text:
Burundi
Burundi (pr. Borondi) es un país d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Rwanda al nòrd, Tanzania a l'èst e al sud, e la Republica Democratica de Còngo a l'oèst. Sa capitala es Bujumbura.
Lo gentilici es burundés -esa.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Burundi[modificar | modificar la font]
En causa de l'abséncia de documents escrichs, l'istòria burundesa es mau coneguda avans l'arribada deis Europèus. Pasmens, Burundi es un estat relativament ancian que se formèt entre la fin dau sègle XVI e lo començament dau sègle XVIII dins una region poblada dempuei lo millenari I av. JC. Èra una monarquia de drech divin fòrça ierarquizada. Sei sobeirans successius, dichs mwamis, aumentèron son territòri gràcias au sostèn d'una aristocracia militara (lei Baganwas). Durant la premiera mitat dau sègle XIX, Ntare Rugamba (vèrs 1800 - vèrs 1850) donèt au reiaume de limits pròches dei frontieras actualas dau país. Son successor, Mwezi Gisabo (vèrs 1850 - 1908), renforcèt lo poder reiau mai poguèt pas empachar de guèrras dinastics qu'afebliguèron pauc a pauc lo reiaume.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lo protectorat alemand[modificar | modificar la font]
Isolacionista, lo Reiaume de Burundi assaièt de s'opausar a la penetracion dei marchands estrangiers durant la segonda mitat dau sègle XIX. Pasmens, a la fin dau sègle, lei querèlas de succession avián fòrça afeblit lo país que poguèt pas empachar l'installacion d'un pòste militar alemand a Usumbura (a l'origina de Bujumbura) en 1899. Quatre ans pus tard, Burundi venguèt un protectorat alemand après lo Tractat de Kiganda.
Lo reiaume deguèt durbir sei frontieras ai missions catolicas e protestantas. Dins aquò, en fòra dei questions religiosas, lo poder coloniau alemand aguèt gaire d'influéncia sus la societat burundesa car durèt gaire. D'efèct, en 1916, de tropas colonias bèlgas ocupèron lo protectorat e n'expulsèron lei fòrças alemandas.
Lo mandat bèlga[modificar | modificar la font]
Après la Premiera Guèrra Mondiala, la Societat dei Nacions (SDN) donèt un mandat a Belgica per administrar lei protectorats de Rwanda e de Burundi (sota lo nom de Ruanda Ulundi). Restacat au Còngo Bèlga en 1925, patiguèt una colonizacion dura que fisèt un ròtle important ai missionaris catolics. En mai d'aquò, lei Bèlgas transformèron l'òrdre tradicionau dei societats burundesa e rwandesa e favorizèron lei Tutsis, etnia eissida de l'aristocracia guerriera de la region, au detriment dei Hutus, pòble eissit dei païsans e dei norriguiers locaus qu'èra puslèu favorizat per la Glèisa.
Fòrça afeblida per la Segonda Guèrra Mondiala, Belgica deguèt laissar mai d'autonòmia a Ruanda Ulundi après 1945. Rwanda e Burundi se separèron tornarmai durant aqueu periòde. En 1959, lo govèrn bèlga legalizèt lo multipartisme. Ais eleccions legislativas de setembre de 1961, lei Burundés chausiguèron l'Union per lo Progrès Nacionau (UPRONA) dirigit per lo prince tusi Louis Rwagasore que foguèt assassinat un mes pus tard. Pasmens, aquò arrestèt pas lo procès de desengatjament e l'independéncia de Burundi foguèt proclamada lo 1èr de julhet de 1962.
Lo Burundi contemporanèu[modificar | modificar la font]
Lo reversament de la monarquia[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Mwambutsa IV (1915-1966 instaurèt una monarquia constitucionala que li permetèt de gardar lo contraròtle de la politica dau país. Pasmens, en 1965, perdiguèt leis eleccions legislativas que sei resultats donavan la majoritat ai Hutus. Mwambutsa IV refusèt de reconóisser l'escrutinh, çò qu'entraïnèt una temptativa de còp d'estat organizada per d'oficiers hutus e de chaples de Tutsis. Puei, la situacion se desgradèt rapidament e lo mwazi foguèt reversat per son fiu, lo futur Ntare V, en 1966. Dins aquò, lo sobeiran novèu gardèt pas lòngtemps lo poder car foguèt reversat en novembre de la meteissa annada per son Premier Ministre — tutsi — Michel Micombero.
La Ia Republica[modificar | modificar la font]
La Ia Republica de Burundi durèt de 1966 a 1992. Foguèt un periòde relativament caotic marcat per de conflictes recurrents entre Tutsis e Hutus. D'efèct, Michel Micombero, vengut president, instaurèt un regime autoritari de partit unic e excluguèt mai d'un Hutu de l'armada ò de l'administracion. En 1972, aquò entraïnèt una revòuta hutu que foguèt durament reprimida : de 100 000 a 300 000 Hutus foguèron executats per lo poder. Aquelei masèus decimèron l'elèit hutu e permetèron ais elèits tutsis de prendre lo contraròtle dei vilas. Pasmens, lo mantement de rivalitats importantas entre clans tutsis contunièt d'agitar lo país.
Micombero foguèt reversat per de militars tutsis en novembre de 1976 e lo luòctenent coronèu Jean-Baptiste Bagaza — egalament un Tutsi — venguèt president. Sostengut per l'UPRONA, mantenguèt la primautat tutsi sus la societat mai nomèt quauquei ministres hutus dins son govèrn. Pasmens, aquela dubertura foguèt limitada per seis esfòrç per limitar l'influéncia dau clergat catolica jutjat tròp favorable ai Hutus. En 1987, un novèu còp d'estat portèt lo major Pierre Buyoya au poder. Buyoya assaièt de melhorar la posicion dei Hutus au sen de la societat burundesa mai aquò empachèt pas de trèbols grèus dins lo nòrd. Aperaquí 50 000 Hutus s'enfugiguèron en Rwanda e i demorèron fins a la nominacion d'un Hutu, Adrien Sibomana, coma Premier Ministre.
La IIa Republica e la guèrra civila[modificar | modificar la font]
En 1992, una constitucion novèla foguèt adoptada marcant la fondacion de la IIa Republica. Lo multipartisme foguèt autorizat e leis eleccions de 1993 veguèt l'eleccion dau Hutu Melchior Ndadaye, cap dau Frònt per la Democracia en Burundi (Frodébu). Pasmens, tre lo mes d'octòbre, d'oficiers tutsis assassinèron Ndadaye e plusors dignitaris hutus. Aquò entraïnèt una guèrra civila saunosa (300 000 mòrts) e la fugida de 400 000 abitants vèrs Rwanda e Tanzania.
En genier de 1994, Cyprien Ntaryamira — un Hutu dau Frodébu — foguèt elegit a la presidéncia avans de morir tres mes pus tard dins l'avion dau president rwandés Juvénal Habyarimana. Après un lòng periòde de combats entre milícias tutsis e hutus, de negociacions comencèron en 1999 sota l'egida de Julius Nyerere e de Nelson Mandela. Permetèron la signatura deis Acòrds d'Arusha en 2000 e la fin de la guèrra en 2001.
Lo periòde de Pierre Nkurunziza[modificar | modificar la font]
Après un periòde de transicion politica consecutiva a l'intrada en vigor deis acòrds de patz, Pierre Nkurunziza foguèt elegit president en 2005. Capitèt de signar la patz ambé lei darrierei guerilhas encara activas dins lo país en 2006. Negocièt tanben lo desarmament dei rebèls e l'integracion d'una partida d'entre elei ai fòrças armadas. Pasmens, son regime venguèt rapidament autoritari e sa reeleccion en 2010 foguèt tacada per de fraudas importantas.
Leis annadas 2010 a 2015 foguèron marcadas per una aumentacion dei conflictes entre lo poder e una oposicion renfòrçada per lo retorn dei refugiats. En 2015, la reeleccion de Pierre Nkurunziza per un tresen mandat jutjada inconstitucionala per seis adversaris[1] entraïnèt ansin de violéncias novèlas, especialament dins la capitala. Lei 13 e 14 de mai, plusors oficiers assaièron sensa succès d'organizar un còp d'estat militar. Après aquela revirada, una guerilha (lei Fòrças Democraticas de Burundi, Fodebu) se formèt, çò que menaça d'entraïnar una novèla guèrra civila entre partisans e adversaris de Nkurunziza.
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La constitucion limita a dos lo nombre de mandats presidenciaus consecutius. Segon l'oposicion, Pierre Nkurunziza, ja elegit en 2005 e en 2010, podiá donc pas se tornar presentar en 2015. Segon lo president, n'aviá lo drech car sa premiera eleccion èra anteriora a l'adopcion de l'emendament a l'origina de la limitacion dau nombre de mandats.


c: text/html

text:
Labets-Biscai
Labets-Biscai o Labés-Biscai (Labets-Biscay en francés e Labetze-Bizkai en basco) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
L'arriu de Bidosa que travèrsa la comuna.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Vergüei-Vièlanava au nòrd
- Gabat e Ilharre a l'èst
- Mansparrauta a l'oèst
- Beguiòs au sud-oèst
- Amenduish-Oneis e Lüküze-Altzümarta au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Labets e Biscai que s'unín en 1841 entà formar la comuna actuau.
Demografia[modificar | modificar la font]
.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
lo nòstre amic L F Céline
1 lo nòstre amic L F Céline le Jeu 3 Mar - 20:06
belveser
Gacha Empega !
2 Re: lo nòstre amic L F Céline le Jeu 3 Mar - 21:19
jfrieux
Occitan Warrior
3 Re: lo nòstre amic L F Céline le Mar 8 Mar - 15:01
Alh Òli
Occitan Warrior
4 Re: lo nòstre amic L F Céline le Mer 9 Mar - 17:17
belveser
Gacha Empega !
5 Re: lo nòstre amic L F Céline le Mer 9 Mar - 17:30
Alh Òli
Occitan Warrior
belveser a écrit:Certa Céline es passat d'epòca , màs çai que de lai demori espantat per tant d'òdi inscrich dins un talent literari que non es pas mai de demostrar.Narbonoïda !! lo paure Biterroïda que soi l'auria pas trapat aquèla.
S'es un autor, perqué lo levar dei commemoraciens? Es una ingerença dau politicament correct dei gròssas. Beurk
6 Re: lo nòstre amic L F Céline Aujourd'hui à 21:36
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
1555
Aquesta pagina concernís l'an 1555 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Mòrt dau khan Iamgurchi dins lo corrent d'una batalha còntra lei Rus e lei Nogaïs. Aquò permetèt ai Rus de plaçar un vassau a la tèsta dau Khanat.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Revòuta dei senhors afgans còntra lo govèrn dirigit per un indo. Humayun aprofichèt la situacion per tornar prendre lo poder a la tèsta de l'Empèri.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Georgius Agricola, sabent alemand.


text:
Grand cercle
En geometria, un grand cercle es un cercle traçat sus la superfícia d'una esfèra, e qu'a lo meteis rai; la devesís en dos emisfèris egals. Se pòt tanben definir un grand cercle coma un cercle traçat sus l'esfèra e qu'a lo meteis centre qu'aquela, o encara coma l'interseccion de l'esfèra amb un plan quin que siá passant per son centre.
Un grand cercle es lo pus grand cercle que se pòsca traçar sus una esfèra.
Geodesicas[modificar | modificar la font]
Los grands cercles son las geodesicas d'una esfèra, es a dire los camins qu'an la pus pichona corbadura e los arcs dels grands cercles son doncas los pus corts camins ligant dos punts a la superfícia d'una esfèra. La distància pus corta entre aqueles dos punts es d'un autre biais donada per la distància del grand cercle.
Los grands cercles son en geometria esferica l'equivalent de las drechas en geometria euclidiana.
Cartografia[modificar | modificar la font]
Sus Tèrra, los meridians e l'eqüator son de grands cercles (mas los parallèls autres que l'eqüator ne son pas).
Sus l'esfèra celèsta, l'orizont, l'ecliptica e l'eqüator celèst tanben son de grands cercles.


text:
Aeropòrt de Cam Ranh
Aeropòrt de Cam Ranh es un aeropòrt de ciutat Cam Ranh, Vietnam. L'aeropòrt Cam Ranh es situat a 7 km al nòrd-oèst de ciutat Cam Ranh. Es construit sus l'emplaçament istoric de l'aerodròme de Cam Ranh a una altitud de 4 m. L'aeropòrt s'espandis sus 850 ectaras de terren sus la comuna de Tan Binh. La capacitat d'acuèlh de l'aerogara es de 2,5 milions de passatgièrs . L'aeropòrt de Cam Ranh foguèt creat en 1962, a l'entorn d'un pòl industrial. Lo site aculhiguèt l'aviacion civila a partir de 2006, dins de cabanas de fusta. La primièra aerogara data de 2009.


text:
L’Orsalhèr
L'Orsalhèr qu'ei un filme en occitan, realizat per Joan Flechet en 1980. Eth filme qu'obtiengó eth "Gran premi de Public deth Festenau de Grenòble" en 1983. Er escrivan Leon Còrdas participèc hòrtament dens era escritura deth filme.
Istòria[modificar | modificar la font]
Que conta eth caminament de Gaston Sentein hilh d'ua familha de boscatèrs ariegesi d'Èrce, qui dens eths ans 1840 deisha era soa prometuda e eth son vilatge entà partir suus camins har er orsalhèr.
Eths actors[modificar | modificar la font]
Demest era distribucion apareguèren divèrses persones conegudes laguens er occitanisme com Marcèu Amont, Rosina de Pèira, Leon Còrdas e mei Ives Roqueta.


text:
Lista deus vescomtes de Bearn
Somari
Ostau de Bearn[modificar | modificar la font]
- Centolh Ièr de Bearn ? -866
- Lop Ièr de Bearn ? 866-905
- Centolh II de Bearn 905-940
- Gaston Ièr de Bearn 940-984
- Centolh III de Bearn 984-1004
- Gaston II de Bearn 1004-1022
- Centolh IV de Bearn (lo Vielh) 1022-1058 (hilh de Gaston V)
- Gaston III de Bearn, dab lo son pair dinc a 1053, data de la soa mort.
- Centolh V de Bearn (lo Joen) 1058-1090
- Gaston IV de Bearn, (lo Crozat) 1090-1131
- Centolh VI de Bearn 1131-1134 (regéncia de Talesa d'Aragon, molhèr de Gaston IV))
Regéncia de Guiscarda de Bearn peu son hilh Pèir II de Bearn (1134-1154 ; qu'ei hilha de Gaston IV, qu'esposa Pèir Soriquers, vescomte de Gabarret ; l'Ostau de Bearn que's persegueish dens l'Ostau de Gabarret)
Ostau de Gabarret[modificar | modificar la font]
- Pèir II de Bearn 1134-1153 (hilh de Guiscarda de Bearn)
- Gaston V de Bearn 1153-1170 (hilh de Pèir II de Bearn)
- Maria de Gabarret 1170-1173 (sòr de Gaston V ; esposa Guilhèm de Moncada ; que ho vescomtessa puish qu'abdiquè en 1147)
Ostau de Montcada[modificar | modificar la font]
- Guilhèm Ièr de Montcada 1170-1173 (espós de Maria)
- Gaston VI de Montcada 1173-1215 (hilh)
- Guilhèm Raimon Ièr de Montcada 1215-1223 (hilh)
- Guilhèm II de Montcada 1223-1229 (hilh)
- Gaston VII de Montcada, 1229-1290 (hilh)
Bearn que's liguè au comtat de Fois en 1290.
- Margarida de Montcada 1290-1319 (hilha)
Ostau de Fois-Bearn[modificar | modificar la font]
- Margarida de Montcada e Rogèr Bernat III de Fois (1290-1302)
- Rogèr Bernat III de Fois, Rogèr Bernat I com vescomte de Bearn, 1290-1302, comte de Fois (espós de Margalida)
- Gaston VIII de Bearn o Gaston Ièr de Fois (1302-1315)
- Gaston IX de Bearn o Gaston II de Fois (1315-1343)
- Gaston X Bearn o Gaston III Fois, Gaston Fèbus (1343-1391)
Dab Fèbus, Fois e Bearn que demoran ligats e inseparables mes Bearn sol qu'ei declarat e arreconegut independent e libre de totat vassaliatat.
Ostau de Fois-Castèlbon[modificar | modificar la font]
- Matèu de Fois-Castèlbon (1391-1398), nebot del precedent
- Gaston X de Bearn o Gaston IV de Fois
[modificar | modificar la font]
Ostau de Grailly[modificar | modificar la font]
- Francés Fèbus de Navarra-Fois-Grailly (1472-1483)
- Catarina Ièra de Navarra-Fois-Grailly(1483-1517) e Joan II de Labrit (1484-1516)
Ostau de Labrit[modificar | modificar la font]
- Enric Ièr de Bearn-Labrit (1517-1555)
- Joana Ièra de Bearn-Labrit (1555-1572)
Ostau de Borbon[modificar | modificar la font]
- Enric II de Bearn-Borbon, Enric III de Navarra e Enric IV de França (1572-1610)
- Loís Ièr de Bearn-Borbon, Loís II de Navarra e Loís XIII de França (1610-1620)
1620 : Edicte d'Integracion (Lo Reiaume de Navarra e tanben Bearn que son "integrats" o reiaume de França devath l'encastre legau deus Fòrs de Bearn).
- Loís II de Bearn-Borbon, Loís III de Navarra e Loís XIV de França
- Loís III de Bearn-Borbon, Loís IV de Navarra e Loís XV de França
Arron Loís XV, Bearn que ho eretat per Loís XVI dab la corona de França qui's trasmetó segon lo principi de la lei salica qui vòu que las hemnas non pòsquin pas transméter ni pas tanpauc eretar deu tròn de França. Aquò be ho totun pas jamei lo cas en Bearn e Navarra on las hemnas teoricament e eretan e los lors espós qu'i vaden vescomtes de jure uxoris, dab, totun, ua preferéncia masculina enter los hilhs deu sobiran (tan per Bearn com per Navarra).
De tot biais, a l'escadença de la Revolucion los Estats de Bearn que hon obligats per la constrenta de renonciar au Fòrs de Bearn (qui lo lor arrespecte e èra ua condicion sine qua non de l'integracion de Bearn en 1620) e Bearn que ho dissot dehens lo navèth departament deus Baishs Pirenèus (futur Pirenèus Atlantics).
Lo títol de Rei de Navarra qu'ei osdendit peu rei d'Espanha Joan Carles I com consequéncia de l'annexion de la Hauta Navarra peu rei d'Aragon en 1512. Aquò n'inclueish pas la Baisha Navarra e non tanha pas Bearn. Los pretendents au tròn de França (Loís Anfós d'Anjòu en Espanha) que revindican lo títol de Rei de Navarra au nom de l'annexion a França en 1620. Totun, en bèth seguir la lei bearnesa e navarresa de transmission deu tròn, aqueste que pertanheré a Alícia de Borbon-Parma. En mei d'aquò, l'annexion a França qu'ei de mau invocar, puish que Navarra que ho justament desseparada de França ua purmèra vegada en 1316 en bèth invocar la lei salica e au detriment de la regina Joana II de Navarra.


text:
885
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 885 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
En junh, l'emperaire Carles III lo Gròs, elegit regent dau Reiaume après la mòrt dau rèi Carloman II, recebèt lo jurament de fidelitat dei vassaus principaus de Francia Occidentala. Negocièt tanben la fin de la guèrra entre lei Carolingians e Boson de Provença que s'èra proclamat rèi e aviá format un reiaume centrat sus Provença. En cambi d'un omenatge simple, li laissèt son títol reiau e sei fèus permetent de restablir la patz dins lo sud-èst de la França actuala. Pasmens, dins lei fachs, Provença, Daufinat e lo sud de Borgonha èra d'ara endavant en fòra de la zòna d'autoritat dei Carolingians.
Puei, a partir d'octòbre, l'emperaire deguèt faciar una incursion fòrça importanta dei Vikings (entre 20 000 e 40 000 òmes ambé 700 naviris segon lei fònts istoricas) dirigida còntra la region de París. Capitèron de rompre lei diferentei fortificacions de Seina e acomencèron lo sètge de la vila que refusava de pagar un tribut ais envaïsseires. Pasmens, se turtèron a una defensa acarnada dei tropas dau còmte Audoïn car, dempuei l'incursion vikinga de 876, la ciutat parisenca èra estada protegida per de fortificacions importantas.


text:
Gaston Maspero
Gaston Maspero (París, 23 de junh de 1846 – París]], 30 de junh de 1916) ho un egiptològ francés d’origina lombarda, e professor au Collègi de França.
Biografia[modificar | modificar la font]
Maspero qu’avó la soa voacion de mainatge e qu’aprengó hèra com autodidacte. Que hasó los estudis a l’Escòla Normau e, en 1867 que conegó l’egiptològ Auguste Mariette qui’u balhè dus tèxtes ieroglifics mauaisits d’arrevirar, çò que Maspero hasó suu pic en los bèth publicar e en començar atau de bastir la soa reputacion (ad aquera epòca la filologia egipciana que n'èra encara a la soa joenessa e arrevirar que podèva estar, encara mei que uei lo dia, ua vertadèra aventura scientifica). Que tribalhè un temps en America deu Sud, puish tornat en França, que ho nommat repetitor d’egipcian ancian a l’Escòla Practica de Hauts Estudis abans de préner la cadièra de Joan Francés Champolion au Collègi de França. A partir de 1880 que comencè los sons recèrcs en Egipte en amassant e copiant tèxtes e en lutant contra lo trafec d’antiquitats egipcianas (un mau hèra espandit per’mor deus colleccionaires europèus e americans). Qu’ei atau qui hasó arrestar los hrairs Abd al-Russul qui avoèn on e’strabavan las tombas que pilhavan. Enter 1886 e 1899 que s’estó en França abans de tornar en Egipte tà sonhar las roïnas de Karnak alebadas per un terratrem. Mercés a las soas reponsabilitats, qu’avó loparat de recomendar lo joen egiptològ Howard Carter au son futur mecènas Lord Carnavon. Que’s morí a París en 1916 e que ho sepelit au Cemitèri Montparnasse.


text:
987
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 987 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après leis eveniments de l'annada passada e la mòrt de son paire, Loís V decidiguèt, après una ataca victoriosa còntra Reims, de reünir una assemblada dei Francs per jutjar l'arquevescat Adalberon de Reims accusat de traïson en causa de son sostèn ais Otonians. Pasmens, lo 21 de mai, moriguèt en causa d'un accident de chivau. Aquò marquèt la fin de la dinastia carolingiana.
L'assemblada dei Francs, començada lo 22 de mai a Compiègnes, aguèt donc de resultats totalament contraris ais objectius iniciaus. Adalberon i foguèt innocentat e l'aristocracia elegiguèt son candidat Uc Capet senhor de París e d'Orleans — supausat a tòrt per l'arquevesque d'èèser favorable a la restauracion de l'Empèri Carolingian per leis Otonians — coma rèi. Lo coronament aguèt luòc lo 3 de julhet. Pasmens, se lo rèi refusèt rapidament de sostenir una restauracion de l'Empèri, deguèt acomençar rapidament una recèrca per trobar d'aliats dins lo cas d'una lucha novèla còntra l'emperaire.


text:
Encens
L'encens (del latin incensum, participi d'incendere, alucar), es una goma resina redolenta que difusa una odor caracteristica quanb brutla.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
L'encens s'obten amb quatre espècias de plantas arbustivas del genere Boswellia, sobretot la Boswellia sacra, e en mendra mesura de Boswellia serrata e Boswellia glabra. Aquelas plantas creisson dins las regions miègjornalas de la peninsula Aràbia e de la còsta de l'Africa Orientala.
La resina se comercializa jos forma de diverses gras de qualitat e de pureta. Es pas segur que lo producte utilizat actualament corresponda exactament amb la substància que s'utilizava dins l'antiquitat. Dins l'Antiquitat se pensava que l'encens veniá de l'arbre Juniperus lycia L. Foguèt una font importanta del comèrci, fins a que se crèe la rota de l'encens pel seu transpòrt.
Usatges[modificar | modificar la font]
La goma s'obten mejans d'incisions sul tronc e ven odoranta quand de crema. S'utiliza coma perfum e en fumigacions. A tanben de propietats medicinalas.[1]
Dins l'antiquitat l'encens s'utilizava coma element pron important en rituals e cerimonias religiosas, subretot dins lo bodisme, lo cristianisme, e l'indoïsme. Dins la Bíblia lo fach que las fums s'envolen cap en naut simbolizava l'acceptacion del sacrifici. Un dels exemples mai coneguts e mai espectaculars, es lo botafumeiro de la catedrala de Santiago de Compostela.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
- (en)History of Frankincense (www.itmonline.org)
- (en)Chemical compounds found in Boswellia sacra (Dr. Duke's Databases)
- (en)UNESCO Frankincense Trail Dhofar Province, Oman.
- (en)Trade Between Arabia and the Empires of Rome and Asia, Metropolitan Museum of Art.
- (en)Lost City of Arabia Interview with Dr. Juris Zarins, Nova, September 1996.
- (en)Frankincense and Oman, Sultan Qaboos Cultural Center.
- (en)The Indian Ocean in World History: Educational website Learn about the frankincense trade throughout history on this interactive website.
- (en)Short review of recent studies about incense as medicine now and in ancient times, Short review of recent studies about incense as medicine now and in ancient times.
- (en)Traditional Chinese medical use of frankincenceoc:Encés


text:
Dimitris Christoulas
Dimitris Christoulas (nascut en 1935) èra un farmacian retirat grèc que se suicidèt sus la plaça del parlament d'Atenas lo 4 d'abril de 2012 per protestar contra l'apauriment del sieu pòble organizat pel govèrn grèc e l'Union europèa.
Christoulas èra un farmacian retirat qu'èra malaut d'un cancer. Èra maridat e aviá una filha. Aviá venduda la farmacia en 1994 per prene la retirada qu'aviá pagada sens ajuda de l'estat. Lo 4 d'abril de 2012 se suicidèt sus la plaça Syntagma, en fàcia del parlament, en daissar una letra que compara lo govèrn grèc a lo del collaborator Tsolakoglou e apèla a l'insurreccion.
Sa mòrt foguèt seguida d'un reviscòl de las protèstas en Grècia.


text:
Castèth de Vincennes
Lo Castèth de Vincennes que ho un castèth reiau francés ; dab la soa tor de 50 m qu'ei la hortalessa la mei hauta d'Euròpa.
A la debuta i avèva un simple pavalhon de caça de Loís VII dens lo bòsc de Vincennes. Felip August e Loís IX que'n hen ua residéncia reiau e ua hortalessa. Dus rei que s'i maridèn (Felip III en 1274 e Felip IV de França en 1284) e tres qu'i morín (Loís X de França en 1316, Felip V en 1322 e Carles IV en 1328).
Felip VI de Valés que comencè de hortificar aquesta residéncia dab la grana tor. Los sons successors qu'amplifièn aquesta hortificacion dab ua encinta. Lo Noste Enric qu'i ho retiengut presoèr durant las guèrras de religions.
Loís XIV que he bastir duas alas navèras (dessenhadas per Louis Le Vau) abans d'abandonar tot aute projècte per Vincennes entà s'ocupar de la bastida deu castèth de Versalhas. Au sègle XVIII que vadó preson d'estat on e hon lo marqués de Sade, Mirabeau e Diderot e hon embarrats.
Devath lo comandament deu generau Pierre Daumesnil (designat per Napoleon) que ho assietjat durant 5 mes per l'armada prussiana en 1815 abans d'estar tornat volotariament sus òrdi deu rei Loís XVIII. Napoleon III que'u he restaurar per Viollet-le-Duc e qu'amenatgè lo son parc. Mata Hari qu'i ho fusilhada lo 15 d'octobre de 1917. En 1944 los ocupants nazis qu'i fusilhèn 30 presoèrs. Lo generau De Gaule qu'avó lo projècte (abandonat) d'i installar la residéncia deu president de la Republica e d'abandonar atau lo palais de l'Elisèu.
Uei lo dia qu'ei proprietat deu Ministèri de la Cultura e deu Ministèri de la Dehensa deu govern francés.


text:
1046
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1046 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Una revòuta dei senhors de Normandia Bassa obliguèt lo duc de Normandia, Guilhèm, de se retirar a la Cort de França onte demandèt e obtenguèt l'ajuda francesa per restaurar son autoritat.


text:
Dian e Valquièiras
Dian e Valquièiras (Dio-et-Valquières en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada dins los Cantons nauts d'Erau al Nòrd de Bedarius al Sud de Lunaç, a l'èst del Salagon e a l'Oèst del riu Òrb. Es bastida sus las rufas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sègle XIII, lo castèl de Dian e los tenements de Valquièiras fasián partida de la senhoriá de Bossagues[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo castèl de Dian
- La glèisa Sant Estève de Dian
- La gleisa Sant Andrieu de Valquièiras
- Patrimònion coma de crotz, casèlas, jaças
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Felix pasquier, "documents relatifs à la seigneurie de boussagues (hérault) de la fin du XII° au milieu du XIV° siècle", Imprimerie générale J. sapte, 1901, p19


text:
Kappelkinger
Kappelkinger es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés. Vilatge de la distincion episcopala del Val de Guéblange.
Abans 1150: Curbera es un alleu del Comte de Werde, Siegebert. Curbera #Qu'al fil dels ans se tranformera en Cungera =KINGER. En l'an 1150 Siegebert dona Curbera al Abbaye de Wadgassen, amb los #dire e la bassa, mièja e anautita justícia. La donation a confirmat l'an 1179 pel pape Alexandre III. En l'an 1200 Kappelkinger possedís ja una capèla. (Se tròba en l'archiu del prieuré de Insming la traduccion alemanda facha l'an 1617 pel vicari del Val-de-Guéblange). En 1224 lo abbaye de Wadgassen renóncia als sieus dreches sus Kappelkinger en favor del Comte Siegebert III e de los sieus fils Henri e recep a cambiament la mitat de las #dire a Guéblange. En 1727 Kappelkinger, fins ailà annèxa de la parròquia de Insming, a erigit en parròquia de la archiprêtré de Morhange amb Überkinger coma annèxa. Lo 12 de decembre de 1724 la destruccion de la capèla es ordonnée aital coma lo bastiment de la glèisa actuala, aquel als còstes del prieuré de Insming. Kappelkinger A erigit en parròquia dédiée a St Jacques en 1727. En 1732 a luòc lo bastiment de la glèisa de Kappelkinger. En 1790 las municipalitats de Kappelkinger e de Ueberkinger fan partida del Costat de Sarralbe, district de Sarreguemines, amb 7 autras comunas. En 1811 lo nombre de las municipalitats del costat de Sarralbe passa de 19 a 13, sièis comunas en avent #èsser suprimidas e amassadas a las municipalitats vesinas; A comptar d'aquela data Uberkinger es una annèxa de Kappelkinger[1].
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés. Village de la seigneurie épiscopale du Val de Guéblange.
- Avant 1150: Curbera est un alleu du Comte de Werde, Siegebert. Curbera qui au fil des ans se tranformera en Cungera =KINGER.
- En l’an 1150 Siegebert donne Curbera à l’Abbaye de Wadgassen, avec les dîmes et la basse, moyenne et haute justice. La donation est confirmée en 1179 par le pape Alexandre III.
- En l’an 1200 Kappelkinger possède déjà une chapelle. (On trouve dans les archives du prieuré d’Insming la traduction allemande faite en 1617 par le vicaire du Val-de-Guéblange).
- En 1224 l’abbaye de Wadgassen renonce à ses droits sur Kappelkinger en faveur du Comte Siegebert III et de son fils Henri et reçoit en échange la moitié des dîmes à Guéblange.
- En 1727 Kappelkinger, jusque là annexe de la paroisse d’Insming, est érigé en paroisse de l’archiprêtré de Morhange avec Überkinger comme annexe. Le 12 décembre 1724 la destruction de la chapelle est ordonnée ainsi que la construction de l’église actuelle, ce aux frais du prieuré d’Insming. Kappelkinger est érigée en paroisse dédiée à St Jacques en 1727. En 1732 a lieu la construction de l’église de Kappelkinger.
- En 1790 les communes de Kappelkinger et de Ueberkinger font partie du Canton de Sarralbe, district de Sarreguemines, avec 7 autres communes.
- En 1811 le nombre des communes du canton de Sarralbe passe de 19 à 13, six communes ayant été supprimées et réunies aux communes voisines; À compter de cette date Uberkinger est une annexe de Kappelkinger[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ " Forbach e lo sieu Arrondissement" de Joseph ROHR e " Lorraine&Alsace" pel Tinent J.Pàg. JEAN.
- ↑ " Forbach et son Arrondissement" de Joseph ROHR et " Lorraine&Alsace" par le Lieutenant J.P. JEAN.


text:
Gara de Tolosa Matabuòu
La Gara de Tolosa Matabuòu es la principala gara ferroviària per viatjadors de Tolosa e de la region de Miègjorn-Pirenèus. Es l'element central del malhum ferroviari de Tolosa.
Somari
Situacion[modificar | modificar la font]
Dins Tolosa[modificar | modificar la font]
Se situa al centre de la vila, en bordadura nòrd-èst del centre istoric e del canal del Miègjorn, lo long del baloard Pierre-Sémard.
Amb l'estacion de mètro Marengo – SNCF e la gara rotièra, se tròba al centre dels transpòrts collectius.
Al centre del malhum ferroviari[modificar | modificar la font]
Tolosa Matabuòu es lo centre d'una « estela » ferrovària de sièis brancas, constituidas per las linhas seguentas (dins lo sens de las agulhas d'una mòstra dempuèi lo nòrd):
- de Tolosa cap a Montalban (fins Montalban, Agen e Bordèu, puèi Paris), linha a doble via electrificada amb 1500 V ;
- de Tolosa cap a Sant Sulpici (fins a Albi puèi Rodés, o fins a Vilafranca de Roergue puèi Capdenac, o fins a Castras puèi Masamet), linha a via unica, non electrificada ;
- de Tolosa cap a Narbona (fins a Perpinhan o Marselha puèi Lion o Niça e l'Itàlia), linha a doble via electrificada amb 1500 V ;
- de Tolosa cap a Fois (fins a La Torre de Querol e l'Espanha), linha a via unica electrificada amb unité 1500 V ;
- de Tolosa cap a Tarba (fins a Lorda, Pau, Baiona e l'Espanha), linha a doble via electrificada amb unité 1500 V ;
- de Tolosa cap a Colomièrs (fins a Aush), linha dobla non electrificada dins l'aglomeracion tolosenca puèi a via unica.
Complèxe ferrovària connèxe:
- immediatament al nòrd, lo talhièr de Toulouse Rainal
- costat èst de la gara, lo depaus de Tolosa Periòla ;
- aperaquí quinze quilomètres al nòrd, lo triatge de Sant Jòri.
Istòria[modificar | modificar la font]
Durant la primièra mitat del sègle XIX, lo biais pus rapid per anar de Bordèu a Seta èra de prene la diligéncia de Bordèu a Tolosa, en 18 oras, puèi de seguir lo canal del Miègjorn : total 28 oras.
A aquela epòca, Tolosa foguèt en retard sus la revolucion industriala, e fòrça blaimèron lo cònsol Joseph de Villèle per aver refusat lo camin de fèrre al començament del sègle.
En 1853, Émile Pereire e Isaac Pereire fondèron la Companhiá dels Camins de Fèrre del Miègjorn. Dubriguèron tres ans pus tard la linha Agen - Tolosa, lèu completada par la linha Bordèu - Seta, en 1857. Per evitar tota concurréncia, la Companhiá compra los dreches d'expleitacion del canal del Miègjorn.
L'edifici de la gara Matabuòu foguèt construit solament entre 1903 e 1905. Lo nom del quartièr Matabuòu ont la gara foguèt erigida fa referéncia a l'ancian masèl de la vila de Tolosa (Mata buòu...).
L'edifici pels viatjaires qu'òm coneis uèi foguèt dessenhat per l'arquitècte tolonenc Marius Toudoire, e foguèt realizat en pèiras de Santonge. Las 26 principalas vilas servidas de Bordèu a Seta tenon lor blason sus la flaçada.
En 1938, la Companhiá dels Camins de Fèrre del Miègjorn es fusionada e nacionalizada amb las quatre autras grandas Companhiás nacionalas dels camins de fèrre (Companhiá dels Camins de Fèrre del Nòrd, Companhiá dels Camins de Fèrre de l'Èst, Companhiá dels Camins de Fèrre de París a Orleans, Companhiá dels Camins de Fèrre de París a Lion e a la Mediterranèa) per formar la SNCF.
L'edifici foguèt restaurat en 1983, avans d'èsser declarat monument istoric.
Dempuèi 1990, recapta los TGV venent de la LGV Atlantica, per reduire lo temps Tolosa – París a 5 h 30, contra 6 h o 7 h per la linha istorica passant per Orleans e Limòtges.
En 2004, la gara venent lo terminus nòrd de la Linha D del malhum de transpòrts en comun de Tolosa, una linha TER de Miègjorn-Pirenèus foguèt cadenciada cap a Murèth en collaboracion amb Tisséo.
En 2005, foguèt trevada per 8 000 000 viatjaires, siá 22 000 viatjaires quotidians.
Desserta[modificar | modificar la font]
nacionala[modificar | modificar la font]
- TGV Tolosa - Gara de París Montparnasse.
- TGV Tolosa - Gara de Lilla-Euròpa.
- TGV Tolosa - Gara de Lion Part-Dieu.
- TGV Tolosa - Gara de Dijon.
- TGV Tolosa - Gara de Marselha Sant Carles.
- Trens Téoz : Gara de Bordèu Sant Joan - Gara de Tolosa Matabuòu - Gara de Narbona - Gara de Montpelhièr Sant Ròc - Gara de Marselha Sant Carles - Gara de Niça Vila
- Trens Téoz : Gara de Tolosa Matabuòu - Gara de Montalban Vila Borbon - Gara de Caors - Gara de Limòtges Benedictins – Gara d'Orleans Les Aubrais - Gara de París Austerlitz
- Trens Téoz : Gara de París Austerlitz - Gara de Tolosa Matabuòu - Gara de Narbona - Gara de Perpinhan - Gara de Cervera
Regionala[modificar | modificar la font]
TER de Miègjorn-Pirenèus[modificar | modificar la font]
Vesètz TER de Miègjorn-Pirenèus
Linha D[modificar | modificar la font]
Vesètz Mètro de Tolosa
Matabuòu – Gara SNCF En 2004, ven lo terminus nòrd de la Linha D del malhum de transpòrts en comun de Tolosa, una linha TER de Miègjorn-Pirenèus cadenciada cap a Murèth en collaboracion amb Tisséo. Coma la Linha C del malhum de transpòrts en comun de Tolosa cap a Colomièrs, se deuriá integrar a la tarificacion Tisséo, mas o es pas encara.


text:
Evo Morales
Juan Evo Morales Ayma (Orinoca, lo 26 d'octobre de 1959) qu'ei lo 84au e actuau president de Bolívia. Que ho elegit ua purmèra vegada en 2005 dab 54 % de las votacions puish un dusau còp per un segon mandat inclusent ua importanta reforma de la constitucion.
Que ho lo purmèr president d'origina amerindiana de Bolívia e ua de las soas purmèras decisions que ho de tornar nacionalizar l'enterpresa nacionau de gaz e d'autes idrocarbures qui èra estada privatizada durant lo mandat de Gonzalo Sánchez de Lozada (1993 - 1997).
Somari
Vita[modificar | modificar la font]
Que vadó dens ua familha prauba d'agricultors de lenga aimarà. Durant lo son temps de mainatge que devó tribalhar au ras deus sons estudis a l'escòla. En 1978, durant lo son servici militar que ho testimòni de dus còps d'estat. Tornat dens la soa comunitat que devó emigrar (eth com mantuns autes) per'mor de cambiaments climatics. Que s'installè dens un parçan aperat San Francisco.
En 1983 que tornè après la mort deu son pair entà ocupà's de la soa familha. Que ho elegit au cap deu sindicat deus productors de còca, ua cultura que lo govèrn proamerican de Bolívia e volèva suprimir. Au cors deu son combat Morales e sons camaradas que conegón la repression violenta e la preson dinc a ua marcha de cap a La Paz on, a maugrat la represion policièra, la populacion manifestè ostensiblament lo son sostien. Lo govèrn que ho alavetz obligat a negociar.
Corruda de cap a la presidéncia[modificar | modificar la font]
Morales que's presentè un purmèr còp en 2002 ajudat, involontariament, per intervencions deu l'ambaishador deus Estats Units d'America qui miacè lo pòble bolivian d'abandonar las eventualas ajudas americanas aviéner en cas de victòria deu camp de Morales.
Aquesta campanha que ho un tremplin de cap a la soa victòria electorau de 2005
Presidencia[modificar | modificar la font]
Los 21 de genèr de 2006 e de 2010, la velha de las soas duas ascencions presidenciau, Morales que gavidè ceremonias politicas a Tiwanaku en clara revindicacion deus drets conquestats entaus ameridians de Bolívia.
Politica nacionau e internacionau[modificar | modificar la font]
Evo Morales que's solidarizè dab lo govèrns d'esquèrra d'america latina e mei que mei dab Hugo Chávez Frías e Fidel Castro. Dens los sons discors que's declara per l'egalitat de tots lo bolivians, contre las intervencions des estats Units dens la politica interiora de bolívia contre lo liberalisme e per lo socialisme e l'esperit de comunitat.
Religion[modificar | modificar la font]
Evo Morales qu'ei gessit d'un mitan catolic mes sincretic, qu'ei a díser de confession oficiaument catolica mes en bèth perseguir las practicas e las credenças qui precedín l'arribada deu catolicisme (mei que mei lo culte de la Mair Tèrra aperada Pachamama).


text:
Mordechai Vanunu
Mordechai Vanunu (en ebrèu: מרדכי ואנונו; Marraquèsh, 14 d'octobre de 1954), tanben conegut coma John Crossman, es un ancian tecnician nuclear israelian que, pr'amor de son oposicion a las armas de destruccion massiva, revelèt mantun detalh sul programa d'armas nuclearas de l'estat d'Israèl dins la premsa britanica en 1986. Aprèp sa captura pel Mossad foguèt empresonat durant 18 ans. L'analista militar american Daniel Ellsberg considèra Vanunu coma "l'èroi principal de l'èra nucleara".


text:
Imperatiu categoric
L'imperatiu categoric es una nocion de la filosofia morala d'Emmanuèl Kant. Énonicada pel primièr còp en 1785 dins Fondacion de la metafisica de las mors, l'autor lo tornèt exprimir dins d'autras òbras d'etica seunas. Sovent criticada, aquela nocion, 'lexprimiguèron tanben fòrça filosòfs. L'imperatiu es mai que mai conegut per aquestas tres formulacions famosas:
« Òbra de tal biais que tractes l'umanitat, tant en ta persona coma dins quina mai que siá, sempre a l'encòp coma finalitat, e jamai simplament coma mejan.» Fondacion de la metafisica de las mors in Metafisica de las mors, I, Fondacion, Introduccion
«Òbra segon la maxima que pòt a l'encòp venir lei universala»
« Òbra segon de maximas que pòscan a l'encòp se prene elas meteissas per objècte coma leis universalas de la natura. »
Tot ben qu'aqueles tres enconiats sián diferents, son totes formulacions d'un meteis imperatiu categoric, que es unic.
Dos tipes d'imperatius[modificar | modificar la font]
Kant distinguís dos tipes d'imperatius : un imperatiu pòt èsser ipotetic o categoric.


text:
Gueisèr
Un gueisèr es un tipe de font cauda que dintra en erupcion periodicament, en ejectar una colomna d'aiga cauda e vapor dins l'aire. Lo nom de gueisèr ven de Geysir, nom d'una font gisclaira situada a Haukadalur en Islàndia; aquel nom ven del vèrb islandés gjósa, que significa "gisclar".
Per la formacion de gueisèr cal una idrogeologia favorabla qu'existís sonque dins unes endreches sus tèrra, e qu'es doncas un fenomèn pro rare. A pauc près 1000 existisson dins lo mond, que la mitat se trapan dins lo Pargue Nacional de Yellowstone, als EUA.[1] L'activitat eruptiva dels gueisèrs pòt cambiar o s'arrestar amb los depaus minerals, l'escambi de foncions amb las fonts caudas mai pròchas, l'influéncia d'un tèrratremol, o una intervencion umana.[2]
De fonts eruptivas d'azòt liquefiat foguèron observadas sus Triton, una luna de Neptun. Aquestes fenomèns son tanben sovent atestats coma gueisèrs. Sus Triton, los gueisèrs semblan provocats mailèu per la calor del solelh que non pas per l'energia geotermica. L'azòt, liquefiat per una mena d'efièch de vitratge, pòt gisclar a una nautor de 8 km.
Erupcions[modificar | modificar la font]
L'activitat d'un gueisèr, coma la de totas las font caudas, es provocada per l'infiltracion d'aiga de superficia dins lo sòl fins qu'encontre de ròcas calfadas pel magma. L'aiga calfada geotermicament torna montar a la superficia per conveccion a travèrs de la ròca porosa e fracturada. Los gueisèrs diferisson de las fonts caudas non eruptivas dins lor estructura sosterranha; fòrça son formats d'un tudèl de superficia religat a un o mantun tudèls estreches que menan a un restanc sosterranh.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- 2-Bryan, T. Scott (1995). The geysers of Yellowstone. Niwot, Colorado: University Press of Colorado. ISBN 0-87081-365-X
- 1-Glennon, J.A., Pfaff, R.M. (2003). The extraordinary thermal activity of El Tatio Geyser Field, Antofagasta Region, Chile, Geyser Observation and Study Association (GOSA) Transactions, vol 8. pp. 31-78.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Glennon, J.A. 2005
- ↑ Bryan, T.S. 1995


text:
Lev Vygotsky
Lev Semiònovich Vygotsky en rus ЛeB CeMëHoBич BыróTckий (1896-1934) qu'èi un psicològ rus o meilhèu bielorús fondator d'ua teoria socioistorica de la psicologia (psicologia culturau) e mei particularament dens lo maine de la psicologia deu desvolopament. Que prepausóc ua teoria d'interiorizacion deu discors sociau en çà deu mainat.
Dens la soa joenessa que 's intereishava a la literatura puish a la critica literària (qu'escrivoc un ensag sus l'"Hamlet" de Shakespeare tre l'atge de 18 ans), e s'adviéngoc un especialista tan en poesia com en filosofia (on hòu hèra influençat entarà teoria de las emocions deu filosòf Spinoza qui li inspirava ua teoria psicoestetica ed ua apròcha constructivista manlhevada a l'analisi marxista). Segueish quauquas annadas de formacion de medecina puish de dret a l'Universitat de Moscòu e de literatura dens ua universitat liura. Que balharà tanben de cors de literatura abans que's advién professor ed un cercaire especializat dens l'educacion de mainats en deficit intellectuau. A 28 ans e pendent un detzenat d'annadas (dinc a la soa mort) e balharà serias de lecturas en psicologia. Los sens prumèrs obratges e concerniràn la psicologia de l'Art dab ua publicacion arremercada en 1925 ("The Psychology of Art), obratges qui li permetràn e d'obtiéner la soa tèsi de doctor en psicologia de l'Institut de Psicologia de Moscòu.


text:
Les Galejaires, la tropa de teatre de l' IEO d'Arièja
Le teatre es a solide un bon biais de far ausir, conèisser e aimar la lenga nòstra, tanben l'idéa nos es venguda de margar una pèça escrita per Alan VIDAL : "La gata de la Barona" e de la jogar pels vilatges que seriàn interessats.
Es tanben un biais per ensajar de far dintrar un chic de moneda dins las caissas de l'IEO que n'a plan besonh. Totis les actors de "la còla dels galejaires" son benevòls e amators.
Es de notar que la pèça es a l'encòp jos-titolada en francès e les que comprenon pas tot en occitan se pòdon gaitar la revirada de reiruèlh.
E l'Alan VIDAL se ten una autra pèça dins les quasèrns!


text:
Beatritz de Diá
Beatritz de Diá, dicha la Comtessa de Diá, èra una trobairitz de la fin del sègle XII, e del començament del sègle XIII.
I a pauc d'entresenhas sus aquela femna de la civilizacion de la fin'amor. Se sap pasmens qu'èra la filha del Comte Isoard II de Diá, vila del comtat de Provença, e que foguèt l'esposa de Guilhèm de Peitiu, malgrat semble que foguèsse amorosa de Raimbaud d'Aurenja.
Avèm cinc poèmas d'aquela autora.
Òbras conegudas[modificar | modificar la font]
- "A chantar m'er de so q'ieu non volria"
- "Ab joi et ab joven m'apais"
- "Estat ai en greu cossirier"
"A chantar m'er de so qu'eu no volria"[modificar | modificar la font]
Sa cançon "A chantar m'er de so qu'eu no volria", es la sola peça trobadoresca d'una femna que se ne siá servada intacta la musica.
Aquí la transcripcion modèrna de la cançon:
- Portal:Literatura Occitana/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Literatura occitana/Articles ligats
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Portal:Euròpa/Articles ligats
- Portal:Musica/Articles ligats
- Portal:Provença/Articles ligats
- Trobairitz
- Poèta de l'Edat Mejana
- Trobador
- Escrivan medieval de lenga d'òc
- Personalitat femenina de l'Edat Mejana
- Escrivan francés del sègle XII
- Escrivan occitan
- Compositor medievau


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo puèi de Sant Circ o Puèi de la Crotz (Puy de Sancy en francés) es un volcan apagut situat dins lo Massís Central, dins lo departament del Puèi Domat. Es situat a 35 quilomètres al sud oèst de Clarmont-Ferrand.
Es lo mai naut somail del Massís Central amb 1 886 mètres. Es un ancian volcan de tipe estratovolcan qu'apareguèt fa prèp de 220 000 ans.
Entre les recs qu'an la font au Puèi de la Crotz : Dòr a 1 680 mètres d'altitud, e Donha a 1 640 mètres, e que se rejonhon a 1 370 mètres d'altitud, per donar naissença a Dordonha[1].
- ↑ Carte IGN 2432 ET au 1/25 000.


text:
Transcriptasa invèrsa
La transcriptasa invèrsa o retrotranscriptasa es un enzim de tipe ADN polimerasa, qu'a coma foncion de sintetisar l'ADN de dobla cadena en utilizant coma modèl l'ARN monocatenari, es dire, catalisar la retrotranscripcion o transcripcion inversa. Aqueste enzim se tròba presenta en los retrovirus come lo VIU. Son nom aubedís a que lo procès normal de la transcripcion, era quau se pòt cridar "dirècta", produsis l'ARN a partir de la sequéncia iniciala d'ADN, e pas al revèrs. Renato Dulbecco, David Baltimore e Howard M. Temin recebèron lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1975 per lor trabalh sus la transcriptasa invèrsa.


text:
Pelican
Los pelicans (Pelecanidae) son una familha d'aucèls pelicaniformas formada per un unic genre, Pelecanus, que compren uèit espècias. An una bòça caracteristica sus lo bèc, ont recuèlhon e emmagazinan los peisses mentre caçan. Sos peses son membranats.
Los pelicans son gregaris e nisan en colonias: lo mascle balha lo material e la femèla balha una estructura simpla. Los cobles son monagams pendent cada sason d'apariament, mas solament al bòrd de la zòna de nidificacion.
Taxonomia del grop[modificar | modificar la font]
- Genre Pelecanus:
- Pelecanus occidentalis
- Pelican del Pero, Pelecanus thagus
- Pelecanus erythrorhynchos
- Pelican vulgar, Pelecanus onocrotalus
- Pelican cresp, Pelecanus crispus
- Pelican ròsa, Pelecanus rufescens
- Pelecanus philippensis
- Pelican australian, Pelecanus conspicillatus
Lo pelican dins la cultura[modificar | modificar la font]
Lo pelican venguèt un simbòl de l'Eucaristia a l'Edat Mejana, las legendas disián que se sacrificavan e donavan sa pròpria carn a sos pichons per qu'aguèsson pas talent se mancava d'aliment. Per aquel motiu los pelicans apareisson dins fòrça veirials e esculturas gotics, sobretot dins lo nòrd d'Euròpa, e son lo senhal del servici irlandés de transfusions.


text:
Cèltas
Dins l'antiquitat los cèltas qu'arribèron, a partir del primièr millenari, vèrs 1200 en Euròpa e vèrs 900 dins la Peninsula Iberica, èran un ensems de pòbles liats entre eles qu'abitavan en Euròpa Centrala; totes aqueles pòbles parlavan de lengas indoeuropèas marca d'una origina comuna. Uèi, lo tèrme "Cèlta" s'utiliza sovent per descriure las gents, las culturas lengas de fòrça grops etnics de las illas Britanicas, de las regions de Bretanha (França), de Minho (Portugal) e de Galícia (Espanha). Tanben las tribús o nacions, coma los Atrebatas, Menapii, e Parisii, de las de regions cèltas de tèrra fèrma, coma Gàllia e Belgica, se sap que se moguèron cap a Grand Bretanha e Irlanda e contribuiguèron a la creissença d'aquelas populacions. L'usatge del terme cèlta per se referir als gents d'Irlanda e Grand Bretanha apareguèt al sègle XVIII. Vivián en poblacion dedins de barris nomenats castrum.
Los grècs antics, los nomenèron en primièr "iperboris"; e mai tard keltoi o gents ocultas, que ven del grèc ancian Hecateu en 517.
Se pòt pas parlar d'un Estat pròpriament cèlta, perque cada zona aviá son cap, e coma èran un pòble guerrièr, totjorn i aguèt de rivalitats entre eles.
Societat e cultura[modificar | modificar la font]
Lo ròtle de las femnas dins la societat, èra fòrça plan considerada, perque existissiá pas lo masclisme dels autres pòbles de l'epòca, coma los romans. Al contrari, las femnas cèltas fasián lo servici militar e anavan a la guèrra. Fins a èsser melhoras dins las batalhas que los òmes, coma o explica Juli Cesar, segon que la batalha èra perduda se se jonhèron las femnas cèltas. Se podián maridar amb qui desiravan, e podián refusar fins als a princes o grands guerrièrs. Un còp casats, capitava lo cople qu'aviá lo reng guerrièr pus elevat e lo mai de possessions. Coma las femnas cèltas podián anar a la guèrra e eretar de tèrras, i aviá de maridatges ont capitava la femna e d'autres l'òme.
I aguèt fòrça reinas cèltas importantas, coma de grandas guerrièras, druidesas.
Lo divorci existissiá dins la societat cèlta. Es a dire que, abans lo maridatge "per tota la vida" (perque èra pas de costuma de trencar) i aviá un autre que durava un an e un jorn, pendent que lo cople viviá ensemble dins lo meteis ostal e decidissiá se se volián maridar per totjorn o non e se volián renovelar lo matrimòni.
Èran totalament en favor de las relacions sexualas abans lo matrimòni, fach qu'estonava los romans e los autres pòbles amb qui venguèron en contacte.
Lenga[modificar | modificar la font]
I a tres ipotèsis per explicar la naissença del protocèlta. La primièra afirma que se desvolopèt al periòde de la Cultura de La Tena a partir del continuum dialectal parlat sul continent europèu. Una segonda teoria prepausa que nasquèt amb la segonba onda de migracions indoeuropèa vèrs 2400. La tresena sosten que venguèt amb la revolucion neolitica, vèrs 5000.
Aquel protocèlta se fragmentèt en dos grands grops, lo continental e l'insular (parlat en Grand Bretanha e Irlanda), que donarián luòc a diferentas lengas cèltas posterioras.


text:
Ernest Shackleton
Sir Ernest Henry Shackleton (1874-1922) foguèt un explorador polar angloirlandés, principala figura de l'Edat d'Aur de l'Exploracion Antartida. Recebèt l'Òrde Reial de Victòria e l'Òrde de l'Empèri Britanic per sas contribucions.
Shackleton es conegut per aver dirigit l'infructuosa Expedicion Endurance, entre 1914 e 1916. Emai que Shackleton capitèsse pas son objectiu de traversar a pè lo continent Antartida, demostrèt sas qualitats per lo comandament quora lo vaissèl Endurance se retrobèt prés per la glaça.
Shackleton, dit pels sieus contemporanèus "lo Cap", menèt sos òmes se refugiar a l'illa Elephant abans de traversarar 1.300 km de l'ocean Antartic dins una barca amb cinc òmes entrò arribar en Georgia del Sud. En arribar a l'illa alunhada, Shackleton i dos dels seus òmes traversèron un terrenh montanhós fòrça complicat, fins arribar a una estacion balenièra per demandar el rescat dels sieus òmes abandonats a l'illa Elephant. Totes los membres d'equipatge de l'Endurance subrevisquèron a un calvari de 22 meses en Antartida. Pasmens, tres òmes del vaissèl de supòrt, lo Ross Sea Party, perdèron la vida.
Shackleton foguèt una figura clau de l'edat eroïca de l'exploracion de l'Antartida al costat de Roald Amundsen, Douglas Mawson e Robert Falcon Scott, cadun d'eles famós per de proesas que captèron l'atencion publica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància[modificar | modificar la font]
Ernest Shackleton nasquèt lo 15 de febrièr de 1874, a Kilkea, prèp d'Athy, (comtat de Kildare, Irlanda), a 50 km de Dublin. Lo paire d'Ernest, Henry, e la maire, Henrietta Letitia Sophia Gavan, èran d'origina angloirlandesa.[1][2] Ernest era lo segond dels sieus detz mainatges e lo primièr dels dos filhs.[3] Enfant, foguèt descrit coma "brilhant, aimable... e de fisança".[4] En 1880, a sièis ans, Ernest desbagatjèt a Dublin amb son paire, qu'èra estudiant en medecina.[3] Quatre ans pus tard, la familha partiguèt per Londres; o faguèron per cercar de revenguts melhors e perqué lor ascendéncia angloirlandesa lor fasiá témer per sa seguretat aprés de l'assassinat de Lord Frederick Cavendish a las mans dels nacionalistes irlandeses. Ernest serà educat per una institutritz fins a 11 ans, dintrarà a la Fir Lodge Preparatory School, a West Hill, per èsser puèi educat entre 13 e 16 ans al Dulwich College, una escòla publica per dròlle.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ernest Shackleton, ' ' BBC, Figures Històriques
- ↑ James A. Goodlad, Escòcia i l'Antàrtic, Secció 3: Scott, Shackleton i Amundsen. Royal Scottish Geographical Society. ISBN 0-904049-04-3
- ↑ 3,0 3,1 Johnson, pàg. 9–12
- ↑ Huntford, pàg. 7–11


text:
Carmauç
Carmauç (forma arcaïzanta tot còp en usatge:"Caramauç" e oficialament en francés Carmaux) es una comuna lengadociana en Segalar situada dins lo departament de Tarn e la region d' Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Localizacion[modificar | modificar la font]
Carmauç es situada sus Ceron e sus l'anciana RN88. La comuna se trapa als tèrmes de diferentas zònas geograficas : Lengadòc (Segalar), Carcin, Roergue, suls primièrs relèus del Massís Central. L'espleitacion del carbon a marcat fondamentalament l'economia e l'istòria del bacin carmaucenc. La vila minièra se tròba a 96 km de Tolosa e 60 km de Rodés.
Idrografia[modificar | modificar la font]
Carmauç es traversada pel riu Ceron (afluent d'Avairon) e per dos afluents de Ceron: Ceròc e Candor.
Transpòrts e vias de comunicacions[modificar | modificar la font]
Rotas[modificar | modificar la font]
Carmauç es sus l’axe Tolosa - Rodés - Lion. I passa la D2088, anciana RN88. Aquesta çaquelà es uèi desviada a 4 km de Carmauç. I a tanben una via rapida per jónher Albi e l’A68, permetent aital de far la ligason entre Carmauç e Tolosa en 2×2 vias. La rota cap a Rodés deuriá èsser doblada en 2×2 en 2015.
Carmauç es desservida per la D91 que va a Monestièr e Còrdas a l'oèst, e a Valdariás e Requistar a l'èst. La comuna es tanben religada a Riupeirós e Vilafranca de Roergue via la D905.
Tren[modificar | modificar la font]
Carmauç ten una gara SNCF, sus la linha Tolosa – Rodés del TER de Miègjorn-Pirenèus.
Bus[modificar | modificar la font]
Carmauç es sus las linhas 701 (Carmauç – Albi) e 711 (Carmauç – Canhac – Albi) del malhum departamental TarnBus.


text:
Annay (Pas de Calais)
Annay es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En Annay, lo primièr tèrme An indica la quantitat de tèrra #qu'un ase laboure en un an o #çò que se pòt ensemencer amb la carga d'aquel animal. Lo segond, Nay, significa un luòc plantat de aulnes. Annay S'es escrich o trucat Aldnais en 955, Altnai en 1037, Annez en 1070, Alnay en 1110, Allnay en 1167, Alnetum en 1204, Ausnay en 1214, Aunai en 1215, Aunay en 1218, e fin finala Annay.
Fins a la Revolucion, lo vilatge forma amb aqueles de Harnes e Loison, un comtat #que depen del abbaye Sant-Pierre de Gand. La siá istòria es íntimament ligada a aquela d'aquel comtat. Aquel, en fasent enclave en lo bailliage de Lens, depen pendent 826 ans del monastèri flamenc (abbaye de Gand) #que confia la guarda e la proteccion de los sieus bens de 864 a 1191 als comtes de Flandre. Lo primièr es Eustache II, paire de Godefroy de Bouillon.
L'origina del nom Annay s'explica pels nombroses marécages #que compausavan antany la region. N'efièch, Aunai o Aulnaie significa un luòc plantat de aulnes o aunes. Aquel son d'arbres de la familha de las cupulfères #que creisson en luòcs humides. Annay I aguèt visitat e sens dobte viscut en principi pels Cèltas de contunh los Romains. A comprés dins l'ancian país de Scribiu o país del Escrebieux. A #èsser estrossejat aital coma la siá region per las barbaras Vandales cap a l'an 409.
En 407, Annay a estrossejat per una banda de barbaras #que séjourne a Pont-a-Vendin. Per la siá situacion géographique Annay a sofèrt totas las guèrras #que #desolar la contrée. Los rixes entre los abitants èran frequents. Lo vilatge èra fòrça sovent incommodé e harcelé per las tropas en campanha #que lududes #parlar de grand damatge. En 1303, Annay a incendiat doas fes pels Flamencs #que venián de batre los Franceses a Courtrai.
Après que Turenne i faga acampar las siás tropas l'an 1656, lo pòble jouit fins a la guèrra de succession d'Espanha, d'un repaus necessari. A la fin de 1706, una fòrça a bastit en los marais de Annay pels abitants, d'après las prescripcions del sieur Mortagne. En 1709, lo maréchal de Villars met lo sieu quartièr general dins aquel pòble, ont acampa la siá armada. En s'essent de contunh portat cap al Scarpe, i daissa una part de las siás tropas jols òrdres del comte de Artagnan. Urosament la patz d'Utrecht met finala a la guèrra. En aquel meteis an los darrièrs Huguenot de Annay abandonan la França per se refugiar en lo Sud-Es de l'Olanda, sustot en Groede, en lo "West-Zeeuws-Vlaanderen" #que fa part de la província de Zélande. Aquela familha de paysans, las Cysoing (vengut Suwijn), procedentes del pòble de Cysoing, consistissiá de 11 personas. (Anals génealogiques De Middelburg en Zélande).
Pendent la terror, dos cultivateurs de Annay, lo Cònsol e lo sieu fraire, acusats d'i aver avili la societat populara de la municipalitat e dilapidé los mòbles de la glèisa, an arturat, mas tròban gràcia davant lo tribunal revolucionari. N'es pas de meteis de la darrièra abbesse del monastèri de Annay. Declarada colpabla d'i aver sostret los mòbles del abbaye e de s'èsser apitoyée sus l'astre de las prestas déportés, a condemnat a mòrt e guillotinée.
En l'istòria de Annay se lèva l'existéncia sus lo sieu territòri d'un asile, de doas fabricas de sucre, d'una fabrica de chicorée, de tres cerveseries e de doas briqueteries.
Dans Annay, le premier terme An indique la quantité de terre qu'un âne laboure en un an ou celle que l'on peut ensemencer avec la charge de cet animal. Le deuxième, Nay, signifie un lieu planté d'aulnes. Annay s'est écrit ou appelé Aldnais en 955, Altnai en 1037, Annez en 1070, Alnay en 1110, Allnay en 1167, Alnetum en 1204, Ausnay en 1214, Aunai en 1215, Aunay en 1218, et enfin Annay.
Jusqu'à la Révolution, le village forme avec ceux de Harnes et Loison, un comté qui dépend de l'abbaye Saint-Pierre de Gand. Son histoire est intimement liée à celle de ce comté. Celui-ci, faisant enclave dans le bailliage de Lens, dépend pendant 826 ans du monastère flamand (abbaye de Gand) qui confie la garde et la protection de ses biens de 864 à 1191 aux comtes de Flandre. Le premier est Eustache II, père de Godefroy de Bouillon.
L'origine du nom Annay s'explique par les nombreux marécages qui composaient jadis la région. En effet, Aunai ou Aulnaie signifie un lieu planté d'aulnes ou aunes. Ce sont des arbres de la famille des cupulfères qui croissent dans des lieux humides. Annay fut visité et sans doute habité d'abord par les Celtes puis les Romains. Il est compris dans l'ancien pays de Scribiu ou pays de l'Escrebieux. Il a été ravagé ainsi que sa région par les barbares Vandales vers l'an 409.
En 407, Annay est ravagé par une bande de barbares qui séjourne à Pont-à-Vendin. Par sa situation géographique Annay a souffert des toutes les guerres qui désolèrent la contrée. Les rixes entre les habitants étaient fréquentes. Le village était très souvent incommodé et harcelé par les troupes en campagne qui lui causèrent de grands dommage. En 1303, Annay est incendié deux fois par les Flamands qui venaient de battre les Français à Courtrai.
Après que Turenne y fasse camper ses troupes en 1656, le village jouit jusqu'à la guerre de succession d'Espagne, d'un repos nécessaire. À la fin de 1706, un fort est construit dans les marais d'Annay par les habitants, d'après les prescriptions du sieur Mortagne. En 1709, le maréchal de Villars place son quartier général en ce village, où campe son armée. S'étant ensuite porté vers le Scarpe, il y laisse une partie de ses troupes sous les ordres du comte d'Artagnan. Heureusement la paix d'Utrecht met fin à la guerre. En cette même année les derniers Huguenot de Annay quittent la France pour se réfugier dans le Sud-Est de la Hollande, notamment en Groede, dans le "West-Zeeuws-Vlaanderen" qui fait part de la province de Zélande. Cette famille de paysans, les Cysoing (devenu Suwijn), originaires du village de Cysoing, consistait de 11 personnes. (Annales génealogiques de Middelburg en Zélande).
Pendant la terreur, deux cultivateurs d'Annay, le Maire et son frère, accusés d'avoir avili la société populaire de la commune et dilapidé les meubles de l'église, sont arrêtés, mais ils trouvent grâce devant le tribunal révolutionnaire. Il n'en est pas de même de la dernière abbesse du monastère d'Annay. Déclarée coupable d'avoir soustrait les meubles de l'abbaye et de s'être apitoyée sur le sort des prêtes déportés, elle est condamnée à mort et guillotinée.
Dans l'histoire d'Annay on relève l'existence sur son territoire d'un asile, de deux fabriques de sucre, d'une fabrique de chicorée, de trois brasseries et de deux briqueteries.


text: Disi qu´es subretot l´imatge que decidís sus la presenca, mantenenca e/o reviudejamentd´una lenga. Es lo missant imatge que fa de monde d´arrestar la transmission familiala. Mas se la lenga manten un imatge positiu dins la majoria de monde, la transmission familiala se contunharà, tanplan se n´i a una supression d´aquela.En Catalònha, avem una situacion com´aquò. I aguèt de supression linguistica de tèmps en tèmps, recentament pendent sus Franco. La lenga èra pas presenta dins d´afars oficiaus, mas dedins leis familhas, lo Catalan se contunhèt.pendent un pauc de sègles. De mai, i aguèt una renaissenca (literala) succediu. En Occitània, i aguèt Frederic Mistral e lo Felibrige, mas lo moviment èra pas tan succediu qu´en Catalònha. I aguèt bèn l´astre ambé Mistral de tornar ameliorar l´imatge de la lenga Occitana e de la continha dins leis familias Occitanas. L´Espanhòl aguèt l´imatge dau despotisme e mai tard, dau Franquisme, lo Catalan la quau de l´enancada. Aprèp la fin dau Franquisme, èra fàcil de tornar portar la lenga de la vida familiala a la vida publica. Fòrca mond encara sabèron parlar la lenga. Es puslèu un problèma qu´un fum de Catalanparlaires sabon pas escriure e legir la lenga perqué dins leis escòlas aprenguèron pas qu´escriure e legir l´Espanhòl. Ara, i a de preissa sociala dins de fòrca regions catalanas sus leis non-Catalanparlaires d´aprene la lenga. Lo mot de clau pèr la situacion presenta es e èra la vergonha. E finalament, l´unitat es eficac pèr far de prèissa sus l´estat. Mas se patacar servís a ren. Cau acceptar d´autres vejaires lo mai que possible. Devriá acceptar e ensenhar tos leis doás nòrmas escrichas sus lo territòri occitan. Tanplan se leis Provencalistas vesón lo Provencau coma lenga vertadièra, pòdon pas desnegar que, disèm, leis Provencaus e leis Lengadocians se comprenon e que podriá leis veire coma dialectes d´una sola lenga. Alex


text:
Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras
Lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM) es una dei tres organizacions establidas per mantenir lo Sistèma Internacionau d'Unitats (SI) sota lei nòrmas de la Convencion dau Mètre.
Es situat au Pavillon de Breteuil (48° 49′ 45.56″ N 2° 13′ 12.62″ E / 48.8293222, 2.2201722) a Sèvres[1], dins lo Pargue de Saint-Cloud près de París, onte benefícia de l'extraterritorialitat per un acòrd dau 25 d'abriu de 1969.
Mission[modificar | modificar la font]
Segon lo site oficiau,
- « Lo BIPM a per mission d'assegurar l'uniformitat mondiala dei mesuras e sa traçabilitat a respècte dau Sistèma Internacionau d'Unitats (SI).
- Òbra sota l'autoritat de la Convencion dau Mètre, qu'es un tractat diplomatic conclús entre cinquanta un estats. Exercís son activitat amb l'ajuda de divèrs Comitats consultatius, que sei membres son de laboratòris nacionaus de metrologia deis Estats membres de la Convencion dau Mètre, e mai per son trabalh de laboratòri.
- Lo BIPM efectua de recèrcas liadas a la metrologia. Organiza o participa en de comparasons internacionalas d'escandaus nacionaus de mesura e efectua d'escandalhatges per leis Estats membres. »[1]
Lo BIPM a tanben per mission de mantenir lo Temps Atomic Internacionau (TAI) e lo Temps Universau Coordenat (UTC).
Leis autreis organismes de referéncia son:
- la Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras (CGPM) e
- lo Comitat Internacionau dei Pes e Mesuras (CIPM).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras a per origina la decision deis autoritats revolucionàrias d'utilizar lo sistèma decimau.
Lo 20 de mai de 1875, dètz e sèt Estats signèron à París la Convencion dau Mètre. An aquela ocasion se creèt lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras.
Lo Pavillon de Breteuil, a Sèvres, es lo sèti dau BIPM dempuei 1884.
En 1889, la premiera Conferéncia Generala dei Pes e Mesuras aprovèt lei novèus escandaus internacionaus dau mètre e dau quilograma, e demandèt que se depausèsson oficialament au Pavillon de Breteuil.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Sistèma Internacionau d'Unitats
- IERS, lo Servici Internacionau de Rotacion de la Tèrra.
Liame extèrne[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 BIPM, « Page d'accueil »


text:
1775
Aquesta pagina concernís l'an 1775 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Kaffa[modificar | modificar la font]
Acomençament dau rèine de Tato Shagi Sherocho (1775-1795).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Divèrsei malautiás epidemicas entraïnèron la mòrt de centenaus de miliers d'abitants dins lo país (190 000 unicament en Edo).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta per lo mètge britanic Percivall Pott (1714-1788) d'una frequéncia importanta de cancèr dau scròtum au sen dei populacions de rasclachaminèias. Aquò èra en contradiccion ambé la teoria deis umors qu'èra utilizada dempuei l'Antiquitat per tractar aqueu tipe de patologia e permetèt la lenta emergéncia de la teoria modèrna explicant lo cancèr (→ 1902).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 de genièr - André-Marie Ampère, matematician e fisician francés (m. 1836)
- 3 de febrièr - Louis-François Lejeune, pintor, escrincelaire e militar francés (m. 1848)
- 16 de decembre - Jane Austen, escrivana francesa (m. 1817)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 17 de genièr - Giovanni Battista Sammartini, compositor e organista italian (n. 1700 o 1701)


text:
Arhantsusi
Arhantsusi (basco), Arhansus (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici qu'ei arhantsusar.
L'arriu de Bidosa que passa per la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Uhart de Micse au nòrd, Òstavath-Asme au nòrd-oèst e Pagòla e Jutsi au sud.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Un site hortificat protoistoric au lòcdit Gaztelu zahar ('castèth vielh').
- Glèisa de Sant Estève, deu sègle XIV.
- Ostaus deu sègle XVIII.


text:
Cant
Lo cant representa l'ensemble de la produccion de sons musicals amb l'ajuda de la votz. La persona que produtz lo cant es apelada cantaire o cantaira.
Lo cant resulta de l'accion del buf : l'aire es expulsat dels palmons per l'accion del diafragma, coma per una expiracion normala, e fa vibrar las còrdas vocalas. Lo son atal produch es puèi amplificat per las cavitats naturalas (nas, sinus, torax), e eventualament articulat per la lenga e los pòts per formar de sillabas.
En fach, lo cant fa apèl a totas las ressorsas del còrs uman : lo sistèma respiratòri es utilizat, mas tanben mantun muscle amb de foncions divèrsas, las del ventre, de l'esquina, del còl, de la cara. Es una de las activitats mai complètas que siá perque exigís una consciéncia del còrs sus totes aquestes plans. Se parla sovent d'un entraïnament musical e dins una cèrta mesura un entraïnament esportiu perque per facilitar lo trabalh de totes aquestes muscles, entre autres dobrir la via a l'aire que sortís del còrs e permetre als palmons de se dilatar al maximum, cal susvelhar sa postura. "La caissa toracica deu èsser dobèrta, las espatlas regetadas en rèire e la colomna vertebrala ben drecha." Mas per dessús tot, coma un entraïnament esportiu, lo cant "exigís un bon tonus muscular e nos obliga a melhorar nòtre igièna de vida - plan manjar, far d'exercici, defugir lo tabac e los excèsses d'alcòl, etc...- per far de progrèsses e los manténer."
Mas cantar es pas solament se servir de sa votz e de son còrs, es tanben interpretar, far partejar al public las emocions contengudas dins lo tèxt cantat : es en aquò que, en foncion dels genres musicals sollicitats, lo cant rejonh frequentament l'art de la scèna.
- En musica classica, la votz es sovent utilizada coma un instrument de musica a part entièra. Dempuèi mantun sègle, lo cant classic a inspirat fòrça compositors que li an dedicat divèrs genres musicals : cançons polifonicas, messas, motets, coralas, cantatas, opèras, oratorios, melodias, etc.
- Dins la musica tradicionala, lo cant servís de supòrt a un tèxt brèu mai o mens poetic per formar una cançon.
Articles annèxes[modificar | modificar la font]
- Cançon tradicionala en occitan
- Industria
- Musica
- Musica occidentala
- Tessitura
- Votz (instrument)
- Votz (musica classica)
- Karaoké
- cant d'estadi


text:
Bernesq
Bernesq en normand (Bernesq en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat en lo Bessin e lo parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin, a setze quilomètres de Bayeux. La comuna (#que lo nom ne ven del Marais del Esque) se tròba en una lande als nombroses étangs.
Le village est situé dans le Bessin et le parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin, à seize kilomètres de Bayeux. La commune (dont le nom vient du Marais de l'Esque) se trouve dans une lande aux nombreux étangs.


text:
Villes et mairies du District de Zurzach (117)
Liste des communes
Bad Zurzach
Ville de Bad Zurzach, localité de la Suisse de 4 000 habitants.
La mairie de Bad Zurzach a une adresse e-mail et un site Internet.
Böttstein
Ville de Böttstein, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Böttstein a une adresse e-mail et un site Internet.
Döttingen
Ville de Döttingen, localité de la Suisse de 3 300 habitants.
La mairie de Döttingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Klingnau
Ville de Klingnau, localité de la Suisse de 2 800 habitants.
La mairie de Klingnau a une adresse e-mail et un site Internet.
Lengnau
Ville de Lengnau, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Lengnau a une adresse e-mail et un site Internet.
Leuggern
Ville de Leuggern, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Leuggern a une adresse e-mail et un site Internet.
Endingen
Village de Endingen, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Endingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Koblenz
Village de Koblenz, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Koblenz a une adresse e-mail et un site Internet.
Leibstadt
Village de Leibstadt, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Leibstadt a une adresse e-mail et un site Internet.
Schneisingen
Village de Schneisingen, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Schneisingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Tegerfelden
Village de Tegerfelden, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Tegerfelden a une adresse e-mail et un site Internet.
Rekingen
Village de Rekingen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rekingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Full-Reuenthal
Village de Full-Reuenthal, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Full-Reuenthal a une adresse e-mail et un site Internet.
Rietheim
Village de Rietheim, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rietheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Siglistorf
Village de Siglistorf, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Siglistorf a une adresse e-mail.
Kaiserstuhl
Village de Kaiserstuhl, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Kaiserstuhl a une adresse e-mail et un site Internet.
Fisibach
Village de Fisibach, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Fisibach a une adresse e-mail et un site Internet.
Unterendingen
Village de Unterendingen, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Unterendingen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Menin que s'emplega tanben tà designar lo dit mes petit de la man: lo/eth dit menin. Qu'ei tanben lo cas en portugués: o dedo menino. Lo castelhan qu'emplega un mot aparentat: el dedo meñique.
En aranés, menin no's ditz pas, qu'ei remplaçat per ponin (n dentau, fem. ponina): ponin qu'ei plan sinonime de petit . En aranés, eth dit ponin qu'ei l'exacte equivalent d' eth/lo dit menin aulhors. Ponin e menin que deven èster duas fomas d'un medish mot deu hèit de la confusion de m dab p qui coneishem plan en maine vasco-romanic. D'aulhors lo mot penin qu'existeish en dehòra de la Val. Penin en gascon que designa ua hemna de petita talha, e que s'emplega tanben per designar la darrèra hilha d'ua frairèra. Penin (mot masculin) qu'ei l'escarra-sac au femenin.
Que pòt semblar paradoxau que penin sia un mot masculin tà designar ua hemna o ua nina, susquetot quan penin e hè pensar a un aute mot: penis. Justament, la forma femenina de menin: menina, que pòt servir tà designar lo penis. En gascon, menina qu'ei meslèu reservat tau penis d'un nin, qui's ditz autanplan penin. Menina per penis o penin , aquiu qu'avetz un aute exemple de confusion p/m, hens l'auta direccion, aqueste còp. La confusion no's limita pas au maine gascon, puishque menina e vòu díser "membre viril" (en mots ben catalans) a la franja d'Aragon (cf. Alcover-Moll). Qu'ei probablament un vasco-romanisme (aragonesisme e/o gasconisme?) pr'amor menin, menina non s'utiliza pas aulhors en catalan. La o deu mot aranés ponin que's poderé explicar com un biaish de repulsion deu mot penin-penis.
En gascon d'Armanhac e de Lomanha, menina que designa ua hemna fòrça atjada. Qu'ei tanben lo cas en Lengadòc. Aquiu lo mot que s'a pres un sens especializat. Que podem imaginar d'on vien aquò. Las hemnas atjadas que's hèn mes petitas en agorrudà's.
Menin, penin, ponin: tres formas d'un solet mot. Que soi segur un lector avisat que nse'n balharà ua etimologia documentada.
Post-scriptum 1. Qu'obreishi lo debat de l'etimologia. Menino, menin e lo castelhan meñique que poderén remontar tà unha arraditz *menn sufixada en *menninnu per uns e per l'aute *mennicu. Dus celtismes? Totun, la terminason -ique de meñique que pausa un problèma en castelhan, e un crotzament de menino dab un mot francés qu'ei soent evocat tà explicar-la. Aqueth *menn que poderé arrepresentar l'ètim indoeuropèu *mend : popar, nenet, en irlandés ancian menn que volè díser petit d'animal, cf. X. Delamarre, Dic. de la langue gauloise). *Menninnu que's podó tanben crotzar e/o confóner dab lo latin mínimu tà préner lo sens de petit . Nin e nen (e niño en castelhan) que poderén proviéner de *menninnu per simplificacion, la prumèra sillaba qui 's podó hèr sentir com un possessiu e non com partida deu mot. O mes simplament, nen e nin que poderén viéner deu mot cèlta latinizat ninnus, atestat com nom de persona: ninnos, nennius, nennus, nennicus, ninnius, dab la significacion possibla de macip, vailet segon X. Delamarre (X. Delamarre, Dict. de la langue gauloise). En irlandés ancian nen que volèva díser goja, macipa, segon lo quite Delamarre. N'ei pas impossible que lo sens prumèr deu mot cèlta ninnos sia gojat, fin finala.
Post-scriptum 2 (escriut lo 25 d'octobre). Tà clavar lo debat de l'etimologia, ara que'vs vau balhar las ipotèsis dab las quaus m'estau.


text:
-47
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -47 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila entre Cleopatra VII e son fraire Ptolomèu XIII ambé la mòrt dau segond lo 15 de genier. Dins lo corrent de l'ivèrn 48-47 avC, se debanèt un rescòntre entre Juli Cesar e Cleopatra que comencèron una relacion venguda famosa. Pasmens, aquò favorizava tanben leis interès dei dos amants. D'un caire, Cesar poguèt mantenir una dinastia locala e defugir la nominacion d'un governador roman que serà belèu vengut una menaça dins l'encastre de la guèrra civila còntra lei partisans de Pompèu. D'autre caire, Cleopatra capitèt de mantenir l'independéncia d'Egipte. D'autra part, coma aviá pas lo drech de dirigir lo país soleta, se maridèt donc — nominalament car son marit èra un enfant — ambé son fraire Ptolemèu XIV sota l'òrdre de Cesar.


text:
Telomèr
Los telomèrs que son las regions deus cromosòmas situadas au lor cap. Que son constituits de sequéncias d'ADN hèra repetitivas. Com l'ADN polimerasa b'a pas la capacitat deus copiar dinc au cap, que pòden abracà's de division cellulara en division cellulara miant quitament a la loa disparicion e a la mort de la cellula (puish qu'après, eth, qu'ei l'ADN codant qui ei destrusit).
Un heish de teorias que son estudiadas suber las consequéncias deu hat e de l'entertien deus telomèrs e mantua que los liga dab lo vielhiment de la cellula, la soa degenerecéncia e los cancers.
Un enzim, aperat telomerasa (e qui assegura ua foncion de transcriptasa inversa), qu'ei encargat de restaurar los telomèrs. Qu'ei particularament actiu en çò de las cellulas qui's divisan un heish de vegadas a la seguida (com, per exemple, las cellulas socas deus embrions). Dens las cellulas on la telomerasa b'ei mens actiu, la mermada deus telomèrs que constitueish un arrelòtge biologic condamnant las cellulas a la mort arron d'un certe nombre de divisions.


text:
Joan Leizarraga
Joan Leizarraga Lermanda (Jean de Liçarrague en francés) (1506-1601) qu'estó un pastor de la Glèisa Reformada o calvinista e un escrivan de lenga basca, vadut a Briscós (Labord) au Bascoat.
Ordenat prèste catolic, que seguí desempuish 1559 la Reforma e donc protegit, com d'autes protestants, peu rei Joan III de Navarra.
A l'iniciativa deu Sinòde de Pau de 1564, qu'arrevirè la purmèra version deu Navèth Testament en basco, qui estó publicada en seteme de 1571 per l'estamparia de Pierre Hautin de La Rochèla. L'òbra qu'estó revisada per quate pastors bascos, los soletins Piarres Landetxeberri, Tardetz e Sanç Tartàs e lo labordin Joan Etxeberri, aperat "basco petit", natiu de Sent Joan de Lus. L'arrevirada que combina los dialèctes labordin e soletin. Qu'ei considerat com lo purmèr assai tà establir las basas d'ua lenga basca unificada.
Que parlava basco, occitan gascon, francés, espanhòu, latin e grèc antic.
Que's morí a La Bastida de Clarença en Baisha Navarra on èra estat pastor calvinista durant tres decennis.


text:
Cambremer
Cambremer es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge bas-normand situat entre Lisieux e Can.
Village bas-normand situé entre Lisieux et Caen.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se coneis pas pas lo étymologie exacta del nom de la comuna. Lo vilatge es totun mencionat dempuèi lo Modèl:VIIe sègle jos la forma latinisée de Cambrimaro[1]. Lo segond element es sens dobte lo germanique marit : lac, étang, maire, aicí d'origina francique o saxonne (Cf. Vièlh anglés meri : lac, maire, ara en noms de luòc -mere ). Comun en lo nòrd de la França (veire Mortemer).
En 1972, la municipalitat de Grandouet, en lo costat de Cambremer, aital coma aquelas de Sant-Aubin-sus-Algot e Sant-Parelh-de detlo-Mont, en lo costat de Mézidon-Canon, an incorporat a Cambremer[2].
On ne connaît pas l'étymologie exacte du nom de la commune. Le village est toutefois mentionné dès le Modèl:VIIe siècle sous la forme latinisée de Cambrimaro[3]. Le second élément est sans doute le germanique *mari : lac, étang, mare, ici d'origine francique ou saxonne (Cf. vieil anglais meri : lac, mare, maintenant dans des noms de lieu -mere ). Commun dans le nord de la France (voir Mortemer).
En 1972, la commune de Grandouet, dans le canton de Cambremer, ainsi que celles de Saint-Aubin-sur-Algot et Saint-Pair-du-Mont, dans le canton de Mézidon-Canon, sont incorporées à Cambremer[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ René Lepelley, Diccionari étymologique dels noms de municipalitat de la Normandie, edicions Charles Corlet, Premsas Univesitàries de Can, Can, 1996
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 de decembre 2009
- ↑ René Lepelley, Dictionnaire étymologique des noms de commune de la Normandie, éditions Charles Corlet, Presses Universitaires de Caen, Caen, 1996
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Cambremer », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 décembre 2009


text:
Manhòlia
Los manhòlias forman un genre de plantas de flors, de la familha dels Magnoliacèas, que comprend gaireben cent e dètz espècias, subretot d'arbres e arbrilhons, de las regions temperadas caudas.
Los manhòlias apareguèron abans los coleoptèrs, las flors son fachas per encoratjar la polinizacion pels insèctes. Per evitar los domatges causats pels coleoptèrs polinizators, los carpèls de las flors de manhòlia son plan fòrtas. Los especimens fossilizats de Magnolia acuminata datan de 20 milions d'anadas e d'especimens apartenent a la familha dels Magnoliaceae a 95 milions d'anadas. Un autre aspècte primitiu deld Manhòlias es lor abséncia de sepals o de petalas distincts.
Los manhòlias an un espandiment natural discontunh, amb un centre principal a l'Èst e al Sud d'Asia e un centre secondari dins l'Èst de l'America del Nòrd, America Centrala, las Antilhas e qualques espècias en America del Sud.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Aquel genre foguèt nomenat Magnolia pel fraire Charles Plumier (1646-1704), en onor de Pèire Manhòl (1638-1715), mètge e botanista director del Jardin de las Plantas de Montpelhièr. Un autre ipotèsis[1] seriá que lo quite Carl von Linné auriá creat lo mòt Magnolia, tanben en onor de Pèire Manhòl e del seu concèpte de familha, utilizat dins la classificacion botanica.
Principalas caracteristicas[modificar | modificar la font]
Arbres o arbrilhons, de fuèlhas mai sovent grandas, altèrnas, ovalas o elipticas, caducas o persistantas, mai sovent coriàcias.
Las flors solitárias, son grandas, fòrça dacorativas, sovent quilhadas, enn forma de copa. Lo perigòn es format de sièis a nòu petals petaloìds (petals e sepals indiferenciats) de color clara, blanc rosat, jaune clar. Las etaminas, nombrosas son lamellárias. Los carpèls son dispausats en còn sul receptacle. Pels botanistas, es una flor primitiva. La florason apareis mai sovent aprèp quinze a trenta ans. Los fruchs, en forma de còn, son de dehiscéncia longitudinala. Son compausats d'un ensems de folliculas (fruch sèc derivat d'un sol carpèl) e contenon de granas de tegument roje.
Formula florala: 3S + 6nP + nE + (nC)
Espandiment[modificar | modificar la font]
Los manhòlias son originaris d'Orient Extrèm (Japon, China), d'Asia Centrala (Imalaia), d'America del Nòrd (Sud des Estats Units d'America), e d'America Centrala. Foguèron plan aclimatats en Euròpa.
Aqueles arbres gausisson de sols frèscs, unifèrs, de pH neutre. Qualques espècias supòrtan de pH superiors a 7, mas aman pas lo calcar actiu.
Principales espècias[modificar | modificar la font]
Arbres[modificar | modificar la font]
- Magnolia acuminata
- Magnolia boliviana
- Magnolia campbellii
- Magnolia dawsoniana
- Magnolia delavayi - Manhòlia de Delavay
- Magnolia fraseri - Manholièr de Fraser
- Magnolia grandiflora - Manholièr de grandas flors ou Laurier-tulipier
- Magnolia kobus
- Magnolia liliifera (L.) Baill
- Magnolia liliifera var. liliifera
- Magnolia liliifera var. obovata (Korth.) Govaerts
- Magnolia macrophylla - Manholièr de grandas fuèlhas
- Magnolia obovata
- Magnolia portoricensis - Manholièr de Puerto Rico
- Magnolia pyramidata - Manholièr piramidal
- Magnolia salicifolia - Manholier de fuèlhas de salze
- Magnolia sargentiana
- Magnolia splendens - Laurièr manholièr
- Magnolia sprengeri
- Magnolia tripetala - Magnolier parasol
Arbrilhons[modificar | modificar la font]
- Magnolia ashei
- Magnolia denudata
- Magnolia liliiflora Desr. - Manhòlia de flors de liris
- Magnolia sieboldii
- Magnolia stellata - Manhòlia estelat
- Magnolia ×soulangeana - Magnolia ×soulangeana ou Manholièr de China, ibrid de Magnolia denudata e de Magnolia liliiflora
- Magnolia virginiana - Manholièr de Virginia
- Magnolia wilsonii
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Plantas ornementalas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
- febrifug (grnane de M. cambelii),
- antireumatismal, antipaludic (rusca de M.virginiana').
tanben atifongic pel magnoliol (molecula activa)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Corinne Langlois e Roland Jancel,  Magnolia, Éditions Privat, Tolosa (ISBN 978-2-7089-3933-2)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Paul Mazliak, La Biologie au siècle des Lumières, Vuibert/Adapt, Paris, 2006 (ISBN 2-7117-7193-8) (chapitre 5, page 142)


text:
Wikipèdia:Çò que Wikipèdia es pas
Wikipèdia es abans tot una enciclopèdia. Vaquí una lista de tot çò que Wikipèdia es pas :
- Un grop de discussion, o un ensemble d'articles a la manièra de Everything2 o de H2G2. Ensajatz, se vos plai, de respectar aquesta règla. La tòca, aicí, es de crear d’articles enciclopedics. Wikipèdia es pas un forum de discussion, ni un sit de charladissa. Remarcatz que lo sit "Everything2" n'es pas un tanpauc ; o, pel mens, ensaja de n’èstre pas un, mas coma tolèra las discussions, n’es vengut un per la fòrça de las causas. Çaquelà, podètz discutir amb los participants sus lors paginas personalas, e podètz discutir d'un article particular sur la pagina discussion qu’i es restacada.
- Un ensemble de definicions de tèrmes usuals, qu'a lor subjècte cap d'enciclopedista digne d’aqueste nom auriá pas agut l'idèa de crear un article d'enciclopèdia. Wikipèdia es pas un diccionari, mas cada article deu malgrat tot començar per una definicion o una descripcion clara e precisa del subjècte abordat.
- De listas de definicions. Mas de tot segur, un article pòt èstre compausat de ligams cap a d'autras paginas, se lo tèrme que definís es tròp general per èstre descrit sus una sola pagina.
- Una guida d'usatge de la lenga. La foncion de Wikipèdia es pas d'explicar cossí utilizar los mots, las expressions, etc. Mas, de segur, es de còps fòrça important, dins lo quadre d'un article, d'indicar cossí un mot se deu utilizar.
- Per extension del paragraf precedent, Wikipèdia es pas tanpauc una guida d'usatge dels tèrmes informatics. Sèm pas aquí per vos ensenhar cossí parlar coma los hackers. Sèm aquí per escriure una enciclopèdia. Consultatz lo Jargon en francés se los tèrmes dels hackers vos interèssan. Mas per contra, sètz benvengut se volètz escriure d’articles, quitament fòrça especializats, suls hackers e lor cultura ; e se dins lo quadre d’aquestes articles, certans tèrmes de l'argòt dels hackers necessitan una explicacion, alara de segur se justificarà la redaccion d'un article sus aicestes tèrmes.
- De propaganda o de promocion. Mas un article pòt, plan segur, raportar objectivament çò que dison los promotors d'un subjècte, mentre qu’aquò es fach d'un punt de vista neutre. Se volètz convéncer lo monde entièr que lo Bon Dieu dormís en pijamà, anatz puslèu sus Usenet.
- D’ensages personals, qu’exprimisson vòstre vejaire sus tal o tal subjècte. Raportam tot lo saber uman normal : vòstras opinions ne fan pas partida, a mens que siatz excepcional. Çaquelà, podètz publicar vòstres ensages sus Wikipedia commentary.
- Una lista de citacions o d'aforismes, Wikiquote es aquí per aquò. Pasmens, aicestas listas pòdon constituir d'excellents suplements a certans articles.
- Una enciclopèdia occitana, mas una enciclopèdia en lenga occitana, independenta d'un país quin que siá.
- Una colleccion de ligams. Per contra, i a pas res de mal, plan al contrari, qu'un article siá constituit unicament de ligams intèrnes, quand lo subjècte qu'explica es tròp ample per èstre definit dins un sol article ; es plan segur fòrça important de far de ligams intèrnes nombroses, valent a dire cap a d'autres articles Wikipèdia, per facilitar la navigacion, e doncas l'accès a l'informacion.
- Un jornal o una referéncia d'actualitat
- Un catalòg de faches, o una lista d'informacions
Contunharem probable de completar aquesta lista a mesura que descobrirem de biaisses novèls de pas escriure d’articles enciclopedics. :-)


text:
Montrejau de Gers
Montrejau[1][2] (o Mont-rejau de Gers o Mont-rejau deu Gèrs[3]) (Montréal en francés) qu'ei ua comuna francesa de Gers dens la region de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada au limit deus departaments d'Òlt e Garona e de las Lanas, bastida en un luòc en riba dreita d'Ausoa, domina dos tucs de part e d'autra de la vau.
Entre haut e baish Armanhac, qu'ei lo cadpdulh de Tenarèsa.
Montrejau qu'ei situat per la Via Podiensis deu Camin de Sant Jaume. En venent de l'abadiá de Flaran, l'etapa seguenta qu'ei L'Auret.
La linha de las crèstas adocidas, qualques quilomètres a l'oèst de Seviac, que separa los bacins d'Ador e de Garona, que junt los Pirenèus dab Gironda sens aver de traversar un riu. Qu'ei la Tenarèsa, anciana via de migracion deu neolitic que serviguèt a l'epòca romana e a l'Edat Mejana. Qu'èra cobèrta de molins de vent. Uèi, aqueu mot qu'ei estat représ per designar una zòna centrau de l'airau de produccion de l'aigardent d'armanhac.
La Tenarèsa que cobrís 105 330 ectaras. En defòra de la vinha, lo paisatge es sustot marcat per la cultura de las cerealas e de las plantas oleaginósas.
Montrejau qu'ei una bastida dab un plan ben regular, estirada d'èst en oèst. En respectant lo quadrilhatge classic de las bastidas, carrièras e carrelòts menan a la plaça centrau environada de cornièras suber tres costats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge qu'ei una bastida tipica deu Sègle XIII, bastida suber un esperon rocós dominant Auso, suber la localizacion d'un oppidum celtibèr. Qu'ei una de las purmèras bastidas gascoas e la purmèra de Gers. Qu'ei estat fondada lo Année invalide (de 1255)A[4] per Anfós de Peitieus, hraire deu rei Loís IX de França, vengut per lo son matrimòni en 1229 dab Joana, hilha de Raimond VII, mèstre deu comtat de Tolosa e deu comtat d'Agenés.
Un de los sons oficièrs, Guilhèm de Banhòus, senescau d'Agenés, que venguèt en persona causir la localizacion de la bastida a la prima de 1255 e la batejèt Montrejau a la glòria de la dinastia Capet de qui l'autoritat s'implantava a tot doç en Gasconha. Es un notari d'Agen, Pons Mainard, qui aguèt la carga de har lo plan e d'escriure las costumas.
Montrejau, bèth prumèr ligat au comtat de Tolosa, que passèt au domeni de la corona, dab lo rèsta de Lengadòc, jos Felip III de França. Qu'aguèt una justícia reiau, dependenta de la senescauciá de Condòm. Cap a 1320, que foguèt restacada a la corona d'Anglatèrra, dab mantuas ciutats deu ducat de Guiana.
Carles IX de França que visitèt Montrejau lo 26 de julhet de 1565 e qu'i recebèt los onors d'una intrada solemna.
Pendent los Guèrras de religion, Gabriel Ièr de Montgomery, cap protestant, qu'incendièt Montrejau après 1565 jols òrdres de Joana de Labrit.
Uèi lo jorns, que demòra sonque los rèstas de las fortificacions, destruidas a la Revolucion.
Montrejau que foguèt tanben sonada Montrejau d'Agenés o Montrrjau de Condomés.
Administracion[modificar | modificar la font]
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Un deus "pus bèus vilatges de França"
- La comuna qu'ei deu Sègle XVIII
- Un musèu arqueologic.
- La Villa galloromana de Seviac : Furgada despuèi 1961, ei una villa classica deu Sègle IV, dab peristil : tres alas qu'encadran ua cor interiora e que son flancada au sud d'un complèxe termau ; a l'entorn de la cor, quatre galeriás que desèrvon los membres d'abitacion e d'usatge.
- La glèisa gotica, deu Sègle XIII, en partida fortificada, qu'a un aspècte pron impausant. Que foguèt restaurada au Sègle XVII e que presenta ua mosaïca galloromana.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Montrejau de Gers
- ↑ març+1255%22&pgis=1#search_anchor Enquèstas administrativas de Alfonse de Peitieus, Pierre Fr Fournier, Pascal Guébin, publicat per Impremta nacional, 1959
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo sit de l'Office de Torisme de Montrejau de Gers
- Montrejau de Gers sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
Ascon
Ascon[1][2] (Ascou en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La glèsia parroquiala amb son estatua «La Verge e l'Enfant». Aquèla esculptura es estada classada per arrestat dempuèi le 31 de Març de 1956 puèi foguèt marcada als monuments istorics en 1992.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Michel Naudy : jornalista e òme politic (nascùt a Auloron (Bearn))
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Date: from Mar 19, 2007 to Jun 22, 2007
Surf trip description:
Segonda part de mon viatge, aqueste còp après lo Pacific Nòrd, lo Pacific Sud. Lo Japon èra fòrt frèg e planet, flat que non sai, mas gardarai tota ma vida los conselhs de Eugene Teal. Foguèt meravilhós de poder començar lo surf amb un tal personatge. Onjuku es un bon espòt, e i agèt quitament de polidas èrsas del temps que i èri, una mièja jornada sonca mas deu èsser un espòt plan decent la màger part del temps. Cossí que siá esitetz pas d'anar trobar l'Eugene de ma part.
Modified: Sunday June 10 2007 10:23:14 PM
Hits: 12879
This is an interactive map! Use controls to pan and zoom this map.
Wannasurf.com on your mobile
RSS All the RSS feeds of Wannasurf.com
Newsletter All news by email