text:
Enric VIII d'Anglatèrra
Enric VIII d'Anglatèrra, (28 de junh de 1491 - 28 de genèr de 1547) que ho rei d'Anglatèrra e senhor d’Irlanda deu 22 d'abril de 1509 dinc a la soa mòrt. Que ho lo dusau monarca de l'Ostau de Tudor. Lo son regnat que marquè pregondament l'istòria anglesa per'mor, entà poder divorciar de la soa purmèra molhèr, Catarina d'Aragon qu'instaurè l'anglicanisme en se bèth desliurar de l'autoritat de la Glèisa Catolica Romana.
La soa preocupacion entà obtiéner un eretèr mascle que'u mièn tanben a se maridar 6 vegadas.


c: text/html

text:
Juan Gregorio de Las Heras
Juan Gregorio de Las Heras (Buenos Aires, l'11 de julhet de 1780 - Santiago de Chile, heurèr de 1866), que ho un militar argentin qui gavidè ua colomna de l'Armada deus Andes e, atau, que trauquè los Andes entà liberar Chile durant las Guèrras d'Independéncia argentina e de Chile. Après la campanha de Chile, que participè a la liberacion de Peró (en particular que liurè las batalhas de Chacabuco, Talcahuano e Maipú.
Après, que ho tanben governador de la Província de Buenos Aires.
Abans la Guèrra d'Independéncia, que comencè la soa carrièra com comerçant. Durant las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata que pelegè com sargent dens los Usars deu bearnés Joan Martin Pueyrredon
Opausant au regim federau de Juan Manuel de Rosas, que s'exiliè mantuas annada en Chile on e tribalhè entà l'armada d'aqueth país.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Víktor Ianokòvych
Víktor Fedorovych Ianokòvych (en ucraïnian: BikTop ФeдopoBич ЯHykoBич = Viktor Fedorovych Ianukovych, Ienàkiieve, Província de Donetsk, 9 de julh de 1950) es un engenhaire mecanic e politician ucraïnian, menaire del Partit de las Regions. Foguèt president d'Ucraïna del 25 de febrièr de 2010 fins a sa destitucion lo 22 de febrièr de 2014. Foguèt anteriorament governador de la Província de Donetsk de 1997 a 2002, e primièr ministre d'Ucraïna en dos periòdes dempuèi lo 21 de novembre de 2002 fins al 31 de decembre de 2004, e puèi del 4 d'agost de 2004 al 16 de novembre de 2007, quand renoncièt après las eleccions del 2007.
Foguèt lo segond candidat pus votat quand se faguèron las eleccions presidencialas ucraïnianas de 2004 e lo sieu partit lo mai votat durant las eleccions legislativas de 2006 e 2007.
Aprèp las manifestacions EuroMaidan e la mediacion de politicians de l'Union Europèa qu'enfortiguèron l'oposicion, lo president ucraïnian fugiguèt de Kyiv lo 22 de febrièr de 2014. Mai tard dins la meteissa jornada, foguèt destituit de sa foncion. Dins una entrevista facha probablament dempuèi l'èst d'Ucraïna, lo president fugitiu anoncièt qu'aviá pas l'intencion de demissionar e que s'agissiá d'un còp d'estat en comparar çò que s'èra passat amb lo nazisme. Ensagèt de fugir cap a Russia a partir de Donetsk abans de se refugiar en Crimèa aprèp sa destitucion. Fa actualament, dempuèi lo 24 de febrièr l'objècte d'un mandat d'arrèst emés per las autoritats ucraïnianas.
Aprèp que foguèssen trobats maites documents escampats dins lo lac de sa residéncia presidenciala que provavan de despensas colossalas (per exemple 30 milions d'èuros per de lustres-candelièrs en aur), una corrupcion enòrma e una susvelhança del mond de la premsa, de jornalistas e activistas ucraïnians creèron lo 24 de febrièr un sit sus Internet inspirat de Wikileaks e sonat YanukovychLeaks ont se pòt aver accès public a tota la documentacion recuperada. Es actualament refugiat en Russia, probablament a l'entorn de Rostòv de Dòn, vila del sud del país e pro pròcha de la frontièra ucraïniana, e faguèt divèrsas conferéncias de premsa ailà en clamar l'illegitimat del govèrn actual de Kyiv.


text:
Lèssia Orobets
Lèssia Ióriivna Orobets (en ucraïnian: Лécя Ю́piïBHa Opoбéцb; 3 de mai de 1982) es una jurista e politiciana ucraïniana. Es actualament, e dempuèi 2007, membre del Parlament d'Ucraïna. Foguèt elegida primièr amb lo partit Nòstra Ucraïna - Autodefensa Populara) e reelegida un segond còp en 2012 coma membre del partit Batkivshchyna capitanejat per Iólia Tymoshenko.
Son combat contra la corrupcion governamentala coma dins la societat ucraïniana ne faguèron una de las figuras d'oposicion màger al govèrn de Víktor Ianokòvych. Activa participaira a las manifestacions proeuropèas e antigovernamentalas sonadas EuroMaidan foguèt victima d'una agression de la Berkut durant lo mes de genièr a la carrièra Hroshevskoho.
Se presentèt a las eleccions a la comuna de Kyiv que se faguèron lo 25 de mai de 2014 mas obtenguèt mens de 10% mentre que son rival lo boxaire Vitali Klychkò, que s'emportèt mai de 55% dels sufragis, venguèt lo novèl cònsol de la capitala ucraïniana.


text:
Kappelkinger
Kappelkinger es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés. Vilatge de la distincion episcopala del Val de Guéblange.
Abans 1150: Curbera es un alleu del Comte de Werde, Siegebert. Curbera #Qu'al fil dels ans se tranformera en Cungera =KINGER. En l'an 1150 Siegebert dona Curbera al Abbaye de Wadgassen, amb los #dire e la bassa, mièja e anautita justícia. La donation a confirmat l'an 1179 pel pape Alexandre III. En l'an 1200 Kappelkinger possedís ja una capèla. (Se tròba en l'archiu del prieuré de Insming la traduccion alemanda facha l'an 1617 pel vicari del Val-de-Guéblange). En 1224 lo abbaye de Wadgassen renóncia als sieus dreches sus Kappelkinger en favor del Comte Siegebert III e de los sieus fils Henri e recep a cambiament la mitat de las #dire a Guéblange. En 1727 Kappelkinger, fins ailà annèxa de la parròquia de Insming, a erigit en parròquia de la archiprêtré de Morhange amb Überkinger coma annèxa. Lo 12 de decembre de 1724 la destruccion de la capèla es ordonnée aital coma lo bastiment de la glèisa actuala, aquel als còstes del prieuré de Insming. Kappelkinger A erigit en parròquia dédiée a St Jacques en 1727. En 1732 a luòc lo bastiment de la glèisa de Kappelkinger. En 1790 las municipalitats de Kappelkinger e de Ueberkinger fan partida del Costat de Sarralbe, district de Sarreguemines, amb 7 autras comunas. En 1811 lo nombre de las municipalitats del costat de Sarralbe passa de 19 a 13, sièis comunas en avent #èsser suprimidas e amassadas a las municipalitats vesinas; A comptar d'aquela data Uberkinger es una annèxa de Kappelkinger[1].
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés. Village de la seigneurie épiscopale du Val de Guéblange.
- Avant 1150: Curbera est un alleu du Comte de Werde, Siegebert. Curbera qui au fil des ans se tranformera en Cungera =KINGER.
- En l’an 1150 Siegebert donne Curbera à l’Abbaye de Wadgassen, avec les dîmes et la basse, moyenne et haute justice. La donation est confirmée en 1179 par le pape Alexandre III.
- En l’an 1200 Kappelkinger possède déjà une chapelle. (On trouve dans les archives du prieuré d’Insming la traduction allemande faite en 1617 par le vicaire du Val-de-Guéblange).
- En 1224 l’abbaye de Wadgassen renonce à ses droits sur Kappelkinger en faveur du Comte Siegebert III et de son fils Henri et reçoit en échange la moitié des dîmes à Guéblange.
- En 1727 Kappelkinger, jusque là annexe de la paroisse d’Insming, est érigé en paroisse de l’archiprêtré de Morhange avec Überkinger comme annexe. Le 12 décembre 1724 la destruction de la chapelle est ordonnée ainsi que la construction de l’église actuelle, ce aux frais du prieuré d’Insming. Kappelkinger est érigée en paroisse dédiée à St Jacques en 1727. En 1732 a lieu la construction de l’église de Kappelkinger.
- En 1790 les communes de Kappelkinger et de Ueberkinger font partie du Canton de Sarralbe, district de Sarreguemines, avec 7 autres communes.
- En 1811 le nombre des communes du canton de Sarralbe passe de 19 à 13, six communes ayant été supprimées et réunies aux communes voisines; À compter de cette date Uberkinger est une annexe de Kappelkinger[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ " Forbach e lo sieu Arrondissement" de Joseph ROHR e " Lorraine&Alsace" pel Tinent J.Pàg. JEAN.
- ↑ " Forbach et son Arrondissement" de Joseph ROHR et " Lorraine&Alsace" par le Lieutenant J.P. JEAN.


text:
Dinastia Yuan
La dinastia Yuan es una dinastia mongòla que reinèt sus China de 1271 a 1368. Se formèt a partir de 1259 pendent l'esclatament de l'Empèri Mongòl. D'efèct, a la mòrt dau Gran Khan Mongke, una guèrra civila opausèt dos senhors mongòls importants, Ariq Böke e Kublai Khan, fins a 1264. Lo segond foguèt venceire e venguèt Grand Khan mai la màger part de l'Empèri èra ja devesida entre estats independents. En 1271, fondèt la dinastia Yuan ambé Pequin coma capitala. En 1279, lei Mongòls capitèron d'esquichar la resisténcia Song e d'unificar tornarmai China. Lo rèine de Kublai Khan s'acabèt en 1294 e foguèt caracterizat per una politica de sostèn au comèrci e per una separacion mai e mai importanta ambé lei tres autrei khanats que venguèron independants e reconoguèron solament una preeminéncia simbolica ai Yuan.
La dinastia contunièt de dirigir lo país fins a 1368. D'efèct, foguèt rapidàment afeblida per de problemas de succession e per de dificultats economicas. Ansin, lo successor de Kublai Khan, Temür Khan (1294-1307) contunièt son òbra mai poguèt pas empachar lo desvolopament de la corrupcion. Lo rèine seguent, Külüg Khan (1307-1311), veguèt una tièra de decisions economicas marridas que causèron una crisi financiera grèva per lo govèrn. La situacion foguèt restablida per Buyantu Khan (1311-1320) e Gegeen Khan (1320-1323) qu'adoptèron lei mors chinés per dirigir lo país. Pasmens, aqueu darrier foguèt rebutat per un còp d'estat de la Cort.
Aqueu còp afebliguèt la dinastia que lei caps perdiguèron la realitat dau poder. A partir deis annadas 1340, lei dificultats economicas e politicas de la dinastia causèron l'emergéncia de movements d'oposicion poderós. En 1351, acomencèt la revòuta dei Turbans Roges. Lei divisions e lei luchas de la Cort empachèron una repòsta eficaça e lei Yuan abandonèron la capitala en 1368. Certanei membres de la dinastia assaièron de resistir dins lo nòrd de China mai foguèron finalament desfachs en 1388. Lo rèsta de la dinastia se repleguèt en Mongòlia onte demorèron fins a 1635.


text:
Vèspa
Las vèspas son d'insèctes de l'òrdre de Hymenopteras sos classa de pterygotas, grop de neopteras). Las vèspas mesuran abitualament entre 10 e 19 mm, e an una morfologia de basa pròcha de las abelhas amb un cap dotat de mandibulas e d'un parelh de banetas, d'un parelh d'uèlhs compausats, un torax ont son fixadas sièis patas e quatre alas membranosas, e un abdomèn de colors vivas amb a l'extremitat un fisson religat a una glandola de verin. Contrariament a l'abelha que son fisson es en forma de croquet, la vèspa pòt fissar mai d'un còp pr'amor de la forma del seu fisson qu'es fòrça ponchut.


text:
Gabon a un PIB per cápita qu'es lo triple de fòrça nacions de l'Africa subsaariana. E mai se per una nauta inegalitat en las intradas una ampla proporcion de la populacion es paura[1]. Gabon dependèt de la lenha e del manganès fins que se descobriguèt petròli al començament dels ans 1970. Ara lo sector del petròli representa 50% del PNB e 80% de las exportacions[1]. La produccion de petròli amendrís ara de lo sieu punt pus naut, de 370 000 barrils per jorn, en 1997. La casuda dels prèses del petròli en 1998 aguèt un impacte negatiu en los beneficis del govèrn e l'economia.
En 1997 una mission del Fons Monetari Internacional critiquèt lo govèrn de Gabon per la siá excessiva despensa foguèsse del planejat en lo budgèt, en mai d'excessiva paissièra de prèstes al bòrd de la Banca Centrala e de la demòra dels procèsses de privatizacion.


text:
Willerval
Willerval es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Municipalitat de Willerval fa partida del departament del Passatge de Calava. S'estend sus una superficie de 405 ectaras e a una altitud de 66 mètres. Los abitants de la municipalitat de Willerval se nomenan los Willervalois e los Willervaloises.
La Commune de Willerval fait partie du département du Pas de Calais. Elle s'étend sur une superficie de 405 hectares et à une altitude de 66 mètres. Les habitants de la commune de Willerval se nomment les Willervalois et les Willervaloises.


text:
Categoria:Ostal de Fois
Familha renhanta del comtat de Fois de 1012 a 1426, d'Andòrra de 1230 a 1426 e de Bearn de 1319 a 1426. Totes aquestes fièus passèron apuèi a l'Ostal de Grailly, puèi a l'Ostal de Labrit, puèi fin finala als Capecians.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
C
- Comte de Fois (1 C, 19 P)
G
- ► Gaston Febus (3 P)
O
- ► Ostal de Comenge-Carcassona-Fois (10 P)
- ► Ostal de Fois-Grailly (4 P)
Articles dins la categoria « Ostal de Fois »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Dialectologia
La dialectologia es un sosensems de la lingüistica. A per tòca d'estudiar las variacions de la lenga essencialament en foncion d'una distribucion geografica. La dialectologia se maina de tèmas coma la divergéncia de dos dialèctes a partir d'un avantpassat comun e la variacion sincronica.
Una de las realizacions mai concrètas dels estudis dialectals foguèt la realizacion d'Atlàsses lingüistics tre la debuta del sègle XX. Lo precursor del model actual d'Atlàs lingüistic foguèt l'Atlas Linguistique de la France (ALF) realizat per Jules Gilliéron e Edmond Edmont.
Somari
Objèctes e metòdes de la disciplina[modificar | modificar la font]
Descripcion intèrna[modificar | modificar la font]
La dialectologia pòt estudiar los dialèctes en los descrivent per eles-meteisses, en degatjant los traches (especifics o non) de lor fonetica, de lor fonologia, de lor morfologia, de lor sintaxi o de lor semantica. En aquò, la descripcion dialectala diferís pas dels autres trabalhs de descripcion lingüistica sincronica, a aquò prèp que s'interèssa a de parlars que la variabilitat es une caracteristica majora.
Descripcion contrastiva[modificar | modificar la font]
Pòt tanben comparar un o mantun dialècte als autres dialèctes de la meteissa familha o del meteis grop lingüistic. O fa alara sovent en recorrissent a d'enquèstas de geografia lingüistica, que permeton de descriure la reparticion espaciala dels traches especificant los membres de ladicha familha. Aquestas enquèstas desbocan sovent sus l'elaboracion d'atlàs lingüistics, permetent de distinguir las diferéncias entre dialèctes gràcias al traçat de frontièras entre traches lingüistics, frontièras apeladas isoglòssas; una autra tecnica descrivent aquestas diferéncias d'un biais mai subtil es la dialectometria, o mesura quantificada de las oposicions entre mantun punt de la mapa dialectala.
Descripcion genetica[modificar | modificar la font]
Descripcion antropologica[modificar | modificar la font]
Descripcion sociolingüistica[modificar | modificar la font]
Ligams[modificar | modificar la font]
Las paginas del Thesoc (Tesaurus occitan)[[1]]


text:
Roșia Montană
Roșia Montană (en ongrés Verespatak, en alemand Goldbach, en latin Alburnus Maior) es un vilatge minier situat dins los Monts Apuseni, au nòrd-oest dau județ d'Alba (lo departament), en Transilvània, Romania. La comuna se composa de setze vilatges: Bălmoșești, Blidești, Bunta, Cărpiniș (Abrudkerpenyes), Coasta Henții, Corna (Szarvaspatak), Curături, Dăroaia, Gârda-Bărbulești, Gura Roșiei, Iacobești, Ignățești, Roșia Montană, Șoal, Țarina and Vârtop.
La comuna e la mina[modificar | modificar la font]
Roșia Montană es situat sus un site onte l'activitat miniera es coneguda dempuei l'antiquitat. Los romans l'an desvelopat e an creat los dos Alburnus : Al. Maior (Roșia Montană) e Al. Minor (Abrud, dins la valada). Los monts Apuseni son plan riches en minerés, n'i trobam de las gròssas quantitats d'aur pur (a 24 carats), d'argent, de coire e daus metaus rares. L'extraccion miniera es restada tradicionala e privada juscant'a l'arribada dau comunisme. A 'queste periòde, l'Estat romanés a nacionalizat e mecanizat l'activitat esbolhat los şteampuri (los concassaires a rodet (ròda a aiga) alimentats per daus pitits estanhs apelats tau). Après quauquas annadas, l'extraccion de minerés a chanhat, los miners an començat a trabalhar en carriera a ciau dubrit. Qu'es entau qu'a disparut un daus monts dau site (lu mont Cetate), classat monument istoric e naturau dins las annadas 50. Dempuei 2007 la mina es barrada e los miners au chaumatge. La firma multinacionala Gold Corporation vòu tornar lançar l'activitat, mas emb las tecnicas d'extraction e de tractament massivas (a ciau dubrit), l'utilizacion de cianur e d'un grand estanh de retenguda de las aigas cianuradas.
En 1854 un a trobat 25 tauletas de bòsc cerat. Una, datent dau 6 genier 131 après J.C. menciona la denominacion de la vila (Alburnus Maior). 'Questa tauleta es aura expausada au Museu de la Mina de Roșia Montană (Muzeul Mineritului).
Entre los que volen tornar trobar dau trabalh a la mina e los que volen parar las atacas au site naturau e culturau e desvelopar 'n'activitat toristica, lo vilatge es talhat en dos. Per lu moment, lu ministre de l'environadís romanés s'opausa au projecte de la firma.
La lenga[modificar | modificar la font]
Las gents de Roșia Montană parlan romanés ardelean o ongrés transilvenc. L'arelean es un dialècte parlat en Transilvània. Es estat influenciat per l'ongrés e l'alemand. Dins 'queu vilatge, 'queu boiradís es ben marcat, la prononciacion es colorada de consonantas ongresas e lo vocabulari corrent es plen de mots ongreses, alemands, franceses, eslaus, totes romanizats.
Parapleu: Parassòr (en ro. umbrelă); ven dau francés parapluie
Betyag: Malaude (en ro. bolnav); de l'ongrés beteg
Costen: Placard (en ro. dulap); de l'alemand kosten
Cucuruz: Bigarran (en ro. porumb); de l'eslau kukuruza
Veire lu lexic seguent :
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- RosiaMontana.RO.TL Site toristic sus Roșia Montană - Bucium
- Article de Financial Times, Gold is Not Enough. 8 aprilie 2004
- No Dirty Gold : Roșia Montană
- The Forgotten Mammal de Mary Katherine Ham, Townhall.com
- (ro) (en) (on) (de) Campania „Salvați Roșia Montană”
- (ro) (en) Proiectul „Drumul Aurului”
- (ro) (en) (on) Festivalul de muzică FânFest
- (ro) (en) Roșia Montană Gold Corporation
- (en) Roșia Montană Gold Mine


text:
Companhiá de Jèsus
La Companhiá de Jèsus (var. Companhia de Jèsus) (Societas Jesu S.J. en latin) es un òrdre religiós catolic fondat en 1540 per sant Ignasi de Loiola, que foguèt puèi canonizat coma sant Ignasi de Loiola. Los membres d'aquel òrdre son popularament coneguts coma jesuistas. Amb lèu 20 000 membres, es l'òrdre pus important de la Glèisa Catolica actuala. Per lor formacion estricta de mai de 10 ans (estúdian la filosofia e la teologia, al delà de realizar de "practicas" dins de domenis fòrça diferents e d'estudiar de lengas divèrsas) los jesuistas foguèron pendent mai de quatre sègles los líders intellectuals del catolicisme. Los jesuistas realizan los tres vòts abituals de la vida religiosa (obediéncia, pauretat e castedat), mas al delà fan un vòt extra d'obediéncia al papa de Roma. La Companhiá de Jèsus es estada una organizacion religiosa qu'a recebut d'elògis e de criticas e qu'es sempre al centre de la polemica. Los jesuistas foguèron los líders de la Contrareforma, que foguèt la reaccion catolica al Protestantisme. Dempuèi sa fondacion, s'es dedicat especialament al camp de l'ensenhament. Molière, Descartes, Pascal e Voltaire, entre d'autres, foguèron ensenhats per de jesuistas. L'òrdre foguèt dissolgut pel papa pendent un periòde long del sègle XVII. En Espanha pendent la Segonda Republica foguèt tanben dissolgut pr'amor que la Constitucion Republicana establissiá (sembla qu'exprèssament contra la Companhiá de Jèsus) que los òrdres religioses podián pas aubedir a un govèrn estrangièr (Vatican, dins aquel cas). Ça que la, los jesuistas foguèron pas expulsats e lors collègis continuèron jos formas juridicas divèrsas. L'organizacion intèrna de l'òrdre a lo caractèr militar de son fondador Íñigo de Loiola, e lo membre dirigent de l'òrdre s'apèla general. Mantun membre de la Companhiá de Jèsus sosten la Teologia de la Desliurança contra l'esplecha sociala, subretot en Ispanoamerica. I a 20 000 membres. La devisa dels jesuistas es AMDG (Ad Majorem Dei Gloriam).


text:
Monastèri de Santa Catarina, mont Sinai
Lo monastèri de Santa Catarina es situat en Egipte, dins la Peninsula del Sinai, a la dintrada d'una gorga inaccessibla al pè del Mont Sinai. Es probablament lo monastèri crestian mai ancian qu'aja foncionat de contunh. Es classat per l'UNESCO coma sit del Patrimòni Mondial de l'Umanitat.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1884 un brigalh de manuscrit foguèt trobat dins una bibliotèca en Itàlia, provenent d'un monastèri que foguèt bastit a l'entorn de l'an 500. Lo tròç de manuscrit conteniá de partidas d'un jornal de viatge de la "Tèrra Santa" e una descripcion en detalh de la celebracion de Pascas a Jerusalèm. Lo manuscrit foguèt escrich en latin per una femna nomenada Egeria. Aviá visitat fòrça endreches a l'entorn de la Tèrra Promesa e lo Mont Sinai, ont, segon l'Ancian Testament, Moïses recebèt los Dètz Comandaments de Dieu.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Còca (planta)
La còca es una planta d'America del Sud de la familha dels Erythroxylaceae. Ten un ròtle important dins la cultura andina, per sas utilizacions ritualas o medicinalas. La cocaïna es extracha de sas fuèlhas. Es nomenada mama inala en lenga quíchoa.
Somari
Botanica[modificar | modificar la font]
Se los primièrs botanistas pensavan que totas las plantas de còca cultivadas appartenián a la meteissa espècia, savèm uèi que doas espècias foguèron domesticadas: Erythroxylum coca Lam. e Erythroxylum novogranatense (Morris) Hieron. Aqueles doas espècias an cadunas doas varietats distinctas: Erythroxylum coca Lam. var. coca e Erythroxylum coca var. Ipuda Plowman per la primièra espècia ; Erythroxylum novogranatense (Morris) Hieron var. novogranatense e Erythroxylum novogranatense var. truxillense (Rusby) Plowman per la segonda.
Es un arbrilhon mesurant de 1,5 a 4 mètres de naut. Las fuèlhas mesuran de 2,5 a 7,5 cm e son verd clar.
Ecologia[modificar | modificar la font]
Buta a l'estat salvatge dins la Cordilhièra dels Andes a d'altituds variant de 300 a 2 000 m. Erythroxylum coca Lam. e Erythroxylum novogranatense (Morris) Hieron aiman subretot los sòls acids e, coma totas las espècias del genre Erythroxylum
Proprietats farmacologicas[modificar | modificar la font]
La fuèlha es la sola a contenir d'alcaloïdes. Contenon en tot 14 principis actius amb de proprietats farmaceuticas interessantas. Aqueles enzims, polisacarides e alcaloïdes representan de 0,2 % a 1,3 %[1] de la composicion de la fuèlha de còca. D'entre sos principis actius se pòt citar:
- la papaïna, enzim qu'ajuda la digestion en l'accelerant, proprietats cicatrizantas per la pèl,
- l'igrina qu'a des vertuts sus la circulacion sanguina, e apara del mal de las montanhas,
- la quinoleïna qu'evita la formacion de las carias quand es mesclada amb de calci e de fosfòr,
- l'atropina que possedís un efècte desidratant al nivèl de las vias respiratòrias,
- la benzoïna qu'a un efècte cicatrisant sus la pèl, proprietats antifermentacion,
- la pectina qu'es un absorbent al nivèl intestinal, es tanben eficaç coma antidiarrèia,
- la globulina qu'es une proteïna cardiotonica, qu'optimisa lo trabalh del còr, evitant la taquicardia e l'ipotension, que constituisson la reponsa fisiologica subte a una nauta altitud superiora a 3 000 m, es tanben un remèdi eficaç e indispensable pel tractament de la malautiá de las nautas altituds,
- la piridina qu'estimula la circulacion sanguina, facilitant l'oxigenacion - subretot del cervèl - reduch per l'escorriment mai lent del sang, a causa de la poliglobulia, qu'es la reponsa fisiologica subte a de nautas altituds,
- la reserpina que redutz la nauta pression sanguina,
- la cocamina que possedís d'efèctes anestesics,
- la coniïna qu'es un anestesic local poderós,
- l'ecgonina qu'agís al nivèl del metabolisme dels glucids, generant d'energia, es un complement als regims alimentaris.
- l'inulina refresca e melhòra lo foncionament del fetge, la secrecion de la bila e son accumulacion dins la vesicula; diuretic, ajuda l'eliminacion de las substàncias nocivas e toxicas non fisiologicas. Es un polisacarid que produtz un aument de las cellulas sanguinas.
Usatges[modificar | modificar la font]
Es un fondament cultural per l'America Latina - subretot dels nauts replans andins - que l'usatge remonta a prèp de 5 000 ans[2]. A causa de sas diferentas vertuts, es una planta sacrada per qualques pòbles amerindians. Per aqueles, Mama Coca es la filha de Pachamama. Es tanben utilizada tradicionalament de Colómbia fins a Chile a l'encòp per sas vertuts estimulantas e dins l'ecastre de ceremonias religiosas, benleu seriá estat una taxa d'imposicion[3].
Dins l'Empèri inca, la còca eissida de l'actual Peró (tupa coca) s'utizava dins las ceremonias religiosas e als dignitaris alara que la còca eissida de l'actuala Bolívia (muma coca) s'utilizava pels fonccionaris benleu pel pòble[4].
Son usatge es signalat pels conquerents espanhòls dempuèi lo sègle XVI que ne condamnèron d'en primièr l'usatge la qualificant de « satanica » abans de l'encoratjar constatant l'eficacitat sus la rentabilitat dels trabalhadors[5]. Es Monardés de Sevilha, un naturalista espanhòl que ne ramenèron las primièras fuèlhas en Euròpa en 1580 alara que la planta seriá vertadierament coneguda sul plan scientific sonque al sègle XVIII[6].
Los biaisses de consomar tradicionalament de còca en America del Sud son:
- la masticacion de la fuèlha de còca, que provòca una estimulacion leugièra;
- l'absorpcion de tisana de fuèlhas de còca, amb d'efèctes tanben limitats.
La masticacion pòt tanben consistir dins una chica (llipta) d'una pasta masticatòria (aculli) que se mescla un alcali (cendras de truffas, de bananas o Calç) e de fuèlhas de còca[7].
Es tanben utilizada per n'extraire la cocaïna, un de sos alcaloïdes pel vendre sul mercat dels estupefasents.
Aspèctes economics e politics[modificar | modificar la font]
Fòra d'America Latina, es subretot utilizada per la cocaïna. La còca es doncas coneguda pel monde per son utilizacion jos forma de dròga e los trafecs que'n son la consequéncia. Es en rason d'aquel usatge que los Estats Units d'America desiran n'acabar sa cultura en America Latina.
Produccion[modificar | modificar la font]
Aprèp la descobèrta de la cocaïna dins la segonda mitat del sègle XIX, los laboratòris farmaceutics olandés e allemands estimulèron la cultura de còca en important fòrça quantitats de fuèlhas dempuèi Peró e Bolívia[8].
Al començament del sègle XX, los olandeses capitèron a adaptar la planta dins l'illa de Java que venguèron pendent qualques ans lo primièr productpr mondial. Los japoneses eles l'acclimatèron a Taiwan. Es doncas la produccion asiatica que forniguèt lo primièr vam de la consomacion de cocaïna entre 1910 e 1940. Puèi las conferéncias internacionalas faguèron aplicar de mesuras d'interdiccion nenant indirèctament los païses andins dins una activitat illicita que vendra centrala dins lor economia e dins lors rapòrts amb los Estats Units d'America[9].
E a partir dels ans 1960 los païses andins desvelopèron vertadièrament lor produccion per repondre al segond vam de la consomacion de cocaïna[10].
Al Peró, la cultura es autorizada dins l'encastre d'un usatge tradicional.
En Bolívia, primièr productor mondial de còca, la cultura es autorizada dins un territòri limitat: los Iungas (valadas tropicalas a l'èst de la Paz) alara qu'es tanben fòrça plantada dins lo Chapare ont es illegala.
En Colómbia la produccion de còca es totalament enebida.
En Argentina, la cultura de la còca es interdita, mas sa consomacion e lo comèrci son autorizats.
Peró[modificar | modificar la font]
Bolívia[modificar | modificar la font]
Colómbia[modificar | modificar la font]
Argentina[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon l'Institut soïs de prevencion de l'alcolisme e autres toxicomanisa. [1]
- ↑ "geo" (fr) Géopolitique des drogues, Alain Labrousse, Que sais-je ?, Presses Universitaires de France, 2004
- ↑ Denis Richard, Jean-Louis Senon, Marc Valleur, Larousse, 2004
- ↑ "larousse"
- ↑ "larousse"
- ↑ "larousse"
- ↑ "larousse"
- ↑ "geo"
- ↑ "geo"
- ↑ "geo"


text:
Ar Vourc'h-Wenn
Ar Vourc'h-Wenn en breton ( Bourg-Blanc en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las altituds al se del finage communal van de 25 mètres a 98 mètres, lo bourg en essent cap a 65 mètres d'altitud[1]. Lo bourg a adaigat pel ruisseau de Bourg-Blanc, afluent del Aber Benoît. L'agricultura a longtemps #èsser l'activitat en dominant e rèsta importanta amb una cinquantena d'espleitacions especializadas en la ramaderia bovina, porcin e la produccion légumière (Cenh daurada bretonne).
Totun la municipalitat a conegut dempuèi una vintena d'ans un essor de las activitats artesanalas e industrialas e de nombroses migrants pendulaires en avent çò de mès sovent lo sieu trabalh a Brèst es vengut s'i installar aqueles darrièrs ans.
Les altitudes au sein du finage communal vont de 25 mètres à 98 mètres, le bourg étant vers 65 mètres d'altitude[1]. Le bourg est arrosé par le ruisseau de Bourg-Blanc, affluent de l'Aber Benoît. L'agriculture a longtemps été l'activité dominante et reste importante avec une cinquantaine d'exploitations spécialisées dans l’élevage bovin, porcin et la production légumière (Ceinture dorée bretonne).
Toutefois la commune a connu depuis une vingtaine d'années un essor des activités artisanales et industrielles et de nombreux migrants pendulaires ayant le plus souvent leur travail à Brest sont venus s'y installer ces dernières années.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
am.


text:
Haussà
Pòble d'Africa occidentala e centrala que parla lo haussà.
Situacion generala[modificar | modificar la font]
Païses abitats[modificar | modificar la font]
Los haussà vivon mai que mai dins 2 païses: Nigèria e Nigèr. Pasmens se tròba de Haussàs dins mai d'un païs african: Benin, Chad, Cameron, Togo, Ghanà, Libia, Sodan, Centrafrica, Gabon, Mali, Togo.... I a tanben qualques Haussàs emigrats en Euròpa e en America.
Nombre e reparticion[modificar | modificar la font]
Al total, i auriá al mens 39 660 000 Haussàs en 2012. Cal notar pasmens que la proporcion donada de 32% per Nigèria, es pauc cresibla. Correspondriá puslèu a la proporcion d'estatjants que pòdon parlar haussà. Lor lenga servís tanben de lingua franca dins lo nòrd de Nigèria, Nigèr e, parcialament, dins qualques regions de Ghanà, Cameron, Chad e Benin.
Originas e genetica[modificar | modificar la font]
Segon d'analisis geneticas recentas los Haussàs son aparentats geneticament a las populacions niloticas e an tanben reçauput qualques elements d'Asia occidentala.
Es per aquò que se pensa a l'ora d'ara que los Haussàs son de Nilotics que foguèron linguisticament assimilats per d'Afro-asiatics.


text:
1899
Aquesta pagina concernís l'an 1899 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fin dei campanhas de conquista territòriala dins la region dau Lac Turkana.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
A partir d'octòbre, lo movement dei Boxers comencèt de conóisser una amplor novèla ambé d'escaramochas còntra lei tropas imperialas e tanben de mai en mai d'atacas còntra de missionaris, de crestians chinés e de simbòls de l'influéncia europèa (camin de fèrre, glèisas... etc). La Cort Imperiala se devesiguèt a prepaus de la politica d'adoptar e Yuan Shikai capitèt finalament unei conselhiers de Cixi de sostenir lo movement còntra la preséncia estrangiera en China.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Perseguida dau desvolopament d'aplicacions militaras dau sosmarin ambé la bastida dau Narval concebut per l'engenhaire francés Maxime Laubeuf (1864-1939). Inventèt lo premier sosmarin de propulsion classica capable de se desplaçar amb un motor diesel a la superficia (en temps normau) e amb un motor electric en sotada (per lo combat). Aqueu tipe de foncionament venguèt la nòrma fins a l'invencion dau sosmarin de propulsion nucleara capable de demorar en sotada en permanéncia.
Energia[modificar | modificar la font]
Presentacion de la premiera pila alcalina e dau premier acumulator niquèl-cadmi per l'engenhaire suedés Waldemar Jungner (1869-1924).
Quimia[modificar | modificar la font]
Gràcias au procès de Karl von Linde, James Dewar (1842-1923) capitèt la premira liquefaccion de l'idrogèn.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Francis Poulenc, musician francés (m. 1963)
- 8 de genièr - Solomon West Ridgeway Dias Bandaranaike, primièr ministre de Sri Lanka (n. 1959)
- 12 de genièr - Paul Hermann Müller, bioquimista soís, Prèmi Nobel (m. 1965)
- 25 de genièr - Paul-Henri Spaak, primièr ministre de Belgica (m. 1972)
- 30 de genièr - Max Theiler, virologista sud-african, Prèmi Nobel (m. 1972)
- 3 de febrièr - João Café Filho, president de Brasil (m. 1970)
- 10 de febrièr - Cevdet Sunay, president de Turquia (m. 1982)
- 11 de març - Rei Frederic IX de Danemarc (m. 1972)
- 13 de març - John Hasbrouck van Vleck, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1980)
- 11 d'abril - Percy Lavon Julian, scientific american (m. 1975)
- 22 d'abril - Vladimir Nabokov, escrivan rus (m. 1977)
- 29 d'abril - Duke Ellington, musician de jazz american (m. 1974)
- 8 de mai - Friedrich Hayek, economista american, Prèmi Nobel (m. 1992)
- 10 de mai - Fred Astaire, actor american de cinèma (m. 1987)
- 3 de junh - Georg von Békésy, bioquimista ongrés-american, Prèmi Nobel (m. 1972)
- 12 de junh - Fritz Albert Lipmann, bioquimista alemand-american, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 14 de junh - Yasunari Kawabata, escrivan japonés, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1972)
- 7 de julhet - George Cukor, realizator american (m. 1989)
- 15 de julhet - Seán Lemass, primièr ministre (Taoiseach) de la Republica d'Irlanda (m. 1971)
- 17 de julhet - James Cagney, escrivan american (m. 1986)
- 21 de julhet - Ernest Hemingway, escrivan american (m. 1962)
- 22 de julhet - Rei Sobhuza II de Swaziland (m. 1982)
- 13 d'agost - Alfred Hitchcock, realizator britanic (m. 1980)
- 3 de setembre - Frank Macfarlane Burnet, biològ australian, Prèmi Nobel (m. 1985)
- 24 d'agost - Jorge Luis Borges, escrivan argentin (m. 1986)
- 24 d'agost - Albert Claude, biològ bèlga, Prèmi Nobel (m. 1983)
- 19 d'octobre - Miguel Ángel Asturias, escrivan guatemaltec, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1974)
- 11 de novembre - Julio de Caro, violonista, cap d'orquestra e compositor argentin (m. 1980)
- 13 de novembre - Huang Xianfan, istorian e antropològ chinés (m. 1982)
- 15 de novembre - Iskander Mirza, president de Paquistan (m. 1969)
- 3 de decembre - Hayato Ikeda, primièr ministre de Japon (m. 1965)
- 16 de decembre - Aleksander Zawadzki, president de Polonha (m. 1964)
- 16 de decembre - Noël Coward, actor de teatre e escrivan britanic (m. 1973)
- 25 de decembre - Humphrey Bogart, escrivan american (m. 1957)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 18 de genièr - Carl Friedrich Wilhelm Claus, zoològ alemand (n. 1835)
- 29 de genièr - Alfred Sisley, pintor francés (n. 1839)
- 6 de febrièr - Leo von Caprivi, cancelièr alemand (n. 1831)
- 16 de febrièr - Félix Maure, president de la França (n. 1841)
- 3 de junh - Johann Strauss (filh), compositor austriac (n. 1825)
- 28 de julhet - Antonio Guzmán Blanco, president de Veneçuèla (n. 1829)
- 20 d'agost - Gregorio Pacheco Leyes, president de Bolivia (n. 1823)
- 13 de novembre - José Ferraz de Almeida Júnior, pintor brasilièr (n. 1850)
- Antòni Blasi Crosilhat, felibre provençal (n. 1814)


text:
L'economia de Colómbia, la 5ena de l'America Latina après Brasil, Mexic, Argentina e Veneçuèla. Durant l'an 1999, lo país enregistrèt la siá primièra creissença negatiua dempuèi los ans trenta, en trincant un recòrd de creissença sostengut superior al d'autras economias de la region, ma coneguèt una creissença positiva entre 2002 e 2007, malgrat lo fach que lo país patissiá d'un violent conflicte armat. Una part de la creissença foguèt deguda a las mesuras d'austeritat del govèrn, l'enfasi en la reduccion del deute public, e a una estrategia orientada cap a la creissença de las exportacions, al melhorament de la seguretat intèriora, e als preses enauçats dels produches primaris. Aquesta creissença ajudèt a redusir la pauretat de 20%.
Se pensa que lo trafic de drògas (principalament cocaïna e cannabis) representa 10% del PIB del país.


text:
Lola Anglada
Maria Dolors Anglada i Sarriera, mai coneguda popularament coma Lola Anglada (Barcelona, 29 d'octobre de 1892 – Tiana, 12 de setembre de 1984) foguèt una escrivana e dessenhaira catalana. Tre sa joventut collaborèt a gaireben totas las revistas per enfants catalanas de son temps. Capitèt lèu de venir un dels autors mai representatius d'aqueste genre dins lo periòde anterior a la Guèrra Civila Espanhòla.
Sas òbras se pòdon veire al Musèu Nacional d'Art de Catalonha e al Musèu d'Istòria de Barcelona. Es tanben famosa sa colleccion de petetas, qu'es installada dins lo Musèu Romantic Can Llopis a Sitges.
Per l'ensems de sa creacion artistica, recebèt mantun prèmi; demest aqueles lo mai important foguèt lo que lo govèrn catalan li autregèt en 1981, la Crotz de Sant Jòrdi.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e formacion[modificar | modificar la font]
Maria Dolors Anglada nasquèt en 1892 a Barcelona, dins una familha avodada tradicionalament a l'industria del coton. Èra lo segond enfant de parents amb una fòrta tradicion catalanista, Andreu Anglada e Elisa Sarriera, qu'aguèron tres autres enfants: l'ainada èra Àngels e aprèp Lola, i aviá un fraire Josep Miquel e finalament una sòrre Conxita. Se ditz que quand èra pichona, dins l'escòla ont èra dintrada refusèt de cantar en onor de l'"unitat espanhòla". Pasmens demorèt pas gaire de temps a l'escòla qu'aviá una santat fòrça fragila, e foguèt doncas educada a l'ostal amb de professors particulars.
Estudièt lo dessenh a l'Escola de la Llotja de la capitala catalana al costat dels futurs dessenhaires Antoni Utrillo e Joan Llaverias. Foguèt aqueste darrièr que li donèt l'escasença de realizar sa primièra exposicion a la Sala Parés de Barcelona e que lo setmanièr satiric e catalanista ¡Cu-Cut! publiquèsse un dessenh de la jove artista.
L'engatjament catalanista[modificar | modificar la font]
Quand s'acabèt la Primièra Guèrra Mondiala viatgèt en França, e s'installèt dins la capitala del país gràcias a una borsa del govèrn francés. A París trabalhèt amb mantun ostal d'edicion e coneguèt mantuna figura del catalanisme coma Francesc Macià e Josep Clarà. Ferventa defensora dels ideals democratics e de la causa catalanista, organizèt una peticion d'amnistia per las personas acusadas d'aver participat al Complòt de Garraf contra lo rei d'aquel temps Anfós XIII d'Espanha.
Del temps de la Guèrra Civila Espanhòla aderiguèt a l'Union Generala dels Trabalhadors, un sindicat d'orientacion socialista, e collaborèt al Comissariat de propaganda.
Quand s'acabèt la guèrra refusèt de s'exiliar, e per fugir de la repression que podiá sofrir per encausa de son catalanisme e de son activisme politic, s'installèt definitivament a Tiana, un vilatge de la comarca del Maresme. Visquèt ailà alunhada de tot amb sa sòrre Conxita. Sa produccion mermèt considerablament e perdèt gaireben tot son compromés social, a l'encòp aturèt sa collaboracion amb los ostals d'edicion franceses e se laissèt devorar per una nostalgia del temps ancian. Organizèt qualques charradas a son ostal dins las annadas 1950 mas lo pes inquisitorial de las autoritats franquistas empachèron tota mena de progrès. Demorèt a viure quasiment coma una reclusa dins l'ostal de Tiana fins a sa mòrt, lo 12 de setembre de 1984.
L'eiretatge de Lola Anglada[modificar | modificar la font]
L'escrivana laissèt una granda quantitat de documents, coma sas memòrias, que son demoradas inedichas fins uèi. Dins los darrièrs ans de sa vida laissèt una bèla part de sa produccion artistica e de sas proprietats a la Deputacion de Barcelona. O faguèt amb las condicions d'aver una renda fins a la fin de sa vida e l'engatjament de construire un musèu per sas òbras, que voliá que sas creacions demorèssen totjorn en Catalonha, mas per ara es pas estat encara bastit.
Òbras[modificar | modificar la font]
- El parenostre i l'avemaria (1915)
- Contes del Paradís (1920)
- El parenostre interpretat per a infants (1927)
- En Peret (1928)
- Margarida (1928)
- Monsenyor Llangardaix (1929)
- Narcís (1930)
- Ametllonet (1933)
- Clavellina i Crisantem (1933)
- Estel i Floreta (1933)
- L'herba maleïda (1933)
- El príncep cec (1933)
- El prícep teixidor (1933)
- Contes d'Argent (1934)
- El més petit de tots (1937)
- La Barcelona dels nostres avis (1949)
- La meva casa i el meu jardí (1955)
- Martinet (1962)
- Les meves nines (1983)


text:
M48 Patton
Lo carri M48 Patton es un carri mejan estatsunidenc desvolopat après la Segonda Guèrra Mondiala per remplaçar lo M47. Intrèt en servici dins l'armada estatsundenca en 1953 e foguèt exportat vèrs uneis aliats de Washington. Sièis versions principalas foguèron desvolopadas (M48, M48A1 fins a M48A5) ais Estats Units e d'autrei dins certanei país utilizaires. Demorèt en servici dins l'armada estatsunidenca fins a la fin de la Guèrra Freja e es totjorn utilizat au sègle XXI per certaneis armadas coma Colómbia, Grècia o Liban.
Participèt a unei conflictes majors durant la Guèrra Freja. Pendent la Guèrra de Vietnam, foguèt utilizat per sostenir l'infantariá e per durbir de passatges dins lei camps de minas. Durant la Segonda Guèrra Indopaquistanesa, lei M48 paquistanés obtenguèron unei victòrias còntra lei M4, Centurion e AMX 13 indians. Pasmens, lei combats mostrèron tanben la vulnerabilitat dau blindatge, compres còntra lo canon de 75 mm dau carri leugier AMX 13. Durant la Guèrra dei Sièis Jorns, lo M48 foguèt utilizat per Israèl e Jordania ambé de resultats diferents en causa de la supremàcia aeriana israeliana. Lei carris israelians, fòrça modernizats, capitèron de destrurre lei SU-100 e T-34 egipcians ambé de pèrdas limitadas. En revènge, lei carris jordinians foguèron victimas de M4 modernizat amb un canon de 105 mm e la màger part foguèt abandonada.


text:
Ain·harp
Ain·harp (en basco: Ainharbe; en francés: Ainharp) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Paul Raymond[1] anòta que la municipalitat èra un ancià prieuré del diocèse de Oloron e #que s'i trobava un espital pels pelegrins : Benta.
Paul Raymond[1] note que la commune était un ancien prieuré du diocèse d'Oloron et qu'on y trouvait un hôpital pour les pèlerins : Benta.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Raymond.


text:
Puègserguièr
Puègserguièr (Puisserguier en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Loís Roquièr (1863-1939), escrivan occitan e cònsol de Levallois-Perret.
- Carles Guilhaumon (1876-1950), politician occitan que foguèt deputat d'Erau.
- Goulamas'k, grop de musica occitana.


text:
Valentinian Ier
Valentinian Ièr (vèrs 321 - 17 de novembre de 375) fuguèt un coemperaire roman que reinèt ambé son fraire Valens (364-378) de 364 a 375. Succediguèt a Jovian e fuguèt remplaçat per sei fius Valentinian II (375-392) e Gracian (367-383).
Elegit emperaire après la mòrt de Jovian, carguèt son fraire de protegir lei regions orientalas de l'Empèri e s'installèt a Milan per defendre la mitat occidentala. Capitèt d'eliminar leis Alamans de Gàllia, de restaurar lei fortificacions de Ren e de renfòrçar l'armada de Gàllia. En 367, adoptèt Trèva coma capitala e mandèt de tropas per reconquistar la província de Britania. De 373 a 375, luchèt còntra la temptativa d'usurpacion de Firmus que fuguèt finalament tuat.


text:
Orbita
En fisica, l'orbita es lo camin qu'un objècte percorrís dins l'espaci a l'entorn d'un autre objècte, jos l'influéncia d'una fòrça centripeta. En particular, especialament dins las sciéncias de l'espaci (astronomia, astrofisica e astronautica), se referís als camins percorreguts pels còrs celèstes jos influéncia de la gravitat.
Dos còrs en atraccion gravitacionala mutuala descrivon d'orbitas ellipticas, parabolicas o iperbolicas seguent las leis de Kepler, que se pòdon derivar de la lei de la gravitacion de Newton.
Somari
Forma de l'orbita[modificar | modificar la font]
La majoritat dels còrs celèstes seguisson una orbita a l'entorn d'un autre còrs fòrça mai massís. En primièra aproximacion, se pòt considerar que los còrs en orbita se tròban somés unicament a la gravitat del còrs a l'entorn d'aquela orbita. En aquela situacion, l'orbita pren la forma d'una corba conica (es a dire una ellipsa, una parabòla o una iperbòla), situant lo còrs massís en un dels fòcus de la corba.
Aquò es una consequéncia matematica del fach que l'atraccion gravitacionala entre dos còrs es proporcionala a l'invèrs del carrat de la distància que los separa.
Lo fach de presentar una o l'autra d'aquelas formas depend de l'energia orbitala especifica del còrs en orbita. Aquela quantitat representa l'energia mecanica per unitat de massa del còrs (es a dire, la soma de son energia cinetica e son energia potenciala). L'energia orbitala es constanta pendent tota l'orbita e s'exprimís coma:
Ont:
- K es l'energia orbitala
- V es la velocitat del còrs en orbita (en modul)
- µ es la constanta gravitacionala del còrs massís a l'entorn d'aquel aqueste es orbita. Es egal al produch de la constanta gravitacionala universala (G) amb la massa d'aquel còrs (M), çò es:
- Dins lo cas de la Tèrra µ val 398 600 km3/s2
- e r es la distància entre los dos còrs
La forma de l'orbita es determinada per l'energia orbitala. Se l'energia orbitala es negativa (K   0) l'orbita serà iperbolica.
Dins lo Sistèma Solar l'immensa majoritat dels còrs seguisson d'orbitas ellipticas. Pasmens qualques uns seguisson d'orbitas iperbolicas e dins aquel cas son de cometas o de sondas artificialas. Las orbitas parabolicas constituisson un cas limit e que solament existisson teoricament. En realitat, un còrs en orbita parabolica seriá somés a de perturbacions que faràn que l'orbita vendriá elliptica o iperbolica.
Orbita elliptica[modificar | modificar la font]
Se l'energia orbitala es negativa, l'orbita pren la forma d'una ellipsa, amb lo còrs massís situat en un de sos fòcus. Perque es una corba tancada, lo movement d'un còrs en una orbita elliptica es periodic. Lo temps que lo còrs en orbita met per recórrer l'orbita completa se nomena periòde de revolucion o periòde de l'orbita. Es definit per l'expression seguenta:
ont a es lo semiaxe major de l'orbita. Dos autres paramètres importants per aquel tipe d'orbita son lo rai de l'apoapsida e lo rai del periapsida:
- lo rai de l'apoapsida es la distància entre lo centre del còrs a l'entorn del que s'orbita e lo punt mai alunhat de l'orbita:
- lo rai de la periapsida es la distància entre lo centre del còrs a l'entorn del que s'orbita e lo punt pus prèp de l'orbita:
ont e es l'excentricitat de l'orbita.
Las orbitas circularas (en forma de cercle) son un tipe particular d'orbitas ellipticas amb excentricitat nulla (e = 0).
Orbita parabolica[modificar | modificar la font]
Se l'energia orbitala es nulla, l'orbita pren la forma d'una parabòla, amb lo còrs massís situat al fòcus d'aquela. Se tracta d'una orbita dobèrta, lo còrs en orbita tend a s'alunhar infinidament del còrs central. En aquel tipe d'orbita, lo fach d'aver una energia orbitala nulla se tradusís per un movement del còrs en orbita totjorn a la velocitat d'escapament correspondent a la posicion ont se tròba. Una autra interpretacion d'aquel fach es que lo còrs aura una velocitat nulla en aténher l'infinit.
La forma d'una orbita parabolica se tròba perfèitament definida amb pasmens d'un paramètre, lo rai de la periapsida rp. La velocitat del còrs ont que siá sus una orbita parabolica es de calcul aisit:
Orbita iperbolica[modificar | modificar la font]
Se l'energia orbitala es positiva, l'orbita pren la forma d'una iperbòla, amb lo còrs massís situat en un dels fòcus d'aquela. Dins lo cas de l'orbita parabolica, se tracta d'una orbita dobèrta, ont lo còrs orbital s'alunha infinidament del còrs central. A diferéncia d'aquesta, pasmens, lo còrs orbital se mòu totjorn a una velocitat superiora a la velocitat d'escapament. La velocitat tanpauc s'anulla a l'infinit, mas que tend a la valor seguenta:
Del meteis biais que las orbitas ellipticas, las orbitas iperbolicas presentan un certan semiaxe major (a) e una certana excentricitat (e). Per aquel tipe d'orbita, los paramètres seguents son importants:
- lo rai de la periapsida, la distància entre lo còrs massís a l'entorn del qual orbitan e lo punt de l'orbita que li es pus prèp. Se tròba amb l'expression seguenta:
- l'angle de divergéncia, l'angle que pren la trajectòria en s'alunhar del còrs central. S'exprimís atal:
Determinacion de l'orbita[modificar | modificar la font]
En astronomia e astronautica, un dels problèmas principals en practica d'aquelas sciéncias es de conéisser precisament l'orbita del còrs que s'estúdia. La coneissença de l'orbita es necessària per determinar la posicion presenta e futura del còrs, e atal de lo poder trobar entre l'infinitat d'objèctes presents sus l'esfèra celèsta. Tanben balha d'informacions sus la natura de l'objècte e la region de l'espaci d'ont ven. En astronautica, l'orbita del satellit artificial o sonda interplanetària es un dels paramètres importants d'una mission espaciala.
La posicion d'un còrs sus una orbita elliptica (lo tipe pus comun) es perfèitament determinada per sièis quantitats nomenadas elements orbitals. Aquelas quantitats definisson la forma de l'ellipsa e sa posicion e orientacion dins l'espaci segon un sistèma de referéncia qu'a per origina lo centre del còrs central. Per exemple, los elements orbitals d'un còrs qu'orbita a l'entorn del Solelh seràn definits a partir del centre del Solelh.
Los elements orbitals d'una orbita elliptica son:
- lo semiaxe major (a): definís la grandor de l'ellipsa.
- l'excentricitat (e): definís la forma de l'ellipsa.
- l'enclinason (i): se definís coma l'angle entre lo plan de l'ellipsa e un plan definit pel sistèma de referéncia. En cas d'orbitas a l'entorn del Solelh s'utiliza lo plan de l'ecliptica com referéncia, alara que per las orbitas a l'entorn d'una planeta se pren l'eqüator celèst d'aquela.
- la longitud del nos ascendent (Ω): se definís coma l'angle entre lo nos ascendent de l'orbita e lo meridian de referéncia definit pel punt vernal.
- l'argument del periapsida (w): se definís coma l'angle, mesurat dins lo plan de l'orbita, entre lo nos ascendent e lo periapsida.
- l'anomalia mejana (M): representa la posicion dins l'orbita del còrs a respièch de la periapsida e correspond a la fraccion del periòde orbital percorrit dempuèi lo darrièr passatge pel periapsida, exprimida coma angle.
Istoricament, l'unic biais de determinar l'orbita d'un còrs celèst èra de mesurar son movement a respièch de las estelas fixas. Lo temps necessari deu èsser pro long per que lo còrs se mòga d'un biais sufisent subre la copòla celèsta e que se pòsca acumular pro de mesuras per determinar sos elements orbitals. Atal, d'ont mai s'acumula de mesuras, d'ont mai serà precisa l'estimacion de l'orbita. Aquela tasca, pasmens, pòt èsser complicada pels còrs alunhats, qu'abitualament se mòvon a de velocitats aparentas fòrça flacas, e en consequéncia, se pòt passar un certan temps entre sa descobèrta e la determinacion de son orbita.
Lo progrès tecnologic contribuiguèt a melhorar la coneissença de las orbitas dels còrs celèstes. D'en primièr, se pòt utilizar dels còrs artificials l'efècte Doppler de sas emissions de ràdio per poder conéisser la velocitat radiala de l'objècte a respièch de la Tèrra, informacion que facilita fòrça la determinacion de l'orbita. Encara, pels satellits artificials en orbita bassa se pòt utilizar de mejans de radiolocalizacion precís per conéisser l'orbita del satellit (per exemple lo GPS). Pels còrs naturals prèps, s'utiliza los sistèmas de deteccion per ondas ràdio (Radar) o de lutz (Lidar) per mesurar las orbitas. Lo cas pus conegut es la mesura de l'orbita de la luna per lasèr gràcias als miralhs que los astronautas del programa Apollo daissèron de las missions lunaras.
Perturbacions orbitalas[modificar | modificar la font]
Cal pas oblidar que l'orbita d'un còrs se pòt pas conéisser amb una precision infinida. De considerar l'orbita coma elliptica e de calcular sos elements orbitals es una aproximacion valida dins la majoritat dels cas, mas sèm a oblidar que l'atraccion gravitacionala del còrs central es pas l'unica fòrça qu'agís subre lo còrs en orbita. Las autras fòrças (nomenadas perturbacions) modifican la forma de l'orbita, del biais que la pòt far apartenir a una de las tres autras categorias (ellipsa, parabòla o iperbòla).
En partida perque la fòrça de las perturbacions se coneis pas perfèitament, en partida perque lo movement orbital pòt èsser fòrça complèxe, la posicion futura del còrs en orbita se pòt pas predire amb exactitud a tèrme long. Aquò s'aplica subretot pels còrs pichons (asteroïdes, cometas, satellits artificials) qu'an mens d'inèrcia se veson pus afectats per las perturbacions.
La natura de las divèrsas perturbacions pòt èsser fòrça variada:
- La gravitat d'autres còrs celèstes: es la perturbacion dominanta dins lo Sistèma Solar, ont la gravitat de las planetas influéncia l'orbita a l'entorn del Solelh dels còrs pichons e de las quitas planetas entre elas. Lo movement de dos còrs jos l'influéncia de la gravitat mutuala es de bon predire, mas lo movement mutual de tres còrs o mai es un problèma matematic sens solucion « exacta ». Dins lo cas del Sistèma Solar, la posicion dels còrs se pòt pas predire amb exactitud.
- La friccion atmosferica: afècta los còrs en orbita prèpa de l'entorn de planetas. Lo fregament demenís l'energia de l'orbita, mermant son rai fins que lo còrs en orbita acabe precipitat contra la superficia del còrs central.
- La forma del còrs central: pels satellits qu'orbitan prèp del còrs central, lo fach qu'aquel seguís pas una esfèra perfèita a per consequéncia l'irregularitat de son atraccion gravitacionala al long de l'orbita, deformant aquela.
- La pression de radiacion solara: confòrma a las leis de la mecanica qüantica, la mediacion solara (lutz las particulas) exercís una fòrça sufisenta per perturbar las orbitas dels còrs pichons.
Orbitas dels còrs naturals[modificar | modificar la font]
Dins lo Sistèma Solar, la majoritat dels còrs celèstes seguisson d'orbitas subretot ellipticas. L'excepcion principala son la cometas, que pòdon presentar d'orbitas ellipticas, quasi parabolicas o per lo mens iperbolicas. Cada tipe de còrs del Sistèma Solar (planeta, satellit, asteroïde,...) presentan d'orbitas caracteristicas:
- Orbitas de las planetas: las planetas seguisson a l'entorn del Solelh d'orbitas ellipticas de bassa excentricitat e enclinason, es a dire d'orbitas gaireben circularas e prèpas del plan de l'ecliptica. L'unica excepcion es Pluton, que presenta una orbita fòrça excentrica e enclinada. Mercuri a tanben una orbita enclinada (e = 0,21, i = 7°), seguida per Mart (e = 0,09) e Vènus amb una enclinason (i = 3,4°). Las planetas orbitan a l'entorn del Solelh a de distàncias entre 0,39 UA (Mercuri) e 49 UA (Pluton). Un autre punt important es que totas las planetas se mòvon en lo meteis sens a l'entorn del Solelh, en sens contrari de las agulhas del relòtge.
- Orbitas dels asteroïdes: los asteroïdes possedisson d'orbitas ellipticas, mas amb una granda diversitat de sos elements orbitals. Existisson d'asteroïdes de tot tipe d'enclinason, excentricitat e semiaxe major, mas la majoritat orbitan a l'interior de la cencha d'asteroïdes. En aquela region, situada entre las orbitas de Mart e Jupitèr (entre 2,1 e 3,3 ua) se concentra 90% dels asteroïdes del Sistèma Solar. Coma son de còrs en general pichons, sas orbitas se veson fòrça perturbadas per la gravitat de las planetas, subretot per aquela de Jupitèr. Un grope d'asteroïdes, los asteroïdes troians, partejan lor orbita amb aquela planeta e se tròban situats a las posicions d'equilibri constituidas pels punts de Lagrange L4 e L5 (a +60° e -60° d'anomalia).
- Orbitas dels satellits: los grands satellits naturals orbitan a l'entorn de las planetas en orbitas ellipticas, de forma aproximativament circulara e prèp del plan de l'eqüator de la planeta. Es lo cas dels grands satellits de las planetas exterioras (Jupitèr, Saturne, Uranus e Neptun). Mas existisson d'excepcions notablas. Las orbitas de la Luna e Triton (satellit de Neptun) son pus prèp del plan de l'ecliptica que del plan de l'eqüator del planeta. Aquel tanben presenta una orbita retrograda (movement en sens contrari a la rotacion del planeta), çò que fa pensar que Triton es un còrs capturat per la gravitat de Neptun posteriorament a sa formacion. Febe (satellit de Saturne) tanben a una orbita retrograda que se pensa deguda a la captura gravitacionala d'aquel còrs per Saturne. Per las planetas exterioras, se tròba comunament de satellits de pichona grandor que partejan la meteissa orbita e que se mantenon als punts de Lagrange (L4 e L5) respectius. Tanben se tròba sovent d'orbitas retrogradas. Lo satellit Caront es tan grand que forma una planeta dobla amb Pluton. Los dos astres orbitan a l'entorn del centre de las massas del sistèma que se tròba fòra de la superficia de Pluton.
- Orbitas de las cometas: las cometas son los unics còrs naturals que presentan los tres tipes d'orbita: elliptica, quasiparabolica e iperbolica. L'enclinason e l'excentricitat pòdon èsser de tot tipe, existís de cometas qu'an d'orbitas retrogradas, perpendicularas o prèp de l'ecliptica, fòrça e pauc excentricas, etc. Pasmens la majoritat presenta d'orbitas ellipticas, fòrt excentricas e de periòde long.
- Cometas de periòde cort: son de còrs que complisson una revolucion a l'entorn del solelh en mens de 200 ans. Serián originàrias de la cencha de Kuiper e qu'aqueriguèron amb orbitas fòrtament ellipticas a causa de tipes de perturbacion. La cometa Halley es lo representant mai conegut d'aquel grop de cometas, amb un periòde de 76 ans.
- Cometas de periòde long: son de cometas amb un periòde orbital de mai de 200 ans. Serián de còrs del nívol d'Oort qu'aqueriguèron orbitas que las precipitan dins lo Sistèma Solar interior. Un representant d'aquel grope es la cometa Hale-Bopp (periòde de 2380 ans aprox.), coneguda per son apròcha de 1997, una de las pus espectaclosas dels temps recents.
- Las orbitas de las cometas son unas de las mai imprevisiblas dels còrs naturals. A causa de que la fòrta excentricitat que las fa crosar las orbitas de las planetas majoras, permetent atal la possibilitat qu'ajatz d'encontres amb aquestas. Quand aquò se passa, los elements orbitals de la cometa pòdon cambiar considerablament (fins a cambiar lo tipe de l'orbita). Aquò se vei per lo fach qu'un nombre de cometas foguèron perdudas e descobèrtas de decennis après un encontre amb una planeta e que ne cambièt completament l'orbita.
- Lo pauc de cometas conegudas amb orbita iperbolica constituisson un cas excepcional, ja se tròban pas ligadas gravitacionalament amb lo Solelh e, en consequéncia, fan pas part del Sistèma Solar. Pasmens lo consensus general es de dire que son pas de còrs d'origina extrasolara. Se tractariá de cometas ordinàrias que foguèron perturbadas fòrtament per un encontre amb una planeta giganta, convertissent son orbita d'elliptica a iperbolica.
Orbitas de los còrs artificials[modificar | modificar la font]
Los divèrses enginhes que l'Òme lança dins l'espaci seguisson orbitas variadas e complèxas. Aquelas orbitas se causisson e se planifican amb fòrça suènh per que lo satellit o sonda artificiala pòsca complir sa mission. De fait, l'orbita de l'enginh es un dels paramètres pus importants que determina alara l'utilitat e la dificultat d'una mission espaciala. Una diferéncia importanta par rapòrt als còrs naturals es qu'aquelas pòdon cambiar activament son orbita o contrapesar las perturbacions orbitals gràcias a divèrses sistèmas de propulsion.
Del punt de vista de l'orbita, existisson dos grands gropes de còrs artificials dins l'Espaci: aqueles qu'orbitan a l'entorn de la Tèrra (nomenats satellits artificials o simplament satellits) e aqueles qu'orbitan a l'entorn d'autres còrs del Sistèma Solar (nomenats sondas artificialas):
- Los satellits artificials qu'orbitan a l'entorn de la Tèrra o fan en orbitas ellipticas generalament quasicircularas que son entresecament necessarias per complir la mission que lo es assignada. Per exemple, un satellit de difusion de television cal que se trobar sus una orbita geostacionària per que las antenas pòscan recebre lo senhal. L'orbita d'un satellit artificial sofrís de pauc de cambis lo long de sa vida utila. En general es la fusada lançaira que lo pausa sus las seuna orbita definitiva o en una orbita prèpa. Desempuèi lo satellit se limita a corregir l'efièit de las perturbacions orbitalas per se mantenir a l'orbita designada. Dins la majoritat dels cas, a la fin de sa vida utila lo satellit demòra en una orbita d'ont derivarà lentament a causa de las divèrsas perturbacions. Lo problèma creissent dels rebut espacials fa que i a tendéncia uèi a efectuar una operacion de sortida de l'orbita per qu'aquela pòsca èsser utilizada per autres satellits.
- Las sondas artificialas an una capacitat per cambiar d'orbita fòrça mai granda que los satellits artificials, çò que lor permet de realizar de viatges interplanetaris vertadièrs dins lo Sistèma Solar. Per se desplaçar de son punt de partida (la Tèrra) fins a sa destinacion se veson obligadas de realizar un nombre important de cambis d'orbita. Per exemple, una sonda a destinacion de Mart realiza lo viatge seguent quatre estapas amb de tipes d'orbita diferents:
- Fasa de sortida de l'influéncia terrèstra: lo lançaire daissa la sonda en una orbita terrèstra iperbolica que li permet de sortir del camp gravitacional terrèstre.
- Fasa eliocentrica: la sonda seguís naturalament una orbita a l'entorn del Solelh que la mena fins a l'entorn de sa destinacion (Mart en aquel exemple).
- Fasa d'arribada a Mart: l'orbita eliocentrica ven naturalament prèp de Mart una orbita iperbolica a l'entorn d'aquela planeta.
- Fasa de captura: Prèp del periastre de l'orbita iperbolica a l'entorn de Mart, la sonda utiliza son sistèma de propulsion per frenar e convertir l'orbita en elliptica. D'aquel biais demorarà ligada en permanéncia a la planeta e executarà sa mission.
- A tot moment pendent las quatre fasas la sonda corregís l'orbita per evitar l'efècte de las perturbacions e ajustar l'orbita d'un biais contrarotlat.
- Aquel exemple es significatiu per la majoritat de las sondas interplanetàrias, mas existisson fòrça variacions. Per exemple, fòrça sondas realizan pas la fasa de captura a l'entorn de sa destinacion, atal pòdon transmetre d'informacions durant lo brèu e unic encontre proporcionat per l'orbita iperbolica de la fasa d'arribada. La fasa eliocentrica pòt èsser fòrça longa e complicada, utilizant un certan nombre de vegadas la tecnica de l'assisténcia gravitacionala per arribar a la destinacion. Aquela tecnica consistís a utilizar de manièra contrarotlada la perturbacion orbitala per cambiar l'orbita sens aver d'utilizar lo combustible de la sonda amb l'encontra d'un planeta "intermediaria".


text:
Categoria:Grop de musica
Aquesta categoria conten los ensembles musicals de talha pichona — comprenent en general mens de dètz o quinze musicians — interpretant de musicas derivadas del jazz o del rock'n'roll, mai precisament apelats gropes de musica.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 3 soscategorias, sus un total de 3.
!
- Grop de musica per genre (5 C)
- Grop de musica per nacionalitat (14 C)
- Grop de musica per periòde (5 C)
Articles dins la categoria « Grop de musica »
Aquesta categoria conten los 4 articles seguents.


text:
Region francesa
França es dividida en 27 regions (en francés, régions), que 21 son situadas en la França Metropolitana, un es l’illa de Corsega, de l’estatut especial, e 5 son departaments e collectivitats d’otramar. Cada region de la França continentala es tanben subdividida en entre 2 e 8 departaments.
Istòria[modificar | modificar la font]
La region es a l’origina una division administrativa que recampa un cèrt nombre de servicis de l’Estat. Los primièrs assages de recampar de departaments datan de las annadas 1920. En 1941, l'Estat francés crèa de prefèctes de region. De 1944 a 1946, de comissaris regionals de la Republica reprenon la foncion. Al mièg de las annadas 1950, de regions son creadas, mas lor establiment efectiu se fa en 1960. A partir de 1982, la descentralizacion fa de las regions de collectivitats localas amb divèrsas competéncias.
Cronologia[modificar | modificar la font]
- La lei del 19 d'abril de 1941 crèa 18 prefecturas regionalas. Los limits regionals tenon compte de la linha de demarcacion.
- La lei del 23 d'abril de 1941 definís lo ròtle dels prefèctes regionals dins lo manten de l'òrdre
- La lei del 25 d'agost de 1941 definís lo ròtle dels prefèctes regionals dins l'economia
- A la prima de 1944 lo govèrn provisòri crèa de comissaris regionals de la Republica
- En 1946, los comissaris regionals son suprimits
- Lo decret n°60-516 del 2 de junh de 1960 crèa 21 circonscripcions d'accion regionalas.
- Lo decret n°70-18 del 12 de genièr de 1970 dessepara la circonscripcion de Provença-Còsta d'Azur-Corsega en doas : Provença-Aups-Còsta d'Azur e Corsega.
- La lei n°72-619 del 5 de julhet de 1972 crèa d’establiments publics regionals.
- La « lei Deferre » (lei n°82-213 dau 2 de març de 1982) fa de las regions de collectivitats territorialas de l’executiu elegit e parteja las competéncias entre l’Estat e las regions.
- Las primièras eleccions regionalas se tenguèron lo 16 de març de 1986. L'escrutinh èra a un torn e a la proporcionala.
- En 1991, Corsega ven una collectivitat territoriala de l'estatut especial, mas demòra una region.
- Las segondas eleccions regionalas se tenguèron lo 22 de març de 1992.
- Las tresenas eleccions regionalas se tenguèron lo 15 de març de 1998.
- La lei de l'11 d'abril de 2003 càmbia lo mòde d'eleccion dels conselhs regionals (eleccion de 2 torns amb prima majoritària)
- Las quatrenas eleccions regionalas se tenguèron los 21 e 28 de març de 2004.
- Las leis del 26 de genièr de 2010 e del 16 de febrièr de 2010 refòrman las collectivitats localas en metent en plaça, a partir de 2014, de conselhièrs territorials. La durada del mandat dels conselhièrs regionals per èsser elegits en març de 2010 es reducha a 4 ans.
- Las cinquenas eleccions regionalas se tenguèron los 14 e 21 de març de 2010.
- En abril de 2011, Maiòta ven una collectivitat territoriala unica qu’es a l’encòp departament e region d’otramar.
Lista de las regions[modificar | modificar la font]
Regions en 2014[modificar | modificar la font]
Regions en 2016[modificar | modificar la font]
Taula segond lo projècte de lèi en discussion a la davalada de 2014. De notar que lo còde NUTS-2 càmbia a partir de 2015. Los còdis que càmbian son los de l'otramar (de 01 a A1, e apondon de Maiòta). Res es pas encara previst per las regions novèlas, ni tanpauc per l'INSEE e per l'ISO.
Las chifras tenon pas compte de la creacion lo 1èr de genièr de la metropòli de Lion, que dins son encastre fusiona las competéncias del departament e de la comunautat urbana e suprimís los cantons.


text:
Economia de Liban
L'economia de Liban, plan aital la siá qualitat de vida, foguèt ja de las mai prospèras de tot l'Orient Mejan. Malgrat aiçò amb la guèrra civila libanesa entre 1975 e 1990, tota l'economia del país foguèt afectada, la produccion nacionala foguèt talhada per la mitat e lo país quitèt de figurar coma centre financièr regional.[1]
Amb lo tèrme del conflicte intèrne e la recuperacion de l'estabilitat politica, lo país se mobilizèt en la reconstruccion. Per la realizar, Liban recebèt immediatament près de 15 miliards de dolars de païses coma França e Alemanha e, a l'ora d'ara, tanben dels Estats Units. Amb l'infrastructura rebastida, l'economia tornèt créisser amb una de las mai nautas taxas del mond, en se fasent un pòl de creissença a la region. La capitala, Beirot (cridada de "París de l'Orient") tornèt ganhar destaque en lo scenari regional, en aculhent divèrses eveniments.
Lo país tornèt èsser cridat de "Soïssa de l'Orient" a causa de las activitats financièras ailà realizadas. La reconstruccion de monuments e infrastructura a atrach lo torisme que creis cada an.
A l'ora d'ara, Liban tornèt aver un dels mai anautits patrons de vida d'Orient Mejan. Son economia es basada en lo liure mercat e i a pas de restriccions del govèrn a las inversions estrangièras. Malgrat aiçò, lo clima de las inversions sofrís amb suborns, corrupcion, decisions arbitràrias de concessions de licéncias, nauts impòsts e taxas, legislacion ultrapassada e pauca proteccion als dreches de proprietat intellectuala[1]. Los servicis, principalament las bancas e lo torisme, son d'importantas fonts de riquesa[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 The World Factbook. Consultat lo 3 de mai 2011


text:
Òrdre espontanèu
L'òrdre espontanèu es l'aparicion espontanèa de l'òrdre dempuèi l'aparent caòs per mejan de l'autoorganizacion. Es tanben una teoria sociala que descriu l'aparicion de divèrses tipes d'òrdre social a partir d'una combinason liura de personas interessadas dins son pròpri benestar e qu'ensajan pas intencionalament de crear l'òrdre. Los partisans de la teoria tendon a pensar que l'òrdre espontanèu, es superior a tot tipe d'objècte que seriá estat creat per un dessenh. Alara:
- Dins tot tipe d'organizacion naturala o artificiala l'interaccion es superiora a la planificacion, las operacions amb d'instruccions simplas son superioras a aquelas d'instruccion complèxas, e l'autoorganizacion es superiora a l'organizacion amb una autoritat centrala.
- Pels èssers umans l'òrdre espontanèu se tradusís coma l'òrdre que resulta liurament de l'accion umana entre las personas, fàcia al desòrdre que sortís immancablament quand s'executa un dessenh uman sus las personas.
L'evolucion de la vida sus la Tèrra, lo lengatge uman, lo Drech, las règlas de circulacion, l'economia de mercat e lo sistèma dels preses e argent foguèron prepausats coma exemples classics de sistèmas que se desvolopèron per mejan d'un òrdre espontanèu pel benefici privat. L'òrdre espontanèu tanben s'utiliza coma sinonim de quin que siá comportament d'emergéncia o autoorganizat de que l'òrdre espontanèu per interès pròpri es sonque un exemple, experiéncias de comportaments emergents serián las adhocracia, la division del trabalh, l'autogestion dins las entrpresas, los programas collaboratius (ex. Wikipèdia),[1] o los malhum socials.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Lo concèpte d'òrdre espontanèu serviguèt d'inspiracion a Jimmy Wales., per Dick Clark, Mises.org


text:
Mitani
Lo Mitani qu'ei un antic estat de l'Orient Mejan qui's trobava au nord de Siria e enter los flumis Tigre e Eufrates. Qu'èra un reiaume governat per ua noblessa guerrièra e la soa expansion geografica que'n he un enemic de l'Egipte faraonica dab qui e's disputè lo contraròlle de l'Orient Mejan. Los faraons Hatshepsot e Djehotimes III que hon victoriós suber'u Mitani abans qu'Akhenaton non causisca de negligir la politica exteriora, çò qui ho lo parat d'ua espandida mitaniana que la XIXau dinastia egipciana avó de combàter.
La populacion deu Mitani qu'èra d'origina orrita. Lo territòri mitanian qu'ei pratatjat, uèi lo dia, enter Turquia, Iraq e Siria.


text:
Bailleul (Somme)
Bailleu (Sonme) en picard ( Bailleul en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard implantat a l'Oèst del departament de la Soma, a la encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Bray-lès-Mareuil (direccion Abbeville) a Airaines (per la Rota Départementale « RD 13 »), e d'Èst-Oèst entre Érondelle (Direccion Longpré-los-Còrsses-Sants) e Limeux.
Village picard implanté à l'Ouest du département de la Somme, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Bray-lès-Mareuil (direction Abbeville) à Airaines (par la Route Départementale « RD 13 »), et d'Est-Ouest entre Érondelle (Direction Longpré-les-Corps-Saints) et Limeux.


text:
Ortografia
Lo tèrme ortografia ven del grèc orthos (drech) e graphia (letra) ; se referís a la manièra corrècta d'escriure los mots d'una lenga, segon de règlas precisas e convencionalas.
Dins la nòrma lingüistica d'una lenga, cal distinguir:
- l'ortografia o nòrma ortografica (règlas per escriure los sons, per ex. realizar en non realisar*)
- la nòrma orala (règlas per fixar la lenga parlada, per ex. quimia e non chimia*, la vòli seguir e non vòli la seguir*).
Cal pas confondre los concèptes d'ortografia (grafia codificada) e de grafia en general (tot sistèma convergent d'escritura per una lenga donada, comprenent de formas codificadas —o ortografia— e atanben de formas non codificadas).


text:
Loís Armand de Lom d'Arce, baron de Lahontan
Loís Armand de Lom d'Arce, baron de Lahontan (Lahontan, Bearn, lo 9 de junh de 1666 - abans 1716) explorator bearnés de Nava França e escrivan de lenga francesa, considerat com un deus purmèrs escrivans de Quebèc.
Lo baron de Lahontan que vadó a Lahontan au ras d'Ortès ; qu'èra gessit de la noblessa bearnesa. Lo son pair que's roeinè dens un projècte (en s'i escàder totun) de tornar lo riu qui trauca Lahontan, navigable dinc a la mar grana. Aquò qu'obligué lo joen baron (qui eretèr deu títòu de baron a la mort deu son pair en 1674), vadut praube, a entrar dens l'armada.
Que ho miat en Nava França en 1683 on, pendent annadas qu'explorè la region deus Grans Lacs en bèth establir contactes dab los indians Urons e en pelejant se dab los Iroqués. Volent tornar en Euròpa, qu'abandonè l'armada e que s'installè en Olanda, puish que lo retorn en França que'u èra vedat per'mor de la soa desercion. Qu'i obtiengó las favors de l'Elector de Hannover e que comencè a escríver las soas òbras literàrias : memòris, descripcion geografica e lo son famós Dialòg dab un sauvatge ; que's tracta d'ua discussion fictiva enter eth (en vertat un eth fictiu qui pòrta lo son nom e qui dehen ironicament los punts de vistas europèus e catolics) e un indian uron aperat Adario. Amassas que parlan de religion e de moralitat e cada còp lo capatge e d'Adario que l'emportan suus praubes arguments deu baron.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Antropològ francés
- Antropològ quebequés
- Antropològ canadian
- Escrivan canadian
- Escrivan quebequés
- Escrivan francés
- Personalitat de Nòva França
- Occitan de Nòva França
- Noblesa occitana
- Escrivan bearnés
- Noblesa bearnesa
- Personalitat bearnesa
- Naissença en 1666
- Naissença a Baiona
- Decès en 1736


text:
Fènix
Lo fènix (del grèc φoῖvιE que sona « roge »), es un aucèl legendari, dotat de la longevitat e caracterizat per un poder de renàisser aprèp que se consumèt d'esperel amb la seuna calor. Atal simboliza los cicles de mòrt e resurreccion.
Georges Cuvier (1769-1832) pensava qu'èra lo faisan daurat (Chrysolophus pictus). Foguèt tanben identificat a l'aucèl del paradís e al flamenc ròse.
D'aucèls fabuloses semblables al fènix se trapan dins las mitologias persana jos l'apelament de Simurgh o Rokh, chinesa jol nom de Nán fāng zhū què e de Fenghuang, amerindianas (Aucèl tròn) o aborigènas (Aucèl Minka).
Somari
Mite[modificar | modificar la font]
Aucèl fabulós, originari d'Etiopia e qu'acompanha lo culte del Solelh, en particular dins l’anciana Egipte e dins l’Antiquitat classica. Segon la legenda, sa resurreccion se fasiá, en Arabia e dins los païses alentorn coma Egipte ont èra venerat. Lo fènix semblava una agla mas fòrça granda; son plumatge se parava de roge, de blau e d'aur esclatant, e son aspècte èra resplendissent. Jamai existís mai d'un sol fènix dins un meteis temps; viu fòrça longtemps: segon totas las tradicions passa los cent ans. Perque se reprodusís pas, lo fènix, quand sent sa vida acabada, construsís un nis de brancas aromaticas e d’encens, i fa fuòc e se consuma dins las flamas. De las cendres d'aquel cremador surgís un fènix novèl...
Lo Fènix Persan[modificar | modificar la font]
L'idèa de l'aucèl se confond amb aquela de la leugieretat, de l'esséncia de las causas e dels èssers. De tals aucèls incarnan la pensada opausada a la matèria, l'interioritat de l'òme, son « se prigond, son esperit ». Un conte persan del sègle XIII escrich per Attar Neyshaboury, La conferéncia dels aucels, compren 4647 vèrses. Es una epopèia mistica ont trenta aucèls son a la recèrca de lor Rei. Lo recit debuta per un discors de benvenguda que constituís una foncion rituala e magica associant la « Puput », un aucèl, (* *) portaire d'una corona, e los autres aucèls, que representan una umanitat en cèrca de coneissença. Tanlèu, la fola dels aucèls inquiets se ressemblant e providencialament la Puput se presenta coma messatgièra. Exòrta los aucèls a partir per un viatge dificil que los menarà cap a la cort de lor Rei, un aucèl fabulós, lo Simorg. Totes los aucèls comprenon l'interès fondamental d'aqela entrepresa. Pasmens gaire luènh prèp de dètz mil d'aqueles s'excusan: lo fan, per de rasons divèrsas, contents de lor astra aicí-bas. La Puput admonèsta totòm, tranquilliza los uns, encoratja los autres e comença l'ensenhament que permetrà de prendre la rota. Devon s'engatjar dins las sèt valadas que marcaràn los grases iniciatics de lor ascension esperitala. Aquelas valadas magicas e misticas son las valadas de la recèrca, de l'amor, de la coneissença, de l'independéncia, de l'union, de l'espantament e de la solucion. E aprèp aver passat aquelas valadas, dins un long viatge que dura sovent un o mai vidas remplidas de trapèlas, viatge ont la granda majoritat dels aucèls falhèron, que a los rescapats lo serà refusat - darrièra espròva - l'accès tant esperat al palais de lor Roi : lo Simorg...
Lo Fènix Grèc[modificar | modificar la font]
La primièra mencion del fènix se trapa dins un fragment enigmatic d'Esiòde :
- « La gralha babilharda viu nòu generacions d'òmes florissent de jovença; lo Cèrvi viu quatre còps mai que la gralha; lo còrb vielhís pendent tres edats d'aquel del cèrvi; lo fènix viu nòu edats d'aquel del còrb e viviam dètz edats de fènix, nosautres las Ninfas de bèls cabels, filhas de Zèus armat de l'egidi[1]. »
Erodòt es lo primièr de far una version detalhada del mite:
- « Se plaça tanben dins la meteissa classa un autre aucèl que se nomena fènix. L'ai solament vist en pintura; se vei rarament; e, se se crei los Eliopolitans, se fa veire solament dins lor país cada cinc cents ans, quand son paire morís. Se pareis al retrach d'aquel, sas alas son en partida dauradas e en partida rojas, e es tot entièr confòrme a l'agla segon la figura e la descripcion detalhada. Se rapòrta una particularitat que me pareis incredibla. Va, dison los Egipcians, d'Etiopia cap al temple del Solelh amb lo còs de son paire, que pòrta envelopat dins de mirra, e li dona sepultura dins aquel temple. Vaquí cossí: fa amb de mirra una massa en forma d'uòu, del pes que se crei capable de portar, la soslèva, e ensaja fins a que siá pas tròp pesuga; apuèi, quand a acabat aqueles ensages, cava aquel uòu, i introdusís son paire, puèi tapa la dubertura amb de mirra: aquel uòu es alara del meteis pes que quand la massa èra entièra. Quand tapèt aquel, disi, lo pòrta en Egipte dins lo temple del Solelh[2]. »
Erodòt, que benlèu ten sas informacions d'Ecatèu de Milet, considèra doncas lo fènix coma un aucèl vertadièr, que se rapròcha del benu, un aucèl sacrat egipcian. Vivent sus la benben o sul sause sacrat d'Eliopolis, lo benu es una manifestacion del dieu Ra e del dieu Osiris. Pasmens, de detalhs citats per Erodòt s'endevenon pas amb las concepcions egipcianas: coma aquela de l'aparicion cada cinc cents ans e de l'ensebeliment del paire[3]. Se pensa a una marrida compreneson per Erodòt del simbòl egipcian[4] :auriá interpretat coma una filiacion fisica la relacion entre lo benu e las divinitats qu'es lo ba (manifestacion temporària)[5]. Segon d'autres, lo fènix que descriu Erodòt auriá pas vertadièrament de rapòrt amb lo béen, mas seriá la varianta grèga del mite oriental de l'aucèl del solelh; aquel fènix auriá simbolizat fòrça lèu la « granda annada », es a dire la durada necessària a un cicle equinoccial complet, e son associacion al cicle sotiac se seriá facha de per après[6].
Lo Fènix Roman[modificar | modificar la font]
- « Alara que per Ovidi, Plini e Tacite, lo vièlh fènix se descompausa per engendrar lo novèl, per Marcial e Stace apareis lo tèma del cremador, per analogia amb las practicas funeràrias romanas. [7] »
L'efigia del fènix figura sus las monedas de Trajan e de Constantin I.
Lo Fènix Crestian[modificar | modificar la font]
-
Fènix renaissent de sas cendres, enluminadura del Bestiari d'Aberdeen
-
Fènix ornant un capitèl, Abadiá de las Dònas, Santas, sègle XII.
A l'Edat Mejana èra un simbòl de la resurreccion del Crist.
Clemenç I, tresen evesque de Roma aprèp Sant Pèire[8], parla d'aquel aucèl al capítol XXV de la letra als Corintians[9] que li es atribuit.
Eraldica[modificar | modificar la font]
Es un aucèl sus un cremador en flamas. Aquel aucèl sembla fòrça l'agla eraldica fins de vegada a èsser definit coma una de sas variantas. Es representat de fàcia, cap de perfil, alas estendudas, sus son cremador, nomenat «immoralitat».
Vejatz a costat l'escut de Brancelhas
Lo fènix es tanben l'emblèma de la vila de San Francisco en Califòrnia.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fragment 304 West = Plutarc, Sud la disparicion dels oracles (XI).
- ↑ Erodòt (II, 72)
- ↑ Arpád Miklós Nagy, « Lo fènix e l'aucèl benu », actes del collòque internacional de Caen, p. 68 e seg.
- ↑ (de)Marialouise Walla, Der Vogel Phoenix in der antiken Literatur und der Dichtung des Laktanz, Viena, 1969, p. 81-82.
- ↑ Nagy, op. cit., p. 169.
- ↑ Van den Broek, p. 119.
- ↑ (fr)Françoise Lecocq, L’empereur romain et le Phénix, p. 28
- ↑ segon Irenèu, Adversus haereses, III, iii.
- ↑ (fr)Lo simbolisme del fènix sus Interbible.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Lo fènix,
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Moreau de Mautour "Essai sur les erreurs populaires", livre premier, 1731.
- Louis Charbonneau-Lassay, Le Bestiaire du Christ, Milano, Arche, 1940.
- Paul-Augustin Deproost, « Les métamorphoses du phénix dans le christianisme ancien », dans Folia Electronica Classica n°8 (juillet-décembre 2004) [1]
- Marcel Detienne, Les Jardins d'Adonis. La mythologie des aromates en Grèce, Gallimard, Paris, 1989 (1re édition 1972), p. 57-68.
- Silvia Fabrizio-Costa (éd.), Phénix : mythe(s) et signe(s), actes du colloque international de Caen (12-14 octobre 2000), Frankfurt, Peter Lang, 2001.
- Laurence Gosserez, « Le phénix coloré (d'Hérodote à Ambroise de Milan) », Bulletin de l'association Guillaume Budé vol. 1 (2007), p. 94-117.
- Laurence Gosserez, « La création du monde et le phénix » (Ovide, Métamorphoses, XV, 405; Ambroise, De Rxcessu fratris, II, 59), dans Ovide. Fifures de l'hybride. Illustrations littéraires et figurées de l'esthétique ovidienne à travers les âges. Études réunies par Hélène Casanova-Robin, Honoré Champion, Paris, 2009, p. 307 à 319.
- Thomas P. Harrison, « Bird of Paradise: Phoenix Redivivus », dans Isis, vol. 51, n°2 (juin 1960), p. 173-180.
- Jean Hubaux et Maxime Leroy, Le mythe du phénix dans les littératures grecque et latine, Liège et Paris, 1939.
- Françoise Lecocq :
- « L’empereur romain et le phénix », Phénix : mythe(s) et signe(s) (colloque de Caen, oct. 2000), éd. S. Fabrizio-Costa, Peter Lang, Berne, 2001, p. 27-56.
- « Le renouveau du symbolisme du phénix au Modèl:XXe s. », Présence de l’Antiquité grecque et romaine au Modèl:S- (colloque de Tours, déc. 2000), éd. R. Poignault, coll. Caesarodunum n° XXXIV-XXXV bis, 2001, p. 25-59.
- « Les sources égyptiennes du mythe du phénix », L’Égypte à Rome (colloque de Caen, nov. 2002), éd. F. Lecocq, Cahiers de la MRSH-Caen Modèl:Numéro41, 2005, 2 ° éd. rev. et corr. 2008, p. 211-266.
- « L’iconographie du phénix à Rome », Images de l’animal dans l’Antiquité. Des figures de l’animal au bestiaire figuré, Revue Schedae, 2009, n° 6.1, en ligne [2], p. 73-106.
- « L’œuf du phénix. Myrrhe, encens et cannelle dans le mythe du phénix », L’animal et le savoir, de l’Antiquité à la Renaissance, Revue Schedae, 2009, n° 17.2, en ligne [3], p. 107-130.
- « Le roman indien du phénix ou les variations romanesques du mythe du phénix », Présence du roman grec et latin, dir. R. Poignault, coll. Caesarodunum n° XL-XLI bis, Clermont-Ferrand, 2011, p. 405-429.
- « Le phénix dans l'œuvre de Claudien : la fin d'un mythe. Pour une lecture politique du phénix : quelques arguments », Claudien. Mythe, histoire et science, éd. F. Garambois-Vasquez, Presses universitaires de Saint-Étienne, coll. Antiquité. Mémoires du Centre Jean Palerne XXXVI, 2011, p. 113-157.
- « Kinnamômon ornéon ou phénix ? L’oiseau, la viande et la cannelle », Prédateurs dans tous leurs états. Evolution, biodiversité, interactions, mythes, symboles, XXXIe Rencontre Internationale d'Archéologie et d'Histoire d’Antibes, dir. J.-P. Brugal, A. Gardeisen, A. Zucker, Éditions APDCA, Antibes, 2011, p. 409-420.
- « L’oiseau Phénix de Lactance : uariatio et postérité (de Claudien au poème anglo-saxon médiéval The Phoenix », La uariatio : l’aventure d’un principe d’écriture, de l’Antiquité au XXIe s. » (colloque de Clermont-Ferrand, mars 2010, dir. H. Vial), à paraître dans les Actes (13 p.).
- « ‘Le sexe incertain du phénix’ : de la zoologie à la théologie », Le phénix et son Autre, dir. L. Gosserez, à paraître aux Éditions littéraires et linguistiques de l’université de Grenoble (30 p.).
- R. Van den Broek, The Myth of the Phoenix according to Classical and Early Christian Tradition, Études préliminaires aux religions orientales dans l'Empire romain, vol. 24, Leyde, 1972.
- Francesco Zambon, Alessandro Grossato, Il mito della fenice in Oriente e in Occidente, Venezia, Marsilio Editori, 2004.


text:
Itzhak Perlman
Itzhak Perlman (Tel Aviv, lo 31 d'agost de 1945) qu'ei un violonista israelian e nòrd-american considerat com un deus màgers deu sègle XX.
Vita[modificar | modificar la font]
Qu'aprengó lo vriulon mainatge en Israèl en muishà 's hèra precòç e d'un capatge deus géncers. Arron que se n'anè estudiar aus Estats Units a la Juilliard School on hon professors sons Ivan Galamian e Dorothy DeLay. Que debutè au Carnegie Hall en 1963.
En 1987 que rejonhè l'Orquèstra Filarmonica d'Israèl dab la quau e hore lo torn deu mòn. A desprat deu concertista qu'a tanben estat director deu Detroit Symphony Orchestra e qu'arrecevè la cadièra de Dorothy Delay (lo son professor) a la Juilliard School.
Que joga dab un vriulon stradivarius que crompè a Yehudi Menuhin aperat lo Soil (1714) e tanben dab lo General Kyd (Stradivarius, 1714), lo Sauret (Guarnerius del Gesu, 1743) e lo Kreisler Bergonzi (Bergonzi, 1740).


text:
Discussion Utilizaire:Phantomsteve
Benvenguda sus Wikipèdia, Phantomsteve !
Esites pas a consultar las primièras indicacions per modificar e redigir de paginas dins Wikipèdia.
Pòdes tanben consultar la fièra de las questions (FAQ), la sintaxi de Wikipèdia e far tos ensages dins lo Nauc de sabla. Totes aquestes aspèctes son presentats dins una guida per començar sus Wikipèdia.
Per completar la presentacion, t’aconselhi un pichon torn per las recomandacions de seguir (règlas de neutralitat, d'admissibilitat dels articles, copyright...) e las paginas projèctes ont i a sens dobte un subjècte que t'interessarà.
Per signar tos messatges (unicament sus las paginas de discussion), pòdes picar ~~~ ; amb un quatren tilde, en mai de ta « signatura », seràn afichadas la data e l'ora (~~~~). Cal pas signar los articles enciclopedics. Es possible de trobar la lista dels autors en visitant lor istoric.
Utilizam de siglas de còps misteriosas: poiràs trobar lor explicacion sus la pagina girgon.
Se vòles, pòdes tanben nos dire d'ont venes e tos centres d'interès. Pòdes per aquò modificar ta pagina personala. Se venes d'una autra Wikipèdia, doblides pas de metre los ligams vèrs tas autras paginas perso. Pòdes tanben te venir presentar sul jornal dels novèls venguts.
Per facilitar la comunicacion interlingüistica entre utilizaires, pòdes indicar las lengas que practicas — e a quin nivèl — en inclusent dins ta pagina personala un dels modèls que trobaràs sus Wikipèdia:Babel.
Pòdes aisidament decorar ta pagina d'utilizaire en i indicant quinas lengas parlas, d'ont venes, quins son tos centres d'interès e tas activitats sus Wikipèdia, e d'autras causas encara amb las bóstias d'utilizaire: Ajustar de boitas d'utilizaire a sa pagina personala
E s'as de questions de pausar, esites sustot pas a me contactar, a consultar Ajuda:Pausar una question. Per seguir la vida de la comunautat, pòdes donar una ulhada als anoncis o far un torn a la tavèrna.Bona continuacion demest nosautres!


text:
Bettencourt-Saint-Ouen
Bétincourt-Saint-Ouin en picard (Bettencourt-Saint-Ouen en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bettencourt-Sant-Ouen a adaigat per la Nièvre, afluent de la Soma.
Bettencourt-Saint-Ouen est arrosé par la Nièvre, affluent de la Somme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ciutat l'an 1150.
La distincion levava de Picquigny.
Castèl destruit cap a 1760.
A la fin del Sègle XIX, la municipalitat s'escriviá Béthencourt Sant Ouin.
Cité en 1150.
La seigneurie relevait de Picquigny.
Château détruit vers 1760.
À la fin du Sègle XIX, la commune s'écrivait Béthencourt Saint Ouin.


text:
Província istorica de França
Las Províncias istoricas de França que son de mau definir per'mor que non corresponen pas dab cap grop d'entitats politica o administrativa omogenèa. En realitat que son ua colleccion de parçans establits en epòcas divèrsas en se bèth superpausar a còps e dab estatuts politics diferents : diocèsi, bisbat, senhoria, ducat, marquesat, estat d'ancian regim eca.
Non i a donc pas cap lista establida e l'ensag d'en hargoar ua que demora un tribalh parciaument arbitrari qui impausa d'establir o pas ua mena de ierarquia. Per exemple, Armanhac que pòt estar considerat com ua província istorica o com un parçan de Gasconha (era medisha parçan potenciau de Guiana).
Ensag de lista[modificar | modificar la font]
Lista de las províncias istoricas de França dab la loa capitau, lo lor estatut politic e la data deu lor restacament au domeni reiau de França ; que son mentavudas en òrdi deu lor restacament au domeni reiau de França :
- Isla de França (París) : província au còp originària e gessida deu domeni reiau.
- Berric (Borges) : gessida de la vescomtat de Borges, aquesida en 1101.
- Orleanés (Orleans) : gessida deu comtat d'Orleans, tanhent deu domeni reiau.
- Normandia (Roan) : ducat carolingian de Normandia creat en 911 per Rollon (estacada en 1204).
- Lengadòc (Tolosa) : província conquesida peus francs a l'escadença de la batalha de Vouillé ; lo comtat de Tolosa que ho juntat au domeni reiau per aligança en 1271.
- Lionés (Lion) : província gessida de l'ancian comtat de Lion, restacada a França en 1313.
- Daufinat (Grenòble): Estat independent crompat per França en 1349.


text:
Nielles-lès-Ardres
Nielles-lès-Ardres es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nielles-lès-Ardres A situat a 14,7 km al oèst de la bòsc de Éperlecques, a 28,9 km de Calava e a 24,4 km de Sant Omer
Nielles-lès-Ardres est située à 14,7 km à l'ouest de la forêt d'Éperlecques, à 28,9 km de Calais et à 24,4 km de Saint Omer
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Nielles-lès-Ardres a contat en la nòta istorica dessús o municipalitat de Nielles-lès-Ardres de René Ringot.
L'histoire de Nielles-lès-Ardres nous est raconté dans la notice historique sur le commune de Nielles-lès-Ardres de René Ringot.


text:
-209
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -209 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. En Espanha, Scipion l'African conquistèt Cartagèna onte trobèt un tesaur important e leis ostatges ibèrs tenguts per lei Cartaginés. Aquò entraïnèt lo començament d'unei revòutas indigènas còntra lei Cartaginés que foguèron rapidament en dificultat dins la region. En Itàlia, Tarenta foguèt tanben conquistada per lei Romans e pilhada.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Revòuta Dazexiang. D'autreis insureccions acomencèron tanben rapidament en causa dau maucontentament entraïnat per lei taxas e leis impòsts tròp importants e l'afebliment de l'Estat dirigit per un enfant dempuei la mòrt de l'emperaire Qin Shi Huang en 210 avC. Per faciar la crisi militara, unei generaus e foncionaris, compres lo Premier Ministre Li Si, lo Chancelier Feng Quqi e lo generau Feng Jie, demandèron l'aplant de certanei construccions extravagantas ordonadas per l'emperaire Qin Er Shi. Pasmens, foguèron arrestats. Feng Quqi e Feng Jie capitèron de se suicidir mai Li Si e son fiu ainat foguèron executats d'un biais fòrça crudèu en 208 avC. Puei, d'autrei ministres de Qin Shi Huang foguèron executats. Aquò agravèt la situacion militara.


text:
Saint-Alban-des-Villards
Sent-Alban-dus-Velârds en arpitan (Saint-Alban-des-Villards en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Alban-de detlos-Villards, comuna de Savoie sise en la vallée de las Villards en connectant la vallée de la Mauriana al caulet del Glandon.
Saint-Alban-des-Villards, commune de Savoie sise dans la vallée des Villards reliant la vallée de la Maurienne au col du Glandon.


text:
Joan Baptista Van Loo
Joan Batista Van Loo (n. 14 de genièr de 1684, m.19 de decembre de 1745) foguèt un pintor occitan del començament del sègle XVIII. Nasquèt a Ais de Provença, e foguèt portat a l'art de la pintura per son paire Loís Abraam Van Loo. Ja, pro jove, en avent executat de tablèus per la decoracion de la glèisa e d'autres edificis publics d'Ais, foguèt emplegat per de trabalh semblant a Tolon, que abandonèt per fòrça aprèp lo seti de 1707.
Passèt puèi jos la proteccion del princi de Carinhan, que lo mandèt a Roma, ont estudièt amb Benedetto Luti. Dins aquela vila l'emplegavan per far de tablèus de glèisa, e realizèt mai particularament un Scourging of Christ, que foguèt aclamat, per Santa Maria a Monticelli. A Turin pintrèt Carles Emmanuel II, Duc de Savòia e maites membres de sa cort. Puèi se mudèt a París, ont foguèt elegit coma membre de l'Académie Royale de Peinture et de Sculpture, realizèt mai d'una òbra d'autar e restaurèt las òbras de Francesco Primaticcio a Fontainebleau.


text:
George H. W. Bush
George Herbert Walker Bush (12 de junh de 1924), 41en president dels Estats Units, paire del president George Walker Bush.
- Vicepresident dels Estats Units d'America
- Membre de la Cambra dels Representants dels Estats Units
- Director de la Central Intelligence Agency
- Ambaissador dels Estats Units a las Nacions Unidas
- Familha Bush
- Candidat a la presidéncia dels Estats Units designat pel Partit Republican
- Guèrra de Kowait (1990-1991)
- President dels Estats Units d'America
- Naissença en 1924