text:
Foncion trigonometrica
En matematicas, las foncions trigonometricas son de foncions d'un angle. Son la basa per l'estudi de la trigonometria, los triangles e per la modelizacion dels fenomèns periodics, entre fòrça autras aplicacions. Las foncions trigonometricas se definisson abitualament coma quocients entre las longituds de dos costats d'un triangle rectangle que contenga lo angle, e de forma equivalenta se pòdon definir a comptar de las longituds de divèrses segments a comptar de la circonferéncia goniometrica (circonferéncia de radi unitat, lo centre que n'es l'origina d'un sistèma de coordenadas cartesianas). I a definicions mai modèrnas que las exprimisson coma sèrias infinidas o coma solucions de eqüacions diferencialas; l'avantatgi d'aquelas definicions es que permeton estendre las foncions trigonometricas a còsses arbitraris coma per exemple los nombres complèxes.
S'emplegan a l'ora d'ara las sièis foncions trigonometricas que se presentan a la taula de la drecha, amassa amb qualques unas de las identitats que permeton ne calcular unas a comptar de las autras. En lo cas de las darrièras quatre foncions trigonometricas, se prenon sovent aquelas identitats coma "definicions" de las meteissas foncions, mas se pòdon definir perfièchament de manièra geometrica, o per autres mejans, e alavetz demostrar aquelas identitats. En fach, tal coma s'aprècia a las identitats de la taula, cal solament ne definir una qui que siá e se pòdon après emplegar unas o d'autras identitats per definir e calcular tota la rèsta.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La nocion que i li cal aver qualque correspondéncia basica entre la longitud de las caras d'un triangle e los angles apareis tanlèu coma ne reconeis que los triangles semblables mantenon constants las relacions entre las siás caras. Es a dire, per quin triangle que siá rectangle semblable a un de donat, la relacion (lo quocient entre las longituds) entre l'ipotenusa (per exemple) e una autra de las siás caras se manten constanta. Se l'ipotenusa es lo doble de longa, o son tanben las autras doas caras. Son justament aquelas relacions las que s'emplegan per exprimir las foncions trigonometricas.
Las foncions trigonometricas foguèron estudiadas per:
- Lo matematic grèc Hiparc de Nicea (180-125 AC) creèt de taulas ont ligava la longitud de l'arc a la longitud de la còrda correspondenta,[1]
- A Egipte, Claudi Ptolemèu (90–180 AD) escriguèt lo almagest ont desvolòpa las formulas equivalentas a las actualas pel sinus de la soma de dos angles mas per la foncion còrda, e una formula pel calcul de la còrda del angle mitat, a comptar de creèt aicí una taula trigonomètrica[2]
- Lo matematic Indi Aryabhata (476–550) definiguèt pel primièr còp las foncions sinus (la mitat de la còrda) e cosinus. Los sieus trabalhs contenon las taulas mai ancianas qu'existiscan a l'ora d'ara de las valors del sinus de totes los angles compreses entre 0° e 90° a intervals de 3,75°, amb una precision de 4 decimals. Aquela taula foguèt reprodusida per Brahmagupta (628)
- Segon l'òbra de Abu l-Wafa, sembla que los matematicians musulmans utilizavan caduna de las sièis foncions trigonometricas, e dispausavan de taulas amb intervals de 0,25°, amb 8 decimals exactas.[3]
- Lo matematic catalan Savasorda (1070-1136) escriu la primièra taula trigonometrica en latin. Aquela taula emplega la còrda en seguent la tradicion classica alloc del sinus qu'emplegavan los arabes, dividís la circonferéncia goniometrica en 88 parts (alloc de 360 gras) e al diàmetre li assigna 28 unitats. Aiçò fa que l'unitat de angle siá fòrça aperaquí lo radian. La taula dona lo angle en gras, minutas e segon e es exacta fins al darrièr decimal.[4]
- Lo matematic indi Bhaskara II, l'an 1150 explica un metòde detalhat per bastir las taulas de sinus per quin angle que siá.
- Madhava De Sangamagrama (1400) Faguèt unes primièrs passatges en l'analisi matematica de foncions trigonometricas basada en sèrias.
- Leonhard Euler Amb l'òbra Introductio in analysin infinitorum (1748) foguèt lo principal responsable d'establir lo tractament de las foncions trigonometricas a Euròpa, las definiguèt tanben coma sèrias infinidas e presentèt la formula de Euler", aital coma las abreviatures gaireben aital coma las modèrnas sin., Còrs., tang., cot., Shut., E cosec.
Èra istoricament comun d'emplegar qualques foncions mai que las d'uèi lo jorn (e aquelas foncions apareisson en las taulas mai ancianas de foncions trigonometricas), mas se son quitats d'a l'ora d'ara emplegar. Son de foncions coma la còrda (crd(θ) = 2 sin(θ/2)), lo versinus (versin(θ) = 1 − còrs(θ) = 2 sin²(θ/2)), lo semiversinus (semiversin(θ) = versin(θ) / 2 = sin²(θ/2)), lo exsecant (exsec(θ) = shut(θ) − 1) e lo excosecant (excsc(θ) = exsec(π/2 − θ) = csc(θ) − 1). Fòrça mai relacions, que se tròban entre el aquelas, se tròban a l'article sus la lista d'identitats trigonometricas.
Etimologia[modificar | modificar la font]
L'etimologia, de la paraula sinus proven de la paraula en sànscrit jya-ardha que vòl dire "mièja còrda", abracat en jiva. Aiçò se transliterava en arab coma jiba, e s'escriviá jb, en pas escriure las vocalas en araba. Après, aquela transliteració foguèt tradusida per error dins lo sègle XII al latin coma sinus, jos l' impression confonduda que jb correspondiá a jaib paraula, que significa "pitrau" o "baia" o "plec" en arab, tal coma sinus en latin.[5] La paraula latina es la que s'es conservat en catalan.
La paraula tangent ven del latin tangens: que "tòca", doncas que la drecha emplegada per la definir tòca la circonferéncia goniometrica, del temps que secant proven de secans en latin - "en talhant" - doncas que la drecha emplegada per la definir talha la circonferéncia goniometrica: ambedoas foguèron introdusidas pel matematic danés Thomas Fincke lo 1583.[6]
Definicion de las foncions trigonometricas[modificar | modificar la font]
Las desparièras definicions de las foncions trigonometricas que se presentan son de contunh equivalentas en lo sens que, pels angles que se pòdon aplicar, lo resultat coïncidís. Mas se diferéncian en lo sens que se pòdon aplicar a angles en un sens de mai en mai ample de la paraula. La definicion en basa al triangle rectangle, en parlant estrictament, se pòt solament aplicar a angles aguts. La definicion en se basant en la circonferéncia goniometrica permet atribuir valor a las foncions trigonometricas de angles qu'ajan quina valor que siá dins de l'ensems dels nombres reales. La definicion basada en sèrias se pòt emplegar per calcular las foncions trigonometricas d'arguments complèxes.
De mai, las definicions basadas en sèrias, en eqüacions diferencialas o en eqüacions foncionalas, permeton abordar l'estudi de las foncions trigonometricas sens far referéncia a consideracions geometricas. En acceptant simplament la definicion basada purament en concèptes pròpris de l'analisi matematica.
En basa al triangle rectangle[modificar | modificar la font]
Per'mor de definir las foncions trigonometricas del angle A, se comença amb un triangle rectangle arbitrari que contenga lo angle A. S'emplegan los seguents noms pels costats del triangle:
- La ipotenusa es lo costat opausat al angle drech, o se pòt tanben definir coma lo costat mai long del triangle rectangle, en aquel cas ora
- Lo catet opausat es lo costat opausat al angle que se preten estudiar, en aquel cas a.
- Lo catet adjacent es lo costat qu'es en contacte amb lo angle que s'estúdia e lo angle drech. En aquel cas lo catet adjacent es b.
Totes los triangles se prenon en lo plan euclidian; d'aquela forma los angles intèrnes de quin triangle que siá soman π radiants (o 180°). Doncas, per quin triangle que siá rectangle los angles pas dreches son entre zèro e π/2 radiants (o 90°). Cal observar que las seguentas definicions, en parlant estrictament, definisson solament las foncions trigonometricas per angles dins d'aquel interval. S'estendon a l'ensems entièr dels arguments reals a basa d'emplegar la circonferéncia goniometrica, o a basa d'impausar cèrtas simetrias e que sián de foncions periodicas.
A la seguenta taula se reculhisson las definicions de las sièis foncions trigonometricas en basa al triangle rectangle:[7]
Se pòt veire qu’aqueles quocients dependon pas del triangle rectangle concrèt que se siá escuelhut, recebut que totes los triangles rectangles qu'ajan lo angle A son semblables.
En se basant en la circonferéncia goniometrica[modificar | modificar la font]
Las sièis foncions trigonometricas se pòdon tanben definir en basa la circonferéncia goniometrica, la circonferéncia de radi unitat lo centre que n'es l'origina d'un sistèma de coordenadas cartesianas. La circonferéncia goniometrica apòrta pauc en lo camin cap als calculs practics, si que non que s'apieja en los triangles rectangles per la majoritat de angles. Per contra, la definicion basada en la circonferéncia goniometrica, permet la definicion de las foncions trigonometricas per totes los arguments reales, tant positius coma negatius, non solament per angles entre 0 e π/2 radiants. Dona tanben una image visuala unica que conten de còp totes los angles considerables. A comptar del Teorèma de Pitàgores l’eqüacion de la circonferéncia de radi unitat centrada a l'origina es:
- 2
= {\displaystyle x^{2}+y^{2}=1\,}
En observant la figura de la drecha. Siá un segment de linha drecha que va de l'origina fins a la circonferéncia goniometrica e forma un angle positiu t amb la mitat positiva de l'ais x. Las coordenadas x e y de l'extrèm d'aquel segment que tòca la circonferéncia goniometrica son, respectivament, lo còrs t e lo sin t.[8] Traçant Una perpendicular a l'ais x que passe per l'extrèm del segment s'obten un triangle rectangle format del segment, aquela perpendicular e l'ais x. Aquel triangle rectangle permet verificar que per los angles del primièr quadrant la definicion coïncidís amb la definicion basada en lo triangle rectangle. Cossí que lo radi del cercle es parièr a l'ipotenusa e a longitud 1, resulta que sin θ = y/1 e còrs θ = x/1. La circonferéncia goniometrica, se pòt comprene coma una forma de representar un nombre infinit de triangles rectangles, en los que vàrian las longituds dels catets, mas que la longitud de l'ipotenusa se consèrva constanta parièra a 1.
Per angles mai grands que π/2 e mai pichons que π la coordenada x del ponch passa a èsser negatiua e la coordenada y es la meteissa que la del triangle obtengut per simetria especular respècte de l'ais vertical, doncas per aqueles angles la definicion en se basant en la circonferéncia goniometrica es lo meteis qu'estendre la definicion en basa al triangle rectangle en impausant las seguentas identitats:
En seguent lo meteis raionament amb simetrias respècte de l'ais orizontal resulta qu'entre π e 3π/2 lo sinus ven tanben negatiu e la definicion en se basant en la circonferéncia goniometrica es equivalenta a estendre la definicion en basa al triangle rectangle amb las seguentas imposicions:
E al tresen quadrant (es a dire entre 3π/2 e 2π):
A la figura de la drecha se presentan las valors del sinus e lo cosinus dels angles mai abituals en los quatre quadrants.
Per angles mai grands que 2π o mai pichons que −2π, se contunha simplament en virant a l'entorn del cercle. D'aquela forma, lo sinus e lo cosinus venon de foncions periodicas amb periòde 2π:
Per quin angle que siá θ e qual que siá enter k.
Del periòde positiu mai pichon d'una foncion periodica se'n sona lo periòde fondamental de la foncion.[9] Lo periòde fondamental del sinus, lo cosinus, la secant, e la cosecant, es lo cercle complet, es a dire, 2π radiants o 360 gras; lo periòde fondamental de la tangent e la cotangent es solament la mitat del cercle, es a dire π radiants o 180 gras. Mai amont, se son definits solament, a travèrs de la circonferéncia goniometrica, lo sinus e lo cosinus, mas las autras quatre foncions trigonometricas se pòdon definir per:
A la figura de la drecha se presentan las graficas de las foncions trigonometricas estendudas al cors dels nombres reales.
De forma alternativa, totas las foncions trigonometricas basicas se pòdon definir en tèrmes de la circonferéncia goniometrica (que se presenta a la drecha al començament de la pagina), e de definicions geometricas d'aquel estil son las que s'empleguèron istoricament e son las que justifican lo nom de las foncions. En particular, la còrda AB del cercle, ont θ es la mitat del angle, sin(θ) es AC (la mitat de la còrda), una definicion que foguèt introdusida a l'Índia (vejatz mai amont l'istòria de las foncions trigonometricas). Còrs(θ) es la distància orizontala OC, e lo versin(θ) = 1 − còrs(θ) es CD. Tan(θ) es la longitud del segment AE de la linha tangent a la circonferéncia goniometrica al ponch A, d'aicí la paraula tangent per aquela foncion. cot(θ) Es un autre segment tangent, AF. Shut(θ) = OE e csc(θ) = OF son de segments de linhas secants (que intersequen lo cercle a dos ponches), e se pòdon tanben veire coma projeccions de OA al cors de la tangent ad A suls aisses orizontalas e verticalas respectivament. D'es la exsec(θ) = shut(θ) − 1 (la porció de la secant defòra de, o ex, lo cercle). A comptar d'aqueles bastiments, es facil de veire que las foncions secant e tangent divergisson a mesura que θ tend a π/2 (90 gras) e que la cosecant e la cotangent divergisson a mesura que θ tend a zèro. (I a fòrça bastiments semblables possibles, e las identitats trigonometricas basicas, se pòdon tanben demostrar graficament.)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ O'Connor (1996).
- ↑ Boyer, pàg. 158–168.
- ↑ Abūʾl-Wafā Article sobre Abūʾl-Wafā a l'Enciclopèdia Britànica.
- ↑ Llibre de Geometria, Abraham Bar Hiia (Savasorda), Biblioteca Hebraico-Catalana, ISBN 978-84-9859-106-4 pagina 82
- ↑ Vegeu Maor (1998), capítol 3, referent a etimologia.
- ↑ Gerardo, , Vol. 41
- ↑ Iniciació a les matemàtiques per a l'enginyeria Pàgina de la UOC on es defineixen les funcions trigonometricas en base al triangle rectangle]
- ↑ Càlculus A la pagina 437 i a la definicion del sinus i el cosinus basant-se en la circonferéncia goniometrica.
- ↑ Senyals Periòdics.


c: text/html

text:
Companhas, Companhs,
Sèm recampats per la lenga d’òc, la nòstra lenga en perilh de silenci al cap de cinc sègles al mens de repression. Avèm agut la volontat de o dire aici totes ensems. O disèm d’en primièr a la Republica francesa, copabla fins ara d’un mesprètz global s’es pas d’una campanha e de mesuras exterminativas. Nos adreçam a ela. Consí faire autrament dins las frontièras politicas e mentalas d’un Estat que reconois sus son territòri pas qu’un poder, lo sieu, unic e central ? Es una preguièira al mèstre, encara un còp, d’acòrdi.
S’acompanha pasmens d’una argumentacion sus son terren, suls principis que la fan. Ciutadans franceses, ne sabèm sus França tant coma los autres, tant coma París e sas províncias. Avèm pres al seriós la devisa trinitària de libertat, egalitat, fraternitat, a laquala s’apond ara lo drech a la diferéncia. Las tres primièiras las avètz conchadas dins la fanga e la sang, totes tantes coma sètz, govèrns autoritaristas, guerrièrs, imperalistas e colonialistas, los pièges borrèls dels pòbles, los que mentisson e se desdison. Lo quatren, aitanlèu proclamat, ne tenètz defòra las lengas e culturas sota vòstre nas e vòstra polícia. Avèm doncas uèi lo drech, al meteis luòc que fai cent ans tot just, de tornar prene lo cant de nòstres avis : "Vous auriez en tirant sur nous assassiné la République". Los lengatges sagnan pas, es pas una escusa per los condemnar a mòrt.
Avètz, en tirant la lenga de natura de la boca dels enfants, en conflant los clòsques de vòstres mèstres d’escòla, en pastrolhant las cervèlas dels ciutadans, òc, l’avètz d’un biais assassinada, vòstra Republica. E coma vos vantatz d’una vocacion umanista universala, es als femnas, òmes, es a l’estre uman qu’avètz fach un mal dont avètz quitament pas vergonha. Ara es temps de reparar, es çò mendre.
Ara es ara. Sèm pas per aquò optimistas. Sabèm que vivèm a las espèrras. La natura que nos a abalits dins sos equilibris es amenaçada per lo degalh que fasèm. Sèm a aprene a sobreviure amb la mòrt dins l’aire qu’alenam.
Sabèm qu’avèm fargat de nòstre cap e de nòstras mans las armas per escantir lo grelh de la vida e que d’unes apreparan dins la guèrra despietadosa que fan als pòbles l’exterminacion atomica qu’es pas imparabla.
Conoissèm la ligason de l’empèri capitalista vengut global, de l’empèri de las armas vengut cosmic, de l’empèri de la fam e de la set que rosega la part miseriosa de la tèrra, amb l’empèri de la bestiesa que sembla d’aver pres las poissanças e los govèms afortunats que s’acampan per constatar que pòdon pas res faire contra la fèbre d’òdi mutual e de tuariá universala que los rosega. Sèm embarcats a jogar nòstra planèta.
Mas dins aquel desvari, que poiriá èstre un desespèr final, i a de signes d’aire que passan, de respir alenable. Dins un mond globalizat, precisament, de pertot universal, i a pas un luòc ont siá pas possible de dire non d’una votz que clantisca a totes los orizonts de l’espaci.
Nasquèrem en Occitània, sul Larzac, ont una ponhada de païsans inventavan Io combat planetari per la patz.
Avèm dich :
Vos an dich : parlatz un patés. Èra una messorgassa d’Estat : parlàvetz una lenga.
Vos an dich : es una lenga pas que regionala. Èra un mesprètz de qui ten l’Estat , las regions se talhan dins los territòris al voler de qui l’Estat : sètz los ciutadans d’una crosièira naturala d’Euròpa, d’una conca d’istòria entre Ocean e Mediterranèa, Pirenèus e Lemosin, la Mar de Bèrra e los crestencs alpencs, al nogalh de civilizacions que n’avètz inventada vòstra part. Las regions, las metètz ensems, a l’escala de las relacions d’un continent.
Vos sètz dich, en venent uèi a Besièrs, que cal pensar a deman e a tot lo païs e pas daissar molar la revendicacion. Segur que caldrà encara quichar sus qui ten las claus de las pòrtas ont cal passar. Segur que vos comptatz uèi.
Mas pensatz que sètz devents a tot un pòble de son avenidor. Pensatz al rescontre de totes los occitans entre eles. Pensatz a vòstra lenga que ven d’eles e lor apertèn a eles. Pensatz a vòstres fraires catalans. Pensatz que sètz pas sols al mond.
Amb los autres païses e pòbles qu’ara manifèstan lor drech e lor preséncia a la vida, vos cal pensar a l’avenir de l’Òme, a lo desrabar a las àrpias dels negociants de mòrt peleta. Occitans, companhas, companhs, Òmes dreches seretz.
Uèi, OCCITÀNIA ES AL MOND !
Robèrt LAFONT

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dimars damb quauques nheuades, dimèrcles ascens de còta
Temperatures minimes fòrça heiredes, diürnes en recuperacion (-8°/6° en hons de Val; -15°/-5° en còta 2.000).
Eth dimèrcles 14, serà fòrça embromat damb precipitacions fèbles pendent era maitiada e eth maitin, en tot tornar-se moderades pera tarde. Còta de nhèu sus es 600 m de maitiada, en tot pujar as 1800 m peth maitin e as 2000 pera tarde e net. Acumulacions de 15 a 20 cm en còtes nautes.
Temperatures minimes en ascens respecte ara jornada anteriora (-1°/8° en hons de Val; -8°/0° en còta 2.000).
Eth dijaus 15, pendent era maitiada auram nivolositat abondiua damb quauques precipitacions que serien de nhèu peth dessús des 2100 m. Acumulacions de 10 a 15 cm en còtes nautes.
A compdar de miei maitin se dauriràn clari, encara que demoraràn encara quauques brumes escampilhades.
Vents fèbles de compausant nòrd-oest, damb quauqua bohada moderada pendent era maitiada.
Es temperatures en notable ascens (3°/14° en hons de Val, 1°/3° en còta 2.000).


text:
Aucun produit
Oeillet bronze véritable Grand modèle Par 5
Oeillet bronze véritable Petit modèle Par 5
Fil plat à sertir Bronze véritable 5mm Pqt 1 mètre
Fil rond Bronze véritable 0.8mm Pqt 5 mètres
Fil rond Bronze véritable 0.6mm Pqt 5 mètres
Serti marquise 4 dents 4x8mm bronze véritable Par 5
Serti ovale 4 dents 7x9mm bronze véritable Par 5
Serti rond 6 dents 2.5mm bronze véritable Par 5
Serti rond 6 dents 3.5mm bronze véritable Par 5
Serti rond 6 dents 4.5mm bronze véritable Par 5
Serti rond 4 dents 4mm bronze véritable Par 5
Serti rond 6 dents 8mm bronze véritable Par 5


text:
Sus la premsa occitana - Joan Fourié
Un article de Joan Fourié dins la revista Lou Felibrige mai/junh de 2007.
Agait bartassièr sus la premsa occitanò-felibrenca
Se trapan realitats que s’ameritan d’èstre ditas sens relambi. Atal n’es de comunicar qu’es una necessitat per totes. Comunicar fosquèt totjorn e d’en pertot una volontat de vida, d’afirmacion e un biais, non solament de balhar novèlas o indicas, mas de creacion, de condicionament e de descobèrta.
Milhau - Lo buste de Peyrot
Un article de Dòna Delcamp dins la revista La Rampelada (numèro 86, 1948). Ortografia modernizada.
Lo buste de Peyrot
Tornavi d'un magre mercat amb un magre sac vèrs la fin de l'occupacion alemanda passant davant nòstre pichon « Jardin Public », vegèri un fum de mond arremosats, e de soldats verds totes afanats. Intrèri dins lo Jardin : un camion èra prèp de l'estatua de Claude Peyrot ; i aviá de soldats sus un car, de soldats sus d'escalas, de soldats pertots. Enfants e femnas regardavan, muts s'ausisiá res que los comandaments sec e brèus dels Alemands.
Sus la literatura occitana, d'autreis asuelhs - Joan-Ives Casanòva
A l'escasença del XIen congrès de l'AIEO en 2014, Joan-Ives Casanòva balhèt un conferéncia titolada : Mirau de l'escritura e escritura dau mirau : la literatura occitana de uei.
En conclusion presentava d'« autreis asuelhs » per la literatura occitana. Tornam editar çai jos lo tèxt. Sorsa : actes del congrès publicats en 2017.
Totèm - L'agaça d'Abalhan
En 2017 sortiguèt la revista Los rocaires numèro 2, es lo buletin de ligason del Centre de Resorsas e d'Educacion al Desvolopament Durable (CREDD). Es editada a Vailhan.
Aquel numèro presentava en tres lengas, francés, occitan e anglés, d'istorietas suls animals totemics del parçan. Los dessenhs son de Jane Appleton, los tèxtes de Adèle Guillon. Una presentacion de Claudi Alranq accompanhava lo document.
Aquí l'istòria de l’agaça d’Abelhan.
Libres - Plega IEO de Nadal - 2018
La plega IEO de Nadal es es soscripcion al pretz de 48 èuros fins al 31 d'octobre de 2018.
Quatres libres son propausats.
Sus l'accion occitanista - Robèrt Lafont (1991)
Tornam publicar çai jos un extrach del libre Temps tres de Robèrt Lafont publicat a cò de Trabucaire en 1991. Lo tèxt aquí presentat debuta pagina 198.
L'autor torna sus l'accion occitanista en Provença en 1991 e suls ans 1976-1981 que vei l'occitanisme dintrar dins lo famòs « temps tres » ont l'accion de professionals de l'ensenhament e de la cultura ven remplaçar lo militantisme associatiu. Los títols son de Òc París.
Aperitiu occitan a París - Dintrada de 2018
La dintrada de l'aperitiu occitan a París, l'Aper'Òc, aguèt luòc ongan lo dimars 11 de setembre de 2018.
Los oraris e lo luòc càmbian pas : de 19 a 21 oras, 44 carrièra Gabriel-Lamé, París 12en, M° cours St Emilion, sala Maurice Solignac.
Attention pas d'aperitu lo 18/09/18, lo que ven se farà lo 25/09/18.
L'Aper'Òc : un cors de lenga, de discutidas, de cançons, l'estudi de tèxtes, del vocabulari, de lecturas...
Sètz totes benvenguts per aprene la lenga occitana.
Per ne saupre mai [clicar]
Fuòc nòu - Antonin Perbòsc - 1904
Tornam publicar çai jos un article d'Antonin Perbòsc publicat pel primièr còp dins la revista Mont-Segur en 1904 (n°11 e 12).
La lectura d'aquel article nos esclaira sus las posicions que podián aver los actors del movement renaissentiste occitan a la fin del sègle XIX e a la debuta del sègle XX.
Lei filhas de Sion - Joan-Claudi Puech
Ven d'èsser publicat (estiu de 2018) lo darrièr libre de Joan-Claudi Puech Lei filhas de Sion a las Edicions dels Regionalismes.
Lo roman de 166 paginas, al còp istoric e fantastic, seguís la destinada de Pèire de Bovila d’Avinhonet.
Qualques remembres - Ives Roquetas
Un pauc d'istòria. Dins la revista Lo Lugarn numèro 69 (automne de 1999) Ives Roqueta balhava qualques unes de sos remembres. Torna sus qualques tempses fòrts, coma las garrolhas al dintre de l'IEO, los primièrs libres editats. Aquelas nòtas, anecdòtas, uèi nos assabentan sus l'occitanisme dels tres decennis que van de 1950 entrò a 1980. De legir per melhor comprene las posicions de cadun.
Educacion - Lo projècte ERASMUS +
Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.
Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC), lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran, Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas : l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.
Frédéric Mistral, l'ombre et l'écho - Joan-Ives Casanòva
Las edicions Les Classiques Garnier publica (París, 2016, 393 paginas) lo libre Frédéric Mistral, l'ombre et l'écho de Joan-Ives Casanòva.
Presentacion – L'òbra de Frederic Mistral es encara pas pro coneguda. Luènh de las idèas totas fachas e de las lecturas simplistas que faguèron d'aquel poèta lo « chantre de la Provence », aqueste obratge vòl definir los fondaments psichics d'una òbra e analisar las traças poeticas depausadas coma lo les pel riu dins l'ensemble del còrpus mistralian.
Enric Pascal de Ròcaguda
Corrièr dels lectors La Setmana 906 febrièr de 2013. Sus Enric Pascal de Ròcaguda :
Ròcaguda - Mercegi La Setmana d'aver consacrat una brava plaça al sabent Enric Pascal de Ròcaguda. Voldriai simplament ajustar que lo Centre Cultural Occitan d'Albigés a volgut presentar la part gaire coneguda de son trabalh, en particular son òbra sus l'occitan. Lo Parnassa publicat en 1819, balha pas qu'una partida de sas recèrcas suls trobadors ; lo manuscrit "definitiu", prèste tre 1797, conten fòrça mai de poètas e de pèças. Lo prefaci, uèi encara comentat favorablament pels lingüistas, èra escrich 22 ans abans l'estampatge. Dins la seguida, Ròcaguda a trabalhat al Glossaire Occitanien pour servir à l'intelligence des poésies des troubadours. Per causir los mots pus dificiles, a copiat los 9 600 vèrses de la Canso, "Istòria de la guèrra contra los albigeses ", lo Roman de Girard de Rosselhon, la darrièra partida del Breviari d'Amor, Philomena, Jaufre, La Vida de Sant Onorat, un Novèl Testament del sègle XIV, los Psalmes en catalan e plan maites tèxtes ancians. Causir los mots, mai de 16 000, cercar lor significacion, foguèt un trabalh de mantunas annadas.
Narbona - Musèu de la romanitat - Narbo Via
Es en construccion a Narbona lo musèu Narbo Via que serà dedicat a la romanitat. Sa dubèrtura es prevista per 2020.
Lo bastiment situat prèp del canal de la Robina e pensat per l'arquitècte Norman Foster tornarà far viure, sus mai de 8 000 m2, lo passat antic de la ciutat narbonesa.
Peticion per reivindicar l'occitanitat d'auvèrnhe
Sul site mesopinions.com una peticion ven d'èsser dubèrta per reivindicar l'occitanitat d'Auvèrnhe.
Tèxt de presentacion – Demòras en Auvernha, al nòrd d’un territòri cultural vast que s’apela « Occitània » e, coma de miladas de personas aicí, ne as pas cap de consciença. E mai que ne as segurament pas jamai entendut parlar.


text:
Dimars, 5 de decembre de 2017, 03h00 Espòrt
Lo talonaire-capitani dels australians Cameron Smith joslevèt lo trofèu mondial davant 40 000 espectators
E las Falguièras pleguèron…
D’en primièr, se tenguèt la finala femenina entre vesinas: australianas e neozelandesas. Las negras Falguièras metèron plan de vam a l’obratge, mas capitèron pas a concretizar lors tempses de dominacion. A la pausa, las jaunas Jillaroos (aprendissas) menavan 12-10. Confortavan lor avantage per dos novèls ensages. Las Falguièras replicavan per un ensag, mas un tombat confirmava la victòria australiana (23-16), al tèrme d’una partida ont l’esperit ofensiu senhoregèt.
Eroïca Anglatèrra, mas…
Mai de 40 000 espectators seguigèron puèi la finala dels òmes entre australians e angleses. Los primièrs placatges indiquèron que la partida seriá rufa… Al cap d’un quart d’ora, lo segonda-linha cangoró Boyd Cordner prenguèt l’interval que lo menèt darrièr la linha. Lo capitani talonaire Cameron Smith transformava: 6-0. Fins a la pausa, los angleses tenguèron còp.
A la represa, la partida contunhèt sul meteis ritme. Los angleses prenguèron de mai en mai d’iniciativas. Caliá un culhièr del cap dels dets per empachar l’alièr Mac Gillvary de filar cap a l’ensag. Fàcia al vam europèu, los australians optèron per la gestion de la partida e per remandar al mai que se pòt los Blancs dins los 20 mètres, a trapar de tòcas per aver de mesclanhas e ralentir lo ritme… Los angleses passèron las darrièras minutas dins lo camp australian, mas de badas… Lo trofèu demòra astralian.
Revenge dins quatre ans en Anglatèrra, mas las doas formacions seràn forçadament renoveladas e rejovenidas. Aquò promet…
E d’aquel temps…
Aqueste dissabte 2 de decembre marcava tanben la represa del campionat d’Elèit 1. A Avinhon, la primièra partida vegèt, dins un freg glacial e ivernal plan luènh de las doçors printanièras de Brisbane, la victòria dels locals fàcia a Carcassona: 28-20.
Alan Roch
de Brisbane estant
Un gigant dels dos rugbís ven de morir : lo Joan Barthe.
I tornarem dins la cronica venenta per li rendre omenatge.


text:
Libe d'Estèr
Lo Libe o Rotlèu d'Estèr (מגילת אסתר Megillat Ester en ebrèu) qu'ei lo vint-e-unau libe deu Tanakh (Bíblia ebraïca). Que hè partida deus Ketubim, qui forman la tresau e darrèra partida deu Tanaḥ. L'istoricitat deu raconte qu'ei mesa en dobte: que sembla lo libe qu'estó concebut com ua apologia de la hèsta de Purim.
Que conta ua seria de hèitas debanadas devath lo rei pèrsa Xerxes I (aperat Aḥašveroš en ebrèu, transcriut Asouēros dens la Bíblia deus Setanta, Assuerus dens la Vulgata): Estèr, d'origina judiva, qu'ei la favorita deu rei Assuèr (aqueth Assuèr qui regnava despuish Índia dinc a Etiopia sus cent vint-e-sèt províncias, ce ditz lo tèxt). Mes lo gran visir Haman qu'a a l'idèa d'exterminar tots los judius. Alavetz, Mardoquèu que crida ajuda a la soa cosia Estèr tà obtiéner deu rei l'anullacion deu decret qui'us condemna. Assuèr, assabentat per Estèr, que pren mesuras tà proteger la populacion judiva e que condemna Haman e tots los sons hilhs a estar penuts. Fin finau, los judius qu'instauran ua hèsta annau aperada Purim tà celebrar lo miracle.


text:
Per lo que semble ester, es previsions de aqueri que entenen de huecs, se complisen. Mos demore un iuèrn força complicat, ena vessant sud deth pirineu, e agèr ja ac poderem comprobar de pruméra man.
Cap ath torn des 11 ores deth ser d´agèr, se mos solicite colaboracion as Pompièrs d´Aran, en tot demanar un BNP(bomba nodrissa pesada) e un UPC(unitat de personau e carga) damb gent enta ajudar en escandiment d´un huec forestau ena termiera de Aneto, boca sud deth tunel de Vielha.
Mos i desplaçam damb eth veicle d´aigua de Vielha e eth leuger deth nóste parc.
En tot aproximamos pera N-230, ja se ve que ei força gran, a molta nautada e damb condicions non propies dera sason.
Auem temperatures molt nautes enta d´aqueres ores, combustible força disponible e un vent que canvie de dirección constanment, causa que en beth momnet mos he a correr un sinhau.
I son en loc trebalhant pompièrs deth Pont de Suert e damb nosati arribe un BRP(Bomba rurau pesada) de Benabarre.
Se mos emplace enta trebalhar en un front que evolucione rapidament en tot baishar cap ath poble de Aneto, en quau tanben i acabe trebalhant pompièrs de Pobla de Segur. Aguest ei rapidament anclat.
Ath costat, i a ua serie de punts caudi que léu acaben estant iaute front de huec, damb flancs delimitats, e que amenacen de daurise, causa pera cual se mos replace, ta iniciar er atac directe, en tot demorar era alimentación dera nosta linia per part de un BRP de Pont de Suert.
Trabalham enquia eth torn des 4 ores dera serada, moment en quau auem arribat ben ben ath limit des bombes des veicles per motius d´auçada, e que eth huec seguis progresant per dessús noste, damb eth perilh que comporte degut ara queiguda de peires e es canvis de vent continus. Juntament damb E-0 se decidís deishar linia montada e retirar personau dera zona.
As 5 ores dera serada, arribam en Parc de Les.
Segontes informacions deth Govern d´Aragon, s´aurien cremat dejá ues 300 ha, causa que mos da a coneisher, en quina sitoacion delicada hém.


text:
coloriage darbre genealogique art d fresh coloriage darbre genealogique.
coloriage darbre genealogique,a sans en pictures coloriage darbre genealogique , recherche pour coloriage darbre genealogique, coloriage darbre genealogique,coloriage darbre genealogique com 5 , family tree diagram template for kids yahoo search results coloriage darbre genealogique,a sans en pictures coloriage darbre genealogique, patrons pour coloriage darbre genealogique, coloriage darbre genealogique a la image, coloriage darbre genealogique types conventions.


text:
La Coronha
La Coronha (en galèc A Coruña, en espanhòl La Coruña) es la capitala de la província de La Coronha dins la comunautat autonòma espanhòla de Galícia. Sa populacion èra estimada a 244 388 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 36,8 km².
Monuments[modificar | modificar la font]
- Torre d'Ercules, lo sol far de l'epòca romana e lo pus ancian del monde encara en activitat. Ercules auriá enterrat dins sas fondacions la tèsta del gigant Gerion.
- Glèisa de Santa María do Campo
- Glèisa de Santiago
- Obelisco dos Cantóns
- Castro de Elviña
- Plaça das Bárbaras
- La Vièlha Coronha
- Monument Emilia Pardo Bazán
- Jardins de San Carlos
- Palais de María Pita (Ostal comunal)
- La passejada en bord de mar Alborada
- L'artista galèc contemporanèu Manolo Paz imaginèt a La Coronha d'esculturas en forma de menhirs. Un omenatge als ancians pòbles de Galícia mas tanben a las victimas d'un masèl qu'aquí se passèt pendent la guèrra civila espanhòla (1936-1939).


text:
Diluns, 9.10.2017 03h00
Pensavi de publicar aqueste diluns un article diferent. Mai la manifestacion espanholista dau 8 d’octòbre, ièr a Barcelona, m’a impausat de cambiar de tèma.
D’autrei redactors de Jornalet an ja ben explicat lei principis de basa seguents.
— Leis interès de nòstra Vau d’Aran e de nòstra lenga occitana seràn mielhs respectats dins un estat catalan liure que non pas dins l’estat espanhòu actuau.
— Lo drech d’autodeterminacion dei pòbles es normau: lei catalans dau Principat amb leis occitans d’Aran an rason de voler anar vèrs la libertat.
— Lo movement catalan de liberacion presenta totei lei garentidas de la legitimitat democratica.
— Se devèm avisar d’obtenir un estat binacionau de Catalonha e Aran. Çò qu’es pas encara garentit.
— L’estat en gestacion deurà aver una actitud solidària envèrs leis autreis occitans (fòra Aran) e leis autrei catalans (fòra Principat).
La manifestacion espanholista e unionista dau 8 d’octòbre èra l’expression legitima d’un corrent politic que devèm respectar. L’immensa majoritat deis independentistas catalans respèctan l’opinion unionista. Una granda partida deis unionistas espanholistas —en tot cas demieg aquelei que vivon en Catalonha e Aran— respèctan tanben leis independentistas.
Ara, pasmens, la proporcion de personas sectàrias e violentas rèsta pus elevada dins lo corrent espanholista. La manifestacion dau 8 d’octòbre mostrèt de comportaments inquietants de certaneis espanholistas: frapèron e insultèron una jornalista
de la television catalana TV3, piquèron
de personas per carrieras, escarniguèron lei Mòssis d’Esquadra
que pasmens lei protegissián, faguèron recular de pompiers
en mission, arborèron
de saluts nazis escandalós... L’espanholista Vargas Llosa
difamèt tot lo catalanisme sens ges de nuança dins son discors.
E mai, d’unei que i a suportèron pas que l’unionista Josep Borrell prenguèsse la paraula en lenga catalana
per defendre l’unitat d’Espanha. Aquela estigmatizacion de Josep Borrell es una leiçon remarcabla.
— L’ideologia de l’unitat de l’estat implica totjorn una supremacia de la lenga d’estat espanhòla. Es ninòi de creire que lo catalan o l’occitan aranés poguèsson viure coma leis egaus de l’espanhòu dins l’estat espanhòu. Es encara mai ninòi de creire que l’occitan poguèsse venir un jorn l’egau dau francés dins l’estat francés. Un sistèma que reconeis una sola lenga comuna a l’escala de tot l’estat es totjorn inegalitari sus lo plan lingüistic.
— E mai dins la democracia espanhòla pòstfranquista, qu’a ben donat un estatut de lenga oficiala au catalan e a l’occitan, leis estatisticas demòstran que l’espanhòu a contunhat de progressar dins l’usatge quotidian dei darriers ans. L’occitan aranés e lo catalan reculan encara. Un estat que dona d’autonomias e que reconeis de lengas dichas “regionalas” es jamai un estat egalitari. L’estat francés, qu’autreja ben mens de proteccion a sei minoritats, impausa pus durament la supremacia dau francés e prepara pus segurament l’extincion rapida de l’occitan. L’estat italian autreja una reconeissença febla a l’occitan, qu’es solament una “lenga protegida” mai pas oficiala. Leis occitanistas ostils a l’independentisme i devon pensar seriosament: ara son ben obligats d’admetre que i a de limits evidents dins leis autonomias d’Espanha, que chifren donc ai limits deis estats francés e italian...
Una autra leiçon es que la violéncia de l’espanholisme es estada tròp sosestimada. Fòrça manifestants dau 8 d’octòbre an felicitat leis agressions policieras de l’estat espanhòu còntra lo referendum dau 1r d’octòbre. O reconeis ara l’excellent jornalista catalan Pere Cardús:
“Cau fòrça umilitat e fòrça sinceritat per reconéisser que sovent s’enganam dins nòstrei pronostics. Per exemple, ieu me recòrdi d’aver dich que serián pas capables de tabasar lei gents qu’anavan votar amb un bulletin en man perque lo Mond o acceptariá pas. E ara ven a ieu de reconéisser que m’enganavi (...).”
(Vilaweb, 7.10.2017
).
La declaracion d’independéncia de Catalonha e Aran poiriá ben capitar dimars 10 d’octòbre de 2017, e o espèri. Cau que capite ben! Totun, lei violéncias recentas nos devon mantenir en alèrta. Me semblan ingenús lei catalanistas que refusan dogmaticament lo principi d’una armada catalana per protegir lo futur estat catalan. Cau pas escartar completament l’ipotèsi que i aja encara una reaccion pus violenta d’Espanha dins lei jorns o lei mes que venon, en entraïnant una indiferéncia coarda de l’UE e, fin finala, una independéncia escrachada.
Dau mai serem lucids e vigilants sus aquelei perilhs, dau mai farem reüssir la liberacion legitima de Catalonha e Aran. E dau mai ajudarem lei ciutadans espanhòus a reformar Espanha vèrs de valors pus tolerantas e pus republicanas.
Comentaris
14 d'octòbre 11.23h
No saben que això, es Catalunya, terra de Catalans, i que aquí es parla Català, i que tenim unes costums uns una manera de fer pròpia, que tenim una cultura autòctona, es a dir, que som una Nació i volem ésser lliures! Ah, i l'Aran, en Aranés.
Si no ho entenen que vagin a estudi, i si ni així, que no diguin res mes, ja han dit prou!
Visca la Terra...Lliure!
L'Ernest, "El Tàrrega".
Valora aquest comentari: 1
0
12 d'octòbre 20.21h
els aranesos e els catalans sols poudrant sobreviure com a pobles tenin un estst propi.
Valora aquest comentari: 3
0
11 d'octòbre 22.36h
#12 me pensi que los espanholistas son unionistas e que los catalanistas son independentistas.
Valora aquest comentari: 1
0
10 d'octòbre 15.42h
#11 Pofpofpof... Los "indigènes natius"???... an mai de dreches que d'autres?
"Un problèma de demografia" es a dire que los estrangièrs (lo que son pas nascuts catalans en Catalonha) son lo problèma? Bèrc!
Lo territòri es a aquel que lo fa viure.
Me sembla que siá pas gaire en comunion amb los independentistas que s'exprimisson dins Jornalet.
Valora aquest comentari: 4
2
10 d'octòbre 11.42h
#9 la democracia directa correspond pas a la democracia representativa.
Los votants son las gens que demòran sul territòri e non pas los indigènes natius.
Tot aquò desforma la realitat.
Lo problèma del catalanisme es uèi lo jorn demografic.
Valora aquest comentari: 1
2
10 d'octòbre 10.59h
#9 La majoritat dels deputats catalans son independentistas mas an pas la majoritat de las voses (de 2% se me soveni plan); es atal, i a totjorn un escart en foncion de la demografia de las circonscripcions (coma per Trump als USA, sens comparason ideologica!).
Mas se fasèm 3 categorias: los independentistas, los anti-independentistas e los que se'n foton, es plan possible que la primièra sia majoritària.
Valora aquest comentari: 3
0
10 d'octòbre 10.25h
#4 Indepenentistas minoritaris? Mai alora, coma se fai que son estats elegits? Ò alora leis eleccions an plus de valors democratica e lei devèm suprimir!
Valora aquest comentari: 7
0
9 d'octòbre 22.02h
I a una causa que se cal pas amagar tanpauc. Se efectivament França e Espanha an agut una politica dramatica que mena a la disparicion de l'occitan, Catalonha malgrat sos esfòrces desmesurats a pas permés de salvar la primièra plaça a l'occitan en Aran. L'occitan i es pas la primièra lenga, i es pas la segonda tanpauc. Benlèu qu'amb una independéncia lo castelhan perdrà de pes (o cresi pas) e que l'occitan vendrà la lenga segonda…
Per çò qu'es de l'independéncia, ai pas res a dir... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 4
2
9 d'octòbre 20.57h
Que vos grandmercegi. Avetz parlar coma cal.
Valora aquest comentari: 9
0
9 d'octòbre 20.54h
#5
Cadun compren çò que vòl, mas vesi, al vòstre ton de superioritat, qu'ètz d'aquelis que pensan o aver tot comprés.
Valora aquest comentari: 5
9
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Dimenge, 7.10.2018 03h00
Trufas sarladesas
© tetue
Trufas fregidas (Sarlat)
Ingredients (per 4 racions): 1 kg de patanas, d’alhs, jolverd, grais d’auca, pebre e sal.
Preparacion: d’en primièr pelarem las patanas e las talharem en rondèlas (pas gaire finas). En acabant pelarem e trissarem tres o quatre grans d’alh e, seguidament, trissarem qualque rameta de jolverd. Quan tot serà prèst botarem de grais d’auca (un parelh de culhierats o tres) dins una padena (granda) e la daissarem sus un fuòc mejan. Quand lo grais serà caud i apondrem las patanas e las remenarem de quora en quora amb lo culhièr de fusta. Al cap de dètz o quinze minutas rebaissarem la flama, las salarem e las pebrarem, i apondrem lo chapladís d’alh e jolverd, las remenarem e cobrirem la padena. O daissarem còire a fuòc doç, o remenarem de quora en quora e, aprèp de vint o vint e cinc minutas, quand las patanas vendràn enrossidas, las tirarem del fuòc, las metrem sus las siètas e las menarem a taula. D’unes que i a, quand son fòra del fuòc, las cobrisson e las daissan s’amolir qualques minutas amb la calor, abans de las servir.
Variantas: d’unes, abans d’i apondre lo chaplafís, las desempegan un pauc amb una forqueta; atal, las podèm far de doas manièras: se las remenam pendent que se còson aurem de patanas fregidas e destacadas; se las remenam pas ne tirarem una sòrta de pastís, tot d’una pèça. D’unes i apondon un parelh de ceps negres, talhats en fuèlhas. Podèm cambiar lo grais d’auca contra sagin, mas aquò’s pas corrent.
La varianta amb trufa, pròpria de qualques restaurants, s’aprèsta de la meteissa manièra, mas, cinc minutas abans de tirar las patanas del fuòc, i apondrem cent gramas de trufas talhadas en fuèlhas.
Trufas a la padena
Ingredients (per 4 racions): 1 kg de patanas novèlas, 1 cabòça d’alh, jolverd, grais de cosina (segon las regions: òli d’oliva, sagin, grais d’auca) e de sal.
Preparacion: per començar pelarem las patanas e las coparem en cantèls. En acabant pelarem los alhs, los talhonarem (pas gaire fins) e, seguidament, chaplarem qualques rametas de jolverd. Quand tot serà prèst getarem un rai d’òli (o dos culhierats de grais) dins una padena (granda) e la daissarem sul fuòc, puslèu doç. Quand l’òli serà caud i botarem las patanas e las fregirem. Las remenarem de quora en quora per que se fagan de tot costat, las salarem, i apondrem los alhs, contunharem de remenar e, quand seràn dauradas per defòra e seràn gaireben cuèchas per dins, i apondrem lo jolverd, las remenarem, las cobrirem e, al cap d’aperaquí cinc minutas, las tirarem del fuòc e las metrem sus las siètas. Se las volèm per acompanhament, cal pas ne far una tan granda quantitat.
Variantas: i podèm apondre una esposcada de pebre. Per qualques parçan o fan amb patanon o amb patanas pichonas, entièras o copadas en quarts (segon la grossor) e, per qualques autres, las fan bolhir un quart d’ora abans de las fregir. D’unes i botan los alhs sense pelar, amb un talh sul costat. Per qualque endrech òm s’esparnha lo jolverd. La quantitat d’alhs pòt variar fòrça; d’unes solament n’i meton un. En Roergue d’unes las fan amb d’òli de noses; per qualque endrech del Leveson e Rodanés las copan en rondèlas, costuma que se tròba tanben en vigor a la Tenarèsa (Landas).
Autras denominacions
Patanas fregidas: patanes fregides (Rosselhon, Vallespir, Nauta Cerdanha), trufes fregides (Catalonha Nòrd, Naut Empordan), trumfes fregides (nòrd e sud-oèst de Catalonha), pataques fregides (sud de Catalonha, nòrd del País Valencian), creïlles fregides (País Valencian), patates frites (Illas Balearas), pomes de terra fregides (L’Alguer), turas fregidas (Landas, Bordalés, Agenés), patatas fregidas (Landas, Bordalés, Agenés, Carcin, Peiregòrd, sud de Lemosin), patacas fregidas (Bearn), trufas fregidas (Bearn, Comenge, Peiregòrd, Marca, Lemosin, Auvernhe, Borbonés, Velai, Vivarés, Carcin, Lengadòc, Roergue, Albigés, Gavaudan, Comtat de Fois, Comtat Venaicin, Provença, Dalfinat, Comtat de Niça), patanas fregidas (Bearn, Armanhac, Comenge, Agenés, Carcin, Naut Lengadòc, Albigés, Comtat de Fois, sud del Bas Lengadòc), mandòrras fregidas (Bigòrra, Comenge), pomatas fregidas (Bigòrra), truhas fregidas (Comenge), truhes fregides (Val d’Aran), pompiras fregidas (Peiregòrd, Lemosin), còcas fregidas (sud d’Auvernhe), tartiflas fregidas (Borbonés, Vivarés, Gavaudan, Costièra de Nimes, Comtat Venaicin, Bas Dalfinat, Comtat de Niça), trufets fregits, patanons fregits (Roergue, Albigés), perilhas fregidas (Albigés), trufas fricassadas (Valadas Valdesas), patanas fritas (La Gàrdia), patatas fritas (parçans valencians de lenga castelhana). “Patates fregides” es una denominacion qu’òm emplega en Catalonha, levat del Rosselhon, lo Conflent, lo Capcir, lo Valhespir, la Bassa Ribagorça, lo Palhars Sobeiran, Andòrra, lo Solsonés, la Lhitera, la Ribièra d’Èbre, la Tèrra Auta, lo Matarranha, lo Bas Èbre e lo Montsian.
Trufas a la padena: turas a la padèra, patatas a la padèra (Lanas, Bordalés), patacas a la padena (Bearn), patanas a la padena (Bearn, Armanhac, Agenés, Carcin, Naut Lengadòc, Albigés, Comtat de Fois, sud del Bas Lengadòc), pomatas a la padena (Bigòrra), mandòrras a la padena (Bigòrra, Comenge), patanas ara padena, trufas ara padena, truhas ara padena (Comenge), truhes ara padena (Val d’Aran), turas a la padèla (Bordalés), patatas a la padèla (Bordalés, Agenés, Carcin, Peiregòrd, sud del Lemosin), turas a la padena, patatas a la padena (Agenés), patanas a la padèla (Carcin), pompiras a la padèla (Peiregòrd, Lemosin), trufas a la padèla (Peiregòrd, Marca, Lemosin, Carcin, Auvernhe, Borbonés, Velai, Vivarés, Dalfinat), còcas a la padèla (sud d’Auvernhe), tartiflas a la padena (Borbonés, Gavaudan), tartiflas a la padèla (Gavaudàn, Bas Dalfinat), patanons a la padena, trufets a la padena (Roergue, Albigés), perilhas a la padena (Albigés), tartiflas a la sartan (Costièra de Nimes, Comtat Venaicin, Comtat de Niça), trufas a la sartan (Costièra de Nimes, Comtat Venaicin, Provença, Comtat de Niça). “Trufas a la padena’ es una denominacion que s’emplega en Bearn, Comtat de Fois, Carcin, Lengadòc, Roergue, Albigés e Gavaudan.


text:
Glasgow
Glasgow, Glaschu en gaelic escocés, Glesga en scots es la mai granda ciutat d'Escòcia. Sa populacion es estimada a l'entorn de 2 300 000 estatjants, amb 585 090 abitants per la vila pròpriament dicha, e 1 749 154 abitants per las banlègas.
Glasgow es situada a l'oèst de las tèrras bassas centralas (central lowlands), a la broa de la ribièra de Clyde.
La vila foguèt un centre de construccion navala dels mai coneguts al mond, ont foguèt fargada mantuna nau famosa. Uèi, Glasgow a lo pus bèl sector economic e comercial d'Escòcia e es tanben al « top 16 » dels centres financièrs europèus.


text:
Lo compositor e odista palestinian Moneim Adwan serà a l’aficha dau Festivau d’Art Liric sestian est’estiu. Am’un librion dau Sirian Fady Jomar (que viu ara en Alemanha), lo musician, eu sestian despuei quauqueis annadas, a adaptat per la scèna lo Kalîla Wa Dimna, un recuelh qu’acampa mai que d’un cònte tradicionau.
Seriá, aquela òbra classica arabi, una dei fònts de l’òbra de La Fontaine. E nos parla mitat dei bèstias, mitat de l’òme…Mai en literatura dau cònte, l’un e l’autra son pas sens anar de cotria.
Aquela creacien dau Festivau sestian, serà jogada amé cinc instrumentistes, sota direccien musicala de Zied Zouari. Odista, Moneim Adwan li jogarà tanben. Lo Festivau prepausarà aquela òbra lo divèndres premier de julhet 2016 a 17h, e lo dissabte 2 a 20h, sala dau Bois de l’Aune, a-s-Ais.


text:
Sistèma de coordenadas celèstas
Un sistèma de coordenadas celèstas es un sistèma de coordenadas utilizat en astronomia per determinar una posicion dins lo cèu. Diferents sistèmas existisson qu'utilizan de grilhas de coordenadas especificas d'un biais analòg ai coordenadas geograficas utilizadas per localizar un ponch a la superficia de la Tèrra : utilizan un plan de referéncia e devesisson lo cèu entre dos emisfèris. Cada sistèma es dich segon son plan de referéncia :
- sistèma de coordenadas orizontalas.
- sistèma de coordenadas oràrias.
- sistèma de coordenadas eqüatorialas.
- sistèma de coordenadas eclipticas.
- sistèma de coordenadas galacticas.
De formulas matematicas permèton de passar d'un sistèma a un autre.


text:
La composicion basica de l’atmosfèra de Mart, amb un 96% de dioxide de carbon, es un scenari ideal per crear una atmosfèra ont los umans pòdon viure amb l’ajuda de la descomposicion de plasmas. Aquesta seriá la posicion d’un grop de scientifics que defend l’utilizacion d’aquela tecnologia per crear un nòu mond en Mart.
Segon la còla scientifica qu’a estudiat aquel afar, la produccion locala d’oxigèn en la planeta roja poiriá ajudar e plan de solucionar la granda problematica que seriá balhar oxigèn a Mart. La despensa de combustible en naus espacialas que van e venon de la Tèrra per menar a Mart oxigèn es encara uèi un problèma de las grandas qu’arrèsta l’umanitat de viatjar a Mart per colonizar la planeta.
Mas, dison aquel grop de scientifics – qu’an publicat lor estudi al numeric Plasma Sources Science and Tecnology -, l’atmosfèra de Mart es facha en un 95,6% de CO2, argon (1,91%) e nitrogèn (1,9%) entre d’autres gases. E lo CO2 pòt èsser transformat a monoxid de carbon (CO).
“Cal enviar una mission tripulada a Mart. Aquò serà un pas de gigant en l’exploracion espaciala – çò diguèt Vasco Guerra, de l’Universitat de Lisbona -. La transformacion de CO2 amb de plasma es de mai en mai utilizada en la Tèrra. Utilizar aquela tecnologia solucionariá fòrça problèmas tanben aciu en la Tèrra pr’amor de la produccion qu’encara i a d’energia solara e lo cambi environamental”.
Tà léger la seguida, rendetz-vos sus Sapiencia.eu !


text:
28/06/2011
PER RIGOULA
Den la gran-charièra dous péchounas chinas blagount de tout et de ren.....arriba en béou chin, la coua en l'air. En lou veillent una des chinas léou, léou s'asséta. L'aoutra li démanda: -Qué t'arriba ? - Oh ! lou counouissou, me siou asséta perque a lou nas jara !
24/12/2009
Sian bestias quand sian jueinés !
05/11/2009
FAÏRE ET DESFAÏRE !......
De boùn matin, en omé prouména soun chin ou Plan-d'Aîga per lou fa pissa. Es pas noustré ami l'Alpin embé soun Bennny, mé siou renseigna !!!.
Arriba en camioun de l'équipament (lous pounts déchoussas couma dit ma bella soùré) ; dous omés descendoun et préparoun lours outissés. Ni a un que pren en pic et ena para é coumença à far en traouc. L'aoutré, apiéra sur lou manché de sa para, espéra et lou régarda. Quand lou traouc es féni coumença à crusa en poù pus luenc. L'aoutré embé sa para reboucha lou proumier traouc. Aquo intriga noustré prouménaire qué los régardava. -"Qué fasé aqui ? un faî lous traoucs, l'aoutré lous reboucha ! -"E bè es pas coumplica , aven agur éna fourmacion per aquo, d' habituda sian trés per far aquou travaou, mai aquéou qué planta lous aoubrés es en counget !!
15/05/2009
PER RIGOULA .
Doùs damas papotoun en espérant lour tort chez lou médécin:
- Avè passa de bouonas vacanças ?
- M' en parlia pas, èrou den lou coma
- E avè agu béou tems ?


text:
6 paroisses composent le doyenné de Fontenay le Comte :
Paroisse Saint Hilaire de Fontenay (Fontenay le Comte)
Paroisse Notre Dame des Sources (Fontaines)
Paroisse Saint Martin en Plaine (L’Hermenault)
Paroisse Saint Pierre l’Abbaye (Maillezais)
Paroisse Sainte Marie en Plaine et Marais (Benet)
Paroisse Montfort sur Vendée (Saint Hilaire des Loges)
Accès aux paroisses du doyenné :
Paroisse SAINT-HILAIRE DE FONTENAY (Fontenay-le-Comte)
Paroisse MONFORT SUR VENDÉE (St Hilaire-des-Loges)
Paroisse NOTRE-DAME DES SOURCES (Fontaines)
Paroisse SAINT MARTIN EN PLAINE (L’Hermenault)
Paroisse SAINT PIERRE L’ABBAYE (Maillezais)
Paroisse SAINTE MARIE PLAINE ET MARAIS (Benet)


text:
Listrac de Durèsa
Listrac de Durèsa, oficialament en francés Listrac-de-Durèze, es una comuna occitana deu Vasadés istoric, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat, sense data, sus lo Cartulari de La Seuva, Listrag. Listrac ven d'un cognomen atestat mes rare, Lister, emb lo sufixe -acu(m) :*Listeracu(m) > *Listerago > *List(e)rag (sincòpa de la pretonica) > Listrac [1],[2]. Listrac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'avé per mèste Lister.
Lo determinant es lo nom d'un riu, Durèsa, vengut d'un prelatin *Durecia, que conten una basa *dur-, presenta dens plan de cors d'aiga, influénciada per l'adjectiu latin durus, « dur », çò qu'explica lo vocalisme : [dy-] (e pas [du-]) [3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Pelagrua; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc deu Reulés e de las Bastidas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 406
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 196-197
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 196-197
- ↑ a verificar, absent de http://www.annuaire-mairie.fr/mairie-listrac-de-dureze.html, trobat sus l'article francés


text:
Sent Fermin
Sent Fermin o Sent Fermin de Pamplona o enqüèra Sent Fermin d'Amians qu'estó un avesque iberic, patron de la Navarra e d'Amians, que viscó a la segonda meitat segle III e que prediquè a Amians. Que seré neishut aproximativament en 272 a Pampalona e que's morí en martiri en 303 a Amians.
Que i avó, despuish bèth temps, ua confusion dens la tradicion populara enter Sent Fermin e Sent Sarnin qui son tots dus los Sents Patrons de Pampalona. Lo Sarnin (Saturninus, en latin, Saturnino o Cernín en castelhan), com lo Fermin, que viscó a Pampalona au sègle III. Qu’estó eth qui convertí la familha deu Fermin au cristianisme e que batiè lo petit Fermin dab l’aiga d’un potz anomenat desempuish "el pocico de San Cernín".
Sent Fermin, com Sent Sarnin, que deishè Pampalona entà anar a Tolosa, on estó ordenat caperan peu Sarnin. Puish, que se n'anè tà Picardia. Que vadó avèsque d’Amians, on se morí martirizat, per decapitacion, en 303 e on i estó enterrat.
Lo culte de Sent Fermin, qui ei tanben lo Sent Patron d'Amians, que sembla estar manlhevat peus Navarrés deus Picards. Quant au culte de Sent Sarnin, qu'estó probablament introdusit a Pampalona peus abitants deu barri pampalonés dit Burgo San Cernín, poblat a l'edat miejancèra per Francos (Occitans). D'aulhors, los prumèrs fòrs de Pampalona qu'estón escriuts en occitan. La tradicion que comencè de's har quauquas confusions enter San Saturnino, vadut San Cernín, e San Fermín.
Las corsas deus taurs, l'encierro, per las carrèras de Pamplona, qui començan quan las campanas de la glèisa San Cernín e'n hèn senhau, que commemoran la corruda deu taur a Tolosa. Lo prumèr dia d'aqueras Sanfermines que correspon dab lo dia de Sent Fermin, enqüèra que la victima n’estó lo Sarnin e non pas lo Fermin. Que cau totun arremarcar lo dia de Sent Sarnin qu'ei lo 29 de noveme, mes n'èra pas la data ideau tà hèstas d'aqueth tipe. Qu'estó causit donc ua data a l'estiu.
Uei lo dia, Sent Fermin qu'ei coneishut sustot pr'amor que las hèstas de la Sent Fermin de Pampalona deu 6 au 14 de julhet.


text:
En stock
Langue : occitan (languedocien) — Format : 15 x 21 cm — Nbre de pages : 154.
L’espectacle es pas polit a véser. Brica. La dròlla deviá aver un quinzenat d’annadas. Tot lo costat drech de sa cara es estat esquiçat, arrancat, embrenicat e probablament rosegat. Se vei lo blanc de sas doas maissas e tanben las dentaduras. Polidas dents, perfièchament esmautadas e plan rengadas. Una denticion coma sola las presentatrises de television ne pòdon aver. La Paura, pareis sorrire. Mas d’una riseta calhada e freja. Coma semblan sorrire las esqueletas dins las salas de las facultats de medecina o dins las escòlas de la polícia scientifica. La vida li ven d’escapar, sorrís a la mòrt. Lo cap-adjudant Garriga se n’estrementís. Mas qual a pogut escometre un crimi tan espaventable ? Dins lo vilatge d’Arfons, pausat sus un planestèl de la Montanha Negra, totòm se coneis. Coma dins totas comunitats montanhòlas, desempuèi de sègles, regna entre sos estatjants una solidaritat desfisanta e sospechosa. Quand los unes desparlan, los autres se calan. Alavetz, lo capitani Azemar e l’adjudant Vialèlas, que menan l’enquista, devon far la tria. An de mal a trapar de pistas. Quand n’endralhan una, n’i a totjorn almens un per lor far cambeta. Amb aquò, los Anfonsòls son d’accòrdi pas que sus un punt : l’enquista avança pas pro lèu. E se totes dison pas que los gendarmas son de pigres, totes o pensan. Sèrgi Viaule, nascut en 1950, a fòrça escrich mas fins ara pauc publicat. De totjorn, balhèt la prioritat a l’accion militanta. Pr’aquò, poesias, contes, racontes e novèlas son pareguts jos forma de brocaduras. Amb la retirada se consacra a la mesa en òrdre de sas òbras romanescas. Na Balfet es son primièr titol publicat. Serà seguit de maites.


text:
Lo romantisme es un movement artistic d'Euròpa occidentala, qu'espeliguèt tre lo sègle XVII en
Lo romantisme se fa per mejan de las revendicacions dels poètas amb lo "ieu". Lor agrada de parlar d'experiéncias personalas e arrestan de tractar l'aspècte fictiu dins los romans e los poèmas. Se caracteriza per una volontat d'explorar totas las possibilitats de l'art per exprimir las extasis e los problèmas de còr e d'arma: es una reaccion de sentiment contra la rason, exalta lo mistèri e çò fantastic en cercar l'evasion e lo plaser dins los sòmis, çò morbid e çò sublim, l'exotisme e lo passat. Es un ideal o una cachavièlha de sensibilitat e de melancolia. Sas valors esteticas e moralas, sas idèas e tematicas nòvas tardèron pas gaire a influenciar d'autres domenis coma la musica o la pintura. Lo romantisme pòt èsser present dins los romans del sègle XIX coma en cò dels escrivans franceses coma


text:
Furmeier
Furmeier[1] (Furmeyer en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XVI sègle, los Rambaud de Montgardin e de Ancelle vengan los senhors màgers de Furmeier, del fach de la crompa de la tèrra de Furmeier, en 1525, a Jaymonne Raymond Montrond, per Guélis. D'ont lo nom dels capitanis (Rambaud de) Furmeier #que se tròba en totes los istorians #que parlan del Dauphiné del temps dels guèrras de religion.
Au Sègle XVI siècle, les Rambaud de Montgardin et d'Ancelle deviennent les seigneurs majeurs de Furmeier, du fait de l’achat de la terre de Furmeier, en 1525, à Jaymonne Raymond Montrond, par Guélis. D’où le nom des capitaines (Rambaud de) Furmeier que l’on retrouve chez tous les historiens qui parlent du Dauphiné du temps des guerres de religion.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73


text:
Dimars, 2 d'octòbre de 2018, 03h00 Espòrt
Los Pols de Sydney campions d’NRL: satisfaccion per l’entraïnaire Trent Robinson e per son menaire de jòc, Cooper Cronk, que joguèt la finala malgrat una espatla nafrada
Los Pols de Sydney, campions NRL
En Austràlia, aqueste dimenge, se jogava la finala del campionat NRL que ramosèt 83 000 espectators dins l’ANZ-Estadium de Sydney. Ongan, la logica èra respectada: lo primièr de la fasa de classament, los Polets de Sydney, jogava contra lo segond qu’èra lo campion sortent: la Tempèsta de Melbourne.
De fait, i aguèt pas de partida, tant los Pols dominèron lor subjècte, en impausant lor ritme per marcar tres ensages dins lo primièr temps e menar 18-0. Dins lo segond temps, poguèron veire venir. Melbourne marquèt plan un ensag de 80 mètres sus intercepcion,mas en ajustant una penalitat e un tombat, lo trofèu podiá pas escapar a la formacion de Trent Robinson (ancian entraïnaire de Tolosa e dels Dragons), 5 ans aprèp lo títol de 2013.
Mençon especiala al menaire de jòc dels Pols: Cooper Cronk, que joguèt amb una espatla nafrada. Se decidiguèt just una ora abans la debuta del rescontre que seriá sus la pelena. Corriguèt pas gaire, evitèt los contactes, toquèt pauc de palmas mas a la votz replacèt de longa sos companhs, anoncièt las combinasons per prene una part bèla e decisiva a la victòria dels Pols.
David Mead se met en quatre
Dissabte, los Dragons jogavan lor darrièra partida de la sason amb la recepcion a Brutus dels Gigants d’Huddersfielfd. De gigants qu’avián pas l’intencion de se faire marchar suls pès e que marquèron d’entrada. Menavan 12-0 a la pausa. Los Dragons tenguèron còp un quart d’ora, Bird escampèt l’alièr anglés al darrièr moment en tòca e aquí, lo papó David Mead, plaçat a l’ala, dintrèt en accion en signant quatre ensages. Tres foguèron transformats per Lucàs Albèrt; Louis Anderson manquèt la darrièra. Es atal que o vòl la tradicion: un jogaire que s’arrèsta es convidat a tirar la darrièra transformacion. Mas coma David Mead aviá marcat dins lo canton… Victòria catalana: 22-12 que permet als Sang e Aur d’acabar en setena posicion, alara que lo club òbra a la mesa en plaça de la partida contra Wigan en junh que ven al Camp Nòu.
E ara, plaça a las mièjas finalas: dijòus, St Helens reçauprà los Lops de Warrington; divendres, los Tigres de Castleford aniràn desfisar Wigan. La finala se debanarà a Old Trafford (Manchester) lo dissabte 13 d’octòbre.
Tolosa, los uèlhs per plorar
Demorava una possibilitat magrinèla als tolosans de jogar la partida de barratge per montar en Superliga. Lo sol problèma: caliá anar batre Salford sus sa pelena. Los Diables Roges prenguèron los afars en man per menar lèu 14-0. Los occitans marcavan abans la pausa e just aprèp per tornar a 14-10. Mas aquí tenguèron pas còp e encaissèron una garlanda d’ensages per pèrdre 44-10 e replegar dins lor mocador lo sòmi bèl. Magra consolacion: l’arrièr Mark Keirralah es estat designat coma lo jogaire de l’annada del Championship.
L’an que ven, Leeds, Hull KR e Salford tornaràn trapar la Superliga; la dotzena plaça se jogarà dimenge entre Toronto e Londres.
Elèit 2: carton plen audenc
En Elèit 2, las tres formacions audencas an ganhat lor partida de la segonda jornada del campionat: Ferrals bat l’Escura 28-14; Vilanòva de Menerbés ganha a Selon 28-18 e Vilagalhenc-Argon a Entraigas: 41-16. Segonda victòria per Baò a Lion (22-18) e per Carpentràs a Tolon (28-25).
Los Blaus d’Elèit 1 en Serbia
Aquesta fin de setmana, dissabte, una esquipa de França formada de jogaires d’Elèit 1 anirà desfisar la formacion nacionala sèrba a Belgrad.
De notar que l’Estela Roja de la capitala sèrba s’es marcada a la Cup de l’an que ven amb l’espèr de jogar en League One en 2020.
Alan Roch


text:
Aqwa
Aqwa (Aҟәa en abcaz, აყუ Aqu en georgian) o Sòcomi (სოხუმი - Sokhumi en georgian, CyxyMи en rus) es una ciutat del Caucàs e la capitala d’Abcazia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sègle -VI foguèt fondada la colonia greca de Aιoσkoupιάς (Diòscorias) sus un sit ja ocupat pels Colchidians. Jos l'emperaire August prenguèt lo nom de Sebastopòlis. Destrusida mai d'un còp, floriguèt coma Tskhumi jols reis georgians. Conquista pels Otomans, venguèt Sohumkale. En 1810 foguèt conquista per Russia, qu'i demorèt amb l'Union sovietica e que protegís uèi l'estat abcaz.


text:
Joan de Giscala
Joan de Giscala, hilh de Leví, qu'estó un deus caps judius de la grana susmauta contra los romans. Qu'èra originari de Guš Ḥalav (גוש חלב en ebrèu, transcriut Γίσxaλa Gischala en grèc), en Hauta Galilèa. Durant la Purmèra guèrra judèoromana, las vilas de Galilèa que tombèn successivament, mes a la debuta deu sièti de Giscala, Joan que s'i escadó a húger gràcias a ua engana e qu'arrejunhó los defensors de Jerusalèm dab quauqu'uns deus sons partidaris. Que i contunhè lo son combat dinc a la presa de la vila, la destruccion deu temple e l'incendi de mantun quartièr. Hèit presoèr peus romans, qu'estó condemnat a la preson perpetuau arron d'aver devut participar au trionf de Tit e Vespasian a Roma en companhia de Simon bar Giora e de milèrs de judius presoèrs.


text:
Husar
Husar[1] (en francés: Uza) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Husar que's formè en 1872 a partir de tròç deu Binhac, de Lit e Micse et de Sent Julian de Bòrn (arrestat prefectorau deu 18 de genèr 1872)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- La comuna existeishèva pas abans 1872. Per har foncionar lo grafic, qu'a calut plaçar énter 1793 e 1866 la populacion fictiva de 500 abitants
- 2012 : 159; 2013 : 159 abitants (12 ab/km²)


text:
63-Plumalhon
13 mai 2004 06:55 0 messages
una randolejada en montanha
dens la sarpa : aiga, cerealas, biscuits, mapa, vestit de plaja, troça de secors
solièrs : cordilhs, cavilhar serrat
meteò : escotar las informacions, hicar-se a l’endòsta quan auratge, chapèu contre lo só
deishas e lorderas
questionari : sarpa, mapa e binòclas, flors, eslambrecs, enterpan e papèr, cobricap, caduda de calhaus
los ausèths au nid
- los ausèths au nid, de AC
nidificacion : hémias e mascles s’acoplan
bernat-pescaire : colonias, avitar los petits,
cigonha : dinc a 3m de diamètre, endret qui’u pòt suportar
auringlas e passerons : devath lo teit de maisons
dent deu peruc per copar lo cresc de l’ueu
calhòcs : estanh, canavèras
flamencs : nids subèrhauçats dab hanga, sable, busquets
pics, pic-escorcèr, picarina : horat d’un abre mort
parra-capnegre : nid abandonat
codarroi
jòcs
lo bon camin entà tornar-se’n tau nid
mots mesclats
Marco Polo en l’empèri deus mongòls
nascut en 1254, familha de comerçants venicians
1271, viatge en China a la cort deu Khan, l’emperaire deus mongòls : 4 ans de camin, cort de Kubilai a Kambaluc
produits desconeguts : seda, coton, perissas, perhums, pèiras de valor, péber, canèla, currí, pastas
reportatge meravilhós : montanhas, desèrt de Gòbi
la pòsta deu Khan :
- córrer e relhevar-se tots los 5 qm
- portaires de corrièr dab chivaus, estanguets : 300 qm en un jorn
- rotas senhaladas, oraris respectats
- Cinpango = Japan
1292, viatge de tornar per la mar
empresoat una annada per Gèuna : conta au Rustihello "lo devisament deu monde" o "lo libe de las meravilahs"
lo mèrlo
alimentacion (fruta, talòssas, insèctes),
talha (25cm)
comportament en cas de dangèr : escóner, piular, volar a rasèras deu sòu
cant de la prima : shiular una beròja melodia en dindolejar per aperar las hémias
mascle negre dab peruc jaune, hémia bruna dab peruc ros
varietats : mèrlo negre comun, mèrlo blu au sud, mèrlo codarroi l’estiu (per la nidificacion)
nid en fòrma de copa dab èrbas triscadas, ueus en març, coats dotze jorns avans de préner la volada
predators
Groenlàndia
ocean arctic , icebergs (tarròcs de glaça) de pas destornar
vilatge d’Ammassalik : 1 500 poblants avitalhats en estiu per batèu, escòla ligada per internet
mission scientifica : escantilhs d’arròca per analisar com l’isla e’s desseparè de l’Euròpa 40 millions d’annadas a
nuèit polara corta (4 òras)
pitarak : ventòrla de vent hred a 200 qm l’òra
combinasons de susvita iranges
Apoutsiak le petit flocon de neige de Paul-Emile Victor
jòcs
laberint : lo brossalon
los bons imatges
conte : la vielha mar
vocabulari de la pollucion
BD : la vop e lopiòt
mustra : la malhuca au briu deus sègles
un dequerò a gratis
panadinèrs, retrèita anticipada
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
La Chapela daus Sents
La Chapela daus Sents (oficialament en francés La Chapelle-aux-Saints) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Nòva Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La fama d'aquel vilatjòt es per una granda part, ligada a la descobèrta, dins una pichona bauma de la val de Sordoira, de la sepultura d'un Òme de Neandertal lo 3 d'agost de 1908 per los abats Amédée e Jean Bouyssonie e son fraire fraire Paul.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Divendres, 28 d'octòbre de 2016, 03h00 Lenga,Cultura
Guiana > Carcin > Limarga e Segalar Carcinòl
L’umor èra al rendètz-vos dissabte passat, 22 d’octòbre, a l’Espaci Occitan Carcinòl de Sant Seren (Limarga), pel mai grand plaser del public e en occitan. Clamenç es pas brica, coma òm o auriá pensat, un personatge passadista e grossièr dins un occitan reservat a una categoria de personas. Plan al contrari! Son espectacle Clics d’Òc, que retraçava los eveniments màgers de l’annada 2015, faguèt rire dins una lenga d’òc, rica en vocabulari e en sintaxi, compresa per totes dins sa globalitat.
Las nombrosas scenetas, preparadas menimosament, foguèron tractadas amb subtilitat. Una leiçon de realisme e d'umanitat qu'a regaudit los espectators.
L’associacion Aquí l’Òc, organizaira d’aquela serada, vos espèra per la velhada occitana al Relais 1908 a Ainac lo divendres 25 de novembre, sus reservacion pel sopar al telefòn +33(0)6 73 62 64 63.
Estève Clerc


text:
Partit fòrça disputat aguest darrèr dissabte en Salies du Salat, dauant eth conjunt locau deth SaliesMane. Es dus equips cercàuen impossar eth sòn jòc. Eth SaliesMane auec ua bona oportunitat en jogada deth sòn jogador Cep que Marcos desviaue a cornèr. Er equip aranés se podia auer auançat en marcador quan Pèir se plantèc dauant eth portèr e eth sòn shut ère desviat peth portér Marrot. En dues arribades de Pèir e Ignasi, non poguèrem trèir cap de profit en marcador. Tamb eth 0-0- s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, eth SaliesMane enes prumères menutes ei quan mès cauishiguèc er àrea aranesa. Mès era milhor ocasion l’auie era U.E. Bossòst quan Miguel dauant deth portèr francés, shutaue e aguest desviaue era pilota entà cornèr. Ena menuta 65’ ,eth SaliesMane artenhíe eth 1-0 en ua rematada de Roca.
Era U.E. Bossòst pelejèc per igualar eth marcador; era igualada se produic ena menuta 80´ quan un centre de Pèir ère rematat per Pipe ena esquaira dera porteria francesa.
Ath finau 1-1 ; repartiment de punts. Cap des dus equips gessèc content deth tot deth resultat. Nosati, domatge de non profitar es ocasions dauant deth portèr.
Pròplèu partit eth dissabte 22 d’octobre en Bossòst tàs 20 ores, quataua jornada deth campionat de liga contra er equip de Montastruc( prumèr classificat deth campionat )
U.S. SaliesMane : Marrot, Tetard, Da Costa, Bamard, Rouillon, Dai Pra, Ferrandi, Ertlen, Cep, Roca, Hanscotte. Remplaçants: Montoriol, Martins I, Martins II.
Trainer : Lacomme Jean Luc.
Tarjetes auriòles : Tetard (34’), Dai Pra (85’).
U.E. Bossòst: Marcos, Marc, Jose Ramon, Viló, Felipe, Liaño, Javi Iglesias, Alex, Pèir, Ignasi, Miguel. Remplaçants: Madrid, Gachi, Pipe.
Trainer: Jordi
Tarjetes auriòles: Viló (15’).
Gols : 1-0 Roca (65’), 1-1 Pipe (80’).
Arbitre: Courthieu Patrick.


text:
Moutiers-sous-Chantemerle
Moutiers-sous-Chantemerle es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada al nòrd-oèst dels Dos-Sèvres sus la expedís départementale 744 (Niòrt-Cholet) a 17 km al Sud-Oèst de Bressuire.
Commune située au nord-ouest des Deux-Sèvres sur la route départementale 744 (Niort-Cholet) à 17 km au Sud-Ouest de Bressuire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
La Haye
La Haye es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia a conegut dempuèi la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. A Modèl:La s-, La Haye a ligat a Croisy-sus-Andelle. A partir de Sant-Louis, La Haye ven una succursale de Croisy-sus-Andelle. La parròquia depen del monastèri de Longueville. En 1261, la glèisa originala es reconstruite sus un terren concédé per Sant-Louis.
Dintratz 1790 e 1848, es a nòu amassada a Croisy. L'anciana glèisa, #qu'a cremat l'an 1808, a #èsser remplaçada per una notícia l'an 1848, dédiée a sant Pierre e a sant Paul[1].
La paroisse est connue depuis le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, La Haye est rattachée à Croisy-sur-Andelle. À partir de Saint-Louis, La Haye devient une succursale de Croisy-sur-Andelle. La paroisse dépend du monastère de Longueville. En 1261, l'église originale est reconstruite sur un terrain concédé par Saint-Louis.
Entre 1790 et 1848, elle est à nouveau réunie à Croisy. L'ancienne église, qui a brûlé en 1808, a été remplacée par une nouvelle en 1848, dédiée à saint Pierre et à saint Paul[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor [1]
- ↑ Cochet, Répertoire archéologique du département de la Seine-inférieure, Paris, Imprimerie nationale, [2]


text:
Es un òme que simbolisa son país e una figura occitana. André Valadier serà lo convidat de Viure al País lo 22 de septembre.
Son rares aqueles que fan l’unanimitat. Dins Aubrac e ben au-delai, avèm pas encara trapat de repròches adreissats a André Valadier. L’òme que foguèt conse de son vilatge de La Terissa pendent gaireben 40 ans, dediquèt son existéncia a mantener sa tèrra en vida, emai a li balhar un vam novel. E aquò lo portèt fins a la tèsta de l’Institut Nacionau pels AOC, puèi a la region Miegjorn-Pirenèus, ont foguèt vici-president encargat de l’agricultura pendent 18 ans. Una fonccion que gardèt jos una presidéncia de drecha o d’esquèra. Uèi encara, a 85 ans, ven d’èsser designat president dau Pargue Natural Regional d’Aubrac, tot just nascut. Lo PNR es un otis de mai per ajudar au desvolopament durable dau país, es de dire un desvolopament que preserve l’environ e la qualitat de vida, que preserve tanben lo patrimòni e la cultura. Cò que rejonh tot lo trabalh d’André Valadier. Per sa tèrra, l’òme a una linha de direccion: « La tradicion sens modernizacion es estèrla. Mas la modernisacion sens la tradicion, es avugla. La pròva es qu’aici en Aubrac, totas las riquessas actualas nos vènon del tropel, que foguèt totjorn l’activitat economica principala. » E se pòdon enumerar aquelas riquessas: las vacas d’Aubrac, lor carn de las mai presadas e lor lach que fan lo fromatge e l’aligòt; los cotèls de Lai Guiòla, qu’an per origina los cotèls dels pastres; los paisatges, entretenguts e rasclats pels romiaires. Emai se las produccions son pas gròssas es lor qualitat que balhèran la rentabilitat e que faguèran pauc a chà pauc coneisser lo platèu en França tota e que comencèran d’atirar de toristas. Lo torisme per André Valadier aquò’s vengut una ressorça de las mai importantas. « Aici es un país d’elevaires, mas lo torisme monta fòrt e o cal perqué l’agricultura tota sola sufis pas. Ara los dos son complementaris. »
Aubrac es doncas un país que farga sa riquessa sus sas produccions tradicionalas, mas o foguèt pas totjorn. Dins las annadas 70 la raça bovina èra a man de desaparéisser definitivament. Se ne comptava pas que 40 000, remplaçadas sovent per d’autras raças que fasián mai de lach, mai de carn. Los masucs, aqueles ostalòts ont se fabricavan los fromatges autres còps èran jà desertats pels paisans. Mas coma o ditz lo Valadier « i a causas que se pòdon pas pesar sus una balança »: lo gost d’un produch, l’istòria que representa, son enrasigament. Lo trabalh foguèt long e rufe, mas portèt. Alara que la vacada es de mai de 200 000 tèstas, es una Aubrac que se causiguèt ongan coma emblèma dau salon de l’agricultura. L’autre combat que menèran los agricultors foguèt pel lach. En 1960 èran quauques uns a crear la cooperativa lachièra Jeune Montagne a La Guiòla per collectar las produccions e fargar los fromatges qu’obtenguèron l’AOC tre l’annada seguenta. President pendent 48 ans de Jeune Montagne, André capitèt pauc a chà pauc amb sos collègas de difusir lors especialitats, dins las annadas 80 l’aligòt comencèt de se vendre emai en plat congelat pels supermercats. La popularitat dau plat e daus fromatges acompanhèt aquela de las vacas – « las solas que foguèron pas concernidas per la crisi de la vaca fòla » precisa lo Valadier – e uèi lo lach daus productors d’Aubrac se vend mai car que lo lach bio. Un òr blanc vertadièr. En reconeissença a’n aquel animal que fai viure tot lo país, las comunas dau platèu instalèran d’estatuas que las representan dins totes los cantons.
Dins lo vilatge que pòrta lo nom d’Aubrac, l’estatua se ditz « Doudoune ». Nos la presentan l’esculptor Edouard Bongrand e André Valadier.
De títols, André Valadier n’a una brava colleccion (reçaupèt emai la legion d’onor). Pasmens, demòra de’n primier un paisan. Un mestièr qu’eiretèt de son paire e que transmetèt a sos dos fius. « Farguèran amassa un GAEC, mas coma son tanben cadun conse de lor vilatge, soi ieu que lor servissi d’ajuda per las bèstias ». E lo cal vèire las menar d’un prat a l’autre, barròt en man. Las sona en òc: « Veni aicí, veni, veni ». Quand lo cridal se lança, los caps se lèvan, los animaus se sarran. D’unes doçament, d’autres a la corsa. La lenga occitana, l’ancian conse l’emplèga a còps encara amb de mond de la region, mai que mai d’ancians.Es un autre element dau patrimòni mas que se sauva pas el.« Perdèm de mots, consatatan André e son vièlh amic Edouard. Sovent se demandam cossí disiam una causa o l’autra quand erèm joves? I a causas que sabèm pas pus dire e qu’existísson pas en francés. Tot lo material del masuc per exemple, lo pòdi pas nommar en francés. » Pasmens l’occitan es pas desbolidat a l’ostal d’Aubrac, lo vocabulari es inscrich sus las parets, se trapa dins mantun obratges en venda. Aquela institucion, facha per promòure l’activitat toristica e duberta en 2002, foguèt creada a l’iniciativa dau sindicat de las comunas qu’es encara presidit per… André Valadier. Pertot present, l’òme fai l’admiracion de sos vesins. Mai a l’est en Losèra se troba la Margerida, un territòri mai grand mas ben mens conegut qu’Aubrac. Robert Berthuis, ambassador de promocion pel despartament e fier representent de Margerida lo confessa: « nos manca aicí un Valadier. »
Per ne saupre mai sus Aubrac, vaqui l’emission Viure al País que difusada lo 23 de septembre:
Ce dimanche votre magazine Viure al País sera en Aubrac
Le magazine occitan vous propose une balade en Aubrac en compagnie d’un invité de prestige. André Valadier, le président du tout nouveau PNR, nous accompagne tout au long de cette première émission consacrée à l’Aubrac. André, ancien maire du village de La Terisse, ancien conseiller régional, fondateur de la coopérative laitière de l’Aubrac et ancien président de l’Institut National des Appellations d’Origine, est très impliqué dans la promotion de son pays et de ses produits.
Pour en savoir davantage sur le contenu de cette émission et en voir un extrait vous pouvez vous rendre sur notre page internet : ICI
DIMANCHE 16 septembre 2018 Diffusion sur France 3 Occitanie à 10h55 Une émission spéciale ESTIVADA 2018, présentée par Sirine Tijani
Viure al País change de formule et vous sera désormais proposé tous les dimanches à un nouvel horaire (vers 10h55). Cette année, votre émission occitane sillonnera toute l’Occitanie pour s’intéresser à des thématiques rares dans les médias : des reportages, des rencontres, des sujets qui mettent en avant la création culturelle et les initiatives autour de la langue occitane, qui s’intéressent aux contre-courants, qui valorisent les territoires. Une émission qui est aussi une porte d’entrée pour tous ceux qui veulent s’intéresser à la langue d’oc.
Francis Cabrel et Claude Sicre à l’Estivada 2018 @France 3 Occitanie – Viure al Pais
Pour sa rentrée, Viure al País, vous embarque au cœur de l’Estivada de Rodez, dédiée cette année aux Troubadours. Nous vous proposons de partir sur les traces de ces poètes, musiciens et chanteurs du Moyen Âge, de leur apparition dans le Nord de l’Occitanie en passant par le développement de l’amour courtois sans oublier les trobairitz, les femmes troubadours.
Nous sommes allés à la rencontre de spécialistes et de nombreux artistes présents au festival : expositions, concerts, balètis. Pour cette édition 2018 l’invité d’honneur était Francis Cabrelqui avec Claude Sicres’est prêté au jeu de la joute poétique, genre bien connu de l’art troubadouresque.
Chanteur multi-langues, musicien, écrivain, poète, philosophe… il attaque une rentrée chargée avec de nombreux concerts. Après sa prestation du 15 septembre 2018 à Toulouse, il sera chantera à Bordeaux le 26 septembre 2018 dans le cadre du Festival du Mascaret, le 28 septembre 2018 à Bagnols-sur-Cèze (30) et au COMDT de Toulouse le 13 octobre 2018.
Sirine Tijani l’a rencontré jeudi dernier pour une entrevista :
Lancement du projet vendredi 14 septembre, à 18h30 au Cirdoc : 50 ans de borbolh occitan, un projet de plateforme interactive autour de 50 ans de culture occitane. Les pépites que renferment les archives télévisuelles, l’Institut National de l’Audiovisuel et le Cirdoc s’associent pour créer une plateforme interactive en ligne autour de 50 ans d’histoire sociale, culturelle, artistique et politique vue au prisme de l’occitan et de la culture occitane. Véritable point d’entrée dans la langue et la culture « oc » de ces cinquante dernières années, cette fresque entièrement bilingue, fruit d’une collaboration entre les deux institutions et le monde universitaire, s’appuiera sur les fonds d’archives de la télévision publique pour documenter des thématiques variées (art, littérature, mouvements sociaux, éducation, politique…). Mise en miroir avec l’encyclopédie numérique Occitanica (portée par le Cirdoc), c’est une offre unique qui se dessine sur le web, pour mettre à la portée de tous la langue et la richesse culturelle occitane !
Pour voir la totalité de l’émission incluant ce reportage vous pouvez vous rendre sur la page web de Viure al Pais en occitan : ICI
Toujours vendredi et samedi : exposition « Pas Jamai Vist » Exposition / appel à collecte sur Manifestations et événements sociaux régionaux / Traditions festives locales (fêtes patronales, Carnaval, feux de la Saint-Jean…) / Cultures de la vigne et du vin / Vie culturelle occitane (spectacles en occitan, balèti, etc.)
Le samedi 16 septembre : Béziers l’occitane – Balade à vélo, organisée par le Cirdoc Partez à la (re)découverte de Béziers à travers une balade à vélo ! La Compagnie Le Chariot, accompagnée par l’association Velociutat, vous contera tous les secrets du patrimoine occitan biterrois.
Dimanche visite en Occitan de la grange cistercienne du XIIIe siècle, dépendance de l’abbaye de Bonnecombe (Aveyron). Visite de l’ancienne chapelle, caves, cachot, greniers…
A Toulouse (31)
Le Centre occitan des musiques et des danses traditionnelles (comdt) vous propose une journée portes ouvertes le dimanche 16 septembre. Visite libre de l’atelier de facture instrumentale où sont fabriqués des hautbois du Couserans (aboès) et des cornemuses des landes de Gascogne (bohas), du centre de documentation avec des archives sur les musiques et les danses traditionnelles et son exposition sur la lutherie végétale et populaire, Musique en herbe. Il y aura aussi des animations tout au long de la journée.


text:
1910
Aquesta pagina concernís l'an 1910 del calendièr gregorian.
EvenimentsModificar
OccitàniaModificar
FrançaModificar
EuròpaModificar
AmericaModificar
MexicModificar
Arrestacion de Francisco Madero que menaçava la reeleccion de Diáz. Pasmens, après d'annada de crisi economica e politica entre lei diferentei practicas dau regime, aquò entraïnèt uneis insureccions dins lo país que se transformèt en una lònga guèrra civila (Revolucion Mexicana de 1910 a 1920).
ArtsModificar
Sciéncias e tecnicasModificar
ArmamentModificar
Creacion de la premiera fòrça aeriana modèrna en França.
EnergiaModificar
Invencion per la companhiá alemanda de la premiera turbina d'explosion que conoguèt d'aplicacions industrialas.


text:
Estats Pontificaus
Leis Estats Pontificaus son un ensems de regions que foguèron sota l'autoritat temporala dau papa. Existiguèron de 752 a 1870 e èran situats en Occitània e en Itàlia. La partida occitana desapareguèt durant la Revolucion Francesa quand Avinhon se revoutèt còntra lo papa e foguèt annexada per França. La partida italiana desapareguèt entre 1860 e 1870 durant lo procès d'unificacion d'Itàlia. Sa desaparicion foguèt oficialament acceptada en 1929 après la signatura deis acòrds de Latran.


text:
Portal:Bioquimia
Portau de la bioquimia [ modificar ]
La bioquimia qu'ei la disciplina que estúdia las reaccions quimicas qui s'encadenan au dehens de las cellulas vivas. Aquesta disciplina que's devesís en sosdisciplinas com l'energetica, l'enzimologia e lo metabolisme. L'energetica qu'estúdia los escambis energetics ; l'enzimologia qu'estúdia los enzims, qui son proteïnas catalisatritz (mercés a la loas formas) qui facilitan e accelèran l'anar d'ua reaccion quimica.
A despart deu hèit que las coneishenças generaus en quimia (mei que mei de la quimia organica, mes tanben de la quimia generau o minerau) be siin emplegadas en bioquimia, las moleculas deu monde viu qui interèssan mei que mei lo bioquimista que son : los acids nucleïcs, las proteïnas, los glucids (sucres) e los lipids (com la grèisha).
De solide, l'estudi de la bioquimia e lo de la citologia (estudi de la cellula viva) que son directament ligats puish que las moleculas estudiadas en bioquimia que son las qui constitueishen las cellulas ; totun, enter aquestas duas disciplinas la bioquimia supramoleculara qu'estúdia los organets cellulars formats per amassada (aperadas polimèrs) de moleculas estudiadas per la bioquimia.
Lutz sus... [ modificar ]
Un factor de transcripcion es una proteïna que participa en la regulacion de la transcripcion de l'ADN, mas que forma pas part de l'ARN polimerasa. Los factors de transcripcion pòdon agir en reconeissent e en se jonhent a de sequéncias concrètas d'ADN, en se jonhent a d'autres factors, o en se jonhent dirèctament a l'ARN polimerasa. Los factors de transcripcion son estimulats per de senhals citoplasmicas. Mai ...
Lo metabolisme [ modificar ]
Lo metabolisme qu'ei ua branca de la bioquimia qui s'interèssa aus procès quimics qui debanan dens las cellulas e los organismes viu. Qu'implica duas vias quimicas: l'anabolisme (la sintèsi deus elements constituents de las cellulas e deus elements utilizats peu son foncionament) e lo catabolisme (la degradacion de moleculas entà prodúser energia qui, per los organismes eterotròfs, ei la sola hont d'energia, au contra deus organismes autotròfs qui pòden préner la loa energia de la lutz deu só).
- Anabolisme :
- Fotosintèsi, clorofilla, Cicle de Calvin, glucogenesi
- Enzim anabolic : RuBisCO
Istòria de la bioquimia [ modificar ]
Las biomoleculas [ modificar ]
- Biomoleculas
- Los acids nucleïcs :
- Las proteïnas
- Aminoacids
- Ligam peptidic
- Peptid
- Estructura : pont disulfur, eliç alfa, huelha beta
- Los glucids
Las tecnicas de bioquimia [ modificar ]
Portaus tanhents [ modificar ]