text:
Guèrra Lamiaca
La Guèrra Lamiaca se debanèt de 323 a 322 avC durant l'Antiquitat grèga. Opausèt lei Macedonians a la revòuta d'una coalicion de ciutats grègas dirigida per Atenas. S'acabèt per la victòria dei Macedonians e per una pèrda d'autonòmia importanta per leis Atenencs que deguèron acceptar la preséncia d'una garnison macedoniana au pòrt de Pirèa.
La causa principala dau conflicte èra un edicte d'Alexandre lo Grand que permetiá lo retorn dei Grècs faidits sus sei territòris ancians. Aquel edicte foguèt refusat per leis Atenencs e leis Etolians que riscavan de perdre certanei territòris. La novèla de la mòrt d'Alexandre foguèt l'occasion de se revòutar còntra la dominacion macedoniana ambé l'ajuda d'autrei ciutats aguent perduda una partida de lor independéncia. Aprofichant la feblesa deis efectius macedonians, lei revòutats capitèron de prendre lo contraròtle de Grècia Centrala puei enceuclèron lo generau Antipater dins Lamia. En 322 avC, l'arribada de renfòrç macedonian li permetèt de sortir de la vila e d'atacar lei fòrças grègas que foguèron vencuts a Crannon. Aquela desfacha entraïnèt l'esclatament de la coalicion grèga e lei Macedonians poguèron negociar e impausar sei condicions a Atenas que perdiguèt una partida importanta de son independéncia. En revènge, la liga d'Etolia aprofichèt lei divisions macedonianas per demorar independanta.


c: text/html

text:
Annie Lennox
Ann Lennox, mai coneguda coma Annie Lennox (Aberdeen, 25 de decembre de 1954) es una cantautora e activista escocesa. Sa carrièra comencèt dins la decada de 1970 dins una formacion sonada The Tourists. Qualques ans mai tard amb un dels membres d'aquel grop, Dave Stewart, formèron amassa lo duo Eurythmics. Comencèt sa carrièra en solista tre 1992 amb l'album Diva.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Diva (1992)
- Medusa (1995)
- Bare (2003)
- Songs of Mass Destruction (2007)
- The Annie Lennox Collection (2009)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gules
Lo gules qu'ei un esmalh eraudic de color arroja (dens totas las soas variantas). Dens las representacions monocròmas (impression o pèira talhada) qu'ei simbolizat per ua seguida de linhas verticaus. La paraula que vien d'un mot persan a travèrs d'un plurau francés.
Los autes esmalhs que son lo sinòple (verd), l'azur (blau), lo sable (negre) (e tanben la porpra (vriulet) e l'iranjat (irange) d'un emplec mei recent en eraudica) combinats dab los metaus (aur e argent).
Véder l'article principau : Eraudica


text:
Vasperviller
Vasperviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la distincion de Sant-Quirin, possession de la Abbaye de Marmoutier e del prieuré de Sant-Quirin.
- Despoblat Per la peste al cors de la guèrra de Trenta ans ; reconstruit a Modèl:La s
- Village de la seigneurie de Saint-Quirin, possession de l'Abbaye de Marmoutier et du prieuré de Saint-Quirin.
- Dépeuplé par la peste au cours de la guerre de Trente ans ; reconstruit au Sègle XVIII


text:
Parc de la Ciutadella
Lo parc de la Ciutadella (prononciacion catalana: [ˈparg də ɫə siwtəˈðeʎə], çò es Part de la Ciutadèla), es un parc public que se tròba dins lo barri de Ciutat Vella, de Barcelona, dins lo triangle comprés entre la Gara de França, l'Arc de Trionf e la Vila Olimpica, entre la passejada de Pujades, la passejada de Picasso e la carrièra de Wellington. Dispausa de dètz accèsses e ten una extension de 17,42 ectaras, sens comptar los terrenhs que son ocupats pel Zoo de Barcelona.
Somari
Originas[modificar | modificar la font]
Ocupa els terrenys de la ciutadella que ordenèt construire Felip V per tal de dominar Barcelona e Catalonha aprèp la Guèrra de Succession Espanhòla.
L'11 de setembre de 1714, aprèp un sètge que durèt mai de 13 meses, Barcelona capitulèt davant l'armada francoespanhòla del rei Felip V que, per mantenir la vila e Catalunya jos un contraròtle ferm e permanent, faguèt bastir, en 1716, la ciutadèla o fortalesa, la mai granda d'Euròpa, en forma d'estela, de la qual pren el seu nom actual lo parc e lo barri circumdant de la Ciutadella. Per tal de la bastir e per liberar de terrenhs militars a l'entorn, cara a la ciutat, se decidiguèt d'enderrocar una part del barri de la Ribera, comesa a la qual es forçà els mateixos veïns, que, juntament amb els operaris contractats, foguèron mudats al barri novèl de la Barceloneta tres decadas mai tard. Las gents que habitava la zona hagué de portar pedra per pèira d'allà fins a la Barceloneta sense pietat.
Enderrocament de la ciutadèla[modificar | modificar la font]
Son caracter de representant de l'opressió (la de l'ocupació militar a la qual fou sotmesa Catalunya e sa capitala, la de la supression de son anciana libertat, e la de l'absolutisme de l'Antic Règim sobre els sectors liberals) la convertí en símbol odiat. Per aquesta rason, la Junta de Vigilància de Barcelona n'inicià l'enderrocament l'any 1841, tot i que, quan va ser suprimida lo meteis an, Espartero la faguèt restaurar. Amb la Revolució de Setembre de 1868, el nou cap del govern de l'estat espanhòl foguèt lo general catalan Joan Prim, que, coneixedor de la volontat dels barcelonins, decretèt la cession de la fortalesa a la ciutat. Aquesta n'ordenèt sulpic l'enderroc, que es va allargar fins 1878 (prèp de la dintrada de l'actual parc que dona a la Gara de França s'ennaucèt un monument al general Prim).
De la fortalesa demorèron pas que los bastiments intèrnes principals (en defòra de la torre de la preson): la capèla, lo Palais del Governador (actualament, un institut d'ensenhament segondari) e l'Arsenal, que el 1888 fou convertit en Palau Reial e en 1931 e, tornarmai, en 1979 (d'un biais doblament simbolic), en sedença del Parlament de Catalonha.
L'Exposicion universala de 1888[modificar | modificar la font]
Amb motiu de l'Exposicion universala de 1888, lo cònsol Francesc Rius i Taulet, va encarregar la construccion del parc a Josep Fontserè i Mestre, suls terrenhs qu'aviá liberat la destruccion de la ciutadèla, e aquell lloc d'oprobi serviguèt aital per dobrir Barcelona al mond internacional.
Antoni Gaudí ajudèt Fontserè en la construccion de la font de la cascada. La font demorèt rematada pel grup escultòric de ferro forjat La quadriga de l'Aurora, de Rossend Nobas.
Foguèt Lluís Domènech i Montaner l'arquitècte del Castell dels Tres Dragons inaugurat per aquesta exposicion ont va servir com a restaurant. Posteriorment lo castèl venguèt lo Musèu de Zoologia de Barcelona fins l'any 2010 en que va ser traslladat a l'edifici Fòrum. Dempuèi 2010 l'edifici a pas cap de foncion especiala.
Altres edificis edificats al parc van ser el Museu Martorell de Geologia, d'Antoni Rovira i Trias, l'umbracle, projectat per Fontserè i acabat per Josep Amargós i Samaranch i una part de l'anomenada "Galeria de les Màquines", avui ocupada pels serveis del zoo.
Galariá d'imatges[modificar | modificar la font]
-
Desconsol de Josep Llimona, davant lo Parlament
-
-
Quadriga de l'Aurora, de Rossend Nobas, que corona la font de la Cascada
-
Musèu Martorell de geologia
-
-
-
-
-
Monument al general Prim
-
-
L'Agricultura, de Venanci Vallmitjana, a la pòrta d'accès del parc
-
-
-
Mamut, d'Enric Bassas, còsta l'estanh
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Investigació sobre el parc, de la Universitat de Barcelona
- Parc de la Ciutadella - Visita, Ajuntament de Barcelona
- Jardí del Parc de la Ciutadella - Parcs i Jardins de Barcelona


text:
Nevièr
Un Nevièr es una acomolacion de nèu que se forma en montanha, e que pòt perdurar l'estiu. A la diferéncia d'un glacièr, lo nevièr es una formacion temporària e non pas permanenta a l'escala umana. Es constituït d'un tipe de nèu jova e granulara, qu'es estada per part fonduda, puèi tornar gelada e compactada, e que precedís a la formacion de glaç. La densitat minimun de la nèu dins un nevièr es de 500 kg/m³. Aquel tipe de nèu es associada a la formacion dels glacièrs a travèrs del processus de nivacion. Un nevièr que subreviu una sason entièra d'ablacion es apelat firn, una formacion a l'encòp pus vièlha e pus densa. Amb lo temps, lo firn vendrà lo glaç glaciari compactat que forma los glacièrs. La formacion d'un glacièr pòt préner entre de jorns e d'annadas en foncion dels factors de gel e de fonda.


text:
Gasterosteiformes
Los Gasterosteifòrmes es un òrdre de peisses de nadarèlas raionadas inclusent un nombre de tipes familiars, demest los quals las espina-bècs, los peisses-tubes e los ipocamps. L'òrdre compren aperaquí 260 espècias gropadas en 11 familhas.
Dins los gasterosteifòrmes, lo pelvís es pas jamai ligat al cleithra dirèctament, e los òsses orbitosfenoïde e basisfenoïde del maxillar inferior son absents. Lo còrs es sovent en partida o complètament recobèrt de placas dermicas.
Los dos sosòrdres Gasterosteoidei e Syngnathoidei tanben son estats renjats coma dos òrdres pròches.
Somari
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
Sosòrdre dels Gasterosteoidei[modificar | modificar la font]
Sosòrdre Syngnathoidei[modificar | modificar la font]
- Pegasidae (pesolh de mar)
- Solenostomidae (peisses-tubes fantaumas)
- Syngnathidae (peisses-tubes e ipocamps)
- Indostomidae
- Aulostomidae (peisses trompetas)
- Fistulariidae (peisses cornet)
- Macroramphosidae (peisses becadas)
- Centriscidae (peisses cambaròtas)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Gasterosteiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia FishBase : òrdre Syngnathiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Gasterosteiformes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 166361 Gasterosteiformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Gasterosteiformes (en)
- Referéncia NCBI : Gasterosteiformes (en)


text:
Dionís
Dins la mitologia grèga, Dionís es dieu del vin, del gorrinitge e de las fèstas, representat mantun còp pel rasim o per una granda pantèra negra. Èra tanben conegut jol nom de Bacus, d'origina desconeguda. Es amb aqueste nom de Bacus que foguèt adoptat per la mitologia romana.
Dionís es lo fill del dieu Zèus e Semèle, una mortala, la filha de Cadmon, rei de Tèbas. Semèle demandèt a Zeus que li ensenhèsse tot son poder, e Zèus, rei dels dieus, mostrèt aital tota sa poténcia. En veire aquò, Semèle se moriguèt d'espant. Zeus, alara, que sabiá que Sèmele èra prens, li arranquèt l'enfanton qu'aviá dins lo ventre e lo cordurèt a sa cuèissa. Al cap de sièis meses, conta lo mite, nasquèt Dionís.
Quand Dionís nasquèt, Èra, l'esposa de Zeus s'embufèt e demandèt als Titans que tuèssen lo pichòt Dionís. Los Titans faguèron son prètzfach a la lèsta, abocinèron lo còs del fanton e ne faguèron còire los tròces.
Rèa, sa grand, maire de Zeus, qu'aviá vist l'òrre crime prenguèt los bocins del dieu pichonet e los botèt amassa an li donar una forma aproximativa, çò qu'explicariá l'origina de las deformitats de Dionís.


text:
Saint-Bernard (Ain)
Saint-Bernard en arpitan ( Saint-Bernard en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Barnard, tinent de Charlemagne, es lo fondator del villatge;ble de Sant Barnard vengut Sant Bernard continuament a una coquille sembla.
Barnard, lieutenant de Charlemagne, est le fondateur du village de Saint Barnard devenu Saint Bernard suite à une coquille semble-t-il.


text:
Saint-Mard (Somme)
Saint-Mard (Somme) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Près de Roye, accessible per la Modèl:Sortida de la autoroute A1 e a 45km de Amians.
Près de Roye, accessible par la Modèl:Sortie de l'autoroute A1 et à 45km d'Amiens.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo sieu roman "Retorn en Picardie" aparegut l'an 2008 Roger ANA evoca qualques paginas de l'istòria de Sant-Mard jos Louis XIV (la glèisa, lo castèl, los étangs, la font, la Avre, qualques ancians mestièrs)
Dans son roman "Retour en Picardie" paru en 2008 Roger ANA évoque quelques pages de l'histoire de Saint-Mard sous Louis XIV (l'église, le château, les étangs, la source, l'Avre, quelques anciens métiers)


text:
Punt interior
Lo punt interior es un signe tipografic semblabla al punt mas plaçat en dessús de la linha de basa. Los usatges mai ancians remontan a l’epigrafia: serviguèt, dins d'escrituras anticas, a separer los mots. En latin e en grèc ancian, son utilizacion frequenta pasmens jamai foguèt sistematica, e es subretot utilizat per l'escritura en majuscula. Vaqui un exemple :
- NIΨON·ANOMHMATA·MH·MONAN·OΨIN
(en grec : « lava meus pecats e non solament meus uèlhs », palindrom que se pòt gravar suls batistèris).
Foguèt remplaçat per l’espaci.
Lo punt interior servís tanben de diacritic dins las ortografes actualas del gascon e del catalan e dins de romanisacions d’autres sistèms d’escritura.
Somari
Utilizacion en occitan[modificar | modificar la font]
S'utiliza sonque en occitan gascon.
- Destria lo grafema   (donant lo le son [ɲ] equivalent al francés  , al catalan  , al castelhan  ) e la sequéncia  , n seguida de h fricativa.
Per exemple: castanha [kas'taɲɔ] / in·hèrn [in.'hɛɾ]).
- Dinstinguís lo grafema sh (donant lo le son [ʃ] equivalent al francés   de chemin, al catalan   de deixar, a l'anglés   de shy) e la sequéncia  , s seguida de h fricativa.
Per exemple: floreish [flu'ɾejʃ] / des·har [des.'ha].
Aquela   fricativa de l'occitan gascon equival a   dins las autras varientas d'occitan (in·hèrn = infèrn, des·har = desfar, gahar = gafar).
Utilizacion en catalan[modificar | modificar la font]
Fa la distinccion entre   e  . Lo punt interior (punt volat en catalan) se plaça pas qu'entre entre doas   o   en capitalas, per obtenir lo digrama modificat   o   en capitalas.:
-   val mai sovent [ʎ] coma en occitan dins familha;
-   val [ll]. Per exemple: Parallèl (oc) → Paral·lel (ca).
Utilizacion en arpitan[modificar | modificar la font]
En arpitan: lo punt interior distinguís:
- Lo   prononciat [dz] e lo   prononciat [ʒ].
- Lo   prononciat [dz] dabant   o   e   prononciat [ʒ] dabant de   o  .
- Lo   prononciat [ts] e lo   prononciat [ʃ].
Utilizacion en grèc ancian e grèc modèrne[modificar | modificar la font]
En grèc ancian e modèrne, lo punt interior es utilizar al luòc del punt virgula.


text:
1571
Aquesta pagina concernís l'an 1571 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Desfacha e destruccion de la flòta otomana per una coalicion navala gropant la màger part dei poissanças crestianas — franc de França aliada ais Otomans — a Lepanta. Maugrat lo remplaçament rapide dei naviris perduts, lei pèrdas otomans (30 000 òmes sovent experimentats) entraïnèron una demenicion importantas de la capacitat militara de l'Empèri dins lei decennis seguents.


text: Fondada lo 29 d'abril de 1874, es situada 165 km a l'èst de la capitala de l'estat e 303 km al nòrd-oèst de la vila de Rio de Janeiro, ont s'arriba per autopistas e rotas modèrnas e de bon accedir: la Rota Presidente Dutra e las Rotas Ayrton Senna e Carvalho Pinto. Es una vila toristica d'ivèrn. Durant aquela sason que recep fòrça toristas traches per lo sieu clima, que remembra lo de regions alpencas (la temperatura pòt caire fins a -1°C). Los sieus cafès, las siás ostalariás d'estil alpenc, e lo sieu Festival d'Ivèrn de musica erudita fan partida del païsatge d'aquela vila.


text:
Aikido
L'Aikido es un art marcial orientat sus la defensa, amb una prigonda basa filosofica (subretot lo non usatge d'arma quina que siá...), que lo defensor redirigís los movements e l'energia dels atacs al sieu quite antagonista. Es practicat per òmes e femnas sens ges dependre de las siás talhas, pes o estats. Se considèra lo mangi una de las arts marcialas mai malaisidas a ensenhar e assimilar e qualques ans de practica son necessaris abans de se ne poder vertadièrament defendre, perque las siás tecnicas semblan fòrça unas autras arts marcialas.
L'aikido tradicional refusa quin tipe que siá de competicion. Afirma lo desvolopament de l'esperit e del còs fins a aténher la completa armonia.
Las leiçons consistisson a observar la demostracion de tecnicas qu'executa un mèstre e de seguida cal aprèp trabalhar - amb un o divèrses sòcis - en ensajant de repetir los movements, en melhorant la tecnica en consequéncia d'aiçò e en atenhent una pus granda compreneson de l'aikido. La mobilitat, la posicion, la precision e la coordinacion son d'elements importants per executar las tecnicas que los estudiants aprenon de realizar de manièra flexibla e adaptativa.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom ne ven del japonés "ai-ki-do", literalament "jónher-fòrça-camin", e significa qu'en practicant aquel art, lo combatent a de besonh usar la fòrça de l'antagonista contra l'antagonista meteis.


text:
Anglés mejan
L'anglés mejan es lo nom balhat pels lingüistas a divèrsas formas de la lenga anglesa parladas entre la conquista normanda d'Anglatèrra en 1066 e aperaquí l'an 1470, quand lo Chancery Standard, una forma d'anglés basada sus lo qu'es parlat a Londres, venguèt a s'espandir, ajudat per l'introduccion de l'estampariá en Anglatèrra per William Caxton dins los ans 1470, e pus tard per Richard Pynson. D'aquel temps, lo dialècte northumbrian (prevalent dins lo nòrd d'Anglatèrra) parlat al sud-èst d'Escòcia se devolopèt en Scots. L'anglés parlat aprèp aquesta epòca, fins en 1650, es sonat Early Modern English.


text:
Deodat de Severac
Maria Josèp Alexandre Deodat de Severac, nascut a Sant Felitz de Lauragués (Lengadòc) lo 20 de julhet de 1872 e mòrt a Ceret (Valespir) lo 24 de març de 1921, foguèt un compositor de musica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Eissit d'una familha de la noblesa, filh del pintre Gilbert de Severac, Deodat de Séverac faguèt sos estudis à Tolosa, puèi a Schola Cantorum de París, ont venguèt lo disciple de Vincent d'Indy e d'Albéric Magnard. Estudièt l'òrgue amb Alexandre Guilmant e venguèt l'assistent d'Isaac Albéniz. Fòrça tenent de sas racinas, s'installèt en Lengadòc, ont atirèt apuèi d'artistas coma Manolo Hugué, qu'encontrèt a París.
En 1900, escriguèt de poèmas sinfonics sur las sasons. Faguèt de melodias per las poesias de Baudelaire e de Verlaine e tanben de vèrses occitans e compausèt de musica corala amb arrengaments de tèxtes en catalan. Escriguèt doas opèras, Le Cœur du moulin, creada al Opéra-Comique de Paris lo 8 de decembre de 1909, e Héliogabale, creada a las Arenas de Besièrs en 1910 amb l'introduccion de la cobla catalana, grop d'instruments jogant las primes e los tenores (instruments de fusta semblant lo flaviòl). Sa musica per piano, d'estil fòrça personal, es sovent imatjada e colorada, coma dins lo Chant de la Terre, que descriu las amors rusticas, o las pèças En Languedoc e Baigneuses au soleil. La seguida Cerdaña, son cap d'òbra, illustra son amor pel territòri miègjornal.
Deodat de Severac èra lo cantoral d'una musica regionala e sostenguèt, en 1907, una tèsi sus La Centralisation et les petites chapelles. Claude Debussy diguèt que « sa musica sent bon ».
Òbras principalas[modificar | modificar la font]
- Òbras per piano
- Le Chant de la terre (1900)
- En Languedoc(1904)
- Baigneuses au soleil (1908)
- Cerdaña (1904-1911)
- En vacances (1912)
- Sous les lauriers roses (1918)
- Musica pel teatre
- Le Cœur du moulin, poèma liric en dos actes (1908)
- Héliogabale, tragèdia lirica en tres actes (1910)
- Melodias
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Blanche Selva, Déodat de Séverac, ed: Delagrave, 1930
- Vladimir Jankélévitch, La Présence lointaine ed: Seuil; París, ISBN 2020064510
- Jean-Bernard Cahours d'Aspryn Déodat de Séverac, musicien de lumière. Sa vie, son œuvre, ses amis 1872-1921, ed: Atlantica-Séguier, 2001, ISBN 978-2840492351
- Pierre Guillot : Déodat de Séverac : Écrits sur la musique, ed: Mardaga (1993). Déodat de Séverac : La musique et les lettres, ed: Mardaga (2002). Déodat de Sévérac, musicien français, ed: L'Harmattan (2010).
- Mario d'Angelo, La musique à le Belle Epoque. Autour du foyer artistique de Gustave Fayet (Béziers, Paris, Fontfroide), ed: MAGFF, 2010, ISBN 2-909941-07-8


text:
Eysson
Eysson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Eysson se situa a ieu scenari del massís del #Jurar, al nòrd-oèst de Vercel. A limitat a l'èst per la prolongation del mont de Vercel, e a l'oèst per la pichona cluse de Creuse. Se tròba en aquela cluse, en amont del molin de Creuse, la font de la Audeux, al luòc-ditz "La Conche". Aquela font es una exsurgence, #que pren los tinturas misteriosas d'una pichona "font bleue". Lo territòri de la municipalitat es essencialament cobèrt de pâturages e de bòsques de hêtres. La localizacion del vilatge es totjorn demorada lo meteis, coma ne testifica los appellations de dos quartièrs : "Darrièr de la vila" e "Lo faubourg".
La commune d'Eysson se situe à mi plateau du massif du Jura, au nord-ouest de Vercel. Elle est limitée à l'est par la prolongation du mont de Vercel, et à l'ouest par la petite cluse de Creuse. On trouve dans cette cluse, en amont du moulin de Creuse, la source de l'Audeux, au lieu-dit "La Conche". Cette source est une exsurgence, qui prend les teintes mystérieuses d'une petite "source bleue". Le territoire de la commune est essentiellement couvert de pâturages et de forêts de hêtres. L'emplacement du village est toujours resté le même, comme en témoigne les appellations de deux quartiers : "Derrière la ville" et "Le faubourg".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Eysson a ligat a la fondacion d'un prieuré, #qu'una primièra installacion ne datariá del Modèl:Sp-. Se sap amb certitud #qu'una comunitat de fraires bénédictins de Clunhic s'installa a la fin de la Modèl:S-, ne ligam amb lo prieuré de Morteau. Fins a la Revolucion francesa, los abitants de Eysson demoraràn d'afars del prieur de Morteau. Los dreches e de devers dels abitants de Eysson a la consideracion del prieur de Morteau an descrich en un tèxt de 1188, conservat a l'archiu départementales del Doubs.
Se sap pas res del prieuré de Eysson. Ne demòra totun lo polit chevet roman de la glèisa, de la Modèl:S-. La glèisa Santa-Georges de Eysson #portar lo títol de glèisa-maire, jouissant d'una granda aima en la region. La parròquia se #estendre suls pòbles environnants de Grandfontaine, Domprel, La Sommette, Plaimbois-Vennes, e lo curé de Eysson nomenat a la curació de Passonfontaine. La parròquia èra pro importanta perque la carga de bailli de Eysson, collecteur de l'impòst pel prieur de Morteau, i aguèt mes en examen. En 1532, es Antoine Vernerey, egalament bailli de la distincion de Cicon, #que #aver aquela carga. Lo sieu ostal, totjorn visible a Passonfontaine, es una pròva de las intradas #que ne retirava. Eysson I aguèt una escòla dempuèi la Modèl:S-. Lo vilatge #èsser sens dobte estrossejat pels mercenaires suedeses de Louis XIII l'an 1641. Los sieus abitants #prene part, pendent la Revolucion francesa, a la « pichona Vendée » de las paysans de la Nautor-Doubs, en amagant de sacerdòts rebèls a la constitucion civila del clergé. Divèrses abitants aguèron empresonat.
L’histoire d’Eysson est liée à la fondation d’un prieuré, dont une première installation daterait du Modèl:Sp-. On sait avec certitude qu’une communauté de moines bénédictins de Cluny s’installe à la fin du Modèl:S-, en lien avec le prieuré de Morteau. Jusqu’à la Révolution française, les habitants d’Eysson resteront sujets du prieur de Morteau. Les droits et devoirs des habitants d’Eysson à l’égard du prieur de Morteau sont décrits dans un texte de 1188, conservé aux archives départementales du Doubs.
On ne sait rien du prieuré d’Eysson. Il en reste toutefois le beau chevet roman de l’église, du Modèl:S-. L’église Saint-Georges d’Eysson porta le titre d’église-mère, jouissant d’une grande considération dans la région. La paroisse s’étendit sur les villages environnants de Grandfontaine, Domprel, La Sommette, Plaimbois-Vennes, et le curé d’Eysson nommé à la cure de Passonfontaine. La paroisse était suffisamment importante pour que la charge de bailli d’Eysson, collecteur de l’impôt pour le prieur de Morteau, fut recherchée. En 1532, c’est Antoine Vernerey, également bailli de la seigneurie de Cicon, qui tint cette charge. Sa maison, toujours visible à Passonfontaine, est une preuve des revenus qu’il en retirait. Eysson eut une école dès le Modèl:S-. Le village fut sans doute ravagé par les mercenaires suédois de Louis XIII en 1641. Ses habitants prirent part, durant la Révolution française, à la « petite Vendée » des paysans du Haut-Doubs, cachant des prêtres réfractaires à la constitution civile du clergé. Plusieurs habitants furent emprisonnés.


text:
-605
Aquesta pagina concernís l'an -605 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Entre mai e junh, campanha de Nabucodonosòr en Siria còntra leis Egipcians dau faraon Nekao II que foguèt vencut a Karkemish. La màger part dei fòrças egipcianas i foguèron destruchas e Nabucodonosòr avancèt fins a la frontiera egipciana. Pasmens, la mòrt de son paire Nabopolassar lo 1èr de setembre l'obligiguèt d'arrestar son ofensiva per rintrar dins la capitala assegurar son poder (23 de setembre).
Urartu[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Erimena. Son fiu Rusa III li succediguèt e deguèt rapidament leis atacas e incursions dei Medes e deis Escites.


text:
1608
Aquesta pagina concernís l'an 1608 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats còntra leis Oròmos dins lo sud d'Etiopia onte l'armada etiopiana infligiguèt una desfacha saunosa a son adversari au començament de l'annada. Aquò permetèt a Susenyos de se preocupar d'una revòuta menada dins lo nòrd per un pretendent que ressemblava au negus Yakob tuat en 1607 a la batalha de Gol (pasmens, son cabadre èra pas estat descubèrt). Leis insurgents foguèron vencuts tres còps dins lo corrent de l'annada per lei tropas de Sela Krestos, governador de Tigre, mai lo pretendent capitèt de s'enfugir dins lei montanhas. Lei temptativas de captura mau capitèron e lo pretendent foguèt finalament assassinat. En decembre, après aquelei victòrias, Susenyos foguèt oficialament coronat negus a Aksom.


text:
Isotòp
En fisica nucleara, dus isotòps que son dus atòms diferents d'un medish element.
La diferéncia que ven deus lors nuclèus qui compta ambs dab autan de protons (aquò que defineish lo numèro atomic e la mena d'element) mes dab un nombre diferent de neutrons (çò qui, fin finala, e càmbia la massa de l'atòm).
Dus isotòps qu'an donc lo medish nombre atomic mes ua massa diferenta.
Un exemple d'isotòp conegut qu'ei lo carbòni-14, l'isotòp radioactiu deu carbòni. Aqueth element qu'ei definit peu son nombre atomic de 6, çò qui vòu díser que compta dab 6 protons e 6 electrons ; s'ei aperat « carbòni-14 »: aquò que vòu díser que compta dab 14 nucleons (protons e neutrons) donc dab 14-6 = 8 neutrons. Lo carbòni-13 que compta donc dab sonque 7 neutrons e lo carbòni-12 dab 6 neutrons.
Aute isotòp famós : l'idrogèn que pòt aver un nuclèu pas sonque compausat d'un sol proton (Idrogèn-1) shens nat neutron, un isotòp (aperat deutèri) dab dus elements (un proton e un neutron) e un aute dab tres (lo triti dab un proton e dus neutrons).
Quimicament, a despart de l'oposicion enter « isotòp estable » e « isotòp radioactiu », ua diferéncia d'isotòp que pòt implicar variacions dens las proprietats quimicas. Ua concentracion elevada d'atòms de deutèri dens las moleculas d'aiga produseish aiga pesuga dab proprietats especificas e diferentas de las proprietats de l'aiga.


text:
Decameron
Lo Decameron es un recuelh de novèlas escrich en italian toscan per Giovanni Boccaccio entre 1349 e 1353. Òbra famosa de la literatura italiana, lo Decameron es mai que mai un recuelh de novèlas que Boccaccio botèt dins un encastre precís, aqueu de la Pèsta Negra que devastèt Florença en 1348.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Per fin de fugir l’epidemia de Pèsta Negra que devasta la ciutat de Florença, dètz jovents (sèt fremas e tres òmes) se recaptan au campèstre pendent quauquei jorns. Per s’espaçar, establisson per règla que cadun deurà contar cada jorn una istòria aprochant un tèma qu’aqueu que serà estat nomenat rei (ò rèina) dau jorn aurà chausit. Ansinta, dètz jovents que còntan cadun una novèla pendent dètz jorns produirà un totau de cent novèlas. Lo títol de l’òbra mòstra d’alhors aquela preeminéncia dau nombre « dètz » qu’es çò que significa « deca » en grèc. En realitat, lo sejorn dei jovents au campèstre es pus lòng que dètz jorns, estent que s’acòrdan quauquei jorns de pausa per fin de s’espaçar en d’autrei causas. Lei noveletas viran subretot alentorn de l’amor tan cortés coma vulgar. Boccaccio pren soventei fes la defensa dei fremas que lei tròba oprimidas de son temps. Mòstra que la melhora arma dei fremas es la paraula que sabon manejar just. Empacha pas que demòra un òme de son temps Boccaccio, estacat en de valors medievalas coma la necessitat per la frema de cercar proteccion en cò deis òmes, la separacion deis òrdres e l’excepcionalitat dau pur amor. Pasmens, la tradicion populara faguèt dau Decameron un recuelh de novèlas pistachieras mai que mai. En 1964 encara, un editor francés publiquèt de novèlas tiradas dau Decameron sota lo títol de Contes gaillards
Anecdòtas[modificar | modificar la font]
La novena novèla de la quatrena jornada dau Decameron, contada per Filostrato (lo rei dau jorn) repren l'istòria dau còr manjat de Guilhem de Cabestanh, trobador que son còr foguèt derrabat per Guilhem de Rosselhon, gelós de la relacion que Cabestanh entreteniá ambé sa molher. Guilhem de Rosselhon obliguèt puei aquesta de manjar lo còr de Guilhem de Cabestanh per la castigar.
Influéncias[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Divèrs autors, de lengas variadas, s’inspirèron d’aquela òbra de Boccaccio. L'Eptameron de Margarida de Navarra n’es la reproduccion mai fisèla en literatura de lenga francesa. Jean de la Fontaine se n'inspirèt tanben largament quant a sei faulas. Musset ne’n faguèt dos còntes tragics au sègle XIX.
Per quant a la literatura occitana, Robèrt Lafont escriguèt en 1983 un Decameronet, omenatge luenchenc a la tradicion boccaciana, onte una acampada d'escriveires aclapats sota un castèu abalit fan parlar sei fantasiás personalas.
Pintura[modificar | modificar la font]
L’iconografia aguent per basa lo recuelh de novèlas de Boccaccio es d’una riquessa dei bèlas. Segon lo trabalh de Vittore Branca, Boccaccio visualizzato, serián mai de 7000 illustracions de manuscrits e de centenaus de tablèus que foguèron fachs entre l’Edat Mejana e la Renaissença en rapòrt dau Decameron. En Itàlia, de pintors coma Botticelli, Pisanello, Ghirlandaio o encara Signorelli illustrèron de scènas dau libre. Pus recentament, Marc Chagall e subretot Salvador Dalí ne’n donèron una interpretacion picturala.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Lo Decameron foguèt adaptat despuei lo començament dau cinèma per d’italians (Decamerone en 1911, Boccaccesca en 1924) mai tanben per d’alemands (Dekameron Nächte en 1924, Boccaccio en 1936) e d’americans (Decameron Nights en 1953). En 1962, quatre cineastas italians (Mario Monicelli, Federico Fellini, Luchino Visconti e Vittorio Da Sica donaràn una version nòva dau Decameron dins Bocacce 70 que repren quatre istòrias de fremas temptatritz levadas de l'òbra de Bocacci e asatadas ai temps modèrnes. L’adaptacion mai famosa es aquela de Pier Paolo Pasolini, Decamerone en 1971 que son succès farà venir de nombrosei produccions de qualitat marrida que privilegiaràn una lectura pistachiera dei novèlas dau Decameron.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Tèxtes[modificar | modificar la font]
- En italian
- BOCCACCIO G., Decamerone, a cura di V. Branca, Torino, Einaudi, 1992.
- En francés
- BOCCACE, Le Décaméron, trad. F. Reynard, introd. et notes de V. Branca, Paris, Club français du livre, 1953.
- BOCCACE, Le Décaméron, trad. collective, introd. et notes de Christian Bec, Paris, Le Livre de Poche.
Estudis critics[modificar | modificar la font]
- En italian
- BRANCA V., Boccaccio, medievale, Firenze, Sansoni, 1986.
- En francés
- BEC C., « Boccace », in ID., précis de littérature italienne, Paris PUF, 1982.


text:
Union per la Democracia Francesa
L'Union per la Democracia Francesa (UDF) (en francés Union pour la Démocratie Française, UDF) foguèt un partit politic francés del centre. Lo 30 de novembre de 2007, un congrès extraordinari de l'UDF a votat l'integracion del partit dans lo Movement Democrata (Modèm), lançat per Francés Vairon après l'eleccion presidenciala de 2007. Une partida dels membres que son opausats a aquela integracion an creat lo Novèl Centre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo partit se fondèt en 1978 sus una idèa de Jean Lecanuet e Jean-Jacques Servan-Schreiber per ajudar lo president Valèri Giscard d'Estanh a aver un partit per ganhar las eleccions legislativas. L'UDF foguèt l'aliat del principal partit de dreita, l'RPR.
Amb l'eleccion en 1998 de Francés Vairon coma president de l'UDF, lo partit s'aluènha de l'RPR e aprèp de l'UMP, per devenir un partit centrista autonòm e pas pus un partit de centre esquèrra. Lo 8 de junh de 2005, l'UDF refusèt de votar la fisança al govèrn de Dominique de Villepin dominat per l'UMP.
Vairon arribèt a la tresena posicion de l'eleccion presidenciala francesa de 2007 amb 18,57 % de las voses. Dempuèi que projècta de transformar l'UDF en un partit centrista alargat, lo Movement Democrata, independent de la dreita e de l'esquèrra.


text:
Solipsisme
Lo solipsisme (del latin solus, sol e ipse, esper se) consistís a pensar que solament existís lo ieu e que tot lo rèsta, inclusent lo monde exterior o lo sensible, son d'emanacions mentalas d'aquel ieu. Es una manifestacion extrèma de l'idealisme e afirma que, en podent pas èsser segur de la realitat del que l'entorna, la persona solament se pòt fisar a sa pròpria pensada (coma lo cogito ergo sum de Descartes). Pel principi del Rasor d'Occam, l'explicacion pus simpla es aquela que evita de multiplicar los concèptes sens necessitat es la mai valida e alara se unicament es fisabla la pròpria existéncia, cal pas pensar que i aja res d'extèrne, tot es una pura projeccion del cervèl, coma un miratge o un sòmi (contunhant atal lo subjècte barròc). Los autres, lo còrs, tot aquò qu'es en relacion amb l'espaci e lo temps son puras pensadas que lo subjècte considèra, quand lo recep, coma reals.
I a pas cap de filosofia que se fonda sul solipsisme estricte, totes los pensadors admeton un minimum de realitat exteriora, que supausa l'objècte de la reflexion.


text:
Beuvry
Beuvry es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Beuvry A situat a 35 km de Lille, près de Béthune, al sud del ancià quartièr dels Weppes.
Beuvry est situé à 35 km de Lille, près de Béthune, au sud de l'ancien quartier des Weppes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-


text:
Hippopotamidae
Hippopotamidae
Los ipopotamids (Hippopotamidae) son una familha que compta solament doas espècias vivas: l'ipopotam comun (Hippopotamus amphibius) e l'ipopotam pigmèu (Choeropsis liberiensis).
Classificacion[modificar | modificar la font]
- Hexaprotodon Falconer e Cautley, 1836
- Hippopotamus Linnaeus, 1758
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Hippopotamidae dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia ITIS : TSN 624917 Hippopotamidae Gray, 1821 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Hippopotamidae (en)
- Referéncia NCBI : Hippopotamidae (en)
- Referéncia CITES : familha Hippopotamidae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)


text:
Piblange
Piblange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es compausada quatre pòbles de Piblange, Bockange, Drogny e Sant-Bernard.
La commune est composée des quatre villages de Piblange, Bockange, Drogny et Saint-Bernard.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, possession de la Abbaye de Villers-Bettnach.
- Drogny A #èsser annéxé entre 1790 e 1794, a Piblange.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, possession de l'Abbaye de Villers-Bettnach.
- Drogny a été annéxé entre 1790 et 1794, à Piblange.


text:
Inglange
Inglange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La distincion levava ducs de Luxemborg.
- Aperteniá a la s|XV|e}} al senhor de Volkrange, a Modèl:La s a las Lellich, en 1766 a las Gargan, a Modèl:La s a las Puymaigre.
- Antany Tres-Evêchés, bailliage de Diedenhofen, costum de Lorraine. Cap de-luòc de costat l'an 1790 en comprenent 12 comunas. A per annexis Hastroff e los molins anautits e bas diches : Rauchmühl er Kouchemühl[1].
- La seigneurie relevait des ducs de Luxembourg.
- Appartenait au Sègle XV au seigneur de Volkrange, au Sègle XVI aux Lellich, en 1766 aux Gargan, au Sègle XIX aux Puymaigre.
- Autrefois Trois-Evêchés, bailliage de Thionville, coutume de Lorraine. Chef-lieu de canton en 1790 comprenant 12 communes. A pour annexes Hastroff et les moulins hauts et bas dits : Rauchmühl er Kouchemühl[2].


text:
Supereròi
Lo tèrme supereròi (de l'anglés super hero o superhero) designa un eròi fictiu amb de poders extraordinaris dins las bendas dessenhadas americanas (comics). Un supereròi possedís las caracteristicas seguentas:
- a de capacitats extraordinàrias (volar, fòrça subreumana ...), apeladas superpoders.
- possedís una dobla identitat : la de la persona normala e la, secreta, del supereròi.
- pòrta un costum distintiu quand es un supereròi.
Òm designa Superman, aparegut en 1938, coma lo primièr supereròi.
Qualques supereròis :
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Virming
Virming es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dependéncia de l'anciana distincion de Lorraine.
- Totalament destruit al cors de la guèrra de Trenta ans e repeuplé en 1656.
- Vilatge sinistrat a 80 % l'an 1944 e reconstruit en 1950.
- Dépendance de l'ancienne seigneurie de Lorraine.
- Entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans et repeuplé en 1656.
- Village sinistré à 80 % en 1944 et reconstruit en 1950.


text:
Pieter Brueghel lo Vièlh
Pieter Brueghel lo Vièlh o Bruegel (c.1525 – 9 de setembre de 1569) foguèt un pintor e gravaire flamenc conegut pels seus païsatges e scènas campèstras. De còps que i a prenguèt lo nom de Brueghel pagés per se distinguir d'autres membres de la familha, mas es mai que mai apelat Brueghel. A partir de 1559 tirèt la 'h' del seu nom e comencèt de signar sas pinturas Bruegel.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Es conegut que nasquèt a Breda, mas se sap pas segurament s'aqueste nom designa la Breda del Païses Basses o la Bree flamenca, actualament en Belgica, e qu'en latin tanben pren lo nom de Breda. Foguèt escolan de Pieter Coecke van Aelst, amb la filha del qual, Mayke, se maridarà mai tard. En 1551 foguèt acceptat coma mèstre pintor a la corporacion d'Anvèrs. Viatgèt en Itàlia pauc après, tornarà a Anvèrs e s'installarà definitivament a Brussèlas dètz ans pus tard. Moriguèt dins aquesta ciutat lo 9 de setembre de 1569.
Foguèt lo paire de Pieter Brueghel lo Jove e Jan Brueghel lo Vièlh. Totes dos venguèron pintors, mas coma encara èran mainatges quand lor paire moriguèt, recebèron pas d'educacion de pintor d'el.
Estil[modificar | modificar la font]
Brueghel pintèt dins un estil pus simple que lo de l'art italianizant que dominava a son epòca. L'influéncia mai evidenta dins son òbra es la del vièlh mèstre neerlandés Hieronymus Bosch, mai que mai dins las pinturas demonologicas primièras de Brueghel coma Lo trionf de la mòrt e Dulle Griet.
Òbra[modificar | modificar la font]
De Brueghel demòran 45 òbras autentificadas, qu'un tèrç se trapa al Kunsthistorisches Museum de Viena. Se sap que d'autras se son perdudas. Tanben existís un grand nombre de dessenhs, gravaduras e aigafòrts.
Una de las seunas òbras mai coneguda es la Torre de Babel.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Brueghel a la Web Gallery of Art
- (de) (en) Brueghel al Kunsthistorisches Museum
- (fr) Biografia e presentacion d'òbras
- (fr) Biografia e analisis d'òbras


text:
Lista dels presidents d'Ucraïna
Lo president es lo cap d'Estat d'Ucraïna. Actualament, es elegit per un periòde de cinc ans per la populacion.
Vaquí la lista dels presidents d'Ucraïna dempuèi 1917.
Somari
Caps d'Estat de la Republica Populara d'Ucraïna (1917-1921)[modificar | modificar la font]
La Republica Populara d'Ucraïna venguèt independenta de l'Empèri Rus pendent un cort periòde, abans son incorporacion a l'Union Sovietica. I aguèt quatre dirigents del país durant aquel periòde.
Presidents de la Republica Populara d'Ucraïna en exili (1921-1992)[modificar | modificar la font]
República d'Ucraïna (1991-actualitat)[modificar | modificar la font]
Ucraïna declarèt son independéncia de l'Union Sovietica lo 24 d'agost de 1991, e la primièra eleccion se debanèt lo 1èr de decembre del meteis an. Vaquí la lista dels presidents d'Ucraïna de 1991 fins ara.


text:
Portèth de Garona
Portèth de Garona (Portet-sur-Garonne en francés) es ua vila d'Occitània, en Gasconha, dens lo parçan de Comenge[1], e hèra près de la grana vila lengadociana de Tolosa que hè partida deu son airau urban. Se situeish dens lo departament de la Nauta Garona e la region administrativa de Mièidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Totun, lo geograf Frederic Zégierman restaca Portèth au parçan de Tolosan.
- Portau de Gasconha
- o Lengadòc
[[Categoria:Comuna de Gasconha}} o {{Lengadòc]]


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Paul Naim Berg (n. en 1926) es un bioquimista american. A recebut lo Prèmi Nobel de Quimia en 1980 per l'estudi de la bioquimia dels acids nucleïcs, e en particular de l'ADN recombinant.
Nasquèt lo 30 de junh de 1926 dins lo quartièr de Brooklyn, de la vila de Nòva York. Estudièt bioquimia a l'Universitat de Pensilvània, ont se licencièt lo 1948, e realizèt posteriorament l'an 1952 lo sieu doctorat a l'Universitat Case Western Reserve de Cleveland. Dempuèi 1959 es professor de bioquimica a l'Universitat de Stanford.


text:
Saillenard
Saillenard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Saillenard Fa partida de la Bressa louhannaise.
Saillenard fait partie de la Bresse louhannaise.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap a l'an 931, primièra mencion escrich de Saillenard : La Villa de Appugniacum amb la siá capèla Santa Pierre, epòca gallo romaine.
Lo nom "Saillenard" ven de Sant Léonard #qu'es pas, e a pas totun jamai #èsser lo sant patron del pòble. Un pichon monastèri o barralha monastique dédié a aquel sant sembla aver-i existit e èsser a l'origina de la comuna.
Saillenard, Del Duché de Bourgogne, dépendait jos l'ancian regim del vicomté de Auxonne, del bailliage de Chalon-sus-Saône, del ressort del parlament de Dijon aital coma del diocèse de Besançon.
Saillenard Comptava 1720 abitants en l'an 1800.
Vers l'an 931, première mention écrite de Saillenard : La Villa d'Appugniacum avec sa chapelle Saint Pierre, époque gallo romaine.
Le nom "Saillenard" vient de Saint Léonard qui n'est, et n'a cependant jamais été le saint patron du village. Un petit monastère ou ferme monastique dédié à ce saint semble avoir existé et être à l'origine de la commune.
Saillenard, du Duché de Bourgogne, dépendait sous l'ancien régime du vicomté d'Auxonne, du bailliage de Chalon-sur-Saône, du ressort du parlement de Dijon ainsi que du diocèse de Besançon.
Saillenard comptait 1720 habitants en l'an 1800.


text:
1543
Aquesta pagina concernís l'an 1543 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, lo 21 de febrier, l'armada etiopiana dau negus Galawdewos (1540-1559) e lei subrevivents dau còrs expedicionari portugués ataquèron lei fòrças dau Sultanat d'Adel qu'ocupavan la màger part d'Etiopia dempuei 1534-1535. La batalha s'acabèt per la mòrt de l'emir Ahmad ibn Ibrahim e per de pèrdas importantas dins lei rengs de l'armada musulmana que se dispersèt totalament. Aquò permetèt la reconquista aisada dau país e marquèt la fin de la guèrra. Pasmens, Etiopia èra roïnada après quinze ans de guèrra.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre Espanha, sostenguda per unei pòbles maias, e lei ciutats-estats maias desirosas de demorar independentas. Après lei victòrias espanhòlas de 1541-1542 e la somission dei Cocomes, lei Maias Cupules, que ganhèron l'aliança dei Cochuahs, ataquèron la vila novèla de Valladolid fondada lo 24 de mai dins lei roïnas de Chauac Ha. Leis Espanhòus e seis aliats maias foguèron rapidament en dificultat.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion quauquei jorns avans la mòrt de son autor de la teoria eliocentrica desvolopada per lo prèire polonés Nicolau Copernic. Maugrat d'errors fòrça importantas, aquela teoria anava permetre l'abandon dau modèl de Ptolemèu e favorizar l'aparicion de la sciéncia modèrna.


text:
Alan Gardiner
Alan Gardiner (Eltham, lo 29 de març de 1879 – Oxford, lo 19 de deceme de 1963) que ho un egiptològ e un filològ especialista deus ieroglifs britanic.
Qu'ei l'autor deu purmèr gran estudi deu Canon Reiau de Turin, de la soa Egytian Grammar (ua de la reférencias màger dens l'istòri de la gramatica ieroglifica, provesida d'ua lista deus signes, atau autrejats de segles còde).
Que ho tanben un deu purmèrs a estudiar l'escritura proto-sinaïtica (considerada coma gesida deus ieroglifs egicians e ajòla deus alfabets arabi, ebrèu, grèc e latin, enter autes.


text:
Hériménil
Hériménil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Hériménil, lo 29 d'agost de 1914, l'enemic, #que i i èra arribat lo 24, s'a retut colpable de faches monstruosos. Los abitants an #èsser convidats a retre's dins la glèisa e i an #èsser mantenguts pendent quatre jorns, del temps que los sieus ostals avián saquejat, e que los Franceses bombardavan lo pòble. Vint-quatre personas an #èsser aucidas per un obus, al dedins de la bastissa. Coma una femna, #que i aviá pasturat a granda'pena sortir un instant, tornava amb un pauc de lach pels mainats, un capitani, furiós de veire #que s'i èra daissat passar aquela presoèra, se #exclamar : « Voliá pas #que se dobriguèsse la pòrta. Voliá que los Franceses tirèsson lo sieu pròpri pòble. » Aquel meteis capitani vendiá d'en un autre luòc de cometre, pauc de temps per endavant, un acte de cruauté révoltante. En avent assistit, lo monocle al œel, a la sortida jutjada per lududes tròp lenta de la Sra. Winger, Jove femna de vint-tres ans, #que, per aubedir a l'òrdre general, se dirigissiá cap a la glèisa, amb los sieus mossardets, una filha e dos joves òmes màgers totes tres de dètz-e-uèch ans, i aviá, per una paraula brèu, comandat als sieus soldats de far fuòc, e las quatre victimas s'èran abatudas, mortalment @frapper.
Los Alemands #daissar los cadavres dins la carrièra pendent dos jorns.
L'endeman, eles fusillèrent lo sieur Bocquel, #que, en ignorant las instruccions donadas, i èra demorat dins lo sieu ostal.
- Aucir egalament en lududes lo Sr. Florentin, Màger de setanta sèt ans. Aquel ancià, #que #recebre de divèrsas pilòtas en lo pitrau, #èsser probablament massacré a causa de la siá surdité, #que la #empedir
de comprene las exigéncias de l'enemic.
En aquela municipalitat, vint-dos ostals an #èsser cremadas amb del petròli. Abans de metre lo fuòc a aquela de la madama Combeau, dels soldats, en piochant lo sòl de la soscava, an déterré una soma de sièis
- cent francs, #que se son apropriada.
A Hériménil, le 29 août 1914, l'ennemi, qui y était arrivé le 24, s'est rendu coupable de faits monstrueux. Les habitants ont été invités à se rendre dans l'église et y ont été maintenus pendant quatre jours, tandis que leurs maisons étaient pillées, et que les Français bombardaient le village. Vingt-quatre personnes ont été tuées par un obus, à l'intérieur de l'édifice. Comme une femme, qui avait pu à grand'peine sortir un instant, revenait avec un peu de lait pour les enfants, un capitaine, furieux de voir qu'on avait laissé passer cette prisonnière, s'écria : « Je ne voulais pas qu'on ouvrît la porte. Je voulais que les Français tirassent sur leur propre peuple. » Ce même capitaine venait d'ailleurs de commettre, peu de temps auparavant, un acte de cruauté révoltante. Ayant assisté, le monocle à l'œil, à la sortie jugée par lui trop lente de Mme Winger, jeune femme de vingt-trois ans, qui, pour obéir à l'ordre général, se dirigeait vers l'église, avec ses domestiques, une fille et deux jeunes hommes âgés tous trois de dix-huit ans, il avait, par un mot bref, commandé à ses soldats de faire feu, et les quatre victimes s'étaient abattues, mortellement frappées.
Les Allemands laissèrent les cadavres dans la rue pendant deux jours.
Le lendemain, ils fusillèrent le sieur Bocquel, qui, ignorant les instructions données, était resté dans sa maison.
Ils tuèrent également chez lui M. Florentin, âgé de soixante-dix-sept ans. Ce vieillard, qui reçut plusieurs balles dans la poitrine, fut probablement massacré à cause de sa surdité, qui l'empêcha de comprendre les exigences de l'ennemi.
Dans cette commune, vingt-deux maisons ont été brûlées avec du pétrole. Avant de mettre le feu à celle de la dame Combeau, des soldats, en piochant le sol de la cave, ont déterré une somme de six cents francs, qu'ils se sont appropriée.


text:
Jan-Pèire Tennevin.
L'Astrado n° 44
Lou decor à la jardiniero
de Nino Martinent-Savidan
Camin crousa
de Felipe Blanchet
Marsiho, tras li siècle
de Gabriéu Cassin
UNO o DE lengo d'O
pèr Jean Lafitte e Guilhem Pépin
Ié disien Cèio e Marto, dos santo à l'ounour
Couleicioun Lenga d’Oc.
Ièu savo una chançon.
pèr Parlarem en Vivarés
«La Pounchudo
Cercle Langue d’Oc
La Targo
pèr L’Escolo de la Targo
Beatritz de Mongalvanh
pèr Reinat Toscano
154
I’a uno colo de Prouvençalo que, souto la beilié de Nino Martinent-Savidan, bèn couneigudo en Avignoun ounte sa mama seguis li cous de prouvençau de Parlaren, qu’a decida de s’atravali à l’estùdi e à la recerco sus li teissut d’indiano, li teissedis e li coustume ancian de Prouvènço.
Aquesto assouciacioun novo se dis Trésors d’étoffes. A soun sèti à Marsiho, à Castèu-Goumbert.
S’èi dounado pèr toco la sauvo-gàrdi dóu patrimòni istouri e etnougrafi de nòsti grand e rèire-grand.
Soun premié tèmo - lis indiano emé lou decor à la jardiniero - lis a mena bèn segur à Marsiho mai tambèn à Gèno, nosto sorre latino.
Fau dire que lis indiano dóu siècle 18en, estampado e picado à Marsiho, l’èron emé 6 moutiéu grand jardinié e 6 moudèle pichot jardinié, pèr n’en faire de coutihoun prouvençau.
D’aquéli recerco fruchouso n’en resulto un bèu libre de 90 pajo, grand fourmat A4, acoulouri, larjamen e richamen ilustra de reprouducioun de vèsti tradiciounau e d’estofo d’indiano que l’on se n’en servié pèr sa fabricacioun.
A pèr titre : Impression textile : Une Indienne Singulière Le Décor à la Jardinière.
L’oubrage sara presenta, lou disate 14 de nouvèmbre de 2009, à Marsiho, dins la Capello di Penitènt de Castèu-Goumbert. Tóuti li souscriptour saran counvida à la manifestacioun.
Lou libre sara remés i souscriptour presènt e lis autre lou recebran pèr la Posto. Adounc fai mestié de lou coumanda tre aro à l’adrèisso seguènto en emplegant lou bon dóu comanda.
27932


text:
Arüe-Ithorrotze-Olhaibi
Arüe-Ithorrotze-Olhaibi en basco o Aroue-Ithorots-Olhaïby en francés qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola. .
Somari
§Geografia[modificar | modificar la font]
§Istòria[modificar | modificar la font]
§Administracion[modificar | modificar la font]
§Demografia[modificar | modificar la font]
§Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
§Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
§Véser tanben[modificar | modificar la font]
§Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
§Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal del País Basc
-
Baisha Navarra Ahatsa-Altzieta-Bazkazane · Ahetze · Aicirits-Camon-Suhast · Aiherra · Aintzila · Ainhoa · Ain·harp · Aldudas · Amenduish-Oneis · Amoròs-Sucòs · Aniça-Montgelós · Aucet-Aucet Juson-Sunarreta · Aldudas · Alòs-Sibàs-Avensa · Amenduish-Oneis · Amoròs-Sucòs · Anglet · Anhauze · Arancon · Arberàs-Silego · Arboet-Sussauta · Arbona · Arcangós · Arhantsusi · Armendaritze · Arnegi · Arrauta-Sharrita · Ascain · Azkarate · Banka · Bardòs · Basusarri · Beguiòs · Behaskane-Laphizketa · Behorlegi · Bidaishe · Bidarrai · Bidart · Biriatu · Briscós · Bunuze · Bussunarits-Sarrasqueta · Buztintze-Hiriberri · Cambon · Càmer · Ciboro · Echarri · Echebar · Eiheralarre · Escòs · Espeleta · Esquiula · Ezterenzubi · Gabat · Gamarte · Garrüze · Guetaria · Haltsu · Hauze · Heleta · Hendaia · Hozta · Ibarrola · Idauze-Mendi · Ihòut · Ilharre · Irisarri · Irulegi · Issòr · Isturits · Izpura · Itsasu · Jatsu · Jatsu Garazi · Jutsi · La Bastida de Clarença · Labets-Biscai · Lakarra · Lacarri-Aran-Sharrita de Haut · Landibarre · Larzabale-Arroze-Zibitze · Larresoro · Larribarre-Sorhapürü · Lasa · Lekunberri · Lohitzüne-Oihergi · Luhuso · Lüküze-Altzümarta · Makea · Mansparrauta · Meharin · Mendibe · Meritenh · Biàrritz · Muskildi · Oreguer · Ossés · Ostankoa · Òstavath-Asme · Pagòla · Samas · Sent Estève · Sent Estève de Baigòrri · Sent Joan lo Vielh · Sent Joan Pè de Pòrt · Sent Just-Ibarre · Sent Martin d'Arberoa · Sent Martin d'Arròsa · Sent Palai · Sent Miquèu · Suhescun · Uhart de Cisa · Uhart de Micse · Urepele · Veiria · Vergüei-Vièlanava · Zaro · Zuraide Labord Bonlòc · Guishe · Hasparn · Lahonça · Lo Bocau · Luhuso · Mendiondo · Moguerre · Sara · Sent Joan de Lus · Sent Pèr d'Irúber · Sent Pèr de Nivela · Urcueit · Urrunha · Urt · Ustàrits · Vièlafranca · Sola Alòs-Sibàs-Avensa · Arrast-Larrebiu · Arroquiaga · Arüe-Ithorrotze-Olhaibi · Aucet-Aucet Juson-Sunarreta · Aussuruc · Barcus · Berroganh-Laruntz · Biudòs-Avensa de Baish · Camon-Cihiga · Domesenh-Berrauta · Echarri · Echebar · Espés-Undurenh · Esquiula · Garindenh · Gestars · Gotenh-Libarren · Hauze · Idauze-Mendi · Lacarri-Aran-Sharrita de Haut · Laguinga-Restoa · Larrau · L'Espitau Sent Blasi · Lic-Aterei · Lishans-Sunar · Lohitzüne-Oihergi · Maulion · Mendita · Montcajòla-Larròri-Mendibiu · Montòri · Muskildi · Ordiarp · Ossaranh-Arribarèita · Ossàs-Suhara · Pagòla · Sauguís-Sent Estève · Senta Gràcia · Sharrita de Baish · Sherauta · Tardets-Sorholus · Tres Vièlas Aast · Avera · Avidòs · Avitenh · Abòs · Acós · Anhòs · Ansa · Andonsh · Andrenh · Angais · Anglet · Angós · Anòs · Anoja · Aràmits · Arancon · Lajuson · Araus · Arbús · Arcangós · Aren · Arèssi · Areta · Arganhon · Argelòs · Arget · Arnegi · Arnós · Arricau e Bòrdas · Arrien · Arròs de Nai · Arrosés · Artés d'Asson · Artés de Biarn · Artigalotan · Artigaloba · Artics · Arudi · Arsac e Arrasiguet · Asasp e Arròs · Assat · Asson · Asta e Bion · Astis · Atòs e Aspins · Aubertin · Aubin · Aubons · Audaus · Augar · Auriac · Aurions e Idèrnas · Aussavièla · Autarriba · Autivièla, Sent Martin e Vidèren · Aidia · Aidius · Vaths de Bearn · Valensun · Balèish · Valirac e Maumosson · Valiròs · Barinco · Berrauta e Camun · Barzun · Bassilhon e Bausèr · Bastanès · La Bastida de Clarença · Baudreish · Baiona · Vedelha · Bedós · Bailòc · Benejac · Ventajor e Serèr · Biost · Berencs · Vernadèths · Bescat · Vesingran · Vetrac · Beuste · Veiria · Biàrritz · Bidòs · Vièla · Vilhèras · Vilhèra · Viron · Visanòs · Buelh e Vesinc · Bonnut · Bòrça · Bordèras · Bòrdas · Lo Bòsc d'Arròs · Bocau · Buelh, Buelhòu e Lasque · Borg Garbèr · Bolhon · Bomort · Bordetas · Bornòs · Brutges, Capbis e Mieihaget · Bunhenh · Bergarona · Buròs · Buròssa e Mendossa · Busiet · Busi · Cabidòs · Cadilhon · Càmer · Cardessa · Carrèra · Carressa e Cassabè · Castanheda · Castèida deu Camin · Castèida e Candau · Castèida e Doat · Casterar e Lobish · Castèth · Castèthbon · Castethins · Castèthnau e Camplong · Castèthner · Castèthpugor · Castilhon d'Artés · Castilhon · Cauviòs e Lòs · Sescau · Cèta e Eigun · Sharra · Clarac · Coarrasa · Conchès · Corbèras e Avera · Còuledan, Lube e Boast · Cobluc · Croselhas · Cuqueron · Denguin · Diussa · Doason · Dònhen · Domin · Aigas Bonas · Escòt · Escor · Escobés · Escot · Escuras · Eshlorentias · Espeisheda · Espiuta · Espuei · Estialesc · Estòs · Eth Saut · Eisús · Hiars · Hishós e Rimajor · Gavaston · Gant · Garraleda e Montdevath · Garlin · Garòs · Gaion · Gelòs · Gèr · Jarderés · Gèra e Belesten · Geronce · Gèus d'Arsac · Gèus d'Auloron · Güèrs · Gomèr · Guinarte e Paréntias · Gurmençon · Gurs · Hagetaubin · Haut deu Bòsc d'Arròs · Herrèra · Higuèra e Soja · L'Espitau d'Orion · Horcs · Idron · Aigon · Isesta · Jaces · Juranson · Lar e los Mondrans · Lars · Ceserac · Lahòra · La Bastida de Vièlafranca · La Vatmala · L'Abatut Higuèra · La Veiria · La Cadea · La Comanda · Lac · Lagòr · Lagòs · Lahontan · La Horcada · Lalonga · Lalonqueta · Lamajor · Lana de Varetons · Lanecauva · Lanaplan · Laruenh · La Reula · Laruntz · Las Claverias · Lasa · La Sèrra · La Seuva · La Sauvetat · Lai e Lamidon · Laduish · Lee · Les e Atàs · Lenveja · Lème · Lèren · Lescar · Lascun · Lespièla · Lesporcin · L'Estela e Bètharram · Lishòs · Limendós · Liuron · Lombiar · Lonçon · Lons · Lobienh · Ardiòs e Ishèra · Hlorentias · Lobier de Baish · Lobièr de Haut · Lobinhèr · Lo Luc e Armau · Luc Arrèr · Lucgarrièr · Luc · Lurbe e Sent Cristau · Luçanhet e Luçon · Lo Lis · Malaussana · Mascarans e Haron · Marslac · Maspièr, la Lonquèra e Julhac · Maucòr · Maura · Masèras e Leson · Maseròlas · Melhon · Lo Merac · Mespleda · Mialòs · Miaucenç e Lanuça · Mirapeish · Monmans · Momin · Monassut e Audirac · Montcauv · Montclar · Monenh · Montpesat · Montsegur · Mont · Montagut · Montaner · Montardon · Montaut · Lo Mont e Dissa · Monthòrt · Montòri · Morlans · Morlana · Moguerre · Mohós · Momor · Morencs · Navars · Narcastèth · Narp · Navalhas e Angòs · Navarrencs · Nai · Noguèras · Nostin · Augèna e Camptòrt · Augeu · Auloron Santa Maria · Aràs · Aurin · Orion · Aurriula · Ortès · Òs e Marcelhon · Òussa · Aussencs · Aulhon · Ossa · Ausencs e Montestruc · Pagòla · Parbaïsa · Pardias · Pardias-Pietat · Pau · Pèiralonga e Avòs · Piets, Plasença e Mostron · Puei de Lescar · Puei d'Auloron · Poms · Ponçon Devath e lo Potz · Ponçon Dessús · Pontac · Pontiac e Vièlapinta · Portèth · Poliac · Porciuvas e Bocoa · Preishac de Geusvath · Preishac de Navarrencs · Precilhon · Pujòu · Ramós · Revenac · Rivarroi · Riupeirós · Ribahauta · Hrontinhon · Sent Avit · Sent Armon · Semboès · Sent Castin · Sendòs · Senta Coloma · Sent Haust · Sent Gironç · Sent Gladia, Arriba e Munenh · Sent Güenh · Sent Jacme · Sent Joan Potge · Sent Laurenç e Bretanha · Sent Medard · Sent Pèr de Lèren · Sent Vincenç · Salias · Salas de Baura · Salas · Sançons e lo Lhon · Sara · Sarporencs · Sarrança · Seuvòla · Sauceda · Saut de Navalhas · Sauvanhon · Seuvalada · Sauvatèrra · Sevin · Sètza e Maubèc · Setzèra · Semiac e Blaishon · Sendèts · Sèrras Castèth · Sèrra de Morlans · Sèrra · Sevinhac · Sevinhac e Meirac · Cimacorba · Siròs · Somolon · Sus · Susmior · Tabalha e Usquenh · Tadossa e Aussau · Taron, Sadirac e Vièlanava · Tarsac · Tèsa · Urdès · Urdòs · Uròst · Usand · Usenh · Usòs · Berdets · Lo Vialèr · Vièlanava d'Artés · Vièlanava de Navarrencs · Vièla Segura · Vinhas · Vièlafranca · Vivent


text:
Segre
Lo Segre es un riu de Catalonha, afluent de l'Èbre per l'esquèrra. La siá conca compren de territòris de tres Estats: França, Andòrra e Espanha.
Nais al versant septentrional del pic del Segre, al circ de la Culassa, en Nauta Cerdanha, e desboca, après recórrer 265 quilomètres, al riu Èbre, al sieu passatge per Mequinensa (Baix Cinca).
Se tròba embassat a las paluns de Oliana, Rialb e Sant Llorenç de Montgai.
Del Segre ne sòrton de divèrses canals e sèquies de regadiu: lo Canal d'Urgèl e las siás divèrsas sèquies, lo Canal de Balaguer, lo Canal de Seròs, lo Canal d'Aragon e Catalonha, e c.a.


text:
Saint-Guillaume
Nom desconegut (Saint-Guillaume en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sant Guillaume se situa al pè de la montanha de la Compòrta, a una altitud de 720 mètres. Es distant d'aperaquí 35 km de Grenòble, 160 km de Lion, 85 km De la Quòta Santa André e de 105 km valencian.
La commune de Saint Guillaume se situe au pied de la montagne de la Pale, à une altitude de 720 mètres. Elle est distante d'environ 35 km de Grenoble, 160 km de Lyon, 85 km De La Cote Saint André et de 105 km de Valence.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat, Sant-Guillaume es lo banc d'una distincion. Lo enquèsta de 1339, soslinha al luòc-dich Touchane la preséncia d'una ostal fòrt : « fortallissium mureum », situada jos una dels torns del castèl de Touchane, possession de las Rossin del Molard. S'agiriá d'una part del castèl dividit entre divèrses coseigneurs[1].
Au Moyen Âge, Saint-Guillaume est le siège d'une seigneurie. L'enquête de 1339, signale au lieu-dit Touchane la présence d'une maison forte : « fortallissium mureum », située sous une des tours du château de Touchane, possession des Rossin du Molard. Il s'agirait d'une partie du château divisé entre plusieurs coseigneurs[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 33.
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 33.


text:
Comte de Saint Simon
Claude-Henri de Rouvroy, Comte de Saint-Simon (París 17 d'octobre de 1760 - 19 de mai de 1825) foguèt un pensaire socialista utopic francés, e un dels davancièrs de la sociologia contemporanèa, considerat coma lo mèstre e collaborador d'Auguste Comte.
Es considerat coma l'exemple tipe de l'esperit de las luses creatiu e visionari. Se pòt considerar coma lo primièr teorician de la societat industriala, aquò li valguèt qu'uns li atribuiguèron lo títol de fondador del socialisme francés, e fin finala de primièr davancièr de la sociologia. Èra un intellectual plenament immergit dins lo mitan de son epòca, que visquèt intensament. Friedrich Engels arribèt a dire d'el que èra, amb Hegel, la ment pus enciclopedica de la nòstra epòca, e que gaireben totas las idèas del socialisme posterior èran contengudas dins son òbra. Tanben lo positivisme es dins sos escrits, mas, e mai que proclamèsse la necessitat de l'estudi scientific de la societat, de la politica e de la morala, sos pròpris escrits èran totalament alunhats de la recerca scientifica tala coma ara l'entendèm.
Quand arribèt la Revolucion Francesa, renoncièt a son títol nobiliari; lutèt per l'independéncia dels Estats Units d'America, e sa vida boèmia lo menèt a dependre economicament quita de sos pròpris servitors. Foguèt un dels primièrs qu'estudièt l'industrializacion. La vesiá positivament (abondància) e cresiá que poiriá portar un novèl modèl social. Se deviá existir la propietat privada, mas sonque se èra meritada; per aquò defendiá l'abolicion del dret a l'eretatge. Se mòstra contra los comerçants. Afirmava que i aviá doas classas d'individús: los productors (trabalhadors, entrepreneires...) e los non productors (comerçants, nòbles, clergues, militars, fenhants..). L'industrializacion èra bona mas se deviá organizar de nòu la societat e la foncion de l'Estat, per facilitar aquela transformacion, e los trabalhadors deurián ganhar segon lor productivitat.
Foguèt l'autor qu'influiguèt mai los primièrs socialistas, e tanben fòrça los romantics, dins la sociologia d'Auguste Comte, John Stuart Mill e fin finala sus Napoleon III. Tanben son influéncia arribèt a Karl Marx, perque Marx tanben partejava aquel optimisme scientific e fe dins lo ròtle tecnologic.
Òbras[modificar | modificar la font]
- L'industrie, ou discussions politiques, morales et philosophiques (1817) (L'industria, o discussions politicas, moralas e filosoficas)
- L'organisateur (1819-1820) (l'organizator)
- Du système industriel (1821) (Del sistèma industrial)
- Catéchisme des industrielles (1823) (Catequisme dels industrials)
- Le nouveau christianisme (1825) (Lo novèl cristianisme)


text:
Caín
Caín (en ebrieu קין בן-אָדָם Qayin ben Adam e en arabi قابيل بن آدم Kabil ibn Adam), segon l'Ancian Testament, foguèt la primièra persona nascuda e non pas creada, perque èra filh d'Adam e Èva, lo primièr òme e la primièra femna.
Somari
Legenda[modificar | modificar la font]
Caín nasquèt aprèp l'expulsion de sos paires del Jardin de l'Eden, e alara sa maire Èva, quand nasquèt Caín, partiguèt pel primièr còp de las dolors de l'enfantament. Pauc aprèp, Adam e Èva aguèron un autre filh que nomenèron Abèl. Amb lo temps e Caín se consacrèt a l'agricultura alara qu'Abèl se consacrèt a l'elevatge.
Un jorn decidiguèron de far una ofrenda a Dieu:
- Caín ofriguèt los primièrs fruchs de la sa recòlta.
- Abèl ofriguèt los melhors animals de son elevatge.
Dieu preferiguèt l'ofrenda d'Abèl, e Caín, vesent per la preferéncia de Dieu, venguèt gelós e tuèt son fraire.
Dieu maudiguèt Caín e la condemnacion foguèt que la tèrra li balhe cap res pus e que se veja obligat de rebalar, e alara s'alunhèt de l'ostal dels seus paires per s'establir al país de Nòd, a l'èst de l'Edèn. Dieu pausèt una marca a Caín per avertir que quin tua lo pagariá amb un castig sèt còps mai penós.
Dins son barrutlage, Caín èra acompanhat per una de sas sòrres (nomenada Avan, segon lo Libre dels Jubilèus) amb qui engendrèt son filh Anòc. Pauc aprèp, Caín establiguèt un règlament que bategèt del nom de son filh. Qualques fonts asseguran qu'alara se maridèt amb Adah.
Segon la tradicion jusièva, pendent son exili Caín coneguèt la primièra esposa de son paire Adam, la primièra femna creada per JHWH e nomenada Lilit, que li ensenhèt l'art de la magia e mantenguèron de relacions. Fòrça ans après, Caín foguèt mòrt per son descendent nomenat Tubal que, pendent una caça, lo confondèt amb un animal e li tirèt una flècha.
Caín dins l'Islam[modificar | modificar la font]
La tradicion islamica tanben relata una istòria similara dins l'Alcoran. Aquela istòria ditz que Kabil e Habil (Caín e Abèl), avián de sòrres bessonas. Dins aquela tradicion, Allà refusèt l'ofrenda de Kabil perque volèt pas se maridar amb la germana d'Habil. Aprèp una baralha, Kabil assassinèt sa sòrre germana e deguèt vagar, erratic, per la tèrra pendent d'ans amb lo còs de son fraire, fins que vegèt un còrb enterrant un aucèl mòrt, comprenguèt que se calguèt donar una sepultura als mòrts.
Autras visions[modificar | modificar la font]
Una anciana tribú[modificar | modificar la font]
Los istorians e especialistas biblics interprètan l'istòria coma un recit simbolic d'una anciana tribú nomada que lo dieu èra Caín. Los membres d'aquela tribú portavan de marcas tribalas caracteristicas tatoada e avián la reputacion per sas feròças venjanças contra qui aviá tuat un membre de la tribú. E lo nom de Caín venguèt lo sinonim d'assassin, e las marcas tribalas venguèron la marca de Caín que pausèt Dieu per distinguir aqueles qu'avián tuat, tèrme que s'utiliza en sens figurat per se referir a un omicidi.
Mitologia sumeriana[modificar | modificar la font]
Una autra explicacion que donan los teologians, es qu'aquela istòria de fratricidi serviriá per illustrar las primitivas cresenças namadas, que amb lo temps anèron difusar la pensada religiosa, segon que los tropèls elevats, principala ocupacion de fòrça tribús nomadas, agradavan mai als dieus que l'agricultura. Atal, lo sacrifici d'Abèl foguèt acceptat, mas pas aquel de Caín.
Dins la meteissa mena, dins la mitologia sumeriana, i a l'istòria de la divessa Inana. Èra fòrça bèla e s'enamorèron d'ela dos dieus:
- Dumuzi, lo dieu de la fertilitat e la creissença, e protector dels pastres.
- Enkimdu, lo dieu de l'agricultura, dels besals e de las passièras.
Evidentament, la rivalitat per veire qui emportariá la divessa foguèt granda. Resultèt que Dumuzi venguèt agressiu alara que Enkimdu demorèt amable e gentil. Inana causiguèt Enkimdu, que la tractava melhor. Alara, Dumuzi vesent pauc a pauc que perdiá, comencèt de mostrar sa fòrça extraordinària. Enkimdu, tement per la vida d'aquela, demandèt a Inana que se maride amb Dumuzi.
Eretatge[modificar | modificar la font]
La figura de Caín sovent foguèt utilizada dins l'art e la literatura coma lo simbòl del mal (fins al sègle XIX). Entre qualques òbras notablas, se pòt citar La Divina Comèdia e los poèmas omonims de Lord Byron e Baudelaire. Foguèt utilizat pels personatges del cinèma e comics (bendas dessenhadas americanas) que vòlon s'amagar o cometre de malfaches.


text:
Bocquegney
Bocquegney es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom del pòble, Bouqeugneix, a testificat dempuèi 1295. La distincion de Bocquegney aperteniá al capítol de Remiremont e al baron de Darnieulles. Lo ban de Bocquegney, en comprenent tanben Fomerey, aperteniá al bailliage de Darney. A l'esperital, Bocquegney dépendait de Hennecourt. De 1790 a l'an IX, Bocquegney fasiá ja partida del costat de Dompaire.
Le nom du village, Bouqeugneix, est attesté dès 1295. La seigneurie de Bocquegney appartenait au chapitre de Remiremont et au baron de Darnieulles. Le ban de Bocquegney, comprenant aussi Fomerey, appartenait au bailliage de Darney. Au spirituel, Bocquegney dépendait d’Hennecourt. De 1790 à l’an IX, Bocquegney faisait déjà partie du canton de Dompaire.


text:
Estat de Buenos Aires
L'Estat de Buenos Aires que ho constituit per la separacion de la Província de Buenos Aires de la Confederacion Argentina après lo son refús de signar la constitucion federau de 1853 per'mor de las soas posicions unitàrias. L'Estat de Buenos Aires que s'acabè en teoria arron la soa des.hèita de la batalha de Cepeda e la soa reïntegracion de jure dehens la Confederacion mes, fin finau, que s'acabè dab la soa victòria de la batalha de Pavón arron la quau e tornè integrar la Confederacion e tot la dominar.


text:
Saulny
Saulny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dépendait De l'anciana província del Barrois, en la prévôté de Briey. Donat en fief a las familhas messines : Baudoche, Papperel, Gournay, lo Hungre, de Esch.
En 1681, 1683 e 1687, tres méchantes mascas an « cremat a causa del dolent temps o perque dels veaux èran mòrts ». Las execucions an luòc a l'epòca dejós de la tuilerie sus la rota de Vigneulles[1].
Dépendait de l'ancienne province du Barrois, dans la prévôté de Briey. Donné en fief aux familles messines : Baudoche, Papperel, Gournay, le Hungre, d'Esch.
En 1681, 1683 et 1687, trois méchantes sorcières sont « brûlées à cause du mauvais temps ou parce que des veaux étaient morts ». Les exécutions ont lieu à l’époque en dessous de la tuilerie sur la route de Vigneulles[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
rl291109.


text:
Didius Julianus
Didius Julianus[Didi Julian?] (30 de genier de 133 o 2 de febrier de 137, Mediolanum - 1èr de junh de 193) foguèt un emperaire roman que reinèt dau 28 de març de 193 fins a sa mòrt durant lei trebols entraïnant per l'assassinat de Commòde. Succediguèt a Pertinax e foguèt remplaçat per Septimi Sever.
Venguèt emperaire après l'assassinat de Pertinax gràcias a una prima fòrça importanta promesa ai soudats de la garda pretoriana que menacèron lo Senat per permetre sa designacion. Aquò foguèt considerat coma fòrça vergonhós per lei populacions romanas e Didius Julianus foguèt executat per Septimi Sever après la conquista de Roma.


text:
Ustra
L'ustra es un animal invertebrat del grop dels molluscs, mai presisement lamellibranquis, e son del sosgrop dels bivalvas (qu'a doas valvas). Aquelas son gaireben circularas e inegalas, e de divèrsas formas. I a diferentas espècias, e apartenon al genere Ostrea. Son de molluscs marins. Las ustras vivon aderidas als rocs e son comestiblas e apreciadas.
Qualques sospècias son capablas de produire de pèrlas amb lo temps. Aquelas se forman a partir de particulas que sedimentan dins l'ustra e que amb lo temps donan una pèira preciosa. I a diferents tipes de pèiras segon lo sediment acumulat.


text:
Empèris nomadas
Leis empèris nomadas fan referéncia ais estats fondats per lei pòbles nomadas imperiaus d'Eurasia de l'Antiquitat au sègle XVIII. Formats per de populacions indoiranianas, oraloaltaïcas, turcas, mongòlas e manchosas que seis armadas èran especializadas dins l'utilizacion de cavaliers arquiers e de la tactica de la tèrra cremada, vivián de norrigatge itinerant dins leis estèpas e lei bòscs de l'Eurasia centrala dins de societats ierarquizadas basadas sus una organizacion tribala. Generalament devesidas entre caps rivaus, lei tribús èran tanben en contact ambé leis estats sedentaris vesins per cambiar de produchs agricòlas còntra de produchs artesanaus impossible de produrre dins l'estèpa. Pasmens, lei relacions èran pas totjorn pacificas car lei nomadas podián de còps assaiar de prendre per fòrça de bens ò car lei pòbles sedentaris (China, Empèri Bizantin...) èran lèsts a empachar l'intrada d'intrús dins sei territòris.
Aquelei relacions conflictualas formèron en Eurasia una geopolitica basada sus l'antagonisme entre societats nomadas e societats sedentàrias. D'efèct, la natura predatritz dei tribús nomadas asiaticas, obligadas de trobar regularament una novèla region druda per s'installar, representava un factor de destabilizacion locau important. Òr, quand un cap capitava d'unificar unei tribús sota una autoritat unica, aquò podiá entraïnar la mesa en movement d'armadas importantas compausadas de combatents entraïnats, mobils e disciplinats capablas de véncer leis armadas deis estats sedentaris. Lei desfachas subidas còntra de cavaliers arquiers per lei Romans (Carrhes en -53), per lei Bizantins (Manzikert en 1071), per lei Song (conquista de China per lei Mongòls) ò per leis Ongrés (Mohi en 1241) mostran la dificultat de faciar una armada fòrça mobila e equipada d'un arc que sa portada li permetiá de tuar una buta a de distàncias alora inegaladas. Ansin, lei pòbles de l'estèpa demorèron capables de menaçar e sovent de conquistar totei leis estats sedentaris d'Eurasia e foguèron donc l'element perturbator major d'aquela region fins a l'aparicion d'armas de fuec en estat de rivalizar ambé l'arc nomada. Manca tanben pas d'exemples per illustrar aquela capacitat de la formacion de l'empèri deis Escites a la conquista de la màger part d'Asia per Genghis Khan e sei successors.
Aquela influéncia geopolitica durabla dei pòbles e empèris de l'estèpa sus lei relacions continentalas constituisse la diferéncia principala ambé leis autrei pòbles nomadas que marquèron l'Istòria coma lei bedoïns arabis dau sègle VII ò lei Vikings dei sègles IX e X. Es tanben confirmada per l'importància deis estrategias adoptadas per lei societats sedentàrias per si protegir còntra leis expedicions nomadas. Maugrat lei diferéncias e lei distàncias importantas entre leis estats victimas d'aqueleis ofensivas, aqueleis estrategias foguèron similaras e basadas sus quatre principis : atacar lei nomadas per lei sometre ò leis obligar de si desplaçar dins d'autrei regions pus alunchadas, fortificar lei regions menaçadas ò leis axes de passatge, devesir lei nomadas per empachar l'emergéncia d'un cap poderós capable d'organizar una ataca, pagar un tribút e donar de títols prestigiós ai caps nomadas per defugir una ataca. Pasmens, coma va mòstra la contuniacion dau fenomèn deis invasions nomadas fins a l'aquisicion d'una superioritat tecnologica decisiva en favor dei sedentaris, lo succès d'aqueleis estrategias èra limitat. D'efèct, leis atacas entraïnavan sovent una retirada dei nomadas que tornavan ocupar lei regions perdudas après lo retirament deis assalhidors. Lei fortificacions mau capitèron de blocar d'invasions en causa de distàncias de susvelhar tròp lòngas[1]. La division dei nomadas entre elei èra eficaça a condicion que la guèrra posquèsse durar d'annadas per afeblir totei lei tribús. Enfin, lo pagament d'un tribút, de còps fòrça important, empachèt rarament leis atacas car lei nomadas respectavan gaire leis acòrds signats.
Lei regions conquistadas per lei nomadas èran integradas au sen d'estats fòrça estenduts e dirigits per lei caps dei pòbles venceires. Aqueleis estats adoptavan rapidament una organizacion mesclant de principis dei societats nomadas e sedentàrias. Aquò èra necessari car lei territòris conquistats per lei nomadas avián sovent de populacions fòrça importantas a respèct dei tribús d'envaïsseires. Lei nomadas avián donc besonh d'integrar d'autoctòns coma foncionaris per permetre lo foncionament de certaneis infrasturas ò administracions desconeissuts dei societats de l'estèpa. Ansin, l'evolucion deis empèris nomadas foguèt dictat per dos principis principaus qu'èran la fragmentacion rapida de l'empèri entre eiretiers rivaus de son fondator e l'assimilacion dau pòble nomada au pòble sedentari pus nombrós. Lo premier fenomèn necessitava generalament una ò doa generacions e èra favorizat per una superficia importanta. L'assimilacion necessitava tres ò quatre generacions e èra favorizada per lo prestigi mai ò mens important de la civilizacion conquistada e per la possibilitat de l'adopcion mai ò mens rapida de la religion dei vencuts. Per exemple, lei signes premiers de division de l'Empèri Mongòl apareissèron mens d'una generacion après la mòrt de Genghis Khan e sei successors si convertiguèron ai religions localas (islam e bodisme) a la fin dau sègle XIII e au començament dau sègle XIV.
Somari
Zòna d'origina dei pòbles nomadas[modificar | modificar la font]
Lei pòbles nomadas a l'origina dau fenomèn de l'invasion nomada avián ges d'unitat e si compausavan d'unei pòbles diferents coma d'Eslaus, de Turcs ò de Mongòls. Pasmens, èran originaris d'una mema region que son centre de gravitat si situa entre la Mongolia e lo lac Baikal. Au nòrd, es limitada per lo bòsc siberian e au sud per lei montanhas de l'Asia Centrala (Caucàs, Hindu Kush...). En revènge, vèrs l'èst e l'oèst, lei limits son pus vagues e l'i a gaire de relèus importants d'Ongria a Manchoria. Aquò rende donc lei migracions aisadas au sen de l'estèpa e en direccion dei butas tradicionalas deis invasions nomadas (Euròpa Orientala, Orient Mejan e China).
Lei teatres deis invasions nomadas[modificar | modificar la font]
Lo teatre deis invasions nomadas representa tota l'Eurasia antica e medievala. Pasmens, dos periòdes (sègles IV-V e sègles XIII-XV) an una importància gròssa car lei migracions e lei migracions nomadas l'i entraïnèron una destabilizacion de lònga durada de la màger part dei societats continentalas (migracion, invasion, disparicion d'estats...). En fòra d'aquelei periòdes de grandeis invasions, existisse d'epòcas de conflictes mai ò mens limitats entre nomadas e sedentaris. Ansin, lei nomadas assaiavan d'agarrir lei sedentaris ò d'ocupar lei regions afeblidas e lei sedentaris organizavan de temps en temps d'ofensivas per sometre e pacificar l'estèpa.
Lo cas de l'Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Leis invasions dei cavaliers de Genghis Khan e sei successors e la formacion de l'Empèri Mongòl representan l'apogèu dau fenomèn deis invasions nomadas. Après dètz annadas de luchas intèrnas de 1196 a 1206, Genghis capitèt d'unificar lo pòble mongòl e d'organizar una armada entraïnada e fòrça disciplinada. Amb aquela armada, ataquèron lei tres civilizacions principalas de l'Eurasia sedentària dau sègle XIII : China que foguèt totalament conquistada, lo monde islamic que perdèt lo plan iranian e onte mai d'una dinastia de senhors musulmans foguèt desfacha e l'Euròpa crestiana que la periferia orientala foguèt tanben conquistada. Leis estats musulmans e crestians non conquistats deguèron tanben faciar d'expedicions de pilhatge que causèron de destruccions e de pèrdas importantas. La fin deis annadas 1270 marquèt l'apogèu de l'Empèri Mongòl que va pauc a pauc si devesir entre leis eiretiers de son fondator fins au sègle XV.
Lo declin dei pòbles nomadas e la pacificacion de l'estèpa per lei societats sedentàrias[modificar | modificar la font]
Leis empèris nomadas declinèron pauc a pauc a partir de la fin dau sègle XVI fins a la disparicion totala d'aquela mena d'estat au sègle XIX. Sei principalei causas foguèron lei progrès tecnologics, tactics e organisacionaus deis armadas sedentàrias e tanben lei luchas intèrnas entre estats nomadas. Ansin, au sègle XIX, l'expansion russa en direccion de l'Ocean Pacifica rescontrèt gaire de resisténcia de part dei pòbles de l'estèpa.
Cronologia deis empèris e deis invasions nomadas[modificar | modificar la font]
- Sègles VI-II avC : Empèri Escite.
- Sègle IV avC - sègle II : invasions de China per lei Xiongnus.
- Sègles III-II avC : Empèri Hiongnu.
- Sègles I-II : Empèri Sienpei.
- Sègles IV-V : invasion de China per lei Topas.
- Sègles IV-VI : Empèri Ruanruan.
- Sègle V : invasion dei Huns en Euròpa e formacion d'un empèri (vèrs 375 - 484).
- 480 : invasion d'Índia per lei Huns Blancs.
- Sègles VI-IX : invasion deis Avars en Euròpa (a partir de 555) e existéncia d'un estat avar en Euròpa Centrala (vèrs 555 - 805).
- vèrs 558 - 582 : Empèri Tujue.
- 582 - 657 : Premier Khaganat dei Turcs Orientaus (scission de l'Empèri Tujue).
- 582 - 630 : Khaganat dei Turcs Occidentaus (scission de l'Empèri Tujue).
- Sègles VII-VIII : invasion dei Bulgars en Euròpa qu'es a l'origina de la Bulgaria actuala.
- 682 - 744 : Segond Khaganat dei Turcs Orientaus.
- Sègles VII - vèrs 842 : Empèri Tibetan.
- vèrs 740 - vèrs 840 : Empèri Uigur.
- 840 - 924 : Empèri Quirguiz.
- Sègles IX-X : invasion deis Ongrés en Euròpa qu'es a l'origina de l'Ongria actuala.
- Sègle XI : invasion dei Pechenegs en Euròpa, formacion d'uneis estats e dispersion a partir de 1122.
- Sègles XI-XII : invasion dei Turcs Seldjokides e formacion dau Sultanat Seldjokide (1037-1155) e d'uneis estats locaus.
- Sègles XI-XIII : invasion dei Turcs Gaznevides e formacion d'un sultanat (962-1187).
- Entre 1130 e 1135 - 1211 : Empèri Karakitan.
- Sègle XII : invasion dei Cumans en Euròpa, formacion d'un estat dins la region de Pònt destruch en 1241 per lei Mongòls.
- Sègles XII-XIII : invasion de l'Orient Mejan per lei Turcs Khwarezmians e formacion de l'Empèri Khwarezmian (1077-1231).
- Sègles XII-XIII : invasion de China per lei Jurchens.
- Sègles XIII-XIV : Empèri Mongòl.
- Sègle XIV : invasion dei Turcs Otomans en Anatolia qu'es a l'origina de l'Empèri Otoman e de la Turquia actuala.
- Sègles XIV-XV : invasion dei Turcs Timuridas, formacion de l'Empèri Timurida (1405-1507) e d'unei principats locaus.
- Sègle XIV : invasion de l'Orient Mejan per lei Mongòls Chaïbanides que van participar a la formacion de l'estat ozbèc.
- Sègles XV-XVI : Empèri Ozbèc.
- Sègle XV : Premier Empèri Oïrot.
- 1644 : invasion de China per lei Manchós e formacion de la dinastia Qing (1644-1912).
- 1690 - 1758 : Segond Empèri Oïrot.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En revènge, lei barris dei vilas representèron sovent una escomessa pus importanta car la màger part dei pòbles nomadas avián pas pron de coneissenças tecnicas per bastir d'armas de sètge ò de coneissenças militaras per organizar un assaut còntra de fortificacions ben defendudas.