text:
Richardménil
Richardménil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Richardménil Se tròba sus la Moselle, a aperaquí 20 minutas al sud de Nancy via çò autoroute A31. La municipalitat fa partida de la comunitat de municipalitats Moselle e Madon[1].
Richardménil Es tanben traversada pel canal dels Vòges (anciennement canal de l'Èst)
Richardménil se trouve sur la Moselle, à environ 20 minutes au sud de Nancy via l'autoroute A31. La commune fait partie de la communauté de communes Moselle et Madon[2].
Richardménil est aussi traversée par le canal des Vosges (anciennement canal de l'Est)
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Fasiá partida de la villa gallo-romaine de Ludres.
- Castèl mencionat a Modèl:La s-, destruit l'an 1820.
- Preses per Texans de Châlons en 1442.
- L'armada de Napoleon i #acampar en lo moment de la jubilacion de Russia en 1812.
- Faisait partie de la villa gallo-romaine de Ludres.
- Château mentionné au Modèl:S-, détruit en 1820.
- Pris par Jean de Châlons en 1442.
- L'armée de Napoléon y campa lors de la retraite de Russie en 1812.


c: text/html

text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1976
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1976 (Jòcs de la 14ena Olimpiada) se debanèron a Innsbruck Àustria ( 4 - 15 de febrièr de 1976 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
1123 atlètas de 27 païses prenguèron part a aicestes segonds jòcs d'ivèrn organizats al país d'en Toni Sailer.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 185 documents subre Innsbruck 1976 en picar coma clau Winter Olympic Games 1976

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Quadratura del cercle
La quadratura del cercle es un problèma geometric prepausat per de matematicians de la Grècia antica. Es lo desfís de far la construccion amb règla e compàs d'un carrat amb la meteissa aira qu'un cercle donat utilizant pas qu'un nombre finit d'estapas.
En 1882 foguèt demostrat que lo problèma es irresolvable, en consequéncia del teorèma de Lindemann-Weierstrass que mòstra que Π es un nombre transcendent, al luòc d'esser un nombre algebric. Es a dire, pi (π) es la racina de cap de polinòm de coeficients racionals. Qualques decennias abans 1882 foguèt demostrat que se π es un nombre transcendent, alara la construccion amb règla a compàs seriá impossible. E foguèt aquel an que se demostrèt que π es transcendent. En consequéncia, se pòt pas far de construccions geometricas exactas de la quadratura del cercle. Pasmens, es possible dessenhar una bona aproximacion en un nombre finit d'estapas, qu'existisson de nombres racionals fòrça prèp de π.
D'un biais mai abstrach aquel problèma tanben se pòt comprendre de la mena seguenta. Donats qualques axiòmas precises de la geometria euclidiana se referissent a l'existéncia de linhas e cercles determinan aqueles axiòmas l'existéncia d'aquel carrat?.
Lo terme quadratura del cercle de còps qu'i a s'utiliza coma sinonims per se referir a l'aproximacion del metòdes numerics de l'aira d'un cercle.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los matematicians babilonians ja coneissián diferents metòdes per l'aproximacion de l'aira d'un cercle amb un carrat. Lo papirus egipcian de Rhind de 1800 AbC dóna l'aira d'un cercle coma (64/81) d 2, ont D es lo diametre del cercle, i&pies aproximat per 256/81, un nombre qu'apareis dins los ancians papirus matematics de Moscòu e utilizan d'aproximacions pel volum (es a dire, hekat (unitat de volum)). De matematicians indians tanben trobèron un metòde d'aproximacion, mas mens precisa, mencionat dins la Sulba Sūtra .[1] Arquimèdes mostrèt que la valor de pi se tròba entre 3 + 1/7 (aproximadament 3,1429) e 3 + 10/71 (aproximadament 3,1408). [2].
Anaxagòras foguèt lo primèr grèc que s'ensajèt a resòlvre lo problèma, qu'i trabalhèt en preson. Foguèt seguit per d'autres coma Ipocrates. Antifonas lo sofista considerava que l'inscripcion de poligòns regulars dins un cercle e duplicar lo nombre de partidas emplirà l'aira del cercle, e alara que un poligòn pòt èsser quadrat, vòl dire que lo cercle pòt èsser quadrat. Pasmens èran de sceptics (Eudemus) que postulavan que las grandors se pòdon pas divisar sens limita, per aquò l'aira del cercle jamai poirá èsser utilizada.[3] E mai se cita lo probèma dins l'òbra teatrala d'Aristofanes Los aucèls.
Se pensa qu'Oenopides foguèt lo primèr grèc qu'exigiguèt una solucion utilizant pas qu'una règla e compàs. James Gregory tentèt de provar l'impossibilitat de Vera Circuli et Hyperbolae Quadratura (la vertadièra quadratura del cercle e de l'iperbòla) en 1667. Pasmens la seuna pròva es incorrècta, foguèt lo primièr document qu'ensajèt de resòlvre lo problèma utilizant las propietats algebricas de π. Sonque foguèt en 1882 que Ferdinand von Lindemann demostrèt rigorosament la seuna impossibilitat.
Impossibilitat[modificar | modificar la font]
La solucion del problèma de la quadratura del cercle amb règla e compàs exigís la construccion del nombre , e l'impossibilitat d'aquela construccion se dedusís del fach que π es un nombre transcendent (no algebric e, alara, no construsïble). Se lo problema de la quadratura del cercle se resòlv utilizant pas que règla e compàs e, en seguida, se trobariá una valor algebrica de π, çò qu'es absurd. Johann Heinrich Lambert conjecturèt en 1768 que π es transcendent dins lo meteis document que demostrar l'irracionalitat. Sonque en 1882 Ferdinand von Lindemann demostrèt la transcendent.
Es possible construire un carrat amb una aira arbitràriament pròcha a aquela d'un cercle donat. Se s'utiliza un nombre racional coma una aproximacion de π, alara es possible obtenir la quadratura del cercle coma funcion de las valors causidas. Pasmens, aquò es pas qu'una aproximacion e capita pas les limitas de las anticas normas per resòlvre lo problèma..
Amb de normas mai soplas permetent un nombre infinit d'operacions amb règla e compàs o mejans la realizacion de las operacions dins un espaci non euclidian se pòiriá far la quadratura del cercle. Per exemple, alara que lo cercle pòt pas èsser carrat en l'espaci euclidian, lo pòt èsser en l'espaci de Gauss-Bolyai-Lobachevski (espaci de geometria iperbolica).
Prenent en compte que la transcendéncia de π implica tan l'impossibilitat d'"encerlcar" exactament lo carrat, coma de quadrar exactament lo cercle.
Construccions aproximativas modèrnas[modificar | modificar la font]
Pasmens que la quadratura del cercle es un problèma impossible utilizant pas que règla e compàs, se pòt far d'aproximacions de la quadratura del cercle mejans la construccion d'aproximacions de π. Sonque cal un minimum de coneissença en geometria elementala per cambiar quina que siá aproximacion racionala de π dins una construccion amb règla e compàs. Pasmens las construccions fachas d'aquel biais tendon a èsser fòrça longas en comparason amb l'exactitud que se pòt capitar. Aprèp que foguèt demostrada l'irresolvibilitat del problema, qualques matematicians apliquèron lo lor gèni per trobar d'aproximacions elegantas a la quadratura del cercle.
D'entre las construccions aproximativas modèrnas E. W. Hobson en 1913 [4]. Aquela foguèt una construccion fòrça precisa que se basa dins la construccion del valor aproximatiu de 3.14164079 ..., qu'a una precision de 4 decimalas.
Lo matematician indian Srinivasa Ramanujan en 1913, C. D. Olds en 1963, Martin Gardner en 1966, e Benjamin Negreta en 1982 va donèron totas las construccions geometricas de
qu'es exacta a 6 decimalas de π.
Srinivasa Ramanujan en 1914 trobèt una construccion amb règla e compàs qu'èra equivalent a prene la seguenta aproximimacion de π
donant la notable aproximacion de 8 chifras decimals correctas de π.
En 1991, Robert Dixon donèt de construccions per
- i
(aproximacion de Kochanski), mas aqueles èran d'aproximacions bonas fins la 4n chifra decimala de π.
La quadratura o integracion[modificar | modificar la font]
Lo problèma de trobar l'aira jos una corba, coneguda coma integracion en calcul o quadratura d'analisi numerica, es conegut coma quadratura abans l'invencion del calcul. Abans d'apareisson del calcul infinitesimal se pressupausèt qu'una quadratura se deviá far mejans de construccions geometricas, es a dire, per règla e compàs. Aprèp que Newton e Leibniz inventèron lo calcul, encara se fa referéncia a aquel problema d'integracion coma la quadratura (rectificacion) d'una corba.
"La quadratura del cercle" coma metafòra[modificar | modificar la font]
L'inutilitat d'exercicis destinats a trobar la quadratura del cercle donèt luòc a de metafòras que descrivan una esperança, dralha, o entrepresa vanas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Los autres dos problèmas geometrics classics èran la duplicacion del cube e la "triseccion de l'angle". A diferéncia de la quadratura del cercle, aqueles dos problèmas se pòdon resòlvre utilizant metòdes de construccion mai poderoses coma l'origami.
- Indiana Pi Bill, en 1897 va forment a una assemblada legislativa de l'estat d'Indiana promovent la cerca d'una solucion al problema per decrèt.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)O'Connor, John J. and Robertson, Edmund F. (2000). The Indian Sulbasutras, MacTutor History of Mathematics archive, St Andrews University.
- ↑ Per a mai d'informacion vejatz aproximacion de π
- ↑ (en)Thomas Heath, History of Greek Mathematics, 1981; ed:Courier Dover Publications
- ↑ (en)Hobson, Ernest William (1913). Squaring the Circle: A History of the Problem, Cambridge University Press. Reprinted by Merchant Books in 2007.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)Squaring the Circle at cut-the-knot
- (en)Circle Squaring at MathWorld, includes information on procedures based on various approximations of π
- (en)Squaring the Circle at Convergence
- (en)The Quadrature of the Circle and Hippocrates' Lunes at Convergence
- (en)How to Unroll a Circle Pi accurate to 8 decimal places, using straightedge and compass.
- (en)Squaring the Circle and Other Impossibilities, lecture by Robin Wilson, at Gresham College, 16 January 2008 (available for download as text, audio or video file).


text:
Samedi 7 juillet 2012
6
07
/07
/Juil
/2012 16:37
La revisto "Li Nouvello de Prouvènço" aparèis cado dous mes. Es escrito touto en prouvençau. Es proubablomen
la milhouro revisto en lengo d'o. Coumto toujour mai de cinquanto paginos soubre papier glaçat.
Pauso duoi questious al mié d'àutris articles istouriques, literàris, e d'anoùncios de fenoumenes culturaus
prouvençau durant l'estiéu que ve. Anan parla de la questiou del dèute dien aquel article. Aqui n'avet de troçs :
"Demié li sujèt que revènon de longo i' a la questioun dóu dèute de 2 000 miliard d'éurò que la Franço, es de dire nous-autre, devèn remboursa en de financié e ourganisme
internaciounau.
Sian pas li soulet, i' a forço païs, grand o pichot, que despièi vint à trènto an, e belèu mai, se soun
endéuta. Demié 'quéli i' a, bèn segur, lis Estat Uni (soun dèute es couloussau...) e lou Canada.
Pèr ço qu'es de Franço, tout acò remounto en 1973 quouro, pèr uno lèi, la Republico Franceso s'enebiguè
d'emprunta sènso interés à "sa" propro Banco de Franço e l'oubliguè d'emprunta, emé pagamen d'interés, i banco privado, i taus di mercat financié. Aquéu sistèmo fuguè pièi counfierma pèr toùti li
païs de la Coumunauta Éuroupenco pèr li tratat de Maastricht (art. 104) e de Lisbouno (art. 123)
Nàutri de la Coumpanhio Mistralenco voulen faire remarca qu'en 1973 lou president èro Jòri Pompidou, qu'es
dounc lou respounsable de la criso.
Aurés lèu coumprés que despièi 1973 sian vitimo d'un vertadié racket, bord que lou dèute de l'Estat es noste
dèute, e que pagan d'interés que déurian pas paga se li soumo èron estado empruntado à la Banco de Franço.
Mai sian-ti oubliga de passa souto aquelo joto ?
(auvernhat : mas se san fourçats de passa souto aquelo joato ?)
Noun. Avèn d'eisèmple que vòsti journau se soun bèn garda de vous n'assabenta. Li vaqui :
. Lou pople islandés....
. L'Equatour a revisa soun dèute e trouba qu'un tèrs soucamen courrespoundié i besoun de la poupulacioun.
Acetè dounc de paga qu'aquesto soumo.
. L'Argentino a tourna negoucia soun dèute esteriour e a impausa à si creancié un abatamenet de 50 à 60 pèr
cènt. Vèn, en demai, de naciounalisa l'esplecho de soun petròli e de soun gas fin d'agué l'independènci energetico.
Acò vous douno pas d'idèio amigo e ami legèire ?
Jan-Glaude ROUX
http://www.nouvello.com/
Despuèi Juan Domingo Peròn, l'Argentino se
revolto perioudicomen
countro li bankstèrs.


text:
Guèrra Francosiriana
La Guèrra Francosiriana se debanèt de març a julhèt de 1920. Foguèt entraïnada per l'incompatibilitat entre l'existéncia d'un reiaume independent de Siria e lo mandat donat a França sus aqueu territòri après la Premiera Guèrra Mondiala. En causa dau desequilibri entre lei fòrças dei dos camps, lo rèi Faisal èra lèst a acceptar un protectorat francés mai son ministre de la defensa refusèt e organizèt la resisténcia. Pasmens, lei fòrças sirianas foguèron aisament vencudas per lei Francés e Faisal deguèt s'exilar en Anglatèrra.


text:
Glasgow
Glasgow, Glaschu en gaelic escocés, Glesga en scots es la mai granda ciutat d'Escòcia. Sa populacion es estimada a l'entorn de 2 300 000 estatjants, amb 585 090 abitants per la vila pròpriament dicha, e 1 749 154 abitants per las banlègas.
Glasgow es situada a l'oèst de las tèrras bassas centralas (central lowlands), a la broa de la ribièra de Clyde.
La vila foguèt un centre de construccion navala dels mai coneguts al mond, ont foguèt fargada mantuna nau famosa. Uèi, Glasgow a lo pus bèl sector economic e comercial d'Escòcia e es tanben al « top 16 » dels centres financièrs europèus.


text:
Ostal Blanc
L'Ostal Blanc (var. Ostau Blanc) (The White House en anglés) es la residéncia oficiala e lo luòc de trabalh del president dels Estats Units. Aqueste bastiment blanc es situat al 1600 Pennsylvania Avenue NW a Washington, DC. Es l'immòble mai visitat del mond amb 5000 visitaires per jorn, 1 825 000 visitaires per an.
A l'origina, aqueste bastiment èra apelat palais presidencial, castelet executiu o castelet presidencial. La femna del president Madison, Dolley Madison, l'apelava lo Castèl del President. Es lo president Theodore Roosevelt en 1901 que bailèt lo nom d'Ostal Blanc a aqueste bastiment.


text:
Economia de Marròc
Las politicas economicas de Marròc portèron estabilitat dins lo país al començament del decenni de 1990, mas demeniguèron pas lo caumatge, estimat a 20% dins las vilas[1].
Los revenguts del país provenon a 19,3% de l'agricultura, 35,5% de l'indústria e 45,2% del sector dels servicis, segon de donadas reculhidas en l'an 2005. L'inflacion es de 2%, e 15% de la populacion viu en situacion de pauretat. Lo percentatge de la populacion activa es de 20%.
Sectors[modificar | modificar la font]
- Agricultura: produsís blat, òrdi, oliva e frucha. La produccion de blat e d'òrdi es insufisenta per alimentar tota la populacion. En 2004 emplegava mai de 40% de la populacion activa, e representava aperaquí 15% del PIB e gaireben 20% de las siás exportacions. Aquela dependéncia del sector agricòla compòrta que las caracteristicas climaticas de cada sason condicionen los resultats macroeconomics de cada an.
- Pesca: importanta tant en la còsta mediterranèa coma en l'Atlantic.
- Indústria: las industrias pus desvolopadas en Marròc son las productoras de fosfats, la textila, l'agroalimentària, la siderúrgia, l'aeronàutica, l'electronica e lo torisme.
- Torisme: grand potencial toristic escassament explorat. En l'an 2007 visitèron lo país 7 500 000 toristas, e en 2010 s'espèra d'aténher los 10 000 000 toristas. L'origina principala del torisme es Euròpa, en essent los principals païses França, seguit d'Espanha e Alemanha. Aquel sector constituís la segonda font de devisas de Marròc, per darrièr de las transferéncias de capitals dels marroquins residents a l'estrangièr, mas abans las ventas del fosfat e derivats[2].


text:
Publicat dins « La Setmana » n°748 deu 14/01 au 20/01/10
Los retards dins la concepcion de l’avion de transpòrt militar d’Airbus serián estats pro importants per butar los responsables de l’avionaire europèu a renunciar a aquel projècte.
Segon lo raconte que ne fa l’edicion alemandad del Financial Times, es lo quite president d’Airbus, Thomas Enders, qu’auriá suggerit de getar l’esponja. Del moment del repais de Nadal de la direccion del grop, auriá declarat que « cresía pus a la seguida del programa ».
Seriá ja establida una lista d’engenhaires afectats a l’A400M que serián tornats afectar dins d’autres programas del grop coma l’A380 o l’A350.
Lo programa de l’avion militar pertòca d’unes 180 aparelhs per un budget inicial de 20 miliards d’euros. Los còstes de fabricacion de l’A400M serián mai nauts que çò previst per Airbus, qu’en consequéncia a demandat als crompaires d’i metre mai de moneda. Airbus e EADS aurián essajat de badas de negociar amb los sèt païses clients.
Un commentaire »
Article de David Grosclaude, Cap Redactor de « La Setmana » n°732 deu 24 au 30/09/09
Lo ministre de l’ecologia a presentat son plan per melhorar lo transpòrt de merça pels trins. França a pres fòrça retard.
Mentre qu’anóncian que la SNCF perdrà encara ongan 600 milions sul transpòrt de merças, lo ministre de l’ecologia ditz que l’Estat investirà 7 miliards en dètz ans per melhorar las infraestructuras ferroviàrias que permetràn de transportar mai de merças pel tren. S’agís de temptar de redusir l’invasion pels camions.
La reduccion de las emissions de CO2 passa per aquela revolucion. Mas lo problèma es ara l’incapacitat de la SNCF a rendre un servici atal mentre que dins d’autres païses d’Euròpa aquò fonciona e rapòrta.
Fa ja de temps que Soïssa e Austria cargan de camions suls trens per limitar lo nombre de camions sus las rotas e autorotas.
Per contrar l’autorota-bitumi i a l’autorota ferroviària que los alemands apèlan « rola ». lo concèpte es simple. S’agís de metre de camions suls trins quand devon far de grandas distàncias. Actualament circulan de Perpinhan a Luxemborg dos trens per jorn ! Quasi res. Las infraestructuras devon èstre adaptadas. Las ambicions son pasmens limitadas. lo ministèri anóncia coma objectiu dètz trens per jorn en 2015.
Per aquò far calrà metre 1,6 miliards sus la linha entre Perpinhan e Luxemborg que passa per Montepelhièr. Cal crear la desviacion de Montpelhièr e Nimes. Es dins los projèctes prioritaris. Lire la suite »
Pas de commentaire »
Publicat dins « La Setmana » n°730 deu 10/09 au 16/09/2009
los governs d’Aragon e la Junta d’Andalosia an signat un acòrd per promòure la mesa en plaça d’un malhum ferroviari. Que permetrà de passar los Pirenèus e de ligar de faiçon eficaça totas las regions del sud-oèst europèu. Aquel acòrd a per objectiu de metre en plaça estudis per estudiar la mai bona faiçon de ligar la region portuguesa d’Alentejo, las comunitats de Valéncia, Extremadura, Andalosia, Aragon, Castilha la Mancha, Miègjorn-Pirinèus, Aquitània e Lemosin.
Per far aqueles estudis lo FEDER a deblocat mai de tres milions d’euros. I a pas cap de dobte qu’aquela iniciativa pertòca lo desvolopament del projècte d’una linha transpirenenca novèla pels Pirinèus centrals que los aragoneses ne vòlon a tota fòrça.
Pas de commentaire »
Publicat en « La Setmana » n°713 (7 au 13/05/09)
Lo rencontre entre lo primièr ministre espanhòl e lo president de la Republica francesa a desembocat sus qualques decisions pertocant los transpòrts mas a fait, ça que la, qualques decebuts. Es lo cas dels que defendon la reabertura de la linha transpirenenca entre Bordèu e Saragossa que passa per Pau e Huesca. (…)
Lire la suite »
Mots-clés : Camion
, Coopération
, Déplacements
, Rail
, Transports
Pas de commentaire »
Hervé GUERRERA
Conselhier comunau de Ais de Provença – Conselhier Comunautari
Publicat en « La Setmana » n°709 deu 09/04 au 15/04/09
(…) Se coneissètz l’istòria de nòstra region saupretz qu’avèm un problèma per trobar una capitala regionala. Cresi que l’aurem jamai se pensam pas un ròtle de centralitat per Marselha e de cooperacions vertadieras ambé lei país sestian, aubanhenc, de mar de Berra…
Coma faire espelir una region poderosa en oblidant Marselha? Laissar Tolon de caire pausa tanben problèmas e questions. Nautrei siam per lo trin au bèu mitan dei vilas. Siam per de grandei linhas en ret ambé lo trin regionau. Disèm de òc a un servici public au servici de la vida vidanta deis estatjants e dau mai de monde possible.
Au còntra, i a la realitat de la LGV que refortís la teleranha centralista e estatala dau sègle dètz-e-noven, au còntra i a d’esperits tecnocratics au servici d’una pratica argentosa, que tiran de regas sus de mapas, sensa veire la realitat dau país, sensa escotar la paraula dei gents, en renegant lo debat democratica, e au finau, en fòrabandissent aquelei que son poder de cròmpa li basta plus per viure aquí.
Lire la suite »
Mots-clés : Déplacements
, Rail
Pas de commentaire »


text:
Risós
Risós[1] (Risoul en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a la cœur dels Alpes del Sud, dos pòbles coexistent : Risoul pòble a 1 174 mètres d'altitud, en via d'abandon vet aicí mai de trenta ans e ressuscitat pel éclosion de la notícia station d'espòrts d'ivèrn Risoul 1850, a 1850 mètres d'altitud. Lo télésiège del Platèl de la None puja a la reünion de las pistas e connècta la station modèrna de Risoul 1850 a Vars, per formar lo domeni de lo Bòsc Blanc, treizième domeni skiable a França per la talha amb 108 pistas totalisant 185 km[2] E 56 remontadas mecanicas. Dempuèi 2001 Risós possedís tanben çò de mès de grand télésiège de França, unes 8 luòcs[3],[4] #Que dessert entre "pré del bòsc" (tèsta de nèu) e la nautor de la pista del meteis nom e los "chardons". Lo sieu mai anautita reünion es lo "Pic de Chabrières" #que culmini a 2750 mètres.
Situé au cœur des Alpes du Sud, deux villages coexistent : Risoul village à 1 174 mètres d’altitude, en voie d'abandon voilà plus de trente années et ressuscité par l’éclosion de la nouvelle station de sports d'hiver Risoul 1850, à 1850 mètres d'altitude. Le télésiège de la Plate de la None monte au sommet des pistes et relie la station moderne de Risoul 1850 à Vars, pour former le domaine de la Forêt Blanche, treizième domaine skiable en France pour la taille avec 108 pistes totalisant 185 km[5] et 56 remontées mécaniques. Depuis 2001 Risós possède aussi le plus grand télésiège de France, un 8 places[6],[7] qui dessert entre "pré du bois" (front de neige) et le haut de la piste du même nom et les "chardons". Son plus haut sommet est le "Pic de Chabrières" qui culmine à 2750 mètres.
Istòria[modificar | modificar la font]
Risoul pòble : una preséncia gauloise i aguèt mencionat; dels sépultures de l'edat de bronze an #èsser de descobèrtas en las ruïnes del castèl en datant del Sègle XII.
Cèrts autors meton al Plànol de Phazy la victòria sus las Lombards atenguda cap a 516 per Mummol Sagittaire, avesque de Gap, e Salonius, avesque de Bruma.
En 1124 Guillaume archevêque de Bruma confirma a la abbaye de Santa-Crotz a Châteauroux una donation facha per #Jaire Berton, senhor de Barben.
En 1153 lo pape Eugène III confirma las possessions temporalas de la archevêque de Bruma, incluant tot lo fief précédemment possedit per Allald de Barben, #que la plana de Phazy e lo castèl de Barben.
La glèisa paroissiale Sant-Martin-de Tors, situaa dins lo castèl, i n'aviá pas capèla; mas una anciana bastissa près de de lo vilatge èra dédié a Sant-Martin. Lo 20 de decembre 1118 a confirmat pel pape Gélase II al abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon[8] #que ne requectava las intradas agregats[9].
En 1783 lo clergé i aviá limitat a un curé e un vicari. Lo capítol de Bruma e lo prieur de Guillestre se partejavan la dîme. Lo senhor de Risós èra lo archevêque de Bruma, #qu'a l'escasença en aliénait las tèrras amb facultat de rescat. Una familha del nom de Risós i i auriá possedit qualque drech cap a la Sègle XIV (Gaudin de Risós, 1308; Giraud, Alexandre, Hughes e Guillaume, 1310 – 1329; Jean, 1329-...). En 1618 lo engagiste èra Jean de Manent, sieur de Prunières, #que los armoiries n'auràn adoptat per la municipalitat l'an 1968[8].
Risoul 1850 : la station a #èsser implantada al mièg dels ans 1970 e desvolopada fins a aquel jorn. Situada a 1860 m., A compausat de immeubles e de chalets en béton recoberts de bardeaux de bòsques, relativament plan integrats en lo bòsc de mélèzes #que los environa.
Risoul village : une présence gauloise fut mentionnée; des sépultures de l’âge de bronze ont été découvertes dans les ruines du château datant du Sègle XII.
Certains auteurs placent au Plan de Phazy la victoire sur les Lombards remportée vers 516 par Mummol Sagittaire, évêque de Gap, et Salonius, évêque d'Embrun.
En 1124 Guillaume archevêque d'Embrun confirme à l'abbaye de Sainte-Croix à Châteauroux une donation faite par Gui Berton, seigneur de Barben.
En 1153 le pape Eugène III confirme les possessions temporelles de l'archevêque d'Embrun, incluant tout le fief précédemment possédé par Allald de Barben, dont la plaine de Phazy et le château de Barben.
La glèisa paroissiale Saint-Martin-de Tours, située au château, n'avait pas de chapelle; mais un ancien bâtiment près du village était dédié à Saint-Martin. Le 20 décembre 1118 elle est confirmée par le pape Gélase II à l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon[8] qui en percevait les revenus attachés[10].
En 1783 le clergé était limité à un curé et un vicaire. Le chapitre d'Embrun et le prieur de Guillestre se partageaient la dîme. Le seigneur de Risós était l'archevêque d'Embrun, qui à l'occasion en aliénait les terres avec faculté de rachat. Une famille du nom de Risós y aurait possédé quelque droit vers le Sègle XIV (Gaudin de Risós, 1308; Giraud, Alexandre, Hughes et Guillaume, 1310 – 1329; Jean, 1329-...). En 1618 l'engagiste était Jean de Manent, sieur de Prunières, dont les armoiries seront adoptées par la commune en 1968[8].
Risoul 1850 : la station a été implantée au milieu des années 1970 et développée jusqu'à ce jour. Située à 1860 m., elle est composée d’immeubles et de chalets en béton recouverts de bardeaux de bois, relativement bien intégrés dans la forêt de mélèzes qui les entoure.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Lo domeni del Bòsc Blanc, luòc del Mestièr de Torisme de Risós 1850.
- ↑ detlas-pistas/ Risoul sus Skihorizons.
- ↑ Las remontadas mecanicas de Risós station - istorica de los sieus bastiments, fòtos.
- ↑ Le domaine de la Forêt Blanche, site de l'Office de Tourisme de Risós 1850.
- ↑ Risoul sur Skihorizons.
- ↑ Les remontées mécaniques de Risós station - historique de leurs constructions, photos.
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
apercu.
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bòsques, Yann Codou, Ostal-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Lista dels establiments religioses en levant del abbaye Sant-André del Modèl:Xe al Modèl:XIIIe sègle », in Guy Barruol, Roseline Bacon e Alain Gérard (directors de publicacion), La abbaye de Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, istòria, arqueologia, rayonnement, Actes del colloque interrégional agut l'an 1999 a l'escasença del millenari de la fondacion de la abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes De Lums, Quasèrns de Salagon pas 4, Comandi, 2001, 448 pàg. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 226
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Modèl:Xe au Modèl:XIIIe siècle », in Guy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 226


text:
Teropòde
Los teropòdes (del grèc theropoda: "pè de bèstia"), son un sosòrdre de dinosaures saurisquis que visquèron entre lo Triassic superior e lo Cretacèu superior (fa aperaquí 228 e 65 milions d'ans, entre Carnian e Maastrichtian), en çò qu'es uèi America, Euròpa, Africa, Asia, Oceania e l'Antartida. Pendent la màger part del Jurassic e del Cretacèu.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los teropòdes constituisson un grop de dinosaures saurisquis larg e variat caracterizats per una dièta carnivòra e un caminar bipède. Los teropòdes apareguèron al triassic (230 milions d'ans) e foguèron los caçaires terrèstres dominants fins al sieu escantiment al cretacèu (65 milions d'ans) amb los autres dinosaures e una granda part de la fauna e de la flòra d'aquesta epòca. Lor forma varia dempuèi de pichons caçaires primitius de pas mai d'un mètre, coma l'Eoraptor lunensis, a de predadors gigants de 15 mètres de long, coma lo Giganotosaurus carolini o lo Carcharodontosaurus saharicus.


text:
Espaci academic de trabalh collaboratiu Quickr
Aquel espaci permet de partejar de documents per la classa d’occitan ( lenga, disciplina en occitan, ...). Cadun i pòt portar sas contribucions.
Per i accedir : clicar aici
Identificant : adreça professionala de messatjariá, de la mena prenom.nom@academie.fr
Senhal : lo de la vòstra messatjariá academica.
Joan-Miquèu Espinasse
Articles d’aqueth autor
oc_gsc PER LA CLASSA (2nd gra) TRABALH COLLABORATIU ?
Sit realizat dab SPIP 3.0.16 + AHUNTSIC
29 visiteurs en ce moment


text:
Macrofag
Los macrofags (del Grèc ancian: « gros manjador », makros = grand, phagein = manjar) son de cellulas infiltrant los teissuts, descobertas per Elie Metchnikoff en 1883. Venon de la diferenciacion de leucocits sanguins, los monocits. Los monocits e los macrofags son de fagocits (cellulas capablas de fagocitòsi). Participan a l’immunitat innada coma defensa non especifica, mas son capables de participar a l’immunitat adaptativa mejans lo fenomèn d’opsonizacion. Lor ròtle es de fagocitar los brigalhs cellularis e los patogèns. Coma las cellulas dendriticas, son capables de se comportar coma una cellula presentatritz d'antigèn. Es une grossa cellula redonda amb un nuclèu excentrat e de vacuolas dins lo seu citoplasma.
Somari
Cicle vital[modificar | modificar la font]
Los macrofafs son diferenciats dempuèi los monocits, que son de fagocits sanguins, eles tanben derivats de la mesolha ossosa. Quand un monocit infiltra un teissut traversant l’endoteli vascular, subís la seuna diferenciacion terminala per venir un macrofag. Los monocits, puèi los macrofags son atirats cap al luòc d’una inflammacion per quimiotactisme. Los senhals d’apèl son constituits de diferents stimuli, derivats de cellulas dametjadas (per necròsi o apoptòsi), de patogèns, e de produchs liberats per las cellulas presentas al site: l’istamina relargada pels mastocits e los granulocits basofils, e dels quimiokines e citokines liberats per de macrofags. Al contrri dels neutrofils, que son les cellulas fagocitàrias presentas mai aviadament sul luòc de l’inflammacion e que vivion sonque qualques jorns, la durada de vida d’un macrofag va d'uns meses a d'ans. Tot coma gaireben totas las cellulas completament diferenciadas, se divisan pas.
Fonccion[modificar | modificar la font]
-
Macrofag fagocitant de conidiás
Fagocitòsi[modificar | modificar la font]
Un dels ròtle prencipals dels macrofags es lo netejament dels còrs necrotics e dels còrs apoptotics, de brigalhs e de poscas dins lo cas dels palmons. L’eliminacion de las cellulas mòrtas es importanta dins l'encastre de las fasas precoças de l’inflammacion cronica. Aquela eliminacion es dominada per l’accion dels granulocits neutrofils, que serán eles meteis fagocitats pels macrofags un còp vielhits (vejatz CD31 per mai detalhs).
L’eliminacion de las poscas e dels teissuts necrotics es prisa en carga a una mai granda escala (fòra inflammacion), per de macrofags residents que demòran dins de luòcs estrategics coma los palmons, lo fètge, los teissuts nervioses, los òsses, la melsa e los teissuts conjonctius, e que digèron las particulas estrangièras coma la posca e los brigalhs, mas tanben los patogèns, recrutant en cas de besonh de macrofags circulants.
Quand un macrofag ingrís un patogèn, la vesicula intracellulara formada es nomenada fagosòma. Fusionará amb un lisosòm. Los enzims lisosomials e los radicals liures de l’oxigèn (coma l’ipoclorit) van tuar e digerir l’intrús. Pasmens, uns organismes pòdon resistir a aquel processus e subreviure dins lo macrofag, coma Mycobacterium tuberculosis o las Leishmania. Un macrofag pòt digerir una centana de bacterias abans de succombar el meteis al seus pròpris enzims de digestion.
Ròtle dins l'immunitat adaptativa[modificar | modificar la font]
Aprèp aver digerit un patogèn, un macrofag pòt se comportar en cellula presentatritz d'antigèn, es a dire presentar un antigèn de biais a estimular un linfocit T especific. L'estimulacion linfocitària per un macrofag es mendre qu'aquela inducha per una cellula dendritica, mas los macrofags son capables de presentar d'antigèns associats a las moleculas del complèxe major d'istocompatibilitat de classa dos, e doncas d'estimular de linfocits CD4+.
Una immunizacion se traduch tanben per la produccion d'anticòrs dirigits contre los antigèns immunisants. Aqueles anticòrs van se liberar als antigèns de superfícia dels patogèes. D'isotips son opsonisants, es a dire qu’existís suls fagocits de receptors especifics de fragments constents de cadenas pesucas d'anticòrs. (Dins le cas dels IgG (immunoglobulina d'isotip G), sont los CD16, CD32 e CD64.) Los macrofags possedisson aquel tipe de receptors e lo ligam d’un complèxe immun a aqueles receptors provocan la fagocitòsi. Atal, un patogèn que será invisible als uèlhs d’un macrofag o vendrá un còp opsonizat.
Implicacion en patologia umana[modificar | modificar la font]
Los macrofags participan a de fenomèns patologics, coma:
- Los macrofags son capables de servar los lipids anormals. Un còp « plens », son la matèria primièra de la placa d'ateroscleròsi. Portan alara lo nom de cellulas espumosas
- Los macrofags pòrtan las moleculas CD4 e CCR5, çò que los fan infectablas per las socas macrotropas del VIH. En practica, l'infeccion al VIH quand d'una contaminacion sexuala passa pels macrofags.
- La formacion del granulòm inflammatòri despend dels macrofags.
- La miofasciita de macrofags.
Macrofags residents[modificar | modificar la font]
Ja foguèt mencionat que la majoritat dels macrofags (en situacion non inflammatòria) resident a de luòcs estratégics. Son tanben presents als luòcs mai susceptibles d’invasion microbiana o d’accumulacion de totas menas de brigalhs. Se dona de noms diferents als macrofags segon lor localizacion:
- Istiocits dins los teissuts conjonctius
- Cellula de Kupffer dins lo fètge
- Microgliocits dins lo teissut nerviós
- Osteoclastes dins lo teissut ossós
- Cellula adventiciala dins la moselha ossosa
- Macrofags alveolaris, intersticials dins los palmons


text:
Gestars
Gestars (Jeztaze en basco e Gestas en francés) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de Gestars que fòrma ua enclavada soletina en Bearn. Uei lo dia, que hè partida deu canton de Sent Palai qui ei autament un canton situat sus l'ancian territòri de Baisha Navarra. Que's tròba sus l'arriba dreta deu gave de Mauleon, au jusan de Ribahauta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Gestars qu'ei ua comuna occitanofòna de la província basca de Sola. Lo basco qu'ei tanben conegut e parlat per ua part deus abitants qui son donc trilingües.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Gestars qu'ei la comuna de naishença de l'escrivan Jan deu Sabalòt (1896-1981).


text:
Saint-Martin-le-Colonel
Saint-Martin-le-Colonel (Saint-Martin-le-Colonel en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Martin-lo-Coronèl a situat a 4 km al sud de Sant-Jean-en-Royans (cap de-luòc del costat), a 35 km a l'èst de Romans-sus-Isère.
Las municipalitats limitrophes son Oriol-en-Royans e Bouvante.
Saint-Martin-le-Colonel est situé à 4 km au sud de Saint-Jean-en-Royans (chef-lieu du canton), à 35 km à l'est de Romans-sur-Isère.
Les communes limitrophes sont Oriol-en-Royans et Bouvante.


text:
Istòria de Goa
Goa foguèt la primièra implantacion coloniala portuguesa en Índia.
Precedents[modificar | modificar la font]
La primièra referéncia de Goa data vèrs 2200 A.C., en escritura cuneiforma de Sumèr se sonèt Gubio. Formada per de pòbles de diferentas etnias d'Índia, amb l'influéncia dels sumerians apareis dins lo primièr sistèma de denombrament de la region.
Cap a 1775 A.C. los fenicians s'installèron a Goa.
Al periòde vedic tardiu (1000-500 A.C.) foguèt nomenada, en sanscrit, Gomantak, que significa « tèrra semblant al paradís, fertil e amb aigas bonas ». Lo Mahabharata conta que los primièrs arians qu'arribèron a Goa foguèron fugitius del secament del Saraswati, novena-e-sièis familhas arribèron vèrs 1000 A.C. Arribèron tanben los Kundbis.
Vèrs 200 A.C. Goa venguèt la frontièra sud de l'Empèri d'Ashoka: los dravidians foguèron botats per lo sud pels arians, segon la Geografia d'Estrabon. Vèrs 530-550, Goa foguèt coneguda coma un dels melhors pòrts d'Industan, que se nomenèt Sindabur, Chandrapur o Buvah-Sindabur pels arabis e turcs.
Dempuèi l'Emperi Maurya (321-185 A.C.) Goa foguèt disputada per divèrs empèris amb de batalhas sagnosas. Al torn del sègle X Goa, alara concentrada a l'entorn del riu Zuari, prosperèt mercé al comèrci amb los arabis. En 1347 casèron jos la dominacion islamica e fòrça temples dedicats als dieus indos foguèron destruits.
Preséncia portuguesa[modificar | modificar la font]
Goa foguèt cobejada per èsser lo melhor pòrt comercial de la region. La primièra ofensiva portuguesa data de 1510, del 4 de març al 20 de mai. Aquela meteissa annada, la segonda expedicion, lo 25 de novembre, Afonso de Albuquerque, ajudat pel corsari indo Timoja, prenguèt Goa als arabis, que se rendèron sens combatre, per que lo sultan foguèt pres dins la guèrra del plan del Deccan. A aqueste periòde, un cronicaire portugués descriguèt Goa, entre 1512 e 1515:
- « Las gents del reialme de Goa son pus bravas qu'aqueles del reialme de Cambaia. An de polits temples dins aquel reialme, an de capelans o bramanas de totas menas. I a entre aqueles bramanas de dinastias fòrças onorablas, que manjan pas res que contenga de sang o quicòm fach per autrú (…). Las gents del reialme de Goa jos cap d'estira confessarián pas quicòm que faguèron. Enduran grandament e son capables d'èsser torturats d'estiras variadas. Morisson abans de confessar o demòran calats. E las femnas de Goa tenon talent per se vestir, aquelas que dançan e tornan lo fan del melhor biais que totas dins aquelas partidas. (…) E se son grandament acostumat dins aquel reialme de Goa, que tota femna de la gent se creman a la mòrt del seu marit. Tot aquò fach dins lo respècte d'aquel que los parents d'aquela demòran desonorats quand se vòl pas cremar aqueles amb admonestacions la fan cremar. (...) Dins los autres pòrts de Goa se carreja fòrça ris, salt, betel, areca. » (La 'Suma Oriental' de Tomé Pires. Ed. Armando Cortesão, 1978. p. 212-218.)
Una autra descripcion contemporanèa balha mai de detalhs:
- « [Goa] es abitada per fòrça moros onorables, fòrça d'aqueles estrangièrs de totas partidas. Foguèron òmes blancs, entre que, otra fòrça rics mercants que ali foguèron, foguèron autres trabalhadors. La tèrra per èsser fòrça bon pòrt, foguèt nos de malhum, ont arribèron fòrça naus de la Mèca e d'Adèn, Ormuz, de Cambaia e do Malabar (…). Es una ciutat fòrça granda, amb de bèls ostals, ben entornada de parets fòrts, torres e terrens descobèrts; a l'entorn d'aquela fòrça òrts e vergièrs, amb fòrça de polits arbres e de restancas d'aiga bona amb moissals e d'ostal de preguièras per la gent. La tèrra es tot a l'entorn de fòrt rendement (…). Dins aquel pòrt de Goa i a grand comèrci de fòrça merças de tot lo Malabar, Chaul e Dabul, del grand reialme de Cambaia, que pagan per la tèrra fèrma. Del reialme d'Ormuz venon aquí cada annada fòrça naus cargadas de cavals, que venon aquí per crompar fòrça merças del grand reialme de Narsinga e Daquem » (Livro que dá relação do que viu e ouviu no Oriente Duarte Barbosa. Lisboa: Ed. Augusto Reis Machado, 1946. p. 89-91.)
Amb la derrota dels musulmans de la region, en 1553, un cinquen d'aquela foguèt jos la dominacion portuguesa. Los governadors portugueses de la ciutat pretendèron qu'èra una extension de Lisbona en Orient e per aquò desvolopèron mai d'unas institucions e se bastiguèt divèrsas glèisas per espandir lo cristianisme e de fortificacions pes se defendre de las atacas exterioras.
A partir del mièg del sègle XVIII se poguèt veire un agrandiment dels territòris de Goa.
Amb l'arribada de l'Inquisicion (1560–1812), fòrça residents locals foguèron convertits violentament al Cristianisme per de missionaris, menaçats de castigaments o confiscacions de tèrras, títols o proprietats. Per escapar a l'Inquisicion, de milièrs de goeses fugiguèron e s'installèron dins las vilas vesinas de Mangalore e Karwar.
La decadéncia del pòrt al sègle XVII foguèt la consequéncia de las derrotas militaras dels portugueses amb la Companhiá Neerlandesa de las Índias Orientalas dels Païses Basses.
Dominacion britanica[modificar | modificar la font]
Aguèron dos brèus periòdes de la dominacion britanica (1797-1798 e 1802-1813).
Pendent la dominacion Britanica en Índia, fòrça abitants de Goa migrèron cap a Bombai, Calcuta, Puna, Karachi e d'autras vilas. L'assolament de Goa diminuiguèt amb la construccion de vias ferradas a partir de 1881.
En 1900 Goa tenguèt lo primièr jornal bilingüe gujarati-portugués.
L'independéncia d'Índia[modificar | modificar la font]
Dins lo contèxte de la descolonizacion, après que los angleses daissèron Índia (1947) e los franceses Pondicherry (1954), lo govèrn portugués d'António de Oliveira Salazar, refusèt las negociacion amb l'Índia. Atal, del 18 al 19 de Decembre de 1961 una fòrça indiana de 40 000 soldats de las tropas de Jawaharlal Nehru, reconquistèt Goa, encontrant gaire de resisténcia. A l'epòca, lo Conselh de Securitat de l'ONU prenguèt una resolucion que condemnèt a l'envasiment, o que foguèt vetat per l'Union de las Republicas Socialistas Sovieticas. La majoritat de las nacions reconeguèron l'accion d'Índia, e Portugal dempuèi la Revolucion dels ulhets, en 1974.
Aprèp l'annexion per Índia, Goa foguèt d'abòrd somés a un govèrn militar pendent cinc meses; puèi l'ordre civil foguèt restaurat e la region venguèt un territòri somés al govèrn federal d'Índia.


text:
Grand'Landes
Grand'Landes es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Grand'Lanas se situa en Vendée, en las regions Païses De la Loire.
Grand'Landes se situe en Vendée, dans la régions Pays De La Loire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cossí Sant-Etienne dels Bòsques la siá vesina, aquela parròquia fa partida de la Bretanha istorica fins en 1789 e mai se en dependent ja del diocèse de Luçon.
Comme Saint-Etienne des Bois sa voisine, cette paroisse fait partie de la Bretagne historique jusqu'en 1789 bien que dépendant déjà du diocèse de Luçon.


text:
Estrech de Malaca
L'estrech de Malaca es un long corredor maritim del sud-èst d'Asia situat entre la peninsula Malaisa e l'Illa Indonesiana de Sumatra, e religant la mar d'Andaman, mar bordièra de l'ocean Indian, a la mar de China Meridionala, al sud.
L'estrech es long de gaireben 800 km, s'espand del sud-èst cap al nòrd-oèst e es d'una largor compresa entre 50 km e 320 km. Fa solament 2,8 km de larg dins son punt pus estrech, l'estrech de Philips dins l'estrech de Singapor. Plusors illas se tròban dins sa partida meridionala.
Prenguèt una importància estrategica de primièr ordre, essent la rota principala del provesiment en petròli de dos dels principals consomators mondials, Japon e China. Los pus grands pòrts son Malaca (Malàisia) e Singapor.
Importància geoestrategica[modificar | modificar la font]
L'estrech de Malaca es una de las pus importantas vias de navigacion del mond, e coneis un trafic equivalent a aquel del canal de Suèz. Constituís una de las principalas vias de passatge entre l'ocean Indian e l'ocean Pacific, religant quatre dels païses pus poblats al mond: Índia, Indonesia, Japon e China. Qualques chifras o mòstran:
- mai de 50 000 naus i passan cada an;
- entre 20 e 25% del transpòrt maritim mondial i passa cada an;
- la mitat del comèrci maritim del petròli i transita (mai d'11 milions de barils en 2003, o 1 700 000 m³), e aquel trafic es en aumentacion constanta.
Aquel important trafic e son estrechor ne fan una zona privilegiada per la piratariá e una cibla potenciala del terrorisme. La piratariá es venguda un problèma major dempuèi un decenni, lo nombre d'atacas passant de 25 en 1994 a 220 en 2000, abans de redescendre a 150 en 2003, o lo tresen de la piratariá mondiala. S'estima que en 2004, lo recòrd de l'annada 2000 se deuriá aténher. Qualques especialistas estiman que sola una mitat de las atacas fa l'objècte d'un rapòrt. Las marinas malaisa, indonesiana e singaporiana an aumentat lors patrolhas a partir de julhet de 2004 mas la geografia de l'estrech lo rend quasiment impossible de securizar : separa Malàisia d'Indonesia, conegudas per aver de relacions dificilas, çò que complica encara un pauc mai las questions de securitat. Segon l'Organizacion Maritima Internacionala (OMI), 135 naus foguèron atacadas, 44 sasiments e 600 marins pres en ostatge e cambiats contra rescat en 2008. Larg de 320 km a son embocadura septentrionala, l'estrech se redusís fins a 2,8 km vèrs son extremitat meridionala. Es semenat de centenats d'illas inabitadas envasidas per de mangròvas qu'ofrisson fòrça rescondudas pels criminals.
Un atemptat terrorista poiriá, en colant una granda nau, a causa de la flaca prigondor dels fons (25 m al mens prigond), tapar vertadièrament lo trafic, amb fòrça consequéncias sul comèrci mondial.
Contornaments[modificar | modificar la font]
Tailàndia a elaborat plusors plans per reduire l'importància economica de l'estrech de Malaca. Prepausèt plusors projèctes de canal a travèrs l'istme de Kra, evitant atal 600 milas de navigacion entre Africa o l'Orient Mejan e lo Pacific.
Pasmens, aquel canal copariá Tailàndia en dos, en isolant las províncias del sud, que Narathiwat, Pattani e Yala de la minoritat musulmana, de la rèsta del país. E mai, son còst proïbitiu daissa pensar qu'aquel canal se bastirà pas abans longtemps, malgrat los desirs dels òmes politics tailandeses.
Un autre biais de contornar l'estrech seriá de construire un oleoducte a travèrs l'istme, çò que permetriá de transportar lo petròli cap a de naus esperant de l'autre costat, per un còst de 50 cents lo baril.
Aquel projècte d'oleoducte lo concurréncia un autre projècte a travèrs Birmania, o dirèctament per Xinjiang (en China continentala), que sa construccion comencèt en octobre de 2004.
A costat d'aqueles projèctes de canal e d'oleoducte, existís doas rotas maritimas alternativas:
- per l'estrech de la Sonda;
- per l'estrech de Lombok e l'estrech de Makassar.
Aquelas doas rotas son tanben expausadas a la piratariá e al terrorisme. E mai, l'estrech de la Sonda es tròp pauc prigond per permetre lo passatge de las naus de tipe Malaccamax.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Le détroit de Malacca : porte océane, axe maritime, enjeux stratégiques, per Nathalie Fau


text:
Alòdi
L'alòdi (dau francic alôd, latin allodium) èra l'eretatge liure d'obligacions feudalas.
A l'Edat Mejana, un alòdi èra una tèrra possedida en proprietat complèta, opausat ai fèus o ai cens qu'implicavan una redevença senhorala. S'agissiá aladonc d'una tèrra independenta de ges de senhoriá fonziera.
Segon la lei salica, lo mot d'alòdi manifèsta lei fons ereditaris per oposicion ais aquists. Sota lei carolingians, l'alodier deu lo dèime a la Glèisa e l'ajuda militara au sobeiran s'es atacat per çò que sol lo rei se declara senhor de totei leis alòdis.
En seguida de la delimitacion de l'òrdre carolingian per lo desvolopament de la feudalitat a partir dau sègle X, l'alòdi designa un ben possedit en plena proprietat, sens senhor e lo pus sovent eretat:
- l'alòdi nòble, per oposicion au fèu, compòrta pas ni omenatge ni servicis nòbles.
- l'alòdi païsan, per oposicion au cens, es una tèrra independenta de tot senhor fonzier, qu'implica pas ni redevenças, ni servicis, ni drechs.


text:
Utopia (omonimia)
- Utopia es un concèpte filosofic que fa referéncia a una societat ideala e, per extension, a un objectiu desirable mas irrealizable
- Utopia, òbra de Thomas More que balhèt son nom al concèpte
Luòcs:
- Utopia (Tèxas), vilatge de Tèxas (Estats Units d'America)
- Utopia (Ohio), "airal non incorporat" dels Estats Units d'America (Ohio) de biais anarquista
- Utopia (Austràlia), comunautat aborigèna
- Utopia Planitia, planòl de l'emisfèri nòrd de Mart
Autres:
- Utopia filme de Iradj Azimi ;
- Utopia filme de l'iranian Sohrab Shahid Saless
- Utopía, filme de Maria Ripoll
- Utopia es un grop de cinèmas independents dins qualques grandas vilas d'Occitània e Saint-Ouen l'Aumône e Pontoise


text:
Faucigny
Fôcegni en arpitan (Faucigny en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es una municipalitat situada al nòrd-oèst de Bonneville, sul vessant nòrd de la vallée de la Arve.
C'est une commune située au nord-ouest de Bonneville, sur le versant nord de la vallée de l'Arve.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los romains se #installar en la region de Faucigny après que las Helvètes partida cap a la Santonge,aguèron #èsser esclafats per Jules César e recondusits cap al marge nòrd del lac Léman.
La duchesse de Faucigny #eretar del títol e de las tèrras mas sens eretièr viril aquel #èsser l'objècte de litiges dynastiques amb la Savoie e la França. Faucigny Èra la distincion la mai poderosa de Savoie del Modèl:XIe s e lo Sègle XIII. A donat lo sieu nom a la region istorica de la vallée de la Arve. Lo Faucigny #èsser un fief del rei d'Escòcia per en un autre luòc senhor del Dauphiné. Quand çò Dauphiné #passar a la corona de França-en escambi de mesa de deute a condicion que l'eretièr francés pòrta lo nom de "dauphin" lo Faucigny #èsser réputé "francais" (#enviar mercenaires pagats per 3 mes pel pòrti de Savoie per sosténer "la pucelle de Orléans"(#qu'un alunhat collateral #èsser avesque de Genève un jorn). La captura de Jeanne d'Arc #metre final als "bones mestièrs" savoyards entre Franceses, Bourguignons e Angleses.
Louis XI (#que #provar de "fluir" l'economia de Genève meses final a la guèrra de #Cent Ans e #reivindicar la man de la princessa de Savoie (6 ans) del temps que lo sieu paire lo'n maridava amb la princessa d'Escòcia (3 ans épousé a 16 ans)-1436-1445, #que lududes #donar de filhas e #morir a 20 ans. Fin finala Louis XI, a 22 ans, épousa la princessa de Savoie, Charlotte màger alavetz de 16 ans. N'i aguèt 7 mainats (#que 4 defalliran joves) #que lo futur Charles VIII.
Lo Faucigny se'n voliá fisèl al rei de França e Dauphin ; d'ont dels litiges e de guèrras sporadiques amb la Savoie, las populacions localas e la França. Fin finala cap a 1601, lo Faucigny, enclavé en Savoie, i aguèt « escambiat » contra totas las possessions « savoyardes » de l'autre costat del Rhône (Ain, Charolais, banlèga de Lion eca).
Al temps de la reforma lo Faucigny #passar jos l' influéncia militar de Berne protestante-abans de redevenir catolica mercés a l'accion de St François de Brutas #que lo « récupéra » per la Savoie e la glèisa catolica. El redevint francés après lo annexion de 1860, mas alavetz las populacions desiravan venir Soïssa, #çò que la confederacion refusa en tement per lo sieu equilibri religiós. Fin finala se #trobar un compromís, los savoyards votarián « òc » e aqueles del Faucigny (e vallée del Arve e Aravis)) votarián « òc e zòna » (exemption de taxas suls produchs alimentaires). Totes en essent massivement francés (99,99 % d'òc e « òc e zòna »), coma las 100 000 immigrats savoyards en residint alavetz a França. Pel continuament a Modèl:La s, cèrtas familhas del Faucigny #aprofechar d'una sortida collectiva de Soïssa per la Argentina (condicion èsser catolica, avantatgi, de las tèrras e un an de ramaderias e provisions per s'installar).
Pendent lo aucupacion alemanda cal soslinhar l'importància de las maquis del Faucigny #que l'istòria globala rèsta a far, aital coma o massacre de termierèrs #que #trobar refugi en Soïssa prèp a l'extrèm del lac aital coma la participacion de nombre de ne guariguèsse -al insu de cèrtas ierarquias civilas e religiosas- en las filières de passatges de josieus « clandestines » cap a la Soïssa.
Les romains s'installèrent dans la région de Faucigny après que les Helvètes partis vers la Saintonge,eurent été écrasés par Jules César et reconduits vers la rive nord du lac Léman.
La duchesse de Faucigny hérita du titre et des terres mais sans héritier mâle celui-ci fut l'objet de litiges dynastiques avec la Savoie et la France. Faucigny était la seigneurie la plus puissante de Savoie du Modèl:XIe s et le Sègle XIII. Elle a donné son nom à la région historique de la vallée de l'Arve. Le Faucigny fut un fief du roi d'Écosse par ailleurs seigneur du Dauphiné. Quand le Dauphiné passa à la couronne de France-en échange de remise de dette à condition que l'héritier français porte le nom de "dauphin" le Faucigny fut réputé "francais" (il envoya des mercenaires payés pour 3 mois par le duc de Savoie pour soutenir "la pucelle d'Orléans"(dont un lointain collatéral fut évêque de Genève un jour). La capture de Jeanne d'Arc mis fin aux "bons offices" savoyards entre Français, Bourguignons et Anglais.
Louis XI (qui essaya de "couler" l'économie de Genève mis fin à la guerre de Cent Ans et revendiqua la main de la princesse de Savoie (6 ans) alors que son père le mariait avec la princesse d'Écosse (3 ans épousé à 16 ans)-1436-1445, qui lui donna des filles et mourut à 20 ans. Finalement Louis XI, à 22 ans, épousa la princesse de Savoie, Charlotte âgée alors de 16 ans. Il en eut 7 enfants (dont 4 décéderont jeunes) dont le futur Charles VIII.
Le Faucigny se voulait fidèle au roi de France et Dauphin ; d'où des litiges et guerres sporadiques avec la Savoie, les populations locales et la France. Finalement vers 1601, le Faucigny, enclavé en Savoie, fut « échangé » contre toutes les possessions « savoyardes » de l'autre côté du Rhône (Ain, Charolais, banlieue de Lyon etc).
Au temps de la réforme le Faucigny passa sous l'influence militaire de Berne protestante-avant de redevenir catholique grâce à l'action de St François de Sales qui le « récupéra » pour la Savoie et l'église catholique. Il redevint français après l'annexion de 1860, mais alors les populations souhaitaient devenir Suisse, ce que la confédération refusa craignant pour son équilibre religieux. Finalement on trouva un compromis, les savoyards voteraient « oui » et ceux du Faucigny (et vallée de l'Arve et Aravis)) voteraient « oui et zone » (exemption de taxes sur les produits alimentaires). Tous étant massivement français (99,99 % de oui et « oui et zone »), comme les 100 000 immigrés savoyards résidant alors en France. Par la suite au Sègle XIX, certaines familles du Faucigny profitèrent d'un départ collectif de Suisse pour l'Argentine (condition être catholique, avantage, des terres et un an de bétails et provisions pour s'installer).
Pendant l'occupation allemande il faut signaler l'importance des maquis du Faucigny dont l'histoire globale reste à faire, ainsi que le massacre de frontaliers qui trouvèrent refuge en Suisse proche au bout du lac ainsi que la participation de nombre de curés -à l'insu de certaines hiérarchies civiles et religieuses- dans les filières de passages de juifs « clandestins » vers la Suisse.


text:
632
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 632 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Peninsula Aràbia[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per la fin de la definicion dei rites islamics per Maomet que faguèt son romavatge a La Mèca. Quauquei setmanas après son retorn a Medina, moriguèt de malautiá lo 8 de junh. Sei companhons designèron Abu Bakr per li succedir coma cap dei musulmans.
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Fin dau periòde de crisi de succession aparegut après la mòrt de [Cosrau II]] en 628 e la revirada de la guèrra còntra l'Empèri Roman d'Orient ambé la presa dau poder per Yazdgart III.


text:
Cashobia
Cashobia (en cashob Kaszëbë / Kaszëbskô, en polonés Kaszuby, en alemand Kaschubei / Kaschubien) es un país d'Euròpa, pàtria del pòble cashob e de la lenga cashoba, situat al centre-nòrd de l'estat polonés, près de la mar Baltica.
Las vilas mai importantas son los grands pòrts de Gdańsk (en polonés) (o Gduńsk en cashob, Danzig en alemand) e Gdynia (en polonés) (o Gdiniô en cashob, Gdingen en alemand). Dins aquelas doas vilas la populacion es pro polonizada e mai se i a encara de personas de cultura cashoba. Dins la rèsta de Cashobia, la cultura cashoba es plan presenta.


text:
Jura (departament)
Jura (39) qu'ei un departament de la region de Franca Comtat, dins l'Èst de França. Son nom que vien deus monts deu medish nom.
Los dus tèrç sud deu derpartament que son de lenga arpitana. Lo nòrd qu'ei dens lo maine deu dialècte comtés deu francés-lenga d'oïl.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo departament de Jura qu'ei creat lo 4 de març de 1790 en partir deu sud de la província anciana de Franca Comtat.
Arrond de la eleccions cantonaus de 2008, que i a egalitat (37 conselhièrs generaus) enter la dreta e l'esquèrra. Lo conselhièr mei vielh, Jean Raquin (UMP), que vad president deu conselh generau.


text:
Aué (27-06-2013) tàs 20:30 ores conferéncia sus "En temps dera Querimònia" a cargue deth doctor en Istòria medievau Sr. Joan Busqueta, ena sedença deth Conselh Generau d'Aran"
Dia 28 de junh inauguracion dera exposicion "Capèles e santets d'Aran" tàs 19:00 ores ena Glèisa de Sant Joan d'Arties. Tanben i aurà lòc era presentacion dera revista Tèrra Aranesa núm. 12
Â
Â
Aguest diuendres entàs 19:00 ores aurà lòc era inauguracion dera exposicion: Es cabanes comunaus d'Aran, ath madeish temps tanben se presentarà era revista Tèrra aranesa nº 11
Â
Liegetz-ne mès: inauguracion dera exposicion: Es cabanes comunaus d'Aran
Vòs participar ena elaboracion deth libre sus era istòria grafica dera Val d’Aran.
Ara ei eth moment de campar aqueres fotos antigues qu’as en casa e compartir-les damb toti.
Liegetz-ne mès: ERA ISTÒRIA GRAFICA D’ARAN Sègle XIX-XXI
“Qui non trabalhe que non minge”, se ditz ena nòsta lengua, ei ben vertat que cau hèr quauquarren tĂ obtĂer es mieis tĂ poder vĂuer.
En aguest nau exemplar de Tèrra Aranesa traparatz articles sus mèstièrs ath servici des gléises e d’auti mestièrs desvolupadi en Aran ath long deth temps, un pialèr d’eri an desapareishut, mès auent en compde qu’èm hilhs deth nòste passat, mos los cau coneisher entà saber coma auem arribat enquiara actualitat.
Â
Liegetz-ne mès: Presentacion dera revista Tèrra Aranesa num. 9 qu'aurà lòc eth dia 2 de junhsèga, tàs 19,30 ores ena Glèisa Sant Joan d'Arties
JPAGE_CURRENT_OF_TOTAL
Eth collectiu Lengua Viua premanĂs entara dimenjada 27 e 28 de junhsèga diuèrses activitats tĂ hestejar era vintau Corsa “Aran per sa Lengua”,
Eth dissabte 27 i aurà jòcs e condes tara mainadera ena plaça deth Conselh ath long deth maitin . Aguestes activitats se desvoloparà n segontes era edat des mainatges. Ena vrespada d’aqueth madeish dia, ei previst que s’i represente tanben, ena madeisha plaça, ua òbra de teatre ena lengua pròpria d’Aran.
Aué (27-06-2013) tàs 20:30 ores conferéncia sus "En temps dera Querimònia" a cargue deth doctor en Istòria medievau Sr. Joan Busqueta, ena sedença deth Conselh Generau d'Aran"
Dia 28 de junh inauguracion dera exposicion "Capèles e santets d'Aran" tàs 19:00 ores ena Glèisa de Sant Joan d'Arties. Tanben i aurà lòc era presentacion dera revista Tèrra Aranesa núm. 12
Â
Â


text:
Gladiador
Los gladiadors (del latin: gladiatores, valent a dire lo combatent amb un glavi) èran de luchaires professionals. Podián èsser d'esclaus o pas que se batián entre eles o combatián d'animals salvatges (generalament de leons). A l'origina los combats se fasián per onorar la memòria d'un mòrt, mas dapasset se transformèron en divertiment pel public. Las representacions mai ancianas de combats rituals dins la peninsula italiana son estat descobèrts dins de tombas lucanianas a Paestum e datan d'entre 370 e 340 abans Jèsus Crist.
A Roma, lo combat de gladiadors mai ancian atestat dins los tèxtes d'aquel temps se debanèt en 264 abans Jèsus Crist, dins lo Forum Boarium (lo mercat dels buòus), un espaci qu'èra utilitari e pas gaire prestigiós. Èra situat tocant l'extremitat septentrionala del Circus Maximus. Aquel combat rapidament ne generèt d'autres que sa finalitat perdèt son caractèr sagrat. Aital en 105 abans Jèsus, los jòcs se faguèron publics. Qualques sègles mai tard, durant lo sègle IV foguèron enebits per l'emperador Constantin I. Pasmens en realitat la mesura foguèt pas aplicada a debon fins la fin d'aquel sègle. Fin finala mai qu'aquela proibicion, l'avaliment dels jòcs se deguèt a l'aflaquiment de las vilas e a la recession economica que menèron a la desaparicion dels gladiadors.


text:
-491
Aquesta pagina concernís l'an -491 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Mobilizacion d'una armada per Cleòmenes Ièr per eliminar la preséncia pèrsa sus l'illa d'Egina. Pasmens, seis esfòrç foguèron tornarmai blocats per lo rèi Demarat, favorable ai Pèrsas. Cleòmenes Ièr organizèt alora un complòt ambé l'ajuda de l'oracle de Dèlfes per accusar son rivau de bastardiá. Demarat foguèt finalament descaigut de son títol e s'exilèt rapidament dins l'Empèri Aquemenida. Son successor Leotíquides adoptèt una posicion similara a aquela de Cleòmenes permetent lo succès de l'expedicion d'Egina.


text:
Simbòl
Un símbòl (var. simbèu) es una representacion d'una idèa de tal biais qu'aquela pòsca èsser percebuda per certans dels sens; es una realitat que n'evòca d'autras dins nòstre esperit per mejan de processus d'analogia. Lo simbòl tanben pòt representar un sentiment. Segon Charles Sanders Peirce, un simbol es un tipe de signe especial.
L'etimologia del mot deriva del grèc ancian σύuBoλov ('simbolòn'), que vol dir aproximativament "lançar amb" o "jòner amb", es a dir, lo simbòl mena a la lutz una autra realitat sens desaparéisser el meteis, mas combinant las doas, coma dins la metafòra. Lo simbòl es abitualament polisemic a causa de la connotacion, que l'enriquís.
Los simbòls pòdon èsser de diferents tipes: materials (una crotz es lo simbòl del cristianisme), visuals (la color roge es lo simbòl del movements socialistas), verbals (tot mot es un simbòl), numerics, sons...
La semiotica es la disciplina qu'estúdia los simbòls, presents dins la religion, la psicologia o l'art, entre autres.


text:
Lo 8, 9, 10 d’agost de 2003 se debanèt sul Larzac una acampada giganta (mai de 300 000 personas) per s’opausar a la mercandizacion del mond e a l’Organizacion Mondiala del Comèrci. Al programa, forums, rescontres, estands, concerts, animacions... amb tanben una brava preséncia occitana.
Larzac : trenta annadas de dinamica que ligan las idèas e los òmes
La causida del Larzac es pas neutra. Simbolisa la mobilisacion del movement social fa 30 ans d’aquò en sosten a la lucha contra l’espandiment d’un camp militar. La lucha del Larzac en 73 èra lo simbòl d’una resisténcia, tan coma uèi. L’idèa federatritz de l’epòca èra la d’afirmar que lo Larzac èra pas a vendre çò que podèm tornar trapar uèi que un dels mots d’òrdre de l’amassada nòva es de dire que l’òme e la tèrra son pas de merças e qu’aqueste refusa la mercandisacion del mond. L’eslogan avantgardista de l’epòca « Gardarem lo Larzac » anonciava ja lo de 2003 « Gardarem la Tèrra » fàcia a l’Organisacion Mondiala del Comèrci.
Dins las annadas 70 sul Larzac i aguèt una brava mobilisacion que se concretèt per una jonccion entre los paisans e los trabalhadors sus Milhau, çò que donèt una impulsion nòva dins las luchas. Aquesta jonccion obradors/paisans se simbolisèt en 73 amb la jonccion entre lo Larzac e los obradors de « Lip » qu’ocupèron son usina per luchar contra la barradura de son entrepresa (aital fabriquèron de mòstras puèi las vendèron eles meteisses).
Foguèt una jonccion amb las luchas, e lo Larzac foguèt federator d’un autre biais de concebre lo movement social que ne trapam uèi sa continuitat. Larzac inventèt pas aqueles movements mas permetèt a las gents de se rescontrar pendent una lucha que durèt dètz annadas e que produsiguèt una soscadissa e amai de practicas nòvas de resisténcias.
Aprèp la victòria del Larzac en 73, los actors d’aquel movement temptèron de metre en practica çò perque se batèron. Farguèron aital « la societat de las tèrras de Larzac » per gerir lo fonsièr ja que lo Larzac foguèt lo laboratòri tre 83 dels oficis del fonsièr en agricultura. Uèi la gestion collectiva del fonsièr contunha dins lo sud Larzac amb per exemple, la batèsta per far viure una bòria que se ditz « La Cisterneta » que los agricultors vòlon crompar de tèrras per las expleitar.
I aguèt a-n-aquest epòca una presa de consciéncia de la part d’aquestas gents que los paisans dintrèron dins lo movement social de transformacion. Aquesta presa de consciéncia se mostrèt tanben dins lo biais de trabalhar d’aquestes paisans que saupèron crear de produches bordièrs que vendèron directament al consomator, çò qu’èra una filièra nòva de consomar. Amai, se desvelopèt l’agricultura biologica amb un autre biais de veire la societat e lo desvolopament del mond.
I a tota una dinamica que nasquèt del Larzac e que contunha trenta ans aprèp la lucha contra l’espandiment del camp militari que venguèt un afar d’òrdre nacional. Vesèm d’una part que i a trenta annadas de luchas a un nivèl local puèi nacional que costejan d’autra part una lucha que se situa a un nivèl internacional amb çò que se passa uèi contra l’Organisacion Mondiala del Comerci. La dinamica del movement pòrta lo local cap al global dins una sola mira : la de gardar la Tèrra.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lochweiler en alemannisch (Lochwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Comuna del Bas-Rhin (dépt 67), situada a 10 km de Saverne e 35 km d'Estrasburg.
Commune du Bas-Rhin (dépt 67), située à 10 km de Saverne et 35 km de Strasbourg.
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Batalha dei Termopilas
La batalha dei Termopilas foguèt una batalha de la Segonda Guèrra Medica qu'aguèt luòc en 480 avC. Se debanèt entre una fòrça de ciutats grègas dirigida per lo rèi d'Esparta Leonidas Ier (7 000 òmes) e l'armada de l'Empèri Pèrsa de Xèrxes Ier (unei desenaus d'òmes). Après tres jorns de resisténcia e de pèrdas considerablas per l'armada pèrsa, lei fòrças grègas foguèron quasi enceucladas e se deguèron replegar. Pasmens, lo còrs dei soudats d'Esparta, compausats de 300 combatents, demorèt sus lo prat batalhier ambé quauqueis aliats per protegir la retirada dau rèsta de l'armada grèga e foguèt anientat.


text:
Danemarc
(en danés Danmark), oficialament lo Reialme de Danemarc (en danés, Kongeriget Danmark) es un país escandinau de l'Euròpa septentrionala localizat dins la peninsula de Jutlàndia e que compren los territòris autonòms de Groenlàndia e las Illas Feròe. Sa capitala es Copenaga.
Lo gentilici es danés -esa.
Lo territòri continental limita al sud amb Alemanha, e amb lo Mar del Nòrd a l'oèst e lo Mar Baltica a l'èst.
Dinamarca es una monarquia constitucionala amb un sistèma parlamentari de govèrn. En mai del govèrn central i a de govèrns locales en 98 municipalitats. Dinamarca es membre de la Union Europèa dempuèi 1973, mas pas fa partida de l'Eurozòna, l'union monetària dels estats membres de l'Union qu'an adoptat l'Èuro coma lor moneda oficiala. Dinamarca es membre fondator del OTAN.
Istòria
Las trobalhas arqueologicas pus ancianas de Danemarc son datadas del 130.000 al 110.000 aJC, durant lo periòde Interglacial Riss-Würm.[1] Lo territòri es estat abitat dempuèi lo 12.500 aJC e i a evidéncia de la practica de la agricultura dempuèi lo 3.900 aJC.[2]
Politica
Danemarc es una monarquia constitucionala. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre, designat pel monarca.
Lo parlament unicameral (Folketing) a 179 membres.
Geografia
Malgrat que Danemarc se tròba situada entre doas mars, lo Baltica e la mar del Nòrd, las pluèjas annalas son moderadas, d'entre 700 e 800 mm a l'oèst e d'entre 500 e 600 mm a l'èst. Las temperaturas son equilibradas, al mes de julhet i a una mejana de 16 °C dins la zòna de la mar del Nòrd e a l'èst, a Sjælland, pòt arribar a 18 °C. Las temperaturas diürnas son suls 20 °C del temps que las nocturnas son a l'entorn dels 13 °C . A l'ivèrn l'influéncia del corrent del Golf e de lo sieu derivat, lo corrent de l'Atlantic Nòrd, se fa notar en fasent que las temperaturas davalen pas excessivament, dins tot lo país las temperaturas se mantenon près del punt de congelacion, unes 2 °C durant lo jorn e a l'entorn de -3 °C a la nuèit. La temperatura de l'aiga a la còsta vària dempuèi lo 3 °C a l'ivèrn fins los 17 °C a l'estiu.
Dempuèi lo primièr de genièr de 2007, la division administrativa principala de Danemarc es la region.
Economia
Demografia
Cultura
Nòtas & referéncias
- ↑ Michaelsen, Karsten Kjer, "Politikens bog om Danmarks oldtid", Politikens Forlag (1. bogklubudgave), 2002, ISBN 87-00-69328-6
- ↑ Denmark: History, Prehistory, Royal Danish Ministry of Foreign Affairs


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Compostèla o Sant Jaume de Compostèla (var. Sant Jacme de Compostèla - en galèc e castelhan Santiago de Compostela) es la capitala de Galícia. Còmpta 92 298 abitants segon l'enquista de 2004.
Lo nuclèu ancian de Compostèla es una part dau Patrimòni de l'Umanitat per l'
UNESCO dempuei 1985. Certanei monuments importants son la Catedrala, l'Hostal dos Reis Católicos, lo Paço de Raxoi, lo Musèu de Bonaval e la glèisa de San Martinho Pinário. Es lo sèti dau govèrn autonòm galèc (Junta de Galícia). Tanben es un centre important de romavatge crestian, après Jerusalèm e Roma, en essent la destinacion dau famós Camin de Sant Jaume.
Portau de l'Espanha
Pargue Nacional de Doñana • Pargue Nacional de Garajonay • Pargue Nacional de Teide • Alhambra, Generalife e Albayzín, Granada • Art mudejar, Aragon • Art rupèstre del Bacin Mediterranèu de la Peninsula Iberica • Catedrala de Santa Maria de Burgos • Centre istoric de Còrdoa • Pelegrinatge de Sant Jacme de Compostèla • Glèisas romanicas catalanas de la Val de Boí • Ensemble arqueologic de Mérida • Ensemble arqueologic de Tarragona • Ensembles monumentals de la Renaissença d' Úbeda e de Baeza • Bauma d'Altamira e art rupèstre paleolitic del nòrd d'Espanha • La Catedrala de Nòstra Dama del Sèti, Alcazar e Archius Generals de las Índias de Sevilha • La Lòtja de la Seda de València • Las Médulas, Leon • Monastèri de Poblet • Monastèri e site de l' Escurial ( Madrid) • Monastèri Reial de Santa Maria de Guadalupe • Monastèri de San Millán de la Cogolla, La Rioja • Monuments d’ Oviedo e Glèisas del reialme d'Astúrias • Òbras d' Antoni Gaudí: Pargue Güell, palais Güell, Casa Milà, Casa Batlló, Casa Vicens, cripta e faciada de la nativitat de la Sagrada Familha, Cripta de la Colonia Güell a Barcelona • Palais de la Musica Catalana e espital de Sant Pau, Barcelona • Elx, la Palmièra • Païsatge cultural d' Aranjuez • Pont de Biscaia • Barris romans de Lugo • San Cristóbal de La Laguna • Site arqueologic d' Atapuerca • Sites d'art rupèstre preïstoric de la val de Côa e de Siega Verde (site transfrontalièr amb Portugal) • Torre d'Ercules, a La Coronha • Universitat e quartièr istoric d' Alcalá de Henares • Ávila, centre istoric • Cáceres, centre istoric • Compostèla, centre istoric • Salamanca, centre istoric • Segòvia, centre istoric e son aqüeducte • Toledo, centre istoric • Cuenca, centre istoric • Eivissa, biodiversitat e cultura • Mont Perdut, site transfrontalièr dins los Pirenèus


text:
Martin Weinek
Martin Weinek, nascut lo 26 de julhet de 1964 a Leoben en Stiria, es un actor austriac. Es conegut per aver interpretat lo ròtle del Comissari Fritz Kunz de la Polícia Criminala dins Rex, can flic. Tanben s'interèssa al vin e a la viticultura, e produsís de vin dins una vièlha bòria en Àustria.
Weinek s'es format entre 1983 e 1986 alprèp del Prof. Peter P. Jost, puèi s'es consacrat al teatre a partir de 1986 dins qualques produccions vienesas. Son primièr pichon ròtle dins un filme es lo de liftièr dins lo filme Nachsaison (Sason bassa).
En 1987, a un ròtle dins l'òbra teatrala Der Lechner Edi schaut ins Paradies de Jura Soyfer jos la direccion de Georg Mittendrein, dins l'encastre del festenal Ruhrfestspiele Recklinghausen, e lo ròtle d'un fangós dins lo filme Müllomania de Dieter Berner.
Entre 1988 e 1989, es engatjat pel Jura-Soyfer-Theater a Viena e per d'autres teatres pus pichons, ont trabalha coma meteire en scèna, director artistic e productor. Puèi, en 1989, jòga dins la seria de la television austriaca, Calafati Joe. De 1990 a 1991, es director artistic del Hernalser Stadttheater a Viena.
Dempuèi 1999, tanben deu sa popularitat a la seria televisada, Rex, can flic, que n'es actor permanent.
Martin Weinek es un amator de vin e de viticultura : en efièch, dempuèi 1993, a sa pròpria produccion de vinhas al Hagensdorf, una ostalamenta en plena campanha dins la comuna d'Heiligenbrunn, qu'assegura personalament amb sa femna Eva, ela tanben actritz e dramaturga. L'espleitacion es installada dins un vièlh ostal de païsans, renovat e modernizat jos la direccion de Dòna Eva Weinek. La proprietat dels Weinek a environ tres ectaras.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1989 : Calafati Joe
- 1999-2004, 2007- : Rex, can flic
- 2004 : Silentium
- 2005 : Grenzverkehr
- 2006 : Unter weißen Segeln (Episòdi Träume am Horizont)
- 2007 : Die Rosenheim-Cops (Episòdi Liebe bis zum Ende)


text:
Peter Paul Rubens
Peter Paul Rubens que ho un deus màgers pintres barròcs. Originari deus País Baish espanhòus e hilh d'un pair calvinista qui huejó a Sieguen, Vesfàlia, que ho educat après per la soa mair dens la religion catolica.
Qu'ei donc atau au còp un pintre catolic, olandés e barròc representatiu de la Contra Reforma.
La soa pintrura que's destaca per la soa exageracion sesuala, picturala e iconografica barròca e mei que mei dens las soas òbras religiosas, istoricas, dens los sons pertrèits e païsatges.
Que ho tanben un important diplomata deu son temps.
Vita[modificar | modificar la font]
Que neishó a Sieguen on lo pair, Jan Rubens, èra refugiat per'mor d'estar calvinista. Acerà, Jan que ho conselhèr d'Anna de Saxònia, son galant e lo pair d'ua hilha illegitima, çò qui'u mandè en preson. Chic après la soa sortida, qu'es morí e Maria Pypelincks, la mair deu pintre, que tornè a Anvèrs (la soa vila d'origina) on Peter Paul e hore eslhevat dens lo catolicisme, e on arrecebore ua educacion classica de las suenhadas, inclusent la possibilitat d'estudiar dab grans pintres d'aquesta ciutat.
En 1598 que ho admés dehens la Guilda de Sant Luc, vodada aus pintres.
Que viatgè après en Italia on e demorè mantuas annadas, en bèth percorrér las corts dotadas de colleccions de pintruras qui l'ensenhèn los estils deus mèstes mei prestigiós. Aqueth sejorn italian que ho interromput en 1603 per un viatge e ua mission diplomatica entau Duc de Màntoa auprès de Felip II d'Espanha on podó atau estudiar las colleccions espanhòlas de tablèus. D'aquesta epòca e data lo son famós pertrèit equèstre deu Duc de Lerma.
A partir de 1609 que's tornè installar a Anvèrs, alavetz partida de l'Empèri Espanhòu ; durant aqueth periòde qu'avó ua grana activitat artistica e que ho pintre de la cort deu Duc Albèrt VII d'Àustria e de l'Infanta Isabel Clara d'Espanha qui, era, èra establida a Brussèlas.
En 1621 Rubens executè ua seria de tablèus comandat per la reina de França e de Navarra Maria de Medici coneguda com lo Cicle de Maria de Medici. Après aquesta comanda, lo pintre que tornè har lo diplomata per la coroa d'Espanha e aqu2 que comencè atau entà eth ua tempsada de viatges durant laquau e ho hèit duas vegadas cavaèr per Felip IV d'Espanh en 1624 e tanben perCarles I d'Anglatèrra en 1630. Aquesta annada, Rubens, veude, que's tornè maridar dab ua hilha de 16 ans, Hélène Fourment qui inspirè quauques representacions feminias deus sons darrèrs tablèus, com Lo jutjament de Paris. Qu'avó tres mainatges deu son prumèr maridatge e cinc deu segond.
Que's morí en 1640.


text:
-393
Aquesta pagina concernís l'an -393 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint còntra Esparta. Après la victòria de Cnide de l'annada precedenta, son venceire, lo generau Conon, exilat en Pèrsia dempuei lo desastre d'Aegospotami, poguèt rintrar a Atenas ont ordonèt la rebastida dei Muralhas Lòngas per s'aparar còntra leis assauts terrèstres.
Regardant leis operacions de l'annada, lei quatre ciutats principalas de l'aliança còntra Esparta capitèron d'empachar son adversari d'esplechar sei doas victòrias terrèstras de l'annada precedenta. La flòta atenenca, renfòrçada per de naviris aquemenidas, menèt divèrseis incursions de pilhatge còntra lo litorau sud de Peloponès. En Mar Egèa, leis Atenencs capitèron de reconquistar divèrsei posicions perdudas a la fin de la Guèrra de Peloponès coma Scyros, Imbros e Lemnos. De colonias militaras i foguèron establidas.


text:
L'Eptameron
L'Eptameron qu'ei ua garba de 72 contes escrivuts en francés per la regina de Navarra : Margarida de Navarra. Que ho compausat durant quasi tota la vita de la loa autora, morta en 1549.
Lo quadre narratiu qu'ei lo seguent : 10 personatges que son obligats a demorar a Sarrança (en esperant la bastida d'un pont) per'mor d'ua aigada deu gave qui inonda la ciutat balneària de Cauterèrs. Per passar los temps, que's hican a devisar amassas en se bèth condar istoèras cada dia ; per aquesta rason los personatges que son aperats devisaires (devisants en francés).
Inspirat deu Decameron de Giovanni Bocaccio, l'òbra de Margarida de Navarra que s'ei acabada pas sonque au cap de set dias (e un setanteat de condes puish que lo 8au dia qu'ei incomplet) per'mor la mort la deishè pas acabar los 10 dia e 100 contes.
Mantuns conte que tractan d'infidelitat, sèxe e engana. Qu'inspirèn l'escrivan provençau Joan de Cabanas, com ac con.hessa eth medish dens lo son prològ.


text:
Saint-Martin-du-Bec
Saint-Martin-du-Bec es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge a costat de turretot, pres de montivilliers, e prèpa d ' Etretat
village à côté de turretot, pres de montivilliers, et proche d ' Etretat
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En Junh 1997, lo jardin paysager de la municipalitat a #èsser nomenat [[Richard Ier de Normandie|Richard Sègle I]], Sens-Paur, pòrti de Normandie, en lo marc del millenari de la siá mòrt e un monument en lo sieu onor a #èsser inaugurat. Lo monument a #èsser realizat pel Sr. Vallet, Escultor en demorant a Yvetot. Aquela ceremònia a #aver luòc en lo marc d'una fèsta Viking[1].
En Juin 1997, le jardin paysager de la commune a été nommé [[Richard Ier de Normandie|Richard Sègle I]], Sans-Peur, duc de Normandie, dans le cadre du millénaire de sa mort et un monument en son honneur a été inauguré. Le monument a été réalisé par M. Vallet, sculpteur demeurant à Yvetot. Cette cérémonie a eu lieu dans le cadre d'une fête Viking[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrimòni normand n°17, en octòbre-en novembre 1997, p 64.
- ↑ Patrimoine normand n°17, octobre-novembre 1997, p 64.


text:
Birdy
Jasmine van den Bogaerde, mai coneguda sota son nom artistic de Birdy (Lymington, 15 de mai de 1996) es una cantaira e una musiciana anglesa. Se faguèt conéisser per aver ganhat lo concors de musica Open Mic UK a 12 ans.
Son promier album Birdy sortiguèt lo 7 de novembre de 2011. Sa version de Skinny Love (una cançon originalament de Bon Iver) sortiguèt en genièr de 2011. Aguèt un grand succès. La cançon apareis dins la seria Vampires Diaries. En 2012 sortiguèt una novèla cançon Just a game per lo film Hunger Games.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Birdy (2011)
- Fire Within' (2013)


text:
1989
Aquesta pagina concernís l'an 1989 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 2 de mai - Madrid (Espanha): lo govèrn ratifica l'Acòrd europèu per la prevencion de la tortura e los tractes deshumans o degradantes.
- 9 d'abril - Tragèdia del 9 d'abril, a Tbilissi, Georgia: Una manifestacion anti-Sovietica es esclafada per l'armada roja.
- 9 de novembre - Berlin (Alemanha): s'òbri al transit ciutadan lo mur que dividissiá la vila en doas parts, la qu'aperteniá a la Republica Federala e la qu'aperteniá a la Republica Democratica, a l'encòp que los meteisses ciutadans lo començan a desrocar.
- 29 de decembre - Checoslovaquia: Comença la Revolucion de Vellot: l'Assemblada Federala, lo parlament comunista, escuelhèt lo dissident Václav Havel coma nòu president. Se forma immediatament un govèrn de coalicion amb l'objectiu de far las reformas economicas liberalas necessàrias per establir una economia de mercat e las reformas legalas per portar la democracia.
Polonha[modificar | modificar la font]
Signatura d'un acòrd de transicion vèrs lo capitalisme entre lo govèrn e l'oposicion. Prevesiá l'eleccion liura dau Senat e de la Dieta. Pasmens, lo POUP obtenguèt un nombre assegurat de deputats a la Dieta que li permetiá encara de tenir un ròtle important. En junh, Solidaritat averèt leis eleccions legislativas. Jaruzelski venguèt president e Tadeusz Mazowiecki, un conselhier de Lech Walesa, foguèt nomat cap dau govèrn. Enfin, a la fin de l'annada, la transicion s'accelerèt e la fin dau ròtle dau POUP dins leis institucions foguèt decidida.
Mond[modificar | modificar la font]
- Entre lo 15 d'abril e lo 4 de junh - Beijing (Republica Populara de China): Protèstas de la Plaça de Tian'anmen divèrses milièrs d'estudiant universitari seguit unes jorns mai tard per trabalhadors convòcan manifestacions pacificas en demandant la dubertura del regim comunista. Lo 4 de junh Li Peng ordena lo deslotjament de la part de l'armada populara de la China en culminant en la mòrt de divèrses centenats de manifestants, milièrs de ferits e centenats d'arrestats.
Iran[modificar | modificar la font]
Mòrt de Rouhollah Khomeini que foguèt remplaçat coma Guida de la Revolucion per Ali Khamenei.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Passatge de la sonda espaciala estatsunidenca Voyager 2 dins lo sistèma de Neptun. Permetèt de realizar unei fotografias, observacions e mesuras de la planeta, de son satellit principau Triton que sembla presentar una activitat geologica importanta, de confirmar la preséncia d'un sistèma d'anèus e de descubrir cinc pichons satellits suplementaris.
-
-
Fotografia de la Granda Taca Blava per Voyager 2.
-
-
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera endoscòpia d'una vena.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 21 de febrièr - Corbin Bleu, actor american
- 1èr de març - Daniella Monet, cantaira, actritz e dançaira americana
- 4 de març - Erin Heatherton, modèl americana
- 9 de març - Rasmus Guldhammer Poulsen, ciclista danés
- 11 de març - Orlando Johnson, jogaire de basquetbòl american
- 6 de mai - Dominika Cibulková, tennista eslovaca
- 10 de junh - Alexandra Stan, cantaira romanesa
- 23 de julhet - Daniel Radcliffe, actor anglés de Harry Potter
- 14 d'agost - Malvina Seferi, modèl albanesa-italiana
- 28 d'octobre - Camille Muffat, nataira francesa
- 26 de decembre - Yohan Blake, atlèta jamaican
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Hirohito, emperaire de Japon (n. 1901)
- 11 de genièr - José Luis Bustamante y Rivero, president de Peró (n. 1894)
- 22 de genièr - Sándor Weöres, poèta ongrés (n. 1913)
- 23 de genièr – Salvador Dalí, pintor catalan (n. 1904)
- 24 de genièr - George Cukor, cineasta american (n. 1899)
- 3 de febrièr - John Cassavetes, actor american (n. 1929)
- 4 de febrièr - Thorkild Hansen, escrivan danés (n. 1927)
- 27 de febrièr - Konrad Lorenz, etològ austrian (n. 1903)
- 22 d'abril - Emilio Gino Segrè, fisician italian, Prèmi Nobel (n. 1905)
- 26 d'abril - Lucille Ball, actritz americana (n. 1911)
- 30 d'abril - Sergio Leone, cineasta italian (n. 1929)
- 20 de mai - John Richard Hicks, economista anglés, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 3 de junh - Ruhollah Khomeini, líder espiritual d'Iran (n. 1900)
- 22 de junh - Martti Talvela, cantaire d'opèra finés (n. 1935)
- 30 de junh - Hilmar Baunsgaard, primièr ministre de Danemarc (n. 1920)
- 2 de julhet - Andrei Gromiko, òme politic sovietic (n. 1909)
- 6 de julhet - János Kádár, òme politic ongrés (n. 1912)
- 11 de julhet - Laurence Olivier, actor britanic (n. 1907)
- 16 de julhet - Herbert von Karajan, maèstro austrian (n. 1908)
- 19 de julhet - Kazimierz Sabbat, òme politic polonés (n. 1913)
- 2 d'agost - Luiz Gonzaga, cantaire, compositor e musician brasilièr (n. 1912)
- 12 d'agost - William Bradford Shockley, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1910)
- 13 d'agost - Hugo del Carril, cantaire argentin de tango (n. 1912)
- 21 d'agost - Raul Seixas, cantaire e compositor brasilièr (n. 1945)
- 4 de setembre - Georges Simenon, escrivan belga (n. 1903)
- 22 de setembre - Irving Berlin, compositor american (n. 1888)
- 28 de setembre – Ferdinand Marcos, dictator de las Filipinas (n. 1917)
- 6 d'octobre - Bette Davis, actritz americana (n. 1908)
- 26 d'octobre - Charles John Pedersen, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 3 de novembre - Timoci Bavadra, primièr ministre de Fidji (n. 1934)
- 5 de novembre - Vladimir Horowitz, pianista rus (n. 1903)
- 12 de novembre - Dolores Ibárruri, La Pasionaria, femna politica espanhòla (n. 1895)
- 13 de novembre – Prince [[Frances Josèp II de Liechtenstein (n. 1906)
- 14 de decembre - Andrei Sakharov, fisician e activista politic sovietic, Prèmi Nobel de la Patz (recusat) (n. 1921)
- 26 de novembre - Ahmed Abdallah Abderemane, president de las Comòras (n. 1919)
- 27 de novembre - Carlos Arias Navarro, primièr ministre d'Espanha (n. 1908)
- 30 de novembre - Ahmadou Ahidjo, president del Cameron (n. 1924)
- 3 de decembre - Fernando Martín, jogaire de basquetbòl espanhòl (n. 1962)
- 3 de decembre - Sourou-Migan Apithy, president de Dahome, actual Benin (n. 1913)
- 14 de decembre - Andrei Saharov, fisician e activita politic sovietic, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1921)
- 16 de decembre - Lee Van Cleef, actor american (n. 1925)
- 22 de decembre - Samuel Beckett, escrivan irlandés, Prèmi Nobel (n. 1906)
- 25 de decembre – Nicolae Ceauşescu, dictator de Romania (executat) (n. 1918)
- 29 de decembre - Andrei Tarkovski, cineasta e escrivan rus sovietic (n. 1932)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Norman Foster Ramsey, Jr, Hans Georg Dehmelt, Wolfgang Paul
- Prèmi Nobel de Quimia : Sidney Altman, Thomas Robert Cech
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : John Michael Bishop, Harold Elliot Varmus
- Prèmi Nobel de Literatura : Camilo José Cela
- Prèmi Nobel de la Patz : Tenzin Gyatso (14en Dalai Lama)
- Prèmi Nobel d'Economia : Trygve Haavelmo


text:
Se canta
Se canta (var. Se chanta, Se canti) o Aquelas montanhas (var. Aqueras montanhas ; Aqueres montanhes ; Aquelei montanhas ; Aqueli montanhas) o La font de Nimes (var. La fònt de Nimes ; la hont de Nimes) o Montanhes Araneses es una cançon tradicionala occitana espandida dins tota Occitània. La tradicion l'atribuís a Gaston Fèbus. Es considerada coma l'imne occitan. I a un fum de versions, segon los dialèctes e las regions[1][2].
Una version adaptada a la Val d'Aran i es imne oficial jol nom Montanhes araneses. Existís tanben una version aragonesa de la cançon, sonada Aqueras montanyas qu'es estada adaptada e interpretada pel grop Biella Nuei e puèi, entre d'autres, pel cantautor e escrivan militant José Antonio Labordeta.
Exemple de version lengadociana[modificar | modificar la font]
Dejós ma fenèstra
I a un auselon
Tota la nuèch canta
Canta sa cançon.
Repic :
Se canta que cante
Canta pas per ieu
Canta per ma mia
Qu'es al luènh de ieu.
Aquelas montanhas
Que tan nautas son
M'empachan de veire
Mas amors ont son.
Aquelas montanhas
Tard s'abaissaràn
E mas amoretas
Se raprocharàn.
Baissatz-vos montanhas
Planas, levatz-vos
Per que pòsca veire
Mas amors ont son.
Al fons de la prada
I a un píbol traucat
Lo cocut i canta
Benlèu i a nisat.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Particion d'una varianta de la cançon legibla a Occitanica]
- Vidèo
- Aria MIDI, paroli e traduccion en francés, e particion


text:
Luigi Boccherini
Luigi Boccherini (Luca, Toscana, lo 19 de heurèr de 1743 - Madrid, lo 28 de mai de 1805) que ho un compositor e un violoncelista italian d'estil classic. Que he ua grana partida de la soa carrièra en Espanha on gaudí de la proteccion deu hrair deu rei puish deus Ducs d'Osuna. Qu'ei justament acerà on compausore los sos famós quintets pregondament marcats per la musica populara espanhòu.
A despart de la soa virtuositat com violoncelista qu'ei mei que mei conegut per lo menuet deu son quintet per còrdas en mi, Op. 11, No. 5 (catalogat dab lo numèro G 275).


text:
Viriville
Nom desconegut en arpitan (Viriville en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
I a mai de 200 ans ara una femna trucada Jeanne Sappey #far don de totas las siás riquesas, als joves del vilatge de Viriville, perque totes los ans en lo sieu remembre fagan una granda fèsta. An perpétué la tradicion fins a ara.
Il y a plus de 200 ans maintenant une femme appelée Jeanne Sappey fit don de toutes ses richesses, aux jeunes du village de Viriville, pour que tous les ans en son souvenir ils fassent une grande fête. Ils ont perpétué la tradition jusqu'à maintenant.


text:
Theria
Los terians (Theria), sosclassa de la classa dels mamifèrs, son d'animals que pòrtan lors pichons durant lor desvolopament, es a dire que pondon pas d'uòus. S'opausan als prototerians coma l'ornitorinc.
Aqueste grop se subdivisís en doas infraclassas :
- los metaterians, que pòrtan lors pichons dins una pòcha extèrna ;
- los euterians, que pòrtan lors pichons en intèrne dins un placenta.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Una presentacion pus larga de la classificacion dins l'article mamifèr.


text:
Aragon
Aragon (en aragonés SLA: Aragon; en aragonés GO e en castelhan o espanhòu: Aragón) es un país istoric situat dens lo nòrd de la Peninsula Iberica e que compren lo sector centrau de la vath d'Èbre. Lo son territòri es lo de l'ancian Reiaume d'Aragon, qu'estó abolit en 1707 dab los Decrets de Nueva Planta. Actualament constitueish ua comunautat autonòma de l'estat espanhòu e lo son estatut d'autonomia (Lei Organica de l'estat espanhòu), l'autreja lo caractèr de "nacionalitat".
Culturalament, Aragon confronta los País Catalans (a l'èst), Occitània (au nòrd), lo Bascoat (au nòrd-oèst) e Castelha (au sud-oèst). Oficialament, confronta las comunautats autonòmas de Castelha-La Mancha, Castelha e Leon, Catalonha, La Rioja, Navarra, lo País Valencian e tanben l'estat francés.
La soa capitala es Saragossa.
Lo gentilici es aragonés -esa.
La soa diada que's hesteja lo 23 d'abriu, Sent Jòrdi.
Aragon qu'ei dividit en tres províncias (las d'Òsca, Teròl e Saragossa) eras medishas partatjadas en 33 comarcas (vejatz comarcas d'Aragon).
Qu'ei la segonda autonomia mens poblada de l'estat espanhòu (arron Castelha la Mancha) qui gaireben la meitat de la populacion be's concentra dens la capitala Saragossa.
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo castelhan o espanhòu es la lenga oficiala. Al nòrd se parla l'aragonés, lenga en perilh d'extincion, pròcha del catalan e de l'occitan. Lo catalan se parla a l'èst (dins la Franja) mas a pas cap de reconeissença oficiala.


text:
Economia de Russia
Russia, l'8ena economia del mond en tamanh, sufriguèt importantas transformacions dempuèi la fin de l'Union Sovietica, en sortissent d'una economia isolada e planejada centralment, per un'economia de mercat globalament integrada. Las reformas economicas dels ans 1990 privatizèron granda part de l'industria, amb la notabla excepcion dels sectors d'energia e militara[1]. L'an 2006 foguèt lo 8en seguit de creissença, dempuèi la crisi de 1998. Lo petròli es un dels principals produches d'exportacion rus.
Malgrat aiçò, lo rapid procès de privatizacion, en comprenent un sistèma de prèst per la crompa d'accions, permetèt la formacion d'oligarquias economicas amb fòrtas relacions politicas, que daissèron la proprietat de las entrepresas privatizadas extrèmament concentrada en paucas mans. La proteccion als dreches de proprietat es pichona e lo sector privat es subjècte a intervencions de l'Estat[1]. Russia contunha de dependre fòrtament de las exportacions de matèrias, en particulara del petròli, gas natural, metals, e fusta, que comptan amb mai de 80% de las exportacions, en daissant lo país vulnerable a las oscillacions dels prèses mondiales.
Lo país signèt un contracte bilateral amb los Estats Units coma un preludi a una adesion a l'Union Europèa.


text:
Lucy (Mosèla)
Lucy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província lorraine en dependent de la châtellenie de Amance.
- Poderosa distincion a Modèl:La s
- Transbordador de Lucey #far la patz amb la vila de Mètz en 1430.
- #Servir de dotation de la notícia primatiale de Nancy en 1604.
- Lucy Èra lo banc de la corporacion de las tisserands de la châtellenie de Amance.
- Ancienne province lorraine dépendant de la châtellenie d'Amance.
- Puissante seigneurie au Sègle XV
- Ferry de Lucey fit la paix avec la ville de Metz en 1430.
- Servit de dotation de la nouvelle primatiale de Nancy en 1604.
- Lucy était le siège de la corporation des tisserands de la châtellenie d'Amance.