text:
Dioscorides
Dioscorides (en grèc ancian Πeδάvιoς Aιoσkopίδnς Pedanios Dioskoridês), nasquèt entre los ans 20 e 40 ApC., a Anazarbe en Cilíciia (una província romana situada al sud-èst de l'actuala Turquia) e mòrt vèrs 90 ApC.. Es un mètge, farmacològ e botanista grèc que l'òbra foguèt una font de coneissenças màger en matèria de medecinas de natura vegetala, animala o minerala, pendent 1 500 ans que cobrisson las epòcas de l'Empèri roman, de l'Empèri bizantin, del periòde arab classic e de l'Edat Mejana al començament de l'epòca modèrna en Euròpa[1]. Es l'autor de Peri hulês iatrikês (Πepὶ ὕλnς ἰatpιkῆς), « Al subjècte de la matèria medicala », òbra redigida en grèc mas mai coneguda jol nom latin de De Materia Medica. Considerat coma una de referéncia dins lo domèni de la farmacologia europèa e musulmana, se servèt e propaguèt pendent tota l'Antiquitat e l'Edat Mejana, per de còpias du tèxte grèc sus papir, pergamin e papièr e mejans sas traduccions en latin, siriac, arabi, persan e lengas europèas.
Fins al començament del sègle XVI, l'obratge foguèt fòrça recopiat (e mai o mens retocada) e l'objècte d'unas exegèsis, sens que siá portaire d'un progrès notable dins l'analisi botanica o terapeutica[n 1],. Lo cambiament se realiza a la Renaissença, quand los rics comentaris del mètge Mattioli balha una contribucion novèla a la matèria medicala e anonciant d'autres que siá dins les prescripcions medicalas o en botanica, coma foguèt lo cas dels estudis de terren precises fachs als sègles seguents, pels botanistas Tournefort e John Sibthorp.
Mai tard, lo tèxte de Dioscorides foguèt pauc a pauc abandonat coma obratge de referéncia de la matèria medicala. Alara que los desvelopaments de las sciéncias biologicas e de la quimia donan un nòu paradigme de l'evaluacion de las medecinas, l'objècte de la recerca passa de la matèria medicala als principis actius, de las rusca de quinquina a la quinina, del pavòt a la morfina, etc.
D'autras grandas tradicions medicalas apareguèt dins l'Antiquitat a l'entorn del sègle, d'obratge fondators de lor matèrias medicalas respectivas (lo Shennong bencao jing en China, e lo Caraka samhita en Índia). Pasmens, las medecinas tradicionalas chinesa o indiana aguèron una evolucion contrastada amb la medecina europèa. Al contacte de la medecina modèrna, se racionalizèron e abandonèron las nocions magicas e religiosas, mens acceptables uèi. Mas realizèron pas las trencaduras epistemologicas amb los concèptes de las ancianas medecinas sabentas[n 2], e en mai d'aver pas estat espotidas per la bioquimia coma o foguèt la medecina grecolatina, contunhèron d'èsser exercida e quitament eissamar dins fòrça regions del mond.
Al subjècte de las ancianas matèrias medicalas, que sián d'origina chinesa o indiana, l'analisi quimic e las evaluacions clinicas modèrnas acaban de segur a d'òbras de farmacognosia, identics a aqueles realizat pertot pel mond (veire par exemple l'obratge Pharmacognosie de Jean Bruneton, de valor totalament universala, tractant de totas las plantas medicinalas quina que siá lor origina).
Somari
- 1 Biografia
- 2 Encastre istoric
- 3 L’òbra
- 4 La recepcion de l’òbra
- 5 Bibliografia
- 6 Articles connèxes
- 7 Nòtas
- 8 Referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Avem pauc d'elements sus la vida de Dioscorides. Segon los escrichs del mètge grèc Galen del sègle II, Dioscorides seriá nascut a Anazarbe, dins la província romana de Cilícia, en Anatolia miègjornala, près de Tars. Tanpauc se sap sa data de naissença o aquela de sa mòrt. Comparant los passatges parallèls de l'Istòria naturala de Plini lo Vièlh e de Materia medica de Dioscorides, John Scarborough ne conclutz qu'aquel darrièr seriá nascut a l'epòca del règne de Tibèri (14-37) o de Caligula (37-41). Mai precís, Alain Touwaide[2] avança l'an 25. Plini, son contemporanèu, consacrèt dos libres (los XXVI e XXVII) de son Istòria naturala a las plantas medicinalas. Los dos deguèron aver redigit lors obratges sus de remèdis naturals pendent gaireben lo meteis periòde mas sens se conéisser, que sens jamai citar lors òbras respectivas[3]. Dioscorides descriu son trabalh a Areius, un ensenhaire respectat de Tars que l'encoratgèt dins son trabalh. Mas se sap pas s'èra son escolan e quina èra sa formacion medicala. Pasmens, Marie Cronier[4] pensa que Areius fuguèt benlèu son mèstre. Auriá fach sos estudis medicals a Tars o per unes especialistas a Pergam e Alexàndria[5].
Dioscorides indica dins sa prefàcia[6] que dempuèi son enfança, sempre manifestèt lo mai viu interés per la matèria medicala e ditz a Areius « percorriguèri fòrça territòris - que sabètz que menèri una vida militar - per recampar, amb vos encoratjaments, la matèria de cinc libres ». Se'n pòt conclure qu'èra un mètge militar coma sovent foguèt afirmat? Res de mens segur pels istorians contemporanèus. Benlèu l'allusion a sa « vida militara » seriá pas qu'un mejan retoric per indicar la vida rufa del viatjaire qu'anava pels monts e vals per recampar los sabers medicinals. Benlèu viviá fasent l'exercici la medecina, seguent lo modèl d'Ipocrates que curava los pacients anant de vilas en vilas, tot apregondissent sas coneissenças medicalas. Benlèu tanben, percorriguèt los camp per culhir las plantas medicinalas, los servar e las vendre? Aquelas doas activitats èran conegudas dins l'antiquitat jols noms de rhizotomos pιZotouoς « copaire de raiç » (recampaire de plantas, erborista) e de pharmakopôlês φapuakoπώλnς « vendeire de drògas ». Le rizotòma se carga de la culhida de las plantes que dona al farmacopòl qu'a la responsabilitat de la composicion dels remèdis e de la venda[7].
Per escriure son obratge sus la matèria medicala Peri hulês iatrikês, deguèt beneficiar de las òbras realizadas per diferents autors precedents. Mas pauc d'aqueles nos parvenguèron. Comparant le contengut de l’òbra amb aquela de son contemporanèu Plini l'Ancian Istòria naturala, sul meteis subjècte, Marie Cronier pensa que la redaccion datariá dels tresen quart del sègle I.
Encastre istoric[modificar | modificar la font]
Roma e l'Asia grèga de Dioscorides[modificar | modificar la font]
- Romanizacion e ellenizacion
Al sègle II AbC, los Romans consolidavan pauc a pauc lor preséncia en Grècia, fins a que en -146, un cònsol roman prenga d'assalt Corint e faga de la peninsula un protectorat roman. La Cilícia, la region natala de Dioscorides, es una region costièra al sud èst de l'Anatòlia qu'après aver estat jos la dominacion de la Siria dels Seleucids fuguèt integrada a l'Empèri roman per Pompèu. Vèrs -27, jos Tibèri, après son incorporacion a la província romana de Siria, deguèt subir una assimilacion culturala accelerada. Dioscorides deguèt frequentar lo mitan del poder roman local. L'Asia grèga, sostracha a la zona d'influéncia dels Seleucids, possedís d'escòlas de medecina a Pergam, Esmirna, Efès o dins l'illa de Cos (bèrç de la medecina ipocratica), que van poder prosperar sens subir lo mendre damatge dels generals romans victorioses[8].
Las vastas conquèstas romanas se traduson per de fenomèns d’acculturacions contrastats: d'un costat una fòrta presa del latin e del drech roman en Occident alara que de l'autre, en Orient, una presa que demòra marginala. Esquematicament, gaireben totas las regions europèas conqueridas son romanizadas alara que dins la Granda Grècia, son los conquerents romans que s'ellenizèron al contacte dels Grècs. Segon lo vèrs celèbre d'Oraci « la Grècia conquerida conqueriguèt son ferotge venceire e portèt sos arts al Laci...» (Epistòla, II, 1, 156). Per escalons, Roma assimilèt l'ellenisme cultural non sens desrevelhar la reaccion d'unes « vièlhs Romans » per defendre l'identitat culturala romana.
Longtemps, los elèits romans manifestèron de reaccions d'atraccion-repulsion al respècte de la pensada especulativa grèga. Al sègle II AbC de decrèts provòcan l'expulsion de tres filosòfs grècs qu’Atenas aviá enviat al Senat roman en -155. Tant espavantèron Caton que los faguèt lèu caçar[9]. L. Mummi qu'aviá rudament pilhat Corint, mai, la metropòli de l'art, fa enviar a Roma, los caps d'òbra de l'estatuariá e de la pintura e jonh a la presa, d'esclaus erudits, de pedagògs e de mètges- (Polibi, Ist. IX, 10).
- La medecina del paterfamilias resistís a l'ipocratisme grèc
A Roma, tradicionalament, las curas ostalencas se n'ocupava lo paterfamilias e se basava sus les vertuts del caulet[n 3], sobeiran sos totas sas formas contra la gota, la melancolia, las palpitacions e unas incantacions contra las luxacions e fracturas, lo rèste èra pas mai que messorgas dels Grècs[10]. Lo pòble roman jamai balhèt a l'art medical una fòrça granda dignitat. Lo pauc d'estima per aqueles qu'execissián aquela activitat faguèt que pendent longtemps, de grandas familhas possedián un mètge esclau per lor usatge privat.
Plini lo Vièlh qu'èra pas mètge mas un enciclopedista roman contemporanèu de Dioscorides, consacrèt mai d'un libres de sa monumentala Istòria naturala a la medecina. Comença lo libre XXIX[11] afirmant qu'es lo primièr a tractar dins la lenga latina de l'art medicalDona enseguida un requisitòri sens pietat contra los mètges grècs.
Los prejutjats antimedicals venon del fach que los primièrs professionals de la medecina èran pas de Romans autentics, que girgonejavan dins una lenga incomprensibla, qu'èran vists coma avids que fasián pagar de servicis que fin alara èran pas retribuits.
La medecina èra jutjada coma un art estrangièr, incompatible amb la « gravetat romana », lo seriós d'un pòble fòrt e perfièchament san.
Los predecessors de Dioscorides[modificar | modificar la font]
Per se sonhar, los ancians Grècs podavan utilizar a la medecina costumièra dels medecinaires o ensajar los secors de la medecina religiosa que se realizavan dins los santuaris d'Apollon puèi d'Asclèpi (coma a Épidaure). A costat d'aquelas practicas, se desvolòpan a partir del sègle VI AbC, de centres medical ont se reliza una medecina basada sus l'observacion e l'analisi racionala. Es lo cas a Crotona en Itàlia del Sud o dins l'illa de Cos, celèbre a causa de l'ensenhament d'Ipocrates[12] (-460, -370).
La tradicion medicala a sa font dins lo Corpus ipocratic, que rebuta tota intervencion divina dins las malautiás presica l'observacion dels simptòmas per establir lo pronostic. Las malautiás an de causas naturala e deven èsser tractadas racionalament sens far de preguièras, sortilègis e operacions magicas.
Los remèdis, pharmaka, agisson al contrari dels procediments patologics identificats segon lor quita qualitat[13]. Lo Corpus ipocratic recampa pas mens de 300 plantas diferentas per tractar fòrça afeccions[14].
Teofrast (-371, -288), inspirat pel caminament d'Aristòtel que preferissiá l'observacion dirècta del mond a la reflexion filosofica a priori, ofrís amb son obratge Recercas sus las plantas, una descripcion metodica dels vegetals se basant sus lor morfologias e lor abitat. Fonda alara una sciéncia botanica autonòma de la medecina. Aquel trabalh davancièr demorèt sens equivalent pendent de sègles, pertot pel mond. Mai, la botanica vendrà pendent aquel fòrça long periòde, sinimim d'estudis de las plantas medicinalas. Foguèt sonque en Itàlia, al sègle XVI, qu'aquelas òbras botanicas teoricas seràn utilizada per Ghini e Aldrovandi (Amigues[15], 2010).
Lo libre IX de Recercas sus las plantas concebut independentament del còrs de l'obratge e titolat Las vertuts de las simplas, tracta de las substàncias vegetalas aromaticas e de plantas medicinalas. Es lo primièr obratge europèu sus las plantas medicinalas integralament conservat. Dona las cresenças dels rhizotomos, los « copaires de raices », que combinan d'observacions precisan amb de practicas magicas. Dins una autra seccion, dona lo nom e la descripcion de fòrça espècias de plantas medicinalas, associada amb lo metòde de culhida e de preparacion, las indicacions medicalas e o biais d'administracion. Dioscorides cita tres còps aquel obratge.
Pendent los quatre sègles que separan Teofrast de Dioscorides[n 4] fòrça autors escriguèron sus la medecina per las plantas. Dioscorides menciona dins la prefàcia de son obratge mai d'un d'aqueles autors. Unes èran coneguts de Plini. Un dels mai ancians, datant del sègle IV, es Diocles de Caristos que donèt de descripcions de plantas, acompanhadas de l'indicacion de lors proprietats medicinalas. Un autre, Mantias (sègle III AbC), lausat per Galen, es autor d'un obratge contenent fòrça remèdis a basa de plantas. Ducortial cita atal una seguida d'autors avent pogut influenciar Dioscoride.
L’òbra[modificar | modificar la font]
Lo contengut de l’òbra[modificar | modificar la font]
Lo tractat de matèria medicala descriu l'utilizacion medicala de mai de 800 substàncias, que son dins una fòrta majoritat son de vegetals, lo rèste d'animals e de minerals. Aquela matèria medicala es escricha dins una notícia, donant metodicament las informciions permetent de la reconéisser e de n'apreciar las proprietats. Atal, son donats lo nom popular de cada espècia de planta, quand es possible la distribucion geografica, una descripcion brèva de la partida utilizada, puèi lo procediment de culhida, de preparacion e de presa. Las indicacions terapeuticas son enseguida presentadas e la posologia.
La Materia Medica es importanta per la coneissença de las plantas e dels remèdis utilizats pels grècs, romans, e d'autres anatolians, per aqueles de Siria, Judèa, Egipte e Arabia. L'Egipte es citada coma luòc de prevenéncia d'al mens 40 substàncias[16]. Aquelas òbras transmetèron tanben los noms d'unas plantas de Dàcia e de Tràcia que, autrament, serián estats perduts.
Metòde d'analisi[modificar | modificar la font]
Dins De Materia Medica[n 5], Dioscorides après aver recampat las principalas coneissença de son temps sus las simplas[n 6], las classe e las analisa s’apiejant sus son experiéncia personala de rhizomatos e de mètge. Es del mens çò que daissa entendre sa prefàcia, ont repròcha a las fonts de son temps d'èsser incomplètas, de charrar sus las causas, de donar de coneissenças pas que purement livrescas e d'aver pas una experiéncias dels remèdis, o quitament de los confondre (M.M., Prefàcia, 2). Preferís l'observacion dirècta a la repeticion çò que s’ausís e critica los obratges de sos predecessors levat pasmens aqueles de Cratevas. Afirma aver pogut far d'observacions personalas su gaireben totas las drògas e de poder los arengar « seguent las proprietats naturalas de caduna d'ela ». (M.M., Prefàcia, 4).
Dioscorides utiliza una extension de la teoria de Diocles del biais d'accion dels pharmaka per de dynameis, per justificar las vertuts medicinalas de las drògas. Tota substància possedissent de proprietats especificas δύvauις/δuvάueις dinamis/dinameis son capables de tractar las malautiás. Aquelas quita proprietats van per parelhs antagonistas, per exemple thermantikos « escalfant » / psyktikos « refregissent », stryptikos « astringent » / lytikos « destibant », provocant / levant de flatuléncias, etc.(Beck, 2011). Tanben pòdon èsser unicas: escaroticas (causticas), adesivas, detersivas (lavantas), diureticas, etc.
L'òbre es d'en primièr un obratge de farmacologia. Dioscorides dona tanben d'informacions sus la talha, la forma de las raices, l'aspècte de las flors, de las fuèlhas e dels fruchs, e tanben las particularitats de lor abitat. Mas son paucas per identificar de segur la planta. Pasmens fòrça versions istoricas de l’òbras son provesidas d'illustracions de plantas, per facilitar l'identificacion. Dioscorides concentra son interès sus la matèria medicala que descriu precisament, dins un estil simple, dins una lenga grèga que Scarborough (un traductor de Materia medica en 1982) qualifica de « limpida e cristallina ». Se ten alunhat de la pensada magica e de las cresença naïvas; los rares còp ont ne fa mencion, la introduch per « se dich ..., unes creson...».
Estructura del manuscrit grèc original[modificar | modificar la font]
Se coneis pas exactament l'estructura originala del tèxte grèc de Peri hulês iatrikês. Max Wellmann[17] s'esforcèt de la donar entre 1906 e 1914. L'edicion critica que ne faguèt, sens traduccion e amb de notas en latin, s'impausèt fins ara.
Lo tèxte grèc de Dioscorides, rebastit per Wellmann, es divisat en cinc libres d'egala longor. Aquela division per matièra poiriá tanben aver estat impausada per la longor dels rotlèus de papirs qu'èran lo supòrt d'escritura. Que que siá, dins cada grop, las substàncias son ordonadas per òrdre d'activitat.
L'obratge (dins la traduccion de Beck de la restitucion de Wellmann) es fach de 827 fichas descriptivas de substàncias naturalas (simplas o compausadas) amb lors proprietats terapeuticas. Levant los 71 vins aromatizats amb de substàncias endacòm mai descrichas (libre V), demòra 756 substàncias medicinala de basa. D'entre aqueles, i a 583 plantas (soit 77,1 %), 84 animals o produccion animalas (11,1 %) e 89 mineralas e substàncias inorganicas (soit 11,8 %).
L'obratge amassa las substàncias de proprietats similaras çò que favoriza la memorizacion e permet al metge de trobar de substituts aisidament. Se divisa en cinc libres[n 7].
Gaireben totas las plantas (o de classas de plantas) estudiadas per Dioscorides se trapan dins la farmacognosias modèrnas per contra las matèrias animalas e mineralas desapareguèron.
- Lo libre I, tracta de
-
- las plantas aromaticas: rizòma d'Iris, cardamòm, valeriana, canèla, safran, luna campana, frigola, etc. 29 espècias (M.M., libre I,1 a I,29)
- las òlis: òli d'oliva, de ricin, d'amètla... 12 òlis diferentas (I,30 a I,42)
- los enguents de ròsas, de codonhs, d'inflorescéncias de vinhas... 20 enguents diferents
- los chucs e resinas: balme de la Mèca, calambac, estírax, Mirra, arbre d'encens... lo bitum (idrocarbur natural)
- los arbres: pin (per sa rusca, sas agulhas, sos pinhons), terebint (per sas fuèlhas, fruchs, rusca e resina), lentiscle, ciprès...15 arbres diferents (I,69 a I,84), e tanben los arbrilhons: tamarís, Rhamnus cathartica, moja, rosièr...
- los fruchs: milgrana, cerièra, poma, pera ...
- Lo libre I compta 129 fichas de matèrias medicalas.
- Lo libre II tracta sus las proprietats de
-
- unes animals: eriç, ipocamp, muscle, caragòl, vipèra, cuca[n 8]... en tot 69 espècias animals. La ficha es mai sovent brèva.
- lo lach (Yaλa gala), lo formatge, lo burre, la presura, los grases, la bila, la sang, lo mièl e quitament la bosa e l'urina son estudiadas per lors efièch sus la santat. En tot, 15 produchs d'origina animala son presentats (II, 70 a II, 84)
- las cerealas, leguminosas: lo blat (« excellent per la santat s'es novèl, plan madur, de color jaune »), òrdi, civada, ris, milhet, sesam, iraga... cese, fava, lentilhas... 24 fichas
- las plantas d'òrts e de condiment: nap, rafe, caulet, baselic, ceba, alh, pebre...
- Lo libre II compta 186 fichas subretot al subjècte dels aliments d'origina animala o vegetala.
- Lo libre III tracta de:
-
- las raices: la rebarba, genciana, regalícia, centaurèa, cardons, panicaut... 21 espècias
- Aloe vera (III, 22)
- plantas aromaticas, toxicas: aussent, espic, marjolena, farigola, menta, sàlvia, ruda, comin, nigèla, melissa, camomilha, peuna, cannabís... siá 135 plantas amb las plantas d'òli essenciala de la region mediterranèa.
- Lo libre III compta 158 fichas descriptivas.
- Lo libre IV tracte de
-
- betonica, pervenca, consòuda, cabrifuèlh, borratge, romec, potentilha...
- plantas soporificas e toxicas: efedra, rosèla, pavòt d'òpi, jusquiama, datura, mandragora, ciguda, tuèis, laurièr ròsa, colquic...
- parietària, ortiga, lòtus, lauriòla, varaire, ricin, ellebor, eufòrbia, sambuc...
- Lo libre IV compta 192 fichas descriptivas amb fòrça plantas toxicas.
- Libre V tracta
-
- la vinha, lo rasim, vin, idromèl, vinagre, vins aromatizats amb diferents fruchs, vin resinat... en tot 73 articles
- minerals, metals: calamina, verdet, rovilh, antimòni, lapis, cinabre, mercuri, sal... 89 substàncias inorganicas
- Lo libre V compta 162 fichas descriptivas.
Lo succès excepcional d'aquela òbra pendent tant de sègles te per Cronier :
- al caractèr enciclopedic de l'òbra
- al racionalisme marcat de l'analisi.
La recepcion de l’òbra[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Stavros Lazaris, "L’illustration des disciplines médicales dans l’Antiquité : hypothèses, enjeux, nouvelles interprétations", in: La Collezione di testi chirurgici di Niceta (Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, Plut. 74.7). Tradizione medica classica a Bisanzio, M. Bernabò (ed.), Roma, 2010, p. [1]
- Stavros Lazaris, "L’image paradigmatique: des Schémas anatomiques d’Aristote au De materia medica de Dioscoride", Pallas, 93 (2013), p. [2]
Traduccions modèrnas[modificar | modificar la font]
- John Scarborough, « Introduction », dans Pedanius Dioscorides of Anazarbus, translated by Lily Y. Beck, De materia medica, Olms - Weidmann, (ISBN 978-3-487-14719-2)Modèl:Chapitre
- R.T. Gunther, ed. The Greek Herbal of Dioscorides (Oxford University Press, 1933).
- Duane Isely, One hundred and one botanists (Iowa State University Press, 1994), p. 10-13.
- Bonne traduction espagnole en 1998 (due à Manuela Garcia Valdes).
- Dioscorides. De materia medica. Five books in one volume, trad. T.A. Osbaldeston, introd. R.P. Wood, Johannesbourg (Afrique du Sud), Ibidis Press, 2000.
- Pedanius Dioscorides of Anarzarbus, De materia medica, trad. Lily Y. Beck (Altertumswissenschaftlichen Texte und Studien, 38), Hildesheim, Olms, 2005. -- Traduction de référence.
- Les Six Livres de Pedacion Dioscoride d'Anazarbe de La Matiere Medicinale: Translatez de Latin en Francois, Lyon, 1553
Estudis sus Dioscorides[modificar | modificar la font]
- Marie Cronier, Recherches sur l’histoire du texte du De materia medica de Dioscoride, Thèse, 2007.
- Alain Touwaide, « La botanique entre science et culture au Ier siècle de notre ère », G. Wöhrle (éd.), Geschichte der Mathematik und der Naturwissenschaften in der Antike, t. 1 : Biologie, Stuttgart : Steiner, 1999, p. .
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ per exemple en Euròpa, ont « los mètges contunhan d'utilizar, sens pas cap de sens critica, las ancians versions erronèas dels erbièrs classics.
- ↑ Per la medecina chinesa: teoria del buf vital qi 気, Yin e Yang 阴阳, las cinc fasas wuxing 五行, teoria dels zangfu 脏腑 organs e entralhas, etc.
- ↑ Caton, dins son Tractat d'agricultura presica las vertuts preventivas e curativas del caulet, « lo rei dels legums »
- ↑ entre la naissença de Tepfrast en -371 e aquela de Dioscorides vèrs +30, se passèt gaireben 400 ans
- ↑ dempuèi la Reneissença, l'usatge en filologia vòl designar Peri hulês iatrikês Πepὶ ὕλnς ἰatpιkῆς « Tractat de matèria medicala » l'òbra de Dioscorides, escricha en grèc, per aquel nom latin, que se referís a la version grèga originala o a una traduccion dins quian autra lenga que siá.
- ↑ es a dire las substàncias vegetalas, animalas e mineralas, non mescladas a d'autras substàncias, utilizadas coma remèdis (per oposicion als remèdis compausat)
- ↑ las identificacions de las espècias son aquelas donadas per Lyli Beck, la traductritz de l'obratge de referéncia
- ↑ « σιλφn cuca: l'interior de las cucas de fornariá, espotit amb d'òli o bolhit e plaça dins l'aurelha, arrèsta lo mal d'aurelhas ».
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Chapitre
- ↑ Alain Touwaide,
- ↑ Guy Ducourthial,
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ (en) Pedanius Dioscorides of Anazarbus, De materia medica (translated by Lily Y. Beck), Olms - Weidmann, , 630 p.Modèl:Dioscoride
- ↑ Évelyne Samama, « Thaumatipoioi pharmackopôlai La singulière image des préparateurs et vendeurs de remèdes dans les textes grecs », dans Franck Collard, Évelyne Samama (dir.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ Carlo Natali, « Lieux et école du savoir », dans J. Brunschwig, G. Lloyd, P. Pellegrin, Le savoir grec, Flammarion, 1996, réd. 2011Modèl:Chapitre
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant, 635 p.
- ↑ Pline l'Ancien, Histoire naturelle (traduit, présenté et annoté par Stéphane Schmitt), Bibliothèque de la Pléiade, nrf, Gallimard, , 2131 p.Modèl:Pline
- ↑ Pierre Pellegrin, « Médecine », dans J. Brunschwig, G. Lloyd, P. Pellegrin, Le savoir grec, Flammarion, 1996, réd. 2011Modèl:Chapitre
- ↑ Alain Touwaide, « Stratégie thérapeutiques : les médicaments », dans Mirko.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ Suzanne Amigues, « Introduction », dans Théophraste, Recherches sur les plantes, À l'origine de la botanique, Paris, Belin, Modèl:Chapitre
- ↑ M-H. Marganne, « Étiquettes de médicaments, listes de drogues, prescriptions et réceptaires dans l'Égypte gréco-romaine et byzantine », dans Franck Collard, Évelyne Samama (dir.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant (legir en linha)


c: text/html

text:
Luc d'Aude
Luc d'Aude (oficialament en francés Luc-sur-Aude) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina d'aqueste vilatge es plan anciana. Luc es traversat per la Via romana. Data del sègle IX, al moment del fondament de l'abadiá de Sant Policarpi coma los vilatges de Gajan, Malràs, Salas, Cassanhas, Terròlas e Peiròlas. Per pròva, un document que data de 889, confirma la possession de l'abadiá sus aquestes vilatges. Al moment de la Crosada dels albigeses, lo fèu es balhat coma tresaur de guèrra a un lòctenent de Simon de Montfòrt, amb lo demai de la baroniá d'Arcas (amb Coisan, Terròlas, Peiròlas...). La torre de Castilhon que data del sègle XIII foguèt la residéncia d'estiu dels evesques d'Alet. Uèi aquela proprietat es gerida per un GFA que s'occupa de la reabilitacion d'aquel site. La glèisa es romana. Es dedicada a Santa Leocadia : l'aparelhatge e las bandas lombardas datan d'aquela epòca. Foguèt remanejada mai d'un còp al fial dels sègles. Las duberturas foguèron desplaçadas e datarián del sègle XV o XVI.
Luc es comprés dins la zòna d'apellacion AOC Limós e Blanqueta de Limós.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La circonscription ardennaise
La 1ère circonscription du département des Ardennes est composée de 190 communes ardennaises (Acy-Romance, Aiglemont, Aire, Alincourt, Amagne, Ambly-Fleury, Annelles, Antheny, Aouste, Arnicourt, Asfeld, Aubigny-les-Pothées, Auboncourt-Vauzelles, Auge, Aussonce, Auvillers-les-Forges, Avançon, Avaux, Les Ayvelles, Baâlons, Balaives-et-Butz, Balham, Banogne-Recouvrance, Barbaise, Barby, Bergnicourt, Bertoncourt, Biermes, Bignicourt, Blanchefosse-et-Bay, Blanzy-la-Salonnaise, Bossus-lès-Rumigny, Boulzicourt, Boutancourt, Bouvellemont, Brienne-sur-Aisne, Brognon, Cernion, Chagny, Chalandry-Elaire, Champigneul-sur-Vence, Champlin, Chappes, Charleville-Mézières, Château-Porcien, Le Châtelet-sur-Retourne, Chaumont-Porcien, Chesnois-Auboncourt, Clavy-Warby, Condé-lès-Herpy, Corny-Machéroménil, Coucy, Dom-le-Mesnil, Dommery, Doumely-Bégny, Doux, Draize, L'Ecaille, L'Echelle, Ecly, Elan, Estrebay, Eteignières, Etrépigny, Faissault, FAUX, La Férée, Flaignes-Havys, Fligny, Flize, Fraillicourt, La Francheville, Le Fréty, Gernelle, Girondelle, Givron, Gomont, ...) réparties sur 10 cantons pour les élections législatives de 2017 qui sont : Rethel, Villers-Semeuse, Château-Porcien, Signy-l'Abbaye, Rocroi, Nouvion-sur-Meuse, Charleville-Mézières-1, Charleville-Mézières-2, Charleville-Mézières-3, Charleville-Mézières-4.
Les candidats officiellement déclarés aux législatives de la 1ère circonscription sont au nombre de 10 candidats ( 5 femmes et 5 hommes). Le nombre des Ardennais de la 1ère circonscription inscrits sur les listes électorales s'élève à inscrits.
Le premier tour des élections législatives 2017 dans la 1ère circonscription a enregistré un taux d'abstention important : %. Le second tour a connu un taux d'abstention élevé de 58.59 %.
Liste des candidats de la 1ère circonscription - Ardennes
Les communes ardennaises appartenant à la 1ère circonscription
Acy-Romance , Aiglemont , Aire , Alincourt , Amagne , Ambly-Fleury , Annelles , Antheny , Aouste , Arnicourt , Asfeld , Aubigny-les-Pothées , Auboncourt-Vauzelles , Auge , Aussonce , Auvillers-les-Forges , Avançon , Avaux , Les Ayvelles , Baâlons , Balaives-et-Butz , Balham , Banogne-Recouvrance , Barbaise , Barby , Bergnicourt , Bertoncourt , Biermes , Bignicourt , Blanchefosse-et-Bay , Blanzy-la-Salonnaise , Bossus-lès-Rumigny , Boulzicourt , Boutancourt , Bouvellemont , Brienne-sur-Aisne , Brognon , Cernion , Chagny , Chalandry-Elaire , Champigneul-sur-Vence , Champlin , Chappes , Charleville-Mézières , Château-Porcien , Le Châtelet-sur-Retourne , Chaumont-Porcien , Chesnois-Auboncourt , Clavy-Warby , Condé-lès-Herpy , Corny-Machéroménil , Coucy , Dom-le-Mesnil , Dommery , Doumely-Bégny , Doux , Draize , L'Ecaille , L'Echelle , Ecly , Elan , Estrebay , Eteignières , Etrépigny , Faissault , FAUX , La Férée , Flaignes-Havys , Fligny , Flize , Fraillicourt , La Francheville , Le Fréty , Gernelle , Girondelle , Givron , Gomont , Grandchamp , La Grandville , Gruyères , Guignicourt-sur-Vence , Hagnicourt , Hannappes , Hannogne-Saint-Martin , Hannogne-Saint-Rémy , Hauteville , Herpy-l'Arlésienne , La Horgne , Houdilcourt , Inaumont , Issancourt-et-Rumel , Jandun , Juniville , Justine-Herbigny , Lalobbe , Launois-sur-Vence , Lépron-les-Vallées , Liart , Logny-Bogny , Lucquy , Lumes , Maranwez , Marby , Marlemont , Mazerny , Ménil-Annelles , Ménil-Lépinois , Mesmont , Mondigny , Montcy-Notre-Dame , Montigny-sur-Vence , Mont-Laurent , Montmeillant , Nanteuil-sur-Aisne , Neuflize , Neufmaison , La Neuville-aux-Joûtes , Neuville-lez-Beaulieu , La Neuville-en-Tourne-à-Fuy , La Neuville-lès-Wasigny , Neuvizy , Nouvion-sur-Meuse , Novion-Porcien , Novy-Chevrières , Omicourt , Omont , Perthes , Poilcourt-Sydney , Poix-Terron , Prez , Puiseux , Raillicourt , Remaucourt , Renneville , Rethel , Rocquigny , Roizy , La Romagne , Rouvroy-sur-Audry , Rubigny , Rumigny , Saint-Fergeux , Saint-Germainmont , Saint-Jean-aux-Bois , Saint-Laurent , Saint-Loup-Champagne , Saint-Marceau , Saint-Pierre-sur-Vence , Saint-Quentin-le-Petit , Saint-Remy-le-Petit , Sapogne-et-Feuchères , Saulces-Monclin , Sault-lès-Rethel , Sault-Saint-Remy , Seraincourt , Sery , Seuil , Sévigny-Waleppe , Signy-l'Abbaye , Signy-le-Petit , Singly , Son , Sorbon , Sorcy-Bauthémont , Tagnon , Taizy , Tarzy , Thin-le-Moutier , Le Thour , Thugny-Trugny , Touligny , Vaux-lès-Rubigny , Vaux-Montreuil , Vaux-Villaine , Vendresse , Viel-Saint-Remy , Vieux-lès-Asfeld , Villers-devant-le-Thour , Villers-le-Tilleul , Villers-le-Tourneur , Villers-Semeuse , Villers-sur-le-Mont , Ville-sur-Lumes , Ville-sur-Retourne , Vivier-au-Court , Vrigne-Meuse , Wagnon , Wasigny , Wignicourt . Yvernaumont ,
Tous les résultats des élections législatives 2017 du premier tour


text:
Es vertadièrament quicòm d’estranh, l’occitanisme.
Me soi pausat la question fa qualques jorns. “Cossí venèm occitanista?”, es-a-dire, quinas motivacions presidan a la causida d’un engajament en favor d’una cultura minorizada (occitana)? Quins motius sosterrens, quinas determinacions, quinas experiéncias, quinas pensadas e quins desirs se manifèstan a l’individú que causís de consacrar son temps, veire sa vida, a la defensa de quicòm qu’apelam la “cultura occitana”?
Soi convençut que la bona compreneson, sociologica, psicologica e perqué pas? - filosofica, de totes aqueles fenomèns seriá capabla de donar a l’encòp un agach critic e un vam novèl a un moviment politico-cultural que totòm ditz qu’es a desparéisser, mas que despareis pas jamai. A aquesta soscadissa vòli porgir mon magre apòrt, sus un moviment que coneissi mal mas al qual me senti totun ligat ideologicament e dont la desparicion me semblariá una catastròfa.
Un bovarisme occitan?
Remarqui que, d’un biais general, l’istòria emai la literatura occitana son marcadas per un comportament que trantalhariái pas a qualificar de “bovarisme.” Es bensai discutible, mas me sembla que plan sovent cèrts discorses occitanistas son influenciats per un tipe de rapòrt a la realitat que de critics literaris an apelat lo bovarisme, en referéncia a l’eroïna del grand roman de Flaubert Madame Bovary (1857) que marquèt prigondament la literatura francesa per de rasons qu’es pas necite de desvolopar aicí.
Segon Flaubert, lo bovarisme es “lo rescontre dels ideals romantics fàcia a la petitesa de las causas de la realitat.” Lo bovarisme es l’insatisfaccion del sòmi fàcia a la realitat bruta e nèci del mond dich “real.” Un tipe “romantic” que plega los uèlhs sus sa pietadosa “realitat” (campèstre, tanben) per s’escapar dins un mond somiat e mai agradiu. D’aquel biais, me sembla que despuèi sas originas dètznovenista e romantica, de començar amb l’instauracion mistralenca, i a dins una cèrta mena d’occitanisme un refús bovarista de la realitat bruta e d’una modernitat òrra, per se refugiar, non pas sonque dins los romans coma o fasiá l’eroïna de Flaubert, mas puslèu, e pièger, dins la civilizacion romana del XII (los trobadors, Paratge eca.) dont se volguèt l’eretièr exemplari, prus e fisèl. L’occitanisme es en bona part – encara uèi, un romantisme bovarista e radical.
Quand lo jove Mistral escriu que la lenga provençala conven pas a l’abstraccion e la pensada filosofica, e que sola la poesia es son luòc d’expression sublima, fa una causida bovarista e romantica que costarà car a l’occitanisme tot. Fin finala, soi pas segur que lo succès ambigú, coma sabèm, de Mirèlha, tanplan coma la consacracion nacionala e internacionala del sieu poèta, siá estat un dels eveniments mai urós de la cultura occitana. Amaguèt, escondèt e reduiguèt al silenci o a una impossibilitat a priori tota tentativa de bastiment d’una expression politica occitana pròpria que faguèsse pas referéncia al temps jadis dels trobadors, al terradors de per abans e a sa trista desparicion. Malgrat tota la simpatia e l’estacament que totòm pòt aver per Mistral (e pels trobadors), cal reconéisser qu’aquel òme, dont la naissença poetica foguèt contemporanèa de la parucion de Madame Bovary, foguèt una encarnacion exemplària d’aquela psiqué bovarista que trèva dempuèi tant de temps la naissença d’un discors occitan autonomic, modèrn e racional.
Un romantisme del fracàs?
Dins son grand libre Mistral o l’illusion, Robert Lafont remarcava que Mirèlha, contemporanèa de las Fleurs du Mal de Baudelaire (e de Madame Bovary) n’èra l’antitèsi exacta. Lai ont lo poèta parisenc exalta la modernitat dins lo passatge, lo flús, lo devenir, canta la fanga de las vilas grisas, la caronha, la dereliccion e los trebolicis del desir, Mistral canta la Provença ensolelhada, l’èime vigorós del pòble, la sublimacion divina dels còsses e dels impossibles desirs terrèstres. Tot es ja dich al començament. Ça que la Mirèlha coma epopèa es incontestablament un cap d’òbra, sas inovacions estilisticas, la prigondor de son art poetica, mestresada a la perfeccion pel poèta, la beltat de son cant, de son subjècte e de sa lenga, totas causas a despart, ne fan de segur una instauracion inesperada per la cultura occitana renaissenta.
Mas en fach, aquò es pas la question.
Que l’occitanisme al sègle XIX siá nascut d’una epopèa, genre poetic pauc adaptat, se non ironicament, a la “petitesa de las causas de la realitat”, aquò me sembla significatiu de tot un molon d’a priori istorics que condicionan las expressions politicas dels occitans fins ara, e los condemna a çò qu’apelariái una “cultura del fracàs.”
Demandi perdon per mon incultura, mas coneissi pas encara d’estudis critics que partirián (se non per los deslegitimar benlèu...) de la nocion de “fracàs” o de “romantisme del fracàs”, per interpretar l’òbra mistralenca e los discorses literaris, filosofics, politics de defensa de l’occitan. A mon vejaire, l’occitanisme, encara jove coma moviment politic, es bovarista non pas per esséncia mas per naissença (felibrenca) e s’es embarrat dins una cultura romantica del fracàs, dont sentissèm uèi lo rèiregost, la frustracion e capitam mal de sortir.
Istoricament, ja: dempuèi lo fracàs de Murèth o de Montsegur, fins al fracàs de las Comunas de 1871, de la Revòlta de 1907 o del fracàs de l’esperança del Larzac (tuada en 1981...) sembla ben qu’aquel tèma de la mòrt e del fracàs es pro pertinent per comprene un pauc melhor d’ont venon los nòstres problèmas, per tal de s’exprimir e d’articular un discors politic que sortisca d’aquel a priori, e mai que mai amb las siás expressions culturalas e literàrias màger.
Dempuèi Mirèlha, l’istòria d’un amor impossible e de la sublimacion finala d’aquel amor dins la mòrt e la vision de las Santas Marias, fins al Poèma dau Ròse, qu’al delà de l’union dels amants dins la mòrt e del sublime cant pagan del flume, es tanben lo cant de la fin de la batelariá tradicionala, plan literalament destrucha per lo Crocodile, un batèl modèrn a vapor... Lo mistralisme es l’art de far conviure çò mai sublime amb ço prosaïc.
Fins al cap de sa vida de mague romantic, l’istòria del Felibritge ba pròva, Mistral foguèt lo porgidor d’una cultura occitana e romantica del fracàs: sola excepcion, benlèu, Calendau. D’efièch, mas se lo “roman” de Calendau cònta una capitada de las bèlas, la victòria finala còntra lo marrit Severan (la borgesiá provençala que traïguèt la lenga e lo país) e la conquista d’Esterèla (lo Drutz poèta Calendau-Mistral qu’après una tièra d’espròvas pòt conquerir sa Dompna-lenga) es aqueste poèma epic el meteis que pòt èsser considerat poeticament coma un fracàs (fracàs estetic fòrt ben comentat per Lafont) coma se Mistral el meteis i creguèsse pas tròp...
Dins la realitat bruta e fangosa, Dòna Bovary se suicida a causa de sos deutes e lo nòstre Calendau vertadièr s’es aligat a Severan: s’enanèt amb Fortuneta e larguèt la paura Esterèla. Ela, continua d’errar soleta dins sas bauças a somniar dels trobaires del passat; el se metèt a parlar franchimand “per far mai borgés.” The End.
Una noblesa del fracàs?
Mas vòli eliminar un dobte que poiriá espelir a la lectura d’aquelas linhas mieunas: òc, òm a lo drech individualament, d’èsser romantic, d’èsser bovarista, de somiar e de rejetar aquela realitat bòrnha qu’es la nòstra en nom d’ideals romantics. Evidentament. Mon prepaus es segurament pas de condemnar aquela attitud individuala, a la quala ieu meteis, d’un biais cap e tot personal, me daissi anar plan sovent e que prèsi particularament.
Solament, lo fons de mon prepaus es autre: çò que vòli exprimir aicí es l’irrelevància d’aquela cultura romantica del fracàs quand s’agís de bastir un discors politic occitan, racional e modèrn, que siá en mesura de convéncer la populacion del país e de far comprene al mond la necessitat d’aparar la lenga, de luchar per operar cèrtas transformacions socialas, de sosténer un discors politic occitan.
Car lo manten d’aqueles a priori eissits del romantisme “fracassièr”, se son plan polits e sedusents al nivèl estetic, literari e individual, mentrestant, d’un ponch de vista politic pòdon pas menar a quicòm mai qu’un … fracàs. Alavètz perqué abandonam pas aqueles a priori?
Es aquí que ne veni al fons del mieu prepaus: crèsi que la cultura romantica del fracàs es d’un cèrt biais uèi lo factor màger d’adesion ideologica individuala (mas restrencha totun) a la causa occitana. E mai istoricament, aquela cultura del fracàs servís paradoxalament la causa d’una cèrta manièra. Avèm fracassat dempuèi Murèth a bastir un estat pròpri aragocatalanoccitan, eca. eca. uèch sègles mai tard, avèm fracassat a servar l’usatge social de la lenga, avèm fracassat a impausar una diversitat lingüistica e culturala al dintre del nòstre imperium franchimand, fracassam (ieu en tot cas) a parlar (un bon) occitan dins la vida vidanta. Fracassam encara e sempre. Mas al fons, lo fracàs passat nos confèra una cèrta noblesa d’esperit per la lucha dins lo present: i a ges de colonizacion occitana de l’Africa o de la rèsta del mond, ges de capitalisme occitan, ges d’esplecha occitana de la classa obrièra, ges de polícia, d’estat d’emergéncia/d’urgéncia occitan, ges de poiridura e de marrida realitat occitana. Mas ges (o tan pauc...) de realitat occitana tot cort...
Fàcia a una ipotetica tentativa d’occitanisme politic fòrt e institucional, que necessitariá tot simplament dins lo trist mond nòstre, fòrça argent (per la campanhas politicas eca...) e una elèit occitana convertida a la causa (volèm de vertat un Jordi Pujol o un Sarkozy occitan?) e fàcia a las dificultats per ancorar lo discors occitanista dins una basa sociala e populara (sul modèl de las CUP catalanas), condicions impossibilitadas a priori pels verrolhs imperials e identitaris de França, sèm estats obligats, coma occitanistas non milionaris (ieu en tot cas), de se refugiar dins un occitanisme culturalista e intellectualista, daissant la via liura a totes los a priori bovaristas que travèrsan lo camp dels nòstres discorses individuals, e quand s’agís de parlar seriosament “de la petitesa de las causas de la realitat”, nos i volèm pas reconéisser e sabèm pas tròp qué dire.
Conclusion: un racionalisme occitan?
Fin finala, aquel problèma nòstre es benlèu çò que mens volèm resòlvre. “Capitar” dins un sens politic e maquiavielian seriá benlèu la pièger causa que se poiriá passar per l’occitanisme actual, condicionat per aqueles a priori romanticomitologics. Benlèu que çò que nos manca, en l’abséncia d’una “politica culturala” qu’es de mal esperar venent del paísdelsdrechesdelòme, es la construccion d’una cultura politica occitana, racionala e modèrna (mas qué vòl dire aquò?) que nos faga sortir per de bon d’aquela cultura romantica del fracàs.
Mas sens pus comptar sus las fòrças d’atraccion nòblas e romanticas de la “cultura del fracàs”, cossí convéncer lo mond d’aparar la lenga e lo país? Vaquí, a mon vejaire, la nòstra contradiccion pròpria coma moviment politic, cultural, politico-cultural, contradiccion que nos cal resòlvre, sens qu’i capitem fins ara. E a capitar pas, l’occitanisme i capita fòrça plan. Longa mai!


text:
Asteraceae
Dotze inflorescéncias de la familha
Asteraceae
Bercht. & J.Presl (1820)
Giseke (1792)
Las asteracèas (Asteraceae), tanben apeladas compausadas, son una familha botanica qu'amassa mai de 23.000 espècias, amb una importanta riquesa e diversitat biologica. La familha es caracterizada per presentar de flors dispausadas en una inflorescència compausada apelada capitul enrodada d'una o mai de filas de bracteas (impliqui). Lo nom "Asteraceae" deriva del genre tipe de la familha Aster, tèrme que ven del grèc ἀσtήp que significa "estela" e fa allusion a la forma de l'inflorescència. Las compausadas presentan una considerabla importància ecologica e economica. Los membres d'aquesta familha se distribuisson dempuèi las regions polaras fins als tropics, en conquistant totes los abitats disponibles, dempuèi los desèrts fins als paluns e dempuèi las sèlvas fins als pics montanhòls. Dins fòrça regions del mond las compausadas arriban a integrar fins a 10% de la flòra vernaculara.


text:
Sant Prit la Plana
Sant Prit la Plana[1] (oficialament en francés Saint-Priest-la-Plaine) es una comuna occitana situada dins lo departament de Cruesa e la region de Nòva Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia occitana a lemosin.net.


text:
Repic
I eu m’en foti, m’en vau au Raggà Balèti!
Leis istòrias politicas, Leis afaires juridicas,
La pression mediatica, E la colèra publica,
De la messorga istorica, De la gestion empirica,
De la crisa endemica, Nos fau faire la critica.
Un! Esta canson es facha per chascun!
Dos! Esta canson es facha per leis amoros!
Tres! Esta canson es facha per lei Marsilhés!
Repic
Diga mi perque lo trobar mi ten ?
Diga mi perque i a totjorn quauqua ren ?
Diga mi perque per faire si fasèm ?
Diga mi, diga mi, mai diga mi ben!
Vai boleguem si un còp toteis ensèms!
Vai que lo Balèti es pas carivend!
Vai! Lei Dj’s es pas dei mastres e ti fan jompar lei gents.
Repic
Per cantar ame leis amics, Dins un Rub Dub stylee,
Per far bramar lei posses, Qu’es dei gents ben alhòli,
Per una vida saborosa, Per bailar ame ma doça,
La far venir urosa, La far venir amorosa.
Un! Esta canson es facha per chascun!
Dos! Esta canson es facha per leis amoros!
Tres! Esta canson es facha per lei Marsilhés!
Repic
De que si parla dins lo balèti ?
Si sente lo charradís de toei lei Dj’s raggàs.
De que si fa dins lo balèti ?
Si fa de tutta mena tot çò que si farà.
De que si vetz dins lo balèti ?
Si vetz dei bèlei filhas e lei podetz fringar.
Cu saup de que farem d’aqueu balèti ?
N’en farem un luec de contesta mai qu’un luec per bolegar.
Repic
Leis istòrias politicas, Leis afaires juridicas,
La pression mediatica, E la colèra publica,
De la messorga istorica, De la gestion empirica,
De la crisa endemica, Nos fau faire la critica.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Gueisèr
Un gueisèr es un tipe de font cauda que dintra en erupcion periodicament, en ejectar una colomna d'aiga cauda e vapor dins l'aire. Lo nom de gueisèr ven de Geysir, nom d'una font gisclaira situada a Haukadalur en Islàndia; aquel nom ven del vèrb islandés gjósa, que significa "gisclar".
Per la formacion de gueisèr cal una idrogeologia favorabla qu'existís sonque dins unes endreches sus tèrra, e qu'es doncas un fenomèn pro rare. A pauc près 1000 existisson dins lo mond, que la mitat se trapan dins lo Pargue Nacional de Yellowstone, als EUA.[1] L'activitat eruptiva dels gueisèrs pòt cambiar o s'arrestar amb los depaus minerals, l'escambi de foncions amb las fonts caudas mai pròchas, l'influéncia d'un tèrratremol, o una intervencion umana.[2]
De fonts eruptivas d'azòt liquefiat foguèron observadas sus Triton, una luna de Neptun. Aquestes fenomèns son tanben sovent atestats coma gueisèrs. Sus Triton, los gueisèrs semblan provocats mailèu per la calor del solelh que non pas per l'energia geotermica. L'azòt, liquefiat per una mena d'efièch de vitratge, pòt gisclar a una nautor de 8 km.
Erupcions[modificar | modificar la font]
L'activitat d'un gueisèr, coma la de totas las font caudas, es provocada per l'infiltracion d'aiga de superficia dins lo sòl fins qu'encontre de ròcas calfadas pel magma. L'aiga calfada geotermicament torna montar a la superficia per conveccion a travèrs de la ròca porosa e fracturada. Los gueisèrs diferisson de las fonts caudas non eruptivas dins lor estructura sosterranha; fòrça son formats d'un tudèl de superficia religat a un o mantun tudèls estreches que menan a un restanc sosterranh.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- 2-Bryan, T. Scott (1995). The geysers of Yellowstone. Niwot, Colorado: University Press of Colorado. ISBN 0-87081-365-X
- 1-Glennon, J.A., Pfaff, R.M. (2003). The extraordinary thermal activity of El Tatio Geyser Field, Antofagasta Region, Chile, Geyser Observation and Study Association (GOSA) Transactions, vol 8. pp. 31-78.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Glennon, J.A. 2005
- ↑ Bryan, T.S. 1995


text:
Minas Gerais
Minas Gerais es un estat de Brasil qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta la Bahia al nòrd, l'Espírito Santo a l'èst, Rio de Janeiro al sud-èst, São Paulo al sud e sud-oèst, e Mato Grosso do Sul, Goiás e lo Districte Federal a l'oèst. Sa superfícia totala es similara a la de França: 586 528,3 km2.
La capitala de l'estat es la vila de Belo Horizonte.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'ocupacion de la region comencèt al sègle XVI, per los bandeirantes (explorators) paulistas que cercavan aur e pèiras preciosas. En 1693 i aguèt las primièras descobèrtas importantas d'aur dins las montanhas de Sabarabuçu, dins los rius del Carmo e Tripuí que provoquèron una granda migracion en direccion de la region. En 1696 foguèt fondat lo vilatge de Nossa Senhora ("Nòstra Dòna") del Ribeirão do Carmo, lo qual, en 1711, foguèt la primièra vila de Minas Gerais, nuclèu original del municipi actual de Mariana.
La descobèrta de las minas e l'esplecha de l'aur desencadenèron qualques conflictes; los pus importants foguèron la Guèrra dels Emboabas (1707-1710) e la Revòlta de Felipe dos Santos.
Dins la primièra mitat del sègle XVIII, Minas Gerais venguèt lo centre economic de la colonia, amb un creissement rapid de sa populacion. En 1709 foguèt creada la Capitania (division administrativa coloniala) de São Paulo e Minas de Ouro, separada de la Capitania de Rio de Janeiro. En 1720, la Capitania de Minas Gerais foguèt separada de la Capitania de São Paulo, amb Vila Rica - actualament Ouro Preto - coma sa capitala. Pasmens, la produccion d'aur comencèt de demenir a l'entorn de 1750, çò que forcèt Portugal de cercar un biais d'aumentar la levada d'impòsts, çò que provoquèt una revòlta populara coneguda coma l´nconfidência Mineira en 1789.
Aprèp l'independéncia de Brasil en 1822, Minas Gerais es venguda província de l'Empèri de Brasil. Amb la proclamacion de la republica en 1889, s'es facha Estat de la federacion.
Geografia[modificar | modificar la font]
Minas Gerais es situat entre los parallèls 14º 13' 58" e 22º 54' 00" de latitud sud, e entre los meridians de 39º 51' 32" e 51º 02' 35" a l'oèst de Greenwich. Es lo segond estat brasilièr en populacion totala, amb 21 milions d'abitants distribuits en 863 municipis. Sa capitala e vila pus poblada es Belo Horizonte, amb 2,4 milions d'abitants (mai de 5 milions dins la region metropolitana). D'autras vilas importantas de l'estat son: Contagem (situada dins la region metropolitana de Belo Horizonte), Uberlândia, Juiz de Fora e Itabira.
Relèu[modificar | modificar la font]
Las pus grandas altituds de l'estat son situadas dins las sèrras de Mantiqueira, de Espinhaço, de Canastra e en lo Parc Nacional del Caparaó, ont i a de terrens localizats per sus dels 1700 m. Lo punt mai naut de l'estat es Pico da Bandeira, amb 2891,9 m d'altitud, situat dins la divisa amb l'estat d'Espírito Santo.
Economia[modificar | modificar la font]
L'estat es un important productor de cafè, sòja, lach, carn d'autres produches agricòlas, elevatge, e ten tanben de jaciments de minerals: fèrre, alumini, calcari e autres.
Actualament tanben l'industria es fòrça importanta: transformacion minerala, siderurgia (produccion d'acièr), electronica, automobilas (Fiat, Iveco e Mercedes Benz possedisson de fabricas dins l'estat), texils, noiduras e bevendas.
Torisme[modificar | modificar la font]
Una autra activitat economica importanta es lo torisme. Dins l'estat i a:
- de vilas istoricas del periòde colonial portugués, coma Ouro Preto, Mariana, Sabará, Congonhas, Tiradentes e Diamantina, amb sas glèisas, construccions publicas e ostals ben conservats
- de fonts d'aigas mineralas, coma Araxá, Poços de Caldas, Lambari, Caxambu e autres
- de païsatges naturals preservats, en Pargues Nacionals e reservas: Pargue Nacional del Caparaó, Pargue Nacional de la Sèrra del Cipó, e autres.


text:
Dimenge, 24 de decembre de 2017, 03h00
Anna Geli||jornalista, esportiva, musiciana
Cau recuperar eth govèrn que mos an panat, un govèrn qu'ei en exili e qu'ei ena preson, sonque peth hèt d'aver votat e amiat entà devant eth sòn engatjament electorau
Eth 1r d'octobre jo anè a votar perque pensi que votar ei un dret fonamentau de libertat d'expression maximau
Pensàvem qu'en Occitània non i aurie pro materiau entà hèr un programa de musica, e verifiquèrem que n’i a plen
[es aranesi] “èm pòqui, mès non mens importants
Era oficialitat der occitan non s'a implantat pro, e ara, damb era aplicacion der article 155 encara mens
Lo 21 de decembre passat aguèron luòc d’eleccions al Parlament de Catalonha amb lo govèrn de la Generalitat destituit per l’estat espanhòl e amb sos membres en preson o en exili. De soslinhar qu’en aquesta escasença es venguda deputada l'aranesa Anna Geli, numèro 6 de la lista a l’entorn del president Carles Puigdemont. Geli es pas afiliada a nat partit politic mas a acceptat d’èsser presenta dins aquel candidatura “tà restituir aquerò que mos an panat as catalans e as aranesi”.
Anna Geli es jornalista, esportiva e musiciana, e totjorn a agut una fòrta consciéncia per la lenga, la cultura e lo país. Precisament es aquela la rason que l'a moguda a èsser presenta dins aquela lista nomenada Junts per Catalunya (amassa per Catalonha).
"Eth govèrn legitim qu'avíem ei eth madeish qu'avíem damb eth president Puigdemont ath capdavant e damb eth vicepresident Junqueras e es conselhèrs, Pensi qu'açò ei important perque son ues eleccions que son imposades, non son ues eleccions qu'age amiat eth president dera Generalitat qu'ei eth qui n'a era competéncia, e, jos eth mèn punt d'enguarda, quinsevolhe auta opcion que non sigue restituir eth govèrn dera Generalitat serie validar eth 155. Çò que pensi que cau hèr ei tornar a restituir eth govèrn qu'avíem e recuperar eth govèrn que mos an panat, un govèrn qu'ei en exili e qu'ei ena preson, sonque peth hèt d'aver votat e amiat entà devant eth sòn engatjament electorau".
"Eth 1r d'octobre jo anè a votar perque pensi que votar ei un dret fonamentau de libertat d'expression maximau. En aqueth moment quan vedí es imatges dera polícia cargant contra gent pacifica pensè que no auie cap de justificacion. Pensi qu'eth 1r d'octobre i avec ua injustificacion maximau, se passèc ua linha vermelha que hè que molta gent qu'anave a votar sentèsse qu'aqueri còps de matraca anaven, non sonque tàs que dirèctament les recebien mès tà toti es qu'anaven a votar, e aquerò me semblèc indecent."
De fach, fruch d'aquela indignacion, creissenta de mai en mai amb l'aplicacion de l'article 155 de la constitucion espanhòla, en anullant lo govèrn de la Generalitat de Catalonha e en convocant d'eleccions regionalas lo 21 de decembre que ven. D'aquela convocacion, un grop de ciutadans volguèron presentar una lista unitària amb la sola tòca de restituir lo govèrn de la Generalitat.
"Aguesta gent dera lista unitària s'ofriguec ath president Puigdemont tà qu'encapcelèsse era lista, ua lista que non a arren a veir damb eth sòn partit, mès si qu'ei vertat que non ei ua formacion politica e tant que i deu aver ua plataforma legau e qui l'ac da ei en aguesti moments eth PDCat, mès non vò díder que sigue era lista deth PDCat, perque se non, jo non i seria."
Esportiva, musiciana, jornalista
"Jo sò en aguesta lista tà díder qu'eth nòste president ei Puigdemont e eth nòste govèrn ei eth qu'avem, non i a un aute, e concórrer a ues eleccions vò díder hèr-les eth jòc as deth 155. Nosati ja les avem hèt es eleccions. Es eleccions se heren, escuelhérem ath president e en tot cas d'ací a quate ans quan ja sigam ua republica o sigue quan sigue, aquieu si que serà eth moment de concórrer es esquèrres e es dretes, mès ara madeish tà jo non se pòt hèr aguest jòc ath 155. Eth govèrn ja l'avem, e mos l'an panat! Çò que cau hèr ei restituir-lo."
Coma esportiva, Anna Geli foguèt 7 ans ena esquipa d'elèit d'esquí alpin de l'estat espanhòl en tot participar divèrses còps a la Copa del Mond, ont atenguèt lo segond lòc. En mai d'aquò es estada dins las 15 primièras al campionat del Mond de joves.
Coma musiciana, joga e canta amb los grops Sarabat e Gojates, que fan de musica tradicional occitana, mai que mai aranesa.
Coma jornalista comencèt amb la revista Aran ath dia, e foguèt la primièra de far la ròda informativa en occitan de Catalonha Informacion, una emission de ràdio de 24/24 oras d'informacions, en catalan e dos còps per jorn en occitan. Dins l'emission Meddia Aranés de Catalonha Ràdio, faguèt una emission consacrada a la musica occitana nomenada Sons d'Occitània. “Pensàvem qu'en Occitània non i aurie pro materiau entà hèr un programa de musica, e verifiquèrem que n’i a plen”, mos explicava.
Tanben restacat amb la lenga realizèt una publicitat per la television nomenada Parles aranés?, un documentari entitolat Occitània, tèrra de cultura e un autre sul 25n anniversari de las Nòrmas ortografias de l'aranés. Pr'aquò caldriá soslinhar sa determinacion personala per que l'occitan foguèsse present dins lo documentari Aran ath limit, un freeride suls espòrts de nèu en Aran qu'agèt un grand succès.
Segon Anna Geli, l'occitan deuriá d'aver la meteissa preséncia que lo catalan dins la television publica. “Non l'avem” —çò precisava— “èm pòqui, mès non mens importants”. Ath delà, planh que, maugrat la Lei der occitan, los mèdias en aranés an pas evoluit guaire dins las darrièras trenta annadas. Precisament aquela marrida politica fàcia a l'occitan en Aran, l'a menada ara a la politica.
"Era oficialitat der occitan non s'a implantat pro, e ara, damb era aplicacion der article 155 encara mens. Es disparièrs disparièrs govèrns de Catalonha aurien pogut hèr mès pera lengua, mès çò qu'ei indubtable ei qu'er estat espanhòu non va a hèr mès de çò qu'a hèt eth govèrn de Catalonha, precisament per aquerò m'è presentat ena lista deth president Puigdemont, tà restituir eth govèrn qu'avíem, eth govèrn legitim qu'avíem."
Retrach publicat dins lo numèro 1091 de La Setmana
Comentaris
13 de genièr 11.06h
#12 Atencion ar aranhesòu, filh de catanyol:
- *des de Catalonha deth Nòrd: ENA Catalonha deth Nòrd, DE Catalonha deth Nòrd ESTANT
_ poiram o poirem?
_ en nau 'encastre' (sonque de las fenèstras! La gent sap pas legir los diccionaris bilingües) : En UN nau QUADRE
Valoriza aqueste comentari:
0
0
27 de decembre 19.56h
#14 "Amb fons catalans". Paròt Carles, Santa Innocència!
Valoriza aqueste comentari: 10
0
27 de decembre 10.34h
#14
Aquò dit, las esperanças de libertat se pòden pas rebaishar. E, almens, le catalanisme, el, es aquò que nos ensenha e nos apòrta, un desir de libertat. I a causas que s'i pòden pas renonciar, es atal.
Valoriza aqueste comentari: 5
1
24 de decembre 21.54h
#9
jornalet és un jornal catalaniste, amb fons catalans i al servici del mes radical catalanisme ... ah! però ho fan en llengua aranesa-occitna
Valoriza aqueste comentari: 7
24
24 de decembre 21.52h
#7
això és "sa llengo baleà"? preciosa, fabulosa, m'agrada molt
Valoriza aqueste comentari: 4
20
24 de decembre 15.37h
#9
#10
Ara qu'èm tanben occitans (aumens èm regionauments "occitans"), des dera Catalonha deth Nòrd, mos cau poder exprimir en occitan, atau mos poiram integrar en nau encastre regionau.
E ei vertat que serie fòrça mès interessant de comentar es causes interessantes publicades en Jornalet coma era eleccion d'ua deputada occitana en Parlament català de Barcelona que non pas ocupar-mos de causes segondàries. Anna Geli la sentérem a cantar, non hè guaire temps, ena Mongetada, damb "Es ... Legir mai
Valoriza aqueste comentari: 14
0
24 de decembre 15.16h
« Pensàvem qu'en Occitània non i aurie pro materiau entà hèr un programa de musica, e verifiquèrem que n’i a plen » ditz aquela ciutada occitana d'Euròpa…
Dins la meteissa caminada, seriái curiós de saber, entre totes los qu'escrivem en occitan, lo percentatge d'escrits inedits, respècte a tot çò publicat. Al lum d'aquesta indicacion, poiriam nos far una idèa mai precisa d'indigéncia objectiva del sosten public (e mai privat !) a la nòstra cultura.
E sul meteis camin, quan... Legir mai
Valoriza aqueste comentari: 19
0
24 de decembre 13.59h
#9 Sabi pas, nòstre amic Carles nos ditz que lo valencian es pas de catalan mas es d'occitan ;-)
E ben, aquò rai, lo catalan se compren plan, avèm lo meteis espaci de comunicacion, o ai agut escrich. E se nòstre (inclusiu: lo vòstre coma lo nòstre) jornal interèssa de catalans catalanofòbs e doncas esquizofrenics, es una brava reüssida per nosautres totes! ;-)
Amistats e bon Nadal!
Valoriza aqueste comentari: 14
0
24 de decembre 13.52h
Tè, Jornalet es un ring de règlament de compte entre catalans anonimats.
O podètz far en occitan, sens vos comandar?
Valoriza aqueste comentari: 9
0
24 de decembre 13.36h
#7
D'acord, gràcies per la precisió; comprenc millor la intenció i puc coincidir en bona part pel que fa a la comprensió de l'home "total". Ara, allò dels nacionalismes dels anys 20 i 30, en diré pas res, hi entenc pas res.
Valoriza aqueste comentari: 3
0
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Fregovièla
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Fregovièla.
Fregovièla[1][2][3][4] (oficialament en francés Frégouville) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vida culturala[modificar | modificar la font]
Fregovièla qu'ei lo lòc ont es lo Teatre de la Petita Maison (TPM) desempuish 1994. Lo TPM que produis d'òbras teatralas e musicalas. Lo TPM a produit tres òbras de Jacques Offenbach en 1995, 2000 e 2005. Son emanacion musicala, la TPMusic sosten Polluman.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia occitana (Institut d'Estudis Occitans): [1]
- ↑ « Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon »
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
[Categoria:Comuna de Savés]]


text:
Sindicatures electoraus
Qüestions e arresponses sus es sindicatures electoraus
Qui velhe pera transparéncia era objectivitat deth procès electorau?
Era Sindicatura Electorau de Catalonha, configurada coma un organ independent e imparciau que s’afecte ath Parlament de Catalonha, ei era responsabla de garantir, damb competéncia en tot eth territòri de Catalonha, era transparéncia e era objectivitat deth procès electorau, e er exercici efectiu des drets electoraus.
Qui configure era Administracion electorau?
Era Administracion electorau ei formada pera Sindicatura Electorau de Catalonha, es sindicatures electoraus de demarcacion, es burèus electoraus e era Administracion electorau deth Govèrn dera Generalitat de Catalonha.
Es sindicatures electoraus e es burèus electoraus son organs independenti e non seguissen instruccions, ordes ne resolucions de cap auta institucion, lheuat des adreçades pera Administracion electorau e es sindicatures electoraus as burèus de vòte, e es dera Sindicatura Electorau de Catalonha adreçades as sindicatures electoraus de demarcacion.
Mès informacion:
- Capítols VI e VII dera Lei deth referendum d’autodeterminacion.
Sindicatura electorau de Catalonha
Garantia des drets electoraus
Qué ei?
Configuracion
Era Sindicatura Electorau de Catalonha ei un organ independent e imparciau, afectat ath Parlament de Catalonha, a on a era sua sedença.
Era Sindicatura, creada pera Lei 19/2017, de 6 de seteme, deth referendum d’autodeterminacion (ligam ara lei), hè partida dera administracion electorau, amassa damb es sindicatures electoraus de demarcacion, es burèus de vòte e era administracion electorau deth Govèrn dera Generalitat.
Mission
Era mission dera Sindicatura Electorau de Catalonha ei garantir, damb competéncia en tot eth territòri de Catalonha, era transparéncia e era objectivitat deth procès electorau, e er exercici efectiu des drets electoraus.
Membres
Era Sindicatura Electorau de Catalonha se compose de cinc membres, juristes o politològs de prestigi expèrts en procèssi electoraus, nomentadi peth Parlament de Catalonha per majoritat absoluta. Tanben compde damb dus suplents.
Es membres dera Sindicatura son inamovibles e escuelhen entre eri qui assumís es foncions de president e secretari. Tanben pòt designar d’auti cargues e normes complementàries d’autoorganizacion e foncionament. Eth president dera Sindicatura a era denominacion de Sindic Electorau de Catalonha.
Composicion:
Jordi Matas i Dalmases, president
Marta Alsina i Conesa, vici-presidenta
Josep Pagès i Massó, membre
Tània Verge i Mestre, membre
Marc Marsal i Ferret, secretari
Suplents
Josep Costa i Rosselló, suplent prumèr
Eva Labarta i Ferrer, suplent dusau
Nomentaments
Nomentament des membres
Ligam a: http://portaldogc.gencat.cat/utilsEADOP/PDF/7450A/1633414.pdf
Designacion deth president, era vice-presidenta e eth secretari
Ligam a: http://portaldogc.gencat.cat/utilsEADOP/PDF/7450A/1633402.pdf
Qué hè?
Entà garantir era transparéncia e objectivitat deth procès en exercici efectiu des drets electoraus, era Sindicatura Electorau de Catalonha:
• Valide eth recensament electorau
• Valide era actualizacion dera cartografia electorau (seccions e burèus de vòte)
• Valide es models oficiaus de bulletins de votacion, envolòpes electoraus, actes electoraus, manuaus de foncionament des burèus electoraus, urnes electoraus e era resta dera documentacion electorau oficiau
• Valide eth procediment de votacion anticipada entàs electors residents en exterior
• Nomente, oriente e coordine es sindicatures electoraus de demarcacion
• Resòlv es consultes, quèishes, reclamacions e recorsi dera sua competéncia
• Exercís era jurisdiccion disciplinària sus totes es persones qu’intervien damb caractèr oficiau en referendum
• Supervise era campanha institucionau sus eth referendum d’autodeterminacion e era difusion enes mejans de comunicacion
• Velhe pes condicions de imparcialitat e pluralisme des mejans de comunicacion pendent era campanha electorau
• Acredite es observadors electoraus internacionaus
• Efectue er escrutinh generau
• Certifique es resultats electoraus oficiaus e n’ordene era sua publicacion oficiau
• Es autes accions que li mane era Lei 19/2017, de 6 de seteme, deth referendum d’autodeterminacion e era norma aplicabla
Déuer de collaboracion
Totes es autoritats publiques, en encastre des corresponents competéncies, an eth déuer de collaborar damb era Sindicatura Electorau de Catalonha entath corrècte compliment des sues foncions.
Era Sindicatura Electorau de Catalonha pòt reclamar era assisténcia de representants des administracions e organs implicadi en procès electorau e, en generau, de tecnicians e expèrts.
Tanben les pòt requerir que participe enes sues reünions, damb votz e sense vòte.
Contacte
Partits politics, federacions, coalicions
Consultes generaus:partits@ref1oct.eu
Organizacions interessades
Sollicitacions de participacion en procès:org.acredita@ref1oct.eu
(Art. 14 LLEI 19/2017, del 6 de setembre, del referèndum d’autodeterminació i Capítulo IV DECRET 140/2017, de 6 de setembre, de normes complementàries per a la realització del Referèndum d’Autodeterminació de Catalunya)
Espacis públics entara campanha: org.espais@ref1oct.eu
(Art. 11 de la LLEI 19/2017, del 6 de setembre, del referèndum d’autodeterminació i art. 12 DECRET 140/2017, de 6 de setembre, de normes complementàries per a la realització del Referèndum d’Autodeterminació de Catalunya)
Consultes generaus: org.consultes@ref1oct.eu
Observadors electoraus internacionaus
Acreditacions
Consultes, observacions e recomanacions
Organizacions internacionaus convidades: monitors@ref1oct.eu
Observadors: visitors@ref1oct.eu
Titulars de drets subjectius e interèssi legitims
Recorsi: recursos@ref1oct.eu
Art. 26, 27 i 34 LLEI 19/2017, del 6 de setembre, del referèndum d’autodeterminació i Capítol XI DECRET 140/2017, de 6 de setembre, de normes complementàries per a la realització del Referèndum d’Autodeterminació de Catalunya


text:
Ceiba speciosa
Ceiba speciosa, tanben conegut en castelhan dab lo nom de palo borracho ("barròt o pau briac") qu'ei un arbo sud-american hicat a bèth còps dehens la familha de la bombaceas (e atau dab lo nom de Chorisia) mes totun tanhent de la familha de la Malvaceas d'un punt de vista filogenetic ; aquò que hè d'eth un tanhent deus baobabs.
Qu'ei originari d'Argentina, Paraguai, Bolívia, Brasil e Uruguai ; a maugrat que los exemplaris joen e cranhin lo hred e mei que mei lo tor, qu'ei present en Mediterranèa e en particular a Niça sus la còsta de Provença.
Que deu lo son nom castelhan a la soa forma de botelha, siant mei estret aus sons dos caps per'mor l'endom deu son tronc que l'ajuda a amassa aiga ; qu'ei tanben vert çò que'n hè en exemplaris joens un lòc de fotosintèsi que pòt compemsar la caduda de huelhas. Las soas hlors que pòden estar de color jaune o ròsa e ua hont de fibra que pòt plea un coissin per exemple. Los sons arrams e lo troncs joen que son caperats d'espinas que pòden emparar nids d'aucèus com per exemple l'ausèth hornèr. Qu'ei egaument aisit de'n har vàder bonsais.


text:
Las passejadas de Martin de Castanet al pont d’Arcòla
| novembre 1984 | Commentaires fermés
Recrutat per un sargent, Martin daissa son vilatge d’Albigés per montar a París servir dins las armadas de la Republica. Tomba plan que Bonaparta a d’embestiaments en Itàlia e que lo sòna. Velha sus el e Josefina…
Juli Omenàs fai tirar
| mai 1981 | Commentaires fermés
Amb sas vacas, son tractor e sas abelhas, la femna, los joves barrutlaires o las vilandresas, davant la television o a la vila, tot es pas lis, se’n manca !
Lo Guston de Brasucada. Vacanças
| juin 1978 | Commentaires fermés
Lo vin que se ven pas far sortir lo Guston de son vilatge. Qu’es anat far sus la còsta, passejar son berret e sa siloeta estranha al mièg dels toristas ? La situacion es cauda e los C.R.S. prèstes a tustar…
Lo Guston de Brasucada. Lo Parisenc
| décembre 1976 | Commentaires fermés
Lo Guston es un vinhairon de Brasucada, un vilatge d’Aude, al pè de la Montanha negra. Un parisenc vòl crompar un ostal e installar una fabrica. Es la revolucion dins lo païs…
Las passejadas de Martin de Castanet en Egipte
| mai 1976 | Commentaires fermés
Cristian Laus / Francés Piquemal
Martin de Castanet a conegut Bonaparta. A l’ombra de las piramidas, montat sus son ase e armat de son parapluèja, a desroïdas las armadas enemigas e l’a tirat d’embarràs… Abans de se’n tornar al païs.... [>>]


text:
Er Ajuntament de Vielha e Mijaran presente es activitats familhars, premanides pendent eth mes d’agost, que se desvoloparàn de diuendres a dimenge enes carrèrs de Vielha.
Es diuendres, tàs 18.00 ores, Teatre d’animacion infantil e familhara, damb “Viatge a la conxinxina” eth dia 11 ena Plaça dera Glèisa, “Ronda de cançons”, eth dia 18 ena part nauta dera Avenguda Pas d’Arró e damb er espectacle “Festiball”, en Passeg dera Libertat eth dia 25.
Es dissabtes e dimenges, pendent 4 ores, de 17.00 enquiàs 21.00 ores, Jòcs infantils en carrèr, eth prumèr es dies 12 e 13 ena part nauta dera Avenguda Pas d’Arró, es dies 19 e 20 ena Plaça Mn. Joan Casseny e eth darrèr, e fin finau, es dies 26 e 27 en parcatge deth Palai de Gèu.


text:
565
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 565 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Justinian Ièr (527-565) lo 14 de novembre. Foguèt remplaçat per Justin II (565-578). Lo sobeiran novèu proclamèt rapidament son sostèn a l'ortodoxia e son intencion de redreiçar la gestion administrativa de l'Empèri, largament negligida durant lei darriereis annadas dau rèine de son predecessor. Per aquò, renoncièt au pagament de certaneis impòsts mau pagats en causa dei trèbols recents. Son objectiu èra de clarificar la situacion e d'amaisar la pression fiscala.
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Mòrt de K'an Joy Chitam Ièr lo 8 de febrier. Foguèt remplaçat per Ahkal Mo' Naab' II lo 4 de mai.


text:
Castèl de Tèrme
Lo castèl de Tèrmes es un castèl dit catar situat dins lo departament d'Aude. Al còr del massís calcari de las Corbièras, Tèrme se tròba a una quarantena de quilomètres al sud-èst de Carcassona.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Sèti d'una poderosa senhoriá feudala, lo site donèt lo nom a la region, Termenés. Sos senhors son coneguts dempuèi la segonda mitat del sègle XI, e las mencions del castèl se multipliquèron pendent lo sègle XII. Fins al sègle XIII, son istòria es ligada a aquela del comtat puèi del vicomtat de Carcassona e aquela dels vicomtes Trencavels. Venguèt un refugi per fòrça catars jos l'impulsion de Raimon de Tèrme, vassal del vicomte de Carcassona en 1209. En 1210, pendent la crosada contra los Albigeses, lo castèl patiguèt d'un sèti important contat dins divèrsas cronicas. Simon IV de Montfòrt decidiguèt de prendre Tèrmes en 1210 e los assetjats se rendèron a causa de la set de meses aprèp lo començament del sèti.
En 1228, lo castèl passèt apuèi jol contraròtle dirècte del rei de França. Integrat al malhum de las fortalesas aparant la frontièra amb Aragon, aprèp lo Tractat de Corbeil (1258) de 1258, ne constituissent un dels magers punts fòrts, e mai d'un documents nos pròvan son ocupacion pendent la bassa Edat Mejana fins a l'Epòca Modèrna. Lo castèl fa partida dels "Cinc filhs de Carcassona" amb los castèls de Querbús, Puèglaurenç, Pèirapertusa e Aguilar, totes situats al suc de puègs rocoses "imprenables". foguèt fin finala desmontat en 1654 perque pas mai inutilizat, pauc abans lo Tractat dels Pirenèus que placèt la fontièra amb Espanha mai al sud.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Bastit sus un relèu enrodat de taluses abruptes sus tres costats, lo castèl es accessible pas que per sa fàcia miègjornala.
Se compausa de doas cenchas concentricas, e contenent un donjon que se pòt veire pas que de rèstas afondrats de parets, benlèu aprèp la demolicion amb polvera explosiva al sègle XVII. Lo dessenh de la cencha superiora es pas que parcialament perceptible, subretot dins las partidas sud e èst.
La cencha inferiora, de conservacion melhora, mesura prèp de 125 mètres X 70. Compta divèrses obratges de flanc, mas lo dessenh exacte de l'angle sud-oèst es pas pus perceptible. De bastiments demòran a l'interior de las doas cenchas.
Lo ròc foguèt fòrça adobat del costat sud per formar un valat aparant l'accès mens ben defendut naturalament. Sul flanc miègjornal del relèu, los rèstas de muralhas e d'un accès en chicana fa lo ligam amb lo vilatge fortificat del sègle XII. Aquel abitat vilatgés benlèu foguèt desplaçat mai bas dins la val, ont es ara, aprèp la presa pel rei de França al sègle XIII, atal que se faguèt per nombre d'autres sites castrals de Lengadòc a la meteissa epòca.
Un pauc al nòrd, sus un pic rocós susplombant las gòrjas, i aviá un obratge fortificat segondari, lo Termenet, que ne demòran pas gaire de rèstas.
Per la datacion, qualques rèstas de la partida del suc correspondon al castèl primitiu dels senhors de Tèrmes e son dels sègle XI a XII. La majora partida del site tornèt èsser bastida a la fin del sègle XIII e començament del sègle XIV pels arquitèctes reials alara que lo site de Tèrmes venguèt una fortalesa aparant la frontièra contra Aragon.
Manteniment dels luòcs[modificar | modificar la font]
La comuna de Tèrme òbra dempuèi une vintena d'ans manten lo site qu'es inscrit dins lo programa « País Catar » desvolopat pel Conselh General d'Aude.
Es monument istoric dempuèi lo 25 de sepembre de 1989. Enroïnat, lo castèl faguèt l'objècte d'importantas òbras de refortiment, de recercas arqueologicas pontualas e d’analisis topografica e arquitecturala.
Es dobèrt a la visita.
Las excavacions al castèl, menadas par l'arqueològ Jean-Paul Cazes, fa apauc descobriguèt l'escalièr medieval del sègle XIII qu'anava a la glèisa castrala. « L'objectiu d'aquela excavacion es d'arrestar las originas e la cronologia del castèl dels senhors de Tèrmes », explica David Maso, mèstre d'òbra dins l'adobament del site.
Lo grand lotgís de l'epòca reiala foguèt descobèrt en 2007.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Langlois, Gauthier (2001) Olivier de Termes, le Cathare et le Croisé (vers 1200-1274), Tolosa: Éditions Privat. (ISBN 2-7089-7520-X)
- (fr)Jos la presidéncia de Michel Roquebert (2004) La Croisade Albigenoise, Centre d'Études Cathares. (ISBN 2-9521024-0-6)
- (fr)Centre d'Arqueologia Miègjornala de Lengadòc, Comitat Departamental del Patrimòni Cultural Audenc, Le château de Termes - Guide du visiteur, par Lucien Bayrou, (1988)
- (fr)Henri-Paul Eydoux, Châteaux des pays de l'Aude, p.198-202, in Congrès archéologique de France. 131en session. Pays de l'Aude. 1973, Société française d'archéologie, París, 1973


text:
Petit-Failly
Petit-Failly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Bòsc de Pichon-Failly es una exclave situada al sud-oèst de la municipalitat e separada d'aquela per Marville e Rupt-sus-Othain
Le Bois de Petit-Failly est une exclave située au sud-ouest de la commune et séparée de celle-ci par Marville et Rupt-sur-Othain
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província del Barrois.
Village de l'ancienne province du Barrois.


text:
Los Machacuus
Expausicion a Castèths (Maransin) au parat de las Jornadas deu Patrimòni. Espiada sus las ancians linhas deus camins de hèr « economics » capvath las Lanas de Gasconha.
Dens las Lanas, la tostemps valenta associacion Memòria en Maransin tribalha dempuish pausa a l’istòria industriau de la contrada (arrosia, machinaires, hargas) dab expausicions e filmes. A Castèths, lo dissabte 16/09, que presenta (espaci Émile Vignes, 14h30) un navèth filme sus l’istòria deu camin de hèr La Luca-Sent-Gironç (35 quilomètres), aperat eth tanben lo « Machacuu » com tan d’autas petitas linhas de las Lanas de Gasconha. Enregistrats preus Michel Lamolie e Pèir Laforie, qu’enteneràn pro de testimoniatges esmavents pr’amor la linha barrèt sonque en 1979 (detalhs sus http://www.castets.fr/ ).
Que las aperavan oficiaument « vias ferradas d’interès economic ». Aquera linha La Luca-Sent-Guironç, un chic au nord D’Acs, qu’estó començada en 1890 (La Luca-Linsa) puish acabada en 1909. Qu’emplegava hòrt d’obrèirs, mecanicians, manòbras o òmis de pena com totas las autas petitas linhas conectadas a la gran linha feroviara Bordèu-D’Acs-Baiona, installada devath lo Second Empèri, en 1857 exactament.
Man d’òbra
Qu’èra lo temps on s’espandivan los pinhadars de pins maritimes (Pinus pinaster) dont la husta èra hòrt demandada per las activitats ligadas a la revolucion industriau : gema per la quemía, bòi d’òbra per taulats, per carpentas e hustage en generau, bilhons per sostiener las galerias de las minas de carbon o de hèr, en França, en Anglatèrra o País de Gallas o quitament en Espanha. Quasiment cada vilatge avè la soa segueria o la soa destilleria o « olièira » per transformar l’arrosia o lo galipòt. E, se i avè bròs tirats per mulas per portar los bilhons de las copas dinc a la seguerias o las barricas de gema dinc aus talhèrs de transformacion, qui avè tanben hòrt de petitas garas o estacions (aperadas sovent « haltas » dens lo jargon ferroviari) per cargar los vagons e aviar carreis pesucs dinc a las grans garas o dinc aus pòrts de Bordèu o de Baiona (Lo Bocau d’Ador). Aquò hasè pro de man d’òbra emplegada. Las Lanas de Gasconha, per ruraus e paisanas qu’estossin vertadèirament, qu’èran tanben ua region industriau. Dab, a còps, grèvas e susmautas quan trucavan la crisa, mes qu’u aute ahar…
Un chic de cent ans a – disem decap a 1914 – qu’èra donc lo temps deu « maximum ferroviari ». Los òmis de la fin deu sègle XIX qu’avèn credut au chivau vapor e multiplicat las linhas. Qu’èra lavetz lo « progrès », com disèn. Aqueths camins d’un navèth genre que tiravan lo mei dret possible e que desenclavavan los vilatges. Nat candidat a ua eleccion cantonau qui ne gausava presentà’s shens un projècte de linha ! E que bastín garas, ponts, (dens las Lanas sablosas briga de tunèls, segur…) o maisons de garda-barrèras. Que cavèn trencadas e qu’adobèn espacis de triatge. Aqueras installacions emplegavan pro de monde : òmis d’equipa per entertiéner las vias, emplegats barrejats e « aristocratas » de la conduita dont l’aunor èra de « har l’òra ». Arrespectar l’arrelòtge qu’èra sacrat ! Solide, qu’èra au servici de l’industria ligada a la seuva lanusqueta.
Malhum
Per tornar au temps on « lo trin espiava passar las vacas », ne manquitz pas, se vos estancatz a Bordèu, d’anar véder la mapa deu gran hall de la gara de l’anciana Companhia deu Mieidia. Qu’i vederatz la densitat deu malhum aquitan. De Sent Sefrian (Lanas girondinas) estant – on demòran tostemps barrats los talhèrs ferroviaris e on ua vielha motriça aten la mort definitiva, arrosegada per la rovilha – que podèvan anar a Paris per Ostens e Beautiran. Qu’i avè ua linha deu Mont au país deus « Parropians » (chafre deus abitants de Sent Sefrian) per Lucsèir, e la « halte » o arrèst deu quartièr de Houaste a Sòra. E l’abat Cesari Daugé (1858-1945), lo celèbre felibre d’Aire, eth, que hadó la soa Camada en Italia, decap a 1899 o 1900, en préner lo trin a Aire-sus-Ador, cap a Tarba, puish Tolosa, Marselha, e tutti quanti.
Adara, qu’an transformat las vielhas linhas en pistas ciclablas (n’es pas ua maishanta idèia) o que las an isoladas malastrosament de las granas. E seré estat vertadèirament ua peguessa, per exemple, de guardar lo ligam entre l’Ecomusèu de las Lanas de Gasconha a Marquèsa (Sabras) e Laboèira ?
Uei, se voletz anar deu Mont (de Marsan) a Nerac o Agen en préner lo trin per – comportament « ciutadan », com disen – estauviar l’emission de CO2, qu’es ua aventura. Que cau dus o tres òras en passant per Bordèu (espiatz suu site de la SNCF) o que’vs prepausan de préner l’autobús… Egau ! siitz rassegurats : dab las futuras linhas de grana velocitat que ganharatz au mensh ua òra tà anar a Paris ; que serà ua brava compensacion, probablament un chic carestiosa totun. Egau, n’i èm pas enqüèra…
Qu’èra tota ua epòca, aqueth temps deus « machacuus » mes aqueth monde d’activitat e de solidaritat que comencèt la soa longueta agonia dens las annadas 1960-70, per har simple.
Qu’abandonan lavetz los camins de hèr « economics » pr’amor, ce disen, ne son pas rentables. La rota que triomfa e que darrigan los ralhs o qu’i deishen creisher brosta e tusta. Adara qu’es lo trafic pèc deus camions e qu’apareishen los entrepaus de logistica au ras de las autorotas…). Lo passerís rotièr macha un chic pertot las cauçadas e hè creisher lo dangèir. D’auguns que serén a arregretar lo temps deus « machacuus ». Anem ! Que m’arrèsti percé vau belèu plorar suu temps deus calelhs e de la marina a vela…
Joan-Jacmes Fénié
Document JJ Fénié : Au temps de la vapor, que calè machar per que lo machacuu marchèssi com cau !
- Publicat dens Société


text:
Lei vins rosats de Provença se vendon totjorn que ma
i ais Estats Units, am’una creissença de 53% en quantitat e de 70% en valor entre julhet 2014 e junh 2015. Ais USA se fai fa mai que mai de promocien per elei, e au començament d’octòbre una missien d’importators americans es venguda a Sant-Maximin per tastar lo vin dins l’amira d’una creissença encara mai fòrta. « Nòstrei resèrvas èron vuejas tre lo premier de junh »
qu’a dich Dana Dufresne. Ela fa venir lo vin provençau dins onge Estats. Es lo testimòni que publica lo setmanier agricòu L’Agriculteur Provençal esta setmana.
Amé quatre collègas èra venguda au nòstre amé l’intencien de crompar puslèu de vins de pichons tenements
viticòus. Lo vin de tenements familiaus es mai presat per lo mercat particulier dei restaurants ais USA, aqueu qu’auça a l’ora d’ara.
Lei rosats de Provença (1,2 miliens d’ectolitres produchs) se vendon per 18% a l’exportacien, e premier ais USA.


text:
Calandreta : l'enjòc.
Lo chifre que tua.
53 calandretas . 6000 enfants escolans de classa bilingüa.
De tot biais, cossí que foguèsse lo sistèma : 3 enfants per 100 arribaràn a las estudis superioras e l'universitat.
Pas pron de seguida a la dintrada de la seisena..
E encara mens de classa bilingüa al licèu.
Que podem que saludar lo trabalh extraordinari dels regents, dins un país d' esquisofrenias qu'asiran la diversitat e qu'asoran la conformitat a la falsetat universalisanta dels jacobinasses , qu'es pas al cap, qu'un biais de festejar la grandor del francés .
E pr'aquò l'idèa occitana espelís ...E la lenga mòr pas...
Visca l' Occitània e visca la Catalonha que ven de reconéisser la lenga d'Òc.


text:
Quand furnas dins las escobilhas d'una bibliotèca universitària, ne tròbas de noirriduras :
En mai de la colleccion quasi completa de la Granda Geografia comarcala de Catalonha e de la Granda Enciplopèdia catalana - òc, m'agradan las enciclopèdias, i pòdi passar de jornadas dedins, ne tornarai parlar, trobèri quauques curiositats...
Un libre oximòr:
Un libre que coneissiái pas los mots del títol "la fatrasie", qu'es aquò? Ai pres lo libre, ne saurai mai.
Un questionament indispensable per l'anar del mond :
De causas que me passionan:
Me manca lo volum 1, lo trobèri pas dins lo container, se qualqu'un me lo vòl donar... :D
Es grèu ?


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Zollernalb (417)
Liste des communes
Albstadt
Ville d'Albstadt, localité de l'Allemagne de 44 000 habitants.
La mairie d'Albstadt a un site Internet.
Balingen
Ville de Balingen, localité de l'Allemagne de 33 000 habitants.
La mairie de Balingen a un site Internet.
Hechingen
Ville d'Hechingen, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie d'Hechingen a un site Internet.
Burladingen
Ville de Burladingen, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Burladingen a un site Internet.
Haigerloch
Ville d'Haigerloch, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie d'Haigerloch a un site Internet.
Meßstetten
Ville de Meßstetten, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Meßstetten a un site Internet.
Bisingen
Ville de Bisingen, localité de l'Allemagne de 9 200 habitants.
La mairie de Bisingen a un site Internet.
Winterlingen
Ville de Winterlingen, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Winterlingen a un site Internet.
Rosenfeld
Ville de Rosenfeld, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Rosenfeld a un site Internet.
Geislingen an der Steige
Ville de Geislingen an der Steige, localité de l'Allemagne de 5 900 habitants.
La mairie de Geislingen an der Steige a un site Internet.
Rangendingen
Ville de Rangendingen, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie de Rangendingen a un site Internet.
Schömberg
Ville de Schömberg, localité de l'Allemagne de 4 600 habitants.
La mairie de Schömberg a un site Internet.
Bitz
Ville de Bitz, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Bitz a un site Internet.
Straßberg
Ville de Straßberg, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Straßberg a un site Internet.
Grosselfingen
Ville de Grosselfingen, localité de l'Allemagne de 2 000 habitants.
La mairie de Grosselfingen a un site Internet.
Dotternhausen
Village de Dotternhausen, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Dotternhausen a un site Internet.
Nusplingen
Village de Nusplingen, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Nusplingen a un site Internet.
Obernheim
Village d'Obernheim, localité de l'Allemagne de 1 400 habitants.
La mairie d'Obernheim a un site Internet.


text:
Un cadavre de lop qu'esto trobat en França. Qu'avè ua bala de 25 mm en eth còs. Eth gendarmes qu'assajan de trobar qui l'a tuat. Qu'èra sus ua pista. Sia qu'ei un tir volontari, sia qu'ei un tir accidentau.Que’m sembla de qui’s cau avisar quan tiram dab un fusil.
En Iraq, ua soldata qu'avè trobat un can quan èra chòi. Que l'a aperat Ratchet. Era soldata que volo tornar amiar eth can aths Estats Units, més eths autes soldats ne volèn pas préner eth can. Alavetz, era soldata que haso ua peticion que hèra de monde signè. Fin finala, gràcia ad'aquesta peticion que podo tornar amiar Ratchet en America.
Que cau produsir mendre de dèishas tà protetjar era planeta e tà hèr estauvis entaths estats. Que i a deputats de qui prevegen de hèr pagar ua taxa segon era quantitat de dèishas produsidas per cada un.
Marion Scherrer


text:
ENCONTRE: dab Pascal Caumont de VOX BIGERRI
Diluns, dimèrcs, divés a 12h00 e 19h00 - Dissabte, dimenge a 12h00
Lundi, mercredi, vendredi à 12h00 et 19h00 - Samedi, dimanche à 12h00
Deu diluns lo 19 de deceme enlà
Pascal CAUMONT, cantaire deu grope, que'ns presenta "Adara", lo CD naveth de VOX BIGERRI. Aqueth encontre qu'estó hèit au parat deu concèrt de presentacion qui' s debanè dijaus ser lo 15 de deceme hens la gleisa Sent-Joan de Tarba.
Quauques estrèits de descobrir au parat de l'emission e au briu de la nosta programacion musicau!
Ua emission de non pas mancar!


text:
Transcorrut er an d’ençà des aiguats qu’afectèren, damb especiau viruléncia, Aran, fòrça municipis demoren encara es ajudes prometudes per quauques administracions e des inversions de besonh entara reparacion de camins, pònts e d’autes infraestructures basiques ar entorn der arriu e es ribères damatjades, actuacions que, ac volem pensar atau, en d’autes epòques de pressupòsti publics mès generosi s’auessen prodigat pendent aguest temps, conscients coma èm dera impossibilitat d’aparia’c tot en un an atau coma deth cambi paisatgistic de Garona, ua transformacion qu’interpèlle era fragilitat dera existéncia tota, qu’includís tanben ara natura que definís aguest parçan. Non per açò, cau deishar de persutar, dilhèu ara mès que jamès, enes utisi de planificacion territoriau e prevencion des risqui per mor dera seguretat populacionau e eth suenh deth miei qu’era istòria mos reclame. Justament, es valors ambientaus, genuïnament ecologics, prenen part dera nòsta identitat. E se non, campatz, un an mès, coma era Val torne a mostrar-se, en aguesta sason, exuberanta deth viu vèrd qu’entore era ruta deth viatjaire inquiet, que va un tròç a pè, un tròç damb bicicleta, mentre es tucs encara nheuadi li susvelhen eth trajècte enquia que s’arture, un shinhau mès enlà, en aqueth vilatge a on li demore eth corròp d’amics auançadi. I descurbís eth cornèr que sauve era petita glèisa romanica, tresaur pirenènc, e profite era parada entà trèir-se era set e era hame en bar deth costat. Eth glop li refrèsque era memòria d’ua val autant, o mès, espectaculara qu’ena sason de nhèus, alavetz mens accessibla. Ja anonciaue eth vielh lèma qu’era Val d’Aran ei tà tot er an.
(DIARI SEGRE, 28 de junh de 2014)


text:
Mica
La mica es lo nom d’una familha de minerals, del grop dels silicacs sosgrop dels phyllosilicates format subretot de silicat d'alumini e de potassi. Amb lo qüars e lo feldspat, es un del constituents del granit.
Es utilizada coma substitut a la polvera d'aur
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot mica ven del latin micare significant brilhar, beluguejar[1].
Una autra etimologia dona "micalha, micalhar" qu'aqueste mineral es gresc[2].
Observacion[modificar | modificar la font]
La mica es un mineral de fulhets facils de separar los uns dels autres. S'es pro grand, la punta d'un cotèl o d'una agulha s'engulha dins lo plan del talh de mineral e de destriar aquestes fulhets de superfícia brilhanta. Los cristals son vists o perpendicularament al plan de talh, apareisson coma de grandas pampalhetas brilhantas translucidas de contorns exagonals, o parallelament a aqueste plan, apareissent coma des empilaments de fulhets[3].
Tipes de mica[modificar | modificar la font]
Es caracterizada per son estructura fulhetada (phyllosilicates) fasent mai sovent de pampalhetas, son treslús metallic e sa granda resisténcia a la calor.
Las micas sont classificadas en doas seriás:
- las micas blancas dioctaedricas XY3+2[AlSi3O10(OH,F)2]7− son de silicats rics en alumini e en potassi. La mica blanca mai frequent es la muscovita K+Al3+2[AlSi3O10(OH,F)2]7− (mineral incolor, brun de rebats daurats quand es alterat);
- las micas negras trioctaedricas XY2+3[Al1+xSi3-xO10(OH)2]7− son de silicats contenent subretot del magnèsi amb de potassi e de fèrre. De color brun a negre, las micas negras fon partit dels compausants màger dels granits, dels gneiss e dels micaschistas. Lor alteracion los transforma en clorita. La mica negra mai frequenta es la biotita K+(Mg,Fe,Ti)2+3[Al1+xSi3-xO10(OH)2]7− (mineral negra, brun de rebat bronzat).
Los dos tipes de mica se trapan dins las ròcas eruptivas e metamorficas. Son detriticas que se trapan dins las ròcas sedimentàrias.
Cristalloquimia[modificar | modificar la font]
Las micas forman un grop de minerals isostructurals, lo grop de la mica, comprenent lo sosgrop de la muscovita.
Utilizacions de la mica[modificar | modificar la font]
Las proprietats de las micas, lor transparéncia, lor eterogeneïtat, lors proprietats termicas e lor bona isolacion electrica, fan que se trapan dins nombrosas utilizacions.
Utilisation jos forma de papièr mica[modificar | modificar la font]
La mica es utilizada per sas proprietats d'isolant electric e de resisténcia a la calor.
Industrialament, la mica es aponduda en chuc dins de l'aiga, puèi transformada en papièr mica (amb de maquinas identicas a aquelas de las maquinas de papièr classic). Las bobinas de papièr mica son enseguida desbandas, banhadas de resinas (organicas e silicònas), e se cal contraempegadas sus un supòrt que pòt èsser un teissut de fibra de veire fibre o una fulha de polimèr, puèi de nòu enrotladas.
Aquestas bobinas de papièr impregnadas e contra enpegadas son alara:
- o talhadas en fuèlhas, unes fuèlhas se pòdon enseguida empilars e cachadas per donar de placas de diferentas espessors, mai o mens flexiblas
- o copadas dins lo sens de la logor per realizar de vetas
Las aplicacions màger son las seguentas:
- vetas per isolacion de las barras de coire dins los motors e alternators de nauta tension
- jos forma de dielectrica (isolant) dins los condensadors nauta tension e nauta frequéncia
- fuèlha isolanta electricament (sovent enducha de pasta termica) entre un compausant electronic (coma un transistor de poténcia) e un radiator (aquesta utilizacion es abandonada a causa de sa fragilitat e de sa conductivitat termica mejana[4])
- vetas per proteccion antifuòc dels cables electrics dins las installacions ont las exigéncias de seguretat son importantas (tunèls, naus, aeropòrts, espitals, metro, etc.): la proteccion mica permet a las installacions de foncionar mai longtemps en cas d'incendi
- placas de caufatge per aplicacions industrialas o aparelhs electrodomestics (torrador de pan, seca cabèl, forn de microondas, eca.)
- aplicacions industrialas diferentas (forns d'induccion, junts, pèças isolantas), junts automobils
La mica a remplaça l'amiant dins un cèrt nombre d'aplicacions de nauta temperatura o de proteccion contra l'incendi, que ten pas los mèsmes de riscs analògs (material inèrte, non toxic, se presentant jos forma de pampalhetas e non de fibras).
Utilizacion jos forme de pampalhetas o de polvera[modificar | modificar la font]
La mica es utilizada per sas proprietats de resisténcia al fuòc, son inercia quimica, son poder cobrissent, sa capacitat d'isolacion acostica. Per aquesta tòca es utilizada com carga dins de pinturas, de rebatedisses, de matèrias plasticas (per sa resisténcia a la traccion e a la flexion). Tanben s'apond a d'autres materials coma isolant acostic (automobilas) o antifuòc (pòrta copafuòc). Tanen s'utiliza per son aspècte estetic e decoratiu (cosmetics).
La mica a l'origine de la vida?[modificar | modificar la font]
Helen Hansma, de l’Universitat de Santa Barbara en Califòrnia, prepausa l'ipotèsi que l’apareisson de las primièras cellulas vivantas se seriá debanat dins un film d’aiga entre de fulhets de mica (« life between the sheets hypothesis »).
L'universitària remarca que los gropaments fosfats de l’ARN s'espacièron d’un miègnanomètre, coma la disténcia separant las cargas negativas sus la mica, e que sos fulhets an una concentracion en potassi similara a las cellulas.
Lo cicle jorn/nuèch, provocant la dilatacion e la contraccion termica dels fulhets de mica dins o al bòrd dels paleooceans, auriá donat l’energia que cal per trencar e rebastir de moleculas organicas (ARN e membranas cellularas) a la superfícia dels fulhets. Pasmens, l'observacion de la superfícia d'unes d'aquestes fulhets per un microscòpi de fòrça atomica mòstra que son cobèrts pas que que de moleculas organicas simplas. D'experimentacions son menadas sus des fulhets de mica banhats dins un liquid redonant las condicions dels oceans primitius per mira de formar de moleculas mai complèxas[5].
Commèrci[modificar | modificar la font]
En 2014, la França es plan exportatritz de mica, segon las doanas francesas. Lo prètz mejan a la tona a l'expòrt èra de 430 €[6].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ René Just Haüy, Traité de minéralogie, vol. 3, , p. 120
- ↑ Wiktionnaire
- ↑ Alain Foucault, Le guide du géologue amateur, Dunod, , p. 58.
- ↑ Isolants au mica Propriétés thermiques et électriques du mica
- ↑ Hansma, « Possible origin of life between mica sheets », Journal of Theoretical Biology, vol. 266, , p. 175-188
- ↑ « Indicateur des échanges import/export », sur Direction générale des douanes. Indiquer NC8=25252000
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Berthois, L. (1962). Étude du comportement hydraulique du mica. Sedimentology, 1(1), 40-49 (http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-3091.1962.tb01145.x/abstract résumé]).
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Biotita
- Muscovita
- Flogopita


text:
Correnç (1èra atestacion en 920 Coreno) que’s reïvendica lo prumèr vilatge biò de França, qu’ei en Provença verda en lo departament de Var.
Que’s tròba a la boca deus gorgs de la Bagarèda e deu Valon Sorn, sus las arribas de l’Argens.
Los vinhèrs que hèn tot en biò e la cooperativa au cap deu vilatge que v’arcuelh dab vins de qualitat.
Un abelhèr (apicultor), dus avicultors, un hromatgèr, un casalèr, dus oleïcultors, quate viticultors labellizats « bio » e tanben ua espicieria especializada que tribalhan dens lo vilatge.
A l’estiu de 2016 un huec que destrusí los hauts de Correnç, seuva e restancas.
Lo Fòrt Gibron : suu motar qui dauneja l’Argens, vestigis d’un donjon (6,20 m x 9,30 m) en bèth aparelh bastit au dehens d’ua cortina quadrangulara (20,15 m x 24,35 m) e contra lo quau e s’apea l’anciana demora deus abats de Montmajor. Lo nom « Gibron » qu’apareish au sègle XVIIIau (en occitan provençau, gibre qu’ei lo tòr), La Fraternelle (anciana cooperativa viticòla) que son monuments o bastiments significatius d’un site ocupat tanlèu la preistòria.
Despuish 20 edicions (en 2017) lo hestenau Les joutes musicales que’s tien a Correnç.
En 2015-2017 qu’ei l’artista Miquèu Montanaro (un deus creators deu hestenau) qui n’assegura la direccion artistica. Uei qu’ei Frank Tenaille (autor de Musiques et chants en Occitanie : création et tradition en pays d’oc) qui assegura la direccion artistica deu hestenau de las Targas de Correnç.