text:
Castèl de Tèrme
Lo castèl de Tèrmes es un castèl dit catar situat dins lo departament d'Aude. Al còr del massís calcari de las Corbièras, Tèrme se tròba a una quarantena de quilomètres al sud-èst de Carcassona.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Sèti d'una poderosa senhoriá feudala, lo site donèt lo nom a la region, Termenés. Sos senhors son coneguts dempuèi la segonda mitat del sègle XI, e las mencions del castèl se multipliquèron pendent lo sègle XII. Fins al sègle XIII, son istòria es ligada a aquela del comtat puèi del vicomtat de Carcassona e aquela dels vicomtes Trencavels. Venguèt un refugi per fòrça catars jos l'impulsion de Raimon de Tèrme, vassal del vicomte de Carcassona en 1209. En 1210, pendent la crosada contra los Albigeses, lo castèl patiguèt d'un sèti important contat dins divèrsas cronicas. Simon IV de Montfòrt decidiguèt de prendre Tèrmes en 1210 e los assetjats se rendèron a causa de la set de meses aprèp lo començament del sèti.
En 1228, lo castèl passèt apuèi jol contraròtle dirècte del rei de França. Integrat al malhum de las fortalesas aparant la frontièra amb Aragon, aprèp lo Tractat de Corbeil (1258) de 1258, ne constituissent un dels magers punts fòrts, e mai d'un documents nos pròvan son ocupacion pendent la bassa Edat Mejana fins a l'Epòca Modèrna. Lo castèl fa partida dels "Cinc filhs de Carcassona" amb los castèls de Querbús, Puèglaurenç, Pèirapertusa e Aguilar, totes situats al suc de puègs rocoses "imprenables". foguèt fin finala desmontat en 1654 perque pas mai inutilizat, pauc abans lo Tractat dels Pirenèus que placèt la fontièra amb Espanha mai al sud.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Bastit sus un relèu enrodat de taluses abruptes sus tres costats, lo castèl es accessible pas que per sa fàcia miègjornala.
Se compausa de doas cenchas concentricas, e contenent un donjon que se pòt veire pas que de rèstas afondrats de parets, benlèu aprèp la demolicion amb polvera explosiva al sègle XVII. Lo dessenh de la cencha superiora es pas que parcialament perceptible, subretot dins las partidas sud e èst.
La cencha inferiora, de conservacion melhora, mesura prèp de 125 mètres X 70. Compta divèrses obratges de flanc, mas lo dessenh exacte de l'angle sud-oèst es pas pus perceptible. De bastiments demòran a l'interior de las doas cenchas.
Lo ròc foguèt fòrça adobat del costat sud per formar un valat aparant l'accès mens ben defendut naturalament. Sul flanc miègjornal del relèu, los rèstas de muralhas e d'un accès en chicana fa lo ligam amb lo vilatge fortificat del sègle XII. Aquel abitat vilatgés benlèu foguèt desplaçat mai bas dins la val, ont es ara, aprèp la presa pel rei de França al sègle XIII, atal que se faguèt per nombre d'autres sites castrals de Lengadòc a la meteissa epòca.
Un pauc al nòrd, sus un pic rocós susplombant las gòrjas, i aviá un obratge fortificat segondari, lo Termenet, que ne demòran pas gaire de rèstas.
Per la datacion, qualques rèstas de la partida del suc correspondon al castèl primitiu dels senhors de Tèrmes e son dels sègle XI a XII. La majora partida del site tornèt èsser bastida a la fin del sègle XIII e començament del sègle XIV pels arquitèctes reials alara que lo site de Tèrmes venguèt una fortalesa aparant la frontièra contra Aragon.
Manteniment dels luòcs[modificar | modificar la font]
La comuna de Tèrme òbra dempuèi une vintena d'ans manten lo site qu'es inscrit dins lo programa « País Catar » desvolopat pel Conselh General d'Aude.
Es monument istoric dempuèi lo 25 de sepembre de 1989. Enroïnat, lo castèl faguèt l'objècte d'importantas òbras de refortiment, de recercas arqueologicas pontualas e d’analisis topografica e arquitecturala.
Es dobèrt a la visita.
Las excavacions al castèl, menadas par l'arqueològ Jean-Paul Cazes, fa apauc descobriguèt l'escalièr medieval del sègle XIII qu'anava a la glèisa castrala. « L'objectiu d'aquela excavacion es d'arrestar las originas e la cronologia del castèl dels senhors de Tèrmes », explica David Maso, mèstre d'òbra dins l'adobament del site.
Lo grand lotgís de l'epòca reiala foguèt descobèrt en 2007.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Langlois, Gauthier (2001) Olivier de Termes, le Cathare et le Croisé (vers 1200-1274), Tolosa: Éditions Privat. (ISBN 2-7089-7520-X)
- (fr)Jos la presidéncia de Michel Roquebert (2004) La Croisade Albigenoise, Centre d'Études Cathares. (ISBN 2-9521024-0-6)
- (fr)Centre d'Arqueologia Miègjornala de Lengadòc, Comitat Departamental del Patrimòni Cultural Audenc, Le château de Termes - Guide du visiteur, par Lucien Bayrou, (1988)
- (fr)Henri-Paul Eydoux, Châteaux des pays de l'Aude, p.198-202, in Congrès archéologique de France. 131en session. Pays de l'Aude. 1973, Société française d'archéologie, París, 1973


c: text/html

text:
Plotin
Plotin (205 - 270 Ap. C.) foguèt un filosòf roman de l'Antiquitat tardièra. Foguèt lo fondator d'un corrent filosofic nomenat lo « neoplatonisme », qu'influencièt prigondament la filosofia occidentala. Installèt son escòla a Roma, en 246, e son primièr disciple foguèt Amelius. Son biais de legir los dialògs de Platon foguèt una font d'inspiracion importanta per la pensada crestiana, en plena formacion a l'epòca. L'integralitat de sos escrits foguèt publicada per un autre disciple fidèl, Porfiri de Tir, dins las Ennèadas.
La pensada de Plotin es originala perque aprigondís la reflexion de Platon e d'Aristòtel sus la natura de l'intelligéncia. Per Plotin, l'univèrs es compausat de tres realitats fondamentalas: l'Un, l'Intelligéncia e l'Arma. L'òme que fa partida del monde sensible deu, per l'introspeccion, remontar de l'Arma cap a l'Intelligéncia, puèi de l'Intelligéncia cap a l'Un e complir atal una union mistica amb lo dieu per excelléncia.
Somari
- 1 Biografia
- 2 L'influéncia de Platon
- 3 Doctrina
- 4 Lo lengatge de Plotin
- 5 Lo Plotin arabi
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Biografia[modificar | modificar la font]
Se sap pauc de la vida de Plotin. Gaireben totas las coneissenças a son subjècte son raportadas per Porfiri dins la biografia que consacrèt a son mèstre[1], en introduccion a son edition de las Ennèadas entre 300 e 301[2][3]. La pauretat de las informacions sus Plotin se pòt explicar pel pauc de plaça que dona, dins sa filosofia, a l'individualitat de la persona umana[4]. En efèit, aquela es considerada coma un obstacle major dins lo camin del filosòf cap a la saviesa, dins l'identificacion de l'òme amb l'Un, primièr principi a l'origina del monde.
Benlèu plan, Plotin nasquèt en 205, a Licopolis[5] (Egipte), vila qu'aparteniá alara a l'Empèri Roman, benlèu al sen d'una familha de nauts foncionaris romans. Es a l'edat de 28 ans que Plotin partiguèt estudiar la filosofia a Alexàndria, prèp d'Ammonios Saccas, que venguèt son mèstre pendent onze ans, de 232 a 243[6].
A 39 ans, en 244, son interès per las filosofias orientalas e indianas lo pòrta a jónher l'armada de Gordian III que marchava contra Pèrsia[7]. Mas aquela armada foguèt vencida, e Gordian tuat en 244, çò que faguèt que Plotin deguèt, e foguèt pas facíl, se refugiar un temps dins la vila d'Antiòquia[8].
Aprèp Plotin anèt a Rome, ont fondèt una escòla filosofica, l'escòla neoplatoniciana de Roma (246)[9], jol reialme de l'emperaire Felip l'Arabi. Aquela escòla èra pas una institucion, mas puslèu una associacion informala de personas[10]. Ensenhava dins l'ostal de Gemina, la femna del futur emperaire Trebonian, e èra aparat per l'emperaire Gallian. Son ensenhament foguèt subretot oral. Aviá per disciples Porfiri de Tir, Amelius[11], Paulinius de Scitopolis, Eustocius d'Alexàndria, Zoticus e Zetus. En mai d'aqueles qualques disciples, Plotin comptava tanben dins sos auditors qualques òmes influents, coma Longin, o los senators Castricius Firmus, Marcellus Orontius, Sabinillus e Rogatianus. Calguèt esperar 254 per que comence de redigir de tèxtes que formaràn, mai tard, son òbra fondamentala: las Ennèadas.
L'an 268 marquèt lo començament de la solitud de Plotin. Aquel alunhèt fòra d'el e de l'atmosfèra de Roma, son disciple Porfiri tormentat per de pensadas suicidàrias[12]. Esperava qu'auriá pogut trobar repaus e patz en Lilibèa (Sicília). En 269, es Amelius que lo quitèt[13]; aquel partiguèt a Apamèa per jónher l'escòla neoplatoniciana animada per Numenios d'Apamèa. Aprèp l'assassinat de Gallian, Plotin, fòrça amic de l'ancian emperaire, deguèt quitar Roma. Aclapat per la malautiá, foguèt aculhit en Campània, dins las proprietats de son disciple Zetus[14]. Moriguèt a Nàpols, en 270, de malautiá[15] (benlèu de tuberculòsi[16]) acompanhat pel Eustocius, darrièr disciple demorant fins a la fin.
Pendent las doas darrièras annadas de sa vida, Plotin contunhava d'escriure e enviar de tractats, en Sicília, a Porfiri per qu'aquel los corregisca e los edite per aprèp. Porfiri o faguèt ne publicant las Ennèadas entre 300 e 301[17], completadas en introduccion per una pichona biografia de Plotin. En realitat, Porfiri se contenta pas de compilar las òbras de Plotin, las separa o las fusiona per las classar dins un òrdre particular.
A la fin de sa Vida de Plotin, Porfiri confisèt que son mèstre aviá capitat a aténher quatre còps l'union mistica amb Dieu[18].
L'influéncia de Platon[modificar | modificar la font]
Plotin coneissiá plan sos davancièrs filosòfs. Dins sos tractats se trapan fòrça allusions (explicitas o non) a Aristòtel, als peripateticians, a l'estoïcisme, a l'epicurisme o encara als gnostics amb quines èra opausat. Mas Platon es de luènh aquel que reten mai l'atencion de Plotin. Se la filosofia de Plotin foguèt nomenada lo neoplatonisme, es plan segur qu'aquel aviá per referéncia majora l'òbra de Platon.
Las tèsis de Plotin posan en efèit lors fonts dins los tèxtes de Platon. Plotin torna cercar de Platon de tèmas importants: la transcendéncia de l'Un coma primièr principi (Lo Parmenides), lo problèma de l'un e del multiple, la Teoria de las Fòrmas (La Republica), los genres de l'èsser (Lo Sofista), o l'interès per l'amor (Lo Banquet). Se presenta coma un exegèta de l'ensenhament de Platon :
- « La Causa essent l'Intelligéncia, Platon nomena Paire lo Ben absolut, lo Principi superior a l'Intelligéncia e a l'Esséncia. Dins divèrses passatges, nomena Idèa l'Èsser e l'Intelligéncia. Ensenha doncas que del Ben nais l'Intelligéncia; e de l'Intelligéncia, l'Arma. Aquela doctrina es pas novèla: foguèt ensenhada dempuèi temps pels mai ancians, mas sens èsser desvolopada explicitament; volem èsser aquí solament los interprèts dels primièrs savis e mostrar pel testimòni, quitament de Platon, qu'avián los meteisses dògmas que nosautres. Plotin, Ennèadas V,1 [10] »
Mas en tornant cap al platonisme, Plotin lo modifica fins que se pòt dire que foguèt pas vertadièrament fidèl a Platon[19]. De fach, Plotin interprèta las teorias de Platon per que li vengan favorablas, e aprofechar de son autoritat. Sa lectura de Platon foguèt talament importanta qu'influencièt, fòrça longtemps, la compreneson del platonisme original, subretot en subreauçant la plaça de la contemplacion dins l'òbra de Platon.
Doctrina[modificar | modificar la font]
Las tres ipostasis[modificar | modificar la font]
Plotin es conegut abans tot per sa compreneson del monde que fa intervenir tres « ipostasis »[20] :
- L'Un (ἐv, en grèc)
- L'Intelligéncia (l'Intellècte, vouϛ, en grèc)
- L'Arma (ψuxn, en grèc)
En realitat, lo tèrme « ipostasi » foguèt introduch pus tard per Porfiri[21] (dins lo titre de Ennèade V, 1 [10] : Sus las tres ipostasis qu'an reng de principis) per designar aqueles tres principis fondamentals a l'origina del monde. Se Plotin emplega lo tèrme, pasmens jamai l'utiliza pas dins un sens diferent de son accepcion correnta a l'epòca, significant « existéncia ». L'Un, l'Intelligéncia e l'Arma son los tres principis d'ont resulta lo monde sensible, e foncionan coma tres nivèls de realitat diferents.
L'Un es lo principi suprèm per Plotin: çò que significa que conten en el meteis sa pròpria rason d'èsser, qu'a pas besonh de cap d'autre principi d'òrdre superior per « existir ». Es absoludament transcendent, fins que siá pas possible de dire çò qu'es. Se daissa pas determinar per cap de categoria existissenta; quita d'eperel es pas. Aquel Un que conten pas l'èsser es pur non-èsser, non pas per manca, mas per eminéncia. Es assimilat al Ben, per Plotin que torna prendre, per explicar sa foncion, l'imatge del Solelh dins la Republica de Platon. L'Un precedís totes los existissents, es lor condicion de possibilitat, es lor font. Conten, en el, cap de multiplicitat, cap d'alteritat, cap de division e es pas subjècte al cambi; es entièrament Un.
L'Intelligéncia, ela, deriva de l'Un qu'es son principi. Conten en ela tot lo pensable, es a dire l'ensemble de las idèas o dels intelligibles. Per aquò, l'Intelligéncia es lo luòc per excelléncia de la realitat e de la vertat[22]. Es l'èsser vertadièr. Conten en ela la multiplicitat de las idèas.
L'Arma, fin finala, a son principi dins l'Intelligéncia e es, d'esperela, principi del monde sensible. Pauc a pauc que s'alunham de l'Un, le monde compta en el una partida tojorn mai granda de diversitat, pèrd doncas en unitat e en perfeccion. L'Arma se declina en consequéncia a de grases diferents: l'Arma del monde es pus perfiècha, alara que cada arma a son pròpri gra de perfeccion. L'Arma desplega dins lo temps lo contengut de l'Intelligéncia[23]. Es fòrça prèpa del monde sensible et de la matèria qu'anima.
L'emanacion de l'univèrs[modificar | modificar la font]
En mai d'èsser constituit per tres principis fondamentals, coma tres jaces geologics superpausats, lo monde, l'ensemble de çò qu'existís, segon Plotin, obeís a una logica fòrça especifica. Lo monde, dins son entieritat, emana de l'Un dins un movement que se nomena la « procession ». La natura de l'Un, qu'es lo primièr principi segon Plotin, es tala que d'aquel emana necessàriament la rèsta del monde.
Aquò significa doas causas. D'una part, l'emanacion explica que l'Un engendra l'Intelligéncia. Aprèp, l'Intelligéncia, d'esperela subjècta a la procession, engendra una realitat inferiora a ela, l'Arma e, fin finala, l'Arma produtz a son torn lo monde sensible que el es mai lo principi de pas res. D'autra part, la teoria de l'emanacion mòstra que la procession es un procèssus logic que depend pas de la volontat d'un Creator. Aquela actitud a respècte de l'origina del monde constituís una diferéncia capitala entre lo neoplatonisme pagan (de Plotin) e lo neoplatonisme crestian d'un sant Agustin. En efèit, aicí al contrari dels pensadors josieus e dels Primièrs crestians, i a cap d'« acte » creator a l'origina del monde[24], i a cap de volontat divina en òbra dins la creacion. L'Un dona naissença a tot, sens que calga i veire l'accion de sa volontat, estrictament.
L'Un es immudable e immobil, i a pas d'esperit, pas de volontat. Es transcendent en absolut e, per aquò, seriá fals de pensar que lo movement de procession d'ont nais l'Intelligéncia lo pertòca de quin biais que siá. L'Un i pèrd pas res, se dividís pas mai, tanplan se morsèla en una multitud d'èssers inferiors. Demòra entièr mas « regorga » d'un biais cap als nivèls de la realitat que domina e sosten. L'Un se compòrta a respècte del real un pauc coma lo Solelh que, per sos rais, dona als objèctes la possibilitat d'èsser vistes, sens per tal que l'intensitat de sa lutz ne pèrd ges.
L'Un es transcendent en absolut, mas es tanben immanent en tot. Es pas enluòc, mas es pertot. Tot a veire, a de grases divèrs, amb l'Un, qu'es la mesura de totas causas[25]. Perque tot n'es eissit, dirèctament (dins lo cas de l'Intelligéncia) o indirèctament, perque i a pas de separacion entre l'Un e lo monde coma entre Dieu e sa creacion, tot es tanben ligat amb el. Es doncas possible de tornar trobar en cada èsser la traça de sos principis superiors. Aquel movement de retorn cap a sos pròpris principis es nomenat la « conversion », e prendrà un ròtle primordial dins la mistica de Plotin.
La question del bonaür e del mal[modificar | modificar la font]
Plotin afirma d'entrada que « lo bonaür se trapa dins la vida »[26], mas cal plan se gardar de pensar que Plotin encoratja atal un certan edonisme. Cal comprendre la vida dins un sens plan particular: s'agís aisís de la vida confòrma a l'Intelligéncia. Aquel biais de viure es sol a poder ofrir un real plaser per l'òme. L'òme, per èsser aurós, deu utilizar sa volontat per anar cap al ben fins a s'identificar a aquel: se deu doncas virar non pas cap als elements del monde sensible qu'an un gra fòrça limitat de bontat, mas cap a l'Intelligéncia qu'es dirèctament eissida de l'Un (o del Ben).
Lo bonaür a pas res de comun amb lo còrs, lo monde sensible, o la matèria, ont es present lo mal. Pasmens, al contrari dels gnostics, Plotin pensa pas que lo mal siá una poténcia activa e reala. Lo mal es simplament per el çò qu'es mai privat de perfeccion; es una manca del ben. Los eveniments doloroses, la sofrença destornan pas fòrçament lo savi de sa quista del bonaür, e son pas mai un indici de l'abséncia de Dieu. Lo savi sap que lo mal a sa plaça dins l'univèrs e que resulta necessàriament del procèssus d'emanacion que mena de l'Un cap al monde sensible.
- « D'un biais general, cal pausar que lo mal es una manca de ben. Cal que se manifèste aiçaval una manca de ben, perque lo ben se trapa alara dins autre causa[27]Plotin Ennéades III, 2 [47] »
L'estatut ambigú del còrs[modificar | modificar la font]
Pierre Hadot metèt en relèu la plaça ambigua del còrs dins la filosofia de Plotin. En primièr, lo còrs pareis jamai èsser, per Plotin, autra causa que la preson de l'arma. En efèit, la matèria, lo monde sensible en general, es lo darrièr gra de desvolopament de l'Un. Es associada al mal e a la necessitat[28]. Lo monde sensible es incontestablament alunhat de la perfeccion divina, es la realitat que manca mai de ben e qu'es tot entièra multipla e caotica. Per aténher la saviesa, l'òme deu per alhors prestar a son arma tota l'atencion, quitament al prejudici de son còps. Se deu virar cap a la rason e evitar de totas fòrma de se daissar perturbar per son environament exterior que fa solament que de lo destornar de çò qu'a en el de pròpriament uman.
Mas aquela aparenta superficialitat del còrs resistís dificilament a una analisi pus prigonda. En despassant la primièra lectura, cal se demandar se Plotin encoratja vertadièrament l'òme a se desbarrassar de son còrs. En efèit, Plotin salva Porfiri del suicidi, e indica dins son apologia de l'amor qu'es possible d'amar los còrs aiçaval, sens clinar cap al mal, a partir del moment ont la beutat dels còrs es compresa coma la marca del Bèl dins lo monde sensible[29]. Atal l'Un e l'Intelligéncia son pas perduts dins la matèria, i son totjorn fòrça plan presents, mas a un gra mendre.
Per Pierre Hadot, es pas lo còrs d'esperel que Plotin forageta, al contrari sonhava lo seu còrs[30], mas las afeccions que poirián venir perturbar l'arma dins aquel còrs:
- « Es doncas pas per òdi e per desgost del còrs que caldrà se destacar de las causas sensiblas. Aquelas son pas marridas d'esperelas. Mas lo langui que nos causan nos empacha de far atencion a la vida esperitala que viviam inconscientament[31]. »
La mistica[modificar | modificar la font]
La filosofia de Plotin es generalament descricha coma una filosofia de la contemplacion. La tòca de l'òme sus Tèrra es de tornar rencontrar sa natura vertadièra. Se deu doncas destornar del monde sensible, de las passions, per se concentrar en primièr sus la rason, sus la vida de l'intelligéncia qu'es çò que i a de singularament uman en el. Mas en volant èsser se-meteis, en se tornant cap a la partida mai nauta de son arma, l'òme sortís de sa condicion e pèrd al meteis temps son identitat. Ganha en unitat e se rapròcha del divin, del Ben.
Per aténher la saviesa e lo bonaür, l'òme deu contunhar aquel movement introspectiu, la conversion, fins a captiar trobar en el l'Intelligéncia e l'Un que es eissit. Aquel ideal del bonaür (que Plotin preis aver atengut quatre còps[32]) es una union mistica amb Dieu, la contemplacion de Dieu dins l'extasi. André Bord rapròcha atal la filosofia de Plotin de las visions extaticas de sant Joan de la Crotz[33], dins la mesura ont prefigura la concepcion crestiana de l'arma encarnada podent anar cap a Dieu, per mejan de l'introspeccion[34].
Lo lengatge de Plotin[modificar | modificar la font]
Plotin es pas un autor aisit de legir; pasmens se sos tractats son corts, lo lengatge qu'utiliza es totjorn fòrça dens e resistís plan sovent a una compreneson dirècta o immediata. Cadun de sos tractats, se tempta de respondre a una question particulara, pren en compte tot lo sistèma plotinian. Cal doncas sovent far referéncia a de coneissenças exterioras (comentaris o autres tractats) per comprendre tot çò que vòl dire Plotin.
Lo Plotin arabi[modificar | modificar la font]
Aprèp la casuda de l'Empèri Roman d'Occident, un tèxte se difusa dins lo monde arabi, jol nom de Teologia d'Aristòtel. Aquel tèxte longtemps foguèt atribuit, a tòrt, a Aristòtel e influencièt de pensadors arabis coma Al-Kindi, Al-Farabi e Avicena[35].
Aquel tèxte pareis en realitat èsser una preparacion de la traduccion aràbia de las Ennèadas de Plotin, a partir del grèc.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Porfiri, Sus la vida de Plotin e sus l'òrdre de sos tractats.
- ↑ id "date"
- ↑ (fr)Luc Brisson, « Plotin : une biographie », in Luc Brisson, Jean-Louis Cherlonneix, e au., Porphyre. La Vie de Plotin, t. II, Paris, Vrin, 1992, p. 2-29.
- ↑ (fr)Pierre Hadot, Plotin ou la simplicité du regard, Paris, Gallimard, 1997, pp. 13-22.
- ↑ id "data"
- ↑ id "date"
- ↑ id "date"
- ↑ id "data"
- ↑ id "data"
- ↑ (fr)Luc Brisson, « Plotin : une biographie », in Luc Brisson, Jean-Louis Cherlonneix, e au., Porphyre. La Vie de Plotin, t. II, Paris, Vrin, 1992, p. 10.
- ↑ (fr)Luc Brisson, « Amélius ». Sa vie, son œuvre, sa doctrine, son style", Aufstieg und Niedergang der Römischen Welt, Teil II: Band 36.2, 1987, pp. 793-860.
- ↑ id "date"
- ↑ id "date"
- ↑ (fr)Luc Brisson, « Plotin : une biographie », in Luc Brisson, Jean-Louis Cherlonneix, et al., Porphyre. La Vie de Plotin, t. II, Paris, Vrin, 1992, p. 20.
- ↑ id "data"
- ↑ (fr)Mirko Grmek, « Les maladies et la mort de Plotin », in Luc Brisson, Jean-Louis Cherlonneix, e au., Porphyre. La Vie de Plotin, t. II, Paris, Vrin, 1992, pp. 335-353.
- ↑ id "date"
- ↑ "union" Porphyre, Vie de Plotin, 23.
- ↑ (fr)Lambros Couloubaritsis, Aux origines de la philosophie européenne, Bruxelles, De Boeck, 2005, pp. 660-663.
- ↑ Plotin, Ennèadas, V, 1, 8. "Lo Parmenides de Platon distinguís lo Primièr Un, qu'es l'Un au sens eminent; lo segond, que nomena Un-Multiple; lo tresen, Un e Multiple. Atal doncas, el meteis, es en acòrdi amb la teoria de las tres naturas."
- ↑ (fr)Plotin, Traités 38-41, traduction sous la direction de L. Brisson et J.-F. Pradeau, Paris, GF-Flammarion, 2007, pp. 285-286 (Note 194 de Ennéade VI, 8 [39]).
- ↑ (fr)Jean Trouillard, La procession plotinienne, Paris, PUF, 1955, p.39-40.
- ↑ Plotin, Ennèadas III, 7 [45], 12, 19-25.
- ↑ (fr)Georgios Lekkas, « Le concept positif de la nécessité et la production des êtres chez Plotin », Les études philosophiques, 2004, p. 560.
- ↑ (fr)Lambros Couloubaritsis, Aux origines de la philosophie européenne, Bruxelles, De Boeck, 2005, p. 662.
- ↑ Ennèade I, 4 [46], 3, 2
- ↑ (fr)Plotin, Ennéades III, 2 [47], 5, 25-30 (traduction par Richard Dufour, sous la direction de Luc Brisson et Jean-François Pradeau).
- ↑ (fr)Plotin, Ennéades III, 2 [47], 2, 32-35.
- ↑ (fr)Plotin, Ennéades III, 5 [50], 1, 56-65.
- ↑ (fr)Pierre Hadot, Plotin ou la simplicité du regard, Paris, Gallimard, 1997, p. 135.
- ↑ (fr)Pierre Hadot, Plotin ou la simplicité du regard, Paris, Gallimard, 1997, p. 37.
- ↑ id"union"
- ↑ (fr)André Bord, Plotin et Jean de la Croix, Paris, Beauchesne, 1996.
- ↑ {{}}Jean-Chrysostome Kanyororo, « Les richesses intérieures de l’âme selon Plotin », in Laval théologique et philosophique, vol. 59, Modèl:Numéro2, 2003, pp. 235-256.
- ↑ (fr)Dominic O'Meara, Plotin. Une introduction aux Ennéades, Cerf, 1992.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Las Ennèadas
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Richard Dufour, Plotinus : A Bibliography 1950-2000, Leiden, Brill, 2002. (Pour la bibliographie après 2000, voir son site Internet : Bibliographie plotinienne)
- (fr)Bibliografia del centre Jean Pépin (CNRS), per Pierre Thillet
Fonts sus Plotin[modificar | modificar la font]
- Porfiri, Vida de Plotin
- Porfiri, Contra los crestiens
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Vie de Plotin, par Porphyre de Tyr, site de P. Remacle
- (fr)Vie des sophistes, par Eunape de Sardes, site de P. Remacle

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Geografia
La geografia es l'estudi de la superfícia de la Tèrra. Lo mot, inventat per Eratostènes per un obratge uèi perdut, proven del grèc ancian :
- n Yn (hê gê) : la Tèrra ;
- Ypaφeιv (graphein) : escriure.
Un scientific especializat en geografia es un geograf o una geografa.
Los geografs se pausan tres questions majoras quand agachan la Tèrra :
- Qui ? - Los individús/las societats ocupan l'espaci amb lors valors, lors mòdes de vida.
- Qué ? - L'impacte d'aquestes òmes, que siá economic, social, o environamental, produch de lors institucions, de la recèrca, de las tecnicas, dels escambis o encara de l'esplecha de las ressorsas naturalas.
- Ont ? - La question fondamentala en geografia, lo luòc d'aquestas activitats umanas, pausant lo problèma de las localizacions, "expressions de la causida de las societats" (Antoine Bailly, 2001)
Los geografs pòdon pas abordar aquestas questions sens prendre en compte lo questionament istoric : quora ? Los individús o las societats produson d'espacis que s'ajustan als precedents. De segur, d'autras questions son tanben abordadas al cors d'una analisi geografica complèta (perqué ? - Los objectius dels individús/de las societats ; cossí ? - Las relacions del poder dins l'espaci ; fins a quora ? - Los limits, las discontinuitats, los lindals...)


text:
Lardièrs
Lardièrs (Lardiers en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat a unitat|766|m}} d'altitud[1].
Le village est situé à 766 m d’altitude[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.


text:
1048
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1048 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Començament d'una novèla guèrra entre lo còmte de Provença, sostengut per divèrsei vassaus, e lo senhor de Fòs e d'Ieras que refusava totjorn d'acceptar sa senhoriá.
França[modificar | modificar la font]
En Normandia, après sa victòria de l'annada passada, lo duc Guilhèm comencèt lo sètge de Brionne ont èra fortificat son darrier advèrsari Gui de Brionne. Aquò foguèt lo començament d'un sètge de tres annadas que s'acabèt per la redicion de la garnison en 1051.


text:
Alejandro Agustín Lanusse
Alejandro Agustín Lanusse Gelly (28 d'agost de 1918 - 26 d'agost de 1996) que ho un militar argentin d'origina bearnesa qui ocupè de facto la presidéncia d'Argentina enter lo 22 de març de 1971 e lo 25 de mai de 1973. Que s'oposè au peronisme d'un biais anticonstitucionau mes que savó li tornar lo poder democraticament. La soa anticonstitucionalitat (dens un contexte istoric e politic on la constitucionalitat non ho que chic de còps la nòrma) que pòt envitar a mantuns jutjaments, mes non se 'u pòt pas con·hóner dab la dictatura argentina a laquau be s'opausè, ne ho victima, e testimoniè contra quan, tornada la democracia, l'autobatejat Processus de Reorganizacion Nacionau (qu'ei a díser, la Dictatura Militara Argentina) e ho jutjat.
Somari
Carrièra militara[modificar | modificar la font]
Lanusse qu'entrè au Colegio Militar de la Nación en 1935 puish, en 1938, que vadó membre de la Cavaleria de l'Armada Argentina e que formè part deu prestigiós regiment de Grenadiers a Chivau, fondat peu Liberator generau José de San Martín. Arron divèrsas afectacions (Mendoza, Salta, Campo de Mayo, Chajarí) que participè au còp d'Estat orquestrat peu generau Benjamín Menéndez contra Juan Domingo Perón lo 28 de seteme de 1951. Condemnat a la preson a vita, que demorè durament en carcer en Rawson e en Río Gallegos dinc a la soa liberacion lo 19 de seteme de 1955, un dia abans la caduda de Perón, acassat per la Revolución Libertadora, lo còp d'Estat gavidat per Eduardo Lonardi e qui exilié Perón.
Enter octobre de 1955 e març de 1958 que ho cap deu Regiment de Grenadiers a Chivau (escòrta presidenciau).
En 1956 que ho mandat com embaishador especiau e extraordinari au Vatican per hestejar los 80 ans de Pie XII. Que tornè en 1960 per'mor d'estar nomat susdirector de l'Escòla Superiora de l'Armada. Durant la presidéncia de José María Guido (1962-1963) que militè dab los Azul (partisants d'un viste restabliment de la democracia). Antiperonista convençut, que ho ligat au còp d'Estat de Juan Carlos Onganía contra Arturo Umberto Illia, qui s'escadè lo 28 de junio de 1966, e aperat Revolucion Argentina. En 1962 que comandadava la Purmèra Division Blindada, e en 1968 que ho nomat cap comandant en cap de l'Armada.
La pujada cap a la presidéncia[modificar | modificar la font]
Las divergéncias dab la politica d'Onganía e l'aflaquiment de la Revolucion Argentina qui afrontava las susmautas d'organizacions armadas clandestinas arron deu Cordobazo, que'u mièn a exigir la demission deu president e, per'mor deu son refús, de'u har cáder.
La Junta deus comandants en cap de las Hòrças Armadas, dont Lanusse e hasèva partida com cap de l'Armada, que remplacè de tira Onganía per Roberto Marcelo Levingston, qui, après un brèu temps com president, e ho au son torn destituit e remplat per Lanusse en març de 1971.
Govèrn[modificar | modificar la font]
Durant lo son mandat que hasó mòstra d'un pragmatisme agut, en bèth restablir las relacions diplomaticas dab China, en repatriant lo cadabre d'Eva Perón e en bèth envitar Perón a tornar deu son exili en 1972. Suu plan economic que realizè o comencè òbras infrastructuraus de las importantas com rotas, centraus electricas, ponts, etc. Totun la soa gestion non podó pas jamei cambiar lo maucontenter generau e popular de cap a las duas etapas anterioras de l'auto nomada Revolución Argentina.
Entà adobar ua sortida de cap a la democracia, Lanusse que nomè Arturo Mor Roig, un òmi politic de simpatias radicaus, com Ministre de l'Interior. Qu'hore l'arquitècte deu Gran Acòrd Nacionau, un ensai de trovar ua sortida politica peu regim militar. En abriu de 1971, Mor Roig qu'anonciè que los partits politica non serèn pas mei vedats, e qu'us tornè los lors bens.
Dens un clima politic cada còp mei violent en lo quau, enter mantuns eveniments sagnós, s'escadó lo Massacre de Trelew, Lanusse se prometó de convocar eleccions en 1973; Héctor José Cámpora (l'òmi de palha que Perón e mandè per estar candidat a la soa plaça e atau non pas tornar d'exili avan qui agi avut un govern amistós per eth) que ho elejut president, e arron de la soa pujada, Lanusse que's retirè.
Ministres deu govèrn de Lanusse[modificar | modificar la font]
Ministre de l'Economia e deu Tribalh: Aldo Ferrer
Ministre deu budget e de las Finanças: Juan Alberto Quillici; Cayetano Antonio Licciardo; Jorge Wehbe
Ministre de l'Educacion: Gustavo Malek
Ministre de l'Interior: Arturo A. Cordón Aguirre; Arturo Mor Roig
Ministre deu Comèrci: Alfredo José Girelli
Ministre de las Òbras e deus Servicis Publics: Oscar J. Colombo; Oscar M. Chescotta
Ministre deu Benestar Sociau: Francisco Manrique; Gervasio R. Colombres; Oscar R. Puiggrós
Ministre de la Dehensa Nacionau: José R. Cáceres Monié; Eduardo Aguirre Obarrio
Ministre de la Justícia: Jaime L. Perriaux; Ismael Bruno Quijano; Gervasio R. Colombres
Ministre de l'Exterior e deu Culte: Luis María de Pablo Pardó; Eduardo F. Mac Loughlin;
Ministre deu Tribalh: Rubens San Sebastián
Activitats publicas posterioras[modificar | modificar la font]
Lanusse que ho un critic actiu deus actes de las juntas militaras durant lo Processus de Reorganizacion Nacionau, e que testimoniè durant los sons jutjaments qui's debanèn au parat deu retorn de la democracia en 1985. La dictatura que toquè los sons tanhents. En 1977, lo son ancian Secretari de premsa, Edgardo Sajón, que ho sequestrat e aucit sus ua taula de tortura dens un centre clandestin de detencion, en Buenos Aires. En deceme de 1978, la soa cosia Elena Angélica Holmberg que ho sequestrada e assassinada a París per comandòs clandestins de l'Armada Argentina. Qu'escrivó los libes "Mi testimonio" (lo men testimoniatge) e "Confesiones de un general".


text:
Patrimòni Mondial de l'Umanitat
Lo Patrimòni Mondial de l'UNESCO o Patrimòni Mondial de l'Umanitat es una lista de luòcs excepcional al nivèl natural o cultural designat per l'UNESCO, aquesta lista existís dempuèi lo 16 de novembre de 1972. La tòca primièra es de conservar los luòcs, en 2008 i a 851 luòcs classat al patrimòni, 660 culturals, 166 naturals e 25 mixtes, dins 141 estats amb 10 en Occitània[1].
En 2007, lo concèpte de Patrimòni Oral e Immaterial de l'Umanitat foguèt definit.
Somari
Critèris de seleccion[modificar | modificar la font]
Per figurar dins la lista del Patrimòni Mondial, i a 6 critèris pels luòcs culturals e 4 critèris pels luòcs naturals[2] :
Luòc cultural[modificar | modificar la font]
- Representar un cap d'òbra del gèni creator uman.
- Testimoniar d'un escambi d'influéncias considerable pendent un periòde donat o dins un airal cultural determinat sus lo desvolopament de l'arquitectura o de la tecnologica, de las arts monumentalas, de la planificacion de las vilas o de la creacion de païsatges.
- Aportar un testimoniatge unic o almens excepcional sus una tradicion culturala o una civilizacion viventa o desapareguda.
- Ofrir un exemple eminent d'una mena de construccion o d'ensemble arquitectural o tecnologica o de païsatges illustrat un o de periòdes significatius de l'istòria umana.
- Èsser un exemple eminent d'establiment uman tradicional, de l'utilizacion tradicionala del territòri o de la mar, que siá representatiu d'una cultura (o culturas), o de l'interaccion umana amb l'environament, especialament quand aqueste es vengut vulnerable jos l'impacte d'una mutacion irreversibla.
- Èsser dirèctament o materialament associat a d'eveniments o de tradicions viventas, d'idèas, de cresenças òbra artisticas e literàrias amb una significacion universala excepcionala.
Luòc natural[modificar | modificar la font]
- Representar de fenomèns naturals o d'airals d'una beutat naturala e d'una importància estetica excepcionalas.
- Èsser d'exemples representatius de grands estadis de l'istòria de la tèrra, inclús lo testimoniatge de la vida, de procediment geologic en cors dins lo desvolopament de formas terrèstras o d'elements geomorfics o fisiografics amb una granda significacion.
- Èsser d'exemples representatius de procediments ecologics e biologics en cors dins l'evolucion e lo desvolopament d'ecosistèmas e comunautats de plantas e d'animals terrèstres, aqüatics, costièrs e marins.
- Conténer los abitats naturals pus representatius e pus importants per la conservacion in situ de la diversitat biologica, inclús los, ont subrevivon d'espècias menaçadas amb una valor universala excepcionala del vejaire de la sciéncia o de la conservacion.
Occitània[modificar | modificar la font]
En Occitània, 12 luòcs son dins la lista :
- Albi, centre istoric
- Monuments romans e romanics d'Arle
- Aurenja: teatre antic e Arc de Trionf
- Avinhon: lo Palais dels Papas, Pont d’Avinhon e ensemble episcopal
- Bordèu, Pòrt de la Luna
- Jurisdiccion de Sent Milion
- Los Camins de Sant Jaume
- Ciutat de Carcassona
- Pont de Gard
- Canal de las Doas Mars
- lo Mont Perdut
- Caunas ornadas de la valada de Vesera
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) Sit oficial
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Primièra Crosada
La primièra crosada (var. primiera crosada, primèira crosada, primèra crosada, purmèra crotzada) es una crosada que se debanèt de 1096 a 1099 après, entre autres, lo refús intervengut en 1078 dels turcs seleucidas de daissar liure lo passatge als pelegrins crestians cap a Jerusalèm.
Somari
- 1 Premicis
- 2 La crosada populara
- 3 La crosada dels barons
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Vejatz tanben
Premicis[modificar | modificar la font]
En 1078, los Turcs seldjokidas delòtjan de Jerusalèm los Arabis abbassidas qu'i èran installats dempuèi 637[1]. Un periòde d'accès liure a Jerusalèm pels pelegrins crestians s'acaba alara. Dins lo meteis temps, vençuts a la batalha de Manzikert en 1071[2], los Bizantins pòdon pas empachar los Turcs de s'establir a Nicèa en 1078 e d'i fondar un reialme en 1081.
A la fin del sègle XI, l'emperaire Alèxis Ièr Comnèn, que son Empèri Crestian d'Orient es menaçat pels Turcs, demanda mantun còp lo secors de Roma contra los Seldjokidas. En 1095 al moment d'un sejorn en França, lo papa Urban II pren acte de la furor dels cavalièrs a qui los Turcs barran d'ara enlà lo camin de Jerusalèm (que los Arabis avián totjorn daissat liure) e respond a la demanda d'Alèxis Ièr. Atal, lo 27 de novembre de 1095, al cors del concili de Clarmont que faguèt acampar, lo papa fa una crida a la crosada[3], e predica per secórrer l'emperaire bizantin e la liberacion de la Tèrra Santa a Jerusalèm. En escambi de lor participacion a la crosada, promet lo perdon de lors pecats als cavalièrs qu'anarián portar secors als crestians d'Orient[4].
Designa Ademar de Montelh, evesque del Puèi de Velai, per dirigir aquesta crosada[5].
La crosada populara[modificar | modificar la font]
Lo pichon pòble reagís en grand nombre, en particular a l'apèl de Pèire l'Ermita que l'a presicada en Berric e ont cridèt lo famós « Dieu o vòl », en Orleanés, a Poissy ont Gautier Sans-Avoir lo rejonh, en Champanha e en Lorena.
Lo 12 d'abril de 1096 es amb aperaquí 15 000 pelegrins que Pèire l'Ermita e Gautier Sans-Avoir pervenon a Colonha. Aquestas crosadas popularas s'acompanhan de persecucions contra los josieus.
Gautièr, menant una majoritat de Franceses, quita primièr Colonha e ganha Ongria ont lo rei Coloman li acòrda lo liure passatge. A Semlin, darrièra plaça ongresa abans lo territòri bizantin, d'incidents amb los Ongreses se sòldan per l'escòrgament de setze rebalaires. Arribant a Niš lo 18 d'agost, Gautier contunha sa rota via Sòfia, Philippopoli e Andrinòple fins a Constantinòple qu'atenh lo 20 de julhet jos escòrta bizantina.
Las tropas de Pèire l'Ermita atenhon a lor torn Semlin, prenon la vila d'assaut e i chaplan 4000 Ongreses. D'aprèp lo cronicaire Albèrt d'Ais, aurián agit atal aprèp aver vist suspenduts a las muralhas las armas e los vestits apartenent a de pelegrins que fasián partida de la còla de Gautièr e qu'èran estats tuats.
Per far bona mesura, investisson puèi e pilhan Belgrad, desertada de sos abitants qu'avián trobat refugi en territòri bizantin sus l'autra riba de Sava. Temptant de renovelar lors proesas a Niš, las tropas de Pèire son mesas al pas pel governador Nicetas que lor permet de contunhar lor camin sonque a la condicion exprèssa de s'arrestar pas mai de tres jorns davant una vila.
Aquela tropa se presenta fin finala davant Constantinòple lo 1 d'agost de 1096. Lai, l'emperaire Alèxis Ièr lor conselha, dins un primièr temps, d'esperar la crosada menada pels barons, mas davant lors excèsses, lor fa traversar lo Bosfòr lo 6 d'agost e lor assigna la plaça fòrta de Kibotos (Civitot).
En setembre, rasian los environs de Nicèa e una banda, dirigida per un nòble italian del nom de Renaud s'apodera del castèl de Xerigordon. Lo 29 de setembre, un contingent d'òmes armats mandat pel sultan Kilij Arslan repren la plaça fòrta.
Lo 21 d'octobre de 1096, lasses d'esperar, se remeton en movement cap a Nicèa, mas son exterminats tot escàs sortits del camp de Civitot. Gautier-sans-Avoir, lo comte d'Uc de Tubinga e Gautier de Teck pèrdon la vida dins aquel combat. Sus 25 000 òmes, sols 3000 pervenon a rejónher l'Empèri Bizantin. S'amalgaman a la crosada dels barons, donant los terribles tafurs.
Las crosadas « alemandas »[modificar | modificar la font]
Parallèlament a la crosada de Pèire l'Ermita, d’autras bandas s’illustran per de desòrdres encara mai grands. Son las bandas de Volkmar/Folkmar, de Gottschalk, d’Emich de Flonheim e d'Emich de Leisingen.
- Folkmar amb environ 12 000 òmes passan per Saxònia e Boèmia, massacrant de josieus a Ratisbona e a Praga abans d'èsser dispersats en Ongria.
- Lo prèire alemand Gottschalk recampa una banda de 15 000 òmes e va en Ongria ont sos crosats cometon mantuna malafacha abans d’èsser massacrats o capturats pels Ongreses.
- Emich de Leisingen, enfin, cavalièr-brigand de Ren, se dona a de vertadièrs pogròms dins las vilas que travèrsa pendent lo mes de mai : Mètz, Spira, Trevèri, Worms, Maiança e Colonha. A Maiança, ont se tròba un centre d’estudi talmudic, 90% de la comunautat es chaplada, çò qu'afectèt prigondament lo talmudista Rachi. Luènh d’èsser desorganizada, la tropa d'Emich de Leisingen, ont figuran de senhors nombroses (Guillaume Charpentier, vescomte de Melun e Gâtinais, Clarembaud de Vendeuil, Tomàs de Marle, Drogon de Nesles) complís sos mesfaches per pur antijudaïsme. Coma se son vist refusar l’entrada en Ongria, la chomalha entrepren lo sètge de Wieselburg ont es espotida pels Ongreses. Emich capita de fugir e tornar dins son son país mentre que Tomàs, Clarembaud e Guillaume le Charpentier rejonhon Uc de Vermandés.
La crosada dels barons[modificar | modificar la font]
Se los sobeirans respondon pas a l'apèl del papa, de grands feudals o fan :
- Raimon de Sant Gèli, comte de Tolosa, que, en 1087 a participat a la Reconquista ;
- Guilhèm dels Bauç e son filh Raimon dels Bauç ;
- Boemond de Tarent e son nebot Tancrèd de Hautavila de la familha dels princes normands d'Itàlia ;
- Uc lo Grand, comte de Vermandés, fraire del rei de França Felip Ièr ;
- Robèrt Courteheuse , duc de Normandia, filh de Guilhèm lo Conquistaire, son cavalièr bandairièr Joan de Lanas.
- Robèrt, comte de Flandra ;
- Godofred de Bouillon, duc de Bassa Lotaringia, son fraire Baudoïn de Bolonha e lor cosin Baudoïn del Borg ;
- Estève II, comte de Bles ;
- Enguerrand Ièr, comte d'Amians e son filh Tomàs ;
- Uc II, comte de Sant Pol e son filh Enguerrand.
Quatre armadas se constituisson per de regropaments regionals :
- los lorencs, menats per Godofred de Bouillon e Baudoïn de Bolonha, que travèrsan Alemanha e los Balcans ;
- los normands d'Itàlia, conduches per Boemond de Tarent e Tancrèd de Hautavila, desbarcant en Epir ;
- los occitans a l'entorn de Raimon de Sant Gèli, que passan per l'Itàlia del Nòrd, Serbia e Macedònia ;
- los franceses amb Uc lo Grand, Robèrt Courteheuse e Robèrt de Flandra.
Lo primièr que partiguèt foguèt Uc de Vermandés, comte de Vermandés e fraire cabdèt del rei de França Felip Ièr. Quitèt França cap al mitan del mes d'agost de 1096 amb una seguida respectabla e passant per Itàlia, recebèt l'estendard de Sant Pèire a Roma. Godofred de Bouillon, senhor de Bouillon e duc de Bassa Lotaringia, que financèt son expedicion per la venda o en ipotecant d'unas de sas possessions, partiguèt tanben al mes d'agost de 1096. Boemond de Tarent decidiguèt de se crosar quand las primièras tropas francesas traversèron Itàlia, e abandonant lo sètge d'Amalfi qu'èra a entreprendre, levèt una armada normanda e partiguèt per Constantinòple, amb son nebot Tancrèd. Lo comte de Tolosa, Raimon de Sant Gèli, acampèt, quant a el, amb lo legat del papa Ademar de Montelh, la màger de las armadas dels crosats, que traversèt Dalmàcia, non pas sens dificultats, durant l'ivèrn e pervenguèt a Tessalonica al començament d'abril de 1097 e Constantinòple lo 21 del meteis mes.
L'arribada a Constantinòple[modificar | modificar la font]
Un dels primièrs que respond a l'apèl d'Urban II en 1095, Jaufré de Bolhon, ven tanben un dels principals caps de la primièra crosada. Partit de Verzelai amb una seguida nombrosa, passa per Ratisbona, Viena, Belgrad e Sòfia, arriba a Constantinòple lo 23 de decembre de 1096, e se tusta tanlèu a Alèxis Ièr Comnèn. Los Meridionals se presentan davant Constantinòple en abril de 1097. D'incidents surgisson amb l’arribada de tropas pus importantas, entre Raimon de Tolosa e los mercenaris pechenègas, entre Boemond e los abitants de Castoria que li refusan lo ravitalhament.
Alèxis Ièr se mespren sus las intencions dels crosats, que los crei venguts ofrir lors servicis a son Empèri per recuperar sas tèrras - a l'instar d'aquelas tropas escandinavas que dempuèi mantun sègles se metián a son servici. Exigís doncas un jurament de fiseltat e la promessa de restituir a l'Empèri Bizantin las tèrras que li an apartengut abans la conquista turca e de tenir en fèu de l’emperaire totas las autras tèrras conqueridas.
Uc de Vermandés, arribat primièr a Constantinòple aprèp un naufragi al moment de la traversada de l’Adriatica, prèsta sens dificultat a Alèxis lo jurament. S'estimant fisèl subjècte e òme vassal del sol emperaire germanic, Jaufré de Bolhon refusa d'en primièr de prestar lo jurament d'aleujança exigit pel basileus de totes los caps crosats. Li cal copar los viures per lo far cedir. Sacrifica enfin sos principis a l'esperit de crosada e prèsta a contracòr lo jurament requerit. S'engatja atal a remetre al basileus totes los territòris qu'an apartengut a l'Empèri Bizantin que poiriá levar a l'Islam. Trionfant e magnanim, Alèxis Comnèn testimònia de sa satisfaccion en lo comolant de presents somptuoses : cavals de prètz e vestits de parada, teissuts precioses e cofrets emplenats de besants d'aur. Raimon de Sant Gèli, pretextant que podiá pas servir d’autre sobeiran que lo Crist, se'n ten a jurar de respectar la vida e l’onor de l’emperaire. Boemond de Tarent prestariá volontièr jurament, s'òm lo nomenava grand domestic de l’Orient, carga que li balhariá lo comandament de las fòrças imperialas en Asia Menora, per consequent lo comandament de l’expedicion. Çaquelà, Tancrèd de Hautavila se sostrai al jurament en passant sus la riba asiatica.
La traversada d'Anatolia[modificar | modificar la font]
Aprèp l'acampament de las quatre armadas, los crosats amb de tropas bizantinas se dirigisson cap a Nicèa qu'es assietada a partir de mai 1097. Çaquelà, quand la vila es a mand d'èsser presa, lo 16 de junh, los Turcs causisson de se rendre als Bizantins e los crosats son suspreses, siquenon decebuts, de veire d'un còp la bandièra bizantina flotar sus la vila que s'aprestavan a atacar.
Los crosats se tòrnan encaminar cap a la Tèrra santa. De son costat Qilij Arslan Ièr, sultan de Rom, bat lo rapèl dels Turcs seldjokidas e ataca per suspresa los crosats a la batalha de Dorilèa, lo 1èr de julhet de 1097. La victòria dels crosats lor dobrís la via d'Anatolia.
L’armada progrèssa dificilament, endurant lo talent e la set, perdent sos cavals en grand nombre e rendent los guidas grècs responsables de sos mals. Venceires dels Danichmendidas e de l’emir de Capadòcia a Eraclèa, los crosats travèrsan Taurus e son aculhits favorablament en Cilicia pels Armènis installats lai dempuèi lo mitan del sègle XI.
Lo sètge e la presa d'Antiòquia[modificar | modificar la font]
Lo 20 d'octobre, los crosats arriban davant Antiòquia. Lo nebot de Boemond, Tancrèd, e Baudoïn de Bolonha s’emparan de las plaças cilicianas de Tarsa e de Mamistra, qu’abandonan après de dissensions. Baudoïn va apuèi dins lo Naut Eufrates, ont pren Ravendel e Turbessel, que daissa en fèu als companhons armènis que l’an guidat. Apelat a Edessa per l’armèni Thoros, desirós de saquejar la tutèla turca, ven son filh adoptiu e eiretièr.
Lo blocatge d'Antiòquia comença en novembre, amb de material aportat per una flaüta genovesa. Mas l’ivèrn rend lo ravitalhament dificil. Malgrat las victòrias ganhadas sus las armadas de Damasc (decembre), puèi d’Alèp (febrièr de 1098), lo moral dels assietants es fòrt bas. Las defeccions son nombrosas (Pèire l'Ermita, Estève II de Bles, e lo cap del contingent bizantin sospechat d’intrigar amb los Turcs). Boemond capita de se far prometre la vila al detriment de l’emperaire de Bizanci s’i entrava primièr.
Un soslèvament desbarrassa Baudoïn de Bolonha de Thoros d’Edessa en març de 1098. Baudoïn, son eretièr, fonda lo comtat d'Edessa. Boemond capita d'entrar dins Antiòquia amb la complicitat d’un dels desfenseires (3 de junh de 1098). Los crosats, entrats dins la vila, se tròban en situacion d’assietats, entre la garnison turca demorada dins la ciutadèla, e los prodèls conduches per l’atabey de Mòssol, Kerbogha. Una seria de visions e la descobèrta de la santa Lança lor permeton de gardar lo moral. Mas de fugitius, persuadits de la casuda imminenta de la vila, an rejunt Alèxis Comnèn qu'a atench Philomelium al cap d’una armada de secors. Alèxis, que vòl gardar las conquistas fachas per la crosada (Esmirna, Efès, Sardas), e ten pas a se mesurar a Kerbogha, se revira. Boemond de Tarent, victoriós de Kerbogha (28 de junh), mestreja Antiòquia. Sol Raimon de Sant Gèli pretend de far respectar los dreches de l’emperaire sus la vila. Mas coma Alèxis a pas portat assisténcia a sos vassals, aqueles se considèran deligats de lor engatjament. La crosada a romput amb Bizanci.
Durant l’estiu, mentre qu’una epidemia regna a Antiòquia e empòrta lo legat Ademar de Montelh, los crosats s'espandisson dins las regions vesinas, s’emparan al sud de Lattaquié e de Ma`arrat, ont consolidan lors posicions en Cilicia. Las esitacions del conselh dels barons al subjècte d'Antiòquia e del comandament irritan la rèsta de l’armada, que destrusís las fortificacions de Maarrat, conquerida per Sant Gèli per lo fòrçar de partir.
Aprèp la presa d'Antiòquia, lassat de la pelejada interminabla qu'opausa Boemond de Tarent e Raimon de Sant Gèli, Jaufré se retira temporàriament çò de son fraire Baudoïn a Edessa, d'ont rejunhís los crosats quand tòrnan prene enfin la rota per Jerusalèm. Qualques cronicaires evòcan la preséncia de practicas antropofagas al cors del sètge d'Antiòquia. Atal, aprèp la conquista de Palestina, Raol de Can, cronicaire de la primièra crosada escriviá : « A Maarat, les nôtres firent cuire les païens adultes dans des marmites e embrochèrent les enfants pour les manger rôtis. »
S'agís çaquelà aicí d'una legenda nascuda de rumors entretengudas per Boemond de Tarent al començament del sètge d'Antiòquia. Aqueste sap que i a d'espions turcs dins los environs alara met en scèna de marmitas ont fa bolhir de còsses per propagar la terror en çò de l'enemic en se fasent passar per d'antropofags. Eventualament, es possible que d'unes crosats butats dins los retrancaments ultimes de la subrevida ajan pogut tombar dins aquelas practicas mas s'agissiá segurament pas alara de practicas fachas amb plaser al grand jorn dins de marmitas. Boemond de Tarent va doncas inspirar la paur als musulmans que van far resson d'aquela descobèrta.
Lo sac de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
L’armada crosada pren lo camin de Jerusalèm (13 de genièr de 1099), remontant la valada d’Orontes, sens èsser inquietada pels emirs arabis de la region. Rejonhent la còsta, s’empara de Tortòsa e de Maraclèa. Jos la pression de sos soldats, Raimon de Tolosa deu abandonar lo sètge d’Arqa que ne comptava far lo centre de sas possessions venentas. Seguissent la còsta fins a Jaffa, los crosats entran a Betelèm lo 6 de junh e meton lo sètge davant Jerusalèm l'endeman.
La vila, fortificada e enrodada de vabres, levat al nòrd, espèra de secorses d’Egipte. Los assietants mancan d’aiga, de lenha e d’armas e son pas pro nombroses per l’investir. Una expedicion en Samària e l’arribada d’una flaüta genovesa a Jaffa provesisson lo material necessari a la construccion de maquinas de sètge. Una seria de junes purificators, una procession a l'entorn de la vila rend son sens de pelegrinatge a la crosada. Aprèp un assaut dificil de dos jorns, la vila es presa lo 15 de julhet. « Entrats dins la vila, los pelegrins perseguissián, chaplavan los Sarrasins fins al Temple de Salomon… ont i aguèt un tel carnalatge que los nòstres chauchavan dins lo sang fins a las cavilhas ». La vila es pilhada, sa populacion musulmana, josieva e de crestians grècs, còptes, sirians, armènis es chaplada. Lo sac de Jerusalèm foguèt espaventable, mas benlèu amplificat per de cronicaires e de clercs per ne far un recit d'apocalipsi e demostrar que la purificacion rituala de la vila qu'espèra lo retorn gloriós del Crist èra a aquel prètz.
Dins los meses que seguisson, un cèrt nombre de pelegrins, que creson d'aver complit lor vòt, tòrnan en Occident e i pòrtan la novèla del trionf de la crestiantat. Coma a refusat dignament la corona de Jerusalèm, Jaufré de Bolhon pren lo títol d’avoat del Sant Sepulcre, atal resèrva los dreches de la Glèisa sus l'estat novèl. Doncas es son fraire que ven rei jol nom de Baudoïn Ièr de Jerusalèm. En julhet, amb los autres princes, suspren l’armada egipciana de secors a Ascalon, assegurant la subrevida de son Estat. Çaquelà, los Fatimids tòrnan prene lo contraròtle d'Ascalon aprèp una revòlta populara. En setembre, Jaufré de Bolhon demòra sol amb tres cents cavalièrs e dos mila pietons per defendre sas conquistas (Jerusalèm, Jaffa, Lydda, Ramla, Betelèm, Ebron) a las qualas s’apondon lèu Galilèa. Afronta tres còps los Fatimids, al moment de las batalhas de Rama (1101, 1102 e 1105).
Coma se voliá reservar un fèu, Raimon de Sant Gèli comença lo long sètge de Trípol en 1102. Dos ans mai tard, Baudoïn Ièr decidís de profiechar d'un conflicte intèrne dels Seldjokids, qu'opausa lo shah seldjokid Barkyaruq a son fraire, per temptar de prene Harran, que dobririá la via sus Mòssol e Bagdad. E mai, l'emir de Mòssol, Jekermish, s'afronta amb son vesin Il Ghazi ibn Ortoq, senhor de Mardin e d'Alèp.
Pr'aquò, lo fraire d'Il Ghazi, Soqman ibn Ortoq, se reconcilia amb Jekermish, batent Baudoïn Ièr e sas tropas. L’armada d’Edessa es entièrament destrucha o capturada e sos caps, Baudoïn e son vassal, Josselin de Courtenay, son capturats. L'avançada dels Crosats cap a Pèrsia es atal blocada. Pauc de temps aprèp, profiechant de l'afebliment dels Crosats, los Turcs d’Alep tòrnan prene Artâh e los Bizantins s'emparan de Cilicia e de Lattakié [6].
En 1105, Raimon de Sant Gèli morís al moment del sètge de Trípol. aqueste se perseguís, jos la direccion de son cosin, Guilhèm Jordan, sostengut per Bizanci. L'emir de Trípol tempta d'obténer l'ajuda de Soqman ibn Ortoq, venceire de la batalha d'Harran, mas aquel morís en camin. Lo blocatge de Trípol se fa pus intens, e en 1108 Bertrand de Sant Gèli, lo filh de Raimon IV, arriba amb de tropas. Per arbitrar entre la rivalitat d'aquel darrièr e de Guilhèm Jordan, lo rei de Jerusalèm Baudoïn Ièr marcha tanben sus Trípol, rejunt pel prince d'Antiòquia, Tancrèd de Hautevila. Baudoïn Ièr decidís de devesir lo futur comtat de Trípol en doas partidas, e accèpta la reddicion de Trípol. Pauc de temps aprèp la presa de la vila, Guilhèm Jordan morís assassinat, lo comtat de Trípol tòrna doncas a Bertrand de Sant Gèli.
En Occident, la crosada contunha d'èsser predicada. Lo papa Pascal II pronóncia l’excomunicacion contra los qu’an pas complit lors vòts, remanda a Jerusalèm los desertors, coma Estève de Bles e Uc de Vermandés.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Un cèrt nombre de pelegrins aprèp aver complit lors devocions reprenon lo camin del retorn. An desliurat Jerusalèm e per la meteissa ocasion complit lors vòts. D'autres crosats s'aprestan a demorar en Orient. Jaufré de Bolhon es causit per sos pars coma prince de Jerusalèm. Refusa d'èsser nomenat rei del Reialme de Jerusalèm. Ditz : « Portarai pas una corona d'aur, lai ont lo Crist portèt una corona d'espinas ». Pren alara lo nom d'Avoat del Sant Sepulcre, siá advocatus Sancti Sepulchri, reservant los dreches eminents de l'estat novèl a la Glèisa. En setembre demòra sol dins sas possessions novèlas amb sonque 300 cavalièrs e 2000 pietons. Los establiments francs son fòrça isolats los uns dels autres e mal religats a la mar[7].
En Occident, la novèla de la presa de Jerusalèm provòca lo despart d'armadas novèlas que despassan de còps lo milierat d'òmes. Mas fauta d'entendas, aquelas "rèiras" crosadas fracassan totas en Anatolia davant los Turcs qu'an refach provisòriament lor unitat. La mar ven alara lo sol mejan de comunicacion amb l'Occident. L'arquevesque Daimbert de Pisa, arribat a Jaffa amb 120 vaissèls, se fa nomenar patriarca latin de Jerusalèm e sobeiran de la principautat d'Antiòqua e del reialme de Jerusalèm, se fa donar un quart de Jerusalèm e la totalitat de Jaffa. Jaufré, de son costat promet als Venicians que venon de prene Aifa, lo terç de totas las vilas qu'ajudarián a conquistar[8]. Qualques meses pus tard aprèp la mòrt de Jaufré, son fraire Baudoïn, Comtat d'Edessa, se fa coronar Rei de Jerusalèm pel patriarca latin de la vila. Espandís lo reialme de Jerusalèm per las conquistas d'Arsof, de Cesarèa, de Beirot e de Sidon. De son costat, Raimon de Tolosa fa la conquista amb l'ajuda de Gènoa del comtat de Trípol[9]. Los mercands italians d'en primièr reticents a l'idèa d'una aventura guerrièra que risca de deteriorar lors relacions comercialas amb l'Orient, començan de veire dins las crosadas un mejan d'alargar lo camp de lors activitats e de crompar los produches d'Orient a lor font quitament sens passar per l'intermediari dels musulmans o dels bizantins[10].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ivan Gobry La civilizacion medievale 1999, p. 133
- ↑ Alexandre Del Valle La Turquia dins Euròpa 2004, p. 21
- ↑ Joan Flori La guèrra santa 2001, p. 310
- ↑ Yves Celanire Raconter l'histoire 1999, p. 209
- ↑ René Grousset Histoire dels croisades et du royaume franc de Jérusalem 1948, p. 4
- ↑ Modèl:Ref-Grousset-Croisades
- ↑ Cécile Morrisson, Les Croisades, PUF, 1969, nouvelle édition : 2006, p 32
- ↑ Cécile Morrisson Les Croisades 1998, p. 33
- ↑ Cécile Morrisson, p. 34
- ↑ Michel Balard, Jean-Felip Genêt, Michel Rouche, Des Barbares a la Renaissance, Hachette, 1973, p. 180
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams connèxes[modificar | modificar la font]
- Alèxis Ièr
- Anna Comnèn, l'Alexiada
- Persecucion dels Josieus pendent la primièra crosada
- Antijudaïsme
- Barkyaruq
- Concili de Clarmont
- Cronologia de la primièra crosada
- Fonts aràbias sus las crosadas
- Lista dels principals caps crosats
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Jean Flori, La Première Croisade. L'occident chrétien contre l'Islam, Bruxelles, (éd. Complexe), 1997. (ISBN 2-87027-436-X)
- (fr) Amin Maalouf, Les croisades vues par les Arabes, Paris : J.-C. Lattes, 1983
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Los documents sonòres de Canal Académie[modificar | modificar la font]
- (fr) Article de presentacion sul sit de Canal Acadèmia
- Expausat del professor Jacques Heers, director del departament d’estudis medievals de la Sorbona e autor de La première Croisade , Perrin, 2002 - L'appel de Clermont du pape Urbain II (58 min - Mp3 - 80 Mo)


text:
731
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 731 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Eleccion dau papa Gregòri III (en març) que condamnèt l'edicte iconoclasta de Leon III. Aquò decidiguèt l'emperaire d'organizar una expedicion per restaurar son autoritat en Itàlia e demenir l'autonòmia de la Glèisa Romana. Totjorn regardant l'iconoclasme, lo monge palestinian Joan Damascène acomencèt una polemica còntra leis arguments de l'emperaire.
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Inauguracion d'uneis estèlas per Yuknoom Took' K'awiil. Lo rèi de Calakmul i es encara representada coma senhor de Dos Pilas, de Naranjo e d'El Péru.


text:
Mesoth espinau
Lo mesoth espinau, (var.medoth espinau; mesolha espinala) qu'es ua partida deu sistèma nerviós centrau. Qu'es un tube que's tròba hens lo canau vertebrau o canau mesothèr. Que vaid au foramen occipitau e que s'acaba au nivèu de L3-L4, las tresau e quatau vertèbras lombaras
A l'òme[modificar | modificar la font]
Embriologia[modificar | modificar la font]
Anatomia[modificar | modificar la font]
Lo mesoth espinau qu'es destriat en duas substàncias, la substància blanca e la substància grisa. La substancià blanca qu'es compausada de vias nerviosas, n'i a pas nat nuclèu cellular. Los nuclèus de las neurònas que's tròban hens la substància grisa, en avant d'aquera, que son las motoneurònas, en darrèr que son las neurònas sensitivas. Lo mesoth espinau qu'es tanben destriat en métamèrs, aquestes mètamèrs qu'an senglas partidas deu còs. Que son com solèrs, 8 au nivèu cervicau, 12 au nivèu toracic, 5 au nivèu lombar e 5 au nivèu sacrat. Que son d'aquì que sòrten cada arraditz nerviòs, un arraditz motor capvath l'avant deu mesolh e un arraditz endarrèr, l'arraditz sensitiu, que's torneran amassar a la sortida deu canau vertebrau ende balhar un arraditz nerviòs. N'es pas un tube regular, au nivèu cervicau e lombar, que's tròban dus bombats, Que son las originas deus nèrvis de la cama e deu braç


text:
PVC
Lo policlorur de vinil o chlorur de polivinil es un polimèr termoplastic de granda consomacion, amòrf o un pauc cristallin, conegut subretot jol sigle PVC (de l'anglés polyvinyl chloride). Es compausat de doas matèrias premièras: 57 % de sal e 43 % de petròli. Lo PVC es la sola matèria plastica d’usatge corrent constituís per mai de 50 % de matèrias primièra d’origina minerala existent a profusion dins la natura[1].
Somari
Formula moleculària[modificar | modificar la font]
De formula , es obtengut per polimerizacion radicalària del monomèr clorur de vinil, . Lo PVC es un material organic.
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo policlorur de vinil foguèt descobèrt par accident a doas occasions pendent lo sègle XIX, d'en primièr en 1835 per Henri Victor Regnault e en 1872 per Eugen Baumann. Dins aqueles casses, lo polimèr es aparegut coma un solide blanc dins de botelhas de clorur de vinil aprèp exposicion a la lutz solar. Al començament del sègle XX, los quimistas russes Ivan Ostromislensky e Fritz Klatte ensagèron d'utilizar lo PVC dins de produches comercials, mas lors esfòrts capitèron pas a causa de las dificultats de transformacion del polymèr. En 1926, Waldo Semon, en collaboracion amb la societat B.F. Goodrich, desvelopèron un metòde de plastificacion del PVC en lo mesclant amb d'aponds. Aquò lo faguèt mai flexible e mai aisit de fabricar, començament del succès comercial del PVC.
Sintèsi[modificar | modificar la font]
Sa polimerizacion es iniciada per de radicals.
Istoricament lo monomèr de clorur de vinil (C H2=CHCl) foguèt produtz per reaccion de l'etilèn amb de clòr gasós. Ara, s'agís d'una reaccion oposant l'etilèn amb l'Acid cloridric, en preséncia d'oxigèn, qu'es subretot utilizada. Lo produch intermediari, lo dicloroetan se transforma en clorur de vinil jos l'efècte de la calor.
Lo PVC es insoluble dins son monomèr.
Igièna e securitat[modificar | modificar la font]
Lo PVC es un produch estable que se descompausa pas (la polimerizacion del CVM en PVC es irreversibla) e un objècte en PVC emana pas d'esperel cap de produch, nociu o non, de sa formula; mimai de CVM , mimai de produch secondari. Lo PVC permet l'utilizacion del clòr. Aquel polimèr se presenta jos forma d'una polvera blanca qu'es pas classada dangierosa per la reglementacion europèa. Atal receptèt d'agrements per las applicacions alimentàrias o medicalas.
Lo PVC foguèt criticat perque foguèt sospechat de contribuir:
- a las pluèjas acidas
- Los analisis de l'aciditat atmosferica en Euròpa mostrèron lo contrari e lo PVC seriá pas responsable de las pluèjas acidas[2].
- emanacion de dioxinas
- La combuscion de PVC dins un fuòc produtz pas mai de dioxinas que la combuscion de fusta.[3].
- als càncers
- Lo PVC es pas cancerogen. Lo C.I.R.C[4] classa lo polimèr dins lo grop 3 : "L'agent (la mescla e las circonstanças d'exposicion) pòt pas èsset classificat quant a sa cancerogenicitat per l'òme."
Plastificacion e risc toxic[modificar | modificar la font]
S'apond fòrça sovent al PVC de plastificants per melhorar de caracteristicas (soplessa, alongament a la rompadura, resisténcia al freg e tusts, eca.).
Lo PVC sople (plastificat) representa prèp de 30 % de la consomacion de PVC.
Los plastificants utilizats pòdon èsser toxics ftalats. Dins lo temps, pòdon migrar e se pausar en surperfícia dels objèctes soples en PVC.
D'autres plastificants son autorizats, dins la familha dels adipats o dels òlis vegetals (par exemple l'òli de sòja). Permeton depuèi ans la fabricacion del film etirable alimentari. Pasmens, al contacte dels còs grasses dels aliments, qualques plastificants idrofòbs migran dins la noirritura.
Transformacion[modificar | modificar la font]
Lo PVC es mai sovent mes en forma per des procediments de contunh (extrusion, enduccion). L'extrusion es utilizada sobretot per la fabricacion dels profilats de las fenèstras e de tudèls de PVC. L'injeccion es mens utilizada a causa dels riscs de l'enancion d'acid cloridric, mas fòrça articles son pasmens produtz industrialament: tudèls, equipaments électrics…
Per assemblar diferentas pèças en PVC, los metòdes mai sovent utilizadas son lo empegatge e diferentas tecnicas de Sòudadura plastica coma lo termosòudatge.
Formas comercialas[modificar | modificar la font]
Existís fòrça utilizacions de PVC dins l'industria jos tres tipes de PVC.
- Lo PVC rigid, dels tudèls, a un aspècte lisc. Aquels tudèls son tanben utilizats dins la fabricacion d'armas de grandor natura. Los tudèls representan mai de 40 % de la consomacion de PVC. Se fabrica de cartas « format carta de credit » (carte de membre, fidelitat, reduccion, client, eca.). Pòdon tanben èsser de PET.
- Lo PVC sople, que cobrís qualques pèças coma margues de pinças, a un aspècte brilhant. Se pòt tanben l'encontrar dins de revestiments de sol e dins de tipes de plafons.
- Los filmes de PVC plastificat (comercializat en bobinas) utilizat (coma filme adesiu) coma laminacion o pel marcatge publicitari, o (coma filme etirable) coma embalatge.
Incineracion[modificar | modificar la font]
Brutlar lo policlorur de vinil emana sobretot d'acid cloridric en preséncia de la vapor d'aiga contenguda dins l'aire. Ara, totas las usinas d'incineracion de bordilhas omologadas son equipadas de filtres antiacids, perque i a de clorurs dins fòrça descais. En mai, la combustion de PVC genèra de dioxinas e furanas en quantitat variabla seguent las condicions de combustion.
Per reconeisser lo PVC, cal l'expausar a una flama. Se ven verda, s'agís de PVC. Las fums pican los uèlhs (emanacion d'acid cloridric HCl) e la flama s'atuda d'esperela.
Reciclatge[modificar | modificar la font]
Abans los ans 2000, lo PVC èra percebut coma un material non reciclable, destinat a la descarga o a èsser incinerat. En 2000, l’Industria du PVC en Euròpa decidiguèt de lançar Vinyl2010 per tòca principala d'establir de filièras de collècta e de reciclatge adaptadas. L’engatjament volontari Vinyl2010[5] (2000-2010) permetèt de reciclar 260 000 t de PVC per an aprèp consomacion[6], al luòc de las 200 000 t prevista d'en primièr.
La creacion de l’initiativa Recovinyl[7] e lo desvelopament del procediments de reciclatge coma Vinyloop[8] e Texyloop[9] permetèron d’aténher l'objectiu. Le procediemnt Vinyloop[10] es un metòde de reciclatge mecanic que permet de reciclar lo PVC jos forma de descais composits. Aquel difèra del procediment mai utilizat de tissatge.
L’Industria europèa del PVC decidiguèt de contunhar un novèl engatjament volontari, VinylPlus, per capitar los objectius europèus 2020. Aquel còp, visa a reciclar 800 000 t de PVC cada fins 2020[11].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jean DUMONT et Jean GUIGNARD, Le PVC et ses applications, pp19, Édition Nathan, 1996
- ↑ (fr)Jean DUMONT et Jean GUIGNARD, Le PVC et ses applications, p72, Édition Nathan, 1996
- ↑ (fr)Le PVC en questions, redigit par un Grop de trabalh compausat de representants d'organizacions sindicalas, d'associacions de consomators, d'associacions de protection de l'environament, de sindicats professionals regropant los productors e dels transformators de PVC, p26-28, 1998
- ↑ (fr)CSST - Service du répertoire toxicologique - lien
- ↑ (fr)Vinyl2010
- ↑ (fr)reciclatge PVC en Euròpa
- ↑ (fr)[1]
- ↑ Dr Charles E. Wilkes, Dr James W. Summers, Dr Charles Anthony Daniels, PVC handbook, p673, Editions Carl Hanser Verlag, 2005
- ↑ Stuart Patrick, Practical guide to polyvinyl chloride, p136, Rapra Technology Limited, 2005
- ↑ TNO, Chemical Recycling of Plastics Waste (PVC and Other Resins), p37, 1999
- ↑ (fr)plastiques-caoutchoucs.com
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The European PVC Portal (European Council of Vinyl Manufacturers)
- (de) Informationen über PVC Platten
- (en) VinylPlus


text: Lo lakota (Lakȟóta, teton, teton sioux) es la pus espandida del las tres lengas del pòble Sioux, de la familha del las lengas siouan. E mai que generalament ensenhada e considerada pels parlaires coma una lenga separada, la lenga Lakota es mutualament comprensible amb dos autres lengatges (cf. Dakota) e considerada pels lingüistes coma una una de las tres varietats màgers de la lenga sioux (o dakota al sens larg). La lenga lakota representa una de las pus importanta lenga parladas de la comunitat dels americans natius als Estats Units, amb aproximadament 8000, 9000 locutors, mai que mai per las planas septentrionalas del Nòrd e Sud Dakota.


text:
David Oistrakh
David Fyodorovich Oistrakh (en rus ДaBид ФëдopoBич OйcTpax - Odessa, lo 30 de seteme de 1908 - Amsterdam, lo 24 d'octobre de 1974) que ho un violonista sovietic d'origina judiva e un deus virtuòsos màger deu sègle XX per aqueste instrument. Com Nathan Milstein, qu'estudiè dab lo mèste rus Piotr Stolyarsky.
Durant la soa carrièra que viatgè peu monde sancer e qu'enregistrè versions vengudas referenciau d'òbras classica.
Que joguè dab dus stradivarius deus famós : lo Conte di Fontana de 1702 e lo Marsick de 1705.


text:
Filibusterisme
Lo filibusterisme (de l'anglés filibuster), es una tecnica especifica d'obstruccionisme parlamentari. Lo tèrme nasquèt al Senat dels Estats Units. Lo reglament d'aquesta cambra, a partir de 1806, establís qu'un senador pòt contunhar a parlar sens limit mentre non s'arture o se sègue. S'empleguèt dins aquel senat per primièr còp en 1837. Lo filibusterisme a per tòca de bloquejar l'aprovacion d'una lei o acte legislatiu gràcias a un discors de longa durada. Normalament, se legisson en votz nauta de libres de recèptas, romans, fins a la fin de la session. Un cas istoric famós foguèt lo de Caton lo Jove, qu'èra capable de parlar durant de jorns entièrs per frenar las iniciativas legislativas de Juli Cesar. Un cas fòrça famós en Espanha foguèt lo de Cayetano Bolívar, l'unic deputat del Partit Comunista d'Espanha durant la primièra legislatura de la Segonda Republica.
S'es tanben nomenat filibusterisme d'obstruccionisme l'interpretacion interessada dels reglaments e emplecs parlamentaris que resulta favorabla a un partit. Lo tèrme proven de filibuster, qu'èra un mot utilizat durant lo sègle XVII per descriure mantun tipe de piratas qu'operavan dins la mar Cariba e que sequestravan de vaissèls. Lo filibusterisme es eficaç dins los sistèmas parlamentaris ont los representants de la volontat populara an pas fixat de temps limit per intervenir.


text:
Tessalonica
Tessalonica o Salonica (grèc Θeσσaλovίkn, Thessaloníki o Eaλovίkn, Saloníki, originalament Salonikion, macedonian: Solun, arabi: Salunik, turc: Selanik), es una vila de Grècia, capitala de la region de Macedònia e al cap del nomòs de Tessalònica. A una populacion (incloses los alentorns) de 1 104 460 abitants e es situada al centre del Golf Termaíc (Thermaicus Sinus), prèp de la bòca de l'Axiòs. Es lo primièr centre industrial de Grècia, e a un pòrt important, dubèrt en 1901. I a una universitat. Es lo sèti d'un arquevescal. L'aeropòrt se tròba dins la banlèga de la vila e es de categoria internacionala. Al punt mai naut i a la ciutadèla d'Heptapurgion.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Vias de comunicacion e transpòrts
- 3 Populacion e societat
- 4 Clima
- 5 Personatges celèbres
- 6 Referéncias
- 7 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat Therma es ja mencionada pendent l'invasion persana de Xerxès, qu'estacionèt dins aquela ciutat entre Therma e lo riu Axiós, e las naus demoravan dins lo golf Thermaíc (480 aC).
En 421 AbC la ciutat foguèt ocupada pels atenencs mas dos ans aprèp foguèt daissada a Perdicas. Qualques ans mai tard, als començaments del sègle IV, foguèt ocupada pel rei d'Esparta Pausanies. I a pas mai d'infornacions fins a Polibi amb lo seu nòu nom de Tessalonica.
Tessalonica foguèt fundada (segon Estrabon) per Cassandra en 315 AbC (lo mateis an que foguèt fundada la ciutat de Cassandria) al luòc (o pròche) de l'anciana Therma, lo districte nomenat Migdonia, e li donèt lo nom de la seuna femna Thessalonica, sòrra d'Alexandre lo Grand. Un altra version (reculhida per Constantin Porfirogenit) ditz que la fondèt Filip, lo paire d'Alexandre, per remembrar una victòria suls tessalians; e una tresena version ditz que foguèt fondada per Filip mas que li donèt lo nom de la seuna filha. La ciutat foguèt poblada amb los gents de Therma e de tres ciutats mai pichonas a l'entorn (Aneia, Cissos e Calastra). No conta que Therma aviá estat destroïda, e se sap pas tampoc se perdèt sul còp la seuna condicion de ciutat en favor de la nòva o se domrèron ambedoas, o alara se la tornèt nomenar.
Lèu venguèt un pòrt militar e la ciutat venguèt mai granda. Tornèt al romans aprèp de la batalha de Pidna e venguèt la capitala d'un dels quatre districtes de Macedònia. Quant Macedònia foguèt convertida en província romana Tessalonica venguèt capitala provinciala e mai tard no foguèt mencionada coma metropòlis. Ciceron se refugièt dins la ciutat, a l'ostal del questor roman, pendent lo seu exili. Pendent la primera guèrra civila èra lo quartièr general del partit pompeian e del senat. Dins la segonda guèrra civila prenguèt partit per Octavi August e Marc Antoni e obtenguèt la condicion de ciutat liura. Se trapaèt qualques monedas amb la inscripcion Eleutherias que deu far referéncia a aquest fach.
Pendet l'impèri contunhèt creissent e venguèt encara mai importanta a causa de la seva situacion estrategica e del ligam entre Roma e las províncias orientalas. Foguèt lo luòc despartida de la Via Egnatia entre la mar Adriatica e l'Ellespont e èra a uns 50 quilomètres de Pella e a uns 100 quilomètres d'[Amfipolis]. La ciutat èra governada per sièis magistrats que se disián Politarcs. Lo sistèma politic èra la democracia. Al sègle III venguèt colonia romana
Jols emperaires orientals conservèt la seuna importància e venguèt capitala de Grècia e Illiria. Èra una posicion essenciala per far front a las atacas dels gòts (qu'ataquèron la ciutat en 252, 262 e 269) e mai. Lo pòrt foguèt agrandit per Constantin. Aprèp, en 390 se revoltèt contra Teodosi, que en represalha ordenèt una tuariá. Comencèt alara una decadéncia que foguèt accentuada amb las atacas dels Huns, avars e subretot los eslaus; las atacas dels bulgars e mai eslaus afectèron la region dempuèi mitat del sègle VI fins al sègle VIII (èran las sièis guèrras nomenadas Guèrras Esclavonicas).
Lo 29 de julhet de 904 foguèt ocupada pels arabis qu'avián enviat una flauta dempuèi Trípol de Liban, aprèp qualques jorns de lucha. Uns 22 000 ciutadans foguèron fachs presonièrs e venguts esclaus. Devia aver alara una populacion de prèp de dos cents mila abitants.
En 1185 foguèt capturada pels normands de Sicília dirigits per Tancred de Sicília qu'avián desembarcat en Peloponés e avançava cap al nòrd per la Via Egnatia, en direccion a Dyrrachium e Tessalonica. La ciutat foguèt capturada lo 15 d'agost de 1185 e los grècs foguèron tractats barbarament pels conquistadors segon los dichs de Nicetes Coniates e l'arquevesque de la ciutat Eustatios. Los normands demorèron pas dins la ciutat.
Aprèp 1204 foguèt atribuïda a Bonifaci I de Montferrat coma reialme de Tessalonica coma tota la Macedònia bizantina e la Tessalia. Bonifaci, pasmens, èra feudatari pel seu reialme de l'Emperaire Latin de Constantinòple e a al seu torn distrièt los feus als barons latins. Bonifaci moriguèt en 1207 e li succediguèt lo seu filh Demetri jos la regéncia de la seuna maire Maria d'Ongria, fins a que en 1224 lo reialme foguèt conquerit pel despòta bizantin de l'Epir Teodor Angel Comné que creèt un nòu reialme de Tessalonica que regiguèt lo seu fraire Manel I (1230-1241) e los seus filhs Joan I (qu'acceptèt la sobiraniá de l'emperaire de Nicèa) e Demetri I. En 1246 passèt a l'emperaire de Nicèa Joan III Ducas Vatatzes. L'empèri bizantin foguèt restaurat en 1261 per Miquèl VIII Paleolèg. Dins aquel periòde foguèt nomenada Salonichi o Saloniki pels italians (latí Salonicia) e Salnek pels alemands, mas lo nom tradicional demorèt.
Els almogàvers van ser a la ciutat de l'estiu del 1307 fins a la primavera del 1309. Los almogavèrs ataquèron lo monestèri d'Athos per prene las riquesas mas lo rei Jaume II d'Aragon faguèt d'arengaments amb Bernat de Ròcafòrt e capitèron que se respectecten los monestèris. Lo sètge de la ciutat (1309) foguèt levat e los catalans se retirèron cap a Tessalia. Pendent lo sègle XIV los sèrbes venguèron poderoses en Macedònia e vèrs la mitat del sègle la ciutat venguèt un enclavament bizantin en comunicacion amb Constantinòple sonque per mar.
En 1380 la ciutat foguèt ocupada pels otomans (que la nomenaron Selanik) e saquejada, e en 1387 los otomans la tornèron ocupar e s'i establiguèron. L'abandonèron mai tard e tornèt als bizantins mas un còp mai foguèt ocupada per Baiazet en 1394 fins a la batalha d'Ankara en 1402, a la mòrt de Baiazet I lo seu filh Suleiman I la tornèt als bizantins en 1403. Andrònic Paleoleg, governador de la ciutat (qu'aviá 40 000 abitants), la vendèt als venecians (1423), cession reconeguda pels otomans en 1428, mas aqueles l'ocupèron en 1429 o 1430 e s'i establiguèron definitivament. Jols turcs la ciutat mermèt encara mai e la populacion foguèt substituïda progressivament pels turcs e josieus (encara i demòra una importanta colonia sefarda). En 1487 i aviá 10 000 abitants e mai tard entre 18 000 e 30 000. Al sègle XVIII benlèu arribèt a 60 000 o 70 000. Al sègle XVIII prèp de 30 000 abitants èran turcs. Los josieus èran fòrça e al sègle XVII i aviá un moviment messianic dirigit per Sabbatai Sevi (1626-1676) que pretendiá èsser lo Messias, e foguèt suportat per diversas comunautats josievas de la Mediterranèa orientala e de l'Euròpa orientala; Sabbatai foguèt enviat pels otomans en residéncia forçada a Gelibolu en 1666 mas aprèp de pressions foguèt menat a la cort d'Edirne ont se li donèt a causir entre se convertir al islam o èsser executat; se convertiguèt e dels seus seguidors faguèron lo meteis.
La supression dels janissèris en 1826 aguèt granda repercussion per la vila. Dempuèi s'acabèt la fabricacion de telas de lana pels artesans josieus e la populacion s'apobriguèt. Los josieus ensagèron de nòus negòcis coma lo tabac e cigarretas. Al començament del sègle XX èra el centre del Comitat Union e Progrés ont lo nuclèu principal èra format d'oficièrs frustrats pel biais que sefasiá la guèrra contra los rebèls macedonians que en 1903 aviá capitat a atacar d'edificis dins la quita Salonica. Mustafa Kemal èra natiu de Salonica e anèt a la ciutat dempuèi Siria fondant una branca de la Othmanli Hurriyet Jemiyyeti qu'aguèt un ròtle clau dins la restauracion de la constitucion en 1908. Amb la primièra Guèrra Balcanica (1912-1913) los grècs e sèrbes dintrèron en Macedònia e los primièrs ocupèron Salonica lo 8 de novembre de 1912. La patz de Bucarèst del 10 d'agost de 1913 l'assignèt a Grècia (alara que los josieus s'opausèron a aquel cambi de sobiraniá) e foguèt confirmat en 1914.
Aprèp lo gran incendi de 1917 la vila tornèt èsser bastida e de contunh venguèt mai grèga. Fòrça grècs d'Anatolia s'i establiguèron en escambi de populacions aprèp de las guèrras.
Religion[modificar | modificar la font]
La ciutat foguèt lèu poblada per de josieus aprèp la refondacion per Cassandra en 315 AbC e formavan una bona partida de la població al sègle I. Èra Sant Pau qu'i prediquèr lo cristianisme e, de fach, lo tèxte crestian mai vièlh conegut es la primièra letra de Sant Pau als fidèls de Tessalonica, datada de l'ivèrn de 50 ApC. Teodòsi foguèt batejat pel bisbe de la ciutat. Lo sègle VII encara es marcat per la comunautat josieva alara que ja la populacion èra cristiana quitament sèti patriarcal. Lo patron local venguèt alara Sant Demetri de Tessalanica. Se torna far mencion als josieus dins los sègles posteriors. Eustatios èra arquevesque en 1185. Simon de Tessalonica, un mèstre dels rites ortodòxes, moriguèt dins la vila en 1429. De la vila èra Teodor de Gaza, que va fugiguèt en 1429 cap a Itàlia.
Al segle XV los josieus foguèron expulsats de Castelha e Aragon e fòrça s'i establiguèron ala (se dich que uns trenta mila amb 22 sinagogas, mas probablament foguèron sonque la mitat). Una comunautat sefarda ala visquèron fòrça ans, mas foguèt decimada pels nazis e aprèp 1945 una bona partida emigrèt cap a Israèl.
Edificis e monuments[modificar | modificar la font]
Demòran dos arcs connectats amb la Via Egnatia a de rèstes d'aquela via. Dins la partida oèst i a la pòrta nomenada Vardar perqu'es situada la riba del Vardar o Axiòs, un arc que benlèu foguèt erigit en onor d'Octavi e Antòni. L'arc marca lo nom dels politarcas de la ciutat. Un autre arc mai a l'èst seriá per commemora la victòria de Constantin sus Licini o suls sarmatas. Entre los dos arcs i a quatre colomnas corintianas sus qu'i a de Cariatidas, i a los rèstes de l'ostal d'un josieu (los sefards la nomenan Las Incantadas e los turcs Sureth-Maleh).
Una anciana mosqueta coneguda coma la Rotonda foguèr abans un temple cristian (Eski-Metropoli) e abans un temple construït de forma similar al Panteon de Roma. Una autra mosqueta, Eskí-Djumà seriá estat un temple dedicat a Vènus.
I a de rèstes de barris qu'una partida foguèt portada a Constantinòple en 1430. Una de las tòrres (la Torre de l'Estatua) a una estatua colossala de Tessalonica.
I a tanben un castèl en partida grèc e en partida venecian. De rèstes antics del castèl semblan èsser l'antic temple d'Ercules, amb un arc de trionf erigit als temps de Marc Aurèli en onor d’Antonin Pius e la seuna filha Faustina.
La glèisa cristiana principala, Santa Sofia, òbra de l'arquitecte Antemios, venguèt una mosqueta pendent l'epòca otomana. La glèisa de San Demetri (que tanben foguèt una mosqueta) es encara mai granda e datariá del segle VII mai d'autres la situan al sègle XIII.
Vias de comunicacion e transpòrts[modificar | modificar la font]
Transpòrts en comun[modificar | modificar la font]
La vila e l'aglomeracion de Tessalonica son desservidas per un malhum de buses. Una linha de mètro es prevista per 2015.
Transpòrts ferroviaris[modificar | modificar la font]
A partir de la novèla gara de Tessalonica i a de trens dirèctes per Atenas (7 trens/jorn), Lamia (7 trens/jorn) et Larissa (20 trans/jorn) dins lo sud du país, per Edessa, Naossa e Veria (11 trens/jorn) En Macedònia Centrala e per Serrés, Drama, Xanthi, Komotini e Alexandropolis (2 trens/jorn) en l'Macedònia Orientala e Tràcia.
Transpòrts aerians[modificar | modificar la font]
L'Aeropòrt internacional de Tessalonica «Makedonia», a 15 km du centre-vila, liga la vila à Atenas e d'autras destinacions dins lo du país e fòra.
Pistas ciclablas[modificar | modificar la font]
En 2009, 12 km de pistas ciclablas foguèron bastidas dans la vila[1].
Populacion e societat[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Estatistica istorica de la populacion[modificar | modificar la font]
Populacion de Tessalonica a la fin del sègle XIX e començament del XX.
Augment de la populacion[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Tessalonica es la mai poblada de las municipalitats de l'aglomeracion de Tessalonica e que forman la Vila de Tessalonica. La vila forma la basa de l'airal urban, que la populacion al cens de 2011 èra de 1 006 730 abitants[4]
Ensenhament[modificar | modificar la font]
Establiments superiors[modificar | modificar la font]
Clima[modificar | modificar la font]
La vila a un clima mediterranèu de tendéncia continental. La nèu i fa acte de preséncia esporadicament pendent l'ivèrn mas son excepcionalas las grandas nevadas.
Personatges celèbres[modificar | modificar la font]
- Ciril e Metòdi, missionièrs cristians, creators del alfabet cirillic.
- Irèna de Tessalonica, santa cristiana.
- Leon de Tessalonica, filosof bizantin.
- Nicolau Cabasilas, teologian e filosòf bizantin.
- Isidoro de Kiev, teologian.
- Mustafa Kemal Atatürk, primièr president de Turquia.
- Christos Sartzetakis, president de la Republica Ellenica entre 1985 e 1990.
- Isaac Carasso, industrial josieu d'origina sefarda.
- Nazım Hikmet, poèta e dramaturg turc.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (el) 12 km de pistas ciclablas foguèron bastidas
- ↑ 19thcen (en) Bacил KъHчoB; "ИзбpaHи пpoизBeдeHия", ToM II, "MakeдoHия. ETHorpaфия и cTaTиcTиka"[1]
- ↑ 20thcen>(el) (en) EuλλoYιko epYo; "Iσtopιa tou Eλλnvιkou Eθvouς", History of Greek Nation ToM IA; ed:"EKAOTIKH AΘHNΩN"; Atenas; 1973; p:340
- ↑ "2011census" Servici Nacional d'Estatistica de Grècia: Avakoίvwσn πpoσwpιvώv aπoteλeσuάtwv AπoYpaφής Πλnθuσuoύ 2011, 22 Iouλίou 2011 'Πίvakaς 1: Πpoσwpιvά aπoteλέσuata tou Mόvιuou Πλnθuσuoύ tnς Eλλάδoς'
- ↑ "The Balkans">(en) The Balkans and the Near East: Introduction to a Shared History; Karl Kaser; 2011 ]
- ↑ "The Balkans"
- ↑ "Sieur de la Croix population">Personal Journals; Sieur de la Croix; 1679 Θeσσaλovίkn twv ΠepιnYntώv 1430-1930; Etaιpίa Makeδovιkώv Eπouδώv (el)
- ↑ "Molho">Molho, Rena.The Jerusalem of the Balkans: Salonica 1856-1919 The Jewish Museum of Thessaloniki. URL accessed July 10, 2006.
- ↑ "Molho"
- ↑ "Molho"
- ↑ "Molho"
- ↑ pop>|title= Population of Greece |work=General Secretariat Of National Statistical Service Of Greece www.statistics.gr 2001 2007-07-01
- ↑ pop
- ↑ pop
- ↑ pop
- ↑ "Eurostat Population">Eurostat regional yearbook 2010 Eurostat; www.eurostat.eu 2010
- ↑ "Eurostat Population"
- ↑ "2011census"
- ↑ "2011census"
- ↑ "2011census"


text:
Verneda
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Verneda[1][2][3] (Bernède en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada al confluisson del Adour amb lo Léez,a ieu-flanc del serral.
Commune de Gascogne située au confluent de l'Adour avec le Léez,à mi-flanc du coteau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, la repression #qu'exercissián los Alemands se #far mai systématique a mesura que la siá desbranda sarrava. En 1944, Jean de Milleret, cap de resistent e lo sieu grop, fan l'objècte d'una acorrala sens dessarra. Après que los sieus maquis i aja #èsser atacat lo 3 de julhet de 1944 e que lo sieu PC i aja #èsser desmantellat a Vielha, se #refugiar dins lo castèl de Galaubon. Los Alemands #trobar la siá pista e #far dos aucit entre los Resistentes a Bernède.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, la répression qu'exerçaient les Allemands se fit plus systématique à mesure que leur défaite approchait. En 1944, Jean de Milleret, chef résistant et son groupe, font l'objet d'une traque sans relâche. Après que son maquis ait été attaqué le 3 juillet 1944 et que son PC ait été démantelé à Viella, il se réfugia au château de Galaubon. Les Allemands retrouvèrent leur piste et firent deux tué parmi les Résistants à Bernède.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Veire
Lo veire es un material solid amòrf, produch en general quand un material viscós convenent es solidificat rapidament, de tal biais qu'a pas temps de formar una estructura regulara cristallina. Un exemple d'aqueste fenomèn se pòt observar quand se vèrsa de sucre de taula fondut sus una superfícia freja. La resulta n'es la formacion d'un solid amòrf amb una fracturacion de tipe concoïde, que l'estructura cristallina i es absenta al contrari del sucre inicial.
D'un biais comun amb aqueste mot veire s'entend un tipe especific de veire, lo veire silicèu, que s'emplega abitualamente dins los edificis, coma contenidor o dins los elements de decoracion demest d'autras possibilitats.
Jos sa forma pura, es lo veire transparent, relativament dur, practicament inèrt del ponch de vista quimic e biologic e presenta una superfícia plan lissa. Aquestas caracteristicas fan del veire un material d'emplec frequent dins maites sectors, mas a l'encòp es fragil e tend a se copar e en fragments copadisses. Aqueles desavantatges se pòdon melhorar en partida o del tot en apondre d'autres elements o amb de tractaments termics.
Lo veire comun es constituit gaireben exclusivament per de dioxid de silici (SiO2), sonat comunament siliça, valent a dire lo quite compausant del qüars e de sa forma policristallina, la sabla. Jos forma pura, la siliça a un ponch de fusion qu'es a l'entorn de 2 000 °C mas sovent durant la produccion del veire son apondudas d'autras substàncias per far mermar aquesta temperatura. Un d'aquestes elements es la soda (lo carbonat de sòdi Na2CO3) o alara la potassa (lo carbonat de potassi) que fan baissar lo ponch de fusion aperaquí 1 000 °C. Malastrosament la preséncia de soda fa lo veire soluble dins l'aiga (caracteristica de segur pas gaire desiderabla). Per evitar aqueste inconvenient s'i apond a mai de cauç (oxid de calci, CaO) per n'obtenir l'insolubilitat.


text:
Ostau de Borgonha (París)
L'Ostau de Borgonha que ho un deus màgers lòcs de l'istòria deu teatre au sègle XVII a París e en França.
Com lo son nom ac bremba, que ho bastit au sègle XVI entaus Ducs de Borgonha. Puish, en 1548 los Con.hrairs de la Passion que'u comprèn entà ne har ua sala entà representar mistèris religiós. Totun, lo parlament que'us vedè lo dret de jogar òbras religiosas en los bèth balhar lo monopòli deu teatre profan. Alavetz que comencèn de logar la loa sala a divèrsas tropas.
Pierre Le Messier que i establí la soa en 1624, puish Valleran Le Conte que i installè la Tropa Reiau devath la proteccion deu rei Loís XIII. A depsart de farça, l'Ostau de Borgonha que ho un lòc de representacions d'òbras de Jean Rotrou, Alexandre Hardy, Pierre Corneille e Jean Racine. Los sons actors màgers que hon Floridor, Montfleury e la Champmeslé.
En 1680, per òrdi de Loís XIV, la Tropa de l'Ostau de Borgonha que fusionè dab la de l'Ostau Guénégaud en bèth fondar la Comedia Francesa.


text:
Gaujac (Gers)
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Gaujac[1][2][3][4] (Gaujac en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gaujac Es una municipalitat francesa situat en la region Miègjorn-Pirenèus e en lo departament del Gers #qu'es en lo Sud-Oèst de la França.Se tròba tanben en lo costat de Lombez.
Gaujac est une commune française située dans la région Midi-Pyrénées et dans le département du Gers qui est dans le Sud-Ouest de la France.Elle se trouve aussi dans le canton de Lombez.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Gaujac (Gers)
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Asociación del Fútbol Argentino
L'Asociación del Fútbol Argentino o AFA (Associacion deu Fotbòl Argentin) qu'ei l'organisme encargat d'organizar las competicion nacionaus e internacionaus de fotbòl en Argentina. Per aquesta rason qu'ei tanben en cargar de la gestion de la Seleccion Nacionau de fotbòl d'Argentina.
Que ho fondada per l'escocés Alejandro Watson Hutton a Buenos Aires lo 21 de heurèr de 1893 dab lo nom de Argentine Association Football League ; que ho la purmèra associacion d'aquesta mena dens lo continent.En 1934 lo nom que ho tradusit en Asociación del Football Argentino abans de préner la soa forma presenta en 1946.
Qu'ei membre fondator de la CONMEBOL a escala continentau e qu'ei tanben afiliada a la FIFA suu plan mondiau.


text:
Ashish
L′ashish (de l'arabi حشيش hashish, « èrba ») es una dròga psicotròpa derivada del cambe (canabis). Se fabrica en desprenent de las flors e de las fuèlhas del cambe las secrecions que lo cobrisson.
D'aspècte solid, ven malleable en calfant. Es de color castanh amb rebats rogencs, negres, verdencs e daurats. Se fuma en pipa, mesclat amb de tabat o de brots de cambe. L'ashish produsís pas un efièch distint del de la marijuana, mas mai potent e potencialament dangierós pels palmons a causa del fach qu'en Euròpa es generalament mesclat amb de tabat, çò qu'implica màger preséncia de quitran pendent la combustion. La consomacion d'ashish a los meteisses efièches que la del cambe. Los efièches requits anan de l'euforia per la desinibicion al sentiment de seguretat. Mas an força efièches indesirables, tan psiquics coma ànsia, paranòia o psicòsi segon la personalitat, que fisics despuèi d'uèlhs roges fins al càncer.


text:
Amalric VI de Montfòrt
Amalric VI de Montfòrt (vèrs 1195 - 1241) foguèt còmte de Montfòrt, un cap major dau camp crosat pendent la Crosada deis Albigés e un conestable de França. Fiu ainat e eiretier de Simon IV de Montfòrt, foguèt son successor a sa mòrt en 1218 durant la Crosada deis Albigés. Pasmens, mau capitèt de resistir ais ofensivas de la reconquista occitana menada per lei còmtes de Tolosa e de Fois. En 1224, deguèt capitular dins Carcassona e rintrar dins lo nòrd de França. Incapable de mandar una ofensiva novèla còntra lei senhors occitans, acceptèt de donar sei drechs sus lo Comtat de Tolosa au rèi Loís VIII de França entraïnant l'intervencion dirècta de l'armada francesa dins leis operacions de la Crosada e la desfacha finala de Tolosa en 1229.


text:
Modèl:Citacion
Aqueste modèl enquadra un tèxt de verguetas tipograficas francesas, puèi balha a l’ensemble la presentacion d'estil d’una citacion, segon lo fuèlh d'estil de l’utilizaire. Aquesta citacion pòt èsser inserida dins lo meteis paragraf, e genèra doncas pas cap de saut de linha.
- Sintaxi :
- {{Citacion|citacion occitana}}
- {{Cita|citacion occitana}}
- Exemple :
- Segon lo prefècte, los {{Citacion|contravenents}} seràn perseguits. Balha :
- Segon lo prefècte, los « contravenents » seràn perseguits.
- Vejatz tanben :
- Modèl:" "


text:
Fernando de Rojas
Fernando de Rojas (nascut a La Puebla de Montalban, Toledo, vèrs 1450, e mòrt a Talavera, Toledo, entre lo 3 e lo 8 d'abril de 1541) foguèt un escrivan e dramaturg castelhan de la fin de l'Edat Mejana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Se sap pauc sus sa vida. Sos parents èran josieus convertits. Foguèt governador de Toledo, mas faguèt anteriorament d'estudis de Drech a Salamanca.
Rojas es conegut coma autor de La Celestina, o tragicomedia de Calixte e Melibèa (La Celestina, o tragicomedia de Calisto y Melibea). Aquela òbra foguèt, après Don Quichòte, lo libre en espanhòu pus universalament difusat e celèbre. La primièra edicion coneguda foguèt imprimida a Burgos en 1499, la segonda a Toledo en 1500 (que se garda dins la Fondacion Martin Bodmer a Cologny/Genèva).