text:
Monastèri dels Jeronims
Lo Monastèri dels Jeronims (Mosteiro dos Jerónimos) es un monastèri portugués, d'estil manuelin, testimòni monumental de la riquesa de las descobèrtas portuguesas a travèrs lo monde.
Somari
Situacion[modificar | modificar la font]
Lo monastèri es situat a l'oèst de Lisbona, Portugal, dins lo quartièr de Belém, a l'embocadura del flum de Tage.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sus la plaça d'un ermitatge fondat per Enric lo Navigador, lo rei Manuel Ier comencèt en 1502, un pauc aprèp lo retorn de Vasco de Gama de son primièr viatge en Índia, de bastir un monastèri remirable destinat als religioses de l'Òrdre dels Ieronimitas. Foguèt en granda partida finançada pels profièits del comèrci de las espècias e de las riquesas venent dels grands viatges de descobèrta portugueses del sègle XVI.
Lo monastèri constituís l'òbra arquitecturala pus acabada de l'estil manuelin. Amb l'arribada de riquesas a Lisbona, los arquitèctes poguèron lançar una òbra de granda envergadura. Diogo Boitaca foguèt lo primièr arquitècte del talhièr e causiguèt tre 1502 l'estil gotic. Mas en 1517, sos successors modifiquèron aquel estil en i apondent lo tipe adornamental caracteristic de l'estil manuelin ont s'encontran divèrsas influéncias. João de Castilho, d'origina espanhòla, donèt a la decoracion un costat plateresc; Nicolau de Chanterene metèt en relèu los tèmas de la Renaissença; e Diogo de Torralva e Jérôme de Rouen aportèron una nòta de classicisme.
Escapèt al terratrèm de 1755 que destruiguèt Lisbona mas foguèt endamatjat per las tropas napoleonianas venent de França qu'envasiguèron Portugal a la començança del sègle XIX. En 1834, amb l'expulsion de l'òrdre religiós dels Ieronimitas, la glèisa de Santa Maria dels Ieronimitas venguèt una glèisa parroquiala pels abitants de Santa Maria de Belém (Lisbona).
Los bastiments aponduts al mitan del sègle XIX a l'oèst del campanal rompon un pauc l'armonia arquitecturala del tot. S'i tròban los musèus de la marina e de l'arqueologia.
Classat monument istoric en 1907, lo monastèri es marcat sus la tièra del Patrimòni Mondial de l'UNESCO en 1983 amassa amb la torre de Belém. Lo 13 de decembre de 2007, los caps d'Estat o de govèrn de l'Union Europèa s'i reüniguèron per signar un novèl tractat constitucional nomenat tractat de Lisbona.
Las clastras[modificar | modificar la font]
Las clastras possedisson una riquesa esculturala impressionanta. De forma carrada de 55 mètres de costat, comprenon dos estatges. L'estatge inferior, construit per Diogo Boitaca, es pertusat de largas arcadas que los rèbles son sostenguts sus de finas colomnetas que lor decoracion s'inspira del gotic finissent e de la Renaissença. L'estatge superior, construit per João de Castilho, a un estil mens abondiu. Dins un corredor de las clastras i a dempuèi 1985 lo tombèl de Fernando Pessoa.
La sala capitulara de las clastras abriga uèi lo tombèl de l'escrivan Alexandre Herculano. La sacristia e lo refectòri dels monges son cobèrts de voltas de liernas e tercerons.
La glèisa de Santa Maria[modificar | modificar la font]
Lo portal lateral sud, òbra de Diogo Boitaca e João de Castilho, presenta un foisonament de capials, de pinacles e de ròdols abrigant de estatuas. Es coronat per un pabalhon subremontat de la crotz dels Cavalièrs de Crist. Lo trumèl es ornat de l'estatua d'Enric lo Navigador e lo timpan es decorat de basses relèus remembrant la vida de Sant Giròni.
Lo portal oèst, òbra de Nicolas Chanterène, permet d'accedir a las clastras del monastèri. Es ornat de fòrça bèlas estatuas, subretot aquelas de Manuel Ièr e de sa segonda esposa Maria d'Aragon. Al dessús del portal se tròba las scènas de l'Anonciacion, de la Nativitat e de l'Adoracion dels Magues. Uèi lo portal oèst es abrigat par un porgue construit al sègle XIX.
L'interior de la nau de la glèisa suspren pel rafinament e la virtuositat de sa copòla. La decoracion dels pilars e de la copòla son de João de Castilho, dins lo pur estil manuelin. A la dintrada de la glèisa, se pòt veire los tombèls de Vasco de Gama e de Camoes. Los brases del transèpte d'estil barròc foguèron erigits per Jérôme de Rouen, filh de Jean de Rouen e contenon plusors tombèls reials. Dins lo còr que se tornèt construire a l'epòca classica, se pòt veire un tabernacle d'argent del sègle XVII, de l'orfèbre portugués João de Sousa (1674-1678), ofèrt pel rei Alfonse VI en remerciaments per sa victòria dins la Batalha de Montes Claros (lo 17 de junh de 1665) facia al reialme d'Espanha, e tanben d'autres tombèls reials.
Musèu arqueologic[modificar | modificar la font]
Es situat dins l'ala construita al sègle XIX. Dins la granda galariá, se pòt descobrir las diferentas estapas de l'istòria portuguesa dempuèi las originas fins a l'epòca romana. D'objèctes de diferentas epòcas son presentats: de poteries, d'armas, de jòias, d'estèlas... Entre aqueles objèctes, se tròba lo berrões que son d'esculturas de granit representant de singlars que se trapan fòrça dins lo nòrd-èst de Portugal.
Musèu de la marina[modificar | modificar la font]
Aquel musèu es installat a l'oèst del monastèri dins dos bastiments diferents. Presenta una importanta e remarcabla colleccion de marquetas de naus de diferentas epòcas.
Galariá d'imatges[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficial del monastèri dels Ieronimitas (pt)
- Monastèri dels Jeronims (en)
- Pagina oficiala de l'UNESCO sul monastèri dels Ieronimitas e la Torre de Belém (en)


c: text/html

text:
1487
Aquesta pagina concernís l'an 1487 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Fin de la bastida dei trabalhs d'agrandiment dau Templo Mayor acomençats durant lo rèine de Tizoc (1481-1486). Leis autoritats de Tenochtitlan organizèron una ceremònia religiosa fòrça importanta marcada per un nombre important de sacrificis umans (80 400 segon lo Codex Durán).
Civilizacion zapotèca[modificar | modificar la font]
Mòrt de Zaachila III, rèi de la ciutat-estat de Zaachila qu'èra lo centre principau dei Zapotècs. Cosijoeza li succediguèt.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de trabalhs d'agrandiment dau Templo Mayor de Tenochtitlan que prenguèt sa forma quasi definitiva. D'efècte, lei trabalhs ulteriors son totalament desconeguts en causa dei destruccions entraïnadas per la conquista espanhòla dau territòri astèc.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Marchais-en-Brie es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Marchais-en-Brie
Caminava-en-Brie #èsser una baronnie en levant de la distincion de Montmirail.
Luòc de la batalha de Montmirail-Caminava atenguda per [[Napoleon Ier|Napoleon Sègle I]] lo Data|11|de
.
Marchais-en-Brie fut une baronnie relevant de la seigneurie de Montmirail.
Site de la bataille de Montmirail-Marchais remportée par [[Napoléon Ier|Napoléon Sègle I]] le Mois invalide (février)M.


text:
Transcriptasa invèrsa
La transcriptasa invèrsa o retrotranscriptasa es un enzim de tipe ADN polimerasa, qu'a coma foncion de sintetisar l'ADN de dobla cadena en utilizant coma modèl l'ARN monocatenari, es dire, catalisar la retrotranscripcion o transcripcion inversa. Aqueste enzim se tròba presenta en los retrovirus come lo VIU. Son nom aubedís a que lo procès normal de la transcripcion, era quau se pòt cridar "dirècta", produsis l'ARN a partir de la sequéncia iniciala d'ADN, e pas al revèrs. Renato Dulbecco, David Baltimore e Howard M. Temin recebèron lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1975 per lor trabalh sus la transcriptasa invèrsa.


text:
Jatsu Garazi
Jatsu Garazi en basco o Jaxu en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei jatsuiar.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Irisarri e Suhescun au nòrd
- Ossés au nòrd-oèst
- Aniça-Montgelós a l'èst
- Buztintze-Hiriberri au sud-èst
- Sent Joan lo Vielh au sud
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la basa economica de la comuna, dens la cuau se produtz vin d'Irulegi. .
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
-
Glèisa de Sant Francés de Xavièr
-
-
-


text:
País de Galas
Galas o lo País de Galas (en galés Cymru [ˈkəmrɨ]) es un país del nòrd-oèst d'Euròpa, al centre-oèst de l'illa de Grand Bretanha, e reconegut oficialament coma una nacion del Reialme Unit.
Sa capitala es Cardiff o Caerdydd.
Lo gentilici es galés -esa [1].
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilas importantas[modificar | modificar la font]
- Cardiff
- Swansea
- Newport
- Barry, Vale of Glamorgan
- Wrexham
- Llanelli, Carmarthemshire
- Cwmbran, Torfaen
- Pontypridd, Rhondda Cynon Taff
- Bridgend
- Port Talbot
- Neath
- Merthyr Tydfil
- Aberystwyth, Ceredigion
- Caernarfon, Gwynedd
- Bangor, Gwynedd
- Monmouth
- Caerphilly
- Carmarthen
- Pembroke
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia del País de Galas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cal distinguir 1º "Galas" e "galés -esa" pel país de Grand Bretanha e 2º Gàllia e "gallés -esa / gal galla" pel país antic del continent europèu


text:
Pargue Nacional d'Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici
Lo Pargue Nacional d'Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici es un espaci natural protegit dins los Pirenèus auts de Lhèida. Foguèt declarat pargue nacional lo 21 d'octòbre de 1955. Es situat dins la partida centrala de la cadena Pirenenca entre las comarcas de l'Auta Ribagòrça, lo Palhars Sobeiran, la Val d'Aran e lo Palhars Jusan. Lo nuclèu central del pargue es dins los tèrmes municipals de Val de Boí e Espot.
La geografia del pargue es de nauta montanha per que una granda part del territòri s'enauça mai amont dels 1000 m amb pics que superan los 3000 m de nautor. I a granda abondància de lacs d'origina glaciària quaternària. Cal soslinhar doas vals, a l'oèst la val del riu de Sant Nicolau amb los caracteristics prats e meandres d'ont ven lo nom d'Aigüestòrtes. E a l'èst la val del riu Escrita amb l'Estanh de Sant Maurici.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Agla daurada Aquila chrysaetos (aqueste exemple aparten pas al pargue).
-
-
-
Los Encantats, dos tucs representatius del pargue.
-
Lac glacièr del pargue.
-
-
-
-
-


text:
Gondwana
Gondwana èra lo pus meridional dels dos supercontinents qu'existiguèron fa 180 milions d'ans. Lo formavan las placas continentalas que actualament constituisson Africa, America del Sud, l'Antartida, Austràlia, Nòva Guinèa, Madagascar, e lo soscontinent indian.
Se formèt a la fin del Neoproterozoïc, ara fa 600 milions d'ans, e comencèt de se fragmentar durant lo Jurassic, fa 160 milions d'ans. Se distinguisson dos Gondwana:
Eduard Suess prepausèt lo nom de Gondwana a partir de la denominacion d'una region d'Índia, Gondwâna, ont una part de la geologia d'aqueste ancian continent a pogut èsser determinada.


text:
Tresnay
Tresnay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tresnay Es la municipalitat la mai meridionalae del departament e se situa entre Molins (Aliar) e Nivèrns a la punta sud-oèst de la Nièvre en bordure de la Aliar.
Tresnay est la commune la plus méridionale du département et se situe entre Moulins (Allier) et Nevers à la pointe sud-ouest de la Nièvre en bordure de l'Allier.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Trenaco O Traines e Trenay es una parròquia de l'ancian regim #que la curació en 1164, n'es al benefici del Abbaye de Sant-Martin de Autun, coma lo confirma la bulle del Pape Alexandre III, alavetz refugiat a França." Ecclesiam De Traines. "[1].
Trenaco ou Traines et Trenay, est une paroisse de l'ancien régime dont la cure en 1164, est au bénéfice de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, comme le confirme la bulle du Pape Alexandre III, alors réfugié en France." Ecclesiam de Traines. "[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire Del Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte n°XVIII
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte n°XVIII


text:
Fordisme
Lo fordisme es un biais de desvolopament de tota entrepresa (o d'organizacion del trabalh) qu'apareis en 1908 (amb la creacion de la Ford T), inventat per Henry Ford (1863 - 1947), fondator de l'entrepresa del meteis nom, e reprenent los principis d'una autra organizacion del trabalh, lo taylorisme o organizacion scientifica del trabalh (o OST) n'i apondent d'autres concèptes coma lo trabalh dels obrièrs sus cadenas.
Somari
Principis[modificar | modificar la font]
La tòca d'aquel desvolopament de l'entrepresa es d'aumentar la productivitat e la produccion de l'entrepresa mercé a de principis:
- la division del trabalh dins una division verticala (separacion entre concepcion e realizacion) e dins una division orizontala (parcelizacion de las tascas), e l'aparicion de la linha de montatge (e doncas del trabalh de cadena).
- l'estandardizacion permetent de produire en grandas serias a l'ajuda de pèças intercambiablas.
- l'aumentacion del salari dels obrièrs (5 dolars per jorn contra 2 a 3 abans), per estimular la demanda de bens e doncas aumentar la consomacion. Mas aquela aumentacion dels salaris aviá per tòca principala de lutar contra lo taus de rotlament (demission dels obrièrs) aumentant de contunh amb l'aparicion del trabalh de cadena, que faguèt las condicions de vida dels obrièrs encara mai dificilas de per abans.
E mai, se los obrièrs èran mai pagats, èran « exempts de preoccupacion estrangièra al trabalh, e doncas mai industriós, en consequéncia, mai productius »[1].
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Las consequéncias son un aument de la produccion e de la productivitat, mas tanben de la consomacion, una baissa del còst de produccion (per una economia de man d'òbra e de superfícia), una desqualificacion del trabalh obrièr, un melhor contraròtle per la direccion del trabalh obrièr, la realizacion d'un trabalh obrièr totjorn mai repetitiu e monotòn, e una estandardizacion de la produccion per fin de favorizar una consomacion de massa. Aquela epòca foguèt caracterizada per l'escòla de la regulacion.
Atal, lo fordisme compòrta d'avantatges coma d'inconvenients, e aqueles inconvenients conduguèron a una crisi economica e sociala de l'organizacion scientifica del trabalh (subretot a causa de la concurréncia de las entrepresas asiaticas, foncionnant segon lo toyotisme). Uèi, lo taylorisme e lo fordisme sont pas mai çò qu'èran a causa de la concurréncia e de lors incapacitats a respondre a una diversificacion de la produccion, deguèron cambiar per s'adaptar, es perque se parla uèi de neofordisme e Post taylorisme.
Istoric[modificar | modificar la font]
Dins son autobiografia, My Life is Work and work is life, sortida als Estats Units d'America en 1922, Henry Ford revèla que son idèa de la cadena de produccion nasquèt aprèp una visita, adolescent, d'un escorjador de Chicago[2]. Los premicis de las cadenas de produccion serián doncas puslèu situada dins l'industria de la vianda, al sen dels grands escorjadors Union Stock Yards.
Lo ròtle de la Primièra Guèrra Mondiala sembla a premièra vista centrala dins la genèsi del modèl fordista. Fa començar lo sègle XX (fragilizacion dels imperialismes europèus, pujada en fòrça de la superpoténcia dels Estats Units d'America e Revolucion Russa) e introdutz un cambi economic (alternativa planificatritz comunista), politica (brutalizacions de las societats europèas) e tecnologica (produccion, consomacion e educacion de massa). La mobilizacion totala de las societats dins la guèrra marca durablament lo sègle.
La Segonda Guèrra Mondiala constituís pasmens un moment essencial de l’evolucion cap al paradigma fordista. Las tecnicas fordistas mesas al punt e aplicadas als Estats Units d'America coma solucion a la crisi economica de 1929 (conjoncion d’un sistèma de produccion de massa a una intervencion estatica per mejan de l'investiment e de la planificacion) son de fach transcrichas pas que dins la pòstguèrra en Euròpa, per mejan subretot del plan Marshall. Lo regim d’acumulacion fordista se desplega vertadièrament pas que dins l’aprèp guèrra dins un contèxte d'aument de la consomacion e de vam demografic, se caracteriza per una nòrma de produccion (estandardizacion dels segments de produches e de las tascas de produccion) e una nòrma de consomacion (l'aument de la productivitat e dels salaris nominals permet una creissença del poder de comprar), que permeton l’integracion sociala.
Guy Debord escriguèt en 1967 dins La Societat de l'espectacle]] : « Amb la revolucion industriala, la division manufacturièra del trabalh e la produccion massiva pel mercat mondial, la merça apareis efectivament coma una poténcia que ven vertadièrament ocupar la vida sociala. »[3]
Paradoxalament, es l'autor comunista italian Antonio Gramsci que conduguèt a la popularizacion del tèrme de fordisme en criticant vigorosament aquela organizacion del trabalh. En fach, segon el, aquela expression designa los malfachs de la division del trabalh e del maquinisme, de l'aument de l'expleitacion del trabalh. Desenant son pas mai las maquinas que son al servici de l'Òme, mas l'Òme que servís las maquinas. Aquela critica permet tanben de tornar los arguments de Ford sul pagament dels obrièrs, la fable de Ford.
Ford aumentèt pas sos emplegats (lo celèbre Five dollars a day) per umanisme mas a causa d'un taus de demission fòrça important, los salariats essent anequelits pel trabalh postat. Es per lutar contra la fugida dels obrièrs que Ford foguèt constrench e forçat d'aumentar los salaris. Mas coma o explica d'esperel dins sas memòrias, aquela decision se revelèt fòrça lucrativa. Los salariats avián de salaris mai nauts e en cambi d'una disciplina e d'un ligam al pòste que melhorèron encara la productivitat dels obrièrs e aquò fòrça al delà dels ganhs en tèrmes de salaris autrejats.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ma vida e mon òbra per Henry Ford en collaboracion amb Samuel Crowther, París, Payot, 1926, p.78.
- ↑ id "Ma vida e mon òbra"
- ↑ (fr)Guy Debord, La Société du spectacle, Gallimard, Folio, 1992, p. 39.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Robert Boyer, André Orléan, « Les transformations des conventions salariales entre théorie et histoire. D'Henry Ford ou fordisme », Revue économique, 1991, vol 42, n° 2, p. 233-272. en linha
- (fr)Pierre Dockès, « Les recettes fordistes et les marmites de l'histoire : (1907-1993) », Revue économique, 1993, vol 44, n° 3, p. 485-528. en linha


text:
Andelu
Andelu es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- De las traces d'abitat gallo-romain an #èsser levadas.
- La seigneurerie de Andelu a cedit al Sègle XIII al abbaye de Joyenval, de contunh annexada al domeni reial l'an 1560.
- Lo territòri de Andelu a #èsser desligat de Maule a la Revolucion.
- Lo dramaturge Bèlga Hector Madeek a possedit una proprietat a Andelu. Aquela proprietat, uèi desapareguda, s'elevava a la endroit de l'actuala esquina d'ase.
- Des traces d'habitat gallo-romain ont été relevées.
- La seigneurerie d'Andelu est cédée au Sègle XIII à l'abbaye de Joyenval, puis annexée au domaine royal en 1560.
- Le territoire d'Andelu a été détaché de Maule à la Révolution.
- Le dramaturge Belge Hector Madeek a possédé une propriété à Andelu. Cette propriété, aujourd'hui disparue, s'élevait à l'endroit de l'actuel dos d'âne.


text:
Wetzlar
Wetzlar es la capitala de l'arrondiment de Lahn-Dill, dins lo land d'Èssa, Alemanha; es situat en riba del riu de Lahn. Sa populacion èra estimada a 53 831 abitants, lo 31 de junh de 2006. Sa superfícia totala es 75,67 km².
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Avinhon (França)
- Siena (Itàlia)
- Colchester (Anglatèrra)
- Písek (Republica Chèca)
- Ilmenau (Alemanha)
- Schladming (Àustria)
- Neukölln (Alemanha)
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Categoria:Deputat francés
Aquesta categoria deu balhar la lista dels deputats franceses en exercici.
Las personas qu'an exercit aqueste mandat (e que l'exercisson pas pus) son dins la categoria:ancian deputat francés.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
*
- ► Lista de deputats franceses (1 P)
A
- Ancian deputat francés (6 C)
D
- ► Deputat de Corresa (3 P)
G
- Deputat de Nauta Garona (1 C, 2 P)
P
- ► Deputat de París (void)
V
- Deputat de Var (1 C)
Articles dins la categoria « Deputat francés »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Chavanoz
Chavanoz es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo departament del Isère, al confluisson de la Bourbre e del Rhône e es limitrophe dels departaments del Ain e del Rhône. Es distant d'unitat|30|km {{}} aperaquí de Lion, 100 km de Grenòble e 15 km del aeropòrt Lion-Sant-Exupéry.
La commune est située dans le département de l'Isère, au confluent de la Bourbre et du Rhône et est limitrophe des départements de l'Ain et du Rhône. Elle est distante de 30 km environ de Lyon, 100 km de Grenoble et 15 km de l'aéroport Lyon-Saint-Exupéry.


text:
Sistèma de posicionament per satellits
Lo sistèma de posicionament per satellits, nomenat jol nom mai complet de sistèma de posicionament e de datacion per satellits o jos l'acronim anglés GNSS (Global Navigation Satellite System), es lo nom generic dels sistèmas de navigacion satellitari fornissent una cobertura globala de geoposicionament a usatge civil. Los GNSS utilizan las constellacions existentas de satellit de navigacion, e dels systèmas satellitaris complementaris de melhoracion de las performància, coma EGNOS, o de complements al sòl, coma lo DGPS.
Dempuèi 2010, lo sistèma de satellits NAVSTAR, desvolopat als Estats Units d'America, constituent lo GPS, es pas mai la sola constellacion entièrament operacionala. Lo sistèma rus GLONASS, operacional en 1996, èra vengut obsolet dins los ans 2000, a causa de la casuda de l'URSS. Pasmens, tornèt operacional dempuèi 2010.
Lo sistèma de l’Union Europèa, Galileo, es la segonda generation de GNSS en cors de desvolopament, dos satellits de validacion foguèron lançats, es planificat per venir operacional al començament de 2014. China e Índia desvolopan tanben un sistèma regional, amb de satellits geoestacionaris: Beidou e IRNSS.
Un GNSS permet a de receptors portables de determinar lor posicion sus la tèrra en longitud, latitud e altitud, amb una precision variant de qualques desena de mètres a qualques mètres segon las correccions e lo temps d’integracion utilizat. De receptors fixats pòdon determinar lor posicion amb una precision centimetrica.
Los servicis utilizant aqueles sistèmas son subretot la navigacion maritima, aeriana, e rotièra, la topografia, la sincronizacion del temps.
Aqueles sistèmas passius pòdon èsser completats per d'emetors de radiolocalizacion per d'aplicacions de seguit logistic (APRS), de salvetatge (SAR), de susvelhança del trafec maritim (AIS), d’estudi oceanografic, de biologia (radiotracking).
Somari
- 1 Principi
- 2 Istoric
- 3 Foncionament
- 4 Usatge civil o militar
- 5 Caracteristicas
- 6 Sistèmas de navigacion satellitaris existents o en desvelopament
- 7 Sistèmas d'aumentacion de performàncias
- 8 Definicions de L'OACI
- 9 Utilizacions
- 10 Enjòcs politics e economics
- 11 Nòtas e referéncias
- 12 Vejatz tanben
Principi[modificar | modificar la font]
Los principals sistèmas de posicionament repausan a l'ora d'ara sus de desenas de satellits emetors especializats en orbita e de receptors-calculators mobils sus Tèrra. La recepcion pel calculator, d'un minim de quatre satellits assegura un calcul de posicionament precís per trilateracion.
Lo receptor, que pòt èsser al sòl o embarcat sus un veïcul (una automobila, una nau, un avion, eca.), recep de sinhals venent dels satellits que li permeton de calcular aquelas coordenadas geograficas tanben en altitud.
Per assegurar de performàncias de precision e de securitat garantidas, de senhals suplementaris son emés per de satellits o de marcas de correccion, nomenadas sistèmas d'aumentacion.
Lo receptor es sovent apariat amb un calculator que determina lo cap de seguir per rejónher un punch de coordenadas conegudas o que dona una mapa numerica sus un ecran.
Lo receptor pòt tanben èsser interfàciat a un ordinator portable provesit d'un logicial cartografic, o a una centrala de navigacion integrant tanben totes los mai captors al bòrd (compas, taquimètre, autres sistèmas de radionavigation..).
Lo receptor pòt tanben èsser apariat a un telefòn mobil o satellitari que transmet automaticament la posicion del mobil a un central. Aquel central pòt alara contrarotlat, gerir ou susvelhar lo desplaçament dels mobils.
Istoric[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Los sistèmas satellitaris foguèron precedits pels sistèmas terrèstres de radionavigacion, coma le DECCA, lo LORAN e l’Oméga, qu'utilizan d'emetors terrèstres e non dels satellits. Uns d'aqueles sistèmas son encara operacionals, subretot en aeronautica, en rason de lor fiabilitat e de lor precision locala, coma l’ILS o l’ADF.
Lo sistèma “TRANSIT”[modificar | modificar la font]
Lo sistèma TRANSIT foguèt lo primièr sistèma satellitari global operacional, lançat en 1960-70. Utilizava l’efècte doppler, permetent lo calcul de l'enclinason del satellit, e non lo temps d’arribada coma los sistèmas modèrnes, que calculan la distància al satellit. Lo nombre de satellits èran d’una desena, permetent de far un punch sonque totas las oras en mejana.
Lo senhal de 400MHz del Transit conteniá los efemerids (la posicion orbitala precisa) del satellit, indispensable pel calcul del punch. Aqueles efemerids èran determinats per l'US Naval Observatory (USNO) que metava a jorn aquelas donadas a bòrd dels satellits.
Sa precision èra 1 km, sufisenta per la navigacion de long cors.
Foncionament[modificar | modificar la font]
Los sistèmas actuals son mai dirèctes per l’utilisaire: Lo satellit transmet un senhal contenent sa posicion e l’instant exacte d’emission. Aquel messatge es superpausat al còde que conten la referéncia temporala. La sincronizacion dels senhals es obtenguda per de relòtges atomics al bòrd de cada satellit.
Lo receptor compara l’instant d’arribada al respècte del seu relòtge, amb l’instant d’emission indicat e mesura atal la distància del satellit. Aquelas mesuras sont repetidas sus totes los satellits visibles e permeton de calcular una posicion de contunh.
Cada mesura de distància, quin que siá lo sistèma utilizat (constellacion bassa o geoestacionària o marca locala) plaça lo receptor sus una esfèra centrada sus l’emetor. Utilizant al mens tres emetors, aquelas esfèras an un sol punch d’interseccion. Pasmens aquel principi simple se complica:
- Lo relòtge local del receptor es rarament de precision atomic, solas las diferéncias de temps son doncas precisas, çò que demanda quatre marcas o satellits per far un punch al luòc de tres (se coneissam l’altitud, tres marcas sufison)
- Los receptors son mobils, e las mesuras son doncas efectuadas en de punchs diferents.
- Las ondas ràdio an una velocitat leugièrament variable segon los jaces ionosferics traversats.
Lo receptor intègra doncas aquelas divèrsas errors, utilizant de correccions e de mesuras de divèrs satellits o marcas, puèi de tecnicas d’integracion e de filtratge coma los filtres de Kalman, per obtenir lo punch mai probable e sa precision estimada, sa velocitat atal que lo temps universel.
Per las aplicacions demandant una securitat absoluda del punch (aterratge sens visibilitat, antitust, ...) los senhals de navigacion son completats per un senhal dich d’«integritat» que permet d’eliminar tota mesura eissida d’un emetor en defaut temporari o prolongat.
Usatge civil o militar[modificar | modificar la font]
Los sistèmas de navigacion satellitaris foguèron desvelopats d’en primièr pel besonh militar. Permeton en efècte una precision inegalala dins lo guidatge dels missils a la cibla, aumentant la lor eficacitat e redusent los riscs de damatge collaterals. Aqueles sistèmas permeton tanben a las fòrças terrèstres de se posicionar amb precision, redusent las incertituds tacticas, a las marinas e a las fòrças aerianas de navigar amb precision, independentament de tota ajuda al sòl.
Atal, los satellits de navigacion agisson en multiplicator de poténcia militar, e dins los conflites fòrça mediatizats, redusent los repercucions de las pèrdas civilas. Tota nacion avent d'ambicions militàrias deseja doncas se dotar d'aqueles sistèmas.
La possibilitat de distribuir de senhals de radionavigacion inclutz egalament la possibilitat d'enebir l’emplec sus de zones sens una clau de decriptatge. Le senhal civil del GPS èra progit fins a 1990 d’un còdi de disponibilitat selectiva per evitar son emplec militar (‘’selective availability’’ ), que mermava la precision a 100 m al luòc dels 10 m actuals.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Los sistèmas son caracterizats per lors performàncias per las aplicacions desirada, subretot:
Precision[modificar | modificar la font]
La precision de la localizacion despend del nombre de satellits recebut e del temps d’integracion, atal que de la geometria de las mesuras. Los receptors mai simples pòdon localizar en qualques segondas un mobil amb una precision melhora que 100 mètres. Los receptors sofisticats coma aqueles embarcats suls avions civils e militars permeton una precision inferiora al decamètre, veire al mètre. Un receptor fixe al sòl permet, aprèp una integracion sus un periòde de qualques minutas, de coneisser la posicion d’un punch amb una precision centimetrica.
La posicion es calculada al respècte del sistèma geodesic World Geodetic System en 1984 WGS 84), mas las referéncias cartograficas son sovent basadas sus de sistèmas geodesics mai ancians (WGS 72 o precedent). L'escart entre aqueles sistèmas cartografics locals e lo sistèma de referéncia (fins a 500m dins qualques ilas oceanicas) pòt provocar una error de posicionament superiora a l'imprecision del sistèma. Aquelas correccions devon doncas èsser introduchas.
Integritat[modificar | modificar la font]
L'integritat es lo tèrme oficial de l'OACI per designar la fiabilitat del punch fornit: una posicion utilizada en navigacion de long cors, per exemple pòt èsser occasionalament erronèa (integritat flaca) sens consequéncias gravas, se lo mobil possedís d'instruments autonòms, alara qu'una posicion utilizada per un atterratge sens visibilitat deu al contrari aver una integritat absoluda.
Cobertura e disponibilitat[modificar | modificar la font]
Un sistèma pòt aver una cobertura globala o regionala, pòt èsser indisponible pendent de periòdes mai o mens longs, aver de mancas de satellits (per exemple GLONASS). La tòca dels sistèmas combinats coma los GNSS-1 e GNSS-2 es cobrir las decas de cada sistèma individual mercé a de combinasons e complements dichs d'aumentacion.
[modificar | modificar la font]
Los sistèmas de posicionament satellitaris globals son:
- GPS pels Estats Units d'America (operacional plenament dempuèi 1995);
- GLONASS per Russia (operacional entre 1996 e 1999, puèi de nòu operacional dempuèi 2010);
- Galileo per l'UE (en cors de desvolopament, será operacional en 2014) ;
- Compass (evolucion a dimension mondiala de Beidou, regional) per la Republica populara de China;
- IRNSS per Índia (en projècte);
- QZSS per Japon (en projècte);
Los sistèmas d'overlay existent (o en desvelopament) son:
- WAAS, pels Estats Units d'America (zòne de servici nomenada CONUS), complementant lo GPS
- EGNOS, per Euròpa (zona de servici nomenada ECAC), completant los GPS & GLONASS.
- MSAS en cors d'ensag per Japon.
- GAGAN en cors de desvelopament per Índia.
GPS[modificar | modificar la font]
Lo sistèma GPS, se desvelopèt, a partir de 1978 (an de la misa en servici del primièr satellit) e venguèt disponible liurament en 1994 (amb un accès qu'èra pas mai reservat a l'armada americana) e plenament operacional en 1995 (amb una constellacion de 24 satellits). Èra alara, pendent un an, lo sol sistèma de posicionament per satellit, plenament eficaç e foncional. Un an mai tard (1996), lo sistèma GLONASS rus venguèt, el tanben, plenament operacional. Pasmens, entre 1999 e 2010 (a causa de l’obsolescéncia de GLONASS), lo sistèma GPS èra encara vengut lo sol sistèma mondial de navigacion satellitari entièrament operacional. Es a l'ora d'ara constituit de 321 satellits (24 a l'origina) en orbita intermediària (MEO) sus sièis plans orbitals. Lo nombre exacte de satellits varia en fonccion dels remplaçaments dels satellits en fin de vida.
GLONASS[modificar | modificar la font]
Lo sistèma GLONASS de l’URSS, uèi de Russia), èra tanben una constellacion foncionala apareguda en 1995 e operacionala en 1996, mas amb la casuda de l’Union Sovietica, foguèt pas mai entretengut, provocant des pannas materialas en 1997 aumentant entre 1997 e 2000 e provocant de traucs de coberturas, fasent obsolet e non foncional. Entre 2000 e 2010, la disponibilitat venguèt alara parciala. En 2005, pasmens, la federacion russa s’est engatjèt a li restaurar avant 2010, amb una collaboracion indiana. Entre 2008 e 2010, de nòu sattelits foguèron lançats, lo sistèma venent de nòu, pauc apauc foncional per èsser operacional en 2011. L'iPhone 4S e le Samsung Wave III venguèron en 2011, los primiers smartphones grand public (fòra del mercat rus) a recebre nativament los sinhals GLONASS e a los utilizar per evaluar lo posicionament[1],[2].
Galileo[modificar | modificar la font]
L’Union europèa signèt amn l’agéncia espaciala europèa en març de 2002 l’acòrdi sul desvelopament del sistèma global Galileo. Lo cost es estimat a prèp de 3 miliards d’èuros[3]. Lo sistèma èra previst per èsser operacional en 2012. Lo primièr satellit experimental foguèt lançat lo 28 de decembre de 2005. Un segond satellit de validacion foguèt lançat en 2008 Los senhals de navigacion de Galileo seran compatibles amb aqueles del futur GPS, permetent als receptors de los combinar per aumentar la precision coma la veracitat del punch.
Compass[modificar | modificar la font]
La China a indiqué son intention d’étendre son système régional Beidou en sistèma global. Aquel programa es nomenat Compass dins l’agéncia d’informacions chinesas oficiala « Xinhua News Agency ». Lo sistèma Compass deu comportar 30 satellits en orbita MEO e 5 geoestacionaris. Aquela anoncia es accompanhada d’una invitacion a d’autres païses d'i collaborar, alara que la China es tanben engatjada dins lo programa Galileo.
IRNSS[modificar | modificar la font]
Le sistème IRNSS (Indian Regional Navigational Satellite System) es un projècte de sistèma autonòm de navigacion regionala bastit e contraròtlat pel govèrn indian. Deu permetre una precision absoluda de 20 mètres sus l’Índia e s'espandiriá fins a 2 000 km a l'entorn. La tòca es un sistèma entièrament jos contraròtle indian, le segment espacial, terrèstre e lis receptors essent desvelopats per l’Índia.
QZSS[modificar | modificar la font]
Lo sistèma QZSS (Quasi-Zenith Satellite System), es desvelopat per Japon per un primier lançament en 2008. Será constituit de tres satellits geoestacionaris permetent le transferiment de temps e una aumentacion del GPS. Cobrirá lo Japon e sa region[4]
Autres sistèmas de posicionament satellitaris[modificar | modificar la font]
Lo sistèma francés DORIS (Doppler Orbitography and Radio-positioning Integrated by Satellite) pòt èsser considerat coma l’invèrsa dels GNSS: dempuèi de marcas al sol, permet de determinar amb precision la posicion d’un satellit. Es utilizat per exemple suls satellits d’observacion[5]
Los sistèmas ARGOS e Cospas-Sarsat son pas vertadièrament de sistèmas de navigacion, mas de posicionament a distància: lo mobil conten pas qu'un emetor, e la posicion es coneguda pel centre de calcul del sistèma. Quitament se la precision es mediòcra (1 a Modèl:Initat) son utilizats per la securitat aeriana e maritima o lo radiotracking d'animals, mercé a la simplicitat de las marcass embarcadas. Foncionat, coma le TRANSIT, per mesura d'efècte doppler.
Sistèmas d'aumentacion de performàncias[modificar | modificar la font]
Los sistèmas satellitaris existents (GPS & GLONASS) pòdon èsser completats per de sistèmas dichs d'aumentacion o d'overlay que desliuran en temps vertadièr de correccions permetent d'aumentar la precision e las informacions permetent de garantir l'integritat d'aquelas correccions. Lo principi d'aqueles sistèmas es qu'una ou mai estacions al sòl mesuran en permanéncia l'error e transmeton un senhal de correccion als utilizaires.
Existís fòrça sistèmas diferents segon las correccions fornidas al receptor. Uns transmeton d'informacions sus las fonts d’error (escarts de relòtge, efemerids, retards ionosferics), d’autres fornisson l’escart constatat total (diferencial), d’autres apondon d'informacions eissidas del quita veïcul (velocitat, altitud...)
Classam mai sovent aqueles sistèmas d'aumentacion en tres categorias, segon lo biais que la correccion es calculadas e transmesa:
- Aumentacion basada sus de satellits: SBAS (Satellite-Based Augmentation System) coma WAAS (Wide Area Augmentation System), EGNOS (European Geostationary Navigation Overlay Service) e MSAS (Multi-functional Satellite Augmentation System)
- Aumentacion basada sus de sistèmas al sòl: GBAS (Ground-Based Augmentation system) coma DGPS (diferencial GPS) o los pseudolits (pseudosatellits al sòl)
- Aumentacion basada sus de sistèmas embarcats (pels avions) : ABAS (Aircraft Based Augmentation System) coma las centralas a inercia.
Aqueles sistèmas permeton d'obtenir una precision anant fins al centimètre. Per la navigacion aeriena, lo concèpte GNSS (Global Navigation Satellite System) de l'OACI demanda que l'integritat dels sistèmas de navigacion per satellit siá sudvelhada, e qu'una alèrta siá emisa a bòrd en cas de pèrda de l'integritat necessària (que depend de la fasa du vòl).
Definicions de L'OACI[modificar | modificar la font]
Los sistèmas GNSS capables de fornir una precision e una integritat compatibla amb las exigéncias de la navigacion aeronautica civile son definits atal per l'OACI[6]:
GNSS-1[modificar | modificar la font]
Lo GNSS-1 es la primièra generacion, combinant l’utilizacion dels sistèmas GPS e GLONASS, amb de sistèmas d’aumentacion satellitària (SBAS) o terrèstres (GBAS). Als Estats Units d'America, lo complement satellitari es lo WAAS, en Euròpa, es l'EGNOS, e al Japon, lo MSAS. Los sistèmas complementaris terrèstres (GBAS) son mai sovent locals, coma lo ‘’Local Area Augmentation System’’ (LAAS). Las performàncias del GNSS1 son compatiblas amb la navigacion « en rota » (seguit dles corredors aerians e dels espaçaments) e eventuèlament d’apròcha s'un sistèma LAAS es disponible.
GNSS-2[modificar | modificar la font]
Lo GNSS-2 es la segonda generacion dels sistèmas, capable de fornir totes los servicis civils, que l’exemple mai avançat es lo Galileo europèu. Aqueles sistèmas progirán simultanèament la precision e l’integritat necessària per la navigacion civila dins totas las fasas de vòl. Lo sistèma GPS en desvelopament deu inclure tanben la portaira L5 d’integritat, lo metent atal al nivèl GNSS2.
- Los sistèmas de basa son las constellacions operacionalas existentas o en desvolupament: GPS, Galileo e GLONASS.
- Los sistèmas d’aumentacion satellitaris globals: Omnistar e StarFire.
- Los sistèmas d’aumentacion satellitaris regionals ( SBAS) incluent lo WAAS dels Estats Units d'America, l’EGNOS de l'europèu, lo MSAS japonés, e lo GAGAN indian.
- Los sistèmas de navigacion satellitaris regionals coma lo QZSS japonés, l'IRNSS indian e lo Beidou chinés.
- Los sistèmas d’aumentacion terrèstres continentals (GBAS) per exemple l’australian GRAS e lo servici DGPS del ministèri dels transpòrts dels Estats Units d'America.
- Los GBAS regionals coma lo malhum CORS .
- Los GBAS locals utilizant una seula estacion de referéncia foncionant en correccions cinematicas. (Real Time Kinematic).
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Los usatges civils dels GNSS son multiples:
- La navigacion, dempuèi los receptors portables de caminada, los navigators de veïculs, fins a las centralas de navigacion dels aeronèus e naus
- Lo transfèrt de temps e la sincronizacion, scientific o per las telecomunicacions
- La susvelhança, en ligam amb un emetor APRS
- La topografia, en construccions o trabalhs publics.
- Lo salvetatge aeronautica o maritima (Search and rescue), en ligam amb una marca-emetòra d'alarma.
- La geofisica, per exemple la susvelhança de las falhas.
- Lo seguit dels animals de passa o de las populacions d'espècias menaçadas, per radiotracking
- La gestion dels malhum de transpòrt, bus, remòrcas, eca
- La susvelhança de las zonas de pèsca
- l'agricultura de precision, per exemple en permetent d'espandiment sens recobrament.
- la gestion de las collectivitats localas, per la mesa a jorn del cadastre
- la luta contre lo raube, subretot dels veïculs o dels containers.
- la luta contra la piratariá maritima
- eca.
Son tanben a la disposicion dels particulars, que pòdon comprar de material lor permetent de localizar lor posicion exacta a tot moment, per exemple dins lors desplaçaments en automobila o en caminda.
Enjòcs politics e economics[modificar | modificar la font]
Los sistèmas GNSS an d'implicacions economicas:
- Lor construccion representa d'enòrmes budgèts, que solament los Estats Units d'America pòdon envisatjar d'espereles. L'URSS daissèt un temps se degradar lo sistèma GLONASS per rason budgetària. Euròpa s'uniquèt per Galileo, mas las decisions budgetàrias dificilas retardèron lo programa.
- Las entrepresas son causidas per bastir lo segment espacial aprèp de fòrtas lutas d'influéncia politicas.
- Lo mercat de las aplicacions, en material e logicial es en aumentacion, mas pòt pas contribuir al budgèt d'un sistèma novèl, lo sistèma existent GPS essent d'usatge gratuit.
- Las economias realizadas suls sistèmas terrèstres ancians permeton de compensar en partida los costs. Per exemple, lo desvolopament complet del GNSS2 deu permetre d'abandonar una partida dels mejans de radionavigation aeronautics actuals (VOR ILS DME ADF..)
- La navigacion mai precisa autreja d'economies suls costs de carburant, e lo desengorjament dels corredors aerians e dels terminals per reduction dels interval.
Per capitat, los Estats cercan una independéncia al respècte del GPS dels Estats Units D'America, per poser desvolopar d'applicacions civilas o militàrias nacionalas. Lo desvelopament d'un sistèma de navigacion satellitari es tanben un element de prestigi per las novèlas nacions spacialas (China e Índia). Dins aquèla meteissa tòca, la Comission Europèa donèt lo seu sosten a la creacion del Master GNSS[7] per l'École nationale de l'aviation civile e l'Institut supérieur de l'aéronautique et de l'espace.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)India signs GLONASS agreement
- ↑ (en)India, Russia Agree On Joint Development Of Future Glonas Navigation System
- ↑ (en)BBC News Boost to Galileo sat-nav system, 25 d'agost de 2006
- ↑ (en) Japan Seeking 13 Percent Budget Hike for Space Activities SPACE.com, 7 Septembre 2004
- ↑ (fr)DORIS informacion pagina
- ↑ (fr) [url=http://www.ifatca.org/docs/gnss.pdf A Beginner’s Guide to GNSS in Europe]; ed: IFATCA
- ↑ (fr)http://www.aerobuzz.fr/spip.php?breve746
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Estudi sua las tecnicas de geolocalizacion
- Organizacions en rapòrt amb los GNSS
- GALILEO and GNSS Test Bed - HELILEO HELILEO


text:
Macrofag
Los macrofags (del Grèc ancian: « gros manjador », makros = grand, phagein = manjar) son de cellulas infiltrant los teissuts, descobertas per Elie Metchnikoff en 1883. Venon de la diferenciacion de leucocits sanguins, los monocits. Los monocits e los macrofags son de fagocits (cellulas capablas de fagocitòsi). Participan a l’immunitat innada coma defensa non especifica, mas son capables de participar a l’immunitat adaptativa mejans lo fenomèn d’opsonizacion. Lor ròtle es de fagocitar los brigalhs cellularis e los patogèns. Coma las cellulas dendriticas, son capables de se comportar coma una cellula presentatritz d'antigèn. Es une grossa cellula redonda amb un nuclèu excentrat e de vacuolas dins lo seu citoplasma.
Somari
Cicle vital[modificar | modificar la font]
Los macrofafs son diferenciats dempuèi los monocits, que son de fagocits sanguins, eles tanben derivats de la mesolha ossosa. Quand un monocit infiltra un teissut traversant l’endoteli vascular, subís la seuna diferenciacion terminala per venir un macrofag. Los monocits, puèi los macrofags son atirats cap al luòc d’una inflammacion per quimiotactisme. Los senhals d’apèl son constituits de diferents stimuli, derivats de cellulas dametjadas (per necròsi o apoptòsi), de patogèns, e de produchs liberats per las cellulas presentas al site: l’istamina relargada pels mastocits e los granulocits basofils, e dels quimiokines e citokines liberats per de macrofags. Al contrri dels neutrofils, que son les cellulas fagocitàrias presentas mai aviadament sul luòc de l’inflammacion e que vivion sonque qualques jorns, la durada de vida d’un macrofag va d'uns meses a d'ans. Tot coma gaireben totas las cellulas completament diferenciadas, se divisan pas.
Fonccion[modificar | modificar la font]
-
Macrofag fagocitant de conidiás
Fagocitòsi[modificar | modificar la font]
Un dels ròtle prencipals dels macrofags es lo netejament dels còrs necrotics e dels còrs apoptotics, de brigalhs e de poscas dins lo cas dels palmons. L’eliminacion de las cellulas mòrtas es importanta dins l'encastre de las fasas precoças de l’inflammacion cronica. Aquela eliminacion es dominada per l’accion dels granulocits neutrofils, que serán eles meteis fagocitats pels macrofags un còp vielhits (vejatz CD31 per mai detalhs).
L’eliminacion de las poscas e dels teissuts necrotics es prisa en carga a una mai granda escala (fòra inflammacion), per de macrofags residents que demòran dins de luòcs estrategics coma los palmons, lo fètge, los teissuts nervioses, los òsses, la melsa e los teissuts conjonctius, e que digèron las particulas estrangièras coma la posca e los brigalhs, mas tanben los patogèns, recrutant en cas de besonh de macrofags circulants.
Quand un macrofag ingrís un patogèn, la vesicula intracellulara formada es nomenada fagosòma. Fusionará amb un lisosòm. Los enzims lisosomials e los radicals liures de l’oxigèn (coma l’ipoclorit) van tuar e digerir l’intrús. Pasmens, uns organismes pòdon resistir a aquel processus e subreviure dins lo macrofag, coma Mycobacterium tuberculosis o las Leishmania. Un macrofag pòt digerir una centana de bacterias abans de succombar el meteis al seus pròpris enzims de digestion.
Ròtle dins l'immunitat adaptativa[modificar | modificar la font]
Aprèp aver digerit un patogèn, un macrofag pòt se comportar en cellula presentatritz d'antigèn, es a dire presentar un antigèn de biais a estimular un linfocit T especific. L'estimulacion linfocitària per un macrofag es mendre qu'aquela inducha per una cellula dendritica, mas los macrofags son capables de presentar d'antigèns associats a las moleculas del complèxe major d'istocompatibilitat de classa dos, e doncas d'estimular de linfocits CD4+.
Una immunizacion se traduch tanben per la produccion d'anticòrs dirigits contre los antigèns immunisants. Aqueles anticòrs van se liberar als antigèns de superfícia dels patogèes. D'isotips son opsonisants, es a dire qu’existís suls fagocits de receptors especifics de fragments constents de cadenas pesucas d'anticòrs. (Dins le cas dels IgG (immunoglobulina d'isotip G), sont los CD16, CD32 e CD64.) Los macrofags possedisson aquel tipe de receptors e lo ligam d’un complèxe immun a aqueles receptors provocan la fagocitòsi. Atal, un patogèn que será invisible als uèlhs d’un macrofag o vendrá un còp opsonizat.
Implicacion en patologia umana[modificar | modificar la font]
Los macrofags participan a de fenomèns patologics, coma:
- Los macrofags son capables de servar los lipids anormals. Un còp « plens », son la matèria primièra de la placa d'ateroscleròsi. Portan alara lo nom de cellulas espumosas
- Los macrofags pòrtan las moleculas CD4 e CCR5, çò que los fan infectablas per las socas macrotropas del VIH. En practica, l'infeccion al VIH quand d'una contaminacion sexuala passa pels macrofags.
- La formacion del granulòm inflammatòri despend dels macrofags.
- La miofasciita de macrofags.
Macrofags residents[modificar | modificar la font]
Ja foguèt mencionat que la majoritat dels macrofags (en situacion non inflammatòria) resident a de luòcs estratégics. Son tanben presents als luòcs mai susceptibles d’invasion microbiana o d’accumulacion de totas menas de brigalhs. Se dona de noms diferents als macrofags segon lor localizacion:
- Istiocits dins los teissuts conjonctius
- Cellula de Kupffer dins lo fètge
- Microgliocits dins lo teissut nerviós
- Osteoclastes dins lo teissut ossós
- Cellula adventiciala dins la moselha ossosa
- Macrofags alveolaris, intersticials dins los palmons


text:
1698
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1698 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Oman[modificar | modificar la font]
Presa de la vila de Mombasa qu'èra sota lo contraròtle de Portugal.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Depaus de brevet de l'engenhaire britanic Thomas Savery (vèrs 1650 - 1710) per una maquina de vapor permetent de pompar l'aiga dins lei minas prefondas. Pasmens, son invencion èra fòrça perilhosa e son utilizacion durèt gaire.


text:
Sotzeling
Sotzeling es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait Dels senhors de Castell-Consagrat.
- Possession de Sant-Denis de París en 782, de contunh del abbaye dels bénédictines de Vergaville en 966.
- Dépendait des seigneurs de Château-Voué.
- Possession de Saint-Denis de Paris en 782, puis de l'abbaye des bénédictines de Vergaville en 966.


text:
Valleroy (Meurthe e Mosèla)
Valleroy es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas limitrophes de Valleroy :
Communes limitrophes de Valleroy :
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas gallo-romaines an establit l'an 1962 per la descobèrta d'una rica villa. Citat l'an 1188 amb Hatrize possession de la abbaye Sant- Martin. Amb Moineville forma un fief dels sires de Apremont, amb la guarda féodale dins lo castèl de Briey en 1330. L'ancian vilatge de Laneufville a citat (Langei villa) l'an 910, en la charte de la reina Richilde, veusa de Charles lo Chauve, pel abbaye de Gorze. En 1457 los abitants de Valleroy, se comprometon a donar totes los ans una liura de bona cera al rei de Sicile e al pòrti de Calabre los sieus fils, aqueles dos princes en avent preses aquel vilatge jols salvaguarda. En 1817 Valleroy, pòble de l'anciana província del barrois entre Adorna e Rawé, a per annexis los caserius de Laneufville e Belair. A aquela epòca i a 504 abitants repartits dins 84 ostals.
Les origines gallo-romaines sont établies en 1962 par la découverte d'une riche villa. Cité en 1188 avec Hatrize possession de l'abbaye Saint- Martin. Avec Moineville elle forme un fief des sires d'Apremont, avec la garde féodale au château de Briey en 1330. L'ancien village de Laneufville est cité (Langei villa) en 910, dans la charte de la reine Richilde, veuve de Charles le Chauve, pour l'abbaye de Gorze. En 1457 les habitants de Valleroy, s'engagent à donner tous les ans une livre de bonne cire au roi de Sicile et au duc de Calabre son fils, ces deux princes ayant pris ce village sous leur sauvegarde. En 1817 Valleroy, village de l'ancienne province du barrois entre Orne et Rawé, a pour annexes les hameaux de Laneufville et Belair. À cette époque il y a 504 habitants répartis dans 84 maisons.


text:
Modèl:Purgar l'amagatal
En brèu
- Tòca
- Inserir un ligam permetent de refrescar una pagina qu'es demorada incambiada, mentre que los modèls que conten son estats modificats.
- Sintaxi
{{Purgar l'amagatal}}
- Afichatge
- Clicatz aicí per purgar l'amagatal
Nòtas
En principi, lo logicial MediaWiki detècta automaticament aquestes cases quand aficha una tala pagina. Se deu doncas lo defugir dins los articles, perque l’utilizacion del ligam prepausat a un cost pel servidor.
Atal, aqueste modèl es sustot fach per èsser inclús dins la seccion
…  d’un modèl variable que conten una seccion
…  : dins aqueste cas particular, la modificacion del còde font del modèl (seccion noinclude) es pas dirèctament repercutida al nivèl de la pagina de documentacion del modèl (seccion includeonly) ; un clic sul ligam prepausat permet de refrescar la pagina del modèl.


text:
Zaro
Çaro
Zaro en basco o Çaro en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici qu'ei zaroar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Idrografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Niva e lo son afluent l'arrivet d'Urtxipia que travèrsan la comuna.
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Sent Joan lo Vielh au nòrd
- Sent Joan Pè de Pòrt au nòrd-oèst
- Aintzila au sud-èst
- Eiheralarre au sud
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Site hortificat protoistoric a Xerrapo.
- Ostau tradicionau basco Etxezaharra, deu sègle XVIII.
- Glèisa de Sant Martin, de l'Edat Mejana.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Val Varacha
La Val Varacha (var. non localas Vau Varacha, Vath Varacha) es una de las Valadas Occitanas e un parçan d'Occitània dins la província de Coni (estat italian). Lo riu de Varacha li dona son nom.
Sa vila principala es Sant Pèire.
Geografia[modificar | modificar la font]
La Valada vai da lo Peasc a la Chanal e, dins la bòna estajon, se pòl passar en Cairàs bo la veitura, a travèrs lo còl de l'Anhèl (2748 m).
Estòria[modificar | modificar la font]
Las comunas de Pont e la Chanal, Chastèldalfin, Blins an constituit un de lhi Escartons e, encà encuei, aquel airal se sòna La Chastelada.
A la fin de lhi ans '60, ent'aquesta valada a prencipiaa la consciéncia occitana en Itàlia abo las idèas de Francés Fontan, la richa creacion literària de Tòni Baudrier e un premier tropèl de joves occitanistas.
La Valada es la tèrra de Joan Bernardi e Jusèp da Ros, de Masino Anghilante e de Giovanni Bernard.


text:
1841
Aquesta pagina concernís l'an 1841 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Despausicion dau negus Yohannes III nomat l'annada precedenta per lo ras Ali II en causa dau raprochament entre Yohannes e lei senhors de Tigre. L'ancian negus Sahle Dengel, despausat en 1840, retrobèt sa plaça fins a 1845.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Fin de la concepcion de la premiera arma amb un cargament per la culassa per Johann Nikolaus von Dreyse (1787-1867). Aquò marcava l'acabament d'un trabalh acomençat en 1835. Marquèt una revolucion importanta en matèria d'armas d'infantariá car èra plus necessari per lei soudats de cargar son arma per la boca. Adoptat per l'armada prussiana, inspirèt d'autreis armas fins au desvolopament dei fusius semi-automatics au començament dau sègle XX.
Energia[modificar | modificar la font]
Presentacion de la premiera bobina d'induccion per lo fisician francés Antoine Masson (1806-1880).
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion per James Prescott Joule (1818-1889) dei resultats de seis estudis dei fenomèns termics liats au passatge d'un corrent electric dins un conductor.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Berthe Morisot, pintre francesa (m. 1895)
- 28 de genièr - Henry Morton Stanley, explorator britanic-american (m. 1904)
- 15 de febrièr - Manuel Ferraz de Campos Sales, president de Brasil (m. 1913)
- 25 de febrièr - Auguste Renoir, pintor francés (m. 1919)
- 25 d'agost - Emil Theodor Kocher, mètge soís, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1917)
- 8 de setembre - Antonín Dvořák, compositor chèc (m. 1904)
- 28 de setembre - Georges Clemenceau, òme politic francés (m. 1929)
- 4 d'octobre - Prudente de Morais, president de Brasil (m. 1904)
- 6 de novembre - Armand Fallières, president de França (m. 1931)
- 20 de novembre - Wilfrid Laurier, primièr ministre de Canadà (m. 1919)
- 20 de decembre - Ferdinand Buisson, pedagòg francés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1932)


text:
Fanga
En sedimentologia, la fanga es una mescla d'aiga e de particulas sedimentàrias primas de limas e d'argilas.
Los depaus de fangas ancians o fossilizats se transforman en lutitas per l'accion del temps.
Abitacion[modificar | modificar la font]
La fanga es un abric per fòrça espècias animalas coma los vèrms, las granhòtas, las sèrps, las arcèlis, las escaravissas, eca. D'autres animals coma los pòrcs, los rinocèros e los elefants se'n servisson per refregir lor còs e los aparar dels rais del solelh. Los èssers umans se serviguèron (e encara se servisson) de fanga secada dins de bastits, d'òbras d'art, e coma material estanca.


text:
Saint-Chef
Nom desconegut en arpitan ( Saint-Chef en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat al nòrd-es de Bourgoin-Jallieu (a l'èst de Lion), en bordure del Isle Crémieu, país del calcaire, un vallon compausat de bòsc de châtaigniers, de étangs e de plateaux propices a la vinha.
La commune est située au nord-est de Bourgoin-Jallieu (à l'est de Lyon), en bordure de l'Isle Crémieu, pays du calcaire, un vallon composé de bois de châtaigniers, d'étangs et de plateaux propices à la vigne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo abbaye se desvolòpa al fil del temps. La glèisa abbatiale es datada Modèl:S2. Un primièr castèl a bastit sul tuc nòrd. I aurà seguit per dos d'autras, mai tardans, totjorn sus aquel meteis tuc totun mai a l'oèst. Après la Revolucion francesa, la abbaye a desmantellat e las siás bastissas ré-utilizats per la majoritat, o destruits per cèrts autres. Se pòt s'i remembrar dels passatges dels fraires bénédictins en lo centre istoric del pòble, résonnants al détour dels carrerons, a las immeditaeses dels ostals a tourelles e de bastissas de la Modèl:S-.
Dintratz 1790 e 1794, Sant-Cap de absorbeix las municipalitats éphémères de Arcisses, Chamont, Crucilleux, Laval-de-Sant-Cap de, Montcarra, Trieux e Vercin.
L'abbaye se développe au fil du temps. La glèisa abbatiale est datée des Modèl:S2. Un premier château est construit sur la colline nord. Il sera suivi par deux autres, plus tardifs, toujours sur cette même colline mais plus à l'ouest. Après la Révolution française, l'abbaye est démantelée et ses bâtiments ré-utilisés pour la plupart, ou détruits pour certains autres. On peut s'y souvenir des pas des moines bénédictins dans le centre historique du village, résonnants au détour des ruelles, aux abords des maisons à tourelles et bâtiments du Modèl:S-.
Entre 1790 et 1794, Saint-Chef absorbe les communes éphémères d'Arcisses, Chamont, Crucilleux, Laval-de-Saint-Chef, Montcarra, Trieux et Vercin.


text:
Abadiá de Santa Fe de Concas
L'abadiá de Santa Fe es una glèisa abadiala romanica situada dins la comuna de Concas (en Lengadòc, departament d’Avairon). Es considerada coma una de las òbras màgers del romanic occitan, subretot per encausa del timpan que se tròba sus la pòrta principala. Conten un tresaur qu'a de pèças d'orfebrariá unicas, que son de l'epòca carolingiana.
Èra un ponch de la rota de pelegrinatge del camin de Sant Jacme e es doncas ligada a quatre autres edificis religioses que son dins lo camin e que partejan de traches arquitectonics comuns. Aqueles autres quatre son Sant Martin de Tors, Sant Marçau de Lemòtges, la basilica de Sant Sarnin de Tolosa e la catedrala de Sant Jacme de Compostèla.


text:
Barcy
Barcy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
D'una superficie de 695 ectaras[1] (siá 6,95 km2), la municipalitat de Barcy aperten al costat de Meaux-Nòrd, en lo arrondiment de Meaux. Las municipalitats limitrophes prèps de Barcy incluent Marcilly a 2,03 km, Chambry a 2,36 km, Gesvres-lo-Capítol a 3,58 km, Penchard a 3,82 km e Varreddes a 3,96 km[2].
D'une superficie de 695 hectares[1] (soit 6,95 km2), la commune de Barcy appartient au canton de Meaux-Nord, dans l'arrondissement de Meaux. Les communes limitrophes proches de Barcy incluent Marcilly à 2,03 km, Chambry à 2,36 km, Gesvres-le-Chapitre à 3,58 km, Penchard à 3,82 km et Varreddes à 3,96 km[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Barcy A conegut per lo sieu papièr dins los primièrs jorns de la Batalha de la Marna en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala. La menaça dirècta de la guèrra arribada a lo sieu paroxisme lo 3-4 de setembre 1914, quand las armadas alemandas, se dirigenta a tot aspècte cap a París, se tròban dins plen país de Meaux. Ocupan un a un los pòbles situats sul marge drech de la Marna : Chambry, Barcy, Chauconin-Neufmontiers, Monthyon, Varreddes e se afanyen a afranquir lo riu per prene pè sul marge esquèrre, a Meaux. L'avesque de Meaux Monseigneur Marbeau fa una vœu perque la vila i aja estalviat. En setembre 1915, organiza un pelegrinatge en la municipalitat per celebrar lo Miracle de la Marna e decidís d'i elevar un monument commemoratiu a Barcy. Lo monument dédié a La nòstra-Madama de la Marna a inaugurat l'an 1924.
Barcy est connu pour son rôle dans les premiers jours de La Bataille de la Marne lors de la Première Guerre mondiale. La menace directe de la guerre atteint son paroxysme le 3-4 septembre 1914, lorsque les armées allemandes, se dirigeant à toute allure vers Paris, se trouvent en plein pays de Meaux. Elles occupent un à un les villages situés sur la rive droite de la Marne : Chambry, Barcy, Chauconin-Neufmontiers, Monthyon, Varreddes et s'apprêtent à franchir la rivière pour prendre pied sur la rive gauche, à Meaux. l'évêque de Meaux Monseigneur Marbeau fait un vœu pour que la ville soit épargnée. En septembre 1915, il organise un pèlerinage dans la commune pour célébrer le Miracle de la Marne et décide d'y élever un monument commémoratif à Barcy. Le monument dédié à Notre-Dame de la Marne est inauguré en 1924.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 13 de març de 2012
- ↑ 2,0 2,1 {{{Títol}}}


text:
41
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 41 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Assassinat de l'emperaire Caligula durant una revòuta de sa garda personala lo 24 de genier. Divèrsei membres de la familha julioclaudiana foguèron tanben tuats e l'unic subrevivent, Claudi, venguèt emperaire.
Asia[modificar | modificar la font]
Republica Populara de China[modificar | modificar la font]
En Vietnam, perseguida de la guèrra còntra l'insureccion dirigida per lei Sòrres Trung. L'emperaire Guang Wudi (25-57) ordonèt lo mandadís d'una importanta armada per restablir l'òrdre chinés dins la region.
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Victòria de Vardanès Ièr còntra son rivau principau Gotarzès II qu'èra belèu son fraire. Aqueu succès li permetèt pas de l'eliminar mai lo vencut deguèt en partida se sometre e se retirar en Hircània. Aquò foguèt completat per la seguida per la reconquista de la vila de Selèucia de Tigre e la somission dei províncias orientalas. Ansin, foguèt restaurada la màger part dau poder centrau part.


text:
Guilhèm X de Peitieus
Guilhèm lo Tolosenc o lo Paladin, nascut en 1099 es lo darrièr dels comtes de Peitieus de la dinastia dels Ramnulfids.
Regnèt de 1126 a 1137 jol nom de Guilhèm VIII, comte de Peitieus e duc d’Aquitània jol nom de Guilhèm X. Èra lo filh de Guilhèm lo Trobador, al qual succediguèt, e de Felip, filha del comte de Tolosa Guilhèm IV.
S’aliguèt contra Normandia amb lo comte d’Anjau Jaufré lo Bèl. Tranquil sus sa frontièra nòrd, deu per contra longtemps guerrejar al sud per contranher son vassal d’Aunis, Isembèrt de Châtelaillon.
Mal inspirat, sostenguèt amb lo legat Girard d’Engoleime l’antipapa Anaclèt II, pendent cinc ans, a partir de 1130 e fins a una entrevista amb sant Bernat de Clairvaux al castèl de Parthenay.
Moriguèt lo 9 d'abril (jorn del Divendres sant 1137) al cors d’un pelegrinatge a Sant Jacme de Compostèla, preguèt dins sas darrièras volontats lo rei de França Loís VI lo Gròs de plan voler consentir a maridar son filh Loís a sa filha ainada, Alienòr d'Aquitània.
Venguèt, a la fin de l'Edat Mejana, un personatge de legenda, en partida confondut amb Guilhèm de Gellona e sant Guilhèm de Malevala, a l’origina de l’òrdre dels Guilhemits.
Descendéncia[modificar | modificar la font]
- Alienòr d'Aquitània (1122 o 1124-1204)
- Petronilha d’Aquitània (1125-1153)
- Guilhèm Aigret (1126-1130)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ostal de Peitau ~ Lista dels comtes de Peitieus ~ Peitau


text:
André Le Nôtre
André Le Nôtre (París, 12 de març de 1613-15 de seteme de 1700) que ho un jardinèr francés autor de mantuns jardins a la francesa (estant Versalhas l'exemple mei famós). Que tribalhè peu rei de França e de Navarra Loís XIV.
Hilh de Jean Le Nôtre, eth medish jardinèr deu Rei au jardin de las Teulerias, qu'aprengó atau lo son mestièr en mei de pravar dens un mitan qui'u permetó de har los estudis los miélhers : intrura auprès de Simon Vouet (pintre deu Rei), l'arquitectura auprès de François Mansart.
La soa purmèra òbra de gran endom que ho lo jardin deu castèth de Vaux-le-Vicomte per Nicolas Fouquet. Après la caduda d'aqueth darrèr Loís XIV que'u demandè d'adobar lo jardin de Versalhas.


text:
Flocourt
Flocourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ciutat per las primièras fes l'an 1050 ; dépendait de l'anciana província de las Tres-Evêchés ; tradicion pelegrinatge de sant Blaise lo 3 de febrièr.
- Cité pour la première fois en 1050 ; dépendait de l’ancienne province des Trois-Evêchés ; tradition pèlerinage de saint Blaise le 3 février.


text:
Glires
Un glir es un mamifèr placentari qu'aparten al grop dels anagalids dins la classificacion filogenetica. Los glirs recampan los lagomòrfs e los rosegaires. Lor caractèr visible de l'exterior mai remarcable es lo fòrt desvolopament de lors incisiva: pèrdon las primièras incisivas superioras e inferioras, las tresenas incisivas inferioras, las caninas e las primièras premolaras. Las segondas incisivas desapareisson tanben mas a lor plaça creisson de grandas segondas incisivas de lach de creissença continua. Lor dentura presenta doncas un grand void entre aquelas incisivas e las segondas premolaras: lo diastèma.
|--o Anagalides |--o †Anagaloidea `--o Glires |--o Rodentia `--o Lagomorpha
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) O.Madsen et al. Parallel adaptive radiations in two major clades of placental mammals. Revue « Nature », 2001. Legir lo resumit
- (en) W.Murphy et al. Molecular phylogenetics and the origins of placental mammals. Revue « Nature », 2001. Legir lo resumit
- (en) Ulfur Arnason et al. Mammalian mitogenomic relationships and the root of the eutherian tree. National Academy of Science. Legir lo document


text: Abans de signar un contracte discografic, Ward obtenguèt lo sieu títol en psicologia en Rust College en Holly Springs, Mississippí e se convertiguèt en professora. Mentre enregistrava çò qu'anava èsser lo sieu album debut, la companhiá discografica de Frederick Knight li presentèt una cançon la que mai tard seriá de Stacy Lattisaw. A Ward li agradèt pas aquela cançon, mas Knight insistissiá que la cançon èra necessària per capitalizar la tendéncia de musica disco, e Ward acceptèt. La cançon, qu'al principi èra una melodia dirigida a adolescents que parlan per telefòn, mai tard foguèt re-escricha amb unas letras dirigidas mai per adults, e lo resultat foguèt "Ring My Bell". Lo simple atenguèt lo luòc #1 en Canadà, Estats Units, e en lo Reialme Unit en 1979.[3]


text:
830
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 830 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida e extension de la guèrra còntra leis Arabis acomençada en 827 ambé l'invasion de Sicília. D'efèct, après la revirada de l'expedicion de 827, leis Arabis capitèron de conquistar la màger part de l'illa e comencèron lo sètge de Palèrme. En Anatolia, una armada menada per lo califa se turtèt a la resisténcia dei fòrças bizantinas dirigidas per l'emperaire. Pasmens, lei Bizantins foguèron desfachs e perdiguèron unei fortalesas.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Abséncia de celebracions per lo 10en Bak'tun. Aquò mostra l'afondrament dau govèrn de la ciutat entre 810 e 830.
Tikal[modificar | modificar la font]
L'abséncia de celebracions per lo 10en Bak'tun mostra lo declin de Tikal — que sei causas son mau conegudas — dempuei 810 e la bastida dei darriers monuments. La formacion de dinastias localas au sen dei vassaus tradicionaus de la ciutat sembla lo confirmar.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Aprofichant lei dificultats bizantinas còntra leis autreis estats arabis mediterranèus en Sicília e en Creta, lo califa Al-Mamun organizèt una campanha còntra Anatolia amb una armada importanta. I conquistèt unei fortalesas e pilhèt una partida de la region.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion per lo sabent iranian Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi d'un zij dich Zīj al-Sindhind (« Taula indiana » en occitan). Establit a partir dei calculs e dei teorias de Ptolemèu e deis astronòms indians, venguèt una referéncia majora de l'Edat Mejana per quant a l'estudi e la prediccion dau movement deis astres.


text:
Estrech de Bering
L'estrech de Bering (en anglés Bering Strait, en rus БepиHroB пpoлиB, Béringov proliv) es lo passatge marin situat entre lo cap Dejnev en Asia extèma orientala, e lo cap del Prince de Galas, qu'es lo punt mai occidental d'America; es a dire que dessepara Siberia d'Alaska, o çò qu'es parièr, Russia dels Estats Units.
Ten una largor de 85 km e una fonsor de 30 m a 50 m. Religa la mar de Chuktchi (part de l'ocean Artic), al nòrd, amb la mar de Bering (part de l'ocean Pacific), al sud. Al mitan de l'estrech se trapan las illas Diomedes.
Recep son nom de l'explorador rus d'origina danesa Vitus Bering, que foguèt lo primièr que lo traversèt en 1728.
Segon una ipotèsi, lo primièr poblament uman d'America venguèt d'Asia en traversar l'estrech de Bering, durant la darrièra epòca glaciaria.
Existís un projècte de bastir un pont (nomenat Pont Intercontinental de la Patz) o un tunèl sosmarin per religar Siberia e Alaska a travèrs de l'estrech.


text:
Servidor
En informatica un servidor es un sistèma que provesís de servicis a d'autres sistèmas informatics (nomenats clients) dins un malhum informatic, utilizant l'arquitectura client-servidor. Lo tèrme pòt far referéncia a un ordenador o a un logicial (coma per exemple un logicial de basa de donadas).
Los servidors permeton, per exemple, d'emmagazinar de fichièrs, transferir lo corrièr electronic, albergar un sit internet, etc. Es possible per un ordenador o un logicial d'èsser a l'encòp client e servidor. La connexion client-servidor utiliza de protocòls de comunicacion, coma per exemple TCP/IP, qu'es lo protocòl mai utilizat sus Internet.


text:
Petrò Poroshenko
Petrò Oleksíiovych Poroshenko (en ucraïnian: ПeTpo OлekciйoBич ПopoшeHko; Bolhrad, oblast d'Odessa, 26 de setembre de 1965) es un entrepreneire e politician ucraïnian. Foguèt ministre dels afars estrangièrs del govèrn ucraïnian dirigit per Iólia Tymoshenko entre 2009 e 2010. Es un dels candidats mai privilegiats dins los sondatges per las eleccions a la presidéncia d'Ucraïna de mai de 2014.
Segon la revista americana Forbes, Poroshenko que pòrta l'escais del "rei del chocolat" ja que possedís la famosa marca de chocolats Roshen, èra en 2011 la 13ena persona mai rica del país, amb una fortuna estimada alara a 866 milions de dollars.
Aprèp las Eleccions presidencialas ucraïnianas de 2014 que se debanèron lo 25 de mai venguèt amb mai de 54% del sufragi lo novèl president d'Ucraïna e ocupèt sa foncion lo 7 de junh del meteis an.


text:
Saint-Ouen-des-Besaces
Saint-Ouen-des-Besaces es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, situada en lo Calvados, es limitrophe del departament de la Manja, al nòrd del Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat al nòrd de Sant-Martin-de detlos-Besaces.
Lo ponch en culminant (301 m) se situa al sud-es, près del luòc-dich las Fieffes, en limit de Sant-Martin-de detlos-Besaces, sus la pendenta #que pòrta a la quòta 308, un primièr objectiu del operacion Bluecoat. Lo ponch mai bas (120 m) correspond a la sortida de la Drôme del territòri, al nòrd. La municipalitat es bocagère.
La commune, située dans le Calvados, est limitrophe du département de la Manche, au nord du Bocage virois. Son bourg est à 1 km au nord de Saint-Martin-des-Besaces.
Le point culminant (301 m) se situe au sud-est, près du lieu-dit les Fieffes, en limite de Saint-Martin-des-Besaces, sur la pente qui mène à la cote 308, un premier objectif de l'opération Bluecoat. Le point le plus bas (120 m) correspond à la sortie de la Drôme du territoire, au nord. La commune est bocagère.


text:
Els Segadors
Els Segadors es l'imne oficial de Catalonha. La siá origina data de la Guèrra dels Segadors, pendent lo sègle XVII.
Las paraulas actualas son d'Emili Guanyavents e datan de 1899.
Fa servir elements de tradicion orala qu'èran ja estats reculhits anteriorament per l'escrivan e filosòf Manuel Milà i Fontanals en 1882. La version musicala es de Francesc Alió, que la compausèt en 1892 en adaptant la melodia a la cançon qu'existissiá ja. Se pòt véser darrièr l'imne una cançon primitiva nascuda per l'insurreccion de Catalonha en 1640: la guèrra dels catalans contra lo rei d'Espanha Felip IV.
L'imne fa una crida per defensar la libertat de la tèrra.
A ran de la lei del Parlament de Catalonha lo 25 de febrièr de 1993, Els Segadors foguèt declarat l'imne de Catalonha.
Lo registre sonòr oficial foguèt realizat e presentat en 1994.
Istòria[modificar | modificar la font]
Quand esclatèt la Guèrra de Trenta Ans, en 1618, al començament per causas religiosas, a mai se s'i barrejavan questions politicas e economicas, Felip IV d'Àustria, rei d'Espanha, i participèt obligat per sa parentat amb l'emperaire alemand de la dinastia dels Habsborg.
Pr'aquò las guèrras que còstan car, e una guèrra tan longa arroïnèt la tresaurariá reiala. Es atal que se demandèt que Catalonha aportèsse tanben òmes e argent a la guèrra. Aquò portèt un rebufal profond e l'indignacion de la populacion catalana, que se vegèt forçada d'aculhir las tropas imperialas per tal de defensar la frontièra espanhòla de l'ataca francesa.
Los actes del comte-duc d'Olivares, primièr ministre de Felip IV, entrainèron un grand òdi dins lo pòble catalan, pr'amor de la violéncia e dels abuses dels soldats sieus, e plan de vilas se revoltèron. Lo jorn del Còrpus de 1640 comencèt a Barcelona la revòlta dels dalhaires (l'anomenat Còrpus de Sang). La Generalitat e lo conselhièr en cap, Pau Claris, foguèron favorables als revoltats.
De la Guèrra dels Segadors, s'es conservat la musica de çò qu'aprèp es vengut l'Imne Nacional de Catalonha e simbòl de l'identitat catalana, Els Segadors.
Los dos tèxtes pus espandits son estats l'istoric, publicat ja per Milà i Fontanals en 1882 dins lo sieu Romancerillo Catalán e, dins la primièra edicion musicala, per Francesc Alió en 1892 dins lo sieu recuèlh de Cançons populars catalanes, e l'actual d'Emili Guanyavents, lo mai politic e reivindicatiu, ganhaire d'un concors convocat amb aquesta finalitat per l'Unió Catalanista en 1899 e que provoquèt una polemica publica e jornalistica passionada.
Amb l'adaptacion d'Emili Guanyavents, las paraulas originalas dels Segadors foguèron simplificadas, reduïdas de sièis estròfas a tres, las que se cantan actualament.
Demest los nombroses arranjaments collectius de l'imne nacional catalan, los mai espandits e coneguts probable son lo de Francesc Pujol, per las còblas, lo de Joan Lamote de Grignon, per las bandas, e l'armonizacion corala de Josep Viader. Recentament es estada faita una version per còr e orquèstra sinfonica, òbra d'Antoni Ros Marbà. Existís una version en musica makina d'aqueste imne.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
- Guèrra dels Segaires - Guèrra qu'afectèt una brava part del Principat de Catalonha entre las annadas 1640 e 1652.


text:
Illas Balearas
Las Illas Balearas o las Illas Balearas e Pitiusas o las Balearas (en catalan les/ses Illes, les Illes Balears, les Illes Balears i Pitiüses) son un archipèla de la Mediterranèa Occidentala, una region dels Païses Catalans e una comunautat autonòma d'Espanha.
Se compausan de las illas majoralas de Menòrca, Malhòrca, Eivissa e Formentera.
Lor capitala es Palma.
Lo gentilici es balear -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Organizacion territoriala[modificar | modificar la font]
La comunautat autonòma de las Balearas se compausa d'una sola província.
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Lo torisme es una de las principalas activitats economicas de las Balearas.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Chuisnes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Aquela pichona municipalitat situar a aperaquí 110Km de París, en la region centri es jumelée a una pettite vila anglesa.
Cette petite commune situer à environ 110Km de Paris, dans la région centre est jumelée à une pettite ville anglaise.
Chuisnes
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Modèl:Portal Jacky Jaulneau


text:
Valmunster
Valmunster es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, domeni e fief del abbaye de Mettlach, #que la comuna n'èra a Holling.
- Descobèrta de houille en los tucs de Valmunster en 1789.
- Louis Bouvier-Dumolard #far bastir una fabrica chimique l'an 1822.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, domaine et fief de l'abbaye de Mettlach, dont la mairie était à Holling.
- Découverte de houille dans les collines de Valmunster en 1789.
- Louis Bouvier-Dumolard fit construire une usine chimique en 1822.