text:
Vizille
Nom desconegut en arpitan (Vizille en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vizille èra una vila fòrta #que se trucava Oppidum Antiquum. Après l'invasion romaine, una via i arribava, en venent de Suze pel Lautaret e la vallée de la Romanche e se dirigissiá cap a Grenòble. Divèrsas fes las Romains lor calguèt renonciar a aquel passatge, refusats pels guerrers Allobroges.
I èra vengut Castra Vigiliae, station militar sus la via romaine. Possession parciala a Modèl:La s- de la abbaye de Clunhic.
Al Mièja Edat, Vizille es cap de-luòc de mandement. Lo enquèsta de 1339, soslinha 17 « fortalicia », dos ostals fòrts an situat en la pleta fortificada (receptum castri). La una es crénelée (merlatata)[1], E es la possession de Guigues Pelissier a descrich cossí : « Item es in eodem recepto ab uno latere demoram domus fortis merlatata guigonis pellicerii E immediate adheret predictis doniono castro e receptis burgum e villa dicte loci visilie »[2]. L'autre a provesit de tres torns. Aquela darrièra a citat coma « domus » en 1290 e es la possession de Arthaude Bertrand. Es en 1339 compausada de « tres grands e anautits torns », apertenent a Jacelme Bertrand e descricha cossí : « Item ab uno latere dicte recepti es domus fortis de jacelmeti bertrandi domicelli in qua sunt tres magne e alte turres »[2]. En 1417, en lo moment de la visita del rempart, lo mèstre dels œuvres demanda al proprietari d'i efectuar dels trabalhs. En 1427, un nòu proprietari n'a investit e lo poder reial ordonne la pas separacion de las bastissas amb las intradas #qu'en dépendent[2].
Preses pels protestants a Modèl:La s-, de contunh pels catòlicos. Lesdiguières, Vengut tinent-general del Dauphiné, recebut lo vièlh castèl e lo #far reconstruire.
Lo 21 de julhet de 1788, en fasent continuament a la Jornada de las Tuiles (7 de junh), dels notables de la region de Grenòble (bourgeois e sustot de juristas) organizen la Assemblada de Vizille en amassant 50 sacerdòts, 165 nòbles e 276 representants del tèrç estat (e entre eles Jean-Joseph Mounier e Antoine Barnave). L'assemblada reclama la reünion dels Estats generales e lo sieu vòt per cap de (e pas per òrdre). Annonciatrice De las reivindicacions democraticas de la Revolucion francesa, l'Assemblada de Vizille es en principi l'expression de l'oposicion a las reformas, sustot fiscalas, de Brienne.
Vizille était une ville forte qui s’appelait Oppidum Antiquum. Après l’invasion romaine, une voie y passait, venant de Suze par le Lautaret et la vallée de la Romanche et se dirigeait vers Grenoble. Plusieurs fois les Romains durent renoncer à ce passage, repoussés par les guerriers Allobroges.
Elle était devenue Castra Vigiliae, station militaire sur la voie romaine. Possession partielle au Modèl:S- de l'abbaye de Cluny.
Au Moyen Âge, Vizille est chef-lieu de mandement. L'enquête de 1339, signale 17 « fortalicia », deux maisons fortes sont situées dans l'enclos fortifié (receptum castri). L'une est crénelée (merlatata)[3], et est la possession de Guigues Pelissier est décrite comme : « Item est in eodem recepto ab uno latere quedam domus fortis merlatata guigonis pellicerii Et immediate adheret predictis doniono castro et receptis burgum et villa dicti loci visilie »[2]. L'autre est pourvue de trois tours. Cette dernière est citée comme « domus » en 1290 et est la possession d'Arthaude Bertrand. Elle est en 1339 composée de « trois grandes et hautes tours », appartenant à Jacelme Bertrand et décrite comme : « Item ab uno latere dicti recepti est domus fortis de jacelmeti bertrandi domicelli in qua sunt tres magne et alte turres »[2]. En 1417, lors de la visite du rempart, le maître des œuvres demande au propriétaire d'y effectuer des travaux. En 1427, un nouveau propriétaire en est investi et le pouvoir royal ordonne la non séparation des bâtiments avec les revenus qui en dépendent[2].
Pris par les protestants au Modèl:S-, puis par les catholiques. Lesdiguières, devenu lieutenant-général du Dauphiné, acquit le vieux château et le fit reconstruire.
Le 21 juillet 1788, faisant suite à la Journée des Tuiles (7 juin), des notables de la région de Grenoble (bourgeois et notamment juristes) organisent l'Assemblée de Vizille réunissant 50 prêtres, 165 nobles et 276 représentants du tiers état (et parmi eux Jean-Joseph Mounier et Antoine Barnave). L'assemblée réclame la réunion des États généraux et leur vote par tête (et non par ordre). Annonciatrice des revendications démocratiques de la Révolution française, l'Assemblée de Vizille est d'abord l'expression de l'opposition aux réformes, notamment fiscales, de Brienne.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 31.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Élisabeth Sirot 2007, p. 61. Error de citacion : Invalid
tag; name ".C3.89lisabeth_Sirot_p61" defined multiple times with different content
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 31.


c: text/html

text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 28 de juliol de 2016
Lo mot deu jorn: basca.
En catalan, qu'arretrobam la significacion de chepic, tesic qu'a lo mot en gascon. Per extension, lo mot catalan que sap significar "esvanida", "esvaniment". Caure en basca que significa esvaní's. L'expression "basca de la mort" que designa l'agonia (significacion qu'arretrobam dab lo mot vasca en portugués). Au plurau, lo mot catalan que significa nausèa, vomidèra, tenir les basques : aver la vomidèra (cf. vascas en portugués). La sensacion d'opression, de malestar, ligada a la vomidèra qu'ei la significacion prumèra qu'a lo mot basca en espanhòu. Que designa tanben l'agitacion d'un animau arraujós en aquera lenga. En portugués, lo mot vasca (cf. dic. Priberam) que significa 1- chepic excessiu, intranquillitat excessiva 2- lo moment qui precedeish la mort, agonia (cf. catalan basca). Lo mot portugués vascas qu'a la medisha significacion de malestar ligat a l'enveja de vomitar que la deu mot basques en catalan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 15 de març de 2011
La corsa landesa au patrimòni immateriau de l'UNESCO? Vira e boha!
Despuish un an que tribalha ua comission entà hèr arreconéisher l'art de la corsa landesa com a patrimòni immateriau per l'UNESCO. Lo dossièr que deuré èster presentat enguan, si tot e's passa com cau.
Bon, las Lanas non ns'an pas aportat sonque la corsa, eh!;)
Lo grop vira e boha que son Rose-Marie Deblonde a la sonsaina, Didier Deblonde, Ghislaine Saintorens e Jean-Paul Saintorens a la boha.


text:
Bourg-Sainte-Marie
Bourg-Sainte-Marie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg-Sant-Ostal a vorejat per la Meuse. A situat a 4 km de Bourmont, a 11 km de Clefmont, a 15 km del A 31, a 24 km deNeufchâteau e a 37 km de Chaumont.
Bourg-Sainte-Marie est bordée par la Meuse. Elle est située à 4 km de Bourmont, à 11 km de Clefmont, à 15 km de l'A 31, à 24 km deNeufchâteau et à 37 km de Chaumont.


text:
AMX-13
L'AMX-13 es un carri leugier francés produch entre 1953 e 1985. 7 700 unitats foguèron construchas que 3 400 èran destinadas a l’exportacion. De mai, divèrsei veïculs militars utilizèron d’elements d’aqueu blindat coma lo veïcul de transpòrt de tropas AMX-13 VCI o de canons mobils de 105 o 155 mm.
Desvolopat per l’Atelier de Construction d’Issy-les-Moulineaux a partir de 1946, l’AMX-13 foguèt comandat per lo premier còp en 1949 mai l’experimentacion s’acabèt solament en 1955. Per l’armada francesa, l’objectiu èra d’aver un carri aisament construch e capable de s’opausar ai T-34/85 dei fòrças sovieticas.
L’armament principau es donc compausat d’un canon de 75 mm desvolopat a partir d’aqueu dau carri alemand Panther e capable de tirar rapidament 12 obús sensa recargar. Entre 1964-1965, aqueu canon foguè completat per quatre missils anti-carri SS-11 situats a l’entorn dau tube de 75 mm. Enfin, egalament dins leis annadas 1960, lo canon de 75 foguèt remplaçat per un canon pus poderós de 90 mm.
Utilizat per França fins ais annadas 1980, aqueu carri es totjorn en servici au sègle XXI per divèrsei país coma Singapor. Lei veïculs indians e israelians participèron a divèrsei combats durant lei guèrras deis annadas 1960 onte lo carri foguèt utilizats en fàcia de carris de combat principau fòrça pus protegits coma lo Centurion britanic, lo Patton estatsunidenc e lo T-55 sovietic. I obtenguèt de resultats corrècts, especialament còntra lei blindats paquistanés en 1965.


text:
Dominique Bertinotti
Dominique Bertinotti, nascuda lo 10 de genièr de 1954 a París, es una femna politica francesa, mèstra de conferéncias a l'universitat París VII, membre del Partit Socialista e cònsol del 4n arrondiment de París.
Lo 16 de mai de 2012, foduèt nomenada ministra delegada a la Familha dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Biografia[modificar | modificar la font]
- 1954 : Naissença dins lo 16n arrondiment de París, abitèt en Sèina Saint Denis pendent 20 ans.
- 1977 : Agretjada d'istòria. Començèt sa carrièra coma professora dins un collègi d'Oise, puèi en Sèina Saint Denis.
- 1984 : Doctorat de treseb cicle d'istòria contemporanèa.
- 1989 : Mèstra de conferéncis d’istòria contemporanèa a l'universitat París VII.
- 1993-1997 : Encargada de conferéncias de metòde « lectura de tèxtes istorics » a l’Institut d’Estudis Politics de París.
- 1988 : Trabalh de doctorat d’Estat jos la direccion de René Rémond, president de la Fondacion Nacionala de las Sciéncias Politicas.
- 1992-1995 : Encargada de mission prèp de François Mitterrand a l'Elisèu
- 1994-1995 : Participa activament a la creacion d’una fondacion que vendrá l’Institut François-Mitterrand.
- 1995 : Nomenda per François Mitterrand mandatària dels archius presidencials dels dos setenats
- 1996-2001 : Secretària generala de l’Institut François-Mitterrand.
- 1993 : Primièra candidatura a las eleccions legislativas]] dins 1a circonscripcion de París.
- 1995 : Cap de lista socialista a las eleccions municipalas, e venguèt conselhèra de París.
- 2001 : Elegida cònsola màger del 4n arrondiment de París que pel primièr còp versèt a l'esquèrra (54 % des vòtes).
- 2006-2007 : Membra activa de la campanha presidenciala de Ségolène Royal e mandatària financièra de la candidata del PS.
- 2008 : Tornèt èsser elegida cònsola màger del 4n arrondiment.
- 2011 : Directritz de campanha de Ségolène Royal a las primàrias socialistas de 2011 e aprèp Membra del grop encargat del projècte presidencial de François Hollande.
- 2012 : Ministra delegada a la Familha prèp de la Ministra dels Afars socials e de la Santat dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Presa de posicion[modificar | modificar la font]
Dominique Bertinotti prenguèt partit per una reconeissença de la lei de l'omoparentalitat[1].


text:
A gessut a exposicion publica er Avantprojècte de Lei der Aranés, prebotjat per govèrn dera Generalitat. Aguesta lei, que se presentarà en Aran eth dijaus dia 10 de deseme entàs 19'00 ores ena sedença deth Conselh Generau, ei un pas de grana trascendéncia entara nòsta lengua pr'amor que, per prumèr viatge ena istòria, compdaram damb ua lei pròpia entar aranés.
Desdeth govèrn d'Aran auem collaborat de manèra intensa damb era Secretaria de Politica Lingüistica dera Generalitat en arténher un tèxte qu'auesse eth maxim consens possible. Totun, tanben cau díder que, en procès parlamentari que s'encete, eth Conselh Generau presentarà tanben esmenes ad agues tèxte pr'amor qu'èm convençudi qu'era nòsta lengua pròpia a de besonh garantir eth sòn futur a trauèrs dera melhora des recorsi e deth reconeishement autant competenciau coma oficiau.
Èm donc en un moment de gran significat istoric qu'a de representar un punt d'inflexion entath pervier der aranés. Sigam donc optimistes, a despièch d'actituds coma era deth PP damb eth sòns recorsi d'inconstitucionalitat autant tar Estatut de Catalonha (que de prosperar meterie en perilh era oficialitat der aranés) coma tara Lei d'Eduacion de Catalonha, ena qué dirèctament, an recorrit qu'er aranés sigue era lengua dera escòla, hèt qu'ei atau desde hè 25 ans. En tot cas, e tot e era estretor de mires e manca de responsabilitat dera dreta mès recalcitranta, voi pensar qu'era sensatesa e eth dret a qu'era lengua pogue demorar viua, siguen peth dessús de tot açò. Sigue coma sigue ei ua bona notícia.


text:
Numeracion romana
Las chifras romanas èran un sistèma de numeracion utilizat pels Romans de l'Antiquitat per, amb solament sèt letras, escriure de nombres entièrs (mas pas lo zèro, que coneissián pas; o mai exactament que consideravan pas coma un nombre).
La numerotacion foguèt normalizada dins l’usatge actual e repausa sus quatre principis:
- Tota letra plaçada a la drecha d’una autra figurant una valor superiora o egala a la seuna s’apond a aquela.
- Tota letra d’unitat plaçada imediatament a l'esquèrra d’una letra mai fòrta qu’ela, indica que le nombre que li correspond deu èsser sostracha al nombre que seguís.
- Las valors son gropadas en òrdre descreissent, levat per las valors de sostraire segon la règla precedenta.
- La quita letra pòt pas èsser emplegada quatre còps de contunh levat M.
Letra d’unita : I es una unitat per V e X, X es una unitat per L e C, C es una unitat per D e M.
Somari
- 1 Origina
- 2 Notacion romana classica de basa
- 3 Mòde operatòri
- 4 Fraccions
- 5 Extensions
- 6 Utilizacions modèrnas
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Origina[modificar | modificar la font]
Al Contrari d'una idèa recebuda, los chifras romans son pas acronimics: per exemple, C es pas, al començament, l’abreviacion de centum (escrich CENTVM). Los chifras, atestats dins d’autras lengas e escrituras d’Itàlia, essent al començament de simbòls separats, confonduts enseguida amb las letras. Atal, en numeracion etrusca (que l’alfabet tanben foguèt empruntat e adaptat pels Romans) se trapan los simbòls I, A, X, ⋔, 8 e ⊕ per I, V, X, L, C e M[1].
En fach, la critica modèrna reconeis que la numeracion romana es une subrevivéncia d'una practica arcaïca, anteriora a l'invencion quitament de l'escritura (e doncas, estrictament, preïstorica), e que trobam dins fòrça civilizacions[2].
Aqueles chifras serián derivadas de l'utilizacion de pals amb òscas e de la necessitat d'i far figurar de marcas: Lo pastre que deviá comptar las seuna bèstias sens saber enumerar prend simplament un pal que marca d'òscas, fa passar son troupèl devant el, e desplaça son òngle d'una òsca cada còp qu'una bèstia passa devant el: l'òsca finala correspond al nombre de bèstias, e sufís de marcar sa posicion per conservar lo nombre. Amb aquel sistèma, las primièras chifras son totjorn d'oscas simplas, mai tard transcrichas per d'« I ».
Lo comptarge ven malaisit quand lo nombre d’òscas atenh una ponhada, perque que l’uèlh percep pas clarament las colleccions aprèp de tres o quatre elements: legir IIIIIIII es practicament impossible (en comparason a VIII, fòrça mai aisit). Lo pastre es naturalament conduch a intercalar regulièrament d'òscas de forma diferenta, per servir de marca visuala; e lo gropament natural (per un pastre comptant suls seus dets) es de far de grops de cinq (de 10 pels Etruscs). Un tal gropament es totjorn utilizat a l'ora d'ara sus las règlas de mesurar.
La marca « cinq » natural poiria èsser una òsca mai loga (utilizada sus las règlas), o de biais (utilizada sus las talhas), mas aquelas doas marcas se distrian pas plan d'òscas simplas quand son transcrichas. Las marcas simplas fin finala utilizadas son formadas par una òsca dobla (de forma de V, o de A quand se legís dins l'autre sens). Lo gropament seguent, de dètz òscas, es practicament totjorn una òsca en cròtz X. Las marcas ulterioras an de formas mai elaboradas, de tres òscas: 50 correspond a « V mai una òsca », çò que dona de formas en N, Z o E ; e cent correspond a « X mai una òsca », donant de formas en biais d'estela (Ж). Aquelas formas èran mens establas, e evoluèron mai tard de formas de dos trachs, en L per cinquanta, e C per cent.
Amb un pal atal marcat, lo pastre pòt marcar pro aisidament l'òsca ont s'arrestèt son compte. S'i tretze bètas, per exemple, son ongle s'arrèsta sus la tresena òsca aprèp la primièra desena, çò que se transcrich simplament XIII. Se n'i a vint e nòu, son ongle es dins una òsca avant la tresena desena, cò que se nòta XXIX. Se n'i a cinquante e nòu, son det passèt la primièra cinquantena, e se trapa dins una òsca avant la desena seguenta: LIX.
Aqulas marcas primitiva pòt menar a d'escrituras fòrça atipicas: per exemple, una òsca avant la desena avant cinquanta se notariá IXL (per trenta e nòu). Foguèt regularizèt en seguida, per formar lo sistèma conegut fins ara.
Notacion romana classica de basa[modificar | modificar la font]
Aquel sistèma, que simplificava las ancianas numeracions grègas e fenicianas, permet d’escriure totes los nombres de 1 a 4 999, en utilizant las letras de l’alfabet latin mai semblantas als ancians sistèmas unaris. Pasmens aquel sistèma los remplacèt pas en totalitat, car il était trop simplifié et insuffisant pour exprimer tous les nombres (en particulier les nombres plus grands, qui ont donné lieu à toutes sortes d’extensions).
La complexitat del sistèma roman de basa (sens los nombres superiors a 4 999) apareis ja dins los exemples seguents:
Atal la concepcion complèxa, mesclant d'addicions e sostraccions èra tanben de mal comprene, tanben pels quita Romans que contunhèron a utilizar de sistèmas sonque additius que son eissidas aquelas formas « simplificatriças » (subretot pels calculs). Demorèt fòrça variantas respectant pas las règlas impausadas en dessús, e fasent apèl a las vertadièras originas sonque additivas d'aquel sistèma de numeracion.
De nombres pòdont s'escriure de mai d'un biais: per exemple 4 pòt s'escriure IIII (forma additiva) o IV (forma sostractiva)[3].
La règla sostractiva romana es una règle d'usatge: se pòt sostraire I de V o X per notar 4 o 9, o sostraire X de L o C per notar 40 o 90, mas sostraire I d L ou C es pas practicat : un Roman escrich XLIX per 49 e pas IL, e XCIX per 99 e pas IC.
Las règlas sostractivas imposausadas foguèron totjorn daissadas al delà dels milièrs, coma ne testimònha l’escritura atestada e persistenta MMMM.
Mòde operatòri[modificar | modificar la font]
Per coneisser la valor d’un nombre escrich en chifras romans, cal legir lo nombre de drecha a esquèrra, sufís d'apondre la valor del chifra, levat s'es inferior al precedent, dins aquel cas, se lo sostrach. Atal:
- XVI = 1 + 5 + 10 = 16 ;
- XIV = 5 - 1 + 10 = 14, perque I es inferior a V ;
- DIX = 10 - 1 + 500 = 509, perque I es inferior a X ;
- MMMMCMXCIX = 10 - 1 + 100 - 10 + 1 000 - 100 + 1 000*4 = 4 999 ;
- MMMMDCCCLXXXVIII = 4 888, es lo nombre roman mai long en quantitat de simbòls.
Exemples de chifras romans dins lo sistèma de basa[modificar | modificar la font]
- 888 = DCCCLXXXVIII ;
- 1 000 = M ;
- 1 515 = MDXV = 1 000 + 500 + 10 + 5.
- 1 975 = MCMLXXV = 1 000 + (1 000 - 100) + 50 + 10×2 + 5.
- 2 002 = MMII = 1 000×2 + 1×2.
Un còp qu'aquelas convencions d’escritura foguèron pausadas, se sap escriure d'entièrs en chifras romans. Mas los matematicians de l'epòca n’utilizavan pas aquela notacion per fae d'additions o de multiplicacions, utilizavan l'abac. E atal utilizavan una numeration posicionala, mas sens aver consciéncia qu'aquela numeracion posicionala auriá podut servir a escriure de nombres mai grands.
Fraccions[modificar | modificar la font]
Fraccions duodecimalas[modificar | modificar la font]
Autras fraccions[modificar | modificar la font]
Extensions[modificar | modificar la font]
Variantas a l'Edat Mejana e a la Renaissença[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, l’escritura de las chifras romanas es a vegadas abastardida.
- 4 es escrich IIII a luò de IV (çò que, en fach, es una varianta anciana - en practica amb los Etruscs). Aquel usatge tornèt en relotjariá, que la chifra 4 s'escrich IIII, subretot per de rasons de lisibilitat sus un quadrant redond, subretot quand las gravaduras son clinadas. [4].
- De 60 a 400, se compta e s'escrich per vintanas, lo chifra vint (xx) essent plaçat en expausant: siá IIIIxx per 80
- Per las centanas, se pòt indicar lo nombre de las centanas seguit de la marca de las centanas (c, veire al plural ctz per centz) en expausant: doncas 300 s’escrich IIIc o IIIctz.
De grafias possiblas existiguèron ensems liurement (coma IIX per VIII per tòca de mermar lo nombre de simbòls per extension de la règla sostractiva, o al contrariVIIII per IX per tòca d'utizar pas la règle sostractiva). Lo mòde operatòri se fixèt sonque recentament.
Dins de tèxtes dels sègle XV e XVI s'utiliza tanben:
- ↀ, es la ligatura de CIↃ, per 1 000 ;
- ↁ, es la ligatura de IↃↃ, per 5 000 ;
- ↂ, es la ligatura de CCIↃↃ per 10 000 ;
- mas sutiliza pas aquela notacion en notacion sostractiva: 4 000 s'escrich MMMM e non pas MIↃↃ.
Remarcam que dins los simbòls en dejós, lo nombre dels cercles o miègcercles (apostrophus en latin) indica un factor 10 aplicat al chifra medial I qu'a l’origina poirriá èsser de fach la ligatura dels serifs verticals de las letras CↃ acoladas indica en fach de segur un factor 10, lo I medial essent alara sovent omés quand los dos chifras sont acolats l’un a l’autre).
A l’origina, l'I medial èra mai long que l'I designant l’unitat, e ressemblava mai a la longa barra verticala |, despassant al dessús de las barras unitàrias e jos lor linha de basa, atal una autra forma pròcha del D auría degut semblar mai ai thorn medieval Þ encora utilizat a l'ora d'ara dins las lengas nordicas.
Remarcam tanben que las formas de miègcercle valan la mitat de la forma plena; la forma D apareis doncas tanben plan la mitat de ↀ, o coma la ligatura de IↃ.
Aquela teorizacion es en fach une adaptacion contemporanèu d’una anciana escritura grèga medievala, que la letra majuscula phi (Φ) èra tanben utilizada per designar lo nombre 1 000, e resultava d’una adaptacion a l’alfabet grèc del sistèma unari inicial utilizant de barras verticalas | per encastrat los multiples de 100, e una barra orizontala suplementària en cap per indicar un multiple de 1 000. Atal 1 000 a l’origina semblava mai a un X enquadrat, que semblava desperel al phi grec. Atal l’apostrophus latin seriá tanben una aparéncia mai carrada, avant que siá confonduda amb un C capvirat.
- Nota: la separacion del simbòl representant 1 000 amb l’apostrophus, combinat al I médial (que lo racorciment contunhèt) seriá a l’origina del caractèr utilizat a l'ora d'ara en matematicas per simbolizar l’infinit, coma una evolucion de l’utilizacion del mòt latin mila al plural (e de sa valor inconeguda) per presentar tot nombre arbitràriament grand e inconegut. Aquel simbòl seriá simplament l’evolucion de la ligatura minuscula CIↃ en escritura manuscricha onciala.
Atal lo nombre 5 000 pòt se representat per DↃ (500 × 10) am luòc de IↃↃ. Mas coma totes los « C capvirats » son tanben ligats al I inicial, en fach se pòt ignorar la preséncia d'aquel I e transformar totes los « C capvirat » simplament en D. Atal lo nombre 5 000 s’escrich alara simplament DD, e lp nombre 10 000 normalament escrich CCIↃↃ s’escrich ara mai simplament CCDD.
Atencion. lo nombre 400 s’escrich ara normalament CD (500-100), es distincte de la forma istorica pauc usitada (ara non recomandada) CIↃ (100 × 10) per 1 000 (a l'epòca, 400 s’escriviá puslèu CCCC sens utilizar lo mòde sostractiu, per evitar la confusion). Se pòt per contra utilizar CID per designar sens ambiguïtat la notacion istorica de 1 000, s'avèm pas lo caractèr « C capvirat » Ↄ (remplaçat aquí par la letra D, non ambigú s'es precedit pel I medial).
D’autres simbòls utilizant aquel principi de composicion serián estat utilizats per indicar los miliards (tres cercles) o miègmiliard (tres miègcercles). Remarcam que lo diamètre vertical es totjorn notat, e que lo traçat d’un autre diamètre o rai orizontal podava tanben èsser utilizat al liòc d’un cercle o miègcercle suplementari.
Pasmens, lo traçat utilizant simplament la letra C, capvirada en Ↄ e plaçada aprèp la letra I, s’impausèt lèu (subretot en estampariá) ; de fach la forma del C plan virat o Ↄ cap virat podiá prendre de parentèsis ( e ) ligadas a l'I medial. Se vei aquel usatge dins los ancians libres de comptes, de l'Edat Mejana fins a la Renaissença que la grafia se complexificava de contunh.
Variantas per l’insercion dels nombres romans dins un tèxte[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, quand la grafia latina monumentala foguèt remplaçada per l’onciala, mai aisida a traçar amb la pluma, los chifras s’escrivián en letras minusculas coma lo demai del tèxte.
Alara, pe permetre l’insercion de nombres dins un tèxte, aqueles èran encastrats de Punts interiors per los distingar mai aisidament dels mòts. Per exemple, ·xxvıı· representava lo nombre 27 dins los manuscrichs medievals (la letra minuscula i portava pas encara de punt suscrich.
La posicion d'aqueles punts èra variabla seguent los autors (l’usatge de la punctuacion, e la distinccion del punt e de la virgula, srán reglat fòrça mai tard), e a vegadas impossible a destriar dins lo tèxte del punt de ponctuacion normal (Es lo cas mai sovent dels manuscrichs en catalan, occitan e Francés mas tanben los manuscrichs médievals en Anglatèrra e del Sant Empèri). Se trapa tanben aquel usatge du punt interior sus las inscripcions monumentalas en latin que mesclavan los nombres amb lo tèxte, per exemple los monuments funeraris e edificis religioses.
Mai tard, quand la letra J se diferencièt de la letra I, los documents oficials comencèron a utilizar lo J al luòc de l'I a la fin d’un nombre (aquela forma marcant plan la fin du nombre que se pòt pas mai alongar). Coma a l'epòca, i aviá pas de diferéncia minuscula/majuscula dans l’escriture onciala, s'escriviá doncas vııȷ al luòc de vııı o tanben ·vııȷ·
Espandiment classics[modificar | modificar la font]
Los comptables utilizavan un sistèma de notacion mai logic e mai simple, venent de la disposicion de lors abacs de calcul, e en rapòrt amb lo sistèma inicial, purament aditif, qu'una barra s’apnd a cada unitat. Tornèron a aquel principi:
Al dela de 4 999, s'emplec una barra orizontala, virgula en latin suscricha al dessús del nombre per indicar un factor 1 000 e doas per un factor 1 000 000. Per exemple:
Per los autres multiples de 1 000, lp M suscrich es alongat per cobris l’ensems dels chifras que multiplica.
Lo meteis per la barra suscricha, per exemple CXLIICCCLXVIIIDCCXCV representa lo nombre 142 368 795.
Calcul[modificar | modificar la font]
Es possible que los utilizaires d'aquel sistème de numeracion èran menats, per efectuar de calculs, a coneisser de resultats per còr. Se, per exemple, savián lo produch de XII per XII, èra alara aisit de ne deduire lo produch de XII per un de mens o per un de mai.
Espandiment modèrnes[modificar | modificar la font]
La règla sostractiva es a vegadas utilizada de biais sistematic amb de simboles de reng inferior per racorcir los nombres al maximum, per exemple IIM = 1 000 - 1×2 = 998, al luòc de CMXCVIII = (1 000 - 100) + (100 - 10) + 5 + 1×3 segon la règla estandard. A vegada atla, los simbòls unitaris identics son groupats aprèp los simbòls sostractius al luòc d'èsser separats per aqueles simbòls sostractius. Aquela representacion abreujada pòt s'obtenir amb l'algoritme segeuent:
- Siá lo nombre 3 898 de presentar,
- decompausam chifra per chifra en 3 000 + 800 + 90 + 8 coma dins la règla estandard.
- convetissèm cada chifra amb la representacion mai corta (pels multiples de 8 s'utilisa la règla sostractiva sus la desena seguenta, am luòc de la règla additiva sul multiple de 5),
- obtenèm MMM CCM XC IIX ;
- Tornam ordonar totes los chifras negatius en tèta, en òrdre inversat (del mao pichon al mai grand),
- Obtenèm IIXCC MMMMCX ;
- Eliminam totes los chifras que s'anulan mutualament en començant pels chifras negatius mai a esquèrra,
- Obtenèm IIC MMMM ;
- Se demòra de grops de 3 o 4 simbòls unitàris identics consecutius, los mermam amb la règle sostractiva,
- Obtenèm IIC MV, lo nombre final es alara IICMV, que se legís coma 5 000 - 1 102 (addicionam totes los chifras inferiors al V final, que sostrasèm aquel total).
Seguent aquelas règlas, obtenèm de nombres a vegadas mai aisits de legir e interpretar:
- IIC (100-2) al luòc de XCVIII (100-10 + 5 + 1×3) amb la notacion estandard per 98 ;
- IC (100-1) al luòc de XCIX (100-10 + 10-1) suscrit, amb la notacion estandard per 99 ;
- XM (1 000-10) al luòc de CMXC (1 000-100 + 100-10) amb la notacion estandard per 990 ;
- XMV (1 000-10 + 5) al luòc de CMXCV (1 000-100 + 100-10 + 5) amb la notacion estandard per 995 ;
- IM (1 000-1) al luòc de CMXCIX (1 000-100 + 100-10 + 10-1) amb la notacion estandard perr 999 ; eca.
- Aquelas grafias son pasmens pas totjorn reconegudas pels lectors.
Utilizacions modèrnas[modificar | modificar la font]
Los chifras romans son encora utilizats a l'ora d'ara per notar las sègles e los millenis, coma, « le sègle XXI » e « lo Milleni III ».
Se vei tanben los chifras romans suls quadrants dels relòtges. Dins aquel cas, lo chifra quatre es sovent escrich IIII al luòc de IV. En efècte, fasent atal, los quatre primièrs chifras sont compausat pas que de I (I, II, III e IIII), los quatre seguents son compausats sus basa de V (V, VI, VII, VIII) e los quatre darrièr sus basa de X (IX, X, XI, XII). Cal en mai saber que la grafia IIII data de l’epòca romana e s’encontrèt longtemps dins las inscripcions, los manuscrichs medievals puèi los estampats classics en concurréncia amb IV.
Los chifras romans foguèron tanben utilizats per marcar la data de construccion dels ostals. Se vei encara sul fronton de vièlha bastissas.
Aquò tanben es le cas pel nom dels sobeirans (Loís XIV, …)
Encara a l'ora d'ara, es corrent d'especificar la data de produccion d'un film en chifras romans, a la fin del generic.
L’espandiment de la notacion amb simple o double barra suscricha es encara utilizada ara al dessús del M coma abreviacion del milion (M, 106) e del miliard (M, 109).
Dins las numerotacions de las paginas, se vei a vegadas los chifras romans en minusculas o mai sovent amb pichonas capitalas:
- i, ii, iii, iv, v, vi, vii, viii, ix, x, xi, xii, xiii, …, xl, …, l, …, lx, …, xc, …, c, …, cd, …, d, …, cm, …, m.
- i, ii, iii, iv, v, vi, vii, viii, ix, x, xi, xii, xiii, …, xl, …, l, …, lx, …, xc, …, c, …, cd, …, d, …, cm, …, m.
En quimia, s'indica per un chifra roman le gra d'oxidacion (coma per exemple lo coire(II)).
Tradicionalament, los numeros dels actes de teatre son tanben escrich en chifras romans.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Los caractèrs emplegats aqui per presentar las formas ancianas de las chifras son empruntadas a divèrsas escrituras, per ressemblança. Lo traçat real dels caractèrs pòt pas èsser dirèctament reproducha aquí.
- ↑ Per l'ensems de la question, vejatz per exemple (fr)Georges Ifrah, Histoire universelle des chiffres, Seghers 1981, (ISBN 978-2-221-50205-1)
- ↑ (fr)Mireille Cébeillac-Gervasoni, Maria Letizia Caldelli, Fausto Zevi, Épigraphie latine Annexe 3 Onomastique et titulature des empereurs, Armand Colin, 2006, (ISBN 2-200-21774-9), pp. 38-61
- ↑ (fr)Source
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- (fr)Histoire comparée des numérations écrites de Geneviève Guitel, Flammarion, (ISBN 978-2-08-211104-1)
- (fr)Histoire universelle des chiffres de Georges Ifrah, Robert Laffont, (ISBN 978-2-221-05779-7)
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes (fr)[modificar | modificar la font]
- Outil de conversion des chiffres romains et arabes
- Algorithme de conversion et programme de démonstration (avec code source)
- Fonctions Matlab pour la conversion des chiffres romains (avec codes sources) (Matlab)
- Utilisation des caractères unicodes pour écrire les chiffres romains sur le web
- Livre avec 841 chapitres numérotés jusqu’à DCCCXLI (1850)


text:
Vesera
Vesera [ve'ʐɛrɒ] (en francés Vézère) es una ribiera occitana dau sud-oest de França (regions de Lemosin e d'Aquitània).
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Vesera a per origina la rasiga preceltica e idronimica °Vis- (que donet tanben Auvesera, mas tanben Vistula e Weser), e lo sufixe prelatin °-era. Trobam entau Visera (segle VI), Viseram (segle IX), per achabar sus l'occitan Vesera (començament dau segle XII).
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de Vesera se tròba dins la Torbiera de Lonjairós, sus lo plateu de Miuvachas en Corresa. Son cors es de 211 km. Se junh a Dordonha en Limuèlh.
Departaments e localitats asaigadas[modificar | modificar la font]
- Corresa : Chavanac , Bujac, Bugeat, Trainhac, Usercha, L'Archa
- Dordonha : Terrasson La Vila Diu, Montinhac, Las Aisiás de Taiac e Siruèlh, Albuga, Limuèlh
Idrologia[modificar | modificar la font]
- Dins sa partida d'amont, Vesera es copada per dos barratges importants, lo de Monceus e lo de Trainhac, situats entre 500 e 650 m d'altitud.
- Lo 14 de genier de 2004, l'estacion idrologica de Campanha enregistret un debit maximau jornalier de 630 m3/s.
Afluents principaus[modificar | modificar la font]
- Ars, (rm)
- Orluc, (rm)
- Alembre, (rm)
- Soudena, (rd)
- Bolon, (rm)
- Madranjas, (rm)
- Rujon, (rm)
- Bradascon, (rd)
- Loira, (rd)
- Corresa, (rm)
- Cosa, (rm)
- Ela, (rd)
- Cern, (rd)
- Còli, (rm)
- Vesera, (rd)
- Tonac, (rd)
- Vimont (o Mostier) (rd)
- Manàuria, (rd)
- Beuna (o Granda Beuna), (rm)
N.B. : (rd) = afluent riba drecha ; (rm) = afluent riba mança
Luòcs remirables[modificar | modificar la font]
- Las cròsas ornadas de la valada de Vesera son classadas au Patrimòni Mondiau de l'UNESCO
- Las gòrjas de Vesera
- Lo Chasteu de Lòsse e sos jardins en terrassa sus Vesera [1]


text:
785
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 785 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Refús de l'emperatritz Irèna de contuniar lo pagament dau tribut impausat en 872 per leis Abbassidas. Aquò entraïnèt una represa de la guèrra còntra leis Arabis.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mahdi siá en causa d'un empoisonament accidentau — manjèt un aliment empoisonat que li èra pas destinat — siá en causa d'un accident de caça. Son rèine aviá permes de desvolopar l'economia, la cultura e la sciéncia. Li aviá tanben permes d'aquistar lo poder de definir l'ortodoxia musulmana. Son fiu ainat Al-Hadi, designat eiretier per son paire dempuei d'annadas e qu'èra alora en campanha au sud de la Mar Caspiana, li succediguèt. Son fraire contestèt aquela chausida e li mandèt la novèla e leis ensenhas dau poder. En revènge, la garnison de Bagdad demandèt una prima excepcionala de doas annadas de sòlda per reconeisser lo califa novèu. De negociacions menadas per lo visir Yahya ibn Khalid permetèron de redurre la sòma a 18 mes de paga e de reglar la situacion.
Lòng de la frontiera ambé l'Empèri Bizantin, represa de la guèrra en causa dau refús bizantin de contuniar lo pagament dau tribut acceptat en 872.


text:
Saragossa
La ciutat de Saragossa (en aragonés SLA: Zaragoça; en aragonés GO e castelhan: Zaragoza) es la capitala de la província de Saragossa e de la Comunautat autonòma d'Aragon. Es situada a 300 km de Tolosa, Barcelona, Valéncia, Bilbao e Madrid.
Es la cinquena comuna d'Espanha per la populacion, qu'es de 660 895 abitants.
Lo gentilici es saragossan -a.
S'i trapava ancianament un vilatge iberic sonat Salduie o Salduba e pus tard una ciutat romana pròcha de la localitat sonada Caesaraugusta, fondada per l'emperaire Cesar August en 24 aC. Los arabis la nomenèron Saraqusta (سرقسطة), que venguèt Zaragoça/Zaragoza en aragonés, Zaragoza en castelhan e Saragossa en occitan e catalan.
De 1018 a 1110 foguèt la capitala de la Taifa de Saragossa, tanben sonada reialme moro de Saragossa, que sa residéncia reiala, lo palais de l'Aljaferia, es actualament lo sèti de las Còrts d'Aragon.
Lo rei Anfós I d'Aragon conquistèt Saragossa en 1118, que venguèt la capitala del reialme d'Aragon. La ciutat foguèt partejada en quartièrs josieu, musulman e crestian.
Tre 1164 a 1707 venguèt una de las ciutats principalas de la Corona d'Aragon (qu'aviá pas de capitala).
Un tractat important foguèt signat a Saragossa (Tractat de Saragossa) en 1529 entre espanhòls e portugueses per lo partatge de las descobèrtas del Mond Novèl.
Pendent l'invasion d'Espanha per Napoleon, Saragossa sofriguèt dos sètges e foguèt practicament destrucha.
Foguèt lo sèti d'EXPO-2008.


text:
Reforma dera residéncia geriatrica Sant Antòni
Eth Conselh Generau a amiat entà dauant era reforma integrau dera residéncia geriatrica Sant Antòni, damb ua inversion de 2,2 milions d’èuros.
Era reforma permet disposar d’ues installacions plan dignes entara nòsta gent grana.
S’an aumentat 24 places naues (14 residenciaus e 10 sòciosanitàries) e s’an creat 17 naui lòcs de trabalh.
Eth Govèrn deth sindic Francés Boya apòste pes politiques sociaus e demòstre que met er autogovèrn ath servici des persones que demoren en Aran, sustot des mès fèbles, atau coma des sòns besonhs d’atencion e supòrt.


text:
Metz-le-Comte
Metz-le-Comte es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada entre la Yonne e lo sieu afluent çò Armance, Mètz-lo-Comte e lo sieu masatge caseriu Champagne an separat per la « Montanha » ont se situa la glèisa romane del Sègle XII La nòstra Madama de la Assomption.
Située entre l'Yonne et son affluent l'Armance, Metz-le-Comte et son hameau Champagne sont séparés par la « Montagne » où se situe l'église romane du Sègle XII Notre Dame de l'Assomption.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fief Dempuèi lo anautita Mièja Edat, los senhors de l'epòca an [ref. necessària]
Lo pòrti de Bourgogne #prene lo luòc d'anautita lucha en 880. Lo vièlh castèl fòrt de Maers #èsser lo berceau dels comtes de Nivèrns.
En 1590 la liga se'n #apoderar, mas Louis de Gonzague, pòrti de Nivèrns, #reprene la vila e #desmantellar las remparts.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Mètz-la-Montanha[1].
Fief dès le haut Moyen Âge, les seigneurs de l'époque ont [ref. necessària]
Le duc de Bourgogne prit la place de haute lutte en 880. Le vieux château fort de Maers fut le berceau des comtes de Nevers.
En 1590 la ligue s'en empara, mais Louis de Gonzague, duc de Nevers, reprit la ville et démantela les remparts.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Metz-la-Montagne[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 5 d'agost 2012 Error de citacion : Invalid
tag; name "Cass" defined multiple times with different content


text:
Pato
Lo pato qu'ei un espòrt equèstre argentin. Que's pòt simplificar en disent qu'ei au basquetbòl çò que lo polo qu'ei au hòquei sus pelosa ; aquò que vòu díser que lo pretzhèit deus cavaèrs qu'ei de gahar un balon provesit de cinglas de cuer, de'u se guardar (en bèth respectar la règla deu jòc qui vòu que lo balon e deu poder estar panat per un jogador de l'equipa advèrsa) e de l'arronçar dens un anèth apitat au cap deu camp advèrs.
Las soas originas que remontan au sègle XVI. Los cavaèrs, alavetz, que devèvan gahà's e s'emportar un guit entàu hicar en un lòc precís. Lo jòc qu'èra cruel puish que lo guit (pato en castelhan) qu'èra hicat viu dens ua borsa o dens un tistèth e que la quita vita deus cavaèrs (qui podevan estar hèra numerós) qu'èra miaçada per la violéncia deu jòc o peus reglaments de comptes qui, en çò deus gauchos d'autes còps, be's reglavan au cotèth. Per aquesta rasons, lo 20 d'agost de 1790 lo vicerei Arredondo que vedó la practica deu jòc e la glèisa que dehenó d'enterrar degun qui hosse mort en i jogant. En bon dehensor de la glèisa, lo govèrn de Juan Manuel de Rosas que he arrespectar aquesta interdiccion e lo jòc qu'ei chic mentavut dens la literatura gauchesca.
Las purmèras règlas estrictas que hon adobadas pas sonque en 1930 peu bonaerens Alberto del Castillo Posse en tot s'inspirar de las deu polo. La Federacion Argentina de Pato que vadó en 1941 e, fin finala, en 1953, lo president Juan Domingo Perón que'u autregè lo títol de jòc nacionau.
Que cau mentàver que lo pato qu'ei pròche deu buzkashi, un jòc tradicionau afgan on, en lòc de guit o balon, be s'i jòga lo còs d'un vedèth mort. Tanben, França que desvolopè un jòc tanhent aperat Horse-ball a partir de las annadas 1970.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 26 de gener de 2012
L'Acadèmia e la caudèra
Los de l'Acadèmia Occitana non son pas satisfèits dab l'estandard lengadocian elaborat au sègle 20 peus lingüistas occitanistas. Que pretenen cambià'u en emplegar e preconizar un parlar panoccitan basat sus ua sòrta de lengadocian "en it, que non en ch" (fait, nuèit e non pas fach, nuèch), dab ua gramatica un shinhalon diferenta de la d'Alibèrt, ço qui l'apressaré mei au gascon. Com d'autes, que disen que cau emplegar formas comunas a tots los "dialèctes" e evitar los particularismes. Qu'ei plan beròi, aquò. Totun, quinas e son aqueras formas comunas e quins e son los particularismes? Arrés n'ac sap pas. Totòm -jo inclús- n'ei pas supausat èster l'especialista de l'ensemble deus parlars d'òc qui caleré tà poder destriar las formas supausadas comunas de las autas. Que los Academicians editen lèu un diccionari generau de la lengua occitana segon lo parlar de l'Acadèmia, "Tot en Occitan Academic" e ua gramatica d'aqueth parlar academic en aqueth medish parlar, jo que t'ac prometi, que'us estudiarèi dab interès e benvolença! La fe sens òbra mòrta es, ce disen. Doncas, un diccionari e ua gramatica, en vos pregar. Que n'i a pro deus bèths escrits dab recomanacions e conselhs inaplicables.
B'ei clar l'estandard lengadocian deus lingüistas -aperat de manèra drin ironica occitan general peus membres deu G.L.O. - que pateish d'un handicap enòrme: lo de non pas èster emplegat per arrés o quasi, ni quitament per la Setmana, l'unic organ de premsa panoccitan. Totun, non soi pas convençut qu'inventà's un parlar lengadocian o pseudolengadocian dens l'encastre d'aquesta acadèmia autoproclamada, posca arreglar qué qui sia. Aqueth estandard nau que horneish sonque brut au brut shens adobar pas arren, pr'amor no' i a pas nada arrason que l'estandard nau sia mei emplegat que l'estandard vielh.
5 comentaris:
-
-
Tè, lo tipe. A l'Infòc de Btv, organ de comunicacion panoccitan, emplegam aquel occitan.
- 28 de gener de 2012 a les 22:34
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Òc, Manèl, es normal qu'emplegas l'occitan qu'aprenguères, l'occitan dels lingüistas. D'aulhors, fas pas partida dels lingüistas occitanistas "professionals" segon una peticion que legiguèri fa pauc? Doncas es plan lo parlar esperat dins ton cas . Soi pas a criticar l'emplec d'aquel occitan, clar que non, critiqui l'apellacion erronèa d'occitan general. Es pas mai general que l'aranés, tanben emplegat a l'infòc de Btv. Per contra, podem dire de l'aranés qu'es l'occitan oficial. Dit autrament, ton occitan es ni general ni oficial, mentre que l'aranés es oficial.
- 29 de gener de 2012 a les 9:46
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
@ Manèl: Totun, que seria curiós d'audir-te a emplegar era modalitat oficiau der occitan, a veir, ath cap de trenta ans d'oficialitat, mès o mens, s'ès capable de t'escair-te'n. Parlar aranés en Principat ei deféner era lengua occitana. Preténer substituir-i er aranés per ua auta modalitat, quina que sigue, ei contribuir ara extincion der occitan, pensi jo. Era sauvaguarda der occitan passe pera defensa e er emplec der aranés en Principat.
- 29 de gener de 2012 a les 15:06
- lomahon ha dit...
-
Compreni plan que l'escriptor de la beròja Acadèmia Occitana critiquèssi lo men tribalh deu diccionari. Soi jo prumèr a criticà'u. Mès benlhèu e serè miélher, se la còla èra d'ua rigor perhèita.
Qu'i a totun un deus membres qu'a jogat un ròtle important, decisiu podem díser dens la normalizacion de l'aranés:
E qu'es l'exemple malastruc deu V intervocalic dens las conjugasons.
Alavetz que tots los gascons an adoptat v : aver-> avè, avèva, e que'u prononciam b o w, qu'es normalizat u en aranés auè,auèua, çò que's pòt pas legir per tots los gascons e que considèri com un sabotatge conscient deu gascon.
Bon sèi pas s'aqueth vinagre harà avançar las causas?...
Pèir Morà
- 30 de gener de 2012 a les 20:49
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Pèir, non soi pas completament d'acòrd. Au mensh, los petits aranés que saben se'us cau prononciar /w/ o /B/ en legent los mots, mentre que los petits gascons ne saben pas briga quin e cau prononciar la v intervocalica en mots com avançar, avalòt o chivau. Tròp complicat. En catalan, los qui disen la meva taula (a Girona, Barcelona...) escriven la meva taula, e los qui disen la meua taula (a Perpinhan, Malhòrca, Valéncia...) escriven la meua taula. E tot lo monde tròba aquò perfeitament normau
- 1 de febrer de 2012 a les 9:01


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Saale-Orla (075)
Liste des communes
Pößneck
Ville de Pößneck, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Pößneck a un site Internet.
Schleiz
Ville de Schleiz, localité de l'Allemagne de 8 600 habitants.
La mairie de Schleiz a un site Internet.
Neustadt an der Orla
Ville de Neustadt an der Orla, localité de l'Allemagne de 8 500 habitants.
La mairie de Neustadt an der Orla a un site Internet.
Bad Lobenstein
Ville de Bad Lobenstein, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Bad Lobenstein a un site Internet.
Tanna
Ville de Tanna, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Tanna a un site Internet.
Remptendorf
Ville de Remptendorf, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Remptendorf a un site Internet.
Saalburg-Ebersdorf
Ville de Saalburg-Ebersdorf, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Saalburg-Ebersdorf a un site Internet.
Triptis
Ville de Triptis, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Triptis a un site Internet.
Wurzbach
Ville de Wurzbach, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie de Wurzbach a un site Internet.
Krölpa
Ville de Krölpa, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie de Krölpa a un site Internet.
Gefell
Ville de Gefell, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Gefell a un site Internet.
Hirschberg
Ville de Hirschberg, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie de Hirschberg a un site Internet.
Ranis
Village de Ranis, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Ranis a un site Internet.
Langenorla
Village de Langenorla, localité de l'Allemagne de 1 400 habitants.
La mairie de Langenorla a un site Internet.
Oppurg
Village d'Oppurg, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie d'Oppurg a un site Internet.
Blankenberg
Village de Blankenberg, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Blankenberg a un site Internet.
Harra
Village de Harra, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Harra a un site Internet.
Blankenstein
Village de Blankenstein, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Blankenstein a un site Internet.


text:
Dotze trabalhs d'Eracles
Los Dotze trabalhs d'Eracles es lo nom del castig que foguèt impausat a l'èroi e mièg-dieu Eracles, pr'amor d'èsser perdonat per aver assassinat sos enfants durant una crisi de baugiá causada per la divessa Èra. Aguèt de seguir los òrdres del rei Euristèu de Micènas, que li comandèt de tascas quasiment impossiblas de realizar. Aqueles dotze trabalhs èran de tuar lo leon de Nemèa, l Idra de Lèrna, de batre a la corsa la cèrvia de Cerinia, de capturar lo singlar d'Erimanta, de netejar las écuries d'Augiàs, de tuar los aucèls del lac Estinfal, de dondar lo taur cretenc de Minos, de capturar las ègas manjairas d'òmes de Diomède, de portar la cintura de la reina de las amazonas Ipolita, de véncer lo gegant Gerion e raubar son tropèl de buòus, de portar de pomas d'aur del jardin de las Esperidas e de davalar a l'infèrn e i encadenar lo gos Cerbèr.
Somari
Lo leon de Nemèa[modificar | modificar la font]
La primièra de las espròvas d'Eracles foguèt de tuar lo leon de Nemèa, un animal monstruós que terrorizava las gents del país. La pèl de la bèstia èra tant espessa qu'èra impossible de lo nafrar amb d'armas. Quand l'eròi se n'avisèt, escampèt son espasa e escanèt lo leo amb sos quites braces. Pasmens la tasca èra pas acabada, lo mièg-dieu deviá portar la pèl de l'animal a Euristèu, e li èra impossible de la copar que cap instrument ne podiá pas penetrar la pèl. Atèna venguèt ajudar Eracles e l'assabentèt que las arpas del leon podián traversar la pèl. Aital, Eracles poguèt finalament escorjar la bèstia e se vestir aprèp amb la pèl del leon.
L'idra de Lèrna[modificar | modificar la font]
L'idra de Lèrna èra un mostràs que demorava dins un airal plen d'estanhs que se sonava Lèrna. Possedissiá divèrses caps òrres en forma de sèrps, amb de dents plan ponchudas. Un dels problèmas màgers que fasiá de mal véncer l'animal es qu'en cas que se talhèsse un de sos caps n'espelissián dos autres novèls. Eracles s'afanèt a copar amb l'espasa los caps de la bèstia mas vegèt lèu en observar la creissença d'autres caps qu'aquò èra pas la solucion. Demandèt a son nebot Iolau que l'ajudèsse amb una tòrcha per cauterizar las nafras fachas a flor e mesura qu'Eracles copava un cap. Amassa capitèron de tuar lo mostre e l'eròi utilizèt la sang de l'idra per ne cobrir las ponchas de sas flèchas per las far venir mai potentas e verinosas.
La cèrvia de Cerinèa[modificar | modificar la font]
La cérvia de Cerinèa qu'aviá de batas d'aram èra l'animal mai rapid que se coneguèsse; èra estada capabla d'escapar a mai a las temptativas de la divessa Artèmis per la capturar. Lo tresen trabalh d'Eracles consistissiá a l'agantar e la portar viva a Micenas. L'eròi acorseguèt la bèstia durant fòrça jorns fins que finalament s'arrestèt un brieu per s'abeurar. Alara Eracles la nafrèt a un tendon gràcias a una flècha e aprèp la poguèt capturar.
Lo singlar d'Erimant[modificar | modificar la font]
Aquel singlar èra un bestiassa que destrusissiá lo campèstre de la montanha de l'Erimant e que n'espaurugava las gents. Lo quatren trabalh d'Eracles foguèt de lo capturar. Abans de poder arribar a Erimant l'eròi passèt pel pais del centaures ont demorèt un brieu amb Quiron, que li aviá ensenhat de rudiments de medecina. Per celebrar la venguda d'Eracles Quiron sortiguèt de vin dels centaures, mas aqueles, embriagats per l'òlga del vin, venguèron agressius, e comencèron a escampar de pèiras. Eracles respondèt en tirar sas flèchas enverinadas mas una d'aquelas se plantèt dins lo genolh de Quiron, çò que li causèt una nafra mortala. Eracles demorèt amb el fins que moriguèt e aprèp se n'anèt cap a Erimant. Aprèp aver luchat bèlament contra l'animal dins la nèu, Eracles capitèt de l'encadenar e de lo portar a Micènas. Lo rei Euristèu foguèt talament espantat quand vegèt la bèstia que s'amaguèt dins lo sosterranh del palais, dins una gèrla de vin.
Los estables d'Augias[modificar | modificar la font]
Augias, rei d'Elide, aviá de tropèls qu'èran los mai nombroses e fertils del mond. Mas èra vengut famós tanben pr'amor qu'aviá pas jamai fach netejar sos estables, çò que fasiá qu'una pudesina se propagava dins tot Peloponés e qu'i viure veniá cada còp mai intolerable. Lo cinquena prètzfach d'Eracles foguèt doncas de netejar aqueles estables del rei en un sol jorn. Per o poder far derroquèt doas de las quatre parets dels estables e desvièt lo cors dels flums vesins Alfèu e Penèu. Las aigas emportèron tota la ronha cap a la mar e aital l'endrech e tota l'environa venguèron nets.


text:
Grand (Vòges)
Grand es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a Unitat|22|km}} a l'oèst de Neufchâteau, als confins del departament dels Vòges, al limit del departament de la Anautita-Marna, sus un scenari calcaire environat de bòsques.
La commune se situe à 22 km à l'ouest de Neufchâteau, aux confins du département des Vosges, à la limite du département de la Haute-Marne, sur un plateau calcaire entouré de forêts.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del nom de la localité a conegut. La tradicion vòl que lo vilatge dega lo sieu nom al dieu gallo-romain Grannus, subernòm de Apollon pels Romains. Lo vilatge gaulois se truca Andesina en l'Antiquitat. Sembla qu'aquel centre gallo-romain al encreuament de vias terrèstres militaras e comercialas i aja preses una importància notabla coma ne testifiquen los vestigis de disposicion hydraulique e de luòcs d'espectacles, sens comuna mesura amb la localité a l'epòca modèrna. D'unes autres appellations lududes an #èsser atribuidas : Apollogranum, Granum o Granandesina a l'origina del toponyme actual, mai recentament, Grand-la-Romaine. Una ipotèsi, al delà del luòc cultuel, ne fa un grand centri militar sus viae salinariae o viae salariae, de vias de la sal en direccion de l'èst o del nòrd. Los légions romaines aurián escuelhut aquel scenari shut, pauc contesté, plan desservi e en podent èsser alimenté ne de aiga, dins la frontièra dels ancians pòbles gaulois #que son los Lingons, Leuques e d'autras Tricasses.
Qualques periòdes o de datas religiosas an prepausat :
- 70-140 : Bastiment supausat d'un santuari gallo-romain #que seriá dédié a Apollon-Grannus.
- 213 : Visitatz supausada de l'emperaire Caracalla.
- 309 : Visitatz supausada l'emperaire Constantin Eer. Segon la tradicion crestiana, es en lo temple de Apollon de Granum que Constantin se seriá converti al cristianisme. Segon los istorians, i i auriá adoptat lo culte solar de Sòl Invictus, coma lo confirman las monedas #que @frapper a l'epòca, dédiées a SOLI INVICTO.
- En Octòbre 362 : Segon una tradicion medievala, persecucion légendaire jol regna de l'emperaire Julien dels nombroses mainats de Baccius e Lientrude, coble #que presidís a las destinadas de Apollogranum[1]. Aquela massacre inclurait mai de doas mila victimas. Entre aquelas, o martir de santa Libaire, de los sieus fraires Euchaire e Élophe, de la siá autra sœurs Menne, Suzanne, Òda, Gontrude...
- 1789 : Colmatage de la font miraculosa de santa Libaire.
L'essencial de la redécouverte d'aquel centre gallo-romain desbrembat se met en los dos darrièrs sègles al plànol archéologique.
L'origine du nom de la localité est connue. La tradition veut que le village doive son nom au dieu gallo-romain Grannus, surnom d'Apollon pour les Romains. Le village gaulois s'appelle Andesina dans l’Antiquité. Il semble que ce centre gallo-romain au croisement de voies terrestres militaires et commerciales ait pris une importance notable comme en attestent les vestiges d'aménagement hydraulique et de lieux de spectacles, sans commune mesure avec la localité à l'époque moderne. D'autres appellations lui ont été attribuées : Apollogranum, Granum ou Granandesina à l'origine du toponyme actuel, plus récemment, Grand-la-Romaine. Une hypothèse, au-delà du lieu cultuel, en fait un grand centre militaire sur des viae salinariae ou viae salariae, voies du sel en direction de l'est ou du nord. Les légions romaines auraient choisi ce plateau sec, peu contesté, bien desservi et pouvant être alimenté en eau, à la frontière des anciens peuples gaulois que sont les Lingons, Leuques et autres Tricasses.
Quelques périodes ou dates religieuses sont proposées :
- 70-140 : Construction supposée d'un sanctuaire gallo-romain qui serait dédié à Apollon-Grannus.
- 213 : Visite supposée de l'empereur Caracalla.
- 309 : Visite supposée l'empereur Constantin Ier. Selon la tradition chrétienne, c'est dans le temple d'Apollon de Granum que Constantin se serait converti au christianisme. Selon les historiens, il y aurait adopté le culte solaire de Sol Invictus, comme le confirment les monnaies qu'il frappe à l'époque, dédiées à SOLI INVICTO.
- Octobre 362 : Selon une tradition médiévale, persécution légendaire sous le règne de l'empereur Julien des nombreux enfants de Baccius et Lientrude, couple qui préside aux destinées d'Apollogranum[2]. Ce massacre inclurait plus de deux mille victimes. Parmi celles-ci, le martyre de sainte Libaire, de ses frères Euchaire et Élophe, de ses autres sœurs Menne, Suzanne, Ode, Gontrude...
- 1789 : Colmatage de la source miraculeuse de sainte Libaire.
L'essentiel de la redécouverte de ce centre gallo-romain oublié se place dans les deux derniers siècles au plan archéologique.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La data unica 263 e los personatges mencionats son una commodité légendaire. Es possible que las massacres al gré dels azards politics se échelonnent pendent las campanhas guerreres de Julien de 258 e 262, e sustot après lo sieu cuert regna imperial l'an 263 llaurant un long periòde inestable. De mai, los istorians contestent lo implication de Julien en las persecucions crestianas en Gaule. Mas la tematica d'una dramatica persecucion pendent lo sieu cuert regna a atrach los narrateurs medievales #que voliá assurément descriure un mond dirigent composite, essencialament romano-germanique. Baccius Es un nom prèp del Bacchus dels Romains, Liber pater o dieu del vin. Lientrude A derivat del nom germanique Lindetrudis, en associant la fidélité o la fe (Trudis) a la dolçor d'un arbre sagrat, lo tilleul (Linde). Vet Aicí la civilizacion gréco-romaine de la vinha e del blat réconciliée amb la civilizacion de la patz dels arbres sagrats e dels tisanes de flors apaisantes.
- ↑ La date unique 263 et les personnages mentionnés sont une commodité légendaire. Il est possible que les massacres au gré des aléas politiques s'échelonnent pendant les campagnes guerrières de Julien de 258 et 262, et surtout après son court règne impérial en 263 ouvrant une longue période instable. De plus, les historiens contestent l'implication de Julien dans les persécutions chrétiennes en Gaule. Mais la thématique d'une dramatique persécution pendant son court règne a attiré les narrateurs médiévaux qui voulait assurément décrire un monde dirigeant composite, essentiellement romano-germanique. Baccius est un nom proche du Bacchus des Romains, Liber pater ou dieu du vin. Lientrude est dérivé du prénom germanique Lindetrudis, associant la fidélité ou la foi (Trudis) à la douceur d'un arbre sacré, le tilleul (Linde). Voilà la civilisation gréco-romaine de la vigne et du blé réconciliée avec la civilisation de la paix des arbres sacrés et des tisanes de fleurs apaisantes.


text:
Canal de Brienne
Lo canal de Brienne es un canal que religa la Garona e lo Canal del Miègjorn. Lo canal es situat al centre de la vila de Tolosa, Occitània. Long d'1,6 km entre l'amont de la cauçada del Bazacle lo canal jonh lo Canal del Miègjorn als Ponts Bessons.
Istòria[modificar | modificar la font]
La construction del canal de Brienne foguèt decidida pels Estats de Lengadòc en 1760, per tal que lo centre de la vila venga accessible per via navegabla.
L'òbra comencèt en 1765 e foguèron cavats lo canal e un pòrt a la boca dels dos canals (als Ponts Bessons)[1] ; foguèt inaugurat le 14 d'abril de 1776.
Son primièr nom: Canal de Sant Pèire, foguèt cambiat en Canal de Brienne, en onor d'Étienne-Charles de Loménie de Brienne (1727-1794), arquevesque de Tolosa
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel Cotte, Canal du Midi, merveille de l'Europe, édition Belin Herscher, 2003, (ISBN 2-7011-2933-8), page 96.


text:
Telescòpi espacial Hubble
Lo Telescòpi espacial Hubble (HST segon sas siglas anglesas) es un telescòpi robotic localizat sus las broas exterioras de l'atmosfèra, en orbita circulara a l'entorn de la Tèrra a 593 km en dessús del nivèl de la mar, amb un periòde orbital d'entre 96 e 97 minutas. Foguèt enviat en orbita lo 24 d'abril de 1990 dins un projècte comun de la NASA e de l'ESA (Agéncia Espaciala Europèa). Lo telescòpi pòt obtenir d'imatges amb una resolucion espaciala optimala de 0,1 segonda d'arc.
L'avantatge de tenir un telescòpi mai enlà de l'atmosfèra ven principalament del fach qu'aital se pòdon anequelir los efièches de la turbuléncia atmosferica venent possible d'aténher lo limit de difraccion coma resolucion optica de l'instrument. A mai l'atmosfèra absorbís grandament la radiacion electromagnetica dins cèrtas longors d'onda, mai particularament dins l'infrarroge en demesir la qualitat dels imatges e en impossibilitar l'aquesiment d'espèctres dins cèrtas bendas caracterizadas per l'absorpcion de l'atmosfèra terrèstra. Los telescòpis terrèstres se veson tanben afectats per de factors meteorologics (preséncia de nívols) e la pollucion luminosa ocasionada per las grandas estructuras urbanas, çò que fa mermar las possibilitats d'implantacion de telescòpis terrèstres.
Descripcion tecnica[modificar | modificar la font]
L'unitat a un pes d'aperaquí 11 000 kg, es de forma cilindrica e a una longor de 13,2 m e un diamètre maximal de 4,2 m. Lo còst del telescòpi arribèt (en 1990) a dos miliards de dolars US. Al començament un defaut dins lo poliment del miralh primari del telescòpi produsiguèt d'imatges leugièrament desfocalizats per encausa d'aberracions esfericas. Encara qu'aquel disfoncionament foguèt considerat en aquel temps coma una negligéncia importanta de la part del projècte, la primièra mission de servici pel telescòpi espacial poguèt installar un sistèma de correccion optica capabla de corregir lo defaut del miralh primari en aténher aital las especificacions de resolucion previstas al començament.
Lo telescòpi es un reflector de dos miralhs, que lo principal ten 2,4 m de diamètre. Per l'exploracion del cèl compren divèrses espectròmetres e tres camèras, una de camp estrech per tal de fotografiar de zònas pichonèlas de l'espaci (de brilhant feble per encausa de sa distància), una autra de camp ample per obtenir d'imatges de planetas e una tresena infrarroja.
Per la generacion d'electricitat se fan servir dos panèls solars qu'alimentan las camèras, los quatre motors emplegats per orientar e estabilizar lo telescòpi e los mecanismes de refrigeracion de la camèra infrarroja e l'espectromètre que trabalhan a -180 °C.
Dempuèi son lançament, lo telescòpi a recebut divèrsas visitas dels astronautas per tal de corregir d'errors divèrsas de foncionament e d'i installar de material addicional. Per encausa del fregament amb l'atmosfèra (plan tèuna a aquela altitud), lo telescòpi es a pèrdre de velocitat fòrça lentament, de tal biais que cada vegada qu'es visitat, la naveta espaciala lo deu butar cap a una orbita un brin mai nauta. Aital doncas se capita de mantenir l'orbita, qu'èra estada alterada pel fregament.
La mission seguenta de mantenença, la cinquena, prevista inicialament en 2006 foguèt annulada. Amb ela, èra previst que Hubble arribarà a la fin de sa vida utila en 2010, cinc ans mai tard que çò qu'èra previst. La fin de Hubble, fin finala, es incèrta, vist que depend de la vida dels giroscòpis, de las batariás e de la frenada atmosferica. La NASA prevei de lançar en 2012 un telescòpi de novèla generacion per tal de lo remplaçar.
Descobèrtas principalas[modificar | modificar la font]
- Hubble a porgit d'imatges impressionants de la collision de la cometa Shoemaker-Levy 9 amb Jupitèr en 1994.
- Los imatges obtenguts amb lo telescòpi an porgit de pròvas de l'existéncia de planetas qu'orbitan al torn d'autras estelas.
- Un cèrt nombre de las observacions qu'an menat al modèl actual de l'univèrs en expansion s'obtenguèron amb aqueste telescòpi en inclure de fòrtas evidéncias favorablas a l'existéncia de la matèria fosca de l'univèrs.
- La teoria que la part màger de las galaxias encabisson un trauc negre dins son nuclèu es estat parcialament confirmada per d'observacions nombrosas.
- En decembre de 1995, la camera de Camp Prigond de Hubble fotografièt una region de la talha d'una de trenta milions de parts de l'airal del cèl que conten divèrses milierats de galaxias. Un imatge semblant de l'emisfèri sud se prenguèt en 1998 e s'i pòdon apreciar de similituds notablas entre ambedós, çò qu'a enfortit lo principi que postula l'isotropia de l'Univèrs (valent a dire, que l'estructura de l'Univèrs es independenta de la direccion ont se pòrte l'agach).


text:
Lana Del Rey
Elizabeth Woolridge Grant, mai coneguda coma Lana Del Rey (Nòva York, 21 de junh de 1985) es una cantautora e modèla americana. Venguèt celèbra internacionalament gràcias a sa cançon "Video Games" en 2011 que n'aviá fach una vidèo que se podiá visionar sus YouTube. Son segond album, Born to Die, qu'espeliguèt en genièr de 2012 se vendèt a mai de 5 milions d'exemplars e se situèt a la cinquena posicion de las melhoras vendas de 2012.
Biografia[modificar | modificar la font]
Elizabeth Woolridge Grant nasquèt a Nòva York en 1986 dins una familha amonedada, mas cresquèt a Lake Placid. Son paire, Rob Grant, èra un gestionari de noms de domenis sus Internet e sa maire, Pat Grant, trabalhava coma comptabla dins una firma publicitària. A catòrze ans, faguèt d'estudis a Kent School, un pensionat situat dins l'estat de Connecticut abans de s'inscriure a l'edat adulta en filosofia a l'Universitat Fordham de Nòva York.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Lana Del Ray a.k.a. Lizzy Grant (2010)
- Born to Die (2012)
- Ultraviolence (2014)
- Honeymoon (2015)


text:
Neufchef
Neufchef es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Neufchef se situa en lo departament de la Moselle. La vila a #èsser bastida sul scenari entre la vallée de la Fensch e lo vallon del Conroy a una altitud mièja d'unitat|310|m {{}}. En observant la mapa géologique s'obsèrva que la rega que # s'es installada correspond a la manque géologique de Hayange. E es la longitud de la rota #que repren aquel ais natural de comunicacion, que la vila s'es establida.
Jol scenari, ont se tròba la vila, las galariás de la mina de Hayange engendrent de las zònas de effondrements coma en de nombrosas municipalitats d'aquela region.
Lo ponch culminant de la municipalitat es de 354m, se situa près de la 'rota Blanca' , anciana rota en connectant antany Neufchef a Fontoy.
Dempuèi pauc, los qualques unas ostals de la vila artesanala e los sieus abitants #qu'èran sus la municipalitat de Hayange, an #èsser ligats administrativement al ban communal de Neufchef.
Los bòsques alentours an traversat sustot pel Çò sentier de grand randonnée 5 (GR5), #que partís País-Bas fins a la Mediterrani.
La ville de Neufchef se situe dans le département de la Moselle. La ville a été construite sur le plateau entre la vallée de la Fensch et le vallon du Conroy à une altitude moyenne de 310 m. En observant la carte géologique on remarque que le sillon dans lequel elle s’est installée correspond à la faille géologique de Hayange. Et c’est le long de la route qui reprend cet axe naturel de communication, que la ville s’est établie.
Sous le plateau, où se trouve la ville, les galeries de la mine d’Hayange engendrent des zones d’effondrements comme dans de nombreuses communes de cette région.
Le point culminant de la commune est de 354m, il se situe à proximité de la 'route Blanche' , ancienne route reliant autrefois Neufchef à Fontoy.
Depuis peu, les quelques maisons de la cité artisanale et ses habitants qui étaient sur la commune de Hayange, ont été rattachés administrativement au ban communal de Neufchef.
Les forêts alentours sont traversées notamment par le Le sentier de grande randonnée 5 (GR5), qui part des Pays-Bas jusqu'à la Méditerranée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Neufchef remonta a l'epòca gallo-romaine. En la vallée del Pérotin, se situava un pichon masatge caseriu @dénommer Tondar; sembla que las condicions climaticas en la vallée del pérotin an empenchas los abitants de Tondar a s'installar sul scenari actual, a las condicions plmus clémentes , d'aquel fach, l'origina del nom de Neufchef rèsta controvertida: Tondar i auriá possedit nòu ostals ont pòt èsser de nòus caps de familhas i aurián viscuts d'ont l'origina de Neufchef (de familhas),l'autra version constanta pel Diccionari étymologique dels noms e luòcs de França, supausa que lo nom de Neufchef proven simplament del latin Nòu (nòva) e #Plaçar (ostal), nom obtengut en lo moment de l'implantacion del vilatge sul scenari. Demòra que la data approximative de la migracion de la vallée del Pérotin a la siá localizacion actuala rèsta desconeguda . Lo vilatge dépendait de l'anciana província del Barrois, en la distincion de Sancy.
La mapa archéologique, conservada al Servici Regional de Arqueologia de Mètz, apren que dels elements de colomna an #èsser trobats en lo luòc del pérotin, en datant del periòde Franque. Mas çò de mès d'interessant es la descobèrta de nombrosas rèstas de basses-foguets. Neufchef Se tròba en la conca ferrifère lorrain, e l'espleitacion de minaré e lo sieu tractament sembla doncas remontar a aquela epòca.
Lo pòble de Neufchef, a pròpiament parlat, a pas mencionat #qu'en 1183. Se vei doncas un desplaçament de la populacion del Vallon del Conroy cap al scenari amb la fin de poder estendre las zònas de cultura. En defòra de las donadas iconographiques de la Modèl:S-, coma la mapa de Naudin o aquela de Cassini, la primièra autentica image de Neufchef que possedissèm remonta al cadastre « napoléonien » de 1826. Lo pòble s'estend alavetz la longitud de la carrièra principala #que connècta la vallée de la Fensch al vallon del Conroy. En 1817, Neufchef pòble de l'anciana província del Barrois aviá per annèxas la granja de Homesweiller e lo molin del Pérotin #çò que representa 434 abitants repartits dins 100 ostals. Los grands cambiaments en l'urbanisme de Neufchef se participèron en una manifestacion a partir d'ans 1950. L'economia a nòu florissante e la creacion de la Comunitat europèa del carbon e de l'acièr transformen aquela region de Lorraine n'autentica Lo Dorado. Las entrepresas De Wendel, proprietàrias de la mina de Hayange, ajudan al bastiment de las primièras vilas. La vila artesanala l'an 1951, de contunh la vila Pinay, Castors, CECA, e Cherez sòrton rapidament de tèrra. La vila contunhèt la siá avançada pendent los ans 1960 e 70.
A partir d'ans 1970, la sidérurgie lorraine comença la siá reconversion. Usinor-Sacilor #Qu'a federat una granda part de la sidérurgie Lorraine comencèt a barrar las minas. Neufchef Marca doncas un temps d'estancada en lo sieu creissement.
A partir d'ans 1980, lo desvolopament s'opèra pas mai pel bastiment de lotissements amb una unitat architecturale. Es l'explosion del pavillonnaire.
Prèp de la vila de Luxemborg, de nombroses trabalhadors transfronterers venon s'establir en aquela part de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Mètz e Luxemborg vei de mai en mai lo bastiment de lotissements. La constitucion d'aquel tipe d'abitat met de problèmas en tèrmes de gestion de l'espaci, de relacion amb lo païsatge, d'entorn urban e de collectivitat. Arriba sovent de veire qualques lotissements formar d'autenticas separacions amb la vila. Aquel genre d'intervencion met doncas lo problèma fòrça actual, de la vida al se d'una municipalitat e d'una comunitat.
L’origine de Neufchef remonte à l’époque gallo-romaine. Dans la vallée du Pérotin, se situait un petit hameau dénommé Tondar; il semble que les conditions climatiques dans la vallée du pérotin ont poussées les habitants de Tondar à s'installer sur la plateau actuel, aux conditions plmus clémentes , de ce fait, l'origine du nom de Neufchef reste controversée: Tondar aurait possédé neuf maisons où peut être neuf chefs de familles y auraient vécus d’où l’origine de Neufchef (de familles),l' autre version soutenue par le Dictionnaire étymologique des noms et lieux de France, suppose que le nom de Neufchef provient simplement du latin Nova (nouvelle) et Casa (maison), nom obtenu lors de l'implantation du village sur le plateau. Reste que la date approximative de la migration de la vallée du Pérotin à son emplacement actuel reste inconnue . Le village dépendait de l’ancienne province du Barrois, dans la seigneurie de Sancy.
La carte archéologique, conservée au Service Régional d’Archéologie de Metz, nous apprend que des éléments de colonne ont été retrouvés dans le site du pérotin, datant de la période Franque. Mais le plus intéressant est la découverte de nombreux restes de bas-fourneaux. Neufchef se trouve dans le bassin ferrifère lorrain, et l’exploitation de minerai et son traitement semble donc remonter à cette époque.
Le village de Neufchef, à proprement parlé, n’est mentionné qu’en 1183. On voit donc un déplacement de la population du Vallon du Conroy vers le plateau afin de pouvoir étendre les zones de culture. En dehors des données iconographiques du Modèl:S-, comme la carte de Naudin ou celle de Cassini, la première véritable image de Neufchef que nous possédons remonte au cadastre « napoléonien » de 1826. Le village s’étend alors le long de la rue principale qui relie la vallée de la Fensch au vallon du Conroy. En 1817, Neufchef village de l’ancienne province du Barrois avait pour annexes la ferme de Homesweiller et le moulin du Pérotin ce qui représente 434 habitants répartis dans 100 maisons. Les grands changements dans l’urbanisme de Neufchef vont se manifester à partir des années 1950. L’économie à nouveau florissante et la création de la Communauté européenne du charbon et de l’acier transforment cette région de Lorraine en véritable El Dorado. Les entreprises De Wendel, propriétaires de la mine d’Hayange, aident à la construction des premières cités. La cité artisanale en 1951, puis les cité Pinay, Castors, CECA, et Cherez sortent rapidement de terre. La ville va continuer sa progression durant les années 1960 et 70.
À partir des années 1970, la sidérurgie lorraine entame sa reconversion. Usinor-Sacilor qui a fédéré une grande partie de la sidérurgie Lorraine va commencer à fermer les mines. Neufchef marque donc un temps d’arrêt dans sa croissance.
À partir des années 1980, le développement ne s’opère plus par la construction de lotissements avec une unité architecturale. C’est l’explosion du pavillonnaire.
Proche de la ville de Luxembourg, de nombreux travailleurs transfrontaliers viennent s’établir dans cette partie de la Lorraine. La vallée de la Moselle, entre Metz et Luxembourg voit de plus en plus la construction de lotissements. La constitution de ce type d’habitat pose des problèmes en termes de gestion de l’espace, de relation avec le paysage, d’environnement urbain et de collectivité. Il arrive souvent de voir certains lotissements former de véritables écarts avec la ville. Ce genre d’intervention pose donc le problème très actuel, de la vie au sein d’une commune et d’une communauté.


text:
Poudririèm si pensar una capitàla movadissa, tau l'esmala d'Abdel Khader en 1840, mai faudrier un erme, sarie mai de bon-fach.
Mai seriosament, l'Occitania poudririer esser independenta, din un encastre federau européan. Si l'Europe sàrie un Estat federau vertadier (e non confederau come es a l'ora d'àra), e a dire amb'un govern federau vertadier, e l'avalida tota dei Estats nacionàus, l'Occitania poudririer eisistar au caire, de la Bertànha, de la Corsa, de la Françia o d'Alemànha, a de reg a de reg, ambé per lei "pais naturaus" certas competènçias, coma la cultùra, la lènga, la poliçia, o de lèis proprias a càda pais, deissant au govern federau lei porta-fulhets que fan la soberaneitat, que son lo pielon, l'ost e lei afaire forastièras. Aquo nos permetririer de far si tocar ensèm lei doas bolas de l'espectre politica occitan. Es a dire, d'un caire un voli lèime d'identitat (poder eisistar e esser reconeissuts) sen aguer beson d'aver tot que nos fa cagar, es a dire dei oscas, una màpa d'identitat e tot...
Quand de saupre quina capitàla per Occitania, voli pas faire mon chauvin de serviçi, mai lo mai lotgique sarié que siguesse Marsilha. Per rasons tecnicas; Marsilha e un nèu economica per Occitania tota, em'un barcares agant mai de dos cents Cm de quais, un ciùta de mai d'un million de particuliers, sus una comùna aguant una superfiçia estabossènça (em'una superfiçia de tres per dos mai grànda qu'aquèla de Paris), a miej-camin entre dos pais (Italia e Espànha, e religàda per son fiùme, lo Rose, à l'ubac, es a dire à la Suèissa e a l'Oïlitania, e mai e mai...Em'aquo es mon ideia, mànco si sàbi qu'aquo qu'escribi fàra crassinar quauquei màissas.
Amistats a toti.


text:
Fòrça centripèta
Lo tèrme fòrça centripèta ("que tend a s'aprochar del centre", en latin) designa una fòrça permetent de mantenir un objècte dins una trajectòria circulara o, mai sovent, elliptica. En efècte, tot objècte descrivent una trajectòria elliptica possèda en coordonadas cilindricas una acceleracion radiala non nulla, nomenada acceleracion centripèta, qu'es dirigida cap al centre de corbadura. D'un punt de vista dinamica, lo Principi Fondamental de la Dinamica (PFD) indica alara la preséncia d'una fòrça radiala dirigida ela tanben cap al centre de corbadura.
Aquela fòrça es al sens de Newton una fòrça vertadièra, que poiriá aver divèrsas originas, per exemple:
- fòrça d'exageracion (movement dels neutrons)
- fòrça de gravitacion (movement de las planetas)
- fòrça de tension (movement circulari d'una massa ligada a un fial tendut que l'autre extremitat es mai sovent fixe (o gaireben))
Sens fòrça centripèta, l'objècte pòt pas tornejar o s'arrèsta de tornejar. Dins l'illustracion del costat, se lo fial se romp, la pelòta s'arrèsta de tornejar e contunha per simple inercia un movement rectilinha, tangent a son anciana trajectòria circulària. Aquel punch de vista es aquel d'un observator situat fòra del dispositiu tornant (coma lo lector que regarda l'esquèma - aquel repari es galilean). Per un observator situat al centre de rotacion e tornejant amb el (lo repari es alara non galilean) l'ejeccion de la pelòta es percebut diferentament, coma l'efècte d'una fòrça dicha fòrça centrifuga (la fòrça centrifuga es dicha fictiva perque interven sonque dins lo repari en rotacion, per interpretar un efècte subjectiu).
Dins un referencial galilean un còrs isolat possèda, s'es en movement, una trajectòria rectilinha uniforma (velocitat constanta). Li far percorrir una trajectòria elliptica torna a lo desviar de contunh, e doncas a li aplicar a tot instant una fòrça dirigida cap al centre de corbadura. Aquela fòrça es alara qualificada de centripèta. Lo caractèr centripèt d'una fòrça es pas intrinsèc, mas li es conferit per son efècte sus la trajectòria de l'objècte. Seriá mai corrècte de parlar de fòrça amb efècte centripèt.
Per construccion, la fòrça centripèta es radiala, dirigida cap al centre de corbadura, e son intensitat es inversament proporcionala al rai de corbadura de la trajectòria du punch d'aplicacion.
Somari
Formula de basa[modificar | modificar la font]
Lo vector velocitat es definit per la velocitat e la direccion del movement. Se la resultanta (es a dire la soma dels vectors) de fòrças aplicadas a un objècte es nula, aquel objècte n'accelèra pas e doncas se desplaça sus une linha drecha a velocitat constanta: lo vector velocitat es constant. Al contrari, un objècte que se desplaça a velocitat constanta e que la trajectòria es un cercle cambia de contunh de direccion de movement. Lo taus de variacion del vector velocitat es alara nomenat acceleracion centripèta.
Aquela acceleracion centripèta depend del rai r del cercle e de la velocitat v de l'objècte. Mai la velocitat es granda, mai l'acceleracion aumenta, tanben mai lo rai es pichon, mai aumenta. De biais mai precís, l'acceleracion centripèta es donat per la formula
ont w = v / r es la velocitat angulara. Lo signe negatiu indica que la direccion d'aquela acceleracion es dirigida cap al centre du cercle, es a dire opausada al vector posicion . (Supausam que l'origina de es plaçada al centre del cercle.) designa lo vector unitari dins la direccion de .
Segon la Segonda lei de Newton, , la fòrça fisica deu èsser aplicada a una massa m per produire une tala acceleracion. La quantitat de fòrça necessària per se desplaçar a la velocitat v sul cercle de rai r es:
l'expression foguèt formulada de diferents biais equivalents. Aquí, es lo vector de velocitat angulària. Aquí encara, lo signe negatiu indica que la direccion es dirigida cap a l'interior cap al centre del cercle e dins la direccion opausada al vector rai . Se la fòrça aplicada es mens fòrta respectivament mai fòrta que , l'objècte s'introduirá cap a l'exterior respectivament l'interior, se desplaçant sus un cercle mai grand, resp. mai pichon.
S'un objècte se desplaça sus un cercle a une velocitat variabla, son acceleracion pòt èsser divisida en doas compausantas: l'acceleracion radiala (l'acceleracion centripèta) que cambia la direccion de la velocitat e una compausanta tangenciala que cambia l'amplitud de la velocitat.
Exemples[modificar | modificar la font]
Per un satellit en orbita a l'entorn d'una planeta, la fòrça centripèta es porgida per l'atraccion gravitacionala entre lo satellit e la planeta e agís en direccion del baricentre dels dos objèctes.
Per un objècte ligat al tèrme d'una còrda e tornejant a l'entorn d'un axe de rotacion vertical, la fòrça centripèta es la compausanta orizontala de la tension de la còrda qu'agís cap al du baricentre entre l'axe de rotacion e l'objècte.
Per un objècte en movement circulari unifòrma, aquela fòrça val . essent la velocitat e , lo rai del cercle.
Exemple numeric[modificar | modificar la font]
Exemple: una pelòta de 1 kg va a 2m·s-1 a una distança de 0,5m du pal central, doncas una fòrça de 8 newtons (0,8 kgf)
ont la conversion en quilogramme-fòrça s'exprimís atal: .
Confusions usualas[modificar | modificar la font]
La fòrça centripèta se deu pas confondre amb la fòrça centrifuga. Aquela darrièra es una fòrça fictiva dicha d'inercia qu'interven se se plaçam dins un referencial en rotacion, per interpretar l'alunhament d'un còrs qu'escapa a aquela rotacion. Per poder utilizar las leis de Newton se cal plaçar dins un referencial non accelerat, dich referencial galilean. Dins un tal referencial las fòrças d'inercias despareisson tot simplament al benefici de las solas fòrças vertadièras (non fictivas).
La fòrça centripèta tampauc se deu pas confondre amb la fòrça centrala. Las fòrças centralas son una classa de fòrças fisicas entre dos objèctes que seguisson doas condicions:
- la magnitud despend sonque de la distança entre los dos objèctes
- la direccion punta le long de la linha ligant los centres d'ambedos.
Per exemple, la fòrça gravitacionala entre doas massas o la fòrça electroestatica entre doas cargas electricas son de fòrças centralas. La fòrça centripèta manten un objècte en movement circulari es sovent una fòrça centrala, mas es pas la sola.
Derivacion geometrica[modificar | modificar la font]
Lo cercle d'esquèrra mòstra un objècte se desplaçant sus un cercle a velocitat constanta a quatre instants diferents sur l'orbita. Son vector posicion es e son vector velocitat .
Lo vector velocitat es totjorn perpendicular al vector posicion (perque es torjorn tangent al cercle); atal, coma se desplaça en cercle, fach lo meteis. Lo movement circulari de la velocitat es indicat sul dessenh de drecha, amb lo movement de l'acceleracion . La velocitat es lo taus de variacion de la posicion, l'acceleracion es lo taus de variacion de la velocitat.
Coma los vectors posicion e velocitat se desplaçan ensemble, tornejan a l'entorn de lors cercles respectius a un meteis instant T. Aquel temps es la distança percorrida divisada per la velocitat:
e per analogia,
Egalant aquelas doas equacions e resolvent per , obtenèm:
la comparason dels dos cercles indica que l'acceleracion punta cap al centre del cercle R. Per exemple, a un instant donat, lo vector posicion punta cap a 12 oras, lo vector velocitat punta cap a 9 oras que (regardant sul cercle de drecha) a un vector d'acceleracion puntant cap a 6 oras. Atal lo vector acceleracion es opausat al vector posicion e punta en direccion del centre del cercle.
Derivacion per l'analisi[modificar | modificar la font]
Una autra estrategia de derivacion es d'utilizar un sistèma de coordonadas polaras, supausant que lo rai demòra constant, e de derivar dos còps.
Siá lo vector descrivant la posicion d'una massa a un instant t. Coma supausam que lo movement es circular unifòrme, avèm ont r es constant (rai del cercle) e es lo vector unitari puntant dempuèi l'origina cap a la massa. La direccion es descricha per θ, angle entre l'axe de las abscissas (x) e le vector unitari, mesurat dins le sens trigonometric (sens contrari al las agulhas d'un relòtge). Exprimit dins lo sistèma de las coordonadas cartesianas en utilizant los vectors unitaris (axe de las abscissas, x) e (axe de las ordonadas, y), avèm
Nota: Al contrari dels vectors unitats cartesians, que son constants, la direccion del vector unitat en coordonadas polaras depend de l'angle θ, e doncas las seunas derivadas dependan del temps.
En desribant per obtenir lo vectpr velocitat:
ont w es la velocitat angular dθ/dt, e es lo vector unitari qu'es perpendicular a e que punta cap a de θ aumentant. En coordonadas cartesianas, avèm .
Aquel resultat indica que lo vector velocitat es dirigit a l'entorn del cercle e en tornant derivar obtenèm l'acceleracion
E Atal, la compausanta radiala de l'acceleracion es:
- aR = −w2r


text:
Sent Joan le Vièlh (País Tolosan)
Sent Joan le Vièlh[1] (oficialament en francés Saint-Jean) es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de la Nauta Garona (Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus).
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'Airal urban de Tolosa e de la Comunautat urbana del Grand Tolosa Nòrd-Èst de la vila.
Accès[modificar | modificar la font]
Per la rota departamentale 888, (anciana rota nacionale 88) o rota d'Albi (sortida 14 del periferic de Tolosa).
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del nom de Sant Joan vendriá del sègle XII. I a un luòc de preguièra fondat pels Cavalièrs de l'Òrdre de Malta, sus de tèrras qu'espleitèron al luòc encara uèi nomenat Estacabuòu.
La comuna ten una istòria mai que mai complèxa.
Jos lo Regim Ancian, i aviá doas comunautats que formèron una sola parròquia, installadas dels dos costats del grand camin d'Albi, sus las comunas de Sent Joan lo Vièlh e de Sent Joan le Nòu.
En març de 1791, l'administracion despartamentala las reüniguèt en una sola comuna novèlament nomenada Saint-Jean de Kyrie-Eleison. Malgrat l'oposicion dels abitants, lo Directoire departamental persistiguèt dins la reünificacion mas en cambiant lo nom.
En 1816, lo Conselh municipal torna separar las comunautats.
Administracion[modificar | modificar la font]
Monuments e luòcs[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Siti de la vila de Sant Joan lo Vièlh
- Autre site sus Sant Joan lo Vièlh
- Sant Joan lo Vièlh sul site de l'IGN


text:
Barròc
Lo barròc qu'ei un movement artistic istoricament ligat, a la debuta, dab la Contrareforma e qui's devolopè dens las diferentas arts (escultura, pintrura, literatura e musica enter autes) en s'i caracterizant per ua estetica deu maviment, de l'ascencion, de l'irregularitat (a còps dinc a l'assimetria), de l'exageracion e de la riquessa de las ondraduras.
Partit de Roma (atau com ac he la Contrareforma) que s'espandí capvath gaireben Euròpa tota (en particular en Itàlia, Espanha e las soas colonias americanas, Portugau e Brasil, Àustria, Alemanha) ; en França que mesclè lèu dab lo classicisme, au punt qu'aqueste estil (qui s'opausa au barròc per la soa regularitat, simetria e discrecion de las ondraduras) be i hore considerat dominant e caracteristic.
L'escrivan lengadocian Alem Surre-Garcia qu'explorè mei particularment lo concepte de barròc occitan qui poderé opausar ua Occitània barròca (com ac hon los sons vesins meridonaus) a la França classica (la França deu Grand siècle e de Loís XIV).
En literatura, los critics literaris e escrivans occitans Robèrt Lafont e Felip Gardy qu'emplegan l'adjectiu barròc entà qualificar la literatura barròca qui precedeish lo romantisme (e qui ei successivament contemporanèa de la Reneishença, deu - hèra brèu - barròc e sustot deu classicisme francés) mentre que Pèire Bèc e parla deu Sègle d'Aur de la literatura gascoa per designar los escrivans gascons de la segonda meitat deu sègle XVI e deu sègle XVII ; aquesta designacion qu'estableish un parallèl dab l'èra e l'estil barròcs d'autas contradas com, per exemple Espanha.
En musica, Occitània que s'illustrè dab compositors com Joan Josèp Cassanea de Mondonvila autor deu gran opèra barròc occitan: Dafnís e Alcimadura.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca


text:
Peroxisòma
Lo peroxisòma es un organet citoplasmic present dins lei cellulas eucariòtas que participa au metabolisme deis acids gras e de d'autrei dei metabolits resultants d'una respiracion aeròbia. Contenon d'enzims (catalasas e oxidasas) qu'ajudan a que la cellula elimine lei peroxids -principalament lo d'idrogèn- espècia quimica fòrça nociva. Complisson doncas de foncions de destoxificacion cellulara. Lei peroxisòmas foguèron identificats coma organet per lo grop de cercaires dau bèlga Christian de Duve, en 1967, après èsser estats descrichs un decenni avans en una tèsi doctorala presentada en Suècia.


text:
Asteridae
Los Asteridae son una sosclassa de plantas dicotiledonèas. En classificacion de Cronquist (1981) la sosclassa es devesida en 11 òrdres :
- sosclassa Asteridae
-
- òrdre Asterales
- òrdre Calycerales
- òrdre Campanulales
- òrdre Dipsacales
- òrdre Gentianales
- òrdre Lamiales
- òrdre Solanales
- òrdre Callitrichales
- òrdre Plantaginales
- òrdre Rubiales
- òrdre Scrophulariales
En d'autras classificacions i a de gropes comparables, coma la sosclassa Sympetalae (en classificacion de Wettstein, 1935) e lo clad de las Asteridèas (en classificacion APG II, 2003).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 29909 Asteridae (en)


text:
Antonio Luis Beruti
Antonio Luis Beruti (Buenos Aires, lo 2 de seteme de 1772 – Província de Mendoza, lo 19 de noveme de 1841) que ho un revolucionari e un militar argentin qui la soa accion (amassa dab lo son amic Domingo French e ho determinanta dehens lo procès de la Revolucion de Mai de 1810 e mei que mei dens la destitucion deu vicerei espanhòl Baltasar Hidalgo de Cisneros.
French e Beruti qu'èran uns deus gavidaires d'un grop politic designat uei com los chisperos (los hargaires de belugas). Com lo purmèr cabildo abierto (amassada qui devèva decidir quin governar Buenos Aires en abséncia d'autoritata reiau per'mor de l'ocupacion d'Espanha per França) designè ua junta gavidada peu medish Cisneros, Beruti que'u miacè dab ua tirada famosa dens l'istòria argentina :
"Señores del Cabildo: esto ya pasa de juguete; no estamos en circunstancias de que ustedes se burlen de nosotros con sandeces. Si hasta ahora hemos procedido con prudencia, ha sido para evitar desastres y efusión de sangre. El pueblo, en cuyo nombre hablamos, está armado en los cuarteles y una gran parte del vecindario espera en otras partes la voz para venir aquí. ¿Quieren ustedes verlo? Toque la campana y si no nosotros tocaremos generala y verán ustedes la cara de ese pueblo, cuya presencia echan de menos. ¡Sí o no! Pronto, señores, decirlo ahora mismo, porque no estamos dispuestos a sufrir demoras y engaños; pero, si volvemos con las armas en la mano, no responderemos de nada."
Sénhers deu Cabildo: aquò que va d'ara enlà mei luenh qu'ua joguina; b'èm pas en circontància que vosautes e vs' trufin de nosautes dab peguèssas. S'avèm hèit dinc ara dab prudéncia, qu'ei estat entà ns' estauviar desastres e barrejament de sang. Lo pòble, qui parlam en lo son nom, qu'ei armat dehens las casèrnas e ua grana partidas deus abitants qu'espèra en autes lòcs la paraula entà arrecotir entàd aquiu. E volètz véder aquò ? Hèit bronir aquesta campana e autament que seram nosautes qui harem bronir la generau e vosautes que vederatz la cara d'aqueth pòble, qui la soa preséncia avètz tan de manca. Òc o non pas ! Lèu, sénher, qu'ac cau díser ara medish, per'mor b'èm pas dispausats a patir nat retard ni engan; però, se tornam dab las armas hens las mans, non reponem pas d'arren.
French e Beruti, lo dia deu 25 de mai de 1810 distribuín bendas de color entà poder idetificar los partisans de l'independéncia entà empachar lo camp advèrs d'accedir au Cabildo de Buenos Aires.
Après la Revolucion, com tanhent deu grop de Mariano Moreno (los qui s'amassavan dehens lo Café de Marcos) que's devó exiliar de Buenos Aires abans de tornar mercé au trionf de las idèas revolucionàrias. Que participè a la guèrra d'independéncia aus òrdis deu generau San Martín dab l'Armada deus Andes e atau que contribuí a la liberacion d'Argentina e de Chile, e mei que mei que s'ilustrè a l'escadença de la batalha de Chacabuco.
Durant las guèrras civilas argentinas que ho tanhent deu partit unitari e atau que ho des.hèit a la batalha de Rodeo del Medio e espanhat epr'mor deu servici rendut au país.


text:
Dissabte passat, èri davant ma television, cervesa dins una man, drapèl occitan una autra, e dins las autras qualquas salopariás de manjar.
Me faguèri cagar, vos disi pas. Vesèr de jogaires mai sovent per tèrra que de fotbalaires italians, puèi las camerás que montravon al mens un còp a la minuta un tipe de drecha (Sarkò, Fion, Lapòrta o Clavièr), era tròp. Mas a despart de tot aquò, soi demorat, per veser lo tipe amb sa bandiera. L'esperava fòrt, e quitament una afica mens prestigiosa que France / N.Z m'auriá fach demorar.
Mas non, arribèt pas. Ma jòia tornèt tombar autan lèu que la cervesa dins ma garganta.
La fin del match venguèt lèu, e ren.
Vos conti pas ma decepcion ! Alavetz, faguèri çò que tot occitan auriá fach a ma plaça, amb ma decepcion, que se transformava pauc a pauc en rabia.
Pausèri ma vèsta, mas sabatas, enfin tots mos vestits, qué. Lentament. Puèi prenguèri mon drapèl e sortiguèri dins la rua.
Tot nut, aqui, dins la carrièras, amb mon drapèl, faguèri (pel darrièr còp espèri) la Subèra-Tomata, o Òc-Man, o Supèr-Òc, enfin apelatz aquò coma volètz.
Me botèri a córrer, l'ast e lo drapèl al vent per las carrièras de ma vila.
E crotzèri de monde, susquetot de suportaires envinassats que menavaon la veitura, drapèl al vent tanben (mas francés per eles).
"OOOOOOOOUUUUUUUUAAAAAAAIIIIIIIISSSSS !!!!!!!! " disián totis aqueles francimands. Sul moment, pensèri qu'aviái completament capitat a cambiar la facia del match del ser.
Enfin, faguèri un "efièch buòu". Sus tot lo monde.
Sus lo policièrs, tanben.
P.S : Sabi qu'escrivi un pauc tard, mas vèni sonque de sortir del pòste, lo temps de passar a la farmacia (me soi trapat frèch a córrer aital per las carrièras).


text:
Bernard de Ventadour—Lancan folhon bosc e jarric
Lancan folhon bosc e jarric, E.lh flors pareis e.lh verdura Pels vergers e pels pratz, E.lh auzel, c’an estat enic, Son gai desotz los folhatz, Autresi.m chant e m’esbaudei E reflorisc e reverdei E folh segon ma natura.
Ges d’un’ amor no.m tolh ni.m gic, Don sui en bon’ aventura Segon mon esper entratz, Car sui tengutz per fin amic Lai on es ma volontatz ! Que re mais sotz cel no.n envei Ni ves autra part no soplei Ni d’autra no sui en cura.
Ben a mauvais cor e mendic Qui ama e no.s melhura ! Qu’eu sui d’aitan melhuratz C’ome de me no vei plus ric, Car sai c’am e sui amatz Per la gensor qued anc Deus fei Ni que sia el mon, so crei, Tan can te terra ni dura .
Anc no fetz semblan vair ni pic La bela ni forfachura, Ni fui per leis galiatz, Ni no.m crei c’om tan la chastic, Tan es fina s’amistatz, Qu’ela ja.s biais ni.s vairei Ni per autre guerpisca mei, Segon que mos cors s’augura.
Midons prec, no.m lais per chastic Ni per gelos folatura, Que no.m sent’ entre sos bratz! Car eu sui seus plus qu’eu no dic, E serai tostems, si.lh platz. Que per leis m’es bel tot can vei, E port el cor, on que m’estei, Sa beutat e sa fachura.
Anc no vitz ome tan antic Si a bon’amor ni pura E per sidons si’ amatz, No sia gais, neis sers e bric, Si’s de joi pres e liatz! Que de fol cove que folei E de savi que chabalei, Que pretz li.n creis e.lh melhura.


text:
Rémeling
Rémeling es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ciutat per las primièras fes l'an 1084 jol nom de "Reimelinga".
- Possession de la abbaye de Sant-Sixte de Rettel, dels senhors de Sierck, de contunh dels senhors del Luxemborg fins a la Revolucion.
- Cité pour la première fois en 1084 sous le nom de "Reimelinga".
- Possession de l'abbaye de Saint-Sixte de Rettel, des seigneurs de Sierck, puis des seigneurs du Luxembourg jusqu'à la Révolution.