c: text/html

text:
1863
Aquesta pagina concernís l'an 1863 del calendièr gregorian.
Somari
EvenimentsModificar
OccitàniaModificar
FrançaModificar
Perseguida de l'expedicion mexicana acomençada a la fin de 1861. Après la revirada de l'annada precedenta, l'emperaire Napoleon III mandèt de mejans militars vertadiers per installar un govèrn conservador e catolic en Mexic. Après lo sètge acarnat de Puebla (16 de març - 17 de mai), lei fòrças francesas dau generau Forey capitèron de conquistar Mexico sensa combat. I installèron un govèrn provisòri fòrça conservador que demandèt oficialament a Napoleon III de trobar un sobeiran per Mexic. Pasmens, maugrat aqueu succès, lo projècte francés de crear un estat mexican estable aliat conoguèt de dificultats car la màger part de la populacion demorèt fidèla au govèrn legau dau liberau Benito Juárez.
EuròpaModificar
AfricaModificar
EtiopiaModificar
Refús britanic d'acceptar la prepausicion d'aliança etiopiana còntra l'Empèri Otoman. D'efèct, Londres preferiguèt mantenir sei relacions ambé lei Turcs que representavan un aliat important dins la lucha còntra Russia. Coma lei Britanics mandèron ges de respònsa oficiala, lo negus Tewodros II se despacientèt e lei relacions se desgradèron.
Reiaume MerinaModificar
Perseguida de sa politica de modernizacion accelerada basada sus lo modèl europèu per lo rèi Radama II. Pasmens, aquò se turtava a d'oposicions importantas e certanei regions èran l'objècte de combats entre partisans e adversaris dei reformas. Dins aquò, la signatura d'un acòrd laissant la mitat nòrd a un aventurier francés suscitèt l'inquietud de la màger part deis elèits. Lo 11 de mai, un complòt dirigit per lo Premier Ministre Rainivoninahitriniony assassinèt donc lo rèi per mantenir la sobeiranetat dau reiaume. Foguèt remplaçat per una nivèça de Ranavalona Ièra dicha Rasoherina. Dins l'illa, Rainivoninahitriniony ordonèt de restaurar l'òrdre (→ 1864).
AmericaModificar
MexicModificar
Perseguida de la Guèrra de Mexic amb una segonda expedicion francesa còntra Mexico. Au contrari de l'annada precedenta, lei Francés engatjèron de tropas importantas equipadas d'artilhariá pesuca. Lo govèrn liberau de Benito Juárez gropèt sei fòrças principalas en Puebla que foguèt assetjada dau 16 de març au 17 de mai. La garnison deguèt finalament capitular permetent ai Francés d'intrar dins la capitala onte formèron un govèrn conservador que demandèt oficialament a l'emperaire Napoleon III de trobar un sobeiran per lo país. Pasmens, au contrari deis avejaires optimistas dei conservadors, la màger part de Mexic refusèt de sostenir lo govèrn novèu e Juárez poguèt donc se retirar vèrs lo nòrd per contuniar lo combat.
AsiaModificar
ChinaModificar
Dins lo corrent de l'annada, lei fòrças Qing reorganizadas per lei Britanics comencèron d'atacar lo còr dei regions taiping. En particular, reconquistèron Suzhou e poguèron preparar una ataca còntra Nanquin per l'annada venenta. Còntra lei Nian, Sengge Rinchen averèt un succès important que sei fòrças capitèron de tuar lo cap de la revòuta, Zhang Lexing.
JaponModificar
Consequéncia deis atacas còntra leis estrangiers e de la manca de reaccion deis autoritats (→ 1861, 1862), lei demonstracions de fòrça occidentalas se succediguèron lòng dau litorau japonés. Premier, lo 16 de julhet, un naviri Estatsunidenc ataquèt una pichona flòta japonesa dins la baia de Shimonoseki. Un naviri japonés foguèt destruch. Puei, dins lo meteis sector, lei Francés destruguèron una pichona vila e una posicion d'artilhariá dins lo corrent d'aost. Enfin, après lo murtre d'un marchand anglés, la flòta britanica bombardèt Kagoshima (→ 1864).
ArtsModificar
PinturaModificar
En França, a la demanda de l'emperaire Napoleon III (1852-1870), foguèt organizat lo Salon dei refusats que presentava leis òbras de plusors artistas refusats per leis exposicions academicas. Entre lei tablèus presents, se trobava la pintura impressionista Le Déjeuner sur l'herbe d'Édouard Manet (1832-1883) que foguèt a l'origina d'un escandòl important. D'efèct, representava una frema nusa dins un contèxte contemporanèu.
Sciéncias e tecnicasModificar
EconomiaModificar
NaissençasModificar
- 1 de genièr - Pierre de Coubertin, istorian francés, creator dels modèrnes Jòcs Olimpics (m. 1937)
- 14 de genièr - Manuel Gomes da Costa, president de Portugal (m. 1929)
- 15 de genièr - Wilhelm Marx, cancelièr alemand (m. 1946)
- 17 de genièr - David Lloyd George, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1946)
- 27 de febrièr - Joaquín Sorolla, pintor espanhòl (m. 1923)
- 12 de març - Gabriele D'Annunzio, escrivan e òme politic italian (m. 1938)
- 16 d'abril - Émile Friant, pintor francés (m. 1932)
- 16 de junh - Francisco León de la Barra, president de Mexic (m. 1939)
- 30 de julhet - Henry Ford, entrepreneire american (m. 1947)
- 11 d'agost - Gaston Domergue, president de la Republica Francesa (m. 1937)
- 1 de setembre - João Pinheiro Chagas, primièr ministre de Portugal (m. 1925)
- 13 de setembre - Arthur Henderson, òme politic escocés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1935)
- 16 d'octobre - Austen Chamberlain, òme politic britanic, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1937)
- 12 de decembre - Edvard Munch, pintor norvegian (m. 1944)
- 16 de decembre - George Santayana, poèta e filosòf espanhòl (m. 1952)
DecèssesModificar
- 10 d'abril - Giovanni Battista Amici, astronòm italian (n. 1786)
- 13 d'agost - Eugène Delacroix, pintor francés (n. 1798)
- 23 de setembre - Juan Francisco de Vidal, president de Peró (n. 1800)
- 11 de novembre - Manuel Basilio Bustamante, president d'Uruguai (n. 1785)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lozzi
Lozzi es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lozzi Es la una dels cinc comunas del Niolu e la una dels dotze comunas del Costat de Niolu-Omessa. Fa partida del « territòri de vida » Niolu del Parc natural regional de Corsega #que n'es adherent.
Lozzi est l'une des cinq communes du Niolu et l'une des douze communes du Canton de Niolu-Omessa. Elle fait partie du « territoire de vie » Niolu du Parc naturel régional de Corse dont elle est adhérente.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
dimanche, 31 janvier 2010
Haití : Los Occitans son arcuelhents e... solidaris
Mantunes Franchimands pensan que los Occitans son replegats sus se, que parlan una «langue régionale», que son comunautaristas, enfin un fum de causas que pròva que malgrat totes los viatges sul planèta que faguèron an res comprès a la civilizacion, lo pòble que la pòrta, que l'a arcuelhit en país occitan ... Avem dins un jornal recent una pròva de mai qu'es lo contrari : los Occitans son arcuelhents e solidaris.
La francofonia agradiva passa pas per Paris.
10:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : solidaritat, occitània, jacmel, haití | Facebook


text:
Alloue
Alloue ( Alloue en francés) es una comuna lemosina, situada dins lo departament de Charanta e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels esturments, en particular de las pigassas educadas, e un tumulus situat als Caillauds, testifiquen del ancienneté de l'aucupacion.
L'anciana mina de plomb argentifère de la municipalitat i auriá #èsser espetada dempuèi l'epòca gauloise.
Una via romaine passava per Concedís e los sieus vestigis son visibles al luòc-dich las Repaires[1].
Concedís fasiá partida de la província del Peitau, coma la majoritat de las municipalitats de l'oèst del Confolentais e e mai se s'i parlava jos l'Ancian Regim la lenga de oc jos forma del limousin.
Dempuèi 783 lo nom Concedís a mencionat quand Rogier, Comte de Limoges dona la tèrra de Concedís a la creacion de la abbaye de Charroux. E lo 23 d'abril de 1121, Guillaume Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, avesque de Peitieus, fa don al abbaye de Charroux de la glèisa de Concedís. Aquel prieuré bénédictin #que lo prieur i n'aviá drech de bassa, mièja e anautita justícia i aguèt saquejat l'an 1356 de contunh meses n'estat. Al Sègle XVI lo prieuré compren quatre ocupants e lo prieur. D'après un terrier de 1547, lo prieuré de Concedís possedissiá una vintena d'ostals en lo bourg e près de 125 tenures en la parròquia e las parròquias vesinas. Sus un plànol de 1740, se o tròba jouxtant la glèisa acompanhada de las siás bastissas de granja e de los sieus jardins. Lo prieuré se apaga en 1781. A vendut cossí plan nacional a la Revolucion.
Quatre fiefs e de castèls se tròban suls territòris:
Lo fief de Geuche a mencionat l'an 1396, data #que li aperten a el a las Perrot de la Lande. Al Sègle XVII es la proprietat de la familha Graciosa e i aurà vendut cossí plan nacionala a la Revolucion.
Lo solar del Age que # en 1399, Guy de l´Aage Landri, damoiseau, ret confession a Aimar abbé de Charroux, de lo sieu Modèl:Cita per el. La paraula volude designa una pichona vallée e la paraula age una pleta fortificada. Lo solar del Age i auriá #èsser ocupat successivament per las familhas Green de Marsault, de la Aage e de Verdilhac.
Lo castèl de Massignac i auriá apertengut al Sègle XV a la familha Tizon, de contunh al Sègle XVI als Barbarin, per passar de contunh a la familha Régnaud, de contunh per matrimòni, a la familha Guiot de contunh èsser lududes tanben vendut cossí plan nacional a la Revolucion.
Un molin #qu'en dépendait al nòrd a #èsser destruit.
La distincion de la Vergne #qu'a reng de châtellenie.
Des outils, en particulier des haches polies, et un tumulus situé aux Caillauds, attestent de l'ancienneté de l'occupation.
L'ancienne mine de plomb argentifère de la commune aurait été exploitée depuis l'époque gauloise.
Une voie romaine passait par Alloue et ses vestiges sont visibles au lieu-dit les Repaires[1].
Alloue faisait partie de la province du Poitou, comme la plupart des communes de l'ouest du Confolentais et bien qu'on y parlait sous l'Ancien Régime la langue d'oc sous forme du limousin.
Dès 783 le nom Alloue est mentionné quand Rogier, Comte de Limoges donne la terre d'Alloue à la création de l'abbaye de Charroux. Et le 23 avril 1121, Guillaume Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, évêque de Poitiers, fait don à l'abbaye de Charroux de l'église d'Alloue. Ce prieuré bénédictin dont le prieur avait droit de basse, moyenne et haute justice fut pillé en 1356 puis remis en état. Au Sègle XVI le prieuré comprend quatre occupants et le prieur. D'après un terrier de 1547, le prieuré d'Alloue possédait une vingtaine de maisons dans le bourg et près de 125 tenures dans la paroisse et les paroisses voisines. Sur un plan de 1740, on le retrouve jouxtant l'église accompagné de ses bâtiments de ferme et de ses jardins. Le prieuré s'éteint en 1781. Il est vendu comme bien national à la Révolution.
Quatre fiefs et châteaux se trouvent sur le territoires:
Le fief de Geuche est mentionné en 1396, date à laquelle il appartient aux Perrot de La Lande. Au Sègle XVII il est la propriété de la famille Gracieux et sera vendu comme bien national à la Révolution.
Le manoir de l'Age pour lequel en 1399, Guy de l´Aage Landri, damoiseau, rend aveu à Aimar abbé de Charroux, de son « hébergement de l´Age de Volude en Alloue ». Le mot volude désigne une petite vallée et le mot age un enclos fortifié. Le manoir de l'Age aurait été occupé successivement par les familles Green de Marsault, de l'Aage et de Verdilhac.
Le château de Massignac aurait appartenu au Sègle XV à la famille Tizon, puis au Sègle XVI aux Barbarin, pour passer ensuite à la famille Régnaud, puis par mariage, à la famille Guiot puis être lui aussi vendu comme bien national à la Révolution.
Un moulin qui en dépendait au nord a été détruit.
La seigneurie de La Vergne qui a rang de châtellenie.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Basa Mérimée Notícia N°IA16001456, Ministèri francés de la Cultura. Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « meri » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
Anguilcourt-le-Sart
Anguilcourt-le-Sart es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anguilcourt N'a absorbit Lo Sart entre 1790 e 1800.
Anguilcourt a absorbé Le Sart entre 1790 et 1800.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Gien-sur-Cure
Gien-sur-Cure es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Parc natural regional del Morvan, lo sieu territòri es pauc accidentat e fòrça descobèrt, mas es prim e fred a causa de la siá elevacion #que vària de 632 a 714 mètres al dessus del nivèl de la mar. Al sègle XIX, lo bòsc recobrava encara 171 ectaras. Aquel finage confine amb los departaments de la Còsta-d'Aur, de la Saône-e-Loire. Es agréablement situat près de la rota de Castell-Chinon, a Saulieu. A dividit en dos per un vallon, al fons #que se'n trobava un grand étang, al Nòrd #que se n'elèva la Montanha de las Epaux e al Sud, la Montanha del Gousset. Un autre réservoir mai considerable existissiá en 1865 al Sud, del primièr. Servissián totes los dos al flottage #que començava antany al bas del pòble.
- Hydrographie
- Caserius
- Cabras,
al Sud, compausat de qualques chaumières fasiá partida en 1865 de tres comunas, de tant de departament e de diocèses. #Çò que pòt far virar de cabras los sieus abitants.
- Cantierada-lès-Gien
Al Sud près de bòsc, fief #que i aviá possedit en tota justícia per l'Ostal de Chaugy-Roussillon. La , Hugues de Chaugy, #far un tractat amb Mathurin Brossard, verrier de Vergigny, près de Sant-Florentin, per i establir una fabrica de verrerie. Lududes #abandonar a aquel efièch una localizacion près de la extremitat esquèrra de la cauçada de la étang del luòc, per i bastir un ostal, un foguet e una lòtja, e lududes cedir totes los bòsques necessaris al bastiment d'aquelas bastissas e a la mantenença del fuòc, moyennant quatre écu sòl d'aur, n'aur, payable cada an al Sant-Martin d'ivèrn. Acòrdi conclús davant Louis Desplaças, notaire reial a Montcinet.
- Bòsc de Aligny, fief situat al Nòrd e agut en tota justícia. #Passar sires de Alligny als comtes del Montal, senhor del luòc e de Sant-Brisson, #que se sonavan en consequéncia, sieurs de Gien en partida.
- La Copa-Launay e Las Lignerons, situats al Nòrd, aperteniá dins l'Ostal de Loppin de Montmort, #que lo #possedir fins a la casuda de las institucions féodales. Los abitants de La Copa-Launay, passavan antany per èsser vaudois e èran fòrça temuda de los sieus vesins. Un incendi lo #consumar en 1854. Lignerons, Dividit en anautit e bas, tira lo sieu nom d'una anciana familha #que la viviá.
Commune du Parc naturel régional du Morvan, son territoire est peu accidenté et très découvert, mais il est maigre et froid à cause de son élévation qui varie de 632 à 714 mètres au dessus du niveau de la mer. Au sègle XIX, la forêt recouvrait encore 171 hectares. Ce finage confine avec les départements de la Côte-d'Or, de la Saône-et-Loire. Il est agréablement situé près de la route de Château-Chinon, à Saulieu. Il est divisé en deux par un vallon, au fond duquel se trouvait un grand étang, au Nòrd duquel s'élève la Montagne des Epaux et au Sud, la Montagne du Gousset. Un autre réservoir plus considérable existait en 1865 au Sud, du premier. Ils servaient tous les deux au flottage qui commençait autrefois au bas du village.
- Hydrographie
- Hameaux
- Chèvres,
au Sud, composé de quelques chaumières faisait partie en 1865 de trois communes, d'autant de département et de diocèses. Ce qui peut faire tourner chèvres ses habitants.
- Monceau-lès-Gien
Au Sud près des bois, fief qui était possédé en toute justice par la Maison de Chaugy-Roussillon. Le Mes invalid (avril), Hugues de Chaugy, fit un traité avec Mathurin Brossard, verrier de Vergigny, près de Saint-Florentin, pour y établir une usine de verrerie. Il lui abandonna à cet effet un emplacement près de l'extrémité gauche de la chaussée de l'étang du lieu, pour y bâtir une maison, un fourneau et une halle, et lui céder tous les bois nécessaires à la construction de ces édifices et à l'entretien du feu, moyennant quatre écu sol d'or, en or, payable chaque année à la Saint-Martin d'hiver. Accord conclu devant Louis Desplaces, notaire royal à Montcinet.
- Bois d'Aligny, fief situé au Nord et tenu en toute justice. Il passa des sires d'Alligny aux comtes du Montal, seigneur du lieu et de Saint-Brisson, qui se disaient en conséquence, sieurs de Gien en partie.
- La Coupe-Launay et Les Lignerons, situés au Nord, appartenait à la Maison de Loppin de Montmort, qui le posséda jusqu'à la chute des institutions féodales. Les habitants de La Coupe-Launay, passaient jadis pour être vaudois et étaient fort redoutés de leurs voisins. Un incendie le consuma en 1854. Lignerons, divisé en haut et bas, tire son nom d'une ancienne famille qui l'habitait.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat se trucava Joen al Sègle XIV, Jocus, es-a dire Jòc. Segon lo abbé Baudiau, aquel subernòm vendriá de la posicion d'aquela municipalitat près de fonts del riu de La Curació #que sòrt d'un bòsc de Anost.
La parròquia èra antany del diocèse de Autun e del archiprêtré de Anost, èra en 1865, la una del cinc compausant lo doyenné de Ouroux-en-Morvan. En 1790, #far partida del costat #que i aviá #èsser creat en aquel bourg. La collation de la curació èra a l'avesque e los #dire apertenián al curé e al marques de Roussillon. Suprimida pel Concordat de 1801, #venir annèxa de Moux-en-Morvan, #que i n'aguèt separat en 1845, amb un nòu títol.
La distincion d'aquel país èra en la mouvance de Castell-Chinon, e aperteniá antany al Abbé del Abbaye Sant-Rigaud, a Ligny-en-Brionnais, près de Beaune, que # i aguèt sus el vendut pels officiers del rei al bailliage de Mâcon, en 1564. I aguèt aquerit per Hugues de Chaulgy Chaugy, baron de Roussillon per la soma de 1500 libres e en recéda la mitat a Texans de Fussey, chevalier, stipulant per Texans de Vaulx, lo sieu polit-paire seigneurt de Ménesserre. A partir d'aquela epòca #demorar annéxée dins aquelas tèrras[1].
La commune s'appelait Joen au Sègle XIV, Jocus, c'est-à-dire Jeu. Selon l'abbé Baudiau, ce surnom viendrait de la position de cette commune près des sources de la rivière de La Cure qui sort d'un bois d'Anost.
La paroisse était autrefois du diocèse d'Autun et de l'archiprêtré d'Anost, elle était en 1865, l'une des cinq composant le doyenné d'Ouroux-en-Morvan. En 1790, elle fit partie du canton qui avait été créé en ce bourg. La collation de la cure était à l'évêque et les dîmes appartenaient au curé et au marquis de Roussillon. Supprimée par le Concordat de 1801, elle devint annexe de Moux-en-Morvan, dont elle fut séparée en 1845, avec un nouveau titre.
La seigneurie de ce pays était dans la mouvance de Château-Chinon, et appartenait jadis à l'Abbé de l'Abbaye Saint-Rigaud, à Ligny-en-Brionnais, près de Beaune, sur lequel elle fut vendue par les officiers du roi au bailliage de Mâcon, en 1564. Elle fut acquise par Hugues de Chaulgy Chaugy, baron de Roussillon pour la somme de 1500 livres et en recéda la moitié à Jean de Fussey, chevalier, stipulant par Jean de Vaulx, son beau-père seigneurt de Ménesserre. À partir de cette époque elle resta annéxée à ces terres[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Archiu del Castell de Chastellux, títols de Roussillon.
- ↑ Archives du Château de Chastellux, titres de Roussillon.


text:
Era pèlvis d’un esquelet parciau d’Ardipitecus ramidus ( que demorèc hè 4,4 milions d’annades ) a dat evidéncies qu’aquera aluenhada espècia ominida podie pujar en es arbes mès tanben caminar. Atau ac confirme un nau estudi hèt pes antropològs Elaine Kozma e Herman Pontzer, dera Universitat de Naua York.
Açò maugrat qu’en antropologia tostemps s’a dit qu’era evolucion des ominids entath bipedisme aurie sacrificat es abilitats d’aguesti animaus entà pujar en es arbes. Ara, totun, un nau estudi publicat ena revista Proceedings of the National Academy of Sciences confirme çò de contrari.
“Ardipitecus aurie evolucionat a solucion qu’ère ua barreja -. Çò diguec Pontzer-. Atau, auie ua capacitat fòrça desvolopada entà pujar en es arbes mès tanben entà caminar. Açò ei un hèt que non se pòt veir en es simis d’aué o en es umans”.
Ua pèlvis diferenta
En estudi hèt ara per aqueri antropològs se confirme qu’era pèlvis qu’auie Ardi ei totauments diferenta dera qu’auec, per exemple, Lucy, un especimèn basat en un esquelet d’Australopithecus afarensis e que tanben viuec en Africa mès hè solament 3,2 milions d’annades.
Segontes aquera còla d’antropològs era pèlvis d’ardipitecus ei tan longa coma era des umans e qu’açò facilitaue poder pujar en es arbes mès tanben caminar. Ère ua pèlvis que non ère coma era de Lucy, çò vò díder orientada entà darrèr dera pèlvis baisha. Aguest hèt permetie, ath delà, qu’es musculs dera esquia tanben ajudèssen en eth bipedisme, çò confirmèc era paleoantropologa Carol Ward, dera Universitat de Missouri en Columbia.
A mès, Ardi non auie un muscul gluteus maximus fòrça desvolopat – un hèt qu’an tanben es umans actuaus pr’amor que caminen – mès que l’auie relatiuaments petit. Totun, qu’es antropològs an comparat era pèlvis d’Ardi, era de Lucy, ua auta d’un Australopithecus africanus e encara ua auta d’un simi que demorèc hè 18 amilions d’annades, Ekembo nyanzae.
Es australopitecus ja non auien es madeishes capacitats entà pujar en es arbes qu’es ardipitecus. Era sua pèlvis èra diferenta e era de nyanzae non permetie caminar, coma en es simis actuaus.
Aguest nau estudi ei un aute mès des que prepausen qu’era esquia d’Ardi permetie caminar fòrça ben – çò confirmèc Owen Lovejoy, dera Universitat Kent State en Ohio-. “Es australopitecids caminauen coma nosati – çò diguc Lovejoy – mès ara auem podut demostrar qu’es ardipitecus tanben “.
Un hèt antropologic susprenent. Non pensàuem qu’es ominids caminèssen dreti coma nosati ja hè tan de temps: 4,4 milions d’annades: es caracteristiques dera nòsta espècia son donques fòrça mès ancianes.
Era Redaccion
Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita


text:
Froville
Froville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Froville Se situa entre Épinal e Nancy.
Froville se situe entre Épinal et Nancy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Eglise De "Frodonis Villa" bastida pels fraires de Clunhic dempuèi 1080.
- Charte De fondacion del prieuré confirmada per l'avesque de Toul en 1091 ; meses en commende a Modèl:La s mini-.
- Eglise de "Frodonis Villa" construite par les moines de Cluny dès 1080.
- Charte de fondation du prieuré confirmée par l'évêque de Toul en 1091 ; mis en commende au Modèl:S mini-.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
L’apèl de Cthulhu
Francis Wayland Thurston ereta de son grand oncle una boitia ente tròba un estranh bas releu mai de las nòtas sens chap ni centena. L'enquesta que decidís de menar li farà descubrir un terrible secret.
Vos prepausam lo chap d'òbra de H.P. Lovecraft lo texte que fonda lo mite de Cthulhu, un dau mai important de la literature fantastica dau segle XX, per son influéncia. Aquí, rentram dins lo Panteon Negre de quel autor qu'i desveloparà una brava partida de sas òbras.
Las primieras linhas: "La misericòrdia de l'uman, pensi, es l'incapacitat de son esperit a far lo ligam entre tot çò que conten. Vivèm sus una illa tranquilla d'ignorància al mitan de las mars negras de l'infinit, e es pas nòstre destin de viatjar tròp luènh. Las sciéncias, caduna s'esperforçant dins sa direccion pròpria, nos an benlèu nafrats un pauc fins ara. Mas un jorn, juntar amassa totas aquelas pèças de saber escampilhadas nos obrirà un vejaire tant esglasiant de la realitat e de nòstra posicion espauruganta al mitan, que siá vendrem calucs d'aquela revelacion, siá fugirem lo lum mortal per nos refugiar dins la patz e la securitat d'una novèla Edat Mejana."


text:
Diluns, 8 d'octòbre de 2018, 03h00 Economia,Internacional,Politica
Lo Fons Monetari Internacional (FMI) amaguèt deliberadament la marrida situacion de l’economia espanhòla dins un rapòrt de 2012, çò publica El País. L’estat espanhòl patissiá alavetz sa tresena annada de crisi economica e son sistèma financièr veniá d’èsser salvat amb 40 miliards d’èuros. Èra un moment fòrça delicat e l’FMI èra a mand de publicar un rapòrt sus la situacion d’Espanha. La primièra version del document definissiá la situacion coma “desolanta”, mas dins la version finala se definiguèt coma “fòrça malaisida”. E mai, d’autras paraulas foguèron “maquilhadas”.
El País a obtengut los comptes renduts de la reünion ont se debatèt l’elaboracion del rapòrt. Divèrses responsables de l’FMI èran partisans d’adocir lo ton del tèxt per alarmar pas los mercats e los mèdias. Pasmens, qualques unes denoncièron que se violava la politica de transparéncia de l’organisme.
Lo cambiament de ton del rapòrt faguèt modificar mai d’una paraula, mas lo conflicte màger durant aquela reünion èra a l’entorn del mot bleak, qu’en anglés vòl dire “desolant”. Aquel adjectiu definissiá l’economia espanhòla, mas en fin finala se remplacèt per l’expression “very difficult”, es a dire “fòrça malaisida”.
Lo director executiu de l’FMI, José Pedro Fachada, èra pas brica d’acòrdi amb aquel adociment de la redaccion. “Nòstre president es inquiet de qualques modificacions e supressions del rapòrt, concretament las que reduson significativament l’analisi dels risques. Lo Conselh [de l’FMI] insistís sus l’importància d’avertir los païses dels risques, mas aqueles avertiments son estats rebaissats considerablament”, çò diguèt.
Mas un autre director executiu, Thanos Catsambas, contestèt las paraulas de Fachada: “A nòstre president li semblèt que la version corregida èra mai apropriada”. De son caire, Martin Mühlsein, director del departament d’estrategia, de politica e d’analisi, defendèt encara mai aquel maquilhatge del rapòrt. El considerava que las paraulas modificadas cambiavan “pas lo messatge del rapòrt” e que caliá far aqueles cambiaments a causa de “la sensibilitat dels mercats” e del fach que podián quitament alimentar “los jornalistas desiroses d’exagerar lo messatge de fons”.
Lo FMI es un consultin d'extrema dreta a favor de las multinacionalas e dels bancs privats.
La primièra version del document definissiá la situacion coma “desolanta”, mas dins la version finala se definiguèt coma “fòrça malaisida”. E mai, d’autras paraulas foguèron “maquilhadas”. E ara, los membres representants oficials de mantuns estats maquilhan tot parièr la marrida situacion de la democracia espanhòla en 2018, qu'es a virar a l'embarrament de preisoni!èrs politics per delicte d'opinion e al trucassatge de populaciojns caminant pasiblament cap a de burèus d... Legir mai
urosament jornalet trapa lo temps d'evocar la situacion de l'economia espanhola.
l'economia occitana, pr'aquò, damoram shens idèa de la soa situacion...


text:
Domèvre-en-Haye
Domèvre-en-Haye es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge a flanc de serral, ancian vilatge de vignerons.
Village à flanc de coteau, ancien village de vignerons.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Présence gallo-romaine.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
05/09/2017
La rentrada, de Jan-Peire Reidi
Per son prumier jorn d’escòla, Jan Picatau de Sent-Barrancon se contentet pas de minjar la moleta de sieis uòus e de beure la roquilha de vin que sa mair aviá conhadas dins un cabas l’enmatin. Craunhet lo fromatge dau regent – lo que ’quel einnocent besilhava per escrir au tableu – e li trobet un gost de freschum. Ticlet lo vin dins los topinons de porcelana sus las taulas : era negre coma de las moras e aspre coma de la suja. Quò faguet dire au monsur : T’as crogné la craie et begu l’encre. Je vois que t’apprendrions mié pour le ventre que pour la tête. Justament, an-t-ilhs pas descubert darnierament que una partida de nòstre eime era dins nòstres budeus ? Daus milions de neuronas de l’intestin son en comunicacion directa e permanenta emb lo cerveu. « Nòstre intestin es nòstre segond cerveu », ditz lo jornau. Quò empaicha pas que la moleta plejada dins de una pelha la mair de Jan li aviá facha per son disnar – lo goiat ne’n ofrit un bocin au monsur per l’aflatar ! – era plan mai jauventa que la bacada Codesco de la cantina au jorn d’aüei. Si un organe essenciau per l’aprendissatge es mautractat, coma voletz-vos que nòstres paubres dròlles aprenan bien ? E quo es pas las barras de Fars que lurs mairs lur dònen en mòda de marende que los faran venir pus sabents !
Quante anavam a la pita escòla de Nontroneu – nòstra anciana regenta, que demòra aüei a Periguers, se vai reconeitre –, la genta domaisela que nos fasiá l’escòla nos fasiá benevolament la sopa per nos eschaurar. Aviá benleu compres l’importanca dau ventre, autre sieti de l’intelligença ! L’enser, a quatre oras, la clòcha de l’escòla disiá a chas nos que siriam benleu tornats una ora pus tard. Quo era lo temps que preniam per far un quilometre. Los que partian pus tard de l’escòla perque eran punits avian grandament lo temps de ’trapar los autres avant de ’ribar vilatge. En plaça de las barras Fars, craunhavam en chamin quauquas pomas o quauques cacaus e, si aviam enquera fam un còp ’ribats, chas nos copavan au chanteu un talòs de pan que minjavam engraissat de confitura de prunas o de fijas. Aprep, faliá donar aus lapins, virar la manivela per far mòure las jutas o los topinambors, anar querre las vachas mai benleu aidar jostar, far tetar los vedeus. Fasiá desjà brun dins las granjas e los estables. Obludavam d’aprener nòstras leiçons. Los que fasian coma me, que avian bona testa, ne’n sabian pro totparier. Sabiá ma recitacion si era pas lo prumier interrotjat ; autrament, faliá l’aprener aprep l’escòla.
Dins las annadas cincanta, la rentrada era lo prumier d’octòbre. Dempuei la fin dau mes d’aust, aviam agut lo temps de veire los jorns venir pus corts, las prumieras gòrjas rojas surtir dins los prats aprep los auratges, las irondelas s’assemblar sus los fius electrics e s’eissubir… La sason se tirava de las grandas tauladas de familha los diumencs e de las frairias emb lurs bales e lurs fuòcs d’artificis dins los borgs. L’ombra daus aubres veniá lonja, pesanta, frescha, negra… A la pescha, òm ’trapava ren pus : la ribiera meitat tarida charrejava de las fuelhas de papulon rosselardas talament espessas que lo clau de la linha cujava pas s’enfonsar dins l’aiga. Òm vesiá pus de truchas dins lo corrent e los cabòts gorjats de sautareus, plan espaurits, volian pas mòrdre. Los auseus chantavan pus gaire. Òm trobava lo silenci presque esritjos quauques còps. Quante òm auviá petar, òm se damadava lo quau dau vilatge aviá levat la lebre o tirat aus lapins.
Fin setembre, la vita chamjava. Los rasims eran madurs ; quò risiá e quò colhonava dins las vinhas. Fasian ’massar aus goiats grun per grun lo Noah tombat jos los essirments ; urosament, los gruns cuberts de terra o de fuelhas se vesian pas… L’enser, quò torrinava autorn dau cubier per traulhar la vendenha emb lo traulhador. Fasian uflar las barricas, las secodian per rasclar lo dedins emb de las chadenas. La sentor pesanta de la vendenha que preniá lo bulir vos sadolava. Quauques jorns pus tard, lo demieg gobelet de vin noveu que òm tirava de la tenilha vos laissava tot esfeunit…
Au mes d’octòbre, las chastanhas e los cacaus tombavan e los champanhòus (botareus) naissian mai que jamai. E quo era justament lo moment que faliá tornar prener lo chamin de l’escòla ! En marchar sus la rota blancha, comptava quantben de mes e de setmanas faudriá l’endurar, « ’quela salopariá d’escòla » coma ditz Picatau, jusc’a la Nadau.
Mas i aviá ren pus a far dins las terras que d’anar davant los buòus quand lo pair bladava emb lo Brabant. E ma fe, quauques jorns aprep la rentrada, quò anava mielhs. Quante lo temps se virava a l’aiga, òm se’n trobava pas pus mau, d’estre a l’acelat. Lo fornet – que Picatau ’pelava un pial – pipava pendent tot l’ivern au mitan de la maison d’escòla e òm podiá se distraire en ’visar los tableus d’istòria de França. Vercingetorix que tombava son espasa au pès de Cesar, Clovis e lo vase de Soissons, Joana d’Arc au sieti d’Orléans, Bernard Palissy que fasiá bruslar son mòble… sabe pas si quò nos inculcava l’ideologia oficiala, mas quò permetiá de raibar un pauc quante òm trobava lo temps long.
Lo dijuòus aprep disnar, aviam lo catregirme, mas quò durava gaire de temps. Un còp que aviam sonat la clòcha de l’egleisa per dire a chas nos que quo era ’chabat, podiam contunhar d’acorsar los merles dins los plais emb nòstres lança-peiras jusc’a la nuech.
Non, eram pas a nòça lo prumier d’octòbre. Me rapele pas si fasiá coma mos dròlles que avian mau de ventre la velha de la rentrada. Lo cerveu darreir mon embonilh de mainatge deviá ben sapcher çò que l’atendiá. Au vilatge, los goiats se borravan pas, mas a l’escòla, los pus fòrts fasian einoiar los pitits e, dins la cort, quò ’restava pas de se brejar. Los goiats fan coma las grandas personas : venen gelos, mocandiers, esmalits, chaitius, quand òm los barra entre quatre murs per los dondar. Los regents pòden pus far estar los dròlles d’aüei, mas mos pitits-filhs, per me, lo vielh seissanta-e-uetard, sirian presque tròp dondes !
Pus tard, en pension au collègi, barrat dins çò que Miqueu de Montanha ’pela « des geôles de jeunesse captive », calculava quantben d’annadas me restavan avant lo certificat, avant lo brevet… e faliá totjorn tornar prener lo compte perque me trompava totjorn. Quante voliá comparar ’queu temps de preison a de las distàncias sus una rota, m’embraulhava e me descoratjava enquera mai. Mas z’endurava perque aviá pus mon pair e sabiá que deuriá comptar sus ma testa per me tirar d’afar. Disian aus dròlles e a las dròllas, que « si aprenian bien a l’escòla, aurian una brava situation » : gendarmas, factors, institutors o institutriças… De que viure jusc’a la retirada sens trimar coma fasian chas nos. E quò era verai. Aüei, degun de nautres rencura ’quelas annadas de privacion de libertat. Lo sacrifici valiá plan la pena. Som-nos segurs au jorn d’aüei de puescher dire la mesma chausa a nòstres pitits-filhs que an passat lurs vacanças davant daus juecs video e que tòrnen au collègi emb un telefònet e una barra de Fars dins lur cartable ? Per los sauvar, devem comptar sus la jòia d’aprener, de comunicar, de trobar daus amics e, segur, sus lo trabalh, la paciéncia e l’imaginacion de lurs mestres. Benleu pas nonmas sus « lo retorn aus fondamentaus », si quo es coma a l’escòla que avem coneguda quante partiam l’enmatin emb una moleta, un tròç de pan e una roquilha de piqueta dins nòstra museta !
Bon coratge per la rentrada, dròlles e dròllas ! Mai per pus tard !
A Javerlhac, lo 27 dau mes d’aust de 2017
Jan-Peire Reidi
Les commentaires sont fermés.


text:
[7 milions dirèctament en dangèr, 43 milions a Tòquio, poblacion japonesa totau 128 milions]
(MAJ 21/08/2011 11h)
Tèrratrem de 6.8 richter au larg de Fukushima lo 19 d’aost cap a 7h, òra de Barcelona. Lo melt-through (sindròme chinés) que’s persegueish. Las cinc cintas de confinada (tres sonque en França dens las installacions nuclearas) deus tres reactors (257 tonas quan a Chernobyl n’i èran pas que 80 tonas) qui an honut tanlèu lo 11 de març que son probablament traucadas e lo corium a 3000° que persegueish de s’en.honçar. Quan encontra leas freaticas (Fukushima qu’ei a 200m deu Pacific) la calor qu’ac hè evaporar e lutz intensas que son emetudas. La radioactivitat que’s desvolopa : cf buas deu 4, puish deu 13, 14 e 18 d’aost : dòsis letaus que sorteishen deu sòu. Qu’ei dens l’abisme que’s persegueish la catastròfa.
Ua tenda tau com pensan de pausar suus reactors destrusits las autoritats – estosse de polimèr – que semblaré a un derisòri subertot. Au Japon com alhors la censura que’s persegueish, lo melt-through tanben.


text:
Availles-Thouarsais
Availles-Thouarsais es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A 15 quilomètres al sud-sud-es de Thouars, la municipalitat a traversat pel Thouet, un afluent de la Loire. Lo bourg a implantat sul marge drech del Thouet.
À 15 kilomètres au sud-sud-est de Thouars, la commune est traversée par le Thouet, un affluent de la Loire. Le bourg est implanté sur la rive droite du Thouet.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Availles-Thouarsais a mencionat dempuèi 1179 en lo cartulaire de Sant Jouin de Marnes e jol nom de Availlia, e en 1300, en lo Grand Gauthier. Sus la mapa de Cassini en representant la França dintre 1756 e 1789, lo vilatge a identificat jol nom de Availle.
Le village d'Availles-Thouarsais est mentionné dès 1179 dans le cartulaire de Saint Jouin de Marnes et sous le nom d'Availlia, et en 1300, dans le Grand Gauthier. Sur la carte de Cassini représentant la France entre 1756 et 1789, le village est identifié sous le nom d'Availle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Traduction occitane à partir de l’anglais de Pèire Beziat
Traduccion occitana de l’anglés de Pèire Beziat
Lo personatge de Sherlock Holmes es estat creat per Sir Arthur Conan Doyle en 1887. S’es pas lo primièr detectiu dins l’istòria de la literatura, n’es, sai que, lo mai conegut. Lo corpus de sas aventuras conten 4 romans et 56 novèlas.
Grand, linge, intelligent, s’adona qualques còps a la cocaïna, mas es tanben meloman (fa de violon), quimista e esportiu de tria (boxaire e espadaire). Sas aventuras son contadas per son brave amic lo Doctor Watson que l’acompanha dins sas enquèstas. Mai d’un sègle aprèp sa creacion, son personatge demòra plan populari. Es estat adaptat mai d’un còp dins de serias televisualas e dins de films, e aquò contunha.
Las primièras novèlas de las Aventuras de Sherlock Holmes son estadas publicadas a l’origina dins lo jornal Strand Magazine entre julhet de 1891 e junh de 1892 e puèi recampadas dins un sol libre.
Gentlemen e Aventuras recampa L’aventura del carboncle blau, L’aventura de la benda pigalhada, L’aventura del det gròs de l’engenhaire, L’aventura del nòble celibatari, Lo diadèma de bericle, e Los Faus Coirats.
Arthur Conan Doyle (né Arthur Ignatius Conan Doyle le 22 mai 1859 à Édimbourg, en Écosse, et mort le 7 juillet 1930 à Crowborough dans le Sussex), est un écrivain et médecin britannique. Conan est l’un de ses prénoms et Doyle son nom de famille. Il doit sa célébrité à ses romans et nouvelles mettant en scène le détective Sherlock Holmes - considérés comme une innovation majeure du roman policier - et le professeur Challenger. Cet écrivain prolifique a également été l’auteur de livres de science-fiction, de romans historiques, de pièces de théâtre, de poésies et d’œuvres historiques.
Il a été élevé au rang de Chevalier de l’ordre du Très vénérable ordre de Saint-Jean par le roi Édouard VII le 24 octobre 1902.
(source Wikipedia)
Lo matni de Nadal, passèri a cò de mon amic Sherlock Holmes per li far mos compliments per l’an venent. Vestit d’una gonèla roja, fenhantejava sul sofà, una pipa e un montet de jornals agorrufats èran pausats a posita de sa man drecha. A costat d’el, i aviá una cadièra palhada e a una bana del dorsièr penjava un vièlh capèl de feutre dur, raspat e fendilhat a dich d’èsser portat. Una lópia e una fòrma pels capèls èran pausadas sul sèti de la cadièra, çò que donava a pensar que lo capèl èra aquí per èsser examinat.
— Vesi que sètz ocupat, diguèri e vos desrengui benlèu.
— Non, pas brica. Soi content d’aver un amic que podèm charrar amassa de mas resultas. L’afar es dels pus ordinaris –mostrèt del det en direccion del capèl –, mas avèm aquí qualques punts que mancan pas complètament d’interès nimai d’ensenhament.
Me seguèri dins la cadierassa e me rescalfèri las mans al fuòc que beluguejava, qu’un freg canin èra tombat e que las vitras èran cobèrtas de glaç.
— M’imagini, faguèri, qu’aquesta causa, tan simpla coma sembla, es ligada a qualque istòria sorna, e qu’es l’indici que nos va guidar cap a la solucion de qualque mistèri per castigar qualque crime.
— Non, non. Pas de crime, diguèt Sherlock Holmes en risent. Solament un d’aqueles pichons incidents capricioses qu’arriban quand avètz quatre milions d’èssers umans que se coidejan dins un espaci de qualques milas carrats. Entre l’accion e la reaccion d’aqueste eissam tan sarrat de populacion, totas las combinasons d’eveniments se pòdon presentar e semblar esquèrras sens èsser criminalas. Ja avèm agut qualque experiéncia sus aquò. [...]


text:
Saint-Sixt
Saint-Sixt en arpitan (Saint-Sixt en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a dos quilomètres al sud-es de La Ròca-sus-Foron.
A formatnum:1100 {{}} mètres d'altitud sus la nautor de la municipalitat, la station de Iranja Montisel possedís tres téléskis, aital coma una pista de luge de #èsser e un mini-gòlf.
La commune se situe à deux kilomètres au sud-est de La Roche-sur-Foron.
À 1 100 mètres d'altitude sur le haut de la commune, la station d'Orange Montisel possède trois téléskis, ainsi qu'une piste de luge d'été et un mini-golf.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Guanhèrem un partit que non siguèc bric fàcil. Eth terren de joc ère fòrça pesat e açò perjudiquèc as dus equips. Eth Landorthe gessèc tamb fòrça e ena prumèra menuta Armengaud remataue de cap e Monchi auie d’enviar era pilota a cornèr. Era U.E. Bossòst responèc tamb un shut d’Adrian qu’eth portèr Guers desvièc. Degut ath estat deth terren de jòc, en dues cesions ath nòste portèr mos podèrem costar eth gol. Era U.E. Bossòst cerquèc eth gol sense guaire acert enes rematades. Tamb eth 0-0 s’arribaue ath descans. Ena dusaua mietat, eth nòste domini siguèc mès gran. Eth Landorthe sonque auèc ua clara ocasion que shutèc dehòra. Felipe, en un bon lançament de fauta, estèc a lèu de marcar mès eth portèr Guers arturèc era pilota. Miguel, en dues ocasions podèc daurir eth marcador quan ère a prop dera linea de gol entà marcar, enes dues ocasios shutèc contra eth portèr qu’ath finau siguèc eth melhor jogador deth Landorthe. Tamben se reclamèc un clar penalty en àrea deth Landorthe, hèc ath nòste jogador Sergio. Ara fin, ena menuta 80 Miguel marcaue eth 1-0. Quedauem 10 menutes de partit e eth Landorthe adelantèc es línees; en un long desplaçament de Monchi, Adrian s’escapaue deth darrèr defensa e se plantaue solet dauant deth portèr entà marcar eth 2-0, resultat que serie eth definitiu ath finau deth partit.
Aguesta victòria mos place ena zòna mieja dera classificacion, mès cau balhar continuitat enes plòplèus partits. Per lo que semble, tret deth St. Gaudens e SaliesMane, toti es auti equips van a estèr ena luita des tres plaçes entà baishar.
Eth plòplèu partit, jogam en Labarthe-Inard contra er equip locau dimenge 28 d’ hereuèr tàs 15:00 ores.
U.E. Bossòst : Monchi, Marc, Miguel, Viló, Felipe, Tito (45’ Polilla), Liaño, Sergio (75’ Ruben), Ignasi, Adrian R. e Alex (60’ Juanka).
Tarjetes auriòles :Juanka (85').
Trainer: Jordi
Arbitre : Darnaud Claude.
Gols :1-0 Miguel (80’), 2-0 Adrian R.(85’).


text:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (4 de genièr de 1643 - 31 de març de 1727 dins lo calendièr gregorian) foguèt un filosòf, teologian, matematician e fisician anglés. Newton es un dels personatges pus emblematics dins lo domeni de las sciéncias, e es conoscut subretot per son elaboracion de la mecanica classica, sa teoria de la gravitacion universala e la creacion, concurrentament amb Leibniz, del calcul infinitesimal. En optica, desvolopèt una teoria de la color basada sus l'observacion, qu'un prisma descompausa la lutz blanca en un espèctre visible. Tanben inventèt lo telescòpi de reflexion compausat d'un miralh primari concau que recebèt lo nom de telescòpi de Newton.
- 1000 articles fondamentals
- Wikipèdia:esbòs
- Article utilizant lo modèl Commons
- Scientific britanic
- Fisician britanic
- Naissença en 1643
- Decès en 1727
- Isaac Newton
- Alquimista
- Astronòm britanic
- Matematician britanic
- Personalitat de l'optica
- Membre de la Royal Society
- President de la Royal Society
- Istòria de la fisica


text:
Lenga aglutinanta
Una lenga aglutinanta es una lenga bastida per aglutinacion: que fòrça mots son formats en jónher de morfèmas amassa.
Aquel tèrme foguèt emplegat d'en primièr per Wilhelm von Humboldt en 1836 per fin de classificar las lengas d'un punt de vista morfologic .[1] Lo mot ven del vèrb latin agglutinare (pegar amassa).
Una lenga aglutinanta es una forma de lenga sintetica ont cada afixe representa una unitat de sens (coma "diminutiu," "preterit," "plural," etc.), e los morfèmas ligats son exprimits per d'afixes (e pas per de cambiaments intèrnes de la raiç del mot, o cambiament de ritme o de tonalitat). En mai, çò qu'es pus important, dins una lenga aglutinanta, los afixes fusionan pas amb los autres, e cambian pas de forma jos l'influéncia dels autres.
Las lengas sinteticas que son pas aglutinantas son sonadas lengas fusionalas; de còps que i a, combinan los afixes amassa, sovent en los cambiar drasticament dins lo processus, e en jónher mantun sens per un meteis afixe (per exemple, dins lo mot occitan "parli" , lo sufixe "-i" porta lo sens de l'indicatiu present e de la primièra persona del singular).
Exemples de lengas aglutinantas[modificar | modificar la font]
D'exemples de lengas aglutinantas son: lo basc, lo blackfoot, lo georgian, las lengas altaïcas (veire turc e tatar), lo japonés (de còps que i a classificat amb las lengas altaïcas), lo corean (de còps que i a classificat amb las lengas altaïcas), lo malai l'indonesian, fòrça lengas tibetobirmanas, las lengas dravidas, fòrça lengas oralicas (que las pus importantas son l'ongrés, lo finés e l'estonian), l'inuktitut, las lengas bantos (veire swahili), las lengas caucasencas del nòrd-èst, del nòrd-oèst e las lengas sud caucasencas, e qualques lengas mesoamericanas e de lengas indigènas d'America del Nòrd coma lo nahuatl, lo uastec, e lo salish ; lo quíchoa e l'aimara que son de lengas indigènas d'America del Sud. Una part de l'ancian Orient Pròche parlava tanben talas lengas, coma lo sumerian, l'elamita, l'urrian, l'urartian , l'attic, lo gutian, lo lullubi, e lo kassite.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Stocking, George W., The Ethnographer's Magic and Other Essays in the History of Anthropology, University of Wisconsin Press, (ISBN 0299134148, legir en linha), p. 84


text:
Cercar :
Darrièrs artistas ajustats
Darrièrs vinils ajustats
Darrièras cançons ajustadas
Jean-Bernard Plantevin
Nòva cançon/cançon - Crestet (84)
Cantaire d'expression provençala, autor compositor interprète, poèta e trobador de l'ora d'ara.
Creacions en lenga d'Òc, reviradas de cançons modèrnas en provençal, en occitan, cançons tradicionalas provençalas adobadas per far lo ligam entre tradicion e modernitat.
http://www.jbp.free.fr - jb.plantevin[aro]free[punt]fr
Disques de Jean-Bernard Plantevin
Cançons de Jean-Bernard Plantevin
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Convergéncia Occitana
Convergéncia Occitana es un collectiu associatiu aplegant un seissantenat d'associacions engatjadas per la cultura occitana dins la region de Tolosa.
Foguèt creat lo 20 de julhet de 1998 a Tolosa. Mas enlà dels problèmas d'intendéncia, se tractava pel collectiu de determinar e endralhar una vertadièra politica culturala Occitana per Tolosa.
Aqueste dialòg bastideire foguèt l'escasença d'evidenciar qu'aquesta politica deu anar fòrça mai luènh que la preservacion o la mesa en valor del nòstre patrimòni cultural mas s'inscriure subretot dins la modernitat, l'accion e la creacion.
Aquesta estructura de sinergia permetrà a las associacions concernidas de se dotar dels mejans a la nautor dels prètzfaches de complir.
Un dels primièrs objectius en acòrdi amb lo municipi de Tolosa serà la creacion d'un "Ostal d'Occitània", casa comuna e centre nerviós d'aquesta dinamica nòva.
A l'opausat dels provincialismes e regionalismes reductors e passeistas, aquest eveniment istoric es una virada per l'elaboracion d'una politica internacionala a la nautor de la vocacion de la civilizacion Occitana, e d'una capitala coma Tolosa!
Son sèti, l'Ostal d'Occitània se trapa dins l'ostal de Boisson, 11, carrièra de Malcosinat a Tolosa. S'inaugurèt lo 16 de decembre de 2006. Son president actual es Joan Francés Laffont.
Convergéncia Occitana es constituida de[modificar | modificar la font]
- Acadèmia de las Arts e Sciéncias del Pastèl
- ADOC Tarn
- Aragon Miègjorn-Pirenèus
- Ariana Regard Persan
- Brancaleone
- Breizh en òc
- Association des Cadres Catalans de Midi-Pyrénées
- Caireforcs Catars
- Caireforc Cultural Naut Bernat
- Calandreta de Castanet Tolosan
- Calandreta de Còsta Pavada
- Federacion de las Calandretas de Nauta Garona
- Federacion de las Calandretas de Miègjorn-Pirenèus
- Calandreta del País Muretin
- Calandreta de Sant Çubran
- Carrefour Culturel Arnaud Bernard
- Casal Català de Tolosa
- Centre d'Estudis de la Literatura Occitana
- Centre de Formacion Professionala de Miègjorn-Pirenèus
- Centre regional d'estudis Occitans (CREO) de Tolosa
- Centre Regional d'Estudis Occitans (CREO) de Nauta Garona
- Cercle Ramon Llull
- Collègi d'Occitània
- Comèdia Occitana Tolzana
- Compagnie Arthémuses 31
- Companhons del paratge
- Coordinacion Occitània musicala
- Consistòri del Gai Saber
- Cultures al país
- D'arts e d'òc
- Escambiar
- Escòla Occitana d'Estiu
- Fabrique Giscard
- Festenal Deodat de Severac de Sant Elix de Lauragués
- Flama Catara
- Fondacion Occitània
- Institut d'Estudis Occitans (IEO) Nacional
- IEO Miègjorn-Pirenèus
- IEO 31
- IEO Musica
- Infòc
- Institut Occitània al-Andalus
- La poesia
- Letras d'òc
- Lo jaç
- Le poton de Tolosa
- Los amics del Sabartés
- Mantenença de Lengadòc del Felibritge
- MEDOC Tolosa
- Musica d'Òc
- Ofici per l'occitan
- Oklahoma-Occitània (OK-Òc)
- org&com
- Ostal d'Occitània de l'Union
- País de Catinou e Jacouti
- Ràdio Occitània
- RESSÒC
- Set de cant
- Talent d'Òc
- Tam-tam
- Tèrra Canta
- Teatre Interregional Occitan - La Rampe
- Tolosa Brasil País d'òc
- Tolosa cantèra
- Televisió sense fronteres Networks
- TRIÒC
- Vent Terral


text:
Jiddu Krishnamurti
Jiddu Krishnamurti, nascut a Madanapalle (Índia) lo 12 de mai de 1895 e mòrt a Ojai (Califòrnia) lo 17 de febrièr de 1986, foguèt un pensaire e escriveire influent, especialament conegut per sa defensa d'idèas e de practicas pedagogicas novèlas.
Tre son adolescéncia, foguèt presentat per la societat teosofica coma un messias potencial, mas operèt rapidament una revirada per adoptar de tèsis radicalament opausadas, contra tota fòrma d'autoritat o de poder, contra la somission a las religions o las ideologias establidas, e en defensa de la libertat umana. S'opausava en particular a tota fòrma de nacionalisme, que definissiá coma un "tribalisme exaltat" o "glorificat". Pensava que caliá transformar lo "vièlh cervèl condicionat de l'òme".


text:
Eth passat diuendres, dia 26 d’agost, se detectèc fauta de cabau d’aigua en un petit tram der arriu Toran, aigües enjós dera presa de Sant Joan de Toran (Barratge de Barrier).
Eth Govèrn d’Aran se metec en contacte damb Endesa Generación que restablic aguest cabau controtlat dera coronacion dera presa. Era solucion definitiva passe pera installacion d’ua valvula e un petit tram damb tuèu qu’a de perméter era existéncia deth cabau ecologic continu en aguest tram.
Ua auta situacion excepcionau s’a produsit en arriu Valarties ara nautada deth Pònt de Ressec en un tram qu’acumulèc granes quantitats de graua arraïtz des aiguats der an 2013. Aguestes graues an absorbit era totalitat deth cabau d’aigua en aguest tram. Eth Govèrn d’Aran tanben informèc a Endesa Generación e a programat daurir es valvules der Estanh Mar entà pr’amor qu’era presa de Restanca pogue baishar de forma controtlada e hèr ua major aportacion d’aigua ar arriu Valarties en aguest tram der arriu Valarties a on s’a produsit aguest fenomèn excepcionau coma conseqüéncia dera sequèra d’aguest ostiu.


text:
Aucun produit
Les prix sont TTC
Catalogue
Kit visserie pour bride 3 trous
Manchon mâle-femelle diamètre 48.3mm à souder, longueur 150mm
Manchon mâle-femelle diamètre 51mm à souder, longueur 150mm
Manchon mâle-femelle diamètre 60.3mm à souder, longueur 150mm
Manchon mâle-femelle diamètre 63.5mm à souder, longueur 150mm
Manchon mâle-femelle diamètre 70mm à souder, longueur 150mm
Manchon mâle-femelle diamètre 76.1mm à souder, longueur 150mm
Manchon inox femelle-femelle diamètre 40 à 42mm à visser
Manchon inox femelle-femelle diamètre 45 à 47mm à visser
Manchon inox femelle-femelle diamètre 47 à 50mm à visser
Manchon inox femelle-femelle diamètre 52 à 54mm à visser
Manchon inox femelle-femelle diamètre 55 à 57mm à visser
Manchon inox femelle-femelle diamètre 56 à 58mm à visser
Manchon inox femelle-femelle diamètre 58 à 60.3mm à visser
Manchon inox femelle-femelle diamètre 63.5mm à visser
Manchon inox femelle-femelle diamètre 70mm à visser
Manchon inox femelle-femelle diamètre 76.1mm à visser


text:
Surf de nèu
Lo surf de nèu, en anglés, e snowboarding, e tanben fòrça utilizat snowbord (qu'es de fach la taula), es un espòrt per que s'utiliza una taula de nèu e que que se realizar sus l'espaci de l'esquí alpin. Tanben se pòt practicar fòra de las pistas coma en pistas especializadas ont se tròban de baranas, tubes, entre d'autras, per poder far de sauts e movements mai complicats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras mòstras de surf de nèu se faguèron al començament dels ans 1910, quand las gents volgavan fixar sos pès sus una taula de fusta contraplacada mejans de còrdas de pesca e de retnas de cavals per poder davalar los penjals del monts nevats.
Lo surf de nèu modèrne comencèt en 1965 quand Sherman Poppen, un enginhaire de Muskegon, Michigan, inventèt una joguina per sas filhas en jonhent dos esquís e los ligant a una còrda que devián se manténer sus la taula. Lo nomenèt "snurfer" (una combinacion de nèu e surf) e foguèt tan popular que Sherman Poppen vendèt la licéncia a una entrepresa, Brunswick Corporation, que vendent près d'un milion de "snurfers" pendent lo decenni seguent, mai d'un mièg milion sonque en 1966.
Al començament del decenni de 1970, Poppen organizar de competicions de snurfing a l'estacion d'esquí de Michigan que faguèt fòrça afogats de tot lo país. Un d'eles foguèt Tom Sims, un afogat del skateboarding, que fabriquèt un surf de nèu a l'escòla pendent son percors a l'ochen gra en Haddonfield, New Jersey, en 1960. Son idèa èra de cobrir la partoda superiora d'un tròç de fusta e de fixar una sisa de alumini sus la partida inferiora que, mai tard, a la mitat dels ans 1970 produsiguèt e comercializèt. Mentretant, Dimitrije Milovich, un afogat de surf qu'utilizava los platèls de la cafeteria de l'universitat per limpar sus la nèu, bastiguèt una taula de surf de nèu nomenada "Winterstick" inspirada en las taulas de surf convencional. Divèrses articles sus las taulas Winterstick dins de revistas importantas del país ajudèron far la publicitat d'aqueste espòrt tan jove.
Lo 1977, Jake Burton Carpenter, un jove de Vermont que, dempuèi los 14 ans, practicava lo snurfing, impressionèt totes los espectators d'una competicion de snurfing e Michigan amb las fixacions qu'el meteis s'èra fabricat per fixar sos pès sus la taula. Ongan, Jake Burton fondèt Burton Snowboards a Londonderry, Vermont. Las taulas de surf de nèu èran fachas de taulas de fusta flexiblas e amb de fixacions d'esquí nautic. Al començament, fòrça paucas personas crompèron sas taulas, mas, amb lo temps Burton se venguèt en la màger entrepresa de surf de nèu del mond.
Las primièras competicions en correguda donant de prèmis en argent foguèron lo Campionat Nacional de Snurfing, se debanant al Pargue Estatal de Muskegon, Michigan. Jake Burton volguava participar amb una taula de las seunas e unes participants protestèron, que consideravan qu'èra pas una taula de snurfer, pasmens, d'autres participants plaidegèron perque Jake Burton poguèsse participar amb sa taula de surf de nèu. La solucion foguèt la creacion d'un autre "Open" o division que Jake Burton ganhèt en èsser l'unic participant. Aquela, es considerada coma la primièra competicion de surf de nèu e amb prèmi d'argent.
Lo surf de nèu se faguèt venguèt sempre mai al vam a la fin del decenni de 1970 e 1980, los precursors coma Dimitrije Milovich, Jake Burton, Tom Sims e Chuck Barfoot (fondator de GNU Snowboard) arribèron amb de dessenhs, mecanismes e equipaments novèls que, pauc a pauc s'espandiguèron pel mond del surf de nèu e que coneissèm fin ara.
La primièra Correguda Nacionala de Snowboard dels EUA se debanèt en 1982 a Suicide Six, Vermont.
Lo primièr Campionat Mondial de Halfpipe se debanèt en 1983 a Soda Springs, Califòrnia.
La primièra Copa del Mond se debanèt en 1850 a Còsta Rica e als Estats Units
En 1990 se fondèt la Federacion Internacionala e Snowboard (ESF) per regular las competicions de biais universal. Mai, l'Associacion de Snowboard dels EUA (USASA) regula e organiza de competicions de surf de nèu fins ara. Uèi, los eveniments de surf de nèu de naut nivèl coma los X Games d'ivèrn, lo Air & Style, VOS Open, Jòcs Olimpics, entre d'autres, son mostrats e seguits mondialment. D'en primièr, las estacions d'esquí s'adoptèron al surf de nèu de biais mai lent que lo public. Amb lo temps, se creèt una confrontacion entre esquiaires e snowboarders. Al començament fòrça estacions d'esquí denegavan l'accès als snowboarders, puèi, lors demandavan un nivèl minim abans d'utilizar las installacions de pujada, que, se pensava alara que los snowboarders novicis levavan de las pistas nèu, es a dire, se'n portavan tota la nèu e daissavan las pistas dins marrit estat. En 1985 solament 7% de las estacions d'esquí dels Estats Units, e lo mèsme en Euròpa, permetiá l'accès als practicants de surf de nèu. Mai tard, amb lo progrès de la tecnica e de l'equipament, pauc a pauc lo snowboard foguèt mai acceptat. En 1990, la granda majoritat de las estacions d'esquí aviá de pistas separadas pel snowboarding. A l'ora d'ara, 97% de totas las estacions d'esquí als EUA e en Euròpa aculhisson lo snowboarding e an de zònas especificas pel freestyle.
Modalitats[modificar | modificar la font]
Existís un tipe de taula adaptat a las caracteristicas de cada modalitat.
- Estil liure o freestyle: se focaliza sus la realizacion de virolets nomenats en anglés tricks. Per aquestas caracteristicas s'utilizan de taulas fòrça mai flexibles e facilas de menar.
- Freeride: Es la practica del surf de nèu dins de luòcs extrèmas, fòra de pistas. Las taulas son mai regdes per aumentar lo contraròtle sus la taula.
- Correguda: consistís a davalar al mai rapidament possible per las pistas.
- Boardercross es un tipe de correguda ont los snowboarders participan totes als mèsme temps sus la mèsma pista de relièu ondulat (viradas, sauts, etc.).
- Splitboard: taula de surf de nèu talhada per la mitat dins lo sens longitudinal, que se transforma en esquís e que se pòt equipar en de pèls de fòca, permeten de caminar sus la nèu e pujar. Al moment de la davalada, se jonhon las doas mitats e la splitboard se transforma en una planxa de surf de nèu.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
(en) Bobbie Kalman e Kelley MacAulay, Extreme Snowboarding, [detalh de l’edicion] (ISBN 0778716724, legir en linha)


text:
60-Plumalhon
30 mai 2004 16:40 0 messages
BD-Jep e Fidel
pista d’esquí : caus e bonhas, docejar
bilingüe o trilingüe ?
nombre de lengas parladas dens lo monde, poliglòte, lengas romanicas , lo magiar, lengas celticas,
escòlas ABCM :
J.Petit : LE DON DES LANGUES S’ACQUIERT
J. Petit : LA France, TON PLURILINGUISME FOUT LE CAMP !
Achòna, lo petit inuit
la caça de la fòca : neurir los cans, har vestits (perissas per bòtas e parkàs), tendes, canòes, escaliratge
escabòts de cans, eslissadèras,
igló
jòcs
apariatges : ostau / personatge
mots mesclats
Agla qui parla, mainat astèc
la familha, la vila
lo jòc de tlachtli
produits desconeguts en Euròpa : milhòc, tomata, cojardets, frutas, ortalissas, polòis
arrivada de Cortés
l’elefant d’Africa
- Los elefants de JBC
la trompa : respirar e sentir
las defensas : incisivas deu haut, evòri
- Los elefants de LC
las otarias de las islas Pribilòf
au sud de l’estret de Bering, enter l’Alaska e la Russia
caça au sègle XVIau
mascles dominants en mai, hémias en junh, ninèras per los petits
noveme : la colonia tòrna tà la mar
- Lo fòca de MD
- Fòcas de MD
jòcs
laberint
religapunts
conte de JM. Dordeins : l’ahar de la professora d’anglés
BD de la vop : sus la plaja
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
L’Occitan vengut tròp precios per èsser parlat ?
Voldriái vos far partejar una pichona reflexion sus la granda dificultat de parlar occitan, o d’autras lengas minoradas, en public, amai quora aqueste public la pòt comprene, almens d’un biais aproximatiu. Aquò per ièu es un problema de legitimitat de l’usatge de la lenga dins l’expression orala la mai normala, disèm lo de la convèrsa, alara que l’usatge nòble, elevat de l’escrich e en particulièr de la literatura, e tanben de son oralizacion dins la lectura, demora legitime, quora lo simple parlat l’es pas mai. Es aital, per exemple, qu’ai pogut notar que la lenga parlada es sovent fòrça redusida dins las sesilhas de dictada occitana a las qualas ai pogut assistir. Es un pauc coma lo latin dins la messa d’un còp èra : es mai que mai una lenga sacralizada, aquí dins l’exercici de la sacro-santa dictada (lo ritual màger de l’escòla laica e apostolica francesa passat a l’occitan per tropisme franchimand, n’ai déjà parlat aquí), mas pas parlada : la presica (la presentacion de l’eveniment, escasença generalament de parlar de la dignitat de la lenga contra lo mesprètz que n’es fach) se fa en vulgar, aquí, comprenètz, en franchimand. Es una inversion espectaculara mas fòrça domajabla : lo patoès ven lenga sacrada, ven de latin : e lo francés bon… solament per parlar !
Vos vòli balhar un autre exemple. Ai assistit, la setmana passada, lo 28 d’octobre, a un polit eveniment, malurosament tròp rare, a la mediatèca (BFM) de Lemòtges. A l’iniciativa de Tiston Crestian e de Jan dau Melhau, èran convidats quatre autors qu’escrivan en occitan lemosin - Monica Sarrasin, Joan Pèire Lacomba, Jan Ganhaire, lo quite Melhau (e soi fièr de dire qu’ai fach aquí de comptes renduts de tres dels quatre[1]) - e un universitari, que trabalha dempuèi fòrça longtemps sus la literatura lemosina : Christian Bonnet. Melhau faguèt una presentacion de l’istòria de la literatura d’expression occitana en Lemosin dempuèi los trobadors dusca al jorn d’uèi, presentèt los convidats, e cadun dels quatre escrivaires legiguèt una pagina o doas de sa pluma. Enfin i ajèt una discussion entre elis plan interessanta, menada per l’amic Tiston, sus lor decision d’escriure e publicar en occitan, sus la causida tanben de zo far en grafia classica o normalizada, e tanben, sul desequilibre vengut tragic entre l’escrich encara viu e l’oral a man de se morir… Tot aquò èra fòrça interessant, mas se faguèt plan segur, levat las lecturas, tot en francés… A la debuta Ganhaire engranèt la convèrsa en oc, mas Melhau li demandèt en francés de passar al francés. E lo compreni plan, auriái ièu tanben, çò me pensi, fach coma el : cal pas far paur al monde que venon per s’assabentar e que benlèu comprenon pas, o pas tròp la lenga, cal èsser pedagòg, balhar l’enveja d’aprene, de legir… e de parlar !
Mas es plan aquí lo paradoxe. Los tèxtes legits èran de tèxtes de literatura, pas totjorn doncas tant aisits de segre a la primièra audicion e foguèron pas revirats : èra pas necessari, una corta presentacion sufisiá, e lo monde, a lors reaccions, semblavan comprene. Se comprenian aquò, clarament aurián compres tot lo demai ! Benlèu qu’aqueste cinquantenat de personas aurián aimat melhor ausir los autors platussar en occitan ? La convèrsa es totjorn mai de bon comprene que non pas la lectura, en mai d’aquò d’òbras de literatura pas totjorn simplas… Pr’aquò èra estranh d’ausir aquesta literatura tant estacada a l’oralitat, coma la de Sarrasin, de Ganhaire e d’alhors dels dos autres tanben (totis diguèron puèi lor estacament a la lenga parlada, ausida a la bòria o dins lo borg), balhada dins un environament parlat, un banh d’oralitat exclusivament francés ! Coma se foguèsse solament permés de balhar lo rebat escrich, e enauçat per l’escrich, de l’oralitat perduda, coma se la lenga foguèsse venguda un tresaur a serbar, protegir e ònorar dins son escrinh d’escritura, una moneda tròp preciosa per èsser degalhada dins la convèrsa, ont cadun parla sens tròp i soscar ! O alara al contrari ont cadun dèu tròp soscar per parlar una lenga castigada, blosa, digna de l’escrich... Es aital que sèm a far de l’occitan un mena de latin, un latin dels paubres, un latin de pacans, un latin de gusalha, pr’aquò un latin, una lenga sacralizada, e coma tota causa sacrada, sacrificada.
Joan Pèire Cavalièr
[1] Vesètz aquí lo compte rendu de Ma Lenga de Jan dau Melhau per Batista Crestian, e mas recensions de Mas Vielhas, de Melhau, de La Lison dau Peirat e de La Setmana de la Lison, de Sarrasin e Los Braves jorns de Perdilhòta de Joan Ganhaire.


text:
Koenigsmacker
Koenigsmacker es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es a Kœnigsmacker que la Canner confluissi amb la Moselle.
C'est à Kœnigsmacker que la Canner conflue avec la Moselle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Fief Dels senhors de Distroff Luxemborg
- A partir de 1222 fins en 1789, dépendit del abbaye Sant-Mathias de Trèves.
- En 1490, Kœnigsmacker èra camina de estaut (justícia) dintre Mètz e Trèves.
- Ligat a la França après 1662.
- La municipalitat de Metrich i aguèt ligat a Kœnigsmacker en 1810.
- Fief des seigneurs de Distroff Luxembourg
- À partir de 1222 jusqu'en 1789, dépendit de l'abbaye Saint-Mathias de Trèves.
- En 1490, Kœnigsmacker était marche d'estaut (justice) entre Metz et Trèves.
- Rattaché à la France après 1662.
- la commune de Metrich fut rattachée à Kœnigsmacker en 1810.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Continent
Lo mot continent ven del latin continere per « tenir ensemble », o continens terra, las « tèrras continuas ». Al sens pròpri, aquel tèrme designa una vasta espandida contunha de tèrra a la superfícia del glòbe. Pasmens, aquela definicion estrictament geografica s'emplega sovent segon de critèris istorics e culturals. Se pòt veire atal de sistèmas de continents que considèran Euròpa e Asia coma dos continents alara qu'Eurasia forma una sola espandida de tèrra.
La definicion pauc clara d'un continent mena a l'existéncia de divèrses modèls de quatre a sèt continents. Mas foguèt pas totjorn lo cas, e aqueles modèls varièron segon l'Istòria e la descobèrta de territòris novèls.
Dins son accepcion comuna, la zona continentala inclutz tanben las pichonas illas a flaca distància de las còstas, mas pas aquelas separadas per de braces de mar significatius. D'un punt de vista scientific, los continents incluson tanben las illas estacadas a las placas continentalas, coma las illas Britanicas al respècte d'Eurasia.
Somari
- 1 Istòria del tèrme
- 2 Definicions e aplicacions
- 3 Comparason
- 4 Autras divisions
- 5 En geologia
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Istòria del tèrme[modificar | modificar la font]
Las primièras definicions[modificar | modificar la font]
La primièra distincion entre los continents se faguèt pels ancians marins grècs que donèron los noms d'Euròpa e d'Asia a las tèrras dels dos costats del cors d'aiga de la mar Egèa, l'estrech dels Dardanèls, la Mar de Marmara, l'estrech del Bosfòr e la mar Negra[1]. Los noms foguèron en primièr aplicats solament per designar las tèrras prèp de la còsta e pus tard las espandidas pus alunhadas[2]. Los pensaires de la Grècia antica discutiguèron per saber s'Africa (alara nomenada Libia) se deuriá considerar coma fasent partida d'Asia o coma tresena partida del monde. Una division en tres partidas s'impausèt fin finala[3]. Del punt de vista grèc, la mar Egèa, èra lo centre del monde, amb Asia a l'Èst, Euròpa a l'Oèst e al Nòrd e Africa al Sud[4].
Los limits entre los continents son pas fixats. Inicialament, la frontièra d'Euròpa amb Asia foguèt traçada dempuèi la mar Negra, lo long de la ribièra Rioni e Georgia. Pus tard, se considerèt coma anant de la mar Negra per l'estrech de Kerch, la mar d'Azov e lo long del flume Don[5].
Nil foguèt generalament considerat coma la frontièra entre Asia e Africa. Erodòt[6], al sègle V, pasmens s'opausèt a aquela situacion, que plaçava Egipte sus dos continents. Faguèt doncas coïncidir la rompedura entre Asia e Africa amb la frontièra occidentala d'Egipte, çò que situava aquel país en Asia. Contestèt tanben la division en tres de çò qu'es en fach una sola massa[7], lo debat continua...
Eratostènes, al sègle III, notèt que qualques geografs dividissián los continents pels flumes (Nil e Don), los considerant atal coma d'« illas ». D'autres dividissián los continents per d'istmes, nomenant alara los continents « peninsulas ». Aqueles geografs fixèron la frontièra entre Euròpa e Asia a l'istme entre la mar Negra e la mar Caspiana, e la frontièra entre Asia e Africa a l'istme entre la mar Roja e l'embocadura del lac Bardawil sus la Mediterranèa[8].
Al periòde roman e a l'Edat Mejana, qualques autors prenguèron l'istme de Suèz coma frontièra entre Asia e Africa, mas gaireben totes los autors contunhan de considerar Nil o la frontièra occidentala d'Egipte coma frontièra. A l'Edat Mejana, lo monde èra representat sus la mapa en T-O, amb lo T representant las aigas de la division dels tres continents.
Arribada dels Europèus a las Americas[modificar | modificar la font]
Cristòl Colomb traversèt l'ocean Atlantic per aténher las Antilhas en 1492, dubrissent lo camin a l'exploracion e a la colonizacion europèa de las Americas. Mas malgrat sos quatre viatges cap a l'oèst, Colomb jamai pensèt d'aver atench un novèl continent e contunhèt de pensar qu'aviá atench Asia. En 1501, Amerigo Vespucci foguèt lo pilòt d'una expedicion que navigava lo long de la còsta de Brasil. Los membres de l'expedicion percorriguèron lo long camin cap al sud, lo long de la còsta de l'America del Sud, çò que confirma que las tèrras que perlongavan avián de proporcions continentalas[9],[10]. De retorn a Euròpa, Vespucci publiquèt un compte rendut de son viatge Mundus Novus (« Novèl Monde ») en 1502 o 1503[11], mas sembla que i auriá d'apondons o de modificacions d'un autre autor[12]. Quin que siá l'autor d'aquelas paraulas, se pòt legir dins Mundus Novus « descobriguèt un continent dins aquelas regions del sud qu'es abitat per mai de personas e d'animals qu'en Euròpa, en Asia o en Africa »[13], primièra identificacion explicita de las Americas, un continent coma los tres autres.
Aprèp qualques annadas, lo nom de « Novèl Monde » comença d'aparéisser coma un nom per l'America del Sud. Las mapas de l'epòca mòstran clarament l'America del Nòrd coma connectada a l'Asia e l'America del Sud coma una tèrra separada[14].
En 1507, Martin Waldseemüller publiquèt una mapa del monde, Cosmographia Universalis, qu'es la primièra a mostrar l'America del Nòrd e l'America del Sud distintas d'Asia e entornejadas d'aiga. Un pichon senhal en dessús de la mapa principala explica pel primièr còp que las Americas son a èst d'Asia e son separadas d'Asia per un ocean, perque las Americas son plaçadas a l'extremitat esquèrra de la mapa e Asia a l'extremitat drecha, çò que poiriá crear una confusion. Dins lo libre d'acompanhament, Cosmographiae Introductio, Waldseemüller nòta que la tèrra se dividís en quatre partidas, Euròpa, Asia, Africa e la quatrena partida que ne bastís lo nom a partir d'Amerigo Vespucci[15]. Sus la mapa, lo mot « America » se plaça sus una partida de l'America del Sud.
Lo mot continent[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo sègle XVI, lo nom anglés continent surgís. Es un derivat del tèrme continent land, çò que significa « tèrra continua »[16] e tradusit del latin terra continens[17]. Lo nom foguèt utilizat per designar « una partida de tèrra connectada o continua »[18]. Lo mot continent s'utiliza dins la traduccion de tèxtes grècs e latins al subjècte de las tres « partidas » del monde[19].
Alara que lo mot continent foguèt utilizat per las zonas relativament pichonas de la continuitat de la tèrra, los geografs se tornèron pausar la question d'Erodòt sus las rasons perqué una sola granda massa deuriá èsser dividida en dos continents. A la mitat del sègle XVII, Peter Heylin escriguèt dins sa Cosmografia que « Un continent es una granda quantitat de tèrra, non separada per una mar en provenença de la rèsta del monde, coma l'ensemble del continent d'Euròpa, en Asia, en Africa. ». En 1727, Ephraïm Chambers escriguèt dins son Cyclopædia, « Lo monde es ordinàriament dividit en dos grands continents : l'ancian e lo novèl. ». E, dins son atlàs de 1752, Emanuel Bowen definís un continent coma « un grand espaci de la tèrra fèrma contenent fòrça païses, sens separacion d'aiga. Atal, Euròpa, Asia e Africa son un grand continent, America n'es un autre. »[20]. Pasmens, la vièlha idèa d'Euròpa, d'Asia et d'Africa coma partidas del monde persistís, e son uèi consideradas coma de continents.
Al delà dels quatre continents[modificar | modificar la font]
A partir de la fin del sègle XVIII, qualques geografs comencèron de considerar l'America del Nòrd e l'America del Sud coma doas partidas del monde, çò que fa en tot cinc partidas. Pasmens, la division en quatre foguèt globalament pus utilizada al sègle XIX[21]. Los Europèus descobriguèron Austràlia en 1606, mas per un certan temps, foguèt vista coma una partida d'Asia. A la fin del sègle XVIII, certans geografs considerèron que s'agissiá d'un continent d'esperel, çò que ne fa lo seisen (o lo cinquen per aqueles qu'America es encara un unic continent)[22]. En 1813, Samuel Butler escriguèt sus Austràlia que « [Nòva Olanda, una illa immensa, que qualques geografs designan del nom d'autre continent » e l'Oxford English Dictionary es pas clar de decènnis pus tard[23].
Antartida foguèt apercebuda en 1820 e foguèt descricha coma un continent par Charles Wilkes en 1838. Mas pauc d'atlàs la senhalan coma continent abans la Segonda Guèrra Mondiala[24].
La bandièra olimpica, concebuda en 1913, de cinc anèls representant las cinc tèrras abitadas, amb America coma un sol continent e sens comptar Antartida[25].
A partir de la mitat del sègle XIX, los atlàs dels Estats Units d'America an pus sovent tractat l'America del Nòrd e l'America del Sud coma dos continents, çò qu'es compatible amb la compreneson de la geologia e de la tectonica de las placas. Mas es totjorn pas escàs que los atlàs americans los tractan coma un sol continent, pasmens fins a la Segonda Guèrra Mondiala[26].
Pendent las darrièras annadas, i a una tendéncia per qu'Euròpa e Asia, tradicionalament consideradas coma dos continents, sián consideradas coma un sol continent, nomenat « Eurasia » — compatible amb la compreneson de la geologia e de la tectonica de las placas. Dins aquel modèl, lo monde se dividís en sièis continents (se l'America del Nòrd e l'America del Sud son consideradas coma de continents distints).
Definicions e aplicacions[modificar | modificar la font]
Existís pas de definicion unica d'un continent. Es per aquò que las culturas e las sciéncias an de listas diferentas de continents. En general, un continent deu èsser una granda espandida, compausada de tèrra fèrma amb de limits geologics significatius.
Lo critèri d'origina per designar un continent, lo critèri geografic, daissa lo pas al profit de critèris pus arbitraris, sovent istorics e culturals. Suls sèt continents pus correntament entenduts, sols Antartida e Oceania son separats dels autres continents.
Frontièras dels continents[modificar | modificar la font]
Coma la definicion d'un continent es sovent arbitrària, las separacions entre aqueles son pas totjorn clarament definidas.
L'estrech de Gibartar marca convencionalament lo limit entre Africa e Euròpa[27]. La separacion d'America del Nòrd e d'America del Sud correspond a l'istme de Panamà, una benda de tèrra estrecha.
La frontièra entre Asia e Africa generalament se fixa a l'istme de Suèz; aquò exclutz lo Sinai d'Africa[28]. Egipte se tròba a caval sus dos continents; qualques geografs prepausan pasmens de desplaçar lo limit entre aqueles dos continents a la frontièra israeloegipciana.
Per comoditat, la frontièra entre Asia e America se fixa a la frontièra russoamericana, a l'entorn de l'estrech de Bering. Las illas Komandorski son doncas asiaticas alara que las illas Aleutianas son americanas.
La separacion entre Oceania e Asia es encara uèi fòrça discutida. En 1831, l'explorator e geograf Jules Dumont d'Urville copèt Oceania en quatre regions : Polinesia, Micronesia, Melanesia e Insulíndia (alara nomenada Malàisia)[29]. Aquela darrièra partida serà apuèi estacada a Asia; aquò explica la frontièra actuala entre Asia e Oceania: l'ensemble de las illas indonesianas es asiatic alevat la Nòva Guinèa e d'illas prèpas. Mas de geografs pensan que seriá pus apropriat d'utilizar la linha Wallace[30], d'autres volrián inclure tota Indonesia en Asia salvat lo Timòr Èst.
La frontièra pus contestada es sens dobte aquela entre Asia e Euròpa[31],[32],[33], los limits d'Euròpa foguèron desplaçats segon los sègles e pauc clarament definits. Al sègle XVIII, lo Tsar Pèire Ièr desira de far de Russia una poténcia europèa. Son geograf Vasilii Tatishchev prepausa alara en 1703 que los monts Orals, lo flume d'Oral e Caucàs constituiscan la frontièra entre Euròpa e Asia a la plaça de Don qu'inclusiá alara Russia en Asia.
Amb l'espandiment recent de l'Union Europèa a las pòrtas d'Asia coma dins los Balcans e en Euròpa de l'Èst se pausa encara un còp lo problèma del traçat exacte del limit entre Euròpa e Asia. Qualques geografs, per comoditat, volrián repossar lo limit al delà de Caucàs per inclure Armenia e Georgia en Euròpa. D'autres, al contrari, volrián veire aquela frontièra fixada a la depression de Kouma-Manytch situada al nòrd de Caucàs per inclure los pòbles turcs de Caucàs en Asia[34].
L'estatut de las illas[modificar | modificar la font]
Las partidas del monde son de continents al sens larg. D'una part, tota illa es una partida del monde perque las partidas d'un monde contenon totas las tèrras emergidas, mas las illas fan pas partida dels continents (al sens comun, o al sens scientific) perque lor territòri es pas continú amb lo rèsta del continent[35],[36]. Son doncas abitualament consideradas coma apertenent al continent pus prèp. Per exemple, las Illas Canàrias — e mai espanhòlas — son restacadas a Africa, las Illas Balearas fan partida d'Euròpa e las illas del Pacific apartenon a Oceania. Es parièr per l'illa de la Reünion o l'illa Maurici que, malgrat la distància que las separan d'Africa, son consideradas coma d'illas africanas.
Nombre de continents[modificar | modificar la font]
Doas pus grandas oposicions pòrtan sus Euròpa e Asia que poirián èsser unificadas (Eurasia) e sus l'America del Nòrd e l'America del Sud que formarián America. Qualques geografs prepausan de gropar Euròpa, Asia e Africa en lo continent Afroeurasia.
Lo modèl de sèt continents s'utiliza sovent en Euròpa de l'Oèst. Lo modèl de sièis continents (Eurasia) es lo modèl causit per la comunautat scientifica. E lo modèl unissent America s'utiliza en Euròpa de l'Èst, en America del Sud.
Denominacion[modificar | modificar la font]
- Africa, adoptat dempuèi l'Antiquitat coma nom de la Tunisia actuala.
- America (du latin America), del nom d'Amerigo Vespucci, sus proposicion de Martin Waldseemüller[53].
- Antartida del latin antarcticus, del grèc ancian antí, « contra », e arktikos (« Artic »), aquel darrièr mot format a partir de arktos (« ors ») [54]. L'Artic foguèt nomenat coma aquò perque es dins la mitat del glòbe del costat de la constellacion de la Granda Orsa.
- Asia, o del nom de l'Oceanida Asia (pus comunament nomenada Climèda), o d'un derivat d'Assuwa, un Estat confederat situat a l'Oèst d'Anatolia e que son nom vendriá de l'Itita que significa « bon ».
- Euròpa, composicion dels mots grecs eurýs (eὐpύς, « larg ») e ṓps (ὤψ, « visatge »)[55].
- Oceania ven del latin oceanus, « ocean ».
Comparason[modificar | modificar la font]
Aira e populacion[modificar | modificar la font]
Lo tablèu seguent dona la superfícia, la populacion, la densitat de populacion e lo nombre de païses de cada continent, dins lo modèl de sèt continents.
La superfícia totala dels continents es 148 647 000 km², o gaireben 29% de la superfícia de la Tèrra (510 065 600 km²).
Punt culminant[modificar | modificar la font]
Lo tablèu seguent balha la lista dels continents en foncion de lor punt culminant[58],[59].
Asia a lo pus naut suc del monde, l'Everest, mas regropa de mai l'ensemble dels 10 primièrs sucs del monde, en tèrmes de nautor. Fòrça relèus son constituits en Asia, amb de massís montanhoses coma Tian Shan e Imalaia. Lo relèu sud-american es marcat per la Cordilhièra dels Andes que longa tota sa còsta èst. La disposicion del relèu nòrd-american es longitudinala : la region se descompausa en ensembles diferenciats que se succedisson de l'èst cap a l'oèst. Lo punt culminant d'America del Nòrd, lo mont McKinley, se tròba en Alaska.
Lo punt culminant d'Africa, Kilimanjaro (un volcan apagat), es partida de la valada del grand rift. Las principalas cadenas de las montanhas en Euròpa son los monts Orals, Caucàs e los Alps, aquelas darrièras abrigan lo mont Blanc, punt culminant d'Euròpa Occidentala. Antartida es, el, copat en doas partidas inegalas pels monts Transantartids, cadena de montanha de 3 500 km de long, formant una corba en « S » de la còsta de la mar de Weddell fins a la còsta de l'ocean Antartic. Oceania es un continent gaireben plan, marcat çaquelà amb de zonas montanhosas, coma l'illa de la Nòva Guinèa.
Esperança de vida[modificar | modificar la font]
Lo tablèu seguent dona l'esperança de vida dels abitants de cada continent, seguent un modèl de cinc continents.
Africa es marcada per una esperança de vida pro flaca, a causa d'un taus de mortalitat important, malgrat que siá inegal seguent las regions del territòri. Per exemple, Magrèb a un taus de mortalitat de 6 ‰ alara qu'aquel de l'Africa subsahariana arriba a 15 ‰[65].
Euròpa e Oceania son los continents qu'an la pus nauta esperança de vida, (75 ans). L'esperança de vida del continent american es baissada per aquela d'America del Sud, ont qualques païses en desvolopament an una esperança de vida pro flaca. Per exemple, en Bolívia es de solament 66,2 ans[66]. L'esperança de vida del continent asiatic es inegala, amb una esperança de 43,7 ans pels abitants d'Afganistan alara que los Chineses vivon en mejana fins a 72,9 ans.
Autras divisions[modificar | modificar la font]
Qualques partidas de continents son reconegudas coma de soscontinents, en particular aquestas sus las diferentas placas tectonicas que devesisson los continents. Los pus notables son lo soscontinent indian e la peninsula Arabica. Groenlàndia, sus la placa nòrd-americana, es a vegadas considerada coma un soscontinent. Quand America es percebuda coma un sol continent, se devesís en dos soscontinents (America del Nòrd e America del Sud)[68],[69],[70] o en divèrsas regions[71].
Qualques zonas de la crosta continentala son largament cobèrtas per la mar, mas pòdon èsser consideradas coma de continents submergits. Es lo cas de Zealandia, emergissent de la mar en Nòva Zelanda e en Nòva Caledònia, o gaireben tot submergit lo replan de Kerguelen, dins lo sud de l'ocean Indian.
Qualques illas se situan sus de seccions de la crosta continentala que se rompèron e derivèron fòra d'un dels principals continents. E que sián pas consideradas coma continents a causa de lor talha relativament pichona, pòdon èsser consideradas coma microcontinents. Madagascar, l'exemple pus tipic, generalament se considèra coma èssent partida d'Africa, mas foguèt ja descrit coma « l'ochen continent »[72].
En geologia[modificar | modificar la font]
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Pels geològs, existís a la superfícia de la Tèrra dos elements estructurals distints : la crosta continentala, formada subretot de granit e de ròcas associadas, e la crosta oceanica, de basalte e de gabbrò. Atal, lo limit entre domeni continental e domeni oceanic se tròba jos la superfícia de la mar : es alara lo « Plan continental » que se prolonga a vegadas a qualques quilomètres al delà de la còsta. Pendent la darrièra epòca glaciala (fa 20 000 ans), en Euròpa Occidentala, lo plan continental s'espandissiá a plusors desenas de quilomètres a l'oèst del litoral actual.
Deriva dels continents[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XX, Alfred Wegener remarquèt qu'amb la disposicion dels continents, la còsta èst de l'America del Sud sembla de juntar aquela de l'oèst d'Africa. D'autres ben abans aquel o avián vist, mas foguèt lo primièr a prepausar, dempuèi aquela observacion, la teoria de la deriva dels continents : un supercontinent, la Pangèa, se seriá fragmentada al començament de l'edat segondària e, dempuèi aquela data, las massas continentalas eissidas d'aquela fragmentacion derivarián a la superfícia de la Tèrra.
Al sègle XX, foguèt acceptat pels geològs que los continents limpan sus la superfícia del planeta, a l'escala dels temps geologics. Aquel procèssus es conegut jos lo nom de « deriva dels continents » e s'explica par la tectonica de las placas.
La superfícia de la Tèrra se constituís de sèt placas tectonicas majoras (e fòrça d'autras menoras). Aquelas derivan, se separan e s'assemblan per formar amb lo temps los continents d'uèi[73].
Per consequéncia, existissiá d'autres continents dins lo passat geologic, los paleocontinents. Se descobriguèt que a qualques epòcas de l'istòria de la Tèrra ont i aviá un sol grand continent sus la superfícia. Lo pus recent, la Pangèa, remonta a 180 milions d'annadas. Lo seguent « continent unic » deuriá aparéisser dins 250 milions d'annadas amb lo raprochament d'Africa, d'Eurasia e de las Americas.[74].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Toynbee, Arnold J. (1954). A Study of History. London: Oxford University Press, v. 8, pp. 711-12.
- ↑ (en) H. F. Tozer; A History of Ancient Geography; 1897 University Press, Cambridge p. 69
- ↑ (en) H. F. Tozer; A History of Ancient Geography; 1897 University Press, Cambridge p. 67
- ↑ (en) Martin W. Lewis e Kären E. Wigen, The Myth of Continents: a Critique of Metageography, University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 pp. 21-22
- ↑ (en)H. F. Tozer A History of Ancient University Press 1897 p. 68
- ↑ (en) Erodòt. Tradusit per George Rawlinson (2000).The Histories of Herodotus of Halicarnassus[1]. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, libre 2, p. 18.
- ↑ (fr)Erodòt. Tradusit per George Rawlinson (2000).The Histories of Herodotus of Halicarnassus[2]. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, livre 4, p. 38.
- ↑ (en) Estrabon. Tradusit per Horace Leonard Jones (1917). Geography.[3] Harvard University Press, libre 1, ca. 4.[4]
- ↑ Edmundo O'Gorman, The Invention of America, Indiana University Press 1961 pp. 106-112
- ↑ (fr)Amerigo Vespucci : Un nom per lo Novèl Monde
- ↑ (en)Formisano, Luciano (Ed.) (1992). Letters from a New World: Amerigo Vespucci's Discovery of America. New York: Marsilio, pp. xx-xxi. ISBN 0-941419-62-2.
- ↑ Zerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 77–79. ISBN 0-7658-0987-7.
- ↑ (en)Formisano, Luciano (Ed.) (1992). Letters from a New World: Amerigo Vespucci's Discovery of America. New York: Marsilio, p. 45. ISBN 0-941419-62-2.
- ↑ Zerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 77–79. ISBN 0-7658-0987-7.
- ↑ (en)Zerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 80–82. ISBN 0-7658-0987-7.
- ↑ "continent n." (1989) Oxford English Dictionary, 2nd edition. Oxford University Press.
- ↑ (en) "continent1 n." (2006) The Concise Oxford English Dictionary, 11th edition revised. (Ed.) Catherine Soanes and Angus Stevenson. Oxford University Press.
- ↑ Oxford English Dictionary
- ↑ (en) Martin W. Lewis e Kären, The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 29
- ↑ (en) Bowen, Emanuel. (1752). A Complete Atlas, or Distinct View of the Known World. London, p. 3.
- ↑ Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 30
- ↑ Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 30
- ↑ (en) "continent n. 5. a." (1989) Oxford English Dictionary, 2nd edition. Oxford University Press. "the great island of Australia is sometimes reckoned as another [continent]"
- ↑ (en)Martin W. Lewis e Kären E. WigenThe Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 pp. 32, 220
- ↑ The Olympic symbols. Comitat Internacional Olimpic. 2002. Lausana: Olympic Museum and Studies Centre. Las cinc anèls d'una bandièra olimpica representan los cinc continents (Africa, America, Asia, Europe, and Oceania). Vejatz tanben Association of National Olympic Committees : [5] [6] [7] [8] [9]
- ↑ Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 32
- ↑ En Africa, frontièras d'Euròpa
- ↑ http://www.encyclopediefrancaise.com/L'Asie.html (fr)L'Asie Encyclopédie Française
- ↑ (fr)Jules Dumont d'Urville, Bulletin de la Société de Géographie de Paris (Tome XVII, n°5, janvier 1832 http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k37615z)
- ↑ (en)Wallacea - a transition zone from Asia to Australia, specially rich in marine life and on land.
- ↑ (fr)http://www.cafe-geo.net/article.php3?id_article=625 Quelles frontières pour l’Europe ? 2005
- ↑ (fr)http://rh19.revues.org/document1062.html Gilles Pécout [dir.], Penser les frontières de l’Europe du XIXe au XXIe siècle. Élargissement et union : approches historiques, Paris, Éditions ENS rue d’Ulm et Presses Universitaires de France, 2004, 378 p. ISBN : 2130543014. 28 euros.]
- ↑ ifri
- ↑ (fr)Gérard Bacconnier, L'Asie en fiches, Ed Bréal 2007
- ↑ (fr)Los continents e las illas
- ↑ Encarta
- ↑ The World - Continents, Atlas of Canada
- ↑ (en)"Continent". Encyclopædia Britannica. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ (en)World, National Geographic - Xpeditions Atlas. 2006. Washington, DC: National Geographic Society.
- ↑ (en)The New Oxford Dictionary of English. 2001. New York: Oxford University Press.
- ↑ (en)"Continent". MSN Encarta Online Encyclopedia 2006.
- ↑ (en)"Continent". McArthur, Tom, ed. 1992. The Oxford Companion to the English Language. New York: Oxford University Press; p. 260.
- ↑ "(en)Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.
- ↑ (es)Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7
- ↑ (es)Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0
- ↑ "(fr)Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.
- ↑ (es)Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7
- ↑ (es)Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0
- ↑ Andre Gunder Frank ReORIENT: Global Economy in the Asian Age, University of California, Press1998, ISBN 978-0-520-21474-3
- ↑ (en)"Continent". The Columbia Encyclopedia. 2001. New York: Columbia University Press - Bartleby.
- ↑ (es)Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7
- ↑ (fr)Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0
- ↑ (fr)http://fr.encarta.msn.com/encyclopedia_761560631/Amérique.html Amérique, Encarta
- ↑ (fr) http://logos.muthos.free.fr/etymologie/A.htmweb Étymologie, site Logos & Mûthos
- ↑ (fr)http://fr.encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761579286 Europe, Encarta
- ↑ (en)http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm The List, WorldAtlas.com
- ↑ Valor obtenguda per division de la populacion per la superfícia.
- ↑ (fr)https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2020.html The World Factbook, Field Listing – Elevation, CIA
- ↑ (fr)http://www.liensutiles.org/montagnepc.htm Points culminants du monde
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=5&nom=europe, PopulationData, L'Europe
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=6&nom=oceanie, PopulationData, L'Océanie
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=2&nom=ameriques, PopulationData, L'Amérique
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=4&nom=asie, PopulationData, L'Asie
- ↑ (fr)http://www.populationdata.net/index2.php?option=continent&cid=1&nom=afrique, PopulationData, L'Afrique
- ↑ (fr)http://books.google.fr/books?id=iqXQKSBrNk4C&printsec=frontcover&dq=l'afrique+par+sylvie+brunel#PPA136,M1 Sylvie Brunel, L'Afrique, Ed Bréal 2003
- ↑ (en)https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html The CIA World Factbook 2008 - Life expectancy at birth.
- ↑ (fr)Contemporanèa de totas premièras plantas de flors, una espècia nos conta l'istòria de l'Ocean indian
- ↑ Mapa anglesa de 1770 de Jonghe
- ↑ (es)DPD: América
- ↑ (pt)Dicionário da língua portuguesa: Contiente
- ↑ En America Latina, l'America del Nòrd designa en general una region de las Americas contenent Canadà, los Estats Units d'America e Mexic, e, sovent, Groenlàndia, Sant Pèire e Miquelon, e las Bermudas, lo pont terrèstre qu'es l'America Centrala es generalament considerat coma una sosregion de l'America del Nòrd. (es)Norteamérica (Mexican version)/(es)(Spaniard version). Encarta Online Encyclopedia..
- ↑ Voix en Provenance du Village
- ↑ (fr)http://www.geopedia.fr/plaques-terre.htm Les plaques océaniques et les plaques continentales, Geopedia
- ↑ (fr)http://www.cidehom.com/apod.php ?_date=070922 La Pangée Ultime site Ciel des Hommes
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Pierre Gentelle, Géopolitique du monde contemporain, Nathan, 2008 (ISBN 9782091607825)
- (fr)La Terre - Mers • Continents • Univers, Cerise Bleue, coll. « Savoir Compact », 2008 (ISBN 9782758301974)
- (en) Hérodote, traduit par George Rawlinson (2000), The Histories of Herodotus of Halicarnassus [10].
- (en) Martin W. Lewis e Kären E. Wigen, The Myth of Continents: a Critique of Metageography, University of California Press 1997, ISBN 0-520-20742-4
- (en) H. F. Tozer A History of Ancient Geography, University, 1897
Error: No pot estar buit l'atribut
name dels indicadors d'estat de la pàgina.


text:
Lavault-de-Frétoy
Lavault-de-Frétoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lavault-De-Frétoy es un vilatge d'aperaquí 70 abitants e situat a la cœur del massís del Morvan, en lo sieu parc natural regional.
Aperaquí 75% del territòri de la municipalitat a ocupat pel bòsc, #çò que ne fa la municipalitat la mai boisée del Morvan e la una dels mai boisées de la Bourgogne[1].
Lavault-de-Frétoy est un village d'environ 70 habitants et situé au cœur du massif du Morvan, dans son parc naturel régional.
Environ 75% du territoire de la commune est occupé par la forêt, ce qui en fait la commune la plus boisée du Morvan et l'une des plus boisées de la Bourgogne[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 detlo-Morvan.html Lavault-de-Frétoy : lo vilatge çò de mès boisé del Morvan - article del 31 de julhet de 2010 del luòc del Periodic de Saône-e-Loire Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « lejsl » est défini plusieurs fois avec des contenus différents