text:
Diglossia
En lingüistica (e pus especialament en sociolingüistica), la diglossia es la coexisténcia inegalitària de doas varietats lingüisticas dins una meteissa societat: una es la varietat auta e l'autra es la varietat bassa. Las doas varietats opausadas pòdon èsser doas lengas distintas (diglossia amb bilingüisme) o ben pòdon aperténer a la meteissa lenga (diglossia sens bilingüisme).
Somari
Evolucion del concèpte[modificar | modificar la font]
Psycharis (1928)[modificar | modificar la font]
Diglossia es bastit a partir del grèc diglôssia que significa "doas lengas" (la diglossia es un concèpte diferent d'aquel de bilingüisme —del latin bi + lingua que significa tanben "doas lengas"— car lo bilingüisme parla de la coexisténcia de doas lengas sens precisar s'an d'estatuts egals o inegals, e sovent se limita a l'escala de l'individú).
Lo concèpte de diglossia foguèt utilizat pel primièr còp en 1928 per l'ellenista occitan e francés d'origina grèga Joan Psycharis[1] que tractava de la diglossia en Grècia, ont i aviá doas varietats concurrentas de lenga grèga (la dimotikí populara e la katharevoussa sabenta).
Segon la sociolingüistica americana[modificar | modificar la font]
La sociolingüistica èra a mand d'emergir coma corrent conscient de la lingüistica, a l'alba dels ans 1960 e a partir dels Estats Units. Dins aquel contèxt, es lo sociolingüista nòrd-american Charles André Ferguson qu'en 1959[2] definiguèt de critèris pus sistematics per poder qualificar una situacion de diglossica. Per Ferguson, coma per Psycharis, la diglossia concernissiá sonque doas varietats d'una meteissa lenga. Es Fergusson que formalizèt los concèptes de varietat auta e de varietat bassa.
En 1967, lo lingüista nòrd-american Joshua Fishman[3] enriquiguèt lo concèpte en dire que la diglossia se definís bèl primièr per la varietat auta e la varietat bassa, e qu'aquel esquèma se pòt aplicar tanben a doas lengas distintas (diglossia amb bilingüisme) e pas forçadament a doas varietats d'una meteissa lenga (diglossia sens bilingüisme).
Segon la sociolingüistica catalana e occitana[modificar | modificar la font]
Ça que la los modèls americans precursors de Ferguson e Fishman se revèlan tròp "simplistas" e encontran de dificultats per tractar de cases nombroses. En l'ocurréncia, acòrdan una plaça mendre als aspèctes politics qu'intervenon dins las posicions de las lengas, an una vision non critica de la diglossia, çò que li repròchan los sociolingüistas especialament catalans e occitans.
L'escòla catalana e occitana de sociolingüistica es apareguda entre 1966 e 1970 amb Lluís Aracil, Rafael Ninyoles, Francesc Vallerdú, Antoni Badia i Margarit (del costat catalan) puèi Robèrt Lafont (del costat occitan), seguits de fòrça autres cercaires. Lor aportacion essenciala es la critica de la diglossia amb bilingüisme e l'engatjament assumit per la defensa de las lengas subordenadas, perque son menaçadas dins lor existéncia[4]. Estiman que i a pas ges de diglossia establa e serena entre las lengas: i a un conflicte entre las lengas. Lo sociolingüista catalan Xavier Lamuela[5], en particular, a prepausat de distinguir dins la diglossia (e sustot dins la subordinacion d'una lenga per una autra) dos concèptes fòrça importants:
- La distribucion foncionala, ont la varietat auta monopoliza certanas foncions de comunicacion que son prestigiosas e utilas per l'ascension sociala, mentre que la varietat bassa a de foncions limitadas.
- La distribucion sociala, ont la varietat auta es practicada d'en primièr de las classas socialas dominantas mentre que la varietat bassa es relegada e estigmatizada en cò de las classas socialas popularas.
Aquelas visions renoveladas de la diglossia an motivat fòrça recèrcas sus la situacion actuala de l'occitan, que subís una subordinacion en fàcia del francés, de l'italian (Valadas Occitanas) e de l'espanhòl (Aran).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Tèxt (puslèu tecnic) de Patric Sauzet sus la diglossia francés-occitan
- (fr) Tèxt de Georges Lüdi
- (fr) Tèxt de Fouad Laroussi amb un paragraf sus la diglossia e lo bilingüisme
- (fr) Tèxt d'Andres Kristol e J.Th. Wüest sus la diglossia tocant l'occitan e los sociolingüistas "militants" (tirat del libre Aqueras montanhas. Études de linguistique occitane: Le Couserans ... Amb un prefaci de Pèire Bèc).
- (en) Lubliner, Jacob. "Reflections on Diglossia" http://www.ce.berkeley.edu/~coby/essays/refdigl.htm
- (en) Schiffman, Harold. "Diglossia as a Sociolinguistic Situation" http://ccat.sas.upenn.edu/~haroldfs/messeas/diglossia/node1.html
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Psycharis, Joan = Psichari, Jean (1928) “Un pays qui ne veut pas de sa langue”, Mercure de France CCVII: 63-121
- ↑ Ferguson, C.A., 1959, "Diglossia", Word n° 15, 325-340
- ↑ Fishman, Joshua (1967) “Bilingualism with and without diglossia, diglossia with and without bilingualism”, Journal of social issues, 32
- ↑ Ex: LAFONT Robert (1984) “Pour retrousser la diglossie”, Lengas 15
- ↑ LAMUELA Xavier (1994) Estandardització i establiment de les llengües, Barcelona: Edicions 62


c: text/html

text:
Atòl
Un atòl es una pichona illa tropicala constituida per d'escuèlhs de coralh qu'enròdan una lòna sonada lagon. Lo mot d'atòl ven de atolu dins la lenga malaialam del sud-oèst d'Índia, a travèrs de l'anglés e del francés atoll.
Lo cercle d'escuèlhs es format per d'illòts de sabla coralliana, nomenats motu. Son de depaus calcaris d'algas e de madrepòra, sus una basa volcanica submergida. En general an una fòrta inclinason del costat de l'ocean, e pauca prigondor del costat interior. La lòna normalament a de sortidas a la mar per de canals estreches amb fòrts corrents d’aiga durant las marèas (graus). Dins la tranquillitat de las sieunas aigas se trapa sovent una granda varietat d’espècias marinas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Enric Cuèlha
Enric Cuèlha (en francés: Henri Queuille; Nòu Vic, 31 de març de 1884 - París, 15 de junh de 1970) foguèt un politician occitan de Lemosin que foguèt mantun còp deputat e senador de Corresa e mai ministre durant la Tresena Republica, mai que mai a l'agricultura. Foguèt tanben tres còps president del Conselh del temps de la Quatrena Republica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enric Cuèlha estudièt d'en primièr al licèu de Tula abans d'anar far d'estudis de medecina a París. Quand acabèt, tornèt al país e s'installèt coma mètge generalista a Nòu Vic en 1908. Foguèt elegit Cònsol de la vila en 1912, puèi Conselhièr general del canton de Nòu Vic l'an seguent e deputat de la circonscripcion d'Ussèl en 1914. Tre la debuta de la Primièra Guèrra Mondiala, foguèt mandat coma mètge ajuda-major a l'espital de Baccarat. En setembre de 1916, recebèt la Crotz de guèrra, la sola decoracion que portèt. Participèt a las batalhas de Verdun e a l'ofensiva dins la Somme.


text:
Tigre (riu)
Tigre es, amb Eufrates, un dels dos grands rius que limitan Mesopotamia; es lo mai oriental d'ambedós e travèrsa Iraq dempuèi las montanhas d'Anatolia. Lo nom de Tigre ven del persan ancian e significa « lo rapid ». Un autre nom per aquel riu, utilizat als temps dels persans, èra Arvand, qu'a lo meteis sens. Lo nom d'Arvand, en persan modèrne, se referís uèi a la partida bassa de Tigre.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Nais dins las montanhas del Taure, a l'èst de Turquia, e s'escor sus 1 900 km cap al sud-èst fins a jónher Eufrates a Al-Qurna, al sud d'Iraq, per anar dins lo golf Persic amb lo nom de Shatt al-Arab. Los afluents principals son Diyala e Zab.
Bagdad, la capitala iraquiana, se tròba sus la riba occidentala de Tigre, alara que la vila portuària de Bassòra es situada de l'autre costat, prèp de la boca, dins la partida nomenada Shatt al-Arab. Dins l'antiquitat, las grandas ciutats mesopotamianas longavan lo riu o pas gaire luènh, e l'aiga de Tigre irrigava la civilizacion sumeriana. Las principalas ciutats èran Niniva, Ctesifont e Seleucia de Tigre, mentre que las aigas de Tigre arribavan a la ciutat de Lagash per un canal bastit cap a 2400 abC. La ciutat natala de Saddam Hussein, Tikrit, tanben tòca lo riu que son nom ne deriva.
Tigre foguèt una importanta via de comunicacion e de transpòrt dins un país fòrça desertic. Fins a Bagdad es navegable pels batèus de pichon galbre, al contrari de l'amont fins a Mossol. Lo transpòrt fluvial perdèt son importància al sègle XX amb l'arribada del camin de fèrre Bassora-Bagdad-Mossol e las carrièras.
I a fòrça presas d'aiga sul riu en Iraq e en Turquia que fornisson l'aiga e asagan las regions aridas e semideserticas non luènh de sa val. Las restancas tanben evitan las inondacions de la partida iraquiana, que abans èran abitualas en causa de la fonda de las nèus de las montanhas turcas vesinas dempuèi abril. Lo restancament recent del riu dins la partida turca foguèt un subjècte de controvèrsia, perque los efèctes sul mitan coma la possibilitat de la reduccion del debit en aval.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ E. Laroche, Glossaire de la langue Hourrite, Paris (1980), p. 55.


text:
Santa Catarina
Santa Catarina es un estat de la Region Sud de Brasil. Confronta l'estat del Paraná al nòrd, lo Rio Grande do Sul al sud, e l'Argentina a l'oèst. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'oèst. Sa superfícia totala es 95 442,9 km2, similara a la d'Ongria.
Istòria[modificar | modificar la font]
Santa Catarina es situada dins los limits dels territòris d'Espanha e Portugal fixats al sègle XV pel Tractat de Tordesillas. En 1541, l'espanhòl Álvar Núñez Cabeza de Vaca traversèt l'interior de la region en direccion de l'actual Paraguai. En 1549 Tomé de Sousa, governador general de Brasil, e lo paire jesuista José de Anchieta, arribèt dins la region. La capitania de Santa Catarina (sistèma d'administracion e distribucion de tèrras colonial) foguèt establida en 1738.
Aprèp l'independéncia brasilièra la region recebèt lo títol de Província de Santa Catarina. Amb la proclamacion de la republica en 1891 foguèt transformada en estat federau brasilièr.
Geografia[modificar | modificar la font]
La montanha mai nauta de l'estat es lo Morro da Igreja, amb 1828 m, dins lo municipi d'Urubici. La vila principala es Joinville (pus granda que la capitala, Florianópolis).
Clima[modificar | modificar la font]
Sul litoral, lo clima es subtropical, amb d'estius cauds e de vents pus freges e intenses durant l'ivèrn. Als punts mai nauts de l'estat (altituds superioras a 1000 m), i pòt aver la formacion de gelada e tanben la precipitacion de nèu dins los ivèrns mai fòrts.
Lista de las vilas[modificar | modificar la font]
- Águas Mornas
- Araranguá
- Balneário Camboriú
- Biguaçu
- Blumenau
- Chapecó
- Criciúma
- Florianópolis
- Imbituba
- Itajaí
- Itapema
- Jaraguá do Sul
- Joinville
- Laguna
- Palhoça
- Pomerode
- Santo Amaro da Imperatriz
- São Francisco do Sul
- São José
- São Joaquim
Economia[modificar | modificar la font]
Las activitats economicas principalas son l'industria (principalament aliments, begudas, textils, ceramica, metallurgia maquinas), la mineracion e l'elevatge.


text:
1066
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1066 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 14 d'octobre: Victòria normanda de Guilhèm lo Conquistaire sus las tropas anglosaxonas d'Harold Godwinson a la batalha d'Hastings.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una politica de neutralitat per leis Escocés regardant la guèrra de succession anglesa. L'objectiu dau rèi Malcolm III èra d'aprofichar lo caòs anglés per assaiar de conquistar una partida de Northúmbria. Ansin, son reiaume venguèt un refugi per unei caps saxons vencuts e desirós d'organizar d'armadas novèlas.


text:
Acceleracion de Coriolis
L'acceleracion de Coriolis (nomenada atal en onor del savent francés Gaspard Gustave Coriolis) o acceleracion complementària es un tèrme d'acceleracion qu'interven quand s'estudia lo movement d'un còrs se desplaçant dins un referencial en rotacion al respècte d'un referencial galilean.
se li fa sovent correspondre una fòrça fictiva correspondanta (la fòrça de Coriolis) per poder contunhar a estudiar lo còrs considerat dins son referencial en rotacion (per simplificar la resolucion).
Calcul de l'acceleracion de Coriolis[modificar | modificar la font]
Siá lo rai vector del punch considerat dins lo referencial absolut R, d/dt l'operator derivada totala dins R, l'operator derivada relativa dins lo referencial en movement R' e lo vector velocitat de rotacion instantanèa de R' dins R. L'operator derivacion totala s'escrich alara segon la formula de Varignon[1] :
Aquela expression pòt se levar (formalament) al carrat:
Se pòt alara applicar l'operator derivada totala segonda al rai vector :
Se distria:
- l'acceleracion absoluda
es la soma de quatre tèrmes, l'acceleracion relativa,
l'acceleracion tangenciala,
- l'acceleracion de Coriolis:
- e l'acceleracion centripèta (egala e opausada a l'acceleracion centrifuga)
La soma de l'acceleracion tangenciala e de l'acceleracion centripèta es l'acceleracion d'entraïnament.
Interpretacion[modificar | modificar la font]
L'acceleracion de Coriolis permet l'interpretacion de fòrça fenomèns a la superfícia de la Tèrra: per exemple lo movement de las massas d'aire e dels ciclons, la deviacion de la trajectòria dels projectils de granda portada, lo cambi del plan de mouvement d'un pendul tal que mostrat per Foucault dins son experiéncia de 1851 al Panteon de París, atal que la leugièra deviacion cap a l'èst pendent una casuda liura.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Accélération de Coriolis ».
- ↑ (en) P. & R.C. Smith; Mechanics, Wiley series in introductory mathematics for scientists & engineers; ed: Wiley-Blackwell; 1990; ISBN=0471927376


text:
Maizeray
Maizeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 14 d'agost de 1914, arribada del 19éme BCP en repli dempuèi Parfondrupt. Lo cantonnement francés durèt tres jorns de contunh lo repli se prossegueix sus Lanheres.
Le 14 août 1914, arrivée du 19éme BCP en repli depuis Parfondrupt. Le cantonnement français va durer trois jours puis le repli se poursuit sur Lanheres.


text:
Amadeo Carrizo
Amadeo Carrizo Larretape (Rufino, Província de Santa Fe, 1926) que ho un portèr de fotbòl argentin de River Plate e un deus gran jogadors istorics d'aquesta equipa.
que joguè entà River enter 1945 e 1968. La soa astruguessa que'u való lo chafre de Tarzán e los elògis deus gran portèr sovietic L'Aranha Lev Yashin qui'u auherí lo son par de gants a cap de l'unica partida qui s'afrontèn.
En bèth deishar River, que he ua segonda carrièra dab lo club Millionarios en Colómbia (club on èra jà passat lo son ancien collèga milionari Alfredo di Stéfano-Laulhèr).


text:
Armada deu Nòrd
L'Armada deu Nòrd que ho un còs militar mandat per Buenos Aires contre las òsts leiaus a l'autoritat coloniau espanhòla dens lo Haut Peró (haut o baish lo territòri de la Bolívia presenta).
Aquesta armada que miè operacion ofensivas dab lo pretzhèit de liberar lo Haut Peró abans de renonciar e de hidar aquesta mission a l'Armada deus Andes (en bèth liberar Chile puish de mudà's de cap a Peró per mar) e de virà's de cap a un objetiu defensif en bèth empachar l'armada coloniau de penetrar dehens lo territòri de l'actuau Argentina.
l'Armada deu Nòrd qu'interviengó tanben dens l'Expedicion Liberatriz de Paraguay.
Lo comandant mei famós de l'Armada deu Nòrd que ho Manuel Belgrano.
L'Armada deu Nòrd que pelejè suu front deu Haute Peró enter 1810 e 1817 ; après que ho mobilizada entà interviéner dens la debuta de las purmèras guèrras civilas argentinas, causa qui non he pas per'mor de susmauta de Arequito en 1820.


text:
Juan Rulfo
Juan Nepomuceno Pérez Vizcaíno segon la siá acta de naissença,[1] o Juan Nepomuceno Carlos Pérez Rulfo Vizcaíno segon el meteis diguèt se cridar en una entrevista[2], pus conegut coma Juan Rulfo (Sayula, Mexic 1917 - Ciutat de Mexic 1986) foguèt un escrivan mexican, maximal exponent del realisme magic e autor principal de la literatura en lenga castelhana.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut lo 16 de mai dins la vila mexicana d'Acapulco, Jalisco (segon las siás pròprias paraulas), e mai se foguèt oficialament enregistrat coma Juan Nepomuceno Carlos Pérez Rulfo Vizcaíno a Sayula, Jalisco. Quitament uèi se sap pas exactament en quina d'aquelas doas populacions naissèt, e mai se la majoritat de los sieus biografs coincidisson amb la segonda.
La siá familha se transportèt lo 1925 a Guadalajara, en dintrant a l'escòla d'Educacion Segondària d'aquela vila. Lo 1933 abandonèt los estudis après una cauma d'estudiantas, en se transportant a Ciutat de Mexic. dins aquela vila dintrèt trabalhar al Burèu de Migracion fins lo 1945. Après trabalhar en divèrses mestièrs passèt a far partida de l'Institut Nacional Indiginesta als ans 50, moment que comencèt a publicar los sieus escrits en diferentas revistas del país e a collaborar en la creacion de guidons per la television.
Lo 1944, Juan Rulfo, amb 24 ans, s'enamorèt de la qu'acabariá en essent la siá esposa, Clara, quand aquela aviá 11 ans d'edat. Lo matrimòni aguèt dos filhs, Claudia, nascuda lo 1949, e Juan Francisco, nascut lo 1950.
Las siás unicas òbras publicadas en vida son Lo llano en llamas (1953), recopilacion de contes; Pedro Páramo (1955), òbra principala del realisme magic; e Lo gallo de oro (1980), recuèlh dels guidons per la television.
Un autre vessant de lo sieu legat artistic son las de fotografias que se faguèron conéisser de manièra ampla lo 1980, mercés a una exposicion montada al Palacio de Bellas Artes de Ciutat de Mexic, motivada per l'Aumenatge nacional que li consacrèt aquel an lo govèrn mexican.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Así era Juan Rulfo, Guillermo C. Aguilera Lozano, Contacto Magazine.
- ↑ Entrevista de Ma. Teresa Gómez Gleason, transcripta en: Jorge Ruffinelli (1985). Edicions Fundación Biblioteca Ayacucho: Obra completa, 2ª edicion, 214. ISBN 84-660-0141-7.


text:
Sant-Albin-al-Lann
Sant-Albin-al-Lann en breton ( Saint-Aubin-des-Landes en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Aubin-de detlos-Lanas a situat a l'èst de Roazhon, entre Châteaubourg e Vitré, al sud de la Vilaine e al nòrd de la rota nacionala 157.
Lo bourg es al nòrd de la confluence de las ruisseaux de Ginette e de la Bichetière.
Saint-Aubin-des-Landes est situé à l’est de Rennes, entre Châteaubourg et Vitré, au sud de la Vilaine et au nord de la route nationale 157.
Le bourg est au nord de la confluence des ruisseaux de Ginette et de la Bichetière.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo vint huitième en agost mil sèt #cent cinquanta nòu a onze oras oras del matin la ceremònia del nomentament e benediccion de la gròssa Campana d'aquela Parròquia a #èsser faitte; e a #èsser bénie per nòble e discrèt Pierre Degennes Licentier en drech canon e civil Doyen e sol dignitaire de la Collégiale de Champeaux e recteur doyen rurala de Ste Marida Magdelaine dudit luòc, & a #èsser nomenada Charlote Anthoinette per Messire Vharles Isaac de Boispeau chevalier senhor dudit luòc conselhièr del Roy dins lo sieu parlament de Bretanha e madama Anthoinette Julie Hoisnard esposa de Genet Jean Baptiste Lo Moyne Secretari del Roy marida e corona de França senhor de las tèrras e distincions de la Charronnière, Rousserie, Bòsc Bide e unes autres luòcs d'aquela parròquia, cy presenta, amb Messire Jean Marida Nicolas actual senhor de Pelan e corona Renascuda Mathurinne Lo Moyne la siá esposa, Senhors los recteurs de las parròquias de Torcèt, St Me Hervé, Pocé, Montreuil sus Perrouze, St Jean sus Vilaine e Vergéal, e unes autres eclesiastics e laics soscriches, present vénérable e discrèt Messire Pierre Pairel Recteur d'aquela parròquia aussy soscricha[1].
- Le vingt huitième août mille sept cent cinquante neuf aux onze heures du matin la cérémonie de la nomination et bénédiction de la grosse Cloche de cette Paroisse a été faitte; et a été bénie par noble et discret Pierre Degennes Licentier en droit canon et civil Doyen et seul dignitaire de la Collégiale de Champeaux et recteur doyen rural de Ste Marie Magdelaine dudit lieu, & a été nommée Charlote Anthoinette par Messire Vharles Isaac de Boispeau chevalier seigneur dudit lieu conseiller du Roy en son parlement de Bretagne et dame Anthoinette Julie Hoisnard épouse d'Écuyer Jean Baptiste Le Moyne Secrétaire du Roy maison et couronne de France seigneur des terres et seigneuries de La Charronnière, Rousserie, Bois Bide et autres lieux de cette paroisse, cy présent, avec Messire Jean Marie Nicolas actuel seigneur de Pelan et dame Renée Mathurinne Le Moyne son épouse, Messieurs les recteurs des paroisses de Torcé, St M'Hervé, Pocé, Montreuil sur Perrouze, St Jean sur Vilaine et Vergéal, et autres ecclésiastiques et laïques soussignés, présent vénérable et discret Messire Pierre Pairel Recteur de cette paroisse aussy soussigné[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Registre communal dels Bateges, Matrimònis e Sépultures de 1759 e 1760 de la parròquia de Sant-Aubin-de detlos-Lanas, Archiu départementales de Ille-e-Vilaine en linha, cotitza 10 NUM 35252 58, pàg. 6/13, consultat lo 19 d'octòbre de 2010.
- ↑ Source : Registre communal des Baptêmes, Mariages et Sépultures de 1759 et 1760 de la paroisse de Saint-Aubin-des-Landes, Archives départementales d'Ille-et-Vilaine en ligne, cote 10 NUM 35252 58, p. 6/13, consulté le 19 octobre 2010.


text:
1543
Aquesta pagina concernís l'an 1543 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre Espanha, sostenguda per unei pòbles maias, e lei ciutats-estats maias desirosas de demorar independentas. Après lei victòrias espanhòlas de 1541-1542 e la somission dei Cocomes, lei Maias Cupules, que ganhèron l'aliança dei Cochuahs, ataquèron la vila novèla de Valladolid fondada lo 24 de mai dins lei roïnas de Chauac Ha. Leis Espanhòus e seis aliats maias foguèron rapidament en dificultat.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion quauquei jorns avans la mòrt de son autor de la teoria eliocentrica desvolopada per lo prèire polonés Nicolau Copernic. Maugrat d'errors fòrça importantas, aquela teoria anava permetre l'abandon dau modèl de Ptolemèu e favorizar l'aparicion de la sciéncia modèrna.


text:
Nébing
Nébing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dependéncia del duché de Lorraine, en la châtellenie de Marimont, prévôté de Dieuze.
- Totalament destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Dépendance du duché de Lorraine, dans la châtellenie de Marimont, prévôté de Dieuze.
- Entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans.


text:
Indira Gandhi
Indira Priyadarśinī Gāndhī (en Devanāgarī: इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी) (nascuda lo 19 de novembre de 1917 – mòrta lo 31 d'octobre de 1984)(de nom original Nehru) foguèt Primièra Ministra d'India del 19 de genièr de 1966 fins al 24 de març de 1977, e tornarmai del 14 de genièr de 1980 fins a son assassinat lo 31 d'octobre de 1984.
Èra la filha del primièr Primièr Ministre d'India, Jawaharlal Nehru, e la maire de Rajiv Gandhi (que tanben ocupèt aquela posicion). Indira Gandhi foguèt una dels mai remirables caps politics d'India aprèp l'independéncia. Malgrat lo nom celèbre de Gandhi aviá pas cap de ligam familial amb Mahatma Gandhi.


text:
Punt cardinal
En geografia, un punt cardinal (var. ponch cardinal, ponch cardinau, punt cardinau) es una de las quatre principalas direccions d'una bossòla sus un plan: nòrd, Èst, Sud e Oèst.
En Mediterranèa, las direccions son nomenadas d'un biais diferent, s'apuejant sus lo nom dels vents correspondents : Tramontana, Levant, Miegjorn e Ponent. Aquestas designacions son totjorn emplegadas dins la navigacion maritima actuala dins aquesta mar[1].
Ròsa dels vents[modificar | modificar la font]
Los punts cardinals son presentats sus las mapas per una ròsa dels vents; lo nòrd es generalament senhalat, per exemple en alongant o en colorant la punta de la ròsa que l'indica. Gaireben totjorn, lo naut d'una mapa indica lo nòrd, lo bas lo sud, la drecha l'èst e l'esquèra l'oèst.
En mai dels quatre punts cardinals, es possible de dessenhar de punts intermediaris (o punts intercardinals) :


text:
Sètge de Gergòia
Dins la vila galla de Gergòia, qu'es uèi una localitat d'Auvèrnhe (en francés Gergovie, en latin Gergovia), lo sètge de Gergòia se debanèt en 52 avC entre lei fòrças dei tribus cèltas de la revòuta de Vercingetorix e aquelei dau generau roman Juli Cesar. S'acabèt per una victòria cèlta.
Après la victòria romana d'Avaricum (Borges), que confirmèt la validitat de son estrategia, Vercingetorix capitèt de reconstituir sei fòrças gràcias a l'extension de sa revòuta e de renforçar sa posicion coma cap dei tribus revoutadas. L'objectiu de Cesar èra donc de vencre lo cap cèlta sus lo sieu territòri per rompre sa revòuta. Capitèt de blocar Vercingetorix dins l'oppidum fòrça ben protegit de Gergòia. Pasmens, sa temptativa d'assaut foguèt replegada per lei defensors e la region venguèt perilhosa a causa de l'arribada de renfòrç cèltas. Menacèron lei linhas d'avitalhament de Cesar amb d'efectius fòrça superiors ai Romans e lo generau roman preferiguèt se retirar.


text:
1935
Aquesta pagina concernís l'an 1935 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 2 d'abril - Inauguracion de la linha d'avion entre París e Argièr.
- 26 d'abril - Primièra transmission oficiala de television.
- 2 de mai - Tractat d'assisténcia mutuala entre França e l'Union Sovietica.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 16 de març - Adolf Hitler anóncia lo rearmament d'Alemanha, en violacion del Tractat de Versalhas.
- 27 d'abril - Inauguracion de la primièra linha del mètro de Moscòu
- 29 d'abril a 15 de mai - Primièra edicion de la Vuelta a España, competicion de ciclisme amb 3425 km de percors total.
- 5 de julhet - António de Oliveira Salazar deven dictador de Portugal.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Aparicion dau stakhanovisme ambé lei valentiás dau minaire Alekseï Stakhanov. Aquò marcava la mutacion prefonda de la classa obriera sovietica qu'èra venguda una massa importanta de trabalhaires venguts dei regions ruralas e qu'avián ges de tradicion obriera (11 milions d'obriers en 1928, 38 milions en 1938). Ansin, lo govèrn sovietic decidèt de leis enquadrar d'un biais estrict (sindicat oficiau, Partit...) e de crear una elèit format per d'obriers estrambordats per compensar la manca de qualificacion de la man d'òbra.
Mond[modificar | modificar la font]
- 21 de març - Pèrsia es renomenada Iran.
- 31 de mai - Tèrratrem a Quetta (vila de l'actual Paquistan) causa 40 000 mòrts.
- 2 e 3 d'octobre - Invasion d'Etiopia per de tropas italianas.
- 9 d'octobre - Inauguracion de la linha d'avion entre Argièr e Antananarivo.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de la fòrça nucleara fòrta dins una teoria dau fisician japonés Hideki Yukawa per explicar d'un biais novèu la coesion dei nuclèus atomics. I postulèt tanben l'existéncia dei mesons, especialament aquela dau pion. Aqueu trabalh li permetèt d'obtenir lo Prèmi Nobel de Fisica 1949.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - Elvis Presley, musician e cantaire american (m. 1977)
- 25 de genièr - António Ramalho Eanes, president de Portugal
- 31 de genièr - Kenzaburo Oe, Kenzaburo Oe, escrivan japonés, Prèmi Nobel
- 11 de febrièr - Gene Vincent, Gene Vincent, cantaire e musician american (m. 1971)
- 11 de febrièr - Alberto Lysy, violonista argentin (m. 2009)
- 3 de març - Zhelyu Zhelev, president de Bulgaria
- 26 de març - Mahmud Abbas, president de Palestina
- 31 de març - Richard Chamberlain, actor american
- 19 d'abril - Dudley Moore, actor britanic (m. 2002)
- 27 d'abril - Theo Angelopoulos, cineasta grèc
- 20 de mai - José Alberto Mujica, president d'Uruguai
- 13 de junh - Samak Sundaravej, primièr ministre de Tailàndia
- 6 de julhet - Tenzin Gyatso, , 14(en) dalai-lama, Prèmi Nobel de la Patz
- 9 de julhet - Mercedes Sosa, musiciana e cantaira argentina (m. 2009)
- 14 de julhet - Ei-ichi Negishi, quimista japonés, Prèmi Nobel
- 17 de julhet - Donald Sutherland, actor canadian
- 18 de julhet - Benjamin Vautier, artista niçard
- 18 d'agost - Hifikepunye Pohamba, president de Namibia
- 7 de setembre, Abdou Diouf, president de Senegal
- 29 de setembre - Jerry Lee Lewis, musician american
- 12 d'octobre - Luciano Pavarotti, cantaire italian (m. 2007)
- 9 de novembre - Alain Delon, actor francés
- 14 de novembre - Rei Hussein de Jordania (m. 1999)
- 1 de decembre - Woody Allen, actor e director de cinèma american
- 7 de decembre - Armando Manzanero, musician, actor e compositor mexican
- 25 de decembre - Susana Rinaldi, actritz e cantaira argentina
- 30 de decembre - Omar Bongo, president de Gabon (m. 2009)
- Artur Rasizade, president d'Azerbaitjan
- Ada Deer, activista politica e escrivana amerindiana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de febrièr - Chiquinha Gonzaga, musiciana brasilièra (n. 1847)
- 16 de març - John James Richard Macleod, mètge escocés, Prèmi Nobel (n. 1876)
- 12 de mai - Józef Piłsudski, cap d'Estat de Polonha (n. 1867)
- 21 de mai - Jane Addams, trabalhaira sociala americana, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1860)
- 24 de junh - Carlos Gardel, cantaire argentin (n. 1890)
- 3 de julhet - André Citroën, fondator de Citroën (n. 1878)
- 12 de julhet - Alfred Dreyfus, militar francés (n. 1859)
- 20 d'octobre - Arthur Henderson, òme politic escocés, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1863)
- 30 di novembro - Fernando Pessoa, escrivan portugués (n. 1888)
- 4 de decembre - Charles Robert Richet, fisiologista francés, Prèmi Nobel (n. 1850)
- 13 de decembre - Victor Grignard, quimista francés, Prèmi Nobel (n. 1871)
- 17 de decembre - Juan Vicente Gómez, president de Veneçuèla (n. 1857)
- Bernat Sarrieu, lingüista gascon (n. 1875)


text:
Dossenheim-sur-Zinsel
Dossenheim an der Zinsel en alemannisch (Dossenheim-sur-Zinsel en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se situa aicí lo celèbre Refugi fortificat de Dossenheim-sus-Zinsel #que protegissiá las populacions en lo moment dels disturbis de l'epòca medievala.
Fins a la Revolucion, Dossenheim fasiá partida amb Dettwiller del bailliage de la distincion de Herrenstein. Aquel bailliage #èsser la proprietat de la vila de Estrasburg de la fin de la XIVen sègle a 1654. A aquela data, Estrasburg #vendre aquel bailliage per 35.000 florins al general comte de Rosen.
Ici se situe le célèbre Refuge fortifié de Dossenheim-sur-Zinsel qui abritait les populations lors des troubles de l'époque médiévale.
Jusqu'à la Révolution, Dossenheim faisait partie avec Dettwiller du bailliage de la seigneurie de Herrenstein. Ce bailliage fut la propriété de la ville de Strasbourg de la fin du XIVen siècle à 1654. À cette date, Strasbourg vendit ce bailliage pour 35.000 florins au général comte de Rosen.


text:
Sant Ròc
Sant Ròc (nascut a Montpelhièr cap a 1295 - mòrt en 1327) es un dels sants occitans mai coneguts internacionalament. Ròc que foguèt confessor a Montpelhièr, venguèt lo patron des cardaires. Es onorat lo 16 d'agost.
Ròc nasquèt a Montpelhièr, filh unenc d'un consol de la vila e d'una maire Libèra. Foguèt orfanèl jovenet e fisat a un oncle. Estudièt probable la medecina que, per sonhar un bubon, emplegava una lanceta, instrument qu'emplegavan ja los metges de la vila (Montpelhièr ten dempuèi 1141 sas escòlas de medecina). A sa majoritat, distribuiguèt totes sos bens als paures e partiguèt en pelegrinatge cap a Roma.


text:
Souilly
Souilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1918, la comuna #èsser lo quartièr-general dels Americanes en lo moment del ofensiva Meuse-Argonne, pendent la Primièra Guèrra mondiala. Un plaque de bronze commémore aquel eveniment.
En 1918, la mairie fut le quartier-général des Américains lors de l'offensive Meuse-Argonne, durant la Première Guerre mondiale. Un plaque de bronze commémore cet événement.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lieux et monuments[modificar | modificar la font]
- Musée de la [[Voie sacrée (Verdun)


text:
Miquel Crusafont
Miquel Crusafont i Pairó (Sabadell, Vallès Occidental, 3 d'octobre de 1910 - Sabadell, 15 d'agost de 1983) foguèt un farmacian e paleontològ catalan especialitzat en paleontologia de mamifèrs. Es considerat coma un dels estudioses mai importants del sègle XX d'aquesta sciéncia a l'estat espanhòl. Son prestigi èra mondial, e en reconeissença a la tasca desvolopada per aqueste scientific se donèt en 1969 son nom d'ostal a un genre de mamifèr preistoric, lo Crusafontia.
Son estacament prigond a la religion catolica faguèt d'el un dels adèptes de las idèas del jesuita, filosòf e paleontològ francés Pierre Teilhard de Chardin e un de sos divulgadors màgers a l'estat espanhòl, gràcias a la traduccion d'un de sos libres en espanhòl en 1963, el Fenómeno humano.
Èra lo paire de l'istorian e numismata Miquel Crusafont i Sabater e de l'escrivana Anna Crusafont i Sabater.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Miquel Crusafont nasquèt en 1910 a Sabadell dins una familha modèsta. Malgrat sas originas, capitèt de far d'estudis superiors e estudièt puèi a l'Universitat de Barcelona, ont obtenguèt en 1933 son diplòma de farmacia. Dobriguèt puèi una farmacia e un laboratòri d'analisis dins sa vila que foguèron lèu coneguts loocalament.
Son interès vertadièr, e sa passion, se portavan pr'aquò sus un autre domeni, la paleontologia, que dempuèi son adolescéncia aviá fach mantuna exploracion del sòl de las environas de sa vila, territòri conegut dempuèi la debuta del sègle XX per encabir de remasilhas de mamifèrs fossils dins de jaces continentals del Miocèn. Aital, quand aviá tot bèl just 16 ans, descobriguèt amb son amic Ramon Arquer, que participava coma el a las activitats del Centre Excursionista de Sabadell, un dels jasiments mai rics de fossils de mamifèrs del Vallès, lo de Can Llobateres. Aviá participat activament tanben a la fondacion del Musèu d'Istòria de Sabadell en 1931. Durant de sessions scientificas realizadas per l'Institucion Catalana d'Historia Natural coneguèt un del paleontològs mai prestigioses del país, Mossèn R. Bataller e tanben un jove naturalista qu'aviá son edat Josep Fernández de Villalta. Passionats totes dos per la cerca de fossils, venguèron lèu amics e comencèron de trabalhar amassa, tre 1933.
Lo 27 de mai 1935 se maridèt amb Julieta Sabaté, qu'aviá seguit ela tanben una formacion de farmaciana, e amassa trabalhèron dins la farmacia de la familha. En 1937 aguèron una filha, Anna, e qualques ans mai tard, en 1942 un dròlle, Miquel.
Son activitat se limitava pas a la sciéncia qu'èra tanben un militant e escrivan catalanista. Aital, abans qu'esclatèsse la guèrra civila èra membre del Centre Català e president de la Joventut Catalanista d'aquela entitat e tanben professor de catalan a Ràdio Sabadell. A l'entorn de 20 ans aviá ja publicat qualques escriches dins qualques jornals coma lo Diari de Sabadell o La Publicitat, çò que li aviá permés de conéisser lo jornalista e escrivan barcelonés Carles Sentís.
Del temps de la Segonda Republica coneguèt mantuna personalitat catalana, e venguèt amic de Joan Oliver, Armand Obiols e Francesc Trabal.
Sas recercas se vegèron interrompudas quand se produsiguèt la Guèrra Civila. Del temps del conflicte foguèt afectat a l'Espital Militar de Girona, ont trabalhava coma analista d'espital. Aprèp la fin de la guèrra, Crusafont s'enfrontèt a de problèmas. Foguèt arrestat qu'èra estat denonciat per son catalanisme. Lo jutjament foguèt brèu e obtenguèt una pena de tres ans de libertat condicionala sens permés de conduire e en l'obligar a s'alunhar de Sabadell. Pasmens l'intervencion del governador civil de Barcelona d'aquel temps, lo general Kindelán, anullèt la senténcia.
Al cap d'un temps, tre 1940, tornèt començar sas exploracions e excavacions amb Fernández de Villalta que lèu s'alunharián de l'espandi inicial a l'entorn de Barcelona. Aital, en 1942 visitèron la conca iberica de Calatayud-Teruèl, e dos ans mai tard, en 1944, se passejavan per la conca de Duero, abans d'explorar l'an seguent la conca pirenaica de Cerdanha. Divèrsas autras excursions segiguèron, las annadas posterioras, a la conca de l'Ebre (1946) e puèi al Tajo (1947).
L'accession al mond universitari[modificar | modificar la font]
En 1960, Crusafont foguèt nomenat professor de Paleontologia a l'Universtitat d'Uviéu. I trabalhèt durant tres ans abans d'ocupar la cadièra de Paleontologia a l'Universitat de Barcelona en 1963.
Amb l'ajuda del cònsol de Sabadell, Josep M. Marcet, e la participacion de la Deputacion de Barcelona e la Caissa d'Estalvis de Sabadell, que faguèt present d'un terrenh de 450 m2 se poguèt construire l'Institut Provincial de Paleontologia la construcció del centre, dessenhat pels arquitèctes Baldrich, Pallars e Lladó. L'inauguracion oficiala del centre se faguèt lo 30 d'octobre de 1969.
Tre 1973, aprèp que patiguèsse una malautiá grèva, que li ataquèt las còrdas vocalas, se vegèt obligat a reduire sas activitats.
Per sos meritis recebèt mantuna recompensa. Foguèt fach doctor honoris causa de l'Universitat de Basilèa, lo govèrn francés lo nomenèt Cavalièr de l'Òrdre de las Palmas Academicas, la Reina Juliana dels Païses Basses li concediguèt l'Encomienda de l'Òrdre d'Orange-Nassau, lo Ministèri d'Educacion espanhòl li autregèt l'Òrdre d'Anfons X lo Savi]] d'Espanha e la comuna de su vila nadiva lo recompensè amb la Medalha d'Auro de la Vila demest mantun autre prèmi.
Sa conciliacion de la religion e la sciéncia[modificar | modificar la font]
La vision scientifica del paleontològ sabadellenc coneguèt l'influéncia prigonda de la pensada cosmologica del teologian e scientific francés Pierre Teilhard de Chardin. Crusafont foguèt lo primièr dins l'estat espanhòl a publicar d'articles a prepaus de las idèas d'aquel jesuita. Creèt l'Associacion . Aquela divulgacion ligada a sa valor scientifica faguèron qu'aprèp la mòrt d'aquel prestigiós intellectual, l'erudit catalan foguèt convidat a venir membre del Comitat Internacional que publicava las òbras inedichas de Teilhard.
L'eiretatge de Miquel Crusafont[modificar | modificar la font]
A sa mòrt, en 1983, lo paleontològ laissèt un fons important de documents. Aqueste foguèt cedit, lo meteis an, per sos enfants a la amassa amb sa colleccion de fossils, a l'Institut Provincial de Paleontologia, amb la condicion que sortiguèsse pas de la vila de Sabadell. Aqueste Archiu Dr. Miquel Crusafont i Pairó compren una correspondéncia importanta amb d'eminents cercaires del meteis domeni scientific, tant a nivèl de l'estat espanhòl coma internacionala, çò que permet d'aver un material istoriografic essencial per poder conéisser lo desvolopament de la paleontologia e la geologia en Catalonha durant lo franquisme. Permet tanben d'estudiar melhor la facieta umanista e literària de l'autor, qu'escriguèt una òbra importanta en pròsa e vèrses, e a l'encòp sos ligams amb la vida culturala e associativa de Sabadell.
En 1983 l'Institut Provincial cambièt de nom per èsser batejat en onor de son creador l'Institut de Paleontologia Miquel Crusafont. Aqueste archiu se vegèt completat en 2007 pel fons d'un de sos discípols, lo Dr. Josep Gibert i Clols.
Òbras[modificar | modificar la font]
Paleontologia[modificar | modificar la font]
- D'història natural: breus estudis i recensions (1933)
- Los Vertebrados del Mioceno Continental de la cuenca del Vallés-Penedés (1943), amb Josep Fernández de Villalta
- El Mioceno Continental del Vallès y sus yacimientos de vertebrados (1948), amb Josep Fernández de Villalta.
- El Burdigaliense continental de la cuenca del Vallès-Penedès (1955), amb Josep Fernández de Villalta e Jaime Truyols.
- Estudios Masterométricos en la evolución de los Fisípedos (1957), amb Jaime Truyols.
- La Evolución (1966), amb Bermudo Meléndez e Emiliano Aguirre.
- El Fenómeno Vital (1967)
- Història de la paleontologia a Sabadell (1969)
Literatura[modificar | modificar la font]
- A contracor del temps: Narracions de l'alt Aran (1965)
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
- Info about Institut Paleontològic Dr. M. Crusafont


text:
Raj Britanic
Lo Raj Britanic es un tèrme non oficiau que designa lo periòde de dominacion coloniala britanica sus lo soscontinent indian (Índia Britanica e principats mai o mens autonòms). Durèt de la fin dau sègle XVIII a 1947. A partir de 1858, lo poder foguèt transferit de la Companha Anglesa deis Índias Orientalas au govèrn britanic e se formèt l'Empèri deis Índias que son cap èra lo sobeiran britanic. Pauc a pauc, leis autoritats localas, contraròtladas per de Britanics e d'elèits localas, foguèron en carga de la gestion dei vilas, de la policía e de l'organizacion de l'Armada deis Índias Britanicas que participèt ai dos conflictes mondiaus.


text:
-27
Aquesta pagina concernís l'an -27 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En genier, s'organizèt una mesa en scena per legitimar lei poders importants obtenguts dempuei 31 avC per August. D'efèct, lo 13, decidèt de tornar fisar sei poders au Senat e ais institucions republicanas romanas. Pasmens, lei senators refusèron e, au contrari, donèron de poders e d'onors suplementaris. Aquò marquèt la fondacion de l'Empèri Roman. Au nivèu administratiu, adopcion d'una reforma importanta ambé la creacion dei províncias imperialas, dirigidas per l'emperaire, e dei províncias senatorialas, dirigidas per lo Senat roman.


text:
Luishonés
Luishonés es una region naturala francesa e un parçan d'Occitània situada dins los Pirenèus Centrals a l'extrème sud de Nauta Garona a l'entorn de la vila de Luishon entre Espanha (Val d'Aran e Aragon) e la Barossa dins lo departament deus Nauts Pirenèus
Geografia[modificar | modificar la font]
Luishonés es constituit principalament dels somets (Pic de las Crabiolas - Puncha de Literòla - Pic Lezat - Pic de Maupàs - Pic de Perdiguèra - Pic de Royo - Pic de las Espijòlas - Pic de Cairat - Pic de Salvagarda) e mai dels bacins de las Nestas (Nesta d'Oelh e Nesta d'Òu), de la Pica, de la val del Lis, de la val de Larbost e dels lacs (Lac d'Òu, Lac d'Espinga, Lac del Portilhon...)


text:
Gypaetus barbatus
Lo caparroi o gipaèt barbut (Gypaetus barbatus) es una espècia d'ausèl falconifòrme de la familha Accipitridae. Es un voltor notablament distinct dels autres ausèls de preda semblants. A per costuma de s'enauçar dins los aires amb d'òsses o de clòscas fins a de grandas nautors per los daissar caire contra de ròcas e ne poder ingerir lo contengut. Se tracta d'una espècia menaçada dins de zònas grandas de la siá distribucion, dins lo continent europèu es un animal en grèu perilh d'escantiment qu'a ja desparegut de divèrsas regions ont èra abans abondant. Se pòt actualament observar dins la cordilhièra cantabrica (Principat d'Astúrias), los Pirenèus, los Alps (ont es estat tornar introduit), al nòrd d'Africa, dins la Granda Val del Rift, en Sudafrica, en Grècia e dempuèi Anatolia fins a las montanhas de Tian Shan e Imalaia.


text:
Giorgio Vasari
Giorgio Vasari, nascut lo 30 de julhet de 1511 a Arezzo – mòrt lo 27 de junh de 1574 a Florença, foguèt un pintre, un arquitècte e un escrivan italian autor de Le Vite (« Las vidas »), primièr recuèlh d'istòria de l'Art.
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Artista italian
- Naissença en Toscana
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Escrivan italian
- Renaissença italiana
- Naissença en 1511
- Decès en 1574


text:
Bolonha de Mar
Bolonha de Mar (en francés Boulogne-sur-Mer, en neerlandés Bonen, en latin Gesoriacum) es una comuna francesa de la província de Picardia, dins la region naturala de Bolonhés, administrada pel departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Guenèl, tradicion bolonhesa, parièra de la d'Halloween.


text:
Escòla de Salamanca
Lo nom Escòla de Salamanca (Escuela de Salamanca) foguèt donat al sègle XX a un grop de teologians e de juristas espanhòls del sègle XVI, ligats a l'anciana universitat d'aquela vila, que la doctrina tornèt èsser descobèrta per d'economistas[1],[2], en particular Joseph Schumpeter[3] e utilizada pels fondators de la doctrina dels libertarians que ne faguèron los davancièrs de l'escòla austriaca[4],[5]. Designa de biais generic l'ensems de las reflexions que menèron de teologians espanhòls seguent de trabalhs intellectuals e pedagogics començats per Francisco de Vitoria, tornant interpretar la pensada de Tomàs d'Aquin a partir del postulat que las fonts de la justícia, del drech e de la morala se devon pas mai cercar dins los tèxtes sacrats o las tradicions, mas dins l'examen de la natura a la lutz de la Rason.
Quand la Renaissença difusèt dins tota Euròpa, al començament del sègle XVI, las concepcions tradicionalas de l'òme, de sa relacion amb Dieu e amb lo monde foguèron estrementidas per l'aparicion de l'umanisme, per la Reforma, per las grandas descobèrtas e lors consequéncias sus las coneissenças (geograficas sobretot). Aquelas questions novèlas foguèron abordadas per l'Escòla de Salamanca.
Los dominicans Francisco de Vitoria (1546), Domingo de Soto (1560) e Melchior Cano (+1560), puèi Martín d'Azpilcueta (o Azpilicueta), Tomás de Mercado o Francisco Suárez, totes jusnaturalistas e moralistas, son los fondators d'una escòla teologica e juridica un novelum del tomisme a l'epòca de la Reforma. Los subjèctes d'estudis se concentran subretot sul drech de las gents o de la guèrra, l'òme e sos problèmas practics (morals, fins a abordar de questions economicas), mas s'agís pas d'un còrpus vertadièrament unic admés per totes, coma o mòstran los desacòrdis o, quitament, las polemicas importantas entre eles.
A causa de l'espandiment dels domenis tractats, se distinguís doas escòlas, aquela dels Salmanticenses e aquela dels Conimbricenses. La primièra comença amb Francisco de Vitoria (vèrs 1483-1546), e arriba a son apogèu amb Domingo de Soto (1494-1560) e Melchor Cano (1509-1560). L'escòla dels Conimbricenses es formada per de Jesuistas que, dempuèi la fin del sègle XVI avián pres la relèva intellectuala dels Dominicans. D'entre los Jesuistas i a de noms coneguts coma Luis de Molina (1535-1600) e Francisco Suárez (1548-1617).
Somari
- 1 Drech e justícia
- 2 Economia
- 3 Teologia
- 4 Nòtas e referéncias
Drech e justícia[modificar | modificar la font]
La doctrina juridica de l'Escòla de Salamanca signifiquèt la fin dels concèptes medievals del Drech, amb una revendicacion de libertat inabituala dins Euròpa de l'epòca. Los dreches naturals de l'òme son venguts, d'un biais o d'un autre, lo centre d'interès, per aqueles relatius al còrs (drech a la vida, a la proprietat) o aqueles ligats a l'esperit (drech a la libertat de pensada, a la dignitat).
Drech natural e dreches umans[modificar | modificar la font]
L'Escòla de Salamanca tornèt formular lo concèpte de Drech natural. Aquel ven de la natura ela meteissa, e tot çò qu'existís segon l'òrdre natural compartís aquel drech. La conclusion evidenta es doncas que totes los òmes partejant la meteissa natura partejan tanben los meteisses dreches coma l'egalitat o la libertat. Fàcia a la concepcion predominanta en Espanha e en Euròpa, considerant los indians d'America coma de menors o incapables, la granda novetat foguèt la reconeissença de lors dreches, coma aqueles de rebutar la conversion forçada o lo drech a la proprietat de lors tèrras. Per que l'òme viu pas isolat mas en societat, la lei naturala es pas limitada a l'individú. Atal, per exemple, la justícia es un exemple de lei naturala practicada dins la societat. Per Gabriel Vázquez (1549-1604) agir amb justícia es un dever dictat per la lei naturala.
Sobeiranetat[modificar | modificar la font]
L'Escòla de Salamanca destrièt dos poders, lo domeni natural o civil, e lo domeni subrenatural, que son confuses a l'Edat Mejana. Una consequéncia dirècta de la separacion dels poders es que lo rei o l'emperador a pas d'autoritat sus las armas, nimai lo papa per manca de poder temporal. Anèron fins a prepausar que lo poder del dirigent a sos limits. Atal, segon Luis de Molina una nacion es analòga a una societat marcanda que sos dirigents serián los administrators, mas ont lo poder demòra dins l'ensems de sos administrats considerats individualament. Pasmens, lo poder de la societat sus l'individú es pus grand qu'aquel de l'individú sus el meteis, perque lo poder del dirigent es una emanacion del poder divin.
La corona anglesa espandissiá la teoria del poder reial per volontat divina (lo sol receptaire legitim de l'emanacion del poder de Dieu es lo rei), de tal biais que los subjèctes podián pas que respectar los òrdres per pas contravenir a aquela intencion. Fàcia a aquela teoria, divèrses membres de l'Escòla sostenián que lo pòble es lo receptor de le Sobeiranetat, que la transmet al prince dirigent segon divèrsas condicions. Lo principal defensor d'aquela tèsi foguèt benlèu Francisco Suárez, que son obratge Defensio Fidei Catholicae adversus Anglicanae sectae errores (1613) foguèt lo melhor plaidejat de l'epòca de la sobeiranetat del pòble. Los òmes naisson libres per natura e non per servir un autre òme, e pòdon desobeir e tanben destronar un sobeiran injust. Tot coma de Molina, afirma que lo poder politic aparten pas a degun en particular, mas se diferéncia d'aquel darrièr en considerant que lo receptor es lo pòble coma un tot, non coma un ensems d'individús sobeirans. Per Suárez lo poder politic de la societat es contractual dins son origina perque que la comunautat se forma pel consensus de liuras volontats. La consequéncia d'aquela teoria contractuala es que la forma de govèrn natural es la democracia, alara que l'oligarquia o la monarquia apareisson coma d'institucions segondàrias, que son justas pas que se son la causida del pòble.
Drech de las personas e drech internacional[modificar | modificar la font]
Francisco de Vitoria benlèu foguèt lo primièr que desvolopèt una teoria sus l'ius gentium (drech de las personas) que sens cap de dobte se pòt qualificar de modèrne. Desvolopèt sas idèas d'un poder sobeiran legitim sus la societat dins l'encastre internacional, en conclusent que l'encastre se deu tanben regir per de règlas justas e respectuosas dels dreches de totes. Lo ben comun de l'univèrs es de reng superior al ben de cada Estat. Aquò significa que las relacions entre Estats deurián pas mai èsser justificadas per la fòrça, mas èsser justificadas pel drech e la justícia. Es çò que fa de Francisco de Vitoria lo creator del drech internacional.
Descompausèt l'ius gentium. Francisco Suárez, que trabalhèt ja sus aquelas categorias plan distintas, distinguissiá entre ius inter gentes e ius intra gentes. Alara que l'ius inter gentes, que correspond al drech internacional modèrne, èra comun a gaireben totes los païses (essent un drech positiu, non natural, deu pas èsser obligatòri a totes los pòbles), l'ius intra gens o drech civil es especific a cada nacion.
Guèrra justa[modificar | modificar la font]
Perque la guèrra es un dels piègers mals que pòsca patir l'òme, los membres de l'Escòla ne deduguèron que se pòt pas utilizar dins totas las ocasions, mas sonque per evitar un mal mai grand. Encara es preferible d'aver un acòrdi rasonable puslèu que de començar un conflicte. Qualques exemples de guèrra justa:
- per sa pròpria defensa, sonque s'existís de possibilitats de succès. S'es condamnada de per abans a l'escac, aquela guèrra seriá pas qu'una rajada inutila de sang
- Guèrra preventiva contra un tirant qu'es a mand d'atacar
- Guèrra de castig contra un enemic copable
Mas una guèrra es licita o illicita pas solament en foncion del motiu, mas tanben deu observar tota una seria de condicions suplementàrias :
- Es necessari que la responsa siá proporcionala al mal; s'utilizam mai de violéncia qu'aquela estrictament necessària, vendriá injusta.
- Lo dirigent es el que deu declarar la guèrra, mas sa decision es pas una causa sufisenta per la començar. Se la populacion s'i opausa, es illicita. Plan segur, se lo dirigent vòl començar una guerra injusta, seriá melhor de lo despoderar abans e de lo jutjar.
- Un còp la guèrra començada se i pòt pas far tot, coma atacar los innocents o tuar los ostatges, i a de limits morals.
- Es necessari de cercar totas las possibilitats de dialòg e de negociacion abans de començar una guèrra, sola es licita la guèrra coma darrièr recors.
Son injustas las guèrras expansionistas, lo pilhatge, per tòca de conversion dels infidèls o pagans, per la glòria, eca.
Vejatz tanben: Doctrina de la guèrra justa
Conquesta de l'America[modificar | modificar la font]
Al començament del colonialisme, Espanha èra l'unic país europèu ont un grop important d'intellectuals prepausèt d'estudiar las condicions de legitimitat d'una conquesta al luòc d'ensajar de la justificar per de motius tradicionals.
Francisco de Vitoria comencèt son analisi de la conquesta en rebutant los títols illegitims. Foguèt lo primièr que se risquèt a negar que las bullas d'Alexandre VI (gropadas jol tèrme de las Bullas de la Donacion) èran un títol valable de possession de las tèrras descobèrtas. Pas mai la primautat universala de l'emperaire que l'autoritat del Papa (que manca de poder temporal) èran pas acceptablas, nimai una sosmission o una conversion volontària dels indians d'America. Podián pas èsser considerats pecaires o pauc intelligents, mas essent liures per natura e proprietaris legitims de lors tèrras. Quand los Espanhòls arribèron en America, portavan cap de títol legitim per ocupar aquelas tèrras, que n'avián ja.
Vitoria tanben analisèt l'existéncia possibla de motius que justificarián un tipe de dominacion sus las tèrras descobèrtas. Trobèt fins a uèit títols legitims per la dominacion.
- Lo primièr qu'indica, benlèu lo mai fondamental, es a respècte de la comunicacion entre los òmes, que constituisson ensems una societat universala. L'ius peregrinandi et degendi es lo drech de tot èsser uman de viatjar e de tractar sus tota la tèrra, independentament del govèrn o de la religion de cada territòri. Se los Indians permetián pas lo liure passatge, èra juste de se defendre, e de demorar suls territòris obtenguts per aquela guèrra.
- Lo segond títol fa referéncia a un autre drech que l'empachament essent tanben una causa de guèrra justa. Los Indians podián volontàriament rebutar la conversion, mas deurián pas empachar los Espanhòls de presicar, sens que se trovaram dins una situacion analòga a la del primièr títol. Pasmens Vitoria fa remarcar que quitament s'èra una causa de guèrra justa, seriá pasmens inoportuna del fach dels mòrts que poiriá causar.
Los títols seguents, de mendre d'importància, son:
- Se los sobeirans pagans fòrçan los convertits a tornar a l'idolatria.
- S'i a un nombre sufisent de crestians convertits, pòdon recebre del Papa un dirigent crestian.
- S'i a tirania o damatges faches a d'innocents (sacrificis…)
- Per causa dels partenaris e d'amics atacats, coma los tlaxcaltècas, ligats als Espanhòls mas someses, coma fòrça pòbles, pels aztècas.
- Lo darrièr títol legitim, pasmens qualificat per Vitoria d'esperel de dobtós, es la manca de leis justas, de magistrats, de tecnicas agricòlas, eca. En totes cases, seriá totjorn motivat per la caritat crestiana e pel ben dels Indians.
Aqueles títols legitims e illegitims satisfaguèron pas l'emperador Carles Quint, perque significavan qu'Espanha aviá cap de drech particular per espandre son empèri, es perque ensagèt sens capitar que los teologians daissen d'exprimir lors vejaires sus aqueles subjèctes.
Economia[modificar | modificar la font]
La consecracion finala de la denominacion dels economistas de l'Escòla de Salamanca foguèt donada per Joseph Schumpeter dins son Istòria de l'analisi economica (1954), pasmens que fòrça istorians economics avián ja emplegat aquela denominacion abans el. Schumpeter estudièt la doctrina escolastica en general e espanhòla en particular, e faguèt l'elògi del naut nivèl de las sciéncias economicas en Espanha al sègle XVI. Segon el aquela escòla foguèt lo grop que merita mai lo títol de fondators de las sciéncias economicas. L'Escòla de Salamanca capitèt pas a elaborar una doctrina economica complèta, mas establiguèt las primièras teorias economicas modèrnas se confrontant als novèls problèmas qu'avián aperegut. Malaürosament, i aguèt pas de seguida aprèp la fin del sègle XVII, e fòrça d'aquelas contribucions acabèron dins l'oblit, per tornar èsser descobèrtas dins los decènnis seguents. Malgrat qu'i aguèt pas d'influéncia dirècta, l'Escòla de Salamanca sovent foguèt comparada a l'Escòla austriaca; Murray Rothbard qualifica sos representants de « proto-Austriacs » dins son libre An Austrian Perspective on the History of Economic Thought.
Precedents[modificar | modificar la font]
En 1517 Francisco de Vitoria, qu'èra alara a La Sorbona, foguèt consultat alara pels mercants espanhòls establits a Anvèrs sus la legitimitat morala de comerciar per s'enriquir. D'un punt de vista actual, èra una demanda sus l'esperit d'entrepresa. Alara, Vitoria e d'autres teologians sosquèron suls afars economics. S'alunhèron de las posicions medievalas ja passadas e ensagèron de las remplaçar per de principis nòus venent de la lei naturala. L'òrdre natural repausa sus la libertat de circulacion de las personas, bens e idèas, de mena que los òmes se pòscan conéisser entre eles e aumentar lors sentiments de fraternitat. Aquò implicava que las accions dels mercants, en mai de pas èsser moralament condemnablas, asseguravan un important servici pel ben èsser general.
Proprietat privada[modificar | modificar la font]
Amb l'aparicion dels òrdres mendicants al sègle se desvolopèt un movement que, de contunh amb fòrça, insistissiá sus la pauretat e la fraternitat dels òmes, en deplorant l'acumulacion de las riquessas per la Glèisa. Los òrdres mendicants consideravan la possession de bens e la proprietat privada coma, pel mens, moralament condamnablas. En fàcia los dominicans en general, e Tomàs d'Aquin en particular, defendián l'idèa que la proprietat privada es una institucion umana moralament neutra.
Los membres de l'Escòla de Salamanca consideravan que la proprietat a per efècte benefic d'estimular l'activitat economica, e doncas lo ben èsser general. Diego de Covarrubias y Leiva (1512-1577) considerava que los proprietaris avián en mai del drech de proprietat sul ben n'avián lo drech exclusiu als beneficis que poirián derivar del ben (çò qu'es ja una caracteristica modèrna), quitament s'aqueles poirián profeitar a la Comunautat. Ça que la, en periòde de granda necessitat totes los bens son comuns.
Luis de Molina (1535-1601) la considerava coma una institucion d'efèctes practics positius perque, per exemple, los bens èran çò melhor mantenguts per un proprietari que s'èran la proprietat comuna.
Argent, valor e prètz[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament pus complèt e metodic d'una teoria de la valor es degut a Martín d'Azpilcueta (1493-1586) e Luis de Molina. Interessat per l'efècte dels metals precioses qu'arribavan d'America, Martín d'Azpilcueta constatèt que dins los païses qu'èran rares, los preses dels bens èran inferiors a aqueles dels païses avent una abondància d'aqueles metals. Los metals precioses son de merças coma las autras, d'ont mai son abondants d'ont mens permeton d'aquerir d'autres bens. Atal desvolopèt la teoria de valor carestiá davancièr de la teoria quantitativa de l'argent, en avança de mai d'un decènni sus Jean Bodin (1530-1596). La teoria de la valor predominanta fins a aquela epòca èra una teoria medievala del còst de produccion coma prètz juste. Diego Covarrubias e Luis de Molina desvolopèron una teoria subjectiva de la valor e del prètz que consistís a considerar que, perque l'utilitat d'un ben varia d'una persona a l'autra, son prètz juste serà atengut per l'acòrdi mutual sus un mercat liure (sens monopòli, enganas o intervencion del govèrn). En tèrmes actuals, los membres de l'escòla defendián lo liure mercat, ont lo prètz juste es determinat per la lei de l'ofèrta e de la demanda.
Interès[modificar | modificar la font]
L'usura (coma se nomenava a l'epòca tot prèst d'interès) totjorn foguèt fòrça mal vista per la Glèisa. Lo segon concili de Latran aviá condamnat lo remborsament d'un deute a una valor superiora al capital prestat; lo concili de Viena aviá explicitament enebit l'usura e aviá qualificat d'eretica tota legislacion que la tolerariá; los primièrs escolastics reprovavan l'encaissament d'interès. Dins l'economia medievala, los prèstes èran la consequéncia de la necessitat (recòlta marrida, encendi dins un talhièr...) e, dins aquelas condicions, podiá almens d'èsser moralament condamnable de percebre un interès per aquò.
A la Renaissença, la mai granda mobilitat de las personas profeitèt al desvolopament del comèrci e l'aparicion de condicions favorablas per que los entrepreneires comencèsson de nòus e lucratius afars. A causa que lo prèst èra ja pas mai sonque per l'autoconsomacion mas tanben per la produccion, se podiá alara considerar jos un autre angle. L'Escòla de Salamanca trobèt divèrsas rasons per justificar la percepcion d'un interès. Atal, la persona que recebiá lo prèst obteniá un benefici al prètz de l'argent obtengut. D'autre autre costat l'interès se podiá considerar coma una prima pel risc que preniá lo prestaire. Mas tanben coma la compensacion d'una manca per ganhar, perque lo prestaire perdiá la possibilitat d'utilizar l'argent per autre causa. Fin finala — e es una de las contribucions mai originalas — l'argent venent a èsser considerat coma una merça de qué se podiá tirar un benefici (l'interès).
Martín d'Azpilcueta prenguèt lo temps en compte. A de condicions egalas, val mai de recebre una soma immediatament que de la recebre dins lo futur. L'interès compensa doncas pel temps pendent qu'avèm pas a disposicion l'argent.
Teologia[modificar | modificar la font]
Pendent de la Renaissença la teologia èra en decadéncia fàcia a l'umanisme trionfant, e mai l'escolastica transformada en metodologia voida e rotinièra. L'Universitat de Salamanca conduguèt especialament, aprèp Francisco de Vitoria, Domingo de Soto e Melchor Cano un novelum de la teologia coma la renaissença del tomisme, qu'influencièt la vida culturala en general e d'autras universitats europèas. L'apòrt fondamental de l'Escòla de Salamanca a la teologia es benlèu l'estudi dels problèmas fòrça mai pròches dels òmes, qu'èran estats fins alara ignorats, en mai de l'estudi de questions fins alara desconegudas. S'utilizava a vegada lo tèrme de teologia positiva per soslinhar son caractèr practic fàcia a la teologia escolastica.
Morala[modificar | modificar la font]
A una epòca que la religion (catolicisme, calvinisme, islam…) impregnava tot, analisar la moralitat dels actes èra l'estudi pus practic e util que se podiá far per servir la societat. Es atal que las contribucions novèlas menèron fins al drech e a l'economia per l'Escòla de Salamanca non a lors originas mas amb las analisas concrètas dels desfís e dels problèmas morals impausats a la societat per las situacions novèlas.
Una idèa revolucionària es que se pòt far lo mal quitament èssent cresent, se pòt far lo ben quitament sens o èsser. Es a dire que la morala depend pas de Dieu. Aquel venguèt particularament important per las relacions amb los pagans, perque lo fach que sián pas crestians implicava pas que sián pas bons.
Al fil dels ans s'obtenguèt una casuistica de responsas davant de dilèmas morals. Mas coma una casuistica jamai podiá pas èsser complèta, tanben se cerquèt una règla o un principi mai general. Dempuèi aquí comencèt d'èsser ja desvolopat le probabilisme, que son darrièr critèri èra pas la veritat, mas la securitat de pas far una marrida causida. Desvolopat subretot per Bartolomé de Medina e perseguit per Gabriel Vázquez e Francisco Suárez, lo probabilisme se transformèt en l'escòla morala pus importanta dels sègles seguents.
Polemica De auxiliis[modificar | modificar la font]
Aquela polemica entre Jesuistas e Dominicans foguèt un conflicte — resolgut a la fin del sègle XVI — sus la tolerància e la predestinacion, es a dire, cossí se pòt conciliar la libertat umana amb l'omnisciéncia de Dieu. En 1582 lo Jesuista Prudencio Montemayor e lo fraire Luis de León discorriguèron publicament sus la libertat umana. Domingo Báñez considerèt qu'i donèron un pes excessiu e qu'avián emplegat de tèrmes que sonavan un pauc eretic, es perqué l'acusèt davant lo Sant Ofici de pelagianisme. Aquela doctrina demostrava la liura volontat umana al detriment del pecat original e de la tolerància balhada per Dieu. Lo resultat foguèt que Prudencio Montemayor e lo fraire Luis de Leon deguèron daissar l'ensenhament e lor foguèt enebit de defendre aquelas idèas.
Báñez foguèt acusat davant lo Sant Ofici pel fraire Luis de León de far l'error de Luther. Segon aquela doctrina, qu'es a la basa del protestantisme, l'òme es corromput a causa del pecat original e poirà pas èsser salvat mercé al seus merites, mas sonque se Dieu acòrda sa gràcia. Báñez foguèt rebutat.
Pasmens aquò acabèt pas la polemica, que contunhèt amb Luis de Molina e son Concordia liberi arbitrii cum gratiae donis (1588). Aquel foguèt considerat coma la melhora expression de la posicion dels Jesuistas. La polemica encara contunhèt pendent d'ans, amb una temptativa dels Dominicans per que lo Papa Clemenç VIII condamne la Concordia de Molina. Fin finala Pau V en 1607 reconeguèt la libertat dels Jesuistas e dels Dominicans per defendre lors idèas, sens que cap d'elas se posquèsse qualificar d'eretgia.
Existéncia del mal dins lo monde[modificar | modificar la font]
Vitoria donèt un imatge nòu de la divinitat per ensajar d'explicar la preséncia del mal dins lo monde. L'existéncia del mal rendiá dificil de creire que Dieu pòsca èsser a l'encòp infinidament bon e infinidament poderós. Vitoria expliquèt aquela paradòxa fasent apèl a la liura volontat, o liure arbitri de l'òme. Per que la libertat siá acordada per lo meteis Dieu a cada òme, es pas possible que l'òme agisca en causissent totjorn lo ben. La consequéncia es que l'òme pòt volontàriament provocar lo mal. Pau, el (Letra als Romans 7:14-22), explica que l'Òme Pecaire pòt pas que causir lo Mal.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)B. Dempsey, « The historical emergence of quantitity theory », in Quartely journal of economica, novembre 1935.
- ↑ (fr)Thomas Guggenheim, Les théories monétaires préclassiques, Genève, Droz, 1978
- ↑ (fr)Histoire de l'analyse économique, 1954
- ↑ (fr)Pascal Salin, Libéralisme, 2000, p. 35.
- ↑ (en)Jesus Huerta de Soto, « New light on prehistory of the theory of banking and School of Salamanca », in Review of austrian economics, 1996, n°2.


text:
Avalanca
Una avalanca (var. lit, eslit, lavanca, lhavet, avalancha, eslur , chalança, chalancha, lavancha, nevèra, (a)glot, lau, laueg) es una massa de nèu que se precipita pel versant d'una montanha. En relacion amb aquesta primièra significacion aqueste mot s'utiliza tanben per descriure una acumulacion de faches dins un moment determinat. Las avalancas de nèu se produson quand i a rompedura d'equilibri del mantèl nevós. Aquesta rompedura d'equilibri e l'avalanca que seguís pòdon èsser espontanèas o provocadas.
Avalancas espontanèas[modificar | modificar la font]
Se produson per un excès d'acumulacion de nèu o per un cambiament dins las condicions de la massa de nèu. L'excès d'acumulacions se produtz al temps de nevadas importantas e son normalament de nèu polvàs novèla. Dins aquesta categoria entrarián las purgas continuas que se produson dins los luòcs mai penjadís de las montanhas, dins los tucs e dins los canals pus dreches, ont la nèu trapa pas de sosten e ont per aquò se vuejan fòrça sovent. Las avalancas espontanèas pòdon èsser causadas tanben per una alteracion de las condicions que mantenon establa la massa de nèu. Los auments de temperatura e la pluèja, son las alteracions mai frequentas e afèctan la nèu de tota qualitat: la nèu polvàs, per que aumenta de pes relatiu dins la superfícia fins al punt que los jaces inferiors la pòdon pas pus suportar; las grandas placas de nèu ventada, pr'amor que se trencan dins una linha dempuèi la quala la placa lisa; la nèu de prima o umida, per que aumenta sa fluiditat e lisa sus d'autres jaces de nèu endurcida, sense transformar, e tanben sul quite sòl, en se nomenant alavetz "avalanca de fons". D'entre las avalancas espontanèas, las mai perilhosas son las de nèu polvàs: se destacan d'un punt pro naut de la montanha e atal davalan en aumentar lor volum e lor velocitat que pòt arribar a 200 km/h. La combinason de massa e velocitat fan que son enòrmament destructritz: de grands arbres e de bòsques entièrs son desrasigats e asclats per la nèu, de ròcas de totas talhas son arrancadas de son lièch e empenhudas. Es frequent que quand una avalanca de nèu polvàs arriba al fons d'una val pas tròp larga, cobrís los rius e ribièras e arriba a remontar per inèrcia sul versant opausat. Es fòrça pauc probable que de personas o d'animals abastats per una avalanca de nèu polvàs pòscan subreviure. Ça que la, coma aquestas avalancas se produson regularament dins los meteisses luòcs, sovent evidents, conven d'evitar la zona que pòdon afectar. Aquesta règla a d'excepcions; atal, en genièr de 1996 dins los Pirenèus se produguèron d'avalancas nombrosas de nèu polvàs de grandas dimensions qu'afectèron de zonas infrequentas. Tanben dins los Alps, ont al delà causèron de pèrdas seriosas de vidas e d'installacions. Las avalancas espontanèas de placa e las de nèu umida son fòrça mens perilhosas, per que lor portada es fòrça menora, en mai de lor volum e velocitat.
Avalancas provocadas[modificar | modificar la font]
Normalament, en cas d'avalancas provocadas de nèu polvàs, la rompedura se produtz per subrecarga, quand una o mantuna personas o animals dralhan una superfícia de nèu pro penjadissa. Lor pes provòca una subrecarga que romp l'equibri e la massa de nèu se destaca, d'en primièr jos lo luòc de passatge, mas immediatament tanben per dessús, per que pèrd son sosten inferior. Los èssers qu'an provocat l'avalanca son inevitablament emportats e lor subrevida es improbabla. A mai de l'espessor de nèu e del gra de la penda existisson d'autres factors al traversar dels pendís expausats: lo pus important es l'existéncia de mantun jaç de nèu, que pòdon restar pauc coesionats, en rason de diferéncias de densitats e tanben de temperaturas, en causant dins aqueste darrièr cas la nomenada "fractura termica". Existisson de subrecargas provocadas naturalas pus raras: la casuda de "lindal" de nèu es la mai classica. Lo meteis passatge de personas -quasi tostemp amb esquís e vers lo naut- pòt talhar la superfícia de las placas de nèu formadas pel vent. Se la penda es sufisenta, la placa lisarà coma dins lo cas de la rompedura espontanèa. Naturalament dins aqueste cas las avalancas de placa son perilhosas, per que emportaràn l'esquiaire que las provòca e los que son dins sa traça. Son lo cas d'avalancas provocadas mai frequent. A condicion d'un salvament pus rapid que lo temps d'asfíxia o d'ipotèrmia es possibla de subreviure. Las avalancas provocadas de nèu de prima, umida e pesuga, que son frequentament causadas pels esquiaires en davalar, son las mens perilhosas: lor velocitat es fòrça lenta e lor portada tanben, çò que fa qu'es possible e simple d'evitar lor trajectòria.
Escala de perilh[modificar | modificar la font]
Dins las activitats ivernalas de montanha las avalancas se pòdon evitar amb una coneissença corrècta del luòc e una avaloracion continua del terren. En fach, son un dels perilhs objectius dins la practica de l'alpinisme e singularament de l'esquí de montanha. Donc, ont se practica aquestes dos espòrts se publica de donadas obtengudas jornalièrament en aganchant de mesuras sus lo terren- de "butletins de nèu" ont s'avalora lo risc d'avalanca dins una zona determinada, segon una "escala de perilh" amb de valors que son omogenèas per Euròpa tota.


text:
Euròpa Ecologia Los Verds
Euròpa Ecologia Los Verds (EELV) es un partit politic ecologista francés, novèla denominacion del partit los Verds dempuèi lo 13 de novembre de 2010[1], a la seguida d'un cambi de d'estatuts permetent lo gropament en cooperativa amb los militants venguts dins l'encastre de las listas Euròpa Ecologia de las eleccions europèas de 2009 regionalas de 2010. Revendicava 17 371 cooperators e 14 869 aderents qu'avián pagat lor cotizacion per la primièra presidenciala organizada en junh e julhet de 2011[2].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Nouveau parti" Comunicat de la creacion del partit
- ↑ [1]


text:
1720
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1720 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Provença[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una epidemia de pèsta (dicha Pèsta de Marselha) en causa de negligéncias fòrça grèvas que permetèron au naviri Grand-Saint-Antoine de desbarcar de marchandisas de valor contaminadas per lo bacil Yersinia pestis. Fins a 1722, la malautiá s'estendèt rapidament dins la vila (onte tuèt entre 30 000 e 30 000 personas sus una populacion estimada entre 80 000 e 90 000 abitants) e dins la region (onte tuèt entre 90 000 e 120 000 personas sus una populacion estimada a 400 000 abitants).
A tèrme lòng, l'epidemia de pèsta de 1720-1722 aguèt de consequéncias importantas sus l'economia provençala car entraïnèt lo declin definitiu dei pòrts occidentaus rivaus de Marselha (magerament Lo Martegue e La Ciutat) e renforcèt l'importància demografica de la vila focèa. D'efèct, après 1722, de migracions intèrnas permetèron de reformar la populacion marselhesa (tre 1765) au detriment deis autrei vilas e dei zònas ruralas aupencas que perdiguèron un nombre important d'abitants.


text:
Assevent
Assevent es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Assevent se situa a l'èst del aglomeracion de Maubeuge al bòrd de la Sambre.
Assevent se situe à l'est de l'agglomération de Maubeuge au bord de la Sambre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Assevent, #Que i aviá pas encara pas 100 abitants l'an 1700, a pendent dels sègles #èsser un vilatge insignificant, #que testifica encara la pichona sala de las fèstas. La municipalitat ne coneis dempuèi los ans 1950 un fòrt creissement démographique, a causa de la siá posicion per çò qu'es de Maubeuge. Venguda segonda del Costat Maubeuge-Nòrd per la densitat de populacion e tresena pel nombre d'abitants, la vila es plan equipada amb una escòla maternal, lo grop escolar Pauline-Kergomardes, lo centre socioculturel Georges-Brassens, dels terrens d'espòrt e un gymnase; las siás carrièras fleuries e una met joliment condicionada amb un quiosc a dança, caractéristique pel Avesnois, apondon a la qualitat de vida dins lo pòble.
Assevent, qui n'avait pas encore 100 habitants en 1700, a pendant des siècles été un village insignifiant, dont témoigne encore la petite salle des fêtes. La commune connaît depuis les années 1950 une forte croissance démographique, due à sa position par rapport à Maubeuge. Devenue deuxième du Canton Maubeuge-Nord pour la densité de population et troisième pour le nombre d'habitants, la ville est bien équipée avec une école maternelle, le groupe scolaire Pauline-Kergomardes, le centre socioculturel Georges-Brassens, des terrains de sport et un gymnase; ses rues fleuries et une place joliment aménagée avec un kiosque à danse, caractéristique pour l'Avesnois, ajoutent à la qualité de vie dans le village.


text:
Art de l'Egipte antica
L'art de l'Egipte antica que s'esten sus los gaireben quate millenis de Kemet (la negra, qu'ei a díser Egipte antica).
Las recèrcas arqueologicas qu'an permés de descrobir objèctes e artefactes anant deus temps preïstorics (predinastics deus diferents periòdes dits Nagada) dinc a la Baisha Epòca, a las diferentas ocupacions estrangèras d'Egipte e a la coabitacion de la fin de la cultura egipciana antica dab Roma puish dab lo Crestianisme (dab lo son art còpte).
Maugrat d'aquestas evolucions importantas, l'art egipcian qu'ei demorat estable sus periòdes deus longs (a despart de las influentas rupturas culturaus que hon l'eresia amarniana d'Akenaton e las divèrsas invasions estrangèras). Un art caracterizat per e expriment l'estabilitat dab las soas linhas, colomnas e angles.
L'art de l'Egipte antica qu'ei generaument devesit en :
- Art de Nagada (temps preïstorics e predinastics)
- Art deu periòde Tinita (durant las duas purmèras dinastias)
- Art de l'Empèri Ancian
- Art amarnian (durant l'eresia d'Amenofis IV (autorenomat Akhenaton e lo transferiment de la capitau dens la vila navèra d'Akhetaton