text:
Soal
Soal[1],[2],[3] ( Soual en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada sus Sòr e al crosament de las ancianas RN 621 e RN 622, sus l'axe Tolosa—Castras/Masamet.
Soal es situada a 9 km de Dornha, de Puèglaurenç e de Vièlhmur d'Agot, a 13 km de Castras e de La Bruguièra e a 15 km de Revèl.
Dempuèi la tancadura de la gara de Soal, la gara mai prèpa es a Semalens (a 6 km) mas solament desservida per de carris. Cal anar fins a Vièlhmur d'Agot, a 9 km de Soal, per trapar lo tren.
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancian vilatge fortificat en rotonda, ont se pòt veire de rèstas de pòrtas.
Borg situat sus la Via Tolosana (Camin de Sant Jaume).
- 1827 : Soal absorbiguèt la comuna de L'Estap que sas colors son encara sus l'escut.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Economia en expansion (preséncia dels laboratòris Pierre Fabre), Soal se caracteriza per sa posicion de caireforc dels axes Tolosa — Masamet e Castras — Revèl.
- La zona d'activitat de Laprada, completa le dinamisme comercial del centre vila e l'associacion commerciala locala, l'UCAS
- Especialitat locala: lo Fuèlhat o tanben lo Pompet o Soalés.
[modificar | modificar la font]
Fotbòl : l'Union Esportiva Soalesa, club creat en 1919 als coulors "escur e aur".
Rugbi de XV : Sòr-Agot 15 foguèt campion de França Onor en 2005. Le club es eissit de la fusion dels dos clubs vesins, lo Soal Olimpic e lo Rugbi Club Sais–Longaginèsta.
Ostal dels Joves e de la Cultura creada lo 28 de febrièr de 1978.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


c: text/html

text:
Mon filh, n’anirem pus a Comarca
Somiar a l’entorn del vièlh castèl…
Veiqui çò que chantavan Peiraguda en 1978. A l’espòca, e mai avant, lo chasteu de Comarca es lo luec ente los sarlades van se permenar lo diumenc. Luenh de tota aglomeracion, sens rota godronada per i accedir, lo disen « perdut » mas dins lo país tot lo monde coneis quelas roinas cubertas de vegetacion, en riba de la Beuna. Tot lo monde es un pauc suspres quora lo chasteu, o puslèu çò que n’en sòbra, es tornat chaptat, en mai per un dich Hubert…de Comarca, que per un concors de circonstància se tròba esser un descendent daus senhors qu’ocupaven l’endrech.
Sas intencions son pas forçadament claras a la debuta (1972) e lo monde dau país pensen que vai « privatizar » çò qu’era un pauc, per fòrça, vengut un ben comun. Aquò serà a l’encòp validat e infirmat dins las annadas seguentas. Emb mai que mai daus fons privats, Hubert de Comarca comença tot un chantier de reabilitacion dau chasteu en 1994, e, dempuei ‘quela periòda Comarca tòrna surtir chasca annada un bocin mai de la mar verda que lo sabrondava. E pauc a pauc suerten tanben totas las estratas istoricas sus las qualas Comarca fuguet bastit.
E ‘quò remonta a luenh ! Las combas jos lo chasteu acialeren, coma quelas de tota la valada, daus òmes preistorics. I laisseren de las esculpturas e de las gravaduras, notadament un chavau, aurá considerat coma una meravilha de l’art parietau. La gròta es barrada au public, qu’es fragila e que las folhas l’i son pas chabadas, mas tot nos ven rapelar que sem dins lo « País de l’Òme », juste a costat de las Eisiás e dau Pòle Internacionau de la Preistòria…
A l’Atge Mejan, l’installacion dau chasteu es deguda a de las istòrias de curat, que los Comarca eran abats de Sarlat, donc per consequent riches. Mai qu’aquò : a l’espòca Comarca se tròba sus una rota que rejonh Montinhac a Sarlat e la tor de Comarca assegura la securitat de tots los costats…e lo contròtle, bien entendut.
Comarca era un cas notable de cò-senhorariá, per de las rasons istoricas e politicas. Los Comarca eran donc pas totjorn los proprietaris dau ben de lur nom partatjat segon daus contracts complicats de pas creire entre los Comarca, los Beinac (los mai poderós de l’espòca), los Escars, los Cendrius…au fiau de las annadas, la cò-senhorariá se redusirà aus dos prumiers. Son quelas doás linhadas que fagueren lo mai d’òbras dins lo castrum, lo mai d’extensions, jursinca au segle 16 e lur deschasença, que marquet l’abandon totau dau site. En causa tanben l’aparicion d’una novela rota per Sarlat que passa dins una valada vesina e ren la fonccion de Comarca obsoleta.
Comarca fuguet donc laissat entau, e inocupat (manca daus uns còps per de las companhiás de brigands) pendent quasiment 400 ans !
Uei, e l’avançament de las òbras fai que quasiment chasca annada lo public pòt descubrir de las novelas chausas, Comarca es un multi-site unic : gròtas preistoricas, abrics trogloditics (emb cosinas, establas e tot lo luxe que faliá), escaliers de ròcha, eschalas de còrda e garidas de peira per se garantir de las remontadas daus normands lo long de la Beuna, chapelas de peira, forn a pan, maisons privadas, domnon roman, tors goticas, e una vuda sus tota la valada mai lo chasteu d’en fàcia…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Antonio Tajani
Antonio Tajani, nascut lo 4 d'agost de 1953 a Roma, es un òme politic italian, membre fondador de Forza Italia e president del Parlament Europèu dempuèi lo 17 de genièr de 2017.
Elegit deputat europèu en 1994 après aver ocupat lo pòst de pòrta-paraula de Silvio Berlusconi, foguèt de 2008 a 2014 Comissari europèu als transpòrts puèi comissari europèu a las industrias e a l'esperit d'entrepresa e vici-president de la Comission europèa. Lo 1èr de julhet de 2014, foguèt elegit primièr vici-president del Parlament Europèu.
Lo 17 de genièr de 2017, foguèt elegit president del Parlament Europèu al 4en torn de vòte, en remplaçament de Martin Schulz.


text:
Quand lo cònsol Douste-Blazy i èra, la peticion pel mètro en occitan, me valguèt un corrièl per explicar que lo car Cònsol subvencionava 5 conferéncias sus l'occitan, e «qu'èra meravilhós» e qu'aviá res contra l'occitan. Mas que -mai o mens- per èstre seriós, l'occitan dins lo mètro s'en trufava.
Donc èra un an abans l'inauguracion, e amb un amic avèm decidat que ... la seguida la sabètz mai o mens, en francés o en grafia de Roumanilhe.
Anuèch se presenta dins un article de La Dépêche du Midi, un projecte novèl.
E aurèm lèu remarcat, que la prescripcion lingüistica es oblidada, donc m'i tòrni !
Ieu me questioni, de qué servís d'aver agut totes aqualas gentilhessas per nos explicar qu'èra plan d'aver un elegit cònsol adjunt de Tolosa en carga de l'occitan e tanben en carga dels transpòrts collectius (donc directament concernit) per aver aquela mapa de mèrda qu'oblida l'occitan e que revaloriza donc un còst per l'occitan, alara que s'èra imposat coma una pensada OBLIGATÒRIA, lo còst seriá zèro !
Les ronds de jambes pour la clientèle occitane : n'ai pro ! #mespresats.
Dins las escòlas las inscripcions son al pus naut, donc pel futur soi segur que l'occitan serà mai naut que la decapitacion orquestrada pels elegits actuals o del sègle XXen passat, donc la question es : de quina manièra los elegits e las elegidas pensan que seràn pus mai conservators o conservatriças de las ancianas politicas de destruccion lingüistica francesas ? Unas cantas d'inauguracion bastaràn pas (se damora un conservatòri occitan dinamic), ni unas cantas d'animacion (se damòran assocacions per èstre non pagadas).
E aiçò del futur, necessita pas brica un parlament parisenc per o preveire !


text:
Lo parlaire african;
Una agla polida que parla. Dins los aubres, las autras que son pas tant polidas qu'aquò...
respondon pas .
Lo bòsc es mut.
Mas la paura ausís que lo resson de son crid garrèl...
Paura agla del bèc roginèl ? De que fas?
E tu Provençal siás aquí? E tu Lemosin siás aquí ? E tu Gascon siás aquí? E tu Lengadocian siás aquí? E tu Auvernhat siás aquí?
E lo resson que ditz, òc sèm aicí dins los aubres , mas avèm pas envejar de parlar.
Que nòstra lenga es pas çò meteissa...
Que ne pensatz...
E de s'alisar la pluma.
Alara la vida es bèla?
Òc que totes los aucèls d'òc son jocats...
Mas ont ?
Sus las brancas de l'aubre de l'òrt sagrat?
O sus l' aubre de las espinas ponchudas que te clavèlan ....


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
La Jubaudière es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Partida eissida de l'article francés
Aquel vilatge angevin se situa en la region de las Mauges.
Tèxte originau de l'article francés
Ce village angevin se situe dans la région des Mauges.
La Jubaudière
Partida eissida de l'article francés
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Tèxte originau de l'article francés
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
15/04/2014
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 20 de abriu
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan l'emission du diumenc 20 de abriua 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd sera consacrada aus contes : « l'espauridor » sera legit per Marçau;daus extrachs de « Dialògues occitans » de Daniel Chavaròcha seran difusats.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
17:55 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Savouè
La Savouè est un ancian payis d’Eropa et ’na règ·ion naturèla de France. La capitâla historica est la vela de Chambèri. Ora, règion du sud-èste de la France, a la frontiére de l'Italie, divisâye en doux dèpartements (Savouè et Hiôta-Savouè).
Situâye u côr de la chêna arpina, la Savouè fut rapondua per lo dèriér cop a la France en 1860. Ses limites naturèles sont : u cuchient, lo cors du Guièrs et celi du Rôno ; a la bise, lo lèc Lèman ; u levant et u miéjorn, les crètes des Ârpes tant qu'a les Grantes Rosses et tant que na legne que longe lo Grèsivôdan pués remonte vers lo nord-èste en copant la valâye de l'Isera.
Somèro
Provinces[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
G•eografia fisica[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
De la bise u miéjorn, la Savouè comprend siéx payis principâls : lo Chablès, lo Fôcegni, lo Genevês, la Savouè ducâla, la Tarentèsa et la Môrièna. La Savouè est constituâ per des hôts massifs entèriors, entre lo moyen Rôno et l'Italie, d'un fllanc et de d'ôtro du Selyon arpin : Vanouèsa, Bôfortin, Mont-Bllanc, fllancâs, u cuchient et a la bise, des massifs prèarpins, matos et bouesiês, des Bôges, du Genevês et du Chablès, que dominont la règion yô cole lo Rôno entre des plês dèrivâs du Jura (Salèvo, Vuache, Grôs-Fongs). U levant s'ôvront les colidors de la Môrièna et de la Tarentèsa. Les cols pèrmètont la comunicacion avouéc les valâyes italiènes : cols du Mont-Cenis, de l'Iseran et du Petiôt-Sant-Bèrnârd. La Cllusa de Chambèri, ocupâ per lo lèc du Borgèt, constitue un chemin de passâjo entre l'Isera et lo Rôno. Lo climat est molyê et rudo en montagne (nê abondanta en hivèrn).
Èconomia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
La Savouè vivét tant qu'u XIX° sièclo de la tèrra divèrsa por megiér, u pied des rependues assolelyêes, de l'èlevâjo avouéc l'inarpant et de l'artisanat (tessiê, travâly du bouesc, du cuér, des mètâls). Mas cetes activitâts nurréssant pas prod na populacion trop nombrosa, les gens devant èmigrar : por un temps (jornaliérs agricolos, ramonors, colportors, bucherons) ou por tojorn (comèrçants).
U jorn d'houé, l'èlevâjo est devegnu lo premiér, tandis que les cultures espècialisâyes (hortolâjo, forrâjo, vegne) réstont solament dessus lo fond plan des valâyes. Mas l'uvèrtura de la Savouè est dua a l'amènagement de ses pèrciêes naturèles (vâl du Fièr, de l'Ârva, de la Tarentèsa, de la Môrièna) et a l'utilisacion de sa pouessience hidro-èlèctrica, qu'at bolevèrsâ son èconomia. L'abondance de ses ressôrses hidro-èlèctriques alimente l'èlèctro-mètalurgie (Môrièna, Motiérs, lo Bôrg-Sant-Môris) et l'èlèctro-ch•imie. Les ôtres endustries (construccions mècaniques et èlèctriques, mècanica de prècision, agro-alimentèro, du bouesc, horlogerie) sè sont enstalâyes surtot a Chambèri, Albèrtvile, Motiérs, Modâna. L'endustrie agro-alimentèra est ben reprèsentâye ; fromâjos (y at lo Reblochon), frutiéres, salèsons, égoues (L'Èvian, Tonon). La règion fét des vins famox ; Âpromont, Chegnin, Rossèta, Gamê, entre ôtros. Lo sèctor tèrcièro sè dèvelope avouéc lo tèrmalismo (Èx, *Brides, *Chales, La Léchiére, Tonon, L'Èvian) et lo tourismo : de chôd-temps por la vilèjatura (parc de la Vanouèsa, lècs d'Èneci et du Borgèt, arpinismo), d'hivèrn (sports d'hivèrn). L'organisacion des Juès Olimpicos d'hivèrn de 1992, inôgurâs a Albèrtvela, at contribuâ a la promocion de la règion (amèlioracion des rotes, prolongement de l'ôtorota por dèsengorgiér Motiérs, la pôrta d'accès des Três-Valâyes).
Démografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Histouère[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Du VII° u V° sièclo devant J.-C., l'envasion des Cèltos Alobroges refôle dens les hôtes valâyes los Liguros. Dês 121 devant J.-C. les Romens somètont los Alobroges et, mâlgrât lor rèsistence, avegnont a los fére entrar dens la Provincia Romèna. La futura Savouè fôrme adonc un important nuod rotiér aduisent de l'Italie tant qu'a Geneva et a Vièna. L'èvangèlisacion du payis at étâ prod tardiva (formacion des diocèses de Geneva et de Grenoblo, pués de Môrièna). U IV° aprés J.-C., lo tèrmo de Sapaudia (Savouè) aparêt por lo premiér côp. En 443, Ècio (Aetius), ch•èf de la milice romèna des Gôles, cantone dens la règion los Burgondes, u titro de fèdèrâs de Roma. Celos-ce fôrmont un royômo a la chête de l'Empiro romen d'Occident, que sa capitâla est Geneva, mas que chêt entre les mans des felys de Clovis (534). Pendant lo dèmembrement du royômo de Charlomagno, la Savouè revint a Lotèro u trètâ de Vèrdun (843).
La mêson de Savouè. La Savouè revint adonc u royômo de Provence (879), pués a celi de la Borgogne Transjurana (888), et, enfin, u segond royômo de Borgogne (934), que rapond los doux prècèdents et sè mantint pendant un sièclo. Les envasions sarragines et hongrouèses des IX° et X° sièclos vont dèvastar lo payis. Rodolfo III, enfin, est contrent d'abandonar sa corona a l'emperor Conrad II ; a sa môrt (1032), lo segond royômo de Borgogne, avouéc la Savouè, est rapondu u Sent Empiro romen gèrmanico. En veré, ceta union est purament simbolica : les fèodâls –surtot avouéc les comtos de Geneva a la bise, et la famelye d'Humbèrt des Blanches Mans u miéjorn et u cuchient– réstont en fêt mêtros du payis.
La famelye d'Humbèrt des Blanches Mans apond la Savouè dessot son ôtoritât. Dês 976, el prend lo comtât de Savouè et y apond a châ pou celos de Sent-Môris, de Bèlê, du Vâl d'Aouta, de Sion. U XI° sièclo, les provinces de la Môrièna, du Chablès, de la Tarentèsa et de la Mârche de Turin assiètont la mêson de Savouè de pârt et d'ôtra des Ârpes, qu'el comande dês adonc lo passâjo.
Los ôrdres religiox (principâlament los Cistèrciens) contribuont, u XII° sièclo, a la Renèssance èconomica du payis. La pèrioda que s'ètend du XIII° u XV° sièclo vêt los comtos de Savouè acrêtre l'ètendua de lors possèssions : Vôd, Valês, Chambèri (acquis en 1232), Piemont et Lombardie. U XV° sièclo, lo comtât de Geneva et lo Piemont sont rapondus dessot l'ôtoritât de la Savouè, lyé qu'est èlevâ en duchiê, en 1416, per l'emperor Sigismond, u profit d'Amèdê VIII. Lo Piemont nen est lo côr, la Savouè adonc n'est pas més qu'una possèssion "segondèra".
Les ambicions italiènes. A comptar du XVI° siècle, les ambicions italiènes de la dinastie l'empôrtont et la dècadence savoyârda comence : pèrda de Geneva ; ocupacion de la Savouè per la monarch•ie francêsa, de 1556 a 1559 ; a ceta data, lo trètâ du Câtiô-Cambrèsis rend la Savouè ux ducs de Savouè. En 1601, u trètâ de Liyon, Hanri IV obtint, contre la cèssion de Saluço, la Brêsse, lo Bugê, lo Vâlromê et lo payis de Gèx. Louis XIII envayét oncor le payis et obtint la cèssion de Pignerol (1631). Louis XIV trète la Savouè coment un Ètat vassâl, l'ocupe en 1689, pués de 1703 a 1713. Los trètâs d'Utrèct contrègnont los Francês a l'èvacuar. Los Ètats de la mêson de Savouè devegnont monarch•ie, per adjonccion du royômo de Piemont-Sardègne. Pués la Savouè est ocupâye per los Èspagnols, aliâs de la France, et retrove son endèpendance solament en 1748 (trètâ d'Èx-la-Chapèla).
La raponsura a la France. Aprés la Rèvolucion francèsa, la Savouè est rapondua doux côps a la France, en 1792 et dèfinitivament en 1860. En novembro 1792, la Savouè est anèxâye por rèpondre, siuvent lo raportor de la Convencion, Grègouère, a l'apèl de la soverènetât nacionâla et dens l'entèrêt de la Savouè et de la France. El fôrme adonc lo dèpartement du Mont-Blanc et una partia de celi du Lèman. Mas, dês lo mês de fevriér que siut, lo mècontentement sè fét jorn, prolongiê pou aprés per des rebênes. La dècristianisacion gâgne la France, et lo cllèrgiér savoyârd manifèste adés més son oposicion, pués los ôrdres de levâyes militères rencontront des dificultâts qu'ôgmentont.
Arriér-més, aprés la signatura du trètâ de Paris (1796), yô lo rê Victor-Èmanuèl Iér cède la Savouè et Nice, la dominacion francêsa s'enstale més solidament, favorisâye per un cèrtêna envolâye èconomica, surtot de 1800 a 1801. Aprés cen divèrses oposicions sè manifèstont : rèsistences acrèssues a la conscripcion, hostilitât u mantin des enstitucions rèvolucionères entretegnua per lo cllèrgiér et lo nôblos surtot. En mê 1814, u premiér trètâ de Paris, Victor-Èmanuèl Iér retrove la partia orientâla (Chablès, Fôcegni, Tarentèsa, Môrièna), le cuchient est lèssiê a Louis XVIII. Lo segond trètâ de Paris (novembro 1815) rend tota la Savouè u royômo de Piemont-Sardègne, d'ense il rètablét l'unitât et lo retôrn a la monarch•ie tradicionèla. Mémo se na cèrtêna oposicion sè fôrme entre 1815 et 1848, les mouvements d'agitacion (1830-1834) réstont sen importance et les idês libèrâles (1847) progrèssont pou. Ples sèriosa, mas fenéssant per na vèsta, l'èquipâye des ovriérs rèpubliquens lyonês, que ocupont Chambèri en mârs-avril 1848 (èxpèdicion des Voraces), est pas sen consèquences. El balye u payis, d'alyor pou sensiblo ux èlans italiens por la libèracion de la pèninsula, l'emprèssion que lo govèrnement de Turin at pas ren fêt por lo dèfendre. D'ôtra pârt, el acrêt l'hostilitât des consèrvators catolicos a tota entreprêssa rèpubliquèna francêsa ; arriér-més, el aprèste cetos dèrriérs a balyér lor adèsion a una anèxion de la Savouè a la France quand ceta-ce serat passâ dessot un règimo empèriâl. La quèstion de la raponsura a la France est règllâye solament en avril 1860, per lo trètâ franco-italien du 24 mârs 1860, sanccionâ per lo plèbiscite du 22 avril (politica des "compensacions" menâye per Napoléon III, que sotint l'unificacion italièna). La Savouè est adonc divisâye en doux dèpartements : la Savouè et la Hiôta-Savouè.
Vêre tot-pariér[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- Le dèpartement d’la Savouè d’Avâl
- Le dèpartement d’la Savouè d’Amont / Hiôta-Savouè
- Los Payis de Savouè
Liyen èxtèrno[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- (fr) Seto sabaudia.org


text:
845
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 845 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après lei desfachas de 843-844 qu'avián entraïnat lei mòrts dei còmtes Reinaud d'Herbauges e Arvei d'Herbauges, lo rèi Carles lo Calvet decidiguèt d'intervenir en Bretanha. D'efèct, lo contèxte li èra favorable après la conclusion d'una aliança ambé lo duc Pepin II d'Aquitània e sa reconciliacion ambé l'èx-còmte Lambert II de Nantas. En revènge, l'expedicion foguèt decidida a la lèsta e l'ost franc foguèt atirat dins un palun onte foguèt desfach lo 22 de novembre. Lo rèi Carles capitèt de se retirar a Epernay ont acomencèt la preparacion d'una campanha novèla còntra lei Bretons de Nominoe.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la batalha de Mauropotamos e lei dificultats intèrnas dei Bizantins e deis Abbassidas, un acòrd foguèt trobat entre lei dos Corts per restablir la patz. Un cambi de presoniers foguèt organizat lo 16 de setembre. A la fin de l'annada, una incursion aràbia organizada per un emir locau relativament autonòm s'acabèt per un desastre e la frontiera veguèt ges d'accion importanta fins ais annadas 850. Aquò permetèt ai Bizantins de se concentrar sus la defensa de Sicília onte leis Arabis avián ocupat la màger part de l'illa dempuei 727-730.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la repression de la revòuta acomençada en 844 dins la Peninsula Aràbia. D'efèct, lo generau turc Bugha al-Kabir capitèt de sometre militarament lei tribüs en revòuta. Enterin, aviá ordonat l'execucion preventiva dei presoniers capturats en 844. Aquò permetèt de restaurar l'òrdre dins la region fins a de trèbols novèus tre l'annada seguenta illustrant lei dificultats abbassida de mantenir l'autoritat dau govèrn centrau dins sei regions perifericas.


text:
13
Abr
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Peau d'Aur
Del : 13 abril 2018 20:00
Al : 13 abril 2018 22:00
Luòc : 13 Boulevard Bertrand Duguesclin, 34500 Béziers, France
Tipe : Concèrt
Airal lingüistic : Lengadòc
i
Peau d'Aur met en scèna la poetessa Aurèlia Lassaque e la cantaira Naïma Chemoul. Dins aquel espectacle, l'occitan, lo francés e l'ebrèu se conjugan al temps del desir femenin. Peau d'Aur es una variacion poetica e intimista del concèrt AUR. I trobam cantadas e dichas per Naïma Chemoul, las paraulas de poetessas de la Mediterranèa granda, vengudas d'Israèl, de Siria, de Catalonha e de França amb Haya Ester, Marcelle Drutel Leah Goldberg, Maram Al Masri, Maria Mercéè Marçal e tanben Alem Surre-Garcia. En resson al cant e a la musica que de còps, esposan son tèxte e sa votz, Aurèlia Lassaque nos mena dins un univèrs panteista, fantasmagoric e sensual, a travèrs una composicion poetica que celèbra lo solstici d'estiu, tirada de son recuèlh Pour que chantent les salamandres a las Edicions Bruno Doucey.
Complicis de l'enchantament :
Anthony le Foll per la mesa en scèna
Thierry Di Filippo al hang, oud e guitarra
Dario Luciani a las percussions
INFORMACIONS PRACTICAS
Un eveniment propausat pel CIRDÒC a la MJC de Besièrs, a la seguida de tres jorns de residéncia artistica.
Tèl : 04 67 11 85 10
Site del CIRDOC : locirdoc.fr
Entrada gratuita.


text:
Tralhaires, sur les pas de Félix Arnaudin
Estil : Electroacostic
Sectors : Arts plastics, Literatura, Patrimòni
Lenga : Occitan
Creator: Joan Francés Tisnèr
Editor : Lo Nau
Aimaretz tanben
#1 Primate #1 Primate #337 #Aimat Brees #Alexis Degrenier
i
Darrièr espectacle de Joan-Francés Tisnèr, amb Jakes Aymonino, Francés Dumeaux e Domenja Lekuona, Tralhaires mena sos espectators sus las piadas de Fèlix Arnaudin. Amb per supòrt sas fotografias, l'espectacle declina paisatges sonors, cants, contes, provèrbis e extraches de l'obratge « Journal et Choses de l'ancienne Lande », recuèlh dels memòris de l'istorian d'una tèrra, las Lanas de Gasconhas, qu'es alara en plena mutacion.
Portat per de sostens nombroses, institucionals – Departament dels Pirenèus Atlantics, Region Aquitània Lemosin Peitus Charantas, DRAC Aquitània... - coma artistics – classa de musica electroacostica del CRR de Bordèu o collègi Fèlix Pécaut de Salies (Bearn) per ne citar qu'unes dels nombroses partenaris del projècte – Tralhaires se crèa al fial de las participacions e de las residéncias artisticas (la darrièra prenent fin lo 17/03).
Presentat un primièr còp al Musèu d'Aquitània de Bordèu lo 23 d'octobre 2015, foguèt desvelat lo 15 de genièr darrièr al public de Salias (Bearn) e lo 2 de març a Bordèu.
Interprètas :
- Joan Francés Tisnèr : composicon, mesa en espaci sonor, cant.
- Jakes Aymonino : votz instruments, diffusions en dirècte,
- Francés Dumeaux : composicions electronicas, tractaments sonors, maquinas.
- Domenja Lekuona : tèxtes, difusions.


text:
1428
Aquesta pagina concernís l'an 1428 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Conselhat per son nebòt Tlacaelel, lo tlatoani Itzcoatl formèt una aliança, dicha Tripla Aliança, ambé lei ciutats de Texcoco e de Tlacopan. Aquela aliança èra destinada a luchar còntra la senhoriá dei Tepanècs après l'assassinat dau tlatoani Chimalpopoca en 1427 per Maxtla, senhor dei Tepanècs. Inicialament concluda per la durada de la guèrra, aquela aliança demorèt en plaça après lo conflicte e venguèt la basa de la civilizacion astèca fins a sa conquista per leis Espanhòus.
D'autra part, Tlacaelel acomencèt una reforma importanta de la religion astèca e ordonèt la destruccion dei codexs ancians per escriure una mitologia novèla e pus favorabla de l'origina deis Astècs. Aquò permetèt de legitimar lo poder novèu de la Tripla Aliança.


text:
Bògi
Bògi [1](Bogy en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ [1] Frederic Mistral, TDF, A-B pagina 307.


text:
Per La Talvera
Repic :
Diga-me diga-li
Cal totjorn botar
Un pichon punt sul i.
Un jorn qu’èri a la broa
d’un riu
Trapèri un ausèl qu’èra tombat del niu
Lo prenguèri al meu ostal
Lo calfèri al pè del fuòc
Pèi lo tornèri menar al bòsc
E quand lo metèri dins lo niu
Sa maire me faguèt : piu piu piu.
Un jorn qu’èri dins una clarièira
Trapèri una paura formiguièira
Una petroleta veniá de passar
E l’ostal de tèrra aviá fach tombar
Me metèri de genolhon
Per tornar bastir lo trace d’ostalon
Quand foguèri a mand d’acabar
Tot lo formigum se metèt a cantar.
Un jorn qu’èri en
Australia
Trobèri un cangoró qu’èra tot malautiu
En pugent sus una teulada
La siá pòcha s’èra esquiuçada
Prenguèri de gulhas e de fial
E còpsec me metèri al trabalh
Quand metèri lo pichon dins son sac
Sa maire me prenguèt a bèl braçat.
Un jorn qu’èri dins un grand desèrt
Te trapèri un fotral de lusèrp
Lo solelh aviá calfat tan fòrt
Que lo bestialàs èra mièg mòrt
Amb un pauc de vin de Galhac
Lo t’agèri lèu asagat
E quand se tornèt reviscolar
Se metèt a dançar la polcà.
Un bon jorn a cò d’un maselièr
Vegèri un tesson qu’èra penjat pels pès
Era aquí tot desconsolat
Que lo volián cambiar en melsat
Sortiguèri lo meu cotelàs
Per lo tirar d’aquel missant pas
Quand l’agèri despindolhat
Se metèt a rire coma un fat...
Un jorn que dormiái a la serena
Vegèri una estela que tirava pena
Dins la nèch en faguent a clunheta
Aviá perdut son tropèl de planetas
L’estaquèri darrièr ma fusèia
Per traçar tota la contrèia
Quand trapèrem lo seu ostal
Se metèt a lusir coma un radal.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Blog de langue d'oc. Pour l'Occitanie. Occitan central Dans toutes ses variantes. La talvera est le lieu necessaire en marge d'un champ, mais ce lieu est improductif car il ne peut être cultivé. Nous sommes nous occitans dans cette terre marginale que le pouvoir veut anéantir sans savoir que c'est impossible. Cathare croisade massacres. Mensonge historique.La France? Une creation de la papaute.
samedi 6 octobre 2007
victòria francèsa
Lo mièjorn laica , republican , democratica , e pacifista, lo qu'es pas jamai montat al nòrd , crei dins una França mitica aprèsa tre lo pus jove atge a l'escòla mairala.La del drech de l'òme, França que nos sona totjorn de faineants.
Ieu crèsi que lo dieu anglo-saxon ven de nos donar lo fuòc verd.
Avant i avia totjorn un arbitre per nos barrar la pòrta.
Ieu crèsi pas d'a fons a n'aquesta victòria . Crèsi que lo Nicolas l' a obtengut en escambi de la somission complèta a quicòm.
La còla françèsa foguèt esclafada tot du long e ganhem.
Nicolas va donc desclarar la guèrra a l'Irak , a la Corea , a la Russia a totes los enemics dels anglo-saxons.Es çò que la França faguèt totjorn. Aquo's lo deal.
Mas l'istòria pròva que quand om es al servici dels poderos , òm i daissa de plumas.
vendredi 5 octobre 2007
verd paradis ont es?
Ras dau camin passava un vièlh camin de carretas qu'escalava lo sèrre per agandir au vilatge. E ras dau camin a quatre passes de la pòrta cavada dins una vièlha muralha , i avia una fonteta aturada, la vièlha font ont veniàn antan las filhas dau vilatge posar l'aiga vèspre e matin , amb d'orjòus de tèrra roja. l'aiga d'aquela font i a fòrça temps s'es enanada ; es coma una vertat perduda. E los grands auritges la fan reparéisser, de còps ambe son alegria de passat temps. L'aiga dels aujòls es sempre bòna...
Podètz escotar se vos agrada en mirgajant sus Max Roqueta çò jos
Max Roqueta
jeudi 4 octobre 2007
La cançon de Rotland ; Gerard Gouiran.
Un plaser ? Que dire ? L'aisida d'ausir parlar en lenga nòstra , la varianta provençala , la sia lenga de Gerard Gouiran, la del nòrd de Marselha, en Provènça d'onte nasquèt, que totis presents avèm comprès lo Gerard Gouiran entamenar de nos parlar de la version occitana , l'una entre un fum d' autras , mai que probabla, de las versions escrichas, represas , pastadas , mudadas , al fial de las annadas , e sai que dels sègles, segond la mòda, la sentida , l'inspiracion del monge qu'o fasia la transcripcion . Nos diguèt que n'avia una germanica, una anglèsa; una iberica, una normanda , una anglèsa subretot, de segur l'anglèsa, panada pels Franceses, version que retrobèm dempuèi bèl briu, coma lo pantais del roman epica francès , sonat e festejat coma la naissença de la literatura d'oil, dins totis los libres d'istòria de l'escòla mairala, a la terminala, que n'i a gaire, los dròles deguèssen s'engamats, los d'AOF et d'AEF comprès.
Mas per Gouiran una version completament diferenta e prigondament occitana .
Per de que?
Davant cal tornar sul pichòt miracle que constituis la troba d'aquel manuscrich , al fins fons d'un estudia de notari d'Apt en 1912, loqual notari n'aprofechèt per se far de moneda, al passatge davant de lo fisar a la ciutat n'ia gaire.
Alara comencèt lo trabalh de Gerard Goiran de destrigar entre totas las escrituras , las diferencias prigondas d'entre totas las versions de la cançon de Rotland.
La primièra:
- lo ròtle major de las femnas , d'Auda la sòrre d'Olivièr, e de la sarrazina princessa de Saragòssa, '(qu'al passatge ten lo drèch de veire de rescontrar d'autres òmes).
- la libertat de paraula d'aquelas femnas, que son pas coma dins la version "françèsa" d'ombras sonque cargadas de la reproduccion de la raça
- lo debanament "tragedian " del raconte . Los òmes sabon lor destinada. Sabon que van morir. Mas podon pas la cambiar la destinada mas sonque morir ambe l'onor.
-enfin lo pretzfach d'un sarrasin que ven consolar e ajudar Rotland a mand de morir, dins la sia religion!
S'en tornan l'armada, cap a Blaye.
Fan la festa , los soldats , per amagar la dolor de la mòrt de Rotland e d'Olivière enganar la paura Auda. Que Carlemanha dèu se trachar de l'avenir d'Auda, l'aparar, a prometut d'o far.
- Un peregrin dis la missanta novèla a Auda , Rotland es mòrt. Carlemanha arriba. Fa mina d'esperar la venguda del seu filh e de l'Olivièr . Mas Auda sab la vertat. Auda demanda de veire un darrièr còp son amor e son fraire. Son totes dos dins la gleisa l'un contra l'autre
E de los veire, moris Auda dins la gleisa , l'esquina butada a la del nobi e del fraire.
Imatge fòrta espantanta. Imatge que lo quite cinema "epica" d'ara , esemple los senhors dels anèls" auria pas pogut s'amaginar, e sens comparason possible.
Aital la cançon de Rotland quand es contada per Gerard Gouiran ven quicòm d'afogant , d'estranja , de dubèrt, de modèrne , de prigond, de dròle e de viudant .
Escusatz-me donc que se per malastre n'oblidi de tròçes principals.
Lo sèu libre se pòd pas pus trobar.
Aladonc se qualqu'un sab, sai que sus internet benlèu, lo legirai tot en crenhant de pas tornar sentir l'epopèia, lo perfum estranja que faguèt naisser lo nòstre contaire.
Un mot encara per descriure l'òme simple , franc , trufarèl, e risolejaire coma s'en vei pas gaire , quand òm es coma el prigond , saberut e qu'òm ten l'uèlh viu coma l'ulhauç.
E per bels temps espèri.
A un darrièr mot: lo festenal occitania contunha e jamai m'agradèt aital.
mercredi 3 octobre 2007
Mòrt d'una classa mairala a la calandreta? A Mureth
A Mureth venèm d'ausir parlar de la clavadura d'una classa mairala de la calandreta. Vertat o messorga , n'en sabi pas mai. Vertat que i a pas res pus d'estonant dins la patria de Jules Ferry, dels dreches de l'òme , lo païs de la republica de las letras; que reverta mai que mai una republica bananièra.
Esperem de nos enganar.
A l'ora o los governaments de tota mena vendon d'entrepresas publicas de tot costat per donar 10% de mai , cada an , a d' actionaris paucs valents, estrangièrs o faineants coma de colòbras, que d'unes del monde anglò-saxon per la majora part, cotison als fons de pensions e qu'an crompat la mitat de las entreprèsas françèsas, d'aqueste paîs ambe la benedicion del PS o de l'UMP-S , escusatz o voldrai dire UM-PS.
Lo ministre de l'ensanhament, neci entre los calucs se carra de nos far totes dintrar dins lo motle de l'uniformitat françèsa. VIVA L'UNIFORMITAT FRANCESA.
Levat la color de las teuladas , entre lo nòrd e lo mièjorn que i aura de different lèu ?
Pertot IKEA, Caireforc, Leclerc, Fial Vèrd Flunch, Mac Do; pertot ça mème. Pertot lo meteis accent , a la tele , dins las carrièras...
Aqueste païs crèba cada jorn un pauc mai de son uniformitat, e d'una còla de faineantasses que s'emplenon las pòchas tot en prèchant la moderacion salariala. e la necessitat de se serrar la cencha. Que lo cost de la vida creis pas . Es una sentida; una impression falseta, una idèa estranja.
Ambe totes los amics e tot lo respect que lor devem pas, nos cal jonher per dire :
Salut a vos , bogres d' ases e traças de mecuts!


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 14 de juny de 2009
La Font, encara! (per l'amic Manjacostel)
La Font
Plasenta, al còr d'un bòsc, dòrm la font perlada
Dejós los vèrns galhards e los sauses noseluts.
E l'ombra blava cai drecha dels pins brancuts,
Aparant la mossegada de l'estiu, desplasenta.
Un pichòt vial semenat de cocuts ,
En virolejant mena a la font polida ,
Cada matin i beu la bruna Margarida .
E i ausís sisclar los rossinhòls alats.
Lo corsatge badant, tal coma una miugrana
Pènusa, cabedièra torçuda, pren l'orjòl
Que gargolheja en s'emplenant plan doçament .
S'eissuga sul cap doas gotas d'aiga glaçada
E davant la font fresca e clara ont se miralha ,
Alisa sos pelses espelucats pel vent.
2 comentaris:
- merike ha dit...
-
Però no saps la versió finesa, men amic? M'agraden els poemes.
- 14 de juny de 2009 a les 21:22
- manjacostel ha dit...
-
E ben te pòdi dire que la darrièra estròfa es mai que polida.
E que'aquel òme es joine dins son agach e son escrich, e que se ne tenètz d'autres d'aquela mena , los podètz envejar...
E nos en dire mai sus el
Amistosament.
AF
- 14 de juny de 2009 a les 22:30


text:
I a un motiu pro expressat e sentit, d’ençà sustot deth Romanticisme (de viatges es sentiments son induïts peth contèxte d’ua epòca), que vire ar entorn dera insignificança dera persona dauant dera natura e er abisme dera sua existéncia en un paisatge autant de romantic, liure, lèu libertin, hèt damb soledat plea e infinita, expansiva e immensa. Era atmosfèra te trauèsse e es hons dramatics des vals semblen impedir era tua tornada. Era rebellion de non voler baishar un còp as artenhut eth cap dera sèrra pren còs en excursions entà tucs coma, qué sabi jo, eth Montardo, que non hè pas guaire auem pujat. Se’n va er ostiu e, damb eth, era intensistat des escapades; mès d’aqueth trauessar i demoren semes d’un realisme relativizador (pas relativista) que demoram hèr a brotoar ath long der an. Tot ei tan petit aquiu baish, e totun, tot ei en sòn lòc, mès semble que sonque ei naut a on ac podem percéber, ena sua justa mesura. Eth paisatge ei coma eth temps, tot tan illimitat, orizon perdut, a on, totun, i a accidents, montanhes, per aquiu e per aquiu delà. Tot mos ven a (re)trobar, mès tot ac perdem irrefutablament. E alavetz es henerecles deth paisatge son es henerecles deth temps. Coma aquera beresa distrèta… “Sonque demore ua causa: ua beresa infinita que passe de forma en forma, en tot esbadalhar-se etèrnament, en tot transformar-se etèrnament, de forma qu’ei òbvi que non se la pòt fixar tostemp a volentat e plaçar-la en musèus o méter-la en plaça e convocar dempús a grani e petits entà que divaguen e baden dauant sòn.” (Lenz, de Georg Büchner: beresa infinita).
(Diari Segre, 11 de seteme de 2010)


text:
Antibiotic
Un antibiotic (del grèc anti : contra, et bios : vida) es una substància quimica capabla, a bassa concentracion, d'enebir lo creissement de microorganismes o de los eliminar.
Generalament, los antibiotics agisson sus las bacterias, e qualqu'uns tanben sus cèrts virus de granda dimension, o sus de cellulas d'individús pluricellulars, animals o vegetals, en provocant d'alteracions o de la paret cellulara, o de la membrana protoplasmatica, o de la sintèsi proteïca, o del metabolisme dels acids nucleïcs... Los antibiotics son mai o mens tòxics per las cellulas umanas o las dels organismes superiors. Aquela toxicitat oscilla entre de valors força elevadas (actinomicina) e de valors infimas (penicillina).
Los antibiotics de toxicitat bassa e mejana se pòdon emplegar en terapeutica per fòrça malautiás causadas per de microorganismes (bacterias mai que mai). Dins cada cas, cal pas delembrar lo marge de toxicitat, e veire fins a quin ponch los avantatges obtenguts amb lo tractament a basa d'antibiotics compensan o supèran las alteracions produsidas per aqueles. Normalament, e dins unes limits rasonables, lo balanç es positiu en favor dels antibiotics. Se parla d'antibiotics amb accion bacteriostatica se se limitan a inibir lo creissement de las bacterias, o bactericida, se arriban a las destruire.
En realitat, lo fach que l'accion siá bacteriostatica o bactericida depend sovent mai de la dòsi que non pas de l'antibiotic emplegat. Segon l'eficacitat d'un antibiotic davant divèrses microorganismes, se li pòt atribuir un espèctre d'accion mai o mens larg. Los antibiotics, evidentament, an revolucionat la terapeutica d'un grand nombre de malautiás. Se pòt dire que totas las malautiás d'etiologia bacteriana rèstan compresas dins las possibilitats terapeuticas d'un antibiotic o d'autre, e solament qualques unas d'origina virala o fongica ne son del tot indiferents. La medecina umana e veterinària consoman la màger part dels antibiotics que son produsits a l'ora d'ara.
Los primièrs antibiotics utilizats èran produches per de microorganismes o resultavan d'una biosintèsi especifica. A l'ora d'ara, la majoritat dels antibiotics son de produches de sintèsi e, constantament, se n'obten de nòus amb la fin d'aténher un efièch antiinfecciós mai eficaça e per tal d'eliminar al maximum los efièches segondaris e toxics. Es, a l'ora d'ara, abituala la sintèsi d'analògs de moleculas bioquimicas coma los aminoacids que los microorganismes confondon a l'ora de sintetizar, de sòrta que genèran solament de proteïnas que son pas viablas que los menan cap a la mòrt.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primièr antibiotic descobèrt foguèt la penicillina per Alexander Fleming.


text:
Tabre
Tabre[1],[2],[3] ( Tabre en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Ni Dauzat e Rostaing, nimai los Féniés dison pas res de Tabre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Tabre, que dependiá de la senhoriá de Leran, èra pas qu’una pichona comunautat que formava un consolat ambe Esclanha e Pradetas. Çò qu'explica qu’aja pas de glèisa: la parròquia èra la de La Ròca d'Òlmes.
A la Revolucion, Tabre es estacat a l’Aude en primièr; puèi al districte de Mirapeis.
Administracion[modificar | modificar la font]
- A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Mirapeis, i demorèt.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
En aguest país, i a dues manères de hèr politica: era des que cerquen er acòrd e eth consens, e era des que sonque suenhen per interès partidista immediat. Eth Sindic a dat pro mòstres de dialòg, unitat e tanben fermesa damb es fòrces politiques representades en Conselh Generau d’Aran, enes ahèrs mès transcendentaus tath país. N’auem parlat pro aguesti dies, en referéncia ara defensa der Estatut e ara demana entà excludir Aran dera vegueria deth Pirenèu, en contra deth plantejament der auantprojècte de lei d’organizacion vegueriau.
Mès, tot just londeman de pactar ua declaracion conjunta damb eth grop de Convergéncia ena defensa des objectius adès nomentadi, tot just londeman, eth secretari generau, Álex Moga, escriu un irat article en contra deth tripartit tot lançant insidioses acusacions de sospitoses justificacions des sòus que perceben eth sindic Boya e eth director dera Oficina entar Occitan en Catalunya, Jusèp Loís Sans. Era critica ei plan legitima laguens deth debat politic. Entre laguens deth jòc democratic. Ara ben, ¿ère de besonh aguesta utilizacion partidista en uns moments en qué eth principau objectiu ère era recerca dera unitat e eth consens? Eth secretari generau de CDA non s’a caracterizat, precisament, per auer eth dò dera oportunitat.
Er alcalde de Vielha, Pau Perdices, a responut ara crida deth sindic d’Aran entà qu’es ajuntaments se higen ara defensa der autogovèrn aranés, e, mancat de protagonisme mediatic, a profitat era amassada entà, non vos ac perdatz, criticar era « pòga ambicion » deth Sindic en aguest ahèr. ¿Li semble pòga, londeman qu’Unitat d’Aran, deth quau Francés Boya n’ei eth sòn secretari generau, age menaçat ath PSC de trencar eth pacte politic, s’es socialistes acaben aprovant era lei de vegueries, enes actuaus tèrmes? A qui sage de préner eth peu er alcalde de Vielha? ¿Non serà que li dò que justament eth Sindic age agut eth coratge, que d’auti non an, en dar un còp de fòrça ena defensa des drets politics dera Val d’Aran?
Çò que mès lamenti d’aguesta situacion tan incomòda ei era pèrta d’unitat que pòt suposar era actitud irresponsabla e desleiau der alcalde e deth secretari generau de CDA. Èm pògui e, ath dessús, mos discotim en quaquarren en qué mos calerie èster mès amassa que jamès. Semble, ath delà, que a quauqu’un li shautarie que gessesse entà dauant aguesta lei de vegueries, se non, non s’enten. Eth president d’UA, Arturo Calbetó, qu’ager protagonizèc era jornada damb era sua menaça contra eth PSC, ja avertic, en acte de commemoracion deth Conselh Generau Provisionau, que « era division intèrna a estat era desencusa entà retardar era consolidacion der autogovèrn ». Non aprenem dera experiéncia dempús de trenta ans, donques n’er alcalde de Vielha n’eth secretari generau de CDA se’n vòlen dar per alludidi.


text:
Union Africana
L’Union Africana (UA) es una organizacion compausada per cinquanta dos estats africans. Foguèt establida en 2001 coma successora amalgamada de la Comunitat Economica Africana (CEA) e l'Organizacion per l'Unitat Africana (OUA). Eventualament l'UA anima a aver una sola moneda e unas unicas fòrças armadas integradas, e mai d'autras institucions d'estat en i comprenent un gabinet pel cap de l'UA. Las intencions de l'Union son d'ajudar a assegurar la democracia, los Dreches Umans e una economia sostenibla a l'Africa, en portant mai que mai la fin dels conflictes africans intèrnes e en creant un mercat comun efectiu.
Caracteristicas generalasModificar
L'Union Africana es governada per l'Assemblada de l'Union Africana e lo Parlament Panafrican que son assistits per la Comission de l'Union Africana que constituís una dels secretariats del Parlament Panafrican. Lo president actual del Parlament, Gertrude Mongella, es lo Cap d'Estat de l'Union Africana. Muammar al-Gaddafi, president de Libia es lo president de l'Assemblada. Jean Ping es l'actual president de la Comission.
L'Union Africana cobrís tot lo continent a l'excepcion de Marròc que vòl pas n'èsser membre a causa que l'Union reconeis l'independéncia del Sahara Occidental coma Republica Aràbia Sahrauí Democratica. Totun Marròc a un estatut oficial amb l'Union e benefícia dels servicis disponibles dins tots los estats de l'Union, coma la Banca Africana del Desvolopament. Los delegats de Marròc participan tanben a de foncions importantas de l'Union, e participan a de negociacions per ensajar de resòlvre lo conflicte amb lo Tèsta Polisario a Tindouf, Argeria e de parts del Sahara Occidental.
La primièra intervencion militara de l'UA en un estat membre foguèt en mai de 2003 en desplegant una fòrça de patz compausada de soldats de Sud-Africa, Etiopia e Moçambic en Burundi per supervisar la mesa en practica de divèrses acòrds. Las tropas de l'UA se tròban tanben desplegadas en Sodan per manténer la patz pel Conflicte de Darfor. En 1994 l'OAU foguèt pas atenta a la situacion del país e donèt solament ajuda umanitària al conflicte.
|- | Idriss Déby Itno || 30 de genièr de 2016 || genièr de 2017 || Chad


text:
Jornada rescontre e festiva EOE – Bretx (31)
Una jornada occitana dubèrta a totes, un rai d’estiu a la debuta de la prima !
Lo DISSABTE 7 d’abrial de 2018, a partir de 10h30
L’ocasion per vosautres que sètz jà venguts a las escòlas d’estiu de tornar véser amics, d’escambiar remembres e fotòs (vos doblidetz pas las claus USB !) ; l’ocasion de convidar amics per los far descobrir l’ambient de las nòstras escòlas.
E tanben, participar a una fèsta a l’entorn d’una mongetada, seguida d’una vesprada de contes, cants e musica, danças, per poder somiar… e plan digerir !
Al programa :
A partir de 10h30 : Adissiatz, benvenguts !
11h : Qué de nòu? escambis, charradissas, talhienòts de lenga.
12 h : aperitiu/projeccion fotòs d’escòlas d’estiu.
13 h : repais (mongetada, fromatge, pastís)
14h30 : contes, cants e musica, danças.
17h/17h30 : Al còp que ven, a l’escòla d’estiu !
Tarifa de la jornada amb lo repais : 17 EUR.
Es imperatiu de se marcar abans lo 30/03/2018 ; la manifestacion serà mantenguda o anullada en fonccion de la participacion. N’en seretz avisats tre lo 30 de març. L’encaissament del chèc se farà la setmana abans lo rescontre.
Jornada organizada per l’EOE-IEO 47, en partenariat ambe la comuna de Bretx e lo luquet occitan de Granada
Tèxt tirat de: EOE


text:
Cultura
Presentacion deth nau libre de Pax Dettoni: "Emociones ¡a escena!"
Era Audiovisuau de Vielha acuelhec era presentacion deth nau libre de Pax Dettoni, Emociones ¡a escena!, en un acte fòrça especiau que compdèc damb era representacion de dus scènes dera òbra deTeatre de ConsciénciaQui sò jo?, estreada dejà hè set ans.
Era òbra siguec representada pes actors e actrius originaus en un emotiu retrobament dempús de tant de temps.
Emociones ¡a escena! ei un libre que recuelh es tres guidons des òbres de Teatre de Consciéncia: Qui mane aciu?, Perdonare e Qui sò jo?, aguesta darrèra tanben escrita tant en castelhan coma en aranés. E ei que eth teatre de consciéncia a agut un papèr fòrça important ena difusion dera lengua aranesa dehòra d’Aran.
Era recaptacion obtenguda damb era venda d’aguest libre anarà integralaments destinada ath projècte “En sus zapatos”.
Entà totes es persones que volguen collaborar a promòir era convivéncia escolar entà esvitar era violéncia, s’a dubèrt ua campanha de micromecenatge ena plana webmigranodearena.com ena que se pòt donar sòs entà ajudar a qu’aguest projècte contunhe creishent e lutant còntra eth sètge e era violéncia enes aules.


text:
Noblesa
La noblesa (var. noblessa) es un estat ereditari tradicional qu'existís uèi dins fòrça païses (subretot las monarquias actualas o anterioras). Lo tèrme se referiá en primièr a las familhas o personas conegudas o "notablas" (en latin nobilis significa conegut, celèbre). Lo concepte de nobilitas s'aplicava en primièr a las familhas conegudas per son ancianetat. Mai tard, lo tèrme s'apliquèt a la classa sociala pus nauta (aprèp de la monarquia) de las societats premodèrnas. Sovent las familhas nòblas dispausavan del poder militar e economic.
A l'època actuala la majoritat dels títols nobiliaris son desconnectats dels poders de l'estat, mas demòran coma una forma de distincion del linhatge.
En França la noblesa feudala foguèt abolida a la Revolucion, tornèt jos forma de distincions ereditàrias al Primièr Empèri, puèi encara suprimida del drech positiu amb la IIIa Republica. Uèi portar de titres de noblesa es admés a títol onorific, sus la basa del decrèt del 24 de genièr de 1852 [1]. Los nòbles an una vida sociala rica dins la tòca de favorizar lors malhums de sociabilitat e d'ajuda e d'associacions lor son dubèrtas exclusivament coma entre autras en França l'ANF (Associacion d'entrajuda de la noblesa francesa).
En Espanha lo monarca contunha d'autrejar, dins qualques cases, de títols nobiliaris coma títol personal o eretables. [2]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)decrèt del 24 de genièr de 1858 [1]
- ↑ (es)LEY 33/2006, de 30 de octubre, sobre igualdad del hombre y la mujer en el orden de sucesión de los títulos nobiliarios. 31 d'octobre de 2006 BOE n° 260


text:
Vielha, 15 de mai de 2018.- Eth Hilat de Musèus des Tèrres de Lhèida e Aran aufrís exposicions, presentacions, charrades, concèrts, tasti de vin, talhèrs, balhs, visites urbanes e monuments, illusionisme, “performances”, projeccions sus façades e activitats infantiles, entre d’auti, damb motiu deth Dia Internacionau des Musèus.
Es onze musèus deth hilat aufriràn aguesta setmana ath public ua cinquantia d’activitats culturaus e ludiques entà celebrar eth Dia Internacionau des Musèus (DIM), qu’a lòc annauments eth 18 de mai damb era fin de méter en valor e apropar aguestes institucions ara societat. Era 41au edicion deth DIM a enguan eth lèma “Museus hiperconnectats: nous enfocaments, nous públics” e vò enfatizar enes connexions qu’es musèus establissen damb era comunitat, eth sòn païsatge culturau o eth sòn entorn naturau.
Damb era Jornada de Pòrtes Dubèrtes (dia 18) e era Net des Musèus (dia 19) coma actes centraus, eth DIM aufrirà as visitants, prepauses de tot tipe, en tot començar pes mès abituaus coma exposicions tematiques, conferéncies, concèrts e musica en dirècte, presentacions de pèces museistiques e de libres, visites guidades (quauques a cargue d’alumnes de Primària e Segondària), itineraris pedagogics urbans e activitats infantiles.
Mès singulares son iniciatiues coma activitats de planetari, un tast de vins d’ánfora, talhèrs de calligrafia medievau, de pentura romanica mural e sus taula o de paleontologia, visites a castèths, projeccions de vidèo sus façada, “performances” d’improvisacion multidisciplinars, balhs de swing, exposicion de pèces en veirines de botigues o sessions de illusionisme. Eth programa complèt se pòt consultar ena web patrimoni.gencat.cat/museusdelleida .
En transcors dera presentacion deth programa d’activitats, celebrada aguest meddia ena glèisa de Vilac, era presidenta deth Hilat, Carme Bergés, expliquèc qu’es 3 objectius basics dera entitat son connectar aguesti equipaments culturaus damb eth territòri, en dusau lòc “ensenhar er auviatge que custòdiam d’ua manèra desparièra, mès ausada e informau, a fin de captar mès public, basicaments joen” e fin finau potenciar es contactes entre musèus “entà enfortir-mos coma Hilat”.
Er acte a estat presidit peth sindic d’Aran, Carlos Barrera, qui a subervengut ena importància deth supòrt des institucions ena mantenença e ena promocion des musèus, ena linha dera accion que desvolòpe eth Conselh Generau d’Aran.
Era “Pèça Misteriosa”
Ua des novetats dera campanha promocionau deth DIM d’enguan ei eth jòc virtuau “Era Pèça Misteriosa”, ua enigma dirigida as usatgèrs des hilats sociaus des onze musèus que hèn part deth hilat jos eth hashtag #DIMisteri2018. En aguest jòc ludic cada musèu a publicat messatges enes hilats “en tot informar” sus era aparicion enes sues sales d’ua “pèça misteriosa” qu’aparten a d’aute musèu deth hilat. A compdar d’ací, es usatgèrs les calie endonviar de quina pèça se tracte, de quina epòca ei e a quin musèu aparten reauments.
A propòsit d’aguest jòc virtuau cau arrebrembar que justaments eth lèma d’enguan, “Museus hiperconnectats: nous enfocaments, nous públics”, suberven en hèt qu’es naues tecnologies permeten as musèus arribar mès ath delà deth sòn public abituau per miei de quauquarren tan simple coma ei un hashtag, e ath madeish temps presentar es sues colleccions d’ua manèra desparièra e totauments innovadora, en tot atrèir atau audiéncies naues e en tot superar es limitacions d’espaci e de temps.
Acte simbolic ena glèisa de Vilac
Es representants des musèus deth hilat an profitat era presentacion deth programa d’activitats deth DIM entà desvolopar un acte simbolic allusiu ath concèpte que presidís era celebracion d’enguan, era “iperconnexion” entre musèus. En un scenari format per onze colomnes de pèira deth temple de Vilac a on figurauen es simbèus e es nòms des onze centres e qu’èren enlaçadi damb còrdes, es sòns directors an penjat ua fotografia dera “pèça misteriosa” deth sòn musèu.
Es musèus que hèn part deth Hilat de Musèus des Tèrres de Lhèida e Aran son er Ecomusèu des Valls d’Àneu (Esterri d’Àneu), eth Musèu Comarcau de Cervera (Cervera), eth Musèu Comarcau der Urgelh (Tàrrega), eth Musèu d’Isona e era Conca Dellà (Isona), eth Musèu d’Art Jaume Morera (Lhèida), eth Musèu dera Noguera (Balaguer), eth Musèu de Lhèida (Lhèida), eth Musèu dera Val d’Aran (Vielha), eth Musèu Diocesan d’Urgelh (Era Seu d’Urgelh), eth Musèu Diocesan e Comarcau de Solsona (Solsona) e eth Musèu de Guissona (Guissona).
Hònt e Fòtos: Hilat de Musèus des Tèrres de Lhèida e Aran


text:
Dissabte, 19 de mai de 2018, 03h00
Cossí son los melhors cortmetratges d’Euròpa? En sortissent del circuit academic e orfanèls d’un nom que los precedisca, los joves realizaires s'amassan normalament ... +
Dissabte, 19 de mai de 2018, 03h00
Lo Brasil indigèna a conquistat lo prèmi de la jurada de la mòstra “Un Certan Regard“ del festenal del Canas, qu’es estat autrejat al filme Chuva e cantoria na aldeia ... +
Dissabte, 19 de mai de 2018, 03h00
Los realizaires Gaspar Noé (Climax) e Pierre Salvadori (En liberté !) an ganhat los prèmis pus importants de la Quinzena dels Realizaires. Noé a obtengut l'Art Cinema ... +
Divendres, 18 de mai de 2018, 03h00
Après la persecucion, las detencions e las gàrdias a vista, Canas a espandit lo tapís roge per Cédric Herrou. Se presentèt ièr al festenal de cinèma lo ... +
Dimenge, 13 de mai de 2018, 03h00
La conferéncia de premsa de Jean-Luc Godard per presentar son darrièr filme Livre d'image (Libre d’imatge) al Festenal de Canas a portat aqueste dissabte de moments particulars, ... +
Divendres, 11 de mai de 2018, 03h00
An amassat mai de 31 000 signaturas contra la venda d’una parcèla de l'illa de Santa Margarida, davant la còsta de Canas (Vencenc). L'estat francés vòl mentre ... +
Dimars, 8 de mai de 2018, 03h00
Comença uèi la 71a edicion del Festenal de Canas, un dels tres eveniments màgers del cinèma mondial amb la Mòstra de Venècia e los Oscars. S'agís d'un ... +
Dissabte, 5 de mai de 2018, 03h00
Durant lo festenal de cinèma de Canas (Vencenc), ongan val la pena d’assistir a las sesilhas de cinèma a la plaja, que se tròba a dos passes del Palais del festenal: son d’efièch ... +
Dimenge, 29 d'abril de 2018, 03h00
Lo filme documentari de Michel Toesca sul prètzfach umanitari de Cédric Herrou e de l’associacion Ròia Ciutadana se presentarà al Festenal de Cinèma de Canas. Entitolat Libre ... +
Diluns, 9 d'abril de 2018, 03h00
Provença > Provença > País Marselhés
Lo projècte d’extension de l’escòla d’afars Kedge Business School poiriá destruire una partida del Pargue Nacional de las Calancas (País Marselhés). ... +
Diluns, 12 de febrièr de 2018, 03h00
Provença > Provença > País Marselhés
Aquò se passèt pendent la vesita a Tirana del ministre dels afars estrangièrs francés, que reprochava al govèrn albanés la nauta quantitat de demandaires d’asil ... +
Diluns, 22 de genièr de 2018, 03h00
Provença > Provença > Forcauquierés
Venèm d’aprene lo decès de Jòrgi Camani, un occitanista fòrça presat e conegut per son activisme. Sa desparicion es subrevenguda lo 17 de genièr e se’n ... +
Dimenge, 21 de genièr de 2018, 03h00
Provença > Provença > Tolonenc
Torna lo servici militar en França. Lo president Emmanuel Macron a ratificat un de sos engatjaments electorals, lo de crear un “servici nacional universal” que responda als nòus ... +
Dimenge, 14 de genièr de 2018, 03h00
Ven de paréisser L’Estrasseta, una nòva revista satirica en provençal. Inspirada de la publicacion istorica L’Estrassa, L’Estrasseta cèrca que l’occitan ... +
Dimenge, 26 de novembre de 2017, 03h00
Provença > Provença > País Marselhés
Lo Partit Occitan (PÒC) e Euròpa Ecologia Los Verds (EELV) fan una crida a manifestar a Marselha lo 1r de decembre venent per mostrar lo sosten a la republica de Catalonha e Aran. "Demandem ... +
Dimars, 3 d'octòbre de 2017, 03h00
Provença > Provença > País Marselhés
Un òme tuèt amb un cotèl doas personas a la gara de Sant Carles, a Marselha, dimenge passat. Puèi l'abatèron de militars del servici antiterrorista Sentinelle. Lo ... +


text:
Sistèma digestiu
Lo sistèma digestiu es l'ensems dels organs que en çò dels organismes animals, que permeton la transformacion dels aliments en nutriments segon un procès dich digestion. Un còp realizada la digestion, l'organisme pòt absorbir aquestas substàncias e las far servir per l'obtencion d'energia e pel manteniment del còs.
En l'ésser humà consta dels següents òrgans:
- La boca: conten las dents, que mossegan e mastegan lo manjar. La lenga barreja los aliments amb la saliva e los mena cap a la garganta.
- L'esofag: servís de conducte de passatge pels aliments entre la garganta e l'estomac. Un còp arribat a l'esofag, lo manjar passa automaticament dins l'estomac.
- L'estomac: tritura e barreja los aliments amb de substàncias acidas e digestivas nomenadas enzims.
- Lo pancreas: produtz los enzims que facilitan la transformacion dels aliments.
- Lo fetge: produtz e desliura de substàncias digestivas dins l'intestin prim. Emmagazina tanben los sucres e los libera dins la sang segon las necessitats de l'organisme.
- L'intestin prim: es un tub long e prim, de mai de 5 m de long. S'i produtz la major part del procés de la digestion e de l'absorcion dels aliments. Los enzims liberats degradan lo manjar. L'intestin prim desemboca dins l'intestin gros.
- L'intestin gròs: es un tub ample d'1,5 m de long, situat dins l'abdomen. A travèrs de l'intestin gròs s'absorbís l'aiga e las substàncias quimicas utilas. Lo material sobrant es impulsat e excretat per l'anus.


text:
Las elitas economistas francesas de Tolosa, las meteissas qu'an abandonat l'occitan, fan 'avançar' la francofonia ambe una novèla identitat ; la lenga anglesa sembla èstre una identitat per els ... jà un etiqueta, lèu la carta d'identitat !
Dins un sistèma bancari qu’es pas al nivèl de la creacion d’entrepresa e de las transmissions de las entrepresas pichonas occitanas, las escòlas de comèrç fan la pròva que lo sol biais de l’integracion economica es lo cambiament sampitèrna a Tolosa d’identitat ; ara l’identitat es en lenga anglesa, abans èra de lenga francesa.
Dins lo meteis jornal, la DDM, una jornalista presenta Mac Donald’s coma element de desvolopament de la creacion d’entrepresas ; es que l’article se podiá èstre d’un autre biais ? Soi pas segur. E concretament, pel sistèma bancari o pel sistèma de reclassament dels quadres de las grandas entrepresas (lo chèc de licenciament en man) an la possibilitat de crear un … Mac Donald’s ; çò que pròva ambe los ChichKebab la fauta d’imaginacion dels creators d’entrepresas, e tanben una adaptacion al cretinisme generalizat del public ; se cal demandar quí fòrma al cretinisme aquel ? Un indici : la majoritat dels cretins formats en fRANÇA sortiscan de l’Éducation Nationale !
Podèm notar que la lenga francesa sembla quitament pas èstre mestrejada per la jornalista qu’escriu sobre Mac Donald’s ; mas quí l’a remarcat ? McDo s’en trufa… e los professors esquerristas (son de dreita de còps ? non jamai a Tolosa, la ierarquia velha !) an lo combat contra Mac Do en cap, per la “malbouffe” e res d’autre !
Alara : «comment ouvre-t-on un Mac Do ?» explica plan una causa que sabi dempuèi mai de 20 ans ! Aprèp la primièra visita jornalistica al Mac Do d’Agen –aquel que s’agradís anuèch ; me remembri la primièra conferéncia de premsa ; lo Mac Do s’installava sus la plaça de las manifestacions dels païsans qu’avián de mal de vendre las tomatas de Marmanda … ara n’i a quasiment pus de plen camp. Mas Mac Do s’agradís e vendrà sempre las tomatas de las sèrras irrigada e calfada al nuclear. Pende la dubertura aquela ai plan vist que lo sol interès dels mèdias locals del moment èra las campanhas de publicitat de Mac Do dins los lors mèdias (Europe 2, DDM, SO, RFM, Frequence 47). Lo sol a pausar la question de la lenga, es estat jà ieu ! Tot èra en anglés dedins, lo manager de París –pas la proprietari- me respondèt qu’an fait d’estudi sul tèma, los clients an mestièr (demanda clara) del francés (cal pas imaginar qu’an demandar l’occitan dins las enquèstas) per l’endefòra, lo Mac Drive ! La question èra ligada a la descripcion que faguèri dels Mac Do de barcelona, que tot es en catalan.
Es pas la lenga çaquelà que farà lo bon minjar, e lo biais de minjar occitan. Se podrà sonque explicar que Mac Do es de ‘restauration’ dins la DDM ? O devon pas saber çò qu’es se restaurar a l’occitan dins la redaccion de la DDM ? Remarcarèm qu’es mai que tot, una question de moneda, la soma d’entrada per aver un Mac Do, a pas cambiat en 15 annadas. Los quadres de las grandas entrepresas parisencas podràn crompar un Mac Do, mas 15 ans aprèp serà mai complicat de tornar en Occitània ambe un projecte aital, coma se fasiá aisidament 15 annadas fa. La densitat de Mac Do es granda en Occitània, es la rason primièra. Mas se cal pas imaginar qu’i a pas d’autre sistèma entreprenarial similar per davalar en Occitània, sense aver la mendra idèa de comèrç original… e sobretot bancable. Car lo sistèma bancari, quadres mai que tot sortits de las escòlas en referéncia ante o de las escòlas de matematicas, a pas cap idèa de çò qu’es una entrepresa individuala o basicament licada al territòri, la lenga francesa ajudada pas per Occitània en 1950, l’anglés tanpauc per 2013 !
Dins aquel article s’aprendrà donc gaire de causa ; senon qu’i a una confirmacion : lo mercat-estat-nacion francés fabrica cargas economicas que son de crompar per poder viure sul territòri, un pauc coma l’ancian regime se crompava carga e un territòri per crubar moneda. Dins un cas e l’autre, lo cargat de mission economica per crubar l’argent, serà ligat a la desoccitanizacion, descervelament de la populacion, per melhor pagar lo sistèma que lo castiga. Anuèch, lo sistèma mediatic ajuda al tot per plan entendre que res non val per resistar.
Un jorn, a Tolosa, ai confirmat a un ciutadan, que dins dètz annadas se parlarà sonque anglés a Tolosa ; ai obtengut un somrire dobtós ; en 1950 o en per aquí, 80 % de la populacion parlava occitan a Tolosa …50 ans aprèp se parla a 99 % un francés de mèrda. 2070, Tolosa parlarà un anglés de mèrda, nostalgics de la francofonia (o poder francés ancian), e i aurà, segur, encara associacions occitanistas d’esquèrra per demandar subvencions.
-°-
Tolosa, plaça del capitòli, i aurà una manifestacion pacifica, coma pertot sus la planèta, #viacatalana per l’independéncia de Catalonha (Principat), 16h.
A Baila Átha Cliath an pensat qu’emplegar las doás lengas oficialas èra causa normala.
E a Tolosa, de qué se debanarà ? La manifestacion #ViaCatalana serà disolguda per la polícia coma per París ?
1921, Éireann èra una republica independenta, lo gaelic d’Irlanda deveniá lenga oficiala e ensenhada (pertot). Lo succès de l’ensenhament a pas reviscolat l’emplec del gaelic dedins la populacion, ni al nivèl republican, ni en Ulster colonizat. Per encoratjar o pas, los Francés qu’an pauc d’aver Occitània que fòrabandiriá ambe l’occitan oficial la lenga imperialista francesa. E per indicar que lo sol ensnehament, cambiá pas la frequéncia d’emplec de la lenga mesprezada.
Puèi pel problèma del dissabte 7 de setembre 2013 (e per non pas parlar sonque istòria), e la preséncia de l’occitan dedins la manifestacion podrèm apondre : l’occitan es lenga oficiala al Pricinpat de Catalonha, ara, o serà tanben aprèp l’independéncia ? E pendent la manifestacion de Tolosa ?
Lo Partit de la Nacion Occitana –me sembla qu’es aital que se nomma, quitament s’ai agut un dobte recentament- explica dins un comunicat que cal venir lo 7 de setembre acompanhar l’iniciativa catalana #viacatalana per l’independéncia. Ai pas vist d’autres comunicats occitans sul tèma. Ai remarcat que l’ora sembla pas èstre la meteissa : es que cal èstre sistematicament en retard quora sèm occitan e de Tolosa ?
-°-
-°-
E Bordèu es pas melhor … dins la nostalgia a l’anglofonia maniaca.


text:
«Es-ce l’oeuvre d’un marginal ?»
Es evident qu’en XXIen escriure en occitan es considerat per La Dépêche du Midi coma l’òbra d’un asocial, desocializat, excludit, perdut. La pensada es sempre modernizada ambe las sampitèrnas e violentas frasas contra l’occitan dins lo mètro. La Dépêche du Midi dona enveja d’escupir dins l’olha sobre la pradeta.
Bè ma bravòta Dépêche du Midi, lo fait de legir Jean Jaurès vos auriá poscut informar melhor sobre las usanças ancianas de l’occitan, especialament dins lo monde de Pei de Garròs, qu’èra pas lo monde francés, mas del Reialme de Navarra. Lo Reialme de Navarra èra un Estat modèrne, a l’imatge del Ducat d’Aquitània, abans l’arribada dels Francs e de sas tropas de mercenaris pagadas per d’emprunts bancaris toscans.
Un Reialme que lo budgecte del rei –rei designat per un Parlament dins la descendéncia d’una familha- èra votat pel Parlament de Navarra , un Parlament que contra-rotlava donc son monarc, e sa moneda ; se fasiá en patz. A l’ora de la vòstra santa republica, se podrà confirmar la frasa d’un gorvernant francés, l’Elisèu es un budgecte non conegut, mai tanben a prepaus del salari dels deputats, revengut qu’aparentament es elevat e ges al nivèla de çò qu’es lor seriá estat demandat, segon lo politician que lor aurà enlevat tot poder aprèp una refòrma UMP-NC :
Aquela intervencion politic pròva que l’Estat francés engana los pòbles de fRANÇA qu’an fait fisença a París per votar lei. E aiçò es donc pas a la talvera del pòrta-moneda dels ciutadans-lectors de La Dépêche du Midi.
Lo regime parisenc es plan clar : la republica francesa a faiçon de foncionar que son luènh d’èstre clara, e donc a-n aquel nivèl lo «marginal» Pei de Garròs èra un membre imminent de la cors del Rei d'e Navarra, un dirigent d’un ancian Estat independent que las institucions èran mas claras e mens cara que l’Estat republican francés actual.
Los Franceses se trúfan uèi de la frasa «rei de fRANÇA e de Navarra» ; mas de que voliá dire rei de l’Estat de salvatges franceses (sense cap institucion levat un sistèma dictatorial) E del ric reialme de Navarra (ben gerat e sobretot mai democratic que lo primièr, reialme reconegut pertot en Euròpa coma un exemple). Es la revolucion dicha francesa al moment qu’a pujat a París qu’aurà destrusit lo Reialme de Navarra, ambe una votacion 1791 en Bearn per èstre assimilat juridicament a la novèla França, una error istorica. Enluòc de se pausar questions estupidas, es que lo jornalisme La Dépêche du Midi podriá aver mai d’informacion a donar suls tèmas als lectors tolzans, per explicar coma fRANÇA los engana ?
La premsa provincialista francesa de uèi es plan la representanta del poder parisenc en Occitània, de las questions ne podèm legir las ignoranças, e ne podèm aital confirmar que lo sistèma educatiu francés a plan destrusit la sapiença populara sobre los sabers occitans, l’istòria locala (sovent maltractada per vulgara e per qué pas ges la «genta e polida» Histoire de France).
Es urgent de recuperar aquestes sabers ambe un sistèma educatiu vertadierament public, un sistèma d’ensenhament nacional occitan.
-°-


text:
París maneja lo dreit, lo juridic, es lo problèma d'Occitània ; dementre que la paraula politica de París sembla mai fòrta que la paraula dels elegits en Occitània (32 departaments, 16 milions d'habitants tanben, un espaci territorial sense cap mesura mai grand que l'espaci parisenc dit d'Iscla-de-fRança), avèm un grèu problèma pel pòble d'Occitània, ciutadans franceses per fòrça. Avèm donc un twit parisenc que questiona : de qué pesa Occitània dedins la lei que l'Estat francés nos imposa ?
Responsa, res car lo sistèma politic jacobin francés en Occitània o refusa. Car lo sistèma cambiarà pels motors diesel sonque se la lei s'imposa a París o Estrasborg-Brussels, e los lòbis o sábon fòrt plan que son concentrats ailà. Cal remarcar qu'aqueles lòbis an sempre agut de desvolopament sul mercat-Estat-nacion e qu'an sempre favorizat aquel sistèma.
E mentre aiçò, lo jacobinisme destrusís totas las potencialitats de trobar solucions politicas autonòmas, per exemple en Corsega, en favorizar un sistèma mafiós e militarizat, en militarizar las prefecturas, en ajudar un sistèma de tipe AOS de se desvolopar en Corsega.
Donc quand vesi la novèla campanha per aver una transicion clara per la democracia en fRança, ai un dobte quand se tòca pas al sistèma centralista jacobin.
Tota cambiament real e democratic en fRança passarà per una destruccion del regionalisme d'expansion parisenca.
Mas la reforma passa pas per un imposicion parisenca dels cambiaments politics en «région», cal daissar las regions e las autoritats poltiicas causidas prendre lo camin que lor agrada lo melhor. Donc caldrà que lo sistèma centralista acceptèsse la pratica diferenciada en foncion de las regions de l'establiment de la lei. E lo jacobinisme deurà acceptar de perdre poders juridics, vist que fins ara los a poscut aplicar de manièra tòrta e sobretot en patologia politica que podrèm descriure coma dangierosa pels pòbles qu'an plan assimilat coma èstre sotmetuts a el, lo sant jacobinisme.
La democratura francesa mata los pòbles, la vida, l'umanitat, e pas sonque las lengas.


text:
01/07/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 15
Caüsac que aviá laissat la chalor de sa chambra tanleu lo crid d’alarma de Ròsa coava lo radiator a gas que rodilhava pertot quante li faliá se panturlar dins los corredors daus Ombradors e fuguet lo sol a planher la mòrt de l’arcandier. A pas ‘gut lo temps de ren dire… Quo es vrai que un pauc mens matrassat per Bertrand, auriá pogut nos dire qui quo es que li aviá passat comanda, era plan segur que l’ideia li era pas venguda tota sola de persegre lo paubre pitit Gaspard. E quo es segur tanben, que fuguesse-t-eu pas d’umor de parlar, Franciscò o l’ Afrós se serián fait un plaser de tornar trobar las metodas vielhanchòtas mas lo diable efficaças que avián fait lor renomada sus dos o tres continents. Caüsac convoquet un conselh de guerra dins la granda sala. L’ora era grava. I ‘viá de las decisions de prener, una tactica d’adoptar. La bela taula reçaubet tot lo monde, raviscolats per daus beures chauds per Gaëtan, lo Professor e la quita Julia venguda junher lo grope e que ninava sus sos genuelhs lo pitit Gaspard que subeçava de son durmir copat. Lo paubre zo portava luenh de ne’n estre la causa de tot queu charavelís. Los autres, los òmes, qué, la Ròsa compta qua’iment per un òme, avián fait petar lo bluschalh de quela blancha que fam aus Ombradors emb un boiradís de prunas, cireisas, perons e fijas. Quò ‘racha un pauc, mas i a plan mestier de s’eschaurar dins entau de las situacions. D’en prumier, que far dau mòrt ? Entre credar a la policiá, explicar tot l’afar, riscar de veire Bertrand acusat de murtre mai si un podiá plaidiar la legitima defensa, e far discretament dispareisser Baptiston, la chausida fuguet leu facha. Demorava pus nonmàs trobar lo bon biais. Lo sebelir dins los bòscs, quo era lo risque de veire la sauvatgina lo desterrar quauque jorn au nas d’un cherchaire de botareus, lo cloncar dins l’estang dau Bòsc d’ Infern, quauque peschaire podiá se lo gafar coma vielha sabata… I viá ben un moien… S’era vut autres còps que Franciscò auriá pas rechinhat a la besunha, mas ai ben vut que quò li disiá ren pus, se fai vielh, nòstre Franciscò, quauques chuchetadís a l’aurelha, e l’Afrós se devoa. Dins quauquas minutas, los tres pòrcs que lo vielh Ricon fai venir a la ferma d’en debas aurán de que craunhar, e bien fin lo que trobara la tomba dau Verolat. Mas i a pas nonmàs quò. E quo es lai que vesem que lo Gaëtan es ben lo mai fin. L’ideia es de far creire au comenditaire dau murtre que Gaspard es mòrt, que son tuaire a chabat lo trabalh mancat a Vilafrancha. Per quò fau trobar lo dich Tardiu de l’Esvelh de Nauta Dordonha, e d’un biais o d’un autre, li far passar un article dins son jornau. Lo temps que lo salòpard que vòu la mòrt de Gaspard comprene que s’es fait becar, aurem trobat un autre acuelh per lo dròlle, lo professor e Juliá, e per trobar una autre cotelaire preste a quela òrra besunha, faudra cherchar un moment. Quòqui, quo es per nautres, Franciscò e io. Quo es pas lo prumier còp que traparem un tipe per las aurelhas, l’espierem drech dins los uelhs, dau temps que lo coteu de Franciscò li pigonhariá l’eschina, ò, nonmàs un tot pitit pauc, nonmàs per li far comprener qu’auriá interest a bien escotar.( de segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


text:
Pireneisme
Salardú acabe d’estrear un Musèu deth Pireneisme, que damb plan encèrt a amiat entà dauant Manel Rocher, deth Refugi Rosta, que deu èster er ostatge mès antic deth país. Eth montatge mos permet hèr un recorrut istoric peth Pirenèu e tanben er Aran des sègles XIX e XX. Coma apunte eth huelheton que le da a conéisher, trobam ací informacion des pionèrs, es rotes, es hèts e personatges, es utisi, era conquista des tucs, es gelères e eth cambi climatic, era arribada deth torisme… Me shaute plan era definicion qu’eth musèu recuelh en referéncia ad aguesta paraula tan pòc utilizada e lèu desconeishuda: Pireneisme. Lèu toti auem ua cèrta idèa de ce qu’ei er alpinisme, mot fòrça restacat damb er encant der esfòrç fisic ena pujada entà un tuc desafiant. Mès eth pireneisme artenh encara un significat dilhèu mès pregon: non sonque exprèsse aquera aventura tecnica, hèta de viatges entara dimenjada, senon qu’evòque tota ua pòsa de sentiments e expressions culturaus qu’arraïtzen damb era tèrra que les a vist a brotoar deth sòn hons. Pensi alavetz ena figura deth pastor, que gahe era forma precisa d’un prumèr (originau) pireneisme: eth dera persona enclauada en sòn arraïtzament e portadora d’ua coneishença unica dera montanha. Eth pastor, tan petit damb era sua sapiença non conscienta, ei eth mès gran de toti, damb aquera sua onorabilitat hèta de pròpria soledat e liura acuelhuda ath caminaire en miei des elements advèrsi. Semble qu’es comunautats s’agen desvolopat enes nòsti parçans a compdar d’un respècte fondacionau ara magnificiéncia dera montanha. Se le perdem e deisham amortar eth guidatge deth sapient, se n’anarà ua part essenciau dera nòsta condicion pireneista, que damb gòi volem reivindicar.
(18 de deseme de 2010)
Salut!
Com ja se sap, era sanitat publica ei un des grani pilars der Estat de benèster. Dera sua salut depen en bona part era qualitat deth sistèma sociau e politic. Mès eth prètzhèt deth manteniment dera qualitat atau coma la coneishem deven un doble rèpte quan es problèmes financèrs acassen es economies auançades. Eth catedratic Guillem López-Casasnovas escriuie, en un diari de recenta aparicion (eth naishement d’un diari ei tostemp motiu de gòi e coratge, enes tempsi que corren; atau que li desiram sòrt e salut), que tant era ofèrta de productes sanitaris, mercada pera tecnologia, coma era demanda des usatgèrs tendissen a créisher e que, per tant, serà inevitable en un futur cercar formules dispariones de finançament. Eth sosteniment deth fòrt impuls artenhut damb eth govèrn gessent aurà de constituir atau un objectiu estrategic der executiu presidit per Artur Mas, ath quau cau desirar-li tanben tot tipe d’encèrts, pera salut de toti. En aguest contèxte, eth sistèma aranés, sense deutes, compde damb un bon finançament, segontes an explicat es sòns responsables en prumèr plen monografic qu’a celebrat eth Conselh Generau. Ei plan saludable (e responsable) qu’es nòsti dirigents politics siguen transparents damb era gestion des ahèrs publics, perque ajuden a recuperar era confidança enes servicis que prèste era administracion, encara que, coma ena sanitat, aguesta pèrta de confidança non sigue impotabla ath sòn mandat. Aguesta setmana, eth Govèrn aranés a signat un acòrd de cooperacion damb es autoritats franceses entath desplegament sanitari de forma conjunta quan ac calgue. Tot un pas essenciau entath bon foncionament dera nòsta sanitat. En prò dera sua salut e era de toti.
(4 de deseme de 2010)


text:
880
Aquesta pagina concernís l'an 880 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après la mòrt dau rèi Loís II e son remplaçament per sei dos fiusLoís III e Carloman II, lo reiaume foguèt partejat entre sei dos eiretiers que demorèron aliats fins a la mòrt de Loís III en 882. Ansin, dins lo corrent de l'annada, acomencèron una campanha còntra Boson que s'èra proclamat rèi d'un reiaume gropant Provença e Daufinat e menaçava d'obtenir la fidelitat de Lion e de sa region. Capitèron de sometre Berric, Nivernés e Lion. Puei, ambé l'ajuda dau rèi d'Itàlia Carles III lo Gròs, acomencèron lo sètge de Viana.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après sa desfacha de Siracusa en 878, repòsta bizantina dins lo sud d'Itàlia ont una flòta capitèt de conquistar Taranto e d'autrei posicions tengudas per leis Arabis en Calàbria. Aquò permetèt de restablir una preséncia bizantina poderosa dins la region.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Lo visir Al-Muwaffaq renforcèt lei tropas mandadas en 879 còntra la Rebellion dei Zanj dins lo sud d'Iraq amb una armada suplementària dirigida per lo visir en persona. Lei tropas abbassidas capitèron d'avançar pauc a pauc fins a la desfacha finala de la rebellion en 883.


text:
Martin Luther King
Martin Luther King es nascut lo 15 de genièr de 1929 e es mòrt lo 4 d'abril de 1968 a 39 ans, assassinat.
A 26 ans Luther deven pastor de Montgomery. Luther es de religion protestanta. Anèt en preson qualques jorns per s'èsser revoltat. Recebèt la medalha presidenciala de libertat. Lo president dels E.U.A es d'acòrdi amb Martin Luther King e prepausa una lei per balhar los meteisses dreits als negres e als blancs.
Lo tres d'abril de 1968 ditz un discors ont explica qu'es urós d'aver atent lo som de la montanha e d'aver gaitat mai luènc cap a la «tèrra Promesa». Explica qu'i poirà benlèu pas anar. Lo lendeman se fa assassinar per una bala dins la cara per un blanc racist. Luther a agut 4 mainatges amb Coretta Scott King.
Dempuèi 1986 lo «Martin Luther King day» es un jorn caumat als E.U.A. Luther èra un admirator de Gandhi.
Tèxt fait per : Léo, Anna , Léo, Rose, Timoty, Guilhem
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)