text:
Francilly-Selency
Francilly-Selency es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Francilly-Selency Se situa a qualques quilomètres a l'Oèst de l'aglomeracion de Sant-Quentin.
Francilly-Selency se situe à quelques kilomètres à l'Ouest de l'agglomération de Saint-Quentin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1883, Francilly-Selency, caseriu de Fayet, a erigit en una municipalitat independenta per démembrement de la municipalitat de Fayet.
- En 1883, Francilly-Selency, hameau de Fayet, est érigé en une commune indépendante par démembrement de la commune de Fayet.


c: text/html

text:
United States Air Force
La Fòrça Aeriana dels Estats Units (en anglés: United States Air Force o US Air Force e USAF) es la branca aeriana de las fòrças armadas dels Estats Units. Sa mission es la defensa dels Estats Units pel contraròtle de l'aire e de l'espaci.
L'USAF èra, en 2008, la mai importanta e, tecnologicament, la mai avançada de las armadas de l'aire del mond entièr amb 5.778 avions en servici, aperaquí 156 dròns, 2.130 missils de crosièra e 450 missils balistics intercontinentals. L'USAF compta 330.000 personas en servici actiu, 74.000 dins la resèrva e 10.600 dans la gàrdia nacionala aeriana. De mai, emplega 168.900 civils incluant l'emplec indirècte de personas estrangièras.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Liberacion dau Martegue
La Liberacion dau Martegue designa l'ensems deis accions e dei combats que se debanèron entre lo 20 e lo 21 d'aost de 1944 e que permetèron la liberacion de la vila dau Martegue durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945[3]).
Tre la capitada dau desbarcament aliat de Provença e l'avançada d'un còrs estatsunidenc vèrs Sisteron, la garnison alemanda, compausada de 2 000 òmes de la 338en division d'infantariá, preparèt sa retirada e la destruccion deis infrastructuras e dei pònts martegaus. Lei principaus naviris situats dins lo pòrt, coma lo paquebòt Ville d'Alger, foguèron tanben sabordats. De son caire, la Resisténcia martegala, que la màger part de sei caps foguèron capturats lo 8 de junh de 1944, aguèt de dificultats per s'organizar. Fin finala, una delagacion menada per Marc Reimberg foguèt mandada au sèti de la Kommandantur locala per demandar la rediccion deis Alemands. Pasmens, ges de respònsa foguèt donada a aquel ultimatum car la garnison alemanda abandonèt la vila dins la nuech dau 20 au 21 d'aost. Durant sa retirada, destruguèt lei quais e lei pònts, compres lo pònt de camin de fèrre entre Marselha e Miramàs.
L'endemans, lo 21 au matin, la populacion ocupèt pauc a pauc lei carrieras per observar lei degalhs. D'aqueu temps, unei grops de resistents s'organizèron per atacar lei darriers grops de soudats alemands e cercar de soudats isolats dins lei blockhaus lòng de la costat. Uneis escaramochas se debanèron donc au sud-èst de la vila sus la rota vèrs Marselha e au nòrd sus la rota vèrs Istre. D'atacas menadas per de vedetas alemandas dempuei l'estanh de Bèrra foguèron tanben rebutadas dins lo corrent de la jornada. Aquelei combats s'acabèron per la mòrt de 10 soudats e la captura de 63 autres dins lei rengs alemands còntra un mòrt e 10 bleçats per la Resisténcia.
Lo 22, leis Estatsunidencs mandèron un grop de tres carris de combat prendre lo contraròtle de la vila e dei presoniers. Una garnison estatsunidenca s'installèt per la seguida dins la vila per reparar leis installacions dau pòrt utilas per l'avitalhament deis armadas aliadas avançant dins la Vau de Ròse. Una partida de la 338en division d'infantariá alemanda foguèt destrucha pendent la batalha de Montelaimar (21-29 d'aost de 1944).
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jacky Rabatel, Une ville du midi sous l'occupation Martigues 1939-1945, Centre de développement artistique et culturel (1986).


text:
Pòrt
- En marina, un pòrt es una cala amenatjada per aculir de barcas.
- En geografia, un pòrt es un passatge de montanha
Informatica[modificar | modificar la font]
En informatica, un pòrt a plusiorei significacions :
- un pòrt materiau es una prisa que permete de religar de periferics extèrnes a un ordinator.
- un pòrt logiciau es un systèma que permete ais ordinators de reçaupre ò de mandar d'informacions. S'anomena tanben pòrt la conversion d'un logiciau d'un sistèma operatiu a un autre.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Estent sa dobla significacion, lo toponim pòrt pòu far referéncia au relarg maritims :
- Lo Pòrt de Boc, comuna vesina de Marselha.
- Pòrt Sant Loís, comuna que s'atròva en Camarga
Mai pòu tanben es religat a la montanha, mai que mai dins lei Pirenèus :
- Lo Pòrt, comunas d'Arièja
- Lo Sompòrt, entre Bearn e Aragon.


text:
Comunautat urbana de Tolosa Metropòli
La Comunautat urbana de Tolosa Metropòli es una estructura intercomunala francesa, situada dins lo departament de Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1992, Tolosa s'es associada amb de comunas vesinas, formant lo districte del Grand Tolosa. D'en primièr, compausat de quinze comunas, aculhís sièis membres novèls en 2000 puèi s'es transformat en comunautat d'aglomeracion la meteissa annada e lo 1èr de genièr de 2009 venguèt una comunautat urbana.
Las autras comunautats qu'existisson dins l'airal urban son :
- Comunautat d'aglomeracion del Muretin : 59 348 abitants
- Comunautat d'aglomeracion del Sicoval : 57 848 abitants, amb Labèja-Inopòli
- Comunautat de comunas de la Sava al Toch : 29 284 abitants
L'11 d'abril de 2008, lo cònsol PS de Tolosa Pierre Cohen a succedit a la presidéncia a Felip Douste-Blazy e transformèt la comunitat d'aglomeracion en una comunautat urbana.[1]
Lo 1er de genièr de 2011 dintrèron 12 comunas mai.
La comunautat urbana del Grand Tolosa prenguèt lo 1èr de junh de 2012 lo nom de Tolosa Metropòli, aprèp decision en conselh comunautari lo 31 de mai de 2012[2].
Composicion[modificar | modificar la font]
La comunautat urbana del Grand Tolosa recampa 37 comunas :
- Aucamvila
- Aussòna
- Balmar
- Bausèla
- Bèlpuèg
- Blanhac
- Brats
- Bruguièras
- Castèlginest
- Colomièrs
- Cornebarrieu
- Crefuèlha
- Cunhaus
- Dremil e La Faja
- Fenolhet
- Florenç
- Fontboscat
- Ganhac de Garona
- Gratentorn
- Launaguet
- L'Espinassa
- Mondonvila
- Monrabe
- Montdosilh
- Monts
- Pibrac
- Pin Balmar
- Quint e Fontsagrivas
- Sant Alban
- Sant Joan lo Vièlh
- Sant Orenç de Gamevila
- Selh
- Sent Jòri
- Tolosa
- Tornafuèlha
- L'Union
- Vilanòva Tolosana
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo cònsol PS de Tolosa Pierre Cohen elegit president del Grand Tolosa, 11 d'abril de 2008, AFP. Consultat lo 14 d'abril de 2008
- ↑ (fr)« Pierre Cohen : "Mon ambition européenne pour Toulouse" »[1]La Dépêche du Midi, 31 de mai de 2012


text:
Burzum
Burzum qu'ei l'un deus grops fondators deu black metal.
Somari
Biografia e ideologia[modificar | modificar la font]
Burzum n'èra pas un "grop" au sens on ne comptava pas qu'un sol membre : lo Norvegian Varg Vikernes, tanben mentavut Count Grishnack (vadut l'11 de heurèr de 1973). Aqueth qu'avó l'idèa de har musica sol de hèra joen enlà. Enregistraments (de hèra maishanta qualitat) deus sons purmèrs ensags que's pòden trobar suu hialat o sus compilacions recentas. Mes lo purmèr album vertadèr de Burzum que pareish en 1992, seguit de dus autes en 1993, suu labèl Deathlike Silence Productions deu guitarrista de Mayhem, Euronymous. En 1993, Varg Vikernes que tuè Euronymous. Au son procès, qu'expliquè qu'ac avèva hèit en estat de legitima defensa, mes non convencó pas lo tribunau. Condemnat a 21 ans de preson per aqueth murtre e peus huecs de mantuas glèisas en Norvègia (un pompièr que's morí en lutant contra un d'aquestes huecs), que's virè cap a movements neonazis, que hasó dus albums meilèu elèctro que metal puish que deishè la musica.
Ara qu'escriu tèxtes sus la soa vision deu monde (influenciada peu neopaganisme e peu neonazisme). Totun, que cau precisar que Varg Vikernes arrefusa uei l'etiqueta de "nazi": ça que la que sostien idèas racistas e que's revendica de l'odalisme, qui consisteish de revalorizar exclusivament los cultes ancians, la culturas tradicionaus e la "puretat" raciau deus país germanics, e nordics en generau, en i inclusent los eslaus segon eth. Tanben qu'indica que la soa etiqueta "satanista" vien de l'epòca on èra devath l'influéncia d'Euronymous: uei que refusa lo "satanisme" e que revendica sonque lo neopaganisme escandinau o ásatrú.
Musica[modificar | modificar la font]
Ja que Burzum sia sustot ligat, dens l'esperit de mantuns, a la vita e a las idèas politicas deu son gavidaire, la soa musica qu'estó hòrt originau e qu'influenciè (e qu'influéncia enqüèra) hèra de grops de black metal. Vikernes b'èra un musician multiinstrumentista (bateria, guitarra, guitarra baisha, clavèrs e ... vocaus) mes n'èra pas un virtuós. La musica de Burzum ne cèrca pas d'impressionar peu costat tecnic, sovent limitat. Ritmes simples e excessivament repetitius, melodias a còps majestuosas e a còps dissonantas, on los crits aguts e dolorós vienen nafrar las aurelhas, que hèn càder l'auditor(/tritz) dens un ambient hòrt escur on ne demora pas nada emocion positiva. Lo sentiment màger qui chorra de la musica de Burzum qu'ei un desespèr blos. Lo costat repetitiu de hèra de cançons, a maugrat de çò qui aperam "brutalitat" dens la musica metal (rapiditat extrèma, crits...), que ns'amia dens ua mena de transi soporific.
Las paraulas[modificar | modificar la font]
Las paraulas de Burzum que parlan de las mitologias nordica, assiriana e alemanda. Que son en norvegian e en anglés. Quauques títols que son en alemand.
Contunhaires de Burzum dens l'Espaci Occitanocatalan ?[modificar | modificar la font]
Lo nom de Burzum qu'ei un mot deu lengatge negre deus òrcs dens los romans de JRR Tolkien. Aqueth mot que significa "escuranha". Un grop de black metal catalan format dens las annadas 2000 qu'a causit de s'aperar Foscor. E recentament un grop de metal occitan de Roergue qu'a pres lo nom de Sornura. E'i cau véder un omenatge o ua revendicacion de filiacion artictica? Per contra, lo grop anglés The Darkness n'an pas gran causa de véder dab Burzum.
Discografia[modificar | modificar la font]
Burzum (demo1) (1991)
Burzum (demo2) (1991)
Burzum (promo) (1992)
Burzum (1992, segonda sortida en1995)
Aske EP (1993)
Det Som Engang Var (1993)
Hvis Lyset Tar Oss (1994)
Filosofem (1996)
Dauði Baldrs (1997)
Hliðskjálf (1999)
Belus (2010)
Falen (2011)
Ligams[modificar | modificar la font]
Avertiment : uei qui Varg Vikernes ei en preson, que sembla que quauquas organizacions d'extrèma dreta volhan, en hant la promocion de la soa musica e en lo transformant en ua mena d'idòla-martir (quan serà empresoat per murtre), har tanben la promocion de las loas idèas. Quauques uns qu'ac hèn dab la benediccion de l'interessat. Que cau donc préner dab hèra de precaucions tot çò qui legim sus Burzum sus Internet.
[1] Un sit rus de sostien a Varg Vikernes, lo sol reconegut peu quite Vikernes, on podem léger los sons escriuts recents (en rus o en anglés).
[2] Un sit consagrat a Burzum, mes declarat non oficiau per Varg Vikernes e creat peu movement d'extrèma dreta Corrupt.
[3] Burzum au sit de l'ANUS (American Nihilist Underground Society)


text:
Lusitània
Lusitània foguèt una region e après província romana poblada pels lusitans. La region èra limitada dins lo país dels lusitans, mas la província tenián limits mai amples.
Lo país dels lusitans o la primièra Lusitània ocupava lo territòri entre lo Tage e lo Douro.
La província ocupava per contra la part occidentala de la peninsula a l'oèst del riu Anas (Guadiana) e cap al nòrd, en ocupant dos tèrces de la còsta occidentala, en arribant al nòrd fins al Durius (Douro). Cap a l'èst compreniá la província de Salamanca e la region de l'Extremadura, ont vivián los vètons. Aviá a l'èst los carpetans, vètons o vèttons, vacceus e callaici (galhècs); e al sud los turdetans.
Capitala e de divisions administrativas[modificar | modificar la font]
La capitala èra Emèrita o Emèrita Augusta (Mèrida). Judicialment Se dividissiá en 3 convents juridics:
- Emèrita Augusta
- Pax Julia
- Scalabis
Èra formada de 46 vilas, que 5 èran de colonias, 1 municipium civium Romanorum (vila amb plen drech de ciutadania romana), 3 amb drech de ciutadania latina, e 36 estipendiaries (tributaries). Vespasian donèt dins totas las vilas lo drech latin.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lusitània serà creada província el 27 AC separada de Hispania Ulterior. La resta de la província serà nomenada Betica. Lusitània foguèt província imperial, e governada per propretors. Las finanças èran administradas per un procurador imperial (procuratores caesaris).
Lo pòble lusità ofriguèt feròç resisténcia als romans, merces a caps como Viriat.
A comptar del sègle V e fins al sègle VIII foguèt una província visigoda.
Pòbles[modificar | modificar la font]
dins lo país i aviá cinc grands pòbles e fòrça pichonas tribús.
Los cinc pòbles principals foguèron:
- Los lusitans (lusitani), sus la còsta oèst entre Douro e Tage
- Los vetons (vettones), a l'èst entre Douro e Anas
- Lo turduls vièlhs (turduli vetere), al sud-èst
- Los turdetans (turdetani) al sud entre lo Anas e la còsta oèst
- Los cèltas (celtici), distribuits dins la província mas principalament al sud e sud-èst de Tage fins Anas
Lo districte pus meridional se nomenava Cuneus (uèi Algarve) e una de las principalas tribús de la zòna èra los conis (conii).


text:
Rencurel
'Rencurel' (nom francés, lo nom occitan es desconegut) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Geografia[modificar | modificar la font]
Rencurel Es un vilatge al void d'un vallon vorejat per las anautitas falaises calcaires del Vercors d'un costat, e los rondeurs del massís dels Coulmes de l'autre.
Lo territòri de Rencurel fa partida del Parc natural regional del Vercors.
Rencurel Se situa entre Villard-de-Lans e Pont-en-Royans.
Rencurel est un village au creux d'un vallon bordé par les hautes falaises calcaires du Vercors d'un côté, et les rondeurs du massif des Coulmes de l'autre.
Le territoire de Rencurel fait partie du Parc naturel régional du Vercors.
Rencurel se situe entre Villard-de-Lans et Pont-en-Royans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x=0.1016


text:
894
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 894 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En causa d'un desacòrdi comerciau causat per la decision dei dos marchands bizantins cargat dau comèrci entre l'Empèri e Bulgaria de desplaçar lo centre comerciau bulgar de Constantinòple a Tessalonica e d'aumentar lei taxas, començament d'una guèrra novèla entre Bizantins e Bulgars. Una premiera ataca bulgara s'acabèt per una victòria mai lei Bizantins mandèron una ambaissada auprès deis Ongrés per formar una aliança.


text:
Airon-Saint-Vaast
Airon-Saint-Vaast es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cossí totas las municipalitats en portant la paraula Santa, la Revolucion #cambiar lo nom de Airon Sant Vaast per preocupacion de déchristianisation. Es aital coma lo vilatge #prene lo nom de Airon la Republica. A dempuèi trobat lo sieu nom d'origina.
Comme toutes les communes portant le mot Saint, la Révolution changea le nom d'Airon Saint Vaast par souci de déchristianisation. C'est ainsi que le village prit le nom de Airon la République. Il a depuis retrouvé son nom d'origine.


text:
Altrippe
Altrippe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Altrippe dépendait antany De l'anciana província de Lorraine ; èra una possession de la collégiale Sant-Salvador de Mètz #que çò avouerie n'aperteniá al senhor de Créhange.
- Altrippe dépendait autrefois de l'ancienne province de Lorraine ; elle était une possession de la collégiale Saint-Sauveur de Metz dont l'avouerie appartenait au seigneur de Créhange.


text:
Vaslav Nijinsky
Vaslav Fomitch Nijinski (en rus BaцлaB ФoMич HижиHckий, Vaclav Fomič Nižinskij; en polonés Wacław Niżyński), nasquèt a Kiev le 12 de mars (juli.)/ 28 de febrièr (greg) de 1889[1] e mòrt lo 8 d'abril de 1950 a Londres, èra un dançaire e coregraf rus d'origina polonesa.
Nijinski es tanben l'autor d'un sistèma de notacion de la dança qu'inventèt pel seu usatge. mercé a de recercas d'especialistas, foguèt possible de tornar fidèlament unas de las seunas coregrafias, que L'Après-midi d'un faune e una partida de Le Sacre du printemps.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Vaslav Nijinski es filh de dançaires poloneses Tomasz Niżyński (lo paire) e Eleonora Bereda (la maire), e lo fraire de la dançaira Bronislava Nijinska. A partir de 1900, Nijinski frequentèt l'acadèmia de dança emperiala de Sant Petersborg e se faguèt conéisser mercé a son excepcionala virtuositat e pels seus sauts. Revelat per l'impresari Sèrgi Diaghilev, eissit de la nauta borgesia de Sant Petersborg qu'encontrèt en 1908, e que ne foguèt amorós fins a 1913, es considerat coma lo mai grand dançaire de son epòca. Foguèt l'estela dels Balets russes e marquèt de son interpretacion las creacions de Schéhérazade, de Spectre de la rose, de Petrouchka e de L'Après-midi d'un faune.
Nijinski e los Balets russes[modificar | modificar la font]
Diaghilev èra responsable de la causida de la tropa dels dançaires del teatre Mariinsky, per las representacions dels Balets russes a París, Londres e Montcarles. Intrèt en conflicte amb la direccion del Mariinsky quand volguèt engatjar Nijinski per la virada. En efècte, aprèp l'escandal provoca par la mesa en scèna de Diaghilev pel balet Giselle, que Nijinski dancèt devant los Romanovs sans portar las cauças obligatòrias a l’epòca dans son interpretacion del personatge d'Albrecht (amb Tamara Karsavina per Giselle), Nijinski foguèt licenciat sul còp, son justacòrs cort e son malhòt motlant considerats coma indecents.
Los Balets russes coneguèron un grand succés a l'epòca, entre autre perque l’orientalisme èra fòrça al vam dins las socitats parisienca e londoniana. Lo talent de Diaghilev, las musicas e coregrafias modèrnes, amb de costumes trabalhats, e de decors de grand qualitat (Cocteau, Bakst, Benois e Picasso), donèron a la companhiá una dimension avantgardista e faguèron dels Balets russes una de las companhiás mai influentas del sègle XX. Diaghilev leu abandonèt lo repertòri classic per comandar de nòus bllets, creats amb de musicas de Debussy, Ravel, Strauss, o de Falla.
Nijinski dancèt per las primièras dels Balets russes seguents:
- Cléopâtre (coregrafia de Michel Fokine, 1909)
- Shéhérazade (coregrafia de Fokine, 1910)
- Carnaval (coregrafia de Fokine, 1910)
- Petrouchka'', (coregrafia de Fokine, 1911)
- Le Spectre de la rose (coregrafia de Fokine, 1911)
- Le Dieu bleu (coregrafia de Fokine, 1912)
- Daphnis et Chloé (coregrafia de Fokine, 1912)
- L'Après-midi d'un faune (coregrafia de Nijinski, 1912)
- Jeux (coregrafia de Nijinski, 1913)
- Le Sacre du printemps (coregrafia de Nijinski, 1913)
- Till l'Espiègle (coregrafia de Nijinski, 1917).
Revolucion coregrafica e musicala[modificar | modificar la font]
Nijinski faguèt una rompadura amb lo passat en 1912, amb L'Après-midi d'un faune, segon lo Prélude à l'après-midi d'un faune de Claude Debussy. Fòrç bon dançaire classic, reputat entre autres pels seus sauts magnifics, creèt aquela pèça amb un sol saut pichon, de desplaçaments laterals, còs trencat, sens reparis, dins un movement unic, sens tèmas ni accents macant lo temp. Pel primièr còp, Diaghilev confièt lo trabalh coregrafic al sol Nijinski, li balhant un supòrt total. L’abséncia d’experiéncia de Nijinski coma coregraf resonèt subrot quand calguèt transmètre d'idèas nòvas a l'ensems del balet, e pels movements particulars e innovators de L'Après-midi d'un faune, que son trocejats e plan diferents dels movements dels balets classics.
Per la primièra de L'Après-midi d'un faune, se faguèt grandas polemicas, a causa de la coregrafia revolucionária de Nijinski (un orgasme es evocat a la fin de la pèça), mas tanben de reaccions calculadas de Diaghilev suls sosentenduts sexuals. Lo critica Gaston Calmette escriguèt dins Le Figaro del 30 de mai de 1912: « Soi persuadit que totes los legeires del Figaro qu'èran ièr al Châtelet m’apròban se protèsti contra l’exibicion tròp especiala que se nos pretendava servir coma una produccion prigonda, perfumada d’art preciós e d’armoniosa poesia. Aqueles que nos parlan d’art e de poesia al subjècte d'aquel espectacle se trufan de nos. Es pas una eglòga graciosa nimai una produccion prigonda. Avèm agut un Faune inconvenent amb de vils movements de bestialitat erotica e de gèstes d'una impudor pesuca. »
Auguste Rodin contradich la posicion precedenta dins un article dins Le Matin : « Pas cap de ròtle montrèt un Nijinski tan extraordinari coma sa darrièra creacion de l'Après-midi d’un faune. Pas mai de salutacions, pas mai de sauts, sonque las actituds e los gèsts d’una animalitat miègconscienta… A la beutat de la frèsca e de l'estatuária anticas… Ges es pas pus sasissent que son lanç, fins al desnosament, s'espandís fácia contra tèrra, sul vèl fugissent que baisa e qu’estrenh amb la fervor d’una voluptat passionada. »
Aprèp que Diaghilev festejèt son succés inesperat amb lo Faune, demandèt a Stravinski, qu'aviá ja escrich la musica de Petrouchka e de L'Oiseau de feu, de compausar una pèça modèrna sul tème de la Russia preïstorica. Compausèt alara Le Sacre du printemps, que lo balet foguèt una òbra plan remarcable. Amb Le Sacre du printemps, Nijinski troceja las posicions classicas: los dançaires an los pés dintrats e los genolhs plegats. Lo modèrne s'impausa en plana tradicion del balet rus.
La coregrafia de Nijinski per Le Sacre du printemps surprenguèt lo public parisenc al Teatre dels Champs-Élysées fins a que, pendent la primièra representacion, un fòrt baralh s'ausiguèt, acompanhat de crits e de disputas[2]. La pèça podava contunhar pas qu'aprèp l’intervencion de la policia.
Las reaccions del public creèron un tal escandal que los dançaires podavan pas mai seguir la musica d'Stravinski e devian se fisar a las instruccions que Nijinski lor balahva dempuèi las colissas.
Stravinski descriguèt la representacion dins sa biografia: « quitèri la sala a las primièras mesuras del preludi, que sulcòp provoquèt de rires e de trufariás. Ne foguèt revoltat. Aquelas manifestacions, d'en primièr isoladas, venguèron leu generalas e, provocant d'autre costat de contramanifestacions, se transformèron leu leu en un rambalh espantós. »
Lo compositor demorèt pro critica vesent lo trabalh coregrafic de Nijinski e escriguèt dins sas cronicas: « L'impression generala qu'aguèt alara, e que me demòri fins ara d'aquela coregrafia, es l'inconsciéncia que foguèt facha per Nijinski. S'i vei tan son incapacitat a assimilar e a s'apropriar las idèas revolucionárias que constituava lo credo de Diaghilev e que li foguèron obstinament e laboriosament inculcadas per aquel. Se destria dins aquela coregrafia pas qu'un fòrt penible esfòrç sens resultar pusleu qu'una realizacion plastica simple e naturala venent dels comandaments de la musica »
Sol Diaghilev mesura lo trionfe qu’aviá alara emportat, plan conscient qu’una tala reaccion del public focalizará sus la tropa tota l’atencion de la societat parisienca. Stravinski se reconcilièt sonque d'ans mai tard amb sa pèça e lo public.
Destitucion e retorn de Nijinski dins los Balets russes[modificar | modificar la font]
Pendent una virada en America del Sud en 1913, que Diaghilev, patissent fòrça mal de mar, podèt pas anar, Nijinski s'enamorèt de la dançaire ongresa Romola de Pulszky e l’esposèt lo meteis an. Dins un vam de jalosia, Diaghilev, que demorèt tustat legissent lo telegrama anonciant lo mariadatge, detituèt Nijinski sens preavis[3].
Pendent la Primièra Guèrra Mondiala, Nijinski, coma ciutadan rus, foguèt prisonièr en Ongria. En 1916 Diaghilev li prepausèt un nòu ròtle a Nijinski. Pendent la virada dels Balets russes en America del Nòrd pendent l’an 1916, Nijinski podèt crear una coregrafia per la particion de Richard Strauss Till l'Espiègle. Pendent la virada, los signes de la malautiá mentala de Nijinski venguèron mai en mai evidents. Patigava entre autres d'allucinacions, e acabèt per èsser tocat par una forma d'esquizofrenia.
Vesiá en Diaghilev, que jamai pus encontrèt en bona santat, son pièger enemic. Pasmens, lo Till l'Espiègle de Nijinski se poguèt acabar e foguèt representat pel primièr còp a Nòva York. Pendent la virada, la tropa anèt tanben a Los Angeles, ont Nijinski encontra Charlie Chaplin. Aquela rencontra inspirèt l’actor, subretot pel seu filme Sunnyside[4].
En 1919 tombèt dins una folia megalomana e mistica ne perdent la totalitat dels seus mejans. Se retirèt en Soïssa dins un asili e moriguèt dins una clinica a Londres lo 8 d'abril de 1950. En 1953 son còs foguèt enterrat al cementèri de Montmartre a París.
Òbras coregraficas[modificar | modificar la font]
- L'Après-midi d'un faune (París, Teatre del Châtelet, 29 de mai de 1912), musica de Claude Debussy
- Jeux (París, Teatre dels Champs-Élysées, 15 de mai de 1913), musica de Claude Debussy
- Le Sacre du printemps (París, Teatre dels Champs-Élysées, 29 de mai de 1913), musica d'Igor Stravinski
- Till l'Espiègle (1916), musica de Richard Strauss
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
Anna Pavlova e Nijinski dins
Le Pavillon d'Armide
-
Nijinski en dieu d'aura Vayou dins lo balet de Marius Petipa Le Talisman (vèrs 1910)
-
A. Bert: Nijinski dins lo balet de Michel Fokine
Le Festin (vèrs 1910)
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Eugène Druet: Nijinski dins
Les Orientales (1910)
-
Eugène Druet : Nijinski dans
Les Orientales (1910)
-
George Barbier: Nijinski dins
Shéhérazade (1913)
-
Nijinski dins
Shéhérazade
-
Adolf de Meyer : Nijinski dins
Shéhérazade
-
Adolf de Meyer : Nijinski dans
Shéhérazade
-
Mishkin : Nijinski dins lo balet de Michel Fokine
Petrouchka (vers 1910)
-
Nijinski dins lo balet de Michel Fokine
Petrouchka (vèrs 1910)
-
The Dover Street Studio : Nijinski dans le ballet de Michel Fokine
Petrouchka (vers 1910)
-
George Barbier: Nijinski dins Le Spectre de la rose (1911)
-
A. Bert : Nijinski dins
Le Spectre de la rose (1911)
-
-
-
-
-
George Barbier: Nijinski dins
L'Après-midi d'un faune (1913)
-
Léon Bakst: Nijinski dans
L'Après-midi d'un faune (1912)
-
Adolf de Meyer: Nijinski dins
L'Après-midi d'un faune (1911)
-
-
Nijinsky 003.jpg
Retrach de Nijinski
-
-
Tomba de Nijinski al
cementèri de Montmartre
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Un certificat de naissénça desliurat a Varsòvia (ont foguèt batejat) indica lo 17 de decembre de 1889, d'autres fonts lo 12 de març de 1888, d'autras encora lo 15 de febrièr de 1890. Pr'amor, foguèt lo 12 de març de 1989 que foguèt celebrat lo centenar de sa naissénça
- ↑ (fr)Lire en ligne
- ↑ Recebut pels darrièrs espectacles donats amb los Balets russes en America del Sud, sul site de la Library of Congress
- ↑ en linha
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Vaslav Nijinski, Cahiers, Actes Sud
- Principalas biografias de Nijinski
- (en) Richard Buckle, Nijinsky, London, Phoenix Giant, 1998.
- (fr) Guillaume de Sardes, Nijinsky, sa vie, son geste, sa pensée, París, Hermann, 2006.
- Romola Nijinski, Nijinski, 1934.
- (en) Anatole Bourman, Tragedy of Nijinsky, Greenwood Press, 1936.
- (fr) Peter Oswald, Vaslav Nijinski, un saut dans la folie, Passage des Marais, 1993.
- (fr) Françoise Reiss, La Vie de Nijinsky, éditions d'Histoire de l'art, 1957.
- (fr) Catalòg de l’exposicion Nijinsky (1889-1950) al Musèu d'Orsay (23 d'octobre de 2000 - 18 de febrièr de 2001).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Biografia sus (fr) culture.gouv.fr
- Site oficial del Prèmi Nijinski


text:
-214
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -214 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra lei Romans totjorn marcada per una lucha diplomatica per trobar ò gardar d'aliats en Itàlia. Roma capitèt totjorn de mantenir sei liames ambé lei regions vesinas de la vila per i tenir de posicions defensivas pron importantas per defugir una ataca cartaginesa dirècta. De son caire, lei Cartaginés capitèron d'obtenir lo cambiament d'aliança de Siracusa après la presa dau poder per Jerònim de Siracusa. Pasmens, aquel aliat novèu foguèt rapidament reversat per una insureccion populara e Cartage deguèt ocupar dirèctament la vila. Gràcias a una diplomacia activa, lei Cartaginés capitèron de mantenir Siracusa dins son camp puei de s'aliar ambé d'autrei vilas importantas de Sicília.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
L'emperaire Qin Shi Huang ordonèt la construccion dau Canau Lingqu permetent de liar lei rius Xiang e Lijiang. Existís totjorn au sègle XXI e es lo canau pus vièlh en foncionament a l'ora d'ara.


text:
Fresnes
Fresnes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val de Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila s'es trucada Frènes, Frènes las Rungis
Es en una bulle del pape Eugène III, en 1152, #que se vei facha mencion del nom del pòble, stipulant que lo Prieuré de Longpont, i possedís lo tèrç dels #dire
De contunh la distincion de Frènes apertendrà a la s|XII|e}} sègle a la glèisa de La nòstra Madama de París[1].#Que possedirà la mai granda part de la distincion. En 1442, lo rei Charles VI, dona las tèrras de Bernies (Berny) e de Antony #qu'a confisquées a Alexandre lo Boursier, a un bourgeois de París Jehan Sac En 1601, Philippe de Cannaye, ambaissador de França a Venècia, es senhor de Fresnes-lez-Rungis, el décéde e daissa la siá tèrra als sieus fils en 1610.
Aquela distincion passa de contunh a Pierre E Brûlart, senhor de Berny e la siá esposa, Ostal Cauchon, Madama de Sillery,de contunh als sieus fils: Nicolas Brûlart de Sillery, e als fils d'aquel: Pierre II Brûlart, (1583-1640, vicomte de Puiseux e secretari d'Estat als Questions estrangièras, (1617-1626), marques de Sillery, baron de Lo Grand-Pressigny, Ambaissador d'Espanha, #que va l'amassar a Berny, en ligant aital los dos fiefs e en fasent far de lo sieu castèl de Berny, un autentic palai, per François Mansart #que i fa las siás primièras armas, cap a 1640. Los proprietaris seràn successivament: lo primièr President al Parlament de París, Pomponne II de Bellièvre, #que retrà lo sieu sojorn celèbre en i avent las reünions secrétes dels instigateurs de la Fronde en (1648-1649). Passa de contunh a Hugues de Leona per #qu'aquela distincion i aurà erigit en baronnie. Après los sieus fils #que lududes succéde, la tèrra passa en 1646, a la Abbaye de Sant Germain dels Prés, aital coma çò Castell de Berny, ne fa l'ostal de campanha de las siás abbés commendataires.
La municipalitat a ocupat la Mois invalide (de setembre)M, pels Prussiens. Los grands eveniments de la fin del XIXe sègle seràn lo bastiment de la preson de 1895 a 1900, #que serà de 1940 a 1950 una preson politica e uèi de drech comun. Aquela preson farà aumentar lo nombre de la populacion
La ville s'est appelée Frènes, Frènes les Rungis
C'est dans une bulle du pape Eugène III, en 1152, que l'on voit fait mention du nom du village, stipulant que le Prieuré de Longpont, y possède le tiers des dîmes
Puis la seigneurie de Frènes appartiendra au Sègle XII siècle à l'église de Notre Dame de Paris[2].qui possédera la plus grande partie de la seigneurie. En 1442, le roi Charles VI, donne les terres de Bernies (Berny) et d'Antony qu'il a confisquées à Alexandre le Boursier, à un bourgeois de Paris Jehan Sac En 1601, Philippe de Cannaye, ambassadeur de France à Venise, est seigneur de Fresnes-lez-Rungis, il décéde et laisse sa terre à son fils en 1610.
Cette seigneurie passe ensuite à Pierre I Brûlart, seigneur de Berny et son épouse, Marie Cauchon, Dame de Sillery,puis à leur fils: Nicolas Brûlart de Sillery, et au fils de celui-ci: Pierre II Brûlart, (1583-1640, vicomte de Puiseux et secrétaire d'État aux Affaires étrangères, (1617-1626), marquis de Sillery, baron de Le Grand-Pressigny, Ambassadeur d'Espagne, qui va la réunir à Berny, liant ainsi les deux fiefs et faisant faire de son château de Berny, un véritable palais, par François Mansart qui y fait ses premières armes, vers 1640. Les propriétaires seront successivement: le premier Président au Parlement de Paris, Pomponne II de Bellièvre, qui rendra sa demeure célèbre en y tenant les réunions secrétes des instigateurs de la Fronde en (1648-1649). Puis elle passe à Hugues de Lionne pour qui cette seigneurie sera érigée en baronnie. Après son fils qui lui succéde, la terre passe en 1646, à l'Abbaye de Saint Germain des Prés, ainsi que le Château de Berny, elle en fait la maison de campagne de ses abbés commendataires.
La commune est occupée le Mois invalide (septembre)M, par les Prussiens. Les grands événements de la fin du XIXe siècle seront la construction de la prison de 1895 à 1900, qui sera de 1940 à 1950 une prison politique et aujourd'hui de droit commun. Cette prison fera augmenter le nombre de la population
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari istoric dels environs de París del mètge Ermete Pierotti
- ↑ Dictionnaire historique des environs de Paris du docteur Ermete Pierotti


text:
Neil Alden Armstrong (nascut lo 5 d'agost de 1930, mòrt lo 25 d'agost de 2012) foguèt pilòt d'ensages, astronauta e subretot lo primièr èsser uman que pausèt lo pè e caminèt sus la Luna.
Armstrong nasquèt a ras de Wapakoneta, Ohio, e faguèt son servici pendent la Guèrra de Corèa. En 1950, foguèt enviat en Corèa ont volèt sus 78 missions de combat dempuèi lo pòrtaavions USS Essex dins un Grumman F9F Panther. Recebèt la Medalha de l'Aire e doas Estelas Dauradas. Anèt a l'Universitat de Purdue ont se diplomèt en engenhariá aeronautica en 1955. Estudièt mai tard un mastèr d'engenhariá aeroespaciala a l'Universitat de Califòrnia del sud.
Armstrong venguèt alara pilòt d'ensages de la NACA (National Advisory Committee for Aeronautics), l'entitat predecessora de la NASA a l'estacion de vòl de nauta velocitat del Centre de Recèrca de Vol Dryden, situat sus la basa de las fòrças aerianas d'Edwards en Califòrnia. Armstrong realizèt un total de sèt vòls dins lo prototipe North American X-15, e atenguèt una nautor de 207 500 pès (mai de 63 km) e de velocitats Mach 5,74 (mai de 7000 km/h) dins lo X-15-1. Partiguèt del Centre de Recèrca de Vòl amb un total de 2450 oras de vòl dins mai de 50 menas d'aeronaus.
De 1960 a 1962 trabalhèt coma pilòt dins lo programa de planaire orbital X-20 Dyna-Soar.
Aprèp lo seu viatge, demorèt a l'escart de la vida publica, refusant las entrevistas, aviá decidit de signar pas mai d'autografs, escandalizat pel trafic provocat a causa de las importantas somas d'argent promesas.
Al començament d'agost de 2012, Neil Armstrong foguèt operat del còr. Lo 25 del meteis mes, aprèp de complicacions cardiovasculàrias dugudas a aquela operacion, moriguèt a l'edat de 82 ans.


text:
Sètge de Besièrs (1209)
Lo sètge de Besièrs (o lo chaple de Besièrs) es una batalha que se debanèt lei 21 e 22 de julhèt de 1209 durant la Crosada deis Albigés. Opausèt l'armada principala de la Crosada a la garnison de la ciutat. La batalha foguèt lo premier combat d'importància de la guèrra. Foguèt causat per lo refús de la vila de desliurar ai Crosats una lista d'abitants sospichats de catarisme. Ben protegida per sei barris, Besièrs teniá una garnsion e de resèrvas de manjar importantas enterin que lo vescòmte de Trencavel concentrava sei fòrças a Carcassona per atacar lei Crosats enceuclant la vila. Pasmens, lo 22 de julhèt, una temptativa de sortida per d'abitants s'acabèt per un desastre e lei Crosats capitèron d'intrar dins la vila. La populacion e la garnison foguèron massacradas e una partida granda de la vila foguèt cremada.


text:
Província de Maryland
La Província de Maryland èra partida de las Colonias Miègjornalas, foguèt una colonia anglesa en America del Nòrd de 1632 à 1776. La província èra una colonia de proprietari de George Calvert. Granda de 49 000 km2[1], [2] èra mai vast que l’actual Estat de Maryland, perque les fontièras èran vagament desenhadas. De tèrras foguèron mai tard cedidas a la Pensilvània e d’autras serviguèron per fondar lo Districte de Columbia per bastir Washington, la capitala dels Estats Units d'America. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. S'espandissiá pels actuals estats del Maryland e de Washington, DC e una partida de Pensilvània dels Estats Units d'America.


text:
Hugleville-en-Caux
Hugleville-en-Caux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge a testificat v.1071 jos la forma latinisée Huglevilla.
Significat: veire Heugleville-sus-Serra.
Le nom du village est attesté v.1071 sous la forme latinisée Huglevilla.
Signification: voir Heugleville-sur-Scie.


text:
Istòria de Catalonha
Catalonha ei un territòri istoric format originalment a compdar des comtats que formauen era Marca Ispanica, ath nòrd-èst dera Peninsula Iberica, eth temps de Carlesmanhe. Aué en dia, eth mot Catalonha s'emplegue sustot entà far referéncia ara Comunitat Autonòma de Catalonha, a Espanha, e era Catalonha deth Nòrd, que forme eth Departament des Pirenèus Orientaus a França.
Somari
- 1 Entratge
- 2 Era Preïstòria en Catalonha
- 3 Edat Anciana
- 4 Edat Mejana de Catalonha
- 5 Edat Modèrna de Catalonha
- 6 Edat Contemporanèa de Catalonha
- 7 Sègle XX en Catalonha
- 8 Catalonha ara actualitat
- 9 Veigatz tanben
- 10 Pagines que s'i restaquen
- 11 Ligams extèrnes
Entratge[modificar | modificar la font]
Sus era basa latina se van superposar dus prestrats principaus ena formacion deth que serà Catalonha: eth visigòt e er arab, damb diferent grad d'incidéncia segons era part de Catalonha (naua o vielha) e diuèrsa influéncia en temps de sojorn e era composicion sociau. Eth nòm de Catalonha poirie vier d'aguesta epòca e harie referéncia ath gran nombre de castèths e fortaleses que i auie peth sòn caractèr de termièra. En eth sistèma feudau ère abituau qu'eth nòble en possession d'un hètz deleguèsse era administracion d'un castèth en un vassall sòn, nomentat castlà. Semble que serie a compdar d'aguest cargue que sorgirie eth nòm de Catalonha, en un procès lingüistic semblable ath que originèc eth nòm de Castelha a compdar de castèth.
Grana part dera istòria de Catalonha, fins çò 1714, ei restacada ar establiment d'ua union dinastica d'Aragon e Catalonha que se materializèc politicament en ua confederacion catalanoaragonesa. Donques, era grana majoria des hèts istorics qu'afectèren en Catalonha tracten d'eveniments qu'auien ja implicat, o acaben en tot implicar egalament, era rèsta des païsi ispanics dera Corona d'Aragon. Maugrat açò, peth caractèr confederal dera sua estructura politica, es eveniments pòden auer agut es moments diferenti o, quitament, damb bères diferéncies respècti dera rèsta deth territòri. Atau, per exemple, era numeració des reis dera Corona, coma sobirans de Catalonha, poirie non coïncidir damb era numeració respectiva ath Reiaume de Valéncia o ath Reiaume d'Aragon o, un aute exemple, es Decrèts de Naua Planta non s'apliquèren exactament parièra ne en temps ne ena forma ne en contengut. Quan parlam dera istòria de Catalonha, coma entitat territoriau, non se hè referéncia as delimitacions territoriaus dera actuau Comunitat Autonòma de Catalonha, mès as delimitacions deth territòri istoric deth Principat de Catalonha. Donques, en aguest article tanben s'arrecuelh era istòria dera Catalonha Nòrd e dera Franja de Ponent. Era grana expansion feudau catalana se da, mès, en sègle XIII e principis deth XIV, e ras qu'era Corona d'Aragon se n'agranic damb es domenis mediterranèus de Mallorca, Sicília e Sardenha, ath delà de Valéncia. Era expansion s'inicièc damb eth rei Jaume E, que conquistèc Malhòrca (1229) -d'a on expulsèc era poblacion musulmana- e Valéncia (1238) -territòri que se li dèc ada eth er estatut de reiaume e que siguec repoblat majoritàriament per catalans-. Mès tard, e en tot coïncidir damb eth gran desvolopament sociau e economic de Catalonha ara Edat Mejana, es domenis catalans s'esteneren Mediterranèa enlà enquia Sicília e Sardenha. Totun, a compdar de mitjan sègle XIV, s'inicièc ua epòca de crisi demografica (desacadiada fonamentaument pera pèsta nera, mès tanben pes recurrents crisis agràries), economica e politica, que culminarà en desvolopament d'ua Guèrra Civiu Catalana entre 1462 e 1472.
Era Preïstòria en Catalonha[modificar | modificar la font]
Vedetz era Preïstòria en Catalonha.
Maugrat es esfòrci hèti ens darrèri vint ans, era coneishença dera preïstòria en Catalonha resulte encara superficiau e incomplèta. Fins hè pòqui ans se consideraue qu'es prumèrs signes clari de preséncia umana ar espaci geografic qu'aué se coneish coma Catalonha corresponien ara fasa deth Paleolitic mejan e presentauen ua antiquitat aproximada de 25 000 ans, se plan ara Catalonha Nòrd, se conserven rèstes deth Paleolitic inferior d'ua antiquitat de 450 000. Ça que la, es trabalhs realizadi ens darrèri ans en bèri jadiments importants, coma era Cauva dera Hònt Major (Era Espluga de Francolí), bères trobalhes hètes a Saut e d'auti indicis detectadi arreu deth país, apunten era possibilitat d'ua aucupacion en Paleolitic inferior d'enquia 300 000 ans d'antiquitat. Per çò qu'ei deth Paleolitic Mejan, se conserven diferenti jadiments preïstorics ath nòrd e sud de Catalonha, coma eth Què deth Pòrti o era cauva de Mollet (Plan der Estanh). E çò Paleolitic Superior, que se desvolòpe hè apuprètz uns 20 000 ans, e qu'a deishat rèstes a endrets coma era Bora Grana des Carrères, a Serinyà, o lo Què des Goges, eth Sant Julià de Ramis. Entre eth 8000 e eth 5000 aC se desvoloparie era fasa preïstorica coneishuda coma Mesolític o Epipaleolític. Vèrs eth 4500 aC s'iniciarie era fasa deth Neolític, que se n'a destacat qu'era sedentarització presente uns trèti fòrça mens prigonds qu'es auti territòris, a causa dera fòrta preséncia de bòsc mediterranèu, que permeterie era mantenença d'ua anautita activitat caçaira e recol·lectora. Se tròbe representat fonamentauments pes jadiments des Mines de Gavà o dera Draga Banyoles. Entre es ans 2500 e 1800 aC se desvoloparà era fasa deth Calcolitic, ena quau apareisheràn es prumèrs objèctes de còder. Li seguís eth Edat deth Bronze, entre es ans 1800 e 700 aC, moment que coïncidirà damb era arribada des pòbles indoeuropèus. E en sègle VII aC eth territòri artenherà era Edat deth Hèr.
Edat Anciana[modificar | modificar la font]
Es pòbles ibèrs[modificar | modificar la font]
Es ibèrs son un ensemble de pòbles qu'es hònts classiques (Ecateu de Milet, Ruf Fest Aviè, Erodòt, Estrabon, eca. ) identifiquen ara còsta orientau dera Peninsula Iberica damb aguest nòm aumens dempús deth sègle VI aC: elisics, sordons, cerretans, airenosis, andosins, bergistans, ausetans, indigets, castelhans, lacetans, laietans, cossetans, ilergets, iacetans, suessetans, sedetans, ilercavons, edetans, contestans, oretans, bastetans e turdetans. Maugrat qu'es hònts classiques non tostemp coïncidissen ens limits geografics precisi ne ena enumeració de pòbles concrèts, semble qu'era lengua ei eth critèri fonamentau que les identificaue coma ibèrs, atengut qu'enes inscripcions era lengua iberica apareish a grani trèti en territòri qu'es hònts classiques assignen as ibèrs: era zòna costèra que va dempús deth sud de Lengadòc fins Alacant, que penetra ath laguens pera val deth Èbre, pera val deth Segura e pera val nauta deth Guadalquivir. Eth concèpte de cultura iberica non ei un patron que se repetís de forma uniforma en cadun des pòbles identificadi coma ibèrs, mès era soma des cultures individuaus que soent presenten trèti similars, mès que se diferéncien clarament des autes e qu'a viatges compartissen damb pòbles non identificadi coma ibèrs.
Era arribada des pòbles orientaus[modificar | modificar la font]
Dempús dera fin deth dusau millenni, es pòbles dera Mediterranèa Orientau se senteren atrèti pera Peninsula Iberica, coma ac demòstre era installacion des prumères colònies fenicies en Andalosia vèrs eth 1100 aC. En tot seguir es rotes dubèrtes pes fenicis, en sègle VIII aC, se fondèren es prumères colònies grègues ar èst dera còsta mediterranèa, coma Ròdes (actuaument Ròses e çò 580, Emporion (actuaument Empúries), en tot deishar entaths fenicis eth sud dera còsta.
Colonizacion romana[modificar | modificar la font]
Er Èbre siguec era prumèra termièra militara entre cartaginesos e romans (269 aC). Dempús dera conquista de Sagont, ciutat aliada des romans pes tropes puniques liderades per Hanníbal çò 218 aC esclatèc era Dusau Guèrra Punica, que portarie ath plen domeni roman dera Peninsula Iberica. Es roman sigueren es estructuradors basics deth territòri de Catalonha tau coma aué la comprenem, tant es infrastructures coma es creadors de ciutats. Era Hispània Citerior siguec ua des dues províncies eth qué se dividic era Peninsula Iberica dempús dera conquista romana. Siguec creada çò 197 aC, e s'i includís er actuau territòri de Catalonha.
Er increment de territòri controtlat per Roma e er enriquiment qu'açò produsie ens sòns governants condusic a ua etapa fòrça convulsada entre es sègles II e E aC, que transformèren era Republica Romana en Empèri Roman quan Octavi (August) vencec toti es sòns enemics en 31 aC.
August proclamèc er Empèri eth 13 de gèr der an 27 aC. En vertut d'aguesta reforma s'encargaue deth proconsulat de totes aqueres províncies qu'auien acantonades legions (en tot préner atau eth comandament de tota era armada) e deth madeish August depenerien es oficiaus e soldats. Entre es províncies afectades per aguestes mesures i auie era Citerior. Hispània, constituida per dues províncies, era Citerior e era Ulterior, siguec dividida en tres: Tarraconense, Betica e Lusitània (27 aC). Era pression des huns, que lideradi per Atila arribèren enes pòrtes de Roma, empenhec es tribús germaniques cap a l'Euròpa Occidentau. Per sajar hèr tèsta ad aguesta crisi, ara mòrt de Teodòsi eth Gran se deishèc era part occidentau (ena que se trobaue Hispània) der empèri ath sòn hilh Onoratz, e era part orientau ath sòn hilh Arcadi. Era invasion precipitèc era Queiguda der Empèri Roman en 476.
Es Visigòts[modificar | modificar la font]
Es veires èren un pòble des consideradi barbars pes romans que procedent der èst s'anèren en tot transportar ath long deth sègle III e IV vèrs cogant empenhut pes huns. Ath Danubi des veires se separèren eth pòble visigòt e eth ostrogòts, adoptèren era religion crestiana ena forma arriana, e èren de hèt es mès romanizats de toti es pòbles germanics qu'arribèren ena Peninsula Iberica pendent eth sègle V. Eth 410 es visigots van saquejar Roma e tanben Barcelona en 415. Pòc dempús arriben damb un pacte (foedus) damb Roma (418-507) que se federaven e combaterien segons eth en favor der empèri, en tot afrontar-se as huns, a qui venceren ara batalha de Camps Catalàunics (451). S'establic eth reiaume de Tolosa dempús d'a on iniciaràn pendent eth règne de Euric ua expansion que les portarà un aute còp en Catalonha e era Peninsula, aguest còp de forma definitiva donques que progressivament es franqui, un aute pòble germanic, les anèren en tot empénher fins véncer-les ara batalha de Vouillé (507). Alavetz establiren eth caplòc a Narbona, Barcelona un aute còp, e fin finau Toledo, lòc dempús d'a on podien controtlar per ua banda es sueus establidi ath que aué ei mès o mens Galícia, es vascons e cantabres ath nòrd e es bizantins establidi ara Betica.
En morir Vitiza eth 710, es sòns enemics elegiren rei Rodrigo. Es hilhs de Vitiza, partidaris de Aquila II se refugièren a Ceuta, a on governaue eth comde Olbà, dit tanben Julià, jos eth domeni de Mūsà ibn Nusayr. Damb eri negocièren ua ajuda entà recuperar eth tròn e er auviatge familiau. Mentre Rodrigo assetjava Pampalona e lutaue contra es bascs revoltadi, es arabis, comandats per Tàriq ibn Ziyad e ajudadi per Olbà, passèren er estret e s'establiren ath lòc dempús nomentat Gibartar contra era opinion deth califa. Rodrigo tornèc a Còrdoa e amassèc era armada, e s'entaulà era Batalha de Guadalete, ena qu'es vitizans, encargadi des ales, abandonèren eth combat, e eth centre d'aguest siguec destruït. Es batalhes s'anèren succeïnt, e Ardó, que succedic a Aquila II, concedic era aucupacion de Catalonha, que se completèc eth 720. Musa se convertic en prumèr valí der Àndalus. Era organizacion de Catalonha pendent eth periòde de domeni visigotic contunhèc d'èster era madeisha que pendent eth domeni roman, e er impacte demografic fòrça limitat dat qu'es visigots èren relativament pòca poblacion respècti es ispanoromans, ath delà que se preferentament ath centre dera Peninsula en tot deishar dilhèu guarnicions militares es lòcs clau. Era diocèsi de Tarragona e era Narbonense semble qu'èren eth marc de referéncia administrativa. La revòlta de Paulus ath 673, personatge d'origina grèga, ei eth prumèr assag de crear un estat er aguesti territòris, eth rei Vamba ac empedic en tot profitar qu'ère apròp de Catalonha damb ua armada entà reprimir es vascons. Eth jutjament a Paulus, generau visigot, s'es conservat.
Eth legat des Visigòts principaument ei eth dret roman compilat amassa damb eth visigòt, eth còde d'Euric Liber Iudicum: auec ua grana repercussion ath long de tota era epòca medievau. Mès tanben demorèren bèri quites nòms coma Alfred o Arnau e fòrça vocabulari, sustot militar, mès tanben bèri uns coma ahraga, brun, bogada e toponims coma Geltrú o Areny. Segons er istorian Ferran Soldevila ací ja se tròben cèrtes caracteristiques dera istòria de Catalonha: eth fracàs der assag de creacion d'un reiaume a banda e banda des Pirenèus, eth hèt estrategic dera meseta (altiplà) centrau coma punt de partida d'organizacion militara e politica e era conflictivitat de Barcelona.
Edat Mejana de Catalonha[modificar | modificar la font]
Es arabi[modificar | modificar la font]
Era era primauera deth 713 Abd-ath-Aziz ibn Mussa, hilh de Mussa ibn Nussayr, governador de Kairuan, signaue un pacte de capitulació damb eth nòble Teodomir, qu'aguest arreconeisherie entà eth era sobeiranetat islamica e passaue administrar un ample territòri qu'abastaue es conques des arrius Segura e Vinalopó, era futura kura de Tudmir, damb eth sòn centre a Oriola. Aguest ei eth punt de partida dera islamització deth Xarq ath-Andalus, pera còsta mediterranèa iberica. Eth 773, Abderramán E proclame eth Emirat de Còrdoa, en tot emancipar politicament as musulmani de Ath-Andalus.
Abd Ath-Rahman III considerèc avient era sua autoproclamació coma califa, ei a díder, coma cap politic e religiós des musulmani e successor de Mahoma, en tot basar-se eth quate hèts: èster descendent deth Profèta (branca omeia), auer liquidat les revòltes intèrnes, frenar es ambicions des nuclèus crestiani deth nòrd peninsular e era creacion deth Califat fatimita eth Egipte opausat as califes abbassides de Bagdad. Ei era etapa politica dera preséncia islamica ara Peninsula Iberica de major esplendor, encara que de corta durada atengut qu'acabèc eth çò 1010 damb era fitna o guèrra civiu peth tròn, que se desacadièc entre es partidaris deth darrèr califa legitim Hixán II, e es successors deth sòn prumèr ministre o hayib, Almansor. Eth çò transfons tanben existien problèmes damb era excessiva pression fiscau de besonh entà per'mor de finançar eth còst des esfòrci belics. Oficiaument, maugrat tot, eth califat seguè en tot existir fins er an 1031, eth qué siguec abolit en tot dar lòc ara fragmentacion der estat omeia era multitud de reiaumes coneishudi com Taifes. Era division eth taifes se reprodusic es diuèrses escasences, en tot crear-se mès taifes. Tanben se succediren diferentes invasions dempús deth nòrd de Africa, coma era des almoravits (1090-1102), es almohades (1145-1146) e es benimerins (1224).
Nauta Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Eth tèrme Gòtia s'empleguèc entà designar es territòris que serien es comtats catalans per part des franqui, o tanben coma sinonim de Hispània, fins era independéncia des comtats respècti eth Empèri Franc. Segurament tanben hège part deth territòri era Septimània. Eth tèrme tanben s'estenec per definicion as abitants autoctòns des Pirenèu eth contraposició as hispani (era rèsta dera Peninsula). Es comtats dera Mèrca Ispanica que termiauen damb eth poderós emirat de Còrdoa, sigueren eth nuclèu expansiu deth que lèu serie Catalonha. Carlesmanhe fondèc era Mèrca Ispanica as territòris der actuau Catalonha entà actuar coma defensa entre crestians e musulmani. Ère ua tèrra termierèra, damb continus cambiaments organitzatius e pactes damb es vesins arabis. Destaquen es comtats coma nuclèus territoriaus e eth papèr deth glèisa, a trauès des sòns monastèris (com çò de Ripoll, per exemple). Es prumèrs comdes depenien totaument des carolingians mès a mesura que passauen es ans s'anèren en tot emancipar. Guifré çò Pelós Unifiquèc es comtats d'Urgèl, Cerdanha, Barcelona e Girona, progressivament mès autonòms des franqui. Borrell II va oficialitzar era independéncia, eth negar-se a jurar leiautat ath monarca que non auie ajudat es catalans deuant un saqueig musulman. Era societat d'aguesta epòca ère fòrtament rurau. Cada nuclèu de poblacion produsie çò qu'auie de besonh, i auie pòc excedent e pòc comèrç, trèt des ciutats. Barcelona anèc en tot guanhar importància. Es vegueries èren eth sistèma mès arraïtzat de division administrativa tant ne la baishe edat mejana coma eth tota era modèrna, èren jos es ordes d'un veguer, nomentat peth rei. Damb eth pas dera edat modèrna e er aluenhament dera cort reiau es conflictes jurisdiccionals s'agravèren e complicar dat que fòrça lòcs èren jos diuèrsa administracion senhorau, religiosa o dera Generalitat, e com qu'es Corts cada còp èren convocades damb mens assiduïtat, es representants des viles e es veguers perdien poder. Açò hec que fòrça disputes se resolveren, parallèlament ara Audiéncia e mejançant bandolers.
Baisha Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Era desbranda catalana ara Batalha de Murèth çò 13 de seteme de 1213 e era mòrt deth rei Pere eth Catolic signifiquèc era fin dera expansion catalana en Occitània. Eth tà deuant era expansion se dirigirà a Valéncia e as Ilhes Balears e era rèsta deth Mediterrani.
Era baisha Edat Mejana ei era epòca de maximala esplendor catalana, jos era corona d'Aragon. Es monarques catalanoaragonesi (mès que mès Jaume eth Conqueridor o Jaume I) conquistèren as arabi grana part des territòris qu'aué dia se nomenten païsi catalans, en tot espandir çò catalan coma idiòma de cultura. Ath delà, ua potenta flòta naval se per era Mediterranèa, enquiath punt que era legenda ditz que "ne un peish gausaue nadar sense es quate barres". S'editen es Quate granes croniques catalanes, en tot Tirar lo Blanc, Curial e Güelfa, e apareishen personatges coma Ramon Llull e eth periòde deth Sègle d'aur valencian. Er eth transit d'un sistèma feudau en un estat monarquic, s'anèc en tot configurar un sistèma politic qu'auie coma basa çò pactisme, ei a díder, era limitacion deth poder reiau per part des corts, a on èren representadi era noblesa, eth clergat e era borgesia urbana. Aguest sistèma constitucionau dèc lòc a ues institucions de govèrn sorgit a compdar deth sègle XIII, era Deputacion deth Generau (que, a compdar de 1359 siguec coneishuda tanben coma Generalitat de Catalonha) qu'aqueric progressivament un ròtle politic. Eth govèrn se hège a trauès des Corts Generaus (1214) e es administracions locaus, entre es que destaque eth Conselh de Cent de Barcelona. Ara mòrt deth rei Martí er Uman (1410) se hec era eleccion entre es diuèrsi pretendents ara Corona d'Aragon ath Compromís de Casp çò 1412. Fin finau gesseren victoriosos es Trastamara era tèsta de Jaume d'Urgèl, que non acceptèc eth resultat, se revoltèc e siguec empresoades fins era sua mòrt. Era maximala estenduda qu'aucupèc era Corona d'Aragon ei pendent eth sègle XIV, quan, a part des domenis peninsulars, se possedissen es Baleares, Sardenha, çò Reiaume de Sicília, çò Reiaume de Nàpols, e es ducats de Atenes e Neopàtria.
Edat Modèrna de Catalonha[modificar | modificar la font]
Damb eth matrimòni de Isabel de Castelha e Ferran II eth 1479 es destins des dus reiaumes se junhen. Es espanholista vòlen veir ací era neishença de Espanha. Totun, non se pòt ignorar qu'era Corona d'Aragon mantenguec totes es sues institucions, enquias Decrèts de Naua Planta. De hèt era prumèra Constitucion Espanhòla que parle deth Reiaume d'Espanha, ei era de 1978. Er auge der empèri ispanic (damb eth domeni de mieja Euròpa e era descubèrta de America) e era crisi intèrna catalana portèren ara castellanització dera societat (e mès que mès es nòbles) catalana. Era Edat Modèrna de Catalonha ei ua epòca fòrça convulsada, caracterizada pes contínues lutes e suslhèuaments contra eth poder reiau: Guèrra Civiu Catalana (1462-1472), Dusau revòlte remença (1485-1486), Revòlte des Germanies (1519-1523), Guèrra des Segadors (1640-1652) e fin finau era Guèrra de Succession (1700-1714). Pendent era fin d'aguest periòde se produsic era fragmentacion deth país e era anullacion des drets collectius des catalans. Eth 1659, ras deth Tractat des Pirenèus entre es corones espanhòles e francesa, Catalonha perdec ua 5a part deth territòri e poblacion eth passar jos administracion francesa çò Rosselhon, çò Capcir, era Fenolleda, çò Conflent e era mitat dera Cerdanha (mens Llívia). Eth rei Felip V decretèc es Decrèts de Naua Planta, un còp derrotat es territòris dera Corona d'Aragon ara Guèrra de Succession Espanhòla, que marginalizaue çò catalan e grauaue era economia locau.
Entre es Decrèts de Naua Planta (1716) e era neishença deth catalanisme politic (1898). Es vegueries se substituïren per corregiments, jos comandament militar, dempús dera des·hèta de 1714, tau coma tota Catalonha demoraue jos eth comandament d'un capitani generau.
Edat Contemporanèa de Catalonha[modificar | modificar la font]
Ei eth periòde que comence damb era Revolucion Francesa ara Catalonha deth Nòrd e damb era Guèrra deth Francés en Principat Pendent era Guèrra deth Francés, Catalonha formèc de facto part de França deth 1810 ath 1814, e era senyera e era banèra dera Republica Francesa èren era issada en Barcelona, Reus, Girona e era Seu d'Urgel. Es províncies sigueren establides çò 1833 per decrèt reiau, er eth marc der establiment d'ua administracion centralitzada que se consideraue mès eficaça entara implantacion deth sistèma liberau, per exemple peth crubament d'impòsti, en tot basar-se es es departaments creadi pendent era invasion napoleonenca. Non se respectèc eth tracte de província unica dera constitucion de 1812, e se va esquarterar eth país sense tier en compde era realitat ne tradicion istorica, hèt qu'originèc fòrça critiques.
Sègle XX en Catalonha[modificar | modificar la font]
Entre era neishença deth catalanisme politic (1898) e enquiara Transicion espanhòla (1982). Era division es comarques sigueren establides pera Generalitat de Catalonha pendent era dusau Republica Espanhòla çò 1936 dempús d'ua macroenquesta ara poblacion a on se hègen qüestions com: "a on acostume vos a anar tà mercat?". Dempús dera dictadura franquista, era Generalitat restituida tornèc a establir era division es comarques en tot ahíger çò Plan der Estanh, separat deth Gironès, e damb era curiositat deth Valés Occidentau, unica comarca qu'a dus caplòcs a causa dera sua rivalitat.
Catalonha ara actualitat[modificar | modificar la font]
Entre era Transicion espanhòla (1982) e es nòsti dies. Eth 16 de seteme deth 2005, era ICANN aprovèc oficiaument çò domeni .cat, Eth prumèr domeni entà ua comunitat lingüistica. Aué en dia eth debat territoriau encara ei viu.
Veigatz tanben[modificar | modificar la font]
Pagines que s'i restaquen[modificar | modificar la font]
- Origines de Catalonha
- Etapes dera Istòria de Catalonha
- Istòria deth Dret catalan
- Estatut d'Autonomia de Catalonha de 1979
- Condicion politica de catalan
- Es monarques catalans
- Era Generalitat de Catalonha
- Es Corts de Catalonha
- Guèrra des Segadors
- Istòria
- Catalonha
- Art de Catalonha
- Istòria deth País Valencian
- Païsi Catalans
- Çò compromís de Casp
- Era Guèrra deth Francés
- Es Decrèts de Naua Planta
- Era revolucion industriau
- Çò Catalanisme politic
- Era Dusau Republica Espanhòla
- Era guèrra civiu espanhòla
- Era Transicion espanhòla


text:
Grafit
Lo grafit es una forma allotropica de carbòni. Se troba dins l'environament coma minerau natiu dins de ròcas metamorficas ò dins lei meteorits. Pòu tanben èsser produch per de procès industriau. A una color negra amb un esclat submetallic, una duretat febla situada entre 1 e 2 sus l'escala de Mohs e una densitat pron leugiera d'aperaquí 2,1. Es un minerau qu'a d'aplicacions industrialas variadas dins la construccion mecanica (lubrificant, pèça d'estanqueïtat...), la construccion electrica (collector virant...) ò l'industria quimica (especialament en electroquimia).


text:
Falanja
La falanja es una formacion d'infantariá formada de lanciers. Sembla aparéisser dins lo corrent de la mitat dau milleni III avC en Mesopotamia. Conoguèt un desvolopament important en Grècia antica a partir dau sègle VII avC puei dins lo Reiaume de Macedònia au sègle IV avC. Pasmens, lei falanjas macedonianas foguèron esquichadas per lei legions romanas au sègle II avC en causa de sa manca de capacitat de manòbra fàcia ai legionaris pus leugiers e abils. Après aquela desfacha, dispareguèron fins a l'Edat Mejana e l'adopcion de formacions de lanciers utilizats ambé d'autrei soudats equipats d'armas de còrs a còrs.


text:
Brèches
Brèches es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bretxes A situat al nòrd del departament de l'Indre-e-Loire. La municipalitat a situat al limit del Nautor-Anjau istorica. Fa partida de la Touraine angevine.
Brèches est située au nord du département de l'Indre-et-Loire. La commune est située au limite du Haut-Anjou historique. Elle fait partie de la Touraine angevine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- AModèl:La V esègle, sant Brice, avesque de Tors, #fondar una glèisa dins lo vilatge de Bricca, mencionat per Grégoire de Tors.
- Ancian prieuré en levant del abbaye Sant-Julien de Tors.
- Dependéncia del Castell-la-Vallière (duché de Anjau) (17en/18ensègles).
- Au Vensiècle, saint Brice, évêque de Tours, fonda une église au village de Bricca, mentionné par Grégoire de Tours.
- Ancien prieuré relevant de l'abbaye Saint-Julien de Tours.
- Dépendance du Château-la-Vallière (duché d'Anjou) (17en/18ensiècles).


text:
934
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 934 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Campanha militara importanta dirigida per Joan Korkoas e 50 000 òmes. En causa dau caòs intèrne dau Califat abbassida, la vila obtenguèt ges de renfòrç e una partida de sa populacion s'enfugiguèt. Lo rèsta asssaièt de sostenir un sètge mai deguèt capitular lo 19 de mai. Lei crestians e lei musulmans acceptant de se convertir aguèron lo drech de demorar dins la vila, leis autrei foguèron expulsats e Melitèn dirèctament annexada per l'Empèri.
D'autra part, incursion magiara còntra la Tràcia bizantina.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Per de rasons mau conegudas, rompedura entre lo Reiaume de Wessex dirigit per lo rèi Æthelstan e leis estats dau nòrd de l'illa, especialament Escòcia. Per s'opausar a l'arribada d'una armada menada per Æthelstan qu'ataquèt lo reiaume de Strathclyde, totei leis estats dau nòrd formèron una aliança comuna. Escòcia s'alièt tanben ambé lei Vikings de Dublin.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Ubayd Allah al-Mahdi (entre lo 23 de febrier e lo 3 de març). Son fiu Al-Qaim bi-Amr Allah, qu'èra lo cap de la màger part dei campanhas militaras fatimidas dempuei d'annadas, li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Assassinat dau califa Al-Qahir jutjat tròp tiranic après uneis execucions crudèlas d'adversaris. Lei caps dau complòt còntra lo califa chausiguèron Ar-Radi, fiu dau califa Al-Muqtadir (908-932). Sensa autoritat, laissèt leis afaires de l'Estat a sei visirs, especialament Muhammad ibn Ra'iq que prenguèt rapidament un ròtle fòrça important. Dins lo sud d'Iraq, lei governadors de Basra refusèron d'ara endavant de transferir la collècta deis impòsts vèrs la capitala e venguèron independents.
Dins la region iraniana, lei Buyides contunièron seis atacas acomençadas en 932-933. Conquistèron lei províncias de Khuzestan e de Kerman.


text:
Flandra Orientala
La Flandra Orientala (en neerlandés Oost‑Vlaanderen) es una província bèlga neerlandofòna. Cobrís 2982 km2. Sa poblacion traspassa los 1 300 000 abitants.
S’organiza a l’entorn de Gant (Gent), lo chapluòc, au jonhent de l'Escalda e de Leie, ont una caforca fluviala importanta es estada adobada per la construccion daus canaus de Gant a Brujas, e mai que mai de Gant a Terneuzen, localitat situada sobre las bochas d'Escalda. Los autres centres importants son Aalst, Oudenaarde, Sint‑Niklaas e Dendermonde.
Somari
Las comunas de Flandra Orientala[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Principalament region de plana, ambé d’auçadas qu’aumentan vel Sud, se compausa de sota‑regions: las dunas e li polders al nòrd, vers la termièra neerlandesa, mas s'espandís mai que mai sobre la partida interiora de la plana de Flandra, puèi sobre lei còlas al sud. Li releus son gaire nalts al centre – país de Waas (un trentenau de metres) e region d'Aalst (80 m) – mas creisson al sud (141 m al mont de l'Enclus).
Presentacion pel viatjador[modificar | modificar la font]
Gant, que Boileau sonava « la supèrba espanhòla », a nosat a son entorn una cinta de flors. Del temps que lo viatjador vèi aparéisser a l’asuèlh la nalta sageta de son belfòrt demieg lo forfolh di campanals, la rota s’òrla de jardins. Supèrba, o es, mas es mens espanhòla que flamenca. Gant, anciana residéncia di comtes de Flandra, al jonhent de l’Escaut e de la Leia, es d’uèi lo mèstre‑luòc e la metropòli d’aquela província banhada per l'Escaut, la Leia e també la Dendra. Reire-capitala del comtat de Flandra, patria de Carles Quint, vila d'istòria e d'art, es demorada la capitala intellectuala del país flamenc. Carles Quint, qu’èra nascut a Gant en 1500, disiá amb una tendra glòria : « Botariá París dins mon Gant ». Fins l’edat de detz ans èra prince de Gant, a detz ans venguet rèi d’Espanha, e mai tard, emperador d’Alemanha. Èra lo prince encantarèl de la vila, e coneissiá pas gaire de rebèllas, ni entre lei borgesas e nòblas damisèlas, nimai entre lei lachièiras. Se ditz que per faire onor a son senhor, cada familha de Gant aviá decidit un jorn de li ofrir un companatge de ris al lach, lo tradicionau Rijspap gantés. Lei bonas gents anèron, ambé lor plat a la man, fins lo palatz onde Carles Quint lis esperava. Lo borgmèstre anava primier e lor aviá plan recomandat d’imitar cadun de si gèstes. Mas, per son malur, en dintrant dins la sala de la taulejada, supet sobre una marcha e s’espatarret ambé son Rijspap. Sorprés mas obesissents, toti lis abitadors se roncèron pel sòu en renegant tant fòrt coma aviá fat lo paure borgmèstre. Lo prince ne riguet fòrça, e se’n ritz enquèra d’uèi. Mas Carles Quint venguet rèi d’Espanha, puèi emperador d’Alemanha, e chau creire que doblidet Gant puèi que, un jorn, la vila se revoltet, e guel la domdet feròçament. Ordonet de deboselar l’antica abadiá de Sant Bavon e de bastir a la plaça una ciutadèla que controllariá la vila. Un pauc après, bensai qu’aviá de patiments, faguet bastir la glèisia-catedrala que reculiriá lo chapítol de l’abadiá destrucha, e qu’achabariá per ne reprendre lo quite nom. Aquela glèisia-catedrala quilha una torre de quatre torrilhons, un pauc massissa, d’aitant que sa flecha cramet en 1603, mas conten de tresaurs. Entre aquessi i a lo gloriós retaule « l’Anhèl mistique » di fraires van Eyck. Aquel poliptique coneguet ben d’aventuras. L’emperador Josep lo Segond d’Àustria ne’n faguet quitar li panèls d’Azam e Eva, que considerava indecents. Li francés de la Revolucion panèron lo panèl centrau e lo botèron al Lovre, onte demoret expausat fins la chaiguda de Napoleon. Sièi autri panèls foguèron venduts e tornat venduts, per èsser crompats a la perfin per lo rèi de Prússia, que lis ofriguet al musèu de Berlin. Après lo Tractat de Versalhas, se decidet de lo reconstituir, e en 1920, toti si panèls tornèron a Gant. Mas en 1934, un panaire capita de ne prendre un, que foguet pas retrobat qu’en 1946.
De nombrosas autras bastenças, civilas e religiosas, fan qu’un forastier podriá demorar un an dins la vila sens leis avedre solament totas avisadas. La Pòsta centrala merita d’èsser vista. La bastença medisha es meravilhosa, e mai enquèra sa posicion pròche lo pont Sant Michaël ; e se l’agachatz despuèi lo pont, avisatz en reire-plan las tres torres gloriosas de la glèisa-catedrala de Sint-Baven, la glèisa de Sint-Niklaas e lo Belfòrt. S’avetz la chabença d’anar a Gant, manquessatz pas d’anar veire també l’excepcionau chastèl di comtes de Flandras, al ras de l’aiga. Majestós, es una fortalesa vertadièra, alturosa. Sas partidas mai vièlhas datan del sègle IX !, amai se l’essenciau data del sègle XII e foguet plan restaurat al començament del sègle XX. Lis apartaments en auçada nos mòstran çò qu’èra l’estil romanic flamenc, qu’a pas de ponchs a rendre a l’estil gotique que l’a remplaçat. La glòria pus bèla de Gant es bessai, mai enquèra que sei bastenças, d’èsser estada la patria del grand Maeterlinck, Maurice Maeterlinck, lo grand e delicat poeta dei Flandras, qu’escriviá en francés, sola lenga reconeguda coma seriosa, a son epòca. Istoricament Gant passet per divèrsas etapas : vila medievala compartida entre si patricians ligats feudalament a França, e si drapiers ligats al merchat anglés, foguet puèi una vila calvinista. Sota Felipe II, quand las detz‑e-sèt províncias di País Bas fan un pache d'union contra l'ocupant espanhòu, senhan la « Pacificacion de Gant » (1576). En 1584 sarà tornada conquistada per lo prince Alexandre Farnese. Coma leis autras vilas de Flandras, patiguet lei nombrosas guèrras que Loís XIV faguet al país, e li chaudrà un sègle per se rescombelir. Son universitat sara flamenquizada en 1930, ben abans la regionalizacion.
Leis autras vilas, sonque Audenarda/ Oudenarde, mai al sud, an un passat mens prestigiós e demòran de vilas menèlas. Citarem pasmens Rupelmonde, dins lo nòrd-èst de la província, per doas rasons. Era la preson d’estat di comtes de Flandras, e Mercator i nasquet, amai faguet un sejorn en preson perque lo sopçonavan d’èsser favorable al protestantisme. Mercator es l’escais professionau de Gehrard Kremer que nasquet dins la vila en 1512 e moriguet a Duisborg en 1594. Per amor d’aquò sovent las enciclopèdias dison, a tòrt, qu’èra Alemand. Es un grand fabricaire, inventor de mapas, e lei mapamondas qu’utilizam d’uèi son de còpias de la primièra mapamonda de Mercator que faguet publicar en 1569. Aviá fat tanben per Carles Quint, dos glòbes, un glòbe celèst de cristau e un glòbe terrèstre de fusta. O sabèm per lei cronicas del temps, puèi li dos cap d’òbras tant remirats dispareguèron dins li malastres dei guèrras. Se lo nom de Mercator es demorat per son òbra de geograf-cartograf, èra pas solament aquò. Era un òme vertadier del sègle XVI, que careçava l’espèr de tot saber un jorn. Era conegut atanbé coma filosòf, matematician e escalprador. Urosament tot a pas disparegut de l’òbra immensa d’aquel esperit vast. A Sint Niklaas, dins lo nòrd de la província i a fòrça de sei mapas, ambé lo celèbre planisfèri « ad usum navigantium » dins la sala del musèu comunau.
Un dis encants sovent, una particularitat totjorn, dei vilas de Flandra son li beguinatges. Lei beguinas son de femnas qu’an pas fat de jurament perpetuau, mas que viscon coma de monjas dins la pregària e lo trabalh. La diferéncia es que sortisson quand vòlon, a la condicion de tornar per l’angèlus del ser se vòlon pas èsser blocadas defòra, e que pòdon renonciar al beguinatge liurament. De beguinas, n’i aviá dins tota l’Euròpa Occidentala a l’Edat Mejana, mas i a pas qu’en Flandra que son demoradas. Lo beguinatge, l’endreit onte demòran, es una vertadièra vileta clausa, amb un convent per lei novícias, una o doas placetas, amai de còps un rivatèl. Las qu’an achabat lo noviciat demòran dins d’ostalons que fan de carreirons sota la santa proteccion de lor patrona. Gant a lo « Grand Beguinatge », fondat per Joana de Constantinòple, que chabís dos cents femnas. Lo Beguinatge Pichon, ambé sis ostalons de bricas ròsas randuradas d’un mur blanc, es tot lo temps florit. Mas leis autras vilas flamencas an de beguinatges tanben, nieucats a l’entorn de lors glèisias e qu’an sovent inspirat li pintors.
L’economia[modificar | modificar la font]
L'elevatge es l’activitat caporala del sector agricòla, mas lei culturas de bleda-raba sucrièra (dins l’ubac), di blats e de las trufas, demòron importantas.
L'industria, tradicionalament orientada vel textil (lin, coton e lana) es larjament escampilhada per lei campanhas, e per lei valadas de l'Escaut, al sud de Guènt, de la Leia e de la Dendra. S'es diversificada dins la metallurgia, l'industria quimica e lei construccions electricas.


text:
Abidòs
Abidòs qu'era ua ciutat de l'Egipte antica, capitala deu VIIau nòme de la Hauta Egipte, vodada au diu Osiris. Abidòs qu'ei lo nom grèc ; lo nom egipcian qu'èra Abdo.
Los testimoniatges arqueologics mei ancians trobats a Abidòs que remontan au periòde Nagada I (preïstorics). Durant l'ancian empèri egipcian la vila que vodava un culte a un diu nomat Khentiamentio (lo purmèr d'Occident, lo purmèr deu monde deus morts). Aqueth diu que ho identificat dab Osiris e la vila que vadó, a partir de l'empèri navèth, lòc de sepeliment.
Un deus monuments mei importants dens la colleccion de tombèus e de temple apielats a Abidòs entà ganha's las favors d'Osiris dens l'aute monde qu'ei lo gran temple de Sethi I.


text:
Hilet
Lo hilet (var. filet) deus instruments de musica, e mei que mei deus instruments de còrdas hregadas qu'ei ua benda de duas colors incrustada suu bòrds de la taula d'armonia e deu hons.
Lo canau deu hilet qu'ei dessenhat dab un gredon, delimitat dab un cotèth plan agusat (com un escalpèl) puish vuèitat ; la benda bicolora (hèita de duas colors de husta) qu'ei alavetz copada, trempada dab pega e incrustada dab un marteròt. Un còp la pega seca, la pèça de husta e lo filet que son curat dab ua góbia entaus lissar amassas e har semlar que hon estats hèits amassas.
Dens los còrns de l'instrument que cau copar lo filet en forma de bec de corbaish entà qui duas bendas e's pòsquin júnher. En totau, que cau copar 10 bendas de hilet (a maugrat qui, entà acabar l'instrument, e calerà copar e retirar dus tròç de hilet entà hicar e pegar lo manjo e lo silhet).
Lo hilet que pòt estar doble (tecnica qui ei estada ampliament emplegada peu laütièr Giovanni Paolo Maggini e tornada emplegar en lo bèth imitar en Euròpa Centrau au sègle XIX).
A còps, lo hilet que pòt estar simplament dessenhat, sia per economia, sia (dens lo cas d'instruments hèra ancians) per rason de non apatenença deu laütièr a la corporacion deus marquetistas.
lo hilet qu'ondra l'instrument mes qu'estanca tanben las vibracions e los trucs suu bòrd ; atau, que pòt influenciar lo son e, sustot, emparar deus trucs suu bòrd de l'instrument en bèth evitar, a còps, qui henreclin la husta de la taula d'armonia e deu hons.


text:
Bévenais
Bévenais en arpitan ( Bévenais en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Legir l'istòria de Bevenais del mejan age a la fin de la Revolucion publicada en l'an 2000 disponible siá dins la Comuna siá a l'Archiu Départementales.
Lire l'histoire de Bevenais du moyen age à la fin de la Révolution publiée en l'an 2000 disponible soit à la Mairie soit aux Archives Départementales.


text:
Beaucroissant
Beaucroissant en arpitan ( Beaucroissant en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat es celèbra per la siá fièra annala existenta dempuèi 1219, a causa del pelegrinatge de La nòstra-Madama de Parménie[1].
La commune est célèbre pour sa foire annuelle existant depuis 1219, due au pèlerinage de Notre-Dame de Parménie[2].


text:
Marron
Lo marron o lo brun es una color que fa partida de las colors caudas. A causa de son ton escur, fa pas partida de las colors de l’arc de Sant Martin.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom brun ven del bas latin brūnus (sègle VI), manlevat al germanic *brūn, « brun, brilhant » (cf. alemand braun « brun »).
Lo nom marron ven per metonimia del fruch qui pòrta lo meteis nom, lo marron (castanha o amaron).
La color marron dins la natura[modificar | modificar la font]
D'un biais general, la color bruna es fòrça presenta dins la natura, dins lo reialme vegetal coma animal.
- Reialme vegetal : es la color de la gaireben todas las ruscas d'arbres, mas subretot la color de la tèrra, de la descomposicion de las matèrias organicas, dels excrements, de las fuèlhas mòrtas.
- Reialme animal : es la color de la toison de nombroses animals del bòsc e del plumatge de fòrça aucèls, perque es una color d'un camoflatge o d'un mimetisme plan eficaç.
Lo brun per mescla[modificar | modificar la font]
Lo brun del pintre e del colorista se fa generalament en mesclant l'irange amb de negre, dins una proporcion variabla de 2 a 4 parts per 1. Pasmens, lo negre essent una color neutra qu'escursís las autras colors, quina que siá la mescla de colors complementàrias que daissa dominar dins sas proporcions la nuança cauda, farà lo brun. Per exemple, se fa de brun en mesclant 2 parts d'irange amb una part de blau, o ben doas parts de roge amb un part de verd, o ben doas parts de jaune amb una part de violet. Quand s'utiliza las colors primàrias, se fa un brun chocolat en mesclant aproximativament 2 parts de magenta, 3 parts de jaune e una part de negre.
Simbolisme e usatges[modificar | modificar la font]
- Cencha marron : darrièr grade d'aprendissatge del judo e del karate, correspondent au 1èr Kyu (9en nivèl). Seguís la cencha blava e precedís la cencha negra.
- En electricitat, lo fil brun representa una ligason naveta, lo fil blau essent lo neutre e lo fil roge la fasa.
- En politica, lo brun representa la drecha extrèma, lo nacionalisme.
Galariá[modificar | modificar la font]
Dins la natura[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Ors brun
-
-
Cep (Boletus edulis)
-
-
Uèlh de tigre, pèira marron
Objèctes fabricats[modificar | modificar la font]
-
Lo marron es una color estandard per las calces d'òme
-
Grans de cafè torreficats
-
-
Bure bruna dels franciscans


text:
Esquay-sur-Seulles
Esquay-sur-Seulles es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo Bessin, a sièis quilomètres de Bayeux e de Creully, en la vallée de la Seulles.
La commune se situe dans le Bessin, à six kilomètres de Bayeux et de Creully, dans la vallée de la Seulles.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo Sègle XIX, s'espeta en las carrièras de Esquay lo sable dicha de Bayeux.
Depuis le Sègle XIX, on exploite dans les carrières d'Esquay le sable dit de Bayeux.


text:
Comtat Venaicin
Lo Comtat Venaicin o la Comtat (sinonims arcaïcs: Venaicin, Venissa, Venisse) es un parçan d'Occitània[1] situat en Provença.
Sa vila principala es Avinhon (a passat temps, Avinhon èra pas inclús administrativament dins la Comtat, mai n'es estat totjorn la capitala de fach).
Lo gentilici es comtadin -a.
-
-
La vila de Carpentràs
-
La vila de Vauriàs es lo centre de l'enclava de Vauriàs o enclava dei Papas, una zona de la Comtat enclavada dins lo Daufinat
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
Avantgardas artisticas
L'avantgarda es la tendéncia, dins una òbra d'art quina que siá, o d'un artista, a introduire elements innovadors al respècte de las formas tradicionalas o convencionalas. Tanben se comprend coma una excessiva preocupacion per desplegar de ressorsas que trencan o destorban los sistèmas mai acceptats de la representacion o expression, dins lo teatre, la pintura, l'escultura, la literatura, lo cinèma, eca. L'usatge vulgar es pejoratiu, alara que tanben lo tèrme s'utiliza per designar los movements artistics de novelum, e en general dogmatics, que se produguèron en Euròpa pendent los primièrs decennis del sègle XX.
Contèxte istòric[modificar | modificar la font]
Al temps qu'emergiguèron las avantgardas artisticas, Euròpa èra en crisi prigonda, qu'acabèt per la Primièra Guèrra Mondiala, puèi, mostrant de limits del sistèma capitalista. Mas fins a 1914 los socialistas èran los sols que parlavan de "l'esfondrament del capitalisme", coma o mostrèt Arnold Hauser, e tanben d'autres sectors avián percebut de per abans los limits d'un modèl de vida que privilegiava l'argent, la produccion e las valors del canvi abans l'Òme.
Lo resultat d'aquò foguèt la pauretat e lo clausonament artistic contra aqueles que reaccionavan ja en 1905, Pablo Picasso e Georges Braque amb lors exposicions cubistas, e lo futurisme que, en 1909, faguèt son primer manifèst d'apostata al futur e foragetèt tot lo precedent, esbleugit pels progrèsses de la modernitat scientifica e tecnologica: que la frasa de Marinetti: « Una automobila de corsa es pus bèla que la Victòria de Samotràcia ».
Atal comencèt l'avantgarda, encara que lo moment del vam mai grand coïncidís, logicament, amb la Primièra Guèrra Mondiala, amb la consciéncia de l'absurd sacrifici que supausava, e amb la promesa d'una vida diferenta insuflada pel trionf de la Revolucion Socialista en Russia en 1917.
En 1916 a Zuric (territòri neutre pendent la guèrra), Tristan Tzara un poèta e filosòf romanés, fugiguèt sas obligacions militaras, decidiguèt de fondar lo "Cabaret Voltaire". foguèt l'acte de fondacion del dadaïsme, al vam del Nihilisme que prepausa lo refús total.
Aquel desir de destruccion de tot çò qu'es establit menèt los dadaïstas, per èsser coerents amb eles meteisses, se fòrabandissián eles meteisses: lor pròpria destruccion.
Qualques partesans de Dadà, dirigits per André Breton, pensavan que las circonstàncias exigissián en mai de l'anarquia e la destruccion, sinó també la proposicion; atal s'alunha de Tzara (causa que pausèt lo punt final al movement dadaïsta) e començant l'aventura surrealista.
La furia Dadà foguèt una primièra etapa e indispensabla, mas arribèt a son tèrme. Breton e los surrealistas faguèron lo ligam entre l'enonciat d'Arthur Rimbaud (que amb Charles Baudelaire, Comte de Lautréamont, Alfred Jarry, Van Gogh e mai del sègle XIX seràn reconeguts pels surrealistas coma lors "paires"): « se deu cambiar la vida », amb aquel de Karl Marx: « se deu transformar lo monde ». Emergiguèt alara lo surrealisme al servici de la revolucion que pretendiá recuperar quicòm de l'òme dins la societat, sos condicionaments e repressions l'avian amagat: son esséncia mai pura, son Ieu basic e autentic.
Per mejan del restabliment de l'inconscient, dels sòmis (èran los jorns de Sigmund Freud e de las originas de la psicoanalisi), se libererant de las passions e los desirs, de l'escritura automatica, de l'umor negre, temptèron d'anar cap a una societat nòva en que l'òme pòsca viure en plenitud (l'utopia surrealista). Dins aquel plen exercici de la libertat que caracteriza l'actitud surrealista, tres mots s'unisson dins un sol sens: amor, poesia e libertat.
Corrents de l'avantgardisme[modificar | modificar la font]
Dins l'avantgardisme de corrents emergiguèron prepausant innovacions radicalas de contengut, lengatge e ment. Entre eles se destacan:
- Impressionisme: reagís contra los excèsses del realisme, concentrant son interès dins lo procèssus mental d'un personatge quand son confronta a qualques situacions. Se caracteriza per transferir a l'òbra la vertadièra existéncia radicada dins los procèssus mentals, l'intuicion e lo desliurament de l'individú, atal coma lo manejament dels individús per mejan de las associacions psicologicas.
- Expressionisme: nasquèt en Alemanha en 1920 coma reaccion al naturalisme, dirigit pel poèta Georg Trakl. D'entre los principis se destacan la reconstruccion de la realitat, la relacion de l'expression literària amb los arts plastics e la musica, e l'expression de l'ansia del monde e de la vida per mejan de novèlas e dramas que se parla dels limits socials impausats a la libertat de l'òme.
- Cubisme: apareguèt en França, capitanejat per Guillaume Apollinaire. Sas principalas caracteristicas consistisson en l'associacion d'elements impossibles concretament, desdoblament de l'autor, disposicion grafica dels mots, substitucion del sentimental per l'umor e la jòia, e lo retrach de la realitat per mejan de divèrsas apròchas.
- Futurisme italian: nasquèt a Milan fondat per Filippo Tommaso Marinetti en 1909. Aquel movement trencava amb la sintaxi, lo ritme e los signes convencionals de pontuacion.
- Futurisme sovietic: (futurisme rus, futurisme ucraïnian, eca.)
- Suprematisme: movement fondat per l'artista ucraïnian e sovietic, Kazymyr Malévytx.
- Constructivisme: movement sovietic.
- Dadaïsme: apareguèt a Zuric entre 1916 e 1922, amb Tristan Tzara coma fondator..
- Ultraisme: apareguèt en Espanha entre 1919 e 1922 coma reaccion al modernisme.
- El Bauhaus e l'arquitectura Moderna: tota una revolucipn dins l'arquitectura e lo dessenh.
- Creacionisme: emergiguèt en 1917 promogut pel poèta chilian Vicente Huidobro, que concebèt lo poèta coma un pichon Dieu per que crèa amb la paraula. Segon el, lo poèta deuriá pas èsser un òme.
- Surrealisme: emergiguèt en França amb André Breton, que seguent Sigmund Freud s'interessèt a descobrir los mecanismes de l'inconscient e subrepassar lo real per mejan de l'imaginari e l'irracional. Se caracteriza per voler crear un òme nòu, recorrir a la crudeltat e l'umor negre amb la fin de destruire totas las nuàncias sentimentalas e perque, malgrat d'èsser constructius, los aspèctes de la conducha morala umana e las manifestacions son pas del lor interès.
- Muralisme mexican: movement dels ans 1920 a 1960, amb pinturas muralas de natura sociala de grands formats. Amb José Clemente Orozco, David Alfaro Siqueiros, Diego Rivera, aca. .
- Estridentisme: emergissent a Mexic e nasquèt de la mescala de divèrses -ismes eissit de l'avantgarda europèa. Entre 1922 e 1927, se caracteriza per la modernitat, lo cosmopolitisme e l'urban, e coma pel non conformisme, l'umor negre, l'esnobisme, l'irreveréncia e lo refús de tot lo passat. Son representant principal foguèt Manuel Maples Arce.
- Cosmopolitisme: emergiguèt en 1940 amb la tòca de mostrar la problematica urbana. Son representant principal foguèt Jorge Luis Borges.
- Neorealisme: es en relacion amb l'existencialisme, exagèra lo problèma de l'ansia, perque transforma l'escrivan de mals irreversibles, que pareis pas aver de solucion.
- Superrealisme: movement que repausa suls trabalhs de Sigmund Freud. Consistís en captar la coïncidéncia-realitat emergida d'un personatge, quand vei quicòm que li provòca remembres reprimits. Lo principal representant foguèt Miguel Ángel Asturias.
- Experimentalisme: repausa sul mètode scientific per explicar lo comportament dels individús dins un recit.
- Iperrealisme: movement nascut als Estats Units d'America dins los ans 1970.


text:
Batalha de Maipú
La batalha de Maipú qu'oposè las hòrças revolucionàrias argentinas (constituidas per l'Armada deus Andes qui comptava dab lo Regiment de Granadèrs a Chivau) e chilenas contra las òsts realistas comandadas per Mariano Osorio. Que s'escadó lo 5 d'abriu de 1818 dens la Vath de Maipo en Chile, pròcha de Santiago de Chile.
La victòria deus sud-americans que permetó d'assegurar la liberacion de Chile e atau de renforçar la libertat de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata en bèth preparar la futura liberacion de Peró.
A la fin de la batalha, lo generau chilen Bernardo O'Higgins que's presentè dab ua herida arrecebuda a l'escadença de la soa derrota de Cancha Rayada entà saludar e mercejar José de San Martín.