text:
Dimars, 7 d'octòbre de 2014, 03h00 Espòrt
Ongan, lo trofèu NRL es pels Lapinons de South Sydney
Tròp fòrts los Sants
Dijòus, los Dracs catalans avián un novèl rendètz-vos amb l’istòria. Mas encara macats de la partida ganhada a Huddersfield, manquèron l’escasença. Dobriguèron plan la marca per Escarré mas lo farfadet, tocat a l’anca, abandonèt lèu sos companhs. E manquèt totjorn un pas, un placatge, una recepcion assegurada, una interpretacion arbitrala per poder contrar St Helens que prenguèt l’avantage just abans la pausa 10-6 sus un costat tampat. Tre la represa, un novèl ensag (l’arbitre demandèt pas la vidèo, mentre qu’un enabans de passa a la debuta de l’accion es mai que probable) complicat de la transformacion puèi d’una penalitat fasiá envolar los sòmis catalans: un ensag en fòrça del pilar Masoe e un ensag de “federala” (primièr atacant que trauca la defensa sus sortida de mesclanha) marquèt la superioritat de St Helens que lo darrièr ensag de Pomeroy, transformat per Tomàs Bòsc, capitèt pas a metre en dobte: 30-12. E de regrèts fins la debuta de la sason venenta!
Divendres, lo tenent del titol, Wigan, se deguèt emplegar fins a la darrièra minuta per batre, dins un revenge de la finala de l’an passat, los Lops de Warrington: 18-12 sus un ensag a trenta segondas de la còrna!
Dissabte, a 7 oras del vèspre (ora occitana), es doncas un grand classic que presenta la finala: St Helens-Wigan a Old Trafford (de seguir sus Be In Sports Max 4).
Los Lapinons escapan als Dògols
Dimenge, l’ANZ Stadium de Sydney èra plen coma un uòu (85 833 espectators: lo mai que se pòsque dintrar dins l’estadi; primièra audiéncia de l’an de la TV australiana non solament esportiva mas tanben de totas las emissions) per la finala d’NRL entre los Lapinons-Rabbitohs de South Sydney e los Dògols de Canterbury. Tre la primièra minuta, lo cap de Graham fasiá petar la pometa de Sam Burgess que va jogar tota la partida atal. Los Lapinons dominèron larjament lo primièr temps mas marquèron un sol ensag e una penalitat: 6-0 a la pausa. Los Dògols butassèron los Lapinons a la represa e tornèron a egalitat sus un ensag a la 50a minuta. Es alara que George Burgess faguèt una carga elefantesca que lo menèt entre los pals. Amb la transformacion, puèi una penalitat de Reynolds, los Lapinons fasián lo trauc: 14-6. Mas los Dògols ramosèron totas las fòrças per ensajar de faire capvirar lo sòrt de la partida. Mas Auva’a aplatussava un còp a pè de seguir dins lo recanton de la Tèrra Promesa (73a): la messa èra dita e l’afar plegat. Per confirmar la victòria, los Lapinons ajustavan dos ensages dins las doas darrièras minutas. La marca finala pugèt a 30-6 mas indica pas brica l’intensitat de la partida. Sam Burgess, en partença per Bath e lo XV d’Anglatèrra, s’encarguèt del recanton de transformar l’ensag d’Inglis, mas la pauma freguèt lo pal d’esquèrra (un que sap tot faire: los quinzistas pensan d’utilizar l’avant al pòst de centre). 43 ans que los Lapinons avián pas joslevat lo trofèu! E una partida a copar lo buf per marcar l’eveniment.
Lo Canari canta pas pel Singlar!
Al país, ne sèm ja a la quatrena jornada del Campionat d’Elèit 1; dissabte, los Dragonets anèron ganhar a Avinhon 26-12 e Tolosa se desbarrassèt de l’oposicion palauenca: 36-6. Limós aviá vist arribar tres australians que capitèron pas a sortir los Roge e Negre del trauc ont son enfangats: desfaita 48-10 a Vilanuèva. 22 punts pel sol Aurelian Decarnin: 2 ensages, 6 transformacions e 2 penalitats. Un biais de celebrar sa crida en esquipa de França pel Torneg europèu.
Dimenge, al Molin, èra l’ora de l’afrontament bèl entre los dos primièrs, complicat de la flaira gostosa dels dèrbis: FC Lesinhan contra AS Carcassona. Los Verd e Blancs enregistravan la dintrada de l’ancian Drac Jamal Fakir, que poguèt pas faire de miracles. D’entrada, Carcassona prenguèt lo jòc a son compte: dos ensages dins las dètz primièras minutas. Las cargas dels avants e la rapiditat dels tres quarts, lo tot orquestrat pel Maxim Gressèque, e l’addicion montèt, montèt, montèt: 26-2 a la pausa. Los vesitaires ajustèron tres ensages dins lo segond temps e lo jove alièr Alexis Escamilla i anèt de son còp del capèl. A la fin, los locals rendèron mai leugièra la nòta amb dos ensages: 38-12, nòta qu’auriá pogut èsser plan mai salada se los Jaune e Negre avián conegut una reüssida mai granda dins las transformacions: una sola ensacada sus 9!
Al programa de la dimenjada venenta: per dissabte: Vilanuèva-Lesinhan (19h); e per dimenge: Avinhon-Carcassona (15h15), Limós-Palau (15h15) e Dragonets-Tolosa (15h30).
Alan Roch


c: text/html

text:
Destry
Destry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- Aglomeracion citada l'an 777.
- Comtat de Destroch en 966.
- Aniquilat A la guèrra de Trenta ans.
- Repeuplé A partir de 1660.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Agglomération citée en 777.
- Comté de Destroch en 966.
- Anéanti à la guerre de Trente ans.
- Repeuplé à partir de 1660.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Galhac
Galhac (oficialament en francés Gaillac) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Vila millenària, Galhac creissèt gràcias a l'agricultura florissenta de la seuna region, lo vin de Galhac e lo pastèl exportats gràcias a son pòrt e a l'activitat economica de l'abadiá Sant Miquèl. Aquesta istòria daissèt la seuna emprenta amb la teula roja dins tota la vila istorica.
Duèi, tresena vila del departament de Tarn, a fòrça atots qu'explican sa creissança economica e demografica : industria, torisme e servicis.
En 2012 compta un pauc mai de 17000 estatjants.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo riu Tarn bòrda la vila de Galhac pel sud, d'èst en oèst.
Galhac se situa a 140 mètres d'altitud.
Istòria[modificar | modificar la font]
La data istorica de fondacion de la vila es 972, quora l'autar de la glèisa de Sant Miquèl foguèt consagrat. Un document atesta d'aquela ceremonia, menada per Frotari, avesque d'Albi en preséncia de l'avesque de Lodeva e del comte Raimond de Tolosa. Lo tèxte precisa l'espandida de las tèrras daisssadas al monastèri benedictin.
Los començaments de la vila se confondon amb la vida de l'abadiá de Sant Miquèl de Galhac. La valorizacion de las tèrras agricòlas, en particular la viticultura, entraïnèt l'expansion de la vila.
Economia[modificar | modificar la font]
Agricultura[modificar | modificar la font]
L'agricultura locala es ligada economicament, dempuèi los romans, al vinhal. Desvolopats pels monges de l'abadiá de Sant Miquèl, las vinhas ocupan las laissas de la val de Tarn, los costièras de la riba dreita e lo plan de Còrdas. Aqueles terradors permeton l'elaboracion d'un grand nombre d'estils de vins : vins blancs sècs, suaus, efervescents, vins rosats, vins roges novèls o de garda.
Las peças non plantadas de vinhas pòrtan mai que mai de culturas extensivas : cerealas, colza o virasolelh en zona sèca, milh o soja en zone asagada. Es pas una zona d'elevatge importanta.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 31 de març de 2015, 03h00 Espòrt
Whitehead marquèt dos ensages, mas Leeds ganhèt 38-22.
Temps de davalada pels Dracs
Aprèp las doas desfaitas del costat d’Hull, los Dracs se devián reprene dissabte sus lor pelena. Lo sol problèma: esperavan la venguda dels Rinocèros de Leeds. Una infirmariá comola (Carney, Oldfield, Duport, Monís...) complicava la formacion de l’esquipa.
Los Dracs èran menats 10-6 a la pausa (ensag per Whitehead). Dintravan plens de determinacion a la represa e passavan tres còps la defensa blava (Whitehead/Capblanc tornar, Pelissièr al ras del tengut, Cardace al pè de la bandiereta)... E puèi, lo trauc negre. Leeds egalizèt amb dos ensages en doas minutas. Amb un còp de pè a seguir, Tonga lisèt susprés pel rebomb de la palma e Sutcliffe aplatussèt tranquillon en Tèrra Promesa. Leeds èra davant e confirmava la victòria per dos ensages de mai: Watkins servit a nautor per Burrow e Hardakerna a la còrna sens oposicion a la recepcion d’un remandadís cortet de jos las barras per signar un 38-22. De mai, Leeds pren la primièra plaça al clasasment aprèp la desfaita de St. Helens cò d’Hull KR 24-22.
E es lo temps subrecargat de Pascas que s’anóncia: desplaçament a Wakefield (actualament darrièr) tre dijòus e recepcion de Widnes (a egalitat de punts amb los Dracs) diluns. Los Dracs relegats en desena posicion al classament farián plan de signar doas victòrias que son a lor portada sul papièr. Mas la realitat del terren se trufa plan dels pronostics de papièrs...
Las lusors de prima se trapan dins lo comportament dels U19 que pleguèron solament dins las doas darrièras minutas fàcia als joves de Leeds, çò que se fa de melhor en Anglatèrra dins la categoria: 35-28.
Los caps tomban
Se St. Helens a perdut pel primièr còp en Superliga, del costat de l’NRL, los Lapinons an tanben conegut lor primièra desfaita: fàcia a las Anguilas de Paramatta: 29-16. Sols, los Cavalièrs de Newcastle an pas encara conegut l’amarum de la desfaita.
Las cambas de fuòc dels Dragonets
La setmana passada se remetèt, a causa de las pluèjas, la partida entre Sant Estève-XIII Catalan e l’AE Carcassona, rescontre decisiu per la qualificacion dirècta per las mièjas finalas de la fin d’abril a Tolosa. Las doas esquipas se trapèron doncas aqueste dimenge de vèspre sus la pelena pelada de l’estadi municipal del Riberal, amb un vent a desbanar totes los cagaròls de Catalonha. Los Dragonets prenguèron lèu l’avantatge en signant tres ensages (16-0), mas los Canaris tornèron a 16-12 abans la pausa. Lo segond temps vegèt la man mesa dels Dragonets sul rescontre. Multipliquèron las relanças e s’apiegèron sus una plan melhora circulacion de la palma fàcia a una formacion occitana en manca grèu d’èime que multipliquèt las fautas de man e las aproximacions. Lo planchòt final marquèt plan aquela diferéncia de comportament: 40-16 pels locals.
Carcassona passarà pels barratges. Rescontrarà lo ganhant de la partida Avinhon-Palau d’aquesta fin de setmana. L’autra partida qualificativa, Limós-Vilanuèva, designarà l’adversari de Lesinhan per aqueles falses quarts de finala. Lesinhan que serà en estagi a Sant Ciprian lo temps de Pascas per preparar al melhor la finala de la Copa del dissabte 11 d’abril fàcia als Dragonets. Los sostens de la formacion de las Corbièras preparan tanben activament la partida.
Alan Roch
• Avinhon-Palau, dissabte 4 a 17h30.
- Limós-Vilanòva, dimenge 5, a 15h15.


text:
Ensenhament de l'italian
Somari
Benvengudas e benvenguts a la lenga italiana![modificar]
La lenga italiana, bastida a partir del florentin, es una de las lengas que veïcula mai d'imatges positius. Lenga de la Renaissença, de la seduccion o de las pastas, l'italian es una lenga rica de sonoritat e una cosina de la lenga occitana.
Çai-jos trobaretz qualques leiçons per tal de poder comprendre, comunicar e parlar la lenga de Dante Alighieri per eventualament visitar lo país, cosinar coma los italians o alara ensajar de trobar un/una "latin lover"...
Leiçons [modificar]
Gramatica[modificar]
Modals [modificar]
Vocabulari [modificar]
Aplicacions, exercicis[modificar]
Per una lista mai complèta de mots, existís un projècte Wikimèdia de diccionari:
- Lo Wikiccionari vos serà util per las versions (diccionari explicatiu dels mots occitans, amb de traduccions vèrs d'autras lengas)
- Lo Wikiccionari, (Wiktionary occitan), vos serà util pels tèmas (diccionari explicatiu occitan, amb de traduccions vèrs d'autras lengas)
- Il Dizionario italiano multimediale d'Ortografia e di Pronunzia [[1]] es una aisina de las mai interessantas e qualitadosas per s'assabentar de la prononciacion normativa e de l'escritura dels mots.
Cultura italiana[modificar]


text:
Ensenhament del catalan
Aprendre lo catalan/Aprendre el català
Lo catalan es una lenga vesina de l'occitan (bessona segon lo lingüista catalan Joan Coromines) e son aprendissatge ajuda a comprendre melhor d'un costat lo foncionar pregond de l'occitan desbartassat de las influéncias francesas tròp presentas dins la lenga dels neolocutors mas tanben e subretot a veire cossí pòt arribar a foncionar una lenga pichona coma l'occitan dins un encastre pro diferent, en esperar qu'un jorn s'arribe a una situacion coma la catalana.
En seguida vos balharem qualques leiçons que vos permetràn d'aprendre qualques rudiments en catalan.
Somari
Leiçons [modificar]
Gramatica[modificar]
Modals [modificar]
Vocabulari [modificar]
Aplicacions, exercicis[modificar]
Per una lista mai complèta de mots, existís un projècte Wikimèdia de diccionari :
- Lo Wiktionary vos serà util per las versions (diccionari explicatiu dels mots catalans, amb de traduccions vèrs d'autras lengas)
- Lo Wikiccionari, (Wiktionary occitan), vos serà util pels tèmas (diccionari explicatiu occitan, amb de traduccions vèrs d'autras lengas)


text:
Jornades variables damb descenuda de temperatures.
Temperatures diürnes un shinhau mès nautes qu'era jornada anterior (2ºC/14ºC).
Eth dijaus serà embromat tamb precipitacions fèbles pendent era maitiada e intermitentes pendent era jornada. Pera tarde se dauriràn quauqui clari. Vents moderadi de sud-oèst.
Temperatures en descenuda (1°C/9ºC).
Eth diuendres serà embromat tamb precipitacions moderades pendent era net e era maitiada deth dissabte. Còta de nhèu ath torn des 1.000 m. Vents moderadi tamb quauqua bohada fòrta deth sud-oèst.
Es temperatures contunharàn en leugèra descenuda (-1ºC/9ºC).


text:
Jean Sibelius
Jean Sibelius (Tavastehus, lo 8 de deceme de 1865 – Järvenpää, lo 20 de seteme de 1957) que ho un compositor finlandés. Qu'ei mei que mei famós per l'influéncia deu folclòre nordic dens la soa musica qui las òbras mei conegudas e son las soas sèt sinfonias e lo son concerto per vriulon.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Valse Triste de Sibelius.
- Article de qualitat en galician
- Bon article en anglés
- Article de qualitat en espanhòl
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Vriulon/Articles ligats
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Compositor finlandés


text:
Laudun (Occitània)
Laudun (Laudun-L'Ardoise en francés) es una comuna ai confinhas de Provença e Lengadòc, dins lo parçan dei Garrigas, situada dins lo departament de Gard e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Segon l'INSEE http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo= 30141
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 30 de setembre de 2014, 03h00 Espòrt
Direccion Saint Helens pels Dracs per la mièja finala de la Superliga
Los Dracs en mièja finala
Divendres, los Dracs jogavan a Huddersfield la partida qualificativa per las mièjas finalas de Superliga contra l’esquipa locala dels Gigants, qu’avián encaissat un 57-4 la setmana passada a Wigan. Es una firma d’electricitat qu’esponsoriza la competicion, mas a una ora de la debuta de la partida una pana privèt una tribuna d’electricitat e la mitat dels projectors de lum! D’unes començavan de parlar de repòrt de la partida a dimenge, mas Laurenç Fraissinós mandèt son esquipa sus la pelena per s’entraïnar coma se de res non èra! E la partida se joguèt!
Oldfield marcava d’entrada: l’ensag èra refusat a la vidèo. Mas, en seguida, èra Huddesfield que marcava; Duport resistissiá a un placatge e liberava la pauma per Millard que marcava. Lo lum tornava e Oldfield embrumava son adversari dirècte: 10-4 pels Dracs que se fasián prene en contra, 10 pertot a la pausa. A la represa, sus una recuperacion de pauma aprèp un cinquen tengut, l’alièr dels Gigants marcava aprèp 90 mètres de corsa, mas en debuta d’accion, l’arbitre vidèo vegèt l’obstruccion sus Whitehead e Tomàs Bòsc ensacava la penalitat que valdriá d’aur! A l’ora de jòc, lo menaire Danny Brough tustava a seguir a ras de pelena e Luke Robinson aplatussava: 16-12 pels Gigants. A la 70a, Tomàs Bòsc montava una candela, los catalans èran a la recepcion e Ben Pomeroy puntava l’ensag que Bòsc transformava: 18-16 pels catalans que, solidaris en diable, tenguèron còp fins a la còrna (SportChoc TV, L’Indépendant, BeIn Sports). Dins la nuèit, encara mai de sostens que la setmana passada los esperèron a l’aeropòrt de Perpinhan per reprene en còr Els Segadors.
Especificitat de la Superliga: Saint Helens, primièr de la fasa regulara, aviá la causida entre los Dracs e Warrington, venceire la velha a Castleford: 30-14. Los dirigents de Saint Helens an causit los Dracs per una mièja finala de jogar dijòus de ser (sus BeIn Sport Max 10 a 21 h). L’autra mièja finala se debanarà divendres e Wigan reçauprà los Lops de Warrington.
Los Dracs son a 80 minutas de la finala del dissabte 11 d’octobre a Old Trafford! E perdequé pas?
Lapinons e Dògols en finala
En NRL, una finala originala serà prepausada dimenge 5 d’octobre. Divendres, los Pols-Roosters, qu’avián daissat Remi Casty en tribuna, menèron 12-0 abans que la maquina dels Lapinons-Rabbitohs se metèsse a l’òbra amb Greg Ingliss a la manòbra e los 3 fraires Burgess a l’òbra. E los Lapinons sortiguèron 32-22 lo campion de 2013!
Dins l’autra mièja finala, los Dògols de Canterbury (setens al classament) prenguèron lo pas sus las Pantèras de Penrith: 18-12.
Avèm pas de pofre a nòstra disposicion en Aude, entre Pontvièlh e Pontnòu, per vos faire un pronostic segur sul nom del campion NRL de 2014. Alara, vos demòra de gaitar una partida que serà coma de costuma l’apoteòsi de la sason australa!
Carcassona e Lesinhan prenon las comandas
En Elèit 1, dissabte, l’AS Carcassona recebiá los vesins limosencs. En aquesta debuta de sason, los Grizzlies son pas mai que d’orsonets bravonets amb una esquipa rejovenida e dins l’espèra miraclosa de 4 australians. Las cargas dels avants jaune e negre, la sciéncia del jòc de Maxim Gressèque (dos ensages, 8 transformacions) e las cambas de fuòc de l’arrièr Luke Towers salèron l’addicion e pebrèron mai que necessari los pebradons: cinc ensages abans la pausa (30-0) e quatre de mai dins lo segond temps (52-6 per una partida a sens unic). Demòra d’esperar que los Roge e Negre tornen trapar un pauc de vam per pas patir lo martiri. Una brava suspresa veniá de Tolosa: lo campion marcava cinc ensages contra tres a Vilanuèva, mas Decarnin ensacava quatre penalitats que balhavan una marca de 26 pertot al final. Dimenge, Lesinhan metiá mièg temps a prene la mesura d’Avinhon: 8-4 a la pausa, 29-4 a la fin. E una autra suspresa, se jogava a Palau ont l’esquipa locala, menada 16-0 en tota debuta de partida, amb un ensag transformat a la darrièra minuta, passava davant los Dragonets 24-22.
Dissabte, Vilanuèva reçauprà Limós, los Dragonets aniràn a Avinhon e Tolosa esperarà Palau als Minims; dimenge de vèspre, las doas esquipas amb tres victòrias, l’FC Lesinhan e l’AS Carcassona, se rescontraràn sus la pelena del Molin (15h30) amb la primièra plaça en jòc.
Alan Roch
Grandmercegi Alan Roch per sas cronicas setmanièras de rugbi XIII
Dracs : los meteisses per la mièja-finala :
http://www.catalansdragons.com/articles-9/95-2977-demi-finale-le-groupe-des-19/
... E Remi Casty torna als Dracs e signa per quatre ans :
http://www.catalansdragons.com/articles-9/95-2975-remi-casty-de-retour-aux-dragons/


text:
Lo responsable literatura de la redaccion de Manaset s’es procurat en abans-primièra la plega 2014 de l’IDECO.
Come de costuma, quatre libres d’autors reconeguts trachan de lors subjèctes favorits. Ne vaquí un resumit exclusiu per nòstres legeires.
n° 196 M’an perdut (Alem Surre Garcia)
Un occitanista persista a cercar Occitania en Orient. De fait, se trapa completament a l’oèst e es internat en ospital psiquiatric. Finirà prof de geografia al collègi Calandreta.
108 paginas (prètz public 13 Euros)
n° 197 Esquissas per un combat de negres dins un tunèl (Magalí Bizot-Dargent)
Una plasticiana ensaja de faire un tablèu particular. Capita pas de lo metre en colors. Farà a Rodés la descobèrta d’un musèu novèl que li balharà lo solucion.
200 paginas (prètz public 15 euros)
n° 198 Enculeta a Belamosca (Romieg Jumèu)
Una mosca a bicicleta fa lo torn d’un caulet. Tabuca a una mongeta e se pren un brave pet. Una cigala ajudada per cinc cents elefants mena l’enquista per trapar lo violaire.
200 paginas (prètz public 15 euros)
n° 199 Fotuda padena ! (Sèrgi Viaule)
Un recuèlh de receptas de cosina collectadas per Sèrgi Viaule dins lo mond entièr. I traparetz de recèptas originalas : los Cagaròls en Moniflada, lo Caval Melba, lo Cassolet Vegetarian, la Padenada de Cogofièras a la mòde del quenque Marius.
240 paginas (prètz public 15 euros)
Se pòt soscriure a la plega 2014 sul site de l’IDECO 45 euros franco de pòrt.


text:
Michel Foucault
Michel Foucault (Peitieus, 15 d'octòbre de 1926 - París, 26 de junh de 1984) foguèt un filosòf francés e titular d'una cadièra al Collège de France, que li donèt a el lo títol d'Istòria dels sistèmas de pensada.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Faguèt d'estudis de filosofia e psicologia a la École Normale Supérieur. Après los acabar, ensenha filosofia en luòcs tan divèrses coma Lilla, Upsala, Varsòvia, Amborg, Sao Paulo e Tunis, entre d'autras. Doctorat en Filosofia per l'universitat de la Sorbona, se convertiguèt fin finala en professor del prestigiós Collège de France, lo 1970. Justament dempuèi aquela epòca, a pena après mai del 68, comencèt a participar a desparièrs grops marginales e alternatius de lucha politica e sociala, sens s'adscriure, mas, jamai als grands partits ni als grands sindicats. Aital, fondèt en lo 71, amb Naquet e amb Domenach, lo GIP (Grop de Information sur las Prisons), luta que s'englobava dins dels movements de reforma penitenciària de l'epòca. Lo 1975, foguèt expulsat de l'estat espanhòl quand anèt, amassa amb autras intellectualas, a protestar per la condemna a mòrt de 5 militants d'ETA e del FRAP (darrièrs ajusticiats amb la pena de mòrt del franquisme). Lo 1978, foguèt un dels signataris de las peticions francesas contra l'edat de consentiment, en defensa de la legalizacion de las relacions sexualas consentidas entre adults e mendres. Lo 1979, collaborèt en la creacion de la primièra revista francesa de difusion publica de tematica omosexuala Le Gai Pied, que ne prepausèt lo títol.[1] Sostenguèt a la Revolucion islamica de l'Iran. Lo 1984, moriguèt de sida.
Òbra[modificar | modificar la font]
Michel Foucault es estat catalogat dins lo estructuralisme e, mai darrièrament, dins de la postmodernitat. La primièra etiqueta foguèt refusada pel meteis Foucault. En quin cas que siá, la siá filosofia a pro de relèu per pas requerir d'etiquetatges. Fòrça influenciat pel Friedrich Nietzsche (èra nascut lo 15 d'octòbre aital coma lo filosòf alemand) e per Martin Heidegger, segon el meteis reconeissiá, e tanben per Kant e per lo sieu contemporanèu e amic Gilles Deleuze, la siá pensada se tròba centrat sustot a l'entorn de dos tèmas: a) repensar l'istòria per'mor de comprene lo present (far una "ontologia del present", segon paraulas siás) e b) daissar al descobèrt los classaments que sus lo saber, e, sustot, aquò que s'es nomenat "èsser uman" s'es fach, mai que mai, dempuèi lo sègle XVII fins ara. Amb aquela fin, Foucault sosquèt problematitzant sus concèptes coma lo discors, lo poder, la coneissença e la subjectivitat. Foucault Compren lo discors coma una forma institucionalitzada de bastir coneissença e subjectivitat en los individus. Mejançant los significats produsits per aquel discors, lo poder establís en la populacion coma pensar e coma comprene l’entorn que los rodeja, a l'ora de fixar de limits sus quinas posicions e messatges son o pas acceptables dins la societat. Lo filosòf parla de multiples poders socials, en definint lo sieu papièr coma accions sus autras accions amb la fin d'interferir en aquelas, pas unicament mejançant la fòrça, mas tanben mejançant lo discors e la coneissença qu'aquel apòrta. Detecta una relacion recíproca entre poder e coneissença, en tant que l’exercici del poder genèra una coneissença, que permetrà a l'encòp consolidar aquel poder. Se crèa una intersubjectivitat amb una particulara manièra de veire lo mond, e se tròba normalizat per un estil de vida associada a aquela realitat. Foucault O exemplificava amb las salas escolaras e universitàrias, ont se prepausa un camin a seguir acceptat socialament, en fasent que las nòvas generacions s’adapten al discors distribuit pel poder, de sòrta que l’acceptaràn e, conseqüentment, se veirà enfortit. Al respècte, se poirián distinguir tres estapas.
Primièra estapa[modificar | modificar la font]
La primièra seriá l'arqueologica (1960-1970); periòde que ne son Istòria de la follia en l'epòca classica, La arqueologia del saber e Las paraulas e las causas. Aquò qu'es caracteristic d'aquela epòca es un qüestionament e repensament del saber relatiu a aquò uman. Foucault Arriba a afirmar que l'èsser uman es una invencion recenta. Aquela estapa poiriá èsser estat influida per lo sieu amic "istorian de la filosofia", François Châtelet.
Segonda estapa[modificar | modificar la font]
La segonda estapa seriá la genealogica (1970-1980). D'aquela epòca, son Susvelhar e punir (1975) e lo primièr volum de l'Istòria de la sexualitat (1976). Foucault, En s'inspirant en Nietzsche, utiliza un nòu metòde de far istòria. Aquel se caracteriza per ensajar eliminar tota metafísica de l'istòria. Una premissa fondamentala es pas ensajar reconéisser en lo passat lo nòstre present, en imaginant una sòrta de continuitat istorica (un exemple, pas foucaultià, mas comprensible per totes seriá: pas identificar als reialmes iberics del sègle XV amb Espanha, o pas considerar Ramon Llull un filosòf espanhòl). La genealogia aspira, mai lèu, a far evident la dispersion dels elements istorics, la siá diversitat e heterogeneïtat sovent irreconciliables. A diferéncia de l'istòria tradicionala, la genealogia bastís pas identitats, mas que fa evident la ficcion d'aquelas. La genealogia, a la manièra de Nietzsche e Heràclit, concep lo passat coma en cambiant e en permanenta lucha. Lo prètzfach de la genealogia es far evident los partits en lucha, mas pas coma parts amb cèrta continuitat a la manièra hegeliana (amo e esclau) o marxista (burgès e proletari) que caminan cap a una reconciliacion o sintèsi, mas coma faccions que pòdon mutar, desaparéisser o se cambiar los papièrs. Lo venir pòt èsser comprés, alavetz, coma una sòrta de magràs. A aquela prolífica epòca de Focault, apertenon las siás investigacions sus la hermafrodita Herculine Barbin (Herculine Barbin nomenat Alexina B., 1978), sul criminal Pierre Rivière (Ieu, Pierre Rivière, en avent estrangulat a ma maire, la miá sòr e lo mieu fraire... (1977), aital coma sus Jeremy Bentham e lo sieu panòptic, concepcion tecnologica per la vigilància e lo contraròtle de grandas massas que se basan sus el las societats desvolopadas, e que foguèt sus el Foucault lo primièr a cridar l'atencion.
Tresena estapa[modificar | modificar la font]
La darrièra estapa (1980-1984) seriá la del suenh de s'o las tecnologias de l'ieu, que li apertenon a el los dos darrièrs volums de l'Istòria de la sexualitat (1984). En aquela, Foucault, après doas estapas caracterizadas per pensar las categorias, las tecnologias e las narracions que s'a amb el subjectat l'"ieu", recupèra lo concèpte de suenh de se, de Sòcrates, revers del frontispici dèlfic "coneis-te a tu meteis" e, en seguint la question kantiana se prepausa las tecnicianas de subjectivització qu'al cors de l'istòria an conformat l'"ieu", amb l'objectiu de ne prene consciéncia amb fins emancipadores.
Criticas[modificar | modificar la font]
La filosofia de Foucault es estat durament criticada per una sèria de motius, que s'adusisson entre el: lo caractèr irracionalista, antihumanista, especulatiu, ultrarelativista e subjectivista fins al caprici; lo acientifisme egocèntric e la manca de rigor intellectuala; lo renonciament a encarar la realitat tot en la substituissent per jòcs lingüistics; la prigonda ignorància --demostrada-- de sciéncias que ne preteniá pouar de donadas, e quitament pontificar, coma l'istòria e la lingüistica; la negativitat radicala, que dona pas sortidas a la libertat umana e tend a provocar impoténcia davant lo poder; lo amoralisme extrèm; la foscor pretenciosa, que per qualqu'uns ensaja camuflar la buidor, confusion o praubesa de pensada.[2][3].. Per fòrça pensadors marxistas, o simplament demoprogressistes, la pensada de Foucault s'intègra objectivament en la linha de l'extrèma drecha irracionalista, independentament de la volontat de l'autor; pas debades Foucault beu en los classics del antiil·lustració e en pensadors ultrareaccionaris e antihumanistes coma Nietzsche e Heidegger. Aqueles critics marxistas o demoprogressites considèran que Foucault a pas res a aportar a l'emancipacion umana, mas tot lo contrari, e que la siá òbra contribuiguèt decisivament a minar l'egemonia intellectuala de l'esquèrra.[4]
Bibliografia basica[modificar | modificar la font]
- Michel Foucault, L'òrdre del discors e autres escrits, Laia, Barcelona, 1982.
- Michel Foucault, Foucault vist per Foucault, Bromera, Alzira, 2003.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ James E. Miller
- ↑ Sokal and Bricmont: is this the beginning of the end of the dark ages in the humanities?[1]
- ↑ Noam Chomsky
- ↑ La seducció de la desraó: l'idilli intellectual amb lo fascisme, de Nietzsche a la postmodernitat[2]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Enric: J. Novella: Foucault, La psicoanàlisi e lo subjècte
- Dossièr Foucault (a suenh de Ramon Alcoberro)
- Foucault A Filoxarxa


text:
dimarts, 20 de desembre de 2005
Mélanie, pas Magalie, OK?
Tòrni remembrar: ai pas la tele e l'agachi pas jamai e mai quand soi en cò d'una persona telefaga.... Supòrti pas la television, OK?
Perqué cada persona que me parla me demanda, risolet als pòts: "As vist, es Magalie qu'a ganhat?"????????' Los dos primièrs còps, faguèri un "Eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee? De que dises? " pas brica intelligent. E de m'agachar "Ben, òòòòòòòòòc, Magalie! Qu'a ganhat la StarAc!!!!!!'" (genre Ròòòòòòòò, sès a l'oèst uèi??). A òc, i a un StarAc, super! I a una dròlla que se ditz Magalie, super tornarmai! (Ieu soi pas contrarianta).
E aquí ven l'explica:
- Ben, la Magalie, pecairòta, es un pauc ..... sas, un pauc....
- Un pauc qué????
Pichon gèst explicatiu de l'interlocutor, e ieu, pietat cristiana te granmercegi, completi
- Gròssa?
- Vaquí, fòrta, redonda ( vos fau pas tota la tièra dels sinonims)
- E alara??
- Ben, a ganhat StarAc!
Mas ieu me'n bati qu'una gròssa agèsse ganhat que que siá a la tele!!!
Alara, arrestatz de me parlar de MAgalie la gròssa qu'a ganhat StarAC.
Es que quauqu'un conflèt la dicha Magalie quand aguèri lo KPES? "E, Magalie, i a una gròssa que capitèt lo KPES" .
O tòrni: los gròsses sèm pas solidaris entre nosautres. Ieu soi solidària amb los magrostels perque los pòdi raubar sa part. Magalie me demandariá la meuna. Pas benef'!!!
Sembla que romegui prigond, rai.
Mas soi super contenta perque fuck las blondas magras de TF1.
of, of, of, of.
Perqué cada persona que me parla me demanda, risolet als pòts: "As vist, es Magalie qu'a ganhat?"????????' Los dos primièrs còps, faguèri un "Eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee? De que dises? " pas brica intelligent. E de m'agachar "Ben, òòòòòòòòòc, Magalie! Qu'a ganhat la StarAc!!!!!!'" (genre Ròòòòòòòò, sès a l'oèst uèi??). A òc, i a un StarAc, super! I a una dròlla que se ditz Magalie, super tornarmai! (Ieu soi pas contrarianta).
E aquí ven l'explica:
- Ben, la Magalie, pecairòta, es un pauc ..... sas, un pauc....
- Un pauc qué????
Pichon gèst explicatiu de l'interlocutor, e ieu, pietat cristiana te granmercegi, completi
- Gròssa?
- Vaquí, fòrta, redonda ( vos fau pas tota la tièra dels sinonims)
- E alara??
- Ben, a ganhat StarAc!
Mas ieu me'n bati qu'una gròssa agèsse ganhat que que siá a la tele!!!
Alara, arrestatz de me parlar de MAgalie la gròssa qu'a ganhat StarAC.
Es que quauqu'un conflèt la dicha Magalie quand aguèri lo KPES? "E, Magalie, i a una gròssa que capitèt lo KPES" .
O tòrni: los gròsses sèm pas solidaris entre nosautres. Ieu soi solidària amb los magrostels perque los pòdi raubar sa part. Magalie me demandariá la meuna. Pas benef'!!!
Sembla que romegui prigond, rai.
Mas soi super contenta perque fuck las blondas magras de TF1.
of, of, of, of.
5 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: bridget jones
dilluns, 19 de desembre de 2005
un jorn serà la Valise e podrai pas respondre...
Mon telefon sona pas jamai.
Ièr sonèt un còp.
Uèi sonèt un còp.
Ièr: una neneta, Melle Bousquet, o quicòm coma aquò, que me demanda se soi ja estada abonada a Canal. Responsa: "heuuuuuuuu, agachi pas la tele". La neneta es demorada un pauc sens votz. E s'acabèt aquí nòstra conversacion. Alara sai pas, mas pensi que se pensèt la neneta qu'aquò èra una excusa per dire de pas escotar sas proposicions d'ofèrta remirabla... Ben es vertat, fau partida dels 5% de franceses qu'an pas la tele. Ai lo drech non??
Uèi: una neneta de Teledoç que me demanda se coneissi l'ofèrta de Teledoç... "soi JA abonada a Teledoç" , Ops. Aquí de mond plan entressenhats....
E cada còp se presentan e te dison son nom e son pichon nom. SAbèm totes qu'aquò son de noms falses. Alara perque prenom totjorn de noms plats, corrents genre "Marie Martin" o "Jean Pérez". Trabalhèsse dins aquò, prendriái un nom completament rocknroll!!!
E trabalhèsse dins aquò, agachariái melhor los dorsièrs...
Benlèu pas, que son pagats una misèria... per que lo mond los mandèsson cagar. Mas ieu los fau rire normalament los teleoperadors, e òc dragui grèu grèu lo teleoperador....
Fau çò que pòdi!!
Ièr sonèt un còp.
Uèi sonèt un còp.
Ièr: una neneta, Melle Bousquet, o quicòm coma aquò, que me demanda se soi ja estada abonada a Canal. Responsa: "heuuuuuuuu, agachi pas la tele". La neneta es demorada un pauc sens votz. E s'acabèt aquí nòstra conversacion. Alara sai pas, mas pensi que se pensèt la neneta qu'aquò èra una excusa per dire de pas escotar sas proposicions d'ofèrta remirabla... Ben es vertat, fau partida dels 5% de franceses qu'an pas la tele. Ai lo drech non??
Uèi: una neneta de Teledoç que me demanda se coneissi l'ofèrta de Teledoç... "soi JA abonada a Teledoç" , Ops. Aquí de mond plan entressenhats....
E cada còp se presentan e te dison son nom e son pichon nom. SAbèm totes qu'aquò son de noms falses. Alara perque prenom totjorn de noms plats, corrents genre "Marie Martin" o "Jean Pérez". Trabalhèsse dins aquò, prendriái un nom completament rocknroll!!!
E trabalhèsse dins aquò, agachariái melhor los dorsièrs...
Benlèu pas, que son pagats una misèria... per que lo mond los mandèsson cagar. Mas ieu los fau rire normalament los teleoperadors, e òc dragui grèu grèu lo teleoperador....
Fau çò que pòdi!!
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: bridget jones
Mos pès... 2
O aviái promés, aquí las avètz:
Fòtos presas pendent una passejada entre Deganhac, RAmpós e Lavercantièra
Fòtos presas pendent una passejada entre Deganhac, RAmpós e Lavercantièra
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: Òlt, pès
diumenge, 11 de desembre de 2005
galejada...
Cossí se ditz en latin GAI SABER??
Responsa: HOMO SAPIENS
ouaf ouaf ouaf ouaf
E òc es meuna, la trobèri un brieu fa e ma fa totjorn rire...
Ben òc, soi MON bon public...
Responsa: HOMO SAPIENS
ouaf ouaf ouaf ouaf
E òc es meuna, la trobèri un brieu fa e ma fa totjorn rire...
Ben òc, soi MON bon public...
3 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: frasa del jorn
dimecres, 7 de desembre de 2005
De la vida dels autres...
Sètz benlèu aquí o amics lectors per agachar cossí va ma vida. Vos rasseguri: va mal. Sequenon , perque escriure sa vida? Las pichòtas filhas quand escrivon son jornal es per contar sos malurs pas per li escriure coma la vida es polida. Ben un blòg es un pauc parièr.
Enfin, es çò que cresiái. Perque Blogspot-ki-dépote- a una fonccion bona de las bonas: amont d'aquesta pagina i a un boton "Next Blog" (non i cliquètz pas encara!!! ) que vos fa arrivar a l'asard Baltazar sus un blòg desconegut que dintrarà ara dins vòstra vida. E ai d'avoar qu'es un sistèma que m'agrada fòrça. Pòdi passar una bona part de la nuèch a agachar la vida dels autres...
E ben, brave mond, vos vau anonciar una nòva de las bèlas: i a de mond uroses!!!! Agachatz aquesta femna que ditz: I'm an incredibly happy married woman, wife and mother. I'm blessed with great friends and a wonderful family. I work at a job I absolutely love. I have a fascinating and challenging hobby raising angora rabbits. Rai, a 42 ans aimar los lapinòts, emai siaguèsson angoràs, es lo punt mai naut del bonur... Seguirai pas la lectura de son blòg que marca dins sos centres d'interests "J*esus" m oh my gode... Me confessi: ai agachat las fòtos dels lapinòts... Oaf oaf oaf.
Mas n'i a d'autras que dison tranquilament "Soi urosa, agachatz coma ma vida es polida". Tè, prendrem l'exemple de Crystal (ja, en cò meu aquò's un nom de chivau e pas de filha polida mas bon, akò's pas sa fauta...) que nos anóncia que "I'm married to a wonderful guy...just had our 4 year anniversary. No kids. I'm going to be 24 in about a week. I have 5 dogs, 2 cats, 6 horses, one cow and one fish. My goal is to pay off my cars and build a house within 5 years and to have our 1st child within 2 years after that." Puta, akò's de planificacion!!Entre las fòtos de las veituras e de sos animals (avètz vista quina lista???? ), òm compren que siá urosa... es una imbecila urosa. Of, encara un blòg que legirai pas...
De fach, i a un blòg que preniái de "plaser" a legir èra lo d'una naughty girl, mas tampèt, quina misèria! La neneta i contava sas istòrias sexualas, amb detalhs e tot e aquò èra plan escrich, enfin akò m'agradava. Mas benlèu o cal pas dire trop fòrt. bon ben a arrestat. Perqué? I voldriatz pas demandar de ma part que ieu soi vergonhosa? Ai d'idèias çaquelà: son super amant l'a daissada (oaf oaf oafi), a pas mai d'idèas de posicions/preliminaris/endrech eça, bica encara mai qu'abans e vait'en a la vinha per escriure lo blòg... Se me podètz ajudar a resòlre mos dobtes, aquò m'ajudariá per dormir.
I a de mond que son uroses e qu'an d'umor que son benlèu pas tant colhons coma los autres. N'i a que me fan rire coma lo títol d'aqueste, "Bored Housewife" lo resson amb la sèria televisuala tant bona pòt èsser sonque prevision de qualitat... Bon, rai , ai pas legit perque soi pas pro bona en anglés e m'alassi lèu, doncas los que sètz baleses en anglés me contaretz... Avètz vistas las fòtos de sas popas??? Quina s....... Mas ieu soi brava, o farai pas, cal pas desconar ! (Mercés Melanizetofre!)
Blogspot nos fa descobrir de causas segurament interessantas mas que comprenem pas, fa pas res es totjorn polit de legir de caractèrs seguits d'autres caractèrs
mas mèfi n'i a que fan paur(ieu pensavi qu'èra un dakòs de StarWars mas me sembla que me soi enganada... )
I a los que fan rire e qu'agacham coma agacham un gos en trin de cagar quand i arriba pas : los suportaires d'un espòrt que compreni pas las règlas del jòc.... Se una bona anma me las vòl explicar...
I a los que nos aprenon de causas e lor agradariá d'esser legits per tot plen de mond per justament salvar lo mond. Alternatiu irreverent e sai pas que mai, s'anóncia plan , non?
I a tanben los episòdis genre "Martina a la bòria", levat qu'aquí es Mike and Nancy (de sex! de sex! de sex!) en America del Sud. Benlèu ne faràn un film, es pas mai con de viatjar amb un blòg que amb una motocicleta...
Bon m'anatz dire que fariái melhor d'escriure de pòsts melhors que non pas de legirde conariás que compreni pas.
Zo, per lo plaser per que i a de conariás que compreni e que son pas de conariás! .
Enfin, es çò que cresiái. Perque Blogspot-ki-dépote- a una fonccion bona de las bonas: amont d'aquesta pagina i a un boton "Next Blog" (non i cliquètz pas encara!!! ) que vos fa arrivar a l'asard Baltazar sus un blòg desconegut que dintrarà ara dins vòstra vida. E ai d'avoar qu'es un sistèma que m'agrada fòrça. Pòdi passar una bona part de la nuèch a agachar la vida dels autres...
E ben, brave mond, vos vau anonciar una nòva de las bèlas: i a de mond uroses!!!! Agachatz aquesta femna que ditz: I'm an incredibly happy married woman, wife and mother. I'm blessed with great friends and a wonderful family. I work at a job I absolutely love. I have a fascinating and challenging hobby raising angora rabbits. Rai, a 42 ans aimar los lapinòts, emai siaguèsson angoràs, es lo punt mai naut del bonur... Seguirai pas la lectura de son blòg que marca dins sos centres d'interests "J*esus" m oh my gode... Me confessi: ai agachat las fòtos dels lapinòts... Oaf oaf oaf.
Mas n'i a d'autras que dison tranquilament "Soi urosa, agachatz coma ma vida es polida". Tè, prendrem l'exemple de Crystal (ja, en cò meu aquò's un nom de chivau e pas de filha polida mas bon, akò's pas sa fauta...) que nos anóncia que "I'm married to a wonderful guy...just had our 4 year anniversary. No kids. I'm going to be 24 in about a week. I have 5 dogs, 2 cats, 6 horses, one cow and one fish. My goal is to pay off my cars and build a house within 5 years and to have our 1st child within 2 years after that." Puta, akò's de planificacion!!Entre las fòtos de las veituras e de sos animals (avètz vista quina lista???? ), òm compren que siá urosa... es una imbecila urosa. Of, encara un blòg que legirai pas...
De fach, i a un blòg que preniái de "plaser" a legir èra lo d'una naughty girl, mas tampèt, quina misèria! La neneta i contava sas istòrias sexualas, amb detalhs e tot e aquò èra plan escrich, enfin akò m'agradava. Mas benlèu o cal pas dire trop fòrt. bon ben a arrestat. Perqué? I voldriatz pas demandar de ma part que ieu soi vergonhosa? Ai d'idèias çaquelà: son super amant l'a daissada (oaf oaf oafi), a pas mai d'idèas de posicions/preliminaris/endrech eça, bica encara mai qu'abans e vait'en a la vinha per escriure lo blòg... Se me podètz ajudar a resòlre mos dobtes, aquò m'ajudariá per dormir.
I a de mond que son uroses e qu'an d'umor que son benlèu pas tant colhons coma los autres. N'i a que me fan rire coma lo títol d'aqueste, "Bored Housewife" lo resson amb la sèria televisuala tant bona pòt èsser sonque prevision de qualitat... Bon, rai , ai pas legit perque soi pas pro bona en anglés e m'alassi lèu, doncas los que sètz baleses en anglés me contaretz... Avètz vistas las fòtos de sas popas??? Quina s....... Mas ieu soi brava, o farai pas, cal pas desconar ! (Mercés Melanizetofre!)
Blogspot nos fa descobrir de causas segurament interessantas mas que comprenem pas, fa pas res es totjorn polit de legir de caractèrs seguits d'autres caractèrs
mas mèfi n'i a que fan paur(ieu pensavi qu'èra un dakòs de StarWars mas me sembla que me soi enganada... )
I a los que fan rire e qu'agacham coma agacham un gos en trin de cagar quand i arriba pas : los suportaires d'un espòrt que compreni pas las règlas del jòc.... Se una bona anma me las vòl explicar...
I a los que nos aprenon de causas e lor agradariá d'esser legits per tot plen de mond per justament salvar lo mond. Alternatiu irreverent e sai pas que mai, s'anóncia plan , non?
I a tanben los episòdis genre "Martina a la bòria", levat qu'aquí es Mike and Nancy (de sex! de sex! de sex!) en America del Sud. Benlèu ne faràn un film, es pas mai con de viatjar amb un blòg que amb una motocicleta...
Bon m'anatz dire que fariái melhor d'escriure de pòsts melhors que non pas de legirde conariás que compreni pas.
Zo, per lo plaser per que i a de conariás que compreni e que son pas de conariás! .
4 comentaris
dilluns, 5 de desembre de 2005
Mos pès...
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: pès
Païsatges alpencs
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: fotos
Arbre negre , ridèu blanc
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: fotos
dimarts, 29 de novembre de 2005
Dels vilatges florits....
Quand l'Educ Nacionala me mandèt aquí, me poguèri pas empachar de rire quand passèri lo limit d'Òlt: "Le Lot, une surprise à chaque pas"... Aquò n'es un d'eslogan! E çò pièger aquí dedins es qu'es vertat. Aquò te fa marchar pas parièr mas òm s'i acostuma.
Suspresa nº1: un monument istoric a cada panèu. Akò's una bona suspresa, rai...
Suspresa nº2: de vilatges florits ne vòs aquí n'as. Tè, akò existís pas en cò mieu. Sabiái quitament pas qu'existissiá un daquòs NACIONAL per metre un panèu a la dintrada del vilatge per dire que, aquí, lo mond plantan de flors e qu'aquestas flors florisson (precisi, perque ieu planti mas akò florís pas jamai). Total respect.
Bon, d'unes ciutadins-lenga-de-pelha diràn qu'aquò's normal, que lo mond d'aquí son del país, son d'agricultors, etc. Pasmens, pensatz un pauc: los agricultors plantan per manjar e non pas per faire polit. Mas aquò, un ciutadin lambda i pòt pas pensar, rai. Mas MEFI, paure ciutadin. Tot lo monde pòt aver un panèu "vilatge florit" a la dintrada de son bled: çò important es lo nombre de pichòtas fuèlhas sul panèu. Un pauc coma las estèlas per una ostalariá se volètz...
N'èri demorada a l'idèa que tot lo mond aquí èran de la familha de Nicolas le Jardinier. E aqueste matin aguèri l'explica vertadièra...
Non, es pas una tissa de familha. Non, an pas una prima de la Comuna per florir ostals balcons o corts. Non son pas los aucèls que pòrtan de granas d'Olanda.
La causa de tot aquò es LO COLLÈGI.
M'expliqui benlèu?
"Los-collègis-an-pas-de-sòus-patin-cofin", alara, i a un quicòm que sabi pas exactament a de que servís mas qu'existís qu'es lo FSE, fogal socio educatiu... E ben aqueste mond per far de sòus vendon pas de pains au chocolat coma dins los collègis del país baissòl, non, vendon de FLORS. Fan un trafic vertadièr de flors vengudas d'Olanda per se ganhar tot plen de sòus.
Lo pièger es que son los pichòts los revendeires. Puèi los consomeires aquò's lo pairin, lo vesin, la vesina, la vesina de l'oncle "OOoooooooo, i a lo pichon qu'a portat un papièr de l'escòla per crompar de flors. Ne li caldrà crompar!" , genre aurà de nòtas melhoras lo pichon...
Conclusion:
a) i a una pèça al collègi reservada a l'estoquatge dels cartons plens de bulbs de flors
b) una professora, una documentalista e autres motivats semblan de magasinièrs floristas
c) de panèus Vilatge Florit per tot lo país.
CQFD
Suspresa nº1: un monument istoric a cada panèu. Akò's una bona suspresa, rai...
Suspresa nº2: de vilatges florits ne vòs aquí n'as. Tè, akò existís pas en cò mieu. Sabiái quitament pas qu'existissiá un daquòs NACIONAL per metre un panèu a la dintrada del vilatge per dire que, aquí, lo mond plantan de flors e qu'aquestas flors florisson (precisi, perque ieu planti mas akò florís pas jamai). Total respect.
Bon, d'unes ciutadins-lenga-de-pelha diràn qu'aquò's normal, que lo mond d'aquí son del país, son d'agricultors, etc. Pasmens, pensatz un pauc: los agricultors plantan per manjar e non pas per faire polit. Mas aquò, un ciutadin lambda i pòt pas pensar, rai. Mas MEFI, paure ciutadin. Tot lo monde pòt aver un panèu "vilatge florit" a la dintrada de son bled: çò important es lo nombre de pichòtas fuèlhas sul panèu. Un pauc coma las estèlas per una ostalariá se volètz...
N'èri demorada a l'idèa que tot lo mond aquí èran de la familha de Nicolas le Jardinier. E aqueste matin aguèri l'explica vertadièra...
Non, es pas una tissa de familha. Non, an pas una prima de la Comuna per florir ostals balcons o corts. Non son pas los aucèls que pòrtan de granas d'Olanda.
La causa de tot aquò es LO COLLÈGI.
M'expliqui benlèu?
"Los-collègis-an-pas-de-sòus-patin-cofin", alara, i a un quicòm que sabi pas exactament a de que servís mas qu'existís qu'es lo FSE, fogal socio educatiu... E ben aqueste mond per far de sòus vendon pas de pains au chocolat coma dins los collègis del país baissòl, non, vendon de FLORS. Fan un trafic vertadièr de flors vengudas d'Olanda per se ganhar tot plen de sòus.
Lo pièger es que son los pichòts los revendeires. Puèi los consomeires aquò's lo pairin, lo vesin, la vesina, la vesina de l'oncle "OOoooooooo, i a lo pichon qu'a portat un papièr de l'escòla per crompar de flors. Ne li caldrà crompar!" , genre aurà de nòtas melhoras lo pichon...
Conclusion:
a) i a una pèça al collègi reservada a l'estoquatge dels cartons plens de bulbs de flors
b) una professora, una documentalista e autres motivats semblan de magasinièrs floristas
c) de panèus Vilatge Florit per tot lo país.
CQFD
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: Òlt, text
dilluns, 28 de novembre de 2005
Encara un dever per l'IUFM
nos demandèron una redaccion sus una nuèch discoteca + descripcion del repais del dimenge. Ieu, i vau pas en discoteca e lo dimenge, mangi pas es Sabbat ...
Celebration. Kool & the Gang comença. I a pas de dobtes, es melhor que Alexandrie. Mas ieu la coneissi pas la coregrafia de Celebration, fa pas res, improvisi, que me pagan per aquò far. Mon primièr ser. Me donèron aqueste vespre lo costum e las sabatas. Çò mai dificil foguèt de gardar l'equilibri suls pilòtis. Sembli una drag-queen. Fa pas res, aquò paga plan. De tot biais, jocada sus una plataforma d'un metre cairat a 1,50 m. del sòl, aquò t'ajuda a trobar l'equilibri necessari. Ara, jògui amb la barra. Fa caud aquí dedins. Lo fum dels fumaires, la susor dels dançaires, la calor umana (res de veire amb Maire Teresa, o cal pas tot confondre). Ieu tanben susi, ai caud. Pegar mon còs a la barra, montar-davalar lo long d'aquesta barra dura me fa de ben, l'acièr es freg.... e dur. Ma lenga. Lequi la barra. A pas cap de sabor. Sabi que m'agachan: los clients, segur, mas tanben los patrons. When a man loves a woman, caldrà faire langorós. La barra, la potonegi, l'alisi, la lequi coma se foguèsse mon amant. Es coma un gòd mas en mai long e sens vibrador. Ara me soi presa al jòc. Mon tapa-pecat ròse es tot banhat. Resulta de la dança o de mon gòd gargantuesc, sai pas. Sexual Healing. Ò, my God, qu'aquò's bon de dançar contra un amant que n'es pas un. M'entortolhi contra ma barra. Quiti lo sosten ròse. Sentissi lo freg de mon amant regde entre mas popas. Un conàs es montat sus ma platafòrma e me ven separar de mon amant d'acièr. Mèrda. An pas lo drech de montar sus la platafòrma. Te l'aganti per la camisa e monti-davali lo long de son còs. Demòri un pauc mai de temps pròche de la bragueta. Aquò se confla, me lèvi, recuoli, e te li foti un còp de pè amb mos pilòtis. Tomba, sos amics lo recepcionan e m'aplaudisson. Saturday Night Fever, l'ai agantada. Soi la reina de la serada, lo public es amb ieu, los òmes me badan e pican de las mans, quitament las femnas me badan. Tòrni a ma barra, que God save the queen, es plan conegut; i tòrni per una dança mai ritmada, fau la Britney Spears, One more time, òc, es aquò, encara un còp. Un tipe m'escampa sa carvata: super accessòri per jogar amb mon Gòd. Las musicas se seguisson, las caras de dejós la platafòrma càmbian. 5 oras del matin, la musica s'arrèsta. Tòrni davalar de mon Paradise Circus. Davali de la platafòrma. Vau al vestiari. Desmaquilhatge. Docha, cauda e longassa. Levis, Adidas, camisòt. Son 6 oras. Aganti lo 1er bus de la jornada. Tot plen de barras d'acièr aquí tanben... Non, soi pas mai sus ma plataforma. Pasmens.... 6.30. Mon lièch plan mofle. 14.00, dubrissi un uèlh. Me lèvi. Escampar l'aiga. Direccion lo frigò. De que i a dedins? Uèi serà iogort a la vanilha amb de cambajon, sens pan que la fornariá es tampada. Dimenge tantòst. Me'n vau al joc cap a 18.00, per me melhor jocar totara.
I a tot plen de jòcs de mots dedins, e se fa pas rire, es normal , ai un umor de colha. Quò's segur, me validaràn pas mon annada...
I a tot plen de jòcs de mots dedins, e se fa pas rire, es normal , ai un umor de colha. Quò's segur, me validaràn pas mon annada...
1 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: prof
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
20/09/2018
Prener lo fugir, de Jan-Peire Reidi
En occitan, mai en francés, l’infinitiu de quauques verbes pòt estre empluiat coma un nom. Los exemples los mai coneguts son los noms daus tres repas de la jornada : lo desjunar, lo disnar e lo sopar. Per « lo disnar », los Francés disen le déjeuner, los Lemosins « lo marende » e los Beljas le dîner. Dins nòstre parlar nontronés – « lo parlar » es autre exemple de substantivacion de l’infinitiu – lo marende es lo repas que los paisans fasian a las cinc oras tots los sers jusc’a la fin de l’estiu. « Per la Sent Micheu, lo marende monta au ceu » ditz lo proverbe.
’Quilhs substantius-infinitius son sovent formats emb daus verbes d’activitat dau còrps uman :
« Lo durmir es plan traitre quante òm conduis ». (Il faut se méfier de la somnolence au volant)
« Quante vam nos permenar, fam segre lo beure e lo minjar. »
’Queu biais de dire se tròba sovent dins la linga familhara. Quo es pas davant tot lo monde que òm pòt dire que « lo freg vos còpa lo bendar », o benleu « lo pissar », o sabe-ieu que de mai ! Dins un registre un pauc mai delicat, lo durmir se ditz lo som, lo minjar es la nuridura (òm ditz aitot : « trobar son viure », autre exemple), lo beure es la bevenda. Si aimem mai dire « lo durmir » que non pas « lo som », la rason es benleu la quantitat de mots diferents que se prononcen parier : « lo son », « nos som », « ilhs son »… Trobem benleu que quò fai pro omofònes entau.
Associadas emb lo verbe « prener », ’quelas fòrmas dònen de las locucions coma « prener lo fugir », « prener lo correr », « prener lo bulir » :
« Eu se faguet laschar e prenguet lo fugir. » (Delaja) « Il réussit à se libérer et prit la fuite. »
« Pas pus tòst que quò pren lo bulir, fau tuar lo gase jos lo faitot e laissar fregir. » (Recepta per far cueire lo peisson) Dès que cela se met à bouillir…
Si son subjects dau verbe « prener », ’quilhs verbes substantivats se rapòrten ad una manifestacion dau còrps uman que se pòt pas retener :
« Lo gorgetar (lo vòmir, lo begaudar…) lo prenguet. » « Il fut pris de hauts-le-cœur (de vomissements, d’un bégaiement incontrôlable) »
Aime mai los exemples que son daus verbes de bruch :
« Lo motor es pas nuòu, mas a un brave brundir. » (a un bruit régulier)
« Lo vonvonar de las ’belhas emplissiá l’aer. » « Le bourdonnement des abeilles… » : sovenir d’una epòca urosa avant los neonicotinoids !
En francés, l’exemple que aime lo mai es dins un poema d’Aragon :
« Aimer à perdre la raison,
Aimer, à ne savoir que dire,
À n’avoir que toi d’horizon
Et ne connaître de saisons
Que par la douleur du partir… »
Per Aragon, que coneissiá plan la poesia de l’Atge mejan, « la douleur du partir » es la dolor de la separacion.
Pense que las personas de linga francesa que comencen de parlar l’occitan deurian empluiar de las construccions emb ’quilhs infinitius nonmas si las an apresas dins daus exemples precis. Pòden totjorn far servir los sufixes de substantivacion los mai corrents : acion, ament, iment, adis, etc. Quante siran un pau mai enançadas, voldran benleu « forçar la linga per li far daus pitits » (Alexandre Dumas), coma fai Aragon dins son brave poema.
A Javerlhac, lo 14 de setembre de 2018
Jan-Peire Reidi
20/06/2018
Chabaneu de Nontron, de Jan-Peire Reidi
A perpaus d’una conferença dau majorau Fornier a Nontron lo 8 de junh de 1978
La conferença prevuda au GRHIN (Groupe de Recherches Historique du Nontronnais) per lo dijuòus 7 de junh de ’questa annada se poguet pas far ; fuguet remplaçada per l’escolta d’una conferença enregistrada que lo majorau Marceu Fornier faguet lo 8 de junh de 1978 sus lo lingüista e filològue nontronés Camila Chabaneu (1831-1908).
Nascut a Nontron, fils d’un director de la Pòsta, fuguet oblijat de trabalhar per ganhar sa vita sens aver passat son bachelierat. Faguet coma son pair : fuguet empluiat de la Pòsta. Comencet a Aush, puei venguet controllaire a Engolesme (1857) e, per ’chabar, recebeire a Conhac (1872).
Pareis que sa vocacion li venguet en legir los libres de François Raynouard (1761-1836), autor d’un Choix des poésies originales des trobadours en sieis volumes. Aguet tòst compres que la linga daus trobadors era sa linga mairala, la que se parlava a Nontron. Estudiet tot sol los textes de l’Atge Mejan. Membre dau Felibrige dempuei 1854, collaboret a la Revue des langues romanes, escrivet una Histoire et théorie de la conjugaison française que presentet a Émile Littré (1868), puei sa Grammaire limousine (1876), e se faguet coneitre coma gramatician e filològue en França mai a l’estrangier.
En 1878, fuguet nommat a la chadiera de lingas romanicas a l’universitat de Montpelhier. Un professor d’universitat autodidacte que era quitament pas bachelier ! Pròva que sas capacitats de trabalh e sas coneissenças sens parieras eran plan reconegudas ! A data de 1883, la chadiera de Chabaneu enclauguet lo vielh francés e lo vielh provençau.
A perpaus dau mot « provençau » per apelar nòstra linga, lo majorau Fornier, que refusa lo mot « patois », explica que ven de l’influència dau grand poeta Mistral, mas que son nom vertadier es la linga d’òc, l’occitan. Fuguet d’en prumier nommada "lemosin", perque quauques grands trobadors daus mai coneguts eran lemosins. Lo majorau cita los trobadors dau Perigòrd Bertran de Bòrn, Guiraut de Bornelh, Arnaut de Maruelh.
Quand prenguet sa retirada e que fuguet remplaçat per sos elevas (Joseph Anglade es benleu lo mai conegut), Chabaneu tornet viure a Nontron. La novela escòla felibrenca dau Perigòrd, Lo Bornat, creada en 1901, perdet son president, lo majorau Auguste Chastanet, en 1903. Chabaneu fuguet chausit per li succedir. Lo nombre de majoraus dau Felibrige passet de set a cinquanta e Chabaneu fuguet lo prumier que portet « la cigala de Nontron ». Son prumier discors de majorau, Chabaneu lo faguet en francés a la felibrejada de Maruelh. Marceu Fornier, autre majorau portaire de « la cigala de Nontron », legis una granda partida de ’queu discors inobludable, d’una granda densitat, que ne’n avem retengut quauques bocins remirables :
… Le félibrige s’est donné pour mission de remettre en honneur la langue de nos pères…
car c’est sur notre sol et sur celui du Limousin confondus, que (…) la langue d’oc (…) a pris sa forme classique et a porté ses fruits les plus savoureux et les plus beaux.
… Le Périgord a produit quatre des troubadours les plus illustres et sur ces quatre, les trois que Dante, (…) nomme comme les maîtres de l’art dans chacune des grandes divisions de la poésie lyrique qu’il établit, à savoir Arnaud Daniel, Bertrand de Born et Guiraud de Bornelh. Le quatrième est Arnaud de Mareuil…
… il nous faut ramener notre pensée à 900 ans en arrière, à l’heure crépusculaire où la poésie provençale allait éclore… Tout à coup, le voile se déchire,… et se révèle (…) le sourire de la femme. Aux épouvantements d’hier succède la joie, la joie de vivre, la joie d’aimer.
… Ce fut là la première, la vraie Renaissance. Non pas comme quatre siècles plus tard, le réveil de la pensée et de l’art antique, mais bien plus, le réveil de la nature sous les yeux et dans le cœur de l’homme. Et ces miracles, la résurrection de la nature, la délivrance de l’amour, annonce et prélude de la délivrance de la pensée, quels magiciens les accomplirent ? Ce furent nos troubadours.
… par le culte de la femme dont ils furent les prêtres, transformer partout en peu d’années une société barbare en une société policée.
…la courtoisie s’introduisit dans le monde, (…) grâce à laquelle, sans l’abominable croisade albigeoise qui fut le plus grand crime de l’Église, la libre pensée, après le libre amour, aurait pris son vol trois cents ans plus tôt.
… ne pensez-vous pas qu’héritiers de cette poésie, possesseurs de cette langue, la parlant encore sinon avec son ancienne pureté, son ancienne richesse et son ancienne élégance, du moins avec toute son énergie et quelques unes de ses grâces, ce serait un crime de la laisser mourir sur nos lèvres et sur celles de nos enfants ?
Per sos 75 ans los estudiants de Chabaneu li òfriren los Mélanges Chabaneau un recuelh fait de chapitres escrichs chascun per un estudiant diferent. Marceu Fornier menciona las Poésies intimes (1970) e subretot la Grammaire limousine (1876) e nos ditz que ’quilhs obratges son « introbables » (Urosament la Grammaire limousine es aura accessibla en linha !). Ne’n parla gaire, de ’quela grammatica, mas nos ditz que Chabaneu veu dins lo lemosin tres unitats : lo lemosin naut, lo lemosin bas e lo « peirigordin », e que lo lemosin enclaus l’occitan parlat en Charanta. Cita d’autres obratges dau filològue nontronés coma : Langue et littérature provençale, des Poésies inédites des troubadours, Sainte Marie-Madeleine dans la poésie provençale, Les biographies originales des troubadours, les Fragments d’un mystère de la Nativité découvert dans l’abside de Saint-Front. Lo conferencier conta que ’queu darnier obratge era lo manescrich d’un « mistèri » de l’Atge Mejan trobat dins un mur de la catedrala Sent-Front de Periguers e que Chabaneu ne’n faguet una revirada magistrala.
A daus Nontronés plan interessats, lo conferencier conta fiau per ’gulha l’istòria dau monument de Chabaneu a Nontron, rasis lo monument aus mòrts, e son inauguracion en 1911. Per ’chabar, legis un poema dau Sarladés Loís Deluc que saluda : « lo sabent mestre-obrier d’esperit e de memòria, ‘dobaire de la lenga, Chabaneu de Nontron ».
Un còp que los membres dau GRHIN agueren escoltat l’enregistrament de la conferença dau majorau Fornier, Jan-Peire Reidi faguet quauquas remarcas sus la plaça de l’occitan dins la familha de las lingas romanicas, e sus la Grammaire limousine. Preciset çò que fau comprener – o pas comprener – per « perigordin », donet dau exemples per montrar la portada e la precision dau trabalh monumentau de Chabaneu dins sa Gramatica, e disset quauques mots de l’evolucion recenta de nòstre parlar, que Chabaneu aviá plan remarcada au segle dietz-e-nòu.
E los Nontrons fugueren plan contents e fiers de ne’n saber un pauc mai sus lur linga e sus lo sabent que a donat son nom a una ruá de la vila e ad una union locala d’occitanistas.
A Marennes, lo 15 de junh de 2018
Jan-Peire Reidi
16:30 Publié dans Cronicas d'autors, Jan-Peire Reidi, La lenga e sos dialectes | Lien permanent | Commentaires (0)
16/05/2018
A perpaus daus Rampams, per Jaumeta Beauzetie
A la maison, quand 'ribava lo calendrier de la Pòsta a gròssas flors ò a pitits chats, una de las datas que visavam en prumier, qu'era la festa daus Rampams. Festa plan plasenta que marcava, chas nos, la fin de l'ivern.
Lo matin de 'queu diumenc, ma mair 'nava copar las pitas bròchas de rampam a pitas flors rossas, totas freschas, prestas a estre beneisidas afen d'aver de portar chança per tota l'annada.
Chas lo bolengier, chaptavam los tortilhons traucats dins lur mitan ente los pitits passavan lur bosquet. Nòstre bolengier los fasiá plan bons, pas tròp secs e pas tròp mofles emb una poncha de gost anisat. A Marvau, un autre bolengier fasiá daus carcalins roges cuberts de gros gruns de sucre blanc... sòrta de cornuda lemosina, a tres ponchas, que simbolizavan, çò qu'aprenguí beucòp pus tard, 'na fòrma necessària a la fecondacion.
E 'ribava l'ora de la messa. Las clòchas sonavan a la volada, lu curet en abit blanc brodat d'aur, segut de son enfant de cuer que portava la copa d'aiga beneita, passava dins l'aléia centrala per arrosar de son esparson (goupillon) tots los bosquets que la gent levavan !. Aimava beucòp 'queu moment ente l'egleisa era transformada en forest !
Pus tard, 'ribats a la maison, lo gròs bosquet era partatjat en quauques brochilhons qu' eran acrochats dins l'estable, la granja, aus contra-vents de la maison e quitament dins la veitura. D'autres bocins eran tanben gardats afen de los balhar aus vesins qu'avian pas pogut assistar a la benedicion.
Un brochilhon podiá siervir tanben en cas de malur per beneisir la gent sus lur liech de mòrt, mas faliá pas i pensar.
Ai gaire mancat 'quelas messas per puescher far la distribucion de brochilhons beneisits... e manca l'annada passada, qu'era totjorn un plaser de levar lo bosquet !
L'an passat, me trobí a Nontron per 'quela operacion. L'egleisa era plena. Coma d'abituda, me plací au fons, un pauc loenh de l'aléia centrala per eschivar d'estre abeurada d'aiga beneita per daus curets dinamiques e « entosiastics », coma disen mos vesins angles.... çò que me ribet quauques còps !
Avant la messa, nos discuterem a votz bassa... « 'questa annada, ai deugut chaptar mon bosquet chas la merchanda de flors perque en aviam pus... an tots sechat apres lo passatge de la chanilha » me disset 'na femna que veniá de Javerlhac. Per ma part, aviá 'gut la chança d'aver d'enquera un pé vert, qu'era pas tucat per l'invasion chanilharesca.
Las clòchas soneren, lo curet se faufilet au mitan de la gent qu'avian pas trobat de plaça, au fons de l'egleisa... l'urgues se meteren de jugar, lo silence se faguet. Comencet la ceremònia. Nos leverem los bosquets. Lo curet faguet son discors, se viret a gaucha, se viret a drecha e d'un grand geste circulari comencet la benedicion en montar din l'aléia. En visar mon bosquet aguí un moment d'estonament... me semblava lo veire vibrar ! Coma era beneisit, comenci a lo visar de pus pres. De las quantitats de chanilhas verdas eran surtidas daus botons de fuelhas e montavan en ondular lo long de las bròchas. Quò belinava de pertot ! Coma fan las parpalhòlas que monten per s'envolar, las chanilhas montavan e se balançavan assus prestas a s'eslançar per tombar sus lo ciment. Voliá pas las far tombar per pas las veire s'eissigar un pauc pertot jos los pes de la gent, alaidonc, virava lo bosquet a l'envers e contunhavan de montar. .. « A Jerusalem, coma quò aviá estat dich, lo pitit borricon fuguet destachat, los manteus e los brochilhons de verdura volavan sur son passatge, la gent aclamavan... ». N'auviguí ren de la descripcion de Sent-Marc... passí mon temps a virar lo bosquet d'un biais, de l'autre, de naut, de bas. Ma vesina intrigada de mon manetge, se quintet per visar de pus pres 'quelas bestias que 'la coneissia pas. Gròs uelhs negres, pitit duvet vert a pitits peseus negres bien alinhats dos per dos, sus de las raiuras dauradas, dau pus brave esfech... « qu'era lo prumier còp que 'la ne'n vesiá ! »
La messa me pareguet plan lonja. Voliá pas partir avant la fin... 'quò se fai pas ! « Ite missa est »... fugiguí viste secodre mon bosquet concienciosament sus la peluja. Ne'n voliá pas menar dins la veitura, mesma si 'l'eran beneisidas !
Coma faram-nos dins las annadas a venir si l'invasion contunha ? Rentraram-nos dins 'na periòda mins chançosa si podem pas far beneisir nòstres rampams ?
Jaumeta Beauzetie
11/04/2018
Un pauc de mai, lo lop minjava sa mair, de Jan-Peire Reidi
Una pita dificultat per los francofònes que aprenen l’occitan dins nòstra varietat de la linga es de sapcher si fau dire "pus" o ben "mai" dins las comparasons, perque l’un coma l’autre pòden correspondre au francés plus.
Pas de problema quante s’agis de la ’chabason d’una accion o d’un estat : oc. "pus" = fr. plus (cf. Camille Chabaneau, Grammaire limousine, p. 320)
Es au regime : minja pus de vianda e beu pus de vin.
Nòstre vesin fai coma me, es pus tot jòune.
L’ai (jamai) pus tornat veire.
I a pus de sasons. (Chapduelh)
« Pas mai » a lo mesma sense dins d’autres parlars :
Se practica pas mai. (= se practica pus) (Mistral, Lo Tresòr dóu felibrige)
Si enquera podiá durmir, i pensariá pas mai. (= i pensariá pus) (Chapduelh)
Aquí, fau rapelar una pita particularitat de nòstra linga : « pus » associat ad un verbi au pus que perfach pren lo sense de « quo era lo prumier còp que » :
Quauques dròlles de l’escòla avian pus vut la mar (= vesian la mar per lo prumier còp). (En francés : Certains élèves n’avaient jamais vu la mer.)
Aviá pus minjat de uistras cuechas, mas las trobet bonas (= quo era lo prumier còp que minjava…). (En francés : Il n’avait jamais mangé d’huîtres cuites.)
Pus + adjectiu/adverbi
En lemosin, quo es « pus » que se tròba lo pus sovent davant un adjectiu o ben un adverbi dins una comparason de superioritat :
Los joùnes menaires van pus redde que los vielhs.
Los lotjaments son pus chars dins las grandas vilas qu’a la campanha.
Lo monde venen pus vielhs que dins lo temps.
Ne’n parlaram pus tard.
Fau remarcar que « mai + adjectiu/adverbi » es possible, e quo es quitament la fòrma preferida dins d’autres parlars :
Vint minutas mai tard, las òssas començavan de s’apilotar entre sos pès. (Chapduelh)
En lengadocian : La carn es mai cara que lo pan. (Taupiac, Diccionari de mila mots)
« Pus » nos sierv aitot au superlatiu (lo/la/los/las pus…) :
Quo es lo pus brave de tots.
Mas « mai » es possible :
(Los bancs publics) los mai modernes, los mai design coma disen, los an coma compartimentats » (Chapduelh)
e, dins d’autres dialectes, quo es la fòrma dominanta. Per exemple, en lengadocian :
Es lo mai polit de totes. (Taupiac)
Mai
Mai es l’adverbi associat au verbi dins una locucion comparativa de superioritat.
’Quela femna ganha mai que son òme. (= Son òme ganha mens qu’ela.) Quo es ela que ganha lo mai.
Vesem que « mai » es l’adverbi que s’emplueia per comparar de las quantitats. Per exemple emb lo partitiu « de » :
Mai de paur que de mau.
Mai, adverbi de quantitat, pòt estre modifiat per d’autres adverbis : gaire mai (guère plus), bien mai/plan mai (bien plus), enquera mai (encore plus), un pauc mai (un peu plus) :
Còpa ne’n un pauc mai. (Melhau)
e pòt modifiar un pronom :
quauqua ren mai (quelque chose d’autre), quauqu’un mai (quelqu’un d’autre), degun mai (personne d’autre), en quauque luòc mai (ailleurs), en degun luòc mai (nulle part ailleurs)
e quauques verbes : aimar mai (préférer), valer mai (valoir mieux).
« Un pauc de mai » es una locucion per dire que quauqua ren a mancat ’ribar, que se’n fautet de ren :
Un pauc de mai, auriam mancat lo tren (Il s’en est fallu de peu pour que nous manquions le train.)
Las fòrmas « pus ren », « ren pus » se tròben concurrentament, probablament emb de las finas diferenças de sense.
’La ne reclamet pus ren. (’Chabason de l’accion) (Delaja)
La dama li òfrit ren pus. (Tarissatge de la quantitat)
« Ne’n vòle pus » e « Ne’n vòle mai » vòlen dire exactament lo contrari.
Mai... mai… (o ben Tant mai… tant mai…) descriven un acreissement parallele :
(Chas lo relotgier), tant mai quo es pitit, tant mai quò vau. (Delaja)
Mai que mai es una vielha locucion que vòu dire : subretot.
Un autre còp, parlaram de mai conjoncion de coordinacion, coma dins la frasa :
Es pus fòrt que tu mai que me.
A Javerlhac, lo 11 d’abriu de 2018
Jan-Peire Reidi
04/04/2018
Cujar, cronica de linguistica de Jan-Peire Reidi
Lo verbe cujar, que ven dau latin cogitare (Cogito ergo sum) vòu dire « pensar, creire ». Quo es lo sense que aviá dins la linga daus trobadors :
« Domna, que cujatz far
De mi que vos am tan ? »
(Bernat de Ventadorn, citat dins La Lenga dels trobadors, p. 263)
Autre exemple citat dins lo mesma obratge :
Tan cujava saber d’amor, e tan petit en sai.
Lo verbe se trobava aitot jos la fòrma cuidar. D’alhors, lo verbe cuider se legis en francés dau segle XVI jos la pluma de l’Occitan Clément Marot (1496-1544) :
Anne par jeu me jeta de la neige
Que je cuidais froide certainement,
Mais c’était feu, l’expérience en ai-je,
Car embrasé je fus soudainement.
E los de nautres que son anats en Espanha coneissen plan lo mot « Cuidado ! » (Atencion ! Mesfia-te !)
Aura, lo sense de cujar a un pauc evoluat dins nòstra linga. Veiquí l’entrada cujar dins Lou Trésor dau Felibrige :
En efiech, dins nòstra varietat de la linga, cujar + infinitiu a sovent lo sense de mancar + infinitiu (faillir + infinitif) :
Cuget ne’n morir/Manquet ne’n morir (Il faillit en mourir)
La chambariera era si mòla que ’la cuget (manquet) s’endurmir en trempant la sopa. (Elle faillit s’endormir). (Enric Delaja)
’La cujava se trobar mau quand ’la vesiá una serp. (Elle était près de s’évanouir)
o ben, a la fòrma negativa, ne pas cujar far quauqua ren = arribar a far quauqua ren emb beucòp de difficultat, coma dins ’quelas autras citacions d’Enric Delaja :
Eu ne cuget pas montar la còsta. (Il eut beaucoup de mal à monter…)
Eu ne cuget pas surtir de la gara. (Il crut qu’il ne sortirait jamais…)
’La ne cuget pas metre la man sus lo pòrtapluma. (Elle n’arrivait pas à mettre la main…)
Fau dire que, dins totplen d’exemples, la diferença de sense es plan teuna entre pensar, creire (Creguet ben ne’n morir) e mancar (Manquet ne’n morir) :
Lo papagai cuget morir (creguet morir o ben manquet morir)
Tal paor ac de so senhor. (Arnaut de Cacassés, s. XII-XIII)
Quo es interessant de veire lo sense que « cuget morir » pren a la fòrma negativa, coma dins la frasa :
Coma ne consulten jamai los medecins, los vielhs cugen pas morir (Comme ils ne consultent jamais les médecins, les vieux n’arrivent pas à mourir…) (Delaja)
Veiquí çò que òm tròba dins quauques diccionaris :
Alibert cujar Penser, croire ; faillir, supposer Var. cunjar
Lo Congrès cujar penser, croire (…) 2 faillir (…)
Sèrras cujar penser, croire, faillir
Daniel cujar penser, croire, faillir, être sur le point
Jardry cujar être sur le point de, faillir
Lavalade cujar croire, penser, supposer, faillir (être sur le point de)
Pagnoux cujar être sur le point de… Exemple : « eu cuget se nejar » : il faillit se noyer
Sei plan content de veire que Alibert e Mistral mencionen la fòrma cunjar. Quo entau que chas nos disian e que ieu contunhe de dire, mai si ai chausit d’escrir cujar, fòrma dominanta. Autra concession.
Los diccionaris dònen lo derivat nominau cujança :
Mistral présomption, bonne opinion de soi-même, outrecuidance
Sèrras 1 croyance 2 présomption 3 outrecuidance,
mas ’queu mot, que ieu coneissiá pas, es pas dins lo Lavalada occitan/français.
Cujar es un verbe que me platz perque las frasas ente òm lo tròba vòlen sovent dire que las chausas ’chaben per se ’dobar. « Eu cuget morir » : quò manquet lo culhir, coma disem chas nos, mas se sauvet ben !
A Javerlhac, lo 2 de març de 2018
Jan-Peire Reidi


text:
Hennecourt
Hennecourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del pòble, Hennoniscuris, a testificat dempuèi 1109. Lo ban de Hennecourt aperteniá per mitat al pichon cancelièr del capítol de Remiremont e mitat als senhors consagrats. A l'esperital, la municipalitat dépendait de la parròquia de Gorhey, doyenné de Jorxey. De 1790 a l'an IX, Hennecourt fasiá ja partida del costat de Dompaire.
Le nom du village, Hennoniscuris, est attesté depuis 1109. Le ban de Hennecourt appartenait pour moitié au petit chancelier du chapitre de Remiremont et moitié aux seigneurs voués. Au spirituel, la commune dépendait de la paroisse de Gorhey, doyenné de Jorxey. De 1790 à l’an IX, Hennecourt faisait déjà partie du canton de Dompaire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
José de San Martín
Lo generau José de San Martín (Yapeyú, Entre Ríos, Argentina, lo 25 de heurèr de 1778 - Bolònha de Mar, França, lo 17 d'agost de 1850 ; tanben aprerat lo Liberator José de San Martín o, simplament lo liberator - el Libertador en castelhan) que ho, dab lo generau Simón Bolívar au Veneçuela, ua de las personalitats màgers de las guèrras d'independéncia dens las colonias espanhòlas d'America deu Sud. Qu'ei considerat com lo liberator d'Argentina, de Chile e de Peró : lo purmèr país que l'autreja lo títol de Pair de Patria, lo dusau de capitani generau de la soa armada e, fin finala, lo tresau de Liberator.
Somari
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
Hilh d'un oficièr espanhòu e vadut dens l'actuau província argentina d'Entre Ríos, San Martín que vadó dens la Gobernacion de las Missions Guaranís. Lo son pair, Juan de San Martín qu'èra en carga d'aquesta gobernacion de Yapeyú qui èra estada administrat peus jesuitas abans la los expulsion. qu'ostentava atau lo grad de "lòctenent governador". qu'èra vadut en Espanha dens la vila de Cervatos de la Cueza, dens la Província de Paléncia, Castelha e Leon. la mair deu Libertador, Gregoria Matorras, qu'èra tanben de Castelha e Leon e qu'èra vaduda a Paredes de Navas ; qu'èra la neboda d'un haut foncionari espanhòu en Argentina, governador de Tucumán. San Martín qu'avó cinc grans hrairs e sòr : María Elena, Manuel Tadeo, Juan Fermín Rafael e Justo Rufino.
La familha que'abandonè Yapeyú entà Buenos Aires en 1881 per'mor d'un conflicte enter Juan de San Martín dab los indians de la soa gobernacion. En 1783 que tornè en Espanha entà installà's a Malaga.
Educacion e carrièra militara[modificar | modificar la font]
San Martín qu'arrecebó ua educacion suenhada en Espanha a partir de 1783. Que comencè la soa carrièra militara aus 11 ans com capdet dens lo Regiment de Murcia dab ua batejada deu huec au 13 en Argeria en bèth dehéner la hortalessa espanhòla d'Oran qui hore venuda fin finala peu rei Carles IV d'Espanha. Après, San Martín que lutè dens los Pirenèus contra las tropas francesa en 1793 puish au costat de França a partir de l'aligança enter Espanha e Napoleon. San Martín qu'avó atau lo parat de rescontrar l'emperaire francés en persona a Tolon. La nau de San Martín que ho presa peus anglés e eth que ho presoèr abans d'estar liberat.
Après l'invasion francesa d'Espanha e lo coroament de Jausèp Bonaparte com rei d'Espanha, San Martín qu'avó de combàter las òsts francesas qui ocupavan Espanha e que combató atau au ras deus anglés e en particular dab William Carr Bereshford qui avèva invadit la soa tèrra nadau chic de temps abans a l'escadença de las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata. San Martín que en participè d'un biais decisiu a la victòria espanhòla de la batalha de Bailén (batalha decisiva de la Guèrra d'Independéncia d'Espanha - la Guèrra Peninsulara -).
El Libertador[modificar | modificar la font]
A Cadis (lòc on e s'èra refugida la cort espanhòla hidèu a Ferrand VII d'Espanha), San Martín qu'entrè dens la lòtja maçonica deus Cavèrs Racionaus (qui amassava d'autes argentins com Carlos María de Alvear - l'aute gran creòle de l'armada espanhòla qui tornè dens l'Arriu de la Plata enta'u liberar - e José Matías Zapiola) qui obrava entà la liberacion de las colonias americanas ; San Martí que demandè alavetz la retirada de l'armada ; un còp aquesta autrejada, qu'acabè la soa carrièra espanhòla.
Lo Libertador que viatgè en Anglatèrra on s'associè e tractè dab sons hrairs francmaçons latinoamericans (com Francisco de Miranda e Andrés Bello entà adobar los plans de liberacion deu poder coloniau (plans començats peu veneçolan Francisco de Miranda, eth tanben francmaçon).
Tornat en Argentina - tostemps dab Carlos Alvear - lo govèrn deu triumvirat que'u hidè la mission de crear e d'entrainar lo regiment de granadèrs a chivau (còrs d'armada qui existeish enqüèra au dia de uei) dab lo quau e obtiengó la batejada deu huec e la famosa victòria de San Lorenzo (3 de heurèr de 1813). La granadèrs a Chivau gavidats per San Martín que capvirèn lo govèrn de Bernardino Rivadavia ; aquesta accion que ho en vertat ua decision collectiva de la Lòtja deus Cavèrs Racionaus per'mor de l'ostilitat de Rivadavia de cap l'estrategia politica deus maçons ; lo Libertador que declarè alavetz "No siempre están las tropas para sosterner gobiernos tiránicos" ("Las tropas non s'estàn pas tostemps entà emparar govèrns tiranics").
Suu plan personau, a Buenos Aires que conegó e qu'esposè a 34 ans la joena Remedio de Escalada, ua gojata de 14 ans de la hauta societat qui's morire quauques annadas après e qui hore la mair de la hilha deu Libertador.
Ua de las purmèras mission hidadas aus granadèrs a chivau après la victòri de San Lorenzo que ho de renforçar l'Armada deu Nòrd gavidada per Manuel Belgrano, un avocat revolucionari qui èra estat decretat generau shens nada formacion e qui après estiglantas victòria qui l'avèvan miat dinc a la ciutat de Potosí, e èra en des.hèita.
Après, aver tornada organizar l'armada deu nòrd, San Martín que considerè que non seré pas la miélher estartegia d'ensajar d'atacar las autoritats coloniaus peu nòrd e enlòc de liberar Chile e après Peró per la mar ; entàd aquò, qu'estabilizè lo front deu nòrd e que hidè la proteccion septentrionau d'Argentina au generau Martín Miguel de Güemes dab la soa armada de gauchos e la loa tactica de trigossar l'enemic pròcha de la guerrilla modèrna ; après, lo Libertador que trauquè la cordilhèra deus Andes, dab los generaus Bernardo O'Higgins e Juan Gregorio de Las Heras dens condicions extrèmas entà poder gahar e véncer l'armada espanhòla per suspresa e atau liberar Chile (definitivament liberat mercés a la batalha de Maipú) e Peró.
Guayaquil e la retirada de la vita publica[modificar | modificar la font]
La soa armada que's juntè dab l'armada gavidada per Simón Bolívar dens la ciutat de Guayaquil (uei en Eqüator) on San Martín b'abandonè lo combat en tot deishar Bolívar sol capdau de la fasa finau de guèrra.
Au son tornar a Buenos Aires, Argentina qu'entrava dens ua etapa de guèrra civila e lo Liberator que partí de cap a l'exili en França ; que's morí a Bolònha de Mar. Lo son còs que demorè mantuas annadas dens la cripta de la catedrau d'aquesta ciutat abans d'estar sepelit dens la Catedrau Metropolitana de Buenos Aires on ei susvelhat peus sons granadièrs.


text:
Plan clinat
Un plan clinat es una paritida plana de sol que forma un angle amb l'oritzontala sens arribar a èsser vertical, es a dir, un l'angle tan que 0º < a < 90º.
Lo plan clinat permet de reduire la fòrça que se deu fornir per levar una carga mens que s'aquel èra vertical.
Imaginam que volèm trainar lo pes P d'una nautor 1 cap a 2; las posicions 1 e 2 èssent aquelas del centre de gravetat de cada blòc representat sus la figura.
Lo pes del blòc, considerat es una grandor vectoriala (vertical e cap avant), pòt se descompausar en doas compausentas, H e V, parallela e perpendiculara al plan clinat respectivament:
- H = P·sin(a)
- V = P·cos(a)
E mai, quand lo blòc se desplaça per la superfícia del plan clinat, existirà en general una fòrça de frotament FR del blòc contra la superfícia que tanben aurèm de véncer per poder lo desplaçar. Aquesta força és:
- FR = µ·V = µ·P·cos(a)
amb µ lo coeficient de frotament.
De l'observacion de la figura, es imediat que per capitar a desplaçar lo blòc, la fòrça F qu'aurèm de fornir, serà:
- F = H + FR = P·sin(a) + µ·P·cos(a) = [sin(a) + µ·cos(a)]·P
Resulta evident que, se consideram lo plan clinat, ensagèm de levar lo blòc sens mai d'ajuda que los nòstres pròpi múscules, la fòrça G que seurèm fornir seriá simplament aquela del pes del blòc a causa de l'acion de la gravetat, es a dire
- G = P
La qüestion es: en que condicions serà avantajòsa la utilizacion del plan clinat?
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
24 avril 2017
La langue limousine mise en bouteille
La Mission Brunot – août 1913 A propos de : La Mission Brunot – août 1913 – fin d’un bel été en Corrèze, sous la dir. de J. Bertière, par D. Decomps, E. Durif, V. Feola, D. Meunier, J.-M. Nicita, Département de la Corrèze, Archives départementales, Centre régional des musiques traditionnelles en Limousin, Tulle, 2014. Genta dama, brave monsur Brunot e vos aitaben monsur l’operator, çai ’vetz vengut rendre omatge a nòstra tant polida e saborosa lenga limosina dins nòstra vila d’Argentat en Corresa del Bas Lemosin.... [Lire la suite]


text:
Togny-aux-Bœufs
Togny-aux-Boeufs es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Togny-a la-Bœufs i auriá #èsser fondat per un general romain nomenat Toniacus. Lo sieu nom a evolucionat al fil del temps cap a Togny-sus-Guenelle, nom del riu longeant lo pòble, per fin finala prene lo sieu nom tal #que conegut a l'ora d'ara, a priori del fach que la bœufs en avent servit al bastiment de la basilique de l´Espina seriá venguda en las patures del vilatge per prene qualque repaus. La craie utilizada pel bastiment poiriá venir egalament en partida del pòble.
Togny-aux-Bœufs aurait été fondé par un général romain nommé Toniacus. Son nom a évolué au fil du temps vers Togny-sur-Guenelle, nom de la rivière longeant le village, pour finalement prendre son nom tel que connu actuellement, a priori du fait que les bœufs ayant servi à la construction de la basilique de l´Épine seraient venu dans les patures du village pour prendre quelque repos. La craie utilisée pour la construction pourrait venir également en partie du village.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]