text:
Miribel-Lanchâtre
Miribel-Lanchâtre (nom francés, lo nom occitan es desconegut) es una comuna —ben probablament occitana dau Daufinat— dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lanchâtre Correspondriá a la localizacion d'un ancian camp romain.
Miribel A un passat féodal e possedís encara las ruïnes d'un castèl fòrt.
En 1822, la municipalitat de Miribel-e-Castèl-Bernard #èsser administrativement suprimida per constituir aquelas de Castell-Bernard e de Miribel-Lanchâtre.
Lanchâtre correspondrait à l'emplacement d’un ancien camp romain.
Miribel a un passé féodal et possède encore les ruines d’un château fort.
En 1822, la commune de Miribel-et-Château-Bernard fut administrativement supprimée pour constituer celles de Château-Bernard et de Miribel-Lanchâtre.


c: text/html

text:
AMX 30
Lo carri AMX 30 es un carri de combat principau francés desvolopat au començament deis annadas 1960. Intrèt en servici en 1966 au sen de l'armada francesa. 3 571 unitats foguèron produchas que la mitat foguèt exportada car lo blindat foguèt adoptat per unei país coma Espanha, Grècia, Veneçuela, Qatar o l'Arabia Saudita. Divèrsei versions foguèron produchas, en particular durant la fin de la Guèrra Freja, l'AMX 30B2 qu'èra una modernizacion fòrça avançada dau veïcul originau. A partir deis annadas 2000, foguèt remplaçat au sen de l'armada francesa per l'AMX 56 Leclerc.
Participèt a la Guèrra de Kuwait au sen deis armadas francesa e qatari. Obtenguèt de resultats satisfasents còntra lei carris iraquians T-55 e T-62 durant la batalha de Khajfi e durant l'ofensiva vèrs Al Salman.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Petelin
Pistacia terebinthus
FlorsError d'escript : la foncion « títol » existís pas.
Lo Petelin (Pistacia terebinthus L.), es una planta de fulhatge caduc de la familha de las anacadiacèas butant dins la garriga e lo maquís, comun dins tot lo bacin mediterranèu (Marròc, Portugal, Turquia, Siria, Israèl, Palestina). En Occitània a l'origina present en Lengadòc e Provença, son airal s'espandiguèt fins a Carcin, Peiregòrd e mai al delà fins en Savòia e Jura, mas totjorn dins de zonas esclairadas associats a l'euse e al roire e a una altitud maximala de 500 m.
L'òli de terebentina es eissida de la saba d'aquel arbre.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo petelin es un arbrilhon de tres a cinc mètres de naut.
Sas fuèlhas caducas de 7 a 13 foliòlas son verdas a la prima, jaunas o rojas flamejant a la davalada.
Las flors unisexuadas son pichonas, rogencas en pinas quichadas — paniculs — sus de rams d'un an. La florason se produch d'abril a junh.
Los fruchs ovoíds, de 5 a 7 mm e en pinhas caracteristicas, son blancs, puèi roses, roges e fins finala bruns quand madurs. Exala una fòrta odor de resina
Se diferencia del lentiscle per
- sas fuèlhas avent un nombre impar de foliòlas (imparipenadas) ;
- un raquis non alat ;
- une inflorescéncia pramidala ;
- son fulhatge non persistent.
Lo pistachièr (Pistacia vera) a el de fulhas avent mens de foliòlas: 3 a 5 foliòlas e de frusch mai voluminoses, que son comestibles.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
La fusta dura es utilizada en ebenistariá e en marquetariá per realizar de ornementacions.
Introduch als Estats Units d'America en 1854, es utilizat coma plan dirècte pel pistachièr.
Lo petelin dona una òli de resina fòrça odoriferanta, la terebentina de Quio, de l'illa grèga de io Quio ont la resina es expleitada. La resina pòt èsser utilizada coma antiseptic en medecina e se la pòt la mastegar. Servís tanben a la fabricacion de vernís e de lepetariás.
Las granas del petelin son comestiblas mas agrolosas e pòdon produire un òli comestible .
Malautiá e parasits[modificar | modificar la font]
La galla del petelin fa mutar la fuèlha per contenir los uòus de son parasit. Las gallas mai corrents son causadas per Forda marginata, Forda formicaria e Baizongia pistaciae (fuèlha transformada en enòrme « bana » fins a 20 cm de long)[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)P. Dauphin, J.-C. Aniotsbéhère. Les Galles de France (2ème édition). Mémoires Soc. Linn. Bordeaux, Tome 2, 1997
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Belles fleurs de France
- Modèl:Tela-métro
- Referéncia ITIS : TSN 506469 Pistacia terebinthus L. (en)
- Modèl:GRIN espèce
- Jean Fabre, souvenirs entomologiques, 1903, Pucerons du térébinthe - Galles
- Jean Fabre, souvenirs entomologiques, 1903, La pariade - L'œuf
L' Appel de la Garrigue éditions 1989 / 1990 Gérard Joyon ISBN 2-9504214-0-7


text:
Argentat
Argentat es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Lemosin. Es la vila principala de Sentria. En 1830, fusiona emb la comuna de la Chapela aus Plats.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Chasteu dau Bac (s. 15)
- Escuras estables de l'Ospitau (s. 18)
- Maine de l'Eiriau (s. 15)
- Peira ficha dau Grave de Rolland
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Bad König (Èssa, Alemanha)
- Sakal (Senegau)


text:
Saint-Denis-de-Vaux
Saint-Denis-de-Vaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en Bourgogne, en lo departament de la Saône-e-Loire, a aperaquí 13 quilomètres de Chalon-sus-Saône. Es un vilatge viticole de la Còsta Chalonnaise, en fasent partida de la vallée de las Vali.
La commune est située en Bourgogne, dans le département de la Saône-et-Loire, à environ 13 kilomètres de Chalon-sur-Saône. C'est un village viticole de la Côte Chalonnaise, faisant partie de la vallée des Vaux.


text:
Puxe
Puxe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província del Barrois, fa partidas distincions en dependent de la familha del Torn abans #qu'al XVe sègle, la distincion dintre per matrimòni en lo giron de la ostal de Ficquelmont, la una de las principalas familhas de la anautita noblesa lorraine (Cavals de Lorraine).
Village de l'ancienne province du Barrois, il fait partie des seigneuries dépendant de la famille de la Tour avant qu'au XVe siècle, la seigneurie entre par mariage dans le giron de la maison de Ficquelmont, l'une des principales familles de la haute noblesse lorraine (Chevaux de Lorraine).


text:
Saorj
Saorj[1] (Saorge en francés e Saorgio en italian) es una comuna d'Occitània ont se parla l'occitan roiasc (occitan de transicion vèrs lo ligur), dins la Val de Ròia, dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Saorj, En lo costat de Breil-sus-Roya, es un vilatge perché, surplombant las gargamèlas del fleuve de la Roya. S'arriba dins lo vilatge per doas rotas pas enllaçades. Per l'èst, cal abandonar la D6204 (Via Europae) de contunh manlevar la rota dicha de las Châtaigniers D138, #lo que s'acaba dins lo quartièr dich de la Madone del Poggio. Pel nòrd-es, cal anar fins a Fontan e manlevar la D38 per prene l'intrada principala dins lo quartièr Ciapagne. En un luòc sauvatge, Saorj escalona los sieus ostals agrippées a las pendentas abruptes #que dominan un leugièr élargissement de la Roya. Los carrerons en dédale, gaireben totjorn n'escalièr, sovent voûtées, son coriosas a recórrer. Los ostals son anautits e comprenon fins a quatre o cinc escalonis. La siá arquitectura medievala es particularament intacta. thumb|Vista sus Saorj dempuèi lo monastèri. Los tres nivèls independentes del pòble son plan repérables
Saorj, dans le canton de Breil-sur-Roya, est un village perché, surplombant les gorges du fleuve de la Roya. On atteint le village par deux routes non raccordées. Par l'est, il faut quitter la D6204 (Via Europae) puis emprunter la route dite des Châtaigniers D138, laquelle se termine au quartier dit de la Madone del Poggio. Par le nord-est, il faut aller jusqu'à Fontan et emprunter la D38 pour rejoindre l'entrée principale au quartier Ciapagne. Dans un site sauvage, Saorj étage ses maisons agrippées aux pentes abruptes qui dominent un léger élargissement de la Roya. Les ruelles en dédale, presque toujours en escalier, souvent voûtées, sont curieuses à parcourir. Les maisons sont hautes et comprennent jusqu'à quatre ou cinq étages. Son architecture médiévale est particulièrement intacte.


text:
Joan Baptista Germain
Joan Baptista Germain (Marselha 1701 e 1781) foguèt un escrivan provençau dau sègle XVIII autor, en particular, de La Borrida dei Dieus. Foguèt tanben diplomat en Argeria perque serviguèt la Companhiá Reiala d'Africa.
òbras[modificar | modificar la font]
A despart de la famosa Borrida dei Dieus ( ) estampada en 1760 e tornada editar dins l'antologia Lo Boquet provençau, Barsotti mentau en citan Achard :
- La Matrona d'Efeba
- La Barbariá d'un Anglés sus sa Mestressa
- Òda au Rei de Prussa
- Lo Trionfe de Marselha
- Lei Delicis dau Terrador
- Parafrasa dau Saume de Dàvid 108
- L'Apologia de la Borrida dei Dieus
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Article de Glaudi Barsotti sus lo site deis Amics de Mesclum
- Edicion google book dau Boquet Provençaou
- Edicion Google book de la Revista Africana onte se parla deis activitats diplomaticas argerianas de Germain]
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Georges Frêche, nascut lo 9 de julhet de 1938 a Puèglaurenç (Tarn), mòrt lo 24 d'octobre de 2010 a Montpelhièr, es un òme politic que foguèt president del Conselh Regional de la region de Lengadòc-Rosselhon, president de la Comunautat d'Aglomeracion de Montpelhièr e conselhièr municipal de Montpelhièr. Foguèt deputat d'Erau (en 1973-1978, 1981-1993 e 1997-2002) e cònsol de Montpelhièr (1977-2004).
Especialista de drech roman, es professor onorari d'istòria del drech roman a l'Universitat de Montpelhièr 1, après d'ensenhaments de l'istòria del drech e de las idèas politicas a l'UFR de Drech e a l'UFR de Sciéncias Economicas.


text:
Saint-Martin-de-Blagny
Saint-Martin-de-Blagny es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XII, los senhors de Molay-Bacon èran de senhors de Sant-Martin-de-Blagny[1].
La glèisa de Sant-Martin-de-Blagny es romane, en partida. S'i vei de pèiras dispausadas en arêtes de peis ; mas de las recuperacions an #aver luòc en la maçonnerie a divèrsas epòcas. La glèisa es jos la invocació de sants Martin. En 1200, lo patrocini levava per la mitat de Pèira Ruaud e per un quatren de Guillaume Bacon. Lo un e l'autre #cedir lèu la curació e los #dire a la abbaye de Longas.
Au Sègle XII, les seigneurs de Molay-Bacon étaient seigneurs de Saint-Martin-de-Blagny[2].
La glèisa de Saint-Martin-de-Blagny est romane, en partie. On y voit des pierres disposées en arêtes de poisson ; mais des reprises ont eu lieu dans la maçonnerie à diverses époques. L'église est sous l'invocation de saint Martin. En 1200, le patronage relevait pour la moitié de Pierre Ruaud et pour un quart de Guillaume Bacon. L'un et l'autre cédèrent bientôt la cure et les dîmes à l'abbaye de Longues.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Arcisse de Caumont, Estatistica monumentala del Calvados, Can, Lo Blanc-Hardel, 1846-67
- ↑ Arcisse de Caumont, Statistique monumentale du Calvados, Caen, Le Blanc-Hardel, 1846-67


text:
Luscinia megarhynchos
Lo Rossinhòl filomèl a un cant fòrt agradable que se pòt ausir de jorn coma de nuèch.
Son abitat es lo bòsc, de preferéncia a proximitat de l'aiga, mas se pòt tanben trobar dins los òrts, los bosquets o verdièrs.
Aspècte[modificar | modificar la font]
Son envergadura mesura entre 22 e 24 cm per una nautor d'environ 16 cm; pesa de 18 a 27 g. Son plumatge es brun, sas patas son longas.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Se noirís de baias, d'aranhas o d'insèctes pichons.
Nidificacion[modificar | modificar la font]
A lòc de mai a junh. Son nis es pauc ordenat e bas (passa rarament al dessús de 30 cm), o quitament sul sol. La femèla pond 4 o 5 uòus que son blavencs o verdencs, un pauc pigalhats. L'incubacion dura 14 jorns. L'emancipacion dura 11 a 12 jorns e lo vòl seguís pauc aprèp. La primièra nidificacion se passa a la prima seguenta e los rossinhòls filomèls vivon fins a 6 ans.
Migracion[modificar | modificar la font]
En setembre, migra vèrs l'Africa subsaariana en passant per l'estrech de Gibartar o per d'endreches ont l'espandida maritima es pas importanta.
Simbòls[modificar | modificar la font]
Dins las tradicions popularas, lo rossinhòl anóncia la prima, es l'ausèl del mes de mai, mas es tanben e sustot lo simbòl de l'amor. Lo comtat de Niça a conservat son Rossinhòl que vòla dins los cants tradicionals e las ròndas de mai, que lor tèma a inspirat Chaikovskii per son Humoresque opus 10-2.


text:
1574
Aquesta pagina concernís l'an 1574 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Presa de Tunis e destruccion de sa garnison espanhòla après una tièra de sètges e de batalhas. Aquela victòria marquèt l'acabament de la conquista de Magrèb per leis Otomans car leis Espanhòus — d'ara endavant mai interessats per lo continent american — renoncièron finalament d'organizar una còntra-ataca.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la bastida de la Mosqueta Selimiye d'Edirne. Es d'estile otoman classic (arquitectura bizantina ambé de trachs deis arquitecturas islamicas d'Orient Mejan) e realizada a partir dei plans de Mimar Sinan. Foguèt classada au Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 2011.


text:
Petròli
Lo petròli es una mescla complèxa non omogenèa d'idrocarburs, còrses compausats formats per idrogèn e carbòni. Lo petròli pòt prendre diferents aspèctes, de jaunàs e liquid a negre e viscós. Aquestas diferéncias son degudas a las relacions entre los tipes d'idrocarburs. Es una ressorsa naturala non renovelabla, e actualament tanben la principala font d'energia dels païses desvolopats.
Aquesta mescla d'idrocarburs apareis generalament associada a de grandas pòchas de gas natural, en jaces embarrats pendent de milierats d'ans jos tèrra, cobèrts per las sisas superioras de la rusca terrèstra.
Somari
Formacion[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
L'estructura quimica del petròli se compausa de cadenas d'idrocarburs de longors diferentas. Aqueles idrocarburs diferents son desseparats per destillacion dins de refinariás per produire de gasolina, fuel, querogèn, e d'autres idrocarburs. La formula generala per aqueles alcans es CnH2n+2. Per exemple 2,2,4-Trimetilpentan, fòrça utilizat dins la gasolina, a per formula quimica C8H18 que reagís exotermicament amb l'oxigèn:[1]
La combustion incompleta de petròli o de gasolina balha d'emissions de gases toxics coma lo monoxid de carbòni e/o l'oxid nitric. Per exemple:
Lo petròli se pòt formar dins una varietat de reaccions endotermicas dins de nautas condicions de temperatura e/o pression. Per exemple, lo querogèn se pòt descompausar en idrocarburs de longors diferentas.[2]
Origina[modificar | modificar la font]
Lo petròli se forma dins las concas marinas pauc prigondas ont prolifèran de grandas quantitats de plancton, qu'es un ensems d'organismes microscopics que vivon en suspension dins los jaces superficials de la mar. Quand morisson, lo plancton s'acumula amb una granda quantitat de matèria organica que demòra dins la fanga del fons de la conca sedimentària. S'aquestes organismes demòran longtemps subre lo fons marin, subiràn un processus d'oxidacion. Tanben, se demòran fòra del contacte de l'oxigèn dissòut dins l'aiga marina, isolats per un jaç de sediment inorganic impermeable, un processus diagenetic anaeròbi se va produire, que i participa l'aumentacion de pression e de temperatura amb l'accion de bactèris anaeròbis que transforman la matèria organica en idrocarburs. Dins una primièra fasa, se produsís a l'encòp la compactacion e la litificacion dels sediments: los bactèris degradan los organismes vius que lor fan mestièr per s'alimentar, e transforman los residús en una substància insolubla organica amb estructuras ciclicas que s'anomena querogèn e que constituís la matèria primièra del petròli.
Lo petròli es produsit per la transformacion dels acids grasses del querogèn que se transforman en idrocarburs pesucs e qu'aprèp un processus de maduracion se copan e fan d'idrocarburs liquids e gasós. Un còp formats los idrocarburs al dintre del sediment, se pòdon passar doas causas:
- Siá lo petròli demòra al dintre de la ròca que s'i forma, que normalament es impermeabla e de textura fina. Dins aquel cas l'esplecha comerciala es pas gaire rentabla, ja que cal excavar, triturar e destillar de grandas quantitats de ròcas fins a poder obtenir un petròli liquid. Se tracta de processus qu'exigisson una granda quantitat d'aiga e genèran tanben una granda quantitat de residús rocalhós (impacte ecologic).
- Siá lo petròli pòt pujar cap a de zonas superioras de porositat e permeabilitat melhoras, per encausa de la fòrta compactacion.
Lo petròli se tròba pas dins un tipe determinat de ròcas mas pòt embeure tota ròca que siaga pro porosa. De mai del petròli, dins aquestas ròcas se pòt trapar tanben de metan (CH4) e d'aiga salada, eissits del seu processus de formacion.
Teoria biogenica[modificar | modificar la font]
Segon aquesta teoria, l'origina probabla del petròli es l'acumulacion d'enòrmas quantitats de rèstas preïstoricas d'animals marins e de vegetals terrèstres. Pendent de milions d'annadas, mesclats amb de sediments, jos l'accion intensa de la compression e de la calor generadas, se transformèron en petròli e en gas. Aquestes darrièrs, per desplaçament, an embegut las ròcas pus porosas e permeablas e se son acumulats dins de pòchas, sovent situadas entre una pòcha de gas e una pòcha d'aiga salada. D'alà aquestes petròli e gas se pòdon extraire per foratge e pompatge.
Teoria abiogenica[modificar | modificar la font]
L'idèa de l'origina abiogenica del petròli se basa subre los estudis de Nikolai Kudryavtsev. La teoria prepausa que de grandas quantitats de carbòni existisson jos forma naturala sus la planeta, unas jos forma d'idrocarburs. Los idrocarburs son mens denses que los autres fluids aquós, e pujan a travèrs los malhums de fracturas. Los organismes microbians extremofils serián en partida la causa dels marcaires biologics trobats dins lo petròli, mas lor ròtle dins la formacion, alteracion o contaminacion dels divèrses depaus d'idrocarburs es encara desconegut[3]. Los calculs termodinamics[4] e los estudis experimentals confirman que los n-alcans (compausats comuns del petròli) evolucionan pas espontanèament del metan a las pressions tipicas dels bacins sedimentaris, e doncas la teoria de l'origina abiogenica dels idrocarburs suggerís la generacion a grandas prigondors (jols 200 km). La teoria suggerís qu'aquestes idrocarburs, petròli inclús, pujarián amb de metan, de còps que i a amb d'èli, d'azòt e de metals pesucs. Los que prepausan aquesta teoria pensan que las resèrvas jamai s'acabaràn pr'amor que son autoalimentadas per la part inferiora. Aquesta teoria es una opinion minoritària, especialament demest los geològs; cap de companhiá petrolièra es pas coneguda actualament per far de recèrcas petrolièras basadas dessús.
Composicion[modificar | modificar la font]
Los petròlis an de composicions diferentas en foncion de lor origina. La mescla d’idrocarburs eissida d'aquel long processus conten de cadenas linearas mai o mens longas, e de cadenas ciclicas naftenicas o aromaticas. Es possible de destriar los diferents tipes de petròli segon sas densitat, fluiditat, e la preséncia de sofre e autras impuretats (vanadi, mercuri e sals). Lo petròli pòt èsser parafinic, naftenic o aromatic. Es tanben possible de los classificar segon lor provenença (Golf Persic, Mar del Nòrd, Veneçuèla, Nigèria), los petròlis eissits de jaciments vesins an sovent de proprietats pròchas.
Extraccion[modificar | modificar la font]
Lo petròli s'extrai per foratge d'un potz subre lo jaciment. Se la pression de la pòcha de gas es sufisenta, forçarà la sortida naturala del petròli a travèrs del potz qu'es religat a un malhum d'oleoductes cap al seu emmagazinament, transpòrt e rafinatge. Aprèp un temps d'esplecha del jaciment la pression davalarà e farà mestièr d'utilizar d'autras tecnicas per l'extraccion, per exemple l'injeccion d'aiga o de gas, entre autras.
Istòria del petròli[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'antiquitat lo petròli es conegut jos forma naturala dins unas regions coma los païses de l'Orient Mejan.
Fa 6000 ans, los assirians e babilonians l'utilizavan per pegar de pavats de ceramica o de pèira; los egipcians, per se graissar la pèl; e las tribús precolombianas de Mexic per pintar d'esculturas.
En 1859 Edwin L. Drake cavèt lo primièr potz de petròli, prèp de Titusville, en Pensilvània, daissant aquesta data coma la de la « descobèrta » del petròli.
Lo 14 de setembre de 1960 a Bagdad (Iraq) s'es constituida l'OPEP.
Situacion actuala[modificar | modificar la font]
Païses productors[modificar | modificar la font]
Los principals productors de petròli son l'Arabia Saudita, Iraq, Kowait, Veneçuela, Mexic, Russia, los Estats Units, Canadà e lo Reialme Unit, entre autres.
Font : BP Statistical Review of World Energy - June 2006
Son inclús los volums de petròli eissits de las sablas bituminosas e sistres bituminoses autres que los liquids separats del gas natural ( “Natural Gas Liquids - NGL”). Son exclús los carburants (liquid fuels) eissits d'autres fonts (es. carbone).
Impacte ecologic[modificar | modificar la font]
La combustion de sos derivats produsís de particulas residualas: CO2, SO (oxid de sofre), NO (oxids nitrós), etc. Los escampaments de petròli presentan una amenaça fòrta per l'environament marin. L’impacte environamental pus inquietant del petròli es l’emission de dioxid de carbòni resultant de son utilizacion coma carburant e dirèctament ligada a l'escalfament global. De mai, per encausa de son importància fondamentala per l'indústria manufacturièra e los transpòrts, l'aumentacion del pretz del petròli pòt èsser responsabla de grandas variacions dins las economias localas e provocar un fòrt impacte sus l'economia globala.
Coma substàncias alternativas als combustibles derivats del petròli cal citar lo biodiesel, òli combustible amb de caracteristicas comparablas al diesel que s'extrai principalament de las granas oleaginosas de divèrsas plantas o lo bioetanòl, alcòl de rèstas vegetalas, que se pòt utilitzar en lo mesclant amb d'autres combustibles o per la fabricacion d'etèrs, que son de basas per fabricar de combustibles mai ecologics.
Resèrvas[modificar | modificar la font]
Se l'extraccion contunha al meteis ritme que lo de 2002, levat que se trobèsse de jaciments novèls, las resèrvas mondialas duraràn aproximativament 42 ans. S'estima que sobra aperaquí 143 miliards de tonas (1,05 miliard de barrils)
Un metòde predictiu foguèt elaborat pel geològ Marion King Hubbert, per determinar lo moment que la produccion d’un camp petrolifèr atenh son punt maximal. En 1956, aviá aital previst lo pic petrolièr dels Estats Units en 1970[5].
Segon lo modèl de Hubbert, la produccion d’una ressorsa non renovelabla, a condicion que siaga pas tròp perturbada per d'eveniments extèrnes, seguís una evolucion que sembla d’en primièr una creissença exponenciala, puèi estagna e torna davalar.
Aquela lei s’aplica al petròli, e una cinquantena de païses ja an passats son pic de produccion. Ça que la, es fòrça dificil d’estimar quand aqueste pic va arribar al nivèl mondial : cap a 2010 pels uns, dins qualques desenas d'annadas pels autres.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Heat of Combustion of Fuels
- ↑ Petroleum Study
- ↑ Modèl:Journal reference (en)
- ↑ Modèl:Journal reference Enllaç a l'article (en)
- ↑ Jean-Luc Wingert, La Vie après le pétrole, P49-51.


text:
Província de San Luis (Argentina)
La Província de San Luis que's tròba en Argentina dens ua region conegu devath lo nom de region de Cuyo e entornejada au nòrd per la Província de La Rioja e la Província de San Juan, a l'est per le Província de Mendoza, au sud per la Província de La Pampa e a l'oest per la Província de Córdoba.
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat de San Luis que ho fondada lo 25 d'agost de 1594 e bèth petànher au Corregimiento de Cuyo qui la soa capitala èra Mendoza.
la ciutat que ho abandonada puish tornada fondar dab lo nom de San Luis de Loyola Nueva Medina de Río Seco en 1596, puish desplaçada enqüèra en 1543 abans d'estar definitivament installada en 1689
En 1776 la Vicereiautat de l'Arriu de la Plata que ho creada en bèth inclúser la region de San Luis.
En 1810 San Luis qu'arreconegó lo govèrn de Buenos Aires e que mandè un representant a la Junta Grana.
Los 9 departaments[modificar | modificar la font]
San Luis qu'ei divisada en 9 departaments qui son (dab los lors caplòcs enter parentèsis) :
- Departamento Ayacucho (San Francisco del Monte de Oro)
- Departamento Belgrano (Villa General Roca)
- Departamento Chacabuco (Concarán)
- Departamento Coronel Pringles (La Toma)
- Departamento General Pedernera (Villa Mercedes)
- Departamento Gobernador Dupuy (Buena Esperanza)
- Departamento Junín (Santa Rosa de Conlara)
- Departamento de La Capital (San Luis)
- Departamento Libertador General San Martín (San Martín)


text:
Economia d'Índia
L'economia d'Índia es la 4ena pus granda del mond, mai que mai representada per son agricultura, mestierals, industrias, e fòrça servicis. Los servicis son la principala font de la creissença economica en Índia uèi, e mai que los dos tèrces del pòble indian vivon dirèctament o indirèctament de l'agricultura.
Aquesta darrièra passa, mercé al grand nombre de joves educats que parlan anglés, Índia a pogut exportar de nombroses programas d'ordenadors e es vengut un important fornidor en servicis informatics al nivèl mondial. D'autres sectors coma fabricacion, farmacia, biotecnologias, nanotecnologias, telecomunicacions, construccion navala e aviacion mòstran un fòrt potencial amb un taus de creissença naut. E mai que dempuèi l'independéncia d'Índia, lo govèrn aja sempre contrarotlat divèrses domenis de l'economia, coma las telecomunicacions, las bancas o los investiments estrangièrs, dempuèi la debuta de las annadas 1990, l'estat a començat de dobrir lo mercat en redusent lo contraròtle governamental subre lo comèrci e los investiments.
Los problèmas economics e socials d'Índia son l'aumentacion de la populacion, la pauretat, lo manca d'infrastructuras e la creissença del caumatge. E mai que la pauretat aja descregut de 10% dempuèi 1980, un quart dels estajants d'Índia an pas de que se crompar per manjar.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ CIA, « The World Factbook » Accessat lo 18 d'abril de 2013
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html


text:
Economia de Moçambic
Lo 1975, an de la siá independéncia, Moçambic èra un dels païses pus paures del mond. Problèmas de gestion d'una economia socialista e una guèrra civila entre lo 1977 e lo 1992 empejorèron la situacion[1].
Lo 1987 lo govèrn comencèt una sèria de reformas macroeconomicas amb fins de establisar l'economia. Aquelas reformas, adoptadas amb ajuda internacionala e combinada amb eleccions liuras lo 1994, resultèron en lo melhorament de las taxas de creissença. Reformas monetàrias redusiguèron l'inflacion. Reformas fiscalas condusiguèron a un melhorament del recobrament[1].
Malgrat aiçò, lo país seguís depenent d'assisténcia internacionala para gaireben mitat de lo sieu budgèt annal, e la majoritat de la populacion seguís jol lindal de pauretat. L'agricultura de subsisténcia contunha d'èsser la principala font de renda de la majoritat de la populacion[1].
Nòtas & referencias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 CIA, « The World Factbook ». Consultat lo 6/5/2013


text:
Sulqui
Un sulqui qu'ei ua mena de veitura ipomobila prevista entà estar sedut pas sus ua banc endavant ; qu'ei provesit de duas granas arròdas. Au contre deu bròs, non permet de pas de portar cargas de las granas e que pòt har viatjar paucs passatgèrs e sonque a l'avant (au contre d'ua grana veitura).
Qu'ei tostemps conservat com un biais modèrne de transpòrt dens país on lo chivau b'ei hèra emplegat (com en Argentina) mes qu'ei mei que mei aisit deu trobar dens competition de corrudas.
La ciutat argentina de Simoca (Província de Tucumán) qu'ei considerada com la capitala nacionau deu sulqui e qu'acesa ua hestejada vodada ad aquesta tradicion.


text:
Joan de Cantalausa
Joan de Cantalausa o Cantalausa (Bedarius 1925 - Cenhac 2006), de son vertadièr nom Loís Combas, es un autor occitan. Foguèt capelan e tanben professor d'universitat en França, Anglatèrra, e als Estats Units. Poliglòt, escrivan, traductor, grand defensor de la lenga occitana, atentiu a las publicacions per la joventut, una de sas òbras pus famosas es lo Diccionari General Occitan.
Cantalausa es l'autor d'una òbra granda que compren mai de trenta obratges en occitan. L'òbra sieuna pus coneguda es lo Diccionari General Occitan, publicat en 2002, diccionari qu'a mai de 100 000 dintradas e 200 000 definicions e qu'es lo primièr diccionari occitan unilingue, malgrat son aspècte fòrça incomplet qu'es pas encara confòrme amb la lexicografia. Avodèt vint annadas de sa vida per tal de far aqueste diccionari. Foguèt tanben autor del Diccionari Occitan Illustrat de 15 000 mots acompanhats d'una definicion brèva e d'un imatge. Faguèt tanben la traduccion en occitan dels quatre Evangèlis, del Libre de la jungla [1] de Rudyard Kipling, La Bòria de l’animalum de George Orwell e de qualques aventuras d'Asterix.
Lo 13 de mai de 2003, lo Centre d'Agermanament Occitano-Català (CAOC) li faguèt un sopar d'omenatge a Barcelona.
Lo 22 de setembre de 2006 se moriguèt a Cenhac, a ras de Rodés, a 81 ans.
Biografia facha per Carles PONS (trapada a http://s239719240.onlinehome.fr/files/Camins_estiu_2007_i.pdf)[modificar | modificar la font]
Expausat-conferéncia a la 32ena Escòla Occitana d’Estiu
Loís Combas dit “Joan de Cantalausa” nasquèt lo 30 de mai de 1925 a Bedarius dins Erau. Quand a 4 ans, sos parents tornan a Montfranc dins Avairon, país d’origina de la familha mairala, que i van far valer una pichota bòria de tres ectaras. Aviá 13 ans quand son paire moriguèt. Après lo Certificat, deven pensionari al Pichon Seminari de Belmont. Pendent las vacanças, ajudarà la seuna maire e son fraire Emili als trabalhs de la bòria. A jamai oblidat sa joventut, lo trimatge de païsan, las tristas annadas de la guèrra, las condicions de vida modèstas, los sacrificis realizats : tot aquò a fargat sa personalitat per la vida.
En octobre de 1943, dintra al Grand Seminari de Rodés. Puèi, es lo servici militar en Alemanha. A son retorn, serà en 1947, secretari de la Comuna a Montfranc. Retorn al Grand Seminari en 1949. Serà ordenat prèire lo 29 de Junh de 1951 en la Catedrala de Rodés. Nomenat mèstre d’internat al Pichon Seminari de Sant Pèire a Rodés, sa set d’aprendre, d’anar al davant dels autres, lo quitarà pas pus : sejorns en Anglatèrra, licéncia en letras classicas e licéncia d’anglés obtengudas a Tolosa, sejorn al licèu anglés de Chichester en qualitat de professor de francés.
Nomenat curat de la parròquia francesa de Nòva York, rencontra de personalitats del mond politic, artistic e de la societat civila : lo Rus Gromyko, lo Francés Couve de Murville, l’Alemand Von Hildebrand, los Americans Dorothy Day, Martin Luther King, la Francesa Edith Piaf. Escotatz-lo : “Un matin de setmana, a la sacrestia, me cargavi la casubla per dire la messa. Qualqu’un tustèt a la pòrta. Una femnòta ennegresida dintrèt, acompanhada per cinc o sièis domaisèlas pimparèlas e mirgalhadas “Soi Edith Piaf, me diguèt l’ennegresida. M’agradariá que diguèssetz la messa per mon grand amor Marcèl Cerdan”. Prometèri de dire la messa demandada… Ela demorèt una mesada a Nòva York, una mesada trionfala. E tornèt mai d’un còp a la messa.”
Retorn a Rodés ; alara se seguisson los encastres de gropes d’escolans, los camps, los viatges en Itàlia, en Espanha, puèi en 1964 tornar als Estats Units, al Colorado. Altre país que lo marcarà per totjorn, en 1968, al moment d’un viatge d’estudis: Índia.
Tornat a Rodés, ensenha alara l’anglés dins un collègi e assumís tanben la foncion de susvelhant. Es a la debuta de las annadas 1970 que va se revelar la granda aventura de sa vida, son enrabiadura per l’occitan. A 45 ans, se ronça a tot perdut dins l’estudi e l’aparada d’aquesta lenga amb un vam remarcable. Professor d’occitan dins los licèus de Rodés, redigís de manuals pedagogics en occitan, puèi un Diccionari illustrat. Seguiràn nombrosas reviradas, demest las qualas, Los evangèlis (la Bona Novèla) a partir del tèxt grèc original, lo Libre de la Jungla, lo Cantic dels cantics, Las Letras de mon molin, Lo Vièlh òme e la Mar, Reprim de Giono, De Mirgas e d’Òmes de Steinbeck ; en mai de bendas dessenhadas d’Asterix per ne citar que las mai remarcablas.
Cercaire infatigable, li caldrà sièis annadas de trabalhs per capitar en 1989 un libre monumental entitolat A las raices de la lenga nòstra, un estudi de las lengas parladas entre 480 e 1080 de l’èra aquesta. En 2003 publica l’obratge considerat per fòrces coma son obratge màger, lo diccionari General Occitan subre lo qual aviá trabalhat 30 ans : 1022 paginas - 100 000 dintradas - 200 000 definicions, de sinonims, un trentenat de documents. En 2005, publica Tèxtes per l’an 3000 e al delà. En 2006, son darrièr obratge Lenga viva siá 12 000 frasas amb illustracions e activitats pedagogicas. En 2007, doas reedicions (per Cultura d’Òc - Gèli Combes - 71 camin Sant Alòi - 81990 CUNAC) de Un còp èra e Vida privada d’unes animals son estadas enriquidas d’un DVD amb la vòtz de Cantalausa. Vaquí una biografia resumida d’aqueste lingüista fòra de concors que nos a quitats lo 22 de setembre de 2006. Qualques testimoniatges d’òmes que l’an conegut o qu’an trabalhat amb el :
- Clamenç PECH - Dins son libre de jovença Sus los camins de la vida, un libre testament, intellectual e esperital d’aqueste autor prolific, daissa tressusar son esmoguda, sa retenguda, son umilitat malgrat un eretatge tant important o encara sa combativitat. Cita un vèrs de Guilhèm d’Aurenja : “L’espèr es pas necessari per entreprene, capitar es pas necessari per contunhar”. L’abat Combas aguèt paur d’aver vodat tant de temps per res, a sa lenga… La preséncia de son diccionari sus fòrça burèus o tauletas de nuèch, la meteissa enveja capuda de tornar aprene la seuna lenga, generacion aprèp generacion e la volontat persistenta de veire lo mond segon un autre crivèl, l’aurián lèu fach, rassegurat.
- Sèrgi GAIRAL - Darrièr l’òbra i a un òme e quin òme ! Un òme a l’encòp simple e excepcional. La lectura de sas memòrias me confirmèt una de sas qualitats extraordinàrias, sa memòria. Jamai ai legidas de descripcions tan precisas e detalhadas dels paisatges americans o de la vida en Índia. Cossí s’es possible de se remembrar tot aquel vocabulari tocant a las divinitats, a las gents, als vestits, a las costumas… ? Cap d’especialista auriá escrich mièlhs qu’el ! E tot aquò dins un occitan d’una riquesa incresible ; per dire d’avançar mai rapidament abans de se lançar complètament dins l’estudi de l’anglés, memorèt 20 000 mòts e après, agèt pas lo mendre problèma per dintrar dins una lenga que parlava correntament. Descobriguèri sa memòria tan lèu que comencèrem a trabalhar ensems 10 ans fa. Se remembrava quand e ont aviá entendut (o legit) tal mot, tala expression e qual l’aviá emplegada. Ne soi encara a me demandar cossí òm pòt conéisser tan prigondament una lenga. Cal l’aimar fòrt plan, mas aquò sufís pas ; cal èsser qualqu’un a part, çò qu’èra Cantalausa e cal tanben una capacitat de trabalh fòra nòrma. Quant d’oras passèt a cercar, a legir, a espepissar de manuscrits ancians, a passar minuciosament totas las paginas de mantunis diccionaris o d’autres obratges, a prene de notas. Per son Diccionari General Occitan, quand encapèt que sens l’informatica i arribariá pas, trabalhèt pendent 6 ans, gaireben nuèit e jorn e enfin lo publiquèt, conscient que i a viá de mancaments e de causas a melhorar. Contunhèt d’i trabalhar per faiçonar una edicion nòva que se pòt descargar sul site : http://Amourdelire.free.fr/tele.html e que se pòt crompar en CD ROM. Dins son libre de sovença òm se maina qu’es pas totjorn aisit d’èsser tanben òme de glèisa per çò qu’agèt qualques dificultats amb la ierarquia. Un prèire que s’interèssa aitant a l’anglés coma al latin o al grèc… ? Calguèt que s’embordesquèsse per que l’evesque de l’epòca lo daissèsse perseguir sos estudis. Li faguèri remarcar qu’èra mai d’un còp passat prèp de la mòrt. Quand los Alemands manquèron lo fusilhar ambe son fraire, quand manquèt s’asfixiar amb un fornèl de carbon, quand manquèt se negar dins una piscina de Santa Fe, quand passèt còsta d’una sèrp en furor sus un camin de Las Vegas, quand un policièr d’Atlanta se virèt cap a el, lo revolver a la man, quand fotografièt un fòl a Bombay ocupat a matar amb un palfèr totes los que vesiá a son entorn. Foguèt susprés qu’aguèssi remarcat aquò, per çò que per el, èran d’anecdòtas de la vida : tot òme a una fin, accidentala o pas. Parlàvem sovent de Bodon, l’òme mai extraordinari qu’aja encontrat dins sa vida, çò disiá : “A Nòva Iòrc ai encontrat un farramat de mond… Nat òme m’a marcat aitant coma Bodon”. Ieu dirai que l’òme mai extraordinari encontrat dins ma vida es el, Cantalausa.
- Pèire BONNEFOUS, Vicari General a Rodés nos va contar cossí Cantalausa vesiá son espartida : “Quand passarà davant ma pòrta en saquejant la dalha, aquela vièlha femna qu’apelam la mòrt, aurai pas subte ni mai m’anarai pas estremar. Me quilharai tot drech coma un piquet cargat de mos 81 ans e dirai a la vièlha : “T’esperavi pas tant lèu, mas pòdes venir ça que la, lo blat es meissonat, la palhièira es clavada, los libres e los papièrs son plegats. Ai tenguda la rega. Solide que soi pas sens tecas…”. Mas discutarem pas mai… L’ora es l’ora… Anarai a l’ostal. Cargarai las cauças de velors e los solièrs montats. Prendrai la museta, un cunh de pan e un pinton de vin. En passant davant l’estable donarai un còp d’uèlh al tropèl per veire se tot es en règla. Puèi dirai al reveire a totes en quilhant la cana e partirai dapasset pel camin de la comba. Tirarai drech davant ieu, coma se lauravi lo darrièr selhon. Tot en caminant soscarai a la vida : las annadas, las bonas e las meissantas tornaràn passar coma un liuç. E tot d’un còp sens prene garda arribarai al paradís. Quitarai mon capèl coma ai totjorn fach davant lo Bon Dieu. Tossirai un brifon per far veire que soi aquí. Alara lo grand Sant Pèire cridarà d’una vòtz fòrta, coma un brau : “Avèm aicí Cantalausa qu’arriba“. Un fum de mond sortirà de pertot. Tornarai veire mos parents, la familha, los amics e la fèsta tornarà reprene de pus fòrt. Una fèsta que s’acabarà pas jamai.
Testimoniatge d'un amic de Cantalausa (trapat sus http://www.espaci-occitan.com/asso/thread.php?lng=fr&pg=272&fid=5)[modificar | modificar la font]
Amics occitans ! Podètz pas creire coma me fa pena de pensar que Cantalausa es mort.
Era un amic, emai l'aguèsse pas mai vist. Mas aviái correspondut amb el a la debuta de ma retirada. M'ère procurat sa BONA NOVÈLA, per legir los evangèlis en occitan, puòi comprère son 'Diccionari illustrat' e aquestes obratges, onte trobère tant d'ensenhaments, foguèron l'escasença per escambiar quauques letras. M'expliquèt son intencion de completar son diccionari illustrat per ne far lo diccionari tot en lenga d'òc que mancava a nostra cultura : foguèt lo 'Diccionari general' que Cantalausa s'i atissèt pendent quau sap quantes d'ans, un òbra remirabla que cada amorós de nostra lenga ara i pòt anar posar per s'i assadolar de tant de saber... E aquí parle pas de tantes autres libres que Cantalausa a escriches o revirats en lenga nòstra. Espère qu'après que nos a quitats, nos poirem encara provesir de sas òbras coma davant. Coma a emplenat d'a fons sa vida per servir nòstra lenga, Cantalausa! Per aquò, vos o dise encara, ieu lo plòre coma un amic. -- Loís Beaumelle, retirat près de Grenoble, 78 ans, sortit de Castelnou de Les --
Tiralira Cantalausa (Lo Convise Editorial n°56)
Bèl Cantalausa es defuntat. Recapti a la lèsta l'editorial previst uèi per me virar vas la primièra caisseta del convise rodanés del 26 de febrièr 2000 e i retrobar a bèl talh quauquas causas que me frapèron còp sec aquel jorn. Èra a preparar son Diccionari General Occitan e, un còp arribats a nos claure entre las limandas e las taulas cargadas de libres, aquò èra un pauc amusant de nos veire atal pinhats a l'escota del Mèstre.
Loís Combas nasquèt lo 30 de mai de 1925 a Bedarius dins Erau d'un paire roergàs e d'una maire albigesa, crana predestinacion per un diccionari d'occitan central ! 4 ans après, montèt dins l'Avairon. Sos parents èron del monde de la campanha. Coma son paire moriguèt jove, tre sa tretzena annada, lo futur Cantalausa coneguèt totes les trabalhs de la bòria : mólser, tirar lo fems, semenar, far les plonjons… Parlava occitan naturalament mès sabiá pas ges qu'aquò èra una lenga. Aprenguèt a l'escriure a 45 ans solament après qu'aviá ja estudiat l'alemand, l'anglés, l'espanhòl, l'italian, lo francés, le grèc e lo latin.
Après lo seminari a Rodés, foguèt 2 ans en Anglatèrra, en Alemanha tanben… La coneissença d'una civilizacion a travèrs una lenga ajuda que quau sap, çò disiá. Coma caliá per la City of New York un prèire francés que parlèsse plan l'anglés, foguèt un temps lo sol capelan francés de la primièra vila americana, oficialitat poderosa que li bailèt d'escasenças planetàrias : Gromyko que li prepausava la parròquia francesa de Moscó, Couve de Murville, Martin Luther King, Edith Piaf que voliá una messa per son Marcèl Cerdan carit... Encontrèt mai d'un còp la famosa Dorothy Day, mena d'abat Pèire femenin que socalhava l'egoïsme de l'Oncle Sam…
De la familha d'esperit IEO, brave, seriós, amb sa fidelitat occitana segura, Cantalausa m'a daissat una fòrta impression d'obertura e d'espaci que tòrni uèi sentir amb emocion.
Nadal Lafont.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Diccionari General Occitan en pdf
- CD-ROM DICCIONARI GENERAL OCCITAN per crompar
- Diccionari General Occitan en linha, consultacion tradicionala .
- Diccionari General Occitan en linha, aplech de cerca (a la drecha del sit).
- Introduccion, entresenhas, somari... del Diccionari General Occitan en linha.
- Article de la revista Lo lugarn sobre Cantalausa
- Sopar d'omenatge del CAOC


text:
Lindal de pauretat
Se compren per lindal de pauretat lo nivèl de revengut al dejós del qual es impossible de satisfaire las necessitats vitalas.
Existisson fòrça biaisses de definir la pauretat e de decidir ont situar lo lindal de pauretat. Dins lo cas de comparasons internacionalas es important d'utilizar las donadas actualizadas a paritat de poder adquisitiu (o PPP, en anglés). Se conselha d'eliminar las diferéncias que i poiriá aver dins los preses entre las divèrsas economias.
Qualques uns dels biaisses pus utilizats per delimitar un lindal de pauretat son los seguents :
- En foncion de las prestacions socialas. Se l'estat garantís los revenguts minimals (salari minimum, pension minimala, etc.) se pòt considerar aquò coma un indicator de pauretat.
- Coma un percentatge de la renda per capita.
- Coma una quantitat fixa (corregida per l'inflacion). Ex: la Banca Mondiala utliliza sovent 1 dolar al jorn coma lindal de pauretat.
Pauretat relativa[modificar | modificar la font]
Se definís coma pauretat relativa la situacion dins la quala subrevenir als besonhs basics cobèrts, lo nivèl de revenguts es substancialament mai pichon que lo de la màger part de la populacion. Lo concèpte de pauretat relativa es sovent ligat al gra d'inegalitat d'una economia.
La Banca Mondiala per comparasons internacionalas utiliza per indicator de pauretat relativa la quantitat de 2 dolars al jorn. Dins lo contèxte de païses desvolopats, mas, sovent se pren coma referéncia 50% de la renda per capita d'una economia. L'INE, per exemple, utiliza 60% de la mejana dels revenguts per unitat de consomacion.
Pauretat absoluda[modificar | modificar la font]
Se definís coma pauretat absoluda lo nivèl de revenguts al dejós del qual es pas possible de satisfaire los besonhs basics. Aqueste nivèl depend pas de la distribucion de la renda e deu èsser lo meteis dins totes los païses. La Banca Mondiala utiliza coma indicator de pauretat absoluda la quantitat de $1 dolar al jorn. Sovent dins los païses desvolopats, se considèra tanben coma pauretat absoluda 50% del nivèl de pauretat relativa. Aquò vòl dire 25% de la renda per capita d'una economia.


text:
Pigüé
Pigüé es una ciutat d’Argentina situada dins la Pampa, a 584 km al sud-oèst de la capitala. La fondèron unes 165 immigrants occitans (e oficialament franceses) de Roergue (Avairon) e mai un argentin d’origina irlandesa dirècta lo 4 de decembre 1884. Sa populacion urbana es ara de 13 822 estatjants (recensament INDEC de 2001) e a montat de 9,5% dempuèi 1991. Pigüé es lo centre administratiu del partido de Saavedra dins la província de Buenos Aires.
La lenga occitana uèi, se parla pas pus. Los ancians coneisson qualques mots o cançons, mas la lenga de lor generacion èra ja lo francés e per las carrièras se parla espanhòl.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
En paucas paraulas[modificar | modificar la font]
Pigüé, Pi-Hue, que vòl dire luòc de recampament dins la lenga locala del pòble mapuche, es al rescontre de doas cadenas de montanhas, lo Cura Malal al ponent e lo Bravard al levant. Mas Pigüé seriá pas jamai estada venguda la vila qu’es ara sens l’ajuda de Clamenç Cabanetas, un òme nascut en 1851 dins lo vilatjòt d’Ambec prèp de Sant Còsme dins lo departament lengadocian d’Avairon. Cabanetas, qu’aviá alara 33 ans, organizèt l’exili volontari de quaranta familhas boratièras arroïnadas de las comunas vesinas d’Espalion, Gabriac, Naucela, Aurela e Sant Genièis d’Òlt, per ne’n citar pas qu’unas, cap a l’America del Sud.
Partits en trin de Rodés, la prefectura d’Avairon, lo 23 d'octobre de 1884, toquèron lo pòrt de Buenos Aires, en Argentina, amb lo Belgrano, un batèl mixte de vela e de vapor, en provenença de Bordèu quaranta jorns pus tard, e arribèron a la gara flama nòva de çò que s’anava far Pigüé lo 3 de decembre de 1884. La "colonia occitana", a rampelar lo Mayflower, aculhiguèt lèu maites compatriòtas de Roergue e se desvelopèt fins a èsser, aprèp un començament plan dificil e carestiós, una de las vilas mai prospèras de la Pampa. Uèi, se comptan unas 20 000 anmas a l’entorn de Pigüé, dins lo districte de Saavedra.
Contèxt e preparatius[modificar | modificar la font]
En 1879, foguèt estat logat lo sosluòctenent Clamenç Cabanetas pel govèrn de Buenos Aires per entraïnar de soldats argentins. Tre l’an que seguèt, fondèt la primièra companhiá telefonica del país, "El Pan Teléfono" (a vegadas tanben "La Pantelefónica"), abans de demissionar per incompatibilitat d’umor mutuala amb la direccion. Mudèt alavetz per Olavarría e i trabalhèt dins lo comèrci de meissonadoiras-batedoiras. Es d’aquel temps que li venguèt l’idèa de menar d’avaironeses a Pigüé ont possedissiá 270 km² de terren en ermàs que li aviá saldats lo governador de Buenos Aires per paga de sos servicis a la nacion. Cabanetas s’amorosiguèt sul còp de l’endrech: revertava plan son Aubrac natal. Amb lo sosten financièr e lo saupre-far persuasiu de son amic Eduardo Casey, Cabanetas capitèt a far apondre la gara pigüenca al projècte ferroviari de Ferro Carril Sud. Faguèron bastir tanben d’ostals e mai un silo grandaràs al centre de la colonia pels abitants avenidors, aital coma un potz per totes de se’n servir.
Cabanetas s’entornèt en Avairon ont son companh Francés Issalin aviá ja començat de promòure la vila nòva de Pigüé en balhant a cada colon 2 km² de tèrra de cultivar per las sièis annadas venentas a condicion que reversèsse la mitat de sa culhida a la comunitat. Al cap d’aqueste periòde de pròva, recebriá lo colon un títol de proprietat, quina que foguèsse la valor correnta de las cerealas partidas suls 72 meses. Tot çò que lor i caliá contribuir als candidats èra una avança de 5000 francs per la crompa de bestial, de grans e de maquinas, mas bravament d’eles la paguèron pas jamai tota, per dire la vertat, e Cabanetas se’n trobèt encara mai endeutat envèrs Casey, que li n’aviá manlevat un pauc d’argent. Ja que lo caumatge tocava la region de Rodés entièra a causa de licenciaments massisses dins las industrias minièras de La Sala, de campèstres subrepoblats e de la crisi de la filloxèra entre 1882 e 1890, l’idèa de Cabanetas manquèt pas de far nàisser d’interès. Mentretant, la premsa roergassa se mostrèt mai que dobtaira al respècte del plan de Cabanetas: acusavan “aquel aventurièr” d’esplechar la misèria de la pauralha e de far miralhejar un país dangierós e plen de bèstias fèras e viciosas desconegudas.
Primièrs passes sus la tèrra promesa[modificar | modificar la font]
Malgrat aqueles problèmas inicials, unes 163 colons, que se compausavan entre autres d’una regenta, d’un fabre, d’un rodièr, d’un prèire e d’un mercadièr, foguèron amassats e menats a Pigüé ont comencèron amb estrambòrd a cultivar la tèrra, encara que foguèsse la primièra bladada pro decebenta. Las tecnicas borièras qu’utilizavan èran al solid las que foncionavan en Avairon mas èran pas gaire adaptadas al clima, al relèu e mai al sòl sudamericans. L’an d’aprèp que foguèt plan pièger a causa d’una secada que demorèt del mes de març dusca a la fin de setembre. D’unes semenèron de milh e de patanas per dessús lo blat, de paur que res anèsse pas venir. Pr’aquò, los lavacis autonencs asaguèron los camps e totas las cerealas capitèron a créisser, e los occitans del Mond Nòu deguèron se contentar amb una culhida mejancièra mas inesperada. Ça que la, gardèron la fe e degun s’entornèt pas en Guiana. Ben al contrari, maites arribèron. "La tèrra promesa" valiá plan totes los sacrificis, segon las letras qu’envièron a la parentèla. "En Cabanetas, se pòt pas l’acusar de prometre mai de burre que de pan".
Pasmens a l’annada tresena, podent pas remborsar Casey a temps, Cabanetas li demandèt un subre-sèit de dotze meses que finiguèt qu’obtenguèt. Mas aquò bastèt pas per que Pigüé faguèsse de profièches e lo celtargentin decidiguèt, coma n’aviá lo drech contractual, de s’apropriar lo territòri tot mas aimèt fin finala mai donar a son amic 50 000 pesos de mai, e çò fasent lo desliurèt de sos deutes anteriors. Ni per abarir mai de boïna que de fedam ara, la colonia, qu’èra ja bèla, aviá plan de mal per téner pè a la bòla, e coma sas pèrdas cessavan pas de passar sos pauques gasanhs, lo govèrn de Buenos Aires tornèt crompar l’empiri de Cabanetas al prètz de la tèrra nusa, sens prene en compte las bastidas, las cerealas e los estatjantes, en daissant Cabanetas sens argent ni glòria. Cabanetas e Casey se moriguèron encara mai paures que las familhas que salvèron e que lor balhèron l’espèr qu’avián pas pus, mas la lor generositat, lor teneson òrba, assegurèron la naissença, la subrevida e la subrevivença de Pigüé, qu’es fins ara demorat un tròç reconeissent d’Avairon en America del Sud.
Faches d’interès[modificar | modificar la font]
- D’abitants de la Pigüé modèrna parlan e comprenon encara lo lengadocian e de carrièras, coma la calle de Rodez, e d’autres luòcs foguèron batejats en onor de vilas avaironesas, çò que motivèt la creacion d’una associacion que li dison Rouergue-Pigüé a l’ostal de la comuna de Sant Còsme d’Òlt e l’afrairament de la ciutat de Rodés.
- En 1858, la batalha de Pi-Hué veguèt la victòria finala de las tropas del coronèl Nicolás Granada contra las tribús unidas del legendari cap Juan Callvucura a l’endrech de çò qu’anava venir Pigüé unes trenta ans pus tard.
- En 1876, la batalha del Cura Malal entre lo coronèl Salvador Maldonado e lo cap Juan José Catriel sagelèt l’astrada de la resisténcia indigèna dins aquela region ont lo trionf de Maldonado permetèt que bastiguèssen plan de fortalesas militaras.
- En 1878, lo govèrn nacional argentin li comandèt al luòctenent-coronèl Plaza Montero que renoncièsse a 3000 km² dins la zòna de Pi-Hué per i establir de bòrias.
- En 1882, Plaza Montero vendèt sas tèrras a un sindicat britanic que lo representant en Argentina n’èra Eduardo Casey. La companhiá foguèt rebatejada "La Cura-Malal".
- En 1898, un grop de borièrs de Pigüé, malcontents amb las flacas compensacions financièras que lor balhavan los asseguraires de Buenos Aires, deciguèron d’unir lor argent e de se parar eles meteisses contra las granissadas e los autres tempèris. Aital que nasquèt la primièra e pus vièlha cooperativa d’Argentina e mai d’America latina tota: "El Progreso Agrícola de Pigüé".
- Pigüé es ont se debanèt la primièra conscripcion de la Republica Argentina.
- Numa Ayrinhac, lo celèbre pintre e escalpraire occitano-argentin que faguèt fòrça retraches d’Eva e de Juan Domingo Perón, èra de Pigüé. Una de sas òbras mòstra lo parelh ensems, çò qu’èra pas jamai estat fach en Argentina.
- Cada an lo 4 decembre, los abitants de Pigüé fèstan la creacion de lor vila per la diaspòra avaironesa.
- Dison qu’environ 30 a 40% dels estatjants actuals de Pigüé, es a dire mai de 5000 personas, an de raices occitanas.
- Entre los immigrants que venguèron pus tard, i a d’italians, d’espanhòls e d’alemands del riu de Vòlga, que los confondon sovent amb de russes.
Los 166 fondadors[modificar | modificar la font]
Aquí la lista completa dels 165 fondadors avaironeses, sens oblidar Eduardo Casey (37 ans), un argentin que nasquèt de parents irlandeses en 1847 e l’amic de Cabanetas; sens el, sens son argent, sens son sosten moral, i auriá pas jamai agut de Pigüé:
- Ambec:
- Clamenç Cabanetas (33 ans);
- Silvan Cabanetas (28) e sa femna Maria (26);
- Sílvia Cabanetas (19) e Clamença (17)
- Arvieu:
- August Cransac;
- Amanç Verdièr (25), sa femna Rosalia (23) e lor filha Germana (1)
- Aurela-Verlac:
- Alexandre Braç (51), sa femna Emília (41) e lors sièis dròlles Júlia (18), que foguèt la primièra mèstra de Pigüé, Emília (17), Danís (15), Leon (10), Alexandre (6) e Bèrta (4)
- Alexandre Braç (51), sa femna Emília (41) e lors sièis dròlles Júlia (18), que foguèt la primièra mèstra de Pigüé, Emília (17), Danís (15), Leon (10), Alexandre (6) e Bèrta (4)
- Bòsols:
- Josèp Brosas (24)
- Campuac:
- Loís Delpòrt (38)
- Castèl Marin:
- Antòni Blanc (42), sa femna Emília (32) e lor filha Leontina (5)
- Cobison:
- Joan-Maria Sèrp (27);
- En Vassal
- Cossergas:
- Joan Viguièr (28)
- Espalion:
- Joan-Pèire Arlabòça (18);
- Agustin Campradonda (30), sa femna Lúcia (20) e lor filh Agustin (2);
- Eugèni Girbal (16);
- Joan Guisard (24)
- Gabriac:
- Bertrand Blasi (33), sa femna Júlia (33) e lors tres dròlles Clamenç (5), Josèp (3) e Anfós (1);
- Basili Bocais (41);
- Francés Gai (45) e sa femna Francesa (55);
- Casimir Poncièr (20)
- Gramont:
- Victor Codèrc (27)
- Lassonts:
- Alèxis Domèrgue (46), lo prèire
- Livinhac lo Naut:
- Adrian Solatges (36), sa femna Ròsa (36) e lors quatre dròlles Maria (13), Victor (8), Leontina (6) e Justina (2)
- Montrosièr:
- Josèp Ferrand (44), sa femna Júlia (33) e lors quatre dròlles Josèp (11), Francés (9), Enric (5) e Maria (2)
- Moirasés:
- Amanç Ginestet (27)
- Naucela:
- Josèp Dellac (15);
- August Fraisse (25) e sa femna Maria (24);
- Loís Lacomba (19)
- Nauviala:
- Carles Causse (41) e sa femna Maria (29);
- German Savi (22)
- Pradas:
- Francés Gai (de pas confondre amb lo Francés Gai de Gabriac)
- Rieupeirós:
- Adrian Cofin (29)
- Rodés:
- Justin Calmels (17)
- Adrian Garabuau (23)
- Francés Robellac (19)
- Sant Cristòl:
- Artemon Viala (52), sa femna Maria (36) e lors sèt dròlles Leona (19), Casimir (16), Albina (12), Maria (7), Anaís (6), Aurèlia (5) e Carles (2)
- Sant Còsme d'Òlt:
- Lucian Cabanetas (36), sa femna Lúcia (29) e lor filha Sílvia (6);
- August Matat (22)
- Sant Çubran:
- Julian Giron (22) e sa femna Aulària (22);
- Maria Giron (54) e son filh Pèire (16);
- Pèire Masars (25)
- Santa Julieta:
- Pèire Alauset (25)
- Sant Fèlix de Lunel:
- Marc Issalin (19);
- Valentin Issalin (63) e sos dos filhs Francés (32), l’autre amic de Cabanetas, e Agustin (16)
- Sant Genièis d'Òlt:
- Ipolit Vigorós (24)
- Sant Partem:
- Julian Cadrieu (20)
- Sanvensa:
- Agustin Segond (28), sa femna Catarina (27) e lor filh Frederic (2)
- Tremolhas:
- Joan Ferrièra (40)
- Vilafranca de Roergue:
- Nicolau Alric (31) e sa femna Antonieta (25);
- Joan-Baptista Lagarriga (25)
- Vimenet:
- August Suau (40), sa femna Rosalia (36) e lors sièis dròlles Agustin (14), Xavièr (11), Maria (10), Sílvia (7), Josepina (5) e Albèrt (2)
- Voltach:
- Emili Bodon (21)
- Vòrs:
- Eugèni Galtièr (29);
- Ròsa Galtièr (43) e sos tres dròlles Josèp (20), Remesi (11) e Celina (7)
- Origina desconeguda en Avairon:
- Jacme Andrieu (36);
- Prospèr Arvieu (29);
- Guilhèm Avit (43), sa femna Maria (43) e lors cinc dròlles Camil (17), Pèire (11), Juli (7), Maria (3) e Agustina (3 meses);
- Lerin Vergonhièr (28);
- Pèire Bolhac (40);
- August Boièr (26);
- Fermin Cansé (22);
- Joseph Cayrade (25);
- Loís Calvet (45);
- Adòlf Colin (19);
- Çubran Cussac (25);
- Fèlix Delbrole (30);
- Enric Delmas (21);
- Aquiles Didas (18);
- Felip Ducasse (30);
- Ector Dulong (17);
- Fermin Durand (38), sa femna Eugènia (44) e lors quatre dròlles Audoard (14), Teofil (11), Adrian (10) e Numa (5);
- Josèp Galtièr, sa femna e lors dos dròlles;
- Marcèl Galtièr e sa femna Victorina;
- Silvan Gastal (36), sa femna Agustina (34) e lor filh Ferrand (1);
- Antòni Gaubèrt (40);
- Onorat Lacomba (38) e sa femna Felícia (26);
- Celine Lafont (25);
- Pèire Lalana (33);
- Raimon Laplaça (36);
- German Lostalòt (17);
- Victor Mervièl (24);
- August Moisset (38), sa femna Victorina (29) e lor filha Maria (4);
- Eugèni Persèc (23);
- Juli Rei (35);
- Adrian Salèras (19);
- Victor Solièr (30)
En resumit:
- 115 òmes (69%) e 50 femnas (31%);
- 102 adultes (62%) e 63 minors de mens de 20 ans (38%);
- Atge mejan: 24 ans e 9 meses;
- Atge masculin mejan: 28 ans e 1 mes;
- Atge femenin mejan: 20 ans e 8 meses;
- 51 estèrles (50% dels adultes);
- 24 parelhs, doas veusas e un veus (50% dels adultes);
- 24 adolescents (14%);
- 39 mainatjons (24%)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es) Pigüé.com
- (fr) Association Rouergue-Pigüé
- (fr) Les Aveyronnais de Pigüé
- (en) Enjoy Argentina
- (es) Pigüé, un lugar de encuentro
- (fr) (es) Cámara de Comercio, Industria, Servicios y Turismo de Pigüé, en castelhan o francés
- (fr) El Correo de la Diaspora Argentine


text:
Dossenheim-sur-Zinsel
Dossenheim an der Zinsel en alemannisch (Dossenheim-sur-Zinsel en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se situa aicí lo celèbre Refugi fortificat de Dossenheim-sus-Zinsel #que protegissiá las populacions en lo moment dels disturbis de l'epòca medievala.
Fins a la Revolucion, Dossenheim fasiá partida amb Dettwiller del bailliage de la distincion de Herrenstein. Aquel bailliage #èsser la proprietat de la vila de Estrasburg de la fin de la XIVen sègle a 1654. A aquela data, Estrasburg #vendre aquel bailliage per 35.000 florins al general comte de Rosen.
Ici se situe le célèbre Refuge fortifié de Dossenheim-sur-Zinsel qui abritait les populations lors des troubles de l'époque médiévale.
Jusqu'à la Révolution, Dossenheim faisait partie avec Dettwiller du bailliage de la seigneurie de Herrenstein. Ce bailliage fut la propriété de la ville de Strasbourg de la fin du XIVen siècle à 1654. À cette date, Strasbourg vendit ce bailliage pour 35.000 florins au général comte de Rosen.


text:
1102
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1102 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Venècia[modificar | modificar la font]
A la prima, mòrt dau dòge Vital Michele (1096-1102). Ordelafo Faliero, que fasiá alora partida dau conseu menor, foguèt elegit per li succedir.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Pèrda provisòria d'Ascalon, darriera vila importanta totjorn tenguda per lo califat egipcian en Palestina mai la revòuta de la populacion obliguèt lei Crosats de se retirar. A Ramla, una armada fatimida de 20 000 òmes dirigits per Charaf, lo fiu dau visir Al-Afdal Shahanshah, capitèt de se revenjar de la desfacha infligida dins lo sector l'annada precedenta per lei Crosats. 500 chivaliers francs foguèron tuats ò capturats. Dins aquò, la manca de determinacion de Charaf l'empachèt de reconquistar Jerusalèm.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Tancred de Galilèa, regent dau Principat, contunièt la conquista dei vilas e pòrts a l'entorn d'Antioquiá. En particular, prenguèt Laodicea durant la segonda mitat de l'annada. Capturèt tanben Ramon IV de Tolosa après son desbarcament e acceptèt solament de lo liberar en cambi de la reconóissança dau poder de Boemond de Tarent sus lo Principat d'Antioquiá. Enfin, ajudèt lei fòrças dau Reiaume de Jerusalèm après la victòria musulmana de Ramla per restablir la situacion dei Crosats dins la region.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada 1102 veguèt la creacion dau Comtat de Trípol per Ramon IV de Tolosa coma estat latin suplementari en Orient Mejan. D'efèct, après sei reviradas deis annadas precedentas per obtenir un principat important dins la region coma d'autrei caps de la Premiera Crosada, lo senhor tolosenc capitèt de reünir una armada a partir de divèrsei grops de veterans de la Crosada de 1101 per atacar la vila maritima de Tortosa. Après la conquista d'aquela vila lo 21 d'abriu[1], se dirigiguèt vèrs lo nòrd e prenguèt lo pòrt de Maraclea. Aquelei doas victòrias permetèron de fondar lei basas dau Comtat de Trípol e lo començament dau sètge de Trípol.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) René Grousset, L'Empire du Levant : Histoire de la Question d'Orient, Payot, coll. « Bibliothèque historique », 1949.


text:
1869
Aquesta pagina concernís l'an 1869 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Inauguracion de la premiera restanca vòuta modèrna (restanca Zola) situat lòng d'Infernet (Lo Tolonet). Aqueu tipe de restanca se difusèt rapidament dins lo rèsta dau mond, especialament per bastir lei restancas situats dins de vau.
Premier brevet regardant lo foratge petrolier en mar depausat per l'engenhaire estatsunidenc Thomas Fitch Rowland. Pasmens, la premiera esplecha de petròli sosmarin aguèt pas luòc avans 1897.
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la premiera classificacion periodica deis elements Dmitrii Mendeleiev (1837-1907). Permetèt d'establir de relacions entre leis elements quimics diferents — alora considerats coma d'entitats independentas — e de preveire l'existéncia d'elements encara desconeguts.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de febrièr - Charles Thomson Rees Wilson, fisician britanic, Prèmi Nobel (m. 1959)
- 15 de març - Stanislaw Wojciechowski, president de Polonha (m. 1953)
- 18 de març - Neville Chamberlain, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1940)
- 22 de març - Emilio Aguinaldo, primièr president de las Filipinas (m. 1964)
- 27 de junh - Hans Spemann, embriologista alemand, Prèmi Nobel (m. 1941)
- 3 de setembre - Fritz Pregl, fisician austriac, Prèmi Nobel (m. 1930)
- 28 d'agost - Augusto Tasso Fragoso, president de Brasil (m. 1945)
- 2 d'octobre - Mohandas Karamchand Gandhi, lo Mahatma Gandhi, líder de l'independéncia d'Índia (m.1948)
- 26 d'octobre - Washington Luís, president de Brasil (m. 1957)
- 1 de novembre - Folco de Baroncelli-Javon, escrivan e poèta provençau (m. 1943)
- 11 de novembre - Victor Emmanuel III, rei d'Itàlia (m. 1947)
- 30 de novembre - Gustaf Dalén, fisician e inventor suedés, Prèmi Nobel de Fisica en 1912 (m.1937)
- 31 de decembre - Henri Matisse, pintre francés (m.1954)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de març - Louis Hector Berlioz, compositor romantic francés (n.1803)


text:
Var (riu)
Var es un riu d'Occitània que s'escola dins lo departament deis Aups Maritims.
Sa font raja a Estenc, masatge de la comuna d'Entraunes, a 1 790 mètres, au sud dau còl de la Calhòla (2 326 m). Son escorreguda es de 114 km abans de se getar dins la mar Mediterranèa a l'oèst de Niça. Son cors inferior fa lo limit tradicionau entre la Comtat de Niça e la rèsta de Provença, mentre que son cors mejan e superior es dins la Comtat de Niça. A donat son nom au departament de Var perque a passat temps, lo riu de Var èra lo limit orientau d'aqueu departament.
Idrografia[modificar | modificar la font]
Le Var reçaup 5 afluents principaus :
- riba senèstra :
- Chans (25 km) au luec-dich dau Pònt de Chans, avau dau Puget Tenier
- Tiniá (75 km) dins lei gòrjas de la Mescla e
- Vesubiá (48 km) au nivèu de Plan de Var ;
- riba drecha :
- Colomp (20 km) au pònt de Guèidan, amont d'Entrevaus,
- Esteron (66,7 km) au nivèu de Sant Martin de Var.
Reçaup en mai nombroses afluents secondaris : Tuebi (a Guilherme), Chalvanha (a Entrevaus), la Rodola (au Puget Tenier).
Lo nivèu dau riu es abitualament bas, 50 a 100 m³/s en regla generala, mai es reputat per seis aigats subtes e importants, son debit puja alara en quauques oras a 1 000 m³/s, atenh 3 500 m³/s en aigat centenau e entrò 5 000 m³/s en aigat millenau . Son darrièr aigat important se debanèt lo Année invalide (de 1994)A.


text:
1214
Aquesta pagina concernís l'an 1214 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Jin[modificar | modificar la font]
Còp d'estat militar còntra l'emperaire Wanyan Yongji que foguèt remplaçat per lo nebòt dau Heishilie Hushahu, Wanyang Xun. Heishilie Hushahu negocièt ambé lei Mongòls lo pagament d'un important tribut per arrestar la guèrra. Deguèt tanben amaisar lei partisans d'una perseguida dei combats, especialament lo generau Li Ying, venceire de mai d'una batalha còntra lei Mongòls en 1213, qu'èra a assaiar d'organizar una emboscada còntra Genghis Khan. Pasmens, tre lo començament, aquel acòrdi de patz èra minat per de diferéncias d'interpretacions : lei Mongòls pensavan aver establir una vassalizacion permanenta dei Jin mentre que lei Jurchens penchavan solament aver pagat per la retirada dei nomadas e èsser demorats totalament independents.
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra de conquista de l'Empèri Jin. A la prima, lo pilhatge generalizat dau plan dau nòrd de China acomençat l'annada precedenta s'arrestèt e lei Mongòls negocièron l'aplant dei combats ambé l'emperaire novèu de l'Empèri — eissit d'un còp d'estat militar — qu'èra lèst a de concessions importantas. D'efèct, abandonèt lo nòrd de son territòri e acceptèt de venir tributari de Genghis Khan. Pasmens, tre lo començament, aquel acòrdi de patz foguèt minat per de diferéncias d'interpretacions. Lei Mongòls pensavan aver establir una vassalizacion permanenta dei Jin mentre que lei Jurchens penchavan solament aver pagat per la retirada dei nomadas e èsser demorats totalament independents.


text:
Beaucamps-le-Vieux
Bieucamp en picard ( Beaucamps-le-Vieux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Humbaud Lo Vièlh, (Humbaldus Vetulus o Veteris) Sire dels Beaucamps, es un chevalier descendent dels lo Vièlh de Yvetot, un soldat respectat ‘miles vénérandus’, #que lo nom n'evoca una ascendance franque-danoise[1]. Lo doble nom de Beaucamps li cal provenir d'aquela familha coma l'indica la étymologie latina e se deuriá doncas escriure Beaucamps (de detlas) LeVieux. En fach, aquela familha normande de las LeVieux aviá per mission de gardar la frontièra "normande" d'un territòri situat malgrat aiçò en Vimeu[2]. Cal anotar que fins a la Revolucion, la frontièra del duché de Normandie[3] longeait los limits Es de la municipalitat de Beaucamps LeVieux. Per la guarda d'aquela frontièra, las LeVieux an #èsser ajudats per populacions desplaçadas de la region de Dòl-de-Bretanha, #que se truca los presoèrs bretons de Beaucamps en las labors de Alcius Ledieu[4]. S'agiriá mai lèu de populacions d'origina scandinave establidas sens títol sus tèrras de la évêché de Dòl. En lo moment d'un conflicte de frontièra[5] entre Bretanha e Normandie, los dos ducs signan una tractada[6] al Mont-Sant-Michel en preséncia de la archevêque de Roan Robert lo Danois, lo sieu oncle comun[7]. Lo exfiltration d'aquelas populacions d'origina scandinave (mas en partida bretonne doncas que los matrimònis èran passats localement) es la contrapartida del pòrti normand Robert. I aurà efectuat per la flotte normande #que sortiá d'un episòdi desgraciat d'atac del Angleterre. Es possible qu'aquelas populacions ajan preses part a la massacre de Mortemer #qu'escartèt de la noblessse franque per un temps la tentation d'encantar lo duché per la fòrça de las armas.
L'origina de Beaucamps es una anciana vila close #que #èsser, antany, un luòc militar estrategic #que #utilizar los LeVieux[8], parents del ‘rei’ de Yvetot. La comuna conserva uèi dos vestigis de la siá istòria : una fòrça seigneurial e una glèisa, antany banc d'un prieuré bénédictin. Aquelas bastissas considerablas, totes dos dels XIe e XIIe de sègles, an classificat lo un e los autres monuments istorics. Dempuèi la desaparicion de pichons reialmes de Yvetot, e la dislocation de las Flandres francesas, la populacion es venguda picarde (administrativement) e essencialament agricòla.
En 1891, Beaucamps-lo-Vièlh #venir lo terminus provisòri del Camin de fèrre secondaire del ret départemental de la Soma, en venent de Amians, e #qu'arriba a Aumale (Seine-Maritima) en 1901 de contunh Envermeu en 1906.
La linha #barrar al servici viatgèr l'an 1940, e a tot tràfec l'an 1947. L'estacion del camin de fèrre secondaire subsisteix, mas aperten d'ara endavant a un particular.
Humbaud le Vieux, (Humbaldus Vetulus ou Veteris) Sire des Beaucamps, est un chevalier descendant des le Vieux d’Yvetot, un soldat respecté ‘miles vénérandus’, dont le nom évoque une ascendance franque-danoise[9]. Le double nom de Beaucamps doit provenir de cette famille comme l'indique l'étymologie latine et on devrait donc écrire Beaucamps (des) LeVieux. En fait, cette famille normande des LeVieux avait pour mission de garder la frontière "normande" d'un territoire situé pourtant en Vimeu[10]. Il faut noter que jusqu'à la Révolution, la frontière du duché de Normandie[11] longeait les limites Est de la commune de Beaucamps LeVieux. Pour la garde de cette frontière, les LeVieux ont été aidés par des populations déplacées de la région de Dol-de-Bretagne, qu'on appelle les prisonniers bretons de Beaucamps dans les ouvrages d'Alcius Ledieu[12]. Il s'agirait plutôt de populations d'origine scandinave établies sans titre sur des terres de l'évêché de Dol. Lors d'un conflit de frontière[13] entre Bretagne et Normandie, les deux ducs signent un traité[14] au Mont-Saint-Michel en présence de l'archevêque de Rouen Robert le Danois, leur oncle commun[15]. L'exfiltration de ces populations d'origine scandinave (mais en partie bretonne puisque les mariages étaient passés localement) est la contrepartie du duc normand Robert. Elle sera effectuée par la flotte normande qui sortait d'un épisode malheureux d'attaque de l'Angleterre. Il est possible que ces populations aient pris part au massacre de Mortemer qui va écarter de la noblessse franque pour un temps la tentation de ravir le duché par la force des armes.
L’origine de Beaucamps est une ancienne ville close qui fut, autrefois, un lieu militaire stratégique qu'utilisèrent les LeVieux[16], parents du ‘roi’ d’Yvetot. La commune conserve aujourd'hui deux vestiges de son histoire : un fort seigneurial et une église, jadis siège d'un prieuré bénédictin. Ces édifices remarquables, tous deux des XIe et XIIe siècles, sont classés l'un et l'autre monuments historiques. Depuis la disparition de petits royaumes d’Yvetot, et la dislocation des Flandres françaises, la population est devenue picarde (administrativement) et essentiellement agricole.
En 1891, Beaucamps-le-Vieux devint le terminus provisoire du Chemin de fer secondaire du réseau départemental de la Somme, venant d'Amiens, et qui atteint Aumale (Seine-Maritime) en 1901 puis Envermeu en 1906.
La ligne ferma au service voyageur en 1940, et à tout trafic en 1947. La gare du chemin de fer secondaire subsiste, mais appartient désormais à un particulier.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Mireille Louis, 1507, Bibliotèca Nacionala.
- ↑ e doncas dins tèrra franque. Vertat es que la politica dels ducs a trobar #totjorn aliats francs contra los neustriens de contunh contra los sieus successors los robertiens de Ile de França
- ↑ lo concordat signat per Napoleon e lo pape a tanben modificat los territòris eclesiastics
- ↑ la societat de émulation de Abbeville amb Alcius Ledieu a trabalhat sus aquel afar, los elements an #èsser porgits en los ans de 1870 per un erudit libraire a Aumale
- ↑ los incidents de frontièra son nombroses, abans e après lo pòrti Alain; de meteis que las arribadas successivas de populacions scandinaves, en particulara en procedéncia de la mar d'Irlanda
- ↑ fauta encara los elements de la cronologia exacta e las chartes #que i an ligat, s'existissián del temps de la societat de émulation, an pogudas disparaitre en lo moment dels dos conflictes mondiales
- ↑ lo archevêque de Roan èra soucieux dels títols de las tèrras de la Eglise e réprouvait doncas las installacions de Vikings #que tolerava o encoratjava los ducs normands e sustot quand s'agissiá de tèrras de la Eglise
- ↑ un LeVieux en avent contractat la lèpre en Palestine, la familha participarà a la fondacion de la léproserie del Quesne, près de Beaucamps
- ↑ Mireille Louis, 1507, Bibliothèque Nationale.
- ↑ et donc en terre franque. Il est vrai que la politique des ducs a toujours été de trouver des alliés francs contre les neustriens puis contre leurs successeurs les robertiens d'Ile de France
- ↑ le concordat signé par Napoléon et le pape a aussi modifié les territoires ecclésiastiques
- ↑ la société d'émulation d'Abbeville avec Alcius Ledieu a travaillé sur ce sujet, les éléments ont été fournis dans les années de 1870 par un érudit libraire à Aumale
- ↑ les incidents de frontière sont nombreux, avant et après le duc Alain; de même que les arrivées successives de populations scandinaves, en particulier en provenance de la mer d'Irlande
- ↑ il manque encore les éléments de la chronologie exacte et les chartes qui y sont liées, si elles existaient du temps de la société d'émulation, elles ont pu disparaitre lors des deux conflits mondiaux
- ↑ l'archevêque de Rouen était soucieux des titres des terres de l'Eglise et réprouvait donc les installations de Vikings que tolérait ou encourageait les ducs normands et surtout quand ils s'agissait de terres de l'Eglise
- ↑ un LeVieux ayant contracté la lèpre en Palestine, la famille participera à la fondation de la léproserie du Quesne, à proximité de Beaucamps


text:
Segonda Guèrra Balcanica
La Segonda Guèrra Balcanica se debanèt en 1913 après la Premiera Guèrra Balcanica. Sa causa principala foguèt lo partiment dei territòris conquists sus l'Empèri Otoman entre lei venceires de la premiera guèrra. D'efèct, Bulgaria crenhiá un acòrd entre Serbia e Grècia per obtenir la màger part dei zonas conquistas e una ataca d'aquelei país per impausar aqueu partiment desfavorable ais interés de Sofia. Lei Bulgars preferiguèron donc atacar lei premiers en junh de 1913. Pasmens, aqueleis ofensivas foguèron replegats per Serbia e Grècia. Entraïnèron la formacion d'una aliança entre Serbia, Grècia, Montenegro, Romania, desirosa de participar au partiment dei territòris otomans europèus, e l'Empèri Otoman, desirós de limitar sei pèrdas. Totalament enceuclada, Bulgaria foguèt alora rapidament vencuda e ocupada. Lo Tractat de Bucarèst s'ocupèt de reglar lo partiment dei territòris europèus de l'Empèri Otoman e de definir lei frontieras novèlas de la region.


text:
Bonvillet
Bonvillet es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bonvillet Se situa en l'anautita vallée de la Saône, primièr vilatge en amont de Darney. Lo riu i recep dos pichons afluents e los étangs son nombroses. La Forja-Kaitel es un masatge caseriu excentré sus la rota de Épinal.
Bonvillet se situe dans la haute vallée de la Saône, premier village en amont de Darney. La rivière y reçoit deux petits affluents et les étangs sont nombreux. La Forge-Kaitel est un hameau excentré sur la route d'Épinal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del pòble, Boisvillers, a testificat dempuèi 1241. La distincion de Bonvillet dépendait en partida del capítol de Darney e en partida del baron de Vioménil. Après la Revolucion, Bonvillet #far partida del costat de Darney. A l'esperital, Bonvillet dépendait del doyenné de Faverney, diocèse de Besançon.
Le nom du village, Boisvillers, est attesté dès 1241. La seigneurie de Bonvillet dépendait en partie du chapitre de Darney et en partie du baron de Vioménil. Après la Révolution, Bonvillet fit partie du canton de Darney. Au spirituel, Bonvillet dépendait du doyenné de Faverney, diocèse de Besançon.


text:
Karen Blixen
Karen Christence Blixen-Finecke (alias, Isak Dinesen, 17 d'abril de 1885, Rungsted -17 de setembre de 1962, idem) foguèt una escrivana danesa.
Proveniá d'una familha nòbla e se maridèt amb lo sieu cosin, qual l'infectèt amb la sifilis e amb qual aguèt una plantacion en Africa. Après visquèt en Nairobi e al Kenya, tornèt a Dinamarca, ont moriguèt dins la siá vila natala.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Sandhedens hævn 1926
- Sju romantiska berättelser, 1934]
- Afrikansk pastoral, 1937]
- Vedergällningens vägar, 1944
- Vintersagor, 1942
- Skuggor över gräset, 1960


text:
Saudade
Saudade, del latin "solitas, solitatis" (solitud), es una dels mots mai presents dins la poesia d'amor de la lenga portuguesa e tanben dins la musica populara. "Saudade" descriu una mescla de dos sentiments de pèrda, distància e amor.
Segon la legenda, lo mot apareguèt a l'epòca de las Descobèrtas e dins lo Brasil colonial e pr'amor de definir la solitud dels portugueses per aquela tèrra estrangièra, alunhats dels sieus. Definiguèt, alara, la melancolia causada pel remembre, lo sofrir que se sentís per l'abséncia o desaparicion de las personas, de las causas, dels estats o de las accions.
Una vision mai especifica precisa que lo mot saudade ven de solitud e saludar, que la sofrença que demòra quand s'espera lo retorn de lo que partiguèt, e non pas de l'individú el meteis absent, es çò que noirís la nostalgia. La genèsi del mot es dirèctament ligada a la tradicion maritima lusitana.
Traduccion[modificar | modificar la font]
Recentament, una enquèsta de qualques traductors britanics assabentèt que lo mot "saudade" es lo seten mot per òrdre de dificultat de traduccion[1].
Objèctes de la saudade[modificar | modificar la font]
Se pòt sentir saudade quand/per:
- qualqu'un es mòrt.
- quicòm/qualqu'un qu'aimam es alunhat o absent.
- un amic fòrça aimat.
- qualqu'un o quicòm qu'avèm pas dempuèi de temps.
- qualqu'un amb qui parlam pas dempuèi de temps.
- de luòcs.
- de manjar.
- de situacions particularas.
- un amor
- lo temps que passèt...
Sentiments associats[modificar | modificar la font]
La saudade pòt provocar de sentiments coma l'ànsia, la nostalgia e la tristor.
Saudade e fado[modificar | modificar la font]
En Portugal, lo Fado, mot que ven del latin "fatum", destin, es associat dirèctament a aqueste sentiment.
En Brasil, aquel sentiment es fòrça tractat dins la samba e la bossa nova.
Del meteis biais, la sodade al Cap Verd es intimament ligada al genre musical de la morna, Una de las interprètas mai notablas del mot e concèpte es la cantaira capverdiana Cesária Évora amb la cançon que pòrta aqueste nom.
En galèc, prèp del tèrme saudade i a la "morriña".
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (pt)Saudade "é a 7ª palavra mais difícil de traduzir", Londres: BBC, 2004 junho 23.


text:
René Descartes
René Descartes, nascut a La Haye en Touraine (vengut Descartes) lo 31 de març de 1596 e mòrt a Estocòlme (Suècia) lo 11 de febrièr de 1650, foguèt un matematician, fisician e filosòf francés, considerat coma un dels fondators de la filosofia modèrna.
Son metòde, expausat a partir de 1637 dins lo Discors del Metòde, e desvolopat apuèi, mostra una rompedura amb l'escolastica ensenhada fins alara : la soscadissa cartesiana es racionalista. En utilizar la rason sola dins l'estudi dels fenomèns, fondant una nòva metafisica radicalament diferenta de l'anciana, Descartes dorbís especialament la via a Malebranche, Spinoza, e tanben a las religions naturalas de las Luses (deïsme e teïsme).
Descartes, que son projècte filosofic s'inscritz en reaccion al procès de Galilèu (1633), aguèt una influéncia màger sus la pensada scientifica, mai que mai en França. L'impacte d'aquesta pensada foguèt grand que toquèt a de questions teologicas. Se pòt pas pasmens atribuir a Descartes l'entièra paternitat de la filosofia modèrna, pr'amor que jutjava que seriá nociu de ne'n far usatge dins lo domeni politic.


text:
Jane Fonda
Jane Seymour Fonda (Nòva York, 21 de decembre de 1937) es una actritz e activista politica americana de las mai famosas. Venguèt famosa mondialament e a l'encòp un sex symbol gràcias a son ròtle dins lo film Barbarella en 1968. Recebèt dos còps l'Oscar en 1972 e 1979). Son engatjament politic foguèt intensiu del temps de la Guèrra de Vietnam.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
la Carrièra[modificar | modificar la font]
Ròtles màgers[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Activitats politicas[modificar | modificar la font]
Militanta de sempre contra la Guèrra de Vietnam, gaireben asirada per bona part de la populacion ( e bèla primièra l'armada...) dels Estats Units d'America, se desencusèt mai tard per la sola fòto ont la podem veire a Hanoi sus un carri de la DCA vietnamiana mas assumiguèt fòrt e mòrt caparruda la siá accion militanta facha sonque per salvar los soldats de las arpas del lor govèrn assassin.
Tanben podem notar la siá presa de consciéncia feminista, d'ela que n'èra estada una mena de sex symbol de la fin de las annadas 60 amb Barbarella e sas fòtos coma modèl.
Enfins çò n'apondrem aicí de la siá lucha caparruda pels dreches civics e lo combat mai que just de las Pantèras negras.
Pus recentament critiquèt ela amb punhor la politica bellicista e imperialista de las administracions Bush paire e filh en Iraq e Afganistan.
citacions[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
Oscar[modificar | modificar la font]
- 1971: melhora actritz dins Klute
- 1978: melhora actritz dins Retorn a l'ostal
Nominada :
- 1970: melhora actritz dins Ben se n'acaban los cavals, vertat?
- 1978: idem dins Julia
- 1980: id dins Lo Sindròma chinés
- 1982: id dins En un pesquièr d'aur
- 1987: id dins Lo dematin seguent
Golden Globe[modificar | modificar la font]
- 1961: actritz del melhor potencial
- 1971: melhora actritz dins un filme dramatic dins Klute
- 1972: actritz preferida del mond
- 1977: melhora actritz dins un filme dramatic dins Julia
- 1978: actritz preferida del mond
- 1978: melhora actritz dins un filme dramatic dins Retorn a l'ostal
Filmografia selècta[modificar | modificar la font]
- 1964: Les Félins / Los felins d'en René Clement... Melinda
- 1965: Cat Ballou de n'Elliot Silverstein... Catherine "Cat" Ballou
- 1966: Any Wednesday / Cada dimècres d'en Robert Ellis Miller... Ellen Gordon
- 1966: The Chase / Lo Percaç de n' Arthur Penn... Anna Reeves
- 1968: Barbarella d'en Roger Vadim... Barbarella
- 1969: They Shoot Horses, Don't They? / Ben se n'acaban los cavals, vertat ? d'en Sydney Pollack... Gloria Beatty
- 1971: Klute de n'Alan J. Pakula... Bree Daniels
- 1972: Tout va bien / Tot va plan d'en Jean-Luc Godard e'n Jean-Pierre Gorin... Suzanne
- 1973 A Doll's House / L'Ostal de monaca d'enJoseph Losey... Nora Hellmer
- 1977: Julia / Julia d'en Fred Zinneman... Lillian Hellman
- 1978: Coming Home / Retorn a l'ostal de n' Hal Ashby... Sally Hyde
- 1979: The China Syndrome / Lo Sindròma chinés d'en James Bridge... Kimberley Wells
- 1980: The Electric Horseman / Lo Cavalièr electric d'en Sydney Pollack... Alice '"Hallie" Martin
- 1981: On Golden Pond / En un pesquièr d'aur d'en Mark Rydell... Chelsea Thayer Wayne
- 1986: The Morning After /Lo Dematin seguent d'en Sidney Lumet... Alex Sternbergen
- 1990: Stanley and Iris / Stanley e Iris d'en Martin Ritt... Iris Estelle King
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)(en) Jane Fonda sus l'Internet Movie Database
- Lo sit oficial


text:
Fauquembergues
Fauquembergues es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo fleuve Aa trauèssa Fauquembergues.
Le fleuve Aa traverse Fauquembergues.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Toponymie : Falcoberg (961), lo mont del faucon[1].
Toponymie : Falcoberg (961), le mont du faucon[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Denise Pol, "Noms de luòcs del Nòrd - -Calava", Editions Bonneton
- ↑ Denise Poulet, "Noms de lieux du Nord - Pas-de-Calais", Editions Bonneton


text:
Cavilha (laüteria)
Ua cavilha en laüteria qu' ei ua pèça (de husta o en metau) deus instruments de musica de la familha deu cordofòns (los instruments de còrda) sus laquau e s' enrollan las còrdas entà las poder tiéner e acordar.
Instruments de còrdas hregadas[modificar | modificar la font]
Los instruments de còrdas hregadas qu'an generaument cavilha de husta en.honsadas dens las parets deu cavilhèr de l'instrument. Quauques instruments com las contrabassas modèrnas e quauques rars vriulons qu'an cavilhas de metau viradas e gahadas per un engrenatge (com ac hèn tanben las cavilhas de las guitarras e de la mandolinas modèrnas).
La majoritat de la cavilhas de husta que son d' ebèna mes d'autas menas de husta qu' èran emplegadas a l' epòca barròca mei que mei, mes tanben arron e dinc a uei lo dia.
La còrda la mei aguda deu vriulon (la còrda de mi) qu'ei la qui demanda lo mei de precision entà estar acordada ; per aquesta rason qu' ei enrollada autorn d'ua cavilha a ua extremita e gahada per un tienedor a l'aute cap. Aqueth tienedor que tien la còrda en tirant de l'aute costat de la còrda.
Se lo tienedor qu'ei generaument hicat au cap de la còrda de mi deu vriulons modèrnes, que's pòt potenciaument fixar sus totas la còrdas segon lo grat deu musician.


text:
Escatologia
L'escatologia (del grèc ἔσxatoς "ultim") tracta del destin del monde, la vida aprèp de la mòrt, l'eternitat o las esperanças de cada religion, es a dire, de l'ensem de las cresenças e coneissenças que transcendon los limits temporals pels umans.
Somari
Mitologia e escatologia[modificar | modificar la font]
I a divèrsas referéncias escatologicas dins la mitologia egepciana, grèga, romana e escandinava en çò que se dona mai importància a l'òme que a l'univèrs, coma l'existéncia del Jutjament Darrièr, Lo cèl e l'infèrn. Cada religion a sa pròpria vision escatologica.
L'escatologia bodista[modificar | modificar la font]
Dins lo bodisme se crei que los ensenhaments del mèstre desapareisseràn 5000 ans aprèp la predicacion e que l"umanitat cairà dins una seguida de mals que provocaràn sa destruccion fins qu'un nòu boda restaure las causas, començant un cicle novèl. Aquela concepcion es coerenta amb lo retorn eternal oriental e amb lo cicle de las reencarnacions de l'èsser uman.
L'escatologia zoroastrista[modificar | modificar la font]
Dins lo monde religiós del zoroastrisme, Zaratostra descriguèt amb fòrça detalh l'arribada del jutjament darrièr amb l'ultim afrontament entre Ahura Mazda (Lo Ben) e Angra Mainyu (Lo Mal), que provocarà de grandas Catastròfas e accelerarà l'arribada d'un salvador, descendent de la linhada de Zaratostra el meteis, que vendrà encargat de portar la victòria a las fòrças del Ben.
Dins lo jutjament final se decidirà lo destin de l'umanitat e la reconciliacion entre una partida d'aquela e (lo Ben), que menarà a la fin del Mal. Mas serà pas efectuada la condemnacion eternala dels pecaires, mas pas qu'aprèp d'un castig de tres jorns, las plagas del monde desapareisseràn dintrant dins un periòde sens pauretat, talent, dolor, o òdi... e la Tèrra vendrà una mena de paradís.
Escatologia ebrieva[modificar | modificar la font]
Lo pòble ebrieu crei que son istòria èra dirigida per Dieu YHWH per capitar a la promesa facha a Abraam. Mejans de fachs istorics coma l'Exòde (lo retorn cap a la Tèrra promesa dempuèi l'exili a Egipte) o la Diaspora (l'exili provocat per l'invasion romana).
Los eveniments de la fin del monde son los meteisses dins lo judaïsme e lo cristianisme: la destruccion del Temple de Jerusalèm, la nòva creacion, lo jutjament darrièr e lo govèrn divin, qu'inclusís l'arribada del Messias.
L'escatologia cristiana[modificar | modificar la font]
Es resumida al libre de l'Apocalipsi que proclama allegoricament la fin del monde. La data es pas clara e aquò provoquèt l'aveniment de divèrses grops e sèctas que calculan quora se deu passar e exortan a la penedença collectiva o a la mòrt avançada per veire pas las orrors profetizadas. Dins aquel darrièr moment arribarà la parosia o la segonda venguda de Jèsus, que causirà definitivament aqueles que seràn salvats per l'eternitat (amb la ressurreccion dels cosses) e aqueles que seràn condemnats a l'infèrn. Aquela escatologia se referís l'ensems de las personas e tanben amb una autra individuala onte cadun es jutjat a la fin de la vida per decidir se se merita o non lo paradís.
L'escatologia indoa[modificar | modificar la font]
L'indoïsme tanben crei dins un temps ciclic e eternal, perque jamai lo monde s'acabarà, mas viurà una epòca plan corrompuda fins que un novèl avatar tòrna als òmes a l'autentic camin de vertut. Al nivèl individual, se la persona se comportèt ben pòt gausir d'un certan temps dins lo paradís fins a que torna a se reencarnar, o es castigada segons lo karma. Per interrompre lo cicle eternal de reencarnacions, se pòt cremar lo còs just aprèp de la mòrt.
L'escatologia musulmana[modificar | modificar la font]
L'islam predica la fin del monde d'un biais fòrça semblant a l'Apocalipsi crestiana, mas amb un ròtle predominant dels esperits malignes Gog e Magog, qu'eliminaràn tota l'aiga de la Tèrra. Alara Jèsus e lo Mahdin (un guerrièr sagrat de Maomet) los combatràn amb l'ajuda divina. Jèsus se maridarà, portarà de decennis de patz (qualques simbolics quaranta ans) fins que morisca e arribe l'autentica fin del monde. Alara un vent levarà los autentics cresents per los menar al paradís, pendent que la Tèrra serà destruida pel fuòc.


text:
Riu Paraguai
Lo riu Paraguai (río Paraguay en espanhòl e rio Paraguai en portugués) es un grand riu del centre-sud d'America del Sud, que corsa pel Brasil e lo Paraguai, a torns fòrça prèp dins la frontièra entre lo Brasil e Bolívia, e que fa tanben de frontièra naturala entre lo Paraguai e lo Argentina. A un'extension d'unes 2.550 quilomètres, contats dempuèi las siás fonts -dins l'estat brasilian de Mato Grosso- fins a la siá desbocadura en lo riu Paranà, al nòrd de Corrientes.
Cors[modificar | modificar la font]
Lo riu nais a Diamantino, Mato Grosso, Brasil. Descen cap al sud-oèst, en passant per la vila brasiliana de Cáceres. A comptar d'aquel punt lo sieu cors travèrsa lo Pantanal, la vila de Corumbá, e alavetz près de la frontièra entre lo Brasil e Bolívia, totjorn en lo costat brasilian.
Dempuèi la vila de Puerto Bahia Negra, Paraguai, lo riu forma la frontièra entre aquel país e lo Brasil al cors de 220 quilomètres, abans de se jónher amb lo riu Apa.
Lo riu inícia una longa e subtila corba cap lo sud-sud-èst abans de prosseguir en un cors mai orientat cap lo sud-sud-oèst, en dividint lo país del Paraguai en doas mitats: la region del Gran Chaco a l'oèst, un vast territòri semiàrid e fòrça pauc abitat; e las regions boscosas de l'èst, que comptan amb 98% de la populacion del país.
Après córrer 400 quilomètres pel bèl mièg del Paraguai, en la confluéncia amb lo riu Pilcomayo e en daissant enrè la capitala del país, Asunción, lo riu forma la frontièra amb l'Argentina, fluent en general en direccion sud-sud-oèst pendent 275 quilomètres mai, en arribant a la siá desbocadura en lo riu Paraná.


text:
János Arany
János Arany, nascut lo 2 de març de 1817 a Nagyszalonta (uèi Salonta, Romania), prèp de Nagyvárad (uèi Oradea, Romania), e mòrt lo 22 d'octobre de 1882 a Budapèst, foguèt poèta e traductor.
Sa vida[modificar | modificar la font]
János Arany (prononciar Ianòch Òrònh, « arany » vòl dire « aur » en ongrés) èra lo darrièr mainatge e sol filh d'una familha de païsans protestants d'una pichona vila de l'èst de la granda plana ongresa (annexada per Romania après la Primièra Guèrra Mondiala). Per ajudar sos parents qu'an pas tròp d'argent, fa plan lèu de regent a l'escòla de Nagyszalonta puèi partís en 1833 estudiar al grand collègi reformat de Debrecen ont demora fins en 1836, quand va barrutlar amb d'amics d'una tropa d'actors. Mòrta sa maire, lo seu paire avugle, torna a Nagyszalonta ont se marida en 1840 amb Julianna Ercsey e ven foncionari. An dos mainatges: Juliska en 1841 e László (que vendrà famós amb sos « Contes ») en 1844. La publicacion de « Toldi » en 1846 càmbia sa vida. Tot d'una, es conegut dins tota Ongria e ven l'amic de Sándor Petőfi, autre poèta vengut del pòble.
Son òbra[modificar | modificar la font]
« Toldi » 1846
« Toldi estéje » (Lo vèspre de Tòldi) 1847
« Daliás idök » (Temps de cançon) 1849 a 1855
« Toldi szerelme » (L'amor de Tòldi) 1863 a 1879


text:
Nen
L'arriu de Nen (嫩江 en chinés; pinyin: Nèn Jiāng) o de Nonni ( Non ula en manchó) qu'ei un important cors d'aiga de la Manchoria Interiora (au nòrd-èst de la Republica Populara de China). Aqueth arriu, afluent esquèr de Sungari e sosafluent d'Amur, qu'a ua longor de 1 370 km. Qu'ei lo tributari mei long de Sungari.
Que neish dens la província de Heilongjiang e que correish vèrs lo sud formant ua part de la termièra enter Heilongjiang e Jilin, e adaigant la zona fertila deu nòrd deus plans de Manchoria.


text:
161
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 161 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Antonin lo Piós lo 7 de març. Son rèine es sovent considerat coma l'apogèu de l'Empèri Roman. Lei coemperaires Lucius Verus e Marc Aurèli i succediguèron.