text:
Catègorie:Modèlo liyen entèrno
Ceta catègorie contint des modèlos que crèont des liyens vers d’ôtres pâges Vuiquipèdia a modar d’un paramètre, en g·ènèral dens un format spèciâl ou avouéc d’ôtros liyens vers des pâges concèrnâ(ye)s (per ègzemplo discussion, pâges liyêes).
Por (r)apondre un modèlo a ceta catègorie, utilisâd lo code siuvent :
[[{{ns:category}}:Modèlo liyen entèrno|{{PAGENAME}}]]
Se vos (r)apondéd ceti code a la fin d’un modèlo, volyéd vos acèrtar que l’amorse   dèbute sur la méma legne que lo dèrriér caractèro du code du modèlo proprament dit. O / il aparêt que cèrtins modèlos pôv(i)ont provocar de sèriox problèmos se l’on s’ècârte de ceta règlla.
Pâges dedens la catègoria « Modèlo liyen entèrno »
Cetes 2 pâges sont a cela catègoria, sur na soma de 2.


c: text/html

text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Nilo Procópio Peçanha (1867-1924) avocat e òme politic, vicepresident de Afonso Pena (mòrt lo 14 de junh de 1909), foguèt president de Brasil entre 1909 e 1910.
Durant sa govèrn aguèt una intensa disputa per la presidéncia entre los candidats Hermes da Fonseca, nebot de l'èx-president Deodoro da Fonseca, e Rui Barbosa. Politics del estat de São Paulo e de Minas Gerais, abans aliats, apiejavan ara candidats diferents. São Paulo e Bahia apiejavan Rui Barbosa, mentre Minas Gerais e Rio Grande do Sul apiejavan Hermes[1]. Nilo Peçanha afrontèt l'agravament de las tensions entre las oligarquias politica "paulista" e "mineira".
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
portalbrasil.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Front (anatomia)
Dins anatomia animala, lo front es una partida del cap que se situa entre los uèlhs e lo començament de la vòlta del crani. La definicion del front se pòt utilizar per totes lo mamifèrs, e mai per qualques autres vertebrats. Lo front pren la forma ososa del crani e es recobèrt de pèl e, per qualques animals, de pel.
Front uman[modificar | modificar la font]
Lo front uman cobèrt de pèl e, jos la partida inferiora, i a doass franges de pel nomenadas cilhas. Es irrigat per d'artèrias supraorbitala e supratocleara; e lo seu sang ven de las venas supraorbitala e frontal.
I a un gran nombre de muscules dins lo front uman que permeton mòure la pèl, permetent atal l'expression corporala e faciala.


text:
Província de Luxemborg
La província bèlga de Luxemborg es la pus vasta del país, 4440 km2, mas es la mens poblada, 250 000 abitants. Son mèstre‑luòc es Arlon, e las autras vilas importantas son Bastonha, Bolhon, La Ròcha, Marcha en Famena, Neufchâteau, Sant Ubèrt, e Virton.
Geografia fisica e lingüistica[modificar | modificar la font]
La província de Luxemborg ocupa lo sud‑èst de Belgica e s'estaloira sobre tres regions distintas : la Famena al nòrd‑oèst, l'Ardena al centre, e Lorena al sud.
La Famena es une depression de terrens argilós que bordeja li contrafòrts nòrd‑oèst de l'Ardena; es traversada per l'Orta. Al centre, l'Ardena cobrís li dos tèrç del territòri en un ensems de planesas (planesa de Reconha a 500 m, de Sant Ubèrt a 585 m e de las Talhas a 652 m) cobèrtas de seuvas e de torbièiras e separadas per de valadas encaissadas (Semois, Lessa e Orta). Al sud, lo bas Luxemborg, o Lorena bèlga, s'enguilha entremieg la Lorena francesa e lo Gutland, en una tièira de còstas gresosas e calcàrias, viradas vel nòrd e separadas per de depressions orientadas oèst‑èst. La Lorena belga se compartís en doas partidas: a l'oèst, Gaume, o país de Virton, region de parlar roman; e, a l'èst, lo país d'Arlon onde se parla lo francic, sonat tanben luxemborgés.
Geografia politica[modificar | modificar la font]
- Arrondissement d'Arlon : Arlon (1) · Attert (2) · Aubange (3) · Martelange (26) · Messancy (28)
- Arrondissement de Bastogne : Bastogne (ville) (4) · Bertogne (5) · Fauvillers (13) · Gouvy (15) · Houffalize (19) · Sainte-Ode (35) · Vaux-sur-Sûre (41) · Vielsalm (42)
- Arrondissement de Marche-en-Famenne : Durbuy (10) · Érezée (11) · Hotton (18) · La Roche-en-Ardenne (20) · Manhay (24) · Marche-en-Famenne (25) · Nassogne (30) · Rendeux (33) · Tenneville (39)
- Arrondissement de Neufchâteau : Bertrix (6) · Bouillon (7) · Daverdisse (9) · Herbeumont (17) · Léglise (21) · Libin (22) · Libramont-Chevigny (23) · Neufchâteau (31) · Paliseul (32) · Saint-Hubert (36) · Tellin (38) · Wellin (44)
- Arrondissement de Virton : Chiny (8) · Étalle (12) · Florenville (14) · Habay (16) · Meix-devant-Virton (27) · Musson (29) · Rouvroy (34) · Saint-Léger-en-Gaum (37) · Tintigny (40) · Virton (43)
Istòria[modificar | modificar la font]
La província de Luxemborg es nascuda en 1839 del compartiment (previst en 1831) del grand duchat de Luxemborg entre Belgica e Olanda. Despuèi lo sègle XII, lo Luxemborg « bèlga » (lo que parla valon e qu'escriu en francés) fasia partida del duchat de Luxemborg, devengut província di País Bas borguinhons (1443), espanhòus, puèi austrians. E puèi Estat independent al Congrès de Viena (1815), après son desmantibelament sota lo regim francés (departaments de l'Orta, de Sambra e Mòsa, e dei Seuvas).
Al congrès de Viena (1815), lo Luxemborg es destacat di País Bas, enauçat al reng de grand duchat e donat, a títol personau, al rèi Guilhèm Ier di País Bas. Li Luxemborgés patiraun lo regim olandés coma li Bèlgas e, en 1830, se ralhigaran a lor revolucion. Lo tractat di XVIII articles (Londres, 26 de junh de 1831), que separa Belgica d’Olanda, estipula implicitament que lo novèl Estat independent gardarà lo Luxemborg en son sen.
Lo tractat di XXIV articles (14 d’octòbre de 1831), mens favorable a Belgica, prevei lo compartiment del grand duchat entre li dos protagonistas. Senhat per lo Reiaume Unit, Àustria, Belgica, França, li País Bas e Russia, lo tractat de Londres, lo 19 d’abril de 1839, consagra la naissença oficiala d’un grand duchat de Luxemborg coma Estat independent.
(Guilhèm Ier abdica l'annada seguissenta, mas li Luxemborgés deuràn esperar un niòu tractat de Londres (11 de mai de 1867) per veire lor independéncia e lor neutralitat garantidas per lei grandas poténcias, mas lo rèi di País Bas demòra pasmens grand duc de Luxemborg. En 1842, lo grand duchat dintra dinc la Deutscher Zollverein. A la mòrt de Guilhèm III (1890), lo tròne grand ducau reven a Adòufe de Nassau, passant atau a una auta brancha de la maison de Nassau, la que l'ocupa enquèra d’uèi.)
Curiositats[modificar | modificar la font]
Lo Luxemborg, país de seuvas, foguet cristianizat al sègle VII per sant Remacle e per sant Ubèrt, que son còrs foguet menat, al sègle IX, de Lieja al mostier d'Andaja, lèu tornat batejar « Sant Ubèrt ». Al sègle XVIII, lo darrier abat implantet de fargas dinc un endreit tot pròche sonat d’uèi « fornèl Sant Miquèu » e mudat en musèu de la metallurgia e en musèu a la glòria del pintor Redouté (mòrt en 1840), nascut dinc la vila.
Marcha en Famena, que lo sèti n’es ocupat despuèi la preïstòria, es coneguda despuèi lo sègle XVII per sas dentèlas; lo vilatge vesin de Waha a una glèisa romanica consagrada en 1050. Reire-plaça fòrta medievala, Bastonha deu sa celebritat a sa resisténcia eroïca a la darrièra ofensiva alemanda (decembre de 1944). Bolhon, sobre la Semois, a grandit a l'ombra de sa fortalesa. Entremieg Bolhon e Virton, capitala de Gaume, i a l'abadia d'Orval, reputada d’uèi per sa bièra e son fromatge. Foguet, de sa fondation (sègle Onge) a la Revolucion, una deis abadias cistercenchas mai richas d'Euròpa.
Maissin, dinc l’oèst de la província, de damont de la cresta del Spihou a un calvari breton vengut tot dreit de Brò-Gerne (Cornoalha) e tornat formar pèira a cha pèira. Una Santa Ana en faiença de Kemper vilha a costat sobre d’ossuaris tapissats d’èdra sorna. Aquò’s lo cementèri di Bretons que lai moriguèron en agost de 1914, tant nombrós qu’aun meritat qu’aquel canton de tèrra ardenesa venguèssa un pauc ataben tèrra bretona.


text:
L’occitan, qu’es aquò?
L’occitan, o lenga d’òc, lenga romanica parlada dempuèi mai de 1000 ans, cobrís un ensemble de territòris qu’unisson l’Atlantic a la Mediterranèa, los Alps als Pirenèus, limitat al nòrd pel Massís Septentrional (Massif central en francés). A l’ora d’ara, las tèrras ont se parla l’occitan son de tres estats: França, per la màger part dels 195 000 km2 dels païses d’òc, Espanha, amb la Val d’Aran, e Itàlia amb un dotzenat de vals alpinas. Dins la Val d’Aran, l’occitan (tanplan nomenat aranés, localament) a l’estatut de lenga cooficiala (amb l’espanhòl e lo catalan) e es lenga de l’aprendissatge de la lectura e de l’escritura dins las escòlas; dins las vals alpinas, la lei dona una mena de reconeissença a la lenga occitana.
A l’edat mejana, l’occitan foguèt una granda lenga de civilizacion, amb los Trobadors que lor poesia illuminèt Euròpa tota e qu’encara es estudiada dins las universitats del mond sencer. L’occitan foguèt tanben una lenga administrativa, juridica, scientifica. Nombroses son los tractats de sciéncias naturalas, anatomia, cirurgia, matematicas que foguèron compausats en occitan, entre eles lo famós tractat de matematicas de Pàmias (cap a 1440).
Se l’occitan perdèt lo sieu estatut de lenga administrativa dins las tèrras occitanas del reialme de França en 1539 (ordonança de Villers-Cotterêts de Francés Ièr), demorèt lenga del pòble e d’escrivans nombroses. Citem, entre autres, Pèir de Garròs (sègle XVI), Pèire Godolin (sègle XVII), Joan Baptista Fabre (sègle XVIII), Jansemin (sègle XIX) et, al segur, Frederic Mistral, un dels fondadors del Felibritge en 1854, Prèmi Nobel de Literatura en 1904.
Es aquesta lenga que contunha de produsir escrivans de qualitat, grops e cantaires, revistas (amb un ebdomadari, La Setmana, e dos magazins pels mainatges, Papagai e Plumalhon), emissions de ràdio, de television, etc. Es aquesta lenga que promòu, dempuèi 1945, l’Institut d’Estudis Occitans, per que, al cap de mai de 1000 ans d’existéncia, continue de viure e de se desvolopar, e que la situacion que li es faita se milhore.
Per ne saber mai suls trobadors e la literatura occitana : aqui una video!


text:
Villes et mairies du District de Portalegre
Liste des communes
Portalegre
Ville de Portalegre, localité du Portugal de 24 000 habitants.
La mairie de Portalegre a une adresse e-mail et un site Internet.
Elvas
Ville d'Elvas, localité du Portugal de 22 000 habitants.
La mairie d'Elvas a une adresse e-mail et un site Internet.
Ponte de Sor
Ville de Ponte de Sor, localité du Portugal de 17 000 habitants.
La mairie de Ponte de Sor a une adresse e-mail et un site Internet.
Campo Maior
Ville de Campo Maior, localité du Portugal de 8 300 habitants.
La mairie de Campo Maior a une adresse e-mail et un site Internet.
Nisa
Ville de Nisa, localité du Portugal de 8 000 habitants.
La mairie de Nisa a une adresse e-mail et un site Internet.
Sousel
Ville de Sousel, localité du Portugal de 5 500 habitants.
La mairie de Sousel a une adresse e-mail et un site Internet.
Avis
Ville d'Avis, localité du Portugal de 5 000 habitants.
La mairie d'Avis a une adresse e-mail et un site Internet.
Gavião
Ville de Gavião, localité du Portugal de 4 400 habitants.
La mairie de Gavião a une adresse e-mail et un site Internet.
Crato
Ville de Crato, localité du Portugal de 3 900 habitants.
La mairie de Crato a une adresse e-mail et un site Internet.
Castelo de Vide
Ville de Castelo de Vide, localité du Portugal de 3 700 habitants.
La mairie de Castelo de Vide a une adresse e-mail.
Marvão
Ville de Marvão, localité du Portugal de 3 700 habitants.
La mairie de Marvão a une adresse e-mail et un site Internet.
Alter do Chão
Ville d'Alter do Chão, localité du Portugal de 3 600 habitants.
La mairie d'Alter do Chão a une adresse e-mail.
Fronteira
Ville de Fronteira, localité du Portugal de 3 400 habitants.
La mairie de Fronteira a une adresse e-mail et un site Internet.
Arronches
Ville d'Arronches, localité du Portugal de 3 200 habitants.
La mairie d'Arronches a une adresse e-mail et un site Internet.
Monforte
Ville de Monforte, localité du Portugal de 3 200 habitants.
La mairie de Monforte a une adresse e-mail.


text:
Danís a écrit: E se tròba quitament daus occitans/occitanistas/occitanofònes que disen pas que son de cultura occitana, reconeissen pas quela ideia.
Me, efectivament, ai dau mau a reconeisser 'na "cultura occitana" globalisanta... pertant, me dise "Occitan", qui dessus, pas de problema... Donc liat aus provençaus, gascons etc per 'na lenga comuna, dins sa diversitat de parlars, mas per exemple me sente pas dau tot "chas me" en Provença o en Arieja... quante li vau (e io fau emb grand plaser!), sei en terra estranha... 'nar en bearn, per me, qu'es tant depaisant que de 'nar en Bretanha... segur, mon occitanitat me possa a me dire que sei "en Occitania, donc qu'es un pauc chas me", mas queu concepte es pas ressentit dau tot per los Occitans "lambda", vole dire non-occitanistes...
Per contra, i'a tot parier de "grandas regions"... beucop de Limotjauds se senten "dau Sud-oest", son tornat vers quela familha... Las vacanças, los estudis, qu'es sovent en Aquitania e en Miegjorn-Pireneus, donc se senten part de quela granda comunautat dau sud oest... e puei un Lemosin de la Montanha (dau replanat de Miuvachas) o de las Monedieras vai se dire apartener a la granda familha dau Massiu Centrau, e se sentira mai propche d'un Cantalou que d'un Peiregordin...
Personalament, me sente daus dos, dau "grand sud oest" quante sei a Limotges, ente demore, mas pusleu dau Massiu quante sei dins mas montanhas en Creusa, ent'ai las raiç... pertant, i'a mas 50 qm entre los dos... Per contra ieu torne dire que me sente pas mai propche d'un Marselhes que d'un Peitavin o que d'un Berichon, au contrari...
Per alhors, per tornar a ço qu'es de la cultura, e ben reconeisse 'na cultura paisana occitana, mas parier, a diferents niveus: avant tot un biais d'esser paisan dau Massiu (Auvernha-Lemosin), puei un biais d'esser paisan dau sud de França, mas d'engueras un cop, vese pas ben lo liam (a part la lenga) entr'un paisan lemosin qu'a 80 vachas e 50 ectaris de blat, que trabalha dins-t-un paisatge tot modelonat de valons, e un paisan dau nord de Tolosa que cultiva 300 ectaris de plana, o un vinhairon de Bordeu...
Bon, sei pas ben clar, (sei oblijat de 'nar redde, sei au trabalh!
) mas tot quo per dire que vese pas 'na vertadiera unitat culturala occitana, e que me li reconeisse pas... sei un pauc fora-sujet, mas vole dire en faite que la lenga n'es pas tota la cultura, ne fai pas tota 'na cultura, quo ne'n es 'na part importanta mas qu'es pas tot, e qu'ambe de biais de viure (a la vila com'a la campanha) tant diferents entre per exemple la Provença maritima e la Montanha lemosina, entre la val d'Ossau e lo Bordales eca, pense pas que puesche i'aver de cultura tradicionala tipicament occitana...
un darnier exemple, sovent nos es dich que tala o tala chançon es tipicament occitana, perque 'la se chanta en provença coma en bearn coma en lemosin... mas sovent ai trobat de chançons ditas "occitanas tradicionalas" que se chantavan tanben en Berry, en Peitavin, en Torena eca...


text:
Abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt
L'abadiá de Sant Guilhèm dau Desèrt es una abadiá situada en Lengadòc, dins l'actual departament d'Erau, dins lo vilatge de Sant Guilhèm dau Desèrt localizat dins la val de Gellona al jonhent del riu de Verdus e del flume d'Erau. L'ensems arquitectural format per l'abadiala, las clastras, e los bastiments del convent es un dels mai complets del Lengadòc mediterranèu.
Istòria[modificar | modificar la font]
D'en primièr nomenada abadiá de Gellona, foguèt fondada e dotada lo 14 de decembre de 804 per Guilhèm de Gellona, comte de Tolosa e duc d'Aquitània, que serà pus tard canonizat en Sant Guilhèm. La glèisa actuala es la tresena edificada dins aquel luòc. De la primièra construida pel comte Guilhèm, demòra pas cap de traças visiblas. La segonda, d'après lo Sacramentari de Gellona, foguèt enauçada a la fin del sègle X, mas ne'n demòra a l'ora d'ara que la cròta e la torre de Sant Martin al sud de l'edifici. Aquesta glèisa preromanica foguèt degalhada o destruida per un grèu incendi al començament del sègle XI. L'abadiala romanica actuala foguèt alavetz constituida en tres fasas per l'abat Pèire I, entre lo mitan del sègle XI e la fin del sègle XII.
De bregas an sovent opausadas las abadiás vesinas d'Aniana e de Gellona, los monges d'aquesta darrièra agent sempre volgut menar una politica d'independéncia. Lo prestigi de l'abadiá al sègle XII èra fòrça important, sa visita èra fòrça recomandada als romieus de Sant Jaume de Compostèla, per fin d'i adorar las relíquias de la crotz e del còs de Guilhèm.
En 1569 l'abadiá foguèt saquejada per d'uganauds venguts d'Aniana e Ginhac. Al començament del sègle XVIII, de benedictins de Sant Maur construguèron al sud de l'abadiá un novèl monastèri d'estil classic constituit de tres bastiments e d'una cort centrala. En 1783 l'abadiá es suprimida per decision reiala e jos l'influéncia de l'avescat de Lodeva, totes sos bens atribuits a aqueste darrièr. A la Revolucion Francesa, l'abadia serà espeçada e venduda.
Las clastras foguèron desmuralhadas e possedisson pas pus que doas galariás (nòrd, e oèst en partida). Aqueste ensems foguèt vendut en 1905 e se trapa uèi al musèu The Cloisters a Nòva York. Qualques tròces son servats a la Societat Arqueologica de Montpelhièr.


text:
Guèrra de Corèa
La Guèrra de liberacion nacianala de Corèa foguèt un conflicte armat que vegèt s'afrontar los regims del nòrd e del sud de Corèa, es a dire la Republica Populara Democratica de Corèa e la Republica de Corèa entre 1950 e 1953.
Emai que se pòsca considerar coma una guèrra civila, lo grand nombre de factors al seu entorn, coma l'intervencion dels EUA e de l'URSS fan d'aquesta una "guèrra subsidiària" (proxy war) de la Guèrra Freja.
Antecedents[modificar | modificar la font]
Immediatament après la Segonda Guèrra Mondiala, en 1945, Corèa foguèt dividida a partir del parallèl 38 entre Corèa del Nòrd amb un regim comunista ajudat pels sovietics e chineses e Corèa del Sud, anticomunista amb lo sosten fòrça actiu dels Estats Units.
Après lo fracàs entre 1946 e 1947 de las discussions entre los Estats Units e l'Union Sovietica per tal d'unificar lo país, en 1948 se constituiguèron los dos estats presidits al nòrd per Kim Il-sung e al sud per Syngman Rhee.
En 1948 l'ONU, qu'aviá organizat d'eleccions que foguèron efectivas sonque al sud, declarèt que Corèa del Sud èra la que representava tot lo país.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
Lo 25 de junh de 1950, debutèt la guèrra amb una ataca de las tropas nòrd-coreanas qu'arribèron a ocupar la capitala, Seol, e a contraròtlar una granda part del país amb la collaboracion parciala de la populacion. L'ONU exigiguèt la retirada de las tropas nòrd-coreanas, e demandèt que s'ajudès la Corèa del Sud; sonque s'i opausèron los estats comunistas e d'unes d'Africa e Asia.
En setembre de 1950 lo general nòrd-american McArthur desbarquèt en Corèa del Sud e comencèt una contraofensiva que se saldèt amb la mòrt de mai de 150 000 civils per la província de Pyeongyang. Lo 30 de setembre arribèron al parallèl 38°, e lo 29 d'octobre èran a la frontièra amb China. A la fin de 1950, l'armada chinesa intervenguèt dins la guèrra e d'aviat ocupèt Seol. A la prima de 1951 lo govèrn dels Estats Units destituiguèt McArthur e amb la limitacion de la guerra a un front reduït, los adversaris comencèron de discussions que s'acabèron amb l'alta-al-fòc de Panmunjeom, l'armistici del 27 de julhet de 1953, lo qual mantenguèt lo statu quo anterior e consolidèt la division de Corèa.


text:
900 124 124
Eth sindic de grèuges de Catalonha, e proòm dera Val d’Aran, s’a desplaçat aguest dimars 31 de mai tà Vielha entà atier es queishes e es consultes des vesins d’Aran. Prèviaments, s’a reünit damb eth baile dera localitat, Juan Antonio Serrano.
Rafael Ribó lamente era manca de politiques e d'un eventuau comissionat que velhe pes drets des parlants de toti es idiòmes oficiaus d'Espanha
Es membres dera Associacion Internacionau de Comissaris Lingüistics (IALC), constituïda er an 2014 en Barcelona, s'an amassat aguests dies en Irlanda
Sisè informe anual que l'MCPT lliura al Parlament des que el Síndic va rebre el mandat d'exercir les funcions de prevenció i detecció de la tortura a Catalunya d'acord amb el protocol de l'ONU.


text:
Duppigheim
Düppigheim en alemannisch (Duppigheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Duppigheim A situat a 11 km de Wolxheim – 14 km de Soultz-los-Bains – 13 km de Avolsheim - 6 km de Ernolsheim-sus-Bruche - 13 km de Molsheim - 18 km de Estrasburg.
Duppigheim est située à 11 km de Wolxheim – 14 km de Soultz-les-Bains – 13 km d'Avolsheim - 6 km d'Ernolsheim-sur-Bruche - 13 km de Molsheim - 18 km de Strasbourg.


text:
-426
Aquesta pagina concernís l'an -426 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès. Una armada atenenca de 2 000 oplitas e de 60 naviris assaièt sensa succès de conquistar l'illa de Milos que refusava d'intrar au sen de la Liga de Delos. Après aquela revirada, se dirigiguèt vèrs Beòcia ont ataquèt Tanagra sostenguda per un còrs vengut de Tebas. Lei defensors foguèron vencuts e leis Atenencs pilhèron la region de Tanagra avans de se retirar.
Dins la region dau Golf de Corint, Atenas foguèt inicialament desfacha per lei tribús d'Etòlia que li causèron de pèrdas importantas (entre 120 e 300 oplitas) e obliguèt sei fòrças de se retirar vèrs Naupacte. Puei, sostenguèt lei ciutats d'Acarnania en guèrra còntra Ambracia sostenguda per Esparta. Una batalha a Olpae s'acabèt per una victòria atenenca (Ambracia i perdiguèt un milièr de tuats còntra 300 a seis adversaris). Pasmens, coma Acarnania s'inquietava d'un renfòrçament tròp important de la preséncia d'Atenas dins la region, una patz foguèt rapidament negociada e signada amb Ambracia.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès. Pasmens, en causa d'un tèrratrem considerat coma un presagi marrit, lei fòrças espartencs participèron gaire ais operacions de l'annada. La ciutat-estat sostenguèt dins lo corrent de l'annada Ambracia que luchava còntra Acarnania qu'èra sostenguda per Atenas. Son aliat foguèt durament desfach a Olpae mai l'amplor d'aquela revirada foguèt finalament limitada. D'efèct, lei dos belligerants s'inquietavan dau renfòrçament de la preséncia atenenca au nòrd dau Golf de Corint e una patz foguèt rapidament concluda.
Au sen de la ciutat-estat, l'annada veguèt pereu probablament la mòrt dau rèi d'Archidamus II — estimada entre 427 e 426 av. JC — que foguèt remplaçat per son fiu Agis II.
Roma[modificar | modificar la font]
Après un sètge novèu, conquista de Fidènes per Roma. Leis adversaris dei Romans foguèron exilats. Aquò entraïnèt la fin de la guèrra còntra Veïes l'annada seguenta.


text:
Contrabassa
La contrabassa qu'ei un instrument de còrdas hregadas pertanhent ams a las familhas deu vriulon (gessida de la familha de l'antica Lira da braccio) e de la viola da gamba. Uei lo dia qu'ei l'instrument lo mei grave de correntament emplegat dens la grana familha de las còrdas hregadas (devath l'octobassa, mei grava e chic utilizada dens l'istòria de la musica).
Com los autes instruments de còrdas hregadas, que pòt estar jogada au mejan d'un arquet o en bèth puntejar la soas còrdas (tecnica aperada pizzicatto), estant aquesta segonda possibilitat la mei emplegada dens lo jazz.
La diferentas partidas de l'intrument[modificar | modificar la font]
La cotrabassa que's compausa de la medishas peças que lo vriulon (véder aqueth article) mes dab hèra mei de variantas possiblas.
Arquet[modificar | modificar la font]
Los contrabassistes que causeishen duas menas principaus d'arquet : l'arquet francés (gahat com los arquets deus instruments de la familha du vriulon) et l'arquet alemand (gahat com los arquets de la familha de la viola da gamba.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Bartolomeu Dias
Bartolomeu Dias (1450 - 29 de mai de 1500) foguèt un navegador portugués, nòble de la cor reiala, conegut per èsser lo primièr explorador europèu a aténher a partir de 1488 l'extrèm sud d'Africa, religant aital ocean Indian e ocean Atlantic, un dels eveniments mai importants de l'istòria de la navegacion a vela.
Bartolomeu Dias foguèt lo primièr explorador que naveguèt al long de la còsta africana dins l'Atlantic Sud, son viatge, contunhat per Vasco de Gama un decenni pus tard (1497-99), contribuguèt al descobriment de la rota maritima de las Índias.
L'expedicion[modificar | modificar la font]
En 1486 lo rei Joan II de Portugal l'encarguèt de montar una expedicion cap a la punta sud d'Africa dins l'espèr de trapar una rota maritima cap a las Índias. L'expedicion daissèt Lisbona en agost de 1487 amb doas caravèlas, la São Cristóvão, menada per Pêro de Alenquer, e la São Pantaleão, comandada per João Infante e menada per Alvaro Martins. Lo fraire de Bartolomeu, Pêro Dias èra lo capitani de la tresena nau encargada de l'intendéncia, amb João de Santiago coma pilòt. L'expedicion s'arestèt per se porgir en provisions a la fortalesa de Sao Jorge de Mina situada sus la "Còsta de l'aur" (Ghana actual). Dias atenguèt lo Golfo da Conceicão (Walvis Bay en Namibia actuala) en decembre. L'expedicion passèt al larg del Cap de Bona Esperança, e contuhèt a l'èst abans de dintrar dins l' Aguada de São Brás (Baia de Sant Blasi)- pus tard renomenada Mossel Bay - lo 3 de febrièr de 1488. Dias atenguèt lo punt extrèm de l'expedicion lo 12 de març de 1488 quora ancorèt a Kwaaihoek, prèp de la boca de la Bushman's River, ont un padrão -lo Padrão de São Gregorio - foguèt quilhat.[1] Dias voliá contunhar cap a Índia, mas foguèt forçat de se'n tornar per son equipatge que refusèt d'anar pus luènh.[2] Aquò foguèt pendent lo viatge de retorn que descobriguèt lo Cap de Bona Esperança, en mai de 1488. Dias tornèt a Lisbona en decembre del meteis an, aprèp una abséncia de setze meses.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bartholomeu Dias
- ↑ "The World's History, Third Edition", by Howard Spoken, Prentice Hall, NJ 2006. page 444


text:
Nesle
Nèle en picard ( Nesle en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nesle Es una pichona vila picarde en la region naturala del Santerre, situada a la Siás del departament de la Soma, al Sud de Péronne, a l'Èst de Amians, a l'oèst de Sant-Quentin e al Nòrd de Compenha.
Nesle est une petite ville picarde dans la région naturelle du Santerre, située à l'Est du département de la Somme, au Sud de Péronne, à l'Est d'Amiens, à l'ouest de Saint-Quentin et au Nord de Compiègne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Nesle es una anciana vila gauloise #que s'es illustrat per lo sieu capítol independent, lo sieu marquisat e tanben pels desastres #que la an desolada. La vila a patit pillages, de las saccages e la destruccion de las siás fortificacions[1].
Nesle est une ancienne cité gauloise qui s'est illustrée par son chapitre indépendant, son marquisat et aussi pour les désastres qui l'ont désolée. La cité a subi des pillages, des saccages et la destruction de ses fortifications[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://lepaysneslois.Coma/òme/decouvertes/las-comunas/32-nesle.html
- ↑ http://lepaysneslois.com/home/decouvertes/les-communes/32-nesle.html


text:
Occitània en Catalonha
Los estudis occitans: de tempses novèls, de novèlas perspectivas
En 2014 lo Congrès de l’AIEO se tendrà en Catalonha. Serà donc lo primièr còp qu’aquel rescontre scientific aurà luòc dins un endrech ont l’occitan es lenga oficiala. En efièch, l’occitan es oficial dins tot lo Principat de Catalonha dempuèi 2006, e o èra ja a la Val d’Aran dempuèi 1990. Lhèida, que prepausa a l’ora d’ara los sols estudis occitans de l’Estat espanhòl, aurà l’escasença de venir lo ponch de rescontre dels occitanistas dins un moment estrategic, que i festejarem lo quart de sègle de l’oficializacion de la lenga occitana dins la Val d’Aran, los uèch cents ans de la Batalha de Murèth (que ne finiguèt amb lo sòmi de bastir una unitat politica occitanocatalana), los cinc cents ans del Tractat del Plan d’Arrem e los sèt cents ans de la signatura de la Querimònia, que restaquèt d’una faiçon definitiva un territòri occitan –la Val d’Aran– a la Corona d’Aragon. Dins un contèxte que Catalonha i agacha tornar-mai Euròpa e que las identitats se tornan definir, lo vesinatge occitan es estrategic e ven una question de mai en mai actuala.
Los rapòrts de Lhèida e de son universitat amb lo domeni occitan son totjorn estats constants e estreches. Istoricament, las Tèrras de Ponent son estadas un luòc de passatge entre Catalonha e Occitània, mas tanben un refugi per de nombroses occitans pendent plusors epòcas istoricas. N’es una pròva la preséncia d’estudiants e de professors d’origina occitana dins l’ancian Estudi General. En fach, lo desvolopament bas-medieval de Lhèida s’es produch dins un rapòrt estrech amb las tèrras occitanas. La cançon Au país de Lerida nos rapèla, d’un autre costat, que quitament lo cavalièr gascon qu’inspirèt Dumas per son D’Artanhan, participèt mai tard al sètge de la vila.
Lhèida es la capitala administrativa del sol territòri occitan de l’Estat espanhòl, la Val d’Aran. Es tanben la vila que i abotisson las aigas de la Noguèra Palharesa, la ribièra qu’es nascuda dins lo Plan de Beret, dins la comuna del Naut Aran, pas luènh de la sorsa de Garona, lo flume que se geta dins l’Ocean Atlantic a Bordèu.
Enfin, Lhèida aculhís de nombrosas iniciativas ligadas a l’occitan, non solament universitàrias, mas tanben dins los encastres dels mèdias o de l’edicion. A l’ora d’ara, la capitala interiora de Catalonha deu èsser la vila ont se publica mai de libres en occitan en defòra del territòri occitan. Qui sap s’es per aquò que, en davançant l’istòria, l’escrivan aranés mai important, Jusèp Condò (1867-1919), comencèt a Lhèida sa carrièra literària?
Es evident que 2014 dobrís una novèla estapa per Catalonha e per l’occitan en cò nòstre, e donc tanben per la recèrca sus la lenga e la literatura occitanas. Es ora de far lo bilanç en çò que concernís la filologia: de saber çò qu’avèm e de far lo ponch sus mai d’una question, mas tanben de dessenhar de novèlas perspectivas per anar plan luènh dins l’avenidor.


text:
Qand lo rossignols el foillos Jaufré Rudel e XII siècle
[Q]and lo rossignols el foillos Dona d'amor e.n qier e. n pren, E.n mou son chant jauzen joios E remira sa par soven, E.il riu son clar e.ill prat son gen, Pel nouel deport que reigna Me.n ven al cor grans jois jazer.
D'aqest amor son tant cochos Qe qant eu vauc vas lieis corren, Vejaire m'es q'archusos Me.n torn e q'ella m'an fugen, E mos cavals i cor tan tlen, Greu er q'oimais i ateigna S'Amors no la.n fai remaner. De tal dompna sui cobeitos A cui non aus dir mon talen, Anz qan remire sas faissos, Toz lo cors me.n vai esperden. Et aurai ia tant d'ardimen Qe.il aus dir per sieu mi teigna, Pois eu no.il aus merce qerer ?
A! cum son siei dich amoros E siei faich son doutz e plazen ! C'anc non nasqet sai entre nos Neguna q'aia.l cors tan gen : Grail' es, fresca ab cor plazen, E non cre gensser s'enseigna Ni no.n vi hom ab tan plazer.
Amors, algres part de vos Per so car vau mo mieills queren, E sui d'aitan aventuros Q'encar n'aurai mon cor gauzen La merce de mon Bon Guiren Qe.m vol e m'apella e'm daigna E m'a tornat en bon esper.


text:
04/03/2016
Raibe negre 14 per Gilbert Borgés
Freg. Auriá degut me mesfiar. Aviá credat lo tipe mai d'un còp. Sus son telefonet. Respondiá pas. Li aviá laissat daus messatges. Sens responsa. Pas normau. Pas logic. Mas era en rota. Tròp tard per far demieg-torn.
'Riebe a la nuech. Ai nonmas l'adreça dau vilatge. Coneisse còp sec la maison. Era sus la foto. Aisat : en faciá dau restaurant. 'Reste la veitura a meitat sus lo trapador. Telefonet. Pas de malhum. Merda !
Suerte lo papier ente ai tot imprimit. Davale de la veitura. Odor de fumada. Lo freg pica. M'enquilhe lo manteu. Totjorn lo freg. Ai lo nom dau proprietari.
Tot l'en-bas de la maison es 'lumat. Grand. Subregrand. Doas pòrtas. Segurament dos apartaments. Vau a la prumiera pòrta. Pas de nom. Vau a la segonda. Pas de nom. Una eschinleta. Apoie dessus. Marcha pas. Tuste. Ren. Degun.
Tòrne a la prumiera pòrta. Tras la fenestra, vese una brava taula. Quatre 'sietas. Quatre veires. Un tipe sietat dins un grand fautuelh. Faciá a la television. Tuste a la pòrta. Ren. Tuste a la fenestra. Lo tipe se quilha e se'n ven drubir.
« Fasetz excusa, cherche Monsur Lerche.
- Quo es me.
- Deviá 'ribar deser.
- Lo jaic es preste.
- Pas aisat de vos junher…
- Sabe. Ai nonmas laissat mon numeró de telefonet e i a pas de malhum. »
Deve me contentar de quò. Montam un eschalier defòra. Puei un autre. Traversam una terrassa. Autre eschalier. En fer. Novela terrassa. But la pòrta. L'apartament. Jos la teulada. Un bon endrech per se clachar. Freg.
Me monstra lo fonccionament de la television. Podrai segre las informacions.
« E per la rantela ? L'anonça disiá que i aviá la rantela…
- Vau vos balhar lo còde. Atencion, los eschaliers eslampian. »
Segue. Tombe pas. Me fai entrar. Passam rasis la bela taula. « Espere ma filha... » Prene lo còde darrier la box.
Quó sufis pas, çò-ditz l'ordinator. Fau apoiar sus lo boton de la box. Tòrne davalar. Lo tipe es sietat dins son grand fautuelh en faciá de la television. Tuste a la fenestra. Bolja pas. Mai fòrt. Devira la testa devers me. M'espiá un moment tras la vitra puei tòrna a sa television. Pas moien d'aver son atencion. Tòrne tustar. Tua la tele. Se leva. Vai tuar la lum. Doman. Benleu…
Tòrne a l'apartament. Prene una docha. Quò cola negre. Fai un freg de lop dina la sala de banh.
Barre los contravents. La montanha crama. Los termes son envertolhats d'una lutz roja e rossa. Espie un moment.
Me coije dins un daus tres liechs plunhats dins la chambra. Lo parquet es pas drech. Nimai lo liech. Lo quite matelas cola vers la mança. Me desvelhe au mitan de la nuech. Freg. Lo linçòu e las cubertas son tròp pitits per lo liech. De mai, lo comptador a disjonctat. Pus de chauffatge. Daus camions de pompiers passan a fons jos la fenestra. Ai freg.
Gilbert Borgés
19:06 Publié dans Cronicas d'autor, Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 31 de març de 2011
Lengua gascona o lenguaS gasconaS?
Lo sistèma de classificacion deus parlars en dialèctes e deus dialèctes en ua lengua qu’ei comòde peus linguistas mès aqueth sistèma que presenta limitacions de las sevèras qui l’empachan d’arrepresentar corrèctament la realitat linguistica. En la realitat, cada parlar ei ua lengua. Lo parlar qu’EI lengua. Se los parlars e son diferents, las lenguas que'n son diferentas. Après, los locutors pòden decidir se las diferéncias e son significativas o non e eventuaument s’enténer sus un parlar comun qui representaré la lengua comuna.
La classificacion que t’obliga de regropar los parlars en ua lengua. B’ei plan reductor, aquò! Que preni un exemple: lo parlar de Maurí/Maurin en Fenolhedés. Segon Coromines, aqueth parlar qu’ei catalan. Per d’autes linguistas, lo parlar de Maurin qu’ei lengadocian. Qui a rason? Se consideram – com ac ei generaument admés peus lingüistas- que lo parlar de Perpinhan ei catalan e lo de Sant Pau de Fenolhet ei lengadocian, lo parlar de Maurin que permet efectivament l’intercomprension totau dab las duas modalitats (de tot biaish dejà largament intercomprensiblas entre si), doncas, lo parlar de Maurin qu’ei au còp lengadocian e catalan. Non i a pas nada frontèra lingüistica aquiu. Que i a ua transicion progressiva. Que’s pòt parlar tanben deu capcinés, tant lengadocian com catalan, e evidentament 100 % capcinés. E lo benasqués? Tant catalan com aragonés, e evidentament 100% benasqués. E que i a parlars que son au còp gascons e lengadocians, e los parlars gascons de Luishon e d’Aran que son aisidament comprensibles peus benasqués vesins e vice-versa.
Lo sistèma de classificacion emplegat peus lingüistas qu’ei incapable d’arrepresentar aqueras subtilitats de manèra nuançada. Aqueth sistèma qu’ei tròp reductor. Que’t mia tà imaginar frontèras linguisticas en lòcs on non n’i a pas vertaderament.
En la realitat, cada parlar ei ua lengua e aquò n’a pas de depéner d’un sistèma de classificacion. Prengam lo cas de l’aranés. L’aranés tau com ac entén Aitor Carrera, qu’ei a díser l’ensemble deus parlars pròpis de la Val d’Aran, qu’ei constituit de ueit parlars diferents. La lengua oficiau en Aran, e doncas en Principat de Catalonha, qu’ei basat sus un solet: lo parlar de Vielha-Mijaran. Qu’ei vadut lo parlar comun, l’estandard, la lengua nacionau d’Aran dita l'aranés e, per consequéncia, la modalitat occitana pròpia deu Principat de Catalonha deu quau Aran hè partida e deu quau los aranés e son ciutadans de plen dret.
Quant au gascon en generau, qu’ei au mens tan complèxe dialectaument com lo catalan, senon plan mei. En son blòg, l’escrivan biarnés e locutor naturau de gascon Eric Gonzalès qu’afirmè deus mots deu roman "La pluja" de l’escrivan gascon Manciet, que'n comprenèva sonque ueitanta per cent. Aquiu, l'intercomprension qu'ei probablament plan mens bona que la enter lo lengadocian de Sant Pau de F. e lo catalan de Perpinhan. Doncas, se las lenguas escriutas (shens parlar de las modalitats oraus) deu landés Bernat Manciet e deu biarnés Eric Gonzalès e son tant pòc intercomprensibles enter si, quin e podem arribar a la conclusion que son parlars d’un medish sos-dialècte occitan aperat gascon occidentau? Se cregossem çò qu’avança Eric Gonzalès, occitanista irreprochable, las diferéncias entre los dus tipes de gascons – classificats per lingüistas occitanistas com d’un medish sos-dialècte-que serén plan mes granas que non pas las qui asseparan dus dialèctes de la lengua catalana com lo centrau (principatin) e lo valencian. Que caleré har escotar un tèxte de Bernat Manciet lejut per l'autor (n'i a en CDs) a locutors naturaus de la lengua aranesa tà verificar se son capables de’u arrevirar en aranés. L’intercomprension qu’ei totun ua condicion sine qua non tà classificar dus parlars dens la medisha « lengua » ça’m sembla. La remarca d’Eric Gonzalès que relativiza la significacion de la classificacion lingüistica aplicada au gascon e que pòt sufir tà explicar la dificultat de har acceptar ua lenga gascona comuna. Que cau soslinhar lo problèma de la complexitat dialectau deu gascon n’ei pas jamès estat correctament tractat peus lingüistas. Los lingüistas occitanistas qu’an evitat de s’i interessar de tròp près.
La question pausada per la remarca d’Eric Gonzalès n’ei pas se lo gascon ei ua lengua diferenta de l’occitan o non, mès plan se lo gascon ei vertaderament, uei lo dia, ua lengua unica o un ensemble de mei d'ua. Gascon o GasconS?
Qu’avem dejà duas normas gasconas arreconegudas: l’aranesa e la biarnesa , qui corresponen a duas nacionalitats gasconofònas ben distintas. Totun, la question de la causida de l’estandard que’s pausa per la rèsta de Gasconha. Lhevats los aranés e los biarnés, los autors gascons que son pòc enclins a emplegar un deus dos estandards quau que sia, qui consideran com tròp diferents deu lor parlar o com tròp tipats. En abséncia d’ua norma pan-gascona largament acceptada, los autors gascons (sensu stricto ) qu’utilizan un gascon personau, sia de basa locau, sia de composicion. Un exemple de gascon composicionau qu’ei lo qui lo comengés Pèir Bèc emplega en la soa òbra literària. E mei lo gramatician Andriu Bianchi, autor de mantuns tribalhs consacrats a definir gramaticaument lo gascon "normat", qu'ei a díser lo gascon « estandard», en realitat l'estandard utilizat peus biarnés, que non lo gascon composicionau de Pèir Bèc, n’emplega pas briga aquesta medisha modalitat gascona "normada" dens los sons escrits en gascon qui pareishen regularament dens La Setmana. Au gascon presentat com "normat" peu quite Bianchi, eth medish que'u prefereish lo son gascon composicionau personau, enqüèra diferent de lo de Pèir Bèc. En cambi, lo gramatician Maurici Romieu, qui co-signè dab Andriu Bianchi ua gramatica gascona normativa, qu’emplega l'estandard biarnés deu gascon en la revista deus Reclams. Que cau remarcar Maurici Romieu, roergàs d'origina, qu’ei biarnés d’adopcion, que viu en Biarn, mentre Andriu Bianchi que viu en Gasconha. La diferéncia de nacionalitat que poiré explicar la diferéncia de causida linguistica enter lo biarnés Romieu e lo gascon Bianchi.
Har acceptar en Gasconha un parlar gascon comun de har víver a costat deus parlars locaus qu’ei un desfís màger peu sègle 21.


text:
L’aute dia qu’èri a seguir, per l'internet e dab un retard de
quauques mes, ua conferéncia
sus la guèrra de succession en la Vath d’Aran, qui Patrici Poujade
hasó a
Barcelona. Que comencè lo son devís en son occitan, puish que'u continuè en
catalan e que'u clavè en arremerciar l’audiéncia en aranés.
Que m’agrada hòrt quin Patrici Poujade e parla
occitan, de manèira hòrt limpida per jo. E qu’èi podut enténer
que parlava beròi plan catalan, dab
un bon accent e
l’encant de quauques
occitanismes, la vertat: ben poquets,
qui n'escuravan pas briga lo son devís.
En tot escotà'u, que vedoi a aparéisher ua diapo qui reprodusiva la cobèrta d’un libe deu sègle
18,
on i figurava lo nom deu governador de
la vath d’Aran de l’epòca, lo brigadèr Pedro de Santamaría y Rutie. Qu'ei ad aqueste personatge que devem l'iniciativa de l'edicion d'aqueth libe en 1752, qui èra, en realitat, ua reedicion de las Ordenaciones
etc qui eston promulgadas e pareishudas en 1613 per mandat deu rei Felip III d'Espanha e a las quaus hè explicitament mencion la navèra lei de regim especiau d'Aran adoptada peu parlament catalan, pòc de temps a. Los legedors qui
seguitz regularament aqueth blòg
non
seratz pas susprés de l’interés qui pòrti tad aqueste personatge. A maudespieit deu nom d’ahur plan castilhan, Pedro de Santamaría qu’èra un basco de lenga gascona, un vascon com ac diseré Halip Lartiga dab tota la rason, un navarrés en tot cas,
neishut a Heleta
en Baisha-Navarra, a un trentenat de
quilomètres de Baiona. Lo gascon, qui èra lo romanç parlat en Baisha-Navarra despuish aumensh lo sègle 12 abans d'i estar acaçat e remplacat peu francés arron la revolucion francesa, qu'èra la lenga mairau deu noste Pedro de Santamaría. L'ostau de Santamaria
, on vadó don Pedro, qu'existeish enqüèra uei lo dia, que'n podetz véder la maison hens la fòto, a man esquèrra respècte a la glèisa parropiau Senta Maria de Heleta. La bastissa tau com la vedem uei , dab las soas dependéncias (antigament corts) que deu remontar au sègle 17, qu'ei a dí
ser que devè dejà existir apuprès atau deu temps deu noste Pedro. Que i podetz dromir, que hè de casa rurau
.
La mair de Pedro de Santamarí
a, na Gràcia de Rutie (oficiaument Gracie de Charitte de Ruthie en francés), qu'èra l’ainada d’ua frairèra de sèt. Lo castèth de Rutie, on neishó na Gràcia , que's tròba a Aussuruc, en Sola
. Rutie
qu’ei
l’adaptacion gascona d’un toponime basco,
uei lo dia Ürrütia
.
Totun, la filiacion qui arreligaré lo nom gascon
Rutie
au mot basco Ürrütia
que pausa un doble problèma. Lo prumèr qu’ei lingüistic.
La correspondéncia enter lo mot soletan ürrütia
e lo gascon rutie
n’ei pas de las mei simplas.
Lo dusau, enqüèra mei problematic, qu’ei semantic. Urrutia
que significa lòc estremat,
lòc apartat. Òr, l’ostau de Rutie n'ei pas briga estremat, que’s situa au bèth centre deu vilatge
d’Aussuruc. Lo castèth que’s quilha au pè
d’ua galihèrna, au pregon d’ua vath on i cor l'arriu Guessalia. Au som d’aquesta galihèrna que s’i tròba la glèisa deu
vilatge. Alavetz, jo qu'èi hèita l'ipotèsi que lo nom gascon de l'ostau, Rutie, qu'a de suggerí'nse un aute en basco: Arrütia (
que non Ürrütia)
qu’ei a díser exactament lo lòc de galihèrnas
en basco (arrutia
= place of charms
, lugar de barrancos
). Arrütia
, prononciat Arrutie
en
gascon soletan (qui èra deu gascon occidentau, solide), que's degó estar transformat en Rutie
per ipercorreccion, la sillaba "arr" estant assimilada a la
particula prostetica deu gascon (com en arriu
, arrespóner etc.
), qui èra considerada com a trèit vulgar d'evitar. Arrütia
que degó vàder ürrütia
per confusion plan sharnega: Arrütia-ko (
etxea) ->
(l'ostau) d'Arrutie >de Rutie> d'Urrutie> Ürrütia-ko
. Urrutia qu’ei un nom hòrt mei frequent que non
pas Arrutia, enqüèra que Arrutia e sia plan atestat au còp com a nom de lòc e nom de persona. Enfin, que n'ei sonque l'ipotèsi qui'vse prepausi, pas arren mei.
En tot cas, Tristan de l'ostau de Santamaria de Heleta, eth medish de mair soletana, que maridè ua soletana, Gràcia de Rutie, lo 9 de junh de 1690. Qu'avón quate hilhs.
L‘ainat de la frairèra, lo futur mèste de l’ostau deus Santamarias a Heleta, Peiròt o Pierre, que vadó lo capitani de la plaça hòrta de Sant Joan Pè de Pòrt, dongas au servici deu rei de França. Lo capdèth, Pedro (n'èra pas lo prumèr cas de dus frairs dab lo medish petit nom en aqueste ostau com en d'auts) que se n'èra anat tà Espanha tà hicà's au servici deu rei d’Espanha com a militar. Jehan, lo tresau, lo caperan de la frairèra, qu'estó canonge a l’Isla de Baish, en Gasconha. De joenet, Jehan n’avè pas podut obtiéner l'ofici de caperan de la parròpia Senta Maria de Heleta, pr’amor lo son oncle Arnauton de Rutie, un frair mei joen de la mair, que i èra enqüèra e tostemps. Aqueth darrèr no’s morí pas sonque en 1737, tostemps caperan de la parròpia. Lo quatau, Armand, qu'èra oficièr de la marina francesa e que's morí de la pèsta a Tolon.
Per tradicion despuish l’epòca deu rei Francés prumèr de
França, los de Rutie qu’anavan servir lo rei de França, çò qui permetèva aus
capdèths (qui n’eretavan pas arren, n’ac cau pas oblidar) de’s véder
recompensar
en recéber
dinèr e pensions. Atau, lo capdèth Peiròt de Rutie, eclesiastic e confident deu rei Enric II de França e de Diana de Peitieus, que's podó crompar arren mensh que lo castèth de Cheverny dab totas las tèrras e lo títolh per 45000 liuras en 1547 (que cau léger l'estudi de Joël Larroque
, de l'associacion ikerzaleak
de Mauleon). En generau, en aqueras familhas infançonas pirenencas, un deus capdèths, a cada generacion, qu'èra destinat a har de caperan, mentre los autes que hasèvan de militars. L'arrèr onco de Pedro de Santamaria y Rutie, Pierre de Charrite de Ruthie, un frair deu pairan deu costat de la mair, qu'estó un teologian prestigiós. Qu'estó arquidiacne de Sent Bertran de Comenge e puish que vadó avesque de Rius (Volvèstre) de 1706 dinc a sa mort en 1718. Lo capdulh deu Volvèstre que guarda la memòria de Pierre de Charitte de Ruthie, ua placa en son aunor que i ei estada hicada sus un mur de l'antic palais episcopau.
Los
de
Santa Maria (o Santamaría), per contra, que se n'anavan tà servir lo rei d’Espanha en seguir ua tradicion familhau plan navarresa, qui remontava plan abans lo règne d'Enric IV e non s'èra pas arrestada desempuish, dinc a la revolucion. Lo reiaume vascon de Navarra
(capdulh: Pampalona), fondat au sègle 9 peu comte de Bigòrra e de Sobrarbe Énec Arista
, que demorè independent dinc a l'annexion de la partida sudpirenenca per decision de Carles Quint, seguida, quauques decadas mei tard, per l'annexion de la rèsta deu reiaume a França peu fèit deu coronament deu rei de Navarra com a Enric IV de França (sègle 16). Dongas los capdèths navarrés de l’ostau de Heleta, quan n'èran pas caperans, que hasèvan de militars prumèr au servici deu rei d'Espanha puish, arron lo règne d'Enric IV, autanplan au servici deu rei de França, segon los cas. Los capdèths de Santa María (escriut autanplan Santamaría) que fondèn ostaus per tota Espanha com ac hason los de Ruthie en França. Los Santamaría que hasèn partida de la "hildalguía"
espanhòla,
çò qui explica la fòrma espanhòla deu nom de l'ostau de Heleta, Santa María o Santamaría meilèu que non Sente Marie o Sentemarie qui èra la fòrma pròpiament gascona qui trobam hens los manuscrits en gascon conservats aus Archius Generaus de Navarra, a Pampalona. Aquò qu'explica tanben quin èra possible qu'un capdèth « francés » (en realitat navarrés) e
podèva arrepresentar lo rei d’Espanha, dab tots los poders deu rei per procuracion, com a governador en Aran. Abans eth, que n'i avó d'autes , deus capdèths de l'ostau de Santa Maria, tà har de corregidores
o governadors. Lo darrèr capdèth heletar abans lo noste Pedro a n'estar governador que n'èra un aute Pedro, un sègle abans, Pedro de Santamaría y Santamaría qui estó governador de Saragossa en 1627. Eth tanben qu'èra neishut a Heleta après lo règne deu noste Enric, dongas qu'èra en principi un subjècte deu rei de França. Lo noste Pedro S. y Rutie que fondè lo son pròpi ostau a Barcelona, on s'i morí en 1758. N'èra pas l'unic ostau de Santamaría a Barcelona, los Santamaria catalans com los deu nòrd d'Espanha (Bascoat, Aragon, Cantàbria e Castilha, mei que mei), shens parlar de los lors parents sudamericans com los Santamaría de Colombia e los de Chile, que son tots descendents de mei d'un capdèth de l'ostau de Heleta, mentre, arron la revolucion, los Santamaria francés que vadon Saintemarie ou Sainte Marie, dab descendents qui pòrtan enqüèra aqueste nom uei lo dia.


text:
Alan Gardiner
Alan Gardiner (Eltham, lo 29 de març de 1879 – Oxford, lo 19 de deceme de 1963) que ho un egiptològ e un filològ especialista deus ieroglifs britanic.
Qu'ei l'autor deu purmèr gran estudi deu Canon Reiau de Turin, de la soa Egytian Grammar (ua de la reférencias màger dens l'istòri de la gramatica ieroglifica, provesida d'ua lista deus signes, atau autrejats de segles còde).
Que ho tanben un deu purmèrs a estudiar l'escritura proto-sinaïtica (considerada coma gesida deus ieroglifs egicians e ajòla deus alfabets arabi, ebrèu, grèc e latin, enter autes.


text:
Villers-le-Sec (Aisne)
Villers-le-Sec (Aisne) es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a patit de destruccions importantas pendent la Primièra Guèrra mondiala, a causa de la siá proximitat amb la tèsta.
La commune a subi des destructions importantes pendant la Première Guerre mondiale, à cause de sa proximité avec le front.


text:
Villecey-sur-Mad
Villecey-sur-Mad es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancian vilatge en dependent de la prévôté de Prény e en levant per conseqüent del pòrti de Lorraine, Villecey-sus-Mad #venir francés l'an 1718 en lo moment de la signatura del tractat de París e i aguèt integrat dins l'anciana província de las Tres-Évêchés.
Ancien village dépendant de la prévôté de Prény et relevant par conséquent du duc de Lorraine, Villecey-sur-Mad devint français en 1718 lors de la signature du traité de Paris et fut intégré à l'ancienne province des Trois-Évêchés.


text:
1747
Aquesta pagina concernís l'an 1747 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Après la liberacion de la vila per seis abitants en decembre de 1747, lei fòrças d'Àustria e de Sardenha l'ataquèron tornarmai. Pasmens, au contrari de l'annada passada, la garnison capitèt de resistir après l'arribada de renfòrç francoespanhòus menaçant Milan d'una ataca.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Assassinat de Nabir Chah lo 19 de junh. Son nebòt Adil Chah i succediguèt. Revòuta novèla d'Afganistan que venguèt independent dau poder pèrs d'un biais definitiu.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera demonstracion scientifica realizada per James Lind (1716-1794) de la possibilitat de sonhar l'escorbut gràcias a la consomacion d'aranges e de citrons.


text:
Dakota del Sud
Lo Dakota del Sud es un estat dels Estats Units d'America.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Dakota del Sud es limitat al nòrd per lo Dakota del Nòrd, a l'èst per Minnesòta e Iowa, al sud per Nebraska e a l'oèst per Wyoming e Montana.
Lo riu mai important del Dakota del Sud es lo riu Missorí. Missorí e los sieus afluents banhan practicament tot l'estat, levat la region nord-èst. Lo lac màger de l'estat, lo Lac Oahe, es artificial, format pel Barratge Oahe. Los bòscs cobrisson aperaquí 4% del Dakota del Sud.
Lo clima del Dakota del Sud es temperat. A causa del sieu terren pauc accidentat e distant de las grandas massas d'aiga, lo Dakota del Sud possedís de grandas variacions de temperatura e un clima instable, e mai que siá pas tant cambiadís coma lo clima del Dakota del Nòrd.
En ivèrn, las temperaturas mejanas pus nautas s'enregistran pel sud-oèst de l'estat, e demenisson a mesura que se viatja cap al nord-èst. La temperatura mejana es de -6 °C dins lo sud-oèst e de -12 °C dins lo nòrd-èst. La mejana de las minimas es de 12 °C dins lo sud-oèst e de -19 °C dins lo nòrd-èst. La mejana de las maximalas es de 2 °C dins lo sud-oèst e de -4 °C dins lo nòrd-èst. Los extrèms vàrian entre -45 °C e 18 °C. La temperatura pus bassa enregistrada dins l'estat foguèt de -50 °C, a McIntosh, lo 17 de febrièr de 1936.
Economia[modificar | modificar la font]
Lo produch interior brut del Dakota del Sud foguèt de 23,12 miliards de dolars en 2003. Lo revengut per capita de l'estat, per la siá part, foguèt de 30 722 dolars. Lo taus de caumatge del Dakota del Sud es de 3,5%, la tresena mai bassa del país, sonque mai que los taus de caumatge de Hawaii e del Dakota del Nòrd.
Lo sector primari representa 8% del PIB del Dakota del Sud. Amassa, l'agricultura e l'elevatge representan 8% del PIB, e emplegan aperaquí 44 000 personas. Los efèctes de la pesca e de la silvicultura son minims sus l'economia de l'estat. Lo sector agricòla es una de las principalas fonts de revengut del Dakota del Sud, cap d'estat dels Estats Units depend tant de l'agricultura e de l'elevatge coma lo Dakota del Sud, e coma consequéncia, lo percentatge de la participacion d'aqueste sector dins lo PIB de l'estat es lo màger de totes los estats nòrd-americans. L'estat possedís 33 000 bòrias, que cobrisson aperaquí 90% de l'estat. Lo Dakota del Sud es un dels liders nacionals per la produccion de blat, milhòc, granas de virasolelhs, carn, e lach, e possedís una las manadas màgers del país.
Lo sector segondari apòrta 18% del PIB. L'industria segondària representa 13% del PIB de l'estat e emplega aperaquí 52 000 personas. Los principals produches industrializats fabricats dins l'estat son d'equipaments electronics en general, de produches agroalimentaris, maquinària, equipaments de transpòrts e derivats del petròli. L'industria del bastiment representa 4% del PIB de l'estat, en emplegant aperaquí 28 000 personas. Las minas representan 1% del PIB del Dakota del Sud, en emplegant près de 1,6 000 personas. Los principals produchs son lo petròli, granit e gres.
Lo sector terciari representa 74% del PIB del Dakota del Sud. L'estat es un grand centre financièr, qu'atraguèt divèrsas institucions financièras a travèrs de de programas d'incitacions fiscalas. Servicis financièrs e immobilièrs representan près de 20% del PIB, en emplegant aperaquí 43 000 personas.


text:
Guèrra de Cent Oras
La Guèrra de Cent Oras, tanben dicha Guèrra dau Fotbòl, se debanèt entre Lo Salvador e Honduras dau 14 au 18 de julhèt de 1969. Dins un contèxte de relacions fòrça marridas, lei violéncias après una partida de fotbòl entre leis equipas nacionalas dei dos país entraïnèron un conflicte frontaliers. L'armada terrèstra salvadoriana, que teniá d'efectius pus importants e un armament superior, mandèt una ofensiva e capitèt de conquistar la vila de Nueva Ocotepeque. Pasmens, aquela avançada foguèt blocada per l'aviacion ondurenca que capitèt d'anientar l'aviacion dau Salvador e divèrsei depaus de carburant. L'OEA impausèt una alta-au-fuòc e Lo Salvador deguèt abandonar sei conquistas. La màger part deis imigrants salvadorians en Onduras deguèron tanben quitar lo país.


text:
Soi a ensajar de comprene melhor çò que se passa a Sijan, es pas tant de bon faire. La situacion es estada explicada mantun còps per la premsa regionala e La Setmana, mas aquò demòra un chic tèune.
Se compren plan que la municipalitat vòl que la Sijanòta plegue botica. Aquò rai. Se compren tamben qu'al conse e son adjunt, que son ambdos retirat de la fonccion publica, una escòla privada (e mai sia liaïca) aquò lor fa fasti.
Sembla ça que la que i aja tamben de pressions que venon de la quita escòla publica, per faire clavar la "concurença". Lo site Pais Nostre dis que lo regent de la Comunala es tamben secretari del NPA per Aude, e sabem plan qu'aquel partit es confit de jacobins (per dire pas : de comunistas a la mòda sovietica).
Ai un pauc l'impression que degun vòl pas dintrar dins los detalhs concrets de l'afar (coma sovent dins los afars locals).
I a benlèu de monde aici que ne sabon mai...
http://paisnostre.midiblogs.com/archive/2009/05/19/lo-npa-s-aucupa-metaforicament-d-occitania.html
Dernière édition par LaurençD le Sam 22 Aoû - 19:04, édité 1 fois


text:
Malzéville
Malzéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a adaigat per la Meurthe e adossada al scenari de Malzéville, #qu'una part n'a classificat dins zòna Natura 2000 [1].
La ville est arrosée par la Meurthe et adossée au plateau de Malzéville, dont une partie est classé en zone Natura 2000 [2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pagina del luòc internet de la DREAL Lorraine en relacion amb la zòna Natura 2000 del Scenari de Malzéville
- ↑ Page du site internet de la DREAL Lorraine concernant la zone Natura 2000 du Plateau de Malzéville


text:
Mont Ararat
Lo Mont Ararat ("Ağrı" en turc, "Արարատ" en armenian legit Masis o Masik, "Agirî" en curd, "آرارات" en persan legit Koh-i Nuh, "אררט" en ebrieu), es una montanha de l'actuala Turquia. S'i encalèt l'arca de Noé après lo grand deluvi universal.[1] segon la genèsi capítol noven.
Es un massís de 23 quilomètres de long per 18 quilomètres de larg[2]. Es en fach constituit de dos sucs: lo mai grand e mai nauta, al Grand Ararat fa 5 166 mètres d'altitud.
Pel tractat de Turkmančay del 2 al 14 de febrièr de 1828 Pèrsia cedèt lo penjal nòrd de la montanha a Russia (districtes de Surmlu, Kulp e Igdir), conservant lo penjal èst, alara que los penjals sud e oèst demoran territòri turc. La cima del Grand Ararat demorèt en territòri rus alara que lo Petit Ararat formava lo punt d'union de las frontièras entre Pèrsia, Russia e Turquia coneguda coma "frontièra dels tres emperaires". Pel tractat de Moscòu del 16 de març de 1921 entre Russia e Turquia, la plana de l'Aras èra concedida a Turquia. L'acòrdi turc - iranian del 23 de genièt de 1932 concediá a la Turquia una pichona part del penjal oriental. La partida russa demorava dins la Republica autonoma de Nakhtchivan e venguèt territòri d'Azerbaitjan dempuèi 1991.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Antonio Sagona,  The Heritage of Eastern Turkey: From Earliest Settlements to Islam, Macmillan Education AU, 25Modèl:Nb p. (ISBN 1876832053)
- ↑ (fr) Jean-Claude Tanguy, Dominique Decobecq, Dictionnaire des volcans, coll. « Nature », ed. Jean-Paul Gisserot, 2009, paginas 28-29


text:
Testicul
Los testiculs son caduna las gonadas masclas, productors d'espermatozoïdes e d'ormonas sexualas masculinas (androgènas), subreot la testosterona. Son d'organs glandulars que fòrman partit de l'aparelh reproductor masculin.
Somari
Anatomia[modificar | modificar la font]
L'estructura del testicul es formada pels compausents seguents:
- Albuginia: sisa fibrosa de teissut conjonctiu qu'envolopa lo testicul e l'epididim.
- Conduches semininals: conduches productors de l'esperma.
- Conduches excretòris de l'esperma: lo semèn al sortir dels conduches seminals passa per:
Situacion[modificar | modificar la font]
Los testiculs son situats jol penís, entre las doas cuèissas, dabans lo perinèu. Sont envolopats per un ensems de sisas amb forma de borsa, nomenada escròt. Las doas gonadas ocupan pas lo meteis nivèl, per la majoritat dels òmes lo testicul esquèrra baissa un pauc mai que lo drech. Son suspenduts al tèrme inferior pel cordon espermatic e son desprovesits d'aderéncias dins la mai granda partida de la seuna superfícia exteriora, de tal biais que demòran fòrça mòbils en totes los sens, podon demenir e pujar cap a l'anèl inguinal.
Migracion[modificar | modificar la font]
Per l'òme coma los mai mamifèrs, los testiculs venon de l'interior de la cavitat abdominala, a drecha e esquèrra de la colomna lumbara, al costat dels rens. Cap al tresen mes del desvolupament fetal, los testiculs abandonan aquela region e davalan pel conduch inguinal, travessant la paret abdominala, menan amb el las borsas que los envolòpan fins a la posicion definitiva. La davalada incomplèta del testicul es coneguda coma criptorquidia.
Nombre[modificar | modificar la font]
Los testiculs son dos, un al costat drech e l'autre al costat esquèrra. Anormalament pòt existir un sol testicul per abséncia del desvolopament de l'autre, que, quand tanben manca l'epididim e lo conduch deferent, se dich monorquidia. Quan mancan los dos testiculs se dich d'anorquidia.
Grandor[modificar | modificar la font]
Pels mainats la grandor dels testiculs es plan pichona (de 2 a 3 cm de long). A la pubertat creisson fins a aténher entre 8 e 18 cm de longitud i entre 2 i 3 cm d'ample. Aquesta grandor demòra mas o mens la meteissa pendent tota la vida, encara qu'a vegadas arriba una leugièra atrofia dins la vièlhessa o un leugièra aumentacion de grandor a causa de la presa d'esteroïdes. La grandor desmesurada dels testiculs es deguda en majoritat de las ocasions a una idrocèla (acumulacion de liquid disn la tunica serosa del testicul).
Color, forma e consisténcia[modificar | modificar la font]
Los testiculs son de color blanc blavenc, a vegadas roge quand son remplits de sang. Lo testicul a una forma d'ovoïde plan dins lo sens transversal. A una consisténcia dura e leugièrament elastica a causa de la sisa fibrosa que l'envolòpa.
Vascularizacion[modificar | modificar la font]
- Artèrias: los testiculs son irrigats per las artèrias espermaticas, l'artèria deferenta e l'artèria funiculara.
- Venas: las venas espermaticas asseguran lo drenatge sanguin. Quand s'obstruisson produson lo varicocèl.
- Tanben s'i tròban de venas limfaticas.


text:
Vaxy
Vaxy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Banc del Val de Vaxy, domeni del abbaye de Gorze.
- Los senhors consagrats del abbaye èran los ducs de Bar #que jos-#logar los sieus dreches als comtes de Salm, e de Vaudémont.
- Jonch a la França en 1661.
- Siège du Val de Vaxy, domaine de l'abbaye de Gorze.
- Les seigneurs voués de l'abbaye étaient les ducs de Bar qui sous-louèrent leurs droits aux comtes de Salm, et de Vaudémont.
- Uni à la France en 1661.


text:
Calixte III
Calixte III (31 de decembre de 1378 - 6 d'aost de 1458), nascut Alfons de Borja i Llançol, foguèt lo 207en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 8 d'abriu de 1455 au 6 d'aost de 1458. Succediguèt a Nicolau V (1447-1455) e foguèt remplaçat per Piu II (1458-1464).
Èra lo fiu de Domingo de Borja e de Francina Llançol. Estudièt lo drech canonic a l'universitat de Lhèida onte venguèt professor. En 1429, foguèt nomat evesque de Valéncia. Gràcias a son abiletat diplomatica, intrèt au servici dau rèi Anfós V (1416-1458). I participèt a la conquista de Nàpols en 1442. En 1444, lo papa Eugèni IV (1431 1447) lo nomèt cardinau e son nom foguèt latinizat en Borgia.
Son eleccion aguèt luòc après un conclave de tres jorns. En causa dau blocatge entre leis ostaus Colonna e Orsini, la chausida s'orientèt vèrs un candidat neutre e vièlh. L'axe principau de la politica de son pontificat foguèt de luchar còntra leis Otomans qu'avançavan dins la region dei Balcans après la conquista de Constantinòple en 1453. Per aquò, decidiguèt d'adoptar una politica concilianta ambé lei rèis occidentaus per crear un vam favorable a l'organizacion d'una crosada novèla. Ansin, confirmèt l'autorizacion de Portugal a asservir leis infidèus capturats, favorizèt la revision dau procès de Joana d'Arc e financèt l'armada ongresa de János Hunyadi que luchava dirèctament còntra leis armadas otomanas dins lei Balcans. Pasmens, aquò mau capitèt a son apèu a la crosada foguèt una revirada. En revènge, leis Ongrés dirigits per Hunyadi capitèron d'empachar la conquista de Belgrad per lo sultan Mehmet II.
En fòra de sa politica estrangiera, son pontificat foguèt tanben marcat per l'ascension de sa familha au sen deis institucions de la Glèisa. D'efèct, son fiu naturau venguèt cardenau e arquevesque de Cosenza e evesque de Teano e de Chieti e dos de sei nebòts, compres Rodrigo lo futur papa Alexandre VI (1492-1503), venguèron cardenau a son iniciativa.
Una legenda postuma pretend qu'una bulla pontificala d'excomunicacion de la cometa de Halley — considerada coma un signe negatiu per lei Crestians luchant còntra leis Otomans a l'entorn de Belgrad — foguèsse publicada per Calixte III dins lo corrent dau passatge de la cometa en 1456. Pasmens, existís ges de document per lo confirmar.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) L. Collison-Morley, Histoire des Borgia, Payot, (1934).
- (en) Hibbert, Christopher, The Borgias and their enemies: 1431–1519, Houghton Mifflin Harcourt (2008).


text:
Brussèlas
Brussèlas (Bruxelles en francés [bʁy.sɛl], Brussel en neerlandés, Brüssel en alemand, Brussels en anglés), es la capitala de Belgica e lo sèti dels govèrns e Parlaments de mantuna de sas entitats federadas (la Region de Brussèlas Capitala, la Comunautat Francesa de Belgica, la Comunautat e la Region Flamenca), e mai d'organizacions internacionalas, coma l'OTAN e de nombrosas institucions de l'Union Europèa.
Son nom se pronóncia localament en francés [bʁy.sɛl] (la « x » se pronóncia « ss »).
Lo gentilici es brusselés -esa.


text:
Coimèras
Coimèras[1] (oficialament en francés Coimères) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing azardan, emb un p.-ê. ( es a dire benlèu) Comaria (villa) deu nom d'òme gallés Comarius[2].
Jacques Boisgontier, que se basa sus una evolucion locala deu grope l + consonanta > iòd (exemple cultiuare > coytiuar), interprèta Coimèras per lo latin columellas (petitas colomnas)[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, edicion Librairie Guénégaud, reedicion 1984.
- ↑ Jacques Boisgontier, Nouvelle Revue d'Onomastique, n° 21-22, 1993, paginas 191-192}}.


text:
Calcari
Lo calcari es una ròca sedimentària que contèn aumens 50% de carbonat de calci (CaCO3) mai tanben de carbonat de magnèsi (MgCO3). Quand la ròca compòrta una proporcion non negligibla d'argila, se parla de marla.
Se forma per acumulacion au fons dei mars a partir de cauquilhas e d'esqueletas de microalgas e d'animaus marins.
Formas mineralas[modificar | modificar la font]
Impuretats[modificar | modificar la font]
Entre leis impuretats principalas que pòt contenir lo calcari i a: lei silicats, l'argila, lei fosfats, lo carbonat de magnèsi, lo gip, la glauconita, la fluorita, l'oxid de fèrre e lo magnèsi, lei sulfats, la siderita, la dolomita e la matèria organica entre autrei.
La color d'aquelei ròcas pòt anar dau blanc au negre en passant per lo gris. Fòrça presentan de tons rogencs, jaunes, blaus o verds segon lo tipe o la quantitat d'impuretats que contènon.
Formacion[modificar | modificar la font]
Normalament se forman per acumulacion d'organismes inferiors o precipitacion de carbonat de calci en forma de bicarbonats principalament dins lo mitan marin. Se pòt trobar tanben dins de baumas sota forma d'estalactitas e d'estalagmitas.


text:
Melon
Lo Melon (Cucumis melo) es una planta erbacèa annadièra originària d'Africa intertropicala, de la familha de las Cucurbitacèas e cultivada subretot coma planta d'òrt per son fals fruch comestible. Lo tèrme designa tanben lo fruch qu'a fòrça gost, sucrat e perfumat.
Cal pas lo confondre confondre amb la pastèca).
Somari
Botanica[modificar | modificar la font]
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo melon cultivat aparten a la sosespècia Cucumis melo L. subsp. melo que lo fals fruch es fòrça polimòrf. Lo fruch salvatge d'origina passava pas lo 30 o 50 g mas foguèt la basa de la definicion de plan fòrça variatats[1]. Aqueles son tieradas segon los autors en gropes, que los mai importants son:
- D'entre los melons consomits coma fruches (recoltats quand madura):
- Lo grop cantalupensis, melon cantalop ;
- Lo grop reticulatus ;
- Lo grop inodorus, melon d'ivèrn ;
- d'entre los melons consomits coma legums (recoltats abans maduritat) :
- Le grop flexuosus, melon sèrp ;
- Le grop momordica, melon phut (Índia).
Existís un melon salvatge nomenat localament « melon tsamma », present dins lo desèrt de Kalahari, que amb los congombres salvatges es l'unica font d'aiga de la region pendent lo periòde de secada annadièra[2].
Lo tèrme « melon » ven del latin melo, melonis que la racina grèga significa « poma », « fruch » (« poma » se ditz malum en latin).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo melon es una planta erbacèa annadièra de cambas rebalaire pro longas amb vrilhas.
Las fuèlhas son sovent entièras o un pauc lobadas.
Las flors, jaunas, son monoïcas (sèxes separats sus de flors distinctas). Las flors masclas apareisson d'en primièr. Lo melon florís tot l'estiu de mai a setembre.
Lo fruch es sovent voluminós, de forma ovala o redonda e pòrta sus la rusca de divisions plan dessenhadas. La rusca es mai o mens lisa, o embotida, costelada, brodada o ronhosa, sa color varia de totes los tons del verd al jaune passant pel blanc. Lo popa de color jauna a iranjat ten fòrça chuc e es fòrça perfumada quand madura. Lo cròs central, fibrós, conten fòrça granas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo melon es una planta allogama que se cultiva per semenilhas al mitant de prima. Es melhor semenar en plaça perque las racinas de las cucurbitacèas son plan fragilas. Plantar dos o tres granas (per seleccionar lo melhor plant) cada mètre perque lo melon s'escampa fòrça. Ama un luòc caud, solelhat e un sol ric (de fums). Sense fums e per facilitar lo desvolopament, se pòt apondre d'engrais ric en potassi.
Crestar en dessús de las doas primièras fuèlhas vertadièras. Puèi, sus las doas cambas atal formadas, tornat crestar en dessús de la 4a fuèlha. Crestar enseguida a tres fuèlhas aprèp cada melon. Conservar sonque tres o quatre fruchs maximum per plant. Cal tanben supprimir las fuèlhas amagant los fruches.
Quand lo melon grandís, se lo pòt pausar sus una teula o una jaça de grava per l'aparar de l'umiditat del sol e qu'aquel supòrt li balhe un maximum de calor propici a la maduretat del fruch.
Lo melon es madur quand las fuèlhas e la rusca començan de venir jaune e sa pèl e son pedoncul a fendilhar.
I a quatre factors que favorizan la qualitat d'un melon: Varietat, ensolelhament, asagatge e maduredat del fruch lo jorn de la culhida. Important: cal culhir lo melon aprèp un bon periòde d'ensolelhament e pluseu lo ser que lo matin (lo matin, los sucres son mai bas amb l'utilizacion del sucre de la planta coma aliment pendent la nuèch que la planta respira sens photosintèsi).
Lo taus de sucre minimal per la comercializacion es de 10 sur l'escala de brix. En dejós de 9, es una cocorda.
Dins qualques cases, lo melon es empeutart[3]. L'empèut dins cultura del melon a per tòca d'aparar las culturas d'agents patogèns: • Verticillium dalhiae • Phomopsis sclerotioides • Fusarium oxysporum f. sp. melonis. L'empèut permet tanben de cultivar en condicions limitas de sol (temperatura bassa, salinitat nauta, eca.), defavorablas a la cultura del melon. E, dins qualques condicions, l'empèut permet d’augmentar la productivitat de las plantas, veire la qualitat dels fruches.
Malautiás[modificar | modificar la font]
Lo melon es sensible a l'oïdium. A besonh d'un apond d'aiga regular mas un asagatge al pé en evitant de molhar las fuèlhas e un bon palhatge limitan l'infeccion d'oïdium.
Es tanben sensible al Fusarium oxysporum, al mildió e al virus mosaïca del congombre, de la pastèca e de la corgeta, totes tres transmeses pel meteis pesolh (Aphis gossypii)[4].
Varietats cultivadas[modificar | modificar la font]
En 2011, mai de 650 varietats de melons son inscrichas al catalòg europèu de las varietats cultivadas.
Existís mai d'un tipes de melon:
- Melon brodat (Cucumis melo reticulatus): forma redonda, rusca ligiosa de relieu, carn irangada. Sa pèl espessa amb du relieu lo caracteriza.
- Melon cantalop: carn iranjada, forma redonda, rusca lisa. Originari d'Asia minora e introduch en Itàlia a la Renaissença puèi fòrça cultivat en Charanta e d'autras partidas d'Occitània: Agenés, Carcin, Armanhac, Comtat Venaicin e Bocas de Ròse) a partir del sègle XVI. Lo fruch es redons, de rusca lisa verd clar, jaunissant leugièrament quand madura, amb de linha de sutura mai escuras, pèsa prèp d'1 kg. La carn es iranjada, sucrada, chucosa e fòrça perfumada. Las varietats ancianas son de durada de conservacion brèva alara que de varietats recentas n'an una mai longa.
- Melon Galia: forma redonda, rusca bruna iranjada, carn esmeralda.
- Melon hami
- Melon Sucrin
- Melon inodor (Cucumis melo inodorus), caracterizat per una rusca lisa e inodora.
- Melon d'Espanha
- Melon Honeydew: Tanben nomenat melon mèl. Lo fruch es redond, de rusca lissa, blanc gris. Pèsa 2 kg. La carn es verdesca (o iranjada dins qualques varietats novèlas). Aquel tipe amb maduracion non climaterica fa de fruches que se consèrvan plan. Es cultivat als Estats Units d'America, en Austràlia e en Asia. venon de l'anciana varietat "Blanc d'Antíbol d'ivèrn".
- Melon Ogen
- Melon Piel de sapo ("pèl de grapaud" en castelhan). Lo fruch es oval, de rusca verda tascada de jauna e de verd escur. La carn es blanc verdenca, sucrada, chucosa, pauc aromatica. La maduracion es non climaterica. Es lo tipe mai cultivat en Espanha e en Turquia (jol nom de Kirkagac).
De varietats aromaticas e de durada de conservacion brèva son climatericas e d'autres peu aromaticas mas de longa conservacion lo son pas.
En França
Quatre tipes son subretot cultivadas: lo « cantalop charentés », lo « charentés brodat » , le « verd oliva » (de rusca verd oliva, forma ovala) e lo « galia » .
D'autras varietats mai ancianas son encara cultivadas, mas semblan èsser sul punt de desapareisser: sèrp, roge de Pèrsia, picon gris de Rennes, sucrin de Tors e melon de Trets.
Appellacions localas[modificar | modificar la font]
Voatango es un mot malgash que designa lo melon cultivat a Madagascar. Es odorant mas sa carn es blanca e fada.
En França, doas produccions benefician d'una IGP (indicacion geografica protegida), los melons del Naut-Peitau e aqueles de Carcin. Una autra produccion, lo melon de Guadeloupe, espèra l'IGP dels servicis de la Commission europèa.
Aspèctes economics[modificar | modificar la font]
La produccion mondiala de melons es de 28 300 000 tonas[5].
Los principals païses productors son China (que produís mai de 50 % de la produccion mondiala siá 15 100 000 tonas), Turquia e Iran (1 200 000 tonas cadun), Espanha, los Estats Units d'America, Romania, Egipte e Índia.
Lo rendament mejan es de 211 quintals/ha, mas pòt aténher 333 q/ha als Païses Basses (culturas en sèrvas) e 346 als Emirats Arabis Units, païses pasmens de produccion flaca.
En Euròpa, los principals productors son Espanha (1 000 000 tonas), Itàlia (580 000 t), puèi la França.
França ne produtz prèp de 300 000 t (13n reng mondial, rendament mejan 192 q/ha), mas es pas autosufisenta. Impòrta 90 000 t cada an subretot venet d'Espanha, Marròc e Israèl.
Utilizacion
Los fruches madurs se manjan cruds, en primièr plat o en dessèrt. Se pòdon los còire per ne far de compòstas e de confituras.
Un bon melon deu èsser pesuc (signa qu'es plen de sucre: lo taus de sucre deu passar 10 gras de Brix per èsser comercializat, en dejós es classificat coma cocorda), sentit una odor tipica qu'es signe de maduretat. Pel melon de Cavalhon la preséncia d'una fendilha o del destacament del pedoncul, es un signe de maduretat, mas aquò es pas de totes los tipes de melons. Un bon melon lis o brodat deu aver 10 tralhons (9 es un signe de non maduretat), plan dessenhada per un trach verd blauenc.
Per qualques gastronòms, la preséncia d'una larga aureòla a la basa del fruch, es un signe de qualitat, indicant un melon « feme ». Es pas vertadièr, la largor de l'aureòla es pas qu'un indicator de la varietat. A res de veire amb la qualitat gustativa, e los melons son pas sexuats (son de fruches).
Lo melon se consèrva melhor dins un armari o una cava frega qu'al refrigerator.
Apòrt nutricional
En general, lo melon passa pas las 48 calorias pels 100 gramas.
- Lo melon cantalop es una bona font de potassi, de vitamina A e d'acid folic. Es tanben ric en bèta carotèn e en vitamina C.
Lo potassi es util dins la prevencion dels calculs renal. Lo cantalop es en general un bon laxatiu mercé a sas fibras.
- Lo melon Honeydew es conegut per contenir pauc de nutriments e pauc de potassi e de vitamina A.
Lo taus en vitamina varia segon lo tipe de cultivar, la talha del fruch, e subretot lo tipe de sol de cultura. Un estudi[6] portant suls tauses en acid ascorbic total (AAT), en acide ascorbic (AA), e en Acid desidroascorbic (DAA), coma en acid folic (AF) e potassi (K) foguèt determint a plana maduretat dins los fruches de talha comerciala. Lo taus d'acid ascorbic total aumentèt amb la talha dels fruches, fins a un maximum (talha 6 o 5), e diminuissent quand le fruch es mai gros[7]. L'acid ascorbic total e lo contengut en acid folic èra pauc ligat a la talha, mas mai nauts dins los fruches venent de sols argiloses.
Istòria
La region d'origina del melon es pas coneguda, siá Índia, o Iran o encara quitament d'Africa. Segur qu'èra cultivat en Egipte 2000 ans AbC. 5 sègles AbC, sa produccion de la Bòca de Nil èra celèbre. D'aquí, sa produccion passèt en Grècia, puèi en Itàlia al sègle I ApC. Los grècs nomenavan de cucurbitacèas de carn doça pel nom "pepon" (sens literal: cuèch pel solelh - lo solelh es sosentendu- , madur ) , de "peptein" (còire). Aquò donèt en latin "pepo". D'aquí ven "melopepon" en grèc (literalament poma cocorda cuècha al solelh, de "melo" que vòl dire poma, e "pepon") e doncas "melopepo" en latin.
Fa partit de las plantas d'òrt de la tièra del capitulari De Villis per Carlesmanhe al començament del sègle IX. En 1495, lo rei Carles VIII de França, de retorn de las guèrras d'Itàlia, lo tornèt introduire en França. Pasmens, las varietats d'alara èran pauc sucradas e manjadas en saladas.
Al sègle seguent, de monges menèron a Roma dempuèi Armenia, una varietat redonda de carn iranjada e gostosa, que fuguèt cultivada dins los òrts de la demorança d'estiu dels papas a Cantalupo, a l'entorn de Roma. Es la varietat « Cantalop » e dempuèi lo sègle XVI sa cultura s'espandiguèt en Provença, dins la val du Ròse, dins lo Lengadòc, puèi rejonguèt la Val de Léger, l'Anjau e la Torena. D'aquí, arribèt a la Cort e los mercats de París. Mai tard s'espandiguèt en Charanta, que per seleccion, los celèbres « cantalop charanteses », puèi lo « charentés brodat », foguèron creats.
Al sègle XVIII, la Marquesa de Sévigné en repaus a Grinhan ne venguèt leca e Voltaire, lo qualifiquava de « cap d'òbra de l'estiu ».
Alexandre Dumas qu'amava los melons e subretot aqueles de Cavalhon demandèt, en cambi de la dona de la totalitat de son òbra publicada (prèp de 400 volums) que faguèt en 1864 a la bibliotèca de la vila, una renda viatgèra de 12 melons cada an. Çò qu'acceptèt lo conselh municipal que li serviguèt fins a sa mòrt en 1870. Atal foguèt creada la confrairiá dels Cavalièrs del melon de Cavalhon.
Galariá
Notas e referéncias
- ↑ (fr)"Histoire et amélioration de cinquante plantes cultivées" de Claire Doré, Fabrice Varoquaux - 840 pages - Editions Quae, 2006 - ISBN 9782738012159}}
- ↑ "setvkhalagadi" (fr)Parc de Khal-agadi, pas si désert, article dins Science & Vie n° 1130, novembre de 2011, pp. 18-21.
- ↑ (fr)Le greffage du melon
- ↑ (fr)"Amélioration des espèces végétales cultivées: objectifs et critères de sélection" de André Gallais, H. Bannerot - Editions Quae, 1992 - 768 pages - ISBN 9782738003836}}
- ↑ Organizacion de las Nacions unidas per l'alimentacion e l'agricultura en 2005
- ↑ Honeydew2004 G.E. Lester, K.M. Crosby, 2004, Human wellness compounds in Honeydew fruit : influence of cultivar and environment ; ISHS Acta Horticulturae 639: XXVI International Horticultural Congress: Expanding Roles for Horticulture in Improving Human Well-Being and Life Quality (Resumit, en anglés)
- ↑ Honeydew2004
Vejatz tanben
Articles connèxes
Bibliografia
- (fr) Thierry Delahaye & Pascal Vin, Le melon et la pastèque, illustracions Fabien Seignobos, Coll: Chroniques du potager, ed: Actes Sud, Arles, 2002 ISBN 2742734767
- Cl. Chaux & Cl. Foury, Productions légumières, tome 3, légumineuses potagères, légumes fruits, chap. 7 Melon, Col: Agriculture d'aujourd'hui, ed: Lavoisier Tec & Doc, París, 1994 ISBN 285206975X
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)fonts geneticas de l'INRA sul melon}
- (fr)Montaigu : Mémoire sur la culture des melons dans le département du Calvados, et particulièrement à Honfleur et aux environs de Lisieux (1828).
- (fr)Aprifel - composicion nutricionala: [1].


text:
Comunautat Economica Europèa
La Comunautat Economica Europèa (CEE) nasquèt, aprèp lo fracàs de la Comunautat Europèa de Defensa (CED) e lo succès de la Conferéncia de Messina, 1èr al 3 de junh de 1955, en seguida de la signatura del Tractat de Roma, lo 25 de març de 1957 al capitòli de Roma.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Amb la signatura del Tractat de Roma, los sièis païses crean doas comunautats novèlas que s'ajustan a la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) :
- la Comunautat Economica Europèa (CEE)
- la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (EURATOM)
La CEE aviá per mission de despassar l'apròchi sectorial (del carbon e de l'acièr) per espandir l'integracion a tot lo domeni economic per crear un mercat comun vertadièr e un raprochament economic dels Estats membres. Aquò passava per la liura circulacion de las personas (Convencion de Schengen), dels bens, dels capitals e dels servicis; per l'abolicion de las restriccions doanièras entre sos membres; per l'instauracion d'una Politica Agricòla Comuna (PAC), etc.
Daissava tanben ja entreveire una Union economica e monetària, qu'es uèi simbolizada per l'èuro.
Membres fondadors[modificar | modificar la font]
Los sièis païses signataires èran los membres de la CECA :
- Belgica
- la Republica Federala d'Alemanha (RFA) (èx-Alemanha de l'Oèst)
- França
- los Païses Basses
- Itàlia
- Luxemborg.
Membres actuals[modificar | modificar la font]
Vejatz Union Europèa
Institucions[modificar | modificar la font]
La CEE (atal coma l'EURATOM) dispausava de sas pròprias institucions :
- la Comission : organ executiu supranacional. Serà fusionada en 1967 amb los executius de la CECA e de l'EURATOM en une comission unica, la Comission Europèa
- un Conselh dels ministres : organ intergovernamental.
- una Assemblada parlamentària comuna a las tres comunautats (CECA, CEE, EURATOM) qu'èra compausada de representants nacionals designats per lor Parlament. Basada a Estrasborg, aquesta assemblada vendrà pus tard lo Parlament Europèu.
- una Cort de Justícia, basada a Luxemborg.
Totas aquestas institucions se tornan trobar uèi dins l'estructura de l'Union Europèa.
Dempuèi lo 1èr de novembre de 1993, la denominacion de Comunautat Europèa remplaça la de Comunautat economica europèa.


text:
Marcel Duchamp
Marcel Duchamp (Blainville-Crevon, 28 de julhet de 1887 – Neuilly-sur-Seine lo 2 d'octobre de 1968) foguèt un pintre e escultor francés, creador dels ready-made. Participèt a diverses moviments artistics coma lo dadaïsme, lo futurisme, lo cubisme e tanben lo surrealisme. La seuna influéncia per d'artistes e moviments posteriors es considerable e contunha fins ara.
Per a Duchamp l'espectador joga un ròtle essencial dins lo fach artístic: L'acte creatiu o fa pas sonque l'artista; l'espectador met l'òbra en contacte amb lo mond exterior mejans las seunas interpretacions e ensags de lectura, atal apond la seuna contribucion a l'art creatiu.
Vida e òbras[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familhaa d'artistas, Marcel Duchamp es fraire de l'escultor Raymond Duchamp-Villon (1876-1918), del pintre Jacques Villon (Gaston Duchamp) (1875-1963), e de la pintra Suzanne Duchamp (1889-1963) mardada al pintra Jean Crotti.
Duchamp es un artista que revolucionèt la concepcion de l'art del Sègle XX. La seuna òbra es eterogena e complèxa e se pòt gaire se restacar a un sol moviment artistic, perque la seuna òbra travèrsa gaireben totas las avantgardas del començament del sègle, coma lo futurisme, lo cubisme, lo Dadaïsme e lo surrealisme.
Al començament, frequentèt amb assiduïtat las òbras d'artistas d'inspiracion cubista com Fernand Léger o Robert Delaunay, tanben aquelas d'Albert Gleizes e Jean Metzinger, autors de l'òbra Du Cubisme (Sul cubisme) en 1912.
En 1913, als Estats Units d'America, las nòvas experimentacions europèas foguèron presentas a l'exposicion Armory show de Nòva York. Duchamp presentèt lo seu Nu descendant un escalier («Nu descendent un escalièr») que causèt tan la furor coma l'escandal. Dins aquela òbra, que rebat divèrsas tendéncias cubistas e futuristas, Duchamp exprimís lo moviment continú amb una seriá de figuras superpausadas, dins una experiéncia similara a la cronofotografia.[1]
S'alunhant de la pintura per un temps, entre 1913 e 1915, bastigèt lo seus primèrs ready-made, objèctes quotidians collectats a per lor neutralitat estetica: Roue de bicyclette («Ròda de bicicleta») de 1913 o Le porte bouteille («La pòrta botelha») de 1914 ne son d'exemples probants. El 1917, amb la seuna Fontaine («Font»), atenguèt l'apogèu de la celebritat. L'escultura consistís en un urinari signat «Richard Mutt». Segons Duchamp: « Que Richard Mutt aja fabriquèt aquela font de las seunas mans a ges d'importància, sonque l'a causit. Prenguèt un objçcte ordinari de la vida quotidiana e lo placèt de biais que la significacion d'usatge a desaparegèt jos un nòu nom e un nòu punt de vista, creèt un biais nòu de veire un dich objècte ».
Installat a Nòva York en 1914 venguèt amic Man Ray, Stieglitz e Francis Picabia, amb eles que fondèt la revista predadá 291, qu'aurá un impacte indenegable sul moviment dadaïsta venent.
Mejans las seunas òbras, Duchamp abordèt una reflexion sus la nocion d'Art, sus l'estetica, davançant atal l’art conceptual, lo pop-art, lo fluxus e l'happening, que faguèron de manlèus frequents a las realizacions artísticas de Duchamp. Lo escrichs foguèron publicats jol nom de Duchamp du signe en 1958, e Marchand du sel, lo meteis an. Foguèt, tanben, lo creator d'un personatge de ficcion, Rrose Sélavy, escultor e autor d'aforismes.
Benlèu la seuna òbra mai rica e estranha, pr'amor fòrça complèxa, es Mariée mise à nu par ses célibataires, même coneguda popularment jol nom de Grand Veire, realizada su un panèl de veire. Lo Grand Verre es l'acabament d'estudis preliminaris d'òbras anterioras, que correspondon a l'obsession de trobar una «forma vertadièra» invisibla obtinguda per contacte, amb per objècte de sintetizar totas las seunas teorias magicas e la seuna teoria de l'art coma «fach mental». Realizat amb de materials fòrça diverses coma d'òli, d'aram o de plomb montats sus doas placas de veire, aquela òbra foguèt damatjada, se fendasclar e se traucant, dins un transpòrt en 1916, mas Marcel Duchamp refusèt de la restaurar.
Los darrièrs ans de la seuna vida, Duchamp realizèt una òbra pel Musèu de las Bèlas Arts de Filadèlfia, Étant donné 1) La chute d'eau 2) le gaz d’éclairage (1944 - 1968), ensems escultural erotic, enebit a la vista del public per la seuna volontat.
L'epitafe de la seuna pèra tombala cementèri de Roan es: «D'ailleurs, c’est toujours les autres qui meurent» («e puèi, son totjorn los autres que morisson»).
Jugaires d'escacs[modificar | modificar la font]
Foguèt, fòra del seu trabalh artístic, un excellent jugaire d’escacs internacional. Campion de l'Nauta Normandia en 1924, participar mai d'un còp al campionat de França e èra membre de l'equipa francesa a l'Olimpiada d'escacs de 1928 a l'Aia, a l'Olimpiada d'escacs de 1930 a Amborg, a l'Olimpiada d'escacs de 1931 a Praga, e a l'Olimpiada d'escacs de 1933 a Folkestone.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.
- Pierre Cabanne, Conversaciones con Marcel Duchamp, Ed. Anagrama, Barcelona, 1972.


text:
1681
Aquesta pagina concernís l'an 1681 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sultan Badi II (1645-1681) que foguèt remplaçat per Unsa II (1681-1692).
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la construccion dau Canau dei Doas Mars qu'èra dirigida per Pèire Pau Riquet dempuei 1661. Foguèt classat Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1996.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de març - Georg Philipp Telemann, compositor alemand (m. 1767)
- 12 d'agost - Vitus Bering, navigaire e explorator danés (m. 1741)
- 28 de novembre - Joan Cavalièr, cap dels camisards (m. 1740)


text:
Musèu Fabre
43° 36′ 41.5″ N 3° 52′ 48.5″ E / 43.611528, 3.880139
Lo Musèu Fabre es lo principal musèu d'art de la vila Montpelhièr. Lo musèu foguèt fondat per Francés Xavièr Fabre, pintre del Clapàs, en 1825; dubriguèt al public en 1828. De 2002 a 2007, foguèt en òbra per 61,2 milions d'euros.
Somari
Lo bastiment[modificar | modificar la font]
Lo musèu es installat dins l'ostal de familha dels Massilians, (sègle XVIII) dins lo centre istoric de Montpelhièr, e donant sus l'Esplanada, just al costat de la Plaça de la Comèdia. Aquela installacion se faguèt aprèp tres ans de grands trabalhs començats en 1825, financiats per la vila e confiats pel cònsol Àngel Joan Miquèl Bonaventura marqués d'Atsat, primièr president de la Societat de las Bèlas Arts, als dos arquitèctes de la vila, MM. Fovis e Boué. Èran en ligam esteches amb lo cònsol e Fabre eles meteisses. Mai tard lo musèu s'espandiguèt a l'entorn del bastit d'origina dins las construccions del sègle XIX donant sur l'Esplanada e enclusissent un ancian Collègi de Jesuitas de la fin del sègle XVII.
Aprèp las òbras de 2003-2007, los espacis d'exposicion passèron 3 000 a 9 000 m² que una sala d'exposicions temporàrias de 1 000 m².
Colleccion[modificar | modificar la font]
Las colleccions originalas venon de la dona de Fabre a de la vila. I a de ceramicas grègas e del rèsta d'Euròpa. E mai, i a una granda colleccion de pintura que va del sègle XVII fins al XIX, amb una larga representacion del moviment dels luminofils. Uèi, las colleccions comprenon las òbras de pintres coma Eugène Delacroix e Gustave Courbet. Tanben i a s'escultura, coma de modèrnes creators coma Aristide Maillol.
Pintura dels sègles XVII-XVIII[modificar | modificar la font]
- França:
- Sébastien Bourdon
- Jacques-Louis David (Hector, Retrach del Doctor Alphonse Leroy)
- Jean-Baptiste Greuze (Le Petit Paresseux, Twelfth Night Cake)
- Nicolas Poussin (Venus e Adonis)
- Fòra de França:
- Alessandro Allori (Venus e Cupidon)
- Il Guercino
- Peter Paul Rubens
- Jacob Ruysdael
- David Teniers
- Paolo Veronese
- Francisco de Zurbarán (L'Àngel Gabriel)
Pintura dels sègles XIX z XX, amb qualques fauvistas[modificar | modificar la font]
- Frédéric Bazille (Vue de village, Aigas Mòrtas, La Toilette, Atelier de la rue Furstenberg)
- Gustave Courbet (La banhadoras,
- Eugène Delacroix (Fantasia, Femnas argerianas dins son abitacion)
- Raoul Dufy
- Albert Marquet
- Maria Helena Vieira da Silva


text:
-521
Aquesta pagina concernís l'an -521 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Après la temptativa d'usurpacion e l'assassinat de Smerdis, lei generaus autors dau complòt designèron Darius Ièr, probablament un descendent d'una branca menora de la dinastia aquemenida, coma rèi. Aquò entraïnèt de revòutas en Elam, en Babilònia, en Mèdia, en Assiria, en Egipte, en Partia, en Armenia e en Margiana. Pasmens, franc d'Armenia, aqueleis insureccions foguèron reprimidas avans la fin de l'annada per Darius eu meme ò per sei generaus (→ -519). Aquelei movements semblan èsser iniciats per l'aristocracia locala que sei caps foguèron generalament executats. En revènge, lei populacions aguèron una atitud pus neutra.


text:
The Virgins
The Virgins es un grope de rock american originari de Nòva York. Lo grope, format en 2005, si constituisse de cinc sòcis : Erik Ratensperger, Donald Cumming, Wade Oates, Nick Zarin-Ackerman e Paul Vassallo. Son single Rich Girls siguèt classat 65en per lo magazine Rolling Stone, dins la lista dei cent cançons melhoras de 2008. Après un premier EP, Rich Girls, en 2007, The Virgins publica un premier album eponim en 2008 an Atlantic Records. Assegurèron la premiera partida dei Sonic Youth e après una tornada lònga, enregistran actualament son segond album.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Ostalb (136)
Liste des communes
Aalen
Ville d'Aalen, localité de l'Allemagne de 66 000 habitants.
La mairie d'Aalen a un site Internet.
Schwäbisch Gmünd
Ville de Schwäbisch Gmünd, localité de l'Allemagne de 59 000 habitants.
La mairie de Schwäbisch Gmünd a un site Internet.
Ellwangen
Ville d'Ellwangen, localité de l'Allemagne de 24 000 habitants.
La mairie d'Ellwangen a un site Internet.
Bopfingen
Ville de Bopfingen, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Bopfingen a un site Internet.
Lorch
Ville de Lorch, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Lorch a un site Internet.
Heubach
Ville de Heubach, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Heubach a un site Internet.
Neresheim
Ville de Neresheim, localité de l'Allemagne de 8 000 habitants.
La mairie de Neresheim a un site Internet.
Oberkochen
Ville d'Oberkochen, localité de l'Allemagne de 7 700 habitants.
La mairie d'Oberkochen a un site Internet.
Abtsgmünd
Ville d'Abtsgmünd, localité de l'Allemagne de 7 300 habitants.
La mairie d'Abtsgmünd a un site Internet.
Waldstetten
Ville de Waldstetten, localité de l'Allemagne de 7 100 habitants.
La mairie de Waldstetten a un site Internet.
Mutlangen
Ville de Mutlangen, localité de l'Allemagne de 6 500 habitants.
La mairie de Mutlangen a un site Internet.
Essingen
Ville d'Essingen, localité de l'Allemagne de 6 300 habitants.
La mairie d'Essingen a un site Internet.
Hüttlingen
Ville de Hüttlingen, localité de l'Allemagne de 5 800 habitants.
La mairie de Hüttlingen a un site Internet.
Westhausen
Ville de Westhausen, localité de l'Allemagne de 5 800 habitants.
La mairie de Westhausen a un site Internet.
Gschwend
Ville de Gschwend, localité de l'Allemagne de 4 900 habitants.
La mairie de Gschwend a un site Internet.
Lauchheim
Ville de Lauchheim, localité de l'Allemagne de 4 600 habitants.
La mairie de Lauchheim a un site Internet.
Böbingen an der Rems
Ville de Böbingen an der Rems, localité de l'Allemagne de 4 600 habitants.
La mairie de Böbingen an der Rems a un site Internet.
Unterschneidheim
Ville d'Unterschneidheim, localité de l'Allemagne de 4 600 habitants.
La mairie d'Unterschneidheim a un site Internet.


text:
Bitextor
Bitextor es una aplicacion liura de còde dobèrt qu’a per objectiu la generacion de memòrias de traduccion a partir de sites web multilingües, que s'utilizan coma còrpus de basa. Bitextor es estat publicat jos licéncia GNU GPL v2.
L'aplicacion descarga totes los fichièrs HTML del site web indicat per l'utilizaire. Alavetz, realiza un pretractament de l’informacion per los convertir a un format coerent e adeqüat per las etapas seguentas. Sulcòp, s'i aplica un ensemble d'euristicas (principalament basadas sus l'estructura d'etiquetas HTML e la longor de las cadenas de tèxt) per far parelhs de fichièrs que seràn considerats coma candidats a contenir lo meteis tèxt en diferentas lengas.. A partir d'aquestes candidats, se genèran las memòrias de traduccion en format TMX mercé a la librariá LibTagAligner, qu’utiliza las etiquetas HTML e la longor dels blòcs de tèxt (tanben) per realizar l'alinhament.
L'objectiu d'aquesta aisina es de facilitar l'obtencion de còrpus multilingüe a partir d'Internet. Bitextor foguèt inicialament desvolopat per facilitar lo procès d'entraïnament d'aplicacions de traduccion automatica e, concretament, la de la plataforma Apertium.