text:
Esclavatge
L'esclavatge (mot vengut d'esclau, del latin sclavus, manlevat al grèc bizantin σkλάBoς qu'a probablament son origina dins lo nom de pòble Slav, çò es « eslau ») es la condicion d'una persona que se tròba jol contraròtle o la dominacion d'una autra, contra sa volontat, obligada per la violéncia o d'autras formas de constrencha, per tal de la far trabalhar o de ne far comèrci, coma se foguèsse un animal. Dins lo sens estricte del mot, los esclaus son los que trabalhan per d'autres sens cap de remuneracion e qu'an pas cap de dreches. Lo mot ven del grèc bizantin sklábos.
La forma d'esclavatge qu'implica la proprietat legala de las personas es actualament proïbida dins totes los païses del mond. La Convencion sus l'Esclavatge promoguda per la Societat de las Nacions lo 25 de setembre de 1926 lo descriguèt coma "... l'estatut o condicion d'una persona que s'i exercisson mantun o totes los dreches de possession ...". Atal entendèm qu'un esclau es aquel que pòt pas daissar o abandonar son patron, proprietari, cap, o contrarotlaire... sens una autorizacion explicita e que serà tornat a aqueste se s'esgara o s'escapa. Los patrons pòdon aver d'acòrds illicits amb la polícia o amb d'autras autoritats de lors païses, per encausa de lor condicion de personas ricas o possessoras de tèrras.
Lo comèrci negrièr[modificar | modificar la font]
A partir de l'arribada sul continent american dels europèus e subretot la conquesta dels territòris, se dessenhèron de plans d'expansion que demandavan una man d'òbra bon mercat. A la debuta los primièrs esclaus foguèron los pòbles indigènas americans. Mas al cap d'un brieu, la legislacion espanhòla es va plantejar molt aviat la sol·licitud de l'esmentada pràctica (gràcias als escriches de Bartolomé de las Casas e de l'Escòla de Salamanca), çò que faguèt que comencèssen las "importacions", en considerar las personas coma de bens, de personas capturadas en Africa, que presentavan l'avantatge d'èsser mai resistents fisicament e mens vulnerables a las malautiás que las populacions autoctònas d'America. Aital se desvolopèt un comèrci que lèu deviá aténher una granda escala amb d'esclaus capturats en Africa: lo comèrci negrièr o Maafa.
A l'entorn del sègle XVII se produsiguèt un granda aumentacion del nombre d'esclaus per encausa de sa importància coma man d'òbra dins las explotacions agricòlas d'extension considerabla (sistèma de plantacions) en America del Nòrd, del Sud e, d'un biais mai pesuc encara, dins la Cariba. Segon l'istorian britanic Eric Hobsbawm lo nombre d'esclaus africans transportats en America seriá d'un milion durant lo sègle XVI, de tres milions durant lo XVII e arribariá als sèt milions durant lo sègle XVIII, permetent-ne una enòrma acumulacion de capital de cara al desvolopament del capitalisme europèu durant la Revolucion industriala.[1]
Aquesta aumentacion del comèrci negrièr foguèt acompanhada, dins la màger part dels cases, per una ideologia racista plan fòrta: los negres èran considerats coma d'èssers inferiors, èran assimilats frequentament a d'animals, sens si més no poder ser considerats subjèctes de drech e doncas considerats, juridicament, com a coses. Encara que especialment, lo debat era inicialment en se los individús de raça negra an una arma umana, ja que en cas afirmatiu aquesta activitat seria considerada illegal per la Glèisa, la qual cosa va portar a un fort moviment per afirmar que las gents de pèl negra an pas d'arma. Dins lo cas dels indigènas d'America s'havia decidit qu'avián una arma e alara podián pas venir esclaus. De fet era costum a moltes plantacions explotar l'esclau jos de condicions sevèras que podián portar a la mòrt, ja que costava mens car de cromprar d'esclaus novèls que de melhorar sas condicions de vida. La font d'esclaus foguèt Africa, e l'Isla de Gorée, colonia francesa, foguèt l'endrech precís que s'i establiguèt lo mercat d'esclaus, conegut tanben coma lo luòc sens retorn e ont se desseparavan d'un biais definitiu las familhas qu'èran desintegradas per l'esclavatge.
del meteis biais los arabs mantenguèron un trafèc important d'esclaus africans, tant a travèrs de rotas que traversavan lo Sahara coma a travèrs de la còsta orientala d'Africa, en particular l'Isla de Zanzibar. Aqueste comèrci s'espandiguèt dempuèi lo sègle VII fins al sègle XX e arribèt a de proporcions similaras o superioras al comèrci negrièr de l'Atlantic.
Lo nombre de persones esclavagizadas desrabadas d'Africa fluctua, en foncion de las diferentas estimacions entre 10 e 28 milions de personas,[2] encara que n'i a que parlan de 60 milions. Fins a 1850, almens 13 milions van anar a parar a las colonias d'America, especialment America del Nòrd e la Cariba. A mai l'investigador Enrique Peregalli, calcula que caldria afegir un 25% de morts durant les captures i un altre 25% durant lo viatge per l'Atlàntic.[3] A mai se calcula que 17 milions foguèron venduts dins l'Índic, Orient Mejan e lo nòrd d'Africa.
Las principalas poténcias esclavatgistas que foguèron implicadas dins lo comèrci e transpòrt de personas esclavatgizadas originàrias d'Africa a la Tracta Atlantica, serián segon d'estimacions: [4]
- Estats Units / America del Nòrd britanica 1 775 000 dins lo nòrd e 3 950 000 dins las colonias del sud [5]
- Grand Bretanha 2 600 000
- Espanha 1 600 000
- França 1 250 000
- Païses Basses 500 000
- Danemarc 50 000
- Autres 50 000
La fin de l'esclavatge[modificar | modificar la font]
L'abolicionisme, valent a dire l'oposicion politica e sociala a l'esclavatge, apareguèt pro rapidament aprèp que l'esclavatge venguèt una practica frequenta dins cèrtas societats pasmens demorèt plan minoritari a la debuta. Aital l'intervencion del fraire Bartolomé de las Casas permetèt de liberar las populacions nadivas d'America de l'esclavatge pasments la practica afèctet sulpic los pòbles africans, las victimas mai importantas de l'esclavatge. Durant lo sègle XVII, qualques grops religioses coma los quakers e d'autres condamnèron aquel tractament que consideravan contrari a l'etica crestiana e durant lo sègle XVIII los pensaires racionalistas del Sègle de las Luses critiquèron lo sistèma per sa violacion dels dreches de l'òme. Calguèt esperar pasmens la fin d'aquel sègle per veire aparéisser la fin de l'esclavatge dins divèrses païses (coma se pòt contemplar dins lo tablèu seguent per çò qu'es del continent american):
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Biblio/Referéncias' not found.
- Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Biblio/Referéncias' not found.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Eric Hobsbawm 'Indústria i Imperi' Editorial Crítica, 2001 p.48
- ↑ Xifres de la esclavitud
- ↑ La esclavitud: Amèrica conquerida, Àfrica esclavitzada
- ↑ Thomas, Hugh. La Tracta d'Esclaus, 1997.
- ↑ [http://eh.net/encyclopedia/article/wahl.slavery.us EH.Net Enciclopèdia: l'esclavatge dins los Estats Units


c: text/html

text:
Montpelhièr
Montpelhièr [mumpeˈʎɛ] (pron. locala: [mumpiˈjɛ]/[mumpiˈje]; oficialament Montpellier, e Montpeller en catalan) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament Erau e la region Occitània. Es capluòc del Montpelhierenc e capitala departamentala e regionala a l'encòp.
Temps passat, Montpelhièr foguèt la capitala de la Senhoriá de Montpelhièr que venguèt a èsser una part de la Corona d'Aragon durant lo sègle XIII.
Lo gentilici es montpelhierenc, -a.
L'escais de Montpelhièr es Lo Clapàs, çò que fa que sos abitants sián sonats popularament los clapassièrs. La dicha comuna sus aqueste airal es convit de Montpelhièr, convida a (convit de) l'escalièr.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es situada a 10 km de la mar Mediterranèa al sud e a 75 km del Mont Augal al nòrd, a 54 km de Nimes, 168 km de Marselha a l'èst, 248 km de Tolosa a l'oèst, e 347 km de Barcelona al sud-oèst. Localament, la vila es confrontada per dos rius : Les a l'èst, e la Mauçon a l'oèst. Son païsatge es mercat pel Puòg de Sant Lop, situat a 25 km al nòrd de la vila e visible de la passejada del Peiron e de la terrassa del teit del Corum.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Per mai de detalhs, vejatz : Senhoriá de Montpelhièr.
Montpelhièr es una de las escassas ciutats de la part occitana de l'estat francés qu'aja pas una origina romana. Pendent la nauta Edat Mejana, la ciutat episcopala vesina de Magalona èra la localitat principala de la zòna, mas las atacas dels piratas favoriguèt probablament una installacion de la populacion mai a l'interior. La ciutat foguèt fondada al sègle VIII (a partir d'una proprietat agricòla nomenada Monspeslelarius, citada dins un tèxt de l'annada 985), mas foguèt pas abans lo sègle X qu'aqueriguèt una cèrta importància coma centre comercial al poder dels comtes de Tolosa). Foguèt un temps territòri de la Corona d'Aragon gràcias al maridatge de Pèire II d'Aragon amb Maria de Montpelhièr en 1204.
Foguèt la vila ont nasquèt son enfant unic, Jacme I d'Aragon, lo futur rei d'Aragon e comte catalan, qu'eiretèt la ciutat de sa maire, Maria de Montpelhièr, e la daissèt a sa mòrt a son filh, Jacme II de Malhòrca. En 1349, Jacme III de Malhòrca vendèt la senhoriá de Montpelhièr al rei de França Felip lo Bèl per percebre de fons dins sa lucha contra Pèire IV d'Aragon.
Durant l'epòca de la Reforma, un grand nombre d'abitants se faguèron protestants (o uganauds, escais-nom dels protestants) e Montpelhièr venguèt un fèu de la resisténcia protestanta encontra de la Corona francesa, que son domeni èra majoritàriament catolic. En 1622, lo rei Loís XIII prenguèt la vila aprèp un sètge de uèch meses. Durant lo sègle XIX, la ciutat se desvolopèt en centre industrial. Dins lo decenni de las 1960, sa populacion coneguèt una fòrta creissença en causa de l'arribada dels pènegres.
Ensenhament superior[modificar | modificar la font]
Montpelhièr es una anciana vila universitària. Uèi, sa populacion estudianta (universitats e escòlas) es estimada a 60 000 personas. La vila amassa tres universitats:
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Toponims[modificar | modificar la font]
Basat en documents d'archius[1] e en los barris actuaus
- Agarèlas (Las) [2] o Aigarèla(s) ("Aygarelle noire" sus un plan de 1272)
- Antigòna (Antigone)
- Arcèus (Los) (Les Arceaux)
- Aubetas (Las) (Mas des Aubes = actual quartièr de "Les Aubes-Las Aubas" ?)[3]
- Balma (La) (actualament Les Baumes!)
- Blancariá, La
- Bonièiras (actualament Bonnier!)
- Candilhargues
- Canton sobre lo Forn de las Flamas (Lo) (le coin du Four des Flammes)
- Carrièira de l'Agulhariá
- Carrièira de las Femenas
- Carrièira dels Olius
- Casas (Las) (Las Cazes)
- Castèl Moton (rue Castel-mouton)
- Salanòva [4]
- Cementèri de Sant Bertomieu
- Corrau (Lo) (actualament Le Coureau/Courr(e)au)
- Còstafreja (ancianament Còstafreia)
- Doga (La)
- Ega Lònga (actualament Aigaslòngas o Aigalonga?/Aiguelongue, i a pas de riu que sapiam, doncas l'etimologia seria "èga lònga" !)
- Escudet/Escudon, L' (L'Ecusson)
- Esplanada, L' (L'Esplanade)
- Figairèlas (Las) (qualque ligam amb lo barri de Figairòlas?)
- Figairòlas
- Glèisa de Sant Paul
- Glèisa Sant Fermin
- Grandmont (escrit Gramont al Pichòt talàmus) (Grammont)
- Lantissargues (Lantiçargues?)
- Matèlas (Las) (Les Matelles)
- Peiron (Lo) (Le Peyrou)
- Pichon Bard (Lo) ?? (Le Petit Bard)
- Pònt Jovenau (Lo) (Le Pont Juvénal)
- Portal de la Saunariá (Lo) (Porte de la Saunerie)
- Mases, Als (actualament Les Mazes)
- Maubòsc (pron. Maubòs) Malbosc
- Mauçon o Mausson (La) o L'Amausson (riu)
- Mauçon o Mausson (La) o tradicionalment La Palhada (barri) (La Mosson ou La Paillade)
- Merdanson
- Monestièr de las dònas Nòstra Dòna de Sant Gili (Sanch Eli?)
- Nòstra Dòna de Taulas, Glèisa de (ND des Tables)
- Odisseum (Odysseum)
- Pilar Sant Gili/Sanch Eli? (rue et porte du Pila Saint-Gély)
- Plan de l'Om
- Pompinhana (La)
- Portal de la Blancariá
- Puèg Rodièr (meteis que l'actual "Pech Radier?")
- Richter
- Riu Colom (actualament Rieucolon)
- Salicatas (actualament Salicate (moulin de) sens S)
- Sant Joan de Vedats (Saint Jean de Védas)
- Sant Alòi (Église de Saint Eloy)
- Sant Cleòfas o Cleofàs?? (Église de Saint Cléophas)
- Sant Daunisi (Saint Denis)
- Sant Estève de Bejargues
- Sant Jolian de Buèjas (Saint-Julien de Buèges)
- Sant Martin de Prunet (Nòstra Dòna de)
- Sant Martin de Sussargues (Suçargues?)
- Torre de la Babòta (La)
- Tor dels Pins (La Tour des pins) (La)
- Tor de Serven(t?) (Tour de Serven(t)
- Truòlhet (Triolet)
- Vaufèra (pron. Bèufèra. Ancianament Valfera) : Valfère
Personalitats nascudas o ligadas a Montpelhièr[modificar | modificar la font]
- Lo comte-rei En Jacme I d'Aragon (1208-1276), sobeiran catalan
- Arnaut de Vilanòva (1238-1311), mètge
- Sant Ròc
- Guilhèm Rondelet (1507-1566), mètge e naturalista occitan
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Lo Montpelhierenc_(sosdialècte) es lo dialècte de l'airal de Montpelhièr.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- L'origen de Montpeller d'Urgell i de Llenguadoc, Josep Gulsoy
- Cartularis de Montpelhièr (980-1789)
- Un poema amb mantuns toponims de la vila
- Montpelhièr l'occitana Sit consagrat a la ciutat de Montpelhièr e sa region environanta e a sa lenga occitana e sa literatura
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Indèx dels noms de luòc del Pichòt Talamus http://thalamus.huma-num.fr/index-lieux/lettre-A.html
- ↑ (dins Lo testament dau satge)
- ↑ http://ia600208.us.archive.org/15/items/revuedeslanguesr1314univuoft/revuedeslanguesr1314univuoft.pdf
- ↑ (escrit Salanòva dins '"Lo testament dau satge" http://archive.org/stream/revuedeslangues06romagoog#page/n356/mode/2ups) (Celleneuve)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Granda Via de las Corts Catalanas
41° 23′ 20″ N 02° 10′ 16″ E / 41.38889, 2.17111
La Granda Via de las Corts Catalanas (Gran Via de les Corts Catalanes en catalan) es una de las vias mai importantas de la vila de Barcelona, que la trauèssa d'un costat a l'autre, amb un recorregut de mai de uèch quilomètres. La numerotacion de las fincas arriba fins a 1198.
Nomenada popularament Granda Via, arranca del limit amb la municipalitat de l'Hospitalet de Llobregat, près de la plaça d'Ildefons Cerdà, e acaba a l'autre extrèm de Barcelona, al limit amb Sant Adrià de Besòs. A lo sieu recorregut travèrsa las plaças d'Espanha, de l'Universitat, de Tetoan e de las Glòrias Catalanas. Lo tram Glòrias-Besòs coïncidís amb lo primièr tram de l'autopista del Maresme que se tròba a l'ora d'ara semicobert amassa amb un vial del Trambesòs. La linha 1 del mètro discorre per lo sieu subsòu entre plaça Espanha e Plaça Universitat; e la linha 2 entre plaça Universitat e lo caireforc amb la carrièra Marina.
Al plan Cerdà se nomenèt Letra N, Numèro 11, mas en 1900 aquel nom foguèt remplaçat per Cortes, que demorèt fins en 1931, an que passèt a se nomenar Avenida de las Cortes Catalanas, pendent la dictatura franquista foguèt oficialament nomenada Avenida de José Antonio Primo de Rivera. Al tram que va entre Balmes e Rambla de Catalonha tombèron divèrsas bombas lançadas per l'aviacion italiana en 1938 pendent la Guèrra Civila. L'an 2001 s'i levèt un monument commemoratiu que se pòt veire just davant lo cinèma Coliseum.


text:
Magoerioù-ar-C'houenon
Magoerioù-ar-C'houenon en breton ( Mézières-sur-Couesnon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mézières-Sus-Couesnon a situat a 30 km al nòrd-es de Roazhon e a 42 km al sud del mont Sant-Michel dins lo país de Fougères.
Las municipalitats limitrophes son Sant-Ouen-de detlos-Alleux, Sant-Marc-sus-Couesnon, Sants-Texans-sus-Couesnon, Sant-Aubin-de detlo-Cormier, Gahard e Vièlh-Vy-sus-Couesnon.
Mézières-sur-Couesnon est situé à 30 km au nord-est de Rennes et à 42 km au sud du mont Saint-Michel dans le pays de Felger.
Les communes limitrophes sont Saint-Ouen-des-Alleux, Saint-Marc-sur-Couesnon, Saint-Jean-sur-Couesnon, Saint-Aubin-du-Cormier, Gahard et Vieux-Vy-sur-Couesnon.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1920, lo nom de la municipalitat de Mézières a #èsser modificat en Mézières-sus-Couesnon.
En 1920, le nom de la commune de Mézières a été modifié en Mézières-sur-Couesnon.


text:
Arzenc dels Achièrs
Arzenc dels Achièrs (oficialament en francés Arzenc-d'Apcher) es una comuna occitana situada dins lo departament de Losera e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, Arzenc pòt representar lo nom de riu prelatin Arisa amb lo sufixe ligur ĭnco; una formacion visigotica, basada sul nom d'òme Arg- e sufixe -ing, postulada per Gamillscheg, seriá pas tan probabla[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
Dempei quarque ans dins nostas valadas semelha finalment enchaminàa a la mort la vuelha d'estremar-se, d'estremar e 'scasi desmentiar l'esistença d'aquò que nos marca: nosta maniera de vìure, nosti paìs, noste misons, nosta musica, nostas danças, noste travalh, nosta lenga,..... Disario ren qu'era un'onta, me semelha tròp, mas era pas da segur n'orguèlh. Belo dran l'evidença qu e mec en gardand e valorisand noste particulatitat se pol aver en deman per nosautis e nòstis paìs, fos pas aute que economicament, en baron de gent corria e corre encà a 'stremar-se. Mas pichòt a pichòt es creissut e creis lo baron d'aquei que ren mac vòlon viure abo orguèlh lo mond qu'an arditat mas lo vòlon mostrar e partajar a n'aquei que lo conoisson pas. Lo Deineal apena passat nos a confermat aquesta tendença. Ben de pais di Valades an bastit de Presepi vivent que, abo 'na difrenta senografia, an vorgut mostrar e valorisar din la maniera mai emportanta aquò qu'es estat la vita icì, per gardar almenc la conuissença d'aquò que encui se pòl pus viure e per renforsar aquò que ental nòste viure deu ren e pòl ren mancar.
Fai ja empau d'ans (beleu na quinzena) que Prea en Val Ele (Ellero) bastis chasqua chalendas en pais etnografic vivent que nos repòrta a lo temp d'almenc cent ans passat, sensa retòrica, sensa artifici mas abo fedeltat e competença dins l'ambientacion e i mestiers que la jent revìu dins aquel pichòt pais occitan. De lo Presepi vivent d'Andon en Val Ges avem parlat sus Ousitanio Vivo de desembre passat e val la pena de lo veire (l'an que ven).
En tuchi dui, i mestier son presentats abo lo nom occitan, a Andòn avem fin lesut, en nòsta lenga, l'estòria dal travai dal "losatiar" (lo gava peiras per cubert).
A Acelh en Val Maira an vorgut jontar carcaren de mai a lo pais etnografic vivent e parelh una cobia de jove espos an dramatisat l'estòria de nòstis duei Jusep e Maria que retornon da l'emigracion en França a la recèrcha de la mison de i lor vielh ente alojar e, en virant per lo paìs, demandon enformacions a lo ferier, lo mestre da bòsc, i pastors, i sonaires, la frema que fai lissìa,...
Reportem quarque passage de l'estòria.
Maria: "Bonur, sem arrubats. Soc jò parelh gachìa".
Jusep: "La neu ilamon sal Còl d'la Madalena i nos a fach anar pu pian.
Pensaonc d'arrubar encà et jorn e 'l es jò ben nùòch".
Maria: "Ma fasen-co eura a trobar la mison di nosti vielhs parelh a l' escur?"
Jusep: "Sagrinete pas, mon paire nos a ben dich donte ilhe era e boquò
chamaren a carcunses, bela se i a carcosa que vai ren.....,
les ruàs
ilamon chapuve
m' esmilhaonc sensa gent... ai pa vist de lumins e de
quiars avisc ... D' en Pareont en chabal, fin a la via dal Gueit i avia
pas de trasas, de pias."
Maria: "Icì devaria esser donte calava la chalanchassa Que pòu qu'ilhe fasia,
i nos dision! Sperem mac de ren veir-la!"
Jusep: "Gacha mac que gròs palais i an fach icì. Smelha a i nòsti de
Barceloneta"
Maria: "Arubonc de sonaires, qui saren?"
Jusep: "Eura lor chamoc - 'scusas, sem forestìòr, qui sies? D' donte venes?
Sonaires: "Sem i sonaires d'la Val Maira, sem et Pras, d'Elva, et Celòs, de
Dronìòr, virem per i paìs, sonem per les vias les chançons et Natal."
Jusep: "Que diau sies icì?"
Sonaires: "Sem icì perque la gent d'Acelh e lh' autis paìs i s' tròbon per
arfar i mestìòrs d'en bòt"
Jusep: "Ma coma ... i nòsti vielhs i nos an "toujours" dich que lh'avia empau
de monde ..."
Sonaires: "Era pro parelh en bòt.... mas apres pian, pianet la gent a tacat
anar via ... ilh son tuchis anats dins les fabricas, qui a Coni, qui a
Turin, qui a Milan, qui en França coma ilh avion j a fach i vòsti
vielhs. Icì eura es estat bela pus edgunses."
Maria: "òh paures nosautis .. paures nosautis!"
...............................
Jusep: "Aqueste devaria esser lo molin ente ilh anàon molinar lo bià."
Maria: "Mas 'l es tot nòu, lo paìs, les misons ...?
Un òme: "Tantòs misons son 'stàa arfachas o aranjàas apres l'aluvion dal 57"
Aute ome: "Al es pro nòu e bel, manca mac la gent. I a pus edgunses, i a pus
de joves, sem 'scasi tuchi vielhs. En tota la Cumuna i a pu mac 6
menas que van a l'escòla."
Maria: "6 menas? Mas se ma maire en contava et 30 mac en l^ al Vilar e ilhe me
parlava et l'escòla a la Quiapìòra, a Unìòrs, a la Vila
..."
Una frema: "En bòt... En bòt pation 'cò la fam, mas es volion pu ben. Ma
familha i a bela duve ans qu'ilhe s' parla pus bo aquela
d'
Dansina ..."
Maria: "Al es pa bel aquò, sa voler-se ben, sa ajuar-se"
Una frema: "E o sai pro, ma al es pa parells; sem pus mac duve chats, ma sem
pus bòn anar d'acòrdi, ajuar-se; un serca mac et far et mal
a
l'aute; i a l'invidia, la gelosia! Oh, polesson chambiar empau les
còsas, 'ma la seria bel!"
......................
Jusep: "E vos, bòn òme ..."
Un òme: "Que voles? Veés ren qu'avem da travalhar?"
Jusep: "S'il vous plait", "sercarion nòsta mison ...sem
..."
Un òme:"O sai pro qui sies. Es fai fito a sabèòr dins un pichòt paìs. Vòsta
mison, vòsta baraca, ilhe es d'aquel cant ilai ... (sai pas sonque ilh
penson encà et trobar apres cinquant'ans que ilh l'an laissàa).
.................


text:
Amnistia
L'amnistia (del grèc amnestia, « oblit ») es lo fach d'escandilhar la responsabilitat penala. Es un acte juridic, normalament emanat del poder legislatiu, pel lo qual un o mantun individús qu'èran estats declarats copables d'un delicte van èsser considerats innocents per la desaparicion del motiu delictuós. A diferéncia de la gràcia, qu'escafa la responsabilitat penala en agir sus la pena derivada d'un delicte (la persona es sempre copabla, mas es dispensada del compliment de la pena), l'amnistia agís sul delicte el meteis. Per aquò, l'amnistia a generalament d'efèctes retroactius e escafa tota responsabilitat penala o civila e anulla los antecedents penals. Per aquela rason, es generalament efectiva sus totes los que cometèron lo delicte, e non pas suls individús en particular. L'amnistia supausa un jutjament de valor novèl sus la convenença de proïbir o de sancionar una conducha.