text:
Castras
Castras[1][2] (Castres en francés) es una comuna lengadociana de Castrés en Lengadòc situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus. Castres es conegut per èsser lo luòc de naissença de Joan Jaurés, e tanben per son musèu consagrat a l'escalpraire e pintor Francisco Goya.
La catedrala de Sant Beneset , sèti episcopal de l'ancian diocèsi de Castras, es uèi la pus importanta de las glèisas de Castras, e data solament dels sègles XVII e XVIII.
L'ostal de vila ocupa l'ancian palais episcopal, concebut al sègle XVII per l'arquitecta Jules Hardouin-Mansart, e acabat pel Jardin de l'Avescat concebut per André Le Nôtre. Près del palais, la torre de Sant Beneset, d'arquitectura romanica, es lo sol vestigi de la vièlha abbadiá benedictina.
La vila ten quelquas ostals bèls dels sègles XVI e XVII, coma, l'Ostal de Nairac, datant de la Renaissença.
La vila es tanben coneguda per sa còla de rugbi, lo Castras olimpic (lo " CO "), que jòga en Campionat de França, e subretot pels laboratòris farmaceutics Pierre Fabre (esponsor istoric del club de rugbi).
Somari
Idrologia[modificar | modificar la font]
Agot es originari de la montanha del Somalh e de l'Espinosa. La ribièra raja d'èst en oèst e travèrsa Castras per se lançar dins Tarn cap a Sant Somplesi (Sant Sulpici).
Geografia[modificar | modificar la font]
Castras es una vila isolada al pè de la Montanha Negra e situada a una altitud de 172 m.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Mentretant un aeropòrt permet de rejuntar París e Lion. Castras es religada al malhum de trins plan dinamic dempuèi 1865.
Clima[modificar | modificar la font]
Tomba 760 mm d'aiga per an. La temperatura mejana es de 13 °C. Lo clima es plan contrastat, qu'en estiu fa tròp caud e en ivèrn fa tròp freg (mens de 0 °C).
Urbanisme[modificar | modificar la font]
Castras es una vila amb plan de bastiments ancians e encartats monuments istorics. Aqueste patrimòni se compausa de:
- La glèisa de Sant Beneset (que foguèt la catedrala de Castras) que data del sègle XVII.
- L'ostal de comuna (ancian palais episcopal) amb lo Jardin de l'Avescat.
- L'ostal de Nairac (del sègle XVI) -un vièlh maisse-
- Lo Musèu Goya (segond musèu aprèp lo Lovre per las pinturas espanhòlas) que dubriguèt en 1840.
- Lo teatre (1904), engenhat sus lo modèl de l'Opèra Comic de París
- La plaça de Joan Jaurés renovada al començament de l'annada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


c: text/html

text:
Venon (Isèra)
Nom desconegut en arpitan (Venon en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat administrada per lo departament d'Isèra de la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Venon A situat suls contreforts sud-es de la cuvette de Grenòble (Isère). Surplombant La municipalitat de Gières, Venon a situat a qualques minutas de la metròpoli iséroise e ofrís una vista sus l' aglomeracion. Desconeguda Grenoblois, aquela pichona municipalitat es un ilot de campanha al mièg de las vilas de Gières e Uriage.
Venon est situé sur les contreforts sud-est de la cuvette de Grenoble (Isère). Surplombant la commune de Gières, Venon est situé à quelques minutes de la métropole iséroise et offre une vue sur l'agglomération. Méconnue des Grenoblois, cette petite commune est un ilot de campagne au milieu des villes de Gières et Uriage.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Abadiala de Santa Valèria
L'Abadiala de Santa Valèria se tròba a Chambon, en Combralha, dins la region istorica de Lemosin (Occitània), lo departament de Cruesa e la region de Lemosin. D'estil romanic, venguèt « monument istoric » en 1840.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 857 los monges de l'Abadiá de Sant Marçau de Lemòtges fondèron un monastèri a Chambon per abrigar de las incursions normandas las relíquias de Valèria de Lemòtges, que lo Monastèri de Sant Marçau ne garda solament lo chap (17 de mai).


text:
Batèl viking
Los batèls viking èran los vaissèls utilizats pendent l'era vikinga (entre 793 e 1066) dins lo nòrd d'Euròpa. La tradicion escandinava de construccion navala pendent aqueste periòde èra caracterizada per de batèls fins e plegadisses, amb una proa e una popa simetricas e una quilha vertadièra. Èran bastits amb una tecnica particulara, que los bordatges i se superpausavan e èran riblats entre eles. Podián presentar una figura escalprada per ondrar la proa o la popa, que sovent èra un cap de dragon.
Viatjavan dins la Mar Baltica e luènh de sas basas escandinavas, entrò Islàndia, las Illas Feròe, Groenlàndia, Terranòva, la Mediterranèa, e Africa.
Los batèus èran abitualament devesit en classas basadas sus sa talha e sa foncion. Mesuravan entre 10 e 30 metres de long.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
Per las generacions recentas, lo vaissèl de guèrra es vengut l'icòna culturala dels vikings. Aquesta tendéncia es pas estonanta, amor que lo batèl fonccionèt coma la peça centrala de la cultura escandinava pendent de sègles. D'efèit, l'importància del vaissèl viking es prigondament enraiçada dins la cultura escandinava, per una nau qu'aviá a l'encòp un ròtle pragmatic e religiós. Escandinàvia es una region amb de cadenas de montanhas relativament enauçadas que son de bon aténher per los pòrts costièr. En consequéncia, las rotas de negòci d'en primièr utilizadas foguèron las vias maritimas, essent que, a mai las rotas terrèstras èran perilhosas e de mal accedir. Los reialmes viking se desvolopèron alavetz dins las ciutats costièras, lasqualas èran fòrça dependentas de la Mar del Nòrd per sa subrevida e son desvolopament. Lo contraròtle de las vias maritimas èra alavetz primordial, e en consequéncia los naviris tecnicaments pus avançats èran fòrça presats. D'efèit, pr'amor de son importància aclapanta, lo naviri venguèt un element central de la religion pagana vikinga, entrò a venir simbòl de poder e d'abiletat. pendent lo primièr millenni, los caps vikings respectables e los nòbles, se fasián rebondre amb un naviri intacte e luxuós per fin de los transportar dins l'autre monde. A mai, d'unas peças de moneda trapadas a Hedeby, entre las monedas danesas pus ancianas, an de vaissèls coma emblèma, mostrant l'importància dels naviris dins la zona. A travèrs una tala importància culturala e practica, lo batèu viking progressèt cap al pus potent e avançat naviri de l'epòca.


text:
Chaumont-sur-Tharonne
Chaumont-sur-Tharonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chaumont-Sus-Tharonne a situat en l'èst del departament e lo sieu territòri es limitrophe del departament vesin del Loiret. Se tròba Modèl:A unitat aperaquí del cap de-luòc de costat, a aperaquí 48 km de Orléans.
Traversada per la rota départementale D 922 (La Ferté-Sant-Aubin, Loiret a Romorantin-Lanthenay, jos-prefectura de Loir-e-Doncas que), es prèp d'un échangeur del autoroute A 71 #que connècta Orléans a Clermont-Ferrand.
La municipalitat es partiellement situada en la bòsc domaniale de Lamotte-Beuvron.
Chaumont-sur-Tharonne est situé dans l'est du département et son territoire est limitrophe du département voisin du Loiret. Elle se trouve à 10 km environ du chef-lieu de canton, à environ 48 km d'Orléans.
Traversée par la route départementale D 922 (La Ferté-Saint-Aubin, Loiret à Romorantin-Lanthenay, sous-préfecture de Loir-et-Cher), elle est proche d'un échangeur de l'autoroute A 71 qui relie Orléans à Clermont-Ferrand.
La commune est partiellement située dans la forêt domaniale de Lamotte-Beuvron.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la fin del Ancian Regim, Chaumont-sus-Tharonne aperteniá a la généralité de Orléans, a la eleccion, subdélégation e graèr a sal de Beaugency. S'i seguissiá la costum de Orléans al nòrd del Beuvron (enclave del bailliage de Beaugency), e aquela de Bles al sud. Sul plànol religiós, la parròquia fasiá partida del diocèse de Orléans e del archidiaconé de Sologne.
A la Revolucion, Chaumont-sus-Tharonne #èsser cap de-luòc de costat. Lo decrèt del 3 brumaire an XI [5 d'octòbre 1802) suprimís Chaumont coma cap de-luòc de costat e lududes substituís Lamotte-Beuvron.
À la fin de l'Ancien Régime, Chaumont-sur-Tharonne appartenait à la généralité d'Orléans, à l'élection, subdélégation et grenier à sel de Beaugency. On y suivait la coutume d'Orléans au nord du Beuvron (enclave du bailliage de Beaugency), et celle de Blois au sud. Sur le plan religieux, la paroisse faisait partie du diocèse d'Orléans et de l'archidiaconé de Sologne.
À la Révolution, Chaumont-sur-Tharonne fut chef-lieu de canton. L'arrêté du 3 brumaire an XI [5 octobre 1802) supprime Chaumont comme chef-lieu de canton et lui substitue Lamotte-Beuvron.


text:
Tojet
Tojet [1] (Touget en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a 35 km a l'Èst d'Aush suus conflent de la Gimona e deu Marcaoa
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comuna de Tojet
- Tojet sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Comunautat de comunas de Terride-Arcadèche


text:
Verlush
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Verlush [1] (Verlus en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers et la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Verlush qu'ei una comuna situada dens lo departament de Gers (region de Mieidia-Pirenèus).
Les habitants de Verlush s'appellent les Verlushiens. La superficie est de 6.2 km².
Elle se situe géographiquement à ua altitude de 140 mètres environ. Les terres de la comuna sont arrosées par le Larcis, affluent deu Léez.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comunautat de comunas deus Monts e Vaths de l'Ador
- Verlush sus lo sit de l'Offica de Torisme Ador Gasconha


text:
Acapulco
Acapulco (nom vengut del nauatl: Aca-pōl-co e que significa "endrech ont son estadas assoladas las sanhas") sonada oficialament Acapulco de Juárez, es una municipalitat e vila portuària de las mai importantas de Mexic. La fin de la forma oficiala "de Juárez" foguèt aponduda per omenatjar l'ancian president del país, Benito Juárez, en 1885. La vila se tròba dins l'estat de Guerrero sus la còsta pacifica del país, a 304 quilomètres al sud-oèst de sa capitala, Ciutat de Mexic.
La vila, qu'es la mai importanta de tot l'estat, es situada sus una baia semicirculara que faguèt d'ela una de las platjas mai toristicas que serviguèt de luòc de divertiment dels actors e milionaris americans a partir de las annadas 1950.


text:
Piano
Un piano es un instrument de musica polifonic de clavièr de la familha de còrdas picadas. En bèth prémer sus cadua de las soas tòcas òm hè trucar un martèth caperat sus ua de las soas còrdas d'acer ; aqueth martèth que truca en tot arrebotar sus la còrda çò qui la deisha vibrar dinc a l'amortosiment deu son son.
Lo piano qu'ei un deus instruments de musica los mei espanduts a maugrat deu son còst eslhevat e deu son pes qui representa ua empacha a la soa mobilitat. L'endom deu son clavièr que'u permet de jogar sol, en musica de crampa e orquèstra en acompaniment o en solo e, sustot qu'ei un instrument capable d'acompanhar los autes musicians solistas en repeticion o audicions.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'invencion deu piano que's deu a la rescontra de dus principis : lo de las còrdas picadas qui's practicas desempuish mantuns sègle sus instruments shens nat clavier com lo cibalum deu tzigans o lo tamborin de còrdas emplegat dens lo Pirenèus ; lo segon princi, eth tanben hèra ancian,qu'ei l'invencion deu clavier, conegut desempuish l'epòca romana dab l'idraulos e desvolopat despuish sus instrument de vent com l'orgue, sus instruments de còrdas hregadas com la sonsaina e tanben sus sus instrument de còrdas picadas durant l'Etat Mejana, la reneishença e los temps barròcs dab instruments com lo virginal, l'espineta e lo clavecin.
Los purmèrs pianos que hon desvolopats per l'italian Bartolomeo Cristofori a la debuta deu sègle XVIII e, a maugrat de la loa navèra tecnologia de trucar e lòc de picar las còrdas, que sonavan haut o baish com clavecins. L'objectiu de Cristofori qu'èra de desvolopar un instrument qui deisharé sonar la còrda après l'aver trucada enlòc de l'estancar com ac hèn los plèctres deu clavecin ; que'u calèva donc inventar un principi entà arrebotar sus la còrdas enlòc de la puntejar e dabun maviment d'anar e tornar.
Durant decada e quitament sègles l'instrument que's devolopè au mejan d'innovacion que melhoren contament lo son son. Au dia de uei, la tecnologia deu piano numeric desprovesit de nada còrdas mes imitant lo son deu piano e las sensacion deu son clavier en tot auherir un instrument leugèr de bon transportar que's desvolopa.


text:
Nicolau Maquiavèl
Nicolau Maquiavèl, en italian Niccolò Machiavelli, (Florença, lo 3 de mai de 1469 — Florença, lo 21 de junh de 1527) foguèt un istorian, poèta, diplomata e musician italian de la Renaissença. Es reconegut coma fondador del pensament e de la sciéncia politica modèrna, perque escriguèt sus l'Estat e lo govèrn coma son vertadièrament e non pas coma deurián èsser. Los estudis recents de l'autor e de son òbra mòstran que son pensament foguèt mal interpretat istoricament. Dempuèi las primièras criticas postumas per un cardinal anglés, las opinions, mai d'un còp contradictòrias, se multiplican, tan que l'adjectiu maquiavelic, creat amb lo seu nom, significa « engana, astúcia ».
Niccolò di Bernardo dei Machiavelli visquèt sa jovença jos l'esplendor politica de Florença pendent lo govèrn de Laurenç de Medici e dintrèt en politica a 29 ans amb la carga de Secretari de Segonda Cancelariá. Dins aquela carga, Maquiavèl observèt lo compòrtament dels grands noms de l'epòca e a partir d'aquela experiéncia retenguèt de postulats per la sieuna òbra. Quand aguèt servit a Florença pendent catòrze ans foguèt escartat e escriguèt sas òbras principalas. Assistiguèt tanben de missions de pichona importància, mas jamai tornèt a son ancian pòste coma o desirava.
Coma òme de la Renaissença, Maquiavèl utilizèt d'autors e de concèptes de l'Antiquitat Classica d'un biais nòu. Un dels autors principals foguèt Titus Livius, e d'autres que legiguèt per de traduccions latinas.
Somari
- 1 Contèxte istoric
- 2 Jovença
- 3 Segonda Cancelariá
- 4 Casuda de Soderini
- 5 Escritura de sas òbras principalas
- 6 Interpretacions comunas
- 7 Pensada
- 8 Referéncias
- 9 Bibliografia
Contèxte istoric[modificar | modificar la font]
A la Renaissença, las cinc principalas poténcias de la Peninsula Italica èran: lo Ducat de Milan, la Republica de Venècia, la Republica de Florença, lo Reialme de Nàpols e los Estats Pontificals[1]. La màger part dels Estats de la peninsula foguèron illegitims, pres per de mercenaris nomenats condottieri.
Foguèron incapables de se ligar pendent fòrça temps a causa d'intrigas diplomaticas e de disputas, e, de las sieunas riquesas, foguèron atirats per las autras poténcias europèas de l'epòca, subretot Espanha e França. La politica italiana foguèt, pasmens, fòrça complèxa e los interèsses politics foguèron sempre dividits. Luchant entre eles, demorèron a la mercé de las ambicions estrangièras, mas l'influéncia de Laurenç de Medici empachèt una invasion. Amb la seuna mòrt en 1492, e l'inaptitud politica del seu filh, l'Itàlia foguèt invadida per Carlos VIII, e s'expulsèron los Medicis de Florença.
Aquela foguèt lo teatre del conflicte entre doas tendéncias : l'una foguèt l'exaltacion pagana de l'individú, de la vida e de la glòria istorica, representada per Laurenç de Medici e lo seu fraire Julian de Medici; e l'autra foguèt la contemplacion crestiana del mond, tornat cap al delà, en responsa a la fulguréncia de la primièra, dins d'aspèctes variats de la vida coma a l'art e fins a la Glèisa, representada per de religioses coma Girolamo Savonarola.
En anonciant l'arribada de Carles VIII coma a de un salvador, al contrari dels Medicis, e amb un grand supòrt popular, lo predicator Girolamo Savonarola venguèt la figura pus importanta de la vila, donant al govèrn un biais teocratico-democratic. Amb sa cresenta autoritat e influéncia, Savonarola excitèt a criticar los paires de Roma coma corromputs e lo Papa Alexandre VI per son nepotisme e immoralitat. Lo Papa l'excomunièt, mas invalidèt l'escomenge. Savonarola finiguèt presonièr e exclús pel govèrn provisòri lo 23 de mai de 1498. Amb la demission de sos simpatizants, cinc jorns aprèp la mòrt d'aquel, Maquiavèl, (qu'aviá 29 ans) foguèt nomenat a la carga de secretari de la Segonda Cancelariá de Florença.
Jovença[modificar | modificar la font]
Se sap pauc de la biografia de Maquiavèl abans de dintrar dins la vida publica. Èra lo tresen de quatre filhs de Bernardo e Bartolomea de' Nelli. La seuna familha èra toscana, antica e apaurida. Comencèt sos estudis de latin a sèt ans[2] e, mai tard, estudièt tanben l'abac. Comparat amb la d'autres umanistas, son educacion foguèt febla, subretot a causa de las paucas ressorsas de la familha.
Se sap pas ben coma Maquiavèl capitèt a s'auçar cap a l'escòla de la Cancelariá lo 19 de junh de 1498. Qualques autors afirmèron que trabalhava alara per auxiliar en 1494 o 1495, ipotèsi contestada uèi. D'autres preferiguèron d'atribuir sa dintrada a l'escòla a l'ajuda d'un ancian professor sieu, Marcelo Virgilio Adriani, qu'auriá conegut en aula de l'Universitat Publica de Florença e qu'èra Secretari de la Primièra Cancelariá[3].
Segonda Cancelariá[modificar | modificar la font]
La principala institucion de Florença en aquel periòde foguèt la Senhoriá[4] amb divèrs organs auxiliars coma las doas cancelariás. La Primièra Cancelariá èra encargada de la politica exteriora, e la Segonda de las guèrras e de politica interiora. Pasmens, aquelas foncions se subrepausèron mai d'un còp e l'autoritat de la primièra cancelariá prevaliá sus aquela de la segonda. Entre las foncions exercidas per Maquiavèl, foguèron tascas burocraticas e d'assistent politic, diplomatic e de cap del Conselh dels Dètz, un autre organ auxiliar de la Senhoriá[5].
Primièras missions diplomaticas[modificar | modificar la font]
La primièra de las seunas missions[6] foguèt de convéncer un condottiero de contunhar de recebre sa sòlda. En aquel temps, lo govèrn de Florença desirava de tornar prendre lo contraròtle de Pisa qu'aprofeitèt de la traïson de Carlos VIII per se rebellar, atal que, aprèp aver passèt aquela primièra mission, foguèt enviat en julhet de 1499 per negociar amb Catarina Sforza, duquessa d'Imola e de Forli lo renovèlament de la "condotta" del seu filh Ottaviano e per temptar de conseguir son ajuda amb soldats e artilhariá per la presa de Pisa.
Lo govèrn de Florença contractèt lo filh de la duquessa amb 15 000 ducats sabent qu'èra mal estrategia militar e Maquiavèl aguèt per instruccions de demenir la sòlda e de reünir tropas e municion per tornar prendre Pisa. Capitèt de reduire la sòlda a 12 000 ducats e comprometèt pas sa vila dins la defensa d'Imola e de Forli coma voliá Catarina.[6] A partir d'aquela primièra mission, escriguèt lo Discorso fatto al Magistrato dei Dieci sopra le cose di Pisa, en 1499, lo seu primièr escrit polític.[6] />Ont comencèt sa carrièra d'escrivan. />
Mission a la cort de França[modificar | modificar la font]
Pauc aprèp Loís XII, successor de Carlos VIII, persuadiguèt lo Ducat de Milan pe Ludovic Sforza e, en cambi del seu sosten, Florença demandèt l'ajuda d'aquel dins la guèrra contra Pisa. Loís XII envièt una armada mercenària que se mostrèt pas disciplinada e pas interessada per lutar. Alara foguèt necessari d'enviar de representants a la cort de França a Nevers pe relatar la situacion e trobar una solucion sens, mentretant, irritar lo rei. Per aquò, foguèron enviats Francisco della Casa e Maquiavèl. Pauc abans d'anar, lo seu paire moriguèt e demorèt amb lo seu fraire Totto, que se dediquèt a la vida eclesiastica, e las seunas doas sòrres ja maridadas[7].
Als dos, lo rei respondèt que una partida de la culpa pel fracas venguèt a Florença e insistiguèt per que l'ataca de Pisa continuèsse als despens de la vila per reparar la vergonha del rei. Sens poders per negociar, Maquiavèl se limitèt a aconselhar a la Senhoriá pendent lo periòde ont acompanhèt la cort per França e a demandar lo mandadís d'embaissadors que poguèsson tractar d'aqueles afars amb mai d'autoritat. Ala poguèt conéisser un pauc mai sus una nacion qu'aviá unificat jos un rei, diferentament d'Itàlia. Aprèp los viatges en França, reüniguèt sas observacions sus la politica francesa en dos tèxtes: "Ritrati delle cose di Francia" (1510) e "De natura gallorum".
De retorn a aquò del seu, se maridèt amb Marietta Corsini, que aguèron quatre filhs e doas filhas (Bernardo, Ludovico, Piero, Guido, Bartolomea e una autra mòrta dins la prima enfança), mas deguèt tornar viatjar, tre que los partits politics de Pistoia, autra ciutat somesa a Florença, s'uniguèron e amenacèron de se rebellar.
Cesar Borgia[modificar | modificar la font]
En 1501, Cesar Borgia, coma condottiero de la Glèisa e filh del papa Alexandre VI, venguèt conquerir de territòris en Toscana, coma Faenza. Aprochèt de Florença amb sas armadas e exigiguèt que la vila se liguèsse a el, li paguèsse un tribut e cambièsse son govèrn per un autre que li siá favorable a si. Quand los florentins, sens oposicion, foguèron a mand de cedir, Loís XII faguèt pression sus Cesar Borgia que foguèt obligat de levar lo camp. Cap a Piombino, la conquistant facilament e tanben Pesaro e Rimini, puèi tornèt a Roma.
Cesar Borgia prenguèt compte que, amb l'aliança francesa, Florença contrariariá lo seu plan de expansion e per aquò demandèt que si li mandèsse de representants per tractar de son interès. Per aquela mission foguèt enviat Francisco Soderini, e Maquiavèl son secretari e ajuda.
Aprèp la retirada de las tropas de Borgia de Toscana, Maquiavèl escriguèt Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati (1502) sa primièra òbra sens relacion amb las activitats de la Cancelariá,[8] e foguèt dins aquel periòde que cambièt la constitucion florentina, la carga de gonfalonièr venguèt a vida. Foguèt ocupada per Piero Soderini, que Maquiavel vengèt prèpa.
En aquel temps, Cesar Borgia Castello e Bolonha. Crenhent lo Duque e que se reüniscan em Mangione per ordor contra el. Cesar Borgia demandèt a Florença un embaissador per negociar una aliança e li mandèron Maquiavèl, sens poders d'embaissador, lo 5 d'octobre de 1502, pas qu'amb la mission de rencontrar los conjurats.
Lo 9 de decembre, Cesar Borgia marchèt subre Cesena amb l'intencion de metre fin a l'acòrdi. Alà, mandèt que faguèsse prisonièr son lòctenent. Se dirigiguèt a Pesaro e dempuèi, a Fano, ordenèt qu'Orsini e Vitellozzo Vitelli, conquistèsse Sinagaglia. Arribant amb sas tropas, lo faguèt prisonièr e, pus tard , faguèt executar los tres. D'aquel eveniment Maquiavèl escriguèt: "Descrizione Del modo tenuto dal duca Valentino nell' ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Paolo e il Duca di Gravina Orsini" (1502).
Demandant ajuda florentina, mas sens pesar l'obtenir, anèt conquistar Città di Castello, Perugia, Corinaldo, Sassoferrato e Gualdo, ont Maquiavèl foguèt nomenat embaissador. Arribèt a Florença lo 23 de genièr de 1508. Amb la mòrt de Alexandre VI e la nòva eleccion de Juli II, Cesar Borgia perdèt sa proteccion. Fait prisonièr dos còps, moriguèt lutant contra l'armada de Navarra, mas la figura de Cesar Borgia marquèt Maquiavèl coma aquela d'un perfèit representant de son prince[9][10].
Garda florentina[modificar | modificar la font]
Amb la mòrt de Cesar Borgia, apareis un novèl problèma: l'expansion de Venècia en Romanha que susprenguèt lo Papa, los florentins e l'emperador Maximilian. Sentent los dangièrs exteriors, coneissent l'ineficacitat de las tropas mercenàrias, Maquiavèl demandèt a Soderini la permission de crear una armada formada de ciutadans de Florença. Lo 15 de febrièr de 1506 las novèlas tropas defilèron sus la Piazza della Signoria. Pauc abans aviá acabat lo Decennale primo, poèma de 550 vèrss en « terça rima » que conta las darrièras dètz annadas e seguèt lo Decennale secondo (en 1509).
Casuda de Soderini[modificar | modificar la font]
En aquel periòde, Maximilian declarèt d'aver l'intencion de conquistar Itàlia per restaurar l'ancian Sant Empèri Roman Germanic en se fasent coronar a Roma. Puèi los florentins decidiguèron d'enviar de representants per saber a que còst podián aparar la vila. Maquiavèl e Francesco Vettori foguèron encargats de la negociacion e arribèron a la cort en genièr de 1508.
Mentretant, demorèron pas fòrça temps, perque Maximilian foguèt desfait per Venècia. Maquiavèl tornèt en junh del meteis an e capitèt d'organizar las operacions contra Pisa, vençuda lo 4 de junh de 1509 aprèp 15 ans de guèrra. Maquiavel escriguèt "Ritratti delle cose dell'Alemagna" (1508 - 1512).
Las ostilitats entre lo papa e Venècia atenguèron lo maximum e fin finala foguèt desfait per la Liga de Cambrai. Mentretant, podent pas daissar Itàlia tombar dins de mans estrangièras, lo papa faguèt una aliança amb Espanha e Venècia contra França.
Los florentins que totjorn comptèron sus l'ajuda del rei de França e que volián pas desagradar lo papa èran dividits. Maquiavèl foguèt enviat a la cort de França per explicar la situacion dels florentins. Sens succès, tornèt en octobre de 1510 amb la certitud que i auriá una guèrra entre França e los Estats de la Glèisa.
Aprèp que Loís XII convoquèt un concili cismatic a Pisa, domeni florentin, lo papa amenacèt Florença d'escomenge e Maquiavèl deguèt negociar l'ajornament de la reünion. Malgrat lo succès de la mission — los paires se dirigiguèron a Milan — lo papa metèt fin al govèrn de Soderini. Se liguèt amb lo rei d'Aragon contra França e coma Florença refusèt son sosten, la Dieta de Manto ataquèt la vila e destituiguèt Soderini, fasent tornar los Medicis al poder.
Escritura de sas òbras principalas[modificar | modificar la font]
Lo 7 de novembre de 1512 Maquiavèl foguèt destituit, acusat d'èsser un dels responsables d'una politica contra los Medici e grand collaborator del govèrn precedent. Foguèt condemnat a mila florins d'aur e citat a demorar en Toscana pendent un an.
Per emmalir sa situacion, los ans seguents dos joves, Agostino Capponi e Pietropolo Boscoli, foguèron preses e acusats de conspiracion contra lo govèrn. Un d'eles daissèt caire, sens voler, una tièra de possibles adèptes del movement republican, que Maquiavèl que foguèt pres e torturat[11]. Per bona fortuna, amb la mòrt de Juli II lo 21 de febrièr de 1513 e l'eleccion de Joan de Medici, un florentin, (Leon X, totes los suspèctes de la conspiracion foguèron amnistiats en senhal de regaudiment, aprèp 22 jorns de prison.
Liberat, anèt a Sant'Andrea in Percussina a sèt quilomètres de San Casciano. Es durant aquel ostracisme e inactivitat, lo qual durèt fins a sa mòrt, qu'escriguèt sas òbras pus conegudas: "Lo Prince" e los "Discors sus lo primièr decenni de Titus Livius" (1512-1517). coneguèt divèrs, e se raprochèt de Francesco Guicciardini. Escriguèt entre autres lo poèma Ase d'aur (1517), a pèça La Mandragora (1518), considerat una òbra de primèra de comedia italiana,[12] e Novella di Belfagor (roman, 1515), e d'innombrables tractats politicoistorics, poèmas e sa correspondéncia particulara (organizada per los descendents) coma Dialogo intorno alla nostra língua (1514), Andria (1517), Discorso sopra il riformare lo stato di Firenze (1520), Sommario delle cose della citta di Lucca (1520), Discorso delle cose florentine dopo la morte di Lorenzo (1520), Clizia, comedia em proa (1525), Frammenti storici (1525) e autres poèmas coma Sonetti, Canzoni, Ottave, e Canti carnascialeschi.
Amb la mòrt de Laurenç II en 1520, Juli de Medici aguèt tot lo poder a Florença. Vesiá Maquiavel d'un uèlh melhor que sos predecessors e li demandèt d'escriure una Istòria de Florença, òbra qu'ocupèt los sèt darrièrs ans de sa vida. Escriguèt tanben L'Art de la Guèrra (1519-1520). E aprèp un viatge de trabalh a Luca escriguèt "Vita di Castruccio Castracani da Lucca" (1520).
Aprèp la casuda dels Medici en 1527, la Republica se tornèt instaurar dins la vila, mas Maquiavèl vegèt un còp sas esperanças de tornar servir la vila foguèron desfaitas perque aviá trabalhat per los Medicis e foguèt tractat amb malfisança per la nòva Republica. Pauc de jorns apuèi, s'amalautiguèt, moriguèt escurament e foguèt enterrat dins la tomba de familha dins la glèisa de la Santa Crotz a Florença.
Lo Prince[modificar | modificar la font]
Lo Prince es probablament lo libre pus conegut de Maquiavèl; acabat en 1513, se publiquèt postumament en 1532. A per origina l'aliança de Julian de Medici e del Papa Leon X[13], ont Maquiavèl vegèt la possibilitat qu'un prince finalament unifique Itàlia e la defenda contra los estrangièrs. Una autra version sus l'origina del libre, ditz que l'auriá escrit per temptar d'obténer las favors dels Medicis.
Se dividís en 26 capítols. Al començament, presenta los tipes de principat existent e expausa las caracteristicas de cadun d'aqueles. A partir d'aquò, defend la necessitat del prince de basar sas fòrças amb d'armadas pròprias, non amb de mercenaris e, après tractar del govèrn pròpriament dich e dels motius de la vulnerabilitat dels Estats italians, conclutz son òbra fasent una exortacion per qu'un nòu prince conquiste e libère Itàlia. En una letra a son amic Francesco Vettori, datada del 10 de decembre de 1513, Maquiavèl comentèt:
Coma Dante ditz qu'i a pas de sciéncia sens enregistrar çò que s'apren, notèri totas las conversacions que me semblavan essencialas, e compausèri un pichon libre nomenat De principatibus, ont analisi prigondament de quin biais pòdi pensar aquel subjècte, en debatent çò qu'es un principat, quins tipes de principats existisson, coma son conquistats, estabilizats, e coma se pèrdon.
— Letra de Nicolau Maquiavèl a Francesco Vettori, lo 10 de decembre de 1513.[14]
Discorses sus lo primièr decenni de Titus Livius[modificar | modificar la font]
Los Discorses s'opausan al Prince" per lo tèma, pasmens las doas òbras an qualques concèptes en comun. Foguèron pensats coma una analisi e comentari de tota l'òbra de Titus Livius[15], mas demòran incomplèts, van pas al delà del primièr decenni.
Venguèt a partir de la volontat de l'autor de comparar las institucions de l'Antiquitat, especialament de la Roma classica, amb aquelas de la Florença de son epòca[16]. Atal, seguent l'òbra de Titus Livius, analisa coma apareisson, demòran e desapareisson los Estats. Es dividit per aquò en tres partidas, estudiant dins la primièra la fondacion e l'organizacion, dins la segonda l'enriquiment e l'expansion e dins la darrièra la decadéncia.
Interpretacions comunas[modificar | modificar la font]
Lo metòde utilizat romp amb la tradicion medievala se fondent sus l'empirisme e l'analisi dels faches recorrent e l'experiéncia istorica de la Roma Antica. E mas, foguèt lo primièr a prepausar una estequida per la politica diferenta de la estequida religiosa, ont la finalitat de la politica seriá la mantenença de l'Estat.
Lo primièr a s'exprimir sus son òbra foguèt lo cardinal anglés Reginald Pole, se diguèt orrificat per l'influéncia qu'aquela tenguèt sus lo Lord Cromwell[17]. Los Jesuistas l'acusèron d'èsser contra la Glèisa e convencèron lo Papa Pau IV de la repertoriar dins l'Index Librorum Prohibitorum en 1559[17]. En França, un uganaud nomenat Innocent Gentillet escriguèt una òbra que l'acusava d'ateïsme e que sos metòdes provoquèron lo Chaple de Sant Bartomieu. Aquela òbra foguèt fòrça difusada en Anglatèrra. En general las criticas se basèron en Lo Prince, analisant l'òbra sola, negligissent las autras òbras de Maquiavèl e sens prendre en compte lo contèxte ont foguèt producha.
I aguèt tanben los que volguèron conciliar sa pensada amb la Glèisa o la tornar d'un biais nacionalista; sens fòrça succès[17]. Uèi, las analisis temptan de prendre en compte subretot los Discorses sus lo primièr decenni de Titus Livius e son Arte de la Guèrra, contextualizant sos escrits e declarant que Maquiavèl inventèt pas una teoria politica, solament descriguèt las practicas qu'aviá vistas[18].
Conselhièr del tiran[modificar | modificar la font]
Aquela analisi comencèt de se difusar amb la Reforma Protestanta e la Contrareforma. Fins alara sas òbras èran ignoradas, e apuèi, l'autor e sas òbras foguèron vistes coma pernicioses, foguèt creada l'expression « las fins justifican los mejans », que s'encontra jamai dins son òbra[19][20].
Aquela interpretacion es ligada tanben a la vision de sos escrits coma basa teorica de l'absolutisme, al costat de Thomas Hobbes e Bossuet, sens, pasmens, se referir als Discorses sus lo primièr decenni de Titus Livius que fa l'elògi de la forma republicana del govèrn.
Foguèt fòrça difusada al sègle XVI e se tròban prèp de 400 òbras[21] que citan Maquiavèl, totas ligant son nom a la crudeltat, a l'engana e a la manca d'escrupuls. William Shakespeare dins sa pèça Enric VI[22].
Conselhièr del pòble[modificar | modificar la font]
Una segonda interpretacion ditz que en escrivent Lo Prince, Maquiavèl temptava d'alertar lo pòble dels dangièrs de la tirania, d'aquel avís èran, Baruch de Espinoza e Jean-Jacques Rousseau. Lo darrièr escriguèt "(…) es çò que Maquiavèl faguèt veire amb evidéncia. Fenhent de donar de leiçons als reis, las donèt, e grandas, als pòbles."[23]. Aquela tèsi foguèt defenduda recentament per d'estudis de l'òbra coma o faguèt Garret Mattingly.
I a los qu'afirman que "Lo Prince" es una satira de las costumas dels governants o que l'autor acreditava pas çò qu'escriguèt, fondant aquela afirmacion dins la referéncia que Maquiavel auriá agut per la Republica coma forma de govèrn. Pasmens faguèt de criticas a la Republica[24][25].
Nacionalista[modificar | modificar la font]
Dins lo scenari de l'Euròpa del sègle XIX, pendent las Guèrras Napoleonencas, amb Alemanha e Itàlia fragmentadas e amb los nacionalismes intèrnes naissents, la vision de Maquiavèl passèt per un nacionalisme exaltat, prèst a tot per l'union e la defensa d'Itàlia.
Hegel, Herder, Macaulay e Burd foguèron de sos defensors[26], segurament basant lor interpretacion sul capítol final del Prince ont Maquiavèl fa una defensa apassionada d'una Itàlia unificada, afirmant qu'un pòble pòt èsser urós e prospèr solament s'es unit.
Pensada[modificar | modificar la font]
Maquiavèl foguèt pas un pensador sistematic[27][28]. Utilizava l'empirisme per escriure mentre un metòde inductiu e pensava sos escrits coma de conselhs practics, contra utopics e realistas[27]. Per Maquiavèl la teoria se separava pas de la practica[28]. Los concèptes descriches per el rompon amb la tradicion teologica medievala e tanben amb la practica, comuna pendent la Renaissença, de prepausar d'Estats imaginaris perfièches, que los princes aurián degut aver totjorn a l'esperit. A partir de l'observacion de la politica de son temps e de la comparason amb aquela de l'Antiquitat formalizèt lo seu pensament per acreditar la permanéncia de la natura umana.
Virtù e fortuna[modificar | modificar la font]
Los concèptes de virtù e fortuna son emplegats mai d'un còp per Maquiavèl dins sas òbras. Per el, la virtù seriá la capacitat d'adaptacion als eveniments politics qu'aportariá la permanéncia del poder. La virtù seriá coma un barratge que retendriá los projèctes del destin. Mas segon l'autor, en general, los essèrs umans devon mantenir la meteissa conduita quand es fruchosa e atal acabarián de pèrdre lo poder quand la situacion càmbia[29].
L'idèa de fortuna de Maquiavèl ven de la divessa romana del sòrt e representa las causas indefugiblas qu'arriban als essèrs umans. Se pòt pas saber a qui va far bens o mals e pòt menar qualqu'un al poder coma ne privar, pasmens se manifèsta gaireben pas en politica. Coma sa volontat es desconeguda, se pòt pas afirmar qu'ela jamai li serà favorable[30].
L'Istòria[modificar | modificar la font]
Maquiavèl escriguèt l'Istòria mai coma pensador politic que coma istorian[31]. Atal se preocupèt pas que las referéncias foguèron precisas, mentretant anèt als archius de Florença - practica pauc comuna a l'epòca - e daissèt transparéisser dins sas òbras istoricas la defensa de sas idèas tras de la narracion dels faches istorics[32]. Tanben afirmèt que l'Istòria se repetís, de l'escotar seriá util coma exemple per que los òmes tempten d'agir totjorn del meteis biais, eviten de cometre las meteissas errors[33][34].
Atal, entretant de sos biografes li atribuisson los fondaments de l'istoriografia modèrna[31], d'autres afirman qu'aguèt pas una vision critica sufisenta per poder separar los faches istorics dels mites acceptats coma vertadièrs, per exemple, la fondacion mitologica de Roma[34]. D'autres, encara, li atribuisson una « concepcion dogmatica e ingnüa de l'Istòria »[34].
Estequida[modificar | modificar la font]
L'estequida de Maquiavèl va contra l'estequida crestiana qu'eretèt de l'Edat Mejana. Las actituds dels governants e dels Estats coma s'èran subordenats a una lei superiora e la vida umana foguèt destinada a salvagarda de l'arma. Amb Maquiavèl la finalitat de las accions dels governants capita per èsser la permanéncia de la patria e lo ben general de la comunitat, pas al pròpri, atal qu'una actitud pòt pas èsser dicha bona o marrida solament jos una perspectiva istorica[35].
I a un punt de critica de la pensada maquiavelica, per que amb aquela se pòt justificar, per un Estat la practica e tot tipe de violéncia, siá contra los seus ciutadans, siá a aqueles autres Estats. Al meteis temps, lo jutjament posterior d'una actitud que semblava bona, se pòt mostrar marrida[36].
La Natura umana[modificar | modificar la font]
« Tanben las leis melhor ordenadas son impotentas abans de las costumas" (…) »
Per el, la natura umana seriá subretot marrida e los essèrs umans vòlon obtenir los pus grands ganhs a partir del mendre esfòrç, fasent lo ben solament quand i son forçats[37]. La natura umana tanben ven pas de l'experiéncia de l'Istòria[37] atal sos contemporanèus aguèron coma los antics romans sens que l'istòria d'aquelas civilizacion servisca d'exemple[25].
Amb per consequéncia qu'es inutil d'imaginar d'Estats utopics[25].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (pt) ESCOREL, Lauro. Introdução ao pensamento político de Maquiavel. Brasília: Editora Universidade de Brasília, 1979. p. 19.
- ↑ RIDOLFI, Roberto. Biografia de Nicolau Maquiavèl. São Paulo: Musa Editora, 2003. p.19. ISBN 85-85653-67-1
- ↑ RIDOLFI, Roberto., op. cit., pp. 31-37
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 25.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 26.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 27.
- ↑ RIDOLFI, Roberto., op. cit., p.51
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 34.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 33.
- ↑ BIGNOTTO, Newton. Maquiavel. Rio de Janeiro: Jorge Zahar Ed., 2003. p. 20. ISBN 85-7110-743-2
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 46.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 51.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 66.
- ↑ Nicolau Machiavelli. Lettere.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 48.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 71-72.
- ↑ 17,0 17,1 17,2 ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 62.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 64.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 97
- ↑ BIGNOTTO, Newton., op. cit., p. 25
- ↑ BARROS, Vinícios Soares de Campos. Introdução a Maquiavel – Uma teoria do Estado ou uma Teoria do Poder?. São Paulo: Edicamp, 2004. p. 15. ISBN 85-88513-45-5
- ↑ BARROS, Vinícios Soares de Campos., op. cit., p. 94.
- ↑ BARROS, Vinícios Soares de Campos., op. cit., p. 18
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 48-49.
- ↑ 25,0 25,1 25,2 ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 74.
- ↑ BARROS, Vinícios Soares de Campos., op. cit., pp. 19-20.
- ↑ 27,0 27,1 ESCOREL, Lauro., op. cit., pp. 11-14.
- ↑ 28,0 28,1 PINZANI, Alessandro. Maquiavel & O Príncipe. Rio de Janeiro: Jorge Zahar, 2004. pp. 16-19. ISBN 85-7110-801-3
- ↑ BIGNOTTO, Newton., op. cit., pp. 23-26
- ↑ BIGNOTTO, Newton., op. cit., pp. 26-28
- ↑ 31,0 31,1 RIDOLFI, Roberto., op. cit., p. 226
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 53.
- ↑ BIGNOTTO, Newton., op. cit., pp. 18-19
- ↑ 34,0 34,1 34,2 ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 73.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., pp. 93-101.
- ↑ ESCOREL, Lauro., op. cit., p. 107.
- ↑ 37,0 37,1 BIGNOTTO, Newton., op. cit., p. 19-20
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (pt), Sérgio BATH, Maquiavelismo: a prática política segundo Nicolau Maquiavel, ed Editora Ática, São Paulo, 1992
- (pt) DE GRAZIA, Sebastian. Maquiavel no inferno. São Paulo: Companhia das Letras, 1993
- (pt) José NIVALDO, Maquiavel, o Poder ed Martin Claret São Paulo, 2004
- (pt) Maurizio VIROLI, O sorriso de Nicolaued Estação Liberdade, São Paulo 2002


text:
Etanòl
L'Etanòl qu'ei ua molecula organica de composicion quimica C2H6O CH3CH2OH e de formula semi desvolopada. Qu'ostenta un grop alcòl e, en mei d'aquò, qu'ei justament apelada "alcòl" dens la conversacion correnta per'mor d'estar presenta dehens totas le bevuda alcolizadas. Qu'ei un psicotròp conegut per los sons efectes nagatius sus la santat fisica e mentau.
Qu'ei tanben tanben aperat alcòl etilic e, a temperatura ambienta que's presenta com un liquid incolòr emplegat com solvant e com carburant.


text:
Règne (biologia)
Un règne[1] es una categoria de classificacion dels organismes vius.
La classificacion en dos grops (vegetal / animal) a evoluit per arribar a la constitucion dels cinc règnes del viu.
D'aprèp la classificacion en 5 règnes, al cors de l'evolucion cellulara dels organismes s'es producha una copadura fondamentala que distinguís lo grop dels eucariòtas e lo dels procariòtas.
Los procariòtas son unicellulars, e lor material genetic es pas entampat dins un nuclèu. An d'enzims localizats dins la paret cellulara e se multiplican per scissiparitat. Constituisson lo primièr règne.
Totes los autres organismes son apelats eucariòtas. Lor material genetic es entampat dins un nuclèu ; an d'organitas cellularas, la multiplicacion cellulara a luòc per mitòsi, e presentan sovent una reproduccion de tipe sexuada.
Los eucariòtas pòdon èstre unicellulars o pluricellulars. Los eucariòtas unicellulars son apelats de protistas e constituisson lo segond règne.
Enfin, los eucariòtas pluricellulars son devesits en 3 règnes, los campairòls, los metafitas (vegetals clorofillians) e los metazoaris (animals pluricellulars).
En biologia, la classificacion scientifica tradicionala es tala que cinc règnes devesisson lo monde vivent :
- los procariòtas (bactèris e arqueobactèris)
- los protistas (eucariòtas unicellulars)
- los campairòls (eucariòtas multicellulars)
- los vegetals (eucariòtas multicellulars)
- los animals (eucariòtas multicellulars)
Vejatz règnes del viu per una discussion de las modificacions portadas a aquesta classificacion tradicionala
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins la nòrma classica de l'occitan, la gramatica d'Alibèrt preconiza de preferéncia la forma règne (p. 469). D'autras formas documentadas son regne, rèine, reine, règne.


text:
10 de març
Lo 10 de març es lo 69en jorn de l'an (70en en cas d'annada bissextila) del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
- 241 aC - mar Tirrèna: los romans derrotan la flòta cartaginesa, e s'acaba la Primièra Guèrra Punica.
- 1126: Anfós VII dintra a Leon e se proclama rei de Castelha e Leon.
- 1405: après sa visita a l'antipapa Beneset XIII en Avinhon, Martí l'Uman, Rei d'Aragon, arriba a Barcelona.
- 1496: Cristòl Colomb daissa l'illa de Hispaniola per Espanha, en acabant la segonda visita a las Americas.
- 1526: Carles Ièr d'Espanha se marida a Sevilha amb la siá cosina, l'infanta Isabel de Portugal.
- 1814: Napoleon Bonaparte es derrotat en la Batalha de Laon en França.
- 1814: Ferrand VII tòrna en Espanha e abolís la Constitucion Espanhòla de 1812
- 1848: lo Tractat de Guadalupe-Hidalgo es ratificat pel Senat dels Estats Units, e met fin a la guèrra amb Mexic.
- 1876: Alexander Graham Bell realiza amb succès la siá primièra experiéncia de telefòn.
- 1945: l'aviacion nòrd-americana bombarda Tòquio, en aucint entre 75 000 e 200 000 personas durant la Segonda Guèrra Mondiala.
- 1959 - Tibet: après 10 ans d'ocupacion chinesa comença una revòlta que costarà la vida a centenats de milièrs de ciutadans e que portarà a l'exili lo dalai lama Tenzin Gyatso.
- 1977 - Ithaca, Nòva York, Estats Units: una equipa d'astronòms de l'Universitat de Cornell, dirigits per James L. Elliot, confirman l'existéncia d'anèls a l'entorn del planeta Uranus.
- 1990: en Haití, Prosper Avril es desrocat per un còp d'estat.
- 1991: las tropas nòrd-americanas abandonan lo Golf Persic aprèp la Guèrra del Golf.
- 2001 - Euròpa: Se fonda la Free Software Foundation Europe, una organizacion non governamentala e sens anim de lucre, que trabalha en totes los aspèctes ligats al logicial liure, mai que mai lo projècte GNU, en Euròpa.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1628 - Marcello Malpighi, mètge italian (m.1694)
- 1845 - Alexandre III, emperaire de Russia (m. 1894)
- 1923 - Val Logsdon Fitch, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica
- 1940 - Chuck Norris, actor american
- 1947 - Kim Campbell, primièra ministra de Canadà
- 1957 - Osama bin Laden, terrorista arabi
- 1958 - Sharon Stone, actritz americana
- 1962 - Morgan Tsvangirai, primièr ministre de Zimbabwe
- 1973 - Eva Herzigová, modèl chèca
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1792 - John Stuart, Comte de Bute, primièr ministre de Grand Bretanha (n. 1713)
- 1872 - Giuseppe Mazzini, òme politic italian, aguèt un ròtle important dins lo processus d'unificacion del país (n.1805)
- 1942 - William Henry Bragg, fisician anglés, Prèmi Nobel de Fisica (n.1862)
- 1966 - Frits Zernike, fisician neerlandés, Prèmi Nobel de Fisica (n.1888)
- 1985 – Konstantin Chernenko, dirigent de l'Union Sovietica (n.1911)
Vejatz tanben:


text:
Héctor Veira
Héctor Veira - tanben conegut com lo Bambino Veira - (Buenos Aires, lo 26 de mai de 1946) qu'ei un fotbolaire e un entrenador argentin. Durant la soa carrièra que ho ligat dab mantuns clubs de fotbòl, mes mei que mei dab lo Club Atlético San Lorenzo de Almagro.
Devath la soa direccion tecnica River Plate qu'obtiengó la Copa Libertadores e la Copa Intercontinentau.
Qu'ei estat implicat dens un cas de forçament d'un menor de 13 ans de la joentut de River, e condemnat a 6 annadas de càrcer en 1991 ; que ho liberat entà tribalhar a San Lorenzo en 1992. Eth qu'a tostemps clamat estar innocent acusant la mair deu mainatge de'u manipular entà realizar un prohèit financièr.
Après que tribalhè entà Boca Juniors.


text:
Lana Del Rey
Elizabeth Woolridge Grant, mai coneguda coma Lana Del Rey (Nòva York, 21 de junh de 1986) es una cantautora e modèla americana. Venguèt celèbra internacionalament gràcias a sa cançon "Video Games" en 2011 que n'aviá fach una vidèo que se podiá visionar sus YouTube. Son segond album, Born to Die, qu'espeliguèt en genièr de 2012 se vendèt a mai de 5 milions d'exemplars e se situèt a la cinquena posicion de las melhoras vendas de 2012.
Biografia[modificar | modificar la font]
Elizabeth Woolridge Grant nasquèt a Nòva York en 1986 dins una familha amonedada, mas cresquèt a Lake Placid. Son paire, Rob Grant, èra un gestionari de noms de domenis sus Internet e sa maire, Pat Grant, trabalhava coma comptabla dins una firma publicitària. A catòrze ans, faguèt d'estudis a Kent School, un pensionat situat dins l'estat de Connecticut abans de s'inscriure a l'edat adulta en filosofia a l'Universitat Fordham de Nòva York.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Lana Del Ray a.k.a. Lizzy Grant (2010)
- Born to Die (2012)
- Ultraviolence (2014)


text:
Aurèlh
Aurèlh (Aureil en francés) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits : lo [lu], la [lɔ], los [luː], las [la]
- Prononciacion : Ch /ʧ/ en posicion interna e /ʃ/ en posicion iniciala.


text:
Ciceron
Ciceron (en latin Marcus Tullius Cicero), nascut lo 3 de genièr 106 ab. C., a Arpino en Itàlia e mòrt lo 7 de decembre de 43 ab. C. a Formia, es un òme d’Estat roman e un autor latin.
Ciceron es conegut coma un dels esperits pus versadís de la Roma antica. Foguèt aquel que presentèt als Romans las escòlas de la filosofia grèga e desvolopèt un vocabulari filosofic en latin, se distinguissent coma un lingüista, traductor, e filosòf. Un orador remirable e un avocat de primièra, Ciceron pensava probablament que sa carrièra politica èra sa realizacion majora. Uèi, es apreciat dempuèi per son umanisme e sos trabalhs filosofics e politics. Sa correspondéncia abondanta, subretot adreiçada al seu amic Titus Pomponius Atticus, aguèt fòrça influéncia, e foguèt a l'origina de l'art epistolar rafinat dins la cultura Europèa. Cornelius Nepos, lo biograf de Titus Pomponius Atticus al sègle I ab.C., comentèt que las letras de Ciceron contenguèron tant de riquesa e de detalhs "sus las inclinasons dels òmes importants, las flaquesas dels generals, e las revolucions dins lo govèrn"[1] qu'assabentavan son lector subre l'istòria del periòde.
Pendent la segonda mitat bassacada del sègle I ab.C., marcada per las guèrras civilas e per la dictatura de Juli Cesar, Ciceron sostenguèt un retorn al govèrn republican tradicional. Pasmens, sa carrièra coma òme d'Estat foguèt marcada per d'inconsisténcias e una tendéncia a cambiar de posicion en responsa a las mudanças del clima politic. Son indecision se pòt atribuir a sa personalitat sensibla e impressionabla: tenhiá aclinament a reagir d'un biais exagerat quand aviá mudanças politicas e privadas. "Pro que poda aumentar la seuna prosperitat amb mai d'autocontraròtle e la seuna adversitat amb mai d'afirmacion!" escriguèt Caio Asinio Polio, un òme d'Estat e istorian roman son contemporanèu[2][3].
Somari
Vida privada[modificar | modificar la font]
Primièrs ans[modificar | modificar la font]
Ciceron nasquèt e 106 ab.C. a Arpino, una vila sus una colina, a cent quilomètres al sud de Roma. Per aquò, pr'aquò foguèsse un grand mèstre de retorica e composicion latina, Ciceron foguèt pas "Roman" dins lo sens tradicional, e totjorn se sentiguèt envergonhat pendent tota sa vida.
Durant aquel periòde de l'istòria romana, s'òm voliá èsser considerat coma una persona de cultura, èra necessari de parlar grèc e latin. La nauta classa romana atal preferissiá utilizar la lenga grèga dins la correspondéncia privada, sabent que tendèt expressions pus rafinadas e precisas, pus subtil, e en partida per causa de la granda varietat de mots abstraches. Ciceron, coma la majoritat de sos contemporanèus, foguèt educat amb los ensenhaments dels antics filosòfs, poètas e istorians grècs. Los professors pus eminents de l'art oratòri dins la nauta classa tanben foguèron Grècs[4]. Ciceron utilizèt sa coneissença de la lenga grèga per traduire fòrça concèptes teorics de la filosofia grèga en latin, presentant aqueles atal a una granda audiéncia. Foguèt la seuna educacion que lo liguèt amb l'elèit roman tradicional[5].
Lo seu paire foguèt un ric Equites (cavalièr roman) amb bons contactes a Roma. Mas aguèt de problèmas de santat que li permetèron pas de dintrar dins la vida publica; per aquò estudièt fòrça. Se sap pauc sus la seuna maire, Hélvia, foguèt una molhèr coma las autras femnas d'importants ciutadans romans responsabla de l'ostal. Lo seu fraire, Quinto, escriguèt una letra per dire que foguèt una femna d'ostal prudenta[6].
L'escais-nom: Ciceron, en latin, significa « céser ». Los Romans tenguèron costuma causir escais-noms vertadièrs. Plutarc expliquèt que lo nom foguèt originalament donat a un del seu aujòl perque tenguèt uma croseta sus la punta del nas que semblèt un céser. Plutarc diguèt tanben que se prepausèt a Ciceron de cambiar aquel nom pejoratiu quand decidiguèt de dintrar en politica, mas refusèt, disent que el, Ciceron serà pus gloriós que Marc Aurèli Escauro ("amb cavilhas cofladas") e Caius Valerius Catullus ("Canhòt")[7].
Segon Plutarc, Ciceron foguèt un estudiant fòrt talentò, que formacion atraguèt l'atencion de tota Roma[8], aquò li donèt l'oportunitat d'estudiar la lei Romana jos Quinto Mucio Cevola[9]. D'autres estudiants foguèron Servius Sulpicius Rufus (que venguèt avocat, un dels rars que Ciceron considerava èsser superiors a el meteis dins lo domeni legal), e Tito Pomponio Atico. Venguèron amics de Ciceron per la vida, e Pomponio (que pus tard recebèt lo nom d'"Atico" per causa de son amor per la cultura ellenica) venguèt lo principal conselhièr e sosten emocional de Ciceron.
Ciceron volguèt seguir una carrièra al servici public civil passant los Cursus honorum. En 90 ab.C.–88 ab.C., Ciceron serviguèt Gnaeus Pompeius Strabo e Lucius Cornelius Sulla durant la Guèrra Sociala (91–88 a.C.), semblèt aver pas gaire d'interès per la vida militar. Ciceron foguèt, abans tot, un intellectual. Ciceron debutèt sa carrièra d'avocat vèrs 83-81 ab.C.. Son primièr plaid important conegut en 80 a.C., foguèt la defensa de Sexto Roscio, acusat de parricidi[10]. D'acceptar aquel plaid foguèt un acte coratjós: lo parricidi èra considerat coma un crime orrible, e las personas acusadas pe]] e las personas acusadas per Ciceron, foguèron favorits del dictator Sula. La defensa de Ciceron foguèt un acte desfisança indirècte al dictator, e lo seu plaid foguèt fòrt o sufisent per que siá absolgut Roscio.
En 79 ab.C., Ciceron partiguèt en Grècia, Anatolia e Ròdes, benlèu per fugir la colèra de Sula[11]. Ciceron viatgèt a Atenas, ont tornèt encontrar Tito Pomponio Atico, qu'èra vengut ciutadan onorari d'Atenas e presentèt Ciceron a d'Atenencs importants. A Atenas, Ciceron visitèt los luòcs sagrats dels filosòfs. Lo seu major ensenhant en retorica foguèt Apolonio Molon de Ròdes. Ensenhèt a Ciceron una forma d'oratòria pus extensa e mens intensa que vendrà caracterizar l'estil individual de Ciceron.
A la fin dels ans 90 e lo començament dels 80 ab.C., Ciceron se passionèt per la filosofia, çò qu'aguèt una granda importància dins sa vida. Introduguèt la filosofia grèga a çò dels romans e desvolopèt un vocabulari filosofic latin. En 87 ab.C., lo cap de l'Acadèmia fondada per Platon a Atenas tres cents ans abans, arribèt a Roma. Ciceron "inspirat per un extraordinari zèl per la filosofia"[12], s'assetèt entosiasta a sos pès e beguèt la filosofia de Platon, arribant a dire que Platon èra son dieu. Admirava subretot lo seriós moral e politic de Platon, mas tanben respectava son imaginacion. Pr'amor, Ciceron refusèt la teoria de las Idèas d'aquel.
La seuna familha[modificar | modificar la font]
Ciceron se maridèt benlèu amb Teréncia a 27 ans, en 79 ab.C. Segon las costumas de la nauta classa de l'epòca, foguèt un maridatge de convenéncia, mas perdurèt armoniosament aperaquí trenta ans. La familha de Teréncia èra rica, pr'amor aguèsse origina nòbla, aviá de ligams familials amb la plebs, los Terenti Varrones, e correspondent a las ambicions politicas de Ciceron tan sul plan economic coma social. Teréncia aviá una mièja sòrre (o benlèu cosina) nomenada Fabia, que venguèt Verge Vestal, çò que foguèt un grand onor. Teréncia foguèt una femna independenta e (citant Plutarc) "tenguèt mas interès dins la carrièra politica de son espós al punt que daissèt los afars de l'ostal"[13]. Foguèt una femna piosa e benlèu amb pès sus tèrra.
Dins los ans 40 ab.C., las letras de Ciceron a Teréncia venguèron pus cortas e frejas. Se planguèt a sos amics que Teréncia lo aguèt traït, mas expliquèt pas en quin sens. Benlèu lo maridatge simplament podèt pas s'arrengar amb la pression del tumulte politic de Roma. Se divorcièron en 45 ab.C. A la fin de 46 ab.C., Ciceron se maridèt amb una jove patriciana, Publilia. Se ditz que Ciceron aviá besonh del sieu argent, especialament puèi tornar pagar la dòt de Teréncia[14]. Aquel maridatge durèt fòrça pauc temps.
Pasmens son maridatge amb Teréncia siá de convenéncia, Ciceron aguèt una granda afeccion per la seuna filha Tulia[15]. Quand s'amalautiguèt subran en febrièr de 45 a.C. e moriguèt, Ciceron demorèt abatut. "Perdèri la unica causa que me ligava a la vida" escriguèt a Ático[16]. Ático lo propausèt de venga lo visitar las primièras setmanas dempuèi aquel eveniment, per que lo consòle. Dins la granda bibliotèca d'Atico, Ciceron legiguèt tot çò que los filosofs grècs avián escrit sobre per vencre la tristesa, "mas la meuna dolor desrota tot consolament"[17]. Juli Cesar, Brutus e Servius Sulpicius Rufus li envièron letras de condolenças[18][19].
Cicero esperava que lo seu filh Marcus Tullius Cicero Minor venguèsse filosòf coma el, mas Marcus volguèt èsser militar. Rejuntèt l'armada de Pompèu em 49 ab.C. e dempuèi la desrota de Pompèu a Farsalia em 48 ab.C., foguèt perdonat per Juli Cesar. Ciceron l'envièt cap a Atenas per estudiar coma un discípol del filosòf peripatetician Cratipus en 48 ab.C., mas lo jove aprofechèt l'abséncia "de l'uèlh vigilant de lo seu paire" per "manjar, beure e èsser astruc"[20].
Òbras[modificar | modificar la font]
Ciceron foguèt declarat un pagan juste per la Glèisa Catolica, e per aquò fòrça de sas òbras foguèron preservadas. Sant Agustin e d'autres faguèron de citacions de "La republica" e "Las Leis", e li devèm que podèm recrear fòrça de sos trabalhs. Ciceron tanben creèt un concèpte abstrach de dreches, se basant sus la lei antica e costuma. Dels libres de Ciceron, sièis sus la retorica demòran, tanben, en partida, uèit libres sus la filosofia. De sos discorses, oitanta uèit foguèron transcriches, mas a pena cinquanta uèit sobrevisquèron.
Carrièra publica[modificar | modificar la font]
Questor[modificar | modificar la font]
Sa primièra carga foguèt aquela de Questor, un trabalh d'administracion publica dins diferents domenis. Ciceron serviguèt coma questor en Sicília Ocidentala en 75 ab.C. e mostrèt una granda onestat e integritat. Amb resultat, los benaüroses Sicilians demandèron a Ciceron que procedisca contra Verres, un governador de Sicília, que pilhèt l'illa. L'acusacion contra Verres foguèt un grand succès juridic per Ciceron. Dempuèi lo procès, Ciceron venguèt a la plaça de Hortensius, avocat de Verres, lo melhor orador de Roma. Son art oratòri foguèt considerat un grand art dins la Roma antica, e una esplech important per espalhar la coneissença e se far conéisser, perque aviá fòrça pauc de mejans de comunicacion regulars dins la nauta.
Ciceron se formèt dins un temps de confusion civil e de guèrra. La victòria de Sula (primièra de fòrça guèrras civilas) donèt luòc a uma enfraestructura constitucionala que sabotèt la libertat, o la valor fondamentala de la Republica Romana. Las reformas de Sula esforcèron la posicion dels Equites, aquò argumentèt lo poder politic d'aquela classa. Ciceron foguèt un eques Italian e un novus homo, mas subretot foguèt un constitucionalista roman. Mas lo optimates jamai lo acceptèron realamente, portèron tort a sos esfòrces per reformar a la Republica al meteis temps que preservèt la constituicion. Foguèt pasmens capable de reüssir lo cursus honorum, ocupant cadun postes exactament a l'atge pus jove possible: Questor en 75 ab.C. (31 ans), Edil en 69 ab.C. (37 ans), e Praetor en 66 ab.C. (40 ans), ont serviguèt coma president del Tribunal de las Reclamacions. Foguèt dempuèi elegit Cònsol a 43 ans.
Ciceron e Pompèu[modificar | modificar la font]
Cònsol[modificar | modificar la font]
Ciceron foguèt elegit Cònsol en 63 ab.C. Son cocònsol aquela annada, Caius Antonius Hibrida, aguèt un ròtle minor. Desjoguèt una conspiracion per tombar la Republica, capitada per Catilina. Lo Senat balhèt a Ciceron lo drech d'utilizar lo Senatus Consultum Ultimum (declaracion de lei marciala), e faguèt per l'ocasion faguèt quatre discors (las famosas Catilinárias), que fin a uèi son exemples de primièra do son estil retoric.
Catilina fugit e daissèt en plaça d'autres conspirators per empurar la revolucion de dedins, al meteis temps que Catilina auriá atacat la vila amb una armada de "descaigut e fanatics onèstes"[21].
Puèi lo Senat decidiguèt lo castig de los conspirators. Coma lo país estava jos la lei marciala, e aviá paur que las opcions normalas (assignacion a domicili o exili), foguèron pas sufisentas per reprovar la menaça contra l'Estat. La majoritat dels Senators volèron la "pena extrèma", mas fòrça foguèron dissuadits per Juli Cesar. Marcus Porcius Cato Uticensis (Caton lo jove) defendèt la pena de mòrt e tot lo Senat d'acòrdi. Ciceron ordenèt que los conspirators foguèsson empreisonats a Tullianum, ont foguèron estranglats. Ciceron el meteis acompanhèt l'ancian cònsol Publius Cornelius Lentulus Sura, un dels conspirators, a Tullianum. Ciceron recebèt lo titre onorific "Pater Patriae" per aver reprimit la conspiracion, mas dempuèi visquèt amb la paur d'èsser jutjat o exiliat per aver condemnat ciutadans Romans a mòrt sens jutjament.
Exili e retorn[modificar | modificar la font]
En 60 ab.C., Juli Cesar convincèt Ciceron per èsser membre del grop format per el meteis, Pompèu e Crassus, çò que pus tard foguèt nomenat lo Primièr Trionvirat. Ciceron refusèt perque suspectava qu'aquò aguèt nogut la Republica[22].
En 58 ab.C., Publius Clodius Pulcher, tribun dels plebèus, introduguèt una lei (Leges Clodiae) que amenacèt d'exili a qual que faguèt executat un ciutadan Roman sens jutjament. Ciceron, qu'executèt membres de la conspiracion de Catilina sens un jutjament, e que atraguèt la colèra de Clódius per avar desjogat son alibí dins un procès, tombèt jos la nòva lei. E foguèt exiliat. Arribèt a Tessalonica, en Grècia, lo 23 de Mai de 58 ab.C[23][24][25]. L'exili lo faguèt caire en depression, coma se pòt veire dins una letra a Aticus que pensava se suicidar[26]. Dempuèi lo nòu Tribun Titus Anius Papianus Milan votèt en favor del retorn de Ciceron. Tornèt en Itàlia lo 5 d'agost de 57 ab.C., a Brundisium[27]. Foguèt acolhit per una multitud e per la seuna querida filha Tulia[28].
Ciceron tornèt integrar la politica, mas perdèt dins una ataca contra una lei de Cesar. La conferéncia en Luca, en 56 ab.C., forcèt Ciceron a cambiar la seuna posicion e a suportar lo Trionvirat. Amb aquò, Ciceron tornèt a sos trabalhs literaris e daissèt la politica pels ans seguents [29].
La Guèrra Civila de Juli Cesar[modificar | modificar la font]
La luta entre Pompèu e Juli Cesar venguèt pus intensa en 50 ab.C. Ciceron causiguèt lo costat de Pompèu. Quand Cesar invasiguèt Itàlia en 49 ab.C., Ciceron fugiguèt de Roma. Cesar temptèt d'atraire la favor de Ciceron, mas aquel sortiguèt d'Itàlia e viatgèt a (Dyrrachium), na Illíria ont Pompèu estava[30]. Ciceron dempuèi viatgèt com las fòrças de Pompèu fins a Farsalia en 48 ab.C.[31]. Perdèt a fe dins la competéncia e intencions del grop de Pompèu. Aprèp la victòria de Cesar a Farsalia, Ciceron tornèt a Roma, mas amb prudéncia. Cesar perdonèt e Ciceron temptèt de mantenir son trabalh politic, esperant que Cesar ressusite la Republica e sas institucions.
Dins una letra a Varrus lo 20 d'abril de 46 ab.C., Ciceron empurèt una estrategia jos la dictatura de Cesar. Pasmens, foguèt completament susprés per l'accion dels Liberatores, qu'assassinèron Cesar en 44 ab.C.. Ciceron foguèt pas dins la conspiracion, mas los conspirators foguèron certan que auriá simpatizat amb eles. Marcus Junius Brutus nomenèt Ciceron e li demandèt que restaure la Republica quand levèt lo punhal ensangnosit aprèp l'assassinat[32]. Dins una letra escrita en febrièr de 43 ab.C. a Trebonium, un dels conspirators, Ciceron, diguèt que desegèt aver èsser convidat a "aquel gloriós branquet de las Ides de Març"[33]! Ciceron venguèt un cap popular pendent lo periòde d'instabilitat aprèp l'assassinat. Aviá pas gaire de respècte per Marc Antòni, que se voliá vengar dels assassins de Cesar. En cambi de l'amnistia dels assassins, Ciceron faguèt que lo Senat que considère pas César coma un tiran.
Oposicion amb Marc Antòni, e mòrt[modificar | modificar la font]
Ciceron e Marc Antòni venguèron dos òmes pus importants de Roma: Ciceron foguèt lo pòrtavotz del Senat, e Marc Antòni lo cònsol, cap de la faccion Cesariana, e executor oficial del testament de Cesar. Los dos òmes jamai foguèron en amistat. Quand Octavian, l'eretièr e filh adoptiu de Cesar, arribèt en Itàlia en abril, Ciceron empurèt un plan contra Marc Antònia. En setembre, Ciceron comencèt a atacar Marc Antònio dins una seria de discors nomenat Filipicas[34].
Ciceron apuièt Decimus Junius Brutus Albinus per èsser governador de la Gàllia Cisalpina e influencièt lo Senat per que declare Marc Antòni coma un enemic de l'Estat. Mas lo plan de Ciceron manquèt. Marco Antòni e Octavianus se reconcilièron e venguèron aliats, amb Lepidus, formant lo Segond Triunvirat dempuèi las batalhas del Forum Gallorum e de Mutina[35].
Ciceron foguèt atacat en justícia viciosament. Se sorprenguèt lo 7 de decembre de 43 ab.C. Abandonant sa vila, Formias dins una litièra anant sus còsta, ont esperava de s'embarcar cap a Macedònia [36], quand los assassins, Herenius (un centurion) e Popilium (un tribun), arribèron[36].
Aprèp que foguèt descobèrt, los darrièrs mots de Ciceron serián estats: "I a pas res que dega èsser mal fat, soldat, mas tempta de me tuar corrèctament." Faguèt la colada la tèsta fòra de la litièra mostrant que voliá pas resistir. Segon Plutarc, Herenius lo matèt primièr, e puèi li copèt la tèsta. Segon los òrdres de Marc Antòni, las mans, qu'escriguèron las Filipicas, foguèron tanben cortadas e nemadas amb la tèsta al Forum Roman[37]
Lèg[modificar | modificar la font]
Ciceron foguèt un escrivan talentós e energic, amb un interès dins una granda varietat de tèmas en acòrdi amb las tradicions filosoficas e ellenisticas. La qualitat e accessibilitat de sus tèxtes favorizèron la grand distribucion e inclusion dins los programes escolars. Son trabalhs es pus influent de la cultura Europèa, e fins a uèi constituisson un còrpus pus importants del material primari per escriure e revisar l'istòria romana.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Saylor, Steven. Sangue romano. Roman istoric sus lo quotidian e lo trabalh de Ciceron, quand èra avogat, al comença de sa carrièra.
- Caldwell, Taylor. Um pilar de ferro. 5.ed., Rio de Janeiro: Record, 2006. ISBN 85-01-01661-6
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portal de la literatura
-
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Cornelius Nepos, Atticus 16, trans. John Selby Watson
- ↑ Haskell, H.J.:"This was Cicero" (1964) p.296
- ↑ Castren and Pietilä-Castren: "Antiikin käsikirja" /"Handbook of antiquity" (2000) p. 237
- ↑ Rawson, E.:"Cicero, a portrait" (1975) p.8
- ↑ Everitt, A.:"Cicero: The Life and Times of Rome's Greatest Politician" (2001) p.35
- ↑ Rawson, E.: Cicero, a portrait (1975) p.5-6; Cicero, Ad Familiares 16.26.2 (Quintus to Cicero)
- ↑ Plutarco, Cicero 1.3–5
- ↑ Plutarch, Cicero 2.2
- ↑ Plutarco, Cicero 3.2
- ↑ Rawson, E.: "Cicero, a portrait" (1975) p.22
- ↑ Haskell, H.J.: "This was Cicero" (1940) p.83
- ↑ Rawson:"Cicero, a portrait" (1975) p. 18
- ↑ Rawson, E.: "Cicero, a portrait" (1975) p.25
- ↑ Rawson, E.: Cicero p.225
- ↑ Haskell H.J.: This was Cicero, p.95
- ↑ Haskell, H.J.:"This was Cicero" (1964) p.249
- ↑ Cicero, letras a Ático, 12.14. Rawson, E.: Cicero p. 225
- ↑ Rawson, E.:Cicero p. 226
- ↑ Cicero, Samtliga brev/Collected letters
- ↑ Haskell, H.J.: This was Cicero (1964) p.103- 104
- ↑ Cicero, In Catilinam 3.2; Sallust, Bellum Catilinae 40-45; Plutarch, Cicero 18.4
- ↑ Rawson, E.: Cicero, 1984 106
- ↑ Haskell, H.J.: This was Cicero, 1964 200
- ↑ Haskell, H.J.: This was Cicero, 1964 p. 201
- ↑ Plutarch. Cicero 32
- ↑ Haskell, H.J.: "This was Cicero" (1964) p. 201
- ↑ Cicero, Samtliga brev/Collected letters (in a Swedish translation)
- ↑ Haskell. H.J.: This was Cicero, p. 204
- ↑ Grant, M: "Cicero: Selected Works", p67
- ↑ Everitt, Anthony: Cicero pp. 215.
- ↑ Plutarch, Cicero 38.1
- ↑ Cicero, Second Philippic Against Antony
- ↑ Cicero, Ad Familiares 10.28
- ↑ Appian, Civil Wars 4.19
- ↑ Plutarch, Cicero 46.3–5
- ↑ 36,0 36,1 Haskell, H.J.: This was Cicero (1964) p.293
- ↑ Dião Cássio, Roman History 47.8.4


text:
Fauconcourt
Fauconcourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fauconcourt Es una pichona municipalitat rurala a l'oèst-nòrd-oèst de Rambervillers. Lo vilatge a bastit sus un pichon tuc en contrebas #que flueix lo ruisseau de Nauve, afluent esquèrra de la Mortagne.
Fauconcourt est une petite commune rurale à l'ouest-nord-ouest de Rambervillers. Le village est bâti sur une petite colline en contrebas de laquelle coule le ruisseau de Nauve, affluent gauche de la Mortagne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De 1790 a l'an IX, Fauconcourt n'es cap de-luòc d'un costat absorbit de contunh per aquel de Rambervillers.
De 1790 à l’an IX, Fauconcourt est chef-lieu d'un canton absorbé ensuite par celui de Rambervillers.


text:
Revòuta dei Turbants Jaunes
La Revòuta dei Turbants Jaunes se debanèt de 184 a 192 dins l'Empèri Chinés. Fuguèt entraïnada per Zhang Jiao, fondator de la secta taoïsta Taiping, qu'organizèt una insureccion còntra la dinastia Han. Sei partisans adoptèron un turbant jaune coma signe de raliment donant son nom a la revòuta.
En causa de l'afebliment dau govèrn centrau en declin dempuei de decennis, lei Han fuguèron rapidament en dificultat. Deguèron donc demandar l'ajuda de generaus e de vassaus poderós que capitèron d'esquichar pauc a pauc la revòuta. La mòrt de Zhang Jiao favorizèt la victòria deis aliats de l'emperaire. Pasmens, lei combats entraïnèron lo partiment de l'Empèri entre lei senhors e generaus venceires que perdiguèt la direccion vertadiera de l'Empèri e dispareguèt en 220.


text:
Mul
Lo mul o muòl es un animal mascle, de la familha dels equids, engendrat per un ase e una cavala. La femèla del mul es la mula.
Se destria:
- lo mul de bast, utilizat en montanha,
- lo mul de trach, que rend los meteisses servicis que rendriá un caval dins d'autras regions.
Aqueste nom designa, per extension, tot animal de sang mesclat, eissit del crosament de doas espècias vesinas.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Es un animal robust, sòbri e pacient.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Asinariá del Net, portal suls ases, muls e mulas.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Pugny-Chatenod en arpitan (Pugny-Chatenod en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Situada sus la rota del Revard, Pugny-Chatenod domina Aix-los-Bains e lo Lac del Bourget.
Située sur la route du Revard, Pugny-Chatenod domine Aix-les-Bains et le Lac du Bourget.
Pugny-Chatenod
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Plombières-les-Bains
Plombières-les-Bains es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en las Vòges meridionalas, a las confins de l'Anautita-Saône, la pichona vila de Plombières-las-Bains ocupa la vallée estrecha de la Augronne. Aquela topologie a condusit la municipalitat a se desvolopar suls vessants e per cèrts caserius excentrés suls plateaux de la Vôge : de Granjas-de-Plombières, Ruaux, Bellefontaine...
Al delà del Augronne se tròba la municipalitat del Val-de Ajol ont passa d'ara endavant la nòva RN 57 #qu'evita aital lo relief plombinois tròp escarpé. Dos unes autres corses d'aiga solquen la municipalitat, egalament orientats del nòrd-es cap al sud-oèst : lo ruisseau de Chèvrecul #qu'adaiga Ruaux abans d'immergir cap al Augronne e la Semouse #que separa la municipalitat de las siás vesinas : Xertigny e Lo Clerjus.
La vila possedís 27 fonts caudas faiblement minéralisées mas ricas en oligo-elements. Las aigas de Plombières jaillissent a temperaturas compresas entre 57 e 84 gras : ideales per se relaxer, son tanben indicadas en lo tractament dels afectem digestivas e rhumatismales.
Située dans les Vosges méridionales, aux confins de la Haute-Saône, la petite ville de Plombières-les-Bains occupe la vallée étroite de l'Augronne. Cette topologie a conduit la commune à se développer sur les versants et par certains hameaux excentrés sur les plateaux de la Vôge : Granges-de-Plombières, Ruaux, Bellefontaine...
Au-delà de l'Augronne se trouve la commune du Val-d'Ajol où passe désormais la nouvelle RN 57 qui évite ainsi le relief plombinois trop escarpé. Deux autres cours d'eau sillonnent la commune, également orientés du nord-est vers le sud-ouest : le ruisseau de Chèvrecul qui arrose Ruaux avant de plonger vers l'Augronne et la Semouse qui sépare la commune de ses voisines : Xertigny et Le Clerjus.
La ville possède 27 sources chaudes faiblement minéralisées mais riches en oligo-éléments. Les eaux de Plombières jaillissent à des températures comprises entre 57 et 84 degrés : idéales pour se relaxer, elles sont aussi indiquées dans le traitement des affections digestives et rhumatismales.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Plombières #Èsser dempuèi la Ve sègle abC. lo luòc d'un abitat celte. Los Romains, en lo moment de la conquista de las Gaules, i #descobrir de fonts d'aigas caudas e #fondar la station i a mai de 2000 ans. La legenda vòl que las légions del tinent de César, Labienus, #que se dirigissián cap al nòrd via l'actuala Franca-Comtat, en -51, se sián arturats près de Plombières. Un soldat, a l'investigacion de lo sieu can, #que s'i seriá aluenhat pendent la nuèch, i auriá trobat aquelas fonts caudas. Los Romains #emprene de trabalhs considerables amb la fin de capter las fonts ; per #encobrir, eles détournèrent çò Augronne. Sembla que los thermes romains aculhián sustot ferits de guèrra venguda de las limes sul Rhin. La station i aguèt destruit en lo moment de las invasions barbaras, mas renais a partir de la Mièja Edat.
Lo pòrti Transbordador III i fa erigir una fortalesa (se situa l'acabament parcial dels trabalhs l'an 1292) sus tèrras apertenentas a la abbaye de Remiremont, #çò que lududes val una menaça de excommunication. Lo castèl i aviá bastit sul marge esquèrre de la Augronne amb la fin de protegir las « baigneurs contra las méchantes gents ». A #èsser destruit benlèu al cors de l'incendi #que #destruir Plombières en 1297[1].
Al fil dels sègles, d'illustres curistes van s'i succedir : los ducs de Lorraine, plan segur e los sieus cosins los ducs de Guise mas tanben Montaigne, Louis XV de França e la siá familha, Voltaire, Beaumarchais (la primièra de lo sieu celèbre « Matrimòni de Figaro » #debanar a Plombières, i èra lo proprietari de la papeterie dintratz 1780 e 1788), Napoleon Bonaparte, Joséphine de Beauharnais, Napoleon III, Berlioz, Lamartine o encara Alfred de Musset e quitament lo pintor espanhòl Goya,.
Una stèle a erigit en remembrar de l'enginhèr american Robert Fulton #que, en 1802, es vengut presentar a l'esposa del primièr cònsol, la maquette de lo sieu vaissèl a vapor. L'experiéncia i aguèt luòc sus un braç del Augronne, près de l'actuala carrièra Fulton, e lo invention li caliá révolutionner l'art de la navegacion.
Lo 21 de julhet 1858 #debanar en lo « pabalhon dels princes » (actuales bureaux de l'administracion de la Societat thermale) la entrevista secrèta entre l'emperaire Napoleon III e lo comte de Cavour, primièr ministre sardo-piémontais, en desbocant al tractat de Plombières. Aquel acòrdi prevei #qu'en l'escambi del supòrt militar francés al Piémont-Sardenha en la siá guèrra contra l'Àustria, la França i aurà indemnitzat per la annexion de la Savoie e de Niça.
Es alavetz, a l'escasença d'un sopar, dicha-se, #que i aguèt improvisat la Gèla Plombières.
Plombières fut dès le Ve sègle abC. le lieu d'un habitat celte. Les Romains, lors de la conquête des Gaules, y découvrirent des sources d'eaux chaudes et fondèrent la station il y a plus de 2000 ans. La légende veut que les légions du lieutenant de César, Labienus, qui se dirigeaient vers le nord via l'actuelle Franche-Comté, en -51, se soient arrêtées à proximité de Plombières. Un soldat, à la recherche de son chien, qui se serait éloigné pendant la nuit, aurait trouvé ces sources chaudes. Les Romains entreprirent des travaux considérables afin de capter les sources ; pour cela, ils détournèrent l'Augronne. Il semble que les thermes romains accueillaient surtout des blessés de guerre venus des limes sur le Rhin. La station fut détruite lors des invasions barbares, mais renaît à partir du Moyen Âge.
Le duc Ferry III y fait ériger une forteresse (on situe l'achèvement partiel des travaux en 1292) sur des terres appartenant à l'abbaye de Remiremont, ce qui lui vaut une menace d'excommunication. Le château était bâti sur la rive gauche de l'Augronne afin de protéger les « baigneurs contre les méchantes gens ». Il a été détruit peut-être au cours de l'incendie qui détruisit Plombières en 1297[2].
Au fil des siècles, d'illustres curistes vont s'y succéder : les ducs de Lorraine, bien sûr et leurs cousins les ducs de Guise mais aussi Montaigne, Louis XV de France et sa famille, Voltaire, Beaumarchais (la première de son célèbre « Mariage de Figaro » eut lieu à Plombières, il y était le propriétaire de la papeterie entre 1780 et 1788), Napoléon Bonaparte, Joséphine de Beauharnais, Napoléon III, Berlioz, Lamartine ou encore Alfred de Musset et même le peintre espagnol Goya,.
Une stèle est érigée en souvenir de l’ingénieur américain Robert Fulton qui, en 1802, est venu présenter à l'épouse du premier consul, la maquette de son bateau à vapeur. L’expérience eut lieu sur un bras de l’Augronne, près de l'actuelle rue Fulton, et l’invention devait révolutionner l’art de la navigation.
Le 21 juillet 1858 eut lieu dans le « pavillon des princes » (actuels bureaux de l'administration de la Société thermale) l'entrevue secrète entre l'empereur Napoléon III et le comte de Cavour, premier ministre sardo-piémontais, aboutissant au traité de Plombières. Cet accord prévoit qu'en l'échange de l'appui militaire français au Piémont-Sardaigne dans sa guerre contre l'Autriche, la France sera indemnisée par l'annexion de la Savoie et de Nice.
C'est alors, à l'occasion d'un dîner, dit-on, que fut improvisée la Glace Plombières.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Georges Poull, Plombières a la Mièja Edat, lo sieu castèl e los sieus procuradors. Tirat a despart d'un estudi aparegut en los Anals de l'Èst (1972-1) completat per un abans intencion de Marc Chardot e enriquit de divèrsas nòtas e illustrations, Berger-Levrault, Modèl:2e trimèstre 1973.
- ↑ Georges Poull, Plombières au Moyen Âge, son château et ses avoués. Tiré à part d'une étude parue dans les Annales de l'Est (1972-1) complété par un avant propos de Marc Chardot et enrichi de diverses notes et illustrations, Berger-Levrault, Modèl:2e trimestre 1973.


text:
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Etudes Comtadines.
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Ensignadou.
Prouvèrbi pèr l’estiéu qu’es en camin.
La Coumèdi Umano!.
Editouriau
Ounte vai la Crau?.
L’atualita en image.
L’Evenimen
Avèn pèr aro, qu’uno Terro....
Dis Aup i Pirenèu.
Alès, porto de Prouvènço
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren
Roumié Marcengo - Estage.
De voues se soun amoussado - Courrié.
L’erbo de Sant-Jan.
Sant-Jan e li Barbentanen
Vivo Sant-Jan!
Is areno.
35en Festenau Prouvençau.
Carreto, Cavaucado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Targo Prouvençalo.
Mialet : Anniversàri dóu Museon dóu Desert.
L’oppidum d’Ambrussum.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Lou jardin à la primo : di flour au fru.
Un tresor nostre : la rabasso?.
Li Gorgo dóu Regaloun
Jan-Pèire Tennevin.
Contro-verso
Etudes Comtadines.
Gabriela Mistral Pres Nobel de Literaturo 1945.
Petrarco, de Flourènço à-n-Avignoun.
Sus li piado d’Annibau.
Lou cantoun d’Estève
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun.
Un tresor nostre : la rabasso
Li Francés ié dison truffe. En prouvençau, i’a tambèn lou mot trufo que pòu agué lou meme sèns, mai que sara pulèu emplega pèr designa un tartifle. Lou mot noble, pèr noste champignoun, la trufo negro, lou que i’es preferi, es bèn segur la rabasso (1).
Trufo vèn dóu latin tuber, vengu tufer, que significo bosso, escreissènço. Rabasso vèn dóu bas-latin rabacia, que designavo nosto perlo negro. Lou francés n’a pas vougu, li lengo d’O souleto an garda lou mot.
Gèmo negro de Prouvènço, diamant negre, boussignolo divino, perlo negro de la Coumtat, pepito redoulènto, bello tenebrouso, quouro venès en Vaucluso e subre-tout dins l’Enclavo di Papo, sarié pecat d’ignoura la melanò, la rabasso, en latin di saberu, tuber melanosporum, es de dire la boussignolo dis esporo negro. Sa renoumado es universalo, lou Vaucluso n’es lou proumié proudutour au mounde e i’avèn, emé Richarencho, sa capitalo moundialo.
Mai avans que d’ana mai liuen, nous fau d’abord coumprendre dequ’es uno rabasso.
Uno vido de rabasso
Fau saupre, d’en proumié, qu’uno rabasso es un champignoun que viéu souto terro e que coumenço sa vido en fielachoun microuscoupi neissu d’esporo, que se dison micelium. Aquésti fielachoun van se desvouloupa, emé li plueio e la calour revengudo de la primo, pèr s’entre-mescla e s’acrouca i racineto d’ùnis aubre, pèr ansin viéure ensèn. Acò se dis simbiòsi. Chascun ajudo l’autre. L’aubre douno à la rabasso uno part de soun nourrimen e la rabasso ajudo l’aubre trouva d’ùnis elemen minerau que ié fan mestié. Aqueste maridage micelium/racineto fai un ensèmble qu’a pèr noum mycorhize.
I mes d’Abriéu e de Mai, lou micelium que s’escapo di mycorhize vai se despatouia pèr reüssi uno reprouducioun seissuado. Acò douno de pichòti bouleto, meno de grano de rabassouneto, que, dins lou mes de Mai, van se dessepara dóu micelium e coupa si liame emé lou mycorhize pèr veni independènto. Groussiran pièi à coumta de la mita d’Avoust e s’amaduraran pèr douna entre Nouvèmbre e Mars, subre-tout en Janvié- Febrié, 1 à 15 cm souto terro, li rabasso que faran lou bonur di cavaire.
Soun pes se tendra en mejano entre 20 e 100 g, de-fes mai, enjusquo 300 e mai. En Desèmbre de 2008, uno rabasso de Charento touquè li 1,4 kg. Mai, avèn mai, uno enfourmacioun ignourado de Google : se troubè en 1852, au pèd de Ventour, uno trufo negro de 10 kg!!
Se la rabasso isto en terro, se degaiara pèr libera d’asco, pichot saquetoun que ié caupon lis esporo qu’à soun tour saran deliéurado e que n’espelira lou micelium que tourna-mai anara se marida i racineto dis aubre.
Pèr uno bono recordo, fau de plueio en Abriéu e au mes d’Avoust. Lis aubre oste, lis aubre rabassié, soun lou mai souvènt, dins nòsti regioun, lis avaus, lis éuse e li blacas. Podon l’èstre tambèn lou pin blanc, l’avelanié, lou castagnié, e de-fes lou tihòu, l’óulivié, l’amelié, lou pesseguié, lou sourbié. La rabasso pòu viéure encaro emé d’ùni planto, coume la farigoulo, la lavando, lou roumaniéu, l’agoulencié, lou cade, lou genebrié, l’agrenas, la massugo.
La rabasso a pièi uno particularita, la de proudurre un antibiouti que tuo lis erbo à l’entour de l’aubre rabassié. Acò douno un round de terro esterlo que se dis cramiero, brula, round de masco.
Fau saupre enfin que la rabasso a tambèn sis enemi o.. sis amatour. I’a pas que l’Ome, i’a d’insèite, de mousco, de limaço, de milo-pato, e encaro lou rat-court, lou rat-dourmèire, l’esquiròu, lou reinard, lou cabròu e subre-tout lou porcsenglié.
Uno famiho que i’an pas tóuti la memo valour
De rabasso, n’i’a mai que d’uno, la famiho es grando e soun pas tóuti de memo valour. Pèr li counèisse, fau passa pèr li noum latin. Avèn :
Lou cavage
Aro que sabèn ço qu’es uno rabasso, fau l’ana cerca, fau ana cava, bord que viéu souto terro. Lou rabassié o cavaire, pèr trouva, adounc a besoun d’ajudo, uno bèstio que sachèsse nifla e situï lou champignoun. Lou porc fuguè proumié emplega, vuei es pulèu lou chin, mai eisa de traspourta e de mestreja, e que, demai, au contro dóu porc, es pas un manjaire de rabasso, que ié preferis la recoumpènso que ié pourgis lou mèstre. Tóuti li raço soun bono (2) se lou chin es bèn dreissa. Em’ acò, lou rabassié pourra cerca li brula o la grosso mousco di rabasso, que vèn poundre sis iòu is endré mounte i’a lou champignoun, pèr que si babo pousquèsson se n’en nourri.
La bèstio aguènt fa soun mestié, fau cava pèr sourti la rabasso. Lis óutis emplega pèr acò soun de touto meno. I’a lou fougnet o fouget, uno barro de ferre en formo de cano, pounchudo à soun bout, lou picouloun o picoun, uno meno de pi, dóu bè alounga, lou trufié, autro meno de pi, lou luchet, pichoto fourco courto di dos dènt, lou cavet. Se podon encaro utilisa uno fourqueto recourbado en àrpio e meme un tourno-vis, óutis pulèu di raubaire.
La rabasso sourtido, fau toujour rebarra em’ un pau de fueio e de terro.
La prouducioun
La rabasso es couneigudo dempièi la mai nauto Antiqueta. Se Pourfire la dis enfant di diéu e Pline un miracle de la Naturo, sara pièi, tre Plutarque e Diocomide e jusquo lou siècle 17en, regardado pèr malastrouso e diaboulico. Li brula se disien round de masco vo fiò de Satan. Coume èro manjado pèr li porc, poudié èstre qu’un nourrimen pèr li porc e lis ome que ié sèmblon. Li cresènço la disien, e la dison toujour, afroudisiaco.
Acò empachè pas, pamens, de la trouva sus la taulo di papo d’Avignoun e dóu rèi Francés 1ié. Enfin, es qu’au siècle 19en que trachira vertadieramen, ajudado dóu desvouloupamen de la gastrounoumìo e dóu filoussera (vers 1863), que la plantacioun de rabassiero seguiguè lou derrabage dóu vignarés.
Lou proumié de planta uno rabassiero artificialo en Vaucluso e en Franço fuguè Jóusè Talon, de Sant-Savournin, proche Ate. Disié : Se voulès de rabasso, plantas d’aglan.
Fuguè pièi segui d’Aguste Rousseau, de Carpentras, que plantè sèt eitaro d’éuse rabassié. Pèr cava, utilisavo de porc. En 1832, sa soucieta poudié metre 9 touno de rabasso sus lou marcat. Mandè en 1855 à l’Espausado Universalo de Paris, un escapouloun que ié vauguè uno medaio d’or de proumiero classo.
En 1866, l’Oustau Rousseau metié 54 touno dins lou negòci e d’àutris Oustau fasien tambèn si freto. En 1880, la Franço dounavo 1320 touno de melanò, que 785 (60%) venien dóu Sud-Est (Vaucluso, Droumo, Bàssis-Aup, subre-tout), 445 dóu Sud-Ouest (Olt e Dourdougno) e lou rèsto de Charento. La guerro de 14-18 aplantè pièi lou trachimen. Vuei, la prouducioun a bèn toumba que, segound lis annado, n’avèn plus que 20 à 50 touno l’an. 80% vènon dóu Sud-Est, principalamen de Vaucluso (que n’en pourgis di tres part dos), Droumo, Bàssis-Aup e un pau dóu Var, d’Ardècho, Gard (Uzège), Lausero, Bouco-de-Rose. E lougicamen li pres an mounta.
Aquelo cabussado s’apren en mai que d’uno causo : lou retour de la vigno, l’avalimen di troupèu de fedo, que sa presènci ajudavo veni li rabasso, de rabassiero mens entre-tengudo e mai en mai degaiado pèr li raubaire.
L’apelacioun trufo negro (rabasso) dóu Tricastin voudrié recurbi lou nord de Vaucluso e lou miejour de Droumo, mai es toujour pas óuficialisado.
Enfin, perqué es-ti encaro, nosto rabasso, couneigudo souto lou noum de Trufo (rabasso) dóu Peirigord? Acò vèn dóu siècle 19en e de la debuto dóu 20en, que li fabrico de tratamen de la rabasso èron pulèu d’aqueste coustat, e que i’èro assouciado au fege gras, desvouloupa dempièi la messo en culturo dóu blad de barbarié. La regioun èro alor tant couneigudo que lou noum de Peirigord, emplega meme pèr li rabasso vauclusenco, fasié mai vèndre.
Lou marcat de Richarencho
Richarencho, dins l’Enclavo di papo, s’es prouclamado capitalo moundialo de la rabasso. Se l’amerito, qu’a sachu veni lou marcat lou mai impourtant d’Éuropo. Vèi passa, dóu mitan de Nouvèmbre enjusquo lou mitan de Mars, mai de 50% di rabasso presentado sus li marcat dóu Sud-Est e 30% de la prouducioun naciounalo. Aquéu marcat, dins la pountannado, se fai tóuti li dissate matin dempièi 1924. A leva de cassolo lou de Mount-Segur, en Droumo, que se fasié lou dijòu. Chascun d’aquésti dissate, se chabis à Richarencho de 200 à 800 kg de rabasso.
La religioun de la viloto pèr la melanò noun s’arrèsto i marcat. Dempièi 2008, la tempourado coumenço emé la crido di rabasso lou dissate que seguis lou 15 de Nouvèmbre. Avèn pièi, tóuti li dissate à miejour, entre lou mitan de Desèmbre e lou de Febrié, la troucho i rabasso. Enfin, lou tresen dimenche de Janvié, pèr la Sant-Antòni, patroun di rabassié, vaqui la messo di rabasso emé soun sermoun en prouvençau. A la quisto, en-liogo di peceto, se douno de rabasso dins la banasto. Saran vendudo à l’encant à la sourtido. Vèn pièi lou repas i rabasso, alesti pèr la Counfrarié dóu diamant negre e de la gastrounoumìo.
Sant Antòni, noun fau l’óublida, es lou patroun di car-saladié e di rabassié. Perqué? Es que lou bestiàri que l’acoumpagno es un porc. La legèndo dis qu’Antòni fuguè mena dins lou desert pèr un loup e pèr un faune di pèd fourcu e de la co en tiro-tap. Lou faune, que noun s’endevenié plus emé li mour crestiano, venguè pièi porc-senglié e porc enfin, vers lou siècle 15en. Poudié alor plus qu’èstre chausi d nòsti car-saladié e rabassié.
Lis àutri marcat
Autre marcat proun couneigu, lou de Carpentras, tóuti li divèndre de matin, dempièi, pèr li rabasso, lou divèndre avans la Sant-Sifren (27 de Nouvèmbre) enjusquo la fin de Mars. Li vendèire e si pratico se recampon sus la terrasso de l’Oustalarié de l’Univers, e pas aiours. Aquéu marcat dóu divèndre es l’un di mai ancian, qu’es esta crea (mai pas pèr li rabasso, à l’epoco) en 1155, pèr privilège de Ramoun V, comte de Toulouso.
Vèi veni li cavaire de 8 despartamen e fai la referènci pèr li pres de la rabasso. Pèr la sesoun 2010/2011, aquésti pres an varia de 200 € lou kg, pèr li proumiero, enjusquo 800 pèr li mai bono. Lou pres mejan touquè 1200 € en 2003, mai soulamen 390 € en 2002. Es segound l’annado e la recordo. Lou mai naut couneigu es uno Tuber magnatum (Piemount), qu’a touca, à l’encant, 15.000 € lou kg. Aquesto magnatum se vènd, en generau, quatre à cinq cop mai que la melanò. Es à Carpentras que segnourejo la Counfrarié de la rabasso dóu Mount Ventour e de la Coumtat de Venisso.
D’àutri marcat se podon enca nouma, coume :
Enfin, fau pas óublida de fèsto noumbrouso de la rabasso dins mai que d’uno coumuno de nosto regioun.
Diren qu’en Franço, 70% di rabasso chabido pèr li courratié, negouciant e counservaire vènon di marcat de Vaucluso.
Alor, es pas bello la vido pèr nòsti rabasso? Anarai pas pièi vous parla de l’art de li croumpa, de li counserva e de li cousina, nimai de gastrounoumìo e di vin que se podon béure em’éli. Es pas moun doumaine e i’a de gènt mai saberu que iéu sus aqueste sujèt. Vous li laisse descurbi. Mai aurés coumprés que la rabasso es un tresor vertadié e qu’adounc fai lingueto. Ansin, trouvarés à coustat tout un mounde de bracounié, de raubaire de rabasso e de raubaire de chin rabassié, emé, tèms en tèms, de cop de fusiéu e de dramo, coume n’avèn agu i’a pas tant liuen qu’acò. E s’anas croumpa, mèfi lis engano! B. D.
1119184


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Les Authieux-sur-Calonne es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
La municipalitat a traversat per la Calonne.
La commune est traversée par la Calonne.
Les Authieux-sur-Calonne
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Fontaine-Simon
Fontaine-Simon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fontaine-Simon. Lo toponyme "Fons-Simonis" a testificat dempuèi la Modèl:S-, benlèu ligat a un culte de l'aiga.
La municipalitat de la Ferrière-a lo-Val-Germond i aguèt ligat a aquela de Fontaine Simon per ordonnance reial del 21 de decembre de 1835 (Archiu-Nacional-F 2 II Eure-e-Loir 1, plànol annexat a la minuta).
Lo nom de la Ferrière, conegut dempuèi 1128 pel cartulaire del abbaye de Thiron, dètz sens dobte la siá origina a una indústria del fèrre anterior.
S'i tròba las rèstas d'una motte féodale sobrenomenada localement "lo camp gaulois".
Fontaine-Simon. Le toponyme "Fons-Simonis" est attesté dès le Modèl:S-, peut-être lié à un culte de l'eau.
la commune de La Ferrière-au-Val-Germond fut rattachée à celle de Fontaine Simon par ordonnance royale du 21 décembre 1835 (Archives-Nationales-F 2 II Eure-et-Loir 1, plan annexé à la minute).
Le nom de la Ferrière, connu dès 1128 par le cartulaire de l'abbaye de Thiron, doit sans doute son origine à une industrie du fer antérieure.
On y trouve les restes d'une motte féodale surnommée localement "le camp gaulois".


text:
Camille Corot
Jean-Baptiste Corot o Camille Corot, nasquèt lo 17 julhet de 1796 (son acte de naissença data del 27 de messidor (16 de julhet), corregit en 28) a París e mòrt a Ville-d'Avray lo 22 de febrièr de 1875, es un pintre francés.
Longtemps passèt per èsser un pintre amator que li agradava de viatjar en França e en Itàlia, ont demorèt tres còps. Pendent sos viatges, pintava de païsatges idillics generalament amb de pichons personatges segon las règlas del païsatge classic. Es enterrat al Père Lachaise.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Intérieur de la cathédrale de Sens (1874)

seg_langs: ltz_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk fra_Latn


text:
Topologia
La topologia (del grèc topos, « luòc » e logos, « sciéncia ») es una branca de las matematicas qu'estúdia las proprietats espacialas e las deformacions bicontinuas de l'espaci. Lo tèrme de topologia fa referéncia tanben a un objècte matematic dins aqueste airal. En aqueste sens, una topologia es una ensemble de partidas dichas « dobèrtas » somesas a cèrts axiòmas. Un espaci provesit d'una topologia es un espaci topologic. Leibniz Foguèt lo primièr qu'utilizèt lo tèrme d'analysus situs, emplegat après per far referéncia a çò qu'apelam ara topologia. Leonhard Euler, en 1736, es considerat lo primièr d'aténher de resultats de natura topologica.


text:
Hispania Citerior
Aprèp la victòria romana sus Cartage a l'eissida de la Segonda Guèrra Punica, la Republica romana divisèt sos territòris iberics en doas províncias: l'Hispania Ulterior e l'Hispania Citerior.
L'Ispània citerior s'espandís per la còsta mediterranèa dempuèi los Pirenèus fins a Cartagena. L'administracion de la província èra installada a Tarraco (Tarragona).
Amb l'espandiment de las conquistas romanas cap a l'interior de las tèrras, aquela privíncia venguèt l'Hispania Tarraconensis, que conten lo territòri anant de la Mediterranèa cap a Galícia e al nòrd del Portugal actual.