text:
Pòl magnetic
Los pòls magnetics son dos punts de la superfícia de la Tèrra ont s'encontran las linhas de fòrças magneticas:
La Tèrra agís coma un enòrme aimant en causa de l'existéncia d'una massa de fèrre dins son nuclèu. De corrents electrics dins lo nuclèu genèran la màger part del camp magnetic, gaireben 10% seriá produits pels corrents de l'ionosfèra.
Los pòls mudan de posicion lentament, mas demòran a prèp de 1600 km dels pòls geografics que determinan l'axe de rotacion terrèstre.
Al contrari dels pòls geografics, los dos Pòls magnetics son pas exactament opausats. La linha imaginària que seriá un axe magnetic, passa pas pel centre just de la Tèrra, mas a prèp de 530 km d'aquel.
Bossòla[modificar | modificar la font]
Las bòssolas simplas s'utilizèron dins la navigacion tre lo sègle XII e sas agulhas atiradas pel centre de la Tèrra, provoquèron un cambiament dins la navigacion.
L'orientacion de l'agulha de la bossòla es foncion da las combinasons de las posicions dels dos costats opausats ont s'encontra lo magnetisme, posicions que fan pas simetria amb la posicion dels angles de la planeta. Per aquò, la correlacion entre l'indica de la bossòla e la posicion dels pòls geografics vària amb:
- la data (posicion dels pòls magnetics)
- la longitud del luòc, qu'es de mal determinar.
- la lateralitat e la division dels pòls


c: text/html

text:
1584
Aquesta pagina concernís l'an 1584 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Extension de la teoria eliocentrica de Nicolau Copernic per lo filosòf Giordano Bruno (1548-1600) que contestèt l'existéncia d'un centre de l'Univèrs e de l'esfèra deis estèlas. Postulèt tanben l'existéncia d'autrei monds abitats.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1345
Aquesta pagina concernís l'an 1345 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Acabament dei trabalhs principaus de la bastida de la Catedrala de Nòstra Dama de París.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament dei trabalhs principaus de la bastida de la Catedrala de Nòstra Dama de París. Presentant d'estiles gotics variats en causa de sa lònga construccion acomençada en 1163, lo bastiment conoguèt una restauracion fòrça importanta de 1844 a 1864. Foguèt classat Monument Istoric en 1862 e Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1991.


text:
Toledo
Toledo (Toleta en occitan ancian, Toledo en castelhan) es una vila que se tròba en Espanha, dins lo centre, a 70 km al sud de Madrid. Es la capitala de la província de Toledo e de la comunitat autonòma de Castelha-La Mancha. Los escrivans Alfonso Martínez de Toledo (Archiprèire de Talavera), Rodrigo Cota e Garcilaso de la Vega n'èran originaris.
Somari
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
- Populacion : 70 000 abitants
- Lenga : castelhan
- Còde postal : 45071
- Accès : N-401 dempuèi Madrid ; N-403 dempuèi Castelha e Leon
Art e cultura[modificar | modificar la font]
Lo centre istoric de la vila de Toledo es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat.
Vila vièlha[modificar | modificar la font]
La vila vièlha se tròba en naut d'un puèg e se pòt veire de fòrça monuments istorics coma l'alcazar, la catedrala e lo Zocodover (de l'arabi Suk-al-dawab, mercat dels bestials, lo mercat central). Toledo foguèt coneguda per sa tolerància religiosa pendent lo periòde d'Al Andalús e las comunautats josievas, musulmana e crestianas i vivián en coabitacion pacifica. Aquò cambièt amb la reconquista (de 718 a 1492) aprèp que foguèsson forabandits d'Espanha josieus e musulmans refusant de se convertir. Pasmens, demòra à Toledo fòrça remembres d'aquela epòca coma la Sinagòga de Santa Maria la Blanca, la Sinagòga del Tránsito e la Mosqueta del Cristo de la Luz.
Toledo aculhiguèt lo pintre El Greco dins la darrièra partida de sa vida e la vila es lo tèma de qualques uns de sos quadres, coma lo celèbre Enterrament del Comte d'Orgaz expausat dins la glèisa de Santo Tomé. Dins l'ostal del Greco l'ambient de la vida del pintre es reconstituit amb de mòbles e una mescla de quadres autentics e de còpias.
Le cineasta Luis Buñuel i fondèt en 1923 l'Òrdre de Toledo amb Federico García Lorca.
La catedrala[modificar | modificar la font]
La catedrala de Toledo començada en 1227 jol reialme de Fernando III a la particularitat d'èsser bastida segon l'estil gotic francés. S'acabèt pas abans la fin del sègle XV amb apondes d'estil espanhòl. La copòla que remplaça la segonda torre foguèt dessenhada per Jorge Manuel Theotocopouli, filh del Greco. Se pòt veire una verge en marbre cap d'òbra d'art francés gotic. La sacristia conten d'òbras d'El Greco (Expolio), Titien, Velazquez, Morales e Caravaggio.
Glèisa de Santo Tomé[modificar | modificar la font]
Aquela pichona glèisa musèu de la torre d'estil mudejar (sègle XIV) presenta lo quadre L'Enterrament del comte d'Orgaz cap d'òbra del Greco.
Musèu de Santa Cruz[modificar | modificar la font]
Construit a l'entorn d'un patio plateresc, l'espital dels enfants trobats que comandèt la Reine Isabèla la Catolica als arquitèctes Enrique Egas e Covarrubias. En mai d'una colleccion de pinturas dels sègles XVI e XVII, (Greco, Ribera, Morales) conten tanben de pèças arqueologicas e d'arts decoratius coma los azulejos.
Demografia[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Ligams en castelhan[modificar | modificar la font]
- Imatges panoramics de Toledo
- Ostal de Comuna de Toledo (Site en castelhan)
- Mi Toledo Información de Toledo
- Leyendas de Toledo Historia, leyendas, monumentos, información turística y cultural sobre la ciudad.
- Guía de Toledo en sefardí


text:
Rouxmesnil-Bouteilles
Rouxmesnil-Bouteilles es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rouxmesnil-Botelhas a situat sul marge esquèrre de la Arcas, a 3 km de Arcas-la-Batalha, a 3 km de Dièpa, a 7 km de Offranville, a 15 km de Longueville-sus-Serra e a 17 km de Bacqueville-en-Caux.
Es desservie per la parca de Dièpa situada a 2 km.
Rouxmesnil-Bouteilles est située sur la rive gauche de l'Arques, à 3 km d'Arques-la-Bataille, à 3 km de Dieppe, à 7 km d'Offranville, à 15 km de Longueville-sur-Scie et à 17 km de Bacqueville-en-Caux.
Elle est desservie par la gare de Dieppe située à 2 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XII, Richard Cœur de Leon, cedís la distincion de Botelhas, las tèrras e las salines, a Gautier de Coutances, archevêque de Roan.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, lo vilatge a patit divèrses bombardements ne Mois invalide (en agost)M.
Au Sègle XII, Richard Cœur de Lion, cède la seigneurie de Bouteilles, les terres et les salines, à Gautier de Coutances, archevêque de Rouen.
Durant la Seconde Guerre mondiale, le village a subi plusieurs bombardements en Mois invalide (août)M.


text:
Boyeux-Saint-Jérôme
Boyeux-Saint-Jérôme en arpitan ( Boyeux-Saint-Jérôme en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'Ain, situada en lo Bugey, la municipalitat a compausat de sièis caserius : Boyeux, Sant-Jérôme, Châtillon-de-Cornelle, Cornelle, Lo Lancieux e Poncieux.
Lo territòri escarpé de la municipalitat es principalament compausat de pâturages, de vinhas e de bòsques. La municipalitat a traversat per de nombrós sentiers pédestres pittoresques.
Commune de l'Ain, située dans le Bugey, la commune est composée de six hameaux : Boyeux, Saint-Jérôme, Châtillon-de-Cornelle, Cornelle, Le Lancieux et Poncieux.
Le territoire escarpé de la commune est principalement composé de pâturages, de vignes et de bois. La commune est traversée par de nombreux sentiers pédestres pittoresques.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pòble mencionat dempuèi lo Sègle XII.
Village mentionné dès le Sègle XII.


text:
Aira
L’aira es la mesura d'una superfícia. Per metonimia, se designa sovent aquela mesura pel tèrme de superfícia (per exemple, se pòt parlar de l' « aira d'un carrat » o de la « superfícia d'un carrat »).
En matematicas, s'utiliza de preferéncia lo tèrme d'aira (del bas latin aera « espaci plan »).
Lo tèrme de superfícia s'utiliza principalament per de terrens (superfícia d'un jardin, d'un camp) e s'exprimís (dins lo Sistèma Internacional d'Unitats) en mètres carrats (m²) o en d'autras unitats.
Mesuras de l'SI:
Autras mesuras:
Calcul de l'aira[modificar | modificar la font]
Lo calcul d'aira es un domeni ample de las matematicas que va de l'aira de superfícias usualas fins al calcul integral.
Lo calcul de l'aira per de figuras geometricas elementàrias es simple. Los poligòns mai complèxes se pòdon descopar en triangles, e se pòt alara calcular l'aira de cada triangle:
- en geometria euclidiana, l'aira d'un triangle es lo produch de la longor de sa basa per sa nautor, dividit per dos.
Quand se tracta d'una superfícia delimitada per una corba, se pòt far una aproximacion d’aquela corba per un poligòn e aplicar lo metòde çai jos per aver una aproximacion de l'aira; s'aquela corba se pòt definir per una foncion, sufís de calcular l'integrala d’aquela foncion.
Exemples d'airas de figuras planas[modificar | modificar la font]
- Carrat de costat a: a2
- Doncas l'aira val AD · AB = BA · BC = BC · CD = DA · DC
- Rectangle de largor l e de longor L: l · L
- Doncas l'aira val AD · AB = BA · BC = BC · CD = DA · DC
- Triangle de basa b e de nautor h: (b · h) / 2
- Doncas l'aira val (CD · AB) / 2
- Lausange de diagonalas a e b: a · b / 2
- Doncas l'aira val AC · BD / 2
- Parallelograma de basa b e de nautor h : b · h
- Doncas l'aira val AB · AH = DC · AH
- Trapèzi de petita basa b, de granda basa B e de nautor H: (b + B) · H / 2
- Doncas l'aira val (AB + DC) · AH / 2
- Cercle de rai r : π · r2
- Ellipsa de semiaxes a e b : π · a · b


text:
Hervé Bazin
Jean-Pierre Hervé-Bazin, mai conegut coma Hervé Bazin (Angieus, 7 d'abril de 1911 - Angieus, 17 de febrièr de 1996) foguèt un escrivan francés. Copa palhas ambé son mitan familiau; èra lo reirenebot de l'escrivan René Bazin qu'avia escrit belcòp de romans patriotiques ambe d'eròis alsacians que se riscan la vida per rejónher França. Se faguèt celèbre d'un còp amb una òbra romanesca qu'es un requisitòri contra lo mitan borgés d'ont sortís.
Biografia[modificar | modificar la font]
Comença una carrièra de jornalista en 1934, subretot a l' Écho de Paris. Après la guèrra, trabalhèt tanben per l' Information, l' Intransigeant e France-Soir, ont faguèt de mestièrs pichons de tota mena. Poèta, fonda una revista efemèra, recèu lo Prèmi Apollinaire en 1947 per Jorn, son primier recuelh de poemas. Pau Valeri li conselhet pasmens de se consagrar al roman: escriguet laidonc de tira Vipera al ponh en 1948, primier panèl d'una trilogia presentant lo fàstic recipròque entre una maire, Folcòche, e son filh, Brassa-Bolhon; larjament inspirat di rapòrts detestables e violents qu'entreteniá ambé sa maire, aquel roman li portet un succès publique e critique durable.
Tablèus dei mors e de la societat, si romans son, lo mai sovent, una critica sociala violenta, qu'es la tela de fons de situacions psicologicas extremas, coma la piromania (l'òli sobre lo fuòc, 1954), l'alienacion mentala (lo cap contra las parets, 1949) o l'incèste (Quau gausi aimar, 1956). Escriguet tanben la mòrt del cavalon (1950), Leva-te e chamina (1952), lo matrimòni (1967), lo crit de la nichola (1972), Madama Ex (1975), lo demòni de miejanueit (1988), l'escòla di paires (1991), lo noveme Jorn (1994). Publiquet en 1984 un bilanç de son òbra dinc Abecedari. En 1958, venguet membre de l'Academia Goncourt, e ne'n foguèt nomat president en 1973.
La Glèisa verda[modificar | modificar la font]
Son libre probablament principau, e d'ambiança pro pasibla es passat gaireben sens veire : la glèisa verda, escrit al començament deis annadas quatre vints. Aquò es un vertadier roman filosofique sobre l'identitat, lei relacions de l'òme e de la natura, lei relacions entre un paire e sa filha divorciada, lei reaccions de la societat e d'una comunitat vilatgesa plan brava davant un eveniment imprevist. Tot comença quand se descobrís que dins la seuva a costat del vilatge i visca un òme. Quand li gendarmas l'agantan, per saber quau es, per poder l'empresonar se chau, lo fisar a un espitau di fats, se chau, s'entrachan que l'òme vòu ges dire son identitat. Las dificultats començan per l'administracion, e l'aventura comença per un paire e sa filha qu'acceptan de bailar la sosta a l'òme misteriós....
Romans principals[modificar | modificar la font]
- Vipère au poing (1948) ;
- La Tête contre les murs (1949) ;
- La Mort du petit cheval (1949) ;
- Lève-toi et marche (1951) ;
- Qui j'ose aimer (1955) ;
- Au nom du fils (1959) ;
- L'Huile sur le feu (1965) ;
- Le Matrimoine (1966) ;
- Les Bienheureux de la désolation (1970) ;
- Le Cri de la chouette (1971) ;
- Madame Ex (1974).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Vidéo Bazin, Hervé s'explica sus la revòlta de mai de 68 — archius de la Television Soïssa Romanda
- (fr) Lo fons Hervé Bazin de la bibliotèca universitària d'Angèrs
- (fr) Una biografia sul sit de l'universitat d'Estrasborg
- (fr) Una biografia sus un sit de venda en linha
- (fr) avís de decès del jornal l'Humanité


text:
Revòuta dei Turbants Jaunes
La Revòuta dei Turbants Jaunes se debanèt de 184 a 192 dins l'Empèri Chinés. Fuguèt entraïnada per Zhang Jiao, fondator de la secta taoïsta Taiping, qu'organizèt una insureccion còntra la dinastia Han. Sei partisans adoptèron un turbant jaune coma signe de raliment donant son nom a la revòuta.
En causa de l'afebliment dau govèrn centrau en declin dempuei de decennis, lei Han fuguèron rapidament en dificultat. Deguèron donc demandar l'ajuda de generaus e de vassaus poderós que capitèron d'esquichar pauc a pauc la revòuta. La mòrt de Zhang Jiao favorizèt la victòria deis aliats de l'emperaire. Pasmens, lei combats entraïnèron lo partiment de l'Empèri entre lei senhors e generaus venceires que perdiguèt la direccion vertadiera de l'Empèri e dispareguèt en 220.


text:
Seda
De seda (fibra textila d'origina animala) es producha per fòrça insèctes, aranhas[1] e canilhas de parpalhons coma (Iponomeutas, bombyx). Aquela que s'utliza per produire de teissuts de seda es eissida del cocon produit per la canilha del bombyx de l'amorièr, cuca de seda o manhan.
La tecnica permetent de produire la seda data de 2500 ab. C. e venguèt de China per la Rota de la Seda. Demorèt un secret fins a 560. La produccion comencèt en Euròpa al sègle VI. En cò nòstre, la produccion debutèt al sègle XIII.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Istòria de la seda comencèt segon la tradicion chinesa al sègle XVII ab. C. e seguèt tres millennis d’exclusivitat pendent que China comercèt aquel teissut preciós sens jamai transmetre lo secret. L’art de fabricar la seda foguèt puèi progressivament transmés a d'autras civilizacions mercé a d'espias de totas menas (monges, princessas ...) o pilhards e mercants. En Euròpa, la seda foguèt longtemps un monopòli de l'Emperi Roman d'Orient. Arribada en Euròpa Occidentala a la fin de l'Edat Mejana, la produccion de seda venguèt al nivèl de l'industrializacion a partir del sègle XIX mas coneguèt un grèu declin ligat amb la concurréncia de las fibras modèrnas (coma lo nilon), e l'evolucion de las costumas vestimentàrias en Euròpa, e a las epidèmias d'aquela epòca. Doncas finalament tornèt una produccion subretot asiatica.
Produccion[modificar | modificar la font]
Elevatge del manhan[modificar | modificar la font]
La preparacion dels cocons[modificar | modificar la font]
- Lo descoconatge. Uèit a dètz jorns aprèp la fabricacion del cocon, se fa lo descoconatge. Los cocons son levats de lor supòrt e causits. Puèi se tira la borra, fixacion del cocon.
- L'estofatge. Los cocons son apuèi estofats dins de estofas de 70 a 80 °C, puèi trempats dins l'aiga bolhenta per que lo gres venga mòl.
Lo babòt deu èsser tuat sens degalhar lo cocon.
La filadura[modificar | modificar la font]
Per trobar l'extremitat de cada fil, se remena de contunh los cocons amb una pichona escoba de bruc (dins las Cevenas e en França) o de palha de ris (en China). Aquel per agafar los primièrs fils de desvidatge. Coma cada fil es tròp fin, se reünisson un desenat lors del desvidatge. Aqueles se sòudan entre eles mercé al gres, quand refregisson.
Los fils son entornejats sus de « debanadors », la seda es dicha seda « greja ». Aquela es apuèi entornejada sus de cabdèls. Un quilograma de seda greja s'obten amb uèit a detz quilogramas de cocon.
Lo tissatge[modificar | modificar la font]
Composicion quimica[modificar | modificar la font]
La seda es una proteïna, constituida d'un polimèr d'aminoacids. Es una repeticion d'aminoacids idrofòbs alanina-glicina. A una estructura en fuèlh beta.
Seda artificiala[modificar | modificar la font]
Lo comte Hilaire de Chardonnet es l'inventor de la « seda artificiala » o viscosa. L'expression de seda artificiala es legalament interdicha dempuèi de decenias' ; se deu parlar uèi de viscosa (o de raiona).
Projèctes d'organismes geneticament modificats per produire de sedas fòrça resistentas o a mendre còst existisson.
Comèrci de la seda amb Japon[modificar | modificar la font]
A l’epoca Edo (sègle XIX), Japon salvèt la sericicultura francesa enviant de manhans per amagar las pèrdas ligadas a una epidemia. Puèi Louis Pasteur e sas equipas trobèron lo remèdi per aquela epidemia, una innovacion introduita par Meiji en Japon… E uèi encara, los manhans son l'objècte de collaboracions scientificas amb Japon.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Seda de Lion, França
- (fr) Site sus l'istòria de la seda
- (fr) Site sus la fabricacion, las proprietats e las utilizacions futuras de la seda d'aranha


text:
1047
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1047 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Batalha de Val-ès-Dune lo 10 de julhet entre lei fòrças dau rèi de França e dau duc de Normandia còntra aquelei dei senhors en revòuta dempuei l'annada passada. S'acabèt per una desfacha deis insurgents que permetèt de restablir la patz — franc dins lei fèus de Gui de Brionne que contunièt la lucha fins a 1051 — e lo poder ducau en Normandia.


text:
Sainte-Marie-des-Champs
Sainte-Marie-des-Champs es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Ostal-Camps a situat a la cœur del País de Caux. Sant-Ostal-Camps es egalament termierèr amb la municipalitat de Yvetot, mai coneguda, e aperten al costat de Yvetot.
Sainte-Marie-des-Champs est située au cœur du Pays de Caux. Sainte-Marie-des-Champs est également frontalière avec la commune d'Yvetot, plus connue, et appartient au canton d'Yvetot.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa a consagrat en 1264 per Eudes Rigaud, archevêque de Roan.
La glèisa est consacrée en 1264 par Eudes Rigaud, archevêque de Rouen.


text:
Gasteropelecus
Lo genre Gasteropelecus concernís pas que tres espècias de peisses americans de la familha dels Gasteropelecidae.
Aqueles peisses son comunament apelats « peisses-pigassons » a causa de lor forma caracteristica. Vivon essencialament juste en dejós de la surfàcia de l'aiga.
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
- Gasteropelecus levis - (Eigenmann, 1909)
- Gasteropelecus maculatus - Steindachner, 1879
- Gasteropelecus sternicla - (Linnaeus, 1758)
Referéncias[modificar | modificar la font]
Referéncia ITIS : TSN 163130 Gasteropelecus Scopoli, 1777 (en)


text:
Escultura
L'escultura es una de las Bèlas Arts; es una activitat artistica que consistís a crear e realizar de formas en relèu. Es l'art de modelar o talhar, soudar o assemblar amb tèrra, pèira, fusta o d'autres materials. L'escultura es l'òbra produsida per l'escultor.
Lo tèrme d'escultura ven etimologicament del latin « sculpere » que vòl dire « talhar » o « tirar tròces d'una pèira ».
Somari
Tecnicas[modificar | modificar la font]
Talha, modelatge, assemblatge, estereolitografia[modificar | modificar la font]
- Lo modelatge : es la tecnica pus primitiva e pus dirècta de mesa en forma d'un solid plastic, en l'occuréncia la tèrra o argila (gres, porcelana o faiença). Permet a l'escultor de precisar son idèa. Aguèt rarament un caractèr definitiu per causa de sa fragilitat, mai dempuèi la Renaissença, aguèt un caractèr privilegiat perque l'escultor executèt sos modèls de tèrra e donèt per reproduire sas òbras a de motlaires, fondeires o practicians (agrandidors). Fòrça artistas modèrnes, cercant de novetat, emplegan per lors creacions de materials imprevistes : tòlas, pèças metallicas, matèrias plasticas.
Lo metòde consistís a apondre o traire de matèria a l'entorn d'un o mai centre que vendrà « l'anma » de l'escultura. Aquela tecnica s'aplica a de materials « plastics », es a dire susceptibles de se deformar d'un biais reversible jos l'efièch de fòrças minimas (l'argila, la cera, lo plastre e d'autras pastas de modelar). De matèria se pòt tirar o apondre. L'estapa seguenta es lo secatge lent per l'argila e lo plastre, lo refregiment per la cera e la coseson per l'argila seca.
- La talha, que son principi es de sostraire, amb un esplech percutit per un còdol (Preïstòria) o un malhet, tròces dins una matèria dura per liberar de sa ganga una forma; i a doas tecnicas fondamentalas de talha per escultar la pèira o la fusta:
- la talha dirècta, sens crocadís prealable e modèl e que pren en compte de la forma originala del blòt per far emergir una forma imaginada per l'escultor
- la talha amb mesas als ponches, que recòpia fidelament un modèl a partir de mesuras exactas.
- L'assemblatge consistís a assemblar d'objèctes divèrses per formar una escultura unica.
- L'estereolitografia, o prototipatge rapid, permet de crear un volum segon de donadas informaticas creadas ex nihilo o escanadas dempuèi un modèl real en tres dimensions[1].
Materials[modificar | modificar la font]
Tradicionalament, los materials utilizats per l'escultura son generalament d'origina minerala, la pèira (marbre, granit, calcari, jade), lo ciment (que se pòt motlar) o lo beton (en talha dirècta quand es pres), l'argila (porcelana, tèrra cuècha, pasta Fimo que secan al forn o la tèrra grassa que secan a l'aire libre en vint-e-quatre oras), mas pòdon tanben èsser de metal (bronze, acièr, alumini, estam) e encara d'origina animala coma l'ivòri e vegetala coma la fusta, certans fruches, ortalissas. L'escultura modèrna e contemporanèa utiliza tanben lo textil, lo veire, la sal, la sabla, lo glaç, l'aiga, los cristals liquids e d'autres materials fabricats per l'òme, coma las matèrias plasticas. Lo papièr mastegat es tanben un material extrèmament economic, e las tecnicas de realizacion d'esculturas amb aquel material son simplas, amb possibilitats d'associacions amb d'autras matèrias quasi illimitadas. Dins sos ultims escriches, Joan Miró afirmèt que dins l'avenir, se pòsca imaginar d'esculturas utilizant los gases coma materials.
Formas[modificar | modificar la font]
Se distinguís doas grandas categorias d'esculturas : lo relèu e la bòça redonda
Relèu[modificar | modificar la font]
Lo relèu es una escultura que demòra ligada amb un rèireplan, s'auçant fòra d'aquel rèireplan. Segon lo gra de projeccion de las figuras en dessús del plan, los relèus son qualificats de relèu ecrasat (stacciato relievo): que son relèu es fòrça flac. Los contorns de las figuras son finament incisats (coma certans relèus asirians).
- Bas relèu (bassorelievo) : l'avançada d'una figura fòra de plan es inferiora al mièg de son volum
- Naut relèu (altorelievo) : las formas son gaireben complètas, mai demòran estacadas al fons. De partidas (los membres, la tèsta) son completament destacadas.
- Entalha. L'entalha es un relèu ont lo subjècte es incisat dins l'espessor de la superfícia plana. Foguèt utilizada pel Egipcians, d'ont lo nom de « relèu egipcian ». Las partidas pus nautas de la figura afloran a la superfícia, mentre que lors contorns son prigondament entalhats. Es mai que mai un procediment de gravadura.
-
-
Bas relèu: Basilica de Sant Sarnin (Tolosa). Pòrta Mièjavila.
-
Naut relèu: Pòrta de l'infèrn (Rodin), detalh: la casuda.
Bòça redonda[modificar | modificar la font]
La Bòça redonda es una escultura concebuda d'un biais tal que se pòt observar de totes los costats, o gaireben. La bòça redonda repausa sovent sul sòl o sus un sòcle.
-
La Vènus de Milo, que repausa sus un sòcle al sòl, es una estatua en bòça redonda (muséu del Lovre).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- La Sculpture de l'Antiquité au XXe siècle, jos la dir. de G. Duby e J.-L. Daval, Taschen, 2005
- L'art de la sculpture sur pierre de J.P. Grilaux Edicions Eyrolles.
- Techniques et Pratique du staff de G. Rondeau, M.Pons, S. Rondeau Edicions Eyrolles.
- La datation de la sculpture médiévale, de Jean Wirth, Col. titre courant, 30, Genèva, Librariá Droz, 2004.
- Histoire de la sculpture : De l'Antiquité à nos jours, Patrick Weber, E.J.L., Col. Librio, 2008 ISBN 978-2-290-00743-3
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'artistas coma Bertrand Lavier o Xavier Veilhan utilizèron aquela tecnica.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La categoria Sculpture de l'annuari dmoz.


text:
Naduèlh
Lo naduèlh (var.naduòlh) (Anguis fragilis) es un reptil apòde. Tanben conegut jol nom de sèrp de veire, qu'aperten al subòrdre de las cernalhas.
Morfologia e abituds[modificar | modificar la font]
Se tracta d'una cernalha sens patas que sovent se confond amb una sèrp. Pot assolir fins a 50 centimetres de long. La seuna coa es longa, sovent mai longa que la rèsta del còs e lo cap, mas coma las autras cernalhas, ten la capacitat de s'automutilar per s'escapar d'un predador. Dins aqueste darrièr cas, la coa recupera pas las dimensions inicialas.
Es un animal diürne, vivipar, que a la diferéncia de las sèrps, muda sa pèl per placas e pas entièra.


text:
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Etudes Comtadines.
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Ensignadou.
Prouvèrbi pèr l’estiéu qu’es en camin.
La Coumèdi Umano!.
Editouriau
Ounte vai la Crau?.
L’atualita en image.
L’Evenimen
Avèn pèr aro, qu’uno Terro....
Dis Aup i Pirenèu.
Alès, porto de Prouvènço
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren
Roumié Marcengo - Estage.
De voues se soun amoussado - Courrié.
L’erbo de Sant-Jan.
Sant-Jan e li Barbentanen
Vivo Sant-Jan!
Is areno.
35en Festenau Prouvençau.
Carreto, Cavaucado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Targo Prouvençalo.
Mialet : Anniversàri dóu Museon dóu Desert.
L’oppidum d’Ambrussum.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Lou jardin à la primo : di flour au fru.
Un tresor nostre : la rabasso?.
Li Gorgo dóu Regaloun
Jan-Pèire Tennevin.
Contro-verso
Etudes Comtadines.
Gabriela Mistral Pres Nobel de Literaturo 1945.
Petrarco, de Flourènço à-n-Avignoun.
Sus li piado d’Annibau.
Lou cantoun d’Estève
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun.
Live e Libertat
Quau de nòsti legèire counèis pas lou Massilia Sound System? Coume soun noum lou dis pas, lou group es pas un ensèn de musician anglés o american, mai bèn la chourmo que canto majamen en lengo nostro sus de ritme de reggae. Es ansin que, dins si councert, recampon un mouloun d’espetatour jouine, que reprenon li cansoun de cor. Lou Massilia Sound System aparo l’identita marsiheso, crido sus li pountin que Marsiho es d’aquesto Terro d’O mounte clantis uno lengo mespresado, la nostro.
Pèr la primo de 2011, lou Massilia a realisa un album qu’a pèr titre Live e Libertat : i’a un DVD d’abord, qu’es esta enregistra en councert publi, lou 30 de Juliet de 2008, is Estivalo de Carpentras, emé 10 cansoun que la proumiero es Massilia fai avans; pièi, un CD, que pourgis 16 cansoun enregistrado en 1996 à Marsiho, Arle e Pue-La Gardo, e qu’es un inne au reggae em’en entrouducioun la cansoun vengudo celèbro Commando Fada.
La musico di Massilia es pas facho pèr dourmi, es uno musico boulegarello qu’ilustro emé forço de paraulo que canton Marsiho, se joio e si peno, sa mescladisso de poupulacioun e si quartié. Denóuncio, tambèn, tout ço que vai pas dins nosto soucieta rousigado pèr l’intoulerànci, la paureta e lou mau-segur de la coundicioun oubriero. Fai 25 an que lou Massilia trèvo li pountin. Es recouneigu internaciounalamen. Uno de si cansoun, meme, fuguè lou numerò 1 de tóuti li * Live e Libertat Pèr lou Massilia Sound System. Album que ié caupon 1 DVD + 1 CD. Pres : 20 C mai s’atrobo emé de pres inferiour vers li boutigo especialisado que soun sus la telaragno (web). massilia-soundsystem.com radiò brasiliero. Avès de faire bono acuiènço à-n-aquésti disque dedica en la memòri d’un flame joglar marsihés defunta.
27819


text:
Joan Francés Fulcònis
Joan Francés Fulconis (Johan Frances Fulconis dins la grafia de l'autor ; Lieusola, ca 1520) foguèt un matematician niçard autor dau tractat La cisterna fulconicra, estampat a Lion en 1562 e escrich en lenga occitana.
La Cisterna foguèt editada e ampliament estudiada (scientificament mai tanben d'un ponch vista biografic, istoric e societau) dins l'edicion de Rogier Rocca e Romieg Gastaglia. Dau tèxte, se pòt dedurre que Fulconis èra un Niçard originari de Lieusola. Possedís mantuna referéncias, subretot grègas e aràbias e a legit lo Compendion de l'Abaco de Francés Pelós (dona, de còps que i a, lei mesmeis exemples numerics que pòdon pas èsser lo fruch de l'azard) mai sensa lo citar.
La Cisterna foguèt escricha coma una aisina fòrça practica e concreta per lo comèrci (per oposicion au Compendion mai teoric). Sei exemples son donc fòrça concrets e una illustration de la vida vidanta e de l'economia de Niça e de l'epòca.
Edition[modificar | modificar la font]
- Fulconis, Jouan-Francés. La Cisterna fulconicra. Niça : Lou Sourgentin, 1996.


text:
Exobiologia
L'exobiologia (del grèc: exo = exterior , bios = vida e logos = paraula/sciéncia), també coneguda com astrobiologia (del grèc classic astron = estela) o xenobiologia (del grèc: xenos = fòra), es un camp scientific interdisciplinari que met en relacion las sciéncias coma l'astrofisica, la biologia, la quimia, la geologia, l'informatica o l'antropologia. Son camp d'estudi es larg e se dedica principalament cercar l'origina de la vida e de la Tèrra e la possibilitat qu'aqueles processus ne faguèron naisser d'autres dins lo monde. Es considerada coma l'unica disciplina seriosa que tracta de la recerca de vida extraterrèstra, a diferéncia de l'ufologia.
Qualques questions que l'astrobiologia tracta de respondre sont aquelas:
- Qu'es la vida?
- Com va sorgir la vida en la Terra?
- Cossí evoluciona e se desvolopa?
- I a la vida (vida extraterrèstra) dins d'autres luòcs de l'Univèrs?
- Quin es lo futur de la vida sus la Terra e dins d'autres luòcs?
Aquelas questions fan que l'astrobiologia es una sciéncia amb de prigondas implicacions filosoficas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La disciplina de l'astrobiologia es pas mai de sciéncia ficcion. Diferentas institucions scientificas e universitàrias pel monde entièr s'ocupan seriosament de la recèrca de vida sus d'autras planetas.
Encara que l'astrobiologia siá un camp emergent, la question de saber se la vida existís o non endacòm dins l'univèrs es una ipotèsi verificable, e alara, es un camp viable per l'investigacion scientifica. L'Astrobiologia preten pas èsser una disciplina scientifica pura o dura, coma la Fisica o la Biologia, mas representa un esfòrç per de cercaires de diferentas disciplinas per temptar respondre a de questions sus la vida se basant su la coneissença de diferents camps scientifics.
Coma avèm pas qu'un exemple de vida (aquí sus teèrra), la majora partida del trebalh es fòrça especulativa, mas stotjorn se basant sus de leis fondamentalas de la fisica e (bio-)quimica, o la coneissença actuala de la Biologia.
Un cas concret de recèrca astrobiologica actuala es la recèrca de vida sus Mart. Existís una creissenta quantitat de pròvas que suggerisson que sus Mart i aviá abans una importanta quantitat d'aiga a la superfícia; l'aiga es considerada un davancièr essencial pel desvolopament de la vida, mas fins ara se'n trobèt pas.
De missions especificament dessenhadas per la recèrca de la vida dins d'autras planetas son, per exemple, aquelas del programa Viking, o las sondas Beagle 2, totas dirigidas cap a Mart. Los resultats de Viking son pas conclusent, e aquela de Beagle 2 falhèt al moment de transmetre, perque se seriá esclafada. Una mission futura poiriá èsser Jupiter Icy Moons Orbiter, o "orbitador de las lunas geladas de Jupiter", destinat a estudiar las lunas congeladas de la planeta dins qualques unas poiriá existir d'aiga liquida.
La descobèrta mai recenta es aquela menada per la Phoenix Mars Lander Mission, que mostrèt l'existéncia d'aiga als pòls de la planeta roja.
Resultat de la recerca[modificar | modificar la font]
Uèi, i a pas de prova definitiva de l'existéncia de vida originària endacòm mai que sus tèrra. Pasmens, segon l'examen de meteorits antartics que sirián originaris de la planeta Mart coma lo ALH84001, i auriá de possibilitat la cresença amb de basas scientificas de l'existéncia de microfossils de vida extraterrèstra, pasmens que sus l'interpretacion d'aquelas suposausadas pròvas i a encara granda controvèrsia. En 2004, lo senhal espectral del metan foguèt detectat dins l'atmosfèra marciana tan per los telescòpis posicionats sus la superfícia terrèstra, coma per la sonda "Mars Express". Lo metan a un període de vida relativament curt dins l'atmosfèra marciana, que se supausa, qu'aja una font recenta d'aquel gas. Coma se detectèt pas d'activitat volcanica sus la superfícia de Mart (çò que poiriá generar de metan), qualques scientifics especulèron que la font poirá èsser la vida microbiana.
De questions secundàrias, coma l'existéncia de mondes capables d'aculhir la vida e sos precursors quimics, obtenguèron de mai de resultats. Mejans l'utilizacion de diferents metòdes se concluguèt que l'existéncia d'aquelas planetas es mai comun que çò que se pensava abans, encara que aquelas son abitalament fòrça diferents de la nòstra. Se suggeriguèt que lo sistema nòstre presenta una disposicion atipica, d'autres penson que las recercas actualas se devon dirigir cap a d'esquemas non solars. Los metodes de deteccion melhorats amb un temps mai grand d'observacion, sens dobte poirián far que se descobre mai de sistèmas planetaris, e benlèu, al mens un coma lo nòstre.
Lo progrès de l'Astronomia infraroja e submilimètrica "doberiguèt" la possibilitat de descobrir nòus sistèmas estelars. La recèrcas infrarojas permetèron de descobrir de cenchas de pòls e asteroíds a l'entorn d'estelas alunhadas. Qualques imatges infraroges contenon, benlèu, imatges dirèctes de planetas, pasmens qu'encara se'n discuta. L'espectroscopia infraroja i submilimètrica identifiquèron un nombre creissent de substàncias quimicas a l'entorn d'estelas, çò que sosten l'origina e la durada de la vida.


text:
Ocean Artic
L'Ocean Artic o Ocean Glacial Artic es un ocean de la Tèrra, al nòrd, que s'espandís sus una superfícia de 14 090 000 km², çò que ne fa l'ocean mai pichon. Recobrís l'ensems de las mars situadas entre lo Pòl Nòrd e lo nòrd d'Euròpa, d'Asia e d'America. Comunica amb lo nòrd de l'ocean Atlantic, en recebent de grandas massas d'aiga a travèrs de la mar de Barents e de l'estrech de Fram. Se trapa tanben al contacte de l'ocean Pacific per l'estrech de Bering.
Es en màger partida cobèrt per la banquisa, que son espandi càmbia segon las sasons. Dins sa partida centrala la banquisa pòt mesurar fins a 4 m d'espessor. Aquesta espessor es deguda al limpament de las placas de glaç las unas sus las autras.


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Tre l’Antiqueta, la CRAU fuguè trevado pèr li móutoun. E pamens, fin qu’au siècle vinten, s’èro pas gaire trouva de vertadié trai* de la vido di pastre dins aquesto planuro coudoulouso. Desempièi quàuquis annado, d’estùdi e de recerco realisa pèr Otello Badan, Jan-Pèire Brun e Gaetan Congès an permés d’afourti l’eisistènci d’uno vido ativo entre lou proumié siècle d’avans JC e lou cinquen de noste tèms. A l’ouro d’aro, au Museon de Sant-Martin de Crau, es poussible de vèire uno espousicioun di mai requisto que douno uno idèio de ço que fuguè l’abalimen* dóu móutoun à la debuto de l’èro crestiano.
Es-ti necite de presenta la CRAU?
Tout bon Prouvençau a degu, au mens un cop dins sa vido, veni s’espaceja dins aquesto grando plano cremado pèr lou soulèu e ginglado pèr li mistralado.
Planuro de caiau de 60.000 eitaro entre Rose, Seloun e la mar, la CRAU es estado fourmado pèr la bouco de Durènço, flume gigant au ternàri e à la debuto dóu quaternàri, que se jitavo dins la mar avans qu’anèsse se jita dins lou Rose de-vers 12.000 an davans JC.
Fau saupre que 600.000 an de tèms, Durènço a carreja de touno de pèiro derrabado is Aup. Ansin, l’espessour de coudoulet adu pèr Durènço pòu ana jusqu’à trento mètre de founs. Lis aigo de plueio an cimenta aquéli code pèr fourma ço que se dis lou taparas o «poudingue» en francés, qu’es uno meno de roco que laisso pas passa l’aigo. Coume i’a quàsi ges de terro, que li plueio soun raro e que lou ventaras seco tout, ié trachis* soucamen uno bauquiero secarouso de ferigoulo e de grame. Devers li ràris endré umide se trobon pamens quàuqui tousco d’avaus. Despièi lou siècle segen, la coustrucioun de canau pièi l’aigo de Durènço an permés de valourisa li faturo, mai ansin de terro fuguèron destrucho e tambèn de coustrucioun. Es dins la partido pancaro aseigado* - li coussou - qu’an descubert li trai de jasso de la debuto de l’èro crestiano.
De descuberto counsequènto
Mau-grat l’eisistènci de tèste dóu proumié siècle toucant l’abalimen de milié de móutoun, s’èro pancaro fa de relacioun entre aquest abalimen e li soubro de bastimen.
Mai pièi, d’estùdi mai aprefoundi an permés la descuberto, desempièi 1989, de mai de 150 coustrucioun ligado à l’abalimen di fedo que sèmblo èstre esta la souleto ativeta d’aqueste relarg bèn particulié. Aquéli descuberto soun la resulto de recerco saberudo e pounchudo, majamen d’Otello Badan.
Chasque site es coumpausa de manto uno jasso, d’endré de vido, d’un four e de cop que i’a d’un pous e d’un liò de culte. D’aquéli bastimen, n’en rèsto plus que li trai* de foundamento facho de gros caiau (foutò 1).
Li jasso soun longo de 40 à 65 mètre pèr uno larjour de 8 à 10 mètre. A l’uba, direicioun generalo dóu mistrau, s’acabon en formo de pro*; dóu coustat dóu sud la paret a uno grando porto que se duerb au pounènt. De trau que se veson encaro, aligna dins l’aisse de la jasso, coutavon li poustèu que pourtavon l’enfustage. D’ùni jasso avien d’abitacioun de pastre d’un à dous mèmbre au miejour dóu bastimen. Es aqui e just aqui qu’an trouva d’óujèt arqueoulougi de la vido vidanto.
D’estùdi realisa fan pensa que li muraio de coustat èron auto d’un mètre e facho en tàpi (terro mesclado de code). L’enfustage que repausavo sus li poustèu èro cubert de canèu estaca en feissino. Au sud di jasso, se vèi encaro l’endré de la sueio*, bono-di la presènci de soubro de bourdiho (moussèu de sieto e terraio).
Pèr chasque group de jasso, se pòu devina de foundamento en coudoulet de tres mètre de diamètre em’ à l’entour de tros de brico e de téule; èro, proubable, lou four (foutò 2). Li pous, éli, soun mai aluencha e d’un grand diamètre d’à pau près quatre mètre. Lis arqueoulogue n’an desencoumbra un; l’aigo se pou vèire à tres mètre dóu sòu (foutò 3).
Ourganisacioun soucialo e vido ecounoumico
Lis óujèt descubert, coume li mirau e li beloio, permeton de pensa que li pastre noun vivien soulet mai en famiho. La counfiermacioun n’es dounado pèr de tèste anti. La vido en coumunouta èro ourganisado em’ un baile-pastre e de pastre. La presènci de molo e de four endico que se manjavo de cerealo. I proudu de l’avé s’apoundien aquéli de la casso e de la pesco. La sau se troubavo dins li salin au sud de la CRAU.
Toucant la vido ecounoumico se pòu dire d’abord que l’abalimen di fedo èro majamen pèr la lano. Acò se counfiermo bono-di la descuberto de pèço, d’uno bouito de sagèu* emé de countrat de vèndo e de bai. Sèmblo que lou siècle segound fuguèsse uno pountanado mai qu’aboundouso - em’ uno estimacioun de 100.000 bèsti d’avé* - pèr demeni au siècle tresen. Un reviéure d’ativeta se vèi au siècle quatren, pièi es la toumbado, proubable ligado à la cabussado de l’Empèri rouman.
S’es pancaro trouva de traço arqueoulougico de l’Age-Mejan, mai acò vòu pas dire que i’aguèsse pas agu d’ativeta. I’a pas ges de resoun que l’abalimen aguèsse despareigu entre l’Antiqueta e l’epoco mouderno; de mai, de tèste lou counfiermon.
Fau reteni dos pountanado d’ativeta majo : l’Antiqueta, dounc, e li siècle dès-e-nouven e vinten.
Lou darrier ermas
La CRAU es lou darrier ermas naturau à l’uba de la Mar Mieterrano. Nous a pancaro baia tóuti si secrèt. Fasèn fisanço i cercaire, à si couneissènço e soun estrambord. Rèsto encaro 11.000 eitaro de coussou souto l’aparamen especiau de l’Estat. Souvetèn que la CRAU noun siegue jamai duberto au «tourisme de masso». Diren em’ egouïsme e tambèn lucideta d’abord que dèu resta i pastre e à sis avé - soun lou patrimòni de Prouvènço - pièi à si calignaire, aquéli que vènon ié pantaia e l’escouta au calabrun, quouro lou soulèu tremount* s’escound darrié li piboulo dóu grand Rose, eilalin de-vers lou Vacarés, pèr se jassa. E subre- que- tout, la Crau noun dèu deveni un endré pèr li rave-parties !Leissique :
27598


text:
M60 Patton
Lo M60 Patton es un carri de combat principau estatsunidenc de segonda generacion desvolopat a partir dau carri M48 durant la fin deis annadas 1950. Tres versions principalas foguèron desvolopadas dichas M60, M60A1, M60A2 e M60A3. Mai de 15 000 unitats foguèron produchas de 1960 a 1987 e lo carri foguèt adoptat per l'armada estatsunidenca e uneis aliats de l'OTAN durant la Guèrra Freja. Remplaçat per lo M1 Abrams au sen deis unitats blindadas estatsunidencs, èra totjorn utilizat per divèrsei país en 2012 coma l'Arabia Saudita, Egipte Israèl, Turquia, Grècia o encara Marròc.
Participèt a divèrsei conflictes de la segonda mitat dau sègle XX coma la Guèrra de Kippour, la Guèrra de Liban, la Guèrra de Kuwait. Obtenguèt de resultats satisfasents còntra lei carris T-55, T-62, T-72 e Tipe 69 d'origina sovietica o chinesa deis armadas aràbias. En revènge, se revelèt vulnerable ais armas anticarri leugieras coma lo RPG sovietic o lo missil AT-3 Sagger.


text:
21 Elefants Jaunes Anorexics
Los 21 Elefants Jaunes Anorexics (en catalan Els 21 Elefants Grocs Anorèxics) es una companhia de teatre de Catalonha, de tendéncia surrealista.
Membres[modificar | modificar la font]
Los membres de la companhia son pas fixes, càmbian a cada òbra, mas aproximativament 14 personas.
Trajectòria artistica[modificar | modificar la font]
Aprèp aver actuat en fòrça vilas dels Païses Catalans, los 21 Elefants Jaunes Anorexics decidiguèron d'exportar lor cultura vèrs l'Euròpa. Aqueste tour comencèt a Brno (Republica Chèca), ont representèron l'òbra Lo Cercle, una absurda istòria de la fin del monde e las luchas de poder, amb de personatges surrealistament exagerats. Al mes de mai (2005) actuaràn a Zagrèb, amb la nòva òbra Buffet Livre.


text:
Viana
Viana que pòt estar :
- Viana, ua comuna occitana d'Òut e Garona
- Viana, ua comuna occitana de Tarn
- Viana, ua comuna d'Angòla
- Viana, ua comuna de l'estat d'Espírito Santo de Brasil
- Viana, ua comuna arpitana d'Isèra
- Viana, ua comuna de l'estat de Maranhão de Brasil
- Viana, ua comuna de Navarra
- Viana, ua comarca de Galícia, en Espanha
Que i a tanben lòcs dab qualificatius :
- Viana de Cega, comuna de la província de Valhadolid en Espanha
- Viana de Duero, comuna de la província de Sòria en Espanha
- Viana de Jadraque, comuna de la província de Guadalajara en Espanha
- Viana de Mondéjar, comuna de la província de Guadalajara en Espanha
- Viana do Bolo, comuna de Galícia, en Espanha, caplòc de la comarca de Viana
- Viana do Castelo, comuna e caplòc de districte de Portugal


text:
Beinheim
Beinheim en alemannisch (Beinheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada la longitud de la autoroute A35 entre Roppenheim e Seltz
Située le long de l'autoroute A35 entre Roppenheim et Seltz
Istòria[modificar | modificar la font]
- 884 : Beinheim aperten al abbaye de Honau.
- 1255 : Beinheim aperten al baron de Fleckenstein.
- 1404 : Lo baron de Fleckenstein vend Beinheim al margrave de Bade.
- 1497 : Lo margrave de Bade vend Beinheim al elector palatin.
- 1557 : L'elector palatin vend Beinheim al margrave de Bade #que conserva lo vilatge fins a la Revolucion francesa.
- 884 : Beinheim appartient à l'abbaye de Honau.
- 1255 : Beinheim appartient au baron de Fleckenstein.
- 1404 : Le baron de Fleckenstein vend Beinheim au margrave de Bade.
- 1497 : Le margrave de Bade vend Beinheim à l'électeur palatin.
- 1557 : L'électeur palatin vend Beinheim au margrave de Bade qui conserve le village jusqu'à la Révolution française.


text:
Argeria
Argeria (en arabi Barr al Jazair), oficialament Republica Argeriana Democratica e Populara, es un dels païses pus importants d'Africa del Nòrd. Confronta Tunisia al nòrd-èst, Libia a l'èst, Nigèr al sud-èst, Mali al sud, Mauritània al sud-oèst e Marròc a l'oèst. Es bordat per la Mar Mediterranèa al nòrd.
Sa capitala es Argièr.
Lo gentilici es argerian -a.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Geografia
- 3 Organizacion politica e forma de l'estat
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Religion
- 7 Bibliografia
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
Lei cavaments arqueologicas an mostrat que la preséncia de l'èstre uman e de sei ancessors sus lo territòri argerian acomencèt i a dos milions d'annadas. Divèrsei culturas preïstoricas i apareguèron entre -100 000 e -20 000 pendent lo Paleolitic. Aquò contunièt durant lo Neolitic gràcias a un clima pus umid que lo clima contemporanèu ambé la cultura capsiana dins lo nòrd-èst dau país e unei movements similars dins lo sud.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Pendent l'Antiquitat, la region foguèt magerament dominada per lei berbèrs e per la vila de Cartage. Durant lei guèrras punicas, Massinissa formèt l'estat de Numibia dins lo nòrd dau país e s'alièt ambé lei Romans per luchar còntra lo poder de Cartage que foguèt finalament destrucha en 146 avC. Pasmens, a la mòrt de Massinissa en 148 avC, se debanèt una crisi de succession encoratjada per Roma que va entraïnar la division dau reiaume entre sei dos eiretiers. En 112 avC, l'invasion de Numibia orientala e l'execucion d'unei marchands romans per lei Numibians occidentaus de Jugurtu entraïnèt l'intervencion dirècta de l'armada romana que capturèt Jugurta en 104 avC ambé l'ajuda de Mauretània. Numibia es alora devesida entre Mauretània per la mitat occidentala e un rèi vassau de Roma per la partida orientala.
Durant la guèrra civila entre Cesar e Pompèa, la region sostenguèt lo segond e foguèt brèvament ocupada dirèctament per lei Romans après sa desfacha. Un rèi vassau foguèt tornarmai installat en 25 avC mai la realitat dau poder foguèt exercida per un legat roman. Fins a la fin de l'Empèri Roman, la region será sota lo contraròtle d'un representent dirèct de l'emperaire en causa de divèrsei revòutas còntra la dominacion romana.
En 256, lo crestianisme s'espandiguèt dins la region e la màger part de populacion se convertiguèt durant lo sègle IV. Pasmens, en causa dei tensions malaisadas entre la província e lo poder centrau, se desvolopèt l'eresia donastista causant lo mandadís d'un còrs expedicionari roman per la reprimir dins leis annadas 310. Après de tensions novèlas causadas per una secta extremista dei donadonistas, lo movement foguèt declarat eretic per l'emperaire en 409 e exterminat durant la premiera mitat dau sègle V. Pasmens, en 430, lo nòrd d'Africa foguèt envaït per lei Vandals qu'i formèron un estat e i installèt lo crestianisme arian. Vengut una poissança regionala importanta, lo reiaume vandal foguèt conquist e destruch per lei Bizantins en 533-534.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Au sègle VII, la feblesa dau poder centrau bizantin en fàcia de l'expansion musulmana entraïnèt la conquista de la region per leis armadas aràbias. Lei tribús berbèras assaièron de luchar mai foguèron finalament vencudas en 708. Argeria va pauc a pauc s'islamizar. Après lo declin dau poder abbassida, divèrseis estats se formèron dins la region qu'èran vassaus teorics dau Califa de Bagdad o oficialament independents. Una tièra de conflictes se debanèron au sègle XI entre lei tribús berbèras dau sud e leis estats mai urbans dau nòrd. En 1152, aquel ensems foguèt unificat per leis Almohades que dirigiguèron lo Magreb e Al Andalús fins a 1269.
Pasmens, leis Almohades s'afondrèron sota la pression dau movement de la Reconquista. Au sègle XIII, la region foguèt alora devesida entre lo Sultanat d'Abd al-Wadid ocupant lo centre de Magreb e lo Sultanat Hafsida centrat sus la Tunisia e l'èst d'Argeria. Au sègle XVI, deguèron faciar leis atacas europèas d'après la Reconquista e l'invasion deis Otomans. Lei premiers capitèron d'ocupar unei pòrts que foguèron solidament fortificats e lei segonds prenguèron lo contraròtle complet de la region a la fin dau sègle XVI.
Lo periòde de la Regéncia[modificar | modificar la font]
En 1515, foguèt creat la Regéncia d'Argier qu'èra un estat vassau de l'Empèri Otoman que va dominar Argeria fins a 1830. Dins aquò, en causa de la feblesa numerica dau contingent turc ocupant Argeria, lo govèrn d'Argeria deguèt obtenir lo sostèn de tribús localas. Ansin, lo poder centrau demorèt relativament feble e aguèt de dificultats regularas per dominar totei lei caps locaus dins lei montanhas o lo desert. Per exemple, unei reiaumes cabils venguèron independents e lo demorèron fins ai sègles XVIII e XIX. De mai, l'economia dau país foguèt totjorn fragila e en partida dependenta dei profiechs de la piratariá. Ansin, la Regéncia aguèt de relacions tesadas ambé leis autreis estats mediteranèus. En revènge, l'absència d'interés economics importants e la distància a respèct dei centres dau poder otoman permetèron a la Regéncia de venir progressivament independenta[2].
La colonizacion francesa[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XIX, la Regéncia deguèt faciar de dificultats gròssas quand son sostèn a la piratariá entraïnèt de reaccions militaras importantas deis Estats Units e de certaneis estats europèus. Dins leis annadas 1820, lei relacions se degradèron fòrtament ambé França a prepaus dau pagament d'un deute contractat per lo govèrn revolucionari e de la fortificacion d'un entrepaus argerians utilizats per lei marchands francés. En 1827, un incident diplomatic entre un consul francés e lo dey d'Argier foguèt utilizat coma pretèxte per una invasion francesa que son objectiu èra de restaurar l'imatge de França e de sa familha reiala.
En 1830, un còrs expedicionari francés conquistèt Argier e comencèt la conquista dau país que será lònga e murtriera. Leis etapas majoras d'aquela conquista foguèron la guèrra còntra l'emir Abd el-Kader (1839-1847), lo sètge de Zaatcha (1848), la capitulacion dei Beni-M’zab (1852) e l'invasion de Cabilia que se revòutèt sensa succès unei còps fins a 1872. Lo Sahara serà conquistat en 1902.
Après lei victòrias francesas, la region venguèt una colonia de poblament europèu e de departaments i foguèron creats a partir de 1848. De regimes de lèis separadas foguèron adoptadas per lei ciutadans europèus magerament francés e leis abitants indigèns. A partir dau començament dau sègle XX, d'intellectuaus argerians indigèns acomencèron de revendicar l'indepéndia dau país. Inicialament feble, aqueu movement se renforcèt après l'afebliment francés consecutiu a la Segonda Guèrra Mondiala. En 1954, la desfacha francesa còntra lo Vietminh e l'independéncia d'Indochina entraïnèt l'acomençaça de l'insureccion independista sota la direccion dau FLN (Front de Liberacion Nacionala). Fòrça saunosa, s'acabèt en 1962 per una desfacha francesa novèla e la reconoissança de l'independéncia d'Argeria dins sei frontieras contemporanèas.
La Republica d'Argeria democratica e populara[modificar | modificar la font]
Argeria venguèt independenta lo 3 de julhèt de 1962. Pasmens, de tensions e de conflictes apareguèron rapidàment entre lei caps de l'insureccion e entre lo govèrn centrau e certanei minoritat coma lei Cabils. Lo 19 de junh de 1965, lo president Ahmed Ben Bella foguèt rebutat per un còp d'estat dirigit per lo ministre de la Defensa Houari Boumédiène. Decidiguèt de gardar lo sistèma de partit unic de son predecessor e chausiguèt de renfòrçar l'independéncia dau país per la nacionalizacion d'indústrias estrategicas (petròli, gas...) e de s'inspirar dei principis socialistas per desvolopar l'economia. A sa mòrt en 1978, Boumédiène foguèt remplaçat per Chadli Bendjedid que va dirigir lo país fins a 1992. Durant aqueu periòde, la diplomàcia argeriana obtenguèt divèrsei succès coma lo melhorament dei relacions ambé França mai lo caractèr autocratic dau regime entraïnèt una agitacion intèrna que va obligir lo regime d'acceptar una democratizacion e l'organizacion d'eleccions liuras.
Lo 26 de decembre de 1991, la victòria deis islamistas dau FIS au premier torn deis eleccions legislativas entraïnèt la demission dau president Chadli. Un Aut Comitat d'Estat foguèt creat per lo remplaçar e lo procès electorau foguèt arrestat. Aquò marquèt lo començament de la guèrra civila argeriana que va s'acabar en 2002. D'eleccions presidencialas foguèron organizadas en 1994 e veguèron lo succès de Liamine Zeroual maugrat d'accusacions de fraudas massivas puei d'Abdelaziz Bouteflika en 1999 totjorn ambé d'accusacions similaras.
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Argeria es lo país pus grand d'Africa amb una superficia egala a 2 381 741 km² e dau monde aràbi. Lo nòrd es dominat per lei cadenas de montanhas de l'Atlàs e lo sud per lo desert saharian.
Au nòrd, lei montalhas deis Atlas tellenc e saharian, mai au sud, forman dos ensems de relèus quasi parrallèl que se reünisson dins l'èst dau país. Entre lei doas cadenas, se situan de plans e de platèus auts. Lo ponch culminant d'aqueu sistèma montanhós se situa dins sa region orientala au mont Chelia (2 328 m).
La partida sahariana dau sud representa 80% de la superficia d'Argeria. La region nòrd d'aqueu desert es compausada d'ergs que son separats per de platèus rocassós. D'autreis ergs se situan dins lo sud-oèst. Au sud, lo massís montanhós d'Hoggar assosta la cima pus auta dau país au mont Tahat (3 003 m). A l'èst d'Hoggar, se troba lo platèu de Tassili n'Ajjer qu'es un ensems geologic fòrça arid e rocassós amb una altitud mejana d'aperaquí 1 000 m.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima d'Argeria seguís la division fisica dau territòri. Lo nòrd tèn un clima mediterranèu e lo sud tèn un clima desertic amb una amplitud termica importanta. Lei vents son fòrça variables au nòrd e au sud mai sei velocitats agantan rarament mai de 120 km/h. Son relativament presents dins la region de Sahara.
Organizacion politica e forma de l'estat[modificar | modificar la font]
Forma de l'Estat[modificar | modificar la font]
Argeria es una republica caracterizada per un poder presidenciau fòrt que seis institucions son organizadas per una constitucion adoptada lo 10 de setembre de 1963 e revisats tres còps en 1976, 1989 e 1996.
Lo poder executiu es dirigit per lo President de la Republica qu'es tanben lo cap suprèm dei fòrças armadas e lo Ministre de la Defensa. A lo drech de nomar lo cap dau govèrn e sei ministres sus prepausicion dau Premier Ministre. Es elegit au sufragi universau dirèct per cinc annadas. Dempuei 2008, i a plus de limitacion au nombre de mandats presidenciaus successius.
Lo Parlament es compausat de doas chambras que son :
- lo Parlament de la Nacion qu'es l'assemblada auta. Es compausat de 144 membres que lo tèrç son designats per lo President de la Republica e lo rèsta per leis autoritats municipalas e regionalas. La duracion dau mandat es de sièis annadas e la mitat dau Parlament es renovelada cada tres ans.
- l'Assemblada populara nacionala qu'es l'assemblada bassa. Es compausat de 389 membres elegits au sufrafi universau dirèct per cinc annadas.
Lo Parlament contraròtla l'accion dau govèrn. L'iniciativa dei lèis es tenguda per lo cap dau govèrn e per lei deputats.
Dins aquò, se fau notar lo ròtle important dei fòrças armadas dins lei procès de presa de decision. Tènon totjorn un poder important en causa dau mantenement de sei drechs especiaus dins lo quadre de la lucha anti-terrorista còntra lo Grop Salafista per la Predicacion e lo Combat e d'autrei movemens islamistas. De mai, la corrupcion es un problema regular deis institucions argerianas, especialament en causa d'accusacions de frauda pendent leis eleccions. Ansin, l'indici de percepcion de la corrupcion argerian èra egau a 2,9 en 2011[3].
De mai, l'independéncia de la Justicía qu'es dirigida per una Cors Suprèm es relativament recenta car adoptada ambé la revision constitucionala de 1996. Son influéncia es donc encara limitada per lo caractèr recent de son independéncia, per lei drechs de l'armada en matèria de repression dei movements de guerilha armats e per la corrupcion de la societat.
Simbòls de l'estat[modificar | modificar la font]
Lo drapèu modèrn d'Argeria foguèt inicialament lo drapèu oficiau dau FLN. Foguèt adoptat en 1962 e sei caracteristicas defenidas l'annada seguenta. Foguèt format per la mescla d'unei drapèus adoptats per lei movements nacionalistas de la premiera mitat dau sègle XX e una forma fòrça similara foguèt utilizat durant lei chaples de Setif en mai de 1945. Es utilizat sus totei lei bastiments oficiaus militars o civius.
L'imne argerian es dich Kassaman. Foguèt escrich per Moufdi Zakaria en 1955 durant la guèrra d'independéncia. La musica es l'òbra de l'Egipcian Mohamed Fawzi.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Tres nivèus d'unitats territòrialas existisson sus lo territòri argerian que son :
- lei 48 províncias dichas wilayas.
- lei 553 districts dichs daïras.
- lei 1 541 municipalitats dichas baladiyahs.
Segon la Constitucion, lei províncias tènon una autonòmia economica limitada e d'assembladas pròprias elegidas per cinc annadas au sufragi universau dirèct. Cada província tèn tanben un representant dau poder executiu centrau dich wali.
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga nacionala e oficiala d'Argeria es l'aràbi classic. Lo tamazight o berbèr a l'estatut de lenga nacionala dempuei abriu de 2002. Aquelei doas lengas tènon una varietat dialectala importanta. L'aràbi quotidian pus utilizat es un dialècte dich dardja que tèn d'estructuras e de mòts venent dau berbèr, dau francés, dau turc e de l'espanhòu. Lei percentatges de locutors d'aquelei lengas son mau coneguts. S'estima que l'aràbi es parlat per 70 a 85% de la populacion e lo berbèr per 35 a 50%.
En fòra de l'aràbi e dau berbèr, lo francés es relativament present. Ambé 16 milions de locutors francofòns, Argeria será lo segond país francofòn dau monde après França. Ansin, meme se lo govèrn a una politica activa d'arabizacion e es pas membre de l'Organizacion de la Francofònia, aquela lenga demora totjorn utilizada per leis elèits de la societat. Enfin, se fau notar l'existéncia d'una minoritat de locutors espanhòus dins la vila d'Oran que foguèt conquista e ocupada per Espanha de 1509 a 1792.
Economia[modificar | modificar la font]
Dempuei 1962, lo govèrn argerian a desvolopat una economia planificada fòrtament centralizada que seis objectius èra de permetre l'independéncia economica dau país. Per aquò, se debanèt una tièra de nacionalizacions d'entrepresas, magerament estrangieras. Puei, un esfòrç d'industrializacion foguèt acomençada. Dins aquò, a partir de 1986, la demenicion dau pretz de petròli entraïnèt de dificultats financieras per lo govèrn centrau que deguèt acceptar un plan d'ajustament estructurau dau FMI en 1988 e s'engatjar vèrs l'adopcion d'un regime economic mai liberau.
Au començament dau sègle XXI, Argeria es caracterizada per l'importància de l'indústria de petròli e leis exportacions d'idrocarburs son la basa de l'economia representant 46% dau PIB argerian en 2006. Ansin, lo país es lo 4en exportator de gas naturau e lo 9en de petròli. En fòra d'aquelei sectors, existís de jaciments de fèrre importants dins lo sud-oèst e d'aur, de zinc e d'urani dins lo sud. L'agricultura tèn tanben una plaça importanta e representava 8% dau PIB en 2006. Pasmens, aquela produccion es gaire exportada mai magerament destinada au mercat interior argerian.
L'indústria non ligada a l'esplecha d'idrocarburs es un sector limitat de l'economia que representava solament 5% dau PIB en 2006. Lei servicis representavan lo rèsta, siá 41%. Lei domenis principaus son lei servicis marchands e lo sector de la construccion.
Cultura[modificar | modificar la font]
Gràcias a son istòria vièlha e sa riquessa lingüistica, Argeria tèn un patrimòni cultura important e dinamic. D'efèct, lo país assosta un nombre grand de vestigis arqueologics que sept son classats au patrimòni de l'UNESCO[4]. De mai, lo torisme tèn tanben pas de politica de desvolopament pròpria e la manca d'infrasturas adaptadas au torisme internacionau es fòrça importanta, subretot en comparason dei vesins marroquin e tunisian.
Leis autreis aspècts culturaus an una situacion melhora gràcias a la riquessa etnica dau país e sa posicion de crosiera entre leis influéncias europèas, magerament francesa, e africanas. Ansin, Argeria foguèt una fònt d'inspiracion per lei pintors francés tre lo sègle XIX e la pintura es demorada activa après l'independéncia ambé d'artistas coma Mohammed Racim. Lei domenis dau teatre e dau cinèma son tanben relativament dinamics. Pasmens, leis arts pus famós de la cultura argeriana son la literatura e la musica. Lo premier foguèt inicialament fòrtament inspirat per lo besonh d'afirmar l'identitat nacionalau dau país ambé d'autors coma Mohammed Racim o Katem Yacine. Puei, leis escribans foguèron marcats per la guèrra civila dins d'òbras coma Le Serment des Barbares de Boualem Sansal o L’Attentat de Yasmina Khadra. Se fau notar qu'aquela literatura tèn un nombre important d'autors en francés qu'an un succès grand dins aqueu país. De son caire, la musica d'Argeria tèn divèrseis estils fòrça diferents. Lei pus coneguts son la musica classica d'inspiracion arabo-andalosa, lo raï aparegut au començament dau sègle XX e la musica cabila.
Religion[modificar | modificar la font]
S'existís pas de recensament oficiau en matèria de religion, s'estima generalament que 98 a 99% de la populacion es musulmana. Lo sumnisme a l'estatut de religion d'estat e leis afaires religiós son dirigidas e organizadas per un Ministèri deis Afaires Religiós e un Aut Conseu Islamic que son ròtle es definit per la Constitucion. Lo clergat es pagat per lo govèrn.
La practica religiosa es liura per l'islam mai limitada per leis autreis religions. Lei limitacions principalas regardan lo proselitisme qu'es enebit e la necessitat per lei membres dei clergats d'èstre agregats per l'Estat.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Ibn Khaldoun (traduccion de William Mac-Guckin de Slane) (2003). Edicions Berti: Histoire des Berbères (en francés). ISBN 9961-69-027-7.
Serge Lancel (2003). Edicions Mengès: L’Algérie antique : De Massinissa à saint Augustin (en francés). ISBN 2856204317.
Benjamin Stora (2004). Edicions Découverte (reedicion de 2004): Histoire de l’Algérie coloniale : 1830-1954 (en francés). ISBN 2707144665.
Charles-Robert Ageron (1990). Edicions Presses universitaires de France - PUF: Histoire de l’Algérie contemporaine (en francés). ISBN 21304215985.
Charles-André Julien (1994). Edicions Payot et Rivages: Histoire de l’Afrique du Nord (en francés). ISBN 2228887897.
Phillip Chiviges Naylor (2006). Edicions Scarecrow Press, Inc.: Historical Dictionary Of Algeria (en anglés). ISBN 081085340X.
Pierre Bourdieu (2001). Edicions PUF 1958 (reedicion de 2001): Sociologie de l’Algérie (en francés). ISBN 2-13-052175-4.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Population and HIV/AIDS - 2010 - Nacions Unidas
- ↑ S'es aquela independéncia foguèt jamai formalizada per un tractat, èra venguda una realitat estent qu'en 1830, l'Empèri Otoman se sentiguèt pas regardat per l'invasion francesa.
- ↑ Se fau notar qu'aquel indici es calculat per l'ONG d'origina alemanda Transparency International e non per una institucion oficiala
- ↑ Pasmens, se fau notar que lei sites argerians classats per l'UNESCO o per lei servicis dau patrimòni nacionau son gaire entretenguts e son menaçats per de degradacions nombrosas. Ansin, l'UNESCO a menaçat de suprimir certanei sites argerians de son classament.


text:
Ballinglass Incident
L'Incident de Ballinglass (Ballinglass Incident) designa una expulsion de païsans irlandés durant la Granda Famina (1845-1849).
Despuei l'Acte d'Union de 1800, Irlanda s'integrava dedins lo Reiaume Unit, e la màger part dei tèrras en Irlanda apartenián a de grands proprietaris anglés. Lei païsans irlandés èran de logataris que produsián de cerealas, de tartiflas e de bestiau. Mai sobrava que lei tartiflas per manjar per aquestei païsans ; leis autres produchs servián per pagar lo loguier e s'exportavan d'Irlanda vèrs Anglatèrra. Aqueleis exportacions contunièron e mai quand la recòlta de tartiflas de 1845 siguèt desastrosa. De païsans que podián pas pagar lo loguier en aquela situacion si faguèron expulsar de seis ostaus e de sa tèrra. De desenaus de miliers d'entre elei si faguèron expulsar durant la famina.
Lei 300 abitants dau vilatge de Ballinglass dins la Comtat de Galway èran relativament "riches" e podián pagar lo loguier. Maugrat tot, totei si faguèron expulsar lo 13 de març de 1846 perque la proprietària, una frema dau nom de Gerrard, voliá establir una bastida de pasturgatge an aquel endrech. Leis ostaus de Ballinglass siguèron demolits per l'armada e la polícia. Lo premier vèspre, leis abitants durmèron dins lei roïnas mai l'endeman, la polícia e l'armada revenguèron per leis expulsar definitivament.


text:
Tuta de Massavielha
Era Tuta de Massavielha, en Lorda, en departament deths Hauts Pirenèus, en Bigòrra, qu'ei er'endret on era verge Maria e aparescó 18 còps a Bernadeta Sobirós en 1858, ce digó era senta.
Que s'orbeish devant deth Gave de Pau. N'ei pas brica pregona. Que correspond a un clòt d'ua detzena de mètres de pregondor ena paret der'arròca lissa e umida. Era resurgéncia karstica que passa per un cròs en'arròca de cap ath gave. Er'estatua dera verge vestida de blanc que's tròba en haut en ua cavitat segondària der'arròca a dreta dera tuta.
Era hont d'aiga qui cola ath ras dera tuta qu'ei ua deras sèt o ueit resurgéncias karsticas (dèlta sosterran) deras aigas qui arriban deth sinclinau dera Vath Surguèra-Prat d'Aurèlh e qui neurissen eth Gave de Pau. Qu'ei considerada com miraclosa. Era Dauna que'u domandè: « Anatz béuer ena hont e v'i lauar », ce declarè Bernadeta. Desempuish, eths pelegrins que beuen er'aiga deras canèlas a dreta dera tuta e que's banhan enas piscinas situadas mes enlà a dreta dera hont. Sus era tuta qu'estó bastida era Basilica dera Immaculada Concepcion de Lorda.


text:
Saint-Leu-la-Forêt
Saint-Leu-la-Forêt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es limitrophe de Taverny, Chauvry, Bouffémont, Sant-Prètz, Ermont e Lo Plessis-Bouchard.
Sant-Leu ocupa una superfícia de 524 ectaras #que 146 ectaras de bòsc.
Lo sieu altitud n'es de : 65 mètres en la plana 84 mètres al nivèl de la comuna 170 mètres al nivèl de la Châtaigneraie 190 mètres als "Avets cremats".
Es desservie per una parca (Sant-Leu-lo-Bòsc) de la linha París - Persa-Beaumont per Valmondois (Modèl:Transilien/de correspondéncias amb intitulada).
La commune est limitrophe de Taverny, Chauvry, Bouffémont, Saint-Prix, Ermont et Le Plessis-Bouchard.
Saint-Leu occupe une surface de 524 hectares dont 146 hectares de forêt.
Son altitude est de :
- 65 mètres dans la plaine
- 84 mètres au niveau de la mairie
- 170 mètres au niveau de la Châtaigneraie
- 190 mètres aux "Sapins brûlés".
Elle est desservie par une gare (Saint-Leu-la-Forêt) de la ligne Paris - Persan-Beaumont par Valmondois (Modèl:Transilien/correspondances avec intitulé).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Lop al Mièja Edat (leu en essent la forma anciana de la paraula lop), #çò que dona Sant-Loupien pel nom de los sieus abitants.
La vila compòrta de nombrosas sentas, #qu'avián destinat antany a la circulacion entre los jardins dels abitants (se référer al passat vinicole, granger e maraîcher de la comuna).
Lo nom de Sant-Leu-lo-Bòsc proven de l'existéncia d'una glèisa al Sègle XII dédiée al sant éponyme, archevêque de Sentit en 609.
La vila a pas en principi #èsser #qu'un clar de bûcheron e se sap pas res de la siá istòria al Mièja Edat. A la Mièja Edat, existissiá una maladrerie.
Lo vilatge es una distincion de las Montmorency a partir del Sègle XIV, de contunh dels Condé fins a la Revolucion. En 1470, la populacion es pas que de 50 abitants.
De 1794 a 1806, la municipalitat #prene lo nom de Clara-Fontaine cy-davant Sant-Leu o mai simplament de Clara-Fontaine ; Lo 16 de junh 1806, es reputacion Santa-Leu-Taverny per la fusion amb Taverny; en 1852, Napoleon-Sant-Leu-Taverny, appellation #que #conservar fins en 1870 per reprene alavetz lo nom de Sant-Leu-Taverny. N'en octòbre 1915, #venir fin finala Sant-Leu-lo-Bòsc, Taverny en avent #èsser erigit en municipalitat independenta. La vila, #que se'n vei aicí la estacion en la Dintratz-doas-guèrras, dispausa d'una connexion ferroviaire dempuèi 1876. Al Sègle XVII, i i aviá dos castèls a Sant-Leu : en 1645 es édifié lo castèl de la Nautor a la localizacion del castèl seigneurial dels Montmorency, de contunh en 1693 a bastit lo castèl del Bas sul fief de Ort.
Los dos aguèron aquerit en 1804 per Louis Bonaparte, fraire de [[Napoleon Ier|Napoleon Sègle I]], #que #far démolir çò de mès d'ancian, lo castèl de la Nautor e se #installar amb la siá esposa la reina Hortense en lo domeni del Bas. Es enterré amb dos de los sieus fils Napoleon-Charles e Napoleon-Louis dins la glèisa de la vila e se pòt percebre los sieus cavòts en lo encripta.
Fins en 1951, an de lo sieu traslat a Aiacciu, las rèstas de Charles Marida Bonaparte, paire de Louis, èran egalament protegits en lo encripta #que conserva pas mai que lo sarcophage del paire de la dynastie Bonaparte.
Lo segond castèl i aguèt rasat après la mòrt misteriosa del darrièr dels Condé, en 1830.
L'arribada del camin de fèrre en 1876 #modificar la vida del vilatge e #accelerar la siá integracion progressiua a l'aglomeracion parisienne.
Saint-Loup au Moyen Âge (leu étant la forme ancienne du mot loup), ce qui donne Saint-Loupien pour le nom de ses habitants.
La ville comporte de nombreuses sentes, qui étaient destinées autrefois à la circulation entre les jardins des habitants (se référer au passé vinicole, fermier et maraîcher de la commune).
Le nom de Saint-Leu-la-Forêt provient de l'existence d'une église au Sègle XII dédiée au saint éponyme, archevêque de Sens en 609.
La cité n'a d'abord été qu'une clairière de bûcheron et l'on ne sait rien de son histoire au Moyen Âge. Au Moyen Âge, il existait une maladrerie.
Le village est une seigneurie des Montmorency à partir du Sègle XIV, puis des Condé jusqu'à la Révolution. En 1470, la population n'est que de 50 habitants.
- De 1794 à 1806, la commune prit le nom de Claire-Fontaine cy-devant Saint-Leu ou plus simplement de Claire-Fontaine ;
- Le 16 juin 1806, elle est renommée Saint-Leu-Taverny par la fusion avec Taverny;
- en 1852, Napoléon-Saint-Leu-Taverny, appellation qu'elle conserva jusqu'en
- 1870 pour reprendre alors le nom de Saint-Leu-Taverny.
- En octobre 1915, elle devint finalement Saint-Leu-la-Forêt, Taverny ayant été érigé en commune indépendante.
Au Sègle XVII, il y avait deux châteaux à Saint-Leu : en 1645 est édifié le château du Haut à l'emplacement du château seigneurial des Montmorency, puis en 1693 est construit le château du Bas sur le fief d'Ort.
Les deux furent acquis en 1804 par Louis Bonaparte, frère de [[Napoléon Ier|Napoléon Sègle I]], qui fit démolir le plus ancien, le château du Haut et s'installa avec son épouse la reine Hortense dans le domaine du Bas. Il est enterré avec deux de ses fils Napoléon-Charles et Napoléon-Louis dans l'église de la ville et on peut apercevoir leurs tombeaux dans la crypte.
Jusqu'en 1951, année de son transfert à Ajaccio, les restes de Charles Marie Bonaparte, père de Louis, étaient également abrités dans la crypte qui ne conserve plus que le sarcophage du père de la dynastie Bonaparte.
Le second château fut rasé après la mort mystérieuse du dernier des Condé, en 1830.
L'arrivée du chemin de fer en 1876 modifia la vie du village et accéléra son intégration progressive à l'agglomération parisienne.


text:
Tipe 88
Lo carri Tipe 88 es un carri de combat principau chinés de segonda generacion desvolopat entre 1981 e 1987. Intrèt en servici au sen de l'armada chinesa en 1988. Son objectiu èra de desvolopar un carri de combat capable de rivalizar ambé lei T-62 e lei T-72 sovietics dins l'encastre dei tensions frontalieras sinosovieticas. L'armada chinesa n'adoptèt 540 e lo Tipe 88 foguèt tanben adoptat per Sodan, Iraq, Paquistan e Birmania. Existisse tres versions principalas dichas Tipe 88, Tipe 85 e Tipe 80.


text:
Nevascha
Nevascha[1] (Névache en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pus auta comuna de la vau de Clarèia, se situa a 1 594 m d'altitud.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1343, la vau de Nevascha, coma l'ensems dal Briançonés, se deseparèt dal Daufinat e formèt un territòri d'estatuts particulars, los Escartons. Aqueles se sometèron al poder de París en seguida de la Revolucion francesa.
Son territòri s'es agrandit de la vau Estrecha en 1947, amb las rectificacions de frontièra de la Segonda Guèrra Mondiala. Aquel apondon constituís una excepcion a la règla que fasía la frontièra per l'aigavèrs.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Atestat en occitan medieval sota la forma Nevasc[h]a, vej. DAUZAT Albert, & ROSTAING Charles (1963) Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, París: Guénégaud


text:
Abans la descobèrta del petròli e del gas natural l'economia de Qatar se centrava en la pesca e la recolleccion de pèrlas. Malgrat tot, la descobèrta de resèrvas de petròli dins los ans 1940 transformèt entièrament l'economia de la nacion. Ara lo país a un naut nivèl de vida, amb fòrça servicis socials per los sieus ciutadans e totas las comoditats d'una nacion modèrna. La siá economia cresquèt rapidament per 8 ans consecutius, fins en 2008[1], a causa dels nauts prèses internacionals del petròli crus.
Las resèrvas de petròli del país son estimadas a 15 miliards de barrils (2,4 km³). La riquesa e lo nivèl de vida dels de Qatar son comparables a las de nacions d'Euròpa Occidentala. Malgrat aiçò, lo govèrn a estimulat dins los darrièrs ans los investiments en de sectors non petrolièrs[1].


text:
Fèlix Arnaudin
Simon Arnaudin dit Fèlix Arnaudin (La Bohèira 30 de mai de 1844 - 6 de deceme de 1921) que ho un escrivan e fotograf gascon de las Lanas deu sègle XIX, collectaire de contes com Joan Francés Blader.
Que vadot dens una familha borgesa de La Bohèira, on passèt tota sa via. Après un escac dens sos estudis au Mont de Marsan, que tornèt a son on tombèt amorós de la goja de l'ostau, dab la quala divot víver maritalament dincas a la mòrt d'aquera quauquas annadas avant ith - un maridatge n'auré pas estat corrècte. Assistent impoderós a la descomposicion de son vielh monde, nostalgic, que's botèt en quèsta d'aquira civilizacion en via de disparicion. Munit d'un aparelh fotografic e de sa bicicleta, que percorrot la soa Lana Gran a la recèrca de contes, cants e costumas, dap hòrt de meticulositat e de mauhidença ; qu'aprengot a jogar la flaüta traversèira entà milhor transcríver los cants audits dens las bòrdas. Mès que's sentit incomprés, mesprisat, e qu'arrefusèt sovent los convits que li transmetoren los Felibres biarnés. Son permèr volum de contes que recebot un arculh mitijat, e, renforcent sa mauhidença, que ralentit hòrt la soa publicacion deus cants de la Lana Gran. Qu'es après la mòrt de Maria (sa conjunta) que se refugièt tot empenat dens ua misantropia militanta.
Una partida de sas òbras estut publicada per la Société des Amis de Félix Arnaudin a la fin de las annadas 1950.
Contèxte istoric[modificar | modificar la font]
Fèlix Arnaudin que vadó dens çò qu'aperam uei lo massís horastèr de las Lanas de Gasconha mes que, a son epòca, èra ua mosaïca de seuvas (casses o pins), de camps e de lana rasa, terrenhs de parcors de quauque 650 000 ovins que comptava lo departament. Aqueth país que viscó d’un mòde de produccion pastorau, dont l’equilibri anava èster romput, en aqueth mitan deu sègle XIXe, au profiet de la silvicultura. La data simbolica d'aquesta revolucion qu'ei la lei deu 19 de junh de 1857 sus la valorizacion de las Lanas de Gasconha, que incita las comunas a véner o a semiar los comunaus, condamnant a tèrmi lo sistèma agropastorau dens las Lanas de Gasconha.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Arnaudin, Fèlix. Contes. Ortès : Per Noste, 2005.
- Œuvres complètes Volume 1 : Contes populaires de la Grande Lande, Confluences, Bordèu, Pargue Naturau Regionau de las Lanas de Gasconha, Belin (e Beliet), 2002.
- Œuvres complètes Volume 2 : Proverbes de la Grande-Lande, Confluences, Bordèu, 1996.
- Œuvres complètes Volume 3 : Chants populaires de la Grande-Lande 1, Confluences, Bordèu, 1995.
- Œuvres complètes Volume 4 : Chants populaires de la Grande-Lande 2, Confluences, Bordèu, 1997.
- Œuvres complètes Volume 5 : Correspondance, Confluences, Bordèu, 2000.
- Œuvres complètes Volume 6 : Dictionnaire de la Grande-Lande 1, Confluences, Bordèu, 2001.
- Œuvres complètes Volume 7 : Dictionnaire de la Grande-Lande 2, Confluences, Bordèu, 2001.
- Œuvres complètes Volume 8 : Journal et choses de l'ancienne Lande, Confluences, Bordèu, 2003.
- Œuvres complètes Volume 9 : Index général, Confluences, Bordèu, 2007.


text:
Gueisèr
Un gueisèr es un tipe de font cauda que dintra en erupcion periodicament, en ejectar una colomna d'aiga cauda e vapor dins l'aire. Lo nom de gueisèr ven de Geysir, nom d'una font gisclaira situada a Haukadalur en Islàndia; aquel nom ven del vèrb islandés gjósa, que significa "gisclar".
Per la formacion de gueisèr cal una idrogeologia favorabla qu'existís sonque dins unes endreches sus tèrra, e qu'es doncas un fenomèn pro rare. A pauc près 1000 existisson dins lo mond, que la mitat se trapan dins lo Pargue Nacional de Yellowstone, als EUA.[1] L'activitat eruptiva dels gueisèrs pòt cambiar o s'arrestar amb los depaus minerals, l'escambi de foncions amb las fonts caudas mai pròchas, l'influéncia d'un tèrratremol, o una intervencion umana.[2]
De fonts eruptivas d'azòt liquefiat foguèron observadas sus Triton, una luna de Neptun. Aquestes fenomèns son tanben sovent atestats coma gueisèrs. Sus Triton, los gueisèrs semblan provocats mailèu per la calor del solelh que non pas per l'energia geotermica. L'azòt, liquefiat per una mena d'efièch de vitratge, pòt gisclar a una nautor de 8 km.
Erupcions[modificar | modificar la font]
L'activitat d'un gueisèr, coma la de totas las font caudas, es provocada per l'infiltracion d'aiga de superficia dins lo sòl fins qu'encontre de ròcas calfadas pel magma. L'aiga calfada geotermicament torna montar a la superficia per conveccion a travèrs de la ròca porosa e fracturada. Los gueisèrs diferisson de las fonts caudas non eruptivas dins lor estructura sosterranha; fòrça son formats d'un tudèl de superficia religat a un o mantun tudèls estreches que menan a un restanc sosterranh.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- 2-Bryan, T. Scott (1995). The geysers of Yellowstone. Niwot, Colorado: University Press of Colorado. ISBN 0-87081-365-X
- 1-Glennon, J.A., Pfaff, R.M. (2003). The extraordinary thermal activity of El Tatio Geyser Field, Antofagasta Region, Chile, Geyser Observation and Study Association (GOSA) Transactions, vol 8. pp. 31-78.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Glennon, J.A. 2005
- ↑ Bryan, T.S. 1995


text:
Zhentarim
Dins lo monde fictiu dei Reiaumes Oblidats, lo Zhentarim es una organizacion sinistra que cèrca d'esplechar totei lei ressorsas de Fadaruna per ela. Lo Zhentarim es une organizacion malefica que son objectiu es de dominar lo territòri anant de la Mar de Luna au nòrd de la Còsta deis Espasas. Estent a la partença una societat secrèta, lo Zhentarim a dubertament operat dins la region de la Mar de Luna, especialament a l'entorn de Castel-Zhentil, sa basa d'operacions. Lo Zhentarim es ara dirigit per Fzoul Chembril, Elegit de Baine e Grand Senhor dau Zhentarim.


text:
Linha 1 del Mètro de Barcelona
La Linha 1 o linha roja del Mètro de Barcelona es la segonda linha en ancianetat, pel moment la pus longa amb 20,7 km fins que s'inaugure la Linha 9 e l'unica amb via de largor iberica. La linha s'inaugurèt en 1926 amb lo nom de Ferrocarril Metropolitano Transversal de Barcelona, la denominacion actuala a la siá origina dins la fusion dels dos operators de mètro de la vila en 1961 en formant l'entrepresa Ferrocarril Metropolitano de Barcelona e la linha se renomenèt Linha I.
Lo traçat de la linha es de dobla via sosterranha, los talhièrs e las veituras se tròban a Santa Eulàlia e a la Sagrera. Circulan a l'ora d'ara de trens de la sèria 4000, que van per de vias de largor iberica çò que fa qu'es un dels mètros pus largs del mond.
La L1 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 1992 e va de Hospital de Bellvitge a Fondo. Es previst que s'agrandisca per ambedós costats. De Fondo s'agrandirà fins a Badalona: en passant per l'estacion de Badalona Centre, ont jonharà la Linha 2, e après fins arribar a l'estacion de Badalona est, jonhant la linha R1 de Rodalies Barcelona per 2010 e en daissant lo mètro a tocar de la plaja, per aquel motiu i a ja de voses que vòlon dire aquela estacion "plaja de Badalona". Per l'autre extremitat jonherà la Linha 9, e arribarà fins a el Prat e fins a Sant Boi de Llobregat.


text:
Categoria:Wikitraductor
- Ajuda : Tota l'ajuda - Tavèrna Mi sekigas - Bòts - Consultants - Modèls - Espleches
- Lengas : Anglés - Arabi - Alemand - Chinés - Castelhan - Italian - Catalan - Latin - Neerlandés - Polonés - Portugués - Rus - Suedés - Autras lengas
- Archius per mes : febrièr 2015 - genièr 2015 - decembre 2014 - Totes los archius
- Archius per estatut : Demandas - En cors - De tornar legir - En relectura - Acabadas
- General : Activitat sul projècte - Daissar un messatge - Paginas de seguit de traduccion - Seguit dels AdQ d'autras lengas
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
R
- Relector (1 C, 4 P)
W
- ► Wikitraductor en (void)
- ► Wikitraductor es (2 P)
- ► Wikitraductor fr (void)


text:
Parasitologia
La parasitologia es l'estudi dels parasits, de sos òstes e de sas interaccions mutualas. Coma disciplina biologica, la tòca de la parasitologia es pas determinada per l'organisme o l'environament en question, mas per son mòde de vida. Aquò implica qu'es una sintèsi d'autras disciplinas, e elabora de tecnicas de domenis coma la biologia cellulara, la bioinformatica, la biologia moleculara, l'immunologia, la genetica e l'ecologia.
Lo parasitisme es lo mai comun dels mòdes de vida sus tèrra, qu'implica de representants dels principals taxons, dempuèi los pus simples organismes unicellulars fins als vertebrats complèxes.


text:
-491
Aquesta pagina concernís l'an -491 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Mobilizacion d'una armada per Cleòmenes Ièr per eliminar la preséncia pèrsa sus l'illa d'Egina. Pasmens, seis esfòrç foguèron tornarmai blocats per lo rèi Demarat, favorable ai Pèrsas. Cleòmenes Ièr organizèt alora un complòt ambé l'ajuda de l'oracle de Dèlfes per accusar son rivau de bastardiá. Demarat foguèt finalament descaigut de son títol e s'exilèt rapidament dins l'Empèri Aquemenida. Son successor Leotíquides adoptèt una posicion similara a aquela de Cleòmenes permetent lo succès de l'expedicion d'Egina.


text:
Souilly
Souilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1918, la comuna #èsser lo quartièr-general dels Americanes en lo moment del ofensiva Meuse-Argonne, pendent la Primièra Guèrra mondiala. Un plaque de bronze commémore aquel eveniment.
En 1918, la mairie fut le quartier-général des Américains lors de l'offensive Meuse-Argonne, durant la Première Guerre mondiale. Un plaque de bronze commémore cet événement.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lieux et monuments[modificar | modificar la font]
- Musée de la [[Voie sacrée (Verdun)


text:
Abadiá de Sant Marçau de Limòtges
L'Abadiá de Sant Marçau es un ancian establiment religiós de la vila de Limòtges, en Lemosin, dins lo departament de Nauta Vinhana. Fuguet fondat en 848 e dissolgut en 1791. Nasquet de la transformacion d'un chapítol de chanonges que velhavan la tomba de Sant Marçau de Limòtges en un establiment benedictin en 848 sos l'òrdre de Loís lo Piós.
A la mòrt de Sant Marçau, sens dobte vers lo començament dau segle IV, los prumiers crestians de Lemòtges lo sebeligueren dins la necropòli de la vila. Situada a l'exterior daus barris de la ciutat, s'era desvolopada de long de la Via Agrippa Lion-Santas. D'aquí endavant comencet a l'entorn de la tomba dau sant un culte rendut au començament per daus simples preires.
L'Escòla de Sant Marçau[modificar | modificar la font]
L'Abadiá de Sant Marçau de Lemòtges fuguet un important centre de desvolopament de la musica medievala. S'i trascriguèt un recuelh considerable de chant plan, inclusent lo Graduau de Sant Iriès de chant gregorian e de las raras subrevivenças de l'estench chant gallican. Demest de las darrieras sequéncias que i fugueren compausadas se tròba la Sequéncia Swan (c.850).


text:
1418
Aquesta pagina concernís l'an 1418 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Criptografia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau matematician egipcian Ahmad al-Qalqashandi (vèrs 1355/1356 - 1418) autor de l'enciclopèdia Subh al-a 'sha que teniá un trabalh sus la criptografia qu'èra considerat coma important per sei contemporanèus. Dins aquò, aquela òbra es perduda e desconeguda a l'ora d'ara.


text:
Pino
Pinu en còrs ( Pino en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pino Es una municipalitat al mièg de la còsta occidentala del Cap de Corsega, en lo costat de Capobianco, la una dels dètz-e-uèch comunas reagrupades en la Comunitat de municipalitats del Cap de Corsega.
Pino est une commune au milieu de la côte occidentale du Cap Corse, dans le canton de Capobianco, l'une des dix-huit communes regroupées dans la Communauté de communes du Cap Corse.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pino deriva de pinus paraula latina #que significa pi parasol.
Pino dérive de pinus mot latin qui signifie pin parasol.


text:
Ramallah
Ramallah (en arabi: رام اﷲ), es una vila palestiniana de Cisjordania amb una populacion d'aperaquí 60 000 abitants. Se tròba a 15 km al nòrd-èst de Jerusalèm.
Coma la rèsta de Cisjordania, Ramallah foguèt jos ocupacion jordaniana dempuèi la Guèrra araboisraeliana de 1948 fins a la Guèrra dels Sièis Jorns de 1967, e qu'alara foguèt ocupada per las tropas israelianas, coma la rèsta del territòri a l'oèst de Jordan. En 1994, foguèt balhada a l'Autoritat Nacionala Palestiniana (ANP) segon los Acòrdis d'Òslo, de 1993, e es administrada per aquela. Ramallah èra classificada coma "Territòri A", e doncas, zona jos contraròtle palestinian.
Ramallah es celèbra per la Mukata, qu'es uèi lo sèti del Govèrn de l'ANP. L'ANP voldriá que foguèsse la futura capitala de la Palestina independenta.
A Ramallah tanben se trapa lo burèu del president de la ANP Mahmoud Abbas.


text:
Issy-les-Moulineaux
Issy-les-Moulineaux es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Amaury de Issy #cedir a Étienne de Meudon de las dîmes de bled e de vin en favor #que la Comunitat los n'aviá aliénées e erigides en fief.
Amaury d'Issy céda à Étienne de Meudon des dîmes de bled et de vin en faveur duquel la Communauté les avait aliénées et érigées en fief.


text:
Castin
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Castin[1][2][3] (Castin en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Castin Es una municipalitat situada al centre del departament del Gers, en lo airal urban de Auch a aperaquí 5 quilomètres de Auch.
Castin est une commune située au centre du département du Gers, dans l'aire urbaine d'Auch à environ 5 kilomètres d'Auch.
Castin ei una comuna situada au centra deu departament de Gers (32), dans la zona urbana d'Aush a 5 km d'Aush.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòc de produccion deus vins Costalats de Montastruc (VDP).
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Categoria:Ostal de Borgonha
Lo primièr Ostal capecian de Borgonha es eissit del duc Robèrt Ièr lo Vièlh, filh de Robèrt II lo Piós. La branca ainada s'atudèt en 1361, mas de cadets d'aquesta branca aguèron diferentas tèrras, coma lo Daufinat o la senhariá de Borbon. Una branca cadeta faguèt soca en Portugal.
A la branca ainada succediguèt en Borgonha un autre ostal capecian, los Valés-Borgonha.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
O
- ► Ostal reial de Portugal (2 P)


text:
Les Salelles
Les Salelles (Les Salelles en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge a vocacion rurala, anciennement dotat de nombrosas ramaderias de vèrses a seda (magnaneries), uèi, la municipalitat s'es virada cap al torisme.
Celèbra de l'amistat, lo 15 d'agost.
Village à vocation rurale, anciennement doté de nombreux élevages de vers à soie (magnaneries), aujourd’hui, la commune s’est tournée vers le tourisme.
Fête de l'amitié, le 15 août.


text:
Pont de Tacoma Narrows
47° 16′ 8.4″ N 122° 33′ 3.4″ O / 47.269000, -122.550944 Lo Pont de Tacoma Narrows es un pont penjant d'una mila de long (lo tresen mai long del monde quand foguèt bastit en 1950) que travèrsa la gòrja de Tacoma, dins l'estat de Washington, Estats Units d'America. La primièra version del pont, dissenhada per Leon Moisseiff, es celèbre per una dramatica manca estructurala (que foguèt filmada) en 1940.
Lo pont èra bastit solide, amb de tirants d'acièr de carbles ancorats dins de grands blòcs de beton. Los dessenhs previsionals normalament deuriá aver un trelís jos la calçada. Aquel foguèt lo primièr pont a utilisar de travèrsas de grandas bigas en forma de I per mantener la calçada. Amb los dessenhs precedent lo vent passava simplament mejans lo trelís, mas amb lo nòu dessenh lo vent se divisava en dessús e en dejós de l'estructura. Pauc aprèp de sa construccion en julhet de 1940 (dobèrt al trafic del 1èr de julhet), lo pont oscillava dangièrosament jol vent. Aquesla ressonància èra longitudinala, çò que vòl dire que lo pont oscillava dins tota sa largor — per exemple, una mitat de la travada centrala pujava alara que l'autra mitat baissava-. Los conductors vesèron las veituras que vinián en direccion contrària apareissent e desapareissent dins los "vals" de la calçada.
Lo pont casèt al punt ont arribèt a una torsion tala que jamai sobservèt abans. De fach, se tractava del segon un torsion (non longitudinal), que qual lo centre del pont demorava tanquila alara que las doas mitats del pont se tordián dins de direccions opausadas. Fin finala, l'amplitud del movement augmentèt al delà de la tolerància de l'estructura e se rompèron de cables de la suspension. Un còp que los cables casèron, el pes del malon se transferèt als cables adjacents, se rompèron a lor torn, e gaireben tot lo còs central del pont casèt dins l'aiga.
L'espectaculara destruccion del pont es un a exemple que mòstra la necessitat de considerar l'aerodinamica e los efèctes de ressonància dins las escòlas d'enginheria. Pasmens, es pas lo melhor exemple de ressonància, perque la ressonància normalament implica una ressonància forçada (coma lo movement periodic indusit per un grop de soldats desfilant e anant al pas). Mas, dins lo cas del pont de Tacoma, i aguèt pas de fòrça periodica. Lo vent èra constant a 67 km/h. La frequéncia del mode destructiu , 0,2 Hz, èra pas un mode natural de l'estructura (isolada) nimai la frequéncia dels vortex turbulents creats per las ribas del pont que acceleravan lo vent..
Aürosament, aguèt pas de víctimas umanas (moriguèt un can que demorèt terrorizat dins una veitura)
Lo pont tornèt èsser dessenhat e bastir (utilisant los pilars originals) amb trelís, barras rigidificatrisas e doberturas per daissar passar lo vent. Lo nòu pont foguèt dobrèt al trafic lo 14 d'octobre de 1950, e a una longor de 1822 m (12 m mai long que lo predecedent e es el 5n pont suspendut mai long dels Estats Units d'America).
Aprèp de leisson de Tacoma, los ponts suspendut mai modèrnes qu'an pas de trelís an de molons de forma aerodinamicas (amb los costats en forma de punta).
A causa de l'augmentacion de contunh del tafic automobil se bastiguèt en parallel un segon pont.


text:
Las Aisiás de Taiac e Siruèlh
Las Aisiás de Taiac e Siruèlh[1] (Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada pel departament de Dordonha de la region d'Aquitània, ont se tròba de sits arqueologics nombroses.
Somari
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- l'Abric del Peis
- la Cauna de Font de Gaume
- la Cauna de las Combarèlas
- la Cauna de la Mota
- la Cauna del Grand Ròc
- l'Abric de Cap Blanc
- l'Abric de Cròsmanhon
- L'Aujariá Nauta
- L'Aujariá Bassa
- la Micòca
Referéncias[modificar | modificar la font]
.


text:
Goliat
Goliat es descrich dins la Bíblia coma un gigant de Gat, amb una auçada de sièis coides e un pam (siá gaireben 2,90 m) amb sièis dets a cada man e a cada pè. Goliat es anat desfiar los israelitas e es entrat en combat singular amb Dàvid que foguèt lo sol a gausar luchar contra el. Dàvid botèt un calhau dins sa fonda e tirèt sus Goliat. La pèira se clavelèt al bèl mitan del front del gigant, que tombèt al sòl. Dàvid correguèt cap a Goliat, li prenguèt l'espasa e amb l'arma li talhèt lo cap.


text:
Arte
ARTE (Association relative aux télévisions européennes / Associacion relativa a las televisions europèas) es un cadena de television francoalemanda que dona de programas de qualitat en relacion amb lo monde de l'art e de la cultura. Los seus estudios son a Estrasborg, França (sèti) e Baden-Baden, Alemanha, Los programas son difusats tant en francés qu'en alemand.
E mai la SBS d'Austràlia tradusís fòrça dels programas d'Arte en anglés per los distribuir als mercats d'aquela lenga. Tanben faguèt d'acordis amb grandas televisions publicas d'Euròpa: RTBF de Belgica, SRG SSR de Soïssa, TVE d'Espanha, TVP de Polonha, ÖRF d'Àustria, YLE de Finlàndia, NPS dels Païses Basses, BBC de la Grand Bretanha e SVT de Suècia.
Arte es una cadena qu'a mai d'audiéncia en França (4%), qu'en Alemanha (1%). Aquela cadena succediguèt a La Sept (Société d'édition de programmes de télévision / Societat d'edicion de programes de television), lançada en Mai de 1989.
Arte a una radio en linha sus son site, anomenada Arte Radio.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Arte TV
- (fr) Arte Radio