text:
Quí me podrà dire quand còsta de botar "Planvenguts a Tolosa" dins una vídeo per Internet ? Los sobeiranistas franceses son al poder al capitòli per netejar l'occitan e imposar l'anglés, vive la francophonie. E o faràn sense vergonha, e ambe l'ajuda de Jean-Luc Moudenc, la pròva :
Lo "Welcome to Toulouse" me sembla brament clar, l'anglés es lenga oficiala a Tolosa ... E l'occitan podrà anar a la lordèra, mas serèm gente ambe las associacions, es una bona clientèla ... electorala. La serp sobeiranista es encara pro viva a Tolosa.
Es un Welcome de cap a Toulouse ... sèm donc pas In per l'Euro2016 ! la simbolica es granda donc.
E jà l'argument es qu'aquò se debanarà sonque per un mes, puèi se tòrna los afar costumièr ; mas l'anglicizacion politicament assumida, es pas brica la meteissa per l'occitan a Tolosa, pas brica, al contrari, es puslèu de je m'en foutre vous êtes bien con, alors amusez-vous avec quelques subventions. E sobretot calatz-vos, la critica es pas acceptada e sobretot l'argument serà jamai entendut.
Una majoritat d'esquèrra aurà la meteissa manièra de procedir. Los jacobins, los netejaires lingüistics, los sobeiranistas, son sempre plaçats dins los endreits estratègics per non pas aver una visibilitat gratuïta de la lenga de Tolosa. Un pòste d'elegit amb pus naut nivèl basta pas per aver una politica de visibilitat per l'occitan, a Tolosa.


c: text/html

text:
Diuendres un shinhau embomat tamb quauques precipitacions; 2 darrèri dies der an assolelhadi.
Pendent era tarde precipitacions desapareisheran e se dauriràn quauqui clari. Era net serà serena.
Vents moderadi tamb quauques bohades fòrtes en zònes nautes, ath torn de meddia.
Temperatures en ascens sustot es diürnes (0°/10° en hons de val; -5°/0° en còta 2.000).
Eth dissabte 30, serà pro assolelhat tamb quauques bromes nautes e primes e quauqui intervaus de brumes escampilhades pera tarde. vents fèbles de direccion variabla.
Temperatures doces entara epòca der an (3°/15° en hons de val; -3°/3° en còta 2.000).
Eth dimenge 31 serà pro assolelhat. A darrères ores se produsirà ua aumentacion dera nivolositat que poderien provocar que didéssem adiu ar an tamb quauques precipitacions. Còta de nhèu iniciau enes 1500 m en tot descéner cap as 900 m.
Vents moderadi tamb quauqua bohada fòrta de direccion sud-oest.
Es temperatures contunharàn en tot èster nautes (2°/16° en hons de val; 0°/2° en còta 2.000).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Era Luna a divèrsi depaus volcanics situats en tota era superfícia. Era suspresa arribèc quand siguec descobèrt que dins d’aguesti i a fòrça aigua. Ua descobèrta contrària ara idèa que i avie enquia ara qu’afirmave qu’en aguest satellit non i avie aigua pr’amor dera fauta d’idrogèn.
Era descobèrta siguec hèta per ua equipa scientifica dera Universitat de Brown, dirigida peth professor associat Ralph Miliken e siguec publicada en eth jornau Nature Geoscience. En tot hèr er estudi es scientifics an hèt era descobèrta a travèrs der estudi dera analisi dera Luna qu’a hèt era nau espaciau indiana Chandrayaan-1.
Segontes aqueres donades era superfícia des lhets volcanics non aurien gaire aigua – solament un 0,05 % deth totau – mes es depaus que i a jos era superfícia aurien grani depaus d’aigua que poirie èster potenciauments extrèta .
Un trabalh malaisit de hèr
Entà trapar es depaus d’aigua ena Luna es scientifics an avut d’utilizar uns espectomètres fòrça especiaus e solament los an trapat a travèrs dera reflexion dera lutz emetuda ena superfícia deth satellit.
“Eth problèma ei que pendent eth jorn era superfícia dera Luna ei fòrça cauda – çò diguec Shrai Li, dera Universitat de Hawaii e coautor der estudi-. E mès encara en es luòcs ont i an depaus piroclastics. E es espectomètres receben calor e mès calor e non se pòt pas descobrir aigua”.
Totun, es scientifics an quitat eth component termau des donades e ei alavetz quan apareishec era aigua. Entà poder ac hèr era equipa deth doctor Li utilizèc divèrsi exemples qu’avien arribat ara Tèrra dempús des missions Apollo. Un còp açò hèt, siguec descobèrt que i avien grani depaus ja soslinhadi abans en es mapes dera Luna e que es missions Apollo 15 e Apollo 17 n’avien recuelhut exemples.
“Que n’i a per tota era superfícia dera Luna – çò diguec Miliken – e açò pròve qu’es exemples balhadi pes Apollo non son coincidéncies. Es depaus piroclastics dera Luna an fòrça aigua e a un nivèu universau. E açò en tota era planeta”.
Tot açò dempús se pensar qu’ena Luna i avie aigua pera sua formacion. Se pensave qu’era Luna s’avie format dempús qu’un objècte coma era planeta Mart avie trucat damb era Tèrra pendent eth començament dera istòria deth Sistèma Solar. Alavetz se formèc era Luna, qu’ei un tros dera planeta Tèrra. Tanben se pensave que tot er idrogèn de besonh entà formar aigua ena Luna non suberviuèc ad aguest truc.
“Damb aquera descobèrta podem confirmar que i a aigua ena Luna e qu’aguesta suberviuec aqueth truc. Ua auta escasença ei que siguec balhada ara Luna per cometes o asteroïdes pauc dempús d’aguest truc e abans dera sua solidificacion definitiva – çò didec Li -. Mes era origina cèrta dera madeisha encara ei un mistèri”.
Era Redaccion.


text:
Pleuvezain
Pleuvezain es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1793, Pleuvezain fa partida del costat de Vicherey e del district de Neufchâteau. En 1801, la municipalitat es versée en lo costat de Châtenois.
En 1793, Pleuvezain fait partie du canton de Vicherey et du district de Neufchâteau. En 1801, la commune est versée dans le canton de Châtenois.


text:
Que son los bambós (Bambuseae) ua tribua de plantas monocotiledònas de la familha de las Poaceae (Graminacèas). Las tijas que son formadas d’ua cana o d’un empalh vueit lignificat de creishuda hòrt rapida. Que’n tròban dens climats desparièrs (tropicaus, sub-tropicaus, e temperats). Que son naturaument dens tots los continents manca Euròpa e Antarctica.
Largament utilizat en tant que planta d’ondrament, alimentària e materiau.
https://www.mixcloud.com/HadiuPodcastsDomenjaLekuona/e-nètz-davís-203-d-lekuona-bastim-de-bambó-33/
Like this:
Like Loading...
Bona idea o faussa bona idea ? Lo bambó per bastir. Explorem.
Like this:
Like Loading...
lo 200au ENA (cronica de 2015 remontada au format 5′)
Like this:
Like Loading...
Tienem de tòla per har arrespectar tota vaduda (1èra part de duas)
(programa de 2015 remontat e abracat a 5′)
Like this:
Like Loading...
Uei Ua envolòpa per un Tamborin de còrdas/Ton-Ton
o un vriulon, un dulcimèr, psaltèri… de casa hèita.
B’ac saben, los qui son amiats a viatjar que lo pes e l’encombrament que son antinomics dab tranquillitat.
Like this:
Like Loading...
Préner suenh de la gata, la nosta qu’ei Minina, quitament e sustot se viu per dehòra e que hè los 20 ans en 2018. Uei lo pelatge.
Like this:
Like Loading...


text:
Vendeuvre-du-Poitou
Vendeuvre-du-Poitou es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vinhana e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo bourg a implantat sus un lindal creusé en los tucs, entre los vallées de la Pallu e de la Envigue.
Le bourg est implanté sur un seuil creusé dans les collines, entre les vallées de la Pallu et de l'Envigue.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Vendeuvre es la hereva de l'anciana vila celte de Vindrobriga.
La commune de Vendeuvre est l'héritière de l'antique cité celte de Vindrobriga.


text:
Lo kakapo es una de las bèstias que mai m’agradan del monde sancèr. Es un papagai de Nòva Zelanda qu’a de particularitats plan colhas, coma aquela de pas poder volar (es tròp pesuc per çò que sos òsses son plens), de pas èsser tròp polit (son plumatge es vèrd mèrda d’auca amb de plumassas jaunas e negras e un bèc que sembla un pauc un viech), d’ensajar de s’amistosar amb tot çò que passa, predators tanben, e de voler a tota fòrça bicar tot çò que passa, predators tanben encara un còp. Per contra, per se reproduire es un sistèmi tant complicat (li cal manjar d’una frucha especiala, èsser dins de bonas dispausicions fisicas e mentalas, èsser al bon endrech…) que lo kakapo es a l’ora d’ara menaçat grèu, a tal punt que ne demòra pas que 126 especimens, totes chafrats d’un pichon nom per la comunautat de scientifics que los susvelhan dins de reservas fachas exprès per eles. Ai doncas decidit, per la simpatia qu’ai per aquel aucèl, de m’engatjar dins la lucha per salvar los kakapos e perpausi doncas primièr aquel visual, d’estampar coma se dèu sus una kakamiseta.
Hi, dear kiwi friends ! This design from Occitany and the PPP (País Polit dels Potonors, aka Nice Country for Care Bears) assures you of my total support in the battle for the protection of the Kakapo. A few researches about this bird made me think of how it was so useless and, from then, so essential. Feel free to use this image, print it on shirts or else…
Save the Kakapo ! / Salvatz lo Kakapo !


text:
LA MAI GRANDA EXTINCION FOGUÈT PER FAUTA D’OXIGÈN
Que la sciéncia es una disciplina en totala renovacion es un prètzfach que totes coneissèm. Pr’amor d’aquò ara un grop de scientifics balha lutz sus la causa principala de la mai granda extincion qu’a patit la Tèrra en tota la sieuna istòria. Dins los oceans non i aviá pro oxigèn e la vida aguèt d’esperar cinc milions d’ans per resurgir.
Tot aquò se debanèt fa 252 milions d’ans, pendent lo pas del Permian al Triassic. E las nòvas trobalhas realizadas per una còla de scientifics assolidan la rason per la qual mai del 90% de la vida marina e 2/3 de la vida terrèstre patiguèron una granda extincion: l’anoxia o fauta d’oxigèn.
Fins uèi la sciéncia restacava aquesta granda extincion amb una preséncia fòrça nauta de sulfits en las aigas de la planeta. Mas la còla qu’a fach un estudi geologic de sièis lòcs en Oman a pogut assegurar scientificament que las condicions en las quals se debanèt aquesta plan granda extincion. Son un pauc mai complèxas que non se pensava.
L’estudi s’a publicat al jornal Nature Communications fa gaire e confirma que pas totes los oceans avián una nauta taxa de sulfits. La recerca s’a fach amb de tecnicas quimicas nòvas e aital s’a pogut determinar que, totun aquò, totes las aigas de la Tèrra òc que patiguèron una granda anoxia o fauta d’oxigèn.
Variacions d’oxigèn segon l’ocean
De mai, aquesta meteissa còla soslinha que divèrses oceans tanben aguèron una preséncia fòrça nauta en fèrre. Aquò e la fauta d’oxigèn impossibilitèron una renaissença mai rapida de la fauna en la planeta. E tot a pogut èsser descobèrt a travèrs de l’erosion de las ròcas que i a en una determinada region d’Oman.
“L’estudi pòt assolidar que la fauta d’oxigèn foguèt un ponch critic en la renaissença e tanben en l’extincion a granda escala de la vida en la Tèrra – çò diguèt Simon Poulton, de La universitat de Leeds e cap de l’estudi -. Aquò foguèt mai determinant que non la preséncia de sulfits en las aigas. I aviá variacions d’oxigèn segon l’ocean e en los lòcs ont n’i aviá mai los organismes poguèren se recuperar abans”.
Maugrat aquesta descobèrta, la direccion d’aqueste estudi geologic avisa que cal contunhar en tot cercar sus las condicions qu’aguèt la Tèrra en aquela epòca. Aital o confirma Matthew Clarkson, de l’Universitat d’Edimborg e tanben cap de l’estudi. “la fauta d’oxigèn en los oceans foguèt clau en aquesta òrra extincion – çò assegurèt – mas cal cercar encara mai sus las condicions environamentalas de l’epòca. Totun, amb la descobèrta qu’avèm fach avèm una vision fòrça ,mai clara d’aqueste procés e perqué la renaissença de la vida en la planeta se demorèt tant”.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Wikipèdia:Anoncis
Benvenguda sus la pagina d'anoncis de Wikipèdia.
Aquesta pagina es destinada a collectar las informacions importantas en cors concernent la comunautat wikipediana alargada, e mai a reportar tota informacion suls desvolopaments recents de l'actualitat wikipediana occitana. Es una mena de pagina d'anonci destinada a la comunautat puslèu qu'al grand public.
L'actualitat concernent la fondacion Wikimedia se tròba a l'adreça m:Wikipedia News.
Çò que se deu inscriure sus aquesta pagina (lista exaustiva) :
- las candidaturas als estatuts particulars (administrator, burocrata, bòt, etc.) amb un ligam vèrs la pagina de vòte,
- los cambiaments d'estatut (accessions a un estatut, demissions, etc.) amb un ligam vèrs la pagina de decision,
- la dobertura d'un debat precedent una presa de decision amb un ligam vèrs la pagina de discussion,
- la dobertura d'una presa de decision (almens 48 oras abans lo començament efectiu del vòte) amb un ligam vèrs la pagina de vòte,
- la clavadura d'una presa de decision e son resultat amb un ligam vèrs la pagina de discussion,
- lo començament d'un arbitratge (quand una demanda d'arbitratge es estada jutjada receptibla) amb un ligam vèrs la pagina d'arbitratge,
- lo resultat d'un arbitratge amb un ligam vèrs la pagina d'arbitratge.
Çò que se pòt inscriure sus aquesta pagina : tot anonci concernent la comunautat dins son ensemble. Per exemple (lista non exaustiva) :
- Dobertura de portals ;
- Creacion de projèctes ;
- Estatisticas remirablas ;
- Informacions importantas de nivèls internacionals diches Meta e Commons (fòrtament recomandat) ;
- Recomandacions qu'an recebut un consensus larg.
/* Lo fial de l'informacion */ == Lo fial de l'informacion ==
Somari
- 1 Març de 2015
- 2 Aost de 2014
- 3 Julhet de 2014
- 4 Novembre de 2009
- 5 Octobre de 2009
- 6 Setembre de 2009
- 7 Decembre de 2008
- 8 Novembre de 2008
- 9 Junh de 2008
- 10 Mai de 2008
- 11 Abril de 2008
- 12 Febrièr de 2008
- 13 Novembre de 2007
- 14 Agost de 2007
- 15 Julh de 2007
- 16 Junh de 2007
- 17 Mai de 2007
- 18 Abril de 2007
- 19 Març de 2007
- 20 Febrièr de 2007
- 21 Genièr de 2007
- 22 Vejatz tanben
- 23 Las listas de discussions
Març de 2015[modificar la font]
Aost de 2014[modificar la font]
Julhet de 2014[modificar la font]
Novembre de 2009[modificar la font]
Octobre de 2009[modificar la font]
Setembre de 2009[modificar la font]
Decembre de 2008[modificar la font]
Novembre de 2008[modificar la font]
Junh de 2008[modificar la font]
Mai de 2008[modificar la font]
Abril de 2008[modificar la font]
Febrièr de 2008[modificar la font]
Novembre de 2007[modificar la font]
Agost de 2007[modificar la font]
Julh de 2007[modificar la font]
Junh de 2007[modificar la font]
Mai de 2007[modificar la font]
Abril de 2007[modificar la font]
. Un consensus pro larg s'es desgatjat per demandar lo tractament de la question punt per punt.
La proposion retenguda es l'abséncia de bendèl dins l'article, mas una mencion del dialècte utilizat visibla al moment de l'edicion.
Març de 2007[modificar la font]
Febrièr de 2007[modificar la font]
Genièr de 2007[modificar la font]
Vejatz tanben[modificar la font]
- Archius annals : 2007
Las listas de discussions[modificar la font]
Wikipedia-l, Wikoc-l, Wikitech-l, MediaWiki-CVS, wikimediaoc-l e foundation-l


text:
Paco Boya Alós
Paco Boya Alós
- Secretario Ejecutivo de Montaña Partido Socialista Obrero Español
51 ans. Sindic d’Aran e candidat ara reeleccion. A estat deputat en Parlament de Catalonha. Secretari Generau d’Unitat d’Aran. Ei escrivan, apassionat dera musica e a estat collaborador de diuèrsi mieis de comunicacion. Siguec director d’Era Lucana, eth prumèr programa de television en aranés. A estat còsso e tinent d’alcalde der Ajuntament de Les, eth sòn pòble. A corsat estudis de formacion professionau e de Sciéncies Politiques ena Universitat Oberta de Catalonha.


text:
Placa nòrdamericana
La placa nordamericana es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de 1,36559 estereoradians.
Espandida[modificar | modificar la font]
Cobrís:
- la majoritat de l'America del Nòrd levat la peninsula de Bassa Califòrnia e lo sud de la Califòrnia ;
- lo nòrd de l'America Centrala (Belize e Guatemala) ;
- lo golf de Mexic e las illas de Cuba, de las Bahamas, de las illas Turcas e Caïcas e de las Bermudas ;
- la mitat ouest de l'Atlantic Nòrd amb Groenlàndia e l'oèst d'Islàndia;
- las illas Aleutianas, la mar de Bering e lo tèrme oriental de Siberia ;
- la partida oèst de l'ocean Artic.
Autrecòps s'i ligavan la placa d'Okhotsk, ara considerada coma una placa d'esperela.
Frontièras[modificar | modificar la font]
Sas frontièras forman graireben un triangle.
A l'oèst, la placa nordamericana es subretot en contacte amb la placa pacifica. Lo long de las còstas dels Estats Units d'America e del Canadà, la frontièra amb la placa pacifica es une falha transformanta a pauc près NNO-SSE, ont i a la Falha de San Andreas en Califòrnia. Aquel contacte amb la placa pacifica es arrestat per dos sistèmas de fòssas de subduccion ont lo continent nordamerican acaba per far desaparéisser tres rèstes de la placa Farallon:
- Al sud, sus la còsta pacifica del Mexic, placa de las Cocos, e al nòrd la placa Rivera, qu'es separada per la fòssa centramericana ;
- Placa Juan de Fuca sus la còsta pacifica dels Estats de Washington e de Colómbia Britanica, amb la fòssa de las Cascadas.
Aquela frontièra amb la placa pacifica se corba enseguida seguent la fòssa de las Aleutianas sus la còsta sud de las illas Aleutianas, fins al tèrme amb la placa d'Okhotsk.
Al sud, la placa nordamericana es subretot en contacte amb la placa cariba, d'en primièr per un contacte continental de rift, puèi per una seriá de falhas transformantas oceanicas que seguís l'axe de las grandas Antilhas. Mai a l'èst aquel tèrme transformant intra en contacte amb la placa sudamericana, e se perlonga per una dorsala oceanica fins a la granda dorsala medioatlantica.
A l'èst, dins l'ocean Atlantic, la placa nordamericana es en contacte divergent per la dorsala medioatlantica d'en primièr amb la placa africana, puèi la placa eurasiatica ont se nota subretot la granda província ignèa qua forma l'Islàndia. Aquela dorsala se perlonga dins l'ocean Arctic per la dorsala de Gakkel, e s'acaba en Siberia per un rift totjorn divergent fins al jonhament amb la placa d'Okhotsk.
Fin finala, la placa nordamericana s'acaba a l'oèst sus sa limita amb la placa d'Okhotsk, qu'èra a vegada considerada coma fasent partida de la placa nordamericana. Aquela limita es d'en primièr formada per la fòssa de Kamtchatka, sua la còsta èst de la peninsula de Kamtchatka, e se perlonga en Siberia per una falha transformanta que rejonh la limita amb la placa eurasiatica.
Desplaçament[modificar | modificar la font]
Lo desplaçament de la placa nordamericana se fa cap a l'oèst e lo sudoèst a una velocitat de 1,15 centimètre per an o encara a una velocitat de rotacion de 0,7486° par milion d'anadas segon un pòl eulerian situat a 48°71' de latitud nòrd e 78°17' de longitud oèst (referencial: placa pacifica).
Soscompausants[modificar | modificar la font]
Pendent lo Jurassic, la placa Farallon gaireben desapareguèt per subduccion jos las placas americanas. Demora sonque las placas Juan de Fuca, de las Cocos e de Nazca coma rèstes d'aquela anciana placa tectonica. Vèrs la Califòrnia, la subduccion complèta de la placa Farallon realizèt la falha de San Andreas.


text:
Loís XII de França
Loís XII (castèth de Bles, lo 27 de junh de 1462 - París, lo 1 de gener de 1515), chafrat lo Pair deu pòble que ho rei de França. Qu'èra lo hilh hilh deu poeta Charles d'Orléans e l'arrèr arrèr hilh deu rei Carles V de França. Orfanin aus 3 ans, que ho adoptat peu rei Loís XI qui l'obliguè a esposar, en 1476, la soa hilha (Joana de França) diforma, esterila e metaument debila. Un còp vadut rei, Loís XII que he anullar lo maridatge. Joanna que fondè alavetz l'òrdi eligiós de l'anonciada e que hore canonizada en 1950.
En 1498 que succedó au rei Carles VIII (hilh de Loís XI) e qu'èra lo cosin e lo sògre de Francés I puish qu'aqueth darrèr e avèva esposat la soa hilha (la reina Clauda).
Durant lo son regnat que gavidè las guèrras d'Italia e lo rei d'Aragon que prengó la Baisha Navarra au rei de Navarra (lo bearnés Enric de Labrit).


text:
Era casualitat a volut que, en pòc de temps, aja redescubèrt ua part importanta deth patrimòni minèr dera Val d’Aran. En tot daurir eth camin forestau de Margalida, dempús de fòrça ans barrat, auem podut hèr cap entad aguesta espleita, considerada ua des mès antigues deth país, pr’amor que semble que ja auesse estat activa abantes de 1763, segontes expliquen Joan Santamaria, Elisa Ros e Jordi Gavaldà, autors der indispensable trabalh sus Era mineria dera Val d’Aran, publicat peth Conselh Generau en 2008. Aguesta mina, de capitau francés en sègle XIX, produsie ua bona quantitat de minerau que s’exportaue entà Belgica. Pòc dempús visitè es de Victòria, es mès coneishudes e es uniques qu’an estat objècte de trabalhs de restauracion e conservacion, en un des lòcs mès soentejadi pes toristes pendent er ostiu. E ja a finaus d’ostiu, campè en paratge tostemp misteriós e solitari de Liat, era jòia d’aguesta corona qu’encara sauve tot un ensem de galeries entara extraccion, d’infraestructures entà un transpòrt de vertige de mès de 1.000 mètres de desnivèu, damb camins dubèrti tath lunfèrn (coma eth de Güèrri), e es roïnes des barracons a on es obrièrs demorauen, laguens d’aquera vida dura dera mina de zinc e plom ena nauta montanha, pagada piri e damb mès ores enes bocards a on trabalhauen es hemnes e es mainatges. Er estat d’abandon ei auançat e ben meritarie, amassa damb es imponents bocards de Pontaut e Bossòst, un esfòrç per part de toti (s’artenhem eth finançament de besonh) entà sajar d’evitar-ne era degradacion per miei d’un projècte de consolidacion, senhalizacion, seguretat e proteccion de tot aguest hilat patrimoniau, que forme part dera istòria deth pòble aranés e pòt suposar tanben un revulsiu entara activitat toristica deth present.
(DIARI SEGRE, 17-9-2016)


text:
Belo Horizonte
Belo Horizonte es la capitala de l'estat brasilièr de Minas Gerais. Sa region metropolitana, amb 4,97 milions d'abitants en 2006, es la tresena del país per la populacion. La ciutat es situada a 716 km de la capitala brasilièra, Brasília, 585 km de São Paulo, e 444 km de la vila de Rio de Janeiro. Es un important centre comercial, industrial e de servicis regional. Es tanben sèti de l'Universitat Federala de Minas Gerais (UFMG) e d'altras institucions d'ensenhament superior.
Foguèt la primièra capitala d'estat projectada de Brasil, projècte de l'engenhaire Araão Reis, inaugurat lo 12 de decembre de 1897.
- Article de qualitat en portugués
- Bon article dins una autra lenga
- Portal:Brasil/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:America del Sud/Articles ligats
- Portal:America/Articles ligats
- Portal:Lusofonia/Articles ligats
- Capitala d'Estat de Brasil
- Belo Horizonte
- Megapòli
- Vila de Minas Gerais


text:
Guèrra de Chioggia
La Guèrra de Chioggia se debanèt de 1376, o 1378, a 1381 entre lei Republicas de Venècia e de Gènoa. Foguèron entraïnada per la rivalitat per contraròtlar l'illa bizantina de Tenedos. Divèrseis estats sostenguèron lei dos camps durant la guèrra : Milan e l'Empèri Bizantin per Venècia, lo Reiaume d'Ongria, lo Ducat d'Àustria e Pàdoa per Gènoa. Àustria cambièt d'aliança en 1380.
Darrier conflicte important entre lei dos vilas d'Itàlia, s'acabèt per una victòria veneciana qu'es de relativisar. D'efèct, maugrat son succès, Venècia capitèt pas d'eliminar sa rivala que poguèt contuniar seis activitats. De mai, aprofichèt gaire sa posicion de poissança dominanta dau comèrci mediterranèu en causa de l'emergéncia de l'Empèri Otoman a partir dau sègle XV. Enfin, Venècia deguèt cedir Trevisa ais Austrians en cambi de l'aliança de 1380 e Dalmàcia ais Ongrés.


text:
David Hilbert
David Hilbert (Königsberg, 23 de genièr de 1862 – Göttingen, 14 de febrièr de 1943) foguèt un matematician alemand. Es reconegut coma un dels matematicians mai importants e influents de la fin del sègle XIX e de la debuta del XX. Hilbert contribuiguèt, e desvolopèt un nombre considerable de concèptes fondamentals, dins mantun domeni scientific coma la Teoria d'Invariantas e los Axiòmas de la Geometria. Foguèt autor de la Teoria de l'Espaci de Hilbert, un dels fondaments de l'Analisi foncionala.


text:
Luz de la Mediterranía
Estil : Poësia
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Airal lingüistic : Lengadòc, Limousin, Mediterranèa
Annada de parucion : 1998
Creator: Ensemble Tre Fontane, Eduardo Paniagua, El Arabí Serghini
Editor : Alba Musica
Dos ensembles, l'un espanhòl, l'autre francés en companhiá d'un solista marroquin ensaien de tornar crear tant simplament que possible çò que l'istòria ditz qu'existet : lo rencontre de trobadors e de musicians arabò-andalós dins una cort dau segle 13, aquela d'Anfonse X lo Satge.


text:
Village People
Los Village People es un grop de musica estatsunians de disco produch per dos Franceses: Jacques Morali e Henri Belolo.
Le nom del grop es una referéncia dirècta a Greenwich Village, luòc que lo grop foguèt fondat, e que compòrta tanben una granda comunautat gai. Los tèmas de las cançons e l'estil, subretot vestimentari, del grop faguèt dels Village People un simbòl du movement gai. Vendèron mai de 65 milions de discs.
Somari
Membres del grop[modificar | modificar la font]
- Victor Willis puèi Ray Simpson e Pablo Vidal (en 2008) : lo motard de la polícia
- Felipe Rose : l'indian
- Alex Briley : lo soldat
- Randy Jones puèi Jeff Olson : lo cowboy
- David Hodo : l'obrièr del bastiment
- Glenn Hughes puèi Eric Anzalone (en 1995) e Chris K. (en 2007) : lo "cuèr", puèi lo motard
Biografia[modificar | modificar la font]
L'idèa de fondar lo grop ven de Jacques Morali, un Francés qu'encontra a Greenwich Village (Nòva York) Felipe Rose en 1977, un dançaire de carrièra dins un costum d'Indian. Felipe aguèt l'idèa de montar un grop reünissent los clichés del macho fòça apreciats dins lo mond gai e s'inspirant de l'òbra de Tom of Finland, una fòrta icòna gai de l'epòca.
Peu après, Morali rencontre Victor Willis à Broadway, qui ramène Alex Briley. Avec son associé Henri Belolo, Morali engage des auditions pour compléter le groupe.
Los Village People faguèron fòrça succeses pendent lo periòde disco: YMCA, Macho Man, Go West, Can't Stop the Music, San Francisco, In the Navy…
L'US Navy utilizèt la cançon In the Navy coma aisina de promocion. E permetèt al grop d'utilizar un destroyer, d'avions e des centanas de Marines sus una nau pel filmatge de la video a San Diego. A la sortida d'aquela, pariada a una campanha publicitària de l'US Navy, fòrça journals americans protestèron contra l'utilizacion dels fons publics e la mobilizacion dels mejans per la realizacion d'una video. L'escandal aumentèt la popularitat de la cançon.
Los Village People faguèron lo lor film en 1980: Can't Stop the Music, un escas que lp grop es curiosament censat èsser credible sens cap de referéncia a la comunautat gai.
Lo grop faguèt una pausa en 1986, avant de fondar son pròpria ostal de produccion per realizar de viradas.
Glenn Hughes — lo motard de la primièra ora—, de 1977 a 1995) moriguèt lo 15 de març de 2001, a l'edat de 50 ans. En mai d'èsser un dels cantaires del grop, Glenn Hugues èra al cap de la Company Village People que vitjava per America amb un espectacle disco de la nautor dels espectacles de Broadway. Malaut dempuèi d'ans, lo cantaire aviá quitat lo grop en 1995, e foguèt remplaçat sus scèna per Éric Anzalone.
En 1981, Randy Jones — lo cowboy — quitèt lo grop per se consacrar a sa carrièra en solo daissant atal la plaça a Jeff Olson, entre autres.
Discografia[modificar | modificar la font]
- YMCA (1977)
- Macho Man (1978)
- Cruisin' (1978)
- Go West (1979)
- Live and Sleazy (1979)
- In the Navy (1979)
- Can't Stop The Music (1980)
- Renaissance (1981)
- Fox On The Box (1982) / In The Street (1983)
- Sex Over The Phone (1985)
- Greatest Hits (1988)
- Greatest Hits '89 Remixes (1989)
- The Best Of Village People (1994)
- The Very Best Of (1998)
- 20th Century Masters, The Millennium Collection...The Best Of Village People (2001)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Site oficial
- (fr) Entrevista de Jacques Morali sus un site dedicat als Village People
- (fr) FHM de genièr de 2001 (PDF)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 26 de gener de 2012
L'Acadèmia e la caudèra
Los de l'Acadèmia Occitana non son pas satisfèits dab l'estandard lengadocian elaborat au sègle 20 peus lingüistas occitanistas. Que pretenen cambià'u en emplegar e preconizar un parlar panoccitan basat sus ua sòrta de lengadocian "en it, que non en ch" (fait, nuèit e non pas fach, nuèch), dab ua gramatica un shinhalon diferenta de la d'Alibèrt, ço qui l'apressaré mei au gascon. Com d'autes, que disen que cau emplegar formas comunas a tots los "dialèctes" e evitar los particularismes. Qu'ei plan beròi, aquò. Totun, quinas e son aqueras formas comunas e quins e son los particularismes? Arrés n'ac sap pas. Totòm -jo inclús- n'ei pas supausat èster l'especialista de l'ensemble deus parlars d'òc qui caleré tà poder destriar las formas supausadas comunas de las autas. Que los Academicians editen lèu un diccionari generau de la lengua occitana segon lo parlar de l'Acadèmia, "Tot en Occitan Academic" e ua gramatica d'aqueth parlar academic en aqueth medish parlar, jo que t'ac prometi, que'us estudiarèi dab interès e benvolença! La fe sens òbra mòrta es, ce disen. Doncas, un diccionari e ua gramatica, en vos pregar. Que n'i a pro deus bèths escrits dab recomanacions e conselhs inaplicables.
B'ei clar l'estandard lengadocian deus lingüistas -aperat de manèra drin ironica occitan general peus membres deu G.L.O. - que pateish d'un handicap enòrme: lo de non pas èster emplegat per arrés o quasi, ni quitament per la Setmana, l'unic organ de premsa panoccitan. Totun, non soi pas convençut qu'inventà's un parlar lengadocian o pseudolengadocian dens l'encastre d'aquesta acadèmia autoproclamada, posca arreglar qué qui sia. Aqueth estandard nau que horneish sonque brut au brut shens adobar pas arren, pr'amor no' i a pas nada arrason que l'estandard nau sia mei emplegat que l'estandard vielh.
5 comentaris:
-
-
Tè, lo tipe. A l'Infòc de Btv, organ de comunicacion panoccitan, emplegam aquel occitan.
- 28 de gener de 2012 a les 22:34
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Òc, Manèl, es normal qu'emplegas l'occitan qu'aprenguères, l'occitan dels lingüistas. D'aulhors, fas pas partida dels lingüistas occitanistas "professionals" segon una peticion que legiguèri fa pauc? Doncas es plan lo parlar esperat dins ton cas . Soi pas a criticar l'emplec d'aquel occitan, clar que non, critiqui l'apellacion erronèa d'occitan general. Es pas mai general que l'aranés, tanben emplegat a l'infòc de Btv. Per contra, podem dire de l'aranés qu'es l'occitan oficial. Dit autrament, ton occitan es ni general ni oficial, mentre que l'aranés es oficial.
- 29 de gener de 2012 a les 9:46
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
@ Manèl: Totun, que seria curiós d'audir-te a emplegar era modalitat oficiau der occitan, a veir, ath cap de trenta ans d'oficialitat, mès o mens, s'ès capable de t'escair-te'n. Parlar aranés en Principat ei deféner era lengua occitana. Preténer substituir-i er aranés per ua auta modalitat, quina que sigue, ei contribuir ara extincion der occitan, pensi jo. Era sauvaguarda der occitan passe pera defensa e er emplec der aranés en Principat.
- 29 de gener de 2012 a les 15:06
- lomahon ha dit...
-
Compreni plan que l'escriptor de la beròja Acadèmia Occitana critiquèssi lo men tribalh deu diccionari. Soi jo prumèr a criticà'u. Mès benlhèu e serè miélher, se la còla èra d'ua rigor perhèita.
Qu'i a totun un deus membres qu'a jogat un ròtle important, decisiu podem díser dens la normalizacion de l'aranés:
E qu'es l'exemple malastruc deu V intervocalic dens las conjugasons.
Alavetz que tots los gascons an adoptat v : aver-> avè, avèva, e que'u prononciam b o w, qu'es normalizat u en aranés auè,auèua, çò que's pòt pas legir per tots los gascons e que considèri com un sabotatge conscient deu gascon.
Bon sèi pas s'aqueth vinagre harà avançar las causas?...
Pèir Morà
- 30 de gener de 2012 a les 20:49
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Pèir, non soi pas completament d'acòrd. Au mensh, los petits aranés que saben se'us cau prononciar /w/ o /B/ en legent los mots, mentre que los petits gascons ne saben pas briga quin e cau prononciar la v intervocalica en mots com avançar, avalòt o chivau. Tròp complicat. En catalan, los qui disen la meva taula (a Girona, Barcelona...) escriven la meva taula, e los qui disen la meua taula (a Perpinhan, Malhòrca, Valéncia...) escriven la meua taula. E tot lo monde tròba aquò perfeitament normau
- 1 de febrer de 2012 a les 9:01


text:
Per La Talvera
Per confessar una
vielhòta
Se n'anava plan galhardòta
Lo long del riu a pè ambe son pal
Barambim bron bron la paura vièlha
Lo long del riu a pè ambe son pal
Te trobèt un perdigal.
Un perdigal de galhamassa
Pudiá ben un pauc, tanpís l'amassa
Tanpís se put marga son perdigal
Barambim bron bron la paura vièlha
Tanpís se put marga son perdigal
Dejós lo damantal..
Mas lo curat que la confessa
Se ditz : "Que put aquela bogressa !
Per m'embrenar aital lo confessional
Barambim bron bron garça de vièlha
Per m'embrenar aital lo confessional
Aquí de pudre aital !
Devètz fotre qualqua vessina !
Çò ditz lo curat que saufina,
- 0 nani nani aquò que put aital
Barambim bron bron respond la vièlha
0 nani nani aquò que put aital
Aquòs mon perdigal !
- Vòstre perdigal ! Mas siètz caluca !
Se vos lavatz pas siètz fotuda !
Vos va fotre lèu qualque missant mal
Barabim bron bron ma paura vièlha
Vos va fotre lèu qualque missant mal
Se lo gardatz aital !
- Fotre lo vau lavar de tira
!"
E cap al riu ela se triga
Lo te va lavar e al confessional
Barabim bron bron tòrna la vièlha
Lo te va lavar e al confessional
Tòrna amb son perdigal.
"O lala qu'aquò put encara !
Lo podètz tornar lavar o gara!
- E pr'aquò l'ai talament lavat
Barabim bron bron respond la vièlha
E pr'aquò l'ai talament lavat
Que l'ai tot desplumat !
Amai se me volètz pas creire
Tenètz lo vos pòdi far veire !"
En ausiguent aquò Monsur lo curat
Barabim bron bron planta aqui la vièlha
En ausiguent aquò monsur lo curat
Sul còp se n'es anat !
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Paracelse
Paracelse, nascut Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim en 1493 o 1494 a Einsiedeln (en Soïssa ) e mòrt lo 24 de setembre de 1541 a Salzborg (en Àustria) es un alquimista, astrològ e mètge soís, d’expression alemanda (dialècte alemanic).
Aquel esperit rebèl e mistic de la Renaissença es a l’origina de pensadas plan modèrnas: « D'unes esitan pas gaire a far de Paracelse lo davancièr de tota sciéncia de la medecina del trabalh e de l'omeopatia e lo renovator de la medecina (e de la quirurgia[1], de la toxicologia e de la psicoterapia), mentre que d'autres veson en el, un del mediòcre imitator dels ancians, los autres un fòl ignorant e pretenciós. Cossí explicar aquela contradiccion? Perqué aquela polemica que torna de longa, aquela nebla a l'entorn de l'estranha figura del mètge d'Einsiedeln? Al començament del sègle XVI, mentre que tota la sciéncia s'entredormissiá repetent los oracles d'Avicena e de Galen, apareguèt un òme de vòtz fòrta, mètge e quimist, que brutlava los libres medicals dels grècs e dels arabs, parlava de filosofia en lenga vulgara, curava los malauts contra totas las règlas de l'art e percorissiá Euròpa, bevent amb lo primièr vengut, batalhant amb fòrça, estudiant amb totes. Son ròtle foguèt tan grand que quitament a la seuna epòca, son nom anèt fins a provocar de revòltas. Paracelse aguèt los seus discípols fidèls, d'admirators brusissents, de malauts reconeissents fins a la devocion; tanben aguèt, d'entre los mètges, d'enemics feroces. »[2].
« Doas màger particularitats marcan de biais distinctiva la vida de Paracelse: una perpetuala efervescéncia e un esperit critic violent »[3]. Se pòt apondre doas autras, marcantas de sa pensada: un estil ermetic (alquimic) e una recerca apregondida sul sens de las causas e los mejans de garison. Sa definicion de la vida dins lo tractat De vita longa o De la carn e de la mumia[4] separa la malautiá coma causa dirècta de la mòrt: La vida es pas mai qu’una mena de mumia[5] agissent coma un onchon e preservant lo còs mortal dels vèrmes mortals e de la corrupcion mercé a une licor mesclada de sal »[6].
Somari
- 1 Biografia
- 2 L'òbra medicala
- 3 Los quatre pilars de la medecina segon Paracelse
- 4 Lo Paracelsisme
- 5 Notas e referéncias
- 6 Bibliografia
- 7 Ligams extèrnes
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença e estudis[modificar | modificar la font]
Paracelse nasquèt en 1493 (o 1494 segon las fonts) dins lo vilatge d’Einsiedeln, que l'abadiá benedictina es un centre de pelerinatge, près de Zuric, en Soïssa. Eissit d'una vielha familha nobla de Soabia, son nom complèt es Philippus Aureolus Theophrastus Bombast von Hohenheim. Sa maire, soïssa, èra intendenta de l’ospici d’Einsiedeln. Son paire, Wilhelm Bombastus von Hohenheim, es un quimista e mètge. En 1502, a nòu ans, après las guèrras soabas, Theofrast mudèt a Villach, en Caríntia (Àustria), amb son paire. Aquel ensenhava a l’escòla de las minas d'Hüttenberg, e li transmetèt los rudiments de la pensada umanista, de l’alquimia e de la sciéncia des plantas. Benlèu ja sa maire èra mòrta.
Encara adolescent, trabalhava dins de minas del Canton de Schwyz. Lo luòc es ocupat per de minas e fabregas de fèrre, de plomb e de coire qu'apartenián a Sigismond Fugger de Schwaz, membre de la familha dels banquièrs Fugger. Estudièt près dels religioses e dels engenhaires de las minas. Contrariament a çò que ditz la legenda[7], foguèt pas instruch de magia per Johannes Trithemius, abat de Sponheim. A 16 ans, butat pel director de son collègi, Joachim von Wadt, comencèt a l’Universitat de Basilèa d'estudis de medecina, que segissiá a Viena (Àustria), ont Joachim von Wadt foguèt nomenat rector. Paracelse obtenguèt son diplòma de doctorat en medecina a l’Universitat de Ferrare en 1516, a 22 ans. Causiguèt per patronim « Paracelse », benlèu per mostrar sa superioritat sus Celse, celèbre mètge roman del sègle I. Experimentèt lèu per de tòcas terapeuticas las sals mineralas, fins alara consideradas toxicas, coma l’arsenic, lo sofre, lo coire.
Primièrs viatges[modificar | modificar la font]
Se lancèt alara dins una seriá de viatges mejans Euròpa (1517-1524)[8]. Demorèt a París, Montpelhièr, Lisbona e Oxford. Intrèt al ròtle coma quirurgian barbièr dins l’armada olandesa (1519) puèi danesa en Escandinàvia. Èra al sèti d'Estocòlme en 1520, jos Cristian II de Danemarc. Participèt dins las tropas venicianas, coma quirurgian militar, a las guèrras de Venècia (1521-1525) e segon de fonts tanben dins l’Empèri Otoman. Dempuèi 1517, la reforma de Luther prengava d’amplor. En 1524, auriá assistit a de sausmautas popularas.
En estiu de 1524, tornèt a Villach ont foguèt mal aculhits. Se fixèt enseguida un temps a Salzborg. En 1524-1525, foguèt implicat dins de trebolums socials amb los païsans e los minors. Puèi a Estrasborg[9], en decembre de 1526, aqueriguèt lo drech de borgesiá. Escriguèt son primièr libre Neun Bücher Archidoxis (Nòu libres Arquidoxis, 1525-1526), ont desvelopa la « quimiatria » ou « alquimia » medicala, seguent Joan de Ròcatalhada (1310-1366): cal extraire la medicacion eficaça de las compausantas impuras de las plantas, de las raices, dels metals, perque las vertuts curativas de la natura, las « arcanas», pòscan agir contra las malautiás.
Visquèt en Eslovaquia per reculhir d'escapalons d’aur, d’argent e d’autres minerals; s'encontra en 1521 a Banská Bystrica, en 1526 e 1527 a Smolník e en 1537 a Bratislava. Sus un mur del palais evescal de Bratislava, una placa remembrant sa preséncia ont es escrich In hac platea habitavit A.D. 1537 D. D. [Divinatis Doctor] Paracelsus de Hohenheim (« Dins aquela carrièra abitava en 1537 Paracelse de Hohenheim, doctor en causas divinas »).
Mètge ensenhaire a Basilèa[modificar | modificar la font]
Paracelse a la reputacion d’èsser arrogent, e s’atraguèt l’ostilitat dels autres mètges en Euròpa. En març de 1527, a 35 ans, podèt mercé a l’intervencion d’Erasme venir mètge municipal de Basilèa e professor de medecina a l’Universitat de Basilèa pendent mens d’un an. Aquó li sufís per provocar la vendicta de sos collègas. Faguèt lufanosa proclamacion:
-
- « Qual donc ignora que gaireben totes los mètges de nòstre temps falhiguèron a sa mission del biais mai vergonhable, fasent corir los risques màger a sos malauts? Son ligats, amb un pedantisme extrèm, a las senténcias d’Ipocrates, de Galen e d’Avicena (...) Ensenharai pendent doas oras per jorn la medecina practica e teorica (...). L’experiéncia [saberuda] es lo nòstre regent suprèm - e de la meuna pròpria òbra. Es doncas l’experiéncia e la rason, e non pas las autoritats que me guidaràn quand provarai quicòm. »[10]. »
Ensenhava en dialècte alemanic (Schweizer-deutsch)[11], e non pas en latin. Se disputèt amb los seus collègas, la municipalitat, los farmacians, amb lo canonge Lichtenfels que l'aviá pas pro pagat. Ariá brutlat en public lo Canon de la medecina d’Avicena, un grand classic, lo 24 de junh de 1527, per la fèsta de la Sant Joan; i èra sovent bandat. Foguèt foragetat de la vila en febrièr de 1528. Publiquèt a Nurembèrg, en 1529, son primier libre (Ne publiquèt pas que quatre), una dissertacion sus la fusta de gaïac, una esséncia venguda d’America, utilizada contra la sifilis.
Segond periòde de viatges[modificar | modificar la font]
Après lo cort periòde d'establiment a Basilèa, tornèt a viatjar, venent un «sabent caminaire»[12], [13]. Sa preséncia es atestada a Colmar ont escriguèt sus la sifilis e Bertheonea sive chirurgia minor, manual per «legit» e interpretar los signes corporals, a Esslingen (aprigondèt sas coneissença en sciéncias ocultas), Nurembèrg (novembre de 1529: faguèt la coneissénça del mistic Sébastien Franck, Beratzhausen (1530: comencèt a escriure de la teologia e lo Paragranum), Sankt Gallen (1531: acabèt Liber paramirum), Appenzell (1533), Sterzing (1534 : sonhava de la pèsta), Merano, Sant Moritz, Pfäffers (Bad Ragaz), Ulm, Augsborg (1536), Munic, Eferding (1537), Kromau (en Moràvia: escriguèt son Astronomia magna), Viena (1537-1538, lo recebèt Ferrand I del Sant Empèri, rei de Boèlia e d'Ongria, rei dels Romans), Villach (mai de 1538). En païses minièrs (val d’Inn), a Appenzell, escriguèt sus las malautiás dels minors (1533)[14]; dins las vilas d’aigas (coma Pfäffers) estudièt los benfachs de las aigas termalas (1535)[15], fondant atal la medecina professionala e la balneoterapia.
Publiquèt a Augsborg, en agost de 1536, Prognosticacion dels 24 ans de venir, escriguèt en 1530 o 1531. En setembre de 1536, acabèt e publiquèt a Ulm Die grosse Wundarznei (La granda quirurgia), tornèt en glòria. Escriguèt son obratge principal en filosofia: La Granda Astronomia, o la filosofia dels savents vertadièrs, Philosophia sagax (1537). Èra en 1537-1538 a Villach, ont los responsables de las minas apartenent als Fugger lo cridèron per supervisar los talhièrs metallurgics[16].
Darrièrs ans[modificar | modificar la font]
Encara decebut per sa vila Villach, que publicava pas los seus libres coma promés, s'anèt a Klagenfurt (1540), puèi cap a la vila qu’aima pas tant: Salzborg, ont lo nomenèt en abril de 1541 l’arquevèsque duc Ernèst de Bavièra, qu'aimava las sciéncias ocultas. Redigiguèt son testament. Moriguèt a 48 ans, d’un càncer del fètge o alara tocat per d'emanacions de mercuri tant de còp respirat, a Salzborg, lo 24 de setembre de 1541. Son còs es enterrat, segon sas volontats, dins lo cimentèri de la glèisa de Sant Sebastian de Salzborg[17]. Sos rèstes se trapan ara dins una tomba situada jol pòrgue de la glèisa, amb l'epitafi: Pax vivis - requies aeterna sepultis (« Patz als vivents - repaus eternal als defunts »).
Sa devisa èra (la) « Alterius non sit qui suus esse potest » (« Siás pas d’un autre que pòt èsser lo sèu » o encara « Qu’apartenga pas a altrú, aquel que pòt pas s’apartenir a el meteis »).
Paracelse èra pas rosicrucian, simplament per una rason cronologica: lo corrent ròsa-crotz comença en 1614. E la Fama Fraternitatis del manifèst ròsa-crotz de 1614 dich de Paracelse: « ... alara qu'èra pas entrat dins la nòtra Fraternitat ». Pasmens, la ròsa-crotz s’inspira de Paracelse[18]: nocion del Liber mundi), recerca de renovacion, combinason dels simbòls de la ròsa e de la crotz[19], etc.
En 1578, la Sorbona condamnèt 59 tèsis de Paracelse[20].
L'òbra medicala[modificar | modificar la font]
Paracelse, dins Volumen medicinae paramirum (1520), distinguís cinc metòdes medicals (plantas contràrias, medicaments, vèrb, èrbas e raices semblables, fin finala la fe) :
-
- « Se trapa cinc metòdes possibles de medecina, que cadun demora separadament, independent dels autres (...) La medecina es dobla: la medecina clinica o fisica, e la medecina quirurgicala. (...) [1] Aqueles qu'apartenon a la primièra facultat o sècta se nomenon Naturals, per que tractan las malautiás sonque segon la natura de las plantas... sonhan lo freg pel caud... per lors contraris. E los defensors d'aquela sècta foguèron Avicena, Galen, Rhazis... [2] Aqueles qu'apartenon a la segonda sècta son nomenats comunament Especifics, perque tractan totas las malautiás per la forma epecifica o entitat especifica... Aqueles mètges garisson totas las malautiás per la fòrça especifica dels medicaments. A aquela classa apartenon [los] empirics coma totes aqueles que, d'entre los Naturals, fan usatge de purgacions... [3] Los tresens se nomenon Caracteristics, perque garisson totas las malautiás per mejan qualques caractèrs... Aquela operacion se complís per la paraula... Los autors e mèstres son Albert lo Grand, los Astrològs, los Filosòfs e mai d'autres. [4] Los quatrens se nomenon Esperitals, perque sabon coagular l’esperit de las èrbas e de las raices... D'aquela sècta èran quantitat de mètges illustres, coma Ipocrates e fòrça mai. [5] Los cinquens se nomenan Fidèls, perque combatan e garisson las malautiás per la fe... Lo quita Crist, amb los seus discipòls, nos ne donèron un exemple[21]. »
Enseguida, distinga cinc originas a las malautiás (mals constitucionals, empoisonaments o infections, incidéncias climaticas e cosmicas, malautiás mentalas, fin finala accion de Dieu sul debanament de las malautiás):
-
- « I a cinc entitats que produson e engendran totas las malautiás, de caduna d'aquelas ven cada malautiá (...). [1] [La fòrça que contenon en eles los astres] agís de tal biais en nòtre còs qu’es complètament somés a lor operacion e a lor impression. Aquela fòrça dels astres es nomenada entitat astrala (ens astrorum)... [2] La segonda fòrça o poténcia, que nos tròbla violentament e nos precipita dins las malautiás, es l’entitat venenosa (ens veneni)... [3] La tresena fòrça es aquela qu'aflaquís e usa lo nòstre còs... Se la nomena entitat naturala (ens naturale). Aquela entitat se percebra se lo nòstre còs es incomodat per una complexion imoderada o aflaquit per una mala complexion... [4] La quatrena entitat se compren dels esprits poderoses, que ferisson e débilitent lo nòstre còs que n'es lor poténcia...: entitat esperitala (ens spirituale)... [5] La cinquena entitat qu'agí en nosautres, es l’entitat divina (ens Dei). (...) Existisson cinc pèstas: una venent de l’entitat de l’astre, una autra de l’entitat del poison, una tresena de l’entitat de la natura, una quatrena de l’entitat dels esperits, e la darrièra de l’entitat de Dieu. (...) Aquel es pas de l'estil crestian, mas pagan »[22].}}
Paracelse estudièt çò que nomena las « malautiás invisiblas » (Von den unsichtbaren Kranckheiten, 1532, ed 1a. 1567), e lors causas. Los delires venon de l’imaginacion o de la fe.
Quirirgia e medecina experimentala[modificar | modificar la font]
Lo grand libre de medecina de Paracelse es Paragranum. Liber quatuor columnarum artis medicae (1531). En medecina, Paracelse ensenhava la teotia de las signaturas[23], mas las seuna idèas foguèron pas plan compresas a son epòpa.
Paracelse foguèt un davancièr de l’utilizacion en medecina des produchs quimics e dels minerals. Vèrs 1526 inventèt lo mot « zinc » per designar l’element quimic zinc, se referissent a l’aspècte en punta aguda dels cristals obtenguts per fusion e prenent lo mot del vièlh alemand zinke significant « punta ».
Utilizèt l’experimentacion per desvelopar las coneissenças sul còs uman. Es considerat coma un dels paires de la medecina experimentala. Es a l’origina de l’emancipacion de la medecina al respècte de las ancianas cresenças especulativas. Per el lo sola vertadièra medecina deu èsser basada su l’experiéncia. Experimentar la Natura per solatjar la sofrança del seus semblables, es çò que faguèt pendent sa vida tota.
Quirurgian pro davancièr a son epòca, precicava de mantenir las plagas netejadas. Al luòc de far sofrir en detergissent o brutlant las carns, preferava utilizar la mumia[24], compausada a basa d’òlis essencialas. O encara los procés alquimics coma las sals de coire o l’argent.
Lo davancièr de la toxicologia[modificar | modificar la font]
Paracelse, a vegada considerat coma lo paire de la toxicologia[25], escriguèt:
-
- « Alle Dinge sind Gift, und nichts ohne Gift; allein die Dosis macht das ein Ding kein Gift ist. »
- « Totas las causas son poison, e res es sans poison; sola la dòsi determina çò qu'es pas un poison. »
Significa que de substanças sovent consideradas coma toxicas pòdon èsser anodinas o quitament beneficas a dòsis flèblas; inversament, una substança en principi inofensiva coma l’aiga pòt venir mortala quand se pren en quantitat granda[26]. Descobriguèt que lo mercuri sonha la sifilis, mas, mal dosat, tua[27].
Escriguèt d'obratges majors Dels minors e De la malautiás dels monts [minas] (Von der Bergsucht) (1533). Escriguèt suls riscs professionals, pulmonaris, ligats a l’escavament dels minerais e al trabalh dels metals, abordèt lo tractament medical e las estrategias de prevencion. Es alara lo davancièr de la medecina del trabalh. La malautiá que descriguèt e que se conesi a l’epòca jol nom de « mal dels monts » èra deguda a una irradiacion pel radon, un gas format per la desintegracion del radi qu'emana dels ròcs, subretot dins las regions graniticas, volcanicas, uranifèras, e que s’acumula dins l’atmosfèra de las cavitats sosterranhas mal ventiladas (cavas, minas). Son inalation de longas pòt provocar un càncer del palmon pels professionals expausats (los minors) e tanben pels abitants dels ostals poluits per aquelas emanacions naturalas. Lo radon seriá responsable de 9 % dels mòrt per càncer del palmon en Euròpa[28].
Paracelse tanben escriguèt un libre sul còs uman que contradich las idèas de Galen. Galen aviá donat la teoria que la malautiá es provocada per un desequilibri entre las quatre umors: bila roja, bila negra, sang e flèuma. Recomendava de regims alimentaris especifics pel « netejatge de las umors putridas » e utilizava sovent, la purga e la sagnada. Aquela teoria demorèt acceptada, fins a que Paracelse la contesta, per totz aquels que cresián que la malautiá es lo resultat d’una ataca del còs per dels agents exteriors.
Lo davancièr de la medecina psicosomatica[modificar | modificar la font]
Li es etribuit la primièra mencion clinica o scientifica de l’inconscient. Escriguèt:
-
- « Atal, la causa de la malautiá coneguda jol nom de corèa es una simpla question d’opinion e d’idèa, provocada per l’imaginacion, tocan aqueles creson a çò que lor aviá estat suggerit. Aquela idèa e aquela opinion son a l’origina de la malautiá a l'encòp dels enfants e dels adults. Dins lo cas dels enfants es tanben l’imaginacion, fondada non pas sus la reflexion mas sus la percepcion, perque s'ausiguèt o se vegèt quicòm. La rason n'es la seguenta: la vista e l'ausida son tan fòrts que foguèron fantasmat inconscientament sus çò que se vegèt o s'ausiguèt[29]. »
Aguèt lo presentiment de l’organoterapia (utilizacion dels teissuts, glandulas o organs a l’estat natural o jos forma d’extrchs): « Pren de fèl de buòu per la ciròsi epatica e d’extrach esplenic [de mèlsa] per las obstructions de la mèlsa. »
Los quatre pilars de la medecina segon Paracelse[modificar | modificar la font]
Dins lo Paragranum (1530)[30], Paracelse basa sa medecina sus « quatre pilars »: « la filosofia, l’astronomia, l’alquimia, e la vertut » del mètge[31].
Primièr piliar: la filosofia[modificar | modificar la font]
Paracelse aviá foragetat las tradicions Gnosticas, mas conservat una granda partida de la filosofia ermetica, neoplatoniciana e pitagoriciana en seguida de Marsile Ficin et de Pico della Mirandola.
Sas visions tiradas de la filosofia ermetica proclamavan que la malautiá e la santat del còs dependon de l’armonia entre l’òme, lo microcòsme e la Natura, lo macrocòsme. La granda idèa filosofica de Paracelse es aquela de microcòsme.
Desvolopèt la teoria de las signaturas. La forma, la color de las plantas, dels animals, de las mans, eca. indican lors afinitats, correspondéncias amb d’autras causas, coma los organs. Per exemple, « la raiç de satirion (orquis) es formada al biais dels organs genitals de l’òme (grèc orchis: testicul), donc promet de restaurar per viá magica la poténcia e lo desir sexuals[32]. »
Segon Daniel-P. Walker, « dins los escrichs de Paracelse, s'addicionan tot, l’òme a tres còs (elementari, sideral, celèste), doas almas (eternala, vitala), quatre esprits (terrèstre, sideral, animal, divin)[33]. » Mas sa teoria dels coses subtils es dificile de comprene. Alexandre Koyré o vei atal: lo microcòsme rebat lo macrocòsme; lo macrocòsme (o Univèrs) a tres estatges: mond material, mond astral ((de)Gestirn, (la)Astrum, Alma del mond) e Dieu; lo microcòsme (o Òme) es, tanben triple, compausa de còs, alma e esprit, es a dire de matèria, astre e Dieu; d'aquel biais, 1) lo còs material a per doble l’esperit corporal, que demora un temps après la mòrt coma « ombra » o « larvas » ; 2) l’alma, qu'es fòrça e consciéncia, a per doble lo còs astral ((la)evestrum), que permet als magues de comunicar entre eles; e 3) l’esperit a per doble lo còs esperitual.
Segon pilar: l’astrologia[modificar | modificar la font]
Tanben foguèt astrològ, coma fòrça mètges formats a l’universitat qu'exercián a l'epòca époque en Euròpa. L’astrologia jogava un ròtle plan important dins la medecina de Paracelse. Dins los seus Nòu libres de l’Arcodòxa, consacrèt mai d'un capítols a l’usatge de talismans per garir las malautiás, prepausant de talismans per diferentas malautiás coma de talismans per cada signe del Zodiac. Tanben inventèt un alfabet nomenat Alfabet dels Magues, per gravar lo noms dels àngels suls talismans.
Tresen piliar: l’alquimia[modificar | modificar la font]
Paracelse coneissiá las minas de coire de Villach (1502), las minas de fèrre de Suècia (1519), las minas d’argent de Schwaz (1533), que siá sus l’aspècte practic, medical, o sus l’aspècte tecnologic, alquimic. Atal resuma sa pensada: « Fòrça an dich que l’objectiu de l’alquimia èra la fabricacion de l’aur e de l’argent. Per ièu, la tòca es tot autra, consista a cercar la vertut e lo poder que resida benlèu dins los medicaments[34]. » Fasiá donc de filosofia ermetica o de l'iatroquimia (medecina ermetica), non pas de quita alquimia. Johann Huser, un dels seus editors, montrèt que Paracelse escriguèt pas un sol libre d’alquimia al sens tradicional del tèrme.
Perque las teorias de Paracelse contunhan de seduire? Los istorians encara ne debatan, mas l’aveniment de la distillacion sembla aver contribuit al cambiament. La tecnica s’impausèt a la fin de l'Edat Mejana dins la comunautat dels alquimistas, e de fòrça produchs naturals foguèron testats. Dempuèi de substéncias naturalas comestiblas, coma lo fenolh, la notz muscada e los clavèls de giròfle, los quimistas obtenguava totjorn tres tipes de produchs: un fluid volatil, o « esperit », una substéncia oliosa, fin finala un residú solid.
Paracelse remplacèt los quatre elements classics (aiga, tèrra, fuòc e aire) per tres Substéncias, o puslèu, apondent la Sal a las doas substéncias fins alara admesas (Sofre e Mercuri). Placèt las tres Substéncias dins los quatre Elements.
-
- « D'entre totas las substéncias, ne son tres que donan a cada causa lor còs, es a dire que tot còs consistís en tres causas. Los noms d'aquela son: Sofre, Mercuri, Sal. S'aquelas tres causas son reünidas, alara forman un còs (...). La vision de las causas interioras, qu'es lo secrèt, aparten als mètge. (...) Prenètz l’exemple de la fusta. Aquela es un còs d'esperela. La brutlatz. Çò que brutlará, es lo Sofre ; çò que s’exla en fum, es lo Mercuri ; ço que demora en cendras, es la Sal. (...) Çò que brutla, es lo Sofre ; aquel [lo Mercuri] se sublima, per qu'es volatil ; la tresena Substéncia [la Sal] servís a constituir quin que siá còs[35] »
Quand l’alquimia descompausa una causa en sos constituents, lo principi salat (la Sal correspond al còs per l’òme) demora coma una matèria cristallina o amorfa indestructibla, lo principi sulfurós (lo Sofre correspond a l’alma par l’òme) se separa coma una òli combustibla o una resina, fin finala lo principi mercurial (lo Mercuri correspond a l’esperit per l’òme) vòla coma un fum o se manifèste coma un liquid volatil.
Los mètges se convenquèron alara que la digestion es pas una coseson, coma l’avián sostengut d'en primièr, mas una fermentacion.
Per la preparacion dels medicaments, cervava lo principi actiu, la quintesséncia. « La quintesséncia d’una planta es tan eficaça qu’una mièjaonça opèra mai que cent de la planta en son estat natural. »
Paracelse acceptava donc l’alquimia coma art medical per preparar de remèdis (modus praeparandi rerum medicinalium) mas pas coma tecnica transmutatòria (alchimia transmutatoria).
Tanben cal remarcar qu’una caracteristica de Paracelse èra de dire a qui volgava o entendre e l'escriguèt dins los seus obratges, que « Lo don de Dieu es pas sufisentament més en valor ». Alara Paracelse presica: « Priatz, cercatz, tustatz las pòrtas al nom de Dieu, e tot çò qu'avètz besonh vos será donat en abondança; per que es en Lo Seu nom e mejans El que totas las causas venon. » A la naissença de Paracelse, èra l’epòca del descobriment de las Americas, e fòrça son aqueles que penson que l'engenh e lo progrés de las sciéncias anavan sortir de segur l'Edat Mejana de l’obscuritat e de la misèria ont èra. Raimon Arola escriu: « […] Avisa los engenhoses trionfants contra lo terrible avenir que creavan en obliant que l’intelligéncia deuriá èsser guidada per la revelacion divina. […] Theophrastus Bombastus von Hohenheim, alias Paracelse, aviá quicóm a ofrir als òmes de sa generacion, mas s’ocupèron pauc de saber de que s’agissiá. » E: « Son ensenhament es inclassable, quitament pels especialistas. Es totjorn estonant, sas paraulas semblan teissidas per un engenh secret e furtiu impossible de sasir per la rason, e quand se crei aver comprés quicóm e poder tornar bastir l’edifici de son saber, un torn de frasa o un novèl element de son discors fa que l’edifici subte s’aclapa. Çò que cal es trobar son intencion prigonda. »[36]
Quatren piliar: la vertut[modificar | modificar la font]
Insistís sus la consciéncia del mètge, son onestat, son sentiment de responsabilitat, sa mission[37].
-
- « Vos recomandi d'èsse pas afric per l'argent, de mespresar lo superflú e la fortuna, de veire d'unes còps de malauts gratuitament, preferissent lo plaser de la reconeissença a aquel d’un luxe van... Gaire se pòt amar la medecina sens amar los òmes. » « Te cal pas sonque gaitar l’òme, mas tanben la natura e çò qu'amaga lo cèl (...). Perque l’òme n'es compausat »[38]. Dins Comentaris dels Aforismes d’Ipocrates (1527), Paracelse escriu: « Lo mètge deu pas se vantar de tròp: i a un mèstre en dessús d'el, e es lo temps, que joga amb el coma lo gat amb la mirga », « Lo mètge deu saber çò que vòl la natura e qu'aquela es lo Mètge Primièr. L’òme ven enseguida. »
Lo Paracelsisme[modificar | modificar la font]
Lo reviscol paracelsian[modificar | modificar la font]
Lo reviscol paracelsian (en anglés paracelsian revival) es un periòde que cobrís la segonda mitat del sègle XV, ont se produguèt un grand vam de l’alquimia e de la doctrinas de Paracelse (1493/4-1541). Foguèt descobèrta e nomenada per l’istorian de las sciéncias american Lynn Thorndike en 1941 dins sa monumentala History of Magic and Experimental Science (« Istòria de la magia e de la sciéncia experimentala ») en 8 volums (1923–58). Aquel epòca foguèt publicat la traduccion en latin a l'encòp de las òbras de Paracelse e los tèxtes alquimics, coma per exemple Joan d’Espanhet, amb de grandas antologias coma Theatrum Chemicum.
La question de l'antijudaïsme[modificar | modificar la font]
L'antisemitisme de Paracelse es d'aparéncia classic per un soïsse catolic de son epòca, e, per d'uns, pòt pas èsser vist coma davancièr dels èrraments de l'antisemitisme de l'epòca modèrne. Los interdits professionals, dins lo regime ancian, tòcan mai d'unas categorias socialas e pas sonque los josieus. Pasmens, al legir Paracelse de près, evòca, amb la fin de la primière Alliança entre Dieu e los josieus — tèma classic dins lo mond catolic que precica l'egemonia de la segonda Alliança sus la primièra — la fin de la qualitat del mètge s'es josieu. Sa retorica encadena Jutjament d'identitat puèi jutjament d'atribucion; son las basas del rasonament paralogic, abitual dins lo rasonament paranoïac. Aquela idèa de segonda Alliança será violentament criticada e combatuda per Calvin e touta la Reforma protestanta. Lo protestantisme soscriguèt pas amb lo dògma negator de la segonda alliança. Per illustrar legissèm dins Labyrinthus medicorum errantium (1537-1538), Paracelse qu'escriu: « Quant a la medecina, los Josieus d’ara, coma aqueles d’autrecòps, se vantan d’abondança e se vergonhejan pas de mentir. Pretendon èsser los mètges mai ancians e los primièrs. Vertat, son los primièrs d'entre totas las nacions, los premièrs capons, se compren… Eles que forajetèron Dieu e son filh unic, eles que los reconeguèron pas, cossí poirián coneisser los poders misterioses de la Natura? Dieu lor retirèt, lor desrabèt de las mans l’Art de la medecina, los condamnant e los bandissent tot a l'encòp, eles e lors enfants, per tota eternitat… Pasmens, revendican coma las lors totas las losanjas de la medecina. I fasent gaire atencion… Per que nasquèron pas per la medecina e jamai i faguèron formats. Dempuèi lo primèr començament del mond, recebèron per mission d’esperar lo divin Messias… E tot çò qu’entreprenguèron per edacòm mai lor es demorat estrangièr e fals. La medecina foguèt donada als Gentils. »
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Paracelse La grand quirurgia de Philippe Aoreole Theophraste Paracelse…
- ↑ (fr)Marc Haven introduction à Les Sept livres de l'Archidoxe magique, ed. Bussière, París, 1983
- ↑ Walter Pagel, Paracelse, Arthaud, 1963, p. 16.
- ↑ carn putrida
- ↑ carn putrida
- ↑ (fr)Quatre traités de Paracelse, 3 : Le Livre de la longue vie, Dervy. 1992
- ↑ (en) Eric John Holmyard,Alchemy, Dover Publication, New York, rééd.1990, p.165, identifiant pérenne extrait en ligne
- ↑ (fr)Paracelse, Spitalbuch (1529), ed. Karl Sudhoff : Sämtliche Werke, Munich et Berlin, Otto Wilhelm Barth, 1922-1931, t. VII, p. 374 ; La grande chirurgie, préface.
- ↑ (fr)Wickersheimer, E. (1951), Paracelse à Strasbourg, Centaurus, 1: 356–365. doi: 10.1111/j.1600-0498.1951.tb00635.x
- ↑ Liber paragraphorum, epistòla, in Sämtliche Werke, K. Sudhoff édi., t. IV, p. 1-4
- ↑ (en)George Sarton, Six wings:Men of Science in the Renaissance, University of Indiana Press, 1957, p. 109-110.
- ↑ (en) The uses of enchantment, The Economist, 19 Janvier, 2006
- ↑ (fr)Guitard Eugène-Humbert: Paracelse éternel nomade In: Revue d'histoire de la pharmacie, 42e année, N. 142, 1954. p. 326.[1] Consulté le 5 juillet 2012
- ↑ (fr)Paracelse, De la maladie des montagnes [mines] et d’autres maladies semblables (1533), in Œuvres médicales, trad. Bernard Gorceix, PUF, 1968.
- ↑ (fr)Paracelse, De la vertu des bains de Pfäffers. Vonn dem Bad Pfäffers... Tugenden (1535).
- ↑ (en)George Rosen, in Four Treatises of Theophrastus von Hohenheim called Paracelsus, Johns Hopkins University Press, 1996, p. 26.
- ↑ (en)Le monument funéraire de la tombe de Paracelse
- ↑ (fr) Roland Edighoffer, Les Rose-Croix et Paracelse, ARIES, París, La Table d’émeraude, 19 (1996), p. 67-80
- ↑ (fr)Paracelse, (la)Liber de resurrectione et corporum glorificatione}} (1533, en all.). Roland Edighoffer, La Rose-Croix au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle., Cahiers du G.E.S.C., Paris, Archè, 1993, p. 108.
- ↑ (fr)Didier Kahn, « Cinquante-neuf thèses de Paracelse censurées par la Faculté de théologie de Paris, le 9 octobre 1578 » in Sylvain Matton (éd.), Documents oubliés sur l’alchimie, la kabbale et Guillaume Postel offerts, à l’occasion de son 90e anniversaire, à François Secret par ses élèves et amis, Genève : Droz, 2001 (Travaux d’Humanisme et Renaissance, CCCLIII), p. 161-178.
- ↑ (fr)Paracelse, Volumen medicinae paramirum (1520) : Œuvres médico-chimiques ou Paradoxes. Liber paramirum, trad. de l’all. J. Grillot de Givry (1913), Milan, Archè, coll. Sebastiani, 1975, t. 1, p. 7-12.
- ↑ (fr)Paracelse, Volumen medicinae paramirum : Œuvres médico-chimiques ou Paradoxes. Liber paramirum, t. 1, p.19-26.
- ↑ (de) Paracelse, Die Grosse Wundarznei (1536).
- ↑ (fr)Pseudo-Paracelse, Des maladies invisibles et leurs causes. (de)Von den unsichtbaren Kranckheiten und deren Ursachen}} (1532), in Œuvres médicales, trad. Bernard Gorceix, PUF, 1968.
- ↑ (en) Joseph F. Borzelleca « Paracelsus: Herald of Modern Toxicology » Toxicol Sci. 2000;53(1):2-4 DOI 10.1093/toxsci/53.1.2 Texte intégral
- ↑ January 26, 2007 : « Dr Adrian Cohen was saddened, but not surprised, to hear about the 28-year-old woman who died earlier this month after drinking nearly two gallons of water to try to win a radio station contest. » (WashTimes)
- ↑ (fr)Paracelse, Le mal français. Von der Frantzösichen kranckheyt (1529).
- ↑ (fr)« Les risques liés à l’exposition domestique au radon » La Revue Prescrire ISSN 0247-7750, n°281, març de 2007
- ↑ (fr)Paracelse, Des maladies invisibles et de leurs causes. (De causis morborum invisibilium. Von den unsichtbaren Kranckheiten) (1532), trad. de l’all. : J. Grillot de Givry, Paracelse. Œuvres médico-chimiques ou Paradoxes (1913), Milan, Archè, coll. Sebastiani, 1975, t. 2, p. 245-307.
- ↑ (fr)Paracelse, Le Paragranum où sont décrits les quatre piliers sur lesquels repose la médecine : la philosophie, l’astronomie, l’alchimie et la vertu (1530), in Œuvres médicales choisies, trad. Bernard Gorceix, PUF, 1968, p. 29.
- ↑ (fr)Thierry Lefebvre e Cécile Raynal; Paracelse. Entre magie, alchimie et médecine : une vie de combat au temps de la Renaissance Revue d'histoire de la pharmacie, 84en an; n°311 1996
- ↑ Paracelse, De imaginibus, chap. 9 : Sämtliche Werke, t. XIII, p. 377. W. Pagel, Paracelse, p.168}}.
- ↑ (fr)D.-P. Walker, La magie spirituelle et angélique. De Ficin à Campanella (1958), trad., Dervy, 1988, p. 209. Segons Thomas Eraste, Disputationes de medecina nova Philippi Paracelsi (1572-1578), Pars altera, p. 220 sq.
- ↑ Paracelse, Liber Paragranum.
- ↑ Paracelse, Liber paramirum (1531), libre I
- ↑ (es) Raimon Arola, doctor en istòria de l’Art e professor de la facultat de las Bèlas Arts de l’Universitat de Barcelona, La Cábala y la Alquimia en la Tradición Espiritual de Occidente, siglos XV-XVII, José J. de Olañeta, Editor, p201-214.
- ↑ (fr)Paracelse, La grande astronomie ; Sept défenses.
- ↑ (fr)Paracelse, in Œuvres médicales, trad. B. Gorceix, 1968, p. 71.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pagel W.: Paracelse, Arthaud, Paris, 1963 (traduction française).
- (en) Pagel W.: Paracelsus and the neoplatonic and gnostic tradition, Ambix, Volume 8, Number 3, October 1960 , p. 125-166(42). Modèl:DOI Texte intégral
- (en) Anna M. Stoddart: Life of Paracelsus , Kessinger, Whitefish, 2003 - 336 pages, Extraits
- (fr) Anna M. Stoddart: la vie de Paracelse, lire en ligne sur la BNAM [2]
- (en) Pagel W.: Paracelsus and Techellus the Jew., Bull Hist Med. 1960 May-Jun;34:274–277.
- (en) Pagel W. and P. Rattansi: Vesalius and Paracelsus, Med Hist. 1964 October; 8(4): 309–328 Texte intégral
- (en) Webster C.: Paracelsus, and 500 years of encouraging scientific inquiry., BMJ. 1993 March 6; 306(6878): 597–598.PMCID: PMC1676966 Texte intégral
- (en) Gravenstein, J. S.: Paracelsus and His Contributions to Anesthesia, Anesthesiology, November/December 1965 - Volume 26, Issue 6, 805-11 Texte disponible en pdf
- (en) Goodrick-Clarke N.: Paracelsus: Essential Readings, North Atlantic Books, Berkeley, Calif., c1999, ISBN 978-1-55643-316-0 (1-55643-316-6)Extraits
- (en) A Davis: Paracelsus: a quincentennial assessment., J R Soc Med. 1993 November; 86(11): 653–656., Texte intégral
- Casati M.:Paracelse, un étonnant précurseur., Monde du Graal n°287, en linha, Texte intégral
- Anonyme :Paracelse (1493-1541), article de l'Association philatélique sparnacienne.
- Steiner, L.H.:Paracelsus and his influence on chemistry and medicine, Kieffer and Co., Chambersburg, 1853, Texte intégral
- Thuysbaert Caroline (sous la dir. de): Paracelse Dorn Trithème, traduction française et présentation de différents traités latins ou allemands, Beya Éditions, Grez-Doiceau 2012.- 613 pages.
- Genève P.: Paracelse (1493-1541), mage et médecin Texte intégral
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Encyclopédie de l'Agora Brève biographie Paracelse- Date de création:2012-04-01 | Date de modification:2012-04-01 - page consultée le 03-07-2012.
- Ouvrages de Paracelse numérisés par le SCD de l’Université de Strasbourg
- Ouvrages de Paracelse numérisés par le service numérique de l'Université de Strasbourg
- Rééditions des oeuvres numérisées de Paracelse par la Bibliothèque Universitaire Braunschweig.
- [3] ouvrages de Paracelse numérisés par la bibliothèque Gallica de la Bibliothèque Nationale de France (BNF).
- Aphorismes de Paracelse.
- [4] ouvrages de Paracelse numérisés répertoriés par la National Library of Australia.
- « Paracelse, un noble voyageur », par Charles Le Brun, in Aurora, printemps-été 2006, qui propose aussi un extrait du Lion septentrional, traduit par Armel Guerne.
- [PDF] Écrits de Paracelse sur la magnétothérapie "Des forces de l’aimant".
- (en) [5].
- (en) Azogue: Une partie du journal électronique Azogue avec des reproductions des textes originaux de Paracelse.
- (en) History of zinc.
- (en) Paracelsus and the medical revolution of the Renaissance - A 500th Anniversary Celebration from the National Library of Medicine, theme essay by Allen G. Debus.
- (en) Theophrastus Paracelsus - Detailed entry from The Catholic Encyclopedia.
- (en) The uses of enchantment, The Economist, 19 Janvier, 2006.
- (en) «After Hippocrates» in: Time, Monday, Feb. 03, 1941.


text:
Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament
La Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament o BIRD (en anglés: International Bank for Reconstruction and Development o IBRD) es una de las cinc institucions que constituisson lo Grop de la Banca Mondiala. La BIRD es una organizacion internacionala. Sa mission d'origina foguèt de finançar la reconstruccion dels païses devastats per la Segonda Guèrra Mondiala. A l'ora d'ara sa mission es concentrada en la lucha contra la pauretat, a travèrs del finançament dels Estats. Son accion continua per mejan de pagaments regulats per sos Estats membres.
Istòria[modificar | modificar la font]
La BIRD dintrèt en foncion lo 27 de decembre de 1945, aprèp la ratificacion internacionala dels acòrds consolidats en la Conferéncia Monetària e Financièra de las Nacions Unidas (ABAACMFNU), que se passèt entre lo 1èr e lo 22 de julhet de 1944, a Bretton Woods, Nòva Hampshire, Estats Units d'America.
Aquel organisme foguèt establit principalament amb un mecanisme per la reconstruccion d'Euròpa e de Japon aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, amb un mandat addicional d'acompanhar la creissença economica dins los païses en via de desvolopament en Africa, Asia e America Latina. A la començança, la banca se centrèt principalament en de projèctes d'infrastructura de tèrme long: construccion de rotas, aeropòrts, e centralas electricas. Coma lo Japon e sos clients europèus foguèron graduats" (aqueriguèron cèrts nivèls de revenguts per tèsta), la BIRD se centrèt entierament cap als païses en via de desvolopament. Dempuèi lo començament de las annadas 1990, tanben a financiat los Estats pòstsocialistas de l'Euròpa Orientala e de l'anciana Union Sovietica .
Foncionament[modificar | modificar la font]
La BIRD fornís de prèstes als govèrns, e las entrepresas publicas, totjorn amb un gatge governamental (o "sobeirana") de remborsament. Los fons d'aqueles prèstes venon principalament de bons obligatàris emetuts per la Banca Mondiala en los mercats de capitals globals, abitualament de US$12 a 15 bilhons per an. Aqueles bons son classificats coma AAA (la pus nauta qualificacion possibla), perque son apiejats pel capital de part dels Estats membres, aital coma pels gatges sobeirans dels prestaires. De mai, los prèstes que son pagats se reciclan.
A causa del classament de crèdit de la BIRD, aquela pòt demandar de prèstes a de tausses d'interès relativament basses. Coma la majoritat dels païses en via de desvolopament an de marridas qualificacions de crèdit, la BIRD pòt prestar dins aqueles païses de tipes d'interès que son generalament fòrça mai atractius, quitament après aver apondut un pichon marge (prèp de 1%) per cobrir las despensas administrativas.


text:
Sant Andrieu (canton de Peiralèu)
Sent Andrieu de Vesinas[1] o Sent Andrieu d'Ovesinas[2],[3],[4] (oficialament en francés Saint-André-de-Vézines) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Sant-André (altitud 876 mètres) n'a situat a 23 km al Nòrd-Es de Millau en la region centrala del Causse Negre, als confins de las ancianas províncias del Rouergue, del Languedoc e Gévaudan. Etendue Considerable coma l'indica lo Libre de parròquia : 5 llegües horaires de torn. La superficie de la municipalitat es de 38,97 km² Al Nòrd, limitada per la parròquia de Veyreau, a l'Èst per aquela de Lanuéjols (Gard), al Miègjorn per aquela de La nòstra Madama de las Treilles, a l'Oèst per aquelas de la Roque Santa-Marguerite e Peyreleau. Montméjean Es en luòc ne comuna l'an 1799 e compren las municipalitats de Montméjean, la Roque Santa Marguerite, Sant Véran, Veyreau e lo Maynial-Sants Texans dels Balmes. Lo 4 d'abril de 1834, las municipalitats de Veyreau e lo Maynial-Sants Texans dels Balmes e Montméjean an amassat pel segond #que pren lo nom de « Sant André de Vézines » ont se situa lo nòu cap de luòc (Ord. 28 M 22). Lo 24 de decembre de 1849, la municipalitat de Veyreau a distrach de la comuna de Sant André de Vézines. Lo plànol de 1849 amb lo limit d'A a F indica « l'ancian limit d'aquelas doas comunas es absoludament la meteissa en tota la siá longitud, a l'excepcion de las parts marcadas per un filet de color violeta dempuèi lo ponch B fins al C, e del ponch D al ponch F ». La granja de la Roujarie a amassat a Sant André de Vézines e aquela dels Mourgues a amassat a Veyreau en 1803.(Marc Parguel)
Le village de Saint-André (altitude 876 mètres) est situé à 23 km au Nord-Est de Millau dans la région centrale du Causse Noir, aux confins des anciennes provinces du Rouergue, du Languedoc et Gévaudan. Etendue considérable comme l’indique le Livre de paroisse : 5 lieues horaires de tour. La superficie de la commune est de 38,97 km² Au Nord, bornée par la paroisse de Veyreau, à l’Est par celle de Lanuéjols (Gard), au Midi par celle de Notre Dame des Treilles, à l’Ouest par celles de la Roque Sainte-Marguerite et Peyreleau. Montméjean est chez lieu en mairie en 1799 et comprend les communes de Montméjean, le Roque Sainte Marguerite, Saint Véran, Veyreau et le Maynial-Saint Jean des Balmes. Le 4 avril 1834, les communes de Veyreau et le Maynial-Saint Jean des Balmes et Montméjean sont réunies pour la seconde qui prend le nom de « Saint André de Vézines » où se situe le nouveau chef lieu (Ord. 28 M 22). Le 24 décembre 1849, la commune de Veyreau est distraite de la mairie de Saint André de Vézines. Le plan de 1849 avec la limite de A à F indique « l’ancienne limite de ces deux communes est absolument la même dans toute sa longueur, à l’exception des parties marquées par un filet de couleur violet depuis le point B jusqu’au C, et du point D au point F ». La ferme de la Roujarie est réunie à Saint André de Vézines et celle des Mourgues est réunie à Veyreau en 1803.(Marc Parguel)
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant André de Vézines se situava primitivement entre la Combe e Roquesaltes del mens en los tempses gallo-romains. Lo abbé Hermet i #mencionar una villa. La siá localizacion actuala mencionada dempuèi 1098 a #èsser determinat pels senhors de Montméjean e per la font situada près de la maire. D'après los chroniqueurs locales, lo vilatge de Sant André de Vézines i auriá bastit sus fons de cabanas : de pichonas tutas condicionadas en étables. En los soscaves de cèrts sojorns, avèm pogudas veire #que #encobrir poiriá èsser versemblant (Marc Parguel, la pichona istòria de Sant André de Vézines,2003).
- Etymologie
Lo pòble deu l'origina de lo sieu nom d'una part a la apôtre Sant-André de Bethsaïde, fraire de Sant-Pierre, pescador crucifié sus una crotz en X a Patras (Grècia) l'an 64, e d'autra part al culte consagrat a la brebis. Sant André #èsser pescador del lac de Tibériade amb lo sieu fraire Simon Pierre (Sant Pierre : patron actual de la parròquia), es per aquela rason venguda patron dels pescadors e dels poissonniers ; e, coma el pêchait al filet, es tanben patron dels cordiers. Se pòt se demandar perque aver-i donat lo nom d'aquel sant a una parròquia tanben desprovesida d'aiga. Una responsa pòt malgrat aiçò se considerar : lo apôtre Sant-André èra antany invocat per las joves filhas en mal de marit e per las femnas esterilas per aver de mainats (Del Broc de Ségange, 1887). Lo nom latin Andréas, grèc Andros, significa òme fòrt, Sant André es tanben reconegut per guérir la coqueluche.
Es en 1326 #que se poirà legir per las primièras fes en un acte lo tèrme « Sanctus Andreas de Ovezinis ». En 1355 ven « Sancti Andrée de Ovesinis » (Sant André del país dels brebis). Las raïses de la paraula Vézines provendrián del bas-latin Ovedinas o Ovezinas #que significariá en transcription lateral : luòc de ramaderia d'ovins. Es en tot cas aquel #qu'a pogudas anotar lo chanoine Hermet #que cita, d'après la Notitia jurium Ecclesiae Vabrensis, levada per Mgr|Bertrand Modèl:De Pebrac en 1355, la glèisa de Sant-André per aqueles tèrmes : Ecclesia Sancti Andrée de Ovesinis, de presentatione Archidiaconi Amiliavi in Ecclesia Ruthenenso. Aquela paraula Ovesinis, #qu'es doncas la forma anciana de Vézines, poiriá plan derivar de la paraula latina OVIS = brebis, de sòrta que lo nom de la parròquia totjorn segon Hermet, tirariá la siá origina de las vegadas de brebis anautitas sul Causse Negre e significariá Sant-André del país dels brebis, dels brebis #que lo lach ne servissiá a fabricar del fromage de Roquefort[5].
Al cors dels tempses lo sieu appellation s'es modificat : Ovedinas, Ovezinas (1098), Sant Andréa de Ovézinis (1326), Sancti Andrée de Ovezinis (1355), Sancti Andréa de Vézines (1371), Sant-André de Vézines (1382), Sant André de Vésines (1727-1787), St André de Vizines (1746), Sant-André de Vézinnes (1788). Dempuèi 1830, es lo vocable actual #qu'a utilizat.
Los sieus abitants an trucat lo Sant-Andréains o Sant-Andribens.
Saint André de Vézines se situait primitivement entre la Combe et Roquesaltes du moins dans les temps gallo-romains. L’abbé Hermet y mentionna une villa. Son emplacement actuel mentionné dès 1098 a été déterminé par les seigneurs de Montméjean et par la source située près de la mare. D’après des chroniqueurs locaux, le village de Saint André de Vézines serait bâti sur des fonds de cabanes : petites grottes aménagées en étables. Dans les caves de certaines demeures, nous avons pu voir que cela pourrait être vraisemblable (Marc Parguel, la petite histoire de Saint André de Vézines,2003).
- Etymologie
Le village doit l’origine de son nom d’une part à l’apôtre Saint-André de Bethsaïde, frère de Saint-Pierre, pêcheur crucifié sur une croix en X à Patras (Grèce) en 64, et d’autre part au culte voué à la brebis. Saint André fut pêcheur du lac de Tibériade avec son frère Simon Pierre (Saint Pierre : patron actuel de la paroisse), il est pour cette raison devenu patron des pêcheurs et des poissonniers ; et, comme il pêchait au filet, il est aussi patron des cordiers. On peut se demander pourquoi avoir donné le nom de ce saint à une paroisse aussi dépourvue d’eau. Une réponse peut cependant s’envisager : l’apôtre Saint-André était jadis invoqué par les jeunes filles en mal de mari et par les femmes stériles pour avoir des enfants (Du Broc de Ségange, 1887). Le nom latin Andréas, grec Andros, signifie homme fort, Saint André est aussi reconnu pour guérir la coqueluche.
C’est en 1326 que l’on pourra lire pour la première fois dans un acte le terme « Sanctus Andreas de Ovezinis ». En 1355 elle devient « Sancti Andrée de Ovesinis » (Saint André du pays des brebis). Les racines du mot Vézines proviendraient du bas-latin Ovedinas ou Ovezinas qui signifierait en transcription latérale : lieu d’élevage d’ovins. C’est en tout cas ce qu’a pu noter le chanoine Hermet qui cite, d’après la Notitia jurium Ecclesiae Vabrensis, dressée par Modèl:Mgr en 1355, l’église de Saint-André par ces termes : Ecclesia Sancti Andrée de Ovesinis, de presentatione Archidiaconi Amiliavi in Ecclesia Ruthenenso. Ce mot Ovesinis, qui est donc la forme ancienne de Vézines, pourrait bien dériver du mot latin OVIS = brebis, de sorte que le nom de la paroisse toujours selon Hermet, tirerait son origine des troupeaux de brebis élevées sur le Causse Noir et signifierait Saint-André du pays des brebis, des brebis dont le lait servait à fabriquer du fromage de Roquefort[6].
Au cours des temps son appellation s’est modifié : Ovedinas, Ovezinas (1098), Saint Andréa de Ovézinis (1326), Sancti Andrée de Ovezinis (1355), Sancti Andréa de Vézines (1371), Saint-André de Vézines (1382), Saint André de Vésines (1727-1787), St André de Vizines (1746), Saint-André de Vézinnes (1788). Depuis 1830, c’est le vocable actuel qui est utilisé.
Ses habitants sont appelés les Saint-Andréains ou Saint-Andribens.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Peyreleau, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1999
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Extrach de la pichona istòria de Sant André de Vézines,Marc Parguel,2003
- ↑ Extrait de la petite histoire de Saint André de Vézines,Marc Parguel,2003


text:
Bal deus Ardents
Lo Bal deus Ardents, escadut a París lo 28 de genèr de 1393, que ho un charivari hens la Cort de França qui s'acabè dab un incendi qui abambè quauques participants qui i morín. Lo quite rei, Carles VI de França, dejà conegut abans aquesta mauescaduda com d'ua santat mentau de las flacas, qu'i ho pregondament mercat e que perdó la rason après.
L'encausa de l'accident que ho la pega qui s'èran untats lo Rei e tres autes amics (dont Ivan de Fois, hilh bastard e aimat de Gaston Febus) entà desguisà's en òmis sauvatges qui s'abambè lèu e quasi simultaneament.


text:
Sent Esèri
Sent Esèri[1][2],[3],[4] (oficialament en francés Saint-Izaire) es una comuna situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a 265 mètres d'altitud en un méandre del Dourdou, lo vilatge se tròba a la cœur del Rougier de Camarès.
Situé à 265 mètres d'altitude dans un méandre du Dourdou, le village se trouve au cœur du Rougier de Camarès.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Luòc ocupat al neolític (preséncia de estatuas-menhirs).
- Al Mièja Edat, vilatge fortificat, dominat per un castèl episcopal.
- Site occupé au néolithique (présence de statues-menhirs).
- Au Moyen Âge, village fortifié, dominé par un château épiscopal.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saint-Affrique, Christian-Pierre Bedel, al canton, 2002
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Politicians and Election, Vote in Freedom, Actively Participate in Democracy, Vote for Change, Online referendum
VIEW DETAIL
Online election results for "Sit.polític.en la República Dominicana - satisfecho" in graph.
republica dominicana realidad politica, define cual es la situacion politica de republica dominicana, situacion politica dominicana, situacion social de la republica dominicana, situacion politica de republica dominicana, "situacion politica en la republica dominicana", república dominicana situación política, realidad politica en la republica dominicana, marketing republica dominicana, imagen de la situacion politica de la republica dominicana and more...


text:
25 sept. 2010
Catalunha dona oficialitat á l'aranés
Le Parlament catalán há aprovat aquest oncai mércors cêulas devodacions dele tripartit e CiU ela Lee de l'Occitán -aranés n'Aran-, cêula qual recognosçe l'aranés cuma leunga oficial de Catalunha e ge compromesa á implicar se'n l'amparament et ela difusion dál leunga própria dál Val d'Aran.
Ela lee est poral foment de l'aranés, e regula l'oficialitat e le sui usament nelas institucions proprias dál Val d'Aran e dál Generalitat, que devrán de folsar l'occitán nelas sues relacions cêu ols cibtadáns e n'ols suis acordaments.
Le text determina que l'aranés seja leunga avantfrent n'ols organismes dál Val d'Aran, et estipula qu'ela cognosçença dál leunga pot eser recognoscuda acumna benemença á l'ora de travalhar nela ministracion pública d'equant mued que nela ministracion de justicia.
Ela norma estable l'aranés cuma ela leunga vehicular de l'educament nela Val d'Aran, e contén le compromís dál Generalitat de produir á través d'ols meis de comunicacion públics contenenças n'aquesta leunga.
Le vicepresident dál Generalitat, Josep-Lluís Carod-Rovira, há defensat qu'ela lee "recupera ela legitimitat d'una leunga qu'est patre estóric", e há exalçat á Catalunha prel sui respect á ela pluralitat, aujac, second há dit, est l'ungat territor de l'Aungament Evrupei cêu tres leungas oficials.
POLEMICA PREL NOM
Le nom oficial dál lee -Lee de l'Occitán, Aranés n'Aran- há centrat elas discrepanças entre partits, aujac tant PP cum C's (ciutadàns) hán invehit c'una lee pensada ença ela Val d'Aran duj cum títol ela leunga occitána.
Le deputat dele PP Rafael López há defirmat qu'ela norma s'aia redigit sien comptar cêula Val d'Aran, e há asecurat qu'ols cibtadáns dál çòna nu ge sentirán identificats cêuna lee que parle de l'occitán: "Est cum sé s'aviés fet des Madrid una lee de politica lingüistica dele catalán"; (babequías e ganas de fododincular per part d'ols facâs dele PP, e buste par aquesta gent, tot esquelh que nu són á espainhol uo nu duja'l nom d'Espainha lis dona alergia e lis produj sabrulhit, ca fásquia de gent!!..., deset ols aranesus s'amostran argulhosus d'apender á ela "Nacion Occitána" cum ansí ol demonstra ela croç occitána d'ols Cómits de Tolsa nela sue senhera, senhera que's vei n'un munt de balcons e faciarias de bastiments aol long dál tota Val, per nu dir, apart, qu'est present n'ols bastiments oficials; deset ge vei aqués ergulh nel fet que'l sui himne nacional seja ela cognoscuda cânçon occitána "Se chanta", un ver himne á ela tota Occitania, poren nu i-há discussion deguna sús ela controversia du ela lee duj le mot occitán/occitana nel sui text, ols aranesus sapen asobrat qui son e dont segudan).
Le Sindic d'Aran e deputat de PSC-Cpc, Francès Boya, há celebrada l'aprovança, e há defensat que "nu seríe raçonabil" c'adés ge fomentás una execcion de l'aranés cêulas leungas occitánas, onde há considerat apropriat le nom dál Lee.
Boya há plangïda ela situacion "posfacadora" que vesque l'aranés aujac comora cêu un'altras tres leungas de maor força: le catalán, le castelhán e le francés. Per aquesta raçon, há celebrat que cêu l'aprovança d'aquesta nòrma s'ofre un estrument jurídic par defensar ela leunga e l'identitat dál Val d'Aran.
Version occitána (aranés):
Eth Parlament a aprovat aguest dimèrcles damb es vòts deth tripartit e CiU era Lei der Occitan -aranés en Aran-, damb era quau reconeish er aranés coma lengua oficiau de Catalonha e se compromet a implicar-se ena emparança e era difusion dera lengua pròpria dera Val d'Aran.
Era lei fomente er aranés, e ne regule era oficialitat e eth sòn ús enes institucions pròpries dera Val d'Aran e dera Generalitat, qu'auràn d'utilizar er occitan enes sues relacions damb es ciutadans e enes sòns acòrds.Eth tèxte determine qu'er aranés sigue lengua preferent as organismes dera Val d'Aran, e estipula qu'eth coneishement dera lengua pòt èster reconeishut coma un mèrit a l'hora de trabalhar ena administracion publica, així com ara administracion de justícia.
Era nòrma establís er aranés coma era lengua vehicular dera educacion ena Val d'Aran, e conten eth compromés dera Generalitat de produsir a través des mejans de comunicacion publics contengudi en aguesta lengua.
Eth vicepresident dera Generalitat, Josep-Lluís Carod-Rovira, a defenut qu'era lei "recupère era legitimitat d'ua lengua que de bèra forma ei patrimòni istoric", e a exalçat Catalonha peth sòn respècte ara pluralitat, ja que, segons a dit, ei er unic territòri dera Unió Europea damb tres lengües oficiaus.
POLÈMICA PETH NÒM
Eth nòm oficiau dera lei -Lei der Occitan, Aranés en Aran- a centrat es discrepàncies entre partits, ja que tant PP coma C's an criticat qu'ua lei pensada entara Val d'Aran pòrte coma títol era lengua occitana.
Eth deputat deth PP Rafael López a afirmat qu'era nòrma s'age redigit sense compdar damb era Val d'Aran, e a assegurat qu'es ciutadans dera zòna no se senteràn identificadi damb ua lei que parle der occitan: "Ei com si s'auesse hèt des de Madrid ua lei de politica lingüistica deth catalan". Eth Sindic d'Aran e deputat de PSC-Cpc, Francès Boya, a celebrat era aprovacion, e a defenut que "no serie raonable" qu'ara se fomentèsse ua escissió der aranés laguens des lengües occitanes, per qui a considerat apropiat eth nòm dera Lei.
Boya a planhut era situacion "critica" que viu er aranés ja que conviu damb autes tres lengües de major fòrça: eth catalan, eth castelhan e eth francés. Per aguesta arrason, a celebrat que damb era aprovacion d'aguesta nòrma s'aufrisque un esturment jurídic per deféner era lengua e era identitat dera Val d'Aran.
Ela lee est poral foment de l'aranés, e regula l'oficialitat e le sui usament nelas institucions proprias dál Val d'Aran e dál Generalitat, que devrán de folsar l'occitán nelas sues relacions cêu ols cibtadáns e n'ols suis acordaments.
Le text determina que l'aranés seja leunga avantfrent n'ols organismes dál Val d'Aran, et estipula qu'ela cognosçença dál leunga pot eser recognoscuda acumna benemença á l'ora de travalhar nela ministracion pública d'equant mued que nela ministracion de justicia.
Ela norma estable l'aranés cuma ela leunga vehicular de l'educament nela Val d'Aran, e contén le compromís dál Generalitat de produir á través d'ols meis de comunicacion públics contenenças n'aquesta leunga.
Le vicepresident dál Generalitat, Josep-Lluís Carod-Rovira, há defensat qu'ela lee "recupera ela legitimitat d'una leunga qu'est patre estóric", e há exalçat á Catalunha prel sui respect á ela pluralitat, aujac, second há dit, est l'ungat territor de l'Aungament Evrupei cêu tres leungas oficials.
POLEMICA PREL NOM
Le nom oficial dál lee -Lee de l'Occitán, Aranés n'Aran- há centrat elas discrepanças entre partits, aujac tant PP cum C's (ciutadàns) hán invehit c'una lee pensada ença ela Val d'Aran duj cum títol ela leunga occitána.
Le deputat dele PP Rafael López há defirmat qu'ela norma s'aia redigit sien comptar cêula Val d'Aran, e há asecurat qu'ols cibtadáns dál çòna nu ge sentirán identificats cêuna lee que parle de l'occitán: "Est cum sé s'aviés fet des Madrid una lee de politica lingüistica dele catalán"; (babequías e ganas de fododincular per part d'ols facâs dele PP, e buste par aquesta gent, tot esquelh que nu són á espainhol uo nu duja'l nom d'Espainha lis dona alergia e lis produj sabrulhit, ca fásquia de gent!!..., deset ols aranesus s'amostran argulhosus d'apender á ela "Nacion Occitána" cum ansí ol demonstra ela croç occitána d'ols Cómits de Tolsa nela sue senhera, senhera que's vei n'un munt de balcons e faciarias de bastiments aol long dál tota Val, per nu dir, apart, qu'est present n'ols bastiments oficials; deset ge vei aqués ergulh nel fet que'l sui himne nacional seja ela cognoscuda cânçon occitána "Se chanta", un ver himne á ela tota Occitania, poren nu i-há discussion deguna sús ela controversia du ela lee duj le mot occitán/occitana nel sui text, ols aranesus sapen asobrat qui son e dont segudan).
Le Sindic d'Aran e deputat de PSC-Cpc, Francès Boya, há celebrada l'aprovança, e há defensat que "nu seríe raçonabil" c'adés ge fomentás una execcion de l'aranés cêulas leungas occitánas, onde há considerat apropriat le nom dál Lee.
Boya há plangïda ela situacion "posfacadora" que vesque l'aranés aujac comora cêu un'altras tres leungas de maor força: le catalán, le castelhán e le francés. Per aquesta raçon, há celebrat que cêu l'aprovança d'aquesta nòrma s'ofre un estrument jurídic par defensar ela leunga e l'identitat dál Val d'Aran.
Version occitána (aranés):
Eth Parlament a aprovat aguest dimèrcles damb es vòts deth tripartit e CiU era Lei der Occitan -aranés en Aran-, damb era quau reconeish er aranés coma lengua oficiau de Catalonha e se compromet a implicar-se ena emparança e era difusion dera lengua pròpria dera Val d'Aran.
Era lei fomente er aranés, e ne regule era oficialitat e eth sòn ús enes institucions pròpries dera Val d'Aran e dera Generalitat, qu'auràn d'utilizar er occitan enes sues relacions damb es ciutadans e enes sòns acòrds.Eth tèxte determine qu'er aranés sigue lengua preferent as organismes dera Val d'Aran, e estipula qu'eth coneishement dera lengua pòt èster reconeishut coma un mèrit a l'hora de trabalhar ena administracion publica, així com ara administracion de justícia.
Era nòrma establís er aranés coma era lengua vehicular dera educacion ena Val d'Aran, e conten eth compromés dera Generalitat de produsir a través des mejans de comunicacion publics contengudi en aguesta lengua.
Eth vicepresident dera Generalitat, Josep-Lluís Carod-Rovira, a defenut qu'era lei "recupère era legitimitat d'ua lengua que de bèra forma ei patrimòni istoric", e a exalçat Catalonha peth sòn respècte ara pluralitat, ja que, segons a dit, ei er unic territòri dera Unió Europea damb tres lengües oficiaus.
POLÈMICA PETH NÒM
Eth nòm oficiau dera lei -Lei der Occitan, Aranés en Aran- a centrat es discrepàncies entre partits, ja que tant PP coma C's an criticat qu'ua lei pensada entara Val d'Aran pòrte coma títol era lengua occitana.
Eth deputat deth PP Rafael López a afirmat qu'era nòrma s'age redigit sense compdar damb era Val d'Aran, e a assegurat qu'es ciutadans dera zòna no se senteràn identificadi damb ua lei que parle der occitan: "Ei com si s'auesse hèt des de Madrid ua lei de politica lingüistica deth catalan". Eth Sindic d'Aran e deputat de PSC-Cpc, Francès Boya, a celebrat era aprovacion, e a defenut que "no serie raonable" qu'ara se fomentèsse ua escissió der aranés laguens des lengües occitanes, per qui a considerat apropiat eth nòm dera Lei.
Boya a planhut era situacion "critica" que viu er aranés ja que conviu damb autes tres lengües de major fòrça: eth catalan, eth castelhan e eth francés. Per aguesta arrason, a celebrat que damb era aprovacion d'aguesta nòrma s'aufrisque un esturment jurídic per deféner era lengua e era identitat dera Val d'Aran.
Suscribirse a: Enviar comentarios (Atom)