text:
Ja
qu'ensenhavi l'anglés a la
companhiá de basa e d'instruccion, mon ròtle èra tanben d'aculhir las
recrutas novèlas. Li me faliá explicar los principis elementaris
de la vida militara coma l'obligacion de saludar los superiors
ierarquics e far de mens que de rebecar mai òm aja completament rason.
Li apreniái los grades, los cants de la Marselhesa al del regiment. Li
parlavi de mon experiéncia pròpria. Li disiái qu'a l'armada i a pas que
doas opcions: la primièra es de se'n fotre e de passar los dètz meses
mai penoses de son existéncia; la segonda, d'acceptar de sègre las
règlas d'aquel jòc que ça que la se pòt pas daissar. Una part de mon
trabalh consistissiá en li far far lo lièch coma cal, recaptar l'armari
al carrat, totes del meteis biais, encerar los godilhòts, cargar
l'unifòrme sens semblar d'espaurugals... en soma li balhavi las claus
del mond que los tres quarts d'eles i èran tombats dedins sens o voler.
Pr'aquò, la tasca èra luènh d'èsser aisida que fòrça jovents avián pas
l'abitud de s'ocupar d'adobar la cambra e de plegar los vestits. N'i
aviá quitament que se lavavan pas jamai las dents e d'autres que
s'esposcavan pas cada jorn. Aquí perqué los deviái alinhar lo matin e
lo ser per verificar qu'avián la boca neta e fresca. Tanplan
m'asseguravi que se dochavan e qu'utilizavan de sabon. Sabi que pareis
estranh mas es vertat. Un d'eles se mudava pas de calçon e se caguèt
dessús. Temptèt de se talhar las venas amb un culhièr. Lo mandèron lèu
a l'ostal.
M'a
pas jamai agradat de
córrer. Mon còs es pas fach per aquel tipe d'esfòrces. Ai de cuèissas
de ciclista e ni per èsser lo primièr sus un
velò, susavi mai que los
autres quand s'agissiá de far lo foting matinièr. Susavi, òc, mas
pensavi ça que la. I aviá una sergenta
— mas pas la del Sylvain,—
qu'èra franc
simpatica e ja qu'èra un pauc pus popuda
e lenta que los
collègas, fasiá los dètz quilomètres a
despart, a son ritme. Li
demandèri la permission de l'acompanhar e faguèri ben qu'a la plaça de
s'escanar
per pas res amb la rèsta del regiment, totes dos trotàvem
rasonablament, es a dire a pro pena per s'endintrar
fumadisses dins la
frescor de l'alba. Mas un dia mon pè drech aguèt un problèma e me
mandèron a l'espital militar de Tolosa per lo sanar:
doas setmanas de
repaus plan meritat als fraisses de l'Estat francés. Partejavi la
cambra amb un legionari polonés qu'aviá trapada
una mena
de malautiá
tropicala al cors d'una mission per la selva
amazoniana de Güaiana.
Aviá una bolassa de carn al còl, just al dejós de l'aurelha, que los
mètges
sabián pas de qu'èra. Aviá l'accent espés mas estropiava
pas la
lenga. Aital coma sos companhs, se fasiá fòrt de o
pagar tot, del cafè
al sodà. D'èsser paracasudistas nos sarrava,
sens cap
de dobte. Un
berret verd se compòrta pas parièr amb un roge
qu'amb un blau. Las alas
fan la diferéncia. Mon amic d'infortuna me contava lo cadajorn
de la
flor de l'armada gallesa mentre ieu temptavi de
l'empachar de soscar
dels
seus.
Ma
primièra marcha se debanèt
plan. Vòli dire que capitèri. Partiguèrem de la
casèrna a la fin de
la vesprada per una
caminada de quaranta quilomètres cap a
un bòsc que
me'n soveni pas del nom. La nuèch se
faguèt lèu enlai
e cargats qu'èrem
d'un
sac de trenta liuras amb bassaca,
vaissèla e manjar mai tot un fum
d'accessòris divèrses e variats, sofrissiam las
pèiras. Anar per camins petits
e sendas en godilhòts
es pas facil. O far en portar un fais sus l'esquina o es encara mens.
Mas quand avètz tanben lo fusilh d'assaut que vos pesa sul còl e los
braces, l'afar ven pro complicat. Ajustatz-i
la manca d'entraïnament e
la fatiga dels esfòrces ja concedits, e vos tarda d'arribar a bon pòrt.
A doas legadas del
campament, lo sergent Dutilleul, qu'èra un mestís
calvet
plan brave
e vesiat,
me sonèt
al davant de la fila e me
demandèt: "Prof, tu sais lire une carte?" Òc, çò respondèri. "Regarde:
on est ici et on va là. Oriente-nous." Èra una mapa militara amb la
topografia del país montalbanés. Èrem a
la serena mas semblava de bon
far. Pr'aquò m'enganèri! Perdèri la tropa e entre tot, trepèrem
mai
doas
oradas a causa de ieu. Grand gaug que lo sosòf quinquèt
pas! Al solide
los autres m'aurián tuat. Quand toquèrem al bivac,
nos calguèt montar
las tendas entre d'arbres al clar de las estelas. Sens lum.
De tant que
fasiá freg, dormiguèrem sens se lavar ni se despolhar.
Al matin, la
tela nos çupava lo nas: èra tombada de
nèu. Mon binòmi quitava
pas de
badalhar...
N'i
a que creson qu'ai pagat
qualqu'un mai per far MonOccitània. È ben
non! Soi pas pus con
qu'un
autre. Aprofechèri las vacanças nadalencas de 2005 per aprene lo
lengatge HTML, qu'es a la basa de quin
que siá site de l'internet. Me
remembri
del temps del rei Ceset quand m'inventavi
de jòcs sus mon
vièlh Amstrad. Fasiái de grafics, pixel per pixel, e çò que caliá
per divertir mon fraire e ma maire, mas practicas
favoritas d'aquela
epòca. Se fargar son pròpri Tetrís,
far al ping-pòng amb la sanflorada
dels
clubs europèus de fotbòl, tornar dessenhar l'hawaiiana Kascha —
l'actritz de porno qu'ocupava mon èime
d'adolescent piusèl,— tot aquò
desvolopèt ma logica matematica, ma creativitat artistica emai mon
anglés. Un ordinador es un esplech sensacional. Dins
l'afar de doas
setmanas, ja sabiái cossí montar ma pagina personala amb los efièches
que m'agradan. Me bastava pas que de me pescar
un albergaire gratuit
sus l'oèb
e lo trobèri: cap de publicitat forçada, cap
d'obligacions,
cap de limits... Aquò m'estava plan. Quand me mancava quicòm,
m'inspiravi de la concurréncia. La font de cada adreça electronica es
disponibla d'un sol clic de mirga. Probable qu'aprèp, fa mestièr
d'encapar
las donadas de programacion per las poder adaptar a sos
besonhs particulars. Mas la resulta ne val la pena. Es pas aisit
mas
tanpauc es la mar de beure. E quand la satisfaccion personala se jonh a
l'expression franca e liura, quò va crane!
Vesi Liam Neeson —
amb Edward Norton,— coma lo melhor actor que i a. Te ten çò
qu'òm apèla una gola. Li fa pas mestièr
d'obrir la boca per far parlar
l'escript. Aquò me plai. Aital coma l'engenhós
normand Bourvil que te
fasiá rire amb una sola gràcia, l'irlandés a d'uèlhs que
te sanglaçan,
lo nas drech e fièr que trantalha pas, las espatlas
gròssas sens èsser
violentament muscladas, lo front naut e l'agach
que te palfica quand
t'agafa.
Soi pas a pel e a pluma mas
m'impressiona aquel òme que tornèt
prene amb fòrça e dignitat lo ròtle que lo quite Gabin aviá tan plan
jogat. Victor Hugo poiriá pas soscar d'un Jean Valjean pus
vertadièr.
L'umilitat e la noblesa, l'espèr e la determinacion, l'escota
e la
franquetat,
en soma tot çò que nais de l'amor dins çò qu'a de mai blos
e fons,
a l'ulsterenc
li cal pas
qu'una parpelada, qu'una capejada,
qu'un sospir per o exprimir mièlhs qu'un capítol. Puèi quand desclava
las dents, la sia sorna
de votz, opaca gaireben, te trauca lo còr e te
ressondís dins lo pitre. Motís
pas jamai per res dire que la paraula es
una arma que fond l'armadura. El emplega l'argument de las brutas
sonque
per ponctuar l'arenga. Pr'aquò cada tust
que balha
revèrta
de
mòrse en braille: es l'alfabet dels avugles
per procura. E n'i a un fais. Mas encara un
còp,
dins la pèl d'un paire separat de l'esposa e de la filha e que
quita
pas d'aver ambedoas dins lo sang coma
se la vida n'aviá pas
decidit autrament, es perfiècha l'interpretacion.
Èri
a la companhiá de basa e
d'instruccion en qualitat de professor d'anglés e aquesta èra la mia
primièra experiéncia coma tal. Mon ròtle
èra d'aprene
los soldats del
regiment qu'anavan far los cascos blaus dins l'anciana Iogoslavia. En
mai d'aquò, donavi de corses particulars a d'oficièrs e quitament
a sas
esposas. M'a totjorn agradat d'ensenhar, d'explicar çò que sabi,
d'ensajar
de rendre aisit çò de
mal encapar. Cresi qu'es perque
soi
plan curiós de m'informar e m'educar. Quand èri petiòt, legissiái lo
diccionari dels meus e l'enciclopèdia de mos
grands. M'es avís que
qualqu'un que cessa de pensar, d'assadolar
sa set de coneissença e de
remetre en question çò que ten per segur, acaba de pèrdre son arma,
aquel buf
de vida que càmbia l'aur en plomb dins l'alquimia de
l'espècia umana. Cossí que siá, temptar d'inculcar la lenga
internacionala a de cretins qu'an mai d'amor per son fusilh d'assaut
que per son amigueta, a quicòm
de subrerealista. Son pas totes aital.
Mas los tres quarts si. Quand se vei un galhard
de trenta ans se sèire
sus la taula sens papièr ni gredon e d'autres jogar a las
cartas alara
que l'examèn final es crucial per sa carrièra, las minutas semblan
d'oras. Aürosament qu'un capitani dels
bons me contèt un secret
preciós: a l'armada, la foncion preval sul grade. Soscatz
del gaug meu
quand comandèri als sosoficièrs rebèls d'èsser ponctuals, d'escriure e
de participar e qu'escotèron: foguèt mièg
mens intens que d'en sacar un defòra!
A, l'NSPPL... Vos ai pas encara
parlat d'aquel còp que donàvem lo sang, o puslèu
just abans de
o far: lo famós sergent nos informèt oficialament que per de rasons
d'igièna e de seguretat, èra absoludament interdit de se far seringar
s'òm aviá viatjat fòra d'Euròpa dins los darrièrs sièis meses, a saber,
pels que son pas fòrts en geografia, en Argentina, en Brasil, en Africa
o mai en Itàlia. M'escagassèri de rire, mas al
dedins que m'agradavan
pas gaire
las pompas. De mai, la màger part de mos companhs
semblavan
pas de i trobar en dire. La vida en verd
vos tresmuda
un òme. L'armada
es un mond a despart, coma l'escòla. Mentre
los mèstres
pagats per
l'Estat vos ensenhan que França a servadas
sas frontièras dempuèi qu'es
nascuda coma per encantament jol nom de Gàllia, que los trobadors èran
del sud e cantavan en patés e que la
crosada dels albigeses èra per
protegir las províncias meridionalas del país — çò d'eles, pas çò
nòstre,— los militars vos
martèlan lo cervèl amb la
pretenduda grandor de la maire patria que batalha totjorn per salvar la
patz e la morala — o son las aparéncias?— e qu'es pas jamai colpabla de
res de reprensible. Napoleon? Lo
benfachor del continent. 18? La fauta
dels
alemands. 40? La resisténcia de tot un pòble. Indochina? D'ingratitud.
Argeria? Una ondada
terrorista. Mas de cap de biais de desconfidas.
Lo mot existís pas dins
lo diccionari de la lenga pus bèla del mond. Deu èsser sonque
estrangièr. E la vertat?
Lo tal de Sylvain, quina
istòria! Un jorn quitèt de nos prene
de naut. Sabètz perqué? È ben,
viechava la sergenta
que totes anavan veire quand li pesavan las
castanhas,
dins una cambra d'una autra companhiá. Pel malastre
d'el, un
parelh
de soldats venguèt a passar pel corredor e çò qu'ausiguèron
aviá
ja fach vint còps lo torn de la casèrna quand fin finala aprèp una
minuta e trenta una segondas d'un plaser tant intens coma
escondut
fòranisèron los
amoroses d'una vesprada. Al solide o aviá pas
bramat
mas la bartassièra, fàcia a
l'ardor carnala de son impetuós de
fringaire,
aviá daissat escapar aquestas cinc parauletas plan pesugas
per l'orguèlh del grandàs sadic: "Non, Sylvain, pas par là!" Sempre n'i
aguèt un aprèp aquò, per murmurar un "pas per aquí" quand marchàvem cap a
la cantina o tanlèu que l'enfifraire nos virava
l'esquina. Lo paure
tardèt per comprene de qué n'èra. Dins
l'afar d'una setmanada, lo
sonavan
pas pus per son patronim: èra vengut Nonssylvainpaparlà, NSPPL
pels intims. Per un trauc interdit, lo bogre,
per aital dire, aviá
perduda l'autoritat. Impressionava pas degun,
ni mai los novelaris. Al
començament, rafissiá lo nas. Lo
poder incontestat o èra tot per el.
Puèi, amb lo temps, se faguèt mens ufanós,
mens altiu, mens pudent, e
se botèt
a se trufar
d'el meteis
amb nosautres. Aviá cambiada la
credibilitat e l'arrogància pel respècte e l'amistat. Una sodomia
mancada l'aviá pus aprés que la quita
vida.
Entre los sergents qu'èran pas
de carrièra mas solament en servici long, que dison, n'i aviá dos de
fòrça interessants d'un ponch de vista psicologic, per tant qu'existís
çò del cervèl en cò dels paracasudistas. Lo primièr èra cambacort
— pas
pus naut que l'amic Sárközy mas sens talonetas ni transalpenca
per
far
lo gloriós
en vila,— e s'ajocava tostemps
coma las galinas per nos
parlar. L'estil èra del tot militar: bramava
de frasas brèvas,
subjècte, vèrb e complement, res mai. Aviá lo tesic
de se fotre
los
poces
pels passants de la cencha, coma o fasián los vaquièrs
dins los
filmes americans de las annadas seissanta. Lo pel a el sol tanben
meritava lo prèmi d'excelléncia: ni
per èsser quasi clòscapelat coma o
impausa lo reglament, aviá daissada una mena de tufa
sul davant a la
manièra de Tintin, levat que la sia li tombava sul front coma un
recauquilh
a causa del berret. S'encresiá un Rambo mas per nautres
revertava
mai un Bourvil. Puèi, quand se trobava en preséncia d'un
sosoficièr vertadièr, fasiá plan mens de fum.
Lo segond èra una
granducha
magra coma una claveta. Las dents li dintravan
dins lo nas e
las aurelhas dins las parpèlas. O lo contrari. Soscatz de quicòm d'òrre
e multiplicatz-o per dos: aquò èra lo Sylvain. Mas aviá lo poder. Lo
bogre
d'el nos fasiá pagar sa lagetat. Nos fasiá comptar las
pompas. A
la dètz-e-setena, nos en faguèt far dètz-e-set de mai perque aviam pas
cridat "RGP". E dètz-e-set encara, pel plaser. Èrem molzuts...
Puèi
venguèt ora de donar lo
sang... mas per rason medicala, pas politica! Cada dos meses,
una sòrta de bus se plantava al bèl
mièg del regiment e mon contingent
s'anava pissar qualques decilitres al
refectòri. Èra pas obligatòri,
sonque
plan fòrça conselhat, çò nos diguèron. Dins lo grop
d'infirmièras, i aviá totjorn las meteissas
vièlhas e de joves sempre
diferentas. E quand la sola preséncia femenina de la casèrna es una
sergenta que totes li son ja passats dessús e que sorís pas qu'al se
brutlar, de veire de pitòtas aital polidas
e cort vestidas de blanc e
non pas camofladas de verd, vos balha
l'energia que cal per suportar
l'embarrament e los òrdres estupids e sadics d'una ierarquia
militara frustrada. Dins la fila, aguèri bonastre
qu'una
bonica
blonda me sonèt per s'ocupar de ieu. En
general, me malfisi de
filhas amb una seringa a la man mas vist las circonstàncias, i anèri
content coma un mèrle. Òc, per elas, al cap
d'un temps, ven pron
embestiant
de se far desabilhar per desenas de parelhs
d'uèlhs. Aquò's
un dels efièches segondaris de l'armada: torna fa sortir l'instint
purament animal dels òmes. Ieu fau pas excepcion. Bon, mon amiga me
fiquèt
la poncha de son engenh dins lo braç e coma
aparentament, lo
liquid roge s'escampava pus
dapasset
que d'abitud e que semblavi pas
encara mòrt, l'en tirèt emai i la forrèt
de
recap. Las minutas passavan
e res gotejava pas. Ela recomencèt. Èra novèla. Es lo prètz del plaser,
non? Fin finala, una matrona m'acabèt.
A
la fin d'aquel calvari de
film publicitari sanguinari, lo capitani Dardaillon — que s'anava far
comandant e lo cap de las fòrças armadas
francesas en Còsta d'Evòri al
temps de las violéncias de 2002,— nos faguèt un pichon
discors
explicatiu per en cas qu'aguèssem pas comprés lo motiu
de la nòstra
preséncia aquí dins lo departament creat artificialament al mièg
d'Occitània pel quite Napoleon Bonaparte, eròi
de l'ideologia
expansionista francimanda. De tant que
m'esmoguèt, n'aguèri lo pissin a
l'uèlh. O gaireben. Lo brave oficièr nos
revelèt que, coma o sabèm
totes, i a cinc continents sus tèrra, es a dire Euròpa, Africa, los
Estats Units, Austràlia e l'Union Sovietica... Bon, dos sus cinc es
mièlhs que res, pas verai? De mai, degun gausèt
pas l'avisar
que fasiá
uèch ans que l'URSS existissiá pas pus. Per respècte, cresi.
Sovenètz-vos de quand descobriguèretz que lo papa Nadal èra pas qu'una
messorga
dels adultes; è ben, nòstre sent-circ encara viviá dins una
mena de pantais
doç ont lo maniqueïsme e l'ignorància fasián lo mond de
plan mièlhs
encapar.
Per un militar, quò es. Aprèp, nos demandèron
d'escriure un quicomet d'almens tres
paginas a prepaus de çò qu'aviam
just vist. Sempre soi estat pus biaissut
amb una pluma qu'amb un
fusilh. A mon vejaire, es una question de
neurònas. Los que n'an mai
d'una sabon de qué parli. Cossí que siá, coma un bon soldat, me
desconnectèri lo cervèl per las dètz mesadas que seguèron.
Lo
jorn d'aprèp, nos
menèron a un sala bèla de projeccion per nos
mostrar un film subre la
necessitat absoluda d'aver una armada per aparar
lo país dels dreches
de l'òme que totes aqueles malastrucs que pòblan la
rèsta de la planeta
ne son legitimament mas feròçament cobeses.
Se titolava "Aqueste mond
es dangierós"... Juri que colhoni pas brica.
Segur qu'èra pas de grand
art. Èra una cordelada d'imatges de guèrras
e de conflictes de cada
mena,
dels mai justes coma la resisténcia dels palestinians als mai
ontables coma l'ocupacion militara de Vietnam per las fòrças
americanas. E durava, durava, quitava pas de durar aquela
propaganda a
res-non-còst! Ja qu'èrem un pauc fatigats de s'èsser
levats plan d'ora
e d'aver corregut un desenat de quilomètres a l'entorn de Montalban
sens res de se cunhar dins la pança,
n'i aguèt un que cometèt
l'irreparable: se botèt a becar!
La responsa del sergent tardèt pas: se
tirèt la cencha e li foetèt los genolhs tan brutalament que lo paure
conscrit ne manquèt tombar de la cadièra. Es alara qu'un autre tanben
auriá fach melhor d'espofidar pas: se prenguèt un reviramarion
pel
copèt.
La règla èra simpla: daissatz-vos lavar lo cervèl que los canons
de França an besonh de carn fresca per portar lo bona paraula.
Seguissètz la dralha cap a
la glòria de l'infamia. L'unifòrme non es
pas qu'un vestit: es una ideologia comuna, cega e comòda, una apologia
de la violéncia estatala a l'escala dels ciutadans.
S'o sabètz pas, soi ieu
qu'escriguèri los articles subre la vergonha
per las Wikipèdias
anglesa, occitana e parlaponchuda. Foguèt i a bèl
brieu. La rason que
quitèri
de participar al projècte es qu'al veire la version gallesa
de
mon trabalh — e la vertat meteissa,— completament
desformada e mai
rebatejada
per de
membres parisencs per la màger part d'eles, me rendèri compte de la
distància que nos separa encara de la reconeissença del sofriment dels
nòstres. Çò trist es sens cap de dobte qu'aqueles nazilhòts
de la
cultura e de l'istòria agisson de la sòrta en
tot cujar
servir l'onestetat intellectuala. Es qu'aquí, de la
mesma manièra que los comunistas e los islamistas acusan lo modèl de
societat occidental de cada mal, existís una mena
de
patriotisme exarcebat mes en plaça tre
l'escòla e dins los mediàs
dominants que fa que çò que ven de l'estrangièr, per aital dire, sens
èsser sistematicament marrit, es per natura de se'n mal
fisar. Nos
ensenhan que sèm lo pòble mai unit e vièlh d'Euròpa e patin
e cofin:
nos deuriam mostrar fièrs de l'escasença nòstra d'èsser pas
nascuts
endacòm
mai. Lo lavatge de cervèl a l'escala d'un estat. Soscatz
de cossí
l'american mejan se pòt pas empachar
d'emplegar lo superlatiu per
designar la mendre causa e de cossí lo nívol de Chornobyl se tanquèt
a
la frontièra. È ben, i a pas qu'a legir çò qu'es vengut
mon assaget
en francés per se mainar que ni
per se mòure, sempre caldrà
mai d'un Galilèu per desaplanar la tèrra...
S'avètz
ja visitada la vila subrebèla de
Glasgow, benlèu que sabètz qu'endacòm dins una pita
rua
que se sona
Rose Street e qu'es perpendiculara a Sauchiehall, i a un cinèma
independent ont se pòdon veire de filmes diferents e qualitoses del
mond tot
coma per exemple l'excellent "Festen" del danés Thomas
Vinterberg o lo fòl "Tillsammans" del suedés Lukas Moodysson. Lai
tanplan
fan cada an un festenal d'òbras sonque
francesas e del temps
que i abitavi ieu, Olivier Dahan venguèt presentar son darrièr long
metratge amb la protagonista Zoé Félix. A l'epòca,
ensenhavi la lenga
de Molière dins dos licèus, un proletari, catolic e pro-Celtic dins un
barri
de l'èst: St Mungo's, e l'autre simetricament opausat, tan
geograficament coma esportivament, religiosament e socialament:
Holyrood. Ja coneissiái "Déjà mort" qu'aquela istòria
d'autodestruccion d'una jove femna sus fons de dròga e de pornografia
me tocava, e
doncas la polida
parisenca m'èra pas tròp estrangièra. Alavetz
quand a
la fin de la projeccion especiala e de la conferéncia publica, se vogèt
la sala e que l'actritz crosèt mon agach,
me soriguèt e faguèri lo
saut. Puèi
qu'èrem solets, conversèrem un brave dètz minutas
mentre los jornalistas qu'esperavan defòra se demandavan qual
èri per
li prene la domaisèla coma aquò. Ela fasiá
pas que debutar sa carrièra
e li diguèri qu'un jorn seriá famosa e mesma
a la plaça de l'Adjani sus
la tampa
del libre que legissiái. Aviái rason.
Foguèt
quand me venguèt en l'idèa de far una vidèo reivendicativa: i parlariái
de ma fiertat
d'èsser del país e de ma colèra fàcia a
l'ostracisme del
poder politic e mediatic francimand mas o fariái amb vam
e decida
qu'Occitània per ieu vòl dire jòia e fòrça. Lo paratge
es un biais
de
viure. Per tant que la lenga es presa,
l'arma
demòra liura.
Causiguèri
una version mai ritmada de "Sèm encar icí" de Lou Dalfin qu'aviái
trapada
sus eMule e me'n inspirèri per donar pes
al messatge.
Cada
dia, matin, miègjorn e ser, me pensavi d'un problèma e ne temptavi de
far
una frasa tan brèva e tustaira coma un eslogan
publicitari per caber
dins lo pauc d'espaci qu'aviái de disponible e geinar
pas la lectura
cadenciada del pròpri tèxt e dels sostítols dins ambedoas
versions,
l'anglesa e la gallesa. Evoquèri la
senhalizacion dobla, lo prestigi
literari, l'onta e l'umiliacion d'un pòble
que sovent s'ignòra en tant
que tal, e tanben la fisança que me pòrta cap a
deman. Amb l'ombra del
castèl de Montsegur qu'es cargat de l'istòria nòstra emai un
cèl
blavenc
e la luna per tela de fons, l'impacte foguèt immediat. Tanlèu
publicat,
se passèron aqueste clip de site en site e recebèri d'imèls d'Euròpa
tota e mai d'America per me benastrugar de l'iniciativa.
Ai
quitament
fach amics amb una polonesa e un catalan mentre aviái pas
léser
de prene la man porgida per d'autres. Lo sol
ponch negatiu: n'i a
sus un forum dedicat a çò d'aquí que me tractèron de racista. Ai
ai ai...
Mos primièrs jorns al
detz-e-seten Regiment de l'engenh
paracasudista de Montalban foguèron
plan cargats.
Èra en decembre de 1997. Veniái de capitar la
presentacion de ma tèsi subre un estudi comparatiu de l'emplec de
l'espaci claus dins la ficcion d'orror
aplicat a l'òbra d'Edgar Allan
Poe e a "Carrie" de Stephen King. Tanben veniái d'atrapar
un accident
de la rota tras qu'espectacular que m'aviá miraclosament daissat salve
mentre la veitura taulava, girava e s'esclafava
coma una fuèlha de
papièr dins la man de mon astre. Tot aquò en mens d'una
setmanada de
temps. M'èri ja fach talhar los pels fòrça
cort mas vist
que la norma
lai es de tres millimètres, lo rasaire
se faguèt grand gaug de me
tornar tondre
lo cap.
L'armada es un univèrs a despart, tant mai
qu'aquela garnison, coma la legion, s'onora de figurar demest
las
paucas que son consideradas coma disciplinàrias. I dintrèri pas coma
soldat mas coma professor d'anglés: ieu, coma sonque
dos autres sus
quasi mila militars, èri fòra de contingent. Vòl dire qu'en cas de
guèrra, e mercés a mas bonas resultas als
tèstes de QI prealables, me
batriái pas. Aquí perqué m'obliguèron pas de sautar d'un avion coma mos
camaradas: me demandèron mon vejaire e malgrat que foguèssi contra,
sosquèri
que quiti a passar dètz meses
en unifòrme, me valiá mai traire partit de
l'experiéncia novèla que rencurar ma
causida
per la rèsta de la vida. Acceptèri.
Vos contarai pas ont
trabalhi
qu'aquò regarda pas degun,
mas la maire del patron, que se retirèt l'an
d'aprèp qu'intrèri, es una femna plan curiosa.
Esposèt un menusièr de
Magrèb
e totes dos montèron la societat. El aviá
lo biais
e se mainava
de
fabricar las pòrtas e las fenèstras mentre ela, qu'aviá l'argent,
s'ocupava de la comptabilitat. L'atalhièr
se faguèt gròs e conéisser
pel país, puèi quand lo menestral se moriguèt mai d'un
quart de sègle fa, foguèt lo filh que tornèt prene l'afar. Quant a la
vièlha, qu'aital l'escaissan lo monde, contunhèt de
sarrar
la borsa,
tant la quita sia coma la dels
emplegats, çò sembla. Ara fa pas res
pus.
Abita al primièr estatge e de còps que i a, dobrís
just un pauc lo
guichon
qu'agacha
l'obrador e finta dins l'escur
que li fagam pas
pèrdre de sòus a bartavelar. Se per cas ne dessobta
un, daissa una nòta
sul burèu del cap. Tanben la matrona
a un gos,
o pel mens çò que ne
rèsta d'un. A la basa pareis un d'aqueles cans de pastre mas de tant
qu'es estat estacat jos l'escalièr, es vengut una mena de mòrt viu: li
tomban los pels a planponh, caïna
a l'ausir
lo mendre bruch,
se poirís
sus patas e quand ela lo sauta per far sos besonhs,
la bèstia
ten l'autra prèp de las veituras que pisse ben per las jelhas
o davant
lo portal per que cague ont passam. Per
comol, la capelina es tan
china
que calfa pas jamai l'apartament e sempre apèla
sas amigas amb çò dels
comercials per gastar pas un ardit
de telefòn. Si-ben...
N'ai
per
denaut las aurelhas
d'aquelas istòrias! Abans de m'acusar de racisme o d'islamofobia
primària, que son d'arguments d'extrèma-esquèrra tipics que ne
confòrtan d'unes que i a dins son ignorància barbara e d'autres dins
son daissa-m'estar colpable, passatz-o
pel coissin. Per aqueste viatge,
s'agís
d'una occitana de soca magrebina. Sa fauta?
Refusar de se far
panar
sa libertat de femna e tot çò qu'implica: lo drech de gausir sa
vida de jove europenca modèrna coma li plai
e l'assegurança de se
poder causir qualqu'un que l'aime
e qu'ela aime per far ostal,
independentament de las exigéncias conjugalas de sa familha e de las
costumas passadistas de sa cultura
d'extraccion. L'adolescenta
tolonenca
aviá desjà
lo tòrt de fringar amb un garç
qu'èra pas musulman
mas quand sos parents la volguèron casar
de fòrça amb un desconegut de
trenta ans lai en Argeria e que los mandèt
pàisser coma cal, èra tròp
tard per la paura d'ela. Raubada pels quites
seus,
estacada
per sas
doas sorretas, escotelada e
desfigurada per sa maire que li a gravat
"[p]uta" sul ventre e forrada la lama dins la vergonha,
la victima a
finit per s'escapar dins la nuèch. L'autra setmana, un tropèl de
salvatges acairèt en public e a mòrt una drolleta
somaliana qu'èra
estada
violada per tres òmes. En novembre de 2005, un paquistanés botèt
fuòc
a una marroquina al mièg d'una carrièra
parisenca perque l'aviá
regetat. La premsa aviá temptat d'estofar
l'afar. Es un crim d'onor e
d'onor França n'a pas...
Lo
vint de genièr que ven serà
un jorn de marcar d'una pèira blanca dins l'istòria del mond modèrn, çò
nos prometon los cronicaires dels quatre cantons
de l'esfèra
mediatica globala. E perqué donc? Perque pel primièr còp,
i aurà un
negre al cap
del país mai poderós, financièrament, culturalament e
subretot militarament, de la planeta, a saber los Estats Units
d'America. Personalament, vòti pas qualqu'un o
qualqu'una a causa de la
color de sa pèl mas per çò que representa e que vòl cambiar. Compreni
pas
cossí d'aver de sang kenyan dins las venas lo fa pus valedor
que son
rival malastruc d'un ponch de
vista politic o mai uman. Vertat qu'Obama
aviá, de rif o de raf, las vertuts
necessàrias per acampar los
electors, quines
que foguèssen: una maire de soca anglesa, irlandesa e
alemanda
mesclada; un paire african; una grand amb d'originas cheroquís (e que
se moriguèt vèrs la fin de la campanha); un nom musulman; una cara
d'àngel; una enfància paura; l'amor d'una esposa rica; lo sosten
clar e
net de la premsa europenca e las uèch annadas cataclismicas
de son
predecessor, l'inenarrable W. Pr'aquò
l'ancian senator d'Illinois es
pas encara perfièch: auriá pogut èsser una femna, omosexuala per
subrecarga,
andicapada, orfanèla e veusa. Imaginatz l'una
dels jornals! Ja que l'an
comparat amb lo quite Kennedy — coma l'amic
Sárközy en 2007,
sovenètz-vos,— cal esperar qu'el se conflarà
pas una fes
segut a
l'escritòri
del burèu oval...
A
tres setmanas del començament
del pelegrinatge de La Mèca que cada musulman se deu de far almens un
còp
dins la sia vida, dins la mesura que n'a los mejans
fisics e
financièrs, me demandi se los tres quarts dels jornalistas que
s'estrambòrdan
ninòiament
d'un tal eveniment — ja qu'auèi aquí es plan
politicament corrècte e doncas a la mòda d'estubassar
o mai al pièger
de perdonar tot çò qu'es ligat a l'islam e a sos fidèls,— me demandi
s'aqueles an quitament legit l'alcoran, qu'es
literalament la
recitacion per Maomet de las revelacions divinas de l'arcàngel Gabrièl.
Ieu si. Çò primièr, cal marcar
que se sap pas tròp quin èra lo
manuscrit
original, estant
que los versets i son classats per òrdre de talha e
non pas de data. Mas entre los cent catòrze capítols que compta lo
libre mistic, lo que mai m'agrada, per aital dire, es lo
quatren, سورة
النساء,
qu'ensenha cossí tractar las dònas.
Òc, aquel tèxt eminentament sacrat
es destinat a la basa a un lectorat masculin. Aicí-ne mon passatge
preferit (4:34): "Los òmes an carga de las femnas
qu'Allà faguèt un lo
mèstre de l'autra, e perque degalhan son cabal
per elas. Aital son
bonas las qu'escotan e tenon
secret çò
qu'El
a rescondut.
Per çò qu'es
d'aquelas que refusan de se sometre, repotegatz-las
e fasètz-las dormir
dins un lièch a part, puèi foetatz-las. S'a la fin vos
obesisson, vengetz-vos pas pus. Car Allà es lo mai Naut, lo mai Sant,
lo mai Grand!" Ai bèla èsser dobèrt
e
patin e cofin, aquò me dona de
pensar...
En mai de vos evitar la preson,
la cranor
a l'avantatge immens de vos far ganhar mai d'argent, ja que
tanben vos ajuda a trobar un emplec melhor. Las cèrcas
d'aqueles
universitaris americans revèlan que l'aparéncia fisica, e faciala en
particular, fa que los que son considerats coma polits
pels canons
modèrns se'n sortisson mièlhs a l'escòla, benlèu
perque los mèstres e
los autres
alumnes
li son pus receptius. Aquò se vei dins lo fach que lo monde
que
se sentisson beròis tendon d'aver d'aisença
per comunicar en public e
son doncas pagats mai. Segon la quita
enquèsta, sembla que lo
femnum
siá encara mai discriminat per la dictatura de la venustat
ja
que
la societat sosentend que lo paroxisme de son poder estetic se
tròba
entre dètz-e-uèch e vint-e-sièis ans, çò que l'industria
cinematografica illustra sobeiranament: mentre
los òmes madurs
contunhan de jogar los primièrs ròtles, las actrises son sovent
remplaçadas per de mai frescas e sèxis. Enfin, demandèron als joves del
panèl
de 15,197 sondats de se jutjar entre
eles. Ne resulta que quinze
del cent de las dròllas e mièg
mens dels dròlles son plan bonics.
Un
tèrç del masclum
e quatre filhas sus dètz son atrasents. Pus
de la
mitat dels gojats e quatre desens de las chatas
son dins la mejana.
Quant als malastrucs, representan un
pauc mens d'una persona sus dotze,
quin que siá son sèxe. En soma, fauta d'un compte en banca per
compensar, val mai aver l'ADN que cal
per virar bèl, per
aital dire!
Entre las causas que se pòdon
pas far en França — e de fach en la màger part d'Occitània,—
ont la lei interditz formalament de publicar d'enquèstas e d'estudis
que de critèris considerats coma antirepublicans tals coma la raça o la
cresença
i dintran en linha de compte, çò que concernís
l'influéncia
dels traches
de la cara
sus l'agach
que nos pòrta la societat es en
bona plaça. Lo mond entièr ja sap qu'al país encantat
dels dreches de
l'òme, totes sèm egals, pas verai? Puèi aital degun
s'ocupa pas de la
misèria dels qu'abitan Güaiana, Martinica, Güadalope o Polinesia e
qu'an pas l'escasença d'èsser blancs e
doncas d'èsser preses al seriós.
L'autre jorn, una qu'aviá viatjat a Tahiti me fisèt
que de tant que son
pigras,
las gents d'alai se baissarián manco
pas per levar un bilhet de
banca de
pel sòl. Cossí que siá, la discriminacion
coloniala aquí se nèga dins la mejana...
nacionala. Grand gaug
qu'als Estats Units son mai obèrts e s'interèssan a tot, coma als
efièches concrets de la fisiognomonia.
Del meteis
biais
qu'un nom
d'ostal
amb consonància estrangièra o la color empachan,
conscientament o
pas, l'enança professionala, un rapòrt
universitari american de la fin
de 2005 mòstra que pel mesme crim, una jove femna vista coma polida
a
plan polida per un panèl de 15,197
individús de dètz-e-uèch a
vint-e-cinc ans, cor fòrça mens de risques d'èsser detenguda
al cap
de
son procès. Mas aquò's pas que lo començament de las tròbas...
Escotavi tantòst
la ràdio que
s'ausissiá
de pertot ont trabalhavi i a una mica
mens de dètz ans. Se
sona 2fm e cada jorn de doas a cinc oras, Rick o'Shea i fa l'animador.
Va plan, vos concedissi qu'es un jòc de mots tras qu'aisit
per un
nom
de guèrra mas parlèt de quicòm
de fòrça
interessant. Kate
Mulvey,
qu'es una jornalista irlandesa de quaranta dos ans, amontairava
las
amoretas
sens endeman fins al jorn qu'aprèp n'aver tractat
amb una
amiga sia que n'aviá facha l'experiéncia, se botèt
una baga
d'acordalhas
al det. E quò revolumèt sa vida
sentimentala en cambiar
l'agach
dels òmes sus ela e li balhar mai d'assegurança per çò
qu'es de
son atrach
coma femna. Inventèt una istòria simpla mas de
bon creire qu'èra promesa
a un banquièr — pas encara arroïnat!— que li
aviá demandada
sa man de genolhons al restaurant. Ni per èsser una mesura drastica per
temptar d'agafar un garç
valedor,
aquela mentida marcha. Es çò que los
psiquiatres apèlan una profecia autorealizadoira que tre
que lo monde
veson una situacion coma vertadièra, o es concretament dins las
consequéncias qu'entraïna. La meneta
passa de l'estatut de gorrina
d'una nuèch al de frucha enebida. Fa pas pus
paur: ven envejabla. Es
dins la natura umana de voler çò qu'an los autres. Sèm de caçaires. La
cobesiá
del masclum
exalta
l'estima femenina. Es la teoria del
baromètre social. E puèi, ja que s'es trobat un fringaire
de carn e
d'òsses, la dublinesa se'n planherà pas!
YouTube
es sens cap
de dobte un esplech extraordinari. I
publiquèri ma primièra
vidèo l'an passat. Èra un clip subre lo rugbiejaire Sébastien Chabal
amb l'esmovent "Cant d'alegria" de Maurici Romieu per fons musical.
Fins ara es lo qu'a agut lo mai de capitada:
gaireben
trenta mila
personas l'an vist. I apondèri tres cançons dels
catalans d'Obrint Pas
de quand participèron a l'Estivada de Rodés mas pas una passèt lo
milierat de tòcas. Es alara que decidiguèri
de far
servir aquel medià
per comunicar respècte a l'ostracisme
que mon país n'es victima en
França. Mas Occitània es pas jamai estada trista. Me caliá
mostrar
qu'encara existissèm, qu'encara comptam, qu'encara cresèm malgrat la
situacion catastrofica per çò qu'es de la transmission de la
lenga nòstra e de la consciéncia istorica e culturala. Pr'aquò,
çò ditz
La Talvera: "La sola batèsta perduda es la qu'as pas volgut menar" e
ieu sempre soi estat del costat de las minoritats e de las causas
desesperadas. Soi ça que la lo parangon
de l'efièch de la diglossia
impausada per l'estat francés: mai
siá cent del cent lemosin, sabi
sonque
ponchunar.
Los
meus avián vergonha de s'exprimir dins l'idiòma
d'aquí en preséncia dels pichons. Nos condemnar tanlèu
sortits de
l'escòla? Jamai de la vida! Ma sola arma: m'espandir,
partejar
ma
colèra, mon incomprension, ma frustracion quant
a la mar de messorgas
que nèga nòstra
identitat dins aquela pretendudament mai digna de la
republica a la jacobina... Rompre lo
silenci.
Aquí la darrièra bofonada
del
govèrn parisenc: inventar mai un sistèma de matricula
pels veïculs
nòus. Aquí la darrièra colhonada dels automobilistas:
protestar per que
i se garden los numèros dels departaments. I a un provèrbi chinés que
ditz qu'òm pòt menar lo caval al riu mas pas lo forçar a beure. Las
sièis generacions de ciutadans exagonals d'aprèp la mesa en plaça
pel ministre de l'Instruccion publica de l'epòca
Jules Ferry e lo se disent istorian Jules
Michelet d'un pretendut passat comun dels pòbles
del territòri francés modèrn al sen
del mite de Gàllia, li ensenhèron a
l'escòla a creire que la societat tala coma la coneissèm
comencèt amb la presa de la Bastilha en 1789. S'aquò fa sorire los
estrangièrs
e totes aqueles que gausan d'anar delà
la version oficiala de las
causas, cal
marcar
que n'i a mai d'un dins aqueste país que son tras que
convençuts que lo mond present d'Euròpa a las Americas deu sa salut
al
coratge d'una nacion fòra comun qu'a sabut
impausar sa classa e sos
ideals republicans als salvatges que l'entornejan
dempuèi tant de
temps. Alara quand li'n vòlon tirar las chifras, i a quicòm que
truca!
De segur an pas idèa qu'aquelas divisions administrativas son
totalament arbitràrias e fachas a la basa per rompre l'apartenéncia
culturala e
politica al sol profièch del poder centralista
jacobin.
Los ancians vos
contaràn qu'Avairon per exemple èra lo 9 abans de venir lo 12. Mas
cossí desenganar seissanta milions
d'armas?
N'i a de fòtos de pertot dins
la premsa. Las afichas n'ocupan cada canton
de carrièra.
Los
jornalistas ne parlan coma d'una revolucion d'un ponch
de vista estetic
emai estrategic per la marca del lausange. Renault lança son
copè
Laguna novèl per competir amb los constructors de luxe alemands
que mestrejan
lo sector. Pel seu president libanobrasilièr Carlos Ghosn,
aquò senhala lo reviscòl del grop francés
en matièra d'estil e
d'imatge. Tot sembla d'anar mai que plan
dins lo melhor dels monds
possibles... Son que mentre la direccion jubila,
los obrièrs fan lo morre. En efièch, la
Regia, ni per s'èsser ganhats prèp de
tres miliards
d'èuros res que l'an passat, ven ça
que la de decidir de
tancar
la màger part de sas usinas nacionalas per una a doas setmanas o
pus
encara. N'i a quitament una qu'una chorma
sus doas serà sens emplec
fins a la fin del mes de decembre. Malgrat los beneficis, seràn un
pauc mens de cinc mila trabalhaires que perdràn definitivament son pòst
e son salari. Es injust, es indecent, es immoral... es la lei del
mercat que d'unes escaissarián puslèu
la de la jungla. Cossí que siá,
pareis
de darwinisme economic e social que los mai febles
son
precarizats
sens rason per sos patrons. Quant a Peugeot, fa çò
meteis!
Per demesir
la produccion de trenta del cent al quatren trimèstre
respècte
al programa previst, obligaràn los seus de caumar
de doas a
setze jornadas. Profièch per 2007? Un brave
nòu cents milions...
De qué seriá una fèsta
vertadièra sens pastissons? Aquí de recèptas
especialas per Hallowe'en.
Per far de mufins de coja,
botatz
la carn de la frucha dins un bòl.
Ajustatz-i quatre uòus gròsses, un culhierat d'esséncia de vanilha, un
veirat
d'òli, un gotat e mièg de sucre e barrejatz
lo tot. Puèi metètz-i
dedins tres rasadas e mièja de farina crivelada,
un culhierat de levadura quimica e un autre de bicarbonat de soda, dos
culhierats de canèla e
mièg culhierat de sal. Batètz fins a fluidificar la pasta. Mesclatz-i
una copa de pansarilhas e vojatz
dins un neulièr
onchat
en comolant
cadun dels sièis mòtles als tres quarts. Cosètz
a 175 grases per trenta minutas e
congostatz-vos!
S'aimatz mai las bonhetas aranhosas,
munissètz-vos de
225 gramas de fils de regalécia, d'un paquet d'Smarties o
d'M&M's, d'un pauc d'aiga e d'un molonet
de sucre tamisat per
caduna. Fasètz las magdalenas e daissatz-las pausar. Talhatz la doçura
en tròces de cinc a dètz centimètres de long mas pas a
l'encòp que
tanben vos cal agachar
que lo fondent prenga pas tròp lèu.
Versatz lo
glaçatge sus las aurelhetas e plaçatz-i los bocinets
de vanhèth
per
figurar las patas de la barbòta. Las pastilhas de
chocolat serviràn
d'uèlhs. Serà tant de fach! E s'aquò vos a pas encara tant atalentat
coma espaventat,
es evidentament que ja sètz tròp vièlh... o que fasètz
un regim. Quant a ieu, se m'agrada pas lo costat mercantil de la causa,
me carri
ça que la de tot çò que se manja per l'ocasion!
Las tradicions d'Hallowe'en,
que significa literalament la velha de Totsants, son fòrça
e de memòria
perduda. Totjorn en Escòcia, mas localament d'aqueste còp,
se getava de
bièrra blonda al fuòc en onor d'un dieu marin de la mitologia gaelica.
Per tan luènh que se trobèsse, las joanadas
s'encontravan dins cada
vilatge del país, mai que mai de manièra publica
al mièg
d'un prat
comunal o del fieiral mas privada
tanben dins las corts de las
bòrias
ont se fasián de cercles amb las cendres. Chascun
dels membres del
mainatge
i pausava dedins una pèira blanca amb son nom dessús,
contra
la periferia, e se lo
matin d'aprèp una d'elas aviá cambiada de plaça, mancava o pareissiá
d'èsser copada, aquò voliá dire que
son proprietari s'anava defuntar
dins l'annada. Quant a la costuma plan coneguda
d'escalprar
de cogordas
en
forma de cara
de monstre desdentat, probable
qu'a son origina dins
las
lantèrnas que los enfants caledonians carrejavan
amb se per escartar
las paurs
al sortir de l'ostal a
jorn falit. Es interessant de saber
que d'aquel temps avián ressorsa a de naps,
pas a de cojas, que curavan
per i metre una candeleta. Los pichons
se vestissián de creaturas
espaurugantas
— fantaumas, zòmbis o bruèissas,— non pas per far
fugir
los esperits mas per passar lis
entre eles. E se per mala avisada, n'i aviá un que s'engulhava
en
cò de
la familha, li caliá donar de tròces
de manjalha
en present emai
esperar pacientament que venguèsse lo treslús.
A l'origina, la fèsta
d'Hallowe'en marcava la fin dels trabalhs agricòlas dins la cultura
gaelica,
en particular en Irlanda emai en Escòcia. Èra pus
o mens
l'equivalent de quand nòstres quites aujòls
çai
en tèrra d'Òc fasián la
solenca.
D'un ponch de vista purament campèstre, n'i a
que la
considèran coma una mena d'an nòu celtic. Per aquela
nuèch que lo règne
dels mòrts e lo dels vius s'encontravan, la costuma pagana
voliá qu'òm
brutlèsse
d'òsses animals dins una falhada bèla
e qu'òm
portèsse de masquetas e d'abits empaurissables
per empachar las
malautiás e las catastròfas naturalas en amaisar
los marrits
esperits.
Sus l'Illa
d'Esmeralda, los mainatges profechavan la serada
per tustar
a la pòrta dels vesins que li balhavan de fruchas, d'avelanas
e de
doçors
o mai li susposcavan lo pel
de sal per los gardar de las trèvas.
En Caledònia,
òm alucava
de lantèrnas a las fenèstras per se protegir e
lo tractat de mascariá de 1735 enebissiá
oficialament que se mangèsse
de carn de pòrc o de pastissons abans primalba.
Tanben se practicavan
de rites de fidelitat e de fertilitat coma per exemple de botar
doas
nosassas
— que representavan un tal e sa bona
amiga,— dins lo lar d'un fuòc de
torba e d'agachar
cossí reagissián a la calor: se semblavan de
s'abraçar,
èra signe que l'amor seriá tan duradís coma recipròc mas s'a
l'encontrari se separavan, ne valiá mai prene una autra per
femna e molhèr.
D'aprèp
la Wikipèdia parlanglesa, s'agís
d'una estampadura
litografica que data
del mes de genièr de 1946 e que retrai
un miralh
quilhat
amb l'ajuda de còtas de lenha
al mièg
d'una susfàcia
pasimentada.
La perspectiva davala a partir del caire
inferior drech de la glaça que
i a una esfèra de cada costat. Lo subjècte principal de l'imatge son de
pichons
grifons
escalprats
que sorgentan
del veire e se'n
destacan en fila. Lo rebat angular de las lausetas
e l'escart
entre lo
reflet de la bòla de davant e la de darrièr mòstran sens cap de
dobte
que se
tracta pas sonque d'una vitra
transparenta. La reverberacion del
cortègi de leons asats contunha pr'aquò
de sortir de la part d'atràs,
çò que fa qu'ambedoas processions
s'enròtlan vèl primièr plan en
s'integrant a l'esquèma mosaïc e perfièchament simetric del sòl
quadrilhat.
I
sèm! Ara qu'ai las claus de l'apartament nòu, me fal
desplaçar mos
pauques afars
cap
a l'autre costat de Rodés. I a qualques mòbles de
desmontar e tot un fais de diccionaris,
d'enciclopèdias e de libres de
carrejar.
Sens oblidar l'equipament tecnologic: la cadena estereò que
me'n servissi gaireben pas pus,
lo pòst de television que son vièlh tub
catodic quita
pas de marchar coma cal, l'ordinator,
l'imprimeira,
l'escanèr, lo lector de DVD, la consòla de jòcs, la bòx internet, lo
ràdio-revelh, la cafetièra, lo rasor electric e l'indispensable forn de
microondas. Qué mai? A, los abits... Nègui pas que m'agrade
de me
vestir plan mas soi pas una victima de la mòda. De fach, degalhi
pas de
fortunas dins d'articles que valon pas lo còp.
Se i a una causa que me
fa venir lo fotre, es ben de portar çò
meteis que lo monde. Ai un vici:
los camisons de clubs. N'ai benlèu cinquanta d'Euròpa e de
l'America
del Sud, majament de fotbòl mas tanplan
d'espòrts gaelics e de rugbi.
Cada fes
(o quasi) que vau dins una vila diferenta, a l'estrangièr los
tres quarts del temps, m'asseguri de crompar lo naut de l'equipa
locala. Pr'aquò, crenhi d'èsser un marrit
client per l'industria
textila. Cossí que siá, terminat lo mudadís,
encara farà
mestièr
de s'ocupar de la linha telefonica, del transferiment de las
facturas de gas e de corrent, del corrièr e
d'aquela puta de mercanda de sòm
que m'a tengut luòc de proprietària pendent tres ans e mièg. Ai,
las jòias de se cambiar...


c: text/html

text:
Lo Libre del Causse
| juillet 2016 | 1 document
Pau GAIRAUD
Transcripcion en grafia normalizada de Domenja BLANCHARD
De la Bèla Epòca a 1968, de la Guèrra de 14 a l’Occupacion, a la Resisténcia, e al reviscòl de las Trentas Gloriosas, una saga familiala sus très generacions ont, del Causse roergàs fins a Montpelhièr, es pas solament question de trabalh e de bòrias a sauvar, mas d’argent, de sèxe e de passion.
Lo Salvatjon / L’Innocent
| juin 2002 | Commentaires fermés
Leopòld Durand / Pierre Calmette
Prefaci de Jòrdi Blanc – Racontes
« Victor », « l’enfant sauvage de l’Aveyron » : Leopòld Durand a caminat sus sas pesadas e li a tornada la paraula en òc. Tant el coma Pierre Calmette, en francés, amb lor coneissença del païs, dels òmes del temps e de uèi, espolson lo mit.
Lo cabrièr de las paraulas
| février 2000 | Commentaires fermés
Joan Bernat Vaselhas
Raconte – Dessenhs de Jacmes Degenne
El es ensenhaire, ela infirmièra. An tres dròlles e se meton a abalir de cabras, de cabras que ne fan parlar mai d’un dins lo vilatge. Fantasiá, causida o biais de se plegar al voler del lòc ?
La Coa de la Cabra
| juillet 1993 | Commentaires fermés
Cristian Laus
Prèmi Pau Froment 1978 – Dessenhs de Clàudia Cohen-Dubrana – Raconte
De vèrs 1940, un enfant de vinhairons dins l’univèrs claus d’un vilatge. La familha, la natura, lo trabalh, vistes pels uèlhs d’un mainatge. Lo jornal pòrta los ressons de la guèrra. La patria, sola se’n tracha l’escòla…
Contes de Gaulena
| septembre 1992 | Commentaires fermés
Lo grand especialista de toponimia que foguèt Ernèst Negre nos tòrna metre la lenga d’òc en boca dins l’unitat de lòc e de temps del seu vilatge d’a passat temps. Un omenatge coral a totes los seus.... [>>]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avèm rapelat mai d’un còp que lo còr (o lo crusòl) de nòstra lenga se trobava a la convergéncia de sas tres grandas unitats, gascona, nòrd-occitana e occitana mejana. E que denegar aquesta evidéncia menava a fòrabandir l’espaci gascon de l’ensemble occitan. Una autra realitat es la difusion, dins un movement principalament centrifugue, de las solucions elaboradas pels centres de poders e d’escambis (caplòcs administratius, religioses, comercials…). L’exemple mai espectaclós, e lo mens visible perque nos cura los uèlhs, es lo d’aqueste vast espaci geografic, a cavalons sus doás regions istoricas longtemps antagonistas, Guiana e Lengadòc, reünidas per L. Alibèrt dins un meteis ensemble lingüistic qualificat de « lengadocian ». Es aisit de pensar que lo toponime « Brajairac » (doblet d’un « Bragairac » gascon) a una origina nòrd-occitana, coma benlèu lo « lengadocian septentrional », e sabèm que lo parlar gavaldanés es un « lengadocian amb -cha »… De son costat, emai foguèsse per la denonciar, D. Sumien a soslinhat « la tendance ancienne du vivaro‑alpin à se faire aspirer par des variétés extérieures ». E qui a legit Bladèr sap pro que lo gascon garonés es mai prèp dels parlars « lengadocians » de la riba dreita de Garona que dels parlars pirenencs… Mas aquò non empacha pas la dinamica unificatritz de jogar tanben dins l’autre sens : segon Alibèrt, lo parlar tolzan « a sofèrt (sic) de l’influéncia del gascon » e lo cevenòl « es lo parlar mai parent del provençal »… que, sense que se’n mainèssen, de longtemps a passat lo Ròse. Aital se revèlan l’evolucion seculària - qu’illustrarián mila exemples lexicals e gramaticals -, la tendéncia testuda cap a l’unitat lingüistica, trenscendent sense las denegar totas las varietats. De canals invisibles irrigan l’espandi occitan e es plan per aquò que disèm que l’occitan es una lenga : lo Leitorés Pèir de Garròs nos parla de « lanças ponchudas » e un eròi de la Bederresa Joana Bartès (Clardeluna) pòt « crompar un chaval »…
Per nosautres, observators modèstes e atentius de la realitat, es dins la rega d’aqueste procès istoric que se tròba la matèria e la legitimitat de l’occitan comun - l’occitan de uèi -, instrument màger de la subrevida de la lenga nòstra.
J.P.


text:
Guèrra de la Seisena Coalicion
La Guèrra de la Seisena Coalicion se debanèt de 1812 a 1814 durant lei Guèrras Napoleonencas. Opausèt l'Empèri Francés, seis estats satellits e Danemarc a l'Empèri Rus que foguèt pauc a pauc jonhada per una coalicion gropant la màger part deis autrei país europencs dins lo corrent dei retiradas francesas. S'acabèt per una victòria coalizada, l'abdicacion de Napoleon Ièr e la Restauracion de la monarquia francesa.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.


text:
Miosotis tirava sus una cigarreta longa , inchanlhenta , sensuala, lo coide apojat sul relaisset, lo menton dins la man. Vesiá la fum virar, s' atardivar un moment a l'entorn de sa boca e alisa la man blanca, avant qu'un ventolet coquinèl lo caçèsse dins la nuèch. Se teniá de biais , e vesiá pas clarament l'expression de sa cara, mas li pareguèt soscaira, gaireben reborsièra. Èra cansada , socitosa. Solide, quicòm la tafurava.
Pel còp l'espectacle li pareguèt compromés... Li tombèt un pès sus las espatlas. Sorna, aital li pareguèt lo monde de las terrassas.
Las autras serradas, la vesiá regaudida, auriá jurat que risiá de contentament , òc una mena de sorire trufarèl. Tre passat lo sulh, desnosiá lo seu coconhon, que penchenava en fòrma de casco, e daissava los pèles presonièrs, cascalejar, tal una èrsa bruna , dusca'l mitan de l'esquina. S' afanava dins l'apartament, tota al seu plaser de tornar trobar las causas amistosas, sens ren far d' especial, tota al plaser de comuniar ambe l'esperit de l'ostal . Per exemple , alisava lo bonsaï que tronava sus un de tauleta de fusta roja, un pauc enrè, aparat dels rais e de la calorassa, puèi niflava la flor d'un ramelet , o somiava en agachant l'estelum, o mantuns còps , en grapinhant la pèl de la catassa mostrosa que l'esperava tot lo sant clar del jorn, e la gaitava coma la Santa Verge.
La catassa l' escaisonèt Belzebut ... L' asirava , la bèstia que coneissiá la jòia de las flatingas , e l'amor de sa mestressa
Aquela catassa capitava l'atencion, èra al centre dels suènhs, tre que tornava, qu' en primièr se trachava de la catassa, aquela isabelassa redonda que se fregava als pompilhs, per li mostrar lo camin del refrigerador, atalentada de calinons, d' alisadas , de lach, de carn gostosa, e que la seguissiá de pertot , que gaitava la nuèch ambe la reina. Puèi Miosostis se vodava a las flors del balet, o al bonsaï que sarrava de la fenèstra , qu'aprofitèsse de la nuèch tebesa.
Quand auriá donat per èstre una segonda a la placa de la cata o del bonsaï?
Se demandèt çò que fasiá las jornadas. Son mestièr? Vendeire? Informaticiana? La vesiá mantuns còps tapar sul clavièr de son ordinator ambe una celeritat vertiginosa. Trantalhava . Una causa de segura: ganhava bravament d'argent. Sufisiá de veire l'ecran extra-larja de l'ordinator , gaireben tant que l'ecran plasma de la television, l'immensitat del lotjament , al darrièr estatja de immòble de luxe.
Miosotis atudèt la cigarreta.
Passèt dins la cambra, desapareguèt de la vista, un moment, ne'n sortiguèt nusa, la vegèt una mitat de segonda, e encara, davant que dintrèsse dins lo gabinet de la docha nordica, a las parets de pèiras grisas, volcanicas, sens quitament barrar la pòrta corredissa, de veire catedral. Puèi passèt al sona, e la vegèt pas mai dins la tuba espessa de la vapor cauda, puèi cabussèt dins una mena de spa de l'aiga gelada , puèi se jaguèt jos lo dardalh dels infra-rojes, entre que doçament , per una magia desconeguda, la lum, cambiava de color . L'espandi de l'apartament venguèt d'un verd lumenós, fasent de l' atmosfèra un fadariá de la color cambiadissa, ambe los rebats de l'aiga d'un lagon.
Tornèt començar d'esperar que l'espectacle ufanós èra a mand de paréisser.
E s' enganava pas...


text:
Micheu Angeu chaffre dau Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, au sègle XV, aviá degut velar sos pitits angeus mai d’una vetz. La censura jos la fòrma de la gleisa catolica-romana, aidada dau Braghettone (Daniele da Volterra o le Volterran), tornet malinar la gent dau jutjament finau dins la chapela Sixtina (1).
Mas veiquí, la gent de Montauban passeten pas lo milenari, adonc las femnas an pas d’arma, per bichar fau l’autorisacion dau curat… e chas quelas gents, la chambrarièra es ‘quí per satisfar las gonadas dau patron. An qua’iment pas laissar l’atge meijan dins aquela partida de l’Euròpa. Sufiriá de trobar ‘na sorcièra per la tornar veire brutlar.
« Fòra condamnar la nuditat e la sessualitat coma de las realitats ‘guissablas, ne vese pas çò que pòt justifiar ‘na tela atituda de la part d’aquilhs jòunes creients. La gleisa lau las realitats de la charn (…). Ne prene pas l’òbra d’Ernest Pignon Ernest per aquela dau diable o de las fòrças maleficas, ne’n mai d’aquò, ‘queu projèct es per p’una partida antireligiós.
Me damande mesma ‘quela educacion a la beutat an deguts recebre quilhs jòunes e ‘quela educacion sessuala per jugar los pairs-la-pudor e cridar l’escandal.»
E be, ardit pitit, un tau curat qu’a pas jamai pogut far daus pitits… Dins la familha enburquisada, de barbuts, catolista, ‘na filha espliquet que :
« coma l’esvechat a ren fach, coma la comuna a ren fach, emai qu’ela aguesse ren contra l’art, quilhs dessenhs la chucan ».
sem passat a l’acte. E ‘quilhs merdós an besilhats ‘n’òbra de l’artista Ernest Pignon Ernest.
Vos laisse visar la televicon, lo vejaire de la prumièra femna es « representatiu de nòstra epòca ».
- Lo sit dau Ernest Pignon Ernest per mirar lo trabalh d’aqueu grand artista
- La Depeche : lo bironet daus angeus fai se ‘jacinar lo monde.
- La Depeche : daus militants anti-avortament vogueten cachar lo bironeton daus angeus.
1 – dins aquela pintura, dins la partida nauta, lu paradís, i a una pareilh de goiat , daus tipes, en tren de se potonar, e totjorn dins aquesta, i a maitot doas felacions « simbolicas ». Mas, la sodomia es dins la partida bassa, aquela de l’enfer.


text:
Anem ! Per la lenga occitana ! Ďc !
Lo comitat d'organizacion de la manifestacion del 22 d'octobre que ven a Carcassona, s'amassŔt dissabte passat a Tolosa. Lo comitat, compausat de l'IEO, Calandreta, Felco, Oc-bi, Conselh de la joventut d'˛c, MED'˛c, prenguŔt la decision de lanšar una soscripcion per ajudar a la mesa en plaša d'aquela manifestacion. Lo comitat d'organizacion serÓ compausat unicament d'associacions culturalas mas la manifestacion serÓ dubŔrta tanben a las organizacions politicas o sindicalas o als elegits que voldrÓn participar. Mas per mai de clartat, e per volontat de dubrir la manifestacion a tota la societat occitana, las decisions pertocant l'organizacion, los tŔxtes de crida a manifestar, la comunicacion dirŔcta serÓ de la sola responsabilitat del comitat d'organizacion.
Una crida serÓ lanšada dins lo monde occitanista mas tanben dins l'esem del monde que se sentis pertocat per la promocion de la lenga, de la cultura e de l'identitat occitana en general.
Un grop de trabalh es a metre en plaša un site internet que permetrÓ de trobar las informacions necessÓrias. Un autre es encargat de prendre contact amb lo monde musical occitan e lo monde artistic per que participen a la manifestacion.
Un comitat de sosten serÓ mes en plaša amb de personalitats que representan sectors de la vida occitana f˛rša variats. Una coordinadora nacionala, Patricia Rosenthal, es estada causida e tribalharÓ en relacion amb los responsables de las divŔrsas associacions s˛cias del comitat d'organizacion.
Tre ara, cal gardar aquela data del 22 d'octobre sus son calendriŔr per anar a Carcassona. Lo sentiment general es la necessitat de dire de faišon clara, en recampar lo mai de monde possible, qu'es urgent de metre l'Estat, las colectivitats localas e regionales cap a una demanda f˛rta de reconeissenša de la lenga e de la cultura occitanas. "Anem ! Per la lenga occitana ! Ďc !" es l'eslogan que serÓ reprÚs pertot dins la comunicacion per aquela manifestacion.
La Setmana n░500 deu 10/03 au 16/03/2005