text:
Província de Namur
Es una dei cinc províncias valonas de Belgica, situada al sud. La província de Namur cobrís 3666 km2 e sa poblacion s'enauça a 450 000 abitants. Son chapluòc es Namur (Nameur en valon), e sei vilas importantas son Ciney, Dinant, Gembloux e Philippeville.
Somari
Lista de las comunas de la província de Namur[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
La província s'articula a l’entorn del jonhent Sambra‑Mòsa en quatre zònas, que tres s'estiran de cada part de la valada de Mòsa: l'Ardena, nalta planesa seuvatièra, de cada part de la Mòsa francesa, culmina a l'èst d’aquesta a 505 m a la Crotz Scalha ; la Fanha Famena (la Fanha a l'oèst e la Famena a l'èst), larja depression scistrosa ambé de pradas e de seuvas amb una benda calcària, o Calestiana, al contacte de l'Ardena e richa en fenomenes karstics (baumas a Nismes, Han‑sur‑Lesse e Ròchafòrt) ; lo Condròz, una planesa faita d'una seguida de còlas gresosas (« tiges ») sovent ocupadas per de bòscs o de culturas e de depressions calcàrias (« chavées ») cobèrtas de champs e estiradas d'èst en oèst; la Hesbaye, una planesa cobèrta de sòus limonós propicis a la cultura del froment, de la bledaraba sucrièra, e del colzà.
Torisme e curiositats[modificar | modificar la font]
Lo torisme es una activitat sostenguda dins la valada de Mòsa e dins l’airau entremieg Sambra e Mòsa (lacs de l'Eau d'Heure, abadiás de Floreffa, Leffa e Maredsous...), las activitats industrialas son localizadas mai que mai de cada part dei valadas industrialas de Sambra e de Mòsa (metallurgia, construccions mecanicas, industria quimica, veirariá), e dins la quita region de Gembloux (construccions mecanicas).
La província de Namur abrica un di sètis pus importants del paleolitic, la bauma de Spy, descobèrta en 1886. I a quauquas glèisas romanicas remarcablas (Celles, Hastière), de fortalesas impausantas (Corroy‑le‑Château, Poilvache, Montaigle, Vêves) e divèrs chastèls agradimentats de jardins a la francesa (Annevoie, Freyr). La província s'enaltura tanbé d’avedre la sola Facultat dei Sciéncias Agronomicas de Belgica (Gembloux).
Istòria[modificar | modificar la font]
La província de Namur es una de las nòu províncias creadas per la Constitucion bèlga de 1831, una de las dètz existentas despuèi 1960 (quand compartiguèron la província de Brabant en Vlaamse Brabant e Brabant Valon). Mai granda que lo reire-departament francés de Sambra e Mòsa, s'es crescuda, al Sud, de territòris venent del departament deis Ardenas (Tractat de París de novembre de 1815). Sei rasas correspondon pas a las del reire-comtat de Namur nimai a las de l'avescat creat sota Felipe II (1559).
Presentacion pel viatjador[modificar | modificar la font]
Mòsa dintra en Belgica coma fa ‘na vesina, acompanhada longament per doas ribas francesas que cavan en tèrra belga l’entalha de Givet, sol endrèit de França que parla enquèra valon. Mas en província namuresa Mòsa sarà libra e urosa. Sarà ‘na rèina orlada de casaus e de chastèls, animada de batèus de plasença e de pescaires a la linha, florida, copada per lo rambalh gaujós dei restancas.
Laissa a man esquèrra la Francha Seuva e Oignies, lo vilatge dei veusas, que lors òmes morisson vers quaranta ans de la silicòsi di paumons, agantada dins leis ardesièras de Fumay.
La seuva ressontís de la destrau di boscatiers. Lis esclopaires de Cerfontaines e de Nismes lai venon quèrre la fusta per fabricar lis esclòps valons, « les socques wallones », descoletadas coma d’escarpins, tengudas d’una benda de cuèr tachada de cobre.
L’Aiga Blancha, al nòrd, l’Aiga Negra al sud, se rejonhon al nòrd-èst, un pauc al nòrd de Nisme, per formar lo Vihoin, que contunha vers l’èst, per rejónher la Mòsa.
Li senhors de Couvin, arran de l’aiga negra, aimavan chaçar pels gaspalhats poblats de lèbres e de chabròus, puèi ofrir dins lor chastèl ajocat is òrles de l’Aiga Negra de taulejadas qu’an laissat grand remembre. I a pas mai de senhor, i a pas mai de chastèl, mas demòra la « dukasse », la vòta de Couvin, vers la Sant Joan, que s’i minja aitant de pompas coma se’n vèi dins lei kermessas de Breughel : pompas al sucre, a la crèma, is agrassons, is agrimols, cuèita dins la forniau après la fornada de la setmana, e que lis enfants tòrnan de la bocha del forn en se cramant a las platinas inquèra chaudas.
Nismes atira li campaires, a l’entorn de la gisclada de l’Aiga Negra, di gorgs dis Abannets e del Matricòlo. Li mai gausards se riscan dins lei baumas de l’Adugeoir.
Mariemborg pòrta lo nom de Maria d’Ongria, la sòrre de Carles Quint, que l’aviá fait bastir al nòrd del jonhent de l’Aiga Blancha ambé l’Aiga Negra. Aviá pas qu’una pòrta e la cresián inexpugnabla, mas li Francés d’Enric lo Segond la prenguèron d’assalt e la rasèron.
Sèm pas qu’a la dintrada de la província e n’avèm ja toti lis aspets : païsatges de ribèiras e de bòsces, un mostier d’aquí d’alai, de fortalesas destruchas e de baumas misteriosas, d’aigas bojolantas que la ròcha engolís o fai gisclar de las prigondors.
Al mieg de tot aquò, la Mòsa, pigra e mairenala, reculhís dins son sen prigond lei ribèiras que s’i escampan, rendudas. Banha lo Prat dis Avocats d’Hastièra, qu’es lo verdier mai bèl de Belgica, s’espestilòga al pè del maine dels comtes de Florennas, cascalha puèi dins la robina que la mena a Waulsòrt.
Après Houyet, la vau s’estrechís e li rochàs se butassan. Aquò’s aquí que Belgica tòca seis originas : ossamentas preïstoricas a Furfòòz e Chaleux, e tot pròche, leis ossamentas paleoliticas de Spy. L’Istòria contunha dins la mèma region. A Gomrieux, la pèira-fita de la « Pèira que vira » nos fai imaginar de druides acampats. Rognées e Védrin an de cementèris galloromans. En Andena regnava una familha pepinida, ambé lors filhas qu’avián li noms dei santas verges del país: Santa Begga, Santa Gudula, Santa Amelbèrga. D’aquessas dròllas nasquèron puèi Pepin lo Brèu, Pepin de Herstal, Carles Martèl.
Tota la valada mosana e lei seuvas vesinas restontisson del galaup di quatre fraires Aymon perseguits per la rancura de l’Imperador Karle Mayne. Puèi, quò sarà Felipe de Borgonha que vendrà chastigar lei ciutats rebelladas, e qu’escamparà a la Mòsa li cendres e li còrs de lors aparadors. Puèi lo Francés envasís l’Ardena, d’Enric IV a Loís Catòrze, puèi ambé li soldats de la Revolucion e li granadiers de l’Empèri. La Mòsa lis arrestèt pas gaire, coma arrestarà pas longtemp tanpauc li regiments alemands de 1914 e lors tancs de 1940.
Pasmens, de vilas a bèl esprèssi per la guèrra gardavan Mòsa : Mariemborg, Felipevila onde Napoleon passèt la nueit amara que seguèt la Batalha de Waterloo. Sobre lis dos òrles se seguissián las torres mèstras, li nalts barris merletats, lei ciutadèlas.
La de Dinant veguèt mai de sang que totas leis autras : dos cents assalts e detz-e-sèt sètis. Li Dinantés èron valents e batalhiers.
D’uèi Bouvignes es pas qu’una de sei borgadas, mas las doas localitats foguèron longtemps rivalas. Bouvignes èra del comtat de Namur, quand Dinant èra del principat de Lieja, sovent en garrolha ambé li Borguinhons.En 1466, Dinant resistèt gloriosament al duc Philippe, e pengèt en efigia son filh, lo comte de Charolais. Aqueste s’embufèt e venguèt assetjar la vila ambé 30 000 òmes d’aquel còp. La prenguèt e la pilhèt durant tres jorns « de tala sòrta que semblava qu’i aguèssa cent ans que la vila estava roïnada ». Li Borguinhons faguèron lhigar uèit cents Dinantés dos a dos per l’esquina, e lis escampèron pel flume.
Après aquela atrocitat la vila se relevèt pasmens, mas li Francés venguèron l’atacar. Enric lo Segond faguèt destoscar e chaplar lis abitadors dins lei quitas glèisias onde s’èron refugiats. Loís XIV esparnhèt la vila. I faguèt demorar Madame de Maintenon, que l’acompanhava dins sas campanhas militaras ; veniá prendre près de guela un moment de solaç quand lei lassièras del sèti de Namur li’n laissavan lo léser.
Dinant patiguèt plan tanben de la guèrra de Catòrze, mas se rescombeliguèt. Èra tot escàs relevada que la guèrra de 1940 la prenguèt coma champ batalhier.
Pasmens, jaguda en riba de Mòsa, la vila es una dei mai embelinairas de tota la valada, ambé sei charrèiras de bricas, sei botigas que dardalhan de cobres jaunes e rotges, lo miralh lise del flume que desdobla la siloeta de la glèisia de Nòsta Dòmna e son campanal a bulbe que Victor Hugo comparava a una gigantesca pichèrra. Pasibla es sa passejada long de l’aiga, a l’ombra de la falesa escalabèrta, fins la Ròcha de Bayard. S’aquò’s ben lo corsier di Quatre Filhs Aymon que copèt lo rochàs d’un còp de bata per lor dobrir lo passatge ? S’aquò’s lo glasi de Renaud que fendèt la muralha de pèira coma un romegàs ? Maudespièit li poetas, lis istorians fan li realistas e l’i veson puslèu l’òbra dis artilhiers de Loís Catòrze, fasent petar la ròcha a la polvera, per elargir la rota e faire passar li canons.
Dinant es una vila gauda qu’aima pas remembrar si malurs. Sap aculir li toristas, ambé sei braçariás nombrosas, si restaurants de las toalhas blanchas, e sas pastissariás onde vendon de « couques ». Lei « cocas » de Dinant son pas lei cocas d’Auvernha, mas de pastissons de pan d’espécia plan sucrats, de la pasta un pauc pesuga e cachada, mas ambé de fòrmas variadas que fan de còps coma de bas releus adornats de flors, de fruchs, de personatges o de païsatges. Li mòlles de « couques » son d’uèi de fusta de perier o de noguier. Dins lo temps èran de cobre.
Puèi Mòsa se fai larja e mondana per arribar a Namur. Vaquí leis isclas e la primièra restanca. E lo pont vièlh de Jambes. Namur a sa ciutadèla sobre lo rochàs, al dessús del jonhent ambé la Sambra que ven de l’oèst, de la província d'Enaut. Aquí demoravan li Gallés Aduatiques que se revoltèron en 57 abans Nòstre Sénher contra Juli Cesar e guel ne vendèt 53 000 coma esclaus.
En 1692, Namur patiguèt un long sèti, bailejat per Vauban. Loís XIV seguiá tot, de lònh, establit a la « Roja Censa » pròche Flawina, ambé Racine e Boileau, qu’i compausèt una òda per celebrar la presa de la vila.
Mai tard, lis Olandés mudèron en ciutadèla lo vièlh « chastial » dels comtes (D’uèi se ditz « le tchestiâ » en valon). La severitat massissa di barris chaucha pas la vila vièlha, mas si-ben la corona coma un gròs joièl simple dins lei còimas sornas de la Marlanha, l’antiga seuva sagrada.
Namur a una crana glèisia-catedrala barròca : Sant Aubin. Conté un tablèu de Van Dyck e un de Jordaens, e darrier lo mèstre autar un bojau de maubre negre chabís lo còr de Dòm Joan d’Àustria, lo jove e gloriós vencedor di Turcs a Lepante.
Aquel bastard, que Carles Quint confessèt a Felipe II sobre son lèit de mòrt, moriguèt efectivament a las pòrtas de Namur, al camp de Bojas, a l’atge de trenta ans. Sopçonèron Felipe II d’avedre provocat aquela mòrt, per gelosiá di succès de son fraire, e lo perigòrd Brantòme afortís que lo jove eròi europèu foguèt empoisonat per de « botinas prefumadas ».
Demòra pas grand causa de la vila de l’Edat Mejana, mas sa cara se retròba inquèra per moments dins lei charrèiras estreitas del barri de la Marcèla, dins sas pèiras d’ensinha escalpradas, e sobretot dins sei viergetas coronadas de flors artificialas dins lors bojaus. Asseguran que la que se tròba a la cantonada de la charrèira Sant Lop data del sègle XV.
Al temps de Carnavau, li gigants de Namur èran li mai vièlhs de Belgica, mas an disparegut en mai de 1940, quand lis Alemands faguèron cramar l’Ostau comunau.
I a pas mai que li vièlhs que se remembran que Namur aviá de tiancaires, de gents que se passejavan ajocats sobre aquessi tiancs, coma li pastres dei Landas. D’uni dison que la Mòsa desbondava sovent e que laissava de nitas, e que sis òrles gaulhavan, e que lis abitadors devián donc s’ajocar sobre li tiancs per s’enfangar pas. Quau sap ? D’autri còntan una brava legenda. Lo comte Jehan aviá assetjat la vila que morissia de fam. Aquela mandèt d’emissaris per demandar mercé. Mas lo comte embufat respondèt : « Pas cap de perdon ! que me lo venguessiatz demandar de pè, a chaval, en barca o en charri ! »
L’endeman, lo comte vesiá s’aturar de son camp li notables de la vila, ajocats sobre de tiancs, « ni de pè, nimai a chaval, nimai en barca, ni en charri. » Riguèt, e la bona umor li essent venguda, faguèt la patz ambé la vila. Desenant, i aguèt pus cap de regausissença a Namur que remembrèssa pas l’incident. Li Namurencs se faguèron tant biaissuts dins l’art de chaminar tiancats qu’inventèron de quitas danças e de jòcs, que fasián sobre lo feirau Sant Romieg, e iquaus assistèron Carles Quint e sis archiducs.
Li darriers tiancaires que podretz veire son pas que de figurants pro pietres venguts per animar lei fèiras. Lo vièlh Namur passa a las trèvas.
Urosament, Namur garda ben son encant un pauc dormissent, dins sei charrèiras orladas d’ostaus de brica plan roja, sei finèstras gentament adornadas, sa passejada a la ciutadèla, seis ombrinas frescas durant li jorns d’estiu, son Teatre de verdura, e son casinò en riba de Mòsa.
Garda tanben sa cusina, bensai la pus fina de Belgica, ambé seis especialitats : leis « avisanças » que son de friands folhetats e claufits de charn, la « jôte » o pureia de caulet, l’ensalada de « crêtons » (de lard gras fondut dins lo vinagre e versat sobre la mai tendra lachuga), la pompa de ris e sobretot lo peis a l’escavesca, anguila o luci, peis de Mòsa, coma que saia, prefumat de bon vinagre, de ferigola, d’escalòta, de cibola, de jolverd, de giròfla, d’estragon e de pebre de Caiena, sens delembrar lo chuc de mai d’un citron. Bevon pas mai la « keute », la bièra d’òrdi de Namur, mai blonda e amara que deguna autra, mas qu’es estada destronada per lei bièras industrialas, liurada a camionats dins lei braçariás de la charrèira de Fèrre.
La província de Namur a la tradicion dei « marchas », que tòcan lei fibras mai prigondas de la sensibilitat populara, per lor mescladissa de caractèr religiós e militar. Lei mai famosas son las de Walcourt, Foy Notre-Dame, Fòssas o Gerpinas.
Se semblan totas pels profanes. Se tracha de passejar sobre un chamin mai o mens long lei relíquias d’un sant o una estatua venerada, dins un cortègi de bandièras e de fanfaras, sota la proteccion d’una escòrta petaradanta e colorada de soldats del dimèrgue.
Aquel biais de faire ven d’una necessitat repetida. Leis armadas d’invasion foguèron nombrosas a passar per la valada mosana. Se compausavan de mercenaris, que rebalavan sovent ambé guessi concubina o ben femna e efants. Chaliá noirir tot aquel monde, e la sòlda veniá pas regularament. Li soldats minjavan lei bèstias di païsans e lor panavan tot çò que pareissiá de valor. Per se gandir d’aquessas rapinas, li vilatges avián degut formar de milícias, assabentadas a la lèsta del manejament de las armas, onde metián toti lis òmes que podián portar la pica o lo mosquet. Aquessas milícias avián de bailes, lo baile del vilatge o l’aubanèl de l’endrèit. Charjats de l’autoritat, volián n’avedre lei marcas exterioras, e se carrèron lèu de quèpis, espanletas, galons. Lis òmes volguèron s’equipar tanben, a lors despens o li de la comuna ; e coma chaliá ben qu’aquela despensa serviguèssa tanben en periòde de patz, coma li valents gardas civics, qu’èran sovent a la pena, meritavan plan tanben d’èsser a l’onor, la costuma s’establiguèt soleta de faire participar la milícia en granda tenguda e en formacion de combat ai regausidas comunalas. La mai brilhanta, qu’atrasiá lo mai de monde, èra la vòta, la fèsta parroquiala, ambé sa procession.
Aquessas processions sortissián de còps de l’auta man del barri protector de la glèisia, – coma a Fòssa, Walcourt, Gerpinas e Foy – ambé lors relíquias preciosas, que podián afiscar la cobeitat di soudards, o la furor dis iconoclastas calvinistas quand lei guèrras religiosas li faguèron venir di País Bas. Alèra li milicians prenguèron lo fusilh per acompanhar Nòsta Dama o lo sant patron de la parròquia, e puèi que rebalavan lo mosquet, ne’n faguèron usatge per espaurugar li possibles panaires e agressors, e per se faire ausir. Res enebrís pas tant coma lo crepitament e l’odor de la polvera, li Chinés o sabián ja. La fola picava dei mans, lis enfants trepinhavan d’estrambòrd, e la procession n’èra dos còps mai genta.
Las encausas an disparegut, mas lis efets demòran. Li soldats dei marchas de uèi son pasmens pas de simples figurants engatjats per l’escasença, son de gents del país. N’i a de totas las edats, e coma s’equipan a lors despens e a l’aflat de lor fantasiá, lis unifòrmas son variats. Li granadiers d’empèri an gardat la favor gràcias al shakò e lo gente dolman de sotachas. Mas quand li Francés fasián la guèrra d’Argeria, li Turcs de fantasiá e li zoaus faguèron d’amators. Lei foncions d’oficier se vendon a l’enquant e l’òsca es pro nalta. Se tracha pas solament de pagar son grade, chau amai n’èsser digne, e la màger part dis oficiers de marchas venon regularament a Namur prendre quauquas leiçons alprès d’un sergent de mestier per poder ambé l’autoritat convenenta faire portar las armas e formar li rengs. Li rites son ancians e li respèctan menimosament. A Walcourt, lis òmes del vilatge de Daussois chaminan primiers per que son estats li sols qu’an pas jamai mancat la procession. La quita annada 1815, a la vilha de Waterloo, quand leis armadas francesas, anglesas, alemandas, enfetavan la region, Daussois mandèt per gardar Nòsta Dama un caporau e quatre òmes en jargau, que portavan pas qu’un brautgi en mena de fusilh. A Fòssas, li Malonés an dreit a la darrièra salva, e permeton pas que se traiguèssa après guessi, la mendra desparada.
La Glèisia es pas totjorn plan contenta d’aquela intrusion de l’armada, ambé sa desplegada rambalhosa e encombranta d’unifòrmas, d’òrdres bramats e sas petadas de mosquetariá. La procession i ganha en pintoresc çò qu’i pèrd en reculhiment e fervor. Mas li « marchadors » se laissan pas menar per lo bot del nas. La fola d’alhors aima plan si soldats. Se passiona tanben per lors manòbras, e guessi las tòrnan faire complasentament, pas solament lo jorn de la fèsta e l’endeman, mas tanben divèrs dimenges a l’avança, coma entrinament. Tot aquò, de segur, s’asaiga abondosament de bièra e de genibre. Mai d’un anticlericau feron, e que minja de curat tot lo sant clame de l’annada, mancariá pasmens pas, lo jorn de la procession, de venir presentar leis armas davant la glèisia e de traire de petadas de fusilh en onor de la vierge e dels sants.
I a una medalha especiala que decernisson i vièlhs qu’an marchat sèt còps a Fòssas. Coma aquela procession se fai pas que cada sèt ans, sèt preséncias representan quand mèma mieg sègle de fidelitat. Amai li medalhats espèran ben que tala constància lor sarà comptada al cèu. Un còp un capelan demandava a un òme, crestian mas pechador, çò que fasiá pel Bon Dieu, e l’òme respondet amb innocéncia e sens galejar : « Marchi cada annada a Walcourt ! »
De segur, lei glèisas de marcha son sovent plan ancianas. La de Fòssa a coma aquò una collegiada del sègle XI, amb un còr remarcable, barrat per una pòrta de cobre ajorat, cap d’òbra di dauradiers de Dinant.
Walcourt es sota lo signe de la Verge. Sa glèisia anciana a lo campanal en bulbe, d’ardesa negra, tan caracteristic de la valada mosana. La verge miraclosa d’argent ciselat es la reproduccion d’una estatua primitiva faita per sant Matèrne. La legenda afortís que la portèron al cau d’un pibol durant un encendi, mas que daprès l’estatua refusèt de quitar son abric tant qu’una abadiá sariá pas faita an aquel endreit precís. Se bastiguèt l’Abadiá del Jardinet, que s’es espatarrada desempuèi. L’aure tanben es mòrt. Mas cada annada l’estatua d’argent quita sa chapèla e s’arrèsta un moment près d’un rolh argentiu de pibol, mentre que li cantics s’enauçan, mieg-cobèrts per lo fuòc rodelant di fusilhs, e que lo l’odor de la polvera s’apària i fums blus que montan dis encensòris.
La procession de Fòssas prevista per 1914 se faguèt pas qu’en decembre de 1918, tanlèu la vila deliurada. Dos generaus anglés e belcòp d’oficiers aligats i assistiguèron. Aquò foguèt probablament unic d’i veire de soldats vertadiers, mas podián pas èsser tant marciaus, ni plens de tant d’estrambòrd coma li « turcs » e li gronhards di vint e dos vilatges que cada sèt ans se recampan a Fòssas.


c: text/html

text:
1263
Aquesta pagina concernís l'an 1263 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Recepcion d'una demanda comuna dau rèi d'Anglatèrra Enric III d'Anglatèrra (1216-1272) e dei caps de la revòuta de sa noblesa d'un arbitratge dau rèi Loís IX (1226-1270) regardant la validitat dei Provisions d'Oxford.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Per reglar lo conflicte entre lo rèi Enric III d'Anglatèrra (1216-1272) e sei nobles insurgents a prepaus de l'annulacion dei Provisions d'Oxford per lei papas Alexandre IV (1254-1261) e Urban IV (1261-1264), lei dos camps s'acordèron en decembre sus una demanda comuna d'arbitratge au rèi de França Loís IX (1226-1270).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1768
Aquesta pagina concernís l'an 1768 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Corsega[modificar | modificar la font]
Lo 15 d'aost, Gènoa laissèt la sobeiranetat sus l'illa au Reiaume de França — tecnicament, lei Genoés gardavan la proprietat mai dins lei fachs, l'illa venguèt francesa. L'armada republica dirigida per lo generau Pasquale Paoli deguèt donc d'ara endavant luchar còntra l'armada francesa (presenta en Corsega dempuei 1756). Leis operacions principalas de l'annada se concentrèron dins lo nòrd-èst onte lei Còrs ganhèron la batalha de Borgu (8-10 d'octòbre) qu'entraïnèt la fin deis ofensivas francesas fins au mes de mai de 1769. Pasmens, lei fòrças de Paoli foguèron pas capablas de reconquistar lei pòrts que permetián ai Francés de mandar de renfòrç. Aquò entraïnèt l'afondrament de la Republica tre l'annada seguenta.
Gènoa[modificar | modificar la font]
Cession de Corsega — de facto independenta dempuei 1755 — a França per pagar son dèute a respèct de Versalhas. Tecnicament, lo tèxte prevesiá solament la cession de la sobeiranetat sus l'illa e non de la proprietat. Pasmens, dins lei fachs, Corsega foguèt d'ara endavant considerada coma una possession francesa, especialament après sa conquista militara de l'illa l'annada seguenta.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Nominacion de Mikael Sehul coma Ras Bitwoded e Enderase de l'Empèri lo 22 de genier. Pasmens, lo poder creissent dau ras de Tigre inquietèt Iyoas Ièr qu'assaièt de l'exilar en Tigre e de l'assassinar. Mikael Sehul refusèt d'obeïr e presentèt a Gondar lei pròvas dei complòts dau negus còntra eu. Una assemblada de nobles reconoguèt la culpabilitat dau negus e lo condamnèt a la reclusion dins son palais — car executat un negus èra totalament enebit per la lèi etiopiana.


text:
Aubervilliers
Aubervilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina Saint Denis e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila, situada en La Plana Santa-Denis a vorejat a l'oèst per Sant-Denis, al nòrd per La Courneuve, a l'èst per Pantin e al sud per París. Se tròba en lo unitat urbana e en la airal urban de París.
Lo canal Sant-Denis travèrsa l'oèst de la vila.
La ville, située dans La Plaine Saint-Denis est bordée à l’ouest par Saint-Denis, au nord par La Courneuve, à l’est par Pantin et au sud par Paris. Elle se trouve dans l’unité urbaine et dans l’aire urbaine de Paris.
Le canal Saint-Denis traverse l’ouest de la ville.


text:
Nuèch de la Sant Joan
La nuèch de la Sant Joan d'estiu, tradicionalament festejada amb de grands fuòcs, se celèbra la nuèch de Sant Joan Baptista, lo 24 de junh.
Es prepa del Solstici d'estiu dins l'emissfèri nòrd, que se ten mai frequentament lo 21 de junh, excepcionalament lo 19 de junh (2488), rarament le 20 de junh (1896, 2008 et 2012) e lo 22 de junh (1975, 2302). La nuèch es la pus corta de l'an e per aquò es propici a la fèsta.
Lo solstici d'estiu foguèt celebrat de totes temps. La fèsta de la Sant Joan recòbra las tradicions precretianas.
Somari
- 1 Originas
- 2 Canadà
- 3 Belgica
- 4 Espanha
- 5 França
- 6 Sant Joan d'Ivèrn
- 7 Notas e referéncias
- 8 fonts (fr)
Originas[modificar | modificar la font]
Las fèstas ancianas del solstici d'estiu[modificar | modificar la font]
En Siria e en Fenicia, se celebrava al solstici una granda fèsta en l'onor de Tammuz, que començava la velha al ser, coma dins la Sant Joan tradicionala.
Los fòcs de la Sant Joan, recobrats pels crestians, serián estat copiats dels rites cèltas e germanics de benediccion las sègas.
Lo culte del fuòc associat al solstici d'estiu existís tanben China, en Turquia, dins los rites vodós, pels Incas.
-
Dança al solstici d'estiu per Anders Zorn
-
Canadà[modificar | modificar la font]
Quebèc[modificar | modificar la font]
Al Quebèc, es de la Fèsta nacionala del Quebèc. La fèsta remplacèt la fèsta religiosa tradicionala de la Sant Joan que marcava lo començament de l'estiu que se faguèt de fuòcs de jóia sus la ribas del Sant Laurenç. Aqueles fuòcs celebravan l'arribada de l'estiu mas tanben permetiàn de comunicar als vilatges a l'entorn las darrièras nòvas de l'ivèrn. Quantes mòrts? Quantes novèl nascuts? Se donava de senhal de fum coma d'alfabet e rendava compte de l'estat de la vida del Quebec rural d'alara. Dins los ans 1960 e 1970 la Sant Joan venguèt un dels simbòls de l'afirmacion nacionala quebequesa, venguent lo punt de convergéncia des grandas amassadas politicas, socialas e culturalas es oficialament fèsta nacionala dempuèi de 1977.
Belgica[modificar | modificar la font]
Mons[modificar | modificar la font]
Fins a 1823, la Sant Joan se fetejava en alucant un fuòc dins cada quartièr. Lo fuòc èra acompanhat d'un gal en gàbia. Los lenhèrs èran reculhits pels enfants. Lo gal èra lo prèmi d'un concors de cant. Mas aprèp un encendi de la vila la fèsta foguèt enebida. Dempuèi 1990, una fèsta nòva tornèt. En 2008, 20 000 personas ont participèron.
Espanha[modificar | modificar la font]
La San Xoán Galiciana[modificar | modificar la font]
Es celebrada la nuèch del 23 al 24 de junh. Lo fuòc es lo protagonista, perqu'es considerat coma un element purificatòri.
Los rites del fuòc[modificar | modificar la font]
Los jorns d'abans la fèsta, los jòves menan de lenha per far una falhada, e l’alucar la nuèch. Quand lo lenhèr es mas o mens consomit, las gents sautan en dessús.
Los rites de l'aiga[modificar | modificar la font]
- Lo ram de la Sant Joan
La velha de la Sant Joan se culhís set èrbas diferentas que demòran dins l'aiga la nuèch e l'endeman se se lava la cara amb l'aiga e se se garda lo ram a secar penjat darrièr la pòrta la de l'ostal per s'aparar de las mascas
La gastronomia tipica de la Sant Joan[modificar | modificar la font]
A la Sant Joan, se manja de sardinas rostidas dins los recalius amb de pan de milh, nomenat boroa, acompanhadas de vin roge.
En Païses Catalans[modificar | modificar la font]
Las dimenjadas abans la Sant Joan, los vilatges de Catalonha pujan a la crotz du Pic del Canigó un faisset.
lo 22 de junh, la flama es davalada e distriada a cada vilatge dels Païses Catalans, e tanben Provença e dins las associacions catalanas pel monde.
Le 23 juin los vilatges alucan un lenhèr amb aquela flama[1].
França[modificar | modificar la font]
Dins de vilatge de França, un lenhèr fins a detz mètres de naut èra bastit per èsser brutlat lo ser de la fèsta
Alsàcia e Lorena[modificar | modificar la font]
Se fasiá de grans lenhèrs notamment dins los vilatges del nòrd d'Alsàcia coma dins la val de la Thur e del país de Thann, e recentament dins la val de la Doller, mas tanben en Lorena coma a Harsault e Fontenoy-le-Château. En Alsàcia, lo lenhèr es nomenat un fackel, dins lo vilatjòt de Soultzbach-les-Bains, lo fuòc es nomenat Johànisfirla. Dins les Vòges e Sud de Meurthe e Mosèla lo lenhèr senomena una chavande.
a Sierck-les-Bains, (Lorena), las luses de la vila s'apagan e lo fuòc davala lo puèg du Stromberg, (Contz-les-Bains), una granda ròda de fuòc s'acaba dins lo riu Mosèla.
Bretanha[modificar | modificar la font]
A Roazhon i a lo fuòc de la plaça de la glèisa amb caractèr religiós ont un pichon lenhèr de faisses es plaçat fàcia a la dintrada de la glèisa, vèrs 20h le parroquians s'amassan, un capelan benesís lo fuòc amb l'aiga e lo fuòc de la plaça Bir Hakeim amb un caractère festiu amb de musica tradicionala bretona.
Dins lo Finistèrra en 1875, la revista La Terre Sainte descrich la fèsta de la Sant Joan a Brèst : « A Brest la Sant Joan a una fisionomia particulara e mai fantastica encara que dins lo rèste de Bretanha. L'ora venguda, tres a quatre mila personas acorrons suls repè: enfants, obrièrs, marins, totes pòrtan a la man una entòrcha de quitran enflamada, que brandisson amb violença. al mièg de las tenèbras de la nuèch, s'apercèp de milirats de luses mobilas que corron, descrivent de cercles, treslusisson e encendon l'aire per d'innombrablas arabescas de flamas; a vegadas, lançadas per de braces vigoroses, aquelas entòrchas se lèvan d'un sol còp cap al cèl, e tornant caire en gerbas d'estelas sul fulham dels arbres. Una fola immensa de curiosa, atirats per l'estranhesa de l'espectacle, circula jos aquel rosal de fuòc. Quand lo retroniment de dintrada se fach entendre, la fola torna sul camin de la vila, lo calme se restablís, alara que per las carrièras de Sant-Mark, de Montroulez e de Lambezelleg, se vei d'entòrchas fugir en corrent, s'apagar successivament coma los folts dels monts[2]. »
Occitània[modificar | modificar la font]
En Comenge lo lenhèr es constituit per un soc de conifèr preparat d'avançe: es fendut pel long tot lo torn, plantant dins las ascladuras de cunhs de fusta. Fin finala dona un fus, quilhar e que se bota fuòc.
En Lemosin, los enfants del vilatge o de la vila anava cercar de lenha e fabricavan lo lenhèr que botavan fuòc la nuèch venguda. Èran d'acòrdi lo parets que daissavan celebrar una tradiaion qu'aviàn fach viure quant èran joves. Dins los ans cinquanta se vesiá en vila , o pels camins, d'amassadas a l'entorn d'un fuóc. Quand las flamas baissavan, los gojats subretot, sautavan en dessús del fuòc. Mas amb l'apareisson dels petards, de las fusadas de fuòcs d'artifici e los accidents totjorn mai frequents s'acbèt la tradicion.
En Auvèrnhe los joves, sovent d'estudiants, s'amassavan Royat e pujavan al suc del Puèi Domat ont passavan la nuèch esprant l'alba del 25 juin per observar lo treslutz.
Sant Joan d'Ivèrn[modificar | modificar la font]
La Sant Joan d'Ivèrn correspondent al solstici d'ivèrn, es la fèsta de Joan Evangelista.A l'epòca que, lo solelh es al mai bas, comença a tornar pojar cap a l'ecliptic.
Aquela fèsta se dona a lieu a Chièvres, Mons (Belgica) e dins diferentas regions, coma en Bretana, en Galícia, o en Rosselhon, subretot a Perpinhan.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.feuxdelasaintjean.com/index.html
- ↑ La Terre Sainte, n° du 15 juillet 1875, Gallica
fonts (fr)[modificar | modificar la font]
- Élie Fleur, « Les feux de la Saint-Jean à Metz » dans L’Austrasie, juillet 1909, 12, p. 380-400.
- Arnold Van Gennep, Manuel du folklore français contemporain, 1938.
- « Dissertation sur l’ancien usage des feux de la Saint-Jean, et d’y brûler les chats à Metz, un inédit de dom Jean François » dans Cahiers Élie Fleur n°11, édité par Marie-Claire Mangin, 1995, p. 49-72.


text:
Maltòsa
La maltòsa es un disacarid format de doas glucòsas jonhudas per un ligam glucosidic produsit entre l'oxigèn del primièr carbòni anomeric (provenent de -OH) d'una glucòsa e l'oxigèn apartenent al quatren carbòni de l'autra. Per aiçò aqueste compausat se sona tanben alfa glucopiranosil(1-4)alfa glucopiranòsa. En se produsint, la dicha union se libèra una molecula d'aiga e las doas glucòsas demòran jonhudas mejançant un oxigèn monocarbonilic qu'agís coma pont. La maltòsa presenta son estructura lo OH emiacetalic per çò qu'es un sucre reductor, dona la reaccion de Maillard e la reaccion de Benedict. Se pòt obténer per l'idrolisi de l'amidon e del glicogèn. Sa formula es C12H22O11.


text:
1515
Aquesta pagina concernís l'an 1515 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Portugal[modificar | modificar la font]
Conquista d'Ormuz dins lo Golf Persic.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Assaiant de se liberar de la tutèla de sa grand, lo negus Dawit II (1508-1540) installèt sa capitala a Entoto. Pasmens, lo país deguèt subretot faciar un contèxte diplomatic regionau malaisat en causa de la guèrra entre Otomans e Portugués dins l'Ocean Indian.


text:
Khafra
Khafra (en grèc : Xeφpήv - Kefren) que ho un faraon de la IVau dinastia egipciana qui rengè au sègle -XXVI. Qu'ei mei que mei famós per'mor de la soa piramida monumentau qui e la segonda en talha enter las tres Piramidas de Giza (en perspectiva que sembla sovent estar mei hauta que la Grana Piramida de Khofo). La soa cara que sere representada suu cap deu Gran Esfinx de Giza.
Que ho l'espós de la regina Meresankh III (sepelida dens un mataba au ras de la piramida de Khafra).
La soa succession qu'ei insegura per'mor deus conflictes aparents de succession enter los hilhs de Khofo ; en tot cas sia directament, sia parallelament sia après d'autes reis Menkaora que pugè suu tròne.
Nom de Rei de Hauta e Baisha Egipte en escritura ieroglifica : Khafra[modificar | modificar la font]
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Eintracht de Francfòrt
L'Eintracht de Francfòrt (en alemand Eintracht Frankfurt) es un club alemand de fotbòl de Francfòrt de Men fondat en 1899. Lo club jòga adara en Bundesliga alemanda.
Somari
Palmarés[modificar | modificar la font]
- Liga dels Campions :
- Finalista : 1959.
- Copa UEFA (1) :
- Venceire : 1980.
- Copa Intertoto (1) :
- Venceire : 1967.
- Campionat d'Alemanha (1) :
- Copa d'Alemanha (4) :
- Campionat d'Alemanha D2 (1) :
- Campion : 1998.
- Campionat d'Alemanha de Sud (4) :
Estadi[modificar | modificar la font]
L'Eintracht de Francfòrt jòga a la Commerzbank-Arena. Aquel estadi a una capacitat de 51 500 plaças.
Famoses jogaires del club[modificar | modificar la font]
Alemands[modificar | modificar la font]
Estrangièrs[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (de) (en) Sit oficial


text:
Buironfosse
Buironfosse es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Buironfosse Se tròba a una pichona desena de quilomètres a l'oèst-sud-oèst de La Capelle, sus la rota N 29 / D 1029 / E 44, en direccion de Guise.
Buironfosse se trouve à une petite dizaine de kilomètres à l'ouest-sud-ouest de La Capelle, sur la route N 29 / D 1029 / E 44, en direction de Guise.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Buironfosse Es un toponyme #que l'origina ne poiriá provenir de la paraula germanique « bur » o « burg » en significant castèl fòrt. Situada sul territòri de la tribu gauloise de las Éburons, la paraula latina fòssa en designant un luòc fortificat ; la vila significariá "la fortalesa de las Éburons". La paraula celtique eburos designa la if del temps que la paraula germanique ebura designa lo senglar. Se pòt doncas prepausar una traduccion de la vila per la fortalesa de la if (o del senglar. Los Éburons, peuplade venguts bòrds de la Meuse trabalhavan lo bòsc de if de manièra considerabla, #çò qu'explicariá l'origina del nom e sustot la continuitat a travèrs de las edats del trabalh del bòsc.
Aquel luòc i aguèt mencionat successivament jos las formas Buironfossa a la XIIen, Birenfosse en 1223, Buronfosse en 1339 e Buyronfosse en 1541.
Los princes-avesques de Suro n'èran los Senhors e se tròba en 1187 un vassal, Gilles de Ròchafòrt, #qu'a autoritat sus la vila.
Lo luòc li a calgut èsser ocupat dempuèi longtemps per l'òme doncas que s'i es descobèrt d'esturments préhistoriques en silex aital coma dels vestigis gallo-romains. Cap a laModèl:X e sègle, Buironfosse, equipat d'un fòrt bastit en bòsc sus una motte féodale e environat d'un fossé, èra un fief seigneurial #que las proprietats se n'estendián al nòrd de la Thiérache, de Ribemont a Avesnes.
Lo castèl fòrt initialement en bòsc, refortilhat en pèira a la XIen e XIIen de sègles, i aguèt rasat l'an 1423 per Texans de Luxemborg, aliat dels Bourguignons. Una glèisa o #remplaçar, #que #èsser a lo sieu torn divèrs fes saquejada, incendiada, fortificada e reconstruite. En 1868, la motte quitament-#èsser arasée per permetre l'edificacion de l'actuala glèisa d'inspiracion romane.
A la XIIen Sègle, Buironfosse i aviá una cèrta importància, al ponch #qu'en 1175, Jacques de Avesnes lududes #concedir una charte, en donant als sieus abitants la libertat d'administrar los bens de la municipalitat, d'elegir un cònsol e los sieus échevins. Los recorses produsits pel bòsc communale telefonada Los Usatges #permetre a la populacion de subsistir e de se desvolopar.
Una anecdote locala informa #qu'en 1339 una lèbe, aparegut sul camp de batalha ont se afanyaven a s'afrontar Francés e Anglés, #ocasionar un parrabastatge tal que lo combat i i aguèt pas pas luòc.
Buironfosse est un toponyme dont l'origine pourrait provenir du mot germanique « bur » ou « burg » signifiant château fort. située sur le territoire de la tribu gauloise des Éburons, le mot latin fossa désignant une place fortifiée ; la ville signifierait "la forteresse des Éburons". Le mot celtique eburos désigne l'if tandis que le mot germanique ebura désigne le sanglier. On peut donc proposer une traduction de la ville par la forteresse de l'if (ou du sanglier. Les Éburons, peuplade venue des bords de la Meuse travaillaient le bois d'if de façon remarquable, ce qui expliquerait l'origine du nom et surtout la continuité à travers les âges du travail du bois.
Ce lieu fut mentionné successivement sous les formes Buironfossa au XIIen, Birenfosse en 1223, Buronfosse en 1339 et Buyronfosse en 1541.
Les princes-évêques de Liège en étaient les Seigneurs et on retrouve en 1187 un vassal, Gilles de Rochefort, qui a autorité sur la ville.
Le site a dû être occupé depuis longtemps par l'homme puisqu'on y a découvert des outils préhistoriques en silex ainsi que des vestiges gallo-romains. Vers le Xen siècle, Buironfosse, équipé d'un fort construit en bois sur une motte féodale et entouré d'un fossé, était un fief seigneurial dont les propriétés s'étendaient au nord de la Thiérache, de Ribemont à Avesnes.
Le château fort initialement en bois, renforcé en pierre au XIen et XIIen siècles, fut rasé en 1423 par Jean de Luxembourg, allié des Bourguignons. Une église le remplaça, qui fut à son tour plusieurs fois pillée, incendiée, fortifiée et reconstruite. En 1868, la motte elle-même fut arasée pour permettre l'édification de l'actuelle église d'inspiration romane.
Au XIIen Siècle, Buironfosse avait une certaine importance, au point qu'en 1175, Jacques d'Avesnes lui accorda une charte, donnant à ses habitants la liberté d'administrer les biens de la commune, d'élire un maire et ses échevins. Les ressources produites par la forêt communale appelée Les Usages permirent à la population de subsister et de se développer.
Une anecdote locale rapporte qu'en 1339 un lièvre, apparu sur le champ de bataille où s'apprêtaient à s'affronter Français et Anglais, occasionna un désordre tel que le combat n'y eut pas lieu.


text:
Boussières-en-Cambrésis
Boussières-en-Cambrésis es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais. Sa populacion en 2008 .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aucupacion del luòc dempuèi la fin de la Tène. Una granda espleitacion agricòla a implantat al periòde gallo-romaine. Qualques testimoniatges d'epòca mérovingienan pas #èsser recentament descobèrts a la localizacion de la glèisa actuala.
Occupation du site dès la fin de la Tène. Une grande exploitation agricole est implantée à la période gallo-romaine. Des témoignages d'époque mérovingienne ont été récemment découverts à l'emplacement de l'église actuelle.


text:
Manga
Manga (漫画) es lo mot japonés que s'emplega per designar un tipe de benda dessenhada (o comic) japonesa. En defòra de Japon aqueste tèrme s'utiliza per se referir al comic japonés e, per extension, a las bendas dessenhadas, quin que siá lor luòc de produccion, que l'imitan o mòstran de caracteristicas similaras. Lo mot manga ven dels mots man (« involontari » o « comic ») e ga (« dessenh » o « pintura ») e amb son sens literal « dessenhadas capriciosas », foguèt adoptat en 1814 per l'artista japonés Hokusai Katsuhika.
Actualament, lo genre manga constituís una part plan importanta del mercat editorial d'aquel país. Lo manga compren totes los genres e arriba a totes los publics, amb a mai d'adaptacions al cinèma (dessenhs animats o filmes d'animacion) e segur de jòcs vidèo. L'equivalent dels manga en animacion a per nom anime. En 1988, gràcias a la capitada de la version cinematografica d'"Akira", lo manga comença de se difusar internacionalament.


text:
Tercé
Tercé es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vinhana e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, la linha de démarcation traversava la comuna[1], del 22 de junh de 1940 al 1er Modèl:En març 1943, en daissant çò cap de-luòc en zòna ocupada.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, la ligne de démarcation traversait la commune[2], du 22 juin 1940 au Modèl:1er mars 1943, laissant le chef-lieu en zone occupée.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:30questions-OccupationVienne, mapa p 5
- ↑ Modèl:30questions-OccupationVienne, carte p 5


text:
Paleocèn
Lo Paleocèn es immediatament posterior a l'escantiment massís de la fin del Cretacèu, sonat limit KT, que marca la desaparicion dels dinosaures (l'escantiment massís del Cretacèu-Terciari). La desaparicion dels dinosaures daissèt voides la majoritat dels ròdes ecologics dins lo mond entièr, e lo nom de "Paleocèn" ven del grèc πaλaιός (palaios), que significa "vièlh", e kaιvός (kainos), "nòu" en fasent referéncia a la fauna qu'apareguèt a aquesta epòca, abans de que los modèrns òrdres dels mamifères sorgiguèsson a l'Eocèn.


text:
Categoria:Compausat del carbòni
Aquò es la supercategoria dels compausats del carbòni.
- Totes los compausats minerals (anorganics) del carbòni son plaçats dins la Categoria:Compausat mineral del carbòni.
- Totes los compausats organics (del carbòni) son plaçats dins la Categoria:Compausat organic.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
A
- ► Acièr (1 P)
- ► Alcan (1 P)
- Alcòl (quimia) (1 C, 1 P)
C
- Compausat organic (7 C, 3 P)
E
- ► Estèr (1 P)
Articles dins la categoria « Compausat del carbòni »
Aquesta categoria conten los 10 articles seguents.


text:
La Crotz de Rodola
La Crotz de Rodola[1] (La Croix-sur-Roudoule en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a bastit sus un rocher abrupt surplombant las gargamèlas de la Roudoule. Un descendent de Clovis, Childebert II, amassa a la siá corona la region actuala de las Alpes-Maritimas. Mas, los Lombards, venguts d'Itàlia, jos la conducha de Aboin #destruir entièrament Cimiez (574), dévastèrent Niça, Vence e Glandèves. Per escapar als barbars, los abitants aguèron obligat de replegar-se dins las montanhas. Es del temps que los abitants de Glandèves #fondar Daluis, Sant-Leugièr, Auvare e La Crotz.
Mai tard aquel #èsser una Viguerie de las Templiers. Aquel òrdre #bastir a la reünion del vilatge un castèl fòrt #que la ne vira mèstra èra surmontée d'una immensa crotz #que se podiá veire llegües a la ronda, aiçò cap a 1137. Demòra pas mai d'aquela labor que d'escasses vestigis e se pensa que lo nom del pòble ven aquel aquela granda crotz « Castrum de Cruce ».
Pel continuament, a mesura que la seguretat en lo trabalh e dins las abitacions s'afirmava, que la vida defòra de la enceinte veniá mai segura, cèrts abitants se #fixar suls luòcs de lo sieu trabalh. Es aital coma aguèron creat los caserius de Léouvé, Amarine e Villars. Es a la Crotz #que passava la rota muletière dicha « via romaine » #que, pel caulet de Roua condusissiá a Guillaumes per contunhar fins a Barcelonnette pel caulet de la Cayolle. #Çò que fasiá d'aquel pòble un luòc de halte ont los viatgèrs podián se pausar e se restaurar en los auberges.
Quand las rotas carrossables #dobrir las vallées, tota aquela faiçon de desplaçament #desaparéisser. La via romaine #que se'n pòt encara veire las pavages en la pujada del caulet de Roua es pas mai utilizada uèi que per los toristas e las gents del país.
En 1388, al continuament de disturbis sobrevinguts après lo defalhiment de la reina Jeanne, lo país de Niça, i #comprene Puget-Théniers, se #metre jos la proteccion del Comte roge, Amédée VII de Savoie. Las municipalitats de la Crotz, Sant-Leugièr, Auvare, Puget-Rostang, La Penne, Sant-Antonin e Cuébris #demorar ligadas a la Provence e #far partida del bailliage de Guillaumes. En 1760, aquelas municipalitats #seguir la destinada de la Provence, del temps que lo Comtat de Niça seguissiá aquela del Pòrti de Savoie, vengut Rei de Sardenha. Jos Louis XV, après la guèrra de succession d'Àustria e lo tractat de Aix-la-Capèla (1748) , una rectification de frontièra i aguèt signat a Turin, lo 24 de març de 1760, #que donava dins l'ostal de Savoie, las municipalitats en escambi de Gattières, Bonson, Los Ferres, Conségudes, Aiglun e una part del pòble de Roquesteron #que pòrta uèi lo nom de Roquesteron-Grassa.
Lo comtat de Niça #èsser amassat a la França en 1793, retut al rei de Sardenha l'an 1815 pel tractat de París, e fin finala amassat definitivament a la França en 1860. La Crotz a pas doncas fach partida dels estats sardes que pendent mens de tres quatrens de sègle.
A Modèl:La s-, de 1860 a 1880, la Crotz #conéisser una fòrça grand prospérité mercés a l'espleitacion d'una veta de minaré de còder conegut dempuèi l'Antiquitat. A l'epòca, s'avalorava la populacion a cinc #cent abitantas e los registres de l'Estat-civil del moment testifiquen de 25 a 30 naissenças annalas. La mina #barrar las siás pòrtas, fauta de minaré, aquela populacion a queigut l'an 1914 a 300 abitants e la municipalitat compta pas mai uèi que 86 abitants.
Una succession de tres ponts salva las gargamèlas prigondas de la Roudoule. Testifica De l'avançada tecniciana. Fins a la fin de la Modèl:S-, per retre's a Daluis o Sant-Leugièr, los òmes en podent pas afranquir las gargamèlas de Daluis e del Cians, manlèvan lo pont medieval (calcaire - cap a la Modèl:S-) per traversar la vallée de la Roudoule. Aquel darrièr, n'arc plen cintre, restaurat, compòrta un tablier en V invertida.
En 1889, lo pont suspenut a 65m del sòl, es una sintesi d'innovacions tecnicas e pren lo relèu del pont muletier en datant de 1842. Qualques Bigas metallicas asseguran la rigidité del tablier. Los dispositius de fixacion, câbles de suspension e suspentes, son amovibles ; los fils dels câbles an trenat entre eles amb la fin d'assegurar la regularitat de la tension de las brins…
Tant de prouesses tecnicas #que faràn la célébrité de lo sieu inventeur, Ferdinand Arnodin.
Aquel pont a #èsser restaurat per la meteissa entrepresa tot recentament.
A Modèl:La s- aquel #èsser un fief dels Templiers de contunh dels Espitalaris de St-Jean de Jerusalem partejat amb una succession de co-senhors.
Le village est bâti sur un rocher abrupt surplombant les gorges de la Roudoule. Un descendant de Clovis, Childebert II, réunit à sa couronne la région actuelle des Alpes-Maritimes. Mais, les Lombards, venus d'Italie, sous la conduite d'Aboin détruisirent complètement Cimiez (574), dévastèrent Nice, Vence et Glandèves. Pour échapper aux barbares, les habitants furent obligés de se replier dans les montagnes. C'est alors que les habitants de Glandèves fondèrent Daluis, Saint-Léger, Auvare et La Croix.
Plus tard ce fut une Viguerie des Templiers. Cet ordre construisit au sommet du village un château fort dont la tour maîtresse était surmontée d'une immense croix que l'on pouvait voir des lieues à la ronde, ceci vers 1137. Il ne reste plus de cet ouvrage que de rares vestiges et on pense que le nom du village vient ce cette grande croix « Castrum de Cruce ».
Par la suite, à mesure que la sécurité dans le travail et dans les habitations s'affirmait, que la vie hors de l'enceinte devenait plus sûre, certains habitants se fixèrent sur les lieux de leur travail. C'est ainsi que furent créés les hameaux de Léouvé, Amarine et Villars. C'est à la Croix que passait la route muletière dite « voie romaine » qui, par le col de Roua conduisait à Guillaumes pour continuer jusqu'à Barcelonnette par le col de la Cayolle. Ce qui faisait de ce village un lieu de halte où les voyageurs pouvaient se reposer et se restaurer dans les auberges.
Lorsque les routes carrossables ouvrirent les vallées, tout ce mode de déplacement disparut. La voie romaine dont on peut encore voir les pavages dans la montée du col de Roua n'est plus utilisée aujourd'hui que par les touristes et les gens du pays.
En 1388, à la suite de troubles survenus après le décès de la reine Jeanne, le pays de Nice, y compris Puget-Théniers, se plaça sous la protection du Comte rouge, Amédée VII de Savoie. Les communes de La Croix, Saint-Léger, Auvare, Puget-Rostang, La Penne, Saint-Antonin et Cuébris restèrent attachées à la Provence et firent partie du bailliage de Guillaumes. En 1760, ces communes suivirent la destinée de la Provence, tandis que le Comté de Nice suivait celle du Duc de Savoie, devenu Roi de Sardaigne. Sous Louis XV, après la guerre de succession d'Autriche et le traité d'Aix-la-Chapelle (1748) , une rectification de frontière fut signée à Turin, le 24 mars 1760, qui donnait à la maison de Savoie, les communes en échange de Gattières, Bonson, Les Ferres, Conségudes, Aiglun et une partie du village de Roquesteron qui porte aujourd'hui le nom de Roquesteron-Grasse.
Le comté de Nice fut réuni à la France en 1793, rendu au roi de Sardaigne en 1815 par le traité de Paris, et enfin réuni définitivement à la France en 1860. La Croix n'a donc fait partie des états sardes que durant moins de trois quarts de siècle.
Au Modèl:S-, de 1860 à 1880, la Croix connut une très grande prospérité grâce à l'exploitation d'un filon de minerai de cuivre connu depuis l'Antiquité. À l'époque, on évaluait la population à cinq cents habitants et les registres de l'Etat-civil du moment témoignent de 25 à 30 naissances annuelles. La mine ferma ses portes, faute de minerai, cette population est tombée en 1914 à 300 habitants et la commune ne compte plus aujourd'hui que 86 habitants.
Une succession de trois ponts enjambe les gorges profondes de la Roudoule. Elle témoigne de l'avancée technique. Jusqu'à la fin du Modèl:S-, pour se rendre à Daluis ou Saint-Léger, les hommes ne pouvant franchir les gorges de Daluis et du Cians, empruntent le pont médiéval (calcaire - vers le Modèl:S-) pour traverser la vallée de la Roudoule. Ce dernier, en arc plein cintre, restauré, comporte un tablier en V inversé.
En 1889, le pont suspendu à 65m du sol, est une synthèse d'innovations techniques et prend le relais du pont muletier datant de 1842. Des Poutres métalliques assurent la rigidité du tablier. Les dispositifs de fixation, câbles de suspension et suspentes, sont amovibles ; les fils des câbles sont tressés entre eux afin d'assurer la régularité de la tension des brins…
Autant de prouesses techniques qui feront la célébrité de son inventeur, Ferdinand Arnodin.
Ce pont a été restauré par la même entreprise tout récemment.
Au Modèl:S- ce fut un fief des Templiers puis des Hospitaliers de St-Jean de Jérusalem partagé avec une succession de co-seigneurs.


text:
Soultzbach-les-Bains
Bad Sulzbach en alemannisch (Soultzbach-les-Bains en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge sus la rota dels Vins de Alsace. Lo vilatge a situat a l'intrada d'un vallon lateral de la granda e polida vallée de Munster.Soultzbach-Los-Bains a traversat pel Krebsbach e lo Runsbach e se situa a Unitat|6|km}} de Munster e a Nombre|14|km {{}} de Colmar. Las municipalitats limitrophes son Wasserbourg, Griesbach-a lo-Val e Wihr-a lo-Val.
Petit village sur la route des Vins d'Alsace. Le village est situé à l'entrée d'un vallon latéral de la grande et belle vallée de Munster.Soultzbach-les-Bains est traversé par le Krebsbach et le Runsbach et se situe à 6 km de Munster et à Modèl:Nombre de Colmar. Les communes limitrophes sont Wasserbourg, Griesbach-au-Val et Wihr-au-Val.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela pichona vila a conegut per las siás aigas mineralas, #que la principala font, descobèrta en 1603 jaillit al pè d'un mamelon de lœss o lehm, la Oberfeldbach, a lo-dessus #que n'es una rusca fòrça compacta d'un conglomérat granitique cimentat per del hydrate de protòxid de fèrre.
Soultzbach-Los-Bains a citat per las primièras fes en 1211. L'origina de lo sieu nom ven de Sulcebach : Sulz, font salada, e Bach, ruisseau. Soultzbach Levava antany pòrtis de Lorraine #que la inféodèrent als nòbles de la familha de las Hattstatt. Los senhors de Hattstatt lo #fortificar en 1275 e en #far una vila. Sus lo sieu cementèri se vei encara doas pèiras tumulaires pro considerablas: la una de 1351, representa una religiosa en avent lo sieu chapelet en las mans, l'autre de 1514 representa lo senhor Jacques de Hattstatt e la siá femna Mergen de Rathsamhausen. Lo sanctuarium sul costat esquèrre del chœur de la glèisa, en pèira sculptée, merita tanben d'èsser vila. Après lo sieu extinction en 1585 los sieus eretièrs, los Schauenburg, #transformar lo castèl n'otèl de bains. Los bains de Soultzbach, lançats cap a 1615, #èsser fòrça apreciats al Modèl:Sp- en tota l'Euròpa coma luòc de curació e de loisirs. Près del limit de Soultzbach e de Gueberschwihr se tròba lo castèl de Schrankenfels, bastit al començament de la Modèl:S- pels senhors de Gueberschwihr. A Modèl:La s- a apertengut als Hattstatt, abans d'èsser destruit a Modèl:La s-.
Cette petite ville est connue par ses eaux minérales, dont la principale source, découverte en 1603 jaillit au pied d'un mamelon de lœss ou lehm, l'Oberfeldbach, au-dessus duquel est une couche très compacte d'un conglomérat granitique cimenté par de l'hydrate de protoxyde de fer.
Soultzbach-les-Bains est cité pour la première fois en 1211. L'origine de son nom vient de Sulcebach : Sulz, source salée, et Bach, ruisseau. Soultzbach relevait autrefois des ducs de Lorraine qui l'inféodèrent aux nobles de la famille des Hattstatt. Les seigneurs de Hattstatt le fortifièrent en 1275 et en firent une ville. Sur son cimetière on voit encore deux pierres tumulaires assez remarquables: l'une de 1351, représente une religieuse tenant son chapelet dans les mains, l'autre de 1514 représente le seigneur Jacques de Hattstatt et sa femme Mergen de Rathsamhausen. Le sanctuarium sur le côté gauche du chœur de l'église, en pierre sculptée, mérite aussi d'être cité. Après leur extinction en 1585 leurs héritiers, les Schauenburg, transformèrent le château en hôtel de bains. Les bains de Soultzbach, lancés vers 1615, furent très appréciés au Modèl:Sp- dans toute l'Europe comme lieu de cure et de loisirs. Près de la limite de Soultzbach et de Gueberschwihr se trouve le château de Schrankenfels, bâti au début du Modèl:S- par les seigneurs de Gueberschwihr. Au Modèl:S- il a appartenu aux Hattstatt, avant d'être détruit au Modèl:S-.


text:
Boson de Higgs
Lo boson de Higgs, que recep tanben de còps que i a lo nom de particula de Higgs o boson BEH (inicialas dels scientifics Brout, Englert e Higgs), es una particula elementara prepausada pel modèl estandard de la fisica de las particulas tre 1964. Aquesta ten una importància essenciala que son existència confirmariá qu'existís lo camp de Higgs, que dins lo modèl estandard permet de donar una explicacion sul fach que cèrtes còsses, coma per exemple lo foton, aguèssen pas de massa mentre que d'autres, los bosons W e Z, n'an una. L'apelacion de la particula ven del nom del fisician anglés Peter Higgs.


text:
Croismare
Croismare es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Tèrra de la distincion de Haudonviller (Haidumviller 1157, de Hadonvillari 1424). Nom d'òme germanique Haddo e -villier / -viller « domeni rural, granja », issu del bas latin villare.
La baronnie de Haudonviller a erigit en marquisat de Craon pel pòrti [[Léopold Ier de Lorraine|Léopold Sègle I de Lorraine]] l'an 1712, en benefici de Marc de Beauvau-Craon e per referéncia a l'ancestrala distincion de Craon (Mayenne) possedida per la familha de Beauvau-Craon[1].
Erigida Unas nòvas fes en marquisat per Louis XV l'an 1767 per Louis-Eugène de Croismare (fraire de Marc-Antoine-Nicolas de Croismare, marques de Lasson), #gardar aquel darrièr nom. Lo vilatge homonyme de Crei-Maire (Anautita-Normandie, Croismare 1084) n'es l'origina ; significa « la maire de la crotz ». Abans lo Sègle XVI, lo trabalh de la paraula maire èra limitat a la Normandie (tèrme d'origina norroise marr, crosat amb lo vièlh anglés mere, étang, lac).
Terre de la seigneurie de Haudonviller (Haidumviller 1157, de Hadonvillari 1424). Nom d'homme germanique Haddo et -villier / -viller « domaine rural, ferme », issu du bas latin villare.
La baronnie d'Haudonviller est érigée en marquisat de Craon par le duc [[Léopold Ier de Lorraine|Léopold Sègle I de Lorraine]] en 1712, au profit de Marc de Beauvau-Craon et par référence à l'ancestrale seigneurie de Craon (Mayenne) possédée par la famille de Beauvau-Craon[2].
Érigée une nouvelle fois en marquisat par Louis XV en 1767 pour Louis-Eugène de Croismare (frère de Marc-Antoine-Nicolas de Croismare, marquis de Lasson), elle garda ce dernier nom. Le village homonyme de Croix-Mare (Haute-Normandie, Croismare 1084) en est l'origine ; il signifie « la mare de la croix ». Avant le Sègle XVI, l'emploi du mot mare était limité à la Normandie (terme d'origine norroise marr, croisé avec le vieil anglais mere, étang, lac).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Quand las Beauvau-Craon se seràn separats de Haudonviller, es la siá distincion de Haroué #que portarà a lo sieu torn lo nom de Craon.
- ↑ Quand les Beauvau-Craon se seront séparés de Haudonviller, c'est leur seigneurie d'Haroué qui portera à son tour le nom de Craon.


text:
Atenas 1896 - Atletisme
Garatz aicí, e d'un biais exaustiu, totes los pòdis olimpics d'atletisme d' Atenas 1896.
Somari
- 1 Atenas 1896
- 2 Sénhers
- 3 Medalhièr
- 4 Bibliografia
- 5 Iconografia
- 6 Documents audiovisuals
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas e referéncias
Atenas 1896[modificar | modificar la font]
Sénhers[modificar | modificar la font]
12 espròvas masculinas al programa que formaran la primièra basa de l'atletisme olimpic.
100 m[modificar | modificar la font]
- Thomas Burke Estats Units 12"
- Fritz Hoffmann Alemanha 12"2
- Alajos Szokolyi Ongria 12"6
- Francis Lane Estats Units id
400 m[modificar | modificar la font]
- Thomas Burke Estats Units 54"2
- Herbert Jamison Estats Units (s.p)
- Fritz Hoffmann Alemanha (s.p)
800 m[modificar | modificar la font]
- Edwin Flack Austràlia 2'11"
- Nandor Dani Ongria 2'11"8
- Dimitrios Golemis Grècia (s.p)
1500 m[modificar | modificar la font]
- Edwin Flack Austràlia 4'33"2
- Arthur Blake Estats Units 4'34"
- Albin Lermusiaux França 4'36"
Maraton[modificar | modificar la font]
- Spiridon Louis Grècia 2h58'50"
- Charilaos Vasilakos Grècia 3h06'03"
- Gyulya Kellner Ongria 3h06'35"
110 M. Baranhas[modificar | modificar la font]
- Tom Curtis Estats Units 17"6
- Grantley Goulding Reialme Unit 17"7 [2]
Saut de naut[modificar | modificar la font]
- Ellery Clark Estats Units 1m81
- Jim Connolly Estats Units 1m65
- Robert Garrett Estats Units 1m65
Saut amb pèrga[modificar | modificar la font]
- William Hoyt Estats Units 3m30
- Albert Tyler Estats Units 3m25
- Evangelos Damaskos Grècia 2m60
- Ioannis Theodoropoulos Grècia 2m60
Saut de long[modificar | modificar la font]
- Ellery Clark Estats Units 6m35
- Robert Garrett Estats Units 6m18
- Jim Connolly Estats Units 6m11
Triple saut[modificar | modificar la font]
- James Connolly Estats Units 13m71
- Alexandre Tuffère França 12m70
- Johannis Persakis Grècia 12m52
Pes[modificar | modificar la font]
- Robert Garrett Estats Units 11m22
- Miltiades Gouskos Grècia 11m20
- Georgios Papasideris Grècia 10m36
Disc[modificar | modificar la font]
- Robert Garrett Estats Units 29m15
- Panagiotis Paraskevopoulos Grècia 28m95
- Sotirios Versis Grècia 28m78
Medalhièr[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Iconografia[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
-
- Article seguent: París 1900 - Atletisme
- Cada article (al nombre de 26 sul modèl aiceste e fins a Pequin 2008 - Atletisme...
amai
- Jòcs Olimpics
- Comitat Internacional Olimpic
- Medalhièr general de l'atletisme olimpic
- Estatisticas olimpicas generalas
e ca
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) (fr) Sit oficial del CIO


text:
Carta 08
La Carta 08 (Língbā Xiànzhāng) es un manifèst signat a la fin de 2008 per mai de 350 intellectuals e promotors dels dreches de l'òme chinés per promòure las refòrmas politicas en Republica Populara de China.
Un dels autors de la carta, Liu Xiaobo, a recebut en 2010 lo Prèmi Nobel de la Patz.
Demandas[modificar | modificar la font]
- Modificacion de la constitucion
- Separacion dels poders
- Democracia legislativa
- Independéncia del poder judiciari
- Contaròtle public dels foncionaris
- Eleccion dels oficièrs publics
- Egalitat vila-campèstre
- Libertat d'associacion
- Libertat d'amassada
- Libertat d'expression
- Libertat de religion
- Educacion civica
- Proteccion de la proprietat privada
- Reforma de las talhas
- Securitat sociala
- Proteccion de l'environament
- Mesa en plaça d'un Estat federal
- Creacion d'una comission de justícia transitòria


text:
1239
Aquesta pagina concernís l'an 1239 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Mongòl amb una tiera d'atacas chinesas destinadas a reconquistar Sichuan e a renfòrçar lei defensas meridionalas. L'armada dau generau Meng Gong i obtenguèt una victòria importanta ambé la reconquista de Xiangyang qu'èra estada totalament destrucha per lei Mongòls en 1236.


text:
Lo Vialar de Tarn
Lo Vialar de Tarn[1][2][3] (Viala-du-Tarn en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saint-Beauzély, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1997
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en la part sud del Massís Central.
Située dans la partie sud du Massif Central.
Istòria[modificar | modificar la font]
Tourelles E remparts de la Modèl:S-.
Tourelles et remparts du Modèl:S-.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Petrus Josef Sietse "Piet" de Jong (n. 1915) oficial de la marina, foguèt primièr ministre dels Païses Basses entre 1967 e 1971.
Oficial de la marina neerlandesa, viatgèt al Reialme Unit lo 13 de mai de 1940 a bòrd del sosmarin O-24 e, durant la Segonda Guèrra Mondiala, serviguèt coma comandant d'aquela embarcacion. A abril de 1946 el tornèt als Païses Basses. Trabalhèt ailà al bòrd del almirantat lo 1947 e lo 1948 trabalhèt en lo ministèri de la marina[1].
Actualament a 95 ans d'edat, en essent un dels pus ancians ex-caps d'estat o de govèrn encara viu.


text:
Christiane Taubira
Christiane Taubira, nascuda lo 2 de febrièr de 1952 a Caièna (Guaiana), es una femna politica] francesa, Garda dels sagèls, ministra de la Justícia, nomenada lo 16 de mai de 2012, dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Candidata PRG a l'eleccion presidenciala francesa de 2002, foguèt elegida de Guaiana 1993 a 2012. Es membra del comitat executiu del Walwari.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Origina[modificar | modificar la font]
Christine Taubira es eissida d'una familha modèsta — sa maire, ajuda sonhanta s'ocupèt sola dels seus cinc enfants. Divorciada, es d'esperela maire de quatre enfants. Titulara d'un doctorat d'economia e d'agroalimentari a París, e un de de sociologia e d'etnologia afroamericana, èra professora de sciéncias economicas en 1978.
Parcours politic[modificar | modificar la font]
Comencèt sa carrièra politica coma militanta autonomista, movement qu'encara se revendica[1]. Enseguida, creèt lo partit Walwari en 1993 e ne venguèt la presidenta. Lo meteis an, foguèt elegida deputada « non inscricha » de Guaiana e reeligida en 1997. En 1993, votèt, a l'assemblada, l'investitura del govèrnement Balladur. Dintrèt dins un pichon grop parlamentari, Republique e libertat. L'an seguent, èra quatrena de la lista del Energia radicala menada per Bernard Tapie a las eleccions europèas de 1994. En abril de 1994, èra observatritz parlementària a las primièras elections multiraciales en Africa del Sud[2].
A sa reeleccion en junh de 1996, se liga al grop socialista, e se vegèt confiar per Lionel Jospin un rapòrt sus la recèrca de l'aur en Guaiana. Fins a novembre de 2001, es aparententada al PS. Se jonguèt enseguida al grop RCV (PRG-MDC-Verds-PCR).
En 2002, es la candidata del Partit Radical d'Esquèrra a l'eleccion presidenciala amb una campanha basada sus l'« egalitat de las escasenças ». Obtenguèt 2,32 % dels vòtes al primièr torns. Segon de socialistas, aquela candidatura auriá contribuit a l'escampilhament dels vòtes « d'esquèrra » e seriá estat una de las causas de l'escac de Lionel Jospin par accedir al segond torn de l'election presidenciala[3]. Mas segon d'autres observators, coma Jacques Séguéla, Christiane Taubira aviá prepausat une aliança a Lionel Jospin qu'auriá pas acceptat[4].
Es tornarmai elegida per deputada lo 16 de junh de 2002, per la XIIa legislatura, dins la Primièra circonscripcion de la Guaiana. Es aparentada al grop socialista. Tot demorant membre del partit guaianés Walwari, venguèt, aprèp lo Congrès de Tolose (sepembre 2002), primièra vicepresidenta del Partit Radical d'Esquèrra. Es al cap de la lista « Euròpa fraternala » del PRG a las eleccions europèas de 2004, dins la circonscripcion Illa de França: obtenguèt pas que 1,54 %, e cap d'elegit[5].
En 2004, es condamnada pel Conselh dels prudòmes de París per licenciament injustificat e ruptura de CDD « abusiva » concernissent son anciana assistenta parlamentària e lo deguèt tornar 5 300 èuros. [6]
Lo 12 de julhet de 2006, se declarèt candidata a l'investitura del PRG per l'election presidenciala francesa de 2007]. Lo 22 d'octobre, lo PRG reünit en Congrès renoncièt a presentar une candidatura, a la favor d'un acòrdi amb lo Partit socialista[7]. Lo 20 de genièr de 2007, Christiane Taubira se liga l'equipa de Ségolène Royal que nomenèt « delegada a l'expression republicana. Aprèp la campanha de las legislativas de junh de 2007, derarèt qu'aviá estat « aprochada » per l'entorn de Nicolas Sarkozy « abans la fin de la presidenciala » per far partida del govèrn, mas refusèt l'ofèrta.
Foguèt elegida deputada lo 17 de junh de 2007 per la XIIIa legislatura, dins la Primièra circonscripcion de la Guaiana, aparentada al grop Socialista, radical, ciutadan e divèrsas esquèrras.
A l'ocasion del referendum de 2010 sul passatge Guaiana a un estatut d'autonomia, apelèt a votar « Òc » dins lo movement de Guyane 74.
Christiane Taubira es candidata, al cap d'una lista divèrsas esquèrras a l'eleccion réeionala de 2010 en Guaiana. Arribèt en primièr de las quatre listas d'esquèrra en preséncia mas fòrça enrè del candidat de la majoritat presidenciala, Rodolphe Alexandre, conduguèt una lista d'union d'esquèrra al segond torn. Lo 21 de març de 2010, perdèt contra la lista del cònsol de Caièna, Rodolphe Alexandre, soutengut par l'UMP, que realizèt 56,11 % dels vòtes contre 43,89 per la lista de Christiane Taubira[8].
Lo 14 de decembre de 2010, anoncièt son sosten a Arnaud Montebourg dins las primàrias del Partit socialista per l'eleccion presidenciala francesa de 2012[9].
Parcors ministerial[modificar | modificar la font]
Aprèp la victòria del socialista François Hollande a l'eleccion presidenciala francesa de 2012, dintrèt pel primièr còp al govèrn venent lo 16 de mai Garda dels Sagèls dins lo Govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Òbras e presas de posicion[modificar | modificar la font]
Christiane Taubira donèt son nom a la lei francesa n° 2001-434, votada lo 10 de mai de 2001, que reconeis coma crime contra l'umanitat la tracha negrièra transatlantica e l'esclavatge que ne resultèt.
Es sovent considerada pels politics coma un « electron liure », a causa de sas presas de posicion personalas en divergéncia amb la logica de partit[10]. A contrari del PS e del PRG s'opausèt en 2004 al vòte de la Lei francesa suls signes religioses dins las escòlas publicas considerant que « Far òbra legislativa puslèu que mission pedagogica, es pèrdre fe en Republica, alara que son evitats minuciosament los terrens onte se nosan las tensions mai pesucas de sens dins l’afrontament etic[11]. » En 2005, se pronocièt pel « Non » al referendum francés sul tractat etablissent una Constitucion per Euròpa[12], al contrari del PRG, que n'es a l'epòca encara la vicepresidenta.
En abril de 2008, foguèt incargada pel president de la Republica Nicolas Sarkozy d'une mission suls acòrdis de partenariat economic entre Union Europèa e los païses ACP[13]. Son rapòrt terminat dos meses mai tard[14] fasiá plan de criticas suls dispositius e preconizacions jutjadas audaciosas mal acceptadas per l'Elisèa, lo cap de l'Estat n'en faguèt cap mai de comentari.
En 2012, sostenguèt publicament le cap Raoni dins sa luta contra la retanca de Belo Monte.
Foncions e mandats[modificar | modificar la font]
Mandat local[modificar | modificar la font]
- 22 març de 2010: conselhèra regionala de la Guaiana
Mandats parlamentaris[modificar | modificar la font]
- 2 d'abril de 1993 - 21 d'abril de 1997: deputada de la Primièra circonscripdion de la Guaiana
- 1 de junh de 1997 - 18 junh de 2002 : deputada de la Primièra circonscripdion de la Guaiana
- 19 de junh de 2002 - 19 de junh de 2007: deputada de la Primièra circonscripdion de la Guaiana
- 20 de junh de 2007 - 16 de mai de 2012: deputada de la Primièra circonscripdion de la Guaiana
- 19 de julhet de 1994 - 19 de julhet de 1999: deputada europèa
Mandat ministerial[modificar | modificar la font]
- 16 de mai de 2012 : Garda dels sagèls, ministra de la Justícia
òbras[modificar | modificar la font]
- L'Esclavage raconté à ma fille, 2001
- Codes noirs de l'esclavage aux abolitions (Introduction), Dalloz, 2006
- Rendez-vous avec la République, 2007
- Égalité pour les exclus : le politique face à l'histoire et à la mémoire coloniales, Temps Présent Editions, 2009
- Mes météores : Combats politiques au long cours, Flammarion, 18/03/2012 (ISBN 978-2081278950)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ de Christiane Taubira dins Afrik.com - 06/1/2011
- ↑ biografia, sus www.christiane-taubira.net.
- ↑ Pascal Virot, (fr)}« 2007 : Taubira rejonh los postulants d'esquèrra », Libération, 13 de julhet de 2006.
- ↑ (fr)Jacques Séguéla : Autobiographie non autorisée, Plon, 2009.
- ↑ Resultats, sul site del ministèro francés de l'interior.
- ↑ (fr)L'Express, Thomas Bronnec, « Députés et... patrons », L'Express, 4 d'octobre de 2004.
- ↑ (fr)« Lo Partit radical d'esquèrra presentará pas de candidat a la presidenciala », AFP citat per le Monde, 22 d'octobre de 20006.
- ↑ Élections régionales de 2010 - resultats sul site del ministèro de l'Interior
- ↑ (fr)« Primaires du PS : Taubira "conjugue" sa candidature avec celle de Montebourg », Mediapart.
- ↑ (fr)Retrach sur RFI en 2002
- ↑ (fr)Posicion de Ch. Taubira sus la lei sul chador
- ↑ (fr)Entrevista amb Rosa Moussaoui, L'Humanité, 2 de mai de 2005.
- ↑ (fr)Le Monde, 22 d'abril de 2008.
- ↑ (fr)[http://www.christiane-taubira.net/media/Rapport_Taubira_APE_2008.pdf Lo rapòrt, 16 de junh de 2008


text:
Saint-Génard
Saint-Génard es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sant-Génard possedís un abitat éparpillé en divèrses caserius essencialament situats la longitud dels corses d'aiga : la Marseillaise, la Berlande.
La commune de Saint-Génard possède un habitat éparpillé en plusieurs hameaux essentiellement situés le long des cours d'eau : la Marseillaise, la Berlande.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge principal se trucava primitivement Nossay (villa Nauciacus). #Èsser lo berceau d'una familha de la noblesa poitevine plan testificada dempuèi lo Sègle XII, los de Nossay senhors de Mont (castèl arruïnat situat pas luènh del pòble).
Lo nom de Sant-Génard ven de la glèisa paroissiale : s'es arribat progressivament, al cors dels sègles, de « Nossay » a « Sant-Génard-de-Nossay » de contunh a « Sant-Génard » tot cuert.
La glèisa se tròba en plena campanha, a aperaquí 500 mètres del pòble. S'agís probablament a l'origina d'un ermitage fondat a l'epòca mérovingienne. Una vast nécropole s'es constituit a l'entorn d'aquel santuari a l'epòca carolingienne. De contunh un prieuré del abbaye de Nouaillé-Maupertuis a #èsser installat al mièg del cementèri ancian, a costat del santuari. Aquel prieuré a #èsser destruit en lo moment de las guèrras de religion. La glèisa actuala, d'estil roman, data probablament del Sègle XII e conten dos gisants del Sègle XV.
Le village principal s'appelait primitivement Nossay (villa Nauciacus). Il fut le berceau d'une famille de la noblesse poitevine bien attestée dès le Sègle XII, les de Nossay seigneurs de Mont (château ruiné situé non loin du village).
Le nom de Saint-Génard vient de l'église paroissiale : on est passé progressivement, au cours des siècles, de « Nossay » à « Saint-Génard-de-Nossay » puis à « Saint-Génard » tout court.
La glèisa se trouve en pleine campagne, à environ 500 mètres du village. Il s'agit probablement à l'origine d'un ermitage fondé à l'époque mérovingienne. Une vaste nécropole s'est constituée autour de ce sanctuaire à l'époque carolingienne. Puis un prieuré de l'abbaye de Nouaillé-Maupertuis a été installé au milieu du cimetière ancien, à côté du sanctuaire. Ce prieuré a été détruit lors des guerres de religion. L'église actuelle, de style roman, date probablement du Sègle XII et contient deux gisants du Sègle XV.


text:
Lo sieu primièr grop foguèt The Mynah Birds, al bòrd de Neil Young e Bruce Palmer. Après èsser arrestat per evadir la conscripcion, visquèt un temps en lo Reialme Unit, ont liderèt lo grop Main Line. A lo sieu retorn, va reiniciar la siá carrièra coma cantautor e productor, amb la siá banda de supòrt The Stone City Band.
Lo sieu primièr succès foguèt la cançon d'uèch minutas "You and E" de lo sieu primièr album Come Get It (1978). La siá cançon mai famosa es "Super Freak" (de l'album Street Songs (1981)), que foguèt la basa per "U can't touch this" de MC Hammer.
Addicte A la cocaïna, dempuèi 1993 fins a 1995 compliguèt condemna per dos atacs a femnas.
James ensagèt tornar dins lo mond musical amb un nòu disc e una virada en 1997, mas un atac cardíac leugièr pendent un concèrt metèt fin en la practica a la siá carrièra. Moriguèt d'un arrèst cardiorespiratòri dins lo sieu ostal de Burbank, comtat de Los Angeles, en 2004[1]. Aviá 56 ans.


text:
Atal parlèt Zaratostra (Strauss)
Atal parlèt Zaratostra (Also sprach Zaratostra) op. 30, es un poèma simfonic compausat per Richard Strauss entre febrièr e agost de 1896. La primièra se faguèt a Francfòrt de Men lo 27 de novembre de 1896 jos la direccion del quita compositor.
L'òbra es librament inspirada pel poèma filosofic Atal parlèt Zaratostra de Friedrich Nietzsche que lo compositor vei la transicion de l’Òme de las originas fins al « suròme ». Una citacion del filosofe destacada al començament de la particion:
-
- « La musica a tròp longtemps somiat; volèm venir des somiaires despertats e conscients. »
Cronologicament, se situa a la mitat de las pèças simfonicas del musician, entre Till lo Coquin (1895) e Don Quichotte (1897), temps abans sos opèra mágers coma Salomé (1905) o Der Rosenkavalier (« Lo Cavalièr de la ròsa ») (1911).
sostengudas de 3 trombons, puèi triolets de tonic (do)/dominanta (sòl) de las sagatas.
Son introduccion (Einleitung), venguèt celèbra per l'utilizacion que ne faguèt Stanley Kubrick dins lo seu film 2001, una odissèa de l'espaci e tanben jogat en obertura dels concèrts d'Elvis Presley de 1971 a 1977, compte una fanfara repetida tres còs en crescendo e evocant un treslutz (Sonnenaufgang) que « L'Individú se fond dins lo Mond e lo Mond se fond dins l'Individú ».
Aquelas qualques mesuras son un magnific acorchi del percors dempuèi lo neient fins a la lutz:
- do, tonic (nota fondamentala per un musician occidental) — lo neient
- do a l'octava (amb coires)
- sòl, la quinta
- e fin finala do, quarta del sòl.
Unisson, octava, quarta e quinta representant la perfeccion de l'Univèrs:
- Unisson: la longor de referéncia de la còrda que vibra, o l'unitat
- Octava: la longueur de la còrda es devesida per 2
- Quinta: la longueur de la còrda es devesida per 3
- Quarta: la longueur de la còrda es devesida per 4
1 + 2 + 3 + 4 = 10, nombre representant la perfeccion de l'Univèrs segon las teorias de Pitagòras.
Aprèp:
- acòrdi major segit d'un menor (do-sòl-mi → do sol mi bemòl): simbòs fondamentals de la musica tonala
- Reprisa, mas aquí, l'acòrdi menr precedís lo major.
- E dins lo tresen crescendo, es una succession d'acòrdis amb per linha melodica una gama ascendeanta triomfala: mi la (la si do ré mi fa sòl la si do)
En mai d'el cort preludi, l’òbra compta uèit partidas encadenadas, simbolizant los « discors » maniqueans del poèta profèta Zaratostra :
- Von den Hinterweltlern (D'aqueles dels monds enrè)
- Von der großen Sehnsucht (De l’aspiration suprèma)
- Von den Freuden und Leidenschaften (De las jóias e de las passions)
- Das Grablied (Le Cant del tombèl)
- Von der Wissenschaft (De la sciéncia)
- Der Genesende (Le Convalescent)
- Das Tanzlied (Lo Cant de la dança )
- Nachtwandlerlied (Cant del somnambul)
La durada es de prèp de trenta minutas.
Orquestracion[modificar | modificar la font]
L'òbra es escricha per un orquèstre simfonic.


text:
La Capèla Segalar
La Capèla Segalar[1][2] ( Lacapelle-Ségalar en francés) es una comunalengadociana en País d'Albi del departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a una desen de qiilomètres del vilatge medieval de Còrdas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Manhan
Lo manhan o cuca de seda qu'ei la cuca deu parpalhon Bombyx mori qui ei eslhevat entà prodúser la seda e mei que mei en Provença on la bòrdas especializadas en sericultara e son aperadadas manhanariá.
Com ac ditz lo lor nom latin, que's neurrieshen de huelhas d'amorier. Abans de s'embarrar dens lors cocons que hen 4 mudasons. Com ac mentau Frederic Mistral dens la nòtas de la soa òbra Mirèlha, se ditz alvetz que dormon de la prumiera... dei dos... dei tres... dei quatre ; dins aqueu poèma fa tornar mantun còps lo vers cantaz, cantaz, manhanarelas ! / Dei amoriers la fuelha es bèla, / Galant son lei manha e s'endòrmon dei tres ; /Leis amoriers son plen de filhas / Que lo bèu temps escarranilla [...] (Mirèlha, Cant II)
Lei Manhans qu'ei ua de la grana òbras poeticas de l'escrivan provençau Josèp Màrius Dieulofet.


text:
Canal de Corint
Lo Canal de Corint es una via d'aiga artificiala que dessepara la Peninsula de Peloponès de la rèsta de Grècia e que religa lo Golf de Corint amb la Mar Egèa, dobrissent aquesta via al transpòrt maritim.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo canal mesura 6,34 km de long e foguèt bastit entre 1881 e 1893. L'òbra evita a las naus de far aperaquí 400 km a l'entorn de la peninsula de Peloponès. Pasmens, pòt sonque èsser utilizada per d'embarcacions relativament pichonas, vist que mesura 21 m de largor e 8 m de prigondor. Malgrat aquestas limitacions, prèp de 11 000 naus crosan dins lo canal cada an, mai que mai apertenent a de flòtas toristicas.


text:
Isaac
Isaac (en ebrieu: יצחק /isHāq/ rirà ; en arabi: إسحاق isHāq) es lo filh d'Abraam e de Sarah. Es lo marit de Rebècca e lo paire de Jacòb e d'Esaú mas tanben lo frairastre d'Ismaèl.
Somari
Naissença[modificar | modificar la font]
Abraam aviá 99 ans, e Sarah 90 ans, quand tres àngels anoncièron al primièr que sa femna li donariá un filh. Alara que Sarah es en mai esterila e menopausada, segon la tradicion rabinica, tan plan aviá pas d'utèr. Se podiá pas empachar de far un sorire, que lo nom del mainat.
Isaac foguèt circoncit per son paire 8 jorns aprèp sa naissença (Genèsi 21 vèrs 4) conformament a l'aliança entre Dieu e Abraam (Genèsi 17 vèrses 10 a 14), que la tradicion josieva de la Brith milah a aquela edat.
Lo « sacrifici » d'Isaac[modificar | modificar la font]
Genèsi 22: Dieu ordena a Abraam de menar Isaac sul mont Moriah e de portar un cotèl. Segon los musulmans, es Ismaèl que foguèt la victima propiciatòria, perque segon los escrits, Dieu demandèt a Abraam lo sacrifici de son filh "unic" e Ismaèl essent l'ainat, seriá doncas lo "filh unic" fins a la naissença d'Isaac. Segon lo recit biblic, un enviat de Dieu arrestèt Abraam dins son gèst, e aquel sacrifiquèt a la plaça un marre, que sas banas s'èran agantadas dins un boisson.
En fach, segon Rachi, es escrich « son filh unic » parlant d’Isaac perque es vertadièrament lo primièr nascut de sa femna josieva Sarah, alara qu'Ismaèl èra lo filh d'Agar la serventa egipciana de Sarah. Es la rason per que Dieu ditz a Abraam « ton filh unic » parlant del filh (Isaac) de son esposa legitima Sarah. La femna d'Isaac, Rivka, donarà naissença a Yaacov (Jacòb), qu'aguèt quatre femnas: Rachèl, Lea, Bilhah e Zilpa que donaràn naissença a 13 enfants que 12 filhs, que formaràn las 12 tribús d’Israèl.
Aquel episòdi biblic, encara tradusit impropriament per sacrifici d'Isaac dins lo cristianisme, es conegut dins lo judaïsme jol nom de ligatura d'Isaac (עקדת יצחק, akedat itshak en ebrieu) perque aquel darrièr foguèt pas immolat e perque Dieu pronóncia a cap de moment los mots « tuar » o « sacrifici ».
Vida familha[modificar | modificar la font]
Genèsi 24 : quand aviá 40 ans, son paire envièt son servitor Eliezer li trobèt una femna de la seuna familha del país d'Aram. Eliezer tornèt amb Rebècca, sòrre de Laban, qu'Isaac esposèt. Li donèt dos filhs bessons, Esaú, dich « lo Rossèl » (Edom), (foguèt lo preferit d'Isaac perque li portava de noiridura), e Jacòb, que son nom ven de qu'al sortir del ventre de sa maire tenguèt Esaú pel talon.
Seguissá un periòde de carestiá, migrèt cap a Gerar, puèi Beer-Sheva, o Dieu li renovelèt l'aliança conclusa amb son paire. Isaac faguèt tanben un tractat de patz amb lo rei Abimelech.
Sa vista declinèt amb l'edat. Esaú, atalentat e assedat, vendèt per una sopa de lentilhas son drech d'ainat a Jacòb. Abans sa mòrt, Isaac, venguèt cec, volguèt restablir Esaú dins sos dreches. Rebècca profitèt de sa cecitat per li far donar sa benediccion a Jacòb. Isaac lo reconeguèt pas quand aquel se faguèt passar per Esaú. Pasmens, se neguèt pas aprèp aver descobèrt l'engana.
Moriguèt « vièlh e assadolat de jorns » (Genèsi 35:27-29) a Mamre, abans d'èsser enterrat dins la tomba de Makhpela.
Dins la tradicion josieva, alara qu'Abraam representa la caritat (midat hahessed), Isaac representa la rigor (midat hadin). Isaac jamai daissèt de sa vida la Tèrra d'Israèl.
Isaac dins l’islam[modificar | modificar la font]
Isaac apareis mai d'un còp dins l'Alcoran[1], mas sovent aprèp Ismaèl. L'Alcoran es mens precís que lo libre de la Genèsi: dintra pas tròp dins lo detalh e las circonstàncias de sa naissença[2].
Dins l'Alcoran, l’istòria del sacrifici d'Abraam menciona pas lo nom del filh sacrificat, e indica pas que s’agís de son pròpri filh. Mai tard, los erudits de l'islam coma Ibn Kathir donèron d'arguments per mostrar que lo sacrifici envisatjat per Abraam èra aquel d’Ismaèl. Es actualament l’interpretacion correnta en Islam.
Isaac faguèt partida dels profètas de l’islam; es un patriarca que portèt lo messatge del monoteïsme, sovent associat a son paire Abraam o son fraire Ismaèl. Sa naissença es contada subretot dins la sorata XI, vèrses 71 a 73, mas tanben dins d'autras soratas[3].
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Xavier Tilliette, Les philosophes lisent la Bible, Cerf, 2001