text:
Copenaga
Copenaga (København en danés) es la capitala e la vila pus granda de Danemarc. La populacion de la vila es de 1.181.000 abitants. Lo nom danés de la vila proven de la deformacion de Købmandshavn que significa "pòrt dels comerçants", en referéncia a l'estrategica localizacion de la vila a l'intrada de la Mar Baltica, dins l'isla de Sjælland. Lo nom catalan proven de l'alemand Kopenhagen. Copenaga es la sèti del parlament, lo Folketing e de la monarquia danesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs signes d'activitat umana opausada datan d'a l'entorn de 4000 a. C., Mas i a pas d'indicis d'assentaments permanents en aquel moment.
Las catacions arqueologicas indican que la primièra vila bastida se remonta al sègle XI e que se compausava de dos assentaments, un en la part occidentala de la vila medievala, environat del qu'es uèi la carrièra de Mikkel Bryggersgade, Vestergade, Gammeltorv / Nytorv e Løngangsstræde, e un autre assentament mai pichon en lo qu'es uèi Kongens Nytorv. La zòna circomdant a la plaja se compausava de prats umids e se son trobats de signes de pâturage de bestiars. La vila aviá probablament un pòrt situat en lo qu'es uèi Højbro Plads.
En los ans prèps a 1100, Copenaga assumiguèt de mai en mai importància e la vila se fortifiquèt. La Glèisa Catolica Romana erigit catedralas en Roskilde e en Lund (en lo qu'es uèi Suècia), fach que seguèt las basas per un màger desvolopament dels centres regionales. Copenaga se tròba a mièg camin entre las doas vilas, la que causa aumentèt lo trafic e comèrci per l'assentament.
Lo primièr escrit en mencionant la vila se remonta al sègle XII, quand Saxo Grammaticus en la "Gesta Danorum" se fa referéncia a Copenaga coma Mercatorum Portus, que se tradusís coma pòrt de comerçants o, en danés de l'epòca, Købmannahavn. En una carta de 1186, lo Papa Urban III se fa referéncia dins la vila coma Hafn, mas probablament solament siá version redusida del nom complet. Lo nom actual se deriva de la vièlha version danesa.
Entorn de 1160 Valdemar donèt lo contraròtle de Copenaga a Absalon, l'avesque de Roskilde. En considerant que d'autras vilas del reialme danés èran jol govèrn del rei, Copenaga se cediguèt a l'avesque de Roskilde per èsser lo sieu senhor e mèstre.
Durant los ans seguents, la vila creissèt dètz còps en lo que tanh a tamanh se fa referéncia. Se fondèron de nòvas glèisas e abadiás. L'economia aumentèt a causa de las intradas procedentas d'un grand comèrci de pesca d'arenc, que porgiguèt a granda part de la Euròpa catolica romana, l'arenc salat per la Quaresma.
Copenaga es situada en lo punt pus important entre lo mar Baltica e lo nòrd de la rica Alemanha, aiçò li permet èsser un centre de comèrci important, un luòc ont confluisson poder e riquesa e aiçò supausa una menaça per la siá pròpria existéncia. La vila foguèt fortificada amb una muralha de pèira en lo sègle XIII, e sul 1290 fins a intervenguts del sègle XIX tot lo trafic d'en primièr e sortida de Copenaga li calguèt passar a travèrs d'una de las quatre pòrtas de la muralha. E mai se de divèrsas vilas danesas avián muralhas en aquel moment, la majoritat d'elas èran muralhas de tèrra estacadas, possiblament, en la part superiora e amb un varat. Copenaga es la segonda vila danesa, après Kalundborg a èsser fortificada amb muralha e de tors. Aquel fach es un factor qu'indica la siá importància en aquel moment de l'istòria.
La vila foguèt d'assetjats divèrses còps, aital coma la rèsta de vilas de la Liga Anseatica. Al meteis temps, lo rei danés tractèt d'aver lo contraròtle de Copenaga en detriment de l'avesque. La corona atenguèt lo sieu objectiu en 1416, quand Eric de Pomerània assumiguèt lo contraròtle de la vila. Dempuèi alavetz, Copenaga aperten a la Corona de Danemarc.
Malgrat sègles de luchas e guèrras pel poder, la vila seguís creissenta e en se fasent mai rica. Copenaga mantenguèt un comèrci fòrça dinamic amb amics e enemics per parièr. Arribèron dins la vila comerçants estrangièrs. S'establiguèron grèmis d'artesania. En 1479 se fondèt l'Universitat.
A causa de l'invencion dels canons, en 1581 se realizèt lo màger ampliament de las muralhas de l'istòria de la vila. Aquel ampliament foguèt supervisada per Christopher Valkendorf.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Copenaga es situada sus la còsta orientala de l'isla de Sjælland, e tanben sus l' isla mai pichona de Amager, de cara a l'estrech del Øresund, que enlaça lo mar del Nòrd amb lo mar Baltica. Las vilas suedesas de Malmö e Landskrona se tròban sus la còsta opausada. Un pònt jonh Copenaga amb Malmö dempuèi l'an 2001.
La municipalitat de Copenaga es tanben un dels amter de Danemarc (departament). La metropòli de Copenaga, o Grand Copenaga (Storkøbenhavn), es compausada de dos amter: Copenaga e Copenaga amt. Amb divèrsas municipalitats, sustot Copenaga, Frederiksberg e Gentofte.
Sa populacion èra estimada a 501 158 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 88 km².
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Copenaga a un sistèma integrat de mètro, autobús e trens, nomenada S-toget. Lo sistèma opèra amb un tipe de bilhet valid per totes los mejans, de sòrta que lo transbords entre unes e d'autras se pòdon far amb lo meteis bilhet. I a tanben un servici de taxis (taxa, en danés).
Copenaga es connectat a una ret importanta de rotas e autovias sens peatge. Dempuèi l'estiu de 2000 las vilas de Copenaga e de Malmö son connectadas per un pont de peatge, lo Pònt d'Oresund, que permet crosar la mar tant al transpòrt de passatgièrs per camin de fèrre coma per rota.
Lo pònt l'inaugurèron lo 1 de julhet de 2000 lo rei Carles XVI Gustau e la reina Margarida II de Danemarc. Coma resultat, Copenaga s'es convertit en lo centre d'un grand airal metropolitana que s'estend per las doas nacions. Lo bastiment del pont a propiciat una granda quantitat de cambiaments en lo sistèma de transpòrt public e un bon renauiment d'Amager, al sud de la capitala. L'utilizacion del pont pels automobilistas es pas estat tan grand coma s'esperava, probablament a causa del naut còst del peatge. D'autra banda, i a fòrça trens de passatgièrs que fan aquel recorregut (un tren cada vint minutas).
Un dels mejans de transpòrt preferit pels abitants de Copenaga es la bicicleta. Durant cèrts periòdes de l'an, e en cèrts luòcs, se pòdon emplegar de bicicletas publicas amb un depaus de 20 coronas que se recupèra en tornar la bicicleta en un dels luòcs abilitats.


c: text/html

text:
"Free Occitània", avetz dit? En tot cas, aquerò d'aqueth enigmatic "Free Occitània" non sembla pas includir lo concèpte de "libertat d'expression". Free Occitània, totun pas "free l'expression occitana", eh! E tu, capdèth, on t'i credèvas estar alavetz?
Ba, ja ac sabèvam, ja! A jo que m'i an censurat mei d'un còp, per l'unica arrason que i pretendi voler díser çò qui jo pensi e senti, e, vertat qu'ei, çò qu'exprimeishi n'ei pas tròp sovent en acòrd dab ua linha editoriau basada sus ua perspectiva qui jo tròbi pro desconnectada de la realitat e fin finala, pas guaire toleranta, tà ac díser brac. Que i amuishan ua fàcia sectària de l'occitanisme qui non m'agrada pas briga. L'occitanisme deu Jornalet que'm sembla un somespant en combinar escurantisme de caire dogmatic, dictatura intellectuau e censura. N'ei pas la melhor cara de l'occitanisme, aquò. En tot cas, n'ei pas la lectura deu Jornalet qui'm daré enveja de'm convertir a l'occitanisme. Diu me'n guarde!
Bon, d'estar hòrabandit deu jornalet per delicte d'opinion, aquò rai, aquò non m'a pas matat e n'a pas avut nada conseqüéncia negativa suu nombre de vesitas deu blòg.
E brembatz-vos de la dita de Beaumarchais:
"Sans la liberté de blâmer, il n'est point d'éloge flatteur".

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo Capaironet Roge
Lo Capaironet Roge (var. Lo Chapaironet Roge) es un conte popular europèu que n'existisson de variantas nombrosas. Es estat transcrich, entre d'autres, per Charles Perrault en francés (Le Petit Chaperon rouge) e los fraires Grimm en alemand (Rotkäppchen). Encara qu'es considerat coma un conte per de mainatges, conten d'elements referents a la violéncia, lo sèxe e lo canibalisme. L'istòria se centra dins lo contrast entre lo mond luminós e segur del vilatge e lo mond escur del bòsc, una antitèsi tipicament medievala.
Foguèt publicat per lo primièr còp en 1697 dins Les Contes de ma mère l'Oye (Los Contes de ma maire l'Auca).


text:
1567
Aquesta pagina concernís l'an 1567 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo sud de l'Empèri, victòria dei fòrças dau negus Sarsa Dengel (1563-1597) còntra lei nomadas oròmos qu'èran a envaïr lo sud dau territòri etiopian dempuei leis annadas 1530-1540. Après aquela batalha, de negociacions entre Etiopians e Oròmos permetèron de desviar leis incursions dei nomadas vèrs leis estats musulmans, tactica ja utilizada per lei negus precedents.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de mai - Claudio Monteverdi, compositor italian (m.1643)
- Samuel de Champlain, explorator francés, fondator de la vila de Quebèc (m.1635)


text:
Guèrra de 1812
La Guèrra de 1812 es un conflicte qu'opausèt leis Estats Units d'America a l'Anglatèrra dau 18 de junh de 1812 au 12 de febrier de 1815. Desirós d'aprofichar la mobilizacion dei principalei fòrças britanicas còntra la França Napoleonenca, lo govèrn estatsunidenc assaièt d'ocupar lo Canadà Britanic. Pasmens, sostenguts per leis abitants de sei colonias canadencas, compres lei francofòns de Quebèc, lei Britanics capitèron d'arrestar leis ofensivas estatsunidencas (Châteauguay, mas Crysler). Menèron tanben divèrseis incursions navalas lòng dau litorau (incendi de Washington). Dins aquò, lei còntra-ofensivas britanicas s'acabèron generalament per de reviradas (Baltimore, La Nòva Orleans). En 1815, ambé la fin dei guèrras napoleonencas, lei dos camps negocièron una patz basada sus la restauracion dau statu quo ante bellum.


text:
Musèu del Prado
Lo Musèu del Prado (prado vòl dire « prat » en espanhòl) es a Madrid (Espanha). Es un dels màgers musèus de pinturas del mond. A de pinturas flamencas, espanhòlas, francesas, italianas e alemandas del sègle XIV al sègle XIX (colleccions dels Habsborg e dels Borbons).
Lo bastiment es de l'arquitècte neoclassic Juan de Villanueva (1739-1811). Se i tròba mai de 9000 òbras, 1500 en exposicion permanenta.
Dins lo Prado, i a d'òbras de Diego Velázquez, Francisco Goya, Hieronymus Bosch e tanben del Greco, de Tiziano, de Bartolomé Esteban Murillo, de Sandro Botticelli, de Caravaggio, d'Albrecht Dürer, d'Andrea Mantegna, de Rembrandt e de Paul Véronèse.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Las Meninas de Diego Velázquez
-
La Maja Vestida de Francisco Goya
-
Tuin der lusten de Jérôme Bosch
-
Cristo con la Cruz del Greco
-
Adán y Eva de Tiziano
-
Nastagio degli Onesti de Sandro Botticelli
-
Maria Immaculada de Bartolomé Esteban Murillo
-
Autoretrat de Rembrandt
-
Maria de Medici de Rubens
-
-
Carles V d'Espanha, sègle XVI
-


text:
Auguste Boué de Lapeyrère
Auguste Manuel Hubert Gaston Marie Boué de Lapeyrère (Lo Casterar Leitorés, 18 de genier de 1852 – Pau, 17 de febrier de 1924) foguèt un amirau francés.
Nasquèt dins una familha de marins : son oncle èra lo còntra-amirau Augustin Dupouy que venguèt son tutor après la mòrt de son paire. En 1860, intrèt a l'Escòla navala puei participèt ai campanhas dau Tonkin. Venguèt còntra-amirau en 1902 e comandant de la division de l'ocean Atlantic entre 1904 e 1906. Vice-amirau en 1908, foguèt lo cap de la division de la mar Baltica puei prefèct maritim de Brest. Lo 24 de julhet de 1909, venguèt Ministre de la Marina fins au 1èr de març de 1911. Lancèt la produccion d'unei naviris, en particular la classa Courbet de tipe Dreagnought. En 1914, foguèt lo comandant de la premiera armada navala aligada dins la Mediterranèa. Maugrat de succès notables coma la batalha d'Antivari, l'afaire dau torpilhatge dau cuirassat-crosaire Léon-Gambetta per un sota-marin alemand entraïnèt sa demission. Se retirèt a Pau.
Recebèt la Grand-Crotz de la Legion d'Onor en abril de 1921 e son còrs foguèt transferit ais Invalides en 1931.


text:
Peugeot
Peugeot es un fabricant d'automobilas francesa, que comencèt en fabricant de bicicletas e molins de cafè. Peugeot seguís encara en essent cap en la fabricacion de bicicletas a França.
En societat amb Citroën (après que Peugeot lo comprés l'an 1974) forman lo grop PSA Peugeot-Citroën, lo segond constructor a escalièr europèu.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de la familha Peugeot se remonta al sègle XIX, quand Jean-Jacques Peugeot s'installa près de Doubs ont comença a fabricar molins de cafè. Aquel primièr mejan de produccion pòrta coma consequéncia, après la siá defuncion, lo bastiment d'un emplaçament pel bastiment de molins a Sous-Cratet. Los sieus dos filhs, Jean-Pierre Peugeot e Jean-Georges Peugeot, crearàn posteriorament un empèri productiu. Lo mès pichon dels dos, Jean-Pierre, se lancèt posteriorament al sector del texil a Hérimoncourt. Aquel aurà dos filhs, Jean-Pierre Peugeot junior e Jean-Frédéric Peugeot, que transformaràn lo molin de Sous-Cratet en una fondacion.
En 1832, Jean-Pierre Peugeot fonda la societat "Peugeot Frères aînés" per l'espleitacion de la fondacion a Sous-Cratet. Los resultats son bones e lo 1833, se bastís una segonda fabrica a Terre-Blanche. Lo 1852, Jean-Pierre júnior moriguèt regatge dos filhs, Jules e Émile - qual espetaràn de nòus sectors del comèrci de l'epòca.
Lo 1885, Armand Peugeot s'interessèt per una nòva invencion, la bicicleta (que seguís uèi jorn jol nom de Peugeot Cycles). Se li cal esclarir que la familha Peugeot destaquèt tanben (e o fa encara) en la fabricacion artesanala de flascons de sal e pebre -finament decòrs pel leon de la marca. Fabriquèron tanben d'esturments de nauta qualitat. Es fin finala lo 1889 quand l'Armand se lancèt a l'aventura de l'automobila, en pressentint lo succès que vendrà aquel nòu mejan de transpòrt. Sens o saber l'Armand creèt la qu'es uèi jorn la segonda marca d'automobilas pus tradicionala del mond: Peugeot.
Grop[modificar | modificar la font]
- 1974: PSA Peugeot crompa Citroën a Michelin.
- 1977: PSA Peugeot absorbèt la filiala europèa de l'americana Chrysler.
- 1980: PSA se convertís en PSA Peugeot-Citroën.
Es actualament lo segond constructor europèu, per darrièr de Volkswagen.


text:
Mognéville
Mognéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Mognéville #aperténer a las Beauvau, a las Amboise[1] (Modèl:XVIe Sègle), de contunh als Choisy, marques de Mognéville (Sègle XVII).
La municipalitat se trucava encara Moignéville a Modèl:La s mini- e XVIIIens, de las pèças oficialas del ministèri de las finanças en 1823 la testifiquen.
La Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., los Alemands de laModèl:3 e division de Panzer-Magraners, una unitat de la Wehrmacht, massacrent 86 abitants de quatre pòbles vesins : Robert-Espanha, Beurey-sus-Saulx, Couvonges e Mognéville.
La seigneurie de Mognéville appartint aux Beauvau, aux Amboise[2] (Sègle XVI), puis aux Choisy, marquis de Mognéville (Sègle XVII).
La commune s’appelait encore Moignéville au Modèl:S mini- et XVIIIens, des pièces officielles du ministère des finances en 1823 l’attestent.
Le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., les Allemands de la 3en division de Panzer-Grenadiers, une unité de la Wehrmacht, massacrent 86 habitants de quatre villages voisins : Robert-Espagne, Beurey-sur-Saulx, Couvonges et Mognéville.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Veire Jacques de Clermont-de Amboise.
- ↑ Voir Jacques de Clermont-d'Amboise.


text:
Belsunce
Belsunce es un quartier de Marselha, que s'atròva dins lo premier arrondiment, dins l'ipercentre de la ciutat, entre la Canabiera, la Pòrta d'a-z'Ais, lo Pòrt Vièlh e lo Baloard d'Atenas.
Es un quartier popular, que son nogau centrau es lo Cors Belsunce, ancian Grand Cors bastit sota Loís lo Quatòrze que deviá permetre a Marselha de posquer prepausar una passejada au nivèu dei grandeis avengudas que s'atròvan dins leis autrei ciutats d'importància.
Belsunce es conoissut per lo nombre de sei boticas de vestits, mai tanben per la preséncia de la Bibliotèca Municipala a Vocacion Regionala de Marselha, installada dins leis ancians locaus dau Teatre de l'Alcazar.
Prenguèt puei lo nom de Belsunce, en omenatge a l'Avesque de Belsunce e dau ròtle positiu que juguèt dins l'episòdi da la Granda Pèsta de 1720.
Lo cors es cantat per Victor Gelu, dins sa cançon Leis Omes dau Cors e, mai recentament, per Bouga, dins la cançon Belsunce Breakdown.
Lo canton de Marselha Belsunce es un dei cantons administratius dau Conseu Generau dei Bocas de Ròse.


text:
Outremécourt
Outremécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul luòc de la municipalitat s'elevavan antany la citadelle e la vila de la Mothe-en-Bassigny, apertenenta dins lo comtat de Bar de contunh al duché de Lorraine, après 1431. A #èsser fondada a la localizacion d'un castèl-fòrt #qu'existissiá ja, en julhet 1258 per una charte concedida pel comte Thiébaut II de Bar, #que #concedir los dreches de borgesiá e divèrses privilègis a totes #çò que i viurián. Es jos Thibaut II (1240-1291) que lo comtat de Bar arribat a lo sieu apogée. Lo bastion St-Nicolas es a l'altitud de 504 m, en dominant de 190 m lo riu del Mouzon.
La fortalesa e la vila aguèron destruit en 1645. N'efièch, après lo banc de Nancy liurat a l'armada francesa jol commandement del pòrti de la Fòrça pel pòrti de Lorraine Charles IV pel tractat de Encants lo 20 de setembre 1633, La Mothe i aviá sucumbit lo 26 de julhet 1634 après un banc de divèrses meses e lo Maréchal-pòrti de la Fòrça i i aviá dintrat. Lo pòrti de Lorraine Charles IV, récupère La Mothe pel tractat de St-Germain del 21 de març 1641. La patz de St-Germain pas dura pas meteissa 4 mes perque Charles IV, #que los molzuts de lo sieu caractèr ne son, se s'escota los sieus enemics Richelieu e lo rei Louis XIII, o manca de leiautat e la dolenta fe, se precipita a Sedan en lo camp dels Espanhòls.
Lo rei de França lo'n punís en trasent los darrièrs luòcs #que podián servir a manténer l'independéncia de la Lorraine. En 1642 una pichona armada francés ven bloquejar la Mothe, mas lo pòrti vengut a lo sieu auxili la bat a Liffol-lo-Grand. En 1644, l'armada francesa comandat per un protegit de Mazarin, Magalotti, tòrna assiéger La Mothe. Lo luòc fòrt se #defendre vaillamment sèt mes (del 6 de decembre 1644 al 5 de julhet 1645). Magalotti I aguèt aucit, mas lo marques de Villeroy, #que lo #remplaçar, #obligar lo luòc a capituler. La vaillante garnison, #que comandava Cliquot, i aguèt la vida salva, mas contràriament a las asseguranças donadas, las bourgeois aguèron obligat dempuèi expatrier e lo luòc fòrt, coma la vila (#que la glèisa collégiale) al dedins dels remparts, n'aguèron rasat sus òrdre de Mazarin. Las tropas lorraines avián pas pogudas far cap de temptativa per desblocar lo luòc fòrt, #que la casuda #aleugerir los pòbles vesins #que n'avián sofèrt brigandages de la garnison. Malgrat aiçò lo sieu héroïsme #forçar l'admiracion e La Mothe #èsser de mai en mai considerada coma lo simbòl de l'independéncia lorraine. Al mièg d'operacions décousues, sens plànol definit, portadas sovent per partidaris, aquel düèl leial #prene un relief extraordinari. Aquel scenari, #que res ne trinca pas la solitude #qu'una envolopa mémorial "Aicí #èsser La Mothe", aquel mont uèi boisé, als confins de la Champagne, demòra un dels anautits luòcs de la Lorraine.
Sur le site de la commune s'élevaient autrefois la citadelle et la ville de la Mothe-en-Bassigny, appartenant au comté de Bar puis au duché de Lorraine, après 1431. Elle a été fondée à l'emplacement d'un château-fort qui existait déjà, en juillet 1258 par une charte accordée par le comte Thiébaut II de Bar, qui accorda les droits de bourgeoisie et divers privilèges à tous ceux qui y habiteraient. C'est sous Thibaut II (1240-1291) que le comté de Bar atteint son apogée. Le bastion St-Nicolas est à l'altitude de 504 m, dominant de 190 m la rivière du Mouzon.
La forteresse et la ville furent détruites en 1645. En effet, après le siège de Nancy livré à l'armée française sous le commandement du duc de la Force par le duc de Lorraine Charles IV par le traité de Charmes le 20 septembre 1633, La Mothe avait succombé le 26 juillet 1634 après un siège de plusieurs mois et le Maréchal-duc de la Force y était entré. Le duc de Lorraine Charles IV, récupère La Mothe par le traité de St-Germain du 21 mars 1641. La paix de St-Germain ne dure pas même 4 mois car Charles IV, dont les traits de son caractère sont, si on écoute ses ennemis Richelieu et le roi Louis XIII, le manque de loyauté et la mauvaise foi, se précipite à Sedan dans le camp des Espagnols.
Le roi de France l'en punit en enlevant les dernières places qui pouvaient servir à maintenir l'indépendance de la Lorraine. En 1642 une petite armée française vient bloquer la Mothe, mais le duc venu à son secours la bat à Liffol-le-Grand. En 1644, l'armée française commandée par un protégé de Mazarin, Magalotti, revient assiéger La Mothe. La place forte se défendit vaillamment sept mois (du 6 décembre 1644 au 5 juillet 1645). Magalotti fut tué, mais le marquis de Villeroy, qui le remplaça, obligea la place à capituler. La vaillante garnison, que commandait Cliquot, eut la vie sauve, mais contrairement aux assurances données, les bourgeois furent obligés de s'expatrier et la place forte, comme la ville (dont l'église collégiale) à l'intérieur des remparts, furent rasées sur ordre de Mazarin. Les troupes lorraines n'avaient pu faire aucune tentative pour débloquer la place forte, dont la chute soulagea les villages voisins qui avaient souffert des brigandages de la garnison. Pourtant son héroïsme força l'admiration et La Mothe fut de plus en plus considérée comme le symbole de l'indépendance lorraine. Au milieu d'opérations décousues, sans plan défini, menées souvent par des partisans, ce duel loyal prit un relief extraordinaire. Ce plateau, dont rien ne rompt la solitude qu'un sobre mémorial "Ici fut La Mothe", ce mont aujourd'hui boisé, aux confins de la Champagne, demeure un des hauts lieux de la Lorraine.


text:
Cagny (Calvados)
Cagny es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primièr luòc d'aucupacion umana sul territòri actual de Cagny èra un domeni rural trobat près del centre comercial Mondeville 2 (pòble Décathlon)[1].
Qualques traces d'aucupacion (forn, poteries, objèctes en silex, ossements d'animals) remonten al Neolític mièg (XXXIIIe sègle abC.). Un amassa funéraire del bronze final (Modèl:-sp) a tanben #èsser sortit de tèrra. Mas la descobèrta la mai important es un domeni rural en datant de la fin de la VIe sègle abC. e del començament de la Ve sègle abC. (edat del fèrre). Situat a proximitat immediata d'una via gauloise empierrée e enquadrada per fossés, l'important establiment rural i aviá compausat d'una pleta d'unitat|8000|m² {{}} environada de fossés prigonds e que # se trobava una forja e una poterie. S'a egalament trobat traces de ramaderia, de las silos a grandas, de las fòssas criadas, aital coma las fondacions de desparièras bastissas. Una nécropole constituida d'una quarentena de sépultures a egalament #èsser ponduda al jorn[2].
La parca de Frénouville-Cagny a dobèrt en 1855 sus la linha Can-París.
Le premier site d'occupation humaine sur le territoire actuel de Cagny était un domaine rural retrouvé à proximité du centre commercial Mondeville 2 (village Décathlon)[3].
Des traces d'occupation (four, poteries, objets en silex, ossements d'animaux) remontent au Néolithique moyen (XXXIIIe sègle abC.). Un ensemble funéraire du bronze final (Modèl:-sp) a aussi été sorti de terre. Mais la découverte la plus importante est un domaine rural datant de la fin du VIe sègle abC. et du début du Ve sègle abC. (âge du fer). Situé à proximité immédiate d'une voie gauloise empierrée et encadrée par des fossés, l'important établissement rural était composé d'un enclos de 8 000 m² entouré de fossés profonds et dans lequel on trouvait une forge et une poterie. On a également retrouvé des traces d'élevage, des silos à grains, des fosses domestiques, ainsi que les fondations de différents bâtiments. Une nécropole constituée d'une quarantaine de sépultures a également été mise au jour[4].
La gare de Frénouville-Cagny est ouverte en 1855 sur la ligne Caen-Paris.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Enregistres preventivas portadas l'an 2008 abans lo bastiment de la plateforme logistique Décathlon
- ↑ lo-jorn-/re/actudet/actu_loc-731255------_actu.html Oèst-França, 28/10/2008
- ↑ Fouilles préventives menées en 2008 avant la construction de la plateforme logistique Décathlon
- ↑ Ouest-France, 28/10/2008


text:
Paolo Uccello
Paolo di Dono di Paolo, dich Paolo Uccello (Florença, 1397 - Florença, 1475), es un pintre italian de la primièra Renaissença, filh de Dono di Paolo, cirurgian e barbièr, e d'Antonia di Giovanni del Beccuto.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Paolo Uccello foguèt un pintre del Quattrocento (sègle XV) que marquèt l'istòria de la pintura per son mestritge de las novèlas règlas de la Perspectiva. Foguèt d'en primièr aprendís en çò de Lorenzo Ghiberti entre 1407 e 1414 environ, ailà faguèt coneissença amb de pintres coma Masolino, Donatello e Michelozzo. Participèt a l'epòca a las finicions de la pòrta del batistèri de Florença. Aprèp aver recebut las formacions de pintre, escultor, orfèbre e arquitècte, rejonhèt en 1424 la Companhiá dels pintres de San Luca e foguèt apelat un an pus tard per tornar far las mosaïcas de la basilica de San Marco (Venècia) destruidas per un encendi. En 1432 trabalhèt a la realizacion de la copòla de la glèisa de Santa Maria del Fiore. Recebèt sa primièra comanda monumentala en 1436 e realizèt la fresca lo Monument equèstre, dedicat al condottiere anglés John Hawkwood. Tota sa vida, faguèt de sas recèrcas sus la perspectiva una vertadièra passion anant de vegadas cap a l'obsession, rason per la quala lo critiquèron sos contemporanèus e l'escaissèron, Uccello (« aucèl » en italian), segurament per causa de sos capricis e sa distraccion. Pr'aquò aquela istòria seriá una legenda, auriá apertengut a una anciana familha florentina exiliada a Bolonha, los Ucceli.
Segon Le Vite de Giorgio Vasari, Paolo Uccello acabèt sa vida en 1475 « solet, excentric, malencòni e paure ».
Qualques òbras[modificar | modificar la font]
-
Sant Jòrdi esternissent lo dragon, 1439-1440 (París, Musèu Jacquemart-André).
-
Sant Jòrdi esternissent lo dragon, 1450-1455 (Londres, National Gallery).
-
-
Principalas[modificar | modificar la font]
- Sant Jòrdi e lo dragon (entre 1439 e 1440, destrempa sus fusta, 52 cm × 90 cm, National Gallery, Londres, Anglatèrra)
- Lo Deluvi (1446-1448, Chiostro Verde de la Santa Maria Novella, Florença) : aquela pintura murala es una experiéncia de Paolo Uccello sus la representacion ont cerquèt los limits de la perspectiva en l'accentuant al maximum.
- La Batalha de San Romano (destrempa sus pibol, 182 cm × 320 cm)
Aquela òbra en tres panèls independents executada entre 1456 e 1460 es una de las pus conegudas de Paolo Uccello. Comandada pels Medicis, representa una scèna de l'istòria de Florença datant de 1432. Los tres episòdis son repartits dins tres païses :
- en Itàlia al Palais dels Oficis de Florença,
- en Anglatèrra a la National Gallery de Londres
- en França al Musèu del Lovre de París.
- La Tebaïda (o Scene della vita di santi e di alcuni monaci) - Galleria dell'Accademia de Florença - pintada entre 1450 et 1475, es una larga fresca representant la vida de sants dins lor activitat monacala.
Lista cronologica[modificar | modificar la font]
- Renonciacion (env. 1420–1425) - Ashmolean Museum, Oxford
- La Creacion e la Casuda (env. 1424–1425) - Chiostro Verde, glèisa de Santa Maria Novella, Florença
- Adoracion dels magues (env. 1431–1432) - Staatliche Kunsthalle, Karlsruhe
- Sant Jòrdi e lo dragon (env. 1431) - National Gallery of Victoria, Melbourne
- Poliptic (env. 1433) - Museo Arcivescovile di Castello, Florença
- Frescas de la capèla dell' Assunta (env. 1434–1435) - Duomo, Prato
- Monjas amb dos enfants (env. 1434–1435) - Colleccion Contini-Bonacosi, Florença
- Monument equèstre de Sir John Hawkwood (Giovanni Acuto) (env. 1436), fresca - Duomo, Florença
- La Batalha de San Romano, tres panèls dispersats entre la National Gallery, lo Musèu del Lovre e los Oficis
- Sant Jòrdi e lo dragon (env. 1439–1440) - Musèu Jacquemart-André, París
- Panèl del relòtge amb profètas e evangelistas (1443) - Duomo, Florença
- Resurreccion (1443-1444) - veirièra, Duomo, Florença
- Nativitat (1443-1444) – veirièra, Duomo, Florença
- Istòria de Noè (env. 1447) - Chiostro Verde, Santa Maria Novella, Florença
- Scènas de la vida monastica (env. 1447–1454) - San Miniato al Monte, Florença
- Sant Jòrdi e lo dragon (env. 1450-55) - National Gallery, Londres
- Crucifixion (env. 1457–1458) - Thyssen-Bornemisza Collection, Madrid
- Vidas dels sants paires (env. 1460–1465) - Galleria dell'Accademia de Florença
- Miracle de la profanacion de l'ostia (1467–1468) - predèla, Galleria Nazionale delle Marche, palais ducal, Urbin)
- Caça dins la forèst (env. 1470) - Ashmolean Museum, Oxford
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) James Bloedé, Paolo Uccello et la représentation du mouvement : regards sur La Bataille de San Romano, Paris, École nationale supérieure des beaux-arts, " Espaces de l'art ", réédition 2006. (ISBN 2840560399)
- (fr) Jean-Louis Schefer, Le déluge, Paolo Uccello, Paris, POL, 1999. (ISBN 2867446767)
- (fr) vidèo : Vacarmes en Toscane, Paolo Uccello d'Alain Jaubert, collection Palettes. Considérations sur le peintre, en particulier sur la Bataille de San Romano


text:
Saverne
Zabern en alemannisch (Saverne en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Saverne A situat en lo Bas-Rhin, a l'oèst d'aquel departament, près del limit Alsace/Lorraine.
La vila a situat a aperaquí 40 quilomètres al nòrd-oèst de Estrasburg, sul traçat de la D1004 (RN 4) e a aperaquí 15 quilomètres de Wasselonne. A traversat pel Zorn e lo canal de la Marna al Rhin. Lo camin de halage del canal a manlevat pel grand itinerari cyclable Eurovélo 5 (EV5 Via Francigena de Londres a Roma/Brindisi).
La vila ocupa una posicion estrategica sul caulet de Saverne, un dels passatges naturales del scenari lorrain a la plana de Alsace a travèrs de las Vòges. A traversat pel GR 53-5 #que connècta Wissembourg a Masevaux per la crête de las Vòges.
Saverne est situé dans le Bas-Rhin, à l'ouest de ce département, près de la limite Alsace/Lorraine.
La ville est située à environ 40 kilomètres au nord-ouest de Strasbourg, sur le tracé de la D1004 (RN 4) et à environ 15 kilomètres de Wasselonne. Elle est traversée par le Zorn et le canal de la Marne au Rhin. Le chemin de halage du canal est emprunté par le grand itinéraire cyclable Eurovélo 5 (EV5 Via Francigena de Londres à Rome/Brindisi).
La ville occupe une position stratégique sur le col de Saverne, un des passages naturels du plateau lorrain à la plaine d'Alsace à travers les Vosges. Elle est traversée par le GR 53-5 qui relie Wissembourg à Masevaux par la crête des Vosges.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 22 sègles, los grands corrents istorics e culturales an marcat la vila de la siá peada.
De l'epòca de la vila gauloise, vengut camp romain, @dénommer "Tres Tabernae" fins als nòstres jorns, Saverne conserva las traces de lo sieu papièr istoric, de la siá vida passada, vestigis del mur de enceinte romain, mur medieval, glèisa romane, cloître, ostals ancians considerables, la vila se presenta jos totes los sieus atractius en un luòc natural excepcional, al pè de las montanhas boisées, coronadas de castèls-fòrts #que la environan, coma tant de sentinelles supèrbas e etèrnas.
- Aucupacion dempuèi la Een de la nòstra ère en tres ponches #qu'aquel situat sul ponch culminant i n'aurà priviliegiat e formarà la vila anautita #que i aurà environat d'una enceinte a Modèl:La s ; los avesques d'Estrasburg son mèstres de la vila de 1236 a la Revolucion ; en 1394 ven residéncia episcopala #çò que favorís lo desvolopament de la vila e los nombroses bastiments ; la vila s'estend en defòra de la enceinte romaine : la vila bassa s'establís al delà de la pòrta dicha Mitteltor e a precedit de l'autre costat de la Zorn per Kleinstadt ; al sud estenduda del faubourg ; la longitud de la Zorn molins e tanneries ; reconstruction après los incendis a causa de la guèrra de Trenta Ans ; a partir del mièg de la XVIIen lor cal èsser bastidas en la meteissa alineació e èsser de meteissa nautor ; al començament de la XVIIIen lo cardinal Armand Gaston Maximilien de Rohan facilita lo bastiment del quartièr entre la pòrta anautita e la carrièra dels Bains ; grand essor démographique a Modèl:La s ; estenduda del faubourg e de la comunitat josieva ; cap a 1860 desvolopament de l'activitat industriala #çò que contribuissi a la fondacion de la comunitat protestante ; ultérieurement formacion de nòus quartièrs a l'oèst e al sud
- I a çò Castèl dels Rohan #que, amb la siá immensa façada néoclassique, remembra la glòria dels Princes-Avesques e testifica del papièr istoric de Saverne, banc del Évêché pendent divèrses sègles.
- Los ancians ostals a colombages, se particulars a la Alsace, an representat sustot per L'ostal Katz (Sègle XVII) #qu'es segurament la una dels mai interessantes. Lo sieu oriel triangular e las siás bigas aparentas ricament sculptées surplombent la zòna piétonne totjorn animada.
- La glèisa de las Récollets (Sègle XIV) e lo sieu cloître gotic en grès ròsa. Un orgue Dubois i a #èsser édifié l'an 1763.
- La glèisa paroissiale La nòstra-Madama de la Nativité, a las vidrieres magnificas, e lo sieu poderós torn-porche d'estil roman testifiquen de l'istòria episcopala de la vila.
- Lo torn Cagliostro ont Cagliostro s'i seriá liurat a las siás escuras experiéncias mai prèpas de la alchimie #que de la sciéncia. De lo sieu autre nom Joseph Balsamo, #èsser egalament implicat en la famosa "Question del collier de la reina".
De grands personatges an séjourné dins la vila savernoise, coma Goethe e Victor Hugo.
Final 1913 la vila es lo teatre de évènements a las ressonàncies internacionalas coneguts jol nom de incident de Saverne.
Saverne A #èsser liberada per la 2en division blindée del general Leclerc lo 22 de novembre de 1944, abans #qu'ajan pas liberat la plana de Alsace e Estrasburg.
Depuis 22 siècles, les grands courants historiques et culturels ont marqué la ville de leur empreinte.
De l'époque de la cité gauloise, devenue camp romain, dénommée "Tres Tabernae" jusqu'à nos jours, Saverne conserve les traces de son rôle historique, de sa vie passée, vestiges du mur d'enceinte romain, mur médiéval, église romane, cloître, maisons anciennes remarquables, la ville se présente sous tous ses attraits dans un site naturel exceptionnel, au pied des montagnes boisées, couronnées de châteaux-forts qui l'entourent, comme autant de sentinelles superbes et éternelles.
- Occupation dès le Ier de notre ère en trois points dont celui situé sur le point culminant sera privilégié et formera la ville haute qui sera entourée d'une enceinte au IIIen ; les évêques de Strasbourg sont maîtres de la ville de 1236 à la Révolution ; en 1394 devient résidence épiscopale ce qui favorise le développement de la ville et les nombreuses constructions ; la ville s'étend en dehors de l'enceinte romaine : la ville basse s'établit au delà de la porte dite Mitteltor et est précédée de l'autre côté de la Zorn par Kleinstadt ; au sud extension du faubourg ; le long de la Zorn moulins et tanneries ; reconstruction après les incendies dus à la guerre de Trente Ans ; à partir du milieu du XVIIen doivent être construites dans le même alignement et être de même hauteur ; au début du XVIIIen le cardinal Armand Gaston Maximilien de Rohan facilite la construction du quartier entre la porte haute et la rue des Bains ; grand essor démographique au XVIIIen ; extension du faubourg et de la communauté juive ; vers 1860 développement de l'activité industrielle ce qui contribue à la fondation de la communauté protestante ; ultérieurement formation de nouveaux quartiers à l'ouest et au sud
- Il y a le Château des Rohan qui, avec son immense façade néoclassique, rappelle la gloire des Princes-Évêques et témoigne du rôle historique de Saverne, siège de l'Évêché pendant plusieurs siècles.
- Les anciennes maisons à colombages, si particulières à l'Alsace, sont représentées notamment par La maison Katz (Sègle XVII) qui est certainement l'une des plus intéressantes. Son oriel triangulaire et ses poutres apparentes richement sculptées surplombent la zone piétonne toujours animée.
- La glèisa des Récollets (Sègle XIV) et son cloître gothique en grès rose. Un orgue Dubois y a été édifié en 1763.
- L'église paroissiale Notre-Dame de la Nativité, aux vitraux magnifiques, et sa puissante tour-porche de style roman témoignent de l'histoire épiscopale de la ville.
- La tour Cagliostro où Cagliostro se serait livré à ses obscures expériences plus proches de l'alchimie que de la science. De son autre nom Joseph Balsamo, il fut également impliqué dans la fameuse "Affaire du collier de la reine".
De grands personnages ont séjourné dans la cité savernoise, comme Goethe et Victor Hugo.
Fin 1913 la ville est le théâtre d'évènements aux retentissements internationaux connus sous le nom d'incident de Saverne.
Saverne a été libérée par la 2en division blindée du général Leclerc le 22 novembre 1944, avant que ne soient libérés la plaine d'Alsace et Strasbourg.


text:
1905
Aquesta pagina concernís l'an 1905 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 9 de decembre : Vòte de la lèi de separacion de l'Estat e de la Glèisa.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Guèrra Russojaponesa: rendicion de las tropas de l'Empèri Rus en Japon a Pòrt Arthur.
- 28 de mai : la flòta russa es esquichada per lei Japonés pendent la batalha de Tsuhima.
- 5 de setembre : signatura dau tractat de patz de Portsmouth entre Russia e Japon que marca la victòria japonesa dins la guèrra entre lei dos país.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament dei trabalhs decidits per lo chah Nasser al-Din Shah Qajar (1848-1896) dins lo Sanctuari d'Al-Askari (ò Mosqueta d'Aur). Donèron sa fòrma actuala au bastiment ambé la construccion dau dòme d'aur e de l'encencha blava.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion dau turboalternator per l'engenhaire soís Charles Carroll Brown (1859-1946) que capitèt de coplar una turbina amb un alternator. Aquò permetèt de trobar dei fònts d'energia capablas de produrre de poissanças largament superioras ai turbinas de vapor existentas e favorizèt l'electrificacion de l'industria.
Fisica[modificar | modificar la font]
A partir de la teoria quantica publicada en 1900, Albert Einstein demostrèt lei naturas ondulatoria e corpuscularia de la lutz. Expliquèt tanben lo desplaçament de la lutz per quantitats definidas que foguèron dichs fotons. Enfin, establiguèt l'invariància de la velocitat de propagacion deis ondas electromagneticas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Takeo Fukuda, primièr ministre de Japon (m. 1995)
- 1èr de febrièr - Emilio Gino Segrè, fisician italian, Prèmi Nobel (m.1989)
- 4 de febrièr - Andrés Rivero Agüero, primièr ministre de Cuba (m. 1996)
- 6 de febrièr - Ayn Rand, filosòf e escrivan rus-american (m. 1982)
- 6 de febrièr - Władysław Gomułka, cap comunista de Polonha (m. 1982)
- 7 de febrièr - Ulf von Euler, bioquimista suedés, Prèmi Nobel (m. 1983)
- 2 de març - Roberto Francisco Chiari Remón, president de Panamà (m. 1981)
- 19 de març - Albert Speer, militar alemand (m. 1981)
- 25 de març - Pote Sarasin, primièr ministre de Tailàndia (m. 2000)
- 21 de març - Joan Coromines, filològ catalan (m.1997)
- 18 d'abril - George H. Hitchings, bioquimista american, Prèmi Nobel (m. 1998)
- 26 d'abril - Raúl Leoni Otero, president de Veneçuèla (m. 1972)
- 26 d'abril Jean Vigo, realizator francés (m. 1934)
- 11 de mai - Augusto Hamann Rademaker Grünewald, membre de la junta militara en 1969 (m. 1985)
- 16 de mai - Henry Fonda, actor american (m. 1982)
- 24 de mai - Mikhaïl Aleksandrovich Sholokhov, escrivan sovietic, Prèmi Nobel (m. 1984)
- 21 de junh - Jean-Paul Sartre, filosòf e escrivan francés, Prèmi Nobel (refusèt) (m. 1980)
- 13 de julhet - Edvin Laine, realizator finés (m. 1989)
- 25 de julhet - Elias Canetti, escrivan bulgar-britanic, Prèmi Nobel (m. 1994)
- 29 de julhet - Dag Hammarskjöld, diplomata suedés e Secretari General de l'ONU, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1961)
- 5 d'agost - Wassily Leontief, economista rus, Prèmi Nobel (m. 1999)
- 20 d'agost - Naruse Mikio, realizator japonés (m. 1969)
- 22 d'agost - John Lyng, primièr ministre de Norvègia (m. 1978)
- 24 d'agost - Siaka Stevens, president de Sierra Leone (m. 1988)
- 3 de setembre - Carl David Anderson, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 18 de setembre - Greta Gustafsson, coneguda jos lo pseudonim de Greta Garbo, actritz suedesa (m. 1990)
- 24 de setembre - Severo Ochoa, bioquimista espanhòl-american, Prèmi Nobel (m. 1993)
- 30 de setembre - Nevill Francis Mott, fisician britanic, Prèmi Nobel (m. 1996)
- 23 d'octobre - Felix Bloch, fisician soís, Prèmi Nobel (m. 1983)
- 7 de novembre - Aurélio de Lira Tavares, militar brasilièr, membre de la junta militara (m. 1998)
- 4 de decembre - Emílio Garrastazu Médici, president de Brasil (m. 1985)
- 11 de decembre - Erskine Hamilton Childers, president d'Irlanda (m. 1974)
- 17 de decembre - Érico Veríssimo, escrivan brasilièr (m. 1975)
- Jigme Wangchuck, rei de Botan (m. 1952)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de febrièr - Antoine Alphonse Chassepot, militar francés (n. 1833)
- 9 de febrièr - Adolph von Menzel, pintor alemand (n. 1815)
- 24 de març - Jules Verne, escrivan francés (n. 1828)
- 25 de mai - Maxime Lisbonne, comandant militar de la Comuna de París (n. 1839)
- 29 de mai - Francisco Silvela y de Le Vielleuze, primièr ministre d'Espanha (n. 1843)
- 21 de junh - Juan Lindolfo Cuestas, president d'Uruguai (n. 1837)
- 15 de julhet - Raimundo Fernández Villaverde, primièr ministre d'Espanha (n. 1848)
- 21 de setembre - Francisco García Calderón Landa, militar e president de Peró (n. 1834)
- 7 d'octobre - Pedro Américo de Figueiredo e Melo, pintor brasilièr (n. 1843)
- Jules Bergeret, membre de la Comuna de París (1871) (n. 1830)


text:
Dommartin-lès-Vallois
Dommartin-lès-Vallois es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany, Una municipalitat nomenada Tres Vallois reagrupava las municipalitats actualas de Dommartin-lès-Vallois, Los Vallois e Sens-Vallois.
Jadis, une commune nommée Trois Vallois regroupait les communes actuelles de Dommartin-lès-Vallois, Les Vallois et Sans-Vallois.


text:
Cucet
Cucet (en occitan ancian Cuset[1], e oficialament en francés Cusset) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- de la generalitat de Molins
- de l'eleccion de Gatnat
- de la subdelegacion de Cucet
- del parlament de Paris
- de la senescaucia de Molins
- de la diocèsi de Clarmont
Toponimia[modificar | modificar la font]
Cucet ven del latin Cuciacum.[3]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Forma atestada dins los Comptes daus Cònsols de Montferrand.
- ↑ Ficha comunala sul site de l'EHESS
- ↑ Jacques Corrocher, Vichy antique, 1981


text:
Ispanoamerica
Ispanoamerica o America Ispanica es lo nom artificial de l'ensems de païses d'America que faguèron partida d'Espanha e ont l'espanhòl se parla actualament.
Lo nom d'Ispanoamerica es controversiat e polemic, pr'amor que:
- los concèptes d'Espanha e d'espanhòl a l'origina èran geografics e non pas linguistics.
- en Ispanoamerica se parla tanben d'autras lengas espanhòlas (al delà del castelhan).
- lo nom latin d'Hispania se pòt tanben considerar de sinonim de Peninsula Iberica, doncas çò d'opausar Ispanoamerica e Iberoamerica (per referéncia a Portugal e Espanha e lors ancianas colonias americanas) mancariá de sens.
- mancariá egalament de sens lo nom artificial d'America Latina (qu'inclutz los païses de parlar portugués e francés) pr'amor qu'en America s'es jamai parlat latin.
Lo gentilici es ispanoamerican, -a.
Son 19 estats[1] (inclús Puerto Rico, encara que fa partida dels Estats Units coma estat liure associat) que lor populacion totala es de 365 milions d'abitants. D'autres Estats americans amb de minoritats ispanofònas coma Belize o los Estats Units, son pas considerats coma d'Ispanoamerica.


text:
Litosfèra
La litosfèra (grèc ancian: λίθoς [lithos] per "rocassut", e σφaῖpa [sphaira] "esfèra") es lo jaç rigid[1] pus extèrne d'una planeta rocassuda definit sus la basa de sas proprietats mecanicas. Sus Tèrra, compren l'escòrça terrèstra e la porcion pus nauta del mantèl que se comporta elasticament sus una escala de de millièrs d'ans o mai. Lo jaç pus extèrne d'una planeta rocassuda definit segon de criteris de quimia e mineralogia es l'escòrça terrèstra.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Skinner, B.J. & Porter, S.C.: Physical Geology, page 17, chapt. The Earth: Inside and Out, 1987, John Wiley & Sons, ISBN 0-471-05668-5


text:
Supereròi
Lo tèrme supereròi (de l'anglés super hero o superhero) designa un eròi fictiu amb de poders extraordinaris dins las bendas dessenhadas americanas (comics). Un supereròi possedís las caracteristicas seguentas:
- a de capacitats extraordinàrias (volar, fòrça subreumana ...), apeladas superpoders.
- possedís una dobla identitat : la de la persona normala e la, secreta, del supereròi.
- pòrta un costum distintiu quand es un supereròi.
Òm designa Superman, aparegut en 1938, coma lo primièr supereròi.
Qualques supereròis :


text:
Comunautat Europèa de l'Energia Atomica
La Comunitat Europèa de l'Energia Atomica (CEEA), coneguda popularment coma Euratom, es una organizacion europèa que s'ocupa de l'establiment d'un mercat comun dels productes nuclears e dins lo desvolopament d'aquela industria nucleara amb de fins pacificas.
Sa composicion e son organizacion es plenament integrada dins los organs de foncionament de l'Union Europèa pasmens que siá una entitat complatament independenta. Son sèti es dins la vila bèlga de Brussèlas.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo resultat de la signatura dels Tractats de Roma lo 25 de març de 1957 foguèt la creacion de la Comunautat Economica Europèa (CEE) e la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (Euratom), organizacions amb d'objectius mai economics que politics.
Incialament creada coma una entitat amb sa pròpia direccion e sa presidéncia, a partir de la signatura del Tractat de fusion de las Comunautats Europèas en 1965 fusionant sas institucions amb aquelas de la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) e la Comaunitat Economica Europèa (CEE).
Objectius[modificar | modificar la font]
La tòca de l'Euratom foguèt la creacion d'un mercat comun e especializat dins los productes èissits de l'energia atomica, asegura lor distribucion dins los estats membres de la Comunautat, e la venta dels demais als estats no comunautaris e la recerca al l'entorn d'aquela energia per d'usatges pacifics.
Membres[modificar | modificar la font]
Los membres de l'Euratom son los meteisses qu'aqueles de l'Union Europèa, perque aquel organisme partatge sus organs amb la precedenta. L'Euratom foguèt fondat per sièis estats: França, Alemanha, Itàlia e los tres païses del Benelux: Belgica, Païses Basses e Luxemborg. Aprèp totes los estats membres de las succesivas Comunautats Europèas venguèron far partida d'aquel organisme.
Institucions[modificar | modificar la font]
Creada d'en primièr coma una organizacion plenament independenta e amb sa pròpias institucions, amb tres presdients. En 1967, amb la dintrada en vigor del Tractat de fusion de las Comunautats Europèas, aquelas institucions fusionèron amb aquelas de la CECA e la CEE, creant una unica Comission Europèa.
Controvèrsia[modificar | modificar la font]
Son entitat autonoma dins la Union Europèa fa controvèrsia pro importanta a causa de la disparicion iniciala de la CECA en 2002 e la desaparicion prevista de la CEE en 2009 en virtut del Tractat de Lisbona de 2007. Dins la signatura d'aquel darrièr tractat, seguent lo fracàs de Constitucion Europèa, se prepausèt exclure l'Euratom de la personalitat juridica de la nòva Union Europea a causa del sentiment antinuclear qualques estats membres de la UE.


text:
Traduccion automatica
Era traduccion automatica[1] ei era traduccion d'un tèxte informatizat (o tèxte en supòrt informatic) a partir dera lengua de despart o lengua d'origina cap ara lengua d'arribada o lengua cibla, mejançant un sistèma informatic compausat d'un ordenador e d'un programa especializat. Se distinguissen basicament dus apròchis dera traduccion automatica:
- era traduccion automatica basada sus règles (anglés rule-based machine translation), ena quau era informacion lingüistica que hè besonh (diccionaris, règles) es estada generada per persones expèrtes, e
- era traduccion automatica basada sus còrpus (anglés corpus-based machine translation), ena quau era informacion lingüistica s'obtien (s'apren) automaticament de bitèxtes (parelhs formats per lo tèxte en ua lengua e era sua traduccion en ua auta lengua).
Un exemple de traductor automatic entar occitan ei Apertium, que pòt tradúser der aranés (occitan) ath catalan e deth catalan ar aranés (occitan).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ o eventualament [ar]revirada automatica.


text:
Categoria:Ostal de Borgonha
Lo primièr Ostal capecian de Borgonha es eissit del duc Robèrt Ièr lo Vièlh, filh de Robèrt II lo Piós. La branca ainada s'atudèt en 1361, mas de cadets d'aquesta branca aguèron diferentas tèrras, coma lo Daufinat o la senhariá de Borbon. Una branca cadeta faguèt soca en Portugal.
A la branca ainada succediguèt en Borgonha un autre ostal capecian, los Valés-Borgonha.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
O
- ► Ostal reial de Portugal (2 P)


text:
Le Breuil
Le Breuil en arpitan (Le Breuil en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap de traça d'aucupacion a pas testificat pendent lo periòde romaine, tant al nivèl archéologique que bibliographique. Totun, una villa de Broalias a mencionat dempuèi lo Sègle X en lo cartulaire de Clunhic[1].
Levat a l'Archiu del Rhône F°38 E supplément 162 GG 3 (187 feuillets) periòde 1732–1762
« Aquel jourd’huy 26 de setembre 1739 a #èsser bénitte una campana apertenenta a la parròquia del Breuil per Messire Bayard archiprêtre del Arbresle e curé de Bully acompanhat guariguèsse de Bagnols, vicari dudit Breuil e Messire Jean-Baptiste Champagny sacerdòt d'aquel dioceze.
La ceremònia s'es facha dins la glèisa dudit Bagnols. An nomenat ladite campana Messire Louis Hector de Cholier chevalier comte de Cibeins baron de Albigny senhor de Bully … e Madama Jeanne Marguerite PUPIL veusa del Sr. Joseph Barthélémy Hesseler baron de Bagnols e de Marzé senhor del Bòsc de Oingt … e unes autres luòcs. »
N.B. : Lo eurtografe de l'epòca a #èsser respectada !
Veire lo luòc de l'associacion CGM (Cercle de généalogie de Mions) (69780) #qu'a estudiat la généalogie ascendent e descendent de la familha PUPIL * Cercle de généalogie de Mions
Aucune trace d'occupation n'est attestée pendant la période romaine, tant au niveau archéologique que bibliographique. Toutefois, une villa de Broalias est mentionnée dès le Sègle X dans le cartulaire de Cluny[2].
Relevé aux Archives du Rhône F°38 E supplément 162 GG 3 (187 feuillets) période 1732–1762
« Ce jourd’huy 26 septembre 1739 a été bénitte une cloche appartenante à la paroisse du Breuil par Messire Bayard archiprêtre de l’Arbresle et curé de Bully accompagné des curés de Bagnols, vicaire dudit Breuil et Messire Jean-Baptiste Champagny prêtre de ce dioceze.
La cérémonie s’est faite dans l’église dudit Bagnols. Ont nommé ladite cloche Messire Louis Hector de Cholier chevalier comte de Cibeins baron d’Albigny seigneur de Bully … et Dame Jeanne Marguerite PUPIL veuve de M. Joseph Barthélémy Hesseler baron de Bagnols et de Marzé seigneur du Bois d’Oingt … et autres lieux. »
N.B. : l’eurtografe de l’époque a été respectée !
Voir le site de l'association CGM (Cercle de généalogie de Mions) (69780) qui a étudié la généalogie ascendante et descendante de la famille PUPIL * Cercle de généalogie de Mions
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Odile Faure-Brac, Mapa archéologique de la Gaule - Lo Rhône, 69/1, (ISBN 2-87754-096-0), pàg. 169
- ↑ Odile Faure-Brac, Carte archéologique de la Gaule - Le Rhône, 69/1, (ISBN 2-87754-096-0), p. 169


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 22 de juny de 2011
D'un diccionari a un "dicciounari"
De hèit, qu'arretrobam domèni, o meslèu doumèni en grafia de l'autor Louis-Marie Braun-Darrigrand, dens lo diccionari francés-parlars biarnés e gascons o, segon lo son autor, lo "dicciounari francés-parlàs biarnés e gascoûns", pareishut l'an passat en çò de las "Editions regionalismes". Aqueth lexic de 12 000 mots qu'a la particularitat de voler au còp èster respectuós deus dialèctes en localizar los variants e de prepausar ua grafia au còp englobaira e destinada a botar d'acòrd los de l'I.B.G. e los occitanistas. Per çò qui tòca aus parlars, que cau plan díser los mes orientaus, aranés inclús, que i son ignorats o negligits. L'autor que se n'explica e se n'excusa, n'ei pas un ahèr de mala volonta o de causida, senon meslèu ua manca de documentacion. Quant a la grafia, lo Sr L.-M. Braun-Darrigrand (L.-M. B.-D.), alavetz president de l'I.B.G. que prepausa ua grafia personau que pren deus uns e deus autes tà sajar d'unificar las duas grafias en tot inventà'n ua tresau o non sèi quanta. Que vse'n balhi un exemple, tirat d'aqueth diccionari:
Labètz au moument qüand s'ajaquè la brouxa, qu'ou dè ûn cop de cana de nau quintaus e que l'enviè lou mus purmèr tau hoèc.
Non soi pas convençut qu'aquesta grafia suberviverà au son autor, mès aquò rai, de la grafia dab la lengua, que se'n pòt díser com de la rauba dab lo monge. E jo, qui pòrti ua admiracion shens limit envèrs los gramaticians e los lexicografs, que m'èi plan segur crompat aqueth diccionari.
L'originalitat d'aqueth obratge qu'ei multipla. Prumèr, la grafia qu'ei pensada com englobaira, unificadora. Los concèptes qui an amiat l'autor tà las soas innovacions personaus que son interessants. Que'n preni un exemple: qu'ei ben acceptat, ça'm sembla, que la forma nueit (noeyt en grafia de L.-M. B.-D.), enquèra que minoritària en gascon orau, qu'a d'èster la deu gascon normatiu pr'amor qu'engloba totas las realizacions gasconas deu mot, nueit, neit (majoritària), nuit e net. Qu'ei dita englobaira. Que's poderé díser çò de medish deu mot lengua versus lenga, léncoa e dilhèu luenga, mès aquò n'ei pas tant acceptat.
En tot cas, quin unificar en gascon escriut los variants dialectaus gessits deu tractament diferenciau de la d intervocalica latina: càder/càser; escadença/escasença, vàder/vàser etc? L.M. B.D. qu'adopta ua letra navèra, ɠ, tà representar la d/s intervocalica. Atau, dab las grafias caɠe, vaɠe, escaɠença, que prepausa d' unificar graficament totas las fòrmas dialectaus d'aqueths mots. Un aute exemple qu'ei la s finau transformada en glide, notada mes o mens meś (dab un punt sus la s, no'u sèi pas hèr) tà representar mes e mey (mei), idem per eś (es/ei), etc.
A jo aquò que'm hè reaccionar de duas faiçons. La prumèra que'm hè pronosticar introdusir signes navèths e rars n'ei pas ua bona idèa pr'amor que non seràn jamès utilizats per rasons practicas. Totun, qu'ahigerèi de tira lo principi de la grafia englobaira que'm sembla excellent e que caleré guardar aqueth principi. Dit autament, òc a la grafia englobaira, non aus signes complicats e de mau trobar sus un clavièr ordinari. Que poderém perfeitament acceptar combinasons de letras dejà existentas com ac hèn los bretons dab lo digraf zh de Breizh qui permet d'englobar las formas Breiz e Breic'h. Perqué non quauqu'arren com zd tà càzder, vàzder, escazdença? Que seré mes simple de realizacion, ce'm sembla. E que seré mes clar.
Aqueth obratge qu'ei conhit d'anecdòtas etnograficas escriutas parciaument en francés e, per l'auta part, en (hèra bon) gascon. Qu'ei interessant e de bon liéger. Visiblament, l'autor que s'a hèit urós en tribalhar com un damnat. Lo resultat qu'ei interessant, cèrtas. Totun, non pòt pas preténer remplaçar lo diccionari de Per Noste. Tròp de mots que i mancan, shens parlar de l'ahèr de la grafia. Lo problèma màger, per jo, que vien de las limitacions intrinsècas inevitablament ligadas a un tribalh realizat per un autor solet. Daumatge.
Lo dicciounari francés-parlàs biarnés e gascoûns, de Louis-Marie Braun-Darrigrand, que's pòt crompar aquiu.
1 comentari:
-
-
L'idea de rediscutir d'ortografia enloc de difusar una norma estable e d'introdusir de caractèrs novèls es un falorditge bèl....
- 13 de setembre de 2014 a les 12:41


text:
860
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 860 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Entre lo 18 de junh e lo 4 d'aost, incursion suspresa dei Rus' de Kiev que pilhèron la region de Constantinòple mai poguèron pas intrar dins la capitala. L'emperaire foguèt obligat de rintrar d'Anatolia onte se debanava una campanha malaisada còntra leis Arabis qu'ataquèron la region ambé doas armadas terrèstras e una flòta. Pilhèron la basa navala d'Antalya.


text:
Estats Pontificaus
Leis Estats Pontificaus son un ensems de regions que foguèron sota l'autoritat temporala dau papa. Existiguèron de 752 a 1870 e èran situats en Occitània e en Itàlia. La partida occitana desapareguèt durant la Revolucion Francesa quand Avinhon se revoutèt còntra lo papa e foguèt annexada per França. La partida italiana desapareguèt entre 1860 e 1870 durant lo procès d'unificacion d'Itàlia. Sa desaparicion foguèt oficialament acceptada en 1929 après la signatura deis acòrds de Latran.


text:
Seta
Seta (Sète en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània. Es una vila de 44 136 estajants situada a la broa de la Mar Mediterranèa e de l'Estanh de Taur, al ras dau Puòg de Sant Clar.
Lo gentilici es setòri, -òria.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Seta es un pòrt de pesca e de comèrci pro important en Mediterranèa, uòi administrat per la Cambra de Comèrci e d'Industria de Seta-Mesa-Frontinhan per la region de Lengadòc-Rosselhon. Es lo segond pòrt mediterranèu d'Occitània aprèp Marselha. Lo pòrt genèra per Seta e las comunas vesinas d'activitats dins los sectors industrial, quimic, metallurgic, agricòla e dau bastiment. Mantuna linha maritima assegura lo transpòrt de passatgièrs cap a Magrèb. L'espòrt local son las ajustas. La competicion mai importanta se debana a la fin dau mes d'agost sul canal reial, es Lo Grand Prèmi de la Sant Loís (mena de campionat dau mond de las ajustas).


text:
Tomata
La tomata o lo tomati o la poma d'amor es lo fruch de la tomatièra (Solanum lycopersicum).
Aquesta planta a son origina dins la zòna compresa entre lo nòrd de Chile, Peró e Eqüator. Es en Mexic que la cultivèron pel primièr còp ben abans l'arribada dels conquistadors espanhòls. Lo nom de son fruch es derivat d'un mot de la lenga nahuatl o astèca.
Se supausa que las primièras tomatas qu'arribèron en Euròpa èran jaunas, çò qu'explicariá son nom en italian (pomodoro es a dire poma d'aur), que vendriá puèi la forma orientala occitana poma d'amor.


text:
L'aleia que monta au Puei Jerjan (Mont Gargan en frances) es environada de vielhs faiards, grands, torçuts, que semblen a daus animaus, daus monstres, que sabe de mai, e 'quò ven joslinhar lo costat un pauc misterios de l'endrech. En efiech, lo Puei Jerjan es dempuei daus segles un luec de culte pagan, au mens dempuei que los gales i venian festejar l'equinòxa. Son nom ven d'alhors de Gargan, lo gigant filh de Belenos e Belisama, popularisat mai tard per Rabelais (e òc, a ren inventat...).
Avant que los (autres) lemosins me tomben dessus, senhale que, òc, sabe que lo Jerjan es pas en Corresa, mas a la limita de la Vinhana-Nauta. Mas coma fuguet totjorn virat vers las autras montanhas de l'est e los vilatges de Chamberet, Trenhac, etc, ai chausit de lo botar dins queu subjecte, question d'armonia.
La chapela, en naut dau Jerjan. Es pas tant vielha que semblaria : segle 19, nonmas. Sabe pas s'an vòugut tornar christianisar l'endrech tardierament, mas vist la charra esbolhada de la gleisa, deven pas aver tròp reussit...
Fai un pauc mistica, entau. Io l'i vese bien far de las messas negras 'qui dedins...
Un exemple de çò que vesem dempuei lo naut dau Mont.
Lo Jerjan es conegut tanben a causa d'una famosa batalha que i aguet luec, menada per lo tant famos Guinguoin (n'avem desjà parlat de 'quela figura de la Resisténcia, menaire dau maquis lemosin que lo monde 'pelaven "Lo Grand"). Aqui, en 1944, los resitents se pesteleren contra los 2-3000 allemands de l'armada regulara apres un parachutatge de materiau per los aliats. Las perdas fugueren de 342 chas los alemands e 38 chas Guinguoin... Los alemands pogueren prendre lo Jerjan, mas lo maquis avia desjà recuperat las armas e era partit... 'quò s'apela una faussa victòria...
En partir dau Jerjant... E òc...


text:
Lista dels presidents d'Àustria
Lo president es lo cap d'Estat d'Àustria. Aquesta es la lista dels presidents d'Àustria, de 1919 (aprèp l'extincion d'Àustria-Ongria) fis a uèi.
Somari
Presidents de la Primièra Republica d'Àustria (1918 fins a 1938)[modificar | modificar la font]
De 1938 fins a 1945 Àustria devenèt integrada a l'Alemanha nazi.
President de la Segonda Republica Austriaca (1945 fins a uèi)[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'an 1998 Klestil recebut lo supòrt d' SPÖ, ÖPV e FPÖ.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Joan de la Crotz
Juan de Yepes Álvarez (Fontiveros, 24 de junh de 1542 - Ubeda, 14 de decembre de 1591), conegut coma sant Joan de la Crotz, foguèt un poèta e religiós castelhan d'ascendéncia jusieva.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Èra filh de Gonzalo de Yepes e de Catalina Álvarez, teissidors. Lo paire e lo fraire menor, Luis, moriguèron quand Joan aviá sonque tres ans, doncas que la maire e los dos filhs (Francisco e lo pròpri Joan), per causa de la pauretat se desplaçan d'en primièr a Arevalo (que i foguèron pendent quatre ans) e en 1551 a Medina del Campo que, melhorats economicament pel creissement de fortuna que lo maridatge del fraire màger lor donèt, s'i installan definitivament.
Joan, gràcias a sa condicion de paure de solennitat (que pels patiments sofrits foguèt un òme de corporança magra e de talha tan bassa que Terèsa de Jèsus l'apelava « mon fraire mejan »), poguèt assistir al Collègi dels Mainatges de la Doctrina, privilègi que li obligue a realizar mai d'una contraprestacion, coma d'assistir dins lo convent, d'ajudar a far de messa e d'autres mestièrs, d'acompanhar d'enterraments e de demandar d'almòina. La formacion recebuda al collègi li permetèt de continuar sa formacion al novèl collègi dels jesuistas (1551), ont recebèt una basa solida en Umanitats. Coma escolan extèrne e a temps parcial, deviá conciliar sos estudis amb lo trabalh assistencial a l'Espital de la Verge de la Concepcion, a Medina, especializat dins lo tractament de las malautiás venerianas contagiosas. Atal, entre 1559 e 1563, estúdia amb los jesuistas; pendent los primièrs tres ans, recep una formacion segon la ratio studiorum novèla, que lo latin n'èra la basa de totes los estudis; la quatrena annada, recep una formacion en retorica, escriu en latin, fa de vèrses latins e tradutz Ciceron, Juli Cesar, Virgili, Ovidi, Marcial e Oraci. Simultanèament, viu l'epòca novèla de l'umanisme crestian, qu'a de novèls estils e comportaments pedagogics. A vint-e-un ans, en 1563, dintrèt dins l'òrdre dels Carmes jos lo nom de fraire Joan de Sant Matias.
Après realizar lo noviciat (novelariat) entre 1563 e 1564 al convent de Santa Ana, se desplaça a Salamanca qu'al Collègi de Sant Andrieu de los Cármenes entre 1564 e 1567 i estudia los tres corses preceptius per obténer lo bachelierat en Arts. Pendent lo tresen cors, foguèt nomenat, per sas abiletats dialecticas, prefècte dels estudiants a aquel collègi.
En 1567 torna a Medina del Campo per èsser ordenat prèire e celebrar sa primièra messa en preséncia de sa familha e de sos amics del convent. A Medina coneguèt Teresa de Cepeda e Ahumada, futura Terèsa de Jèsus, qu'èra arribada a la ciutat per tal de fondar un sèti novèl de sa Reforma Carmelita, los apelats carmes descauces. Terèsa convenç Joan de s'unir a sa causa reformista dels carmes. Aquel òrdre reformat sofriguèt una ostilitat granda dels carmes cauçats.
Joan tornèt a Salamanca e comencèt d'estudis de Teologia pendent lo cors 1567-1568, mas realiza solament un cors (entre los quatre preceptius), doncas qu'obtenguèt lo sol grad de bachelièr. En agost de 1568 daissa Salamanca per tal d'acompanhar Terèsa a sa fondacion femenina a Valhadolid. Lo 28 de novembre de 1568 fonda a Duruelo lo primièr convent de Descauces de la branca masculina del Carmèl Descauç en seguissent la Règla Primitiva que sosteniá la tornada a la practica originala de l'òrdre; dins la ceremònia, càmbia son nom pel de fraire Joan de la Crotz.
En 1570 sa fondacion se desplacèt a Mancera, ont Joan exerciguèt la carga de jos-prior e mèstre dels novicis (novelaris); après un sejorn a Pastrana per tal de metre en marcha son noviciat (novelariat), s'establiguèt en 1571 a Alcalá de Henares, coma rector del collègi recentament fondat. Joan venguèt un dels principals formadors dels proselits novèls d'aquela reforma carmelitana. En 1572, Joan de la Crotz viatja, a invitacion de Terèsa de Jèsus, al Convent de l'Encarnación, que i assumiguèt los prètzfachs de vicari e de confessor dels monges. Demorèt aquí fins a 1577, donca qu'acompanhèt Terèsa dins la fondacion de divèrses convents de Descauç, coma lo de Segòvia. Pendent aquel periòde, s'èran agravats los conflictes jurisdiccionals entre los carmes cauçats e los descauces a l'òrdre del Carmèl, deguts a de punts de vista espirituals divergents sus la reforma; i aviá tanben una confrontacion entre lo poder reial e lo pontifici per tal de dominar lo sector dels òrdres religioses. Atal, en 1575, lo capítol general dels Carmes decidiguèt de mandar un visitador de l'òrdre per tal de suprimir los convents fondats sens la licéncia del general e de reclure Terèsa dins un convent. Fin finala, en 1580 lo Carmèl Descauç s'erigís en Província lliura e en 1588 es reconegut coma òrdre. Dins aquel contèxt se produsiguèt l'empresonament de Joan de la Crotz, qu'en 1575 èra ja estat detengut e empresonat a Medina del Campo pendent mai d'un jorn pels carmes cauçats. La nuèch del 3 de decembre de 1577, Joan de la Crotz es tornarmai capturat e desplaçat al convent dels carmes de Toledo, ont deu comparéisser davant un tribunal de carmes cauçats per que se retractèsse de la reforma teresiana. Davant son refús, es reclaus dins una prison conventuala pendent uech meses, que i escriu las trenta una primièras estròfas del Cantic Espiritual (version del protocantic), mai d'un romanç e lo Poèma de la fonte. Après prene consciéncia que seriá pas desliurat, projectèt atentivament l'evasion e entre lo 16 e lo 18 de mai de 1578, amb l'ajuda d'un gardian, s'escapèt pendent la nuèch e se refugièt al convent de las Carmelitas Descauças, tanben a Toledo. Per una pus granda seguretat, las monjas lo mandan a l'Espital de Santa Crotz, que i demorèt pendent un mes e mièg. En 1578 va en Andalosia per tal de se recuperar complètament. Passa per Almodóvar del Camp e arriba puèi coma vicari al Convent del Calvari dins la region montanhosa de Jaén. Fa d'amistat amb Ana de Jèsus, après mai d'una visita a la fondacion de Beas de Segura. En junh de 1579 s'establís dins la fondacion de Baeza, que i demorèt coma rector del Collègi Màger fins a 1582, que i partís a Granada après èsser nomenat tresen definidor e prior dels Martirs dins aquela ciutat. Realiza de viatges nombroses per Andalosia e Portugal, en rason de sa carga.
En 1588 es elegit per primièr definidor e tresen consiliari de la Consulta, que lo desplaça a Segòvia. Après un afrontament doctrinal novèl en 1590, es destituit en 1591 de totas sas cargas, en venent un simple subjècte de la comunautat. Pendent son viatge de retorn a Segòvia, tomba malaut al convent de La Peñuela e es transportat a Úbeda, ont moriguèt la nuèch del 13 al 14 de decembre.
Beatificacion e canonizacion[modificar | modificar la font]
Après sa mòrt començan los litigis entre Úbeda e Segòvia per la possession de sas rèstas. En 1593 sas rèstas, mutiladas, son transportadas clandestinament a Segòvia que i repausan actualament. Lo procèssus de beatificacion e canonizacion comencèt en 1627 e s'acabèt en 1630. Foguèt beatificat en 1657 per Clamenç X e canonizat per Beneset XIII en 1726. Mai tard, en 1926 Pío XI lo proclama Doctor de la Glèisa Universala e en 1952 es nomenat patron dels poètas espanhòls.
Òbra literària[modificar | modificar la font]
L'òbra de Joan de la Crotz es estada, dempuèi tostemps, estudiada a partir de doas perspectivas, la teologica e la literària.
En combinant la simbologia anciana del Cantic dels Cantics e las formulas pròprias del petrarquisme, faguèt una literatura mistica granda, que son origina es dins la teologia tomista e dins los mistics medievals alemands e flamencs. Es tanben influenciat pel Cançonièr tradicional del sègle XVI, subretot sus l'emplec de l'amor profan (las figuras de l'amant e de l'amada) per tal de simbolizar e de representar lo sentiment mistic de l'amor divin. L'estròfa pus emplegada dins sos poèmas es la lira, encara que demòstra abiletat pel romanç octosillab.
Joan utiliza fòrça ressorsas estilisticas, d'expressions paradoxalas («captivitat doça») e d'exclamacions impressionantas («O, flama d'amor viva!») abitualas dins los cançonièrs. Çò que mai definís sa poesia es son extraordinària intensitat expressiva, mercé a l'adequacion perfècta e l'equilibri de cadun dels imatges. Cèrca sempre una juxtaposicion constanta d'elements poetics de granda plasticitat.
Òbras[modificar | modificar la font]
Nuèch escura, Cantic Espiritual e Flama d'amor viva son sas tres òbras poeticas capitalas, ligadas amb d'òbras en pròsa que'n escriguèt de corollari explicatiu.
Fònts literàrias[modificar | modificar la font]
La poesia de Joan de la Crotz ven d'una tradicion literària anciana. En fach, sa lirica intègra de tradicions literàrias d'originas divèrsas que prenon de significacions e de valors novèlas. La critica, dempuèi Dámaso Alonso, a mes en relèu tres influéncias: d'una banda, del Cantic dels Cantics biblic e, per d'una autra banda, la tradicion de la poesia culta italianizanta e la tradicion de la poesia populara e dels cançonièrs de la Renaissença castelhana. L'influéncia de la Bíblia fa de motle e de catalizador de la rèsta de lecturas que fan lo bagatge cultural de Joan de la Crotz, particularament lo Cantic Espiritual, que l'origina de son simbolisme e de sos imatges es lo Cantic dels Cantics.
Doctrina[modificar | modificar la font]
Tota sa doctrina vira entorn del simbòl de la «nuèch escura», pròpri de la literatura mistica, que Joan de la Crotz lo tracta d'una manièra novèla e originala.
Versions musicalas de sos poèmas[modificar | modificar la font]
En 1991 lo compositor Carmelo Bernaola presentèt Cantata Mistica suls vèrses de Joan de la Crotz, dins la XI edicion d'Europa Cantat, a Vitòria. En 1977 Amancio Prada introdusiguèt de musica al Cantic Espiritual, amb sa votz acompanhada unicament de guitarra, violon e violoncèl.


text:
La Lauzeta
Una marca de vestits en occitan ? Encara una ?
Òc, mas 'quela-qui es un pauc mai "intelectuala" direm (enfin, a costat dau "Sèm pas aquí per faire de rasonaments" Macarel, 'quò era pas gaire complicat... ), emb la caucion de Crestian Rapin, autor de l'Òlt e Garona, co-fondator de l'Escòla Occitana d'Estiu, e plan agradiu per la conversacion.
Los vestits se vòlen "occitans e biologiques", n'en son, z'auretz compres, pas mens chars (zo son tròp per mon paure salari d'estudiant en tot cas... ), entre 30 e 40 € lo chamison.
1 € es tornat versat a Calandreta sus chasque article 'chaptat, lo site es tradusit en gascon basades (per David Escarpit s'ai plan compres, los autres de Gironda me confirmaran o pas)... vos laisse descubrir lo reste, e veiretz que per un site merchand, i a tot plen de pròsa a legir !


text:
Armada deus Andes
L'Armada deus Andes que ho creada per las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata (qui vadoren Argentina) entà lutar contre la Contrarevolucion e l'ocupacion espanhòla de Chile.
Lo Director Suprèma, lo bearnés Joan Martin Pueyrredon, que'n designé lo generau José de San Martín com capdau.
L'explèit màger d'aquesta armada qu'ei d'aver traucada la Cordilhèra deus Andes (puish que l'invasion deu Haut Peró no s'i avèva pas escadut) e liberat Chile.
L'Armada deus Andes que ho devesida en duas colomnas : ua gavidada peu quite San Martín e qui passè peu Paso de los Patos (lo camin mei estret) e l'aute gavidada peu generau Juan Gregorio de Las Heras qui passè peu Paso de Uspallata.
Dab un camin mauaisit e sovent hèra estret e temperaturas extrèmas enter caumàs e tor, de las 10 600 pas sonque 4600 suberviscón. A maugrat de las dificultats la Traucada deus Andes que ho ua escaduda de las granas e que desboquè suber la liberacion definitiva de Chile qui permetó au son torn, d'assegurar la libertat argentina e de perseguir dab la liberacion de Peró.


text:
Gondwana
Gondwana èra lo pus meridional dels dos supercontinents qu'existiguèron fa 180 milions d'ans. Lo formavan las placas continentalas que actualament constituisson Africa, America del Sud, l'Antartida, Austràlia, Nòva Guinèa, Madagascar, e lo soscontinent indian.
Se formèt a la fin del Neoproterozoïc, ara fa 600 milions d'ans, e comencèt de se fragmentar durant lo Jurassic, fa 160 milions d'ans. Se distinguisson dos Gondwana:
Eduard Suess prepausèt lo nom de Gondwana a partir de la denominacion d'una region d'Índia, Gondwâna, ont una part de la geologia d'aqueste ancian continent a pogut èsser determinada.


text:
1995
Aquesta pagina concernís l'an 1995 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Debanament de la 7a eleccion presidenciala de la Va Republica lo 23 d'abriu e lo 7 de mai. Lo premier torn s'acabèt per la victòria suspresa de Lionel Jospin (PS) ambé 23,3% dei sufragis e de Jacques Chirac (RPR) ambé 20,8%. Lo Premier ministre Édouard Balladur (RPR/UDF, 18,6%), Jean-Marie Le Pen (FN, 15,00%), Robert Hue (PCF, 8,64%), Arlette Laguiller (LO, 5,30%), Philippe de Villiers (MPF, 4,74%), Dominique Voynet (Les Verts, 3,32%) e Jacques Cheminade (0,28%) foguèron eliminats. Au segond torn, Jacques Chirac foguèt elegit ambé 52,64% dei sufragis. Alain Juppé foguèt nomat cap dau govèrn per remplaçar Édouard Balladur. Coma son predecessor, adoptèt una politica liberala qu'entraïnèt una aumentacion rapida de son impopularitat. A la fin de l'annada, son projècte de reforma dau sistèma de retirada dau sistèma public e de la seguretat sociala entraïnèron un movement de grèvas duras e lòngas. Lo 15 de decembre, deguèt finalament cedir e retirar son projècte.
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, acomencèt una guèrra novèla còntra Eqüator a prepaus de la definicion de la frontiera entre lei dos país (Guèrra de Cenepa). Ben preparada, l'armada eqüatoriana aviá installat plusors pòstes dins una zòna revendicada per lei dos país e mandat de fòrças importantas. Aquò li permetèt de resistir a una tiera d'ofensivas perovianas. En parallèl, de negociacions acomencèron per reglar lo conflicte frontalier sota la pression d'Argentina, de Brasil, de Chile e sustot deis Estats Units d'America. Lei dos país acceptèron finalament la creacion d'una zòna demilitarizada e la dubertura de negociacions vertadieras (→ 1998).
Après aqueleis eveniments, reeleccion aisada dau president Alberto Fujimori (Cambio 90, 64,3%) còntra l'ancian secretari dei Nacions Unidas Javier Pérez de Cuéllar (Union per Peró, 21,5%) lo 9 d'abriu. Pasmens, aquela victòria marquèt l'apogèu d'Alberto Fujimori que sa popularitat foguèt pauc a pauc minada per l'autoritarisme de son regime e mai d'un escandòl de corrupcion.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 7 de decembre : començament de la mission Galileo a l'entorn de Jupitèr.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de febrièr - Arfa Karim, estudianta paquistanesa (m. 2012)
- 3 d'abril - Adrien Rabiot, fotbolaire francés
- 28 d'abril - Nadine Jarosch, gimnasta alemanda
- 29 de setembre - Alice Matteucci, jogaira de tennis italiana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Siad Barre, dictator de Somalia (n. 1902)
- 17 de genièr - Miguel Torga, escrivan portugués (n. 1907)
- 18 de genièr - Adolf Butenandt, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 4 de febrièr - Patricia Highsmith, escrivana americana (n. 1921)
- 1 de març - Georges J. F. Köhler, biològ alemand, Prèmi Nobel (n. 1946)
- 14 de març - William Alfred Fowler, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 2 d'abril - Hannes Alfvén, fisician suedés, Prèmi Nobel (n. 1908)
- 18 d'abril - Arturo Frondizi, president d'Argentina (n. 1908)
- 25 d'abril - Ginger Rogers, actritz americana (n. 1911)
- 14 de mai - Christian B. Anfinsen, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1916)
- 18 de mai - Henri Laborit, biològ e filosòf francés (n. 1914)
- 24 de mai - Harold Wilson, primièr ministre britanic (n. 1916)
- 8 de junh - Juan Carlos Onganía, president d'Argentina (n. 1914)
- 23 de junh - Jonas Salk, mètge american, inventor de la vaccina contra la poliomieliti (n. 1914)
- 25 de junh - Ernest Thomas Sinton Walton, fisician irlandés, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 30 de junh - Sicco Mansholt, president de la Comission Europèa (n. 1908)
- 29 de junh - Lana Turner, actritz americana (n. 1921)
- 4 de julhet - Eva Gabor, actritz ongresa (n. 1919)
- 5 de julhet - Takeo Fukuda, primièr ministre de Japon (m. 1905)
- 17 de julhet - Juan Manuel Fangio, pilòt argentin de Formula 1 (n. 1911)
- 9 d'agost - Jerry Garcia, musician american (Grateful Dead) (n. 1942)
- 21 d'agost - Subrahmanyan Chandrasekhar, fisician indian, Prèmi Nobel (n. 1910)
- 9 d'octobre - Alec Douglas-Home, primièr minister britanic (n. 1903)
- 4 de novembre - Ichak Rabin, primièr ministre d'Israèl (n. 1922)
- 4 de novembre - Gilles Deleuze, filosòf francés (n. 1925)
- 22 de decembre - James Meade, economista britanic, Prèmi Nobel (n. 1907)
- 25 de decembre - Dean Martin, actor american (n. 1917)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Martin Lewis Perl, Frederick Reines
- Prèmi Nobel de Quimia : Paul J. Crutzen, Mario J. Molina, Franklin Sherwood Rowland
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Edward B. Lewis, Christiane Nüsslein-Volhard, Eric F. Wieschaus
- Prèmi Nobel de Literatura : Seamus Heaney
- Prèmi Nobel de la Patz : Joseph Rotblat e Conferéncia Pugwash
- Prèmi Nobel d'Economia : Robert Lucas Jr


text:
Commons:Primièrs passes
Lo tutorial Primièrs pas vos permet de comprendre las basas per poder contribuir a Wikimedia Commons. Se sètz familièr amb un dels subjèctes çaijós, podètz legir dirèctament la pagina que vos interèssa :
- A qué servís Commons
- Dobrir un compte d'utilizaire dins Commons
- Importar de fichièrs :
- Cossí importar un fichièr dins Commons
- Causir la bona licéncia (drech d'autor)
- Qualques exemples de tipes d'illustracion que pòdon èsser importats dins Commons
- Conselhs utils :
- Seleccionar e descriure los fichièrs coma cal
- Catalogar los fichièrs
- Vos facilitar lo trabalh
- Qualques logicials utils
- Utilizacion :
- Reütilizar lo contengut de Commons


text:
Hendaia
Hendaia / Hendaye
Hendaia (Hendaia en basco, Hendaye en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Lo gentilici qu'ei hendaiar.
Las comunas tòcatocantas que son Biriatu au nòrd, Urrunha a l'èst e Irun e Hont Arràbia en Guipuscoa a l'oèst.
Que hè part deu Consòrci Bidassoa–Txingudi. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Pages with unresolved properties
- Pages using invalid self-closed HTML tags
- Portal:País Basc/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Vila portuària de França
- Via de Solac
- Punt frontalièr dels Pirenèus
- Vilas e vilatges florits
- Comuna deus Pirenèus Atlantics
- Pirenèus
- Comuna de Labord


text:
Virgula
La virgula, (« pichona bròca » o « pichona verga »), es un signe de pontuacion.
Somari
Lenguistica e tipografia[modificar | modificar la font]
En tipografia, la virgula es un signe de pontuacion permetent, a l'origina, d'inserir una respiracion dins la frasa. Coma totas las autras pontuacions, prenguèt, dins la lenga escricha, de ròltes multiples que la lenga orala manifestariá pas que per una pausa.
Estructura, per exemple, la construccion de la frasa, que siá en ligant o en separant los grops sintaxics. Per exemple, dins una enumeracion, la virgula separa los tèrmes enumerats.
En matematicas e dins l'escritura dels nombres[modificar | modificar la font]
Dins l'escritura dels nombres, la virgula pòt servir de separator decimal.
L'utilizacion de l'escritura decimala (amb un separator que vendra una virgula mai tard) data del sègle XVI e foguèt popularizada, en partida, par Simon Stevin[1], çò que permetèt de calculs fòrça mai simples que l'escritura per fraccions.
Informatica[modificar | modificar la font]
En Smalltalk, la virgula es pas un element sintaxic. Es un messatge binari qui permet de concatenar de colleccions.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A. Schärlig, « Avant la virgule », Tangente, n° 120, janvier-février 2008, p. 16-18.


text:
Kay McNulty
Kathleen McNulty Mauchly Antonelli, mai coneguda coma Kay McNulty (Creeslough, Irlanda, 12 de febrièr de 1921 – Wyndmoor, Pennsilvània, 20 d'abril de 2006) foguèt una programadora irlandoamericana que trabalhèt a la programacion de l'ENIAC, lo primièr ordinador electronic digital.
Biografia[modificar | modificar la font]
Kathleen Rita McNulty nasquèt en 1921 a Creeslough, un vilatjòt situat dins lo Gaeltacht del Comtat de Donegal. La nuèch de sa naissença, son paire, James, qu'èra un oficièr de l'Armada Republicana Irlandesa, foguèt arrestat e empresonat a Derry Gaol ont demorèt durant 2 ans. Qualque temps aprèp que foguèsse liberat, en octobre de 1924, la familha emigrèt cap als Estats Units e s'implantèt en Pennsylvania. Ailà James McNulty creèt una entrepresa de picapeirièr que foncionèt plan. Durant son enfància Kathleen parlava sonque lo gaelic e sabiá pas encara parlar anglés.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Schweighausen en alemannisch (Schweighouse-Thann en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
La municipalitat se situa a una desena de quilomètres abans l'intrada de la vallée de Thann.
La commune se situe à une dizaine de kilomètres avant l'entrée de la vallée de Thann.
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Mus musculus
La mirga o la murga (var. murja) o la rata o la ratuga o la fura o la fureta o la soritz es un mamifèr qu'aperten a una de las nombrosas espècias de rosegaires menuts. L'espècia mai coneguda es la mirga d'ostal comuna (Mus musculus). Se pòt trapar dins gaireben totes los païses. Servís sovent de subjècte d'experiéncia (mirga de laboratòri) en biologia. De còps que i a es tanben presenta coma animal de companhiá.
A mai se pòdon aténher l'edat de dos ans en laboratòri, la durada mejana de vida de las mirgas dins la natura es aperaquí de 3 meses, per encausa dels predadors que la caçan. Pasmens, gràcias a sa fantastica adaptabilitat a gaireben totas las environas, e a son abilitat a conviure amb los umans, se considèra que la mirga es la segonda espècia de mamifèr mai capitaira uèi sus Tèrra, aprèp lo rat.
Las mirgas pòdon èsser d'animals nocius, atacaires e destructors de las culturas agricòlas mas subretot pòdon portar e propagar divèrsas malautiás.


text:
Evangèli del Pseudo-Matieu
L'Evangèli del Pseudo-Matieu, apelat tanben Libre de la naissença de la benaürosa Verge Maria e de l'enfança del Salvador, es un tèxte que fa partida dels apocrifs del Novèl Testament, que datariá de 550 a 570. Tracta de la nativitat e de l'enfança de Jèsus e a portat de nombrosas tradicions coma l'ase e lo buòu dins la grépia, mas tanben de miracles arribats durant la Fugida en Egipte.
Fa partida dels nombroses relats de l'enfança de Jèsus Crist qu'existisson dempuèi lo sègle segond, e s'inspira del Protoevangèli de Jaume, amb de partidas de l'Evangèli de l'enfança segon Tomàs.


text:
Seth
Seth qu'ei un diu egipcian màger deu cap de can e sénher deus èrms. Qu'ei ua divinitat de las ambiguosas.
Qu'ei famós per aver, per traída, aucit lo diu Osiris (lo son quite hrair) e per aver combatut Òrus (lo hilh postum d'Osiris) entà'u panar lo tròn d'Egipte. Que's poderé créder atau de que seré lo diu deu mau puisqu'Osiris qu'ei un diu juste e que lo son hilh qu'ei associat dab lo poder deus faraons (Òrus que'n seré estat lo purmèr).
Seth, totun, que ho, en epòcas mei anticas hèra pregat e, mei que mei, qu'ei lo diu qui combat cada ser Apofis (la sèrp tenebrosa) devath la tèrra au costat de Ra, só e pair deus dius.


text:
En mes de seteme harà vint-e-dus ans que comencè a barar en ua còlha de dances tradicionaus araneses. Era curiositat e es ganes me héren a entrar en aguest mon deth folclòre, e coma jo, tantes e tantes persones, joenes e non tant joenes, que dèishen ua part deth sòn temps entà mantíer viues ues dances e ues musiques que, d'ua auta manèra segurament ja non existirien. E non sonque aquerò, es còlhes de dances en Aran s'an convertit damb eth temps en un element primordiau de dinamizacion e integracion culturau e sociau, atau coma en un signe d'identitat pròpri. Ues còlhes que suberviuen gràcies ara volontat des sòns compausants e, sustot des sues direccions, e que non tostemp an recebut eth supòrt de besonh d'institucions e administracions.
Totun aciu son e coma cada ostiu, passegen es sòns espectacles per tota era Val d'Aran, en hèstes majors e actuacions organizades peth Conselh Generau. An darrèr d'an, dançaires e musics animen es places des nòsti pòbles, a on s'i apròpen toristes e autoctòns. Aguestes actuacions corren a cargue deth Conselh Generau, e eth pòble qu'acuelh es dances acostume a arregraïr as còlhes damb un petit refrigèri en acabar era actuacion. Ara ja calerie díder, acostumaue. Entà suspresa, e indignacion tanben, de dançaires, musics, pairs e mairs e membres des còlhes, er Ajuntament de Vielha Mijaran a decidit non convidar as gojats e gojates qu'actuen en Vielha en tot alegar retalhades ena despena. È de díder que, coma membre d'aguestes còlhes e coma còsso der Ajuntament, è sentut vergonha en conéisher aguesta notícia. E ei que resulte lèu un insult entà totes aqueres persones que se dediquen a mantíer viua era nòsta cultura, sense recéber arren a cambi, qu'aguest consistòri, que ven de gastar-se 65.000€ en un Festivau d'Arts Digitaus (que n'a costat ath torn de 150.000€ en totau) non pogue pagar ne un vaso d'aigua a un corròp de persones qu'ajuden a dar a conéisher eth país e dinamizen en pòble en plea sason toristica d'ostiu.
Sonque me quede demanar qu'er equip de govèrn der Ajuntament de Vielha Mijaran tròbe lèu eth nòrd, pr'amor qu'ara madeish da era imatge d'anar totaument ara deriva. Quin prètz a ua caisha de refresqui?


text:
Robert Badinter
Robert Badinter (París, 30 de març de 1928) es un avocat e òme politic francés. Es conegut subretot per son combat en favor de la reïnsercion dels prisonièrs e contra la Pena de mòrt, que capitèt a obtenir per França lo 30 de setembre de 1981 del temps qu'èra ministre de la justícia de François Mitterrand, per la supression de las disposicions legalas penalizant las relacions omosexualas amb un minor per las edats que las relacions eterosexualas èran legalas, e tanben per sa participacion a la redaccion del nòu Còde penal.
De 1995 a 2011 èra senador pel Partit Socialista.


text:
Desconstruccion
La desconstruction es un metòde, veire una escòla, de la filosofia contemporanèa. Aquela practica d'analisi textuala s'exerci sus fòça tipes d'escrichs (filosofia, literatura, jornals), per remarcar los desfasament e confusions de sens que van aparéisser amb una lectura centrada suls postulats sosentenduts e las omissions desveladas pel quita tèxte.
Aquel concèpte, participant a l'encòp de la filosofia e de la literatura, aguèt un grand resson als Estats Units d'America, qu'es assimilat a la filosofia postmodèrna, e mai globalament a l'apròcha divergenta de la filosofia continentala d'Euròpa. Se lo tèrme « desconstruccion » foguèt d'en primièr utilizat per Heidegger, es l'òbra de Derrida que ne sistematizèt l'usatge e teorizèt la practica.
Somari
Istoric de la nocion de desconstruccion[modificar | modificar la font]
La desconstruccion per Heidegger[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de desconstruccion apareguèt dins l'òbra de Derrida pel primièr còp dins De la gramatologia sens traduire explicitament de tèrmes heideggerians. Derrida explica que voliá « entre autres causas » prepausar una traduccion pels tèrmes alemands de Destruktion e Abbau, qu'Heidegger emplec dins Èsser e Temps; Derrida estima aquela traduccion mai pertinenta que la traduccion classica per destruccion, per que s'agís pas per tant, dins la desconstruccion de la metafisica, de la reduire al neient, que de mostrar cossí se bastiguèt[1].
-
- « Ambedos significavan dins aquel contèxte una operacion portant sus l’estructura o l’arquitectura tradicionala dels concèptes fondators de l’ontologia o de la metafisica occidentala. Mas en francés lo tèrme « destruction » implicava tròp visiblament un anientament, una reduccion negativa mai pròcha de la « desmolicion » nietzscheana, benleu, que de l’interpretacion heideggeriana o del tipe de lectura que prepausi. L'ai doncas rebutat. Me remembri aver cercat s'aquel mot « déconstruction » (vengut cap a ièu de biais aparentament fòrça espontanèu) èra plan francés. » — Derrida, Psyché, p.338
En realitat, lo mot desconstruccion apareguèt en 1955 dins lo contèxte de la filosofia francesa dins traduccion du tèxte de Heidegger "Contribucions a la question de l'èsser" (Zur Seinsfrage). Gérard Granel causiguèt aquel tèrme per traduire lo mot alemand Abbau que voliá distinguir del mot "destruccion" (traduccion de Zerstörung)[2].
Per Heidegger, dins Èsser e temps (Sein und Zeit), la Destruktion pòrta sus aquel concèpte de temps; deu revelar per qualques estapas successivas l'experiença del que se torna decobrir per la metafisica, fasent obliar lo sens originari de l'èsse coma èsser temporal. Las tres estapas d'aquela desconstruccion se segisson a rebors de l'istòria:
- « la doctrina kantiana de l'esquematisme e lo temps coma estapa prealabla d'una problematica de la temporalitat » ;
- « lo fondament ontologic del cogito ergo sum de Descartes e lo retorn de l'ontologia medievala dins la problematica de la res cogitans » ;
- « lo tractat d'Aristòtel sul temps coma discrimen de la basa fenomenala e de las limitas de l'ontologia entica ».
Pasmens, s'Heidegger anoncia aquela desconstruccion a la fin de l'Introduccion de Sein und Zeit, aquela partida, que deuriá constituir, segon lo plan de 1927, la segonda de l'obratge, jamai foguèt redigida coma atal. Pel mens se pòt considerar que d'autres obratges o conferéncias la rejonh parcialament, amb d'enprimièr per l'obratge Kant e lo problèma de la metafisica, publicat en 1929.
-
- « Aquela tasca, la comprenèm coma la destruccion, s’accomplissent al fial conductor de la question de l’èsser, del fons tradicional de l’ontologia antica, [que reconduch aquela] a las experienças originalas que las primièras determinacions de l’èsser, en seguida regissentas, foguèron conqueridas. » — Heidegger, Èsser e Temps [3]
La desconstruccion per Derrida[modificar | modificar la font]
En traduisent e prenent al seu compte la nocion de desconstruccion, Derrida entendava que la significacion d'un tèxte donat (ensag, roman, article de jornal) es lo resultat de la diferéncia entre los mots emplegats, pusleu que de la referéncia a la causas que representon; s'agís d'una diferéncia activa, que trabalha cavant lo sens de cada mots qu'opausa, del meteis biais que la significacion diferenciala saussuriana en linguistica. Per marcar lo caractèr actiu d'aquela diferéncia (al luòc del caractèr passiu de la diferéncia relativa a un jutjament contingent del subjècte), Derrida suggerís lo tèrme de différance (diferáncia), mot combinant « diferéncia » e « diferenciant ». Es a dire que las diferentas significacions d'un tèxte pòdon èsser descobèrtas en descompausant l'estructura del langatge qu'es redigit.
La desconstruccion se vòl nimai un metòde, nimai un sistèma filosofic, mas pusleu una practica. Los detractors li repròchan sovent son escuritat o las formulas complicadas. Pauc coneguda en França, que demòra ligada a la figura de Derrida, faguèt l'objècte de violentas atacas, subretot als Estats Units d'America qu'abondava dins los departaments de literatura. Derrida respondèt, de biais pro agressiu, a las criticas del filosòf american John Searle dins lo seu libre Limited Inc.
Pensaires influenciats per la desconstruccion[modificar | modificar la font]
Jean-Luc Nancy, Philippe Lacoue-Labarthe, Bernard Stiegler, Julia Kristeva, Hélène Cixous, Avital Ronell, Richard Rorty, Luis de Miranda, Edward Said, Paul de Man, François Nault, George Steiner, Yves Citton, Jacques Ehrmann, Théodore Adorno, Gayatri Chakravorty Spivak.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Déconstruction ».
- ↑ (fr)Laurent Carraz, Wittgenstein et la déconstruction, Antipodes, col. Écrits philosophiques, 2000
- ↑ (fr)Marc Goldschmidt, Jacques Derrida : une introduction, Pocket, 2003, p. 20. Martin Heidegger, Questions I, 1968, p. 240
- ↑ (fr)Heidegger, Être et Temps, Paris : Authentica, 1985, p.39
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Un article sus la desconstruccion de Derrida, revista Sens Public
- (fr)Definicion de la Desconstruccion e de la DiferÀncia segon Derrida, per de semioticians.
- (fr)Un dossièr sus "Déconstruction et christianisme" dins la Revista Nunc