text:
Eila
Eila ['ɛjlɒ] (Isle en francés) es una ribiera occitana dau sud-oest de França (regions de Lemosin e d'Aquitània).
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Eila a per origina lo preceltic °Ela que donet mai d'un nom de cors d'aiga (Elle, Ill, Ille,...). L'omonimia entre Eila e Isla, plan anciana (en Perigòrd dialectalament lemosin, i- iniciala es pus sovent prononçada [ɛj]), es a l'origina de la grafia francesa.
Geografia[modificar | modificar la font]
La font d'Eila se tròba en Lemosin (departament de Nauta Vinhana, au sud dau vilatge de Rongeras (comuna de Janalhac) per 375 m d’altitud. Son cors es de 255 km, dont 87 km de navegar (aura en mai d'una seccion). Se junh a Dordonha en Liborna. Sa penda mejana es de 1,56 m/km. Tot lo bacin es de clima oceanic. Lo movement de la marea se fai sentir jurca Savinhac d'Eila, lo flux monta enquera una dotzena de quilomètres mai amont devers Cotràs.
Idrologia[modificar | modificar la font]
Lo 3 de genier de 1994, l'estacion idrologica de Cotràs enregistret un debit maximau jornalier de 837 m3/s.
Departaments e localitats asaigats[modificar | modificar la font]
- Nauta Vinhana : Lu Chaslar
- Dordonha : Jumilhac lo Grand, Cornhac d'Eila, Savinhac de las Doas Gleisas, Perigüers, Colonhés e Champs Niers, Sench Astier, Nuòuvic, Moissídan, Montpaun e Menestairòu
- Gironda : Cotràs, Liborna


c: text/html

text:
Wikipèdia:Demandar
Es possible d'efectuar diferentas requèstas :
- Demandar un article
- Lo mièlhs es plan segur que l'escrigatz vos, mas s'avètz fòrça idèas, pòdon inspirar d'autres contributors.
- Demandar una illustracion
- Los wikifotografs son totjorn a l'espèra de demandas novèlas, e d'articles nombroses son encara voids de tot imatge.
- Demandar un melhorament d'imatge
- Lo Talhièr grafic pòt melhorar los imatges, traduire las mapas e diagramas, convertir un esquèma en SVG, retocar las colors...
- Demandar una traduccion
- Lo projècte traduccion a establit un protocòl per las traduccions ; particularament util s'avètz pas las competéncias lingüisticas necessàrias mas qu'avètz remarcat un article interessant sus una autra Wikipèdia.
- Demandar una verificacion
- Util pels articles que sètz pas segur de lor pertinéncia, aprèp un ajust controversiat, o quand la forma a besonh d'un bon lifting.
- Requèstas als administrators
- Per far suprimir una pagina, restablir una supression erronèa, una proteccion de pagina, una intervencion sus una pagina protegida...
- Requèsta als burocratas
- Per demandar un cambiament de nom d'utilizaire o un cambiament d'estatut aprèp una eleccion (administrator, bòt).
- Demandar un arbitratge
- En cas de conflicte insoluble amb un autre utilizaire, lo comitat d'arbitratge pòt ajudar a reglar lo problèma.
- Demandas a un robòt
- Los robòts permeton d'efectuar de tascas repetitivas, per exemple un cambiament de categoria, una correccion de ligam o d'ortografia, etc.
- Senhalar un vandalisme
- S'un utilizaire anonim efectua mantun vandalisme malgrat un avertiment, senhalatz-o aicí.
- Verificacion d'adreça IP
- Requèsta excepcionala mas que pòt èsser necessària en cas de sospièch de vòte multiple per exemple.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Organize e gerís era participacion dera Deputacion de Lhèida enes diferentes hèires comarcaus.
Coordine eth montatge e desmontatge deth stand dera Deputacion, es sòns contenguts e era sua estructura extèrna.
Collabòre damb d’auti departaments dera Corporacion en prètzhèts de promocion, publicitat e difusion mediatica.
Responsable
Sr. Josep Cabasés
Cap de Seccion
Rambla Ferran 18
Telefon: 973 704 347
Fax: 973 245 558
jcabases@diputaciolleida.cat
© Diputació de Lleida - Avís legal - Accessibilitat - Contacte - Politica de cookies


text:
Onda (omonimia)
- Onda: propagacion d'una perturbacion produsent sus son passatge una variacion reversibla de proprietats fisicas localas
- qu'un exemple son las ondas en mar
- Onda ràdio
- L'onda rabalaira es l'onde qu'es difusada a l'entorn de la zona d'ombra d'una superfícia d'un còrs elastic.
- Onda sismica
- Ondas Martenot: instrument francés de musica electronica
- Onda mecanica
- Onda orografica
- Onda plana
- Onda luminosa o electromagnetica, de mèsme natura
- Onda evanescenta
- Onda estacionària
- Onda gravitacionala
- Onda de gravitat
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Onda (País Valencian) un municipi de la província espanhòla de Castelló


text:
O L'ALMANAC DE LA ROQUETIA.
Per dire tot çò de mancar pas dins lo rèire país clapassièr e endacòm mai, una pagina occitana que serà çò que ne faretz.
Nòvas de segur, mas tanben contes de ma grand-la-bòrnia, sornetas de ma tanta Nina de Niana, galejadas e bajocadas, pròsas e poesias, opinion, fòtos o vidèos,...
Acabatz de mandar.
cercle.occitan.max.roqueta@gmail.com
dimanche 20 octobre 2013
Tròp de talhas ??
Una grella de papièrs tèunes, raiats de negre en long e mai en travèrs, e plens de chiframents que degús compren pas, tomba despuòi quauques jorns sus los contribuables.
La pòsta los carreja per un centime mas aquò prova pas que siagan leugierets. Ne'n sabe força qu'amarián mai reçaupre un teule sus la clòsca de sa bèla-maire qu'un d'aqueles papafards sus son portamoneda. Es que van faire de bèrcas espectaclosas a las pòchas e als còfrefòrts.
Çò que i a de novèl, dins aquela arrosada, es que i a fòrça mai d'arrosats que l'an passat e l'an de delai. Fòrça franceses qu'avián pas jamai fach gasar de papierets crassoses imprimits en blu, jot lo portanèls dels perceptors, son pregats aqueste an, de prene sa part de la ribòta. Lo Govèrn ie fa saupre que regrèta fòrça de los aver ignorats, ie fa mila desencusas.
[…]
- E puòi Monsur, e puòi Madama, (car las femnas tastan dau regiscle), avèm remarcat qu'èretz ciutadan d'aquel grand país qu'es menat per una dotzena de ministres e sèt o uòch cent destimborlats !
L'Escoutaire, « Crounica de la Campana », Campana de Magalouna N°362, 1926
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Turckheim
Türkheim en alemannisch (Turckheim en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Turckheim A situat en la vallée de la Fecht, en aval de Munster, e pas luènh de la vila de Colmar, cap de-luòc del Nautor-Rhin. Lo vilatge fach part administrativement del costat de Wintzenheim e del arrondissement de Colmar.
La municipalitat a situat sus la rota dels Vins de Alsace. Es egalament la una de las quinze estapas de la Rota verda.
Las fortificacions de la vièlha vila de Turckheim an #èsser bastidas jos una forma triangulara. Los remparts an perforat de tres pòrtas #que permetián l'intrada dins la vila per ponts-levis #que salvavan lo fossé #que ne demòra qualques vestigis. La pòrta de França es l'intrada principala de la vila e a orientat plen sud. La pòrta del Brand a l'èst a lo sieu nom del tuc #que la surplombe e la pòrta de Munster a orientat cap a l'oèst en direccion de la vallée de Munster.
Turckheim est située dans la vallée de la Fecht, en aval de Munster, et non loin de la ville de Colmar, chef-lieu du Haut-Rhin. Le village fait partie administrativement du canton de Wintzenheim et de l'arrondissement de Colmar.
La commune est située sur la route des Vins d'Alsace. Elle est également l'une des quinze étapes de la Route verte.
Les fortifications de la vieille ville de Turckheim ont été construites sous une forme triangulaire. Les remparts sont percés de trois portes qui permettaient l'entrée dans la ville par des ponts-levis qui enjambaient le fossé dont il reste quelques vestiges. La porte de France est l'entrée principale de la ville et est orientée plein sud. La porte du Brand à l'est tient son nom de la colline qui la surplombe et la porte de Munster est elle orientée vers l'ouest en direction de la vallée de Munster.
Istòria[modificar | modificar la font]
D'après los elements archéologiques trobats, se supausa que los environs de Turckheim èran ja poblats a l'epòca romaine.
Quand las tribus germaniques #ocupar l'Empèri romain en traversant çò Rhin, los Thuringes se #installar aicí. Lo sieu nom a alavetz probablament donat aquel de la vila : en principi Thorencohaime de contunh Thuringheim. Thuringheim Aperteniá pendent la nautor Mièja Edat per part a la abbaye de Münster, per autra part a la distincion de Hohlandsberg (françisé en « Nautor-Landsbourg » o « Hohlandsbourg »), aiçò al se del Empèri germanique.
En 1312, Turckheim es vengut una vila liura d'Empèri. En 1315 a debutat lo bastiment de las remparts, #que son encara uèi n'excellent estat. En 1354, la vila dispausava ja (de) privilègis de vila de meteissa que del (de) drech d'aver caminat. #Prene lo meteis an la Décapole, la liga de las vilas liuras de Alsace. A la patz de Westphalie, en 1648, #que #metre un tèrme a la guèrra de Trenta Ans, la França #obténer las possessions de las Habsbourg en Alsace. Las vilas liuras imperialas de la Décapole, #que Turckheim, n'an a conservar la siá immédiateté d'Empèri e refusent de jurar fidélité al rei de França. Aquel practica alavetz una politica de reünion en pretenent annexar aquelas vilas, #çò qu'a obtengut l'an 1678, en lo moment de la patz de Nimègue.
Dintratz-temps i aguèt luòc lo 5 de genièr 1675 una mémorable batalha, entre las armadas del rei de França Louis XIV, condusidas pel Maréchal Turenne, e aquelas de l'Emperaire Léopold Eer e del Prince Elector de Brandebourg Frédéric Guillaume Eer.
En 1871, continuament a la guèrra franco-prussienne, la vila #prene amb la rèsta de la Alsace la Empèri alemand, abans de repasser de nòu a la França en 1918.
Turckheim Es una de las solas vilas de França ont subsisteix encara un veilleur de nuèch, #qu'efectua la siá ronda totes los sers a 22 h del 1er en mai al 31 d'octòbre, los 3 primièrs dissabtes del Avent a 22h, e cada 31 de decembre, a miejanet essencialament pel folklore e lo torisme.
Turckheim Possedís de nombrosas ostals a colombage, caractéristiques de la Alsace e de l'arquitectura germanique mai generalament.
D'après les éléments archéologiques trouvés, on suppose que les environs de Turckheim étaient déjà peuplés à l'époque romaine.
Quand les tribus germaniques envahirent l'Empire romain en traversant le Rhin, les Thuringes s'installèrent ici. Leur nom a alors probablement donné celui de la ville : d'abord Thorencohaime puis Thuringheim. Thuringheim appartenait durant le haut Moyen Âge pour partie à l'abbaye de Münster, pour autre partie à la seigneurie de Hohlandsberg (françisé en « Haut-Landsbourg » ou « Hohlandsbourg »), ceci au sein de l'Empire germanique.
En 1312, Turckheim est devenue une ville libre d'Empire. En 1315 a débuté la construction des remparts, qui sont encore aujourd'hui en excellent état. En 1354, la ville disposait déjà des (de) privilèges de ville de même que du (de) droit de tenir marché. Elle rejoignit la même année la Décapole, la ligue des villes libres d'Alsace. À la paix de Westphalie, en 1648, qui mit un terme à la guerre de Trente Ans, la France obtint les possessions des Habsbourg en Alsace. Les villes libres impériales de la Décapole, dont Turckheim, tiennent elles à conserver leur immédiateté d'Empire et refusent de jurer fidélité au roi de France. Celui-ci pratique alors une politique de réunion visant à annexer ces villes, ce qui est obtenu en 1678, lors de la paix de Nimègue.
Entre-temps eut lieu le 5 janvier 1675 une mémorable bataille, entre les armées du roi de France Louis XIV, conduites par le Maréchal Turenne, et celles de l'Empereur Léopold Ier et du Prince Électeur de Brandebourg Frédéric Guillaume Ier.
En 1871, suite à la guerre franco-prussienne, la ville rejoignit avec le reste de l'Alsace l'Empire allemand, avant de repasser de nouveau à la France en 1918.
Turckheim est une des seules villes de France où subsiste encore un veilleur de nuit, qui effectue sa ronde tous les soirs à 22 h du 1er mai au 31 octobre, les 3 premiers samedis de l'Avent à 22h, et chaque 31 décembre, à minuit essentiellement pour le folklore et le tourisme.
Turckheim possède de nombreuses maisons à colombage, caractéristiques de l'Alsace et de l'architecture germanique plus généralement.


text:
Batalha de Bzura
La batalha de Bzura se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 9 au 19 de setembre de 1939. Opausèt lei fòrças polonesas ai tropas alemandas. S'acabèt per una victòria importanta deis Alemands que poguèron destrurre un còrs important de l'armada polonesa que mau capitèt de jónher lo sector de Varsòvia per renfòrçar lei defensas de la capitala dau país.
Contèxte[modificar | modificar la font]
Après lo començament de l'invasion alemanda, lei linhas defensivas polonesas foguèron rapidament rompudas. Au nòrd, lei Polonés se retirèron sus lo riu Bug e a l'oèst sus lo fluvi Vistula. Pasmens, lo IIen còrs d'armada polonés i foguèt destruch laissant a l'armada polonesa solament doas fòrças importantas sus lo sector dau riu Bzura. Una còntraofensiva i foguèt donc organizada per ajudar l'ofensiva supausada deis aliats francobritanics de Polonha. Leis atacas esperavan tanben aprofichar lei dificultats logisticas alemandas causadas per l'avançada rapida de sei fòrças e demenir la pression còntra Varsòvia.
Debanament[modificar | modificar la font]
L'ataca polonesa comencèt lo 9 de setembre de 1939 còntra lo flanc de la Xen armada alemanda. Sosprenguèt leis Alemands que perdiguèron un sector important au nòrd d'Ozorków. Pasmens, gràcias a sa superiotat numerica, ataquèron l'arrier dei fòrças polonesas que deguèron modificar la direccion de son ataca. Lo 14, passèron Bzura e conquistèron Lowicz puei assaièron de se dirigir en direccion de Varsòvia onte lo sètge de la vila aviá ja començat. Leis Alemands organizèron una ofensiva saunosa per conquistar de posicions d'artilhariá fòrça favorablas sus la riba opausada de Vistula, blocar aqueu movement e enceuclar la totalitat dei fòrças polonesas que deguèron capitular lo 19 en causa de la manca de municions.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
En despiech de pèrdas importantas (8 000 mòrts e 50 carris destruchs), leis Alemands capitèron de destrurre lei darrierei fòrças polonesas importantas. Aquò li permetèt de concentrar de fòrças importantas còntra lo sector de Varsòvia e de Modlin que capitulèron respectivament lo 28 e lo 29 de setembre de 1939. Puei, poguèron s'ocupar dei darriereis unitats e fortalesas de l'armada polonesa que cessèt lo combat lo 6.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Liberats a la fin de la batalha.


text:
Nesplièr
Mespilus germanica
Nesplièr
Lo Nesplièr o Mesplièr (Mespilus germanica L.) es un pichon arbre de la familha de las rosacèas (tribí de las Crataegeae), a vegadas cultivat, subretot dins lo sud-èst d'Euròpa, pels seus fruches, las nesplas o mesplas.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Malgrat lo seu nom scientific (Mespilus germanica) es pas originari d'alemanha mai d'Anatolia onte se cultiva dempuèi l'an 1000 AbC. Los romans lo portèron en Euròpa e dintrèt mai tard dins las espècias recomandadas per Carlesmanhe dins lo capitulari De Villis. Lo cal pas confondre amb lo nesplièr de Japon.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es un arbrilhon o un pichon arbre de portada pron espandida, de 5 a 6 m de naut, de camba e de rams torts e presentant una rusca escatosa.
Las fuèlhas simplas, alternas, son de forma elliptica, un pauc aguda a la cila, e irregularament dentadas. De color verdenc clar, son glabras sus la fàcia superiora e un pau peludas al revèrs.
Las flors blancas an 3 cm de diamètre a peraquí. Apareisson tardièrament, vèrs la fin de mai.
Los fruches, de 2 a 3 cm de diamètre (4 a 6 cm per las varietats de fruches grosses), an la forma d'un pera pichona e pòrtan de sepals persistents a la cima. Sul plan botanic, aquel fruch es una drupa falsa, coma la poma, la pera, lo codonh.
Distribucion[modificar | modificar la font]
L'espècia es espontanèa en Asia occidentala e centrala (Turquia, Caucàs, Iran, Iraq, Turcmenistan) tanben en Euròpa del Sud-Èst (Macedònia, Crimèa, Serbia, Bulgaria, Grècia, Itàlia.
Es tanben cultivada e naturalizada dins los païses temperats.
Es comun dins la region mediterranèa d'Occitània.
Cultura[modificar | modificar la font]
Espècia pauc exigenta de sol, pasmens l'agrada pas l'excès d'umiditat. Fòrça rustic, supòrta las fortas geladas, en dejos de - 20 °C, mas demanda de calor per la maturacion dels fruches.
Lo nesplièr se cultiva subretot a miègcamba. Los portaempèuts utilizables, segon las condicions de sol, son lo perièr franc, le codonhièr, lo sorbièr o l'acinièr.
La culhida dels fruches se fa tardièrament, sovent en octobre aprèp las primièras geladas o al començament de l'estiu début dins las partida mai caudas d'Occitània. Los fruches se devon gardar qualques setmanas dins un luòc airejat, fin l'amoliment o al bletejament de la polpa que los fa consommables. Supòrtan mal la talha anadièra parque an pas qu'una flor a cada tèrme dels joves rams, una poda totes los dètz ans sufís.
Lo nesplièr es sensible al fuòc bacterian.
Propagacion[modificar | modificar la font]
La germinacion naturala de las granas es lenta e capriciosa a causa d'una sisa pro dura e impermeabla. Demanda al mens dos ivèrns d'estratificacion per s'amolir.
Los professionals banhan las grana dins l'acid sulfuric per accelerar la germinacion..
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Lo neplièr es cultivat coma arbre fruchièr (vèire nespla).
La fusta del nesplièr de gran fòrça fin se pòt polir. Es dens e s'ascla pauc, qualitas que fa qu'es utilizat pels margues d'aisina e dels flagèls. Al Bascoat se fabrica un baston per caminar ornamentat nomenat makhila, que la fusta del nesplièr demanda abans d'èsser trabalhada per l'artesan, una durada de secada entre dètz e vint ans segon la soliditat cercada.
Es a vegada cultivat coma arbre d'ornament.
Voir aussi[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Mespilus germanica 'Monstrueuse d'Evreinoff' : un cultivar contrasté
- (fr)Néflier et Makhila (profil du bois, etc.)
- (fr)Inventaire des variétés de Mespilus germanica


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 31 de gener de 2008
Lo carnaval biarnés
E ja qu'èm en temporada de carnaval, lo programa deu carnaval biarnés qu'ei aquiu. Lo site web que vau la visita. I trobaratz adreças, fòtos, cantas de carnaval en gascon...Lo carnaval biarnés, aquò's passa a Pau, a Auloron e a Hecho en Aragon. No'vs manquetz pas la fòtos deu site d'Auloron.
Crida de sostien a la Calandreta de Pau : manifestacion deu 9 de heurèr
Las Calandretas, escòlas d'immersion en lenga occitana, que coneishen un succès creishent qui hè plaser. E, paradoxaument, que son victimas deu lor succès, en tot cas a Pau. Qu'èi recebut aqueth messatge de la federacion bearnesa de las Calandretas. S'ètz dens la region de Pau, o si podetz anà'i, n'esitetz pas, qu'an besonh de tots nosautes. Aquí, qu'avetz lo lor messatge:
Seteme de 2008 : Pas mei de locaus tau Collègi Calandreta !
Que hè 3 ans que lo Collègi Calandreta a ubèrt las soas pòrtas e en seteme de 2008, ne i averà pas mei nat locau pro gran tà arcuelhèr lo trentenat de mainats qui son escolarizats dens aqueste establiment.
Dinc au dia de uei, lo collègi que logava ua maisoeta de quate pèças, au 13 arrua Léonard Constant, a Pau. Aquestes locaus, au dia de uei que son tròp petits e non permetan pas l’arcuèlh deus collegians de la 6au a la 3au.
Las discussions dab los diferents representants de las collectivitats, n'an tostemps pas permetut de trobar locaus com cau. La màger part deus interlocutors que son favorables au projècte mes n’an pas concretizat nada solucion tà poder auherir un lòc d’ensenhament coërent de cap aus besonhs.
La tresau Calandreta de l’aglomeracion : la responsa a la hrèita qui'ns demandan !
Despuish la creacion de la purmèra Calandreta a Pau, que i a 28 ans, los efectius n’an pas deishat de pravar e que son per tròp conhits, si volem estar com cau dab la qualitat d’ensenhament qui defendem. Dab l’escòla de Lescar, qui ei la dusau Calandreta de l’aglomeracion, ne podem pas respóner a totas las demandas d’escolarizacion. Dens un periòd quan las politicas lingüisticas en favor de l’occitan e's hican en plaça, que devem estar en mesura de perpausar un ensenhament immersiu en occitan a mei de familhas.
Aquestes dus projèctes ne poden anar dinc au cap shens lo sostien de las collectivitats territoriaus.
A la manifestacion deu dissabte 9 de heurèr, que demandan :
lo sostien d’un maximum de personas tà ns'ajudar a trobar d’urgéncia locaus tau collègi Calandreta, a la rentrada de 2008.
La presa en compte de la construccion de locaus Calandreta, sus l’aglomeracion paulina qui permetan l’arcuelh d’ua tresau Calandreta, deu collègi e d’un Centre de Lesers Associat a l’Escòla.
Au parat d’aqueste manifestacion que serà balhat a l’ensemble deus elegits e candidats a las eleccions presents, publicament, un dossièr relatiu ad aquestes projèctes.
Que v'invitam a portar simbolicament la vòsta pèira a l’edifica.
Que v'esperam tots dab un carton deus bèths tà bastir dab nosautes lo collègi Calandreta, lo dissabte 9 de heurèr, a 11h, a la plaça Clémenceau.
Qu'ei mei qu' important d’estar hèra numerós aqueth dia, entà aficar qu’èm tostemps presents tà sostiéner la lenga e las iniciativas en favor d’aquesta.
Entresenhas :
Fédération Départementale des Calandretas- 05 59 68 68 73-
federation@calandreta-bearn.org
dimecres, 30 de gener de 2008
Carnaval a Mont-roig del Camp
Si fa sol (o més aviat lluna), aniré vestit d'un abric llarg de pols d'estrella.
Si neva, em podré transformar en escorredor intergalàctic, molt útil per netejar tota la merda que ens fan polítics per tot el planeta, sense parlar de les projeccions més enllà.
La cançó del dia:
shukar romni (gitana formosa, trad. rom)
So kheres athe Romale ?
khedav phabaï shukar nane
Loli phabaï te snishanavav, hop, hop ,hop...
Ekh pash tuke, ekh pash manghe, hop hop hop
Phabaï loli kidiniom
Aï me romniake dinion
Hali a ekh phabaï loli, hop, hop, hop...
Aï kerdras ekh tchaïori, hop, hop, hop
Ko foro ame kana jassa,
Le gratoren te tinassa
Me khelassa, me khelassa, hop, hop, hop
E fravitsa kashte piassa, hop, hop, hop
Le grastore te tinel
Aven Roma te dokhel
Me khelassa, me khelassa, hop, hop hop
E fravitsa kashte piassa, hop, hop, hop
Què estàs fent aquí, rom?
M'agafo una poma, carinyo
Una poma que tallo pel mig
la meitat per tu i l'altra per mi
Vaig collir una altra poma vermella
Vaig donar-la a la meva dona
Amb ella vaig menjar la poma vermella
Lolli hop, hop, hop
I ella va donar-me una filla
Hop, hop, hop!
Llavors vaig anar a la fira
vaig comprar-hi un cavall.
A més vam ballar
I vam beure molt
hop, hop, hop
Els altres roms van venir
per veure el cavall que vaig comprar
Llavors vam ballar encara
I vam beure encara més
Un segond meme
Que vse'n prepausi duas.
L'ua, l'ei panada a una brisa de amor. La video que ns'ensenha la diferéncia de comportament respècte au tribalh lo divendres (divés) e lo diluns :
L'auta, lingüisticament un pauc mes complicada, que l'ei raubada a ieumaitot. Lo parlar qu'ei de nòrd-occitan de Cruesa. Dejà, arren que d'escotar la lenga, que'm hè arríder (sauv vòste arrespècte, amics deu nòrd!). Doncas, Guston e lo chaçador / Guston e lo cacaire / Guston i el caçador. Tà resumir: que'ns conta com lo praube Guston , "un gars qui n'a pas de chance" èra a pishar dens lo bosc (detalhs de la tecnica de la pisharrada qui deisha l'aparelh ben expausat) quan e arribè un cacaire qui èra après quauques merlos. Lo paure guston que's pren un detzenat de ploms dens la part mes expausada e masculina de la soa anatomia. Doncas se'n va "chas lo medecin" (en çò deu mètge) qui l'examina e constata que n'i a pas mes ploms -"son tornats sortir de l'aute co(s)ta(t)". Ueit jorns après, lo Guston que se'n torna "chas lo medecin" tà se plànher que los traucs (horats) e son pas cicatrizats e que, cada còp que pisha, aquò que't sòrt per tots los costats e que se'n fot pertot. Lo mètge qu'a ua solucion : li ditz d'anar véder lo cabretaire (lo bohaire locau /el gaiter local) tà que li ensenhe quin (com) se tapar los horats dab lo dit.
Guston e lo Chaçador
enviat per BourgaKOA
Passi lo meme au Jan-Pèire tà hèr-li un apracticament, ja qu'a començat dab lo prumèr meme, a la Mela, tà consolar-la, pr'amor que non podem pas passar ua nueit de holia sexuau amassa, e au Yuji pr'amor que lo Brasiu, b'ei hèra luenh e que son las vacanças d'estiu acerà : los benurats !!!, e a qui lo volha hèr.
dimarts, 29 de gener de 2008
Un primer meme
1 . Quant de temps portes com a blocaire?
El meu primer missatge data del 4 del mai de 2007, fa un poc menys de 9 mesos, el temps necessari per donar un meme a llum.
2. Com vas saber l'existència dels blogs?
Vaig adonar-me de la possibilitat de bloguejar gràcies al paper de contrapoder polític que joguen alguns blogaires, del qual els mitjans clàssics de comunicació - molt particularment els diaris, que jo no miro la TV -es van fer ressó. Va ser la manifestació de Besers « anem, òc, per la lenga occitana », a la qual no vaig poder participar, l'esdeveniment que va decidir-me de començar un blog en llengua gascona que és occitana també .
3. Digues 5 blogs que segueixes diàriament.
Diàriament, en segueixo més de 5. De manera molt constant, segueixo la Mela (en llengadocià), en Jan-Pèire (en nord-occità), l’Embolígol i el Tam-Tam (els dos mig-francès, mig-provençal), la dona del magnòlia que es fa esperar, la Roser zelada, la Violette Moulin, la Joana lluminosa, la Sílvia de la Piga, l’Eduard del septentrional de transició, la Cinzia de l’Alguer, la Garrofa de Mont-roig del Camp, que no de Miami ni d’Orlando, Té la mà…En castellà, segueixo Mika del Avestruz i, fa poc, vaig descobrir la platenyenca Brisa de amor. De blog en francés, en segueixo també u, sóc un fan incondicional de l’Arrajou.
4. Ets lector anònim d'algun bloc?
No.
5. Alguns autors que et generin especial simpatia.
Els autors que no em generen especial simpatia, no els llegeixo. Doncs la resposta 3 val també per aquesta.
6. Amb quins 5 blocaires aniries de marxa?
Per una passejada a la platja només, la Sílvia amb els seus dos companys tetràpodes i tetràpotes. És que, a la Sílvia, no li agraden les marxes forçades. Doncs per les marxes més llargues : la Mela, en Jan-Pèire, l’ l’Embolígol, el Tam-Tam, la Roser zelada, la Joana lluminosa, l’Eduard del septentrional de transició amb la Lucila, la Cinzia de l’Alguer alias Lliri blanc, la dona del magnòlia , la Violette Moulin, el Mon , Té la mà i d'altres, per què no…Fa més que cinc, ja ho sé. Us proposo una marxa a la reserva de Cap de Creus, sota la direcció (es nota que solc escoltar Catalunya Música) d'en Ponç Feliu, ornitòleg de la reserva i regidor del medi ambient a l'ajuntament de Girona.
7. Amb quins 3 blocaires passaries una nit de bogeria sexual?
Mira, de bogeria, ja en sé prou, no necessito afegir-hi la sexual. Doncs, amb cap blogaire. Quant a les blogaires, no he rebut cap invitació encara, doncs no em passa cap ànsia.
8. T'has enamorat mai d'algun blocaire?
No. Els blogaires no son fets per enamorar-se d’ells. Les blogaires tampoc.
9. Estàs satisfet amb el teu bloc?
A vegades sí, però rarament. I tant de bo ! Perquè l’insatisfacció és el motor del progrès.
10. Escull entre 3 i 5 blocaires per a què facin aquest meme.
La Mela, l’Eduard, la dona del Magnòlia i qualsevol que el vulgui fer.
I per a vosaltres que no enteneu res del català, heus aquí la cançoneta del dia:
diumenge, 27 de gener de 2008
Aumenatge a dauna Hélène Domergue
Sha shtil, makh nit keyn gerider,
Der rebe geyt shoyn tantsn vider.
Sha shtil, makh nit keyn gevald,
Der rebe geyt shoyn tantsn bald.
Un az der rebe tantst,
Tantsn dokh di vent,
Lomir ale plyeskn mit di hent!
Arrepic:
Un az der rebe tantst,
Tantst dokh mit der tish,
Lomir ale tupn mit di fis!
Sho ! shut! N'hasquatz pas nat bruit
Lo rabí va dançar enqüèra !
Sho! Shut! N'hasquatz pas nat horvari
Lo rabí que's hica a dançar!
E quan lo rabí e dança,
las parets que dançan tanben !
Marquem lo ritme dab las mans !
E quan lo rabí e dança,
tanben la taula que dança
Marquem lo ritme dab los pès !
Xut, mutis ! No feu cap soroll
El rabí es posa a dansar encara
Xut ! Mutis ! Estigueu-vos quiets,
El rabí es posa a dansar !
I quan el rabí dansa
Les parets dansen també
Marquem el ritme amb les mans
I quan el rabí dansa
La taula dansa també
Marquem el ritme amb els peus
Aquí, Hélène que hè dançar un bulgar, heretat deu gran e regretat clarinetaire Dave Tarras. Lo bulgar qu'ei au yiddish çò qui la sardana ei au catalan. Los klezmorim (musicaires) que son de Nava York e que son dirigits peu clarinetaire Aaron Kontorovich. Be son deus bons !
Ua seguida de "Freilekhs" (Freilekh: literaument gaujós )
Lo cantaire Arkady Gendler qu'ei de Zaporozhie, Ucraïnia. Qu'ei un deus darrèrs cantaires deu Yiddishland istoric qui i sia enqüèra viu...Aquí que canta "Mayn Ershter Vals" (la mea prumèra valsa / el meu primer vals). La musica qu'ei ua valsa tradicionau russa e las letras que son deu poeta yiddish Chaim Tawber Banner.
A maugrat deus sons 84 ans, que pòt enqüèra dançar, l'Arkady! E dab l' Hélène, no's priva pas de hèr quauques pas. Aquesta video m'esmau fòrça...Qué nse'n demorarà de la cultura yiddish quan los ancians n'i seran pas mes?
Mayn ershte groyse freyd
Di krishtolene likht fun dem zal,
Dayn ershte lange kleyd
Ongeton hostu tsum ershtn bal
Eyn shneynkeyt yene nakht
Vel ikh shoyn nisht fargesn keyn mol
Ikh gedenkt dos haynt, host arosgeshaynt
In dem zal shendelir fun krishtol
Lo men prumèr gran gòi:
La lutz cristalina de la sala,
La toa prumèra rauba longa
que t'as hicada peu prumèr bal
Ua nuèit meravilhosa
de qui no'm desbrombarèi pas jamès
Adara que'm brembi quin e brilhava
dens la sala lo candelèr de cristau...
El meu primer gran goig
La llum cristal.lina de la sala
El teu primer vestit de mudar
Que et vas posar pel teu primer ball
Una nit meravellosa
Que mai oblidaré
Ara em recordo com brillava
A la sala el candeler de cristall...
E tà acabar, Kapelye que ns'interpreta un bulgar : der Shtiler bulgar,(lo bulgar mes tranquille), seguit d'un aire: shpil es nokh a mol ("jòga-lo enqüèra un còp"), los dus que son de l'aute gran e regretat clarinetaire yiddish Naftule Brandwein :
dissabte, 26 de gener de 2008
Quin se cau díser garia en occitan ?
Que'm soi crompat lo diccionari Japonés-Occitan. S'apren tot plen de causas en un diccionari...
En occitan,
ua hrièsta que's ditz una finèstra,
un joen, qu'ei un jove
ua coroa, una corona
gahar, qu'ei agafar
lo bohet qu'ei lo buf
e arred, freg o fred
ua es.hlama qu'ei una flama
vàder qu'ei devenir
cauhar: caufar o calfar
l'in.hèrn qu'ei l'infèrn
aucupar qu'ei ocupar
l'aunor qu'ei l'onor
e ua dauna, una dòna
que seré que hè: seriá
e cantaram, cantarem
un bohon que's ditz una talpa
un harri, un grapaud,
un gahus, un chòt,
e un gave ? No's ditz pas !
E a jo, praubet,
que'm gaha l'arrauger :
haria qu'ei çò qui volem lhéger,
n'ei pas ni farine ni farina !
Finaument, que'm demandi :
deus Gascons o deus Catalans
quaus e son los mes Occitans ?
La lenga nosta qu'a l'accent deus gaves,
qu'ei autiva com los nostes malhs,
que flaireja au pinhadar
e que hè arressoar la canta
de la mar grana suu sablar !
Òc, la lenga nosta qu'ei la gascona
e non volem remplaçar-la,
vivant! per nada auta
per bèra que sia acera!
.
._________________________
Enqüèra que non cau pas con.hóner la lenga gascona dab las duas autas lengas soretas, jo que'm las aimi a las tres; pas sonque la gascona, mès l'occitana non-gascona com la catalana.
E garia que's ditz galina en occitan deu Lengadòc e gallina en catalan.
dijous, 24 de gener de 2008
Esquilhòt
Còc, còc, boharòc,
On ès, esquilhòt ?
Quic, quic, esperit,
Lo hrut qu’ei partit !
-Tu, t’on la gahas ?
- De cap tà Morlans !
A l'entorn de ma maison,
Nau arròsas en boton.
A l'entorn de ma maison,
Nau arròsas en boton.
Arrosèr fleirejant,
viva lo bèth boton d'arròsa
Arroser fleirejant,
viva lo bèth boton d'argent !
Coc, coc, cloqueta,
On ets, nogueta ?
Quic, quic, esperit,
El fruit és partit !
- I tu, a on vas ?
- Cap a Palavàs !
I per anar-me'n allà, ho faig amb canoa, clar!
PS. La fòto qu'ei tirada de wikipedia
dimecres, 23 de gener de 2008
Ross Daly
La cançon deu dia, "Afou Heis Allon Sti Kardia " que ns'ei interpretada per Ross Daly e lo son grop Labyrinth.
Ross Daly qu'ei un Irlandés qui viu en Creta. Que s'a hèit mes cretenc que los Cretencs medishs. E qu'ei considerat com lo gran mèste deu laüt-lira (o simplament lyra), un instrument tipic d'aquera iscla. Kelly Thoma que neishó a Creta. Era tanben que toca la lyra de Creta e qu'avó Ross coma professor.
A la pagina web de l'excellent grop valencian l'ham de foc, que trobaratz extrèits de concèrts que dèn juntament dab Ross Daly e Kelly Thoma. Per exemple :
Évgike o Ílios (R. Daly)
Husseini Azeri (trad. azerí)
Un u valencian, seguit per Thalassa mavri, ua composicion de Ross Daly
Entà dà'vs ua idèa mes precisa de l'art de Ross Daly e de çò qu'ei lo llaüt-lira de Creta, aquí qu'avetz 4 autas videonetas protagonizant l'artista e lo son grop Labyrinth, en companhia de quauques convidats...
Dab la flaütista australiana Racheal Cogan, que los vedem interpretant ua seguida d'aires de composicion de Ross Daly e tradicionaus cretencs durant ua emission a la TV grèga ET3 :
Lo mèste de la kora mandinga, lo Malian Ballake Sissoko :
Laili Djån, ua cançon tradicionau iraniana cantada per l'Afgan Muhammet Hussain, acompanhat per Ross Daly (lyra, rabab, saz, tarhu), Kelly Thoma (lyra), Giorgos Xylouris (laüt cretenc, votz), Stelios Petrakis (lyra, saz, lafta), Periklis Papapetropoulos (saz, lafta). D'Afganistan: Khalid Arman (rabab), Muhammet Hussain Arman (votz), Gholam Nejrawi (zerbaghali). De Pèrsia (Iran): Hammid Khabbazi (tar), Pedram Khavarm Zamini (tombak).
Lo grop mongòu Huun Huur Tu e los percussionistas iranians deu trio Chemirani (ua pensadeta per tu).
Be son tots bons, vertat? Ne soi fan!!!
diumenge, 20 de gener de 2008
Ue dite gascouniste / Ua dita gasconista (e un drin xenofòba)
qu'ey û òmi doutat ;
L'Ouccitâ qu'a talén
qu'ey sounqu'û ahamat
Lo Gascon qu'a talent
qu'ei un òme dotat ;
L'Occitan qu'a talent
qu'ei sonqu'un ahamat
(anonime deu Joan deu Peiroton)
gascon / català
aver talent / tenir talent
sonque / sols, només
ahamat, ahamiat / afamat, per extenció aganit
En occità no-gascó, aver talent = tenir gana
Bon! La vertat : ja sabetz que jo los aimi a los Occitans (ua votz au hons de la sala: pas autant com a las Occitanas !!!) .
Anem ! Ara, tà'm hèr perdonar, que segueish ua romanceta en lenga nosta ;)), tirada deu CD titolat Plaisir d'amour, chansons & romances de la France d'autrefois, de l'excellent Vincent Dumestre e sa formacion Le Poème Harmonique...Qui vòu audir cançon ?
Alavetz, qui vòu audir cançon, adara? Ua cançoneta navèra, segur, la d'un joen gojat, e d'ua damisèla tanben. E vòs ?
Que disen qu'an hèit sèt ans l'amor, sèt ans a l'esconuda, mès, au cap de sèt ans, lo galant que s'ei maridat.
Au casau deu son pair, que i a bruishons d'ortigas, e que n'a hèit un flocalh e que l'a dat a sa 'miga.
" - Aquò qu'ei entà vos, qu'ei tà la despartida, canta rossinholet,
a ua auta que vos, lo men pair que'm marida
- La qui vatz esposar be n'ei donc tan beròja?
- Pas tan beròja, non, mès era qu'ei plan rica !
- E deishatz la beutat tàd aver las pistòlas ?
- Amiga, en v'ac pregar, e seguiratz la nòça ?
- Amiga, s'i vienetz, vienetz-i plan vestida. "
Lavetz la damisèla qu'a hèit talhar tres raubas.
L'ua de satin blanc, l'auta de satin ròse
E l'auta en teishut d'aur, tà plan marcar qu'ei nòbla.
Deu mei luenh qu'òm la ved " Güeratz, Güeratz, la nòvia !
- la nòvia ne soi pas, que soi l'abandonada. "
Lo galant la saluda e que pren sa man blanca
que l'emmia entà har un petit torn de dança.
Tanlèu lo purmèr torn, la bèra que cad mòrta.
Perqué morir, amiga, e morir de la sòrta?
Si moritz per m'amor, jo mòri per la vòsta."
Que pren lo son cotèth, que'u se planta en la còsta.
E lo monde que disen : "B'ei donc trista la nòça, tè, vivant !
Ah, los praubes mainats ! Adara son mòrts d'amorosia !
dissabte, 19 de gener de 2008
Uss Strossburi / D'Estrasborg
Bredelers - Bombomstand
enviat per N-i-c-o_57
Mini mini Mama het a Bombomstand,
A Bombomstand, a Bombomstand.
Mine mine Papa het a kochleffel in d’r Hand
Un schlaujt mine Mama uff d’r Bombomstand.
Un I wett, un I wett, un I wett met dir,
In Strossburi gett’s ke Jumpfra meh (bis).
Bawela Bawela jetzt gett’s los !
S’Marigel kommt ge fahre
Mit sine krumme Wade
Zim zam zum, in a Latte Zün a nie
Un direkt mit d’r Fratz in a Mischthüfa nie.
----------------------------
La mea mair qu'a un estand de bonbons ( compréner: un culàs plan beròi)
un estand de bonbons, un estand de bonbons,
Lo men pair que s'a ua culhera de husta dens la man
E que truca la mea mair sus l'estand de bonbons
E que jògui, e que jògui e que jògui dab tu
Qu'a Estrasborg no n'i a pas mei puncèlas
Nèns, nèns, ara fotem lo camp !
La Marieta qu'arriba lèu
dab los sons esclopasses
zim zam zom en arren de temps
E dab lo cap dirècte dens los hems
________________________________________
Vet aquí la versió catalana d'aquesta obra mestra, molt fineta, de la Cultura alsaciana i universal :
La meva mare té un estand de caramels (comprendre: un cul ben guapo )
un estand de caramels, un estand de caramels
El meu pare té una cullera de fusta a la mà
I copeja la meva mare sobre l'estand de caramels
I jo aposto, aposto, aposto amb tu
que a Estrasborg no s'hi queden més donzelles
Nens, nens, ara fotem el camp!
La Marieta està arribant de pressa
amb els seus esclopassos
zim zam zum en res de temps
I amb el cap directe a dins dels fems
divendres, 18 de gener de 2008
Montanhas gasconas
Aran, Coseran e Comenge,
Quate Vaths, Bearn e Bigòrra !
Montanhas deth país men,
Quants de còps saunegèi
deth temps deth bocardon
E der' immortèla,
E dera volada deths vutres
ath bèth som deth còth !
Mès ara qu'ei vienut
eth gran escanaire.
Dera 'spelunga der'Encantada
no'n demora sonque unh' aclapada.
Ath mitan d'un clòt d'amarum,
eth alet que's mòr
e s'amudeish era canta.
PS
Aran, Coserà i Comenge,
Quatre Valls, Bearn i Bigorra !
Muntanyes del país meu,
Quants de cops vaig somiar
del temps de la cabra dels monts
i de la flor de neu,
i de la volada dels voltors
allà, a dalt del coll !
Però ara ha vingut
el gran rapinyador.
De l’espluga de l’ Encantada
sols queda un munt de pedres.
Al mig d'un clot d'amargor,
s’està morint el buf
i el cant es fa silenci.
dijous, 17 de gener de 2008
Geispolsheim-Gara
E sabetz la diferéncia enter Florença e Geispolsheim-Gara???
Hèra simple.
A Geispolsheim-Gara que i a gojatas qui s'apèran Florença, mentre qu'a Florença n'i a pas nada gojata qui s'apèra Geispolsheim-Gara.
Aquò èra tà v'introdusir la cançon deu dia "Florença e Joan", per Nadau, lo grop mes bon deu mond (a despart de U2).
Era s’a hèit l’erbeta,
Au prat en verdejant.
Eth que s’a hèit dalhaire,
L’a avuda en dalhant.
Que son dus sus la via,
I a Florença e i a Joan,
E que volan tot dia
Sus un gran chivau blanc,
Mès que cau que v’ac disi,
Jo qui èi tres mila ans,
Que Joan aima Florença,
E Florença aima Joan.
Era s’a hèit la lèbe,
D’aceth bòsc qui ei tant gran.
Eth que s’a hèit caçaire,
L’a avuda en caçant.
Era s’a hèit istoèra,
Hens un líbe d’enfant.
Eth que s’a hèit contaire,
L’a avuda en contant.
Era s’a hèit l’estela,
Au bèth som deu lugran,
Eth que s’a hèit talòssa,
L’a avuda en l’espiant.
--------
Uei, com e soi de fòrça bona umor, la cançon deu dia, que la v'èi arrevirada en catalan (gasconejaire).
Florença i Joan
Ella s'ha fet l'herbeta
Al prat en verdejant.
Ell s'ha fet dallaire,
L'ha aconseguit en dallant
Que són dos a la via
Hi ha Florença i hi ha Joan,
I que volen cada dia
Sobre un gran cavall blanc
Però cal que us ho digui,
jo qui tinc tres mil anys,
Que Joan estima Florença
I Florença estima Joan
Ella s'ha fet la llebre
d'aquell bosc que és tan gran
Ell s'ha fet caçaire (caçador)
L'ha aconseguit en caçant
Ella s'ha fet historia
a un llibre per a nens
Ell s'ha fet contista
L'ha aconseguit en contant
Ella s'ha fet estrella
a dalt de l'estel del matí
El s'ha fet cuc de terra,
L'ha aconseguit en mirant-la.
dimecres, 16 de gener de 2008
Ambigüitat rossellonesa
Pere Verdaguer
Diccionari del Rossellonès
Edicions 62, Barcelona
Au cinèma
Tà anar tau cinè, nosautes non podem pas anar tau vilatge de la Vall, que haré tròp luenh. Que vam tà Tornafuèlha, au ras de Tolosa, a la termièra de Lengadòc dab Gasconha.
Pr'amor a Tornafuèlha que i a lo gencèr cinèma de tot lo planeta. No'n coneishi pas nat aute semblant. N'a pas arren a véder dab un multiplex ...
En prumèr, qu'ei dens un ostau vielh. E que i a sonque quate salas.
E puish que i a un salon dab ua cheminèia... E'n coneishetz fòrças autes, de cinèma, qui an un salon dab ua cheminèia ???
e a Tornafuèlha los quites gats qu'an lo dret d'anar tau cinè...
E puish que i a un restaurant-bar on e's pòt restaurà's mès pas barar (per la dança, en realitat, sabi pas tròp, n'èi pas jamès agut l'escacença d'ac demandar).
E lo film, b'èra bon? Ben, non sabi pas tròp, que'm soi adromit... Los sètis que i son tròp confortables a l'Utopia de Tornafuèlha !!!!
PS. Entà crompar lo CD (excellent) d' En Pep Gimeno "Botifarra", que cau anar acerà.
dimarts, 15 de gener de 2008
Libertat, egalitat, fraternitat
Ana-Ladi seguit per Hob El Komar interpretats (en arabe) per l'Orquèstra Andalós d'Israel, en "live" a Jaffa :
dilluns, 14 de gener de 2008
Yossel lo musician e companhia
Per escaç, que trobèi sus l'internet ua cançoneta de mainat, interpretada per l'American d'origina russa Theodore Bikel. Que'm brembi enqüèra deu vinyl de Bikel on e's trobava aquesta cançon. Data pas de gèr ! Qu'estó editat en las annadas 1960. Qu'estó reeditat en CD mès l'àlbum qu'ei exaurit au dia de uei. Aquò m'a dat gana de botar-la en linha e de vse'n aufrir més de cançons, af yidish, en yiddish!
Yosel der Klezmer (Yossel lo Musician)
Quan Yosel lo musician e joga dab gòi,
Que's hicam tots a dançar com hòus
òm s'arregaudeish, òm sauta, òm dança, òm canta
aydididay diday dam.
ay yadidam yadidam ay!
ayayay didida dididam (sonque l'arrevirada d'aquestas tres darrèras linhas ei garantizada confòrme ;))...
Lo son companh joga de la flahuta
e l'aute barra la marcha dab sa caisha
Mès quan Yosel e's bota a tocar lo violon
Que's hican tots a dançar com hòus!
Di Grine Kuzine (La cosia "verda" qu'ei a díser joena), interpretat per la Francesa Michèle Tauber. Un classic deu teatre yiddish american (notaratz l'accent american au miei de la cançon) qui conta coma la cosia joena e plan beroina, tot juste arribada d'Europa, ac troba tot magnific au país de l'oncle Sam e puish a mesura que lo temps e passa, que's vad mes vielha e mens beròia, non tròba pas mes lo país tan magnific.
Ua cosia beroia m'ei arribada a casa,
plan beroina,
las gautas com d'oranjas rojas,
los pès prèstis tà dançar...
Di Mame is gegangen in markt arayn, La mair que se'n anè tau mercat. En las annadas 80, lo grop nau-iorqués Kapelye que transformè aquesta canta yiddish en un classic deu repertòri klezmer. La mair que se'n anè tau mercat, que me'n a tornat amiar ua gojata d'origina polonesa...Ah quina gojata mei beròia e fina, d'uelhs negres yiddish...
La brusselesa Myriam Fuks que pronóncia lo yiddish a la polonesa e non pas segon lo nòrma deu yiddish unificat, ço qui hè aquera cantaira populara a casa deus Peirotons (los pairs de la Peirotona que huejón la Polònia a la debuta de la darrèra guerra). La lenga yiddish normativizada que combina basicament la gramatica deu yiddish polonés dab la manièra de prononciar deu yiddish lituanés. Las diferéncias de prononciacion que son granas enter las varietats. Per exemple, la diftong ey (com la dens lo rei, la lei) de l'estandard qu'ei prononciada en yiddish polonés ay o quitament a: drey/dra (dus) , las vocaus o e u (ó) de l'estandard que son prononciadas respectivament u (ó) e i en yiddish polonés eca.
Di yidishe Khasene (lo maridatge judiu) :
Que segueish ua cançon en yiddish romanés: Basarabie. Bessaràbia qu'èra lo nom antic de la Moldàvia, l'aute estat on e's parla lo romanés. Que s'ageish d'un cant de nostàlgia, un cant d'amor a la soa Moldàvia nativa escrita per un emigrant en America. La cançon qu'ei interpretada peu grop nau-iorqués Brave Old World, aquí acompanhat peu violonista israelian Yitzhak Perlman: ah Bessaràbia bèra, no'm pòdi pas desbrombar de tu...
Bon, que cau plan acabar a un moment. Non sèi pas si a vosautes aqueth post vs'a agradat, en tot cas jo que m'èi hèit plaser!!!
diumenge, 13 de gener de 2008
23 de deceme, quasi un mes dejà !!!
:D
dissabte, 12 de gener de 2008
Yasmin Levy
Yasmin Levy qu’ei israeliana, d’ua familha judeo-espanhòla de Jerusalem, descendents de judius expulsats d’Espanha en 1492. Son pair, Yitzhak (Isaac) Levy, èra un etnomusicològue coneishut qui realizè un tribalh remarcable de collectage de cants e romanças tradicionaus judeo-espanhòus. Yasmin, enqüèra que perdó son pair a l’atge d’un an e miei, qu'a eretat d'eth la passion tà la soa cultura pròpia e que s’ei especializada coma cantaira dens lo repertòri tradicionau judeo-espanhòu. Qu'a tanben compausat cançons (letras e musica) directament en espanhòu "vertadèr".
Una ora (trad. judeo-espanhòu)
Una ora en la ventana ,
ora i media al balkon,
La kulevra de tu ermana
ah! no mos desha, ah ! no mos desha
azer el amor.
Yo la kero, tu la keres
ya mos vamos a matar !
Ven, djugaremos a los dados
el ke la gana, el ke la gana
su mazal
Ke komio la tu mama
enpreniada de ti ?
Te kito morena i dulse,
amasada
amasada kon la miel
A la mar yo me vo echar,
un peshkado vo paniar.
Siete novias vo kitar
Ah ! Yo a ti, yo a ti
Me vo tomar
_______________________
Ua ora a la frinèsta,
òra i miei au balcon,
la toa sèrp de sòr
ah, no’ns deisha, ah no’ns deisha
hèr l’amor
Jo que l’aimi, tu que l’aimas
Ja’ns vam aucíder,
Ça-i, jogaram aus dats
Lo qui la ganhe, lo qui la ganhe,
la soa sòrta (la seva sort)
Qué’s minjè la toa mair
Emprenhada de tu?
Que’t hasó moreta e dolça,
Encaperada (banyada)
Encaperada de mèu
A la mar jo que’m vau getar
Un peish que'm vau gahar (agafar)
Sèt nòvias vau quitar
Ah, jo a tu, a tu
que't vau préner.
___________________
Mano suave (musica: tradicionau bedoïn letras: Zalman Shnior) :
Ay, mano suave tenía
A tocarla, nadie se atrevía
Ay, madre, a tocarla nadie se atrevía
Su alma le entregó
Su corazón entero
Kulli misa wu-kulli fi-lail
Tihdi-l-ubal fi-zzullail
Mahabbit albaha iddathalu
Min kulli albaha akhlasit lu
Ay! yamma
Ah, man doça qu'avèva
tocar-la arrés non gausava
Ay, mair, tocar-la arrés non gausava
La soa amna li balhè
Lo son còr tot sancèr
-----------------------
Irme kero (trad. judeo-espanhòu)
Irme kero, madre, a Yerushalayim
Komer de sus frutos, bever de sus aguas
En El me arrimo yo
I en El me afalago yo
I en El Senior de todo el mundo
I el Bet Amikdash lo veo d'enfrente
A mi me parese la luna kresiente,
I lo estan fraguando kon piedras presiozas
I lo estan lavorando kon piedras presiozas
------
Anar-me'n que voi, mair, tà Jerusalem
Minjar de sons fruits e béver de sas aigas
En Eth jo que m'empari
e en Eth jo que m'acessi
en lo Senhor deu mond tot
E lo Temple que lo vedi de cara
A jo que'm sembla la lua creishenta
E que son a l'adornar dab pèiras preciosas
E que son a lo tribalhar dab pèiras preciosas
______________________________
Lo son darrèr CD, titolat "Mano Suave" , que compren 6 cançons tradicionaus judeo-espanhòlas, ua cançon tradicionau bedoïna cantada en arabe e en espanhòu, tres cançons de composicion pròpia en espanhòu, un psaume en ebrèu sus ua musica de era medisha e ...ua suspresa. Escotatz.
divendres, 11 de gener de 2008
Aus ciutadans de l'Estat francés: Carta de las lengas minorizadas, important
Cadres Catalans Toulouse
Autres options 16:43 (il y a 4 heures)
Teniu diputats també en Occitània !? Apa !!
Amistats Catalanes
Francesc
-------- Message original --------
Sujet: ho sabies?
Date: Fri, 11 Jan 2008 15:54:43 +0100
De: Hervé Pi Albertí
Pour :: F Guiraud
Dimecres vinent un diputat UMP presentarà un projecte d'esmena a la Constitution française, aquest canvi de l'article 53 de la sacrosanta constitució podria permetre a l'estat francès de firmar la Carta de les llengües minoritzades.
Per mor que aquest canvi esdevingui realitat cal que els diputats sigui presents i favorables.
Sobre l'exemple del que ha fet Arrels he fet una carta als diputats.
Podríeu també copiar i enviar als parlamentaris la mateixa carta o una carta similar.
Hervé
adreces:
daniel.mach@free.fr ; francois-calvet@wanadoo.fr ;
jacquelineirles@wanadoo.fr ; permanence.J.irles@wanadoo.fr ;
arlette.franco@free.fr
carta
Benvolguts parlamentaris,
Hem rebut la informació que el senyor Marc Le FUR diputat UMP de les "Côtes d'Armor" defensaria en el marc del debat parlamentari del dimecres 16 de gener de 2007 un projecte de llei concernint el reconeixement de les llengües dites regionals dins la Constitution.
Se podria tractar d'un gir històric si fos adoptat.
Sabem l'interès que porteu al nostre patrimoni cultural.
Vos seríem agraïts de posar totes les vostres forces, usar tots els mitjans al vostre abast per a fer realitat aquest projecte.
Molt atentament
.....
----------------------------------------------------------------------------------
Doncas, escrivetz aus deputats ! escrivetz e escrivetz enqüèra !!!!!
Ajudeu a aturar un Camp de Golf a Mallorca : perilla l'orquídia de prat
Des de Mallorca:
"Companys naturalistes, una maneta per a sa gent de S'illa de Mallorca no mos vendria malament
Perilla la major població europea d’orquídia de prat (Orchis robusta)
El Govern de les Illes Balears manté paralitzada la protecció de la zona, i mentrestant es tramita un projecte de camp de golf
Ajuda'ns!"
Fes un clic per evitar la construcció d'un camp de golf que destruirà la major població d'orquídia de prat d'Europa.
D'autas placas tolosanas
Sant Antòni del T... Qué vòu díser aquera T? (Notaratz la fauta d'ortografia sus la plaqua, ua de mes...).
L'explicacion, l'avem un pauc mes luenh
A Tolosa, qu'avem ua carrèra de Caminada e ua carrèra Carrèra, mès n'avem pas nada caminada de Carrèra.
A vegadas, la comuna non sap pas tròp quin escríver los noms occitans. Dab Arquièr, nat problèma.
Mès à còps, que hè estranh. Fontvièlha, per exemple, que s'a ganhat sonque ua T e arren mes (aufèrta per l'Antòni, la T, probable)
Demorar trop longtemps en plen canhard que pòt miar a transformacions de las malastrugas: aquiu, en Canhard qu'ei estat transformat en ... guit (ànec)...
E l'Espinassa? Eh ben, au mens, que s'a ganhat galons...Totun, lo nom n'a pas cambiat, Espinasse que s'ei demorat.
M'imagini lo dialògue:
- "E ont demòras, tu ?
- Demòri al 5 de la Carrièra del Coronèl Pèire-Maria Espinassa 1875"
N'ei pas tostemps aisit d'estar occitan...:D
Divagacions en euskara / Euskaraz dibagazioak
Anueit, anem dab tots los amics festejar tots amassa, e ns' arretrobam tots au "Coucou des bois", tu e jo, nosautes dus, qu'avem gana de dançar rock&rollin'...Aquí, qu'avetz lo rock'n rollin' deu Bascoat !
Izan gira Euskal Herrin
rock'n rollin'
Gaüa heldü denin
adiskidiekin
jüten giela bestaka...
Bal-en ürhentzin
ene maitea
eneki jin zite "au coucou des bois"
Zü eta ni
biak goxoki
dantzan dantzan rock'n rollin'
dijous, 10 de gener de 2008
La cançon deu dia: l'estaca
Lo vielh Siset que'm parlava
De d'òra au ras deu portau
Dab lo sorelh qu'esperavam
Catavas suu caminau
Siset, e vedes l'estaca ?
A tots que ns'i an ligats
Si arrens non nse'n destaca
Quin poderam caminar ?
Si tiram tots que caderà !
Guaire de temps pòt pas durar
Segur que tomba, tomba, tomba,
Plan croishida qu'ei dejà
Si tiri hòrt, jo, per ençà
Si tiras hòrt, tu, per delà
Segur que tomba, tomba, tomba,
Que nse'm poiram desliurar
Totun i a pro de temps ara
Que ns'escarronham las mans
Si la fòrça e'ns deisha càder
Pareish mei grana qu'abans
De tot segur qu'ei poirida
Totun, Siset, pèsa tant !
A còps que'm pèrdi l'ahida,
Vè torna'm díser ton cant !
Lo vielh Siset que se'm cara
Mau vent se l'a miat atau,
Qui sap on se tròba adara ?
Demori sol au portau.
A pausas passan los dròlles,
Lhèvi lo cap tà cantar,
Lo darrèr cant deu vielh òmi,
Lo darrèr que m'ensenhà.
L'interpretacion qu'ei deu grop bigordan PARPALHON, que cantan en gascon e que ganharan!
La trobaratz suu lor àlbum Solindre. Tà los contactar, que podetz visitar la lor pagina web.
La Koba vs EnPòlo (2)
MÈS LI HARÀ PAGAR LO PRÈTZ QUAN E SIA LO BON MOMENT...
Qu'ei a díser cinc minutas après:
E zo ! EnPòlo que s'arronça de cap a la Koba e que la hè pujar suu pin.
Koba 1 - EnPòlo 1
Satisfèit, EnPòlo s'interessa a quauquarren d'aute : ua fila d'arrucas processionàrias qui serpeja. Non, non las tocarà pas, lo simple hèit de s'apressar lo mus de cap tà las arrucas sufeish tà li hèr sentir lo perilh.
Mès l'istuèra dab la Koba n'ei pas acabada. De seguir.
dimecres, 9 de gener de 2008
Partida de catch Koba vs EnPòlo : qui va ganhar?
Tolosa de Chocolat e d'Aur
Lo Pont Nòu (sègles 16-17) :
Sant Estève
La Daurada
La Grava e lo Pont Sant Pèire
Lo Maria Café
dilluns, 7 de gener de 2008
Memòria occitana a Tolosa
Aquí, qu'avetz tres exemples:
L'arrua Pharaon:
Carrièra d'Alfaro > Carrièra (del) Faro > Carrièra Farao > Rue Pharaon
En Ramon èra lo hilh de N'Uc d'Alfaro, un gentilòme navarrés qui èra au servici deu comte En Ramon VI de Tolosa e a qui lo comte balhè en maridatge ua de las soas hilhas naturaus, Na Guilhemeta. D'aquera union neishó En Ramon qui donc èra l'arrèr-hilh d'En Ramon VI. En Ramon d'Alfaro, viguièr deu comte de Tolosa en Avinhonet de Lauragués e gran patriòta occitan, estó en tots los combats contra los Franceses au costat deu son oncle En Ramon VII de Tolosa. Acompanhat d'autes companhs, En Ramon d'Alfaro qu'assassinè en Avinhonet los inquisidors que lo Papa avèva enviat tà Tolosa entà i hèr cremar los catars suu lenhèr. En Avinhonet, la plaça major qu' i ei estat anomenada "plaça Ramon d'Alvaro" tà aunorejar En Ramon.
En Guilhèm Unaut de Lantà qu'èra un aute patriòta occitan mès de la generacion d'abans, deu temps deu comte En Ramon VI. Que participè a la defensa de Tolosa assetjada peus crosats franceses. Aquerò que ns'ei plan explicat sus ua placa bilingüe dens l'arrua, mès sonque en la version occitana, la version francesa no'ns ditz pas arren deus espleits d'En Guilhèm ;).
Carrièra de N' Unaut > Carrièra N'Unaut > rue Ninau.
Trobam exemples d'ua assimilacion semblant a Sant Sebastian (Donosti), ciutat on lo gascon estó parlat durant sègles: Calle / Embeltrán / Kalea < En Beltran, e Calle Narrica/ Narrika kalea < Na Rica. A Pasai(a) (de l'occitan "Passa(t)je" pronónciat pëssëyë en gascon de Baiona), au pres de Sant Sebastian, lo gascon i èra enqüèra parlat a la debuta deu sègle 20.
Notaratz que l'imprimaire de la comuna n'ei pas quitament capable d'escríver Guilhèm com cau. Tornam trobar la medisha fauta sus totas las autas placas de l'arrua. Quina vergonha !
E N'Uc Escafre transformat en caisha hòrta, praubet ! B'a degut hèr sofrir los Franceses, eth tanben!!!! Carrièra d'Escafre > Rue des coffres...


text:
Se debana del dimarç 29 de mai al divendres 1 de junh, anam ensajar de tenér a jorn aquela pagina que vos balharà nòvas d'aquel viatge.
1er jorn dimarç 29 de mai
10 oras los dos busses partisson del collègi !!!!!! Era mai nòu qu'aqueste!!!! Pas de lagui!!
13h
A Roquefòrt
La còla es plan arribada,cal prene de fòrças per anar vistalhar las cavas e estudiar cossí se fargar lo formatge de Roquefòrt.
Avèm visitats las cavas de Roquefòrt (Sociéte)
17h30: Sèm plan arribats al centre
-
Installation al
centre d'albergament
al Moulibes
""
Agrandir le plan
vaquí ont sèm
aquí lo ligam al sit de l'albergament


text:
L'InÒc Aquitània, operator regionau entà la lenga e la cultura occitanas, que respon a la volontat de la Region Navèra Aquitània, de la DRAC Navèra Aquitània, deus Departaments aquitans e de las intercomunalitats qui a per mira de sostiéner e de desvolopar la practica de la lenga e de la cultura occitanas (en las soas tres fòrmas aquitanas : gascona, lemosina, lengadociana). Qu'amassa los sons partenaris publics, lo monde associatiu regionau e los actors scientifics e culturaus màgers a l'entorn de la soa equipa professionau.
Projècte de colleccion de diccionaris toponimics de las comunas d'Aquitània. Quate diccionaris que son estats dejà publicats.Tà'n saber mei
L'InÒc Aquitània & Trobadas, en partenariat dab Aquitaine Cultures Connectées, que'vs prepausan de descobrir los personatge aquitans màgers de l'art deu trobar.Tà'n saber mei
L'InÒc Aquitània en partenariat dab Aquitània Culturas Connectadas que'vs prepausa de descobrir tota la riquessa deu patrimòni culturau immateriau : hèstas, cants, danças, musicas, saber-har artistics e artesanaus de la Region Navèra Aquitània.Tà'n saber mei
En partenariat dab lo laboratòri ITEM de l’UPPA e lo Musèu d'Etnografia de l'Universitat de Bordèu (MEB), l'InÒC Aquitània que prepausa de descobrir o tornar descobrir les practicas, còps que i a hòrt quotidianas en Aquitània : deus cotèths de Nontron dinc a la pelòta basca en passar per la caça de la paloma.Tà'n saber mei
L'InÒC Aquitània que hasó en 2004 ua mustra bilingua e caminaira titolada : « Ua lenga, l'occitan » qui conta l'istòria de la lenga occitana de las originas dinc au dia de uei.Tà'n saber mei
En partenariat dab la DRAC Navèra Aquitània, l'InÒc Aquitània que prepausa aus ensenhants un apèr tà l'educacion artistica e culturau (EAC).Tà'n saber mei
L'InÒc Aquitània que crèa, que collècta e que difusa las ressorsas utilas a la socializacion de la lenga e de la cultura occitana en Aquitània dens los camps lingüistics, literaris, artistics e patrimoniaus.


text:
Prèmi Jaufre Rudèl
Lo prèmi Jaufre Rudèl es un prèmi literari creat en 1959 en Gironda en memòria deu trobador Jaufre Rudèl, qu'estó senhor de Blaia.
Lo prèmi que n'èra pas atribuit despuish quauquas annadas, estó tornat lançat en 1999, per Lo Comitat de la Lenga Occitana e de la Cultura Gascona en collaboracion dab l’Escòla Jaufre Rudèl e la Mantenença Guiena-Pèirigord per lo son quarantau anniversari. La purmèira ceremonia se debanè lo 7 d'octobre 1999 a l'Ostau de Region de Bordèu. Lo purmèir mecènas estó lo marqués Bertrand de Lur Saluces. Son nebot, lo comte Alexandre de Lur Saluces, perpetua la tradicion familiau.
Lista deus laureats[modificar | modificar la font]
- 2010: Joan-Peire Lacomba, Lo dever del Viaure
Prèmi especiau de la jurada per Eric Astié, Diari d'un mes de març
- 2009: Esteve Ros, Lo pont
Prèmi especiau de la jurada per Los Tradinaires, Cabirolar los mots
- 2008: Crestian Rapin, Poèmas d'agost
- 2007: Joan Ives Roier, Lei temps passats
- 2006: Sèrgi Javaloyès, Tranga e tempèstas
- 2005: Florian Vernet, Vidas e engranatges
- 2003: Joan Escafit, Balajum
- 2002: Adelina Yzac, Un tren per tu tota sola
- 2001: Joan Ganhaire, Lo viatge aquitan
- 2000: Rotland Pecot, Mastrabelè
- 1999: Danièla Julien, Viatge d'ivern
- 1989: Joan Pau Creissac
- 1968: Marcela Delpastre, La vinha dins l’òrt
- 1967: Rotland Pecot, La Sòm de la tèrra
- 1965: Bernat Lesfargas
- 1962: Mariús Valière, Fòc de jovença
- 1959: Crestian Rapin, Cants arbitraris


text:
Lovre
Lo palais deu Lovre (sèti deu Musèu deu Lovre) tanben aperat mei simplament lo Lovre, qu'ei lo màger musèu de París e un lòc hèra ancian de conservacion de colleccions artisticas. Gessit d'ua simpla hortalessa bastida au ras de las fortificacion entà l'empara de la capitala francesa, que ho transformat per generacions de monarcas e divèrs regims politics qui 'u hen créisher en i bèth amassar e apielar las soas colleccions artisicas e istoricas.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Plan
- 3 Colleccions deu Lovre
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1190, lo rei de França Felip August que fondè la hortalessa en bastir la Grana Tor deu Lovre. La hortalessa que vadore residéncia reiau devath lo regnat de Carles V.
Francés I que he càder la tor de Felip August entà tornar la hortalessa en palais, òbra de la Reneishença perseguida per Enric II e Carles IX. Lo Noste Enric, au son torn, que contribusí au desenvolopament deu Lovre en tot bastir la grana galeria e en tot juntar atau dab lo navèth palais de las Teulerias (bastit per Caterina de Medici).
Loís XIII e lo son hilh Loís XIV que bastín la cort carrada. Aqueth darrèr, a maugrat de hornir la grana colonada au palais, que'u he perder lo son títol de sièti deu poder reiau au prohèit deu son navèth Palais de Versalhas.
Durant lo sègle XVIII lo Lovre qu'acesó los famós Salons deu Lovre on las òbras màgers deus pintres lo mei importants b'èran publicament expausadas au jutjament de la societat sancèra. Chic a chic l'idea de crear un musèu d'art que's desenvolopè mes que caló demorar la Revolucion Francesa entà que hosse realizada. Lo palais que pravè enqüèra mei durant lo Purmèr Empèri e lo sègle XIX qu'i amassè granas colleccions e mei que mei ua de las màger e géncer colleccions d'antiquitats egipcianas. En 1870, lo Lovre que perdó las Teulerias, incendiadas durant los eveniments de la Comuna de París. Aquesta perta que creè la grana perpectiva dab l'alinhament deu Lovre, deus jardins de las Teulerias, de la Plaça de la Concòrdia e deus Camps Elisés. Aquesta perpectiva que ho perlongada durant la presidéncia de Francés Mitterrand dab l'Arca de la Dehensa ; a la medisha epòca lo musèu que ho ampliat un còp mei dab la mudança deu Ministèri de l'Economia qui n'ocupava ua ala e la bastida de la Piramida deu Lovre e d'un espaci sosterrenh qui acèsa centers comerciaus e espacis regularament logats per organizar congrès deus prestigiós e desfilats de mòda.
L'annada 2007 que ho marcada per l'inauguracion d'ua branca deu musèu a Abu Dhabi.


text:
Frontinhan de Savés
Frontinhan de Savés[1],[2],[3] ( Frontignan-Savès en francés) es una comuna gascoa, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Frontinhan ven deu nom d'òme latin Frontinius, associat au sufixe, tanben latin, -anum. Frontinhan èra donc una granda proprietat de l'epòca romana, que son mèste èra Frontinius (dens lo Dauzat, edicion de 1984, lo sufixe es notat -acum e l'error es evidenta) [4].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de L'Isla de Haut; es ara deu canton de Casèras.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 62; 2013 : 61 abitants (22 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
1635
Aquesta pagina concernís l'an 1635 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lei Safavidas a l'avantatge de l'armada otomana que capitèt de conquistar Erevan.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Per renfòrçar lo poder dau govèrn centrau, lo shogun Tokugawa Iemitsu decidèt de limitar lei competéncias militaras dei clans e d'instaurar un sistèma de sejorn obligatòri a la cort d'Edo per lei dàimios, sa frema e seis enfants. L'objectiu èra de dispausar en permanéncia d'ostatges per limitar lo risc de rebellions. Tokugawa Iemitsu renforcèt tanben sa politica isolacionista e enebiguèt lei viatges a l'estrangier per lei Japonés.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Succès militar dins lo sud de la peninsula còntra lo sultanat de Golconde que deguèt pagar un tribút important.
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra leis Otomans a l'avantatge de l'armada otomana que capitèt de conquistar Erevan.


text:
Opisthokonta
Los opistocòntes constituisson un grop d'eucariòtas recampant d'organismes aparentament fòrt divèrses. Lo rapròchament d'aquestes taxons (que los eumicèts, o campairòls, e los metazoaris, o animals) es pro recent. Es basat sus l'estudi de mantun gèn analizats separadament, çò que conferís a l'existéncia dels opistocòntes una cèrta fisabilitat. A partir d'aquesta mesa en evidéncia moleculara, d'autres sinapomorfias son aparegudas coma evidentas confirmant que s'agís plan d'un grop monofiletic. Los opistocòntes se serián separats dels autres eucariòtas fa un miliard d'annadas.


text:
Ara ei era ora dera politica en Aran. Era ora de retornar ara politica era sua autonomia. Era ora des ciutadans representadi amassa peth dessús der interès individualista. Era ora de bastir en Aran er espaci public perdut.
Era massificacion territoriau a trauèrs d’urbanizacions omogeneïzadores (Ruda ei eth cas extrem) an aucit er espaci public, er espaci de trobada e d’intercambi d’experiéncies. Bastir espaci public vò díder garantir ath ciutadan era sua votz e espontaneïtat en carrèr.
Ei ora de priorizar era plaça, era bibliotèca, er equipament esportiu e culturau, eth parc, eth camin vèrd, era bastissa de léser, eth casau deth jubilat, eth locau sociau. Per espaci public aranés! Pera vida amassa e en comunautat!
Like this:
Like Cargament...


text:
Aran a votat cambi, naues formes de governar e d’exercir era politica. Ei vertat qu’es eleccions se sòlen pèrder, mès tanben ei vertat qu’en aguestes eleccions Unitat d’Aran a sabut bastir ua alternativa credibla, damb propòstes interessants, « naues idèes », e sustot fòrça ganes de trabalhar. Se me permetetz era expression, era candidatura d’UA sa’c a sabut « corrar ».
Tanben auem de reconéisher qu’es males arts der adversari an ajudat a refortilhar era victòria de Paco Boya. Gràcies, Colomines! En aguest sens podem díder qu’er adversari a perdut, encara mès quan ac daue tot per guanhat (« açò ei guanhat, aumens tath Conselh Generau », didie damb aquera prepoténcia que l’a caracterizat). Aué persute en insult en tot assegurar que non, qu’açò der insult non ei ua causa personau. Qué ei se non?
Ara mos cau campar tà dauant e « deishar qu’es mòrts entèrren as sòns mòrts », segontes era senténcia biblica. I a fòrça causes a melhorar, a recomençar de nau. Tot un rèpte, que saberam abordar se trabalham de valent. Eth país non demore.


text:
Fauç
La fauç o lo volam es un espleit agricòla que s'utilisa per segar o dalhar o l'èrba. Son origina ven del mesolitic e es a l'ora d'ara fòrça mens utilizada dins lo mond occidental o desvolopada a causa de la mecanizacion del sector agricòla. Compren un lama corbada de metal que la partida intèrna o concava es amolada e s'acaba per un margue cort del meteis material o de fusta. Lo mecanisme d'accion cronsistís a capturar las tijas de las cerealas las acampant dins la corvadura e las segar limpant amb la partida talhanta. Utiliza lo meteis sistèma que la dalha mas a una escala mai pichona e donc amb rendiment mendre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras fauces trobadas dins de jaces preïstorics èran de pèira o d'argila cuècha que s'apondava, encastrats, a son entorn de pichon troces amolats, de silex mai sovent, perque l'ensems venga talhant.
Las primièras fauces son anterioras a l'agricultura e s'emplegavan per la culhida de cerealas salvatjas.
Dins lo periòde agricòla es un espleit d'utilizacion manuala, mai sovent emplegat per culhir de cerealas o de plantas que se segan ja secas e que se talhan mas aisidament.
Per evitar las feridas dins la man qu'acciona pas l'inturment, los segaires portavan una mena d'esclòp de fusta dins l'autra man que la protegissiá del talh de la fauç. Tanben las cambas èran protegidas d'un meteis biais.
Dins una granda partida del mond passèt sens transicion de segar amb la fauç per o far amb de maquinas acampairas.
Simbolica e usatge dins la cultura populara[modificar | modificar la font]
- Dalhas, forcas e fauces èran d'instruments agricòlas susceptibles d'èsser utilizats tanben coma arma. Foguèron utilizadas pendent de revòltas popularas coma pendent la Revolucion Francesa o la Guèrra dels Segaires en catalonha, «bon còp de falç» en l'imne nacional de Catalonha.
- La fauç e lo martèl es lo simbòl de l'union dels obrièrs e campanhards, apareissiá dins la bandièra de l'Union Sovietica e coma simbòl dels partits comunistas pel mond.
- Dins l'antiquitat èra associada a la mòrt, que sega la vida coma la fauç l'èrbas. Mai tard lo simbolisme passèt a la dalha.


text:
Sandford Fleming
Sir Sandford Fleming (Kirkcaldy (Escòcia), 7 de genièr de 1827 – Halifax, 22 de julhet de 1915) es un engenhaire e inventor canadian originari d'Escòcia. Concebèt e ensagèt de far adoptar un sistèma de fus oraris universal, concebèt lo primièr sagèl canadian, realizèt de relevats e mapas de vilas canadianas, participèt al desvolopament del malhum de camin de fèrre canadian e foguèt un dels membres fondators de la Societat reiala del Canadà e del Royal Canadian Institute.
Lo 8 de febrièr de 1879, pendent una reunion del Royal Canadian Institute, Sandford Fleming prepausèt de divizar lo mond en 24 fus horaris. Los sèus esforces avent per tòca l'adopcion d'aquel sistèma menèront a la session de l'International Meridian Conference[1] en octobre de 1884.
Aparteniá a la Francmaçonariá[2].
Lo mont Sir Sandford, en Colómbia Britanica, foguèt nomenat en sa memòria.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ International Meridian Conference, (en)
- ↑ (en)freemasonry


text:
divendres, 31 de desembre de 2010
dimarts, 28 de desembre de 2010
La sason del gratacuol
Lo gratacuol (o garraba) es la fruta del garrabièr.
S’emplegava autres còps per far de farsejadas, mas se pòt utilizar per far de confituras gostosas. Lo problèma es qu’aquò o se cal ganhar !
D’en primièr se cal acarar amb lo vegetal espinut (amistós coma un garrabièr !), val mai se cargar de pelhas vièlhas e se cambiar en singlar. Cal tanben s’armar de paciéncia : auretz vòstre kilò benlèu al cap d’una ora… Un conselh : i cal pas anar amb la saqueta en plastòc del supermercat que se desboselarà sul pic d’un còp d’espina e auretz lo trabalh escampilhat pel sòl !
Per la seguida, es un trabalh fastigós que balha a pro pena 1,5 kg de confitura per 4 kg de fruta.
Vaquí la recèpta de gratacuol (o garraba).
Lavar las garrabas dins d’aiga, levar las branquetas, las fuèlhas, etc.
Dins un pairòl, cobrir d’aiga e far bolhir 30 min.
Daissar enfregir. Quand es tebés, passar a la molineta, grasilha mejana.
Pesar e ajustar 1/3 del pes de sucre.
Tornar far prene lo bolh.
Tornar far prene lo bolh.
Botar en topin.
Ieu ajusti un pecic de polsa de caróbia per espessir e perfumar.
Lo gratacuol es comol de bonas causas per la santat.
Composicion :
- pectina ;
- sucres (dont lo sorbitòl) ;
- polifenòls (tanins) : pròanocianidòls e flavonoïdas ;
- vitaminas : vitamina C (acid ascorbic) 0,5 à 1,7 % , vitaminas del grop B ;
- autres acids organics : citrica, malica.
Ara, nos podèm congostar !
dilluns, 27 de desembre de 2010
Noveleta de Nadal
Es lo temps de Nadal, e i a un fum de mond uèi dins lo metrò.
Subte, un tindament ressona. Sul pic, un òme se debigossa bravament. S’afana mai que mai. Tortilha que tortilharàs. Ensaja de s’enfonilhar la man dins la pòcha. Es malaisit qu’es pas de creire amb tot aquel mond quichats coma de sardas. Es pas de bon far qu’es sietat. Totjorn la musica, quina pega ! Quita pas de bolegar fèrme.
Ara s’es quilhat. Capitarà o pas ? Enfin, la man es dins la pòcha. Furga, fosega furiosament. E tot d’una, fin finala , sortís lo mocador. Raspa ! D’un gèst rabent mas biaissut, lo mocador trapa, còp sec ça que la, la gotassa que nasejava dangierosament e menaçava de s’escapar del cap d’un nas grandàs, roginós e lusent per s’escampar qual sap ont ?
La sonariá ?
Es lo despertador que campaneja, es ora de se levar !
E cric e crac lo sòmi es acabat.
dijous, 23 de desembre de 2010
Present : lo camin de Damas
Per Nadal vos vòli far un pichon present qu’aquela pauseta n’es un. Per ieu, una vertadièra revelacion… e cossí dire ? la confirmacion que :
- Lo sud es quicòm qu’existís, quicòm de fòrt (culturalament).
- La mar miègterranèa es pas qu’un lac coma o disiá Josèp Delteil.
- Avèm fòrça de veire amb lo mond oriental (mercès A. Surre Garcia per sas conferéncias : Los Orients d’Occitània).
- Una cançon, coma un aucèl migrator…
- La cultura universala o pas.
- La cultura umanista o pas.
- La libertat coma una cançon.
- Una flor que seguís son camin, la Nigèla Damasquina de J-C. Forêt (Sang e saba) ?
- Una filha que cresiam perduda e que tòrna encara mai polida.
Es aquí lo miracle : una version libanesa de Adieu paure Carnaval ! Wa Habibi per Savina Yannatou, cantaira grèga e sos amics Ayoub Bout e Miquèl Gil Primavera, sièis minutas d’emocion blosa aquí :
Bon Nadal a totes !
diumenge, 19 de desembre de 2010
França Musica
Diluns 13 de decembre, Richard Galliano èra convidat sus França Musica per Alex Taylor dins l’encastre de l’emission « Musique matin». Es un musicaire (acordeonista) que s’interessa dempuèi totjorn al jazz mas tanben a totas las musicas popularas. Tornava bèl just d’America del Sud, particularament de Brasil ont aviá vistalhat lo Nordeste. N’èra encantat e parlèt amb fòrça emocion del fòrro. Evoquèt tanben son trabalh amb d’artistas coma Nougaro, Barbara, Gréco. Parlèt de Bach e de la musica classica. Viu a Niça e jòga de còps encara amb son paire qu’a ochanta ans passats. Una personalitat atrasenta.
Aquí un escapolon de son talent.
Dimècres 15 de decembre, èra Hervé Di Rosa lo convidat d’Alex Taylor sus França Musica dins l’encastre de l’emission « Musique matin ». Òc, fau bravament de reclama per aquela emission que la tròbi fòrça interessanta. Non, ai pas d’accions a França Musica. Hervé Di Rosa es un artista pintre co-fondator, amb son fraire, del Musèu Internacional de las Arts Modèstas de Seta (MIAM). A l’ora d’ara, viu a Sevilha ont se debana (fins al 30 de decembre 2010) la mòstra que se sona : « Demasiado viejos para el graffiti, demasiados jóvenes para morir ».
Ne vaquí una idèa.
Aquí un escapolon de son talent.
Dimècres 15 de decembre, èra Hervé Di Rosa lo convidat d’Alex Taylor sus França Musica dins l’encastre de l’emission « Musique matin ». Òc, fau bravament de reclama per aquela emission que la tròbi fòrça interessanta. Non, ai pas d’accions a França Musica. Hervé Di Rosa es un artista pintre co-fondator, amb son fraire, del Musèu Internacional de las Arts Modèstas de Seta (MIAM). A l’ora d’ara, viu a Sevilha ont se debana (fins al 30 de decembre 2010) la mòstra que se sona : « Demasiado viejos para el graffiti, demasiados jóvenes para morir ».
Ne vaquí una idèa.
divendres, 17 de desembre de 2010
De qué, romegaires ?
Son romegaires los Occitans ? Benlèu qu’aquò’s vertat ? Subretot s’agacham lo vocabulari que ne parla.
E encara, n’ai segurament desbrembat…
S’acometre
S’encanhar
S’encavalar
S’encanissar
S’encolerar
S’engalinar, s’engalinejar
S’emmoscalhar
Se cabrar
S’enfadar
S’enfuocar
S’encolerir
S’enchiprar
S’enferonir
S’emmaliciar
S’endemoniar
S’endiablar
S’enartar
S’encapriçar, s’encapriciar, se capriçar
S’empebrinar
S’empepinar
S’encatarriar
S’enfuronar
S’enfuscar,
S’enfumar, s’enfumascar
S’engarçar
S’engastar
S’engarrir
S’engimerrar, s’engimerrir
S’enlanhar
S’irritar
S’irar
S’enneïr
S’enrufar
S’emportar
Se montar
S’iragar
S’iràisser
S’enguindar
S’engendarmar
S’endenhar
S’enrabiar
S’entaïnar, s’encaïnar
S’entantinar
S’enverenar, s’enverinar
Se corroçar
S’endevar
S’eneguetir
S’embalar
S’embufar, s’embufecar
S’amalir
S’embroncar
Aver la fotra
Montar sus la figuièra
Plan segur, dempuèi 8 sègles, avèm de que…
diumenge, 12 de desembre de 2010
diumenge, 5 de desembre de 2010
Revista, revista, revista...
E ben, quina tropelada de blògs LLCER !
Una amorosa de Pei-Lobié amb una decoracion polideta, Occima que nos parla de la bona vila d’Arles, Carole de la pedagogia Freinet, una parpalholejaira audenca nostalgica de las annadas 70 (n'en cal ça que la !), un poeta de las garrigas roquetianas, una cercaira de tresaur en Avairon, una sòcia de rubí de XIII, una Sanquilha afiscada de BD (entre autre), lo blòg de Mimi del còr bèl, una lemosina qu’estima plan son país (normal), una Caròleuh dançaira de tria, un despatriat en Germania, un Marselhés totjorn jove, Tomàs l'afogat de musica, un Pichirico de las fotòs remirablas, un amorós de Bèla Ciao, un passejaire sul camin d’Augièr.
En mai d'aquò, los qu’an pas esperat la crida de Mela : un Lemosin mai rapid que son ombra (urosament qu'i siás !), una Fadarèla e son blòg gaireben professional, lo polit Cant de l’ochava, un rabelesian pro savi, l’Anchoia, Chichoa en barraquetas.
Coma tot escapolon que se respècta es fòrça mirgalhat, manca pas que lo ratet-lavaire :)
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
La novèla es arribada ièr, mas tocarà tot lo continent, un clown es arribat al ministèri dels afars exteriors angleses. Podèm escriure Anglés car vesi pas que los Galleses capitèssen quicòm per se far entendre dins un Estat, supausat èstre unit, e que lo govèrn es talament intelligent que lo recrutament se fabrica en çò de la populacion clownesca de London !
Coma jornalista, aquel clown, s'èra jà fait remarcat a Brussèllas, Brussel/Bruxelles, per las estupiditats qu'escriviá a prepaus de l'Union Europèa ; Robèrt Murdoch li agradava, el qu'a jamai capitat dins la corrupcion dels foncionaris de l'Union Europèa (d'autres si, benlèu que lo metòde èra pas bon). Donc un amic de Murdoch ambe los metòdes similars arriba als afars exteriors de London, per negociar oficialament una sortida de l'Union Europèa ; sembla que la negociacion es urgenta, car la finança de la City o demanda aital ... l'abséncia d'assegança politica fabrica baissa de las valors, anglesas !
Nos podèm imaginar un fum de causas, el qu'es estat un brexiter e donc un critic de l'immigracion, e coma son Gentes Angleses, la podián pas nommar ; mas es clarament l'immigracion polonesa qu'es en causa, ont los Angleses an fugit sul continent per evitar lo govèrn e la politica conservatriça, los Poloneses se son adaptats, benlèu pas en apréner la lenga anglesa coma fan los diplomats europèus per s'agradar de la finança de London, o far gentes foncionaris mondialistas ; o faràn sempre : ne dobti. Ne dobti, e sobretot pel govèrn conservators e replegament sus se, lo govèrn de Varsòvia li agrada d'aver populacion en mens, e sul continent sancièr, per poder aplicar una politica encara mai conservatriça, en Polònia. Donc l'idèa de London, de far sortir los Poloneses lor pòt qu'agradar pauc.
Vesi plan MariaNO Rajoy, que partatja ambe Theresa May lo NO de Margaret Thatcher, parlar anglés a prepaus de Gibaltar.... Lo rire serà de circonstància, mas los enregistraments (domatge).
Negociar amb MariaNO Rajoy, Madrid, es negociar amb monde que pensan aital :
En lenga espanhòla, se demanda la mòrt de la lenga catalana en país valencian. London aurà de negociar ambe Madrid ? Benlèu forçadament vist que las relacions diplomaticas entre Estats independents seràn pas neutralizada per l'Union Europèa... E l'UE i podrà res far ! Fau notar que Gibraltar a votar massivament per damorar dedins l'Union Europèa, coma Escòcia e Irlanda del nòrd. Es de dire que los Angleses son quasiment sol, dins aquel Reialme-unit a vóler sortir de l'Union Europèa ; lo vòt UKIP es clar de sempre, es un vòt nacionalista anglés de replegament sus Anglatèrra.
L'afar d'Irlanda del nòrd tanben devendrà un afar exterior ... vist que l'abséncia de frontièra desvolopa l'Irlanda del nòrd, e que lo retorn l'embarra dins lo fòg economic londonian, catolic e londonian, dins la pasta de las guèrras ancianas. Puèi m'imagini que la negociacion se farà pas en gaelic d'Irlanda, e çaquelà s'èri lo govèrn de Belfast ne fariái una exigéncia lingüistica.
Quand se parlarà dels migrants angleses, los qu'an fugit lo regime fiscal e de securitat sociala anglesa, sul continent (dins la novèla Union Europèa), se faudrà preparar a rire coma Boris, quand èra a Brussèllas e que n'i a pastat sense aver una critica sul sistèma belga de securitat de sentat per totes/as, alara que ambe lo regime liberalicid e tories anglés, l'immigracion novèla e fòrta a provat que foncionava pas... sul continent anglés.
Boris Johnson se prepara a transformar al ministèri dels afars exteriors London en una novèla Hong Kong del continent europèu... los de Hong Kong que son estats units de fòrça a la China, n'en ríson pas.
Mas Escòcia, qu'a pas ligams de frontièra ambe digun (ni irlanda del Sud, ni Espanha), aurà de ... parlar ambe Theresa May, Theresa NO, per negociar un novèl referèndum, que forçadament Theresa May perdrà, vist que las mentidas angleses -una costuma politica de tot govèrn anglés, es que tot lo continent ne tendrà compte?-, las mentidas an pastat tota la campanha del darrièr referèndum de Cameron, Mr Yes al referèndum, un de perdut, un de ganhat.
Donc chança o pas -pel rire modèl politica anglesa-, lo rire serà mens grand ambe Escòcia car lo govèrn del Reialme-des-Unit aurà directament de fargar una gestion d'afars exteriors sense èstre supausadament a l'exterior ... Lo govèrn escocés vòl parlar directament ambe l'Union Europèa, Boris Johnson aurà dreit al capítol sul tèma ?
Aquelas pichonetas linhas pòdon èstre amagat per la granda finança mondialista que vei cap dificultats a passar per l'Eurostar ... mas pels subjectes de cada jorn, per la realitat del terrenh, dels pòbles concernits, la causa es diferenta.
E vist l'estupiditat conservatriça (junker e PPE) que mena d'Union Europèa, sa comission e los govèrns dels Estats continentals actuals, vesi pas gaire plan l'arribada d'un clown al ministèri dels afars comics angleses.


text:
Auem de besonh passar dera mala gestion (podèr autoritari mau exercit) ara bona governança (podèr cooperatiu damb era participacion activa d’institucions, administracions, collectius, ciutadans…)
Mes : Junh 2006
Bones formes
Aranesisme civic
1. Era ciutadania. Aran ei ua comunautat de ciutadania, pas etnica, pas antropologica. Regís eth principi peth quau toti mos reconeishem coma subjèctes politics damb drets e deuers vincoladi en prumèra instància peth dessús d’ues autes consideracions.
2. Era cooperacion. Ei inutil sajar un sobiranisme que per natura òbvie es interdependéncies des diuèrsi àmbits d’ahèrs que coma es recorsi naturaus non entenen de termières. Podèr cooperatiu vò díder podèr compartit de tu a tu, federaument, damb ues autes administracions.
3. Era complexitat sociau. Se tradusís ena organizacion dera responsabilitat des qüestions que pòden generar conflicte (pluralisme ideologic, diversititat culturau e desigualitat socioeconomica).
4. Era unitat sense exclosion. Cau assomir d’un còp qu’era identitat ei un procès daurit, qu’amasse en present as actors que i a, sense apriòris deth passat, laguens dera eterogeneïtat damb eth dret a dissentir.
5. Era deliberacion publica. Mès tanben cau trobar ua sintèsi a partir dera discossion participada mès enlà des institucions qu’elabòre e decidisque sus çò que mos amasse. Non vò díder, per tant, simpla agregacion d’interèssi privadi.
(Tansevolhe a volut èster ua prumèra pensada d’un debat de país qu’a de besonh partir d’uns auti supòsits.)
‘Resaca’ postreferèndum
Mès era pregunta que m’enrède, non dirè que non me deishe dromir perqué non ei vertat (sagi de jàder a plaser), ei totun ¿qu’an volut díder es que non an volut díder arren? S’aguestes votadères non sòlen lheuar passions en cap país democratic auançat, dilhèu vò díder qu’Aran gaudís d’ua democràcia lèu ara grèga, e eth Conselh ei ua sòrta d’agora a on se delibère publicament, damb transparéncia. E alavetz a partir d’ara cari es mies critiques peth foncionament dera maxima institucion…
Me semble que mos calerà hèr ua grana pensada. Solet non posqui. Pensi tà deman ena propòsta d’un aranesisme civic, a on regisque eth principi de ciutadania, qu’amasse sense exclusions e que propòse eth pacte damb Catalonha e Espanha e que pensi que de bèra manèra a consagrat eth madeish Estatut… Non sabi…
Finau de carrèra
Sens dubte, ua des melhors assignatures qu’a estat era deth bar: quin aprenentatge eth dera tertúlia dera vida! Era politica, es libes e era literatura, es amors e es sèxes, es confidéncies e es arrirs mès sonori dera facultat. Ai, e ara qué? De moment, deman, en dia dera Hèsta d’Aran, pujaram tath país, e dimenge, votaram a favor deth nau Estatut. Votar ‘non’ ei autant de mediòcre: ei ua rabieta que mos deishe estordidi demorant un aute Zapatero improbable. ¿E non parlauem dera carrèra? Me desviï, me desviï…
Ara òc que i èm!
Mès aué sabem que non sonque Carlos Barrera explòte a granes dòsis eth personalisme, senon que li an gessut aprenents. Quan eth presidencialisme s’exercís ath límit en un sistèma democratic eneth quau es Institucions son era garantia primordiau contra es excèssi des capricis des governants, subergessen volentats individuaus qu’ath marge dera accion conjunta de govèrn se pensen igual de legitimades. Quauquarren d’açò i a ena luta peth podèr enes institucions franceses.
Mès non mos desviem damb solemnitats editorializantes. Era causa ei qu’eth cap de Cultura s’a despenjat damb un anonci qu’a arrequilhat ath madeish Síndic. Josèp Loís Sans votarà en contra der Estatut mentre eth Govèrn deth quau ne forme part s’i a posicionat a favor. Damb ues autes paraules, un cargue de confidança desafie era volentat deth Govèrn de votar a favor dera naua norma institucionau basica de Catalonha. Ara òc que i èm!
E totun, encara i a mès e non sai s’ac poiram soportar… Ath viatge, eth cap de Comunicacion semble demanar eth cap deth cap, era expolsion deth republican deth Govèrn convergent, perqué ei un « desafiament massa gròs », que « non a retorn ». Ua auta volentat individuau se pronóncie. Moria, moria, ¿se trenque eth tripartit Barrera–Sans–Colomines?
Non ei un cisma ne dilhèu se cau deishar enganhar pes aparences, mès semble er inici d’un tour que lhèue mès passions qu’eth francés e deth quau de ben segur qu’eth Govèrn non en harà tanta promocion. « ¿Ua corsa peth podèr? ¿Ua reprimenda publica entà arténher quòtes mès nautes de responsabilitat? », se pregunten des dera oposicion maishanta. Non, Satan opositor. Coma cristians era melhor actitud ei sénter santa misericòrdia pes membres der Executiu. Ei un principi teologic, que coma exvocacionable non posqui reprimir… Oposicion, non hèsques eth tòn papèr!
Quin paperòt, es deth ‘non’!
Bèn, bèn… que non se me borre er arridolet! Escotarè bèth discurs de bèth conselhèr deth mèn Govèrn, tà enténer aumens tantes ès dubèrtes coma es qu’acabi d’amassar.
Fòto de El Mundo


text: Tostemp vau era pena de liéger es afinades reflexions de Maria Vergés ena sua naua faceta coma « bloguista », encara que hè quaque mes dejà qu’ei per aguest món, mès aué recomani damb entusiasme eth sòn darrèr pòst, fòrça esclaridor sus era metuda en evidéncia dera oposicion politica en Aran en debat sus eth Plan director urbanistic. De ridicula comedièta ei eth sòn papèr, atau coma podem concludir. Tanpòc pogui deishar de recomanar-vos era pensada deth sindic Francés Boya en madeish sens, en tot assegurar qu’es objectius deth Plan director « semblen rasoables tà un territòri que vò víuer deth torisme en tot aufrir paisatge, qualitat e un patrimòni a recès dera voracitat especulativa ». Quanta rason an andús!


text:
Ràdio Nissa Pantai acòrda una importància cruciala a la creacion musicala nissarda e, mai largament, d'Occitània tota !
Dins aquela dralha, la ràdio non manca minga concèrt dei grops occitans que si debanan dins la region e mai en defoara, notadament a l'Uvernada (la Fèsta de Lo Dalfin dins li Valadas), a l'Estivada de Rodés, au Festi' Cant, a la Fèsta d'Occitània e dins ben d'autri escadenças.
Avètz mancat aquelu concèrts ò lu volètz tornar escotar ? Ràdio Nissa Pantai lu redifusa integralament dins l'emission Un pantais de concèrts !
Cada jorn a 16:00, podètz ensin tornar viure lu concèrts de musica occitana. Fòlc, rock, raggà, trad e autre, toi lu gusts e estiles son representats !


text:
Calendièr gregorian
Lo calendièr gregorian (var. calendari gregorian), es lo calendièr actualament utilizat en Euròpa e dins una granda partida del monde. Concebut per un collègi de scientifics jos la direccion de Christophorus Clavius per corregir la deriva seculara del calendièr julian, pòrta lo nom de son instigator Gregòri XIII, papa de 1572 a 1585.
Estructura del calendièr[modificar | modificar la font]
L'estructura del calendièr gregorian es analòga a la del calendièr julian de la Roma antica en vigor fins a alara. Es un calendièr solar, se basant sus la revolucion de la Tèrra a l'entorn del Solelh en 365,2422 jorns de 24 oras de 60 minutas de 60 segondas metricas. Lo calendièr gregorian balha un temps mejan de l'an de 365,2425 jorns ; per assegurar un nombre entièr de jorns per an, s'i ajusta regularament (cada 4 ans en principi) un bissèxt o jorn bissextil, lo 29 de febrièr (vejatz annada bissextila).
Lo cicle complet del calendièr gregorian dura 400 ans : tres sègles constituits de 24 cicles julians (tres ans de 365 jorns, puèi una annada de 366 jorns) seguits de quatre annadas de 365 jorns, puèi un sègle constituit de 25 cicles julians. Lo calendièr gregorian utiliza las règlas del comput gregorian.
Subdivisions[modificar | modificar la font]
Lo calendièr gregorian es devesit en dotze meses, acampats en quatre trimèstres :
Un periòde de sèt jorns fòrma una setmana. Los jorns d’una setmana an cadun un nom : en occitan, diluns, dimars, dimècres, dijòus, divendres, dissabte e dimenge.
L’èra ordinàriament utilizada amb lo calendièr gregorian es l’èra crestiana, es a dire « aprèp Jèsus-Crist » (Anno Domini en latin, locucion encara utilizada en anglés, lo pus sovent notada aprèp l’annada jos sa forma abreujada AD, e autres còps designada coma an de gràcia o an del Sénher). Lo zèro èra pas encara conegut, i aguèt pas d’annada zèro : los sègles e los millennis comencèron amb l’an numèro un, de biais ordinal. Doncas, lo sègle XXI e lo millenni III començan lo 1èr de genièr de l’an 1 del millenni III, es a dire en 2001.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Setmana
- Mes
- Passatge al calendièr gregorian
- Formulas de calcul del calendièr gregorian
- Calendièr
- Comput gregorian
- Calendièr gregorian proleptic
- Calendièr gregorian astronomic
- 366 jorns del calendièr gregorian
- Calendièr julian
- Calendièr republican (França)
- Dimenge
- ISO 8601


text:
Galícia
Galícia (en galician reïntegracionista Galiza, en portugués Galícia ou Galiza, en galician oficial Galiza/Galicia, en espanhòl Galicia) es un país del sud-oèst d'Euròpa, al nòrd-oèst de la Peninsula Iberica, que forma una comunautat autonòma d'Espanha.
Son gentilici es galician- a" segon lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana"', (tanben existisson "galèc" dempuèi l'occitan medievau galec, galhègo -ga, forma espanholizada passada en occitan, mas que pòt aver un sens pejoratiu; galhèc, forma aranesa vengut del catalan gallec qu'es una adaptacion catalanizada modèrna de gallego).
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Segon lo cens de 2006, Galícia compta 2 767 524 abitants. S'estima a tres milions los galicians que vivon en d'autras regions espanhòlas e en d'autres païses, coma Argentina, Uruguai, Veneçuèla, Cuba, Brasil, Mexic e los païses de l'Euròpa Centrala. Sa densitat de populacion, 93,6 ab./km², es leugièrament superiora a la mejana espanhòla.
- Distribucion de la populacion
Vigo es la màger vila de Galícia, e l'airal amb màger densitat de populacion essent la region de Rías Baixas. L'organizacion tradicionala de la populacion en Galícia es substancialament diferenta de la de la rèsta d'Espanha, e se basa en comunas, parròquias e comarcas (existisson 53 comarcas).
A diferéncia de la rèsta d'Espanha, Galícia, amai siá pas una de las comunitats mai pobladas, compta amb de nombrosas vilas de considerabla populacion[1]
- Vilas principalas
- Vigo - (293 255)
- La Coronha - (243 320)
- Ourense - (108 137)
- Compostèla - (93 458)
- Lugo - (93 450)
- Pontevedra - (80 096)
- Ferrol - (76 399)
- Vilagarcía de Arousa - (36 519)
- Narón - (35 664)
- Oleiros - (31 264)
- Redondela - (30 029)
- Carballo - (29 985)
- Ribeira - (27 053)
- Arteixo - (26 739)
- Culleredo - (26 547)
- Marín - (26 190)
- Evolucion demografica
L'istòria demografica de Galícia es d'una pèrda contínua de participacion a la populacion totala d'Espanha, coma resultat de l'emigracion vèrs l'America Latina o autras parts d'Espanha. Aital, en 1857 la densitat de populacion en Galícia èra la màger de totas las regions del país, e Galícia representava 11,49% de la populacion espanhòla. Malgrat aiçò, en 2006, sonque 6,19% dels espanhòls residissiá en aquesta comunitat autonòma.
- Taus de natalitat
- 7,1 per 1000
- Taus de mortalitat
- 10,3 per 1000
- Esperança de vida al nàisser
- 80,1 ans
- Òmes
- 76,5 ans
- Femnas
- 83,6 ans
Bassa natalitat e bassa mortalitat provòcan un bas creissement o creissement negatiu, amb mortalitat pus nauta per vielhiment de la populacion e un naut nivèl de desvolopament.
- Fenomèn de l'immigracion en Galícia
Segon lo cens de 2006 la proporcion d'estrangièrs dins la populacion regionala es de 2,67%, percentatge pus bas d'Espanha après Extremadura (la mejana d'estrangièrs dins la populacion espanhòla es 9,47%). Las comunautats predominantes son la portuguesa (17,93% del total d'estrangièrs), la colombiana (10,93%) e la brasilièra (8,74%).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font: rielaboración INE Institut Nacional d'Estatistica d'Espanha (01-01-2006)


text:
Lo divés 05 de heurèr lo Collègi Calandreta que participè au Carnaval de las escòlas au centre vila de Pau.
Los representants deus escolans au Conselh de Collègi qu’avèvan votat : tots los escolans que devèvan estar apelhats dab un capèth e un desguisament de la lor causida.
Los collegians que hasón plan lo jòc !
Dens la gaujor e la bona umor que hasón lo passa-carrèra dab totas las escòlas abans d’assistir au procès de Sent Pançard jutjat peus 4 aus augan.
Enfin totas las escòlas que s’amassèn au barri deu Hedàs per assistir a la cremacion de Sent Pançard.
Après un bon vresperòt devath un beròi sorelh , los escolans que tornèn au Collègi encantats per aquesta beròja jornada


text:
Joan Estève Esquiròl
Joan Estève Esquiròl (Tolosa lo 4 de genièr de 1772[1] - París lo 12 de decembre de 1840) èra un psiquiatre, considerat coma lo paire de l'espital psiquiatric francés: en efècte faguèt votar la lei de 1838 obligant cada departament a se dotar d'un espital especializat.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Èra filh d'un negociant tolosenc, prior de la borsa dels marcants, elegit capitol en 1787[2].
Anèt en 1799 a París, foguèt d'en primièr disciple de Jean-Nicolas Corvisart a la Caritat, puèi a partir de 1801 trabalhèt amb Pinel a la Salpêtrière. En 1805, escriguèt : Las Passions consideradas coma causa, simptòma, e mejan de la maladia mentala.
Puèi en 1820, succediguèt a Pinel e venguèt mètge en cap de la Salpêtrière. Creèt dins la carrièra Buffon un ostal de santat privada per alienats. Apuèi, creèt un ostal de santat privada prèp d'Ivry-sur-Seine. Al moment de la mòrt d'Antoine-Athanase Royer-Collard, venguèt mètge en cap de l'Ostal Reial de Charenton, uèi l'espital Esquirol.
Aguèt coma disciple lo psiquiatre tolosenc Gerard Marchant.
Elements clau de son òbra[modificar | modificar la font]
- Apregondiguèt la nosografia de Pinel ;
- Definiguèt mai pregondament las diferentas formas de melancolia, creant lo tèrme de lipemania e la classa de las monomanias
- Establiguèt una diferenciacion entre allucinacions e illusions.
- Faguèt un parallèl entre foliá e passions.
- Aguèt un ròtle important sul plan administratiu e legislatiu (lei de 1838).
- Faguèt la primièra descripcion medicala de la trisomia 21 en 1838.
Nosografia[modificar | modificar la font]
- Es un dels primièrs que faguèt la distincion entre allucinacions (percepcions sens objècte extèrne, produitas e bastidas per l'esperit) e illusions (errors de percepcion; interpretacion marrida dels estimuli vertadièrs)
- Parallèl Foliá-Passions :
Per el las passions serián çò que nos pòrta a agir e qu'es pas d'òrdre intellectual: son a l'origina de l'alienacion mentala. La foliá seriá facha de las passions fins a l'extrèm. Auriá doncas una diferéncia quantitativa entre ambedoas. Segon el, dins l'enfancia, i a pas de passions, doncas pas d'alienats.
Terapeutica[modificar | modificar la font]
- Per el, las passions devon servir al tractament de las malautiás.
Cal qu'i aja repression per qu'i aja garison del malaut: inspirar un sentiment de paur, que domda e subjuga lo malaut, e provocar un brandida morala plaçant l'alienat dins un estat opausat e contrari a aquel qu'èra abans que s'utilize lo mejan. Es lo metòde perturbator. Per Esquiròl, sufís donca pas mai de parlar amb suavitat e còrdolor, segon lo tractament moral de Pinel.
Ròtle important sul plan administratiu e legislatiu[modificar | modificar la font]
Teorician clar e practic de las institucions psiquiatricas, es amb sos disciples a l'origina de l'adopcion de la lei del 30 de junh de 1838 concernissent los alienats, qu'acaba amb las decisions d'intèrnament arbitraris per simpla letra tampada o decisions de justícia.
Influéncia[modificar | modificar la font]
Aguèt una influéncia suls patologistas alemands, coma Karl Christian Hille e Johann Christian August Heinroth, los primièrs de traduire son òbra dins lor lenga.
Omenatge[modificar | modificar la font]
En 1897, la municipalitat de Tolosa fa omenatge a Esquirol e Pinel plaçant lors bustes dins la sala dels Illustres del Capitòli.
Toponims[modificar | modificar la font]
- Plaça Esquiròl a Tolosa dempuèi 1867 e lo quartièr a l'entorn.
- Estacion de mètro Esquiròl
- Carrièra Esquiròl a París dempuèi 1864.
Espitals[modificar | modificar la font]
- Centre espitalièr especializat Esquiròl a Limòtges
- Espital Esquirol a Saint Maurice (Val de Marna)
- Espital Esquirol a Can
- Clinica Esquiròl - Sant Ilari a Agen
Publicacions[modificar | modificar la font]
Redigiguèt un rapòrt Suls establiments consacrats als alienats en França. Son obratge principal pòrta lo titre de De las malautiás mentalas consideradas jol rapòrt medical, igienic, e medicolegal.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)L. Hahn, article « Esquirol »[3], (fr)Dictionari enciclopédic de las sciéncias medicalas, Ed. Asselin et Houzeau e G. Masson, París, 1888, p. 91.
- (en)Rafael Huertas, "Between doctrine and clinical practice: nosography and semiology in the work of Jean-Etienne-Dominique Esquirol (1772—1840)," History of Psychiatry, 19,2 (2008), 123-140.
- (fr)ALLILAIRE, Jean-François [sous la direction de]. Jean-Etienne-Dominique Esquirol, une œuvre clinique, thérapeutique et institutionnelle. Levallois-Perret : Interligne, 2001. 202 p.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Titres e trabalhs d'Esquiròl en 1805
- (fr) Esquirol, Erotomania, in Diccionari de las sciéncias medicalas, t. XIII, C. L. F. Panckoucke, París, 1815, p. 186-192.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Des maladies mentales et des asiles d'aliénés, Jean-Pierre Falret, ed. Baillière, 1864. p.781-785. Consultar en linha.
- ↑ (fr)Christian Maillebiau, Dictionnaire de Toulouse, Loubatières, 2006
- ↑ Article en linha