patron medievau que devèva èster comun enter aranés e haut-benasqués, lhevada la prumèra persona.
Aranés medievau: *cant, cantes, cante, cantam, cantatz, canten
Haut-benasqués medievau: canto, cantes, cante, *cantam (deu latin cantàmus),
*cantatz (deu latin cantàtis), canten.
La diferéncia enter cant e canto qu’ei parallèla a la qui i a enter los mot masculins qui s'acaban dab –o en aragonés e qui la pèrden en gascon.
Comparatz los pars de mots aragonés/gascon: uello (ll = lo nòste lh)/ uelh; agüerro/agòr (en lengadocian e en catalan: tardor); apero/apèr (en lengadocian: esplech agricòla e non pas apèro), gato / gat, campo / camp etc. . Per las formas pluraus, lo benasqués que’s demarca de l’aragonés tà apressà’s au catalan e au gascon. Que podem comparar la formacion deus pluraus en aragonés : uello ->uellos, agüerro->agüerros, apero->aperos, gato->gatos, campo->campos. Lo cas benasqués qu'ei diferent: güello-> güells, agüerro->agüers, apero->apers, gato->gats, campo->camps (en gascon: uelh ->uelhs, agòrs, apèrs, etc.).
Notatz la diferéncia entre la desinéncia de la prumèra persona en gascon e en benasqués. cant-i e cant-o. La desinéncia i- deu vèrbe gascon que s'emplega tanben en ua partida meridionau deu lengadocian (l’auta part lengadociana qu’a cante en lòc de canti) e que’s continua dinc a la part mes septentrionau deu catalan (qui a tanben, segon los dialèctes, càntuc, canto, cante e cant).
En rosselhonés:
6-catalan rosselhonés: cant-i, -es, -a, -en, -eu, -en.
Com lo lengadocian, lo rosselhonés que pronóncia la m de cantem com ua n, totun dentau aquí.
Mes au sud de l’airau gasconolengadocianocatalan de canti, lo catalan orientau septentrionau (dit de transicion) qu’a càntuc, cantes, canta, cantem, canteu, canten. La linha isoglossica canti-càntuc que traversa lo Principat de Catalonha, doncas au sud de la cadia pirenenca, e non au nòrd. Que va de Gisclareny en Berguedan, que passa peu sud de Ripoll, Olòt, Besalú per Sant Llorenç de la Muga e Mollet e arriba dinc a Cadaquès. Qu’ei a díser la partida mes septentrionau deu catalan deu Principat de Catalonha qu’a plan (jo) canti, com en gascon. En estandard principatin (catalan centrau), qu’ei canto (‘kantu).
La desinéncia en –uc de càntuc que vien probablament per imitacion de prenc, tinc, puc. En gascon medievau, la prumèra persona deu present de l'indicatiu deu vèrbe préner qu'èra prenc (ara preni, prengui; en catalan estandard: prenc, totun, en rosselhonés: preni), tier o tiener/tener: *tiec, *tienc, tenc (ara tiei, tieni, teni, tengui; en catalan: tinc, en rosselhonés: teni), díser: dic (enqüèra viu en gascon mes generaument desplaçat per disi, tanben didi de díder e digui de díguer; en catalan estandard: dic ; en rosselhonés: diui), posc (enqüèra viu en gascon com a poish /puʃ/, mès generaument desplaçat per pòdi, en catalan estandard: puc, totun podi en rosselhonés); sonc (ara son, enqüèra viu, desplaçat per soi, sui, sòi, sò, en catalan sóc, só, sun, sum, son) etc.
LO PRESENT DEU SUBJONTIU
Com lo catalan, lo gascon que comprén dus grans grops de dialèctes: l'occidentau e l'orientau. Lo grop orientau que s'assepara de l'occidentau per un trèit fonetic: En gascon occidentau, la e atòna que's pronóncia /e/ e la a finau atòna /a/ o /o/ o /ə/ de manèra variabla segon lo lòc, mès tostemps distingabla de la e atòna finau.
.
EN GASCON ORIENTAU:
Lo patron deu subjontiu present de cantar en gascon orientau qu’ei similar o identic au patron emplegat en catalan occidentau, dab l’equivaléncia –tz = u
7-gasc. ori: canti o canta o cante, cant-es, -e, -em, -etz, -en.
8-cat. occi (valencian): cante, -es, -e, -em, -eu, -en.
Notatz qu'en castelhonés (Coserans, Arièja, sosgrop sudorientau deu gascon orientau, en contacte dab lo catalan palharés per la linha de crèsta pirenenca), lo subjontiu de cantar que hè::
9-castelhonés:- cant-e, -es, -e, -em, -eu, -enh.
EN GASCON OCCIDENTAU:
Lo gascon occidentau que's caracteriza per ua a finau atòna qui's pronóncia exactament com la e finau atòna (o sia chic o mic com ua e neutra /ə/). Lo grop occidentau deu gascon qu'ei lo simetric deu grop orientau deu catalan. Las duas modalitats - a despieit qui no's troban pas briga en contacte ua dab l'auta- qu'an en comun que son incapablas de distinguir foneticament cante de canta. Qu’ei a díser los patrons 1 e 3 non hèn pas nada diferéncia de pronóncia ni en gascon occidentau, ni en catalan orientau, que serén aquí sonque diferèncias de convencion grafica.
Las medishas causas provocant los medishs efèits, que s'a inventat un subjontiu en –i tant en catalan com en gascon.
Subjontiu present de cantar en gascon occidentau e en catalan orientau
10-gasc.occ: cant -i -is -i, càntim , càntitz, -in.
11- cat. ori.: cant -i, -is, -i, cantem, canteu, -in.
Notatz lo grop -tz finau qu’ei generaument prononciat /t/t en las modalitats oraus deu gascon.


text:
Manaset recruta dos gardacòs (un òme e una femna) per son cap redactor e sos jornalistes. Bona condicion fisica. Necessitat d’un bon discernament per detectar los terroristas que, a Manaset, son los jornalistes que son cagolats e vestits de negre.
Perfils particulièrs :
– Òme : estudis superiors se possible, amb un interèst fòrt per la lenga, cultura e literatura occitanas. Capable de conversar, argumentar e ajudar las jornalistas dins lor trabalh redaccional e investigacional.
– Femna : gròssa peitrina.


text:
Evangèlis
Los Evangèlis constituisson, pel cristianisme, lo nuclèu d'origina e fondamental d'aquela fe. S'agís d'escrits que contan la vida e lo messatge de Jèsus de Nazaret, nomenat pels crestians Jesus Crist. Pendent los primièrs sègles del cristianisme se n'escriguèron diferentas versions, mas solament quatre foguèron retenudas coma canonicas: los evangèlis diches de Matèu, Marc, Luc e Joan; e las autras los son nomenadas evangèlis apocrifs. Ara lo tèrme s'emplega sovent mostrar çò qu'es essencial dins lo messatge crestian en relacion amb çò que s'apondèt amb lo temps.[1]
Somari
Origina del nom[modificar | modificar la font]
«Evangèli» deriva del grèc euaYYέλιov, evangelion (eu, 'bon', angelion, 'messatge'). A l'origina designava la recompensa ofèrta al messatgièr portaire de bonas nòvas. En plural, indicava las ofrendas presentadas als dieus en gratitud per una bona novèla recebuda. Puèi venguèt a designar la quita novèla, gaireben totjorn una victòria militara. I a de testimònis que tanben nomenavan «evangèli» la naissença d'un emperaire roman o son accès al tròn. Dins l'anciana version grèga de la tanakh, coneguda coma Los Setanta, lo tèrme apareis sièis còps, parlant sempre d'un messatge joiós o de la recompensa percebuda per l'aver transmés. Mas jamai, a pas un sens religiós.
Lo cristianisme utiliza tanben lo tèrme «evangèli» per exprimir qu'una realitat es comunicada e que provòca jòia en qui la recep. Pels crestians, aquel evangèli es la bona notícia de la salvacion de Dieu, anonciada e realizada per Jèsus de Nazaret, lo Senhor, lo Messias, lo Filh de Dieu. «Evangèli» equival, doncas, a l'ensems del messatge crestian.
Los evangelistas utilizan pas jamai lo tèrme «evangèli» per indicar los libres que coneissèm ara coma Evangèlis. Dins la pensada dels autors del Nòu Testament, lo tèrme conten un sens triple. Designa, en primièr luòc, l'anóncia de Jèsus sul Reialme de Dieu. Ven après a designar tota la vida de Jèsus e lo sieu messatge: la persona de Jèsus es la bona novèla que cal anonciar. Mai tard, al sègle II, lo tèrme «evangèli» indica los tèxtes que se deu organizar en material de la tradicion al respècte de çò Jèsus diguèt e faguèt. L'objectiu dels quatre evangèlis es, doncas, d'ofrir als lectors una presentacion dels eveniments màger que dessenhan la vida e l'òbra de Jèsus, e los far alara viure en acòrdi damb son messatge.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi las originas de la Glèisa, los discípols de Jèsus conservan l'ensenhament del Mèstre. Pasmens pareisson, seguent las nòrmas literàrias de l'epòca, diferentas tradicions oralas que se desvolòpan segon los besonhs de cada comunautat. Mai tard, aquelas tradicions se pausèron per escrit, qu'es una demanda amb lo creissement de las glèisas e lo prètzfach d'instruccion pels convertits: sorgisson de recuèlhs de parabòlas, de miracles e de paraulas, e d'episòdis de la vida de Jèsus, e tanben lo raconta de la passion, que servisson de basa a la predicacion e a la catequèsi.
Dins la presentacion del messatge crestian, la vida e l'activitat de Jèsus son un ponch de referéncia constant. Pasmens quand naisson los evangèlis. Los autors trabalhan a partir del material recebut de la tradicion, que se mòstran amb el fòrça respectuosos; aquò es una pròva de l'importança que deviá aver entre las comunitats aquela paraula viva, sorgida del quita Jèsus, capabla d'alimentar l'existéncia dels nòus crestians e de satisfar las sieunas exigéncias. Mas los autors dels evangèlis s'arrestan pas a reculhir lo material literari e l'organizar en un tèxte plan estructurat, mas, i apondon d'informacions pròprias, elabòran d'òbras qu'an una nautor teològica e una configuracion literària particulara.
Ne venen alara als tèxtes coneguts abitualament jol nom d'evangèlis: quatre recits que, seguent lo fil conductor de la vida de Jèsus, expausan l'ensems de la fe crestiana. Aquò explica fòrça los problèmas que se prepausan al lector. Los evangèlis, que fan testimòni de la fe de las primièras comunautats crestianas, foguèron escrichs per d'autors que daissèron l'emprenta de sa personalitat e de sas preocupacions. E los cal legir atal. Los quatre evangèlis dessenhan la tradicion orala e los recuèlhs escrichs precedents (p. Ex., La font Q); aquò explica lo fach que dins lo tèxt evangelic se tròban de pichonas unitats narrativas o d'ensems mai elaborats, independents los uns dels autres, que sonque la man del darrièr redactorconceptualisèt fins a se vei a l'ora d'ara.
Cal concebre Jèsus mejans la tradicion de çò que diguèt e faguèt; e la tradicion, per definicion, interprèta los eveniments que relata. Pasmens, dins aqueles eveniments i a lo resson segur de la persona istorica de Jèsus de Nazaret. Cada pagina de l'evangèli dona testimòni del personatge de Jèsus, que nasquèt e demorèt en Palestina al començament la nòstra èra e moriguèt clavat a la crotz a Jerusalèm, aquel que la comunautat confessa coma èsser lo Messias e Senhor. Doncas, s'es pas possible de conéisser totas e caduna de las paraulas e accions concrètas de Jèsus, los quatre evangèlis apòrtan de donadas sufisentas per dessenhar los elements fondamentals del sièu messatge; d'autre costat, los evangèlis menan a la fe en Jèsus Crist ressuscitat, viscuda e proclamada per la comunautat crestiana.
Evangèlis canonics[modificar | modificar la font]
Dels evangèlis, dins lo sens literari, que foguèron escrichs los primièrs sègles de la nòstra èra, quatre foguèron acceptats per las autoritats eclesiasticas coma partida del canon del Nòu Testament. L'insisténcia de conservar solament quatre libres canonics foguèt l'òbra centrala de Irenèu de Lion v. 185. Per defendre los quatre evangèlis canonics, declarèt qu' "es pas possible qu'i aja ni mai ni mens de quatre", e presentèt una analogia amb lo libre d'Ezequièl, de las quatre creaturas amb las quatre caras: d'un òme, d'un leon, d'un buòu, e d'una agla. Aquel es l'origina dels simbòls convencionals, subretot dins lo catolicisme, dels evangelistas, es a dire, los escrivans dels evangèlis canonics:
Origina dels evangèlis canonics e lo problèma sinòptic[modificar | modificar la font]
E mai se totes los evangèlis son seqüencials, Matèu e Luc començan la narracion dempuèi la naissença de Jèsus; Marc e Joan o fan amb lo començament de lo sieu Ministèri. Mas, Matèu, Marc e Luc contan de passatges fòrça similars de la vida de Jèsus, e utilizan sovent de paraulas identicas. Joan, d'autre costat, es escrich dins un estil diferent, e fa de relacions amb la majoritat dels incidents de manièra diferent, amb mai de messatges teologics e filosofics. Joan es aquel que presenta Jèsus coma Dieu encarnat.
Lo parallelisme dels tres primièrs evangèlis es estat estudiat per nombroses filològs e teològs. L'alemand J.J. Griesbach (1776) ordenèt los recits dels tres primièrs evangèlis en una taula de tres colomnas nomenadas "sinpòsi". Al final de son estudi, aqueles evangèlis venguèron èsser coneguts coma "evangèlis sinoptics", e la question de la similitud es coneguda coma lo "Problèma Sinoptic". I a de diferenta teorias qu'explican la similitud d'aqueles tres evangèlis:
- Los primièrs crestians cresián que los evangèlis foguèron escrichs dins l'òrdre de la Bíblia: Matèu, Marc e après Luc..
- Après las luses, los filològs prepausèron qu'aquel de Marc foguèt lo primièr evangèli, e que Matèu e Luc l'utilizèron coma referéncia, e tanben un autre evangèli que s'es perdut dins l'istòria, que los filològs an nomenat l'evangèli "Q" (de l'alemand Quelle, que significa "font"). a causa qu'utilizan las meteissas fonts, los primièrs tres evangèlis son fòrça similara.
- Una autra teoria es l'"Ipotèsi de Farrer". Aquela teoria prepausa que lo primièr evangèli foguèt aquel de Marc, que foguèt utilizat coma referéncia per Luc e Matèu, mas, qu'existís pas l'evangèli "Q".
- Fin finala, d'autras suggerisson que los evangèlis sinòptics foguèron escrichs per un sol autor, per diferents destinataris, e alara son fòrça similars.
Datas[modificar | modificar la font]
Las estimacions de las datas dels evangèlis vàrian significativament, qu'existís pauc de pròva. La majoritat dels filològs accèpta las seguentas datas:
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo consens general es que los quatre evangèlis canonics foguèron escrichs originalment en grèc, la lingua franca, de l'Orient de l'Empèri Roman. Pasmens, foguèt prepausa que Matèu foguèt escrich originalment en aramèu, e que foguèt conegut coma l'Evangèli als ebrieus, mas se trobèt pas cap de tèxte original dins aquela lenga.
Racontes comuns[modificar | modificar la font]
Los quatre evangèlis canonics presentan una granda armonia o de passatges similars. Los mai importants son los seguents:
- Genealogia De Jèsus = Mt, 1:17 e Lc, 3:23
- Naissença de Jèsus = Mt, 1:25 e Lc, 2:1
- Gèstas de Joan Baptista = Mt, 3:1 e Jn, 1:19
- Baptisme De Jèsus = Mt, 3: 13; Mc, 1:9 e Lc, 3:21
- Temptacion de Crist = Mt, 4:1; Mc, 1:12 e Lc, 4:1
- Exorcisme De Cafarnaom = Mc, 1:21 e Lc, 4:31
- Primièrs discípols de Jèsus = Mt, 4:18; Mc, 1:16 e Jn, 1:35
- Beatituds = Mt, 5:3 e Lc, 6:20
- Paire nòstre = Mt, 6:9 e Lc, 11:2
- Paràbola dels dos ostals = Mt, 7:24 e Lc, 6:46
- Miracle de la garison del leprós = Mt, 8:1; Mc, 1:40 e Lc, 5:12
- Garison de la sògra de Pèire = Mt, 8:14; Mc, 1:29 e Lc, 4:38
- Dominar la tempèsta = Mt, 8:23; Mc, 4:35 e Lc, 8:22
- Crida de Matèu apòstl = Mt, 9:9; Mc, 2:13 e Lc 5:27
- Causida dels 12 = Mt, 10:2; Mc, 3:13 e Lc, 6:12
- Parabòla del gran de mostardaa = Mt, 13:31; Mc, 4:13 e Lc, 13:18
- Decapitació De Joan Baptista = Mt, 14:6 e Mc, 6:21
- Multiplicacion dels pans e peissons = Mt, 14:13; Mc, 6:31; Lc, 9:10 e Jn,6:5
- Caminar sus las aigas = Mt, 14:13; Mc, 6:45 e Jn, 6:16
- Transfiguracion de Jèsus = M7, 17:1; Mc, 9:2 e Lc, 9:28
- Parabòla De la feda perduda = Mt, 18:10 e Lc, 15:4
- Prediccion de la mòrt de Jèsus = Mt, 20:17; Mc, 10:32 e Lc, 18:31
- Dimenge dels Rams = Mt, 21:1; Mc, 11:1, Lc 19:29 e Jn, 12:12
- Parabòla Dels talents = Mt, 25:14 e Lc, 19:12
- Oncion de Jèsus = Mt, 26:1; Mc, 14:3 e Jn, 12:2
- Las monedas de Judàs = Mt, 26:14; Mc, 14:10 e Lc, 22:1
- Santa cena = Mt, 26:26; Mc, 14:18; Lc, 22:17 e Jn, 13:1
- Lo bais de Judàs = Mt, 26:47; Mc, 14:43; Lc, 22:47 e Jn, 18:2
- Jutjament de Jèsus = Mt, 26:57; Mc, 14:53; Lc, 22:63 e Jn, 18:12
- Crucifixion = Mt, 27:27; Mc, 15:1; Lc, 23:25 e Jn, 19:1
- Cavòt vuèg = Mt, 28:2; Mc, 16:2; Lc, 24,2 e Jn, 20:1
- Sul camin de Emaús = Mc, 16:12 e Lc, 24:13
- Mission dels apòstols = Mt, 28:16; Mc, 16:16; Lc, 24:44 e Jn, 20:21
- Ascension de Jèsus = Mc, 16:19 e Lc, 24:50
Evangèlis apòcrifs[modificar | modificar la font]
En mai dels quatre evangèlis canonics, i a d'autres evangèlis que foguèron pas incorporats al canon del Nòu Testament. Unes foguèron escrichs après los canonics, e foguèron acceptats solament per pichons grops de la comunautat crestiana de la Glèisa Primitiva. Una partida del contengut dels evangèlis non canonics foguèt declarat eretic per la majoritat de las brancas del cristianisme, e uns d'aqueles foguèron objècte de persecucion de la part de la Glèisa Catolica.
Dins la literatura evangelica apòcrifa pren un ròtle important lo pòble simple. Son imaginacion orientala per tot çò que se presentava coma extraordinari, misteriós e legendari, trobèt la biais d'emplir los vuèg dels evangèlis canonics amb detalhs de la vida de Jèsus.
Los evangèlis apòcrifs mai ancian son l'Evangèli de Tomàs (basat suls dichs de Jèsus) e l'Evangèli de Pèire (una autra raconte de la vida de Jèsus). Al sègle II apareguèron los "Evangèlis de l'enfança" (en grèc protoevangelion), coma l'Evangèli de Jaume, que presenta lo concèpte de la virginitat perpètua de Maria e l'Evangèli de l'Enfança, escrich per Tomàs. Ambedós contenon d'istòrias de miracles fachs per Jèsus quand èra mainat.
D'autres evangèlis apòcrifs son: l'Evangèli de Felip, l'Evangèli de Maria, l'Evangèli dels Egipcians, l'Evangèli dels Ebrièus e l'Evangèli de Judes.
Evangèlis modèrnes[modificar | modificar la font]
Pendent l'Edat mejana sorgiguèron de nòus evangèlis, coma l'Evangèli de Barnabé, escrich benèu per autors musulmans, doncas s'i anóncia la venguda de Mahomet.[2][3] Un evangèli recent es l'Evangèli d'Aqüari de Jèsus lo Crist (1908), òbra del predicador american Levi Ora Dowling basada en las 'cronicas de l'Akaixà'.[4]
Criticas sus la veracitat istorica[modificar | modificar la font]
Se sap pas istoricament fins quals punt dels episòdis dels Evangèlis se pòdon atribuir a un sol personatge o serián, puslèu, d'actes e d'anecdòtas de la vida de diferents profètas mai o mens contemporanèu que, amb lo temps, s'atribuiguèron a un sol profèta.
D'un punt d'enguarda materialista, los actes contats son plens de fachs "fantastics", que van dempuèi una concepcion virginal (Jèsus seriá nascut d'una maire verge) fins a una resurreccion (Jèsus ressuscitariá après mòrt e son còrs s'auçarà al cèl). Pasmens, i a tota mena de miracles que las diferentas glèisas interpretan coma de fachs istorics e que per los criticas son de legendas de caractèr simbolic qu'amb lo temps foguèron de considerats coma de fachs reals.
Los evangèlis segon Matèu e Luc comprenon de nombrosas referéncias als escrits profetics de l'Ancian Testament ligats a la venguda del messias. Segon los teològs, Matèu, l'evangèli que conten mai referéncias profeticas de l'Ancian Testament, foguèt escrich als ebrièus e l'autor voliá provar que Jèsus de Nazaret èra lo messias qu'auriá complit las profecias messianicas, utilizant fòrça versets de l'Ancian Testament, benlèu de la traduccion de la Septanta. Per d'autres criticas aqueles passatges semblan èsser estat escrichs per adaptar la figura d'un òme al rei profèta qu'èra estat anonciat pels profètas: la naissença d'una maire jove, la pretenuda ascendéncia de Jèsus a la genealogia del rei Dàvid, e quitament la mòrt de Jèsus, poirián èsser de referéncias dels tèxtes que los destinataris de l'evangèli de Matèu (las comunautats josievas qu'esperavan lo messias) coneisserián fòrça plan. Quitament, la naissença virginala de Jèsus es considerat pels criticas naturalistas e per de filològs una conformacion a una "error" de traduccion josieva de la Septanta del passatge d'Isaïas 7:14, que se traduguèt l'ebrèu "almah" (que segon lo Diccionari Strong's pòt significar "gojata jove", "domaisèla" o "verge"), pel grèc "parthenos" (que significa solament "verge").
Referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- ↑ «Evangeli».
- ↑ text integral (fr)
- ↑ Geneviève Gobillot, « Évangiles », a M. A. Amir-Moezzi, Dictionnaire du Coran, éd.
- ↑ The Aquarian Gospel of Jesus the Christ


text:
I. DENOMINACION, CAPACITAT E OBJĂCTE.
Article 1èr.ConstituĂs ua Fondacion privada (sosmetuda ara Legislacion dera Generalitat de Catalunya) benefico, artistica, culturau, de caractèr particular e privat e naturalesa permanenta, sense Ă nim de lucre, que se nomente âFondacion Privada deth Musèu Etnologic dera Val dâAranâ e quâa compdar dâara se nomentarĂ âEra Fondacionâ.
Article 2au.Era Fondacion a ua personalitat juridica pròpria e plea de capacitat juridica e dâobrar, e per tant poderĂ aquirir, mantĂer, possedir, administrar, dispausar, alienar, gravar e permutar bens de tota sòrta, celebrar tot gènere dâactes e contractes, obligar-se, compareisher en judici, en tot exercitar accions e excepcions e comparĂŠisher atau madeish deuant quinsevolh organisme e dependĂŠncia dera Administracion publica.
Article 3au.Era Fondacion se regirĂ pera volentat des fondadors, expressada en aguesti estatuts, e pes acòrds deth Patronat, eth quau serĂ eth solet interprèt dâaquera volentat, en tot entĂŠner que per exprèssa disposicion des fondadors, eth compliment dera sua volentat demore ena fe e consciĂŠncia deth Patronat.
Article 4au.Era Fondacion aurĂ eth sòn domicili sociau en Vielha (Val dâAran, Lhèida), districte postau 25530, Tor deth Generau Martinhon, carrèr Major num. 26, segontes document complementari de 21/03/84 de donacion des cases pes senhors M. Isabel e Xavier FarrĂŠ ara Generalitat de Catalunya.
Article 5au.Era Fondacion a per objècte contribuĂŻr en foncionament deth Musèu Etnologic dera Val dâAran, en tot procurar remassar e sauvar toti aqueri elements referents ath passat: istòria, arqueologia, costums, e lengua pròpria dera Val dâAran, ben en tot aquerir es nomentadi elements e en tot procedir ara sua custòdia, o ben prenent-les en depaus entara sua conservacion e exibicion, maugrat que consèrven era sua proprietat es que son titolars des madeishi.
Atau madeish possarĂ era organisacion dâactes culturaus, estudis e trabalhs de caractèr scientific e publicacions relacionades damb era Val dâAran.
Article 6au.Era lengua pròpria dera Fondacion ei er aranÊs.
II. PATRONAT DERA FONDACION
Article 7au.Era representacion e govèrn dera Fondacion, atau com era administracion e disposicions des sòns bens, correspon ath Patronat.
Article 8au.Eth Patronat se compausarĂ a compdar dâun minim de cinc membres.
Article 9au.Eth Patronat sâajustarĂ en çò que hè ara sua gestion economica, alienacion e gravamèn de bens, aqueriment de bens e operacions de credit, a çò que dispause era vigenta legislacion, Llei 5/2001, de 2 de maig, de fundacions que sigue de preceptiua e inenudibla aplicacion.
Article 10au.Eth Patronat escuelherà laguens deth sòn sen un President, un Vicepresident, un Secretari, un Comptable e un Tresaurèr.
Article 11au.Es cargues deth Patronat son merament aunorifics e totaument de franc e gratuĂŻts.
Article 12au.Era duracion des cargues deth Patronat serĂ 5 ans, renovable entĂ un maxim de dus periòdes. Aguesta renovacion se portarĂ a tèrme laguens dâua amassada deth Plen deth Patronat .
Article 13au.Produsida era vacanta de quinsevolh cargue, se procedirà en un plaç maxim de 3 mesi ath nomenament deth successor mejançant acòrd des restants Patrons per majoria de vòts.
Article 14au.Eth Patronat sâamassarĂ tostemp que sigue de besonh entath foncionament dera Fondacion e quan calgue prĂŠner un acòrd en matèria reservada ara sua competĂŠncia.
Es acòrds sâadoptarĂ n per majoria des vòts validament emesi, en tot èster decisòri eth vòt de qualitat deth President en cas dâempat e en tot èster indispensable, coma minim, era concurrĂŠncia de tres vòts favorables.
De cadua des amassades, eth Secretari estenerĂ era acta corresponenta, que signarĂ n eth President e eth Secretari que poderà èster aprovada ena madeisha amassada o ena pròplèu amassada coma prumèr punt dera orde deth dia e sâinscriuerĂ en libre corresponent.
Article 15au.Eth President deth Patronat convocarĂ es amassades deth madeish, les presidirĂ , dirigirĂ es debats e executarĂ es acòrds. En cas dâabsĂŠncia o impossibilitat lo substituirĂ eth Vicepresident.
Eth President demorarĂ obligat a convocar era amassada deth Patronat tostemp quâac sollicite un des Patrons, e se passen 15 dies sense convocar era amassada, aguesta poderà èster convocada peth Patron sollicitant dera madeisha.
III.- COMPETĂNCIA
Article 16au.Era competĂŠncia deth Patronat sâestien a tot aquerò que concernĂs ath regim, govèrn, administracion e representacion dera Fondacion, sense cap dâexcepcion; ara interpretacion des presents Estatuts e ara resolucion de totes es incidĂŠncies legaus e circonstĂ ncies que se presentèssen.
Prâamor dâaçò, li corresponerĂ er exercici de toti es actes e negòcis juridics corncernents ara representacion e govèrn dera Fondacion, atau coma ara administracion des bens quâintègren eth sòn patrimòni, rendes e productes e ar exercici de toti es sòns drets e accions, sense mès limitacions quâes especificament establides entĂ cada cas pera Lei.
Article 17au.Eth Patronat sâamassarĂ obligatòriament pendent eth prumèr semèstre de cada an naturau, entar examèn e aprobacion des compdes der exercici anterior e der inventari-balanç quâanuaument aurĂ de formular eth President, e tara aprobacion, en sòn cas, deth pressupòst deth nau exercici, que coincidirĂ tamb er an naturau.
SâamassarĂ damb caractèr extraordinari tostemp quâac estime oportun eth President o ac sollicite un Patron, per aplicacion der article 15.
Article 18au.Cada Patron aurà un vòt, e non poderà hèr-se representar per un aute Patron.
Article 19au.Eth Patronat poderà foncionar en Plen o mejançant ua Comission Executiua formada peth President, Vicepresident e Secretari.
Article 20au.Ath delà des foncions nomentades en art.16, corresponerà ath Plen dera Fondacion conÊisher es aspèctes segßents:
a)Examinar es trabalhs e recĂŠber es comunicacions des membres dera Fondacion e deliberar damb eri.
b)Orientar, damb caractèr generau, es trabalhs dera Fondacion e establir eth sòn regim o reglament interior.
c)Acordar era creacion de seccions entar estudi de tèmes o qßestions especiaus.
d)AdscrĂuer as trabalhs dera Fondacion as joeni estudiosi, damb vocacion peth trabalh dâaguesta, e organizar corsi de divulgacion.
e)ContribuĂŻr damb eth sòn assessorament ath desvolopament deth Musèu Etnologic dera Val dâaran, damb recuelhuda de toti es elements interessants tara sua finalitat.
f)Balhar era sua aprobacion ath nomenament de membres numeraris e aunorifics.
g)Acceptar es renóncies tacites o exprèsses des membres numeraris.
Article 21au.Eth plen dera Fondacion serĂ informat deth nomentament des cargues deth Patronat.
Article 22au.SerĂ n membres aunorifics aqueres persones que pes sòns merits en orde culturau e en relacion ar objècte dâaguesta Fondacion, acrediten aguest public reconeishement e aunor, a critèri deth Patronat refrendat peth Plen. Aguesti membres aurĂ n votz sense vòt.
SerĂ n membres deth Plen es membres dera Fondacion quâagen obtengut eth sòn ingrès e se placen ath corrent des sues obligacions sociaus.
Article 23au.Correspon ath President e en sòn defècte ath Vicepresident:
a)Representar era Fondacion, en judici o dehòra dâeth, exceptat es cassi en quĂŠ eth Patronat nomente un representant especiau.
b)SosmĂŠter ara amassada deth Patronat en Plen, es Compdes, Balanç-Inventari e Memòria explicatiua des activitats desvolopades, pendent er exercici anterior, atau coma eth pressupòst e eth plan dâactivitats deth nau exercici.
c)Totes es autes foncions que li atribuĂŻsquen aguesti Estatuts.
Article 24au.Eth secretari custodiarĂ es libres e documents, estenerĂ es actes e liurarĂ es certificacions damb eth vist e platz deth President e en sòn defècte, deth Vicepresident; es actes se reflectirĂ n en libre dâActes en tot remercar eth desvolopament en cadua des sessions e eth tèxte literau des acòrds que se prenguen.
Eth Tresaurèr portarà era comptabilitat ena forma que determine eth Patronat e era vigenta legislacion, damb un libre de Compdes a on se reflectirà n toti es compdes dera Fondacion, damb expression detalhada des ingrèssi e es despenes.
Eth Comptable efectuarĂ era revision des compdes e collaborarĂ ena informacion que se sosmeterĂ ath Patronat.
IV. PATRIMĂNI E REGIM ECONOMIC
Article 25au.Eth Patrimòni dera Fondacion pòt èster constituït per tota sòrta de bens, plaçadi en quin lòc que sigue.
Article 26au.Eth capitau adscrit ath compliment des fins dera Fondacion, consistĂs en ua quantitat de 6.000 âŹ, representadi per 3.000 ⏠de capitau iniciau e era rèsta per aportacions des membres e quinsevolha auta dotacion que se recebe, en tot poder acceptar erĂŠncies e legats, donatius de tota sòrta e subvencions fixes o periodiques.
Article 27au.Es bens e es rentes dera Fondacion sâentenerĂ n afectats e adscrits, dâua manèra dirècta o indirècta, ara realizacion des sòns objectius.
Article 28au.Eth Patronat poderĂ en tot moment e toti es còps que sigue de besonh, segontes aquerò quâaconselhen es conjuntures economiques, hèr es transformacions e modificacions que considère de besonh o convenientes enes inversions deth sòn capitau e esvitarĂ quâaguest, encara que mantengue eth sòn valor nominau, se redusisque en sòn valor efectiu o de poder adquisitiu, tot açò damb es requisits dera legislacion vigenta.
Article 29au.EntĂ garantisar era sauvaguarda des bens que constituĂŻssen eth patrimòni dera Fondacion, sâobservarĂ n es segĂźentes règles:
a)Es bens immòbles e drets reaus sâinscriuirĂ n en Registre dera Proprietat a nòm dera Fondacion.
b)Es valors se depositarà n, a nòm dera Fondacion, en establiment bancari designat peth Patronat.
c)Es auti bens mòbles, es tĂtols de proprietat, es resguards des deposits, dâauti documents acreditatius deth domini, posession, usatge e gaudiment,
d)o quinsevolh aute dret deth que sigue titolar era Fondacion, serà n custodiats peth Patronat o pes persones enes quÊ se delègue.
e)Toti es bens dera Fondacion sâinventariarĂ n en libre-registre deth Patrimòni, que serĂ a cargue deth Patronat e en quĂŠ se consignarĂ n es circonstĂ ncies precises tara sua identificacion e descripcion.
Article 30au.Eth Patronat formarĂ cada an naturau un pressupòst dâingrèssi e despenes entar exercici segĂźent.
Eth Pressupòst dâingrèssi comprenerĂ era relacion de toti es rendiments que se preveigue quâan de produsir es bens dera Fondacion, en tot calcular-les damb critèri previsor e prudent.
Eth pressupòst de despenes comprenerĂ era prevision des quâaurĂ n de realizar-se pendent er exercici, en tot includir, coma minim, era expression des de produccion, conservacion, assegurança deth patrimòni dera Fondacion; es deth personau, materiau e dâautes dâadministracion; es dâamortisacion des valors deth patrimòni per depreciacion o pèrta des madeishi e globaument es quantitats quâagen dâaplicar-se as fins dera Fondacion.
Pendent eth cors der exercici, eth Patronat poderĂ introdusir en pressupòst es modificacions quâestime de besonh o convenientes, tĂ acomodar-les as besonhs e atencions que sâagen de curbir.
Quinsevolha des modificacions que se hèsquen en pressupòst, an de verificar-se en tot complir toti es requisits de besonh e exigits pera actuau legislacion, tara aprobacion iniciau deth nomentat pressupòst.
Article 31au.Ara fin de cada exercici, eth Patronat formarĂ un estat de situacion quâexprèsse es resultats dera aplicacion deth corresponent pressupòst.
V. DES RELACIONS CULTURAUS
Article 32au.Era Fondacion mantierĂ relacions damb aqueres Institucions pariones de dâautes localitats e paisi que se jutge convenient, en tot procurar er escambi.
Dâuna manèra especiau mantierĂ intim contacte damb totes es institucions culturaus, escòles, associacions e organismes, laguens e dehòra dera Val dâAran, prebotjarĂ eth sòn creishement e desvolopament, e fomentarĂ era sua estima publica.
VI. MODIFICACION E EXTINCION.
Article 33au.Era modificacion des Estatuts dera Fondacion requerirà eth vòt favorable de mès dera meitat des membres deth Patronat.
Article 34au.Era Fondacion sâextinguirĂ quan se produsisque causa legau entad aquerò, o quan se decidisque per votacion majoritĂ ria deth Plen, damb obligacion de sosmĂŠter eth nomentat acòrd dâextincion ath Protectorat dera Generalitat de Catalunya.
Extinguida era Fondacion, es bens que resulten des compdes finaus se destinarĂ n a Fondacions, o entitats publiques o privades escuelhudes peth Plen dera Fondacion, sense Ă nim de lucre e tamb finalitats analogues.


text:
Amadèu Ièr d'Espanha
Amadeo Fernando María de Saboya (Turin, Itàlia, lo 30 de mai de 1845- Turin, lo 18 de janvièir de 1890). Foguèt lo segond filh de Victor Emmanuèl II rei d'Itàlia de la dinastia de Savòia e de María Adelaida de Habsburgo (reire petita-filha de Carles III, rei d’Espanha). Sa sòr Maria Clotilde se casèt embe Jérôme Bonaparte.
En 1867 se casèt embe sa cosina María Victoria del Pozzo. Agueron tres enfants : Manuel Filiberto, Victor Manuel e Luis Amadeo de Saboya.
Après la Revolucion de 1868, Isabèl II d'Espanha se sauvèt a París. Lo nòu govèrn d’Espanha redigèt la constitucion de 1869 e chausèt (per vote, lo 16 de novembre de 1870) Amadèu de Savòia coma rei d’Espanha. Lo nòu rei ‘nèt en Espanha.
En Espanha, la Guèrra Carlista durèt e Amadèu se sauvèt d’un assassinat lo 19 de julhet de 1872. Demissionèt lo 11 de febrièr de 1873 e la Primièra Republica comencèt.
Amadèu se sauvèt en Itàlia. Après la mòrt de sa femna, se casèt embe María Leticia Bonaparte, filha de sa sòr Maria Clotilde. Agueron un filh : Humberto María Víctor Amadeo Juan.