text:
Sumatra
Sumatra es una illa a l'oèst d'Indonesia, la pus occidentala de las Illas de la Sonda. Es la pus granda illa entièrament situada en Indonesia (doas illas importantas, Bornèo e Nòva Guinèa, son parcialament en Indonesia), e la seisena del mond per la superfícia (aperaquí 470 000 km²).
Lo punt culminant de l'illa es lo Mont Kerinci, a 3805 m. Las divisions administrativas de l'illa son: Aceh, Bengkulu, Jambi, Lampung, Riau, Sumatra de l'oèst, Sumatra del sud, Sumatra del Nòrd. La vila mai poblada de l'illa es Medan amb una populacion de 2 392 922 personas. La populacion totala de l'illa es de 45 milions de personas (2005). Los principals grops etnics son: los acehnés, los bataks, los minangkabaus, e los malais.


c: text/html

text:
Anguidae
Los Anguidae fòrman una familha de saurians de l'òrdre dels squamates, que compren de reptils desprovesits de patas o amb de patas reduchas a mitat atrofiadas (mas que son pas de sèrps mas bien de lausèrts). Se ne rencontra en America, en Eurasia e a las Caribas segon las espècias.
Aquesta familha es segon las classificacions subdevesida en sosfamilhas :
- Anguinae (genres Anguis, Ophisaurus, Pseudopus)
- Diploglossinae (genres Celestus, Diploglossus, Ophiodes)
- Gerrhonotinae (genres Abronia, Barisia, Coloptychon, Elgaria, Gerrhonotus, Mesaspis)
Compren los genres seguents :
- Abronia Gray, 1838
- Anguis Linnaeus, 1758
- Barisia Gray, 1838
- Celestus Gray, 1839
- Coloptychon Peters, 1876
- Diploglossus Wiegmann, 1834
- Elgaria Gray, 1838
- Gerrhonotus Wiegmann, 1828
- Mesaspis Cope, 1877
- Ophiodes Wagler, 1828
- Ophisaurus Daudin, 1803
- Pseudopus Pallas 1775
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia TIGR : Anguidae (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Anguidae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 174093 Anguidae (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Anguidae (en)
- Referéncia NCBI : Anguidae (en)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fulleda
Fulleda ei un municipi catalan de Les Garrigues, plaçat ar extrèm èst d'aguesta comarca administrativa, ath territòri dera Segarra istorica, termierèr damb era Conca de Barberà. Eth poblament ei acorropat en nuclèu urban (560 m) ath interfluvi des vaths dera Granada e es Escortals. Ara localitat i a un monument a Agustina Saragossa e Domènech, Agustina d'Aragon, es pairs dera quau èren dera poblacion, a on tanben i neisheren diuèrs germans sòns. Era basa economica deth pòble ei era agricultura, basada fondamentalament ena vinha, er olivèr e er amelhèr, damb quauqua preséncia que semble amendrir deth granatge, tot i que tanben i a un parelh de granges e quauqua petita industria (hustaria e productes quimics, recentament barrada). Eth territòri de Fulleda, includit alavetz semble laguens deth de Tarrés, siguec cedit per Raimon Berenguièr IV a Ramon de Boixadors en 1149. Es tèrres des Boixadors e d'auti proprietaris per diuèrses donacions anèren en tot passar ath monastèri de Poblet. En periòde deth sègle XIII ath sègle XV s'assolidèc progressivament eth domeni de Poblet sus era localitat que s'alongarie enquia principis deth sègle XIX.
Ligams[modificar | modificar la font]
- Pagina web der Ajuntament
- Informacion dera Generalitat de Catalonha
- Informacion der Institut d'Estadistica de Catalonha
- Vocabulari locau


text:
852
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 852 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Per vencre la revòuta armèni acomençada en 850 ambé lo sostèn de l'Emirat de Tiflis, lo califa Al-Mutawakkil decidiguèt de mandar dins la region lo generau turc Bugha al-Kabir qu'aviá ja reprimit uneis insureccions dins lei montanhas de Caucàs ò dins la Peninsula Aràbia e ganhat unei batalhas còntra lei Bizantins. A partir de Diyarbakir, acomencèt una campanha sistematica de reconquista que se concentrèt premier sus la mitat sud d'Armenia. Après unei victòrias, lo sector foguèt ocupat per l'armada abbassida que preparèt alora una campanha en direccion dau nòrd.


text:
Diccionari
Un diccionari es una lista de mots generalament classificats alfabeticament amb sas definicions, o una lista de paraulas amb las que son sas correspondentas dins d'autres lengas. Fòrça diccionaris contenon d'informacion suplementària, coma per exemple: d'informacion sus la prononciacion, les derivacions dels mots, d'exemples d'utilizacion, l'etimologia, d'illustracions, d'informacion sus l'utilizacion d'aquelas paraulas...
Lo metòde scientific per elaborar un diccionari se sona la lexicografia: es una branca de la lingüistica. Una persona que fa un diccionari en respectar aquel metòde es un lexicograf.
Se pòt distinguir un diccionari d'una enciclopèdia essencialament pel fach que lo diccionari se centra sul significat e l'emplec dels mots, mentre qu'una enciclopèdia ensaja de recopilar e d'organizar las coneissenças sus de tèmas plan variats. Per exemple, las enciclopèdias generalas an sovent d'articles suls toponims (païses, vilas, accidents geografics,...) e las biografias de personatges istorics.
Menas de diccionaris[modificar | modificar la font]
- Segon lo modèl de lenga:
- Los normatius: En general son faches per d'institucions que s'encargan de l'ortografia e la normativa d'una lenga. Aquestes diccionaris, doncas, sonque recampan çò "corrècte" e representan un modèl d'emplec de la lenga. O son, per exemple, lo Diccionari de l'Institut d'Estudis Catalans, lo Duden en Alemanha o lo de la Real Academia Española etc.
- Descriptius: Se limitan a descriure l'emplec real que fan de la lenga los usancièrs, independentament de se aqueste es corrècte o pas, e an pas per tòca d'establir cap de modèl de lenga. Son avantatge es que, per contra, tenon fòrça mai d'expressions e de paraulas que los diccionaris normatius. Son per exemple lo Diccionari català-valencià-balear per la lenga catalana o lo Diccionari de María Moliner per l'espanhòl.


text:
Comunisme
Al nivèl teoric lo comunisme es una concepcion d'una societat sens classas ni Estat, amb una proprietat comuna dels mejans de produccion, que se pòt classificar coma una branca del socialisme.
Al nivèl politic, lo comunisme designa un ensems de movements que cèrcan d'establir aquela societat egalitària. Demest los comunistas, se trapa una varietat considerabla d'interpretacions, principalament portadas per de corrents marxistas, mas tanben anarquistas e crestianas. La primièra division foguèt entre l'anarquisme e lo marxisme pendent la Primièra Internacionala. Ça que la, los corrents comunistas pus distinguits per lor influéncia sus l'òrdre politic mondial a partir del començament del sègle XX son d'inspiracion marxista, dirèctament (Manifèst del Partit Comunista) o indirèctament (leninisme). La lucha de las classas ten un ròtle central dins la teoria marxista (e atanben dins d'autras tendéncias comunistas). L'establiment del comunisme correspond dins aquesta teoria a la fin de tota lucha de las classas (per lor supression e pel compliment de l'egalitat sociala).
Lo comunisme marxista se basa principalament sus las idèas de Karl Marx e Friedrich Engels, expausadas dins lo Manifèst Comunista. Lo leninisme es construch sul marxisme e es una ramificacion d'aquel.


text:
Guam
Guam (Guåhån en chamorro) es una illa situada dins l'Ocean Pacific qu'es un territòri dels Estats Units.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Guam es localizada a las coordenadas seguentas: 13,5° N 144,5° E e a una superfícia totala de 544 km². Es l'illa mai al sud de las illas Marianas e es l'illa pus granda de Micronesia. Aquesta cadena d'illas foguèt creada per la collision de las placas Pacifica e Filipina. La fòssa de las Marianas passa a l'èst de la cadena d'illas. Challenger Deep, lo punt mai profond de la Tèrra es situat al sud-oèst de Guam a 10 911 m de prigondor. Lo punt mai naut de Guam es lo Mont Lamlam, qu'es a 406 m sobre lo nivèl de la mar. L'illa de Guam mesura 48 km de long e de 6 km a 12 km. L'illa experimenta ocasionalament de tèrratrems provocats per la zòna de laspanada a l'oèst entre la placa Pacifica e la placa Filipina. Actualament, a agut de tèrratrems amb epicentre prèp en Guam amb de magnituds dels 5.0 als 8.7. Al contrari del volcan d'Anatåan dins lo nòrd de las Marianas, Guam a pas d'activitat volcanica. En quinsevolhe, cas a causa de la proximitat amb Anatahan, lo povàs volcanic afècta de còps en Guam.
La part nòrd de l'illa es una plana corallina mentre lo sud conten de pics volcanics cobèrts amb bòsc e prat. La populacion de l'illa es pus densa dins las regions nòrd e centralas.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima es tropical marin. Sòl èsser caud e fòrça umid amb de variacions pichonas entre las sasons. La temperatura sòl oscillar entre 30 ºC e 24 °C amb una mejana annala de pluèja de 2180 mm. La sason shuta dura de decembre fins a junh. Los autres meses constituisson la sason de las pluèjas. Los meses de genièr e febrièr son considerats los meses mai freds de l'an amb de temperaturas nocturnas de gaireben 20 °C e generalament amb de nivèls d'umiditat bassa. Lo màger risc de tifons generalament es entre octòbre e novembre. Mas pòdon arribar durant tot l'an.
Una mejana de tres tempèstas tropicalas e un tifon passan a mens de 330 km (180 milas nauticas) de Guam cada an. Lo tifon pus fòrt qu'es passat per Guam foguèt recentament lo Pongsona, amb de vents sostenguts de 230 km/h. Tustèt Guam lo 8 de decembre de 2002, e i daissèt una destruccion massissa.
Economia[modificar | modificar la font]
- Vejatz l'article: Economia de Guam.


text:
Relevés des monuments aux morts guerre 14-18
Les relevés des monuments aux morts des différentes communes ont été faits par quelques amis et moi-même. Ces relevés seront mis à jour régulièrement.
Monument de la Commune de CORME ROYAL
retour département 17
Monument de la Commune de POUILLENAY
retour département 21
Monument de la commune de PALAVAS les FLOTS
Monument de la Commune de COURCY
Monument de la Commune d'Aix Noulette
Monument de la Commune Cauchy à la Tour
Monument de la Commune d'Estrée
Monument de la Commune d'HOUDAIN
Monument de la Commune de LA BUISSIERE
Monument de la Commune de REBREUVE
Monument de la Commune de Thérouanne
retour département 68
Monument de la Commune d'ASPACH
retour département 68
Monument de la Commune d' Aspach le Bas
retour département 68
Monument de la Commune de BALGAU
Monument de la Commune de BANTZENHEIM
Monument de la Commune de BENNWHIR
Monument de la Commune de BIESHEIM
Monument de la Commune de BURNHAUPT le BAS
Monument de la Commune de BURNHAUPT le HAUT
Monument de la Commune de COURTAVON
Monument de la Commune de FERRETTE
Monument de la Commune d'HIRTZBACH
Monument de la Commune d'HIRTZFELDEN
Monument de la Commune d'HORBOURG
Monument de la Commune de KUNHEIM
Monument de la Commune de LEVONCOURT
Monument de la Commune de LIEBSDORF
Monument de la Commune de MOOSLARGUE
MOOS-NIEDERLARG
Monument de la Commune de MUNCHOUSE
Monument de la Commune de NIEDERHERGHEIM
retour département 68
Monument de la Commune d'OSTHEIM
retour département 68
Plaque commémorative
Monument de la Commune de RIBEAUVILLE
Monument de la Commune de RIXHEIM
Monument de la Commune de ROPPE
Monument de la Commune de WINKEL
Monument de la Commune de WITTELSHEIM nouveau
Monument de la Commune de DEMANGEVELLE
Monument de la Commune de HAUTEVELLE
Monument de la Commune de LURE
Monument de la Commune de MALLERONCOURT
Monument de la Commune de Sainte Marie en CHAUX
Monument de la Commune de Saint SAUVEUR
Les relevés des monuments aux morts des différentes communes ont été faits par quelques amis et moi-même. Ces relevés seront mis à jour régulièrement.
mise à jour : octobre 2009


text:
-204
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -204 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Desbarcament d'una flòta romana menada per Scipion l'African en Africa per atacar dirèctament Cartage. Capitèt de s'aliar ambé lo cap numida Massinissa mai sei fòrças mau capitèron de conquistar Utica.
Egipte[modificar | modificar la font]
Mòrt dau faraon Ptolemèu IV entre julhet e aost. Lei rasons d'aquela disparicion son desconegudas. Son fiu Ptolemèu V li succediguèt lo 8 d'aost sota la regéncia de sa maire Arsinoe III. Pasmens, un complòt menat per d'aristocratas (Agathocles, Sosibi) capitèt d'assassinar la regenta en setembre e de prendre lo poder. Aquò entraïnèt un afebliment important dau poder politic dei Lagides que comencèt un declin acomençat dins lo corrent dei darriereis annadas dau rèine de Ptolemèu IV. Lei Seleucids aprofichèron rapidament aquela situacion per atacar lei territòris egipcians asiatics.


text:
Atemptats de Miègjorn-Pirenèus de març de 2012
Los atemptats de març 2012 a Tolosa e Montalban son une seria d'atemptats en contra de militars franceses, puèi de civils, un adulte e tres enfants, al costat e dedins una escòla josieva que se passèron en març de 2012. Lo Ministèri Public antiterrorista de París s'ocupèt dels afars e dubriguèt tres enquèstas « per de faches qualificats d’assassinat e temptativas d’assassinat en ligam amb una entrepresa terrorista », segon François Molins, lo procuror de París[1].
Lo procediment emplegat per cada murtre es identic: cascat, en escotèr, equipat d'una camèra GoPro[2] » amb un pistolet de tipe Colt 45[3] de calibre .45 ACP e un pistolet mitralhaire de tipe Uzi de calibre 9 mm[4]. L’analisa balistica montrèt qu'una de las armas del crime èra la meteissa dins las tres fusilhadas[5]. L'autor dels murtres, Mohammed Merah, foguèt tuat lo 22 de març a l'eissit de l'assalt de son apartament pels policièrs.
Somari
Los faches[modificar | modificar la font]
Assassinat d’un militar a Tolosa[modificar | modificar la font]
L'11 de març de 2012, a 16h10[7], Mohammed Merah prononcièt « tuas meus fraires, te tui » e abatèt lo maréchal des logis-chef Imad Ibn-Ziaten del 1èr RTP d'una sola bala dins lo cap sus un parcatge situat davant lo gimnás del Castèl de l'Ers dins lo quartièr de Montaudran, al sud-èst de Tolosa, amb una arma de calibre 45. Lo militar foguèt estat contactat abans pel tuaire dins una anoncia per la venda d’una moto sul site leboncoin.fr ; foguèt abatut al rendètz-vos fixat[8]. De tesmònis apercebèron l'assassin fugissent en escotèr. Ibn-Ziaten foguèt enterrat dimenge 25 de març de 2012 dins lo vilage de M'diq dins lo nòrd de Marròc[9].
Assassinat de militars a Montalban[modificar | modificar la font]
Lo 15 de març de 2012, a 14h10[10], dos militars, Abel Chennouf, 24 ans, catolic practicant d'origina cabil, e Mohamad Legouad, 28 ans, musulman, son tuats e un tresen, Loïc Liber, 28 ans, es gravament ferit, pendent que retiravan d'argent a un distribuïdor automatic de bilhets situat prèp de lor casèrna a Montalban[11]. Lor assassin arribèt en escotèr, apartèt fèrmament una persona vièlha e tirèt dins lo cap e dins l'esquina de las victimas, prenent lo temps d'acabar una d'aquela tombada pel sòl. Los enquestaires trobèron sus plaça 13 estuges de calibre 45 similars a las municions utilizadas pendent lo primièr murtre[12]. Lo tiraire fugiguèt en escotèr en cridant « Allah akbar »[13].
Tuariá a l’escòla josieva Ozar Hatorah[modificar | modificar la font]
Un atemptat al colègi-licèu josieu Ozar Hatorah situat carrièra Jules Dalou dins lo quartièr de La Roseda al nòrd-èst de Tolosa se debanèt lo 19 de març de 2012 vèrs 8 oras lo matin.
Un òme que portava una camèra cenchada al pitre[14] arrivèt davant l'escòla sus un escotèr, un Yamaha TMAX[15]. De pé se'n anèt cap al pati. La primièra victima es un rabin e professor de l'escòla, Jonathan Sandler, abatut fòra de l'escòla quand temptava d'aparar del tuaire sos dos mainats, Gabriel, 3 ans, e Aryeh, 6 ans. Las camèras de videovigilància mòstran que lo tuaire assassinèt un dels enfants alara que se rebalava al costat del còs dels sieus paire e fraire. Dintra puèi dins lo pati e perseguís Myriam Monsonégo, la filha del director de l’escòla, Yaakov Monsonégo, 8 ans, la trapa pels pels e punta son pistolet que s'enraia. L'assassin cambia d'arma e tira dans lo tempe de la filhòta a corta portada. Enseguida fugís en escotèr[16]. Pendent l'ataca, lo tuaire ferís tanben un jove de 17 ans.
Los còsses de las quatre victimas son rebonduts al cementèri Har Hamenouhot de Jerusalèm[17] lo 21 de març de 2012.
Identificacion del tuaire[modificar | modificar la font]
Los servicis de la policia scientifica anoncièron que la meteissa arma[18] foguèt utilizada dins los tres episòdis.
Fòrça pistas foguèron consideradas per explicar aqueles murtres. D'entre los ipotèsis citats, i a aquelas del terrorisme interior o exterior, d'un desequilibrat o d'un « lop solitari » coma Anders Behring Breivik[19]. Tres ancians militars ligats a de movements neonazis foguèron suspectats d'en primièr [20] puèi innocentats.
Un element decisiu venguèt lo dimars 20 de març de 2012: un revendaire Yamaha a Tolosa se remenbrèt que quinze jorns abans (lo dimars 6 de mars de 2012[21]), un client venguèt dins sa botiga comprar una cagola e li demandèt – sens obtenir de responsa – cossí desactivar lo sistèma de geolocalizacion ( tracker ) de l'escotèr Yamaha TMAX qu'aviá panat amb lo fraire la meteissa jornada. Donèt als policièrs los noms[22].
Lo RAID decidiguèt alara d'intervenir per arrestar Mohammed Merah, un Francés de 23 ans e venent d'una familha argeriana [23]. De comparasons se faguèron mercé a l'adreça IP de l'ordenador portable de la maire e de son escotèr, panat[24].
Operacion del RAID[modificar | modificar la font]
L'apartament de Merah, situat dins lo quartièr tolosenc de la Còsta Pavada, al 17 carrièra del Sergent Vigné, foguèt aprochat per la polícia. Lo dimècres 21 de març de 2012, cap a 3h15 del matin, aprèp que la pòrta resistiguèsse a l'emplec d'un boçon, Mohamed Merah se revelhèt e tirèt a travèrs la pòrta subre los policièrs venguts l'arrestar. Dos foguèron ferits leugièrament[25]. D'un autre costat, de membres de sa familha foguèron més en detencion preventiva. La maire, abitant lo quartièr del Miralh, menada suls luòcs, refusa tota discussion amb lo filh, afortissent qu'auriá pas de presa sus el[26]. Mai tard, dins la matinada, l'immòble foguèt vojat dels sieus abitants[27].
Aprèp mai de 30 oras de sètge, lo RAID, aprèp aver lançat de granadas assordissentas per crear de bèrcas e manténer Merah en estat de tension, assautèt lo 22 de març de 2012 a 10h30[28], dintrant fin finala dins l'apartament que Merah aviá equipat de barricadas. L'assaut comencèt a 11h30, Merah sortiguèt de la sala de banh e montèt a l'assaut[29]. Lo cap del RAID anoncièt en seguida que los policièrs recebèron l'òrdre de ripostar pas.
Dos policiers foguèron ferits[30]. A 11h32, Merah moriguèt fin finala d'una bala dins lo cap[31] e d'una autra dins lo ventre, Merah aviá declarat voler morir « las armas dins la man »[32].
L'assaut final durèt en tot set minutas.
Seguidas judiciàrias[modificar | modificar la font]
Lo 21 de març de 2012 al meteis temps que lo sètge de l'apartament de Mohamed Merah, foguèron arrestat preventivament lo fraire, Abdelkader Merah[33], la femna d'aquel, e la maire dels dos fraires. La femna d'Abdelkader e la maire foguèron liberadas lo dissabte 24 de mars de 2012. Alara que Abdelkader Merah foguèt inculpat per complicitat d'assassinats e associacion de malfaitors en vista de la preparacion d'actes de terrorisme, e empresonat lo dimenge 25 de març 2012.
La mòrt de Merah atuda definitivament l'accion publica jamai serà copable mas se pòt considerar segon la lei francesa coma l'autor dels actes.
Perfil de Mohammed Merah[modificar | modificar la font]
Merah se revendicava d'Al-Qaida e seriá anat en Afganistan e dins las regions tribalas del Paquistan. Invocava entre autre la mòrt d'enfants palestinians dins lo Conflicte araboisraelian e la volontat de « se'n prene a l'armada francesa » per justificar son acte[34]. Confia aver le sentiment que « tuar un soldat francés en França auriá lo meteis restontissent que tuar dètz soldats franceses en Afganistan »[35].
Notas et referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toulouse e Montalban: lo ministèri public antiterrorista se sasís de las enquèstas leparisien.fr, 19 de març de 2012
- ↑ "film", Mohammed Merah executava sas victimas a cap tocant(fr)"Mohammed Merah, lo raubaire de sac a man vengut assassin" de Laureline Duvillard, 21 de març de 2012, lematin
- ↑ (fr)La traca policièra del tuaire s'intensifica, lenouvelobs.fr
- ↑ "ladepeche.fr"(fr)"Montalban-Tolosa. Tres execucions, una meteissa arma", LaDépêche.fr, 17 mars 2012
- ↑ (fr)"La meteissa arma foguèt utilizada a Tolosa e a Montalban", Le Nouvelobs.fr, 19 de març de 2012
- ↑ (fr)"Militars tuats: Lo punt sus l’enquèsta" 20minutes.fr 16 de març de 2012}
- ↑ (fr)"Tolosa e Montalban: un tuaire calculador que coneis las armas" sus lavoixdunord.fr
- ↑ (fr)"Montaldran. Lo militar tuat d'una sola bala, segon l'autopsia", La Dépêche 21 de març de 2012
- ↑ [1]
- ↑ "ladepeche.fr"
- ↑ (fr)"Militars abatuts a Montalban: "Vesiái las flamas sortir del canon", 20 de març de 2012
- ↑ "ladepeche.fr"
- ↑ "film"(fr)"Mohamed Merah filmèt totas sas tuariás", sus LaDépêche.fr, 22 de març de 2012.
- ↑ (fr)"Lo tuaire vist un a pichona camèra cenchada al pitre" 20 minutes, lo 20 de març de 2012
- ↑ dailymail (en) Richard Hartley-Parkinson Toulouse shooting: 4 dead and several injured by gunman at French Jewish accessdate=19 mars 2012Daily Mail UK 19 de Març 19, 2012, Richard Hartley-parkinson; Peter Allen [2] 19 de març de 2012
- ↑ (en) Fiona Govan Toulouse shooting: heartbreaking detail of attack that shocked France and Israel [3] The Telegraph, 20 de març de 2012
- ↑ (en) Toulouse Victims Buried in Israel. The New York Times, March 21, 2012.
- ↑ "Fusilhada de Tolosa: la meteissa arma utilizada dins las tres serias de murtres a Tolosa e a Montalban" Le Point, 19 de març de 2012
- ↑ (fr)"Fusilhada de Tolosa: Miègjorn-Pirinèus en alèrta ecarlata" Slate 20 de març de 2012
- ↑ La pista de tres militars neonazis forabandits del 17n RGP 20 de març de 2012
- ↑ Abdelkader Merah nia aver ajudat son cabdet mas l'accompanhèt a Yamaha sus dh.be
- ↑ "test""Una enquèsta exprèssa", sus letelegramme.com, 22 de març 2012.
- ↑ (fr)Mohamed Merah: la cara del tuaire sus rtl.be
- ↑ "Mohammed Merah"EN DIRECTE. "Tolosa: lo suspècte, encerclat, se poiriá rendre dins la vesprada" Le Parisien, lo 21 de març de 2012
- ↑ id "Mohammed Merah"
- ↑ EN DIRECTE. "Tolosa: lo tiraire de l'escotèr totjorn encerclat pel Raid" 21 de març de 2012, L'Express.fr
- ↑ A la fin del matinada, la premsa anoncièt l'evacuacion dels residents
- ↑ (fr)"Cinc questions sus l'operacion del Raid a Tolosa"Marie-Amélie Lombard lo 23 de març de 2012, lefigaro.fr
- ↑ "300 cartochas tiradas pendent l'assaut"
- ↑ "Dos policièrs ferrits pendent l'assaut"
- ↑ "Tuat per una bala dins lo cap"
- ↑ "Tornatz viure l'assaut dels òmes del Raid que menèt a la mòrt de Mohamed Merah" lepoint.fr}}
- ↑ Veire, "Abdelkader Merah, grand fraire e consciéncia radicala del tuaire." Le Monde, 25 de març de 2012.
- ↑ Toulouse : "Merah encerclat, le Raid joga la mòstra" sus Le Nouvelobs.com
- ↑ -merah-regrettait-avoir-manque-la-rentree-classes-ecole-juive "Tolosa: Mohamed Merah regretava d'aver mancat la dintrada de las classas a l'escòla josieva"


text:
Nippon Music Foundation
La Nippon Music Foundation (en japonés 日本音楽財団) qu'ei ua organizacion dependenta deu ministèri japonés de l'educacion e qui a per objectiu de mecenat e d'ajuda de cap au monde musicau. Qu'ei proprietari d'un gran nombre d'instruments de musica prestigiós d'Antonio Stradivari e de Giuseppe Guarneri que n'i a qui son prestata a certes musicians.
Instruments[modificar | modificar la font]
La Nippon Music Foundation que possedeish la màger colleccion d'instruments d'Antonio Stradivari e de Giuseppe Guarneri.
- 1680 Paganini; Desaint
- 1702 Lord Newlands
- 1706 Dragonetti
- 1708 Huggins
- 1709 Engleman
- 1710 Duc de Camposelice
- 1714 Daufin ; Delfino
- 1715 Joachim-Aranyi
- 1716 Otto Booth
- 1717 Sasserno
- 1722 Jupiter; ex-Goding
- 1725 Wilhelmj
- 1727 Paganini; Comte Cozio di Salabue
- 1736 Muntz


text:
Uffholtz
Uffholz en alemannisch ( Uffholtz en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Uffholtz Fa partida del costat de Cernay e de la arrondissement de Thann. Una de las municipalitats #que constituissi la comunitat de municipalitats amb Cernay (1,5 km), Steinbach e Wattwiller. Uffholtz Es una sortida de la "rota de las Crêtes", la D 431, a traversat per la "rota dels Vins" de Alsace, la D 5, la rota départementale 83 (anciana RN 83) e per un camin balisé cap a St Jacques de Compostelle, encara a 2180 km. Lo vilatge a situat a una altitud d'Unitat|310|mètres {{}}. La municipalitat fa partida del ressort del Mestièr de torisme de Cernay e de la region del Vièlh-Armand.
Uffholtz fait partie du canton de Cernay et de l'arrondissement de Thann. Une des communes qui constitue la communauté de communes avec Cernay (1,5 km), Steinbach et Wattwiller. Uffholtz est un départ de la "route des Crêtes", la D 431, est traversé par la "route des Vins" d'Alsace, la D 5, la route départementale 83 (ancienne RN 83) et par un chemin balisé vers St Jacques de Compostelle, encore à 2180 km. Le village est situé à une altitude de 310 mètres. La commune fait partie du ressort de l'Office de tourisme de Cernay et de la région du Vieil-Armand.
Istòria[modificar | modificar la font]
Uffholtz A citat per las primièras fes en 823 en fasent partida de la abbaye de Murbach. En 1252, Ulric de Ferrette e lo abbé de Murbach son en guèrra en çò que tanh a la advocatie e dels dreches sul pòble. A partir del 1347, lo vilatge fa partida del bailliage de Watwiller après lo defalhiment de la veusa del darrièr comte. Dintratz Uffholtz e Wattwiller, se vei las rèstas del castèl de Herrenfluh. Aquel castèl i aguèt bastit per Jean de Sant-Amaren, sobrenomenat Nortwind, amb l'autorizacion de la abbé Conrad, #que lududes octroya en 1312 la montanha a títol de fief. Lo recueil dels fiefs de Murbach al Sègle XIV apren #que Hermelin de Nortwind e lo sieu fraire Bourcard an #èsser investits pel abbé del castèl Herflu. Dempuèi aquela epòca, lo se viu pas mai figurar en cap de charte. En 1739 se produsisson émeutes antijuives amb lo pillage de divèrses ostals e de la sinagoga dins lo pòble. A Modèl:La s mini- e Modèl:S-, Uffholtz es lo banc d'un rabbinat. Al cors de la Revolucion, lo pòble a ocupat per revolucionaris de Sant-Amaren #que saquegen los ostals josieus e lo tribunal dimière. Al cors de la Primièra Guèrra mondiala, lo pòble situat al pè del Hartmannswillerkopf dicha tanben Vièlh Armand, a destruit totalament. La municipalitat a decòr de la Crotz de guèrra.
Uffholtz est cité pour la première fois en 823 faisant partie de l'abbaye de Murbach. En 1252, Ulric de Ferrette et l'abbé de Murbach sont en guerre au sujet de l'advocatie et des droits sur le village. À partir du 1347, le village fait partie du bailliage de Watwiller après le décès de la veuve du dernier comte. Entre Uffholtz et Wattwiller, on voit les restes du château de Herrenfluh. Ce château fut construit par Jean de Saint-Amarin, surnommé Nortwind, avec l'autorisation de l'abbé Conrad, qui lui octroya en 1312 la montagne à titre de fief. Le recueil des fiefs de Murbach au Sègle XIV nous apprend qu'Hermelin de Nortwind et son frère Bourcard ont été investis par l'abbé du château Herflu. Depuis cette époque, on ne le vit plus figurer dans aucune charte. En 1739 se produisent des émeutes antijuives avec le pillage de plusieurs maisons et de la synagogue dans le village. Aux Modèl:S mini- et Modèl:S-, Uffholtz est le siège d'un rabbinat. Au cours de la Révolution, le village est envahi par des révolutionnaires de Saint-Amarin qui pillent les maisons juives et la cour dimière. Au cours de la Première Guerre mondiale, le village situé au pied du Hartmannswillerkopf dit aussi Vieil Armand, est détruit entièrement. La commune est décorée de la Croix de guerre.


text:
Mollans-sur-Ouvèze
Mollans-sur-Ouvèze (Mollans-sur-Ouvèze en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pòrta de las Baronnies, aquela pichona vila #jogar longtemps lo papièr de vila frontièra.
Mollans-Sus-Ouvèze a bastit sus un rocher al pè del tuc de Chatelard a l'intrada d'una gargamèla considerada antany coma la clau de las Baronnies. En ocupant lo centre d'un hémicycle cobèrt de oliviers, forma lo fons d'una rica e fèrtil vallée.
La municipalitat a situat a 10 km al sud-oèst de Buis-los-Baronnies #qu'es çò cap de-luòc de costat e a 20 km al sud de Niom.
Las municipalitats de la Drôme los mai prèps son Pierrelongue, La Penne-sobratz-la Ouvèze, Propiac e Mérindol-las-Oliviers.
Porte des Baronnies, cette petite ville joua longtemps le rôle de ville frontière.
Mollans-sur-Ouvèze est bâtie sur un rocher au pied de la colline de Chatelard à l'entrée d'une gorge considérée autrefois comme la clef des Baronnies. Occupant le centre d'un hémicycle couvert d'oliviers, elle forme le fond d'une riche et fertile vallée.
La commune est située à 10 km au sud-ouest de Buis-les-Baronnies qui est le chef-lieu de canton et à 20 km au sud de Niom.
Les communes de la Drôme les plus proches sont Pierrelongue, La Penne-sur-l'Ouvèze, Propiac et Mérindol-les-Oliviers.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
D'origina fòrça ancian Modèl:Quand, Mollans #far partida de la baronnie de Mévouillon. Lo baron Raymond V #cedir la distincion, lo 7 de novembre 1293 a Albert de Médicis #que la familha ne deviá pel continuament jogar un papièr considerable a França. Mai tard la distincion i aguèt dividit en doas parts ; d'ailà, lo fòrt superior e lo fòrt inferior #que las ruïnes, encara imponents, ne dominan lo bourg.
Als Modèl:XIIe e Sègle XIII, lo abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon i possedissiá un prieuré e tres glèisas, #que la glèisa paroissiale, e ne requectava totas las intradas ligats a aqueles establiments[1].
En 1560, Montbrun i i aguèt batut pel comte de Suze e aguèt dempuèi enfuir a Genève. Ocupat alternativement pels catòlicos e los huguenots, Mollans #èsser presa per Lesdiguières, lo 18 de febrièr 1589.
Mollans, #Èsser, jos l'Ancian Regim, lo banc del officialité en Dauphiné de l'avesque de Vaison.
D’origine très ancienne Modèl:Quand, Mollans fit partie de la baronnie de Mévouillon. Le baron Raymond V céda la seigneurie, le 7 novembre 1293 à Albert de Médicis dont la famille devait par la suite jouer un rôle considérable en France. Plus tard la seigneurie fut divisée en deux parties ; de là, le fort supérieur et le fort inférieur dont les ruines, encore imposantes, dominent le bourg.
Aux Modèl:XIIe et Sègle XIII, l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon y possédait un prieuré et trois églises, dont l’église paroissiale, et percevait tous les revenus attachés à ces établissements[2].
En 1560, Montbrun y fut battu par le comte de Suze et dut s’enfuir à Genève. Occupé alternativement par les catholiques et les huguenots, Mollans fut prise par Lesdiguières, le 18 février 1589.
Mollans, fut, sous l’Ancien Régime, le siège de l’officialité en Dauphiné de l’évêque de Vaison.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bòsques, Yann Codou, Ostal-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Lista dels establiments religioses en levant del abbaye Sant-André del Modèl:Xe al Modèl:XIIIe sègle », in Guy Barruol, Roseline Bacon e Alain Gérard (directors de publicacion), La abbaye de Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, istòria, arqueologia, rayonnement, Actes del colloque interrégional agut l'an 1999 a l'escasença del millenari de la fondacion de la abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes De Lums, Quasèrns de Salagon pas 4, Comandi, 2001, 448 pàg. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 222
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Modèl:Xe au Modèl:XIIIe siècle », in Guy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 222


text:
Tractat (drech)
Un tractat es un acòrdi escrich que liga juridicament dos subjèctes del drech internacional; (los Estats plan segur mas tanben las organizacions internacionalas, cèrts movements de liberacion nacionala, los estats federats dins la mesura qu'es previst per la constitucion federala, e dins una cèrta mesura los individús, los combatents e las organizacions non govèrnamentalas).
Existís d'acòrdis internacionals per dirigir l'aplicacion d'aquestes tractats. Lo mai conegut es la Convencion de Viena.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Categoria:Tractat | Drech internacional public | Lista dels tractats de l'Union Europèa
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Los tractats internacionals ligant França sus Légifrance (sit oficial del Ministèri de la Justícia)
- (fr) Denonciar un tractat internacional


text:
Virus
Un virus (deu latin virus, qui vòu díser "poson", "veren", mot neutre segonda declinason) qu'ei ua particula biologica (de 20 a 300 nm d'endom) capabla d'infectar un organisme viu. Que' compausa d'un acid nucleïc (ADN o ARN) associat dab proteïnas. Non possedeish pas cap metabolisme e donc b'a pas cap besonh de's neurí, non creish pas e non pòt pas multiplicà's tot sol. Que pòt pas sonque infectar ua cellula eucariòtas o procariòtas (un virus qui infecta un bactèri qu'ei aperat un bacteriofag) entà qu'aquesta e copien lo son cabau genetic e lo traduseishin en sintetizant las soas proteïnas e, fin finala, e's moreishin en tot liberar un heish de virus naveths.
Los antibiotics (qui ageishen en estancant lo metabolisme deu bacteris) n'an pas cap efecte suus virus au contre deus vaccins qui permeten d'establir ua immunitat contra tau o tau virus.
Per'mor de la loa manca de metabolisme que s'a discutit mantun còp se los virus b'èran o pas èsters vius. Generaument que's considera que non e qu'en vertat, que son objèctes biologics a las termièras deu monde viu.
En çò deus umans los virus que son responsables de mantuas malaudias e, en particular deu SIDA causat per lo virus VIU.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mòt virus vèn dau mòt latin virus que designava lei poisons e lei substàncias toxicas. Apareguèt en Anglatèrra en 1392[1]. Virulent vèn dau mòt latin virulentus (toxic) e apareguèt vers 1400[2]. La significacion "agent susceptible de provocar una malautiá" foguèt enregistrat per lo prumier còp en 1728[3] avans lo descurbiment dau prumier virus en 1892 per Dmitri Ivanosky. Lo tèrme virion apareguèt en 1959[4] es utilizat per designar una particula virala establa eissia d'una cellula e susceptibla de contaminar una autra cellula[5].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [1]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [2]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [3]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [4]
- ↑ Casjens S. In : Mahy BWJ and Van Regenmortel MHV, Desk Encyclopedia of General Virology, Boston: Academic Press, 2010, ISBN 0-12-375146-2, p. 167.


text:
Sant Africa
Sant Africa[1][2][3] (Saint-Affrique en francés) es una comuna occitana de Guiana situada en Roergue dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. Es la vila natala del matematician e òme politic Emili Borèl.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa dins lo Massís Central meridional e lo departament d'Avairon. Es traversada per la Sòrga, que, amb los sieus afluents, an retalhats sèt montanhas : los Angleses, la Quilha, la Fos, lo sèrre, las Casas, Nogairòla e lo Ròc de Cailús. Cinc ponts permeton la circulacion, per òrdre d'ancienetat: lo pont Vièlh, lo pont Nòu, lo pont del Centenari (o dels Fraires), lo pont Ferroviari e lo pont de la Resisténcia. (Fòtos dels ponts sus Structurae).
La vila es la capitala del Sant-African, país ligat a la region naturala dels monts de La Cauna que ne constituís los darrièrs relèus[4]. Presenta de paisatges, una flora, una fauna e un patrimòni fòrça diversificats. Lo territòri de la municipalitat constituís una fraccion del Pargue Natural Regional dels Grands Causses.
Divèrsas zonas geologicas fòrça desparièras se tròban a proximitat:
- a l'èst, los Grands Causses,
- al sud, lo Rogièr de Camarés,
- al nòrd, lo plan de Leveson,
Tres influéncias climaticas se fan sentir :
- A la prima e en tardor, los vents d'oèst e del sud-oèst determinan un clima oceanic.
- En estiu, los vents del sud-es fan prédominar un clima de tipe mediterranèu mas aqueles vents pòdon tanben perturbar lo cors normal de las sasons a tota epòca de l'an.
- L'ivèrn, los vents del nòrd someton aquel país a las rigors del clima continental.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sent-Africa segon Cristian Pèire Bedel dins lo libre Saint-Affrique, al canton, 2002
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ www.aveyron.gouv.fr: Los donnees de basa
- ↑ Donadas climaticas


text:
Perigòrd
Perigòrd [peri'gɔr] o Peiregòrd [pejre'gɔr] (en francés Périgord) es una region istorica d'Occitània. Es una part de la region pus granda de Guiana. Maitot es lo nom dau comtat que recobriá, a pauc de chausa prep, l'actuau departament de Dordonha. Lo departament iniciau fuguet leugierament remanejat e enchamba sus quauques terras d'Engolmés (a l'entorn de La Tor Blancha), de Santonge (devers La Ròcha Chalés), de Carcin (a l'entorn de Salanhac e Aivigas) e de Lemosin (au nòrd de Nontronh e devèrs Jumilhac lo Grand).
Uei, s'usa dau nom de Perigòrd per marcar l'identitat dau territòri: cultura, lenga, torisme, patrimòni, cosina,... Lo nom de Dordonha es mai que mai administratiu, manca quand se parla dau flume.
La capitala istorica es Periguers (o Peireguers).
Lo gentilici es perigòrd -a / peiregòrd -a o perigordin -a / peiregordin -a. En generau, los abitants de Perigòrd se disen simplament Perigòrds (Sei perigòrd ; Perigòrd, meitat chen, meitat pòrc). Daus uns consideran que lo terme Perigordin / Peiregordin (que pareis nonmàs au segle XVIII) es un francisme que se deu pas usar en occitan, mas d'autras fonts lo presentan au contrari coma admissible (TDF). Pergosin -a s'usa per designar los abitants de Periguers (coma Petrocòris).
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Perigòrd ven dau pòble gallés daus Petrocorii, es a dire "las quatre armadas", "los quatre clans". Los limits ancians de lor territòri eran gaireben los mesmes. La capitala daus Petrocorii era Vesunna (Vesona), qu'es venguda Periguers.
Geografia[modificar | modificar la font]
Longitud : entre 0° 3' oest e 1° 25' est.
Latitud : entre 44° 35' e 45° 42' nòrd
La superficia de Perigòrd, pres coma lo departament de Dordonha, es de 9200 km2 (tresen reng de França, darrier Gironda e Lanas. Sa situacion de transicion entre lo Massís Central e lo Bacin Aquitan li balha una granda varietat de sòus e de païsatges. Perigòrd fai partida de la region d'Aquitània. Los departaments vesins son Nauta Vinhana, Corresa, Òlt, Òlt e Garona, Gironda, Charanta Maritima e Charanta.
Se ditz sovent que Perigòrd a quatre testas. Aqueu Perigòrd quadricefal se compausa entau :
- Au nòrd, lo Perigòrd verd (a l'entorn de Nontronh e de Tivier); quela region perlonja lo Lemosin granitic, son nom ven daus erbatges e de las forests que la cruben. (Perigòrd Verd es una apelacion mai que mai toristica, non pas istorica). Se ditz tanben qu'es lo país de l'aubre e de l'aiga
- Au centre, lo Perigòrd blanc (a l'entorn de Periguers e de Rabairac devers Charanta); son nom ven dau sòu calcari que balha una color blancha a las terras de quela region.
- Au sud-est, lo Perigòrd negre (a l'entorn de Sarlat); istoricament qu'es la mai anciana apelacion de las quatre, son nom ven de las forests de jarrics, plan sombras tota una partida de l'annada (e non pas de la color de la trufa). Sos abitants parlan de "Sarladés". Qu'es un país vesin dau Carcin, d'un biais culturau e geografic.
- Au sud-oest, lo Perigòrd purpau (a l'entorn de Brageirac); quela apelacion toristica es la pus recenta (annadas 1970-1980), lo purpau remembra la color de las fuelhas de vinha per la davalada. Sos abitants lo disen "Brageiragués".
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Perigòrd es au còp variat, agradiu e avivareu. Es un exemple de transicion entre lo clima oceanic d'Aquitània e lo clima montanhier de las marchas occidentalas dau Massís Central. La doçor relativa de l'ivern, las temperaturas estivalas moderadas, las bravas 'reir-sasons son las marcas d'un clima temperat. Pasmens, la disposicion de las valadas, l'exposicion de las auturas, las artijas, las forests e los estanhs crean una gamma plan variada de zònas especificas.
La pleguda mejana annadiera es de 860 mm. Mas l'asaigatge annadier es pas bric unifòrme. La pluviometria creis dau sud-oest au nòrd-est segon lo releu. La diferéncia es mai que mai marcada entre la bassa valada de Dordonha (750 mm en La Mòta de Mont Ravèl) e los punts los pus nauts de Nontronhés (1160 mm en Puei 'Gut e Pluviers). De son costat, emb 900 mm annadiers, la pleguda dau Sarladés es mai importanta que las de Rabairagués, Dobla o Brageiragués. Las plegudas d'estiu, per chausa daus auratges, son creissentas d'oest en est emb daus maxima sus los punts nauts dau Perigord Negre e de Nontronhés. Dins lo Brageiragués, pleu 112 jorns d'un an sus l'autre. Daus uns còps, las pluejas d'auratge son plan importantas, coma los 100 mm enregistrats lo 17 de mai de 1971 a l'estacion de Brageirac.
La temperatura mejana annadiera es pus nauta au sud-oest de Perigòrd (12,5 °C dins lo Brageiragués) qu'au nòrd-est (10,5 °C a l'est dau Nontronhés), per chausa inversa de l'altitud. Lo nombre mejan annadier de jorns de fòrta chalor (onte la temperatura maximala passa 30 °C) varia de mens de 10 sus l'est dau Nontronhés a 20 e mai dins la valada de Dordonha e dins la valada d'Eila en avau de Periguers. Lo recòrd de chalor en Brageirac es de 41,1 °C lo 4 d'agost de 2003, estiu de la caumassa. La mejana annadiera daus minimàs es pro unifòrma, generalament un pauc mai bassa dins las valadas que sus l'auturas, e compresa entre 0,5 °C e 2,5 °C. Per exemple, las datas de las darnieras jaladas passan rarament lo prumier d'abriu sus l'auturas de Sarladés, e i a tres setmanas d'escart environ entre las datas de las darnieras jaladas de valadas e las dau releu.
Dau nord au sud de Perigòrd, la solelhada vai de 1900 a 2000 oras annadieras. En Brageirac, l'annada la mens ensolelhada fuguet 1992 emb 1710 oras e la mai fuguet 1989 emb 2300 oras. Per l'ivern, la solelhada es pus importanta sus Sarladés que sus Rabairagués, per chausa de l'influéncia oceanica que pòrta de la doçor, mas tanben de las brumas o daus bas nívols. Lo reste de l'annada, qu'es dins lo sud-oest de Perigòrd que la solelhada es la pus fòrta.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'escut de Perigòrd, sang e aur, representa tres lions de'n pè (De golas, aus tres lions d'aur, armats, lampassats e coronats d'azur).
- Entre 100 000 ans e 43 000 ans av. J.C.
Prumiers poblaments acertats en Perigord (Òme de Neandertal) : sits de La Ferrassiá, Lo Mostièr, Lo Regordon
- Vers 35 000 ans av. J.C.
Disparicion progressiva de l'Òme de Neandertal, remplaçat per l'Òme de Cròsmanhon
- Vers 17 000 ans av. J.C.
L'Òme de Cròsmanhon ocupa tot Perigòrd : sits de L'Aujariá Nauta, L'Aujariá Bassa, Bauma de Las Caus
- Vers 10 000 ans av. J.C.
Los chamnhaments climatics provocan la disparicion en Perigòrd dau boc estanh, chavau, mamot, rèn e rinocèros lanós.
- segle XXIII av. J.-C.
Difusion de la cultura campanifòrma, queraque dempuei las terras que se disen uei Charanta
- Dau segle XIII au segle VII av. J.-C.
Envasiment progressiu daus Iberes, pòble protocelta, puei daus Celtas de Gàllia.
- De -725 à -450
Prumiera Edat dau Fer, renduda possibla per la preséncia de la meniera de fer, mai que mai dins lo nòrd e l'est de Perigòrd
- Vers -60
Los Romans crean lo vinhal de Brageirac
Les Petrocòris furnissen a Vercingetorix environ 5000 guerriers per l'ajudar afrontar las legions romanas de Juli Cesar
Revòlta contra los Romans en Aquitània
La terra daus Petrocòris (que s'apela pas enquera Perigòrd es integrada dins Aquitània, dau fach de la reorganizacion de Gàllia per l'emperaire August
Fondacion de Vesunna (Vesona), ciutat galloromana.
- Lo 25 de genièr de 1642, Pierre Grellety recep del Rei las letras patentas atestant de l'amnistia generala per tots sos òmes e per el una carga de capitani dins las armadas del rei, dins lo pòst de governador de la ciutat de Vercèlh (Vercelli) en Itàlia.
Lenga[modificar | modificar la font]
La lenga de Perigòrd es l'occitan, de dialecte lemosin au nòrd d'una linha que vai a pauc près de Mont Peirós a Nadalhac (Perigòrd), e de dialecte lengadocian au sud de quela linha. Nonmàs las comunas de Parcol e de La Ròcha Chalés (per meitat) son de lenga d'oïl (dialecte peitavin-santongés idem parlanjhe).
Literatura[modificar | modificar la font]
Jacon lo Crocant, d'Ugeni Le Roy conta l'istòria de la Revòlta daus Crocants, e la destruccion dau Chasteu de l'Èrm.
En filosofia Maine de Biran es un daus paires de la psicologia, Maine de Biran fuguet tanben un òme politic actiu sustot mentre lo periòde dau Directòri (en francés, le Directoire).
En occitan las letras de Perigòrd comptan emb d'autors com Micheu Chapduelh e Joan Ganhaire


text:
Imre Kertész
Imre Kertész (Kertész Imre segon l'us tradicional magiar d'emplec dels noms pichons e d'ostal; Budapèst, lo 9 de novembre de 1929) es un escrivan ongrés d'origina jusieva que subrevisquèt a son empresonament dins un camp de concentracion. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 2002. L'òbra mai coneguda de Kertész, Sorstalanság, descriu l'experiéncia d'un jove de quinze ans dins los camps de concentracion d'Auschwitz, Buchenwald e Zeitz. Lo libre es estat interpretat coma una mena d'autobiografia, mas l'autor nega un ligam biografic important. Sos escriches son estats traduches dins fòrça lengas, mai que mai en anglés. Kertész trapèt pas a la debuta gaire d'apreciacion de son escritura en Ongria; partiguèt doncas en Alemanha. Pasmens, contunha d'escriure en ongrés e presenta sas òbras a d'editors en Ongria.
Un filme bastit a partir de son roman Sorstalanság foguèt realizat en Ongria en 2005. A mai sèrve lo meteis títol, lo filme en realitat es mai autobiografic que lo roman.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Sorstalanság (1975)
- A nyomkereső (1977)
- Detektívtörténet (1977)
- A kudarc (1988)
- Kaddis a meg nem született gyermekért (1990)
- Az angol lobogó (1991)
- Gályanapló (1992)
- A holocaust mint kultúra : három előadás (1993)
- Jegyzőkönyv / Imre Kertész ; Élet és Irodalom / Esterházy Péter (1993)
- Valaki más : a változás krónikája (1997)
- A gondolatnyi csend, amíg a kivégzőosztag újratölt (1998)
- A száműzött nyelv (2001)
- Felszámolás (2003)


text:
Familha (matematicas)
En matematicas, la nocion de familha generaliza aquela de n-uplet o de seguida. Ansin se poirà parlar, en algèbra lineara, de la familha de vectors , qu'es una familha finida, o de la familha nombrabla .
Definicions[modificar | modificar la font]
- Una familha d'elements d'un ensemble E indexada per un ensemble (non vuege) I es una aplicacion definida subre I e que pren sei valors dins E. Pus explicitament, es l'aplicacion .
- Leis elements de I son sonats indèx : se ditz que l es l'ensemble deis indèx. Per tot , l'element de E es sonat element d'indèx i de la familha : leis elements de la familha son aquelei de l'ensemble imatge f(E) (mai es essenciau de destriar la familha de l'ensemble de seis elements : doas familhas diferentas pòdon aver lo meteis ensemble d'elements).
- Per definicion, la cardinalitat d'una familha es la cardinalitat de l'ensemble I deis indèx : una familha finida es una familha que l'ensemble de seis indèx es finit, una familha infinida es una familha que l'ensemble de seis indèx es infinit, una familha nombrabla es una familha que l'ensemble de seis indèx es nombrable, etc.
Exemples frequents[modificar | modificar la font]
- Se n es un entier naturau non nul, un n-uplet d'elements d'un ensemble E es una familha d'elements de E indexada per l'ensemble finit deis entiers naturaus i taus que 1 ≤ i ≤ n.
- Se sòna seguida d'elements d'un ensemble E una familha d'elements de E indexada per l'ensemble deis entiers naturaus ; autrament dich, es una aplicacion
(se pòt que l'ensemble siá remplaçat per d'autrei, coma ).
- Se es un ensemble, una familha de partidas de indexada per un ensemble I es una familha de sosensembles de ; autrament dich, es una aplicacion .


text:
Conferéncia d'Olmütz
La Conferéncia d'Olmütz (o tanben Tractat d'Olmütz o Umiliacion d'Olmütz) èra una conferéncia diplomatica se debanant lo 29 de novembre de 1850 entre Àustria, Prússia e Russia. Marquèt la fin dau conflicte diplomatic deis annadas 1849-1850 entre Àustria e Prússia. Lei Prussians deguèron acceptar totei lei condicions austrianas, especialament la disparicion de l'Union d'Erfurt e l'evacuacion de l'estat d'Èssa Cassel, sota la menaça d'una invasion menada per leis Austrians e seis aliats alemands.


text:
Sagèth
Lo mot sagèth (var. sagèl, sagèu) que capèra l'idèa d'autentificar e de garantir l'integritat d'un document de matua mòde a travèrs deus sègles.
A l'origina que's refereish a la marca qu'òm deisha sus un tròç de cera suu document en lo bèth pegar çò qui, au medish temps, hè que lo document e sia barrat e identificat : dab la marca de cera deu sagèth, que's garanteish au còp que lo document b'ei autentic e qu'ei pas estat consultat.
L'accion de pausar un sagèth que s'apèra sagerar. La sciéncia qui estúdia los sagèths qu'ei la sigillografia.
Dab l'entrada dens la modernitat, l'emplec de sagèth de cera que s'ei vist mei limitat e a còps dab un simple estatut simbolic (per aquesta rason, en França, lo ministre de la justícia qu'ei chafrat de Garda deus Sagèths). L'accion d'identificar lo document o, mei generaument d'i pausar ua marca qu'ei demorada. Qu'ei per aquesta rason que's parla de sagèth postau o de sagèth electronic.


text:
Òcra
L’òcra, del grèc ancien ὤxpa / ốkhra, es una ròca ferrica compausada d'argila pura colorada per un pigment d'origina minerala (un idroxid de fèrre: l’ematita per l'òcra roja, la limonita per la bruna e goetita per la jauna). Aquela argila colorada es amalgamada amb de grums de sabla (qüars) e las òcras se tròban dins lo sol jos forma de sablas ocrosas compausadas amb mai de 80 % de qüars.
S'escava per exemple dins los Monts de Vauclusa, las òcras de Rustrèu o a Rossilhon. La darrièra peirièra encara en activitat es situada a Gargaç (Société des Ocres de France) que lo sèti social es a Ate.
L'òcra naturala es utilizada coma pigment dempuèi la Preïstòria, coma a Las Caus. Es totjorn estimada per sa non toxicitat e sa granda longevitat pels ornaments, bèlas arts e maçonariá.
Somari
Genèsi de l’òcra[modificar | modificar la font]
Pendent lo Cretacèu, fa 110 milions d'ans, al periòde de l'Atian, del nom de la vila d'Ate, un gres, constituit per de grums de sabla s'acumula sus 30 mètres d’espessor[1].
De brisum se mesclan als grums de qüars e escarpas de micas s’acumulant al fons d’una mar pauc prigonda. Aqueles sediments sabloses se pausèron en primièr dins mitan marin prèp de las còstas, puèi a la meteissa epòca lo bombament degut al rapròchament de l'Iberia, emergiguèt aquelas formacions sedimentàrias. Aquelas sablas seràn a l'origina de l'òcra, mercé a una argila d'origina marina e rica en fèrre: la glauconia[2].
La glauconia, un mineral particular, caracteristic del mitan marin, se forma sul fons de la mar. Aquela qualitat d’argila verda conten dins son malhum cristallin d'atòms de fèrre. Dempuèi los trabalhs del geològ Jean-Marie Triat[3], sabèm que amb de movements tectonics aqueles depauses sedimentaris marins emergiguèron. Sul novèl continent i aviá, al Cretacèu, un clima tropical, que provoquèt fòrça alteracions lateriticas, dissolvent entre autras la glauconia e liurant los atòms de fèrre. Las òcras apareguèron alara mercé a la cristallizacion d'un idroxid de fèrre, la goetita. L'alteracion al meteis temps donèt naissença a un silicat d’alumini, una novèla argila nomenada kaolinite[4].
Dempuèi lor depaus e lor exposicion a de condicions atmosfericas, las estratas d'òcra subiguèron, per de processus d'alteracion de tipe lateritic, una fòrta oxidacion que conduguèron la formacion d'oxi-idroxids e d'oxids de fèrre, respectivament nomenada goetita (FeOOH) e ematita (Fe|2|O|3|), que las proporcions relativas fan variar de nuàncias de colors qu'aqueles pigments conferisson a las sablas ocrosas. S'i mesclan de sablas blancas que i domina la kaolinita (Al4Si4O10OH8)[5].
La preséncia de manganès, d'alumini e de silicats es a l'origina d'autras gamas de colors e de las 24 tinta oficialament recensadas, que van del verdet, passant pel jaune e lo roge[6]. Aqueles depauses marins son superats per de depauses pus grossièrs d'origina continentala, desprovesits inicialament de glauconia e doncas gaireben blancs, eles meteisses superats encara d'una capa ferruginosa. Es atal que nasquèron las òcras de Vauclusa e de Borgonha, formacions sablosas (grums de qüars) cimentadas per una argila constituida de cristallitas que la grandor es de l’òrdre del micromètre: la kaolinita, supòrt argilós essencial e la goethita (pigment colorat).
D'un punt de vista quimic, l’òcra es un silicat d’alumini ferruginós e siliciós.
Extraccion[modificar | modificar la font]
L’òcra es un material naturalament present dins las argilas e lo sol de forma de sediments, las « sablas ocrosas ». Los ròcs del Cretacèu es de nòu cobèrt per de sediments continentals e marins aprèp la formacion de las òcras tornèron a l’aflorament mercé als grands rasclatges del quaternari.
Dempuèi l’extraccion, es necessari de destriar l’òcra, fòrça fina, de las impuretats e de la sabla majoritària (80 a 90 %). S'utiliza per aquò d'aiga correnta. Las particulas colorantas pus leugièras son puèi filtradas e secadas.
Lo lavatge de l'òcra se fa amb fòrça aiga per pompatge. Un corrent d'aiga entraïnant lo mineral ocrós dins d'estacadas. La sabla se depausava per gravitacion e l'òcra mesclada a l'aiga èra menada cap a de bacins de decantacion[7].
Aqueles, d'une capacitat de 200 m³ permetián de tornar far l'operacion mai d'un còp abans d'èsser plens. Aquela tecnica se faguèt fins als ans 1960 amb una renda de 200 kg per mètre cubic de mineral. Demandava d'esperar fins al mes de mai per que lo depaus venguèsse de consisténcia fèrma. Las mòtas d'òcra èran tiradas e amolonadas a l'entorn dels bacins per secar a l'aire[8].
- Memòria de l'industria ocrièra al Conservatòri de las òcras e pigments aplicats de Rosselhon e al Musèu de l'Aventura Industriala d'Ate
Tecnicas artisticas[modificar | modificar la font]
Las òcras jaunas (PY43 dins Colour Index) e roja (PR102) son de pigments importants de la paleta dels artistas de totas epòcas. Gràcias a lor cost mendre, son los rares pigments naturals encara presents dins los nuancièrs de pinturas, quitament se los fabricants tendon a los remplaçar per d'oxids de fèrre sintetics (PY42 o PR101), mai regulars e cobradisses.
Lo caufatge dels pigments permet tanben d’obtenir una granda varietat de nuanças. Atal, las òcras jaunas aprèp calcinaxion a 700 °C se transforman en òcras rojas.
Coma lo vin, los òcras possedisson lors annadas: los òcras jaunas podon èsser verdencas o oranjadas e far d'òcras rojas mai o mens brunas e caudas. Las qualitats mai claras son tanben mai transparentas.
La non toxicitat de las òcras autoriza lor emplec dins fòrça tecnicas (òli, aqüarèla, acrilica, pastèl, tempera, fresca). Son compatiblas amb totes los ligants (graissas animalas, òlis vegetals, aiga…) e los autres pigments.
Usatges picturals, simbolics e medicals[modificar | modificar la font]
De fragments d’òcras gravats datan de mai de 77 000 ans foguèron descobèts a Blombos, en Sud-Africa. Las premièras pinturas parietalas europèas datant de 32 000 ans abans lo present; aquela de Las Caua an prèp de 18 000 ans, aquela d’Altamira entre 13 500 e 15 500. Las òcras son gaireben inalterablas dins lo temps, çò qu'explica la conservacion d'aquelas pinturas.
D'estatuas femeninas nomenadas « Vènus paleoliticas » presentan de depauses de pintura. Es lo cas de la « Vènus impudica » de L'Aujariá Bassa en Peiregòrd Negre. D’autras presentan de gravaduras podent èsser interpretadas coma de pinturas corporalas: punctuacions sus la peitrina e lo ventre, dessenhs de colars o de braçalets als pès o cavilhas…
L'òcra es tanben present dins de sepulturas preïstoricas.
Uèi, dins las culturas tradicionalas, l’òcra es ligada a la « Tèrra Maire ». Es utilizada pendent de rituals ligats a la mòrt (retorn del còs a la tèrra) o a la caça. En Africa, las colors roja e òcra son las colors de l’iniciacion. Pels Amerindians, lo roge es la color de la maturitat e l’òcra aquela de l’origina de l’Òme.
L'òcra pòt tanben aver un ròtle foncional o profilactic: de gropes etnics africans, coma los Himbas, utilizan l'òcra roja per s'enduire lo còs e s'aparar dels rais del solelh, de la secada de l'aire e dels insèctes. L’òcra foguèt utilizada en medecina, subretot en Egipte, per sas proprietats apaisantas e cicatrizantas.
Foguèt longtemps utilizada per la conservacion de las pèls entre lo masèl e lo tanatge. Los embaumaires egipcians tenguèron lo còs dels òmes amb d’òcra roja e aquel de las femnas amb d’òcra jauna per lutar contra l'escurriment de la pèl provocat pel tractament.
Dins lo País d'Ate (Provença), l'òcra èra expleitada dempuèi la fin del sègle XVIII. Jean-Étienne Astier, lo primièr fabricant d'òcra a Rosselhon, i inventèt un procesus permetent d'extraire lo pigment de la sabla. Calguèt prèp d'un sègle per que l’extraccion e l'afinatge de las òcras se faga a una estapa industriala. Al començament del sègle XX, se produisiá 36 000 tonas d'òcra en País d'Ate, subretot dins las galerias de Gargaç. 98 % d'aquela òcra anava a l'exportacion. Foguèt l'edat d'aur dels pigments ocroses, amb la conquèsta dels marcats american e rus. En 1890, 20 000 tonas d'òcra foguèron comercializadas e lo doble en 1930[9].
Las usinas se concentravan al pus prèp de la gara d'Ate dins lo quartièr oèst de la vila[10].
L'òcra tanben foguèt utilizada coma substància impermeabilizanta, coma abrasiu pel poliment prim, e subretot coma colorant dins de domenis variats: alimentacion, filtre de cigarrettas, cauchó (los ronds dels bocals son encara tradicionalament roges e mai l'òcra siá pas mai utilizada), produchs cosmetics, eca[11].
L'òcra es una pèira pesuga, çò que ne fa qui un bon indicator de preséncia d'aur al fons dels rius.
Bibliografia(fr)[modificar | modificar la font]
- Cyprien-Prosper Brard, Minéralogie appliquée aux arts, Éd. F.G. Levrault, 1821, p. 455 à 465.
- Jacques Sintès, Les Ocres, Éd. Futura-Sciences.com, 2003 extraits en ligne
- Sandra Paëzevara et André Kauffmann, Apt, mémoires en images, Éd. Alan Sutton, Saint-Cyr-sur-Loire, 2010, (ISBN 9782813801920)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "hermitage97">(fr)Jacques Sintès, Les ocres, Futura-Sciences.com.
- ↑ id: "hermitage97"
- ↑ (fr)Triat J.-M. (1982), Géologie des ocres de Provence : paléoaltérations dans le Crétacé supérieur de Provence rhodanienne, Mém. Sci. Géol. Strasbourg, n° 68, 202 p. (Thèse de Doctorat ès Sciences soutenue en 1979).
- ↑ (fr)Òcra: definicion, istòria, geologia.
- ↑ id: "hermitage97"
- ↑ id: "hermitage97"
- ↑ "ocresdefrance"(fr)Lavatge de l'òcra
- ↑ id "ocresdefrance"
- ↑ id "hermitage97" Jacques Sintès, Les ocres
- ↑ Sandra Paëzevara et André Kauffmann, op. cit., p. 73.
- ↑ Rustrèu et


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Error dins {{esbòs}}
: lo tèma « comuna de Gers » es pas definit.
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Berdoas[1][2][3] (Berdoues en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Comuna de Gascogne situada en Astarac sus la Baïse a 3,5 km al sud de Mirande.
Commune de Gascogne située en Astarac sur la Baïse à 3,5 km au sud de Mirande.
De la granda abbaye cistercienne fondada l'an 1137, maire de nombrosas bastidas, demòra pas mai #qu'una bastissa édifié a Modèl:La s-.
De la grande abbaye cistercienne fondée en 1137, mère de nombreuses bastides, il ne reste qu'un bâtiment édifié au Modèl:S-.
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Bitextor
Bitextor es una aplicacion liura de còde dobèrt qu’a per objectiu la generacion de memòrias de traduccion a partir de sites web multilingües, que s'utilizan coma còrpus de basa. Bitextor es estat publicat jos licéncia GNU GPL v2.
L'aplicacion descarga totes los fichièrs HTML del site web indicat per l'utilizaire. Alavetz, realiza un pretractament de l’informacion per los convertir a un format coerent e adeqüat per las etapas seguentas. Sulcòp, s'i aplica un ensemble d'euristicas (principalament basadas sus l'estructura d'etiquetas HTML e la longor de las cadenas de tèxt) per far parelhs de fichièrs que seràn considerats coma candidats a contenir lo meteis tèxt en diferentas lengas.. A partir d'aquestes candidats, se genèran las memòrias de traduccion en format TMX mercé a la librariá LibTagAligner, qu’utiliza las etiquetas HTML e la longor dels blòcs de tèxt (tanben) per realizar l'alinhament.
L'objectiu d'aquesta aisina es de facilitar l'obtencion de còrpus multilingüe a partir d'Internet. Bitextor foguèt inicialament desvolopat per facilitar lo procès d'entraïnament d'aplicacions de traduccion automatica e, concretament, la de la plataforma Apertium.


text:
Carlos María de Alvear
Carlos María de Alvear (Santo Ángel Guardián de las Misiones, Misiones Orientales, lo 25 d'octobre de 1789 - Nava York, lo 3 de noveme de 1852), que ho un òmi politic, un generau e un diplomata argentin. Que vivé activament e dab hèra d'influéncia las purmèras annadas de la Republica Argentina e que'n ho quitament Director Suprèm.
Hilh d'un aristocrata espanhòl, qu'avèva 13 ans quan, desempuish la nau on e's trobava dab lo son pair, que vedó a morir la soa mair e los sons hrairs qui èran demorats dens un aute vaishèth crudèlament destrusit per la marina anglesa shens justificacion aparenta. Aquesta agression que miore de cap a la Batalha de Trafalgar. Alvear que hore après educat en Anglatèrra e, curiosament, l'aspècte mei polemic deu personatge qu'e hon las soas posicions favorablas politicament a Anglatèrra, au punt d'estar a còp considerat con un tradidor.
Vadut oficiau dens l'armada espanhòla e tanben maçon, que fondè en Espanha un arram de la Lòtja deus Cavèrs Racionaus e, amassa dab José de San Martín, que partí entà Londres (on e s'amassè dab d'autes maçons sud-americans independentistas com Francisco de Miranda e Andrés Bello) puish entà Buenos Aires qui ho urosa de poder renforçar la soa armada dab dus militars professionaus.
La joena Argentina qui n'avèva pas enqüèra declarada la soa independéncia que pelejava alavetz mei que mei sus dus fronts : lo nòrd e Montevideo. Alvear que's vedó hidar la mission de fondar un còs de granadèrs a chivau entà pelejar au nòrd mes, mei preocupat per las intrigas politicas de Buenos Aires, que deishè aquesta mission a José de San Martín.
Alvear, a maugrat deu son ròtle dens la Guèrra d'Independéncia com maçon e tanben com militar, qu'ei a còps jutjat com un tradidor e un tiran per'mor d'aver instaurada ua censura e d'aver perseguits los sons opositors e, sustot, per'mor d'aver perpausat a la diplomacia anglesa la somission e l'integracion d'Argentina dehens l'Empèri Britanic.


text:
Protostomia
Los protostomians (Protostomia) son una de las doas divisions dels bilaterians.
La caracterizacion es basada sus de critèris embriologics. Lo nom, que significa en grèc « boca en primièr », descriu lor particularitat principala :
- Durant l'embriogenèsi, aprèp la fasa de gastrulacion, lo blastopòr devendrà la boca, l'anús necessita lo traucament d'un pòre segondàriament a la mesa en plaça dels teissuts.
Lo clivatge cellular de tipe espiral durant la segmentacion (primièras divisions de l'uòu) e la determinacion precòça de las cellulas fan partida de las autras caracteristicas fondamentalas. En efièch, s'òm lèva una cellula a l’estadi 4 cellulas de l'embrion, aqueste morís, incapable de se desvolopar, contràriament als deuterostomians que sas cellulas pòdon èstre reprogramadas fins a pro tard pendent lo desvolopament.
Enfin, lo quelòm es esquizoquele. Lo mesodèrma fòrma just aprèp la gastrulacion una massa pichona a l'entorn del blastopòr, entre l'endodèrma e l'ectodèrma. Aquesta massa originalament compacta se trauca per formar lo quelòm.
Lo sistèma nerviós es ventral a l'excepcion del ganglion cefalic. L'animal es de tipe Iponeurian amb un collar periesofagian. La larva trocofòra es caracteristica.
L’esqueleta quand existís (artropòdes) es una exosqueleta.
Remarca: la segmentacion embrionària espiralada es pas generala a totes los protostomians mas i a jamai de segmentacion radiala. Los protostomians son un grop fòrça diversificat que conten la majoritat dels bilaterians. Aqueste grop fòrça vast es el meteis devesit en dos grops tant plan per l'estudi de l'anatomia que per la biologia moleculara. Mas, los dos metòdes donan d’arbres fòrça diferents que se recopan pas.


text:
Geminacion
En fonetica, la geminacion consistís en redoblar una consonanta. Cal doncas prononciar clarament las doas meteissas consonantas.
En occitan[modificar | modificar la font]
Dins nòstra lenga, es un fenomèn major:
- geminacion de la consonantas doblas: parallèl.
- assimilacion regressiva e geminacion: femna.
- protèsi e geminacion: arrecordar (varianta de recordar).
En catalan[modificar | modificar la font]
Lo digraf l.l nòta una geminacion.
Autras lengas[modificar | modificar la font]
- En italian, es un fenomèn plan important, coma en occitan. Ten tanben, a vegadas, una valor distinctiva.
- En francés es relativament rare, mas normalament, se deu destriar entre condicional e imperfach dins lo cas que i a doas r. De comparar: je courais (imperfach), je courrais (condicional present) (geminacion obligatòria dins una prononciacion academica).
- Es pas solament un fenomèn plan frequent dins las lengas romanicas. Es tanben pro frequent dins mantunas lengas coma per exemple en japonés o en rus.


text:
Lionel Terray
Lionel Terray (Grenòble, 25 de julhet de 1921 - Massís de Vercòrs, 19 de setembre de 1965) foguèt un alpinista francés fòrça conegut tanben per èsser l'autor d'un libre classic de montanha: Los conquistaires de l'inutil.
Nasquèt lo 25 de julhet de 1921 a Grenòble, fòrça près dels Alps e dempuèi fòrça jove èra afogat de montanha e d'esquí. A vint ans partiguèt demorar a Chamonix, atrach coma tant d'autras pel massís del Mont Blanc.
Amb lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala foguèt mobilizat. Es en aquel temps que dintrèt en contacte amb Gaston Rébuffat, un autre apassionat de la montanha. Prenguèt part a d'accions de guèrra, integrat dins un escadron d'esquiaires.
A comptar de la fin de la guèrra se consacrèt gaireben entièrament a la montanha, coma instructor, guida e esquiaire professional, causa que lo menarà a ganhar divèrses campionats, tant en França coma en Canadà, ont visquèt de cortas sasons. Per de rasons de subsisténcia trabalhèt tanben dins l'agricultura, dins la siá proprietat, a Les Houches, près de Chamonix.
Companh de Louis Lachenal realizarà amb el qualques pujadas d'extrèma dificultat pels Alps (en versant nòrd de las Grandes Jorases, d'Eiger ....)
En 1950, amb son amic Lachenal, dins una expedicion dirigida per Maurice Herzog, atenhon lo primièr pic de mai de uèch mila mètres de l'istòria de l'alpinisme: Annapurna. Malgrat qu'el meteis arribèt pas a dralhar la cresta, la siá accion foguèt determinanta dins lo succès de l'expedicion.
Entre 1952 e 1962 participèt a nombrosas expedicions de nauta dificultat: Mont Fitz Roy, Nevado Chararju, Taullijaru, Aconcagua, als Andes; e Jannu e Makalu dins Imalaia.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Otto Hahn (1879-1968) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia de 1944.
Nasquèt lo 8 de març de 1879 dins la vila de Francfòrt de Men, situada a l'estat alemand d'Èssa. Estudièt quimia a l'Universitat de Marburg e de Munic, ont se doctorèt l'an 1901. A comptar d'aquel moment trabalhèt a l'universitat de Marburg; lo 1904 passèt a Londres e l'an seguent a Montreal, per s'establir fin finala a Berlin l'an 1906.
Moriguèt lo 28 de julhet de 1968 dins la vila de Göttingen, situada dins l'estat de Bassa Saxònia.


text:
Souligné-sous-Ballon
Souligné-sous-Ballon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Per décrêt imperial del 18 de febrièr de 1806, Soslinhat-jos-Pilòta (1 323 abitants l'an 1806) absorbeix Rémy-las-Aigas (112 abitants)[1]. La municipalitat de Rémy-las-Aigas èra antérieurement telefonada Santa-Rémy-de detlos-Bòsques, mas tanben Sant-Rémy-de detlas-Aigas o Sant-Rémy-de detlos-Buchettes.
Par décrêt impérial du 18 février 1806, Souligné-sous-Ballon (1 323 habitants en 1806) absorbe Rémy-les-Eaux (112 habitants)[2]. La commune de Rémy-les-Eaux était antérieurement appelée Saint-Rémy-des-Bois, mais aussi Saint-Rémy-des-Eaux ou Saint-Rémy-des-Buchettes.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 23 de mai 2011 e ficha ligadas (Rémy-las-Aigas)
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Souligné-sous-Ballon », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 23 mai 2011 et fiche liées (Rémy-les-Eaux)


text:
Sistèma de posicionament global
Lo Sistèma de posicionament global, conegut comunement coma GPS (a l'origina NAVSTAR Global Positioning System o NAVSTAR GPS), es un sistèma de navegacion per satellit que permet de coneisser amb fòrça precision una situacion geografica e l'ora de referéncia amb granda exactitud en gaireben quin que siá lo luòc sus Tèrra o sus una orbita de la Tèrra. Utiliza una orbita circulara intermediària (Intermediate Circular Orbit -ICO-, en anglés) constellacion de satellits de 24 satellits o mai.
Es un Sistèma Global de Navegacion per Satellit (GNSS) que permet a totes de determinar la posicion d'una persona, un veïcul o una nau, amb una aproximacion de quatre mètres. Lo sistèma foguèt desvolpat e installat, e a l'ora d'ara gerit, pel departament de la Defensa dels Estats Units d'America.
Lo GPS funciona mejans un malhum de satellits qu'orbitan a l'entorn de la tèrra. Quand se desira determinar la posicion, l'aparelh utilizat se localiza automaticament amb al minim quatre satellits del malhum, de que rep de senhals indicant la posicion e lo relòtge de cadun d'aquels. Sus la basa d'aqueles senhals, l'aparelh sincroniza lo relòtge del GPS e calcula lo retard dels senhals, es a dire, la distància al satellit. Per "triangulacion" calcula la posicion que se tròba. La triangulacion dins lo cas del GPS, a diferéncia del cas 2-D que consistís a decobrir l'angle al respècte dels punchs coneguts, se basa a determinar la distància de cada satellit al respècte del punt de mesura. Conegudas las distàncias, se determina aisiment la quita posicion relativa al respècte dels tres satellits. Coneissent en mai de las coordenadas o posicion de cadun d'els pel senhal qu'emeton, s'obten la posicion absoluta o coordenadas realas del punch de mesura. Tanben se capita amb una exactitud extrèma lo relòtge del GPS, quitament a aquela dels relòtges atomics perque dempuèi la tèrra se sincronizen amb los satellits.
L'ancina Union de las Republicas Socialistas Sovieticas aviá un sistèma similar nomenat GLONASS, ara gerit per la Federacion Russa.
Actualament l'Union Europèa tenta de lançar lo seu pròpi sistèma de posicionament per satellit, nomenat Sistèma Galileo.
La fiabilitat depend del nombre de satellits utilizats, del gra de dispersion qu'aqueles an, de l'existéncia d'efèctes atmosferics perturbatòris qu'afectan la velocitat de la transmission del senhal e, a un gra menar, dels problèmes d'exactitud dels relòtges intèrnes dels satellits. Los GPS d'usatge comun an una error de precision de 15 mètres, e s'utilizam 9 satellits enluòc dels 4 necessaris al minimum e una bona dispersion se pòt capitar de precisions inferioras a 2,5 mètres 95% del temps.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Caracteristicas tecnicas e prestacions
- 3 Evolucion del sistèma GPS
- 4 Foncionament
- 5 Fiabilitat de las donadas
- 6 Fonts d'error
- 7 DGPS o GPS diferencial
- 8 Vocabulari de basa en GPS
- 9 Integracion amb la telefonia mobila
- 10 Aplicacions
- 11 Vejatz tanben
- 12 Referéncias
- 13 Ligams extèrns
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1957, l'Union de las Republicas Socialistas Sovieticas lancèt dins l'espaci lo satellit Spotnik I, qu'èra seguit mejans l'observacion de l'efècte Doppler del senhal que transmetiá. Aquò, faguèt començar a pensar que, de meteis biais, la posicion d'un observator poiriá èsser establida mejans l'estudi de la frequéncia Doppler d'un senhal transmés per un satellit que l'orbita èra determinada amb precision.
L'Armada dels Estats Units d'America lèu apliquèt aquela tecnologia, per fornir los sistèmas de navegacion de las seunas flòtas d'observacions de posicions actualizadas e precisas. Atal nasquèt lo sistèma TRANSIT, que demorèt operatiu a 1964, e vèrs 1967 venguèt disponible, en mai, per l'usatge comercial.
Las actualizacions de posicion, alara, èran disponiblas cada 40 minutas e l'observator deviá demorar gaireben estatic per poder obtenir d'informacions adequada.
Mai tard, dins aquela meteissa decenni e mercé al desvolopament dels relòtges atomics, se dessenhèt una constellacion de satellits, portant cadun un relòtge e essent ensems sincronizats amb per base una referéncia de temps determinada.
En 1973 se combinèt los programas de l'Armada dels Estats Units d'America e de la Fòrça Aèria dels Estats Units d'America (aquel darrièr consistian en una tecnica de transmission codificada que fornissiá de donadas necessàrias utilizant un senhal modulat amb un còdi de PRN (Pseudo-Random Noise: soroll pseudo-aleatori), conegut jol nom de Navigation Technology Program (programa de tecnologia de navegacion), fin finala nomenat NAVSTAR GPS.
Entre 1978 e 1985 se desvolupèt e lancèron onze satellits prototips experimentals NAVSTAR, que d'autras generacions seguirán, fins a constituir la constellacion actuala, que foguèt declarada «capacitat operacional inicial» en decembre de 1993 e «capacitat operacional total» en abril de 1995.
En 1994, aquel país oferiguèt lo servici normalizat de determinacion de la posicion per ajudar l'OACI, e aquela acceptèt l'ofra.
Caracteristicas tecnicas e prestacions[modificar | modificar la font]
Lo Sistèma Global de Navegacion per Satellit se compausa de:
- Sistema de satellits : Es format per 24 unitats amb de trajectòrias sincronizadas per cobrir tota la superfícia del glòbe terrestre. Mai concrètament, repartits en 6 plans orbitals de 4 satellits cadun. L'energia electrica que demandan per lo seu foncionament se la pren dels dos panèls solars adossats als seus costats.
- Estacions terrestras : Envian l'informacion de contraròtla als satellits per contrarotlar las orbitas e realizar l'entreten de tota la constellacion.
- Terminals receptors : Indican la posicion en que son, conegudas tanben coma unitats GPS, son aqueles que podèm comprar a las boticas especializadas.
Segment espacial[modificar | modificar la font]
- Satellits en la constellacion: 24 (4 × 6 orbitas)
- Altitud: 20 200 km
- Periòde: 11 h 56 min
- Inclinacion: 55 gras (respècte a l'eqüator terrèstre).
- Vida utila: 7,5 ans
- Segment de contraròtle (estacions terrèstras)
- Estacion principala: 1
- Antena de tèrra: 4
- Estacion de seguit: 5
- Senhal RF
- Frequéncia portadora:
- Civil - 1.575,42 MHz (L1). Utiliza lo Còdi d'Adquisicion aproximativa (C/A).
- Militar - 1.227,60 MHz (L2). Utiliza lo Còdi de Precision (P), chifrat.
- Nivèl de poténcia del senhal: -160 dBW (a la superfícia terrèstra).
- Polarizacion: circular destrogira.
- Frequéncia portadora:
- Exactitud
- Cobertura: mondiala
- Capacitat d'usuatgièrs: illimitada
- Sistèma de coordenadas:
- Sistèma Geodesic Mondial 1984 (WGS84).
- Centrat sus Tèrra, fixe.
- Integritat: temps de notificacion de 15 minutas o mas. Es pas sufisent per l'aviacion civila.
- Disponibilitat: 24 satellits (70%) e 21 satellits (98%). Son pas pro per un mejan primari de navegacion.
Evolucion del sistèma GPS[modificar | modificar la font]
Lo GPS evolua cap a un sistèma mai solide (GPS III), amb una mai granda disponibilitat e que reduís de mai la complexitat dels GPS. D'entre las melhoracions previstas i a:
- Incorporacion d'un nòu senhal en L2 per a usatge civil.
- Addicion d'un tresen senhal civil (L5): 1.176,45 MHz
- Proteccion e disponibilitat d'un dels dos nòus senhals per servir de Seguretat Per la Vida (SOL).
- Melhorar l'estructura de senhals.
- Aumentacion en la poténcia del senhal (L5 aurá un nivèl de poténcia de -154 dB).
- Melhorar la precision (1 - 5 m).
- Augment del nombre d'estacions de contraròtle: 12 (lo doble)
- Permètre una melhora interoperabilitat amb la frequéncia L1 de Galileo
Lo programa GPS III perseguís l'objectiu de garantir que lo GPS satisfarà lo besonh militars e civils prevists pels 30 ans porvenir. Aquel programa se desenvolupará en 3 estapas (una d'aquela es lo GPS II), mai flexible, permet cambis futurs e reduís los riscs. Lo desvolopament de satellits GPS II comencèt en 2005, e lo primièr será disponible pel lançament en 2012, amb l'objectiu d'acabar la transicion completa de GPS III en 2017.
Foncionament[modificar | modificar la font]
- La situacion dels satellits se coneis pel receptor amb per basa los efemerids (5 elements orbitals), paramètres que son transmeses pels meteisses satellits. La colleccion d'efemerids de tota la constellacion es complèta cada 12 minutas e demòra dins lo receptor GPS.
- Lo receptor GPS mesura la seuna distància fins als satellits, e utilisa aquela informacion per calcular la seuna posicion. Aquela distància se mesura en calculant lo temps que lo senhal pren per arribar al receptor. Conegut aquel temps e se basant sul fach que lo senhal viatja a la velocitat de la lutz (levat qualques correccions), se pòt calcular la distància entre lo receptor e lo satellit.
- Cada satellit indica que lo receptor se tròba en un punch en la superfícia de l'esfèra, amb per centre lo quite satellit e de radi la distància totala fins al receptor.
- Obtenir d'informacion de dos satellits nos indica que lo receptor se tròba sus la circumferéncia qu'es quand se copan las doas esfèras.
- S'aquirissèm la meteissa informacion d'un tresen satellit notam que la nòva esfèra talha la circumferéncia anteriora en dos punchs. Un d'els se pòt exclure perque ofrís una posicion absurda. D'aquel biais ja auriam la posicion en 3-D. Pasmens, perque lo relòtge qu'incorporan los receptors GPS son pas sincronizat amb los relòtges atomics dels satellits GPS, los dos punchs determinats son necessaris.
- Amb l'informacion d'un quatren satellit, eliminam l'inconvenient del manca de sincronizacion entre los relòtges dels receptors GPS e los relòtges dels satellits. E es a aquel moment que lo receptor GPS pòt determinar una posicion 3-D exacta (latitud, longitud e altitud). Sens èsser sincronizats los relòtges entre lo receptor e los satellits, l'interseccion de las quatre esfèras amb per centre aqueles satellits es un pichon volum puslèu que d'èsser un punch. La correccion consistís a ajustar l'ora del receptor de biais que aquel volum se transforme en un punch.
Fiabilitat de las donadas[modificar | modificar la font]
A causa del caràcter militar del sistèma GPS, lo Departament de Defensa dels Estats Units d'America. Los Estats Units d'America se reservavan la possibilitat d'inclure un cert gra d'error aleatòri, que pòiriá variar de 15 a 100 m. La nomenada disponibilitat selectiva (S/A) foguèt abandonada lo 2 de mai de 2000. Pasmens s'a l'ora d'ara s'aplica pas mai aquela error inducha, la precision intrinsèca del sistèma GPS depèn del nombre de satellits visibles dins un moment e una posicion determinadas.
Amb un nombre elevat de satellits (7, 8 o 9 satellits captats), e s'aqueles tenon una geometria adequada, pòdon obtenir de precisions inferiora a 2,5 mètres 95% del temps. Se s'activa del sistema DGPS nomenat SBAS (WAAS-EGNOS-MSAS), la precision melhora seriá inferiòra a un mètre dins 97% dels cases. (Aquests sistemes SBS s'aplica pas en Sudamerica, perque aquela zona compta pas aquel tipe de satellits geoestacionaris)
Fonts d'error[modificar | modificar la font]
La posicion calculada per un receptor GPS requerrís l'instant actual, la posicion del satellit e lo retard prés del senhal recebut. La precision es foncion de la posicion e del retard del senhal.
En introduisent lo retard, lo receptor compara una seriá de bits recebuda del satellit amb una version intèrna, mejans un motor de correlacion, cablat dins una piuse especializada.[1][2] Quand se comparan los tèrmes de la seriá, electronicament se pòt menar la diferencia cap a 1% d'un temps BIT, o aproximavament 10 nanosegondas pel còdi C/A. Ara los senhals GPS se propagan a la velocitat de la lutz, que representa una error de 3 mètres. Aquela es l'error minima possible se s'utiliza pas que lo senhal GPS C/A.
La precision de la posicion es melhora amb un senhal P (I). Amb exactament la metaissa precision d'1% de temps BIT, lo senyal P (I) (nauta frequéncia) dona una precision de mas o mens de 30 centimètres. Los errors de font electronic son una de las divèrses causas qu'altèra la precision (vejatz la taula).
- Retard del senhal dins la ionosfèra e la troposfèra.
- Senhal multirota, produit pel rebomb del senhal suls edificis e montanhas pròches.
- Errors orbitalas, que las donadas de l'orbita del satellit son pas complètament necessàrias.
- Nombre de satellits visibles.
- Geometria dels satellits visibles.
- Errors localas del relòtge del GPS.
DGPS o GPS diferencial[modificar | modificar la font]
Lo DGPS (Differential GPS), o GPS diferencial, es un sistèma que dona als receptors de GPS de correccions de las donadas recebudas dels satellits GPS, amb la finalitat de donar una mai granda precision dins la posicion calculada. Foguèt concebut d'en primièr a causa l'introduccion de la disponibilitat selectiva (SA).
Lo fondament n'es lo fach que las errors produchas pel sistèma GPS afectan per tan (o de forma fòça pròcha) los receptors situats pròche entre ele. Las errors son en relacion fòrta amb los receptors pròches.
Un receptor GPS fixe a tèrra (referéncia) que coneis exactament la seuna posicion se basant sus d'autras tecnicas, rep la posicion donada pel sistema GPS, e pòt calcular las errors produchas pel sistema GPS, la comparant amb la seuna, coneguda de per avant. Aquel receptor transmet la correccion d'errors als receptors pròches d'el, e atal aqueles pòdon, al seu torn, corrigir tanben las errors produchas pel sistema dins de l'airal de cobertura de transmission de senhals de l'equip GPS de referéncia.
Per resumir, l'estructura DGPS seriá atal:
- Estacion monitorizada (referéncia) , que coneis la seuna posicion amb una precision fòrça nauta. Aquela estacion se compausa de:
- Un receptor GPS.
- Un microprocessor, per calcular las errors del sistema GPS e per generar l'estructura del messatge que s'envia als receptors.
- Transmetor, per establir un ligam de donadas unidireccional cap als receptors dels utilizaires finals.
- Equip d'utilizaires , compausat per un receptor DGPS (GPS+receptor de ligam de donadas dempuèi l'estacion de seguida).
I a divèrsas formas d'obtenir las correccions DGPS. Las mai utilzadas son:
- Recepcions per Ràdio, mejans un canal especific, com lo RDS dins una emisson de FM.
- Descargament dempuèi Internet, o amb Wi-Fi.
- Utilizar un sistèma de satellits pervist per aquò. Als Estats Units d'America i a lo WAAS, en Euròpa lo EGNOS e al Japon lo MSAS, totes compatibles entre eles.
Dins los messatges enviats als receptors pròches se pòt inclure dos tipes de correccions:
- Una correccion dirèctament aplicada a la posicion . Aquò a l'inconvenient que tant l'utilizaire coma l'estacion de seguit deurián aver pres los meteisses satellits, perque las correccions se basan sus aqueles meteisses satellits.
- Una correccion aplicada a las pseudodistàncias de caduna de las lunas visibles . Dins aquel cas l'utilizaire poirá far la correccion amb los 4 satellits de melhors relacion senhal-bruch (S/N). Aquela correccion es mai flexible.
L'error producha per la disponibilitat selectiva (SA) variá fin finala mai aviat que la velocitat de transmission de las donadas. Per aquò, juntament amb lo messatge que s'envia la correccions, tanben s'envia lo temps de validitat de las correccions e las seunas tendéncias. Alara, lo receptor deurá far d'interpolacion per corregir las errors produchas.
Se se vòl aumentar l'airal de cobertura de correccions DGPS e, alara, minimizar lo nombre de receptors de referencia fixes, serà necessari modelizar las variacions espacialas e temporalas de las errors. Dins aquel cas seriam un GPS diferencial d'airal larg.
Amb lo DGPS se pòt corrigir en partida als errors degudas a:
- la Disponibilitat selectiva (abandonada a partir de 2000).
- la propagacion per l'ionosfèra - troposfèra.
- Las errors dins la posicion del satellit (efemerids).
- Las errors produchas pels problèmas dins lo relòtge del satellit.
Perque las correccions DGPS sián validas, lo receptor devon èsser relativament a pròche d'una estacion DGPS, generalament, a mens de 1 000 km. La precision capitada pòt èsser de 2 mètres en latitud e longitud, e 3 m en altitud.
Vocabulari de basa en GPS[modificar | modificar la font]
- BRG (Bearing): lo trajècte entre dos punchs de passatge intermedaris (waypoints)
- CMG (Course Made Good): trajècte entre lo punch de despartir e la posicion actuala
- EPE (Estimated Position Error): marge d'error estimada pel receptor
- MTE (Estimated Time Enroute): temps estimat entre dos waypoints
- DOP (Dilution Of Precision): mesura de la precision de las coordenadas obtengudas per GPS, segon la distribucion dels satellits, disponibilitat d'aqueles...
- ETA (Estimated Time to Arrival): temps estimat d'arribada a la destinacion
Integracion amb la telefonia mobila[modificar | modificar la font]
Qualques mobils pòdon se jònher a un receptor GPS previst per aquel efècte que li fornís las donadas de posicionament que son interpretadas per un programa de navegacion.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Civilas[modificar | modificar la font]
- Navegacion terrèstre (e dels pedons), maritima e aerian. Fòrça automobilas l'incorpòran e son utilisat per trobar las adreças.
- Telefons mobils
- Topografia e geodasiá.
- Localizacion agricòla ( agricultura de precision ), bestial e fauna.
- Secors.
- Espòrt, campatge e léser.
- Per localizacion dels malauts, andicapats e menors.
- Aplicacions cientificas dins los trebalhs de terren (geomatica).
- Geocaching, activitat esportiva consistent a buscar de "tresaurs" amagats pels autres utilizaires.
- S'utilitza pel seguit e recuperacion dels veïculs.
- Navegacion esportiva.
- Esports aerians: parapenta, ala delta, planaire eca.
Militaras[modificar | modificar la font]
- Navegacion terrèstre, aeriana e maritima.
- Guiatge dels missils e projectils de divèrses tipes.
- Recerca e secors.
- Reconeissença e cartografia.
- Deteccion de detonacions nuclearas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Commission" U.S. International Trade Commission; Certain GPS Chips, Associated Software and Systems, and Products Containing Same, Inv. 337-TA-596 [1]; DIANE
- ↑ "made-in-china" made-in-china.com; GPS Chips: Gps Correlation Engine ( LS4000 ) made-in-china.com


text:
Drosophila melanogaster
La Drosophila melanogaster (aperada mei simplament drosofila o mosca deu vinagre) qu'ei ua mosca (diptèr) hèra comunament emplegat peus experiments genetics. Qu'ei, per aquesta rason, un deus insèctes los mei estudiats per l'òmi (com ac son tanben Escherishia coli en çò deus bacteris e lo milhòc e lo tobac en çò de las plantas).
Un deus avantage d'emplegar ua tau mosca com organime modèu qu'ei la repiditat deu son cicle de generacion (2 setmanas, haut o baish) e la quantitat d'individús sus cada generacion (de cap a 400 uèus)qui ajuda a hargoar resultas estatisticas significativas.


text:
Batalha de Lièja (1914)
La batalha de Lièja se debanèt dau 5 au 16 d'aost de 1914 entre leis armadas bèlga e alemanda pendant la Premiera Guèrra Mondiala. Per l'armada alemanda, foguèt la premiera batalha de la guèrra e una victòria marcada per la presa de la vila e de sei fòrts. Pasmens, la resisténcia bèlga sosprenguèt leis Alemands que perdèron una setmana a respèct dau plan de l'ofensiva prevista contra lei Francés.
La garnison menada per lo generau Gérard Leman aguèt largament pus de combatents a respèct de çò que leis Alemands pensavan. D'efèct, 32 000 soudats bèlgas e 252 canons èran dins la vila e sei 12 fòrts còntra una estimacion de 9000. Lo premier assaut contra lei fòrts enviroutant Lièja amb un còrs de quasi 30 000 foguèt donc un escac saunós e de renfòrç foguèron mandats. Ansin, ambé 30 000 òmes suplementaris, leis Alemands poguèron s'infiltrar entre lei fòrts e prendre la vila lo 7 d'aost. Puei, lei fòrts foguèron bombardats per de canons d'importants calibres e lei diferentei garnisons se rendèron pauc a pauc fins au 16 d'aost.


text:
Transcripcion genetica
La transcripcion genetica o transcripcion de l'ADN (o mai cort la transcripcion) es un procès biologic, primièra etapa de l'expression genetica. Pendent la transcripcion genetica, las sequéncias d'ADN son copiadas en ARN per un enzim nomenat ARN polimerasa. La transcripcion produsís l'ARN messatgièr o ARNm coma primièra etapa de la sintèsi de proteïnas. La transcripcion de l'ADN se poiriá tanben nomenar sintèsi de l'ARN messatgièr.
Output:
Somari
Transcripcion a cò dels procariòtas[modificar | modificar la font]
La transcripcion de l'ADN a cò de las bacterias se produtz dins lo citoplasma (del fach que tenon pas de nuclèu cellular coma las cellulas eucariòtas) e compta una sèria de fasas consecutivas que son l'iniciacion, elongacion e terminacion de la sintèsi d'ARN.
Iniciacion[modificar | modificar la font]
Lo complèxe de transcripcion que ne fa partida l'ARN polimerasa, a besonh de factors d'iniciacion que se jonhon a de sequéncias especificas d'ADN per èsser reconegudas e que se sintetize l'ARN. Las sequéncias d'ADN ont se fixan los complèxes de transcripcion se nomenan promotors. Los promotors an de sequéncias de nucleotids definidas, que la pus coneguda es la caissa TATA. Los promotors se localizan a las extremitats 5'-terminalas dels gèns. L'ARN polimerasa se jonh a las sequéncias promotoras que compren la caissa TATA. La sequéncia promotora es formada de 70 parelhs de basas azotadas, que correspond amb la talha de l'oloenzim ARN polimerasa qu'es una esfèra de gaireben 20 nanomètres de diamètre. L'ARN polimerasa se jonh a una de las cadenas de l'ADN bicatenari e aquel s'enrotla sus l'enzim de forma semblabla, coma o fa amb lo nucleosòma. L'interaccion entre l'ARN polimerasa e l'ADN es estabilizada per divèrses tipes de ligams febles coma las interaccions ionicas, las interaccions de Van der Waals e de ligams idrogèn. L'union d'ARN polimerasa a ADN se nomena complèxe barrat. La reconeissença del promotor per l'ARN polimerasa va a la carga de la sosunitat sigma. E mai que la recèrca del promotor per l'ARN polimerasa siá fòrça rapida, la formacion de la bofiga de transcripcion o dubertura de l'ADN es fòrça lenta. La bofiga de transcripcion es una dubertura d'ADN desnaturalizat de 18 parelhs de basas, ont comença de se sintetizar l'ARN a comptar del nucleotid numèro 10 de l'ADN de la bofiga de transcripcion. La bofiga de transcripcion se nomena complèxe dubèrt.
Elongacion[modificar | modificar la font]
L'ARN polimerasa cataliza l'elongacion de cadena de l'ARN. Una cadena d'ARN se jonh per aparelhament de basas a la cadena d'ADN, e perque se forman correctament los ligams d'idrogèn que determina lo nucleotid seguent del mòtle d'ADN, lo centre actiu de l'ARN polimerasa reconeis los ribonucleotids trifosfat entrants. Quand lo nucleotid en dintrant forma los ligams d'idrogèn idonèus, alavetz l'ARN polimerasa cataliza la formacion del ligam fosfodiestèr entre la cadena d'ARN ja formada e lo ribonucleotid en dintrant amb la desliurança de pirofosfat. La velocitat de sintèsi d'ARN en E. Coli es compresa entre 30 e 85 nucleotids per segonda, pus lenta que la sintèsi d'ADN (800 nucleotids per segonda).
Terminason[modificar | modificar la font]
A la fin de la sintèsi d'ARNm, aquela molecula s'es ja separada entièrament de l'ADN (que recupèra sa forma originala) e tanben de l'ARN polimerasa, en acabant la transcripcion. La terminason es una autra estapa diferenta de la transcripcion, perque just quand lo complèxe de transcripcion s'es acoblat li cal activament se desacoblar un còp que l'elongacion s'es complida. La terminason es senhalizada per l'informacion contenguda en luòcs de la sequéncia de l'ADN que s'es transcrivint, que causa l'ARN polimerasa se deten per el en transcriure qualques sequéncias especialas de l'ADN. Aquelas sequéncias son ricas en guanina e citosina, situadas a l'extrèm dels gèns, seguidas de sequéncias ricas en timina, en formant de sequéncias palindromicas, que quand se transcrivon l'ARN recentament sintetizat adòpta una estructura en espillon que desestabiliza lo complèxe ARN-ADN, en l'obligant a se separar de l'ARN polimerasa, que se renaturaliza del bolh de transcripcion.
Qualques sequéncias d'ADN an pas la sequéncia de terminason, mas possedisson una autra sequéncia que se li jonhon a el una seria de proteïnas reguladoras especificas de la terminason de la transcripcion coma rho.
Transcripcion a cò dels eucariòtas[modificar | modificar la font]
Dins lo cas de las cellulas eucariòtas, lo procès se realiza en lo nuclèu, e es semblable al de las procariòtas, mas de màger complexitat. Un còp transcrit l'ARN, subís un procès de maduracion qu'après talhs e entroncaments successius elimina los introns per produsir l'ARNm final. Pendent aquel procès de maduracion se pòt donar luòc a divèrsas moleculas d'ARN, en foncion de divèrses reguladors. Aital, un meteis gèn o sequéncia d'ADN, pòt donar luòc a divèrsas moleculas d'ARNm e doncas, produsir divèrsas proteïnas.
Un autre factor de regulacion pròpria dels eucariòtas son los coneguts enhancers, qu'aumentan bruscament l'activitat de transcripcion de la cellula e depend pas de la localizacion d'aqueles dins lo gèn, ni la direccion de la lectura.


text:
Lilla
Lilla (en francés Lille) es la capitala de la region del Nòrd-Pas de Calais, en França.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lille possedís una longa istòria e una rica tradicion de resisténcia armada. Es sustot la vila la mai assiégée de França[1] e los sieus canonniers constituissián una confrérie fòrça respectada. Voici Aicí-dessous los periòdes e los faches istorics los mai marquants de la municipalitat[2].
Lille possède une longue histoire et une riche tradition de résistance armée. C'est notamment la ville la plus assiégée de France[3] et ses canonniers constituaient une confrérie très respectée. Voici ci-dessous les périodes et les faits historiques les plus marquants de la commune[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Banc de Lille
- ↑ Las grandas linhas e principalas datas #que figuran en los paragrafes #que seguisson pòdon èsser trobats, levat de precision complémentaire, sul luòc del Ligam Modèl:Web
- ↑ Siège de Lille
- ↑ Les grandes lignes et principales dates qui figurent dans les paragraphes qui suivent peuvent être retrouvés, sauf précision complémentaire, sur le site de la Mairie de Lille, « Histoire », www.mairie-lille.fr. Consultat lo 25 octobre 2009
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Pages with script errors
- Comuna francesa
- Ortografia de verificar
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Vila francesa de mai de 100 000 abitants
- Prefectura
- Prefectura de region
- Comuna del Nòrd
- Patrimòni Mondial en França
- Vila universitària francesa
- Capitala Europèa de la Cultura