text:
Abarrez
Abarrez en breton ( Abbaretz en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Abarrez a situat a unitat|50|km}} al nòrd de Nantas e 80 km al sud de Roazhon ; se tròba sus la rota départementale D2, a unitat|7.5|km {{}} a l'èst de Nozay, e a una desena de quilomètres a l'oèst de La Meilleraye-de-Bretanha.
Las municipalitats limitrophes son Nozay, Puceul, Saffré, Jogat-sus-Erdre, La Meilleraye-de-Bretanha, Issé e Treffieux.
La commune d'Abarrez est située à 50 km au nord de Nantes et 80 km au sud de Rennes ; elle se trouve sur la route départementale D2, à 7,5 km à l'est de Nozay, et à une dizaine de kilomètres à l'ouest de La Meilleraye-de-Bretagne.
Les communes limitrophes sont Nozay, Puceul, Saffré, Joué-sur-Erdre, La Meilleraye-de-Bretagne, Issé et Treffieux.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap a la VIIIen, la parròquia d'Abbaretiacum a per senhor l'avesque ludut-meteis e dépendt dels régaires de las avesques de Nantas. Al continuament de las d'invasions normandès e de las guèrras civilas de Bretanha, a Modèl:La s2, Abarrez cessa de lududes aperténer féodalement. Cap al Sègle X, los senhors de Châteaubriant prengan n'efièch possession del territòri de Abarrez : fan dintrar Abarrez en lo apanage #que constituisson per un de los sieus puînés (fils cadet), conegut jol nom de La Bœuf e primièr senhor de Nozay e de Issé. En 1123, malgrat aiçò, lo pòrti Conan confirma al glèisa de Nantas la possession de la glèisa de Abbaretz.
Al mes de junh 1230, Brient La Bœuf, dicha « Lo Vièlh », senhor de Issé, fa don al abbaye cistercienpas La nòstra-Madama de Melleray, per la salvacion de la siá arma, d'una tèrra #que possedís en Abbaretz. Los religioses d'aquel monastèri i bastisson una grange e una capèla, dédiée a santa Marguerite. Cap al meteis temps, Geoffroy de Trent abandona, de lo sieu costat al abbaye de Melleray, los dos tèrces de totas las #dire de la siá tèrra de la bòsc de Abarrez (« decimas tèrra sabuda de foresta de Abbaret »). En 1242, Guégon Lo Gruc e Agathe de Trent, la siá esposa (filha d'Olivier e nièce de Geoffroy de Trent) confirmen aquela donation pieuse. Los paroissiens de Abarrez pròvan de s'opausar a aquela levada de las siás dîmes pels religioses de Melleray. Per las pèças del procès, s'apren que la region trucada Bòsc de Abbaretz i aviá viscut, en 1235, per Daniel e Bernard de Rozé, Guy Lague, Panen Daniel, Guillaume Panen, Riwallon Lo Pòrti, Guillaume Robert, Pierre Constanz, Geffroy Grimaut, Guillaume Raffrey e Judicaël Troynel, totes vassaux de Geoffroy de Trent.
Quand çò diocèse de Nantas a dividit en archidiaconés e doyennés, la parròquia de Abarrez a comprés en lo doyenné de Châteaubriant, membre del archidiaconé de la Mée.
Los fiefs en compausant la distincion de Abarrez apertenián a divèrsas châtellenies :
- la châtellenie de Nozay (fiefs de Fief-Racaud o Fief-Rouzay, la Hardière, la Gueffraye, la Houssaye, la Rouaudière, los Anautits-Camins, Galhard, la Pèira, la Cauçada, la Rabardière, Montbaron, Coulouine, la Guilminière, la Bonnaudière, los Rius, Maffay, la Belaudaye, la Chevrollière, la Pommeraye, la Mollière, la Vennerie, la Placière, la Pourprise, Guillote-Ouairie, la Fouaye, la Forest, Pillet-Morel, Bouzay, Bourdon, Chesne-Trouit, la Chesnaye, la Raimbaudière, la Rabaudière, Rebuffé, Tournel de Hameline, Helland, lo bourg de Abarrez, ...) ;
- La châtellenie de Issé (fiefs de la Minèra, del Houx, de la Trahannière, de la Herminière e de la Torraye, ...) ;
- La châtellenie de Vioreau (fiefs de la Liraye, de Estival e de la Bouchetière, ...) ;
- La baronnie de Derval,
- la abbaye de Melleray (la Grange de Abarrez, las métairies de Santa-Marguerite e de la Féchetaye, la Guichardaye, la Rouaudière, la Herminière...) ;
Lo banc de la mai importanta distincion se tròba dins lo castèl del Riu #qu'aperten a l'origina a la familha Briant (o Brient) e #que passa de contunh a las mans dels senhors de Châteaubriant, de la Ostal de Montmorency, de contunh del prince de Condé.
Vers le VIIIen, la paroisse d'Abbaretiacum a pour seigneur l'évêque lui-même et dépendt des régaires des évêques de Nantes. À la suite des invasions normandes et des guerres civiles de Bretagne, aux Modèl:S2, Abarrez cesse de lui appartenir féodalement. Vers le Sègle X, les seigneurs de Châteaubriant prennent en effet possession du territoire d'Abarrez : ils font entrer Abarrez dans l'apanage qu'ils constituent pour un de leurs puînés (fils cadet), connu sous le nom de Le Bœuf et premier seigneur de Nozay et d'Issé. En 1123, cependant, le duc Conan confirme à l'église de Nantes la possession de l'église d'Abbaretz.
Au mois de juin 1230, Brient Le Bœuf, dit « Le Vieux », seigneur d'Issé, fait don à l'abbaye cistercienne Notre-Dame de Melleray, pour le salut de son âme, d'une terre qu'il possède en Abbaretz. Les religieux de ce monastère y construisent une grange et une chapelle, dédiée à sainte Marguerite. Vers le même temps, Geoffroy de Trent abandonne, de son côté à l'abbaye de Melleray, les deux tiers de toutes les dîmes de sa terre de la forêt d'Abarrez (« decimas terre sue de foresta de Abbaret »). En 1242, Guégon Le Gruc et Agathe de Trent, son épouse (fille d'Olivier et nièce de Geoffroy de Trent) confirment cette donation pieuse. Les paroissiens d'Abarrez essayent de s'opposer à cette levée de leurs dîmes par les religieux de Melleray. Par les pièces du procès, on apprend que la région appelée Forêt d'Abbaretz était habitée, en 1235, par Daniel et Bernard de Rozé, Guy Lague, Robin Daniel, Guillaume Robin, Riwallon Le Duc, Guillaume Robert, Pierre Constanz, Geffroy Grimaut, Guillaume Raffrey et Judicaël Troynel, tous vassaux de Geoffroy de Trent.
Lorsque le diocèse de Nantes est divisé en archidiaconés et doyennés, la paroisse d'Abarrez est comprise dans le doyenné de Châteaubriant, membre de l'archidiaconé de la Mée.
Les fiefs composant la seigneurie d'Abarrez appartenaient à plusieurs châtellenies :
- la châtellenie de Nozay (fiefs de Fief-Racaud ou Fief-Rouzay, la Hardière, la Gueffraye, la Houssaye, la Rouaudière, les Hauts-Chemins, Galhard, la Pierre, la Chaussée, la Rabardière, Montbaron, Coulouine, la Guilminière, la Bonnaudière, les Rivières, Maffay, la Belaudaye, la Chevrollière, la Pommeraye, la Mollière, la Vennerie, la Placière, la Pourprise, Guillote-Ouairie, la Fouaye, la Forest, Pillet-Morel, Bouzay, Bourdon, Chesne-Trouit, la Chesnaye, la Raimbaudière, la Rabaudière, Rebuffé, Tournel de Hameline, Helland, le bourg d'Abarrez, ...) ;
- la châtellenie d'Issé (fiefs de la Minière, du Houx, de la Trahannière, de la Herminière et de la Torraye, ...) ;
- la châtellenie de Vioreau (fiefs de la Liraye, d'Estival et de la Bouchetière, ...) ;
- la baronnie de Derval,
- l'abbaye de Melleray (la Grange d'Abarrez, les métairies de Sainte-Marguerite et de la Féchetaye, la Guichardaye, la Rouaudière, la Herminière...) ;
Le siège de la plus importante seigneurie se trouve au château de La Rivière qui appartient à l'origine à la famille Briant (ou Brient) et qui passe ensuite aux mains des seigneurs de Châteaubriant, de la Maison de Montmorency, puis du prince de Condé.


c: text/html

text:
Catedrala de Sent Estève de Limòtges
La catedrala de Sant Estève (tanben se ditz Sent Estiéne en lemosin[1]) es la principala glèisa de Limòtges e lo sèti de son evescat. Se tròba al còr del quartièr vièlh de la ciutat. Es la bastissa pus remarcabla de Limòtges e la sola de Lemosin que siá estada construcha en estil gotic omogenèu.
Somari
Construccion[modificar | modificar la font]
Sa construccion, començada en 1273, acabèt en 1888 amb lo restacament del cloquièr d'origina romanica a la nau. La construccion comencèt pel còr caracteristic del gotic radiant del sègle XIII que foguèt restacat a la nau romanica. Las òbras s'interrompèron un primièr còp en 1327 per la manca d'argent. En 1378, s'elevèron la capèla de Sant Marçal e una part del transèpte nòrd, e se refortiguèt lo cloquièr romanic per una maçonariá considerabla; qualques ans pus tard, foguèt lo torn del transèpte sud. Entre 1458 e 1499, après la Guèrra de Cent Ans, foguèron bastidas las doas primièras travadas de la nau. Entre 1516 e 1541, Joan de Lanjac faguèt bastir lo transèpte e lo portal de Sant Joan, òbra mèstra lemosina del gotic flamejant. Mas la construccion se repausèt amb la mòrt de l'evesque e las tres travadas de la nau que religan la glèisa al cloquièr de la catedrala romanica foguèron elavadas a la fin del sègle XIX.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
La catedrala embarra doas òbras de la Renaissença d'una granda qualitat: un balet comandat per l'evesque Joan de Lanjac, e la tomba d'aquel evesque ont son escultadas de scènas de l'Apocalipsi inspiradas d'Albrecht Dürer.
Los murs de la cripta romana, barrada al public, possedisson de bèlas frescas representant lo Crist en glòria.
Qualques unas de las pinturas medievalas son encara visiblas dins d'unas capèlas radiantas (en representant sensiblament d'àngels musicians) mas la quasi totalitat presentan de frescas del sègle XIX.
Los òrgues[modificar | modificar la font]
La catedrala de Limòtges possedís dos òrgues: l'òrgue grand Gonzalez foguèt inaugurat en 1963[2] e l'òrgue de còr data de 1850.
La sason musicala estivala[modificar | modificar la font]
Cada estiu, s'i organizan de concerts d'òrgue per metre en relèu l'òrgue grand.
Galariá[modificar | modificar la font]
Extrachs de la visita virtuala de la Catedrala dins lo site Limoges 360°[3] :
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Yles Lavalade, Dictionnaire Topologique de la Haute-Vienne. Ed. Lucien Souny, 2000
- ↑ Limòtges, Cctedrala de Sant Estève (Grand òrgue)
- ↑ Limòtes 360º: visita virtuala de Limòtges - catedrala de Sant Estève - fotografias panoramicas per Vincent Ogloblinsky

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lista dels papas
Somari
- 1 La lista dels papas
- 1.1 millenni I
- 1.2 millenni II
- 1.3 millenni III
Vaquí la lista dels papas presentada volontàriament del biais pus simple possible. Per aténher aquesta tòca, los detalhs e comentaris son estats reportats dins los articles connèxes seguents :
Papa : per la definicion d'aqueste mot en general, e per sa definicion pus restrictiva tala coma s'emplega exclusivament aicí, es a dire al sens de cap de la Glèisa Catolica.
Lista detalhada dels papas : per una lista pal mai detalhada qu'aquesta, amb lo nom e luòc de naissença dels papas, de datas precisas (naissença, començament e fin del pontificat, decès), de comentaris, etc. Los antipapas i son tanben indicats. En introduccion, se trobarà d'explicacions detalhadas sus çò que s"entend pel mot « papa », sus çò que deu figurar e pas figurar dins la lista e sus la dificultat d'establir una lista acceptabla per totes.
Nom de renhe dels papas : per d'explicacions detalhadas suls noms dels papas, e doncas sus las anomalias constatadas sus cèrts noms dins aquesta lista.
Lista dels primats de la Glèisa Còpta Ortodòxa e Lista dels catholicos de la Glèisa Armènia : perque aquestes dignitaris religioses tanben pòrtan lo títol de papa, dins sa definicion pus generala.


text:
Breux (Mòsa)
Breux es una comuna francesa administrada per lo departament de Mòsa de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es délimitée al nòrd-es per la frontièra bèlga #que la separa de la província de Luxemborg. Los pòbles bèlgas los mai prèps son Limes al nòrd e Sommethonne a l'èst.
La commune est délimitée au nord-est par la frontière belge qui la sépare de la province de Luxembourg. Les villages belges les plus proches sont Limes au nord et Sommethonne à l’est.


text:
Glòbe (joguet)
Un glòbe es una mena de sac o recipient de material flexible, de forma mai o mens esferica e plen de gas, utilizat sovent coma joguet pels mainatges. Servís tanben de decoracion per d'aniversaris e d'autras fèstas juvenilas. Los glòbes constituisson tanben un bon supòrt publicitari pr'amor que se pòdon serigrafiar en colors variadas per d'eveniments o marcas comercialas. Los glòbes modèrnes se fabrican amb de materials coma la goma, lo latex o lo nilon, e pòdon adoptar de formas variadas que se manifèstan quand son conflats. Lo glòbe pòt basicament s'emplir amb d'aire o amb d'èli e, dins aquest cas, fa mestièr d'utilizar un conflador determinat. Aqueles darrièrs son los favorits dels mainatges pr'amor que s'enairan e se pòdon atal portar amb una còrda o los daissar anar o los daissar flotejar sus lo tech d'una abitacion. Los glòbes se comercializan per unitats o en borses. Lor modalitat espompida, es distribuida per de vendeires de carrièra.
Autres emplecs dels glòbes[modificar | modificar la font]
Per lor color e espectacularitat, los glòbes s'utilizan dins d'eveniments coma concèrts, fèstas, fièras e inauguracions o espòrts, en los desliurant de manièra massissa dempuèi la tèrra o largats al public dempuèi amont o mejançant explosions amb de desliurança de confeti o d'autres elements. Los glòbes fan tanben partida de representacions de carrièra o de circ. Los modèls tubulars s'utilizan per crear de figuras divèrsas. Los artistas combinan las colors e forman de cans, espasas, chapèls..., que dònan après al public. Un jòc popular demest los mainatges consistís d'emplir los glòbes d'aiga e de los lançar entre els-meteisses. L'abiletat consistís a esquivar los missils mandats pels companhs.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs glòbes èran fachs de vessiga animala. Lo glòbe modèrne foguèt inventat per Michael Faraday al començament del sègle XIX, mas la produccion en massa se produsiguèt pas fins a l'annada de 1930.


text:
Pleuronectiformes
Los Pleuronectifòrmes (tanben apelats Heterosomata, significant "dels costats dissemblables") o peisses plats
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Sosòrdre dels Pleuronectoidei
- Sosòrdre dels Psettodoidei
Descripcion[modificar | modificar la font]
Peisses pròchis dels Percifòrmes, mas que lors nadarèlas dorsalas e analas son continuas e plan desvolopadas, que, en bassa edat, adòptan la nada d’un costat, entraïnant una granda asimetria fisiologica fòrt adaptada pels fonses marins. Devenon senèstres o dèxtres, segon lo costat que vei la lutz, costat sus lo qual ven migrar l’autre uèlh daissant lo costat inferior cec. Lor boca manja atal orizontalament e los uèlhs, ressortits e independents, ofrisson un larg camp de vision. L'estructura nervosa e musculara s’en tròba fòrt cambiada, especialament dins lo cran, lo costat cec essent mens desvolopat que lo costat ocular (costat pigmentat).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Pleuronectiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Pleuronectiformes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 172702 Pleuronectiformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Pleuronectiformes (en)
- Referéncia NCBI : Pleuronectiformes (en)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Lista d'articles suls peisses | Lista dels animals d'elevatge (animals aqüatics) | Lista dels peisses de mar per cosina | Lista d'especialistas de peisses


text:
Thilouze
Thilouze es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel riu homonyme : la Thilouze mas #que se truca tanben en aquela municipalitat e en la siá part elevada lo ruisseau del Pont Thibault[1].
La geografia umana d'aquela municipalitat es principalament marcada pels fenomèns de foisonnement pavillonnaire e de mitage, del fach de la siá proximitat a l'aglomeracion tourangelle.
La commune est traversée par la rivière homonyme : la Thilouze mais qui s'appelle aussi dans cette commune et dans sa partie haute le ruisseau du Pont Thibault[1].
La géographie humaine de cette commune est principalement marquée par les phénomènes de foisonnement pavillonnaire et de mitage, du fait de sa proximité à l'agglomération tourangelle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò de celèbre romancier tourangeau Aunorat de Balzac #evocar aquela municipalitat en lo un de los sieus contes drolatiques, intitulat La pucelle de Thilouze.
Le célèbre romancier tourangeau Honoré de Balzac évoqua cette commune dans l'un de ses contes drolatiques, intitulé La pucelle de Thilouze.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Géoportail - IGN, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 20 de decembre de 2009 Error de citacion : Invalid
tag; name "geo" defined multiple times with different content


text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Tóuti lis uman naisson libre. Soun egau pèrla digneta e li dre. An tóuti uno resoun e uno counsciènci. Se dèvon tenifreirenau lis un 'mé lis autre.
Tout èsse uman a tóuti li liberta e tóuti lidre prouclama dins aquesto declaracioun, sènso ges li destria pèr de raço, decoulour, de sèisse, de lengo, de religioun, d'idèio poulitico o d'autro meno,d'óurigino naciounalo o soucialo, de richesso, de neissènço o d'àutricoundicioun.
En mai, se fara ges de destriamen foundasubre l'estatut pouliti, amenistratiéu o internaciounau dóu païs o de l'endréde la persouno, fugue aquel endré independènt o sa soubeiraneta countourrouladoo limitado d'un biais o d'un autre.
Cado persouno a dre à la vido, à la liberta,e à la segureta.
Degun sara soumés à l'esclavitudo o à laservitudo. Es enebi en plen de teni d'esclau o de n'en faire coumèrci.
Degun sara soumés à la tourturo nimai à depeno o de tratamen crudèu, inuman o desgradant.
Cadun a dre à la recouneissènço de sapersounalita juridico de pertout.
Tóuti li gènt soun egau davans la lèi.Memamen an tóuti dre d'èstre apara pèr la lèi sènso ges de destriamen. An tóutidre d'èstre apara parié contro tout ço que vióularié aquesto declaracioun o quebutarié à la vióula.
Touto persouno a lou dre de s'apela proche litribunau naciounau coumpetènt. Aquéli ié dèvon l'eficàci e la dèvon defèndrecontro lis ate que violon li dre foundamentau recouneigu pèr la lèi e lacoustitucioun.
Degun sara arresta, embarra vo eisila pèrarbitràri.
Tóuti li persouno an lou meme dre de pleidejapublicamen sa defènso davans un tribunau que lis escoutara em'un esperitd'independènci e de justiço, que se prounounciara pièi siegue toucant si dre esis óubligacioun, siegue toucant la foundamento de touto acusacioun contro eloen matèri penalo.
1. Touto persouno acusado d'un ate fautible es regardado coume innoucènto jusco que fugue legalamen establido sa coupableta pèr un proucès publi. Dins aquéu proucès, tóuti li garantido necito à sa defènso ié saran estado pourgido.
2. Res sara coundana pèr d'ate o d'óublit qu'èron pas counsidera fautible segound lou dre naciounau o internaciounau quouro fuguèron fa. Mai qu'acò, se pòu pas coundana li gènt en de peno mai forto d'aquéli que se poudien aplica quouro l'ate fautible fuguè coumés.
Se pòu pas sènso resoun valablo bouta lou nasdins la vido privado, la famiho, l'oustau o lou courrié di gènt. Se pòu nimaiataca soun ounour e sa reputacioun. Touto persouno a lou dre d'èstre aparadopèr la lèi contro aquéli malafacho.
1. Cadun a lou dre d'ana d'ounte vòu, de planta caviho d'ounte vòu dedins li raro d'un Estat.
2. Cadun a lou dre de quita un païs e lou siéu tambèn. Cadun a lou dre de s'entourna au païs siéu.
1. Quouro secutado, touto persouno a lou dre de cerca un recate dins d'àutri païs e de lou prouficha.
2. Pòu pas s'apela d'aqueste dre uno persouno perseguido de-bon pèr un crime de dre coumun o d'ate countràri i principe emai i toco di Nacioun Unido.
1. Cadun a dre à uno naciounalita.
2. Se pòu leva en res pèr arbitràri sa naciounalita o lou dre de la chanja.
1. L'ome e la femo, s'un cop soun maridadou, an lou dre de se marida e de founda uno famiho, sènso ges d'empache pèr encauso de raço, de naciounalita o de religioun. Li dre dis ome e di femo soun parié raport au maridage, que siegue dóu tèms que soun marida o quouro se divorçon.
2. Lou maridage se pòu faire soulamen se li nòvi se volon de-bon.
3. La famiho es la foundamento naturalo de la soucieta. A dre d'èstre aparado pèr la soucieta e l'Estat.
1. Touto persouno, souleto o coutrìo 'mé d'àutri gènt, a dre à la prouprieta.
2. Degun sara despoussedi de soun bèn pèr arbitràri.
Touto persouno es libro de sa pensado, de sacounsciènci e de sa religioun. En aquéu dre ié caup la liberta de cambia dereligioun o de crèire, e tambèn de manifesta sa religioun o si crèire, soulet o'mé d'àutri gènt, dins la vido publico o privado, pèr l'ensignamen, lis usage,lou culte emai l'acoumplissamen di rite.
Tout persouno a dre à la liberta d'óupinioune d'espressioun. En aquéu dre ié caup de rèn se capita carcagna pèr encauso deço que pensas, e tambèn de cerca, reçaupre e espandi lis enfourmacioun e lisidèio, coume que siegue lou mejan d'espressioun, sènso empache à respèt difrountiero.
1. Tóuti li gènt an lou dre de s'acampa e de s'assoucia dins un esperit de pas.
2. Degun pòu èstre óublija de faire partido d'un groupamen.
1. Touto persouno a lou dre de partecipa au gouvernamen de soun païs, siegue direitamen siegue depèr de representant chausi libramen.
2. Touto persouno a lou dre d'óuteni de founcioun publico de soun païs dins de coundicioun d'egalita.
3. La voulounta dóu pople es la foundamento de l'autourita di poudé publi. Aquesto voulounta se dèu espremi depèr d'eleicioun ounèsto que saran estigançado à cadènço reglado, au sufrage universau emé buletin secret, o d'un biais equivalènt que posque assegura la liberta dóu vote.
Touto persouno, en fasènt partido de lasoucieta, a dre d'uno prouteicioun soucialo e de coumpli si dre ecounoumi,souciau e culturau ; e acò bonadi lis esperfors naciounau e l'entre-ajudointernaciounalo, segound l'ourganisacioun e li mejan de chasque païs, que ladigneta e lou desvouloupa libre de la persounalita podon pas faire sènso.
1. Cadun a lou dre de travaia, de chausi libre soun mestié, dins de coundicioun equitablo d'obro e de prouteicioun contro lou chaumage.
2. Tóuti an dre en uno memo pago pèr uno memo obro, sènso ges de destriamen.
3. Un que travaio a dre en uno pago justo e counvenènto, que sara coumpletado se ié fai besoun pèr tóuti lis àutri mejan de prouteicioun soucialo. Dins tout acò, dèu pousqué viéure de-segur dignamen emé sa famiho.
4. Touto persouno a lou dre de founda emé d'autro de sendicat e d'èstre sòci d'un sendicat pèr defèndre sis interès.
Cadun a dre de se pausa e de s'espaça. A dreà uno tanco resounablo de la journado de travai, à de counget regulié e paga.
1. Tóuti an dre à un nivèu de vido que i'assegure la santa e lou bèn-èstre emai à sa famiho, mai que mai pèr lou manja, lou vèsti, l'oustau, li siuen de santa e pèr tóuti li service souciau necite. Pèr escasènço que un posque pas mai se gagna sa vido sènso l'avé vougu, pèr eisèmple se vèn vièi, malaut, endeca o chaumaire, a dre à la segureta.
2. Li femo embarrassado, li maire e li pichot an dre à uno ajudo particuliero. Siegon pas si gènt marida, e lou fuguèsson pas quouro lou nistoun es nascu, tóuti li pichot proufichon pamens la memo prouteicioun soucialo.
1. Touto persouno a lou dre d'èstre educado. L'educacioun dèu èstre à-gràtis, lou plus pau pèr ço que pretoco l'ensignamen elementàri e foundamentau. L'ensignamen elementàri es óubligatòri. L'ensignamen di teinico e di mestié dèu èstre d'atencho pèr tóuti. Lis estùdi superiour dèvon èstre dubert à tóuti parié à respèt de si merite.
2. La toco de l'educacioun es que la persounalita di gènt s'espeligue, e que lou respèt degu i dre de l'ome e i liberta foundamentalo s'afourtigue. Dèu favourisa la coumprenènço, la touleranço e l'amista entre tóuti li nacioun, li group etni vo religious, emai lou crèis dis ativeta di Nacioun-Unido. pèr manteni la pas.
3. Lou paire emai la maire an lou dre de chausi, bèu proumié, lou biais d'educacioun que volon pèr si pichot.
1. Touto persouno a lou dre de partecipa libramen à la vido culturalo de la coumunauta, au prougrès scientifi e i bèn-fa qu'aduson.
2. Tout lou mounde a lou dre de prouficha lou plesi coungreia pèr lis art. L'autour d'uno obro scientifico, literàri o artistico a dre à l'aparamen de sis interès mourau e financié.
Touto persouno a lou dre de viéure dins unmitan souciau e internaciounau proun ourdouna, que li dre esplica dins aquestodeclaracioun d'aqui se ié poscon aplica en plen.
1. Touto persouno a de devé à respèt de la coumunauta, qu'es en soun dintre soulet que lou desvouloupamen libre e coumplet de sa persounalita i'es poussible.
2. Se pòu restanca li dre e li liberta de chascun soulamen dóu biais que la lèi l'a vougu pèr fin d'assegura la recouneissènço dis autre, lou respèt de si dre e liberta ; e tambèn pèr fin de respeta lis eisigènci justo de la mouralo, de la tranquileta di gènt, e dóu bèn-èstre generau dins uno soucieta demoucratico.
3. Aquésti dre e liberta poudran jamai e de ges de biais èstre emplega pèr faire de causo countràri i principe di Nacioun-Unido.
Res, ni Estat ni groupamen nimai unopersouno, poudra assaja de tira d'aquesto declaracioun lou dre de fairequaucarèn pèr escracha li dre e li liberta que ié soun esplica.


text:
Alberto Ruiz-Gallardón
Alberto Ruiz-Gallardón Jiménez (Madrid, 11 de decembre de 1958) es un politician espanhòl conservador, membre del Partit Popular. Es, dempuèi decembre de 2011, l'actual ministre de la Justícia del govèrn espanhòl dirigit per Mariano Rajoy e foguèt anteriorament president de la Comunitat de Madrid de 1995 a 2003 e puèi cònsol de la capitala espanhòla, Madrid, de 2003 a 2011. Venguèt conegut internacionalament en 2013 aprèp l'aprovacion de la nòva lei sus l'avortament, qu'a recebut l'escais de Lei Gallardón.


text:
Tèrratrem e tsunami de Sendai (2011)
Lo tèrratrem de Sendai de 2011 foguèt un seisme seguit d'un tsunami qu'aguèt luòc lo divendres 11 de març de 2011 a 05:46:23 (UTC) en Japon, e qu'atenhèt una magnitud de 8,9 a l'escala sismologica de magnitud de moment (Mw). L'epicentre del terratrèm èra localizat jos la mar, davant las còstas de l'illa de Honshu, a 130 kilometres a l'èst de Sendai, prefectura de Miyagi.
Lo tèrratrem provoquèt un tsunami extrèmament destructor amb d'èrsas de mai de 10 m. de naut qu'atenguèron Japon qualques minutas aprèp lo seisme, de còps que i a en penetrar fins a 10km al dintre de las tèrras,[1] e amb d'èrsas pus pichonas qu'atenguèron los autres païses aprèp maitas oras. D'alèrtas al tsunami foguèron lançadas e d'evacuacions ordonadas per la còsta pacifica de Japon e al mens dins 20 autres païses, inclusent tota la còsta pacifica d'America del Nòrd e d'America del Sud.[2][3][4]
L'Agéncia Nacionala de Polícia japonesa confirmèt oficialament 7320 mòrt, 2618 nafrats, e 11370 desapareguts dins detz e set prefecturas, e mai de 100 000 bastiments damatjats o destrusits Lo tèrratrem e lo tsunami causèron de degalhs estructurals sevèrs e espandits en Japon, inclusent de damatges pesucs a las rotas e vias de camin de fèrre, d'incendis dins fòrça airals, e de rompeduras de paissièras.[1][5] Aperaquí 4.4 million d'abitacions al nòrd èst de Japon foguèron daissada sens electricitat e 1.5 milion sens aiga.
Fòrça generators electrics foguèron en pana, e al mens tres reactors nuclear patiguèron d'explosions degudas a l'idrogèn gasós que s'escapèt fòra dels bastiments assostant los reactors. Segon los raports de l'Agéncia Internacionala de l'Energia Atomica, lo contenent de cada còr radioactiu es intacte e s'es pas producha de fusion . [6] Lo 18 de març, lo cap de l'IAEA Yukiya Amano descriguèt la crisi coma "extremament seriosa. Los abitants dins un rai de 20 km de la Centrala Nucleara de Fukushima I e 10 km de Fukushima II foguèron evacuats.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Japan earthquake: Tsunami hits north-east
- ↑ Tsunami bulletin number 3
- ↑ Tsunami warnings issued for at least 20 countries after quake
- ↑ PTWC warnings complete list
- ↑ Saira Syed - "Japan quake: Infrastructure damage will delay recovery" - 16 March 2011 - BBC News - Retrieved 18 March 2011.
- ↑ IAEA Update on Japan Earthquake
S
[[Categoria:Sendai]]


text:
Corèa del Nòrd
La Corèa del Nòrd (en corean usual: Bukjoseon "Corèa del Nòrd"; en corean oficial: Joseon Minjujueui Inmin Gonghwaguk "Republica Democratica Populara de Joseon/Corèa") es un estat d'Asia de l'èst, dins lo nòrd de la Corèa istorica. Confronta la Corèa del Sud al sud, China e Russia al nòrd, e se tròba entre la mar de China Orientala e la mar de l'Èst.
Sa capitala es Pyeongyang.
Lo gentilici es nòrd-corean -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La dominacion japonesa subre la Peninsula de Corèa s'acabèt amb la fin de la Segonda Guèrra Mondiala en 1945. Corèa demorèt devesida en doas parts pel parallèl 38: l'URSS prenguèt lo contraròtle de la part Nòrd, e los Estats Units de la part sud. Aquò menèt a çò que en 1948 s'establissen dos govèrns independents, un al Nòrd e l'autre al Sud, cadun reclamant sa sobeiranetat subre la totalitat de la peninsula.
Les tensions creissentas entre los govèrns del Nòrd e del Sud desboquèron sus la Guèrra de Corèa quand lo 25 de junh de 1950 l'armada de Corèa del Nòrd passèt lo parallèl 38 (que servissiá de frontièra) e ataquèt per la fòrça. La guèrra contunhèt fins al 27 de julhèt de 1953, quand lo Comitat de las Nacions Unidas, los volontaris de la Republica Populara de China e la Corèa del Nòrd signèron l'armistici. Una zona desmilitarizada foguèt establida per separar los dos païses.
La Corèa del Nord es estada dirigida per Kim Il-sung de 1948 fins a sa mòrt lo 8 de julhèt de 1994. Après, lo 8 d'octobre de 1997, son filh Kim Jong-il foguèt nomenat Secretari General del Partit dels Trabalhaires Corèans. En 1998 foguèt nomenat President de la Comission Nacionala de Defensa e sa posicion foguèt declarada coma "la fonccion pus nauta de l'Estat". Generalament las relacions internacionalas se melhorèron e i aguèt una encontra istorica Nòrd-Sud en junh de 2000. Pasmens, las tensions an tornat a se far vesedoiras amb la represa per la Corèa del Nòrd de son programa d'armas nuclearas.
Durant lo mandat de Kim Jong-il a la fin del decenni dels 90, l'economia del país descréissèt considerablament e l'escassetat de manjar venguèt evident en de nombroses endreches. Segon d'unas organizacions d'ajuda, un grand nombre de personas moriguèron de fam, causa agravada per un disfonccionament del sistèma de distribucion de manjar. Nombroses nòrd-coreans passèron illegalament en China a la recerca de manjar.
La Corèa del Nòrd es un dels luòcs pus isolats del mond, amb de restriccions severas a la dintrada e sortida del país. La premsa es contrarotlada per l'Estat, e l'ideologia Juche, que consistís a non dependre dels autres, es la pus impulsada pel govèrn.
Lo 10 de febrièr de 2005, la Corèa del Nòrd declarèt que possediá l'arma nucleara. Aquesta anoncia provoquèt una granda consternacion e de peticions dins lo mond entièr. Lo 9 d'octobre de 2006 la Corèa del Nòrd realizèt un assag nuclear, consistent en una explosion atomica sosterranha. Aquesta assag nuclear provoquèt, a travèrs de l'ONU, la condemnacion unanima de la comunitat internacionala.
Politica[modificar | modificar la font]
La Corèa del Nòrd es un regim comunista, de tipe estalinian, e totalitari[1],[2]; existís un culte de la personalitat a l'entorn de Kim Il-sung e de sos descendents, e lo país ten un dels pus bas nivèl dels Dreches de l'Òme al mond[3]. Lo regim es tanben dinastic : après la mòrt de Kim Jong-il en 2011, son filh cabdèt Kim Jong-un li succediguèt[4].
La Corèa del Nòrd es lo país pus militarizat al mond per çò qu'es de la proporcion de la populacion engatjada dins las fòrças armadas amb un total de 9 495 000 òmes d'activa, de resèrva e paramilitaris. Lo país desvolopa un programa nuclear, e un programa espacial[5].
Una comission d'enquèsta de l'ONU en 2014 estima que de centenats de milièrs d'oposants politics son mòrt dins de camps pendent las 50 darrièras annadas çò qu'es qualificat de crim contra l'umanitat e que entre 80 000 e 120 000 presonièrs politics son detenguts dins los camps a aquesta data[6].
Geografia[modificar | modificar la font]
La Corèa del Nòrd se trapa a la mitat nòrd, a partir del parallèl 38, de la peninsula de Corèa. Es bordada per doas mars: a l'oèst pel mar de l'Oèst (o Mar Jauna) e la baia de Corèa; e a l'èst per la mar de l'Èst (o Mar de Japon). La part Nòrd de la peninsula ont se trapa la Corèa del Nòrd ten nombroses sèrres e montanhas, separadas per de vals prigondas e estrechas. A la còsta oèst predominan las planas. Lo punt pus naut del país es lo pic de Paektu-sant, a 2774 mètres d'altitud subre lo nivèl de la mar. Entre los rius mai importants se trapan Tumen e Yalu, los quals forman la frontièra Nòrd amb China.
La vila pus granda de Corèa del Nòrd es sa capitala, Pyeongyang (o P'iŏ*ngyang). Las autras vilas importantasson: Kaesŏng, al sud; Senseŭiju, al nòrd-oèst; Wŏnsan e Hamhŭng a l'èst; e Ch'ŏngjin al nòrd-èst.
Division administrativas[modificar | modificar la font]
La Corèa del Nòrd compta nòu províncias, doas vilas jos estatut administratiu pròpri e tres regions administrativas especialas.
- Las nòu províncias
- Kangwon, al sud-èst (capluòc de província : Wonsan, autra vila importanta : Kosong), ont se situan los monts Kumgang o Kumgangsan (san significa montanha en corèan) ;
- Jagang, al nòrd-oèst, frontalièra amb China (capluòc de província : Kanggye) ;
- Ryanggang, al nòrd (capluòc de província : Hyesan), lo Mont Paektu, punt culminant de la Corèa del Nòrd a la frontièra sinocorèana, aparten al Ryanggang ;
- Pyongan du Nord al nòrd-oèst (capluòc de província : Sinuiju, a la frontièra chinesa) ;
- Pyongan du Sud, a l'oèst (capluòc de província : Pyongsong, autra vila importanta : Kangso) ; los monts Myohyang se situan al limit de la província de Jagang ;
- Hamgyong du Nord (capluòc de província : Chongjin) a l'extrèm nord-est ;
- Hamgyong du Sud, al nòrd èst del país (capluòc de província : Hamhung, autra vila importanta : lo pòrt de Sinpo dins lo Sud Hamgyong) ;
- Hwanghae du Nòrd, al sud del país (capluòc de província : Sariwon) ;
- Hwanghae del Sud, a l'extrèm-sud-èst del país (capluòc de província : Haeju).
- Las doas vilas
- Pyeongyang, la capitala, e sa província
- la vila de Rasŏn, a la frontièra amb Russia
- Las tres regions administrativas especialas
- la region toristica dels monts Kumgang
- la region administrativa especiale de Sinŭiju a la frontièra amb China
- la zona industriala de Kaesong, près de la Corèa del Sud.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Corèa del Nòrd es pus fred que lo de Corèa del Sud. Es un tipe de clima continental umid amb pluèjas de tipe monsonic. Lo clima de Pyongyang amb un total de 934 litres de pluèja annadièr e una temperatura mejana annadièra de 10,7 °C, es representatiu del de tot lo país:
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de la Corèa del Nòrd
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ North Korea Says It Is Using Plutonium to Make A-Bombs sur The New York Times
- ↑ Freedom in the World, 2006. Consultat lo 13 de febrièr de 2007
- ↑ Human Rights in North Korea. Consultat lo 13 décembre 2010
- ↑ La Corée du Nord intronise son nouveau chef devant une foule de militaires sur Le monde
- ↑ International Space Dominance: 7 Nations Launching the Next Space Race sur Popular Mechanics. Consultat lo 1er octobre 2009
- ↑ ONU : le terrifiant rapport sur les crimes contre l'humanité en Corée du Nord, Le Parisien, 17/2/2014


c: application/xml

text:
DECLARACION UNIVERSALA DELS DRETS HUMANS
Preambul
Considerant que de reconéisser la dignitat inerenta a totes los membres de la familha umana e lors dreches egals e inalienables constituís lo fondament de la libertat, de la justícia e de la patz dins lo mond,
Considerant que de desconéisser e mespresar los dreches de l'òme a menat a de barbaritats otrajantas per la consciéncia de l'umanitat e que l'aveniment d'un mond ont los èssers umans seràn liures de parlar e de creire, deliurats de la terror e de la misèria, es estat proclamat coma l'aspiracion mai nauta de l'òme,
Considerant qu'es essencial que los dreches de l'òme siàn aparats per un regime de drech per tal que l'òme siá pas obligat al suprème recors de se revoltar contra la tirania e l'opression,
Considerant qu'es essencial d'encoratjar lo desvolopament de relacions amicalas entre las nacions,
Considerant que, dins la Carta, los pòbles de las Nacions Unidas an tornat proclamar lor fe dins los dreches fondamentals de l'òme, dins la dignitat e la valor de la persona umana, dins l'egalitat dels dreches dels òmes e de las femnas, e que se son declarats resolguts a favorir lo progrès social e a instaurar de melhoras condicions de vida dins una libertat mai bèla,
Considerant que los Estats Membres se son engatjats a assegurar, en cooperacion amb l'Organisacion de las Nacions Unidas, lo respecte universal e efectiu dels dreches de l'òme e de las libertats fondamentalas,
Considerant qu'una concepcion comuna d'aqueles dreches e libertats es de la màger importància per que se realise plenament aquel engatjament,
l'Assemblada Generala proclama
la presenta Declaracion Universala dels Dreches de l'òme
coma l'ideal comun que totes los pòbles e las Nacions devon cercar a aténher, per tal que totes los individús e totas las institucions, en gardant de contunh aicesta Declaracion presenta a l'esperit s'efòrcen, per l'ensenhament e l'educacion, de desvolopar lo respècte d'aqueles dreches e libertats e d'assegurar, per de mesuras progressivas d'òrdre nacional e internacional, la reconeissença e l'aplicacion universalas e efectivas, tant demest los pòbles dels Estats Membres coma demest los dels territòris plaçats jos lor jurisdiccion.
Article 1
Totes los èssers umans naisson liures e egals en dignitat e en dreches. Son dotats de rason e de consciéncia e se devon comportar los unes amb los autres dins un esperit de fraternitat.
Article 2
Tota persona se pòt prevaler de totes los dreches e de totas las libertats proclamada dins la presenta Declaracion, sense cap de distincion de raça, de color, de sèxe, de lenga, de religion, d'opinion politica o d'autra mena, d'origina nacionala o sociala, de fortuna, de naissença o de quina autra situacion que siá.
Se farà pas tanpauc cap de distincion fondada sus l'estatut politic, administratiu e internacional de país o territòri que la persona ne depend juridicament, qu'aquel país o territòri siá independent, jos tutèla, non-autonòme o somés a quina limitacion de sobeiranetat que siá.
Article 3
Tot individu a drech a la vida, a la libertat e a la seguretat de sa persona.
Article 4
Degun serà pas tengut en esclavatge ni en servitud; l'esclavatge e lo trafic d'esclaus son proïbits dins totas lors formas.
Article 5
Degun serà pas somés a la tortura, ni a de penas o tractaments crudèls, inumans o degradants.
Article 6
Tota persona, a quin endrech que siá, a drech a la reconeissença de sa personnalitat juridica.
Article 7
Totes son egals davant la lei e an lo drech de n'obténer la meteissa proteccion, sense distincions. Totes an lo drech a una meteissa proteccion contra quina discriminacion que siá que viòle la presenta Declaracion e contra tota provocacion a una tala discriminacion.
Article 8
Tota persona a drech a un recors efectiu al prèp de las jurisdiccions nacionalas competentas contra los actes que viòlen los dreches fondamentals que li son reconeguts per la constitucion o la lei.
Article 9
Degun pòt pas èsser arrestat, embarrat o exiliat arbitràriament.
Article 10
Tota persona a lo drech, en plena egalitat, que sa causa siá recebuda ambe equitat e publicament per un tribunal independent e imparcial, que decidirà, siá de sos dreches e obligacions, siá de la legitimat de tota acusacion portada contra ela en matèria penala.
Article 11
Se presumís qu'es innocenta tota persona acusada d'un acte delictuós, tant que sa culpablitat es pas estada establida legalament al cors d'un procès public ont totas las garentias necessàrias per la siá defensa li seràn estadas asseguradas.
Degun serà pas condemnat per d'accions o d'omissions que, quand foguèron comesas, constituïssián pas un acte delictuós segon lo drech nacional o internacional. S'impausarà pas tanpauc cap de pena mai fòrta que la qu'èra aplicabla al moment que se cometèt l'acte delictuós.
Article 12
Degun serà pas l' objècte d'intrusions arbitràrias dins sa vida privada, sa familha, son domicili o sa correspondéncia, ni d'atacs contra son onor e sa reputacion. Tota persona a drech a la proteccion de la lei contra d'intrusions e d'atacs d'aquela mena.
Article 13
Tota persona a lo drech de circular liurament e de causir sa residéncia a l'interior d'un Estat.
Tota persona a lo drech d'abandonar tot país, quitament lo sieu, e de tornar dins son país.
Article 14
En cas de persecucion, tota persona a lo drech de cercar asil e de beneficiar de l'asil dins d'autres païses.
Aquel drech se poirà pas invocar contra una accion judiciària que s'aprendrà vertadièeirament a de crimes de drech comun ou o a d'actes opausats a las finalitats e als principis de las Nacions Unidas.
Article 15
Tot individú a drech a un nacionalitat
Degun pòt pas èsser privat arbitràriament de sa nacionalitat ni del drech de cambiar de nacionalitat.
Article 16
Tanleu que son maridadors, l'òme e la femna sense cap de restriccion per rason de raça, nacionalitat o religion, an lo drech de se maridar e de fondar una familha. An de dreches egals en çò que pertòca al maridatge, pendent lo maridatge e al moment de sa dissolucion.
Los maridatge se poirà pas contractar qu'ambe lo consentiment liure e plen dels futurs esposes.
La familha es l'element natural e fondamental de la societat e a drech a la proteccion de la societat e de l'Estat.
Article 17
Tota persona, individualament e collectivament, a drech a la proprietat.
Degun pòt pas èsser privat arbitràriament de sa proprietat.
Article 18
Tota persona a drech a la libertat de pensada, de consciéncia e de religion; aquel drech implica la libertat de cambiar de religion ou de cresença, emai la libertat de manifestar sa religion o sa cresença individualament o en comun, tant en public coma en privat, per l'ensenhament, la practica, lo culte e l'acompliment dels rites.
Article 19
Tot individú a drech a la libertat d'opinion e d'expression, çò qu'implica lo drech d'èsser pas carcanhat per sas opinions e lo de cercaer, de recebre e d'espandir, sense consideracion de frontiras, las informacions e las idèas per quin mejan d'expression que siá.
Article 20
Tota persona a drech a la libertat de reünion e d'associacion pacificas.
Degun pòt pas èsser obligat de far partida d'una associacion.
Article 21
Tota persona a lo drech de participar a la direccion del afars publics de son país, siá dirèctament, siá per l'intermediairi de representants causits liurament.
Tota persona a drech a accedir, dins de condicions d'egalitat, a las foncions publicas del sieu país.
La volontat del pòble es lo fondament de l'autoritat dels poders publics; aquela volontat se deu exprimir gràcias a d'eleccions vertadièiras que se tendràn periodicament, al sufragi universal egal amb lo vòte secret o un autre procediment equivalent que garentisca la libertat de vòte.
Article 22
Tota persona, coma membre de la societat, a drech a la seguretat sociala e a la satisfaccion dels dreches economics, socials e culturals indispensables a sa dignitat e al liure desvolopament de sa personalitat, gràcias a l'efòrç nacional e a la cooperacion internationala, segon l'organisacion e los mejans de cada país.
Article 23
Tota persona a drech al trabalh, a la causida liura de son emplec, dins de condicions equitablas e satisfasentas de trabalh e a la proteccion contra lo caumatge.
Tota persona a drech, sense cap de discriminacion, a un salairi egal per un trabalh egal.
Tota persona que trabalha a drech a una paga equitabla e satisfasenta que li assegure, a ela emai a la familha una existéncia confòrma a la dignitat umana e que serà completada, se per cas es necessari, per totes los autres mejans de proteccion sociala.
Tota persona a lo drech de fondar, ambe d'autres, de sindicats e de se sindicar per defendre sos interèsses.
Article 24
Tota persona a drech al repaus e als lesers e, particularament, a una limitacion rasonabla de la durada del trabalh e a de vacanças periodicas pagadas.
Article 25
Tota persona a drech a un nivèl de vida que li assegure la santat e lo benestar a ela e a la siá familha, mai que mai pel manjar, lo vestit, lo lòtjament, los suènhs de santat e los servicis socials necessaris; a drech tanben a la seguretat en cas de caumatge, malautiá, invaliditat, veusatge, vielhesa, e dins los autre cases que pèrd los mejans de se ganhar la vida sense o aver volgut.
Las maires e los pichons an drech a una ajuda e a una assisténcia especialas. Totes los mainatges, nascut dins lo maridatge o fòra maridatge, benefícian de la meteissa proteccion sociala.
Article 26
Tota persona a drech a l'educacion. L'educacion deu èsser a gratis, al mens en çò que pertòca a l'ensenhament elementari e fondamental. L'ensenhament elementari serà obligatòri. L'ensenhament tecnic e professional serà generalisat; l'ensenhament superior serà dubèrt a totes d'un biais parièr, en foncion dels meritis de cadun.
L'educacion aurà coma finalitat lo plen desvolopament de la personalitat umana e l'afortiment del respècte qu'es degut als dreches de l'òme e a las libertats fondamentalas. Deu favorir la compreneson, la tolerància e l'amistat entre totas las nacions e totes los grops etnics o religioses, emai los desvolopament de las activitats de las Nacions Unidas per manténer la patz.
Son los parents qu'an, en primièr, lo drech de causir la mena d'educacion que se donarà als mainatges.
Article 27
Tota persona a lo drech de prene part liurament a la vida culturala de la comunitat, de gausir de las arts e de participar al progrès scientific e als beneficis que ne son la consequéncia.
L'autor de tota òbra scientifica, literària o artistica a drech a l'aparament dels interèsses morals e materials que ne resultan.
Article 28
Tota persona a lo drech que s'establisca un òrdre social e ont los dreches e las libertats enonciats dins aicesta Declaracion se pòscan aplicar plenament.
Article 29
Tota persona a de devers als respècte de la comunitat, qu'es lo sol endrech ont lo desvolopament liure e complèt de sa personalitat es possible.
Per profechar de sos dreches e de sas libertats, tota persona serà pas somesa qu'a las limitacions establidas per la lei unicament per assegurar la reconeissença e lo respècte dels dreches e de las libertats dels autres e per tal de respectar las justas exigéncias de la morala, de l'òrdre public e del benestar general dins una societat democratica.
Aquestes dreches e libertats se poiràn pas jamai aplicar contràriament a las finalitats e als principis de las Nacions Unidas.
Article 30
Res dins aicesta Declaracion se pòt pas interpretar coma que un Estat, un gropament ou un individú auriá quin drech que siá d'entreprene una activitat o de realisar una accion ambe la tòca d'avalir los dreches e las libertats que s'i enóncian.


text:
Ceramica
Primièra «art del fuòc » a aparéisser (abans la metallurgia e lo trabalh del veire), la ceramica designa l’ensemble des objèctes fabricats en tèrrra cuèita qu'an subits una transformacion fisicoquimica irrevèrsibla per coseson a temperatura mai o mens enauçada.
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lo mot ceramica ven del grèc ancian kέpauoς / kéramos, que significa « tèrra de tornejaire », « argila ». Donèt son nom a un quartièr d'Atenas, lo Ceramic.
Se distinguís tres brancas per la ceramica:
- la ceramica utilitaria, subretot la terralha, la mai anciana de las formas de ceramica (davançant lo trabalh dels metals) qu'utiliza las tèrras argilosas coma material de basa;
- la ceramica d'art que derivèt de la precedenta, e abandona la foncion utilitaria per se centrar sus la valor decorativa o estetica;
- la ceramica industriala, particularament desvolopada al sègle XX utiliza de materials de basa amb oxides, carbures, nitruras, etc.
Un material ceramic es solide a temperatura ambianta e es pas metallic, o organic. Los objèctes de ceramica son realizats par solidificacion a nauta temperatura d'una past umid plastic, o aglutinacion per caufament d'una polvera seca comprimida abans, sens passar per una fasa liquida; par extension, se ditz « ceramica » los objèctes fabricats atal.


text:
Villes et mairies du District d'Imboden (99)
Liste des communes
Domat/Ems
Ville de Domat/Ems, localité de la Suisse de 6 800 habitants.
La mairie de Domat/Ems a une adresse e-mail et un site Internet.
Flims
Ville de Flims, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Flims a une adresse e-mail et un site Internet.
Bonaduz
Ville de Bonaduz, localité de la Suisse de 2 500 habitants.
La mairie de Bonaduz a une adresse e-mail et un site Internet.
Felsberg
Ville de Felsberg, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Felsberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Rhäzüns
Village de Rhäzüns, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Rhäzüns a un site Internet.
Tamins
Village de Tamins, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Tamins a une adresse e-mail et un site Internet.
Trin
Village de Trin, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Trin a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Miribel (Droma)
Nom desconegut en arpitan (Miribel en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Miribel Aperten al costat de Romans-sus-Isère #qu'a situat 22km mai al sud. Miribel es situat a 10 km de Hauterives e a 15 km de Sant-Donat-sus-lo Herbasse.
Las municipalitats los mai prèps son Sant-Laurent-de Onay, Montrigaud, Santa-Casqueta-de-Valclérieux e Sant-Christophe-e-lo-Laris.
Miribel appartient au canton de Romans-sur-Isère qui est situé 22km plus au sud. Miribel est situé à 10 km d'Hauterives et à 15 km de Saint-Donat-sur-l'Herbasse.
Les communes les plus proches sont Saint-Laurent-d'Onay, Montrigaud, Saint-Bonnet-de-Valclérieux et Saint-Christophe-et-le-Laris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Miribel #Èsser una possession de la baronnie de Clérieux, de contunh dels comtes de Valentinois.
Miribel fut une possession de la baronnie de Clérieux, puis des comtes de Valentinois.


text:
Lihus
Lihus es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lihus Es una distincion fòrça anciana, e èra ja una parròquia abans lo Sègle XI. Al Sègle XII, los abitants utilizavan lo molin de Achy #que i aviá reservat a las municipalitats de Polhoy, Achy, e Lihus. Aquel molin existís totjorn.
En 1373, lo chanoine de Beauvais èra senhor de Lihus, èra egalament senhor de dotze unes autres fiefs.
En 1659, Adrien Hanivel de Mannevillette crompa a Nicolas Alexandre (comte de Gouffier, marques de Crèvecœur e baron de Engoudessen), la tèrra e lo marquisat de Crèvecœur, e la distincion de Lihus.
En 1701 la filha del comte de Mannevillette, la comtesse de Clermont Tonnerre, ereta amb la siá maire del comtat. La comtesse de Mannevillette décedera a l'edat de 98 ans. Los comtes de Mannevillette son inhumés en la capèla del castèl de Crèvecœur. La comtesse de Clermont Tonnerre vend las tèrras de la distincion de Mannevillette a Jean Baptiste de Apres de Blangie.
Lo títol de comte de Mannevillette a transmés a la ostal de Clermont-Tonnerre e mai tard a aquela de la Rochefoucauld-Liancourt fins a la Revolucion. A partir de 1686, la familha Chrestien de Poly e de Lihus es senhor de Lihus fins a la Revolucion. Demorarà al cap de la municipalitat de Lihus de la Revolucion a 1930, siatz 140 ans aperaquí.
Lihus est une seigneurie très ancienne, et était déjà une paroisse avant le Sègle XI. Au Sègle XII, les habitants utilisaient le moulin d'Achy qui était réservé aux communes de Polhoy, Achy, et Lihus. Ce moulin existe toujours.
En 1373, le chanoine de Beauvais était seigneur de Lihus, il était également seigneur de douze autres fiefs.
En 1659, Adrien Hanivel de Mannevillette achète à Nicolas Alexandre (comte de Gouffier, marquis de Crèvecœur et baron de Engoudessen), la terre et le marquisat de Crèvecœur, et la seigneurie de Lihus.
En 1701 la fille du comte de Mannevillette, la comtesse de Clermont Tonnerre, hérite avec sa mère du comté. La comtesse de Mannevillette décedera à l'âge de 98 ans. Les comtes de Mannevillette sont inhumés dans la chapelle du château de Crèvecœur. La comtesse de Clermont Tonnerre vend les terres de la seigneurie de Mannevillette à Jean Baptiste d'Apres de Blangie.
Le titre de comte de Mannevillette est transmis à la maison de Clermont-Tonnerre et plus tard à celle de la Rochefoucauld-Liancourt jusqu'à la Révolution. À partir de 1686, la famille Chrestien de Poly et de Lihus est seigneur de Lihus jusqu'à la Révolution. elle restera à la tête de la commune de Lihus de la Révolution à 1930, soit 140 ans environ.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 6 de febrer de 2011
Aumenatge au gran sonaire breton Yannick Martin e solidaritat de cara a la coneria.
Yannick Martin n'ei pas un simple breton, qu'ei sonaire. Que hè soar los instruments de vent bretons com la bombarda e lo binioù kozh (la petita cornamusa bretona).
Yannick Martin qu'ei un sonaire breton deu bon. Que hè partida deu Bagad Kemper.
Yannick Martin n'ei pas sonque un simple sonaire en demiei d'autes sonaires bretons deus bons: qu'ei estat dus còps campion de Bretanha. Que's guanhè los campionats deus sonaires de Bretanha en 2009 e en 2010 dens la categoria bombarda-binioù bras (dab Daniel Moign au binioù bras, la cornamusa grana d'origina escocesa, e Yannick a la bombarda).
Yannick Martin qu'a un hrair besson qu'ei tanben sonaire e qui's ditz Tangui Josset. Que jogan sovent amassa e ensems qu'an guanhat mes d'un concors dens la categoria bombarda - binioù kozh. La rason qui hè que Yannick e Tangui n'an pas lo medish nom qu'ei pr'amor qu'estón adoptats per familhas bretonas distintas. Los gojats que son originaris de l'America deu Sud. E que son de pèth negra.
La color de la pèth deu campion deus sonaires que'u való comentaris injuriós e despreciatius de part de fanatics qui'us an publicats en la plana web d'ua organizacion bretona nacionalista d'extrèma dreta.
Lo gojat, de 24 ans d'edat, qu'agó de denonciar aquesta hèita racista en comissariat la setmana passada.
Alavetz, aquiu, jo que voi felicitar Yannick Martin peu son art e las recompensas plan merescudas qu'obtienó, e exprimir la mea solidaritat totau dab aqueth musicaire talentuós qui s'ei hicat au servici de la tradicion musicau bretona.
En la video qui segueish, que i vedem los campions Yannick Martin e Daniel Moign:
E en aquesta, que i vedem los hrairs Yannick Martin (binioù kozh) e Tangui Josset (bombarda) acompanhats per l'acordeonista Thomas Moisson e lo bassista Thelo Mel:
3 comentaris:
-
-
Welcome back!
òsca pel pòst! òsca als musicaires! E NON a la conariá racista.
( mais putain que c'est chiant la musique bretonne)
- 6 de febrer de 2011 a les 19:22
- Salvador ha dit...
-
Ben tornat, Joan.
Certament no hi ha res més miserable que el racisme.
- 6 de febrer de 2011 a les 19:38
- manjacostel ha dit...
-
Son bons los tipes... Cal èsse con per pas ausir...e escotar.
- 6 de febrer de 2011 a les 22:31


text:
Òrdi
L’òrdi (var. uèrdi) o lo balharc[1] (Hordeum vulgare) es una cereala de palha, planta erbacèa annala de la familha Poaceae. Es la mai anciana cereala cultivada. Plan adaptada al clima mediterranèu a causa de sa rusticitat, constituissiá atal la principala cereala cultivada dins l'Antiquitat grèga, e consomida en galeta o en farinetas (maza). L'òrdi buta dels tropics fins a 4 500 m d’altitud en Tibet.
L'òrdi se caracteriza per d'espigas de las barbas longas.
Somari
Varietats[modificar | modificar la font]
Se distinguís:
- los òrdis d'ivèrn, resistents al fred fins a -15 °C, pòdon aver d'espigas platas de dos rengs de grans o d'espigas cilindricas de sièis rengs de grans. Se semena de la fin de setembre al començament d'octobre, per èsser plan installats avant l’ivèrn;
- los òrdis de prima, sensibles al gèl, del cicle vegetatiu pus cort, se semenan en febrièr - març.
Los grans son redonds e marcats d'un trach dins lo long.
-
-
-
-
Hordeum vulgare - Musèu_d'Istòria_Naturala_de_Tolosa
Produccion[modificar | modificar la font]
En 2004, la produccion mondiala d’òrdi èra de 155 milions de tonas per una superfícia semenada de 57 milions d'ectaras, o un rendement mejan de 27,2 quintals per ectara (font FAO). Setze païses realizan 80 % d'aquela produccion.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
L’òrdi es reputat per favorir una bona digestion e per son apond en fibras, vitaminas del grope B, selèni, fosfòr, fèrre, zinc, coire e magnèsi. Conten uèit acids aminats essencials e a una accion favorabla sul taus de sucre dins lo sang, lo colesteròl e la flòra intestinala[2].
L’òrdi, cereala segondària, es una font energetica importanta dins l'alimentacion animala mas paura en proteïnas e deu s'apondre complements.
Dins l'alimentacion umana, l'utilizacion principala es la braçariá. L’òrdi de qualitat optimala deu aver una umiditat inferiora a 14,5%, un taus de proteïnas comprés entre 9,5% e 11,5%, una energia germinativa superiora a 95%. Se preferís las varietats de prima.
A partir dels grans d'òrdi maltat se produsís lo siròp d'òrdi maltat, un concentrat edulcorant.
Òrdi perlat - òrdi mondat: jos forma de grans, se trapa notablament l’òrdi mondat, que sa primièra envelopa exteriora se retira, mas que lo bren e lo gèrme demòran. Se trapa tanben l’òrdi perlat, que sos grans son estats abrasats (son polits per li far l'aparéncia d’una pèrla), e a perdut lo gèrme e un grand jaç exterior, e amb que se fa de farinas. L’òrdi mondat es pus nutritiu, perque a conservat la màger part de sos nutriments. Quina que siá la preparacion prevista, l’òrdi se còi dins una proporcion de tres parts d'aiga per una d'òrdi. Se daissa prene lo bolh, se cobrís, se redusís lo fuòc e se còi 45 minutas per l’òrdi perlat, e 90 minutas per aquel mondat, fins que l'òrdi siá tendre e tota l'aiga absorbida.
Dins l'Antiquitat, l'òrdi èra l'aliment de basa dels Grècs que la consomavan jos forma d'una galeta monenada maza. Se fabricava a l'ostal e se manjava de pertot. Tucidides (III, 49) parla atal dels marins d'Atenas a Mitilena que se ne manjava « sens quitar lo banc dels remaires ».
Los Tibetans fan de farina d'òrdi grilhat, nomenada tsampa, lor aliment tradicional de basa[3].
En Africa del Nòrd, se fabrica de semola d'òrdi.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ De doas rengas de gran.
- ↑ http://whfoods.org/genpage.php?tname=foodspice&dbid=127 (en)
- ↑ (fr)Françoise Pommaret : Le Tibet, une civilisation blessée, Découvertes Gallimard, Paris, 2002, ISBN 2070762998, ISBN 9782070762996


text:
Grivas
Grivas (Grives en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La prononciacion es [‘griBɒ] [1].
Lo nom de Grivas (atestacion Grivas au sègle XIII) deriva probablament pas del nom de l'ausèl (los ausèls, que passan un pauc pertot, permeton pas de caracterizar un luòc), mas puslèu d'un nom germanic : benlèu Griso (*Grisa villa) o Griv(us) [2],[3],[4].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Belvés; es adara del canton de Vallée Dordogne (en francés), donc Val Dordonha.
- La comunautat de comunas es la CC Val de la Dordonha et Forèst Beceda.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 134 abitants (17 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/belves/GRIVES.htm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/belves/GRIVES.htm


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 22 de juny de 2012
On ns'i aprenem qu'un caüs non ei un gahús e ua cavèca non ei ua gavèca.
Los (g/v)ascons de la montanha que devón interpretar los mots caüs e cauèca a la lutz deu basco "gaue" (nueit en basco, gaueko : nocturne ).
D'aulhors, la nòsta cavèca que s'i pòt díser gavèca (gauèca). La mutacion c->g, que podó èster influenciada peu basco o un substrat afin au basco.
Atau, cauèca -> gauèca e caüs -> gaüs -> gaús/ gahús.
En gascon, gahús qu'ei (mes o mensh) sinonim de cavèc, de chòt o chòc, de chavan, de duc, de ihon, uhon, tohohó, torohó etc, etc. Los mots non mancan pas.
La cavèca de la fòto de dreta qu'ei ua dauna blanca (Tyto alba) (fòto wikipedia).
Lo mot chòt / chòc, qui designa meslèu lo petit gahús migrator Otus scops, que pòt tanben servir tà designar lo crapaut alite (Alytes obstreticans). Qu'ei de notar qu'en latin, lo nom deu gahus, bubo, qu'a com variant bufo qui designa lo harri (tanben coneishut com sapo en gascon). Tant lo mot espanhòu buho (deu latin bufo) com l' aragonés bubon o bobon (derivats deu latin bubo) que significan gahús.
Mercés a Octavià Alexandre per arrebrembar-me de la relacion cavèca -gaueko!
EDIT: Sus lo mot basco gau hontz, gau huntz, a l'origina deu mot gascon gahús, de medisha significacion, véder lo dusau pòst qui segueish.
9 comentaris:
- Salvador ha dit...
-
En català òliba o xibeca, al Rosselló caveca.
- 22 de juny de 2012 a les 22:48
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
També babeca en català.
- 23 de juny de 2012 a les 6:13
- Eric Gonzales ha dit...
-
Qu'èri justament a'm demandar l'aute dia, quau podè estar l'etimologia de "tinhahús", puishque la prononciacion [ˌtiŋəˈhus] e sembla d'indicar un mot compausat, mes qui n'identificavi pas los compausants. Mercés per la toa ipotèsi, qui ei hèra credibla.
Per çò de "cavèca", que vien deu francisc baish *kawa, com lo fr. "chouette", non ? http://www.cnrtl.fr/etymologie/chouette
Que crei que i a enqüèra un aute mot, "horohó".
- 23 de juny de 2012 a les 9:49
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Eric: lo mot cauus (= kawus) que devè existir en celtic, pr'amor deu mot cavannus atestat au sègle V. Kaw + annus accentuat sus la sillaba ann (augmentatiu probable) . Lo cavannus celtic, segon lo dit tèxte deu sègle V, significava gahus o cavèca en gallic (ululae aves). non i a pas nada rason de pensar que cavèca non provien pas de la medisha arraditz celtica kawus. Lo francic kawa (en realitat qu'ei lo medish mot que lo celtic) designava meslèu l'agraulha, lo corbàs, se non m'engani pas (qu'ac caleré verificar). Mès bon, lo mot qu'ei lo medish enter celtic e francic de tota faiçon. Lo mot qu'ei indoeuropèu e que pòt designar, segon l'idiòma, diferents ausèths qu'an tots en comun la caracteristica d'estar cridassèr: gahus (celtic) e se non m'engani pas: corbàs (francic), grua (grec), calhòc (lituanian). Que'us te citi de cap, qu'ac caleré verificar (las mias honts que son le dictionnaire de la langue gauloise, non l'èi pas aquí dab jo).
Quant a tinhahus, sèi pas se te n'ès avisat, mès ès tu qui as parlat de mot compausat. Jo n'i avèvi pas pensat. Tinha-hus? E dilhèu ca(n)-hus (reconstruccion populara a partir de caüs) com soritz-cauv o en francés chat-huant? Aquèth "mot "hus que seré confonut dab un aute? Pas clar. Totun la pista qu'ei interessanta.
- 23 de juny de 2012 a les 15:28
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Eric, horohó, l'èi hornit a la lista e corregit tohohó Que i tanben los ihon, uhon enter auts! Mercés!
- 23 de juny de 2012 a les 15:36
-
-
Entath "tinhahús", qu'èi collectat l'expression "audèth dera net" a Sòst en Barossa. Que hè un shinhau indian d'america ! Que disen tanben tara periglada : "eth hoec deth cèu" !
- 25 de juny de 2012 a les 14:31
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Renaud, que m'agrada lo ton bilingüisme Lanusquet-B/Varossenc, sabes! Audèth dera Net e eth Huec deth Cèu, qu'ei poetic, aquerò. jo que'n harí plan petits noms.
-Quin t'apèras, berogina??
- Audèth dera Net. E tu?
- Huec deth Cèu.
- 25 de juny de 2012 a les 16:54
-
-
Quen i ètz, en aquiths parçans pirenencs, los pòdetz pas parlar negue, alavetz que s'i cau gahar tè !
Mes que ven tot sol, sonqu'après ne sàbetz pas mei com parlar a quauqu'un qui n'es ne d'aqueth parçan, ni de le còsta landesa !
- 25 de juny de 2012 a les 22:06
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
As sòrta de poder parlar los dus! Que son beròis los dus.
- 26 de juny de 2012 a les 21:15


text:
Abomey
Abomey es une vila de Benin de 78 000 abitants[1].
Abomey es cap luòc del departament de Zou.
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
La vila d'Abomey es la capitala istorica del reialme de Dahomey, situat sul replan central a 145 km de Cotonou.
Foguèt fondada al sègle XVII pel rei Aho Houegbadja (1645-1685).
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana capitala del reialme de Dahomey (Danhomé en lenga fon) (o d'Abomey), fondada segon la tradicion en 1625. Aquel reialme militar, fòrça plan organizat, s'espadissiá cap a la zona costièra (trafic d'armas e d'esclaus) e conquistèt lo reialme d'Allada que se tornèt bastir a Porto-Novo. Enemic de la penetracion europèa malgrat la venda de qualques establiments comercials coma lo de Cotonou, lo rei Glélé (1854-1889) puèi son filh Behanzin lutèron contra las expedicions francesas. Abomey foguèt fin finala presa en 1892 per las tropas del colonel Dodds.
Cultura[modificar | modificar la font]
Musèu istoric[modificar | modificar la font]
Los palais reials d'Abomey, inscrits al Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1985, constituisson un naut luòc de l'istòria, de la cultura vivanta e del torisme de Benin[2]. Las colleccions abrigan de sètis reials, bas relèus, estatuas e objèctes cultuals vodós.


text:
Occident
L'Occident es una zòna geografica que compren inicialament l'Euròpa de l'Oèst. L'extension de la zòna atal designada a variat al cors de l'Istòria; a un periòde donat, tanben pòt variar en foncion del locutor e del contèxt. Al començament del sègle XXI, s'admet generalament que l'Occident recampa Euròpa, los Estats d'America, Austràlia e Nòva Zelanda [1] [2]. L'emplec del mot e del concèpte d'Occident repausa sovent sus l'idèa sosjacenta d'una civilizacion comuna a aquesta zòna, e sus una oposicion semantica entre l'Occident e, siá la resta del mond, siá un o maitas autras zònas geograficas (Occident / Orient, Occident / Blòt comunista, en particular).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dictionnaire Hachette, edicion de 2006, entrada occident: «... 3 (amb una majuscula) Ensemble dels païses d'Euròpa Occidentala e d'America del Nòrd »
- ↑ Dictionnaire Petit Robert, edicion de 1993, entrada occident: «... 3 POLIT L'Euròpa de l'Oèst, los Estats Units e, pus generalament, los membres de l'Organizacion del Tractat de l'Atlantic Nòrd (OTAN). La defensa de l'Occident (autres còps opausada a Èst, païses de l'Èst) »


text:
Brenat
Brenat o Brenac, (Brenat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Brenac (atestacion Brennacum, en 1096) vendriá del nom gallo-roman Brennus, amb lo sufixe -acum[1], latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Brenac z-èra doncas probablament una anciana granda proprietat antica que aviá coma mèstre Brennus/Brennos. Lo nom Brennos o Brennus (latinizat), benlèu varianta allofonica de branos, « lo gralh, lo còrb », que designa metaforicament lo chap o lo guerrièr dins d'unas lengas celticas, es lo de mai d'un chap gallés istoric [2], doncas, puslèu que d'un nom personal, s'agís benlèu d'un nom comun e lo nom se poiriá eventualament interpretar coma « lo vilatge del chap ».
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna z-èra del canton de Sauxillanges; z-es avòra del canton de Soire.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 590; 2013 : 596 abitants (67 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, a Bargny, p. 54
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, a branos, p. 85


text:
Gladiador
Los gladiadors (del latin: gladiatores, valent a dire lo combatent amb un glavi) èran de luchaires professionals. Podián èsser d'esclaus o pas que se batián entre eles o combatián d'animals salvatges (generalament de leons). A l'origina los combats se fasián per onorar la memòria d'un mòrt, mas dapasset se transformèron en divertiment pel public. Las representacions mai ancianas de combats rituals dins la peninsula italiana son estat descobèrts dins de tombas lucanianas a Paestum e datan d'entre 370 e 340 abans Jèsus Crist.
A Roma, lo combat de gladiadors mai ancian atestat dins los tèxtes d'aquel temps se debanèt en 264 abans Jèsus Crist, dins lo Forum Boarium (lo mercat dels buòus), un espaci qu'èra utilitari e pas gaire prestigiós. Èra situat tocant l'extremitat septentrionala del Circus Maximus. Aquel combat rapidament ne generèt d'autres que sa finalitat perdèt son caractèr sagrat. Aital en 105 abans Jèsus, los jòcs se faguèron publics. Qualques sègles mai tard, durant lo sègle IV foguèron enebits per l'emperador Constantin I. Pasmens en realitat la mesura foguèt pas aplicada a debon fins la fin d'aquel sègle. Fin finala mai qu'aquela proibicion, l'avaliment dels jòcs se deguèt a l'aflaquiment de las vilas e a la recession economica que menèron a la desaparicion dels gladiadors.


text:
World Wide Web
Lo World Wide Web, literaument "la telaranha mondiau", o simplament Web, o tanben la Tela o lo WWW, qu'ei un sistèma ipertèxte public qui fonciona sus l'Internet e qui pemet de consultar, dab un navegador web, paginas hicadas en linha dens sites. L'imatge de la tela que vien deus iperligams qui ligan las paginas web enter eras.
Lo Web n'ei pas qu'ua de las aplicacions de l'Internet. D'autas aplicacions de l'Internet qu'existeishen, com lo corrièr electronic, la messatgeria instantanèa, Usenet, etc. Lo Web qu'estó inventat annadas arron de l'Internet, mes qu'ei eth qui aperè l'atencion deus mèdias e deu gran public sus l'Internet. Despuish ençà, lo Web e l'Internet que's sòlen con•hóner dens lo lengatge corrent.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1980, lo CERN qu'avè besonh d'un sistèma entà escambiar informacion enter cercaires peu mèdi d'ipertèxte. Tim Berners-Lee que hasó un prototipe mentavut ENQUIRE. Quan lo CERN e devienó lo màger nod de l'Internet de la tempsada (en aqueth moment sonque TCP, DNS...), Berners qu'ensagè de i connectar lo sistèmi qui avè creat. Lo 12 de noveme 1990 que publiquè l'invencion dab Robert Cailliau.
Lo prumèr servidor Web qu'estó un ordinator deu tipe NeXTcube. Per Nadau de 1990 que's creè las prumèras paginas Web, qui explicavan lo projècte en si, lo prumèr servidor d'HTTP (tanben creat entad eth) e lo prumèr navegador, mentavut WorldWideWeb (totun com lo protocòl, e mei tard arrenomiat Nexus entà evitar confusions).
Foncionament[modificar | modificar la font]
Normaument, la visualizacion d'ua pagina web que comença quan l'utilizator introduseish ua URL dens la barra de navegacion deu navegador web o quan segueish un iperligam, o ligam informatic, de cap tad aquera pagina o ressorsa.
Alavetz, l'URL introdusida que's traduseish en ua adreça IP peu mèdi de DNS, ua basa de dadas distribuida globaument qui contien las equivaléncias domeni-adreça ip. Aquera adreça IP qu'ei necessària entà saber a quin servidor e s'a a adreçar la consultacion. Puish lo navegador web qu'envia la consultacion au servidor HTTP qui a hèit la demanda.
La pagina web que restitueish en generau un archiu au format HTML. Aqueste archiu qu'ei immediatament interpretat peu navegador. Quan aqueste e sap dejà de quinas ressorsas aurà besonh entà amuishar la pagina, que torna har ua consultacion HTTP en demandant los imatges e las autas ressorsas qui hèn partida de la pagina (archius css, javascript, applets java..).
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Modèl matematic[modificar | modificar la font]
Lo Worl Wide Web, com ensemble de ressorsas ipertèxte, que's pòt modelizar en est modélisable en graf orientat dab las ressorsas entà vertèx e los iperligams entà arcs. Com lo graf ei orientat, dauvuas ressorsas que pòden constituir potz (o honsets, mensh formaument): n'existeish pas nat camin de cap tà la rèsta deu web.
Exploracion deu Web e Web pregon[modificar | modificar la font]
L’exploracion recursiva deu Web a partir de ressorsas plan causidas qu'ei lo metòde de basa programat dens los robòts d’indexacion deus motors de recèrca. En 2004, los motors de recèrca qu'indexavan uns 4 miliards de ressorsas. Lo Web pregon, o Web invisible, qu'ei la partida deu Web qui n’ei pas indexada e ei donc impossibla a trobar dab los motors de recèrca generalistas. Estudis que i a qu'indican que la partida invisibla deu Web e representa mei deu 99 % deu Web[1]. Lo Web pregon que compren las ressorsas seguentas:
- las ressorsas inaccessiblas au public, donc aus robòts, entermiei las quaus e son las paginas administrativas o pagaderas, protegidas per un mot de passa;
- las ressorsas qui ne son pas comunicadas per protocòls de communicacion pres en carga peus robòts (sovent ne prenen pas en carga que HTTP e HTTPS) ;
- las ressorsas dont lo format de dadas n'ei pas pres en carga peu robòt;
- las ressorsas listadas dens un fichèr d’exclusion deus robòts;
- las ressorsas excludidass peu robot per'mor d'estar concebudas entà abusar deu referenciament (spamdexing);
- las ressorsas excludidas peu robòt per'mor de non pas estar consideradas pro pertinentas (per exemple s'un site e contien milions de ressorsas qui ne son pas ligadas per nat aute site);
- les ressorsas de cap tà las quaus los iperligams e son creats dinamicament en responsa a las interrogacions deus visitaires. Las ressorsas aquestas que sòlen proviéner de basas de dadas e que constitueishen la partida mei importanta deu Web pregon.
Servidors publics[modificar | modificar la font]
L’exploracion recursiva n'ei pas lo sol mejan utilizat entà indexar lo Web e pagerar la soa talha. Que i a ua auta solucion, qui consisteish a pagerar l'infraestructura informatica connectada a l'Internet entà aubergar sites Web. Au lòc de seguir iperligams, aqueth metòde que consisteish a utilizar los noms de domeni enregistrats dens lo Domain Name System e ensajar de's connectar a tots los servidors Web potenciaus. Aqueth metòde que l'utiliza la societat Netcraft, qui publica regularament los resultats de las soas exploracions, dont las pagèras de popularitat deus servidors HTTP. D'aquera faiçon, totun, que s'i pagèra mei l'utilizacion de las tecnologias deu Web que lo Web medish, mes que's pòden trobar atau sites Web publics qui ne son pas ligats au World Wide Web.
Intranets e Webs privats[modificar | modificar la font]
Un Web disponible sus un intranet qu'ei privat. Que pòt estar completament separat deu Web, o estar ua hont deu Web. Qu'ei ua hont quan l'intranet ei religat a l'Internet e qui un iperligam deu Web e punta sus ua ressorsa deu Web. Los ligams deu Web enlà que son per venciva impossibles puishque per definicion un intranet n'auhereish pas nat accès public.
Ua hont que's pòt trobar sus l'Internet. En aqueth cas, que constitueish un Web virtuaument privat, per'mor que lo public ne'u pòt pas descobrir en seguint iperligams.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)The Deep Web: Surfacing Hidden Value, Michael K. Bergman, The Journal of Electronic Publishing, August, 2001, Volume 7, Issue 1


text:
Embèrt
Embèrt (oficialament en francés Ambert) z-es 'na comuna d'Auvèrnhe (Occitània) e una de las quatre sosprefecturas dau departament dau Puèi Domat de la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : d'azur ambé la crotz d'argent cantonada de quatre trèfles d'aur
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana Embèrt z-èra aparada ambé de fortificacions ambé bien de tors.
Embèrt fuguèt un grand centre de fabricacion de papièr fach ambé de teissuts e z-aviá bien de molins per pressar lo chanvre e lo lin.
Durant las Guèrras de Religion Embèrt fuguèt victima d'atrocitats comesas per l'armada Uganauta dau Capitani Merle en 1574.
Administracion[modificar | modificar la font]
Patrimòni[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Alemanha : Annweiler (Renània-Palatinat), dempuèi 1988.
- Itàlia : Gorgonzola (Lombardia), dempuèi 2002.
- Japon : Saitama, dempuèi 1989.


text:
George Minot
George Richards Minot (n. 2 de decembre de 1885 - m. 25 de febrièr de 1950) foguèt un mètge nòrd-american. Foguèt assistent en l'Universitat Johns Hopkins, en essent premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1934 amb William Parry Murphy e George Hoyt Whipple, per los sieus trabalhs ligats a la anemia.
Biografia[modificar | modificar la font]
Durant la siá vida coma professionala publiquèt de divèrses trabalhs sus divèrses tèmas coma lo càncer, la artritis e las deficiéncias alimentarias. Malgrat aiçò, anèt encara mai luènh en l'estudi de la coagulacion de la sang, la transfusion, las plaquetas e cèrts parrabastatges associats al anemia esperlongada. Estudièt tanben la condicion de la sang en cèrts cases de l'empoisonament industrial.
Entre los sieus interèsses èran tanben la leucemia e los parrabastatges dels teissuts fins limfatics, mas las siás contribucions mai importantas foguèron ligadas als sieus estudis del anemia. Lo sieu nom es intimament associat a la terapia de la anemia perniciosa, recebut qu'anèt lo primièr a s'interessar en ela en 1914. Malgrat aiçò, serà pas fins a mai endavant que, al bòrd de George Hoyt Whipple e Willian Murphy, descriguèsson un tractament eficaç per aquela malautiá.


text:
Categoria:Categoria d'esbòs
Aquesta categoria servís d'indèx de totas las soscategorias d'esbòsses existentas.
- Totas las categorias e soscategorias d'esbòsses deurián figurar aicí per permetre una recèrca per nom:
- Las categorias d'esbòsses listadas aicí se deurián categorizar dins las autras categorias d'esbòsses listadas aicí.
- Senon es una categoria principala d'esbòs que se deuriá listar aicí amb una clau prefixada per '*'.
- Cap d'article se i deu pas afectar (utilizar puslèu los modèls d'esbòsses).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Categoria:Wikipèdia:esbòs per totes los esbòsses non classats dins una categoria precisa
- Categoria:Modèl esbòs per un indèx tematic dels modèls correspondents
- Wikipèdia:Categorias d'esbòsses per una lista estructurada dels modèls
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
F
- Wikipèdia:Esbòs fauna (2 C, 31 P)
- ► Wikipèdia:Esbòs flòra (1 P)
M
- ► Wikipèdia:Esbòs mamifèr (17 P)
P
- ► Wikipèdia:Esbòs peis (4 P)
Z
- Wikipèdia:Esbòs zoologia (1 C)


text:
Courtillers
Courtillers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Courtillers a situat al sud de Sablé-sus-Sarthe, sus la rota de La Fletxa.
La commune de Courtillers est située au sud de Sablé-sur-Sarthe, sur la route de La Flèche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia dépendait de la sénéchaussée angevine de la Fletxa e del diocèse d'Angieus.
La municipalitat a situat uèi en lo Maine angevin.
Pauc de cambiaments an modificat l'estructura del vilatge lentament elaborat del Modèl:XVe al Modèl:XVIIIe sègle. Al nòrd, près de la granja del Parc, subsisteixen los vestigis del anciana « garenne » del castèl de Sablé, mencionada per un document del Modèl:XIVe sègle. Consistissiá en un vast quadrilatère, vorejat de barralhas vivas, en châtaignier, excepcionalas per lo sieu espessor de divèrses mètres : son encara visibles en bordure de la rota dintre Sablé e Courtillers.
La paroisse dépendait de la sénéchaussée angevine de La Flèche et du diocèse d'Angers.
La commune est située aujourd'hui dans le Maine angevin.
Peu de changements ont modifié la structure du village lentement élaborée du Modèl:XVe au Modèl:XVIIIe siècle. Au nord, près de la ferme du Parc, subsistent les vestiges de l’ancienne « garenne » du château de Sablé, mentionnée par un document du Modèl:XIVe siècle. Elle consistait en un vaste quadrilatère, bordé de haies vives, en châtaignier, exceptionnelles par leur épaisseur de plusieurs mètres : elles sont encore visibles en bordure de la route entre Sablé et Courtillers.


text:
Rire
Lo rire es un comportament reflèxe, exprimissent generalament un sentiment de jòia, que se manifèsta per una succession de pichonas expiracions en sacada acompanhada d'una vocalizacion pas articulada mai o mens sonòra. Aqueles movements concernent en primièr lo muscle respiratòri e lo laringe e son acompanhats d'una mimica provocada par la contraccion dels muscles facials, provocant la dubertura de la boca. D'autres movements mai o mens contrarotlats pòdon acompanhar lo rire.
Lo rire es subretot causat par l'umor, lo gratilh o lo rire d'autrú. Paradoxalament, lo rire es estrechament ligat amb son contrari emocional, la plorada, amb que pòt a vegadas se veire mesclat[1].
Contrariament a çò dich per Rabelais, lo rire es pas lo pròpri de l'Òme e existís per d'autres animals (per exemple lo chimpanzés). Per l'Òme, pareis vèrs lo quatren o cinquen mes[2].
Somari
Causas[modificar | modificar la font]
Generalament, lo rire es causat per çò comic en general e per l'umor en particular. Lo rire es reputat per èsser contagiós: una persona que ritz provòca lo rire.
Lo rire pòt tanben èsser provocat pel gratilh. L'estress, la consomacion d'alcòl o de drògas pòdon tanben conduire cap al rire, quite en l'abséncia d'estimulus extèrne. Lo protoxid d'azòt es nomenat gas ilarant perque provòca tanben lo rire.
Significacions[modificar | modificar la font]
Totes los umans sabon rire dempuèi la naissença. De rire s'apren pas, contrariament a las lengas, es innat.
Lo rire es dich « comunicatiu ». Los cercaires en psicologia cognitiva trobèron que las meteissas partidas del cervèl son activadas quand se nos conta un istòria comica o quand s'ausís un rire. Un subjècte qu'entend un rire aprèp una craca e que vendrà a rire atribuirà a la craca perque riguèt. Aquela experiéncia justifica l'utilizacion de rires enregistrats dins las emissions de television.
Quand lo rire es estat provocat un còp, serà pus facil de provocar un autre juste aprèp. Dins un espectacle comic, los actors patisson a provocar los primièrs rires, mas los rires venents son pus facils d'obtenir.
Lo rire es en general provocat quand s'acumula una tension o una paur, e que d'un còp se pren consciéncia qu'en realitat i aviá pas cap de dangièr.
Dins qualques païses, coma Japon, las gents se fòrçan de rire qaud son somés a una paur qu'es pas racionala[3] o quand acaban d'aver paur.
Lo ròtle del rire seriá doble :
- Per aquel que ritz, lo cervèl relarga d'ormonas destinadas a contrariar los efèits de l'estress que se revelèt fals. Lo rire exprimís pas la jòia, mas lo rire provòca la jòia.
- Per aqueles qu'ausisson lo rire, aquò mòstra l'abséncia de dangièr. Aqueles qu'ausisson lo rire pòdon a lor torn provocar un rire e relargar aquelas meteissas ormonas dins lo cervèl.
Lo ròtle del rire per un animal social coma l'òme es doncas fòrça important. Permet de far saber quand e ont i a pas mai de dangièr pel grope per poder s'amusar e se daissar anar.
Un que ritz sens rason o quand cal pas, es a dire en preséncia d'un dangièr real, serà vist coma un fòl.
Se trufar de qualqu'un en risent consistís a comunicar que presenta pas cap de dangièr.
Tipes de rires[modificar | modificar la font]
Lo rire nerviós es una acumulacion de tensions que se relarga per evitar la panica. Lo rire pòt venir pas contrarotlat, pas apropriat e contunhar plan al delà del rire classic. Existís una forma patologica de rire associat a plusors sindròmes neuropsiciatrics, descrich pel primièr còp per Féré [4]. Aquel rire patologic s'encontra aprèp de feridas de certanas partidas del cervèl, en particular l'ipotalamus, lo girus cortical anterior o lo lobe temporal. L'acid valproïc en injeccion pòt tanben provocar aquel estat de rire prodromic.
Existís un rire forçat o un rire fals, que s'utiliza quand se vòl far ben veire, alara que se a pas lo gost de rire.
Lo rire dins los autres animals[modificar | modificar la font]
Malgrat l'observacion de Rabelais segon que « lo rire es lo pròpri de l'Òme », las observacions scientificas recentas mòstran que qualques animals (primates, rats[5],[6]) coneisson tanben lo rire.
Qualques psicològs comportamentals objèctan que lo vertadièr rire demanda de condicions prealablas coma la consciéncia de se o la capacitat a s'identificar a autrú, e qu'en consequéncia los animals rison pas vertadièrament del meteis biais que nosautres. Se pòt dire qu'aquela concepcion del rire se rapòrta pus particularament a l'umor qu'al rire en general, e que es doncas l'umor qu'es lo pròpri de l'Òme, e pas lo rire el meteis.
Los estudis mòstran lo similar del rire pels divèrs primatas (l'òme, le gorilla, l'orangotan, lo Chimpanzé...) seriá la pròva que lor rire ven d'una meteissa origina, e qu'auriá apuèi evoluat diferentament segon las espècias.[7]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Anne Bourgain, Christophe Chaperot et Christian Pisani, Le rire à l'épreuve de l'inconscient, Éditions Hermann, 2010.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ C. W. Hess, Neurologie du rire, Revista Medicala Soïssa, n°179, 12 de novembre de 2008.
- ↑ id C. W. Hess
- ↑ vejatz lo filme Tonari no Totoro de Hayao Miyazaki
- ↑ (fr) Féré C. Le fou rire prodromique. Rev Neurol 1903; 11:353-358.
- ↑ (en) "Laughing" rats and the evolutionary antecedents of human joy?, Panksepp J, Burgdorf J, Department of Psychology
- ↑ (fr)L'article rire
- ↑ (en) "Tickled apes yield laughter clue", BBC, 4 juin 2009


text:
Royville
Royville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Royville I aviá conegut per la siá leitaria, lo camembert de Royville desvelha de remembres en fòrça gents. Lo vilatge accueil dempuèi 2003 los majorettes : " los royvillaises ".
Royville était connu pour sa laiterie, le camembert de Royville réveille des souvenirs chez beaucoup de gens. Le village accueil depuis 2003 les majorettes : " les royvillaises ".


text:
Chiroptera
L'òrdre dels quiroptèrs (Chiroptera) es un òrdre de mamifèrs volants, comunament apelats ratapenadas (var. ratapinhata; tinhahús). L'òrdre dels quiroptèrs es lo segond dels mamifèrs en nombre d'espècias (prèp de 950), es davançat per l'òrdre dels rosegaires. Çaquelà, sembla qu'aqueste òrdre siá lo primièr en nombre d'individús (dos tèrces dels mamifèrs vivents son de ratapenadas).
La caracteristica mai remarcabla de las ratapenadas es que sas patas de davant son desvolopadas coma d'alas, çò que fa qu'es lo solet mamifèr del mond capable de volar d'un biais natural; d'autres mamifèrs, coma los esquiròls volants e qualques marsupials pòdon planar sus de distàncias limitadas mas son pas capables d'un vòl vertadièr sostengut. Lo nom de Chiroptera se pòt traduire a partir dels mots grècs per "man ala," coma l'estructura de l'ala dobèrta es plan semblanta a la d'una man umana dubèrta, amb una membrana (patagium) entre los dets que s'espandís tanben entre la man e lo còs.
S'estima qu'existisson aperaquí 1100 espècias de ratapenadas dins lo mond, çò que representa gaireben 20% de totas las espècias de mamifèrs. Environ 70% de las ratapenadas son d'insectivòrs. Del demai, la màger part se noirisson de frucha e de sos sucs; tres espècias se noirisson de sang e qualques autras caçan de vertebrats. Aquestas darrièras ratapenadas incluson las Phyllostomidaes d'America Centrala e d'America del Sud, e las ratapenadas pescairas (Noctilionidae) que se noirisson de peis. Almens doas espècias conegudas de ratapenadas se noirisson d'autras ratapenadas: la ratapenada espectrala o American False Vampire bat e la macroderma gigas d'Austràlia. Malgrat lo clima freg, existisson sièis espècias de ratapenadas en Alaska.
Qualques espècias pus pichonas de ratapenadas son d'importantas pollinizairas de cèrtas flors tropicalas. D'efièch, divèrsas plantas tropicalas se trapan ara totalament dependentas d'elas, pas solament per la pollinizacion, mas per l'espandiment de sas granas après aver manjat sos fruches. Aqueste ròtle explica las preocupacions per l'environament quand una ratapenada es introduita dins un contèxt novèl. Tenerife nos porgís un exemple recent amb l'introduccion de la Rosseta egipciana.


text:
Lista Reiau de Saqqara
La Lista Reiau de Saqqara qu'ei conservada dens lo Musèu deu Caire. Que mentau los noms de 47 faraons qui s'i pòden enquèra léger; d'autes noms que son perduts per'mor deu mau estat deu document. Que ho trobada en 1861 dens la tomba de Tjenri, un haut dignitari de la cort de Ramses II.
Com las autas listas reiaus egicpianas, la lista de Saqqara qu'ei mei que mei que mei un document religiós e de propaganda destinat a celebrar los faraons ancians entà celebrar lo poder contemporanèu. Atau, mantuns noms mancan, e mantuas mencion be son fausas o imprecisas. Totun, qu'ei basadas sus un cèrte nombre de dats istorics e que's pòt atau confrontar dab d'autas listas entà poder expleitar çò de vertaderament istoric.


text:
Lorda
Lorda (Lourdes en francés) qu'ei ua vila de Bigòrra en Gasconha, Occitània. Administrativament qu'ei situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region Occitània.
Segon eths credents, era Verge que seré apareishuda ara senta dera Glèisa Catolica Bernadeta Sobirós ena Tuta de Massavielha per era domandar de bastir ua glèisa e de béver er'aiga dera hont deras vertuts miraclosas e sanadoras. Per aquesta rason Lorda, lòc de romiatge catolic, qu'arcuèlha cada an mei de 6 milions de romieus venguts deth monde sancèr, e, enter eths mantuns malauts e invalids en recèrca de guarison.
Somari
Verge e lenga occitana[modificar | modificar la font]
Com era lenga mairau de Bernadeta Sobirós b'èra eth occitan deths Pirenèus gascons, qu'ei dens aquesta lenga (segon eth credents) qu'era auré parlat era Verge. Per aquesta rason, qu'ei en occitan qu'ei marcada ara hont miraclosa era frasa Que sòi era immaculada concepcion (dens era grafia originau Que soy era immaculada councepciou). Desempuish era debuta deth sègle XXI, un panèu tradusit en mantuas lengas que cita eras autas paraulas dera Verge : anatz béuer ena hont e v'i lauar (escrivudas : Anat béouè en a hount et vi laoüa).
Geografia[modificar | modificar la font]
Lorda que's situa ath pè deth Pirenèus, en Bigòrra, suu Gave de Pau, ath sud oèst de Tarba. La vila qu'ei bastida ar'entorn d'un lòc arrocalhós que rèsta deth glacèr d'Argelèrs de Gasòst e on que's bastit eth castèth.
Era vila qu'ei en mei desservida entara linha ferroviària de Tolosa a Baiona. Ua via exprès que religa era vila a Tarba cap ath nòrd (en construccion) e Argelèrs de Gasòst ath sud.
.


text:
Almeria
Almeria (Almería en castelhan), es una vila d'Espanha, capitala de la província d'Almeria en Andalosia. Pòrt sus la Mar Mediterranèa, compta amb gaireben 189.000 abitants.
Almeria es una vila costièra e portuària, entre Granada e Múrcia. Es delimitada pel mont Gádor (Sierra de Gádor) a l'oèst, al nòrd per la montanha Alhamilla (Sierra Alhamilla), a l'èst per una granda plana que culmina al pic de Cabo de Gata, situat dins lo pargue natural de Cabo de Gata-Níjar, e al sud per l'obertura sus una granda baia. La vila, situada al sud-èst d'Espanha, en riba de la Mar Mediterranèa, es bordada pel fluvi Andarax.
Es la capitala de la còsta d'Almeria que s'espandís sus una largor de 219 km.
A una trentena de quilomètres al nòrd se tròba lo desèrt de Tabernas, mondialament conegut pels filmes (subretot los westerns spaghettis) qu'i son estats rodats. A una trentena de quilomètres a l'oèst, se desplegan 25.000 ha de sèrras plastificadas.
Culturalament, la vila es celèbra per l'Alcazaba, lo Cargadero de Mineral (tanben conegut coma Cable Inglés), la catedrala e lo seu musèu arqueologic. Las culturas dels invernaderos, la construccion e lo torisme son las principalas activitats de la vila. En 2005, aculhiguèt los Jòcs Mediterranèus, dotant aital la vila de polidas e necessàrias installacions esportivas coma l'Estadi de la Mediterranèa o la Vila Mediterranèa d'El Toyo.
La vila ten un aeropòrt internacional.
L'illa d'Alborán aparten administrativament a la municipalitat, e mai precisament al quartièr de Pescadería.
Toponimia[modificar | modificar la font]
La tradicion ditz que lo nom Almeria provendriá de l'arab المرية (Al-Mariyya) : «lo miralh de la mar». Actualament, l'interpretacion mai acceptada es que deriva del tèrme arab مرأى (Al-Mara'ā), que significa « la torre de garda ».
Climat[modificar | modificar la font]
Almeria a un climat subtropical semi-arid de tipe « sirian ». Lo tipe sirian es caracterizat per una sason sèca en sason cauda (los 6 meses mai caudes de l'annada) donc es la degradacion al còp semi-arida e subtropicala del climat mediterranèu, que tanben a sa sason sèca en estiu. Lo climat d'Almeria es subtropical car:
- La mejana annala de las temperaturas (18,7 ºC) es superiora o egala a l'isotèrma, 18 ºC.
- La mejana mesadièra del mes mai fred (12,5 ºC en genièr) es inferiora a 18 ºC.
La temperatura mejana annala es de 18,7 ºC, e la de sas aigas en ivèrn es mai cauda que la de l'aire.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las pinturas rupèstras e autres artefactes descobrits en las espugas de Nerja, ara celèbras en lo monde arqueologic jol nom de « catedrala preïstorica », testimonian que la region foguèt abitada dempuèi los primièrs temps neolitics (6000 a.C.)
Una vila sembla aver existit en l'antiquitat, fondada pels cartagineses. Scipion l'African la prenguèt e renomenèt Portus Magnus (Grand Pòrt). La vila foguèt puèi ocupada pels vandals, los visigòts, los bizantins, un còp de mei pels visigòts, puèi pels arabs, que la nomenèron Al-Mariyat (« la torre del gait »). Lo califa omeia Abd al-Rahman III i faguèt construire una ciutadèla, l'Alcazaba, en 955. La vila prosperèt gràcias a son pòrt, important ligam comercial amb Africa.
En 858, la vila pilhada pel cap viking Hasting.


text:
Ingoshia
Ingoshia (ИHryшeTия Ingushetiia en rus, ГIaлrIaйчe Ghalghajče en ingosh) qu'ei ua republica de la Federacion de Russia.
Lo gentilici qu'ei ingosh -a.
Las regions e païses tòcatocants que son Chechenia a l'èst e au nòrd-èst e Ossetia deu Nòrd a l'oèst e au nòrd-oèst. Lo sud qu'ei bordat per Caucàs, termièra montanhosa dab Georgia.
Los ingoshes e los chechèns, originàriament animistas o crestians, qu'estón islamizats aus sègles XVIII e XIX peus missionaris naqshbandís de Daguestan e que practican uei lo dia l'islam conservator sofí.