text:
Bessins
Bessins en arpitan ( Bessins en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bessins A situat a Unitat|10|km}} de Roybon.
Bessins est situé à 10 km de Roybon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Bessins (atestacion Baisino al sègle XI), coma Becinas o Bessines (Deux-Sèvres), ven del nom d'òme latin Bassinius, mas al masculin, ambe'l mot fundum [1]. Se tracta donc d'una granda propietat gallo-romana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.


c: text/html

text:
1151
Aquesta pagina concernís l'an 1151 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Mòrt de Suger (13 de genier) qu'èra estat lo conselhier principau dei rèis Loís VI e Loís VII e lo regent dau Reiaume durant la Segonda Crosada. Sa mòrt entraïnèt l'acomençament de la guèrra entre lo rèi dei Francs e lo còmte d'Anjau Jaufre lo Bèu. Lo pretèxte foguèt la captura dau senescau dau rèi en Peitau. En repòsta, lei fòrças reialas prenguèron la fortalesa d'Arques. La guèrra contunièt fins au mes de julhet e una prepausicion d'arbitratge de Bernard de Clairvaux. Après quauquei provocacions, lo duc acceptèt de liberar son presonier e demandèt a son fiu Enric — duc en títol — de jurar fidelitat au rèi. Moriguèt de malautiá lo 7 de setembre laissant sei fèus (Anjau, Maine e Torena) a son fiu.
En octòbre-novembre, Loís VII e Alienòr realizèron un viatge dins lei províncias dau Reiaume. En l'abséncia de Suger, lei tensions èran tornarmai vengudas importantas. De mai, l'abséncia d'eiretier èra tanben un problema grèu per lo futur de la dinastia. Lo principi d'un divòrci èra probablament ja acceptat car mai d'un agent reiau foguèt caçat d'Aquitània a partir de la fin de l'annada (→ 1152).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dampleux
Dampleux es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Dampleux ven de Danleux #que lududes ven quitament de Danloup #que significa mèstre dels lops. Los mai ancians dels abitants trucan encara lo villatge Danloup.
Le nom de Dampleux vient de Danleux qui lui même vient de Danloup qui signifie maître des loups. Les plus anciens des habitants appellent encore le village Danloup.


text:
Raphus cucullatus
Lo Raphus cucullatus o dodo qu'èra un ausèth originari de las islas Maurici e uei desaparegut, exterminat per l'òmi. Pròche de la paloma, qu'èra de la familha deus Raphus (dab 3 membres coneguts) egaument desapareguda.
Qu'èra gran (1 m haut o baish) e bèth, dab petitas alas qui'u permetèvan pas de volar e, chic pauruc, qu'èra de bon gahar entaus marins qui'u podèvan aisidament caçar e minjar (a maugrat de la mala reputacion suu gost de la carn) ; los òmis qu'arribèn tanben dab animaus com lo can qui podón vàder predators en mei deus qui horrucavan los nids. L'evolucion d'aqueth animau s'èra hèit en isollament e shens nat predator ; b'èra pas preparat a tan de cambiament deu son sistèma ecologic.
Dens la literatura anglosaxòna lo Dodo qu'ei un deus personatges deu liber Aliça au país de la meravilhas.
- Article de qualitat en neerlandés
- Bon article en indonesian
- Article de qualitat en galician
- Article de qualitat en croat
- Article de qualitat en ebrèu
- Article de qualitat en rus
- Article de qualitat en anglés
- Article de qualitat en portugués
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Biologia/Articles ligats
- Ausèl


text:
Desèrt de Kalahari
Lo Kalahari es un desèrt miègarid e arenós d'Africa Australa que s'espandís sus prèp de 500 000 km². Ocupa 70% de Botswana, e en partida Namibia e Sudafrica. D'autras fonts grandisson l'airal del Kalahari fins als dos milions e mièg de quilomètres quadrats, arribant fins a Zimbabwe, Angòla e Zambia.
Malgrat lo mitan ambient dificíl èra ja abitat pels primèrs ominids, per exemple foguèron escavat de fossils d'Australopithecus africanus dins la localitat de Taung al sud de Kalahari.
Lo seu nom ven de la mot tswana kgalagadi, que significa 'gròssa set'. Lo Kalahari es format per de vastes airals cobèts per de sables de tons rogencs e marrons e sense cap de tipe d'aiga a la superfícia ni permanent ni estancat. Pasmens, lo Kalahari es pas un desèrt total. De regions del Kalahari recebon mai de 250 mm de pluèja per an e an de vegetacion; sonque es fòrça arid al sud-oèst (mens de 175 mm de pluèja per an), çò que ne fa en un desèrt fossil.
Clima[modificar | modificar la font]
L'estiu coma l'ivern an de temperaturas càudas de jorn e frescas de nièch. Las precipitacions cason principalament entre octobre e abril (los meses de l'estiu austral) la pluviometria passa de 150 litres al sud-oèst a 650 litres al canton nord-èst de Botswana. L'evaporacion passa los 2 000 litres per an e lo deficit idric existís cada meses levats los meses mai pluvencs. Lo sable del desèrt de Kalahhari, que dins qualques luòcs fa 400 mètres de prigondor, contribuís a fer disponible l'aiga e favoriza la vegetacion, pasmens s'aqueles sols son plan paubres en nutriments.
Vegetacion[modificar | modificar la font]
La vegetacion naturala del Kalahari es de tipe sabana. Dins lo sud-oèst que es mai arid la sabana es dominada per d'èrbas e arbrilhons e la proporcion d'arbres aumenta generalament cap al nord-èst. Lo delta de l'Okavango presenta una vegetacion de zona umida. Una caracteristica importanta del Kalahari es que se trapa dins una zona plana amb isolats de puèges e inselbergs


text:
Parçan
Una contrada, un parçan (gascon), caire (lengadocian) o ròdol/ròde, una cairiá (var. cairia, càiria) (lemosin) o comarca ei ua estenduda de territòri redusida, dab ua cèrta unitat geografica deguda a las condicions naturalas, l'istòria o las relacions de proximitat entre los municipis que la forman.
Aqueste concèpte se ditz comarca en catalan, espanhòu e portugués, redolada o redolata en aragonés e pays en francés.
En Occitània en particular, existeish un ensems de concèptes similars:
- parçan o comarca, segon la geografia occitana e tanben segon l'administracion espanhòla.
- escarton dens l'istòria occitana.
- comunautat montanhòla segon l'administracion italiana.
- "país" segon l'administracion francesa.
- comunautat d'aglomeracion segon l'administracion francesa.
- canton segon l'administracion francesa.
Somari
- 1 Parçan o comarca
- 2 Escarton
- 3 Comunautat montanhòla
- 4 "País" e comunautat d'aglomeracion
- 5 Canton
- 6 Vejatz tanben
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas
Parçan o comarca[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Dens l'occitanisme[modificar | modificar la font]
Certans movements e intellectuaus occitanistas prepausan d'instituir los parçans coma entitats d'organizacion deu territòri en Occitània (lo movement catalanista prepausa lo medish principi tà organizar los País Catalans). Los parçans son intermediaris entre las comunas e las regions e, segon certans occitanistas, deurén remplaçar los descopatges artificiaus deus estats coma los departaments (estat francés) o las províncias (estats italian e espanhòu).
Uei lo dia, lo mot parçan que s'utiliza dens lo movement occitanista subertot dempuish los ans 2000. Las publicacions occitanistas precedentas deus ans 1960-1970, sovent parlavan deus parçans dens publicacions en lenga francesa en utilizant lo mot pays[1].
Aqueth mot parçan ei tipic de la tradicion gascona, ja que designava divèrs tipes de subdivisions dens l'istòria de Bearn.
En geografia[modificar | modificar la font]
Bèths geografs occitans an trabalhat suber lo concèpte de "parçan" (nommat pays dens las lors publicacions en francés), en particular Pau Vidal de la Blacha (1908), Frederic Zégierman (1999) e Benedicta e Joan Jaume Fenièr (2000) (vejatz la bibliografia).
Dens l'administracion espanhòla[modificar | modificar la font]
Lo concèpte de comarca (equivalent a "parçan") ja recep ua reconeishença oficiala dens certanas zonas autonòmas de l'estat espanhòu, en particular en Aran (Generalitat de Catalonha) per çò que concerneish Occitània. Tanben que i a comarcas oficialas dens autas regions coma lo País Valencian e en Aragon. Totun aqueras comarcas non remplaçan pas las províncias estatalas espanhòlas; que s'i superpausan.
La Vath d'Aran ei lo sol territòri d'Occitània que forma oficialament ua "comarca". Aran, maugrat lo son estatut especiau de semiautonomia de 1990, entra dens lo quadre de l'organizacion territoriala en "comarcas" que caracteriza la region deu Principat de Catalonha.
Dens los departaments francés[modificar | modificar la font]
Daubuns departaments occitans prepausan un descopatge intèrne en parçans non oficiaus entà organizar los lors servicis o lo lor torisme. Per exemple:
- L'Ofici deu Torisme deu departament deus Aups d'Auta Provença prepausa tres "destinacions": vejatz la mapa.
- Lo departament de Droma, a travèrs deu son Ofici deu Torisme, se descopa en cinc zonas: vejatz la mapa zoomabla.
- Lo departament dau Puèi Domat se descopa en sheis parçans o país ("pays"): vejatz la mapa interactiva.
- Lo departament de Var se descopa en ueit "territòris": vejatz la mapa.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge es pro omogenèu. Cada comuna hè partida d'un parçan. Lo descopatge que lo geograf Frederic Zégierman prepausa en Occitània hè parçans de dimensions variablas. Los descopatges de las comarcas catalanas an talhas mei omogenèas.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
Los noms son pro simples. Que son noms tradicionaus e brèus en generau, consisteishen en un mot (Combralhas, Forcauquierés, Espinosa) o en un grop nominau simple (Vath d'Aran, País de Vinhana, Naut Vivarés).
Los parçans d'Occitània[modificar | modificar la font]
- Per mei de detalhs, vejatz tanben la lista deus parçans d'Occitània.
N'i a pas enqüèra nat descopatge clar ni definitiu deus parçans d'Occitània. Mes i a elements concrets que permeten ja de har ua prefiguracion de tots los parçans occitans:
- Dens l'estat francés, lo geograf occitan Frederic Zégierman qu'a creat un atlàs de parçans de l'estat francés, Le guide des pays de France (1999), que cobreish gaireben tota Occitània e que prepausa solucions interessantas. Totun, lo son descopatge retien mei los critèris de la geografia fisica que los critèris istorics, culturaus e sòcioeconomics.
- Hòra l'estat francés:
- la comarca de la Vath d'Aran, dab estatut oficiau, qu'ei un parçan occitan de hèit.
- las divèrsas comunautats montanhòlas de las Valadas Occitanas que son parçans occitans de hèit (exceptat quauques comunautats montanhòlas qu'agropan comunas occitanas dab comunas de lenga nòrd-italiana).
- Mónegue ei ua entitat istorica a despart.
En comparason dab la situacion occitana, lo movement catalanista a elaborat ua lista e ua carta pro precisa de las comarcas deus País Catalans, a mei se i a enqüèra quauques esitacions de detalh [1].
Escarton[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Escarton que designa ua entitat de basa qui compausava la Republica deus Escartons (o lo Grand Escarton), dens los Aups Occitans, en avent Briançon per capitala, de 1343 dinc a la fin deu Regim Ancian. S'i deishava ua plaça importanta a l'autonomia e a ua prefiguracion de la democracia dirècta.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge èra omogenèu. Cada escarton avèva un territòri contigú dab autes escartons.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
Los cinc escartons portavan nom simples: èran los noms deu caplòc, de la vath o deu parçan.
- L'escarton de Briançon, agropant 12 comunas.
- L'escarton de Cairàs, agropant 7 comunas (coïncidiva dab la parçan de Cairàs).
- L'escarton d'Ors, agropant 21 comunas.
- L'escarton de la Vath Cluson (Val Cluson) o de Prajalats, agropant 7 comunas.
- L'escarton de Chastèldalfin, agropant 4 comunas.
Comunautat montanhòla[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Ua comunautat montanhòla (en italian comunità montana) ei ua associacion de comunas de montanha, dens l'estat italian, qu'existesih dempuish la lei 1102 deu 3 de deceme de 1971. Totas las regions de montanha d'Itàlia ne tienen. Las Valadas Occitanas de l'estat italian atau an comunautats de montanha que jògan un ròtle un drin similar a las comarcas de l'estat espanhòu. Que tienen un ròtle important dens l'amainatjament deu territòri. Daubuas qu'an pres mesuras de sostien a la cultura occitana.
Las comunautats de montanha de l'estat italian s'insereishen dens regions que tienen ua relativa autonomia legislativa.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge ei omogenèu. Cada comunautat montanhòla a un territòri contigú dab las autas.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
En generau, las comunautats montanhòlas tienen noms simples de valadas coma "Vath Maira (Val Maira)".
"País" e comunautat d'aglomeracion[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
L'estat francés qu'a organizat dempuish los ans 1990 dus concèptes pròches:
- Lo "país" (en francés pays) que designa ua entitat de l'estat francés, basada suber l'associacion de comunas. Jòga un ròtle de coordinacion dens l'amainatjament deu territòri devath lo contraròtle de l'Estat centrau (Ministèri de l'Interior). Lo "país" a la francesa qu'ei gerit per la lei deu 4 de heurèr de 1995, dita "lei Pasqua" o LOADT (Loi d'Orientation pour l'Aménagement et le Développement du Territoire) e tanben per la lei deu 25 de junh de 1999, dita "lei Voynet" o LOADDT (Loi d'Orientation de l'Aménagement Durable du Territoire).
- La comunautat d'aglomeracion (en francés communauté d'agglomération): las comunas de las zonas urbanas, s'ac vòlen, se pòden associar dab aqueth estatut, gerit per la lei 99-586 deu 12 de julhet de 1999 dita "Lei Chevènement". Autes tipes d'associacions de comunas qu'existeishen dens l'estat francés (vejatz intercomunalitat).
Los "país" e las comunautats d'aglomeracion de l'estat francés se crèan a l'iniciativa de las comunas, mes dab l'acòrdi e l'autorizacion de l'estat centrau. No's ligan pas estreitament a las regions, ja qu'en tot cas las regions non son pas autonòmas.
Son tipics de l'encastre administratiu francés. Que designan un tipe recent d'entitat administrativa francesa. Que son quasi sinonims (e hèra emplegats) de parçan; mes que i pòt aver ua confusion. En hèit, lo "país" se crèa segon los rapòrts de fòrça deus elegits locaus: segon los cas, pòt estar concordant o non dab lo concèpte de parçan qu'ei mei identitari, mei istoric e mei estable.
Be cau precisar qu'en lenga francesa, lo tèrme "pays" ei hèra vague, ja que pòt designar tant lo país administratiu francés, o ben lo parçan/comarca (non oficiau en França), o ben tota auta mena de territòri.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Los "país" e las comunautats d'aglomeracion de l'estat francés qu'an un descopatge pro sople mes hèra desordenat. Non son pas obligats d'inserí's dens los limits de las nombrosas entitats oficialas francesas preexistentas (region, departament, arrondiment, canton). Es possible de trobar comunas "isoladas" que non son pas integradas dens los "país" environants ni dens las comunautats d'aglomeracion environantas. Parts importantas deu territòri non hèn pas partida de cap de "país" ni de cap de "comunautat d'aglomeracion". Cèrtas comunas pòden apertiéner a l'encòp a un país e a ua comunautat d'aglomeracion (que non coïncideishen pas). En tot cas la configuracion d'aqueras entitats que complica lo descopatge administratiu e qu'empacha de véder ua organizacion clara e comprensibla dens los escalons de la "descentralizacion" de l'estat francés.
Nominacion[modificar | modificar la font]
Los "país" e las comunautats d'aglomeracion de l'estat francés tienen:
- Quora noms simples coma "Velai" o "Combralhas"
- Quora noms complicats, artificiaus o non istorics, coma "Ador-Lanas Oceanas", "Monts e Lacs de Leveson", "Arle-Aupilhas-Crau-Camarga-Comtat e Vath de Durença", "SICOVAL" (Sindicat Intercomunau d’Amainatjament e Desvolopament deus Costalats e de la Vath d’Ers).
Vejatz tanben intercomunalitat.
Canton[modificar | modificar la font]
Descentralizacion[modificar | modificar la font]
Los cantons de l'estat francés que son subdivisions administrativas rigidas e ancianas deus departaments. N'an pas nat poder decisionau; que son la basa territoriala de las "eleccions cantonalas" que serveishen a elegir los "conseus generaus" dirigint los departaments.
Descopatge territoriau[modificar | modificar la font]
Lo descopatge territoriau qu'ei omogenèu e coordenat dens l'espaci: cada comuna francesa es dens un canton. Los cantons son hèra mei petits e hèra mei nombrós que los parçans en generau. S'insereishen exactament dens los limits deus departaments.
Nomicacion[modificar | modificar la font]
Cada canton tien lo nom deu son caplòc, per exemple, lo "canton d'Ortès".
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- parçans d'Occitània
- païses occitans
- comarcas de Catalonha
- comarcas d'Aragon
- Frederic Zégierman
- intercomunalitat
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)El Talp Article e mapas de sintèsi suu descopatge comarcau deus País Catalans, dab ua orientacion politica marcada (independentisme d'esquèrra)
- (fr)Entreprises Territoires et Développement Articles, mapas e fichas de sintèsi suber los "país" e las "comunautats d'aglomeracion" de l'estat francés
- (it)UNCEM - Unione Nazionale Comuni Comunità Enti Montani Comunautats montanhòlas de l'estat italian
- (fr) La République des Escartons, exemple d'État minimum
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Alan Alcofa & Pèire Lagarda & Robèrt Lafont (1979) = Alain Alcouffe & Pierre Lagarde & Robert Lafont, Pour l'Occitanie, coll. Domaine occitan, Tolosa: Privat, p. 114.
- Benedicta e Joan Jaume Fenièr (2000) = Bénédicte & Jean-Jacques Fénié, Dictionnaire des pays et provinces de France, sl.: Sud-Ouest
- Pau Vidal de la Blacha (1908) = Paul Vidal de la Blache, La France, tableau géographique, París
- Frederic Zégierman (1999) Le guide des pays de France, sl.: Fayard, tòme Sud e tòme Nòrd (lo tòme Nòrd cobreish daubuns parçans occitans).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per exemple, Alan Alcofa & Pèire Lagarda & Robèrt Lafont (1979) = Alain Alcouffe & Pierre Lagarde & Robert Lafont, Pour l'Occitanie, coll. Domaine occitan, Tolosa: Privat, p. 114.


text:
En Mai fa çò que vòls
Tolosa capitala de las lengas, merce de Sicre qu'i serem coma totas las annadas. Subretot que son biais m'interessa es a dire qu'aimaria de saber çò que vòl dire quand dis" dins la Setmana que: lo centralisme parisenc es pas l'enemic mas sonque lo centralisme cultural. Aquel centralisme qu'avem totis dins nòtre cap d'afranchimandit, escalprat geneticament d'un biais .
Espèri de plan tradusir son idèa. Se tal es lo cas:
Vertat que l'avem mas encara quand un jove diplomat troba pas de trabalh a peraici e que li cal "montar" pareis dificil de creire qu'i a pas una mena de centralisme scientific , universitara, o comercial , segond la branca causida.... Quand vesem que los tres parts de las subvencions d'estat van als musèus, als teatres a las manifestacions parisencas, se vei mai clarament , me pareis , la subrepotencia parisenca, e al contre vist lo desèrt "françès", subretot quand se sentis amenaçat per l'angles, que vend sens pena libres , filmes , tièras televisadas , sens oblidar totis lors premis nobèls de scienças , medecina, fisica... que son gaireben totes anglo-saxon.
Ièu cresi que la potencia economica tira "totjorn" la potencia culturala e que lo centralisme seguis d'un biais o d'un autre sens que degun s'i acapriça menimosament, levat en França . Sufis de veire consi New York es vengut capitala mondiala , aprèp Londre, Paris. Un còp èra , França de Lois XIV èra la China de l'Euròpe, ame sos vingt millions d'estajants es a dire amai que tota l'euròpa d'amassa. Era mas rica que totes los autres. Foguèt lo sègle de las lums. En facia de quatre millions d'anglèses que pauc a chau pauc conquistèron la Tèrra e la comanda dempuèi mai de dos sègles .
Consi parlar de diversitat culturala reala sens prendre en compte la riquèsa economica del monde que n'es la resulta e que sosta la vida culturala d'un païs?
Solide que sens "ajuda e sosten "implicite"" sens fòrça economica correspondanta, e ben Max Roqueta per exemple es un grand escrivan desconegut . Alara qu'escrive dins la lenga de "Molièra " coma dison los jornalistes de la television, seria "Lo Grand Escrivan Françes del sègle, dabant Camus , Mauriac , Gide , Prost , Giono, .."
Belèu que lo rasonament es cortet. E que la remarca es del meteis barricòt que " sols los vincidors escrivan l'istòria" mas aimariai ben qu'òm m'explica consi un creator d'auèi, qu'
apara e afortis la diversitat, se pòdria ben desenganar d' una realitat tant fòrta .
Per exemple : se se troba uèi, i a un engenh d'escrivan al Mali ,(o endacòm mai) mas coma son païs pèsa pas gaire, o que sa lenga es desconeguda , el l'escriban melhor del sègle XXI o demorarà tanben.
Triste mas vertadièr.


text:
Suidae
Los porcins, o suids (suidae), son una familha de mamifèrs non romiants, que sas caninas son desvolopadas e que sas patas an quatre onglons.
Somari
Classificacion[modificar | modificar la font]
Son repartits en tres sosfamilhas :
Babyrousinae[modificar | modificar la font]
- Genre Babyrousa
Phacochoerinae[modificar | modificar la font]
- Genre Phacochoerus : los facochèrs
- Phacochoerus africanus — facochèr comun
- Phacochoerus aethiopicus — facochèr del Cap o facochèr de Somalia
Suinae[modificar | modificar la font]
- Genre Hylochoerus
- Hylochoerus meinertzhageni — Ilochèr
- Genre Potamochoerus : los potamochèrs
- Potamochoerus larvatus
- Potamochoerus porcus
- Genre Sus : los singlars (e pòrcs)
- Sus barbatus — singlar de barba
- Sus bucculentus — singlar de Vietnam
- Sus cebifrons — singlar de Visasyas
- Sus celebensis — singlar de Celèbes
- Sus heureni — singlar de l'Illa de Flores
- Sus philippensis — singlar de las Filipinas
- Sus salvanius — singlar nan
- Sus scrofa — singlar
- Sus scrofa domesticus — lo pòrc domestic
- Sus scrofa cristatus — lo singlar de crinièra, a Ceilan
- Sus timoriensis — singlar de Timor
- Sus verrucosus — singlar de Java
Lo cheropotam (Potamochoerus choeropotamus) d'Africa Orientala e Meridionala es pas trobat dins totas las taxinomias.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Suidae (en)
- Referéncia ITIS : Suidae Gray, 1821 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Suidae (en)
- Referéncia NCBI : Suidae (en)


text:
Lo CFPO Miègjorn-Pirenèus organiza un estagi en lenga occitana, del 05 al 07 de julhet. Lo programa compren de corses fondamentals per aprene e aprigondir sas coneissenças e de talhièrs tematics per practicar.
Aquel estagi se pòt inscriure dins lo quadre de la formacion professionala de contunh (DIF, CPF, CIF, plan de formacion). Demandatz-nos !
Tarifa pels particulars : 195 € + 10 € d’adesion a l’associacion.
Tarifas preferencialas pels minima socials, caumaires e estudiants : 156€+10€ d’adesion


text:
Vielha, 10 d’agost de 2017.- Un an mès era Val d’Aran acuelh ua naua edicion dera hèira “Hèt a man, hèt aciu”, qu’organize eth Conselh Generau d’Aran, e que debanarà en Vielha (Passejada dera Libertat) es dies 17, 18, 19 e 20 d’agost de 10:30 a 14:30 e de 16:30 a 21h:00 ores Se tracte d’ua hèira qu’a coma objectiu promòir es mestieraus e es productes dera Val d’Aran.
Era hèira s’organize damb era collaboracion dera Deputacion de Lhèida, er Ajuntament de Vielha e Mijaran, era Associacion de Mestierau e Artistes dera Val d’Aran, productors dera mèrca de gatge “Productes dera Val d’Aran” e dera Associacion de Cases de Pagés dera Val d’Aran.
Ath long des 4 dies, es visitants ara hèira poderàn apropar-se as estands entà crompar es productes. Ath delà, pes tardes, poderàn gaudir de diferenti talhèrs e demostracions a cargue des madeishi mestieraus.
Era hèira aufrís demostracions de coma elaborar sabons e saus de banh, cartes de felicitacion, dessenh de jòies de husta e talhèrs d’elaboracion de pasta de dents, de doci e degustacion de vins, entre d’auti.
Era conselhèra de Torisme deth Govèrn d’Aran, Anna Díaz, a explicat que damb aguesta hèira que ja ei tradicionau en ostiu ena Val d’Aran, volem hèr conéisher, tant as aranesi coma ara gent que mos visite pendent er ostiu, es diferenti sectors artesanaus dera man des sòns productors que son representants d’ua importanta activitat deth comèrç locau”.


text:
Jornalet a enregat lo concors de fotografias de l’estiu. Aqueste còp lo tèma es “l'estiu en Occitània”. Mandatz-nos las vòstras fòtos a info@jornalet.com e la que nos agradarà mai recebrà un polit present.
De malhorquins sus la Dòma de nèu dels Escrichs
Joan Gene, de Malhòrca, nos manda aquesta fòto e nos ditz:
"Adieu-siatz! Vos mandi una fotografiá d’una pichona expedicion catalana de Malhòrca que lo primièr de julhet montèt la Dòma de nèu dels Escrinhs, lo quasi-trescòl d’Occitània. L’idèa èra de montar la Barra dels Escrinhs, qu’es lo trescòl d’Occitània (4.101m), mas èrem pas pro tecnicament preparats, doncas nos conformèrem a montar la Dòma, qu’es mai aisida de pujar (4.015m)."


text: Bourg Saint Maurice, est au coeur de la vallée de la Tarentaise à 800m d'altitude. La gare SNCF de Bourg Saint Maurice accueil Thalys, Eurostar et TGV l'hiver. Bourg Saint Maurice dessert vos stations favorites : Val d'isère, Tignes 2100 Val Claret, Tignes 2000 le lac, Tignes 1800 les Boisses, Tignes 1650 les Brevieres, Sainte Foy Tarentaise Village, Sainte Foy Tarentaise Station, la Rosière, les Arcs 2000, les Arcs 1950 le village, les Arcs 1800, les Arcs 1600, Peisey Nancroix, Peisey Vallandry.


text:
Eth dimarts 24 de junhsega, etapa nº 16 prumèra des Pirineus entre Carcassone e Bagneres de Luishon damb 218 km, damb es pujades ena part finau de: Col de Portet, Col de Menté e Col deth PORTILHON a molt poqui km dera arribada.
dimecres, 18 de juliol de 2018
dijous, 5 de juliol de 2018
Equips dera naua categoria Departamental 2
Poule A : Auriac-sur-Vendinelle, Aussonne 2, Castelmaurou Verfeil, JET, L'Union Saint-Jean 3, Labège, Bruguières, Grenade, Cornebarrieu, Pradettes 2, Villemur, Saint-Simon 2.
Poule B : Carbonne 2, Luchon, Saint-Gaudens 2, Aurignac 2, Boulogne-Péguilhan 2, Landorthe, Cagire, Mabroc 2, Bossost, Villeneuve Lecussan, L'Isle en Dodon 2, Labarthe-Eaunes 2.
Eth prumèr classificat pujarà entà Departamental 1. Es quate darrèrs baisharan entà Depatarmental 3.
Eth prumèr classificat pujarà entà Departamental 1. Es quate darrèrs baisharan entà Depatarmental 3.
Publicat per U.E.B. a 8:23 Cap comentari:
dilluns, 28 de maig de 2018
Victória épica damb 9 jogadors
U.E. Bossòst 3- Ent. Landorthe 1
Partit que començerem fòrça ben e que as 5 menutes auiem mercat eth prumèr gol en ua bona jogada que rematèc Javi laguens der àrea petita. A partir d’alavetz eth Landorthe sajaue de portar era iniciatiua e nosati de sorprene en contraatac. En un cornèr Lacaze anaue a empatar damb ua bona rematada de cap, ere eth 1-1. Er equip aranés responia dera madeisha manera e Paba tamben de cap en un cornèr mercaue eth
2-1, resultat en que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat patiem dos expulsions de dos jogadors e practicament la jogauem casi sencera damb 9 jogadors. Er equip se defensèc molt ben e casi non deishèc cap d’ocasión ar equip francés. Ena darrera jogada deth partit ua jogada individual plea de fòrça, Salva anaue a mercar eth definitiu 3-1.
Era classificacion finau d’aguesta categoria d’Excellence ei: Encausse, Cazeres, Pyrenees Sud, Landorthe, Aurignac, Bossòst, Luchon, St. Gaudens, Boulogne, Mabroc. Etoile du Cagire e Pointis-Inard.
Veiram era remodelación des categories com afecte as equips, Encausse puje entà R3, Cazeres e Pyrenees Sud pujariem entara naua categoría de Departamentau 1, toti es auti quedariem ena naua Departamentau 2 a excepcion de Pointis-Inard que baisharia entà Departamentau 3.
¡¡¡ BON ESTIEU ENTÀ TOTI!!!
U.E. Bossòst: Pol, Salva, Sala, Felipe, Peiro, Kikon, Paba, Àlex, Luis, Javi, Dani. Remplaçants: Carlos, Cristian
Trainer: Jordi.
Ent. Landorthe: Combes, Ferreira, Vignes, Moras, Brune, Louge, Lacaze, Saint Paul, Ahazrir, Tombini, Tovar. Remplaçants : Constant, Gardien.
Trainer : Constant Raphael.
Gols: 1-0 Javi (5’), 1-1 Lacaze (25’), 2-1 Paba (35’), 3-1 Salva (90’).
Arbitre: Millon Pierrick.
Liniers : Hubert Marc, Martres Ludovic.
Publicat per U.E.B. a 14:29 Cap comentari:
dimarts, 22 de maig de 2018
Derròta contundent dauant eth campion
U.S. Encausse 7 - U.E. Bossòst 1
Partit dauant eth líder damb moltes baishes en equip e sonque nomes un canvi. Eth partit se mos hèc long e sobrèc era dusaua mietat. Ena prumèra mietat abantes de 10 menutes ja s’auien mercat 3 gols, dos er Encausse e un nosati. Er Encausse aprofitèc era qualitat des sons delantèrs entà mercar un aute gol e mete eth 3-1 en mercador. Era U.E. Bossòst auèc dues bones ocasions abantes deth descans en ua rematada de Kikon a tocar deth garròt e ua rematada de Javi C. qu’anaue a tocar eth garròt.
Aqueres anauen a estèr es darrères ocasions des aranesi pr’amor ena dusaua mietat er Encausse anaue a aprofitar er esforç aranés ena prumèra mietat entà mercar encara 4 gols mes e deishar aguest contundent 7-1.
Ara mos quede eth darrèr partit entà acabar eth campionat d’ua manera milhor en casa
Eth pròplèu partit jogam eth dissabte 26 de mai tàs 20 :00 en Bossòst contra er equip der Ent. Landorthe.
U.S. Encausse : Dos Santos, Galibert, Ortet, Vinsonneau, Paya M., Huchet, Moreau, Paya V., Rodrigues, Noilan, Paya S. Remplaçants : Labatut, Lazorat.
Trainer : Huet Yannick.
U.E. Bossòst: Marcos, Salva, Jaime, Felipe, Alex, Gachi, Kikon, Ignasi, Abraham, Javi C., Dani. Remplaçants: Carlos.
Trainer: Jordi.
Gols: 1-0 Paya V. (3’), 1-1 Javi C. (5’), 2-1 Paya S. (8’), 3-1 Paya S. (30’), 4-1 Paya S. (50’), 5-1 Labatut (60’), 6-1 Rodrigues (75’ p.), 7-1 Labatut (85’).
Arbitre: Boitel Eric.
Liniers : Cardillo Hugo, Gueguen Hugues.
Publicat per U.E.B. a 13:21 Cap comentari:
dimarts, 15 de maig de 2018
dilluns, 14 de maig de 2018
Un Luchon mès efectiu se´n pòrte eth derby deth Portilhon
U.E. Bossòst 2 – B. Luchon 4
Bon partit damb fòrça gols eth d’aguest darrèr diuendres en Bossòst . Er equip aranés començèc fòrça ben e auec diuerses arribades en àrea deth Luchon que non podec concretar, uns viatges per ua dolenta definicion dauant era porteríía e un aute viatge pes excelents arturades deth portèr Laumond que evitèc qu’era U.E. Bossòst prenesse auança en mercador. Eth Luchon anaue a profitar as 30’ un lançament de fauta en qu’era pilota desviada per Marcos, anaue a quèir enes botes de Farrus que des de dehora der àrea plaçaue un shut ras a tocar deth garròt. Ère eth 0-1. Er equip aranés responèc damb un gran shut de Castet qu’anaue entara esquaira mès eth portèr francés hège ua gran arturada desviant era pilota entà cornèr. Precisament Luchon profitaue un lançament de cornèr en que Laporte tot solet remataue de cap era pilota laguens dera porteríía. Ère eth 0-2, resultat damb eth que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat mès domini aranés sense poder acabar de horadar era porteria francesa. Coma passe tostemp ena prumèra arribada deth Luchon en àrea aranesa Laporte shutaue ras a tocar deth garròt e mercaue eth 0-3. Era U.E. Bossòst continuèc luitant e en 5’ anaue a mercar 2 gols en dues bones rematades de cap d’Ignasi e Kikon que deishauen eth mercador en un emocionant 2-3 a manca de 10’ entath finau. Es aranesi auérem 2-3 ocasions entà mercar eth 3-3, mès era bona actuacion deth portèr Laumond ( milhor jogador deth Luchon) evitèc er empat. Ena darrèra jogada deth partit Munill anaue a mercar damb un polit shut eth darrèr gol. ÈEre eth 2-4 resultat ath finau deth partit.
Ath finau derròta en aguest derby a on encaishèrem massa gols e ath delà mos trapèrem ua molt bona actuacion deth portèr francés que facilitèc era victòria deth sòn equip
Eth pròplèu partit jogam eth diuendres 18 de mai tàs 21 :00 en Encausse contra er equip locau, campion d’aguest campionat d’Excellence d’aguesta sason dempús dera sua victòria aguesta dimenjada en Latoue contra er E.F.C. Aurignac II.
U.E. Bossòst: Marcos, Miquel, Javito, Felipe, Salva, Peiro, Gachi, Marco, Ignasi, Àlex, Javi C.. Remplaçants: Dani, Alvaro, Kikon.
Trainer: Jordi.
B. Luchon: Laumond, Lansalot, Van Mo, El Mahraoui, Coutinho, Revertegat, Berges, Boy, Laporte, Munill, Bertin. Remplaçants: Farrus, Sarrato, Arnauduc.
Trainer: Gomez Frederic, Farrus Eric.
Gols: 0-1 Farrus (30’), 0-2 Laporte (40’), 0-3 Laporte (60’), 1-3 Ignasi (75’), 2-3 Kikon (80’),2-4 Munill (93’).
Arbitre: Darnaud Claude
Liniers : Darnaud Corentin, Lompech Antoine.
Publicat per U.E.B. a 14:11 Cap comentari:
dimarts, 8 de maig de 2018
Eth derby deth Portilhon en diuendres
Eth partit dera 20 jornada deth campionat d'Excellence se jogarà en Bossòst eth diuendres 11 de mai tàs 21:00 contra eth B. Luchon Sp.
¡¡¡ Vos demoram a toti !!!
¡¡¡ Vos demoram a toti !!!
Publicat per U.E.B. a 9:50 Cap comentari:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Euròpa de las bancas o
Euròpa dels pòbles ?
L'UE a ganhat las
retiradas van demesir, Grècia ....
Aparentament degun se posa pas gaire la
question tant repàpian ( per pas dire mai) amb aquela Euròpa dels
pòbles , los que nos conflan dempuèi un brave briu , ambe lo miratge
d'una Euròpa generosa , respectuosa de las libertats elementàrias
que farà que deman ambe Mamà Euròpa , cada pòble se farà
ausir dins sa lenga , e chucarà quand volrà a la mamèla inagotabla
, per los sègles dels sègles , e ben , totes aquels nècis s'enganan dusca' l coïde .
Fa jà un moment qu' ambe lo deute ,
los pòbles ( italians , espanhòls, catalans, bascas portugueses,
franceses, bretons , occitans, alsacians, creòls son forçats de
se sarrar la cencha , es a dire de trabalhar pus per ganhar mens , de
pagar mai de talhas , de veire que son escòla , son espital , sa
justícia , la libertat de la premse , dels ciutadans , sa securitat
garrelejan e que mamà Euròpa e son emperador de Franca , Francesco
Banco man dins la man ambe ambe Angela Satanas , dison als pòbles
la man sul còr : desmèrda te.
Pr'aquò mantunes catalans, occitans
contunhan de bramar Euròpa Euròpa Euròpa coma se ren non èra .
Ara las causas son claras : son a mand
de sagnar Grècia e nos envejan un senhal clar que ditz : gara a vos fintaz los grècs . Dins nòstre fara de la democracia de
structura papala vesem plan que :
-
securitat : sèm totes espigats
del matin al ser . Una costuma aici. L'abitud del flicatge
frances que comencèt ambe l' inquisision en çò nòstre . Mai espandida uèi, tant que lo quiti president pòt pas far una lofa sens èsser registrat
pel NSA .
-
escòla: sabèm totes que l'escòla
laïca dins França es una usina a gaz que servis subretot a
envejar 90% dels enfants de las classas favorisadas de Paris , per encapar
las escòlas parisencas famosas ont traparan lo poder de son paire. E que i a pas mai de 1% d'enfants d'obrièrs o de paisans dins aquelas grandas escòlas.
-
justicia : Karachi , Betancourt, e tant e maites , val melhor se calar !
-
santat publica: l'espital tardarà pas d'
espetar , per dire los joves cirurgians remplacan los baiardièrs
(vertat), las infirmièras fan las servicialas e passan los pelhons
(vertat) abans de dintrar a l'ostal .....! (l'ai vist)
-
securitat: coma lo caumatge es a
25% pels joves , non es possible de garantir la securitat. Aquò's normal!
-
politica: un governament
socialista destrusís pauc a pauc las proteccions socialas dels
trabalhadors , çò qu'afortís cada jorn un pauc mai lo partit
fascista . A l'estrangièr Fabius ajuda los financièrs a sanhar
Grècia, qu'es pus aisse qu'un republican american .
-
Enfin la PATZ : principal
argument dels Euròbestiassons, es plombada dusca a la coèta . Dempuèi la debuta los americans ,
d'òmes que trantalhan pas jamai de far la guèrra a l'estrangièr,
son en passa de preparar quicòm de polit ambe Ukraïna, Polònia, Suèda ece e que van
crear una basa militaria dins
cada pais de l' ex «cortina de fèrre» , çò que al
passatge, es contrari als acòrds passats ambe Gorbachev a
l'epòca . Normalament se tot va plan, van capitar de nos alucar un
fuòc d'artificis que trespassarà totes los autres !!!! Au mens
300 millions de mòrts !!!
La reaccion normala serià de se tirar
lèu lèu de l'UE de las bancas , coma los angleses, e de se sortir d'aquel
ventre flac que sentis a crisi , a guèrras , e que serà lèu un
camp batalhièr.
Mas la question serà pas pausada ! Que
sèm pas una democracia nosautres!!!!! Lo 18 èra l'aniversari de Waterloo. Deurià nos remembrar que sèm, los pòbles d'Euròpa, de la carn pels canons .


text:
Quand Montpelhièr èra capitala de la region Languedoc-Roussillon, lo Rossilhon lor agradava mas per lor panar las idèas de collòqui, facultats dins l'universitat o de fièra suls vins biologics ; e Perpinyà èra sempre lo dindon de la farce de Montpelhièr ; Nimes èra dins la meteissa situacion, Besièrs tanben, Nabona e Carcassona se calava tanben.
Atanben lo Massís d'Auvernhe èra oblidat pel desvolopament economic, lo Gavaudan èra una region lunària per Montpelhièr. E los bobòs de Monpelhièr lor agradava la montanha per anar esquiar dins lo Pirinèus, donc i pensava ; mas quora la Cerdanha aviá mestièr d'un espital, èra l'Union Europèa qu'ajudava melhor que Montpelhièr.
Ara an una idèa novèla, un nom de region Languedoc-Pyrénées.
Donc fins finala Montpelhièr sembla pas aver corses de geografia a l'universitat, e perqué Pyrénées e non pas tanben Massif central coma díson los geografes jacobins de la quita universitat de Montpelhièr. Cal notar que lo Massís d'Auvernhe tòca dos departaments de la novèla region, Roergue (Avairon) e Gavaudan (Losèra), e un pauc lo país de Fijac (car país del Martin Malvy).
Donc fins finala Montpelhièr sembla pas aver corses de geografia istorica, tanpauc, nimai de lingüistica, car lo Lengadòc es ni lo Comtat de Fois, ni los Comtats de Corserans, Varossa, Bigòrra, aramanha, Lomanha, Carcin, ni la Catalonha engabiada pel tractat dels Pirinèus. La geografia de Montpelhièr sembla limitada a coma anar a la platja o a la montanha Pirinèus, o prendre lo TGV per anar importar idèas parisencas !
E vesi clarament l'estupiditat : se garda Languedoc dins Languedoc-Roussillon e se garda Pyrénées dins Midi-Pyrénées ; quand se sap coma los noms son estats imposats pel jacobinisme francés : se podrà pas dire que Montpelhièr es ennauçat en Bais-de-fRança per la «geniosa» idèa. E se nòta una idèa anticatalana de las grandas, pro-costumièras a Montpelhièr. E se vòlon cap de la novèla region ....
"Languedoc-Pyrénées" encara una idèa estupida de Montpelhièr !
Jà unes internautas m'avízan que Montpelhièr infòrma la premsa jacobina, centralista e anti-region amb poder :
Un jorn caldrà benlèu donar l'independéncia a Montpelhièr, al pus redusit del problèma, plan segur. L'istòria nos podrà ajudar. Cal tornar donar lo poder al Consulat de Montpelhièr l'espaci qu'ameritava abans 1330, e donc totas las turpituds electoralas ontologicas que li son ligadas ambe l'arribada del departament de l'Erault de la tresena republica d'aprèp mai 68 e del seu recent desvolopament en destrusir la Garriga, e la vida agresta al entorn de Magdalona. Montpelhièr es tot levat un modèl de desvolopament rasonat.
Ieu es clar, e l'ai dit mantunes còps, e escrit sus aquel blòg, soi per aver Occitània dins lo nom de la region, sense oblidar qu'es una granda partida d'Occitània granda, e sense oblidar que Catalonha (del nòrd) a coma capitala aquela de l'Euroregion, Perpinyà. E l'Euroregion ganha a èstre desvolopada, es lo futur d'aquel espaci europèu.
Donc soi per :
-°-
La Convergence Démocratique de Catalogne perpinyà parla francés a la Gavachariá vesina, e milita aital contra Occitània... Interessant non ? E contra Perpinyà capitala de l'Euroregion, o un ròtle actiu dedins la region administrativa francesa donc ; sabi que son independentistas, mas la gestion d'ara del departament es un camin que serà long dins lo sistèma jacobin (o semblan oblidar), mai long que dins lo sistèma pòst-franquista de Madrid.


text:
Ohlungen
Ohlungen en alemannisch (Ohlungen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ohlungen Es un vilatge del nòrd del Alsace, a 7 km al sud-oèst de Haguenau, niché en un vallon a Unitat|170|m {{}} d'altitud, environat de tucs, lo tot sus una superficie de 839 ectaras. A un pauc mai de 2 quilomètres a l'oèst se situa Keffendorf, un masatge caseriu en fasent part del vilatge del punt d'enguarda administratiu.
Ohlungen est un village du nord de l'Alsace, à 7 km au sud-ouest de Haguenau, niché dans un vallon à 170 m d'altitude, entouré de collines, le tout sur une superficie de 839 hectares. À un peu plus de 2 kilomètres à l'ouest se situe Keffendorf, un hameau faisant partie du village du point de vue administratif.
Istòria[modificar | modificar la font]
Ohlungen Fasiá partida al Mièja Edat del Grand-Bailliage de Alsace[1].
Ohlungen faisait partie au Moyen Âge du Grand-Bailliage d'Alsace[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Wunsch, {{Article}} : paramètre «
títol» mancant, paramètre «
periodic» mancant, paramètre «
annada» o «
data» mancant, p. 64-78
- ↑ Wunsch, « Le grand bailliage d'empire en Alsace (1273-1648) », Saisons d'Alsace, no 58, , p. 64-78
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Pagina del modèl Article comportant una error
- Ortografia de verificar
- Portal:Alsàcia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna d'Alsàcia
- Comuna del Bas Ren


text:
Sepal
Los sepals son las pèças floralas que forman lo calici de la flor d'una planta Angiospèrme. Los sepals son los elements qu'enròdan las autras pèças floralas dins las primièras fasas de desvolopament, quand la flor es sonque un brot. Evitan tanben, per las espècias entomofillas, que los insèctes accediscan al nectar sens passar per las estaminas e los estigmas. Lo nombre de sepals dins una flor es un caractèr important per lo classament e l'identificacion d'una espècia.
Existís una varietat considerabla de forma de sepals entre las diferentas espècias. Sovent los sepals son fòrça reduïts, e apareisson coma de dents o de crestas. D'exemples de flors amb periants fòrça reduÏts se pòdon encontrar a cò de las graminèas.


text:
Geografia d'Occitània
La geografia d'Occitània es la d'un espaci lingüistic entre mar Grana (l'ocean Atlantic tanben apelat peugue en gascon) e mar Nòstra (la mar Mediterranèa), dels Aups e del Massís Central als Pirenèus, en Euròpa Occidentala.
Somari
- 1 Composicion territoriala
- 2 Dinamica del territòri
- 3 Populacion
- 4 Capitala
- 5 Nòtas e referéncias
Composicion territoriala[modificar | modificar la font]
Quatre estats[modificar | modificar la font]
Occitània es partejada entre quatre estats contemporanèus :
- França : Occitània correspond aperaquí a la nocion vaga de "Miègjorn" ; compren l'essencial del Massís Central e quasi totas las regions del sud de l'estat (levat Corsega, Catalonha e lo Bascoat). Aquela part d'Occitània qu'es en França es sonada l’Occitània Granda pels occitans d'Itàlia. Es cobèrta per 6 regions e 39 departaments.
- Itàlia : las Valadas Occitanas, dins los Alps, que se restacan a las regions administrativas de Piemont e Ligúria (son pas de confondre pas amb la Val d'Aosta qu'es mai al nòrd e qu'es pas occitana) e la comuna de la Gàrdia en Calàbria. Compren aperaquí 200 000 abitants.
- Mónegue : aquela ciutat-estat es un territòri independent enclavat en Occitània. Compren aperaquí 30 000 abitants[1].
- Espanha : la Val d'Aran. Compren aperaquí 10 000 abitants.
Projècte Geoccitània : Site Luòcs, collècta dei noms de luòcs en occitan e mapa occitana. Site OpenStreetMap-oc, cartografia de l'Occitània.
Regions istoricas o culturalas[modificar | modificar la font]
Las regions istoricas o culturalas que compausan Occitània son las seguentas:
- los Alps del Sud
- Auvèrnhe
- Bearn
- Borbonés (mitat sud)
- lo Daufinat (mitat sud)
- la o lo Comtat de Niça
- Gasconha
- Guiana
- Lengadòc
- Lemosin (amb la Marcha)
- Provença
- Velai
- Vivarés
Tretze regions administrativas[modificar | modificar la font]
Las regions administrativas que cuèrbon Occitània son las seguentas :
- en Espanha
- Catalonha : la Val d'Aran
- en França :
- Aquitània (levat las perifèrias al sud ont se parla basco e al nòrd ont se parla santongés).
- Auvèrnhe (levat lo nòrd d'Alèir)
- la region del Centre : dins qualques comunas al sud
- Lemosin
- Lengadòc-Rosselhon (levat la part ont se parla catalan)
- Miègjorn-Pirenèus
- Peitau-Charantas : dins l'èst de Charanta
- Provença-Alps-Còsta d'Azur
- Ròse-Alps : dins la mitat sud, çò es gaireben tota Droma e Ardecha, lo sud d'Isèra e qualques franjas de Léger
- en Itàlia :
- Calàbria : la vila de la Gàrdia
- Ligúria : dins qualques comunas a l'oèst, que se pòdon restacar a las Valadas Occitanas
- Piemont : dins las Valadas Occitanas, a l'oèst
Pels departaments franceses e per las províncias dels estats italian e espanhòl que cuèrbon Occitània, vejatz Divisions administrativas d'Occitània.
Dinamica del territòri[modificar | modificar la font]
Existís una dinamica de l'espaci occitan qu'es pro constanta dins l'istòria, segon las analisis geograficas, istoricas e sociolingüisticas de Robèrt Lafont[2].
Un "espaci de relacions" ancian existís dempuèi la Preïstòria, que correspond mai o mens a l'Occitània actuala, e aquò explica l'aparicion d'una lenga occitana dins aquel espaci e, per consequent, d'un país nommat Occitània. L'espaci occitan pren sa coesion a partir dels elements seguents.
A la crosada d'aisses europèus[modificar | modificar la font]
Occitània es lo rescontre de mai d'un ais de circulacion :
- L'Arc Latin, que seguís lo nòrd de la Mediterranèa Occidentala e que jonh Itàlia, Occitània e los Païses Catalans. Aquò plaça Occitània al centre dels païses latins e dona a l'occitan (amb lo catalan) una plaça centrala dins las lengas romanicas.
- L'Arc Atlantic, que seguís las còstas atlanticas d'Euròpa, de Portugal a las illas Britanicas en passant pel golf de Gasconha, que lo litoral atlantic occitan se tròba a son fons.
- L'ais Ròse-Ren, que fa de la val de Ròse lo corredor natural de penetracion vèrs (o dempuèi) l'Euròpa del Nòrd. Connècta Occitània amb los païses renans, que son lo centre de l'Euròpa del Nòrd.
Las tombadas e los aisses interiors[modificar | modificar la font]
Occitània es un ensems de zonas autas e de zonas bassas que son complementàrias: aquò se sona lo fenomèn de las tombadas. Occitània s'estructura a l'entorn:
- de tres montanhas grandas: los Alps, lo Massís Central e los Pirenèus
- e de las zonas bassas que religan aquelas montanhas: lo corredor rodanenc, lo litoral mediterranèu e lo Bacin Aquitan.
- Las zonas bassas articulan un grand ais interior de circulacion, de l'oèst a l'èst, de Bordèu a Niça, ont las vilas pus gròssas d'Occitània s'entièran coma una cadena (entre parentèsis indicam de vilas pus pichonas): Bordèu - (Agen) - Tolosa - (Carcassona) - (Narbona) - Montpelhièr - Nimes - Avinhon - (Arle) - Ais de Provença - Marselha - Tolon - Niça - Mónegue. Aquel ais interior se religa gràcias a d'aisses transversals amb d'autras capitalas regionalas, que son Baiona-Anglet-Biàrritz, Pau, Lemòtges, Clarmont-Ferrand e Valença.
- Las zonas bassas fan en particular un istme entre la mar Mediterranèa e l'ocean Atlantic e donc, automaticament, un espaci de passatge obligat entre la Peninsula Iberica e la rèsta d'Euròpa.
- Las zonas autas, los Alps, lo Massís Central e los Pirenèus, son tanben d'espacis de coesion e de relacion. Existisson de dinamicas ancianas de solidaritat entre las vals montanhòlas que garentisson en particular l'occitanitat culturala e lingüistica del Massís Central e dels Alps del Sud. Aquò explica que lo Massís Central siá quasi entièrament occitan, e orientat vèrs l'ais interior occitan, malgrat l'inclinason fisica d'una part de sas valadas e de sos replanats vèrs lo Bacin Parisenc. Aquò explica tanben que totes los Alps del Sud sián orientats vèrs l'ais interior occitan (amb son embrancament rodanenc), malgrat l'inclinason fisica de las Valadas Occitanas vèrs la planura de Pò.
Amainatjament del territòri[modificar | modificar la font]
Dins los esquèmas actuals d'amainatjament del territòri, l'espaci occitan apareis de manièra indirècta.
- Dins l'estat francés, i a totjorn agut la consciéncia d'una diferéncia entre lo "Miègjorn" (Occitània) e lo "Nòrd", çò que los istorians an confirmat (per exemple Fernand Braudel). Dempuèi los ans 1980, la dinamica de la "descentralizacion" dins l'estat francés dessenha un dinamisme economic e demografic del "Miègjorn" e de la faciada Atlantica que fan un pauc contrapés a l'Illa de França.
- A l'escala europèa, l'Arc Latin e l'Arc Mediterranèu son d'elements de reflexion per l'amainatjament del territòri e per los projèctes de cooperacion transfrontalièrs.
- Vejatz tanben rius d'Occitània.
Populacion[modificar | modificar la font]
Lo gentilici es occitan -a.
La populacion estimada d'Occitània es de 16 604 943 d'abitants.
Populacion detalhada[modificar | modificar la font]
Fonts:
- per França, populacion legala 2006 segond l'INSEE[6]
- per Itàlia, populacion en setembre de 2008 segond l'ISTAT[7]
- per la Val d'Aran, populacion en 2008 segond l'IDESCAT[8]
Capitala[modificar | modificar la font]
Occitània pas ges de capitala particulara perque dins l'istòria, Occitània es totjorn estada una entitat lingüistica e culturala mas pas jamai una entitat politica. Tanpauc lo movement occitanista a pas jamai decidit de manièra convencionala quina vila seriá la capitala d'Occitània. Ça que la qualques consideracions an existit sus la question.
- Albi - Francés Fontan, fondador del PNO, prepausèt Albi en 1969 coma capitala d'una futura Occitània liura, pr'amor de la posicion centrala d'aquela vila e del ròtle de reequilibratge que poiriá jogar en fàcia de las vilas pus grandas e excentradas[9].
- Tolosa - L'escrivan Enric Espieut evoquèt Tolosa en 1968 coma capitala d'una Occitània emancipada, pr'amor dels temptatius del comtat de Tolosa a l'Edat Mejana (als sègles XII e XIII) per arribar a una unificacion politica d'Occitània[10].
- Marselha e Tolosa - De partisans de la Linha Imaginòt, en particular lo musician Claudi Sicre, parlan dins de declaracions publicas dels ans 1990 de las "capitalas" al plural, en mençonant especialament Marselha e Tolosa perque son de pòls de la creacion culturala occitana a l'ora d'ara. Mas aquel concèpte de "capitalas" pòt inclure tanben d'autras vilas. Tanben cal precisar que Marselha es la vila pus granda d'Occitània.
- Montpelhièr - Valèri Larbaud, escrivan occitan d'expression francesa, prepausèt Montpelhièr en 1927, qu'imaginava aquela vila coma una granda metropòli dinamica, de dimension internacionala, coma capitala d'una futura Occitània independenta[11].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'inclusion de Mónegue dins Occitània es objècte de controvèrsia
- ↑ Vejatz mai que mai :
*LAFONT Robèrt (1987) Clefs pour l’Occitanie, coll. Clefs, París: Seghers? [1a ed. 1971b]
*LAFONT Robèrt (2003) Petita istòria europèa d’Occitània, coll. Istòria, Canet : Trabucaire
- ↑ Amb las comunas roiascas
- ↑ Comptam pas las 8 comunas de la Petita gavacheria
- ↑ Amb lo Baish Ador
- ↑ http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/
- ↑ http://www.demo.istat.it/bilmens2008gen/index03.html
- ↑ http://www.idescat.cat/territ/BasicTerr?TC=3&V0=2&V1=39
- ↑ FONTAN Francés (2002) = FONTAN François, La nation occitane: ses frontières, ses régions, numèro especial Lo Lugarn 81 [1a ed. 1969, tèxt revisat en 1997 segon las instrucctions laissadas par l’autor]
- ↑ ESPIEUT Enric (1968) Istòria d'Occitània, coll. Viure 1, Lavit: Lo Libre Occitan
- ↑ LARBAUD Valèri (1927) = LARBAUD Valery, Jaune bleu blanc, coll. L’imaginaire, sl.: Gallimard


text:
Prenhac
Prenhac (en francés: Preignac) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Lo grope Gric de Prat es basat a Prenhac.


text:
Primièra Crosada
La primièra crosada (var. primiera crosada, primèira crosada, primèra crosada, purmèra crotzada) es una crosada que se debanèt de 1096 a 1099 après, entre autres, lo refús intervengut en 1078 dels turcs seleucidas de daissar liure lo passatge als pelegrins crestians cap a Jerusalèm.
Somari
- 1 Premicis
- 2 La crosada populara
- 3 La crosada dels barons
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Vejatz tanben
Premicis[modificar | modificar la font]
En 1078, los Turcs seldjokidas delòtjan de Jerusalèm los Arabis abbassidas qu'i èran installats dempuèi 637[1]. Un periòde d'accès liure a Jerusalèm pels pelegrins crestians s'acaba alara. Dins lo meteis temps, vençuts a la batalha de Manzikert en 1071[2], los Bizantins pòdon pas empachar los Turcs de s'establir a Nicèa en 1078 e d'i fondar un reialme en 1081.
A la fin del sègle XI, l'emperaire Alèxis Ièr Comnèn, que son Empèri Crestian d'Orient es menaçat pels Turcs, demanda mantun còp lo secors de Roma contra los Seldjokidas. En 1095 al moment d'un sejorn en França, lo papa Urban II pren acte de la furor dels cavalièrs a qui los Turcs barran d'ara enlà lo camin de Jerusalèm (que los Arabis avián totjorn daissat liure) e respond a la demanda d'Alèxis Ièr. Atal, lo 27 de novembre de 1095, al cors del concili de Clarmont que faguèt acampar, lo papa fa una crida a la crosada[3], e predica per secórrer l'emperaire bizantin e la liberacion de la Tèrra Santa a Jerusalèm. En escambi de lor participacion a la crosada, promet lo perdon de lors pecats als cavalièrs qu'anarián portar secors als crestians d'Orient[4].
Designa Ademar de Montelh, evesque del Puèi de Velai, per dirigir aquesta crosada[5].
La crosada populara[modificar | modificar la font]
Lo pichon pòble reagís en grand nombre, en particular a l'apèl de Pèire l'Ermita que l'a presicada en Berric e ont cridèt lo famós « Dieu o vòl », en Orleanés, a Poissy ont Gautier Sans-Avoir lo rejonh, en Champanha e en Lorena.
Lo 12 d'abril de 1096 es amb aperaquí 15 000 pelegrins que Pèire l'Ermita e Gautier Sans-Avoir pervenon a Colonha. Aquestas crosadas popularas s'acompanhan de persecucions contra los josieus.
Gautièr, menant una majoritat de Franceses, quita primièr Colonha e ganha Ongria ont lo rei Coloman li acòrda lo liure passatge. A Semlin, darrièra plaça ongresa abans lo territòri bizantin, d'incidents amb los Ongreses se sòldan per l'escòrgament de setze rebalaires. Arribant a Niš lo 18 d'agost, Gautier contunha sa rota via Sòfia, Philippopoli e Andrinòple fins a Constantinòple qu'atenh lo 20 de julhet jos escòrta bizantina.
Las tropas de Pèire l'Ermita atenhon a lor torn Semlin, prenon la vila d'assaut e i chaplan 4000 Ongreses. D'aprèp lo cronicaire Albèrt d'Ais, aurián agit atal aprèp aver vist suspenduts a las muralhas las armas e los vestits apartenent a de pelegrins que fasián partida de la còla de Gautièr e qu'èran estats tuats.
Per far bona mesura, investisson puèi e pilhan Belgrad, desertada de sos abitants qu'avián trobat refugi en territòri bizantin sus l'autra riba de Sava. Temptant de renovelar lors proesas a Niš, las tropas de Pèire son mesas al pas pel governador Nicetas que lor permet de contunhar lor camin sonque a la condicion exprèssa de s'arrestar pas mai de tres jorns davant una vila.
Aquela tropa se presenta fin finala davant Constantinòple lo 1 d'agost de 1096. Lai, l'emperaire Alèxis Ièr lor conselha, dins un primièr temps, d'esperar la crosada menada pels barons, mas davant lors excèsses, lor fa traversar lo Bosfòr lo 6 d'agost e lor assigna la plaça fòrta de Kibotos (Civitot).
En setembre, rasian los environs de Nicèa e una banda, dirigida per un nòble italian del nom de Renaud s'apodera del castèl de Xerigordon. Lo 29 de setembre, un contingent d'òmes armats mandat pel sultan Kilij Arslan repren la plaça fòrta.
Lo 21 d'octobre de 1096, lasses d'esperar, se remeton en movement cap a Nicèa, mas son exterminats tot escàs sortits del camp de Civitot. Gautier-sans-Avoir, lo comte d'Uc de Tubinga e Gautier de Teck pèrdon la vida dins aquel combat. Sus 25 000 òmes, sols 3000 pervenon a rejónher l'Empèri Bizantin. S'amalgaman a la crosada dels barons, donant los terribles tafurs.
Las crosadas « alemandas »[modificar | modificar la font]
Parallèlament a la crosada de Pèire l'Ermita, d’autras bandas s’illustran per de desòrdres encara mai grands. Son las bandas de Volkmar/Folkmar, de Gottschalk, d’Emich de Flonheim e d'Emich de Leisingen.
- Folkmar amb environ 12 000 òmes passan per Saxònia e Boèmia, massacrant de josieus a Ratisbona e a Praga abans d'èsser dispersats en Ongria.
- Lo prèire alemand Gottschalk recampa una banda de 15 000 òmes e va en Ongria ont sos crosats cometon mantuna malafacha abans d’èsser massacrats o capturats pels Ongreses.
- Emich de Leisingen, enfin, cavalièr-brigand de Ren, se dona a de vertadièrs pogròms dins las vilas que travèrsa pendent lo mes de mai : Mètz, Spira, Trevèri, Worms, Maiança e Colonha. A Maiança, ont se tròba un centre d’estudi talmudic, 90% de la comunautat es chaplada, çò qu'afectèt prigondament lo talmudista Rachi. Luènh d’èsser desorganizada, la tropa d'Emich de Leisingen, ont figuran de senhors nombroses (Guillaume Charpentier, vescomte de Melun e Gâtinais, Clarembaud de Vendeuil, Tomàs de Marle, Drogon de Nesles) complís sos mesfaches per pur antijudaïsme. Coma se son vist refusar l’entrada en Ongria, la chomalha entrepren lo sètge de Wieselburg ont es espotida pels Ongreses. Emich capita de fugir e tornar dins son son país mentre que Tomàs, Clarembaud e Guillaume le Charpentier rejonhon Uc de Vermandés.
La crosada dels barons[modificar | modificar la font]
Se los sobeirans respondon pas a l'apèl del papa, de grands feudals o fan :
- Raimon de Sant Gèli, comte de Tolosa, que, en 1087 a participat a la Reconquista ;
- Guilhèm dels Bauç e son filh Raimon dels Bauç ;
- Boemond de Tarent e son nebot Tancrèd de Hautavila de la familha dels princes normands d'Itàlia ;
- Uc lo Grand, comte de Vermandés, fraire del rei de França Felip Ièr ;
- Robèrt Courteheuse , duc de Normandia, filh de Guilhèm lo Conquistaire, son cavalièr bandairièr Joan de Lanas.
- Robèrt, comte de Flandra ;
- Godofred de Bouillon, duc de Bassa Lotaringia, son fraire Baudoïn de Bolonha e lor cosin Baudoïn del Borg ;
- Estève II, comte de Bles ;
- Enguerrand Ièr, comte d'Amians e son filh Tomàs ;
- Uc II, comte de Sant Pol e son filh Enguerrand.
Quatre armadas se constituisson per de regropaments regionals :
- los lorencs, menats per Godofred de Bouillon e Baudoïn de Bolonha, que travèrsan Alemanha e los Balcans ;
- los normands d'Itàlia, conduches per Boemond de Tarent e Tancrèd de Hautavila, desbarcant en Epir ;
- los occitans a l'entorn de Raimon de Sant Gèli, que passan per l'Itàlia del Nòrd, Serbia e Macedònia ;
- los franceses amb Uc lo Grand, Robèrt Courteheuse e Robèrt de Flandra.
Lo primièr que partiguèt foguèt Uc de Vermandés, comte de Vermandés e fraire cabdèt del rei de França Felip Ièr. Quitèt França cap al mitan del mes d'agost de 1096 amb una seguida respectabla e passant per Itàlia, recebèt l'estendard de Sant Pèire a Roma. Godofred de Bouillon, senhor de Bouillon e duc de Bassa Lotaringia, que financèt son expedicion per la venda o en ipotecant d'unas de sas possessions, partiguèt tanben al mes d'agost de 1096. Boemond de Tarent decidiguèt de se crosar quand las primièras tropas francesas traversèron Itàlia, e abandonant lo sètge d'Amalfi qu'èra a entreprendre, levèt una armada normanda e partiguèt per Constantinòple, amb son nebot Tancrèd. Lo comte de Tolosa, Raimon de Sant Gèli, acampèt, quant a el, amb lo legat del papa Ademar de Montelh, la màger de las armadas dels crosats, que traversèt Dalmàcia, non pas sens dificultats, durant l'ivèrn e pervenguèt a Tessalonica al començament d'abril de 1097 e Constantinòple lo 21 del meteis mes.
L'arribada a Constantinòple[modificar | modificar la font]
Un dels primièrs que respond a l'apèl d'Urban II en 1095, Jaufré de Bolhon, ven tanben un dels principals caps de la primièra crosada. Partit de Verzelai amb una seguida nombrosa, passa per Ratisbona, Viena, Belgrad e Sòfia, arriba a Constantinòple lo 23 de decembre de 1096, e se tusta tanlèu a Alèxis Ièr Comnèn. Los Meridionals se presentan davant Constantinòple en abril de 1097. D'incidents surgisson amb l’arribada de tropas pus importantas, entre Raimon de Tolosa e los mercenaris pechenègas, entre Boemond e los abitants de Castoria que li refusan lo ravitalhament.
Alèxis Ièr se mespren sus las intencions dels crosats, que los crei venguts ofrir lors servicis a son Empèri per recuperar sas tèrras - a l'instar d'aquelas tropas escandinavas que dempuèi mantun sègles se metián a son servici. Exigís doncas un jurament de fiseltat e la promessa de restituir a l'Empèri Bizantin las tèrras que li an apartengut abans la conquista turca e de tenir en fèu de l’emperaire totas las autras tèrras conqueridas.
Uc de Vermandés, arribat primièr a Constantinòple aprèp un naufragi al moment de la traversada de l’Adriatica, prèsta sens dificultat a Alèxis lo jurament. S'estimant fisèl subjècte e òme vassal del sol emperaire germanic, Jaufré de Bolhon refusa d'en primièr de prestar lo jurament d'aleujança exigit pel basileus de totes los caps crosats. Li cal copar los viures per lo far cedir. Sacrifica enfin sos principis a l'esperit de crosada e prèsta a contracòr lo jurament requerit. S'engatja atal a remetre al basileus totes los territòris qu'an apartengut a l'Empèri Bizantin que poiriá levar a l'Islam. Trionfant e magnanim, Alèxis Comnèn testimònia de sa satisfaccion en lo comolant de presents somptuoses : cavals de prètz e vestits de parada, teissuts precioses e cofrets emplenats de besants d'aur. Raimon de Sant Gèli, pretextant que podiá pas servir d’autre sobeiran que lo Crist, se'n ten a jurar de respectar la vida e l’onor de l’emperaire. Boemond de Tarent prestariá volontièr jurament, s'òm lo nomenava grand domestic de l’Orient, carga que li balhariá lo comandament de las fòrças imperialas en Asia Menora, per consequent lo comandament de l’expedicion. Çaquelà, Tancrèd de Hautavila se sostrai al jurament en passant sus la riba asiatica.
La traversada d'Anatolia[modificar | modificar la font]
Aprèp l'acampament de las quatre armadas, los crosats amb de tropas bizantinas se dirigisson cap a Nicèa qu'es assietada a partir de mai 1097. Çaquelà, quand la vila es a mand d'èsser presa, lo 16 de junh, los Turcs causisson de se rendre als Bizantins e los crosats son suspreses, siquenon decebuts, de veire d'un còp la bandièra bizantina flotar sus la vila que s'aprestavan a atacar.
Los crosats se tòrnan encaminar cap a la Tèrra santa. De son costat Qilij Arslan Ièr, sultan de Rom, bat lo rapèl dels Turcs seldjokidas e ataca per suspresa los crosats a la batalha de Dorilèa, lo 1èr de julhet de 1097. La victòria dels crosats lor dobrís la via d'Anatolia.
L’armada progrèssa dificilament, endurant lo talent e la set, perdent sos cavals en grand nombre e rendent los guidas grècs responsables de sos mals. Venceires dels Danichmendidas e de l’emir de Capadòcia a Eraclèa, los crosats travèrsan Taurus e son aculhits favorablament en Cilicia pels Armènis installats lai dempuèi lo mitan del sègle XI.
Lo sètge e la presa d'Antiòquia[modificar | modificar la font]
Lo 20 d'octobre, los crosats arriban davant Antiòquia. Lo nebot de Boemond, Tancrèd, e Baudoïn de Bolonha s’emparan de las plaças cilicianas de Tarsa e de Mamistra, qu’abandonan après de dissensions. Baudoïn va apuèi dins lo Naut Eufrates, ont pren Ravendel e Turbessel, que daissa en fèu als companhons armènis que l’an guidat. Apelat a Edessa per l’armèni Thoros, desirós de saquejar la tutèla turca, ven son filh adoptiu e eiretièr.
Lo blocatge d'Antiòquia comença en novembre, amb de material aportat per una flaüta genovesa. Mas l’ivèrn rend lo ravitalhament dificil. Malgrat las victòrias ganhadas sus las armadas de Damasc (decembre), puèi d’Alèp (febrièr de 1098), lo moral dels assietants es fòrt bas. Las defeccions son nombrosas (Pèire l'Ermita, Estève II de Bles, e lo cap del contingent bizantin sospechat d’intrigar amb los Turcs). Boemond capita de se far prometre la vila al detriment de l’emperaire de Bizanci s’i entrava primièr.
Un soslèvament desbarrassa Baudoïn de Bolonha de Thoros d’Edessa en març de 1098. Baudoïn, son eretièr, fonda lo comtat d'Edessa. Boemond capita d'entrar dins Antiòquia amb la complicitat d’un dels desfenseires (3 de junh de 1098). Los crosats, entrats dins la vila, se tròban en situacion d’assietats, entre la garnison turca demorada dins la ciutadèla, e los prodèls conduches per l’atabey de Mòssol, Kerbogha. Una seria de visions e la descobèrta de la santa Lança lor permeton de gardar lo moral. Mas de fugitius, persuadits de la casuda imminenta de la vila, an rejunt Alèxis Comnèn qu'a atench Philomelium al cap d’una armada de secors. Alèxis, que vòl gardar las conquistas fachas per la crosada (Esmirna, Efès, Sardas), e ten pas a se mesurar a Kerbogha, se revira. Boemond de Tarent, victoriós de Kerbogha (28 de junh), mestreja Antiòquia. Sol Raimon de Sant Gèli pretend de far respectar los dreches de l’emperaire sus la vila. Mas coma Alèxis a pas portat assisténcia a sos vassals, aqueles se considèran deligats de lor engatjament. La crosada a romput amb Bizanci.
Durant l’estiu, mentre qu’una epidemia regna a Antiòquia e empòrta lo legat Ademar de Montelh, los crosats s'espandisson dins las regions vesinas, s’emparan al sud de Lattaquié e de Ma`arrat, ont consolidan lors posicions en Cilicia. Las esitacions del conselh dels barons al subjècte d'Antiòquia e del comandament irritan la rèsta de l’armada, que destrusís las fortificacions de Maarrat, conquerida per Sant Gèli per lo fòrçar de partir.
Aprèp la presa d'Antiòquia, lassat de la pelejada interminabla qu'opausa Boemond de Tarent e Raimon de Sant Gèli, Jaufré se retira temporàriament çò de son fraire Baudoïn a Edessa, d'ont rejunhís los crosats quand tòrnan prene enfin la rota per Jerusalèm. Qualques cronicaires evòcan la preséncia de practicas antropofagas al cors del sètge d'Antiòquia. Atal, aprèp la conquista de Palestina, Raol de Can, cronicaire de la primièra crosada escriviá : « A Maarat, les nôtres firent cuire les païens adultes dans des marmites e embrochèrent les enfants pour les manger rôtis. »
S'agís çaquelà aicí d'una legenda nascuda de rumors entretengudas per Boemond de Tarent al començament del sètge d'Antiòquia. Aqueste sap que i a d'espions turcs dins los environs alara met en scèna de marmitas ont fa bolhir de còsses per propagar la terror en çò de l'enemic en se fasent passar per d'antropofags. Eventualament, es possible que d'unes crosats butats dins los retrancaments ultimes de la subrevida ajan pogut tombar dins aquelas practicas mas s'agissiá segurament pas alara de practicas fachas amb plaser al grand jorn dins de marmitas. Boemond de Tarent va doncas inspirar la paur als musulmans que van far resson d'aquela descobèrta.
Lo sac de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
L’armada crosada pren lo camin de Jerusalèm (13 de genièr de 1099), remontant la valada d’Orontes, sens èsser inquietada pels emirs arabis de la region. Rejonhent la còsta, s’empara de Tortòsa e de Maraclèa. Jos la pression de sos soldats, Raimon de Tolosa deu abandonar lo sètge d’Arqa que ne comptava far lo centre de sas possessions venentas. Seguissent la còsta fins a Jaffa, los crosats entran a Betelèm lo 6 de junh e meton lo sètge davant Jerusalèm l'endeman.
La vila, fortificada e enrodada de vabres, levat al nòrd, espèra de secorses d’Egipte. Los assietants mancan d’aiga, de lenha e d’armas e son pas pro nombroses per l’investir. Una expedicion en Samària e l’arribada d’una flaüta genovesa a Jaffa provesisson lo material necessari a la construccion de maquinas de sètge. Una seria de junes purificators, una procession a l'entorn de la vila rend son sens de pelegrinatge a la crosada. Aprèp un assaut dificil de dos jorns, la vila es presa lo 15 de julhet. « Entrats dins la vila, los pelegrins perseguissián, chaplavan los Sarrasins fins al Temple de Salomon… ont i aguèt un tel carnalatge que los nòstres chauchavan dins lo sang fins a las cavilhas ». La vila es pilhada, sa populacion musulmana, josieva e de crestians grècs, còptes, sirians, armènis es chaplada. Lo sac de Jerusalèm foguèt espaventable, mas benlèu amplificat per de cronicaires e de clercs per ne far un recit d'apocalipsi e demostrar que la purificacion rituala de la vila qu'espèra lo retorn gloriós del Crist èra a aquel prètz.
Dins los meses que seguisson, un cèrt nombre de pelegrins, que creson d'aver complit lor vòt, tòrnan en Occident e i pòrtan la novèla del trionf de la crestiantat. Coma a refusat dignament la corona de Jerusalèm, Jaufré de Bolhon pren lo títol d’avoat del Sant Sepulcre, atal resèrva los dreches de la Glèisa sus l'estat novèl. Doncas es son fraire que ven rei jol nom de Baudoïn Ièr de Jerusalèm. En julhet, amb los autres princes, suspren l’armada egipciana de secors a Ascalon, assegurant la subrevida de son Estat. Çaquelà, los Fatimids tòrnan prene lo contraròtle d'Ascalon aprèp una revòlta populara. En setembre, Jaufré de Bolhon demòra sol amb tres cents cavalièrs e dos mila pietons per defendre sas conquistas (Jerusalèm, Jaffa, Lydda, Ramla, Betelèm, Ebron) a las qualas s’apondon lèu Galilèa. Afronta tres còps los Fatimids, al moment de las batalhas de Rama (1101, 1102 e 1105).
Coma se voliá reservar un fèu, Raimon de Sant Gèli comença lo long sètge de Trípol en 1102. Dos ans mai tard, Baudoïn Ièr decidís de profiechar d'un conflicte intèrne dels Seldjokids, qu'opausa lo shah seldjokid Barkyaruq a son fraire, per temptar de prene Harran, que dobririá la via sus Mòssol e Bagdad. E mai, l'emir de Mòssol, Jekermish, s'afronta amb son vesin Il Ghazi ibn Ortoq, senhor de Mardin e d'Alèp.
Pr'aquò, lo fraire d'Il Ghazi, Soqman ibn Ortoq, se reconcilia amb Jekermish, batent Baudoïn Ièr e sas tropas. L’armada d’Edessa es entièrament destrucha o capturada e sos caps, Baudoïn e son vassal, Josselin de Courtenay, son capturats. L'avançada dels Crosats cap a Pèrsia es atal blocada. Pauc de temps aprèp, profiechant de l'afebliment dels Crosats, los Turcs d’Alep tòrnan prene Artâh e los Bizantins s'emparan de Cilicia e de Lattakié [6].
En 1105, Raimon de Sant Gèli morís al moment del sètge de Trípol. aqueste se perseguís, jos la direccion de son cosin, Guilhèm Jordan, sostengut per Bizanci. L'emir de Trípol tempta d'obténer l'ajuda de Soqman ibn Ortoq, venceire de la batalha d'Harran, mas aquel morís en camin. Lo blocatge de Trípol se fa pus intens, e en 1108 Bertrand de Sant Gèli, lo filh de Raimon IV, arriba amb de tropas. Per arbitrar entre la rivalitat d'aquel darrièr e de Guilhèm Jordan, lo rei de Jerusalèm Baudoïn Ièr marcha tanben sus Trípol, rejunt pel prince d'Antiòquia, Tancrèd de Hautevila. Baudoïn Ièr decidís de devesir lo futur comtat de Trípol en doas partidas, e accèpta la reddicion de Trípol. Pauc de temps aprèp la presa de la vila, Guilhèm Jordan morís assassinat, lo comtat de Trípol tòrna doncas a Bertrand de Sant Gèli.
En Occident, la crosada contunha d'èsser predicada. Lo papa Pascal II pronóncia l’excomunicacion contra los qu’an pas complit lors vòts, remanda a Jerusalèm los desertors, coma Estève de Bles e Uc de Vermandés.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Un cèrt nombre de pelegrins aprèp aver complit lors devocions reprenon lo camin del retorn. An desliurat Jerusalèm e per la meteissa ocasion complit lors vòts. D'autres crosats s'aprestan a demorar en Orient.
Jaufré de Bolhon es causit per sos pars coma prince de Jerusalèm. Refusa d'èsser nomenat rei del Reialme de Jerusalèm. Ditz : « Portarai pas una corona d'aur, lai ont lo Crist portèt una corona d'espinas ». Pren alara lo nom d'Avoat del Sant Sepulcre, siá advocatus Sancti Sepulchri, reservant los dreches eminents de l'estat novèl a la Glèisa. En setembre demòra sol dins sas possessions novèlas amb sonque 300 cavalièrs e 2000 pietons. Los establiments francs son fòrça isolats los uns dels autres e mal religats a la mar[7].
En Occident, la novèla de la presa de Jerusalèm provòca lo despart d'armadas novèlas que despassan de còps lo milierat d'òmes. Mas fauta d'entendas, aquelas "rèiras" crosadas fracassan totas en Anatolia davant los Turcs qu'an refach provisòriament lor unitat. La mar ven alara lo sol mejan de comunicacion amb l'Occident. L'arquevesque Daimbert de Pisa, arribat a Jaffa amb 120 vaissèls, se fa nomenar patriarca latin de Jerusalèm e sobeiran de la principautat d'Antiòqua e del reialme de Jerusalèm, se fa donar un quart de Jerusalèm e la totalitat de Jaffa. Jaufré, de son costat promet als Venicians que venon de prene Aifa, lo terç de totas las vilas qu'ajudarián a conquistar[8]. Qualques meses pus tard aprèp la mòrt de Jaufré, son fraire Baudoïn, Comtat d'Edessa, se fa coronar Rei de Jerusalèm pel patriarca latin de la vila. Espandís lo reialme de Jerusalèm per las conquistas d'Arsof, de Cesarèa, de Beirot e de Sidon. De son costat, Raimon de Tolosa fa la conquista amb l'ajuda de Gènoa del comtat de Trípol[9]. Los mercands italians d'en primièr reticents a l'idèa d'una aventura guerrièra que risca de deteriorar lors relacions comercialas amb l'Orient, començan de veire dins las crosadas un mejan d'alargar lo camp de lors activitats e de crompar los produches d'Orient a lor font quitament sens passar per l'intermediari dels musulmans o dels bizantins[10].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ivan Gobry La civilizacion medievale 1999, p. 133
- ↑ Alexandre Del Valle La Turquia dins Euròpa 2004, p. 21
- ↑ Joan Flori La guèrra santa 2001, p. 310
- ↑ Yves Celanire Raconter l'histoire 1999, p. 209
- ↑ René Grousset Histoire dels croisades et du royaume franc de Jérusalem 1948, p. 4
- ↑ Modèl:Ref-Grousset-Croisades
- ↑ Cécile Morrisson, Les Croisades, PUF, 1969, nouvelle édition : 2006, p 32
- ↑ Cécile Morrisson Les Croisades 1998, p. 33
- ↑ Cécile Morrisson, p. 34
- ↑ Michel Balard, Jean-Felip Genêt, Michel Rouche, Des Barbares a la Renaissance, Hachette, 1973, p. 180
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams connèxes[modificar | modificar la font]
- Alèxis Ièr
- Anna Comnèn, l'Alexiada
- Persecucion dels Josieus pendent la primièra crosada
- Antijudaïsme
- Barkyaruq
- Concili de Clarmont
- Cronologia de la primièra crosada
- Fonts aràbias sus las crosadas
- Lista dels principals caps crosats
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Jean Flori, La Première Croisade. L'occident chrétien contre l'Islam, Bruxelles, (éd. Complexe), 1997. (ISBN 2-87027-436-X)
- (fr) Amin Maalouf, Les croisades vues par les Arabes, Paris : J.-C. Lattes, 1983
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Los documents sonòres de Canal Académie[modificar | modificar la font]
- (fr) Article de presentacion sul sit de Canal Acadèmia
- Expausat del professor Jacques Heers, director del departament d’estudis medievals de la Sorbona e autor de La première Croisade , Perrin, 2002 - L'appel de Clermont du pape Urbain II (58 min - Mp3 - 80 Mo)


text:
Ieu soi favorable per aquela campanha "C'est l'Occitanie" aquò vòl pas dire que pòrta pas comentaris e tanben criticas. Es una campanha vièlha pensada jà en 2015, mas que pòrta fruchas politicas clars (perqué es pensada per un grope de totas las colors politicas), es clar que lo tèma de nommar la region es devengut viral dins tota la region, quitament en defòra, ont dins las regions Oèst-Occitània, Nòrd-Èst-Occitània o quitament PACA, cap occitanisme a portat una campanha que foncionèsse autanplan.
Aquela campanha categoriza lo public occitana en dos camps e determina aital las competéncias o incompeténcias del sistèma jacobin a nommar las region que se ne vòl donar una delegacion de poder. Es una campanha que pòrta clar qu'es una campanha dedins un sistèma jacobin que l'administracion a sempre negat l'identitat occitana de las region que l'ancian regime sonava « provinces réputées étrangères», la republica parisenca faguèt pas melhor, ièr dimarç o dins los sègles que se son debanats dempuèi la Révolution française.
Çò que m'estona es que lo ròtle de federacion d'idèas independentas, l'a pas jogat l'IEO, benlèu enbarrat dins lo culturalisme e la recèrca de subvencions jacobinas ; e coma o joguèt pas, a fabricat un contra-avejaire que cantona l'IEO dins lo negativisme politic, pas un cercle de l'IEO en Oèst-Occitània, o Nòrd-Èst-Occitània a lançat una campanha per nommar las regions de Bordèu-Baiona-Pau-Peitièu-Limòtges, nimai la region de Clarmont-Lyon-Granòble-Annecy.
Ai jà publicat la mapa occitana e politica de la novèla region Oèst-Occitània, la tòrni plaçar aquí :
E la novèla region de Lyon es oblidada de l'occitanisme, IEO comprès. Quinas son las prepausicions de l'occitanisme per la region de Lyon (digun contesta la capitalitat) ?
Me sembla important d'aver la geografia en cap. Savòia serà tanben Arpitània, e lo Dalfinat serà a mitat occitan e francoprovençal, car la fabricacion d'entitats politica s'es, de moment que la populacion èra supausadament omogenèa, s'es jamai faita sus basas lingüisticas, e se farà jamai aital. L'administracion reiala, politica, militara, religiosa (Auvernhe), o sociala se fabricarà naturalament sus basas lingüisticas, mas quinas sons aquelas basas ?
las questions del desplaçament de las populacions fabriquèt departaments, èrem a la Révolution française ; ara, l'Estat jacobin sap que fabrica logistica per desplaçar de manièra forçada o politica las populacions, donc las regions son devengudas grandas ambe l'argument vièlh e jacobina, grand = potent, es la teoria del colonialisme aplicat, grand es potent. Es ambe l'argument al revèrs que l'impèri Otoman e austro-Ongarés es estat destrusit, car aquí l'impèrialisme anglés e jacobin non li agradava l'existéncia de grand = potent.
Donc per Lyon segonda vila de l'Estat-mercat jacobin, es una granda ciutat, li caliá una granda region. Jà Lyon a fagocitat l'Ardècha e la Droma, dos espacis politics especials, un de Tolosa (Ardècha), un encara dividit en dos (Dalfinat al nòrd, e Provença al sud, Monteilimar, dos entitats politicas de cultura e lenga occitana), donc benlèu que lo centralisme socialista pensa que l'Auvernhe (occitana sense l'Allier) serà aital planvenguda ambe la granda region de Lyon.
E d'aquel constat geografic, politica e itoric, faguèt pas que l'occitanisme d'Auvernhe, Droma e Ardècha, establiguèssen una campanha junts per demandar lo nom en lenga occitana, dins una region que -sola- a votat l'oficialitat de l'occitan e de l'arpitan, e per decision del poder de Lyon, d'un public politic tanben jacobin coma a Bordèu, Tolosa o Ais-Marselha-Niça.
E dins aquelas regions administrativas francesas i a una region qu'amerita dempuèi annadas, un nom novèl es PACA, e de moment que lo cambiament èra establit per París, causa que digun, dins lo personal politic jacobin en plaça ara a Aus-Marselha-Tolon-Niça, establís de criticar per aver un punt de viste personal, autonòm. Lo nom establís aital lo problèma basic ; Niça -per rason istorica e geografica- amerita tanben SA region administrativa francesa, mas aquò contradís la teoria jacobina e colonialista, big is beautiful (sus la passejada dels Angleses o en patois parisenc novèl). i a l'idèa que la gavotina de Monteilimar dinca Niça, mas aquí es lo desplaçament o la logistica, o la capacitat administréativa de se bastir sense logistica pròpria, sense passar per la capitalitat de Marselha... es aqual desplaçament qu'a pas bastit l'evidéncia per Niça, region administrativa autonòma francesa dins las annadas 50. Anuèch al XXIen sègle, la dificultat arriba mai granda, dins un contèxte de desumanizacion dels territòris e d'abandon de l'ensanhament de l'istòria locala (car lo que coneis l'istòria sap qu'es lo reialme de Savòia e Piemont, a cabal sus dos Estats imperialista, fRança e Itàlia). Lo Felibrige es puslèu mut suls tèma, o al mens comunica pauc sus la question. E çaquelà els vòlon dire Provença la Comtèa de Niça, vòlon passar Var per dire Niça d'una autra manièra en oblidar que los Alps son pas de la lenga de Mistral, mas una (fasèm romantisme) lenga d'Òc qu'es montanhòla e donc de Gavotina ; e per nommar la region son per ...Prouvenço, es servar la presentacion latina que la lenga francesa inventèt a la debuta de la Renaissance per se diferenciar de l'ensemble latin. Lo Provençalisme faguèt quitament una granda zòna lingüistica que seriá estat lo grand reialme d'Arles ; veire en Confederacion Helvetica d'unas associacions sul tèma.
E tornèm aital a Savòia qu'amerita tanben d'èstre una region administrativa soleta, soleta a aver estat ambe una capitalitat politica, Annecy, e un Estat potent alpenc. Alara perqué li donar pas un nom de region de son cap istoric, quitament dins la novèla region, perqué pas sortir Arpitània dins lo nom de la novèla region de Lyon-Clarmont-Granòble-Annecy ? E que ne farà l'IEO e l'occitanisme en general ?
Dins l'OPLO, estructura administrativa francesa per la politica per l'occitan, las regions occitanas i son totas installadas, al mens pauc a pauc i seràn. E Lyon i es dedins, Auvernhe i èra pas encara, adara i serà ! E PACA, quand ? Lo Felibrige i a vist res d'utile ?
Dins lo fenomèn de la campanha "C'est l'Occitanie" digun a l'IEO, o d'autras associacions lingüisticas, se questiona sus l'emplec lingüistic del francés, son contra aquela teoria que plaçar Occitanie sus una mapa oficiala en lenga francesa (car es plan aquò que cal far), mas per la lenga occitana, qué ? E lo positivisme associatiu, quand ? Negatiu, es une fenomèn plan conegut dedins un grope d'una comunautat que se dèu protegir de «l'invasion» (fenomèn qu'es considerat coma sonque imposat de l'exterior, vengut del nòrd). Quand un movement per aver Oèst-Occitània, Nòrd-Èst-Occitània-Arpitània, Èst-Occitània, e Sud-Occitània ? Car sèm plan en regions administrativas francesas e donc lo movement actual es plan per nommar aquelas regions, e o cal far de moment que lo jacobinisme nos o daissa far ! Quina generositat....
La pichona generisitat del jacobinisme l'a amanat País Nòstre e Convergència Occitana, los cal donc felicitar ; e la campanha es en francés, tanplan, prenèm, pauc a pauc dirèm sonque Occitània ! Es qu'ajudarà las autras movements occitanistas (Felibrige comprès) de demandar Occitània pertot ? Localizat politicament o geograficament, o ambe un pauc d'imaginacion artisticament ?
Car ieu oblidi pas l'ensemble lingüistic sancièr (contrariament a çò qu'ai poscut legir), mas sèm pas a fabricar una teoria culturalista, sèm a nommar una region administrativa francesa, una delegacion de poder al jacobinisme o centralisme parisenc. Es farai pas dins la pensada d'ancian regime reial francés, Lengadòc, cap nostalgia, cap compassion, en pensar que Occitània es un nom correcte per ma region #lenomdemaregion.
E per las autras regions, soi pas a determinar çò que devon far, soi a constatar que i a pas cap movement occitanista que faguèt lo trabalh de plaçar lo mot Occitània dins lo debat en Oèst-Occitània (Aquitània, Lemosin, Charenta lemosina, Iparralde e Peitavin-Santongés), Nòrd-Èst-Occitània (Auvernhe-Ardècha-Droma e Savòia), o Èst-Occitània (Marselha e Niça). Mas son sufisanment fòrts, dempuèi Provença notament, per vóler imposar a Tolosa-Montpelhièr-Perpinyà lo seu nom en contradiccion ambe l'idèa d'autonomia de la ciutadanetat dins la region concernida ; car parlèm plan de politica, e fasèm pas de corses immersius de lingüistica aplicada.
Votarai pertot OCCITÀNIA per MA REGION. E soi a esperar lo debat al Conselh Regional.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sauter à la navigation
Sauter à la recherche
Publicat jos licéncia(s) [ modificar ]
Ieu, autor d'aquesta òbra, publiqui jos las licéncias seguentas:
Avètz la permission de copiar, distribuir e modificar aqueste document segon los tèrmes de la , version 1.2 o mai recenta publicada per la Licéncia de documentacion liura GNU Free Software Foundation; sens seccions inalterablas, sens tèxte de primièra pagina de tempa e sens tèxte de darrièra pagina de tempa. Un exemplar de la licéncia es inclús dins la seccion intitulada . GNU Free Documentation License http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html GFDL GNU Free Documentation License true true
Aqueste fichièr es jos licéncia
Creative Commons licéncia generica atribucion-partiment a l'identic 3.0
Sètz liure :
de partejar – de copiar, distribuir e transmetre aquesta òbra d'adaptar – d'adaptar aquesta òbra Jos las condicions seguentas :
atribucion – Vos cal atribuir aquesta òbra amb lo biais especificat per l'autor o lo concedent (mas pas dins un sens que suggerís que vos apròvan o qu'apròvan l'utilizacion d'aquesta òbra). partiment a l'identic – Se modificatz, transformatz, o vos basatz sus aquesta òbra, vos cal distribuir l'òbra resultanta jos la meteissa licéncia o una licéncia similara a aquesta.
Aquest avís de llicència s'ha afegit a aquest fitxer d'acord amb l' actualització de la llicència GFDL. http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ CC-BY-SA-3.0 Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 true true
Aqueste fichièr es jos licéncia
Creative Commons licéncia generica atribucion 2.5
Sètz liure :
de partejar – de copiar, distribuir e transmetre aquesta òbra d'adaptar – d'adaptar aquesta òbra Jos las condicions seguentas :
atribucion – Vos cal atribuir aquesta òbra amb lo biais especificat per l'autor o lo concedent (mas pas dins un sens que suggerís que vos apròvan o qu'apròvan l'utilizacion d'aquesta òbra).
https://creativecommons.org/licenses/by/2.5
CC BY 2.5
Creative Commons Attribution 2.5
true true
Podètz causir la licéncia que volètz.
Aquesta imatge mostra una
bandera
,
escut d'armes
, segell o altres
insígnies
oficials. L'ús d'aquests símbols està regulat en moltes jurisdiccions. Les restriccions són independents de l'estat dels
drets d'autor
.
Istoric del fichièr
Clicar sus una data e una ora per veire lo fichièr tal coma èra a aqueste moment
Data e ora Miniatura Dimensions Utilizaire Comentari
actual 18 abril de 2008 a 16.48 600×660 (7 Ko) Peter17 == Description == {{Inkscape}} {{Information |Description={{fr|Blason de la Provence (France) Blasonnement : ''D'azur à la fleur de lys d'or et au lambel de gueules.''}} {{en|Coat of arms of Provence (France)}} |Source=Own work, using [[:Image:Meubl Paginas que contenon lo fichièr
Las paginas çaijós compòrtan aqueste imatge :
Usatge global del fichièr
Los autres wikis seguents utilizan aqueste imatge :
Utilizacion sus ar.wikipedia.org
Utilizacion sus bg.wikipedia.org
Utilizacion sus ca.wikipedia.org
Utilizacion sus cs.wikipedia.org
Utilizacion sus cy.wikipedia.org
Utilizacion sus en.wikipedia.org
Utilizacion sus eo.wikipedia.org
Utilizacion sus es.wikipedia.org
Utilizacion sus et.wikipedia.org
Utilizacion sus eu.wikipedia.org
Utilizacion sus fr.wikipedia.org
Veire
l'utilizacion globala d'aqueste fichièr.
Aqueste fichièr conten d'entresenhas suplementàrias probablament apondudas per l’aparelh de fòto numeric o l'escanèr que las a aquesas. Se lo fichièr es estat modificat dempuèi son estat original, d'unes detalhs pòdon reflectir pas entièrament l’imatge modificat.


text:
L'aurelha de can: cada diluns a 10h00, 15h00 e 20h00
L'aurelha de can qu'ei ua navèra émission d'actualitat en gascon. Cada diluns Joan-Peire PASTIS que'vs presenta l'actualitat inacostumada de la setmana passada. Ua actualitat puslèu dròla per la quau e i averà tostemps de qué pensar.
Diluns, lo 02 de géner de 2012: especiau bona annada
Bona annada politica :
- Nadine Morano la comica - Ségolen l'orgulhosa ...
Bona annada crestiana:
- Patacada a Bethléem, gaujós nadau! ...
Bona annada alimentaria
Bona annada entà joenèr
- Mei de plaça dens l'elevatge de las poras ueuvadèras, l'equivalent de dus tickets de metrò!...
- Los petits noms de l'annada 2011...
La seguida en escotar Ràdio Gasconha
Contactar Ràdio Gasconha:
Associacion Alavetz
1 plaça de la mairia
32160 Preishac-sus-Ador
05 62 09 35 08 - radiogasconha@gmail.com


text:
Pages
- Acuèlh
- Acuèlh
- Animator e Animatritz de Torisme Local (ATL)
- Aprene l’occitan
- Autres servicis
- CAP AVENIDOR
- CAP MESTIÈRS
- CQP Animator e Animatritz periescolar
- CQP Animator periescolar
- Dorsièr de premsa
- Fièira de questions
- Formacion continua
- Formacion en Occitan per Futurs Regents de Calandretas
- Formacions qualificantas e diplomantas
- Formation futurs regents de Calandreta
- Formator en lenga e cultura occitana o catalana
- Formulari de demanda de pre-inscripcion o d’informacion
- Lo Centre de formacion Professionala Occitan
- Los estagis PARLAR inicial
- Los setmanièrs
- Mencions legalas
- Nòstras certificacions
- Nòstras formacions referenciadas
- Partenaris
- Plan del site
- Preparacion als examèns
- Professor d’escòlas
- Setmanièrs nivèl avançat
- Tecnician d’Acuèlh Toristic opcion Acompanhament
- Traduccions
Posts by category
- Category: Lactualitat
- Batejada de 2017 a Tolosa (31)
- Los setmanièrs tornan prene la setmana del 18 al 22/09/2017
- Estagi PARLAR dels 7, 8 e 9 de febrièr de 2017
- Estagi PARLAR dels 7, 8 e 9 de febrièr de 2017
- Estagi PARLAR dels 7, 8 e 9 de febrièr de 2017
- Novèlas datas pels diplòmas d’occitan de la ret dels CFPO
- BAFA – Aprigondiment Cultura Occitana
- BAFA – Aprigondiment Cultura Occitana
- BAFA – Aprigondiment Cultura Occitana
- Batejada de la còla en primièra annada de formacion
- Batejada de la còla en primièra annada de formacion
- Dobèrtura dels “setmanièrs 2016-2017”
- Labèl CERTIF’Région
- La sal
- Mistral
- Las Ensaladas Salvatjas
- Nadal
- Category: Non classé
- Category: Nòstras formacions que venon
- Estagi PARLAR a Besièrs (34), los 24-25 e 26 d’octòbre de 2017, Tèma : La poma
- Novèlas datas d’estagis PARLAR
- Estagi PARLAR – nivèl iniciacion 30 & 31 de mai e 1èr de junh de 2017
- Formator Professional d’Adultes en lenga-cultura occitana o catalana
- Estagi PARLAR : Tèma Las Ensaladas
- BAFA – Aprigondiment Cultura Occitana
- CHOCOLAT E AUTRAS CAUSAS DE MANJAR
- Novèlas datas d’acamps collectius d’informacions : Formacion de formators en lenga-cultura occitana o catalana
- Datas dels estagis PARLAR de l’annada escolara de 2016-2017
- Acamps collectius d’informacions
- Category: Ressorças


text:
Diluns, 25.12.2017 03h00
Aqueste jorn de Nadau, dedicat a la naissença de Jèsus, nos dona l’ocasion d’examinar lo nom d’aqueu profèta josieu qu’a marcat l’istòria mondiala e qu’es la figura centrala dau cristianisme.
L’accentuacion sus l’avantdarriera sillaba
Çò que frapa lei lingüistas, es que lo nom occitan de Jèsus pòrta en generau l’accent tonic sus l’avantdarriera sillaba, mentre que dins la màger part deis autrei lengas romanicas, lo nom de “Jèsus” se ditz amb de formas accentuadas sus la darriera sillaba. Dins leis exemples seguents, l’accent tonic es soslinhat.
occitan Jèsus
catalan Jesús
aragonés Jesús
espanhòu Jesús
asturleonés Xesús
galègoportugués Jesus
galò Jezus
francés Jésus
italian Gesù
nòrd-italian (piemontés) Gesù
romanés Isus o Iisus
Nòstra accentuacion sus l’avantdarriera sillaba es tan viva qu’a produch una exclamacion populara, “Jès!”
, qu’exprimís la suspresa. Etimologia
Lo nom occitan Jèsus
ven dau latin Iesus
. La lenga latina pòt pas metre un accent tonic sus la darriera sillaba, donc accentua necessàriament Iesus
.
Lo nom latin Iesus
ven eu meteis dau grèc Iēsoũs / Ἰnσoῦς
que s’accentua, eu, sus la darriera sillaba. Es aqueu nom grèc que forniguèt dirèctament o indirècta lo nom de “Jèsus” dins la màger part dei lengas dau Mond. D’efiech, leis Evangèlis se redigiguèron en grèc abans de se traduire dins d’autrei lengas. Dau temps de Jèsus, lo grèc èra la lenga de prestigi de Palestina e de la mitat orientala de l’Empèri Roman. Es pas estonant que leis evangelistas ajan escrich en grèc.
Lo nom grèc Iēsoũs / Ἰnσoῦς
ven de l’ebrieu Yeshua.
Es una varianta de la forma pus anciana Yehoshua
que significa en ebrieu “Dieu es salut” e qu’a engendrat, tanben, lo prenom occitan Josuè
(en anglés Joshua
). Coma aquò, Jèsus portava un nom ebrieu. Pasmens l’ebrieu èra una lenga en reculada a l’epòca de Jèsus.
L’aramèu —una lenga semitica de la meteissa familha que l’ebrieu— èra la lenga abituala dei josieus palestinians. Jèsus parlava sustot en aramèu. L’accentuacion sus la darriera sillaba
Existís tanben una varianta occitana, d’usatge minoritari, que s’accentua sus la darriera sillaba: Jesús
en luòc de Jèsus
.
D’ont ven aquela accentuacion sus la darriera sillaba que trobam pereu dins leis autrei lengas romanicas?
Dins la màger part dei lengas romanicas, pòt venir d’una curiosa mòda de l’Edat Mejana que consistissiá a accentuar lei mots latins en ‑us
sus la darriera sillaba. Aquò foguèt pas un fenomèn generau, ça que la.
En romanés, Isus
o Iisus
es pas passat per lo latin, ven dirèctament dau grèc Iēsoũs / Ἰnσoῦς
que s’accentua sus la darriera sillaba. Es normau: Romania es un país ortodòxe, lo grèc a mai de pes que lo latin dins lo vocabulari crestian de l’ortodoxia.
Lo francés es incapable de metre l’accent tonic alhors que sus la darriera sillaba, donc pòt prononciar solament Jésus
.
Ara: lei formas occitanas accentuadas sus la fin, coma Jesús
, pòdon venir de doas ipotèsis.
— Primiera ipotèsi. L’occitan Jesús seriá una rèsta de la mòda medievala qu’accentuava lei mots latins sabents sus la fin.
— Segonda ipotèsi. L’occitan Jesús vendriá d’una influéncia tardiva dei lengas dominantas coma l’italian, lo francés e l’espanhòu.
Es aquela segonda ipotèsi que sembla pus probabla. En niçard, una forma dau diccionari de Castelana es escricha ‘Jesù’
e sembla l’italian Gesù
, sens -s
finala coma en italian. En gascon, lo diccionari de Simin Palai dona un testimoniatge encara mai explicit sus la francizacion:
“Aujourd’hui, on a tendance à prononcer Jésus, comme en fr., mais Jèsus avec l’accent tonique sur Jè est resté dans le parler courant.”
(“Uei que tenden a prononciar Jésus coma en francés, mes Jèsus dab l’accent tonic sus Jè qu’ei restat dens lo parlar corrent.”)
Cau creire Palai que coneissiá fòrça ben l’usatge popular de la lenga. La forma mai recomandabla e mai usuala de l’occitan es Jèsus
.
Comentaris
2 de genièr 06.01h
És molt interessant això que dius, Domergue, sobre l'accentuació oxítona dels mots llatins en les nostres llengües.
Jo hi podria afegir, en el cas del català, que això també afecta els mots grecs, pel que fa al vocabulari eclesiàstic o religiós.
Per exemple, quan jo era nin, a Mallorca, a classe de religió les monges pronunciaven i ens feien pronunciar "esperitutuò" per "spiritu tuo", "kirièlèissÒn" , oxíton o agut, per "kírie elèisson" (amb les e àtones com a e oberta, i ... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 5
0
1 de genièr 16.41h
#25 coma la mòda del CLO per *Ibèx !!!
Valora aquest comentari:
0
0
31 de decembre 19.00h
#23 Coma o evòqui dins l'article: «Dins la màger part dei lengas romanicas, pòt venir d’una curiosa mòda de l’Edat Mejana que consistissiá a accentuar lei mots latins en ‑us sus la darriera sillaba. Aquò foguèt pas un fenomèn generau, ça que la.»
Valora aquest comentari: 2
0
31 de decembre 18.56h
#23 I a certans mots de formacion culta ont se garda volontàriament la terminason "-us" del latin coma "Jèsus, Dàrius, Sèxtius, Sírius, Òrus, cactus, sinus, cosinus", etc. Aquò s'obsèrva dins mai d'una lenga romanica.
Valora aquest comentari: 2
0
30 de decembre 23.32h
#21 normalament, la finala latina -us balha -o atòne en espanhòl e italian e res en romanic, mès pas per Jesus.???
Valora aquest comentari: 1
0
30 de decembre 23.28h
1)Ma mair disia, coma totas en vilatge, Gèsus
2)Gèsus! qu'èra ua interjeccion de despiet, de contrarietat.
3) Avens qu'ei eth nom de Deceme en naut-Coserans, sense connotacion religiosa me sembla.
Valora aquest comentari: 3
0
29 de decembre 11.03h
E se sap perqué las autras lengas romanicas (levat lo francés qu'a una accentuacion particulara) an botat l'accent en finala? An seguit lo grèc mentre que parlavan latin?
Valora aquest comentari: 3
0
27 de decembre 11.31h
#18 Es malaisit de parlar de Nadal sens parlar de Jèsus. Far d'istòria de l'art sens parlar de Jèsus es ne doblidar una brava part. Parlar de cultura populara occitana sens Jèsus, parlar de literatura occitana... Mas ne parlar implica pas una adesion a la fe crestiana, als dògmes de l'una o l'autra religion.
Ma suspresa foguèt ongan l'invasion dels "calendrier de l'Avent". Se l'i a quicòm de plan ligat a la religion es l'Avent, e los mercants de bonbonarias o an recuperat sens cap d'esc... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 6
0
27 de decembre 11.28h
#18 Jàsus praube (de tu) !
Valora aquest comentari: 4
0
26 de decembre 22.34h
L'article es interessant e plan documentat coma de costuma.
Mès en que sèrve de sàber l'accent tonic de Jèsus, en defòra dels crestians qu'en parlarián ?
En aquesta fin d'annada, i a fòrça articles de cristianisme dins Jornalet, coma s'èra una gaseta crestiana occitana. Aquò fa estranh...
Amb aquò, rai!
Valora aquest comentari:
0
7
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament