text:
Aralsk
Aralsk (Apaл en cazac, Apaлbck en rus) 46° 47′ N 61° 40′ E / 46.783, 61.667 es una vila del sud-oèst de Cazacstan, situada dins l'oblast (region) de Kyzylorda; sa populacion s'estima a 39 000 abitants. Aralsk foguèt un pòrt sus las ribas de la mar d'Aral, e lo màger fornidor de peisses a l'entorn.
Dempuèi la retirada de la mar d'Aral a partir de las annadas 1960, causada pel desviament dels flumes versants per l'irrigacion, del coton, pendent l'èra sovietica, Aralsk es uèi alunhada de la mar de 12 km, que ne foguèt fins a 100 km abans la construccion d'una restanca en 2005. L'aiga torna montar e s'espèra que lèu la mar d'Aral serà a 6 km d'Aralsk e que seràn religadas amb un canal. Aralsk patiguèt d'una granda diminution de populacion e de pes socioeconomic. Pendent las 25 darrièras annadas foguèt impossible de veire la mar dempuèi la vila. Mai, i a un problèma seriós de santat dins la populacion locala d'Aralsk causat per la remanéncia dels produches quimics voidats dins los flumes pendent 40 ans. I a tanben un naut taus de caumatge.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo site internet oficial de la region en cazac, rus, anglés e danés [1]
- Istòria de la situacion critica d'Aralsk e de la mar d'Aral. [2]
- [3]
Autras fonts[modificar | modificar la font]
- Bissell, Tom. (2003). Chasing the Sea: Lost Among the Ghosts of Empire in Central Asia. Pantheon Books, New York. ISBN 0-375-42130-0.


c: text/html

text:
Sepal
Los sepals son las pèças floralas que forman lo calici de la flor d'una planta Angiospèrme. Los sepals son los elements qu'enròdan las autras pèças floralas dins las primièras fasas de desvolopament, quand la flor es sonque un brot. Evitan tanben, per las espècias entomofillas, que los insèctes accediscan al nectar sens passar per las estaminas e los estigmas. Lo nombre de sepals dins una flor es un caractèr important per lo classament e l'identificacion d'una espècia.
Existís una varietat considerabla de forma de sepals entre las diferentas espècias. Sovent los sepals son fòrça reduïts, e apareisson coma de dents o de crestas. D'exemples de flors amb periants fòrça reduÏts se pòdon encontrar a cò de las graminèas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yahoo!
Yahoo! Inc. (Nasdaq:YHOO) es una entrepresa globala amb sedença als Estats Units d'America qu'a per mission: "èsser lo servici global d'Internet mai essenciala per consumidors e negòcis". Possedís un portal d'internet, un directòri web e una sèria de servicis, en i comprenent çò de popular corrièr electronic Yahoo!. Foguèt fondada en genièr de 1994 per dos estudiants de postgrau de l'Universitat de Stanford, Jerry Yang e David Filo. Yahoo! se constituiguèt coma entrepresa lo 2 de març de 1995 e comencèt a cotitzar a borsa lo 12 d'abril de 1996. L'entrepresa a la siá sedença corporativa a Sunnyvale, Califòrnia, Estats Units.


text:
Pastor Maldonado
Pastor Rafael Maldonado Motta (Maracay, 9 de març de 1985) es un pilòt de Formula 1 veneçolan. En 2014-2015 fa partit de l'escudariá Lotus F1 Team.
Ten lo recòrd de major nombre de victòrias en una meteissa sason amb 6 en GP2 Serias, superant de pilòts coma Lewis Hamilton, Nico Rosberg, Timo Glock e Nico Hülkenberg.[1] Foguèt coronat campion de la GP2 Serias al Circuit de Monza, mancant doas datas per finalizar la sason, après 4 ans dins aquesta categoria.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pastor Maldonado aconsegueix record en la categoria, Capdavantera en Esports, 28 d'agost de 2010


text:
Lardièrs
Lardièrs (Lardiers en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat a unitat|766|m}} d'altitud[1].
Le village est situé à 766 m d’altitude[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.


text:
Danís
Adjudant
Nombre de messatges : 2534
Localisacion : Bordèu
Dialècte : Lemosin
Nivèl de Lenga : Soi confirmat, dins mai d'un dialècte
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : del Cinemá
Date d'inscription : 26/02/2007
Enric Garriga Trullols, president (istoric !) del CAOC, lo Cercle d'Afrairament Occitano-Catalan, ven de morir, queu dijòus 17 de novembre, au ser.
Avia fach beucòp per las relacions entre occitans e catalans, e li devem l'interes per l'occitan de quauquas bonas punhadas de catalans.
Los que frequenten o an frequentat l'Escòla Occitana d'Estiu lo coneissian plan, se, sa femna Nuria, e los catalans que venian aprener l'occitan a Vilanòva d'Òlt.


text:
Un article de Wikiccionari.
Merce de pertejar vòstras idèas per lo melhorament de las estatisticas sus la pagina de discussion.
- Mercé de senhalar dins la pagina de discussion se manca una lenga (las lengas sens articles son pas presas en compte).
- Sols los articles utilizant las balisas {{=lang=}} son preses en compte !
Estatisticas actualas (Mesa a jorn del 23/12/2016)[modificar]
- Categorias mai grandas ont apareisson las lengas mai importantas. La mesa a jorn d'aquesta lista es diferenta de la de la presenta pagina.
Altras estatistics[modificar]


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Alb-Danube (425)
Liste des communes
Ehingen
Ville d'Ehingen, localité de l'Allemagne de 25 000 habitants.
La mairie d'Ehingen a un site Internet.
Blaustein
Ville de Blaustein, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Blaustein a un site Internet.
Langenau
Ville de Langenau, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Langenau a un site Internet.
Erbach
Ville d'Erbach, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie d'Erbach a un site Internet.
Blaubeuren
Ville de Blaubeuren, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Blaubeuren a un site Internet.
Laichingen
Ville de Laichingen, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Laichingen a un site Internet.
Dornstadt
Ville de Dornstadt, localité de l'Allemagne de 8 400 habitants.
La mairie de Dornstadt a un site Internet.
Schelklingen
Ville de Schelklingen, localité de l'Allemagne de 7 000 habitants.
La mairie de Schelklingen a un site Internet.
Dietenheim
Ville de Dietenheim, localité de l'Allemagne de 6 500 habitants.
La mairie de Dietenheim a un site Internet.
Munderkingen
Ville de Munderkingen, localité de l'Allemagne de 4 900 habitants.
La mairie de Munderkingen a un site Internet.
Illerkirchberg
Ville d'Illerkirchberg, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie d'Illerkirchberg a un site Internet.
Lonsee
Ville de Lonsee, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie de Lonsee a un site Internet.
Allmendingen
Ville d'Allmendingen, localité de l'Allemagne de 4 400 habitants.
La mairie d'Allmendingen a un site Internet.
Amstetten
Ville d'Amstetten, localité de l'Allemagne de 3 900 habitants.
La mairie d'Amstetten a un site Internet.
Illerrieden
Ville d'Illerrieden, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie d'Illerrieden a un site Internet.
Staig
Ville de Staig, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Staig a un site Internet.
Westerheim
Ville de Westerheim, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Westerheim a un site Internet.
Heroldstatt
Ville de Heroldstatt, localité de l'Allemagne de 2 700 habitants.
La mairie de Heroldstatt a un site Internet.


text:
Istòria de Swaziland
L'Istòria de Swaziland comença durant la Preïstòria. Pasmens, en causa de la manca de vestigis coneguts, lei conoissenças sus lei premiers periòdes son limitadas. Lo Swaziland modèrn si formèt dins lo corrent dei sègles XVIII e XIX quand lei Swaris capitèron de s'installar dins la region e de gardar son autonòmia politica maugrat la colonizacion europèa e l'establiment d'un protectorat britanic sus lo reiaume. Tornarmai independent en 1968, Swaziland formèt una monarquia constitucionala que venguèt rapidament absoluda.
Somari
La formacion de la nacion swazi[modificar | modificar la font]
Lei vestigis pus ancians de preséncia umana sus lo territòri de Swaziland datan de 100 000 ans. Èra compausada de populacions nomadas de tipe khoisan. Au sègle IV, de migracions de pòbles bantos originaris de l'Africa centrala comencèron pauc a pauc d'ocupar la region. Au sègle XI, aquelei migracions finiguèron d'eliminar lei Khoisans. Au sègle XVIII, lo rèi Ngwane III dau clan Dlamini s'installèt dins lo sud dau Swaziland modèrn e l'i fondèt la nacion swazi[1]. Lei pòbles locaus, militarament mau organizats, acceptèron la dominacion dei Dlamini e gardèron sei poders locaus[2] [3]. Au sègle XIX, Sobhuza Ièr l'i resistèt ai temptativas d'invasion zolo[4]. Aquò permetèt la formacion d'un estat e d'una identitat fòrça solidas que van resistir ai transformacions impausadas per la colonizacion europèa[5] [6]. Enfin, lo rèi Mswati Ièr capitèt d'empachar la formacion de poder rivau gràcias a una politica d'integracion deis elèits localas (mètges, mascs...) au sen de sa dinastia[7].
A partir de la segonda mitat dau sègle XIX, lei Swazis intrèron tornarmai en conflicte ambé lei Zolos[8] e tanben ambé lei Boers[9] [10] a l'oèst e ambé lei Portugués a l'èst. En 1877, lo clan Dlamini demandèt donc la proteccion de l'Empèri Britanic que foguèt acceptada per Londres en 1881. Entraïnèt una definicion precisa dei frontieras de Swaziland que perdèt mai d'un territòri en cambi de sa reconoissença[11] [12]. Pasmens, après aquelei pèrdas e, coma Swaziland èra pas una menaça militara e èra ja dominat economicament, ni lei Boers ni lei Britanics assaièron de'n far la conquista oficiala permetent lo mantenement d'una autonòmia per l'estat swazi. En 1887, aquel acòrd foguèt completat per la definicion dei limits entre Swaziland e Moçambic.
Lo Protectorat de Swaziland[modificar | modificar la font]
Après la creacion dau protectorat, de concessions foguèron atribuidas ai colons europèus per lo rèi Mbadzeni renfòrçant la dominacion economica estrangiera[13]. Aquò entraïnèt un afaire juridic complèx e lo protectorat britanic foguèt anullat e donat a la Republica de Transvaal en 1894[14]. Après la Segonda Guèrra dei Boers, la familha reiala demandèt e obtenguèt tornarmai la proteccion britanica en 1906-1907[15]. Aqueu periòde veguèt de transformacions importantas de la societat swazi en causa dau desvolopament de proprietats agricòlas europèas e de l'emigracion d'abitants vèrs lei regions minieras de Sud-Africa. Lei Britanics pensavan alora integrar Swaziland au sen de Sud-Africa.
Lo 22 de decembre de 1921, comencèt lo rèine personau de Sobhuza II que va dirigir Swaziland fins a sa mòrt en 1982. Sa premiera politica foguèt d'estendre la dubertura economica dau protectorat ais investiments britanics e sud-africans, especialament per favorizar l'esplecha dei minas, e d'ordonar ai caps tradicionaus de recrompar lei tenements dei colons blancs. Aquela politica e l'instauracion progressiva de l'apartheid entraïnèt la fin dei projèctes britanics d'intrada de Swaziland dins l'Union Sud-Africana[16]. Au contrari, après la Segonda Guèrra Mondiala, si preparèt l'independéncia dau país[17].
D'efèct, a partir de 1963, un movement anticolonialista dirigit per lo prince Dumisa Dlamini si desvolopèt. Opausat au parlementarisme, Sobhuza II capitèt de formar la sieuna formacion politica e d'obtenir 85% dei sufragis ais eleccions de 1964. Assegurats dau conservatisme dau rèi, la minoritat blanca si ralièt a son poder en 1967, ço qu'encoratjèt lei Britanics d'acceptar l'independéncia de Swaziland proclamada lo 6 de setembre de 1968.
Lo Reiaume de Swaziland[modificar | modificar la font]
Après son independéncia, lo Reiaume de Swaziland venguèt una monarquia constitucionala. Pasmens, lo rèi capitèt de prendre la màger part dau poder e comencèt d'assaiar de limitar aquelei dau parlament. En 1973, menèt finalament un còp d'estat còntra lo parlament, ordonèt sa dissolucion, proclamèt l'estat d'urgéncia e la suspension de la constitucion. Fins a 1978, Sobhuza II reinèt per decrèt e lei liberaus poguèron pas s'opausar ai negociacions entre Mbabane e Pretoria per participar a la lucha còntra lei movements anti-apartheid[18]. En cambi d'aqueu sostèn, la possibilitat d'una cession de divèrsei territòris sud-africans dins lei bantostans orientaus dau país, permetent un accès a l'Ocean Indian per lei Swazis, foguèt tanben discutida mai lei negociacions mau capitèron[19] [20].
En aost de 1982, la mòrt de Sobhuza II entraïnèt una guèrra de succession entre lei membres de la familha reiala. Lo prince Makhosetive èra l'eiretier designat mai coma èra encara un enfant, una regéncia foguèt organizada sota la direccion de la rèina Dzeliwe. Una premiera crisi s'acabèt per l'eliminacion dau cap dau govèrn sospichat d'organizar un còp d'estat. Puei, lo novèu premier ministre, originari dau camp tradicionalista, assaièt de prendre pauc a pauc lei poders de la regéncia au profiech dau conseu tradicionaus dei caps swazis ostil au mantenement d'eleccions per Dzeliwe. Aqueu projècte capitèt e, en setembre de 1983, en fòra dau sistèma constitucionau, la rèina perdèt donc la regéncia au profiech de la rèina Ntombi. Pasmens, lei crisis intèrnas contunièron e Ntombi deguèt finalament accelerar lo procès de coronament de Makhosetive que venguèt rèi en 1986 sota lo nom de Mswati III per estabilizar la situacion politica.
Lo rèi novèu renforcèt rapidament son poder sus la familha reiala ambé la dissolucion dau conseu tradicionau e amb un cambiament de premier ministre au profiech de faccions pus liberalas. Pasmens, a partir deis annadas 1990, lei revendicacions liberalas venguèron pus importantas. En 1995, una situacion quasi insureccionalas entraïnèt la destruccion de l'Assemblada Nacionala e de l'ostau d'unei ministres. Dins aquò, 1997, lo rèi refusèt de democratizar lo reiaume maugrat lei pressions de Sud-Africa e de Moçambic. Au contrari, dempuei 2000, Swaziland revendica divèrsei territòris segon un tractat de 1982 prepausant lo cambi d'aquelei regions còntra l'ajuda de Mbabane dins la repression de la lucha anti-apartheid. Enfin, en 2005, una constitucion novèla foguèt adoptada. Aplicada a partir de 2006, definisse oficialament Swaziland coma una monarquia absoluda.
Dempuei leis annadas 1990, l'epidemia de SIDA faguèt de progrès fòrça importants dins la populacion swazi. En 2009, Swaziland venguèt lo país pus tocat per la malautiá ambé 25,9% de la populacion contaminada.
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D. Hugh Gillis, The Kingdom of Swaziland: Studies in Political History, Edicions Greenwood Publishing Group, 1999, p. 11.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, pp. 84-86.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 8.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 86.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 87.
- ↑ Jérôme Vialatte, La prérennisation d'un régime monarchique en Afrique : le royaume du Swaziland, dins Le retour des rois: les autorités traditionnelles et l'État en Afrique contemporaine ; [actes du colloque international ... Paris, les 8, 9, 10 novembre 1999, Centre de Recherches Africaines (Université de Paris I)], Edicions KARTHALA, 1999, p. 512.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 92.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 98.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 105.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, pp. 8-9.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 10.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, p. 114.
- ↑ Aliette de Coquereaumont-Gruget, Le royaume du Swaziland : un État dans l'Afrique du Sud, Edicions L'Harmattan, 1992, pp. 116-119.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 12.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 13.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 14.
- ↑ Christian P. Potholm, Swaziland: The Dynamics of Political Modernization, Edicions University of California Press, 1972, p. 15.
- ↑ Sylvain Guyot, Rivages zoulous : l'environnement au service du politique en Afrique du Sud, Edicions KARTHALA, 2006, p. 159.
- ↑ Sylvain Guyot, Rivages zoulous : l'environnement au service du politique en Afrique du Sud, Edicions KARTHALA, 2006, pp. 157-160.
- ↑ Suzanne Cronje, Marchandage territorial au Swaziland, Le Monde Diplomatique, febrier de 1982.


text:
VERSION OCCITANA
Per sosténer la manifestacion per l’occitan del dissabte 17 de març a Besièrs, Gardarem la Tèrra edita un album CD que recampa d’artistas occitans que participèron a la bona realizacion d’aquela compilacion, coma Las Femnouzes T, Joanda, La Talvèra, Goulamas’k, Coriandre, Maurèsca Fracàs Dub, Trio Espinasse, Òc, Faydits, Duo Brotto Lopez, Montanaro, eça...
Los fonses permetràn d’ajudar una partida de la preparacion de la manifestacion .
Lo CD Anem, òc ! La compil de Gardarem la Tèrra es en venda tre ara al prètz de 15 € (+ 2 € de fraisses de pòrt, chèc de 17 € a l’òrdre de Gardarem la Tèrra) a Federacion Gardarem la Tèrra - 42 rue Adam de Craponne
34 000 Montpelhièr
VERSION FRANCAISE
Pour soutenir la manifestation pour l’occitan du samedi 17 mars à Béziers, Gardarem la Tèrra édite un album CD qui rassemble des artistes occitans qui ont participé à la bonne réalisation de cette compilation, comme les Femnouzes T, Joanda, La Talvèra, Goulamas’k, Coriandre, Maurèsca Fracàs Dub, Trio Espinasse, Òc, Faydits, Duo Brotto Lopez, Montanaro, etc...
Les fonds permettront d’aider une partie de la préparation de la manifestation .
Le CD Anem, òc ! La compil de Gardarem la Tèrra est en vente dès aujourd’hui au prix de 15 € (+ 2 € de frais de port, chèque de 17 € a l’ordre de Gardarem la Tèrra) à Federacion Gardarem la Tèrra - 42 rue Adam de Craponne - 34 000 Montpellier
La compil Gardarem la Tèrra Per la lenga occitana Varietat d’artistas
1 Joanda - De cèl un pauc 2 Femnouzes T - Quan vei los praz verdesir 3 Faydits - Anem, òc ! 4 La Talvera - Occitan berbèr 5 Goulamas’k - Gardarem la Tèrra 6 Bilingüe - Lo boièr 7 Maurèsca Fracàs Dub - Sale Sud 8 L’Art à Tatouille - La rouquette 9 M.Montanaro ed Parsiparla - Coma es blava 10 Ocmusic.org - Lo ben e lo mal 11 J.F.Tisnèr - Salmís de Palomas 12 P.Vialard - Ont anarem gardar 13 Coriandre - La marmita d’Òc 14 Cosconilha - Trip’Òc 15 Duo Brotto Lopez - Luquejada 16 F.Fortes - Gibraltar 17 L.Aussibal e ieu - Lus rubans 18 Cavalié - A la bastida 19 Gai saber - Occitania que te’n vas 20 Trio Espinasse Le Meur - Escotishas


text:
Montbrun (Gers)
Montbrun[1][2][3][4] (Monbrun en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada a 8 km al nòrd-oèst de Çò Isle-Jourdain. Es una municipalitat limitrophe amb lo departament de la Anautita-Garonne
Commune de Gascogne située à 8 km au nord-ouest de L'Isle-Jourdain. c'est une commune limitrophe avec le département de la Haute-Garonne
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Montbrun (Gers)
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Condé sur Noireau
Condé sur Noireau (en francés oficialament Condé-sur-Noireau, Noireau del temps de la revolucion francesa) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Condé-Sus-Noireau es en Bocage normand, als confins de la Soïssa normande e de las Bocages flérien e virois. L'aglomeracion es Modèl:A Unitat al nòrd de Flers, a Unitat|26|km {{}} a l'èst de Vire, a Unitat|30|km {{}} a l'oèst de Falaise e a Unitat|46|km {{}} al sud de Can[1].
L'aglomeracion a traversat per la expedís départementale no (D 962 en lo Adorna), anciana rota nacionala 162, en connectant Can a Flers. I es presa per la D 512 (anciana N 812) en portant a Vire a l'oèst e la D 511 (anciana N 811) en permetent de jónher Pont-de Ouilly a l'èst e Sant-Pierre-de Entremont de contunh Tinchebray al sud-oèst. La D 36 pòrta a Proussy al nòrd-oèst.
Condé-Sus-Noireau es en lo conca de la Adorna, per lo sieu afluent çò Noireau #que délimite lo territòri lo travèrsa de contunh al sud-es. Lo sieu afluent la Druance, en arribant pel nòrd-oèst, travèrsa l'aglomeracion abans de confluir. I recep las aigas de la Odon (homonyme de la afluent dirècte del Adorna) en provenent del sud-oèst.
Lo ponch en culminant (173 m) se situa al nòrd-es, al luòc-ditz la Justícia, en surplomb de la capèla Santa-Jacques. Lo ponch mai bas (72 m) correspond a la sortida del Noireau del territòri, a l'èst.
Cossí tota la Bassa-Normandie, Condé beneficia d'un climat océanique amb estius frescs e dels ivèrns doces. La station meteorologica la mai prèpa es aquela de Can-Carpiquet a Unitat|38|km {{}}, aquela de Alençon-Valframbert es Modèl:A Unitat e aquela de Granville-Punta del Calhau a Unitat|75|km {{}}. La Soïssa normande e sustot lo Bocage virois se'n diferéncian totun pro clarament per la pluviométrie annala #que, a Condé, avoisine l'Unitat|900|mm {{}}[2].
Condé-sur-Noireau est en Bocage normand, aux confins de la Suisse normande et des Bocages flérien et virois. L'agglomération est à 12 km au nord de Flers, à 26 km à l'est de Vire, à 30 km à l'ouest de Falaise et à 46 km au sud de Caen[4].
L'agglomération est traversée par la route départementale Modèl:Numéro (D 962 dans l'Orne), ancienne route nationale 162, reliant Caen à Flers. Elle y est rejointe par la D 512 (ancienne N 812) menant à Vire à l'ouest et la D 511 (ancienne N 811) permettant de joindre Pont-d'Ouilly à l'est et Saint-Pierre-d'Entremont puis Tinchebray au sud-ouest. La D 36 mène à Proussy au nord-ouest.
Condé-sur-Noireau est dans le bassin de l'Orne, par son affluent le Noireau qui délimite le territoire puis le traverse au sud-est. Son affluent la Druance, arrivant par le nord-ouest, traverse l'agglomération avant de confluer. Elle y reçoit les eaux de l'Odon (homonyme de l'affluent direct de l'Orne) provenant du sud-ouest.
Le point culminant (173 m) se situe au nord-est, au lieu-dit la Justice, en surplomb de la chapelle Saint-Jacques. Le point le plus bas (72 m) correspond à la sortie du Noireau du territoire, à l'est.
Comme toute la Basse-Normandie, Condé bénéficie d’un climat océanique avec des étés frais et des hivers doux. La station météorologique la plus proche est celle de Caen-Carpiquet à 38 km, celle d'Alençon-Valframbert est à 65 km et celle de Granville-Pointe du Roc à 75 km. La Suisse normande et surtout le Bocage virois s'en différencient toutefois assez nettement pour la pluviométrie annuelle qui, à Condé, avoisine les 900 mm[5].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo bastiment de la vila a atribuit a las Romains.
En 1418, pendent la guèrra de #Cent Ans, què jol domeni anglés e John Fastolf n'es lo governador. La vila es mai tard emplegada per François de Surienne per atacar la vila de Fougères a Bretanha. Cela pòrta a la fin de la guèrra de #Cent Ans, quand Charles VII repren la vila, e tot çò duché de Normandie.
Condé #Èsser la una de las primièras vilas majoritairement reformada. Al Sègle XVI, los protestants i #aver de divèrsas assembladas. En 1674, i #aver un synode provincial.
Lo Noireau e la Druance an favorit las activitats de Condé. La vila comptava abans lo Sègle XVIII dos importants molins a farina sul Noireau, lo molin de Sant-Martin en amont e lo molin Biot en aval, e un autre sus la Druance, lo molin de la Batalha. I i aviá egalament dels molins a tan e dels molins a foulon[7].
Dempuèi lo Modèl:XVIIIe sègle, Condé es la una de las vilas los mai activas del departament. La fabricacion de la tela, dels llençols e del lli fa viure aperaquí 7 000 obrièrs[8]. La coutellerie es egalament réputée.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Noireau[9].
Al començament de la Modèl:S-, las pichonas filatures hydrauliques s'installan a Condé. La primièra impremta data de 1829. En los ans 1860, la vila es a la apogée de lo sieu desvolopament economic amb una granda indústria texila (se compta alavetz 55 filatures hydrauliques, 8 000 mestièrs a tisser) #que se li apond a el un artisanat fòrça actiu. Obten en 1868, per acompanhar aquel desvolopament, la creacion del camin de fèrre de la Soïssa normande còlportaira de Flers e en prenent Can en 1874. Dintratz temps, l'activitat condéenne i aurà totun patit las siás primièras dificultats : lo blocus naval en lo moment de la guèrra de Sécession trinca una granda part de la aprovisionament en coton e sòla una filature rèsta n'activitat en 1863. I a 650 arturats, los actius en vesent los sieus horaires fòrça restringits[10].
Amb la Segonda Guèrra mondiala, Condé coneis las siás oras los mai tragiques. La vila a destruit a 95 % per las bombardements #que faràn al total 252 victimas. La reconstruction de la vila s'acaba en 1963 amb l'inauguracion de l'otèl de vila. Condé-Sus-Noireau ven alavetz la « filleule de guèrra » de la vila de Vincennes (Val-de-Marna), #qu'ajuda a la siá reconstruction.
La construction de la ville est attribuée aux Romains.
En 1418, pendant la guerre de Cent Ans, elle tombe sous la domination anglaise et John Fastolf en est le gouverneur. La ville est plus tard employée par François de Surienne pour attaquer la ville de Felger en Bretagne. Cela mène à la fin de la guerre de Cent Ans, quand Charles VII reprend la ville, et tout le duché de Normandie.
Condé fut l'une des premières villes majoritairement réformée. Au Sègle XVI, les protestants y tinrent plusieurs assemblées. En 1674, ils y tinrent un synode provincial.
Le Noireau et la Druance ont favorisé les activités de Condé. La ville comptait avant le Sègle XVIII deux importants moulins à farine sur le Noireau, le moulin de Saint-Martin en amont et le moulin Biot en aval, et un autre sur la Druance, le moulin de la Bataille. Il y avait également des moulins à tan et des moulins à foulon[11].
Dès le Modèl:XVIIIe siècle, Condé est l’une des cités les plus actives du département. La fabrication de la toile, des draps et du lin fait vivre environ 7 000 ouvriers[12]. La coutellerie est également réputée.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Noireau[9].
Au début du Modèl:S-, les petites filatures hydrauliques s’installent à Condé. La première imprimerie date de 1829. Dans les années 1860, la ville est à l’apogée de son développement économique avec une grande industrie textile (on compte alors 55 filatures hydrauliques, 8 000 métiers à tisser) à laquelle s’ajoute un artisanat très actif. Elle obtient en 1868, pour accompagner ce développement, la création du chemin de fer de la Suisse normande partant de Flers et rejoignant Caen en 1874. Entre temps, l'activité condéenne aura cependant subi ses premières difficultés : le blocus naval lors de la guerre de Sécession rompt une grande partie de l'approvisionnement en coton et seule une filature reste en activité en 1863. Il y a 650 chômeurs, les actifs voyant leurs horaires très restreints[13].
Avec la Seconde Guerre mondiale, Condé connaît ses heures les plus tragiques. La ville est détruite à 95 % par les bombardements qui feront au total 252 victimes. La reconstruction de la ville s’achève en 1963 avec l’inauguration de l’hôtel de ville. Condé-sur-Noireau devient alors la « filleule de guerre » de la ville de Vincennes (Val-de-Marne), qui aide à sa reconstruction.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 9 de setembre de 2012 (arxiva Wikiwix del luòc www.basse-normandie.ecologie.gouv.fr)
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Pluviométrie interannuelle. Normale 1970-2000. Consultat lo 9 septembre 2012 (archive Wikiwix du site www.basse-normandie.ecologie.gouv.fr)
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ 9,0 9,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
fcass.
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.


text:
Saint-Jean-de-Bassel
Saint-Jean-de-Bassel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge se situa en l'èst. En Moselle, tot pres del Alsace. Es a aperaquí 15 minutas de Sarrebourg.
Ce petit village se situe dans l'est. En Moselle, tout pres de l'Alsace. Il est à environ 15 minutes de Sarrebourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a nomenat Beatus Johannes de Bassele al XIIIe sègle.
- Domeni e coan sœurs augustines a Modèl:La s
- #Venir banc de la commanderie de las chevaliers de Sants-Texans de Malta a Modèl:La s
- Incendiada l'an 1636.
La commune c'est nommée Beatus Johannes de Bassele au XIIIe siècle.
- Domaine et couvent des sœurs augustines au XIIIen
- Devint siège de la commanderie des chevaliers de Saint-Jean de Malte au XVen
- Incendié en 1636.


text:
Estructura dei proteïnas
L'estructura dei proteïnas es un ensems de proprietats espacialas dei moleculas de proteïnas dependentas derivadas de lor natura en sequéncia d'aminoacids, lei caracteristicas fisicas de son environament e la preséncia de compausats, simples o de complèxes, que condusiscan a un plegament especific, distint de l'espontanèu. Per aiçò, deriva de sa composicion, es a dire, de la pròpria estructura deis aminoacids, de coma interagisson quimicament aquests, de forma organizada e especifica, e, evidentament, es en relacion amb la foncion de complir dins la cellula.
Somari
Nivèus d'estructuracion[modificar | modificar la font]
I a quatre nivèus d'estructuracion:
L'estructura primària[modificar | modificar la font]
Es simplament la sequéncia d'aminoacids jonchs linearament per de liames peptidics.
L'estructura segondària[modificar | modificar la font]
I a dos motius principaus d'estructuracion segondària:
L'eliç alfa[modificar | modificar la font]
Lo fulhet beta[modificar | modificar la font]
L'estructura terciària[modificar | modificar la font]
Es la maniera en que la cadena polipeptidica se plega dins l'espaci, es a dire, coma s'enròtla o se plega una proteïna determinada, siá globulara o fibrosa. Es la disposicion dei domenis dins l'espaci. L'estructura terciària se realiza de sòrta que leis aminoacids polars se plaçan vèrs l'interior e lei polars vèrs l'exterior dins lo mitan aigós. Aquò provòca una estabilizacion per d'interaccions idrofòbas, de fòrças de van der Waals e de ponts disulfurs (covalents, entre doas cisteïnas ben orientadas) e mejançant de liames ionics.
L'estructura quaternària[modificar | modificar la font]
L'estructura quaternària deriva de la conjoncion de divèrsei cadenas peptidicas que, associadas, forman una entitat, un multimèr, que possedís de proprietats distintas d'aquelei dei monomèrs que lo compausan. Aquesteis sosunitats s'assòcian gràcias a d'interaccions non covalentas, coma pòdon èsser de ponts idrogèn, d'interaccions idrofòbas o de ponts salins. Dins lo cas d'una proteïna constituida per dos monomèrs, un dimèr, aqueste pòt èsser un omodimèr, se lei monomèrs constituents son parièrs, o un eterodimèr, se o son pas.


text:
Glèisa Catolica Romana
La Glèisa Catolica Romana ei l’ensemble de las institucions crestianas qui arreconeishen l’autoritat deu Papa de Roma (considerat com lo successor de Sant Pèir) e qui son arreconeguts per eth com estant catolics. Los membres de la Glèisa Catolica Romana deven seguir lo dògma e la liturgia causits e decidits per era desempuish l’elaboracion deu catolicisme peus Pairs de la Glèisa puish peus Papas e peus concilis de la medisha glèisa. Los concilis màgers que hon lo concili de Trent (1545-1563), lo concili de Vatican I (1870) e lo concili de Vatican II (1962-1965).
La Glèisa Catolica Romana qu’amassa uei la majoritat deus crestians.
La Glèisa ei organizada en províncias eclesiasticas dirigidas per archivèsques e en diocèsis dirigidas per avèsques.


text:
Ordovician
L'Ordovician es lo segond periòde geologic de l'èra Paleozoïca que, segon las datacions modèrnas, comencèt fa 488,3 ± 1,7 milions d'ans e finiguèt fa 443,7 ± 1,5 milions d'ans; classicament, se considerava que l'ordovician s'estendiá de 505 de milions d'ans fins a fa 440 milions d'ans. Après lo Cambrian e abans lo Silurian.
En aqueste periòde, un jorn aviá 21 oras e i aviá pas d'animals subre la tèrra fèrma per encausa de l'escarsetat d'oxigèn dins l'atmosfèra. Abondan los fossils d'aqueste periòde, e entre eles cal notar los trilobits e dins qualques regions se formèron tanben los jaciments de petròli e de gas.


text:
Briscós
Briscous / Beskoitze
Briscós (Briscous en francés e Beskoitze en basco) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Labord.
Lo nom basco Beskoitze que vien d'un *Beraskoitz(a) ancian (Berascois en 1368) 'maine de Berasko'.
Baiona qu'ei distanta d'ua quinzea de quilomètres.
Las comunas tòcatocantas que son Urcueit au nòrd, Urt au nòrd-èst, Hasparn au sud e Moguerre à l'oèst.
Somari
Personalitats[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'activitat qu'ei principaument virada vèrs l'agricultura. Qu'a longtemps produit sau gema e souda (idroxid sodic); l'aiga salada qu'alimentava dinc a 1953 las tèrmas salinas de Biàrritz; las canalizacions sosterranhas de mei de vint quilomètres qu'enviavan aiga dètz còps mei salina que la mar.
-
-
-
-
-
Omenatge au bertsolari Oxalde.
-
-
-
-
Crotz funerària, lauburu invertit.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Plouneour-Traezh en breton (Plounéour-Trez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
thumb|left|Abitants de Plounéour-Trez (dessin de 1844)
- 1925 : érection de Brignogan en parròquia
- 27 de genièr 1934 : érection de Brignogan en comuna
Habitants de Plounéour-Trez (dessin de 1844)
- 1925 : érection de Brignogan en paroisse
- 27 janvier 1934 : érection de Brignogan en commune


text:
Jacòb
Jacòb (ebrieu: יעקב - ya`aqov 'Dieu a sostengut', 'protegit'; arabi: يعقوب - ya`qūb) es un patriarca biblic. Es lo fiu d'Isaac e Rebeca e lo felen d'Abraam. Recep tanben lo nom d'Israèl après lo sieu combat ambé Dieu (Gn|32|28). Lo libre de la Genèsi au capítol 32 parla misteriosament d'un "òme" e la tradicion i a vist l'àngel de Dieu (çò qu'explica lei representacions de nombrós pintres), de còps identificat a l'àngel Gabrièl. L'istòria de Jacòb es contada dins lo libre de la Genèsi.
Lo nom Jaume/Jacme ven de "Jacòb".


text:
Òme de Vitruvi
L’« Òme de Vitruvi » es lo nom comunament donat al dessenh de pluma, tinta e lavat sus papièr, nomenat Estudi de proporcions del còs uman segon Vitruvi e realizat per Leonardo da Vinci vèrs 1492.
Aquel dessenh apartenguèt a la colleccion d’òbras d’art grafic de Giuseppe Bossi abans d’èsser comprat en 1822 par las Gallerie dell’Accademia de Venècia.
Somari
Una traduccion del tèxte de la pagina de Leonardo da Vinci[modificar | modificar la font]
-
- « […] que la Natura distrièt las mesuras del còs uman cossí.
-
- Quatre dets fan una palma, e quatre palmas fan un pè, sièis palmas fan una coidada: quatre coidadas fan lo naut d’un òme. E quatre coidadas fan un doble pas, e vint-e-quatre palmas fan un òme; e utilizèt aquelas mesuras dins sas construccions.
-
- Se dobrissètz las cambas de biais a baissar vòste naut d’un quatorzen, e se estiratz vòstres braces de biais que lo bot de vòstres dets siá al nivèl del suc de vòtre cap, devètz saber que lo centre de vòstres membres estirats será al monilh, e que l’espaci entre vòstras cambas serà un triangle equilateral.
-
- La longor dels braces estirats d’un òme es egala a son naut.
-
- Dempuèi la racina dels cabels fins al bas del menton, i a un desen del naut d’un òme. Dempuèi lo bas del menton fins al suc del cap, un ueiten. Dempuèi lo naut de la peitrina fins al suc del cap, un sieisen; dempuèi lo naut de la peitrina fins a la racina dels cabels, un seten.
-
- Depuèi los tetons fins al suc de la tèsta, un quatren del naut de l’òme. La mai granda largor de las espatlas es contenguda dins lo quatren d’un òme. Dempuèi lo coide fins al bot de la man, un cinquen. Dempuèi lo coide fins l’angle de l’abans braç, un ueiten.
-
- La man complèta es un desen de l’òme. Lo començament de las partidas genitalas es al mitan. Lo pè es un seten de l’òme. Dempuèi la sòla fins al dejós del genolh, un quatren de l’òme. Dempuèi jol genolh fins al començament de las partidas genitalas, un quatren de l’òme.
-
- La distància del bas del menton al nas, e de las racinas dels cabels a las subrecilhas es la meteissa, atal que l’aurelha: un tresen de la cara. »
-
- Vitruvi, in De l’arquitectura.
Utilization coma lògo[modificar | modificar la font]
- Fins a 2006, l'Òme de Vitruvi èra lo lògo de l'entrepresa Manpower.
- L'Òme de Vitruvi serviguèt de lògo per la candidatura de Milan a l'Exposicion Universala de 2015.
- Es sus la pèça d'1 € italiana.


text:
Vènus (planeta)
Vènus (que son imatge, dins lo cèu, s'apèla popularament lo Lugar o Magalona[1]) es la segonda planeta dau Sistèma Solar per òrdre de distància au Soleu après Mercuri e avans la Tèrra. Es una planeta terrèstra coma Mercuri, la Tèrra o Mart. Tèn donc lei seisenei talha e massa dau Sistèma Solar. Pasmens, amb sa talha similara a la Tèrra, es la segonda planeta entre lei còrs dau tipe terrèstre. Tèn una atmosfèra fòrça espessa principalament facha de dioxid de carbòni, un volcanisme important e donc tèn egalament lei temperaturas lei pus autas mesuradas dins lo Sistèma Solar vèrs 500 °C. En revenge, Vènus a pas de camp magnetic, de satellits o de sistèma d'anèus.
Coma es la planeta mens alunhada de la Tèrra, unei sondas espacialas visitèron Vènus. Foguèt la destinacion de la premiera mission interplanetària en 1962 e dau premier aterratge en 1966. Ansin, sa cartografia es ben coneguda e divèrsei missions poguèron estudiar son atmosfèra o aterrar a sa superfícia.
Son nom vèn de Vènus, la divessa romana de l'amor. Es l'objècte naturau pus lusent dins lo cèu, de nuech, après la Luna.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Satellits
- 4 Observacion
- 5 Recèrca e exploracion
- 5.1 Astronòms ancians
- 5.2 Recèrca amb lei telescòpis terrèstres
- 5.3 Exploracion amb de missions espacialas
- 5.4 Exploracion umana
- 6 Cultura
- 7 Referéncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Vènus fa partida dei quatre planetas rocassosas dau Sistèma Solar amb Mercuri, la Tèrra e Mart coma o indica sa densitat importanta egala a 5,204. Sa massa representa 81% de la massa terrèstra per un diamètre inferior de mens de 650 km a respèct d'aqueu de la Tèrra. Dins aquò, maugrat aquelei similituds, lei condicions a la superfícia de Vènus son fòrça diferentas de la Tèrra, en particular en causa de la preséncia d'una atmosfèra rica en dioxid de carbòni e de l'abséncia de deriva dei continents.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Lo manca de donadas sismicas o de conoissença sus lo moment d'inèrcia de la planeta fa que leis informacions dirèctas sus son estructura intèrna son raras[2]. Dins aquò, la similitud entre la Tèrra e Vènus laissa supausar una estructura amb un nuclèu, un mantèu e una crosta. Coma per la Tèrra, lo nuclèu de Vènus podriá èsser parcialament liquid car lei taus de refrejament per lei doas planetas semblan similars[3]. En fach, la diferéncia principala es l'abséncia de tectonica dei placas. Aquela abséncia podriá adonc causar un refrejament pus lent de l'interior de la planeta. Podriá tanben èsser una explicacion possibla per la feblesa de son camp magnetic en causa de l'abséncia de camp generat de maniera intèrna coma per la Tèrra[4].
Geologia de la superfícia[modificar | modificar la font]
La superfícia de Vènus es fòrtament modelada per son volcanisme important e 90% es recobèrta per de basalte. Una ipotèsi es que l'activitat tectonica de la planeta es ciclica[5]. D'efèct, sensa movements tectonics continús per dissipar la calor, la temperatura dau mantèu aumentariá fins a una valor critica. Lo magma podriá adonc pertusar a la superfícia entraïnant d'erupcions massissas durant quauquei milions d'annadas. Pendent aqueu periòde, la temperatura dau mantèu demeniriá per tornar a l'estat iniciau. Aquelei periòdes normaus veirián adonc un declin de l'activitat volcanica. Ansin, lo temps de la crosta actuala s'estima entre 300 e 500 milions d'annadas[6] [5].
Dins aquò, d'indicis reculhits per lei sondas Venera e Venus Express, coma la preséncia d'ulhauç e de variacions importantas dau taus de dioxid de sofre dins l'atmosfèra[7], mostrarián que lei volcans de Vènus son totjorn en activitat. Lo nombre de cratèrs d'impacte es donc feble e lo relèu principalament d'origina volcanica amb de plans liscs nombrós, de volcans e d'elements d'activitat tectonica limitada.
Plans[modificar | modificar la font]
La superfícia de Vènus es relativament clòta. Ansin, la diferéncia d'altituds entre lei ponchs pus aut e pus bas es solament 13 km còntra 20 km per la Tèrra. De mai, 51% de la superfícia es situada dins un interval de 500 m a l'entorn de l'altitud mejana de la planeta e 80% dins un interval de 1 000 m. Lei plans son donc lo relèu principau rescontrat sus Vènus. Lei mesuras per radar mostrarián un relèu fòrça lisc per lei plans pus bas car podrián acumular lei materiaus d'erosion provenent dei terrens pus auts.
Continents[modificar | modificar la font]
Lei continents constituisson solament 10% de la superfícia de la planeta. Seis autors son superioras de 2 km a respèct de l'altitud mejana de la planeta.
Volcans[modificar | modificar la font]
Vènus tèn 1 600 volcans importants e de miliers pus pichons : es la planeta pus volcanica dau Sistèma Solar. Ges d'erupcion es estada detectada a l'ora d'ara mai lo volcanisme de la planeta es generalament supausat en activitat. Lei formas dei volcans de Vènus son fòrça variadas :
- de volcans bloquiers car i a pas d'activitat tectonica coma per la Tèrra sus Vènus. Lei volcans de Vènus son donc sovent d'aqueu tipe. Pasmens, lor forma es diferenta dei volcans bloquiers terrèstres. Sus Vènus, seis altituds son generalament a l'entorn de 1 500 m amb un diamètre d'unei centenaus de quilomètres mentre que sus Tèrra, lei volcans bloquiers pòdon agantar 10 km d'autor per un diamètre d'unei desenau de quilomètres.
- de coladas generalizadas formant de plans o de canaus de lava. Aqueleis estructuras son generalament associadas amb de volcans.
- de volcans tipics de Vènus dichs volcans en crespèu. Son de volcans amb un diamètre de quasi 25 km per una altitud mejana egala a 750 m. Se podrián formar après d'erupcions de lavas viscosas que podrián pas s'alunchar dau cratèr en causa de la pression atmosferica fòrça importanta.
- de volcans en corona que son de volcans amb una forma elliptica irregulara enviroutada per d'anèus concentrics. Aquelei volcans son tanben tipics de Vènus. 176 existisson amb de diamètres variant de 60 a 2 000 km e de largors d'anèus compresas entre 10 e 150 km. La reparticion de volcans en corona es relativament unifòrma maugrat una pichona concentracion entre Aphrodite Terra e lo grop Beta.
- de volcans egalament tipics de Vènus dichs Novae e Arachnoïdes. Lei novae son formadas per d'estructuras de lava fòrça rebatentas per lei radars. Forman de rets radiaus e simetrics de crestas e de trencadas a l'entorn d'un cratèr qu'es de còps afondrat. Leis arachnoïdes serián analògs mai presents dins un ancian volcan en corona. Lor aparéncia es donc similara a una teranhina. Dins aquò, l'origina comuna entre lei novae e lei arachnoïdes es pas encara confiermada.
Activitat tectonica[modificar | modificar la font]
Se Vènus a pas d'activitat tectonica similara a la Tèrra, certanei relèus de la planeta son clarament d'origina tectonica. Aquelei relèus comprenon un ret de falhas, de rifts, de montanhas fronsidas e de terrens tipics de Vènus dichs tesserae :
- lei rifts son causats per una extension de la litosfèra e an una autor d'un desenau o d'un centenau de mètres per una longor agantant de còps fins a 1 000 km.
- lei montanhas causadas per de movements tectonicas son presentas dins lei continents coma Ishtar Terra e dins certanei plans bas de la planeta coma Lavinia Planitia. Dins lei continents, lei montanhas son formadas per de plecs, de compressions e de movements lateraus. En revenge, dins lei plans bas, la diversitat es mendra e se rescòntra principalament de crestas amb una autor de quauquei quilomètres, una largor d'unei centenaus e una longor d'unei miliers.
- lei tesserae son compausats per de superposicions de grabens ancians. Son subretot localizats dins lei continents Aphrodite Terra e Ishtar Terra.
Cratèrs d'impacte[modificar | modificar la font]
A respèct de Mercuri, de la Luna o de Mart, Vènus a pauc de cratèrs. Ansin, solament un milier de cratèrs d'impacte son presents a la superfícia de Vènus. En causa de l'atmosfèra espessa de la planeta, i a ges de cratèrs amb un diamètre inferior a dos quilomètres e gaire d'una talha pus febla que 30 quilomètres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Vènus tèn dos continents dichs Ishtar Terra au nòrd e Aphrodite Terra au sud. Ishtar Terra a una talha similara a Austràlia. Tèn lei cimas pus autas de la planeta amb la cadena de montanhas dei Maxwell Montes (environ 10 700 m). Aphrodite Terra es lo continent pus grand amb una superfícia comparabla a l'America dau Sud. D'autreis ensems de tèrras autas son situadas vèrs Beta Regio amb una cima vèrs 5 000 m e Alpha Regio. Dins aquò, l'altitud d'Alpha Regio es pus pichona amb de valors situadas entre 1000 e 2 000 m. Beta Regio es localizat dins l'emisfèri nòrd entre lei dos grands continents e Alpha Regio dins l'emisfèri sud. Entre lei continents e a l'entorn dau pòl nòrd de la planeta, i a de grands plans coma Guinevre Planitia o de camps de dunas.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Composicion[modificar | modificar la font]
L'atmosfèra de Vènus es principalament compausada de dioxid de carbòni (96,5%) e d'azòt (3,5%)[8]. Pasmens, de dòsis feblas d'autreis elements foguèron egalament detectadas coma d'acid sulfuric, d'acid cloridric, de fluorur d'idrogèn, d'argon, d'aiga, d'oxigèn e de monoxid de carbòni[9] [10].
Troposfèra[modificar | modificar la font]
La troposfèra es lo jaç inferior e lo pus dens de l'atmosfèra. Tèn 99% de la massa de l'atmosfèra per una espessor egala a environ 68 quilomètres. A la superfícia de la planeta, la pression mesurada es egala a 92 atm[8]. Ansin, lo dioxid de carbòni es plus un gas mai un fluid supercritic[8]. En consequéncia, lo clima de Vènus es marcat per un efèct de sèrra fòrça important. La temperatura mejana de la superfícia es d'aperaquí 467 °C, pus auta que la temperatura de fusion dau plomb, dau zinc o de l'estam. De mai, la temperatura varia gaire entre lo jorn e la nuech en causa de l'espessor de l'atmosfèra maugrat una durada de 116,5 jorns terrèstres per una jornada sus Vènus. La variacion durant lei diferentei sasons es tanben fòrça febla car l'excentricitat de son orbita e l'enclinason de son axe son pas grandas. Dos jaç principaus compausan la troposfèra :
- l'atmosfèra bassa, entre 0 e 48 km, es relativament transparenta.
- lo jaç nebulós, entre 31 e 68 km, es opac e explica l'eclat de Vènus per la reflexion dei rais solars. Aqueu jaç es generalament devesit en tres jaç de nívols :
- lo jaç inferior entre 31 e 51 km, tanben dich zona brumosa en causa de la pichona quantitat d'acid sulfuric dei nívols situats vèrs 31-48 km. Puei, entre 48 e 51 km, se situa un jaç fòrça dens caracterizat per la preséncia de particulas, liquidas o solidas, de sofre.
- lo jaç centrau entre 51 e 52 km, qu'es relativament clar.
- lo jaç superior entre 52 e 68 km. Entre 52 e 58 km, es fach d'una solucion d'acid sulfuric, d'acid cloridric, de particulas de sofre e d'aiga. Enfin, entre 58 e 68 km, lei nívols son compausats de glaç d'aiga.
La rotacion de l'atmosfèra a l'entorn de la planeta se debana en 4,2 jorns terrèstres. Aqueu movement es dirigit per la conveccion naturala[11] : lei gas pus cauds vèrs l'eqüator montan dins l'atmosfèra e migran vèrs lei pòls fins ai latituds ±60°. Aqueu fenomèn es dich cellulas de Hadley. Per lei latituds pus importantas, la circulacion es realizada per de vortèx polars similars ai ciclons observats sus la Tèrra. Pasmens, lei vortèx polars de Vènus an dos centres e lei tempèstas a l'entorn dei pòls an donc una forma d'"S". L'atmosfèra a una rotacion dicha retrograda car vira dins lo sens contrari de la rotacion de la planeta. Aqueu movement es dich super-rotacion. Genèra de vents apareissent vèrs 10 quilomètres d'altitud. Lor velocitat se montan a 540 km/h a 65 km puei s'anulla vèrs 95 km. A la superfícia, la velocitat dei vents es solament egala a 2 m/s mai, amb l'espessor importanta de l'atmosfèra, es sufisent per entretenir un fenomèn d'erosion.
Auta atmosfèra e ionosfèra[modificar | modificar la font]
La mesosfèra de Vènus es situada aproximativament entre 65 e 120 km. Tèn dos jaç principaus entre 62 e 73 km e entre 73 e 95 km[12]. Dins lo jaç inferior, la temperatura es relativament constanta amb una valor mesurada vèrs -43 °C. En revenge, la temperatura demenís tornarmai dins lo segond jaç fins a -108 °C a l'altitud de 95 km. Es lo minimum de l'atmosfèra de Vènus pendent lo jorn. Après 120 km, comença la termosfèra que s'estend probablament fins au començament de l'exosfèra entre 220 e 350 km[12]. La circulacion dei gas de la mesosfèra e de la termosfèra es diferenta dei fenomèns vists dins la troposfèra. D'efèct, la circulacion aguèt luòc dempuei la partida esclairada vèrs la partida sorna. Aqueu corrent entraïna adonc un rescaufament de l'atmosfèra de la fàcia escura entre 90 e 120 km (-43 °C contra una valor mejana egala a -173 °C per la termosfèra).
Enfin, l'ionosfèra de Vènus es situada entre 120 e 300 km e se compausa de tres jaç principaus respectivament entre 120 e 130 km, entre 140 e 160 km e entre 200 e 250 km[12]. Lei nivèus importants d'ionizacion son solament mantenguts dau costat esclairat per lo Soleu. Dins lei dos premiers jaç, l'ion principau es O2+. Es O+ per lo tresen[12].
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Vènus a un camp magnetic fòrça feble causat per l'interaccion entre sa ionosfèra e lei particulas cargadas dau vent solar[13] [14]. La planeta es donc quasi pas parada contra lei radiacions cosmicas. Aquela abséncia foguèt una sospressa car lei scientifics pensavan de trobar un efèct dinamo dau fach de la similitud entre Vènus e la Tèrra. Leis ipotèsis generalament avançadas per explicar aqueu fenomèn son l'abséncia de movements de conveccion dins lo mantèu o d'un nuclèu liquid[15] [16] [17] [18].
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Vènus orbita a l'entorn dau Soleu a una distància mejana egala a 108 milions de quilomètres (0,7 UA) en 224,65 jorns. Son excentricitat (0,01) es la pus febla dei planetas dau Sistèma Solar. Sa rotacion a l'entorn de son axe es tanben la pus pichona. De mai, es l'unica planeta amb una rotacion retrograda. Es fòrça lenta car un jorn de Vènus dura 243,018 jorns terrèstres. L'origina d'aquela rotacion es pas coneguda. Leis ipotèsis principalas son la collision amb un còrs important au començament dau Sistèma Solar o, pus rarament, l'influéncia de son atmosfèra espessa[19] [20].
Satellits[modificar | modificar la font]
Vènus a ges de satellits naturaus[21]. Dins aquò, tèn dos quasi-satellits coneguts dichs 2002 VE68 e 2001 CK32[22].
Observacion[modificar | modificar la font]
Vènus a una magnitud variant entre -4,6 e -3,8[23]. Es donc lo tresen astre pus brilhant dau cèu après lo Soleu e la Luna. Pòu donc èsser vist facilament per l'uelh uman. De còps, es d'alhors visibla durant la jornada. Coma es una planeta interiora, son elongacion maximala es egala a 47,8° a respèct dau Soleu[23]. Coma per Mercuri e la Luna, Vènus mostra de fasas diferentas pendent son orbita. En revenge, en causa de son atmosfèra espessa, ges de detalhs son visibles dempuei la Tèrra.
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Astronòms ancians[modificar | modificar la font]
Vènus èra coneguda coma l'estèla dau matin o dau sera per divèrsei civilizacions. Pitagòras mostrèt au sègle IV avC que leis estèlas dau matin o dau sera èran un astre identic[24]. En 1032, l'astronòm Avicena observèt un transit de Vènus e deduguèt qu'èra pus pròcha dau Soleu que la Tèrra e mai de còps darrier lo Soleu[25] [26]. Puei, d'astronòms arabis observèron e imaginèron l'existéncia dei transits de Mercuri e Vènus entre lei sègles XII e XIII[27].
Recèrca amb lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Lei premiereis observacions amb una luneta astronomica foguèron realizadas per Galileo Galilei au començament dau sègle XVII. Observèt lo fenomèn dei fasas de Vènus. Aquela observacion contradisiá adonc lo modèl de Ptolemèu en vigor dempuei l'Antiquitat en demostrant l'orbita de Vènus a l'entorn dau Soleu[28]. Puei, en 1761, l'astronòm Mikhaïl Lomonosov descurbiguèt la preséncia de l'atmosfèra de Vènus[29]. Pasmens, l'atmosfèra compliquèt l'estimacion dau periòde de rotacion de la planeta. Ansin, Giovanni Cassini e Johann Schröter la calculèron, de manièra erronèa, egala a 24 oras[30].
Après, gaire de progrès foguèron fachs fins au desvolopament deis observacions radar, ultravioletas e espectroscopicas au sègle XX. Durant leis annadas 1900, lei premierei mesuras espectroscopicas de Vesto Slipher detectèron pas de rotacion e mostrèron donc l'existéncia d'un periòde de rotacion pus lòng que supausat[31]. Dins leis annadas 1950, l'existéncia de la rotacion retrograda de la planeta foguèt descubèrta e enfin, son periòde de rotacion foguèt calculat durant lo decenni seguent amb de mesuras radars[32]. Puei, lei mesuras amb radar dau telescòpi Arrecibo permetèron egalament de veire la preséncia de zonas reflectissentas a la superfícia de la planeta e de realizar la premiera cartografia inclusent, per exemple, lei Maxwell Montes, pendent leis annadas 1970[33].
Exploracion amb de missions espacialas[modificar | modificar la font]
Lei fenèstras de tir vèrs Vènus an luòc totei lei 19 mes e, entre 1962 e 1985, caduna veguèt lo lançament de sondas. Ansin, lo nombre dei missions espacialas, especialament sovieticas, per Vènus es fòrça important :
- Venera 1 (1962), revirada.
- Mariner 2 (1962).
- Zond 1 (1964), revirada parciala.
- Venera 2 (1966), revirada.
- Venera 3 (1966).
- Mariner 5 (1967).
- Venera 4 (1966).
- Venera 5 (1969).
- Venera 6 (1969).
- Venera 7 (1970).
- Venera 8 (1972).
- Mariner 10 (1974), en transit vèrs Mercuri.
- Venera 9 (1975).
- Venera 10 (1975).
- Pioneer Venus Multiprobe (1978).
- Pioneer Venus Orbiter (1978-1992).
- Venera 11 (1978).
- Venera 12 (1978).
- Venera 13 (1981).
- Venera 14 (1981).
- Venera 15 (1983-1984).
- Venera 16 (1983-1984).
- Vega 1 (1985).
- Vega 2 (1985).
- Galileo (1990), en transit vèrs Jupitèr.
- Magellan (1990-1994).
- Cassini–Huygens (1998, 1999), en transit vèrs Saturne.
- Venus Express (2006-encuei).
- MESSENGER (2006, 2007), en transit vèrs Mercuri
- Akatsuki (2010), revirada.
Premierei missions[modificar | modificar la font]
La premiera mission per Vènus, Venera 1 en 1962, foguèt tanben la premiera mission interplanetària modèrna e lo començament dau programa sovietic Venera. Pasmens, lo contacte amb la sonda foguèt perdut avans l'arribada a l'entorn de Vènus. Ansin, maugrat la revirada de Mariner 1, la premiera sonda operacionala mandada vèrs Vènus, Mariner 2, foguèt estatsunidenca a la fin de 1962. Lei mesuras de la sonda descurbiguèron la temperatura auta de la planeta (425 °C) e son abséncia de camp magnetic[34].
Fin deis annadas 1960 : premiereis intradas atmosfericas[modificar | modificar la font]
En març de 1966, la sonda Venera 3 venguèt lo premier objècte arribant sus una autra planeta. Pasmens, son sistèma de comunicacion foncionèt pas[35]. En revenge lo 18 d'octòbre de 1967, l'assai seguent capitèt e Venera 4 mandèt de donadas durant 93 min sus la temperatura e la composicion de l'atmosfèra[35]. Dins aquò, leis engenhaires ignoravan l'existéncia d'una pression importanta per Vènus e la sonda foguèt tròp alentida per son paracasuda : la batariá s'èra donc encalada a 25 km de la superfícia. L'endeman, la sonda estatsunidenca Mariner 5 arribèt tanben per estudiar la composicion, la densitat e la pression de l'atmosfèra[36]. Aquelei missions permetèron d'estimar la pression entre 75 e 100 bar. Amb aquelei donadas, lei Sovietics mandèron en 1969 doas sondas, Venera 5 e 6, equipada de bloquiers resistent a de pressions de 25 bar e de paracasudas pus pichons. Ansin, aquelei sondas capitèron de subreviure fins a 20 km de la superfícia mandant d'informacions durant quasi 50 min[35].
Annadas 1970 : aterratges a la superfícia[modificar | modificar la font]
En 1970, la sonda Venera 7 foguèt mandada amb de proteccions sufisentas per resistir a de pressions egalas a 180 bar. Pasmens, après un problèma de paracasuda, la sonda aterrèt probablament sus lo costat e poguèt solament emetre un senhau feble sus la temperatura durant 23 min[35]. En revenge, lei sondas Venera 8, 9 e 10 capitèron lor mission amb la transmission de donadas per lei tres aparelhs e de premiers imatges de la superfícia per Venera 9 e 10[35].
Enterin, la mission Mariner 10, en transit per Mercuri realizèt 4000 fotografias de l'atmosfèra de Vènus. Puei, en 1978, la NASA mandèt doas missions per faire intrar quatre sondas dins la superfícia e cartografiar la planeta per radar[37]. L'orbitaire Pioneer Venus Orbiter, que realizèt lei mesuras radar, restèt en marcha fins a 1992. De son caire, la mission Pioneer Venus Multiprobe tenguèt d'informacions sus la composicion, lei vents e lei transferiments de calor de l'atmosfèra[38].
Annadas 1980 : fin dau programa Venera[modificar | modificar la font]
Entre 1979 e 1982, quatre sondas Venera (11, 12, 13 e 14) mandèron de moduls a la superfícia de Vènus per estudiar lei tempèstas electricas (11 e 12), la composicion dei terrens e prendre d'imatges en color (13 e 14). Lei doas sondas seguentas, Venera 15 e 16, orbitèron a l'entorn de Vènus per cartografiar la planeta per radar[39]. Foguèt lei darrierei missions dau programa Venera. D'efèct, en 1985, lei Sovietics mandèron sei darrierei sondas per Vènus, Vega 1 e 2 en transit vèrs la cometa de Halley, que larguèron de balons atmosferics per estudiar lei condicions vèrs 50 km d'altitud[40] [41].
Annadas 1990 : cartografia radar[modificar | modificar la font]
Dins leis annadas 1990, lo nombre de missions per Vènus demeniguèt amb solament doas visitas. Dins aquò, la premiera, Magellan, permetèt la cartografia radar de 98% de la superfícia e de 95% dau camp de gravitat amb una resolucion pus auta que lei missions precedentas[42]. En revenge, la mission Cassini-Huygens, a destinacion de Jupitèr, realizèt solament dos passatges entre 2006 e 2007.
Missions actualas[modificar | modificar la font]
A l'ora d'ara, la mission de l'Agéncia Espaciala Europèa es en cors a l'entorn de Vènus dempuei 2006. Estúdia l'atmosfèra e sei nívols, lei caracteristicas de la superfícia, especialament la temperatura e lei plasmas enviroutant la planeta. Ansin, descurbiguèt lei vortèx dei regions polaras[43]. Deuriá èsser rejonch per la sonda japonesa Akatsuki en decembre de 2010.
Exploracion umana[modificar | modificar la font]
Vèrs la fin deis annadas 1960, una mission umana foguèt prepausada per la NASA vèrs Vènus[44]. La mission podiá utilizar la màger part dei materiaus dau programa Apollo e passar a l'entorn de la planeta après un viatge de quatre mes[44].
Cultura[modificar | modificar la font]
Coma Vènus es l'astre pus brilhant dau cèu, la planeta a una posicion privilegiada dins la cultura umana. Ansin, foguèt dicha Ishtar per lei Babilonians e probablament observada a partir dau sègle XVI avC[45] [46]. Leis Egipcians e lei Grècs ancians creguèron que leis aparicions de Vènus de matin o de sera èran causadas per dos còrs diferents. D'efèct, Vènus èra Tioumoutiri e Ouaiti en Egipte antica e Φwσφόpoς (Phosphoros) o Ἐwσφόpoς (Eosphoros) dins la Grècia antica. Puei, vèrs lo sègle IV avC, lei Grècs comprenguèron qu'i aviá un astre solet e lo nomèron Afrodita segon lor deessa de l'amor. La latinizacion Phosphoros donarà lo nom Lucifèr. En Pèrsia, la planeta foguèt associada amb la divessa Anahita e lo nom persan modèrne de Vènus, Nahid, vèn d'aquela divinitat. Enfin, Vènus e sei movements èran tanben la basa d'un calendier religiós[47].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Frederic Mistral: Lou Tresor dóu Felibrige Tòme II, paginas 234 e 244, lugar; Magalouno.
- ↑ Goettel, K. A.; Shields, J. A.; Decker, D. A, Density constraints on the composition of Venus, In: Lunar and Planetary Science Conference, 12th, Houston, TX, March 16-20, 1981, Proceedings. Section 2. (A82-31677 15-91) New York and Oxford, Pergamon Press, 1982, p. 1507-1516.
- ↑ Faure, Gunter; Mensing, Teresa M. (2007). Introduction to planetary science: the geological perspective. Springer eBook collection. Springer. p. 201.
- ↑ Nimmo, F. (2002). "Crustal analysis of Venus from Magellan satellite observations at Atalanta Planitia, Beta Regio, and Thetis Regio". Geology 30: 987–990.
- ↑ 5,0 5,1 Frankel, Charles (1996). Volcanoes of the Solar System. Cambridge University Press.
- ↑ Nimmo, F.; McKenzie, D. (1998). "Volcanism and Tectonics on Venus". Annual Review of Earth and Planetary Sciences 26: 23–53.
- ↑ Glaze, L. S. (1999). "Transport of SO2 by explosive volcanism on Venus". Journal of Geophysical Research 104: 18899–18906.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Basilevsky, Alexandr T.; Head, James W. (2003). "The surface of Venus" (abstract page). Rep. Prog. Phys. 66: 1699–1734.
- ↑ Bertaux, Jean-Loup; Vandaele, Ann-Carine; Korablev, Oleg; et al. (2007). "A warm layer in Venus’ cryosphere and high-altitude measurements of HF, HCl, H2O and HDO". Nature 450 (7170): 646–649.
- ↑ Svedhem, Hakan; Titov, Dmitry V.; Taylor, Fredric V.; Witasse, Oliver (2007). "Venus as a more Earth-like planet". Nature 450 (7170): 629–632.
- ↑ Linkin, V.; Blamont, J.; Preston, R. (1985). "The Vega Venus Balloon experiment". Bulletin of the American Astronomical Society 17 (4744): 722.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 Patzold, M.; Hausler, B.; Bird, M.K.; et al. (2007). "The structure of Venus’ middle atmosphere and ionosphere". Nature 450 (7170): 657–660.
- ↑ Kivelson G. M., Russell, C. T. (1995). Introduction to Space Physics. Cambridge University Press.
- ↑ Zhang, T.L.; Delva, M.; Baumjohann, W.; et al. (2007). "Little or no solar wind enters Venus’ atmosphere at solar minimum". Nature 450 (7170): 654–656.
- ↑ Luhmann J. G., Russell C. T. (1997). J. H. Shirley and R. W. Fainbridge. ed. Venus: Magnetic Field and Magnetosphere. Chapman and Hall, New York.
- ↑ .Stevenson, D. J. (2003-03-15). "Planetary magnetic fields". Earth and Planetary Science Letters 208 (1–2): 1–11.
- ↑ Nimmo, Francis (November 2002). "Why does Venus lack a magnetic field?" (PDF). Geology 30 (11): 987–990.
- ↑ Konopliv, A. S.; Yoder, C. F. (1996). "Venusian k2 tidal Love number from Magellan and PVO tracking data". Geophysical Research Letters 23 (14): 1857–1860.
- ↑ J. Huw Davies, « Did a mega-collision dry Venus' interior? », dans Earth and Planetary Science Letters, vol. 268, 30 avril 2008, p. 376-383.
- ↑ Alexandre C. M. Correia et Jacques Laskar, « The four final rotation states of Venus », dans Nature, vol. 411, 14 juin 2001, p. 767-770.
- ↑ Sheppard, Scott S.; Trujillo, Chadwick A. (July 2009). "A survey for satellites of Venus". Icarus 202 (1): 12–16.
- ↑ Mikkola, S.; Brasser, R.; Wiegert, P.; Innanen, K. (July 2004). "Asteroid 2002 VE68, a quasi-satellite of Venus". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 351: L63.
- ↑ 23,0 23,1 Espenak, Fred (1996). "Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006". NASA Reference Publication 1349. NASA/Goddard Space Flight Center. [1]
- ↑ Pliny the Elder (1991). Natural History II:36–37. translated by John F. Healy. Harmondsworth, Middlesex, UK: Penguin. pp. 15–16.
- ↑ Goldstein, Bernard R. (March 1972). "Theory and Observation in Medieval Astronomy". Isis (University of Chicago Press) 63 (1): 39–47 [44].
- ↑ Sally P. Ragep (2007). "Ibn Sīnā: Abū ʿAlī al‐Ḥusayn ibn ʿAbdallāh ibn Sīnā". In Thomas Hockey. The Biographical Encyclopedia of Astronomers. Springer Science+Business Media. pp. 570–572.
- ↑ Ansari, S. M. Razaullah (2002). "History of oriental astronomy: proceedings of the joint discussion-17 at the 23rd General Assembly of the International Astronomical Union, organised by the Commission 41 (History of Astronomy), held in Kyoto, August 25–26, 1997". Springer. p. 137.
- ↑ "Galileo: the Telescope & the Laws of Dynamics". Astronomy 161; The Solar System. Department Physics & Astronomy, University of Tennessee. http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/history/galileo.html]
- ↑ Marov, Mikhail Ya. (2004). "Mikhail Lomonosov and the discovery of the atmosphere of Venus during the 1761 transit". In D.W. Kurtz. Preston, U.K.: Cambridge University Press. 209–219.
- ↑ Hussey, T. (1832). "On the Rotation of Venus". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 2: 78–126.
- ↑ Slipher, V. M. (1903). "A Spectrographic Investigation of the Rotation Velocity of Venus". Astronomische Nachrichten 163: 35.
- ↑ Goldstein, R. M.; Carpenter, R. L. (1963). "Rotation of Venus: Period Estimated from Radar Measurements". Science 139 (3558): 910–911.
- ↑ Campbell, D. B.; Dyce, R. B.; Pettengill G. H. (1976). "New radar image of Venus". Science 193 (4258): 1123–1124.
- ↑ Jet Propulsion Laboratory (1962) (PDF). Mariner-Venus 1962 Final Project Report. SP-59.
- ↑ 35,0 35,1 35,2 35,3 35,4 Mitchell, Don (2003). "Plumbing the Atmosphere of Venus". The Soviet Exploration of Venus. [2]
- ↑ Eshleman, V.; Fjeldbo, G. (1969) (PDF). The atmosphere of Venus as studied with the Mariner 5 dual radio-frequency occultation experiment. SU-SEL-69-003.
- ↑ Colin, L.; Hall, C. (1977). "The Pioneer Venus Program". Space Science Reviews 20: 283–306.
- ↑ Williams, David R. (January 6, 2005). "Pioneer Venus Project Information". NASA Goddard Space Flight Center. [3]
- ↑ Greeley, Ronald; Batson, Raymond M. (2007). Planetary Mapping. Cambridge University Press. p. 47.
- ↑ Linkin, V.; Blamont, J.; Preston, R. (1985). "The Vega Venus Balloon experiment". Bulletin of the American Astronomical Society 17 (4744): 722.
- ↑ Sagdeev, R. Z.; Linkin, V. M.; Blamont, J. E.; Preston, R. A. (1986). "The VEGA Venus Balloon Experiment". Science 231 (4744): 1407–1408.
- ↑ Lyons, Daniel T.; Saunders, R. Stephen; Griffith, Douglas G. (May-June 1995). "The Magellan Venus mapping mission: Aerobraking operations". Acta Astronautica 35 (9–11): 669–676.
- ↑ Hand, Eric (November 2007). "European mission reports from Venus". Nature (450): 633–660.
- ↑ 44,0 44,1 Feldman, M. S.; Ferrara, L. A.; Havenstein, P. L.; Volonte, J. E.; Whipple, P. H. (1967) (PDF). Manned Venus Flyby, February 1, 1967. Bellcomm, Inc.. [4]
- ↑ Sachs, A. (1974). "Babylonian Observational Astronomy". Philosophical Transactions of the Royal Society of London 276 (1257): 43–50.
- ↑ Meador, Betty De Shong (2000). Inanna, Lady of Largest Heart: Poems of the Sumerian High Priestess Enheduanna. University of Texas Press. p. 15.
- ↑ Sharer, Robert J.; Traxler, Loa P. (2005). The Ancient Maya. Stanford University Press.


text:
Mesura (solfegi)
Ua mesura, en solfegi, qu'ei un ensemble ciclic deus temps d'ua pèça de musica, amassats arron d'un temps dit "hòrt" e seguit de temps dit "flacs". La mesura que compta un nombre precís de temps. S'aqueste nombre b'ei par òm parla d'ua mesura binària (òm parla totun tanben de mesura quaternària se la soma deus sons temps be son multipla de 4) ; se la soma deus temps b'ei multipla de 3 la mesura qu'ei dita ternària ; dens los autes cas la mesura qu'ei dita irregulara.
Suu pentagrama, las mesuras que son desseparadas dab barras verticaus.


text:
Marie-Arlette Carlotti
Marie-Arlette Carlotti, (21 de genièr de 1952 a Besièrs), es una femna politica francesa. Foguèt deputada europèa de 1996 à 2009. Es conselhièra generala del departament de las Bocas de Ròse e conselhièra regionala de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es membra del Partit Socialista. Es nomenada lo 16 de mai de 2012 ministra delegada encargada de la Personas andicapadas dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Biografia[modificar | modificar la font]
Marie-Arlette Carlotti es titulara d'un DESS de drech obtengut a l'Universitat d'Ais-Marselha III, e d'un DESS en gestion de las font umanas de l'Institut d'Administracion de las Entrepresas d'Ais de Provença. Venguèt apuèi executiva dins l'industria aeronautica.
Membra del Partit socialistat dempuèi los ans 1970, èra del conselh nacional de 1983 a 2003 e del burèu nacional de 1986 a 1994. Èra secretària nacionala encargada de l'audiovisual de 1986 a 1988, puèi secretària nacionala als Dreches de l'Òme de 1993 a 1994 e fin finala delegada nacionala a las relacions amb las ONG de 1998 a 2000.
En 1996: deputada europèa reelegida en 1999 e 2004.
En 1998: conselhièra generala de las Bocas de Ròse, puèi en 2001 vicepresidenta del conselh general, delegada a la proteccion de l'enfança e a las relacions internacionalas. Reelegida en 2004 e 2011.
En 2003: particpa al club Réformer, grop de reflexion politic animat per Martine Aubry.
En 2007: pòrtaparaula del candidat socialista pel cònsol de Marselha Jean-Noël Guérini.
En 2010: conselhièra regionala PACA sus la lista de Michel Vauzelle.
En 2010: sosten de François Hollande en vue de sa candidature à l'élection présidentielle e lo 16 de novembre de 2011 dintra dins l'equipa de campanha encargada de l'egalitat òmes e femas.
En 2012: nomenada ministra delegada prèp de la Ministra dels Afars Socials e de la Santat, encargada de las personas andicapadas, dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.


text:
Lac Baikal
Lo lac Baikal (en rus Oзepo Бaйkaл = Ozero Baikal) o lac Baigal (en mongòl Бaйraл Hyyp = Baigal nuur) es un lac d'origina tectonica, localizat dins lo sud de Siberia, en Russia, entre la region d'Irkutsk al nord-oèst e Boriatia al sud-èst, prèp d'Irkutsk. Son nom deriva del tatar Bai-Kul - « lac ric ». Es tanben conegut coma l'Uèlh blau de Siberia o La Pèrla d'Asia per la qualitat de sas aigas, qu'èran demest las melhoras de la planeta mas que subisson actualament una pollucion.
Amb 31 494 km² de superfícia, 636 km de long, 80 km de larg e 1637 m de fonsor, es lo mai grand dels lacs d'aiga doça d'Asia e lo pus prigond del mond entièr. Conten 23 000 km³ d'aiga, çò qu'equival a 20% de l'aiga doça de tota la planeta. Dins la tradicion russa, lo lac es sonat mar, e dins las lengas boriata e mongòla es sonat Dalai-Nor, « la mar sacrada ».
S'estima que la formacion del lac Baikal data de fa 25 a 30 milions d'annadas, siá un dels lacs mai ancians en tèrme d'istòria geologica. Demest los grands lacs de nautas latituds, es l'unic qu'a pas vist sos sediments afectats pels glacièrs continentals. Las investigacions de sediments fachas dins las annadas 1990 pròvan una relacion estrecha amb las variacions climaticas pendent los 250 000 darrièrs ans. S'espèra de recercas mai detalhadas. Se totes los sediments èran extrachs, lo lac auriá 9 km de fonsor.
Lo lac es totalament enrodat de montanhas e conten 22 illas pichonas, que la màger, Olkhon, fa 72 km de long. Aperaquí 300 cors d'aiga se getan dins lo lac. Los pus importants son: Selenga, qu'es tanben la font de partida de la contaminacion del Baikal, Chikoy, Khiloh, Uda, Barguzin e Naut Angara; l'aiga raja fòra del lac per una soleta via, lo fluvi d'Angara.
Lo fons del lac es a 1285 m jol nivèl de la mar, siá la fenda continentala mai prigonda de la Tèrra. Son volum — 23 000 km³ — es aproximativament equivalent al volum total dels cinc Grands Lacs Nòrd-Americans, siá gaireben 20% del total de las resèrvas d'aiga doça de la planeta.
Lo Baikal es un lac de fenda jove. La fenda s'alarga d'aperaquí dos centimètres per an. La zona de la falha es sismicament activa: i a de fonts d'aigas termalas dins l'airal e de tèrratremols se produsisson cada an.
Pauc de lacs se pòdon comparar amb lo Baikal en tèrmes de biodiversitat. Quicòm coma 852 espècias e 233 varietats d'algas, e mai de 1550 espècias animalas abitan a l'entorn del lac, que fòrça son endemicas, inclús la famosa fòca del Baikal (Phoca sibirica), l'unic mamifèr del lac.
Lo Baikal es reconegut per sas aigas lindas. L'establiment d'una estacion de tractament de pulpa de fusta e cellulòsa dins l'extrèm sud del lac, originalament planificada en 1957, provoquèt de protestacions silenciosas e un revelh ecologic dins la classa educada de Russia, mas pas dins la burocracia sovietica. Ça que la, la dita estacion contunha de polluir las aigas del Baikal. L'impacte d'aquela contaminacion del Baikal e d'autras afluéncias similaras es estudiat annalament per l'Institut Tahoe Baikal; un programa d'escambis entre scientifics e estudiants dels EUA, Russia e Mongolia foguèt lançat en 1989.
Lo lac Baikal èra fòrça pauc conegut fins a la construccion de la linha del trin transiberian qu'enròda lo lac amb 200 ponts e 33 tunels. Dins las annadas (1896–1902), una expedicion idrografica menada per F.K. Drizhenko produsiguèt lo primièr atlàs detalhat de las prigondors del Baikal.
Vida silvèstra[modificar | modificar la font]
Lo Lac Baikal arruca 1085 espècias de plantas e 1550 espècias e varietats animalas. Mai de 60% dels animals son endemics; de 52 espècias de peisses, 27 son endemicas.
Cal senhalar una sosespècia del peis omul (Coregonus autumnalis migratorius), qu'es pescat, fumat e vendut dins totes los mercats a l'entorn del lac. Per fòrça viatjaires del trin transiberian, comprar d'omul fumat es una de las ocupacions de la longa traversada.
Lo Baikal es tanben l'unic abitat de la fòca del Baikal.
Orses e cèrvis son caçats sus las còstas del Baikal.
Curiositats[modificar | modificar la font]
La fonsor del lac Baikal es tan granda qu'amb son aiga se podriá aigar tota la tèrra amb un jaç de 3 cm.