text:
Un argumentari coma ne’n vodria legir mai suvent
Tornèi quauques temps chas mos parents la diumenjada passada e viguèi que lo conselh regionau dau Lemosin avia tamben sa pita part sus l’occitan dins lo butletin que manda regularament a sos administrats. Son dau monde coneguts que volguèren bien se ne’n mainar, mercès a ilhs per ocupar queu espandi amb un pitit argumentari totplen de pedagogia. Veiquí en quauqas linhas quò que tròbe pas suvent esplicat dau costat de Tolosa.
Écrire le limousin, Escriure lo Lemosin, Eicrire lou limouzi
Chronique de JP. Cavaillé et B. Chrétien
L’occitan limousin s’écrit depuis le Moyen-Âge (n’oublions pas les troubadours !) Mais de bien des façons, et la perplexité des lecteurs est légitime devant les nombreuses formes de graphies existantes. C’est que nous n’avons rien qui ressemble à une Académie limousine qui imposerait, via le pouvoir d’État, une norme graphique commune. Autrement dit, rien à voir avec le français, ni avec les autres langues nationales !
Pour ce qui est des écritures contemporaines de l’oc, il faut distinguer une graphie qui est acceptée et pratiquée collectivement, dite «classique» ou «normalisée», des autres manières d’écrire, qui sont individuelles, ce qui ne veut pas dire pour autant sans intérêt ni pertinence ! Les règles de la graphie «classique» sont communes à l’ensemble des régions occitanes, et s’appliquent – parfois imparfaitement – aux particularités locales, et donc, bien sûr, au dialecte limousin. C’est elle qui est utilisée et promue par les linguistes (Yves Lavalade, etc.) et les écrivains d’expression limousine (Jan dau Melhau, Roland Berland, etc.) Elle est enseignée à Calandreta et dans les (trop rares) cours d’occitan dispensés dans la région. Elle est aussi employée dans la signalisation bilingue. En partie inspirée des troubadours, son plus grand mérite est sa souplesse, sa capacité d’adaptation aux différents parler. Elle a aussi la qualité d’être autonome par rapport au français, mais c’est là un défaut rédhibitoire pour une population à laquelle l’école n’a pas appris à en déchiffrer le code. D’où la tentation, à notre sens tout à fait naturelle, d’adopter des graphies partiellement ou complètement calquées sur la manière d’écrire le français qui, de surcroît, sont susceptibles (bien que cela soit souvent une illusion) de mieux «coller» à la langue parlée. C’est de cette façon que l’on a surtout écrit le limousin depuis le début de l’époque moderne, chacun bricolant, à partir du français, son propre système.
Mais il ne faut pas oublier que quelle que soit la graphie, une phrase doit sonner de la même manière à l’oreille ! Par exemple lorsqu’on entend dire que les noms de lieu sont écrits sur les panneaux bilingues dans une sorte d’espagnol ou de languedocien et non en limousin, cela est bien sûr complètement faux. C’est tout simplement que la plus grande partie des gens ne savent pas comment on doit lire, par exemple devant le panneau d’Aissa (Aixe sur Vienne) ou de Sent Jan Ligora (Saint-Jean-Ligoure), et prononcent souvent à la française, là où il faut entendre quelque chose comme Aïsso et Sein Dzan Ligouro. C’est là à notre avis un très gros problème. L’école n’a pas fait son travail (l’apprentissage minimal d’une règle orthographique pour la linga dau país), mais admettons aussi que les occitanistes (qui ont bon dos) ont manqué de pédagogie en refusant d’associer, partout ou cela était possible, la graphie classique à des exemples de graphie «à la française». Qu’es ’chabat per uei.
Qu’es n’amiga provençala que m’avia fach mainar que las grafias «patoisantes» avian n’utilitat per los monde (vielh) qu’avian la lenga a l’orau mas que la sabian pas escriure. Dempuèi suèi estat mens dogmatic sus quela question. Vòle pas caucionar l’usatge dins, los cas d’institucionalisacion de la lenga, de ‘na grafia adaptada dau françès (coma la senhaletica.) Per contra, entende que per de las publicacions efemèras, quauques dobaments sian necites per èsser de bon accedir au monde que son pas demest los «iniciats» occitanistes. I a besunh tamben de balhar l’esplicacion que balhan los dos comparses quí dessur tan que la notorietat e lo succès dau moviment occitaniste son pas segurats.
Manifestacion de març 2012, la seguda.
Me fasiá un plaser de calcular un visuau brave per quilhs eveniment. Aimave bien l’eideia de far ‘na jornada amb 6 protesta aus 6 cantons de l’hexagone. Quo aviá de la gula ! Deve bien confessar, l’i cresia pas quora los «y’a qu’à» de servici l’evocavan en 2007. Aura si, quò se fai, enfin lo fau saber. Vejatz en fin de bilhèt coma prepause, ieu, de s’i prenèr.
Descubriguèrem a la fin dau mès d’octòbre n’aficha purida que i a un còp de mai «Anem Òc» dessur, sèm estats nombros de pensar que qu’era ‘na nhòrla mas non, lo visuau validat es quela bosada verda. Calculada en 3 clics entre 2 dosièrs de subvencion si quò fau.
Veiquí los comentaris que mandèi aus organisators oficiaus. Fasètz belèu part dau monde que lor damandèi de far lo parrièr per fin d’obtenèr que l’aficha fuguèsse chamnhada. Quò sirvèt de ren. En mai dau mutisme lo mai complet «qu’es clavat, tornam pas dessur» reçaubèrem pas deguna consideracion per las nòstras remarcas sus l’absença dau eslogan comun ò quitament de referenças a la tenguda parlèla d’autras manifestacions. Non ! tornam far Carca un còp de mai e basta.
Adiussiatz.
Vos escrive per vos far part de la decepcion que fuguèt la meuna en descubrir lo visuau retengut per l’aficha de la manifestacion de març venent.
Mandèi, ieu, ‘na prepausicion qu’es pas estada retenguda. Me’n vene pas planhèr, pòde entendre e acceptar qu’un autre project sia estat preferit. Ai pas deguna pretencion a l’universalitat.
Per contra ai dau mau d’entendre la chausida que constatam dempuèi la debuta de setmana.
- Las colors son vivas au punt d’èsser agressivas visualament. Sabe que coma organisaires fasètz, amb rason, mèfi a ò èsser pas ideologicament. Dins lo domèni dau design tamben quela mena de chausa se mesura.
Tecnicament, qu’es un visuau conçaubut amb de las colors per l’escran e que l’i es demorat. Aura dau mau de s’estampar, se pòt far mas lo result sirà desparrièr e asardòs. Ieu dobte qu’avètz enveja de constatar a quauquas setmanas de l’eveniment que mantuns milierats d’afichas e de tracts (seguratz-me anetz far daus tracts) son d’un verd plan mens «fresc» que coma se vesia sul site.
- Lo degradat pren tròp de susfàcia, òu est tròp cort, quò permet pas ‘na bona declinason sus daus badges ò daus avatars de perfius sus los rasèus sociaus. I a pas un element identifiant que ò permet bien tots los biais. M’ere fendut, tras lo mes de mai, d’un document de 12 paginas per vos ne’n far part. Me damande se òu es quitament estat legit un còp rebutada mon eideia de mapa.
- La chausida de tipografia es ‘na non-chausida. Basta pas qu ‘na tipo sia scripta per èsser dinamica ò simpatica. L’eslogan desmerita un letratge personalisat. Tròp de letras identicas balha un costat mecanic, l’artifici se veu tròp, quò tua lo dinamisme, e laidonc l’intencion. Emplejar de las minusculas sus la bandieròla, qu’es pas bien realista, quant-au Arial Black per lo demai, tot lo monde l’a amb son Windows® piratat, esperavem mielh. Enfin, 14h floteja, per mostrar la via aus manifestants ? Lo luèc de rechampament dins Tolosa balhará l’eschason d’aver un parpalhon de mai ? ‘clinat segon un tresenc angle ? Anem, òc, siajam serios, qu’es pas calculat, qu’es petaçat.
- «Tolosa 2012» se dreça au iniciats que coneguèren las edicions precedentas, pas ad’un public numerós fòra dau microcosme occitanista. M’avia semblat entendre jà a Besièrs qu’er pas question de ritualisar quilhs eveniments.
- Las siloetas de manifestants fan beucòp pensar a l’aficha de 2009. En perticulier queu que pòrta la pancarta penjada dins son eschina, jà mai moligas que revendicatiu, sembla identic. Quin manca d’originalitat. Amai son dessenhadas sens gaire de detalhs, de personalitat. Es quò la vision que voletz balhar dau monde que se mobilisan per lor lenga ?
Far dins la simplicitat entau es pas sinhe de gaire de consideracion per n’autres que solicitatz, que vos lo faran mainar.
- Dins la mesma passa : «Manifestèm» sus la bandieròla, es quò pas un doble emplec amb l’imatge ? «Anem Òc» dins la pancarta, es quò pas un doble emplec amb l’eslogan ?
- Cresiá que en 2012 botavam en davant lo coordonament excepcionau coma d’autres militants per lor lenga. Ente pareis ? L’eslogan comun «Nos langues, nos cultures un droit une loi» ente es ? Coma los participants se mainaran de la portada de quela jornada ?
Perqué l’emplaçar un còp de mai per «Anem Òc per la lenga occitana» qu’es repetitiu, antiritmic (a martelar dins lo cortègi) e pas portaire de gaire de sens. Per la lenga… au musèu, dins lo formol ? ò viva, dinamica e dinha ? veire… oficiala.
Lo sabe ieu mas lo fau far saber au monde sens ambigüitat
- La coordinacion a manifestament pas enveja de despensar daus sòus per pagar quin que siá a calcular sa comunicacion. Ren de nuveu dins lo microcòsme. L’epòca e la bureautique de bon accedir a tot lo monde ‘doba pas las chausas.
Quò es pas ‘na rason per considerir que tot visuau que costat ren (moneda ò temps) fara l’afar. La question se pausa regularament per los artistes dau espectacle vivent. Prendriatz lo micro per chantar a capella per emplaçar un grop qu’a pas vòugut animar un balèti ? Que daus pretz simbolics ‘dobats «per la causa», tota persona qu’a un minimum la fibra militant ò envisatja, qu’es mon cas tots los bias.
Amb quela aficha sèm a costat dau còdis revindicatius esperat per los quites manifestants. Comunicar marridament pòrta mai de tòrt que de comunicar pas. Suèi prundament convinçut que vòstra intencion es pas de ridiculisar la «causa» occitana, allèra que ne’n prenètz lo risc brave. compte sus vòstra capacitat a prenèr los conselhs dau monde per reüssir que eveniment dau 31 de març 2012.
Vos preje, e espere que siram nombros de ò far de pensar a chamnhar d’estrategia. A defaut traparètz en peça junta quauques esbos (a finalisar) de correccions possible per eschivar lo pièger.
Salutacion militantas.
Mç
Suèi passat per ‘na segonda prepausicion :
amb ‘na quita version en color
Dempuèi coneisse los luècs e me fadèi de prepausar tornamai quauqua-ren que marcaria mielh.
Tornèi prenèr lo document qu’aviá redigit a la prima per ne’n far ‘na version nuvela que traparetz ‘quí.
argumentari mai complet per l’identitat visuala de las manifs de 2012, en pdf
Protestas de març 2012
Prepause ‘na charta grafica per las protestas de març 2012. Auretz segut Anèm Òc 2005 Carcassona, Anèm Òc 2007 Besièrs, Anèm Òc 2009 Carcassona tornamai.
Me suvene qu’en 2009 l’eidia circulava jà que «seria ben» de far quauqua-ren de brave, multi polari ; ‘na jornada de mobilisacion bèla au quatres cantons dau país emai coma los autres minorisats de l’hexagone, Alsacians, Arpitans, Bascs, Bretons, Catalans, Corses e Flamencs (quilhs que son cool, los vesins daus Ch’ti, pas los reacs dau costa belge de la frontiera.) A comptar de quí, per los citar pas tots los còps, dirai ‘mas los autres.
Aime bien quela eideia, lo Réseau sortir du nucléaire ò fai e quò representa daus meses e daus meses de coordonament e de mobilisacion, sens comptar que quò desmultiplica la logistica (acculhir lo monde, lor trapar un auberjament, calcular un percors, lo desclarar en prefectura…) e las còlas de militants per se ne’n mainar.
La constrencha d’un eveniment unenc e de far venir dau monde de mai luenh.
Quel’annada podem comptar que los autres militants organisèssen lo mesme jorn ‘na protesta, laidonc faguèi ‘na prepausicion que se plaça dins l’amira d’un eveniment plurau que siria pus «Anèm Òc per la lenga occitana» mas «Est-ce-que j’ai une gueule de patrimoine ?», en responsa a la pita frasa aponduda dins la constitucion. Vos daisse jutjar amb lo dorsièr de presentacion (pdf) que mandèi.
Veiquí quò que respond la persona ressorga de la coordinacion «Anem Òc per la lenga occitana !», a me un un autre contact, qu’es conegut per sa resposabilitats au PÒc.
Desolada de vos deçaupre mai pensi que vòstra idèia pòt pas convenir per la manif… Es una aficha per un partit politic mai pas per la Coordinacion, nimai per l’IEO dins aquesta ocasion.
Per la Manif, se devèm d’apetegar lo monde aquí ambé la sola idèia «Anem Òc per la lenga occitana !» ; que la lenga es lo solet element federator consensuau, comun per totei… ambé de gents tant diferents leis uns deis autrei coma lei desenaus de miliers de personas que volèm convéncer de venir a Tolosa…) de qunte bòrd que siágan… tre que sortèm de la lenga es subjècte de division. Deu convenir a totei lei compausantas de la Coordinacion que son de « culturalas« .
L’aficha de la Coordinacion es facha per informar lo monde que i a una manif «per la lenga»… e li dire de venir. Aquesta aficha es pas facha per faire passar un messatge politic mai per donar enveja au monde de venir lo 31 de març.
Fau laissar lei messatges ai tracts…
Fau que siágue informativa, clara, simpla, colorada, e legibla en un virar d’uelh, neutra e pas subrecargada… Deu faire venir tant lo bof «franchouillard» (mai que chauvin a un peçuc d’estacament a son patoàs) coma leis autrei qu’an benlèu mai de consciéncia occitana mai que son pasmens just simpatizants, ò culturaus, ò apolitics, ò que se pausan gaire de questions, que son pas encartats, que son de sensibilitats politicas pron variadas, ò que son simplament festius, etc, etc
Una carta dins aquesta cas es ja una agression per d’unei…
Per çò qu’es dau patrimòni, emai s’es de mòde d’aquesta passa, se se ne’n podèm passar de ne’n parlar, tant vau mielhs… que per una lenga a un costat encara mai fossilizator me sembla, que sentis l’escofit…
[…] comprèni ben qu’en tant que politics, engatjats, vos agradarà gaire… mai es la realitat de la Coordinacion !
Fau pas mostrar lo(s) territòri(s), Qu’es quò que faria de ma compo de la propaganda politica… amb daus smileys !
Pense puslèu que la viguèi quin avia ‘na còpia dau messatge, e en lo saber militant dau PÒc. Mon examinatritz se faguèt son eideia davant que de visar. ‘La se justifia dau biais «pas de politica» 5 còps en X linhas, mai 1 en precisar «culturau», coma si aviá pas entendut.
Tras la debuta, fuguèt pausada la question de la portada politica de ‘na revindicacion ligada a l’Occitan.
Los meses davant la davalada de 2005 permetèren jà de constatar que dins lo microcosme occitano-chausa l’aspect politic es cranh coma la pesta. Au nom d’un eucumenisme (bien pratic per l’eschason) lo pauc que i a de compausants politics de queu mitan son estat mes defòra. Quò se tòrna trobar ‘quí amb l’argument de la realitat. Au quite moment de se pausicionar contra la presença dau monde d’extrema dreita tornats pintrats de colors occitanas, la question es estada considerida trenchada amb l’exclusion sistematica de tot partit. D’unes organisators volian pas prenèr la pena de destriar entre quilhs que son democratics e quilhs que ò son pas.
Lo monde de l’ensenhament per contra son subrerepresentats (3 organisators sus 5.) Lor ròtle de trasmeson lor balha n’aura que los faguèt legitimes per quò… au punt de se creire autorisats a fiular la fin de la recreança.
Entende lo besunh que l’ensem de la coordinacion siá pas nojautat per ‘na chapela magerament de mança (moderada). L’emplaçar per n’autra regla pas la question mas la desplaça. Lo sol punt de vusda acceptable es queu que contesta pas las institucion francesas, mai mantenguèssen l’injusticia que nos es estada facha.
La coerença voldria laidonc que ‘na manif siá pas dins la gama d’accion de queu monde. Me semblan afectats dau syndrome de Stockholm qu’es lor afar, quò lor permet pas ‘na OPA sus lo moviment occitan dins totas sas compausantas. En tot saber que lo PÒc, lo PNO, e Anaram au Patac (Libertat) son convidats a menar dau monde.
Per mesnatjar la susceptibilitat dau monde que se volen pas veire pres en fòto dins lo mesme cortègi qu’un partit, en particulier los dròles, i a mejan de ‘far ‘na ierachia de passatge, lo viguèi far a Naoned, e a Tolosa contra Total (Erika,puèi AZF) : Associacions e individuaus puèi Sindicats puèi Partits, que dins la practica se trobèt a Carca e Besièrs. Perqué se lo ‘magar, es-quò tant importent de poder claronar «Nous, les associations culturelles occitanes…» ?
Aimariá saber se quò se passa entau chas,los autres.
Fau part de quilhs que consideren que la temptativa per far desapareissèr nòstras lengas justifia que lor defensa siá un enfrentament a la volontat dau regime en plaça : Estat reiau, empèri ò Republica. Podrai desenvelopar dins un autre bilhet quò que pense de quò que pòt èsser considerit politic, lo fach de lo redusir au juèc electorau e lo refus sistematic de tot quò que se ne’n sarra, en breu lo considere coma ‘na fugida alèra que se ne’n fau mainar au contrari.
Totparrièr, en mandar ma prepausicion, tenguèi compte dau fach que quò es pas l’eivis dau monde a quines la presentave. Pas de bandièra occitana amb l’Estèla (tròp associada a Fontan), pas d’iconografia de punh levat, de jau françes escanat, de tour Eiffel brejada, de bleublancrouge fotut au borrilh. M’amputèi de tots los còdes visuaus mobilisators de costuma, en tot ensajar de gardar un result que convendria aus autres partenaris mai radicaus.
M’agradèt pas de me far sarrar dins un museu au títol de «patrimoine», redigèi un argumentari per respondre sus queu terrenh. Que l’Estat nos daissa pas la chausida, surtit daus convençuts que seguissen já l’afar, lo lambda auviguèt (benlèu) parlar de nos a quel’eschason, e d’enguerras quò fai longtemps. Queu punt de despart de l’interpelacion, lo chausissèm pas, a la diferença de la dispausicion d’esperit qu’avem per abordar lo sujet : lo considerir (o pas) coma ‘na question politica.
Manifestament, la persona que visèt mon trabelh ne’n legiguèt ren e respondèt per declic pavlovian, «patrimòni (…) sentis l’escofit»
Darrièra remarca. La responsa que m’es estada facha revela la manca de cultura revindicativa. Farjèi un project bastit mercès a ma cultura militanta de compaginacion de campanha e suèi jutjat per quauq’un que cercha ‘na com’ per ‘na kermesse. Calculèi un design sòbre que garda son eficacitat d’impact e se plaça dins la linhada de las bicromias de las 70’s en tot se modernisar. En legir que fau que «siá colorat» e que «deu far venir lo beauf», ai paur que la darrièra aficha de la festa de la musica siá mai dins lo craneu !
Mercès a Lutz per lo desvirament, podetz ‘nar metre un poce levat sus la fanpage Facebook «Anem Òc (…o pas) que serviguèt jà a quela mena de remarcas en 2009.


c: text/html

text:
Claudi II lo Gotic
Claudi II (10 de mai de 213 o de 214, Sirmium - aost de 270, Roma), tanben dich Claudi lo Gotic, foguèt un emperaire roman que reinèt de setembre de 268 a aost de 270. Succediguèt ai coemperaires Gallien e Salonin e foguèt remplaçat per son fraire Marc Aureli Quintil.
Durant son rèine, capitèt de replegar leis invasions deis Alamans e dei Gòts. En revènge, foguèt pas capable d'unificar tornarmai l'Empèri Roman après lei secessions dei rèines precedents. Moriguèt en causa d'una epidemia de pèsta. Son fraire li succediguèt durant quauquei jorns mai foguèt finalament rebutat per Aurelian.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Veigné
Veigné es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Veigné Se situa sul Indre a una dotzena de quilomètres de Tors. La comuna forma una mitat-corona en environant la municipalitat de Montbazon pel nòrd.
Veigné se situe sur l'Indre à une douzaine de kilomètres de Tours. La commune forme une demi-couronne entourant la commune de Montbazon par le nord.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Vielha, 22 de deseme de 2017.- Eth Conselh Generau d’Aran s’a metut en contacte damb era Direccion Generau de Qualitat Ambientau e Cambi Climatic dera Generalitat de Catalonha entara elaboracion d’un estudi sus contaminacion acostica e d’emissions de gasi e dioxid de carboni ena carretèra N-230 ath sòn pas pera Val d’Aran.
Eth sindic d’Aran, Carlos Barrera, expliquèc qu’aguest estudi s’amiarà pendent eth periòde previst entàs òbres de consolidacion dera zòna inestable que met en perilh un tram dera carretèra N-125 (RD44) en França, ath sòn pas pera poblacion de Saint-Béat. Situacion de perilh qu’a motivat era restriccion de pas entàs veïculs de mès de 8,5m de longitud ath sòn pas per aguesta poblacion, e que suberven de manèra dirècta sus aguest tipe de transpòrt que circulaue jornalièraments pera N-230 en direccion França.
Se ben er estudi sus emissions de gasi s’amiarà basat en paramètres mercadi pera nòrma dera UE, era medicion de contaminacion acostica s’a de hèr en situacion comparativa de trafic, qu’actuauments e pes circonstàncies anterioraments descrites, ei eth moment de realizà’c sense eth trafic jornalièr de camions.
Eth Conselh Generau d’Aran a coneishença dera imminenta publicacion deth tramit d’informacion publica der estudi de melhores dera N-230 redigit peth Ministèri de Foment.
Pendent aguest periòde d’informacion publica eth Conselh Generau d’Aran verificarà s’era prepausa redactada peth pròpri Conselh Generau coïncidís damb era prepausa deth Ministèri, en cas de que age quauqu’un des aspèctes sometudi peth Conselh Generau d’Aran, que non sigue recuelhut peth Ministèri de Foment, se presentaràn es allegacions apertientes e ath delà s’incorporarà er estudi mieiambientau entà daurir un possible debat de rotes alternatives entath transpòrt pesat.
Segontes eth critèri deth Conselh Generau d’Aran eth territòri aranés ei considerat mediambientaument sensible, e incompatible entà contunhar en tot suportar eth volum trafic jornalièr de transpòrt pesat.
Cap arrebrembar qu’er estudi de melhores urgentes dera N-230 ath sòn pas pera Val d’Aran incorpòre eth bastiment de rotondes enes crotzi mès perilhosi, era de connexion dera N-230 damb era N-260, e eth horcadís dera carretèra dera Val de Boí, e eth bastiment de 13 km de tresau carril d’auançament que poderie èster reversibla, unicaments entà torismes enes zònes d’orografia mès favorabla, entà dotar de major seguretat as auançaments, en tot auer en compde qu’es trams d’auanç actuau son absoludaments insufisenti en relacion ath transpòrt pesat que absorbís jornalièraments era N-230. Eth pressupòst d’aguestes accions segontes aguest estudi ei de 90 milions d’èuros.
Fin finau, Barrera s’a referit a qu’era situacion actuau ena N-230, sense pas de camions, mos retorne en paramètres de seguretat vial ath decènni des 70.


text:
Diuendres e dissabte quasi d'estiu. Fòrta descenuda de temperatures entath dimenge
Temperatures doces entara epòca damb maximales lèu d'ostiu (9°/25° en Vila; 7°/23° en Gessa).
Eth dissabte 6, pendent eth maitin seguiram damb cèus sereni. Pera tarde aumentarà era nivolositat e a darrères ores se produsiràn bères precipitacions.
Es temperatures pendent era jornada contunharàn en tot èster nautes, encara que de cara ara net desceneràn (8°/24° en Vila; 7°/23° en Gessa).
Eth dimenge 7, s'alternaràn bromes damb clari. Vents fèbles deth nòrd-oest damb quauqua bohada moderada.
Fòrta descenuda des temperatures que se plaçaràn per jos es abituaus (7°/13° en Vila; 6°/11° en Gessa).


text:
Arrats
L'Arrats es un riu d'Occitània que raja en Gasconha
Nais sul plan de Lanamesa e se geta dins Garona a Valença d'Agen. Lo cors natural s'espandís sus 131 km, mas amb l'alongament del riu pel canal de la Nèsta atenh 162 km.
Somari
Departaments e principalas vilas traversadas[modificar | modificar la font]
- Hauts Pirenèus (65) :
- Nauta Garona (31) : Bodrac
- Gers (32) : Castèthnau Barbarens, Mauvesin, Sent Clar
- Tarn e Garona (82) : Marçac
Idrologia[modificar | modificar la font]
En estivatge lo seu cors es mantengut pel canal de la Nèsta per l'asagatge, d'alimentacion en aiga potabla e de salubritat.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Colofònia
La colofònia qu'ei ua materia solida obtienguda après destillacion de la resina aperada gema o oleoresina d'un arbo resinós e generaument deu pin. Lo son nom que vien de l'isla grèga de Colofònia, en Asia Menora on èra produsida durant l'Antiquitat.
Que pòt estar expleitada per'mor de las soas proprietats impermeablas mes qu'ei sustot coneguda per la soa utilizacion en musica e mei que mei dens la familha deus instruments de còrdas hregadas (com per exemple lo vriulon) on òm freta lo crin deu lor arquet contre un tròç d'aquesta matèria entà lo untar ; en vertat, quan l'arquet d'aquestes instruments e hrega las còrdas, qu'ei la colofònia qui las hè vibrar en s'i arrapiar ; donc shens colofònia no's poderé pas audir cap son de las caishas de resonància deus instruments de còrdas hregadas.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Etica
L' etica o morala es una branca de la filosofia, e una subbranca de l'axiologia, qu'estúdia la natura de çò que se considèra bon, adaptat o moralament corrècte. L'estudi de l'etica es subdividit en divèrses tèmas; cal citar: la teoria de la valor, la metaetica, la teoria de la conducha e l'etica aplicada. Lo dilèma sus cossí cal agir sorgís per l'existéncia de la libertat de l'èsser uman, a la diferéncia dels animals qu'agisson sonque per instint e en respondent a d'estimulacions.
Disputas sus lo sieu caractèr[modificar | modificar la font]
Lo ròtle e la definicion de l'etica son estats controversiats al long de l'istòria:
- Los filosòfs creson qu'es una mena de sciéncia de la morala, encara que se pòscan pas demostrar los sieus postulats
- Fòrça religions considèran que l'etica es una branca de la teologia, doncas que las nòrmas de conducha son prealablament dictadas per Dieu. La foncion de l'etica seriá d'aplicar aquelas normas a la vida quotidiana e n'extraire de novèlas nòrmas segon las circonstàncias
- Dins las sciéncias socialas, se crei que tota disciplina pòrta parelha la siá etica; per exemple l'economia a una etica determinada per los mejans per aténher los sòs, la siá aplicacion, las relacions laboralas...
- Per darrièr, d'unes son pas d'acòrd per restrénher l'etica als èssers umans, per aquò parlan d'etologia
Istòria brèva[modificar | modificar la font]
L'aparicion de l'etica aguèt luòc a l'encòp que d'autras *hitas? del desvolopament cerebral de l'òme, es ligada a l'autoconsciéncia. La majoritat de las culturas an un mite per explicar aquesta origina.
La filosofia occidentala dempuèi lo començament s'ocupèt de l'etica. Se remarcan, entre autres, los noms de Socrates o Aristòtel. D'autras figuras considerablas al long del temps son Thomas Hobbes, Kant o Arthur Schopenhauer.
A l'ora d'ara l'etica es fòrça ligada al drech, doncas cada pas a un còrpus de leis que determinan çò que se pòt far e çò que se pòt pas far, amb las sancions consequentas. Las leis respondon totjorn a una concepcion determinada del ben e doncas l'istòria del drech e de l'etica son fòrça ligadas. Lo drech, ça que la, partís totjorn de nòrmas concrètas (de leis), mentre que la reflexion teorica pòt concretizar o pas unes precèptes.
Teorias eticas[modificar | modificar la font]
Segon lo centre de reflexion, las teorias eticas se pòdon recampar en tres blòcs:
- Cèrtas teorias eticas cèrcan la fin: èsser urós, èsser bon, aténher la perfeccion, sauvar l'arma. Totas elas donan una seria de nòrmas o passas per aténher la fin desirada. Exemples serián l'utilitarisme o los dètz comandaments del cristianisme.
- D'autras se fixan mai en las vertuts: las qualitats moralament desitjablas o bonas que li cal conrear a l'èsser uman. Platon o explicita pro clarament. Un exemple pas occidental seriá la doctrina de Confuci.
- D'autras teorias se centran en l'accion e lo dever: jutjan s'aquò qu'òm fa es bon o es pas bon segon se s'adapta al que li pertocariá far. Kant es benlèu l'exponent maximal d'aquesta branca.
Totes aquestes sistèmas an de variantas segon se la fònt de la morala es dins lo pròpri subjècte o s'es dictada dempuèi fòra o segon se se parla de nòrmas e jutjaments absoluts o relatius. En mai, s'acostuma a distinguir entre la morala individuala e la collectiva, la que cal adoptar per permetre la convivéncia (es çò que Jean-Jacques Rousseau nomenava "contracte social").


text:
Era plantacion d’arbes, tanben coneguda coma silvicultura, ei ua tecnica qu’era majoritat de persones aué pensam qu’ei modèrna. Era suspresa arribe quan naui estudis scientifics demòstren qu’ère dejà practicada en America deth Sud hè mès de 1400 annades. Ei çò que hèjen es comunautats indigènes d’aqueth lòc en granes regions de Chile, Brasil e Argentina.
Atau, un nau estudi hèt per cercaires des universitats d’Exeter, Reading, Sao Paulo, Nau Mexic, Pelotas e Santa Catarina confirme aguest hèt. Hè mès de 1400 annades es indigènes der airau culturau Jê ja plantauen Araucaries en ua mòstra de bona relacion entre er èster uman e era natura. Er estudi siguec publicat ena pagina web Scientific Reports.
Enquia aué se pensaue qu’aqueri bòsqui s’auien espandit peth clima mès umid e caud. Mès er estudi demostrèc qu’es responsables èren es indigènes dera region. Auien plantat bòsqui sencèrs d’arbes d’Araucaria e Pin de Parana entre hè 900 e 1400 annades.
“Er estudi soslinhèc qu’aqueri paisatges èren hèti per òme – çò diguec Mark Robinson, cap der estudi -. Es comunautats indigènes arribèren a lòcs a on solament i auien prades e dilhèu pr’amor dera sua modificacion deth sòl protegiren es granes e tanben plantèren arbes. Atau s’espandiren es bòsqui en airaus on abans non ne auien”.
Bòsqui fòrça vielhs e ara en perilh
Es pinhons deth pin de Parana sigueren un aliment des mès importanti entara comunautat indigèna Jê pendent sègles. A mès, èren ua atraccion entàs cèrvis e d’auti animaus, que podien èster caçadi. Donauen husta e resina. Èren tan importanti entàs indigènes dera region qu’eri madeishi s’aperauen “era gent dera Araucaria”.
Auè i a 19 espècies d’arbe Araucaria. Cinc son en perilh d’extincion e dus pròp dera sua fin. Diuèrsi escrits deth sègle XIX parlen d’arbes que hèjen 42 m de nautor. Aué solament hèn 17 m de mejana. Er estudi comencèc quan diuèrsi cercaires detectèren que on i auie poga gent es bòsqui solament creishien en Sud des montanhes. En airaus damb fòrça populacion caperauen tot eth paisatge.
Er estudi demostrèc qu’aqueri bòsqui creisheren entre hè 4480 e 320 annades pr’amor d’un clima mès umid. Mès creisheren encara mès entre hè 1410 e 900 annades e eth clima alavetz ère mès sec. Siguec en aqueth periòde qu’es comunautats indigènes patiren un espandiment e vengueren mès complèxes.
Segontes José Iriarte, membre dera còla qu’ha hèt er estudi, “es bòsqui d’Araucaria s’espandiren mès enlà des sues termières naturaus en aquera epòca pr’amor dera plantacion des indigènes. Sigueren utilizadi coma hònt d’energia pendent sègles – çò diguec – e açò mòstre ues estrategies de conservacion umanes estonantes: protegien es bòsqui e era natura entath son pròpri desvolopament pr’amor que considerauen qu’era region ère eth son eiretatge”.
Era Redaccion
Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita


text:
Athletic Club
L'Athletic Club, sonat de còps, e d'un biais incorrèct, Athletic Bilbao, fondat en 1898, es un club de fotbòl de la ciutat de Bilbao en País Basco que participa au campionat d'Espanha de fotbòl.
A la particularitat qu'es unenca dins l'Euròpa tota per un club professionau de far jogar dins son equip solament de jogaires que son naissuts au País Basco ò qu'an de rasigas bascasY ò que li son estats abalits esportivament.
Amb lo Real Madrid e lo FC Barcelona, fa partida dei tres clubs d'espòrts espanhòus que sa proprietat es de sei sòcis e que participèron cada annada despuei sa creacion au campionat de premiera division espanhòla sènsa jamai èstre relegat.
Son estadi San-Mamés, escais nomat la Catedrala pòu reçaupre 40 000 personas
Son camisòt es ralhat de rotge e blanc e sei bralhetas e caucetas son negras.


text:
Be soi especiaument fièra de’vs presentar la cadièra de burèu. De husta multiplecs e non pas de plastic o de poliüretan. Adocida de coishinas de lin pleadas de leas de lan (doça e cauta en rotlèu… qu’èi cambiat despuish 2 ans totas las coishinas de casa dab un sol rotlèu). Acabats los emborratges de bilhas de polistirèn, de flòcs de mossa quimica ! E viscan los mòbles de husta.
Categoria : lan de moton en rotlèu
E n’ètz d’avís ? 153 D. Lekuona Las Coishinas
Quin nse har ua alternativa a las coishinas de mossa artificiau ?
En ns’ac har dab lan de moton. (fòto D. Lekuona)


text:
Le 4 de novembre, en preséncia de nombre de personalitats — Marie Costes, conselhièra regionala, Marcel Calmette e Bernard Barral, conselhièrs departementals, Arnaud Devilliers, conse de Pena d’Agenés -, amics, parents e enfants, l’escòla calandreta «Lo Caminòl» inaugurava la dobertura de sos locals de l’ancian ITEP de Sent Martin de las Calhas mes a dispausicion per la comuna de Pena d’Agenés.
La presidenta Clémence Frégard presenta l’istoric de l’escòla dobèrta en setembre passat. Nasquèt d’una enveja comuna d’un grop de parents : aqueste de veire son enfant evoluar dins una environa al mai pròche de la natura e de la cultura de son canton, que pòsca grandir a son ritme, èsser actor de sos aprendissatges e favorizar la cooperacion.
Es una escòla immersiva en occitan, amb un ensenhament gratuit, una pedagogia institucionala, de la pichòta seccion de mairala al CM2. Es dobèrta de 9 h a 12 h e de 14 h a 17 h. Los escolans trabalhan las matièras dels programas oficials, coma dins las autras escòlas. Fan de grafisme per aprene a escriure pauc a cha pauc, de lectura e parton a la descobèrta del mond, dels arts plastics, de la musica, d’activitats esportivas, eca.
Perqué una escòla en occitan ?
Le projècte Calandreta es de se dobrir a d’autras lengas e culturas, aquestas de la familha romana en particulièr. Son practicadas dins las escòlas Calandreta a al collègi. L’objectiu : installar las condicions d’un bilingüisme vertadièr per la transmission de l’occitan a costat del francés. Lo sola lenga emplegada per l’ensenhaire es l’occitan. Son aprendissatge se fa naturalament que ven aisina d’aquisicion d’un saber.
L’associacion calandreta «Lo Caminòl» es presidida per Clémence Frégard. Emilienne Beaux es vice-presidenta; Yannick Frégard et Louis Fasanino, co-clavaires ; Amandine Bachellery, secretària. Gautier Drouin es cap d’establiment. Virginie Chibau, ensenhaira, Marguerite Charenton, ajuda mairala, Olivia Dezile, cargada del servici civic.
Contact : Calandreta «Lo Caminòl», Saint-Martin-des-Cailles (47140). Mail : envol47@gmail.com
Adaptacion de l’article La Depêche du Midi, publicat lo 10/11/2017.De trapar sus https://www.ladepeche.fr/article/2017/11/10/2681946-la-calandreta-lo-cominol-inauguree.html


text:
Era Crida pera Libertat ei un espaci daurit d’entitats, collectius e persones que se prepause denonciar e arturar era repression politica der Estat espanhòu e vò hèr activitats e iniciatiues que permeten era desliurança des presi politics, eth retorn des membres deth Govèrn exiliat e eth supòrt a totes es persones de patz que patissen represalhes pes sues idèes e conviccions, damb era fèrma volontat de collaborar damb d’autes entitats e plataformes dera societat civiu en assolidatge des objectius qu’era poblacion catalana determine.
Des dera Crida pera Libertat afirmam coma principis compartidi eth decalòg següent:
1. Assumim era plea sobeiranetat deth pòble catalan e eth sòn dret a poder decidir, democraticaments, eth sòn futur coma pòble.
2. Mos comprometem que totes es nòstes accions se contunharàn d’inspirar enes principis e practiques dera non-violéncia.
3. Èm conscienti qu’era Catalonha d’aué ei diuèrsa, e avaloram aguesta diuersitat coma ua riquesa. Atau, assumim coma bens publics era coesion sociau, era democracia, es drets umans e es drets des pòbles e pr’amor d’açò les defenem.
4. Mos mostram preocupadi per arrepè ena libertat d’expression der Estat espanhòu qu’enes darrèri tempsi s’a concretat damb eth barrament de webs, registres es mejans de comunicacion, dubertura de correspondéncia, citacions a professors, jornalistes… Des der Estat se diboishe un relat oficiau degradant que, en lòc de debàter damb arguments, presente quina forma que sigue de protèsta coma violenta entà atau atemptar ara libertat d’informacion.
5. Denonciam es grèus deficits democratics que mantien caps sociaus e politics ena preson preventiua o en exili, damb dures acusacions de rebellion e sedicion que comportarien es penes maximales deth Còdi penau e que son claraments non aplicables en abséncia de violéncia. Tanben denonciam qu’a instància deth Govèrn espanhòu era creishenta judicializacion dera politica compòrte ua causa generau que manten casi dauridi a mès de 700 bailes/bailesses e cargues elegidi membres deth Govèrn legitim e ath sòn president e ara darrèra presidenta e membres dera mesa deth Parlament. Fin finau, qu’era repression se hè més intensa e que de mès en mès s’agranís a persones d’encastres mès diuèrsi.
6. Denonciam era intervencion progressiua des nòstes institucions enquiara aplicacion traumatica deth 155, que supausèc era dissolucion immediata deth Parlament e deth Govèrn de Catalonha, e qu’a comportat eth còp mès fòrt ath nòste autogovèrn dempús dera Dictadura.
7. Denonciam que, dempús des eleccions deth 21 de deseme de 2017, se sage d’empachar era activitat parlamentària de persones qu’an estat elegides pera ciutadania, çò que supause ua vulneracion de drets politics as deputats e deputades e atau coma dera ciutadania (dret actiu e passiu).
8. Denonciam era impunitat damb que grops fascistes e racistes amien a tèrme episòdis violenti, deth temps que se reprimissen, se judicializen e se punissen, es votzes critiques que s’opausen as abusi de poder.
9. Reclamam que se daurisque ua investigacion e se impausen responsabilitats pera repression policèra der 1 d’octobre contra era ciutadania que en actitud pacifica sonque volie exercir eth sòn dret a vòt.
10. Hem ua Crida pera Libertat ar encastre estatau e internacionau pr’amor que se configure un hilat d’observaires permanents que velhe pera defensa des drets umans des persones empresoades o encausades e pr’amor que plan lèu se recupère era libertat, era democracia, era sobeiranetat des nòstes institucions e toti es pilars fonamentaus des nòsti drets coma pòble.
Es jos-signants mos declaram comprometudi a participar ena Crida pera Libertat en prepauses, accions e iniciatiues non violentes enquia veir respectades es nòstes libertats individuaus e collectives.
24 de hereuèr de 2018


text:
Los Viatges de Gulliver
Los Viatges de Gulliver (en anglés Gulliver’s Travels) es un roman satiric escrich per Jonathan Swift en 1721. Una version censurada e modificada per son editor pareis pel primièr còp en 1726; e foguèt sonque en 1735 qu’e pareguèt en version complèta.
Somari
- 1 Lo contèxte
- 2 Los quatre viatges de Gulliver
- 3 Adaptacions al cinèma e a la television
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Annèxes
Lo contèxte[modificar | modificar la font]
Los Viatges de Gulliver marcan un suc de la satira sociala e politica mejans d’elements mescant, sul mòde del panflet o de la descripcion narrativa, de filosofia, de logica, de fantastic e de sciénci-ficcion.
Lo roman foguèt escrich per Swift après la bofiga de las mars de sud. Aviá cropmpat d'actions per 1000 liuras. L'especulacion aviá fach passar la valor d'una accion de 128 liuras a 1050 liuras, abans de s'aclapar arroïnant bon nombre de comerçants britanics. Aqueste creissença puèi miniaturizacion de la riquesa dins un temps plan cort benlèu donèt a Swift l'idèa dels cambiments de talha relativa de son personatge principal que seriá una metafòra d'aqueste crac donant a Swift l'escasença de se burlar dels sins de la societat de son temps.
Los quatre viatges de Gulliver[modificar | modificar la font]
Aquesta òbra, escricha a la primièra persona, es divisada en quatre partidas.
Viatge a Lilliput[modificar | modificar la font]
Ont se vei Lemuel Gulliver, cirurgian de marina, navigar cap a Bristol. Après un naufrag, s'encontra dins l'illa de Lilliput, que los abitants, los Lillipucians, mesuran gaireben sonque sièis poces de naut (unes 15 cm). Per mai d'unes aspèctes, la societat lillipuciana sembla plan mai avançada qu'aquela de l'Angletèrra de l'epòca, pasmens, lors pòbles passan lor temps a far la guèrra. Après fòrça aventuras, Gulliver descobrís l'origina de la guèrra entre Lilliput e Blefuscu qu'es l'illa vesina: un rei aviá volgut impausar lo costat per ont se deviá rompre los uòus en còca; d'ont lo nom dels partisans de cada doctrina, los Grosbotants e los Pichonbotants. A la fin del raconte, Gulliver deu fugir Lilliput per Blefuscu: en efièch, avent refusat d'asservir los Blefuscians vencuts e subretot a la seguida d'un complòt fomentat pel Grand Almiral e de ministres lillipucians, pèrd le gràcia de l'Emperaire. S'èra demorat, auriá riscat una senéncia d'arracament dels uèis, l'Emperaire avent atenuat la pena prevista pels ministres: la mòrt. Fin finala capita a trobar una nau al larg per se'n tornar en Angletèrra.
Viatge a Brobdingnag[modificar | modificar la font]
(Pendent tot lo vitge, es escrit Brobdingnag, mas dins la letra a son cosin Simpson qu'acaba lo libre, Gulliver precisa que l'ortografa exacta es Brobdingrag.) Gulliver comença un segond viatge e se trapa a Brobdingnag, que l'autor situa dins l'ocean Pacific entre lo Japon e l'America. Es alara plaçat dins la situacion invèrsa qu'a Lilliput: totes los Brobdingnagians son de gigants. Un d'eles pren Gulliver per lo menat dins sa bòrda, ont un mainata, que se nomena Glumdalclitch, s'ocupa d'el. Es enseguida crompat per la cort reiala de Brobdingnag e i demora amb sa noiriça de Glumdalclitch. A causa de sa pichona talaha, l'eròi ven un objècte de curiositat pel rei, la reina e la cort, e ven entre autre lo favorit de la reina. Explica al rei lo sistèma politic existent en Angletèrra. Lo sobeiran critica fòrça las institucions anglesas. Mas après un manca d'atencion de la part d'un cortesan que lo menava de passejada près d'un bauç, Gulliver es alara emportat dempuèi sa cambra artificiala per una agla, puèi es pescat per de marins, que lo tornan en Angletèrra, ont a l'impression pendent un temps de veire la populacion mai pichona qu'el.
Viatges a Laputa, a Balnibarbi, a Glubbdubdrib, a Luggnagg e al Japon[modificar | modificar la font]
Laputa es una illa volanta, flautant al dessús del país de Balnibarbi mercé a un complèxe sistèma se piejant sus una pèira magnetica. I demora la noblesa de reng nautissim que se'n servís coma una arma per menaçar lors subjèctes dins l'escasença ont refusarián de pagar lors impòts, atal l'illa se desplaça de vila en vila pel país. Dispausa de mai d'un mejans de persuasion, o pòt ordonar que se lance de pèiras suls ostals d'enbàs, o pòt far lo sètge d'una vila, fins a que los abitants moriscan de fam, mas lo plan ultim del monarca en cas d'urgéncia es tot simplament de daissar càser l'illa sul cap dels vilageses, essent constituida d'una superfícia de cristal giganta qu'apara las foncions essencialas de la maquinariá. Los abitants de l'illa son plan particulars, essent de contunh en soscadissas, pèrdon tota percepcion de çò que los evirona, alara quand se vòl lor parlar, cal que los sonaires a lor servici nomenats « clantenòls » fagan clantir lor instrument, per que tornen èsser avisats, e aquò, plan mai d'un còp per jorn. Obsedats per l'astronomia, las matematicas e la fisica, passan de jornadas entièras a pensar e tornar pensar las causas, far de conjecturas e far de calculs de contunh.
Fastigat del pauc d'interés que li pòrtan, Gulliver decidís de metre lo pé al fèrm e d'encontrar las abitants de Balnibarbi, alara descobrís l'endebàs, los fonses servisson sonque provesir las recercas de la sciéncia, çò que provòca una granda pauretat del pòble. Descobrís l'acadèmia de Lagado ont, abusant de la sciéncia especulativa, los òmes perdon tot sens comun, expausant e aplicant las teorias mai baujas amb per exemple, un scientific qu'esperava tornar crear de noiritura a partir de matèria fecala o encara un autre, ensejant de prene los rais del solelh dins de concombres. Un cercaire li presenta tanben una maquina de generar d'escrichs aleatòriament, que prefigura l'ordinator modèrne. Es una critica de la Sciéncia qu'es là divinizada e plaçada al dessús de la rason.
Luggnagg es un país ont Gulliver descobrirà l'existéncia d'èssers immortals nomenats « Struldbruggs », d'en primièr pres d'estrambòrd a l'idèa d'un tal fenomèn, descobrirà enseguida que malaurosament, malgrat lo fach qu'aquestas personas pòscan pas morir, pasmens gardan pas una jovença eternala. Alara, aquestes imortals venon vièlhs, rosegats per las malautiás, obliant totes los familiars, venon malfasents e fòrça fèbles, iretges e asirats de totes, se cambian pauc a pauc en una fòrma espectrala amb lo temps, laguiats de veire los autres morir e pas eles. Lo governaire d'aquesta illa ten, mai, lo poder de necromancia per evocar los esperits dels mòrts per una jornada jos forma de fantasmas. Es atal que Gulliver a l'escasença de devisar amb los grands parsonatges del passat coma Alexandre lo Grand o Annibal lo Cartaginés.
Glubbdubdrib es una illa ont demoran de mascs. Alà, Gulliver, mercé als talents de necromancian del governaire, podèt esambiar amb de personalitats istoricas de totas Edats que li revelaràn de vertats amagadas sus l'istòria dels òmes al respècte dels punts màger d'aquesta, filosòfs, eròis de guèrra, grandas figuras politicas, Gulliver los encontra totes e s'apercep que l'istòria qu'el coneis, es bastida sus fòrça messorgas e erròrs.
Viatge al país dels Houyhnhnms[modificar | modificar la font]
País poblat pels Houyhnhnms, de cavals bèls e intelligents arribats al suc de la rason e de la saviesa, que son los mèstres dels Yahoos, animals d’aspècte òrrer al comportament miserable, que se revèlan, al grand desesper de Gulliver, èsser d'umans. Swift pausa aicí una question de reflexion: quina es la diferéncia entre un èsser umain e un animal? Aquesta diferéncia es reala o es simplament aparenta? Se deu èsser vegonhoses d’èsser uman?
Adaptacions al cinèma e a la television[modificar | modificar la font]
A partir de 1902: lo libre es adaptat pel primièr còp al cinèma mut amb Le Voyage de Gulliver à Lilliput et chez les géants de Georges Méliès [1].
D'autras adaptacions seguisson alara, coma:
- 1934: Gulliver Mickey de Walt Disney
- 1935: Lo Novèl Gulliver film d'animacion rus d'Alexandre Ptouchko
- 1939: Los Viatges de Gulliver (Gulliver's Travels) de Dave Fleischer
- 1960: Los Viatges de Gulliver (The 3 Worlds of Gulliver) de Jack Sher amb Kerwin Mathews
- 1965 : Gariba no uchu ryoko (en kanji : ガリバーの宇宙旅行, literalament « Los viatges de Gulliver dins l'espaci ») es un filme d'animacion japonés realizat per Masao Kuroda e Sanae Yamamoto
- 1968 : Las Aventuras de Gulliver (The Adventures of Gulliver): seria televizada d'animacion de Hanna-Barbera[2]
- 1977: Gulliver's Travels de Peter R. Hunt mescla animacion e actors[3]
- 1996: Los Viatges de Gulliver (Gulliver's Travels) telefilm en doas partidas[4]
- 2010: Los Viatges de Gulliver, amb Jack Black dins lo ròtle de Lemuel Gulliver
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Discours et vérité dans les Voyages de Gulliver, Alain Bony, Presses Universitaires de Lyon, 2002.
- Revenir/Devenir Gulliver ou l'autre voyage, Jean Viviès, Paris, Editions rue d'Ulm, 2016.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr+en) Les Voyages de Gulliver en anglais avec traduction en français
- (fr) Le nouveau Gulliver ou Voyage de Jean Gulliver, fils du capitaine Gulliver - Pierre-François Guyot Desfontaines - Deux tomes du disponible sus Gallica
- (fr) Voyages du capitaine Lemuel Gulliver, en divers pays eloignez - G. vander Poel à La Haye - Vol. 1, Vol. 2 et Vol. 3 disponible sur Internet Archive
- (en) Une analyse détaillée du roman - Sur le site Sparknotes
- (en) Gulliver’s Travels - Long métrage de 1939 disponible en téléchargement the internet
- (fr) modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant illustré par Gavarni (livre gratuit, disponible en : html, epub, kindle, texte.)


text:
Vièlha Briude
Vièlha Briude[1] o Vèlha Briude[2] (Vieille-Brioude en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans, IEO.
- ↑ segon[1] e [2] Demai lo panèu de senhalizacion d'intrada del viatge balha la forma non normalizada Veïa-bride mas que tendriá a justificar la forma conservatritz vèlha


text:
De vulgari eloquentia
De vulgari eloquentia ei ua òbra en latin escrita per Dante Alighieri entre 1303 e 1305. Dens ua Itàlia ont las duas lengas literàrias son l’occitan ancian deus trobadors e lo francés ancian (literatura francoveneciana, francolombarda...) Dante hesot un pleitei ende la causida de la lenga volgara deu país, l’ancian italian. Dante emplega l’expression "lenga d’òc" ende nomenar l’occitan (aquò a partir de l’italian "lingua d’oc", un nom donat segon la faiçon de díser òc, per oposicion a la lenga de sì qu’ei l’italian e a la "lenga d’oil" qu’ei lo francés).


text:
1931
Aquesta pagina concernís l'an 1931 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Perseguida de la collectivizacion de l'agricultura e premierei faminas entraïnadas per la desorganizacion de la produccion.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Pensant totjorn reglar la crisi economica començada en 1929 ambé de mesuras financieras, lo president Herbert Hoover suspendiguèt lo pagament dei deutes entre leis Estats Units e lei país europèus per un an. Aquò aguèt ges d'efèct car permetèt pas de redreiçar l'activitat economica. Au contrari, l'afondrament de la consumacion entraïnèt aqueu de l'emplec e au mens cinc milions de caumaires èran recensats lo 7 de genier. Autra revirada, lo president mau capitèt de sauvar plusors bancas en dificultat e la situacion contunièt de s'agravar.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
En julhet, venguda deis aigas catastroficas d'unei rius chinés, especialament dau Fluvi Jaune e de son afluent Huang He, que foguèron entraïnadas per una conjoncion fòrça desfavorabla de ciclons tropicaus e d'un regolament superior a la valor mejana entraïnat per la fonda dei precipitacions de nèu fòrça importantas de l'ivèrn precedent. La capitala, Nanquin, situada sus una illa lòng dau Fluvi Jaune, foguèt grèvament tocada. Lo nombre de mòrts es mau conegut mai es generalament estimat entre un e quatre milions (aiga, famina, epidemia...).
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la bastida de l'Empire State Building, gratacèu d'estil Art Deco, bastit en Nòva York. Demorèt lo gratacèu pus aut dau mond fins a 1967 e es vengut un simbòl dau centre de Nòva York.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Exploracion dei vestigis de Calakmul per lo Britanic Cyrus Lundell.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la vitamina C per lo bioquimista ongrés Albert Szent-Györgyi (1893-1986). Recebèt lo Prèmi Nobel de Medecina en 1937 per aquela descubèrta.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Toshiki Kaifu, primièr ministre de Japon
- 5 de genièr - Robert Duvall, actor american
- 16 de genièr - Johannes Rau, president d'Alemanha (m. 2006)
- 17 de genièr - James Earl Jones, actor american
- 18 de genièr - Chun Doo-hwan, president de la Corèa del Sud
- 20 de genièr - David Morris Lee, fisician american american, Prèmi Nobel
- 22 de genièr - Sam Cooke, cantaire e compositor american (m. 1964)
- 29 de genièr - Ferenc Mádl, president d'Ongria (m. 2011)
- 1 de febrièr - Borís Ieltzin, president de Russia (m. 2007)
- 2 de febrièr - Dries van Agt, primièr ministre dels Païses Basses
- 4 de febrièr - María Estela Martínez de Perón, presidenta d'Argentina
- 8 de febrièr - James Dean, actor american (m. 1955)
- 15 de febrièr - Gerhard Sessler, inventor e scientific alemand
- 18 de febrièr - Toni Morrison, escrivan american, Prèmi Nobel
- 1 de març - Lamberto Dini, primièr ministre d'Itàlia
- 2 de març - Mikhaïl Gorbachov, president de l'Union Sovietica, Prèmi Nobel de la Patz
- 2 de març - Tom Wolfe, escrivan american
- 9 de març - León Febres Cordero, president d'Eqüator (m. 2008)
- 22 de març - Burton Richter, fisician american, Prèmi Nobel
- 22 de març - William Shatner, actor canadian
- 26 de març - Leonard Nimoy, actor e realizator de cinèma american (m. 2015)[1]
- 15 d'abril - Tomas Tranströmer, escrivan suedés, Prèmi Nobel (m. 2015)
- 29 d'abril - Lonnie Donegan, musician britanic (m. 2002)
- 10 de mai - Ettore Scola, realizator italian (m. 2016)
- 20 de mai - George Vasiliou, president de Chipre
- 26 de mai - Sven Delblanc, escrivan suedés (m. 1992)
- 31 de mai - John Robert Schrieffer, fisician american, Prèmi Nobel
- 3 de junh - Raúl Castro, president de Cuba, fraire de Fidel Castro
- 5 de junh - Jacques Demy, realizator francés (m. 1990)
- 7 de junh - Disanayaka Mudiyanselage Jayaratne, primièr ministre de Sri Lanka
- 10 de junh - João Gilberto, musician e compositor brasilièr
- 17 de junh - Juan Pereda Asbún, president de Bolívia (m. 2012)
- 18 de junh - Fernando Henrique Cardoso, president de Brasil
- 23 de junh - Ola Ullsten, primièr ministre de Suècia
- 25 de junh - Vishwanath Pratap Singh, primièr ministre d'Índia (m. 2008)
- 27 de junh - Martinus J. G. Veltman, fisician neerlandés, Prèmi Nobel
- 1 de julhet - Leslie Caron, actritz francesa-americana
- 4 de julhet - Stephen Boyd, actor irlandés (m. 1977)
- 22 de julhet - Guido de Marco, president de Malta (m. 2010)
- 15 d'agost - Richard Fred Heck, quimista american, Prèmi Nobel (m. 2015)
- 23 d'agost - Hamilton O. Smith, microbiologista american, Prèmi Nobel
- 23 d'agost - Barbara Eden, actritz americana
- 17 de setembre - Anne Bancroft, actritz americana (m. 2005)
- 21 de setembre - Larry Hagman, actor american (m. 2012)
- 29 de setembre - James Watson Cronin, fisician nuclear american, Prèmi Nobel (m. 2016)
- 29 de setembre - Anita Ekberg, actritz suedesa (m. 2015)
- 30 de setembre - Angie Dickinson, actritz americana
- 6 d'octobre - Riccardo Giacconi, fisician italian, Prèmi Nobel
- 7 d'octobre - Desmond Tutu, arcebisp anglican de Sudafrica, Prèmi Nobel de la Patz
- 15 d'octobre - Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam, president d'Índia
- 15 d'octobre - Ahmed Laraki, primièr ministre de Marròc
- 19 d'octobre - John le Carré, escrivan anglés
- 3 de novembre - Monica Vitti, actritz italiana
- 5 de novembre - Ike Turner, musician american, èx-marit de Tina Turner (m. 2007)
- 15 de novembre - Mwai Kibaki, president de Kenya
- 1 de decembre - George Maxwell Richards, president di Trinitat e Tobago
- 15 de decembre - Klaus Rifbjerg, escrivan danés (m. 2015)
- 26 de novembre - Adolfo Pérez Esquivel, escrivan argentinian, Prèmi Nobel
- 10 de decembre - Pèire Pessamessa, escrivan occitan
- 15 de decembre - Klaus Rifbjerg, escrivan danés
- Sèrgi Bèc, poèta provençal
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Martinus Beijerinck, microbiologista neerlandés (n. 1851)
- 26 de febrièr - Otto Wallach, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1847)
- 11 de març - Friedrich Wilhelm Murnau, realizator alemand (n. 1888)
- 20 de març - Hermann Müller, cancelièr alemand (n. 1876)
- 8 d'abril - Erik Axel Karlfeldt, escrivan suedés, Prèmi Nobel (n. 1864)
- 10 d'abril - Khalil Gibran, poèta e pintor libanés (n. 1883)
- 15 d'abril - Emilio Aceval, president de Paraguai (n. 1853)
- 26 d'abril - George Herbert Mead, filosòf, psicològ e sociològ american (n. 1863)
- 9 de mai - Albert Abraham Michelson, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1852)
- 15 de mai - Emiliano Figueroa Larraín, president de Chile (n. 1866)
- 22 de junh - Clement Armand Fallières, president de França (n. 1841)
- 12 de julhet - Nathan Söderblom, arcebisp suedés, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1866)
- 26 d'agost - Hamaguchi Osachi, primièr ministre de Japon (n. 1870)
- 7 de setembre - Federico Tinoco Granados, president de Còsta Rika (n. 1868)
- 25 de setembre - Aleksander Skrzyński, president de Polonha (n. 1882)
- 3 d'octobre - Carl Nielsen, compositor danés (n. 1865)
- 18 d'octobre - Thomas Alva Edison, inventor american (n. 1847)
- 3 de novembre - Juan Zorrilla de San Martín, poèta uruguaian (n. 1855)
- 13 de decembre - Gustave Le Bon, psicològ e sociològ francés (n. 1841)
- 26 de decembre - Melvil Dewey, creator del sistèma de classificacion de libres (n. 1851)
- 27 de decembre - José Figueroa Alcorta, president d'Argentina (n. 1860)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : non atribuit
- Prèmi Nobel de Quimia : Carl Bosch, Friedrich Bergius
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Otto Heinrich Warburg
- Prèmi Nobel de Literatura : Erik Axel Karlfeldt
- Prèmi Nobel de la Patz : Jane Addams, Nicholas Murray Butler
- ↑ UOL, « Leonard Nimoy, o "Spock" de Jornada nas Estrelas morre aos 83 anos » (consultat en 27 de febrièr 2015)


text:
Pneumatic
Un pneumatic (del grèc πveuuatιkός, relatiu al pulmon) es una pèça de forma torica facha de cauchó (natural o artificial) plaçada sus las ròdas dels veïculs o maquinas amb per foncion de permetre un contacte adaptat amb la superfícia mercé a la friccion.
Los pneumatics se compausan generalament de doas partidas: la cambra d'aire a l'interior e la capa que l'envolopa a l'interior; mas se desvolopèt dempuèi de pneumatics sens cambra o pus exactament amb cambra integrada a la capa (qu'assegura l'estanqueïtat).
Los pneumatics pòdon èsser de divèrses tipes e dimensions, e equipan totes tipes de veïculs dels mai pichons per las bicicletas fins als mai gròsses per de maquinas especialas. Generalament son formats per divèrsas sisas de materials diferents e pòdon èsser renforçats de cables: dins aquel cas, e lor orientacion per las automobilas es radiala.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1887, lo veterinari e inventor escocés John Boyd Dunlop desvolopèt lo primièr pneumatic amb cambra d'aire pel tricicle que son filh de nòu ans utilizava per anar a l'escòla per las carrièras irregularas de Belfast. Per resòlvre lo problèma dels subresauts del tricicle, Dunlop conflèt de tubes de cauchó amb una pompa d'aire per conflar los balons; e los envolopèt amb una tela per los aparar e los fixèt sus las jelhas de las ròdas del tricicle. Fins alara, la majoritat de las ròdas avián de jelhas de caochó massissa, mas los pneumatics permetián una marcha notablament pus lenta. Dunlop desvolopèt l'idèa e brevetèt lo pneumatic amb cambra lo 7 de decembre de 1888. Pasmens, dos ans aprèp que li foguèt concedit lo brevet, Dunlop foguèt informat oficialament qu'aquel èra contestat per l'inventor escocés Robert William Thomson, qu'aviá brevetat l'idèa en França en 1847 e als Estats Units d'America en 1891. [1] Dunlop ganhèt una batalha legala contra Robert William Thomson e tornèt validar lo brevet.
Lo desvolopament del pneumatic amb cambra de Dunlop arribèt en un moment crucial pendent l'expansion del transpòrt terrèstre, amb la construccion de nòvas bicicletas e automobilas.
Tipes de pneumatics[modificar | modificar la font]
Existisson dos tipes de pneumatics, classificats segon lor construccion:
- Diagonals: dins sa construccion las diferentas sisas de material son fixadas en diagonala, las unas subre las autres.
- Radials: dins aquela construccion las sisas de material son fixadas las unas subre las autres en linha drecha, sens biais. Aquel sistema permet de donar la mai granda estabilitat e resisténcia a la capa.
- Autoportant: dins aquela construccion las sisas de material son fixadas unas sus las autres en linha drecha, sense biais, tanben suls flancs. Aquel sistèma permet de donar una mai granda resisténcia a la capa al contrari es mens confortable tot en essent pus rigida. S'utiliza per de veïculs esportius e a l'avantatge de poder rodar sens pression d'aire a una velocitat limitada sense pèrdre sa forma.
E segon sa cambra i a dos tipes de pneumatics:
- Pneumatics tubetype: aqueles qu'utilizan una cambra e una jelha especifica. Se pòdan montar sens cambra. S'utilizan per qualques 4x4 e veïculs agricòlas.
- Pneumatics tubeless o sens cambra: aqueles pneumatics an pas de cambra. Per evitar la pèrda d'aire an una partida en l'interior del pneumatic nomenada talon qu'a coma d'anèls d'acièr a l'interior qu'evitan que se sorta de la jelha. La jelha deu èsser especifica per aqueles pneumatics. S'utiliza practicament per totas las automobilas.
Dimensions e còdes[modificar | modificar la font]
Las dimensions dels pneumatics se representan del biais seguent:
225/50R16 91W
Ont:
- Lo primièr nombre identifica la largor de seccion (de flanc a flanc) de l'envolopa, exprimit en millimètres.
- Lo segond nombre es lo perfil, o lo naut del costat interior de la capa, e s'exprimís dins lo percentatge de larg de la capa que correspond al flanc de la capa.
- L'"R" indica que la construccion de la carcassa del pneumatic es de tipe radial. Se al contrari la construccion èra de tipe diagonal s'utilizariá lo simbòl "-".
- Lo tresen nombre es lo diamètre de la circonferéncia interior del pneumatic en poces.
- Lo quatren nombre indica l'indici de carga del pneumatic. Aquel indici se referís per de taulas ont se reculhisson las equivaléncias en kg d'aquel meteis. Per l'exemple l'indeci "91" equival a 615 kg per envolopa.
- Fin finala, la letra indica la velocitat maxima ont lo pneumatic poiriá circular sens se trencar o se damatjar. Cada letra equival a una velocitat; per exemple lo còde "W" supausa una velocitat de fins a 270 km/h.
Dins las indicacions suls costats dels pneumatics tanben se pòt legir la data de fabricacion. Al costat de l'indicacion DOT, una gravacion de quatre chifras indica quand foguèt creat: los dos primièrs nombres indican la setmana de l'an, e los dos seguents, l'an de fabricacion.[2]
70%
Los còdes se limitan pas a aqueles presents aquí, existisson fòrça autres còdes intermèdis gradals.
Principalas industrias fabricantas de pneumatics[modificar | modificar la font]
- Bridgestone
- Firestone
- Syron
- Continental
- Cooper
- Dunlop
- Goodyear
- Michelin
- Tornel
- Goodrich Corporation
- Pirelli
- Yokohama
- Hankook
- Avante
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Biografia de Robert William Thomson
- ↑ (es)[1]Leer las marcas de los neumáticos: Consejo neumático de coche - Pneus-Online


text:
“Au secours, je suis monolingue et francophone” Jean Petit
Traparetz aicí los corses de Felip Hammel que balhèt pel master EBI ISLRF / UPVD de 2009 à 2014.
L’immersion a Calandreta o cossí Joan Petit nos dobriguèt los uèlhs !
Felip JOULIÉ
regent a la Calandreta de la Garriga a Ginhac
e paissèl ajudaire a APRENE
La Carta de las Calandretas ditz :
1.3. Calandreta alestís las condicions d’un bilingüisme vertadièr tre l’escòla mairala, en immersion totala, per que baile a cada mainatge l’escasença de se bastir de cons-truccions cognitivas bèlas. En elementari los calandrons s’aprenon de legir d’en primièr en occitan. Calandreta aprofechèt dels trabalhs del Professor Petit, que legitiman e teorizan lo trabalh dels practicians que sèm. Lo professor Petit amassèt e pausèt las condicions de capitada per un bilingüisme aboriu dins çò que nomenèt la « didactica dels pastres ».
Joan Petit ponchèt de condicions per capitar de menar d’enfants eissits, per la part bèla, de familhas monolingüas, cap a un bilin-güisme vertadièr. De sos corses, qu’ai seguit amb estrambòrd pendent la formacion iniciala a APRENE, notèri uèch condicions indispensablas per capitar :
Una immersion aboriva
Un enfants, tre que nais, a la capacitat de discriminar los sons de quina lenga que siá. Mas lèu, una especializacion centrada cap a la(s) lenga(s) qu’ausís se fa. Tre son seten mes, sa capacitat per discriminar de sons articulats mèrma s’es en contacte amb una sola lenga. Lo Professor Petit nos parlava de “disette cognitive” per qualificar un mitan d’una sola lenga.
La capacitat d’un subjècte uman per venir un «bilingüe vertadièr» ven mai tèunha aprèp
l’edat de 4 ans, (fin de las etapas de conceptualizacion *p12, debuta de l’escleròsi articulatòria e aflaquiment del coblatge percepcion-fonacion a 5-6ans *p38), puèi 7 ans (passatge de l’induccion a la deduccion *p40) per venir gaireben impossible aprèp 11 ans (aparicion de la latofobia *p41).
Mas practicas de classa me fan dire l’importància, per nosautres regents, de las classas de mantuns nivèls, per de que augmentan l’input de lenga, limitan la produccion d’inter-feréncias e la fossilizacion de desviaduras o l’aparicion d’un idiolècte (*p31).
Alícia es intrada a Calandreta en CM1. L’aguèri en classa en CM2. Experimentèri, demercés ela, la latofobia. Quand l’encontrèri, a la començança, capitava pas de me tornar de responsas en occitan, e se’n desencusava. Pasmens, capitèt l’examen d’Escapolaire. Es ara en capacitat de respondre en occitan, mas, tre que s’engana, lo viu coma quicòm d’inacceptable e estima mai passar al francés.
Júlia èra dintrada en pichòta seccion de mairala, en Calandreta. A la fin d’una mòstra de pintura, l’artista aviá daissat un libre d’aur. Júlia me venguèt véser e me demandèt :
« I pòdi escriure en occitan ? » Li respondèri de òc, que plan segur podiá marcar son mot en occitan, e quand li demandèri lo perqué de sa question me diguèt «Es qu’en francés fau de fautas, mas en occitan fau pas que qualques errors. » Pòdi dire que se serviguèt de l’occitan per contrar sa latofobia ortografica.
« Nestwärme » o « la calor del nis »
Aqueles mots designan las condicions afectivas favorablas a la capitada del bilingüisme. Joan Petit precisava que « las insufiséncias constatadas en lenga mairala en cò d’unes subjèctes an per causa, la màger part del temps, de caréncias afectivas e socioculturalas. » Aquel constat es d’aitant mai verai per una lenga 2.
Aquò me fa remembrar de Samuel. Èra en Calandreta desempuèi sos 3 ans, mas contra lo vejaire de son paire. En CP èra totjorn incapable de formar una frasa corrècta. Amai, a la dificultat d’expression, s’apondiá una granda dificultat comportamentala. Aquel mainatge s’encarava a una causida crudèla : parlar en occitan contra papà e fa plaser a maman, o fa pas en occitan contra maman e far plaser a papà.
Aquò vòl pas dire que los parents an de parlar en occitan per marcar lor pichon a Calandreta, non, mas puslèu que devon d’aver un discors positiu cap a la lenga e a la cultura occitana, e subretot s’interressar a çò qu’apren lo mainatge.
Natacha, una de las calandronas qu’aguèri en classa e que capitèt bravament de se ganhar un bilingüisme equilibrat, aviá de parents que parlavan pas ges occitan, mas lo discors de la familha cap a la lenga occitana èra pro positiu, talament que lo grand fraire pensèsse de far de l’occitan son quite mestièr. Foguèt de las primièras calandronas que capitèron l’examen d’Escapolaire amb òsca, que s’i èra marcada d’un biais volontari.
L’intensitat del banh lingüistic
Dins lor vida extraescolara, l’estatut de la lenga mairala dels Calandrons, lo francés, es bravament dominant e la lenga 2 gaire presenta, de còps que i a absenta. Per menar los enfants a un bilingüisme mai que mai equilibrat, l’immersion es lo sistèma mai eficaç. Pòdi testimoniar aquí de l’experiéncia de ma familha quand èri jove. A l’ostal los adults parlavan en francés als mainatges mas los òmes, entre eles, tant qu’i aguèt mon grand , parlavan de longa en occitan. Aguèri l’astre de profechar de la preséncia de mon grand fins a ma desena annada. Lo mieu fraire, de dos ans mon capdèt, aguèt plan mai de mal que ieu per comprene ma grand que contava en occitan. E lo mieu cosin, qu’aviá encara dos ans de mens que lo fraire, li demandèt a la mameta de contar en francés…
La lenga deu èsser instrumentala, « bona per tot far »
A Calandreta servís a aprene, mas subretot pendent tots los moments de la vida (repaisses, jòcs,…). Car « fins a la fin de l’aqueriment, los mejans d’expressions son en rèr a respècte de las intencions de comunicacion. » *p30. De mai, « lo cervèl de l’enfant, e amai lo de l’adult, son atal faches que pòdon aquerir vertadièrament una lenga sonque s’an la possibilitat e l’obligacion de l’utilizar coma bona per tot far. S’agís alavetz de jogar, dançar, dessenhar, far d’educacion fisica […] de matematicas etc… dins aquela lenga ».
Las primièras frasas corrèctas qu’ausiguèri dins la classa de mejana/granda seccion ont foguèri en responsabilitat pendent ma formacion iniciala èran las dels moments de la vida mai vidanta, en particular per demandar d’anar als comuns o de manjar e de beure pel gostar (« Ai set, ai talent, me pòdes balhar d’aiga se te plai ? Pòdi anar als comuns ? … »). En mai d’aquò m’avisèri qu’es pendent que jògan entre eles, mai que mai quand son de jòcs apreses a l’escòla, que la lenga lor ven per comunicar d’un biais informal.
Utilizar tant coma possible de locutors natius e manténer lo principi de Grammont-Ronjat
Una persona = una lenga, un luòc = una lenga, tanlèu coma possible.
A mon arribada a l’escòla Calandreta de Ginhac respectèrem aqueles principis, e aquò ajudèt plan los enfants, mai que mai los pichons. Avèm educat nòstres reflèxes, parlat de longa en occitan, e butat los enfants a nos pausar las questions en occitan. Aquela practica ven lèu una tala evidéncia que los enfants i pensan pas mai e que los truca se passam al francés.
Tòm, lo primièr còp que m’ausiguèt parlar en francés, en defòra de l’escòla e aprèp l’aver agut tres ans en classa me diguèt : « me pica las aurelhas quand t’ausissi charrar en francés. »
O encara ausiguèri Sherazada en CM1, dins una classa que vesitàvem en tant que paissèls ajudaires, dire a sa vesina « lor cal parlar en occitan, comprenon pas lo francés. »
L’incitacion a la produccion es tanben un ponch fòrt que fa de la lenga una lenga sociala e pas artificiala
Las consignas que cal enonciar pels rituals institucionalizats son presas en carga pels mainatges, coma lo ritual de las preséncias o del « Cossí vas ? ». Aquelas frasas son lèu memorizadas e los enfants las tornan metre en jòc en tot las decontextualizar (se sonan de « chunks » en psicolingüistica aquisicionala angloparlanta *p85). Aquí los enfants sonhan lor elocucion per se far entendre.
Va dins lo sens de la pedagogia activa, aquela de Freinet augmentada per la pedagogia
institucionala.
La correspondéncia, que legissèm per de que ven d’un par a qual escrivèm tanben, o lo jornal que fasèm sortir de l’escòla ne son d’exemples…
Aquò permet de far dintrar la lenga occitana dins la vida vidanta : los enfants de la Calandreta de la Garriga a Ginhac, per exemple, animèron una emission setmanièra de ràdio pendent mai de 5 ans, en partenariat amb ràdio país d’Erau, e revirèron una partida del jornalet de la comunautat de comunas de Ginhaqués. Lor balhèt una plaça en tant qu’actors dins lo ròdol nòstre.
Joan Petit marquèt l’importància de l’aprendissatge de l’escritura-lectura en lenga 2
Remarquèri un parallèl estrech entre lo mestritge de la lenga occitana e lo de la lenga francesa dins las classas ont faguèri de regent. Mai la competéncia s’enauçava en occitan, mai la capacitat veniá fina en francés.
Pensi aquí a Bernat, un de la primièra còla de Calandrons que lor prepausèrem de passar l’escapolaire : es ara en primièra literària al licèu ont se passa de biais per el.
Dins la classa qu’ai en responsabilitat a l’ora d’ara, los Calandrons mai atentius a la qualitat de lor lenga 2 an tanben los resultats mai bèls en lenga 1.
L’importància del « rote learning »
Es a dire l’aprendissatge de còr que permet « d’ajudar al creis del vocabulari actiu, a l’assimiliacion de las estructuras, a l’automatizacion dels esquèmas estrangièrs a la francofonia e tanben a la fixacion del saber. » (*p88)
Ai fach l’experiéncia dempuèi uèch ans ara, que, cada setmana, los enfants pòdon aprene almens un tèxt (comptina, cant, poësia, provèrbi, frasa clau, resumit d’activitat, etc…). La regularitat d’aquel exercici fa venir de competéncias de memorizacion vertadièra.
Atal una professora de teatre me fasiá la remarca seguenta: « aqueles enfants an una capacitat de memorizacion excepcionala ». Parlava de tres calandronas que seguissián de corses de teatre al vilatge.
Mercejarem jamai pro lo Joan Petit per son ajuda cap al trabalh nòstre. Lo sieu trabalh nos permet ara de far lo mestièr en tranqui-litat en tot s’assegurar que las condicions sián mai pròchas de çò qu’ajuda los mainatges pendent los aprendissatges. Nos a endralhats amai, cap a una sorga novèla de cèrcas e d’ensenhaments : las neurosciéncias. Lo teorician Joan Petit venguèt cap al practicians regents qu’èrem, e nos esclairèt bravament lo camin ! Se’n remembram e se’n brembarem.


text:
Helene Schjerfbeck
Helene Schjerfbeck (10 de julhet de 1862, Helsinki - 23 de genier de 1946, Saltsjöbaden) es una pintora finlandesa de la fin dau sègle XIX e de la premiera mitat dau sègle XX. Coneguda per son estile realista e seis autoretrachs, participèt a plusors salons prestigiós a París e poguèt viatjar dins mai d'un país europèu (Reiaume Unit, Russia, Alemanha...).
Intrada dins una escòla de dessenh associativa d'Helsinki tre 11 ans, ne foguèt diplomada en 1877. Contunièt alora seis estudis artistics gràcias au sostèn financier dau pintre Adolf von Becker. Aquò li permetèt de descubrir lei tecnicas de pintura francesas. En 1879, arribèt tresena au concors nacionau organizada per l'associacion deis arts de Finlàndia. L'an seguent, anèt a Par½s per completar sa formacion e expausèt divèrseis òbras entre 1882 e 1884. En 1889, ganhèt la medalha de bronze de l'Exposicion Universala de París.
Dins lo corrent deis ans 1890, ensenhèt regularament a l'escòla de dessenh de l'associacion deis arts. Pasmens, a partir de 1901, sa santat se desgradèt grèvament e abandonèt son pòste en 1902. Puei, son refús de participar au movement romantic nacionau dirigit per Akseli Gallen-Kallela entraïnèt sa marginalizacion. S'isolèt alora per perseguir son trabalh basat sus lo realisme e s'interessèt en particular a son environament. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, s'enfugiguèt en Suècia onte moriguèt en 1946.


text:
Castèthnau de Ribèra Baisha
Castèthnau de Ribèra Baisha (oficialament en francés Castelnau-Rivière-Basse) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deth territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Eras fòrmas ancianas que son : Castrum Novum de Auriberia, en 1256, en latin, Castrum Novum de Riparia, en 1300, en latin, de Castro Novo, de Castronovo in Ripparia, en latin, en 1342, Castetnau de Rivière-Basse, (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII) [1].
- Castèthnau. Damb castèl/ castèth/chastèl, etc, mot vengut deth latin castellum (e abans de castrum), l'adjectiu nòu, de novum, e sas fòrmas pus evolucionadas nau e nuèu, qu'es eth qui se tròba mèi sovent en toponimia. En mèi deth sens literau, eth nom de castèlnòu/castèlnau que designava petitas aglomeracions apiejadas sus ua fortalesa qui las emparava, qui èran donc borgs castraus medievaus (sègles XI a XIII) [2],[3] estudiats per exemple per Benoît Cursente[4].
- Ribèra Baisha. Castèthnau es pas dens una arribèra baisha. Eth nom qu'es eth d'un territòri (expression geografica) : vaths d'Arròs, de Bouès (nom francés) abans era confluéncia dab Ador; Castèthnau que n'èra era capitala.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deth canton de Castèthnau de Ribèra Baisha; qu'es ara deth canton de Val d'Adour-Rustan-Madiranais (en francés), donc de Vath d'Ador Rustan Madiranés.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas damb era comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier, Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 154
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 226
- ↑ http://www.persee.fr/doc/ccmed_0007-9731_1984_num_27_105_2261_t1_0166_0000_3


text:
L’Amassada, Conselh de desvolopament per la lenga occitana, que’s hasó lo 11 de deceme passat a l’Ostau de Region de Novèla-Aquitània a Bordèu.
Obèrta peu President de Region Alain Rousset, que i èran representants de l’Estat, de las collectivitats, de las institucions e associacions.
Lo matin que i avó la presentacion deu bilanç 2017 e de las perspectivas de la politica lingüistica, on Lo Congrès èra envitat a presentar lo projècte transfronterèr Linguatec. Qu'estó seguida de la signatura de la Convencion de desvolopament e d’estructuracion de l’ensenhament de l’occitan entre lo Rector de l’Acadèmia de Bordèu, lo President de la Region Novèla-Aquitània, la Presidenta de l’Ofici public de la lenga occitana e representants deus departaments de Dordonha, Gironda, Òlt e Garona e Pirenèus Atlantics.
Lo vrèspe qu'èra dedicat aus talhèrs tematics, dab restitucion arron, en tres grops de tribalh : transmission e socializacion de la lenga, ressorsa e public, educacion artistica e profesionalizacion deu hialat deu libe.


text:
02 août 2018
Nòstras setmanas sens La Setmana
E ben òc es desapareguda... aqueste article se trapa tanben sul Jornalet Qual a tuat la Setmana e perque ? Es amb tristessa e amarum qu’ai apresa la mòrt de la societat Vistedit, es a dire de la Setmana, e de las revistas Plumalhon e Papagai. Amb elis es la premsa papièr en occitan, pels adults e pels mainatges, que desapareis… La Setmana acompanhèt mon camin dins l’occitanisme : me balhava dins la lenga d’informacions que trobavi pas endacòm mai, me permetiá tanben, quora zo voliái, d’exprimir... [Lire la suite]