text:
L’estat normal d’una lenga es d’èsser diversificada. E tanben, en meteis temps, d’èsser unificada. La nòstra, unificada o èra (tant coma se podiá èsser) tre lo s. XII amb los primièrs trobadors. A aquela excepcion, se n’ajustava una autra : ja s’elaborava una lenga sabenta amb un vocabulari precís adaptat del latin. Fins al s. XVI, se desvolopèt una lenga juridica, scientifica, ecclesiastica… Aprèp la pèrda de totes los poders politics, la lenga comuna venguèt la dels venceires e l’occitan reduguèt son expression a una part de la literatura, a partir de fogals ciutadans : Leitora, Ais, Pau, Tolosa, Aush… La lenga literària èra desenant diversificada, la de varietats localas. Mas dins son malaür Occitania aguèt l’astre de demorar (o de venir) per sa part màger unida dins son territòri. Las comunicacions entre las regions la gandiguèron d’un vertadièr esclatament linguistic e permetèron la seguida d’un procès d’unificacion : aquí la rason d’una comunitat espectaclosa de vocabulari, de sintaxi, de conjugason, d’expressions, de provèrbis...
Es a partir d’aqueste constat que se poguèt concebre tornar l’idèa d’una lenga comuna per delà los « cent parlars que ne fan qu’un ». Dins lo debanar de nòstra respelida, la primièra revolucion foguèt la de Frederic Mistral e del Felibritge al s. XIX : los occitans prenguèron consciéncia de l’unitat del país e de la dignitat de la lenga. La segonda revolucion foguèt al s. XX la del retorn a la grafia classica, iniciada per Josèp Ros e acabada per Loís Alibèrt e l’Institut d’Estudis Occitans : confirmèt l’unitat de la lenga en tot la reviudar. La tresena revolucion, iniciada per Bernat Sarrieu tre 1905 e precisada tanben per Alibèrt trenta ans aprèp, serà al s. XXI la de la lenga comuna emergida naturalament (coma l’òli sus l’aiga) del fons comun sosjacent.
En 1935, Alibèrt publiquèt sa « Gramatica occitana », mas ajustèt prudentament en pagina interiora lo sostítol « segon los parlars lengadocians », en tot afortir que se referissiá non pas a la província istorica mas « al grop des païses qu’emplegan los parlars lengadocians ». E se non butava mai luènh sas analisis, èra de racacòr, « per defugir d’èsser acusat de megalomania lengadociana ». Mai clarvesent en lingüistica que dins l’anar de sa vida, preconizava lo « lengadocian literari » mes en practica coma metalenga dins son obratge. Aquel « lengadocian literari » èra bastit sus la basa de çò qu’apelava « los parlars meridionals », compausats del « tolosan » [tolzan], del foissenc, del donasanenc e del « central, en usatge en Carcassés, Bas Rasés e Lauragués ». Dins la terminologia totjorn prudenta de l’autor, lo « lengadocian literari » designava çò que disèm uèi l’occitan comun o l’occitan estandard. Mas que non diguèron sul mot « central » !
Una carrièra bòrnia.
Es dins las annadas 70 que tornèt grelhar l’idèa de l’occitan estandard, mas dins l’incomprension de la pensada prigonda d’Alibèrt. Non èrem sortits del regionalisme – non ne sèm encara sortits – e coma s’acabava lo remirable trabalh d’adaptacion de la grafia classica a l’ensemble de las varietats occitanas, d’unes pensèron lèu que caliá adobar un estandard per cada « dialècte » e que, dins la seguida del mèstre, l’estandard « lengadocian » poiriá aver per vocacion d’èsser l’estandard de totes. Mas Alibèrt, jamai non aviá parlat d’estandards multiples – quicòm d’estrangièr a l’istòria de nòstra lenga : las « koinè administrativas regionalas » non an jamai existit ; la creacion literària, coma o avèm vist, non s’apiejava que suls parlars… -, e una autra contradiccion apareguèt lèu.
Una expertesa rapida per d’esperits esclairats abotiguèt a la conclusion que lo « lengadocian literari » d’Alibèrt, tròp « occidental », non podiá pretendre èsser lo lengadocian estandard. Caliá doncas un aggiornamento. Lo problèma es qu’aquel estandard regional recentrat sus el-meteis, plan mai « oriental », plan mai « lengadocian », conservava (sense tròp o dire) l’ambicion d’èsser tanben un estandard general. Per justificar aquò, n’apelèron a la geografia : èra aisit de mostrar que la zòna de referéncia novèla que prepausavan èra « meravilhosament centrala ». Es sus aquelas premissas falsas que se causiguèron de solucions novèlas, de mai en mai antialibertencas, amb en finala lo deliri pseudosabent - coma que davala lo Tormalet en ròda liura - e lo retorn del campanalisme. Aital en primièr, d’un movement general, l’abandon emblematic del sistèma fait / junt pel sistèma fach / jonch, variantas admesas ça que la per Alibèrt. Aital per d’unes la causida del triftong « iei » (« carrièira » per « carrièra »), desconegut pertot en defòra dels parlars centrals « lengadocians ». Aital per d’autres o los meteisses de sufixes populars maridats amb de mots sabents, l’« occitan mòl » : *denominador -oira, per denominator –tritz, *transformador –oira per transformator –tritz, o encara *exterminaire -aira per exterminator -tritz… E vos passi los neologismes pintorèsques. E perqué pas, un còp passada l’òsca, la generalizacion dels sufixes arcaïcs -ador/-aire/ -airitz (*civilizaire / *civilizairitz per civilizator -tritz o, tot en delicadesa, cagaire / *cagairitz… coma los illustres -lexicalizats- cantairitz, trobairitz e pecairitz) quand se sap que son atestats dins un canton de Cevenas. Çò novèl, a l’azard de las lecturas, es la « normalizacion » dels toponimes periferics : *carrièira *Pairolièira per carrièra Pairolièra a Tolosa, abadiá de *Fontfreja per abadiá de Fontfreda ; *Bèlluòc per Bèllòc, e enfin la trabucada fatala… *Castèlnaut per Castèlnau o Castèthnau. E aurem doncas, a çò que dison, sèt estandards regionals que non caldrà confondre segur amb sèt « lengas d’òc ». A la plaça del tròp ordinari ordinator, diretz *ordenador en estandard general/lengadocian, mas *ordenader en estandard gascon - perqué pas *ordeader ? - e *ordenaor en vivaroalpin, e benlèu *ordonnoir en francés se pòt beneficiar aqueste de la sciéncia de nòstres especialistas. Es una tristesa de las grandas de veire l’occitan venir un espaci de jòc pels doctors Fòlamor de la linguïstica.
Un projècte realista.
Per l’Acadèmia occitana, l’unitat de basa per l’ensemble de la lenga es lo parlar. Lo parlar es la fòrma socializada de l’occitan e se presenta coma un sistèma linguistic del tot coerent. Suls parlars s’es bastida dins son entièr nòstra literatura modèrna. D’unes parlars an accedit al nivèl de lenga literària al cors de l’istòria : lo mondin (o tolzan), lo gascon garonés, lo bearnés, lo provençal rodanenc, lo lemosin, lo niçard, lo roergat… Un possedís ara un estatut oficial : l’aranés. Es aquò l’originalitat granda de la cultura occitana, escapitada e que torna butar en un centenat de brots. Mas aqueles parlars, per subreviure an besonh d’èsser vitalizats de tot lo vocabulari de uèi que lor fa sofraita. E aquel vocabulari deu èsser comun a totes los parlars, çò que se poiriá far pro aisidament quand se sap que la màger part de las particularitats dialectalas non son pas mai productivas despuèi l’Edat Mejana : lo gascon ditz facultatiu,facilitar, trufar, filiacion, fenomèn… ; lo nòrd-occitan ditz : calici, camion, cardiologia, acadèmia… E aquel vocabulari comun, semisabent e sabent (tecnic, scientific… mai de la mitat dels mots de la vida vidanta), deu èsser logicament posat dins l’occitan comun. L’Acadèmia occitana a publicat sus son site las règlas comunas a l’encòp pels parlars e per l’occitan estandard. Mas parlem de l’occitan estandard.
Los lingüistas an agropats los parlars en sosdialèctes e aquestes en dialèctes. Los dialèctes, dont lo nombre pòt variar d’un autor a l’autre, son classats a torn dins d’unitats mai bèlas : lo gascon (una per el tot sol), lo nòrd-occitan (lemosin, marchés, alvernhat, vivaroalpin) e l’occitan mejan (lengadocian, provençal e niçard). Es al punt de convergéncia d’aquelas tres unitats que se tròba necessariament l’occitan central, un lòc de sintèsi per l’ensemble de la lenga, una mena de crusòl d’ont tot sembla partir, ont tot sembla tornar. Aquel espaci de referéncia per las estructuras principalas de la lenga es l’anglada Liborna-Fois-Narbona (« lengadocian occidental » dins la terminologia tradicionala), que cobrís los parlars seguents : agenés, tolzan, foissenc, carcassés e narbonés.
A partir d’aquela anglada de convergéncia, podèm observar los glacisses successius que, degrà aprèp degrà, de transicion en transicion, s’espandisson sul territòri occitan. Los podèm observar del gascon garonés al gascon pirenenc, del carcinòl al lemosin, de l’albigés a l’alvernhat e del bederrés al cevenòl, « lo parlar mai parent del provençal ». E avèm al sud lo donasanenc que « s’aparenta al catalan », als parlars de Rosselhon, e fa un ligam que non es de dire (subjècte tabó !) entre « las doás lengas ».
Per far acceptar coma legitime l’occitan comun (estimam mai aqueste tèrme) a l’ensemble dels occitanofòns, cal mesurar las concessions demandadas a cadun a partir de son parlar mairal. Cal que cadun pòsca reconéisser un dins l’autre. Non podèm demandar a d’unes de non far cap de concessions e a d’autres de las far totas (çò que non faràn jamai). Coma ditz un bon autor nòstre, entre fach e hèit non i a que la « h » de comuna ! D’especialistas an avançat que la realizacion -it èra minoritària per raport a -ch, quicòm que demòra de provar mas sustot un argument que los occitanistas deurián manipular amb precaucions. Per nosautres, es una caracteristica dels parlars gascons, marcheses, alvernhats e vivareses, los mai « estranhs » de la familha, e lor principal punt comun amb los parlars de l’anglada. Non tenir compte d’aquò revendriá a far lo jòc dels que considèran que lo gascon e l’alvernhat son de lengas a despart. Pels autres dialèctes, plan mai integrats dins lo nogal majoritari, seriá la sola concession importanta - psicologicament mas superficiala dins la realitat - que lor seriá demandada. E per l’Acadèmia, de tot biais, se la non-palatalizacion es oficiala en occitan estandard, las fòrmas palatalizadas, fach e tanben achabar, sont admesas coma variantas e presentas dins sos lexics.
Çò que prepausam : publicar per tot lo territòri de gramaticas regionalas (gascona, lemosina etc.) obèrtas sus las variantas intèrnas e qu’inicien al vocabulari modèrne comun e a la lenga comuna. Lo nòstre prètzfait mai urgent a l’ora d’ara : gerir la realitat concrèta (donar a cada parlar la possibilitat d’una expression complèta dins lo mond de uèi) en tot afortir un ligam entre totes.
J. P.


c: text/html

text:
Pareis que la construccion de la catedrala de Nantas duret quasiment 500 ans…mas quò l’empescha pas de presentar una armonia d’ensemble, e li permet quitament d’afichar quauquas especificitats. Un pitit pauc mens granda que Nòstra-Dama de Paris (per exemple), li sembla tot parier, emb sas doás tors de fàcia e son estile gotic.
Mas l’interès principau de la catedrala Sent Peire e Sent Pau ven dau fach que las coijas successivas de construccion se pòden enquera observar, tant coma las ideias e maquetas pas retengudas, tanben los fondaments de bastiments mai ancians (pre-crestians din queste cas), e tots tesmonhen de las evolucions socialas e culturals que Nantas veguet pendent 5 segles. Un espaci museu amenatjat jos la catedrala, dins la cripta, permet de comprener l’istòria de l’edifici e de sa bastison, emb daus plans e daus tròçs mai ancians. Lo tresaur i es tanben conservat e expausat.
Dins son istòria, la catedrala de Nantas aget pas talament de chanças : fuguet menaçada d’esbolhament a la Revolucion, los bombardaments (americans) de 44, particularament violents e mortaus chas los civius nantes n’en peteren lo teulat, e las òbras de restauracion a lur sega eran quasiment chabats quora, per una nuech de 1972 lo fuòc prenguet per de las rasons enquera mau conegudas, e cramet tota la charpenta. Costat positiu de l’afar : la catedrala de Nantas aget drech apres tot aquò a la mai importanta operacion de restauracion per una catedrala en França, pas tot a fet chabada, e boiradís d’ancianas e de novelas tecnicas d’architectura religiosa.
La tomba de Frances II, darrier Duc de Bretanha, e de sa femna Margarita de Fois, se tròba dins la catedrala. Plan simbolic per los bretons e lo ratachament istoric de la Bretanha a la França apres la desfacha puei la mòrt de Frances II donc, fuguet fach far per sa filha, la famosa Anna de Bretanha, en maubre de Carrare. L’esculptor Micheu Colomb l’i faguet un trabalh d’una granda finessa, apreciat a l’espòca (segle 16), emb tot plen de detalhs dins los plecs daus vestits, dins las expressions daus personatges, dins los simbeus presents. A chasque coenh dau sarcofage, se ten una estatua, representant una « valor cardinala ». L’i trobem entau la Fòrça, la Temperància, la Justiça e la Prudéncia, qu’a una dobla chara, de jòuna filha davant e de vielh darrier, que se pòt nonmàs veire d’un certe costat, çò que dona una impression fòrta a l’ensemble.
A l’exact opausat de la tomba de Frances II au dintre de la catedrala, n’en trobem una autra, tanben en maubre, tanben en blanc e negre, tanben gardada per quatre estatuas representantas de valors cardinalas a chasque coenh : aquela de Lamoricière, generau dau Mareschau Bugeaud, lo « pacificator » de l’Algeria, responsable de la mòrt de miliers de personas… N’i a que s’en fan pas !
Daus ostaus ancians e bien conservats se pòden enquera veire juste a costat de la catedrala, coma queu de la Psalette, a quauques mestres au Sud.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aquesta seccion es lo portal del teatre e del cinèma occitan : un annuari de 15 companhiás e contaires occitans, 76 de lors espectacles, una videografia de mai de 30 DVDs, l'agenda e las actualitats culturalas occitanas, de vidèos, de fòtos, de son...
Se me volètz ajudar en mandar d'informacions sus companhiás, espectacles, DVDs visitatz la pagina Mandar d'informacions.
Aquesta seccion ven d'espelir, e es luènh d'èstre completa. Esitatz pas a me contactar per m'indicar de referéncias que poirián mancar.
Cercatz de difusaires, productors o doblaires de vidèos, salas d'espectacle, festenals...
Totes los professionals de l'espectacle occitan son dins la partida Anuari prò.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
A perpaus dau JC Forêt, veiqui la responsa qu'ai facha a Eric Gonzalès (qu'es se que raporta sus son blogue la citacion) :
Voldriá far un comentari a perpaus de la cicacion de Joan-Claudi Forêt. Sei un de sos escolans lemosins e l'ai jamai auvit dire quò. Mas iò pòde compréner çò que vòu dire (si la citacion es exacta) e vòstra interpretacion me sembla meschanta. La licéncia d'occitan es pas una licéncia de patois perque demanda d'en prumier un niveu de lenga universitari : qu'es pas la lenga de Marius au merchat de Marana mas pusleu la de Mistral. Qu'es pas tanpauc 'na licéncia d'una lenga fòrça localizada mas la d'una lenga multidialectala. Los estudiants deven saubre legir tots los dialectes de l'occitan. Qu'es pas un cors dau ser que permet de parlar au merchat de son vilatge, qu'es un cors universitari que permet de legir e compréner totas las òbras literàrias en occitan, dins tots los dialectes. Lo Joan-Claudi Forêt balha, en prumiera annada de la licéncia per correspondéncia, daus cors de traduccion mai daus cors de grammatica. Veiquí çò qu'espera de sos estudiants : « Pour le thème, il faut essayer non seulement
de traduire littéralement, mais aussi d'écrire un
occitan le plus idiomatique possible.
» De segur, chascun escriu dins son dialecte.
Veiqui los autors occitans revirats en prumiera annada : Alem Surre-Garcia, Francés Deseuse, Joan Bodon, Franc Bardòu, Joan Escafit, Max Roqueta, Maria Roanet, Joan-Claudi Forêt, Robèrt Lafont, Ives Roqueta, Joan-Baptista Fabre, Manuel de Pedrolo (texte revirat del catalan per Pèire Lagarda), Joan Ganhaire, Francés Blader, Joan-Frederic Brun, Robèrt Martí, Florian Vernet, Marie Mourier.
E veiquí los autors francés que deven revirats en occitan (en lemosin per me) : Albert Camus, Chateaubriand, Henri Pourrat, Alphonse Daudet, Michel Tournier, Emile Ajar, Marcel Aymé, Henri Michaux, Robert Antelme, Voltaire, Charles Baudelaire, Francis Ponge, Atiq Rahimi, Jean Giono, Marguerite Yourcenar, Yves Paccalet, Blaise Pascal, William Cliff, Michel Lafon, Victor Hugo, Jean-Pierre Chabrol, Eugène Ionesco.
Per la segonda annada, veiquí çò que ditz lo programa (qu'es pas enqueras fach, ne'n pòde pas parlar) : « Version: textes littéraires de différents dialectes, époques et graphies »
Qu'es verai que los exercicis de gramatica son en lengadocian. Alaidonc, qu'es l'estudiant que los deu adaptar a son dialecte. Sabe pas coma quò se passa per los estudiants que son pas per correspondéncia. Me, a la debuta, ai cregut que me faudriá far los exercicis en lengadocian. Veiquí la responsa que me faguet Joan-Claudi Forêt : « Me cal vos dire una causa importanta : fasètz una licéncia d'occitan, non pas una licéncia de lengadocian. Podètz donc gardar vòstre parlar lemosin e far totes los trabalhs dins aqueste parlar, se lo coneissètz pro per aquò. Sètz donc pas obligat d'aprene lo lengadocian. »
Entau, per far mos devers per Joan-Claudi Forêt, ai pas mestier dau libreton d'Aitor Carrera mas pusleu de la Grammaire limousine de Michel Tintou.


text:
Lo Senhor dels Anèls
Lo Senhor dels Anèls (títol original en anglés: The Lord of the Rings) es un roman fantastic epic escrit per l'academician britanic J. R. R. Tolkien. L'istòria comença coma una seguida del primièr libre fantastic de Tolkien, The Hobbit, mas desvolopada dins una istòria mai longa. Foguèt escrita en estapas entre 1937 e 1949, amb la pus granda partida creada pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt a l'origina publicada en tres volums en 1954 e 1955, e foguèt tornar estampada mai d'un còp e traducha en 38 lengas almens, venent una de las òbras pus popularas de la literatura del sègle XX.
Los tres volums :


text:
LECTURA D’UN LIBRE / LECTURE D’UN LIVRE
Lo dimars à 5 oras e mièja del ser / Le Mardi à 17h30
A la descobèrta d’un libre occitan es un talhièr convivial ont, amassa, legissèm un libre entièr sus l’annada. / C’est un atelier de lecture suivie et expliquée qui permet une entrée aisée et agréable dans l’écrit et qui encourage l’expression orale.
Non! ce ne sera pas difficile! / Legir l’escritura occitana normalizada es lèu apres. / Apprendre à lire est vite fait. Aquò nos permet d’escambiar sul vocabulari novèl e suls sinonims, biaisses de dire, expressions plan vengudas. / La lecture nous permet des échanges sur la forme de l’écrit (vocabulaire, syntaxe…) et sur le contenu du livre. Escambiam tanben sul tèxte que tot còp las interpretacions son diferentas, las referéncias divèrsas. Cadun mena son viscut, sas coneissenças. / Tous participent avec leur savoir et leur vécu. / Aital nos trapam al ras del Pargue Ròcaguda per far trabalhar lo comprenòri, e pel plaser del rescontre, a l’entorn de Bernat Lescalier que podètz connéisser per RÁDIO ALBIGÉS. / E cad’an un libre novel…
SASON 2017-2018:
Pau Gairaud. Tota la vida sul Causse, la natura, las femnas e los òmes… descobèrta fuèlha per fuèlha….
SASON 2016-2017: Ives Roqueta « L’Ordinari del monde » Volume 2. Gardam la memòria del primièr Tòme que nos menèt en sortida a Vilafranca rescontrar l’autor. Que podèm pas doblidar aquel que fusquèt nòstre amic.
Cliquetz ICI pou voir et entendre Ives Roqueta vengut al COR.
LENGA e LITERATURA / LANGUE et LITTÉRATURE
Lo dijòus a 6 oras manca un quart / Le jeudi à 17h45
Es un talhièr de dubèrta a mai d’un autor ont se legisson d’extracts d’òbras literàrias. Ramon, lo mèstre del jòc presenta rapidament l’autor e son òbra.
Es una dubèrta a totis los dialèctes d’Òc. L’annada comença pel lengadocian puèi s’espandís en fin de sason a d’autors provençals, gascons o lemosins.
L’atelier de Ramon Ginolhac vous fera sortir du Tarn. Il vous fera goûter à des auteurs et des dialectes variés, promenade littéraire en Languedoc pour commencer, puis en Provence, Gascogne et Limousin. Ramon est un lettré « en lettres occitanes », le meilleur du département (los geloses, tiratz vos d’aquÌ), et modeste en plus.
Es tanben un encoratjament a l’escritura. Pels volontaris coratjoses que vòlon s’entraïnar a la dictada occitana de genièr, o pel plaser, se fa una dictada corteta tirada del tèxte legit la setmana d’abans. E se legisson tanben de tèxtes escriches o revirats per de monde del talhièr. L’atelier permet aussi la pratique de l’écriture, pour les plus courageux…


text:
Se canta La Marseillaise, de brandís bandièra parisenca e reiala, per assegurar una sotmission al minimalista republican francés. L’oligarquia al poder s’amaga darrièr los simbòls republican per amagar l’apropriacion de las taxas per las bastesons d’una casta partisana, un còp UMP-RPR-UDR, un còp socialista (PSf-PCf-PRG). Dempuèi 1981, cadun son torn minja l’argent dels pòbles de fRança, e se trufa de la libertat d’expression, e dels dreits lingüistics ; los pòbles sotmetuts son mai aisits d’enganar.
A Tolosa, quora la manifestacion darrièra a daissat al grand rond los elegits sul costat, per anar sul monument de la resisténcia, los manifestants an avançat mai aviat. Los elegits alargats an aital poscut cantar un cant, e determinar que son plan amainagats per la République française. Se son confirmats, coma se parla de la confirmacion a la glèisa catolica.
Evidentament, d’unes diràn qu’es Valeurs Actuelles, e donc la dreita que tusta sus l’esquèrra, mas se cal pas encara, es parier per la dreita, cadun son torn, qu’èra abans 1981, cadun lo torn de la dreita.
Dementre aiçò, aprenèm anuèch que Jean-Pierre Bel, supausat representant de las collectivitats al Sénat e qu’a perdut la cadièra del Sénat, es nommat … «représentant de l’Élysée dans les Caraïbes».
Se remembrar l’avianença associativa e politica del POC d’o botar en debuta de manifestacion per l’occitan, a Tolosa un còp èra, mas en plena campanha electorala, per assegurar un bon caminament d’un dreit République française per las lengas de fRança. Résulta : RES ! coma sempre ambe l’Estat francés e sa representativitat d’Occitània que sola sap cantar los imnes enganadors dins la manifestacion de Tolosa.
Ara, Jean-Pierre Bel podrà –a gratís- susvelhar los dangieroses e socialistas independentistas de las Caraïbas.... e serà remunerat per saber melhor de quina manièra lo mercat fonciona, i trapar un trauc remunerator. L'Estat francés es un mercat-Estat-nacion.
Aquò me recòrda un «grand socialiste», que díson, qu’«escriguèt» un libre que se sonèt «La France Plurielle», aquel deputat de nom bravament occitan (lo caminaire ex-SNCF Christian Laurissergue), representant del pòble d’Agen, aprèp aver perdut lo pòst d’elegit es devengut actor de la «citoyenneté» dins los burèus del departament de Gironda (benlèu a gratís). Alprèp del president del departament, ajudava a la linha politica jacobina, ailà, en tota discretuda (edr!). Aital, un grope de Catalans en visita en Gironda aguèt una demanda costumièra, èstre arcuelhit pels elegits de Gironda e en lenga occitana ; l’associacion –lo CAOC- a trobat un elegit per donar un discors en occitan, e gràcia als associatius de Gironda; lo diluns abans la recepcion, aquel elegit se faguèt ausir : «- Nous sommes en République française, ici on parle français», lo devís que deviá èstre tot en occitan, vist que lo public a quí s’adreiçava l’entendiá melhor, e pas brica lo francés, lo discors foguèt bilingüe, per èstre un dialògue ambe un jacobin de tria, a mancat d’èstre tot en … francés.
Se cal recordar que Bordèu es pro simbolic per l’occitan emplegat dignament, notadament pendent los moments politics fòrts que la Révolution français fabricava los Dreits de l’Òme e que l’occitan èra emplegat per la traduccion. Èran abans la Terreur, abans 1792.
Son aqueles tipes de personatges que devon lo salari a la santa République française que son personatges de grand dangièr pels pòbles sotmetuts car inocents del fait republican francés, un grand dangièr per la democracia en Occitània.
Se cal recordar que l’article 2 que determina l’etnisme republican francés dins una constitucion que faguèt sense, fins a 1992, l’article 2 es estat votat gràcia als socialistas que preparavan, en 1992, una magnifica lei per l’occitan que vegèt jamai la lutz d’una mendra dignitat qu’auriá poscut èstre un estudi parlamentari. E escrivi pas una demanda de multiculturalisme al modèl canadenc, mas simplament un biais diferent de respecte de las lengas parladas pels pòbles que son totes ciutadans, e pas simplament los que son a París per pensar lo jacobinisme, una pensada unica modèl reial ancian.


text:
Espanha refusa de negociar amb la Generalitat de Catalonha e mai lança un ultimatum
E mai Puigdemont aguèsse dobèrta una pòrta al dialòg, Rajoy la barrèt completament amb lo sosten del Partit Socialista (PSÒE) e de Ciutadans. Lo cap espanhòl diguèt que parlariá amb Puigdemont sonque se “torna a la legalitat”, e mai afirmèt que “i a pas cap de mediacion possibla entre la lei democratica e la desobesissença e l'illegalitat”. Ansin, Rajoy a lançat un ultimatum a Puigdemont: lo cap del govèrn espanhòl aplicarà l'article 155 de la Constitucion espanhòla s'abans lo 16 d'octòbre lo president catalan a pas levat la proclamacion de l'independéncia.
Rajoy afirmèt tornarmai que lo 1r d’octòbre i aviá pas agut nat referendum, car s’èra “desarticulat” gràcias a l’intervencion “professionala” de la polícia espanhòla, dicha nacionala, e la Gàrdia Civila, que saludèt e felicitèt de son prètzfach. “Es urgent de metre fin a la situacion que se viu en Catalonha”, çò assolidèt.
Los socialistas tanben refusan la mediacion
Per quant a ela, la pòrtavotz del PSÒE, Margarita Robles, demandèt a Rajoy un pauc d’autocritica mas diguèt qu’èra d’acòrdi amb son intervencion: “Nos fa pas mestièr d’autre mediator que nosautres meteisses.” Tanben prepausèt una reforma de la Constitucion espanhòla dins sièis meses. Aquela proposicion auriá lo sosten del PP e de la Comission Europèa. Per contra, en Catalonha e Aran resolveriá pas res.
L’article 155
Lo govèrn espanhòl s’alestís ara per activar l’article 155 de la Constitucion espanhòla contra lo govèrn autonòm de Catalonha. Mas per o far deu èsser segur que la Generalitat a proclamada l’independéncia.
Aquel article prevei l’intervencion de l’autonomia amb la finalitat de preservar “l’unitat nacionala” [vòl dire estatala]. S’es pas jamai aplicat e lo tèxt especifica pas gaire quinas mesuras poirà prene Rajoy per obligar la Generalitat a complir sos òrdres.
“Tota possibilitat de negociacion ei barrada”
Dimars passat, se signèt la declaracion d’independéncia que demora en suspens per donar una oportunitat al dialòg e la mediacion. Al moment de la signatura, la CUP demandèt un relambi maximal d’un mes per aquela suspension. “Mès, bon, dempús d’escotar Mariano Rajoy, tota possibilitat [de negociacion] ei barrada”, çò diguèt Mireia Boya.
Mentretant, Carles Puigdemont diguèt a la television estatsunidenca CNN, qu’el ofrissiá una negociacion entre dos interlocutors de la Generalitat e dos autres del govèrn espanhòl.


text:
Julhet
Julhet es lo seten mes de l'an del calendièr gregorian. L'evolucion fonetica normala de iulius (deu nom de Juli Cesar) seriá julh, mas aquela fòrma es a l'aurelha tròp prèpa de junh per escapar pas a de riscas de confusion; dins una intencion de clartat, los locutors impausèron siá de fòrmas sufixadas (julhet, junhsèga; juliol en catalan) o de variantas foneticas, siá de perifrasas.
Variantas[modificar | modificar la font]
- (mes de) garba (gascon biarnés)
- julh (literari; tanben vivaroaupenc, lengadocian (rarissime o arcaïc), e provençau. En gascon, julh = junh)
- gulhet (gascon, Lav.)
- junhsèga (aranés; gascon, B.)
Fèstas[modificar | modificar la font]
Dins d'autras lengas[modificar | modificar la font]
Annada > julhet < Calendièr d'eveniments


text:
Lo famós OPLO, Office Pour la Langue Occitane, s'installarà ... dins lo bastiment lo mai gròs del lingüiscidi francés ; la simbolica es gròssa, non ?
E lo sentiment de neutralitat de capolièr del rectorat, ont es passat ? En pre-campanha electorala, ont es lo cap del rectorat ? Avèm un rector tolzan de l'Éducation Nationale en pre-campanha electorala ? Ont es la neutralitat del foncionariat d'Estat ?
Benlèu que l'objecte de l'OPLO es de permetre als foncionaris en carga de l'occitan de l'Éducation d'État d'aver la man sus Calandreta, o d'aver los burèus mai grands, o de poder escambiar mai aisidament ambe los rensenhaments generals de la prefectura, per evitar l'independentisme coma escriuriá un jornalista de Sud Radio ?
Donc o podèm escriure ara, una cauma de la fam per aiçò far, me sembla donar una realitat de l'occitanisme politic actual, mediocritat ; es ara dins la gàbia de l'Estat francés.
L'Estat francés que pagarà gaire per aquesta politica, per aquel OPLO, mestrejarà la gàbia d'aquela politica... dins lo bastiments d'Estat, al vesinat de la prefectura, l'organisme màger de la destruccion lingüistica, e quitament dins un organisme que manipula totas las estadisticas de l'ensenhament de l'occitan, per escondre las falhidas educativas, per far politic sa politica sobretot alprèp del govèrn central e per usança unica pels discorses dels tempses mediòcres dels debats sus la sampitèrna non-signatura de la Carta Europèa de las Lengas ditas minoritària o regionalas, per exemple.
E los militants occitanistas an d'engolir tot aquò ; aquela mediocritat politica que gausa pas copar definitivament ambe l'Estat francés e lo seu sistèma dels foncionaris d'Estat, me sembla un sistèma politic qu'a pas mestièr d'aver un sosten dels ciutadans occitans.
Ligar la politica de l'occitan a l'ensenhament (amai de l'Estat jacobin) me sembla una error de politica lingüistica, es oblidar lo cas irlandés.
Çaquelà, sèm en campanha electorala ... èra segur important d'o far (installacion oficiala) abans las eleccions de decembre 2015 ! Donc l'OPLO es plan un instrument de campanha electorala, coma lo teatre del Sénat de la setmana passada. L'occitan es donc plan un element de la campanha electorala, es novèl.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 10 de gener de 2008
La cançon deu dia: l'estaca
Lo vielh Siset que'm parlava
De d'òra au ras deu portau
Dab lo sorelh qu'esperavam
Catavas suu caminau
Siset, e vedes l'estaca ?
A tots que ns'i an ligats
Si arrens non nse'n destaca
Quin poderam caminar ?
Si tiram tots que caderà !
Guaire de temps pòt pas durar
Segur que tomba, tomba, tomba,
Plan croishida qu'ei dejà
Si tiri hòrt, jo, per ençà
Si tiras hòrt, tu, per delà
Segur que tomba, tomba, tomba,
Que nse'm poiram desliurar
Totun i a pro de temps ara
Que ns'escarronham las mans
Si la fòrça e'ns deisha càder
Pareish mei grana qu'abans
De tot segur qu'ei poirida
Totun, Siset, pèsa tant !
A còps que'm pèrdi l'ahida,
Vè torna'm díser ton cant !
Lo vielh Siset que se'm cara
Mau vent se l'a miat atau,
Qui sap on se tròba adara ?
Demori sol au portau.
A pausas passan los dròlles,
Lhèvi lo cap tà cantar,
Lo darrèr cant deu vielh òmi,
Lo darrèr que m'ensenhà.
L'interpretacion qu'ei deu grop bigordan PARPALHON, que cantan en gascon e que ganharan!
La trobaratz suu lor àlbum Solindre. Tà los contactar, que podetz visitar la lor pagina web.
5 comentaris:
- Mela ha dit...
-
super de metre tb lo mp3 en escota. òsca!
Me lo mandaràs lo mp3? Aital lo poirai metre per un jòc musical!
:DDDDD
- 10 de gener de 2008 a les 13:15
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Mela > E ieu, ganhar de punts? Segur!!!!:)))
- 10 de gener de 2008 a les 15:41
-
-
Escota : qu'èi ua bèra idèa !
- 10 de gener de 2008 a les 22:49
- 優次 (Yuji) ha dit...
-
M'agradi era cançon...
Per cèrt, sabes se i a uqauqua banda de rock en occitan? Cerqui, mès non trapi pas arren que sigatz çò que jo diderie rock xD
- 11 de gener de 2008 a les 2:49
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Yuji, non soi pas briga especialista de çò que dises rock lol !
- 11 de gener de 2008 a les 17:33


text:
Vielha, 18 de mai de 2018.- Er Institut Cartografic de Catalonha (ICGC) e er IEA-Academia aranesa dera lengua occitana signèren eth passat diuendres un convèni peth que er ICGC cedís ar IEA era topon...
Vielha, 18 de mai de 2018.- Ua delegacion dera enterpresa tecnologica surcoreana JSLidar, partner dera enginheria aranesa Arantec Enginnering e ua delegacion deth Korea Meteorological Institut (KMI),...
Vielha, 18 de mai de 2018.- Eth Govèrn d’Aran a adjudicat ara enterpresa Audigintraesa SA era redaccion deth projècte TRANSGARONA deth camin naturau der arriu Garona des de Vielha ena termièra damb F...
Vielha, 16 de mai de 2018.- Eth Grop de Rescat de Montanha des Pompièrs d’Aran (GRM) rescatèc eth passat dissabte ena zòna de Còth deth Hòro a dues persones qu’auien demorat atrapades en ua can...
Vielha, 16 de mai de 2018.- Damb motiu deth Dia Internacionau des Musèus, aguest diuendres 18 de mai, eth Musèu dera Val d’Aran presente… TARDE JURASSICA!! Tres uassi de dinosaure arribèren deluns en...
Vielha, 15 de mai de 2018.- Eth Hilat de Musèus des Tèrres de Lhèida e Aran aufrís exposicions, presentacions, charrades, concèrts, tasti de vin, talhèrs, balhs, visites urbanes e monuments, illusion...
Vielha, 15 de mai de 2018.- Eth CEI Val d’Aran de Casau prepause ua naua capsula gratuïta sus hilats sociaus e marqueting digitau entà comèrci e negòcis eth pròplèu diuendres dia 25 de mai de 10:00 a...
Vielha, 14 de mai de 2018.- Deth 14 ath 20 de mai damb eth lèma “Museus hiperconnectats: nous enfocaments, nous públics”, eth Hilat de musèus des Tèrres de Lhèida e Aran celèbre es activitats deth Di...
Vielha, 12 de mai de 2018.- Aguesta darrèra net ena ribèra der arriu Valarties apuprètz 500 mètros deth Pònt de Sant Pelegrí, que delimite eth nuclèu damb er inici dera pista forestau, s’a prod...
Vielha, 11 de mai de 2018.- Era Oficina de Joenessa dera Val d’Aran en collaboracion damb es ajuntaments de Les e Bossòst, organize diuèrsi talhèrs d’orientacion sus er usatge d’Instagram e sus acomp...


text:
Neuvillers-sur-Fave
Neuvillers-sur-Fave es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Neuvillers Un pichon vilatge situat sus la Fave, entre Frapelle e Vanifosse.
Neuvillers un petit village situé sur la Fave, entre Frapelle et Vanifosse.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De 1790 a l'an IX, la municipalitat a fach partida del costat de Bertrimoutier.
De 1790 à l’an IX, la commune a fait partie du canton de Bertrimoutier.


text:
En 1966, es publicat post mortem lo Dictionnaire occitan-français de L. Alibèrt, decedit en 1959. Coma la grafia d’origina de l’autor, mai que mai per l’accentuacion dels mots, èra diferenta de la de l’Institut d’Estudis Occitans, aquesta aprovada per l’autor a la fin de sa vida, una commission s’encarguèt de sa mesa en conformitat amb la nòrma novèla. Un fulhet doble d’errata ajustat al volume soslinha las contradiccions e las errors de l’obratge sense que siá possible de saber s’èran de l’autor o de sos editors. Pòrta tanben la pròva de certanas manipulacions « ideologicas » de l’òbra originala. Per Rodgièr Barta (1970, p. 17-18) : « Il s’agit d’une œuvre posthume, revue par Pierre Bec et Raymond Chabbert. Ce travail de révision est d’autant plus méritoire que la dernière partie du manuscrit était difficilement lisible, nous a-t-on dit. Qu’il nous soit permis cependant de regretter que l’orthographe d’Alibert ait été çà et là modifiée par les éditeurs… » (*).
Se constatarà d’efièit de « correccions » que non an res a veire amb una adaptacion solament tecnica : quand dins sa gramatica Alibèrt escriu « Occitania » (pp. X, XV, XXXI…) a costat de « influéncia » (p. XI), « província » (p. XIII), « Gàllia » (p. XIII), « importància » (p. XVII), « literària » (p. XXXVII), dona la pròva de l’accentuacion diferenta del primièr mot e dels seguents. Mas dins lo diccionari, a la p. 514, apareis « *Occitània », una farlabica que non li pòt èsser atribuïda.
Aital pren son ample la « desaviada », per aquel terrible simbòl. Non pas solament la desaviada de l’òbra del nòstre « lingüista nacional », mas la de nòstra lenga istorica.
Lo preciós manuscrit original (o fichièr) non es conegut ni localizat e degun non sembla se n’èsser trachat. Lo librari que crompèt la bibliotèca d’Alibèrt - e son mestièr èra de la dispersar, çò que faguèt sense que degun se’n mainèsse - aguèt en man aqueste document, mas refusèron de li vendre. Aital, avèm nosautres tanben, embarrada endacòm, non sabèm ont - mas benlèu d’unes sabon -, la nòstra « masca de fèrre » amb sos secrets.
Lo diccionari d’Alibèrt es dedicat al sol vocabulari de formacion populara (amb de quand en quand de mots semi-sabents), mas 17 paginas son consacradas a « L’adaptation des mots grecs et latins à l’occitan ». I trobam en particular l’utilizacion dels sufixes -ator, -atritz. A l’intrada « aprovar » (p. 111) l’autor precisa que « les formes savantes comme aprobacion, aprobatiu doivent garder le b [etimologic] ». Èra per lo mens un rapèl e una illustracion de la règla. I tornarem.
Lo diccionari d’Alibèrt, maldespièit los defauts d’una òbra inacabada e « sollicitada » - aqueles defauts serviràn fallaciosament d’arguments als antialibertians -, serà la matritz de totes los diccionaris occitans venguts après, quitament s’aqueles i portaràn de correccions e d’enriquiments necessàris o, malaja, d’inoportunas farlabicas.
J. P. (seguirà).
(*). « L’exécutrice testamentaire du philologue, sa belle-sœur, Mlle Latour, a consacré les deux dernières années de sa vie à la dactylographie et à la mise en ordre du texte, avec l’aide de Robert Lafont » (p. 12 del diccionari). Citem encara dins son ensemble la Seccion de linguistica e de filologia de l’Institut d’Estudis Occitans.


text:
Arcangelo Corelli
Argangelo Corelli (Fusignano, lo 17 de heurèr de 1653 - Roma, lo 8 de genèr de 1713) , compositor e violonista italian de grana influéncia de l'epòca barròca. Que desvolopè enter autes, lo genre deu concerto grosso (on duas partidas de l'orquèstra e dialògan amassas).
Que vadó en Romanha e chic qu'ei conegut sus la soa joetut. Qu'auré auvut com mèste (enter autes) l'organista, violinista e compositor Giovanni Battista Bassani a Bolonha. Que ho membre de l'orquèstra Accademica Filarmonica de Bolonha.
Corelli que comencè la soa carrièra com virtuòse deu vriulon en viatjant en purmèr a París, puish en Alemanha on entrè au servici deu princi de Bavièra. A partir de 1680 que s'installè definitivament a Roma on l'ancian reina Cristina Suècia, convertida au catolicisme, e demorava e bèth s'entornejar d'ua cort rica en musica e musicians on Corelli avó la plaça bèra com compositor e cap d'orquèstra.
Que passè après au servici deu cardinau Pietro Ottoboni (futur papa Alexandre VIII) qui's morstè hèra generós dab Corelli.
Durant la soa vita Corelli que conegó un succès deus màgers com musician e com compositor. Que demòra atau ua figura de grana influéncia suber l'istòria de la musica academica occidentau.
Enter los sons discípols, Francesco Geminiani e Pietro Locatelli que hon los mei famós.
Autan com compositor que com violonista que ho un fondator hèra inflenciau dens l'evolucion de la musica occidentau e de la tecnica deu vriulon. Qu'ei sepelit au Panteon de Roma.
Òbra[modificar | modificar la font]
Corelli que compausè 48 sonatas per trio, 12 sonatas per vriulon e continuo e 12 concertos grossos.
6 Opus que'u son autrejats:
- Opus 1: 12 sonatas da chiesa (sonatas per trio - 2 vriulons e baisha continua - Roma, 1681)
- Opus 2: 12 sonatas da camera (sonatas per trio - 2 vriulons e baisha continua - Roma, 1685)
- Opus 3: 12 sonatas da chiesa (sonatas per trio - 2 vriulons e baisha continua -Roma, 1689)
- Opus 4: 12 sonatas da camera (sonatas per trio - 2 vriulons e baisha continua - Roma, 1694)
- Opus 5: 12 Suonati a violino e violone o cimbalo (6 sonatas da chiesa e 6 sonatas da camera per vriulons e continuo, Roma, 1700 - la darrèra sonata que son variacion suu tema de La Folia)
- Opus 6 : 12 concertos grossos (8 concerti da chiesa and 4 concerti da camera per concertino e 2 vriulons e violoncèl, còrdas e baisha continua(Amsterdam, 1714)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Archives W.Icking - Particions de la Sonata Op.5 n°1 amb las ornementacions de l'edicion de 1710 e de la Sonata Op.V n°12 «Follia»
- Modèl:IMSLP
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Compositors anglés : Clarke • Purcell
- Compositors àustriac : Georg Christoph Wagenseil
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca
- Modèl Imatge e son sens imatge
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Portal:Vriulon/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Musica/Articles ligats
- Compositor italian
- Musica
- Compositor barròc
- Violonista classic
- Naissença en 1653
- Decès en 1713


text:
Manifestacion del 8 de novembre de 2017 a Tolosa, la FELCO comunica :
Lo 8 de novembre s’organiza a Tolosa una manif per mai d’occitan dins los mèdias publics. Lo CA es estat consultat e de la consultacion s’es desgatjada la posicion seguenta :
– dificultat per mantun d’èsser present a Tolosa lo 8 de novembre ;
– sosten a la reivendicacion ;
– encoratjament als ensenhaires de i participar, eventualament en se fasent conéisser coma membres de la FELCO ;
– e subretot, çò que concernís totes los aderents, de totes los cantons, mandadís de letras per demandar mai d’occitan. Per qu’aquela campanha de letras aja una eficacitat, sètz TOTES solicitats, collègas de totas las acadèmias.


text:
Concèrt de sosten a la calandreta la Garriga de Ginhac, a Popian.
Barrut banhat,
Barrut secat,
Concèrt capitat.
* Per memòria: los Dissabtièrs dau Clapàs, aquela còla famosa que s'acampava los dissabtes dins las annadas trenta, a l'entorn de l'Escotaire-Deseuse, J. S.Pons, Tullet, Hamelin lo vièlh, Bel, Bras e cotria, prenguèron costuma de s'assadolar un còp l'an d'un regalèmus dels cranes. Per aquò far, anavan a l'ostalariá Popian, dau nom de son proprietari, afenatge a l'intrada de la rota de Nimes, pas luònh dau cai dau Merdanson.
E los còps de maissas annadièrs, a se faire petar la jota-ventrièira, venguèron de "Popianadas".
Guinhada ièr, a Popian, dau passat au present e a l'avenidor, mercé calandreta.
E çai-venguèron sens o saupre, los participants dau sègle XXI, segon la formula anciana, de popianaires que popianegèron dissabtièirament. !
A l'an que ven?
Anchoiadas e parlicadas o quand los federaus desbarcan dins lo pòrt de Seta....
Una A.G. made in aquí.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 30 d’agost de 2009
Bernat Manciet amagat
E la rason n'ei simpla: la lengua de Manciet qu'ei sense nat dobte natra e blosa, totun qu'ei tanben hèra particulara. Qu'ei basada suu parlar plan gascon deu son lòc nadiu, Sabres, en la Lana Gran. Qu'ei gascon deus bons, mès qu'ei coenhit de particularitats pòc accessiblas aus qui non son pas deu parçan.
Per exemple, amagar en gascon de Manciet non vòu pas díser escóner, mès, au contra, expausar. Ua amagada qu'ei ua miaça. E abolir non vòu pas diser abolir mès balhar rason. E qué vòu díser achomir? Lo Palai n'ac ditz pas. Achomir qu'ei sinonime de gahar l'enterdromida, assomelhà's. Ambrada n'ei pas sonque ua ambrada, qu'a tanben lo sens de còp, vegada (o viatge en aranés). Arbastar que vòu díser bastar. E anoï's ? escanà's. E demorar atuc? Demorar mut. E un auguit, e sabetz çò qu'ei? Urosament, lo Palai qu'ac sap. Qu'ei un lamon, un marescatge.
Ja seré òra qu'avossem un diccionari generau de gascon, tot en gascon, qu'apleguèssen tots los mots e expressions de l'òbra tota de Manciet!!!
E ja seré òra qu'avossem ua lengua gascona unificada!!!!
Cent ans a, Miquèu de Camelat e Simin Palai que decidín de non pas escríver en lor gascon bigordan nadiu tà's hicar au biarnés de l'arribèra deu gave de Pau, qui consideravan coma lo gascon literari per excelléncia. Mès Manciet ne'us seguiscó pas. E que cau plan constatar uei lo dia, los escrivans gascons qui escríven en koinè biarnesa, a despart deus quites Biarnés, non n'i a pas nat. Los autors gascons non-biarnés, que sian Claudi Bellòc, Pèir Morà, Halip Lartigue, Eric Chaplain, Terèsa Pembrun-Lavit, Joan-Pau Ferré, e tots los autes, sens oblidar los autors aranés, qu'escrigón tots en ua varietat non-biarnesa, cada un en la soa varietat pròpia basada suu parlar deu son parçan, mes o mens normativizada peu son autor. Per la medisha rason qui hè los escrivans occitans non-lengadocians non vòlen pas escríver en lengadocian, los escrivans gascons non-biarnés non vòlen pas escríver en biarnés.
La nòrma pluricentrica de l'occitan imaginada per En Domergue Sumien implicaré que i avosse ua nòrma unificada peu gascon. Quina nòrma? L'aranés de Vielha? Lo biarnés de Pau? Lo parlar de Dauna Y deus alentorns de Tarba, o lo de Monsur X de Labohèira, lo de Monsur Z deu parçan vasadés o lo baish-armanhaqués de dauna P ?? En realitat, la nòrma gascona qu'ei, uei lo dia, fòrça mes pluricentrica que non pas la deu quite occitan saunejat per En Sumien.
Pèire Bèc, escrivan originari deu Baish-Comenge qu'avè causit d'escríver en un gascon composicionau, sintetic, hèit d'elements prenguts de mantuns dialèctes de la lengua gascona: un gascon de nat lòc en particular e doncas de tots. Que hè dòu lo son exemple non sia pas estat seguit per nat aute escrivan gascon. Ua varietat unificada, sintetica, oficiau e vededera deu gascon, basada suus parlars pròpis deus país gascons, que'ns hè tostemp hrèita. Aquò n'empacharé pas los escrivans de continuar d'escríver en la soa varietat preferida s'ac volossen (n'ei pas un crimi, aquò, plan segur) mès aumens aurem a la dispausicion nòsta ua varietat unificada de gascon de promàver pertot. La tòca n'ei pas de remplaçar en expression orau lo parlar gascon naturau deus ajòus o deu vilatge (aquò, òc, que seré un crimi) mès plan de hornir ua varietat escriuta unificada. E de hèr-la arreconéisher coma fòrma oficiau de la lengua - la nòsta, lo gascon- pertot. En França, en Euròpa e dens lo mon sancèr. E l'occitan? Se'n portaré pas mei mau, plan au contra, puishque lo gascon ei bon occitan.
divendres, 28 d’agost de 2009
Al Conflent
El museu era tancat fins al 31 d'agost, quina llàstima!!! Doncs vam fer una gira fins a Sant Miquel de Cuixà.
Hi ha un Déu per als Peirotons passejant per la Catalunya nord.
dijous, 13 d’agost de 2009
Un petit pas per l'home...
...però un gran pas per la dona!
(Aquò èra la mea contribucion au jòc estivenc deu blòg Uendos, Greixets i Maremortes).
dimecres, 12 d’agost de 2009
Lo COMcert: l'eveniment musicau tà ajudar la creacion valenciana
Lo 29 d'agost que vien, que's celebrarà lo COMcert, un concèrt tà collectar hons tà poder editar lo guida nau de musicians e cantaires en valencian. Aqueth concèrt que's debanarà au camp de fotbòl municipau de Benifairó de la Valldigna (la Safor, País Valencian), los musicians qui i jogaràn ac haràn de manièra desinteressada. Los dinèrs (10 euros l'entrada) anaràn sonque tau hons.
Se n'avetz la possibilitat, anatz-i!!!!!
Lo site web de la manifestacion, qu'ei aquiu. Que i trobaratz totas las entressenhas, com i arribar, on dromir, lo programa, etc.
dimarts, 11 d’agost de 2009
Pèir de Garròs, gasconista
N'i a qui s'imaginan lo moviment gasconista, considerat com secessionisme per occitanistas, qu'ei un ahèr recent. Qu'an tòrt. Lo gasconisme que remonta au mitan deu sègle 16 dab la reneishença de la literatura gascona. Lo prumèr (cronologicament) d'aqueths escrivans de la renavida gascona, Pèir de Garròs, l'autor deus vèrs plan coneguts: "Per l' onor deu país sosténguer e sa dignitat manténguer" , qu'escrigó en abans-díser de las soas "poesias gasconas" (1567): "Le langage spécialement appelé gascon, naturel à nous de Béarn, de Comminges, d'Armagnac et autres, qui sommes enclos entre les monts Pyrénées et la Garonne". La lengua que i ei donc plan definida e lo país brèvament, totun plan clarament, traçat. Qu'estó seguit per Joan-Giraud d'Astròs, guaireben un sègle mei tard (1642): Crey-me, Gascoun, n'ajos bergoüigno / de nosto lengoüo de Gascoüigno (crei-me, Gascon, n'ajas vergonha / de nòsta lengua de Gasconha).
diumenge, 9 d’agost de 2009
Totes les baranes dels teus dits
Qu'èi recebut lo messatge qui sec de Jesús M. Tibau:
Us adjunto la invitació a la presentació virtual del llibre Totes les baranes dels teus dits, que tindrà lloc al blog d'Editorial Petrópolis, el 10 d'agost:
http://editorialpetropolis.blogspot.com/2009/08/invitacio-la-presentacio-en-linia-de.html
Doneu-ne difusió, companys i companyes de llibres, i gràcies de nou per la vostra col.laboració.
Jo la penjaré aquesta tarda.
Jesús M. Tibau
http://jmtibau.blogspot.com
www.escriptors.cat/autors/tibaujm
Ahijuda lo 10 d'agost, la presentacion deu libe per l'amic Jesús:
dijous, 6 d’agost de 2009
Gigas gaelicas
Que comença per ua giga cantada en gaelic escocés per Julie Fowlis e que continua dab ua auta giga, irlandesa aquesta, aquiu cantada en gaelic irlandés per Muireann Nic Amhlaoibh, seguida per un tèma instrumentau semblant, l'aire de la cançon on the road to Dublin) jogada au tin-whistle e qu'acaba per ua tresau giga irlandesa tanben instrumentau.
E puishque i èm, aquiu que v'èi botat un aute trocet de l'excellenta Muireann Nic Amhlaoibh: ua cançon de la region oèst deu comtat de Kerry : an spealadóir (lo dalhaire - el segador) seguida per dus rils.
Le meán an fhómhair dá chaitheamh dom / Peu mitan d'agòr (= tardor), qu'èri acabat
Ba mhór dubhach mo scéal / Qu'èra fòrça trista la mea istoèra,
Go breoite, brónach, atuirseach/ Malaut, desconsolat, triste
Gan sólás insa' tsaol / Shens solaç (consol) en la vita
Mo pháircín féir gan gearradh uaim / Lo men campinet d'èrba (que'm demora) shens èster dalhat,
De dheascaibh clainn an Bhreacluain / De part de la familha de Braclon
'Gus féar na gcomharsan treascartha/E l'èrba deu vesin qu'ei dejà dalhada
Á chíoradh le grein / E seca peu só (sol)
Arrepic
Dá bhfaighinnse speal ó Shasana / S'avossi ua hauç d'Anglaterra
'Gus crann ó Locha Léin / E un mange (mànec) de Lough Leane
Cloch is clár is gaineamh air / Ua pèira e un plan dab sable dessús (una pedra i un pla amb arena a sobre)
Ó dhúiche Uí Néill / deu parçan (de la comarca) deus O'Neill
Do chuirfinn faobhar ar maidin suas / que'n harí un estrem de matin
'Sheasódh ar feadh na seachtaine / qui demoraré tota la setmana
Is bearrtha 'bheadh an t-acra / e l'acre que seré dalhat
Le fáinne an lae / per la fin de la diada
PS tà arrespóner a un legedor: parc que vòu díser camp en irlandés. paircín que deriva de parc per l'addicion deu sufix diminutiu afectiu -ín, mo = lo men, mo phaircin: lo men petit camp.
dimecres, 5 d’agost de 2009
Deman que't parlarè
E puish l'Escòla deras Pirenéas que's morí. Non n'i pas arren de qué se n'arregaudir, la mòrt d'ua escòla n'ei pas jamès un senhau positiu tau futur de la lengua nòsta, ailàs.
Perqué soi a vos parlar de tot aquò? E ben, qu'ei aprofieitat deu léser estivenc tà descobrir un autor qui non coneishèvi pas: Joan-Pau Ferré. Comengés de pair, coseranés de mair, qu'ensenha l'occitan a Sent-Gaudenç. Qu'ei joen, lo Joan-Pau, e qu'escriu la soa pròsa en ua lengua naturau, tostemp en gascon deu Coseran mès botat en bona grafia occitana. Que comencèi per "Eth arrestoth", un roman publicat en çò deu Princi Néguer, (ara PyréMonde). E ben, qu'ei de simple díser: que m'agradè fòrça. Que'm hasó gòi, que'm soi regalat. Alavetz, a l'Estivada de Rodés d'enguan, que m'aturèi a l'estanc de la libreria occitana tà véder se, per escàs, non trobarí pas un aute obratge deu quite Joan-Pau Ferrèr. E que'n trobèi un, un arrecuelh de novèlas, aqueth editat peth Ostau Comengés e titolat "Deman que't parlarè". E que m'a agradat enqüèra mes. Las novèlas que van acompanhadas per un lexic gascon-catalan-espanhòu- francés, doncas aqueth obratge que pòt interessar tots los vesins deus nòstes Pirenèus. Enfin un autor occitan qui no's deisha cap embarrar dens frontièras quinas qui sian! Qu'a rason. Los Pirenèus que son l'esquia, la colomna vertebrau deu País Nòste, que non la soa frontièra.


text:
De rerum natura
De rerum natura (De la natura de las causas), es un gran poèma en lenga latina del poèta filosòf latin Lucrèci, que visquèt al sègle I. Compta sièis libres de 7 400 examètres dactilics, mètre classic utilizat tradicionalament pel genre epic, es una traduccion de la doctrina d’Epicur.
Lo poèma se presenta coma un ensag de « trencar los fòrts varrolhs de las pòrtas de la natura », es a dire de revelar al lector la natura del mond e dels fenomèns naturals. Segon Lucrèci, que s'inscrich dins la tradicion epicuriana, aquela coneissença del mond deu permetre a l'òme de se liberar del fais de las supersticions, subretot religiosas, constituissent tant d'entravas qu'empachan cacun d'aténher l'ataraxia, es a dire la tranquillitat de l'arma. « Il n'y a sans doute pas de plus beau poème scientifique que le De Natura Rerum[1]. »
Somari
- 1 L’epicurisme en Itàlia
- 2 D’Epicur a Lucrèci: la nocion de traduccion
- 3 La causida de la forma poetica
- 4 Teoria fisica
- 5 Consequéncias als plans filosofic e moral
- 6 Posteritat d'aquel poèma
- 7 Articles connèxes
- 8 Notes e referéncias
- 9 Fonts primàrias
- 10 Fonts secondàrias
- 11 Ligams extèrnes
L’epicurisme en Itàlia[modificar | modificar la font]
Pasmens se se sap pauc sus la vida de Lucrèci equitament se d'incertituds demoran sus l'epòca ont viviá, podèm comprene que s'agís d'un periòde de trebols politics, marcada per de chaples (de Mari), de dictaturas (de Sulla de -82 a -79), de revòltas d’esclaus fòrça reprimidas (revòlta d'Espartac, de -73 a -71), o encara de guèrras nombrosas e violentas.
L'istòria de Roma es marcada a l'epòca per una crisi de las valors tradicionalas, coma l'ideal de virtus presicant lo coratge, la leialtat e la moderacion, que se trapa sovent escarnit e reprovat. Pasmens aquel ideal, sostengut pels estoïcians, avián fins ara ligat la societat.
Mai, l'influéncia de la cultura grèga sus la cultura romana es a vegada vist coma una revenja dels vencuts (Grècs) suls venceires (Romans), çò qu'explica la resisténcia encontrada per aqueles qu'ensajan de difusar la doctrina epicuriana a Roma. Mas aquelas resisténcias an pas empachat la doctrina epicuriana de s'espandre, per exemple dins los mitan de la noblesa, e subretot dins la region de Campània. Lo novelum de Lucrèci, coma lo mòstra Ciceron, es de difusar aquela doctrina jos la forma d'una poesia grandiosa, e non, segon los tèrmes de Ciceron, « sens pas cap d'art », « sens netetat, sens òrdre e sens ornament », coma l'avián fach fins alara los davancièrs de Lucrèci.
D’Epicur a Lucrèci: la nocion de traduccion[modificar | modificar la font]
Lucrèci a pas la pretencion de crear de concèptes novèls, mas de traduire Epicur, es a dire, segon lo sens ancian del mot traducere, de transmetre lo sistèma epicurian, alara vièlh d'unes dos sègles. Es notable qu'al moment de trebols politics, es la doctrina de l'epicurisme, presican una retirada sus per esapar als escambis de la politica, que comença a prevaler sus aquela de l'estoïcisme, que n'apelava al contrari a la participacion (mesurada e de bon sens) del savi als afars de la ciutat.
L'originalitat subversiva d’Epicure, a l'epòca, èra de se far glòria de l'individualisme al moment que las autres doctrinas fondan la « vertut » — que passava pels afars publics, o al mens las relacions amb los autres ciutadans — en qualitat morala indispensabla. Epicur rebuta aquel idealisme moral, afirmant que lo bonaür consistís sonque dins l'abséncia de dolor e de trebols. « Escopi sus la moralitat e sus las admiracions voidas que li son acordadas, quand produch pas cap de plaser », çò declara. Lo critèri màger de vertat de sa doctrina es donc la sensacion, e la morala a per fin de definir los mejans d'accedir durablament al plaser. A subjècte de la fisica, deu avalir las « terrors e tenèbras de l'esperit ».
L'estil d'Epicur èra d'una tecnicitat que fasiá la lectura malaisida. Dins sa traduccion de çò que d'esperel nomena un « subjècte escur », Lucrèci torna jos una forma poetica çò que podèt extraire de tèxtes de son mèstre: es un imitator original, sens que la doctrina epicuriana auriá estat benlèu pas promés a venir que coneguèt.
Lo ròtle de Lucrèci dins l'espandiment de la doctrina epicuriana es tan grand qu'unes punts de la doctrina d'Epicur èran pas dins los tèxtes d'aquel darrièr que podèron èssr conservats: atal lo concèpte de clinamen o « declinason », desviacion minimala dels atòms qu'explica la formacion del mond e de la matèria, son a pas dins De natura rerum. Mas, aquel concèpte es fòrça important que, mai d'explicitar la constitucion d'un mond finit dins l'univèrs infinit, garantís la libertat de l'òme, son vam vital, que la desviacion minimala e espontanèa que demoran los atòms es regida per l'asard, e non per quin que siá determinisme.
La causida de la forma poetica[modificar | modificar la font]
Una fin pedagogica[modificar | modificar la font]
Se lo tème de la natura de las causas es « un subjècte escur, » cal alara desvolopar d'estrategias intelligible. Es una de las rasons que Lucrèci fa la causida de la forma poetica, per impregnar sa doctrina salvatritz « del doç mèl de la poesia », coma o fariá un mètge amb una medecina.
Lucrèci dedica son poèma a Gai Memmi, ric orator roman. Desvolopa son tèxte s'adreçant de contunh a aquel interlocutor, que nomena a onze escasença pendent lo poèma[2]. Aquò li permet de preveira las objeccions eventualas e d'i respondre amb benvolença, en acòrdi amb la fin pedagogica del tèxte. Son tèxte es tanben donat plan vivent per « la passion que Lucrèci dona a seguir son rasonament, per la vivacitat de sas interrogacions, de sas exclamacions, de sos triomfs logics[3]».
Lo plan comença per expausar los principis generals per enseguida desvelopar las consequéncias en matèria de concepcion filosofica del mond e etica personala.
- Libre I: principis fondamentals de l'atomisme
- Libre II: fisica atomica e constitucion dels còsses
- Libre III: l'arma umana e la crenhença de la mòrt
- Libre IV: la vida psiquica e lo sentiment amorós
- Livbe V: istòria del mond e dels òmes
- Libre VI: fenomèns fisics e plagas
Lucrèci s'alunha de son mèstre al subjècte de l'estatut de la poesia. Epicur, que mespresava tota elaboracion literària, recomandava a Pitoclès, son discípol, de « se tapar las aurelhas amb de cera coma l'Ulisses d'Omèr », de fugir a plenas velas, per cedir pas a la « incantacions de las serenas de la poesia ». La poesia, per el, deuriá demorar un pur divertiment, o alara possedava « la seduccion perniciosa dels mites » qu'es indispensable de resistir, coma a tota supersticion que trobla l'arma.
Un poèta filosòf[modificar | modificar la font]
Lo poèma de Lucrèci se situa dins la continuitat dels grands modèls de filosòfs-poètas[4] dels temps ancians, coma Empèdocles e Enni, que pretendon revelar la natura del mond, es a dire far aparéisser una cosmogonia pel poderós intermediari que constituís lo vèrb. Lucrèci soslinha sovent lo caractèr eficaç de son vèrb, coma o mòsta lo grand nombre d'escasença dels vèrbs « dire » e « revelar » dins lo poèma.
La natura, segon Lucrèci, possedís una forma benlèu cambiadissa: los espectacles qu'ofrís nos son donats jos la forma d'« espècias » totjorn renovelats, que sola l'abitud nos empacha de comprene dins lor eternal novelum. La natura se desvela al poèta, qu'a per foncion gaireben divina de la revelar a son torn als òmes.
Lucrèci explòra una novèla dimension del rapòrt entre la natura e l'òme, aquel acquerissent fàcia a la natura la qualitat d'un subjècte moral. La nocion de pacte (foedera), elaborada ja per la religion romana e tornada per Lucrèci, per designar las leis e limitas de la natura, significa que l'òme deu conéisser e acceptar aquelas leis. Mas Lucrèci suggerís pel primièr còp qu'es possible a l'òme de trencar aquel pacte: un còp lo rapòrt òme/natura liberat de l'idèa transcendenta de religion, la responsabilitat morala de l'òme ne ven que mai fòrta. L'òme deu provocar « la religion tradicionala e son agach òrre » per se consacrar a l'estudi dels fenomèns naturals.
Teoria fisica[modificar | modificar la font]
Atòms e void[modificar | modificar la font]
Segon la teoria fisica d'Epicur, que trobava sa basa per Democrit e Leucip, tot, e tanben l'arma umana e los quita dieus, es entierament constituit d'atòms e de void. Al plan terminologic, cal notar que, pasmens se torna una teria ja elaborada en grèc, Lucrèci causiguèt d'utilizar pas lo tèrme grèc « atòm », mas utiliza puslèu de perifrasas: « còsses invisibles », « còsses primièrs » (I, 510), « còsses generators » (I, 60) o encara « semens de las causas »[5].
Totas aquelas particulas son immudables, desprovesidas de sensacion e incoloras (II, 737). Se movon de contunh, mercé als espacis voids qu'existisson entre elas (I, 383), lo void essent important dins un borron de lana que dins un tròç de plomb (I, 360). Los atòms son pas totes semblables, mas se destrian segon « lors distàncias, lors caps, lors unions, lors peses, lors tusts, lors encontras e lors movements » (II, 725-27).
Lo clinamen[modificar | modificar la font]
Lo clinamen designa la « declinason » dels atòms, es a dire lo movement minim que son l'objècte obligatoriament, o alara cason verticalament pel void e pas cap de mond poiriá naícer. Aquel movement, que se realiza d'un biais totalament aleatòri (II, 218-220), provòca de contunh una seria de reaccions en cadena. Lo clinamen es tanben a la font del liure arbitri, sens que los movements de las particulas aurián degut èsser predeterminats de tota eternitat[6].
Evolucion del vivent[modificar | modificar la font]
Aquel constant movement de las particulas es tanben responsable de l'evolucion dels èssers vivents, Totes los atòms de segur pòdon pas se combinar de biais quin que siá, que « totes los còsses venon de semens definidas, an una maire determinada e creisson amb la facultat de conservar cadun son espècia » (II, 707-10). Mas abans de n'arribar aquí, la natura experimentèt dins de biais multiples, engendrant de monstres e d'organismes non viables, abans de ne capitar a produire des còsses que se transformèron pendent un long e complèxe procediment d'ensag e errors[7].
L'organ precedèt la foncion. Los diverses organs foguèron pas creats per una fin determinada, mas permetèron a la creatura que n'èra dotada de se'n servir per subreviure[8] :
" Pas res en efièt se formèt dins lo còs pel nòstre usatge; mas çò que se tranformèt, s'utiliza. Pas cap de facultat de veire existiguèt abans la constitucion dels uèis, pas cap de paraula abans la creacion de lenga, e las aurelha existiguèron plan abans l'ausida dels sons "(IV, 834-39)
Luènh d'aver començat dins un mitic edat d'aur, las espècias deguèron lutar per lor subrevida: " Fòrça espècias deguèron perir sens aver pogut se reproduire e daissar una descendéncia. Totas aquelas que veses respirar l'aire vivificant, es l'engana o la fòrça, o fin finala la velocitat que d'empuèi l'origina los aparèt e servèt " (V, 855-59).
Epicur contra Aristòtel[modificar | modificar la font]
Atribuissent al quita atòm lo movement de la generacion e lo cambiment que permet lo passatge d'un essent a un autre, Epicur s'opauda radicalament a la concepcion finalista d'Aristòtel. Per Epicur, existís pas de finalitat, mas doas causas: los « movements apropriats » dels atòms d'un costat, e de l'autre, los « pactes » misterioses amb que la natura se fixa de limitas. Aquò implica donc la causalitat dels fenomèns naturals e de la matèria, afranquida de tota finalitat: la natura es pas qu'una fòrça cega.
La concepcion de la natura coma assemblatge d'elements primièrs non caracterizats e immudables provòca una concepcion del void pròpra a Epicur, e en seguida a Lucrèci, que diferís d'aquelas del presocratics coma Empèdocles e Anaxagòr, pels quals existís un principi primièr dont totas las causas naturalas resultan. Lo non èsser al sens de Parmenides, es a dire coma principi anientant, es oas utilizat per Epicur e Lucrèci: segon eles, los còsses primièrs o atòns an lo meteis estatut ontologic que lo void. Li real se compausa del meteis biais de void o d'atòms, e lo non èsser fa partit del real al meteis títol que los còsses.
Consequéncias als plans filosofic e moral[modificar | modificar la font]
Lo bonaür coma abséncia de trebol[modificar | modificar la font]
La fin ultima de la vida umana es l'aténher lo bonaür e mermar lo patiment. I a pas de tòca morala mai nauta que de facilitar l'obtencion del bonaür per se e sos companhs[9]. Segon la doctrina epicuriana, qual es en mesura d'escapar als mals fisics pòt aténher lo bonaür. Fòra de la fam, de la set, de la dolor, las seulas entravas al bonaür son las terrors imaginàrias, coma lo foncionament de la rason, s'aplicant a la coneissença de la natura, pòt nos ajudar a nos desliurar. Aquel estat que lo treble n'es absent se nomena « ataraxia » (du grèc ἀtapaEίa, ataraxía significant « abséncia de treble », « impassibilitat »).
Lucrèci es fòrça critica al vejaire de tot çò que pòt desviar d'aquela serena contemplacion de la realitat. Cal subretot se desviar dels simulacres que trebolan la nòstra serenitat. L'amor n'es lo perfièt exemple, que « Vènus fa dels sieus amants las joguinas dels simulacres » (IV, 1101). Tanpauc cal crénher la mòrt: « La mòrt es donc pas res per nosaltres e nos tòca brica, que la natura de l'arma aparéis coma mortala. »[10]. Coma « pas cap de malaur pòt aténher aquel qu'es pas mai », voler perlongar la vida quand fa pas que balhar patiment es donc absurd (III, 940).
Refusant una vida eternala, l'epicurisme rebuta atal la paur de la mòrt. Los dieus, abitants dels intermonds, vivon una vida benastruca e de cap de biais intervenon sus las destinadas umanas. Las supersticions religiosas son donc violentament denonciadas: « Quant crimes la religion podèt nos conselhar! » [11].
Lucrèci explica la cresença als dieus coma una mena pels òmes de s'explicar de fenomèns naturals incomprensibles, coma los tèrratrems, la granissa, lo fólzer o lo tròn: « O raça malastruca dels òmes, qu'atribuiguèron als dieus aqueles fenomèns e que lor prestèron de colèras crudelas! » (V, 1195). Denoncia de biais repetit la barbariá dels sacrificis umans » Salem, p. 45 e rebuta amb fòrça en consequéncia tota manifestacion religiosa de tipe organizat: " La pietat, es pas de se mostrat la tèsta velada davant una pèira, es pas s'aprochar de totes los altars, es pas se prosternar al sol palma obèrta en fàcia d'estatuas divinas, es pas d'asagar los altars amb la sang dels animals, tampauc apondre de preguièras a las preguièras; mas puslèu es plan de gaitar totas causa d'aquel mond amb serenitat " (V, 1198-1203).
Lo rasonament verai[modificar | modificar la font]
Çò qu'impòrta es pas la Vertat, mas l'usatge del « rasonament verai ». L'ambicion de la sciéncia deu èsser de calmar la nòstras inquietud e d'assetar lo nòstre bonaür, e lo ròtle de Lucrèci es de nos far aparéisser la natura non velada, e pasmens non espaventosa.
Lo locus amoenus[modificar | modificar la font]
Lucrèci presenta sul pic la voluptat coma associada a la natura. Aquò se traduch per la vida videnta pel concèpte de locus amoenus, « luòc agradable ont s'encontram entre amics, alongats dins l'èrba fresca ». Aquela idèa d'un luòc retirat, fòra de portada de las turpituds de la vida politica corrompuda, aurà una granda fortuna mai tard, e lo locus amoenus ven rapidament un topic de la literatura latina abans d'inspirar los poètas de la renaissença. Lo savi s'encontra « entre se » amb sos amics, dins lo plaser de l'escambi sens identificacion. Lo luòc de predileccion del savi se presenta coma una mena de jardin claus que se pòt pas partir sens regret per torner dins lo mond exterior e l'univèrs ont regna la violéncia. Aquela violéncia, que l'òbre de Lucrèci reson tot lo long, menaça lo mond: es un dangièr per la gama armoniosa de las causas, una fòrça que s'opausa a la pluralitat e a la diversitat, font d'una tan granda jubilacion, de las causas del mond.
Posteritat d'aquel poèma[modificar | modificar la font]
Istòria del manuscrit[modificar | modificar la font]
Afrontant tota cresença religiosa, lo grand poèma de Lucrèci essent completament casut dins l'oblit pendent l'Edat Mejana, fins a la descobèrta en 1417 d'un manuscrit del sègle IX per l'umanista italian Poggio Bracciolini, pendent d'escacions dins la bibliotèca d'un monastèri. Aquel manuscrit foguèt longtemps considerat coma essent la sola copiá anciana d'aquel poèma fins a la descobèrta de dos autres manuscrits del sègle IX (ms Oblongus e Quadratus, a Lèida) e, en 1750, de rèstes carbonizats d'un rotlèu de papir dins la vilá dels Papirs d'Erculanum[12]. Quand Poggio Bracciolini fa circular son manuscrit, l'interés es plan viu coma o mòstra las nombrosas copiás manuscritas que se'n faguèt, qu'una cinquantena demoran[13].
Dins la pintura[modificar | modificar la font]
Botticelli se seriá inspirat d'aquel poèma per penher sa celèbra allegoria del Printemps. S'agís mai precisament de l'invocacion a Vénus, amb que comença aquel poèma (I, 1-43), combinada amn una descripcion de l'arribada del printemps (V, 737-740)[14]: " Lo Printemps ven e Vénus amb el; en avant l'eròi alat de la divesa, zefir; suls passes de Zefir, Flora sa maire lor prepara una rota florida de colors e de perfums ".
Interpretadion de Michel Serres[modificar | modificar la font]
La coabitacion de la declinason fortuita dels atòms e d'un mond estable trapa un reson dins de filosofias modèrnas, coma dins aquela de Michel Serres. Aquel, analisant l'atomisme dins l'encastre de la mecanica dels fluids, mòstra cossí pòt se formar un equilibri « al mièg de las fluéncias », permetent als elements d'èsser pas emportats dins lo remolin ncessant de la matèria. « La totalitat de las fluxions se ten ensemble dins una fixitat relativa » fins a qu'un mond perisca. Quitament se Lucrèci fa pas cap d'allusion als fluids, es el de segur, per sas referéncias als « remolins », qu'es a l'origina d'aquela interpretacion. Lucrèci privilegia en efièt l'aspècte movementat, lo trabalh de desagregacion de la natura, sus l'immobilitat del mond. Sus aquèl subjècte s'opausa un pauc a Épicure, que, el, dona una granda plaça a « l'equilibri estable de la carn ».
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Notes e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bayet, p. 227.
- ↑ Salem, p. 16
- ↑ Bayet, p. 212
- ↑ Bayet, p. 211
- ↑ Greenblatt, p. 185
- ↑ Greenblatt, p. 188
- ↑ Greenblatt, p. 189
- ↑ Greenblatt, p. 190
- ↑ Greenblatt, p. 195
- ↑ Nil igitur mors est ad nos, neque pertinet hilum / Quandoquidem natura animi mortalis habetur.
- ↑ Tantum religio potuit suadere malorum!
- ↑ Greenblatt, p. 57
- ↑ Greenblatt, p. 219
- ↑ Salem, p. 22
Fonts primàrias[modificar | modificar la font]
- Projècte Gutenberg e-text de On The Nature Of Things
- De rerum natura (1475-1494), codex numerizat, disponible sus Somni
Fonts secondàrias[modificar | modificar la font]
- Jean Bayet, Littérature latine : Histoire et pages choisies, traduites et commentées, Paris, Armand Colin,
- (en) Stephen Greenblatt, The Swerve : How the world became modern, New York, W. W. Norton, (ISBN 9780393343403) ; Quattrocento, traduit par Cécile Arnaud, Flammarion, 2013
- Jean Salem, Lucrèce et l'éthique : La mort n'est rien pour nous, Paris, Vrin, (ISBN 2711610314)
- Michel Serres, La naissance de la physique dans le texte de Lucrèce : fleuves et turbulences, Paris, Minuit,