c: text/html

text:
Apèl a manifestacion "Anem Òc per la lenga occitana" en 2012
Dins un recent comunicat, lo comitat Anem Òc, dont l’IEO es membre fondator, apèla a manifestar a Tolosa lo 31 de març 2012. Serà la quatrena manifestacion bèla per la lenga occitana aprèp Carcassona en 2005 e 2009 e Besièrs en 2007. Una data de se reservar tre ara e de far conéisser a son entorn !
" Manifestacion "Anem Òc ! Per la lenga occitana !" de 2012.
La Coordinacion crida a una manifestacion lo 31 de març de 2012 que serà la seguida d’aquelei de 2005, 2007 e 2009 onte sigueriam de miliers per dire "Anem òc ! Per la lenga occitana !".
La Manifestacion se farà a Tolosa.
Aqueu 31 de mars de 2012 serà una granda jornada au nivèu nacionau per totei lei lengas dichas regionalas que vòlon una Lèi.
Ja lei Bretons, Bascos, Catalans e Alsacians son partents e faràn una manifestacion dins sa region lo meteis jorn."
Lo 3 de mai de 2011
COORDINACION "Anem Òc ! Per la lenga occitana !"
comitat.anem-oc@club-internet.fr
04 42 59 43 96 / 06 77 49 37 78

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
T’explicam. Noveme 2013
Planvoludi e planvoludes,
Me platz hèr-vos arribar aguesta carta tà informar-vos sus es ahèrs subergessents dera vida politica deth nòste país e ath temps, poder compartir bèra reflexion damb vosati e vosates. Aguest ei un exercici qu’ auram de hèr mès soent, pr’amor que des d’UA èm conscients dera dificultat d’establir pònts de comunicacion eficaci damb toti e totes. Viuem moments enes qué er excès de comunicacion, e era dificultat de catalogar-la, s’a convertit en un autentic problèma. Atau donc era accion deth tu a tu, dera paraula, torne a èster essenciau.
Dit açò, voi tanben convidar-vos e animar-vos a préner part e participar activament enes trobades deth partit, ja sigue ena executiva o per suposat enes assemblades, pr’amor qu’era vòsta implicacion ei essenciau tà per’mor de somar opinions e punts d’enguarda en un moment complicat dera vida politica. Actuaument auem diuèrsi fronts dauridi, toti eri importants. Eth prumèr, tot e que mediaticament non age pro resson, son es grèus problèmes sociaus derivadi dera crisi e que mos cau seguir atentament, pr’amor que mos an de motivar tà préner consciéncia deth besonh de capvirar es
politiques que carguen sus es mès febles es còsti dera crisi.
En dusau lòc, eth conflicte politic qu’aué se debatís en Catalonha sus eth dret a decidir. Un dret que respectam e que volem sigue conseqüent damb era realitat aranesa. E ei en aguest sens qu’auem amiat accions en Conselh Generau. Accions sense èxit peth refús de CDA, que non reconeish eth dret des aranesi a decidir eth sòn futur. Ei evidenta era incongruéncia de CDA, pr’amor que demòstre qu’enes moments clau tath nòste país, tostemp priorizen es interèsi de partit per dessús des deth país. Ac comprobam tanben, damb eth vòt en contra deth deputat Alex Moga en Parlament
de Catalolnha ara demana d’ajuts pes riuades, prèviament aprovadi peth Plen deth Conselh Generau d’Aran, en tot demostrar que non an cap d’empach en votar causes diferentes en Aran e en Barcelona. E per se non èren pro aguesti dus exemples, era naua Lei de Govèrns Locaus dera Generalitat de Catalonha, dèishe a Aran en ua posicion ben delicada respècte dera naua division des vegueries, tant denostada per CIU e qu’ara s’aprèsten a hèr realitat.
Son ahèrs sus es que mos cau trabalhar de valent en un temps de fòrça dificultat tath desvolopament dera activitat politica, e ei justament tà superar aguesta dificultat que mos cau, mès que jamès, er esfòrç e er alend de toti e totes es que hètz possible qu’aguesta organizacion seguisque viua e volgue tornar a governar tà deféner era dignitat deth nòste pòble e era qualitat de vida des vesins e vesies d’Aran.
Ben coraument
Paco Boya
Secretari Generau
Aran, noveme de 2013


text:
Japonés
Se de caractèrs d’aqueste article s’afichan mal (carrats voids, punts d’interrogacion, etc.), consultatz la pagina d’ajuda Unicode o testatz vòstre navegador.
Lo japonés (日本語, AFI: [nʲihoŋɡo]) es la lenga pròpria dels japoneses e la lenga oficiala (de facto) de Japon. Fa partida de la familha de las lengas japonicas[1].
Es una lenga parlada per mai de 130 milions de personas en Japon e dins las comunitats japonesas emigradas.
Es una lenga aglutinanta que se destria per un sistèma complèxe de cortesiá que rebat la natura ierarquica de la societat japonesa, amb de formas verbalas e un vocabulari particular per indicar l'estatut relatiu del parlaire, de l'escotaire, e de la persona mencionada dins la conversacion (presenta o absenta). L'inventòri dels sons del japonés es relativament estrech, e ten un sistèma d'accent tonic lexical distint. La lenga es ritmada pel mora.
Lo japonés s'escriu amb una combinason de tres diferent tipes de caractèrs: los caractèrs chineses modificats sonats kanji (漢字), e dos sillabaris faches de caractèrs chineses modificats, hiragana (平仮名) e katakana (片仮名). L'alfabet latin, rōmaji (ローマ字), es tanben de còps que i a utilizat en japonés modèrne, mai que mai pels noms e logos de las entrepresas, la publicitat, e per dintrar de tèxts japonés dins un ordenador. Las chifras aràbias son generalament utilizadas, mas los caractèrs numerals tradicionals sinojaponeses son tanben comuns.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las lengas japonicas son una branca de la familha mai larga de las lengas corèonipoainos segon d'unes lingüistas (o de las lengas altaïcas segon d'autres lingüistas. Aquelas classificacions fan controvèrsia.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Diccionari bàsic Català-Japonès & Japonès-Català, Enciclopèdia catalana, S.A., Barcelona, 1985.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Lenga SOV
- Lenga aglutinanta
- Lenga morica
- Bon article en frison septentrional
- Article de qualitat en interlingua
- Article de qualitat en japonés
- Bon article dins una autra lenga
- Article de qualitat en vietnamian
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Lenga oficiala
- Lenga de Japon
- 1000 articles fondamentals
- Japonés


text:
Rif
Lo Rif (en arabi, الريف; en tamazight , Arif) es una region montanhosa del nòrd de Marròc, sus la còsta de la Mar Mediterranèa, entre las vilas de Tetoan e Nador. Èra una de las cinc divisions administrativas del Protectorat Espanhòl a Marròc, amb per capitala Vila Sanjurjo.
Es una region tradicionalament isolada e desfavorizada. Los abitants son berbèrs, e la lenga mairala de la mai granda partida de la populacion es lo rifenc o tarifit, e mai que la majoritat parle tanben l’arabi (oficial), lo francés e lo castelhan coma principalas lengas estrangièras.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Las montanhas del Rif son impressionantas prèp de la Mediterranèa fins a Tetoan e contrastant amb los puèges e colors doces, a l'entorn de Tanger lo païsatge ven abrupte. Los dos sucs mai nauts son lo Jebel Tidirhine (2 456 m) e lo Jebel Bouhalla (2 170 m).
A l'èst, las cimas de calcari son cobèrtas d'arbres e dins la seccion centrala del Rif, las alzinaa butan pas que de boscs de cèdres e plantacions de quif a Ketama. Aquí se tòba lo Tiguidin, una montanha que la cima pòt se cobrir de nèu. Après, las montanhas son mai rojas e lo terren es nud o cobèrt d'èrm a l'entorn d’Alhucemas. Dempuèi aquí fins a Uchda (situada al sud d'una fertila plana costièra, en la frontièra amb Argeria) lo terren es plen de rivatèls e de rius secs, los "oèd". Las plajas de la còsta del Rif, al pé de las montanhas, son de las melhora de Marròc, e constituisson un atrach toristic amb dels melhors restaurants de peis de Marròc. Las montanhas del Rif albergan una sosespècia pròpia d’Abelha de mèl nomenada Apis mellifera major, amb que los marroquins practican l’apicultura.
Influéncia espanhòla[modificar | modificar la font]
Lo Rif es una zona d'influéncia espanhòla dempuèi de sègles, perque fòça musulmans escapat d’Espanha pendent lo reialme dels Reis Catolics s'installèron aquí e dempuèi de 1912 fins a 1956 èra una partida del Protectorat Espanhòl de Marròc. Atal se pòt observar l'estil andalós en fòrça dels seus edificis, se parla castelhan e i a d'influéncias gastronomicas com la moleta o la paella. Pasmens, las tribús del Rif se sotmetèron pas longtemps als espanhòls. La rebellion del Rif, dirigida per Abd el-Krim en 1921 que provoquèt la batalha d'Annual e que ganhèt fin finala Espanha amb l'ajuda de França (jol comandament del futur president de l'Estat Francés, lo general Petain), constituissent lo primièr acte de revindicacions nacionalistas de Marròc. Donèt luòc a una efemèra independéncia del territòri, la Republica del Rif.
Mas, lo Rif foguèt exclusit de la vida politica del Marròc independent, e en 1958 se produguèt una rebellion contra las tropas de l'armada que s'acabèt amb prèp 8000 victimas rifencas.
Rifencs[modificar | modificar la font]
Los "rifencs" son las tribús del Rif central a l'entorn de Ketama. Los J´bala, tribús de parla arabi mai que berbèr, vivián al tèrme occidental del Rif, prèp de Tetoan. Pasmens, la denominacion de rifenca se refererís als abitants de tota la zona muntanhosa del nòrd de Marròc. Los europèus quan visitan el Rif, son surpreses per l'aspècte físic dels abitants. Degut al fach qu'una fòrça presentan un aspècte nòrdic. Amb individús de pèl clara, uèlhs blaus, grises o verds...e de pèl saura o rossa, las meteissas caracteristicas de regions europèas coma Extremadura, Bascoat o Sicília.
Quif en el Rif[modificar | modificar la font]
La cultura, venta, usatge e transpòrt d'Ashish, o quif coma nomenan los vilatgencs la planta (Cannabis sativa), es illegal al Marròc. Pasmens se fuma dubèrtament dins tot lo Marròc e las plantacions dins los camps a l'entorn de Ketama son clarament visibles dempuèi la carretèra. L’Alcoran, que clarament enebís l'alcoòl, es ambigú al subjècte del quif. Lo vin es tabò perque banda, mas lo quif seriá pas enebit pel Profèta precisament perque banda pas, es inibitor
Economia[modificar | modificar la font]
En acòrdi amb los esfòrces internacionals, lo Govèrn marrocan elimina progressivament la cultura del quif. En realitat lo Govèrn no presta gaire atencion a la zona e atal aquela industria consèrva una importància economica vitala. Malgrat las plantacions illegalas de quif, la contrabanda amb Ceuta e Melilla, la creacion d'una nòva usina d'acièr en Nador e lo desvolupament d'una industria turistica, aquela zona demòra economicament flaca.


text:
Minotaure
Dins la mitologia grega, lo Minotaure es un monstre fabulós amb un còrs d'òme e una tèsta de taur[1] o semiòme e semitaure[2].
Nascut dels amors de Pasifaèa (esposa del rei Minos) e d'un taure blanc enviat per Poseidon[3], es embarrat per Minos dins lo labrint. Situat al centre de la Creta, lo labirint es bastit especialament per Dedal que lo Minotaure pòsca pas se n'escapar e que pas degun descobrisca son existéncia. Cada nòu ans, Egèu, rei d'Atenas, serà constrench de liurar set jovents e set joventas al Minotaure que se noirirà d'aquesta carn umana. Tesèu, filh d’Egèu, serà volontari per anar dins lo labirint e tuarà le monstre.
Minos èra vengut rei mercé a Posidon en cambi del sacrifici d'un superbe taure tot blanc. Mas Minos aviá sacrificat una autra mena de bèstia. Ofensat, Poseidon enamorèt la femna de Minos del taure. Lo Minotaure serà tuat amb l'ajuda d'Ariana, que sonhava d'espodar Tesèu, li donant una pelòta de fil qu'encontre son camin dins lo labirint. Mas, un còp lo Minotaure tuat, Tesèu daissa Ariana.
Dins los tèxtes ancians, lo minotaure tanben se nomena Asterios, o Asterion, del nom del rei de Creta Asterion a qui Zèus aviá confiat Minos, fruch de son union amb Euròpa.
Al nivèl simbolic, lo minotaure representa l'òme dominat per sas pulsions instinctivas[4]. Es una figura celèbra del bestiari teriantropic grèc, qu'es utilizada dins fòrça òbras, dins las arts plasticas, la literatura, lo cinèma, lo jòc de ròtle e lo videojòc.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Mite
- 3 Symbolica e origina
- 4 Evocacions artisticas
- 5 Dins la cultura populara
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot « Minotaure » ven del grèc ancian Mιvώtaupoς, que significa " lo taure de Minos "[5]. Aqueste nom es format etimologicament de Mίvwς (Minos) e del substantiu taύpoς (taure). Lo taure èra conegut en Ceta jol nom d'« Asterion », qu'es tanben lo nom del paire noiriguièr de Minos[6].
Mite[modificar | modificar la font]
Lo mite del minotaure es contat pels autors grecoromans: Apollodòr e Igin fan detalhs de la concepcion del monstre e sa mòrt. Virgili e Ovidi evòcan lo mite brèvament.
Naissença[modificar | modificar la font]
Lo pseudo-Apollodòr conta dins sa Bibliotèca la concepcion del monstre:
Minos obtenguèt atal lo tròn, pasmens, li agradèt tant l'animal que decidiguèt d'enganar lo sobeiran de las mars plaçant lo taure dins son cabal e de ne sacrificar un autre. Minos obten pro rapidament lo contraròtle de las mars a l'entorn de son illa mas Poseidon, ofensat de siá pas estat onorada sa paraula, faguèt lo taure fèr e faguèt naícer en Pasifaèa, originària d'Axos, la femna de Minos, una passion per el. Fòrça enamorada del taure, Pasifaèa tropèt un complici en la persona de Dedal, un arquitècte qu'aviá estat exilit d'Atenas per murtre. Aqueste bastiguèt una vaca de fusta que placèt sus ròdas, lo cura de l'interior, puèi apondèt la pèl d'una vaca recentament escorgada, e, l'avent plaçada dins una prada ont lo taure aviá costuma de pàisser, près de Gortin, i figuèt penetrar Pasifaèa. Lo taure arribèt e s'aparia amb ela coma s'èra una veraia vaca. Pasifaèa fa alara naícer a Asterios, o Asterion, que se nomena Minotaure: Aviá la tèsta d'un taure e le rèste del còrs d'un òme. Seguent los conselhs de sos oracles, Minos embarrèt aqueste monstre dins una prison especiala bastida per Dedal, lo Labirint. Amb son entrenosament de contorns, èra impossible pel Minotaure d'ncontrar la sortida.
L'esséncia del mite de la naissença del minotaure foguèt exprimida de biais fòrça brèu dins las Eroïdas atribuidas a Ovidi, ont la filha de Pasifaèa se planh de la malediccion de l'amor non partejat de sa maire: "Lo taure es la forma amagada d'un dieu, Pasifaèa, ma maire, victima d'aquesta illusion, enfantèt dins la dolor"[7].
Segon unas interpretacions, la version mai coneguda del mite auriá podut èsser intencionalament creda per amagar l'aspècte d'un maridatge mistic entre la reina e un dieu en forma de taure[8].
Lo minotaure, tal coma los ancians Grècs l'imaginavan, aviá lo còrs d'un òme amb la tèsta d'un taure[9]. Pasifaèa se n'ocupèt alara quèra petit, mas lèu grandiguèt e venguèt fèr. Minos, après aver demandat conselh a l'oracle de Delfes, ordona a Dedal la construccion du gigantesc labirint per l'embarrar.
Combat amb Tesèu[modificar | modificar la font]
Lo combat de Tesèu contra lo Minotaure rebat la quista de l'eròi per passar sas pulsions inferioras. Deu percorrir lo labirint de son inconscient per véncer a l'interior de se mèsme sa natura animala.
Lo combat del Minotaure amb Tesèu ne'n detralhs Apollodor:
Autras mencions del mite[modificar | modificar la font]
Virgili, dins l’Eneïda, evòca lèu fach lo mite:
Igin, dins sas Fablas, tanben utilisa unes episòdis de la legenda, la concepcion del minotaure per Pasifaèa e sa mòrt de la man de Tesèu[10].
Las Metamorfòsis d'Ovid comprenon tanben un brèu recit d'aqueste mite[11].
Pels etruscs[modificar | modificar la font]
Lo mite del Minotaure se compren subretot del vejaire atenian coma l'antagonista de Tesèu e las fonts literàrias son biaisadas que son totas en favor de las perspectivas d'Atenas. Los Etruscs an una version diferenta del mite que fan d'Ariana l'esposa de Dionís. Tesèu, el se contenta d'esposar Fedra, sa sòrre, e de pausar Ariana sus l'illa de Dia, d'esperela o d'esperel[12]…
Lo vejaire etrusc dona una alternativa al mite del Minotaure, jamai vist dins l'art grèc: sus une tassa de vin de figuras datadas del començament del sègle VI AbC, Pasifaèa estrenh tendrament lo Minotaure enfant sus ses genolhs[13].
Symbolica e origina[modificar | modificar la font]
Segon Jorge Luis Borges, la figura del Minotaure es nascuda del cult del taure e lo destral de doble fil (labris, que donèt lo mot al labirint) qu'es frequent dins la religion preellenica que celebrava tanben de tauromaquias sagradas. De pinturas muralas representant d'òmes amb una tèta de taure foguèron trobadas, e aquesta creatura benlèu faguèt partida de la demonologia cretesa. L'istòria del minotaure seriá alara una version "tardièra e malaisida" de mites fòrça mai ancians e de "sòmis esglasiants". L'imatge del minotaure es gaireben indissociabla d'aquesta del labirint, sempre segon l'interpretacion de Borges, que l'idèa d'u ostal bastit per de gents s'i perdent es tant estranh qu'aquela d'un òme amb una tèsta de taure, e qu'es normal qu'al centre d'un ostal monstruós visca un abitant monstruós[14]. Tanben, per Vincent Message, "l’arquitectura fòranòrma del labirint respond a la natura ibrida del Minotaure, lors monstruositats se correspondon « l’architecture hors-norme du labyrinthe répond à la nature hybride du Minotaure, leurs monstruosités se correspondent[15]. »
La luta entre Tesèu e lo Minotaure foguèt sovent representada dins l'art grèc. Un didracme cnossian presenta sur una fàcia lo labirint, sus l'autre lo minotaure amb a l'entorn un miègcercle amb de pichonas bilhas figurant benlèu d'estelas, de segur en relacion avec l'autre nom del Minotaure, Asterion, que significa « estelata » (de l'etimon aster significant "estela", associada al suffixe -ion, que ne fa un diminutiu).
Las roïnas del palais minoïc de Cnossos, amb son grand nombre de cambras, d'escalièrs e de corredors, faguèt pensar a d'arqueolgòs que lo quita palais es a l'origina del mite del labirint,[16]; d'autras localizacions foguèron prepausats: a Gortina[17], a Skotinu e a Aghia Irini[18].
De mitològs modèrnes veson lo Minotaure coma una personificacion solara e una adaptacion minoïca del Baal-Moloch dels Fenicèus. Lo murtre del Minotaure per Tesèu, dins l'escqsença, indica la trencadura de las relacions atenianas amb la Creta minoïca.
Segon A.B. Cook, Minos e lo Minotaure son pas que de formas diferentas del mèsme personatge representant lo dieu-solelh dels Cresteses, ont lo solelh apareis coma un taure. James George Frazer e li explican l'union de Pasifaèa amb lo taure coma una ceremonia sagrada quand la reina de Cnossos èra maridada a un dieu de forma taurina, tot coma l'esposa del tiran d'Atenas èra maridada a Dionís. E. Pottier, que contradich pas la personalitat istorica de Minos, al respècte de l'istòria de Falaris, estima qu'es probable qu'en Creta (ont un culte del taure poiriá aver existit a costat d'aquel de la labris), las victimas èran tormentadas essent embarradas dins lo ventre d'un taure d'aram. L'istòris de Talos, l'òme cretés de bronze, que se calfava a viu e quichava los estrangièrs dins sos braces del moment que debarcavan sus l'illa, es benlèu de la mèsma origina.
Una explicacion istorica del mite seriá una illustracion de la relacion de dependéncia de la Grècia continentala al respècte de la Creta minoïca pendent lo segond millenari AbC.
Evocacions artisticas[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
La literatuae utilizèt lo subjècte, fasent de la recerca du Minotaure al fons del labirint una esprova iniciatica visant a destruire lo monstre bestial que s'amaga en cadun de nosaltre. Dante, dins son Enfèrn, imagina lo minotaure amb un còrs de taure e una tèsta d'òme[19], benlèu que coneissiá los ancians tèxtes, mas pas lors representacions artisticas.
Jorge Luis Borges, dins sa novèla La Demora d'Asterion (dins El Aleph), escriu a son torn lo mite fasent del Minotaure un èsser inocent pasmens se paréis un pauc monstruós e se daissant tuar per un Tesèu remandat al reng de personatge segondari, descriu dins le monològ del Minotaure coma un salvador vengut lo desliurar.
Friedrich Dürrenmatt tanben escriu sul mite del Minotaure, ne fasent una parodia, dins la Balada del Minotaure. Dürrenmatt inversèt los caractèrs dels personatges, fasent de Tesèu un assassin e descrivant lo Minotaure coma un èsser doç, solitari e sensible.
Dans la novèla « Lo Minotaure de Fòrt Bull » (inserida dins lo recuèlh La Caça Salvatge del colonel Rels), Armand Cabasson plaça la version metaforica del mite del Minotaure pendent la Guèrra de Secession.
Alara que lo Minotaure qu'aviá estat de longas pas qu'un far valer de l'eròi, es valorizat a partir del sègle XX.
Art antic, arts plastics e peintura[modificar | modificar la font]
La batalha entre Tesèu e lo Minotaure es un subjècte frequent dins l'art antic, particularament sus la ceramica, mas tanben dins la estatuària amb lo grop de Tèsèu combatent lo Minotaure degut a Miron. Los arts plastics occidentals ne fan tanben lo rebat, per exemple: Rodin, Minotaure; Picasso, Tesèu tuant lo Minotaure; René Iché, Minotaure o Tesèu tuant lo Minotaure.
Dins la cultura populara[modificar | modificar la font]
Cinèma[modificar | modificar la font]
- Dins Shining (1980), lo Minotaure es personificat dins lo personatge de Jack. Simbolicament, l'ostelariá Overlook representa lo Labirint de Minos.
- Dins lo film La Colèra dels Titans (2012), lo Minotaure inducu d'allucinacions a sas victimas dins lo labirint.
- Lo Minotaure es montrat coma triste e adolentit de sa condicion dins las Legendes Grègas de Jim Henson. Ariana, sa sorrastra, a l'encòp ne sentís vergonha e vòl que morí, e a l'encòp vòl que subrevisca.
Dessenh animat[modificar | modificar la font]
- Lo Minotaure apareis dins la seria d'animacion Ulisses 31 dins l'episòdi Lo Labirint del Minotaure.
Videojòc[modificar | modificar la font]
- Los Tauren, raça dins lo videojòc World of Warcraft, es basada sul Minotaure.
- Dins God Of War, l'eròi Kratos deura afrontar fòrça Minotaures.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) « Dictionnaire de référence » (consultat en 9 septembre 2009)
- ↑ semibovumque virem; semivirumque bovem, selon Ovide, Ars Amatoria 2.24
- ↑ Lucien de Samosate (2015)
- ↑ Isabelle Ohman, Animaux et rites initiatiques, Revue Acropolis (article en ligne)
- ↑ Brasey, La Petite Encyclopédie du merveilleux, Paris, Éditions le pré aux clercs, 14 septembre 2007, 435 p. (ISBN 978-2842283216), p. 214-215
- ↑ Le Catalogue des femmes d'Hésiode ditModèl:Où, à propos de l'établissement d'Europe en Crète par Zeus : « … il la fit vivre avec Astérion, le roi des Crétois. Là, elle conçut et enfanta trois fils : Minos, Sarpédon et Rhadamanthe. »
- ↑ Walter Burkert note que dans le fragment d'Euripide Les Crétois(C. Austin, Modèl:Fr.78-82), c'est la version « faisant autorité » pour les Hellènes.
- ↑ Voir (en) R. F. Willetts, Cretan Cults and Festivals, Londres, 1962 ; F. B. Jevons note que dans le mythe d'Europe comme dans celui de Pasiphaé, l'élément central est l'union de l'esprit de la lune (sous forme humaine) avec un taureau, et que les deux mythes évoquent un mariage sacré ((en) F. B. Jevons, Report on Greek Mythology, dans Folklore 2.2 (Juin 1891 :220-241, p. 226.)
- ↑ L'une des apparences prises par le dieu fleuve Achéloos pour courtiser Déjanire est celle d'un homme à tête de taureau, d'après Sophocle, Les Trachiniennes, Paris, Garnier Frères, 1964, p.187
- ↑ Modèl:HygFab (XXXVIII)
- ↑ Modèl:OviMét (VIII, 152-182)
- ↑ Les Dionysiaques (400 ap JC) disent que Thésée était marié à Ariane (chant XLVII).
- ↑ La tasse de vin est illustré dans l'ouvrage de Larissa Bonfante et Judith Swaddling, Etruscan Mythology (Série The Legendary Past, British Museum/University of Texas) 2006, fig. 29 p. 44 (early fourth century) (on-line voir l'illustration)
- ↑ Borges, Le livre des êtres imaginaires, Éditions Gallimard, , 233 p. (ISBN 9782070711024), p. 154-155.
- ↑ Vincent Message, « Impossible de s'en sortir seul : fictions labyrinthiques et solitude chez Kafka, Borges, Danielewski et Kubrick », Amaltea, Revista de mitocrítica, Vol. 1 (2009), p. 189-201.
- ↑ http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Arthur_Evans
- ↑ https://books.google.fr/books?id=XvdaAAAAQAAJ&pg=RA1-PA16-IA10&lpg=RA1-PA16-IA10&dq=Labyrinthe+de+Gortyne&source=bl&ots=-ZP9ap5eAM&sig=mIzhbQIn-ns8exbH5rkAv1AmLnc&hl=el&ei=Z_vzSrzqLpCCmgOijOmhAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CCsQ6AEwCTgy#v=onepage&q=Labyrinthe%20de%20Gortyne&f=false
- ↑ http://www.labyrinthos.ch
- ↑ Dante, Enfer, XII, 1-30.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Fonts anticas[modificar | modificar la font]
- Apollodore Bibliotèca (III, 15, 8 ; III, 3, 3-4), Epitòma (I, 9).
- Hygin Fablas (XXXVIII).
- Ovidi Metamorfòsis (VIII, 152-182).
- Virgili Eneïda (VI, 24).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- André Siganos, Le Minotaure et son mythe, Paris, PUF, 1993. (ISBN 2130455573)
- Christianne Sourvinou-Inwood, « Le Minotaure et les autres : images et perceptions », Mètis, vol.9 Modèl:Numéro, 1994, Modèl:Pp.227-235. Modèl:Lire en ligne


text:
Hermelange
Hermelange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A Hermelange se tròba la jonction de las doas Sarres : la Sarre roja e de la Sarre Blanca, #que ven "La Sarre".
A Hermelange se trouve la jonction des deux Sarres : la Sarre rouge et de la Sarre Blanche, qui devient "La Sarre".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dependéncia del domeni episcopal de Sarrebourg.
- Batalha en 1312.
- Destruit a Modèl:La s
- #Venir fief del senhor de Guermange en 1494, de contunh eretat pels de Custine en 1561.
- Dépendance du domaine épiscopal de Sarrebourg.
- Bataille en 1312.
- Détruit au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- Devint fief du seigneur de Guermange en 1494, puis hérité par les de Custine en 1561.


text:
Cada vagada que se parla de la lenga occitana e d'una politica per aquesta lenga en dangièr, la lei de la santa republica es cridada... E quand los amics an besonh de manièra urgenta de desvolopar un projecte ligat als espòrts, la santa lei republicana es pas respectada coma tot ciutadan de Tolosa auriá de respectar.
Aital, lo president del Conselh Territorial de Garona Nauta explica dimarç passat que cal esperar la benediccion de l'Estat per subvencionar un Collègi Calandreta. Dins la quita aula de l'inauguracion, donc audible, lo co-president de Calandreta explica que Calandreta a mestièr d'ajuda dinerièra principalament abans aquela acreditacion...oficiala francesa. «Es la lei» republicana, explica lo president del Conselh Territorial de Garona Nauta.
Sabi pas grand causa sus l'afar Jean-Pierre Rives, que dèu èstre un grand amic politic dels politicians en plaça, car el, a obtengut -contra la lei republicana en plaça- una possibilitat de desvolopar un sistèma economic ligat a l'Euro2016 de fótbol.
Ah se Calandreta èra un club de fótbol, benlèu que ... la causa aniriá mai aviat.
Ah se Calandreta èra una riba de Garona, benlèu que ... la causa aniriá melhor ?
Ah se Calandreta èra un ... mas es sonque un biais de pensar liurament, benlèu aiçò lo problèma pel sistèma politic jacobin en plaça ?
Ah se las escòlas de Tolosa, escòlas de l'Estat, èran respectuosa de l'ensenhament de l'occitan, sus Riba de Garona o dins la plana d'Èrs e de Garona, l'occitan seriá pas ensenhat a mai de 7 % de la populacion.
Mas aquí ont i a mestièr d'una accion politica reala, sembla que lo politic tolzan es absent, o pas pro volontari, quand se tracta dels amics, la causa es diferenta...
(detalh, èra parier ambe la color politica diferenta).
Ai entendut dire que los sobeiranistas de dreita, la companhiá tolzana e politica del Dupont d'Aignan, an dificultats de comprendre l'interès de l'occitan; sembla per la guingeta o palhòla tolzana d'en Jean-Pierre Rives, l'argument es mai aisit d'entendre, e an plan comprès l'urgéncia de l'accion politica sense respectar la lei republicana que sábon d'un autre latz aplicar per Calandreta, o per l'occitan en general...
Quand l'interès politic es grand, se sábon engatjar per non pas respectar las leis santas e republicanas.


text:
Lo tust de las civilizacions
Lo tust de las civilizacions es un tèrme creat per Samuel Huntington per explicar los conflictes que pòdon derivar de la diferéncia de culturas dins las relacions internacionalas. Aqueslas diferéncias substituirián los ancians tusts de classa o de l'ideologia politica e i qu'aurián entre los blòcs de la planèta afrontaments a causa del biais de veire la vida e per l'ensag d'assumir l'egemonia o limitar l'influéncia dels autres blòcs. Lo concèpte es ancian mas aquel politològ o popularizèt.
Las diferentas regions culturalas segon Huntington son:
- Occident: America del Nòrd, Austràlia e Nòva Zelanda e Euròpa occidentala.
- Latinoamerica
- Mond ortodòxe: l'ancian zona de la URSS, los Balcans e Chipre
- Sud-èst asiatic: païses de tradicion bodista qu'encara forman pas un blòc pròpi, mas que s'intègran dins d'autras zonas orientalas
- Mond sinitic: China, Vietnam e Corèa
- Mond indó: India, Botan e Nepal
- Japon
- Mond islamic
- Mond subsaarian
- Israèl
A costat i a de païses divisits, qu'apertenon a diverses blòcs e qu'alara pòdon venir claus dins una confrontacion entre blòcs, coma Ucraïna, Turquia, Nigèria, Sodan, Chad o Filipinas. I a de païses independents, coma Aïtí.
Lo tust mai conflictuós poiriá èsser aquel del mond islamic amb l'occident, a causa de la quantitat de gents implicadas e de la disparitat de las concepcions culturalas.
Los critics veson de sentors racistas e d'islamofobiá dins aquela idèa. D'autres critics veson qu'es la defincion de blòcs (una alternativa seriá lo concèpte de zona intermediària) o de l'idèa de tust cultural que, d'espereles, mena a la violéncia.
referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Xoc de civilitzacions ».


text:
A Tolosa, es un ostal de comunicacion parisenca qu’aviá comprès l’afar ; e un quadre de la comuna de Tolosa que l’aviá interdich, de faiçon unilaterala sense cap seguir los reglaments legals en matièra de mercat public ! Aquò costèt mai de 100000 € a la comuna de Tolosa per tornar far la comunicacion, sense apèl d’ofèrta ! 100000 € o mai per transformar panèu de bilingües en monolingüe francés.
Una causa simpla que cal gòt de vin de Marsilhac a ajudat per melkhor entendre en Roergue, Aveyron pels bonapartistas.
E los elegits tolzans se son calats, malastrosament (encara un còp autoritat dels capitols tocada), fàcia a l’administracion locala tolzana, lo vertadièr problèma per l’occitan.
Ambe aquesta vídeo del Roergue, tot es clar e tot es en OCCITAN, E SENSE TRADUCCION, EN TOTA DIGNITAT !
Çò qu’es possible en Roergue es donc pas possible a Tolosa, nimai dins d’autras vilas d’Occitània (!), per rason de frens ideologics, sistematicament estupids, d’un nacionalisme ontologic de la pensada de mantunes/as ciutadans (sovent de rasigas occitanas), e sobretot de l’administracion de la decentralizacion (per fauta de formacion sistematicament).
O avèm poscut verificar al moment del debat municipalista «Occitan es de tots» dins un ostal public e nòu, que lo nom es encara en francés «maison de la diversité» e sense bilingüisme, encara ! Avèm tanben vist aquí lo ròtle nefast d’un elegits del Front de Gauche.
Nos podèm grandament pausar la question de la manièra que cal pausar la question publica de l’occitan sense encara un còp pensar al bonapartisme per imposar una idèa simplament populara !
Se vei clarament ambe aquesta vídeo, que l’occitan esperava pas una lei, mas simplament que fosquèsse visiblament emplegat de faiçon digna, e clara, sense cap potinga de la sostitolança.
Cal encara un còp felicitar lo regropament de comunas e esperar un jorn que la visita de la vídeo aurà probat que la lenga occitana es lenga de comunicacion per totes e pertot en Occitània, d’aver lèu lo site Internet dels regropaments occitans de comunas dins la lenga del país de Roergue, o de totas las tombadas occitanas.


text: La seccion Tèxtes ofrís un conjunt de documents, racontes e nòtas. Extraches de la literatura o de testimoniatges, forman la basa de la topografía culturala e lingüistica dels camins de San Jaume en Euròpa. Se tracha de passatges amb de referéncia a las lengas o tirats de fonts istoricas o d’estudis etnografics, mas la seccion presenta tanben de fragments de romans, de contes e legendas, de farsas tanplan coma de poèmas, d‘assages e esbòces autobiografics escriches per de caminaires e de romieus. La seccion Tèxtes porgís d’exemples representatius de tota un escritura del Camin, demorada viva al fial dels sègles dins totas las lengas parladas pels caminaires de Sant Jaume a travèrs totes los païses europèus. Aquesta escritura es uèi a se reviscolar d’un biais espectaclós amb una producion inegalada de tèxtes novèls. L’atlàs cultural del Camin de San Jaume que se tròba a la pagina d’acuèlh porgís maites tèxtes ordenats segon los luòcs que i se rapòrtan.


text:
Gran Esfinx de Giza
Lo Gran Esfinx de Giza qu'ei monument de l'Egipta anciana qui representa un leon deu cap d'òmi, probablement lo cap deu faraon Khafra (tanben conegut com Kefren) de la IVau dinastia (a maugrat qui poderé estar lo son pair Khofo, tanben conegut peu nom balhat peus escrits grècs: Keòps).
Per'mor de l'associacion cronologica dab aquesta dinastia, que's data l'Esfinx au cap de -2500. Qu'ei situat suu platèu de Giza sus l'arribèra occidentau deu Nil au ras de las tres famosas piramidas de Giza.
Lo còs e lo cap que hon talhat dens l'arròca mentre que las patas e hon bastidas dab peiras. Qu'ei haut de 14 m, long de 72 e larg de 20. Que's pensa que devèva estar pintrat.
Enter las soas patas l'Estèla deu Saunei que conta que lo faraon Djehotimes IV (Totmòsis IV en grèc) qui s'endromí au pè de l'Esfinx un deus numerós temps qui èra caperat peu sable deu desèrt e qu'en saunei l'Esfinx que'u demanè que'u liberosse, çò qui he. L'estèla ce ditz:
Un dia que s'escadó que lo hilh reiau Totmòsis, en bèth passejà's de cap a mieidia, que s'arrepausè a l'ombra d'aqueth gran diu ; lo saunèi que'u gahè de quan lo so b'èra au son zenit. Alavetz que s'apercevó que la Majestat d'aqueth gran diu que'u parlava dab la soa quita boca com un pair e devisa dab lo son hilh: espia me, contempla me, ò Totmòsis lo men hilh; que soi lo ton pair, Hòrakheti-Khepri-Ra-Atom; que't daréi la reiautat sus la Tèrra, au cap deus vius, que portaràs la corona blanca e la corona arroia suu tròne de Geb, lo prince. La Tèrra que serà toa en la soa longor e en la soa largor, e ton tot çò qui lusèish l'uèlh estiglant deu Mèste de l'univers. (...) Adara que s'escad que patèishi deu sable deu desèrt, lo quite sable au dessús deu quau e m'estavi autes còps; amaneja't de cap a jo, entà qui pòsqui har çò qui desseji.
L'Esfinx qu'a patit hèra deu temps. En purmèr lo sable que'u caperè mantun còp. Que ho desensablat au sègle XIX peu famós egiptològ francés Auguste Mariette, e un còp mei en 1923. Que patí tanben còps de canons au sègle XIV qui trenquèn la soa faussa barba de faraon (uei lo dia au British Museum qui arrefusa d'ac anc tornar) e lo nas (perdut tanben desempuish aqueth còp). En 1989 que i avó tribalhs entà tornar ahortir lo son còth vadut flac.
L'esfinx, qu'ei present dens la cultura populara gascona, puishque que dens los Contes de Gasconha apielats per Joan Francés Blader que trovam un Edip gascon qui se'n va cercar fortuna en bèth respóner la question de la bèstia deu cap d'òmi (la quita question sus l'animau qui camina sus quate, duas e tres patas).


text:
Diluns, 5.2.2018 03h00
Las elisions: una question delicada
Las elisions davant o (ac) son presentadas sovent de manièra brèva e incompleta, e mai dins las bonas gramaticas.
Remarca — Quand parli d’aquela manca d’informacion, es pas un repròche. La sintaxi e la morfosintaxi dels pronoms personals es una question fòrça complèxa e demanda un trabalh infinit de documentacion. Lo quite catalan estandard, que benefícia de mejans plan superiors a l’occitan, a pas encara trobat de consens definitiu per explicar l’ordenament dels pronoms personals.
Vaicí qualques nòtas provisòrias. Reflectisson l’incertitud dels lingüistas e l’importància del trabalh que rèsta de far. Las elisions davant la forma o
Començarem per la forma o
qu’es generala, levat en gascon.
Un mot que s’elidís abitualament amb un apostròf —coma se/s’, que/qu’, de/d’, me/m’, te/t’, se/s’,
etc.— pòt evitar l’elision davant la forma o
. L’usatge majoritari, totun, sembla de preferir l’elision.
se + o => s’o vòles (o eventualament se o vòles)
que + o => qu’o entenda (o eventualament que o entenda)
de + o => pensaràs d’o dire (o eventualament pensaràs de o dire)
Quand dos pronoms personals se combinan, l’occitan coneis dos òrdres possibles. Segon l’òrdre mai classic, òm plaça o
en primièra posicion.
o lor demandam (o eventualament lor o demandam)
o te demanda (o eventualament t’o demanda)
o s’imagina (o eventualament s’o imagina)
Après un vèrb a l’imperatiu que se termina per una vocala, i a doas solucions pensablas.
— Una solucion conservatriz e simpla, mas benlèu pas frequenta dins la lenga modèrna, es de metre solament o après lo vèrb. De còps aquò demanda de far l’elision d’una vocala finala atòna davant o.
fai-o (se pronóncia “fai-o”)
demanda-o (se pronóncia “demand’-o”)
— Una autra solucion es d’inserir un son eufonic [z] davant o mas de l’escriure pas. Aquò reflectís un usatge popular pro espandit. Lo lingüista Patric Sauzet a conselhat una practica d’aquel tipe.
fai-o (se pronóncia “fai-zo”) Las elisions davant la forma ac
demanda-o (se pronóncia “demanda-zo”)
Per la forma gascona ac
, la màger part de las gramaticas indican una forma invariabla ac
al nivèl ortografic. Mas accèptan que i aja de pronóncias localas divèrsas coma [ak], [at], [ɔk], [ek], etc.
Se prenèm la pronóncia [ak] coma solucion de basa del gascon estandard, dins la màger part dels cases, aquò se pòt aplicar sens pausar cap de problèma.
(La pronóncia de basa [ak] se pòt assimilar en [at], [ad], [ap], [ab], [ag], etc. segon la primièra consonanta del mot que seguís, en acòrdi amb las règlas generalas de la fonetica gascona.)
qu’ac sèi
que t’ac explica
non sabèm[1] pas s’ac pensa
ditz-ac
Lo gascon a mai de soplesa que los autres dialèctes: pòt plaçar un pronom personal abans o après un infinitiu e un gerondiu. Mas en aquel cas, i a de questions d’elision de ac
que son pas clarificadas dins la màger part de las gramaticas.
La sola gramatica gascona recenta que parla clarament de l’elision es la Gramatica aranesa
d’Aitor Carrera (2007, paginas 107-116). Explica ben que l’aranés elidís ac
en ’c
solament après una forma verbala que s’acaba per un son vocalic e, eventualament, après lo mot non
.
non m’agrade de vedé’c
pòrta’c
non ac veigui (o eventualament no’c veigui)
ac tornam a hèr (o eventualament tornam a hè’c)
ac vòs crompar (o eventualament vòs crompà’c)
Apondi dos autres exemples d’adaptacion fonetica e ortografica davant ac
, trobats dins d’autras gramaticas.
— Lo Mémento grammatical du gascon de Joan-Pèir Vivarent e Joan Salas-Lostau (1989, p. 59) indica la possibilitat d’una consonanta eufonica.
hica-d-ac aquiu
que cau har-d-ac
— L’estudi de referéncia de Gerhard Rohlfs, Le gascon, études de philologie pyrénéenne (version de 1977, p. 185), indica un cas interessant de desdoblatge del pronom, tipic de certans parlars locals.
qu’ac voi sabé’c (en grafia mistralenca-febusiana: ‘qu’ab bouy sabé-c’).
Entre lo vague d’un grand nombre de gramaticas (un vague que critiqui pas, o ramenti) e la granda precicion de Carrera per l’aranés, rèsta necessari de trobar de solucions explicitas e completas en gascon estandard. Laissi la question dobèrta. L’associacion de o (ac) amb tot
Lo gascon e lo lengadocian utilizan lo pronom indefinit tot
, coma complement d’objècte dirècte, en lo refortissent amb lo pronom o (ac)
. Los autres dialèctes tendon a utilizar puslèu tot
sens l’associar amb o
; ça que la, un usatge opcional de o
me semblariá pas escandalós dins aqueles autres dialèctes. Lo catalan combina tot
e ho
coma en gascon e en lengadocian.
(1)
lengadocian: o vòles tot
gascon: qu’ac vòles tot
autres dialèctes: vòles tot
(catalan: ho vols tot)
(2)
lengadocian: demanda-o tot
gascon: demanda’c tot (demanda-ac tot, daissi l’elision de ac en suspens)
autres dialèctes: demanda tot
(catalan: demana-ho tot)
(3)
lengadocian: entre totes o farem tot
gascon: entre tots qu’ac haram tot
autres dialèctes: entre totes (tots/totei/toi) farem tot
(catalan: entre tots ho farem tot)
[1]
Segon los parlars gascons, trobam sabèm
o sabem
.
Comentaris
13 de febrièr 16.49h
Vague grammatical, vague a l'anma
Le vague grammatical en mestior de lenga conversacionala es significatiu del mesprètz per la communicacion, de tot ensenhament academic, d'occitan o de tota lenga de mai.
Les clitics occupan 90% dels dialògues, mès diràn qu'aquò's de patés !
Domergue Sumien, contunhatz sus aquella dralha!
Valora aquest comentari:
0
0
11 de febrièr 18.52h
Precision: en gascon, AC pronom impersonal se combina en afix del pronom personal.
M'ac, t'ac, s'ac,.... L'ac, les-ac, las-ac
Se se combinan dus pronoms personals, singular e/o plural, le segond es "i" o "ic".
Valora aquest comentari:
0
0
11 de febrièr 15.51h
#40 Lo +1 en aqueth comentari (lo purmèr au mensh…) qu’ei de jo medish e qu’ei ua error de cliquet. No’n cau pas har compte.
Valora aquest comentari:
0
0
11 de febrièr 11.59h
#39 "tot"
Dins totas lengas, "tot" es sia pronom, sia adjectiu, sia advèrbi, sia adjectiu amb fonccion d'advèrbi, mès l'usatge n'es variable.
Valora aquest comentari:
0
0
11 de febrièr 03.13h
#39 Efectivament mon analisi de l’estatut gramaticau de O/AC fonciona solament pels dialèctes o pels torns on s’emplega O/AC. Es una remarca de sens comun.
Valora aquest comentari: 2
0
11 de febrièr 00.18h
#38 "Es a díser lo C.O.D. qu’ei de hèit lo pronom, completat per l’adjectiu TOT." => Ça que la, vòstra interpretacion pòt pas foncionar dins los dialèctes ont es possible d'utilizar 'tot' coma COD sens lo pronom 'o'.
Valora aquest comentari:
0
0
10 de febrièr 22.47h
Un petit punt gramaticau.
Quan examínam las frasas aquestas:
– E conéishetz plan l’òbra de Mistral?
– Pas per còr non pa, mes que LA m’èi lejuda TOTA.
o
– Quantes pastís avetz de rèsta?
– Cinc.
– Alavetz que’US prenerèi TOTS, tà’vs pregar.
o
– Un còp complit lo projècte lo patron NOS convidèc TOTS a las acabalhas.
Que védem que lo C.O.D. ei tostemps lo pronom (LA, ’US, NOS), completat per l’adjectiu TOTA, TOTS, etc.
E qu’ei parièr dab lo pronom O/AC/’C:... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 1
0
9 de febrièr 21.33h
En delai d'aquel article e de sos comentaris, se fa besonh de ressorsas a gratis, collaborativas, e viradas vèrs la lenga parlada, disponiblas a cadun. Gramaticas literarias de referéncia... Per qui?
Perqué pas dins Jornalet?
A mens qu'aquò sia un tresaur escondut...
Valora aquest comentari:
0
0
9 de febrièr 01.30h
#35 Ne pensi pas lo díser deu palomaire qu’estossi un torn sistematic, meilèu ua possibilitat demiei d’autas. De hèit que dísem abituaument: "E’n vòs?" "E n’i a?" "N’i a pas mei" etc., i.e. en generau que n’i a pro dab 1 ne/n/en… Lo redoublament deu pronom qu’ei sustot expletiu.
Que’u volè’u aqueth volòt, ben!
Valora aquest comentari: 1
0
8 de febrièr 23.00h
#34
Per contra en Vasadés: N'I a = il y en a
Valora aquest comentari:
0
0
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Saint-Léopardin-d'Augy
Saint-Léopardin-d'Augy es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a vorejat per dos cors d'aiga : lo Aliar, al nòrd-es e al nòrd, #que forma lo sieu limit amb las municipalitats nivernaises de Chantenay-Sant-Imbert e de Livry, e la Burge, a l'èst, afluent de l'Aliar, #que forma l'essencial de lo sieu limit amb la municipalitat de Aubigny.
La commune est bordée par deux cours d'eau : l'Allier, au nord-est et au nord, qui forme sa limite avec les communes nivernaises de Chantenay-Saint-Imbert et de Livry, et la Burge, à l'est, affluent de l'Allier, qui forme l'essentiel de sa limite avec la commune d'Aubigny.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat resulta de la fusion de doas municipalitats anterioras (sortidas caduna d'una parròquia de l'Ancian Regim), Sant-Léopardin e Augy, per ordonnance del rei Louis Philippe en data del 18 de junh de 1843. Ladite Comuna de Sant-Léopardin #portar, pendent la Revolucion francesa, lo nom de Vivier[1].
Lo nom de Sant-Léopardin ven d'aquel d'una ermita, sant Léopardin[2], #Que la vida n'apareis tot tanben légendaire qu'aquela de sant Menoux. Lo prieuré de Sant-Léopardin a bastit ailà ont l'ermita i auriá viscut.
La commune résulte de la fusion de deux communes antérieures (issues chacune d'une paroisse de l'Ancien Régime), Saint-Léopardin et Augy, par ordonnance du roi Louis Philippe en date du 18 juin 1843. Ladite commune de Saint-Léopardin porta, pendant la Révolution française, le nom de Vivier[1].
Le nom de Saint-Léopardin vient de celui d'un ermite, saint Léopardin[3], dont la vie paraît tout aussi légendaire que celle de saint Menoux. Le prieuré de Saint-Léopardin est construit là où l'ermite aurait vécu.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_Resultat=32972 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant (consultat en 27 de junh de 2012) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Cassini » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ Martir celebrat lo 12 d'octòbre segon lo pròpri del diocèse de Molins.
- ↑ Martyr fêté le 12 octobre selon le propre du diocèse de Moulins.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Paginas amb d'errors de referéncia
- Pagina del modèl Ligam web comportant una error
- Ortografia de verificar
- Portal:Borbonés/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Comuna de Borbonés francofòna
- Comuna d'Alèir


text:
Geoquimia
La geoquimia es la branca de la geologia e de la quimia qu'estudia la composicion e lo comportament quimic de la Tèrra, determinant l'abondància absoluda e relativa dels elements quimics, distribucion e migracion dels elements entre las diferentas parts que forman la Tèrra (idrosfèra, atmosfèra, biosfèra e geosfèra) utilizant coma principalas mòstras los minerals e las ròcas compausant l'escòrça terrèstra, ensajant de determinar las leis o principis sus los quals se basa tala distribucion e migracion.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 14 d’octubre de 2009
I'm a cowboy and I don't deny it (cantabres e gascons, un ahèr d'h)
Juli César que hasèva ua distincion clara enter Gaus e Aquitans, separats per Garona e per l'etnia, segon eth. Los Gaus non se perdèvan pas tròp en territòri aquitan, los oppidums gaus que's podón apitar sonque a la periferia deu triangle aquitan (vath de Garona e còsta de la Mar de Gasconha) mès non se'n trobava pas nat a l'interior deu territòri nacionau gascon.
Publius Crassus qu'èra un loctenent de César encargat de combàter los Aquitans durant la guèrra de la Gàlias. En 56 ab. JC, Crassus qu'ataquè directament lo campament de l'armada aquitana (50 000 òmes segon Juli Cesar) en tot utilizar ua tecnica ben arrodada qui consistiva en atacar per 4 costats diferents simultaneament. L'armada aquitana qu'estó batuda, los tres quarts deus sordats de l'armada aquitana qu'estón tuats. E, com e'ns ditz César" Ex numero milium L quae ex Aquitania, Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta". Sia que dens l'armada aquitana massacrada, i avèva sordats cantabres. Se n'a volut dedusir Cantabres e Aquitans qu'èran ua medisha nacion, mès qu'ei plan improbable que sia lo cas! Los Aquitans parlavan un idioma deu tipe basco segon çò que'n sabem de las inscripcions lapidàrias qui trobam en país gascons. Lo basco qu'ei la fòrma modèrna de l'aquitan. Los Cantabres qu'èran de lengua indoeuropèa, senon celtica. Non i a pas nada traça de basco dens la toponimia de la comunitat cantabra (anticament d'etnia cantabra a l'oèst de l'arriu Asón, e d'etnia autrigona a l'èst) e los noms cantabres qui podem léger sus las inscripcions lapidàrias de l'època que son cèltas. En realitat, aqueris Cantabres qu'èran probablament mercenaris pagats peus Aquitans.
L'idiòma cantabre que hè la transicion enter castelhan e astur-leonés. S'a recastilhanizat fòrça, mès la toponimia ns'indica que l'idioma avèva trèits particulars mès accentuats autes còps que non pas los de uei. Que i a totun un trèit qui permet de classificar lo cantabre dens lo grop castelhan: qu'ei l'aspiracion de la f. En cantabre, l'aspiration de la f qu'ei sonora e fòrça mes generau que non pas en castelhan: jhuenti (castelhan fuente, gascon hont), jhuerti (fuerte, hòrt), jhuisti (fuiste, hos=estós). Aqueth trèit qu'ei ancian, que s'arretròba dens la microtoponimia de la comunitat cantabra (f aspirada notada j en lòc de f o de h: ) soent - mès pas sonque- quan lo mot o lo grop de mot ei de fòrma anciana e/o non assimilabla aisadament en la lengua oficiau. Qu'avem, per exemple: La Jalla, El Jisón (Alfoz de Lloredo), San Jilguero, Jilgueros (Anievas), el Jorcal (Arenas de Iguña), Juciego (Comillas), La Jesa, el Joyo, La Jerrizuela ( Corrales de Buelna), Sojorno, Sojornos (Guriezo), Jerrán (Miengo), Bijorca (Camaleño), Jiguela, Juntanía (Mazcuerras), Juntañón (Rasines), Juntana (Frequent: Sant Cruz de Besana, Suances, Comillas etc. cf. castelhan Fontana), Junfría , tanben Juanfría, etc, etc . L'aspiracion que pòt afectar ua f interiora: qu'ei lo cas, per exemple, de cojhorcu (mot cantabre desconegut en espanhòl, pro freqüent en la toponomia oficiau cantabra devath la fòrma castelhanizada de cojorco, o lo son derivat el cojorcal, deu latin cumforcum), ço qui non s'escad pas jamès en castelhan. Aqueth trèit de la f aspirada sonòra que s'arretròba en Andalosia, particularament a Sevilha e Càdiz. Son vilas qu'estón colonizats per poblants de la region de Santander (Cantàbria) en temps de reconquista suus Arabes.
S'a postulat que l'aspiracion de la f ei un trèit d'origina aquitana. Qu'ei pòc probable que sia lo cas per duas rasons: en navarro-aragonés, lengua de substrat aquitan (o basco) coma lo gascon, la f n'i ei pas aspirada mentre qu'en idiòma cantabre, de substrat indoeuropèu, la f ei aspirada. De la medisha manèra que la f aspirada a Sevilha ei d'origina coloniau, b'ei possible que la f aspirada sia un trèit regionau d'origina italiana aportat peus sordats de l'armada romana.
4 comentaris:
- Heraus ha dit...
-
Quelle preuve a-t-on que les Cantabres étaient des indo-européens ? Aucune. Quelques inscriptions de noms propres, celtiques, comme dans les Vascongadas contemporaines. En tout cas, pas à l'Est de la Cantabrie moderne (qui connait aussi le trait gascon du ar- prosthétique : retondum > arredondo). Le vocabulaire roman de l'Est de la Cantabrie est également truffé de mots basques, sans parler des légendes populaires qui sont identiques.
Ne pas voir un substrat largement basque pour un phénomène qui a son origine a chaque fois dans les environs immédiats de terres encore de langue basque aujourd'hui, il faut être sacrément sceptique de nature. Surtout quand toute l'argumentation repose sur la fabla navarro-aragonaise, langue de l'Ebre, région pour le coup celtibère puis profondément romaine, qui a propagé probablement ses traits en Haut-Aragon.
Sans oublier qu'il faudrait expliquer que les soldats italiens en question se seraient étrangement contentés de coloniser l'Aquitaine ethnique ... alors même qu'elle n'avait plus d'existence légale avec le rattachement de la cité de Convènes à la Provincia par exemple. Et expliquer de même la répugnance des Basques pour ce même f. Sans tenir compte du fait que cette répugnance s'inscrit plus globalement dans celle pour les labio-dentales v et f.
- 14 d’octubre de 2009 a les 17:18
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Sus l'ahèr de la lengua indoeuropèa deus cantabres, soi a preparar un pòst dab citacions deus bons autors, bascos inclus.
Qu'ei un error de créder que l'ahèr de l'ar- protetic ei ua caracteristica compartida sonque peu gascon e peu basc. Qu'ei efectivament comun en la toponimia cantabra, pertot: el Arrodeo (Anievas), Arrañaos, Arredondo (Cabezón de Liébana), Arreturas (Islares), La arretura (frequent: Rasines, Ruente, Soba... ) , las Arrameras (Solórzano), arrubio, Arrosada (Vega de Liébana) etc, etc...
Mès n'ei pas ua caracteristica sonque de Cantàbria.
En realitat, qu'ei generau dens TOTS los parlars ruraus de la peninsula iberica. Qu'ei en generau corregit en la lengua normativizada, mès pas tostemp. Per exemple en catalan normau: arraïmar, arremangar, arremetre, arremolinar, arrendar, arreplegar...E no'u trobam pas sonque dens los parlars pirenencs, qu'ei tanben frequent en astur-leonés, enqüèra mei luenh deu basco (véder Grados, Dialectologia Española Qu'ei sonque ua comoditat articulatòria ligada a la r iniciala dobla, pro generau e sens relacion de causa a efèit deu basco.
Tà tornar a l'influéncia italiana, sèi pas quin los Romans e recrutavan, mès ei plan possible que las garnisons èran pro omogèns etnicament. E lo latin èra indigèn sonque en Latium, eh! Dens la rèsta de l'Itàlia, se parlavan d'autas lengas.
- 14 d’octubre de 2009 a les 21:21
-
-
M’estranya que puguis dir que no hi hagi cap rastre d’euskera a la toponímia càntabra. Un bon exemple, ben evident, de topònim basc és Selaya (euskera zelai, zelaia: prada, la prada).
- 15 d’octubre de 2009 a les 20:21
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Vianant: Sí, aquest exemple és evident, massa evident, i nogensmenys fals. Aquest orígen basc ha estat desmentit per treballs de filòlegs com Joan Coromines entre altres. El topònim aquest es càntabro-romànic: Sel de la Haya >Sel del Haya >Sel’l Haya = Selaya
Sel és una palabra del vocabulari càntabre que designa - o designava - un corral circular on els ramaders solien embarrar el bestiar per passar-hi la nit. És un mot bastant comú com a topònim a la comarca de Pas-Meria, on es situa Selaya. N’hi ha cinc exemples com a nom de llogaret al municipi de Luena (Pas-Meria): Sel de la Carrera, Sel de la Peña, Sel del Hoyo, Sel del Manzano i Selviejo. A aquesta lista, podem afegir-hi un llogaret de Corvera de Toranzo (també a Pas-Meria): Sel del Tojo.
El mot sel és extint, només fossilitzat com a topònim. Però podem mencionar el verb "enselar" que en deriva i que és encara utilitzat en el parlar passec (pasiego) segons el dialectòleg Ralf J. Penny. "Enselar" s’aplica a les gallines i no al ramat, però el sentit queda el mateix: embarrar les gallines per la nit per tal de protegir-les dels carnívors.
- 15 d’octubre de 2009 a les 20:52


text:
Per de rasons de seguretat, se pòdon pas tornar agantar los mots de santa Clara.
- vòstre sit tenga mantun administrator, podètz demandar a un collèga administrator de cambiar vòstre mot de santa Clara e de vos comunicar los còdes novèl. Per aquò far, li cal :
-
- clicar "autors dins la benda superiora de l’espaci privat
- causir vòstre nom dins la tièra dels autors
- anar dins "informacions personalas" e i cambiar vòstre mot de santa Clara
- siatz lo sol administrator del sit, cal tornar intallar SPIP per crear un accès (veire la question : "cossí tornar installar SPIP ?"). Pasmens, vos laguietz pas, i aurà pas cap de telecargament de far : s’agís sonque de tornar crear un accès administrator, sens tocar las donadas enregistradas.


text:
Guèrra d'Olanda
La Guèrra d'Olanda se debanèt de 1672 a 1678. Opausèt França e seis aliats (Anglatèrra, Suècia, Colonha, Munster) ai Províncias Unidas e seis aliats (Sant Empèri, Espanha, Brandenborg, Danemarc). Foguèt entraïnat per lo volontat francoanglesa d'annexar lei Províncias Unidas per prendre lo contraròtle dau comèrci olandés. Lo conflicte se generalizèt a la màger part deis estats d'Euròpa Occidentala e s'acabèt per una victòria militara francesa. Pasmens, la patz de Nimega que marquèt la fin de la guèrra foguèt pas totalament desfavorabla ais Olandés. D'efèct, França deguèt abandonar la màger part de sei conquistas franc de Franca Comtat e de certanei vilas de Flandra. De mai, la poissança francesa inquietava d'ara endavant màger part deis estats d'Euròpa continentala que s'alièron còntra Loís XIV dins lo corrent dei conflictes seguents.
Somari
Causas e preparacion de la guèrra[modificar | modificar la font]
La causa principala de la guèrra foguèt la volontat de Loís XIV d'eliminar la poissança olandesa que representava una menaça per sei projèctes de conquista dei territòris espanhòus dei País Bas Espanhòus e de Franca Comtat e de concurents redobtables per lo comèrci e l'industria francés. De mai, dempuei la fin de la guèrra de Devolucion (1667-1668), leis Olandés èran lo centre de la Tripla Aliança (Províncias Unidas, Anglatèrra, Suècia) que formava una menaça militara seriosa per França, especialament en causa dau caractèr precari dau tractat d'Ais d'Alemanha (1668).
Au sen dau govèrn francés, l'idèa d'una guèrra còntra lei Províncias Unidas recebèt un acuèlh favorable, compres de part de Colbert generalament opausat ai guèrras. Louvois, secretari d'Estat a la guèrra dempuei 1670, la sostenguèt e menèt de preparatius militars importants. En Euròpa, l'abaissament dei Províncias Unidas trobèt tanben aisament de partisans. En particular, la Tripla Aliança resistiguèt pas lòngtemps a la diplomacia francesa. En 1670, l'Anglatèrra de Carles II s'alièt ambé França en cambi d'una ajuda financiera e de certanei territòris olandés. En 1671, foguèt lo torn de Suècia d'abandonar l'aliança e d'adoptar una actitud neutra. Un an pus tard, lo país s'alièt ambé França. En cambi d'una pension anuala de 600 000 escuts, s'engatjèt a intervenir militarament en Alemanha dins lo cas dau mandadís d'una ajuda militara ais Olandés. Enfin, Loís XIV obtenguèt la neutralitat de l'emperaire germanic.
En revènge, lei Províncias Unidas èran pas totalament isoladas. Victima principala deis ambicions territòrialas francesas, Espanha signèt un tractat d'assisténcia mutuala ambé leis Olandés en decembre de 1671. L'Electorat de Brandeborg chausiguèt egalament de sostenir lei Províncias Unidas.
Debanament de la guèrra[modificar | modificar la font]
L'invasion d'Olanda[modificar | modificar la font]
Au començament de 1672, après l'acabament de la preparacion diplomatica dau conflicte, Loís XIV mandèt 12 000 òmes (marqués de Chamilly) dins l'Electorat de Colonha e lo principat episcopau de Münster per favorizar la preparacion militara de seis aliats alemands. Lo conflicte acomencèt oficialament lo 28 de març de 1672 ambé la declaracion de guèrra de Carles II ai Províncias Unidas. França intrèt dins la guèrra lo 6 d'abriu seguent.
Leis operacions terrèstras foguèron largament a l'avantatge de l'armada francesa. Sensa passar per lei País Bas Espanhòus, lei Francés intrèron sus lo territòri olandés per lo sud e una armada dirigida per Condé ocupèt Orsoy, Wesel, Rheinberg e Bürick. Lo 12 de junh, passèron Ren. En parallèl, Zwolle foguèt ocupada per l'armada dau manescau de Luxemborg, Groningue assetjada per lei fòrças de l'evesque de Münster e Arnheim e Nimega conquistadas per l'armada de Torena. Tre lo 16 de junh, leis Olandés mandèron una ambaissada prepausant l'abandon dei vilas de Ren, Maastricht, Brabant e la Flandra Olandesa e una indemnitat de dètz milions de liuras. Pasmens, Loís XIV refusèt aquelei concessions e seis exigéncias (divèrsei territòris suplementaris, restabliment dau catolicisme... etc.) entraïnèron la perseguida de la guèrra. Lo 20 de junh, la dubertura dei restancas inondèt lei tèrras pus bassas permetent d'isolar Amsterdam d'ara endavant inaccessibla per lei rotas terrèstras. Lei tropas francesas demorèron dins lo país que foguèt pilhat per subvenir ai besonhs dei soudats. Mai d'un còp, aquelei pilhatges se transformèron en chaples.
Lo 20 d'aost, la volontat de resisténcia deis Olandés foguèt confirmada per l'assassinat dei fraires Johan e Cornelis de Witt. Aquò laissèt lo poder au stathouder Guilhèm III d'Aurenja, partisan resolut de la perseguida dei combats. Aquela volontat foguèt ajudada per la victòria navala deis Olandés de l'amirau Ruyter còntra la flòta francobritanica a la batalha de Solebay lo 7 de junh. De mai, en Euròpa, acomencèt de se formar una coalicion antifrancesa gropant Brandeborg, aliat deis Olandés avans la guèrra, e subretot l'emperaire germanic, inicialament neutre. Aquò obliguèt lo mandadís de Condé en Alsàcia e de Torena en Vestfàlia per empachar la joncion deis Olandés e deis Imperiaus.
La generalizacion de la guèrra[modificar | modificar la font]
En 1673, leis operacions se concentrèron en Alemanha e dins la Mar dau Nòrd. Lo 26 de junh, Torena infligiguèt una desfacha dura a l'elector de Brandeborg que foguèt obligat d'adoptar tornarmai una posicion neutra. En Olanda, lei Francés prenguèron lo contraròtle de Maastricht lo 29 de junh. En revènge, coma l'annada precedenta, leis operacions navalas foguèron a l'avantatge de la flòta de l'amirau Ruyter que ganhèt una tiera de batalhas a Schooneveld (7 e 14 de junh) e a Texel (21 d'aost). Aquela resisténcia encoratjèt lo renfòrçament de l'aliança antifrancesa que gropèt d'ara endavant lei Províncias Unidas, Àustria, Espanha e l'armada dau duc de Lorena. Autre problema per lei Francés, lei parlamentaris anglés, que s'inquietavan dei projèctes de restauracion dau catolicisme de Carles II, concluguèron una patz separada ambé lei Províncias Unidas.
L'amplor de la coalicion enemiga obliguèt lei generaus francés d'establir un frònt fòrça lòng d'Olanda a Alsàcia e de menar divèrseis ofensivas localas per conquistar lei plaças defensivas de Colmar, de Sélestat e de Landau avans l'arribada dei fòrças imperialas. Autra consequéncia de l'intrada en guèrra de l'emperaire, la màger part dei princes alemands, inicialament neutres, jonhèron lo camp olandés, franc de Bavièra que chausiguèt lo camp de Loís XIV. Puei, lei Francés ataquèron la Franca Comtat, onte Besançon e Dole foguèron respectivament ocupadas lo 20 de mai e lo 7 de junh de 1674 per lo manescau de Luxemborg, e passèron Ren onte Torena ganhèt lei batalhas de Sinsheim (16 de junh) e de Ladenborg (5 de julhet).
Maugrat aquelei victòrias francesas, Brandeborg jonhèt tornarmai la guèrra lo 1èr de julhet. Per defugir l'intrada en guèrra d'autrei princes alemands dins lo camp olandés, Torena foguèt cargat de devastar Palatinat dins lo corrent de julhet. Pasmens, aquò empachèt pas la presa d'Estraborg per leis Imperiaus. En aost, leis Olandés assaièron de menar una gròssa ofensiva en direccion de França. Foguèt arrestada lo 11 d'aost a la batalha de Seneffe, combat murtrier que prefigurèt leis afrontaments saunós dei guèrras revolucionàrias dau sègle seguent. En Alsàcia, leis Imperiaus foguèron tanben durament batuts per Torena a la batalha de Turckheim (5 de genier de 1675) e obligats d'abandonar la riba senèstra de Ren. Enfin, sur leis oceans, la flòta olandesa assaièt de menar sensa succès d'atacas còntra lo litorau francés e Martinica.
Lei victòrias francesas de 1673 e de 1674 foguèron pasmens pas decisivas. En 1675, lo conflicte s'encalèt maugrat l'intrada en guèrra de Suècia en favor de Loís XIV. Ataquèt Brandeborg mai foguèt vencuda Fehrbellin (28 de junh). En Renània, lei Francés e leis Imperiaus alternèron victòrias e desfachas. Lo vescòmte de Torena foguèt tuat per un còp de canon a la batalha de Salzbach e son armada se retirèt en Alsàcia. Pasmens, leis Imperiaus aprofichèron pas aqueu succès car una còntra-ofensiva de Condé permetèt de redreiçar la situacion e de reconquistar la region.
La conclusion de la guèrra[modificar | modificar la font]
En 1676, la coalicion antifrancesa enregistrèt una tiera de victòrias terrèstras dins la region de Ren onte lei Francés foguèron rebutats darrier Vòges. Prenguèron tanben la fortalesa de Philippsburg en despiech d'una lònga resisténcia dei defensors. Lei combats navaus foguèron en revènge a l'avantatge de la marina francesa que ganhèt doas batalhas en Mar Mediterranèa a Agosta (22 d'abriu) e a Palèrme (2 de junh). En mai de la desfacha, leis Olandés perdiguèron tanben l'amirau Ruyter.
L'annada seguenta, lei Francés faguèron una preparacion ivernenca que li permetèt d'atacar tre lo començament de la prima. Lo manescau de Luxemborg conquistèt Valenciennes (17 de març) e Cambrai (18 d'abriu). En parallèl, lo fraire dau rèi, Monsieur, ganhèt la batalha de Cassel (11 d'abriu) que sa consequéncia foguèt la conquista de la totalitat d'Artés e de Flandra per lei Francés. De son caire, lei Suedés s'impausèron a Landskrona (24 de julhet). Enfin, Guilhèm III subiguèt una desfacha novèla au sètge de Charleroi que deguèt abandonar sota la pression de renfòrç francés e lo duc de Lorena foguèt batut per lo manescau de Créquy a Kokersberg (9 d'octòbre).
L'annada s'acabèt per una victòria diplomatica importanta deis Olandés que se raprochèron d'Anglatèrra avans de signar una aliança oficiala lo 10 de genier de 1678. Per s'aparar còntra la menaça anglo-olandesa, Loís XIV ordonèt de concentrar leis atacas còntra lei Províncias Unidas. Coma l'annada precedenta, leis armadas francesas foguèron capables de menar d'ofensivas d'amplor tre la fin de l'ivèrn. Conquistèron Gand (9 de març) e Ypres (25 de març) menaçant Olanda d'una novèla invasion. Aquò accelerèt alora la conclusion dei negociacions de patz acomençadas dempuei 1676 dins la vila de Nimega. La patz foguèt signada entre França e lei Províncias Unidas lo 10 d'aost de 1678. Espanha signèt lo 17 de setembre seguent, l'emperaire lo 5 de febrier de 1679, l'elector de Brandeborg lo 20 de junh, Danemarc lo 2 de setembre e Suècia lo 26 de novembre.
La patz e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
Lo Tractat de Nimega marquèt la fin deis ostilitats. França abandonèt una partida de sei conquistas realizadas au detriment deis Olandés (Maastricht e lo Principat d'Aurenja) e deis Espanhòus (Charleroi, Binche, Ath, Audenarde e Courtrai). Pasmens, gardèt lo contraròtle de la Franca Comtat, de Friborg, de Cassel, de Bailleul, d'dYpres, de Wervick, de Warneton, d'Aire, de Saint-Omer, de Cambrai, de Bouchain, de Condé-sur-l'Escaut, de Bavay e de Valenciennes. Dins leis Antilhas, obtenguèron la Trinitat e Tobago e la confirmacion de la possession de Sant Vincenç, de la Dominica e de Santa Lúcia. Coma lo duc de Lorena refusèt d'acceptar lo tractat, França contunièt d'ocupar militarament la region. Suècia retrobèt la totalitat dei territòris perduts còntra Brandeborg e Danemarc. De mai, l'elector de Brandeborg s'engatjèt a sostenir lei candidats francés a l'eleccion imperiala durant dètz ans en cambi d'una pension anuala de 100 000 liuras.
Aqueu tractat permetèt a Loís XIV de renfòrçar la frontiera nòrd-èst de França e de'n eliminar divèrseis enclavas. De grops de juristas, dich Chambras dei reünions, foguèron creadas per lo rèi per estendre sa dominacion territòriala sus lei despendéncias de sei conquistas. Regardant leis afaires comerciaus, la tarifa doaniera francesa sus lei marchandisas olandesas de 1667 foguèt suprimida. Aquò entraïnèt lo desvolopament rapide dei cambis entre lei dos país. Enfin, Alsàcia èra afeblida per lei passatges successius deis armadas francesa e imperiala sus son territòri. Aqueu declin aguèt per consequéncia l'annexion de la quasi totalitat de la region per França en 1697.


text:
Parsec
Lo parsec (simbòl pc) es una unitat de longor utilizada en astronomia. Son nom ven d'una contraccion amb l'expression « parallaxi d'una segonda d'arc ».
Aquela unitat resulta de l’utilizacion d’un metòde trigonometric dich « metòde de la parallaxi », servent a determinar la distància separant un observator d’un objècte alunhat quin que siá, a la mesura de la distància dels objèctes celèstes.
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo parsec se definís coma la distància ont una unitat astronomica (ua) sosten un angle d’una segonda d'arc. Se la parallaxi d’una estela es mesurada en segondas d’arc, alara la distància entre aquela estela e lo Solelh, exprimida en parsecs, es egala a l’invèrs d'aquela valor.
Coma o mòstra lo calcul en dejós, un parsec val 3,085 677× 1016 m, o prèp de 206 265 unitats astronomicas o 3,2616 annadas lutz.
Per de rasons practicas, los astronòms exprimisson sovent las distàncias dels objèctes astronomics en parsecs puslèu qu’en annadas lutz.
Las primièras mesuras de distància interestellara (l’estela 61 Cygni per Friedrich Wilhelm Bessel en 1838) s'efectuèron en utilizant la largor de l’orbita terrèstra per referéncia. Lo parsec deriva d'aquel metòde. La determinacion de las distàncias dels còrs celèstes es l'objècte principal de l’astrometria.
L’estela pus prèpa del Solelh, a Cen C (Proxima Centauri), se tròba a 1,316 parsec (4,28 annadas lutz). Las distàncias dels autres objèctes celèstes qu'apartenon pas al Sistèma Solar son fòrça mai grandas e se mesuran correntament en quiloparsecs (simbòl kpc) o megaparsecs (simbòl Mpc).
Las parallaxis an de valors flacas : 0,76″ per Proxima Centauri ; aital, lo metòde parallaxistic permet pas gaire de determinar de distàncias estellaras superioras a 100 parsecs, çò que correspond a de mesuras de parallaxi inferioras a 10 millisegondas d’arc.
Entre 1989 e 1993, lo satellit Hipparcos, lançat per l’Agéncia Espaciala Europèa, mesurèt la parallaxi d'aperaquí 100 000 estelas amb una precision superiora a la millisegonda d’arc, çò que permetèt de determinar la distància d’estelas alunhadas de nosautres de mai d’un quiloparsec.
Calcul de la valor d'un parsec[modificar | modificar la font]
Sus l'esquèma çai contra, S es lo Solelh, T la Tèrra e P un objècte situat a un parsec del Solelh : per definicion, l’angle es egal a una segonda d'arc (1″) e la distància val una unitat astronomica (1 UA). Gràcias a aquelas règlas de trigonometria, se pòt calcular :
Coma
s'obten
e
Aproximacions utilas[modificar | modificar la font]
Sus l'esquèma en dessús, l'angle que deuriá èsser d'una segonda a una valor fòrt superiora, e per conseguent l'ipotenusa es clarament pus longa que lo costat adjacent. En realitat, per un angle tan pichon, la diferéncia de longor entre las doas es fòrça flaca en valor relativa, e finalament l'ipotenusa val solament un pauc mai qu'un parsec (autrament dich, un parsec es tan la distància del Solelh a l'estela alunhada coma la de la Tèrra a l'estela alunhada).
Se cal tanben sovenir que per fòrça valors d'angles flacas, se pòt far l'aproximacion (e parièrament , d'ont l'afirmacion seguenta que lo costat adjacent e l'ipotenusa son quasiment egals), donat l'angle exprimit en radians, que val aquí ; l'error relativa facha essent (en radians) de l'ordre de , doncas aquí, per de longors de l'òrdre d'un parsec, se fa (en utilizant aquelas formulas) una error de l'òrdre de la distància Tèrra-Luna, çò que pòt semblar important, mas es evidentament negligible per las escalas astronomicas consideradas.


text:
Addis Abeba
Addis Abeba (en amharic: አዲስ አበባ, Āddīs Ābebā "flor novèla"; en oromo: Finfinne), es la capitala d'Etiopia e de l'Union Africana. Addis Abeba ten a l'encòp l'estatut de ciutat e lo d'un estat. La ciutat albèrga mai de 80 nacionalitats e 80 lengas, e de comunautats crestiana, musulmana, e jusieva. La ciutat es localizada a 9,03° Nòrd e 38,74° Èst. Son punt pus bas, a l'entorn de l'Aeropòrt Internacional Bole, es a 2326 m en dessús del nivèl de la mar dins la periferia sud, mas la vila atenh mai de 3000 m dins las Montanhas Entoto al nòrd.
Lo site foguèt causit per l'emperairitz Taytu Betul e la ciutat foguèt fondada en 1886 per son marit, l'emperaire Menelik II, e ten ara una populacion d'aperaquí quatre milions, e un taus de creissença annala de uèit del cent.
La ciutat s'espandís al pè del Mont Entoto, e albèrga l'Universitat d'Addis Ababa ancianament coneguda coma Universitat Haile Selassie I, del nom de l'ancian emperaire d'Etiopia.


text:
Dimècres, 14.2.2018 03h00
En Occitània, lo Conservatòri Occitan de Tolosa, lo Centre Interregional de Desvolopament de l’Occitan (CIRDÒC) de Besièrs e l’Institut Occitan (InÒc) de Pau son tres institucions publicas istoricas que valorizan lo patrimòni cultural e immaterial a travèrs de la lenga del país. Representan un trentenat de salariats que trabalhan per la cultura occitana ( e mai se devon èsser unes milhierats a trabalhar per la cultura francesa en Occitània).
Lo 8 de genièr de 2018, Jornalet anoncièt que l’Institut Occitan (InÒc) de Pau fusionariá amb lo Centre Interregional de Desvolopament de l’Occitan (CIRDÒC) de Besièrs. Ça que la, lo Conservatòri occitan non participa pas a aquela consolidacion al nivèl del territòri occitan.
Françoise Dague fondèt en 1962 la tropa dels Balètis occitans de Tolosa mentre que lo movement cultural occitan s’organizava dins lo pais tolosan. En 1968 de joves pengèron la bandièra occitana al fronton del Capitòli. A la debuta de 1971, lo cònsol màger socialista de la Comuna de Tolosa creèt lo Conservatòri occitan de Tolosa que s’installèt dins lo barri Sent Çubran de la ciutat. En març de la meteissa annada, es elegit cònsol màger lo centrista, Pierre Baudis. Amb lo sosten del director general dels servicis, sénher Laffont, enfortiguèron tanben los mejans del Conservatòri Occitan. En març de 1983, succediguèt a la comuna Dominique Baudis tanben centrista fins a genièr de 2001. Contunhèt de sosténer lo Conservatòri Occitan e la cultura occitana, amb per exemple la pausa oficiala del drapèl occitan a l’ostal de la comuna, lo Capitòli (que Pasqua faguèt arrancar per una vesita ministeriala).
La factura instrumentala, la formacion e la recerca dins lo domeni de las musicas e danças occitanas tradicionalas foguèron las activitats màgers del Conservatòri Occitan. Fins a las annadas 2000, fòrça musicians, cantaires, collectaires participèron amb lo Conservatòri Occitan de Tolosa a la descobèrta del patrimòni occitan. Tota aquela matèria occitana foguèt mesa a la disposicion dels artistas e del public en general dins un centre de documentacion audio e video especializat dins l’etnomusicologia occitana: musica, dança, literatura orala e etnografia) e consultable per lo grand public.
Per exemple, Françoise Dague e Charles Alexandre faguèron una enquèsta etnografica subre la bodega, e amb l’ajuda d’autres afogats ne trobèron una desena mai o mens abandonadas que permetèron al talhièr de factura instrumentala del Conservatòri Occitan de ne tornar fabricar de nòvas.
Aital, lo Conservatòri Occitan formèt de musicians tradicionals e farguèt d’instruments qu’alimentèron la renavida dels balètis occitans, renavida que participèt grandament a la subrevida de la cultura occitana.
Dins las annadas 1980, aguèri l’astre de dançar al conservatòri occitan e d’escotar de grands musicians tal coma Xavièr Vidal, Claude Sicre, e plan d’autres. I aprenguèri l’occitan tolosan amb Renat Jurièr.
En març de 2001, Philippe Douste-Blazy, centrista es elegit cònsol màger de Tolosa amb la promessa crear un Ostal d’Occitània per la cultura occitana. Capitèt d’amassar mai de 10 milhons € finançat per la comuna de Tolosa (63%), lo conselh general de Nauta Garona (23%) e lo conselh regional de Miègjorn-Pirenèus (14%).
L’Ostal d’Occitània foguèt inaugurat lo 16 de decembre de 2006 per Jean-Luc Moudenc qu’aviá succedit a Philippe Douste-Blazy en 2004. Son 2 lòcs diferents, l’Ostal d’Occitània, carrièra de Malcosinat administrat per la federacion d’associacions Convergéncia Occitana e l’anciana annèxa del collègi de Clamença Isaura, carrièra del Pont de Tonís, ont son installats lo Conservatòri Occitan e l’escòla Calandreta Sent Çubran.
En 2007,lo Conservatòri Occitan càmbia son nom en Centre Occitan de las Musicas e Danças Tradicionalas (COMDT).
En marc de 2008, Pierre Cohen, socialista foguèt elegit cònsol màger de Tolosa. Coma colistièr ecologista, foguèri adjunt de 2008 a 2014, en carga dels espacis publics e de la lenga occitana. Aital, foguèri designat coma un dels administrators del COMDT.
Mas lo COMDT non èra pas mai al servici de las promocion del patrimòni cultural e immaterial de la lenga e cultura occitana. (de seguir).
#12 Qualqu'un pòt notar l'ora vos pregui, per un còp soi mai o mens d'acòrdi amb "Dieu le père" lo nòstre Zarathustra de Sant Antonin, baron de de Naut Bernat
#12 d'augunes diràn que les Cavalièrs del Fiel fan tanben d'occitanisme popular en francés...
#12 O caliá dire. Lo Conservatòri occitan es pas mai lo Conservatòri occitan, e çò que foguèt pòt tornar èsser un esplech important de reconquista, de reacion e de difusion de la cultura nòstra. Mercés Claude.
Save pas res d'aquel Conservatòri Occitan. Mès ce que pòde dire, es que lo discors dau sénher Sicre, per ieu, tinta puslèu juste.
Parcialitat dinc la notacion d'aquesta persona. Se vei que nòstra mentalitat nos entrepacha per faire avans. Quand las victimas s'acàbon en s'estripant, podèm pas n'acusar de lònga l'Estat francés.
Mentalitat, mentalitat... polida mentalitat latina...
Claude Sicre es un "fabulous trobador".
Le siu tolosenc es de grafia francesa damb'un fòrt accent local...le cal léger a votz nauta, e aquò rai!
#12 En occitan sioplèt !!!!!!
un testimoniatge interessant : https://www.youtube.com/watch?v=NqHxJBiE9sE
Il faut se souvenir de quelque chose d'important : c'est de la création qu'est sorti le Conservatoire Occitan . C'est le succès public des Ballets Occitans de Francoise Dague, pendant de longues années ( et qui a commencé avant la montée de l'occitanisme politique dans la région ), qui a permis à Françoise Dague de s'adresser aux élus et à diverses personnalités pour leur soutien, afin de monter un établissement dont le premier but était de servir ( en matière de recherches sur le... Legir la seguida
#10 les politicians francistas o sostenen e finàncian tot çò que descredibiliza l'occitan, e aquò's de bona guèrra... Que talhen las subvencions, e aquell occitanisme d'opereta plegarà botiga...
L'autor nos esclarirà ambe l'article de segre...
#8 Comentari chanut ! Per de qué, Mossur Valadier (o dise a vos coma a d'autres), per de qué lo discors dau sénher Bardòu, per esemple, amai lo discors de bien d'autres de la basa, a perpaus d'aqueste subjèct coma a perpaus d'autres aitant emportants per la sobrevida de nòstra identitat, per de qué es pas escotat, considerat ? Ne'n recampariam d'idèias novèlas, a banastadas, se n'espepissaviam 5 ans de comentaris jornaletencs... pense ben !
Es aquò que fariá avançar l'occitanisme m... Legir la seguida


text:
14 septembre 2010
Pitagòras es sexy
Vos l'aviáu dich ! ... e juste après ai descurbit qu'en fach li en a un fum d'autres, per exemple aqui.
06 septembre 2010
Lo teorèma de Pitagòra
Avètz toei vist lo teorèma de Pitagòra a l'escòla, et avèm toei en testa aquesto triangle embé un carrat sus cada costat. Mais que vòu dire aquesto triangle ? Matematicament ren en fach... Se pilham un règla e que mesuram l'aira dei carrats vesèm ben qu'aquela dau gròs es mai o mens la soma de l'aira des doi pichòts. Mais aquò es pas faire de matematicas ! De segur aquò marcha,e basta per estre utile dins la vida vidanta (vida vidanta de segur aquò es relatiu...). Mais es daumatge d'ensenhar unicament de formulas d'aprendre per còr,... [Lire la suite]


text:
Nòva Guinèa
Nòva Guinèa es la segonda illa mai granda del mond, après Groenlàndia, e la pus nauta, ja que sa cima , lo Puncak Jaya, s'enauça a 4.884 m subre lo nivèl de la mar. Situada al nòrd d'Austràlia, que n'es desseparada per l'estrech de Torres, confronta al nòrd l'ocean Pacific, a l'oèst la mar de Banda, al sud-oèst la mar d'Arafura e al sud-èst e a l'èst amb la mar del Coralh. A l'oèst i a las illas de Halmahera e Seram, e a l'èst la Nòva Bretanya. Ten una superfícia de 790.000 km² e una populacion relativament escassa en comparason amb son extension, ja que arriba pas als set milions d'abitants. Los abitants autòctons la dison pel nom de Papoa.
Originàriament aviá format part del continent australian, del qual se desseparèt quora s'aiguèt l'airal que ara ocupa l'estrech de Torres, cap al cinquen milenni aC.
L'illa se devesís entre los estats d'Indonesia (a la part occidentala) e de Papoa-Nòva Guinèa, a la part orientala.


text:
Lo meu dralhòl
Darrièr lo país enquitranat, pegós de suja e d’òli,
darrièr las paredassas de beton camaisadas de l’usina,
darrièr lo vonvonejadís assucaire de las maquinas de fèrre,
darrièr la nhacadura esbleugissenta dels fenestrons dels ordenadors
s’amaga un bauç prigond
d’ont monta una crida de sòmi d’eternitat
que s’espandís dins una selva de lutz.
Sul meu dralhòl secret, mas talament large,
camini, urós, demest aquelas anmas en cèrca d’un messatgièr.
Banhat dusca a la mesolha de lors fantasmas descabestrats,
me tròbi rèis dels pantaisses
en sautant a pè ranquet dins l’estelum d’aquelses raives cosmics.
E quand tòrni càser d’aquelas galaxias meravilhosas de solelhs de benaürança
embriagat de desirança,
dins nòstre mond a revèrs,
mestrejat pels jòcs foscs dels òmes,
al delai de lors agaches inquisitors, defendi mon drech a l’utopia
sens quitat de fintar,
amont naut,
lo meu luquet que raia coma un fanal
en me mostrant de contunh lo meu dralhòl secret, mas talament large.


text:
Sent Ginièis de Varençal
Sent Ginièis de Varençal ( Saint-Geniès-de-Varensal en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- La comuna e l'escòla primària son a Plaisance [1] (en occitan, Plasença ?).
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Sent Ginièis.Lo nom es citat en 966 : eccl. S. Genesii. Sent Ginièis o Genièis, en latin Genesius, es lo nom de mai d'un sent/sant, un martir del temps de Dioclecian e un arquevesque de Lion e un avesque de Clarmont al sègle VII [2],[3], [4].
- Varençal es benlèu lo nom ancian del vilatge. Se pòt pensar a un nom de persona Varĭcĭo-, mas es pas segur que lo sufixe -alem, probable, convenga per un nom de persona; d'un autre costat, se vei pas çò que justificariá lo mot varix (de valor oronimica ?) dins lo luòc.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sant Gervais; es ara del canton de Clarmont d'Erau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://stgeniesdevarensal.wixsite.com/mairie
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 600
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 291
- ↑ http://nominis.cef.fr/contenus/saint/1732/Saint-Genes-de-Rome.html


text:
La Federacion Calandreta Lengadòc organiza lo 22n acamp annadièr dels establiments Calandreta
Lo 24 de mai, la Federacion Calandreta Lengadòc organiza lo 22n acamp annadièr dels establiments Calandreta del Lengaòc a la basa departamentala de Bessilles, al ras de Montanhac dins Erau.
De 9 oras a 15 oras, los dròlles escambiaràn en occitan sul tèma qu'an trabalhat tot al long de l'annada : « Totems e Gigants ». Participaràn a de talhièrs, de jòcs e d'espectacles creats e jogats pels calandrons de la Calandreta dels Polinets (Pesenas).
Ongan, la Federacion Calandreta Lengadòc faguèt una dintrada 2017 istorica amb la creacion d'un licèu a Montpelhièr e d'un dosau collègi dins Erau a Maraussan. Ara, la Federacion compta 27 establiments occitans Calandreta qui escolarisan 1968 calandrons de la petita seccion fins a la Primièra. Participan al recampament de Bessilles.
Inf. : 7, carrièra Franklin — 34500 Besièrs — Tel. : 04 67 28 67 18 — Mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.


text:
Flambada dels prètz del carburant dempuèi un mes
Lo còst del carburant cresquèt d'un biais espectaclós dempuèi un mes dins las estacions de servicis. Marcats per la pojada d'unas taxas, en una setmana an aumentat de 10 centimes. Es lo cas deu gasòli, qui còsta en mejana 1,3935 euro lo litre, siá 10,69 centimes de mai que la setmana passada. Lo Sans Plomb 95 a crescut a 1,4682 euro lo litre en mejana (auça de 6,03 cts) e lo Sans Plomb 98, 1,5395 euro lo litre (auça de 6,29 cts). Son chifras publicadas per lo ministèri de la Transicion ecologica e solidària.
Los prètz dels carburants varian en foncion dels cors del petròli, del taus d'escambi euro-dòlar, del nivèl dels estòcs de produits petrolièrs o encara de l'evolucion de las taxas.
L'aumentacion dels prètz dels carburants s'explica per una fiscalitat mai fòrta dempuèi lo començament de l'annada 2018, la auça de la taxa carbòni (Contribucion Climat Energia) e de la Taxa Interiora sus la Consomacion dels produits energetics (TICPE) del gasòli. Lo govèrnament vòl alinhar la fiscalitat del gas-oil sus la de l'esséncia d'aicí a 2021.
Al nòrd, los abitants estiman mai traversar la frontièra per far d'esséncia en Belgica. France 3 Hauts de França faguèt un reportatge a Hertain en region valona ont cap als 3/4 dels clients son franceses. « Ganhan entre 11 e 15 centimes, val lo còp », çò fisèt Geoffrey Duchene, obrièr pompista, als jornalistas.
- Publicat dens Économie


text:
-145
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -145 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra acomençada en 148 av. J.C. per lo faraon Ptolemèu VI per restablir Demetrios II Nicator a la tèsta de l'estat seleucid. Lo conflicte s'acabèt per una victòria sus lo riu Oronte. Pasmens, Ptolemèu VI i foguèt grèvament bleçat e moriguèt rapidament après la batalha. En despiech dau renfòrçament de l'influéncia romana dins leis afaires intèrnes d'Egipte, son rèine foguèt considerat coma positiu. En revènge, sa mòrt entraïnèt una crisi de succession grèva entre Cleopatra II e son fraire Ptolemèu VIII. La premiera se proclamèt regenta de son fiu Ptolemèu VII. Per eliminar son nebòt, lo segond se maridèt ambé Cleopatra II. Puei, ordonèt l'assassinat de Ptolemèu VII que li laissèt lo poder. Enfin, se maridèt un segond còp ambé sa neboda Cleopatra III (sensa repudiar sa premiera frema). Pasmens, Cleopatra II refusèt aquela situacion, çò qu'entraïnèt un conflicte dinastic lòng que s'acabèt en 124 av. J.C. e agravèt lo declin dau país.


text:
30/04/2018
Lo temps dau contaire, de Jan-Peire Reidi
Lo passé simple es lo temps dau recit dins la linga francesa literària. Fai un brave moment que, dins la linga parlada, es remplaçat per lo passé composé. Mas en occitan e dins d’autras lingas romanicas, lo « passat simple », que aimem mai apelar « preterit », es una fòrma plan viva dins tots los niveus de linga. A la velhada, quo era au « preterit », pas au « passat compausat », que los vielhs engrunavan la sega d’eveniments de lur conte :
Ma granda a sovent contat que, ’na nuech, daus velhadors que passavan pas luenh auvigueron quauqua res de pas ordinari… D’abòrd, i aguet darreir ilhs lo pas d’un chavau… Tot d’un còp, en passant lo riu, quò se getet dedins emb un bruch de ferralha… L’endeman, torneron au riu… Lai vegueron res… (Marcela Delpastre, Los Contes dau Pueg Gerjan)
Lo preterit pòt servir tanben per contar una sega d’eveniments mai recents. Per exemple, veiquí coma una pita dròlla parla de sa jornada chas sos grands a la campanha, d’en prumier en occitan, puei en francés :
Version occitana : Dijòus, jorn de comget, n-anei a la campanha. Prenguei mon panieron ente ma mair avia plejat dins una pelha blancha un paquet de cafet… [Mos grands] me desbarrasseren de mon panier… La Pomponeta avia ’gut quatre pitits chats… Los megueren dins una bòtja e los n-anerem nejar dins lo Riu-tòrt… En tornar de nejar los chats, encroserem los lapins que n’avia dietz de crebats… Après ’quò surtiguerem de la cava de las pomas que l’i puirissian… ( Jan dau Melhau, En francés dins la revirada)
E veiquí lo raconte, un pauc melhorat, si òm pòt dire, que la dròlla ne’n fai au passé composé « dins la revirada » :
… j’ai regardé téter les petits chats de la Pomponette, j’ai ramassé de l’herbe pour les lapins, j’ai épluché des pommes de terre… ( Jan dau Melhau, En francés dins la revirada)
D’un costat, avem un recit, de l’autre, quò sembla mai un compte-rendut.
De segur, los escrivans de linga francesa an enquera mestier dau passé simple. Dins L’Estrangier d’Albert Camus lo recit au passé composé es una chausida calculada que fai pareitre chasca frasa coma una unitat separada per crear l’impression d’un monde absurde.
Au contrari, nòstre preterit, dòna de l’òrdre e de la coërença au passat. Es lo temps dau contaire ; estacha los eveniments entre ilhs dins un recit que deu menar en quauque luòc, jusc’au moment que òm pòt dire : « E cric, e crac, mon conte es ’chabat ».
Lo passat compausat en occitan es resultatiu ; quo es que lo resultat de l’accion e lo rapòrt emb lo present que lo que parla a dins l’idéia :
« Que t’a ’ribat ? – Ai tombat dins l’escalier e m’ai cassat una chamba. »
Ai legit Lo Viatge aquitan. (e pòde ne’n parlar)
Quo es lo temps dau compte-rendut, lo que sierv naturalament dins las letras per donar de las novelas.
Mon char filh,
…. Dempuei que ses partit, avem una béstia en dire, perque lo vedeu que aviam ’chaptat au vesin que aviá de tan bravas banas s’a esbanat e l’am vendut… Mon paubre Jan, te dirai que ton pair s’a desfait un braç e que la Madelin l’a recabilhonat… (D’aprep E. Delaja)
E òm tròba sovent lo passat compausat dins los jornaus intimes :
Mas, mas, mas… M’ai fretat los uelhs, ai pelucat, ai cheurlhat… ’Visa ’quel afar ai-ieu dich a nòstra femna… Un auseu a la mòda punk… Un merle meitat blanc. (Peire Lallet, En segre lo jornau)
Lo passat compausat occitan fait estat mai que mai de quauqua ren de recent. Lo rapòrt de l’eveniment passat emb lo present pòt sovent estre verifiat per la possibilitat d’ajostar un adverbi coma « desjà » :
A desjà ’chabat. (*’Chabet desjà es impossible)
Quò seriá interessant de comparar los temps daus passat dins daus exemples coma :
1) Partit a la guerra en 1914 e lo torneren pus veire.
2) Dempuei dietz ans l’an pus tornat veire. (On ne l’a jamais revu)
A vòstra idéia, qu’es quò dire que lo passat compausat es impossible dins la prumiera frasa e lo preterit dins la segonda ? (NB. Som en 2018.)
Un autre exercici interessant seriá de comparar los temps de la conjugason empluiats dins una biografia – per exemple, la de Mistral – en francés e en occitan dins la Wikipedia : passé simple e présent de narration dins una linga, preterit dins l’autra…
Los que an agut la chança d’auvir parlar e de parlar la linga en familha se sierven naturalament dau preterit occitan ; per los autres, quo es una pita dificultat, coma lo preterit e lo present perfect per los que aprenen l’anglés.
Un autre còp, parlaram benleu d’una autre temps de la conjugason enquera viu en occitan, mas pus gaire en francés, lo passat subrecompausat. Ça a eu payé ! coma disiá Fernand Raynaud. Quò a ’gut paiat, mas quò pàia pus !
A Javerlhac, lo 27 d’abriu de 2018
Jan-Peire Reidi
Les commentaires sont fermés.


text:
Decenni
Un decenni es periòde de dètz ans. Lo tèrme deriva del latin decennium, de decem "dètz" e annus "an".
Un decenni es, per definicion, un grop de dètz annadas, se pòt doncas indiferentament utilizar lo tèrme decenni per identificar las dètz darrièras annadas : « Lo darrièr decenni a vist l'emergéncia d'Internet » ; bornar un periòde de dètz annadas : « lo decenni xyz (cap d'Estat que son mandat a durat 10 ans) foguèt marcat per una fasa d'expandiment » ; o un periòde de dètz annadas en cronologia : « lo decenni dels ans 1920 es escaissat los Ans Fòls ».
L'ONU consacra cèrts decennis a un tèma. Atal, lo Decenni 2001-2010 l'an declarat "Decenni internacional per la promocion d'una cultura de la non-violéncia e de la patz al profièch dels enfants del mond".


text:
Chénelette
Chénelette en arpitan (Chénelette en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge situat en lo nòrd-oèst del departament del Rhône, al mièg dels bòsques, pradas, e de montanhas. Lo vilatge a elevat de 660 m, pichon pòble amb vistas extraordinàrias e ont fa bon viure.
Petit village situé dans le nord-ouest du département du Rhône, au milieu des bois, prairies, et montagnes. Le village est élevé de 660 m, petit village avec des vues extraordinaires et où il fait bon vivre.


text:
Segre
Lo Segre es un riu de Catalonha, afluent de l'Èbre per l'esquèrra. La siá conca compren de territòris de tres Estats: França, Andòrra e Espanha.
Nais al versant septentrional del pic del Segre, al circ de la Culassa, en Nauta Cerdanha, e desboca, après recórrer 265 quilomètres, al riu Èbre, al sieu passatge per Mequinensa (Baix Cinca).
Se tròba embassat a las paluns de Oliana, Rialb e Sant Llorenç de Montgai.
Del Segre ne sòrton de divèrses canals e sèquies de regadiu: lo Canal d'Urgèl e las siás divèrsas sèquies, lo Canal de Balaguer, lo Canal de Seròs, lo Canal d'Aragon e Catalonha, e c.a.


text:
Formatge
Lo formatge (var. hormatge, fromatge, casse, casiu) es una noiridura producha de la coagulacion del lach, seguida o non de fermentacion. Se pòt utilizar de lach de fòrça espècias animalas, mes las mai abitualas dins lo domeni occitan son la de vaca, feda e cabra. Dins d'autres endreits utilizan tanben la de camèl, dromadari, bufal o iac. Lo lach se fa calhar en utilizant un enzima d'origina animala (lo recobriment de l'estomac de las vacas, cabras, fedas...) o vegetala (figuièr, cardon)
Formatges d'Occitània[modificar | modificar la font]
Qualques formatges d'Occitània coneguts :
- 1000 articles fondamentals
- Categoria Commons amb ligam local diferent sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Bon article en bachkir
- Article de qualitat en afrikaans
- Article de qualitat en latin
- Article de qualitat en espanhòl
- Article de qualitat en tagalog
- Portal:Gastronomia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Formatge
- Aliment


text:
Dimars, 22 de mai de 2018, 03h00
Malhòrca se mobiliza en sosten amb la corsa per la lenga occitana, nomenada La Passem. Se tendrà en Bearn e Bas Ador del 25 al 27 de mai venents e l’organiza l’associacion Ligams. D’efièch, ... +
Diluns, 21 de mai de 2018, 03h00
Los afogats de la banda de rock Queen pòdon ja veire lo trailer del filme Bohemian Rhapsody, consagrat al grop. Arribarà dins las salas de cinèma en novembre que ven. Lo protagonista ... +
Diluns, 21 de mai de 2018, 03h00
Lo Ramadan en Islàndia a mes en question la literalitat de l’Alcoran. Son a pena un milièr los musulmans que vivon dins aquela illa talament septentrionala, mas ongan la tradicion del ... +
Dijòus, 17 de mai de 2018, 03h00
Michel Feltin-Palas, cap-redactor deu servici regions de L’Express, cronicaire a France info, que lança ua letra consacrada a totas las lengas de França. Aquesta letra que serà ... +
Diluns, 14 de mai de 2018, 03h00
Gràcias a la tecnica 3D, ara podèm veire cossí èra lo castèl de Niça a son epòca d’esplendor maximala, çò rapòrta Nice-Matin. ... +
Divendres, 11 de mai de 2018, 03h00
Era Direccion Generau dera Politica Lingüistica deth Departament de Cultura a dubèrt, a compdar deth 8 de mai, eth limit de sollicitacion entà subvencions de promocion dera coneishença ... +
Dijòus, 10 de mai de 2018, 03h00
Lairac (Brulhés) a fach un pas important vèrs la recuperacion dels noms de sas carrièras dins la lenga del país. La Quinzena Occitana, que finiguèt dissabte passat, a ... +
Dimenge, 6 de mai de 2018, 03h00
La segonda edicion del Forum Cultural Euroregional se sarra. Après lo succès de fa dos ans a Castèlnòu d’Arri, ara es lo Pont de Gard (Costièra de Nimes) qu’aculhirà ... +
Dissabte, 5 de mai de 2018, 03h00
Durant lo festenal de cinèma de Canas (Vencenc), ongan val la pena d’assistir a las sesilhas de cinèma a la plaja, que se tròba a dos passes del Palais del festenal: son d’efièch ... +
Dissabte, 5 de mai de 2018, 03h00
Ongan i aurà pas de prèmi Nobel de literatura. O anoncièt ièr divendres l’Acadèmia Suedesa en seguida de la polemica per las denóncias d’abuses sexuals ... +
Dijòus, 3 de mai de 2018, 03h00
Lengadòc > Lengadòc Naut > Tolosan
Lo forum ciutadan occitan pausarà sas valisas a Tolosa lo 22 de setembre 2018. Mas quinas seràn las tematicas ongan? Començam d’i véser mai clar! Lo comitat de pilotatge ... +
Dimècres, 2 de mai de 2018, 03h00
Qualques meses après l’aparicion de «L’ADN occitan», un imne mancat en francés per la region qu’a pres lo nom d’Occitània, Michel Fenasse-Amat presenta, ... +
Diluns, 30 d'abril de 2018, 03h00
Lemosin > Lemosin > País de Tula
Se tendrà del 26 de mai al 2 de junh la quatrena edicion del festenal Balad’òc Tula, qu’après lo succès de las annadas precedentas, arriba amb mai de vam que jamai. ... +
Diluns, 30 d'abril de 2018, 03h00
Guiana > Carcin > Limarga e Segalar Carcinòl
Lo festenal Escambis se consolida coma eveniment de cultura occitana de referéncia en Carcin. Après quatre ans de reüssidas, se prepara ara la cinquena edicion qu’ongan se tendrà ... +
Dimenge, 29 d'abril de 2018, 03h00
Abba torna. Lo grop suedés pus popular de l’istòria es a enregistrar un novèl album 35 ans après sa dissolucion, e ne farà la presentacion dins una virada virtuala. Los ... +
Diluns, 23 d'abril de 2018, 03h00
La lenga ditz qu’après la mòrt d’un soldat roman, sa femna e lor enfant se n’anèron demorar dins la vila de Lydda —actualament Lod— en Judèa. Aquí, ... +