text:
Uei que m'agrada de'm tornar interessar a *càuus
en hant la relacion enter aqueste mot galloromanic e lo mot cauva
deu gascon o lo francés chauve
qui trobam
respectivament en soritz-cauva e chauve-souris. Que m'èi autanplan demandat perqué l'occitan a "caús
" (varianta: "còis
") tà díser "gahús" mentre lo francés que sembla ignorar aqueste mot.
L'etimologia de gahús qu'ei discutibla. W. von Wartburg qu'opinè lo mot gascon qu'èra un manlhèu basco (gauhuntz). Ne soi pas d'acòrd dab aquesta prepausicion, que pensi lo mot basco qu'ei un manlhèu indoeuropèu, celtic, romanic o gascon. En efèit, la fòrma mei anciana deu mot gascon qu'ei gaus (accentuacion indeterminada), shens nada evidéncia d'aspiracion quina que sia, nada traça de f en lo mot. O sia que lo mot gascon n'ei pas significativament diferent deu mot occitan caús, còis: l'etimologia qu'ei romanica, sia un celtisme (segon jo), sia un germanisme (segon romanistas com Wartburg), en tot cas, romanica. De la medisha faiçon, lo mot gascon gavèca n'ei pas significativament diferent de cavèca (un mot basco que'n deriva tanben: kaheka, id.). Las fòrmas modèrnas guèhus, gahús que vienen d'ua prononciacion populara deu mot romanic gaus = caus, dab l'insercion d'ua h intersillabica entà copar l'iat, un modus operandi plan corrent en gascon.
Que supausi lo mot galloromanic càuus
qu'ei d'origina celtica, kàwos.
La lenga gallica qu'avè aumensh un mot cauos, representat en l'onomastica e la toponomia gallicas, totun la significacion deu mot que n'ei pas briga clara per coupa de l'abséncia de corresponents evidents en las lengas neocelticas (Ved Delamarre). Que'u trobam per exemple en lo nom de la nacion galesa deus Andecauii, qu'ei a diser, segon jo, literaument los hòrt cridassèrs (ande- = hòrt, hèra; caus : cridassèr, gahús) que balhèn lo lor nom a la vila d'Angers. Delamarre que-nse balha un hèish d'exemples de noms de tribus o de lòcs qui presentan aqueste mot cauus en composicion, tant en Gallia com en Bretanha (l'insulara) (ved. Dic. Gaulois, adrèça cauos). Per exemple, Chaomps(Aisne) de *Cauo-magos, camp deu 'cauus' (gavèca o gahús) de comparar dab Chavenay (1004 Cavenoilus) de *Cauano-ialon (artiga deu chavan, deu gahús). Qu'èra autanplan un petit nom: Cauos, Cauus, possiblament Cauia, Cauilla (gahus, gavèca?), comparable aus autes noms d'ausèth Cauanus (gahús) e Brennus (corbaish). En las lengas neocelticas, que'u trobam sonque devath ua fòrma derivada deu celtic ancian kawannos o kwannos (de kauamos? = lit. lo mei cridassèr o auta fòrma afixada? O compausat kauo-uanos lit. gahús-tuaire? Totun, lo mot qu'ei present shens afixe en alemand (Kautz = gahús), que i tornarèi. W. von Wartburg qu'optava per ua origina sonque germanica deu mot *kawu, totun no'u segueishi pas aquiu, que consideri lo mot galés cauannu- (gahús) com ua fòrma derivada deu mot cauus. Atencon: aquesta ipotèsi de kauannu representant un derivat de cauus qu'ei personau, n'ei pas jamei estada considerada peus linguistas. Dongas, au contra de çò qui poderatz léger en tots los bons obratges, jo que supausi lo mot cauus qu'èra shens que germanic, autanplan celtic, totun uei lo dia absent en las lengas neocelticas insularas, possiblament cadut en desus per coupa de l'omonomia dab un aute mot 'cauos' parion deu latin cauus (gualés, breton cau = gascon cau, cava, còva, cf. latin cavus, cava), alavetz remplaçat peu son sinonime cauannu (atestat en breton ancian cwan, breton modèrne cawan). Totun, lo mot non afixat qu'a suberviscut en alemand (al. kautz = gahús), possiblament un celtisme. En tot cas, deu mot galloromanic càuus,
sia
celtisme, si germanisme, que deriva lo mot occitan còis
, var. caús
. La conservacion de la s deu cas subjècte, com la fluctuacion de l'accentuacion que s'explican com a sostien tà mantiéner la fòrma bisillabica, de valor onomatopeïca. Aquesta conservacion de la s finau qu'ei generau en romanç com en basco, lhevat benlèu lo cas hòrt interessant - lingüisticament e etnologica- deu mot landés "gat-hum" (sinonime de gahús) qui poderé provénier de ga(h)úm. Aqueste mot gat-hum que s'arreliga a la mitologia vascona de l'Esperit de la Nueit (Gaueko en basco) qui pòt gahar la fòrma d'animau, aquiu, un gat volaire (cf. chat-huant), com demorar immateriau (hum).
Aqueste mot *kàwos
/ càuus,
conservat en lenga d'òc ( còis, caús o sia gahús), que constitueish la basa d'ua seria de mots qui'n derivan per afixacion.
Dab lo sufix diminutiu -etta
(d'origina celtica) la fòrma femenina de càuus
, caua
, que formè cauetta
(fr. chouette) e dab lo sufix despreciatiu -ekka (autanplan celtic) cauèca
, (fr. chevêche
, oc. cavèca
, gascon cauèca
, gauèca
, gavèca
, chavèca,
eusk. kaheka
etc). Los vascons que devón assimilar lo mot celtic o vascoromanic cauèca
, gauèca
au basco gaueko
, literaument: de la nueit. En basco, Gaueko qu'ei lo nom d'un personatge nueitau, sovent mauhasent, de la mitologia vasc(on)a, l'Esperit de la Nueit qui pòt demorar invisible o qui's pòt préner ahurs d'animaus inquietants, en particular lop, gahús, gavèca e tinhahús.
Alavetz, e lo mot cauannu? Possiblament ua fòrma afixada, per analogia dab los mots qui vienem de véder o un compausat. D'aqueste cauànnus
, que vienen lo mot de lenga d'òil chouan
, francés chat-huant
, en santongés chauan
, passat en nòrd-gascon (chavan
) , autanplan lo breton kawann (gahús
en breton), etc
.
Lo celtic e/o galloromanic kàwos / càuus
(ausèth nocturn, gahús) qu'ei probablament a l'origina deu mot basco gauhontz
(en navarresolabordan: gauhuntz; en soletan: gauhüntz), possiblament via lo gascon gaús, gahús. Lo mot indoeuropèu kawos
/ càuus
qu'ei estat plan interpretat peus vascons com compausat de duas sillabas, "gaw hos", "gaw hús" la dusau plan marcada per l'aspiracion de la h tà evitar a tot hòrt l'iat, exactament com gahús en gascon. Lo prumèr element kau
, gau
que soa com "nueit" en basco (gau, gaue
), lo segond element qu'ei estat alavetz assimilat a un mot basco huntz (
varianta soletana: hüntz
), qui pòt designar la gèira
e qui, per fòrça, s'a prengut lo dusau significat de gahús
au nòrd (
au sud: hontz)
. En basco, gauhuntz
e huntz
(au sud: gauhontz
, hontza
) que son sinonimes enter sí e que significan gahús
. Notatz lo mot romanic qu' accèpta las duas accentuacions, en gascon com en lengadocian. L'accentuacion normau deu mot indoeuropèu que pòt estar conservada en gascon: guèus
, guèhus
, gàus
, gàuus
, càus
, com còis
en lengadocian. L'accentuacion que's pòt autanplan trobar inversada com a resultat de l'insisténcia tà copar l'iat en tot sostiéner la dusau sillaba: gahús
, caús
, gaús, gohús
, guehús
cf. basco gauhuntz
, lengadocian gabús
, catalan gaús,
qui, tots, significan gahús
e comparteishen la medisha etimologia. La h, artefact fonic tipicament vascon, n'ei pas etimologica aquiu, qu'a precisament aqueth ròtle de marcar la dusau sillaba entà matar l'iat, exactament com la b de gabús
(medisha significacion) qui trobam en lengadocian e la h deu mot basco gauhuntz.
En basco d'Espanha e en lengadocian meridionau, qui ne coneishen pas l'aspiracion de la h, aquesta h que pòt estar remplaçada per ua "b" gabontz
(varianta de gauhontz) en basco, gabús en occitan.
La relacion enter lo gascon gahús
e lo basco gauhuntz, gauhüntz
qu'ei evidenta: que s'ageish deu medish mot. Qu'avem vist quin lo mot en basco ei estat interpretat a partir deu mot celtic kàwos
o deu mot eretèr vascoromanic gàus
/ gaús
com un mot compausat de dus mots monosillabics: gau e huntz. Aqueth dusau mot nòrd-basco huntz,
varianta soletana: hüntz
, qu'a ua dobla significacion, la de gèira
e la de gahús
. Qu'ei hòrt probablament a l'origina deu mot non lexicau "hus
" qui trobam hens los mots d'ahur compausat tinhahús e tumahús
e
qui son sinonimes de soritz-cauva.
La natura de mot compausat de tinhahús
(que deverem escríver com tau: tinha-hus) qu'apareish pro clar hens la fonetica de la grafia tignehùs (sic,
que non tignahùs
!)
emplegada per Palay, e enqüèra mei clarament dab la grafia tigne-hus
emplegada per Camelat e per Mistral. L'estructura deu (faus) sintagma que's pòt comparar a la deu son sinonime ausèth-tinha
.
L'element cauva,
lo de soritz
-cauva
, qu'ei evidentament lo medish que lo mot francés chauve
de chauve-souris
. Totun, en realitat, non s'ageish pas aquiu d'un derivat deu latin calvus
, calva
, la soritz-cauva n'ei pas briga... cauva. Aqueth mot cauva
de soritz-cauva que deu resultar de l'evolucion de la fòrma femenina deu noste mot càuus: caua
via l'adaptacion gascona deu mot compausat francés chauve-souris. En francés, a l'origina deu mot "chauve" (-souris) qu'arretrobam lo noste mot galloromanic caua
, o mei exactament lo son variant cauua
/kaw wa/, exactament com en gascon lo mot cauüs
(càuus
) b'ei un variant atestat de caüs
(càus
) (cf. Palay). D'aquera etimologia qu'atèstan las fòrmas valonas deu mot "chauve-souris": en valon, tinhahús
que's ditz chawe-souri, escriut anticament cauwesoris (sègle XIII), segon lo CNRTL
. Dongas, lo mot celtic puish galloromanic càuus
, caua
que devè designar a l'origina lo gahús
en conformitat dab la significacion celtica e l'etimologia indoeuropèa deu mot. Puish, lo mot que's prengó lo sens mei generau d'aujami volaire nocturn, e en particular que va poder servir tà designar lo tinha-hús. D'aulhors, b'ei plan lo significat probable deu mot gascon hus (
deu
basco huntz / hüntz)
: aujami volaire nocturn! Adonc, que cau enténer lo mot chauve
-souris
com (ga)hús
-murga
, que non com murga cauva,
e tot parièr en gascon dab soritz- cauva.
En francés, perqué lo mot "càus
" a deishat de designar lo gahús
? Qu'ei un efèit de l'invasion de Gàllia peus Francs. Que i arribèn dab lo lor mot caua,
de medisha origina etimologia indoeuropèa que lo mot celtic,
totun
dab la significacion, en francic, de corvid (corbaish, un aute ausèth cridassèr, totun diurn aqueste), que non la de gahús
. Efectivament, lo mot chauve
en francés qu'ei emplegat locaument tà designar la chauga
segon lo FEW
e lo CNRTL
, çò qui confirma plan la filiacion caua
> *cauwa
>chauve.
La chauga
o chauca
(lhèu de chauve
x choucas
) qu'ei ua espècia d'agraula pro rara peus paí
s gascons, lo quite mot que deu estar un manlhèu d'òil. En gascon, lo mot cava
(caua
) que pòt locaument designar la quita agraula.
Tà resumir e clavar, qu'avetz aquiu los explics qui permeten d'arresólver lo problèma de l'etimologia deu mot gascon gahús
en relacion dab lo son parion basco gauhuntz
. Que comparteishen la medisha etimologia dab caús
, los mots occitans còis
, gabus
com dab lo mot catalan gaús
e l'alemand kautz
. Aquesta etimologia qu'ei aumensh galloromanica e, segon jo, un celtisme meilèu que non pas un germanisme (*kàwos
/ càuus:
medisha significacion). Segon la teoria de W. von Waltburg, los mots romanics formats par afixacion deu mot kauua tà designar los rapinhaires nocturns que derivan deu mot francic qui significava agraula. Jo que pensi que son meilèu d'origina celtica, d'aquiu la significacion de rapinhaire nocturn e, per extension, la de tinha-hus, inexplicablas per la significacion francica deu mot. Lo mot basco gau huntz
, prengut com a mot compausat o faus sintagma, qu'a generat lo mot huntz
dab la medisha significacion. Aqueste mot huntz
qu'ei a l'origina de l'enigmatic mot gascon 'hus' qui entra en la composicion de tinha-hus , tumar-hus (compréner 'hus' qui tuma lo carrèu de la hièstra) qui designa lo petit mammifèr volaire nocturn (cf. ausèth-tinha, sinonim de tinha-hus). Lo mot chauve o cauva deus mots compausats chauve-souris e soritz-cauva que presenta la medisha etimologia que la de gahus a partir de la fòrma femenina deu mot galloromanic (*càua>*càuua), qu'a exactament la medisha significacion que la deu mot non-lexicau "hus" compausant tinha-hus e tuma-hus. En un aute messatge, qu'èi postulat lo mot catalan 'gamarús', d'etimologia non resolguda peus lingüistas, qu'èra de formacion gascona (catalanogascona, se voletz, qu'ei a díser d'un dialècte gascon o ibrid gascocatalan parlat d'autescòps per las comunautas gasconas en Catalonha): gamar-hús, sintagma qui interprèti literaument com ausèth nocturn qui pòrta lo 'gam' (malautia deu bestiar), eretatge d'ua epòca de supersticion obscurantista.
Honts:
- Diccionaire de Bearnais et Gascon Modernes de Simin Palay
- Lou Tresor dou Felibrige de F. Mistral
- Bite-Bitante de M. Camelat
- Dictionnaire de la langue gauloise de X. Delamarre
-Dictionnaire en ligne du CNRTL
-Dictionnaires de basque
-


c: text/html

text:
Agaçac
Agaçac[1][2][3] (Aguessac en francés) es un vilatge d'Occitània, en Roergue (Guiana). Es una comuna situada dins lo departament d'Avairon e la region d'Occitània. Lo vilatge es situat a 7 km de la vila de Milhau.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
L'origina del nom d'Agaçac es Acatiacum, del nom d'òme latin Acatius (o Acaciacum, de sa varianta Acacius), amb lo sufixe -acum [4]. La bona grafia es donc Agaçac o Nagaçac [5].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- en 1806 e 1821, Agaçac es recensada amb una autra comuna, probablament Compèire (las donadas juntan plan).
- la populacion de 1876, 1165 abitants, empachariá lo grafic de foncionar; se remarca una creissença de la populacion per la meteissa data dins d'unas comunas vesinas, mas pas tant espectaclosa
- 2011 : 872; 2013 : 858 abitants (49 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
- Vin de Milhau ( Cava dels Vinhairons de las Gòrgas de Tarn )
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nom segon las preconizacions d'Alibèrt e del CLO; lo nom en occitan de la comuna segon Christian-Pierre Bedel dins lo libre Les racines occitanes de l'Aveyron, al canton es Agassac
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, a Aguessac, p. 4
- ↑ http://toponimiaoc.webs.com/12avairon.htm

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Espinèla
L’espinèla es un minerau incolòr a l’estat pur e tintat de divèrsei colors (negre, roge, brun, jaune ò blau) en preséncia d'impuretats. A una duretat de 7,5-8,0 e una densitat de 3,5-4,1. Es format d’oxid d’alumini e de magnèsi (simbòl quimic: MgAl2O4) cristallizat segon un sistèma cubic de classa exacisoctaedrica. Dins la natura, s’observa generalament sota la forma de cristaus cubics de talha pichona. Son esclat es veirenc.
L’espinèla es tipica dei cauquiers e dei dolomias metamorfizats per contacte. Se pòu tanben trobar dins certanei ròcas magmaticas en foncion de la composicion dau magma d’origina e dins de depaus sedimentaris (placers). Es sovent associat ambé la calcita, la flogopita ò la pargasita. Lei varietats lindas e transparentas son utilizadas coma gemmas.


text:
La Viosèna
La Viosèna, localament Viuṡèna[1] (Viozene en italian) es un vilatge d'Occitània ont se parla l'occitan roiasc (occitan de transicion vèrs lo ligur), dins la Val de Ròia e dins las Valadas Occitanas. Administrativament es dins la comuna d'Ormea (majoritàriament non occitana), dins la província de Coni e dins la region de Piemont.
A aperaquí 43 abitants[2].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Elisa Nicoli, "Viozene - Viuṡèna", I paesi del Brigasco, Sit Chambra d'Oc
- ↑ Ficha d’Ormea sul sit "Comuni e città".


text:
30/05/2011
Es atal que vivon los òmes ?
L'escasença de tornar escotar aquela cançon meravilhosa de Léo Ferré sus de paraulas de Louis Aragon, cantada aquí pel gentissime Lavilliers, lo jorn que m'offrissi un libre de fotografias de las edicions du Chêne, libre batejat "Est-ce ainsi que les hommes vivent ?". Ma bibliotèca n'es tota urosa.
27/05/2011
Fòra temps
Ai un amic que ven de crompar un ostal que degús i a pas viscut dempuèi 1930. Un film i se poiriá virar, lo decòr es prèste.
Mai de 2011
• Òsca al prumièr títol de Mélanie Laurent, cantaira, que vene d'ausir.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres lo deputat Patrick Roy.
• Òsca als Indians que vòlon pas de l'EPR d'Areva.
• Òsca a la còla de Reporters sans frontières qu'es anada escampar d'encra contra las parets de l'ambassada de Siria a París : "Es l'encra que deu rajar, pas lo sang !”
• Vergonha a l'idèia de lei del Talion ("justiça es facha") dins la mòrt de Ben Laden, amai s'òm pòt èsser urós de saupre qu'aquela poiridura farà pas pus de mal a degús.
• Vergonha als 500 jorns d'embarrament d'Hervé Ghesquière e Stéphane Taponier en Afganistan.
• Vergonha a Richard Gasquet qu'auriá pres un coach per se despartir de son accent de Besièrs.
• Òsca als Espanhòls que s'acampan cada ser sus una plaça de Madrid per demandar una vida melhora.
• Òsca a l'arrestacion de Ratko Mladic (Srebrenica, 1995, 8000 mòrts), 16 ans de fugida.
• Vergonha Bachar el Assad (Siria) e Ali Abdullah Saleh (Iemen) que contunhan de chaplar lor pòble e Vergonha a Kadhafi qu'es encara en plaça.
• Òsca a l'Alemanha que sortirà del nucleari tre 2022 e qu'aurà pas que tres centralas tre 2012.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Michel Boujut (cinéma, cinemas).
25/05/2011
Art ruspèstre
23/05/2011
19/05/2011
15/05/2011
Al secors !
Lo Larzac al festenal
14/05/2011
L'Euròpa me fa mal…
12/05/2011
Soi dins Pèir de Garròs (sègle XVI)
« A prene la causa damnada
De nòstra lenga mespresada, (…)
Mès au luòc de lanças ponchudas,
Armem-nos de plumas agudas. »
08/05/2011
Una bibliotèca es una cambra d'amics
06/05/2011
04/05/2011
Bea... bah...
Bah... Òc, bah...
Assage de parlar d'actualitat sus aquel blòg e me cal ben parlar d'aquò tanben. Tres causas :
Prumièirament, quand Joan-Paul II èra papa (e aquò durèt un briu !), mai d'un còp me soi encanissada contra el, especialament sul sicut de la contracepcion. De mon vejaire, sos discorses èran luènh de los que se podián esperar d'un sant òme, al contrari mai d'un còp.
Segondament, sa beatificacion es estada facha dins tant pauc de temps qu'aquò li balha un costat "people-télé-réalité" un pauc en desfasament amb lo costat espiritual d'una religion. Aquò fa coma se la religion catolica en crisi voliá tirar lo mai possible sul fial de la popularitat d'aquel òme (cal dire qu'un papa que fa d'esquí, s'èra pas vist gaire de davant...). Aviá sai que mai de carisme que los autres, çò que vòl pas dire que contava de causas mai interessentas que los autres.
Tresenament, soi pas brica badaira e, veire tant de monde lo prumièr de mai a Roma per un òme, aquò me fa bravament paur, a ieu.
D'esperar la sason II : la canonizacion.
02/05/2011
Inscription à : Articles (Atom)


text:
ANAM MANJAR
Anam manjar au barri
Anam manjar ensem
anam manjar au barri
puèi après veirem ben
On va manger au quartier
On va manger ensemble
Puis après on verra bien.
On va manger au quartier
On va manger
manger au quartier
on va manger
et boire du vin!
On va manger au quartier
on va manger ensemble
on va manger au quartier
puis après on verra bien.
I a lot un fum de monde
de taulas d'en partot
las taulas son redondas
i a un pracàs a chaque bout
et popur faire la fête
tu as pas besoin de ous
de tamanr'a séte
et jusqu'à montpeyroux
y a beaucoup de monde
des tables de partout
les tables sont rondes
y a un fracas a chaque bout
Mauresca Fracas Dub
data de naissença:1998
lei cançons son poeticas e cantadas en provençau
lo grop es Montpellièrain e cantas en Provençau
Lo disc:FRANCAMENT
Lo nom d'una cançon en Provençau dei Maurescas: anam manjar
La musica que m'agrada dins la vida es la pop perque es ben
La cançon qu'aprefère es anam manjar perque es cantada en provençau
Ma cantaira preferida (mon grop ò mon cantaire preferits) es christophe mae perque es bèu et canta ben
e vos votre cantaira preferida es? laissatz vòstrei comentaris
VAQUE Marine 4°4


text:
Dimars, 1 d'agost de 2017, 03h00 Espòrt
Los Blaus demòran campions del Mond de XIII-cadieral
© FFR13
La victòria, aquò fa de ben, sustot al cap d’una partida sarrada que ne cal esperar la resulta fins a la darrièra segonda. E aquò foguèt lo cas aqueste divendres de ser al Pargue de las exposicions de Perpinhan.
XIII-cadieral: los Blaus sèrvan la copa mondiala al cap de l’angoissa
En quart de finala, los italians creèron la suspresa en batent Galas (78-36), mas en mièja finala poguèron pas res contra França: 98-6.
Anglatèrra passèt sens problèma l’obstacle australian: 78-36.
Divendres, mai de 2 500 espectators se trapèron al Pargue de las Exposicions de Perpinhan, transformat en sala d’espòrts. Dins lo primièr temps, los angleses se mostrèron los mai actius fàcia a de Blaus un pauc entrepreses. Los angleses menèron 10-0, mas un ensag dins la darrièra minuta permetèt als Pols d’egalizar just abans la pausa.
A la represa, los angleses agantèron los Blaus (bon, se pòt pas dire a freg, vist la calor dins la sala), e marquèron dos ensages per menar 22-10. Lo capitani blanc James Brown se mostrava inagantable. Los Blaus tornavan a nautor dels angleses e prenián pel primièr còp de la partida l’avantage 26-22 a la 55a minuta. Mas los angleses replicavan e tornavan passar davant a dètz minutas de la fin: 34-26. Nicolau Clausèls raprochava los Pols a la 72a minuta (32-34, amb una transformacion de Torrés), abans de faire capvirar la partida a tres minutas del tèrme: sus un cinquen tengut, preniá l’opcion la mai improbabla: traucar al còr de la defensa anglesa, un còp de ren, una man que pòt pas arrancar la correja: ensag al pè dels pals, transformacion del capitani Torrés, doas minutas a defendre e la còrna que saluda lo succès dels Blaus: 38-34! Un grand espet de jòia! La Copa demòra al país!
XIII de França: estagi al Barcarès
En vista de la Copa del Mond, l’enquadrament del XIII de França organizèt dimècres 26 e dijòus 27 un recampament de dos jorns dels 32 preseleccionats al Barcarès. A l’òrdre del jorn: la coesion del grop amb, mai que mai, d’activitats aqüaticas e un pauc de vidèo. Novèl recampament previst a la fin d’agost. La lista definitiva dels seleccionats serà balhada a la mitat de setembre. Un rescontre amical contra Jamaïca, lo 13 d’octobre a Perpinhan, precedirà l’envòl per Austràlia.
Hull FC vòl gardar la Cup
La finala de la Cup se debanarà lo dissabte 26 d’agost a Wembley. Hull FC ensajarà de gardar lo trofèu aprèp aver eliminat sens contèsta possibla Leeds aqueste dissabte sus la pelena de Doncaster: 43-24, en marcant 7 ensages transformats e un tombat per faire bona mesura.
Dimenge, a Warrington, la partida foguèt mai sarrada. Al cap d’un quart d’ora, Wigan menava 12-0 mas a la pausa, Salford aviá fait mai que son retard: 14-12 pels Diables roges. Dins lo segond temps, Wigan egalizèt sus penalitat. A l’ora de jòc, un còp de pè de recentratge de l’alièr Burgess balhava l’avantatge a Wigan que Sam Tomkins confirmava per un tombat. Lo darrièr ensag transformat sus la còrna (27-14) mandava pel 31n còp Wigan en finala de la Cup.
Los campionats reprenon
Los Dragons se trapan dins la competicion del 8 del Mitan que recampa los darrièrs 4 de Superliga e los primièrs 4 del Championship. En jòc: quatre plaças en Superliga per la sason venenta.
Los Dragons catalans començaràn aquesta novèla competicion amb la recepcion de Londres aqueste dissabte 5 d’agost (18h, Brutus). Sus lor estadi, reçaupràn puèi: Leigh (19 d’agost), Featherstone (9 de setembre) e Widnes (23 de setembre). Aniràn a Warrington (12 d’agost), Halifax (10 de setembre) e Hull KR (17 de setembre).
En Superliga, las 8 formacions qualificadas gardan los punts de la primièra fasa. Castleford reçauprà St Helens dijòus. Seguiràn: Huddersfield-Wakefield, Hull-FC/Salford e Leeds-Wigan divendres.
Tolosa disputa lo Bloquièr que recampa las formacions classadas de la cinquena a la dotzena plaça de la primièra fasa del Championship. Los darrièrs 2 davalaràn en League One. Coma las esquipas gardan los punts aquerits, Tolosa a pas cap de lagui de se faire per demorar en Championship que 4 formacions ja los pòdon pas ragantar! Dimenge, aniràn rescontrar lo darrièr: Bradford.
NRL: la Tempèsta mena lo bal
En Austràlia, la Tempèsta de Melbourne domina las Aglas de Manly: 40-6. Los segonds, los Poletons, baton los Bròncos: 22-16.
Alan Roch
Un agach abracat que manca jamai d'esser ponchur e d'actualitat e totjorn sens omissions subre totas las veshigas que l'om pot tocar sus los prats. Merces plan


text:
Hatten
Hatten en alemannisch (Hatten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hatten Marca lo començament del En mai de-Bòsc en lo nòrd del Bas-Rhin, a la lisière nòrd del bòsc de Haguenau. La municipalitat e mai se situada en la plana de Alsace a un relief de tipe collinaire.
Hatten marque le début de l'Outre-Forêt dans le nord du Bas-Rhin, à la lisière nord de la forêt de Haguenau. La commune bien que située dans la plaine d'Alsace a un relief de type collinaire.


text:
29/08/11
Gr 77
Erau (34) Aude (11)
Trauchada actuala : Blaia-Liborna
"Las dròllas dei Lonzac l'an large e l'an long
L'an large e l'an long las dròllas de la montanha…"
Borréia de chas nos, jogada au violon per Leon Peirat de Sent Salvador (19)
Vese per lo prumier cop de las vinhas aigadas au goton per goton (avem ben un eschaufadis qu'arriba). D'un costat de la rota, los jòunes plants son eisserbats a la trancha e de l'autre costat asaigats de pesticidas (I beg your pardon : "Produchs fitòsanitaris") dins la sega dau formatge de las vachas antibioticadas mai lo vin qu'es bon per la santat, çò ditz.
Lo lavador d'Asilhanet es en eschalier : de janoelhs sus lo d'en bas per petelar lo linçòu saulhat puei de mai en mai naut per achabar d'eissurir lo mai pròpe. An ben rason de los conservar ; aquò pòt servir un jorn avenidor de manca d'energia…
Fijas culhidas ben maduras e segur tastadas, lo pè ! Mas las olivas verdas sus l'aubre son amaras e coma se disiá lo meu paire, los estrangiers toristas pensavan que l'i aviá daus oliviers per las olivas verdas e d'autres per las negras (quò es pas completament faus ; afar de varietats).
Lo brave canau de las doas mars es un pauc monoton, mas força plasent per marendar a l'ombra, a la broa de l'aiga.
Aquí, trauche Lonzac (Olonzac) qu'en Corresa avem Lo Lonzac e sas filhas famosas. Tot en arribar a Lonzac, pense que Lo Lonzac era lo país dau Grand de la Martina de Lille, filha dau Delord (De l'òrt) ben conegut e mentor d'un jove enarque a la debuta, vengut president fai gaire, après un corresian de mai, Chirac. Se'n carrem ben en Corresa.
Passe a La Retòrta sus una mòda d'esclausadis en peira , un eschampador per regular l'aiga dau canau. La retòrta es lo plais torsat defensiu qu'en lemosin es tanben una corona de pan torçuda.
Tot doçetament, me'n vene de la Montanha Centrala vers las Pireneus, lai-lonh…
Ivon
Camping "La Pineda" a Lesinhan


text:
Lei banastas païsanas an definitivament plantat cavilha
au nòstre, qu’apròchan lei dètz mila sòcis en Provença. Lo movament qu’aviá endraiat un païsan d’Oliulas, Daniel Vuillon, en 1999-2000, es pasmens pas lo solet mejan de far viure « l’agricultura païsana ».
Ne’n testimonian leis especiariás païsanas que florisson un pauc de’n pertot. Associativas, ne’n son que mai duradissas, bòrd que son sostengudas pèr un movament populari.
A-z-Ais, dissabte, L’Epicerie du Coing (« L’especiariá dau codonh
», aquò auriá pas la mema sabor !) festejava sa premiera annada. « Siam naissuts d’una associacien ecologista estudianta »
que rementa Nadege, una deis espicieras. De fiu en cordura
, leis estudiants se dison que, de la paraula fau passar ais acciens. E lei vaquí a nosar lo faudiu
e a pesar lei tartiflas
.
An agut de mau pèr trobar un fons de comerci, mai finalament an poscut durbir l’afaire dins un locau pròche de la ZUP d’Encanhana, onte desplegan ara tota la tiera dei carchòfas,
caulets, cebas,
raiçfòrts
, pomas e autrei pastenargas
, entre iògorts de cabras e saussissòts biòs.


text:
116-Plumalhon
Gernika
bombardament aerian deu 26 d’abriu de 1937
ceremonia dab maires de vilas bombardadas : Hiroshima, Coventry (Gran Bretanha)
La guèrra civila d’Espanha
los republicans contra los nacionalistas de Franco dab l’ajuda de Mussolini e Hitler
lo casso de Gernika : senhors e reis vienen jurar de respectar las libertats e las leis deus bascos.
article deu jornalista britanic George Steer
tablèu deu pintre Picasso expausat a Madrid
Camions suu trin
com redusir lo transpôrt de las mercanderias per la rota
la rota-rotlaira, per estauviar energia entre Perpinhan e Luxemborg
installacions especificas : airau de cargament de camions, vagons especiaus
Bernat pescaire
imatges
familha deus camalongs
predas : graulhas, murguetas
mitan naturau : arribèras deus arrius, paluds, clôts d’aiga
fica de Viquipèdia en catalan
mitan naturau deu Bages, siti en catalan
fotos
lo viatge deu bernat pescaire


text:
Khanat de l'Òrda d'Aur
Lo Khanat de l'Òrda d'Aur existiguèt sus lei regions orientalas de l'Empèri mongòl de la mitat dau sègle XIII au començament dau sègle XVI. Sa capitala Saraï foguèt bastida en 1243 e lei Khans de l'Òrda venguèron rapidàment musulmans. L'unitat dau territòri foguèt menaçada tre leis annadas 1280 per l'autonòmia fòrta dei tribús diferentas e lo poder dei Khans foguèt demenit, especialament a respèct deis autoritats militaras. Puei, entre 1360 e 1380, lo Khanat conoguèt una crisi politica grèva (14 khans en 20 ans) que foguèt aprofichada per lei Rus per venir independents (1371-1370). Après aquela revirada, un assai de restauracion de la poissança se debanèt durant lo rèine de Tokhtamych que foguèt finalament vencut per Tamburlan entre 1392 e 1395. A partir de 1430, lo Khanat acomencèt de se devesar en estats independents e sei vassaus refusèron pauc a pauc de pagar lo tribut. Per exemple, en 1475, lo Khanat de Crimèa venguèt un protectorat de l'Empèri Otoman e en 1480, lei Rus prenguèron Moscó. Reduch au plan de la Volga, lo Khanat de l'Òrda d'Aur foguèt finalament destruch en 1502 per lei tropas dau Khanat de Crimèa e son darrier sobeiran moriguèt en 1516.


text:
Un eveniment a venir a l'entorn de l'espéranto dins Òlt :
En genièr de 2013, l'associacion Esperanto-Miègjorn-Pirenèus lançèt "la formacion Lernu!", un cors de 6 meses en partida a distància per Internet, ambe 4 regropaments previstes.
Aquesta formacion s'adreiça justament a las personas isoladas que an pas forçadament de corses a proximitat o que an constrenchas d'oraris.
- Ne saber mai
Informacions :
Christophe : 06 31 80 40 07 ou ch.chazarein@esperanto-midipyrenees.org
I podètz trobar una laissa de libres e de metòdas en esperanto a la libratèca Le Droit à la Paresse, 68, carrièra Saint James a Caors.
Oraris :


text:
Objectius de la formacion :
- Validar un projècte professional en coheréncia amb las potencialitats dels publics e en ligam amb las realitats del mercat del trabalh
- Securizar los trajèctes dels publics : de l’emergéncia d’un projècte professional fins a l’accès dels publics confiats a las formacions pre-qualificantas (CAP MESTIÈRS)
Public tocat :
Demandaire d’emplec inscrich a Pòl Emplec, sortit del sistèma escolar dempuèi mai de 6 meses e amb un nivèl IV, al mai, de formacion, orientat per una de las estructuras d’Acuèlh d’Informacion e dOrientacion abilitadas per la Region Lengadòc-Rosselhon
Programa
- Remesa a nivèl dels sabers de basa (compétencias-claus),
- Ajuda a lacquisicion dels sabers e saber-èsser e specifics al mestièr visat per l’estagiari.
Volum orari mejan / estagiari : 140 oras
Validacion
- Atestacion de competéncias-claus aquesidas
- Mesa en situacion professionala, analisi de las practicas e aptituds a lemplec
Dispositiu mes en plaça amb la Region Lengadòc-Rosselhon amb de gropaments differénts dorganismes de formacion.
Remarca : Le CFPO intervenen pas dins las fasas inicialas de posicionament dels estagiaris e del diagnostic (competéncias dels organismes referents de cada gropament). Pasmens lo CFPO ses positionat suls mestièrs de lacuèlh toristic e de lanimacion


text:
Villes et mairies du District de Sissach (76)
Liste des communes
Sissach
Ville de Sissach, localité de la Suisse de 5 700 habitants.
La mairie de Sissach a une adresse e-mail et un site Internet.
Gelterkinden
Ville de Gelterkinden, localité de la Suisse de 5 500 habitants.
La mairie de Gelterkinden a une adresse e-mail et un site Internet.
Zunzgen
Ville de Zunzgen, localité de la Suisse de 2 500 habitants.
La mairie de Zunzgen a une adresse e-mail et un site Internet.
Ormalingen
Village d'Ormalingen, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie d'Ormalingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Itingen
Village d'Itingen, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie d'Itingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Läufelfingen
Village de Läufelfingen, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Läufelfingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Thürnen
Village de Thürnen, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Thürnen a une adresse e-mail et un site Internet.
Buus
Village de Buus, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Buus a une adresse e-mail et un site Internet.
Maisprach
Village de Maisprach, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Maisprach a une adresse e-mail et un site Internet.
Tenniken
Village de Tenniken, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Tenniken a une adresse e-mail et un site Internet.
Tecknau
Village de Tecknau, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Tecknau a une adresse e-mail et un site Internet.
Rünenberg
Village de Rünenberg, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rünenberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Böckten
Village de Böckten, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Böckten a une adresse e-mail et un site Internet.
Rothenfluh
Village de Rothenfluh, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rothenfluh a une adresse e-mail et un site Internet.
Buckten
Village de Buckten, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Buckten a une adresse e-mail et un site Internet.
Wenslingen
Village de Wenslingen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Wenslingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wintersingen
Village de Wintersingen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Wintersingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Rickenbach
Village de Rickenbach, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rickenbach a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
-582
Aquesta pagina concernís l'an -582 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
En Palestina, somission dei reiaumes de Moab e d'Ammon en revòuta còntra la dominacion babiloniana dempuei lo començament deis annadas 580 avC. Tir demorèt lo darrier centre de resisténcia ai Babilonians dins la region e capitèt de resistir fins a 572 avC.


text:
PSC, prumèra fòrça en Bossòst, Les, Canejan e Es Bòrdes
En Aran se place en dusau lòc contra era tendéncia catalana enes eleccions europèes
Era candidatura deth Partit dels Socialistes de Catalunya (PSC-PSOE) entàs eleccions europèes a artenhut eth prumèr lòc enes municipis aranesi de Bossòst (27,01%), Les (28,87%), Canejan (31,57%) e Es Bòrdes (18,47%). Era comission permanenta d’Unitat d’Aran a destacat aguesti resultats pr’amor que son des pògui municipis en qué eth PSC a podut mantier era prumèra plaça en ensem de Catalonha. En Aran, se place en dusau lòc damb eth 21,07%, tanben en contra dera tendéncia generau catalana. UA considère de besonh rehèr un projècte progressista integrador coma ua alternativa as majories actuaus de govèrn.


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era societat occitana. Es planes multilingües sus era societat occitana, son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb societat occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
categories 2
sitis 3
CAOC
Cercle d'Agermanament Occitano Català.
Institut Occitan (InOc)
Operator regionau au servici de las comunas, deus establiments publics, deus departaments e de la region Aquitània, dedicada a la promocion e au desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas. Servicis, botiga, actualitats.
Pare Nòste en aranés
Eth Pare Nòste en lenga aranesa.
Aguesta categoria en autes lengues: 88
Darrera actualitzacion:Juriòl 21, 2015 at 6:24:10 UTC
Societat
Espòrts
All Languages
Arts e cultura
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser
Referéncia
Regionau


text: Que i agón personas, occitanistas o non, tà declarar que trobavan inutile e ridicule que i agossen anoncis en occitan dens lo metro tolosan. Ne'n soi pas bric. Jo que pensi completament lo contrari: l'occitan qu'a publicitat de besonh. Qu'ei utile en particular los neo-tolosans que sàpian a qué s'assembla la lengua pròpia deu lòc. Dilhèu qu'aquò los miarà tà s'i interessar. Qu'ei un patrimòni de la vila e de la region, n'i a nada bona arrason tà escóner l'occitan tolosan a Tolosa. E pas sonque la lengua escriuta, dab la soa grafia drin confidenciau. La lengua qu'a de hè's audibla. Hèr-la sentir qu'ei ua bona causa. Qu'ei contribuir a hèr-la víver. Tolosa n'a pas d'aver vergonha de la soa lengua mondina.


text:
La rubrica d’informacions del 23/09/2016 del NPLD
Lo NPLD (malhum de promocion de la diversitat lingüistica), que l’IEO n’es membre, nos presenta diferents rendetz-vos e accions avenidors per afortir la riquesa lingüistica d’Euròpa.
- Lo primièr ministre del País de Gallas (Reiaume Unit) e ministre de la lenga galés anoncièt lo lançament d’una campanha per aumentar lo nombre de locutors galés a 1 milion per 2050. Una consultacion es tanben facha per reculhir las proposicions localas et serà publicada en març de 2017.
Per en saber mai, clicatz aicí.
- Lo govèrnament de Valéncia a publicat un novèl plan d’educacion multilingüa que integra dins son sistèma d’educacion obligatòri (al defòra de l’estudi facultativa d’autres lengas) lo catalan, l’espanhòl e l’anglés. Aqueste novèl modèl escolar serà operacional tre 2017.
Per conéisser aquesta decision, clicatz aicí.
- Cossí gerissèm la transformacion del monolingüisme fàcia a las societats multilingüas ? Cossí podèm assegurar l’egal tractament de las lengas dins un territòri ? Totas aquestas questions seràn abordadas al moment de la Jornada dels debats sus lo multilingüisme, organizada per l’universitat Pompeu Fabra, lo Conselh de las lengas europèa e l’Institut d’estudis catalanas los 10 e 11 novembre de 2016 a Barcelona (Espanha).
Per esser informat sus aqueste eveniment, clicatz aicí.
- Lo Projècte numeric sus la diversitat lingüistica (DLDP) enquesta sus las minoritats lingüisticas europèas per mai conéisser lors besonhs e lors dificultats.
Per mai conéisser aqueste projècte, clicatz aicí.
- Reagir dins una autra lenga que siá melhora las nòstras reaccions immediatas. Segon las observacions de l’expèrt sus lo bilingüisme Albèrt Costa recentament publicadas, quand parlam una lenga estrangièra, demenissèm nos reaccions emocionalas e aumentam nos causidas racionals.
Per legir aqueste article, clicatz aicí.


text:
07/05/2016
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que la convidada de l'emission de diumenc 8 de mai a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera:
Joan-Claudi Dugros, per parlar de « Contes populars de Perigòrd », libre bilingüe de contes collectats per Claude Seignolle revirats en occitan per Joan-Claudi Dugros.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
09:37 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
15/08/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 21
I a una brava discutida que se’n sec. Lo professor es per ‘nar directament a la poliça e far perquisicionar quela maison. Quo es mau coneitre Caüsac. D’en prumier, avem pas pro elements per lançar una enquesta, segond, Gaëtan a totjorn aimat ‘nar a la riba de las chausas e liurar los copables punhs e pès ligats. Quo es plan brave, quò-qui, mas los que van a la riba de las chausas, en principe, quo es Franciscò e io, io subretot, que questa nuech, va escambalar muralhas, teuladas, se raletar per quauque calustron, se panturlar dins-t- una maison ente se pòt rencontrar dau monde a chaque cuenh de corredor. E quò manca pas. Lo det guinhaire de Caüsac me tuca en plen parpalh, Julian, rentraras veire quí dedins çò que se passa, nautres montarem la garda. E quo es entau que, a doas oras de la nuech, quante lo monde oneste deurián durmir, una fina siloeta vestida de negre, emb nonmàs una museta a l’espanla, laissa la lonja veitura negra a cent metres, se fond dins l’ombra de las muralhas, archela la nauta grilha barrada e se laissa tombar dins lo parc. Un còp dedins, prene mon temps. Pas de chen, quo es desjà quauquaren. Espie la sarralha dau portau de prep. Ai bien fait de pas i trifonhar de defòra. Un fiau ne’n part, cort au long d’un barreu, clonca dins lo sable de l’aleia e deu ‘nar far trundir quauqua eschinleta dins la maison o benleu pieg, directament au comissariat. Quo sembla dau vielh materiau, pas dau genre a s’esbramelar quante copas lo fiau. Crau, un còp de pinces. Ren. Pòde i anar. Ara, lo portau s’esbadalha discretament, per siervir de surtida de secors, per cas que faudriá fugir redde, o per pemetre aus secors de ribar a la lesta, un sap jamai çò que pòt ‘ribar dins queu genre d’expedicion. Un pitit geste de la man a Franciscò que s’es renconhat a l’acialat d’un platanas en faciá dau portau que vene de drubir. Traversada silenciosa dau parc. Quauques calustrons que deven drubir sus un jos-sòl ne laissarián pas passar una engrinsòla, la pòrta d’entrada, pas la pena d’i pensar, totas las fenestras daus dos niveus barradas de contrevents. Mon paubre Julian, i a pus nonmàs s’escupir dins las mans e s’atacar a l’archelada jurcinc’ a teulada. Quo es partit. Las belas peiras e los regots son pariers coma de las marchas e en doas minutas, sei sus las ardesas de la teulada. D’avesat, i a totjorn un calustron que badalha pro per laissar passar quauqu’un de pita corporença, lo monde se mesfián pas de las teuladas. Mas aqui, ren. Pas ‘na quita pita drubertura. Enfin per lo moment. De la museta suerte ventosa e diamant, e un chen sietat que me tend los braç, si pòde entau dire, se laissa decopar en silenci una brava redondela. Una man gantada tarda pas a trobar lo luquet. Quo i es, sei dins la plaça.( de segre)
Joan Ganhaire
11:18 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
07/08/2017
Los dos auvernhats, collectat per Claude Seignolle, revirat per Joan-Claudi Dugros
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « Les deux auvergnats», collecté à Saint-Martin de Gurson par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd », livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un còp era dos frairs auvernhats que se’n tornavan d’una vòta vesina. Tres quilometres avant de ‘ribar chas ilhs, passeren davant un perier charjat de bravas peras.
Se disseren : « De ser, vendrem las minjar au clar de luna. »
‘Ribats chas ilhs, espereren la nuech e torneren au perier.
Lo pus leste montet sus l’aubre e faguet passar las fruchas a son frair puei las lancet leu per terra.
Lo que era demorat per terra ‘restava pas de minjar. Mas quò fasiá tan negre qu’a un moment, en plaça de ‘massar una pera, ‘masset un grapaud e lo brifet(1). Tanleu, se botet a s’esbraceiar(2) :
– Viech d’ase ! E ! lo fraire ! En queste país los perons pòrtan pautas ?
– Nani, pòrtan que coá.
– Òu ! lo fraire ! lo fraire ! me’n vau, lo fraire !
Lo que era sus l’aubre davalet, mas l’autre s’era desjà traïnat morent a la maison.
(A queu moment, quò es nonmàs eu que parla :)
– Tres jorns per la palha, tres jorns per lo fen.
– L’ai trobat crebat coma un chin.
– Me’n vau trobar monsur lo Curet per l’enterrar.
– Monsur lo Curet me damanda un franc per l’enterrar.
– Vau lo querre lo fraire ; lo veiquí.
– Es crebat coma un chin, put coma un boc.
– Si voletz pas l’enterrar, minjatz-lo !
Contat per lo paubre Daugerias, de Sent Martin de Gurçon (Dordonha).
Vocabulari : Brifar= dévorer, s'esbraceiar= gesticuler
15:19 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 20
Quò començava de romar dins la veitura, vitras levadas, chaufatge a fons, Juliá que se tortilhava sens ausar demandar una alta pissadoira, e l’autre, tindat coma fiau d’arceu, espionant la meitat de Vilafrancha que semblava queu matin lai justament privat de tota envolada musicala. Quante quò comença de ropiar, generalament, quo es Franciscò que prend lo risque. Un còp de frein brutau davant la terrassa d’un cafe, un garatge acrobatic, tot lo monde davala. Gaëtan a beu badar que queste còp, som bons per tornar trobar la racalha que nos en a surtit dins sa subrebela grandor d’arma, que podem nar querre un autre patron que siá tan generós coma la valetalha, que nos dòna pas quinze jorns ‘vancès d’estre tornats en gàbia o d’ocupar quauqua tireta refrigeranta. Lo còp d’uelh e de babinhon de Franciscò, l’evidenta complicitat daus ocupaires de la veitura que son desjà a l’interior dau cafe lo fan s’apasimar, mas demòra potinhat tot emborrassonat de sa dobla pelinga e de son triple bòrd de còu a bonhar dins la comassa de la lonja veitura negra. Hofnagel es un brave tipe. Pendent que disnem d’una meschanta pizza, pòrta a son ancian malaude una bòla de té bruslant, que Caüsac accepta sens romar, que a nautres, z’auriá fotut per lo morre, mai si ne’n crebava d’énvia. E la chercha tòrna començar. Vira que te vire, lo diable te vire, avem seguit tota la lista, es presque nuech, e l’expedicion se’n vai bra’ment fanit . E veiqui lo miracle. Dins un barri un pauc fier de Vilafrancha, longtemps ‘vancès que los auvidors de Caüsac aián captat quauquaren, veiqui nòstre Gaspard que s’esgenicla, que s’esbraceia, que eschapa a Juliá per se conhar lo nas a la vitra. Tusta dau plat de las mans sus la vitra barrada coma si lo fuòc l’esmanciava. Laidonc, nonmàs, una musica plan coneguda emplit los auvidors de Gaëtan e sabronda dins la veitura. Pas de dobte, quelas percussions lancinantas, acompanhadas daus vironzeus de cent instruments de vent, cent còps tornadas dire, de mai en mai fòrt, parier come lo cortegi de quauqua reina orientala que s’aprueimariá sus sos elefants, quo es lo Bòlerò de Ravel. D’avesat, quante Caüsac estufla queu chause, quo es signe d’exasperacion, que ne’n a son fai, son confle, e que es preste a espetar dins una de quelas coleras que fan una partida de sa plasénteia. Mas, quí, se ufla coma ‘na petairòla, son ideia es estada bona… La maison que laissa rajar quela musica es una brava maison borgesa, de dos niveus, teulada ardesada, aleia de sable fin e tot e tot, au mitan d’un parc de cedres de vint metres de naut.
Dau temps que passem davant, l’espie bien coma faut, que sabe çò que nos espera, questa nuech, Franciscò e io. Aurà, Gaspard, jostengut per Hofnagel, fai petar las dents e los uelhs lusents coma jamai pus, montra dau det la nauta grilha que s’eslunha dins l’eizilament silenciós de la lonja veitura negra. Quo es ben d’aqui, que s’es eschapat i a aurà dos mes, es quo es segurament d’aqui qu’es surtit l’òrdre de lo tuar.( de segre)
Joan Ganhaire


text:
Trabalh salariat
Lo trabalh salariat o salariat es un biais de remuneracion del trabalh que repausa sus l'escambi mercand d’una prestacion de servici per una persona, tanben nomenat lo salariat, contra una remuneracion regulara (salari) e jos ligam de subordinacion juridica amb un emplegaire mejans un contracte de trabalh.
L'emplegaire pòt èsser un individú o un collectiu (entrepresa o Estat).
L'existéncia d'un ligam de subordinacion juridica es un critèri determinant del salariat. S'agís aquí d'una question de fach e non de forma. Per exemple, se pòt donc èsser pas salariat malgrat un contracte de trabalh signat e/o la recepcion d'un fuèlh de paga, o al contrari èsser salariat malgrat l'abséncia de tot contracte de trabalh escrich. L'emplec e los mejans de produccion apartenent totalament e juridicament a l'emplegaire.
Somari
Istòria del salariat[modificar | modificar la font]
Segon l'economista Philippe Villemus, "pasmens se fòrça ancian dins l'istòria del trabalh de l'òme, le salariat en realitat se desvelopèt sonque a partir de la fin del sègle XVIII, amb la naissença del capitalisme industrial"[1]. Es lo déclin de la feudalitat, a partir del sègle XV, que permetèt als òmes de començar a poder dispausar de la lor fòrça de trabalh e la "metre al servici" d'autres capitals.
Lo salariat dins la teoria economica[modificar | modificar la font]
Analisi marxista[modificar | modificar la font]
Segon Karl Marx, lo salariat es al còr del sistèma d'espleitacion capitalista que lo salariat - reduch a una fòrça de trabalh marcandizada (trabalh vivent) - es somés a la dictatura de l'entrepresa e del capital (trabalh mòrt) sens poder decidir de l'usatge de la maivalença creada per son trabalh. Una partida de la riquesa que creèt es pas tornada al salariat, es aquela partida que permet l'existéncia d'un benefici per l'emplegaire.
Aquela reflexion se basa sus la teoria de la valor-trabalh que supausa que lo capital a pas de valor dins un procediment de creacion de riquesa.
Analisi liberal[modificar | modificar la font]
Dins una economia de mercat, la persona salariada es un subjècte de drech. Dins una perspectiva liberala, l'individú es vist coma legitim per decidir per el meteis de quin biais collaborar, passar contracte, o trabalhar amb altrú. Es somés a las eventualas leis de son govèrn, de convencions/acòrds intèrnes de l'entrepresa e de las convencions collectivas negociadas entre l'emplegaire e los salariats. Aparten a una branca d'activitat que pòt aver de convencions interentrepresas. Son salari, impausat o negociat, es determinat al respèctes entre l'ofèrta e la demanda per sas competéncias sus un mercat del trabalh. Lo salari es en rapòrt dirècte amb la valor del servici tornat en escambi del biais que l'estima lo mercat dels emplegaires.
Lo salariat loga son trabalh a son emplegaire, e transforma un cèrt nombre de produchs, que lo drech de proprietat aparten a l'entrepreneire (a l'accionari, en realitat). L'emplegaire es pagat per aquel servici, sens importància que l'objècte qu'a transformat siá vendut o non. Al contrari, l'emplegaire crompa lo trabalh de l'emplegat, e la transformacion dels objèctes qu'a permés, sens saber s'aquel objècte que tenon la proprietat, serà vendut. En clar, l'emplegat a un salari avançat sus la venta (se per escasença se realiza), e l'emplegaire paria sus una possible venta futura de l'objècte/servici qu'en ten proprietat. Çò que se traduch per una presa de risc per l'emplegaire que lo salariat ne pren pas. Se dich que lo salariat a una preferéncia temporala pel present (que preferís vendre un servici per prene l'argent ara, puslèu que de vendre lo produch transformat dins lo futur), e l'emplegaire o l'accionari a una preferéncia temporala pel futur (que preferís crompar ara crompar un servici, per benlèu vendre l'objècte o lo servici deman).
Un emplegaire pòt recorrir a la crompa de servicis mejans lo salariat per mai d'una tòca: participar a una activitat de tòca lucrativa, de tòca filantropica (coma dins l'entreprenariat social), o encata per realizat de missions dins le mitan associatiu. Mai sovent, las organizacions cercan pas directament la creacion d'emplec mas l'utilizan per aténher lors objectius. Alara qu'es de notar que salari e benefici son essencialament distints : una organizacion fasent pas de beneficis, veire fasent de pèrdas, pòt utilizar lo salariat per respondre als sieus besonhs.
Lo salari es un prètz qu'equilibra ofèrta e demanda per un servici rendut a la marge, e lo salariat pòt èsser considerat coma un cas de transaccion marcanda coma una autra. Las foncions d'ofèrta e de demanda essent variablas e fòrça influenciadas per la subjectivitat umana, lo meteis servici rendut pòt aver de valors fòrça diferentas en diferents luòcs e diferents temps. Quitament, la raretat e la desirabilitat d'unas competéncias podent èsser fòrça diferentas, los salaris d'unes individús pòdon variar de biais important. Per exemple, los nauts dirigents d'entrepresas son pauc nombroses e fòrça demandats: lors salaris auràn donc tendéncia a aumentar. Al contrari, las competéncias plan espandidas o de demanda feble demandarà pas de salaris fòrça naut, que l'ofèrta serà plan mai importanta que la demanda.
La concurréncia, l'importacion de la meteissa produccion, las leis - o lor abséncia - protectrises del salariat, l'estatut del govèrn (democracia o dictatura), lo bon o marrit voler dels emplegaires, los conflictes socials, la preséncia o abséncia de sindicats, etc, pòdon tanben influenciar l'ofèrta o la demanda per unes servicis, e donc los salaris de las personas que los donan. L'existéncia d'una autoritat supranacionala, l'Union Europèa per exemple, influís tanben los salaris per sas directivas e que plaça en concurréncia dirècta los emplegats de totes los païses membres. De fach lo salari depend de multiples paramètres.
Analisi anarquista[modificar | modificar la font]
Aquel analisi descriu la situacion que las personas salariadas qu'an legalament (de jure) acceptat un emplec e se son atal someses a l'autoritat de l'emplegaire, mas que, dins la practica (de facto) serián d'esclaus. L'esclavatge salariat supausa l'idèa que la causida entre trabalhar per un patron e morir de fam, constituís pas gaire una causida liura. Ten puslèu d'una alienacion, purament establida par l'òme (« de l'òme sus l'òme ») e fondada a sa basa sus una relacion d'asserviment. Es a dire, que lòga sa fòrça de trabalh, al quotidian, per subreviure.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Philippe Villemus, Le patron, le footballeur et le smicard, editions-dialogues.fr, 2011.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Philippe Villemus, Le patron, le footballeur et le smicard. Quelle est la juste valeur du travail?, editions-dialogues.fr, 2011.


text:
De part de Joan Pau Ferré, deth Ostau Comengés, que vse transmeti aquera informacion:
Eth an passat, eth autor comengés Christian Louis que publiquèc La nuit de la cathédrale, un conde fantastic que’s passa a Sent Bertran de Comenge. Que conda eras aventuras d’un gafet que ven visitar era catedrala en ame era sua classa e que s’i pèrd. Que descobrirà atau un terrible secret…
Aqueth libe naths joens, qu’interessarà tanben eths qu’an un esperit curiós, que permet de portar ua uelhicada diferenta sus eth monument mès visitat deth Comenge.
Era traduccion en occitan gascon, hèta per Joan Pau Ferrè, professor d’occitan a Aurinhac e a Sent Gaudenç, que ven d’èster publicada. Aqueth libe de 160 pajas que’s vòu atau un utís pedagogic a destinacion d’eths qu’aprenguen eth occitan, que sián petivis o granis.
Era net dera catedrala que’s pòt comandar auprès deth traductor ath prètz de 10 € (+ 2,70 € de pòrt) : Joan Pau Ferrè – Eth Bosquet – 09160 Bèthhag / Betchat (chèc ath nom deth Ostau Comengés).


text:
Mi fa peno de parla de Rougié Gensollen coumo se l’èro pas emé nàutrei. De tout biais, dins moun couar, l’es toujour.
Rescountrèri Rougié l’a bèn de tèms, dins un tèms que lou mitan prouvençalisto varés supourtavo pas gaire que de jouine mèstre d’escolo e proufessour aguèsson chausi la draio de l’óucitanisme e sa grafìo. E coumo èri un d’aquélei jouine, e bèn en tèsto, èri counsidera un pau coumo lou diable pèr leis ancian de l’AVEP. Annado setanto, annado peniblo, de garrouio e d’oustracisme, un mur de Berlin à de bouan entre nàutrei.
Quàuquei tèms après, en 1985, publiquèri lou rebat de moun travai sus lou tèste prouvençau de l’encastre toulounen, de la fin dóu siècle XVIII au mitan dóu siècle XIX, de tèste presenta e coumenta, douna en grafìo óuriginalo. Es à-n-aqueste moumen que Rougié, lou countràri d’un seitàri, mi countatè, tout diable qu’èri, pèr m’esplica qu’avié la memo toco de furna dins lei libre vièi e lei manuscri dóu tèms passa, en prouvençau d’eici. Mi faguè counouisse la revisto de l’AVEP [Association Varoise des Enseignants de Provençal], que mi l'abounèri. E maugrat nouastro diferènci de chausido grafico, coumo parlavian lou meme prouvençau, lou prouvençau d’aqui e noun uno lengo artificialo e saberudo, qualo que siegue, siguerian d’abord de coulègo, e fin finalo d’ami.
Despuei, ai toujour escambia emé Rougié, tant sus leis escri que lei biougrafìo de nouàstreis ancian. Aguèri de-longo la provo de soun grand serious, que voulié toujour verifica istouricamen ce qu’avançavo, e dounc que metié de-longo moun saché d’istourian à countribucien.
Ansin viajerian coutrìo dins un passat bèn mau counouissu, emé lou grand plasé de la descuberto, e toujour emé lou respèt pèr lou pople païsan, mestierau, oubrié d’antan que lou prouvençau èro sa lengo naturalo, e tamben emé lou respèt pèr lei tròup rare letru e saberu que l’escriguèron.
Es ansin qu’aguèri lou grand plasé de reçaupre Rougié e sa chourmo de l’AVEP pèr uno journado à La Segno.
Mai l’avié pas qu’acò. Rougié èro un republican de la bouano, fièr dóu republicanisme de nouàstreis àvi. Ansin siguè presènt tre la debuto au travai de nouastro assouciacien 1851, (que beilejàvi), engimbrado pèr prepara l’anniversàri de l’insurreicien republicano vareso de decèmbre 1851 contro lou còup d’estat de Louis Napouléon Bonaparte. E em’ éu, de bràvei coulègo de l’AVEP, coumo Lucian Maurel (qu’èro lou felen d’un insurgènt d’à-z-Aup), coumo lou pouèto Reinié Raybaud, coumo Jan Abello e bèn d’àutrei. Pèr Rougié, siguè l’óucasien de publica dins sa revisto de l’AVEP d’intervencien republicano en prouvençau de Charles Dupont, alias « Cascaioun » dins lou journau Le Démocrate du Var, en 1849-1850.
Vaqui. Ansin s'en van tant d’annado de rescouantre e de bouan travai, mounte faguerian traço.
Aro ma pensado esmóugudo va à sa gènto mouié, qu’ilustravo tant bèn seis escri.
Reinat MERLE


text:
Dinky Toys
Dinky Toys qu'ei ua marca anglesa de joguets qui avó tanben fabricas en França e qui ho pro emblematica dens l'istòria industriala deus joguets. Que vadó mei que mei vamosa peus son modèls redusits de veïculs : autos, camions per exemple.
Los purmèrs modèls qu'èran de plomb abans d'emplegar l'aliatge zamac.
La marca que conegó ua escaduda de las granas durant las annadas 1950 e 1960. Enter 1937 e 1974 los joguets Dinky Toys que hon produsits entr' autes en França e mei que mei dehens la fabrica de Bobigny. A partir de las annadas 1980 que's deishèn de prodúser passivament e la licéncia de la marca que ho successivament venuda entà tronar podúser modèls de colleccion.


text:
Eth Conselh Generau d’Aran a trauès de Torisme Val d’Aran, a liurat per tresau an consecutiu patrocinis per valor de 12.000 € as esportistes d’elèit aranesi. Tòn Cónsul, Patinador; Aymar Navarro,freerider; Ruben Casseny, ciclista e esquiaire de hons; Álex Puente, esquiaire olimpic, an estat es esportistes arreconeishudi d’aguestes ajudes. Eth Vice-sindic e conselhèr d’espòrts e…
Era conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic Anna Díaz, avalore positivaments es dades d’aucupacion, que s’an plaçat en torn ath 80% pendent era prumèra part deth pònt dera Puríssima ena Val d’Aran. Eth sindic d’Aran, Carlos Barrera, destaque que deuant ua grana afluéncia de visitants, es estructures des servicis d’emergéncies dera Val d’Aran an…
Eth Departament d’Agricultura, Ramaderia e Miei Naturau deth C.G.A., a amiat a tèrme diuèrses accions entara recuperacion deth camin ath saut de Molières e ena val de Molières, laguens eth projècte Life Limno Pirineus. Life Limno Pirineus, ei un projècte destinat ara melhora der estat de conservacion d’espècies e abitats aquatics d’interès europèu…
Eth Conselh Generau d’Aran a acuelhut era dusau jornada de trabalh entara coordinacion dera nauau etapa deth Tour de França 2016, que començarà en Vielha e finalizarà en Arcalis (Andòrra), eth pròplèu 10 de junhsèga de 2016 Ager dimèrcles, auec lòc era dusau jornada de trabalh entre era organizacion deth Tour de França e es…


text:
Revirat de l'edicion quebecquoasa de Beauchalot- Beau rivage de Beaufort 1897....Ara dispareguda e doncas tombada dins lo domani public....
Crimi e Castigament
Crimi e Castigament de Fedor Mikhaïlovitch Dostoïveski ... e son servitor Manjacostelov
Lo moment dels crimis (dos) e de la sang... brrrr
La pòrta coma lo darrièr còp badèt doçament , e torna mai dos uèlhs aguts e mesfisants se pausèron sus el del plond de l'escuritat. D'aqueste moment Raskolnikov perdèt lo sens e manquèt de tot comprometre a causa d'el.
Crenhent que la vièlha prenguèsse paur de se trobar sola ambe el , e comptant pas que la sia mina e son abòrd foguèsson capables de l'assegurar, trapèt la pòrta , e la tirèt a el, per que la vièlha s'avisèsse pas de la tampar . Ramenèt pas la pòrta de son costat, mas daissèt pas cap la punhada e la sarralha , tant que manquèt de la tirassar ela meteissa tanben , ambe la pòrta , sul pompidor. Vesent que demorava quilhada sul pas per li barrar lo passatge, marchèt drech sus ela. Espaventada , faguèt un saut en darrièr, volguèt dire quicòm, mas semblèt pas poder e lo regardèt los uèlhs grands dubèrts .
-adusissiatz , Aliona Ivanovna, entamenèt , de l'aire lo pus leugièr que se pòsca , mas la votz que li mancava èra entrecopada , tremolanta. Vos pòrti l'objècte ... Mas anem puslèu ailabàs .... cap a la lutz.
E la rebutant d'un gèste , dintrèt dins la cambra sens i èsser convidat. La vièlha correguèt darrièr , sa lenga se desliguèt.
-Mon Dius ; mas de que volètz ? Qual sètz ? De que vos cal?
-Vesèm, Aliona Ivanovna, soi una coneissença ... Raskolnikov. Tenètz , vos pòrti lo gatge que vos aviái prometut l'autra fes.
E li parèt lo gatge.
La vièlha l' anava espepissar , mas subte, se tornèt ficar los uèlhs dreches dins los uèlhs de l'intrus. Lo considerèt ambe atencion , d'un aire missant e sospechós..
Una minuta passèt , crenguèt meteis apercebre dins l'agach de la vièlha una mena de trufariá, coma se lo decelava. Sentiguèt que perdiá son mestritge , que la paur gaireben lo ganhava e que se , son mutige deviá se perlongar encara una mièja minuta , anava prendre la fugida.
-mas de qu'avètz de me fintar , coma se me coneissètz pas? Articulèt subte malament el meteis. Prenètz lo se volètz , o pas, sonque anarai m'adreiçar endacòm mai , qu'ai pas de temps a pèrdre.
Prononcièt aquestes mots sens aver soscat , coma se li agèsson escapats d'un còp.
La vièlha se ravisèt : segur que lo ton decidit del vistalhaire l'encoratjava.
-mas , mon amic, per de qué aital , tot d'un còp? Qu'es aquò? Demandèt en gaitant lo gatge.
-Un pòrta-cigarretas en argent, vesèm , ne vos parlèri l'autre còp.
Parèt la man.
-consí siatz palle ! Las vòstras mans tremolan . Sètz malaut, e?
-teni de fèbre , respondèt d'una votz saquejada... Consí pas èsser palle... Quant avèm pas de que manjar ! ajustèt ambe dificultat. Las fòrças lo quitavan torna mai. Mas la responsa semblèt vertadièra : la vièlha prenguèt lo gatge.
-De qu'es aquò? Demandèt en regardant un còp mai fixament Raskolnilov e en sospesant l'objècte dins la man.
-l'objècte... lo pòrta-cigarretas.. d'argent... Agachatz!
-Um ! òm diriá pas qu'es d'argent... Es polidament plegat.
Tot en s' esforçant de desplegar lo paqueton , s' èra aprochada de la fenèstra , del costat de la lutz (totas las fenèstras èran tampadas , malgrat l'escaumaci ), S'èra alunhada de Raskolnikov de qualques passes e li virava l'esquina.
Desbotonèt lo jargas e desgatgèt l' apiòla del nos-corredor , mas sens la retirar completament , la retenguèt sonque de la man drecha, jol vestit . Una granda flaquesa li envasiguèt los braces ; el meteis sentiá que d'un moment l'autre , s' agrepissián , e devenián pesucs coma de plomb . Aviá paur de tombar la pigassa. Un pauc mai , foguèt coma se lo cap li virava .
-E ben , diaussis, quina idèa de far un tal paquet! s' escridèt la vièlha que semblèt de se sarrar de Ralkolnikov.
Caliá pas mai trantalhar. Sortiguèt completament l' apiòla de dejós lo farjas, la brandiguèt de las doas mans , sens se rendre compte de çò que fasiá e quitament sens esfòrçs , d'un gèst maquinal, la daissèt tombat sus la clòsca. Èra cansat. Mas a pron pena l'aguèsse daissada tombar l' apiòla que las fòrças li tornèron.
Coma totjorn, la vièlha èra tèsta nuda. Sos rares pialses blancs rambalhós , semenats clar , gras e onchós coma d'ordinari , trenats en coa de rat e tenguts per un tròç de pencha , formavan un tinhon sul copet.
Lo còp portèt juste sul cap de la tèsta , a causa de la pichona talha de la victime. Dins la man contunhava de tenir lo gatge. Alara, de totas las fòrças , la tustèt una segonda fes , una tresena fes, totjorn dels revèrs de l' apia e totjorn a la punta del clòsc. La sang rajèt coma d'un gòt que l'òm voja, e lo còrs tombèt en avant sul ponde. El, se recuolèt per facilitar la casuda e se clinèt sus son visatge: èra ja mòrta . Las prunèlas dilatadas semblavan de voler sortir de las orbitas , lo front e la cara grimaçavan dins las convulsions de l'agonia.
Depausèt l' apia sul ponde, a costat de la mòrta, e se metèt sul pic de li furgar las pòchas s' esforçant de se pas tacar las mans al sang que rajava. Comencèt per la pòcha de drecha , la d'ont lo darrièr còp la vièlha avia tragut las claus . Gardava sa lucidetat d'esperit, esprovava pas mai l'estabordiment ni mai lo vertige , sonque las las mans que li tremolavan encara. Pus tard se remembrèt , qu'èra estat fòrça atentius , fòrça prudent, coma permegèt plan de pas se mascanhar... Sul pic retirèt las claus, coma èran totas reünidas en trossèl per mejan d'un sol anèl d'acièr. Tre que las aguèt en man, correguèt a la cambra. Èra un membre fòrça pichòt ont se vesiá una veirina granda emplenada d' icònas. En fàcia , contra la parèt , se trobava un grand lièch fòrça pròpre ambe una flaçada de seda doblada d' oata e facha de pèças e de bocins . Contra la tresena parèt èra la comòda. Causa estranha , a pron pena que comencèt de dintrar una de las claus d'aquel mòble, a pron pena agèt ausit lo craïnament del fèrre , qu'una mena de frenís li montèt per l'esquina. L'enveja subte li tornèt d' abandonar la besonha de se'n anar . Richonèt sus el meteis , quora subran una autra pensada angoissanta li tombèt sul cap. . Li semblèt d'un còp que la vièlha poirà plan èsser encara viva , que poirà plan se recaptar. Laissant las claus e la comòda , tornèt prèp del còrs, trapèt la destral, la brandiguèt un còp mai dessús de la tèsta de la vièlha , mas la daissèt pas tombar. Cap de dobte , la vièlha èra plan mòrta .Clinat sus ela, , coma l'estudiava de mai prèp , vegèt clarament que la clòsca èra fendasclada , e la calòta leugièrament torçuda. Aguèt l'enveja de tocar del det, mas se retenguèt ; la vista sufisiá. Entre temps una sompa de sang s'èra formada sul ponde. Subran apercebèt un cordon al còl de la vièlha, tirèt dessús; mas lo sedon èra solide , e se copèt pas, qu'èra trempa de sang .
Ensagèt alara de lo levar , en lo fasent alisar lo long de la peitrina , mas una empacha geinava lo cordon. Près d'impaciéncia , anava un còp mai levar l' apiòla per o trencar d'un sol còp lo cordon sul còl , mas gausèt pas e ambe dificultat , mascanhant de sang la pigassa, e las mans, aprèp doas minutas d' esfòrçes, capitèt de copar lo cordon , sens entalhar lo còs de la mòrta. Puèi lo tirèt , s'èra pas enganat: una borsa! Doas crotz èran penjadas a n' aquel sedon , una de bòsc de cipressièr, l'autra de coire, emai un imatge pichonèl d'esmalt , e autres objèctes , i aviá un pòrta-moneda vièlh , crassós de pèl de dam , ambe una fermetura d'acièr. Lo pòrta moneda pareissiá comol. Raskolnikov l'empochèt sens agachar lo contengut , getèt la crotz sus la vièlha, e prenent aqueste còp l' apiòla ambe el, tornèt en corrent dins la cambra.
Se cochèt ambe una ardor febrosa , trapèt las claus e tornèt de s'escrimar , mas sens capitada, intravan pas dins la sarralha. Non èra pas que las mans que foguèsson agitadas d'un tremolament excessiu, mas fasiá pas que de s' enganar , vesiá plan per exemple qu'una clau èra pas la bona, qu'anava pas e pr'aquò contunhava de se demenar. Subran se membrèt e comprenguèt qu'aquesta gròssa clau a paneton dentelada , que ara pendolejava ambe las pichonas , non deviá pas s' aparelhar ambe la comòda ( conjectura qu'aviá ja facha lo darrièr còp) , mas un còfre , un còfre ordinària , ont sai que , totas las valors se trobavan enclavadas. Laissant la comòda cerquèt tanlèu jos lièch , sabent que las vièlhas an costuma de forrar lor còfre dins aquel endrech .Efectivament , i aviá ailà , un còfre de bona talha , al cubridor bombat , parat de marroquin roge mirgalhat de clavèls d'acièr. La clau dentelada jogava perfèitament a la sarralha. En primièr luòc , jos lo lençòl blanc , repausava una pelissa de pèl de lèbra a garnidura roja , dejós se trobava una rauba de seda , puèi un saile e, al plond, que semblava d'i aver pas que de pelhas. De prime abòrd , comencèt de s' eissugar sus la garnidura roja , sas mans tacadas de sang.
« Coma aquò's roge, la sang se veirà pas sul roge » pensèt , quora d'un còp se ravisèt.
« Sénher ! Es que pèrdi lo sens ? » se diguèt ambe esglai.
Mas a pron pena s'èra metut de furgar las pelhas qu'una mòstra d' aur alisèt de dejós la forradura. S' afanèt de revirar lo contengut del còfre. Solide , entre las pelhas se trobavan d'objèctes en aur , que totes èran, probable de gatges fisats a Aliona Ivanovna , e que los proprietaris avian pas recuperats , bracelats , pendèls, espingòlas de carvatas ece....Los uns èran dins son acrin , los autres menimosament plegats dins de papièr de jornal , plegat en doble, nosat ambe de ficelas . Sens esperar , s' emplenèt las pòchas del pantalon , sens trigar ni dubrir paquetons e acrins, mas aguèt pas lo temps de contunhar son raubament...
Subran ausiguèt de passes dins la cambra ont jasiá la vièlha. S' arrestèt ficat dins l'espaventa mortala.
Mas lo bruch s'èra atudat , que se deviá trobar èstre lo jòc d'una farfantèla. Subte , ausiguèt clarament un crid leugièr o puslèu una mena de gemegadis sord e entrecopat. Al cap d'una o doas menutas pesèt torna mai, un silenci prigond. Se teniá de cocolon prèp del còfre e esperava , cercant ambe pena de tornar alenar , mas subran , sautèt , trapèt la destral e bombèt defòra de la cambra.
Al mitan del membre Elisabet quilhada , tenant un paquetas dins las mans , contemplava ambe estabosiment la siá sòrre mòrta : èra palle coma un linge e semblava pas aver la fòrça de cridar. En lo vesent acorrir , se metèt a tremolar coma una fuèlha , d'un frenis sec e bassacat , mentre qu'un espaime convulsiu percorriá son visatge. Levèt los braces , foguèt per dubrir la boca , totas fes, cridèt pas , mas s' endarrierèt dapasset , batèt la retirada davant Raskolnikov de cercar de s' arrucar dins un canton.
Del meteis temps lo regardava fixament totjorn muda , coma se lo buf i faltava per cridar . Sautèt sus ela en brandissent l' apia ; los pòts de la paura femna se sarrèron dolorosament , coma los dels enfantons quora son ganhats per la paur, o a la vista de quicòm que los espauruga, e son a mand de cridar. E tan simple èra la malaürosa que parèt quitament pas lo braç per s' aparar la cara, qu' aqui faguèsse lo gèst qu'auriá degut far lo pus naturalament a n' aquesta minuta , que l' apiòla èra quilhada al dessús de son front. Soslevèt a pron pena lo braç esquèrra , pron luènh del visatge , e lo parèt doçament devèrs Raskolnikov , coma per l' alunhar . Lo còp l'atenguèt en plena clòsca , del costat del talh, e fendasclèt plond tota la partida superiora de la tèsta , gaireben dusc'al sinciput. Tombèt sul solièr .
L'esperit desvariat Raskolnikov trapèt lo paquet d'Elisabet , puèi l'escampèt e correguèt a l'anticambra.
L'esglai lo ganhava de mai en mai, subretot après lo segond murtre absoludament imprevist . Puntejava l'idèa de fugir aquelses luòcs. E foguèsse en estat de veire e de comprendre melhor lo sicut , foguèsse sonque capable d' entreveire totas las dificultats , tot lo desesper , tota la mostrositat e l'absurditat, li demorarai de subremontar benlèu d'unes crimis a cometre per s'arencar d'aquesta ostal e tornar en çò sieu , segur qu'auriá renonciat a tota temptativa, e se seria enanat el meteis se denonciar , e tot aquò non pas per crenta , mas pas que per l'orror e lo defèci que creissiá en el e se fasiá sentir mai de minutas en minutas . Per ges auriá volgut ara s'aprochar del còfre e tornar dins la cambra.
Mas pauc a pauc son esperit foguèt la preda d'una distraccion meteissa, una mena de soscadis ; d'unes moments s' oblidava , o per melhor dire oblidava lo principal , per se trachar pas que de detalhs accesòris . Pel còp coma agachava dins la cosina , apercebent sus un banc una selha mièg plena d'aiga , pensèt de se lavar las mans e l'apia . Sas mans èran pegosas de sang. Enfoncèt lo talh de la pigassa al plond de l'aiga, prenguèt un bocinèl de savon que se trobava dins una socopa brecada sul relais de la fenèstra , e se metèt a lavar las mans dins lo meteis ferrat. Quand se foguèt plan netejat , retirèt l' apiòla , que lavèt lo fèrre, aprèp, mentre tres longas minutas , freguèt lo bòsc del margue qu'èra ensanhosit e empleguèt lo meteis savon. Puèi estorrèt tot ambe un linge que secava sus un cordèl tibat a travèrs de la cosina ; aquò fach , anèt près de la fenèstra e longtemps espepissèt l' apia. Ne demorava cap de traça, mas lo margue èra encara mostós. Raskolnikov permegèt de passar la pigassa dins lo nos cordurat a la jarga . Puèi tan qu'o permetiá la lutz febla de la cosina , espepidèt la jarga , las bragas , las bòtas . A primièra vista ren non pareissiá defòra , levat las bòtas ont se vésian qualques tacas . Pel demai se rendiá compte que podiá pas regardar plan , qu'i avia benlèu de detalhs que li escapavan... Dins sa perplexitat , s' arrestèt un moment al mitan de la cambra . Una pensada solombruda l'envasiguèt dusca l'ànsia : la pensada que veniá falord, e que d'aqueste moment non aviá cap de fòrça per rasonar , ni mai s' aparar , e que fasiá ren benlèu de çò qu'auriá degut far , d'aqueste moment « Mon Dius ! Me cal fugir, fugir! « mormolhèt e s' abrivèt cap a l'anticambra. Mas ailà , una espaventa l'esperava e tala que, de jamai n'aviá esprovada de meteissa.
Demorèt immobile , regardava e ne'n cresiá pas sos uèlhs : la pòrta, la pòrta del defòra, la que menava a l'anticambra puèi al pompidor, la quitia pòrta per ont èra dintrat , se trobava dubèrta , e aital entrebadada d'un bon palm de man ; mentre tot aquel temps èra pas clavada , lo quite barrolh pas butat. La vièlha l'aviá pas clavat darrièr elses , benlèu per prudéncia. Mas per Dius , aviá plan vist Elisabet aprèp! E consí s'èra pas demandat per ont èra dintrada? Sai que pas a travèrs las parets!
Se lancèt sus la pòrta e butèt lo barrolh.
Puèi tirèt lo barrolh e, dubrissent la pòrta , parèt l'aurelha a l'escalièr. Longament parèt l'aurelha . Aval , tot al plond, probable jos la pòrta del pòrge, doas votz bronzinaires se carpinhavan ambe maites renècs: «Qual son aquel monde?» Esperèt pacientament . A la fin se calèron.. S' èran separats .. Ja se preparava de sortir quand subran, a l'estatge al dessús , una pòrta se dubriguèt ambe un fòrt bruch , dins l'escalièr e qualqu'un davalèt en cantorlejant una cançon.
-
« mas de qu'an totes de far un tal çaganh?» sosquèt sul pic. Torna mai rebarrèt la pòrta sus el e esperèt. Enfin tot endevenguèt silenciòs , cap d'arma que visca . Èra a mand de pausar lo pè sul primièr gras de l'escalièr , quand perceguèt un novèl bruch de passes. Aquel se fasián ausir plan luènh encara , tot en bas de l'escalièr, mas pus tard se remembrèt fòrça clarament que, tre que ne'n perceguèt lo primièr resson, aviá a l'encòp devinhat que venián aicí meteis, cap al quatren estatge , cò de la vièlha. Per de qué aquela divinacion? De que i aviá tant de significatiu dins aquel bruch? Los passes èran pesucs , egals, longàs. Ara es ja arribat al primièr nivèl, aquí qu'es montat encara , lo bruch n'es de mai en mai fòrt... Òm l'ausís tornar alenar ambe dificultat. Ja arriba al tresen pompidor. E alara , d'un còp sentiguèt sos òsses se petrificar , coma quand òm raisve , dins una cachavièlha , que d'unes enemics vos perseguisson : son al ras, van vos tuar , e sètz clavelat sus plaça , incapable de bolegar braçes o cambas.
Lo vistalhaire comencèt de montar lo quatren estatge quora Raskolnikov aguèt enfin un tressaut e arribèt de s' engulhar dins l'apartament e que ne barrèt la pòrta sus el. Puèi butèt la cadaula e, suaudament , sens bruch, la tirèt dins lo guida . L'instint l'aviá salvat dins aquela circonstància.. Quora agèt acabat tot aquò , s' acantonèt contra la pòrta , l'aurelha a l'espèra, retenent son buf. L'òme tanben èra arribat . Ara se trobavan capa a cap, coma èra estat fa gaire ambe la vièlha quand i aviá pas que l'espessor de la pòrta que los desseparava , e que s'èra metut de parar l'aurelha..
Lo visitor desalenèt espés mantuns còps. Deu èstre gròs , fòrt aquel omenas,... pensèt Raskolnikov, la man crespada sus la pigassa. E curiosament tot aquò revertava a un sòmi. L'òme trapèt lo cordon e tirèt còp sèc.
A pron pena tindèt la soneta asclada , que creguèt de percebre una rimor leugièra dins la cambra. Mentre qualques segondas escotèt meteis ambe atencion. L'òme sonèt una segonda fes , esperèt encara e subran , près d'impaciéncia , se metèt a brandir de totas las fòrcas lo boton de la pòrta. Raskolnikov espiava ambe espaventa la cadaula tressautar dins sa ranura e s' esperava , paralisat d'esglai , de la veire plegar d'un moment a l'autre . Pel còp aquò , li pareissiá possible, tant las batadas èran violentas . Li prenguèt l'idèa de reténer lo barrolh ambe la man, mas l'autre podiá se'n apercebre. Perdiá lo sens , la tèsta començava de li virar « vau tombar» pensèt mas lo desconegut se metèt de parlar, e sul pic se recaptèt son esperit.
-
mas de qué? Es que roncan , o qualqu'un las aguèsse escanadas las caronhassas? Bramèt d'una votz balmetuda . E! Aliona Ivanovna, vièlha masca ! Elisabet Ivanovna, beltat sens parièra! Dubrissètz ! A me , las maldichas , es que dormon per de verai ? E torna mai , de novèl, dins sa ràbia, dètz còps de seguida, tirèt, e del pus fòrt que se pòsca, lo cordon de la campana. Aquel òme non èra pas estrangièr e deviá far aicí la pluèja e lo bèl temps.
A aquel moment meteis , d'unes passes leugièrs e aviats se faguèron entendre del costat de l'escalièr . Qualqu'un mai s'èra aprochat . Raskolnikov l'aviá pas ausit arribar del prima abòrd .
«A se fisar a la votz , aquel deu èstre jovenèl» se diguèt Raskolnikov.
-lo diable o sap , un pauc mai, l' espetave la sarralha respondèt Kuch. Mas vos , consí me coneissètz?
-Consí , doncas! Abans ièr al Gambrinus , vos ai gasanhat tres partidas de seguida al bilhard.
- a a a a !
-
i son paslas vièlhas ? Aquò's estranh . Deuriái meteis dire qu'es bèstia a morir. Ont a pogut anar la vièlha? Ai de li parlar.
-
Alara que far? I a pas qu' a se tornar ... Mas per de qué alara me donar un rendètz vos ? La masca m'aviá donat l'ora . E que calguèt far un brave rebaladís per venir. Mas ont Diaussis a pogut corre? I compreni pas ren? Se bolega pas de l'annada tota , la fachilièra , cambas malautiás e debasses mosits , e aquí que d'un còp se'n van.!
-
E se demandàvem al gardian?
-
Demandar de qué?
-
Ont es annada , quand tornarà?
-
Um diable... demandar. Mas per de qué, van jamai endacòm mai. E tirèt un còp encara sul boton de la pòrta . Que lo diable..... I pas ren a far , se cal anar!
-
Esperatz , s' escridèt subte lo jovenèl, fintatz doncas, vesètz aquí coma jòga la pòrta quand òm tira?
-
E ben?
-
Aquò vòl dire qu'es pas clavada a la clau , mas sonque a la cadaula, es a dire al crochet ! Ausissètz lo batedís del barrolh ?
-
E ben?
-
Mas consí comprenètz pas ? Aquò vòl dire que l'una de las femnas es a l'ostal. Que sián sortidas totas las doas, aurián tampadas la pòrta ambe la clau del defòra e non pas ambe la cadaula del dedins. Tenètz , ausissètz lo bruch que fa lo barrolh? Levat que per clavar dedins al barrolh , cal èstre a l'ostal comprenètz ? Doncas son solas , sonque dubrisson pas!
-
Oaa! Òc efectivament , s' escridèt Kuch susprés. Aital i son! E se metèt de secotir la pòrta ambe la ràbia .
-
Esperetz ! Tornèt lo jove , tiratz pas! Aquí i a quicòm de suspècte ... Avètz tindalhat , avètz bolegar la pòrta, dubrisson pas , aquò's es doncas que totas doas son estavanidas o...
-
qué?
-
Anem cercar lo garda , que venga las revelhar el meteis.
-
D'acòrdi..
Totes dos comencèron de davalar de compàs ...
-
esperatz ! Vos demoratz un pauc aicí , ieu anarai cercar lo gardian.
-
Mas per de qué demorar ?
-
Òm sap jamai...
-
sia
-
vesètz , estudi per èsser jutja d'instruccion . I a evidentament ,... evidentament aicí quicòm que truca, s' escridèt lo jovenòt ambe fuòc, e davalèt l'escalièr al pas d'escorsa.
Kuch restèt sol, tirèt encara un còp, tot doçament sus la campaneta e aquela tindorlèt un sol còp , puèi tranquilament , coma s' o fasiá ambe reflexion , se metèt de bolegar la punhada de la pòrta , la fasent anar de drecha e d'esquèrra, per se convéncer qu'èra plan clavada sonque ambe la cadaula. Puèi en bufant com' un buòu , se pleguèt per agachar pel trauc de la sarralha, mas la clau se trobava dedins, e que se podiá pas veire .
Raskolnikov quilhat e immobile sarrava la pigassa. Èra coma falord. Meteis que se preparava de lutar ambe los que dintrarián. Alara que tustavan contra la pòrta e se concertavan a mantunas represas, li èra vengut l'idèa d'en acabar una bona fes , e de los escais nomenar , de l'autra costat de la pòrta . D'unes còps , li prenguèt l'enveja de los insolentar , de los desfisar en esperant que dubriguèsson , que «lo pus lèu serà ça melhor» se pensèt dins un liaç.
Lo temps passèt, una minuta , una autra , degun non veniá. Kuch sentiá venir un formegadis per las cambas.
-
Aprèp tot , diable.... s' escridèt d'un còp, e al bot de sapiença , quitant son espèra , se metèt quitament de davalar avia , en fasent un bruch de bòtas dins l'escalièr. Los pas se calèron.
-
«sénher , de que far?»
Raskolnikov tirèt la cadaula, entrebadèt la pòrta . Cap de bruch. D'un còp e sens autra fòrma de reflexion, la tampèt del melhor que se pòsca e s' avièt dins l'escalièr.
Aviá pas davalat tres nivèls , quora un çaganh del diable retroniguèt a l'estatge del dejós : ont s 'engulhar? Cap d'endrech per se rescondre . Foguèt a mand de se revirar per montar a l'apartament.
Qualqu'un que cridava sortiguèt d'un còp del lòtjament de dejós e davalèt l'escalièr en gulant coma un ase:
Los cridals s'acabavan dins una mena d' aüc, los darrièrs ressons se faguèron ausir dins la cor, lèu tot se calèt. Mas del meteis moment , qualques òmes que charravan entre elses a votz nauta comencèron de montar en bronzissent l'escalièr. Podián èsser tres o quatre . Raskolnikov destriguèt la votz tindaire del jove. : «son elses»
Desesperat de tot , marchèt drechament a lor rescontra. . « A dius sia» . Se m'arrestan soi fotut, mas que daissan, tot es perdut tanben, benlèu que se remembraràn de m' aver vist»
Anava se rescondre, ....entre elses , i avia pas qu'un estatge, quora subran : lo salut! A qualques grasas d'el , a man drecha , un apartament qu'èra voide e grand dubèrt, lo quite apartament del segond estatge ont trabalhavan los pintres , que d'aquesta ora , coma un fach exprès venián de lo quitar. Èran elses , sens dobte , qu'èran sortits en bramant coma d'ases. Lo ponde pareissiá pintrat de fresc, ambe de pintradura lusenta , e al mitan de la cambra se trobava una bassina , ambe una mena de brossa gròssa. Dins mens d'un clucat Raskolnikov se passèt la pòrta dubèrta e s'acocolèt contra la parèt. Aprèp tornèron, montèron al quatren nivèl en parlant fòrt. Esperèt qualques segondas , sortiguèt sus la poncha dels pès e davalèt avia .
Degun dins l'escalièr! Degun ni mai, jos la pòrta del pòrge, avia passèt lo pas e virèt a esquèrra tre que foguèt dins la carrièra .
Sabiá fòrça plan , sabiá perfechament que los autres , èran ja dins l'apartament , que devián èsser fòrça espantats de lo trobar dubèrt , alara qu'un pauc abans , èra clavat, que devián ja considerar los còsses, e que se passava pas una minuta sens qu'aguèsson devinhat que lo murtrièr èra aquí fa gaire , e que lo tipe aviá capitat de s' amagar d'una manièra o d'una autra , per prendre la fugida jos son nas. Benlèu que solfinavan que s'èra arrestat dins l'apartament voide ont trabalhavan los pintres , alara que montavan.
Ca que la gausèt pas de preissar lo pas, que li'n demorèsson un centenat dusc'al primièr viratge : e se m'alisava jos un pòrge e d'esperar aquí sul escalièr d'un ostal desconegut? Que non m' arribariá un malastre . E s' anava l' escampar l' apia endacòm mai.?E se me preniái un fiacre? Non malastre , malastre .
Son esperit batiá la campanha . Enfin una vanèla se presentèt? La prenguèt pus mòrt que viu, aila èra mièg salvat e o compreniá , ofrissiá mens de prèsa als sospièches . A mai los passants i passavan mai nombroses , e se perdèt coma un gran de sable dins lo monde. Totas aquelas emocions l'avian cansat tant que podiá pas mai artelhar. La susor li degotava sus la cara , aviá la pèl mostosa.
«me sembla qu'a cargat» li cridèt qualqu'un coma arribava sus canal
Aviá pas gaire sa rason, a 'aquel moment ; que pus anava e pus son estat amalissiá . Se recaptèt ven arribant sul cai. S' esglasièt d'i trobar pauc de monde , que podián l'endevinar encara mai, e li donèt enveja de tornar sul passes cap a l'androna. A mai qu' ajèt a pron pena la fòrça de se rebalar , e que faguèt un alongui per reganhar l'ostal d'un autre costat.
Tre que passèt la pòrta del pòrge de l'ostal, non teniá pas cap las idèas claras, èra arribat dins l'escalièr quand li tornèt l'idèa de la pigassa... Pr' aquò èra aquí lo problèma pus grèu que deviá reglar: s'agissiá de tornar pausar l' apiòla e d' o far lo mai discretament possible .
Sens dobte teniá pas mai la fòrça de se dire : «al luòc d'anar la tornar a sa plaça anciana , tant vaudrà melhor se'n desfar, quitament pus tard, en l' escampant dins la cor de qualque casa estrangièra . Mas tot foguèt una bona capitada. La pòrta de la lòtja èra clavada , mas pas ambe la clau , e de seguida , lo gardian segond tota semblança deviá se trobar cò d'el. Mas aviá tant perdut la facultat de rasonar , que prenguèt drech cap a la pòrta de la lòtja e la dubriguèt . Que lo gardian demandèsse : «de que volètz» e li auriá segurament respondut l' apia. Mas aqueste còp lo gardian i èra pas , ajèt lo temps de pausar la pigassa jol banc , e la recubriguèt de lenha , coma l'aviá trobada. Puèi arribèt dusca a la seuna cambra sens rescontrar degun; la pòrta del lotjament del proprietari èra clavada. Dintrèt en çò sieu , se jitèt tot vestit sul divan . Dormiguèt pas , mas demorèt plegat dins una mena de torpor . Que qualqu'un dintrèsse e auriá sautat del sofa en cridant . D'ombras e de tròces d'idèas formiguejavan dins sa cervèla sens qu'arribèsse de ne trapar una sola , ne podiá pas en arrestar una sola consí que faguèsse d' esfòrcs per se recaptar..