c: text/html

text:
Wikipèdia
Wikipèdia (prononciat [lg./ga. wikiˈpɛðjɔ/bikiˈpɛðjɔ, pr. wikiˈpɛdjɔ/vikiˈpɛdjɔ, ni./va. wikiˈpɛdja/vikiˈpɛdja, au. wikjiˈpedjɔ/vjikjiˈpedjɔ, lm. wikiˈpedjɔ/vikiˈpedjɔ], en tot realizar eth w com en anglés o ben adaptar-la ath son deth v baish e, en çò que tanh ar a finau, com en toti es casi, era pronóncia vàrie segontes eth lòc) ei ua basa de donades dreçada sus Internet e eth projècte cooperatiu que s'encargue d'aumplir-la en tot crear ua enciclopèdia liura e multilingüa. Des deth començament, ei emparada pera Fondacion Wikimèdia, ua associacion sense anim de lucre qu'amie endeuant d'autri projèctes coma eth wikinòves, eth wikispècies, o eth wikiccionari. Eth sòn objectiu ei amassar tot eth coneishement universau e méter-lo ar avitalh de toti. Malurosament, pas toti pòden accedir ad aguest coneishement, pr'amor qu'ena planeta i a fòrça persones damb pògui recorsi e non a an eth benastre de dispausar d'un ordenador damb accès a Internet. Ath delà, fòrça govèrns an blocat er accès ara Wikipèdia.
« Imaginatz un mond ont cadun auesse accès liure a tota era sabença umana. Aquerò ei çò que hèm »
Jimmy Wales e Larry Sanger, fondadors dera Wikipèdia
En totau a dejà mès de 19 milions d'articles, mès de tres milions des quaus son en anglés, era lengua que ne possedís mès, e 87 414 son en occitan, era 51au lengua damb mès articles. Es lengües wikipedianes son dejà 276. Era enciclopèdia s'escriu damb era aportacion que hèn cada dia milions de volontaris de tot eth mond. Cada dia receb mès de cinquanta milions de visites. Era Wikipèdia siguec enprincipiada en 2001 per Jimmy Wales e Larry Sanger[1][2][3] e ara era sua escaduda ei indiscutible. Aucupe era setau posicion laguens des pagines mès liejudes der hilat ena classificacion d'Alexa[4] damb mès de 365 milions liegedors.[5][6] e a devengut un trabalh de referéncia mondiau. Des deth 2007 ei era enciclopèdia mès longa deth mond.
Era Wikipèdia occitana a :
Pagines : 139 731
Articles : 87 414
Fichièrs : 1 277
Edicions : 2 081 960
Visualizacions : '
Utilizaires : 20 713
Utilizaires actius : 83
Robòts : 73
Sysops : 5
Burocrates : 1
Eth nòm Wikipèdia, encunhat pes creadors dera enciclopèdia, ei fruit d'un crotzament entre eth mot enciclopèdia e era paraula hawaiiana wiki, que vòu díder “brivent”/“rapid”, qu'a passat a designar ua tecnologia entara creacion de pagines web cooperatiues damb era quau ei basada era Wikipèdia. Damb aguest plantejament, cadun pòt enregistrar-se damb un nòm conegut per toti e un senhau que sonque coneisherà er usatgèr. Un còp hèt, ja pòt collaborar en projècte. Bèths utilizaires an er estatus d'administrators, es quaus an eth déuer de moderar eth projècte e intervier en casi de vandalisme, pagines prepausades tà escafar e d'autri conflictes. Arron, es diuèrsi volontaris se pòden coordinar, discutir e compartir coneishements a trauèrs d'espacis de comunicacion coma era Tavèrna e es pagines de discussion.
Amiar endeuant un projècte cooperatiu damb volontaris de tot eth mond que non se coneishen entre eri non ei un shantièr bric aisit. Pòden aparéisher faussades e cau revisar contunhadament era informacion e apraiar aqueres causes que bères persones agen hèt per error o ben damb mala idèia, que passe sovent. A despient des mesures que met en practica era Wikipèdia tà garantir-ne era veracitat e era neutralitat deth punt d'enguarda, diuèrsi critics l'acusen sistematicament de contier errances e incoeréncies en tot sajar de hèr-le pèrder credibilitat[7]. Autres critiques se fondamenten en problèma deth vandalisme[8] e enes informacions ahijudes sense era seguretat que siguen totaument veraies[9] . Pasmens, d'autres arrecèrques an demostrat qu'eth vandalisme se pòt combàter[10][11].
Jonathan Dee, deth jornau The New York Times,[12] e Andrew Lih, en 5au Simpòsi Internacionau sus eth Jornalisme en Linha,[13] mentèren era imporatància dera Wikipèdia, non sonque coma referéncia enciclopedica, senon tanben coma hònt de nòves actualizades damb freqüéncia.
Coneishètz era Wikipèdia en ua menuta liegent er article desplegant Wikipèdia.
Eth nòstre projècte ei crear era enciclopèdia en lengua occitana, çò que hèm dempús eth 13 de deceme de 2003. Campatz aciu es estadistiques deth projècte en occitan en grilhes e en grafiques.
Somari
- 1 Antecedents
- 2 Istòria
- 3 Era equipa informatica
- 4 Caracteristiques
- 5 Normes
- 6 Critiques
- 7 Qualitat
- 8 Trabalhadors
- 9 Wikiamassades
- 10 Accès
- 11 Nòms alternatiui
- 12 Vejatz tanben
- 13 Arremèrques
- 14 Entà saber-ne mès
- 15 Ligams extèrnes
Antecedents[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia ei ua version electronica des enciclopèdies en papièr, es que des de hè fòrça ans son emplegades a molti endrets deth mond entà eternizar eth coneishement. Enes prumèrs tempsi, es enciclopèdies èren escrites a man en papir o pergamin. Non siguec enquia mès tard que s'utilizèc eth papièr, mès er auenç mès important en camp des enciclopèdies e des libres en generau ei, solide, era invencion dera impremta, en sègle xv.
Es prumèrs passi entar emplec d'utís automatics que siguessen mielhors qu'era impremta com a miei mès brivent e practic d'accès as contengudi enciclopedics aueren luòc enes anades trenta deth sègle xx estimuladi en granda mesura peth roman de ficcion Eth cervèth deth Mond (1937), de H. G. Wells. Tanben i prenec partida era vision futurista Memex de Vannevar Bush. Aguesti pensaments se basauen en emplegar microfilmes tath magasinatge dera informacion mès arremarcable d'ua persona. Aguesta idèia tanben siguec expausada posteriorament per Ted Nelson en sòn projècte Xanadu (1960).
Damb eth desrotlament d'Internet s'han produsit fòrça temptegi de crear d'enciclopèdies en linha. Eth mèstre deth movement deth logiciau liure, Richard Stallman, prepausèc en 1999 era creacion d'ua Enciclopèdia Liura e Universau e, mès tard, recebec plan emocionat era nòva dera naishença dera Wikipèdia. Des deth portau dera Fondacion deth logiciau liure se convida as usatgèrs a visitar e contribuir damb era Wikipèdia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia comencèc coma un projècte complementari de Nupèdia, ua enciclopèdia liura en linha escrita en anglés. Era Nupèdia siguec fondada eth 9 de març deth 2000 e ère ua seccion deth portau dera entrepresa Bomis Inc. Era Nupèdia siguec constituida cossent damb era Licéncia de Liura Documentacion deth projècte GNU e es sòns collaboradors èren saberuts causidi pera direccion dera enciclopèdia.
Larry Sanger e Jimmy Wales idièren ua naua faiçon de hèr foncionar era enciclòpedia e decidèren de desestacar era Wikipèdia dera Nupèdia eth 10 de gèr de 2001. Com que çò que volien ère ua enciclopèdia universau entà toti, pensèren qu'era mielhor manièra ère perméter que totes es persones i poguessen collaborar volontàriament sense èster escuelhudes per arrés. Ath delà, lancèren era possibilitat de desvolopar-la en d'autres lengües. Siguèren es catalans es que demanèren insistentament que volien editar era enciclopèdia ena sua lengua, es quaus an apostat plan per era enquia auei.
Dus mesi dempús neishec era prumèra Wikipèdia en ua autra lengua: era enciclopèdia en catalan, entamenada eth 21 de març de 2001. Ei ua des edicions damb mès usatgèrs actius, mès de mila sèt cents trenta, e ei arremarcable eth ritme de creacion que pòrte. Ara a Modèl:Variables articles e recep ua mejana de sèt visites per segon, se place atau ara tretzau posicion.
Era administracion dera enciclopèdia recebec demandes de fòrça persones que se comprometien a entamenar ua Wikipèdia ena sua lengua. Siguec tan atau qu'a finaus deth 2001 era enciclopèdia s'aufrie en dètz-e-ueit lengües diferentes. Fòrça collaboradors de Nupèdia se passèren ara Wikipèdia enes proplèus ans e anèc creishent tant en nombre d'articles coma en lengües aufertades. D'aguesta faiçon, en 2002 ère en vint-e-sies lengües, quaranta sies a finaus deth 2003 e cent seishanta ua a finaus de 2004. Encara ara se daurissen moltes edicions en naues lengües, tostemp damb eth consentiment dera direccion de Wikipèdia.
Es baishes en Nupèdia aumentèren enquia que despareishec completament en 2003. Toti es sòs articles se sauvèren e sigueren incorporadi ara Wikipèdia en madeish an. Eth 20 de seteme de 2004 era Wikipèdia auie un milion d'articles en cent lengües. Cada viatge auie mès escaduda e eth 9 de seteme de 2007 s'artenhec era chifra istorica des dus milions d'articles en anglés en tot consagrar-se coma era enciclopèdia mès longa deth mond. Superèc era Yongle Encyclopedia (1407), considerada enquia alavetz coma era mès extensa dera istòria. Curiosament siguec exactament sies cents ans dempús dera sua publicacion.
Quand era revista Time autregèc eth prèmi "Persona dera annada 2006" a "You", reconeishec era escaduda dera colaboracion en linha e mentèc era Wikipèdia coma un des tres exemples des servicis "Web 2.0" amassa damb es portaus YouTube e MySpace[14].
S'an emprincipiat diuersi projèctes en sistèma wiki, que permet er ahigement d'informacion de faiçon dubèrta. Eth sistèma wiki ei tot simplament aquerò e era filosofia dera dubertura e eth modèu editoriau deth punt d'enguarda neutrau son uns elements pes quaus apòsten bona partida d'aguesti projèctes, mès non son pas caracteristiques intrinsiques deth wiki. Per exemple, Wikinfo ei un portau web wiki que non requesís un punt d'enguarda neutrau e permet atau era arrecèrca originau. Autri projèctes inspiradi ena Wikipèdia son Citizendium, Scholarpedia, Conservapedia, i Knol de Google[15]. Se pòt comprovar en aguesti luòcs com quauqui des aspèctes fondamentaus ena Wikipèdia son abordadi de distinta faiçon, coma es politiques de revision, era arrecèrca originau e era inclusion de publicitat comerciau. Era Wikipèdia, en cambi, non met pas publicitat e sonque se manten damb dons economics desinteressadi.
Era equipa informatica[modificar | modificar la font]
Era informacion dera Wikipèdia a besonh d'un espaci a ont magasinar-se. Es servidors son es ordinadors ont se sauve era informacion der hilat. Enquia 2004 era Wikipèdia emplegaue un solet servidor. Era escaduda deth projècte hec que non n'i auesse pro damb un e era chifra anèc en cheishuda, de sòrta qu'en gèr de 2005 n'auie trenta nau, toti plaçats en Florida (EUA). Es servidors dera Wikipèdia empleguen eth sistèma operatiu Linux (principaument Ubuntu[16][17]), damb bèths OpenSolaris per ZFS. En hereuèr de 2008 i auie tres-cents servidors plaçats en Florida, vint-e-sies en Amsterdam (Païsi Baishi), vint-e-tres servidors dera entrepresa Yahoo! en Seol[18] (Corèa deth Sud). Era Wikipèdia recep entre 25 000 e 60 000 peticions cada segon, depenent dera ora deth dia[19]. Es servidors mès grandi son plaçadi enes Païsi Baishi e en Corèa e receben actuaument bona partida deth transit.
Eth foncionament dera Wikipèdia depen de MediaWiki, un logiciau liure e de codificacion dubèrta escrit en lengatge PHP e bastit sus ua basa de donades MySQL[20]. Eth logiciau incorpore diuerses caracteristiques de programacion coma era possibilitat d'includir ligams, que li proporcionen eth sòn caractèr interactiu, e modèls preestablits, que permeten presentar eth contengut de faiçon egauitària. MediWiki ei jos era Licéncia publica generau (GPL) de GNU e se hè servir en toti es projèctes dera Fondacion Wikimèdia e en quaqui autri projèctes wiki.
Inicicis dera basa de donades[modificar | modificar la font]
Iniciaument ère executada damb eth logiciau UseModWiki, que siguec escrit en lengatge Perl per Clifford Adams. Aguest prumèr sistèma informatic dera Wikipèdia ei çò qu'òm nomente fasa I. Abans requesie eth programa Case, que permetie era inclusion des ligams laguens deth tèxte. Après siguec incorporat un sistèma mès aisit tà hèr aguesta foncion que convertís en ligam eth tèxte mercat ara debuta e ara fin per dus gafins.
Cambiaments ath logiciau[modificar | modificar la font]
En gèr de 2002 se comencèren a efectuar diuerses mielhores en sistèma informatic dera Wikipèdia que ne cambièren completament era configuracion, ei çò qu'aperam era fasa II. Era nauetat principau d'aguesta fasa siguec er escambi de UseModWiki, eth logiciau qu'administraue era basa de donades, per Wiki PHP, un programa plan diferent deth qu'i auie, atau madeish èren escrits en lengatges informatics diferenti, eth prumèr en Perl e eth nau en PHP. Era basa de donades ère alavetz de sòrta MySQL, un sistèma qu'actuaument empleguen fòrça logiciaus de bases de donades coma Open Office. En madeish an òm escambièc eth programa Wiki PHP per Media Wiki, creat per Magnus Manske. Aguest nau logiciau ère escrit en madeish còde e incorporaue diuerses mielhores en çò que hè ar autre. En junhsèga Lee Daniel Crocker mielhorèc eth logiciau Media Wiki entà hèr créisher eth sòn rendement, ua causa que fòrça usatgèrs credien de besonh.
Er emblèma[modificar | modificar la font]
Ara debuta er imatge dera Wikipèdia ère eth drapèu nòrd-american. Era vertat ei que non s'auie decidit encara com serie aguest simbèu e er internauta Jimbo Wales metec eth drapèu sense cap d'intencion que devenguesse er emblèma deth projècte. Ara ben, aguest hèt generèc bères critiques e s'acusèc era Wikipèdia d'èster etnocentrica.
Pògui dies dempús, se dessenhèc eth prumèr emblèma dera Wikipèdia, coneishut coma eth Wiki logo Nupedia. Er autor deth dessenh non s'a podut identificar. S'installèc ena pagina dera enciclopèdia en març de 2001. Eth dessenh en question cònste dera suberposicion d'ua frasa der escrivan e matematician anglés Lewis Carroll sus un cercle, en tot emplegar er efècte de uelh de peish tà simular ua esfèra. Era frasa ei ua mencion prenuda de Euclid and his Modern Rivals (Euclides e es sòns rivaus modèrnes) de Lewis Carroll (Prefàcia, pagina X), que ditz :
Modèl:Mencion « D'un biais, aguest libre ei ua experiéncia que va sajar de comprovar ua faussada : voi díder que non considerè de besonh de mantier ath long deth libre era grauetat d'estil qu'es escrivans scientifics son avedadi a emplegar, e que de quauqua faiçon siguec vist coma un « accident inseparable » der ensenhament scientific. Jamès podí veire era racionalitat d'aguesta lei memoriau : i a de tèmes que son, bensè, tròp seriosi en esséncia tà adméter quinsevolhe tractament arretengut, mès non pògui arreconéisher era Geometria coma un d'eri. Totun, espèri que se descorbirà que m'è permetut de percéber eth costat comic des causes sonque en moments apropriadi, quand er alassat liegedor pòt molt ben desirar un moment d'alend, e non en quinsevolha ocasion que pogue méter en perilh eth contunhament dera linha argumentau. »
En 2003 òm acuelhec per miei d'ua votacion internacionau er usatge d'un nau emblèma. Conegut coma wikiesfèra, se tracte d'ua esfèra incompleta compausada de pèces d'un copacap damb brigalhons d'escritura de diuèrses lengües, en tot simbolizar era condicion d'obratge en construccion permanenta qu'a era Wikipèdia[22]. Posteriorament, òm hec bères modificacions en dessenh, coma era substitucion des brigalhons d'escritura per letres e d'autri signes de diferenti alfabèts.
Òm recebec fòrça denóncies de diuèrses errances e incorreccions enes simbèus ahijudi ena wikiesfèra. Aguest hèt impulsèc diuersi editors dera Wikipèdia a daurir un debat sus era possibilitat de crear un nau imatge animada o fotorealista. Era creacion deth nau emblèma siguec ua collaboracion entre fòrça persones. Siguec remplaçat er an 2010 e ei er emblèma que coneishem ara. Era esfèra actuau ei tridimensionau e a pèces construsides damb un grand realisme. Es signes de cada pèça se comprovèren ben abans de dar er imatge per fenit. Ath delà, se cambièc era sòrta de letra dera devisa deth dejós que ditz « Wikipèdia, l'enciclopèdia liura » per ua letra Linux Libertine[23][24]. Es dreits dera wikiesfèra apertien ara Fondacion Wikimèdia.
Caracteristiques[modificar | modificar la font]
Era devisa dera Wikipèdia ei « Era enciclopèdia liura que cadun pòt editar ». En mots deth sòn cofondador Jimmy Wales : « Eth projècte constituís un esfòrç entà crear e distribuir ua enciclopèdia liura dera mès nauta qualitat possible a totes es persones ena sua lengua. D'aguesta faiçon poiram arténher un mond ont totes es persones dera planeta agen accès liure ar ensemble de tota era sabença dera umanitat »[25]. Se debana en tot hèr-se servir un logiciau wiki e compde damb un libre d'estil ont s'expausen es directritzes a seguir tà mantier ua certana qualitat e coeréncia enes articles. Ua d'aguestes directritzes ei, per exemple, qu'eth títol der artícle a d'aparéisher en gras ara prumèra frasa deth madeish. Quand cau establir naues directritzes, es utilizaires prepausen es diferentes possibilitats e ne parlen enquia arribar tà un consent. Alara, era naua decision s'includís en libre d'estil.
Un estudi realizat pera revista Nature en 2007 afirmaue qu'era Wikipèdia capitaue era Enciclopèdia Britanica en qualitat[26]. Era Enciclopèdia Britanica arrefusèc aguesta manièra com era revista valoraue eth contengut des dues enciclopèdies[27]. Era revista, peth sòn biais, arresponec qu'eth sistèma de valoracion s'auie expausat esclaridament : estudiants independents analisèren ua seleccion d'articles e ne causiguèren es mielhors sense saber-ne era procedéncia[28]. Encara i a plan de polemica sus aguest ahèr.
Eth projècte Wikipèdia a tres caracteristiques clau que ne definissen eth sòn ròtle sus eth web:
- Ei ua enciclopèdia : ei a díder, un supòrt de recopilacion, magasinatge e transmission dera informacion de forma estructurada.
- Ei ua wiki : atau que, damb pichones excepcions, pòt èster editada per quisevolha persona.
- Eth sòn contengut ei dubèrt a toti.
Eth logiciau dera Wikipèdia magazina automaticament totes es estadistiques relatiues ath sòn foncionament. Atau s'a podut comprovar qu'es contribucions anonimes son pògues en comparacion damb es que hèn es usatgèrs enregistradi. Aguest hèt ei considerat un bon senhau, pr'amor que mos indique qu'era gent s'implique en projècte sense pòur e decidís entrar en jòc.
Era Universitat Carnegie Mellon e eth Palo Alto Research Center realizèren un estudi sus es grandi caletres d'articles ara Wikipèdia en anglés dempús junhsèga de 2006 enquiath mai de 2010, es resultats sigueren es que seguissen[29] :
- Cultura e art : 30%
- Biografies e personatges : 15%
- Geografia e luòcs : 14%
- Sociologia : 12%
- Istòria e eveniments : 11%
- Natura e psicologia : 9%
- Tecnologia i sciéncies aplicades : 4%
- Religion : 2%
- Santat : 2%
- Matematiques : 1%
- Pensada e filosofia : 1%
Quaqui projèctes, coma eth dera Stanford Encyclopedia of Philosophy, o eth dera Nupedia, ara abandonada, an emplegat politiques editoriaus tradicionaus e era autoria des articles sonque ère en mans de saberuts. Ocasionaument, òm trape luòcs web coma h2g2 o everything2 que seguissen ues normes preestablides ont es articles pòden èster redigidi sonque per cada persona de faiçon individuau.
Projèctes coma eth Wikispècies, Susning.nu e Wikinòves son wikis ont es articles son debanadi per nombrosi autors e non i a cap de critèri abituau de revision. Mès a diferéncia de moltes autres, eth contengut dera Wikipèdia ei jos ua licéncia liura : cadun ei autorizat a préner-lo, modificar-lo e distribuir-lo.
Contengut grafic e sonor[modificar | modificar la font]
Eth contengut grafic e sonor dera Wikipèdia ei partejat damb es autri projèctes dera Fondacion Wikimèdia, pera aguesta arrason se sauve ena pagina web de Wikimèdia Commons. S'òm vòu includir un imatge, ua musica o un vidèo en quinsevolhe des articles de Wikipèdia, Wikispècies, Wikinòves, eca, non cau sonque apondre entre cladators Imatge: e eth nòm der archiu en question. Òm pòt cercar aguest contengut laguens era pagina de Wikimèdia Commons, a ont ei classificat per categories e i a un motor d'arrecèrca entà que sigue mès facil de trapar çò qu'auetz de besonh.
Ei important qu'es imatges e es enregistraments agen ua licéncia liura, pr'amor qu'era Wikipèdia non pòt botar arren que sigue proprietat de quauqu'un. Ça que la, en bèths projèctes de Wikimèdia coma era Wikipèdia anglesa, ei permetut er usatge d'illustracions damb dreits d'autor gràcies ath fair use (emplec arrasonable), arrecuelhut ena legislacion des Estats Units[30].
Es lengües dera Wikipèdia[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia represente un espaci d'expression entà fòrça lengües deth mond que per diuerses arrasons non son presentes en molti encastres. A ues lor permet mantier-se víues, e en cas d'autres autantplan recuperar-les. Actuaument era Wikipèdia s'aufrís en 276 lengües des mès de cinc mil qu'i a en mond. Cada lengua possedís ua edicion pròpria que trabalhe de faiçon independenta e sonque li cau respectar es normes basiques. Totes es Wikipèdies an d'èster :
- De franc e sense publicitat
- Damb volontaris que s'ajuden e trabalhen amassa
- Objectives, serioses e damb un punt d'enguarda neutrau
- Veraces e an d'auer ua informacion contrastada
- De contengut liure, sense dreits d'autor (aciu i pòden auer d'excepcions)
S'ua persona coneish ben ua lengua que non ei ena Wikipèdia e a eth temps e eth compromés de construsir-la, ac pòt sollicitar a aciu. Era administracion dera Wikimèdia ac tendrà en compde e decidirà se crea-la o non. Certanament, s'an dat casi en qu'era decision a resultat negatiua. Vejatz es peticions de dubertura de projèctes wiki en naues lengües.
Pr'amor qu'ath long des ans s'an anat enprincipiant edicions en d'autres lengües e cada ua d'eres a un nombre diferent de collaboradors, totes son en estats de desvolopament ben diuersi. D'aguest biais, n'i a ues coma era anglesa, era alemanda e era francesa, qu'an mès d'un milion d'articles e d'autres, coma era Wikipèdia en chaktow o en chamoru, qu'encara son lonh d'artenher aguesta chifra. Totun, çò mès important ei que totes es Wikipèdies trabalhen peth coneishement universau, siguen escrites ena lengua que sigue. Aciu auetz ua tièra de totes es lengües wikipedianes damb eth sòn nombre d'articles e d'usatgèrs enregistradi.
Edicion[modificar | modificar la font]
Coma norma generau, toti es articles se pòden modificar. Ei plan aisit : sonque cau sarrar eth boton modifica plaçat ena partida superiora dera pagina. Entà crear un nau article se n'a de cercar eth nòm e, quand s'informe que encara non i a arren escrit, cau sarrar eth boton article damb letres vermelhes. Es cambiaments realizats en un article se hèn visibles de manièra instantanèa, per çò qu'ei important d'auer-lo ben revisat abans de sauva-lo. Entà començar a editar podètz consultar Prumèrs passi. Se non sabetz qué editar e auetz besonh idèies, podètz anar a Especial:Darrièrs cambiaments.
Ei en tot estudiar-se com estrénher era edicion d'articles entà forbingar casi de vandalisme. Ua forma ei era proteccion. Quand se considère qu'un article ei pro bon e extens, es administradors pòden protegir-lo[31] de biais que s'age de pelodir permís entà modificar-lo[32][33]. Ua autra solucion que se contemple ei de proïbir era edicion as utilizaires que non s'an enregistrat. Era Wikipèdia anglesa, per exemple, non permet era creacion de naus articles ad aguesti usatgèrs[34].
Er istoric permet de visualizar es cambiaments que s'an produsit ath long deth temps en un article determinat : s'i especifique era persona que l'a hèt e era data. Se pòt consultar exactament çò que s'a cambiat, comparar cambiaments de diferenti dies e revertir-los se siguesse de besonh. Ath delà, i a ligams tàs pagines de discussion des autors a fin de poder-s'i comunicar. A viatges se cambie eth nòm der article o se trapassa era informacion tà un autre. En aguesti casi, non se poirà veire qui ac a escrit, senon qui n'a cambiat eth nòm, car er istoric mòstre sonque es cambiaments realizats en un article nomentat d'ua manièra determinada e es renomentades escafen er istoric.
Se nomente mantienença er ensemble de pretzhèts que s'encarguen de corregir es errances ortografiques, d'apraiar es tèxtes tà dar-los coeréncia, classificar-los en categories, fosionar-los, eca. Cadun pòt hèr mantienença, non cau èster administrador.
Cada usatgèr dispause d'un apartat de contribucions, ont se mòstre ua tièra de totes es edicions qu'a hèt dempús que s'enregistrèc. Damb quantitats mès eleuades d'edicions òm artenh de mès en mès pruvelèges ena comunautat, coma eth dreit de vòte o d'èster escuelhut administrador.
Nomentam guèrra d'edicions quand dus o mès collaboradors an de concepcions diferentes de com abordar certans articles. Alavetz, aguesti usatgèrs entren en conflicte de manièra qu'un realize un cambiament e sistematicament un autre lo revertís. Aguest fenomèn ei plan comun ena Wikipèdia e se produsís normaument en articles sus tèmes polemics coma China, Israèl, crisi economica, sectarisme, religion, sionisme, eca. En cas que persistisse es administradors an eth déuer de moderar-lo e cau que protegiscan er article de forma que non se poga modificar mès. Ath delà, ei comun de sauvar es dues versions de manièra qu'eth liegedor trigue la que mès li agrada.
I a diuersi biaisi de collaborar ena Wikipèdia e cadun pòt hèr çò que le vage mielhor eth temps que li volgue dedicar, car es volontaris non an cap de pretzhèt assignat ne son obligadi ad arren. Òm pòt començar en tot cercar un tèma qu'agrade ath volontari. Un còp assegurat que non i a arren d'escrit sus aquerò pòt començar a cercar d'informacion en libres e, dempús, redigir eth tèma en un papièr. Ei important de non publicar'c enquia que non sigue ben revisat.
Pasmens, ua faiçon fòrça efectiua de trabalhar amassa ei júnher-se en projèctes comuns : es nomentadi wikiprojèctes. Persones damb es madeishi interessi e damb talents de participar ena Wikipèdia se mèrquen quauqui objectius e se coordinen entà elaborar d'articles d'un tèma determinat. Per exemple, escríuer es articles de totes es contellacions, de toti es elements quimics, o dilhèu, de totes es sòrtes de musica. D'aguesta faiçon, era enciclopèdia se complete e creish ordenadament.
Shantièrs qu'òm pòt realizar ena Wikipèdia :
- Crear d'articles des deth començament : encara que non s'apregonda, damb articles cuerti ei ua bona forma d'entamenar, dempús se pòden amplir. I a gent qu'a hèt molts articles e d'autra que n'a hèt pògui mès ben hèts e enronadi d'informacion.
- Amplir articles dejà existenti : tostemp i a de causes tà ahíger, completar e detalhar.
Aguest bendèl se pòt méter en tot ahíger {{esbòs}}. Servís entà indicar qu'un article ei massa cuert e demanar se quauquarrés lo poderie amplir. Er article en question serà classificat automaticament ena categoria des articles tà amplir (Categoria:Wikipèdia:esbòs).
- Corregir lingüisticament e conceptuaument : ei important que tot sigue ben escrit e sense faussades.
- Apraiar er estil e er orde : era disposicion deth tèxte, es paragrafs, es seccions e era tipografia a viatges se pòden apraiar
- Fusionar : de còps un madeish tèma ei debanat en dus articles diferents e serie apropriat d'amassar-los. Aperam fosion eth hèt de trigar un nòm avient per article, amassar tota era informacion de manièra coerenta e escafar es articles originaus.
- Categoritzar, ahíger d'imatges e méter ligams.
- Arrevirar articles bons escrits en autres lengües.
- Reciclar : i a articles damb ua qualitat que pòt èster amplament melhorada en tot organizar-los e esclarir-los.
Es articles listats dins era categoria Wikipèdia:Reciclatge son pagines sus es quaus eth bendèl de reciclatge ei estat apausat. Hèr un reciclatge significa remodelar'c tot ath hons: ortografia, redaccion, tipografia, orde, concèptes, eca.
Normes[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia quauques normes establides pes madeishi participants deth projècte. Cada edicion dera Wikipèdia adopte es sues pròpies normes, maugrat que beres ues son comunes en totes eres. Tira d'arténher un acòrd sus era aplicacion d'ua norma, toti es editors son obligadi a respectar-la.
Quauques d'aguestes normes son:
- Encausa dera diuersitat e nombre de participants e ideologies, provientes de toti es endrets deth mond, era Wikipèdia saja de construsir es sòns articles deth biais mès exaustiu possible. Er objectiu non ei d'escríuer d'articles des d'un sol punt d'enguarda, senon de presentar dubertament totes es posicions sus un tèma determinat.
- Òm seguís un ensemble de convencions en çò que tanh ath nomentament d'articles, en tot causir preferentament era version mès comunament emplegada ena pròpia lengua.
- Es discussions sus eth contengut e edicion d'un article s'an de hèr enes pagines de discussion e non sus eth madeish article.
- I a un seguit de tèmes que son excludidi dera Wikipèdia, pr'amor que non constituissen concèptes estrictament enciclopedics. Per exemple, non pòt contier de definicions de diccionari (coma ara vèrbs, adjectius, eca), qu'òc se poirien trapar en Wikionari.
Neutralitat deth contengut[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia non preten expressar opinions, vòu transméter eth coneishement de faiçon objectiua. Non vòu tanpòc que bères persones se senten escornades pr'amor de posicionaments politics o punts d'enguarda que contrasten damb es sues opinions formades. Per açò, en moment d'escríuer s'a d'èster çò mès concís, respectuós e objectiu possible. Se se tracte d'un tèma controvertit cau expausar totes es posicions en tot mentar hònts fiables, forbingar opinions personaus e esclarir qu'ei çò mès acceptat e es ipotèsis non provades
Licéncia des contenguts[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia ei un producte de distribucion gratuita e sense restriccions. Eth contengut textuau ei jos es licéncies GNU e Creative Commons, era darrièra version dera quau s'actualizèc e aprovèc per miei d'ua votacion entre eth 12 d'abriu e eth 3 de mai de 2009[35]. Tot eth tèxte ei proprietat dera Fondacion Wikimèdia e non pòt contier arren que sigue proprietat intellectuau d'ua autra persona.
Proteccion de donades[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia ei un espaci que toti pòden consultar e tostemp i a d'informacions que son tròp personaus e cau evitar de méter-les : fotografies de persones víues, adrèices personaus, nòms de familhars, eca. Certanament, era privacitat dera informacion ei autant importanta coma era prevencion deth vandalisme[36]. Creative Commons non pòt grantir toti es dreits d'imatge e violar-los representarie ua infraccion legau[37].
Es dreits d'imatge son mausapiosi d'èster violadi en quinsevolh trabalh que contengue de tèmes umans. Cau forbingar ahíger fotografies, votz, vidèos, entretens, pèces de teatre e cançons. Entà trasméter aguesta sòrta de contengut que non vos apartengue, cau demanar permís as persones corresponentes. Aguesta ei ua obligacion diferenta e independenta dera obtenguda dera licéncia de dreits d'autor pes sòns obratges, mès pas pes subjèctes. Es licéncies Creative Commons non afècten as dreits de privacitat des subjèctes, senon des proprietaris. Un autre des shantièrs de mantienença dera Wikipèdia ei sajar d'eliminar contengut mausapiós de non respectar es dreits d'imatge[38].
Critiques[modificar | modificar la font]
Es critiques que recep contunhadament era Wikipèdia se fondamenten enes punts que seguissen:
- Fisabilitat des sòns contenguts : era informacion ahijuda apareish de faiçon instantanèa e es errances demòren enquia que bèth utilizaire les detècte e rectifique[39]. Se non se detècten de tira, ua autra persona les pòt liéger e considerar-les coma veraies. Per açò fòrça persones méten un punt d'interrogacion s'era hònt ei era Wikipèdia.
- Vandalisme : pr'amor que cadun pòt editar-la des de casa sua, tostemp i a de persones damb mala idèia que escriuen messorgues e qu'escafen talhucs de tèxte. Aguest ei un verai problèma dera Wikipèdia e se produsís de manièra contunhada. Ua des dificultats entà combáter eth vandalisme ei que cau conéisher ben eth tèma entà detectar-ne un cas : fòrça viatges passa desapercebut. Un exemple recent e paradigmatic de vandalisme massiu se produsic encausa d'ua emission dera television nòrd-americana. Eth reputat omorista Stephen Colbert, animador deth programa The Colbert Report, en ua seccion d'aguest programa aperada Wikiality[40] hè arrepresentacions a ont presenta era possibilitat de realizar diuersi cambiaments de blaga ena enciclopèdia en linha. Hec un apèl as espectaires entà cambiar er emplaçament d'estats e païsi enes definicions dera Wikipèdia, modificar era entrada elefant entà que constesse que, en torn de demenudar, era poblacion d'elefants africans s'auie triplicat. Eth resultat immediat siguec qu'es administradors auèren de blocar ua vintea d'entrades dera Wikipèdia pr'amor qu'i auien detectat modificacions inapropiades.
Qualitat[modificar | modificar la font]
Er objectiu dera Wikipèdia ei d'auançar en quantitat de contenguts, mès tanben sustot en qualitat. Aquerò vòu díder qu'ei mès important mielhorar e completar çò qu'ei dejà escrit qu'ahíger naues informacions.
Eth sagèth de qualitat wikipediana se crochete enes articles que se considèren mès complets, estructuradi, esclaridors e en definitiua ben hèts e acabats. Açò permet d'identificar-los, arrecomanar-n lectura e demostrar era qualitat dera wikipèdia ath mond.
S'un wikipedian pènse qu'un article aurie d'èster considerat de qualitat pòt hèr ua proposicion d'article de qualitat. Per miei d'ua discussion e, puish, d'ua votacion òm pren ua decision.
Vejatz es articles de qualitat dera Wikipèdia occitana en Wikipèdia:Articles de qualitat
Meta-Wiki causic mil concèptes que considère fondamentaus ena coneishença universau, coma mamifer, America deth Nòrd, Diego Velázquez, oelha, Cristòu Colomb, nombre, Voltaire, escultura, adondança, arc, spècie miaçada e Tim Berners-Lee. Alavetz compde quina quantitat i a d'aguesti articles en cada edicion e concludís que wikipèdies coma era alemanda, era anglesa e era catalana los an toti.
Trabalhadors[modificar | modificar la font]
Milenats de persones de tot eth mond editen era Wikipèdia de faiçon contunhada. I a tres sòrtes de trabalhadors :
- Utilizaires anomins : entà collaborar non ei de besonh enregistrar-se. Per aguesta arrason, es collaboradors que non s'enregistren, aperadi usatgèrs anonims, apareishen identificadi pera sua adreiça IP, un numèro que depen der ordenador qu'utlilizen. Coma nòrma generau, es usatgèrs anonims non an dreit de vòte ne pòden esdevier administradors. Çò mès arrecomanable ei de trabalhar enregistrat perque a fòrça auantatges. En bères edicions dera Wikipèdia lor estrenhen mès es possibilitats. Ena Wikipèdia anglesa, per exemple, non pòden crear naui articles e tant ena francesa coma ena galèga non ne pòden editar.
- Emplegats dera Fondacion Wikimèdia : ara madeish i a trenta-nau persones que trabalhen per Wikimèdia de manièra remunerada[41].
- Wikipedians : actuen tostemp de manièra desinteressada[42].
I a tres sòrtes de wikipedians : utilizaires enregistradi, bòts e administradors.
Utilizaires enregistradi[modificar | modificar la font]
Entà esdevier wikipedian cau enregistrar-se ath projècte dera Wikipèdia. Tà hèr'c cau, en prumèr luòc, sarrar eth ligam crear un compte o se connectar plaçat ena partida superiora der ecran. Va apareisher era pagina d'identificacion ara partida superiora dera quau ditz encara non sètz membre ? Alavetz cau sarrar eth ligam enregistratz-vos plaçat a continuacion. Va aparéisher un formulari que cau aumplir damb eth nòm, aperat àlies, e causir un senhau pròpri e secrèt. Cada viatge qu'òm vòu dintrar cau identificar-se damb eth nòm e eth senhau.
Er usatgèr enregistrat dispause d'un plafon ara partida superiora der ecran tà accedir a diuersi espacis :
- Pagina d'utilizaire : pagina pròpria ont poirà presentar-se, descríuer eth sòn pretzhèt ena Wikipèdia e botar tota era informacion que desire. S'edite dera madeisha faiçon qu'es articles normaus.
- Discussion : servís entà comunicar-se damb es autri usatgèrs. Òm pòt accedir ara discussion dera persona damb qui se volgue comunicar e pòt ahíger un comentari en tot sarrar eth boton + o eth modifica dera seccion que volgue contunhar. Se comunica ar usatgèr quand a de messatges naus. Es articles tanben dispausen d'ua pagina de discussion. S'ulitilize entà comunicar es questions relacionades damb era edicion, discutir-les e partatjar-les damb es autri volontaris. S'es letres deth boton discussion apareishen en vermelh, significa que non i a de comentaris.
- Preferéncies
- Contribucions : en aguest apartat i a ua tièra de totes es edicions qu'a hèt damb era ora, era data e eth nòm der article modificat.
- Gésser : quand vòu partir, per seguretat le cau sarrar eth boton desconnectar. De totes manières, dempús de quinze menutes d'inactivitat eth compde se barre automaticament.
Damb eth temps e es edicions hètes, eth prestigi de cada usatgèr aumente de mès en mès. A partir d'un certan nombre d'edicions se les autrege eth dreit ath vòte, eth quau aumente de valor damb era antiquitat. As que pòrten dejà un certan temps sense problèmes òm les assigne era categoria d'utilizaires autoconfirmadi, çò que garantís ua confidança per part des autri usatgèrs. Atau madeish, es sues edicions apareishen ena pagina des darrièrs cambiaments damb un distintiu especiau. Ei ua mesura d'economizacion des esfòrci pes usatgèrs que se dediquen a combàter eth vandalisme de biais que poguen focalizar eth sòn shantièr en d'autres edicions.
Es usatgèrs pòden crear Wikiprojèctes, grops d'editors interessadi en un tèma especific damb er objectiu de coordinar es esfòrci entà mielhorar-ne es articles entà espartir eth trabalh.
Auei, i a 20 713 usatgèrs registradi ena Wikipèdia en occitan, ua chifra que mos pòt semblar erronèament nauta, car ei un hèt generalizat en totes es Wikipèdies que s'enregistre fòrça gent, mès ara ora dera vertat pògui i collaboren. Ei mès, s'a podut constatar qu'era majoritat non s'i inscriuen damb era intencion de participar-i, senon de profietar era pagina d'utilizaire tà introdusir d'informacion qu'ahavorise as pròpris interessi. Aguesti compdes se nomenten compdes de cogit particular[43].
Campatz quini usatgèrs son capables d'escríuer en occitan: wikipedians natius, wikipedians damb nivèu plan bon, nivèu auançat.
Se considèren utilizaires actius aguesti qu'an realizat aumens ua edicion es darrièrs trenta dies. En març de 2011 i auie 83 collaboradors actius en occitan.
Toti es usatgèrs pòden intervier enes prenudes de decision, autantplan es anonims. Aqueri que pòrten dejà un certan temps en tot collaborar an dreit de vòte. Cada usatgèr non a dreit sonque a un vòte per cada prenuda de decision. Per açò, beths uns decidissen de daurir autri compdes entà poder votar mès d'un còp. Coneishem aguesti compdes coma usatgèrs mariòta. Açò ei considerat ua manipulacion e ei completament illegau.
Eth passat 29 de noveme de 2009, eth jornau espanhòu El País publiquèc un article qu'afirmaue qu'era Wikipèdia auie subit ua amendrida notable d'editors en totes es versions lingüistiques pendent er an 2009 segontes es analisis der arrecercaire espanhòu Felipe Ortega, deth grop Libresoft, dera Universitat Rey Juan Carlos[44] Aguesta informacion encara ei discutida e Jimmy Wales la desmentic[45]. Era vertat ei qu'era Wikipèdia creish e mielhora de mès en mès e açò ei possible gràcies as volontaris.
Bòts[modificar | modificar la font]
Es bòts son es robòts dera enciclopèdia, usatgèrs automatics qu'òm pòt crear entara realizacion de diuersi shantièrs ena edicion dera wikipèdia. Cada bòt ei associat a un utilizaire, eth quau ei responsable deth sòn foncionament. Es bòts pòden corregir faussades ortografiques, méter ligams ara version d'un article en d'autres lengües, revisar edicions, fosionar articles e tota sòrta de causes. I a bòts que se dediquen ara creacion massiua d'articles, normaument esbòci[46]. Ara i a 73 bòts trabalhan peth projècte occitan.
Administradors[modificar | modificar la font]
Es administradors son usatgèrs enregistradi qu'an obtengut bèths pruvelètges e s'encarguen dera administracion d'ua edicion determinada dera Wikipèdia[47]. Es administradors an eth déuer de susvelhar es autri utilizaires e es edicions qu'amien endeuant, controlar era estructura e er orde en projècte e moderar es conflictes. Es administradors son eth guidon deth projècte s'an d'assegurar, en definitiua, que tot vage ben. Es edicions de mès activitat an besonh de mès administradors. Per exemple, era Wikipèdia anglesa se servís de mès de 1780 administradors, era italiana de 103, era occitana de 5, era chinesa de 74 e era aragonesa 6 e era zulu non a cap.
S'un usatgèr a besonh de qu'un administrador intervengue en bèth ahèr ac pòt demanar a Wikipèdia:Requèsta als administrators. Aciu auez toti es administradors dera Wikipèdia occitana.
Entà saber-ne mès sus es administradors, anatz a Wikipèdia:Administrator
En quauques edicions, sustot enes mès ingentes o damb mès activitat, es administradors s'especializen en pretzhèts determinadi entà agudizar eth rendement dera equipa. En aguesti casi, es administradors non assoliden pas totes es competéncies, senon bères ues depenent d'a ont focaliziguen eth sòn shantièr.
Segontes era sua foncion o competéncies, podèm classificar-los en quate grops :
Burocrates[modificar | modificar la font]
En moment de crear ua naua edicion dera Wikipèdia, apareishen uns prumèrs usatgèrs : es burocrates. Aguesta sòrta d'utilizaires an totes es competéncies possibles e es sues actuacions son es que mèrquen çò que s'a de seguir. Son es unics administradors que pòden autrejar poderatge d'administrador as usatgèrs.
Es burocrates pòden cercar gent escadenta entà incorporar-se ara equipa d'administracion. A despient d'aquerò, es utilizaires enregistradi s'i pòden aufrir a Wikipèdia:Candidatura al pòst d'administrator. Coma norma generau, es naus administradors se triguen de manièra democratica, coma se prenen era majoritat de decisions ena Wikipèdia. Alavetz pòden votar totes es persones damb dreit de vòte, que s'artenh a partir d'un certan nombre d'edicions. Entà esdevier administrador cau auer un an d'antiquitat.
Mautaires[modificar | modificar la font]
Es mautaires s'encarguen de cercar irreguraritats e maus usatges deth projècte. An eth pruvelètge de mautar es adrèices IP, ei a díder es identitats des usatgèrs, e saber d'a ont provien e se corresponen damb autres edicions o actuacions realizades aparentament per autri perfils. D'aguest biais, es mautaires pòden detectar casi de vandalisme, de chicana enes votacions e d'utilizaires mariòta. Quand detecten bèth problèma, avertissen un autre administrador entà qu'actue.
Escafaires[modificar | modificar la font]
Es escafaires son administradors dedicadi a revertir edicions inescadentes e escafar tèxtes o articles sancers. Son totaument justificadi a hèr aguestes actuacions e an era competéncia d'escafar articles, çò qu'es autri usatgèrs no pòden hèr. Normaument, era propòsta d'eliminacion d'un article se pòt discutir e, per tant, non s'elimine pas enquia qu'era comunautat a prenut ua decision : arron actuen es escafaires. A viatges apareishen articles clarament inapropriadi o repetidi en un autre nòm e cau, alavetz, escafar-los de tira sense dar pas a cap de discussion.
Bibliotecaris[modificar | modificar la font]
Es bibliotecaris son capables de blocar es usatgèrs que non respècten es normes de foncionament o hèr-los pas aptes entà certanes accions, coma per exemple treir-le eth dreit de vòte. Ath delà, en casi extrèms pòden eliminar-los dera Wikipèdia. Es bibliotecaris, coma es escafaires, pòden eliminar articles
Wikiamassades[modificar | modificar la font]
Es Wikiamassades son amassades qu'organizen es wikipedians tà assemblar-se, coneisher-se, e celebrar era escaduda deth projècte Wikipèdia. Damb eth desau aniversari dera Wikipèdia a aumentat era organizacion d'aguesta sòrta d'activitats. S'amien endeuant explicacions didactiques de difusion e guida d'usatge. Atau pòden arténher que mès gent s'ahisca ath projècte e passar bons moments ath madeish temps.
Wikiamassades celebrades[modificar | modificar la font]
- 19 de junhsèga de 2008 en Barcelona.
- Octobre de 2010 en Badalona.
- 19 de deceme de 2010 en Londres.
- 15 de gèr de 2011 en Cuelleredo.
- 15 de gèr de 2011 en Ribadeo.
Accès[modificar | modificar la font]
Wikipèdia ath mobil[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia compde damb ua version web consultable a trauèrs deth telefòn mobil : [1]. Aquerò sonque foncione damb portables damb accès tà Internet. Wapaedia ei un logiciau tà mobils que servís entà consultar e manipular era Wikipèdia de faiçon mès aisida. Ua naua apòsta dera Fondacion Wikimèdia entà dubrir-se as naues tecnologies dera comunicacion siguec eth lançament en agost de 2009 d'un logiciau oficiau dera Wikipèdia entà iPhone e Ipod touch. Aguest programa ei liure, gratuit e foncione damb iPhone 3 g o versions mès recentes[48]. Òm pòt descargar-lo en App Store.
Wikipèdia dehòra deth hilat[modificar | modificar la font]
Era Fondacion Wikimèdia distribuic era Wikipèdia en supòrt CD en 2003 e en DVD en 2005, ont s'includien es versions en alemand, polonés, portugués e anglés. Era organizacion de logiciau liure Kiwix s'encarguèc dera distribucion d'aguest darrièr. Atau madeish, es ordenadors sense accès a Internet pòden consultar era enciclopèdia damb era interactivitat que caracterize era Wikipèdia[49].
Censura[modificar | modificar la font]
Coma ei sabut, era censura a Internet ei ua realitat en fòrça païsi damb regims politics autoritaris. Era Wikipèdia non ei cap d'excepcion en aguest ahèr : non pòt èster consultada des de toti es endrets dera planeta. En bèri estats non ei permetuda era connexion a Internet, en d'autri era Wikipèdia ei barrada e bèths estats an decidit de censurar quauqui articles concrèts.
En octubre de 2005 eth Govèrn Chinés bloquèc er accès ara Wikipèdia[50]. Un an dempús, siguec desblocada ara màger part deth territòri chinés. Encara ei blocada en Tibet e Falun Gong, ues zònes ont eth regim exercís un contròu mès estricte[51].
Projèctes fraires[modificar | modificar la font]
Era Wikipèdia a diuersi projèctes fraires que complementen era enciclopèdia. Toti aguesti son tanben multilingües, liures, apiejadi ena tecnologia wiki e administradi pera Fondacion Wikimèdia. Aguesti son es autri projèctes dera Wikimèdia :
- Wikionari : ei eth projècte dera Fondacion Wikimèdia entath bastiment d'un diccionari liure. Cada article ei destinat a un mot diferent a ont s'includís era definicion, exemples de frases que lo contenguen, arrepervèris, frases hètes, era etimologia e d'autri aspectes sus era paraula en era madeisha. A ua foncion complementària ara Wikipèdia, pr'amor qu'un grand nombre d'articles son destinadi ath diccionari peth sòn caractèr non enciclopedic. En fòrça lengües deth mond eth Wikionari arrepresente fòrça mès qu'aquerò, pr'amor que non dispausen de cap mès diccionari o ben es qu'an non son cap autant complets coma era informacion dejà sauvada en Wikionari. Per totes aguestes lengües eth Wikionari arrepresente ua oportunitat d'amassar e coordinar es parlants entara creacion deth sòn prumèr diccionari de faiçon dubèrta e cooperatiua.
- Wikilibres : a coma objectiu méter ara disposicion de quinsevolha persona libres de tèxte, manuaus, caièrs e d'autri tèxtes pedagogics de contengut liure e d'accès gratuit.
- Wikiversitat : emparada en projècte precedent, se prepausa coma ua plataforma educatiua en linha, liura e gratuita, ont ei possible de crear projèctes d'aprentissatge a quinsevolhe nivèu educatiu, participar en un grop d'aprentissatge e crear contenguts didactics coma examèns, exercicis, practiques, eca.
- Wikiarrepervèris : ei un compendi dubèrt en linha d'arrepervèris, frases celebres, breçairòles, frases hètes e rambalhs de mots en totes es lengües includint-ne es hònts se son conegudes.
- Wikinòves : ei ua hònt de nòves de contengut liure.
- Wikitèxti : ei ua bibliotèca en linha a ont se trapen tota sòrta de poèmes, relats, ensagi, cançons, croniques e reportatges entà passar bons moments en tot liéger, emocionar-se e apréner. Cadun pòt ahíger tèxti dera madeisha manièra qu'enes autri projèctes. Es tèxti, totun, cau que siguen originaus e anomins o, s'an autor, an d'auer estat publicadi damb ua licéncia GFDL o trapar-se en domeni public.
- Wikimèdia Commons : combine es mots anglesi media, mediàs e commons, comuns. Ei un depaus comun d'imatges e enregistraments sonors des projèctes de Wikimèdia. Abans dera sua existéncia, entà botar un archiu (imatge o son) en ua pagina d'un projècte de Wikimèdia calie cargar-la en cada ua des pagines ont auie de gésser, per çò que demoraue repetida un milenat de viatges. Wikimèdia Commons a ajudat plan a mielhorar eth rendement e er orde de Wikimèdia ath delà que permet trapar imatges e sons de mès facilitat. Tà saber-ne mès, liegètz Desplegant commons.
- Meta-Wiki : ei un luòc de supòrt entàs projèctes dera Fondacion Wikimèdia.
- Wikiespèces : ei un catalòg dubèrt e liure d'espècies biologiques.
Nòms alternatiui[modificar | modificar la font]
Cada lengua a sues particularitats e eth nòm Wikipèdia (deth mot hawaiian wiki) apareish en un modelhon de formes distintes. Vejatz quin an adaptat Wikipèdia es autres lengües wikipedianes :
- Bichipedia - sarde
- Biquipedia - aragonés
- Uichipedia - aromanés
- Uikipedias - lojban
- Uikuepitiu - cree
- Uiquipedia - asturian
- Vicipaedia - latin
- Vicipéid - irlandés
- Vichipedie - furlan
- Vikipedėjė- samogités
- Vikipedio - esperanto
- Vikipedi (en majuscules VİKİPEDİ) - turc
- Vikipedija - lituan
- Vikipēdija - leton
- Vikipediya (en majuscules VİKİPEDİYA) - azèri, ozbèc
- Vikipeedia - estonian
- Vikipeediä - võro
- Viquipèdia - catalan
- Vuiquipèdia - francoprovençau
- Vitipetia - tahitian
- Vükiped - volapük
- WicipÆdia - anglosaxon
- Wicipedia - galés
- Wikanpodia - oromo
- Wikiibíídiiya - navajo
- Wikipédia - francés, portugués, ongarés, eslovac, sondanés, javanés
- Wikipedia - albanés, aleman, anglés, basco, baish saxon, breton, espanhòu, còrs, danés, feroés, filipin, finés, gaelic escocés, galèc, neerlandés, ilokano, indonesian, interlingua, islandés, italian, luxemborgés, nauruan, norvegian, polonés, romanés, sicilian, somalian, suedés, swahili, valon, cheiène, vietnamian
- Wikipedija - bosnian, croat, lituan, maltés, sèrbocroat, eslovèn
- Wikipèdia - occitan
- Wîkipediä (en majúscules WİKİPEDİÄ) - tartar
- Wikipedie - chèc, nedersaksisch
- Wikipedio - ido
- Wîkîpediya - curd
- Wikipediya - zazaki
- Wikipediyaa - wolof
- Wikipedy - frison
- Wikipedya - cebuano
- Wikipesija - toki pòna
- wIqIpe'DIya - klingon
- Wikipediija - saami septentrionau
- Wikipēdija - leton
- Wikipedije - kashubian
- Wikipiɖia - ewe
- Wikipidiya - quíchua
- Wikkipedija - ripuarian
- Bιkιπaίδeιa (Vikipaideia /vikiˈpɛðia/) - grèc
- Waikipaidja gotic
- BИKИПEДÏѬ (Vikipediia) antic eslau eclesiastic
- Bиkипeди - (Vikipjedi) ossèt, txuvaix
- Bиkипeдиja (Vikipedija) - macedonian, sèrbe
- Bиkипeдия (Vikipiediya) - rus, kasakh
- Bиkипидийa/Vikipedija - chechèn
- Bikiпeдiя (Vikipediya) - ucraïnés
- Bikiпэдыя (Vikipiedia) - bielorús
- yиkипeдия (Uikipediya) - bulgar, kirguís
- ვიკიპედია (vikipedia) - georgian
- Վիքիպեդիա (vik'ipedia) - armèni
- ويكيبيديا (wīkībīdyā) - arab
- ویکیپدیا (wikipdya) - persan
- ویـکـیـپـیـڈ یـا (wikipidya) - ordo
- ܘܝܟܝܦܕܝܐ(wīkīpidyā) - aramèu
- ויקיפדיה (wikipdya) - ebrieu
- ויקיפעדיע (wikipedya) - jiddisch
- ויקיפידיה(wikipidya) - ladin
- วิกิพีเดีย (wikipidiya) - tailandés
- વિકિપીડિયા (vikipīḍiyā) gujarati
- ವಿಕಿಪೀಡಿಯ (vikipīḍiyā) - canarés
- ވިކިޕީޑިއ - divehi
- விக்கிபீடியா - tamil
- विकिपीडिया (vikipīḍiyā) - indi, maratin, sanscrit
- వికిపీడియా (vikipīḍiyā) - telugu
- উইকিপিডিয়া (uikipiḍiyā) - bengalin, Bishnupriya Manipuri
- വിക്കിപീഡിയ (vikkipīḍia) - malai
- ဝိကိပိဒိယ (wīkīpidiya) - birman
- ᏫᎩᏇᏗᏯ (wigiquediya) - cherokee
- ウィキペディア (uikipedeia) - japonés
- 위키백과 (wikibaekgwa) - corean
- ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ (wikipīḍiā)- punjabin
- 维基百科 / Wéijībǎikē - chinés
- 維基百科 - cantonés
- 維基大典 - chinés classic
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Modèl:Meta Modèl:Spoken Wikipedia
- Interpedia, un prumèr cogit entara enciclopèdia cooperatiua sus Internet
- GNUPèdia
- Nupèdia
- Tièra d'enciclopèdies en linha
Arremèrques[modificar | modificar la font]
- ↑ Qui son aguesti collaboradors consagradi, e autantplan obsessius dera Wikipèdia ?, lo
- ↑ Guarda qui ei en tot liéger era Wikipèdia, lo
- ↑ Wikipedia remains go-to site for online news, lo , « Era enciclopèdia en linha Wikipèdia recebec apuprètz 20 milions de visites ath long der an passat e s'a plaçat atau entre es mielhors hònts d'informacion e nòves segontes »
- ↑ Estadistiques de visites ara Wikipèdia
- ↑ Wikipedia.org Informacion sus eth portau
- ↑ Er impacte flagrant dera Wikipèdia, de Stuart West, presentat en TED2010
- ↑ http://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php%7Ctitle=Acadèmia e Wikipèdia|work=Many 2 Many: A Group Weblog on Social Software|publisher=Corante |date=4 de gèr de 2005|accessdate=Revisat eth 18 de deceme de 2008|quote=[Era autora, Danah Boyd, se descriu ad era madeisha coma ua saberuda des recorsi sociaus, [...] ua estudianta de doctorat dera School of Information dera Universitat Berkeley de Califòrnia, e ua persona proplèua ara Universitat de Harvard e deth Berkman Center for Internet & Society dera Harvard Law School]}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Modèl:Cite journal
- ↑ Modèl:Cite journal
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite journal
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Google entamena un projècte de sapientat, BBC News, 15-12-2007. (en)
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Era Wikipèdia adòpte Ubuntu entath sòn còrpus computacionau, Arstechnica.com
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ "Estadistiques wikipedianes", Wikimèdia. Campat eth 31 d'octobre de 2008.
- ↑ Mark Bergman, « Wikimedia Architecture », Wikimedia Foundation Inc.
- ↑ Oracion textuau:
In one respect this book is an experiment, and may chance to prove a failure: I mean that I have not thought it necessary to maintain throughout the gravity of style which scientific writers usually affect, and which has somehow come to be regarded as an ‘inseparable accident’ of scientific teaching. I never could quite see the reasonableness of this immemorial law: subjects there are, no doubt, which are in their essence too serious to admit of any lightness of treatment – but I cannot recognise Geometry as one of them. Nevertheless it will, I trust, be found that I have permitted myself a glimpse of the comic side of things only at fitting seasons, when the tired reader might well crave a moment’s breathing-space, and not on any occasion where it could endanger the continuity of the line of argument. Lewis Carroll
- ↑ Quauques errances enes simbèus d'escritura : er emblèma dera Wikipèdia maumet eth sànscrit, New York Times. Campat eth 8 d'octobre de 2010. (en)
- ↑ Era Wikipèdia renauís era sua aparença. 8 de junh de 2010. Blog de Wikimedia España. (es)
- ↑ Jay Walsh. Era Wikipèdia en 3D. Blòt dera Fundacion Wikimèdia. Revisat eth 8 d'octobre de 2010. (en)
- ↑ Slashdot (2004). « Eth fondador dera Wikipèdia Jimmy Wales respond» . Campat eth 3 d'octobre de 2010 (en)
- ↑ Jim Giles (Deceme de 2005). «Es enciclopèdies d'Internet mielhoren de mès en mès». Nature 438 (7070): pp. 900–901. doi:10.1038/438900a. PMID 16355180 (en)
- ↑ Pèca marrida: En tot valorar eth recent estudi sus era precision enciclopedica realizat pera revista Nature, març de 2006 (en)
- ↑ «Encyclopaedia Britannica and Nature: a response». Campat eth 3 d'octobre de 2010 (en)
- ↑ Kittur, A., Chi, E. H., and Suh, B. 2009. Què i a ena Wikipèdia ? Grandi tèmes e conflictes aparegudi en tot emplegar era estructura deth caletre sociaument remercat En marc dera 27au Conferéncia sus es Factors Umans ena Informatica (Boston, Estats Units, deth 4 ath 9 d'abriu de 2009). CHI '09. ACM, New York, NY, 1509–1512.
- ↑ Politiques sus es contenguts non liures de cada Wikipèdia, meta.wikimedia.org (en)
- ↑ [Wikide-l] Bericht Gesichtete Versionen, lists.wikimedia.org (de)
- ↑ A quick update on Flagged Revisions, blog.wikimedia.org (en)
- ↑ Flagged protection and patrolled revisions, Wikipèdia en anglés
- ↑ Era Wikipèdia introdusís eth mecanisme d'edicion entàs sues pagines, BBC, 15 de junh de 2010. (en)
- ↑ Resultats sus era actualizacion dera licéncia. Fundació Wikimedia. Verificat eth 10 d'octobre de 2010.
- ↑ Fundacion Wikimèdia, « {{{Títol}}} » (es)
- ↑ Creative Commons, « {{{Títol}}} » Modèl:Citació
- ↑ Fundación Wikimedia, « {{{Títol}}} »
- ↑ Villapadierna, Ramiro (2006). [«Era Wikipèdia a es pès de hanga» http://www.abc.es/hemeroteca/historico-20-11-2006/abc/Tecnologia/wikipedia-tiene-los-pies-de-barro_15351787377.html]. Comprovat eth 2 d'octobre de 2010. (es)
- ↑ spring.newsvine.com (2006). [«Stephen Colbert causa un embolh ena Wikipèdia» http://spring.newsvine.com/_news/2006/08/01/307864-stephen-colbert-causes-chaos-on-wikipedia-gets-blocked-from-site]. Campat eth 2 d'octobre de 2010. (en)
- ↑ Emplegats dera Fondacion Wikimèdia (en)(fr)(es)
- ↑ «Wikipèdia : era ora dera vertat», article dera revista Tiempo (28/08/09). (es)
- ↑ Fundación Wikimedia, « {{{Títol}}} »
- ↑ Un arrecercaire espanhòu, en cèntre deth debat sus eth futur dera Wikipèdia Es donades de Felipe Ortega demòstren qu'era enciclopèdia subís ua amendrida notable d'editors. Era premsa internacionau los recuelh. Wikipèdia assegure qu'es donades son consistentes, mès aufrís ua analisi mès optimista. Tomás Delclós a El País, 29/11/2009 (es)
- ↑ Jimmi Wales desmentís qu'era Wikipèdia sigue en tot pèrder milenats d'editors volontaris, Telegraph, 26-11-2009 (en)
- ↑ Era metuda en foncionament de bòts
- ↑ Sòrtes d'usatgèrs
- ↑ 170866 9.shtml Wikipèdia lance un logiciau oficiau entà iPhone, lo
- ↑ Era Wikipèdia en CD e DVD, sul site de Wikimedia
- ↑ Era Wikipèdia ei dejà accessible ena China dempús d'un an de blocatge, lo Mois invalide (noveme)M
- ↑ Era Wikipèdia sense censura ara China, lo
Entà saber-ne mès[modificar | modificar la font]
- Estudis academics
- Modèl:Cite journal
- Modèl:Cite journal
- Priedhorsky, Reid, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, and John Riedl. "Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia". Proc. GROUP 2007, doi: 1316624.131663.
- Modèl:Cite conference
- Modèl:Cite journal
- Modèl:Cite journal (a blog post by the autor)
- Libres
Phoebe Ayers, Charles Matthews, and Ben Yates (September 2008). How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It. San Francisco: No Starch Press. ISBN 978-1-59327-176-3.
Broughton, John (2008). Wikipedia - The Missing Manual. O'Reilly Media. ISBN 0-596-51516-2. (See book rev. by Baker, as listed below.)
Broughton, John (2008). Wikipedia Reader's Guide. Sebastopol: Pogue Press. ISBN 059652174X.
Lih, Andrew (2009). The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia. New York: Hyperion. ISBN 978-1-4013-0371-6.
Dalby, Andrew (2009). The World and Wikipedia: How We are Editing Reality. Siduri. ISBN 978-0956205209.
Reagle, Joseph Michael Jr. (2010). Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia. Cambridge, MA: The MIT Press. ISBN 978-0-262-01447-2.
- Articles publicadi en revistes
- Crovitz, L. Gordon. "Wikipedia's Old-Fashioned Revolution: The online encyclopedia is fast becoming the best." (Originally published in Wall Street Journal online – April 6, 2009, 8:34 A.M. ET)
- Baker, Nicholson. "The Charms of Wikipedia". The New York Review of Books, March 20, 2008. Accessed December 17, 2008. (Book rev. of The Missing Manual, by John Broughton, as listed above.)
- Rosenzweig, Roy. Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past. (Originally published in Journal of American History 93.1 (June 2006): 117–46.)
- Recorsi d'aprentissatge
- Wikiversity list of learning resources. (Includes related courses, Web-based seminars, slides, lecture notes, text books, quizzes, glossaries, etc.)
- Recorsi grafics
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
- Is Wikipedia Cracking Up?, The Independent, February 3, 2009
- Modèl:Cite news
- Modèl:Cite news
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Modèl:Ligams als projèctes fraires
- Wikipedia – portau multilingüe (conten toti es ligams entàs edicions dera Wikipedia en d'autres lengües)
- Modèl:Twitter
- Wikipedia at the Open Directory Project
- Wikipedia sus era Wikipèdia en The New York Times
- Vidèo der entreten damb Jimmy Wales en aniversari dera Wikipèdia
- Entreten audible damb Jimmy Wales sus era Wikipèdia en generau
- Wikipedia and why it matters – Ua expausada de Larry Sanger ena Universitat de Stanford en 2002 sus era Wikipèdia. fichièr de vidèo e transcripcion dera expausada
- Modèl:Youtube, ua recèrca sus eth desrotlament dera intelligéncia emplegant era Wikipèdia

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dampierre-en-Burly
Dampierre-en-Burly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sus la Loire dintre Châteauneuf-sus-Loire e Gien. Burly Es lo nom del fief #qu'environava la distincion de Dampierre.
Dampierre-En-Burly a situat entre la Loire e la Bòsc de Orléans. Se tròba pas luènh la Sologne e lo Berrí.
La commune est située sur la Loire entre Châteauneuf-sur-Loire et Gien. Burly est le nom du fief qui entourait la seigneurie de Dampierre.
Dampierre-en-Burly est situé entre la Loire et la Forêt d'Orléans. On trouve non loin la Sologne et le Berry.


text:
Districte de Sant Andreu
Lo districte de Sant Andreu es lo tresen dels districtes de Barcelona en estenduda, amb una superfícia de 653 ha e amb una populacion de 142 598 abitants (2005).
Se tròba situat al nòrd de la vila, es limitat pel riu Besòs, que fa de frontièra entre Barcelona, e los pòbles vesins: Sant Adrià de Besòs e Santa Coloma de Gramenet, e los districtes barceloneses: Nou Barris, Horta-Guinardó e Sant Martí.
La configuracion d'aquel districte data de l'an 1984, quand la vila de Barcelona aprovèt la division territoriala actuala en 10 districtes. Ras d'aquela division, lo districte de Sant Andreu tornèt recuperar los quartièrs de la Trinitat Vièlha e lo Congrès.
A l'ora d'ara, es format de 7 quartièrs d'origina istorica fòrça divèrs:


text:
Ferabràs
Ferabràs (forma occitana; en francés es Fierabras) es un roman occitan de tematica epica carolingiana, escrich entre 1230 e 1240 e que compta aperaquí 5.000 vèrses. Es una adaptacion d'un cant de gesta francés de meteis nom qu'es de cap a 1170.
L'istòria[modificar | modificar la font]
L'òbra conta de batalhas legendàrias, e entremièg l'istòria d'una sarrasina que ven crestiana per amor. Carlesmanhe ataca Espanha per i recuperar las relíquias de la Passion, que son dins las mans de l'emir Balan, que son filh, un gigant de mai de quatre mètres sonat Ferabràs, es un eròi vertuós. Vençut per Olivièr durant un combat, es illuminat per l'Esperit Sant e se convertís al cristianisme. Atacat pels sarrasins, es embarrat per son pare dins una torre. Pasmens sa sòrre Floripar, qu'es enamorada de Guiu de Borgonha, ajuda Rotland e Carlesmanhe a véncer Balan, que morirà en se negar a se convertir al cristianisme. L'òbra es una exaltacion del cristianisme coma vertut fantastica mai que coma un fe.
Lo tèxt occitan inspirèt una version posteriora en italian, lo Cantare di Fierabraccia e Ulivieri dins la segonda part del sègle XIV. N'existisson tanben doas versions anglesas Sir Ferumbras (de la fin del sègle XIV o de la debuta del XV) e Firumbras qu'es incomplet. Una òbra anglesa del sègle XV Sowdon of Babylon combinèt aquesta istòria amb una autra òbra. L'escrivan espanhòl Calderón de la Barca empleguèt qualques elements d'aquesta istòria dins son drama La puente de Mantibile.
En 1823, lo compositor Franz Schubert escriguèt una opèra que sonèt Fierrabras, que se fondamentava sus cèrtas istòrias a l'entorn de la conversion del cavalièr.
Lo baume de Ferabràs èra un pocion magica que lo cavalièr trobèt dins sas aventuras e que foncionava coma gariment universal. Sa fama s'esperlonguèt mai enlà de las istòrias carolingianas e apareguèt coma un motiu dins lo Quichòte.


text:
Vocala barrada anteriora arredondida
La vocala barrada anteriora arredondida es una vocala que se trapa dins qualques lengas parladas. Lo sieu simbòl dins l'Alfabet Fonetic Internacional es [y], e son simbòl X-SAMPA es y. Per las lengas, es generalament representada per una ü (alemand, turc) o y, mas tanben per una u (occitan, francés, arpitan e qualques autras lengas romanicas), o per una ű (ongrés). Se pòt taben veire yb (alfabet cirillic) e ㅟ (Hangeul, en corean).
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es barrat, valent a dire que la lenga es plaçada tan prèpa del paladar coma possible
- Son ponch d'articulacion es anterior, valent a dire que la lenga es plaçada tan luènh del davant de la boca coma possible
- Son caractèr de redondetat es arredondit, valent a dire que las labras son arredondidas e que la partida interiora es exposida.
En Occitan[modificar | modificar la font]
En occitan, la [y] se tròba dins gaireben totes los dialèctes. Se representa per una "u". Pasmens, la u pòt far lo son [w] (après una vocala, o en [gascon] abans una vocala), [j] (abans una "o" o "ò", levat en gascon), [ɥ] (abans una vocala fòra o/ò e pas en gascon). La "ü" fa lon son [y] quand la "u" far lo son [w], e [w] quand la "u" fa [y]. En gardiòl, la [y] existís pas. Quand la "u" se pronócia [y] dins los autres dialèctes, lo gardiòl fa lo son [ʏ].
Lengas[modificar | modificar la font]
La [y] se tròba, per exemple, dins:


text:
Constitucion espanhòla de 1978
La Constitucion Espanhòla es la Lei escrita suprèma de l'òrdre jurídic e de l'Estat espanhòl. Regula los devers e drechs fondamentals dels ciutadans, la forma e l'estructura de l'Estat.
La Constitucion Espanhòla actuala foguèt aprovada pel referendum del 6 de decembre de 1978 e es la novena de l'Estat.
Somari
Elaboracion[modificar | modificar la font]
Lo 15 de decembre de 1976 se ratifiquèt la Lei per la Reforma Politica qu'acabèt amb lo franquisme e dobriguèt lo camin cap las corts constituentas e l'aprovacion per referendum lo 6 de decembre de 1978 de la Constitucion.
Amb las eleccions del 15 de junh de 1977 se formèron de corts constituentas, formadas per doas Cambras: lo Congrès e lo Senat. Elegiguèron una Comission Constituenta del Congrès, que designèt los Deputats Gabriel Cisneros (UCD), Manuel Fraga Iribarne (AP), Miguel Herrero y Rodríguez de Miñón (UCD), Gregorio Peces-Barba (Socialistas del Congreso), José Pedro Pérez Llorca (UCD), Miquel Roca i Junyent (Minoria Catalana), e Jordi Solé Tura (PCE). Aquelas sèt personalitats seràn conegudas popularament jol nom de Paires de la Constitucion
Aprèp 3100 esmendaments al tèxte inicial foguèt redigit un segond projècte que foguèt aprovat per ambedoas Cambras e, per referendum, pels espanhòls lo 6 de decembre de 1978 amb 88,54% de vòtes.
Contengut[modificar | modificar la font]
La Constitucion de 1978 donèt luòc a un sistèma democratic compatible amb las autras democracias occidentalas. Proclama los drechs fondamentals, las libertats publicas, la division dels poders, la sobeiranitat populara e un Estat social e democratic de drech, qu'adoptèt coma forma de govèrn la Monarquia parlamentària. La Constitucion de 1978 reconeis plenament las Comunautats autonòmas.
Estructura[modificar | modificar la font]
A un total de 169 seccions.
- Preambul: Es fòra de la numerotacion e a pas de fòrça obligatòria.
- Títol preliminari: Reculhís los principis generals de l'ordenament constitucional. (Articles 1 a 9)
- Títol I: Dels dreches a devers fondamentals
- Capítol Primièr Dels espanhòls e los estrangièrs (Art 11 a 13)
- Capítol Segond Dels dreches e devers fondamentals (compren de l'article 14 e doas seccions, fins a l'article 38)
- Seccion 1a: Dels dreches fondamentals e de las libertats publicas (Art 15 a 29, los unics que pòdon èsser regulats per una lei organica)
- Seccion 2a: Dels dreches e devers dels ciutadans (Art 30 a 38)
- Capítol Tresen Dels Principis directors de la politica sociala e economica (Art 39 a 52)
- Capítol Quatren De las garantias de las libertats e drechs fondamentals (Art 53 e 54)
- Capítol Cinquen De la suspension dels dreches e libertats (Art 55)
- Títol II: De la Corona (Art 56 a 65)
- Títol III: De les Corts Generalas
- Capítol primièr De las cambras (Art 66 a 80)
- Capítol segond De l'elaboracion de las leis (Art 81 a 92)
- Capítol tresen Dels tractats internacionals (Art 93 a 96)
- Títol IV: Del Govèrn e l'Administracion (Art 97 a 107)
- Títol V: De las relacions entre lo Govèrn]] a las Corts Generalas. (Art 108 a 116)
- Títol VI: Del Poder judiciari (Art 117 a 127)
- Títol VII: Economia e Finança (Art 128 a 136)
- Títol VIII: De l'organizacion territoriala de l'Estat
- Capítol primièr Principis generals (Art 137 a 139)
- Capítol segond De l'administracion locala (Art 140 a 142)
- Capítol tresen De las Comunautats autonòmas (Art 143 a 158)
- Títol IX: Del Tribunal Constitucional (Art 159 a 165)
- Títol X: De la reforma constitucionala. (Art 166 a 169)
E mai enclusís quatre disposicions addicionalas, nòu transitòrias, una derogatòria e una finala.
Títol Preliminari[modificar | modificar la font]
La constitucion espanhòla es basada principalament sus 9 articles:
- Article 1
1. Espanha se constituís en un Estat social e democratic de Drech, que presica coma valors superioras dins son òrdre jurídic la libertat, la justícia, l'egalitat e lo pluralisme politic.
2. La sobeirania nacionala residís dins lo pòble espanhòl, que n'emanan los poders de l’Estat.
3. La forma politica de l’Estat espanhòl es la Monarquia parlamentària.
- Article 2
La Constitucion se fondamenta sus l'indissolubla unitat de la Nacion espanhòla, patria comuna e indivisibla de totes los espanhòls, e reconeis e garantís lo drech a l’autonomia de las nacionalitats e de las regions que l'intègran e la solidaritat entre totas aquelas.
- Article 3
1. Lo castelhan es la lenga espanhòla oficiala de l’Estat. Totes los espanhòls an lo dever de la conéisser e lo drech de l'utilizar.
2. Las autras lengas espanhòlas seràn tanben oficialas dins lors Comunitats Autònomas respectivas en acòrdi amb los seus Estatuts.
3. La riquesa dels diferents mòdes lingüistics d’Espanha es un patrimòni cultural que farà objècte d'un respècte e aparament especial.
- Article 4
1. La bandièra d’Espanha es formada per tres bendas orizontalas, roge, jaune e roge; la roja es de largor dobla de caduna de las jaunas.
2. Los Estatuts podràn reconéisser bandièras e ensenhas pròpias de las Comunitats Autònomas. Aquelas s’utilizaràn ensems amb la bandièra d’Espanha suls edificis publics e los actes oficials.
- Article 5
La capitala de l’Estat es la vila de Madrid.
- Article 6
Los partits politics exprimisson lo pluralisme politic, concorron a la formacion e a la manifestacion de la volontat populara e sont instrument fondamental de la participacion politica. Podràn èsser creats e exerciràn lor activitat liurament dins lo respècte de la Constitucion e de la lei. L’estructura intèrna e lo foncionament auràn d'èsser democratics.
- Article 7
Los sindicats de trabalhadors e las associacions d'entrepresas contribuisson a la defensa e a la promocion dels interèsses economics e socials que lor son pròpis. Podràn èsser creats e exerciràn lor activitat liurament dins lo respècte de la Constitucion e de la lei. L’estructura intèrna e lo foncionament auràn d'èsser democratics.
- Article 8
1. Las Fòrças Armadas, constituidas per l’Armada de Tèrra, la Marina e l’Armada de l’Aire, an per mission de garantir la sobeirania e l'independéncia d’Espanha, n'aparant l'integritat territoriala e l’òrdre constitucional.
2. Una lei organica regularà las basas de l’organizacion militara en conformitat amb los principis de la presenta Constitucion.
- Article 9
1. Los ciutadans e los poders publics demòran subjèctes de la Constitucion e al rèsta de l’òrdre juridic.
2. Escai als poders publics de promòure las condicions per la libertat e l'egalitat de l’individú e dels grops en que s’intègra que sián reals e efectius; remòure los obstacles que n’empachan o ne rendon dificila la realizacion plena e facilitar la participacion de totes los ciutadans a la vida política, economica, culturala e sociala.
3. La Constitucion garantís lo principi de legalitat, la ierarquia normativa, la publicitat de las nòrmas, la non retroactivitat de las disposicions compelidas desfavorablas o restrictivas al drechs individuals, la seguritat juridica, la responsabilitat e l'interdiccion de l’arbitrari dels poders publics.
Reformas[modificar | modificar la font]
Amb la creacion de la Union Europèa las Corts Generalas reformèron l'article 13.2 per rendre possible quin que siá ciutadan de la Union resident en Espanha aja drech a èsser eligible a las eleccions municipalas,[1] d'acòrd amb las exigéncias del Tractat de Maastricht.
Es considerada coma una constitucion rigida, perque sa modificacion demanda un processus mai dificil que quina que siá autra norma juridica.
En 2011 lo PP e lo PSOE decidiguèron la reforma de l'article 135, especialament del paragrafe tresen, de la Constitucion per a i establir un lindal de deuda constitucionala.


text:
Niderviller
Niderviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Niderviller Es un vilatge francés situat en Lorraine, en lo departament de la Moselle. Niderviller Fa partida de la arrondiment de Sarrebourg e del costat de Sarrebourg, aital coma de la Comunitat de municipalitats de la Vallée de la Bièvre.
Niderviller est un village français situé en Lorraine, dans le département de la Moselle. Niderviller fait partie de l'arrondissement de Sarrebourg et du canton de Sarrebourg, ainsi que de la Communauté de communes de la Vallée de la Bièvre.


text:
Carles II d'Espanha
Carles II, Carlos II de Austria (o Habsburgo), El Hechizado, (Madrid, lo 6 de novembre de 1661 - Madrid, lo 1 de novembre de 1700) foguèt rei d'Espanha dempuèi lo 17 de setembre de 1665 dusca sa mòrt. En realitat sa maire, Mariana de Austria, governèt lo país de 1665 a 1675 pr' amor son paire, lo rei Felip IV, moriguèt en 1665 quora Carles II èra pichon.
Mariguèt amb María Luisa de Orleans (1679-1689) e amb Mariana de Neoburgo (1689-1700), mas aguèt pas cap de mainatge. Foguèt seguit per Felip V, lo reirefilh de sa sòr María Teresa de Austria e de Loís XIV de França.


text:
Modèl:Nobr
- Utilizacion
- Lo modèl {{nobr}} rend son tèxt en paramètre totalament insecable, e simplifica l'escritura en evitant d’utilizar explicitament un espaci insecable ( ).
Fonciona quitament se lo tèxt en paramètre conten d'imatges (per exemple una bandièra), o conten de ligams, contràriament a l'espaci insecable, qu'es ineficaç pels imatges e romp los ligams.
- Sintaxi
{{nobr|tèxt de rendre insecable e que pòt conténer d'imatges
}}
La documentacion d�queste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.


text:
Goma de mastolhar
Era goma de mastolhar (var. goma de mastegar) o tot simplament goma ei ua lecaria de sabor doça que se cale ena boca e se mastolhe. Da gòi ath dia, tre eth mal sabor dera boca, da bon alen e tanben pòt solatjar eth mal de gòrja. Actuaument, era màger part des gomes se fabriquen l'acetat polivinilic e enquia hè relativament pòc temps s'elaboraue damb saba d'un arbe tropicau.
Era goma de mastolhar ven de luenh. Es antics romans acostumauen a mastolhar èrbes entà relaxar-se, passar eth temps o ben dar bon sabor ara boca.
En fòrça lengües, ei eth cas der occitan, se l'a nomentada damb eth mot equivalent a goma pera sua consisténcia gomosa. Autes, com eth catalan, eth galèc e eth castelhan consèrven eth nòm nahuatl chictli, qu'ei un polimèr gomós que s'obten dera saba der arbe Manilkara chicle, dera familha des sapotàcies, d'ont s'extré tradicionaument era goma de mastollar[1] Peth sòn sabor doç e aromatic, es amerindis acostumauen a mastolhar-ne soent, çò que cridèc era atencion des europèus.[2]
Referéncies[modificar | modificar la font]
- ↑ Toni Aira, "El xiclet és un llegat dels hàbits higiènics de l'antigua cultura maia (Era goma ei eth legat des habituds higieniques dera antiga cultura maia)", Sàpiens, Barcelona, n°79, mai de 2009, p. 13, ISSN 1695-2014
- ↑ Xavier Duran, "El xiclet (Era goma)", Sàpiens, Barcelona, n°79, mai de 2009, p. 12, ISSN 1695-2014


text:
Andòrra la Vièlha
Andòrra la Vièlha (var. Andòrra la Vielha) (Andorra la Vella en catalan) es la capitala del Principat d'Andòrra.
Fèsta patronala lo 24 de junh, festa major lo primièr dimenge d'agost.
Es una de las set parròquias d'Andòrra
Istòria[modificar | modificar la font]
De vesitar[modificar | modificar la font]
- Casa de la Vall (Ostal de las Valadas: Parlament e Palais de Justícia)
- Glèisas de Sant Esteve, Santa Coloma e Sant Andreu
- Castèl de Sant Vicenç d'Enclar
- Pont de la Margineda.


text:
Bandièra d'Escòcia
La bandièra d'Escòcia se compausa d'un sautor blanc sus fons blau que representa Sant Andrieu, lo sant patron d'Escòcia.
Lo ton color del blau, varièt long de l'istòria, es pas estat fixat de manièra oficiala malgrat qu'un comitat del Parlament aja prepausat de far servir lo nomenat Pantone 300.
Lo sautor e camp escocés es un dels compausants de la bandièra del Reialme Unit. Una version amb las colors invèrsas se pòt trobar dins l'escut e bandièra de Nòva Escòcia, mas lo blau es generalament mai luminós.


text:
Castèlnòu de Leveson
Castèlnòu de Leveson[1][2][3] (Castelnau-Pégayrols en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat materializa una fraction sud del Massís Central. Part intégranta del Pargue Natural Regional dels Grands Causses, s'estend sus una part del versant èst del plan del Leveson e domina la riba drecha de la val de Musa,e lo Causse Roge sus la riba opausada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saint-Beauzély, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1997
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Anarquisme
L'anarquisme (del grèc av-, an-, « non », e apxw, arkho, « poder ») es un ensems d'idèas filosoficas e politicas qu'an en comun lo refús cap a l'Estat e a tota forma d'autoritat, ierarquia o coercicion fisica, mentala o esperituala, e mai la cresença en la supremacia de l'individú. L'anarquisme pòt èsser dividit en doas grandas brancas: l'anarquisme classic (tanben nomenat anarquisme social o socialista) e l'anarquisme individualista o anarcoindividualisme. Malgrat aquò, lo tipe d'anarquisme mai espandit es l'anarquisme classic. Los anarquistas considèran que la societat poiriá èsser plan mai organizada sens un govèrn provenent de l'Estat o tot tipe d'autoritat e ierarquia e prepausan diferentas manièiras d'o far.
Somari
- 1 Còs ideologic
- 2 L'accion dirècta
- 3 Anarquistas mai coneguts
- 4 Bibliografia generala
- 5 Vejatz tanben
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Ligams videografics
- 8 Nòtas e referéncias
Còs ideologic[modificar | modificar la font]
Al long del temps an sorgit de variantas nombrosas, de còps ligadas al comunisme, a l'ecologia, a l'individualisme e, quitament, al capitalisme, encara que l'anarquisme en la siá definicion classica s'entend coma una ideologia socialista e fòrtament anticapitalista. S'identifican sovent amb de simbòls qu'incluson la "A" d'anarquisme en un cercle e amb de colors coma lo negre o lo roge e lo negre.
Los pensaires classics mai considerables son Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin e Piotr Kropotkin, lo primièr n' essent lo fondador del mutualisme, lo segond lo de l'anarquisme collectivista e lo tresen de l'anarquisme comunista. A la fin del sègle XIX, sorgís una varianta individualista basada en la filosofia de Max Stirner. Aqueste novèl corrent marca la diferéncia entre l'anarquisme classic e l'anarcoindividualisme.
L' acràcia nèga que i aja besonh d'un poder e d'una autoritat politica, e crei que los cal combatre per los suprimir. De la meteissa manièra, l'anarquisme classic es una ideologia politica de caire social o tanben socialista que considèra l'Estat coma una estructura pel mejan de la que una minoritat privilegiada oprimís la granda majoritat de la populacion, e que per desliurar las majoritats lo cal destrusir. Amb la destruccion de l'Estat la classa sociala privilegiada poiriá pas pus defendre la proprietat privada dels mejans de produccion, e doncas aquestes demorarián automaticament al servici del pòble. A l'encòp, d'autras formas de coercicion coma la religion institucionalizada despareisserián. Una novèla societat sens autoritat, de classas ni coercicion de cap tipes sorgiriá, ont l'individú seriá liure e egal als sieus parièrs, en vivent en una societat unida en solidaritat e frairesa.
L'anarquisme classic apara que la societat es la que definís e forma los individús, contràriament a l'anarquisme individualista, que se centra sus l'idèa que l'individú, en s'unir amb d'autres individús, forma la societat. Vist que l'objectiu es la libertat de l'individú, lo cambiament social fa mestièr, car sonque dins una societat liura los individús pòdon èsser liures. Se l'anarquisme classic se fisa a la bontat de las personas, en fasent de l'injustícia sociala la causa màger de la siá marridesa, se quin que siá individú viòla l'interès del collectiu, aqueste seriá encargat de lo reprimir o lo reeducar, totjorn sens crear una estructura de repression establa, que s'identificariá amb l'Estat.
La similitud de l'anarquisme classic amb lo comunisme pòrta a de nombrosas confusions. D'en primièr, pas totes los anarquistas socials son comunistas (Bakunin, per exemple, èra collectivista e pas comunista). Segond, pas totes los comunistas son anarquistas, o en d'autres mots, i a de comunistas que son pas anarquistas mas marxistas (a l'ora d'ara lo tèrme de "comunista" s'aplica coma sinonim de marxista, fach que confond encara mai las causas). Pasmens, la relacion entre marxistas e anarquistas (comunistas o pas) pòrta tanben a de nombrosas confusions. La principala diferéncia entre aquestes darrièrs es que mentre que per los anarquistas la destruccion de l'Estat fariá desparéisser automaticament la societat de classas, per los marxistas la majoritat (identificada amb lo proletariat) deuriá conquistar l'estructura de l'Estat e l'utilizar per la destruccion de la classa dominanta. Amb lo temps, aqueste Estat proletari s'anariá dissolvent, que la siá utilitat (la dominacion de classa) despareisseriá. Per los anarquistas, aquò es impossible, e l'existéncia de l'Estat perpetuariá la dominacion d'una minoritat sus la majoritat.
L'anarquisme classic inclutz tres variantas:
- Lo mutualisme
Pierre-Joseph Proudhon, considerat lo paire de l'anarquisme en general, es l'autor de la teoria economica mutualista. Lo mutualisme propugna que l'economia siá organizada entorn lo mercat liure entre de productors, la produccion en essent contarotlada pels pròpris productors. Totun, lo sòu d'un trabalhador li cal èsser equivalent al producte del sieu trabalh, e lo prètz d'un producte li cal èsser equivalent al sieu còst de produccion.
- Lo collectivisme anarquista
Lo collectivisme anarquista es normalament associat a Mikhaïl Bakunin e la seccion anarquista de la Primièra Internacionala (1864-1876). Los anarquistas collectivistas s'opausan a la proprietat privada dels mejans de produccion e propugnen la siá collectivizacion. Los mejans de produccion serián administrats per d'assembladas de trabalhadors a travèrs d'un sistèma nomentat democracia dirècta, e totas las assembladas serián federadas en una granda federacion qu'incluriá totas las brancas de la produccion. Los trabalhadors recebràn una compensacion equivalenta al temps dedicat al procès de produccion.
- Lo comunisme anarquista
Piotr Kropotkin es lo pensador mai associat a aquesta posicion, seguit d'Alexander Berkman, Emma Goldman e Errico Malatesta. Coma los anarquistas collectivistas, los anarquistas comunistas creson en la proprietat comuna dels mejans de produccion. Çò que diferéncia aquestas doas posturas es que, se los anarquistas collectivistas creson que lo trabalhador li calriá recebre un sòu equivalent al temps dedicat al procès de produccion, los anarquistas comunistas creson que la compensacion depen pas del temps dedicat a la produccion, mas del besonh del trabalhador en question. Es a dire, es pas qu'un trabalhador aja drech al producte del sieu trabalh senon qu'a drech a satisfar los sieus besonhs. D'aquesta manièira, cadun donariá lo melhor de se meteis en lo procès de produccion e lo producte total de la produccion seriá disponibla per totes sense cap de restriccion. Aqueste sistèma economic implicariá l'abolicion de la moneda e l'implantacion d'un sistèma d'escambi liure, ont la valor de las causas dependriá del besonh.
L'accion dirècta[modificar | modificar la font]
Dins l'anarquisme classic, lo refús comun cap a l'Estat e tota forma d'autoritat o ierarquia (coma pòt èsser la division entre dirigents e dirigits en un sindicat) implica lo seguiment d'estrategias similaras (exceptat quand aiçò implica un jutjament de valor sus la proprietat privada). Es aquí que se trapa la diferéncia fondamentala entre l'anarquisme classic e lo marxisme; se los dos corrents vòlon arribar a una societat liura e egalitària, lo marxisme prepausa l'emplec de l'Estat per la classa obrièra coma transicion, mentre que l'anarquisme refusa aquesta estrategia amb l'argument qu'aquesta transicion es pas de besonh e en exprimint sustot lo perilh d'una dictadura en las mans d'un novèl elèit.
Accion dirècta es lo nom que recep l'estrategia anarquista, basada en lo refús de tot sistèma provenent de l'Estat coma la democracia representativa, tota negociacion amb la patronala, tot sistèma burocratic, e en d'alternativas coma l' autogestion, l'educacion libertària, lo desaubediment civil e, en qualques cases, la violéncia.
- Antiautoritarisme
L'antiautoritarisme es l'oposicion a l'autoritarisme, es a dire, a aquò que se definís coma concentracion de poder en un dirigent o en un elèit, o la doctrina que defend l'absolutisme en lo govèrn, coma en las autocràcias, en lo despotisme, las dictaduras e en lo totalitarisme. Qualques anarquistas nomenan los marxistas "socialistas autoritaris", car lo marxisme propugna la creacion d'un Estat proletari que menariá a tèrme la revolucion.
- Autogestion
L'autogestion es la gestion dirècta d'una organizacion pels sieus pròpris membres. Dins lo cas d'una entrepresa, los sieus trabalhadors son de proprietaris per de parts egalas e a l'encòp d'empresaris, en partejant de riscs e a l'encòp de beneficis. Las decisions son presas normalament demercé un sistèma de democracia dirècta o en un quadre de consens a travèrs d'assembladas.
- Federalisme
Per tal d'empedir la concentracion de poder e assegurar l'autonomia dels divèrses sectors de la societat (d'assembladas de trabalhadors, per exemple) sense comprometre la cooperacion e la solidaritat entre aquestes sectors, los anarquistas utilizan de practicas federalistas. Los divèrses sectors de la societat coopèran coma egals per volontat pròpria, en podent s'absténer en quinsevolh moment de cooperar.
- Pedagogia libertària
L'educacion es un pilar fondamental de la luta antiautoritària. Lo movement anarquista usa l'educacion per tractar de bastir l'individú liurepensaire, conscient, e critic que siá capable de bastir la futura societat anarquista. Mejançant fòrça recorses com d'atenèus libertaris, de publicacions periodicas, edicion e difusion de tèxtes, creacion d'alternativas educativas a las establidas, etc.
- Desaubediment civil
Per tal d'afeblir l'autoritat de l'Estat, los anarquistas prepausan d'ignorar sistematicament las leis que los diferents govèrns impausan, en se guidant sonque per l'estricta etica personala o collectiva. A tèrme long, aiçò li calriá supausar l'inviabilitat de l'aparelh repressiu de l'Estat, e la siá dissolucion.
Lo desaubediment civil implica d'accions pas-violentas e coordinadas amb lo nombre maximal de personas possiblas, amb l'objectiu de que l'Estat se veja desbordat a l'ora de reprimir las massas.
Aquesta forma de lucha tanben es prepausada per d'autres movements, de caractèr pacifista, per tal d'aténher de determinats dreches individuals o de collectius.
- Violéncia
Segon los anarquistas l'Estat o quinsevolh institucion que ostenta de poder engendra violéncia, degut a qu'aqueles que ostenten lo poder son los que coartan la libertat dels autres individus. Se ben qualques anarquistas son partidaris de l'emplec de la violéncia coma mejan per aténher las siás fins, a l'epòca actuala la majoritat son restacats a de movements pacifistas.
L'anarquisme atenhèt publicitat massiva pel primièr còp pendent la segonda revolucion industriala, quand qualques anarquistas assassinèron los líders russes lo 1881; en França (1894); en Itàlia (1900), e als Estats Units (1901). Son d'exemples de qualques grops anarquistas violents: lo nihilisme, l'insurreccionisme italian, e las cellulas anarquistas qu'ataquèron los reis en Euròpa a fins del sègle XIX e principis del sègle XX.
Qualques tendéncias anarquistas notablament pas violentas son lo cristianisme libertari, e l'anarcopacifisme. La conviccion que l'emplec de la violéncia supausa de repetir de patrons de poder e autoritat los pòrta a refusar tot tipe de violéncia, e prepausan d'autres tipes de luta.
Anarquistas mai coneguts[modificar | modificar la font]
- Pierre-Joseph Proudhon
- Mikhaïl Bakunin
- Piotr Kropotkin
- Max Stirner
- Buenaventura Durruti
- Errico Malatesta
- Rudolf Rocker
- Alexander Berkman
- Nestor Makhno
- Emiliano Zapata
- Pietro Gori
- Daniel Guérin
- Léo Ferré
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
obratges generals subre l'anarquisme[modificar | modificar la font]
en anglés[modificar | modificar la font]
- David Miller & Janet Coleman: The Blackwell encyclopaedia of political thought... Wiley-Blackwell 1991
- Ian Adams: Political ideology today... Manchester University Press ND 1995
- Edward Craig: Routledge Encyclopedia of Philosophy... Taylor & Francis 1998
- William Outhwaite: The Blackwell dictionary of modern social thought... Wiley-Blackwell 2003
- George Woodcock: Anarchism: a history of libertarian ideas and movements 2004
- John Hoffmann & Paul Graham: Introduction to Political Theory Pearson Education 2006
- Andrew Vincent: Modern Political Ideologies Wiley-Blackwell 2009
en castelhan[modificar | modificar la font]
- Max Nettlau: La anarquia a través de los tiempos Maucci Barcelona 1935
- James Joll: Los anarquistas Grijalbo iedm 1968
- Carlos M. Rama & Ángel J. Capelletti: El Anarquismo en América Latina Fundación Biblioteca Ayacucho 1990
- Ted Honderich & Carmen García Trevijano: Enciclopedia Oxford de Filosofía Oxford University Press Oxford 2001
- Àngel J. Cappelletti: Prehistoria del Anarquismo Libros de la Araucaria Buenos Aires 2007
- Grupo de Afinidades Quico Rivas: La Barcelona De La Dinamita.El Plomo y el Petróleo.1884-1909.(Apuntes para un Recuento Final de Cadáveres) Viaplana, Marc y Kuter, Raj. 2009
en catalan[modificar | modificar la font]
- Aisa Ferran Pàmpols: La cultura anarquista a Catalunya Barcelona Edicions 1984
en francés[modificar | modificar la font]
- Alain Sergent: Les anarchistes... Amiot-Dumont coll. Visages París 1951
- Daniel Guérin: Ni Dieu, Ni Maître - Histoire et Anthologie de l'anarchisme... éditions de Delphes idem 1965
- Arthur Lehning: De Buonarotti a Bakounine... id éditions Champ Libre 1977
- Claude Harmel: Histoire de l'anarchie, des origines à 1880... id id 1984
- Alexandre Skirda Autonomie individuelle et force collective.Les anarchistes et l'organisation de Proudhon à nos jours... Alexandre Skirda id 1987
- Michel Ragon: La mémoire des vaincus... Albin Michel id 1989
- Gaetano Manfredonia: Les anarchistes et la révolution française ... obratge collectiu 314 pp éditions du ML París id 1990
- Jean Maitron: Le mouvement anarchiste en France... Gallimard coll. "Tel" id 1992
- Jean Maitron: Le mouvement anarchiste en France, tome 2: de 1914 à nos jours... id id 1992
- Jean Maitron: Ravachol et les anarchistes... Gallimard Coll. "Folio-Histoire" id 1992
- Gaetano Manfredonia: La Chanson anarchiste en France des origines à 1914: dansons la Ravachole! ... 445 pp id Montreal L'Harmattan 1997
- Jean-Victor Verlinde: L'ordre mon cul! La liberté m'habite ... " L'Esprit frappeur " num 89 2000
- Daniel Colson,: Petit lexique anarchiste de Proudhon à Deleuze... Le Livre de Poche id 2001
- Gaetano Manfredonia: L'anarchisme en Europe... 127 pp PUF : Coll. " Que sais-je? " num. 3613 2001
- Claude Faber: L'anarchie, une histoire de révoltes... Coll. Les Essentiels Milans id 2002
- Pirre Miquel: Les anarchistes... Albin Michel 2003
- Sylvain Boulouque: Les anarchistes français face aux guerres coloniales( 1945 - 1962)... 120 pp id 2003
- Collectiu: Et pourtant ils existent! 1954-2004.Le Monde libertaire a 50 ans... Le Cherche Midi coll. "Documents" id 2004
- Normand Baillargeon: L'ordre moins le pouvoir: histoire et actualité de l'anarchisme... Agone - Coll. " Mémoires Sociales " id 2004
- Jean Preposiet: Histoire de l'anarchisme... Tallandier - Coll. " Approches " id 2005
- Martin Breaugh: L'expérience plébeienne.Une histoire discontinue de la liberté politique... édicions Payot-Rivages id 2007
- Gaetano Manfredonia: Anarchisme et changement social: insurrectionnalisme, syndicalisme, educationisme-réalisateur... 347 pp Atelier de Création libertaire Lion 2007
- Victor Basch: L'individualisme anarchiste... reed. Archives Kareline París 2008
- Vivien Bouhey: Les Anarchistes contre la République 1880-1914... 491 pp Presses Universitaires de Rennes Renas 2009
- René Schérer: Nourritures anarchistes.L'anarchisme explosé... Hermann París 2009
Tèxtes anarquistas[modificar | modificar la font]
en francés[modificar | modificar la font]
- Pierre-Joseph Proudhon: Qu'est-ce que la propriété? ou Recherche sur le principe du droit e du gouvernement... 1840 (reed.1926)
- Pierre-Joseph Proudhon: Système des relations économiques ou Philosophie de la misère 1846
- Elisée Reclus: L' anarchie... Les Temps nouveaux París 1896
- Errico Malatesta: Entre paysans... idem id 1897
- Georges Etievant: Déclarations / De G. Etievant id id 1898
- Elisée Reclus: A mon frère le paysan... id id 1899
- Joseph Déjacque: L'humanisphère... id id 1899
- Ferdinand Domela Nieuwenhuis: L'éducation libertaire: conférence... id id 1900
- Ferdinand Domela Nieuwenhuis: Le militarisme et l'attitude des anarchistes et socialistes révolutionnaires devant la guerre... id id 1901
- Léonard: Le tréteau électoral: farce politique et sociale contre tous les candidats... id id 1902
- Piotr Kropotkin: Communisme et aqnarchie... id id 1903
- Piotr Kropotkin: Le principe anarchiste... id id 1913
- Piotr Kropotkin: La loi et l'autgorité... id id 1913
- René Chaughi: Les trois complices... id id 1913
- Joseph Déjacque: A bas les chefs!... tèxtes establits e annotats per en Valentin Pelosse éditions Champ Libre 1971
- Mikhail Bakunin: Oeuvres complètes... 8 volums religats, presentats e annotats per n' Arthur Lehning 1973-1982
- James Guillaume: L'Internationale, documents e sovenirs presentats per en Marc Vuillemier... Primièr volum: 1864-1872... Segond volum: 1872-1878... éditions Gérard Lebovici París 1985
- Theodor Kaczynski escaissat ''Unabomber'': La Société industrielle et son avenir (1996) Éditions de l'Encyclopédie des Nuisances id 1998
- Albert Libertad: Le Culte de la charogne.Anarchisme, un état de révolution permanentre (1897-1908)... Éditions Agone id 2006
- Miguel Amorós Durruti dans le labyrintyhe... revirat del castelhan per en Jaime Semprun Éditions de l'Encyclopédie des Nuisances id 2007
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Archives Archiu Internet de l'Anarquisme
- (it) Rivista Anarquica en linha...
- (it) Acrataz Portal per l'Anarquisme
- (es) Sit Mutualismo Liure mercat anticapitalista
- (en) Bibliotèca de l'anarquisme Kate Sharpley Library
- (it) en Mikhaïl Bakunin
- (ca) Anarquisme pel professor en Ramon Alcoberro
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 90800 documents subre l' Anarquisme en picar coma clau Anarchism


text:
320
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 320 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Una placa, descubèrta en 1864 dins la region de Puerto Barrios (Guatemala) e datada d'aquela annada, mostra l'existéncia de la chifra zèro au sen dei matematicas maias.


text:
Var (riu)
Var es un riu d'Occitània que s'escola dins lo departament deis Aups Maritims.
Sa font raja a Estenc, masatge de la comuna d'Entraunes, a 1 790 mètres, au sud dau còl de la Calhòla (2 326 m). Son escorreguda es de 114 km abans de se getar dins la mar Mediterranèa a l'oèst de Niça. Son cors inferior fa lo limit tradicionau entre la Comtat de Niça e la rèsta de Provença, mentre que son cors mejan e superior es dins la Comtat de Niça. A donat son nom au departament de Var perque a passat temps, lo riu de Var èra lo limit orientau d'aqueu departament.
Idrografia[modificar | modificar la font]
Le Var reçaup 5 afluents principaus :
- riba senèstra :
- Chans (25 km) au luec-dich dau Pònt de Chans, avau dau Puget Tenier
- Tiniá (75 km) dins lei gòrjas de la Mescla e
- Vesubiá (48 km) au nivèu de Plan de Var ;
- riba drecha :
- Colomp (20 km) au pònt de Guèidan, amont d'Entrevaus,
- Esteron (66,7 km) au nivèu de Sant Martin de Var.
Reçaup en mai nombroses afluents secondaris : Tuebi (a Guilherme), Chalvanha (a Entrevaus), la Rodola (au Puget Tenier).
Lo nivèu dau riu es abitualament bas, 50 a 100 m³/s en regla generala, mai es reputat per seis aigats subtes e importants, son debit puja alara en quauques oras a 1 000 m³/s, atenh 3 500 m³/s en aigat centenau e entrò 5 000 m³/s en aigat millenau . Son darrièr aigat important se debanèt lo Année invalide (de 1994)A.


text:
Categoria:neerlandés
Mots en neerlandés. Vejatz tanben la Categoria:Lèxics en neerlandés
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
G
- Gramatica en neerlandés (3 C)
L
- Lexics en neerlandés (2 C)
N
- Noms comuns en neerlandés (1 C, 180 P)
T
- Tematicas en neerlandés (2 C)
V
- ► Vèrbes en neerlandés (50 P)
Articles dins la categoria « neerlandés »
Las 200 paginas seguentas figuran dins aquesta categoria, sus un total de 262.(200 precedentas) (200 seguentas)(200 precedentas) (200 seguentas)