text:
Atencion! Segur que vòs esfaçar aguest itinerari (e totes es ressenhes, articles, imatges interactives e d'auti contenguts associadi)?
Òc, esfaça-lo
Estanho d'Escunhau
Avaloracion mieja 4.3 (4 vòts)
Itinerari de 10 km e 795 m de desnivèu per pista (30-45 min en coche, anada), seguit de 1.8 km e 200 m de desnivèu a pè (30-45 min, anada), tà acabar damb un circuit (1 km) ath torn der Estanho d’Escunhau. Era pista ei de tèrra e ei en bon estat, exceptat bèth pas concrèt. Damb fòrça precaucion ei possible hèr-la damb un coche que non sigue 4x4. Eth camin a pè ei un sendèr plan ben senhalat, sense dificultat e damb ua pinent moderada. Er itinerari ei adequat entà quaussevolh persona damb un minim de forma fisica. Er Estanho d’Escunhau se tròbe dejós d’ues arribentes parets de ròca calcària, damb formes erosives peculiares, com ara eth gorg pera on desaigüe er estanh. Era sua caracteristica principau ei era abondància de diuèrses plantes aquatiques, que se pòden veir des des bòrds, e qu’arriben ath sòn maxim desvolopament a compdar de miei agost .
warning Segur que vòs esfaçar aguest article?
Òc, esfaça-lo
Estanho d'Escunhau
Itinerari de 10 km i 795 m de desnivell per pista (30-45 min en cotxe, anada), seguit de 1.8 km i 200 m de desnivell a peu (30-45 min, anada), per acabar amb un circuit (1 km) al voltant de l'Estanho d'Escunhau. La pista és de terra i està en bon estat, tret d'algun pas concret. Amb molta precaució és possible fer-la amb un cotxe que no sigui 4x4. El camí a peu és un sender força ben marcat, sense dificultat i amb un pendent moderat. L'itinerari és adequat per a qualsevol persona amb un mínim de forma física. L'Estanho d'Escunhau está situat sota unes escarpades parets de roca calcària, amb formes erosives peculiars, com ara l'avenc per on l'estany desaigua. La seva característica principal és l'abundància de diverses plantes aquàtiques, que es poden distingir des de les vores, i que arriben al màxim desenvolupament a partir de mitjans d'agost .
POIE01
Avaloracion mieja 4 (1 vòta)
Hònt des Audèths
Era Hònt des Audèths se tròbe en un costat dera pista, pòc abans d’arribar en Prat dera Lana. Era òbra de pèira dera hònt ei recenta, der an 1990 segontes cònste ena placa que i a dessús deth canèth dera hònt.
Es sorses son ua manifestacion dera aigua que circule de manèra sosterranha. Era composicion quimica dera aigua ven determinada peth tipe de ròca damb era quau a estat en contacte dejós de tèrra, e des saus qu'era ròca libère. En tot atier ara sua composicion quimica se pòt hèr ua classificacion dera aigua des sorses (entà veir eth sistèma de classificacion clicatz ací).
En cas d’aguesta hònt, ei ua aigua de mineralizacion febla, qu'indique qu'eth temps de contacte dera aigua damb era ròca a estat breu, e/o qu'es ròques damb es qu'a interactuat son pòc solubles.
Enes diagrames de classificacion dera quimica dera aigua, era Hònt des Audèths se place ena següenta posicion:
Era aigua ei donc de tipe bicarbonatada calcica, qu'indique qu'es ròques damb qué a estat en contacte son de tipe calcari. Efectivament, ena zòna a on se tròbe era hònt abonden es marmes.
POIE02
Avaloracion mieja 4.5 (4 vòts)
Barranc deth Malh Nere
Des d’aguest punt, guardant tar oèst (ara dreta se vam de pujada), podem veir un barranc damb colors vermelhosi. Aguest color vermelh ei causat peth hèr depositat dessús des pèires. Eth hèr se dissòlv ena aigua enes zònes mès nautes, a on se met en contacte damb es ròques que contien eth metau. Mès quan era aigua circule enjós, es sues propietats quimiques pòden cambiar: pòt oxigenar-se, o pèrder acidesa, o pòt baishar era concentracion de matèria organica dissolvuda que reten eth hèr. En aguesta naua situacion, eth hèr s’oxide, se torne insoluble e precipite.
Era fòto aeriana que i a mès enjós permet veir aguest procès ath long de tot eth barranc. Eth punt e era flècha ròses mèrquen era posicion actuau e era zòna baisha deth barranc que vedem des d’ací. Era flècha blua mèrque eth recorrut dera aigua des d’ua zòna de mojanquèr (a on es condicions quimiques pòden èster favorables tara dissolucion deth hèr) cap ara part nauta deth barranc. En vermelh (eth color s’a exagerat) se ven es zònes deth barranc a on i a precipitats de hèr.
Estanho d'Escunhau
Des d'ací auem ua bona panoramica der Estanho d'Escunhau e deth sòn bacin.
Entà saber-ne mès dera composicion des ròques, guardatz ací dejós era imatge interactiva 1 .
Entà conéisher es caracteristiques generaus deth bacin e der estanh, guardatz ací dejós era imatge interactiva 2.
Entà conéisher es principaus caracteristiques fisicoquimiques ambientaus der estanh, clicatz ací
POIE04
Bassa ena vòra N
Aguesta zòna der estanh ei mès lèu ua bassa separada dera cubeta principau der estanh. A ua prigondor de sonque 50 cm, e en centre creishen ues masses d’ua planta de huelhes estretes e alongades. Ei ua des espècies de cabelhs d’aigua, o potamogeton, que trobam enes Pirenèus (tà conéisher es plantes aquatiques que creishen enes estanhs pirenencs, clicatz ací). Vistes des de dehòra an aguest aspècte:
A diferéncia dera rèsta der estanh, es plantes creishen ena zòna centrau dera bassa. En cambi, en estanh era zòna centrau ei massa prigonda entà qué i poguen víuer es plantes, e per aquerò les trapam enes bòrds. Eth tractament deth color ena fòto aeriana der estanh permet destacar, en colors verdi mès ludents, es zònes a on arraïtzen es plantes aquatiques:
Comprovam tanben qu'ena vòra sud (part inferiora dera fòto) abonden mens es plantes. Aguesta vòra ei dejós des malhs e pales arribentes, a on soent i baishen lauegi e lits de tèrra qu'arriben en estanh. Per açò eth litorau ei plan arribent e rocassut, pòc adequat entà qu'es plantes arraïtzen.
Ara seguida haram eth torn ar estanh, en tot descorbir es caracteristiques de cada zòna deth litorau e es plantes que i viuen.
POIE05
Avaloracion mieja 5 (1 vòta)
Ua dusau espècia de cabelh d'aigua
En aguesta zòna der estanh trobam ua dusau espècia de cabelh d’aigua. A un color verd mès viu e es huelhes plan mès amples. Creish en lòcs de mès prigondor qu'es de huelhes estretes, entre 1 e 2 mètres. Er aspècte des de dehòra dera aigua ei aguest:
Entà conéisher mès plantes aquatiques que viuen enes estanhs pirenencs clicatz ací
POIE06
Avaloracion mieja 5 (1 vòta)
Sparganum
En aguest punt podem veir sparganum. Son pòc abondosi en aguest estanh, e aguest ei un des pògui endrets a on viuen. Es sparganum an ues huelhes primes e plan longues, pòden arténher diuèrsi mètres, e flòten dessús dera superfícia dera aigua.
Entà conéisher mès plantes aquatiques que viuen enes estanhs pirenencs clicatz ací
POIE07
Chares
En aquesta zòna eth litorau càmbie. Dempús des sparganum, auem vorejat ua zòna plan rocassuda e arribenta, a on non i a plantes, e ara auem arribat en ua petita baia damb ua plataforma de pòca prigondor a on creish un prat de chares (boticoa, equisetum). Es chares son algues, a diferéncia dera rèsta de plantes aquatiques que trapam, en realitat són plantes terrestres que s’an adaptat a víuer ena aigua. An ua sòrta de tija ath torn dera quau ne gessen fausses huelhetes agropades ath madeish nivèu, o verticillis. Formen ues mates que tapissen eth hons.
Entà conéisher mès plantes aquatiques que viuen enes estanhs pirenencs clicatz ací
POIE08
Avaloracion mieja 4 (1 vòta)
Eth gorg de desguàs
Er estanh desaigüe en aguest punt cap a un gorg. Aguesti potzi son formacions tipiques des ròques calcàries, coma es que formen es parets que barren er estanh per aguest costat. Era aigua de ploja conten CO2 atmosferic, que li da acidesa. Quan era aigua còle pes henerècles dissòlv pòc a pòc er interior dera ròca calcària, qu'ei plan sensibla ar acid, e atau excave galeries. Es galeries pòden arribar a enhonsar-se e dar lòc a un engolidor, per a on entre era aigua que circule per dejós de tèrra. D'aguest tipe d’erosion sosteranha se'n ditz erosion karstica.
En aguest punt se bastic ua renclusa entà hèr a pujar eth nivèu d’aigua der estanh, mès era aigua còle entre es pèires e eth nivèu se manten per dejós dera renclusa.
Aguesta aigua arribe en un gran sistèma de còves, eth sistèma de Bargadèra, qu'ei era cavitat de major desnivèu de Catalonha damb -571 mètres. Ua des boques dera còva ei a uns 85 mètres per dessús d'a on mos trobam ara.
POIE09
Volantins
En acabar de passar era renclusa e pujar un shinhau entà superar ua acumulacion de ròques que barre eth pas, tornam tara vòra a on i a ua pèira que forme ua petita peninsula qu'ei un bon punt entà descorbir dessús dera aigua ua naua planta aquatica, que creish ací entre es dues espècies de cabelhs d'aigua que ja auem vist. Son es volantins. Se reconeishen perqué formen ua sòrta de plumalhs de huelhes d’un color brun vermelhós. Eth sòn nòm scientífic, Myriophyllum, vò díder “qu'a milèrs de branques” e hè referéncia ad aguesti plumalhs.
Entà conéisher mès plantes aquatiques que viuen enes estanhs pirenencs clicatz ací
POIE10
Ua lit de pèires que modifique eth litorau
Era part dera còsta a on mos trobam a estat modificada pera acumulacion de pèires. Ena fòto aeriana se pòt veir (mercat en faus color) com es fragments de pèira, que vien de dues zònes de ròca exposada plaçades per dessús der estanh, ròden enjós e se depositen damb forma de ventalh ena vòra. Aguest depòsit entre laguens dera aigua, e atau se forme un litorau plan rocalhut e fòrça arribent, a on es plantes non pòden arraïtzar.
POIE11
Un tresau cabelh d'aigua
En aguest punt podem veir encara ua tresau espècia de cabelh d'aigua, damb ua huelha d’amplada intermieja entre es autes dues. Ei era qu'apareish ena part inferiora dera fòto. En aguest costat der estanh era vegetacion aquatica ei mès variada qu'en tròç qu'auem recorrut prumèr. Podem apreciar qu'ací i a ua riba mès ampla, fòrça planèra damb ua prigondor de mens d’un parelh de mètres, un abitat mès apropiat entàs plantes aquatiques.
Entà conéisher mès plantes aquatiques que viuen enes estanhs pirenencs clicatz ací
POIE12
Avaloracion mieja 5 (1 vòta)
Era distribucion des plantes aquatiques segontes era prigondor
Era part deth litorau que recorrem ara ei sense dobte era que presente ua vegetacion mès ben desvolopada, tant per çò que hè ara extension cubèrta de plantes com pera sua diversitat. En quauqui punts se pòt observar com es tres plantes dominantes se dispòsen en franges segontes era prigondor, atau coma mòstre era fòto. Enes zònes mès pòc prigondes trobam eth cabelh d’aigua de huelha mès estreta, de color verd amortat. Darrèr, enes zònes intermieges, i a eth cabelh d’aigua de huelha ampla, de color verd mès viu. E darrèr de tot, enes zònes mès prigondes, trobam es volantins, de color fosc.
Entà conéisher mès plantes aquatiques que viuen enes estanhs pirenencs clicatz ací
E mos adreçam entath darrèr punt deth recorrut. Aprofitatz entà observar ras deth bòrd e veiratz que non se ven cabidornats ena aigua!
POIE13
Avaloracion mieja 5 (1 vòta)
Callitrique
Tancam eth circuit e tornam entara bassa, tà ua zòna fòrça caushigada pes vaques. Se mos apropam mos podem trobar eth callitrique, ua petita planteta damb huelhes de color verd ludent que se dispòsen en forma de roseta o estrelha. Aguesta planta ei tipica des lòcs freqüentats peth bestiar.
Tà conéisher mès plantes aquatiques que viuen enes estanhs pirenencs clicatz ací
E era auta causa que podem veir son cabidornats. Perqué les trobam ací e non ena rèsta der estanh? Era rason ei qu'en estanh i a trueites, que se mingen es cabidornats. Es trueites (e d'auti peishi) non son abitants naturaus des estanhs. En fòrça cassi an estat introdusides pera man umana. Com que son predadors voraci que mingen larves d’anfibis, aguesti an desapareishut de fòrça estanhs, damb era conseqüenta pèrta de biodiversitat. Açò includís bères espècies endemiques (ei a díder, que non se tròben enlòc mès deth mon) d’anfibis, com ara eth triton pirenenc. Es anfibis tròben refugi enes petites basses a on non i viuen es peishi.
Entà saber mès des peishi clicatz ací.
Entà saber mès des anfibis, clicatz ací..
Ara que ja coneishem er estanh per dehòra podem anar a veir coma ei per laguens, de manèra virtuau, damb aguest vidèo-clip.
WPE01
Avaloracion mieja 3 (3 vòts)
Entrada en Escunhau pera gessuda dera dreta dera rotonda ena C-28 (km 26, de Vielha direccion tara Bonaigua), e pujada entath cap deth pòble pes carrèrs principaus de Santa Anna e Sant Père, enquiara glèisa de Sant Pèir (0.37 km, desnivèu 26 m).
WPE02
Inici dera pista darrèr dera glèisa, cap ara esquèrra, enquiath horcalh de Casarilh (0.2 km, desnivèu 20 m).
wpE03
Préner eth camin que va tara dreta e seguir pera pista. Dempús d’un marrèc fòrça barrat e ua ziga-zaga (prumèr esquèrra e dempús dreta), trobam un nau horcalh (0.36 km, desnivèu 32 m).
wpE04
Seguir dret e deishar era pista que va tara esquèrra, enquiath propèr marrèc fòrça barrat (1.2 km, desnivèu 93 m).
wpE05
Avaloracion mieja 3 (1 vòta)
Completar eth marrèc ena esquèrra e deishar era pista que se’n va cap ara dreta. Passar un nau marrèc barrat e continuar enquiara propèra desviacion (2.7 km, desnivèu 139 m).
wpE06
Avaloracion mieja 4 (1 vòta)
Continuar dret, deishant eth camin dera dreta. Seguir era pista, sense trobar cap aute horcalh, enquiara Pleta dera Lana (5.7 km, desnivèu 485 m).
wpE07
Aparcar eth coche e continuar a pè ena madeisha direccion que viégem, peth sendèr que ges des dera tanca ena paret de pèira qu'ei ath dauant, enquia arribar a on eth sendèr cròtze eth riu (0.3 km, desnivèu 20 m).
wpE08
Crotzar eth riu e seguir eth sendèr senhalat, enquia arribar en pletiu a on se trape era Cabana d’Estanho. Entornejar eth pletiu pera esquèrra (eth camin se pèrd en bèth moment) enquia arribar en un riuet qu’ei en costat oposat. Seguir pera esquèrra deth riuet ensús, enquiath coret que barre er estanh (1.5 km, desnivèu 203 m).
wpE9-final
Avaloracion mieja 3.5 (2 vòts)
Baishar tar estanh e recórrer eth bòrd començant peth costat dret (torna a clicar era icòna entà accedir ath punt d’interès).


c: text/html

text:
Wikipèdia:Wikipompièrs
(Se venètz d'ajustar un fuòc, retrobatz-lo en bas de pagina. Un fuòc s'ajusta segon la procedura seguenta...)
Qui son los wikipompièrs ?
Los wikipompièrs intervenon en cas de conflictes d'edicion. Son volontaris e coma pompièrs an pas cap de drech d'administracion, doncas pòdon pas blocar de paginas o d'utilizaires jos lor egida. Los wikipompièrs son moderators e vos ajudaràn a reglar de conflictes entre contributors. Las reclamacions contra d'administrators se devon depausar aicí. Los wikipompièrs depausaràn un bendèl dins la pagina de discussion de l'article en fuòc per i indicar que l'apèl es estat entendut, mas siatz pacients ! los wikipompièrs an sovent besonh de legir de paginas entièras de discussion abans de far un primièr estat dels luòcs. Defugissètz de contactar un wikipompièr particular, perque pòt èsser en defòra de la casèrna o ocupat sus un autre fuòc.
Se volètz venir wikipompièr :
- Per Se rendre util, vejatz dins la pagina Ròtle e metòdes la seccion "que i a de far ?" : i trobaretz un fum d'idèas.
- Per S'informar e Se formar sul ròtle dels wikipompièrs, legissètz la pagina Ròtle e metòdes .
- Per S'inscriure coma wikipompièr, sufís de legir e aprovar la Carta d'intervencion abans de s'inscriure dins la Casèrna
- Per Debatre de l'utilitat o de l'organizacion d'aquesta pagina, utilizatz la pagina de discussion.
- Abans de Respondre a una alèrta, doblidetz pas s'es necessari d'atudar lo senhal. Mercé!
- Archius dels incendis atudats : Transferissètz sus aquesta archiu los incendis atudats
Informacions a l'intencion dels wikipompièrs[modificar la font]
Pensatz plan de datar/signar cada còp que modificatz l'estatut o lo comentari (objectiu : saber lo darrièr intervenent). E mai, lo comentari es pas un istoric (i a la pagina de detalhs per aquò). Mas just un estat actual e pontual del besonh en pompièrs.
Lista dels fuòcs[modificar la font]
Ne plus reclasser les articles par section, mais par ordre d'apparition. L'estatut offre un repère visual le long de la pagina (le repère coloré permet de vite s'y retrouver d'un seul coup d'œil).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eth Conselh Generau d’Aran e era societat mercantila Gureak Aran SL an renauit eth convèni entara mantenença deth Centre Especiau de Trabalh ena Val d’Aran.
Mejançant eth renauiment d’aguest convèni eth Conselh Generau d’Aran apòrte 47.000€ ena anualitat 2018. Gureak Aran SL, dedicada a la bugadariá e tinturariá, ei un Centre Especiau de Trabalh dera Val d’Aran qu’a coma objectiu integrar en mon deth trabalh as persones damb bèra discapacitat, en tot atier ath collectiu de persones damb discapacitat fisica.
Entre es condicions deth convèni i a era mantenença des lòcs de trabalh de persones damb discapacitat e eth compromís de naues contractacions pendent era vigéncia deth contracte e es sues prorrògues, en tot considerar que cau mantier ua mejana de 80% deth personau damb discapacitat pendent cada exercici.
Es Centres Especiaus de Trabalh son enterpreses qu’an era mission d’aufrir lòcs de trabalh de qualitat a persones damb discapacitat iguala o superior ath 33% e que non pòden integrar-se ara enterpresa ordinària. Aguestes enterpreses actuen coma quinsevolh organizacion en encastre dera economia sociau, e an d’arténher un doble objectiu sociau e economic. Es CET an d’arténher crear lòcs de trabalh adaptat as besonhs des persones damb discapacitat e ath madeish temps cercar era rendabilitat economica que les hèsque a èster enterpreses sostenibles.
Info: Conselh Generau d’Aran


text:
Linx de Toronto
Lei Linx de Toronto (anglés : Toronto Lynx Soccer Club), son un club mieg-professionau de fotbòl (soccer) establit a Toronto en Canadà (dins la província d'Ontàrio).
Lo club alinha mai d'una equipa entre qué una equipa masculina dins la Premier Development League, lo 4en nivèu dins la piramida nòrd-americana.
Despuei la sason 2005, una equipa femenina, lo Toronto Lady Lynx, evoluisse per sa part en W-League (lo campionat femenin deis USL), premier nivèu dau fotbòl femenin en Canadà. De mai, lo club possedisse lei Toronto Lynx Jrs. que son 4 equipas de dròlles e 3 equipas de filhas qu'evoluisson dins leis USL Super-20 e dins la Y-League, doas ligas de desvelopament per lei jovents.
Lei partidas a domicili dei diferenteis equipas dau club dei Linx son au Centennial Park Stadium a-n Etobicoke, en banluèga de la vila de Toronto. Lei colors son lo blanc, l'òr e lo negre.


text:
Bastir una comunicacion eficaça per lo fòrum d'òc
Lo congrès annuau dau collectiu d'associacions occitanistas e felibrencas de Provença se debanarà aqueste dissabte 18 de març a Pertús (84). La tòca es de contribuir ai reflexions actualas e questionar la plaça de la lenga e de la cultura nostrei dins un contèxte actuau pas fòrça favorable. Lo tèma chausit es « bastir una comunicacion eficaça per lo fòrum d'òc ». La jornada serà inaugurada per l'intervencion dau president dau Fòrum, lo felibre Guy Revest. Lei debats seràn virats devèrs la comunicacion, « una prioritat » segon leis organizators. Après un estat dei luecs de la promocion de la lenga a Pertús, Renaud Savy (de l'agéncia Komgourou) prepausarà de conselhs per utilizar mielhs leis otís de la comunicacion numerica. Mireille Benedetti, cònse-adjoncha de La Ciutat, conselhèra regionala e presidenta de l'Agéncia Regionala per l'Environament, asajarà de respondre au besonh de dinamizar lei ressorças dau Fòrum « per un messatge comun ».
Lei tres comissions dau Forum d'Òc s'acamparàn de 15 o 30 a 16 o 30, per menar de debats sus lo desvolopament duradís, lei poders locaus, la comunicacion, l'ensenhament e la formacion. Lei trabalhs en comission seràn restituits e discutits en public. Matieu Casanova, baile de la comission Cultura e Comunicacion dau Fòrum, presentarà enfin lei chausidas fachas en matèria de comunicacion per lo Fòrum, un objectiu essenciau d'aquela passa en Provença.
Inf. : Ostau de la cultura e deis associacions, 167 carriera Resini, 84120 Pertús / Corric —Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!/ Tel. — 06 84 73 67 65 / Site — forumdoc.org
- Publicat dens Société


text:
Le ravaudeur n'a pas collecté toutes les pièces du puzzle. Le ravaudeur ravaude, j'entends par là qu'entre les morceaux de sa peine il suture, et que suturant il renonce à l'unité de ce qu'il rassemble et sa tâche c'est de faire tenir ensemble, et son travail un manteau d'Arlequin.
samedi 17 décembre 2016
Perdre le goût
1 commentaire:
Traduction en Oc de Stéphane Lombardo:RépondreSupprimer
Perdre lo gost
Me la balhèt pas, pas mai qu'a tu, la recepta dau pastís de coniu qu'alestissiá per Calendas, o podiá ? La recepta cambiava cada annada, mai èra totjorn la pariera sabor e per ela, la pariera crenta dau mancat. Caliá de gavalh de pòrc, veniá a mai de ne'n trobar, lei carnsaladiers reganhant a o vendre, i agrada mai d'o gardar per sei terrinas a elei, e ela s'obstinava. Un coniu entier a desossar, metre a muelh. Au conhac d'origina, susbstituèt sovent de oisquí, de brandy portugués, de grappa, çò que subrava dins lo cafoforcho en mena d'arcòl e aquò li cambiava pas ren. Doas fuelhas de baguier, de gelarèia au madère, non mixar lei morcèus, de terralhas de tèrras, de bardas grassas e blancas, lei proporcions d'aquí d'alhà, la cueisson coma a l'azard Bautezar, amb aquò una poncha de cotèu au còr dau pastís sondava lo gra, lo peçuc de sau cruciau, tot dins son gèste tremolava d'incertitud, e seis escrupules tornats nos fasián sorire bòrd que sabiam tu e ieu, que maudespieg lei variantas, e benlèu gràcias a elas, mair nos serviriá per Calendas aqueste pastís a la sabor exacta de l'enfància, e lo gost lo coneissiam d'avança, e per ren au monde l'auriam pas renonciat.


text:
869
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 869 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après la mòrt dau rèi Lotari II de Lotaríngia, son fraire Carles lo Calvet foguèt elegit rèi de Lotaríngia e coronat lo 9 de setembre. Pasmens, aquò foguèt contestat per lei rèis Loís II de Germania, fraire de Carles, e Loís II d'Itàlia, fiu de Lotari II.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Nominacion dau fiu ainat de Basil Ièr lo Macedonian, Constantin, coma coemperaire.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Fin deis operacions vikingas acomençadas en 866 dins lo « País dei Pictes ». Se retirèron en Irlanda per preparar una expedicion novèla.
America[modificar | modificar la font]
Tikal[modificar | modificar la font]
Bastida dau darrier monument important de la vila. Per de rasons mau conegudas — belèu una crisi agricòla — lo govèrn centrau s'afondrèt avans la fin dau sègle e la vila foguèt abandonada avans 950.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Incapable de pagar l'armada, lo caifa Al-Mutazz foguèt reversat e tuat per un còp d'estat organizat per lei dignitaris e lei soudats turcs. Son cosin Al-Muhtadi foguèt chausit per li succedir. Pasmens, aviá un caractèr pus fòrt que sei predecessors entraïnant de tensions ambé lei Turcs que desiravan tenir un califa fantòche. En Iraq, acomencèt una insureccion novèla de la populacion de Bagdad en causa dau desviament dei fons destinats a la sòlda de la garnison per lei governadors tahirides de la capitala anciana au profiech de sei soudats persans, turcs e berbèrs. Dins lo sud dau país, una revòuta d'esclaus negres (Rebellion dei Zanj) acomencèt a l'iniciativa d'un cap kharigista dich Ali ibn Muhammad.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Eth Centre d’Interpretacion forme part d’un ambiciós projècte de recuperacion d’arqueologia industriau, que tanben includís era metuda en foncionament d’un tren toristic a vapor entre era Còsta Daurada e es comarques der interior e era creacion d’ua escòla professionau d’oficis ferroviaris.
Ena actualitat se pòt gaudir d’una visita guidada qu’includís er edifici der enclavament, damb un des prumèrs sistèmes electromecanics de contròtle d’estacions d’Euròpa; eth pònt que vire de 23 mètres e es antiques cochères de coches de shivaus, aué talhèr de restauracion de veïculs. Eth recorrut finalize ena naua cochèra deth tren toristic, a on s’i restauren e consèrven quauqui exemplars de locomotores, automotors, coches e vagons, que mos mòstren era evolucion deth ferrocarril ath long deth temps. Entre aguesti exemplars i trobam era 241F-2238, er unic exemplar que se consèrve de locomotora de vapor de grana poténcia deth depòsit de Móra la Nova.
Tarifa generau: 8,00 €.
Tarifa redusida: 6,00 €; entà majors de 65 ans e menors entre 7 e 14 ans.
Tarifa de grop: 6,00 € per persona, a compdar de quinze persones.
Tarifa gratuïta: menors de 7 ans e membres deth Club Super3.
Tot er an: dissabte, dimenge e festius, de 11.30 a 13.30 e de 17.00 a 19.00 ores.
En coche:
Des de Barcelona/Tarragona/Reus pera N-420 enquia Móra la Nova.
Des de Lleida/Tortosa pera C-12 enquia Móra la Nova.
En transpòrt public:
Tren: Linha R15 de Renfe enquiara madeisha estacion de Móra la Nova.


text:
1846
Aquesta pagina concernís l'an 1846 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Portugal[modificar | modificar la font]
Trèbols dins lo nòrd dau país entraïnats per una famina.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Lo 24 d'abriu, una escaramocha frontaliera entre un còrs mexican e una patrolha estatsunidenca dins la region contestada de Tèxas entraïnèt lo començament de la Guèrra Americanomexicana. Après quauquei dificultats inicialas en causa de l'inferiotat numerica dei tropas desplegadas en Tèxas, leis Estatsunidencs capitèron de reünir de tropas importantas e ben armadas. Lo 9 de mai, ganhèron la batalha de Resaca de la Palma qu'entraïnèt l'afondrament de l'armada mexicana dins lo nòrd e permetèt l'invasion dirècta de Mexic. Aquò permetèt ai fòrças estatsunidencas de conquistar Monterrey après una batalha saunosa que se debanèt dau 21 au 23 de setembre. En parallèl d'aquela invasion dei regions centralas de Mexic, una expedicion estatsunidenca ataquèt Califòrnia que foguèt aisament ocupada dins lo corrent de l'estiu. Pasmens, la populacion de Los Angeles se revoutèt lo 13 d'aost e reprenguèt lo contraròtle de la vila.
Mexic[modificar | modificar la font]
Lo 24 d'abriu, una escaramocha frontaliera entre un còrs mexican e una patrolha estatsunidenca dins la region contestada de Tèxas entraïnèt lo començament de la Guèrra Americanomexicana. Mobilizant de tropas pus importantas equipadas d'un armament melhor, leis Estatsunidencs prenguèron l'avantatge e intrèron sus lo territòri mexican après la batalha de Resaca de la Palma (9 de mai). Afeblida per lei divisions intèrnas dau país — lei conservadors sostenguèron l'invasion estatsunidenca — l'armada mexicana subiguèt de pèrdas importantas e deguèt abandonar Monterrey dins lo corrent de setembre (21-23).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera observacion de la planeta Neptun per l'astronòm prussian Johann Gottfried Galle a partir dei calculs dau matematician francés Urbain Le Verrier lo 23 de setembre. Aquò entraïnèt una polemica entre França e lo Reialme Unit car lo matematician britanic John Couch Adams aviá tanben previst l'existéncia d'aquel objècte. Pasmens, lei campanhas de recèrca menadas per leis astronòms anglés avián donat ges de resultat. Lo debat se calmèt pauc a pauc. Lo 10 d'octòbre, descubèrta d'un satellit naturau dich Triton per William Lassell.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Rudolf Christoph Eucken, escrivan alemand, Prèmi Nobel (m. 1926)
- 26 de març - José Castulo Zeledón, ornitològ còstarican (m. 1923)
- 4 d'abril - Comte de Lautréamont, escrivan uruguaian-francés (m. 1870)
- 5 de mai - Henryk Sienkiewicz, escrivan polonés, Prèmi Nobel (m. 1916)
- 23 de junh - Gaston Maspero, egiptològ francés (m. 1916)
- 11 d'octobre - Carlos Pellegrini, president d'Argentina (m. 1906)
- Enric Pelisson, poèta bearnés (m. 1912)


text:
En 581, lo rei got d’Espanha, Leubigild, ataca los vascones, los fòrça a emigrar per una granda part al nòrd dels Pirenèus e fonda la fortalesa plan nomenada de Vitoria (Victòria) per una ocupacion durabla del país. En 587, Gregòri de Tors (o d’Alvèrnhe) senhala lor arribada en Novempopulania, entre Garona e Pirenèus. Dins un canton del territòri seràn majoritaris e impausaràn lor cultura, seràn los Basques. Per la màger part del territòri se mesclaràn a la populacion romanizada e amassa seràn los Gascons. Aquí, l’euscarian constituïrà un superstrat sul roman de Novempopulania, exactament coma lo franc sul roman del nòrd de Léger e l’eslau sul romanés. Son influéncia, coma pels autres cases, tocarà mai que mai a la fonetica de la lenga populara. Dins los sègles seguents, serà a sos contactes amb l’occitan gascon que la lenga basca modèrna deurà l’essencial de son vocabulari latin (per d’unes « patriòtas » gascons, vendriá del francés !). E lo substrat aquitan, me disètz ? L’aquitan antic, benlèu aparentat al basc mas disparegut despuèi los primièrs sègles ? Segur qu’aguèt una influéncia sus l’occitan gascon, tant e pas mai sus la rèsta de l’occitan coma lo grèc, l’etrusc, lo ligur e lo celtic, aquelas lengas contemporanèas. Mas tot aquò, que sabèm despuèi longtemps non empacharà pas de lingüistas de parlar de substrat basc pel gascon, de conferencièrs d’explicar que los Gascons son de Basques latinizats e d’unes de somiar a una « Vasconia » qu’uniriá « tornar » Basques e Gascons per un destin comun. Cossí lor explicar que la Novempopulania èra tant latinizada coma la Narbonesa, que sa toponimia n’atèsta amb eloquéncia (Armanhac, Astarac, Marsan, Manhoac…), que los estatjants de las somptuosas villas de Shiragan o de Montmaurin non parlavan pas basc, nimai los reis de Tolosa qu’avián lor segonda capitala a Aire de Tursan. E que lo que las sorsas latinas apèlan Leopus o Lupone e que seriá l’instigator de l’afar de Roncesvals en 778, non èra pas Lop, nimai Otxoa, mas Leub. Un duc dels Gascons amb un nom germanic ? Un descendent de Leubigild ? Em !...
J.P.


text:
Ananàs
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Ananàs.
L'ananàs es una planta monocotiledonèa de la familha de las bromeliacèas. Los arbres dels ananasses cultivats son de l'espécia Ananas comosus, que compren fòrça varietats. Existisson tanben divèrsas espécias salvatjas, qu'apartenon al meteis genre.
Somari
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lo mot ananàs ven del guaraní nanà en passar pel portugués (documentat per primièr còp a la primièra mitat del sègle XVI) o l'espanhòl (documentat en (1578). Semblariá que l'espanhòl o aguèsse manlevat al portugués de Brasil.
L'ananàs es un fruch que simboliza las regions tropicalas e sostropicalas. Coneis una granda acceptacion dins lo mond entièr.
Istoric[modificar | modificar la font]
L'ananàs ja èra cultivat pels indigènas dins de vastas regions del continent american, abans qu'arribèsse Cristòl Colomb. A son origina en America tropicala e sostropicala, e semblariá que venguèsse del sud del Brasil actual. Probablament, las varietats actuals que son cultivadas venon dels ananasses selvatges qu'ailà existisson. Non se sap encara, quora, ont e coma essa domesticacion se produsiguèt, mas, a 4 de novembre de 1493, Cristòl Colomb e sos marins descobriguèron l'ananàs en Guadalope, dins las Antilhas.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo pè de l'ananàs es una planta semiperenna, que pòt aténher 1 m de nautor. D'en primièr fa pas qu'un fruch solet, situat en cima; puèi, amb la ramificacion laterala del talo, apareisson d'autres fruches, de tal biais que la fasa productiva se pòt prolongar pendant maitas annadas. Quand ven adulte, es constituit de rasics, talo (caule), fuèlhas, fruches e mudas. Lo sistèma radicular, del tipe fasciculat, es superficial, pois a màger part de las rasics fica nos primièrs 15 cm de solo. Lo talo apresenta lo format d'una clava, relativament corta e gròssa. Las fuèlhas an la forma de calha e son inseridas dins lo talo, e forman una densa espirala dextrogira e levogira.
L'inflorescéncia es una espiga, formada de flors completas, caduna localizada dins l'axila d'una bractèa. Lo fruch se compausa, del tipe sorose, e resulta de la coalescência d'un bèl nombre de fruches simples (100 a 200), del tipe baga, denominats frutilhos, que son inserits dins un ais central, còr o miolo, amb una disposicion espiralada e intimamente soudats los uns als autres. No ápice del fruch existís un tufo de fuèlhas – la corona – resultanta del tecido meristemático apical que la planta possui dempuèi son origina. A conexão del fruch amb lo talo de la planta se fa a travèrs un pedoncul.
La casca de l'ananàs es formada per la reunion de las bractèas e sépalas de las flors. Logo abaixo da casca, inserits dins la periferia de depressions en forma de tassa, se pòdon encontrar de remasilhas de pétalas e de estames, enquanto de caduna d'aquestas depressions apareis un vestígi d'estilete. A la superfícia d'un fruch descascado d'um modo pas gaire prigond, os restos de estiletes dão idéia de espinhos. Por outro costat, quand lo descascamento es fach d'un biais mai prigond, la superfície mostra-se completament perforada, por ficarem expostas as lojas dos ovários dos frutilhos. Dins de tais lojas, em se tratando de frucha de varietat cultivada, generalament são encontrados apenas d'ovuls abortados, pois la formacion de sementes es rara, por serem las flors auto-esterilas. Pasmens, a travèrs de la pollinizacion manuala amb de pollèn d'una autra varietat, não é rara la produccion de doas mila a tres mila sementes per fruto.
La part comestibla de l'ananàs es sa pulpa, suculenta, formada per las parets das lojas dels frutilhos e pelo teissut parenquimatoso que os une, bem como pela porção externa ou casca del còr. De acordo coma la part de la planta em que son produchas, as mudas do abacaxizeiro son classificadas en quatre tipes:
- a) corona – muda do ápice del fruch;
- b) filhote – muda do pedúnculo;
- c) filhote-rebentão – muda da região de inserção del pedoncul amb lo talo de la planta;
- d) rebentão – muda do talo da planta.
L'abacaxizeiro es una planta plan sensibla al freg, mas resistís plan a las secadas. Embora seja planta tropicala, los jorns de solelhada fòrta, los fruches pòdon patir de cremadas, quand son pas protegits. Pòt èsser cultivat dins tota mena de sòl, desde que seja permeable, isto é, pas sujeito ao encharcamento; preferís, porém, de sòls leves, rics en elements nutritius e amb un pH d'entre 5,5 e 6,0, ainda que tolere los de pH mai bas. Es pro exigent em nutrientes.
En general, o florescimento natural de l'ananassièr se fa per l'ivèrn, pasmens lo comprimento del cicle natural pòt variar entre 10 e 36 meses, pois, além de las condicions climaticas, depend de l'epòca de plantio, del tipe e del pes de las mudas utilizadas, e tanben de las practicas culturalas adoptadas.
Los ananasses son tanben bastant comuns per as pessoas comerem, vist que son fòrça bons e a un gost excellent per ne tirar de chucs.
Cultura[modificar | modificar la font]
La varietat cultivada principalament dins lo mond es la Cayenne (o tanben Smooth Cayenne). Dona de fruches qu'an una pulpa jauna palle o jauna, rica en acids e sucres, e la planta a de fuèlhas practicament sens espinas. En Brasil, porém, la varietat principala es la Pernambuco (o Pérola), que fa de fruches de pulpa jauna palle, gaireben blanca, de sabor pro doça; sas fuèlhas an de costats armats d'espinas.
La cultura racionala de l'ananassièr demanda fòrça tecnica e trato. Sa propagacion se fa por mudas e son exploradas una o doas safras. Muito útil es lo fach de que a época de produccion de la frucha se pòt contrarotlar artificialament, gràcias a l'emplec de substàncias quimicas, coma lo calci e d'autras. Las culturas grandament racionalizadas pòdon produire, a cada safra, de seissanta a ochanta tonas de fruch per ectara. Na verdade, porém, la produccion d'un ananassièr depend de mantun factor: lo clima e lo sòl; l'epòca de plantio e de colheita; lo temps de la plantacion; la varietat; tipe e talha de la muda plantada; espaçament del plantio; tratos culturals; adubação; estat fitosanitari.
Actualament, lo plantio es fach pel sistèma de linhas duplas e na basa de 45 a 60 mila plantas per ectara. Dins los païses de cultura ananassièra avançada, se fan servir de maquinas que, d'un biais simultanèu, son capablas de porgir de pesticidas e de fertilizants al sòl e, sobre el, de distribuir de faissas de teissut negre de polietilèn, que sus sa cima es fach lo plantio das mudas; além disso, s'emplegan de pulverizaires capacitats per distribuir, ao mesmo tempo, pesticidas e fertilizants sus de linhas diferentas de plantacion, assim como maquinas que possibilitan la colheita que pòt arribar fins a 12 tonas d'ananàs per ora.
Problèmas e malautiás[modificar | modificar la font]
A Brasil, las marranas principalas de l'ananàs son la broca-do-fruto da lagarta da borboleta Thecla basilides e la cochonilha (Dysmicocus brevipes). Pendent aquestas darrièras annadas, mai que mai dins los Estats de São Paulo e Minas Gerais, tse son produches prejuízos provocats per la gomose, moléstia causada pel campairòl Fusarium moniliforme. A nivèl mondial, cèrtas espècias de nematoïdes figuran demest las plagas d'importància.
Consomacion[modificar | modificar la font]
Se pòt consomar l'ananàs natural o industrializat, jos la forma de fatias ou pedaços em calda, abacaxizada, pedaços cristallizats, passa, picles, de chuc, de siròp, gelea, de licor, de vin, de vinagre, d'aigardent. Todavia, os principais produches son as fatias o los bocins em calda, e lo chuc. A partir del chuc de l'ananàs se pòdon preparar de bevendas, de sorbets, crèmas, balas e bolos. Coma josproduches de l'industrializacion de l'ananàs, s'obten d'alcòl, d'acid citric, d'acid malic, acid ascorbic, bromelina (enzim proteolitic que dintra dins la composicion de medicaments divèrses) e rações pels animals; del demai de la planta, son aproveitados industrialament las fibras e l'amido. Lo chuc de l'ananàs conten aperaquí 12% de sucre e 1% d'acid organic (principalament d'acid citric); es considerat coma una font de las bonas de vitaminas A e B1, e tanben coma font rasonabla de vitamina C.
Produccion[modificar | modificar la font]
Los principals païses productors d'ananasses son los Estats Units d'America (gràcias a las plantacions hawaianas), Brasil, Malàisia, Taiwan, Mexic e las Filipinas. La industrializacion es fach, principalament, en Hawaii. Taiwan, Malásia, Africa del Sud, Austràlia e la Còsta d'Evòri tanben son grands productors. Los Estats Units, Alemanha, Japon, Reialme Unit, Canadà e França son de consomaires bèls de frucha industrializada. Paraíba, São Paulo, Pernambuco, Rio de Janeiro, Rio Grande do Sul e Minas Gerais son dels principals Estats brasilians productors.
Las tecnicas de cultivacion a Brasil per la produccion d'ananasses son puslèu rudimentàrias e es plan flaca la quantitat de frucha producha per ectàre. Un autre fach tipic de la cultura ananassièra brasiliana es la deslocalizacion constanta dels airals de produccion, deguda a l'aparicion de problèmas fitosanitaris. La part màger dels ananasses produches a Brasil se destina a la consomacion intèrna, coma frucha fresca. São Paulo absorbís una bèla part de las produccions d'ananasses de Paraíba, Pernambuco e Minas Gerais.
Autras espècias[modificar | modificar la font]
Vesin del genre Ananas existís lo Pseudo-ananàs, que conten pas qu'una unica espècia, P. Sagenarius, designada comunament coma gravatá-de-rede o pseudo-ananàs, que sos fruches tenon pas de corona. Son peculiaras d'aquesta espècia la preséncia de estolhos ligats a la basa de la planta e l'absência de mudas ligadas directament al talo da planta o al pedúnculo del fruch. Demest las autras características, pas exclusivas d'aquesta espècia, son las espinhos bastante agressius de la part inferiora de la fuèlha, voltados para enbàs, e los dos apendices sus la fàcia superiora de las pétalas, amb forma de prega, os quais, no genre Ananas, a la forma de funil.
Las espécias salvatjas d'ananasses e sas varietats principalas son: l'Ananas ananassoides, var. nanus (ananàs d'Amazonia) e var. typicus (ananás-do-campo); A. bracteatus, var. albus (ananás-branco-do-mato), var. rudis (ananás-vermelho-do-mato), e var. tricolor; A. fritzmuelleri e A. lucidus (curauá-da-amazônia). Todos têm as margens de las fuèlhas vestidas d'espinhos, franc de la darrièra, sus la que, practicament, sonque existís un acúleo terminal.
L'ananàs-do-campo constitui padrão de tèrra seca e paura; las siás fuèlhas produsisson de fibras tan bonas coma las do caroá; lo fruto apresenta uns 10 cm de compriment e considerable nombre de sementes. Las fibras de las fuèlhas del curauá tanben son de qualitat excellenta; lo fruch sonque a aperaquí 6 cm de comprimento; es una planta que s'adapta fòrça plan als climas imes. Lo fruch de l'ananàs d'Amazonia arriba amb pena a 3 o 4 cm. A. fritzmuelleri a coma ambient natural lo litoral sud de Brasil e produsís de fruches d'aperaquí 20 cm de comprimento, enquanto a de l'ananás-do-mato es leugièrament mai grand.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Levins


text:
La Bastiá de las Fonts
La Bastiá de las Fonts (La Bâtie-des-Fonts en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Bastiá de las Fonts se situa a 45 km de Diá e 27 km de Luc de Diés. La ribèira Droma i a la font a 1 060 m d'altitud.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Palèrme
Palèrme (Palermo en italian, Palermu en sicilian) es la principala ciutat e lo sèti administratiu de la region autonòma de Sicília, Itàlia e tanben la capitala de la Província de Palèrme.
Pels estatjants de Palèrme se ditz en occitan palermitan -a (en italian: palermitani o panormiti).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Palèrme foguèt fondat al sègle VIII abans lo Crist per de mercants fenicians a l'entorn d'un golf natural sus la còsta nòrd-oèst de Sicília. Lo nom fenician per la vila foguèt benlèu Zîz, mas los grècs la nomenèron Πάvopuoς = Panormos (nom latinizat puèi en Panormus). Palèrme demorèt una vila feniciana fins a la Primièra Guèrra Punica (264-241 BC), quand Sicília tombèt jos dominacion romana. Lo periòde roman foguèt un dels pus suaus, que Palèrme foguèt jos l'administracion provinciala de Siracusa. Après la fin de l'Empèri Roman, Sicília e Palèrme se trobèron jol poder de l'Empèri Bizantin.
Al sègle IX, Sicília èra devesida en doas prefecturas pels Bizantins. Los dos prefèctes se faguèron la guèrra e lo ganhant, Euphimius, somiava de se tornar unificar a l'Empèri Roman. Ça que là, coma el aviá pas d'armada, demandèt l'ajuda dels arabis d'Africa del nòrd: los Aghlabidas. Una setmana après l'arribada dels arabis a Palèrme en 827, Euphimius moriguèt misteriosament. Cap a 878, Sicília tota, levat qualques enclavas bizantinas pròchas coma Taormina, èra contrarotlada pels sarrasins. En 905 foguèron tanben presas. Los Arabis botèron la capitala de Sicília a Palèrme.
En 1060 los Normands faguèron una crosada contra los Musulmans de l'emirat de Sicília, prenguèron Palèrme en genièr de 1072 e l'illa tota en 1091. La mescla de las culturas normanda e aràbia farguèt un estil ibrid e unic d'arquitectura que se pòt veire a la capèla Palatina, la glèisa de San Giovanni degli Eremiti e la Zisa. Sicília en 1194 tombèt jol contraròtle del Sant Empèri Roman Germanic. Palèrme èra la ciutat preferida de l'emperaire Frederic II. Après un interval jol poder Angevin (1266-1282), Sicília foguèt dirigida per la corona d'Aragon, e pus tard, en (1479), pel reialme d'Espanha.
L'unificacion de Sicília amb lo reialme de Nàpols dirigit pels Borbons en (1734), coma reialme de las Doas Sicílias, foguèt destrúcia per l'elèit de Palèrme, la ciutat foguèt redusida a una simpla vila de província, e la cort reiala demorèt a Nàpols. Palèrme se revoltèt en 1848 e resistiguèt contra la corona de Nàpols fins a 1849 e mai.
Lo Risorgimento italian e l'annexion de Sicília en (1860) al reialme d'Itàlia balhèt a Palèrme una segonda escasença. Èra venguda tornarmai lo centre administratiu de Sicília, amb un desvolopament economic e industrial segur. Dins la segonda partida del sègle XIX, Palèrme s'espandiguèt al delà del centre istoric, especialament cap a la Via della Libertà. De construccions publicas monumentalas se quilhèron e una carrièra novèla se talhèt dins lo centre de la vila vièlha, dita Via Roma. La vila èra un dels centres principals de l'estil art novèl en Itàlia.
Palèrme subrevisquèt gaireben completament indemne del periòde faissista, mas pendent l'invasion dels aligats en Sicília en julhet de 1943 patiguèt de degalhs importants.
L'importància de Palèrme aumentèt tornarmai quand Sicília venguèt en (1947) una region autonòma amb de poders espandits. Mas tot melhorament es compromés pel poder creissent de la Màfia, que sempre uèi es una particularitat dramatica de la ciutat, coma dins lo sud d'Itàlia tota.
Palèrme es una vila amb de problèmas importants, mas es tanben una ciutat de gaireben tres millennis d'istòria, amb palais e glèisas bèlas, mercats colorats, un manjar meravilhós e una identitat culturala fòrta.
Monuments e luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
Es de notar l'eiretatge arquitectural de Palèrme, en particular per sas construccions normandas.
Glèisas[modificar | modificar la font]
- La Catedrala de Palèrme (una anciana mosqueta tresmudada en glèisa en 1185).
- San Giovanni dei Lebbrosi (1071)
- San Giovanni degli Eremiti (1132)
- Martorana (Santa Maria dell'Ammiragliato, 1143)
- San Cataldo (sègle XII)
- Santa Maria della Gangia
- Santa Maria della Catena
- San Giuseppe dei Teatini
- Oratorio di San Lorenzo
- Oratorio del Rosario
- Santa Teresa alla Kalsa que lo nom li ven de l'arabi Al-Khalisa, tèrme que significa « elegit ». La glèisa, construida en 1686-1706 sus l'anciana residéncia de l'emir, es un exemple excepcional de l'estil barròc sicilian.
- La Glèisa de Jèsus (Chiesa del Gesù) foguèt bastida pels jesuistas dins lo centre de la vila en 1564, sus un ancian convent. L'edifici foguèt alargat en 1591, e es tanben d'estil barròc sicilian.
- La glèisa de Sant Francés d'Assisi, bastida subre çò que foguèt autres còps lo mercat de la vila. Foguèt construida entre 1255 e 1277 sul sit de doas glèisas vièlhas.
- La glèisa de Magione (oficialament glèisa de la Santa Trinitat), es un exemple d'arquitectura normanda. Foguèt fondada en 1191 per Matteo d'Ajello, que la donèt a de monges cistercencs.
Palais e musèus[modificar | modificar la font]
- Palazzo dei Normanni, un dels pus bèls palais italians e un exemple notable d'arquitectura normanda, benlèu bastit sus una fortalesa aràbia. Albèrga la famosa Capèla Palatina.
- Zisa (1160)
- Cuba
- Palazzo Chiaramonte
- Palazzo Abatellis, amb la galariá regionala. Foguèt bastit a la fin del sègle XV pel prefècte de la vila, Francesco Abatellis. Es una construccion eleganta, d'estil gotic catalan, amb d'influéncias Renaissença .
- Lo Musèu Arqueologic Regional es un dels musèus màgers d'Itàlia: inclutz de rèstas nombrosas de las civilizacions etrusca, cartaginesa, romana e grèga.
Teatres[modificar | modificar la font]
- Lo Teatre Massimo ("Teatre pus grand") foguèt dubèrt en 1897. Tancat per renovacion de 1974 a 1997, es uèi tornarmai dubèrt. Enrico Caruso i cantèt La Gioconda e Rigoletto.
- Lo Teatre Politeama foguèt bastit entre 1867 e 1874. A l'ora d'ara, albèrga la Galariá de las Arts Modèrnas de la vila.
Plaças[modificar | modificar la font]
- Los Quattro Canti son una plaça pichona a la crosada de las ancianas rotas principalas (uèi: Corso Vittorio Emanuele e Via Maqueda) e dessepara la vila en quartièrs. Los palais al caire an de façadas barròcas diagonalas, çò que dona a la plaça una forma octogonala.
- La Piazza Pretoria èra planificada al sègle XVI pròcha dels Quattro Canti per albergar una font de Francesco Camilliani, la Fontana Pretoria.


text:
Fenicians
Lei Fenicians èran un pòble antic originari de la region dau Liban actuau. Aguèron una influéncia importanta sus lo desvolopament dei civilizacions mediterranèas dau millenari I avC. Pasmens, en causa de la manca de documents escrichs per lei Fenicians esperelei, lei conoissenças actualas son magerament basadas sus lei testimònis laissats per lei populacions vesinas.
Lei Fenicians èran devesits entre diferentei ciutats-estats independentas. Lei pus importantas èra Biblos[1], Sidon, Tir e Arwad. Se formèron a partir de 1200 avC a partir dei culturas de la Mediterranèa Orientala dau millenari II avC. D'efècte, lei centres urbans fenicians i formavan ja de ciutats-estats e de crosieras marchandas importantas que foguèron alternativament dominadas per lei poissanças regionalas successivas (Egipte, Ititas...). Après la crisi de 1200 avC (invasions dei Pòbles de la Mar), capitèron de venir independentas. Aprofichèron aquela situacion per s'estendre dins lo bacin mediterranèu onte fondèron de comptadors comerciaus e de colonias, especialament a Chipre, en Sicília, en Sardenha, en Africa dau Nòrd e dins lo sud de la Peninsula Iberica. Aquò permetèt tanben de difusar la cultura feniciana lòng dau litorau e l'alfabet fenician es probablament lo precursor deis alfabets grèc e aramèu[2].
A partir dau sègle VIII avC, lei ciutats-estats foguèron tornarmai atacadas per d'empèris poderós coma leis Assirians, lei Babilonians, lei Pèrs, lei Grècs e finalament lei Romans. Pasmens, capitèron generalament de gardar son autonòmia e de demorar una poissança comerciala importanta. Ansin, la region gardèt de trachs fenicians de sègles après la pèrda de Fenicia per lei Bizantins. En parallèl, de colonias fenicianas venguèron de centres mediterranèus importants, especialament Cartage que foguèt una poissança majora fins a la fin dau sègle III avC.
Los fenicis èran un pòble semita sorgit de las migracions dels semites dempuèi Mesopotàmia. Fenícia, La siá tèrra, èra una anciana region del Prèp Orient, brèç de la civilizacion feniciopúnica, que s'estendiá al cors de l'orient mediterranèu, a la còsta orientala de la mar Mediterranèa. Lo sieu territòri compreniá dempuèi la desbocadura del riu Orontes al nòrd, fins a la baia de Haifa al sud, en comprenent d'airals dels actuales Palestiniana, Israèl, Siria e Liban, una region nomenada antigament Canaan, que s'englobava amb el fòrça sovent en las fonts.
Lo nom etnic que se donavan los fenicis a se meteisses èra 𐤊 𐤍 𐤏 𐤍 𐤉 (Kena ʿ d'animals, «cananeus») o 𐤁 𐤍 𐤊 𐤍 𐤏 𐤍 (bin Kena ʿ an, «de filhs de Canaan») e coincidís amb lo pòble cananeu mencionat en la Bíblia. Los grècs los nomenèron Φoίvιkeς (phoínikes, «roges, púrpures»), fòrça probablament pels apreciats tints de color porpra que comerciaven. De phoíniks derivèt amb el lo tèrme «fenici», que s'aplica mai lèu als descendents dels cananeus qu'abitavan dins la franja litorala dempuèi Dor (actuala Palestiniana e Israèl) fins a Arades o Arwad (actual Siria), entre lo 1200 aC e la conquista musulmana. Malgrat aiçò, lo tèrme phoíniks pòt facilament èsser una etimologia populara derivada de la etnònim pōnīm, gentilici de Put. Aquel tèrme nomenava estrictament la region litorala de Canaan, e fòrça dels pòbles fenicis l'utilizavan coma sinonim. De pōnīm derivarián tanben las formas latinas poenus e punicus.
La cultura fenícia es una civilizacion anciana que daissèt pas fèrmas peadas fisicas de la siá existéncia. Lo sieu luòc geografic en l'istòria es l'actuala Republica Libanesa, e lo creissement desproporcionat de las vilas, aital coma los frequents afrontaments belics del passat, an dificultat la trobalha de rèstas que revèlen la siá cultura materiala. Malgrat aiçò, a diferéncia d'autras, daissèt un important legat cultural a las civilizacions posterioras; entre aquelas, crear un important ligam entre las civilizacions de la mar Mediterranèa, los principis comerciales e l'alfabet.
Somari
Alfabet e lenga[modificar | modificar la font]
Utilizavan un alfabet fonetic, que los grècs adaptèron a la siá pròpria lenga e, amb lo temps, serviguèt de basa per totes los alfabets occidentales. Lo sieu alfabet aviá 22 letras e l'alfabet grèc que ne derivèt, al començament, aviá solament 16 letras. Lo sieu sistèma numèric èra decimal. Lo 10 èra una linha orizontala, lo 20 una N, e lo 100 un signe especial completat amb marcas qu'èran indicacion del nombre de centenas. Los sieus peses e de mesuras èran los meteisses que los josieus.
La cultura fenícia foguèt fòrça important en la siá epòca, mas, sorprenentment, son demorats de paucas rèstas de la siá istòria. Se coneis la siá existéncia, sustot, pels tèxtes d'autres pòbles que dintrèron en contacte amb eles, en particular los assiris, los babilonis e, mai tard, los grècs.
Religion[modificar | modificar la font]
La religion fenícia aviá coma dieus principals Baal e Astartè Baal Foguèt identificat amb Zèus e Jupitèr (dieu) dels grècs e romans. Astarte Èra una dea identificada amb Juno o amb Venus (Afrodita). Aqueles cultes existiguèron fins al sègle IV, quand lo cristianisme s'impausèt. Autras deïtats importantas ne foguèsson Melkarth, Dagon e Onca. Coma pòble marinièr, van adorar lo dieu grèc Poseidon Los fenicis practicavan la circumcisió, qu'avián aprés dels egipcianes, mas en contacte amb los grècs la siá practica demorèt fòrça redusida.
Istòria[modificar | modificar la font]
Poblada dempuèi principis de l'III mil·lenni aC per semites cananeus, la Fenícia istorica s'estendiá sus una estrecha franja litorala de 40 km, dempuèi la montanha Carmel fins a Ugarit (unes 300 km). Lo sieu sòl muntanyós e pauc bon per l'agricultura (e mai se s'esforcèron per li tirar profièch) orientèt los sieus abitants cap a las activitats maritimas. Amb mai rason la mar se li impausèt dins aquel pòble, en demorar dividit dins pichonas vilas estat separadas per morres rocosos, doncas que lo cabotatge èra melhor que las vias terrèstres pel contacte entre las vilas, que se escalonaven dempuèi Acre e Tir, per Sidó e Biblos, fins a Arades e Ugarit. Fenícia, En èsser un estrech pas entre la mar e lo desèrt de Siria, en contacte al sud a travèrs de Canaan e del Sinai amb Egipte, e al nòrd, a travèrs de l'Eufrates, amb Mesopotàmia e l'Asia Mendre, èra destinada a èsser un ric caireforc comercial, cobejada pels grands empèris vesins.
[modificar | modificar la font]
Lo comèrci n'èra l'activitat principala. Consistissiá inicialament en l'escambi en forma de bescanvi dels produchs elaborats a Fenícia per las merças disponiblas en autres luòcs (plan autres produchs manufacturats, mai que mai de las civilizacions mai desvolopadas, o plan de matèrias primièras, coma mineralas metallics, còder e estanh, o de metals precioses, mai que mai dels pòbles mai primitius de Cogant). Posteriorament, l'invencion de la moneda permetèt de relacions comercialas mai sofisticades.
Lo besonh del transpòrt a longas distàncias estimulèt lo bastiment naval e lo melhorament de las tecnicianas de navegacion.
Foguèron los grands mercaders de l'antiquitat. La geografia de las siás còstas, que propiciava l'installacion de pòrts, e la fusta de los sieus bòsques los brindavan los elements basics per bastir de vaissèls e organizar de companhiás de navegacion. Una d'aquelas foguèt contractada pel rei persa Darios E lo Grand dins lo sègle v aC. En cèrta manièra, atenguèron establir una talassocràcia o "govèrn de las mars", que los permetiá controtlar comercialment la Mediterranèa.
Los viatges fenicis establiguèron de nèxes perdurables entre la Mediterranèa orientala e l'occidentala, pas sonque comercialas, tanben culturales.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Aubet, M. E.: Tiri y las colonias fenicias de Occidente, Barcelona, 1987.
- Belmonte Avilés, Juan Antonio: Cuatro estudios sus los dominios territoriales de las ciudades-estado fenicias, Bellaterra.
- Blázquez, José María: Historia d'Orientatz antiguo. Madrid: Cátedra, 1992.
- Corzo, Ramón: Los fenicios, señores de la mar. Madrid: Información y Revistas, 1988.
- Frankenstein, Susan: Arqueología del colonialismo: lo fau impacte fenicio y griego en lo sur. Barcelona: Grijalbo - Mondadori, 1997.
- García y Bellido, Antonio: Fenicios y cartagineses en Occidente. Madrid, 1942.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Je m'appelle Byblos, Jean-Pierre Thiollet, H & D, 2005. ISBN 2 914 266 04 9
- ↑ (fr) Pierre Milza, Histoire de l'Italie : des origines à nos jours, Fayard, 2005, p. 16.


text:
Nikola Tesla
Nikola Tesla (cirilic sèrb: Hиkoлa Tecлa; 10 de julhet de 1856– 7 de genièr de 1943) foguèt un scientific serboestatunidenc[1][2][3] inventaire, engenhaire en electricitat e mecanica, fisician, conegut per sa contribucion dins la mesa al punt de rets de distribucion de corrent electric alternatiu.[4]
Trabalhèt d'en primièr dins la telefonia e l'engenhariá electrica abans d'emigrar alas Esats Units en 1884 per trabalhar amb Thomas Edison, abans de collaborar amb George Westinghouse qu'enregistrèt un grand nombre de sos brevets. Considerat coma un dels pus grands scientifics dins l’istòria de la tecnologia, per aver depausat qualque 300 brevets cobrissent en total 125 invencions[5] e aver descrit de metòdes novèls per realizar la « conversion de l’energia », Tesla es reconegut coma un dels engenhaires mai creatius de la fin del sègle XIX e del començament del Sègle XX.
Sos trabalhs mai coneguts e mai largament difusats portan sus l’energia electrica. Metèt al punt los primièrs alternators que permetèron la naissença de las rets electricas de distribucion en corrent alternatiu, que ne foguèt un pionièr. Tesla s’interessèt fòrça a las tecnologias modèrnas, en partucular a l'electricitat. Es conegut per aver sauput metre en practica la descobèrta del caractèr ondulatòri de l’électromagnetisme (teorizat per James Clerk Maxwell en 1864), en utilizant las frequéncias pròprias dels compausants dels circuits electrics per fin de maximizar son rendement.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Michael Burgan, Nikola Tesla: Inventor, Electrical Engineer, Mankato, Minnesota, Capstone, (ISBN 978-0-7565-4086-9, legir en linha), p. 9
- ↑ « No, Nikola Tesla's Remains Aren't Sparking Devil Worship In Belgrade », Radio Free Europe/Radio Liberty,
- ↑ « Nikola Tesla », History Channel (consultat lo 15 junh 2014) : « Serbian-American engineer and physicist Nikola Tesla (1856–1943) made dozens of breakthroughs in the production, transmission and application of electric power. »
- ↑ (en) Phillip A. Laplante, Comprehensive Dictionary of Electrical Engineering 1999, Springer, (ISBN 9783540648352, legir en linha), p. 635
- ↑ Nicolas Tesla Patents, voir conclusion
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- NikolaTesla.fr - More than 1,000 documents on Tesla


text:
Las vacanças son tornarmai finidas e benlèu la calor. Après aver fach la tornada al trabalh volem jogar un pauc e nos amusar. Pr’aquerò avèm aquí una nòva propòsta de Joan–Glaudi Babois que nos raconta de juecs numerics per l’autona. Per i jogar benlèu aurèm de besonh una calculeta, mas son de juecs aisits e amusants.
1) Trobar lei chifras per cada letra:
ANGE
+ ANGE
DEMON
Es sachut que la letra O es zero e que la letra M es nou.
2) Nombre d’aur
Vos rapelem qu’es notat ϕ (legir Phi) e que ϕ =(1+√5)/2 = 1,618033088…
Vaquí un mejan de l’engendrar. Per aquò faire fau aguer una calculèta per faire addicions o divisions.
1) Prenen un nombre quau que siegue
2) I ajustar 1 ( es pas gaire complicat)
3) Divisar 1 per lo nombre obtingut (la calculèta va far aisidament
4) Tornar en 1) e faire parièr
Arrivaretz a ϕ amé un maximum de 3 interaccions
Ex: I) 0,53) 1,666…..21) 1,618033989
II) 10003) 1, 000999….24) 1,618033989
3) Un nombre de 3 chifras es divisible per 45 e se inversem l’òrdre de sei chifras e es divisible per 54.
Trobatz lo ? Es aisat e se pòu trobar de testa lèu-lèu.
4) Ma filha Chrysalide e ièu Joan-galudi avèm 36 annadas d’escart.
Demandi quora lei nostres atges saràn compausats dei memei chifras inversats
N.B: Cau arribar 5 còps ( se siam totjorn vivents)
5) A) Quinas valors fan balhar a X per que l’egalitat siegue exacta:
1/(x+a) + 1/(x+b) = 1/x
B) Calcul amé a=8 e b= 2 o a=27 e b= 3
Aquelei nombres son estats causits per que X siegue entièr.
Es un exercici que m’es estat balhat en classe de seconda en 1960. E retrobats en un quasern.
Cronica matematica de Joan-Glaudi Babois *
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Dans le batahòri d’aquete començament d’annada escolara quan nombre de calandreta son miaçadas fàcia a la decision brutau de baishar lo nombre de contractes ajudats, quan ensenhants e pairs tribalhotejan solucions entà mantiéner las escolas obèrtas, qu’ei hè ben de’s diser qu’a petita victòria qu’ei estada obtieguda en Navèra Aquitània.
Entre las excepcions acordadas au nivèu departamentau e l’acòrd dat peu Prefècte region, que son totas las escòlas qui pòden bohar e foncionar l’annada escolara qui vien. Se’s podem har bon sang, qu’ei shens que entà las calandreta de Navèra Aquitània, qu’ei per’mor que çò de possible ací que n’èi aulhors !
Qu’avem batalhat tots amassa, associatius e professionaus, pertocats de près o de luenh, qu’avem tiengut los espacis mediatics e politics, qu’avem interpellat sans cès tots los elejuts. Lo lor sostien qu’ei estat indispensable entà entamiar un tribalh constructiu dab los servicis de l’Estat e arribar ad aqueste acòrd.
La limitacion drastica deu recors aus CAE que questiona lo movement sus çò que vòu entau personau non-ensenhant e mei largament sus la fragilitat de las escòlas.
Qu’ei un navèth tribalh collectiu de reflexion qui s’anoncia. Ne poderam pas construíser las responsas qu’amassa.
Peu moment, après las reconduccions de CAE en Bretanha entà Diwan, après los entà Calandreta en Navèra Aquitània, reïvindiquèm dab fòrça las medishas solucions entà totas las Calandreta, entà totas las escòlas immersivas.


text:
Dimècres, 16 de mai de 2018, 03h00
Iniciativa, dab ua innovacion en Gèrs. En efèit, lo conselh departamentau que vien de lançar lo son prumèr Budget Participatiu. Que vòu díser? Tot simplament en ... +
Dijòus, 10 de mai de 2018, 03h00
Lairac (Brulhés) a fach un pas important vèrs la recuperacion dels noms de sas carrièras dins la lenga del país. La Quinzena Occitana, que finiguèt dissabte passat, a ... +
Diluns, 26 de març de 2018, 03h00
Lo 17 de març, a l’atge de 89 ans, un istorian de valor que’s morí a Montpelhièr. Andrieu Dupuy, vadut en 1928 a Lavit de Lomanha, qu’èra un amorós ... +
Dijòus, 22 de març de 2018, 03h00
Gasconha > Armanhac > Baish Armanhac
Au moment on començan las famosas assisas deu transpòrt aerian francés, lo 20 de març), sus la rota, que bolega tanben! A Nogaròu (Baish Armanhac), que vienen ... +
Divendres, 16 de març de 2018, 03h00
En Astarac, la Pòsta qu’abaisha (enqüèra) las òras d’ubertura deus uishets au public. Ua navèra organizacion qui serà efectiva a comptar deu 3 d’abriu ... +
Dimècres, 31 de genièr de 2018, 03h00
Gasconha > Armanhac > Baish Armanhac
Ua bèra iniciativa de la comuna de Nogaròu, en Baish Armanhac, qui segueish lo camin entamenat despuish quauquas annadas de cap tau plan minjar. En efèit, aqueth mes de genèr ... +
Dimars, 4 de julhet de 2017, 03h00
Lo CREO Tolosa estoc invitat a l’inauguracion d’un panèu bilingüe francés-occitan au collègi Loïsa Miquèu de l’Isla de Baish (Savés) lo prumèr ... +
Divendres, 16 de junh de 2017, 03h00
Gasconha > Armanhac > País d'Aush
Los elevaires de guits d’Armanhac, organizats dins lo movement nomenat Les Canards en Colère (Los Guits en Colèra), bloquèron dimècres passat la rocada d’Aush, en ... +
Divendres, 12 de mai de 2017, 03h00
Les escolans d’occitan deu licèu Josèp Savèrna mancan pas d’idèas: hèn un concèrt le dissabte 20 de mai de 2017, a partir de 21h, a la sala polivalenta ... +
Dijòus, 30 de març de 2017, 03h00
Gasconha > Armanhac > Verdunés
S’es enregat lo projècte d’una escòla Calandreta a Granada (Verdunés). L’associacion Los Amics de la Lenga d’Òc a ja trobat un ensenhaire e un quinzenat ... +
Dimars, 21 de febrièr de 2017, 03h00
Un grop de liceans de l’Isla de Baish (Savés) vòlon anar a Nòva York per conéisser e filmar los gascons emigrats als Estats Units, e per finançar lor viatge organizaràn ... +
Dijòus, 18 d'agost de 2016, 03h00
Gasconha > Armanhac > País d'Aush
L’associacion Art’Òc ven de nàisser amb lo filme Shens papèrs, un cort metratge musical de granda qualitat ont se mescla la vida vidanta d’una familha sens papièrs, ... +
Dimars, 12 de julhet de 2016, 03h00
Coma cada annada al començament de julhet s’es debanat amb grand succès lo festenal Escota e Minja a l’Isla de Baish (Savés). La vila, una de las mai sensiblas a la cultura ... +
Diluns, 27 de junh de 2016, 03h00
S’inaugurèt dijòus passat a Sant Sixt (Brulhés) un memorial pels gitanos tuats pels nazis, çò rapòrta Sud-Ouest. Realizada per un artista agenés, ... +
Dijòus, 28 d'abril de 2016, 03h00
La Comunautat de Comunas de Savés met en valor la cultura occitana per far promocion del país. Aital, l’ofici de torisme de Savés (Savés 31) organiza lo 4 de junh ... +
Dimècres, 3 de febrièr de 2016, 03h00
“A l’entorn deu libe” qu’ei lo nom per un eveniment culturau que’s debanarà peu prumèr còp a Sheishan (Astarac), dimenge 21 de heurèr. Devath ... +


text:
454
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 454 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Visigòt[modificar | modificar la font]
Començament d'un periòde d'expansion novèla dau Reiaume Visigòt en direccion dei regions meridionalas de la Peninsula Iberica.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Eth Museu Comarcal de l’Urgell-Tàrrega, plaçat ena antica casa dera família Perelló, compde damb quate exposicions permanentes e tanben damb un important hons de fòssils provinents des peirères deth Talladell, e tanben a un extens conjunt d’òbres pictoriques e escultoriques d’artistes targarins des sègles XIX, XX e XXI.
Es installacions deth musèu tanben consèrven ua colleccion de materiau etnologic, un hons fotografic e un important conjunt de vestiari de principi de sègle XX (donacion dera família der escrivan Manuel de Pedrolo).
Des deth Museu Comarcal de l’Urgell tanben s’edite cada an, des de 1989, era miscellània Urtx. Revista d’Humanitats de l’Urgell.
Tarifa generau: 5,00 €.
Tarifa redusida: 3,00 €, entà jubilats e estudiants.
Tarifa de grop: 4,00 € per persona, a compdar de quinze persones.
Tarifa gratuïta: menors de 10 ans, membres der ICOM e dera Associació de Museòlegs de Catalunya (AMC), carnet de docent o persones en caumatge.
Tot er an: de deluns a diuendres, de 11.00 a 14.00 ores; dissabte, de 12.00 a 14.00 e de 18.00 a 21.00 ores; dimenge, de 12.00 a 14.00 ores.


text:
Dimars, 30 de decembre de 2014, 03h00 Espòrt
L’Institut d’Estudis Occitans ven de tirar a de milierats d’exemplars una brocadura de 32 paginas consacrada al lexic occitan dels rugbis qu’a vocacion d’èsser distribuida pels grands eveniments rugbistics. Atal, una distribucion se farà a Carcassona lo dissabte 24 de genièr a l’escasença del rescontre amical entre los Dracs catalans e los Chivalièrs Catars.
Coma me demandèron d’escriure la presentacion de la brocadura, vaquí çò qu’estipulèri:
“Lo rugbi e la fòrça de la paraula
Probable que tot comencèt del costat d’Esperasan quand un dinosaure desobrat lancèt un uòu a un collèga que passava apr’aquí. Aquesta primièra experiéncia foguèt una revirada, mas demorèt dins la memòria del país, jos la forma de la sola per exemple. E quand lo gèste fondador e iconoclasta de Webb William Ellis arribèt aicí, tot naturalament las tèrras d’Occitània, alargadas a las parts nòrd del Bascoat e de Catalonha, se transformèron còp sec en reialme d’Ovàlia. Coma tota religion, avèm la glèisa ortodòxa (la del XV) e la glèisa erètja (la del XIII). Al delà de las règlas del jòc e del debanament de las partidas, al delà dels jogaires, lo rugbi es portaire de paraulas (precisas o imatjadas), d’imaginari e de sociabilitat. Lo rugbi capita ben la fusion dels temps: lo passat («Te’n sovenes de...»), lo present (l’analisi de la partida en cors) e l’avenir (la projeccion sus las partidas seguentas). E la ròda vira, vira coma una pauma ovala dins lo cèl abans de rebombar d’un biais imprevisible que serà sorsa de novèlas istòrias, interpretacions, reescrituras... a l’entorn d’una bona cantina.”
Aprèp una presentacion de l’occitan, lo jòc es estudiat jos maites angles: la partida; los jogaires; l’entraïnaire; la pauma corrís; la defensa: còps de pè; la fièra dels trucs; nhòcas; per un punt; lo public.
En paginas centralas, traparetz la carta d’Occitània de las esquipas d’Elèit 1 e 2 de XIII coma de Tòp 14 e Prò D2 dels XV.
Lo librilhon s’acaba sul tèxte de las cançons emblematicas occitanas.
Anem, per començar l’An Nòu, trapatz plan de favas ovalas coma de paumas de rugbi dins las còcas dels Reis!
Dins l’ostal d’en fàcia
Sul sit del Comitat Occitan Sens Frontièra traparetz lo clip del cant de sosten a l’AS Besièrs sus un tèxte del Joanda, interpretat per Joanda el meteis, Joan-Breç Viétri, Danís Labat, Patrici Alonzo, Floreal Vaquerin amb la participacion dels jogaires blau e roge: Aquí es Besièrs!
Ragantar
En Elèit 1, partida decisiva aqueste dimenge 4 de genièr a Limós entre los locals e los Dragonets. En jòc: la quatrena plaça dins la pola bèla per la segonda fasa en companhiá de Carcassona, Tolosa e Lesinhan.
Los oitens de Copa
Los oitens de finala de la Copa Lord Derby se jogaràn lo dissabte 17 e lo dimenge 18 de genièr. Una sola partida entre esquipas d’Elèit 1: Tolosa-Palau.
Las esquipas de Nacionala 1 jogaràn de dèrbis: Clairac contra Vilanuèva e Vilagalhenc-Argon reçauprà Lesinhan.
Las autras esquipas d’Elèit 1 rendràn vesita a de formacions d’Elèit 2: Carpentràs-Avinhon, Vilafranca-Dragonets, Realmont-Limós, Albi-Carcassona. Un afrontament entre formacions d’Elèit 2 completa lo tablèu: L’Escura d’Albigés reçauprà Sent Gaudenç.
Alan Roch
Per designar lo XIII de legenda 1970-2015 Aude-Catalonha-nòrd :
http://www.sportchoc.tv/sport/article/xiii-elite-française/10709-elisez-le-treize-de-ces-45-dernières-années


text:
Cercle de Castras
Lo local
Lo Centre Occitan del País Castrés causiguèt coma nom Ostal Azalais.
Al sègle XII, Azalais aculhissiá de trobadors en çò seu, a Burlats. La causida del seu nom pel nòstre local s'enrasiga dins lo temps e dins l'istòria.
Al delà d'aquel simbòl del país castrés, tenem mai que mai a las valors de convivialitat, de tolerància, d'escambi e d'internacionalitat. Los trobadors foguèron los primièrs a téisser de ligams culturals en Euròpa.
Es per aquò que l'Ostal Azalais es a l'encòp:
- una veirina de la nòstra identitat culturala
- un luòc d'acuèlh de la creacion occitana
- un centre de documentacion, de conferéncias, de corses
- un punt d'encontre per las autras culturas d'Euròpa
- un ligam entre totes gràcias al mandadís d'un bilhet d'informacions sus las animacions occitanas dins Tarn cada dos meses.
-
Oraris de dobertura:
del dimars al dissabte de las 15 a las 19 e lo dissabte matin de las 10 a las 12.
-
Noms dels responsables:
- Presidenta : Solange PISTRE
- Vici-President : Patric CENDRES
- Clavaire : Michel TOSELLI
- Clavaira Adjunta : Françoise CAZALS
- Clavaire Adjunte : Gérard AZAIS
- Secretari : Bernard VERNIÈRES
- Secretària Adjunta : Marie-Claude CAPELA
- Animatritz - ajuda comptabla : Isabelle COSTA
- Presidenta : Solange PISTRE
-
Contacte:
Las activitats
-
Corses d'occitan
- lo dimècres, de las 17.45 a las 19.00 : Iveta Dedieu anima un talhièr destinat als intermediaris. Represa lo dimècres 3 d'octobre de 2018.
- lo dimècres, de las 19.15 a las 20.15 : Ana-Carolina Garcia Cros anima un talhièr destinat als novelaris. Represa lo dimècres 3 d'octobre de 2018.
- Lo divendres, de las 18.30 a las 20.00 :
- Guilhèm Thomas anima 2 còps/mes un talhièr destinat als confirmats, mas los novelaris son acceptats. Represa lo divendres 5 d'octobre de 2018.
- un còp/mes : Talhièr Escambis en lenga nòstra (conversa) ambe Bernat Vernières.
-
Talhièr Pratica de la lenga occitana
Lo dimars, de las 18.30 a las 20.00 : Bernat Vernières proposa un talhièr (centrat essencialament sus l'oral), per descobrir o redescobrir tota la riquesa de la lenga e de la cultura occitanas pel biais de lecturas, de conversas, d'escambis, de cants. Represa lo dimars 2 d'octobre
-
Talhièrs de danças tradicionalas d'Occitània e d'endacòm mai
- un talhièr cada dimars de 20.30 a las 22., fòra vacanças escolaras, :
- Nivèl 1 : Apprentissage de base – danses faciles. 1èr cors : lo dimars 25 de setembre.
- Nivèl 2 : Apprentissage de danses plus élaborées. 1èr cors : lo dimars 2 d'octobre.
- Recampament de 2 talhièrs (niv. 1 e 2).
- Intervenentas : Martine Balard, Marie-Claude Bénazech et Marie-Josée Vincent.
- Musicaires : Los d'Endacòm e los escolans en musica tradicionala del Conservatoire de Musique et de Danse du Tarn.
- estagis de danças, amb d'intervenents de defòra, lo dissabte de las 14 a las 17.
-
Talhièr de cants tradicionals occitans (jos resèrva)
Lo diluns (cada 15 jorns), fòra vacanças escolaras, a partir de 19.00,dins lo nòstre local (6 rue du consulat – 81100 CASTRES). Aqueste talhièr animat per Marc Maruéjols, professor de cants al Conservatoire de Musique et Danse du Tarn vos permetrà de renosar amb la tradicion orala e de retrobar las vòstras racinas e lo gost de l'espontaneïtat musicala. En partenariat amb lo Conservatoire de Musique et Danse du Tarn e escotisson al COPC.
-
Demostracion de danças
Per las vòstras animacions, podèm prepausar de demostracions de danças occitanas. Nos contactar per las tarifas.
-
Conferéncias
Long de l'annada tota, de conferéncias respècte a la lenga e a la cultura occitanas son prepausadas lo dissabte. Nos associam amb l'Universitat per Totes per presentar aquestas conferéncias.
-
Mediateca e librariá
CD, caissetas, DVD: cançons tradicionalas, contaires, rock, jazz, reggae, etc...
Libres: romans, policièrs, dròlles, teatre, contes, gramaticas, diccionaris, metòdes e pedagogia, etc...
Divèrs: bandièras, escudets de cóser, pòrtaclaus, pegassolets, vestits, etc...
-
Mòstras
Mòstras regularas de pinturas, gravaduras, esculturas, etc...
Mòstras pedagogicas a tèmas (ex: carnaval, la craba de la Montanha Negra, las danças tradicionalas, etc...) Possibilitat de visitas comentadas e d'acuèlh de las classas (primari, collègi, licèu). Nos contactar.
-
Bilhet d'informacionsMandadís d'un bilhet d'informacions bimestral als nòstres aderents respècte a l'actualitat e a las animacions occitanas que se tenon dins la region. Podètz telecargar en clicant sul seguent ligam.
-
Servici lingüistic
Revirada de tota mena de tèxtes (etiquetas, menuts,...) paganta o a gratis, segon lo nombre de mots de revirar.
-
Autras activitats
Dictada, Joanada, sortidas toristicas, seradas, estagis de danças e balètis, etc...
Podètz telecargar lo programa de la nòstra sason culturala.
Tarifas de l'adesion e de las prestacions
Per aderir al Centre Occitan del País Castrés (IEO Castras), podètz estampar aqueste papieron e lo mandar per corrièr amb lo vòstre pagament a :
Centre Occitan del País Castrés, "Ostal Azalais", 6 rue du Consulat - 81100 CASTRES
Sòi d'acòrdi per reçaupre d'informacions per mèl : ◊ oui ◊ non
Preni l'adesion per l'annada : ............
Pagui la soma de ............ € e aderi al Centre Occitan del País Castrés / l'Institut d'Estudis Occitans (IEO).
Fach lo ......................................... a ....................................................................
Signatura:
(*) Compresa l'adesion al Centre Occitan del País Castrés / IEO.
(**) Se adesion en coble, nom e pichon nom de la segonda persona.
"Conformément à l’article 27 de la loi Informatique et des Libertés, vous disposez d’un droit d’accès et de rectification des données vous concernant dont nous sommes seuls destinataires".


text:
Beauchamps (Somme)
Beuchin (Sonme) en picard ( Beauchamps en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg picard Situat sus la Bresle, a 10 km de la siá desbocadura en la Mange (mar), en limit de la Anautita-Normandie, desservie per la anciana rota nacionala 15bis de Grandvilliers (Oise) al Tréport.
Bourg picard situé sur la Bresle, à 10 km de son embouchure dans la Manche (mer), en limite de la Haute-Normandie, desservie par l'ancienne route nationale 15bis de Grandvilliers (Oise) au Tréport.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Guilhèm d'Occam
Guilhèm d'Occam nasquèt en 1290 a Ockham (Surrey) e moriguèt en 1347 a Munic. Foguèt un filosòf e teologian franciscan anglés. La Glèisa d'Anglatèrra lo faguèt com sant.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Entre uèit e tretze ans dintrèt dins l'òrdre franciscan dins un convent de Londres. En 1306 foguèt nomenat sosdiague e en 1310 (quans aviá 20 ans) comencèt la formacion teologica per acabada en 1317 a Oxford, sens aver acabat los corses obtenguèt lo títol de mèstre; per aquò se nomenava Venerabilis Inceptor ("lo venerable principiant"). A partir de 1319 ensenhèt a Oxford e a París, pasmens jamai foguèt nomenat mèstre perque sas doctrinas èran consideradas gaireben ereticas pels membres de la facultat. Es possible que foguèt lo disciple de John Duns Escot, mas es pas segur. En 1321 tornèt al convent franciscan de Londres ont demorèt.
En 1323 Guilhèm d'Occam se presentèt a la reünion del capítol franciscan de la província, que aquel an se faguèt a Bristol, per defendre sas opinions, alara que ja suspectat d'eretgia per qualques uns de sos confraires.
Esquisma amb lo papa[modificar | modificar la font]
En mai de 1324 foguèt cridat per la curiá papala d'Avinhon per respondre a d'acusacions d'eretgia fachas per un ancian cancelièr d'Oxford (John Lutterel). Demorèt en residéncia susvelhada a Avinhon. Aprèp dos ans lo papa acordèt una senténcia tròp leugièra segon l'opinion de l'acusador e lo papa tornèt estudiar l'afar. Jamai foguèt condemnat. Entrestant, en 1327 l'emperador Loís de Baviera declarèt son poder superior a aquel de papa Joan XXII (lo poder civil superior a l'eclesiastic) e los franciscans esperitals s'enfrontèron al subjècte que lo papa se destornava de sa doctrina de pauretat segon que lo Crist e los apòstols jamai avián possedit res e doncas totas las proprietats devián èsser "en usus". Michele de Cesena, alara major dirigent de l'ordre franciscan, encontrèt Guilhèm d'Occam e aquel aderiguèt al movement esperital franciscan, l'ajudant. Loís de Bavièra e l'antipapa Nicolau V (nomenat pel meteis emperador) s'avisèt que los esperitals poirán èsser bons aliats, los sostenguèt. Lo 26 de mai de 1328, Guilhèm d'Occam, ensemble amb d'autres esperitals e representants imperials fugiguèron d'Avinhon se sentissent menaçats e anèron cap a Pisa, a l'epòca, proprietat de Baviera, ont l'emperador los aculhiguèt e los aparèt. Una legenda ditz qu'Occam se placèt sos sa proteccion disent: « Ò, emperador, apara-me amb l'espasa, que ieu t'apare amb lo vèrbe » (En latin: « O imperator, defende me gladio, et ego defendam te verbo »). En junh del meteis an Guilhèm d'Occam foguèt excomuniat per aver abandonat Avinhon sens lo permés del papa. En 1329 se n'anèt a Munic amb Loís de Bavièra perque l'emperador capitava pas a contrarotlar los senhors italians del luòc. Guilhèm d'Occam e los franciscans acusèron lo papa d'eretgia. Alara s'afrontèt obertament amb Joan XXII. Aqueste, escriguèt d'òbras criticas contra lo papa e divèrses tractats qu'analisan lo poder civil e l'eclesiastic. En 1334 moriguèt Joan XXII, Guilhèm d'Occam e los franciscans contunhèron de s'afrontar amb son successor Beneset XII. Michele de Cesena moriguèt en 1342 e Guilhèm capitèt los esperitals opausats al papa alara que son predecessor foguèt nomenat vicari. Loís de Bavièra foguèt destituit en 1346 e moriguèt l'an seguent. En 1348 Guilhèm demandèt lo perdon del papa Clemenç VI. Lo papa li exigiguèt una seria de condicions de cambi. Se sap pas se concediguèt. Guilhèm moriguèt a Munic en 1347 victima de la pèsta negra. Tornèt èsser admés dins la glèisa en 1359 pel papa Innocenti VI.
Òbras[modificar | modificar la font]
Las òbras de Guilhèm d'Occam se pòdon dividir entre filosoficas, teologicas e politicas. Las principalas son:
Filosoficas e teologicas[modificar | modificar la font]
- Opera philosophica et theologica
- Summa logicae (1328): Tractat de logica dividit en tres partidas (Pars prima, Pars secunda e Pars tertia).
- Quodlibeta septem (1327): Comentari de las Senténcias de Paire Lombart
- Quaestiones in octo libros physicorum (1324): Tractat de fisica e òbra principala d'Occam sul subjècte
- Major summa logices
Politicas[modificar | modificar la font]
- Dialogus super dignitate papali regia (1338): Explica, en dialòg, l'autoritat eclesiastica de la cort pontificala.
- Tractatus de imperatorum et pontificum potestate (1347); Ont explica los poders de l'emperador e aqueles del papa.
- Compendium errorum Johannis Papae XXII (1334): Ont q èra totas las errors del pontife
- Dialogus in tres partes diatinctus (1343)
Doctrina filosofica[modificar | modificar la font]
Dins lo debat dels Universals adoptèt una posicion nominalista:
- L'Univèrs existís pas d'eperel ni en cap d'autra causa, pasmens existisson los individús singulars dotats de qualitats tanben singularas.
- L'Univèrs es un concèpte mental amb çò que fasèm referéncia a una pluralitat d'individús semblables.
- Es un signe que nos renviam e se referís a las causas o entitats individualas.
- Se referís dirèctament a la causa e pas al concèpte, encara que i es subordenat.
Occam prepausa una vertadièra vulgarizacion lingüistica e conceptuala (Rasor d'Occam) de tot aquò qu'es pas clar, coma per exemple, los concèptes metafisics.
Amb diferentas variantas, lo nominalisme d'Occam difusèt dins tota Euròpa, e constituís una interpretacion modèrna que s'afrontèt amb aquela de Tomàs d'Aquin ja anciana.


text:
Lei domenis màgers
- La geologia es la sciéncia que tracta de la composicion, de l'
estructura e de l'istòria de la Tèrra. Inclutz de disciplinas variadas :
- La paleontologia es la sciéncia que tracta de l'evolucion de la vida sus Tèrra.
- La
tectonica es la sciéncia qu'estúdia leis objèctes deformats per lei movements dei placas terrèstras.
- La petrologia s'interèssa a l'origina, a la formacion e a l'evolucion dei ròcas.
- La
mineralogia estúdia la natura, la composicion e l'estructura cristallina dei mineraus.
- La geoquimia permete de conóisser la composicion quimica dei ròcas, que siegue en elements majors o en elements trais.
- La
geocronologia permete, gràcias en de metòdes variats, de datar una ròca o un dei sieus constituents.
- Lo
geomagnetisme e lo
paleomagnetisme s'interèssan a la radiacion magnetica terrèstra e ai sieunei variacions de lòng dau temps.
- La vulcanologia estúdia la natura fisicoquimica dei volcans e sa pròpria dinamica.
- La
limnologia s'interèssa a l'estudi deis aigas continentalas e deis organismes que li rèstan.
- L'idrologia estúdia la fisica, la quimia, lei flux e lei relacions deis aigas.
- La pedologia (sciéncia dei sòus) s'interèssa a l'estudi dei
sòus, e es una disciplina ai raras de la geologia (estudi de l'alteracion dei ròcas, evolucion mecanica e quimica dei sòus) e de la biologia (ròtle deis organismes dins l'alteracion de la ròca maire e l'evolucion dau sòu).
- La geomorfologia s'interèssa a l'origina e a l'evolucion dau relèu, e pus particularament ai procès, en totei leis escalas de temps e d'espaci, qu'interagisson a l'interfàcia entre la litosfèra, l'idrosfèra e l'atmosfèra, e fabregan lei païsatges.
- La geofisica es la sciéncia qu'estúdia la tèrra per de metòdes fisics :
- La
sismologia estúdia la natura dei tèrratrémols, la
sismotectonica e sei relacions ambé la
tectonica.
- La
sismica (sismica per reflexion o sismica per refraccion) agacha leis estructuras en fonsor gràcias a l'analisi dau ressòn d'una vibracion mandada despuei la superfícia (explosion, brandilhament ...)
- La
geodesia s'interèssa a la geometria de la Tèrra e ai movements dei placas tectonicas.
- La
gravimetria estúdia l'estructura fonsa gràcias ai variacions de camps de pesantor a la superfícia.
Apondèm ai sciéncias de la Tèrra la
planetologia, qu'estúdia lei planetas,
satellits, asteroïdes, meteorits e cometas.
Fan part dei sciéncias de l'atmosfèra e deis
oceans (o mar majoras) :
- La climatologia, que descriu lei climas e explica lei movements atmosferics ;
- La meteorologia, que consistís en l'estudi e la prevision dei fenomèns atmosferics ;
- L'oceanografia, que consistís en l'estudi e la prevision dei fenomèns oceanics (marèias, corrents, auças, ...).
- La glaciologia estúdia la natura fisica e quimica dei sistèmas gelaris e perigelaris.
- L'astronomia, estudi de l'univèrs que nòstra planeta es la Tèrra.