text:
Los Gatos
Los Gatos que ho un deus purmèrs grans grops de rock argentin. Que ho fondat en 1967 e lo son títol La Balsa que ho ua de las purmèras escadudas deu ròc argentin e ua cançon coneguda per totas las generacions. Lo grop que durè dinc a 1971. En 2007 que ho tornar fondar per ua virada internacionau.
En 1967 lo grop que's compausava de Alfredo Toth a la baisha, Ciro Fogliatta au clavièr, Kay Galifi a la guitarra, Litto Nebbia cantaire e a l'armonicá e Oscar Moro a la bateria. A partir de 1969, lo gran guitarrista argentin de ròc Pappo Napolitano que remplacè Kay Galifi.


c: text/html

text:
1294
Aquesta pagina concernís l'an 1294 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Dins lei Balcans, la guèrra destinada a empachar la renaissença de la poissança angevina s'acabèt en causa de l'afebliment generau dei combatents. D'efèct, en despiech de sei victòrias de l'annada precedenta, la coalicion anti-bizantina foguèt victima de divisions intèrnas grèvas e poguèt pas contuniar la guèrra. De son caire, lo govèrn bizantin insistèt e assaièt — sensa succès vertadier — d'aprofichar diplomaticament aquelei crisis.
Elegit patriarca de Constantinòple lo 1èr de genier a la seguida de la crisi entraïnada per la politica anti-corupcion d'Atanasi Ièr, Joan XII Kosmas amaisèt lo clima de crisi religiosa quasi permanenta de l'Empèri. D'efèct, s'opausèt rapidament a la politica de l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328). En particular, refusèt d'acceptar una lèi proclamant l'anatèma còntra tota persona participant a un complòt còntra l'emperaire.
D'autra part, Miquèu IX Paleòleg, fiu de l'emperaire, foguèt nomat coma coemperaire. En causa de sa mòrt en 1320, uech ans avans son paire, reinèt jamai solet. Pasmens, aguèt de competéncias importantas au sen dau govèrn, especialament regardant leis afaires militars. Aquò entraïnèt una evolucion ja acomençada durant lo rèine precedent : pauc a pauc, lo centralisme bizantin dispareguèt au profiech d'un partiment dau poder entre plusors caps de la dinastia dei Paleòlegs.
Principat de Moscòu[modificar | modificar la font]
En causa la mòrt de son fraire Dmitri de Pereslav, raprochament dau prince Danièl de Moscòu (1263-1303) ambé Mikhail de Tver e Ivan de Pereslav. L'objectiu d'aquela aliança èra de s'aparar còntra la poissança de Novgorod.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Yagbea-Sion (1285-1294). A sa mòrt, lei relacions entre Etiopia e leis estats musulmans locaus èran vengudas melhoras. De marchands musulmans èran en contacte regular amb Etiopia, çò qu'aviá permes d'integrar l'Empèri ai rets comerciaus de la Mar Roja. Ansin, Etiopia conoguèt un periòde de creissença e de prosperitat economicas de dos sègles. En revènge, la succession dirècta de Yagbea-Sion es mau coneguda mai sembla trebolada ambé cinc sobeirans entre 1294 e 1299. Premier, Senfa Ared IV (1294-1295), qu'èra probablament son fiu, li succediguèt.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fresnes-Mazancourt
Frène-Mazancourt en picard ( Fresnes-Mazancourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Fresnes es fòrça anciana : en 1045, Jean de Fresnes èra lo un dels puissans senhors del tribunal de Herbert IV, comte de Vermandois. Mas aquel ostal i aguèt pauc de durada ; perque se tròba pas mai de monument #que la tanh. Als darrièrs tempses, lo domeni aperteniá al duché-pairie de Chaulnes. Lo castèl, #que s'i vei uèi al extremitat del pòble, es una bastissa pro polida, mas d'epòca modèrna.
Mazancourt, Situat sus la rota de Flandres, tira la siá origina e lo sieu nom d'una métairie o barralha establida, en aquel endroit favorable, cap a l'epòca de la affranchissement de las municipalitats. Mas, inicial de Mazancourt, significa en lenga romane, ostal, métairie o eiretatge de personas serviles. Mazancourt N'efièch, èra pas #qu'un fief de pauc d'importància. Los châtelains de lo sieu solar apareisson pas qu'en Modèl:La s : en 1430, Messire Florimond de Brimeu, senhor de Mazancourt, caminava al continuament del pòrti de Bourgogne, #que lo #nomenar chevalier : es encara citat, en lo moment del banc de Compenha, per Jean de Luxemborg, en lo meteis an 1430 (Moustrelet, liv. A, chap. LXXIX elXCIV). Aquel fief #passar de contunh als Merlin de Mazancourt ; #obténer fòrça d'importància per la carga de grandas baillis del poderós marquisat de Nesle #que #ocupar longtemps : una campana de la collégiale d'aquela vila, donada per un membre d'aquela familha, portava lo nom de Mazancourt. Cap a la XVIen, #far l'aquesiment del domeni de Billencourt e #abandonar la siá abitacion de Mazancourt, cambiada dempuèi en una granja.
La seigneurie de Fresnes est fort ancienne : en 1045, Jean de Fresnes était l'un des puissans seigneurs de la cour d'Herbert IV, comte de Vermandois. Mais cette maison eut peu de durée ; car on ne retrouve plus de monument qui la concerne. Aux derniers temps, le domaine appartenait au duché-pairie de Chaulnes. Le château, qu'on y voit aujourd'hui à l'extrémité du village, est un édifice assez beau, mais d'époque moderne.
Mazancourt, situé sur la route de Flandres, tire son origine et son nom d'une métairie ou ferme établie, dans cet endroit favorable, vers l'époque de l'affranchissement des communes. Mas, initiale de Mazancourt, signifie en langue romane, maison, métairie ou héritage de personnes serviles. Mazancourt en effet, n'était qu'un fief de peu d'importance. Les châtelains de son manoir ne paraissent que dans le XVen : en 1430, Messire Florimond de Brimeu, seigneur de Mazancourt, marchait à la suite du duc de Bourgogne, qui le nomma chevalier : il est encore cité, lors du siège de Compiègne, par Jean de Luxembourg, dans la même année 1430 (Moustrelet, liv. a, chap. LXXIX elXCIV). Ce fief passa ensuite aux Merlin de Mazancourt ; ils obtinrent beaucoup d'importance par la charge de grands baillis du puissant marquisat de Nesle qu'ils occupèrent longtemps : une cloche de la collégiale de cette ville, donnée par un membre de cette famille, portait le nom de Mazancourt. Vers le XVIen, ils firent l'acquisition du domaine de Billencourt et abandonnèrent leur habitation de Mazancourt, changée depuis en une ferme.


text:
Àustria
Àustria (var. Austria; Österreich [ˈøːstɐraɪç] en alemand) es una republica federala dau centre d'Euròpa. Es bordada a l'oèst per Soïssa e Liechtenstein, au nòrd per Alemanha e la Republica Chèca, a l'èst per Eslovaquia e Ongria, e au sud per Eslovènia e Itàlia.
Es un país ancian d'Euròpa qu'acomencèt sa formacion au sègle X. Au sègle XIII, passèt sota lo contraròtle de l'Ostau de Habsborg e foguèt integrat a l'empèri europèu d'aquela dinastia. Au sègle XVI, venguèt lo centre dei possessions dei Habsborg d'Àustria. La disparicion d'Ongria que son rèi foguèt tuat per leis Otomans en 1526 li permetèt de venir una poténcia majora dau continent. Pasmens, se turtèt ais interés deis autrei poissanças coma França que luchèron per limitar lo poder dei Habsborg. Après una tièra de conflictes ai sègles XVI e XVII, la Guèrra de Trenta Ans s'acabèt en 1648 per una desfacha austriana que empachèt lei Habsborg de prendre lo contraròtle dau Sant Empèri Roman Germanic. Au sègle XVIII, la poissança austriana foguèt menaçada per l'emergéncia de Prússia que menacèt son influéncia en Alemanha. Lei guèrras napoleonencas arrestèron aquela rivalitat fins a 1815 e permetèron a l'Empèri d'Àustria d'agantar son apogèu. Pasmens, la rivalitat ambé Prússia acomencèt tornarmai a partir de la mitat dau sègle XIX. En 1866, Prússia expulsèt Àustria deis afaires intèrns d'Alemanha. Afeblit, Viena deguèt acceptar de reconóisser lei drechs de la minoritat ongresa per formar Àustria-Ongria. De mai, deguèt tanben dirigir seis ambicions vèrs lei Balcans onte se turtèt au govèrn rus. Aquela rivalitat venguèt una fònt de tensions en Euròpa e foguèt una causa de l'entraïnament de la Premiera Guèrra Mondiala. Vencuda, Àustria-Ongria esclatèt e foguèt remplaçada per una tièra d'estats novèus. Se formèt una Republica d'Àustria que foguèt annexada en 1938 per lo Tresen Reich e participèt a la Segonda Guèrra Mondiala dins lo camp alemand. Ocupada en 1945 per lei venceires, lo país foguèt evacuat en 1955 en cambi de sa neutralitat dins leis afaires internacionaus.
Es membre de l'Union Europèa dempuei 1995. La capitala es Viena (1 825 287 abitants dins l'airal metropolitan). Lo gentilici es austriac -a (o austrian -a).
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 De la Preïstòria a l'Antiquitat
- 1.2 De l'Antiquitat a l'establiment de l'Ostau dei Habsborg dins la region de Danubi
- 1.3 De l'establiment dei Habsborg ais eiretatges de Boèmia e d'Ongria
- 1.4 De la batalha de Mohács ai guèrras revolucionàrias
- 1.5 Lo periòde dei guèrras revolucionàrias e napoleonencas
- 1.6 De l'apogèu de l'Empèri d'Àustria a la formacion d'Àustria-Ongria
- 1.7 De la formacion d'Àustria-Ongria a son partiment
- 1.8 La Premiera Republica d'Àustria e son annexion au Tresen Reich
- 1.9 La Segonda Republica d'Àustria
- 2 Geografia
- 3 Economia
- 4 Diplomàcia e fòrças armadas
- 5 Cultura
- 6 Ligams intèrns
- 7 Bibliografia
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Ligams videografics
- 10 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a l'Antiquitat[modificar | modificar la font]
La region d'Àustria es poblada dempuei au mens 8000 avC. Lo premier estat conegut, lo reiaume de Norica, foguèt fondat au sègle II avC per de populacions cèltas de la cultura de Hallstatt que s'installèron pauc a pauc entre 800 e 400 avC. Gràcias a la produccion e au comèrci de sau e de fèrre, èra un reiaume liat au comèrci europèu e probablament un territòri prospèr. Aqueu comèrci permetèt d'establir de relacions ambé la Republica Romana e lo reiaume de Norica èra un aliat de Roma. Pasmens, en 16 avC, sostenguèt la revòuta de Panònia còntra lei Romans. Desfach, foguèt integrat a l'Empèri Roman en 40.
De l'Antiquitat a l'establiment de l'Ostau dei Habsborg dins la region de Danubi[modificar | modificar la font]
Après la conquista de Norica, lei Romans contraròtlavan la màger part dau territòri de l'Àustria modèrna que foguèt devesit entre lei províncias de Rètia, de Norica e de Panònia. A partir dau sègle II, l'endrech foguèt menaçat per d'invasions de pòbles germanics e l'Empèri Roman i organizèt lo limes de Danubi e i mandèron mai e mai de legions (2 legions en 80, 4 en 125, 7 au sègle III).
Pasmens, quand l'Empèri Roman d'Occident s'afondrèt au sègle V, la region foguèt ocupada per lei Lombards fins a 568 puei per leis Avars. A partir dau començament dau sègle IX, leis Avars deguèron faciar leis atacas de l'Empèri Carolingian de Carlesmanhe (768-814). Foguèron vencuts en 811 e la region foguèt annexat au territòri carolingian. Ne'n formèt una marcha militara dicha Marcha de l'Èst (Ostmark) fins ais invasions ongresas. De 900 a 955, la marcha foguèt ocupada per leis Ongrés avans una reconquista en 955 per lei tropas dau Sant Empèri Roman Germanic de l'emperaire Oton Ièr. En 976, Oton II nomèt lo comte Leopold de Babenberg coma margrava dau país que foguèt dich Àustria (Oesterreich) per lo premier còp en 996.
Lo rèine de l'Ostau de Babenberg sus Àustria durèt tres sègles de 976 a 1246. La dinastia capitèt de venir un ostau influent dins leis afaires intèrns dau Sant Empèri e d'aumentar son territòri. Au sègle XII, èra venguda un advèrsari de l'Ostau dei Welf e assaièt de prendre lo contraròtle de Bavièra. Pasmens, l'emperaire Frederic Ièr (1152-1190) èra desirós de destendre sei relacions ambé lei Welfs. En cambi de l'abandon deis ambicions dei Babenberg, l'emperaire donèt l'estatut de duc a Enric II d'Àustria e creèt lo Ducat d'Àustria en 1156. A partir d'aquela data, lei Babenberg van donc se concentrar sus Àustria que foguèt aumentada de Stiria en 1192 e de Carniola en 1232. Pasmens, en 1246, lo duc Frederic II d'Àustria (1230-1246) moriguèt sensa eiretier durant una batalha còntra leis Ongrés entraïnant la fin de la dinastia.
En 1251, Ottokar II de Boèmia venguèt duc d'Àustria après un periòde de tensions entre divèrsei pretendents. Capitèt de conquistar o de crompar la region d'Egerland en 1266, de Caríntia en 1269 e Friol en 1272. Pasmens, intrèt en conflicte ambé l'emperaire Rodòlf de Habsborg (1273-1291) a prepaus de la succession imperiala de 1272 e foguèt tuat en 1278 a la batalha de Marchfeld. Sei fèus foguèron ocupats per Rodòlf que lei donèt a son fiu en 1282.
De l'establiment dei Habsborg ais eiretatges de Boèmia e d'Ongria[modificar | modificar la font]
L'Ostau de Habsborg apareguèt au sègle XI en Soïssa e capitèt rapidament d'aumentar sei domenis en Alsàcia (comtat de Sundgau, landgraviat d'Auta Alsàcia) e Soïssa (comtat de Lenzborg). Gràcias a una politica abila, capitèt d'aumentar son territòri e de pausar lei fondacions de l'estat austrian modèrn. D'efèct, tre 1264, Rodòlf de Habsborg, que foguèt elegit emperaire en 1273, obtenguèt per eiretatge de possessions dins la region de Brisgau, en Soïssa Occidentala, lo comtat de Kyborg e lo landgraviat de Turgòvia avans de prendre possession dei fèus d'Ottokar II de Boèmia après la batalha de Marchfeld.
La politica de l'Ostau de Habsborg foguèt similara a aquela dei Babenberg e lei novèus ducs d'Àustria se concentrèron sus l'aumentacion dau nuclèu territòriau format per la dinastia precedenta. Pasmens, la fin dau sègle XIII foguèt marcada per la pèrda de Caríntia mau compensada per lo gasanh dau margraviat de Burgau en 1301. L'etapa decisiva de l'ascension dei ducs d'Àustria se debanèt durant la segonda mitat dau sègle XIV quand, en 1355, lei Habsborg reprenguèron lo contraròtle de Caríntia e aquistèron la region de Tiròl. D'ara endavant, la dinastia ocupava una posicion estrategica dins leis Aups e, franc de la pèrda definitiva de Soïssa en 1499 après una tièra de guèrras, lei possessions Habsborg s'aumentèron ai sègles XIV e XV de divèrsei territòris coma lo comtat de Feldkirch en 1365, lo comtat de Bludenz en 1376, lo comtat de Hohenberg en 1381, la vila de Trieste en 1382, lo comtat de Saeckingen en 1401 e lo comtat de Bludenz en 1451.
En 1453, per marcar la poissança de la dinastia, lei Habsborg obtenguèron lo drech de transformar lo Ducat d'Àustria en Archiducat. Puei, en 1477, la mòrt dau duc de Borgonha e lo maridatge entre sa filha unica e l'eiretier austrian Maximilian de Habsborg permetèt ais Austrians de prendre lo contraròtle de la màger part dei territòris dau duc (País Bas e Franca Comtat). Enfin, en 1500, obtenguèt lei comtats de Goritz, de Pustherpal e de Mitterborg.
De la batalha de Mohács ai guèrras revolucionàrias[modificar | modificar la font]
Après lo renfòrçament dei possessions Habsborg au sen dau Sant Empèri Roman Germanic e en Euròpa Occidentala, l'annada 1526 e lo desastre ongrés de Mohács donèron un vam decisiu a l'expansion territòriala d'Àustria que va annexar Ongria e Boèmia. Àustria venguèt la poténcia principala d'Euròpa Centrala. Pasmens, leis ambicions dei Habsborg se turtèron ais interés deis autrei poissanças europèas e ai divisions religiosas entraïnadas per la Reforma. En 1648, França e Suècia capitèron de vencre lei Habsborg de Viena a l'eissida de la guèrra de Trenta Ans e poguèron empachar la dinastia austriana de contraròtlar lo Sant Empèri. Aquela desfacha obliguèt leis Austrains de se concentrar sus l'extension d'Àustria. Per aquò, aprofichèron lo declin d'Espanha e participèron ai guèrras còntra l'Empèri Otoman e Polonha per realizar divèrsei conquistas. En revènge, a partir dau sègle XVIII, la posicion d'Àustria en Alemanha foguèt pauc a pauc menaçada per l'emergéncia de Prússia.
La batalha de Mohács se debanèt lo 29 d'aost de 1526 e s'acabèt per la destruccion de l'armada ongresa e la mòrt de son rèi Loís Jagellon (1516-1526). Aquela desfacha entraïnèt l'afondrament dau reiaume d'Ongria e l'intrada en guèrra de l'archiduc Ferdinand Ièr (1520-1546) que capitèt après una guèrra malaisada de blocar l'avançada otomana e d'ocupar una partida deis estats de Loís II (Boèmia e Ongria occidentala). Après la division dei possessions Habsborg entre una dinastia espanhòula e una autra austriana en 1519 per Carles Quint (1506-1558), aquò permetiá de faire d'Àustria una poissança majora gràcias a un territòri important e a son influéncia au sen deis institucions dau Sant Empèri Roman Germanic.
Pasmens, lo rèsta d'Euròpa èra opausat a l'idèa de veire l'Ostau de Habsborg prendre lo contraròtle d'un Sant Empèri que son govèrn centrau serià vengut pron poderós per unificar l'empèri a l'entorn deis interés Habsborg. L'enemic principau èra França que formèt una aliança ambé leis estats protestants d'Euròpa en lucha còntra leis ambicions de Viena. De 1618 a 1648, aqueleis oposicions entraïnèron la Guèrra de Trenta Ans que s'acabèt per la victòria de França e de seis aliats. Lo Sant Empèri Roman Germanic veguèt seis institucions modificadas per assegurar l'autonòmia de sei membres e empachar una presa de contraròtle per l'Ostau de Habsborg. De mai, Àustria perdèt sei territòris d'Alsàcia.
L'ostilitat entre Viena e l'axe París-Istambol contunièt après aquela guèrra e au començament dau sègle XVIII. Leis Austrians s'opausèron ais ambicions territòrialas de Loís XIV (1643-1715) e aprofichèron la perseguida dau declin espanhòu per conquistar una partida dei País Bas e dau nòrd d'Itàlia. Pasmens, lei succès austrians pus importants se debanèron en Euròpa Orientala còntra lei Turcs e lei Polonés. Dins lo premier cas, Viena conquistèt la segonda mitat d'Ongria, Transilvània e una partida de Serbia e una partida de Valaquia de 1699 a 1719. Pasmens, Sèrbia e Valaquia foguèron perduts en 1739. Dins lo segond cas, Àustria participèt ai partiments dau país de 1772 a 1795.
Durant aqueu periòde, l'advèrsari principau d'Àustria venguèt Prússia que son emergéncia e seis ambicions, sostenguts per lo Reiaume Unit, menacèron l'equilibri europèu. Aquò entraïnèt la signatura d'una aliança ambé França mai lei diferentei guèrras entre Viena e Berlin s'acabèron a l'avantatge prussian e per la pèrda de Silèsia au profiech de Frederic II (1740-1786) e dau Ducat de Parma au profiech d'Espanha.
Lo periòde dei guèrras revolucionàrias e napoleonencas[modificar | modificar la font]
Lo periòde dei guèrras revolucionàrias e napoleonencas foguèt un periòde malaisat per leis Austrians qu'enregistrèron una tièra de desfachas còntra França e foguèron obligats de s'aliar ambé Napoleon Ièr après la Guèrra de la Cinquena Coalicion (1809). Pasmens, la revirada de la Campanha de Russia (1812) permetèt ais Austrians de reprendra la lucha e d'acabar lo conflicte dins lo camp dei venceires.
Àustria intrèt dins lo conflicte tre lo mes d'abriu de 1792 après una declaracion de guèrra per França revolucionària. Pasmens, leis armadas austrianas foguèron batudas e lei Francés agantèron Alemanha e Itàlia. En 1797, lo tractat de Campo Formio acabèt aquela premiera fasa de la guèrra per una desfacha austriana relativa. Àustria deguèt abandonar lei País Bas Austrians e permetre la creacion de republicas sòrres en Itàlia en cambi de l'annexion de Venècia. Lo conflicte acomencèt tornarmai en 1799 e s'acabèt per una victòria francesa novèla après lei batalhas de Marengo e de Hohenlinden. La patz foguèt signada en 1801 e Àustria perdèt divèrsei territòri dins la region de Ren e dins lo nòrd d'Itàlia. De mai, l'archiduc Francés II d'Àustria (1792-1835) acceptèt de fach la dissolucion de l'Empèri Roman Germanic que serà oficialament prononciada en 1806.
Per compensar la demenicion de prestigi causada per la disparicion dau Sant Empèri, Francés II transformèt l'Archiducat d'Àustria en Empèri d'Àustria en 1804. Contunièt tanben la guèrra e son armada foguèt tornarmai esquichada a Austerlitz a la fin de 1805 entraïnant la pèrda de 65 000 km² e de tres milions magerament au profiech deis aliats italians e alemands de Napoleon Ièr (1799-1814, 1815). En 1809, Àustria assaièt d'aprofichar lei dificultats francesas en Espanha mai Napoleon Ièr foguèt venceire a Wagram entraïnant de pèrdas importantas (regions de l'Adriatica, Tarnopol...) e l'obligacion per Viena de venir un aliat de França. Un maridatge entre Napoleon e Maria Loïsa d'Àustria deviá assegurar aquela aliança.
Pasmens, après la desfacha de la campanha de Russia, Àustria, Prússia e Russia formèron una aliança secrèta lo 27 de junh de 1813 e l'armada austriana ataquèt tornarmai França lo 12 d'aost. Participèt ambé leis autrei poissanças europèas a la desfacha finala de la França napoleonenca après la batalha de Leipzig (16-19 d'octòbre de 1813) e la campanha de França (octòbre de 1813 - març de 1814).
De l'apogèu de l'Empèri d'Àustria a la formacion d'Àustria-Ongria[modificar | modificar la font]
Gràcias a sa participacion majora còntra lei fòrças napoleoncas, l'Empèri d'Àustria foguèt l'endrech chausit per organizar lo congrès cargat d'organizar lei frontieras novèlas d'Euròpa. Aqueu congrès, dich Congrès de Viena, permetèt a Àustria d'agantar son apogèu après la reconquista de sa posicion dominanta en Itàlia, l'annexion de divèrsei territòris d'Alemanha e la formacion dau protectorat de la Republica de Cracòvia (finalament annexada en 1846).
Pasmens, la poténcia austriana poguèt pas resòuvre la question dei nacionalitats de l'Empèri que comencèron de s'agitar. Lo problema esclatèt en 1848 dins lo corrent dei movements revolucionàrias europèas, especialament en Àustria, en Ongria, en Boèmia e dins la region de Venècia. Lo govèrn de Metternich foguèt rebutat en març, Ferdinand Ièr (1835-1848) deguèt abdicar au profiech de son nebòt e l'armada imperiala aguèt de dificultats per vencre lei diferentei revolucions en 1849 ambé l'ajuda de Russia. Dins aquò, maugrat la victòria, la question dei minoritats, sostengudas per França desirosa de rompre l'equilibri dau Congrès de Viena, venguèt una fònt de tensions importantas en Itàlia e en Alemanha.
Ansin, de 1859 a 1866, Àustria deguèt faciar doas guèrras perdudas en Itàlia e en Alemanha. La premiera foguèt entraïnada per l'unificacion d'Itàlia a l'entorn dau Reiaume de Sardenha qu'èra aliat ai Francés de Napoleon III. S'acabèt per la pèrda de la region de Milan per leis Austrians. Puei, en 1860, una tièra de revòutas en favor de l'unitat italiana se debanèron dins lei principats sota protectorat de Viena. Fòrça rapid, lo movement empachèt una reaccion austriana e lo reiaume d'Itàlia foguèt proclamat en 1861. Lo segond conflicte foguèt causat per la question de l'unificacion alemanda a l'entorn de Berlin o de Viena. Sota l'influéncia d'Otto von Bismarck, Prússia capitèt de prendre l'avantatge e una guèrra en 1866 entre Àustria e una coalicion formada de Prússia e d'Itàlia entraïnèt l'eliminacion de Viena dins leis afaires intèrns d'Alemanha e la pèrda de Venècia au profiech de Florença[1].
Aquelei desfachas mostrèron la demenicion de la poissança austriana e entraïnèron de trebols dins lo país. De mai, eliminat deis afaires alemands, Viena èra d'ara endavant obligat de dirigir leis axes principaus de sa politica estrangiera vèrs lei Balcans. Ansin, lo 18 de junh de 1867, un acòrd foguèt trobat ambé la minoritat ongresa per crear un reiaume d'Ongria autonòm e un estat novèu, dich Àustria-Ongria, qu'èra format de l'union personala d'Àustria e d'Ongria sota la direccion de l'emperaire austrian e de tres ministres comuns ai doas nacions.
De la formacion d'Àustria-Ongria a son partiment[modificar | modificar la font]
La politica austriana dirigida vèrs lei Balcans venguèt rapidament una fònt de tensions importantas ambé Russia e un element major de la diplomàcia europèa de la fin dau sègle XIX e dau començament dau sègle XX. Per sostenir seis ambicions, Viena signèt una aliança ambé l'Empèri alemand, format en 1871, entraïnant la formacion d'una aliança francorussa en 1892-1893. D'autra part, la question des nacionalitats contunièt d'agitar l'empèri. Après leis Ongres, foguèt lo torn deis autrei pòbles de revendicar una autonòmia o meme l'independéncia.
En 1914, après l'assassinat de l'archiduc Francés Ferdinand, aquelei dos factors entraïnèron la Premiera Guèrra Mondiala entre leis Empèris Centraus (Alemanha, Àustria-Ongria e l'Empèri Otoman) e la Tripla Entenduda (França, Reialme Unit, Russia jónhats per Itàlia en 1915 e leis Estats Units en 1917). Aqueu periòde veguèt la deliquescéncia d'Àustria-Ongria que son armada subiguèt de pèrdas grèvas tre lo començament dau conflicte e que govèrn foguèt plaçat sota una forma de protectorat alemand. En octòbre de 1918, divèrsei revòutas acomencèron entraïnant l'afondrament e lo partiment de l'Empèri.
La Premiera Republica d'Àustria e son annexion au Tresen Reich[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de 1918 e la dissolucion de l'Empèri, una partida deis Austrians èran desirós d'integrar Alemanha. Pasmens, lei venceires èran opausats a l'idèa de renfòrçar Alemanha. Impausèron donc la formacion d'una Republica d'Àustria que sa reünion a Alemanha foguèt defenduda per lo Tractat de Versalhas. Per aquò, l'estat novèu obtenguèt divèrsei territòris a l'entorn de Viena per assegurar sa basa territòriala e leis Aliats li donèron un sostèn financiar per redreiçar son economia.
Pasmens, en 1929, lo país subiguèt lei consequéncias de la crisi economica acomençada ais Estats Units d'America. Aquò donèt un sostèn ais idèas d'Adolf Hitler (1933-1945) de revision dau sistèma de Versalhas e d'annexion d'Àustria. Ansin, l'oposicion a l'annexion dau govèrn e de la màger part dei partits politics entraïnèt una tièra de crisis intèrnas de 1934 a 1938 que va afeblir l'estat. De mai, permetèt tanben ais Nazis de se renfòrçar e de trobar lei limits dau tractat de 1919. Ansin, en març de 1938, Hitler capitèt d'ocupar Àustria sensa trobar d'oposicion armada vertadiera sus lo camin de Viena e de part deis autreis estats europèus. Aquò marquèt la disparicion de la Premiera Republica d'Àustria que venguèt una region dau Tresen Reich fins a 1945. Après la guèrra, Àustria foguèt tractada coma Alemanha e devesida entre quatre zònas sota contraròtle sovietic, estatsunidenc, britanic e francés.
La Segonda Republica d'Àustria[modificar | modificar la font]
Ocupada fins a 1955 per lei quatre venceires de la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945), lo govèrn austrian novèu se considerèt coma victima dau nazisme per obtenir l'annexion de Tiròl e lo retirament dei tropas d'ocupacion. Per lo premier ponch, leis Aliats refusèron mai Viena obtenguèt un drech de regard sus leis afaires intèrns de Tiròl que demorèt politicament italian. Per lo segond, Àustria foguèt finalament restaurada dins sei frontieras de 1921 e deguèt venir neutre en cambi de son evacuacion. Conoguèt un desvolopament economic important durant la Guèrra Freja e venguèt membre de l'Union Europèa en 1995.
Geografia[modificar | modificar la font]
Àustria es un país montanhós de 83 858 km² situat dins leis Aups que representan lei dos tèrç dau territòri. A de frontieras amb uèch estats que son Soïssa e Liechtenstein a l'oèst, Itàlia e Eslovènia au sud, Ongria e Eslovaquia a l'èst e Alemanha e Republica Chèca au nòrd. La cima pus auta es Grossglockner (3 798 m). Danubi, fluvi pus important d'Euròpa, passa tanben sus lo territòri austrian.
Economia[modificar | modificar la font]
Estructura generala[modificar | modificar la font]
Àustria a una economia desvolopada de tipe capitalista. En 2010, lo país fasiá partida dei dotze país pus rics dau mond segon lo rapòrt Produch Interior Brut per abitant[2]. Alemanha es son partenari economic principau e es un objectiu important de Viena de desvolopar sei cambis ambé d'autrei membres de l'Union Europèa.
L'agricultura es basada sus un ret de tenements de talha limitada en causa de la geografia montanhósa. En 2011, representava 1,5% dau Produch Interior Brut, 5,5% de la populacion activa e permetiá de produrre 80% dei besonhs nacionaus. L'indústria representava 29,3% dau PIB, 27,5% deis emplechs e èra especializada dins la sostractança e, coma l'agricultura, es basada sus un ensems de companhiás mejanas e quauquei pus importantas dins lei domenis de la quimia, dau textil d'auta qualitat, dau papièr, de l'electronica, de l'agroalimentar e de la metallurgia. Enfin, lo sector dei servicis represetava 69,2% dau PIB, 67% deis emplechs e, coma la màger part dei país occidentaus, èra lo centre de l'economia austriana.
Demografia[modificar | modificar la font]
A la fin de setembre de 2006, Àustria aviá una populacion estimada a 8 292 322 abitants en aumentacion de 53 200 personas en 2005. La vila principala es la capitala Viena qu'a una populacion de 1,7 milions d'abitants e quatre autrei vilasan una populacion superiora a 100 000 abitants (Graz, Linz, Salzborg e Innsbruck). Pasmens, coma la màger part dei país d'Euròpa Centrala, Àustria a un taus de feconditat feble egau a 1,41 en 2005 e l'aumentacion de la populacion es donc sostenguda solament l'immigracion e la naturalizacion d'estrangiers. Ansin, entre 2003 e 2004, lo taus de naturizacion austrian èra entre lei pus importants dau continent.
Diplomàcia e fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Diplomàcia[modificar | modificar la font]
Àustria es un país neutre dempuei 1955 e l'evacuacion dei tropas d'ocupacion. Aqueu principi es donc vengut l'axe principau de la diplomàcia austriana maugrat quauquei modificacions dempuei la fin de la Guèrra Freja en 1991. Ansin, en 1995, Àustria venguèt membre de l'Union Europèa e dau Partenariat de l'OTAN per la patz. Aperavans, Àustria èra venguda un membre actiu deis organizacions de cooperacion internacionala coma l'Organizacion dei Nacions Unidas. Es tanben lo sèti de divèrseis organizacions dei Nacions Unidas coma l'Agencia Internacionala de l'Energia Atomica (AEIA) e certaneis organizacions internacionalas coma l'OPEP.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
En 2006, Àustria teniá una armada de conscripcion que sa mission principala es la proteccion de la neutralitat dau país. La durada dau servici militar èra de sièis mes e d'una annada de resèrva. Un servici volontari mai lòng existía e ansin, la mitat deis efectius èran professionaus. Lo budget de la defensa representava 0,9% dau PIB e leis efectius de l'armada èran egaus a 45 000 òmes devesits entre una fòrça terrèstra, una fòrça aeriana, una fòrça destinada a la realizacion de missions internacionalas e dei fòrças especialas. Lo materiau militar principau èra modèrn e compausat de 114 carris de combat, de 48 caçaires de carris, 530 veïculs de combat, 80 pèças d'artilhariá, 15 aeronaus de combat e 35 elicoptèrs de combat.
Cultura[modificar | modificar la font]
Musica[modificar | modificar la font]
La musica es lo domeni pus famós de la cultura austriana e Viena foguèt un centre major d'innovacion musicala ai sègles XVIII e XIX gràcias a la proteccion de l'Ostau de Habsborg. Ansin, Viena foguèt lo luòc de naissença de Joseph Haydn (1732-1809), de Johann Michael Haydn (1737-1806), de Franz Liszt (1811-1886), de Franz Schubert (1797-1828), d'Anton Bruckner (1824-1896), de Johann Strauss (1804-1829), de Johann Strauss II (1825-1899), de Arnold Schoenberg (1874-1951), d'Anton Webern (1883-1945) e d'Alban Berg (1885-1935). Dins lo nòrd-oèst d'Àustria, Salzborg foguèt lo luòc de naissença de Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791).
Literatura[modificar | modificar la font]
En fòra de la musica, Àustria a tanben una literatura famosa amb un nombre important d'escrivans e de poètas coma Arthur Schnitzler, Stefan Zweig, Thomas Bernhard, Franz Kafka, Robert Musil, Georg Trakl, Franz Werfel, Franz Grillparzer, Rainer Maria Rilke, Adalbert Stifter, Karl Kraus, Elfriede Jelinek, Peter Handke e Daniel Kehlmann.
Pintura e arquitectura[modificar | modificar la font]
La pintura e l'arquitectura austrianas an un nombre important d'artistas majors coma lei pintors Ferdinand Georg Waldmüller, Rudolf von Alt, Hans Makart, Gustav Klimt, Oskar Kokoschka, Egon Schiele, Carl Moll e Friedensreich Hundertwasser, lei fotografs coma Inge Morath e Ernst Haas e leis arquitects Johann Bernhard Fischer von Erlach, Otto Wagner, Adolf Loos e Hans Hollein.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Sant Empèri Roman Germanic.
- Ostau de Babenberg.
- Ostau de Habsborg.
- Guèrra de Trenta Ans.
- Àustria-Ongria.
- Anschluss.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Florença foguèt la capitala dau Reiaume d'Itàlia fins a l'annexion de Roma.
- ↑ Donadas dau Fons Monetari Internacional, [1].


text:
Positivisme
Eth positivisme ei eth sistèma de filosofia basat era l’experiéncia e er era coneishença empirica des fenomèns naturaus. Era vertut d’açò, eth positivisme considère era metafisica e era teologia coma sistèmes de coneishença imperfècta e inadequada.
Evolucion
Eth tèrme “positivisme” siguec utilizat peth prumèr còp peth filosòf Auguste Comte, autor de l’òbra qu'inaugurèc aguest corrent de pensament, Cors de filosofia positiva (6 vols., 1830-1842). Maugrat açò, bèri concèptes positivistes se remonten ath filosòf britanic David Hume, ath francés Claude-Henri de Rouvroy, Comde de Saint-Simon, e a l’alemand Immanuel Kant. Comte escuelhec era paraula “positivisme” entà soslinhar era realitat e tendéncia constructiva qu'eth reclamèc per l’aspècte teoric dera sua doctrina. En generau, s'interessèc pera reorganització dera vida sociau entath ben dera umanitat a trauès dera coneishença scientifica e, per aguesta via, deth contraròtle de las fòrces naturaus. Es dus compausants principaus deth positivisme, era filosofia e eth govèrn (o programa de conducha individuau e sociau), sigueren mès tard unificadi per Comte er un tot jos era concepcion d’ua religion er era quau era umanitat ère l’objècti de culte. Maugrat açò, nombrosi discípols de Comte non acceptèren aguest desvolopament religiós deth sòn pensament, pr'amor que semblaue contradir era filosofia positivista originau. Fòrça des doctrines de Comte serien mès tard adaptades e desvolopades pes filosòfs sociaus britaniqui John Stuart Mill e Herbert Spencer, atau coma peth filosòf e fisic austrian Ernst Mach.
Positivisme logic
A començaments deth sègle XX, un grop de filosòfs interessadi era l’evolucion dera sciéncia modèrna refusèc es tradicionaus idèes positivistes (que considerauen qu'era basa dera vertadèra coneishença ère era l’experiéncia personau) e destaquèc era importància dera verificacion scientifica e de l’usatge dera logica formau. Des teories d’aguesti pensadores (entre es que se trobauen l’austriana Ludwig Wittgenstein e es britaniqui Bertrand Russell e George Edward Moore) neishec eth nomentat positivisme logic. Eth Tractatus logico-philosophicus (1921), òbra de Wittgenstein, resultèc auer ua influéncia decisiva n'er arrefús des doctrines metafisiques pera sua carència de sens e er era acceptacion de l’empirisme coma ua matèria d’exigéncia logica. Era l’actualitat, es filosòfs positivistes preferissen nomentar-se a se madeishi empirismes logics, per dissociar-se de era importància que dèren es prumèrs pensadors deth positivisme logic ara verificacion scientifica. Mantien qu'eth principi de verificacion eth cnjse madeish ei inverificable er eth camp filosofic. Totun, autors tan representatius com Rudolf Carnap an prepausat naui sensi deth tradicionau principi de verificacion neopositivista.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Unstrut-Hainich (064)
Liste des communes
Mühlhausen
Ville de Mühlhausen, localité de l'Allemagne de 35 000 habitants.
La mairie de Mühlhausen a un site Internet.
Bad Langensalza
Ville de Bad Langensalza, localité de l'Allemagne de 17 000 habitants.
La mairie de Bad Langensalza a un site Internet.
Schlotheim
Ville de Schlotheim, localité de l'Allemagne de 3 900 habitants.
La mairie de Schlotheim a un site Internet.
Anrode
Ville d'Anrode, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie d'Anrode dispose d'une adresse postale.
Unstruttal
Ville d'Unstruttal, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie d'Unstruttal a un site Internet.
Weinbergen
Ville de Weinbergen, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Weinbergen a un site Internet.
Herbsleben
Ville de Herbsleben, localité de l'Allemagne de 3 000 habitants.
La mairie de Herbsleben a un site Internet.
Katharinenberg
Ville de Katharinenberg, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie de Katharinenberg a un site Internet.
Bad Tennstedt
Ville de Bad Tennstedt, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Bad Tennstedt a un site Internet.
Dünwald
Ville de Dünwald, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie de Dünwald a un site Internet.
Heyerode
Ville de Heyerode, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Heyerode est joignable par téléphone.
Großengottern
Ville de Großengottern, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Großengottern a un site Internet.
Menteroda
Ville de Menteroda, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Menteroda a un site Internet.
Rodeberg
Ville de Rodeberg, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Rodeberg a un site Internet.
Oberdorla
Ville d'Oberdorla, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie d'Oberdorla a un site Internet.
Körner
Village de Körner, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Körner a un site Internet.
Schönstedt
Village de Schönstedt, localité de l'Allemagne de 1 400 habitants.
La mairie de Schönstedt a un site Internet.
Niederdorla
Village de Niederdorla, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Niederdorla a un site Internet.


text:
Vai s'i pichon las massas proletàrias son darrèr tu, es la lucha finala.....
Plan, plan .. as pas l'impression d'estar cadut dens la caricatura aquiu ?
Auèi far de sindicalisme sens volontat de
recuperacion politica es pas vergonhòs, per ieu es aquò una vertadièra
attituda revolucionaria, es defendre lo trabalhador sus d'atacas
concretas que ne patis vertadièrament e pas dobrir un camp novèl de
luta politica
S'engatjar politicament, qu'ei har recuperacion ? Ah b'ei beròja aquera vision deu movement politic ..
Per deféner com cau lo tribalhador, com dises, qu'ei plan tanben de compréner la situacion en la quau e's tròba, de compréner perqué lo salariat foncciona atau e de's demandar tanben s'ei possible de fonccionar autadament.
Aquò tanben qu'ei sindicalisme, e qu'ei lo hons de l'iniciativa de LAB a la quau los tribalhadors occitans de biarn e's son juntats.
Deféner los tribalhadors, deféner las nostas especificitats, mes deféner tanben ua auta vision de la politica, de la societat, deu monde.
Cal èsser clar, lo politic es al servici de las
lutas socialas que passan pel sindicalisme e pas lo contrari, se deu
preservar un minimum d'independéncia, amai los comunistas l'an compres,
ne sètz demorats al stalinisme o que !
De quins comunistas parlas ? Los deu PC, qui an deishat l'idea de sortir deu sistèma capitalista ?
Independéncia de qui per rappòrt a qui ?
I a pas que duas vertats segon Lafontan ? compréner que l'aviéner ei sociau democrata o estar un estalinian ?


text:
Adreça IP
Una adreça IP (amb IP per Internet Protocol) es lo numèro qu'identifica cada ordinator sus Internet, e mai generalament, l'interfàcia amb lo malhum de tot material informatic (adralhador, estampadoira) connectat a un malhum informatic utilizant lo protocòl d'interconnexion de malhums.
Aqueste concèpte d'adreça IP existís jos doas formas diferentas: la version 4 e la version 6. En 2006, la version 4 es la pus utilizada; lo numèro es generalament notat amb quatre nombres compreses entre 0 e 255, separats per de punts ; exemple :
212.85.150.133. Aquesta version 4 es descricha mai especificament dins adreça IPv4.


text:
Estamariu
Estamariu es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), nomenada Estimariu fins en 1983.
Lo nom d'Estamariu apareis documentat dins l'acte de consagracion de la catedrala d'Urgèl (Stamariz); es de raïtz bascoïda. La vila d'Estamariu es documentada en 893.
Dins lo tèrme i a las rèstas de l'ancian monastèri de Sant Vicenç de Pinsent, la glèisa que ne foguèt bastida jos una balma. Als entorns del vilatge, près la rota que s'enfila cap a Bescaran, trobarem la glèisa romanica de Sant Vicenç, un exemple fòrça interessant de l'implantacion en Catalonha de las formas lombardas e las estructuras basilicalas. Demorèt sens culte e a l'ora d'ara aquela en fasa de reconstruccion.


text:
Alg·èrie
L’Alg·èrie (en arabo الجزائر / al-Ğazā’ir, en bèrbèro (tamazight) Ldzayer / ⵍⴷⵣⴰⵢⴻⵔ / لدزاير, en kabilo لجاير / Lz̹ayer, en francês Algérie) est un payis situâ u centro du Magreb, en Africa du Nord. El est lo payis més ètendu du continent afriquen aprés lo Sodan. L’Alg·èrie partage des frontiéres tèrrèstres avouéc la Tunisie u nord-levant, la Libie u levant, lo Nig·èr u sud-levant, lo Mali et la Môritanie u sud-ponant, et lo Maroc, asse-ben que quârques kilomètres de son tèrritouèro anècciê, lo Sahara occidentâl, u ponant. Enfin, el est limitâ u nord per la mar Mèditèrranê. La capitâla est la vela d’Alg·èr.
Constitucionalament, l’Alg·èrie est dèfenia en tant que payis arabo, bèrbèro (amazigh) et musulman.
La Rèpublica alg·èrièna dèmocratica et populèra est un Ètat membro de l’Union afriquêna et de la Liga araba depués praticament son endèpendence, el at tot-pariér contribuâ en 1988 a la crèacion de l’Union du Magreb arabo (UMA).
Somèro
- 1 G·eografia fesica
- 2 Toponimia et ètimologia
- 3 Histouère
- 4 Sociètât
- 5 Politica et administracion
- 6 Èconomia
- 7 Cultura
- 8 Pèrsonalitâts
- 9 Vêde avouéc


text:
Camelus bactrianus
Lo camèl de Bactriana o camèl domestic (Camelus bactrianus) es un artiodactil natiu de las estèpas de l'Asia de l'èst. Lo camèl de Bactriana a doas bòças dorsalas graissosas, alara que lo dromadari n'a pas qu'una.
La populacion de 1 400 000 camèls de Bactriana es gaireben entièrament domesticada, mas en octobre de 2002, los 950 individús encara a l'estat salvatge al nòrd-oèst de la China e en Mongolia son estats plaçats sus la lista de las espècias menaçadas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lista de discussion e de difusion suls camèls e dromadaris
- Sit del Cirad subre los grands camelids
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 625026 Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia IUCN : espècia Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia CITES : espècia Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (fr+en)


text:
Sèm en 2009 e aquest an farà 30 ans al mes de decembre (lo 19) que Francés Fontan moriguèt. Soi pas del P.N.O e combati la pensada liberala e estreita d'aquel partit mas aimi plan aquel personatge que revelhèt l'occitanism dins las annadas 50-60 qu'èra endormit dins sos planhs rossaistas (de J-J Rousseau). Soi pas d'acòrdi amb sa doctrina tota que trapi embarrada e racista mas, Fontan diguèt primièr qu'Occitània es una Nacion e tirat de la pensada de Reich èra lo defenseire dels dreits dels omosexuals (l'èra). Pensi que en mai dins l'ultrà esquèrra a aquesta epòca i aviá pas mal de sexistas, Gaston Basalgas, ancian menaire de Luta Occitana (movement marxista leninista occitan) daissèt lo P.N.O quand aprenguèt l'omosexualitat de Fontan. Merita una plaça granda dins l'occitanism modèrne, influencièt pas mal de mond coma Gilabèrt Suberròcas que foguèt un modèl per pas mal de poètas de las annadas 70 amb sas "Cançons mauvolentas" e que conselhi de legir a totes los joves.
El fins a sa mòrt reneguèt jamai son combat fins l'Occitània liura, pas coma d'unes. Es pas lo cas d'unes coma lo Pèire Maclof (ancian responsable dins l'Estat francés del P.N.O, Fontan s'èra refugiat dins la Valadas) ara es professor de sociologia a l'universitat Paris-Dauphine e participèt a una enquista del govèrn Villepin (òsca).
Vos daissi amb una citacion de Francés "Maò" Fontan : « à la jeunesse d'Occitanie, pour qu’elle ose être elle-même, pour la première fois depuis 700 ans, à la jeunesse du monde ».
Precision : Fontan parlava pas occitan.


text:
Jòc de bola
Lo jòc de bola tanben sonat la longa, se debana de biais mobil sus un terren de quinze a vint mètres, siá dos còps mai long que lo del jòc de pè tancat, que n'es lo davancièr[1].
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
La bola lionesa nasquèt al sègle sègle XVIII dins la region de Lion, que son nom. En 1850 aquel jòc venguèt un espòrt, amb la creacion de la primièra societat oficiala: « le Clos Jouve ». Per aquò, la Federacion francesa de las bolas foguèt longtemps dominada per la bola lionesa e espòrt-bola.
Pendent lo sègle XIX, la seccion Provençala de la FFB codifiquèt lo jòc dich « a la longa » qu'es un besson de la bola lionesa fòça agradada dins la region. Demanda las meteissas qualitats esportivas mas al contrari pòt se jogar sus un terren irregular, amb de bolas mai pichonas.
Espandiment[modificar | modificar la font]
Es subretot praticat en Occitània: Dins los departaments de Bocas de Ròse, Gard, Vauclusa, Aups d'Auta Provença, Auts Aups, Aups Maritims, Var, Erau, Aude (departament); dins la region Miègjorn-Pirenèus. E en França dins las region Centre, Illa de França, Nòrd-Pas de Calais, Franca Comtat.
Règlas del jòc[modificar | modificar la font]
Son las meteissa qu'aquelas de la petanca, levat lo biais de lançar la bola, a l'encòp acrobatic e coregrafic, per causa de la granda distança[2].
- Lo let (bochon) deu èsser lançat d'un cercle traçat sul sol a une distança compresa entre quinze e vint mètres (contra sièi a dètz mètres per la petanca)[3].
- Lo puntaire deu obligatòriament sortir un sol pé del cercle fasent un pas cap ont vòl (mai sovent en davans o de costat)[4].
- Pòt alara lançar sa bola, o amb los dos pes a tèrra (un pe demorant dins lo cercle), o se tenent sus una camba, los dos pes fòra del cercle aprèp aver levat lo pé que se piejava[5].
- lo tiraire deu tanben sortir de son cercle per efectuar los tres salts reglamentaris per prendre son alindat e lançar la bola aprèp lo darrièr pas, quand pausa lo pé a tèrra. Aquela corsa d'alidat, fòrça eleganta, que sembla al saut en longor, es necessària per cobrir la distança fins a la bola advèrsa e tentar de la deslargar[6].
Los campionats de França del jòc de bola fuguèron creats en 1946.
L’invencion de la petanca en 1910 visava a permetre als jogaires de mai edat e mens mobils de contunhar a practicar lo jòc sus un terren cort, amb los « pés tancats » dins lo cercle.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (oc)Armand Vidal, Pichot diciounàri dou jo de boulo, ed: Revue de Langue et Littérature d'Oc, 1975.
- (fr)Paul Ruat, Cercle des Boulomanes 1828-1928 (un sègle d'istòrias del celèbre club marselhés), ed:Imprimerie Marseillaise, 1928.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 23 de gener de 2012
D'acadèmias e de lenguas
E l'occitan segon los parlars gascons? A non, aquò n'ei pas ua lengua, non, non! L'occitan gascon, ua lengua! Mancaré pas mei qu'aquò! Arrestatz de perpensar, erètges!!! S'ei gascon, l'occitan qu'ei un dialècte. E qui vòu que l'occitan e sia un dialècte, eh? Doncas, non. La lengua occitana qu'ei lengadociana o n'ac ei pas.
Totun, lo gascon segon los parlars gascons n'ei ua, de lengua. Qu'ac sabem aumensh despuish Garròs, d'Astròs e tots los autes. Qu'ei la lengua gascona. Aquò qu'ei la gran diferéncia enter lo gascon e lo lengadocian. Lo gascon qu'ei ua lengua, mentre l'occitan gascon qu'ei un dialècte. Qu'ei l'invèrse per lo lengadocian. L'occitan lengadocian (dit occitan, occitan larg, occitan generau, occitan patatí-patatà) qu'ei ua lengua mentre lo lengadocian qu'ei un dialècte de l'occitan.
Qu'ac cau plan arreconéisher: lenga lengadociana, aquò non soa pas tròp beròi, b'ei vertat! Mentre que leng(u)a gascona, si.
A despart d'aquò, e mes seriosament, lo lengadocian qu'ei tan bona lengua com ac son lo gascon, lo catalan e lo francés, plan segur.
La bona notícia deu jorn: l'Acadèmia Occitana, dens sa gran largessa, autoriza los gascons a hèr servir lo gascon a l'ostau, e recomanda que n'ac hascan pas en lòcs publics e sustot pas tà parlar de causas seriosas e scientificas, qu'an la lengua occitana tà ac hèr. Ueratz quin mes braves que son, los de l'Acadèmia Occitana! Puishqu'avem la causida - qu'ei la sason de las espelidas de las acadèmias, en aqueth moment- que'm permeteratz de'us preferir l'Academia Gascona sisa a Baiona. Los de Baiona que m'agradan, que defenen le lenco gascona com cau. E sabetz qu'ua classa bilingüa francés-gascon (occitan) ei estada obèrta hens lo parçan de Baiona?
3 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
A! Ara que as descobèrt l'Acadèmia occitana benlèu qu'arrestaràs de tustar sul CLO!
- 23 de gener de 2012 a les 10:18
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
lol Tusti pas sul CLO, paurets! Disi solament que son nules en matèria de grafia gascona, an pas jamai fach çò que cal en aqueste afar. Nos an daissat dins la mèrda, a nosautres paures emplegaires gascons de la lenga. Es un fach aisidament provat e ne soi pas bric content. Ça que la, lo CLO faguèt un trabalh remirable en d'autres camps, coma lo de la toponimia, per exemple. Los de l'Acadèmia occitana, es una autra causa. An pas fach res. Pel moment, son d'inutiles complets. Me sembla que se son inventats per far cagar lo monde e particularament lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana. Lamentable.
- 23 de gener de 2012 a les 17:09
- Mela ha dit...
-
+ 1 per las doas darrièras frasas del darrièr comentari de JdP!!
- 24 de gener de 2012 a les 8:07


text:
Sociolingüistica
La sociolingüistica (tanben s'escriu sociolinguistica) es un corrent (un apròchi) de la lingüistica que prepausa de metre la dimension sociala del lengatge al centre de tota problematica en lingüistica.
Ansin, contrariament a çò que se crei sovent, la sociolingüistica es pas brica una simpla "branca" de la lingüistica, que trobariá sa plaça entre d'autras brancas. De fach la sociolingüistica a l'ambicion de coïncidir amb tota la lingüistica.
Dins lo vièlh debat scientific lenga e paraula, la sociolingüistica assaja de desvolopar una amira de trabalh larga qu'englòba la "lingüistica de la paraula" e la "lingüistica de la lenga".
Difusion[modificar | modificar la font]
Lo corrent de la sociolingüistica es vengut visible al començament dels ans 1960, a partir d'un nuclèu de cercaires americans acampats a Palo Alto (William Labov, Dell Hymes, Joshua Fishman...), e aital es aparegut coma un apròchi distint (mas pas forçadament opausat) a respècte dels autres corrents coma l'estructuralisme e lo generativisme. Pasmens i aguèt de precursors de la sociolingüistica longtemps abans los ans 1960, e dins mai d'un país.
Tre la fin dels ans 1960, aquela sociolingüistica americana arribèt e s'adaptèt en Euròpa, en començant pels Païses Catalans, amb lo corrent de la "sociolingüistica nativa" o "periferica", que s'interèssa al conflicte entre lenga subordenada e lenga dominanta. Los cercaires catalans precursors de la fin dels ans 1960 (Lluís Aracil, Rafael Ninyoles, Francesc Vallverdú, Antoni Badia i Margarit) foguèron seguits vèrs 1970 per l'aparicion d'una sociolingüistica occitana (Robèrt Lafont...).
Aqueles nuclèus pionièrs desvolopèron, en particular, lo concèpte important de diglossia.
Es en seguida d'aquel nuclèu occitanocatalan que la sociolingüistica comencèt de se difusar dins la rèsta d'Euròpa, durant los ans 1970, mas pas obligatoriament en acòrdi amb las tèsis occitanocatalanas.
Tanben es apareguda una sociolingüistica nativa pròpria de las lengas creòlas, especialament dins las Antilhas.


text:
Hirwerneg
Hirwerneg en breton ( Longaulnay en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Longaulnay A situat entre Roazhon e Dinan ; a 2 km de Bécherel, la famosa vila del Libre e pichona vila de caractèr, en bordure del GR 37.
Longaulnay Se tròba a 34 km al nòrd-oèst de Roazhon ont se se ret en 25 min, a 20 km de Dinan (20 min) e a 45 km de Sant-Malo (30 min). Aquela situacion géographique la ret atractiua perque aquel pichon bourg de plena campanha es tanben prèpa de la vila #que de la mar.
Longaulnay est situé entre Rennes et Dinan ; à 2 km de Bécherel, la fameuse cité du Livre et petite cité de caractère, en bordure du GR 37.
Longaulnay se trouve à 34 km au nord-ouest de Rennes où l'on se rend en 25 min, à 20 km de Dinan (20 min) et à 45 km de Saint-Malo (30 min). Cette situation géographique la rend attractive car ce petit bourg de pleine campagne est aussi proche de la ville que de la mer.
Istòria[modificar | modificar la font]
Longaulnay Significa "luòc plantat de aulnes".
Longaulnay Es un démembrement de l'anciana parròquia primitive de Plouasne. Al Sègle XII, la glèisa a mencionat jol nom de "capèla Sancti Leobini de Longo Alneto".
Donald, avesque de Alet (de 1120 a 1143) confirma los religioses de Marmoutiers (Indre-e-Loire) en la possession de Plouasne e de las siás capèlas, entre unas autras aquela de Sant-Lubin[1] de Longaulnay. A partir del Sègle XIII, lo vilatge de Longaulnay es una parròquia a despart entièra, en dependent de la ancià évêché de Sant-Malo.
Al Sègle XVI, lo territòri de Longaulnay aperten als senhors de Beaumont. La distincion se jonh en 1776 a la familha de Caradeuc.
Transformada en succursale en 1803, la parròquia de Longaulnay tròba la siá independéncia per ordonnance reiala del 10 de junh 1820.
Una maladrerie se trobava antany al luòc-dich La Madeleine.
A anotar que lo vilatge de la Barra poiriá èsser la localizacion del castèl primitif de Bécherel. Lo prieuré de Sant-Jacques a fondat l'an 1164 o 1167 près de la localizacion d'aquel castèl. La siá capèla es convertie en cellier. Lo prieuré i aviá un colombier e possedissiá antany un drech d'anautita justícia.
Longaulnay signifie "lieu planté d'aulnes".
Longaulnay est un démembrement de l'ancienne paroisse primitive de Plouasne. Au Sègle XII, l'église est mentionnée sous le nom de "capella Sancti Leobini de Longo Alneto".
Donald, évêque d'Alet (de 1120 à 1143) confirme les religieux de Marmoutiers (Indre-et-Loire) dans la possession de Plouasne et de ses chapelles, entre autres celle de Saint-Lubin[2] de Longaulnay. À partir du Sègle XIII, le village de Longaulnay est une paroisse à part entière, dépendant de l'ancien évêché de Saint-Malo.
Au Sègle XVI, le territoire de Longaulnay appartient aux seigneurs de Beaumont. La seigneurie s'unit en 1776 à la famille de Caradeuc.
Transformée en succursale en 1803, la paroisse de Longaulnay retrouve son indépendance par ordonnance royale du 10 juin 1820.
Une maladrerie se trouvait autrefois au lieu-dit La Madeleine.
À noter que le village de la Barre pourrait être l'emplacement du château primitif de Bécherel. Le prieuré de Saint-Jacques est fondé en 1164 ou 1167 près de l'emplacement de ce château. Sa chapelle est convertie en cellier. Le prieuré avait un colombier et possédait jadis un droit de haute justice.


text:
Eugène Varlin
Eugène Varlin (Claye-Souilly, 1839 – París, 1871) foguèt un sindicalista francés e una personalitat de la Comuna de París (1871).
Mestierau religaire, participèt en 1857 a la creacion de la societat de secors mutuau dei religaires. Puei, animèt la cauma deis obriers religaires de París pendent leis annadas 1864-1865. Creèt tanben la caissa d'esparnha e de crèdit mutuau dei religaires. Foguèt lo premier president d'aquela caissa. Membre de l'Internacionala dempuei 1865, participèt ai congrès de Londres (1865) e Genèva (1866). Lo 14 de novembre de 1869, son trabalh sindicau permetèt la creacion de la Federacion parisenca dei societats obrieras, que vendriá la CGT. Foguèt arrestat en 1868, 1869 e 1870 mai capitèt la creacion de las seccions de l'Internacionala a Lion, Le Creusot e Lilla.
Pendent lo sètge de París de 1870-1871, foguèt elegit comandant dau 193en batalhon de la Gàrdia Nacionala. Revocat après l'insurreccion dau 31 d'octòbre de 1870, terminèt lo sètge en creant una organizacion de distribucion de repais ai paures de la capitala ambé Nathalie Lemel. Lo 18 de març de 1871, participèt ai combats de la plaça de Vendôme e foguèt elegit membre de la Comuna lo 26 per lei VIen, XIIen e XVIIen arredoniments. Faguèt partida de la Comission dei finanças. S'opausèt a la creacion dau Comitat de Salut Public e a l'execucion deis ostatges de la carriera Haxo. Durant la Setmana Saunosa, se batèt a la crosiera de la Croix-Rouge (23-24 de mai), a l'entorn dau Panteon (24 de mai) e dins lo quartier de Belleville.
Capturat lo 28 de mai de 1871, foguèt linsat puei fusilhat a Montmartre.


text:
Vriulon barròc
Un vriulon (o tot aute instrument de la soa familha - vriulon alto, violoncèl- ) qu'ei aperat vriulon barròc (var. violon barròc) quan e ostendeish las caracteristicas que possediva aqueth instrument abans qu'aquesosse las soas caracteristicas modèrnas (haut o baish de cap a las darrèras decadas deu sègle XVIII). Tan vau díser que poden estar barròc los vriulons fabricats abans lo sègle XIX (dab la condicion que non hossin pas jamei estats transformats ni tanpauc adaptats a las nòrmas modèrnas) o los vriulons mei recents fabricats com copias autenticas deus instruments barròcs. En mei d'aquò, un instrument barròc que deu estar montat con tau : qu'ei a díser que lo musician e lo laütièr be deven har la causida de cambiar (quan at calha) las còrdas e lo pontet dab senglas versions barròcas.
Un vriulon barròc que's jòga dab un arquet barròc e qu'ei acordat dab un la dat per un deus diapasons de la tempsada barròca. Tot aquò que cambia la tecnica e lo son de l'instrument, alevetz mens poderós, mei hosc e mei leugèr.
Los instruments barròcs que son recercats entà, teoricament, poder interpretar la musica barròca com e 's hasèva alavetz.
Las caracteristicas deu vriulon barròc que son :
- Ua barra d'armonia mei corta.
- Un pontet mei pesuc, mens vòutat (mei plat) e de fòrmas desparièras au pontets modèrnes.
- Un jòc de còrdas hèit principaument dab tripas d'aulhas (au lòc de l'acèr utilizat uei lo dia).
- Ua tòca mei corta.
- Un manjo generau perpendicular a la caisha d'armonia e qui non marca pas l'angle d'inclinason de la tòca, puish qu'ei la tòca era medisha (dita compensada) la qui marca l'angle que forma dab l' eish orizontau manjo - caicha d'armonia.
- A còps l'emplec d'ua mei grana varietat de husta (sustot per la tòca, lo boton e las cavilhas) e ua ondradura mei rica.
De segur, durant los tres sègles de fabricacion deus instruments qui son aperats barròcs uei lo dia, cada laütièr, cada escòla o cada ciutat qu'a, a còp, desenvolopat las soas nòrmas pròpias e aquestas caracteristicas que coneishen ua pièla de variantas. En mei d'aquò, com los instruments ancians be hon tostemps recercats per'mor de la qualitat deu lor son, mantuns deus géncers que hon mutilats entà ne har vriulons modèrnes: aquò qu'ei, per exemple, lo cas de la grana majoritat deus vriulons stradivarius jogats peus màgers musicians de uei lo dia.
Que cau soslinhar tanben que las còrdas de tripas d'aulhas be hon ampliament emplegadas dinc aus sègles XIX e XX abans d'estar quasi sistematicament remplaçadas per còrdas metallicas. Tant vau díser que non son teoricament pas ua caracteristica especifica de l'epoca barròca.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Interpretacion de L'estiu de las Quate Sasons de Vivaldi per Giuliano Carmignola dab un vriulon un arquet e ua orquèstra barròcs.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Paradòxa de Fermi
La paradòxa de Fermi es una paradòxa de fisica que fa emergir la contradiccion entre la possibilitat qu'agan aparegut un grand nombre de civilizacions tecnologicament avançadas dins l'univèrs e lo fach constatat que sonque coneissèm la civilizacion de la Tèrra.
L'edat de l'univèrs e lo grand nombre d'estelas sonque dins la galaxia nòstra, combinat amb l'equacion de Drake per estimar lo nombre de civilizacions extraterrèstras amb que eventualament nos poirem metre en contacte, semblan d'implicar que la vida extraterrèstra intelligenta seriá pas estada fòrça rara. Alara, s'existisson un grand nombre de civilizacions extraterrèstras, perqué n'avèm pas cap de pròva, amb las sondas, las naus espacialas o las transmissions de ràdio? Lo fisician Enrico Fermi se demandava «Ont son, doncas?». La paradòxa se pòt formular mai precisament atal:
- « La cresença que l'univèrs conten fòrça civilizacions tecnologicament avançadas, combinada amb la nòstra manca de pròvas eissida de l'observacion per piejar aquela idèa, es inconsistent. O ben la premissa es incorrecta (e, alara, la vida intelligenta es fòrça mai rara que o cresèm) o ben las observacions actualas son incomplètas (simplement encara los avèm pas detectats) o ben los nòstres metòdes de recèrca son incorrèctes (cercam pas amb los indicadors corrèctes). »
Aqueles que creson que la manca d'una pròva clara es un argument conclusiu per la non existéncia de civilizacions extraterrèstras avançadas a una distància de la Tèrra que permet la comunicacion, se referisson a aquela manca de pròva coma lo principi de Fermi. Sociologicament es interessant de soslinhar que la formulacion de la paradòxa emergiguèt dins una epòca que Fermi trabalhava sul Projècte Manhattan, que sa finalitat èra lo desvolopament de la bomba atomica. La responsa de Fermi a la paradòxa es que tota civilizacion avançada desvolopa, amb la seuna tecnologia, lo potencial de s'exterminar ela meteissa, alara considerava que veniá dins l'actualitat a son epòca. Lo fach se tròba pas d'autras civilizacions extraterrèstras implicava per el un destin tragic per l'umanitat.


text:
Pòbles indigènas d'America
Los pòbles indigènas d'America o amerindians o americans natius son los abitants precolombians del continent american, lors descendents e d'autres grops etnics que s'identifican amb aqueles pòbles istorics. D'en primièr, segon las recercas scientificas recentas, los èssers umans apareguèron en America en arribant per mar o pel pont de glaça o de tèrra que ligava Asia amb l'America del Nòrd, encara que d'autres teorias suggerisson que qualques grops arribèron de Polinesia per l'ocean Pacific. Aqueles grops se diversifiquèron formant fòrças nacions e tribús per tot lo continent.
Qualques pòbles indigènas d'America se desvolopèron en de societats avançadas basadas sus l'agricultura pendent fòrça sègles. Dins qualques regions crèeron de civilizacions fòrça desvolopadas amb de sistèmas religioses e politics complèxes. Las estimacions de la populacion originala d'America abans l'arribada dels europèus varia dins lo temps entre 10 milions a 120 milions, encara que un chifra mejana, a l'entorn de 50 milions siá pus acceptada.[1] La majora partida de la populacion viviá en Mesoamerica o dins la region occidentala de l'America del Sud.
Las malautiás desconegudas al Nòu Monde tuèron un percentatge fòrça important de la populacion amerindiana. La veròla, Lo tifus, la gripa, la difteria e lo sarrampiu causèron una de las calamitats mai granda de l'istòria umana. De fach, la primèra granda epidèmia comencèt abans de la conquista de Tenochtitlan. En America del Nòrd, almens 98 ondas d'epidèmias afectèron las populacions amerindianas dempuèi lo primièr contacte amb los europèus al sègle XX.[2] D'autras rasons explican la descreissença drastica de la populacion amerindiana coma l'utizacion de forçats per trabalhar dins las minas d'aur o las plantacions agricòlas o las guèrras de contunh amb los europèus e entre las comunitats indigènas.
A partir del sègle XX, la majoritat dels estats americans metèron en òbra de programas o aprovèron de leis per la proteccion de las culturas, lengas e dels sistèmas d'organizacion sociala dels pòbles indigènas. En Argentina, Mexic, Colómbia, Peró, Bolívia e Paraguai lors lengas gaudisson d'un tipe de reconeissença legala o oficiala. Als Estats Units d'America e Canadà, son pas somesas a totas las leis federalas o estatalas mas gaudisson del drech d'autonomia dins de las resèrvas (o vast territòris coma al Canadà) ont vivon. Los pòbles indigènas actualament son un percentatge considerable de la poblacion de qualques païses: Bolívia (55%), Peró (45%), Eqüator (25%), e Mexic (12%). Pasmens dins la majoritat dels païses lo compausent etnic predominant es lo mestís, es a dire d'ascendéncia europèa e amerindiana.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)New World, Old Myths de Bruce S. Thornton
- ↑ (en)Enciclopedia Encarta


text:
Batalha de Las Navas de Tolosa
La batalha de Las Navas de Tolosa nomenada tanben batalha d'al-'Uqab o La Batalha dins las cronicas de l'epòca, foguèt una batalha decisiva dins lo conflicte de la Reconquista perqué foguèt lo punt que l'egemonia musulmana balhèt lo pas a l'egemonia dels reialmes crestians. Segon los autors musulmans la batalha se liurèt lo dimars 15 de sàfar de 609 que correspond al 17 de jullhet de 1212 a Las Navas de Tolosa, localitat de l'actuala província espanhòla de Jaén. Las fòrças del rei Anfós VIII de Castelha foguèron rejoncha per las armadas de sos rivals crestians, Sanç VII de Navarra, Pèire II d'Aragon e Anfós II de Portugal que dintrèron dins la batalha [1] contre los musulmans berbers almohad qu'ocupavan la mitat sud de la Peninsula Iberica. Lo sultan Califa al-Nasir (Miramamolín dins las cronicas espanhòlas) capitanejava las armadas almohadas, formadas de monde vengut de tot l'empèri almohad.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Guggenberger, Anthony, A General History of the Christian Era: The Papacy and the Empire, Vol.1, (B. Herder, 1913), 372.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 19 de gener de 2011
Sonet entà dus gramaticians gascons (M. Romieu & A. Bianchi).
Aqueth sonet qu'ei dedicat a Maurici Andrieu e Andriu Bianchi, en tot esperar que saberà provocar la gestacion rapida d'ua edicion nava de la lor gramatica gascona.
Sonet entà dus gramaticians gascons.
Totòm non pòt, com lo gran Grevisse en son temps,
Aufrir a la gent las leis deu bon usatge
E fixar atau las règlas deu lengatge
Que princis com pacans an de seguir tostemps.
En cèu gascon qu'i lusishen mei d’un astre.
Que nse n'esclarejan dus: mèste Maurici
qui, a Lescar, e’s dedica au son ofici,
E lo mèste Andriu qui òbra a Barbasta.
Tà parar la frasa d’un beròi ornament,
Que cau seguir règlas qu’aquestes dus letrats
An fixat d’un esguit de mots hòrt inspirats.
Totun, de l’òbra, per màger que’s sia hèita,
Ua version revisada be’ns hè plan hrèita!
Qu’aquò sia dit shens glòria, ni mau pensament.
2 comentaris:
- 優次 (Yuji) ha dit...
-
E pensas qu'aurà plan de cambis daguens aguesta nava edicion?
- 19 de gener de 2011 a les 21:10
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Las taulas de conjugason son pas simplas d'utilizacion e i a quauquas mancas com per exemple los vèrbs de tip absólver, resólver...L'index seré de repréner tanben...Enfin, que's tracta en generau d'ua question de presentacion mes que non pas deu hons...
- 19 de gener de 2011 a les 22:39


text:
Batalha de Somme (1916)
La batalha de Somme se debanèt dau 1er de julhet au 18 de novembre de 1916 durant la Premiera Guèrra Mondiala. Enterin que lei Francés e leis Alemands s'afrontavan violentament a Verdun, leis Aliats assaièron de pertusar lo frònt dins la region de la Somme. Pasmens, maugrat una avançada d'un desenau de quilomètres, l'ofensiva foguèt una revirada. En revenge, ajudèt fòrtament la defensa francesa de Verdun car leis Alemands deguèron mandar de renfòrç vèrs la Somme. Foguèron donc empachats de continuiar seis esfòrç a Verdun.


text:
Guangxu
Guangxu (14 d'aost de 1871 - 14 de novembre de 1908) foguèt lo onzen emperaire chinés de la dinastia Qing. Reinèt de 1875 a 1908 mai dins lei fachs, lo poder èra dirigit per l'emperatritz Cixi. En 1898, Guangxu assaièt de rebutar aquela influéncia e de modernizar l'Empèri segon lo modèle occidentau. Pasmens, après quauquei mes, un còp d'estat, organizat per Cixi e leis elements conservadors de la Cort, entraïnèt rapidament la fin d'aquel assai. Foguèt gardat presonier dins la capitala fins a sa mòrt.


text:
Honshū
Honshū en japonés : 本州 es la pus granda illa de Japon; es desseparada de Hokkaidō al nòrd per l'Estrech de Tsugaru, e de Shikoku al sud per la Mar Interiora de Seto, e al sud-oèst de Kyūshū per l'Estrech de Kanmon. Es la setena pus granda e la segonda pus poblada illa al mond après l'illa de Java.
L'illa mesura 1300 km de long e entre 50 a 230 km de larg, e sa superfícia totala es de 230 500 km², aperaquí 60% de la superfícia totala de Japon. .
Montanhosa e volcanica, Honshū coneis de tèrratrems frequents (lo Grand tèrratrem de Kantō daumatgèt fòrça Tòquio en setembre de 1923); lo suc pus naut es lo volcan actiu del Mont Fuji a 3776 m, que ne'n fa la setena illa pus nauta del mond. I a fòrça rius, inclús lo riu de Shinano, qu'es lo pus long de Japon. Lo clima es temperat, mas existís una diferéncia marcada entre los costats èst e sud (còsta pacifica o interiora), e los costats oèst e nòrd (còsta de la mar de Japon). Una cadena de montanha ocupa Honshū dins tota sa longor, a mai del Mt. Fuji, los Alps japoneses son caracteristics d'Honshū.
La populacion es de 98 352 000 abitants (en 1990; en 1975 èra de 89 101 702), concentrada dins las tèrras bassas disponiblas, mai que mai dins la plana de Kantō ont 25% de la populacion totala demòra dins lo Grand Airal de Tòquio, qu'inclutz las vilas de Tòquio e Yokohama, Kawasaki, Saitama e Chiba. La màger part de l'industria es localizada dins la region entre Tòquio e las vilas costièras del sud d'Honshu, inclutz Kyoto, Osaka, Nagoya, Kobe, e Hiroshima.
L'economia sus la còsta nòrd-oèst de la Mar de Japon es mai que mai la pesca e l'agricultura[1]; Niigata es senhalat coma un important productor de ris. Las planas de Kantō e Nōbi produson de ris e d'ortalissas. Yamanashi es una zona màger de la produccion de frucha, Aomori es famosa per sas pomas.
Lo centre istoric inclutz Kyoto, Nara, e Kamakura.
L'illa es devesida en cinc regions e conten 34 prefecturas, inclusa la metropòli de Tòquio. Las regions son Chūgoku (oèst), Kansai (sud, èst de Chūgoku), Chūbu (centre), Kantō (èst), e Tōhoku (nòrd).
Las prefecturas son:
- Chūgoku — Hiroshima, Okayama-ken, Shimane-ken, Tottori-ken, Yamaguchi-ken.
- Kansai — Hyōgo-ken, Kyoto-fu, Mie-ken, Nara-ken, Osaka-fu, Shiga-ken, Wakayama-ken.
- Chūbu — Aichi-ken, Fukui-ken, Gifu-ken, Ishikawa-ken, Nagano-ken, Niigata-ken, Toyama-ken, Shizuoka-ken, Yamanashi-ken.
- Kantō — Chiba-ken, Gunma-ken, Ibaraki-ken,Kanagawa-ken, Saitama-ken, Tochigi-ken, Tokyo-to.
- Tōhoku — Akita-ken, Aomori-ken, Fukushima-ken, Iwate-ken, Miyagi-ken, Yamagata-ken.
Honshū es religat a las illas de Hokkaidō, Kyūshū e Shikoku per de tunèls o ponts. De nombroses ponts nòus foguèron bastits entre las illas de la mar interiora e entre Honshū e Shikoku (Pont de Akashi-Kaikyo e lo Pont Ohnaruto; Pont Shin-Onomichi, Pont Innoshima, Pont Ikuchi, Pont Tatara, Pont Ohmishima, Pont Hakata-Ohshima, Pont Kurushima-Kaikyo; Pont Shimotsui-Seto, Pont Hitsuishijima, Pont Iwakurojima, Pont Yoshima, Pont Kita Bisan-Seto , e lo Pont Minami Bisan-Seto), e tanben lo Tunèl de Seikan que religa Honshū amb Hokkaidō.


text:
Istme de Panamà
L’istme de Panamà es una faissa de tèrra estrecha que se tròba entre la mar Cariba e l'ocean Pacific, religant l'America del Sud e l'America del Nòrd. Se formèt fa 3 milions d'annadas pendent lo Pliocèn. Constituís l'essencial del territòri de la Republica de Panamà, e es copat en dos pel canal de Panamà. Coma fòrça d'istmes, es un luòc de granda importància estrategica. La Ciutat de Panamà foguèt fondada vèrs 1519.
Geologia[modificar | modificar la font]
L'istme comencèt de se formar fa 15 milions d'annadas per lo tust de la placa pacifica e de la placa cariba e l'aparicion d'un volcanisme de subduccion. L'istme se formèt en seguida tancat amb apòrt de sediment venant de l'America del Nòrd e de l'America del Sud fa 4,1 Ma pendent lo Pliocèn. Sa tancadura provoquèt un cambiament dins la circulacion dels oceans menant a la creacion del Corrent del Golf. Per qualques scientifics, la tancadura definitiva de l'istme de Panamà, en modificant las circulacions oceanicas, provoquèt un cambiament climatic responsable de las glaciacions del Quaternari. Pasmens, aquela ipotèsi demòra encara fòrça discutida.
Los nombroses cambiaments geologics qu'arribèron dins la region faguèron de l'istme de Panamà una mescla de geotipes marins, sedimentaris e magmatic que faguèron malaisida la bastison del canal de Panamà.
Biosfèra[modificar | modificar la font]
La biosfèra panamenca se compausa de fauna e de flòra venent tan d'America del Nòrd coma del Sud. Per exemple, i a mai de 500 espècias d'aucèls sus l'istme. Lo clima tropical encoratja tanben la proliferacion d'espècias coloradas : insèctes, sèrps, peisses e reptils. Devesit dins sa longor par una cadena de montanhas, lo clima de l'istme es generalament umid sus son costat Atlantic mas mòstra una neta division entre sason seca e sason de las pluèjas sul costat Pacific.


text:
man
Somari
Occitan
Etimologia
Del latin manus.
Prononciacion
['ma]
Sillabas
man (1)
Nom comun
man femenin (plural: mans)
- Anat. Partida del còs dels umans e de qualques mamifèrs situada al cap del braç que permet d'agantar los objèctes o de s'arrapar.
- Manuèla d'un vam foguèt sus el, sarrant de las doas mans la tèsta joveneta e, sens un mot, de son sicap, sos pòts brosents de fèbre quichèron aquela boca que veniá de parlar. (Leon Còrdas, Sèt pans)
- fig. Direccion, costat.
- Espièt de tota man se i aviá pas quauqu'un (Max Roqueta, trach de "Lo Cromir" dins Lo grand teatre de Dieu)
Derivats
Reviradas
Neerlandés
Nom comun
man masculin


text:
1525
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1525 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Redaccion dau premier manuau d'algèbra escrich en alemand Christoff Rudolff (1499-1545). Son autor i presentèt lo simbòl modèrne de la racina carrada. D'autra part, totjorn en Alemanha, l'artista e matematician Albrecht Dürer (1471-1528) escribuèt lo premier manuau de matematicas destinat ais artistas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- Stephen Burrough, navigaire anglés.


text:
Estrogèn
Los estrogèns son d'ormonas sexualas de tipe femenin produsidas pels ovaris e, en mendre quantitat, per las glandolas renalas. Los estrogèns indusisson de fenomèns de proliferacion cellulara a l'entorn dels organs femenins, principalament l'endometri, lo sen e tanben l'ovari. An cèrt efècte preventiu de las malautiás cardiovascularas e sus l'endometri agisson en coordinacion amb los gestagèns, una autra classa d'ormona sexuala femenina qu'indusís de fenomèns de maduracion. Los estrogèns presentan lor màger quantitat al jorn 14 del cicle menstrual. Los estrogèns agisson amb divèrses grops cellulars de l'organisme, mai que mai amb d'unes ligats a l'activitat sexuala, mas tanben amb lo cervèl, amb foncion endocrina mas tanben neurotransmetritz. Dins sas foncions endocrinas, los estrogèns travèrsan la membrana cellulara per arribar al nuclèu, que s'encargan d'i activar o desactivar de gèns determinats, en regulant la sintèsi de las proteïnas. Los caractèrs sexuals segondaris, coma los pels pubics e de las aissèlas començan tanben de créisser quand los nivèls d'estrogèn aumentan. Los tres estrogèns naturals son l'estradiòl, l'estriòl e l'estrona.


text:
Villes et mairies du Canton de Capellen (9)
Liste des communes
Käerjeng
Ville de Käerjeng, localité du Luxembourg de 9 400 habitants.
La mairie de Käerjeng a une adresse e-mail et un site Internet.
Mamer
Ville de Mamer, localité du Luxembourg de 7 200 habitants.
La mairie de Mamer a une adresse e-mail et un site Internet.
Kehlen
Ville de Kehlen, localité du Luxembourg de 4 800 habitants.
La mairie de Kehlen a une adresse e-mail et un site Internet.
Steinfort
Ville de Steinfort, localité du Luxembourg de 4 400 habitants.
La mairie de Steinfort a une adresse e-mail et un site Internet.
Dippach
Ville de Dippach, localité du Luxembourg de 3 400 habitants.
La mairie de Dippach a une adresse e-mail et un site Internet.
Kopstal
Ville de Kopstal, localité du Luxembourg de 3 100 habitants.
La mairie de Kopstal a une adresse e-mail et un site Internet.
Hobscheid
Ville de Hobscheid, localité du Luxembourg de 2 900 habitants.
La mairie de Hobscheid a une adresse e-mail et un site Internet.
Koerich
Ville de Koerich, localité du Luxembourg de 2 000 habitants.
La mairie de Koerich a une adresse e-mail et un site Internet.
Garnich
Village de Garnich, localité du Luxembourg de 1 700 habitants.
La mairie de Garnich a une adresse e-mail et un site Internet.
Septfontaines
Village de Septfontaines, localité du Luxembourg de -1 000 habitants.
La mairie de Septfontaines a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Gaetana Agnesi
Maria Gaetana Agnesi (Milan, 1828-1889), coneguda coma la bruèissa Agnesi en causa d'una traduccion erronèa d'una recèrca que faguèt subre la corba versiera, foguèt una femna que seriá estada urosa isolada dins un convent au luoc de se distinguir dins la comunautat intellectuala coma o faguèt. Son libre Institucions analiticas a l'usatge de la joventut italiana foguèt considerat per l'Acadèmia dei Sciéncias de París coma lo melhor tractat de calcul diferenciau e integrau dempuei aquelei de L'Hôpital e de Euler.


text:
Gropament Europèu de Cooperacion Territoriala Pirenèus-Mediterranèa
Lo Gropament Europèu de Cooperacion Territoriala Pirenèus-Mediterranèa (o Euroregion Pirenèus-Mediterranèa) es una euroregion que compren las comunautats autonòmas de Catalonha e de las Illas Balearas e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Istòria[modificar | modificar la font]
Creat en 2004 amb 5 regions e comunautats, se perdèt Aragon en 2006 per causa del conflicte entre Aragon e Catalonha sus las possessions eclesiasticas dins la Franja del Ponent.
La presidéncia càmbia cada an e mièg:
- Martin Malvy del 10 de febrièr de 2006 al 3 de decembre de 2007
- Francesc Antich entrò lo 18 de junh de 2009
- Georges Frêche entrò sa mòrt (24 d'octobre de 2010), puèi Christian Bourquin entrò lo 16 d'abril de 2011
- Artur Mas entrò lo 20 d'octobre de 2012
- Martin Malvy tornar entrò lo 5 de mai de 2014
- José Ramón Bauzá entrò sa desfacha electorala (2 de julhet de 2015), puèi Francina Armengol entrò lo 5 d'octobre de 2015
- Damien Alary entrò las eleccions regionalas francesas de decembre de 2015, puèi Martin Malvy ad interim (del 1èr al 4 de genièr de 2016) e desenant Carole Delga dempuèi son eleccion a la presidéncia de la region Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus (4 de genièr de 2016)
Lo 27 d’octobre de 2014, l’article 15 dels estatuts novèls apond l’occitan coma quatrena lenga oficiala de l’euroregion, amb lo catalan, l’espanhòl e lo francés. Pasmens es pas l’occitan demèst las tres lengas de trabalh.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Estatuts del GECT Pirenèus-Mediterranèa, version occitana, sul sit del GECT.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca) (es) (fr) Euroregio.eu, sit oficial.


text:
Judaïsme
Lo judaïsme (en ebrieu יהדות Yahadut) designa la tradicion e la cultura religiosa dels jusieus, los descendents dels ebrieus israelitas de Judèa e los que se son convertits. Lo judaïsme compòrta d'elements religioses, de còde de conducha, una legislacion, de rites, e de costumas pas especificament religiosas.
Segon sos tèxtes fondadors, particularament lo Tanakh, la fe dels ancians israelitas, e de lors descendents, los jusieus, es basada sus una aliança (en ebrieu: ברית brit) contractada entre Dieu e Abraam e tornarmai amb Moïses. Lo judaïsme es, doncas, una religion abraamica, fondada sus la Lei mosaïca, los escriches profetics e los autres Escrichs, collectivament apelats Tanakh, Miqra o Bíblia ebraïca.
Se fonda sul culte del Dieu d'Abraam, Isaac e Jacòb, YHWH, Elohim del Nom inefable, Un, Unic, omniscient, omnipotent, just, caritable, misericordiós, transcendent, agent creat lo mond, e continuant de s'implicar dins sa destinada, fasent irrupcion dins l'Istòria, coma o demòstra en far sortir d'Egipte los mainatges d'Israèl. Son culte èra assegurat pels cohanim e centrat sul Temple de Jerusalèm, destruch dos còps.
Lo judaïsme es una de las primièras fes purament monoteïstas conegudas, e una de las pus ancianas tradicions religiosas encara practicadas de nòstres jorns. Las valors e l'istòria del pòble jusieu son la fònt d'autras religions abraamicas, coma lo cristianisme, l'islam e lo Bahá'í.


text:
Còsta d'Evòri
Còsta d'Evòri (en francés, Côte d'Ivoire) es un país situat en Africa Occidentala. Limita amb Libèria e Guinèa a l'oèst; Mali e Burkina Faso al nòrd; Ghana a l'èst, e amb lo Golf de Guinèa al sud.
Lo gentilici es evorian -ana.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
L'istòria evoriana es mau coneguda avans l'arribada deis Europèus au sègle XV en causa de la manca de documents escrichs. Coma leis autrei país d'Africa Occidentala, lo poblament complèx de la region indica l'existéncia d'importants braçatges de populacions e lei Portugués trobèron de Senofos, de Malinkes, de Baules, d'Agnis, d'Abrons e de Betes. La coexisténcia entre aquelei grops etnics èra pas pacifica mai lei conflictes majors rars car ges de pòble aviá la poissança necessària per impausar son autoritat.
A partir de la fin dau sègle XVII, de princes ashantis, caças de la savana, venguèron s'installar dins lei regions maritimas. I fondèron lei premiereis estats vertadiers installats sus lo territòri evorian coma l'Empèri Ashanti, centrat sus lo Ghana actuau mai que sa periferia se trobava en partida en Còsta d'Evòri. Lo modèl estatau ashanti foguèt rapidament imitat per de pòbles vesins, especialament lei Baules que fondèron un reiaume dins lo centre dau territòri evorian. Pasmens, sa dinastia fondatritz dispareguèt rapidament e lo reiaume se fragmentèt.
Au sègle XVIII, de Diulas fondèron l'Empèri de Kong dins lo nòrd-oèst. Aquel estat venguèt una poissança marchanda importanta mai son estabilitat intèrna èra mau-segura. Sa participacion au comèrci transsaharian entraïnèt l'islamizacion d'una partida de seis elèits economics e politics e li donèt un important raionament culturau. En 1897, foguèt destruch per lei fòrças de Samory Touré, un marchand e cap militar qu'èra a fondar lo sieu empèri en Africa de l'Oèst.
Periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lei navegaires e explorators portugués que descurbiguèron la còsta evoriana dins lo corrent dau sègle XV installèron de comptadors a Bassam e a Sassandra. Dau sègle XVI au sègle XIX, lei Olandés e lei Francés s'interessèron tanben a la region e i fondèron comptadors e fòrts. Pasmens, l'activitat comerciala i demorèt relativament limitada car la region èra inespitaliera e car lei senhors locaus participavan pas a la tracha negriera.
A partir de la segonda mitat dau sègle XIX, França comencèt la colonizacion de la region. Inicialament, son metòde foguèt la signatura de tractats de protectorat ambé lei reiaumes dau litorau. En revènge, a partir de 1893, la penetracion dins lei regions interioras se turtèt a l'ostilitat dei populacions indigènas de la seuva tropicala. Certanei tribüs i resistiguèron fins ais annadas 1910. Pasmens, l'oposicion pus importanta a la conquista francesa foguèt aquela de l'Estat de Samory que foguèt pas vencut avans 1898.
La Còsta d'Evòri venguèt oficialament una colonia en 1893. Son esplecha se concentrèt sus lo desvolopament de plantacions (cafè, bananas, cacau) que foncionèron principalament gràcias au trabalh fòrçat (abolit en 1946). D'efèct, la màger part de la populacion èra somesa a l'estatut de l'indigenat franc d'una pichona minoritat liada au poder coloniau (caps tradicionaus, foncionaris, plantaires africans, tiralhaires senegalés... etc.). D'autra part, en causa de la manca d'abitants, una partida importanta deis obriers agricòlas venián dei territòris mossis — lo Burkina Faso actuau — qu'èran utilizats coma resèrva de man d'òbra per França.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, França cambièt de politica e donèt de drechs vertadiers ai populacions autoctònas. Félix Houphouët-Boigny, fondator d'un sindicat de plantaires africans en 1944, venguèt la figura principala de la vida politica africana de l'après-guèrra. Defendiguèt ambé succès leis interès dei plantaires africans e la Còsta d'Evòri foguèt alora la colonia francesa pus prospèra d'Africa. Participèt tanben ai discussions regardant l'evolucion institucionala de l'Africa Occidentala Francesa. D'efèct, de 1956 a 1960, París assaièt mai d'un còp de tornar organizar lei relacions entre la metropòli e l'Empèri mai son declin e lei trèbols liats a la Guèrra d'Argeria entraïnèron finalament sa disparicion. Ansin, la Còsta d'Evòri venguèt independenta lo 7 d'aost de 1960 ambé l'acòrd de França.
La Còsta d'Evòri independenta[modificar | modificar la font]
Lo « miracle » economic evorian[modificar | modificar la font]
Félix Houphouët-Boigny dirigiguèt lo país de l'independéncia a sa mòrt en 1993. Au començament deis annadas 1960, eliminèt seis adversaris politics e son partit, lo Partit Democratic de Còsta d'Evòri (PDCI), venguèt partit unic. Aliat fidèu de França, son poder foguèt pas contestat fins a 1990 e l'organizacion de plusors grèvas e manifestacions de foncionaris e d'estudiants. Obligat de liberalizar son regime, autorizèt tornarmai l'existéncia de partits d'oposicion mai lo PDCI contunièt de dominar la vida politica.
Economicament, lo periòde de Houphouët-Boigny veguèt lo desvolopament espectaclós dei plantacions (cafè e cacau) qu'assegurèron la prosperitat d'una classa de pichons plantaires. Lei revenguts d'aquela activitat permetèron de finançar d'infrastructuras (rotas, pòrts... etc.) e d'administracions eficaças (escòlas, politica sociala, politica d'estabilitat dei pretz agricòlas... etc.) e la Còsta d'Evòri venguèt l'estat pus avançat d'Africa Occidentala. Dins aquò, a partir deis annadas 1980, la demenicion dau cors dei matèrias premieras comencèt de causar de dificultats economicas.
La guèrra civila[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Houphouët-Boigny, Henri Konan Bédié, president de l'Assemblada Nacionala, s'autoproclamèt president. Modifiquèt lei lèis regardant lo ciutadanatge e limitèt lo drech de candidatura ais enfants de parents evorians. Aquò entraïnèt l'exclusion de 30% dau còrs electorau, compres l'ancian Premier Ministre Alassane Ouattara. Conjugat ambé la perseguida de la demenicion dei revenguts eissits dei plantacions, aquò entraïnèt de crisis politicas e economicas. Ansin, en 1999, un còp d'estat reversèt Henri Konan Bédié. Lo generau Robert Gueï prenguèt lo poder mai foguèt batut ais eleccions de 2000 per Laurent Gbagbo.
Gbagbo contunièt la politica « d'ivoirité », çò qu'agravèt la crisi. En setembre de 2002, una rebellion prenguèt leis armas dins lei regions dau nòrd, onte lo nombre d'abitants excluchs originaris dei país vesins èra important, e assaièt de prendre lo poder dins la capitala. Pasmens, lei partisans dau president capitèron de gardar lo contraròtle d'Abidjan (onte Robert Gueï foguèt assassinat dins de circonstàncias mau conegudas) entraïnant la division dau país entre un nòrd ocupat per lei rebèls e un sud tengut per lei leialistas. França intervenguèt militarament per arrestar lei combats e negociar la patz.
Pasmens, la mediacion francesa se debanèt mau. Ansin, per exemple, en 2004, París destruguèt l'aviacion evoriana après lo bombardament d'una posicion francesa per d'avions de l'armada leialista. Puei, divèrseis acòrds entre Guillaume Soro, figura principala de la rebellion, e Laurent Gbagbo foguèron signats. Devián permetre l'organizacion d'eleccions mai lei questions regardant lo ciutadanatge e lei listas electoralas retardèron l'escrutinh.
L'eleccion presidenciala aguèt finalament luòc en octòbre e novembre de 2010 e opausèt principalament Laurent Gbagbo a Alassane Ouattara, sostengut per la rebellion. A l'eissida d'un vòte contestat per lei dos camps, la comission cargada de susvelhar l'escrutinh donèt la victòria au segond. Pasmens, lo resultat foguèt pas reconegut per Gbagbo e de combats opausèron lei partisans dei dos candidats dins la capitala. Finalament, en abriu de 2011, lei fòrças d'Alassane Ouattara, sostengudas per França, capturèron Laurent Gbagbo.
La Còsta d'Evòri dempuei 2011[modificar | modificar la font]
Dempuei 2011, la Còsta d'Evòri conoís un periòde de desvolopament economic important gràcias a una remontada dau cors dei produchs agricòlas, una politica d'investiments dins leis infrastructuras publicas e un retorn dei companhiás estrangieras (principalament francesas). Aqueu bilanç economic favorizèt la reeleccion aisada d'Alassane Ouattara en 2015 maugrat una participacion febla entraïnada per lo boicòt dei fidèus de Gbagbo. Ansin, se la situacion economica se melhora, la situacion politica demora encara una fònt de tensions grèvas au sen de la societat.
Politica[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1983, la capitala oficiala de Còsta d'Evòri es Yamoussoukro. Malgrat aiçò, Abidjan contunha d'èsser la capitala economica e sèti de totas las delegacions diplomaticas. La populacion contunha de sofrir a causa d'una guèrra civila en cors. Las organizacions internacionalas de dreches umans an senhalat de problèmas amb lo tractament dels presonièrs non combatents per ambedós partits e lo retorn de l'esclavatge infantil entre los trabalhaires dins la produccion de cacau.
Geografia[modificar | modificar la font]
Còsta d'Evòri ofrís una gamma variada de païsatges, dempuèi la savana desertica al nòrd fins a la selva verge. Lo limit sud o marcan de vastas plajas. Aquesta zòna, pus pluviosa, se caracteriza per las grandas plantacions de produches d'exportacion: cafè, cacau e banana. Al nòrd lo païsatge se vei conformat per una plana granitica recobèrta de savanas. En aqueste airal son cultivats per pichons proprietaris de tèrras lo sorgo, lo milh e la cacauèta.
Organizacion administrativa[modificar | modificar la font]
A l’independéncia, la Còsta d’Evòri èra devesida en 4 departaments. N’i a per ara 108. Los departaments son devesits en josprefecturas.
Sètze regions foguèron creadas en 1997. N’i a per ara 31.
Un nivèl superior, lo districte, foguèt creat en 2011. N’i a 12.
Dos autres districtes, los districtes autonòms d’Adidjan e Iamossocrò son pas devesits en regions ni en departaments.
Lo nivèl inferior es la comuna.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Còsta d'Evòri.


text:
Cuverville-sur-Yères
Cuverville-sur-Yères es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fief Dels senhors de Pardieu de Avresmenil, castèl fortificat en ruïna a Grata Panche e pòrta ogivale de la Modèl:S-.
Fief des seigneurs de Pardieu d'Avresmenil, château fortifié en ruine à Gratte Panche et porte ogivale du Modèl:S-.


text:
.
30.12.07
Sarko i la laïcitat republicana
.
1 comentari:
-
-
Adiu,
De la laïcitat "à la française" se n'en podrà escriure qu'en fasem referéncia a l'istòria d'aqueste combat per erradicar l'integrisme catolic de França.
Car es ben aiçò que a matat catares (1229 interdiccion del papa de la Bíblia en occitan), protestants (calvinista e luterians), mai tanben jasenistas... cal se recordar tanben que l'avesque de Lorda a refusat que l'inscripcion en occitan siaguèsse notada sobre l'entrada de la cauna de la Bernadeta de Lorda, e una peticion populara al entorn de la fin del XIXen sègle a capitar d'o far acceptar.
L'integrisme catolic a començat d'èstre tocat per la filosofia dels "Lumières", puèi la revolucion dicha "française" (que asseparava la nacionalitat e la ciutadanetat, èrem subjècte del rei que aviá una administracion basicament catolica, sem devengut ciutadan pendent 3 annadas, puèi lo bonapartisme a capvirat los paradigmes politics per los donar mai pervèrs), puèi la republica a la fin del sègle XIXen a portat l'idèa qu'es estada plaçada en lei en 1905.
S'ataca a aiçò tal que Naboleon Ier zo vòl far es s'atacar als fondaments de la patz en França, cada religion del seu costat e l'Estat podrà se persegre, senon.... L'integrisme serà segurament pas catolic, mas musulman.
Alara, benlèu que mantunes independentistas catalans podràn ne trapar utilitats politicas, mas n'en soi gaire segur, encara mens pels occitanistas politics.
Ben coralament
- 30/12/07 19:31


text:
Košice (region)
La region de Košice (en eslovac, Košický kraj) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001.
Sa capitala es Košice.
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa d'11 districtes : Gelnica, Košice I, Košice II, Košice III, Košice IV, Košice-forécia, Michalovce, Rožňava, Sobrance, Spišská Nová Ves e Trebišov.
Govèrn local[modificar | modificar la font]
Lo governador es Zdenko Trebuľa dempuèi 2005.
Lista dels governadors:
- 2001 - 2005 - Rudolf Bauer (KDH, DS)
- 2005 - Zdenko Trebuľa (SMER, HZD)
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 31 de decembre de 2008 Estadisticas eslovacas oficialas
- ↑ [1]


text:
Lo Prince
Lo Prince (Il Principe(it) o De Principatibus (la)) es un tractat de politica escrich per Nicolau Maquiavèl (1469 - 1527). L'òbra, escricha en 1513, interrompèt temporàriament la redaccion dels Discorses sul primièr decenni de Titus Livi, e completada mai tard lo primièr semestre de 1514; foguèt dedicada a Laurenç II de Medici que tanben dediquèt lo darrièr capítol (XXVI), escrich possiblament per lo pregar de liberar e d'unificar politicament Itàlia. Lo Prince foguèt publicat postumament en 1532 e representa una estapa importanta dins lo desvolopament d'una concepcion realista de la politica. L'òbra foguèt considerada coma lo punt de despartir de la sciéncia politica modèrna que Maquiavèl, se fondant sul naturalisme renaissentista, trenca amb la dependéncia de la politica amb la morala, la religion o a l'idealizacion e realiza un analisi e descripcion de la societat que se basa sus la realitat efectiva, segon de principis realistas e immanents.
Tèsi politica del Prince[modificar | modificar la font]
Malgrat las conviccions republicanas de Maquiavèl, Lo Prínce defend una tèsi absolutista del poder politic, coma solucion a la flaquesa e fragmentacion dels pichons Estats italians per que pòscan far front als poderosas monarquias francesa e espanhòla. Es dins aquel contèxte que cal interpretar la figura del prince nòu que demanda un Estat nacional Italian de fòrta coesion.
Estructura de l'òbra[modificar | modificar la font]
Es dividida en quatre partidas principalas:
- Capítols I-XI: Cossí advenisson e cossí domòran los principats, sobretot l'interessan los principats nòus. Dins lo capítol IX fa referéncia als principats eclesiastics e mòstra lo seu mesprètz per la politica temporala de la Glèisa (Lo libre demorèt de contunh a l'Indèx dels libres proïbits per l'Inquisicion [1]).
- Capítols XII-XIV: Sul problèma de la securitat e las armas, las considèra indispensablas e que lo prince siá al front de l'armada.
- Capítols XV-XXIII: Comportament del prince al respècte dels subjèctes e amics. Fa una politica realista conscient que las aparéncias son sovent mai efectivas que la veritat, que, avegadas la morala se cal daissar de costat (al favor dels interesses collectius que lo governant deu de donar sobretot e sens èsser odiat pel seu pòble.
- Capítols XXIV-XXVI: Estudia la situacion contemporanèa de l'Itàlia de la seuna epòca per n'assegurar lo reviscòl. Dins aquel aspècte la posteritat se trufèt de Maquiavèl, considerant que el, "l'oportunista", "lo maquiavelic", pretendava pas vertadièrament descriure la politica, mas unicament crear "una aisina" per l'Itàlia oprimida pels estrangièrs (e non pas un escrich vertadièrament dedicat a totòm que vòlga ne far usatge, es a dire, a tota l'umanitat).
En definitiva encara que Maquiavèl dota pas de la validitat de la morala, la subordona a las finalitats de l'Estat. Pasmens destaca que lo prince no es lo mèstre del principat mas lo seu servitor. Maquiavèl vei un modèl contemporanèu de l'Estat nòu dins la figura de Cesar Borgia.