text:
Tsunami
Un tsunami es una èrsa o ondada provocada per un movement rapid d'un grand volum d'aiga (ocean o mar). Aquel movement es en general degut a un tèrratremol, una erupcion volcanica sosmarina de tipe explosiu o ben un fòrça grand emboden sosmarin o aerian. L'impacte d'un meteorit tanben pòt èsser la causa, coma una explosion atomica sosmarina.
Malgrat que que los tsunamis pòscan aténher una velocitat de 800 km/h quand lo fons de l'ocean es prigond, se pòdon pas percebre al larg, perque lor amplitud alà passa rarament un mètre per un periòde (temps entre doas ondadas successivas) de qualques minutas a qualques oras. Alara qu'un còp que tòcan las còstas pòdon provocar d'enòrmes damatges e se manifèstan atal:
- una baissa del nivèl de l'aiga e una reculada de la mar qualques minutas abans qu'arriban;
- e/o lèu una levada del nivèl de las aigas poden aténher 60 m provocant un corrent poderós capable de dintrat luènh dins las tèrras quand lo relèu o permet (plan).
Dins d'autres escasses cases, lo tsunami se pòt manifestar coma una èrsa desforrelanta o, sus un flum, un mascaret. 75 % dels tsunamis se produson dins l'ocean Pacific e la màger part dels autres dins l’ocean Indian, a causa de la fòrta activitat tectonica al bòrd d'aqueles dos oceans.
En foncion de l'intensitat de l'accion mecanica que los engendra e de la topografia de l'ocean, se pòdon propagar sus mai de mila quilomètres e pòdon tocar mai d'un continents, dins de zònas ont lo tèrratremol o l'erupcion volcanica son pas estats sentits.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Engendrament, propagacion e desforrelament
- 3 Dangièrs ligats
- 4 Prevencion
- 5 Frequéncia e localizacion del fenomèn
- 6 Caracteristicas fisicas
- 7 Tièra dels grands tsunamis
- 8 Megatsunamis
- 9 Fenomèns comparables
- 10 Vejatz tanben
- 11 Bibliografia tematica
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme tsunami, 津波 es un mot japonés compausat de tsu, 津, « Pòrt », « ga », e de nami, 波, « èrsa ». Foguèt nomenada atal pels pescaires que, sens aver pas res vist d'anormal al larg, trobavan lor vila portuària ravajada.
Cal notar que l'èrsa d'Hokusai (presentada aicí) mòstra pas un cas de tsunami mas es una èrsa scelerata[1].
Engendrament, propagacion e desforrelament[modificar | modificar la font]
Un tsunami se crèa quand una granda massa d'aiga es desplaçada. Aquò se passa quand lo tèrratremol es important, d'una magnitud de 6,3 (valor minimala segon los catalògs de tsunamis disponibles: NOAA, catalòg de Novossibirsk, etc) o mai, quand lo nivèl del fons oceanic lo long d'una falha baissa o lèva lèu (vejatz Fig. 1), pendent un emboden sosmarin o costièr o pendent l'impacte d'un meteorit. Un grand tèrratrem produsís pas forçadament un tsunami: tot depend del biais que (velocitat, superfícia, etc) la topografia sosmarina es constituida a l'entorn de la falha.
Lo movement de l'aiga provòca un movement de granda longor d'onda (generalament qualques centenas de quilomètres) e de grand periòde (qualques minutas dins lo cas d'un emboden o de qualques desenas de minutas dins lo cas d'un tèrratrem).
Qualques tsunamis se pòdon propagar fins a de distàncias de mai de mila quilomètres e aténher totas las còstas d'un ocean en mens d'una jornada. Aqueles tsunamis de granda espandida son en general d'origina tectonica, perque los embodens e las explosions volcanicas produson en general d'ondas de longor d'onda pus corta que lèu se dissipan.
Es pas solament la nautor del tsunami que ne fa sa fòrça de destruccion, mas subretot la durada de la levada del nivèl de l'aiga e la quantitat d'aiga desplaçada pendent son passatge: se d'èrsas de qualques mètres de naut fins a una desena de mètres, son fòrça sus las còstas de l'ocean Pacific, transpòrtan pas pro d'energia per dintrar luènh dins las tèrras. O encara una èrsa classica, d'un periòde fins a una minuta, lèva pas lo nivèl de l'aiga pro longtemps per que dintre luènh alara que lo nivèl de las aigas se lèvan al dessús de son nivèl normal pendent 5 a 30 minutas quand un tsunami passa.
La fòrça destructritz ven de l'energia fòrça granda que transpòrta: al contrari de l'ondada o èrsas classicas que son de fenomèns de superfícia e de longor flaca, lo tsunami pertòca l'ocean sus tota la prigondor e sus una longor d'onda plan mai importanta. L'energia dependent de la velocitat e de la massa, aquela es fòrça granda, quita per una flaca levada de superfícia al larg prèp de l'epicentre. Es aquela energia que se revela per la levada de l'èrsa a proximitat de las còstas.
Dangièrs ligats[modificar | modificar la font]
Los dangièrs dels tsunamis son ligats a l'inondacion que seguís, a la fòrça del corrent qu'engendran pendent lo flux e del reflux e a lor capacitat d'emportar los gents cap en nauta mar.
Mòrts[modificar | modificar la font]
Las victimas emportadas per un tsunami pòdon recebre de tustes pels objèctes carrejats (tròces de bastiments destruits, naus, veituras, etc.) o èsser lançats violentament contra los objèctes terrèstres. Qualques victimas pòdon tanben èsser presas jos las roïnas dels bastits. Encara, lo reflux del tsunami pòt emportar las gents al larg, morisson negats d'aganiment o de set.
Aprèp, las malautiás ligadas al poiriment dels còrses, a la contaminacion de l'aiga potable e a la perempcion dels aliments pòdon aparéisser. Lo ruscle pòt arribar en cas de destruccion de las recòltas e de las resèrvas alimentàrias.
Per exemple, lo tsunami del 26 de decembre de 2004 faguèt mai de 200 000 mòrts[2].
Damatges[modificar | modificar la font]
Los tsunamis pòdon destruire ostals, infrastructuras e vegetacion a causa de:
- Corrent fòrt qu'empòrta las estructuras pauc fixadas dins lo sòl;
- Inondacion que fragiliza los fondaments dels bastiments, ja damatjadas pel tèrratremol;
- Damatges deguts als tustes d'objèctes carrejats de granda velocitat per l'aigada.
E mai, dins de regions planas, l'estagnacion de las aigas de mar saumastras pòt tuar la fauna e la flòra costièras. Sus las còstas de sabla o de paluns, lo perfil de la riba es modificat per l'èrsa e una partida de las tèrras immergidas.
- Pollucions provocadas per la destruccion d'installacions dangeirosas (usinas nuclearas) e d'esparpalh de toxics o de sediments polluits.
- Un tsunami pertòca prigondament los litorals mas pauc las tèrras de l'interior
Prevencion[modificar | modificar la font]
Sistèma d'alèrta[modificar | modificar la font]
Sufís en general de s'alunhar de qualques centenas de mètres a qualques quilomètres de las còstas per se salvar[3].
Un sistèma de gavitèls adaptats per mesurar los movements pòdon èsser installats lo long de las còstas e atal prevenir del dangièr.
Adaptacion del bastit[modificar | modificar la font]
A Hawaii los reglaments d'urbanizacion impausan que las construccions prèp de la riba sián bastidas sus pilòts.
A Malé, capitala de Maldivas, un reng de tetrapòdes de beton despassant de 3 m lo nivèl de la mar.
Sensibilizacion[modificar | modificar la font]
La sensibilizacion al fenomèn e a sos dangièrs es tanben un factor determinant per salvar de vidas umanas, perque totas las còstas possedisson pas de sistèma d'alarma. E mai, qualques tsunamis se pòdon pas detectar a temps (tsunamis locals).
Cal conéisser dos indicis anonciant l'arribada possibla d'un tsunami:
- retrach rapid e imprevist de la mar;
- tèrratremol, pasmens localament flac, perque se pòt agir d'un tèrratremol major alunhat podent provocar un tsunami.
Quand siam susprés pel tsunami, cal pujar sul teulat d'un bastit o la cima d'un arbre solide, temptar de s'agafar a un objècte flotant que lo tsunami carreja en darrièr recors. Jamai cal tornar prèp de las còstas dins las oras seguent lo tsunami perque aquel se pòt compausar de mai d'una èrsa escalonadas de qualques desenas de minutas a plusors oras.
Las barrièras naturalas[modificar | modificar la font]
Un rapòrt publicat pel PNUE suggerís que lo tsunami del 26 de decembre de 2004 causèt mens de damatges dins las zonas de barrièras naturalas, coma las mangròvas, los escuèlhs corallins o la vegetacion costièra. Un estudi japonés sus aquel tsunami en Sri Lanka, establís amb modelizacion sus imatge satellit, los paramètres de resisténcia costièra en foncion de diferentas classas d’arbre[4].
Frequéncia e localizacion del fenomèn[modificar | modificar la font]
80% dels tsunamis registrats son dins l'ocean Pacific; d'entre los uèits tsunamis que causèron mai de mila victimas dempuèi 1900, sol aquel del 26 de decembre de 2004 foguèt pas dins l'ocean Pacific.
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Propagacion en nauta mar[modificar | modificar la font]
En nauta mar, lo tsunami se compòrta coma l'ondada: es una onda de propagar elliptic, es a dire que las particulas d'aigas son animadas d'un movement elliptic pendent son passatge. I a (gaireben) pas de desplaçament global de l'aiga, una particula torna a sa posicion iniciala aprèp lo passatge d'un tsunami. Vejatz fig. 2.
Mas, al contrari de l'ondada, lo tsunami provòca una oscillacion de l'aiga tanben a la superfícia (un objècte flotant es animat d'un movement elliptic al passatge, vejatz lo punt roge al naut sus la Fig. 2) que'n prigondor (l'aiga es animada d'una oscillacion orizontala dins lo sens de la propagacion de l'onda, vejatz lo punt roge al bas sus la Fig. 2). Aquo es a causa de la granda longor d'onda del tsunami, sovent qualques centenas de quilomètres, qu'es fòrça superiora a la prigondor de l'ocean - una desena de quilomètres pel mai. Resulta que la quantitat d'aiga mesa en movement es fòrça superiora aquela l'ondada produsís; atal lo tsunami transpòrta fòrça mai d'energia que l'ondada.
Caracteristicas fondamentalas[modificar | modificar la font]
Un tsunami possedís dos paramètres fondamentals:
- l'energia mecanica liberada;
- per simplificar, son periòde , es a dire la durada d'una oscillacion complèta (dins la practica, un tsunami es un cort tren d'onda qu'es caracterizat per son espèctre de periòdes.
Aqueles paramètres son relativament constants pendent la propagacion del tsunami, que la pèrda d'energia per friccion es flaca a causa de sa granda longor d'onda.
Los tsunamis d'origina tectonica an de periòdes longs, en general entre una desena de minutas e mai d'una ora. Los tsunamis engendrats per d'embodens o l'afondrament d'un volcan an sovent de periòdes pus corts, de qualques minutas a un quart d'ora.
Las autras proprietats del tsunami coma la nautor de l'èrsa, la longor d'onda (distància entre las crestas) o la velocitat de propagacion son de quantitats variablas que dependon de la batimetria e/o dels paramètres fondamentals et .
Longor d'onda[modificar | modificar la font]
Amplitud[modificar | modificar la font]
Desforrelament sus las còstas[modificar | modificar la font]
Movement orizontal de l'aiga[modificar | modificar la font]
Quand lo tsunami arriba de las còstas, son periòde e sa velocitat demenís, son amplitud aumenta. Quand l'amplitud del tsunami ven non negligibla a respècte de la prigondor de l'aiga, una partida de la velocitat d'oscillacion de l'aiga se transforma en un movement orizontal global, nomenat corrent de Stokes. Sus las còstas, es mai aquel movement orizontal e aviat (sovent mai de 10 km/h) qu'es la causa dels damatges que la levada del nivèl de l'aiga.
Prèp de las còstas, lo corrent de Stokes d'un tsunami a per velocitat teorica
- ,
o
- .
Complexitat dels efèits en zonas costièras[modificar | modificar la font]
Pasmens, al contrari de la propagacion en nauta mar, los efèits d'un tsunami sus las còstas son de mal preveire, perque dependon de fòrça fenomèns.
Contra un bauç, per exemple, lo tsunami pòt èsser fòrtament rebatut; quand passa s'obsèrva una onda estacionària ont l'aiga a subretot un movement vertical.
- Segon l'angle d'arribada del tsunami sus la còsta e la topografia d'aquesta, lo tsunami pòt interferir amb lo seu rebat e provocar una seria d'èrsas estacionàrias amb de zonas costièras non inondadas e de zonas vesinas fòrça pertocadas.
- Un tsunami prèp d'una illa es capable de la contornejar a causa del fenomèn de difraccion ligat a sa granda longor d'onda; en particular la còsta opausada a la direccion d'arribada del tsunami pòt tanben èsser tocada.
- Dins los fjòrds e los graus estreches, l'amplitud de l'èrsa se pòt amplificar, coma es lo cas per las marèas.
- Lo confinhament de las èrsas dins una baia estrecha pòt engendrar d'efèits espectacloses e limitats: lo seïsme del 9 de julhet de 1958 en Alaska (magnitud de 8,3) a provoquèt una èrsa recòrd de 524 m dins la baia Lituya[5].
Tièra dels grands tsunamis[modificar | modificar la font]
- Antiquitat e Edat Mejana
- vèrs lo sègle ab. C. Creta: l'erupcion del volcan de l'illa grèga de Santorin provoquèt un tsunami d'una vintena de mètres en Creta que contribuiguèt a la disparicion de la civilizacion minoïca.
- 21 de julhet de 365 ap. C., seïsme e tsunami sentit dins tota la Mediterranèa Orientala e sobretot a Alexàndria.
- 1570, Chile, 2 000 victimas.
- Sègle XVII
- Sègle XVIII
- 1703, Japon, 5 000 victimas.
- 1707, Japon, 30 000 victimas.
- 17 d'octobre de 1737, Kamchatka e illas Kourils: un tsunami conseguit al seïsme de Kamtchatka atenguèt 50 m de naut al nòrd de las illas Kourils.
- 1746, Peró, 4 000 victimas, subretot a Lima.
- 1èr de novembre de 1755, Portugal e Madèira, 90 000 victimas: un tèrratremol violent a Lisbona provoquèt un tsunami e 85 % de la vila foguèt damatjada. Las casudas de las chiminièras provoquèron l'espandiment dels fuòcs domestics fins a un incendi gigantesc, que durèt cinc jorns.
- 1766, Japon, 1 500 victimas.
- 1782, Asia del Sud-Èst, 40 000 victimas: un tsunami toquèt l'Asia del Sud-Èst, subretot en China.
- 1792, Japon, 15 000 victimas.
- Sègle XIX
- 1854, Japon, 3 000 victimas.
- 1868, Chile, 25 000 victimas.
- 27 d'agost de 1883, ocean Indian, 40 000 victimas: un tsunami associat a l'erupcion del Krakatoa foguèt detectat sus gaireben totas las còstas de la tèrra, amb una levada del nivèl de la mar de 40 mètres prèp de l'origina.
- 1896, Japon, 25 000 victimas.
- 1899, Indonesia, 3 500 victimas.
- Sègle XX
- 28 de decembre de 1908, Messina e Calàbria, 95 000 victimas, que 80 000 a Messina sus una populacion de 140 000 abitants.
- 1923, Japon, 2 000 victimas.
- 1933, Japon, 3 000 victimas.
- 1er d'avril de 1946, ocean Pacific, 2 000 victimas: un seïsme de magnitud 8,6 al larg d'Alaska provoquèt un tsunami de 30 m en Alaska, 12 m a Hawaii, e pertoquèt Japon e la còsta oèst dels Estats Units d'America.
- 9 de julhet de 1958, Alaska, 2 victimas: un emboden seguent un fòrt tèrratremol dins la baia de Lituya en Alaska provoquèt lo mai grand tsunami conegut - damatgèt la vegetacion sus un dels bauces fins a 500 m de naut - mas la topografia de la baia l'empachèt de s'espandir dins l'ocean Pacific.
- 22 de mai de 1960, Chile e ocean Pacific, 5 000 victimas : un tèrratremol de magnitud 9,5 en Chile provoquèt un tsunami fins a 25 m en Chile, 10 m a Hawaii e 3 m en Japon.
- 1976, Indonesia, 8 000 victimas.
- 1992, Indonesia, 2 200 victimas.
- 12 de julhet de 1993, ille Okushiri, Japon, èrsa de 31 m de naut, solament 239 victimas mercé al sistèma d'alerta[6].
- 17 de julhet de 1998, Papoa-Nòva Guinèa, 2 000 victimas: un tèrratremol de magnitud 7,0 a 20 km de las còstas provoquèt un tsunami local de prèp de 10 m de naut.
- Sègle XXI
- 26 de decembre de 2004, ocean Indian, mai de 220 000 victimas : un tèrratremol de magnitud 9,1 a 9,3 al larg d'Indonesia provoquèt un tsunami que pertoquèt los païses de l'Asia del Sud (Indonesia, Malàisia, Tailàndia, Índia, Sri Lanka) e mendre las còstas orientalas d'Africa.
- 17 de julhet de 2006, 668 mòrts: un seïsme de 7,7 al larg de la còsta sud de Java provoquèt un tsunami fasent 668 mòrts, 287 disparegut, 878 ferits e prèp de 100 000 sinistrats. Lo sistèma d'alèrta se revelèt deficient.
- 29 de setembre de 2009, 178 mòrts: un tèrratremol de 8,0 a 190 km al sud de las illas Samoa provoquèt un tsunami fasent 178 mòrts e prèp de 4 000 sinistrats. De desenas de quilomètres de còstas foguèron devastadas sus prèp de 400 m dins las tèrras.
- 11 de març de 2011, en Japon, tèrratremol de magnitud 8,9 qu'engendrèt un tsunami de 7 a 10 m de naut.
Megatsunamis[modificar | modificar la font]
Se definís coma megatsunami un tsunami que lo naut al nivèl de las còstas passa los cent mètres. Un megatsunami, se se propaga liurament dins l'ocean, es capable de provocar de damatges majors a l'escala de continents entièrs. Los tèrratremols èssent pas capables a priori de generar de talas èrsas, sols lo eveniments cataclismics, coma un impacte d'un grand meteorit o l'afondrament d'una montanha dins la mar, ne son la causa possibla.
Pas cap de megatsunami non local es constatat dins l'istòria de l'umanitat. L'explosion del Krakatoa en 1883 e l'afondrament de Santorin dins l'Antiquitat ne produguèron pas.
Las causas possiblas d'un megatsunami son de fenomèns rars, escalonats dins l'escala de temps geologics — mai de desenas de milierats d'ans, o milions d'ans. Qualques scientifics pensan pasmens qu'un megatsunami seriá estat recentament provocat per l'afondrament del Piton de la Fournaise sus el meteis, a La Reünion: l'eveniment remontariá aperaquí a 2 700 ab. C.
Lo risc de megatsunami demòra pasmens mediatizat e susevaluat. De modèls que fan controvèrsia predison en efèit doas fonts possiblas de megatsunami dins los mila ans que venon: son enfaciat un afondrament lo long dels costats del Cumbre Vieja a la Canàrias (metent la còsta èst del continent american en dangièr) e un autre al Kilauea a Hawaï (menaçant la còsta oèst d'America e aquelas d'Asia). D'estudis pus recents contradison lo risc d'afondrament suls costats d'aqueles volcans, e tanben, lo caractèr non local d'aqueles tsunamis generats.
Fenomèns comparables[modificar | modificar la font]
Qualques èrsas gigantas causadas pels ciclons mai violents pòdon aver un comportament similar al tsunami.
Lo BRGM per exemple repertorièt un « movement singular de la mar » a Marselha, lo 27 de febrièr de 1843, lo 14 de julhet de 1841, e lo 8 de julhet de 1829, catalogats dempuèi coma tèrratremol fals o tèrratremol dobtós [7].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Cartwright, J.H.E. and Nakamura, H. (2009). What kind of a wave is Hokusai's great wave off Kanagawa ? Notes Rec. R. Soc., 63, 119-135.
- ↑ Le bilan du tsunami s'élève à 219.000 morts
- ↑ Le Japon dispose d'un système d'alerte au tsunami perfectionné mais pas infaillible
- ↑ (fr)La selva arrèsta los tsunamis, una modelizacion amb d'imatges satellits
- ↑ [url=http://atlas.nrcan.gc.ca/site/francais/maps/environment/naturalhazards/tsunami/tsunami/1/] (fr) Ressources naturelles Canada
- ↑ [1]
- ↑ (fr)SisFrance : catalogue des faux séismes et séismes douteux
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia tematica[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
- (fr)Raz-de-marée (bande sonore), France Inter, chronique Le mot de la fin d'Alain Rey, 27 décembre 2004
- (fr)Tsunami ou raz-de-marée ?, Libération Modèl:Numéro7352, 30 décembre 2004
Estatisticas[modificar | modificar la font]
- (en) Estatisticas suls tsunamis, site del govèrn dels Estats Units d'America
Organs de vigilància e d'alèrta[modificar | modificar la font]
- Organs internacionals
- Organs d'alèrta nacionals
Dorsièrs generals[modificar | modificar la font]
- (fr) Qu'est ce qu'un tsunami ?, site futura-sciences.com
- (fr) Les tsunamis, site notre-planete.info
- (en) Glossaire sur les tsunamis, site de l'UNESCO
- (en) Questions recurrentas (FAQ), sul site de l'ITIC
- (en) Durada de percors de divèrses tsunamis istorics, sul site de la NGDC
Prevencion[modificar | modificar la font]
- (fr)Les grandes vagues, ITIC
- (en) Subreviure a un tsunami, testimònis reculhits pel US Geologic Survey acompanhat de conselhs
- (en) Tsunami: fact sheet, sul site de l'agencia americana FEMA
- (en)Questions recurrentas (FAQ), sul site del Pacific Tsunami Museum
Megatsunamis[modificar | modificar la font]
- (en) Evaluacion del risc de megatsunami, estudi detalhat amb referéncias sul site del Dr Pararas-Carayannis


c: text/html

text:
Cormes
Cormes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina del nom (forma anciana : Corma vico segon una moneda mérovingienne) : lo cormier (autre nom del sorbier difondut sustot en l'Oèst) apareis benlèu en Cormes.
Fondacion d'un monastèri cap a 850.
Mencionada l'an 1070, la distincion levava de la baronnie de La Ferté-Bernard.
Origine du nom (forme ancienne : Corma vico selon une monnaie mérovingienne) : le cormier (autre nom du sorbier répandu surtout dans l'Ouest) apparaît peut-être dans Cormes.
Fondation d'un monastère vers 850.
Mentionnée en 1070, la seigneurie relevait de la baronnie de La Ferté-Bernard.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paret d'Adrian
La Paret d'Adrian es una fortificacion de pèira e torba construida pels romans entre la Caledònia (Escòcia actuala) e la Província de Bretanha (Anglatèrra e País de Galas actuals). S'espandís sus a pauc près 120 km entre la ribièra Tyne e Solway Firth.
Aquesta muralha foguèt construida en seguida de la visita de l'emperaire Adrian vèrs l'an 122, per protegir la província romana de las atacas de las tribús Pictes de Caledònia, e permetre una certana estabilitat economica.
La Paret d'Adrian es classada per l'UNESCO coma sit del Patrimòni Mondial (Limes Britannicus).


text:
Islandés
Lenga germanica parlada en Islàndia, l'islandés (nom autoctòn: íslenska) a per raiç istorica lo noroèc, qu'èra practicat dempuèi l'Edat Mejana dins los païses escandinaus (Suècia, Danemarc, Norvègia e Islàndia). L'isolament d'Islàndia e son importanta cultura de l'escrich an permés una conservacion excepcionala de la lenga originala, non solament dins sa version escricha, mas tanben dins sa version orala. Gràcias a aquela conservacion excepcionala, un Islandés d'uèi es totjorn capable de legir sens granda dificultat una saga que son aujòl escriguèt al sègle XIII.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de La Villedieu-du-Clain, Job Canton de La Villedieu-du-Clain
Les offres d'emploi populaires en Canton de La Villedieu-du-Clain
agent Canton de La Villedieu-du-Clain
assistante Canton de La Villedieu-du-Clain
conducteur Canton de La Villedieu-du-Clain
infirmier Canton de La Villedieu-du-Clain
technicien Canton de La Villedieu-du-Clain
accueil Canton de La Villedieu-du-Clain
agence Canton de La Villedieu-du-Clain
aide Canton de La Villedieu-du-Clain
aide soignante Canton de La Villedieu-du-Clain
assitante Canton de La Villedieu-du-Clain
baby sitter Canton de La Villedieu-du-Clain
baby sitting Canton de La Villedieu-du-Clain
babysitter Canton de La Villedieu-du-Clain
babysitting Canton de La Villedieu-du-Clain
bafa Canton de La Villedieu-du-Clain
bts Canton de La Villedieu-du-Clain
bureau Canton de La Villedieu-du-Clain
cardiologue Canton de La Villedieu-du-Clain
cea Canton de La Villedieu-du-Clain
centre Canton de La Villedieu-du-Clain
chargé Canton de La Villedieu-du-Clain
chercher Canton de La Villedieu-du-Clain
chien Canton de La Villedieu-du-Clain
climatique Canton de La Villedieu-du-Clain
commande numerique Canton de La Villedieu-du-Clain
contrat Canton de La Villedieu-du-Clain
coordonnateur Canton de La Villedieu-du-Clain
creche Canton de La Villedieu-du-Clain
cvc Canton de La Villedieu-du-Clain
debutant Canton de La Villedieu-du-Clain
diététicien Canton de La Villedieu-du-Clain
diplome Canton de La Villedieu-du-Clain
domicile Canton de La Villedieu-du-Clain
ehpad Canton de La Villedieu-du-Clain
electronique Canton de La Villedieu-du-Clain
enfance Canton de La Villedieu-du-Clain
enfants Canton de La Villedieu-du-Clain
études Canton de La Villedieu-du-Clain
evenementielle Canton de La Villedieu-du-Clain
extra Canton de La Villedieu-du-Clain
femme Canton de La Villedieu-du-Clain
femme menage Canton de La Villedieu-du-Clain
garde Canton de La Villedieu-du-Clain
garde d'enfant Canton de La Villedieu-du-Clain
génie climatique Canton de La Villedieu-du-Clain
haute Canton de La Villedieu-du-Clain
imprimerie Canton de La Villedieu-du-Clain
independant Canton de La Villedieu-du-Clain
industriel Canton de La Villedieu-du-Clain
kinésithérapeute Canton de La Villedieu-du-Clain
machiniste Canton de La Villedieu-du-Clain
maintenance Canton de La Villedieu-du-Clain
maintenance industrielle Canton de La Villedieu-du-Clain
marché Canton de La Villedieu-du-Clain
masseur Canton de La Villedieu-du-Clain
masseur kinésithérapeute Canton de La Villedieu-du-Clain
maternelle Canton de La Villedieu-du-Clain
mecanique Canton de La Villedieu-du-Clain
ménage Canton de La Villedieu-du-Clain
métreur Canton de La Villedieu-du-Clain
net Canton de La Villedieu-du-Clain
nettoyage Canton de La Villedieu-du-Clain
nounou Canton de La Villedieu-du-Clain
partiel Canton de La Villedieu-du-Clain
petite enfance Canton de La Villedieu-du-Clain
plomberie Canton de La Villedieu-du-Clain
poste Canton de La Villedieu-du-Clain
preparateur Canton de La Villedieu-du-Clain
production Canton de La Villedieu-du-Clain
professeur Canton de La Villedieu-du-Clain
psychologue Canton de La Villedieu-du-Clain
recherche Canton de La Villedieu-du-Clain
recrute Canton de La Villedieu-du-Clain
regie Canton de La Villedieu-du-Clain
regional Canton de La Villedieu-du-Clain
regleur Canton de La Villedieu-du-Clain
reseau Canton de La Villedieu-du-Clain
responsable Canton de La Villedieu-du-Clain
roche Canton de La Villedieu-du-Clain
sanitaire Canton de La Villedieu-du-Clain
scolaire Canton de La Villedieu-du-Clain
secteur Canton de La Villedieu-du-Clain
serveur Canton de La Villedieu-du-Clain
serveur serveuse Canton de La Villedieu-du-Clain
serveuse Canton de La Villedieu-du-Clain
service Canton de La Villedieu-du-Clain
social Canton de La Villedieu-du-Clain
soignants Canton de La Villedieu-du-Clain
technique Canton de La Villedieu-du-Clain
telephonie Canton de La Villedieu-du-Clain
temps Canton de La Villedieu-du-Clain
temps partiel Canton de La Villedieu-du-Clain
test Canton de La Villedieu-du-Clain
thérapeute Canton de La Villedieu-du-Clain
tourneur Canton de La Villedieu-du-Clain
traiteur Canton de La Villedieu-du-Clain
vacances Canton de La Villedieu-du-Clain
vie Canton de La Villedieu-du-Clain
week end Canton de La Villedieu-du-Clain
Recherche d'emploi par ville Canton de La Villedieu-du-Clain
emploi Nouaillé-Maupertuis, 86340
emploi La Villedieu-du-Clain, 79500
emploi Roches-Prémarie-Andillé, 47300


text:
Nos los arpitans - Pathos et Epos [9]
Sur lo concèpt de nacion nos arrètens un moment. Nos fôt una dèfinicion accèptabla perce que sur ceti mot tantes grantes confusions sont étâ fêtes. Nos devens vêre cllarament la difèrence entre ètat et nacion. Tandis que l'ètat est un'enstitucion que los homos se construéssont volontèrament, la nacion est un fêt objèctif : d'un ètat on pôt, quâsi tojorn, chèdre se nen fére partia, d'una naciona na. Una nacion est una comunotât sociale et culturale. Una nacion (du latin "natio
", en arpitan "nèssance", dèrivâ de "nasci
", "nêtre") est l'identitât comena dens de que s'identifie una colèctivitât humena que partâge la méma cultura et/ou èthnie avouéc lo bout de dètèrmenar son ègzistence a sè. Donc nos sens des arpitans que lo volens ou pas.
Lo paradoxe est que nos avens una nacion, mas pas una lengoua. Lo paradoxe est que franc cen que nos fét comprendre que nos sens nacion, nos divise. Lo bél domêno francoprovençal est divisâ en centênes de dialèctes difèrents, sovent avouéc des grôs problèmos d'entrecomprèansion. D'ense [parèly
] ére la Gèce anciana, d'ense Israèl, d'ense una granta quantitât des nacions ora devenues des prospèros ètats.
Ren que ora, u jorn de houé, franc sur cetes pâges d'ARPITANIA.EU est en tren de nêtre una première vèrsion d'una lengoua nacionâla arpitana. Corâjo en devant.
- ... a continuar -


text:
Woody Guthrie (Okemah, 14 de julhet de 1912 - Nòva York, 3 d'octobre de 1967) foguèt un cantaire e musician folk nòrd-american, que compausèt mantuns centenats de cançons politicas, tradicionalas o enfantinas, baladas e òbras improvisadas. Se produsiá sovent amb l'eslogan This Machine Kills Fascists (Aquela maquina tua los faissistas), pegat sus sa guitarra. Sa cançon pus famosa es This Land Is Your Land. D'unas de sas cançons enregistradas son archivadas a la librariá de Congrès dels Estats Units. Fòrça engatjat e compromés politicament, jamai cambièt pas lo sieu biais de pensar e d'obrar, fidèl a las siás idèas e las siás causidas, tostemps. Dins sas òbras cantèt mai que mai de contes de marginals, rebèls e deseretats.
D'èime anarquista, Woody Guthrie publiquèt en 26 ans de carrièra, de 1930 a 1956, 16 albums, sempre fasent mai cas de la qualitat que non pas de la quantitat.
Guthrie moriguèt pro jove quand aviá pas que 55 ans per encausa de las complicacions causadas per la malautiá d'Huntington, un desòrdre neurologic progressiu d'origina genetica. Del temps de sos darrièrs ans de vida, malgrat l'enfermetat, Guthrie faguèt de figura de proa dins lo movement de musica folk, e serviguèt d'inspiracion a tota una generacion de joves musicians de folk, e aguèt de relacions de mentòr per d'artistas coma Ramblin' Jack Elliott, Bob Dylan o Bruce Springsteen.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Waldshut (337)
Liste des communes
Waldshut-Tiengen
Ville de Waldshut-Tiengen, localité de l'Allemagne de 22 000 habitants.
La mairie de Waldshut-Tiengen a un site Internet.
Bad Säckingen
Ville de Bad Säckingen, localité de l'Allemagne de 16 000 habitants.
La mairie de Bad Säckingen a un site Internet.
Wehr
Ville de Wehr, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Wehr a un site Internet.
Laufenburg
Ville de Laufenburg, localité de l'Allemagne de 8 600 habitants.
La mairie de Laufenburg a un site Internet.
Lauchringen
Ville de Lauchringen, localité de l'Allemagne de 7 500 habitants.
La mairie de Lauchringen a un site Internet.
Klettgau
Ville de Klettgau, localité de l'Allemagne de 7 400 habitants.
La mairie de Klettgau a un site Internet.
Albbruck
Ville d'Albbruck, localité de l'Allemagne de 7 200 habitants.
La mairie d'Albbruck a un site Internet.
Bonndorf im Schwarzwald
Ville de Bonndorf im Schwarzwald, localité de l'Allemagne de 6 800 habitants.
La mairie de Bonndorf im Schwarzwald a un site Internet.
Murg
Ville de Murg, localité de l'Allemagne de 6 700 habitants.
La mairie de Murg a un site Internet.
Wutöschingen
Ville de Wutöschingen, localité de l'Allemagne de 6 600 habitants.
La mairie de Wutöschingen a un site Internet.
Küssaberg
Ville de Küssaberg, localité de l'Allemagne de 5 400 habitants.
La mairie de Küssaberg a un site Internet.
Stühlingen
Ville de Stühlingen, localité de l'Allemagne de 5 100 habitants.
La mairie de Stühlingen a un site Internet.
Ühlingen-Birkendorf
Ville d'Ühlingen-Birkendorf, localité de l'Allemagne de 5 100 habitants.
La mairie d'Ühlingen-Birkendorf a un site Internet.
Jestetten
Ville de Jestetten, localité de l'Allemagne de 5 100 habitants.
La mairie de Jestetten a un site Internet.
Görwihl
Ville de Görwihl, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie de Görwihl a un site Internet.
Sankt Blasien
Ville de Sankt Blasien, localité de l'Allemagne de 3 900 habitants.
La mairie de Sankt Blasien a un site Internet.
Rickenbach
Ville de Rickenbach, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Rickenbach a un site Internet.
Hohentengen am Hochrhein
Ville de Hohentengen am Hochrhein, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Hohentengen am Hochrhein a un site Internet.


text:
1159
Aquesta pagina concernís l'an 1159 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Dins lo sud dau Reiaume, Enric II d'Anglatèrra anoncièt son intencion de declarar la guèrra au còmte Ramon de Tolosa. Reüniguèt de sostèns importants (vassaus pròpris, mercenaris, Escòcia) e obtenguèt l'ajuda de plusors adversaris occitans de Tolosa, especialament l'Ostau Trencavel. En revènge, poguèt pas empachar Loís VII, ostil a una extension de la poissança de son rivau, de venir defendre son vassau. Ansin, maugrat un acomençament favorable, la campanha d'Enric II d'Anglatèrra foguèt blocada per la preséncia dau rèi francés — son senhor superior — dins Tolosa. Se retirèt donc dau Comtat de Tolosa. En revènge, dins la region parisenca, son fraire obtenguèt l'omenatge de plusors senhors, compres Simon de Montfòrt que son castèu se situava a mens de 50 km de París.
Enfin, la mòrt dau papa Adrian IV (1èr de setembre) entraïnèt una crisi diplomatica e religiosa entre França e lo Sant Empèri Roman Germanic. D'efèct, l'eleccion dau novèu sobeiran pontife causèt un esquisme car una minoritat dau clergat refusèt d'acceptar Alexandre III coma papa e elegiguèt un antipapa dich Victor IV. Òr, lo premier recebèt lo sostèn dau rèi francés (e tanben dei rèis anglés, iberics e sicilian) e lo segond de l'emperaire germanic (→ 1160).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Almohade[modificar | modificar la font]
Segonda campanha dau califa Abd al-Mumin en Magrèb Orientau (→ 1152). Permetèt d'aumentar lei conquistas de l'expedicion precedenta ambé la conquista dei principalei vilas de Tunisia. Lei dinastias musulmanas localas deguèron se sometre e lei Normands qu'avián assaiat d'installar de garnisons dins la region deguèron se retirar en Sicília. Ansin, per lo premier còp dempuei la conquista aràbia, Magrèb èra unificat.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1èr de setembre - Adrian IV, papa (n. c. 1100)


text:
Mouterhouse
Mouterhouse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al mai prigond del país cobèrt, lo pòble de Mouterhouse, amb las siás nombrosas separacions égrenés la longitud de las rius, possedís çò de mès vast ban del País de Bitche, en cobrint una superficie de mai de 4 200 ectaras. Lo pòble se situa al confluisson de la Moderbach e del Breidenbach, en la vallée de la Zinsel, a sièis quilomètres de la parca de Bannstein e a dotze quilomètres de Bitche.
Dels étangs artificiala se succedisson en la vallée de la Zinsel e de lo sieu afluent çò Moderbach. Creats pel indústria métallurgique, #que se desvolòpa en lo sector dempuèi lo començament del Sègle XVII mas benlèu, mai anciennement, per alimenter dels viviers a peiss e far virar las molins a gra, eles se étirent cossí dels chapelets. Lo grand étang, ja descrich en 1785 en lo Atlàs topographique del País de Bitche, es çò de mès vast de dintratz eles doncas que mesura un quilomètre de longitud. A engrandit fins als ruïnes del castèl situadas al Kapellenhof. Lo étang es proprietat de la familha de Dietrich fins a una data recenta.
Au plus profond du pays couvert, le village de Mouterhouse, avec ses nombreux écarts égrenés le long des rivières, possède le plus vaste ban du Pays de Bitche, couvrant une superficie de plus de 4 200 hectares. Le village se situe au confluent de la Moderbach et du Breidenbach, dans la vallée de la Zinsel, à six kilomètres de la gare de Bannstein et à douze kilomètres de Bitche.
Des étangs artificiels se succèdent dans la vallée de la Zinsel et de son affluent le Moderbach. Créés pour l'industrie métallurgique, qui se développe dans le secteur dès le début du Sègle XVII mais peut-être, plus anciennement, pour alimenter des viviers à poissons et faire tourner les moulins à grain, ils s'étirent comme des chapelets. Le grand étang, déjà décrit en 1785 dans l'Atlas topographique du Pays de Bitche, est le plus vaste d'entre eux puisqu'il mesure un kilomètre de long. Il est agrandi jusqu'aux ruines du château situées au Kapellenhof. L'étang est propriété de la famille de Dietrich jusqu'à une date récente.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò pòble de Mouterhouse a mencionat en 1518 jos la forma Munterhausen, de contunh Moderhausen, de Moder o Mutter, nom portat per la riu e del vièlh alemand Hus, Haus, la ostal. Près del pòble passa alavetz la limit dintre Médiomatriques e Triboques, coneguda cossí frontièra en separant encara de los nòstres jorns los diocèses de Mètz e de Estrasburg e las departaments de la Moselle e del Bas-Rhin.
La vallée, environada de nautors bòsquesées, fa partida de la distincion de Bitche. Dos castèlx de caça, uèi desapareguts, apertenent als comtes de Dos-Ponts-Bitche, se lèvan, protecteurs de la localité, la un a la reünion del Hohe Weyersberg, lo autre al fons de la vallée. D'aquel darrièr subsisteix la capèla castrale, bastida en 1505 pel comte Reinhard de Dos-Ponts-Bitche, a #que lo pape Léon X concedís indulgences en 1518. En una isla de la étang en cara de la capèla, lo darrièr comte de Dos-Ponts-Bitche, Jacques, fa bastir en 1550 un pabalhon de caça, en ruïnes dempuèi 1633. Se forma ailà del continuament lo quartièr de la capèla. Un pauc mai luènh al sud-oèst, l'establiment de forges farà nàisser lo pòble, al confluisson dos ruisseaux, lo Breidenbach e lo Moderbach #que forman la Zinselbach septentrional, afluent de la Moder. Es d'en un autre luòc lo Moderbach #que dona lo sieu nom al pòble de Mouterhouse.
La primièra forja a establit en 1623 mas arruïnada per las Suedeses en 1633. Tròba la siá activitat en 1717 e aperten a la ostal de Dietrich dempuèi 1843. Mas la Segonda Guèrra mondiala lududes es fatal : lo fabrica es entièrament destruida finala en decembre 1944 e mai jamai reconstruite. Aquela importanta sidérurgie a a causa del grès, en contenent un orizont fèrrerugineux (fins a 18 %). Aquel minaré a extrach a flanc de serral, la bòsc en porgint çò energia necessària jos forma de carbon de bòsc. Lo activitat sidérurgique es fòrça important fins al mièg del sègle XIX, ont se compta de divèrses anautits foguets a Mouterhouse. Es de contunh concurrencée per la sidérurgie de la Lorraine centrala.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, los abitants an deslotjat de en genièr a en abril 1945 en lo arrondissement de Pirmasens, en Alemanha. Lo vilatge es bombardat de en decembre 1944 a en abril 1945, e liberat la Mois invalide (de març)M.
Le village de Mouterhouse est mentionné en 1518 sous la forme Munterhausen, puis Moderhausen, de Moder ou Mutter, nom porté par la rivière et du vieil allemand Hus, Haus, la maison. Près du village passe alors la limite entre Médiomatriques et Triboques, connue comme frontière séparant encore de nos jours les diocèses de Metz et de Strasbourg et les départements de la Moselle et du Bas-Rhin.
La vallée, entourée de hauteurs boisées, fait partie de la seigneurie de Bitche. Deux châteaux de chasse, aujourd'hui disparus, appartenant aux comtes de Deux-Ponts-Bitche, se dressent, protecteurs de la localité, l'un au sommet du Hohe Weyersberg, l'autre au fond de la vallée. De ce dernier subsiste la chapelle castrale, construite en 1505 par le comte Reinhard de Deux-Ponts-Bitche, à qui le pape Léon X accorde des indulgences en 1518. Dans une île de l'étang en face de la chapelle, le dernier comte de Deux-Ponts-Bitche, Jacques, fait construire en 1550 un pavillon de chasse, en ruines depuis 1633. Là se forme par la suite le quartier de la chapelle. Un peu plus loin au sud-ouest, l'établissement de forges fera naître le village, au confluent des deux ruisseaux, le Breidenbach et le Moderbach qui forment la Zinselbach septentrionale, affluent de la Moder. C'est d'ailleurs le Moderbach qui donne son nom au village de Mouterhouse.
La première forge est établie en 1623 mais ruinée par les Suédois en 1633. Elle retrouve son activité en 1717 et appartient à la maison de Dietrich depuis 1843. Mais la Seconde Guerre mondiale lui est fatale : l'usine est complètement détruite fin décembre 1944 et plus jamais reconstruite. Cette importante sidérurgie est due au grès, contenant un horizon ferrugineux (jusqu'à 18 %). Ce minerai est extrait à flanc de coteau, la forêt fournissant l'énergie nécessaire sous forme de charbon de bois. L'activité sidérurgique est très importante jusqu'au milieu du sègle XIX, où l'on compte plusieurs hauts fourneaux à Mouterhouse. Elle est ensuite concurrencée par la sidérurgie de la Lorraine centrale.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, les habitants sont évacués de janvier à avril 1945 dans l'arrondissement de Pirmasens, en Allemagne. Le village est bombardé de décembre 1944 à avril 1945, et libéré le Mois invalide (mars)M.


text:
Bussunarits-Sarrasqueta
Bussunarits-Sarrasqueta (Duzunaritze-Sarasketa en basco, Bussunarits-Sarrasquette en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada diens lo País de Cisa. Administrativament, se tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Gamarte e Lakarra au nòrd
- Buztintze-Hiriberri au nòrd-oèst
- Hozta e Ibarrola a l'èst
- Sent Joan lo Vielh a l'oèst
- Lekunberri e Ahatsa-Altzieta-Bazkazane au sud


text:
Y (Somme)
Y es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural picard del Santerre, situat entre Ham e Péronne, surplombant la vallée de la Soma
Village rural picard du Santerre, situé entre Ham et Péronne, surplombant la vallée de la Somme
Istòria[modificar | modificar la font]
Pòble destruit pendent los combats de la Primièra Guèrra mondiala.
Village détruit pendant les combats de la Première Guerre mondiale.


text:
Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir [simɔn də bovwaʀ] (nom complet: Simone Lucie-Ernestine-Marie-Bertrand de Beauvoir) (1909-1986) foguèt una importanta escrivana e filosòfa francesa de l'existencialisme.
Bisexuala declarada e reivindicada (a una epòca que n'èra pas tant evident e aisit per una femna n'èsser e o afortir...), aguèt de relacions amorosas, una apariada de tota la vida amb en Jean-Paul Sartre.
Somari
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Sens falhida, nada morala.
- I a de jorns que Dieu es tan luènh que ne sembla absent.
- Pas degun n'es mai auturós amb las femnas, mai enchiprós o mespresaire, qu'un òme inquiet per la siá virilitat.
- Me ne pretendèssi assumir a l'infinit las consequéncias de mos actes, me ne poiriái voler res pus.
- La paraula çò ne presenta de còps sonqu'un biais, mai adèstre que non pas lo silenci, de se calar.
- Ne son pas cap vertuts mai tristas que non pas la resignacion: o se tresmuda tot en fantasmas, soscadissas contingentas, de projèctes que d'en primièr se n'èran estats constituits coma volontat amai coma libertat.
- Se ne cercava ges ela lo plaser d'autrú. Se n'encantava egoïstament del plaser de portar plaser.
- Çò que n'es escandalós dins l'escàndol, es que se n'acostuma l'òm.
- Gessa accion se ne pòt far per l'òme sens se ne far aitanlèu contra d'òmes.
- Viure es se ne far vièlh, e marrés.
- Lo bonaür, coma una rason que la vida la se dona a se-meteissa.
- Privilègi de l'enfantesa... belor, luxe, bonaür, son de causas que se manjan.
- L'òme seriós es perilhós: es natural que se ne faga tiran.
- Lo parelh aürós que se reconeis dintre amor se desfisa Univèrs e lo temps: se ne sufís, se ne realiza ailò absolut.
- La femna es tot çò que l'òme crida e tot çò que s'abasta cap.
- Perqué los mots, aquela precision brutala que se ne maltracha las nòstras complicacions?
- Las femnas se cargan a elas meteissas las cadenas que los òmes ne desiran ges la'n cargar.
- Lo present es ges un passat en poténcia, es lo moment de la causida e de l'accion.
- Entre dos individús, l'armonia es pas jamai donada, se ne deu infinidament conquistar.
- L'òme se ne pòt ges esclairar per Dieu: es per l'òme que se n'assajarem d'esclairar Dieu.
- Ne trionfa la fatalitat tre qu'en ela ne cresèm.
- Belor se ne conta encara mens que Bonaür.
- O sabèm que cada òme es mortal mas non pas que l'umanitat deu morir.
- L'Umanitat li n'agradan mai que non pas la vida, de rasons de viure.
- Una libertat que la s'emplegan a negar la libertat deu èsser negada.
- Se ne morís ges d'èsser nascut, ni d'aver viscut nimai del vielhum. Se ne morís l'òm de quicòm.
- Las rufas de la pèl son aquel quicomet desparaulable que ne procedís d'a l'arma.
- Un mainat es un insurgent.
- Tota capitada se desguisa una abdicacion.
- Qu'es un adulte? Un mainat tot conflat d'edat.
- Se ne voler liure es tanben se ne voler liures los autres.
- Es lo desir que se crèa çò per desirar e lo projècte que ne marca la fin.
- La joventut, li n'agradan ges los vincuts.
- I a de femnas de talent: deguna que n'a aicesta folor dins lo talent que li ne disèm d'engèni. [1]
- Es licit de se forçar una cultura, pro li ne fagam un nenin. [2]
- L'Umanitat es una seguida descontunha d'òmes liures qu'isòla irremediablament la lor subjectivitat.
- Se cal considerar la vida coma una partida que la se podèm ganhar o pèrdre.
- Per çò ne desirar daissar draussas o tralhs en pel mond, ne cal èsser d'en primièr solidari.
- Es demercé lo trabalh que la femna a per bona part marcada la distància que la separava del mascle; es lo trabalh que solet li ne pòt garantir una libertat concrèta.
- Per s'adintar lo secret de las causas, ne cal bèl primièr se donar a elas.
- Se ne viu l'òm pro longtemps, se ne vei que tota victòria se càmbia d'un jorn en desfacha.
- Per s'adintar lo secret de las causas, ne cal bèl primièr se donar a elas.
- Es demercé lo trabalh que la femna a per bona part marcada la distància que la separava del mascle; es lo trabalh que solet li ne pòt garantir una libertat concrèta.
Bibliografia (selècta)[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- L'Invitée (1943)... La Convidada
- Le Sang des autres (1945)... La Sang dels autres
- Tous les hommes sont mortels (1946)... Totes los òmes son mortals
- Les Mandarins (1954), prèmi Goncourt... Los Mandarins
- Les Belles Images (1966)... Los Imatges polits
- La Femme rompue (1968)... La femna rompuda
- Quand prime le spirituel (1979)... Quand ne senhoreja çò esperital
Ensages[modificar | modificar la font]
- Pyrrhus et Cinéas (1944)... Pirrus e Cineas
- Pour une morale de l'ambiguïté (1947)... Per una morala de l'ambigüitat
- L'Existentialisme et la Sagesse des nations (1948)... L'Existencialisme e la Saviesa de las nacions
- Le Deuxième sexe (1949)... Lo Sèxe segond
- Privilèges (1955)... Privilègis
- La Longue Marche (1957)... La longa marcha
Memòrias[modificar | modificar la font]
- L'Amérique au jour le jour (1948)... America los escadajorns
- Mémoires d'une jeune fille rangée (1958)... Memòria d'una joventa plan coma cal
- La Force de l'âge (1960)... La Fòrça de l'edat
- La Force des choses (1963)... La Fòrça de las causas
- Une mort très douce (1964)... Una mòrt plan doça
- La Vieillesse (1970)... Lo Vielhum
- Tout compte fait (1972)... Tot compte fach
- La Cérémonie des adieux (1981)... La Ceremonia dels adieus (seguit per Entretiens avec Jean-Paul Sartre: août-septembre 1974)... Entretens amb en Jean-Paul Sartre: agost-setembre de 1974
Teatre[modificar | modificar la font]
- Les bouches inutiles (1945) Las bocas inutilas
Òbras postumas[modificar | modificar la font]
- Lettres à Sartre, tome I: 1930-1939 (1990) Letras a Sartre, tòme I: 1930-1939
- Lettres à Sartre, tome II: 1940-1963 (1990) Letras a Sartre, tòme II: 1940-1963
- Journal de guerre, septembre 1939 - janvier 1941 (1990) Jornal de guèrra, setembre de 1939 - genièr de 1941
- Lettres à Nelson Algren (reviradas de l'anglés per na Sylvie Le Bon de Beauvoir) (1997) Letras a Nelson Algren
- Correspondance croisée avec Jacques-Laurent Bost (2004) Correspondéncia crosada amb en Jacques-Laurent Bost
- Cahiers de jeunesse, 1926-1930 (2008) Quasèrns de joventut, 1926-1930
òbras a l'entorn de la femna e de l'escrivana[modificar | modificar la font]
- Claudine Monteil: Les Amants de la liberté, Sartre et Beauvoir dans le siècle... edicions Calmann-Levy 1999 (en francés)
- Claudine Monteil: Les Soeurs Beauvoir... idem 2003 (idem)
- Michel Kail: Simone de Beauvoir philosophe... PUF colleccion Philosophie 2006 (id)
- Danièle Sallenave: Castor de guerre... Gallimard 2008 601 pp (id)
- Marianne Stjepanovic-Pauly: Simone de Beauvoir, le défi d'une femme... Éditions du Jasmin 2008 (id)
- Claudine Monteil: Simone de Beauvoir et les femmes d'aujourd'hui... Éditions Odile Jacob 2011 (id)
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Ilan Duran Cohen: Les Amants du Flore / Los Aimadors del Flore, telefilme (C /105') amb Anna Mouglalis 2006
- Claude Goretta: Sartre, l'âge des passions / Sartre, l'edat de las passions, telefilme de doas parts (C / 95') amb Anne Alvaro 2006
- Dominique Gros: Simone de Beauvoir - une femme actuelle / Simone de Beauvoir, una femna actuala, documentari (b&n/C) ARTE 2007
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Batalha d'Stalingrad
La Batalha d'Stalingrad es considerada coma lo punt d'inflexion de la Segonda Guèrra Mondiala e la mai sagnosa de l'istòria de l'umanitat. S'i afrontèron los alemands e lors aligats (Italians, Romaneses) e los sovietics entre lo 21 d'agost de 1942 (començament del sèti de Stalingrad per las fòrças de l'Axe) e lo 2 de febrièr de 1943 (reddicion de la 6ena Armada alemanda). Inclutz lo sèti de la vila pels alemands, los combats al dintre de la ciutat e la contraofensiva sovietica. Es una victòria decisiva dels sovietics. Las fòrças de l'Axe perdèron 850 000 òmes, siá un quart de las loras fòrças sul Front de l'Èst, e un molon de material. L'Axe se poguèt pas jamai remetre d'aquelas pèrdas e comencèt una longa retirada fins a Berlin e la desfacha de l'Alemanha Nazi.
Somari
Situacion iniciala[modificar | modificar la font]
Lo 22 de junh de 1941, Alemanha e sos aligats de l'Axe invasisson l'Union Sovietica, en avançar lèu en pregondor en territòri sovietic. L'avança alemanda s'arrestarà davant Moscòu amb la contraataca sovietica.
A la prima de 1942 los Alemands estabilizèron las loras linhas de front mas las pèrdas de l'ivèrn rendián malaisida una ofensiva del Grop d'Armada Centre sus la capitala de l'Union Sovietica.
Lo comandament alemand estudièt alara las possibilitats d'ofensiva endacòm mai. Un dels objectius màgers podiá èsser Caucàs e sas riquessas en idrocarburs tan coma lo flume de Vòlga, via màger de comunicacion del « rèirefront » sovietic. Una mestresa d'aquelas doas regions poiriá portar un còp definitiu a la maquina de guèrra sovietica segon los plans alemands.


text:
Racing Club de France
Lo Racing Club de France es un club omnispòrt francés de París.
Fondat en 1882, Fuguèt l'un dei premiers grand clubs omnispòrt de França, amb l'Estadi Francés (en francés, Stade Français).
Encuei, es conoissut au nivèu nacionau per sa seccion de rugbi, anomenada Racing Métro. Sa seccion fotbòl, famosa au començament dau sègle vinten desaparaissèt ara dins leis seccions amatriç dei campionats françés.
Simbèu de l'exceléncia de l'espòrt, son nom fuguèt puei pres en omenatge per plusiorei societats d'espòrt coma lo Racing Club de Avellaneda ò lo Racing Club de Narbona.


text:
Tournai
Tournai (Doornik en neerlandés, Tornacum en latin) es una vila de Belgica de la region valona de la província d'Hainaut, situada a 85 quilomètres al sud-oèst de Brussèlas a una altitud de 22m.[1] Al començament de 2008 comptava 68.200 abitants.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1146 es lo sèti del Evescat de Tournai.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Escalda navegabla borda la vila e la connecta al pòrt d'Anvèrs, e mai en aval al nòrd via la Spierekanaal amb lo malhum dels canals de França via lo canal de Roubaix e pel Canal Kortrijk-Bossuit amb lo riu Leie.


text:
Maurici basa la siá economia en l'agricultura (los principals produchs son lo sucre e lo tè) e en lo torisme de luxe. Es un bon luòc per los investiments estrangièrs perque se sarra als paradises fiscals en lo que tanh als impòsts. De nombrosas marcas (sustot textilas) an establit de cadenas a Maurici. Los grands investiments en infrastructuras e internet favorizan aquela implantacion.
L'economia a una creissença que destria lo país dels autres estats de la region. Los sieus sòcis comercials pus importants son Índia e Madagascar. Lo desvolopament afècta sustot los airals litorals e las grandas vilas, del temps que los vilatges de l'interior son fòrça mai paures.


text:
1952
Aquesta pagina concernís l'an 1952 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 28 de mai - Manifestacion comunista a París a l'ocasion de l'arribada del novèl comandant en cap de l'OTAN.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 6 de heurèr : La princessa Elizabeth Alexandra Mary puja suu tròne deu Reiaume Unit e deu Commonwealth e pren lo nom d'Elisabeta II deu Reiaume Unit.
- 21 de març - Las doas ultimas aplicacions de la pena de mòrt als Païses Basses.
- 23 de julhet - Creacion de la Comunitat europèa del carbon e de l'acièr, amb las participacions de França, Itàlia, Alemanha Occidentala, Belgica, Païses Basses e Luxemborg.
Grècia[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Turquia[modificar | modificar la font]
Intrada dau país au sen de l'OTAN.
America[modificar | modificar la font]
Bolívia[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Explosion de la premiera bomba H estatsunidenca (31 d'octòbre). Aquò èra destinat a mantenir l'avança estatsunidenca en matèria d'armaments nuclears mai leis autrei poissanças majoras de la planeta comblèron rapidament son retard (URSS en 1953, Reiaume Unit en 1957, China en 1967 e França en 1968).
Asia[modificar | modificar la font]
Liban[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Mond[modificar | modificar la font]
- 21 de març - Kwame Nkrumah es elegit primièr ministre de la Còsta d'Aur (actualament, Ghana)
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Premiera explosion d'una bomba H per leis Estats Units d'America (31 d'octòbre).
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la tomba dau rèi maia K'inich Janaab' Pakal Ièr.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion de l'ecografia, aplicacion dau principi dau sonar au còrs uman, per l'Estatsunidenc John Wild (1914-2009).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Indulis Emsis, primièr ministre d'Estònia
- 9 de genièr - Marek Belka, primièr ministre de Polonha
- 14 de genièr - Călin Popescu-Tăriceanu, primièr ministre de Romania
- 17 de genièr - Ryuichi Sakamoto, compositor japonés
- 21 de genièr - Marie-Arlette Carlotti, politiciana francesa
- 28 de genièr - Jean-Louis Murat, cantaire e compositor francés
- 1 de febrièr - Roger Y. Tsien, bioquimista american, Prèmi Nobel
- 2 de febrièr - Christiane Taubira, politiciana francesa
- 2 de febrièr - Park Geun-hye, presidenta de la Corèa del Sud
- 10 de febrièr - Lee Hsien Loong, primièr ministre de Singapor
- 19 de febrièr - Danilo Türk, president d'Eslovènia
- 11 de març - Ricardo Martinelli, president de Panamà
- 11 de març - Douglas Adams, escrivan britanic
- 24 de març - Quim Monzó, romancièr catalan
- 9 d'abril - Michel Sapin, politician francés
- 10 d'abril - Steven Seagal, actor american
- 23 d'abril - Narada Michael Walden, compositor e cantaire american
- 14 de mai - David Byrne, musician e compositor escocés (Talking Heads)
- 14 de mai - Robert Zemeckis, director de cinèma american
- 25 de mai - Petar Stoyanov, president de Bulgaria
- 4 de junh - Bronisław Komorowski, president de Polonha
- 7 de junh - Orhan Pamuk, escrivan turc, Prèmi Nobel de Literatura en 2006
- 11 de junh - Anote Tong, president de Kiribati
- 16 de junh - Georgios Papandreou, politician grèc
- 18 de junh - Isabella Rossellini, actritz italiana
- 19 de junh - Jérôme Cahuzac, politician francés
- 20 de junh - John Goodman, actor american
- 1 de julhet - Dan Aykroyd, actor american
- 1 de julhet - Thomas Yayi Boni, president de Benin
- 2 de julhet - Ahmed Ouyahia, primièr ministre d'Argeria
- 4 de julhet - Álvaro Uribe Vélez, president de Colómbia
- 12 de julhet - Irina Bokova, politiciana bulgara
- 18 de julhet - Jean-Christophe Rufin, mètge, istorian, escrivan e diplomata francés
- 21 de julhet - Robin Williams, actor american
- 1 d'agost - Zoran Đinđić, politician sèrbe (m. 2003)
- 4 d'agost - Estanislau da Silva, primièr ministre de Èst Timor
- 17 d'agost - Nelson Piquet, pilòt brasilièr de Formula 1
- 17 d'agost - Guillermo Vilas, jogaire de tennis argentin
- 18 d'agost - Patrick Swayze, actor american (m. 2009)
- 21 d'agost - Joe Strummer, musician anglés (The Clash) (m. 2002)
- 21 d'agost - Jiří Paroubek, president de la Republica Chèca
- 24 d'agost - Linton Kwesi Johnson, musician jamaican
- 26 d'agost - Michael Jeter, actor american (m. 2003)
- 2 de setembre - Jimmy Connors, jogaire de tennis american
- 16 de setembre - Fatos Nano, primièr ministre d'Albania
- 18 de setembre - Dee Dee Ramone, musician american (The Ramones) (m. 2004)
- 20 de setembre - Manuel Zelaya, president d'Honduras
- 25 de setembre - Christopher Reeve, actor e activista american (m. 2004)
- 7 d'octobre - Vladimir Putin, president de Russia
- 22 d'octobre - Jeff Goldblum, actor american
- 5 de novembre - Teresa Rabal, cantaira e actritz espanhòla
- 9 de novembre - Jack W. Szostak, biològ american, Prèmi Nobel
- 24 de novembre - Ulrich Seidl, realizator austriac
- 26 de decembre - Alyksandr Ankvab, president d'Abcazia
- Pierre Camani, politician occitan
- Idriss Déby Itno, president de Chad
- Venkatraman Ramakrishnan, biològ indian, Prèmi Nobel
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 18 de genièr - Curly Howard, actor de comèdias american (n. 1903)
- 18 de genièr - Jonas Staugaitis, president de Lituània (n. 1868)
- 25 de genièr - Sveinn Björnsson, president d'Islàndia (n. 1881)
- 6 de febrièr - Rei Jòrdi VI del Reialme Unit (n. 1895)
- 12 de febrièr - Enrique Jardiel Poncela, escrivan de lenga espanhòla (n. 1901)
- 19 de febrièr - Knut Hamsun, escrivan norvegian, Prèmi Nobel de literatura (n. 1859)
- 22 de febrièr - Kaarlo Juho Ståhlberg, 1èr president de Finlàndia (n. 1863)
- 5 de març - Charles Scott Sherrington, fisiologista anglés, Prèmi Nobel (n. 1857)
- 13 de març - Johan Nygaardsvold, primièr ministre de Norvègia (n. 1879)
- 22 de març - Don Stephen Senanayake, primièr ministre de Ceilan (n. 1884)
- 1 de junh - John Dewey, filosòf nòrd-american (n. 1859)
- 6 de mai - Maria Montessori, pedagoga e mètge italiana (n. 1870)
- 21 de julhet - Pedro Lascuráin Paredes, president de Mexic (n. 1856)
- 26 de julhet - Eva Perón, femna del president d'Argentina Juan Domingo Perón (n.1919)
- 22 d'agost - Filadèlfa de Gerda, poetessa bigordana (n. 1871)
- 29 de setembre - George Santayana, escrivan e filosòf espanhòl (n. 1863)
- 8 d'octobre - Arturo Rawson, president d'Argentina (n. 1885)
- 9 de novembre - Chaim Weizmann, primièr president d'Israèl (n. 1874)
- 18 de novembre - Paul Éluard, poèta francés (n. 1895)
- Pau Vezian, felibre (n. 1869)


text:
599
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 599 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Aliat a la ciutat de Santa Elena, Uneh Chan ataquèt e conquistèt Palenque lo 23 de mai. La vila foguèt pilhada e venguèt tributària de Calakmul.
Palenque[modificar | modificar la font]
Desfacha majora de Palenque que foguèt ocupada per Calakmul. La vila venguèt tributària dei venceires.


text:
Boissy-en-Drouais
Boissy-en-Drouais es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Boissy En Drouais se tròba a 15 km de Dreux #que se tròba a 89 km de París, es un pichon vilatge #qu'es en la region centri en Eure-e-Loir, dins la frontièra del departament de l'Eure.
Boissy en Drouais se trouve a 15 km de Dreux qui se trouve a 89 km de Paris, est un petit village qui est dans la région centre en Eure-et-Loir, à la frontière du département de l'Eure.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap a l'an 800, lo manse seigneurial de Boissy compreniá de grandas culturas e doas pichonas granjas en formant 192 bonniers (aperaquí 128 ares e 33 centiares) de tèrras labourables que # se podiá semiar 148 muids de blat ; 82 arpents de prés en informant 100 veituras de foin ; un bòsc de cinc llegües de circumferència ont 200 pòrcs podián èsser engraissés e una autra parcelle forestala en o Portamantèl en podent permetre l'alimentacion de 800 pòrcs. S'i comptava 16 vièlhs molins e un nòu bastit per Irminon abbé de Sant-Germain-de detlos-Prés.
Lo manse compreniá d'ordinari una abitacion #que li èra a el ligats camps, dels prés e sovent de las vinhas, lo tot fòrça per la mantenença d'una familha de paysans. Los manses èran jos la vigilància d'un colon #que residissiá a Imbernais. Aviá lududes-quitament amb la siá femna e los sieus mainats un manse compausat principalament de 13 bonniers de tèrra labourable, 13 arpents de prés, 3 bonniers de bòsc taillis. Pagava lo cens coma los unes autres colons, i aviá obligat de donar al abbé de Sant-Gemme a Noël, 2 pòrcs, 2 verrats e 8 cognées. Lo meteis cens èra exigible a Pâques. Lo osier #que servissiá a ligar de cercles e fabricar hottes, corbeilles e paniers, èra tanben l'objècte d'una redevance en lo fisc de Boissy. Èra pertot lo meteis e consistissiá en l'equivalent de 50 osarices #que son brins o benlèu dels poignées de osier.
1488 : Comission del Parlament obtengut pel Pòrti de Alençon per assignar al bailliage de Chartres lo senhor de Sant-Rémy en disturbi de lo sieu drech de costum, peatge e recebut a Brezolles e a Boissy.
1504 : Acòrdi del 13 de mai entre Suzanne de Constanta madama de Sant-Rémy en partida e Jacques de Amiot tanben senhor de Sant-Rémy en partida en çò que tanh a la siá porció de suzeraineté sus la tèrra de Boissy-en-Drouais en levant de la baronie de Sant-Rémy.
1552 : Lo procès-verbal de la redaccion de las costums de Châteauneuf-en-Thymerais menciona come en i avent participat « Lo curé de Boecy a Drouas representat per Mr Noël Nourrissier »
15.. : Bail Per messire Claude Riblan a messire Pierre Calhat de la distincion de Boissy, moyennant 120 libres, 12 charpons, 6 dotzenas de estrains e 100 hottes de foins lo tot cadun per an.
1601 : Confession e dénombrement del 2 de Març retut a madama Béraude de Ferrières, madama de Beauvoir, per messire Jean Calhat, d'una comuna sise a Boissy, en levant dudit luòc.
1604 : Claude Pineau, bourgeois de Dreux, crompa lo 28 de febrièr de messire Jean de Lafin, vidame de Chartres, a causa de Béraude de Ferrières la siá femna, la tèrra e distincion de Boissy moyennant 1200 libres.
1605 : Confession e dénombrement del 19 de genièr per Mr Claude Pineau de la comuna de Boissy.
1608 : Lo 9 de setembre messire Guillaume de las Ròcas crompa de Texans de Lafin la tèrra e distincion de Boissy moyennant 2250 libres.
1681 : Confession e dénombrement agut de, lo 21 d'octòbre, a messire Gabriel de Boullein de divèrses eiretatges sièis a Boissy.
1718 : Sentence del bailly de Châteauneuf (11 de mai) #que ordonne que la madama veusa Frédéric-Maurici de Boullein siá, pel Curé de Boissy en Drouais, recomandada al prône de la parròquia en qualitat de madama dudit luòc.
1748 : Adjudication per decrèt del 25 de junh, a messire Philibert Thiroux de Chommeville, moyennant 238 000 libres de la baronnie de Sant-Rémy e de las tèrras seigneuriales en en dependent al nombre #que ne figura lo vièlh castèl de Boissy-en-Drouais pren sus Frédéric de Boullein marques de Sant-Rémy. #Prene possession d'aqueles domenis lo 9 de julhet e los #revendre lo 23 de novembre seguent a la marquise de Pompadour moyennant 268 000 libres.
Vers l’an 800, le manse seigneurial de Boissy comprenait de grandes cultures et deux petites fermes formant 192 bonniers (environ 128 ares et 33 centiares) de terres labourables dans lesquelles on pouvait semer 148 muids de froment ; 82 arpents de prés rapportant 100 voitures de foin ; un bois de cinq lieues de circonférence où 200 porcs pouvaient être engraissés et une autre parcelle forestière dans le Perche pouvant permettre l’alimentation de 800 porcs. On y comptait 16 vieux moulins et un nouveau bâti par Irminon abbé de Saint-Germain-des-Prés.
Le manse comprenait d’ordinaire une habitation à laquelle était attachée des champs, des prés et souvent des vignes, le tout suffisant à l’entretien d’une famille de paysans. Les manses étaient sous la surveillance d’un colon qui résidait à Imbernais. Il tenait lui-même avec sa femme et ses enfants un manse composé principalement de 13 bonniers de terre labourable, 13 arpents de prés, 3 bonniers de bois taillis. Il payait le cens comme les autres colons, il était obligé de donner à l’abbé de Saint-Gemme à Noël, 2 porcs, 2 verrats et 8 cognées. Le même cens était exigible à Pâques. L’osier qui servait à lier des cercles et fabriquer des hottes, corbeilles et paniers, était aussi l’objet d’une redevance dans le fisc de Boissy. Elle était partout la même et consistait en l’équivalent de 50 osarices qui sont des brins ou peut-être des poignées d’osier.
1488 : Commission du Parlement obtenue par le Duc d’Alençon pour assigner au bailliage de Chartres le seigneur de Saint-Rémy en trouble de son droit de coutume, péage et acquit à Brezolles et à Boissy.
1504 : Accord du 13 mai entre Suzanne de Constant dame de Saint-Rémy en partie et Jacques d’Amiot aussi seigneur de Saint-Rémy en partie au sujet de leur portion de suzeraineté sur la terre de Boissy-en-Drouais relevant de la baronie de Saint-Rémy.
1552 : Le procès-verbal de la rédaction des coutumes de Châteauneuf-en-Thymerais mentionne come y ayant participé « Le curé de Boecy en Drouas représenté par Mr Noël Nourrissier »
15.. : Bail par messire Claude Rivent à messire Pierre Caillé de la seigneurie de Boissy, moyennant 120 livres, 12 charpons, 6 douzaines d’estrains et 100 hottes de foins le tout chacun par an.
1601 : Aveu et dénombrement du 2 Mars rendu à dame Béraude de Ferrières, dame de Beauvoir, par messire Jean Caillé, d’une mairie sise à Boissy, relevant dudit lieu.
1604 : Claude Pineau, bourgeois de Dreux, achète le 28 février de messire Jean de Lafin, vidame de Chartres, à cause de Béraude de Ferrières sa femme, la terre et seigneurie de Boissy moyennant 1200 livres.
1605 : Aveu et dénombrement du 19 janvier par Mr Claude Pineau de la mairie de Boissy.
1608 : Le 9 septembre messire Guillaume des Roches achète de Jean de Lafin la terre et seigneurie de Boissy moyennant 2250 livres.
1681 : Aveu et dénombrement dû, le 21 octobre, à messire Gabriel de Boullein de plusieurs héritages sis à Boissy.
1718 : Sentence du bailly de Châteauneuf (11 mai) qui ordonne que la dame veuve Frédéric-Maurice de Boullein soit, par le Curé de Boissy en Drouais, recommandée au prône de la paroisse en qualité de dame dudit lieu.
1748 : Adjudication par décret du 25 juin, à messire Philibert Thiroux de Chommeville, moyennant 238 000 livres de la baronnie de Saint-Rémy et des terres seigneuriales en dépendant au nombre desquelles figure le vieux château de Boissy-en-Drouais saisit sur Frédéric de Boullein marquis de Saint-Rémy. Il prit possession de ces domaines le 9 juillet et les revendit le 23 novembre suivant à la marquise de Pompadour moyennant 268 000 livres.


text:
Gruiformes
L'òrdre dels Gruifòrmes es un òrdre d'ausèls que se caracterizan per son bèc long e ponchut e l'abséncia de papach. S'encontran generalament dins los mitans doberts coma las estèpas o al long de las ribas de ribièras. Nisan al sòl, an de pichons nidifuges mas que pòdon èsser dependents de sos parents per la noiridura.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Mesitornitids : mesits (3 espècias)
- Gruids : gruas (15 espècias)
- Aramids : corlan (1 espècia)
- Psofiids : agamis (3 espècias)
- Rallids : rasles, maroetas, talèvas, gallinulas, folcas (133 espècias)
- Eliornitids : grebifolcas (3 espècias)
- Rinochetids : cagó (1 espècia)
- Euripigids : caural (1 espècia)
- Cariamids : cariamas (2 espècias)
- Otidids : otardas (25 espècias)
Los turnicids (16 espècias de turnix) son actualament classats dins un òrdre particular, los Turnicifòrmes.


text:
1975
Aquesta pagina concernís l'an 1975 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 24 de febrièr - Decès de Joan Bodon, l'autor occitan mai conegut.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Mòrt de Francisco Franco lo 20 de novembre que foguèt remplaçat per lo rèi Joan Carles lo 22.
Mond[modificar | modificar la font]
- 30 d'abril - fin de la Guèrra de Vietnam, amb la presa de Saigon e la rendicion del Vietnam del Sud.
- 25 de junh - independéncia de Moçambic.
- 5 de julhet - independéncia de las illas del Cap Verd.
- 12 de julhet - independéncia de São Tomé e Príncipe.
- 16 de setembre - independéncia de Papoa-Nòva Guinèa.
- 25 de novembre - independéncia de Surinam.
- 28 de novembre - Timòr Èst sa independéncia de Portugal.
- 7 de decembre - invasion de Timòr Èst per Indonesia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de l'atteratge de la sonda Viking 1 de la NASA sus Mart. Fins a 1980, la mission (una sonda orbitala e una capsula destinada a l'atteratge) permetèt de fotografiar la planeta e d'i realizar divèrsei mesuras, especialament sus la composicion atmosferica e geologica.
Energia[modificar | modificar la font]
Comercializacion de la premiera pila de liti. Tres còps pus competitiva que leis autrei modèls de pila dau periòde, trobèt rapidament d'aplicacions de tecnologia auta.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de febrièr - Natalie Imbruglia, actritz e cantaira australiana
- 22 de febrièr - Drew Barrymore, actritz americana
- 15 de març - Eva Longoria, actritz americana
- 7 d'abril - Victoria Beckham, cantaira anglesa (Spice Girls) e esposa del jogaire de fotbòl David Beckham
- 30 d'abril - Liberto Rabal, actor e realizator espanhòl
- 2 de mai – David Beckham, jogaire anglés de fotbòl
- 8 de mai - Enrique Iglesias, cantaire espanhòl
- 4 de junh - Angelina Jolie, actritz americana
- 10 de mai - Hélio Castroneves, pilòt brasilièr d'automobilas
- 30 de junh - Ralf Schumacher, pilòt alemand de Formula 1
- 28 de julhet - Leonor Watling, cantaira espanhòla
- 30 de setembre - Marion Cotillard, actritz francesa
- 5 d'octobre - Kate Winslet, actritz britanica
- 26 de decembre - Marcelo Ríos, jogaire de tennis chilen
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de febrièr - Robert Robinson, quimista britanic, Prèmi Nobel (n. 1886)
- 19 de febrièr – Luigi Dallapiccola, compositor italian (n. 1904)
- 24 de febrièr - Joan Bodon, autor occitan (n.1920)
- 3 de març - Ivo Andrić, escrivan iogoslavian, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1892)
- 12 d'abril - Josephine Baker, dançaira e cantaira americana (n. 1906)
- 13 d'abril - N'Garta Tombalbaye, president de Chad (n. 1918)
- 21 d'abril - Ranieri Mazzilli, president de Brasil (n.1910)
- 5 de mai - Moe Howard, actor american de comèdia (n.1897)
- 3 de junh - Eisaku Sato, primièr ministre japonés e Prèmi Nobel de la Patz (n.1901)
- 27 d'agost - Haile Selassie, emperaire d'Etiopia (n.1892)
- 29 d'agost - Eamon de Valera, president d'Irlanda (n.1892)
- 10 de setembre - George Paget Thomson, fisician britanic, Prèmi Nobel (n. 1892)
- 20 de setembre - Saint-John Perse, escrivan francés, Prèmi Nobel (n. 1887)
- 30 d'octobre - Gustav Hertz, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1887)
- 2 de novembre - Pier Paolo Pasolini, director de cinèma italian (n.1922)
- 20 de novembre - Francisco Franco, dictator d'Espanha (n.1892)
- 28 de novembre - Érico Veríssimo, escrivan regionalista e modernista brasilièr (n.1905)
- 4 de decembre - Hannah Arendt, sociològa e filosòfa alemanda (n. 1906)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Aage Niels Bohr, Ben Roy Mottelson, James Rainwater
- Prèmi Nobel de Quimia : John Cornforth, Vladimir Prelog
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : David Baltimore, Renato Dulbecco, Howard M. Temin
- Prèmi Nobel de Literatura : Eugenio Montale
- Prèmi Nobel de la Patz : Andrei Sakharov
- Prèmi Nobel d'Economia : Leonid Vitaliyevich Kantorovich, Tjalling C. Koopmans


text:
Larresoro
Larressore
Larresoro en basco o Larressore en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Lo gentilici qu'ei larresoroar.
Las comunas tòcatocantas que son Ustàrits au nòrd, Haltsu e Jatsu au nòrd-èst, Cambon a l'èst e Espeleta e Itsasu au sud. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- La comuna qu'apartien a l'AOC pebròt d'Espeleta.
- Fabrica de makilas, bastons tradicionaus bascos, peu Talhèr Aincart-Bergara.
- La conserveria artesanau basca BiPia qu'elabora lo pebròt d'Espeleta en saussas condimentairas, en purés, cremas, o sancèrs au vinagre.
- L'idromeleria artesanau Kikino Ilargian que produtz bevendas a basa de mèu: vins de mèu e idromèus.
Galeria[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
Ostau basco, façada en bricas.
-
-
-
-
-
-
-


text:
Blainville-sur-Orne
Blainville-sur-Orne es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Blainville-Sus-Adorna se situa en la banlèga nòrd de Can a unitat|10|km {{}} de la vila.
Blainville-sur-Orne se situe dans la banlieue nord de Caen à 10 km de la ville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La referéncia al fleuve "Adorna" a #èsser aponduda en 1958.
La référence au fleuve "Orne" a été ajoutée en 1958.


text:
Categoria:Filosòf atèu
Aquesta categoria recampa los filosòfs atèus.
ATENCION : aquesta categoria concernís pas que los filosòfs qu'an explicitament exprimit lor ateïsme. Los filosòfs que se son pas prononciats clarament sus lors conviccions religiosas o abséncia de conviccion religiosa an pas vocacion a i èsser listats.
Aquesta categoria a pas tanpauc vocacion de recensar los filosòfs agnostics. Per aquò vesètz la categoria filosòf agnostic.
Articles dins la categoria « Filosòf atèu »
Aquesta categoria conten los 10 articles seguents.


text:
Lo secret deus sons uelhs
Los secret deus sons uelhs (en castelhan El secreto de sus ojos) qu'ei un filme policièr argentin deu realizator Juan José Campanella, dab Ricardo Darín. Que ganhè successivament : prèmis Clarín, prèmis au Festival Internacionau deu Filme de L'Havana, prèmis Sur, prèmis Goya e sustot lo Prèmi Oscar deu miélher filme estrangièr.
Argument[modificar | modificar la font]
Devath lo son argument de filme policièr, l'òbra qu'aborda au còp sobtilament e concretament lo tèma de la Dictatura Militara.
Que comença a la debuta deu sègle XXI ; Benjamín Espósito (Ricardo Darín), un emplegat retirat deus Tribunaus de Buenos Aires que decida escríver un roman sus un cas escadut en 1974 d'ua hemna originària de la ciutat de Chivilcoy trobada violada e morta. Entà resòlver lo cas lèu, Romano, un aute emplegat deus Tribunaus, que hè avoar en emplegar la tortura un obrèr maçon bolivian. Espósito qu'ac descobra e que hè expulsar Romano deus Tribunaus. A medish temps que promet la perpetuitat entau copable a Ricardo Morales (Pablo Rago), l'espós de la victima.
En bèth espiar ua vielha fòto de classa de la victima, Espósito qu'obsèrva un espiar estranh dens los uelhs d'un camarada, Isidoro Gómez e que'u recèrca. En horrucant illegaument l'ostau de la soa mair a Chivilcoy, Espósito e lo son assistent Pablo Sandoval (Guillermo Francella) que tròban paucas informacions a despart de noms de personas desconegudas. Après reflexion, que s'averan estar noms de jogadors deu Racing Club. Que'u se van donc cercar Gómez (evidentament suportaire de Racing) a l'escadença d'ua partida enter Racing e Huracán e, au cap d'ua scèna ara famosa de corruda dens l'Estadi d'Huracán (dab un susvòu de l'estadi e deus suportaires), qu'arrestan lo copable qui ei condemnat.
Totun, a l'escadença d'un reportatge a la television e dens lo contèxte qui precedí lo còp d'Estat de 1976 dab la debuta de l'activitat de la triple A (l'Aligança Anticomunista Argentina - la debuta de la repression illegau e clandestina de la dreta capitalista -), Morales que torna véder Gómez libre acompanhant la presidenta María Estela Martínez de Perón. Après verificacion d'Espósito e deu son cap Menéndez-Hastings, qu'apareish de Gómez que ho liberat per Romano e entà emplegar au prohèit de la repression d'estat las soas qualitats de criminau e tanben vengà's d'Espósito.
En ensajar d'aucíder Espósito, lo Sandoval qu'ei tuat per error dens lo son apartament. Dab l'ajuda de Menéndez-Hastings, Espósito que s'exília dens la Província de Jujuy. Gómez, quitament mantuas annadas après lo retorn de la democràcia, que demòra desapareishut.
Un dia, Espósito que cossira en çò de Morales qui s'a hèit mudar en província dens un lòc isolat e qui'u conta aver aucit eth medish l'assassin de la soa esposa. Incèrt d'aquesta version, Espósito que torna en çò de Morales e que tornar trobar, au caps de mantuas annadas, Gómez, incarcerat. Espósito que'u bremba alavetz qu'avèva promesa la perpetuitat.
Ligams extèrnes e videos[modificar | modificar la font]
- [1] Sus youtube.com, lo trailer.
- [2] Reportatge suber la fimacion e lo montatge de la scèna mitica deu filme dab lo susvòu de l'Estadi d'Huracán
- [3] Site oficiau.


text:
Sofia Kovalevskaia
Sofia Vasilievna Kovalevskaia (Coфbя BacилbeBHa KoBaлeBckaя en rus) (Empèri Rus, 1850 - Suècia, 1891) aguèt de se maridar per poder sortir de Russia per estudiar e, maugrat que d'en premier Weierstrass vouguèsse pas balhar de leiçons a una femna, en vesent son talent se faguèt son màger defensor. Cerquèt sus fòrça aspèctes dei matematicas, que lei pus coneguts son seis òbras subre leis eqüacions diferencialas e leis anèus de Saturne. Luchèt per balhar de leiçons remuneradas, çò qu'atenhèt en Suècia, mai moriguèt d'una gripa, sens a penas saborejar lo trionf.


text:
Villes et mairies du Canton de Jura
Liste des communes
Delémont
Ville de Delémont, localité de la Suisse de 11 000 habitants.
La mairie de Delémont a une adresse e-mail et un site Internet.
Porrentruy
Ville de Porrentruy, localité de la Suisse de 6 600 habitants.
La mairie de Porrentruy a une adresse e-mail et un site Internet.
Bassecourt
Ville de Bassecourt, localité de la Suisse de 3 300 habitants.
La mairie de Bassecourt a une adresse e-mail et un site Internet.
Courroux
Ville de Courroux, localité de la Suisse de 2 900 habitants.
La mairie de Courroux a un site Internet.
Courrendlin
Ville de Courrendlin, localité de la Suisse de 2 300 habitants.
La mairie de Courrendlin a un site Internet.
Courtételle
Ville de Courtételle, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Courtételle a une adresse e-mail et un site Internet.
Courgenay
Ville de Courgenay, localité de la Suisse de 2 100 habitants.
La mairie de Courgenay a une adresse e-mail et un site Internet.
Saignelégier
Ville de Saignelégier, localité de la Suisse de 2 100 habitants.
La mairie de Saignelégier a une adresse e-mail et un site Internet.
Vicques
Village de Vicques, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Vicques a une adresse e-mail et un site Internet.
Alle
Village de Alle, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie de Alle a une adresse e-mail et un site Internet.
Le Noirmont
Village d'Noirmont, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie d'Noirmont a un site Internet.
Courfaivre
Village de Courfaivre, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Courfaivre a une adresse e-mail et un site Internet.
Basse-Allaine
Village de Basse-Allaine, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Basse-Allaine a une adresse e-mail et un site Internet.
Les Breuleux
Village des Breuleux, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie des Breuleux a une adresse e-mail et un site Internet.
Clos du Doubs
Village du Clos du Doubs, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie du Clos du Doubs a une adresse e-mail et un site Internet.
Develier
Village de Develier, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Develier a une adresse e-mail et un site Internet.
Boncourt
Village de Boncourt, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Boncourt a une adresse e-mail et un site Internet.
Fontenais
Village de Fontenais, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Fontenais a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Eintracht de Francfòrt
L'Eintracht de Francfòrt (en alemand Eintracht Frankfurt) es un club alemand de fotbòl de Francfòrt de Men fondat en 1899. Lo club jòga adara en Bundesliga alemanda.
Somari
Palmarés[modificar | modificar la font]
- Liga dels Campions :
- Finalista : 1959.
- Copa UEFA (1) :
- Venceire : 1980.
- Copa Intertoto (1) :
- Venceire : 1967.
- Campionat d'Alemanha (1) :
- Copa d'Alemanha (4) :
- Campionat d'Alemanha D2 (1) :
- Campion : 1998.
- Campionat d'Alemanha de Sud (4) :
Estadi[modificar | modificar la font]
L'Eintracht de Francfòrt jòga a la Commerzbank-Arena. Aquel estadi a una capacitat de 51 500 plaças.
Famoses jogaires del club[modificar | modificar la font]
Alemands[modificar | modificar la font]
Estrangièrs[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (de) (en) Sit oficial


text:
Qu'ei nat possible d'aperar ua banca en tota letras "Banca Occitana de Tolosa" per exemple en França , que cau redigir-lo "Banque Occitane de Toulouse", porca misèria, o encara "Societat Occitana d'Edicion", qu'èm obligats d'escriver Société Occitane d'Edition etc...
Totun, que podem depausar noms de societats e d'empresas diversas en Catalunya e mei particularament en Lleida e mei particularament ena Val d'Aran e OCCITAN, qu'ei nat interdit tà ua empresas de dret "espanhòu" de mantiénguer eth son nom...occitan... en França (ex Caixa, Kutxa,etc...).
Occitan qu'ei oficiau ena Val d'Aran que cau crear empressas , societats e organizacions legaus dab noms occitans ena Val d'Aran tà vistabilizar era lenga occitana shens modificacions.
En mei d'aquò que poderiam escriver eths estatuts deras empresas en occitan a partir d'un endret on era lenga qu'ei reconeishuda com oficiau e nat en francés.


text:
Albert Lautman
Albert Lautman (París, 8 de febrièr de 1908 - Martinhàs, 1 d'agost de 1944) es un filosòf de las matematicas francés. Soldat e resistent pendent la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt fusilhat pels Allemands.
Prèp dels fondators del grop Bourbaki, Albert Lautman defendiá lo platonisme matematic:
- « La realitat inerenta a las teorias matematicas lor ven de que participan a une realitat ideala qu'es dominatritz a respècte de la matematica, mas qu'es coneissabla pas que per mejan d'ela »[1].
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Primièrs ans[modificar | modificar la font]
Filh del doctor Samy Lautman (engatjat volontari dins la Legion Estrangièra dempuèi setembre de 1914, grand mutilat de guèrra) e de Claire Lajeunesse, nasquèt l'8 de febrièr de 1908 a París IXn. Aprèp d'estudis al licèu Condorcet, ont dintrèt en Khâgne, capitèt lo concors de l’Escòla Normala Superiora en 1926.
A l’Escòla Normala Superiora, pasmens qu'influenciat pel pacifisme dels socialistas, seguèt amb succès la preparacion militara pels oficièrs.
Agregat de filosofia, obtenguèt lo doctorat a París.
Se maridèt amb Suzanne Perreau-Detrie en setembre de 1931, pauc aprèp son servici militar. Lo parelh partiguèt per dos ans al Japon ont Albert ensenhèt la literatura e la filosofia francesa a l'Institut de las Lengas Occidentalas d'Ōsaka.
Fàcia a la montada del nazisme, en 1938, s'inscriguèt volontariament a un cicle cargat de perfectionament per oficièrs de resèrva amb periòde al camp de Suippes.
Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
A la mobilizacion, alara qu'èra pas que luòctenent, recebèt lo comandament d'una batariá. Quand la Segonda Guèrra Mondiala esclatèt, èra capitani de la 1021e Batterie 404 R.A.D.C.A.. Amb una batariá de DCA, davalèt sèt avions alemands. Foguèt fach presonièr sus la frontièra bèlga e enviat al camp Oflag IV B en Silesia, que se n'escapèt lo 14 d'octobre de 1941 amb d’autres oficièrs per anar en zona liura lo 28 d'octobre de 1941.
A son retorn, volguèt dintrar dins l’Armada secrèta. S'ocupèt de l'evasion cap a Espanha dels aviators americans, angleses e canadians que transitavan per Tolosa. Foguèt cap del 3n burèu del Sector I (Grenada).
Aprèp que foguèt denonciat pel patron d'un restaurant tolosan e victima d'una tenda de la Gestapo, foguèt arrestat le 15 de mai de 1944 alara que cercava de novèlas de son fraire, Jules Lautman, tanben resistent e que foguèt empresonat a la preson de Sant Miquèl de Tolosa.
Deportat dins un tren[2]. Foguèt fusilhat anb 49 autres lo 1èr agost de 1944 al camp de Soge a Martinhàs, prèp de Bordèu.
Omenatge[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
- Son nom es inscrit sul monument dels mòrts, quartièr Crotz Daurada a Tolosa
- Son nom figura al Panteon de París sus la lista dels escrivans mòrts per la França pendent la guèrra de 1939-1945
Carrièra[modificar | modificar la font]
- La primièra carrièra de Tolosa que cambièt de nom aprèp la guèrra per recebre un nom de resistent li foguèt dedicada.
Òbres[modificar | modificar la font]
- Tèsis de doctorat :
- Essai sur les notions de structure et d'existence en mathématiques (1938) (Ensag sus las nocions d'estructura e d'existéncia en matematicas)
- Essai sur l'unité des sciences mathématiques (Ensag sus l'unitat de les sciéncias matematicas)
- Symétrie et dissymétrie en mathématiques et en physique (simetria e dissimetria en matematicas e en fisica)
- Les Mathématiques, les idées et le réel physique(Las matematicas, las idèas e lo real fisic)


text:
'Laidonc avem jugat los toristas, e coma Bordèu es (tot parier !) una vila occitana, avem vòugut partatjar quauquas fòtos coma v'autres.
Quò-qui quo es la pòrta Calhau. damandatz pas l'origina dau nom, tot çò que sabem quo es que fai plan occitan...
Data dau segle XV, e siguet oferta au rei Charles VIII.
Lo rei en question se vei de l'autre costat de la pòrta :
E aquí, m'anatz dire : "s'era un rei, me fariá chiar de me far ofrir nonmas la pòrta, sei rei de França tot parier, vòle plan la maison que va a l'entorn !"
Mas non, banda de pitits incultas ! Çò que ilhs apelen "pòrta", quo era las entradas de la vila. Quo exista enquera dins quauquas vilas medievalas, mas a Bordèu la situacion es particulara : an esbolhat las muralhas, mas an laissat, e quitament tornat construsir las pòrtas. E los noms de "barrières" (las pòrtas que servian de peatge) son demorats sus los plans de la vila,e los quites baloards seguissen ara quel ancian traçat. Estonant, non ?
Aquí se vei plan que la muralha es partida :
Veiqui la mesma pòrta, visda dau naut de la "Rue du Palais de l'Ombrière" :
I a tota una istòria tot plen interessanta sus lo nom de quela rua, malurosament coma quo es un pauc impossible de notar, d'escotar, de far lo colhon e de prener las fòtos en mesme temps, ai paur de dire una conaria, laissarai L'Òmi precisar un pauc mai l'afar se vòu.
En gròs, lo nom de la rua vendriá de l'òrme, arbre simbeu de la vila de Bordèu (per çò que quo es un aubre que frotja plan a costat daus plans d'aiga, e um pòt dire que Bordèu es un pauc bastida sus las ribas fanhosas de la Garona...), mas subretot simbeu de las revòutas que i aguet a d'una espòca au dintre de la casi-Respublica autonòma qu'era Bordèu.
E avant tot aquò, me sembla que Alionòr d'Aquitania aviá sa maison per aquí...
Sus la fòto se vei que la rota contunha apres la pòrta, mas longtemps la Garona veniá mai rasís, los quais taus que son ara son apareguts plan mai tard.
Veiquí lo timpan de la glèisa Sent Peire, en plen dins un daus quartiers lo mai vielhs de la vila. I a tot plen de gleisas de quela espòca dins Bordèu, mas tròbe lo timpan de quela-qui particularament brave...
Ara, lo quartier Sent-Peire es totjorn brave (a majoritat petonier), es devengut lo quartier estudiant de la vila, emb tot çò que pòt implicar de bon coma de marrit...
E avem un pauc l'impression que perd son arma, de mai en mai...
Dins queu quartier, justament, quò fai coma dins totas las grandas vilas : las espòcas se crotzen. Remarcaretz las diferencias d'atge entre las tres maisons que se seguissen...
Veiqui la charriera de la Vacha. S'apela vertadierament entau. Perqué ? perque se ditz qu'una vcha qu'um meniá a la bochariá i seriá demorada blocada. Quò se comprend un pauc...
Los vielhs quartiers son confles de quelas ruas de un metre de large. Haussmann es pas passat par aquí coma a Paris, fau creire...
Mas i a tot parier dau monde que l'i demòra, en mai los apartament semblen braves :
Mas deven pas aver de veituras...
De tota faiçon, dins Bordèu, FAU PAS aver de veitura... (dedicaça aus dos desmenajaires bretons que m'an ajudat... )
I a una chausa dins Bordèu qu'es tot plen interessanta, tròbe, e que montra plan l'istòria de la vila (mai son occitanitat, se n'i a que n'en dobtavem enquera...), quo es los noms de las charrieras. N'en veiqui una pita seleccion :
"Rue du Chay des Farines" d'un costat e "Rue de la Coquille" de l'autre. Pas besonh d'explicacion, pense, los noms parlen plan...
Merda, me sovene pus çò que vòu dire "Cancera"... L'Òmi, tu que coneisses lo guide per cur...?
Un grand classic, que fai enquera rire los occitans dau canton...
A raprochar evidentament dau "Carrièra Malcosinat" de Tolosa.
Aquela, disen que quo es la maison de Joana Lartiga, l'amija de Montaigne.
Sabe pas se quo es vrai, mas vòle bien i demorar...
Los que son desjà vengutas a Bordèu coneissen forçadament St James (de pas prononciar a l'inglesa "Djèymz", mas plan "Jame", se vos plai...). Sa "Grosse Cloche" a ritmat la vita daus Bordales pendent daus segles. A tau punt que son pervenguts a tuar las revòutas nonmas en l'enlevar...
Be òc, coma voletz far una amassada clandestina se la clòcha sona pas mai per vos dire l'ora ?
E en bas de la clòcha, i a Sent Elegi, "Saint Eloi", una pita gleisa plan restaurada... :
E recuperada per los integristas catolicas...
Me sembla que lo curat que s'en ocupa es lo que faguet la messa d'enterrament per Paul Touvier, lo chap de la miliça de Lion, recondut pendent 40 ans chas los curats...
La pressa locala (mai nacionala) parlet recentament dau baptesme que s'i faguet, de la filha de Dieudonné, emb coma pairin un tipe nonmenat Jean-Marie...
Veiqui enfin de que sembla una rua daus quartiers medievaus de Bordèu :
Agradiu per se permenar, fau dire.
Veiqui donc un pitit aperçaugut dau Bordèu medievau (merces a Nathalie e Eric Roulet per la visita e a Canon e Nikon per las fòtos...). I a enquera tot plen de chausas a veire de Bordèu, aurai segurament l'ocasion de botar mai de fòtos, d'autres endrechs, mas quitament se l'i demòre dempuei 4 ans (ò, miseria... ), me fau tot parier trobar un bon guide...e un aparelh de fòtos, pusleu que de tirar los daus autres...
Los autres, se voletz ajustar de las precisions, anatz-li !
Voliá botar l'escan dau plan medievau que nos an balhat, mas l'ai pas en fach...
Occitaneta, L'Òmi...?


text:
Al-Kindi
Abū Yūsuf Yaʿqūb ibn Isḥāq al-Kindī (801 a Kufa-873) ((ar)أبو يوسف يعقوب ابن إسحاق الكندي), mai conegut jol seu nom latinizat de Alchindius o Al-kindi, es considerat coma un dels grands filosòfs (faylasuf) arabis. Aprèp aver fach d'estudis a Bassora e a Bagdad, beneficièt del mecenat dels tres califs mu'tazilite abbassida (que Al-Mamun). Al-Kindi èra un savent complèt, dins de domènis fòrça variats: filosofia, matematica, medecina, musica, fisica, astronomia.
Somari
filosofia[modificar | modificar la font]
Al-Kindi repren la filosofia aristoteliciana, tintada de platonisme. Dins son obratge Filosofia primièra, definís la metafisica coma « la coneissença de la Realitat Primièra, Causa de tota realitat »[1]. La coneissença de la metafisica seriá la coneissença de las causas des cosas, la coneissença fisica essent simplament la coneissença de las cosas; çò que correspond a l'aristotelisme pur e simple.
Coma Aristòtel, distinguís doncas dos nivèls de realitat: la realitat materiala, considerada coma moventa e instabla será font d'una coneissença inferiora. La rason deura anar cap l'imobil, l'imuable, font de la coneissença mai pura.
Al-Kindi prepausa, dins l'encastre de sa posicion, una pròba de l'existéncia de Dieu, repausant sus la necessària finitud del temps: segon el, es impossible d'arribar al temps present en franchissent una distància de temps infinida: i a doncas necessàriament un començament. Aquela premissa obliga a postular l'existéncia d'una causa primièra, que sera perfèctament e necessàriament una, a la diferéncia de tota cosa.
Dins aquela perspectiva, Dieu seriá pas mai que lo Principi Primièr de tota cosa, l'Un vertadièr. Es definit coma unic, necessari, non causat e infinit.
Se Al-Kindi se plaça plan tancat dins la tradicion monoteista, l'influéncia de la filosofia grèga li faguèt sentir la necessitat d'enumerar la granda cadena causala dels esseres. D'agents intermediaris van far lor apareisson, e es çò provoquèt contra al-Kindi la colèra dels teologians que reagiguèron violentament contra lo concèpte d'una causalitat 'segonda' e indirècte. Es probablament jos l'influéncia de la filosofia grèga qu'Al-Kindi adoptèt lo mutazilisme.
Sciéncias[modificar | modificar la font]
Al-Kindi foguèt emplegat par Al-Mamun a la Ostal de la Saviesa (Baït al-hikma). Amb los seus collègas Al-Khwarizmi e los fraires Banu Musa, foguèt encargat de la traduccion de manuscrichs de savents grècs. Sembleriá qu'a causa de las seunas coneissenças flacas en grèc, auriá solament melhorat las traduccions fachas par d'autres, e aponduts los seus pròpris comentaris a las òbres grègas.
Al-Kindi escriguèt fòrça obratges sus l'aritmetica, que de manuscrichs suls nombres indians, l'armonia dels nombres, la geometria de las linhas, las multiplicacions, la mesura de las proporcions e del temps, los algoritmes.
Escriguèt tanben sus l'espaci e le temps que pensava ambedos finits[2]. Segon el, l'existéncia d'una grandor infinida conduch a un paradòxe e es doncas pas possible.
Dins le domèni de la geometria, abòrda la teoria de las linhas parallèlas. Dona un lema sus l'existéncia de deoas linhas dins le plan, a l'encòp non parallèlas e sens interseccion. La geometria non euclidiana es pas alunhada.
Doas de las seunas òbras son consacradas a l'optica mas, seguent l'esperit de l'epòca, sens separer clarament la teoria de la lutz d'aquela de la vision.
Dins los seus obratges sus la teoria musicala, met en evidéncia coma Pitagòras que los sons que produson d'accòrdis armonioses an cadun una nautor precisa. Lo gra d'armonia despend de la frequéncia dels sons. Sabiá tanben que la generacion d'un son produtz d'ondas que venon estimular l'aurelha.
Publiquèt lo primièr obratge de criptoanalisi, (Manuscrich sul deschiframent dels messatges criptografics) trobat en 1987 dins los archius ottomanas d'İstanbol, aquel obratge presenta la tecnica d'analysi frequencial de las letras del tèxte chifrat.
Òbras[modificar | modificar la font]
Escriguèt 290 obratges, mai sovent jos forma de breus tractats, que los principals se repartisson dins los domènis seguents:
- geometria (32 obratges),
- filosofia (22),
- medecina (22),
- astronomia (16),
- fisica (12),
- aritmetica (11),
- logica (9),
- musica (7),
- psicologia (5).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Obratges[modificar | modificar la font]
- (fr)Œuvres philosophiques et scientifiques d'Al-Kindi, tome 1 : L'optique et la catoptrique d'al-Kindî; ed. Roshi Rashed. Leiden, Brill, 1997. ISBN 978-90-04-09781-0.
- (fr)Œuvres philosophiques et scientifiques d'Al-Kindi, tome 2 : Métaphysique et cosmologie; ed. Roshi Rashed. Leiden, Brill, 1998. ISBN 978-90-04-11073-1.
- (la)De radiis stellatis [Des rayons stellaires], ed Marie-Thérèse d'Alverny e Françoise Hudry, De radiis, in : Archives d'histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge, 41 (1974), 139-260, texte p. 215-260 ; trad., notes de Sylvain Matton, in La magie arabe traditionnelle, París, Retz, 1977, p. 70-128.
- (fr)Épître sur le discours sur l'âme (Al-qawl fî al-nafs), trad. espanhòla in Obras filosoficas, Madrid, 1968, p. 134-138. Influéncia de la Teologia du Pseudo-Aristòtel.
- (ar)(la)(eb)De mutatione temporum (De la mutacion dels temps), ed. G. Bos, Ch. Burnett, Londres-Nòva York, 2000
- (en)The Forty Chapters, ed. Charles Burnett, Cambridge : Cambridge University Press , 1993. Sus l'astrologia
Estudis[modificar | modificar la font]
- (fr)A. Badawî, Histoire de la philosophie en terre d'Islam, Vrin, 1972, t. II, p. 385-477.
- (en)Gerritt Bos e Charles Burnett, Scientific weather forecasting in the middle ages : the writings of Al-Kindī : studies, editions, and translations, Kegan Paul, 2000
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Tomàs d'Aquin faguèt de meteis en de tèrmes sonque una mica diferents al començament de sa Soma teologica
- ↑ Comparar a la nocion d'aevum de Tomàs d'Aquin


text:
La dimenjada passada, que'm hiquèi a la craba, o bodega,
la cornamusa lengadociana. Qu'anèi tà l'Escòla de la Bodega, a Vilardonèl, un borguet qui's tien au pè de la montanha negra, a un vintenat de quilomètres au nòrd de Carcassona. La professora que s'i aucupè de jo dab paciéncia e que'm prestè un instrument. Aquera cornamusa qu'ei monstruosa de talha e d'aspècte. La forma deu bot que conserva la forma de la craba escanada. Aquò b'arrisca d'accelerar las mias tendéncias vegetarianas mau assumidas! Segur, lo son timbre qu'ei fòrça beròi, arric e caud e qu'ei plan aquò çò qui m'agrada. Totun que i a aqueth problèma. Los sacrificis d'animaus que'm pausan problèmas etics. Que voi ua craba shens craba. Visca lo Gore-Tex
!