text:
Istòria der Eqüator
Era istòria dera Eqüator se pòt dividir eth tres grani periòdes: eth periòde prehispànic, dempús dera arribada der èsser uman ena zòna enquiara invasion e integracion deth territòri ath empèri inca (fins çò 1535); eth periòde coloniau, qu'eth territòri actuau der Eqüator corresponec pendent eth apuprètz ara Reiau Audiéncia de Quito (1535-1822); fin finau eth periòde republican, dempús dera independéncia, integracion ara Gran Colómbia e posteriora separacion, enquiara actualitat.
Somari
- 1 Er Eqüator preïncaic
- 2 Era integracion ar empèri inca
- 3 Epòca coloniau
- 4 Epòca republicana
Er Eqüator preïncaic[modificar | modificar la font]
Eth territòri deth que aué se coneish coma er Eqüator siguec demorat per diuèrses cultures dempús d'uns 15 000 ans a.C., E dilhèu quitament dempús d'uns 30 000 ans. Eth periòde preïstoric (anterior ara arribada des conquistadors espanhòus) s'acostume a dividir eth quate granes etapes: eth periòde paleoindi (fins uns 3500 ans a.C.), Eth periòde formatiu (deth 3500 ath 300 a.C.), Eth periòde de desvolopament regionau (300 a.C. - 800 d.C.) E eth periòde d'integracion (800 - 1534).
- Eth periòde paleoindi comence damb era arribada der èsser uman ena zòna e s'acabe damb es prumèrs processi de neolitització. Era preséncia d'èssers umans ena zòna andino-equatoriau semble remontar-se a uns 30 000 ans a.C. E s'an trobat rèstes de projectils, mès que mès de obsidiana, apròp de Quito, puntes de javelines e propulsors e, sustot, rèstes umanes a Alangasí e Otavalo e es importants enterraments de Sumpa, ara peninsula de Santa Elena, datadi ath 7000 a.C. Aguest conjunt funerari ei dilhèu eth jadiment mès important der Eqüator paleolític, donques qu'es autes rèstes trobades arreu deth país son fragments umans quasi sense contèxt o simplaments pròves de preséncia umana es determinades cauves.
- El període formatiu coincideix amb el procès de neolitització de les diverses cultures locals. És tema de debat si el procès s'inicià localment o fou introduït exteriorment, teoria sorgida a partir de les similituds de les tècniques ceràmiques trobades a la costa equatoriana amb les de l'Àsia (Japó, Sud-est asiàtic, Polinèsia). En qualsevol cas les novetats neolítiques s'expandeixen ràpidament de la costa cap a l'interior i entren en contacte amb les cultures amazòniques de l'altra banda de la serralada dels Andes. Sorgeixen també les primeres agrupacions urbanes, amb habitatges circulars o ovalades organitzades al volant de places, com les trobades a les excavacions de Real Alto i l'illa Puná (al golf de Guayaquil). El període està dominat per cultures assentades a la costa i s'acostuma a dividir en tres grans etapes: l'etapa primerenca on cal destacar la cultura Valdivia (3500 - 1500 a.C.), amb les seves famoses venus, instal·lada a la zona de la península de Santa Elena; letapa mitjana, amb la cultura Machalilla (2000 - 1000 a.C.); i letapa tardana amb la cultura Chorrera (900 - 300 a.C.), situada a la conca baixa del riu Guayas. En aquesta època les cultures assentades a la serra són menys importants, però podem destacar les de Cotocollao i Chaullabamba o Cerro Narrío.
- Eth periòde de desvolopament regionau (300 a.C. - 800 d.C.) S'inície damb çò que semblen importants movements de poblacion e se pòt detectar un considerable procès de aculturació. Es naues influéncies e tendéncies arriben pera còsta (cultura de Bahía de Caráquez) e semblen progressar cap ath nòrd (cultures de Era Tolita e Jama-Coaque) e era interiora (cultures d'Ángel e Quito) e, posterioraments cap ath sud (cultures Guanguala e Jambelí). Ath madeish temps tanben arriben influéncies dempús des tèrres peruanes: se pòden observar es dera cultura Chavín (sus era cultura Chaullabamba) e posterioraments dera alunhada Tiahuanaco (sus es cultures Narrío e Chordeleg). Totes aguestes influéncies e eth desvolopament posterior son fòrça evidenti ne la ceramica, er era policromia, er eth desvolopament de nuclèus urbans importants e er era metal·lúrgia. Ara cultura de Bahía de Caráquez se tròbe peth prumèr còp era metal·lúrgia dera aur, e ara dera Tolita era deth platí. Er aguesta epòca s'intensifica era estratificació sociau des comunitats e se generalisen es escambis comerciaus, qu'eth bèi uns casi arriben en Mesoamèrica. Era definitiva, er aguesta epòca s'assentissen comunitats importantes, sociauments desvolopades e damb identitats culturaus pro fòrtes; son çò que se nomenten acabdillaments ètnics (señoríos étnicos o cacicazgos).
- Eth periòde d'integracion (800 - 1534) se caracterize pera aparicion, ena zòna andina, d'ua unitat culturau impulsada era bona part peth comèrç e que darà lòc a diuèrses confederacions de pòbles damb un considerable desvolopament sociau. Ua d'aguestes confederacions se forme iniciauments a compdar dera cultura dera Tolita e acabe en tot abastar tota era zòna andina deth nòrd der actuau Eqüator: ei era confederacion caranqui (des quitus, caras o caranquis, tanben nomentadi shiris o scyris), qu'auie a Quito e es sòns voltants un des sòns nuclèus principaus. Aguesta agropacion politica, qu'es espanhòus nomentaràn damb er equívoc nòm de Reiaume de Quito, s'espandís cap ath nòrd enquiara zòna de Pasto (actuau Colómbia), peth sud enquiara zòna de Quevedo, damb contactes damb era rica cultura Milagro-Quevedo, e cap ar autan pera val der arriu Napo (s'an trobat elements quitus ara desbocadura dera Amazones). Ua auta d'aguestes confederacions siguec era confederacion cañari, plaçada ena zòna sud des andes eqüatorians, mès petita qu'era caranqui totun mès homogènia culturauments. Sigueren aguestes confederacions es que s'afrontèren ara menaça que representaue era expansion inca, pendent era dusau mitat deth sègle XV.
Era integracion ar empèri inca[modificar | modificar la font]
Era conquista inca[modificar | modificar la font]
A començaments deth sègle XV eth empèri inca se trobaue era ua epòca de grana expansion; eth Tahuantinsuyo s'estenie alavetz fins la còste nòrd der actuau Peró e era zòna de Cajamarca, a on auie artenhut sométer eth pòble Chimú. Pendent eth govèrn der inca Pachacútec s'inicièc ua naua ofensiva cap ar extrèm nòrd der empèri (eth Chinchaisuyo). Era ofensiva s'inicièc pes volts de 1450 e a banda des arrasons tradicionaus politiques e economiques, s'i junhien bères arrasons de caractèr mitològic e dinàstic, donques que segons bères tradicions es inques e es quitus compartien ua origina comuna ne la figure mitica de Quitumbe; ath delà es regions equatoriaus, domeni deth Solei segons es inques, auien un compausant religiós de grana importància per eri. Es accions conqueridores de Pachacútec alertèren ara confederacion cañari, que presentèc ua fòrta oposicion mès acabèc entà someter-se ar empèri. Eth hilh de Pachacútec, Túpac Yupanqui, sagèc assolidar aguestes conquistes e iniciar ua naua ofensiva entà arribar enes tèrres des quitus. Era resisténcia dera confederacion quitu-caranqui siguec herotja, dirigida pes sòns cabdills Hualcopo Duchicela, Epiclachima e Pillahuasu, que culminèc er ua grana batalha apròp de Latacunga, a on se sagerèc era conquista inca. De contunh Túpac Yupanqui refundà era ciutat de Quito. Era mòrt de Túpac Yupanqui e era proclamacion coma inca deth sòn hilh neishut a Tomebamba (actuau Cuenca), Huayna Cápac, inicièc ua tendéncia a favorir era zòna septentrionau der empèri, que mès tà deuant provocarà grèus conflictes damb eth caplòc, Cusco. Huayna Cápac embellí Era ciutat de Tomebamba e bastic era fortalesa d'Ingapirca. Er aqueri moments se produsic ua revòlte ena zòna de Quito, dirigida peth cabdill Cacha Duchicela, que culminèc era era massacre de Yaguarcocha. Un còp pacificat parciauments eth territòri, Huayna Cápac s'installèc a Quito e, en tot seguir eth procediment abituau inca, desterrà massivament diuèrsi pòbles en d'autes zònes aluenhades der empèri. Per implicar es nòbles locaus er eth aparelh estatau, Huayna Cápac se maridèc damb ua princessa quitu, Paccha (o Tuta Paclla) e qu'auec damb eth un hilh, Atahualpa.
Era guèrra civiu entre Huàscar e Atahualpa[modificar | modificar la font]
Eth 1526 s'arreceberen es prumères notícies de vaishèths e òmes estranhs ara còsta, que corresponen ara prumèra expedicion exploradora de Bartolomé Ruiz e er an següent moric Huayna Cápac. Semble qu'era sua darrèra volontat siguec dividir er empèri eth dus: era part principau serie entath sòn primogènit Huàscar e era auta part, que comprenerie es territòris dera anciana confederacion quitu, serie entà Atahualpa. Es prumèrs ans non se produsic càpies afrontament entre es dus fraires, mès fin finau Huàscar exigic a Atahualpa era renóncia as territòris deth nòrd e mobilizèc es sues armades, que penetraren er eth territòri cañari e s'encaminaren cap a Quito. Es tropes d'Atahualpa, jos es sòns generaus, Quizquiz, Caracuchima e Rumiñahui, se les afrontèren e s'inicièc ua longa e esgotadora confrontacion, damb diuèrses batalhes de resultat incert. Fin finau es tropes d'Atahualpa artenheren superar es de Huàscar e dirigir-se sense oposicion cap a Cusco, a on entrèren pòc dempús, proclamèren inca a Atahualpa e se liurèren ath saqueig e era venjança. Sabudes es naues dera victòria, Atahualpa gessec de Quito entà dirigir-se a Cusco e èster nomentat inca de tot er empèri. Er eth camin s'arturèc a pausar a Cajamarca, a on li arribèren es notícies deth desembarcament de Francisco Pizarro. Era guèrra entre es dus frairs auec gravíssimes conseqüéncies entad empèri inca, e mès se consideram que se produsís eth çò de madeish moment qu'era prumèra expedicion espanhòla desembarcava as sues còstes. Eth conflicte provoquèc despoblacions massives e tuades considerables; Atahualpa hec aucir tota era poblacion cañari masculina e exterminar tota era familha deth sòn germanastre Huàscar. Era division regnant laguens der empèri (er aristocràcia cusquenya jamès acceptèc Atahualpa) serà hàbilment profitada per Pizarro, que s'aufrirà coma alliberador des partidaris de Huàscar deuant der usurpador Atahualpa. Ath delà, es prigondes enemistats entre pòbles e ètnies segons es partits causits serà ua auta afeblit profitada pes espanhòus.
Epòca coloniau[modificar | modificar la font]
Assentament deth poder coloniau[modificar | modificar la font]
Entre 1535 e 1590 (fins la revòlte des alcabales) se produsís er assentament deth domeni coloniau damb era fondacion de naues ciutats e era creacion d'avescats e audiéncies. Es constants abusi e conflites provocadi pes conquistadors provoquèren era proclamacion des Leyes Nuevas çò 1544 que centralitzaven eth poder es mans dera Corona. Er aguesti prumèrs ans se fondèren es ciutats de Guayaquil (1535), Loja (1548), Cuenca (1557) e Riobamba (1575), entre d'autes. Eth 1563 se creèc era Reiau Audiéncia de Quito, que demorèc integrada laguens deth \virregnat deth Peró. Ath costat d'aguestes, se creèren diuèrsi asientos d'indigènes, qu'arresponie ara politica de separacion entre era republica de blancos e era republica d'indios. Cap a fins deth sègle XVI se dèc un conflicte entre eth president dera Audiéncia e eth cabildo dera ciutat de Quito, que culminèc er era nomentada «revòlte des alcabales; de 1592 e demostrèc era existéncia deth conflicte entre era corona e es poders locaus, entre criolls e chapetones (es arribadi d'Espanha).
Eth sègle XVII[modificar | modificar la font]
Çò Sègle XVII represente era epòca d'esplendor dera Reiau Audiéncia de Quito, que se convertís er un gran centratz provedidor de neurituds e teishuts entàs granes explotacions minaires d'America, mès que mès entà Potosí. Destaquèc mès que mès era indústria de confeccion de liròts ena zòna andina nòrd e centrau, atau coma era produccion des drassanes de Guayaquil. Pendent aguest sègle tanben se generalize eth cultiu de productes d'origina europèa e s'espandís er usatge deth \quítxua coma lingua franca entre era majoria de pòbles indigènes. Ath madeish temps comence a aquerir importància era naua classa sociau des mestissos, qu'artenheren obtier bèri privilègis reservadi as blanqui mès nogensmenys demorèren relegats tostemp a ua posicion intermediària entre es criolls e es indigènes. Era relativa riquesa que s'artenhec pendent aguesti ans, ajudèc a un gran impuls constructor e artistic. Comence a aquerir importància era nomentada escòla de Quito de pentura e escultura e eth caplòc s'embelleix considerablaments (convents de Sant Francesc, Sant Agustí, Mercè, eca., eth prumèr palais presidenciau) e se creen es prumères universitats. Tanben siguec ua epòca de gran impuls explorador e missioner, damb fondacion de nombroses missions ara Amazonia.
Era crisi deth sègle XVIII[modificar | modificar la font]
Era crisi e era escassetat qu'assolà es explotacions de metaus des colònies pendent aguest sègle afectèc grèvaments ara Reiau Audiéncia de Quito, que perdec ua grana quantitat des sòns mercats tradicionaus e, ath delà, li calec començar a patir era competéncia de productes europèus de major qualitat e mès barati. Conseqüéncia d'aguesti cambiaments siguec era estenduda des latifundis ara sèrra, que superèren era importància as tradicionaus talhèrs texili. Era arribada des Borbons en tròn espanhòu introdusic ua major centralizacion e importantes restriccions comerciaus ath comèrç intèrne entre es colònies, er un assag de concórrer damb er agressiu comèrç anglés. Es reformes administratves passèren entà suprimir era Reiau Audiéncia e incorporar es sòns territòris ath nau virregnat de Naua Granada çò 1718, damb caplòc a Bogotà. Es problèmes e conflictes subsegüents obliguèren a retornar es territòris ath virregnat deth Peró, entà tornar a passar-les ath de Naua Granada definitiuaments çò 1739, mès damb era restitucion dera Reiau Audiéncia de Quito. Eth 1734 arribèc en Quito era mission geodèsica francesa, dirigida, entre de de autes, per Charles-Marie dera Condamine, que representèc un vertadèr revulsiu entara activitat culturau de Quito, damb era promocion d'estudis scientifics e era divulgacion des naues inventes illustrades qu'influïren eth çò geògraf Pedro Vicente Maldonado. Es corrents illustradi penetraren damb fòrça as següentes generacions, er ua dusau mitat de sègle caracterizat per tensions contínues entre es representants dera Corona e es interèssi des criolls. Er establiment çò 1764 deth monopòli d'aiguardents e era racionalització des alcabales e doanes acabèren damb la revòlte des estancs de 1765, que s'ahigec a ua longa sèria de sollevaments indigènes, reprimidi duraments pes autoritats. Er aguesta epòca tanben comence a aparéisher, nauaments enllaçant damb es idèes illustrades, ua clara consciéncia quitenya, que se pòt observar ne les òbres istoriques deth jesuïta Juan de Velasco e, sustot, damb era incansable activitat culturau progressista e emancipadora de Eugenio Espejo, dilhèu çò de mès de gran illustrat quiteny. Es idèes d'Espejo representen claraments era importància dera naua consciéncia criolla, que cada còp guanhaue mès influéncia e que se consideraue espetada pes chapetones. Damb era arribada ena presidéncia dera Audiéncia deth baron de Carondelet, se sagèc satisfèr es demandes autonomistes des criolls, mès era intervencion napoleonenca en Espanha precipitarie era trencadura definitiva damb era metròpoli.
Eth Departament deth Sud dera Grana Colómbia[modificar | modificar la font]
Dempús dera victoria s'inicièc era negociacion entà incorporar es territòris ara naua republica de Colómbia (actuauments coneishuda coma era Gran Colómbia). Quito, Cuenca E totes es ciutats andines se junheren sense massa problèmes ath nau projècte; Guayaquil per contra, ère dividida entre partidaris dera Grana Colómbia e partidaris de junher-se ara naua republica deth Peró. Fin finau, e dempús de diuèrses intervencions militares pòc importantes, Guayaquil demorèc tanben integrada ena Grana Colómbia. Toti es territòris dera Reiau Audiéncia de Quito formèren eth nomentat Departament de Quito o deth Sud, posterioraments cambiat a Districte deth Sud damb es departaments d'Eqüator, Azuay e Guayaquil. Es prumèrs ans d'integracion ena Grana Colómbia representèren un considerable esfòrç, donques que se dediquèren fòrça esfòrci ara guèrra de desliurança deth Peró, encara ne partís e que non culminèc fins çò 1824. Pòc dempús, era naua republica de Peró inicièc un conflicte termierèr damb Colómbia (que dempús heretaria er Eqüator). Aguest conflicte se materializèc çò 1829 era ua invasion peruana dera part meridional deth Departament deth Sud. Es armades peruans siguessen derrotadi pes grancolombians ara batalha de Tarqui (27 de hereuèr de 1830) e se signèren acòrds de patz e tractadi de limits que jamès sigueren respectadi per cap des partits (veigatz er article «Guèrra Eqüator-Peró; entà ua descripcion detalhada des origines deth conflicte). Maugrat toti es esfòrci, eth projècte bolivarià dera Grana Colómbia ère menaçat pes conflictes d'interèssi entre es oligarquies regionaus e pes demandes d'autonomia des sues regions, atau coma pera accion politica des poténcies capitalistes deth moment (basicaments çò Reiaume Junhut e es Estats Units), pòc interessades era era formacion d'un estat fòrt a Sud-amèrica. Çò Cèrt ei qu'eth 1830 s'inicièc un procès de disgregació imparable que dèc lòc enes naui estats de Veneçuèla, Colómbia e Eqüator.
Epòca republicana[modificar | modificar la font]
Era neishença dera Republica der Eqüator[modificar | modificar la font]
Eth 13 de mai de 1830 se constituic definitiuaments eth nau estat integrat pes territòris deth Departament deth Sud, jos eth govèrn deth generau Juan José Flores. Pòc dempús s'amassèren es corts constituents e se cristianèc er estat coma Republica der Eqüator, donques qu'eth nòm de Quito denominacion tradicionau des ancians territòris dera Reiau Audiéncia non siguec acceptat pes representants de Guayaquil e Cuenca. Pòc dempús, çò 1832, er Eqüator prenec possession des isles Galápagos. Flores controtlèc era politica eqüatoriana fins çò 1845, ans eth qué eth país siguec sometut a revòltes contínues, coma es grops oligàrquics dera sèrra e dera còsta sostenguessen a determinadi grops o d'autes. Maugrat es assagi liberalitzadors de Vicente Rocafuerte (president entre 1835 e 1839), Flores aqueric mès poder e en tot convertir-se er un dictator de facto enquia qu'ua aliança de militares e notables de Guayaquil eth derrocà (era nomentada Revolucion Marcista). Eth generau José María Urvina (president e dictator entre 1851 e 1856) instaurèc mesures progressistes, coma era abolicion dera esclavatge, era supression des tributs indigènes e er emparament des petiti proprietaris ruraus. Açò l'afrontèc damb es grani latifondistes, ath madeish temps afrontadi entre eri er ua inacababla luta ressègue-còsta. Eth conflicte s'agravèc eth temps deth sòn successor Francisco Robles, enquiath punt que se creèren diuèrsi govèrns simultanis a diuèrsi punts deth país (Quito, Guayaquil, Cuenca e Loja). Damb eth país prèst de desaparéisher, Gabriel García Moreno, membre der aristocràcia quitenya, era ua sèria de campanhes militares e politiques artenhec amassar eth poder e arténher ua coesion minimau entre es diuèrses fòrces.
Era epòca de García Moreno[modificar | modificar la font]
García Moreno artenhec erigir-se ne eth factor unificador des diuèrses tendéncies des oligarquies dera sèrra e era còsta. Açò permetec crear ues estructures estataus modèrnes, articular eth país (que sonque a compdar d'aguest moment comence a aquerir ua vertadèra consciéncia nacionau) e, en generau, racionalitzar eth sistèma. Es resultats deth programa de García Moreno se notèren plan lèu: aument des exportacions de cacau, vinculacion deth país as corrents comerciaus internacionaus, aument dera recaptacion estatau, proliferacion espectaculara d'òbres publiques, reforma der ensenhament segondari e superior (creacion d'academies e instituts, dera Escòla Politecnica, dera observatòri astronòmic, eca.) e modernizacion dera armada. Mès eth procès de modernizacion auec un prètz anautit, consistent er ua fòrta repression, censure e contraròtle estatau de toti es aspèctes sociaus. Ath delà, eth prigond conservadorisme de García Moreno çò portèc a establir eth monopòli dera Glèisa sus era educacion e es mejans de comunicacion. Eth 1869, era naua Constitucion aprovada peth Congrès, nomentada era Carta Nera, confirmaue e enfortie encara mès eth regim repressor e reaccionari. Era situacion venguec extrèma e fin finau García Moreno siguec assassinat eth 1875. Era mòrt de García Moreno, mès, non signifiquèc un cambiament immediat de politica. Es grops proprietaris conservadori dera sèrra mantengueren eth poder quauqui ans. Totun, era dinamica comerciau internacionau favorie es comerçants, dinamics e liberaus, de Guayaquil, que maldaven entà arribar en poder. Er aguesta epòca se comencen a perfilar es partits politics tradicionaus e maugrat era dictadura de Ignacio de Veintemilla, era tendéncia cap a un major liberalisme se hè evident.
===Dera Revolucion Liberau (1895) ara Revolucion Juliana (1925)===
Maugrat S'auanci progressista arribent se darrèri ans, aguesti èren insufisenti a opinion dempús de progressistes mès radicaus, dirigidi per Eloy Alfaro. Per aquerò, quan eth govèrn s'afrontèc a ua crisi relativaments fòrta a principis de 1895, aquerò siguec profitat pes liberaus entà dar un còp d'Estat, damb eth supòrt dera borgesia, e proclamar a Guayaquil ua nau govèrn çò 5 de junh: siguec ère nomentada Revolucion Liberau. Damb Eloy Alfaro, que dirigie se sectors camparòus e burgesos dera còsta, se procurèc establir eth laïcisme e se separèc definitiuaments Glèisa e Estat, arribèc au sude conclusion eth camin de hèr Guayaquil-Quito e se garantiren ère majoria de liberades ciutadanes. Eth progressisme sociau D'Alfaro se combinaue damb un liberalisme economic que condemnaue çò proteccionisme e favorie çò lliurecanvisme a ultrança, hèt que non favorie eth desvolopament industriau pròpri deth país. Alfaro tanben tendec a sajar anullar se sòns adversaris politics e s'afrontèc damb ua tendéncia dissident deth sòn pròpri partit, dirigida peth generatz Leónidas Plaza e constituida pera nauta borgesia guayaquilenya. Er afrontament acabèc damb Ère tragica mòrt d'Alfaro e ua etapa d'acusat liberalisme economic (1912-25), que permetec enes bancs aquerir eth domeni quasi complèt deth país. Quan eth 1924 assumic ère presidéncia Gonzalo Córdova, eth liberalisme auie perduda bona part deth sòn supòrt populara e se tendéncies conservadores guanhauen fòrça. Eth malcontentament Popular deuant ère inflacion facilitèc eth còp d'Estat dempús de militars joeni e progressistes (9 de junhsèga de 1925, ère nomentada Revolucion Juliana) que, eth tot auançar-s'ara reaccion conservadora, se prepausauen empréner reformes substanciaus, executades dempús parciauments pendenta ère presidéncia de Isidro Ayora (1926-31), eth reordenar ère economia, establir eth Banc Centratz coma er unic autorizat entà eméter moneda e crear ua nau sistèma de pressupòst e de doanes. A compdar dempús d'ans trenta ère vida politica der Eqüator siguec dominada pera figura de José María Velasco Ibarra, qu'inicièc eth sòn prumèr mandat presidenciau eth 1934 (posterioraments aucupèc ère presidéncia ues autes quate còps). Maugrat Se sudes deficiéncies coma administrador, eth sòn acusat populisme e ère suda vinculacion as grops oligàrquics, impulsèc ambicioses òbres publiques e reformes educatives e mantenguec ua politica exteriora d'independéncia. Dempús de diuèrsi conflictes, eth decènni de 1930 s'acabi damb eth brèu dictadura deth generatz Alberto Enríquez Gallo, qu'autregèc eth poder a ua semblada constituent. Posterioraments, eth Discutit trionf electorau de Carlos Arroyo deth Río, eth tot representar dempús d'interèssi dempús de Estats Units, da eth poder ath liberalisme mès extrèm. Eth sòn govèrn Se ven perturbat pera desastrosa guèrra damb eth Peró (1941) e eth subsegüent Protocòu de Rio de Janeiro (gèr de 1942), qu'Eqüator renonciaue entà eth a ua grane part de territòri amazonic. Eth caotic Estat deth país dempús dera guèrra, junhut ara dura repression governamentau, facilitèc eth retorn ath poder de Velasco Ibarra, er ère nomentada Jornada Gloriosa (o simplaments Ère Gloriosa) deth 28 de jamès de 1944.
Deth dusau velasquisme ath fenomèn migratori e era inestabilitat[modificar | modificar la font]
Eth retorn de Velasco Ibarra coïncidic damb er eclosió d'un nau producte entà produsir e exportar: eth plàtan, vertadèr motor dera economia eqüatoriana d'aquera epòca (lèu se convertirie eth çò de prumèr exportador mondiau). Eth nau sector permeté ua considerabla entrada de caps-lòcs, que se rebatec era ua politica fòrça mès establa, eth creishement economic, era dinamizacion de sectors terciaris e un foncionament normau deth sistèma democratic. Dempús dera queiguda de Velasco Ibarra eth 1961, lo remplacèc eth sòn vicepresident Carlos Julio Arosemena, qu'a eth sòn torn siguec desrocat junhsèga de 1963 per ua Amassa Militara. Eth fracàs economic determinèc eth nomentament (març de 1966) d'un mandatari provisionau, Clemente Yeroví, e ueit mesi mès tard era naua assemblada constituent encarguèc era direccion deth país a Otto Arosemena; alavetz se descorbiren rics jadiments de petròli es zònes deth nòrd deth Amazonia. Es comicis de 1968 tornèren un còp mès ath poder a Velasco Ibarra, que nauaments siguec destituit per un còp militar hereuèr de 1972. Assumic alavetz era direccion suprèma çò de generau Guillermo Rodríguez Lara, depausat ath sòn torn eth 1976 per ua Amassa Militara. Era Amassa Militara restablic es libertats democratiques e mejançant un referendum s'aprovèc ua naua Constitucion (1978). Es es eleccions de 1978-79 trionfèc eth candidat dera Concertacion de Fòrces Populares, Jaime Roldós. Dempús dera sua mòrt er un accident d'aviacion çò 24 de mai de 1981, lo succedic eth vicepresident Osvaldo Hurtado. Aguesta epòca coïncidís damb era fin deth boom petrolièr, qu'inicièc ua clara recession economica. Er es presidenciaus de 1984 vencec León Fèbres Cordero, candidat deth dretà Tèsta de Reconstruccion Nacionau. Pendent eth sòn mandat, sofric diuèrsi assagi de còp d'Estat e ua sequestracion, mentre era sua politica ère claraments neoliberau. Er es presidenciaus de 1988 vencec eth socialdemocrata Rodrigo Borja e eth 1992 Sixto Durán Ballén. Gèr de 1995 se produsiren afrontaments armadi damb eth Peró ara sèrra deth Còndor (era guèrra deth Cenepa); dempús de diuèrses escaramusses, eth Peró e er Eqüator signèren ua dobla declaracion de patz. Abdalá Bucaram, Deth Partido Roldosista (que dempús dera mòrt de Jaime Roldós auie anat degenerant er un partit claraments populista) vencec er es presidenciaus de 1996, mès era sua desastrosa gestion economica provoquèc protèstes populares massives e ua grèva generau. Eth Congrès optèc entà destituir-lo per «incapacitat mentau» hereuèr de 1997 e nomentèc president interin a Fabián Alarcón, enquias naues presidenciaus de 1998, er es quaus resultèc vencedor Jamil Mahuad, deth Partit Popular Democratic; aqueth an tanben s'artenhec un acòrd termierèr, aparentaments definitiu, damb eth Peró. Es darrèri vint ans deth sègle XX an representat ua epòca de crisi entath país, afrontat damb ua inflacion e un deute public creishenti, ath delà der imparable aument deth deute extèrne. Es mesures dràstiques de Jamil Mahuad, damb era dolarització, artenheren frenar era inflacion (actuauments inferiora a 2% annau) mès aboquèren ua part importanta dera poblacion ara praubesa. Aguesta situacion ei ara origina dera grana ondada migratòria qu'a sofrit eth país a compdar de 1995, dirigida mès que mès cap a Estats Units, Espanha e Itàlia. Aguesti ans tanben an presenciat eth ressorgiment e reforçament dera identitat indigèna, peth prumèr còp organizada sociauments (CONAIE, Confederacion de Nacionalitats Indigènes der Eqüator) e politicaments (Pachakutik) e damb un poder impensable ans enrera. Membres destacadi des comunitats indigènes an accedit fin finau a cargues publics d'importància, e es lengües e cultures (mès que mès çò quítxua) s'an vist refortilhades e promoigudes.
Es prumèrs ans dera s. XXI[modificar | modificar la font]
Er an 2000 se produsiren naui suslhèuaments militars e dera CONAIE e Jamil Mahuad renoncièc en tot èster remplaçat per Gustavo Noboa. Es es eleccions de 2002 vencec era exgeneral Lucio Gutiérrez que siguec derrocat eth 2005, ath miei de naui casi de corrupcion e mala gestion, e ath sòn lòc assumic eth poder eth sòn vicepresident Alfredo Palacio, enquias eleccions presidenciaus deth 15 d'octobre de 2006. Palacio Artenhec mantier era estabilitat politica e cedir sense problèmes eth poder ath guanhador des eleccions, era esquerrà Rafael Correa, que s'inscriu era era tendéncia, generau en America Latina n'es darrèri ans, de caps de govèrn de quèrra mès o mens populista, damb un programa basat era era nacionalizacion de bèri recorsi naturaus e eth contrarestar ua excessiva influéncia des Estats Units en país. Correa S'a afrontat ara partitocràcia tradicionau der Eqüator e çò 15 d'abriu de 2007 artenhec un ample supòrt eth çò referendum entara reforma constitucionau e era creacion d'ua Assemblada Constituent (78% de vòtes en favor).


c: text/html

text:
Azalaís de Porcairagas
Azalaís de Porcairagas foguèt una trobairitz lengadociana del sègle XII.
Dins la sola font biografica qu'avèm , sa vida, es mençonat que sortissiá "de l'encontrada de Monpeslier". Èra una dòna educada. S'enamorèt de Gui Guerrejat, lo fraire de Guilhèm VII de Montpelhièr, e "faguèt mantuna bonas cansons per el"; çò que significa que probablament lo sol poèma que nos demòra d'ela li èra adreiçat.
Gui nasquèt saique en 1135; caiguèt malaut en 1178, venguèt monge, e defuntèt lo meteis an. Las datas de la naissença e de la mòrt d'Azalaís nos son desconegudas. De son nom, e de sa vida citada pus naut, se pòt endegar que sortissiá del vilatge de Portiranhas, entremièg Besièrs (12km) e Agde (14 km), a costat dels territòris qu'apertenguèron a Gui e sos fraires. Aimo Sakari pensa qu'èra la misteriosa joglaressa evocada dins mantun poèma per Rambaud d'Aurenja (un vesin e cosin de Gui Guerrejat).
Demòra pas uèi qu'un sol poèma atribuit a Azalaís, classic, simple e esmovent. Generalament compòrta 52 linhas, mas lo tèxte varia considerablament entre los manuscrits, çò que suggerís que foguèt pas escrit tanlèu que foguèt compausat. L'acompanha pas cap de musica[1]. Lo poèma alludís a la mòrt de Rambaud d'Aurenja en 1173; foguèt benlèu compausat abans aquela data e corregit après. La tornada del poèma sembla far mencion d'Ermengarda de Narbona (1143–1197), una amatritz plan coneguda de poesia trobadorenca.
Coma o observèt Sakari, la tresena estròfa sembla de contribuir al debat poetic qu'inicièt Guilhèm de Sant Leidier subre la question de saupre se una dòna es desonorada quora causís un aimant pus ric qu'ela. Rambaud d'Aurenja ne faguèt tanben lo comentari dins son poèma A mon vers dirai chanso. Pauc après seguèt un partiment sus lo subjècte entre Dalfin d'Alvèrnha e Perdigon, puèi una "tensó" entre Guiraut de Bornelh e lo rei Anfós II d'Aragon.
Extrait[modificar | modificar la font]
- Ar em al freg temps vengut
- quel gels el neus e la fainga
- el aucellet estan mut,
- c'us de chanter non s'afrainga;
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pèire Bèc, Chants d'amour des femmes-troubadours: trobairitz et chansons de femme (Paris: Stock, 1995) pp. 65–70: complete poem in Occitan and French.
- Biographies des troubadours ed. J. Boutière, A.-H. Schutz (Paris: Nizet, 1964) pp. 341–2.
- A. Sakari, 'Azalais de Porcairagues, le "Joglar" de Raimbaut d'Orange' in Neuphilologische Mitteilungen vol. 50 (1949) pp. 23–43, 56-87, 174-198.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maria V. Coldwell. "Azalais de Porcairagues", Grove Music Online.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Vista generala de la vila d'Assisi. A senèstra, la basilica domina un bastiment dau sègle XV
.
Assisi (en italian Assisi) es una comuna d'Itàlia, situada dins la region d'Ómbria e la província de Perosa. En 2007 aviá 26 946 abitants.
En 1182 i nasquèt Sant Francés d'Assisi.
- Basilica de Sant Francés d'Assisi (devesida en Basilica inferiora e Basilica superiora)
- Basilica de Santa Clara
- Santa Maria Maggiore
- Catedrala (Duomo) de Sant Rufino
- I carceri
- Glèisa de Sant Damian d'Assisi
- Basilica de Santa Maria deis Àngels amb la Porziuncola
- Glèisa de Rivotorto


text:
Santa Eulàlia (Cantal)
Santa Eulàlia[1] [santo agàrio/augàlio] (veire toponimia), oficialament en francés Sainte-Eulalie es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La prononciacion seriá dobla : [santo agàrio/augàlio], en grafia espontanèa (veire l'introduccion). Chaldriá verificar se lo -o de santo es vertadièrament prononciat davant a-; es pas l'usatge pus espandit. Seriá donc riscat de transcriure aquelas prononciacions en grafia AFI.
La senta onorada dins lo nom de la comuna es Sancta Eulalia, martirizada a Barcelona en 304 (atestacion del sègle XII, S. Eulalia). L'elision, segon Dauzat, [en realitat, i a aferèsi, supression de la vocala iniciala del segond mot, remplaçada per la vocala finala del primièr] de -a final de santa davant la vocala iniciala E-[2], dona *Santa Aulalha e, pr'amor de l'alteracion de -l- intervocalica en naut-auvernhat, la fòrma transcrita [augàlio] (dins la grafia, aquelas alteracions se nòtan pas); per la fòrma [agàrio], i a en mai dissimilacion : la succession de doás -l- fa que la segonda es remplaçada per una vocala diferenta, -r- (logicament, es après que la primièra -l s'alterèt en -g-); i a tanben pèrda del diftongue; la fòrma grafica seriá Alària. Grafiar Eulàlia la primièra prononciacion es una error dobla. Primièrament, lo nom de la santa es comprés Aulalha, o se se vòl, Augalha, per o escriure pus foneticament : seriá anar contra la lenga de tornar a E- de la fòrma primitiva latina Eulalia. Segondament, dins los mots de formacion populara, çò qu'es lo cas de la fòrma transcrita [augàlio], -li- passa regularament a -lh- (l palatalizada); exemples : MULIERE > molhèr, FILIA > filha, TALIARE > talhar, ALLIU > alh [aʎ], vengut sovent [al] : la finala s'escriu donc -alha segon las règlas de la grafia classica. Chal donc escriure Santa Aulalha per la prononciacion notada [santo augàlio] e Santa Alària per la prononciacion notada [santo agàrio]. Es permés de pensar que la finala de Aulalha, sense la dissimilacion pro generala en occitan, s'explica per una influéncia sabenta e qu'una fòrma anciana èra *Aulària; la dualitat de las prononciacions s'explica melhor atal.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Plèus; es ara del canton de Mauriac.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2014 : 202 abitants (14 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Seccion departamentala de l'IEO usa aquesta forma
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 586, a St-Araille


text:
Villes et mairies de État de Basse-Saxe
Liste des communes
Hanovre
Ville de Hanovre, localité de l'Allemagne de 520 000 habitants.
La mairie de Hanovre a une adresse e-mail et un site Internet.
Brunswick
Ville de Brunswick, localité de l'Allemagne de 240 000 habitants.
La mairie de Brunswick a une adresse e-mail et un site Internet.
Osnabrück
Ville d'Osnabrück, localité de l'Allemagne de 160 000 habitants.
La mairie d'Osnabrück a une adresse e-mail et un site Internet.
Oldenburg (Oldenburg)
Ville d'Oldenburg (Oldenburg), localité de l'Allemagne de 160 000 habitants.
La mairie d'Oldenburg (Oldenburg) a une adresse e-mail et un site Internet.
Wolfsbourg
Ville de Wolfsbourg, localité de l'Allemagne de 120 000 habitants.
La mairie de Wolfsbourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Göttingen
Ville de Göttingen, localité de l'Allemagne de 120 000 habitants.
La mairie de Göttingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Hildesheim
Ville de Hildesheim, localité de l'Allemagne de 100 000 habitants.
La mairie de Hildesheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Salzgitter
Ville de Salzgitter, localité de l'Allemagne de 100 000 habitants.
La mairie de Salzgitter a une adresse e-mail et un site Internet.
Wilhelmshaven
Ville de Wilhelmshaven, localité de l'Allemagne de 81 000 habitants.
La mairie de Wilhelmshaven a une adresse e-mail et un site Internet.
Delmenhorst
Ville de Delmenhorst, localité de l'Allemagne de 74 000 habitants.
La mairie de Delmenhorst a une adresse e-mail et un site Internet.
Lunebourg
Ville de Lunebourg, localité de l'Allemagne de 72 000 habitants.
La mairie de Lunebourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Celle
Ville de Celle, localité de l'Allemagne de 70 000 habitants.
La mairie de Celle a une adresse e-mail et un site Internet.
Garbsen
Ville de Garbsen, localité de l'Allemagne de 61 000 habitants.
La mairie de Garbsen a une adresse e-mail et un site Internet.
Hamelin
Ville de Hamelin, localité de l'Allemagne de 57 000 habitants.
La mairie de Hamelin a une adresse e-mail et un site Internet.
Wolfenbüttel
Ville de Wolfenbüttel, localité de l'Allemagne de 53 000 habitants.
La mairie de Wolfenbüttel a une adresse e-mail et un site Internet.
Nordhorn
Ville de Nordhorn, localité de l'Allemagne de 53 000 habitants.
La mairie de Nordhorn a une adresse e-mail et un site Internet.
Langenhagen
Ville de Langenhagen, localité de l'Allemagne de 52 000 habitants.
La mairie de Langenhagen a une adresse e-mail et un site Internet.
Emden
Ville d'Emden, localité de l'Allemagne de 51 000 habitants.
La mairie d'Emden a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Sant Esteve de Val Francesca, Gavaldan, Lengadòc.
Mercés al mandadís d'un aimable legidor, vos prepausam dins aqueste article de descobrir en partida lo patrimòni eraldic present dins la glèisa e lo castèl de Sant Esteve de Val Francesca (Saint-Etienne-Vallée-Française, 48), mas tanben de descobrir un pauc mai l'istòria d'aqueste canton.
Fotografia Alain Delfieu
Aqueste pichon vilatge cevenòl es situit a la termièra sud del despartament de Lausèra, en contact ambe lo Gard vesin. Lo nom de "Val Francesca", mal revirat en "Vallée Française" a la Revolucion, vendriá probablament de la posicion de termièra o d'enclava qu'agèt aqueste canton entre los domenis Visigòts e Francs al sègle 6. Lo toponim de Val Francesca (Vallis Franscisca o Val Franciscus en latin), atestat en 935 qualifiquèt de'n primièr la glèisa Nòstra-Dòna bastida dins la comuna vesina de Moissac de Val Francesca (Moissac-Vallée-Française, 48) devenguda dempuèi un temple protestant.
Lo vilatge de Sant Estève dependiá a l'Edat Mejana de la castelaniá de Florac (Florac, 48) que tenián los potents princes d'Andusa (Anduze, 30).
Aqueste linhatge de primièr plan, probablament eissut dels comtes carolingians de Tolosa, contrarotlava una partida de las Cevenas a l'entorn de las vilas d'Andusa, de Sauva (Sauve, 30), d'Alès (Alès, 30, en co-senhoriá ambe los Pelet), de Pòrtas (Portes, 48), Florac e Barra (Barre des Cévennes, 48) e fins a la plana ont tenián Somièras (Sommières, 30) e la sobeiranetat de la baronia de Lunèl (Lunel, 30). Tenián tanben qualques senhoriás minièras que lor permetián de batre una moneda apelada lo denièr Bernadin.
J.B. Rietstap e mantuns autres eraldistas classics lor balhan coma armas "de vermelh a tres estelas d'aur" sens que n'ajam trobada l'origina enlòc. En mai d'aquò, trobam pas una sola traça d'aquesta identitat eraldica dins los dos sègles d'istòria sigilografica del linhatge ont totes los personatges de que conservam un sagèl (sèt en tot) portavan un escut al leon. Caldriá donc veire puslèu dins las armas atribuidas tradicionalament als Bermond d'Andusa las armas vertadièras del linhatge dels princes d'Andusa ont lo pichon nom Bermond èra d'efièch plan emplegat. Se pòdon blasonar "d'argent al leon de vermelh" e son presentas entièiras o escartairadas dins los escuts modèrnes de familhas descendentas coma o podèm veire mantuns còps dins l'Armorial Général de France de 1696.
Familha d'Andusa
"d'argent al leon de vermelh"
Armas enregistradas en 1696 per Francés de Bermond,
escudièr, dins l'AGF vol.30 Provença 2, p.1389.
Los ligams vassalics qu'avián los senhors d'Andusa ambe los comtes de Tolosa foguèron afortits en 1202 pel maridatge de Pèire Bermond Ièr d'Andusa ambe Constança, filha del comte Raimond VI. Mas quand venguèt la Crosada Albigesa, Pèire Bermond profitèt de sa posicion de gendre del comte de Tolosa per pretendre a sa succession pendent lo concile de Latran de 1215 qu'enterinava la desfacha ramondenca de Murèth. Aquestas pretencions desmesuradas e illegitimas foguèron pas retengudas e Pèire Bermond moriguèt pauc après alara qu'èra encara a Roma.
Tres ans mai tard, en 1218, son jove filh Pèire Bermond II anava causir son camp, en s'aligant el ambe Raimond VI de Tolosa, son grand-paire, contra los envasidors. Cal dire qu'i ganhava d'importants domenis en Roergue meridional en particular. Son fraire Raimond, senhor de Florac, teniá tanben pel partit dels Ramondencs en 1224 alara que lor oncle Bernad VIII d'Andusa el, èra aligat ambe Amaury de Montfort en 1220. Aquestes conflictes familials e mai que mai, generacionals, foguèron reglats per un acòrd suls partatges senhorials de la baronia en 1223 entre Pèire Bermond II e los eiritièrs de Bernad VIII.
En 1226, la Crosada Reiala davalèt sus Occitània. Pèire Bermond d'Andusa faguèt sa somission al rei de França Louis VIII coma la màger part dels senhors lengadocians, abans lo sètge d'Avinhon. A la seguida del Tractat de Paris (12 d'abrial de 1229) que marcava la victòria dels Capecians suls Ramondencs, totes los domenis dels senhors d'Andusa passèron jos la sobeiranetat dels reis de França.
Nos cal benlèu creire qu'aquò agradava pas a Pèire Bermond II d'Andusa que lo vesèm participar activament a la revòlta del comte Raimond VII de Tolosa contra lo rei de França en 1242. Mas aqueste acte de rebelion contra son sobeiran dirèct li valguèt de veire sos principals domenis lengadocians confiscats al profièch del rei de França. Pèire Bermond se retirèt alara dins sos fièus del Dalfinat, que li venián de sa femna Gauceranda de Peitius, ont lo linhatge perdurèt jol nom de senhors de La Vòuta (La Voulte, 07).
Es alara qu'Andusa, Sauva, Somièras e la Val Francesca en partida passèron dins los domenis dirècts dels reis de França.
Dins la segonda mitat del sègle 14 debutèt la construccion d'un castèl novèl dominant lo borg e que veniá remplaçar l'antic Castelàs bastit pels senhors d'Andusa a 400 mètres al sud del vilatge, sus un puèg al confluent dels dos Gardons.
Castelàs dels senhors d'Andusa.
Fotografia Guibli, http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/97/Castelas.jpg
Aqueste castèl nòu anava èsser la residéncia d'una branca capdeta d'una familha originària del Comtat Venaicin, los Raimond de la Visclèda (La Visclède, Tarascon, 13) que representava un ramèl segondari de l'important linhatge provençal dels Raimond de Modèna (Modène, 84) que portavan "d'argent a la crotz de vermelh cargada de cinc cauquilhas d'argent".
Raimond de Modèna
"d'argent a la crotz de vermelh cargada de cinc cauquilhas d'argent"
Seriá Pèire de Raimond, atestat en 1366, qu'auriá començat la construccion d'aqueste bastiment. Lo vesèm prestar omenatge per sos fieus al rei de França lo 5 d'agost de 1392 e al comte d'Alès de que dependiá alara Sant Esteve, lo 29 de mai de 1393.
Puèi trobam Ectòr e Antòni, benlèu fraires, senhors de Sant Esteve a la termièra dels sègles 15 e 16. La filiacion deven alara mai complèta ambe Jacme de Raimond, lo filh d'Antòni, maridat en 1555 a Anna d'Altièr de Champ. Èra senhor de Sant Esteve, Calbèrta, del Maselet e del Vilars lo Cremat (Cna de Saint-Germain de Calberte, 48). Lor filh Joan, senhor del Maselet, esposèt en 1579 Anna de Cabelièr.
Agèron un filh, nomenat Joan coma son paire, qu'esposèt Margarida d'Aguilhon en 1619 e rendèt omenatge davant la cort del senescal de Nimes lo 26 de mai de 1639. Sembla que Joan moriguèt en 1650 e son filh Jacme li succedèt al cap de la senhoriá. Se maridèt pauc après (1651) ambe Susanna de Guiran de que sabèm pas se agèt d'enfant. Mas qualques decennias après (1696-1700) trobam Joan Jacme de Raimond, senhor de Sant Esteve, probablament lor filh, qu'enregistrèt sas armas dins l'Armorial Général de France coma o podèm veire çai-jos.
Armorial Général de France, vol.14 Lengadòc 1, p.80.
Aquestas armas se pòdon blasonar "escartairat al 1 d'azur a doas lanças d'argent pausadas en sautor e cantonadas de quatre estelas d'aur, al 2 de vermelh a doas faissas d'aur, al 3 de vermelh al leon d'aur, al 4 d'azur a una colomba eissauranta d'argent, contornada e la pata senèstra levada, sul tot d'aur a sièis tortèls de vermelh pausats 3 2 e 1".
Segon Rietstap, las lanças son d'aur, las faissas d'argent e l'escuçon pòrta d'azur a sièis besants d'aur, mas coneissèm pas sa sorgas e sabèm que son Armorial Général fa sovent pròva d'imprecision.
Los quatre quartièrs son probablament los remembres d'aliganças ancianas de que n'avèm pas trobadas las traças dins la genealogia lacunària de la familha. Nòstras temptativas d'identificacion son demoradas incertanas per ara quitament se qualques pistas son autorizadas coma pel primièr quartièr, la familha Sussy de Villehaute de Provença que portava "d'azur a doas lanças d'aur pausadas en sautor acompanhadas en cap d'una estela e en punta d'una poma de pin versada, lo tot del meteis" mas sus quina avèm pas cap d'informacion.
Per contra, l'escuçon central brocant sul tot nos es conegut. Presenta una version bresada de las armas de la familha de la Visclèda "d'aur a sièis tortèls de vermelh pausats 2 2 e 2". Los Raimond relevèron aquestas armas e lo nom de la Visclèda a l'escasença del maridatge de Berenguer de Raimond, co-senhor de Barbentana (Barbentane, 13) ambe l'eiritièra del senhor de la Visclèda, près de Tarascon vèrs 1230. La branca capdèta installada a Sant Esteve a donc bresat aquestas armas en cambiant simplament la posicion dels tortèls sus l'escut coma se pòt veire sus una clau de volta escultada a l'interior del castèl e databla de la fin del sègle 14 (veire çai-jos).
Raimond de la Visclèda, an relevat las armas de La Visclèda
"d'aur a sièis tortèls de vermelh pausats 2 2 e 2"
Escut del sègle 14 a l'interior del castèl, ambe los tortèls
pausats 3, 2 e 1. (fotografia A.Delfieu)
La darrièra representanta d'aqueste linhatge foguèt dòna Catarina de Raimond, filha unenca de Jacme de Raimond senhor de Sant Esteve, qu'esposèt en 1745 un capdèt Borèlli, vescomte de Ròca-Servièras, d'una potenta familha marselhesa. Èran totjorn proprietaris del castèl de Sant Esteve en 1792 mas foguèron forabandits e deguèron rendre totes lors títols feudals a l'eissuda d'una susmauta populara.
Borèlli de Ròca-Servièras
"de vermelh a tres pals d'aur al cap de vermelh cargat de tres besants d'aur"
Un autre linhatge aristocratic èra present a Sant Esteve dempuèi al mens la primièra mitat del sègle 17 e i teniá una part de la senhoriá. D'efièch, Saint Allais nos apren dins lo cinquen volum de son "Nobiliaire universel de France" que la familha de Cabiron, coneguda dempuèi 1350 s'aliguèt als barons d'Andusa pel maridatge en 1380 d'Amalric de Cabiron ambe Guilhemeta, filha de Bermond IV d'Andusa e de Margarida de Chastèu-Nòu de Tornèl. Benlèu aquesta aligança lor menèt lors primièrs domenis dins la Val Francesca. Mai segurament, lora part de co-senhoriá de Sant Esteve lor deguèt venir del maridatge en 1639 de Simon de Cabiron ambe Joana de Raimond, filha de Jacme de Raimond e d'Anna d'Aguilhon, senhors de Sant Esteve qu'aviam rescontrats mai naut.
Lor filh Joan de Cabiron, senhor de Solpeirièra (Solpérière, Vebron, 48) e abitant de Sant Esteve de Val Francesca faguèt enregistrar sas armas dins l'Armorial Général de Charles d'Hozier. I trobam tanben l'escut que portava son fraire Pèire de Cabiron, senhor d'Avelat (Combe d'Avelac, Saint Etienne Vallée Française, 48) e capitani dels granadièrs del regiment de Cambrésis.
Armorial Général de France, vol.14 Lengadòc 1, p.80.
Armorial Général de France, vol.14 Lengadòc 1, p.329.
Saint Allais lor balha coma armas "d'aur al pin de sinòple fruchat d'aur al cap d'azur cargat de tres flordalís d'argent" çò qu'es pas en acòrd ambe las armas presentas çai sus e que se blasonan "d'aur a l'arbre (pin?) de sinòple a l'aucèl de vermelh jocat dessús al cap d'azur cargat de tres estelas d'aur", lo cap estent de sinòple en bresadura sus l'escut de Pèire lo capdèt. Lora devisa èra "VIRTUS ET HONOR".
Aquestes Cabiron acabèron per s'aligar als autres co-senhors del luòc ambe lo maridatge en 1790 de Maria Anna filha de Simon de Cabiron e de Margarida de Salvaire ambe Zacarias Raimond de Borèlli que pensam èsser estat lo filh de l'eiritièra Catarina de Raimond e del vescomte de Ròca-Servièras encontrats mai naut.
Aital, los eveniments de la Revolucion Francesa passats, trobam una Joana Isalina de Cabiron que sembla aver recuperat a l'encòp la part dels Cabiron e tanben la dels Raimond-Borèlli venguda probablament de sa tanta Maria Anna, e èsser proprietària en entièr del castèl de Sant Estève.
Lo 13 de julhet de 1840, Joana Isalina de Cabiron esposèt a Usès (Uzès, 30) Joan Josèp de Cambiaire, oficièr dels cuirassièrs, qu'anava balhar son nom actual al castèl. Aqueste militar de tria sortissiá d'una familha de noblessa de rauba originària de l'Albigés coneguda dempuèi la primièra mitat del sègle 16 a Ambialet (Ambialet, 81).
Aqueste linhatge d'oficièrs de justícia (jutges e advocats), senhors de Molièras (Molières, cne du Fraysse, 81) près d'Ambialet dempuèi lo sègle 17, s'enaucèt ambe lo maridatge en 1760 de Joan Pèire de Cambiaire ambe Anna de Gaujal de Montalegre, eiritièra de la baronia d'Esplàs en Roergue (Esplas, cne de Rebourguil, 12). Portavan "d'azur semenat de flordalís e de rosetas d'esperons d'aur, al leon d'aur coronat e lengat del meteis brocant".
Cambiaire
"d'azur semenat de flordalís e de rosetas d'esperons d'aur, al leon d'aur coronat e lengat del meteis brocant"
Son aquestas armas, associadas a las de sa femna Isalina de Cabiron qu'encontram escultadas sus una granda placa al dessús del portal d'entrada del castèl de Cambiaire.
Fotografia Alain Delfieu
Los escuts son tenguts per de leons e coronats d'una sola corona de marqués. Sus dos listèls plaçats en naut e en bas de la composicion son escrits un crit e una devisa. Lo crit "M'AIST DIEIX ! M'AIST DIEIX !" (Dieu m'ajude ! en francés medieval) en naut per la familha de Cambiaire e la devisa "VIRTUS ET HONOR" en bas e plan escafat, per la familha de Cabiron.
Remarcam aquí la preséncia de tres flordalís sul cap de las armas d'aquesta darrièra familha. Aquestes mòbles prestigioses que rampelavan benlèu l'estacament dels Cabiron a la monarquia èran donc venguts remplaçar las estelas del sègle 16. Lo leon de Cambiaire i es figurat sens sa corona.
Las meteissas armas son tanben representadas pinturadas sus la paret interiora de la capèla del castèl. Son tanben coronadas e acompanhadas dels dos listèls portant las devisas familialas. Los esmalts son ben conservats e manca pas que l'aucèl al som de l'arbre que pren aquí clarament la forma d'un sapin.
Fotografia aimablament prestada per Mireille e Bernard http://www.chateau-de-cambiaire.com/
La preséncia d'aquestas armas dins lo castèl e dins la capèla es pas estonanta. D'efièch, Joana Isalina, veusa de Joan Josèp de Cambiaire dempuèi 1860, se lancèt en 1873 dins una granda restauracion del castèl vièlh dins l'estile neo-gotic plan en vòga a la fin del sègle 19 e faguèt bastir aquesta capèla ambe una reproduccion de la cauna de Lorda.
Es segurament ela tanben que foguèt a l'origina del plaçament dels veirals dins la nau de la glèisa del vilatge. Aqueste sanctuari, dedicat a Sant Esteve, dependiá a l'Edat Mejana de l'abadiá de Sauva fondada per la maison d'Andusa. Lo bastiment foguèt en granda partida roinat pendent las Guèrras de Religion que foguèron tan violentas dins las Cevenas. Ne demòra donc que qualques elements medievals del sègle 14 e la màger part de l'edifici data de sa reconstruccion modèrna. Mas tornam als veirials de la nau.
S'agís de tres veirials ondrats d'un personatge e armoriats dins lora partida baissa. Aquestas òbras son sortidas dels talhièrs del celèbre veirièr tolosan Loís-Victòr Gesta de que la produccion se debanèt de 1852 a 1890. Presentan cadun l'associacion de las armas de Cambiaire ambe una familha aligada.
Sul primièr, tornam trobar l'associacion de las armas de Cambiaire ambe las de Cabiron. Fotografia Alain Delfieu
Lo leon de Cambiaire tòrna trobar aicí sa corona e l'aucèl jocat sul sapin de Cabiron i es representat de sable. Quant als leons tenents, son figurats contornats aqueste còp. Coma se pòt veire çai-sus, tornam trobar la devisa d'aquesta darrièra familha sus un listèl e la corona de marqués.
Un segond veirial es ondrat dels dos escuts de la familha du Sart de Molembaix e de Cambiaire. Son coronats d'una corona de comte e tenguts per dos leons contornats.
Fotografia Alain Delfieu
Remembran lo maridatge lo 14 d'octobre de 1877 de Joana Bèrta de Cambiaire, filha de Joana Isalina e de Joan Josèp, ambe lo baron Victòr du Sart de Molembaix, d'una familha aristocratica bèlga que portava "copat d'azur a l'agla d'argent e de sable al leon leopardat d'aur a la faissa d'argent cargada de tres merletas de sable brocanta sul tot". Rietstap ne prepausa un autre blasonament "copat d'azur sus sable a la faissa d'argent cargada de tres merletas de sable brocanta sul copat e acompanhada en cap d'una agla d'argent e en punta d'un leon leopardat d'aur".
Mai tard, la familha du Sart de Molembaix s'aliguèt a la familha Matei de Valfons. D'efièch, Maria, filha de Joana Bèrta de Cambiaire e de Victòr du Sart de Molembaix esposèt lo 13 d'abrial de 1912 a París, lo comte Ernèst de Matei de Valfons. Aquesta familha de la borgesia nimesenca foguèt anoblida dins la segonda mitat del sègle 18. Portava coma armas ancianas "d'azur al leon armat e lengat de vermelh al cap d'aur cargat de tres estelas de vermelh" coma se pòt veire dins l'Armorial Général de France de 1696 ambe las armas d'Esteve Matieu, oficièr reial de Nimes, a l'origina de la familha. Es probablament son filh Joan-Loís que foguèt deputat del Tèrç-Estat als Estats-Generals de Lengadòc en 1715.
Esteve Matieu dins l'AGF, vol.14 Lengadòc 1 p.535.
Joan-Loís Matieu aviá crompat en 1713 per 34 000 liuras lo castèl e la senhoriá de La Calmeta (La Calmette, 30) a la familha d'Ardoin. A sa mòrt en 1735, sa familha èra en bona via per èsser anoblida çò qu'arribèt vèrs 1750. La familha Matieu cambièt alara son nom en la forma mai italiana Matei, benlèu per far oblidar son extraccion populara e ne profitèt per cambiar sas armas per "de vermelh a tres merletas d'argent". Son aquestas darrièras armas que son representadas çai-jos.
Matei de Valfons
"de vermelh a tres merletas d'argent"
Abans de clavar, voliam mercejar calorosament nòstre aimable legidor de nos aver mandat sas fotografias e sas informacions que nos an permetut de descobrir aqueste patrimòni e de realizar nòstre article. Vos convidam totes a nos far passar las fotografias de vòstras descobèrtas eraldicas a travèrs nòstre grand e polit país.
Sorgas principalas : sus la familha d'Andusa podretz consultar C.DEVIC e J.VAISSETE ,"Histoire Générale de Languedoc", Tolosa, Privat, 1870-1905 ; http://jean.gallian.free.fr/comm2/a/anduze.html ; Revue historique, archéologique, littéraire et pittoresque du Vivarais illustrée, 1897 "Notice sur la baronnie de La Voulte" par A.Mazon p.310-318 ; L.DOUET D'ARCQ "Inventaire de la collection des sceaux des Archives de l'Empire", Paris, 3 vol., 1863-1866 ; J.ROMAN " Inventaire des sceaux de la collection des pièces originales du Cabinet des titres de la BN.", 1909 ; G.DEMAY "Inventaire des sceaux de la collection Clairambault", 1885 ; http://anduze-culture.blogspot.fr/ ; sus Sant Esteve e sos senhors, http://fr.wikipedia.org/wiki/Château_de_Cambiaire ; http://www.chateau-de-cambiaire.com/ ; Ch.D'HOZIER, Armorial Général de France sus gallica.fr ; per la familha de Raimond, J.de COURCELLES "Histoire généalogique et héraldique des pairs de France." vol.6 ; F-A AUBERT de la CHESNAYE-DESBOIS "Dictionnaire de la noblesse..." vol.12, p.912 et seq. ; per la familha Cabiron, M.de SAINT-ALLAIS, "Nobiliaire universel de France" vol.5 pp.121 et seq. ; per los Matieu http://lacalmette.midiblogs.com/ ; enfin l'excellenta genealogia dels de Cambiaire per O. de CAMBIAIRE sus http://gw.geneanet.org/olidec1.
commenter cet article


text:
1053
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1053 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Leis ambicions dau duc de Normandia Guilhèm acomencèron d'inquietar lo rèi Enric Ièr que sostenguèt la revòuta dei senhors d'Arques e d'Eu que conquistèron Falaise. Aquò entraïnèt la fin de l'aliança franconormanda.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
Après d'annadas de formacion e de renfòrçament dins lo sud de Marròc (→ 1040), lo movement deis Almoravides acomencèt d'estendre sa concepcion religiosa de l'islam au rèsta de la region e en direccion de Sahara. Se turtèron a l'ostilitat dei tribüs berbèras que contrarotlavan lei rets comerciaus saharians (→ 1054).


text:
Nos los arpitans
5.
Cependent la chifra de la Cultura Arpitana rèside [habite
] pas solament dens lo savêr-fére matèrièl, mas domine amplament lo champ du savêr humen. Grants homos et grantes fènes ant vécu sur noutra tèrra, des grantes contribucions a l'humanitât sont issues d'Arpitania. Nen parlerens lo long de cetes notes.
L'alfabètisacion et la propagacion scolèra furont tojorn una des prèocupacions de nos ancians, o fôt pensar que dejâ dens la premiére mêtiêt du sièclo XIX châcun de noutros velâjos ére dotâ d'una ècoula. Cen que nos montre l'amplor et la capilaritât de la difusion du savêr entèlèctual, et nos éde a comprendre l'amôr de nos ancians por lo savêr et l'ènorma quantitât de sacrifiços et d'ènèrg·ies que ant savu dèpensar.
Coment a dére que la Cultura Arpitana se presente complètament dotâye por comprendre lo mondo : cél de hièr coment cél d'u jorn d'houé.
A nos lo devouèr de tenir en via ceta tradicion de cultura. A nos l'engagement de comprendre que cultura et savêr son una conquéta de sacrifiço et pas solament una facila promenâda por la têla.
Et ples dificilo oncor est aprendre a étre Arpitan. Un aprentissâjo dur, plen de dificultâts et de renonces ; un aprentissâjo u quint nos povens pas nos soustrère, franc por lo passâ que nos sens tenu a honorar.
Les fènes et los homos que nos sens apelâs a suscitar dêvont possèdar l'ârma envincibla du Savêr.
Alor comencens de la construire ceta ârma envincibla.
- ... a continuar -


text:
Terrassa
Terrassa ei ua ciutat catalana deth Valés Occidental qu'exercís era capitalitat dera comarca amassa damb Sabadell. Eth sòn airau d'influéncia arribe ath quatau de milion de persones. Er an 2005 comportèc entara ciutat arribar ara chifra de 200 000 abitants, damb era quau causa passèc a èster era prumèra ciutat en abitants de Valés.
Somari
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
Terrassa se trape plaçada ad a eth sud deth massís de Sant Llorenç del Munt sus era riera des Arenes, a 277 m sus eth nivèu dera mar e a 41° 33' 40" latitud nòrd e 2° 0' 29" longitud èst. A 28 km de Barcelona e a 20 km de Montserrat. Era part septentrionau deth municipi s'intègre laguens eth Parc Naturau de Sant Llorenç del Munt i l'Obac.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es prumères notícies dera actuau Terrassa provien dera epòca des romans, que fondèren era ciutat d'Ègara bròc eth torrent de Vallparadís pròp d'un antic poblat ibèric, Egosa, deth quau s'an trapat quauqui rèstes ceràmiques e monedes. Pes volts deth torrent de Vallparadís tanben se i an trapat quauqui rèstes paleolítiques, pròp d'a on actuaument i a er ensems des glèises de Sant Pere e eth castèth cartoixa de Vallparadís. Recentament, a fin deth 2005, s'a descurbit un important jadiment ath Parc de Vallparadís damb rèstes umans d'ua antiquitat d'enter 800 000 e 1 000 000 ans. Se tracte deth jadiment damb preséncia umana, detectada per industria lítica e mèrques as uassi des animaus, mès antic de Catalonha e probablament dera Peninsula Iberica e d'Euròpa.
Pendent eth sègle XIX Terrassa siguec ua des ciutats catalanes a on era revolucion industriau i auec ua major incidéncia, damb un gran nombre de fabrices e industries dedicades ath tetxil. Aué en dia encara perviuen fòrça bastisses modernistes d'aquera epòca, coma era Vapor Aymerich, Amat e Jover, actuau Musèu dera Sciéncia e dera Tecnica de Catalonha (1907), era Masia Freixa (1907), era Casa Alegre de Sagrera (1911), era bastissa der Ajuntament (1902), era Escòla Industriau (1904), eth Gran Casinò (1920), eth Teatre Principau (1920) e eth Parc de Desinfecció (1920), entà citar-ne sonque es mès destacadi.
Er ensems monumentau des glèises de Sant Pere de Terrassa[modificar | modificar la font]
Er ensems monumentau des glèises de Sant Pere de Terrassa lo formen es glèises romaniques de Sant Pere, Sant Miquel e Santa Maria. Son er ensems artistic mès important dera ciutat e ua des jòies der art romanic catalan. Es tres glèises se bastiren bròc er emplaçament dera antica Ègara romana coma sedença deth bisbat d'Ègara, constituit cap ar an 450 e que va perdurar enquiara ath sègle VIII. Se sap eth nom de quauqui uns des sòns bisbes (com ara eth prumèr, Ireneu) e se i amassèc un concili provinciau dera Tarraconense er an 614. Er ensems episcopau seguís eth modèu bizantin dera antiquitat, damb dues glèises (Sant Pere e Santa Maria) e un baptisteri (Sant Miquel). Dempús d'un long procès constructiu, es glèises quedèren alestides segontes era forma actuau cap as sègles XI e XII e son de factura romanica, edificades sus antiques bastisses preromaniques dera epòca visigotica.
Cultura[modificar | modificar la font]
Era ciutat, hereva d'un ric auviatge medievau, modernista e industriau, compde damb un vast hilat de bibliotèques (enter es quaus era modèrna Bibliotèca Centrau de Terrassa, que recuelh eth legat, enter d'autes, dera istorica Bibliotèca Soler e Palet), archius (coma er Archiu Tobella e er Archiu Istoric Comarcau) e musèus.
Musèus[modificar | modificar la font]
- eth Musèu de Terrassa, de titolaritat municipau, que compde damb diuèrses seccions:
- Castèth Cartoixa de Vallparadís, ath Parc de Vallparadís
- Ensems Monumentau des Glèises de Sant Pere
- Casa Alegre de Sagrera, casa modernista en carrèr dera Font Vella
- Torre del Palau, ena plaça Vella, unic vestigi deth castèth palais des reis catalans a Terrassa
- Centri d'interpretacion dera vila medievau de Terrassa
- Convent de Sant Francesc, en qué destaque eth claustre decorat damb plafons ceramics
- eth Musèu dera Sciéncia e dera Tecnica de Catalonha, installat ena antica Vapor Aymeric, Amat e Jover, administrat pera Generalitat de Catalonha
- eth Centre de Documentacion e Musèu Texil dera Deputacion de Barcelona
- eth Musèu Parroquiau deth Sant Esperit, laguens era Catedrala, ena plaça Vella
Ligams[modificar | modificar la font]
- Site oficiau Terrassa
- Cramba de comèrç
- Universitat
- Torisme
- "Castells" o bastiments umans
- Directòri de blogs de Terrassa


text:
Lista dels presidents de Còsta Rica
Lo President de la Republica de Còsta Rica es lo cap d'Estat e cap de govèrn de Còsta Rica. Es elegit amb dos vicepresidents en una meteissa lista, per sufragi dirècte per un periòde de quatre ans sens reeleccion immediata. Li ajudan en los sieus prètzfaches los ministres del govèrn acampats dins lo Conselh de Govèrn, dirigit per lo President de la Republica.
La taula seguenta conten una lista dels governants (Caps d'Estat, Comandants Generals de las Armas, Presidents de l'Estat e presidents) de la Republica de Còsta Rica dempuèi 1825. De 1822 a 1823 Còsta Rica apertenguèt a l'Empèri Mexican e de 1824 a 1838 a la Republica Federala d'America Centrala.


text:
Stonehenge
Stonehenge es un monument megalitic del neolitic e de l'Edat del Bronze situat prèp d'Amesbury dins lo comtat anglés de Wiltshire, a pauc près a 13 km al nòrd de la vila de Salisbury.
Se compausa de talús de tèrra qu'enròdan mantun cercles de bèlas pèiras plantadas e es un dels sits preïstorics mai famós del mond. Los arqueològs pensan que las pèiras ficadas foguèron quilhadas entre 2500 e 2000 abans lo Crist, emai que los talús e valats exteriors que constituisson la pus anciana partida del monument, son datats d'a pauc près 3100 abans lo Crist. Lo sit es classat per l'UNESCO coma sit del Patrimòni Mondial.
Estructura[modificar | modificar la font]
Stonehenge I[modificar | modificar la font]
Lo primièr monument foguèt pas qu'un enclaus circular delimitat per una levada de tèrra e un valat exterior (7 et 8), mesurant a pauc près 110 m de diamètre, amb una dintrada principala orientada cap al nòrd-èst, e una autra mai pichona cap al sud (14). Aquò se trapava dins un camp penjarut (3100 abans lo C).
Stonehenge II[modificar | modificar la font]
Es un doble cercle concentric de setanta sièis pèiras ficadas que foguèron quilhadas vèrs 2600 ans abans lo Crist. Quaranta tres d'aquelas pèiras foguèron portadas de la region de Pembrokeshire dins lo País de Galas actual, a mai de 250 km pus luènh.
Stonehenge III[modificar | modificar la font]
Fin finala, un cercle central de 30 m de diamètre, constituit de trenta monolits de crès sonats Sarsen e portats del sit de Malborough Downs situat 40 km al nòrd. Mesuran dins los 4 m per en mejana 25 tonas caduna e son religadas per mantun lindèls pausats a lor somal.
Finalitat[modificar | modificar la font]
La tòca de la bastison d'aquel grand monument es desconeguda, mas se supausa que s'utilizava coma temple religiós, monument funerari o observatòri astronomic que servissiá a predire d'estacions.
Durant lo solstici d'estiu, lo solelh sortiá just en traversant l'axe del bastiment, causa que fa supausar que los constructors avián de coneissenças d'astronomia. Lo meteis jorn, lo Solelh s'amagava en traversant l'axe del Woodhenge, ont se son trobats multitud d'òsses d'animals e d'objèctes que fan pensar que s'i celebravan de grandas fèstas, probablament lo vèspre.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Rupt-aux-Nonains es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Rupt-A los-Nonains es un pichon vilatge meusien situat en la vallée de la Saulx dintre Bar-lo-Pòrti e Sant-Dizier.
Rupt-aux-Nonains est un petit village meusien situé dans la vallée de la Saulx entre Bar-le-Duc et Saint-Dizier.
Rupt-aux-Nonains
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
-605
Aquesta pagina concernís l'an -605 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Entre mai e junh, campanha de Nabucodonosòr en Siria còntra leis Egipcians dau faraon Nekao II que foguèt vencut a Karkemish. La màger part dei fòrças egipcianas i foguèron destruchas e Nabucodonosòr avancèt fins a la frontiera egipciana. Pasmens, la mòrt de son paire Nabopolassar lo 1èr de setembre l'obligiguèt d'arrestar son ofensiva per rintrar dins la capitala assegurar son poder (23 de setembre).
Urartu[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Erimena. Son fiu Rusa III li succediguèt e deguèt rapidament leis atacas e incursions dei Medes e deis Escites.