text:
dilluns, 28 de maig de 2012
sota-terra
Frasa de Feria
Plòu dins mon Pastis, coma plòu dins la vila.
Tam.
diumenge, 27 de maig de 2012
Anarem plus a l’Ola, lei bodegas son barradas
Se la vila d’Agrada fuguèt un temps l’endrech de la descuberta e dau soleu, la solucion possibla per escapar an aquela puta de vida videnta e de seis obligacions, vese que m’entrauque dins leis abituds. La Feria, vòle dire ma feria que, finala, cadun la viu coma vòu, es adobada segon un rituau, un emplec dau temps que mestreje de tot au tot.
Tornar de Tam. Se parcar a un endrech segur que te còsta un braç per te costar pas la veitura. Marchar fins an aquela carriera dau Fin Finala, un estanquet de gaucha roja. Luenh, dins leis arenas, lei afecionats pican dei mans, braman, cantan dins l’odor dei pèiras, de la sabla, de la sang e dei cigarillos mesclats. Siatz gaire nombrós de tastar ja una cervesa espanhòla dins la frescor dau Fin Finala. Òc, siatz gaire nombrós de conéisser lo Fin Finala. Ja per trobar l’androna es dur. Sabe quitament pas, se foncciona sus MAPI.
La Patrona-Arpiana es una polida actritz, d’un atge cert, sortida d’un film d’Almodovar, de lònga vestida en cogart, en tigre ò en Marsupilami. Aquò cambia, segon son enveja e son morre. Son òme fa l’actor, tanben. La capeladura e la filosofia d’un Léo Ferré, un òme de 68, coma se ne fa pas plus. Transforman la sala de tiatre qu'an en bodega per lei ferias. Quora arribaràs, l'actor sarà d’esquina dins son eterna camisa en flanela de regent deis annadas 50, au fons dins la cosina. E lo veiràs bracejar, fòrt e mascle. Esquicha la menta dins son mojito. Adoba lei tapas dins lei sietetas.
Arriba Arange, una femna dau Modem. M’agrada Arange. Una ufanosa blonda dei gròssei e polidei popas, que coma son partit saup pas onte se situir. Doncas, es brava amé lo mond. "Es politicament corrècta" diriá Florent Pagny. A non. Es Benabar. Se petaça per plaire au mond entier. Quora fau faire una sevilhana, fa la sevilhana. Quora fau rire, ritz. Mai quora fau calar... ben-tanben... parla un còp de tròp. Es simple coma un adieu-siatz, la vida amé Arange.
Arange a 50 ans dempuei que vene a Agrada. Sòrt amé un jornalista qu’a 30 ans dempuei qu’ai 30 ans e que vene aicí e qu’avèm decidit, dins un secret escondut e sens concertacion, de blocar l’atge nòstre. Leis abituds, te dise, conservan lei mascas, son tragicas e arrestan lo temps. Doncas, au Fin-Finala, siás segur de trobar Arange que, coma una Betty Boop blondarela, parpeleja qu’a pinturlat seis cilhas una a una. Dins son fòrt-en-dedins (es una expression qu’ai trapada dins lo Diccionari Ortografic Gramaticau e Morfologic de l’Occitan, pas besonh de verificar), doncas dins son fòrt-en-dedins, Arange panica au dancing. Es amorosa e son jornalista arriba pas. Lo jornalista deviá arribar d’ora e es pas brica vengut. Aquò es pas un lapin, es un civet que li pausa. Alòr romega fòrt : es pas possible. Aqueste còp, i siam. Pensa fòrt : « sarà partit amé la cap-redactritz qu’a vint ans de mens que non pas ieu, mon jornalista. Qu’aurà d’enfants am’èla qu’amé ieu, pecaire, la maquina es rompuda, avisa-te, lo sabiáu ben, ieu, quora m’engatjère que la diferéncia d’atge, que... »
Demore mut. La bade tant es polida dins son malur. Ansin comprene la pintura sus la cara, la blondor perfumada, la tenguda perfiecha clara, classa e preciza d’Arange : lo vòu pas perde. Sa paur es dramatica, lo piéger es quora l’exprimis. E finala, me dise que mena sa vida coma una eterna campanha electorala per convéncer son trentenari de partir pas.
Lo bèu jornalista arriba ara, se potonejan. Lo masca de la tragedia s’escafa, e lei lengas rotladas apareisson dins un perfiu de bocas, prèsas au tres-quarts coma au cors de Biologia quora assajan de t’explicar coma fonccionas aquí dedins.
Enfin! Es pas trop lèu! Arriba Pandi-Panda. Es son escais. Un matador asiatic a la retirada qu’a la tissa de fretar una capa invesibla contra lo sòu quora te parla. « Aquò vai ben, Pandi ? »
Promier còp de capa. Mossega sei bregas per monstrar l’esfòrç. Puèi tòrna a la normalitat. A talament investit sa passion dans la corrida, s'es talament entrainat que cadun de sei gèsts es guidat per son aprendissatge de joinessa. Coma lo pianista que pianota sus la napa de papier per memorizar sei gamas pendent lo repais.
- Vau ben.
- Qué prenes ?
-Una cervesa.
A partit ! Commande a la patrona cap au bar. Li demande, a Pandi-Panda, se vòu beurre dins un gòt beu ò dins la botilha. Me revire. Tuga son buòu envesible, en visant d’un uelh précis. Puèi me ditz :
- La botilha, anarà mielhs. Dins la vida fau restar simple.
Arriba puèi lo No, un as dau dessenh seguit de l’Extra que nos explica son darnier concert, sa darniera mòstra a Montreau, que te demandas, de còps que i a, s’a pas inventat lo nom deis artistas talament son complicats. S’as pas legit Libé e leis Inrocks, amé l'Extra, siás ja mòrt coma lo buòu de Pandi-Panda.
Anem. E cada an es parier (solet lo nom de grops d’Extra cambia). Cadun arriba. A la mema ora, la discutida cambia pas. La particion perfiecha. E leis aime pasmens.
La serada contunha. Plan-planeta. Laissam la Patrona-Arpiana e son òme. Evidentament, fau evitar lei baloards grandàs e anam se perdre dins lo laberint escur de la vila d’Agrada que comença de sentir lo raca-vòmi au pastis e a la cervesa amé de vertadiers morceus dedins. Rèiau-Canin. Vas te champanhejar una copeta dins una bodega d’un vinhairon qu’es talament «in » e narcissic que pega sei fòtos sus totei lei parets de sa cròta. Aicí m’agrada gaire. Mai ai pas la majoritat per decidir. Puei fa d’affaires amé NO. Seguisse doncas. Siam oblijats de beurre la copeta davans l’ecran gigant que passa leis explechs de Tamtador II (the toréador of the town) en 1984, en 1989 mentre que lo DJ te passa « agadoudoudou ».
Après es mielhs. Vas bailar en cò de Gigi. Fa de playbacks sus son comptador. Canta lo boa de Lina Renaud (mens conegut que Lo Boa de Regina) en vendre de pega-solets dau partit de gauche.
Sabèm jamai que faire puei. Alòr acabam au restaurant l’Ola per manjar una « bandarilha de buòu ». Non, es pas una broqueta. Es un morcèu de carn, picat per dos cura-dents.
Veses ben coma siáu malurós. Me sentisse ben oblije de festejar. E sabe pas coma me ne sortir. Es un jorn sens fin. La chauchavièlha. E benlèu qu’un sevratge m’ajudariá d’escapar a tan d’embestiaments.


c: text/html

text:
dissabte, 20 de juny de 2015
Films de veire
Auquela setmana:
- valley of love - Guillaume Nicloux- lo rescòntre Depardieu Huppert.
- vice versa - Pete Docter - un grand art de Pixar.
- cavanna - Nina e Denis Robert - retrach d'un mèstre.
diumenge, 14 de juny de 2015
Bestiari, epis.2, gau de portugau.
2. Quora se cònta lo marin vielh.
« -Ah ! Mossalhon ! Ne’n vos devètz pausar de questions ! Vos demandar quau siái per vos sonar coma aquò. Ben tanben, me vesètz venir vielh... Ai quicòm de dire : ai un poder magic, siái immortau. Sabe pas lo perque mai m’empacha de morir, lo temps. La mòrt la coneisse pas : trauque lei sègles. Don ? Sortilègi ? Enfin... bota... Ai lo poder de morir pas. Vaquí.
Mai tornem au racònte que vos interessava tot ara.
Vos vau contar una istòria vertadiera. Esperatz... me concentre. Sabètz, a mon atge... Vau ensajar de lei recaptar lei sovenirs... La tèsta me vira... A ! Aqueste còp, li siam...
Me pense que se passava a l’atge mejan, a la fin de l’atge mejan puslèu. Mentre que me fasiái ja vielh, tornave de Galicia e s’èra arrestat mon batèu au barri de Braga. Marin, aviái fach totei lei mestiers de la mar : cambusier, arenguier, e fornier de marina. Mai vendriái capitani, pirata, corsari mai... mai èra un autre temps, un autre temps, coquin...
Au temps de mon racònte, doncas, ère un pauret pescadoret sensa fortuna.
Mon peis, l’ère vengut vendre au brave rei de Barcelos.
Lo brave rei de Barcelos èra conegut per sa largueza. Lei trobadors, leis aviá aculhits longtemps dins son castèu. Aquelei èran en fugida. Ansin respectava lei femnas coma de divas, lo rei. Òc, es ben d’aicí que veniá sa largueza. Aviá la filosofia dei trobadors. Fòrça sensible tombava de lagremas coma d’uòus. Sentissiá la misèria de l’univers au pregond de sa carn. Èra sa fòrça aquò. Lo cresián fèble lo mond. Mon bòn rei de Barcelos l’aviá decidit ; cadun dins son país podiá aimar coma li agradava. Mai que mai, lo reiàs respectava totei lei religions e sovetava la benvenguda au mond. Paures ò rics, ve. Ansin se disiá son reiaume : lo reiaume dau plaser.
Basta ! Agradavan pas en totei seis idèas ! La màger dei conselhiers (mai que mai son gròs magistrat) aurián ben copat la lenga dei blagaires e escampat totei lei paures dins la fòssa !
Lo magistratàs tustava sa femna e l’empachava de legir.
Lo contrari dei leis d’aquí.
Quora me veguèt tant polhós, tant fargata, ambe mei rets – largueza - lo rei me prenguèt en cò d’èu per una temporada.
Siái arribat au reiaume dei plasers, me demandèt de me lavar. Sei servicialas me balhèron fòrça banhs, tombèron lo sabon negre dins l’aiga cauda ; ansin me donèron quaquei plasers que me tornèron a mei sentits de lop de mar. Puei, còp sec, envelopat dins mei linçòus mofles, me faguèron la lectura per s’assegurar de mon bòn sòm.
M’adoptèron.
Lo rei m’offrissiá lo jas, lo repais, l’amor e lo saber.
En escambi, ère encargat de li tornar cada jorn son morcèu de merluça que fasiái secar en bacalau.
Coma vesiá mon bel amor per lei femnetas, demandèt ais amorosas, se volián ben coneisser lo saupre-faire d’un avi e de me jónher dins la cambra cada nuechada.
Èran Maria e Melia lei doas femnas. Una blondeta e una bruneta, ben fachas coma cau onte fau. E ! E ! E ! Un ser mentre qu’aimave Meli ausiguère un crit dins la cort dau castèu. Un crit agut e penible. Un crit de femna.
Veguère lo lume de la torre la mai nauta. La torre dau rei. Que cridèt :
-Quau vòu lo mau deis estajantas de ma ciutat ? Mei femnas ! Mei femnas aimadas ! Mei femnas protegidas ! Sordats ! Sordats !
Pecaire, lei sordats trobèron Maria, mòrta, defòra, a ma pòrta, la boca de sang que rajava au sòu. De la paur, Meli, coma èra vestida, fugiguèt la cambra e s’econdèt dins la cròta dau castèu.
Aguère pas lo temps de bufar que dos sordats me prenguèron de fòrça dins lo liech :
- Sota l’òrdre dau rei de Barcelos ! Vos arrestem !
(De seguir...)
Publié par Tam à l'adresse 3:32:00 p. m. Cap comentari:
Libellés : bestiari
Rocco ò Alan?
Cultura generala: fau pas confondre Michel Fugain e Rocco Si Freddi. Lo big bazar es Michel Fugain.
Universitat occitana d'estiu: mòstra. Sus lei piadas de l'Absenta.
Sus lei piadas de l'Absenta. Fotografias: Stéphane Barbier. Tèxt: Matieu Poitavin. Dins l'encastre de l'universitat occitana de Nîmes. Dau 4 au 8 de julhet de 2015. Centre Agorà - Androna Massé - Nimes.
Publié par Tam à l'adresse 8:25:00 a. m. Cap comentari:
Libellés : negre e blanc
Subscriure's a: Missatges (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Benjamin Silliman
Benjamin Silliman (1779-1864) siguec un quimist american e un des prumèrs professors americans de sciéncia (ena Universitat de Yale) capable de destillar petròli.
Vida[modificar | modificar la font]
Silliman, vadut en Trumbull, Connecticut, quauques mesi auans qu'era sua mair fugís des dos mil soldats anglesi qu'embaihauen America. Es anglesi auien pres eth sòn grand-pair, eth General Gold Selleck Silliman en mai de 1779.
Estudiec a Yale e siguec diplomat en 1796. Tres annades dempús ja erá tutor a Yale. Li ofertaren d'ensenhar quimia ena Universitat e diguec qu'òc. Estudiec quimia damb James Woodhouse en Filadèlfia e legiguec es sues prumères lectures scientifiques a Yale en 1804. En 1805 viatgec tà Edimborg tà estudiar més.
Tornec a New Haven, Connecticut, tà estudiar geologia e faguec ua analisi quimica deth meteorit cadut en Weston, Connecticut e publiguec eth prumèr informe mai het en Yale sus cap de meteorit(1). En 1808 faguec era lectura publica e discurbiguec plan des sòns minerals. En 1850 eth minerau sillimanita foguec aperada atau tà dar onor a Silliman. Foguec tanben un des prumèrs membres dera Medical Scool (2). Coma professor emerit legiguec diuersi lectures a Yale enquia 1855 e uns an auans auia artenhut destillar petròli.
Eth meteorit de 1827[modificar | modificar la font]
En 1807 a Weston caiguec un meteorit qu'es trincà en 6 trossos mes eth més gran pesaua 16.5 Kg. Silliman ac discurbirguec més poguec pas auer eth meteorit tà Yale. Aué qu'ei en eth Musèu d'Istòria Naturau Peabody, New Haven, Connecticut (3)i(4). Silliman se maridec en 1809 damb Harriet Trumbull, era hilha deth governador de Connecticut e auec damb era tres hilhes e un hilh. Eth son hilh, Benjamin Silliman Jr, tanben foguec professor de quimia en Yale.
Silliman trapec qu'era esclavitud erá un dimoni gigant més tanben foguec favoriu a era colonizacion africana damb americans en Liberia e siguec membre dera Societat de Colonizacion de Connecticut enter 1828 e 1825. Fundec eth American Journal of Science e siguec escolhit coma un membre més dera Academia Nacionau de Sciencies peth Congres american. Un collegi de Yale se dídec Silliman College en onor sòn atau coma eth minerau Sillimanita.
Referencies[modificar | modificar la font]
1.-^ "Silliman History". Retrieved 31 October 2011.
2.-^ History and Minerals of Old Mine Park (Saganawamps), Earle Sullivan, Trumbull Historical Society, 1985, p. 8
3.-^ Yale Peabody Museum website retrieved 2011 March 10
4.-^ Seeley, Tales of Trumbull's Past, Trumbull Historical Society, 1984
º Jackman, S W (1979), "The tribulations of an editor: Benjamin Silliman and the early days of the American Journal of Science and the Arts.", The New England quarterly (The New England Quarterly, Vol. 52, No. 1) 52 (1): 99–106, doi:10.2307/364359, JSTOR 364359, PMID 11624721


text:
Dijòus, 22 de setembre de 2016, 03h00 Societat,Politica,Istòria
Lengadòc > Lengadòc Naut > País d'Òlmes
Lo 16 d’octòbre que ven serà un jorn istoric per Occitània: l’evesque de Pàmias, Jean-Marc Eychenne, demandarà perdon per la Crosada contra los catars. Se farà “una penedença per la Crosada contra los albigeses, e mai precisament per lo masèl de Montsegur, çò publicava ièr lo Blòg occitan de France 3. Segon lo comunicat de la diocèsi de Pàmias, Coserans e Mirapeis, se demandarà “perdon al Senhor d’aver participat per certans dels nòstres membres e certanas de las nòstras institucions a d’actes contraris a l’Evangèli”. Dins aquel sens, la diocèsi remembra que “lo Senhor Jèsus nos dona lo comandament d’aimar lo nòstre prochan e non pas de respondre a la violéncia per la violéncia”.
A 15h se tendrà una celebracion dins la glèisa de Montsegur, que serà pas una messa mas una liturgia amb de presas de paraula. Es aquí que Jean-Marc Eychenne farà sa demanda de perdon en nom de la glèisa d’Arièja, car sas competéncias van pas delà. Dins son comunicat, la diocèsi precisa: “La ceremònia es pas encara totalament actada mas se poiriá que monsénher Eychenne faguèsse de gèstes simbolics coma lavar de pès en signe d’umilitat. Muriel Batbie cantarà lo Pater Catar, çò que s’es jamai fach en de talas circonstàncias. En seguida, i aurà una marcha silenciosa devèrs lo sit de la Prada situada al dessús del pargatge que mena al castèl, lo veritable luòc ont los 225 catars moriguèron lo 16 de març de 1244 sul lenhièr de l’Inquisicion. Una procession amb de brancas de laurièr se farà al son del graile e de la bodega de Xavier Vidal e Claude Roméro”.
L’eveniment comptarà amb de representants de la Glèisa catolica mas tanben de la vida publica, dont la comuna de Montsegur, e de representants de la cultura occitana, segon çò que rapòrta La Gazette Ariégoise.
E après?
La demanda de l’evesque de Pàmias pòt pas anar mai luènh que sa diocèsi. Pasmens, poiriá ben èsser represa se trobava un resson al Vatican. Dins aquel sens Benaset Roux remarca dins son article que lo contèxt actual es sens dobte favorable e que lo Papa Francés se poiriá interessar a aquela demarcha venguda del País de Fois en demandant un perdon mai general a respècte de l’Inquisicion. Lo papa deu vesitar l’estat francés en 2017 o 2018.
En mai d’aquò, l’evesque de Pàmias serà present a Tolosa lo 19 de novembre que ven per un collòqui entitolat “Convivéncia, un novèl art de viure ensems”, amb de representants de totas las religions, d’atèus e d’animistas.
L’idèa vendriá de l’occitanisme
Segon nòstres confraires occitanofòns de France 3, l’idèa de demandar perdon nasquèt a partir de diferentas convèrsas amb diversas personas crestianas de la memòria ferida per la Crosada e per lo simple fach de tuar al nom de Dieu. Lo pòrtavotz episcopal, lo paire Edouard Laportalière, explicava que la cantaira Muriel Batbie Castell permetèt qu’aquelas personas se retrobèsson. A la prima passada, l’evesque Eychenne vesitèt Joan Francés Laffont a l’Ostal d’Occitània e puèi consultèt los Dominicans, car, a causa de lor participacion al masèl dels catars, son sensibles a l’eveniment. Puèi se decidiguèt la data del 16 d’octòbre.
La temptativa de 1998
Es lo primièr còp que se demandarà perdon per aquel crime, e mai s’en 1998 i aguèt una temptativa amb lo “Manifèst per la reconciliacion”. S’agissiá d’una letra de tres paginas enviada al Papa Joan Pau II a l'iniciativa del cònsol de Tolosa Dominique Baudis, lo president de Convergéncia Occitana Joan Francés Laffont, l’abat Jòrdi Passerat, Bertran de La Farge, Patrick Lasseube e un vintenat d’occitanistas que volguèron interpelar la Glèisa per que reconeguèsse sas fautas.
Precisament en aquel moment cresèron trobar la despolha del comte Raimon VI de Tolosa dins un sarcofag, mòrt excomuniat e enterrat secretament dins la ciutat mondina, e se teniá una demanda de levada d’excomunicacion de son filh Raimon VII.
L’an 2000 lo papa Joan Pau II aviá formulat una demanda de perdon dins un document entitolat “Memòria e reconciliacion”, mas èra una demanda tròp generica que fasiá pas cap de referéncia als catars.
Les grans veritats mai es poden amagar ni soterrar. Els Càtars varen aportar al decadent cristianisme medieval una veritable Llum de saviesa i coneixement. Per això la LLUM, al final, sempre triomfa sobre les Tenebres. Montsegur fou, ha sigut i continuarà sent un referent mondial per tots aquells qui cerquen l´autèntic AMOR universal.
"L'avèsque de Pamias demanda perdon per la crosada contra los Cataris ". Ah...E en latin de glèisa, cossi se ditz jà, "lagrèmas de crocodil" ?
#19
Jèsus diguèt a sos disciples : « Es impossible que i aja pas d'escandals, mas ai ! d'aquel que n'es la causa ! Tant val per el qu'una pèira de mòlre li siá aplechada al còl e que siá butat dins la mar puslèu que d'escandalizar un sol d'aqueles pichonasses ! » Luc XVII, 1-2. Revirat del Grèc pel paire Loís Combas (Cantalausa), Rodés, 1982.
Es pas pensable que ren venga pas faire trabucar. Mas, ai de lo qu'es de per el qu'aquò ven ! Li avantís mai, puslèu que de faire trabu... Legir mai
Jésus dit ainsi en Luc, XVII, 2 :
« Il est impossible que n’arrivent pas des offenses ; mais malheur à celui par qui elles arrivent. Il vaudrait mieux pour lui qu’on lui passe autour du cou une pierre de meule et qu’on le rejette à la mer. »
Sol Dieu pod perdonar una offensa, l'òme lo pod pas perque es pas possible de la castigar, despassa sa mesura. Jankélévitch disià : « Le pardon est mort dans les camps de la mort. »... Lo darrier que podrià perdonar se sonaba Belibaste ?... Legir mai
Les coses és pensen abans de fer-les, així s'estalvien molts sofriments, perdó segur, però que ara ens tornin el País d'en Ramon de Tolosa i els dels Occitans.
Això seria mes apropiat, però una demanda de perdó podria ésser el començament.
Ah, perdó per no parlar en Occità, és un dels meus reptes.
Gràcies:
L'Ernest, "El Tàrrega".
Es plan trist que l'occitan se parle pas, mas çò es lo produch de las causidas politicas e socialas del passat. Cal pas o doblidar. Ieu que soi un parlant nòu e un parlant non-nadiu podi pas cambiar aiceste passat malaisit.
#10 Far la messa en occitan es complètament possible, e se fa totcòp. Mas que lo monde comprengan lo prèire. An pas abandonat lo latin per tombar dins la metèissa trapèla.
Lo mesprètz de la lenga, la vergonha de la lenga... Tot aquò es del passat. D'uèi la dificultat màger es que l'occitan, degun lo parla pas mai ; e son pas espesses los que lo pòdon compréner en situacion non pedagogica. Es la fin Ailàs !
Me demandi ieu perqué es l'avesque de Pàmias que demanda perdon. De bons crestians, n'i aguèt pertot entre Rhein e Garona, e se'n cremèt tanplan en Italia del Nòrd, a Veròna notadament. Italia foguèt lo nòstre darrièr refugi amb Catalonha, una Catalonha que nos i venguèron cercar lo darrièr dels nòstres per lo nos cremar a l'ostal…
Perqué es pas lo Papa que demanda perdon ? Perqué la demanda de perdon non s'acobla pas amb l'illegitimizacion (religiosa al mens, que non se fa cr... Legir mai
Està ben que demani perdom l'evesque, a l'estat chovinista li agradarà pas. La gleisa podria dire mai misses en Oc, e far causas significativas per occitànai, encara que fos per compensar los assassinats que faget.
#12 Çò important es lo pòble, o dises pro sovent, cal pas esperar grand causa de París. Seriá plan que los catolics occitanistas demanden mai sovent d'oficis en lenga nòstra, estant que i a la possibilitat « legala » (al contrari de maites domènis). Tot passa per la presa de consciença del monde.


text:
Leon I (papa)
Leon Ièr lo Grand (entre 390 e 400 - 10 de novembre de 461) foguèt lo 45en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 29 de setembre de 440 au 10 de novembre de 461. Succediguèt a Sixte III (432-440) e foguèt remplaçat per Alari (461-468).
Seis originas e lei premiereis annadas de sa vida son mau conegudas. Èra nascut entre 390 e 400 en Toscana ò dins la region de Roma. Ignorava probablament lo grèc e la filosofia antica. En revènge, èra una personalitat energica, tenaça e decidida. Venguèt arquediacre dins lo corrent dau pontificat de Celestin Ièr (422-432) e lo demorèt sota Sixte III (432-440). Èra alora un membre influent de l'entorn de Sixte III e de la Cort imperiala de Ravena. Aviá tanben un prestigi fòrça important au sen de la populacion romana. A la mòrt de Sixte III, èra cargat d'arbitrar un conflicte entre lo generau Aetius e lo prefèct dau pretòri Albinus. Pasmens, en despiech d'aquela absència, foguèt elegit a l'unanimitat per venir lo papa novèu.
Coma sei predecessors, luchèt còntra lei diferenteis eresias aparegudas au començament dau cristianisme. En 443, obtenguèt un succès important gràcias a la reünion d'un nombre important d'evesques e de prèires a Roma onte denoncièt lo perilh dei sectas. Puei, i donèt l'ocasion per leis eretics de se retractar. La màger part dei partisans italians dau pelagianisme e dau maniqueïsme acceptèron. Lei reguinhaires foguèron sancionats mai son nombre representava plus una menaça importanta per la Glèisa d'Itàlia. Luchèt tanben còntra lo priscillianisme favorizant l'organizacion d'un concili per l'evesque d'Astorga que condamnèt aqueu movement. Enfin, reafirmèt son autoritat sus leis evesques de Gàllia, d'Espanha e d'Africa dau Nòrd. Capitèt d'empachar la temptativa de l'evesque d'Arle d'estendre son autoritat sus totei leis evesques de Gàllia e capitèt tanben d'estendre son poder religiós sus lo clergat dei Balcans. Autre succès important, obtenguèt la reconoissença oficiala de la primautat de la papautat de part de l'emperaire Valentinian III en 445.
Regardant la liturgia, aprofichèt lei querèlas a prepaus de la natura de Jèsus Crist per desvolopar sa doctrina de l'unicitat de la persona dau Crist subsistent dins doas naturas diferentas. Aquò li permetiá d'afeblir la posicion dei monofistas e d'impausar sa doctrina au concili de Calcedònia. En revènge, mau capitèt d'empachar l'adopcion de l'egalitat de drech entre Roma e Constantinòple, fònt de tension importanta dins lo corrent dei sègles seguents.


text:
Montvarlan
Montvarlan[1],[2],[3] (oficialament en francés Montbarla) es una comuna carcinòla, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son G. de Monvalra, en 1140, Stephanus de Monvaldran, en 1159, de Monte Valra, en 1159, Guiraud de Monvalra, en 1170, de Mont Valdrano, de Mont Valra, en 1176, de Monte Valrano, en 1176 e 1177, Stephani de Montevalrano, en 1180, T.G. de Monvalra, cap a 1185, Monvalra, en 1185, Brus de Monvalra, en 1188, Sancti Georgi de Monte Valrano, en 1271, Sancti Georgi de Montbarla, cap a 1400, Montbalva, en 1526, Sanctus Georgius de Monte Valrano, en 1580, S. Georgii de Montvalra, en 1640, St George de Monbarla, sus la mapa de Cassini a la fin del sègle XVIII. Lo primièr element del nom es l'occitan mont, del latin mons, montis, mès lo segond element es interpretat divèrsament. Dauzat e Rostaing vesián dins Barla lo sens de brandant, del vèrbe barlar, varianta de bra(n)lar. Mès un tal adjectiu depreciatiu auriá, segon Burgan e Lafon, una acceptabilitat toponimica febla per un castèl [de mai, la proposicion sembla confondre infinitiu e participi present]. Lo nom germanic Berlannus, prepausat per Negre (citat per Burgan e Lafon) es en contradiccion ambe las fòrmas ancianas, en V-, que probable Negre coneissiá pas. Val mai causir Valerus, un nom rutul (un pòble de Laci) citat per Virgili, [ o inferit de Valerius], ambe'l sufixe latin -anum. La sincòpa de la pretonica e l'apocòpa (normala) de la pòsttonica explican l'evolucion en Valra(n), puèi una metatèsi cambièt la plaça de l'-r. Cf. Valros. Sembla que lo nom de la familha mèstra del castèl (que los Angleses destrusiguèron a la fin del sègle XIV) siá anterior al nom del lòc. Lo nom de la parròquia, Sent Jòrdi [seŋ'tsɔrdi], es pus sovent utilizat localament que Montvarlan.[4],[5] La prononciacion es [muŋbar'la].
L'articulacion de l davant r es malaisida, çò qu'explica la tendéncia, que las fòrmas de 1159 e 1176 permeton de constatar, a intercalar un d epentetic entre las doás consonantas. Mès sembla que lo conservatisme natural de la lenga empachèt aquela solucion de perdurar. Lo problèma foguèt resolgut après (atestacion de 1400) per una metatèsi : quand r es davant l, la prononciacion demanda pas d'esfòrç. Al mens a l'escrit, la fòrma tradicionala -Valra(n subrevisquèt un temps (atestacion de 1640), mès se pòt pas saber s'aquel conservatisme grafic correspondiá a l'oral a un polimorfisme entre Montvalra(n) e Montvarla(n).
- Sent Jòrdi. Lo nom d'aquel oficièr de Capadòcia, martir en 303 del temps de Dioclecian,ven del grèc georgios, « agricultor ». I a plan de legendas a prepaus d'aquel sent e mai que mai son combat contra un dragon que ne fa un sent sauroctòn. [6],[7]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Angleses destrusiguèron lo castèl a la fin del sègle XIV. [8] Aquel castèl de Montvarlan deviá èsser sus una tuca a l'oèst-sud-oèst de Sent Jòrdi, ocupada auèi per un castèl d'aiga. L'emplaçament correspond a la situacion de Monbarla, mercada per la mapa de Cassini.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lausèrta; es ara del canton de Pays de Serres Sud-Quercy (en francés), donc del País de Sèrras Carcin Sud.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 169-170
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 473
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 233
- ↑ http://nominis.cef.fr/contenus/saint/1024/Saint-Georges.html
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 170
- ↑ https://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-montbarla.html


text:
"Meddia Aranés": Er Ajuntament de Vielha gestionarà a compdar der 1 de gèr eth Palai de Gèu
Lum verda deth plen der Ajuntament de Vielha ath rescat dera concesion administratiua deth Palai de Gèu que gestionaue Vigesa des deth 1993. Es installacions e eth personau passaràn a depéner der Ajuntament a compdar der 1 de gèr. Vo'n informam aué en Meddia aranés que parle damb eth director dera OJC terres de Lleida deth concèrt de musica de cine que aufric ager en Vielha e vos condam es estrees cinematografiques dera darrèra setmana der an. Llum verda del ple de l'Ajuntament de Vielha al rescat de la concessió administrativa del Palai de Gèu que l'empresa Vigesa gestionava des del 1993. Les instal·lacions i el personal passaran a dependre de l'Ajuntament a partir de l'1 de gener. Us en informem avui al "Meddia aranès", que parla amb el director de l'OJC Terres de Lleida del concert de música de cine que va oferir ahir a Vielha, i fem també una ullada a les estrenes cinematogràfiques de l'última setmana de l'any.


text:
Acabi de legir una novèla pron importanta per l’occitanisme e sa dignitat nacionala, podèm felicitar la ciutadanetat albigesa, lo sistèma politic de la decentralizacion, e los militants occitanistas d’aver capitat aiçò :
E d’aquesta novèla, nos podèm questionar, non pas sul futur (sèm segur que capitarà una grand politica culturala e economica), mas sobre las prepausicions istoricas que son estadas faitas per l’occitanisme politic per assegurar que l’occitanisme èra sonque d’esquèrra, e donc antiborgesiá («sabèm que la borgesiá, de tot biais, a pas existat en Occitània coma en Catalonha»)… un supausat occitanisme de classa donc.
Vesèm aquí que la borgesiá occitana, dins la mesura qu’i a una economia fòrta, existís tanben e podrà perfaitament entendre lo messatge de dignitat lingüistica portat per un occitanisme digne, e desligar de las presupausicions istorica e politica.
Ara, cal far fisença als militants occitanistas de l’Albigés (vièlhas experiéncias de terrenh), per desvolopar un projecte cultural e economic dins aquel luòc prestigiós. Sabi que sul terrenh toristic son pas los sols a aver vist que Occitània èra de promòure dignament, per far dintrar una economia seriosa al país.
Aprèp lo Bearn per l’ensenhament, per desvolopar una politica lingüistica clara, se cal virar de cap a-z Albi, l’òtel Rochegude.
E al revèrs se desespèra dins Aude una politica reala per l’occitan…


text:
Era incertesa ena quau se tròbe era politica espanhòla, includida era catalana, d’ençà de dues eleccions seguides,reflectís era situacion d’ua societat cambianta enquiàs sues estructures de validacion. Eth pluralisme present s’interprète coma un bloqueg, en encastre institucionau. Mès tanben respon ath corrent de hons pròpri dera politica respècte deth chòc constant entre es fòrces conservadores e es de cambi, fòrça igualades aué, d’acòrd damb era sua representacion parlamentària. “Tota accion politica a coma finalitat o era conservacion o eth cambi”, mos ditz Leo Strauss, entà qui “quan volem conservar, volem esvitar eth cambi tà çò de piri; e quan volem cambiar, volem hèr lòc a quauquarren de mielhor”. Dilhèu tà esvitar çò de piri, ua minoria majoritària dera societat a optat pera opcion popular, fòrta enes valors deth hard power (economia, trabalh), dauant deth soft power (solidaritat, dignitat) d’ua quèrra fragmentada e desorientada respècte dera materialitat de qué ei hèta era societat capitalista. Eth cambi siguec a tocar de mansen deseme, mès eth populisme capinaut le hèc impossible. Bèth dia calerà governar eth país, laguens der estret marge que permet er encastre europèu e globau, e alavetz compreneram qu’entre eth liberalisme possessiu d’uns e eth populisme antiinstitucionau d’uns auti, encara i a lòc entà ua accion orientada ara justícia, eth benèster e era cooperacion, d’ençà d’un institucionalisme flexible e un enfocament des capacitats que promò era responsabilitat sociau, eth reconeishement individuau e es oportunitats reaus (materiaus) de víuer ua vida digna (ideau).
(DIARI SEGRE, 6-8-2016)


text:
Non podèm que listar los problèmas que los socialistas franceses an fabricat en Iparralde, aont la coësion sociala èra un element màger de desvolopament, los socialistas an sabut botar sens que discòrdia, e pauretat politica.
Lo primièr dels problèmas es estat la manièra d’accumular las mentidas a prepaus d’un estatut per Iparralde que respectèsse la votz dels ciutadans bascos ; París escota tròp los jacobins bearneses...
E la revista Enbata, encara un còp ne fa un resson tristàs.
Lo segond punt es l’arrestacion de Na aurore Martin, que lo poder socialista es encara un còp pas responsable, çò qu’explica Manuel Valls a Sud-Ouest, per sempre (çò sembla!).
Donc a partir d’aquí la rançon demandada per lo liberament juridic de Na aurore Martin, ambe totas las precaucions usancièras, sembla un pauc es una barbaritat politica suplementària per Iparralde. Es una rançon politica de mai que Madrid e París pana a Iparralde.
Lo tresen punt es ligat al sistèma de gestion d elas infra-estructura centralista francesa, la dita Linha de Granda Vitessa. L’afar de la linha de granda vitessa adiciona, una fauta de responsabilitat de las grandas entrepresas de servici dit public, fins al cap, fins als quadres d’Estat central parisenc, de l’Estat centralista francés ges o brica al servici de Iparralde e del seu pòble, adiociona la salça del amertum politic.
Podèm pensar que lo vòt nacionalista basco aurà donc una tendéncia de pujar en Iparralde, nos podèm sense que regaudir d’aquesta pujada futura, causa que los jacobin non podrà listar que de las errors politicas que fan d’annadas aprèp annadas dins la gestion de la ciutadanetat en Iparralde.
-°-


text:
Anatomia
L'anatomia (del grèc ἀvatouίa:anatomia, de ἀvatέuveιv:anatemnein, ana:desseparar e temnein:copar, descopar) es una sciéncia descriptiva qu'estúdia l'estructura, la topografia e los rapòrts dels divèrses organs, aparelhs e sistèmas d'un organisme animal o vegetal.
Designa a l'encòp l'estructura d'un organisme viu e la branca de la biologia (o de la medecina, per l'anatomia umana) qu'estúdia aquela estructura.
Anatomia umana[modificar | modificar la font]
L'anatomia umana, qu'inclutz l'anatomia bruta e l'istologia, es d'en primièr l'estudi scientific de la morfologia del còs uman adulte.
Generalament, los estudiants d'unas sciéncias biologicas, paramedicals, fisioterapistas, infirmièras e estudiants en medecina aprenon l'anatomia e l'istologia amb de modèls anatomics, esqueletas, tèxtes de libres, diagramas, fotografias, lecturas e trabalhs dirigits. L'estudi de l'anatomia microscopica (o istologia) pòt èsser ajudat per l'experiéncia practica de l'examen de preparacions istologicas (o lamas) jos un microscòpi; e a mai los estudiants en medecina estúdian tanben l'anatomia generalament per la practica de la disseccion e l'examen de cadavres (còrs umans mòrts).
Los anatomistas son sovent emplegats per ensenhar dins las universitats, escòlas de medecina o espitals. Fan tanben de recèrcas sus de sistèmas, organs, teissuts o cellulas.


text:
Vouiquipèdia
Vouiquipèdia ([wikipe'dja], [vikipe'dja] ou ben [vwikipe'dja]) est una enciclopèdia en legne univèrsâla et multilinga[1]. El est en cors de rèdaccion colaborativa sur lo Malyâjo avouéc la tècnologia vouiqui. Vouiquipèdia at por principo de semondre un contegnu abado, netro et controlâblo.
Somèro
Vouiquipèdia en arpetan[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Avance du projèt[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Quârques dâtes que mârcont la côrta histouère de Vouiquipèdia en arpetan :
- 24 de mârs 2006 : dâta « oficièla » de la crèacion de la Vouiquipèdia arpetana.
- 18 d’avril 2006 : premiére pâge de reçua cognua.
- 22 d’avril 2006 : y at 100 articllos dens la Vouiquipèdia arpetana.
- 4 de mê 2006 : y at 500 articllos dens la Vouiquipèdia arpetana.
- 17 de mê 2006 : los 1 000 articllos sont avengiês.
- 20 d’avril 2010 : y at 2 095 articllos dens la Vouiquipèdia arpetana.
Una cronologia dètalyêe pôt étre consultâ dens la pâge consacrâ a l’historico de la Vouiquipèdia arpetana, et un mouél d’enformacions sont consultâbles dens Sitemap.
Notes et rèferences de l’articllo[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- La lista de les Vouiquipèdies, sur lo seto de Wikimedia, recensâve 253 vèrsions lo Modèlo:1ér d’oût 2007, que 70 ont més de 10 000 articllos.


text:
Los aubres son plan espansilhats. La lutz es blancha, plan trenchanta.
Quo es una brava lutz d'ivern. La sòla es neta. Pas una quita romdre, pas una quita bròcha mòrta. Las gulhats daus pinhiers fan una cuberta espessa e lena. Quò donariá enveia de s'i coijar.
Quo es un pitit matin tot suau ente fai bon viure.
D'un còp, un bruch, coma una fugida. Vesem ren mas segur, quò ven.
Quò tarda gaire : Monsur Lapin cort a ne'n pus poder. A los piaus empejats de suor, los uelhs exorbitats, las aurelhas en arrier. Cort coma per sa vita. Espinga de drecha, de mança, tot des'lenat.
Darrier, a la galaupa, Rainard. Visa drech Monsur Lapin. Sa mostacha frijola. Es tindat coma una pica.
Dins la forest, pagun bruch. Chascun ten son bufe. Chascun se taisa dins l'espera de la desbotjada.
Tau còp, Monsur Lapin sembla s'eschapar, tau còp, quo es Rainard que l'a presque 'massat.
Quo es au chamin que se juga la fin. Monsur Lapin bomba de l'oriera, fai una cambiroleta e s'espatla sus l'erba entre los arrodaus. Quo i es. Rainard l'a junh. Se quinta sus eu, la gula rasis son còu. « As enquerra ganhat. I tòrnem far, la setmana entrant ? »
Gilbert Borgés


text:
Consolament
Lo consolament èra l'unic batejament de la religion catara e permetiá lo sauvament de l'arma dau cresent. Deviá èstre donat a un individú capable de comprendre sa significacion. Es a dire que leis enfants n'èran excluchs e que lei soudats bleçats e inconscients o ja mòrts podián tanben pas lo recebre. Dins lei fachs, i aviá dos tipes de consolament de valor egala. Lo premier èra aqueu donat ai personas qu'intravan dins una communautat catara. Devián alora respectar una tièra d'obligacions basada sus la Bibliá. Lo segond consolament èra aqueu donat ai personas a l'agonia. Enfin, durant lo debanament de la Crosada deis Albigés, apareguèt una modificacion dicha convenença permetent de donar lo consolament a un soudat inconscient mai pas encara mòrt. Necessitava un acòrd realizat avans lo combat entre lo combatent e un cresent catar capable d'administrar lo batejament.


text:
Saint-Aubin-sur-Yonne
Saint-Aubin-sur-Yonne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a compausat d'un bourg e de dos caseriux la Tuilerie e Jos-Villiers, vorejat al sud pel Yonne e al nòrd per la bòsc de Othe.
La commune est composée d'un bourg et de deux hameaux la Tuilerie et Sous-Villiers, bordé au sud par l'Yonne et au nord par la forêt d'Othe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa de Sant Aubin sus Yonne es totalament classificada. Lo sieu bastiment s'a desenrotllat jol regna de Philippe-Auguste (final de la XIIen - començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle). A fach l'objècte d'una restauracion importanta al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle amb sustot la creacion d'un porche.
La glèisa de Saint Aubin sur Yonne est entièrement classée. Sa construction s'est déroulée sous le règne de Philippe-Auguste (fin du XIIen - début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle). Elle a fait l'objet d'une restauration importante au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle avec notamment la création d'un porche.


text:
dissabte, 18 d’octubre de 2008
La vida d'artista
Vene de veire un grand filme polit. Se ditz La Vida d'Artista (La vie d'artiste). Es un filme juste sus lei difficultats de la creacion e d'èstre dins la creacion. Es risolier, es fin, leis actors son precis. Es força ben vist. Vos l'aconselhe! En present vos dedique una cançon de Leo Ferré en raport amé lo filme que comença per un karaoke de C'est Extra. Per totei leis artistas. Un grand filme francés. E en mai d'aquo es una granda comedia! La promiera capitada de Monsur Fitossi. Que se m'engane pas a trabalhat a l'atge d'aur de la revista STUDIO...
dijous, 16 d’octubre de 2008
Que d'alas per un clown, sason 2, episodi 3
La tribu s'aprocha. Tomba la pluèia. La pluèi tomba de la musica que la capolièra nos manda. Se quicham. Sarram lei mans per la reçaupre. Badam la quèca. Badam la pluèia que tomba de la musica. La capolièra apond: "Amé lei mots! Amé lei crits!" Quilam. Cadun son biais. Crits aguts de femnas. Crit brutau dau J... que fa d'obras (un cantier) sus lo Clapàs. La tribu, puèi, se sarra dau lume. Vese dieu. Veson una lutz cremanta d'un pais caudàs. Cadun vei a son biais lo lume. Siam un monde pivelant d'imaginacion.
La dança dau rescontre en tenguda civila. Joc du parèu. La musica me transmuda en Cracocàss. L'aucèu que vou manjar leis eschtroumpfts. Fa ben rire.
La dança dau rescontre en tenguda de Clown. Tres cubes dins una boita de nuech. Dança dessus. Se cercam amé ela darrier lei ridèus negres de scèna. Se cercam. Se trobam. Se fugissèm. Lei tèstas sorton. Rintran. Despaçan de darrier lei cortinas. S'imagina, ela, nusa darrier lo ridèu negre. Sort, vestida de sa rauba blua de scèna. La fin de l'impro, fa qu'acabe solet amé un rastèu. En cridant a la dona:" Podriam.... Podriam...". E sorte de scèna, en li corrent après, sens ausir una responsa. E ma votz coma un resson: "podriam", "podriam".
La dança dau rescontre en tenguda civila. Joc du parèu. La musica me transmuda en Cracocàss. L'aucèu que vou manjar leis eschtroumpfts. Fa ben rire.
La dança dau rescontre en tenguda de Clown. Tres cubes dins una boita de nuech. Dança dessus. Se cercam amé ela darrier lei ridèus negres de scèna. Se cercam. Se trobam. Se fugissèm. Lei tèstas sorton. Rintran. Despaçan de darrier lei cortinas. S'imagina, ela, nusa darrier lo ridèu negre. Sort, vestida de sa rauba blua de scèna. La fin de l'impro, fa qu'acabe solet amé un rastèu. En cridant a la dona:" Podriam.... Podriam...". E sorte de scèna, en li corrent après, sens ausir una responsa. E ma votz coma un resson: "podriam", "podriam".
Publié par Tam à l'adresse 12:28:00 p. m. 1 comentari:
Libellés : rire
Que d'alas per un clown, sason 2, episodi 2
Se siam retrobats a 6. Son totei comedians. Son fabulos. Li aguèt una taula redonda per dire lei nostreis espèras dau talhier creacion. Ai esperat lo darnier moment per me presentar. Per dire que sabiéu ren. Qu'aviéu fach de tiatre qu'aviéu 13 ans. Qu'aviéu arrestat après perque... Se fasié pas trop dins la familha, l'estrambord creatiu, la passion, lo tiatre. Fasié pas serios au mieu. Aquo l'ai pas dich. L'ai laissat entendre. Puèi diguère qu'ère impressionat per lo mestier de cadun. Que l'aviéu pas. Qu'aviéu pas fisança en ieu. Qu'èra patologic. Que la taula redonda semblava a una terapia. Co qu'agradèt pas a la capolièra. Qu'aviéu un pauc escrich i a un brieu. Qu'a un moment donat ai escrich quauquei cançonetas. Un pauc. Pas gaire. Que siéu estat admés au concors de la FEMIS. Puèi que me barrère lei portas de la creacion. Que dins mon trabalh d'escritureta m'agradava mielhs de botar leis autres en abans. E que finala, ço qu'esperave es de crear de polidèis istorias amé aquestei clowns e de lei vieure ensems. Oc, de lei vieure sus un platèu. Puèi avèm bolegat. E ère mai d'aise. Per existir finala.
Publié par Tam à l'adresse 12:20:00 p. m. 1 comentari:
Libellés : rire
dilluns, 13 d’octubre de 2008
Tèrra de Zen
Es lo nom de la botiga de mon amiga Mag, una amiga de joinèssa. Francament fa de ben de la rescontrar per s'apasima l'arma. La botiga li sembla. Balhe l'adrèiça:
Publié par Tam à l'adresse 8:26:00 p. m. 1 comentari:
Libellés : enfancia
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Benasqués
Lo benasqués, aperat en benasqués "patués", es l'idiòma de la Vath de Benás o Vath de Benasc, dens los Pirenèus e dens la comunautat autonòma d'Aragon. Qu'es un grop de parlars de transicion enter lo catalan e l'aragonés, tienent tanben quauques elements de l'occitan gascon. Los parlars benasqués s'aplegan en duas varietats : la varietat septentrionau qu'ei parlada en cinc vilatges mes amont: Saunc (oficiau: Sahún), Benàs, Grist (oficiau: Eriste), Ansils (oficiau: Ancilles) e Sarllé (oficiau: Cerler) mentre que la varietat meridionau qu'aplega los parlars de Solana, Castejón e deus autes vilatges dinca Bissagori (oficiau: Basauri) de parlar quasi catalan[1]. En la varietat septentrionau deu benasqués, en continuacion dab los parlars gascons vesins de Luishon e d'Aran [2] las a deus pluraus e de bèras formas verbaus que vaden e, com en catalan e en asturian centrau (Benasqués septentrionau: Les franseses se'n tornen ta París, Benasqués meridionau: Las francesas se'n tornan ta París). Lo vèrbe cantar (cantà) que's conjuga atau au present de l'indicatiu:
Benasqués septentrionau: canto, cantes, cante, cantem, cantetz, canten
Benasqués meridionau: canto, cantas, canta, cantam, cantatz, cantan
En luishonés e aranés: canti, cantes, cante, cantam, cantatz, canten.
Somari
Classificacion[modificar | modificar la font]
Los lingüistas non son pas completament d'acòrd per saber se cau classificar lo benasqués dens la lenga aragonesa o dens la lenga catalana [3]. Quauques lingüistas ne hèn ua microlengua (1000 a 2000 locutors) ni aragonesa ni catalana[4].
La populacion benasquesa, ara per ara, que’s sent plan aragonesa e pas briga catalana. Lo combat deus Benasqués tà poder parlar e escríver en patués que s’a hèit aragonés e non pas catalan. Escrivans d’expression benasquesa coma Chusé Maria Ferrer e la professora d'aragonés Carmen Castán que son membres deu Consello d’a fabla aragonesa (Conselh de la Lenga Aragonesa) e los Benasqués son plan representats a l’Academia de l’Aragonés(Acadèmia de l'Aragonés) dont lo son president lo filològ Manuel Castán ei benasqués. Las sesilhas publicas de l’Acadèmia de l'Aragonés que son tostemps conhidas de mond a Benàs com enlòc mes. E qu’ei plan en contèxte de l’arrenavida de l’aragonés que la literatura en benasqués an podut desvolopà’s.
Literatura benasquesa[modificar | modificar la font]
Lo prumèr libe en aragonés benasqués contemporanèu que parescó en 1985. Que s’ageish d’un recuelh de poèmas escriut per Chusé Maria Ferrer e qu’estó publicat per O consello d’a fabla aragonesa a Òsca. Dens lo son poèma titolat Son palabras d’aquel Aragon d’allá galto, l’autor i escriu:
Palabras d’Aragon, ta charrá de montañas, de mainadas y d’ausensias
Palabras, fillas de pay y may latins
Primas del catalán, del castellano, del fransés
Y que queren cantà ta Aragón
(Paraulas d'Aragon tà parlar de montanhas, de mainadalhas e d'abséncias / Paraulas, hilhas de pair e mair latins / Cosias deu catalan, deu castelhan, deu francés, E qui vòlen cantar tà Aragon)
Aqueth obratge qu’estó seguit per pèças de teatre. Las prumèras La Roqueta, de Rafael Solana, e Pequeño teatro, d' Ángel Subirá que parescón en 1987 dens un recuelh titolat “Teyatro en aragonés benasqués”. Tanben en 1987 que’s comencè la publicacion de libes tà mainats: La tornada de Diana (1987), La selba encantada (1993), La singardalla sabia (1997). L'Associacion Guayén publiquè Resetas antiguas de la Ball de Benás (1993). Carmen Castán, guanhadora de prèmis Guayén e Lo Grau per las soas novèlas cortas en benasqués, qu’obtiengó lo prèmi Arnal Cavero de 1997 per la soa novèla Cuan l´odio esbatega pe´l aire (Quan l’òdi e’s debat per l’aire) e un aute prèmi Arnal Cavero en 2002 per la soa auta novela "La descordada bida de Sinforosa Sastre" (La vita desbrombada de Sinforosa Sastre). D'autes autors en patués que son lo filològ e president de la Sociedat de Lingüística Aragonesa Xusé Antonio Saura, e d'autes coma María Mur, María Luisa Arnal, Chusé Manuel Carrera, Manuela Fernández Mora, Xonás Pallás Gabás, Antonio Merino, Josefa Corne, María Paz Estop etc.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es) Diccionari en linha
- (es)"Benasqués" dens la Gran Enciclopedia Aragonesa.
- (ca)"Benasqués" dens la Gran Enciclopèdia Catalana
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Babia, Antoni (1997). La Franja de la Franja : la parla de la Vall de Benasc, on el català és patuès. Barcelona: Empúries (387 p.) [ISBN 84-7596-551-2]
- Ballarín Cornel, Ángel (1978). Diccionario del benasqués. Saragossa: Talleres gráficas La Editorial. (523 p.) [ISBN 84-85-077-08-3]
- Ballarín Cornel, Ángel (1976). Elementos de gramática benasquesa. Saragossa: Talleres Gráficos La Editorial. (88 p.) [ISBN 84-8507711-3]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon lo professor Xosé Antonio Saura, vej. aquiu
- ↑ SAURA A.J. 2003 Elementos de fonética y morfosintaxis benasquesas, (Zaragoza, Gara d'Edizions-Institución Fernando el Católico.)
- ↑ Los tanhents de la catalanitat deu benasqués, com lo lingüista Joan Coromines, que son tots catalans, totun que cau senhalar d'autes lingüistas catalans com Antoni M. Badia Margarit, au contra, que son partidaris de considerar lo benasqués com aragonés
- ↑ Que lo benasqués sia ua lenga autonòma qu'ei l’avís, en particular, de la Sociedat de Lingüística Aragonesa (SLA) e deu son president, lo filològ (benasqués) Xosé Antonio Saura, professor a l’Universitat de Saragòssa. La SLA qu’ei ua societat scientifica, fondada lo 20 de març de 2004 a Graus, (Òsca). Qu’ei compausada d’ un vintenat de personas, originaris en la soa majoritat de las zonas aragonesofònas. “Que son filològs e filològas, escrivans e escrivanas, qui comparteishen ua vision en comun e un interès entà l’estudi scientific e la dignificacion deus dialèctes qui constitueishen l'aragonés, e entau benasqués. Las lengas de tribalh de la revista de la Societat, titolada De lingua aragonensis, que son “l’aragonés, lo benasqués, lo catalan, l’occitan, lo castelhan e lo francés.” segon çò que i podem léger suu pròpi site web de la SLA


text:
Un combat per l’occitan e per la diversitat
“Que cau lutar contra l’escaloriment deu climat e contra l’en·hrediment culturau”, çò ditz en tot precisar “qu’ei ua question democratica màger”.
Dins aqueste libre Grosclaude conta tanben son experéncia coma elegit regional encargat de la lenga occitana, e cossí aquel prètzfach lo portèt a far una cauma de la fam en 2015 en tot lançar la campanha “Pro d’èsser mespresats”. Una cauma que forcèt l’adiminstracion francesa a metre en marcha la creacion de l’Ofici Public de la Lenga Occitana.
Lo libre compta amb un prefaci de Max Simeoni e es escrich e publicat en doas edicions: una en occitan e una autra en francés. Se pòt comandar sul sit de La Setmana.
GROSCLAUDE, David. Los mots e lo baston. Ed. de l’ADEO. 128 paginas. 12 èuros


text:
Dictada 2012 : Per de prunas
Dictada 2012 - tirada del libre de Marcèu ESQUIEU "Dels camins bartassièrs" - IEO Edicions, Atots n°158
Per de prunas
O calrà ben dire a totes e cada còp o tornar dire : la pruna, çò que dison « pruna », aquò's la nòstra pruna, la pruna vertadièira, dintre totas las prunas. Cap de pruna pr'aquò i se pòt pas comparar e s'ameritar l'apellacion de « pruna ».(46 mots. Aicí s'arrèstan los pichons)
Nos anèssetz sustot pas parlar de « prunèl » ! Aquel es un tèrme de vila, de negòci. Fa pensar de fruches mòrts, artificialament conservats e presentats desidratats, liofilizats o forrats. Qué te sabi ? Mas tan luènh de l'arbre. (82 mots. Aicí s'arrèstan los collegians)
.Lo « prunèl » pareis una espècia tant artificiala al païsan d'aicí, qu'o pòt èsser al pescaire pescant, lo carrat de peis panat de las cantinas d'escòlas, en comparason de la trocha salvatja empadenada. Alavetz : « pruna d'Agen » ?Qué non pas encara ! (124 mots. Aicí s'arrèstan los liceans)
Perqué aquela condescendéncia obligada a una capitala, emai foguèsse de província, e departementala ? Aquò's dins l'abadiá de Clairac, al sègle dotze o tretze que qualque monge cavalcaire, e tanben constipat benlèu, de retorn de Palestina e de las crosadas, ne raportèt pel claus monacal, qualques fruches al solelh secats. Aquò foguèt en país de Sèrres enfin, e de segur mai pròche de Montflaquin e Vilanèva, que non pas d'Agen, que s'establiguèron, al fial dels sègles, los mai braves vergièrs de prunièrs. « Pruna de Vilanèva » donc ?... Mai exactament : « pruna nòstra ». (215 mots)
Frasa per desapartir los ex æquo :
Ne saupèri pas de melhora. Mas concedi volontièr a totes los, que coma ieu, de prunièr en pruna, embelinèron lor enfança, lo drech de ne partejar lo privilègi.


text:
Divendres, 21 d'abril de 2017, 03h00 Societat,Politica
NSABATHIER
Lo militant occitanista Alain Berit-Debat se faguèt agarrir dimarts passat dins lo centre de Pau mentre que fasiá campanha pel movement politic nomenat França Insomesa que presenta per candidat Jean-Luc Mélenchon. Berit-Debat recebèt un còp de cotèl dins la cuèissa, çò rapòrta La République des Pyrenées.
Retirat de 67 ans, Alain Berit-Debat es conegut dins l’occitanisme per son activisme amb lo movement occitanista revolucionari Libertat dempuèi l’epòca d’Anaram au Patac. Son accion politica se ten mai que mai dins lo quartièr del Hedars de Pau, qu’es ont se faguèt precisament agarrir. “Que marchavi dab ma bicicleta e que discutivi dab gents entà explicar lo vòte Mélenchon”, çò explica Alain. “Tot que sigó hèra rapid. Que sigoi honhat hens l’esquia, qu’entenoi cridar «insomés de...», que prengoi un còp hens la cuèisha e que tombèi coma un sac”, çò precisa totjorn segon La République des Pyrenées. Ferit sens tròp de gravetat, Berit-Debat faguèt sa denóncia dimècres al comissariat de Pau.
S’agís pas de la primièra agression patida dins l’encastre de la campanha electorala. Segon la candidata de França Insomesa dins la primièra circonscripcion, Severine Ghedjati, los activistas del movement de l’esquèrra jacobina an raportat “plusors faches d’agression”.
Uèi, darrièr jorn de campanha, los militants melenchonistas se passejaràn per gros de dos dins lo centre de Pau, amb de ponches d’aperitiu, “entà arrescontrar las gents hens lo partatge e la bona umor”. Aquel movement a fach una campanha revolucionària en emplegant las nòvas tecnologias e en fasent de discorses simultanèus amb d’ologramas. Lo candidat èx-trotskista e èx-socialista cèrca lo vòte dels electors socialistas e ecologistas decebuts.
#27 Que i a d'un costat la mager part deus candidats que ne n'a pas arren a fóter de l'occitan (la mager part). E de l'aute costat los que son opausat a las nostas reivindicacions e que ns'an tostemps escopit a la cara: Mélenchon, Le Pen, Dupont-Aignan...
#26 "èsser occitanista e far la campanha del sénher Melanchon me sembla una contradiccion de las bèlas"
soi pas segur que la causida qu'avèm pel segond torn siá melhora per l'occitan; pr'aquò soi segur que d'occitanistas votaràn. I a lo problèma de l'occitan e los autres problèmas, e un ciutadan es plan forçat de pesar çò que li conven lo mai dins un programa. Le Pen prepausèsse l'occitan coma lenga co-oficiala e son ensenhament obligatòri (es de ficcion!) votariái pas per ela. U... Legir mai
èsser occitanista e far la campanha del sénher Melanchon me sembla una contradiccion de las bèlas.
Pasmens los Melanchonistas an lo drech de far campanha sense se far escotelar. Si los Occitanistas fan la campanha de Melanchon aquí es occitània que se fa escotelar...
#22 Mercé per la cortesiá. Me sentissi pas pertocat per l'allusion. D'autan mai que m'arriba de defendre lo drech de s'exprimir de mond abituat al comentari amagat. Vos ai quichat sul verd!
#20:
Un militant occitaniste que vòta Mélenchon qu'ei com ua poloja que votaré entà Nadau...
Aquò dit, n'i a pas tostemps ua pensada politica hèra coerenta en çò de Libertat...
#21
Tot a fèit d'accòrd.
Quan vòti n'espii pas sonque çò que pensa lo candidat de las lengas regionaus. Mes se voi ua reconeishença de la mea lenga e de la mea cultura, au mensh ne vòti pas tà un tipe qui i ei estat TOSTEMPS opausat, qui ns'a tostemps arcastat d'estar reaccionari ou comunautarista, qui partatja a 100 % la vison etnocida deu jacobinisme a la mòda IIIau Republica.
N'ei pas ua question de refusar la pluralitat de las opinion, qu'ei ua question de logica...
#18 #17 #20 #21 Soi estonat de veire lo comentari 17 amb lo "Lo contengut d'aqueste comentari es amagat perque los legeires l'an considerat inapropriat". Podèm aver d'idèas diferentas sens quichar sus punta roja, non? Me sembla qu'es un comentari cortés, pas agressiu. Es pas lo cas per totes los comentaris. Enfin, que cadun vote segon sa consciença. Es una brava jornada per i veire clar!
#17 Ieu vòti pas per un tipe que me tracta de comunautarista, quand es pas de faissista, sonque perque vòli defenfre ma lenga. Comunautarista lo que o ditz! Vòti pas per un autocrat, encara que siaga pas qu'un ologram. Lo Merluçon es una aventura personala e res pus. E se lo cadidat deputat que pòdi votar per el al mes de junh fa aligança amb lo Front de Gôche, lo mandarai pàisser!
Compreni pas ? un militant de Libertat que fa campanha per la "France insoumise" ? Que fau dire que l'occitanisme politica prepausa ren...e per Occitània...es pu qu'una region francesa alor...
Compreni pas ? un militant de Libertat que fa campanha per la "France insoumise" ? Que fau dire que l'occitanisme politica prepausa ren...e per Occitània...es pu qu'una region francesa alor...


text:
Chailloué
Chailloué es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Dòn travèrsa la comuna.
Chailloué A situat a 5 km de Sées, a 9 km del Merlerault, a 11 km de Mortrée e a 18 km de Gacé.
Lo bourg a situat a 6 km de la parca de Nonant-lo-Pi (en direccion de Dreux) e a 7 km de la parca de Surdon (en direccion de Argentan e de Alençon).
Lo échangeur n°17 del A 88 a situat sus la comuna. Dona accès a Can e, pel A 28, a Roan e al Mans.
Espleitacion de grès per la fabricacion del macadam.
Le Don traverse la commune.
Chailloué est située à 5 km de Sées, à 9 km du Merlerault, à 11 km de Mortrée et à 18 km de Gacé.
Le bourg est situé à 6 km de la gare de Nonant-le-Pin (en direction de Dreux) et à 7 km de la gare de Surdon (en direction d'Argentan et d'Alençon).
L'échangeur n°17 de l'A 88 est situé sur la commune. Il donne accès à Caen et, par l'A 28, à Rouen et au Mans.
Exploitation de grès pour la fabrication du macadam.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es a Chailloué #que i aguèt luòc en 1103 una batalha oponent Robert de Bellême, comte de Alençon e lo sieu suzerain, Robert Courteheuse, pòrti de Normandie. Lo pòrti de Normandie i aguèt vencut.
En 1821, Chailloué a absorbit la municipalitat de Surdon[1] situada a l'oèst de lo sieu territòri (alentour del luòc-dich actual Vièlh Surdon). Es a la proximitat d'aquela municipalitat que la parca de Surdon, situada sul territòri del Castèl-de Almenêches, deu lo sieu nom. La vila de Surdon, per çò qu'es d'ela, bastida près de l'estacion, es sul territòri de Macé.
C'est à Chailloué qu'eut lieu en 1103 une bataille opposant Robert de Bellême, comte d'Alençon et son suzerain, Robert Courteheuse, duc de Normandie. Le duc de Normandie fut vaincu.
En 1821, Chailloué a absorbé la commune de Surdon[2] située à l'ouest de son territoire (alentour du lieu-dit actuel Vieux Surdon). C'est à la proximité de cette commune que la gare de Surdon, située sur le territoire du Château-d'Almenêches, doit son nom. La cité de Surdon, quant à elle, construite à proximité de la gare, est sur le territoire de Macé.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_Resultat=7648
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=7648


text:
Suprimit el "Gran Sud" (Niça-Bordeus), la transversal occitana, en favor del TGV amb transbord a París i pel doble de preu. I el temps de trajecte és el mateix. Ja han sorgit protestes i un 'Change.org'. Es rumoreja privatització de l'eix convencional:An suprimit la linha de tren de Niça a Bordèu
La societat francesa de camins de fèrre (SNCF) decidiguèt de suprimir la sola linha dirècta que traversava Occitània. Lo tren istoric apelat “Le Grand Sud”, que jonhiá Niça e Bordèu, via los Arcs, Tolon, Marselha, Tolosa e Agen, desapareguèt lo 10 de decembre passat. Ara lo tren Intercité 4659 que partís de Bordèu a 10h30 aurà son terminus a Marselha e arribarà pas a Niça. Tanben l’Intercité 4760 que partís de Niça a 10h22 aurà son terminus dins la Ciutat Focèa.
La decision de l’SNCF a pas brica agradat als usatgièrs que viatjavan sus aquela linha ni quitament als salariats de la societat que planhon de licenciaments e la privatizacion de la societat. De nombrosas familhas, seniors, estudiants, chaminòts e d’autres an lançat una protèsta en linha sus change.org per recuperar la linha Niça-Bordèu. Ara deuràn cambiar de tren a Marselha, çò qu’alongarà un temps de percors “important a causa de la politica del tot-TGV”, çò dison. [...]Niça-Bordèu via París
L’aplicacion de l’SNCF recomanda de passar per París. Lo 15 de decembre passat, aquela aplicacion recomandava un trajècte Niça-Bordèu via París en TGV a 138,50 èuros
amb un temps de trajècte de 8h56. A París cal cambiar d’estacion en mètro o taxi.
Per contra, abans que la linha foguèsse suprimida, lo trajècte dirècte entre los dos extrèms d’Occitània costava 70 èuros
e lo temps de trajècte èra de 9h04. [...]www.jornalet.com/nova/9282/an-suprimit- ... a-a-bordeu


text:
Los aparelhs electronics portables son de mai en mai pichons e podrián far còrs amb los vestits que vendrián alara intelligents : podrián comunicar, mesura, localizar, sonhar...
Demòra pel moment, lo problèma de l'alimentacion : las batariás son pesugas, resistan mal als tusts, a l'aiga e se pòdon pas plegar.
L'abotiment recent (agost de 2017) de recèrcas menadas a l'Universitat de Manchester podriá ajudar lo desvolopament d'aquel tipe de vestit.
Exactament la còla anglesa a desvolopat un supercapacitor a basa d'oxid de grafena que se pòt estampar sus de teissuts, plegar, lavar e donc portar.
Los supercapacitors pòdon èsser utilizats coma batariá e donc resòlver los problèmas ligats a l'energia. E çò que pensan los cercaires de l'universitat de Manchester e çò que motivèt lors recèrcas.


text:
Sept-Saulx
Sept-Saulx es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
I aviá a la Mièja-Edat, un castèl fòrt en datant del Sègle XII (#que ne demòra just la capèla. Modèl:Precision necessària). I auriá recebut la visita de Jeanne d'Arc e Charles VII de França #que i #passar la nuèch de la , convidat pel proprietari Jean de Sarrebruck, avesque de Châlons-sus-Marna, de contunh l'endeman #dintrar dins la vila de las jures[1]
Il y avait au Moyen-Âge, un château fort datant du Sègle XII (dont il reste juste la chapelle. Modèl:Précision nécessaire). Il aurait reçu la visite de Jeanne d'Arc et Charles VII de France qui y passa la nuit du Mes invalid (juillet), invité par le propriétaire Jean de Sarrebruck, évêque de Châlons-sur-Marne, puis le lendemain entra dans la cité des sacres[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Daniel Pellus, Rems, Sièis sègles d'eveniments, éd, Fradet
- ↑ Daniel Pellus, Reims, Six siècles d'événements, éd, Fradet


text:
Anguidae
Los Anguidae fòrman una familha de saurians de l'òrdre dels squamates, que compren de reptils desprovesits de patas o amb de patas reduchas a mitat atrofiadas (mas que son pas de sèrps mas bien de lausèrts). Se ne rencontra en America, en Eurasia e a las Caribas segon las espècias.
Aquesta familha es segon las classificacions subdevesida en sosfamilhas :
- Anguinae (genres Anguis, Ophisaurus, Pseudopus)
- Diploglossinae (genres Celestus, Diploglossus, Ophiodes)
- Gerrhonotinae (genres Abronia, Barisia, Coloptychon, Elgaria, Gerrhonotus, Mesaspis)
Compren los genres seguents :
- Abronia Gray, 1838
- Anguis Linnaeus, 1758
- Barisia Gray, 1838
- Celestus Gray, 1839
- Coloptychon Peters, 1876
- Diploglossus Wiegmann, 1834
- Elgaria Gray, 1838
- Gerrhonotus Wiegmann, 1828
- Mesaspis Cope, 1877
- Ophiodes Wagler, 1828
- Ophisaurus Daudin, 1803
- Pseudopus Pallas 1775
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia TIGR : Anguidae (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Anguidae (en)
- Referéncia ITIS : Anguidae (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Anguidae (en)
- Referéncia NCBI : Anguidae (en)


text:
1270
Aquesta pagina concernís l'an 1270 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Annexion del Comtat de Tolosa al Reialme de França
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Data supausada de la mòrt dau negus Harbai. Lo 10 d'aost, lo rebèl Yekuno Amlak lo remplacèt e fondèt la dinastia salomoniana qu'anava dirigir Etiopia fins au sègle XX. Lo negus novèu installèt sa capitala a Tegurlet dins la region de Choa.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Mongòls totjorn centrada sus lo sètge de Xiangyang qu'èra totalament encalat. D'un caire, lei Mongòls mau capitèron de rompre lei fortificacions de la ciutat e d'autre caire, lei Chinés foguèron incapables d'avitalhar lei defensors. En particular, dins lo corrent d'octòbre, un còrs assaiant d'intrar dins la vila subiguèt de pèrdas importantas e foguèt obligat de se retirar après un combat còntra la cavalariá mongòla.


text:
Anne-Sophie Mutter
Anne-Sophie Mutter (Rheinfelden, lo 29 de junh de 1963) qu'ei ua violonista virtuòsa alemanda.
Que comencè a estudiar lo vriulon quan èra mainatge e que continuè los sons estudis au Conservatòri de Winterthur. Aus 13 ans qu'avó lo parat de jogar ua purmèra vegada devath la direccion deu cap d'orquèstra Herbert von Karajan. Totun, que debutè vertaderament au Festival de Salzburg en 1977 devath la direccion de Daniel Barenboim.
Aus 15 ans qu'enregistrè los concertos de Mozart dab Karajan e l'Orquèstra Filarmonic de Berlin.
En 1980 que comencè la soa carrièra internacionau en jogant dab l'Orquèstra Filarmonic de Nava York gavidat per Zubin Mehta. Que perseguí arron ua carrièra de las fructuosas com concertista.
Que possedeish dus vriulon estradivaris (lo Emiliani de 1703, e lo Lord Dunn-Raven de 1710)e un vriulon deu laütièr contemporenc Roberto Regazzi (de 2005).
Qu'a ua hilha e un hilhe d'un purmèr maridatge puish, qu'esposè lo pianista André Prévin.


text:
IEO12 Presentacion
Activitats regularas de l'IEO 12 :
-
Corses d'occitan organisats cada an pels adults de nivèl debutants e de nivèl confirmats, dins mantun luòc del departament
- Encontres a l'entorn d'una òbra organisats cada dos meses a l'Ostal del Patrimòni a Rodés
- Viatge d’estudis es organisat cada an dins una region d’Occitània
- Prima Occitana organisada cada an dins una comuna del "Grand Rodés
- Dictada Occitana organisada cada an dins mantuns luòc del departament en partenarià amb los cèrcles o associacions
Adesion
Per aderir trobaretz çai junt lo butletin d'adesion a telecargar.
Butletin d'adesion


text:
Flòra (biologia)
Lo tèrme de flòra designa l'ensemble de las espècias vegetalas presentas dins un espaci geografic o un ecosistèma determinat (per oposicion a la fauna). Lo tèrme de "flòra" designa tanben l'ensemble dels microorganismes (en defòra dels virus que son pas "vivents") presents dins un luòc donat. Se parla de flòra intestinala o de flòra cutanèa pels bactèris presents dins l'intestin o a la superficia de la pèl, per exemple.
Per extension, designa tanben los atlàs que repertòrian e descrivon aquestas espècias, e que servisson a determinar las plantas (a las identificar). Lo nombre d'espècias per descriure es fòrça important, las flòras que son mai a destinacion del grand public se limitan sovent als vegetals vasculars o a las plantas de granas e a lors espècias principalas.
Las colleccions d'especimens que servisson a definir las diferentas espècias son conservadas dins d'erbièrs. Aquesta ret d'erbièrs a travèrs lo monde es fòrça importanta. Es la referéncia que permet als botanistas de s'i retrobar e de far lo punt entre las denominacions e descobèrtas ancianas e las identificacions actualas.
Somari
La flòra dins Wikipèdia[modificar | modificar la font]
- Indèx per nom vernacular dels genres e espècias descriches dins Wikipèdia
- Indèx per nom scientific dels genres e espècias descriches dins Wikipèdia
Plantas de flors (angiospèrmas)[modificar | modificar la font]
Per una descripcion de las familhas d'angiospèrmas del monde podètz començar per:
- Classificacion APG (una presentacion ordonada segon lor filogenia de las familhas de plantas de flors del monde)
- Familhas de plantas de flors per òrdre alfabetic
Per de descripcions regionalas podètz anar a:
- Flors dels Alps (una lista alfabetica dels angiospèrmas del massís alpin)
Plantas de granas (angiospèrmas e gimnospèrmas)[modificar | modificar la font]
Per una lista per ecozòna de las espècias per nom scientific e per òrdre alfabetic podètz ensajar:
- Ecozòna paleartica
- Ecozòna australasiena
- Ecozòna indomalesa
- Ecozòna neartica
- Ecozòna afrotropicala
- Ecozòna neotropicala
- Ecozòna oceaniana
- Ecozòna antartica
Plantas de granas sens flors[modificar | modificar la font]
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Plantas vascularas sans granas ni flors[modificar | modificar la font]
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Plantas non vascularas[modificar | modificar la font]
Existís pas de lista per ara mas podètz ensajar:
Per çò que concernís los Pteridofits e Briofits, las listas futuras seràn a:
- Ecozòna paleartica: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna australasiana: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna indomalesa: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna neartica: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna afrotropicala: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna neotropicala: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna oceaniana: plantas d'espòras per nom scientific
- Ecozòna antartica: plantas d'espòras per nom scientific
Avertiment: qualques uns d’aquestes articles son largament incomplèts; esitetz pas a los melhorar


text:
Lophotrochozoa
Los Lofotrocozoaris son un dels dos gropes majors dels Protostomians. Los tres primièrs gropes se desvolopan en formant una larva trocofòra que pòrta de rengadas de cilhas altorn de son ais. Èran autrescòps acampats amb los Artropòdes dins lo grop dels Eutrocozoaris (« qu'an una larva trocofòra ») alara que los Artropòdes produson pas de larva trocofòra. Aqueste acampament se justificava per la segmentacion similara entre los Artropòdes e los Annelides. Aqueste acampament se justifica pas pus uèi.
Los quatre autres phyla an per tòca comuna la preséncia d'un lofofòr, una corona de tentaculs cilhats altorn de la boca. Se considèran doncas coma fasent partida del sosgrop dels Lofoforates. Se caracterizan tanben per un clivatge radial e cèrts autors los consideravan coma de Deuterostomians fins que las analisis filogeneticas los placèsson dins los Eutrocozoaris. Las relacions exactas entre los diferents phyla son pas d'a fons certanas, mas apareis que los Lofoforates e los Eutrocozoaris son de gropes parafiletics.


text:
Se creses que lo VIH es sortit d’un laboratòri militar nòrd-american, felicitacions: sètz una mariòta dis ancians servicis d’intelligéncia sovietica ! Entre 35 e 43 milions de personas son mòrts dau sindròme de l’immunodeficiència aquerida (SIDA) dempuèi 1981. La comunitat scientifica comencèt a suspectar l’origina simi dau VIH a mejans dis ans 80′. En 2006, … Contunhar la lectura
Category Archives: Occitan
Que succedirà se la Corèa dau Nòrd fa espetar una bomba H en lo Pacific
Dijòus 21 de setembre lo ministre dis Afars Estrangièras de la Corèa dau Nòrd, Ri Yong-o, del’agéncia de notícias Yonhap de Corèa dau Sud que Kim Jong-Un considerava demandar la pròva d’una bomba de hidrogen dins l’Ocean Pacific en responsa aus declaracions de Donald Trump, que li menaçava Dimars 19 de setembre en destruissent » … Contunhar la lectura
S’es detectat una nòva onda gravitationala
Dimècres 28 de setembre après meses d’espera e d’especulacion, li representants dels interferòmetres de LIGO e Virgo an confirmat qu’una nòva onda gravitacionala foguèt detectada lo 14 d’agost. Fins l’anóncia de rumors fòlas atribuir la responsabilitat d’aquela alteracion de l’espaci-temps de la fusion de doas estelas de neutrons en la galàxia NGC 4993, a quauqui … Contunhar la lectura
Lo punt sus la Catalonha
Toti denoncèron l’usatge de la « fòrça indigna » per lo govèrn de Mariano Rajoy, en perdent « limitat » la votacion que « poiriá pas subreviure ». « Jorn trist per Catalonha, Espanha e Euròpa », comença Jurek Kuczkiewicz. A deplorat l’aventurerisme dei caps catalans qu’organizèron lo referendum sus l’ independéncia de la region – enebida per Madrid – e lamenta que … Contunhar la lectura
Leis especialistas dau camion-aret en Comtat Venaicin
Fins 3 dau matin, lo divendres 21 de abril 2017, deis òmes an precipitat un camion a la fenèstra de l’agéncia de la Poste avenue Pasteur a Vilanòva-leis-Avinhon. O ensagèron, sens succès, a s’emportar lo tronc. Divèrses testimònis diguèron qu’èran quatre. Aquelei quatre òmes encagolats lancèron lo camion a travèrs de la fenèstra dau burèu … Contunhar la lectura
L’istòria dau misteriós assassin en sèria d’animaus en Ontàrio
Lei pichòtas vilas pacificas autorn de Londres, en Ontàrio penjan una istòria que de còps coqueteja amb lo desastre. Aquela part de Canadà es pas alièna aus crims violents. En 1880, lei Black Donnelys (cinc familhas d’origina irlandesa) que demòran en Lucan, en Ontàrio foguèron sauvatgament assassinada per una banda locala quand lei espleitacions se va … Contunhar la lectura
Google Street View utiliza de fedas per mapejar leis Islas Feròe
Lo mond es pus polit quand se vei a travèrs leis uèlhs d’un ovoide. Google Street View a l’intencion de nos permetre d’explorar totas lei vias de comunicacion terrèstre amb nòstre ordenador, la fotografia e regularament de nòus airals remotes per far lo viatge mentau a posita de totes. Leis Islas Feròe, una província autonòma … Contunhar la lectura


text:
Ensenhaires, collegians e parents s’associan per far viure nòstre collègi. Lo collègi compta 84 escolans per l’annada escolara 2014 – 2015. Son desrepartits en 4 classas : 6ena, 5ena, 4ena e 3ena. Segon los corses e los nivèls, las classas se pòdon desdoblar per trabalhar en còlas pichonas.
La màger part dels collegians arriban d’escòlas Calandretas, ça que la l’establiment aculhís de novelaris.
Practica tanben una dobertura cap a las lengas e culturas autras en s’implicar dins lo projècte Familhas de Lengas, virat cap a la descobèrta de las lengas romanas e en organizar d’escambis amb d’establiment a l’estrangièr dins l’encastre del programa europèu Erasmus+.
Còla educative
Còla d’ensenhaires
- Patric ALBERT, directeur pédagogique, professor referent de la classa de 3ena professor d’Istòria- Geografia- Educacion civica, d’Occitan e de Tecnologia
- Pili ALVAREZ, professora d’occitan, d’espanhòl e de francés
- Catherine BLANC, Professora de las Arts Plasticas e d’IDD
- Silvia CROUX, professora referenta de la classa de 4ena, rofessora de matematicas e de Fisica-quimia
- Maria FATH, professora d’anglés e d’espanhòl
- Sebastian HUCHARD, professor d’Educacion Fisica e Esportiva
- Francesa JUNOD, professora referenta de la classa de 6ena, professora de SVT, Tecnologia, Matematicas e Istòria-Geografia-Educacion civica
- Maria-Josèa LHUBAC, professora d’Educacion musicala
- Marie-Christine TAUZIET, professora de Francés, Latin, IDD e SVT
- Laurenç THOMAS, professor referent de la classa de 5ena, professeur d’Occitan, IDD, Familhas de lengas e Documentaliste
- Chen Xiaiqian Professora de Chinés
Còla associativa
- Sofia PAPAREL, directritz administrativa
- Marquise RAJAOBELINA, secretaria + ajuda comptabla
- Muriel CAZENEUVE, comptabla
- Fawzia CHIBANI, agent de servici
- Yamina TAHAR, agent de servici
Còla d’animacion
- `
- Amaïa CORMIER, animatritz de jorn
- Laurent GUBLIN-FOACHE, animator de jorn
- Natacha LYAUTEY, animatrice de jour
- Amandine VAZ, animatritz de jorn
- Léa BALLUET, animatritz de nuèit
- Agathe VALLS, animatritz de nuèit
- Manon PEGON, animatritz de nuèit
- Jean-Daniel PARASSO, animator de nuèit


text:
Tivièr
Tivièr [1] (oficialament en francés Tiviers) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament delh Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre delh territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Thyveyr, alh sègle XIV, Tiverium en 1393. Tivièr ven de Tiberium (fundum), delh nom d'òme latin Tiberius.[2],[3]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Sant Flor-nòrd; es ara delh canton de Sant Flor-1
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 676
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays occitans, edicion Sud-Ouest, 2007, p. 154


text:
Corsega es una nacion de l'Estat francés, sotmetuda al regime republican francés, al país de la déchéance de la nationalité, frena pas d'emplegar las lengas de l'espaci territorial, la lenga còrsa en Corsega :
Los qua fan qu'es possible d'aficar aiçò son militants NACIONALISTAS de Corsega, que lo pòble còrse los a elegit al Conselh Territorial en 2015, e an la majoritat ; e democratas, son elegits de totes, los nacionalistas e los autres: mas lo lògo aquel èra l'ancian lògo de la majoritat non nacionalista anciana.
Lo discors de Jean-Guy Talamoni, president de l'Assemblèa Territoriala de Corsega, pel cap-d'an 2016 o faguèt en lenga còrsa e vist la polemica francesa sul tèma del darrièr discors en lenga còrsa, lo discors es estat tradusit en lenga francesa, mas un occitan normal o podrà entendre en lenga còrsa ; es un discors d'una granda dignitat democratica.
Me sembla que lo modèl còrse es un modèl que dèu èstre importat en Sud-Occitània-Catalonha, e en tres lengas.
Lo problèma ara es que la politica per l'occitan o lo catalan es encara cantonat al suplement d'anma (e totes los partits jacobins o pensan aital). L'autre problèma es lo ròtle del Partit Occitan, que, aprèp l'error del servici de comunicacion del novèl Conselh Regional (jamais rectificada, alara que per d'autres subjectes o fan sul pic), me mandèt oficialament una demanda de rectificacion associada ambe un regret de l'«error de picatge» coma per perdonar, e s'adreiçant aital, dona un ròtle al POC, lo ròtle de s'adreiçar als clients electorals, un ròtle dins lo sistèma comunautarista que lo clientelisme socialistas vòl far perségre, notament per la politica per l'occitan e lo catalan.
En Corsega la lenga es de totes/as, es la lenga politica de totes/as lo president del Conselh Territorial parla la lenga especiala del territòri e pas simplament de manièra culturalista, compassionala, clientelista. Corsega es un modèl clar per cambiar Occitània, un bèl tròç de l'Estat de la potanciala déchéance de nationalité, fRança que suportèm e que sèm forçat de votar pel nacional-expansionisme francés o regionalisme expansionista parisenc, e los partits jacobins. e regretam sistematicament lo ròtle que lo Partit Occitan vòl jogar dins lo sistèma de la decentralizacion, mas aquel ròtle es la resulta del percentatge electoral que la populacion li dona, benlèu que lo discors politic e public del POC es benlèu pas pron-plan entendut e pensat per los que vòtan, e pels militants.
-°-


text:
Asmonean
Es asmoneans (en ebrieu: חשמונאים hasmonaim) sigueren ua familha josieva descendents de Ashmon que governèc en Judèa. Son es successors des macabèus. Eth nòm d'asmoneans ac apliquèren es romans ara familha d'Eròdes eth Gran, pr'amor qu'emparentèt damb eri pera sua hemna Mariamne, mès ei preferible era denominacion d'erodians. Ena istòria recenta, eth tunèl des Asmoneans mos arrebrembe aguesta familha josieva. Aguest punt geografic siguec ua zòna de conflicte eth 23 de seteme de 1996 quan s'i dauric un accès nau, jos era Esplanada des Mesquites de Jerusalèm, çò que dèc lòc a ua ondada de violéncia, en tot provocar era mòrt de 62 palestiniani e 14 soldats israeliani.


text:
Ua Nacion, ua Cultura, ua Lengua, ua Acadèmia
Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana
Er Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana denoncie e condemne era aplicacion per part der Estat der article 155 dera Constitucion espanhòla pr’amor que signifique un atac molt grèu as institucions araneses e catalanes e era eliminacion dera democràcia en Aran, en Catalonha e en Espanha
Eth passat dijaus dia 3 de mai s’inicièc un procés de fixacion deth lenguatge juridic…
Eth passat diuendres dia 11 de mai, ena sedença dera Acadèmia, se signèc un convèni…
Eth passat dijaus dia 3 eth President dera Acadèmia Sr. Jusèp Loís Sans e eth…
Eth President der IEA-AALO participèc eth 25 d'abriu en ua taula redona sus "Lengües assetjades"…
Eth passat dijaus dia 3 eth President dera Acadèmia Sr. Jusèp Loís Sans e eth…
Eth President der IEA-AALO participèc eth 25 d'abriu en ua taula redona sus "Lengües assetjades"…
Organizat pera Fundació Catalunya-Fons, eth President der Institut d'Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana participèc…
Eth diuendres dia 13 eth President der IEA-AALO e eth sòn Membre Miquèu Segalàs, participèren…