text:
Ancian Testament
L'Ancian Testament o las Escrituras Ebraïcas (tanben nomenadas la Biblia Ebraïca) es la primièra partida de la Bíblia crestiana, qu'explica l'istòria dempuèi la creacion de la Tèrra fins a la darrièra profecia de la venguda del messias, realizada 400 ans abans de l'èra crestiana.
La designacion 'Anciana Testament' proven del grèc H Πaλaιa Aιaθnkn, E Palea Diathiki, que significa "ancian pacte", en referéncia a l'ancian pacte de Dieu amb l'umanitat (subretot amb lo pòble elegit d'Israèl) de qui vendriá lo messias nos salvar. Aquela denominacion ven en contrapunt amb lo "nòu pacte" ('Nòu Testament') entre los òmes e Dieu realizat amb la venguda del Crist sus tèrra.
Los tèxtes que la compausan coincidisson mai o mens amb la Tanakh del judaisme, pasmens aquela conten los meteisses libres que l'Ancian Testament canonic crestian, coincidisson pas ni dins l'òrdre ni en los noms.
Somari
Canon de l'Ancian Testament[modificar | modificar la font]
L'Ancian Testament, en la version crestiana, se forma de 39 libres (que coincidisson amb los 24 libres del Tanakh josieu), aqueles que foguèron acceptats per las autoritats de la glèisa lo sègle IV. Aqueles libres constituisson lo canon de las escrituras de l'Ancian Testament, e per aquò, son de nomenats libres canonics. Son los libres atal categorizats en consens amb los estudis teologics crestians.
Pentateuc[modificar | modificar la font]
Lo Pentateuc o la Torà son los cinc primièrs libres de l'Ancian Testament, escriches per Moïses:
Libres istorics[modificar | modificar la font]
- Libre de Josué
- Libre dels Jutges
- Libre de Rut
- Primièr de Samuèl
- Segond de Samuèl
- Primièr dels Reis
- Segond dels Reis
- Primièr de las Cronicas
- Segond de las Cronicas
- Libre d'Esdras
- Libre de Nehemias
- Libre de Estèr
Libres agiografics[modificar | modificar la font]
- Libre de Jòb
- Libre dels Psalmes
- Libre dels Provèrbis
- Eclesiastès
- Cantic Dels Cantics
Libres profetics[modificar | modificar la font]
Libres dels profètas màgers[modificar | modificar la font]
- Libre d'Isaïas
- Libre de Jeremias
- Libre de las Lamentacions
- Libre d'Ezequièl
- Libre de Danièl
Libres dels profètas menors[modificar | modificar la font]
- Libre d'Oses
- Libre de Joèl
- Libre de Amós
- Libre de Abdias
- Libre de Jonàs
- Libre de Miques
- Libre de Nahum
- Libre d'Abacuc
- Libre de Sofonias
- Libre de Agèu
- Libre de Zacarias
- Libre de Malaquies
Libres deuterocanonics[modificar | modificar la font]
Al cors de l'Edat Mejana, la Glèisa Catolica e la Glèisa Ortodoxa acceptèron de facto de diferents libres mai. Lo sègle XVI, los protestants s'opausavan a acceptar l'autoritat divina d'aqueles libres pendent Reforma, e los integrèron pas dins las traduccions de la Bíblia dins las lengas del pòble. La Glèisa Catolica declarèt, alavetz, l'autoritat e l'inspiracion divina d'aqueles libres e los incorporèt al canon. Per aquò, se nomenan libres deuterocanonics, qu'en grèc vòl dire "segond canon". Los anglicans los utilizan tanben. Aqueles libres son:
- Libre de Tobias
- Libre de Judit
- Primièr de Macabèus
- Segond de Macabèus
- Libre de la Saviesa
- Libre de l'Eclesiastic, tanben nomenat Siracida
- Libre de Baruc
Libres perduts[modificar | modificar la font]
I a de libres mencionats dins l'Ancian Testament coma partida de la Bíblia mas que demorèron pas (o son falses, e fan controversia). Aqueles son:
- Libre de Jasher
- Libre de las Guèrras
- Libre de Shemaiah
- Actes de Salamon
- Libre de Nathan
- Annals Del Rei David
- Actes de Samuel
- Libre de Gad
- Profecia de Ahijah
- Profecia de Iddo
- Libre de Jehu
- Actes de Azarian
- Planhs de Josia
- Cronicas del rei Ahasuerus
Lengas e traduccions[modificar | modificar la font]
Lo judaisme utiliza la Tanakh tanben nomenada Bíblia Ebraïca, qu'equival a l'Ancian Testament e reconeis pas los libres del Nòu Testament. La Tanakh es escricha gaireben tota en ebrèu, amb de pichonas porcions en aramèu.
La version utilizada pels primièrs crestians foguèt la Version dels Setanta (Septuaginta), una traduccion grèga que los josieus de la Diaspora utilizavan abitualament a aquela epòca.
L'Ancian Testament crestian es fòrça semblable a la Tanakh ebraïca, amb unas diferéncias de contengut:
- Pentateuc (Torà)
- Profètas (Neviïm)
- Autres escrits e de libres de poesia nomenada saviesas (Ketuvim)
- Libres Deuterocanonics, considerats apocrifs pel Protestantisme.
Istòria[modificar | modificar la font]
La Glèisa crestiana primitiva utilizèt la Septuaginta, la version grèga mai anciana de la Bíblia, almens, fins a la mitat del sègle IV. Fins alara lo grèc foguèt una de las principalas lengas de l'Empèri Roman e la lenga de la Glèisa levat lo siriac utilizat per la comunautat siriana dins la Peshitta e la Glèisa amarica. De mai, los Paires de la Glèisa tendon a acceptar a Filon d'Alexàndria coma la Septuaginta.
Quand Sant Jeròni faguèt sa revision de la Vetus Latina vèrs 400 AbC, comparèt la Septuaginta amb lo tèxte ebrèu. E arribèt a la conclusion que lo tèxte ebrièu èra un melhor testimòni de Crist que la Septuaginta.[1] Trenquèt amb la tradicion de la Glèisa e traduguèt l'Ancian Testament de sa Vulgata de l'ebrièu al luòc del grèc. Son eleccion foguèt durament criticada per Sant Agustin, son contemporanèu, e d'autres que consideravan a Jeròni coma un falsari. Mas amb lo temps, l'acceptacion de la version de Jeròni aumentèt dins las Glèisas de l'oèst fins que remplacèt Vetus Latina de la Septuaginta.[2]
Lo tèxte ebrièu a de diféncias dins unes passatges, mas los crestians preferisson la Septuaginta que profetiza melhor lo Crist. Las Glèisas ortodòxas orientalas utilizan la Septuaginta coma basa per la traduccion de l'Ancian Testament dins d'autras lengas. La Glèisa Ortodòxa de Constantinòple, la Glèisa de Grècia e la Glèisa Ortodòxa chipriòta contunhan de l'utilizar uèi en lor liturgia.
Los Manuscrits de la mar Mòrta, subretot aqueles escrits en aramèu, se revenon mai fidèls a la Septuaginta qu'amb lo tèxte ebrièu.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ [Jerome http://www.bombaxo.com/blog/?p=214 del pròleg a Gènesi]
- ↑ Ernst Würthwein,El text de la l'Antic Testament,transeuropees.


c: text/html

text:
Canas
Canas[1] (Cannes en francés) es una vila toristica importanta d'Occitània, en Provença (departament deis Aups Maritims, region de Provença-Aups-Còsta d'Azur). Es lo sèti d'un important festenau de cinèma mondiau, lo Festenau de Canas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'origina modèsta vilatge mediterranèu de pescadors e de monges, Canas a una istòria indissociabla d'aquelas deis illas de Santa Margarita e de Sant Onorat que son pas qu'a quauques còps de ramas dau rivatge. Tanben, es impossible de parlar de l'istòria de Canas sens evocar aquela deis islas de Lérins.
Apareguda a l'Edat Mejana, la borgada de Canas se desvolòpa fòrça modestament pendent l'Ancian Regim tot en essent testimòni de las luchas francoanglesas e francoespanhòlas que se debanèron essencialament subre leis islas de Lérins.
Es pas qu'au sègle XIX que la vila pren vertadièrament son vam, gràcia subretot a Lord Henry Brougham and Val, grand Cancelièr d'Anglatèrra qu'en s'i installant, traguèt l'aristocracia anglesa e europèa que s'i bastiguèt de magnificas demoranças segondàrias per l'ivèrn. Coma la majoritat deis estacions dau litorau de la Còsta d' Azur e de la Riviera, la vila coneis, mercés a aquela populacion de prestigi, un desvolopament important. Sa fama internacionala serà pas aquerida abans la mitat dau sègle XX mercés al Festenau dau filme.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Article utilizant lo modèl Commons
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Ortografia de verificar
- Bendèl de mantenença sens paramètre data/Lista completa
- Comuna dei Aups Maritims
- Comuna de Provença
- Vila portuària de França
- Pòrt de plasença

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
occitan. Lo BLOG TOT EN OC du pays Occitan.Langue occitana.Occitan occitanie, occitanesque. Diversite de l'Occitanie culturelle. Differentes formes dialectales.Peintures logiciels informatiques, nouvelles. Commentaires de la mode de l'actualite defini par les mass medias dominants.Poesie. coups de coeur. Politique et diversite. l'unesco e la diversite en France. Hypocrisie de droite et de gauche. Le cancer jacobin. croisade e cathare. Grands massacres.
jeudi 28 février 2008
Paures Curds
Paures Curds,
A l'ora onte los Albanèses ne'n son de festejar la Granda Albania merce a l'UE , als USA . Osac als Turcs e a l'Arabia Granda . N'es pa çò mèsme per lo Curd, lo paure el.
Dins lo silenci de totes las televisions françèses mai que mai conegudas per lor corage jornalistic. E ben l'armada turqua entama la seconda setmana d'envasion del Kurdistan.
Ambe coratge aquela paura armada turqua a pron pena sostenguda per Bush, Tel Aviv , satelitas, aviacion , bombardament , es dintrada de 25 qm en territòri del Kurdistan Irakian. Es pas lo petròli que l'interèssa , mas non , qu'una idèa , es sonque los terroristas del PPK . Dels terroristes òrres coma dis lo Monde que son tuats dins la proportion de un per dètz. Se vei sul pic ont es clarament lo missant. Lo paure turc ambe F16 , car d'assaut, entresenhas de l'armada US se'n pren a la mostruosa armada del PPK que ten qualquas petadoiras .
Lo Monde soslinha que son pas anats tant luenh qu'aquò en tèrra iraquiana , que devrian just arribar lèu al ras de l'Iran . Cò que fa a pron pèna que la distancia de Bordèu a Marsèlha.
Coratge soldats que trabalan de longua al manten de l'òrdre e de la patz de pertot sus la Tèrra..
Es just una operacion de "poliça" , levat que los Turcs sabon pas pus se se'n van partir un jorn.
Lo ministre american se declara fòrça interressat per tot aquò , benlèu qu'es el que comanda . La guèrra Turqua devria li permettre de manlevar los GI al nòrd per los envejar al mièjorn de l'Iraq. Que l'escambi es aital . Als Turcs de trapar de petròli e als Israelians tanben ... Entre que l'armada americana se tracha de l'Iran. Oc que l'Iran sera lo seguent.
Coma se dis al cap de l'article del Monde : "l'idèa es de demorar lo temps d'i veire mai clar".
Alara es que tot aquò es un crimi? Lo jornaliste del Monde prepausa de dona als Curds de Cirkorq lo temps de far mina de protestar , quna graciosatat . Quna inteligencia!
De segur que non . Coma en Argeria un còp èra, es pas qu'una operacion de manten de l'òrdre, mas es jos aquel nom qu'aquela guèrra s'endevenguèt.. Oc ! Qu'es aital que la guèrra començèt en Argeria.
E es aital que lo USA alucan pertot de brasièrs.
1 commentaire:
- Anonyme19 décembre 2009 à 04:47
Dear Author www.occitanissima.com !RépondreSupprimer
It is simply ridiculous.


text:
Pokémon
Pokémon (prononciat [pu.ke.'mɔn] malgrat l'accent grafic; en japonés ポケモン, Pokemon, prononciat [po̞kʲe̞mõ̞ɴ]) es un marca creada per Satoshi Tajiri en 1995, per de jòcs video editats per Nintendo, de mangas e de dessenhs animats, e quitament de films animats. A la fin de 2010 mai de 250 milions de jòcs s'èran venduts.
Nom[modificar | modificar la font]
Lo nom Pokémon es l'acorcha de la romanizacion del japonés "monstres de pòcha", de l'anglés Pocket Monsters ('ポケットモンスター Poketto Monsutā). En mai de la marca, lo mot designa los monstres que son los personatges centrals dels jòcs e dels racòntes.
Tipes e evolucion[modificar | modificar la font]
Los pokémons a un o dos dels 18 tipes çai contra. Pòdon de còps evoluïr, mas pas mai de dos viatges.
Version occitana[modificar | modificar la font]
La primièra generacion de pokémon reçaup de noms occitans per Danís Chapduelh en agost de 2016.[1][2]
Lista dels pokémons[modificar | modificar la font]
Veire:
Referéncias[modificar la font]
- ↑ "Los Pokémon en occitan #1", sit Potonorsland.com, 25 d'agost de 2016.
- ↑ "Las creaturas de Pokémon traduchas en occitan", Jornalet, 28 d'agost de 2016.


text:
Austràlia
Austràlia (oficialament Commonwealth of Australia) es un país que cobrís la mai granda illa d'Oceania e l'illa de Tasmania. Los païses vesins son Indonesia, Timòr Èst, Papoa-Nòva Guinèa, las Illas Salamon, Vanuatu, Nòva Caledònia e Nòva Zelanda. Sa capitala es Canberra. Sa populacion es estimada a 21 300 000 estatjants. Lo Commonwealth d'Austràlia es una monarquia parlamentària e un sòci del Commonwealth de las Nacions.
Lo gentilici es australian -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 De la Preïstòria a l'arribada deis Europèus
- 1.2 Lo periòde coloniau
- 1.3 L'Austràlia independenta
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Referéncias e nòtas
- 7 Bibliografia
- 8 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a l'arribada deis Europèus[modificar | modificar la font]
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Austràlia datan de 40 000 ans (Mungo). Aqueleis abitants desvolopèron una cultura marcada per de pinturas rupèstras e per l'usatge d'otís de pèira pauc sofisticats. Lei tecnicas de fabricacion litica se melhorèron au millenari VIII av. JC e entraïnèron finalament l'aparicion d'otís ambé de talhents liscs que son desconeguts dins lo rèsta d'Oceania. Vèrs lo millenari I av. JC, l'agricultura apareguèt dins lei regions drudas permetent l'aparicion de societats semisedentarizadas. En revènge, dins lei regions mens favorablas, lei comunautats de caçaires cuelheires contunièron de dominar.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La descubèrta de l'illa per leis Europèus[modificar | modificar la font]
Leis Europèus descurbiguèron Austràlia en 1605 (Willem Janszoon) dins l'encastre de seis expedicions de reconóissença dei rotas maritimas d'Asia dau Sud-Èst. Pasmens, la region semblava palunosa e leis indigèns fòrça ostils. En 1642, l'explorator olandés Abel Tasman reconoguèt una partida dau litorau sud e donèt son nom a l'illa que pòrta uei son nom. Dos ans pus tard, lo Francés Melchisédech Thévenot cartografièt la còsta occidentala de l'illa. En revènge, la partida orientala de l'illa foguèt pas explorada avans lo viatge de James Cook en 1770. L'insularitat de Tasmania foguèt demostrada en 1798.
L' afiermacion de la preséncia britanica[modificar | modificar la font]
James Cook prenguèt oficialament possession de l'illa en 1770. Après la pèrda dei Tretze Colonias d'America dau Nòrd, Anglatèrra i veguèt un relèu novèu de son influéncia e una solucion practica per alunchar certanei presoniers deis illas Britanicas. Ansin, en 1788, una colonia penitenciària foguèt fondada per lo capitani Arthur Phillip a Port Jackson (uei Sydney). La penetracion vèrs l'interior foguèt lenta e fins a 1827, Londres crenguèt que França poguèsse desbarcar de colons e revendicar una partida de l'illa.
L'exterminacion dei populacions indigènas[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XIX, lei premiers motons foguèron importats dins l'illa. Venguèron rapidament lo còr d'una activitat importanta que causèt de conflictes ambé lei cultivators e leis indigèns a prepaus dau partiment dei tèrras agricòlas. De mai, a partir de 1851, de jaciments d'aur foguèron descubèrts entraïnant l'arribada de miliers d'aventuriers e de minaires. Ansin, se multipliquèron lei tusts ambé lei populacions aborigènas que foguèron rebutadas per lei colons vèrs lei regions deserticas entraïnant un grand nombre de victimas. En Tasmania, foguèron dirèctament exterminadas. Ansin, la populacion aborigèna passèt d'aperaquí 500 000 individús en 1788 a 60 000 en 1920.
L'acabament de l'exploracion[modificar | modificar la font]
En parallèl dei combats còntra leis aborigèns, l'exploracion de l'illa contunièt. En 1830, l'estudi dau riu Murray per Charles Sturt permetèt de comprendre lo foncionament dau ret idrografic australian. Puei, lei viatges d'Edward John Eyre e de Ludwig Leichhardt permetèron de melhorar la conóissença dei regions maritimas. En 1860-1862, leis expedicions Burke-Wills e Stuart permetèron de traversar l'illa per lo premier còp e de descubrir lei regions interioras. La construccion d'un ret telegrafic permetèt de contuniar aquel estudi e de facilitar lei comunicacions entre lei diferentei vilas.
Lo desvolopament dei colonias e la formacion dau Commonwealth[modificar | modificar la font]
A partir deis annadas 1820, leis implantacions britanicas se multipliquèron en Austràlia. Formèron de colonias distintas : Austràlia Occidentala organizada a partir de grands domenis en 1829, Austràlia Meridionala en 1837 que decidèt de seguir lei principis de la Societat de colonizacion d'Edward Gibbon Wakefield (familha, morala, liberalisme), Victòria en 1851 e Queensland en 1859. En 1840, s'arrestèron lei desportacions de presoniers mai l'imigracion, encoratjada per la descubèrta d'aur, sostenguèt la creissença de la populacion. En 1880, Austràlia teniá 2,3 milions d'abitants.
En parallèl, cada colonia recebèt d'estatuts autonòms basat sus un regime parlamentari pròche d'aqueu dau Reiaume Unit. A partir de 1880, lei colons comencèron de s'inquietar deis ambicions francoalemandas en Oceania e de l'imigracion asiatica. De 1885 a 1900, una federacion australiana foguèt ansin pauc a pauc mesa en plaça entraïnant la naissença dau Commonwealth d'Austràlia lo 1èr de genier de 1901. Cada estat i gardèt una autonòmia importanta.
Pasmens, a partir de 1911, lo poder comencèt d'aquistar una importància novèla e instaurèt d'impòsts relativament importants per dotar l'illa de fòrças armadas modèrnas e provesir d'avantatges sociaus a la populacion blanca. En mai d'aquò, una lei sus l'imigracion adoptada en 1901 la limitèt ai populacions europèas en causa de la necessitat d'èsser capable de capitar una dictada de 50 mòts dins una lenga europèa.
L'Austràlia independenta[modificar | modificar la font]
De la Premiera Guèrra Mondiala a la Segonda[modificar | modificar la font]
En despiech de la formacion dau Commonwealth en 1901, l'afiermacion de l'independéncia australiana foguèt lònga e lo govèrn alinhèt sa politica exteriora sus Londres fins a la Segonda Guèrra Mondiala. Ansin, Austràlia participèt massissament au premier conflicte mondiau en mobilizant 330 000 volontaris (59 000 tuats). A la Conferéncia de Versalhas en 1919, lo país obtenguèt una partida dei colonias alemandas de l'Ocean Pacific.
Leis annadas 1920 foguèron dominadas per lo partit nacionalista. En 1927, installèt la capitala federala a Canberra. Puei, perdiguèt lo poder au profiech dei trabalhistas après la crisi economica de 1929. Pasmens, adoptèron una politica d'austeritat qu'agravèt la situacion. Ansin, Austràlia conoguèt un periòde malaisat fins a l'adopcion d'un plan de rearmament a la fin deis annadas 1930 per faciar l'expansionisme japonés.
Canberra declarèt la guèrra an Alemanha en 1939 e mandèt un còrs expedicionari en Euròpa en 1940 per ajudar lei Britanics. Pasmens, a partir de la fin de 1941, lo país deguèt sustot s'aparar còntra Japon. D'efèct, lei Japonés bombardèron Darwin en febrier de 1942 e desbarquèron en Nòva Guinèa e dins leis illas Salamon. Durant la seguida dau conflicte, Austràlia se raprochèt donc deis Estats Units d'America que participèron activament a la defensa de l'illa durant la batalha de la Mar de Coralh e la campanha deis Illas Salamon.
Lo periòde conservator[modificar | modificar la font]
En causa de la guèrra, lei govèrns trabalhistas de John Curtin (1941-1945) e de Ben Chifley (1945-1949) adoptèron una organizacion economica fòrça dirigista. Pasmens, dins l'encastre de la Guèrra Freja naissenta, aquela politica se turtèt ai criticas deis anticomunistas. Leis eleccions de 1949 foguèron donc ganhadas per lei conservators que gardèron lo poder fins au començament deis annadas 1970. En despiech de recessions en 1952 e en 1959, lo país conoguèt una importanta creissença economica marcada per l'esplecha dei ressorsas naturalas e lo sostèn ais investiments estrangiers (principalament estatsunidencs e japonés) dins l'industria. Ansin, se l'agricultura gardèt un ròtle non negligible dins l'economia australiana, son importància comencèt de demenir. Per sostenir aqueu desvolopament, l'imigracion blanca e europèa foguèt encoratjada ambé mai de 100 000 arribants anuaus entre 1945 e 1972. En revènge, leis imigrants asiatics e leis Aborigèns foguèron mantenguts en despart.
Durant aqueu periòde, Austràlia participèt activament a la Guèrra Freja e sostenguèt la politica de Washington en Asia dau Sud-Èst e dins lo Pacific Sud. De còrs expedicionaris foguèron donc mandats en Corèa (17 000 òmes, 339 tuats) e en Vietnam (61 000 òmes, 521 tuats) per i renfòrçar lei fòrças estatsunidencas. En parallèl, Canberra participèt a la formacion d'alianças anticomunistas coma l'Organizacion de l'Asia dau Sud-Èst.
La crisi deis annadas 1970[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1970, Austràlia conoguèt de crisis economicas e socialas. Premier, leis Aborigèns comencèron de s'organizar d'un biais eficaç per defendre sa cultura e sei proprietats (especialament dins lei regions minieras). En 1967, avián obtengut la creacion d'un ministèri especiau. Puei, après la victòria dei trabalhistas en 1972, obtenguèron contentament sus una partida de sei revendicacions coma l'establiment d'un contraròtle indigèn dei resèrvas. Pasmens, a la prima de 1979, de manifestacions aborigènas novèlas aguèron luòc dins la capitala.
Lei trabalhistas tenguèron lo poder de 1972 a 1975 dins un contèxte de crisi (inflacion, aumentacion dau caumatge, demenicion deis exportacions de lana...). Reconoguèron la China Populara e lo Vietnam dau Nòrd e donèron un estatut d'autonòmia a Nòva Guinèa. Pasmens, se turtèron a l'oposicion dau Senat per menar mai de reformas. En mai d'aquò, mau capitèron de redreiçar la situacion economica. Ansin, perdiguèron lei legislativas d'octòbre de 1975 còntra una coalicion dei liberaus e dei conservators. Pasmens, la situacion contunièt de se desgradar.
Austràlia dempuei 1983[modificar | modificar la font]
En 1983, foguèt elegit lo trabalhista Bob Hawke que gardèt lo poder fins a 1991. Comencèt de liberalizar l'economia ambé plusors privatizacions e de suprimir plusors drechs dei trabalhaires. Adoptèt tanben una politica d'austeritat. Foguèt remplaçat per son adjonch Paul John Keating que deguèt faciar una recession importanta. Renforcèt la relacion ambé leis Estats Units d'America, desvolopèt lei relacions de cooperacion ambé leis estats d'Asia dau Sud-Èst e contentèt certanei revendicacions aborigènas regardant la proprietat de certanei tèrras.
En 1996, una coalicion nacionala liberala prenguèt lo poder ambé John Howard, Premier Ministre durant onze ans. Pròche de George W. Bush, adoptèt una politica liberala e isolacionista mai sostenguèt lei guèrras estatsunidencas dau periòde en Afganistan e en Iraq. Pasmens, de resultats economics mitigats e l'oposicion a de lèis jutjadas tròp desfavorablas ai trabalhaires minèron la popularitat dau govèrn.
Lei trabalhistas de Kevin Rudd ganhèron donc largament leis eleccions de novembre de 2007 amb un programa basat sus de preocupacions environamentalas e socialas. Pasmens, tocada per la crisi economia de 2008 (en despiech dau desvolopament dei cambis ambé China, l'economia australiana conoguèt una crisi novèla e Kevin Rudd quitèt lo poder en 2010. Foguèt remplaçada per Julia Gillard que poguèt solament comptar amb un govèrn minoritari. Pasmens, durant son periòde, la situacion economica comencèt de se melhorar. Après un brèu retorn de Kevin Rudd en 2013, lei conservators tornèron prendre la direccion dau país ambé Tony Abbott que perdiguèt sa majoritat en 2015. Malcolm Turnbull li succediguèt.
Politica[modificar | modificar la font]
La Comunautat d'Austràlia es una monarquia constitucionala e a un sistèma de govèrn parlamentari. La Reina Elisabèt II del Reialme Unit es a l'ora d'ara lo cap de l'Estat australian e utiliza lo títol formal de Reina d'Austràlia, en complint un ròtle diferent al qu'exercís en d'autres renhes del Commonwealth. Es representada pel Governador General d'Austràlia al nivèl federal e pel governador de cada estat. E mai se la constitucion conferís de largs poders executius al Governador General (Peter Cosgrove), lor mesa en practica es menada a tèrme generalament sonque amb l'assisténcia del Primièr ministre.
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Austràlia es l'unic país qu'ocupa un continent entièr e es lo seisen del mond per la superfícia. Es entornejat per las aigas de l'Ocean Pacific, de la Mar d'Arafura, de l'Ocean Indian e de l'Ocean Austral. La Granda Barrièra de Coralh, amb 2000 km de longor e una largor entre 100 e 300 km, constituís la màger del mond[1], e daissa al nòrd-oèst del país una granda quantitat d'illas. En çò que pertòca lo relèu, Austràlia ocupa una de las massas continentalas pus ancianas e mens *anautitas de la planeta. Lo sieu ponch culminant es la Montanha Kosciuszko amb 2228 m d'altitud e se plaça entre Nòva Galas del Sud e Victòria.
Los 7 686 850 km² de superfícia d'Austràlia se tròban en la Placa Indoaustraliana. Entornejada pels oceans Indian, Glacial Antartic e Pacific, es separada d'Asia per las mars d'Arafura e de Timòr. Austràlia a una linha costièra de 25 760 km e reclama una larga zòna economica exclusiva de 8 148 250 km². Aquesta zòna d'exclusivitat economica inclutz pas lo Territòri Antartic Australian.
Organizacion territoriala : los Estats e Territòris[modificar | modificar la font]
Austràlia es devesida en sièis Estats, tres territòris continentals e d'autres pichons territòris exteriors.
Los Estats son :
- l'Austràlia Meridionala (South Australia),
- l'Austràlia Occidentala (Western Australia),
- la Nòva Galas del Sud (New South Wales),
- Queensland,
- Tasmania (Tasmania),
- Victòria.
Los Territòris son :
- lo Territòri del Nòrd (Northern Territory),
- lo Territòri de la capitala australiana (Australian Capital Territory - ACT),
- lo Territòri de la baia de Jervis (Jervis Bay Territory).
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Austràlia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Durant los darrièrs 50 ans, la cultura australiana es estat fòrtament influida per la cultura populara nòrd-americana (particularament en la television e lo cinèma), per l'immigracion a granda escala de païses pas anglofòns e pels païses asiatics vesins. La vigor e l'originalitat de las arts australianas - filmes, opèra, musica, pintura, teatre, danças e arts manualas - an obtengut reconeissença internacionala.
Austràlia a una longa istòria en çò referent a las arts visualas que comença amb las pinturas rupestras realizadas pels indigènas. Dempuèi los tempses de l'assentament europèu lo païsatge australian es estat un tèma comun en l'art nacional, çò que se fa evident en los trabalhs de Arthur Streeton, Arthur Boyd e Albert Namatjira, entre d'autres. Las tradicions dels aborigèns son transmesas majoritàriament en forma orala (tradicion orala) e son fòrça ligadas a de ceremònias e a d'istòrias de sa mitologia. La musica aborigèna, las danças e l'art aborigèn an una notabla influéncia en las arts scenicas e visualas de l'Austràlia contemporanèa. La nacion possedís una tradicion activa de musica, balet e teatre; fòrça de las companhiás d'arts scenicas recebon de fons publics a travèrs del Conselh Australian per las Arts. Existís una orquèstra dins cada vila principala, e una companhiá d'opèra nacional, l'Opèra d'Australia, qu'aqueriguèt importància mercé a la cantaira d'opèra Joan Sutherland. La musica d'Austràlia inclutz la musica classica, lo jazz e fòrça autres genres de musica populara.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ UNEP World Conservation Monitoring Centre (1980), "Protected Areas and World Heritage – Great Barrier Reef World Heritage Area", Department of the Environment and Heritage.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Denoon, Donald, et al. (2000). A History of Australia, New Zealand, and the Pacific. Edicions Oxford Blackwell. ISBN 0-631-17962-3.
- (en) Hughes, Robert (1986). The Fatal Shore: The Epic of Australia's Founding. Edicions Knopf. ISBN 0-394-50668-5.
- (en) Davison, Graeme; Hirst, John; Macintyre, Stuart (1999). The Oxford Companion to Australian History. Edicions Oxford University Press (Melbourne). ISBN 0-19-553597-9.
- (en) Emily Kngwarreye, Paintings (1996). North Ryde NSW: Craftsman House / G + B Arts International. ISBN 90-5703-681-9.
- (en) Germaine, Max (1990). Artists & Galleries of Australia. Edicions Craftsman House (Roseville). ISBN 976-8097-02-7.
- (en) Johnson, Vivien (2007). Papunya Painting: Out of the Desert. Edicions National Museum of Australia (Canberra). ISBN 978-1-876944-58-2. http://www.nma.gov.au/exhibitions/papunya_painting/catalogue/.
- (en) Jupp, James (2001). The Australian people: an encyclopedia of the nation, its people, and their origins. Edicions Cambridge University Press. ISBN 0-521-80789-1.
- (en) Macintyre, Stuart (2000). A Concise History of Australia. Edicions Cambridge University Press. ISBN 0-521-62359-6.
- (en) McCulloch, Alan; Susan McCulloch, Emily McCulloch Childs (2006). The new McCulloch's encyclopedia of Australian art. Edicions Aus Art Editions in association with The Miegunyah Press. ISBN 0-522-85317-X.
- (en) Powell JM (1988). An Historical Geography of Modern Australia: The Restive Fringe. Edicions Cambridge University Press. ISBN 0-521-25619-4.
- (en) Robinson GM, Loughran RJ, and Tranter PJ (2000) Australia and New Zealand: economy, society and environment. Edicions Arnold; NY: OUP; 0340720336.
- (en) Smith, Bernard; Smith, Terry (1991). Australian painting 1788–1990. Edicions Oxford University Press. ISBN 0-19-554901-5.
- (en) Teo, Hsu-Ming; White, Richard (2003). Cultural history in Australia. Edicions University of New South Wales Press. ISBN 0-86840-589-2.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) About Australia from the Department of Foreign Affairs and Trade.
- (en) Governments of Australia website (govèrns federaus, d'estats e territoriaus).
- (en) Australian Government website (govèrn australian).
- (en) Parliament of Australia: Who's Who (includes head of state) (parlament e govèrn australian).
- (en) Australian Bureau of Statistics (Burèu australian d'estatisticas).
- (en) Community organisations portal
- (en) Tourism Australia


text:
Enric de Borbon
Enric de Borbon (Pau, lo 13 de deceme de 1553 - París mòrt lo 14 de mai de 1610), aperat Noste Enric en Bearn, que ho rei de Navarra (1572-1610) dab lo nom d'Enric III de Navarra puish rei de França (1589-1610), purmèr rei de França de la branca dita deus Borbon de la dinastia capeciana, dab lo nom d'Enric IV de França.
Qu'èra lo hilh de Joana de Labrit, regina de Navarra e d'Antòni de Borbon, princi de sang per'mor de descénder deu rei Loís IX de França (« Sant Loís »). Peu son pair qu'eretè deus sons drets au tròne de França en aplicacion de la lei salica e arron deus regnats e de las morts successivas deus tres hilhs deu rei Enric II de França.
Testimòni e actor de las guèrras de religion que cambiè nau vegadas de religion. Que ho capdau deu partit protestant, que's convertí un darrèr còp au catolicisme entà poder pujar suu tròne de França (en deishant lo reiaume de Navarra, gavidat per Bearn devath la regéncia de la soa sòr), qu'avó a's pelejar entà assegurar la soa autoritat, que promulguè l'Edicte de Nantas (qui permetó de fenir las guèrras de religion en autrejant ua cèrta tolerància au protestantisme) en bèth pacificar França e que ho fin finala aucit per François Ravaillac (un fanatic religiós) lo 14 de mai de 1610 a París, carrèra de la Ferronerie.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Carta grafica pas indicada
- Bon article en alemand
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Istòria modèrna
- Istòria de França
- Rei de França
- Rei de Navarra
- Dinastia dels Borbons
- Duc de Borbon
- Ostal de Borbon-Vendôme
- Duc de Vendôme
- Personalitat protestanta
- Personalitat de las guèrras de religion
- Sièti de La Rochèla (1573)
- Batalha d'Arques
- Batalha d'Ivry
- Sobeiran assassinat
- Borbons de França
- Personalitat de Nòva França
- Cavalièr de la Cambaliga
- Personalitat del sègle XVII
- Istòria d'Occitània
- Comte de Bigòrra
- Comte de Fois
- Comte de Rodés
- Personalitat occitana
- Personalitat protestanta occitana
- Istòria de Bearn
- Sobeiran de Bearn
- Vescomte de Bearn
- Ostal de Labrit
- Personalitat bearnesa
- Escrivan bearnés
- Istòria dels Pirenèus Atlantics
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Naissença en 1553
- Naissença a Pau
- Decès en 1610
- Decès a París
- Mòrt assassinat


text:
LO 3 DE FEBRIÈR de 2018
MANIFESTEM A TOLOSA E MONTPELHIÈR PER L’OCCITAN A LA TELEVISION !
VOLÈM L’OCCITAN CADA JORN A LA TELEVISION PUBLICA, A FRANCE 3
VOLÈM UNA VERTADIÈRA TELEVISION DE PAÍS AMB DE REDACCIONS DECENTRALIZADAS
-
Manifestacion a Tolosa a 14 h 30, Allée Président Franklin Roosevelt (mètro estacion Jean Jaurès / Fnac)
-
Manifestacion a Montpelhièr a 14 h 30, Plaça de la Comedia
-
Lo Collectiu Occitan demanda tanben un rescontre amb lo Director regional de Fr3 – Occitanie
La lenga e la cultura occitanas an un besonh imperatiu, absolut, dins lo monde tal coma es ara, d’aver accès als mèdias de massa e d’en primièr, d’una preséncia « normala » a la television publica.
Es un relai indispensable per tota l’accion educativa e culturala qu’es menada per las associacions.
Per aquò devèm reivindicar mai de plaça per l’occitan a France 3,
manifestar que « Volem nòstre occitan de cada jorn » a la television publica.
Aquesta reivindicacion es fondamentala.
De mai sèm dins lo temps que cal : lo gobèrn es a aprestar una reforma de l’organizacion de la television publica.
Es lo moment que cal per se faire ausir e demandar que lo Quasèrn de Cargas de la television publica siá aplicat d’un biais mai egalitari sul territòri de la Republica, es a dire per l’occitan, al nivèl de çò que se fa per d’autras lengas regionalas.
Coma es temps de reforma del servici public de television e radiò devèm tanben, coma movement occitan, portar nòstre vejaire sus aquesta granda question .
Devèm dire que nos cal a nautres, ciutadans franceses dels territòris, ciutadans de las regions, una vertadièira television de pais.
Una cadena qu’a de redaccions dins las ciutats del territòri, que filma lo país, lo representa dins son quotidian, sa diversitat.
E aquò passa per la preséncia de redaccions e còlas de filmatge en mantuns luòcs.
L’occitan clau per una television melhora, demanda una vertadièira television de país.
LO COLLECTIU OCCITAN es Convergéncia Occitana, IEO, CREO, Confederacion Calandreta, Partit Occitan, EELV Occitania, Pais Nostre, Partit de la Nacion Occitana, Esquèrra Revolucionària Occitana, Bastir, Macarèl, Associacion Zo.
COLLECTIU OCCITAN : OSTAL D’OCCITANIA, Carrièra Malcosinat, TOLOSA. 06 72 55 04 36.
Per la defensa de la diversitat culturala e lingüistica en Euròpa !
Aquí, quicòm de fòrt important per la defensa de la diversitat culturala e lingüistica en Euròpa (e doncas per la defensa de la lenga e de la cultura occitanas !) de difusar tant larg coma possible…
S’agís d’una iniciativa ciutadana europèa, en forma de peticion, per la proteccion de las personas qu’apartenon a de minoritats nacionalas e lingüisticas e pel refortiment de la diversitat culturala e lingüistica dins l’Union.
S’i demanda que l’UE adòpte una tièra de mesuras amb, per exemple, d’accions politicas dins los domènis de las lengas regionalas e minoritàrias, de l’educacion e de la cultura, de la politica regionala, de la participacion, de l’egalitat, del contengut dels mèdias audiovisuals e autres, e tanbel del sosten de las regions (ajuda d’Estat).
Per qu’aquesta proposicion de Lei capita de venir a discussion al Parlament europèu, la procedura requièr l’obtencion del sosten escrich d’al mens un million de ciutadans de l’Union Europèa, mas amb de quòtas per país (ex: 72 000 per Alemanha, 40 500 per Espanha, 55 500 per França, etc…).


text:
1297
Aquesta pagina concernís l'an 1297 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
La situacion militara de l'Empèri se melhorèt pas dins lei Balcans. D'efèct, tres ans après la fin de la guèrra còntra lo Despotat d'Epira e leis aliats de l'Ostau d'Anjau — fòrça afeblits per lo conflicte e per de divisions intèrnas — lei Bizantins deguèron i faciar la menaça dei Sèrbes qu'avançavan dins la region de la Macedònia actuala e menaçavan l'importanta vila de Tessalonica. Una armada dirigida per Miquèu Tarchaniotès foguèt mandada per leis arrestar sensa succès (→ 1299).
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine dau negus Qedma Asgad (1296-1297). Jin Asgad (1297-1298), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Pasmens, la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — contunièt.
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Pagan[modificar | modificar la font]
Disparicion definitiva dau reiaume entre març — Kyawswa se declarèt vassau dei Mongòls — e decembre — lo meme foguèt capturat per lei caps dau reiaume de Myinsaing.


text:
Informatica
Lo tèrme d'informatica designa la gestion automatizada de l'informacion per ordinator. Foguèt creat en 1962 per Philippe Dreyfus partent dels mots « informacion » e « automatica ».
- Per extension, designa tan lo material coma la concepcion e l'administracion de la partida immateriala d'un ordinator, los logicials.
- La lenga anglesa utiliza pas gaire aqueste concèpte, e destria puslèu :
- çò que pertòca lo foncionament dels ordinators e de lors programas (computer science),
- çò que pertòca la mesa en practica dels tractaments (data processing)
- l'evolucion de las tecnicas, e mai del material (informacion technology).
Somari[modificar | modificar la font]
- Istoric de l'informatica
- Apròchi foncional de l'informatica
- Apròchi organizacional de l'informatica
- Istòria de l'informatica
- Material informatic
- Logicial
- Creacion dels logicials
- Tractament de l'informacion
- Apròchis scientifics
- Imparticion informatica
- Annèxes informatics


text:
Senet
Lo senet qu'ei un jòc de taula de l'Antiquitat egipciana e considerat lo mei vielh conservat dinc a uei lo dia puish que las recèrcas arqueologicas que'u hen remontar a l'entorn de las annadas 3500 abans l'èra crestiana, qu'ei a díser, l'epòca predinastica.
Règlas[modificar | modificar la font]
Probable ajòu d'autes jòcs de taula com los Chivaus, lo jòc de l'auca e aute Parchesi, lo senet que's joga dab ua taula, pèças de colors diferentas entà que cada jogador pòsqui destriar las soas, e ua mena de dat.
Lo dat deu senet n'ei pas cubic com los de uei lo dia e, en vertat, qu'ei compausat de quate tròç de husta dab duas caras desparièras (ua plata e l'aute arronda). Los quate que son lançats amassas e la resulta numerica que's compta segon las combinasons de caras que pareishen. Aquò que balha la possibilitat de har un 1 (un tròç que muisha la cara plata), 2, 3, 4 (respectivament autants de caras platas) e 6 (sonque caras arrondas). Non i a donc pas cap lòc peu 5.
Lo pretzhèit deu jòc qu'ei de har sortir totas las pèças de la taula (lo purmèr jogador a escàde's i que ganha). Segon las versions, que's comença en pleant la purmèra linha en alternar las pèças deus dus jogadors (ua auta version que consisteish a las har entrar chic a chic sus la taula).
Entà poder sortir las soas pèças, los jogadors non deven pas n'aver cap demorada sus la purmèra linha. Quan ua pèça e cad sus ua de l'aute jogador qu'escàmbian las loas posicions. Totun aquò non's pòt pas har si duas pèças deu medish jogador e's segueishen (que "s'emparan" alavetz) e, se tres pèças parièras e's segueishen, l'aute jogador non las pòt pas quitament despassar.
Lo tablèu que compta casas especiaus com nun (la mar grana celestiau, la 27), lo jogador qu'i cad que deu tornar entà la casa ankh ("vita", la 16). La casa nefer ("beutat", casa 26) b'empara e las pèças qu' i caden, alavetz, que son a l'acès de las atacas de l'aute jogador.
Entà har sortir ua pèça que cau har lo nombre exacte e non se pòt pas sortir de las casas 28, 29 e 30 sens respectivament har 3, 2 o 1.


text:
Vampire
Un vampire es una creatura legendària presenta dins mai d'una region e cultura. Es un mòrt-vivent que se norrís de sang dei vivents, generalament deis umans, per tirar sa fòrça vitala. Aqueu mite sembla fòrça vièlh car n'existís de mencions dins lei societats anticas de Mesopotamia, d'Asia e de Grècia. Per la seguida, demorèt un crèire important au sen de divèrsei folclòres. Au sègle XIX, l'aparicion de la literatura de vampire, especialament lo Dracula de Bram Stoker en 1897, renforcèt mai sa popularitat qu'es totjorn fòrça importanta au començament dau sègle XXI.


text:
Henryk Sienkiewicz
Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz (n. 5 de mai de 1846 en Wola Okrzejska, m. 15 de novembre de 1916 en Vevey, Soïssa[1]) foguèt un escrivan polonés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1905.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 5 de mai de 1846 dins la vila de Wola Okrzejska, pòble situat dins lo voivodat de Lublin. S'inicièt coma jornalista l'an 1869, en realizant de divèrses viatges entre 1876 e 1879, en trabalhant als Estats Units cossí enviat especial entre 1876 e 1878. L'an 1882 foguèt nomenat director del periodic conservador Slowo. En essent ja un prestigiós jornalista e grand defensor de la causa de Polonha, dirigiguèt una carta dubèrta a Guilhèm II d'Alemanha en la que s'opausava a la germanizacion de la Posnania e amb la qu'atraguèt l'atencion mondiala sul futur de lo sieu país. En los començaments de la Primièra Guèrra Mondiala, se trobava a Soïssa, ont formèt, amassa amb Ignacy Jan Paderewski, lo comitat per las victimas de la guèrra en Polonha.
Moriguèt lo 15 de novembre de 1916 dins la vila de Vevey, poble situat dins canton de Vaud.
Òbras[modificar | modificar la font]
- 1873: Humoreski z teki Worszyły
- 1875: Hania
- 1877: Szkice węglem
- 1880: Janko muzykant
- 1880: Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela
- 1880: Za chlebem
- 1880: Orso
- 1880: Niewola tatarska
- 1882: Bartek Zwycięzca
- 1882: Jamioł
- 1882: Latarnik
- Trilogia:
- 1889: Sachem
- 1889: Wspomnienie z Maripozy
- 1891: Bez dogmatu
- 1894: Rodzina Połanieckich
- 1896: Quo vadis
- 1900: Krzyżacy
- 1906: Na polu chwały
- 1910: Wiry
- 1912: W pustyni i w puszczy


text:
Vincennes
Vincennes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val de Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo departament del Val-de-Marna, en Isla-de-França, en la banlèga se de París. Crompan pas lo bòsc de Vincennes, #qu'se sus la municipalitat de París. S'una sòrta de enclave cencha per dos amassa jamai de quatre fes jamai grandas #qu'ela, al nòrd, Montreuil e, al sud, lo bòsc de Vincennes. Lo Centre vila se a aperaquí 8 km del isla de la Vila, al centre de la capitala. Las siás Municipalitats limitrophes sa las seguentas :
La municipalitat a traversat de siás ne oèst per la avenguda de París. En en vendent de París, se dins dins la vila per aquela avenguda #que connècta lo centre vila a la pòrta de Vincennes. En en vendent del èst, per exemple del autoroute A4, s'e dins per aquela meteissa avenguda aprés aver-e manlevat lo avenguda de Nogent.
La commune est située dans le département du Val-de-Marne, en Île-de-France, dans la banlieue est de Paris. Elle ne comprend pas le bois de Vincennes, qui est sur la commune de Paris. Elle est une sorte d'enclave ceinte par deux ensembles plus de quatre fois plus grands qu'elle, au nord, Montreuil et, au sud, le bois de Vincennes. Le centre ville est à environ 8 km de l'île de la Cité, au centre de la capitale. Ses communes limitrophes sont les suivantes :
La commune est traversée d'est en ouest par l'avenue de Paris. En venant de Paris, on entre dans la ville par cette avenue qui relie le centre ville à la porte de Vincennes. En venant de l'est, par exemple de l'autoroute A4, on y entre par cette même avenue après avoir emprunté l'avenue de Nogent.
Istòria[modificar | modificar la font]
La fondacion de la vila de Vincennes data de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, e a a causa de Louis VII, #que vendiá caçar lo grand gibier en lo bòsc, e #decidir de bastir sus la localizacion de l'actuala castèl un abitatge de repaus. Philippe Auguste, los sieus fils e successor al tròn, engrandeix lo abitatge e #environar d'un mur de enceinte lo bòsc, #que #reservar a las caças. Una capèla e aguèt bastit, la capèla de la Pissotte, per referéncia a las ruisseaux #que davalan de Montreuil. Mas Vincennes #venir vertadièrament una vila d'importància jol regna de Louis IX, dicha santa Louis, #qu'aimava a demorar en lo solara de Vincennes, retia los sieus jutjaments jol celèbre roure del bòsc, situat uèi davant lo intrada del castèl, e sustot #far partir los sieus dos crosadas de 1248 e 1269 de Vincennes. Philippe VI #èsser lo primièr grand rei bâtisseur, doncas que #fortificar lo solar, e #decidir del bastiment del enòrme donjon central del castèl, en 1337. Charles V #acabar lo donjon lo an 1373, e sustot #decidir de bastir lo sieu immens enceinte fortificada, compausada de nòu torns. En una quinzena de ans, Charles V #realizar la jamai importanta arquitectura militar de tota la Euròpa a Modèl:La s-, se çò castèl fòrt dels Valís, #qu'se totjorn intacte de los nòstres jorns.
En 1420 #començar lo aucupacion anglesa, continuament al tractat de Tròias, amb la regència del rei Henri V de Angleterre, #qu'e #morir en 1422. En 1436, París e Vincennes aguèron liberat de la preséncia anglesa. Jamai tard, Modèl:François Ier #completar lo edificacion de la Santa-Capèla, acabada la an 1552 per la architecte Philibert de la Orme. Lo cardinal Mazarin #concebre pendent una desena de ans divèrses projèctes per Vincennes e lo sieu castèl, abans de defallir-e en 1661. Aprés la mòrt de Mazarin, Louis XIV pas #venir gaire a Vincennes, lo tribunal en avent alavetz #èsser transferida a Versailles. En 1661, lo Rei-Sol e Charles IV de Lorraine signan lo tractat de Vincennes.
Se a la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle #que paradoxalement la vila de Vincennes se #desvolopar amb la sortida del rei. Los cultivateurs Se #installar sus las tèrras retudes. En 1667, lo archevêque de París #crear una parròquia autonòma, la parròquia de la Pissotte, #que #marcar la reala independéncia de la vila vivi-a veire de París. En 1740 e aguèt creat la manufacture de porcellana de Vincennes, #que beneficiava del supòrt rapid de Madame de Pompadour, la favorita del rei Louis XV, abans de èsser transferida definitivament a Sèvres la an 1756. En 1790, la parròquia #venir la municipalitat de Vincennes.
En 1929, la municipalitat de Vincennes #pèrdre la mitat de la siá superficie continuament a la annexion del bòsc de Vincennes per la vila de París.
La fondation de la ville de Vincennes date du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, et est due à Louis VII, qui venait chasser le grand gibier dans la forêt, et décida de construire sur l'emplacement de l'actuel château un logis de repos. Philippe Auguste, son fils et successeur au trône, agrandit le logis et entoura d'un mur d'enceinte la forêt, qu'il réserva aux chasses. Une chapelle fut construite, la chapelle de la Pissotte, par référence aux ruisseaux qui descendent de Montreuil. Mais Vincennes devint réellement une ville d'importance sous le règne de Louis IX, dit saint Louis, qui aimait à demeurer dans le manoir de Vincennes, rendait ses jugements sous le célèbre chêne de la forêt, situé aujourd'hui devant l'entrée du château, et surtout fit partir ses deux croisades de 1248 et 1269 de Vincennes. Philippe VI fut le premier grand roi bâtisseur, puisqu'il fortifia le manoir, et décida de la construction de l'énorme donjon central du château, en 1337. Charles V termina le donjon en 1373, et surtout décida de construire son immense enceinte fortifiée, composée de neuf tours. En une quinzaine d'années, Charles V réalisa la plus importante architecture militaire de toute l'Europe au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, c'est le château fort des Valois, qui est toujours intact de nos jours.
En 1420 commença l'occupation anglaise, suite au traité de Troyes, avec la régence du roi Henri V d'Angleterre, qui y mourut en 1422. En 1436, Paris et Vincennes furent libérées de la présence anglaise. Plus tard, Modèl:François Ier compléta l'édification de la Sainte-Chapelle, terminée en 1552 par l'architecte Philibert de l'Orme. Le cardinal Mazarin conçut durant une dizaine d'années plusieurs projets pour Vincennes et son château, avant d'y décéder en 1661. Après la mort de Mazarin, Louis XIV ne vint guère à Vincennes, la cour ayant alors été transférée à Versailles. En 1661, le Roi-Soleil et Charles IV de Lorraine signent le traité de Vincennes.
C'est à la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle que paradoxalement la ville de Vincennes se développa avec le départ du roi. Les cultivateurs s'installèrent sur les terres rendues. En 1667, l'archevêque de Paris créa une paroisse autonome, la paroisse de la Pissotte, qui marqua la réelle indépendance de la ville vis-à-vis de Paris. En 1740 fut créée la manufacture de porcelaine de Vincennes, qui bénéficiait du soutien attentif de Madame de Pompadour, la favorite du roi Louis XV, avant d'être transférée définitivement à Sèvres en 1756. En 1790, la paroisse devint la commune de Vincennes.
En 1929, la commune de Vincennes perdit la moitié de sa superficie suite à l'annexion du bois de Vincennes par la ville de Paris.


text:
Howard Carter
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Howard Carter.
Howard Carter (nascut lo 9 de mai de 1874 – mòrt lo 2 de març de 1939) èra un arqueològ e egiptològ anglés. Es lo descobridor mai famós per sa descobèrta de KV62, la tomba de Totankhamon dins la Val dels Reis a Loxòr en Egipte.
Somari
Familha[modificar | modificar la font]
Howard Carter nasquèt en 1874 a Kensington, Londres, lo cabdet de uèch enfants. Son paire, Samuel Carter, èra un artista coma o èra tanben son fraire William Carter, (1863-1939). Sa maire èra Martha Joyce (Sands) Carter. Carter cresquèt a Swaffham, dins lo nòrd del Norfolk, e aguèt pas d'educacion formala. Son paire li aprenguèt las fondamentas del dessenh e de la pintura.
Òbras de joventut[modificar | modificar la font]
Carter comencèt a trabalhar en 1890, quand aviá 17 ans, en copiar d'inscripcions e de pinturas en Egipte. Trabalhèt dins l'excavacion de Beni Hasan, l'endrech ont se tròban las tombas dels princis del Middle Egypt, c. 2000 BC. Mai tard passèt jos la direccion de William Flinders Petrie.
Es tanben celèbre ja que trobèt las remasilhas de la tomba de la Reina Hatshepsut a Deir el-Bahri. En 1899, a l'edat de 25 ans, un emplec dins lo Servici de las Antiquitats Egipcianas, foguèt prepausat a Carter. Pasmens ne demissionèt lèu en resulta d'una disputa entre de gardas de sit egipcians e un grop de toristas franceses èbris en 1905.
La tomba de Totankhamon[modificar | modificar la font]
Aprèp maitas annadas dificilas, Carter foguèt presentat, en 1907, a Lòrd Carnarvon, un amator entosiasta qu'èra decidit a pagar los fraisses necessaris per permetre que lo trabalh de Carter contunhèsse. Plan lèu, Carter èra a supervisar totas las excavacions de Lòrd Carnarvon.
Lòrd Carnarvon financèt las recèrcas de Carter per trobar la tomba d'un faraon desconegut abans, Totankhamon, que Carter n'aviá descobèrt l'existéncia. Aprèp qualques meses de recèrcas sens resultas, Carnarvon comencèt de se lanhar de la manca de resultas de son investiment e, en 1922, balhèt a Carter un darrièr finançament per trobar la tomba.
Lo 4 de novembre de 1922, a la fin de 15 annadas de recèrca e de finançament, Carter finalament trobèt l'escalièr que menava a la tomba de Totankhamon (que seriá puèi denominada KV62). Aquesta tomba es per ara la tomba de faraon melhor preservada e mai intacta que siá estada trobada dins la Val dels Reis. Mandèt un telegraf a Lòrd Carnarvon per tal que venguèsse, e lo 23 de novembre de 1922, acompanhat de Lòrd Carnarvon, la filha d'aqueste, e d'autres in attendance, Carter faguèt la celèbra "tiny breach dins lo canton en naut a man esquèrra" de la dintrada, e aital poguèt espinchar dedins gràcias al lum d'una candela e veire qu'una bèla part dels tresaurs d'aur e d'ebony èran encara en plaça. Sabiá pas encara en aquel moment s'aquò èra pas qu'"una tomba o sonque un amagatal," mas vegèt a debon una dintrada sagelada prometedoira entre doas estatuas sentinèlas.
Las nombrosas setmanas seguentas foguèron passadas a catalogar menimosament los contenguts de l'antecambra. Lo 16 de febrièr de 1923, Carter dobriguèt la dintrada sagelada, e trobèt que menava a debon a la cambra burial, e vistalhèt aital per primièr còp lo sarcofag de Totankhamon.
NB: Los quites documents de Carter suggerisson que el, Lòrd Carnarvon & Lady Evelyn Herbert dintrèron dins la tomba just aprèp que la descobriguèssen - sens esperar l'arribada dels oficials egipcians (coma o estipulava lo permés d'excavacion). De teorias estranhas e aparentament inexactas son estadas presentada a prepaus del gra exacte de of the excavators' rule-breaking; pasmens sembla probable que s'agissiá purament (en realitat) d'un cas de curiositat impacienta. Probable se sentiguèron entitled a agachar qu'avián investit fòrça temps, esfòrces e argent sul projècte pendent un bon nombre d'annadas - Es comunament acceptat que sas relacions e los agents del govèrn interessats per las descobèrtas èra agotada fins al ponch que la non-cooperacion tacita venguèt gaireben una segonda natura per Carter.
Mentre que desfasián las bendas de la momia, segurament en cèrca d'un tresaur, lo crani de l'ancian rei se destaquèt del còs. L'impacte de la casuda en fòra de la tomba faguèt una dent dins lo crani. Los egipcians pensavan qu'un rei podiá èsser immortal sonque se son còs demorava pas destorbat, donc d'unes creson que lo nom del rei deu encara èsser evocat uèi coma a remembrance.
Trabalh posterior e mòrt[modificar | modificar la font]
Aprèp qu'aguèsse catalogat sas trobalhas considerablas, Carter se retirèt de l'arqueologia e venguèt un colleccionaire. Visitèt los Estats Units en 1924, e faguèt una seria de conferéncias illustradas dins Nòva York que foguèron seguidas per un public plan important e entosiasta. Se moriguèt en Anglatèrra en 1939 a l'edat de 64 ans. La mòrt de l'arqueològ, tant de temps aprèp la dobertura de la tomba, es la pròva mai abituala qu'es avançada per las personas scepticas per tal de rebutar l'idèa d'una malediccion (la "Malediccion dels Faraons") que patiguèsse lo grop pr'amor qu'aviá violat la tomba de Totankhamon.
Howard Carter es enterrat al cementèri de Putney Vale dins l'oèst de Londres. Es escrich sus sa tomba: "May your spirit live, May you spend millions of years, You who love Thebes, Sitting with your face to the north wind, Your eyes beholding happiness." (a ras de la Wishing Cup de Tutankhamon)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La recèrca de Totankhamon – del sit Internet de l'Institut Griffith.
- Tutankhamun – L'anatomia d'una excavation
- La tomba d'Howard Carter
- Transcripcions dels jornals d'excavacion d'Howard Carter


text:
Onomatopèia
Una onomatopèia (del grèc ovouatoπoιίa, « creacion de mots ») es una categoria d'interjeccion emesa per simular un bruch particular associat a una persona, una bèstia o una causa, per l'imitacion dels sons qu'aquestes produson. D'unas onomatopèias que i a son improvisadas espontanèament, d'autras son convencionalas.
Lista d'onomatopèias tradicionalas[modificar | modificar la font]
onomatopèias de sons divèrses
- patrac, patrac: onomatopèia que imita lo galaup d'un caval.
onomatopèias dels sons animals


text:
(Nadau)
Enten, enten l'acordeon,
Dus pas de dança, ua cançon,
Eth haro que s'a alugat,
Sant Joan, Sant Joan, se n'ei tornat.
Arrepic :
Val d'Aran, cap de Gasconha,
Luenh de tu que'm cau partir,
Val d'Aran, cap de Garona
Luenh de tu que'm vau morir.
Era passejada un ser d'estiu,
E com te va ? Adiu, adiu !
Un tròç de pan, un còp de vin,
Parlar deth temps dab eth vesin.
Eths cueires luden sus eth bufet,
Totis eths recòrds ena paret,
Non se pòt estancar eth temps,
Mes Aranés tostemps, tostemps.
Tornar pujar enquià era nhèu,
Un darrèr còp eth cap en cèu,
Setiat dessús eth gran calhau,
Guardar eth sorelh en gran portau.
Companhs de Les e de Bossòst
De Salardù, de Vilamòs
Brembatz-vo'n plan deu praube Joan
Qui a estimat tant era Val d'Aran.
Fermer


text:
Marant
Marant es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat beneficiava d'un marais.
Un plànol de dos marais, levat per Lens en 1765, arxivat a l'archiu départementales en 1894 [1]
La commune bénéficiait d'un marais.
Un plan de deux marais, dressé par Lens en 1765, archivé aux archives départementales en 1894 [1]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Informe del Sr. Lo archiviste départemental sus la situacion de l'archiu de la prefectura, de las jos-prefecturas, de las municipalitats e dels hospices del Passatge-de-Calava e sus la bibliotèca départementale pendent l'exercici 1893-1894, Arras, 1894 (extrai del volum del Conselh General del Passatge-de-Calava de la session de Aout 1894) (consultat 2009 12 30), p 290 Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « arch62_1894 » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
24/08/2015
La dintrada, per Daniel Chavaròcha
Daniel nos a preparat un texte de sovenirs de son mestier de regent per marcar la dintrada.
Bona dintrada a tots!
°°
Tant lonh que tòrni montar dins la remembrança de ma vita de regent de vilatge, es una evidencia : mon bio-ritme èra estampat per la dintrada de setembre.
La febra dintradivola començava de m’atrapar tanleu passat lo 15 d’aòst.
Segur èri enguèra en vacanças, mas l’i soscavi dejà ad aquel matin ont la cort de l’escòla s’anava emplenar de drolletas e de drollets.
Mon escòla a classa unica coma n’existavan enguèra en Peirigòrd a l’epòca, èra una pitiota escòla de vilatge perduda dils termes ensùs Lascaus. L’i èri estat nomenat dumpuèi ma sortida de l’Escòla Normala de regents e l’i demoravi, urós qu’èri dins aquel recanton de campestre ont la vita èra mai suauda, mai doça qu’endacòm mai.
Mon escòla a l’imatge de mai d’unas, se teniá facia al sud, cap al solelh que mancava pas de rescalfar lo cortil claus d’una muralha, son bel telh e son maronier. Aimi zo dire : donava l’enveja de l’i venir ensenhar.
Venian aquí de drollets de la campanha, filhs de paisans o d’obriers per la majora part, creisseguts un bric a la dura mas plan educats, coma se fasiá d’aquel temps. Ne’n comptavi una vintena aquest’annada que vos parli.
La vita d’un regent de campanha èra plan diferenta de la d’un regent de vila. Segur los programes e las obligacions pedagogicas se semblavan, mas la vita, l’organisacion, l’implicacion èran plan diferentas.
Me caliá pensar pro lèu d’apervesionar la cantina. Aviam dins lo vilatge una cantina associativa, seccion de l’Amicala Laïca, que noirissiá tots los escolans a miègjorn pagun dintrava merendar chas el. D’aquel temps, los dieteticians e los nutricionistes avian pas enguèra pres lo poder, se minjavan de causas naturalas productas dins la comuna. Cadun portava a son torn sas patatas, son lach, sos legumes, sa polalha, sa tessonalha, sos lapins. Nòstra cosinièra fasiá emb ça qu’arribava. Crompaviam mas lo pan, las conservas, lo peisson, los condiments e ça que trobaviam pas sus plaça. Tant val vos dire : minjaviam mai de micas levadas e de tortièras que non pas de « friands », de congelats e autras salopariás. D-ela fasiá la cosina coma aviá fach per sos petits e degun pensava de se’n plànger. Dins lo Gault e Millau de las cantinas deviàm tocar las tres o quatre estelas.
Me caliá tanben anar crompar lo material de la cooperativa d’escòla que los drollets organisavan e tenian, per s’educar a la gestion de lor vita escolara. Los escolans s’encargavan de la venta, de la reparticion, de la distribucion. Los mai bels fasian la comptabilitat, los responsables èran elegits per un temps. Las amassadas de cooperativa decidavan tanben d’una partida de las activitats de l’escòla. Los jorns ont se deviá discutar de causas importantas, la classa brunzissiá coma un bornat.
Un regent coma iò fasiá tanben sovent secretari de l’Amicala Laïca. La nòstra èra plan viva e productiva. Finançava tot ça qu’èran las activitats peri-escolara, los viatges, las encontradas, la bibliotèca, una partida del material audiò-visual, lo cine-club per l’escòla… Los parents l’i venian volontarament, i èran quite tots. Los qu’obravan aqui sabian ça qu’èra la vita d’una escòla, ganhavan aqui lo dreit de jaupar quand caliá. Aqueus aprenian lo colectiu e viravan l’esquina a l’egoïsme e la paur de l’autre.
A l’escòla, fasiam la jornada contunha : de uèit oras lo matin jusc’a cinc oras del ser quitavi pas los escolans e lo temps de tot plegar, corrijar e de preparar per l’endoman, dintravi pas a l’ostal avant siès o set oras. Mas l’ambient d’aquèla vita de regent-paisan èra talament coconaire que vesiái pas passar lo temps.
Vos cal pas pensar que tot s’anava plan-planier. D’enguladas e de polhadas, n’ai conegudas de rufas de temps en temps. Dins un vilajòt coma lo meu, tot se sap, tot se ditz e de còps, los problemas e los conflicts se reglavan a la lesta. Mas fai partida de la vita de pas estre totjorn d’accòrd o d’aver besonh de tornar botar de causas a lor plaça.
Es tot aquò que se tornava presentar a la broa de setembre.
Fin finala, l’esperavi aquèla dintrada dins un mescladís de confiença, de curiositat e d’enveja e son espèra me preniá lo pensar del matin al ser.
E vesètz brave monde, d’annadas après ma retirada, contunhava de me tafurar la dintrada, coma per me rampelar qu’aurá mon mestier de regent qu’aviái tant aimat serviá pus de res.
Daniel Chavaròcha, aust 2015
Les commentaires sont fermés.


text:
Saut
Saut (Sault en francés) es una comuna occitana de Provença. Administrativament, es situada dins lo departament de Vauclusa.
Se tròba sus lo Plan d'Aubion, au Sud-Èst de Ventor, au Nòrd-Èst dei gòrgas de Nesca, au Sud-Oèst de la Còla de Lura e au Nòrd dei monts de Vauclusa.
Lo vilatge viu essencialament de l'agricultura (produccion de lavanda, de mèu, d'espèuta, e ancianament d'ametlas) e dau pastoralisme .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la revolucion, es integrada au departament dei Basseis Aups. Passa a Vauclusa a l’annexion d’Avinhon e dau Comtat a la Republica.


text:
Carlos María de Alvear
Carlos María de Alvear (Santo Ángel Guardián de las Misiones, Misiones Orientales, lo 25 d'octobre de 1789 - Nava York, lo 3 de noveme de 1852), que ho un òmi politic, un generau e un diplomata argentin. Que vivé activament e dab hèra d'influéncia las purmèras annadas de la Republica Argentina e que'n ho quitament Director Suprèm.
Hilh d'un aristocrata espanhòl, qu'avèva 13 ans quan, desempuish la nau on e's trobava dab lo son pair, que vedó a morir la soa mair e los sons hrairs qui èran demorats dens un aute vaishèth crudèlament destrusit per la marina anglesa shens justificacion aparenta. Aquesta agression que miore de cap a la Batalha de Trafalgar. Alvear que hore après educat en Anglatèrra e, curiosament, l'aspècte mei polemic deu personatge qu'e hon las soas posicions favorablas politicament a Anglatèrra, au punt d'estar a còp considerat con un tradidor.
Vadut oficiau dens l'armada espanhòla e tanben maçon, que fondè en Espanha un arram de la Lòtja deus Cavèrs Racionaus e, amassa dab José de San Martín, que partí entà Londres (on e s'amassè dab d'autes maçons sud-americans independentistas com Francisco de Miranda e Andrés Bello) puish entà Buenos Aires qui ho urosa de poder renforçar la soa armada dab dus militars professionaus.
La joena Argentina qui n'avèva pas enqüèra declarada la soa independéncia que pelejava alavetz mei que mei sus dus fronts : lo nòrd e Montevideo. Alvear que's vedó hidar la mission de fondar un còs de granadèrs a chivau entà pelejar au nòrd mes, mei preocupat per las intrigas politicas de Buenos Aires, que deishè aquesta mission a José de San Martín.
Alvear, a maugrat deu son ròtle dens la Guèrra d'Independéncia com maçon e tanben com militar, qu'ei a còps jutjat com un tradidor e un tiran per'mor d'aver instaurada ua censura e d'aver perseguits los sons opositors e, sustot, per'mor d'aver perpausat a la diplomacia anglesa la somission e l'integracion d'Argentina dehens l'Empèri Britanic.


text: Ara fin, era Val d’Aran demore excludida dera organizacion des vegueries, segontes er acòrd ath quau an arribat es grops dera quèrra catalana, ei a díder, ICV, ERC e PSC, damb qui Unitat d’Aran manten aliança politica (e pensi que damb plan bon critèri e mielhors resultats). Aran ei un país deth Pirenèu e damb eth Pirenèu i vò apregondir era sua relacion. Mès sonque a compdar deth sòn reconeishement coma país damb autogovèrn e volentat de projectar-se en futur ena proximitat des sues institucions pòt justament concertar es sòns desirs, es sòns besonhs e interèssi damb era rèsta de pòbles que formen aguest “Naut Pirenèu” nòste, tan alongat e tan mancat de connexions transversaus e, de viatges e dilhèu per açò darrèr, d’ua consciéncia d’identitat compartida. Èm òmes, hemnes, de montanha, de frontèra, mès tranquils qu’es que demoren aquiu baish, en tot víuer damb aquera vitesa… Èm mès pògui, tanplan, amassadi en diuèrsi corròps –“assentaments”, segontes se ditz–, que s’an conformat ath long deth temps per un determinisme geografic, agaçant e tot en bèth moment. Pòt semblar era descripcion d’ua auta epòca, mès encara èm a dues ores de Lleida, a autant dera Seu, non cau díder alavetz de Barcelona, e pas a pas mos calerà apropar as grani centres, mès non mos calerà pèrder era anima que s’amague entre es montanhes. Eth Pirenèu ei diuèrs, encara mès Catalonha, qu’a hèt un gran gèst que, mesi entà darrèr, semblaue impossible. S’a vist en miralh e a s’a vist mès plurau e, per aquerò madeish, mès esplendida, coma eth Pirenèu a on èm, coma era Val qu’auem volut hèr mès nòsta e qu’aué ei mès de toti.


text:
Rouez
Rouez es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rouez-En-Champagne a situat sus la Vègre.
- Luòcs-diches e de separacions
La Raterie La Lande La Goupillère
- Courville
Lo Bray Los Rosèrs Lo Coq Hardy
- Coulettre
- Comunas limitrophes
Las municipalitats limitrophes son : Rouessé-Vassé, Sillé-lo-Guillaume, Sant-Rémy-de-Sillé, Crissé, Neuvillalais, Tennie e Parennes.
Rouez-en-Champagne est située sur la Vègre.
- Lieux-dits et écarts
- La Raterie
- La Lande
- La Goupillère
- Courville
- Le Bray
- Les Rosiers
- Le Coq Hardy
- Coulettre
- Communes limitrophes
Les communes limitrophes sont : Rouessé-Vassé, Sillé-le-Guillaume, Saint-Rémy-de-Sillé, Crissé, Neuvillalais, Tennie et Parennes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Distincion annexada dins la tèrra de Goupillère.
- Existissiá n'indigne dotze fiefs.
- Participacion a la chouannerie.
- Seigneurie annexée à la terre de Goupillère.
- Il existait en outre douze fiefs.
- Participation à la chouannerie.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 6 de març de 2013
Flabuta hémia e flabuta mascla
D'aqueth mestissatge que n'avem un exemple de hèra bon vededer dab la musica de las gaitas colombianas, tipicas deu parçan. Ua formacion gaitera qu'ei constituida de duas flabutas distintas, ditas gaitas colombianas, acompanhadas per aumens ua maraca e per tres tambors distints: lo llamador (qu'ei lo mei petit qui non serveish sonque tà marcar lo tempo dab la man), lo tambor alegre (qu'ei lo tam-tam qui hè las tabardadas) e ua tambora (lo bèth, qui's jòga lateraument dab tustas).
L'elaboracion deus instruments qu'ei explicada sus la video qui segueish (en espanhòu, de l'excellent grop Los Bajeros de la Montaña):
Las gaitas colombianas que son flabutas d'origina amerindiana, qui van tostemps per par. Lo par qu'ei constituït d' un instrument de cinc horats dit "flabuta hémia", qui hè lo cant principau, e d'un instrument de dus horats dit "flabuta mascla" que hè l'acompanhament ritmic e armonic dab ua maraca qui lo flabutaire e segoteish d'ua man mentre que tòca la flabuta de dus horats de l'auta. Aqueth par d'instruments e la maraca que vienen deus indians kogui , hèra celèbres peu lor vestit blanc e peu lor sistèma de pensada hèra diferent deu noste (qu'aurém hèra a apréner e a préner de la filosofia kogui). La nacion kogui, de lenga kággabba (o sia kogui en espanhòu) deu grop chibcha de lengas, qu'ei en perilh d'extincion, que n'i son pas sonque dètz mila personas, haut o baish, uei lo dia.
Perqué pensatz que la flabuta qui hè la medodia ei dita flabuta hémia (kuisi bunsi en kággabba, o sia gaita hembra en espanhòu), mentre l'auta qui ei l'acompanhament qu'ei dita mascla (kuisi suni, gaita macho)? S'avetz la responsa, que'n soi prenedor. Que deu estar de filosofia kogui, aquò.
Quan los esclaus africans, immigrants per fòrça, e s'escapèn de la lor condicion en húger per las serras, que s'i rencontrèn los amerindians. Abans de poder comunicar en ua lenga comuna, qu'ac hasón per la musica en acompanhant las flabutas amerindianas dab los lors tambors. E ligams de sang que's podón har atau enter los dus grops, dont testimònian los lors descendents qui perpetuan la tradicion.
Los gaiteros de San Jacinto qu'ei la mei famosa de las bandas de gaitas colombianas. Qu'estó fondada de cap a 1940. Que son coneishuts internacionaument e qu'an guanhat mei d'un prèmi, en particular aus Estats-Units. Que notaratz la gama pentatonica de la gaita en aquera melodia, lo tèma aquiu que sembla indigèna a l'origina, totun los tambors e la ritmica que'u balhan ua dimension africana.
La gaita colombia que's fabrica a partir deu còr d'un cactus-ciri: Selenicereus grandiflorus o reina de la nueit en gascon. Que l'avetz en fòto aquiu, presa de cactusblog.de. Lo boçon negre au cap superior de la flabuta qu'ei hèit d'ua mescla de cira d'abelha e de carbon de husta. Aqueth boçon qu'ei horadat tà arréceber un caneret hèit tradicionaument de la basa d'ua pluma d'ausèth (còrp marin, auca, guitàs o aute) per on s'i pòt bohar.
L'acompanhaire, a maudespieit que la soa flabuta n'aja pas sonque dus horats, que pòt jogar melodias pro complèxas gràcias ad aqueth sistèma de boçon canerat. Lo jòc de boca que permet mei d'ua possibilitat de nòtas a partir d'ua sola digitacion. Quant au jogaire de gaita hémia, que sòu tapar completament o parciaument horats dab cira d'abelha tà facilitar lo jòc o obténer las alteracions o afinacions qui desira.
La gaita colombiana qu'ei tipica e qu'ei l'unic instrument deu genre. Qu'ei vaduda emblematica de la còsta caribenha de Colombia, com lo quiti vallenato. Totun, au contra deu vallenato, genre meilèu recitatiu e poetic a l'origina, la musica gaitera qu'ei entà dançar. Los ritmes principaus que son quate: la cómbia (la cumbia: 2/4 o 2/2), la poja (la puya : 6/8), lo pòrro (el porro: 2/4, a l'origina 4/4) e lo merengue (a l'origina 2/4 e 4/4, uei lo dia sovent 6/8).
Aqui qu'avetz un aute grop, gavidat peu maestro Sixto Silgado, dit Paíto, qui tòca la flabuta hémia e qui canta "la cama berrochona", ua cómbia hèra coneishuda compausada per Andrés Paz Barros en las annadas 1930. Que s'i arretròban las tres culturas, mescladas en ua soleta, la deu Caribe colombian.
E aquiu qu'avetz ua poja dont lo ritme 6/8 ei caracteristic:
E, tà acabar, duas videos qui ns'amuishan que non cau pas estar necessàriament un mascle tà poder tocar la gaita hémia o lo tambor (aquesta precision que va dedicada a Na Josiana Ubaud ;-):
Yo me voy, ya me voy, ya me voy pa' Campo Alegre,
Ay sí, me voy pa' Campo Alegre,
pero mi amor que no se quede!
Yo me voy pa' Campo Alegre
pero mi amor que no se quede!
María Mulata, en realitat un grop a l'origina, que s'a pres lo nom d'un ausèth, un passerat negre dab ahur de corbash dont lo nom gascon ei quiscalh de coa longa o quiscalh mexican (Quiscalus mexicanus) e qui's ditz maría mulata especificament a la còsta caribenha de Colómbia . Deu corbash lo quiscalh que n'a pas sonque l'ahur, shens lo cant. Lo ramatge deu quiscalh be supera hèra lo plumatge! María Mulata que s'a cambiat d'adreça web. Que cau picar l'adreça qui sèc : www.mariamulata.org.


text:
L'aviam anonciat a la fin de la setmana passada sul site de lasetmana.fr, una acampada amassant d'associacions e de movements occitanistas se debanèt diluns 9 d'octòbre a l'Ostal d'Occitània de Tolosa, a l'apèl de País Nòstre. L'objectiu èra de discutir d'una campanha reivendicativa occitanista sus dos tematicas : los mèdias e l'ensenhament en lenga occitana.
Una trentena de personas assistiguèron a l'acampada dont Convergéncia Occitana, representada per Joan-Francés Laffont, la Confederacion Calandreta per son president Joan-Loís Blenet, mas tanben lo Partit Occitan, lo Partit de la Nacion Occitana, Bastir Occitània, País Nòstre, un representant d'Europe Ecologie Occitània, Danís Cantournet de l'associacion Macarel, l'Esquèrra Revolucionària occitana e Ràdio Occitània.
Una primièra mobilizacion es prevista lo 8 de novembre, plaça del Capitòli a Tolosa a 11 oras 30 sul tèma « Volèm l'occitan cada jorn a la television ». Una segonda se debanarà al mes de decembre.
Joan-Pèire Laval de País Nòstre nos en ditz mai sus las reivindicacions d'aquel collectiu d'associatius : ETV audio
( La Setmana.fr )


text:
divendres, 15 de desembre de 2017
Evolucion de relacion
Ai elaborat tot plen de possibilitats, totas condicionadas per sa lectura de Libé e son look. La primièra que me venguèt a l'esperit èra qu'èra un cadre del partit socialista. Mas semblava pas gaire deprimit aprèp las resultas del paure candidat socialista a las presidencialas que degun se soven pas solament de son nom. Aprèp, coma preniá lo camin del Peiron, me diguèri qu'èra benlèu professor de drech amb son look vieille France e son èrsa gominada. Mas sabi pas se los professors de drech legisson Libé.
Ai mes La Jefa sul còp, qu'ela tanben pren lo trin amb el, e lo vei cada jorn. Mas a pas avançat tanpauc.
Lo còp passat, al sortir de la gara, li faguèri a la Jefa: "I a Gomina aquí davant, avèm pas que de lo seguir! " Mas ela, seriosa, li caliá anar trabalhar e lo voliá pas seguir, que se'n caga de çò que fa o çò que fa pas Gomina. Moè, ditz aquò, mas serà la primièra de me suplicar de li dire quand aurai descobèrt ont va cada matin a 7h30 lo Gomina.
Perque lo vau seguir. Pòdi pas esperar mai sens saber. Ja sabi ont va Poutine perque i passi dabans cada jorn .A oè, vos ai pas contat, cada matin, al trin de 6h47 qu'ara es a 6h43 que del còp diluns passat lo manquèri, i a un tipe que sembla Potina. Lo supòrti pas. E me'n cagavi de saber ont trabalha, mas l'asard fa que prenèm lo meteis camin.
Mentre que Gomina que, el, vòli saber ont va, e ben avèm pas d'informacions. Universitat de drech? Una botiga de luxe de l'avenguda foch ? Avocat? Perruquièr per las vièlhas borgesas del clapàs? Sartre especializat dins las carvatas laidas?
Dijòus que ven que començarai mai tard que de costuma, prendrai lo trin de 6h43 e seguirai Gomina. Ai ja una tacatica : passarai davant el, al nivèl del Macdo de la Comèdia me doblarà e aquí zo lo seguirai.
Dijòus es Operacion Gomina.
Cadun a son pòste!
1 comentari:
- Christelle AZAIS ha dit...
-
Dijòus, eleccions en Catalonha e operacion Gomina, quina jornada, quin suspens ! (e cresi qu'es tanben l'aniversari de Manu, mas aquò....)
- 16/12/17 14:30


text:
Girona es una vila, la capitala de la « comarca » del Gironés, a la confluéncia de quatre rius (Ter, Onyar, Güell, Galligants).
Lo centre de la ciutat antiga es format per l’encenta de la « Força Vella » que coïncidís amb los limits de la Girona romana. Sus la riba esquèrra de l’Onyar se tròba la Girona modèrna e « l’eixample ».
La ciutat compren fòrça monuments istorics d’interès nacional : la catedrala, lo monastèri Sant Pere de Galligants, los banhs arabs (del sègle XII), la glèisa Sant Feliu, lo « call » e plan d’autras residéncias senhorialas e convents.
La fotografia, es Zoeline que la prenguèt pendent nòstra visita del 10 de mai.
Girona, la ciutat
Junh 17, 2011 per calandretapamias
Girona es una vila, la capitala de la « comarca » del Gironés, a la confluéncia de quatre rius (Ter, Onyar, Güell, Galligants).


text:
Loishats
Loishats[1] (oficialament en francés Louchats) es una comuna gascona d'Occitània, en Bordalés, administrada prau departament de Gironda e la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las atestacions medievalas hornidas per Bénédicte Boyrie-Fénié son : en 1273, Lassatz (sic), en 1274, Lloyssat e Leissatz (homines de~), en 1274, Luyssato (cornele de ~ in parrochia d'Osten), en latin, shens data.
Ernèst Negre (TGF, I, p. 489), citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, a prepaus de Luchapt (Vinhana, Louchac au sègle XV) e de Luchat (Charanta Maritima) prepausa lo nom de persona latin Lupius, damb lo sufixe latinizat -acu(m).
Bénédicte Boyrie-Fénié causís lo nomen Lugissius, totjorn damb -acu(m), shens escartar completament Lupius. L'explicacion supausa per la finala una evolucion locala deu sufixe -ac > ats [2].
Dens un article de 2013 de la revista País Gascons , Miquèu Audoièr constata 1) que plan de comunas girondinas an una finala en -s qu'es pas etimologica e que 2) Mèste Verdièr, autor bordalés, atèsta de la prononciacion -ts per -cs. La solucion serè Loishac au plurau, damb valor probabla de collectiu (los Loishacs = los abitants de Loishac) e confusion posteriora entre lo nom daus abitants e lo dau lòc [3], çò que mena a la grafia Loishacs (prononciat coma Loshats) prau nom deu lòc e de la comuna.
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna se creèt en 1863, a partir d'Ostens [4].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sent Sefrian; es ara del canton de Les Landes des Graves (en francés), donc de Las Landas de las Gravas.
Demografia[modificar | modificar la font]
- per har foncionar lo grafic, a calut ajustar una populacion fictiva d'un abitant a d'unas datas que la comuna existishèva pas
- 2012 : 704; 2013 : 722 abitants (18 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008
- ↑ Miquèu Audoièr, Ua solucion unica a un problèma doble : lo grop -ts, fonetica istorica e toponimia, País Gascons n°269, pp. 8-9, Ortès, Noveme-Deceme 2013.
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=20087


text:
Diluns, 27 de març de 2017, 03h00 Societat,Economia
Macarèl, l’entrepresa de merchandising occitanista, es en risc de desparéisser. Après aquerir fòrça material per assegurar la difusion a sos aperaquí 250 revendeires del mitan associatiu e occitanista, se tròba ara dins una marrida situacion financièra: a un excedent de produches per vendre, mas una manca de clavariá per pagar salaris, loguièrs, cargas, facturas...
Dins aquel sens, Danís Cantournet, capmèstre de Macarèl, fa una crida per que se crompe siá sul sit www.macarel.org, siá dins las botigas de Tolosa o de Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc).
Macarèl es, dempuèi 15 ans, una referéncia en produches del país, dins la lenga del país, per la consciéncia del país.
Los pegasolets que se boton al cuol dels carris semblon se vendre aisidament e fan veser l'estacament à la lenga!
Plan merces d apondre vostres proposicions ...
QUAL ME TOCA ROVIHLA...
e autres...
No es poden perdre referents, pel País, només faltaria! Tothom a comprar, i donar senyes.
Visca la Terra...Lliure!
L'Ernest, "El Tàrrega".
Que soi entrat dens la cultura gascona mercés a un amic deu Gèrç. Lo purmèr escriut que legói en gascon qu'èra un recuelh de contes de Bladèr.
Donc n'èi pas briga enveja de biarnizar los gercès, los vasadés o los medoquins (biarnizar los biarnés qu'ei dejà hèra de tribalh).
Aquò ditz, qu'encoratgi los gascons (gercés, vasadés, medoquins...) que tròban lo lor parlar n'ei pas pro representat a escríver, cantar, apitar utís pedagogics, editar revistas, etc...
#24 Enquèra un còp:
Ei la fauta deus biarnés se los ensenhaires deu vasadés escriven, los aficatges en biarnés meilèu que'n vasadés?
Que deplori tanben que n'i aja pas nat supòrt pedagogics en medoquin o en vasadés. Mes qu'ei çò qui empacha los regents e professors d'aquestes parçans de n'apitar? Se n'i a pas pro (o briga) d'utís dens lo vòste parlar que'n cau crear au lòc d'arcastar aus biarnés de n'aver creat abans...
#17 Gilabèrt Nariòo QU'EI bearnés, b'ei normau qu'emplegue la soa lenga, non ?
Qu'ei vertat qu'i a hèra chic de gascon deu Gèrs en la revista País Gascons (la mau nomada?), mes n'ac podem pas arcastar a Nariòo, que crèi...
Per çò qui ei deus tolosans, ce'm sembla que hèn totun la diferéncia entre los parlars deu Gèrs e deu Biarn. O en tot cas, n'arreduseishen pas lo gascon au sol biarnés, que passas mesuras...
#24 Qu'avem en Biarn ensenhaires lengadocians, qui hèn çò que pò... Legir mai
VIST en Gironda : preus drollets de las Calandretas tot çò de marcat a las parets ic es en gascon - bearnés e non pas en vasadés o garonés o medoquin o ....
Vòli plan, se aus drollets los disen qu'es bearnés e non pas lo parlar gascon deu parçan . Com justifican de n' emplegar pas lo parlar de l'endret ? Com justifican aqueth bearnés ?
E en lo vilatge d'a costat, on i a enqüèra quauques que parlan , aqueths s'estonaràn , e diràn qué ? Me... Legir mai
S' hi ha qualque banc oneste que volgués avançar-li diners a un interés rasonable, juste ?
#20 Se vòs cercar las contradiccions, jo que soi estonat de t'enténer díser:
"Çò que m'aveja, n'ei pas l'IBG mes lo suprematisme deus occitanistes biarnés", per'mor lo discórs "Biarn = Gasconha" qu'ei un esquème tipic de l'IBG...
#19 #20 :
Aunestament, au delà de la provocacion de men devís precedent, que serí urós de léger ua revista deu Gerç, o de véder los mens dròlles tribalhar sus supòrts pedagogics en gascon armanhaquès.
Mes, perqué aquestes causas n'existeishen pas?
Se n'ètz pas contents de l'omnipresencia deu gascon biarnés, que cau hicar en davant lo vòste parlar, escríver, publicar, apitar utís pedagogics en armanhaquès...
#18
Que hasèvas lo repròche o l'arcast a perpaus de Danís Cantornet e deu nom de la region dens lo ton comentari 1:
''los militants n'avèn pas qu'a har lo tribalh seriosament, com at avèn hèit los de MPLR...'' ça digoc Cantornet
Aquera frasa que'm hè pensar a çò qu'as escriut tu, a la fin deu ton darrèr comentari:
''Mes entad aquò que's cau hicar au tribalh meilèu que de gemicar...''. Mercé, qu'avèm comprés: lo mond de Gèrç ne hèn pas ren. Que feniantejan ... Va plan, i a... Legir mai


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 31 de desembre de 2012
Deu mot "rèn" en gascon e en las lengas deus vesins.
Las lengas escandinavas qu’an dus mots tà designar lo rèn. Un qu’ei simple : ren (suedés, danés) o rein (norvegian) o hrein (islandés). L'aute qu’ei un mot compausat, format en ajustar a la seguida deu prumèr mot, lo mot qui vòu díser bèstia, animau. Per exemple en suedés que i son los dus mots sinonims: ren e rendjur; en norvegian que son rein e reindyr.
Perquéreindyr (lit. rèn–animau) e non sonque rein, mei simplament ? Pr’amor a l’origina deu mot ren o rein que i èra lo mothran o hrein qui devèva estar ua sòrta d’adjectiu. L’arraditz indoeuropèa d'aqueth mot (krn, arraditz segondària de kr) qu'ei de bon arreconéisher : que la tornam trobar dens mots nostes com crani e còrn (còrn en lengas germanicas que s'i ditz horn). Lo mot hrein o hran que ‘s referiva a l'òs deu cap, au còrn. Dongas, la significacion prumèra de hreindyr que devèva estar quauquarren com «animal dab còrns, animal cornut ». En latin, qu’avem çò de medish dab lo mot cervus (cèrvi en gascon). Etimologicament, cervus qu'ei, en realitat,un adjectiu qui significa dab còrns, cornut (keru-us). Lo mot ancian Hrein que devèva estar un equivalent semantic deu latin cervus, qu’ei a díser qui’s devó compréner com un adjectiu qui volè díser « cornut » abans d'estar emplegat com substantiu tà designar lo quiti animau, exactament com cervus en latin. En occitan contemporanèu, que i son hèras los exemples d'adjectius pres com a substantius tà designar animaus o plantas. Per exemple, qu'avem flamenc, allusion a la color roja deu plumatge de l'ausèth, o enqüèra becarrut, qu'ei a díser qui a un bèc gròs, un becàs. Qu'ei lo nom lengadocian deu flamenc.
Lo mot norués hreindyr qu’evoluè tà reindyr(norvegian), rensdyr (danés) e rendjur (suedés). A costat deu mot compausat, que trobam tanben com a sinonims los mots simples provienent de hrein : ren (danés e suedés) , rein (norvegian) .
Lo mot norvegian reindyr qu’estó incorporat en anglés (reindeer) ,on i acacè lo mot hran (auta forma de hrein) qui èra lo de l’anglés vielh. L'irlandés, lenga celtica, que s'inventè un mot compausat : réinfhia, qui combina lo mot d'origina escandinava réin (rèn) e lo mot irlandés fia qui vòu díser cèrvi. La i de réin n'a pas valor de vocau aquiu, que serveish sonque tà indicar quin e cau prononciar la consonanta "n" qui segueish, segon ua règla grafica e fonetica pròpia deu gaelic. Lo mot irlandés qu'ei evidentament un calc deu mot anglés reindeer, puishqu' en anglés deer a pres lo sens especializat de cèrvi.
Los dus mots escandinaus, lo de forma simpla (ren) elo compausat, que viatgèn de cap au sud. L’alemand que s’incorporè ren hens lo lexic (das Ren) e que s’adaptè com sinonim de ren lo mot compausat Rentier (tier que vòu díser animau en alemand). De la medisha manèra, lo neerlandés qu’a ren e rendier (dier: animau en neerlandés). En alemand com en neerlandés, las formas compausadas que son las mei correntas.
Aquestes dus mots non s’arrestèn pas a la frontèra de Germania. Lo mot compausat qu’estó incorporat en francés devath la forma rangier, probablament per l'intermediari deu mot alemand, o mei exactament d'un mot escandinau manlhevat per l'alemand -probablament deu danés- e grafiat a l'alemanda , abans qu' estore adaptat a la mòda de l'alemand modèrn. *Rendjier > rengier o rangier en francés. Durant quauques sègles, lo mot rangier (tanben grafiat rengier, var. ranger) que coneishó un gran succès en francés e shens designar sonque lo noste rèn. La semblança fonetica de rangier dab sanglier que hasó que los dus mots e's podón con·hóner enter si e quitament ibridizà's. Per exemple lo poèta Joachim du Bellay (sègle 16) qu'emplega lo mot ranger per sanglier e que trobam lo mot ibrid ranglier en tèxtes d'autes autors tà designar o lo rèn o lo pòrc-sanglar.
Contràriament au son parion ren, lo mot rangier non s’i escadó pas tà passar las frontèras meridionaus de França. La causa n'ei probable la soa fonetica pro particulara, complicada e plan francesa, e fin finau pro desagradabla. D'aulhors, rangier qu’acabè per càder en desús hens la lenga francesa au profieit deu son sinonim concurrent ren, arribat en francés en viéner de l'alemand, e vadut renne en grafia francesa. Totun, lo mot rangier n’a pas completament despareishut deu lexic francés contemporanèu. Que'u i trobaratz plan present pr'amor lo mot rangier que continua d'estar emplegat tà designar la figura deu rèn en eraudica.
Dongas lo mot escandinauren que contunhé lo son viatge de cap au sud, solet, shens lo son parion rangier, oblidat hens las "pobèlas" de la lenga francesa. L’aragonés qu’a ren e reno, lo catalan qu’a ren, lo castelhan e l’asturleonés qu’an reno, lo galician reno e rena, lo portugués qu’a rena, l’italian qu’a renna, lo romanch qu’a ren etc. Lo portugués e l’espanhòu qu’an tanben lo mot rangífero, adaptacion de rangifer, lo nom pseudo-latin deu rèn. Rangifer, o meslèu rangyfer, qu’ei un neologisme enigmatic, lhèu un crotzament enter lo mot latin ramiferus, lit. qui pòrta ramas, e un aute mot, sia un mot lapon raingo (adaptacion deu mot germanic en sami) sia lo mot francés rangier. Aqueth neologisme rangyfer, o rangifer segon lo naturalista suedés Linnaeus, que remonta au sègle XIII. Qu'estó inventat per (Sent) Albèrt lo Gran, l'avesque de Colònha.
En occitan, que i son dus mots en concurréncia tà designar la nosta bèstia. L’un qu’ei lo quite mot rangièr qui trobam notat hens Mistral : un beròi francisme a maudespieit de la soa cara occitana. L’aute qu’ei lo mot d’origina escandinava rèn, un neologisme en occitan, qui remonta a la debuta deu sègle. L’avantatge deu mot rèn, adoptat peu diccionari de Per Noste (gascon) e peu deCh. Laus (lengadocian), e per d'autes en seguir, qu’ei multiple : que demora hens la continuacion de las solucions de las lengas sòrs deu gascon. En particular, l’aragonés e lo catalan qu'an, tots dus, incorporat lo mot ren. Lo mot rèn qu’ei de fonetica simpla e que’s pòt incorporar en tots los dialèctes e dab tots los sistèmas grafics institucionaus en vigor, shens cambiament.N’ei pas briga lo cas de rangièr, qui no’s prononciarà pas parièrd’un parlar a l’aute pr’amor de la seguida « gi ». Aqueth mot rangièr que presenta ua fonetica mei qu’estranha en gascon. D’aulhors, tà sajar de har lo mot mei engolider peus gascons, la wikipedia occitana que se’n va inventar un variant "gasconoïd" : rangèir. Totun, aqueth barbarisme vertadèr que sona mei que lèd en gascon (« rranyèy » ). Lo mot « rèn » que sona hèra mei simple, hèra mei clar e hèra mei beròi e non pas sonque en gascon, senon en las autas modalitats, que tròbi jo.En tot cas, hens los diccionaris gascons, lo Tot en Gascon inclús, lo mot rangièr o los sons variants pseudo-dialectaus n’i son pas. Que n'i a sonque lo mot rèn.
Aquò dit, lo recors a un francismeo a un neologisme tà díser rèn n’èra pas briga inevitable. Los bascos que disen elur-orein (lit.nèu-cèrvi). Lasolucion qu’ei identica en breton : karv-erc’h (lit. cèrvi-nèu). En lenga jerriesa, qui ei normanda, que disen chèr du nord, solucion compartida dab l’ebrèu ‘ayal hatsafon(lit. cèrvi deu nòrd). En chèc, que disen indiferentament sob polární e sob arktický (cèrvi polar, cèrvi artic), etc…Cèrvi neviscós, cèrvi nordenc, cèrvi polar, cèrvi artic, non hasè pas besonh gran imaginacion tà trobar solucions alternativas.
Totun, jo que pensi non hè pas besonh abandonar lo mot rèn au profieit d’unha auta expression quina que sia. Los autes n'an pas tanpòc besonh d’abandonar lo mot rangièr se’us agrada. De tot biaish, quan parlen provençau, n’emplegan pas, e n'an pas a emplegar, mots nostes com gahús, sarri o panquesa. Nosaus tanpòc n’avem pas a emplegar mots estranhs com chin, gau o rangièr tà díser can, poth, hasan o rèn. Lo gascon qu’ei en contacte dab l’aragonés, lo catalan, l’espanhòu e lo lengadocian qui, tots,an lo mot rèn, ren o reno. Lo maine gascon n’ei pas ni ua isla ni un finistèrre lingüistic. Qu’ei un pont de cap a las lengas d'Espanha. N’ac cau pas jamei desbrombar. Qu'ei tanben pr'amor d' aquò lo mot rèn que ns'està plan miélher que non pas lo mot rangièr qui'ns sembla viéner d'unha auta galaxia.
En tot cas, que'vs desiri a tots un bon an nau 2013!!!!


text:
Institut d'Estudis Occitans
11, carrièra Malcosinat
31000 Tolosa
Tél.: 09.62.56.09.91
- 2007-2017 : 10 ans de la Comission Toponimica Occitana
- Jornada d'InFormacion : 18/11/2017 - Mèfi : ANNULADA
- N'i a pro d'èsser mespresats !
- Las ajustas lengadocianas
- Bonas vacanças d'estiu de 2017 !
- Lo n°160 d'Anem Occitans es sortit !
- Novèla edicion actualizada del diccionari Francés-Occitan de Cristian Laus en çò de IEO Edicions
Jeudi 1er février 09:37-10:37 - Luòc: Anglet
La commune d’Anglet propose un CDD de trois mois afin de réaliser le contenu d’une exposicion permanent e dédiée à spécifiquement à la langue et à la culture occitane-gascone. Ne saber mai
Jeudi 1er février 10:47-11:47 - Luòc: Pau
La FIMOC propose une mission de service civique afin de mener une enquête sociolinguistique relative à la place des médias occitans dans la société. Ne saber mai
La ruptura deu contracte de tribalh qu’ei quauquarren de plan encadrat peu còdi deu tribalh (dens un sens com dens l’aute). Entà tractar deu conget d’un emplegat que cau plan hèr la diferéncia entre dus concèptes opausats : d’ua part lo conget per motiu personau e de l’aute lo conget per motiu economic.
1 - Lo conget per motiu personau
Dens aqueste cas, qu'ei l'emplegaire qui desira acabar lo contracte de tribalh pr'amor de rasons ligadas a la personalitat deu sué salariat.
Aqueras rasons que caben dens aqueras categorias :
- La fauta deu salariat (insufiséncia professionau, conget per rason disciplinària...)
- La malautia (dens lo cas de recajudas vertadèras e negativas per l'entrepresa)
- Meishants ligams dab los collègas (Sonque dens lo cas de recajudas vertadèras e negativas entà l'entrepresa).
Totas las fautas ne permeten pas de justificar d'un conget. Qu'existeish quate tipes de fautas que desbocan sus efèits juridics diferents :
- La fauta leugèra : (exemple : retard ponctuau, un error de caisha...) n'ei pas de natura a provocar un conget. Totun, que pòt legitimar un avertiment.
- La fauta simpla : (exemple : retard sistematic, errors a repeticions) d'ua part, aquera fauta permet a l'emplegaire de dar conget au salariat. D'auta part, que dèisha la possibilitat a l'emplegat de hèr lo sué preavís e mes tard de tocar las suas indemnitats entaus congets e las vacanças degudas.
- La fauta grèva : n'existeish pas nada definicion d'aquera fauta, totun la jurisprudéncia considèra qu'ua fauta ei grèva quan la quita preséncia deu salariat provòca un risc dens l'entrepresa : insultas, incompeténcia sus un pòste a risc, arrefús d'aubedir ... Aquera fauta ne da pas dret ni a indemnitats de congets, ni a tribalhar la durada deu preavís (o a estar indemnizat deu preavís) mès que dèisha lo dret a l'emplegat de tocar l'indemnizacion ligada a las suas vacanças.
- La fauta "pesuga” : qu'ei ua fauta qui's caracteriza per l'intencionalitat de portar tòrt a l'entrepresa. Aquiu l'emplegaire qu'a lo dret de portar l'ahèr a la coneishença deu tribunau d'instància e hèr jogar la responsabilitat civila deu salariat. Tanben, l'emplegat ne gaudirà pas de nat dret (pas cap preavís o indemnitat de preavís, pas nada indemnitat de conget, pas nada indemnitat ligadas a las vacanças). La fauta "pesuga” qu'ei la sola que permet de dar conget a un emplegat grevista.
Entà que sia valable lo conget per motiu personau, l'emplegaire que deu seguir aquera procedura :
- Mandar ua letra recomandada o de la man a la man entà convocar lo salariat (las rubricas seguentas que deven càber dens la letra : lo motiu de l'entrevista, la possibilitat d'estar representat, la data, l'òra,lo lòc, en cas de congets per fauta deu salariat, la letra deu arribar dens los deus mes aprés la fauta).
- Entrevista : convocar l'emplegat entà li indicar lo motiu deu conget.
- Mandadís d'ua letra recomandada dab avis de recepcion : dens lo mes que segueish l'entrevista e dab l'enonciacion deus motius deu conget.
2 - Lo conget per motiu economic
Dens aquera categoria que caben los congets deguts a la meishanta santat economica d'ua entrepresa mes tanben a tota reorganizacion de la produccion.
N.B. : Que cau plan compréner qu'ua reorganizacion que cèrca a aumentar la competitivitat de l'entrepresa (quan seré ua entrepresa hàcia beneficis) pòt constituir la basa d'un conget per rason economica.
Segon que l'entrepresa dona conget a un salariat o a mantuns, la procedura entà dar conget ei diferenta :
-
Procedura entà dar un conget a ua persona :
- mandar ua letra recomandada o de la man a la man entà convocar lo salariat, entrevista preliminara (lo salariat que pòt estar assistit),
- mandadís d'ua letra recomandada dab avís de recepcion (au mensh 7 dias après l'entrevista e pas abans 15 dias per un cadre).
-
Procedura entà dar un conget a mantuas personas :
- consultacion deus representants deu personau,
- mandar ua letra recomandada o de la man a la man entà convocar los salariats,
- entrevista preliminara (lo salariat que pòt estar assistit), entà cada salariat
- mandadís d'ua letra recomandada dab acusat de recepcion (au mensh 7 dias après l'entrevista e pas abans 15 dias per un cadre).
Aquera procedura qu'ei modificada quan mes de 50 personas son destituidas.


text:
E ben i cresiái pas… E ben o van faire ! 🙂
© carta postala Convergéncia Occitana
De qué parli ? De las anonças oralas en occitan dins le metro de Tolosa ! Per una suspresa, es una de las bonas !
Çò ditz La Dépêche :
Les annonces des stations vont se faire en français et occitan dans le métro toulousain pour le festival Occitania. Et elles seront maintenues.
(Las anonças de las estacions se van faire en francés coma en occitan dins le metro tolosenc pel festenal Occitània. E seran mantengudas.)
Sabi pas qual i es per qué dins aquel afar, mas le(s) merceji plan ! Me sembla interessant per mantunas rasons :
• es l’escasença de far ausir a las gents de Tolosa la lenga del país, e aquò’s pas res ! Tolosa va tornar prene sa dimension de vertadièra ciutat occitana, jos la tèrra pel moment (!) mas qual sap de l’avenidor ?
• las autras vilas van poder demandar çò meteis, arguissent « mas a Tolosa, l’an, elis, perqué pas nosaus ? »
• e, darrièr punt que me sembla màger, per ieu, de las demandas, accions, en favor de la lenga, me semblaba la mens probable qu’abotiguèsse. Doncas, anèm poder demandar un fum de causas « mens gròssas » (daissem parlar la nòstra imaginacion…), totjorn en podent dire « mas i a ja le metro, alavetz perqué pas … e …, e tanben … ? é ? perqué pas ? 🙂
L’imaginacion al poder !
La lenga de pertot !
Tolosa t’aimi ! Per Tolosa, totjorn mai* !
Legir l’article de La Dépêche (clic)
* Devisa oficiala de la vila de Tolosa, pas jamai cambiada/revirada en francés.
PS : pòt pareisser colhon de revirar la citacion del jornal en occitan. O fau perque, a parlar amb de catalans sus Facebook, o quitament aicí sul blòg, me soi mainada qu’es pas automatic que compréngan le francés. E es una bona causa, aquò mòstra que l’occitan es ben una lenga de comunicacion, e non pas quicòm de parlat sonque per de francofòns.